recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bovetskiy pishloq** (mashhur. Bovški sir) ― asosan qoʻysutidan, ozgina sigir va echki suti qoʻshilishi (20 % dan koʻp boʻlmagan) bilan tayyorlanadigan qattiq pishloq. Anʼanaviy retsepti Sloveniyaning shimoli-gʻarbidagi zamonaviy Bovets jamoasiga tegishli hududlarda bir necha asrlar davomida maʼlum boʻlgan. Birinchi yozma eslatma 1756-yilga tegishli. 2012-yilda Yevropa Komissiyasi mahsulotga PDO (kelib chiqishining himoyalangan belgisi) maqomini berdi.

Pishloq ishlab chiqarish uchun uzoq vaqt davomida   Socha daryosi boʻyida boqilgan Bovška Ovča zotli qoy suti ishlatiladi. Ertalabki sogʻilgan sutini 35-36 ° S haroratda olingan. Sarum albumini qoʻshilgandan soʻng, tvorog massasi qoʻshimcha ravishda eziladi va bosiladi. Quruq yoʻl bilan tuzlanadi.  Pishloq 14-19 ° C haroratda va 75-80 % havo namligida taxminan 2 oy davomida pishadi. 2,5 dan 4,5 kilogrammgacha silliq shakldagi boshlar. Pishloq, vaqti-vaqti bilan noʻxat oʻlchamidagi teshiklari boʻlgan elastik tuzilishga ega. Xushboʻy hid, kuchli taʼmi biroz achchiq. Yog 'miqdori 45 % ni tashkil qiladi.

Albumin pishloqlarining eng yaxshi turlaridan biri sifatida qayd etilgan. Uni gazak uchun kesish yoki „ribolla jalla" uzumidan sharob bilan shirinlik sifatida isteʼmol qilish tavsiya etiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Majhenic A. Lorbeg P. „Bovški sir",*. The Oxford Companion to Cheese*. Oxford University Press, 2016. ISBN 9780199330904.
2. 1 2  „Bovec Cheese Gets Special EU Status" (en).  The Slovenia Times (21-avgust 2012-yil). 26-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-yanvar 2017-yil.
3. ↑  „Registered EC SI/PDO/0005/0423". 16-yanvar 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-yanvar 2017-yil.
"ITTIHOD VA TARAQQIY" (turkcha "İttihat ve Terakki") — turk inqilobchilarining siyosiy tashkiloti. Bu tashkilot aʼzolari keyinchalik oʻzlarini Yosh turklar deb atashgan. 1889-yil Istan-bulda Yosh turklarning maxfiy siyosiy tashkiloti sifatida tashkil topdi. Unga Istanbul harbiy tibbiyot oʻquv yurti talabalari Abdulla Javdat, Ibrohim Temo, Ishoq Sukuti, Mahmed Rashid asos soldi. Tashkilotning asosiy maqsadi sulton Abdulhamid II (1842—1918)ning mustabid hokimiyatini konstitutsion tuzum bilan almashtirishdan iborat boʻlgan. Tez orada xo-rijda ularning "Usmonlilar Ittihod va taraqqiy jamiyati" ham tuzildi. 1892-yildan Parijda turk tilida tashkilotning "Mashvarat" gaz. chiqa boshladi. 1907-yil oxirida Parijda boʻlgan kong-ressda muxolifatdagi kuchlar Usmonlilar hokimiyatiga qarshi "I. va t." tashkiloti yetakchiligida blok tuzishdi. Axmad Rizo boshchiligidagi tashkilot rahbariyati xorijdan sultonlikka qarashli Makedoniyaning markaziy shahri — Salonikiga kelib oʻrnashdi. Mamlakatda Abdulhamid 11 mustabid zulmiga qarshi kurash avj olib ketdi. Mamlakatda ittihodchilar rahbarlik qilgan Yosh turklar inqilobi gʻalaba qozondi. 1908-yilda "I. va t." tashkiloti partiyaga aylantirildi. Ziyo Koʻkalpnnt turkchilik goyalari "I. va t." tashkiloti aʼzolariga kuchli taʼsir koʻrsatdi. "I. va t." tashkiloti aʼzolari Turkiyada demokratik erkinliklarni joriy qilishga kirishdi.

1913-yilda Talʼat posho — Turkiyaning Bosh vaziri, Anvar posho — harbiy vazir, keyinchalik Bosh qoʻmondon, Ja-mol posho — harbiy dengiz kuchlari vaziri lavozimlarini egalladi. Anvar posho Buxorodan Turkiyaga tahsil olish uchun borgan Usmon Xoʻja, Fitrat kabi talabalarni oliy darajada qabul qilgan.

Birinchi jahon urushiyaa Turkiyaning yengilishi natijasida "I. va t." tashkiloti tarqatib yuborilib, uning fa-oliyati taqiklandi. 1918-yil 3 noyabrda Talʼat posho, Anvar posho va Jamol posho Turkiya hududidan chiqib ketishdi. Jamol posho va Anvar posho 1920— 21 yillarda Turkistonga kelishdi, Anvar posho Buxorodagi shoʻro tuzumiga qarshi harakatga rahbar boʻldi. Turkiyada yuz bergan muhim oʻzgarishlardan ke-yin — 1922-yil "I. va t." partiyasi yana qayta tiklandi, ammo u mamlakat hayotida avvalgi mavqeiga erisha olmadi. 1926-yil Otaturkka qarshi suiqasd qilganlikda nohaq ayblanib, yttihodchilardan 4 kishi oʻlim jazosiga hukm qilindi. "I. va t." partiyasi shu bilan oʻz faoliyatini tugatdi.

Adabiyot
--------

* 3iyo Goʻkalp , Turkchilik asoslari, T. 1994; Turk xalqining buyuk farzandi Otaturk, T. 1998; Rajabov Q. Buxoraga qizil armiya bosqini va unga qarshi kurash, T. 2002.

Qahramon Rajabov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Nasaviy (maʼnolari).

**Nasaviy**, Shihobiddin Muhammad annasaviy (? —1249) — tarixchi, Ashxobod yaqinidagi Xuran-diz qalʼasi hokimi (1219—21). N 1220—24 yillarda moʻgʻullar istilosiga qarshi kurash olib borgan. 1224-yildan Jaloliddin Manguberdining shaxsiy kotibi boʻlgan, uning harbiy yurishlarida qatnashgan. 1241-yil arab tilida „Siyrat as-sulton Jaloliddin Manguberdi" („Sulton Jaloliddin Manguberdining hayoti tafsiloti") nomli asar muallifi. Asarda Movarounnaxrni bosib olinishi bilan bogʻliq vo-qealar bayon etilgan. Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarining ijtimoiysiyosiy ahvoli toʻgʻrisida qimmatli maʼlumotlar bor. Asar 13-asr oxirlarida fors tiliga tarjima qilinib, Tehronda, uning arabcha nusxasi Parij, Qohirada, ruscha tarjimasi Bokuda va oʻzbek tilida Toshkentda (1999) nashr etilgan.

Manbalar
--------

* Shahobiddin Muhammad annasaviy, Sulton Jaloliddin Manguber-di hayoti tafsiloti, T. 1999.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nashagul** (Rubbeckia laciniata L), qiyiqbarg nashagul — murak-kabguldoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻtsimon manzarali oʻsimlik. Vatani — Amerika. Boʻyi 1—2,5 m. Poyasi tik oʻsadi, pastdagi yaproqlari patsimon, yuqoridagilari uch burchakli. Gullari sariq va toʻq kizil. Toʻpguli savatcha, yirik (7—12 sm), sharsimon, koʻp gulli, uzun bandli, shoxlari uchida bittadan oʻrnashgan. Savatchaning chetiga oʻrnashgan gullari tilsimon, jinssiz, oʻrtadagilari esa? naychali, ikki jinsli. Mevasi 5—6 j mm, 4 qirrali doncha, uchida kokili bor.

Urugʻi ponasimon, choʻziq. N. urugʻlaridan hamda bachkisidan koʻpaytiriladi. Iyuldan to kech kuzgacha gullaydi. Oʻzbekistonda parklarga, maysazor va gulzorlarga ekiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Shilluk ayol
**Shilluk** (*oʻzining nomi Cholo, Sholo*) — Janubiy Sudandagi xalq. Etnik guruh Oq Nilning gʻarbiy sohilidagi Kordofan provinsiyasi chegaralarigacha boʻlgan yerlarni egallaydi. Sharqiy qirgʻoqda ularning hududlari Nilning Sobat daryosiga qoʻshilish joyidan va Sobatdan 20 mil yuqoriga choʻzilgan.

Shilluklar Angliya-Misr Sudanidagi negroid xalqlarining eng koʻp aholi soni — 430-450 ming kishi edi. Shilluk tili (boshqa nomlar: Kolo, Dholo, Chulla, Shulla) Nilo-Saxara makro oilasining Shari-Nil oilasining Sharqiy Sudan boʻlimining nilot guruhining luo tillarining shimoliy kichik guruhiga kiradi.

Ular bir-biriga yaqin aholi punktlarida yashaydilar. Asosiy kasbi chorvachilik, dehqonchilik. Ular chaqqon ovchilar va baliqchilardir. Temirni qayta ishlash qadimdan yaxshi rivojlangan. Qurollar — nayzalar, qalqonlar, kaltaklar.

Negroidlar vakillari uchun tashqi maʼlumotlar xosdir, terining rangi agat-qora. Erkaklar odatda kiyim kiymaydilar, ayollar buzoq terisidan tikilgan fartuk kabi narsalarni kiyishadi. Angliya-Misr nazoratining oʻrnatilishi bilan shilluklar kiyim-kechaklarni qabul qila boshladilar (Berzina S. Ya. 1999).

Alur, Acholi, Burun, Maban, Anuak, Jur, Turi, Bor bilan birgalikda Shilluklar bir paytlar Xartumgacha shimolga choʻzilgan etnografik tadqiqotlarda „ilohiy shohlik" deb ataladigan kuchli negr qirolligini tashkil qilganlar. Biroq, milodiy V asrga kelib kamaydi (Westermann D. 1970:187-194).

Yomgʻir yuboradigan oddiy nilot xudosi Juok hurmatga sazovor. U bilan xalq oʻrtasidagi vositachi Nyikang (Nyakang), qirollarning (retlarning) afsonaviy ajdodi boʻlib, uning mujassamlanishi hisoblanadi. Koʻp jasoratlarni bajarib, Nyikang oʻz sharafiga kult oʻrnatadi, soʻng shamol bilan uchub ketadi, boshqa manbaga koʻra, oʻzini boʻgʻib oʻldiradi. Shu munosabat bilan, ehtimol, keksa podshohlarni marosim bilan boʻgʻish odati boʻlgan. Shilluklar orasida nasroniylik keng tarqalgan, ammo anʼanalar hali ham kuchli. Shunday qilib, har bir qabilada hali ham Nyikanga ziyoratgohi mavjud boʻlib, unga faqat ruhoniylar va Retaning bevasi kirish huquqiga ega (Tokarev S.A. 1976:202-215).

Shilluklar Yuqori Nilning yagona xalqi boʻlib, ular yagona rahbarni barcha qabilalarning hukmdori deb tan oladilar. Garchi ular patriarxal oilalarda yashasalar ham, boshliqning rahbarligi har doim opa-singilning farzandlariga yoki boshqa ayol qarindoshlariga oʻtadi.

Manbalar
--------

1. ↑   „Ньиканг",*Народы и религии мира: Энциклопедия*, 100000 экз, М.: Большая рос. энцикл. 1998. ISBN 5-85270-155-6.

Adabiyotlar
-----------

* Берзина С. Я. „Шиллук",*. Народы и религии мира: Энциклопедия*, 100000 экз, М.: Большая рос. энцикл. 1998. ISBN 5-85270-155-6.
* Традиционные культы // Токарев С. А. Религия в истории народов мира. — М.: Политиздат, 1976. — С. 202-230. — (Библиотека атеистической литературы)
* Westermann D. The shilluk people, their language and folklore. Westport: Negro Universities Press, 1970. P. 187—194.

Havolalar
---------

* Реты шиллук на .
**Yuk koʻtarish mashinalari** - odamlar va yuklarni tik yoki qiyaroq yoʻnalishda koʻtarish va tushirish uchun moʻljallangan qurilmalar. Tuzilishi va kinematik sxemasi turlicha boʻlgan mashinalarni oʻz ichiga oladi. Mas, liftlar, konlar va qurilishda ishlatiladigan koʻtargichlar, domkratlar, tallar (qarang Tal), polispatlar, qiya konveyerlar, shuningdek, strelali oʻzi yurar kranlar (qarang Koʻtarish krani), avtoyuklagichlar Yuk koʻtarish mashinalarim. jumlasiga kiradi. Vazifasiga koʻra, Yuk koʻtarish mashinalarim. muqim (statsionar), oʻziyurar yoki koʻchma, uzlukli va uzluksiz ishlovchi, elektr yuritmali yoki ichki yonuv dvigatelli va boshqalar turlarga boʻlinadi. Vazifasiga, tuzilishiga, yukning xiliga qarab, Yuk koʻtarish mashinalarim. bir necha kg dan bir necha yuz t gacha yukni koʻtarishi mumkin.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boxay** — Shim.Sharqiy Osiyodagi ilk oʻrta asr davlati (8-asr— 926 yil). Hududi hozirgi Xitoy, Rossiyaning Primorye oʻlkasi va Koreyaning bir kismini egallagan. B. jan.sharkda Tan imperiyasi, gʻarbda Yuesi moxe (keyinchalik kidonlar) va shim.sharkda Xeyshuy moxe kabilalari yerlari, jan.da Silla davlati bilan chegaralangan, uning sharqiy chegarasi esa dengiz qirgʻogʻidan oʻtgan. Aholisi asosan tungus moxe qabilalari, koreys va xitoylardan iborat boʻlgan, dehqonchilik, chorvachilik, ipakchilik, ovchilik, balikchilik va hunarmandchilik bilan shugullangan. B.da temir, kumush, mis, oltin, jez ishlab chiqarish, qurolyarogʻ yasash, toʻqimachilik, kulolchilik, koʻnchilik taraqqiy etgan, daryo va dengiz kemachiligi rivojlangan. Koʻpchilik B.lik zodagonlar Xitoy poytaxti — Chanʼanda taʼlim olganlar. B.da Tan madaniyati taʼsiri kuchli boʻlgan. B. aholisi xitoycha iyeroglif yozuvidan keng foydalangan. B.da adabiyot, ilmfan va sanʼat ham rivojlangan boʻlib, buni Xabarovsk va Tokiodagi muzeylarda saqlanayotgan arxeologik topilmalar tasdiqlaydi. B. qoʻshni davlatlar, xususan Xitoy va Yaponiya bilan madaniy, siyosiy va savdo-sotiq aloqalari olib borgan. B.ning eng gullagan chogʻi Da Sin Mao (738—794) hukmronligi davriga toʻgʻri keladi. B. 926 yil kidonlar tomonidan istilo etilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yujiulü Cheluhui** ( xitoycha: 郁久閭車鹿會 ) Ruranlarning hukmdori va qabila boshlig'i , Mùgǔlǘ (Mugului) o'rniga o'tgan va o'shaning o'g'li bo'lgan,  tug'ilgan yili noma'lum bo'lib qolgan.Qo'pol odam bo'lgan va uning hukumati ko'chmanchilik va tinchlik bilan ajralib turardi.

Hukumat
-------

### Migratsiya va tinchlik

Rouran qo'l ostidagilarni yig'gan. Ruranlar oʻz hukmronligi davrida jang qilmadilar, tinch-osoyishta kezdilar, qishda koʻchmanchilar kabi Gobi choʻlini kechib oʻtib, janubga koʻchdilar, yozda esa shimolga qaytib, yashashdi. Rouran ko'chmanchi mamlakat bo'lgan. Hattoli qabilanimng a'zolarini tashkil qilishsalar hamki, hali ham Tuoba Wei va **Xianbei**ga tegishli bo'lib, ularga teri va otlar bilan hissa qo'shgan. 

### Qahramonlik va "qabila yig'ilishi"

Mugulning o'limidan so'ng, o'g'li Cheluhui, qahramonligi va baquvvatligi bilan mashhur bo'lib, ko'pchilikni qabila konfederatsiyasiga to'playdi va nomi "Rouran" atalgan, keyinchalik **Emperor Taiwu of Northern Wei** tomonidan istehzo bilan "Ruru" ~ "Ruanruan" deb o'zgartirildi. Yujiulu oilasida o'zini o'zi boshqaradigan va o'zini Rouran deb e'lon qilgan bir guruh odamlar paydo bo'ldi. Keyinchalik uning o'rniga o'g'li Tunugui, Cheluxuyning o'g'li va Muguluning nabirasi bo'ladi. 

*

Bibliografiya
-------------

### Birlamchi manbalar

* + "Book of Wei" (Volume 103 - Account 91) (in Chinese)
	+ "History of the Northern Dynasties" (Volume 98 - Account 86) (in Chinese)

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  Grousset (1970), pp. 61, 585, n. 91.
2. ↑  Weishu, vol. 103 "車鹿會既為部帥，歲貢馬畜、貂豽皮，冬則徙度漠南，夏則還居漠北。"Cheluhui, since made tribal chief, every year tributed domesticated horses and skins of martens and seals. In winter, they [Rourans] moved southwards across desert; in summer they returned to dwell north of the desert."
3. ↑  Weishu, vol. 103 "車鹿會死，子吐奴傀立"

|  |
| --- |
| Yujiulü Cheluhui **Yujiulü clan****Tavalludi:**  ? **Vafoti:** 4th century |
| Humkdorlik unvoni |
| OldingisiYujiulü Mugulü |  **Tribal chief of rourans** 4th century | KeyingisiYujiulü Tunugui |

Andoza:Rouran rulers
**Ituzum** (Solanum) — ituzumdoshlar oilasiga mansub oʻtsimon oʻsimliklar, chala butalar va butalar, baʼzan past boʻyli daraxtlar (tropiklarda) turkumi, dorivor oʻsimlik. 1700 ga yaqin turi bor. Aksariyat turlari Janubiy Amerikada tarqalgan. Ayrim mamlakatlarda pal-lali Ittriy (Ittriy laciniatum) dorivor oʻsimlik sifatida ekiladi (bargi va poyasida solasonin va salamargin alkaloidlari koʻp). Oʻzbekistonda begona oʻt hisoblanadigan guli binafsha rang, mevasi qora (Ittriy nigrum) va qizil turi uchraydi. Poyasi sershox, tik usadi, boʻyi 90 sm gacha. Barglari oddiy va mu-rakkab, tuxumsimon, oʻyiq. Mevasi — koʻsakcha, qora yoki qizil dumaloq rezavor. Iyul—oktbrda gullab mevalaydi. Bir oʻsimlik 40 mingtagacha urugʻ beradi. Urugʻlari qattiq qobikli, tuttroqda uzoq vaqtgacha unuvchanlik qobiliya-tini saqlaydi. Oʻzbekistonning hamma viloyatlarida ekinzor dalalarda begona oʻt sifatida koʻp uchraydi. I.ning do-rivorlik xususiyatlari ham bor. Xalq tabobatida tomoqnafas yoʻllari xastaliklarini davolashda mevasidan foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Oda** (yun. aoide — qoʻshiq) — sheʼriy va musiqiy janr. Yunonistonda paydo boʻlib, tantanavor, koʻtarinki ruxda yaratilgan nasihatomuz xor qoʻshigʻiga nisbatan aytilgan (Pindar va boshqalar). 17-asrdan Yevropa musikasida biror kishi shaʼniga yoki muhim voqea munosabati bilan yaratilgan vokal-cholgʻu musiqa asari. Kantatata yaqin (G. Pyorsell, G. F. Gendel, I. S. Bax, L. Betxoven va boshqalar) hamda cholgʻu joʻrligidagi qoʻshiq (G. F. Teleman, K. F. E. Bax, K. F. Glyuk va boshqalar) turlari mavjud. Hozirda turli shakldagi tantanavor, gimnga yaqin musiqa asari (I. Stravinskiy, S. Prokofyev, A. Shyonberg, M. Burhonov va boshqalar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alisher Sahiboyev** – Sharqshunos-iqtisodchi-hindshunos, tarix fanlari nomzodi. 1949-yil Toshkent shahrida tugʻilgan. ToshDU (hozirgi OʻzMU) sharq fakultetining 1972-yil bitiruvchisi. 

1973-yildan OʻzFA Iqtisod instituti aspiranti, 1976-yildan kichik ilmiy xodim; 1978-yildan OʻzFA SHIda kichik ilmiy xodim, 1991 dan ilmiy xodim, 1994-yildan buyon katta ilmiy xodim (shu orada 1995 – 1999-yillar TIVda masʼul xodim).

**Ilmiy yoʻnalishi –** xalqaro munosabatlar, Hind oʻzbek hamkorligi. 30 ga yaqin ilmiy ishlar muallifi. Bir qancha Xalqaro ilmiy konferensiyalar ishtirokchisi.

**Asosiy ilmiy ishlari:**

Nomz. diss. mavzusi: "Sovet-hind iqtisodiy va madaniy aloqalarida Oʻzbekiston". – T. 1991.

  

1. Hindistondagi sotsial-iqtisodiy oʻzgarishlar // Oʻzbekiston kommunisti – Toshkent, 1976. – №6. – B.70 – 75.

2. Oʻzbekiston Respublikasini xorijiy Sharq mamlakatlari bilan iqdisodiy aloqalarining rivojlanishi // SSSR FA ning SHI Yosh ilmiy xodimlar va aspirantlar konferensiyasi tezislari. Tom 1, Iqtisod. Tarix. – M.1978. - S. 112 – 114.

3. Oʻzbek-hind iqtisodiy va madaniy aloqalarining rivojlanishi // Sotsial ravnaq va maʼnaviy taraqqiyot: Yosh olimlar va aspirantlar ilmiy-nazariy konferensiyasining tezislari. Toshkent, sentyabr 1984-y. – Toshkent, 1984. – B.40 – 41.

4. Oʻzbekiston Respublikasi FA Sharqshunoslik institutining hind olimlari bilan hamkorligi // "The National Herald" 14 June 1986. – New Delhi, 1986. – 0,4 b.t. (Hindiston).

5. Oʻzbek-hind ilmiy aloqalarining rivojlanishi (70 – 80 yillar) // Iz istorii kulturnыx svyazey narodov Sredney Azii i Indii. – Toshkent, 1986. - B.165 – 179.

6. Oʻzbekiston-Hindiston. Iqtisodiy aloqalar (70 – 80 yillar) // Sharqshunoslik. Tarix. Manbashunoslik. Filologiya: Yosh olimlar va aspirantlar konferensiyasi. – Toshkent: Fan, 1987. – B.30-31.

7. Oʻzbekiston – Hindiston. Doʻstlik va hamkorlik // Oʻzbekiston kommunisti. – Toshkent, 1987. № 2. – B.85 – 87.

8. Oʻzbek-hind texnika-iqtisodiy  hamkorligi (70 – 80 yillar) // Janubiy Osiyo: tarix va hozirgi zamon. – Toshkent: Fan,1991. - B.99 – 110.

9. Bukhara. Buxoroning 2500-yilligi. – London: Oʻzbekistonning Buyuk Britaniyadagi elchixonasi,1997. - 22 b. – ingliz tilida.

10. Khiva. – London: Oʻzbekistonning Buyuk Britaniyadagi elchixonasi, 1997. - 22 b.

11. Vozrojdeniye duxovnogo naslediya musulman Uzbekistana //

Media Times International. June 98

Vol:2, Issue 6 p.p. 105 – 107. – Pakistan 1998.

12. Istoriya Buxarы: Posvyaщena 2500-letiyu Buxarы. – London, 1998. - 16 s.

13. Mustaqillik davrida Oʻzbekiston bilan Hindiston oʻrtasidagi iqtisodiy va madaniy aloqalarining rivojlanishi (1991 – 2004-yillar) // Markaziy Osiyo Xalqaro munosabatlari tarixidan mavzuidagi ilmiy anjuman tezislari. – Toshkent, 2004. – B.5 – 6.

14. Tema Sentralnoy Azii (istoriya i sovremennost) v issledovaniyax uchenыx Indii // tezisы yubileynoy konferensii, posvyaщennoy 60-letiyu kafedrы yazыkov Yujnoy Azii. – Tashkent, 2009. S.89-92. – *rus, ingliz, oʻzbek tillarida.*

15. Qoʻlyozmalar xazinasining yosh vorislari // Sharq mashʼali (maxsus son). – Toshkent, 2008. – № 1 – 2 (33). – B.10 – 14.
**Yuqoridagi-Men** (nemischa:), shuningdek, **super-ego** (inglizcha: *Super-ego*) Freydning psixoanaliz nazariyasiga koʻra, inson psixikasining uchta tarkibiy qismidan biri (Men va U bilan birga). Yuqoridagi-Men insonning axloqiy va diniy munosabatlari, xulq-atvor normalari va axloqiy taqiqlar uchun javobgardir va shaxsni tarbiyalash jarayonida shakllanadi. Yuqoridagi-Menning vazifalari vijdon, oʻzini oʻzini nazorat qilish va inson ideallarini shakllantirishdir.[*manba?*].

Super-Ego sohasidan insonga sezgi va ilhomning turli shakllari koʻrinadi — falsafiy, badiiy va ilmiy; axloqiy „imperativlar", insonparvarlik va qahramonlik ishlariga intilish, altruizm.

Manbalar
--------

1. ↑  Роберто Ассаджиоли*. Психосинтез*. Москва: РЕФЛ-бук, 1994 — 314 bet. ISBN 5-87983-003-9.

Adabiyotlar
-----------

* Superego // Lacanian psixoanaliz guruhining lugʻati. — Sankt-Peterburg, 2008-yil
* Super-I // Leybin V. M. Psixoanaliz boʻyicha lugʻat-maʼlumotnoma. — 2-nashr. — M.: AST, 2010.
```
**YUQUMLI MOLLYUSK (molluscum contagiosum)** -asosan bogʻcha va kichik maktab yoshidagi bolalarda uchraydigan degenerativ va sitoliz holatlari bilan kechadigan virusli kasallik.
```

Etiologiyasi va patogenezi.
---------------------------

Kasallik qoʻzgʻatuvchisi (Molluscovirus hominis) filtrlanivchi, DNK li virus boʻlib, aksariyat bogʻcha, kichik maktab yoshidagi bolalarda (1-7 yosh) kasallik chaqiradi. Ularga kasallik toʻgʻridan-toʻgʻri virus tashuvchidan yoki umumiy sochiq, vanna, idish-tovoq, oʻyinchoq va boshqa narsalardan yuqishi mumkin. Ayrim holatlarda kasallik bolalar muassasasida epidemik tarqalib ketishi mumkin. Kattalarga virus maishiy-kontakt yoʻli bilan birgalikda jinsiy aloqa yoʻli orqali yuqadi. Shu sababli yuqumli mollyusk jinsiy yoʻl bilan yuqadigan kasallilkar guruhiga kiradi.

Klinikasi.
----------

```
Kasallikning inkubatsion davri 2-3 haftadan bir necha oygacha davom etadi. Shundan soʻng sogʻlom teri yuzasida mayda (1-2 mm), asta-sekin kattalashadigan, chegaralari aniq, yaltiroq, oqish marvarid rangli, markazi kindiksimon botiqchali, zich-elastik konsistensiyaga ega tugunchalar paydo boʻladi. Ular yuz, koʻz atrofi, boʻyin, koʻkrak, qoʻl panchasi, qorin sohasi, jinsiy aʼzolar terisida uchraydi. Kasallik toshmalari subyektiv hissiyotlarsiz kechadi. Tugunchalarni yon tomonlaridan siqib koʻrilganda, markazidagi botiqchadan boʻtqasimon massa chiqadi. Bu massa muguzlangan epiteli hujayralaridan iborat.
```

Kilinik turlari:
----------------

* Koʻp sonli,
* Mayda toshmali,
* Ingichka asosli (oyoqchali),
* Gigant toshmali.

Diagnostikasi:
--------------

```
Yuqumli mollyuskni boshqa turdagi toshma elementlaridan ajratib turuvchi belgi-siqib koʻrilganda, markazidagi botiqchadan boʻtqasimon massa chiqishi va mikroskopda koʻrilganda, katta, oval protoplazmasida kiritmalari bor hujayralar (mollyusk tanachalari) topilishidir.
```

Davosi:
-------

Tugunchalar pinset bilan siqib tashlanadi yoki oʻtkir uchli Folkman qoshiqchasi bilan qirib olinadi, diatermokoagulyatsiya, kriodestruksiya usullari qoʻllaniladi. Oʻrni 2-5% li yodning spirtli eritmasi bilan artiladi va yuzasiga virusga qarshi (bonafton, oksalin, gossipol, tebrofen, interferon) malhamlar surtiladi. Ikkilamchi infeksiya bilan asoratlangan hollarda antibiotikli malhamlar (tetraksiklin, sintomitsin, eritromitsin) ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

Adham Voisov. „Teri va tanosil kasalliklari" 2004-yil
Masofadagi Moviy togʻ choʻqqisi bilan Hellshire plyajidan panoramali koʻrinish
**Blue Mountain Peak (Moviy togʻ choʻqqisi)** — Yamaykadagi eng baland togʻ va Karib dengizidagi eng baland choʻqqilardan biri hisoblanib, balandligi 2,256 metr (7,402 ft) ga teng. Bu hudud Blue Mountain qahvasining vatani hamdur. U Yamaykaning Portland va Sent-Tomas cherkovlari chegarasida joylashgan.

Blue Mountain Peak Blue va John Crow togʻlari milliy bogʻining bir qismi boʻlib, u 2015-yilda YuNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

Piyoda yurish
-------------

Moviy togʻlar piyoda yurish hududlari va oromgohlari bilan mashhur. Anʼanaviy Moviy togʻli yoʻl uzunligi 7-milya (11 km) boʻlib, u yerdan choʻqqiga chiqish va 3,000-fut (910 m) balandlikni oshib oʻtish mumkin. Yamaykaliklar quyosh chiqish vaqtida choʻqqiga chiqishni afzal koʻradilar, shuning uchun 3-4 soatlik yoʻlga chiqishni boshlash odatda qorongʻuda amalga oshiriladi. Osmon odatda ertalab juda musaffo boʻlgani uchun togʻ choʻqqisidan Kuba shahri yaqqol koʻrinadi.

Choʻqqiga chiqish uchun milliy bogʻ maʼmuriyatiga toʻlov amalga oshiriladi. Bu milliy bogʻdagi boshqa xarajatlarni qoplashga ishlatiladi.

Flora
-----

Mashhur Blue Mountain qahvasi shu togʻda yetishtiriladi. Claverty Cottage va Hagley Gapning kichik qahva dehqonchilik jamoalari choʻqqiga yaqin maydonlarda joylashgan.

Moviy togʻda uchraydigan oʻsimliklarning baʼzilarini dunyoning boshqa joylarida topib boʻlmaydi, shuningdek mazkur gullarning koʻpincha juda mitti turdagi oʻsimliklar hisoblanadi. Olimlarning fikricha, bu shu yerdagi sovuq iqlimga va izgʻirinli shamollarga mostlashish natijasida hosil boʻlgan.

Qushlar
-------

Mazkur togʻ hududida uchraydigan qushlarning koʻplari ayni shu hudud uchun endemik hisoblanadi. Spindalis va vervarin kolibrisi ayni shunday qushlar sirasiga kiradi.

* Vervain kolibrisi ( Mellisuga minima ), Qulupnay tepaligi, YamaykaVervain kolibrisi ( *Mellisuga minima* ), Qulupnay tepaligi, Yamayka
* Yamaykalik erkak spindalis ( Spindalis nigricephala ), Moviy togʻlar, YamaykaYamaykalik erkak spindalis ( *Spindalis nigricephala* ), Moviy togʻlar, Yamayka
* Setophaga pharetra, Moviy togʻlar, Yamayka.Setophaga *pharetra*, Moviy togʻlar, Yamayka.

Yana qarang
-----------

* Karib dengizi ultralari roʻyxati
* Karib dengizidagi togʻbchoʻqqilari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  Blue and John Crow Mountains, *Unesco.org* (accessed on 3 October 2019)
2. ↑  Lindsey Kilifin, A Guide To Hiking The Jamaican Blue Mountains, *Theculturetrip.com*, 9 February 2017 (accessed on 3 October 2019)

*
**Yoqub Boqiyev** (1903—?) — davlat va jamoat arbobi.
Yoqub Boqiyev 1903-yil Qoʻqon shahrida tavallud topgan. U dastlab A.Ibodiy „Irfon" maktabida, soʻng rus-tuzem maktabida tahsil oladi. 1919-yil Qoʻqon shahridagi muallimlar kursini bitirib, Konibodom shahriga borib, „Turon" maktabida tahsil oladi. 1919-yili Qoʻqon shahrida muallimlar kursini tamomlab, Konibodom shahriga boradi va Turon maktabida dars bera boshlaydi. Shundan soʻng u partiyaga kirib, Konibodomdagi sovet tashkilotlariga xizmat qiladi. 1921-yil Moskvaga borib, Sverdlov nomidagi komuniversitetning 8 oylik kursida, 1922-yili Stalin nomidagi Sharq mehnatkashlari kommunistik universiteti (KUTV)dagi 4 oylik kursida oʻqiydi. 1922-yili u 6 oy qizil armiya safida xizmat qiladi. 1924—1925-yillarda Fargʻona muzofoti partiya qoʻmitasida tashkilotchi, Qoʻqon shahar ijroqoʻmida mas’ul kotib sifatida ish olib boradi. Soʻng Toshkentga kelib, Oʻzsovprofning madaniy oqarturuv boʻlimi mudiri boʻladi. 1929-yil otasi boy boʻlgan deb partiyadan haydashadi. Koʻp oʻtmay u partiyaga qaytib tiklanib, Oxunboboyev nomidagi sanoat bilim yurtida jamiyatshunoslik fanidan dars oʻtadi. Ayni paytda muzeyda ham ilmiy xodim boʻlib ishlaydi. 1932-yil Qoraqalpogʻistonga borib, madaniy oqartuv boʻlimiga rahbarlik qiladi. 1934-yildan Yoqub Boqiyev Gʻallaorol tuman xalq maorifi boshqarmasiga rahbarlik qiladi. Ammo 1935-yil u ishdan olinadi. U yana 1935-yil 20-iyunda partiya va hukumat topshiriqlarini bajarmagan ayblovi bilan partiyadan oʻchiriladi. 1937-yil 16-yanvar kuni OʻzSSR IIXK Zagvozdin OʻzSSR JKning 66-moddasi 1-bandi bilan talabalar oʻrtasida aksinqilobiy targʻibot olib borishda ayblab qamoqqa olishga qaror qilinadi. Uning uyida 1937-yil 15-yanvar kuni tintuv oʻtkaziladi. Unga qoʻyilgan birorta ayblovlar oʻz tasdigʻini topmagan. 1937-yil 3-yul kuni IIXK huzuridagi sud Yoqub Boqiyevni 5 yil mehnat tuzatish lageri (MTL)ga hukm qiladi. U 1980-yil 13-oktabrda OʻzSSR Oliy sudi tomonidan oqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Irzayev B*. Qoʻqon tarixidan lavhalar*. Toshkent: „Akademnashr", 2020 — 240 bet.
2. ↑  Hasanov B*. Tarixning nomaʼlum sahifalari VIII kitob*. Toshkent: „Akademnashr", 2018 — 304 bet.
**Tipu sulton** (17501799) - Maysur davlatining hukmdori, ingliz bosqinchilarining Janubiy Hindistondagi siyosatiga qarshi kurash rahbari. Otasi Haydar Ali (1761—82) gʻukmdorligi davrida Maysur qoʻshinlariga qoʻmondonlik qilib Polilur (1790) va Anegundi (1782) yaqinidagi janglarda inglizlarni magʻlubiyatga uchratgan. 2inglizmaysur urushi (1778— 84) ayni avj olgan chogʻda taxtga chiqqan. 1783 i. Bednurda Metyus armiyasini qurshab olib, asir olgan. Inglizlarga qarshi kurashda moddiy bazani yaratish maqsadida ehromlar va mulkdorlar yerlari hisobiga davlat yerlarini koʻpaytirdi, muntazam intizomli armiyani tuzdi, askar va zobitlarga maosh tayinladi, armiya xizmatiga katta tajribaga ega boʻlgan fransuz zobitlarini jalb etdi, artilleriyani vujudga keltirdi, razvedka ishini yaxshi yoʻlga qoʻydi. Bu tadbirlar orqali xazinani toʻldirdi, kuchli armiyani tikladi. Fransiya, Turkiya, Afgʻoniston bilan inglizlarga qarshi ittifoq tuzish niyatida samarasiz muzokaralar olib borgan. 4inglizmaysur urushi (1799) davrida Maysur poytaxti Seringapatamni himoya qilishda halok boʻlgan.

Adabiyot
--------

* Gʻiyosov T.Gʻ. Hindistonning yangi tarixi, T. 1999.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fermigaz**, Fermi gazi - yarim butun (h birliklarida 1/2, 3/2,...) spinli zarralardan tashkil topgan gaz. Fermi — Dirak statistikasiga boʻysunadi. Oʻzaro taʼsirlashmaydigan zarralardan tashkil topgan F.g. ideal F.g. deb ataladi. Metallar va yarimoʻtkazgichlardagi elektronlar, atom nomeri katta boʻlgan atomlardagi elektronlar, ogʻir atom yadrolaridagi nuklonlar, yarim butun spinli kvazizarralaryaan tashkil topgan gazlar F.g.lar hisoblanadi. F.g. uchun Pauli prinsipi oʻrinli. T=0 K trada F.g. asosiy xrlatda boʻladi va uning zarralari energiyasi Fermi energiyasi (Yegʻ) deb ataluvchi energiyaga boʻlgan barcha kvant holatlarni egallaydi, energiyasi Ye>YEGʻ boʻlgan holatlar boʻsh boʻladi. T=0 K da ideal F.g. kvant holatlarini oʻrtacha toʻldirish soni Fermi taqsimot funksiyasi bilan aniqlanadi. Ideal boʻlmagan F.g. uchun ham chegaraviy Fermi energiyasi mavjud, lekin uning zarralari maʼlum kvant holatlarda boʻlmaydi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Ferma (maʼnolari).

**Ferma** (frans. ferme, lot. ﬁ rmus — mustahkam) — 1) qurilish mexanikasida — geometrik jihatdan uzgarmaydigan sterjenli tizim. Hisoblashlarda barcha tugunlari sharnirli deb qabul qilinadi; 2) tom yopish, bostirmalar qurish va koʻprik qurishda ishlatiladigan qurilish konstruksiyasi. Devor yoki ustunlar oraligʻi katta binolar (mas, kinoteatrlar, bozor pavilonlari, sport zallari, sanoat korxonalari va boshqalar)da tom yopish uchun toʻsinlardan foydalanish iqtisodiy jihatdan samarasiz hisoblanadi. Katta soy va daryolarga kuriladigan koʻpriklar ham toʻsinlardan ishlansa, ancha qimmatga tushadi. Shunday hollarda F.dan foydalanish iqtisodiy jihatdan ancha samarali boʻladi. F.lar toʻsin (balka) larning takomillashgan bir turi boʻlib, ular oʻtaydigan vazifani bajaradi. Materialning xiliga qarab, temirbeton, metall va yogʻoch F.lar boʻladi. Tashqi koʻrinishiga koʻra, parallel tasmali (rayem, a), uchburchak shaklli (rayem, b) va poligonal tasmali.v) F.larga boʻlinadi. F.lar panjarasining tuzilishiga qarab ham yana bir necha xillarga boʻlinadi. Vazifasiga koʻra, tom, koʻprik va kran F.lari boʻladi. Koʻprik F. ichida yukning harakatlanish sathiga qarab yuk ustki yoki pastki tasmada yuradigan F.lar farklanadi.

Odatda, tashki kuch (yuk)lar F. tugunlariga tushadi. F. sterjenlari tashqi kuchlar taʼsirida asosan siqilish va choʻzilishga ishlaydi. F.ning barcha sterjenlari bir tekislikda joylashsa, tekis yoki yassi F. har xil tekislikda joylashea, fazoviy F. deb ataladi. Ikki tayanch orasidagi masofa quloch (prolyot) deyiladi; F.ning tashqi konturida joylashgan sterjenlar tasmalar, ular orasida joylashgan sterjenlar panjaralar, panjaralarning tik elementlari ustun, kiya elementlari havon deb ataladi. F. tugunlari orasidagi gorizontal masofa panel deyiladi.

F. materiali qanday boʻlishidan qatʼi nazar tashqi kuchlar (mas, tom plitalari) taʼsirida uning sterjenlarida vujudga keladigan ichki kuchlar qiymati materiallar qarshiligi va qurilish mexanikasi usullari yordamida aniklanadi. Ichki kuchlar aniklangandan keyir bajariladigan hisoblash ishlari (maye. kesim tanlash, mustahkamligini tekshirish va boshqalar) tatbiqiy fanlarning usul va qoidalari asosida bajariladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yoppasiga tanlash** - oʻsimliklarni nav standartlariga muvofiq keladigan tashqi belgilari (fenotip)ga qarab tanlash. Oʻsimliklar seleksiyasi usullaridan biri. Tanlab olingan oʻsimliklardan olingan urugʻlik, lab. tahlili oʻtkazilib, saralangach (yaroqsizlari ajratilgach), bir paykalga ekiladi. Shunga koʻra, boʻlajak nav saralangan eng yaxshi oʻsimliklar avlodi boʻladi. Yo. t.ni baʼzan pozitiv usul deb ataladi. Bu usul AQSH va b. mamlakatlarda gʻoʻza urugʻchiligida keng qoʻllaniladi. Yo. t.ning bir koʻrinishi boʻlgan negativ tanlash (notipik va aralashma oʻsimliklarni yaroqsizga chiqarish) asosan Oʻzbekiston, Tojikiston, Turkmanistonda qoʻllaniladi. Yo. t.ni bir marta va koʻp marta oʻtkazish mumkin. Bir martali Yo. t. oʻzidan changlanuvchi ekinlarda, koʻp martalisi chetdan changlanuvchi oʻsimliklarda yaxshiroq samara beradi. Chetdan changlanuvchi ekinlarda qimmatli xoʻjalik belgilarini saqlab qolish uchun navi.ch.dan olinguniga qadar boʻlgan davr davomida Yo. t. oʻtkaziladi. Bunday tanlash uzluksiz tanlash deb ataladi. Populyasiyalar ekiladigan sharoitlarga yaxshi moslashgan hollardagina Yo. t. yaxshi natija beradi. Yo. t. usuli bilan turli ekinlarning xalq seleksiyasida mahalliy navlari ham yaratilgan. Yo. t.ning kamchiliklaridan biri tanlanayotgan oʻsimliklarning kelib chiqishini tekshirish imkoniyati yoʻkligidir. Bu kamchilik seleksiyada keng tarqalgan yakka tanlash usuli bilan bartaraf etiladi (yana q. Tanlash).

Yoʻldosh Uzoqov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tintikit** (AQShning Yuta shtatidagi Tintik degan joy nomidan) — mineral; temir, fosfor va suv birikmalaridan tarkib topgan. Tabiatda kam uchraydi. T. 1963-yil Oʻzbekiston gʻarbi (Qizilqum)da topilgan va oʻrganilgan. Ushbu T.ning rentgenogrammasi Yuta shtatidagi T. nikiga yakin. Uning koʻrinishi gil minerallarni eslatadi. Kimyoviy tarkibi Gʻe3[(ON)3(RO4)2]ZN2O, unda Gʻe,O3 48,18%, R2O530,7%, N2O 19,51%, A12O3 1,48%, Na2O5 0,08%, K2O 0,03% mavjudligi aniqlangan. Rangi oqsariq, yashil tusli. Qattiqligi 2—2,5, zichligi 2,8 g/sm3, yalab koʻrilsa tilga yopishadi. T. gipergen mineral boʻlib, limonitlashgan gematitda 5 sm gacha boʻlgan tomirchalar shaklida, oksidlanish zonasidagi oltinsurma ruda namoyonlarida vujudga keladi. T. gepatit, natroyarozit, alunit, oltin bilan assotsiatsiyada uchraydi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Raufov Yoqub** (1888, Oʻratepa sh. — 1974.22.1, Toshkent) — naqqosh usta, Oʻzbekiston xalq rassomi (1963). Naqqoshlik hunarini otasi usta Rauf kalondan oʻrgangan. Otasi boshchiligida Oʻrta Osiyo (jumladan, Namangan, Margʻilon, Andijon, Xoʻjand, Kattaqoʻrgʻon, Samarqand, Chimkent va b.) shaharlaridagi jamoat binolarini bezashda qatnashgan. 18 yoshidan mustakil usta. 1923-yildan R. Toshkentda yashagan.

Xontaxta, quticha, qalamdon va b. uyroʻzgʻor buyumlarini badiiy bezagan. Toshkent oʻquvi.ch. badiiy kombinatida dare bergan. R. ijodida 19-asr naqqoshlik maktabi anʼanalarini davom ettirgan, milliy naqqoshlik maktablari anʼanalarini uygʻunlashtirib, oʻziga xos naqqoshlik maktabi yaratdi, burttirib "kundal" usulida naqsh ishlashni keng qulladi. Navoiy teatri (1947), Bekoboddagi metallurglar madaniyat uyi, Toshkentdagi Navoiy nomidagi adabiyot muzeyi (1968), "Koʻk gumbazlar" choyxonasi (1970), Samarqanddagi "Yulduz" restorani (1969) va b. kupgina jamoat binolarini bezashda, Toshkent sh. (Polovsev uyi, hozirgi Amaliy sanʼat muzeyi), Toshkent va Sirdaryo viloyatlaridagi meʼmoriy yodgorliklarni taʼmirlashda qatnashdi. 1937-yildan respublika va xorijiy mamlakatlar koʻrgazmalarida R. ning ishlaridan namunalar ham namoyish etilgan.

Adabiyot
--------

* Naqqoshlik, T. 1973.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Manuel Junior Agogo** (inglizcha: *Manuel "Junior" Agogo*) — ganalik futbolchi, maydonda hujumchi vazifasini bajargan. Gana terma jamoasida oʻynagan.

Biografiyasi
------------

U professional faoliyatini 1995-yilda „Sheffild Uensdey"da boshlagan. U „Sheffild Uensdey"da oʻtkazgan 5 yil davomida klub safida atigi 2 ta oʻyin oʻtkazdi. 1999/2000-yilgi mavsumda ijara asosida ikkinchi divizionning 4 ta klubida oʻynagan.

2000-yilning 24-fevralida u „Chikago Fayr" MLS klubi bilan shartnoma imzoladi. „Chikago Fayri"da oʻyin oʻtkazganidan soʻng, u 2000-yil 10-aprelda maosh bilan bogʻliq muammolar tufayli „Kolorado Rapids"ga taklif qilindi.

2002-yilda u Angliyaga qaytib keldi va u erda avvaliga „Kuins Park Reynjers"da, keyin „Barnet"da oʻynadi.

2003-yilning yozida u birinchi ligada „Bristol Rovers" bilan shartnoma imzoladi. Darhol asosiy jamoaga oʻrnashib oldi. 2003/04-yilgi mavsumda u 22 ta gol urgan.

2009-yil 5-avgustda erkin agent sifatida Kipr chempionati oliy ligasida oʻynaydigan Limasolning Kiprning „Apollon" klubiga oʻtdi.

2011-yil iyul oyida u Shotlandiya Premer-ligasi klubi „Hibernian" bilan bir yillik shartnoma imzoladi.

Gana terma jamoasi safida
-------------------------

2006-yildan buyon Gana terma jamoasida oʻynagan. U milliy terma jamoadagi birinchi golini 2006-yil 14-noyabrda Avstraliyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida kiritdi va u 1:1 hisobida yakunlandi.

2008-yilgi Afrika Millatlar Kubogi finali ishtirokchisi.

Kasallik va oʻlim
-----------------

2015-yilda, faoliyatini yakunlaganidan soʻng, sobiq hujumchi insultga uchradi. Insultdan keyin nutqida muammolar paydo boʻlgan. 2019-yil 22-avgust kuni Agogo 40 yoshida Londonda vafot etgan.

Jamolari
--------

| Jamoa nomi | Mamlakat | Yil |
| --- | --- | --- |
| Sheffield Wednesday | Angliya | 1997-2000 |
| Oldham Athletic | Angliya | 1999 |
| Chester City | Angliya | 1999 |
| Chesterfield | Angliya | 1999 |
| Lincoln City | Angliya | 1999-2000 |
| Chicago Fire | AQSh | 2000 |
| Colorado Rapids | AQSh | 2000-2001 |
| San José Earthquakes | AQSh | 2001 |
| Queens Park Rangers | Angliya | 2002 |
| Barnet FC | Angliya | 2002-2003 |
| Bristol Rovers | Angliya | 2003-2006 |
| Nottingham Forest | Angliya | 2006-2008 |
| Zamalek SC | Misr | 2008-2009 |
| Apollon Limassol | Kipr | 2009-2011 |
| Hibernian FC | Shotlandiya | 2011-2012 |

Manbalar
--------

1. ↑  „Press Releases" (en). *Chicago Fire* (24-fevral 2000-yil). 28-oktabr 2000-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-oktabr 2000-yil.
2. ↑  „Rapids fill fourth Foreigner slot with acquisition of striker Junior Agogo" (en). *Colorado Rapids* (10-aprel 2000-yil). 21-fevral 2001-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-fevral 2001-yil.
3. ↑  „Earthquakes Acquire Rapids’ Agogo" (en). *Associated Press* (14-iyun 2001-yil). 22-avgust 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-avgust 2019-yil.
4. ↑  „Junior Agogo: Ex-Ghana, Nottingham Forest and Bristol Rovers striker dies aged 40" (en). *BBC Sport* (22-avgust 2019-yil). 22-avgust 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-avgust 2019-yil.
5. ↑  Andoza:Cita noticia
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Tir (maʼnolari).

**Tir** (frans. tir — otmoq) — qoʻlda oʻq otar yoki pnevmatik quroldan oʻquvmashqda va musobaqalarda nishonlarga xavfsiz otish uchun moʻljallangan sport inshooti. Yopiq, yarim yopiq va ochiq (dala) T.lari boʻladi. T.da oʻq otish marrasi bor, otish galereyasi, oʻq otish zonasi (uzunligi oʻq otish masofasiga teng), oʻq qabul qilgich, yordamchi va oʻquv binolari, qurol va patronlar omborlari boʻladi. T.da 10 m dan 300 m gacha masofada oʻq otish mumkin. Shuningdek, pnevmatik yoki kichik kalibrli qurollardan oʻq otiladigan attraksion T.lar ham boʻladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toifi**, Toyfi, Sayfi Gʻulomi — kechpishar xoʻraki uzum navi. Sharqiy ekologikgeografik navlar guruhiga kiradi. Vatani — Arabiston. Oʻrta Osiyoda qadimdan ekiladi. Oʻzbekiston, Turkmenistan, Tojikiston, Qozogʻiston, Qirgʻizistonda keng tarqalgan. Oq T. va Pushti T. xillari bor. Ularning farqi asosan uzumi rangida. Pushti T. koʻproq ekiladi. Tupi kuchli oʻsadi. Barglari oʻrtacha, toʻgarak yoki uzunasiga salgina choʻziq (diametri 14—16 sm), besh boʻlmali, pastga qaragan tomoni tukli. Guli ikki jinsli. Uzum boshi katta (2,5—6,5 kg gacha). Gʻujumi yirik, choʻziq, uch tomoni oʻyikli, kungay tomoni pushti. Tarkibida 22—25% qand, 4—5% kislota bor. Poʻsti qalin, eti sersuv, karsillaydi. Kurtagi boʻrtgandan keyin faol harorat yigʻindisi 3640° boʻlganda 151 — 188 kunda — sentabr oxirida toʻliq yetiladi. Novdalari yaxshi pishadi. Hosiddorligi 160—280 s/ga (350 s gacha boradi). Uzumi sakdashga va uzok, joylarga yuborishga chidamli. Yangiligida isteʼmol qilinadi. T. baland ishkomlarda va koʻp zangli yelpigʻichsimon shakl berib oʻstirilsa, yuqori hosildorlik taʼminlanadi. Tuproq sharoitlariga talabchan emas. Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida yetishtiriladi. 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Rizayev Tojiboy** (1927.10.5 — Parkent tumani Zarkent qishlogʻi — 2004.6.4) — qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishi tashkilotchisi, usta bogʻbon, Oʻzbekiston Qahramoni (2001), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan qishloq xoʻjaligi xodimi (1991). Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti agronomiya fakultetini tugatgan (1960). Mehnat faoliyatini 1942—50 yillarda jamoa xoʻjaligida gʻallachilik brigadasi boshligʻi boʻlib ishlashdan boshlagan. Toshkent shahridagi xoʻjalik raislarini tayyorlash maktabi tinglovchisi (1950—53), Parkent tumanidagi Oxunboboyev nomli jamoa xoʻjaligida hosilot (1953—54), tuman partiya qoʻmitasiyoʻriqchisi (1954—56), jamoa xoʻjaligi raisi muovini (1956—59), Yuqori Chirchiq tumani partiya qoʻmitasi kotibi (195960). 1960-yildan Parkent tumanidagi "Leninobod" jamoa xoʻjaligi (xoz. "Zarkent" shirkat xoʻjaligi) boshqaruvi raisi.

R. togʻli mintaqalarda moʻlkoʻl bogʻdorchilik mahsulotlari yetishtirish borasida oʻziga xos tajriba maktabini yaratdi. R. rahbarligida shirkat xoʻjaligi iqtisodiy baquvvat xoʻjaliklardan biriga aylandi. Koʻp yillar davomida xoʻjalikda togʻoldi zonasida lalmi va shartli sugʻoriladigan yerlarda tok maydonlari 730 gektarga, gʻalla maydonlari 860 gektarga yetkazildi. Xoʻjalik respublikada lalmi gʻallachilikda har gektar yerdan 18,7—20 s bugʻdoy hosili olib, hosildorlik boʻyicha oldingi oʻrinni egallaydi. Shirkat xoʻjaligi qishlogʻi toʻla gazlashtirilgan, buloq suvi vodoprovodi, shaharlararo avtomat telefon st-yasi, vino zdi qurilib, ishga tushirildi. "Doʻstlik" ordeni bilan mukofotlangan (1996).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tavqa**, Tauke — qozoq xoni (1680— 1718). Xon hokimiyatini mustahkamlashda oliy mulkdor tabaqa — sultonlarni kuchsizlantirish uchun biylarga tayangan. T. davrida tuzilgan "Jeti Jargʻi" ("Yetti Yorgʻu") qonunlari rus tarixida "Tauke qonunlari" nomi bilan mashhur. Bu qonun bir qancha odatlarni (qonli oʻch olish, ayollarning tengsizligi va boshqalar) rasmiylashtirgan. T.ning xon hokimiyatini mustahkamlash yoʻlidagi harakatlari zoye ketgan, qozoq xonliklari parchalangan holda qolgan. Jungʻarlar istilosi xavfi ostida, Pyotr I ning sharqiy siyosatining faollashuvi, xoʻjalik aloqalarining mustahkamlanishi natijasida T.ning Rossiya bilan aloqalari kuchaygan. 1716-yil T. jungʻarlarga qarshi kurashda yordam soʻrab Rossiyaga murojaat qilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |