**SAMARIYA VODIYSI**
**Samariya darasi** (yunoncha: *Φαράgy tēs StamaρĬs*), Yevropadagi eng katta dara bo'lib, Kritning janubi-g'arbiy uchidagi Lefka Ori tog'larida, Sfakion (dima)da joylashgan. Kritning eng mashhur diqqatga sazovor joylaridan biri, daraning uzunligi taxminan *13 kilometr,* kengligi esa *3,5 metrdan* *300 metrgacha* o'zgarib turadi. Dara oxirida yana *3 kilometr* masofani bosib **Ayia-Rumeli** qishlog'iga borish mumkin.

> Dara oʻz nomini XIV asrdagi Avliyo Maryamning Vizantiya cherkovi nomidan olgan (Cherkov sobiq Samariya qishlog'idan biroz pastroqda (taxminan yo'lning o'rtasida) joylashgan)
> 
>

**Tarix**
---------

Samariya darasi bizning eramizdan oldin ham bo'lgan. Bu yerda, Apollon va Artemidaga bag'ishlangan ibodatxonalarning qoldiqlari topilgan. Miloddan avvalgi VI asrda daraning oxirida Tara (Para) shahri qurilgan. Kichik, ammo avtonom va keng tanilgan va o'z tangasini zarb qilgan. Tangalarning bir tomonda - yovvoyi echkining boshi, ikkinchi tomondan - asalari tasvirlangan. Dara bo'ylab oqadigan daryo Tareos deb atalgan, daraning *2-nomi* Taroes bo'lishi mumkin. Tara shahrida yashab o'tgan Diodorus Siculus, Sekliot, Pliniy Elder mualliflar dara haqida malumotlar yozib qoldirishgan. Rim hukmronligi davrida shahar oʻzining gullagan davriga qaytgan.

Turk bo'yinturug'i yillarida Sfakiya va boshqa mintaqalar aholisi qirg'indan daraga yashiringan. Shiddatli janglarda sfakiyaliklar darani turklar bosqinidan saqlab qolishgan.

Metaxas diktaturasi davrida (1935-1940) inqilobchi general **Emmanuel Mandakas** va uning sheriklari bu joylardan boshpana topdilar.

Gretsiyadagi fuqarolar urushi paytida , so'l qo'zg'olonchilar 1948-yil iyunigacha darada yashiringan, qishloqlardan birida ular askarlar va politsiyachilar otryadi tomonidan qurshab olingan va og'ir jangdan so'ng ular yo'q qilingan. Ikkinchi jahon urushi davrida Misrga hijrat qilgan yunon hukumatining karvoni daradan o'tgan. Nemis istilosi davrida bu yerda qarshilik lageri mavjud bo'lgan.

1962-yilda dara milliy bog' maqomini oldi va shu bilan birga Samariya qishlog'idan aholi ko'chirildi. Qo'riqxona *4850 gektar* maydonni egallaydi. Dengiz sohilidagi daraning oxirida Ayia-Rumeli qishlog'i joylashgan.

**Milliy bog'**
---------------

**Flora va fauna** 
Qo'riqxonaning maqsadi **Lefka Ori** noyob tabiatini va ayniqsa, endemik Krit tog' echkisi kri-kri (Capra aegagrus creticus) ni himoya qilishdir. Darada kri-kridan tashqari boshqa noyob hayvonlar va qushlar ham yashaydi. Masalan yovvoyi mushuk (hozirda juda kam uchraydigan), har xil turdagi burgutlar, martenlar, bo'rsiqlar.

Darada o'simliklar orasida Cretan endemiklari ham uchraydi. Bular, dictamos yoki erondas va Cretan sarvisi. Dara florasining boshqa vakillari: har xil turdagi qarag'aylar, chinorlar, holm emanlari, Krit chinorlari, qora daraxt va boshqalar.

**Turizm**

**DARAGA TUSHISH**
1931-yildan beri Ellin alpinizm jamiyatining Chania shahridagi bo'limi dara bo'ylab sayohat guruhlarini tashkil etdi. 1962-yildan boshlab, milliy bog' tashkil topganidan beri, piyoda yurish yanada tizimli tus oldi va 1969-yilda sayyohlik agentliklari tomonidan dara bo'ylab sayohatlarning birinchi sotuvi boshlandi. 2000-yil boshidan buyon har yiliga *200 000* sayyoh tashrif buyuradi. Ba'zi kunlarda yo'lda bir vaqtning o'zida *3000* kishi bo'lishi mumkin. Erta tongda darada, tirbandliklar kuzatilishi mumkin. Qo'riqxonada eng yaxshi vaqt - bahor. Yozda darada juda issiq bo'ladi.

Milliy bog'ga kirish Omalos qishlog'idan *5 kilometr* uzoqlikda joylashgan. Sayyohlik yo'li dengiz sathidan *1250 metr* balandlikda, tog' yonbag'irlari bo'ylab yotqizilgan yog'och panjarali yo'l bo'ylab boshlanadi. Daraning butun uzunligi *12,8 kilometrni* tashkil qiladi. Yurish *4-6 soat* davom etadi. Tayyor bo'lmagan odam "qadamlar" dan tushganidan keyin oyoqlarda og'riq kuzatiladi. Daryoda suv kamayadi, yozda deyarli quriydi, suv oqimi vaqti-vaqti bilan toshlar orasiga yashiriladi. Dara ustida ko'tarilgan tog' cho'qqilari *2000 metr* balandlikka yetadi. Butun yo'l kilometr belgilari bilan belgilangan, marshrut bo'ylab dam olish joylari, hojatxonalar va ichimlik suvi manbalari, shuningdek, yong'inga qarshi uskunalari mavjud. Marshrutni xachirlarda o'rmon xo'jaligi xodimlari nazorat qiladi.

**KILOMETR BELGISI**
Darada (to'g'ri yo'lda va undan uzoqda) bir nechta qadimiy cherkovlar mavjud: Nikolay cherkovi (qadimgi Apollon yoki Artemida ibodatxonasi o'rnida qurilgan), Masih cherkovi, Avliyo cherkovi. XIII asr devorlaridan birida "1379" yozuvi ajralib turadi, freskalar 1740-yilga tegishli). Ibodatxonalarning bir qismi hamma uchun ochiq.
Taxminan yo'lning o'rtasida sobiq Samariya qishlog'ining qayta tiklangan an'anaviy Krit uylari joylashgan (aholi 1962-yilda undan ko'chirilgan). Qishloqda *telefon, oʻrmon qoʻriqlash posti, dorixona, vertolyot maydonchasi*, sayyohlar qiynalib qolsa, bir necha *xachir* bor.
Daraning eng tor qismi, **Portes darasi** (darvoza) Samariya qishlog'idan taxminan *4 kilometr* uzoqlikda joylashgan. Tik qoyalar, yoʻlining kengligi taxminan *4 metr*, qoyalarning balandligi esa *350 metrga* etadi.

Daradan chiqish dengizdan *3 kilometr* uzoqlikda, Ayia-Rumeli qishlog'i yaqinida joylashgan. Sayyohlarni qishloqdagi iskaladan Hora Sfakion , Paleochora yoki Suyaga boradigan paromda olib ketishadi - bu aholi punktlariga yo'llar yotqizilgan, Ayia Rumelidan esa siz faqat suv transportida ketishingiz yoki qarama-qarshi tomondan piyoda, daradan o'tishingiz mumkin. Lekin bu bu juda qiyin. Ayia Rumelida mehmonxona, pansionat va bir qancha tavernalar mavjud.

*Qish* va *bahorda*, kuchli yomg'ir paytida, dara tubidan bo'ronli suv oqimi oqadi, toshlar devorlarni sindirib tashlaydi. Bu paytda milliy bog' sayyohlar uchun yopiq bo'ladi. Butun yil davomida darada tunash taqiqlanadi. Marshrutga kirish pullik (2017-yil narxlarida 5 evro, 12 yoshgacha bo'lgan bolalar bepul), daraga kirish va chiqishdagi nazorat punktlari o'z xavfsizligi uchun darada qolganlarni aniqlash imkonini beradi. Siz istalgan nuqta orqali qaytishingiz mumkin. Marshrut o'tishning murakkabligi, atrofdagi landshaftlar va sayyohlarni o'tkazish va yetkazib berish usullari jihatidan Tenerifedagi Maska darasini eslatadi.

**Galereya**
------------

| **XYLOSKALODAN SAMARIYA DARASI KO'RINISHI** | **MILLIY BOG'GA KIRISH** | **THYME THYMUS CAPITATUS , DARADA O'SADIGAN O'SIMLIKLARDAN BIRI** |
|  |  |  |
| **SAMARIYA QISHLOG'I BINOLARINING XAROBALARI** | **DARADA JOYLASHGAN AZIZ NIKOLAY CHERKOVI** | **QOYA USTIDA O'SAYOTGAN QARAG'AY DARAXTI** |
|  |  |  |  |

**Manbalar**
------------

1. ↑   Φαράγγι Σαμαριάς (греч.). greece.terrabook.com. Дата обращения: 25 Мая 2022].
2. ↑   Συμβουλές για διάσχιση Σαμαριάς (греч.). samaria.gr. Дата обращения: 25 Мая 2022.