recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Janubiy olamushuk neft koni** — Andijon sh.dan 27 km sharqda Xoʻjaobod tumanida joylashgan neft koni. Konda geologik sʼyomka ishlari1933 yilda boshlangan, kon strukturasi ham 1933 yilda aniqlangan. Qidiruv ishlari 1943 yilda boshlanib, 1944 y. birinchi burgʻi qudugʻida paleogen yotqiziqlaridan neft topilgan. 1945 y. kon foydalanishga topshirilgan. Konda chuqur burgʻi qudugʻi kovlanib neogen, paleogen, boʻr, yura davri va paleozoy erasi yotqiziqlari ochilgan. Neogen davri jinslari och jigarrang , och pushti, qoʻngʻir rangli giltosh va konglomerat qatlamlaridan iborat. Ularning oʻrtacha qalinligi 665 m. Paleogen davri yotqiziqlari orasida ohaktosh, qumtosh va b. jins qatlamlari boʻlib, oʻrtacha qalinligi 450 m. Boʻr davri yotqiziqlarining qalinligi 1400 m boʻlib, oʻzaro takrorlangan qumtosh, giltosh, ohaktosh, gips qatlamlaridan iborat. Yura davri yotqiziklari ham oʻzaro takrorlanuvchi qumtosh va gil qatlamlaridan tashkil topgan, umumiy qalinligi 120—130 m. Tektonik jihatdan Jan. Olamushuk strukturasi Andijon guruhi tepaliklariga mansub boʻlib, Fargʻona botigʻining jan.da.

Kon jan.-gʻarbdan shim.-sharqqa yoʻnalgan, uz. 13 km, eni 5 km li antiklinal burmada. J. O. n. k.da neftga boy gorizontlar neogen, paleogen va yura yotqiziqlarida joylashgan. Ayrim burgi quduqlaridan sutkada 25 t gacha neft olingan (1969). J. O. n. k.da 3-, 5-, 6-, 7-gorizontlar neftga boy. Har bir gorizontning qalinligi 25—30 m. Yura yotqiziqlaridagi asosiy mahsuldor gorizontlardan biri 26-gorizontdir. Bu gorizont qumtoshlardan tashkil topgan. Boʻr yotqiziqlarida neft boshqa yotqiziqlarga nisbatan kam. Konning nefti yengil, s. ogʻ. 0,823—0,833, oltingugurt 0,013—0,27%, koʻp smolali (10— 16%), parafinning miqdori 1,76 dan 8,2% gacha. Asfaltenlar 0,2 dan 0,7% gacha, koks 0,25—2,1%. Gazning miqdori 5,4 dan 24% gacha, zichligi 0,632— 0,823, oltingugurt kam (0—0,04%), azot koʻp (10—52,3%), metanning miqdori 3868%. J. O. n. k. 1996 y.gacha ishlagan. 2 ta quduqdan texnik suv, 6 ta quduqdan artezian suvi olinmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Hosil Fozilovich Fozilov** (1909.28.8 Toshkent — 2003.8.3) — oʻzbekistonlik energetik olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (1956). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1959); Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan energetik (1989). Texnika fanlari doktori (1953), professor (1954). Fozilov elektr tizimlari rejimlarini tahlil qilish nazariyasining asoschilaridan biridir.

Fozilov Oʻrta Osiyo industrial institutini tugatgan (1934). Toshkent politexnika institutida assistent (1935—37), ToshPIda katta oʻqituvchi, dotsent (1940—47), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi katta ilmiy xodimi (1947—56), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Energetika instituti direktori (1956—62), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi bosh ilmiy kotibi (1956—62), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi texnika boʻlimi boshligʻi (1962—63), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Energetika va avtomatika instituti laboratosiyasi boshligʻi (1963— 69), ToshTU kafedra mudiri (1969—93), kafedra professori (1993-yildan).

Ilmiy ishlari elektr energiyasini uzoq, masofaga uzatish muammolarini hal etish, elektr energetikasini rivojlantirish muammolariga bagʻishlangan. Uning rahbarligida respublikaning elektr energetika resurslarini oʻzlashtirish loyihalari ilmiy jihatdan asoslab berildi, elektr tizimlarini hisoblash algoritmi yaratiddi. Fozilov respublikaning energetika va suv muammolarini yechishga katta hissa qoʻshgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Fanlar akademiyasining sobiq haqiqiy a'zolari". *O'zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi*. Qaraldi: 25-dekabr 2022-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Optimizatsiya rejimov elektroenergeticheskix sistem, T. 1987; Us t anovivshiyesya rejimi elektroenergeticheskix sistem i ix optimizatsiya (v soavtorstve). T. 1999.
* Hosil Fozilovich Fozilov (bibliografiya), T. 1984.


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
"HOSILDOR" — ertapishar, mahalliy xoʻraki olma navi. Xalq seleksiyasi yoʻli bilan chiqarilgan. Daraxti oʻrtacha boʻyli, shox-shabbasi baquvvat, sharsimon, balandligi 4,9 m. Guli oʻrtacha, ikki jinsli, oʻzidan changlanadi, shuningdek, Toshkent borovinkasi, Samarqand >r|;ip olmasi navlari yaxshi changlatuvchi hisoblanadi. Hosildorli gi oʻrtacha, yiliga 15 yoshli daraxti 260 kg gacha meva beradi. Mevasi iyun oxiri — iyul boshlarida pishadi. Mevasining ogʻirligi 130—160 g, dumaloq, uchi choʻziqroq. Poʻsti oʻrtacha qalinlikda, sargʻimtir och-yashil, qizgʻish yoʻllari bor. Eti oq, oʻrtacha tigʻiz, oʻrtacha sersuv, shirin-nordon. Koʻchati oʻtqazilgandan soʻng 2—3 yili hosilga kiradi, 5—6-yili toʻliq hosil bera boshlaydi.

Yangiligida yeyiladi, qoqi solinadi, konserva qilinadi, uzoq joylarga yuborishga yaroqli. Oʻzbekistonning barcha viloyatlari, Turkmaniston va Janubiy Qozogʻistonda rayonlashti-rilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ingushlar** (ingush tilida atalishi — *galgay*) — Rossiya Federatsiyasidagi xalq. Ingushiya Respublikasining asosiy aholisi (215 mʼing kishidan ortiq, 1990-yillar oʻrtalari). Checheniston, Shimoliy Osetiyadaham yashaydilar. Umumiy soni 237 ming kishi. Ingush tilipl gaplashadilar. Dindorlari islomning sunna mazha-bida. Yevropeoid irqiga mansub. Ingushlar qoʻychilik, gʻallakorlik, bogʻdorchilik, dehqonchilik bilan shugʻullanadilar, neft korxonalarida ishlaydilar.

Aholisi
-------

Umumiy soni — 750 ming kishi. Antropologik tarafidan ingushlar evropoid irqining balkan — kavkaz toifasiga kiradi. Nax-Dogʻiston tillari guruhiga kiradigan ingush tilida gaplashadilar. Islom dinining sunnat tarmogʻiga mansub xalq.

Tarixi
------

Qadimda ingushlar alohida-alohida urugʻ qabila boʻlib, togʻli dashtlarda yashashgan. Djerax, oreppin (kistin), galgay, sorin va meskal degan hamjamiyatlar nomlari tarixdan ayon. Ingushlarning togʻli joylardan tekisliklarga koʻchishi 16 — 17 asrlardan boshlab, ayniqsa 19 asrning 30 — 60-yillari jadallashdi. 1924-yili Rossiya tarkibida Ingʻush muhtor respublikasi tashkil topdi. 1934-yili ingushlarni oʻzlariga tili va madaniyati tarafidan tugʻish chechenlar bilan biriktirib, Chechen-Ingʻush muhtor respublikasi tashkil topdi. 1944-yili chechen va ingʻush xalqlarining konstitutsiyaviy huquqi buzulib, Qozog'istonga er berildi. Faqat 1957-yiligina muhtor respublika qaytadan tashkil topib, chechender bilan ingushlar oʻz vatadiga qaytarildi. Hozirgi Ingushetiya — Rossiya tarkibidagi muhtor respublika.

Xoʻjaligi
---------

Ingushlarning asosiy kasblari — dehqonchilik, chorvachilik (togʻli hududlarda). Uzum, bogʻbonchilik kasbi ham bor. Boshoqli oʻsimliklar, makkajoʻxori, koʻkatlar etishtiriladi. Mollardan qoʻy, sigir, buyvol, yilqi asiraydi.

Ingʻush ayoli milliy kiyimda
Ingushlarning milliy kiyimi chechen, osetin xalqlarining kiyimiga oʻxshaydi. Erkaklari boshiga cherkes kiyadi. Ayollari keng etakli uzun koʻylak kiyib, boshlariga roʻmol o'raydi. Milliy taomlari — undan tayyorlanadi, goʻsht bilan sut, koʻkatlar bilan bir qatorda.

Til va dini
-----------

Miloddan avvalgi І asrlarda qadimgi grek geografi Strabon oʻz ijodida shimoliy kavkazlik „gargaraylar" degan xalqni koʻrsatadi. Bu ingushlarning oʻz tilidagi nomlashi „galgai" soʻziga oʻxshash boʻlganligi uchun olimlar atalgan xalqning tarixi shu davrdan boshlanadi deb oʻz fikrlarini aytayaptilar. Islomgacha ingushlar masihiylik diniga mansub boʻldi. Ayrim manbalarda masihiylik dini ingʻush diyoriga X-asrlarda kelgan deb koʻrsatilgan. XҮІ asrda hududga Checheniston va Dog'iston orqali Islom dini keng avj ola boshladi. Shunday boʻlsa ham, XІX asrlardagina Islom dini rasmiy din deb eʼlon qilinib, ingushlarning asosiy dini boʻlib qabul qilindi. Ingʻush xalqi ogʻzaki adabiyotida, epos yirlarga boy. Jumladan, musiqa va raqs ham oʻta yuqori darajada rivojlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  „Чечено-Ингушская Автономная Советская Социалистическая Республика".  БСЭ. 28-avgust 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-oktabr 2012-yil.
3. ↑  Qozoq Ensiklopediyasi, 4-tom. ISBN 5-89800-123-9
Nana Ioseliani
**Nana Ioseliani** (gruzincha: *ნანა იოსელიანი*; 1962-yil 12-fevralda tugʻilgan) — gruziyalik shaxmatchi. U FIDE tomonidan 1980-yilda ayol grossmeyster, 1993-yilda esa xalqaro shaxmat ustasi unvoniga sazovor boʻlgan.

Faoliyati
---------

1978-yilda u, Buenos-Ayresdagi 23-shaxmat Olimpiadasida sovet ayollari jamoasida ishtirok etishi kerak edi. Biroq, butun jamoa gruziyalik oʻyinchilardan iborat edi va Sovet rasmiylari Ioseliani — Rossiyada tugʻilgan shaxmatchiga almashtirdi. Ioseliani 24—25-Olimpiadalarda Sovet jamoasida edi. Keyinchalik u 30—32-Shaxmat Olimpiadasida Gruziya jamoasiga qoʻshildi. Uning jamoasi besh marotaba oltin medalni qoʻlga kiritdi. Keyingi uchta olimpiadada ham qatnashdi. Gruziya ushbu Olimpiadalarda, 3-oʻrin, 2-oʻrin va 4-oʻrinlarda yakunlanadi. Uning shaxsiy hisobi 88 oʻyindan 65 ochkoni (49 ta gʻalaba, 32 ta durang, 7 ta magʻlubiyat) tashkil etdi.

U 1979—1980-yillarda shaxmat boʻyicha oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatining gʻolibi boʻlgan. U ikki marta shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida qatnashish uchun nomzodlar turnirida gʻolib chiqqan. 1988-yilda u, amaldagi chempion Mayya Chiburdanidzega qarshi chiqdi va 8½: 9½ (+2, =11, −3) hisobida yutqazdi. 1993-yilda u Xie Jun bilan oʻynadi va 2½: 8½ hisobida yutqazdi.

U toʻrt marta shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasida Sovet chempioni boʻlgan. Ioseliani, shuningdek, 1997-yilda shaxmat boʻyicha jahon jamoaviy chempionatida Gruziya terma jamoasida oʻynagan va 2 bortda 1½/7 ball toʻplagan.

2003-yildan beri Ioseliani shaxmat oʻynashdan tanaffus oldi va Pragada tadbirkorlik qilmoqda.

2021-yilda Ioseliani Nana Aleksandriya, Nona Gaprindashvili va Mayya Chiburdanidze bilan birga „Qirolichaga shon-sharaf" hujjatli filmida suratga tushdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Lazareva, Inna*. „Georgian women ruled chess in the Soviet era. A new generation chases the same ʻQueen’s Gambit’ glory.". *The Washington Post* (13-dekabr 2020-yil).
2. ↑  „Women's Olympiad scorecard". *OlimpBase.org*. Qaraldi: 4-dekabr 2009-yil.
3. ↑  „1988 Women's World Championship". *Mark-Weeks.com*. Qaraldi: 4-dekabr 2009-yil.
4. ↑  „1993 Women's World Championship". *Mark-Weeks.com*. Qaraldi: 4-dekabr 2009-yil.
5. ↑  „1997 World Men's Team Championship". *OlimpBase.org*. Qaraldi: 4-dekabr 2009-yil.
6. ↑  Skhirtladze, Tatia; Khazaradze, Anna, *Glory to the Queen* (Documentary), Nona Gaprindashvili, Maia Chiburdanidze, Nana Alexandria, Nana Ioseliani, Berg Hammer Film, Amour Fou Vienna, Playground Produkcija, qaraldi: 2021-02-03
Koordinatalari: 55°45′54.999999999993″N 49°9′13.999999999991″E﻿ / ﻿55.76527777777777573°N 49.15388888888888630°E﻿ / 55.76527777777777573; 49.15388888888888630GO

**Rossiya islom instituti** — Rossiyadagi nodavlat oliy kasb-hunar taʼlimi muassasasi. Qozon shahrida joylashgan. Shuningdek, Rossiya Islom universiteti nomi bilan ham tanilgan — shunday nizom asosida ushbu oʻquv yurti 2009-yilgacha faoliyat koʻrsatgan. Asosiy maqsad islom ilmlari sohasidagi mutaxassislarni, shu bilan birga dunyoviy fanlar boʻyicha umumiy maʼlumotga ega boʻlgan yuqori malakali musulmon ruhoniylarini tayyorlashdir. Institut Islom dunyosi universitetlari Federatsiyasi Ijroiya qoʻmitasining aʼzosi hisoblanadi.

Rektor — Rafik Muhametshovich Muhametshin.

Tarixi
------

**Rossiya Islom Instituti** — Rossiyada 1998-yilda tashkil etilgan birinchi oliy kasbiy islom taʼlimi muassasasi hisoblanadi.

Rossiya islom institutini asoschilari:

* Rossiya muftiylari kengashi
* RT Musulmonlar diniy boshqarmasi
* Tarix instituti S. Marjani, Tatariston Respublikasi Fanlar akademiyasi

Rossiya islom institutining asosiy maqsadi zamonaviy musulmon ziyolilarini islom ilohiyoti sohasidagi mutaxassislarni, Rossiya, musulmon ummatiga xizmat qilish uchun moʻljallangan tarix, huquq, til, islom iqtisodiyoti sohasidagi yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash orqali tarbiyalashdir.

Institutda qabul qilingan yetakchi diniy maktab Imom Abu Hanifa mazhabidir. Institut boshqa diniy maktablarga nisbatan Rossiya Federatsiyasining koʻpgina musulmonlari uchun odatiy boʻlgan hanafiylik diniy-huquqiy maktabining tiklanishida faol ishtirok etmoqda.

Institut bakalavriat va magistratura dasturlarida oliy kasb-hunar taʼlimi davlat taʼlimi standartlari asosida oʻquv faoliyatini olib boradi, islom ilohiyoti sohasida ilmiy izlanishlar olib boradi, amaldagi oʻquv dasturlari uchun malaka oshirish va kasbiy qayta tayyorlashni amalga oshiradi.

Rossiya islom instituti 2007-yilda Rossiya Federatsiyasi Taʼlim va fan vazirligidan davlat akkreditatsiyasini olgan Rossiyadagi birinchi islom taʼlimi muassasasidir.

Manbalar
--------

1. ↑   Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-09-14). Представители Российского исламского института пояснили ситуацию с преобразованием вуза// Татар-информ, 30 Марта 2010

Havolalar
---------
**Chelsi Braun** (1942-yil 6-dekabr - 2017-yil 27-martda tugʻilgan **Lois Braun**) amerikalik televidenie va kino aktrisasi, komediyachi va raqqosa boʻlib, *"Rowan va Martinning kulgisi"* komediya seriallarida doimiy ijrochi sifatida ishtirok etgan. U Avstraliyaga hijrat qilishdan oldin o'z vatanida muvaffaqiyatli martaba qildi, u yerda u asosan sovun operasi/seriallaridagi rollari, shu jumladan *96-raqamli reytingdagi rollari* va *E ko'chasidagi* Abby Rossiter Patchett rollari bilan mashhur bo'ldi.

Qo'shma Shtatlardagi ilk martaba
--------------------------------

Braun Lois Braun sifatida Illinoys shtatining Chikago shahrida Mildred va Edvard Braun oilasida tug'ilgan. U "Love and the Militant" nomli "*Love, American Style* "serialining birinchi faslining bir qismida, kulgi *bitiruvchisi* Stu Gilliam bilan birga ishtirok etdi. Boshqa mehmon rollari orasida *Markus Uelbi, MD*, *Ironsayd*, *Mett Linkoln*, "Uchayotgan rohiba" *,* "Match o‘yini"  *(1974-yilda) va Buyuk Britaniyada* "The Two Ronnies *" filmida The Carpenters qo‘shig‘ining "Let Me Be the One "qo‘shig‘ini kuylagan.* U, shuningdek, "Sweet Charity"  *(1969),* Dial Hot Line  *(1970) va "* Ikki boshli narsa"  *(1972)* *filmlarida suratga tushgan* .

Avstraliyada emigratsiya va martaba
-----------------------------------

Braun 1973-yilda Meksikaning Akapulko shahrida dam olish paytida avstraliyalik mulkni ishlab chiqaruvchi Kelvin Barri Xirst bilan tanishdi va unashtirildi. Braun ko'p o'tmay Avstraliyaga hijrat qildi, Xirst uning menejeri bo'ldi va ular 1977-yilda turmush qurishdi. Ular 1980-yillarning boshlarida ajrashishdi. Xirst Braunning *Day Dreaming* (1975-yil oktabr) rekordida erkak vokali sifatida ishtirok etadi. 1982-yilda Braun o'zining *"Chelsi"* deb nomlangan ikkinchi albomini chiqardi.

Filmografiyasi
--------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Yil | Sarlavha | Rol | Turi |
| 1968 | *Head* | Belly Dancer (uncredited) | Badiiy film, AQSh |
| 1969 | *Sweet Charity* | Dancer (uncredited) | Badiiy film, AQSh |
| 1972 | *The Thing with Two Heads* | Lila | Badiiy film, AQSh |
| 1982 | *The Return of Captain Invincible* | Tour Guide | Badiiy film, AVSTRALIYA |
| 1997 | *Welcome to Woop Woop* | Maude | Badiiy film, AVSTRALIYA |

Manbalar
--------

1. ↑  „Chelsea Brown". Qaraldi: 7-aprel 2017-yil.

* Chelsea Brown IMDbda
* Chelsea Brown AllMovieda
**Gullach** — makkajoʻxori kraxmali, gul suvi, sut va shakar bilan tayyorlanadigan anʼanaviy turk shirinligi. Gullach koʻpincha Ramazon oyida isteʼmol qilinadi. Ramazon oyida tayyorlangan gullach shirinligi ovqatdan taxminan 1 soat oʻtgach istemol qilinsa, kun boʻyi och qolgan oshqozonga hech qanday noqulaylik tugʻdurmayadi.

Shuningdek bu shirinlik baʼzi isteʼmolchilar tomonidan paxlava(baklava)ning kelib chiqishi sifatida ham qaraladi. Ikki shirinlik oʻrtasida oʻxshashliklar juda koʻp. Masalan xamirning yupqa qatlamlari va ular orasida yonʼgʻoqlardan foydalanish bunga misol.

Tarixi
------

Murod II 1400-yillardagi yozuvlarda Usmonli oshxonasiga oid kitoblarda oʻrin olgan shirinliklardan biri. Ushbu tarixga toʻgʻri keladigan Gullach tarifalari orasida *Gullach*, *Tuxum Gullach*i va *Pan Gullach* shaklida uchta tarif mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  „Priscilla Mary Işın, Gülbeşeker: Türk tatlıları tarihi, Yapı Kredi Yayınları, 2008, s.228". 14 temmuz 2014da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11 temmuz 2014.

Havolalar
---------

* (Gullach shirinligi taʼrifi turk tilida)
**Kampala** — Uganda poytaxti. Markaziy provinsiyaning maʼmuriy markazi. Viktoriya koʻlining shim. sohillari yaqinida 1300 m gacha boʻlgan balandlikda joylashgan. Aholisi 902,9 ming kishi (2000). Iklimi ekvatorial mussonli iklim, yanvarning oʻr-tacha tempaturasi 22°, iyulniki 20°. Yiliga oʻrtacha 1500 mm yogʻin tushadi.

Kampala — mamlakatning muhim siyosiy, madaniy, moliya, savdo-sanoat markazi. Avtomobil yoʻllari tuguni. Temir yoʻl orqali Hind okeani sohilidagi Mombasa (Keniya) porti bilan bogʻlangan. Shahardan 35 km janubida xalqaro aeroport joylashgan. Oziq-ovqat, kimyo, farmatsevtika, koʻn poyabzal sanoati rivojlangan. Metallsozlik, yogʻochsozlik, toʻqimachilik sanoati korxonalari, avtomobil remonti ustaxonalari bor. Shaharga 1890-yilda inglizlar tomonidan qalʼa sifatida asos solingan. Kampala Bugandaning savdo markazi sifatida rivojlandi. 1962-yildan mustaqil Uganda poytaxti. Shahar tepaliklarda joylashganligi sababli yagona reja asosida qurilmagan.

Kampalada Makerere universiteti (1922; 1970-yildan Uganda milliy universiteti), nafis sanʼat maktabi, tibbiyot bilim yurti, ped. va texnika kollejlari, Uganda ilmiy jamiyati, Uganda muzeyi, badiiy galereya bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Afrika geografiyasi | *Afrika geografiyasi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Afrika poytaxtlari |
| --- |
|  |
| 
BMTga aʼzo mamlakatlar: Abuja **·**  Addis-Abeba **·**  Akkra **·**  Jazoir **·**  Antananarivu **·**  Asmera **·**  Bamako **·**  Bangi **·**  Banjul **·**  Bisau **·**  Brazzavil **·**  Bujumbura **·**  Viktoriya **·**  Vindxuk **·**  Gaborone **·**  Dakar **·**  Jibuti **·**  Juba **·**  Dodoma **·**  Qohira **·**  Kampala **·**  Kigali **·**  Kinshasa **·**  Konakri **·**  Librevil **·**  Lilongve **·**  Lome **·**  Luanda **·**  Lusaka **·**  Maseru **·**  Malabo **·**  Maputu **·**  Mbabane **·**  Mogadisho **·**  Monroviya **·**  Moroni **·**  Nayrobi **·**  Njamena **·**  Niamey **·**  Nuakshot **·**  Port-lui **·**  Porto-Novo **·**  Praya **·**  Pretoriya **·**  Rabot **·**  San-Tome **·**  Tarobulus al-Gʻarb **·**  Tunis **·**  Uagadugu **·**  Fritaun **·**  Xarare **·**  Xartum **·**  Yamusukro **·**  Yaunde

Boshqa hududlar: Jeymstaun **·**  Sen-DeniTan olinmagan davlatlar: Bir-Lelu **·**  Garoue **·**  Tombuktu **·**  Xargeysa **·**  Al-Ayun
 |

 |
**Kuria** Shimoliy Tanzaniya va Keniyaning janubida yashovchi aholidir. Umumiy soni 604 000 kishini tashkil etadi. Bantu etnik guruhiga kiradi. Kuria tili igikuria (Levin, 1963).

Kuria diniga koʻra, asosan katoliklar, baʼzilari esa legi Mariya xristian-Afrika cherkovining tarafdorlari.

Tarix
-----

XV-XVI asrlarda. kuriyaning ajdodlari Markaziy Afrikadan kelgan Viktoriya koʻli hududiga joylasha boshladilar. Keyinchalik ular shimoliy va janubiyga boʻlingan. Zamonaviy luhya shimoliylarga, janubiylarga  esa zamonaviy gʻozlar va kuriya tegishli edi (Andrianov, 1999).

Oila
----

Yoshga qarab jinsiy nikohlar tizimi rivojlangan. Hududdagi aholi punktlari juda ixcham. Uylar Sudan turiga ega: dumaloq, toʻqilgan karkas devorli, loy bilan qoplangan va konusimon tom oʻt yoki palma barglaridan yasalgan, boʻyralar bilan yashash joyiga, oshxonaga va yosh  uchun xonaga.boʻlingan. Erkaklar yevropacha, qizlar esa yorqin rangdagi liboslarni kiyishadi (Shpajnikov, 1980).

 sugʻorish Erkaklar Yevropa kiyimlarini kiyishadi, qizlar esa yorqin rangli (Shpajnikov, 1980) liboslarini kiyishadi.inshooti ishlamoqda

Anʼanaviy faoliyat
------------------

Kuria tropik dehqonchilik bilan shugʻullanadi, sugʻorish kanallarini quradi, shuningdek, chorvachilik yaxshi rivojlangan. Viktoriya koʻli boʻyida baliq ovlash ustunlik qiladi.

Anʼanaviy taom
--------------

Kuria ozining ratsionida don, achchiq ziravorlar, don, shoʻrva, shuningdek, meva va baliqni afzal koʻradi.

Yana qarang
-----------

* Bantu tillari
* Niger-Kongo tillari

Manbalar
--------

1. ↑  Dannie Joshua Project
2. ↑  Ethnologue report for language code: kuj

Adabiyotlar
-----------

* Андрианов Б. В. Куриа // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. — С. 275.
* Левин М. Г. Антропология. Языки банту. — М. 1963. — С. 311.
* Шпажников Г. А. Этническое развитие в независимой Танзании // Расы и народы / Рос. акад. наук, Ин-т этнографии. – М. 1980. – Вып. 10. – С. 171
* Essays on African Population / ed. K. M. Barbour, R. M. Protherd. — L. 1961.
* (1981-1982). Africa south of the Sahara: eleventh edition. Europa Publications Limited. p. 363-367
* Michael L. Fleisher. Kuria cattle raiders: violence and vigilantism on the Tanzania/Kenya frontier. — Ann Arbor: University of Michigan Press, 2000. — 198 p.

Havolalar
---------

* Kuria
XIX asrdagi temir Bezmen
**Bezmen** — eng oddiy tutqichli tarozi. Rus bezmeni (**kontar**, **kantar**) — bir uchida doimiy yuk boʻlgan, ikkinchi uchida esa tortilgan narsa uchun ilgak yoki chashka boʻlgan metall tayoq. Bezmen poʻlat tayogʻi uchun tayanch boʻlib xizmat qiladigan klip yoki halqaning ikkinchi kanchasining tayogʻi boʻylab harakatlanish orqali muvozanatlanadi. "Bezmenning nomukammalligi va suiisteʻmol qilish ehtimolini hisobga olgan holda" SSSRdagi savdoda bezmendan foydalanish taqiqlangan, hozirda kunda ham Rossiya Federatsiyasi hududida taqiqlangan.[*manba?*]

*Rim bezmeni* ogʻirlik orqali harakat qiladi va qoʻllab-quvvatlash va vazn ortish nuqtalarining pozitsiyasi doimiy boʻlib qoladi. Hisoblash tayoqqa qoʻllaniladigan shkala boʻyicha amalga oshiriladi.

Etimologiyasi
-------------

"Bezmen" soʻzining etimologiyasi haligacha aniq emas. Fasmerning fikricha, Ryasyanen ushbu soʻzning kelib chiqishi chuvash *tilidan \* viśmen* (chuvashcha: *виç-* — „oʻlchash") va Korsha esa arab-turk *väznä* — „tarozi"ga borib taqalishini asoslashgan. Shvedchadagi bismare soʻzidan oʻzlashganligi haqidagi talqin xato hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Словарь В. И. Даля
2. ↑  Словарь иностранных слов, вошедших в состав русского языка.- Чудинов А. Н. 1910.
3. ↑  Большая советская энциклопедия
4. ↑  Аникин А. Е.*. Русский этимологический словарь. Вып. 3 (бе – болдыхать)*. М.: Рукописные памятники Древней Руси, 2009 — 46—47 bet. ISBN 978-5-9551-0356-3.

Adabiyotlar
-----------

* Безмен // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969—1978.

Havolalar
---------

* Безмен, весы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Guliston (maʼnolari).

**Guliston** (gibrid № 2125) — ertapishar oʻrik navi. P.P. Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutida K.V. Vasilyev va L.A. Protasevichlar tomonidan Xurmoy va № 56 navlarini chatishtirib chiqarilgan. Daraxti kuchli usadi, siyrak shoxli. Mevasi oʻrtacha (33 g), yumaloq, quyoshga qaragan tomoni qirmizi rangda. Poʻsti yupqa, etidan ajralmaydi. Eti sersuv, sershira (17,17% qand, 0,84% kislota bor), och-sariq, xushboʻy, danagi oʻrtacha (2,5 g). Aprelning birinchi oʻn kunligida gullaydi (Koʻrsodiq navidan 4—5 kun kech). Iyunning boshlarida pishadi (pishishdan 5—6 kun oldin mevalari rangga kiradi). Har yili hosil beradi. Koʻchati ekilgandan keyin 4-yilidan boshlab hosilga kiradi. Yangiligida isteʼmol etiladi, konserva qilinadi. Oʻzbekistonning jan.-gʻarbidagi adir va togʻ oldi zonalarida eqiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Guljanoy Abdullo qizi Naimova** (tugʻ 2001-yil 1-yanvar, Oʻzbekiston) — oʻzbek taekvondo paralimpiyachisi, 58 kg dan yuqori vazn toifasida. 2021-yilda XVI yozgi Paralimpiya oʻyinlarida u oltin medalni qoʻlga kiritib, taekvondo boʻyicha Oʻzbekistondan birinchi chempion boʻldi. Parataekvondo boʻyicha jahon chempionatining ikki karra sovrindori, parataekvondo boʻyicha Yevropa chempionati sovrindori.

Martaba
-------

Guljana Naimova 2017-yilda Londonda (Buyuk Britaniya) taekvondo boʻyicha Paralimpiya oʻyinlari boʻyicha oʻtkazilgan jahon chempionatida K44 toifasida 58 kilogrammdan yuqori vaznda kumush medalni qoʻlga kiritdi. 2019-yili esa Antaliya (Turkiya) shahrida boʻlib oʻtgan Paralimpiya taekvondo boʻyicha jahon chempionatida K44 toifasida u oʻz vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili Bari shahrida (Italiya) taekvondo boʻyicha Yevropa Paralimpiya chempionatida u kumush medalni qoʻlga kiritdi  .

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Paralimpiya oʻyinlarida K44 toifasida 58 kg dan yuqori vaznda Guljanoy finalda braziliyalik Debora Bezerra de Menezesni magʻlub etib, taekvondo boʻyicha Oʻzbekistondan ilk Olimpiya chempioni boʻldi. Oʻsha yili Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Guljana Naimovani „Oʻzbekiston iftixori" faxriy unvoni bilan taqdirlandi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Taekwondo NAIMOVA Guljonoy - Tokyo 2020 Paralympics" (en). *..*. 5-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-sentabr 2021-yil.
2. ↑  „Паралимпиада-2020. Гулжаной Наимова завоевала «золото»" (ru). *Газета.uz* (4-sentabr 2021-yil). Qaraldi: 15-sentabr 2021-yil.
3. ↑  „Aziziaghdam claims comeback win as Naimova underlines talent with taekwondo gold". *www.insidethegames.biz* (1630764592). Qaraldi: 15-sentabr 2021-yil.
4. ↑  *uza.uz.* „О награждении группы спортсменов и тренеров, добившихся высоких результатов на ХVI летних Паралимпийских играх в городе Токио" (uz). *Uza.uz* (10-sentabr 2021-yil). Qaraldi: 15-sentabr 2021-yil.
*Bu maqola asosan Turkiyada yashovchi xalq haqida. Asosan Suriyada yashovchi, aynan shu nom bilan yoki **nusayriylar** deb ataluvchi guruh uchun Nusayriylar maqolasiga qarang.*

**Turkiya alaviylari**, **Anatoliya alaviylari**, **alaviylar** yoki **aleviylar** (turkcha: *aleviler*; inglizcha: *Alevi*; ruscha: *алевиты*) − asosan Turkiyada yashovchi diniy va etnik guruh. Alaviylar shialikning sufiylikka asoslangan firqalaridan birining tarafdorlarirdir. Alaviylik Turkiyada sunniylikdan keyingi ikkinchi eng yirik mazhabdir. Ayrim manbalarga koʻra, alaviylar Turkiya aholisiing 15-20 millionini tashkil qiladi.

Etimologiyasi
-------------

Alaviylar Islom dinida toʻrtinchi xalif hisoblanmish Ali ibn Abu Tolibga ergashadilar. Toʻrttala xalifni tan oluvchi sunniylardan farqli oʻlaroq, alaviylar Muhammad paygʻambar vafotidan keyin xalifalikka haqli kishi Ali boʻlgan, qolgan uch xalif — Abu Bakr, Umar va Usmon esa bu huquqni undan va uning avlodlaridan zoʻrlik bilan tortib olgan, deb hisoblaydilar. Shu sababdan ular oʻzlarini alaviylar, yoki „Aliga ergashuvchilar" deb ataydilar.

Koʻpchilik Turkiya alaviylarini Suriya alaviylari − nusayriylar bilan adashtiradi. Turk tilida Turkiya alaviylari *aleviler* (inglizcha: *Alevi*; ruscha: *алевиты*), Suriya alaviylari *nusayriler* (inglizcha: *Alawites*; ruscha: *алавиты*) deb ataladi.

Diniy qarashlari
----------------

Alaviylar namoz oʻqimaydi. Ramazon oyida roʻzani ham boshqacha tutishadi. Ular namoz oʻqish uchun masjidlarga yoki Makkaga hajga bormaydilar. Alaviylarda spirtli ichimlik ichish man etilmagan, ayollarning hijob kiyishi shart emas.

Manbalar
--------

1. ↑  „Turkiya, boʻlingan millat — din (2-qism)". *Ozodlik radiosi* (30-aprel, 2016-yil). Qaraldi: 30-aprel, 2016-yil.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Turkiya alaviylari*** haqida turkum mavjud |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Galirrofiy** (qadimgi yunoncha: *Ἁλιρρόθιος* „shovqinli dengiz suvi") — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni. Poseydon va nimfa Evritaning oʻgʻli (boshqa manbalarga koʻra afinalik Poseydon va Bafikleaning oʻgʻli). Alkippani (Ares va Agravlaning qizi) zoʻrlamoqchi boʻlgan va Ares uni jinoyat joyida oʻldirgan. Bu Afinadagi buloq yaqinida edi, uning yonida keyinchalik Asklepiya ibodatxonasi qad koʻtargan.

Boshqa versiyaga koʻra Galirrofiy otasi tomonidan Afinaning muqaddas zaytun daraxtini kesish uchun yuborilgan, ammo bolta Galirrofiyning qoʻlidan qochib qutulib, uni oʻlimga mahkum qiladi. Boltaning sudlanishi haqida yana bir hikoya bor.

Shu munosabat bilan Afinada qotillik boʻyicha birinchi sud jarayoni boʻlib oʻtdi. Poseydon 12 ta olimpiya xudosining bir qismi sifatida sudga murojaat qildi, ammo sud Aresni oqladi. Shuning uchun sud areopag deb atala boshlandi. Parian yilnomasiga koʻra, bu toshqindan 3 yil oldin, Kranaya davrida, yaʼni miloddan avvalgi 1531-yilda sodir boʻlgan. Areopag instituti adabiyotlarda tez-tez tilga olinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Mifi narodov mira. M. 1991-92. V 2 t. T.1. S.262, *Lyubker F.* Реальный словарь классических древностей. M. 2001. V 3 t. T.2. S.86
2. 1 2  Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka III 14, 2
3. ↑   Sxolii k Pindaru. Olimpiyskie pesni X 83 // Gesiod. Polnoe sobranie tekstov. M. 2001. S.114
4. ↑   Yevripid. Elektra 1260
5. ↑   Pavsaniy. Opisanie Elladi I 21, 4
6. ↑   Sxolii k Aristofanu. Oblaka 1005. Sm.: Mifi narodov mira. M. 1991. V 2 t. T.1. S.262
7. ↑   Pavsaniy. Opisanie Elladi I 28, 10
8. ↑   Parosskaya xronika 3
9. ↑   Yevripid. Ifigeniya v Tavride 945; Orest 1648-51; Demosfen. Rechi XXIII 66
**Husan Yoʻldoshev** (1916-yil 21-fevral, Boʻyrabozor qishlogʻi, Asaka tumani, Margʻilon uyezdi, Turkiston general-gubernatorligi, Rossiya imperiyasi — ?) — sovet davlat va jamoat arbobi, qishloq xoʻjaligi tashkilotchisi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1965).

Tarjimayi holi
--------------

Husan Yoʻldoshev 1916-yil 21-fevral Margʻilon uyezdi, Asaka tumani, Boʻyrabozor qishlogʻida tavallud topgan. Millati oʻzbek. 1943-yildan KPSS aʼzosi. 1930—1932-yillari Andijon viloyati, Lenin tumani Chapayev nomidagi kolxoz kotibi, 1934—1935-yillari Andijon tumani pillachilik boshqarmasi agrotexnigi boʻlib ishlagan. 1932—1933-yillarda Andijon viloyati qishloq xoʻjaligi texnikumida, 1934-yil yanvaridan [[1934-yil] dekabrgacha Andijon shahridagi sovet partiya maktabida oʻqigan. 1936-1937-yillarda Lenin tumani ijroiya qoʻmitasida instruktor lavozimida faoliyat koʻrsatgan. 1937-yilda harbiy xizmatga safarbar etilib, 1940-yilda harbiy xizmatni oʻtab qaytadi. Qisqa vaqt ichida, yaʼni 1941-yil yanvar-iyul oylarida Lenin tumani pillachilik boʻlim mudiri sifatida ishlaydi. 1941-yil iyul-noyabr oylarida gʻarbiy frontda 154-oʻqchi polk katta serjanti vazifasida harbiy xizmatni oʻtagan. 1941—1943-yillari Lenin tumani komsomol kotibi, 1943—1946-yillarda Andijon viloyati pillachilik boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari, 1946—1949-yillari boshqarma boshligʻi boʻlib ishlagan. Oʻzbekiston Kompartiyasi Oltinkoʻl (1949—1954), Chinobod (1954—1957), Voroshilov (1957—1961) Ilich (1961—1963) tumanlari partiya qoʻmitalarining birinchi kotibi, Qoʻrgʻontepa kolxoz-sovxoz ishlab chiqarish boshqarmasi boshligʻi, 1964-yildan esa Namangan viloyati, Zadaryo tumani ijroiya qoʻmitasining raisi boʻlib ishlagan. 4—5-chaqiriq Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti deputati (1955—1962). Keyingi taqdiri nomaʼlum.

Mukofotlari
-----------

Yoʻldoshev Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1965, ayrim manbalarda 1957-yil), Lenin ordeni, Mehnat Qizil Bayroq ordeni, „Hurmat Belgisi" ordeni, „Jasurlik uchun" medali (1947) bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  *Yoʻldoshev Husan*, Oʻzbek Sovet Ensiklopediyasi, 5-tom, Toshkent: Oʻzbek Sovet Ensiklopediyasi Bosh redaksiyasi, 1974 — 640 bet.
2. 1 2 3 4 5  „Фото. Юлдашев Хусан". 17-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyun 2023-yil.
3. ↑  „Юлдашев Хусан". 17-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyun 2023-yil.
**Galina Sergeyevna Ulanova** [1909.26.12 (1910.8.1), Peterburg 1998, Moskva] — balet artisti. Xalq artisti (1951). Zamonaviy eng yirik balerinalardan. Leningrad xoreografiya bilim yurtini tugatgan (1928). 1928 — 44 yillar Leningrad opera va balet teatri, 1944—60 yillar Katta teatr (Moskva)da balerina. Odetta —Odilliya ("Oqqush koʻli"), Jizel ("Jizel"), Julyetta ("Romeo va Julyetta"), Zolushka ("Zolushka"), Avrora ("Uyqudagi goʻzal"), Marina ("Boqchasaroy fontani") kabi partiyalarning mohir ijrochisi sifatida tanilgan. Uning sanʼati raqsning barcha ifoda vositalarining noyob uygʻunligi bilan alohida ajralib turadi. 1960-yildan Katta teatrda baletmeysterrepetitor boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Ulanova Galina Sergeyevna" *OʻzME*. U-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Regress (maʼnolari).

**Regress** — tirik tabiatda organizmlarning soddalashuvidan iborat evolyusion jarayon. Rus biologi A.N.Seversov (1925) R.ning 2 shaklini koʻrsatadi: 1) biologik R. — yashash uchun kurashda muhitning oʻzgargan tashqi sharoitlariga moslasha olmagan yoki boshqa guruhlar bilan boʻlgan raqobatga bardosh bera olmagan muayyan organizmlar guruhining evolyusion tanazzulga yuz tutishi. Biologik R.ga uchragan organizmlar soni kamayib, takson areali torayib I boradi; pirovardida guruh yoʻqolib ketadi; 2) morfofiziologik R. yaʼni umumiy degeneratsiya. Voyaga yetgan organizmlarning tuzilishi va hayot faoliyati soddalashuvidan iborat. Bu jarayon oʻtroq yoki parazit hayot kechirishga oʻtgan organizmlarda kuzatiladi. Morfofiziologik R.da, odatda, harakatlanish, sezgi va faol oziqlanishga yordam beradigan organlar hamda markaziy nerv sistemasi reduksiyaga uchraydi. Aksincha, organizm hayoti uchun ikkinchi darajali hisoblangan organlar, Mas, jinsiy sistema progressiv rivojlanadi. Assidiyalar oʻtroq hayot kechirishga oʻtish bilan qon aylanish va nerv sistemasi, xorda reduksiyaga uchraydi. Parazit hayot kechirishga oʻtgan oʻsimliklarda barglar yoʻqolib ketadi, ildizlar reduksiyaga uchrab, ular oʻrniga soʻrgʻichlar paydo boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gall yurishlari**, Yuliy Sezarning gall yurishlari — rimliklarning Yuliy Sezar boshchiligida Transalp Galliyasi va Britaniyani bosib olish maqsadida mil. av. 58—51-yillarda uyushtirgan 8 ta harbiy yurishi. Hoz. Shveysariya xududida yashagan gelvet qabilalarining harakati G.yu. boshlanishiga turtki boʻlgan. Rimning Galliya provinsiyasi va Rim ittifoqchilari boʻlgan eduy qabilalarini himoya qilish bahonasida Sezar gelvetlar ustiga yurish qilib ularni Bibrakta yaqinida tor-mor keltirgan (mil. av. 58), Shim. Galliya (hoz. Elzas) dagi svevlarni Reyn ortiga quvib yuborgan, belglar va b. qabilalarning qarshiligini sindirgan, Sezar Gal-liyada Rim garnizonini joylashtirib 57-yilda mamlakat zabt etilgani haqida senatga xabar bergan. Biroq gall qabilalarining qoʻzgʻolonlari davom etmoqda edi. Qoʻzgʻolonchilarni ehtimol tutilgan ittifoqchilaridan maxrum etish maqsadida Sezar ikki marta (55 va 54) Britaniyaga harbiy yurish uyushtirgan, ikki marta (55 va 53) Reyn daryosini kechib oʻtgan. 52-yil arvernlar qabilasi boshligʻi Versingetorig rahbarligida umumiy qoʻzgʻolon koʻtarilgan. Qoʻzgʻolonchilar dastlab, rimliklar ustidan Gergoviya sh. yaqinida (hoz. Klermon-Ferran yaqinida) gʻalabaga erishadi. Lekin qoʻzgʻolonchilar orasida ahillik boʻlmagani, zodagonlarning qoʻzgʻolon rahbariga ishonchsizlik bilan qarashlari ularning kuchini zaiflashtirgan. Sezar Versingetorig askarini Aleziya sh.da qamal qilgan va unga yordamga kelgan qoʻshinni tor-mor keltirgan hamda qamaddagilarni taslim boʻlishga majbur qilgan. Qarshilik koʻrsatishga uringan qabilalar 51-yilda boʻysundirilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Regina Theissl Pokorná** (née *Pokorná* ; 1982-yil 18-yanvarda tugʻilgan) — slovak — avstriyalik ayol shaxmatchi, ayol grossmeyster (WGM) unvoniga ega.

Shaxmatdagi faoliyati
---------------------

Pokornani grossmeyster Yan Plachetka tayyorlagan. Pokorna 1992-yilda 10 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida Yevropa chempionatida gʻolib boʻlgan. Shuningdek, U 1996, 1997 va 1999-yillarda 18 yoshgacha boʻlgan Slovakiya qizlari chempionligini qoʻlga kiritgan. Bundan tashqari, 1999-yilda Gretsiyaning Patras shahrida shaxmat boʻyicha oʻsmir qizlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida ham gʻoliblik shoxsupasiga koʻtarildi. 2000-yilda u FIDEda shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi Jahon kubogida ishtirok etdi.

Pokorna 1998-yildan 2012-yilgacha ayollar oʻrtasida oʻtkazilgan sakkizta shaxmat Olimpiadasida Slovakiya shaʼnini himoya qilgan. Uning eng yaxshi natijasi 2006-yilda Turinda boʻlib oʻtgan 37-shaxmat Olimpiadasida boʻlib, u yerda 7/10 ball toʻpladi va 3-taxta oʻyinchilari orasida sakkizinchi oʻrinni egalladi.

Regina 1997-yildan 2001-yilgacha Ayollar oʻrtasidagi uchta Yevropa jamoaviy shaxmat chempionatida Slovakiya sharafini himoya qilgan va 1999-yilda Batumida jamoaviy oltin medal va shaxsiy bronza medalini qoʻlga kiritgan.

2009-yilda Pokorna ayollar shaxmati boʻyicha Slovakiya chempionatida gʻolib boʻldi. Shuningdek, u kuchli ayollar shaxmat turnirlarida, jumladan, 2001, 2002, 2005 va 2009-yillarda Riyekadagi Oʻrta yer dengizi gullari turnirlarida, Jakartada 2007-yilda oʻtkazilgan EWS kubogida, muvaffaqiyatli ishtirok etib gʻoliblikni qoʻlga kiritgan. U yana 2008-yilgi Vrbnikdagi Oltin orol turnirida ham ishtirok etgan.

2015-yilda u Avstriya nufuzini himoya qilish uchun oʻz federatsiyasini alishtirdi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Uning singlisi Renata Pokorna ham FIDE reytingida shaxmatchi hisoblanadi.

Uning surati 2010-yilda Chadda chiqarilgan „Shaxmat ustalari" deb nomlangan yetakchi ayol shaxmatchilar tasvirlangan toʻrtta pochta markasi varagʻida foydalanilgan.

Mashhur oʻyinlar
----------------

* Regina Pokorna vs Nona Gaprindashvili, 4-Evropa chempionati (ayollar), (2003), Sitsiliya mudofaasi: Klassik Variatsiya (B57), 1-0

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Big Database 2013, ChessBase GmbH
2. ↑  *Bartelski.* „OlimpBase :: Women's Chess Olympiads :: Regina Pokorná". *www.olimpbase.org*. Qaraldi: 4-noyabr 2016-yil.
3. ↑  Regina Pokorná European Womenʼs Team Championship results, www.olimpbase.org
4. ↑  GM Martin Mrva získal double! Wayback Machine saytida arxivlandi (26-noyabr 2013-yil). www.sachnaorave.sk Wayback Machine saytida arxivlandi (3-dekabr 2013-yil). (Slovak)
5. ↑  Electric Woman Stars Brainy Beauties Anastasiya Karlovich, www.chessbase.com
6. ↑  Krk Women Chess Tournament Wayback Machine saytida arxivlandi (9-aprel 2018-yil). www.chessdom.com
7. ↑  Regina Pokorna Theissl Individual Calculations, ratings.fide.com
8. ↑  Player transfers in 2015 FIDE
9. ↑  Chad 2010: „Chess Masters", www.marlen-stamps.com

Havolalar
---------

* Regina Theissl Pokorna chess games at 365Chess.com
**Galle** — Germaniyadagi shahar, Saksoniya-Anxalt yerida. Zaale daryosi boʻyida. Aholisi 303 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻllari tuguni, daryo porti. Kime sanoatining yirik markazi. Mashinasozlik rivojlangan, yirik vagonsozlik zavodi bor. Oziq-ovqat, kimyo-farmatsevtika va yogochsozlik korxonalari mavjud. Shahar yaqinidan kumir va tosh tuzi qazib chiqariladi. Mamlakatning kitob nashr qiluvchi markazlaridan biri. Tabiiy fanlar akademiyasi (1652), universitet (1694), ikkita ilmiy tadqiqot instituti, ped. instituti, teatrlar, hayvonot bogʻi, muzeylar bor. 14— 16-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklari saqlanib qolgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Galisiya** — Ispaniyaning shim.gʻarbiy qismidagi muxtor viloyat, Atlantika okeani sohilida. Mayd. 29,4 ming km2. Aholisi 3,15 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Maʼmuriy markazi — La-Korunya. Bosh shahri — Santyago-de-Kompostela. Galisiya tarkibiga La-Korunya, Lugo, Orense, Pontevedra provinsiyalari kiradi.

Galisiyada qadimda galleklar qabilasi yashagan, keyinchalik viloyat ham kabila nomi bilan atalgan. 5-asr boshlarida Galisiyani svevilar, 8-asr boshlarida arablar egalladi. 718 yilda arablar magʻlubiyatga uchragach, Galisiyani Asturiya qirollari oʻzla-riga boʻysundirdilar. Galisiya 1065—72 yillarda mustaqil qirollik boʻlgan, 1072-yilda Kastiliyaga qoʻshib yuborilgan. 1936-yil Galisiyada referendum oʻtkazilib muxtor viloyat eʼlon qilindi.

Relyefi togʻlik, bal. 400–600 m, sharqida 1800 m gacha, tor dare vodiylari bilan oʻyilgan. Qirgʻoqlarida qulay tabiiy buxtalar bor. Iqlimi moʻʼtadil okean iqlimi, yiliga 2500 mm yogʻin yogʻadi. Keng bargli togʻ oʻrmonlari va butazorlar koʻp.

Galisiya asosan agrar viloyat. Chorvachilikda qoramol, choʻchqa boqiladi. Makkajoʻxori, javdar, kartoshka ekiladi. Baliq ovlash va oʻrmonchilik katta ahamiyatga ega. GES koʻp. Kemasozlik rivojlangan (mamlakat kemasozligining 1/2 qismi). Oziq-ovqat (baliq, ayniqsa sardina konservalari ishlab chiqarish) sanoati, avtomobil ishlab chiqarish, neftni qayta ishlash va alyuminiy zavodlari bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Ispaniyaning viloyatlari |
| --- |
|  |
| 
* Andalusiya
* Aragon
* Asturiya
* Balear orollari
* Basklar mamlakati
* Kanar orollari
* Cantabria
* Castilla-La Mancha
* Castilla y León
* Kataloniya
* Extremadura
* Galisiya
* La Rioja
* Madrid
* Murcia
* Navarra
* Valencialar mamlakati
 | 
 |

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Ispaniya | *Ispaniya geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Alanlar** — mil. 2-9-asrlarda Quyi Volga boʻyi, Janubiy Uraloldi, Don boʻyi, Shimoliy Kaspiy boʻyi (Dneprgacha) mintaqalarda yashagan kabilalar; sar-matlarnipt avlodi. Oʻzlarini ironlar deb ataydilar, Vizantiya manbalarida alanlar, gruzin manbalarida oslar, rus yodnomalarida yaslar deb ataladilar. Mil. av. 2-asrdan roksolanlar nomi bilan maʼlum. Hind-yevropa til oilasining eron tarmogʻiga mansub tilda soʻzlashgan. A.ning asosiy xoʻjaligi chorvachilik va qisman dehqonchilik boʻlib, keyinchalik hunarmandchilik, kulolchilik, zargarlik va metallurgiya taraqqiy etadi. A. ijtimoiy hayotida qabila boshliqlari muhim oʻrin tutgan. A. 4-asrda (372) gunnlar va 6-asrda avarlar tomonidan qattiq zarbaga uchraydilar. Ularning bir qismi xalqlarning buyuk koʻchishida ishtirok etib Gʻarbiy Yevropa va Shimoliy Afrikaga borib oʻrnashadi. U yerda A. vandallar bilan birgalikda 6-asr oʻrtasigacha mavjud boʻlgan davlat barpo etganlar. Dogʻistondan Kuban boʻyigacha A. yashagan hudud 7-10-asrlarda Xazar xoqoni ta-sarrufida boʻlgan. Bu davrda A. Xazar xoqonligi, Vizantiya va Arab xalifali-giga qarshi kurashdilar. 10-12-asrlarda A.ning ilk davlati tuziladi. Shu davrda A.da yunon alifbosi asosida yozuv vu-judga keladi. 1238-39 ylarda moʻgʻullar A.ga qaqshatqich zarba berib Kavkazoldi tekisliklarini egallaydilar. Omon qolgan A. Markaziy Kavkaz togʻlari va Kavkazorti (Jan. Osetiya)ga ketadilar va u yerdagi mahalliy Kavkaz aholisi bilan qoʻshilib ketganlar. A. qabilalari oʻrtasida 7-asrda xristian dini, 14-asrda islom dini tarqaladi. A. osetin xalqining bevosita ajdodi boʻlib, ular Shimoliy Kavkazning mahalliy aholisi et-nogenezida hamda madaniyatining vujudga kelishida muhim rol oʻynagan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alarix I** (taxminan 370-410 yillar oxiri) — vestgotlar qiroli (395 yildan). Frakiyaga bostirib kirgan, Afinani egallagan, Korinf, Argos, Spartani vayron qilgan. Sharqiy Rim imperiyasi imperatori Arkadiy A. bilan sulh tuzib (396), unga Illirikdagi armiya magistri unvonini bergach, vestgotlar federatlar sifatida Illirikka kelib joylashgan. 401 yil A. Italiyaga bostirib kirgan, biroqvandallarpyan boʻlgan rim sarkardasi Stilixon uni chekinishga majbur qilgan. 408 yil A. yana Italiyaga bostirib kirib, Rimni 3 marotaba qamal qilgan (qad. muarrixlar qamaldagi Rimdan A. armiyasiga koʻplab qullar qochib oʻtganligi haqida xabar berishadi); 410 yil 24-avgustda A. Rimni olib, uch kun da-vomida talon-toroj qilgan. Rimning varvarlar tomonidan ilk marta olinishi (gʻallarning mil. av. 4-asrda Italiyaga qilgan istilosidan keyin) zamondoshlarda katta ta-assurot qoldirgan; bu gʻalaba varvarlar tomonidan Gʻarbiy Rim imperiyasining uzil-kesil bosib olinishining boshlanishi edi. A. Janubiy Italiyada Sitsiliya va Afrikaga yurish qilishga tayyorgarlik koʻrayotib vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |