recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sergey Vcherashnev Georgiyevich** (1959-yil 11-aprel, Rostov viloyati, RSFSR – 1980-yil 1-dekabr, Parvon, Afgʻoniston Respublikasi) – 177-motooʻq polki tankining oddiy, mexanik-haydovchisi (Salang dovoni, Parvon viloyati). Afgʻon urushidagi (1979–1989) koʻrsatgan jasorati uchun Rossiya Federatsiyasi Qahramoni unvoniga sazovor boʻlgan. Qizil Bayroq ordeni Nevelsk 108-motooʻqchi diviziyasining qahramonlik koʻrsatgan jangchilaridan biri.

Hayoti
------

Vcherashnev 1959-yil 11-aprelda Rostov viloyati, Belokalitvinskiy tumani Gornyatskiy qishlogʻida tavallud topgan. Sholoxovskiy qishlogʻidagi 8-sonli oʻrta maktabda oʻqigan. Shaxti kon texnikumida tahsil olgan, keyinchalik Sholoxovskiy-Vostochniy konida ishlagan.

Sovet Armiyasidagi xizmati
--------------------------

Sergey 1979-yil 5-mayda Belokalitvinskiy RVK tomonidan armiyaga chaqirilgan. 1979-yil noyabrdan Afgʻonistonda xizmat faoliyati olib borgan. Sovet qoʻshinlarining Afgʻonistondagi cheklangan kontingentiga qarashli Qizil bayroq Turkiston okrugi 40-armiyasiga qarashli 108-Qizil bayroq Nevelsk motooʻqchilar diviziyasining 177-motooʻqchi polkida tank haydovchisi boʻlib xizmat qilgan.

Xotirasi
--------

Sergey Vcherashnev qoʻmondonlik jangovar topshiriqni bajarayotib, 1980-yil 1-dekabrda qahramonlarcha halok boʻldi.

Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 1994-yil 7-apreldagi „*Afgʻoniston Respublikasida harbiy burchni bajarish jarayonida koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun" farmoni bilan* unga Rossiya Federatsiyasi Qahramoni unvoni berilgan (vafotidan keyin).

Ushbu Farmon bilan oʻz safdoshlarini qutqarish chogʻida halok boʻlgan Vcherashnev Sergey Georgiyevichga nisbatan tarixiy adolat tiklandi.

Sergey Vcherashnev Belokalitvinskiy tumani Sholoxovskiy qishlogʻida dafn etilgan.

Qahramon nomi Sholoxovskiy qishlogʻidagi sakkizinchi shahar oʻrta maktabiga va Belaya Kalitva shahridagi koʻchalardan biriga berilgan.

Mukofotlari
-----------

Sergey Vcherashnev vafotidan soʻng Rossiya Federatsiyasi Qahramoni (Oltin yulduz medali), Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlandi.

Manbalar
--------



1. ↑  *Anton Bocharov.* „Вчерашнев, Сергей Георгиевич" (ruscha).  Герои страны. Qaraldi: 2023-yil 1-noyabr.
2. ↑  Полупанов К. А.*. Герои Белокалитвенского района* (ruscha), Rostov-na-Donu, 2015.
3. ↑  „Вчерашнев Сергей Георгиевич" (ruscha).  BankGorodov.ru. Qaraldi: 2023-yil 1-noyabr.
Kimyoda **reagent** (ing: /ri’eidjent/ ri-ey-jent) yoki analitik **reaktiv** kimyoviy reaksiyaga sabab boʻlish yoki agar sodir boʻladigan boʻlsa sinab koʻrish uchun ishlatiladigan modda yoki birikmadir. *Reaktiv* va *reaktant* atamalari koʻpincha bir-birining oʻrnida ishlatiladi, ammo **reaktant** kimyoviy reaksiya jarayonida *foydalaniladigan* moddani bildiradi. *Erituvchilar*, garchi reaksiya mexanizmida ishtirok etsalar ham, odatda reaktivlar deb nomlanmaydilar. Xuddi shunday, *katalizatorlar* reaksiyada foydalanilmaydi shuning uchun ular reaktivlar boʻlmaydi. Biokimyoda, ayniqsa ferment-katalizli reaksiyalar bilan bogʻliq holda, reaktivlar odatda substratlar deb nomlanadi.

Taʼriflar
---------

### Organik kimyo

Organik kimyoda „reagent" atamasi, organik moddaning istalgan oʻzgarishiga olib keladigan kimyoviy tarkibiy qismni (murakkab yoki aralash birikmalar koʻpincha, noorganik yoki kichik organik molekulalar)ni bildiradi. Misol qilib, Kollinz reagenti, Fenton ragentii va Grignard reagenti kabilarni keltirishimiz mumkin..

### Analitik kimyo

Analitik kimyoda esa reaktivlar boshqa moddaning mavjudligi yoki mavjud emaslini aniqlashda ishlatiladigan moddalar yoki aralashmalar, masalan, rangni oʻzgartirish yoki moddaning konsentratsiyasini oʻlchash orqali ishlatiladi. Bularga Fehling reagentini, Millon reagenti va Tollens reagent kabilarni misol qilib keltirishimiz mumkin.

Biologiya
---------

Biologiya yoʻnalishida, 1980-yillardagi biotexnologiyadagi keskin oʻzgarish, kimyoviy moddalarni aniqlashda, nazorat qilishda ishlatiladigan reagentlarning rivojlanishiga olib keldi. Bu reagentlarga antikorlar (poliklonal va monoklonal), oligomerlar, barcha turdagi model organizmlar, oʻlmas hujayra chiziqlari, molekulyar klonlash va DNK replikatsiyasi va boshqalar kiradi.  Sirkumin kabi koʻplab tabiiy moddalar, deyarli barcha tahlilda sinovdan oʻtkaziladi va kimyogarlar uni PAINS sifatida tasniflashadi

Qoʻshimcha manbalar
-------------------

* Limiting reagent
* Common reagents
* Product
* Substrate

Manbalar
--------

1. ↑  Fox, Jeffrey L. (1 January 1979). "Antibody reagents revolutionizing immunology". *Chemical & Engineering News Archive* **57**: 15–17. doi:10.1021/cen-v057n001.p015.
2. 1 2  „Report of the National Institutes of Health (NIH) Working Group on Research Tools".  NIH (4-iyun 1998-yil). 16-avgust 2000-yilda asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  Ishino, S; Ishino, Y (29 August 2014). "DNA polymerases as useful reagents for biotechnology: the history of developmental research in the field". *Frontiers in Microbiology* **5**: 465. doi:10.3389/fmicb.2014.00465. PMID 25221550. PMC 4148896. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=4148896.
**Hayot goʻzal** (italyancha: *La vita e' bella*) – 1997-yilda suratga olingan italyan tragikomediya filmi. Film italyan yahudiysi Guido Orefice (Roberto Benigni)ning millatchilar konsentratsion lagerida oʻz oʻgʻlini qutqarish uchun ishlatgan boy fantaziyasi haqida.

Ekranga chiqishi bilan kartina keng koʻlamli xalqaro eʼtiborga erishdi. 1998-yili filmga Kann kinofestivalining gran-prisi taqdim etildi. Oʻsha yiliyoq film Oscar mukofotiga yetti nominatsiyada koʻrsatildi („Eng yaxshi musiqa", „Eng yaxshi erkaklar roli", „Eng yaxshi film", „Chet tilidagi eng yaxshi film", „Eng yaxshi ssenariy", „Eng yaxshi rejissura", „Eng yaxshi montaj"). Ikki Oscar haykalchasini Roberto Benigni eng yaxshi aktyor va chet tilidagi eng yaxshi filmning rejissori sifatida qoʻlga kiritdi. Shuningdek film „Eng yaxshi musiqa" nominatsiyasida gʻalabaga erishdi.


  


|  |  |
| --- | --- |
| Film tasmasi | *Filmga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Stanislav Mitrofanovich Stadnik** (1940-yil 21-may, Toshkent, SSSR — 1998-yil 14-dekabr, Toshkent, Oʻzbekistonda vafot etgan) — sovet futbolchisi, hujumchi. Sport ustasi.

Biografiyasi
------------

Stanislav Stadnik sportdagi faoliyatini 1960-yili SSSR chempionatidagi ,,Kayrat" jamoasida boshlagan. Biroq futbolchi ushbu klub ishtirokida birorta ham oʻyin oʻtkazmagani sabab may oyida ,,Paxtakor" klubiga oʻtgan. Ushbu jamoa safida 2 mavsumni yaxshi oʻtkazgan Stanislav Moskvaning ,,Dinamo" klubiga taklif qilingan. 1962-yil 2-mayda futbolchi Belarusga qarshi boʻlib oʻtgan oʻyinda debyut qilgan.

Ushbu uchrashuvda Stadnik asosiy tarkibda maydonga tushgan va 81-daqiqada jamoasining ikkinchi golini urishga muvaffaq boʻlib, ,,Dinamo"ga 2:0 hisobida gʻalaba keltirgan.

Stanislav Stadnik 1962-1963-yillarda umumiy hisobda moskvaliklar safida 18 ta oʻyin oʻtkazgan va ushbu oʻyinlarda 2 bor raqiblar darvozasini ishgʻol qilishga erishgan.

1963-yilda Stadnik yana ,,Paxtakor" klubiga qaytgan, biroq uch mavsumdan soʻng bosh murabbiy  Мixail Yakushin bilan yuzaga kelgan kelishmovchiliklar sababli klubni tark etishga majbur boʻlgan.

  

Stanislav Stadnik faoliyatini Oʻzbekistonning quyi divizionidagi turli klublarida yakunlagan. Oradan biroz vaqt oʻtgach futbolchi oʻzining murabbiylik faoliyatini boshlagan.

Sport ustasi Stanislav Mitrofanovich 1998-yil 14-dekabrda Toshkentda vafot etgan va shahardagi Botkin qabristoniga dafn etilgan.

Yutuqlari
---------

Sovet Ittifoqi **,,Dinamo" safida**
* 1963-yil SSSR chempioni

Manbalar
--------

1. ↑  „Динамо (Москва) - Беларусь (Минск) 2:0" (ru).  FC-Dynamo. 2014-yil 23-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 23-mart.
2. ↑  „Место захоронения". 2022-yil 21-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 21-iyun.

Havolalar
---------

* „Профиль" (ru).  FC-Dynamo. Qaraldi: 2014-yil 23-mart.
**Kurtlar davlati**, Kartlar davlati (1245—1389) — kurtlar sulolasi tomonidan Hirot vohasi va Gʻur togʻli viloyati hududida barpo etilgan davlat. Markazi — Hirot shahri Kurtlar davlati hulokuiylarga qaram boʻlsada, mustaqil boʻlishga intilgan. Shu sababli Hirot bir necha marta hulokuiylar qoʻshini tomonidan vayron va talon-toroj qilingan. Moʻgʻullar hokimiyati zaiflashgach (14-asr 2-yarmi), kurtlar amalda mustaqillikka erishgan. Muizaddin (1331—70) Murgʻob daryosi va Afgʻonistonning bir qismigacha boʻlgan sharqiy Xurosonning deyarli hamma qismini bosib olgan. Biroq Kurtlar davlati turli mulklarning nomigagiva harbiymaʼmuriy birlashmasi boʻlganligi tufayli 14-asrning 80-yillarida Amir Temur tomonidan tobe etilib, tugatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ruxi Guseynovich Annayev** (11-yanvar 1911-yil Samarqand – 1977-yil 7-iyul) – sovet fizigi, magnitlanish va metallar fizikasi sohasidagi koʻzga koʻringan olim. Turkmaniston SSR Fanlar akademiyasi akademigi (1951), 1956–1959-yillarda uning vitse-prezidenti.

Hayoti
------

Annayev 1911-yil 11-yanvarda Samarqandda tugʻilgan. Moskva davlat universitetining fizika fakultetini muvaffaqiyatli tugatgandan soʻng (1936) magnitizm kafedrasida ishlashni davom ettirgan. 1941-yilning fevralida muddatidan oldin nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Annayev 1949-yil iyun oyida „Binar qotishmalarda atomlarning joylashish darajasiga qarab magnit-elektr hodisalarini tadqiq qilish" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgandan soʻng Turkmaniston KP (b) Markaziy Qoʻmitasidan taklif olgan. Oʻsha paytda R. G. Annayev Turkmanistonda birinchi fan doktori boʻlgan.

Uning yuqori strukturali qotishmalardagi magnitelektrik hodisalarni oʻrganish natijalari sanoatda katta ahamiyatga ega boʻlgan. Samarali ilmiy faoliyati davomida 15 ixtiro, 200 dan ortiq ilmiy ishlarni amalga oshirgan. Ulardan biri: „Ferromagnit metallar va qotishmalardagi magnit-elektrik hodisalar" (1952) monografiyasidir.

R. G. Annayevning tashkilotchi sifatida ilmiy doiradagi faoliyati rang-barangdir. 1949-yilda SSSR Fanlar akademiyasining Turkmaniston filiali hisoblangan Fizika-texnika institutini ochilishida bosh qosh boʻlgan. 1949–1951-yillarda shu institut direktori lavozimida ishlagan. 1951–1953-yillarda Turkmaniston SSR Fanlar akademiyasi Fizika va geofizika instituti direktori. 1950-yilda Turkman universiteti tashkil topganidan beri R. G. Annayev fizika-matematika fakulteti, keyin esa fizika fakulteti professori boʻlib ishlagan. Uning rahbarligida qattiq jismlar fizikasi boʻyicha ilmiy-tadqiqot laboratoriyalari ochilgan, 1963-yilda Nazariy va eksperimental fizika (TEF) kafedrasi ochilishiga bosh boʻlgan.

R. G. Annayev taniqli jamoat arbobi: 1956–1959-yillarda Turkmaniston SSR Fanlar akademiyasi Prezidiumi partiya byurosi aʼzosi; 1960–1963-yillarda – Turkmaniston qishloq xoʻjaligi instituti partiya byurosi aʼzosi; 1963–1967-yillarda – Turkman davlat universitetining fizika-matematika, soʻngra fizika fakulteti partiya byurosi aʼzosi; 1956–1959-yillarda Turkmaniston SSR Fanlar akademiyasi qoshidagi siyosiy va ilmiy jamiyati guruhiga rahbarlik qilgan; 1957-yilda Turkmaniston Kommunistik partiyasining XIV qurultoyiga delegat etib saylangan.

R. G. Annayev Metallurgiya instituti bilan hamkorlikda qoʻshma ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „https://www.all-fizika.com/article/index.php?id\_article=486". Qaraldi: 2023-yil 9-sentyabr.
2. ↑  „http://www.phyzika.ru/Annaev.html". Qaraldi: 2023-yil 9-sentyabr.
**Sanʼat Abdulloyevich Muhammadiyev** (1940-yil 27-iyun, Samarqand shahri, Orifjonboy guzari, hozirgi Osim Ismatiy) – gelmintolog, biologiya fanlari doktori (1980), professor (1989). Tojikistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika xodimi (1991).

Hayoti
------

Sanʼat Muhammadiyev 1940-yil 27-iyunda Samarqand shahrida tugʻilgan. Siyobdag 5-sonli oʻrta maktabda oʻqigan. Maktabn 1957-yilda tamomlagan. Oʻrta maktabdan soʻng 1959—1962-yillarda Samarqand qishloq xoʻjalik institutining veterinariya fakultetida oʻqigan. Mehnat faoliyatini Tojikiston Fanlar akademiyasida boshlagan. 1962—1963-yillarda Tojikiston Fanlar akademiyasida stajyor-tadqiqotchi sifatida faoliyat yuritgan. SSSR Fanlar akademiyasining gelmintologiya boʻlimi doktoranti (1963—1965). 1965—1968-yillarda aspiranturada tahsil olgan.Tojikiston fanlar akademiyasida kichik ilmiy xodim boʻlib ishlagan (1968—1979). 1981—983-yillarda SSSR Fanlar akademiyasining gelmintologiya boʻlimida ishlagan. 1986-yilda „SSSR qoramol gelmintlari, turlari tarkibi, asosiy gelmintozlarning geografik, ekologik va epizootologik tahlili" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Katta ilmiy xodim (1979—1986), katta ilmiy rahbar (1986—1988)boʻlib ishlagan. Tojikiston agrar universitetida dars bergan (1988—1993).

Sanʼat Muhammadiyev 1993-yilda Samarqandga koʻchib keldi. Samarqand davlat universiteti biologiya fanlari katta ilmiy xodimi (1993—1995), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Samarqand boʻlimi mudiri (1995—2000), dotsent (2000) boʻlib ishlagan. Samarqand viloyati pedagoglar malakasini oshirish universitetida tibbiyot fanlaridan dars bergan va ayni paytda Samarqand davlat chet tillar universiteti ekologiya va tibbiyot fanlari professori, kafedra mudiri. Rossiya Fanlar Akademiyasi Maxsus Kengashi aʼzosi, Samarqand Davlat chet tillar universiteti va Samarqand viloyati Oʻqituvchilar malakasini oshirish ilmiy kengashi aʼzosi, „Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi" jurnali tahririyati aʼzosi.

Ilmiy faoliyati
---------------

300 ga yaqin tezislar, ilmiy va ommaviy ilmiy maqolalar, koʻplab uslubiy qoʻllanmalar, monografiyalar muallifi.

* "Гелминтҳои чорвои калони шохдор ва қӯтосҳои Тоҷ". (Д. 1991), "Муайянкунандаи гелминтҳои чорвои калони шохдори СССР" (М. 1991), "Дастури таълим аз фанни экология" (1995),
* "Табиат вуҷуди мост" (1995),
* "Аманкутан - сокровище природы" (1997),
* "Экология ва муҳофизати табиат" (ба заб. тоҷ. 2001, ба заб. ӯзб. 2002),
* "Паразитологияи умумӣ"

Manbalar
--------

1. ↑  „"Овози Самарқанд". Санъат МУҲАММАДИЕВ, доктори фанҳои биологӣ.". *www.ovozi.uz*. Qaraldi: 15-sentabr 2023-yil.
2. ↑  YouTube logotipi Шоми Самарқанд. Профессор Санъат Муҳаммадиев. 2015 сол YouTubeda
3. ↑  Aslho va naslho. – Dushanbe, 2013. – S. 87. ISBN 978-99947-958-2-6
**Qora quyunlilar davlati** — oʻrta asrlarda Ozarbayjon va Gʻarbiy Erondagi davlat (1410—68). Bahorlu qabilasi yetakchiligida koʻchmanchi turkoʻgʻuz qabilalari birlashmasi tomonidan barpo etilgan. Bu qabilalar dastlab (14-asr) Van koʻlining sharqiy hududida yashaganlar. Amir Temur Gʻarbiy Osiyoga harbiy yurish qilganida qora qoʻyunlilar (qora qoʻylilar) qabilalari Sohibqiron va uning ittifoqchisi oq qoʻyunlilarta. qarshi kurashganlar. Qora qoʻyunlilar Usmoniylar va Jaloyiriylar davlatini qoʻllab-quvvatlashgan. Amir Temur vafotidan soʻng qora qoʻyunlilar sardori Qora Yusuf jaloyiriylarga Mironshohni yengishda yordam bergan (1408), biroq keyinchalik Jaloyiriylar bilan nizolashib, ular qoʻshinini Tabriz yaqinida tor-mor keltirgan (1410), Ozarbayjon (Kura daryosining jan.dagi yerlar), Iroq, Armanistonni egallab olgan. Qora Yusuf (1410—20) va Iskandar (1420—37) davrida Qora qoʻyunlilar davlatid. temuriylar, shirvonshohlar va Gruziya bilan urushlar olib borgan. 1435 yil Shohrux shirvonshoh bilan birgalikda Qora qoʻyunlilar davlatid. qoʻshinini tor-mor keltirgan. temuriylarga tobelikni tan olishga majbur boʻlgan Jahonshoh (1437—67) taxtga oʻtqazilgan. Shohrux vafotidan soʻng (1447) Jahonshoh oʻzini mustaqil deb eʼlon qilgan. 1453—57 yillarda qora qoʻyunlilar Gʻarbiy Eronni bosib olishgan. 1467 yil Jahonshoh qoʻshini oq qoʻtonlilar tomonidan tor-mor keltirilgan, Jahonshoh oʻldirilgan. 1468-yil Qora qoʻyunlilar davlatid. hududi Oq qoʻyunlilar davlati tarkibiga qoʻshib olingan.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Is'hoq (maʼnolari).

**Ishoq** — Qurʼonda nomi zikr etilgan paygʻambarlardan biri; Ibrohim (as)ning Sora ismli ayolidan tugʻilgan oʻgʻli. Isʼhoq Bibliyada Isaak nomi bilan maʼlum. "Bani Isroil" qavmining barcha paygʻambarlari Ishoq (as) avlodidandir. Rivoyatga koʻra, yoshi 90 ga yetgan Sora Ishoqga homilador boʻladi va u tugʻilgach, "Yashak" (arabcha "kuladi" maʼnosida) deb nom qoʻyadi. Bunday nomlanishidan maqsad, ota-onasi shu yoshga yetganda farzand koʻrganini eshitgan barcha odam taajjublanib kulishi tabiiy edi. Ishoq (as) voyaga yetgach, Rifqa nomli qizga uylanadi va undan egizak farzand koʻradi. Ular Iysu va Yaqub edilar. Rivoyat qilinishicha, Ishoq (as) 180 yil umr koʻrgan, Madinada dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Andoza:Payg'ambar

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh | *Islom diniga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ibn Rusta**, Abu Ali Ahmad ibn Umar ibn Rusta (9-asr 2-yarmi, Isfahon — 10 a. boshi) — geograf, arab tilida ijod qilgan. 903 y. da haj ziyora-tiga borgan. 7 jilddan iborat "Kitob alaʼloqannafisa" ("Qimmatbaho durlar haqida kitob") ensiklopedik asarini 903 y. da yozgan. Asarning astronomiya va geog. da oid fakat yettinchi jildigina bizgacha yetib kelgan. Muallif asarni yozishda Ahmad alfargʻoniy, Abu Maʼshar al-Balxiy, Ibn Hurdodbeh kabi taniqli olimlarning asarlaridan foydalangan. I. R. asarida yer yuzidagi dengizlar, daryolar, yetti iqlim, turli oʻlkalar (Arabiston ya. o. Eron-zamin, Ikki dare oraligʻi (Mesopotamiya), Misr, Kichik Osiyo ya. o. Hindiston sharqi va b.), xalq va elatlar, shaharlarning geografik tasviri berilgan. Amudaryoning quyi oqimi va Orol dengizining sohillari birinchi marta I. R. asarida batafeil yori-tilgan. Asar ilmiy-ommabop tarzda yozilgan va unga oʻsimlik hamda hayvonot olamiga tegishli ajoyib hikoyatlar badiiy tarzda ilova qilingan; Yevropada ilmiy nashr etilgan (1892).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sergey Aleksandrovich Asyamov** (1907-yilning 19-oktyabrda tavallud topgan – 1942-yilning 30-aprelida vafot etgan) – Sovet uchuvchisi, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi (1941-yil), uzoq masofali aviatsiya bo'liming 746-aviatsiya polkining dirijabli, mayor. VKP(b) aʼzosi (1942-yildan). Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni, Lenin ordeni hamda Qizil Bayroq ordeni sohibi.

Hayoti va faoliyati
-------------------

Sergey Aleksandrovich Asyamov 1907-yil 19-oktyabrda Krasnoyarsk shahrida ishchi oilasida tugʻilgan.

1929—1933-yillarda Qizil Armiyada safida xizmat qilgan. 1931-yilda Yeisk harbiy-dengiz aviatsiyasi maktabini tugatgandan soʻng u instruktor uchuvchi, 1933-yildan fuqarolik havo flotining uchuvchisi va 1935-yildan Lena aviyatsiya guruhining uchuvchisi boʻlib xizmat qildi.

1941-yil iyuldan Ulugʻ Vatan urushi frontlarida. 1942-yildan VKP(b) aʼzosi. 746-aviatsiya polkining (3-uzoq masofali aviatsiya diviziyasi) kema komandiri mayor Sergey Asyamov 1942-yil yanvariga qadar qirq sakkizta muvaffaqiyatli jangovar topshiriqni bajardi. Uning ekipaji dushmanga qarshi muvaffaqiyatli qarshilik koʻrsatdi.

1942-yil 30-aprelda Asyamov Sergey Aleksandrovich xizmat safari bilan Buyuk Britaniyadada boʻlgan. Ekipaj Molotov AQShda diplomatik missiyada, samolyot halokatida fojiali tarzda vafot etdi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1942-yil 20-iyundagi buyrugʻi bilan fashist bosqinchilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi va koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun mayor Sergey Aleksandrovich Asyamov vafotidan keyin Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni, Lenin ordeni hamda Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

Xotirasi
--------

Yoqutistonning Verxnekolimskiy qismidagi Zyryanka qishlogʻidagi koʻcha va Taymir yarim orolidagi Laptev dengizidagi koʻrfaz Sergey Asyamov nomi bilan atalgan.

Mukofotlari
-----------

Lenin ordeni,

Qizil Bayroq ordeni,

Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni,

Mehnatdagi farqi uchun medali

Moskva mudofaasi uchun medali

Manbalar
--------




1. 1 2 3  „Sergey Asyamov biografiyasi".
2. ↑  „В Британии открыт мемориал памяти советских летчиков". 2016-yil 5-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 21-sentyabr.
3. ↑  „Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему составу Военно-воздушных сил Красной Армии» от 20 июня 1942 года".
**Mimoza torti** (italyancha: *torta mimosa*) — 1950-yillarda Rietida yaratilgan italyan shirinligi. Tortga uning yuzasiga sepilgan mayda biskvit bo‘laklari mimoza gullariga o‘xshaganligi uchun shunday nom berilgan. Gulning Xalqaro xotin-qizlar kuni bilan bog‘liqligi sababli, tortdan ko‘pincha bu bayramni nishonlash uchun foydalaniladi.

Kelib chiqishi
--------------

Retseptni Latsiodagi Rieti shahri markazidagi restoran egasi San-Filippo-di-Kontilyanolik bosh oshpaz Adelmo Rensi o‘ylab topgan. 1962-yil may oyida bosh oshpaz San-Remodagi qandolatchilar tanlovida qatnashib, gullar shahriga hurmat sifatida mimoza tortini sovg‘a qilgan va g‘olib bo‘lganida tort mashhurlikka erishdi. Biroq, Rensi foydalangan asl retsept hech qachon oshkor etilmagan.

Tarkibi va tayyorlanishi
------------------------

Totrning mimozaga qiyoslanishi uning tashqi ko‘rinishi bilan bog‘liq bo‘lib, u biskvit bo‘lakchalari tortning yuzasiga mimoza gulining shakliga o‘xshatib sepilishi bilan hosil bo‘ladi. Tort biskvitni bo‘ylamasiga ikki qatlamga kesib, ichki qismini olib tashlash yo‘li bilan tayyorlanadi, keyin bu ichki qism butunlay maydalanadi va „mimoza effekti" yaratish uchun foydalaniladi.

Biskvitga Marsala yoki Maraskin, yoki ananas sharbati kabi shirin likyor shimdirilishi mumkin. Ichiga solinadigan masallig‘i qaynatib tayyorlangan kremdan iborat bo‘lib, unga ko‘pirtirilgan qaymoq yoki murabbo qo‘shilishi mumkin. Yangi yoki konservalangan mevalardan ham foydalaniladi.

Bundan tashqari, biskvitni bir nechta qavatga kesish va ularning har biriga krem surtib tortni toʻplash va ustiga oxirgi boʻlakni maydalab sepish mumkin.

Tort sirtiga sepiladigan maydalangan biskvit bo‘laklarining rangini kuchaytirish uchun, garchi bu qatʼiy talab qilinmasa ham, siz ozgina zarchavadan foydalanishingiz mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „Torta Mimosa, il fiore più dolce che c'è" (it-IT). *La Cucina Italiana* (3-mart 2021-yil). Qaraldi: 26-aprel 2022-yil.
2. ↑  „Rieti, la mimosa dello chef Renzi rilanciata dalla televisione giapponese" (it). *www.ilmessaggero.it* (6-mart 2015-yil). Qaraldi: 26-aprel 2022-yil.
3. ↑  Italyanskiy tort Mimoza
4. ↑  „Torta mimosa" (it-IT). *Casa e Giardino* (6-mart 2022-yil). Qaraldi: 26-aprel 2022-yil.
**Shaukat Taipovich Xabibullin** (1915-yilda tugʻilgan, 1996-yilda vafot etgan) – sovet va rus astronomi.

Hayoti
------

Xabibullin 1915-yilda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1939-yilda Qozon universitetiga oʻqishga kirib, shu yerda aspiranturani tamomlagan. Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi – Moskva mudofaasida, Kursk bulgʻozidagi janglarda, Dneprdan oʻtishda, Varshavani ozod qilishda, Berlinni egallashda qatnashgan. 1948-yildan Qozon universitetida assistent va dotsent, 1958-yildan boshlab professor va astronomiya kafedrasi mudiri boʻlib ishlagan. 1960—1963-yillarda fizika fakulteti dekani, 1965-yildan fan boʻyicha prorektor sifatida faoliyat olib borgan. 1949—1958-yillarda – V. P. Engelxardt rasadxonasining astrometrik boʻlimi mudiri, 1959—1987-yillarda – Universitet shahar rasadxonasi direktori. 1976-yilda ishga tushirilgan Qozon universitetining Shimoliy Kavkaz astronomik stansiyasini tashkil etishda qatnashgan.

Tatar Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1970), RSFSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1975).

Fanga qoʻshgan hissasi
----------------------

Uning asosiy ishlari Oy aylanish nazariyasi, selenodeziya va yulduzlar astronomiyasi bilan bogʻliq. 1949-yilda F. X. Sirsaning yulduzlar hisob-kitobi maʼlumotlaridan foydalanib, Galaktikada yulduzlar zichliklarining taqsimlanishini oʻrgangan. Qorongʻu tumanliklarni oʻrganish usulini va yulduzlarni ikki nurda hisoblash usulini taklif qilgan. 1949—1953-yillarda dunyoda birinchilardan boʻlib oyning fizik libratsiyasini oʻrganish uchun fotografik kuzatuvlardan muvaffaqiyatli foydalangan. Birinchi sunʼiy yer yoʻldoshi ishga tushirilishidan oldinroq, oyda joylashuvni aniqlash usulini ishlab chiqgan. 1966-yilda amerikalik tadqiqotchi D. Ekxardt bilan deyarli bir vaqtda bir-biridan xabarsiz holda mustaqil ravishda fizik oy libratsiyasining chiziqli boʻlmagan nazariyasini ishlab chiqqan. Oy koordinata tizimlarini aniqlash, oyning geometrik shaklini va uning gravitatsion maydonini oʻrganish, yoʻldoshlarning Markaziy jismlar atrofida harakatini tahlil qilish boʻyicha bir qator tadqiqotlar oʻtkazadi.

Adabiyotlar
-----------

* *Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд. перераб. и доп*, 1986.
* *Шаукат Таипович Хабибуллин, 1915-1996*, 2004.

Havolalar
---------

* Xabibullin Shavkat Taipovich

Manbalar
--------

1. ↑  *Хабибуллин, Шаукат* „Хабибуллин Шаукат Таипович". *pamyat-naroda.ru*.
2. ↑  *Хабибуллин, Шаукат* „Шаукат Хабибуллин. Звездный путь астронома". *kpfu.ru*.  Газета "Казанский университет".
**Al-Makmur Cikini jome' masjidi** Markaziy Jakartaning Cikini shahridagi Jalan Raden Saleh Raya hududida joylashgan va bu yerdagi eng qadimgi masjidlardan biridir. Ilgari u Tjikini masjidi (indonezcha: "Masjid Tjikini") nomi bilan mashhur edi.

Tarixi
------

Masjid o'n to'qqizinchi asr oxiridagi mashhur romantizm rassomi Raden Salehning mulki bo'lgan hududda joylashgan. Mahalliy aholining gaplariga ko'ra, Raden Salehning o'zi 1850-yilda shu yerlik musulmonlarga o'z mulkida ibodatxona qurishga ruxsat bergan. 1897-yilda marhum rassomning rafiqasi mulkni Peranakan arab mustamlakachi mulkdorlari va amaldorlarining taniqli urug'i Alatas oilasiga sotgan.

Huquqiy chegara
---------------

Taxminan o'ttiz yil o'tgach, Sayyid Ismoil bin Sayyid Abdulloh bin Alvi Alatas mulkning bir qismini Koningin Emma Stichtingga sotgan, bu fond keyinchalik Cikini kasalxonasini (indonezcha: "Rumah Sakit Cikini") qurdirgan va hozirga qadar o'z nazorati ostida saqlab kelmoqda. Sayyid va masjid o‘rtasida davom etayotgan mulkchilik nizosi tufayli eski masjid bitim hududidan chetlashtirilgan. Taxminan o'sha paytda, oddiy eski bino ibodat qiluvchilarga daryoda tahorat olish imkonini berish uchun Cilivung qirg'oqlariga ko'chirildi.

Sayyid Ismoil sudlarda g‘alaba qozonganidan so‘ng, masjid turgan yer 1923-yilda Koningin Emma Stichtingga sotilgan. Bir yil o'tgach, shifoxona kengashi masjid boshqaruvidan masjid binosini hozirgi joydan uzoqroqqa ko'chirishni rasman talab qilgan.

Biroq masjid rahbariyati bu yerni Raden Solih tomonidan jamiyatga qoldirilgan meros yoki vaqf deb hisoblagani sababli ham bu talabga rad javobini bergan.

Masjidning o'z joyida saqlab qolishi maqsadida eski oddiy namozxonani doimiy, beton inshootga aylantirish uchun qo'mita tuzilgan. Qo'mita a'zolari orasida Agus Salim, Mas Mansur va Cokroaminoto bor edi. 1932-1934-yillarda masjid Sarekat Islom tomonidan moliyalashtirilgan holda taʼmirlash va kengaytirish ishlarini olib borilgan. Bu sa'y-harakatlar masjidni ko'chirishga qaratilgan faoliyatni to'xtatishga yordam berdi. Bino o'n yilliklar davomida qonuniy chegarada qolib ketgan. Faqat 1991-yilda Cikini kasalxonasi 1850-yildan beri egallab turgan yerini masjid tasarrufiga topshirgan.

Yana qarang
-----------

* Indoneziyadagi masjidlar ro'yxati
* Jakartadagi mustamlaka binolari va inshootlari ro'yxati

Manbalar
--------

1. ↑  Heuken, S.J. Adolf*. Mesjid-mesjid tua di Jakarta*. Jakarta: Yayasan Cipta Loka Caraka, 2003 — 93–95 bet. ISBN 9799722926.
2. ↑  *Direktorat Jenderal Kebudayaan Republik Indonesia.* „Masjil Al-Makmur (Masjid Cikini) – Jakarta Pusat". *Kebudayaan Indonesia*. 10-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-may 2015-yil.
3. ↑  *Dinas Komunikasi, Informatika dan Kehumasan Pemprov DKI Jakarta.* „Al Makmur Raden Saleh, Masjid". *Portal Resmi Pemerintah Provinsi DKI Jakarta*.  Pemerintah Provinsi DKI Jakarta. 2-avgust 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-may 2015-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Heuken, S.J. Adolf*. Mesjid-mesjid tua di Jakarta*. Yayasan Cipta Loka Caraka, 2003. ISBN 9799722926.
**Smetannik** — biskvitli qatlama tort. Boshqa biskvitli tortlardan farqli oʻlaroq, korj xamiriga smetana qoʻshiladi. Bundan tashqari, korjlarga surkaladigan krem smetanaga qilinadi. Tayyorlash qulayligi va mahsulotlarning mavjudligi smetannik SSSR, Rossiya va koʻplab postsovet mamlakatlarida eng mashhur tortlardan biriga aylandi.

Tarixi
------

Keng tarqalgan fikrga koʻra, qadim zamonlardan beri qishloqlardagi rus ayollari smetana qoldiqlari yordamida xamir tayyorlashgan. Bu xamirdan ular tovada korjlarni qovurib, smetana surtiladi va bir-birining ustiga qoʻyiladi. Koʻpincha, hosil boʻlgan „pirog" ustiga asal quyilgan. Bunday „desert" dehqonlar orasida juda mashhur edi, ular uni „smetana" deb atashgan. Zamonaviy klassik smetana rus uy bekalari biskvit korjlarini pishirishni boshlaganlarida paydo boʻlgan deb hisoblanadi. Shu bilan birga, Yelena Moloxovetsning XIX-asr oxiri — XX-asr boshlaridagi klassik rus pazandalik kitobida smetannik tortining retsepti yoʻq.

Shuningdek, smetannik retseptini yaratishda Rossiya imperatori Aleksandr II ishtirok etgani haqida afsonalar mavjud. Biroq, uning hech qanday hujjatli asosi mavjud emas. Shunday qilib, bu mashhur tortning tarixi juda noaniq.

Tayyorlash
----------

Klassik smetannik tortini tayyorlash jarayoni toʻrt bosqichdan iborat: korjlarni tayyorlash, krem tayyorlash, tortni yigʻish va uni bezash. Smetannik korjlari ikki turda boʻladi — oddiy va shokoladli, buning natijasida u yoʻl-yoʻl boʻlib chiqadi. Shokoladli korjlar xamirning yarmiga kakao kukuni qoʻshib tayyorlanadi. Smetanali krem shakar, koʻpincha vanil shakar bilan koʻpirtirilgan smetanadan olinadi. Shuningdek, kremga tabga koʻra rom, limon qobigʻi, quritilgan mevalarning boʻlaklari va boshqa ingredientlar ham qoʻshiladi. Smetannik, korj ushoqlari, maydalangan shokolad, yongʻoq, mevalar bilan bezatiladi. Shunday qilib, smetananing juda koʻp variantlari mavjud. Smetannik yaxshi birlashishi muhim, bunga 10-12 soat vaqt ketadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Tort Smetannik. Istoriya
2. ↑  Podarok molodim xozyaykam ili sredstvo k umensheniyu rasxodov v domashnem xozyaystve. Ye.Moloxoves (1901)
3. ↑  Tort „Smetannik"
Selsiy tomonidan chizilgan termometrning tasviri, 1742-yil**Selsiy shkalasi** (belgi: **°C** yoki Unicode belgisi **U+2103 ℃**) kelvin bilan birga Xalqaro birliklar tizimida (SI) keng qoʻllaniladigan harorat birligidir. AQSh, Bagama orollari, Beliz, Kayman orollari va Liberiyadan tashqari barcha mamlakatlar tomonidan qoʻllaniladi.

Selsiy shkalasi 1742-yilda haroratni oʻlchash uchun yangi shkalani taklif qilgan shved olimi Selsiy Anders sharafiga shunday nomlangan.

Selsiy boʻyicha dastlabki taʼrif standart atmosfera bosimining taʼrifiga bogʻliq edi, chunki suvning qaynash nuqtasi ham, muzning erish harorati ham ushbu parametrga bogʻliq. Bu birlikni standartlashtirish uchun juda qulay boʻlmagan. Shuning uchun, kelvin (K) haroratni ifodalashning asosiy birligi sifatida qabul qilingandan soʻng, Selsiy shkalasining taʼrifi qayta koʻrib chiqildi.

Zamonaviy taʼrifga koʻra, bir daraja Selsiy bir kelvin (K) ga teng va Selsiy shkalasining noli suvning uch nuqtasi harorati 0,01°C boʻlishi uchun oʻrnatiladi. Natijada, Selsiy va Kelvin shkalasi 273,15 birlikka qadar siljiydi:

{\displaystyle t\_{C}=t\_{K}-273{,}15}

Manbalar
--------

1. ↑  Положение о единицах величин, допускаемых к применению в Российской Федерации. (Wayback Machine saytida 2013-11-02 sanasida arxivlangan) Утверждено Постановлением Правительства РФ от 31 октября 2009 г. № 879
2. ↑  Why Americans still use Fahrenheit long after everyone else switched to Celsius // vox.com.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sunyat Abdulovich (Abdullayevich) Raxmatullin** (12-noyabr 1934-yil, Xoʻjayli, Qoraqalpoq Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi, Oʻzbekiston SSR, SSSR – 8-noyabr, Obninsk, Kaluga viloyati, Rossiya Federatsiyasi ) – sovet davrida faoliyat olib borgan suv changʻisi sport turi boʻyicha murabbiy, muhandis.

Biografiyasi
------------

Sunyat Raxmatullin 1934-yil 12-noyabrda Qoraqalpogʻiston Muxtor Sovet Sotsialistik Respublikasining Xoʻjayli shahrida tatar oilasida tugʻilgan. Raxmatullin oilada uch nafar farzandning oʻrtanchasi va yolgʻiz oʻgʻil boʻlgan. Otasi Sun Yat-sen sharafiga unga shunday ism qoʻygan. Urushdan oldin hibsdan qochgan otasi sirtdan repressiyaga uchragach, xotini va uch nafar yosh bolasi Vatan xoinining oila aʼzosi sifatida hibsga olinmasligi uchun Oʻrta Osiyo boʻylab doimiy ravishda bir joydan ikkinchi joyga koʻchib yurgan. Urush boshlanganda, otasi harbiy xizmatga yaʼni jazo batalyoniga yuborilgan va Stalingrad yaqinida bedarak yoʻqolgan (vafot etgan). 1950-yilda Sunyatning onasi otasining oqlanishiga erishgan. Bu esa Sunyat va opa-singillariga Moskva universitetlarida oliy taʼlim olish imkonini bergan. Sunyat Rahmatullin Nukus shahridagi maktabni kumush medal bilan tugatgan. Soʻng Moskva muhandislik-fizika institutiga (MIFI) oʻqishga kirgan va oʻqishni 1958-yilda tugatgan.

MIFI talabasi sifatida Obninskga amaliyot oʻtash uchun yuborilgan. 1958-yilda institutni tugatgach, Obninskdagi Fizika-energetika institutiga ishga yuborilgan. 1959-yilda maxsus reaktor inshootida smena muhandisi boʻlib ishlagan. Keyinchalik termofizika boʻlimiga, maxsus maqsadlar uchun atom elektr stantsiyalari va transport atom elektr stansiyalariga nisbatan suvni sovutadigan reaktorlarning yoqilgʻi birikmalarini texnik ishonchliligini oʻrganish boʻyicha ilmiy laboratoriyaga oʻtkazilgan. Doimiy ravishda muhandis yoki katta muhandis lavozimlarida ishlagan.

Protva daryosida Obninskdagi Fizika va energiya institutining suv changʻisi boʻlimini tashkil qilgan va uning doimiy rahbari, jamoat murabbiyi boʻlib ishlagan. Seksiya oʻquvchilari SSSR boʻylab oʻtkazilgan musobaqalarda qatnashishgan. Qayta qurish davrida ushbu boʻlim moliyaviy yetishmovchilik va mahalliy ekologlarning noroziligi tufayli oʻz faoliyatini toʻxtatgan.

1990-yilda nafaqaga chiqqanidan soʻng, tez orada suv changʻisi boʻlimida ishlashni toʻxtatgan. Bogʻdorchilik va nabirasini tarbiyalash bilan shugʻullangan.

2008-yil 31-oktabrda oʻz kvartirasida sodir boʻlgan yongʻinda nafas yoʻllari kuyishi oqibatida 8-noyabr kuni reanimatsiyada vafot etgan.

Taniqli shogirdlari
-------------------

* Pavel Gavrilov (1954-yil) – sovet suv changʻichisi, suv changʻisi boʻyicha ikki karra SSSR chempioni (1976, 1979).

Manbalar
--------

1. ↑  „Рахматуллин, Суньят Абдулович". *livelib.ru*. Qaraldi: 3-oktabr 2023-yil.
2. 1 2  *Федорова, Вера* „Памяти Суньята Рахматуллина". *waterskiworld.ru*. Qaraldi: 3-oktabr 2023-yil.
3. 1 2  *Федорова, Вера* „Погиб Суньят Рахматуллин". *waterskiworld.ru*. Qaraldi: 3-oktabr 2023-yil.

Havolalar
---------

* Raxmatullinlar oilasining oilaviy fotosuratlari
**R** - Radius, **D** - Diametr, **O** - Markaz, **C** - Aylana
**Aylana** – muayyan nuqtadan teng uzoqlikda yotgan nuqtalar toʻplami. Aylananing uzunligi quyidagi formula orqali hisoblanadi: *C = 2πR*. Bu formulada π — oʻzgarmas son (konstanta), R esa aylana radiusi hisoblanadi.

Aylana tekislikda hamma nuqtalari belgilangan nuqtadan barobar uzoqlikda yotgan yopiq egri chiziq ham hisoblanadi. Belgilangan nuqta aylana markazi, markazdan aylana nuqtasigacha masofa aylana radiusi deyiladi. Markazlari umumiy, radiuslari har xil Aylanalar konsentrik aylanalar deb ataladi. Aylana ikki nuqtasini tutashtiruvchi kesma aylana vatari, markazdan oʻtuvchi vatar aylana diametri deb ataladi. Uchi aylana markazida, tomonlari radiusdan iborat burchak mar-kaziymarkaziy deyiladi. Aylana boʻlaklari aylana yoyi deb ataladi. Aylana tushunchasi faqat tekislikda emas, ixtiyoriy silliq sirtlar oʻrtasida ham qaralishi, bunda uning shakli murakkab boʻlishi mumkin.

Elementlar
----------

* Radius
* Geometriya
* Konus kesimlari

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 hammadan

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

BAXTIYOR VA
AZIZBEK
Haykaltarosh Azamat Hotamov tomonidan ishlangan Rauf Parfi byusti. Oʻzbekiston Davlat Sanʼat muzeyi, 2023-yil 27-mart.
**Rauf Parfi** (asli ismi: *Tursunali Parfiyev;* 1943-yil 27-sentyabr, Shoʻralisoy qishlogʻi, Yangiyoʻl tumani — 28-mart 2005-yil, Toshkent) oʻzbek shoiri. Otasi Parfi Muhammadamin savodli boʻlib, Fargʻona viloyatining Vodil qishlogʻidan shoʻrolar quvgʻini tufayli Shoʻralisoyga kelib qolgan. Onasi — Sakinaxonim Isabek qizi ham asli Fargʻonadan edi. Rauf 1958-yilda 8-sinfni tugatgach, oʻqishni Yangiyoʻl shahridagi kechki maktabda davom ettiradi va mehnat faoliyatini boshlaydi. Shoir 1960-1965-yillarda Toshkent davlat universitetining filologiya fakultetini tugatgan. Turli yillarda Kinematografiya davlat qoʻmitasi, „Oydin" gazetasi, Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat hamda „Yozuvchi" nashriyotlarida muharrir boʻlib ishlagan.

Rauf Parfi hayoti davomida siyosiy muxolifligi uchun mustaqil Oʻzbekiston hukumati tomonidan xushlanmagan. Shuning uchun ham, oʻlimidan soʻng 2013-yilda Rauf Parfi tugʻilganiga 70 yil toʻlishi munosabati bilan, 2018-yilda esa 75 yil toʻlishi munosabati bilan Toshkentda oʻtkazish rejalangan tadbirlarning barchasi Oʻzbekiston rasmiylari bosimi ostida toʻxtatilgan.

Asarlari
--------

Birinchi sheʼri 1957-yilda eʼlon qilingan.

* „Karvon yoʻli" (1968);
* „Aks-sado" (1970);
* „Tasvir" (1973);
* „Xotirot" (1974);
* „Koʻzlar" (1976);
* „Qaytish" (1981);
* „Sabr daraxti" (1986);
* „Sukunat" (1991);
* „Tavba" (2001) sheʼriy toʻplamlari bor.

× "Adashgan ruh" dostoni muallifi

Rauf Parfi lirik qahramon ruhiy olamining nozik evrilishlarini mahorat bilan tasvir etuvchi sheʼrlari bilan tanilgan. Shoir soʻzning rang va ohanglaridan, sheʼriy tasvir vositalaridan oʻziga xos uslubda foydalanadi. Sheʼrlari bir necha xorijiy tillarga tarjima qilingan.

Rauf Parfi Bayronning „Manfred", Nozim Hikmatning „Inson manzaralari", Karlo Kaladzent „Dengiz xayoli" va boshqa jahon sheʼriyati klassiklarining sheʼrlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Vafoti
------

Rauf Parfi qabri, Toshkent, Minor qabristoni
Rauf Parfi 2005-yil 28-martda Toshkent shahrida 61 yoshida vafot etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Rauf Parfi: Antologiya sudbi
2. ↑  „Oʻzbekistonda Rauf Parfining yubileyini keng nishonlashga ruxsat berilmagan". *BBC Oʻzbek* (25-sentyabr 2013). Qaraldi: 25-sentyabr 2013.
3. ↑  „Rauf Parfining Navoiy kutubxonasida oʻtkazilishi rejalangan yubileyi taqiqlandi". *Ozodlik radiosi* (19-sentyabr 2018). Qaraldi: 29-sentyabr 2018.
4. ↑  Rauf Parfi[*sayt ishlamaydi*]
5. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* Rauf Parfi: Nahotki bu elning qahramoni yoʻq?…
* Arboblar.uz (Wayback Machine saytida 2020-09-29 sanasida arxivlangan)
* Mytashkent.uz

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Tenis Vitauts Emiliyevich Melngaylis** (latishcha: *Tenis Vitauts Melngailis*, 1912-yil 13-dekabr, Toshkent – 1980-yil 8-dekabr, Riga) – latviyalik va sovet shaxmatchisi.

Hayoti
------

Tennis Vytautas Emiliyevich Melngaylis 1912-yil 13-dekabrda Toshkentda tugʻilgan. Mashhur latviyalik bastakor Emils Melngailisning oʻgʻli. Tenisga shaxmat oʻynashni oʻzi kuchli shaxmatchi boʻlgan otasi oʻrgatgan.

Faoliyati
---------

1936-yilda Tenis Melngaylis Latviya terma jamoasi tarkibida Myunxendagi norasmiy shaxmat Olimpiadasida ishtirok etgan. U yerda birinchi zaxira taxtasida oʻynagan (+4, =1, −5). 1938-yilda Shaxmat boʻyicha Latviya chempionati natijalariga koʻra, Kemeri shahrida boʻlib oʻtgan 2-xalqaro shaxmat turnirida ishtirok etadi. Turnirda kuchli raqobatda 11—12-oʻrinlarni egallagan. 1939-yilda Buenos-Ayresda ikkinchi marta Latviya terma jamoasini ikkinchi marta shaxmat olimpiadasida birinchi zaxira taxtasida (+4, =3, −1) taqdim etadi. Latviyaga qaytgach, Rigadagi Latviya terma jamoasiga nomzodlar turnirida yettinchi oʻrinni egallagan. U Ikkinchi jahon urushi davrida, 1943—1944-yillarda Latviya shaxmat ittifoqiga rahbarlik qilgan. Urushdan keyingi dastlabki yillarda turli shaxmat turnirlarida faol ishtirok etishda davom etgan. 1946-yilda Riga shahrida 1-toifali Butunittifoq turnirida gʻolib boʻlib, shaxmat boʻyicha SSSR ustaligiga nomzod unvonini olgan. Fritsis Apsheniek memorialida esa 3—5-oʻrinlarni egallaydi. 1947-yilda Hermann Mathison memorialida 3—4-oʻrinlarni egallagan. 1940—1950-yillarda „Bērnība" yoshlar jurnalining shaxmat boʻlimiga rahbarlik qiladi. Keyingi yillarda sogʻligʻi yomonlashgani sababli Tenis Melngailisning shaxmat turnirlaridagi natijalari pasayib ketib, 1950-yillarning oʻrtalaridan boshlab asta-sekin shaxmat chiqishlarini toʻxtatadi.

Tennis Melngaylis 1980-yil 8-dekabrda vafot etib, Rigadagi oʻrmon qabristoniga dafn etiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „OlimpBase :: unofficial Chess Olympiads :: Tenis Melngailis". 2019-yil 18-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 22-iyun.
2. ↑  „Kemeri 1939". 2013-yil 19-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 22-iyun.
3. ↑  „National tournament- Riga 07.10-30.12.1940". 2012-yil 30-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 22-iyun.
4. ↑  „Tournament of 1 category — Riga 5-30.6.1946". 2014-yil 18-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 22-iyun.
5. ↑  „Memorial F.Apsheniek — Riga 10-29.12.1946". 2013-yil 7-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 22-iyun.
6. ↑  „Memorial G.Matison- Riga 24.8-12.9.1947". 2017-yil 28-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 22-iyun.
7. ↑  Tenis Melngailis
**Ofort** (fransuzcha: eau-forte — azot kislotasi) — metallga ishlanadigan gravyura turi. Tasvir metall plastina (taxta)ga kislota taʼsir ettirish yoʻli bilan hosil qilinadi. Kislotaga chidamli lok bilan krplangan rux yoki mis plastina yuzasi maxsus igna, mix bilan metall yuzagacha tirnab (oddiy kislotali moʻyqalam bilan chizib), tasvir chiziqlari hosil qilinadi. Soʻng plastinadagi oʻyiqlar (bosma elementlari) kislota taʼsirida yana chuqurlashtiriladi. Bu jarayonni bir necha marotaba takrorlab, kerakli darajadagi tuslar jilvasini hosil qilish mumkin. Boʻyoq surtilgan plastinadan bosim taʼsirida qogʻozga nusxa koʻchiriladi. Bu usul rangli bosmada ham ishlatiladi. Tasvir chiziqlarini kuchaytirish imkoniyati, oʻziga xos badiiyligi, shtrixining erkinligi, nursoyaning nafisligi, bosish jarayonida yuzaga keladigan takrorlanmas sifati (bir plastinadan turli xil nusxalar olish imkoniyati) bilan ofort barcha boshqa gravyuralardan farq qiladi. Dastlabki ofort namunasi 16-asrda Germaniyada (D.Xopfer va Albrecht Dyurer tomonidan) yaratilgan. Fransuz J.Kallo, golland Rembrandt, italyan G.Reni, J.Kastilone, ispan Francisco Goya, rus I.Shishkin, V.Mate, Valentin Serovlar ofortda samarali ijod qildilar. Oʻzbekistonda O.V. Kedrin, Anatoliy Osheyko va boshqa ijodi bilan boyidi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Solih Mirzo** (1406-yil–1452-yil) — temuriy shahzodalardan. Amir Temurning evarasi, Umarshayx Mirzoning nabirasi va Pir Muhammad Mirzoning o'g'li. Solih Mirzo otasining o'limidan so'ng Shohruh Mirzo saroyida xizmat qiladi. Shohruh Mirzo vafotidan (1447-yil vafot etadi) so'ng uning nabirasi Alouddavla qo'l ostida bo'lgan.

Hayot va o'lim
--------------

Alouddavla Mirzo bilan Abdullatif Mirzo o'rtasida sodir bo'lgan 1447/48-yil qish faslidagi jang paytida Solih Mirzo Chechektudagi chegara harbiy guruhining boshlig'i vazifasida qoyim edi. U Abdullatif Mirzoga nisbatan ko'nglida kek va adovat saqlardi. Solih Mirzoning xusumatidan Abdullatif Mirzo yaxshi xabardor edi. Binobarin, Abdullatif Mirzo Chechektu harbiy guruhiga hujum qilib, Solih Mirzoni mag'lubiyatga uchratadi. Solih Mirzo Chechektudan Hirotga qochib keladi va 1452-yilda 46 yoshida vafot etadi.

Manbalar
--------



1. 1 2  Turg'un Fayziyev*. Temuriylar shajarasi* — 88- bet.
2. ↑  Turg'un Fayziyev*. Temuriylar shajarasi* — 89- bet.
**Termin** (lotincha: *terminus* — „chegara", „had") — bilim yoki faoliyatning maxsus sohasiga doir tushunchani ifodalovchi soʻz yoki soʻz birikmasi. Termin umumxalq tshtiga muayyan terminologik tizim orqali oʻtadi, binobarin, termin va umumisteʼmoldagi soʻzlar bir-birini toʻldiradigan leksik birliklardir. Sistem xarakterga egalik, oʻz terminologik maydonida bir maʼnolilikka moyillik, histuygʻuni ifodalamaslik, uslubiy betaraflik kabilar terminga xos xususiyatlardir. Biologiya, matematika, tilshunoslikda qoʻllanadigan „*funksiya*" soʻzini koʻp maʼnoli termin sifatida emas, balki terminologik omonimlar, sohalararo sodir boʻlib turadigan reterminologik jarayon (bir soha termin ining ikkinchi soha termini sifatida qoʻllanishi) hosilasi tarzida qaralmogʻi lozim. Umumxalq leksikasiga doir qonuniyatlar termin hosil qilishda ham kuzatiladi. Soʻz bilan termin ning umumiy va xususiy tomonlari yetarli darajada ochib berilgan emas; kundalik turmushda keng isteʼmolda boʻlgan soʻzlar ayni paytda turli sohalarga doir terminlar hamdir. Masalan, *quloq, burun, tomoq* — anatomiya va tibbiyot; *gilam, sholcha, palos* — gilamdoʻzlik; *kitob, ruchka, daftar* — pedagogik soha terminlari boʻlish bilan birga umumxalq tilida faol qoʻllanadi.

Hozirgi kunda „termin" soʻzi bilan bir qatorda „atama", „istiloh" soʻzlari ham ayni maʼnoda qoʻllanmoqda. Lekin ular „termin" soʻzining hozirgi maʼnosini toʻliq ifoda eta olmaydi. „Atama" soʻzi keng maʼnoda boʻlib, geografik obyektlar, atoqli nomlarga nisbatan qoʻllanadi. „Istiloh" soʻzini esa termin maʼnosida tarixiy mavzulardagi matnlar (mas. adabiyot tarixi, Sharq falsafasi va boshqalar)da bemalol qoʻllash mumkin.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |