**Oskar Pol Dirlevanger** (nemischa:, 1895-yil 26-sentyabr 1945-yil 7-iyun)-nemis SS zobiti, Oberfyurer (1944-yil). U "Dirlewanger" maxsus SS guruhini boshqargan, keyinchalik u 36-SS Grenadier diviziyasiga aylantirilgan "Dirlewanger", jazolash operatsiyalarini o'tkazishda ayniqsa shafqatsiz edi:u bir qator Belorussiya qishloqlarini vayron qilgan (Xatin, Borki va boshqalar), Varshava qo'zg'olonini shafqatsizlarcha bostirish va boshqalar.

Bo'lim brakonerlar va jinoyatchilardan, keyinchalik esa siyosiy maxbuslardan iborat edi. Urush tugaganidan keyin u harbiy jinoyatchi deb e'lon qilingan.

### Dastlabki yillar

Boy savdo agenti Avgust Dirlevanger va uning rafiqasi Paulina, qizlik qizi Herrlinger oilasida tug'ilgan. Svabiya kelib chiqishi.

1913-yilda u o'rta ma'lumot to'g'risidagi guvohnomani oldi va o'sha yilning 1-oktyabrida u "Qirol Charlz"123 (5-Vyurtemberg) Grenadier polkining pulemyot kompaniyasida fuqaro sifatida bir yillik harbiy xizmatga kirdi. Birinchi jahon urushi boshlanishi bilan 1914-yil 2-avgustda 123-polk bilan birgalikda G'arbiy frontga yuborildi, u erda polk valiahd shahzoda Uilyamning 5-armiyasining bir qismi sifatida Ardennes jangida qatnashdi va jang qildi. Lotaringiya va Lyuksemburgda. 14-aprelda u Leytenant unvonini oldi. G'arbiy frontdagi janglarda u bir necha marta yaralangan -(1914-yil 22-avgustda-Longvi jangida, 23-avgustda snaryaddan zarba olgan, 1915-yil 7-sentyabrda Shampan shahridagi mudofaa janglarida u ikki marta yaralangan. 1918-yil 30-aprelda Taganrog yaqinidagi Pokrovskoye qishlog'i uchun bo'lgan jangda yarador bo'ldi, natijada u "40 foiz nogiron bo'lib qoldi". 2 va 1-darajali Temir xoch bilan taqdirlangan. 1918-yilda u 121-piyoda polkining pulemyotlar rotasi komandiri sifatida Ukrainani bosib olishda qatnashdi. Sulh tuzilgandan keyin Dirlevanger polki Ruminiya orqali Germaniyaga qaytdi.

1919-yilda Dirlevanger Freikorpsga qo'shildi va 1920-1921 yillarda Tyuringiya, Saksoniya, Rur va Yuqori Sileziyadagi kommunistik tartibsizliklarni bostirish paytida shafqatsiz ko'cha janglarida qatnashdi. Shu bilan birga, u Mannheimdagi Oliy tijorat maktabida tahsil olgan, ammo antisemitizm uchun undan haydalgan. 1922-yilda Frankfurt-Mayn universitetida u ijtimoiy va siyosiy fanlar doktori ( nemischa: ).Konferensiya yaqinlashib kelayotgan urush sharoitida xalq xo'jaligini rejalashtirish masalalariga bag'ishlangan. 1922-yil 1-noyabrda u NSDAPga qo'shildi, ammo qurolsizlanish to'g'risidagi qonunni buzgani uchun chiqarib yuborildi. 1926-yilda ikkinchi marta partiyaga a’zo bo‘ldi. 1922-1928-yillarda u ko'ngilli va Shtutgartdagi turli banklarda xodim bo'lgan. 1928-yildan 1931-yilgacha Erfurtdagi to'qimachilik fabrikasida menejer bo'lib ishlagan. 1932-yildan 1933-yil iyuligacha soliq maslahatchisi. Dirleshanger o'z mablag'larini o'g'irlash ayblovlari tufayli banklardagi ishini tark etishga majbur bo'ldi. U to‘qimachilik fabrikasidan moliyaviy firibgarlik tufayli ishdan bo‘shatilgan, biroq uning egasi bilan kelishuv bitimi tuzgan va unga yetkazilgan moddiy zararni qoplagan.

### 1933-1940-yillar

1933-yilda Milliy Sotsialistlar hokimiyatga kelganidan so'ng, "Keksa jangchi" Dirlevanger darhol Xaylbronn shahrining Mehnat va bandlik departamentiga tayinlandi va u yerda avval bo'lim boshlig'i, keyin esa boshliq bo'lib ishladi. U Germaniyada birinchi bo'lib, o'z mas'uliyati ostidagi barcha SA a'zolarini ish bilan ta'minlanganligi haqida hisobot bergan. Biroq, bu yerda ham u tezda korrupsiya va fitna botqog'iga tushib qolgan. 1934-yilda u Qizlar uyushmasidan 13 yoshli qiz bilan jinsiy aloqada bo'lganlikda ayblanib, ikki yilga qamoq jasozini oladi. Ushbu hukmga ko'ra, u ilmiy darajasidan, harbiy unvoni va mukofotlaridan, partiya a'zoligidan va ishidan mahrum bo'ldi. Lyudvigsburgdagi qamoqxonada u hukm ustidan Oliy imperator sudiga shikoyat qilishga urinib ko'rdi.

Reyxsfyurer SS shtab boshlig'i bo'lgan o'zining hamkasbi va yaqin do'sti Gottlob Bergerning maslahatiga ko'ra, qamoqdan chiqqandan so'ng Dirlevanger Ispaniyaning xorijiy legioniga ko'ngilli bo'ldi va u erda u Germaniya ko'ngilli jangovar bo'linmasi bo'lgan Kondor legioniga qo'shildi. general Franko tarafida Ispaniya fuqarolar urushida qatnashgan. 1937-yil aprel oyidan 1939-yil may oyigacha Pchelovod tank bo'linmasida xizmat qildi.

Ispan xochi bilan taqdirlangan Dirlewanger Shtutgartdagi mintaqaviy sudda ishni ko'rib chiqishga muvaffaq bo'ldi. 1940-yil 30-aprelda u dalil yo'qligi uchun oqlandi. Biroq, bu oqlov shu qadar ishonarsiz bo'lib chiqgan ediki, Frankfurt-Mayndagi universitet dastlab doktorlik darajasini qaytarishdan bosh tortgan, ammo Dirlewanger yana shifokor bo'lishga muaffaq bo'ldi va NSDAPda qayta tiklandi.

1940-yil 4-iyunda Gottlob Berger Himmlerga Dirlevangerni brakonerlardan mahkum qilingan maxsus SS bo'linmasi komandiri etib tayinlashni taklif qildi. Obersturmfyurer unvoni bilan Dirlevanger SS qo'shinlari safiga qabul qilingan va unga Berlin yaqinidagi Zaksenxauzen kontslagerida jazo o'tayotgan brakonerlar orasida harbiy mashg'ulotlar o'tkazish vazifasi yuklandi .

### Ikkinchi jahon urushi

 Varshava qo'zg'olonini bostirish vaqtida SS Dirlewanger brigadasi askarlari tomonidan o'ldirilgan polsha fuqarolari 1944-yil

  

Jazo bo'limi "Oranienburg brakonerlar jamoasi" nomini oldi, 1940-yil 1-sentyabrdan u "SS Dirlewangerning maxsus bataloni" deb nomlandi. 1943-yilda bo'linma polk hajmiga yetdi va "SS Dirlewangerning maxsus qo'mondonligi" nomini oldi. 1944-yilning yozida Himmler zahiradagi armiya qo'mondoni etib tayinlanganidan so'ng, bo'linma brigadaga ("Maxsus SS Dirlewanger Brigada") ko'paytirildi.

Himmlerning 1942yil 29-yanvardagi buyrug'iga binoan Dirlewanger maxsus qo'mondonligi SS qo'shinlarining ko'ngilli tuzilishi deb e'lon qilindi va SS Bosh boshqarmasiga bo'ysundi. Bo'lim boshlig'i Gottlob Berger bo'linmani shaxsan nazorat qildi va do'sti Dirlewangerni hujumlar va shikoyatlardan himoya qildi.

1943-yil fevral oyida bo'linmaning harbiy xizmatchilari ikkita kesishgan karbin va ularning ostida qo'l granatasi tasvirlangan maxsus tugmachalarni oldilar.

Biroq, Dirlewanger bo'linmasi SS qo'shinlarining to'laqonli qismi hisoblanmadi. Uning harbiy xizmatchilari SS qo'shinlarining Latviya, Xorvatiya va boshqa nemis bo'lmagan a'zolari bilan bir xil darajada bo'lgan. Bu shuningdek, 1945-yil 19-fevraldagi buyrug'i bilan Himmler "SS Shock Brigade Dirlewanger" nomini "SS qo'shinlarining 36-grenadier diviziyasi" deb o'zgartirganligini ham tushuntiradi.

1940-yil iyun oyida tashkil etilganidan boshlab 1942-yil fevralida Bosh hukumatdagi xizmati tugaguniga qadar bo'linma faqat sudlangan brakonerlardan iborat edi. Belorussiyada partizanlarga qarshi kurash paytida ularning soni sezilarli darajada kamaydi. 1942-yil mart oyida 250 kishini kuchaytirish zarurati haqida gap bordi. 1942-yil sentyabr oyida Dirlevanger Oranienburgdan yana 115 ta brakonerni qabul qildi.

1942-yilning yozida, tuzilma partizanlar va mahalliy aholiga qarshi harakatlarda faol ishtirok eta boshlaganida, Dirlevanger Ukrainlar kompaniyasi va Rus ko'ngillilari batalyonini tuzdi. 1943-yil fevral oyida bo'linmaning umumiy kuchi 700 kishiga yetdi. U ikkita nemis kompaniyasi va ikkita "Chet elliklar" kompaniyasidan (etnik nemislar, ruslar va ukrainlar) iborat edi. Partizanlarga qarshi operatsiyalar paytida har bir kompaniyaga SD apparatidan 5 yoki 6 ta kishi ajratilgan.

Keyinchalik, bo'linma jinoyatchilarni Vermaxt askarlarini shuningdek, SS a'zolarini 1944-yil kuzida esa siyosiy mahbuslarni ham jalb qilindi. Biroq siyosiy mahbuslar ulushi kichik edi. Aksariyat "asosial elementlar" va professional jinoyatchilar edi. Shu bilan birga Dirlewanger har doim lavozimga ko'tarilgan va ba'zi hollarda hatto noqonuniy ravishda SS kiyimlarini kiygan eski brakonerlarga tayanishi mumkin edi.

1944-yil sentyabr oyida Dirlewanger brigadasi Kaminskiy brigadasining birlashgan polki bilan birgalikda Varshavadagi qo'zg'olonni shafqatsizlarcha bostirishda qatnashdi. 1944yil oktyabr oyida brigada Slovakiyadagi qo'zg'olonni bostirish uchun yuborildi. 1945-yil 12-fevraldan u Gubenga (Brandenburg) joylashtirildi. Yaralangan Dirlewanger davolanish uchun orqaga yuborildi. 1945-yil aprel oyida Sovet qo'shinlari Oderda nemis mudofaasini yorib o'tishdi. 1945-yil 27-aprelda shakllanishning asosiy boʻlinmalari Xalbe hududida oʻrab olindi va 29-aprelda qoʻlga olindi.

### O'lim

1945-yil 7-mayda Oskar Dirlevanger Baden-Vyurtembergning Altshauzen shahrida Fransuz askarlari tomonidan hibsga olindi va Fransuz ishg'ol korpusining polshalik askarlari tomonidan qo'riqlanadigan mahalliy qamoqxonaga olib ketildi. 1945-yil 4-iyundan 5-iyunga o‘tar kechasi soqchilar uni qayta-qayta kaltaklagan. Altshauzen ro'yxatga olish idorasining ma'lumotlariga ko'ra, Dirlevanger 1945-yil 7-iyunda kaltaklashdan vafot etgan Biroq, vaqti-vaqti bilan uning tirikligi va dunyoning turli burchaklarida ko'rilgani haqida mish-mishlar tarqaldi. 1981-yilda nashr etilgan "Jazochilar" hujjatli romanida Ales Adamovich shunday deb xato yozgan:"Bugun ham Lotin Amerikasida eson-omon vafot etgan Dirlevanger Oskar Polni ehtiyotkorlik bilan Germaniyaga olib ketilgan va Vyurtsburg zaminida dafn etilgan". 1960-yil oktyabr oyida Ravensburg prokuraturasining buyrug'i bilan Dirlevangerning qoldiqlari ekspertiza qilindi. 1960-yil 24-oktabrda o‘tkazilgan sud-tibbiyot ekspertizasi chog‘ida ular Dirlevangerga tegishli ekanligi aniq bo‘lgan.

O'rinlar
--------

* SS Obersturmfürer (07.01.1940)
* SS Hauptsturmfürer (08.01.1940)
* SS Shturmbannfürer (11.09.1941)
* SS Obersturmbannführer (05.12.1943)
* Standartenfürer SS (19.03.1944)
* SS Oberfürer (08.12.1944)

Mukofotlar
----------

Kinoda Dirlewanger
------------------

Rossiya-Ukraina serialida "Dezerter operatsiyasi" (2020-yilda)da aktyor Vadim Lyalko Dirlevanger rolini o'ynagan.

" O‘zbek" (2022-yilda) o‘zbek-belarus filmida Dirlevanger rolida-Evgeniy Ivkovich

Amerikalik tarixchilarning shaxsiy baholari
-------------------------------------------

Stiven Zaloga Dirlewangerni "psixopatik qotil va bolalarni zo'rlovchi" deb ta'riflagan.

Ричард Родес(ingl.)oʻzb. считал его «жестоким садистом».

  

Brayan Mark Rigg uni "sadist va nekrofil" deb ta'riflagan.

Kris Bishop Dirlewangerni "SSdagi eng yovuz odam" deb ta'riflagan.

Eslatmalar
----------

1. ↑  Cooper M. The phantom war: The German struggle against Soviet partisans, 1941—1944. L. 1979. P. 88.
2. 1 2  Personalakte Oskar Dirlewanger. Washington, D.C.: NARA A 3343, Records of SS Officers from the Berlin Document Center (Die Höhere SS-und Polizeiführer Russland Mitte die Verleihung des Deutschen Kreuzes in Gold die SS-Obersturmbannführer Dr. Dirlewanger, 9. August 1943, Roll SSO-154.
3. ↑  Зайончковский А. М.*. Первая мировая война*. СПб.: Полигон, 2000 — 121—131 bet.
4. ↑  *Klausch H.-P*. Antifaschisten in SS-Uniform. Schicksal und Widerstand der deutschen politischen KZ-Häftlinge, Zuchthaus- und Wehrmachtgefangenen in der SS-Sonderformation Dirlewanger / Herausgegeben vom Dokumentations- und In­formationszentrum Emslandlager. Bd. 6. Bremen: Edition Temmen, 1993. — S. 35. — 592 S.
5. 1 2 3 4 5  Hellmuth Auerbach. Die Einheit Dirlewanger. In: Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte. Stuttgart: Deutsche Verlags-Anstalt GmbH, 1962, S. 251
6. ↑  Reinhard Rürup (Hrsg.): Der Krieg gegen die Sowjetunion 1941—1945. Berlin 1991, S. 139
7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Hellmuth Auerbach. Die Einheit Dirlewanger. In: Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte. Stuttgart: Deutsche Verlags-Anstalt GmbH, 1962, S. 252
8. 1 2  Hellmuth Auerbach. Die Einheit Dirlewanger. In: Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte. Stuttgart: Deutsche Verlags-Anstalt GmbH, 1962, S. 253
9. ↑  Hellmuth Auerbach. Die Einheit Dirlewanger. In: Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte. Stuttgart: Deutsche Verlags-Anstalt GmbH, 1962, S. 261
10. ↑  Hellmuth Auerbach. Die Einheit Dirlewanger. In: Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte. Stuttgart: Deutsche Verlags-Anstalt GmbH, 1962, S. 262
11. ↑  *Адамович Алесь*. Каратели: Радость ножа, или Жизнеописания гипербореев. — Минск: Мастацкая літаратура, 1981. — С. 186. — 208 с.: 12 л. ил.
12. ↑  Zaloga 2001. sfn error: no target: CITEREFZaloga2001 (help)
13. ↑  Rhodes R.(ingl.)oʻzb. Masters of Death: The SS-Einsatzgruppen and the Invention of the Holocaust
14. ↑  Rigg 2002. sfn error: no target: CITEREFRigg2002 (help)
15. ↑  Bishop 2003. sfn error: no target: CITEREFBishop2003 (help)

Adabiyot
--------

rus tilida
* *Jukov D. A. Kovtun I. I.* Partizanlar uchun ovchilar. Dirlewanger brigadasi. - M.: Veche, 2013 yil. - 448 b.: kasal. - (XX asrning harbiy sirlari) - ISBN 978-5-4444-1257-2
* 
* 
* 

*

Havolalar
---------

* Chronos veb-saytida Oskar Dirlewangerning qisqacha tarjimai holi
* www.warsawuprising.com/witness/schenk -(ingl.)
* Dirlewanger mukofotlari