recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Alyssa Monks — zamonaviy amerikalik rassom. U 1977-yilda Nyu -Jersi shtatining Ridvud shahrida tugʻilgan. U bolaligidan rasm chizishga qiziqa boshladi. U NyuYorkdagi Yangi maktabda va Montkler davlat universitetida oʻqigan, 1999-yilda Boston kollejini tamomlagan, bakalavr darajasini olgan. Bir vaqtning oʻzida u Florensiyadagi Lorenzo Medici akademiyasida rasm chizishni oʻrgangan.

Keyin u Nyu -York sanʼat akademiyasining tasviriy sanʼat boʻlimida magistrlik dasturida oʻqishni davom ettirdi, 2001-yilda tugatdi. U 2006-yilda Fullerton kollejini tamomlagan. Bir muncha vaqt u butun mamlakat boʻylab universitetlar va oʻquv yurtlarida maʼruza qildi, Nyu -York sanʼat akademiyasida, shuningdek, Montkler davlat universiteti va Lyme sanʼat kollejida rassomlikdan dars berdi.

"Shisha, vinil, suv va bug 'kabi filtrlardan foydalanib, men inson tanasini buzaman. Bu filtrlar sizga mavhum dizaynning katta maydonlarini yaratishga imkon beradi, ular orqali rangli orollar — inson tanasining qismlari.

Mening rasmlarim allaqachon oʻrnatilgan, anʼanaviy pozalar va choʻmilayotgan ayollarning imo -ishoralariga zamonaviy qarashni oʻzgartiradi. Ular diqqatli tomoshabinga suzish, raqs tushish va hokazolarning afzalliklari kabi koʻrinadigan narsalar haqida koʻp narsalarni aytib berishlari mumkin edi. Mening qahramonlarim dush idishni oynasining oynasiga bosilib, oʻz tanalarini buzib koʻrsatishadi, chunki ular bu bilan erkakning yalangʻoch ayolga qarashiga taʼsir qilishini tushunishadi. Qalin boʻyoq qatlamlari shisha, bug ', suv va goʻshtni uzoqdan taqlid qilish uchun aralashtiriladi. Biroq, yaqinda, yogʻli boʻyoqning ajoyib jismoniy xususiyatlari aniq boʻladi. Boʻyoq va rang qatlamlari bilan tajriba oʻtkazib, men mavhum zarbalar boshqa narsaga aylanadigan vaqtni topaman.

Men birinchi marta inson tanasini chizishni boshlaganimda, men darhol hayratga tushdim va hatto unga berilib ketdim va rasmlarimni iloji boricha realist qilishim kerak deb oʻyladim. Men realizmni „eʼtirof etdim", u oʻz -oʻzidan qarama -qarshiliklarni ochib bera boshladi. Endi men tasviriy rasm va mavhumlik uchrashadigan rasm uslubining imkoniyatlari va salohiyatini oʻrganyapman — agar ikkala uslub bir vaqtning oʻzida birga yashasa, men boʻlaman.

Manbalar
--------

1. ↑  „https://gigafox.ru/uz/".
Davlat Tuzumi
-------------

1991-yilning 31-avgustida Oʻzbekiston tarixining yangi davri boshlandi. Mamlakat tarixida juda muhim ahamiyat kasb etgan bu kunda OʻzR Oliy Kengashining navbatdan tashqari oltinchi sessiyasi chaqirildi. Oliy Kengash «Oʻzbekiston Respublikasining davlat mustaqilligini eʼlon qilish toʻgʻrisida» qaror qabul qildi. Sessiyada «Oʻzbekiston Respublikasining davlat mustaqilligi toʻgʻrisida Oliy Kengash bayonoti» qabul qilindi. Unda Oʻzbekistonning davlat mustaqilligini va ozod suveren davlat — Oʻzbekiston Respublikasi etilganligi tantanali ravishda eʼlon qilindi. 1 sentyabr Mustaqillik kuni deb eʼlon qilindi. Sessiya «Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mustaqilligining asoslari toʻgʻrisida»gi qonunni tasdiqladi.

Oʻzbekistonning mustaqillikka erishish jarayonining asosiy oʻziga xos xususiyati shundan iborat boʻldiki, respublika xalqi va rahbariyatining donishmandligi, sabotli va qatʼiyatligi, uzoqni koʻra bilishi natijasida uning davlat mustaqilligiga erishuvi tinch, demokratik, parlament yoʻli bilan, ijtimoiy larzalarsiz, qurbonlar va vayronagarchiliklarsiz amalga oshdi. 1992-yili dekabr oyida 26 bobdan va 128 moddadan iborat Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining qabul qilinishi mustaqil davlat qurish yoʻlidagi muhim bosqich boʻlib qoldi. Konstitutsiyada — fuqarolarning asosiy huquq va erklari, davlat tuzimiga asos soluvchi tamoyillar mustahkamlangan.

Davlat hokimiyati tuzimi
------------------------

Umum qabul qilingan demokratik tamoyillarga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasida hokimiyat uchga boʻlinadi:

* Qonun chiqaruvchi
* Ijro etuvchi
* Sud hokimiyati

Bulardan har qaysisi oʻzaro chambarchas aloqada harakat qilish bilan birga, oʻz vakolatlari doirasida mustaqil va erkin faoliyat koʻrsatadilar. Bu esa hokimiyatning bir organda haddan tashqari mujassam boʻlmasligini taʼminlaydi, ularning xalq va qonun oldidagi huquqlarini aniq taqsimlab berishga xizmat qiladi.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Wayback Machine saytida arxivlandi (2006-04-29).
**Oʻzbekiston kasaba uyushmalari federatsiyasi jismoniy tarbiya sport jamiyati** — Oʻzbekistondagi sport jamiyatlaridan biri. 1987-yilda "Spartak", "Mehnat", "Paxtakor", "Zenit", "Burevestnik", Oʻzbekiston va Oʻrta Osiyo temir yoʻlining "Lokomotiv" koʻngilli sport jamiyatlari tugatilib, ular oʻrnida Oʻzbekiston kasaba uyushmalarining respublika koʻngilli jismoniy tarbiyasport jamiyati tuzilgan edi. 1991-yil noyabrda unga "Oʻzbekiston" kasaba uyushmalari jismoniy tarbiyasport jamiyati nomi berildi. 1998-yil 4-iyuldan hozirgi nomda. Bu jamiyatning asosiy vazifalariga kasaba uyushmalari kuchimkoniyatlarini birlashtirib, mehnat jamoalari, oʻquv muassasalari, turar joylarida jismoniy tarbiya va ommaviy sportni rivojlantirish, tarmoq xodimlari va ularning oila aʼzolari boʻsh vaqtlarini mazmunli oʻtkazish maqsadida ommaviy sport musobaqalari, turistik sayohatlar va boshqalar madaniysport tadbirlarini uyushtirish kiradi. Jamiyatning Qoraqalpogʻiston Respublikasi va barcha viloyat, tumanlarda boʻlimlari faoliyat koʻrsatadi. 5863 ta boshlangʻich tashkilotida 1 mln. 430 mingdan ziyod aʼzosi bor, ulardan 685 ming nafari sport toʻgaraklari va sogʻlomlashtiruvchi guruhlarda shugʻullanadi. Jamiyatda futbol, voleybol, yengil atletika, shaxmat, kurash kabi 60 ta sport turi keng ommalashgan. Shugʻullanuvchilar 236 ta stadion, 347 ta sport zali, 109 ta basseyn va 6478 ta sport maydonchasida mashgʻulot olib borishadi. Ulardan 29 stadion, 12 sport zali, 12 basseyn va 50 ta sport maydonchasi bevosita jamiyatga qarashlidir. Jamiyatdagi 67 ta bolalaroʻsmirlar sport maktabida 2412 nafar mutaxassis 19898 oʻquvchi bilan mashgʻulot oʻtkazadi (2005). Jamiyat aʼzolaridan Oksana Chusovitina (sport gimnastikasi), Aleksandr Dokturishivili (yunonrum kurashi), Bekzod Xidirov (boks), Sergey Lagutin (velosport), Anton Ryaxov (baydarka), Goʻzal Xubbiyeva (yengil atletika) kabi yetakchi sportchilar olimpiada, Osiyo oʻyinlari, jahon va Osiyo chempionatlarida sovrindor boʻlishgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Epizootologiya** (epizootiya va... logiya) — chorva mollari, parrandalar va qushlar yuqumli kasalliklarining paydo boʻlishi, tarqalishi va ularni tugatish qonuniyatlarini oʻrganadigan fan; epizootiyaning oldini olish va unga qarshi kurashning ilmiy asoslangan choratadbirlarini ishlab chiqish bilan ham shugʻullanadi.

Umumiy va xususiy E.ga boʻlinadi. Umumiy E. epizootiyalar paydo boʻlishining sabablarini, ular rivojlanishi va soʻnishining umumiy qonuniyatlarini hamda epizootiyaning oddini olish va batamom yoʻqotish umumiy choratadbirlarini oʻrganadi. Xususiy E. ayrim yuqumli kasallikning xususiyatlarini oʻrganadi va unga qarshi kurash tadbirlarini ishlab chiqadi.

Hozirgi davrda E.ning asosiy muammolari qator yuqumli kasalliklarning davriylik sababi, oksil kasalligi, kuturish, kuydirgi, sil, brutsellyoz va boshqalar oʻta xavfli kasalliklarga qarshi kurash tadbirlarini nazariy asoslash, yuqumli kasalliklar evolyutsiyasi boʻyicha tadqiqotlar olib borish, mikrob tashuvchanlikni, shartli patogen mikroorganizmlar tomonidan chaqiriladigan yuqumli kasalliklarda epizootik jarayonni oʻrganish, epizootik jarayonning tabiiy hamda ijtimoiyiqtisodiy omillarini tadqiq qilish, epizootologik tadqiqotining yagona standart usullarini ishlab chiqish va boshqalar 16—17-asrlarda yuqumli kasalliklarning qoʻzgʻatuvchilari maʼlum boʻlmasada, ularning yuqumliligi va har bir kasallik paydo boʻlishining oʻziga xos sababi borligi aniklangan. 1861-yil fransuz olimi L. Paster baʼzi yuqumli kasalliklarning qoʻzgʻatuvchilarini kashf etgach, E. ilmiy asosda rivojlana boshladi.

Oʻzbekistonda E.ning rivojlanishi 1924-yilda akademik K.I.Skryabin nomidagi Oʻzbekiston veterinariya ilmiy tadqiqot instituti tashkil etilishi bilan bogʻliq. Oʻsha yillarda institut olimlari kuydirgi, otlarning manqa, qoramollarning oʻlat va plevropnevmoniyasi, qoʻylarning chechak va boshqalar yuqumli kasalliklarini tugatishda faol ishtirok etdilar. Dastlabki 10 yillikda institut Oʻrta Osiyo chorvachiligi uchun 10 dan ziyod biologik preparatlar ishlab chiqardi. 1934-yil In-tda E. boʻlimi tashkil etildi, 1937-yilda professor G.Obolduyev rahbarligida birinchi boʻlib Oʻzbekiston tumanlarining yuqumli kasalliklar boʻyicha epizotik holati toʻliq oʻrganildi va yuqumli kasalliklar tarqalishining epizootik xaritasi tuzildi. E. erishgan yutuqlar tufayli respublikada chorva mollarining sibir yarasi, oʻlat, kontagioz plevropnevmoniya va h.k. yukumli kasalliklari bartaraf etildi, ayrim kasalliklarning tarqalishi cheklandi.

Adabiyot
--------

* Parmonov M. Saidqulov B. Parmonov J. Epizootologiya, T. 1996.

Hoshim Nurmamatov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zaks**, boshqa transkripsiyada *Saks* (nemischa:) — nemis familiyasi.

U Germaniyadagi hudud nomidan kelib chiqqan — (Quyi) Saksoniya (nemischa:), bu oʻz navbatida s*akslarning* (nemischa:), qadimgi german saks qabilalarining shimoli-sharqiy guruhining nomlaridan kelib chiqqan (nemischa:). „Sakslar" soʻzining etimologiyasi hali toʻliq aniqlanmagan, soʻzni (S*ax*) birinchi marta ishlatgan qadimgi mualliflar, uni sakslarning odatiy quroli — xanjarning bir turi — skramasaksdan kelib chiqib talaffuz qilgan. III asrdan boshlab Rim manbalarida saks dengiz qaroqchilari haqida qaydlar mavjud. 810-811 yillarda *"Limes Saxoniae"* — Buyuk Karl Sakson va Obodrit yerlarini boʻlish uchun belgilagan „Sakson chegarasi" deb tanilgan. Sakson manbalarida toʻgʻridan-toʻgʻri qaydlar XI asrda yaratilgan Anno II Kyoln (nemischa:) arxiyepiskopi haqidagi eposga kiritilgan: *"von den mezzerin alsô wahsin, wurdin si geheizzin **Sahsi**"* (Juda *oʻtkir boʻlgan pichoqlardan kelib chiqib, ular sakslar deb atala boshlandi*).

Germaniyadagi qadimgi german qabilalari va yerlarining nomlaridan olingan shunga oʻxshash familiyalar keng tarqalgan va turli xil versiyalarda, quyida koʻrib chiqishingiz mumkin. Bayer (nemischa:), Shvabe (nemischa:), Franke (nemischa:), Proys, Prus (nemischa:).

Yana qarang
-----------

* Saks
* Zaks (yahudiy familiyasi)

Manbalar
--------

1. ↑  www.duden.de[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  Konrad Kunze*. dtv-Atlas Namenskunde, Deutsche Vor-und Familiennamen*. Augsburg: Deutscher Taschenbuch Verlag, 2005 — 62 bet. ISBN 3-8289-4159-1.
3. ↑  Albert Genrich: *Der Name der Sachsen — Mythos und Realität*. In: Studien zur Sachsenforschung, 7. S. 137—144, Verlag August Lax, Hildesheim 1991
4. ↑  Max Roediger (Hg.): *Das Annolied*, (=MGH, Deutsche Chroniken I, 2), Berlin 1895;
5. ↑  Early German Classics from the Fourth to the Fifteenth Century,
London 1858, von F. Max Muller — 2004 — Fiction — Seite 65.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Kyuri (maʼnolari).

**Kyuri** — radioaktiv izotoplar aktivligining birliklar tizimiga kirmagan birligi. P. Kyuri va M. Sklodovskaya-Kyuri sharafiga qoʻyilgan. Ku bilan belgilanadi. Izotopning bir s davomida 3,7-1010 ta yemirilish kuzatiladigan radioaktiv moddaning aktivligi 1 K. deb qabul qilingan. 1 Ku=3,7-1010 Bk (bekkerel). Amalda aktivlik birligining unga karrali boʻlgan son marta katta va kichik quyidagi qiymatlaridan foydalaniladi: kilokyuri (kKi), megakyuri (MKi), millikyuri (mKi), mikrokyuri (mkKi) va pikokyuri (pKi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Kyurilar oilasi**
Parij universitetining talabasi Mariya Skladovskaya Pyer Kyuri bilan tanishganida Pyer mashhur fizik edi. Fanga fidokorlik ularni yaqinlashtirdi va ular turmush qurdilar.

Yashash tarzi
-------------

Pyer va Mariya kamatorona yashadilar. Labaratoriya sotib olishga ham yetarli mablag`lari yo`q edi. Ular yarim xaroba yog`och hujrani o`z ilmiy tadqiqotlari uchun moslab oldilar va birgalikda ulkan kashfiyotlar qildilar.

Mariyaning kashfiyoti
---------------------

O'sha yillari fransuz fizigi Antuan Anri Bek - kerel g'alati nurlarni topdi, nurlarni uran tuzi boʻlagi taratardi. Bu nurlarni odam ko'zi ilg'amasdi, lekin uran tuzini qora qog'ozga o'ralgan fotoplastinka ustiga qo'yilsa, foto- plastinka nurlanib qorayib qolardi.

Bunday nurlar faqat urandan emas, boshqa elementlardan ham tarqalishi ma'lum bo'ldi. «Nur» so'zi lotincha- da "radius" ma'nosini bildiradi. Shuning uchun Mariya ko'rinmaydigan nurlar tarqatadigan barcha modda larni radioaktiv moddalar deb atashni taklif qildi.

Nobel mukofoti
--------------

Tahminan 1898-yillarda radiy ni kash qildilar va kichina sof radiy bolagini ham todilar. Radioaktivlikni kash qilganliklari uchun er-otin Kyurilar va Bekkerel Nobel mukofoti bilan taqdirlandilar. Bir necha yillardan so`ng Mariya sof radiy metalini hosil qilib olgani uchun ikkinchi martta Nobel mukofotiga sazovor bo`ldi.

Atom fizikasi kashfiyoti
------------------------

Pyer va Mariya ishlari atom fizikasi ni asosini tashkil etdi. Radioaktivlik hodisasi kashf qilingunga qadar atom bo`linmas deb hisoblanardi. Endilikda ma`lum bo`ldki u ko`p zarralardan iborat ekan.

Manbalar
--------

O`zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

1. ↑  „Fanga bo‘ron kabi kirib, ancha-muncha erkaklarning popugini pasaytirib qo‘ygan olima. Mariya Skladovskaya-Kyuri hayoti davomida amal qilgan 10 saboq". *Daryo* (11-oktabr 2021yil). Qaraldi: 3-dekabr 2022-yil.
2. ↑  „Dunyodagi eng kamyob element. 21-dekabr – radiy kashf etilgan kun" (21-dekabr 2020-yil). 3-dekabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-dekabr 2022-yil.
**Gyaz** (pers forscha: گز ‎) — Forscha nuganing anʼanaviy nomi boʻlib, Isfaxon shahridan kelib chiqqan.

Gyaz soʻzi *gyaz* *-* angebin bilan bogʻlangan boʻlib, u Isfaxon gʻarbidagi Zagros togʻlarida oʻsadigan *angebin sharbati*, tamarisk turini anglatadi.

Angebinlar bilan qoplangan shirin, sutli sharbat osmondan Bibliyadagi manna bilan bogʻliq. Yopishqoq oq modda — bu *Astragalus adscendens* oʻsimliklarida yashovchi *Cyamophila astragalicola* va *C. dicora* kabi oʻsimlik burgasi turlarining nimfalarining anusidan ajraladigan sekret. Ushbu modda har yili yigʻib olinadi va boshqa tarkibiy qismlar, jumladan pista yoki bodom, atirgul suvi va tuxum oqi bilan aralashtiriladi. Masalliqlarning bunday aralashmasi qandga Yevropa nugasidan ajralib turadigan oʻziga xos lazzat beradi.

Gyazning zamonaviy navlarida hasharotlar ajralmalari boʻlmasligi mumkin, buning oʻrniga shakar va makkajoʻxori siropi ishlatiladi.

Tayyorlanishi
-------------

Togʻlarda yigʻilgan yopishqoq „gyaz Xunsara" moddasi boshqa masalliqlar: tuxum oqi, pista, bodom va atirgul suvi bilan birga katta mis idishlarga solinadi. Keyin bu xom aralashma kerakli zichlikka yetguncha olovda koʻpirtiriladi.

Gyaz anʼanaviy ravishda qoʻlda diametri 6-7 sm va qalinligi 1 sm boʻlgan qand shaklida tayyorlanadi va yogʻoch qutilarga qadoqlanadi (bugungi kunda karton, metall yoki plastmassa ishlatiladi). Alohida shirinliklarni bir-biriga yopishmasligi uchun un bilan sepiladi.

Avtomatlashtirishning joriy etilishi bilan endi gyazni tijorat darajasida ishlab chiqarish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Wulff, Hans, M.I.T. Press, 1966, The traditional crafts of Persia: their development, technology, and influence on Eastern and Western civilizations
2. 1 2  Grami, Bahram (1998). „Gaz of Khunsar: The manna of Persia". *Economic Botany*. 52-jild, № 2. 183–191-bet. doi:10.1007/BF02861207. 2020-03-29da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2012-01-04. Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-03-29).
3. ↑  „Gaz(1)".  Encyclopædia Iranica (2000). 17-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-yanvar 2012-yil.
4. ↑  „Homemade Pistachio Nougat Candy Recipe". 14-yanvar 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-fevral 2022-yil.
5. ↑  „Архівована копія" (deadlink). 10 мая 2013da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17 апреля 2015.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-05-10).
**Ibn Sino Nomidagi Nashriyot** — Oʻzbekiston matbuot va axborot agentligiga qarashli tibbiy nashriyoti. Oʻzbekiston davlat tibbiyot nashriyoti sifatida 1959-yil tashkil etilgan. 1964-yildan "Meditsina" deb nomlangan. 1990-yildan hozirgi nomda. Oliy va oʻrta tibbiyot oʻquv yurtlari uchun darslik va oʻquv qoʻllanmalari, tibbiyotga oid ilmiy asarlar, shifokorlar uchun amaliy qoʻllanmalar, sanitariya maorifi boʻyicha ommabop tibbiy adabiyot, lu-gʻat, maʼlumotnomalar, plakatlar va b. tur kitoblar nashr etadi. 2002-yilda umumiy hajmi 1 mln. 375 ming nusxada 75 nomda kitob va risola nashr etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gyaman** (shuningdek,**Jamang**,**Gyaaman** degan atamalar bilan ham ataladi) oʻrta asrlardagi Akan xalqi davlati boʻlib, hozirgi kunda Gana va Bono mintaqasida joylashgan. Gyaman 15-asr oxirida Akanning bir tarmogʻi boʻlgan Bono xalqi tomonidan tashkil etilgan. Keyin bonolar Kulangos, Nafanas, Ligbis va mintaqaning boshqa etnik guruhlarini zabt etishga kirishdilar.

19-asrning oxirida Evropa mustamlaka maʼmuriyatidan oldin, Gyamanhene nomi bilan tanilgan Gyaman qiroli Amanvida oʻtirdi, qirollikning haqiqiy hokimiyatini toʻrtta viloyat boshligʻi boshqarib turdi. Iqtisodiyot markazi poytaxt Sampa va zamonaviy Kot-d’Ivuardagi Dyula bozor shaharchasi Bondukuda joylashgan. Adinkra belgilari Gyamanlik Bonohene Nana Kvadvo Agyemang Adinkraning qoʻl mehnati va tinimsiz saʼy-harakatlari tufayli yaratilgan va yaratilgan.

19-asrda Gyaman Ashanti imperiyasi tomonidan magʻlub etildi. Ashanti imperiyasi inglizlar tomonidan magʻlubiyatga uchragach, oʻz mustaqilligini tikladii. 1888-yilda Gyaman qiroli Agyeman Fransiya bilan himoya shartnomasini imzoladi, ammo fransuzlar qirollikda oʻz lavozimini oʻrnata olmadilar, bu esa uni 1895-yilgi Samori bosqiniga qarshi himoyasiz qoldirdi.

Keyinchalik fransuzlar 1897-yilda Gyamanning gʻarbiy hududlarini Fransiya Gʻarbiy Afrikasiga qoʻshib, Samorini quvib chiqarishdi.

Yana qarang
-----------

* Gyaamanning Akan davlati hukmdorlari roʻyxati

Manbalar
--------

1. 1 2  "The impact of Colonial rule on the Gyaman State" written by J. K. Agyemang, A. E. Ofosu Mensah & E. Y. Gyamerah
2. ↑  „Adinkra Symbols | African Themed Weddings | African Wedding Ceremonies | African Wedding Traditions" (en-US). 8-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyun 2020-yil.
3. ↑  Boateng, Boatema*. The Copyright Thing Doesn't Work Here: Adinkra and Kente Cloth and Intellectual Property in Ghana* (en). U of Minnesota Press, 2011. ISBN 978-0-8166-7002-4.
4. ↑  A Profile of Bono Kyempem (Essays on the Archaeology, History, Language and Politics of the

Brong Peoples of Ghana), Edited with Introduction by Kwame Arhin. Senior Research Fellow, Institute o f African Studies, University of Ghana, Legon.

* Muhammad, Akbar (1977). "The Samorian Occupation of Bondoukou: An Indigenous View". *International Journal of African Historical Studies* **10** (2): 242–258. doi:10.2307/217348.

Andoza:Akan topicsAndoza:Akan statesAndoza:Côte d'Ivoire topics
**Ibn Dovud**, Avraam (taxminan 1100, Toledo — taxminan 1180, Kordova) — yahudiy tarixchisi va faylasufi. "Al-aqidat urrafiʼa" ("Yuksak imon") asarida davrining taraqqiyparvar gʻoyalarini ilgari surdi va Ibn Sino asarlari taʼsirida Ibn Jebirol neoplatonizmiga qarshi chiqdi. I. D. ning falsafiy qarashlarida materialistik fikrlar bilan birga diniy aqidalarga ishonish ham bor. Jumladan, I. D. Bibliyaning dunyo yoʻklikdan, hech narsadan Xudo tomonidan yaratilgan degan fikrini himoya qildi. I. D. fatalizmni inkor etdi va inson irodasi erkinligi toʻgʻrisidagi taʼlimotni ishlab chiqdi. I. D. oʻrta asr taraqqiyparvar mutafakkirlari ijodiga katta taʼsir koʻrsatdi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tunnel effekti** — mikrozarralar (elektron, atom va boshqalar) ning potensial toʻsiq (zarraning potensial energiyasi uning toʻliq energiyasidan katta boʻlgan soha)dan oʻtish hodisasi. Tunnel effekti toʻsiq sohasida zarra impulyelari (va energiyalari)ning sochilishi deb tushuntirish mumkin bulgan kvant effektidir. Kvant tabiatga ega bulgan mikrozarraning toʻliq energiyasi potensial energiyasidan kichik boʻlsada, uning toʻsiqdan oʻtish ehtimolligi noldan katta zarralarning toʻlqin xossalariga asoslangan. Agar mikrozarra kengligi g boʻlgan potensial urada v tezlik bilan harakatlansa, u har soniyada oʻrtacha vGʻr marta ura devoriga yakinlashadi. Tunnel effekti toʻsiqning shaffoflik koeffitsiyenti bilan izoxlanib, uning sodir boʻlish ehtimolligi iGʻr kattalikning toʻsiqning shaffoflik koeffitsiyenta D ga koʻpaytmasiga teng. D potensial toʻsiqning kengligi va balandligiga bogʻliq boʻlib, toʻsiqdan oʻtgan zarralar sonining toʻsiqqa ichkaridan urilayotgan zarralar soniga nisbati orqali aniqlanadi. Potensial toʻsiq qancha tor va zarra energiyasi toʻsiqning balandligiga qancha yaqin boʻlsa, Tunnel effekti ehtimoli shuncha yuqori boʻladi. Tunnel effekti tufayli avtoelektron emissiya hodisasi, qattiq jismning elektron oʻtkazuvchanligi, termoyadro reaksiyalari va boshqa sodir boʻladi. Tunnel effektni oʻrganish yarimoʻtkazgichli tunnel diodlarini yaratishga va amalda qoʻllashga imkon beradi.

Manbalar
--------


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻzbekistondagi ural kazaklari** — XIX asrda Turkiston oʻlkasidagi qoʻzgʻolonlar uchun surgun qilingan va qishloq aholisiga tushirilgan Ural kazaklarining avlodlaridir. Surgundagilarning birinchi partiyalari 1875-yilda Kazalinskdan avvaliga Perovsk portiga keyinchalik esa Petroaleksandrovsk (hozirgi Toʻrtkoʻl), Chimboy, Qoʻngʻirot, Nukusga joylashtirilgan. 1883-yilda kazaklar amnistiya qilindi, ammo baʼzilari oʻz vatanlariga qaytishni xohlamadilar va asosan Nukusda qolishdi.

1948-yilda Oʻzbekistondagi ural kazaklari Eski dindorlar jamiyati sifatida roʻyxatga olingan.

Orol dengizidagi ekologik ofat kazaklarning bir qismining Volgograd viloyatiga koʻchishiga olib keldi.

Turkiy kelib chiqishi va majoziy maʼnoda „kazak" soʻzi „bepul odam" degan maʼnoni anglatadi. Rossiyada, kazaklar davlatning chekkasida yashaydigan bepul odamlar deb nomlanadi.

Ural koʻchmanchilari asosan Oʻzbekistonda Amudaryo, ichki koʻllar va Orol dengizida baliq ovlash bilan shugʻullangan. Ular guruhlarga toʻplanib baliq ovlashgan, Ulkundaryoning ogʻziga muzliklar qurib, u yerda kelajakda foydalanish uchun baliq tuzlaganlar va shu jumladan baliq mahsulotlari boʻlgan: ikra, baliq, quritilgan baliq, baliq yogʻi, yelim va boshqalarni tayyorlaganlar.

Manbalar
--------

1. ↑  „Уральские казаки-староверы остаются жить в Каракалпакстане". Qaraldi: 19-noyabr 2021-yil.
2. ↑  „Oʻzbekiston xalqlari: Ural kazaklari". Qaraldi: 19-noyabr 2021-yil.
**Meʼdani yuvish** — turli moddalardan zaharlanganda, sifatsiz ovqat yeb qoʻyganda, shu moddalar yoki ovqat qoldiklarini meʼdadan chiqarib tashlash maqsadida qoʻllanilgan muolaja. Bemorning ahvoliga qarab u oʻtirgan yoki yotgan holatida qilinadi. Meʼda zond bilan yoki oddiy usulda yuviladi. Zond orqali yuvganda 600—800 ml iliq suvga 2% li natriy gidrokarbonat yoki kaliy permanganat eritmasi qoʻshib meʼdaga yuboriladi va qayta soʻrib olinadi. Meʼdaga yuboriladigan suv toza boʻlib qaytib tushmagunicha Meʼdani yuvish takrorlanaveradi. Buning uchun 8—10 l cha suyuqlik ishlatiladi. Muolajani tibbiyot xodimi bajaradi. Uy sharoitida (hayot uchun xavfli zaharlanish hollari roʻy berganida, vrach yetib kelgunga qadar) yoki zond bilan yuvish mumkin boʻlmaganda oddiy usul qoʻllanadi. Buning uchun bemorga ketma-ket 5—6 stakan iliq suv ichirib qustiriladi. Bu oddiy usulni bir necha marta takrorlash lozim. Meʼda yuvib boʻlingach, bemor issiq oʻringa yotqizilib, orom beriladi; ogʻzini chayganidan soʻng 1—2 qultum issiq choy ichiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vladimir Aleksandrovich Simonov** ( 1957-yil 7-iyunda tugʻilgan,Oktyabrsk, Kuybishev viloyati, SSSR ) — sovet va rus teatr va kino aktyori, Rossiya xalq artisti ( 2001 )  .

Shahsiy hayot
-------------

Vladimir Simonov uch marta turmushga chiqdi,ammo nikohlar ajralish bilan yakunlandi.Uning birinchi rafiqasi,rejissyor Ruben Simonovning nabirasi, Asya qizi tug'ildi. Qiz maktab yoshida, ota-onasi ajrashganida Amerikaga hijrat qilgan. Asya uylangan va ota-onasiga Oliver ismli nabirani bergan.

Vladimir Aleksandrovichning ikkinchi rafiqasi,aktrisa Yekaterina Belikova rassomga o'g'il tug'di.

Vasiliy Simonov o'zining ijodiy sulolasini davom ettirdi - 2010-yilda Shchukin teatr maktabini tamomlagan va Vaxtangov teatri teatrida xizmat qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Почётное звание присвоено указом президента России № 1267 от 1 ноября 2001 года". 30-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-fevral 2017-yil.

Adabiyotlar
-----------

* *Modestov V.* Vladimir Simonov // Evg. Vaxtangov / Muharrir-tuzuvchi *B. M. Poyurovskiy*. M .: Tsentrpoligraf, 2001. S. 301-314, rasm. ("Moskva sahnasi yulduzlari") - ISBN 5-227-01251-2

Havolalar
---------

* Teatr veb-saytidagi Vladimir Simonovning sahifasi. Vaxtangov
**Tuomas Eerola** [[Musiqa oʻqitish|Musiqa oʻqitish boʻyicha Durham Universitetida professor. U 1997-yilda Musiqada MA va 2003-yilda Musiqashunoslikda PhD qabul qilgan  Jyväskylä Universitetida o'qigan. Uning izlanishi musiqa va hissiyotga qaratilgan.Uning Google olimi tomonidan ishlatilgan 100dan ortiq nashr qilingan adabiyotlarilari bor. U gʻamgin musiqaning jalb qilishi sirlarini oʻrganish uchun Finlandiya Akademiyasi tomonidan, musiqadagi hissiyotlarning nomlanishini tadqiq qilish uchun Iqtisodiy va ijtimoiy izlanish kengashi tomonidan, musiqa namoyishidagi insonlarga xos oʻyin-kulgini oʻrganish uchun Sanʼat va insoniyat izlanish kengashi tomonidan asosiy fanga doir tadqiqot mukofot pullari bilan mukofotlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Google Scholar Profile. "Google Scholar Profile Tuomas Eerola", *Google Scholar*, Accessed 20 December 2017.
2. ↑  Research Reveals Pain and Pleasure of Sad Music. "Article" Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-12-27). *Academy of Finland*, Helsinki, Finland. Accessed 13 October 2016.
**Vladimir Ivanovich Povetko** —Sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi.

Biografiyasi
------------

Vladimir Povetko 1922-yilda Lenin nomidagi qishloqda tavallud topgan. Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzosi.

Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1946-yildan iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda. 1946 — 1984-yillarda "Strommashina" zavodida bosh dispetcher, sex mudiri, „Kommunar" mexanika zavodi direktori, Andijon shahar partiya qo‘mitasi ikkinchi kotibi, Andijon mashinasozlik zavodi direktori va Andijon viloyati ijroiya qo‘mitasi raisining birinchi o‘rinbosari lavozimlarida faoliayt yuritgan.

O‘zbekiston SSR Oliy Sovetining 8, 9 va 10-chaqiriqlari deputati etib saylangan. Yanvar janglarida dushman mudofaasini yorib oʻtish uchun gvardiyalar. Kapitan Povetko har xil turdagi uzluksiz aloqani, uning zararini oʻz vaqtida bartaraf etishni taʼminladi.

Mukofot roʻyxatidan: Tanklar va oʻziyurar artilleriya ishtirokidagi dushmanning yirik qarshi hujumini qaytarish jarayonida vaziyat juda ogʻir edi, chunki kuchli janglardan aloqa har daqiqada buzildi. Tov. Povetko toʻgʻridan-toʻgʻri diviziya qismlarida boʻlib, uzluksiz … aloqalarni tashkil etishga muvaffaq boʻldi, bu esa qoʻmondonlikka tankga qarshi mudofaani tashkil qilish, dushmanning qarshi hujumini qaytarish va unga katta yoʻqotishlarni etkazish imkonini berdi.

Vladimir Povetko 1986-yilda Andijonda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

Oktabr inqilobi ordeni

Aleksandr Nevskiy ordeni (SSSR)

I darajali Vatan urushi ordeni

II darajali Vatan urushi ordeni

II darajali Vatan urushi ordeni

Mehnat Qizil Bayroq ordeni

Qizil yulduz ordeni

2 marta Faxriy nishon ordeni

Stalingrad mudofaasi uchun medali

Moskva mudofaasi uchun medali

Kenigsbergni qoʻlga kiritganlik uchun medal

Berlinni olganlik uchun medal.

Manbalar
--------

1. ↑  „Povetko".
2. ↑  „Vladimir Povetko".
**Chuchuk suv hayvonlari**. Oʻzbekiston suv havzalarida 80 ga yaqin baliq turlari uchraydi, ulardan 20 ga yaqini (oq doʻngpeshona, ola-bula doʻngpeshona, oq amur, qora amur, ilonbosh, balxash olabulasi va b.) Uzoq Sharqdan; pelyal Sibirdan; gambuziya Amerikadan keltirilgan. Tekislikdagi suvlarga plotva, oqcha, soʻzanbaliq, oqqayroq, zogʻora, laqqa, oq sla, samarqand xramulyasi va xonbaliqlar, togʻ suvlari uchun qorabaliq, gulmohi va goles baliqlar xos. Shim.dagi suv havzalarida choʻrtan baliq, olabugʻa, koʻkboʻyin baliqlar uchraydi. Kam uchraydigan va yoʻqolib borayotgan turlardan Amudaryo va Sirdaryo kurak buruni, bakra baliq bor. Shuningdek, 600 ga yaqin tur umurtqasiz hayvonlar, jumladan 150 tur bir hujayralilar, 120 turdan ziyod kolovratkalar, 100 dan koʻproq tur chuvalchang va mollyuskalar, 120 turdan ortiq qisqichbasimonlar, 100 dan koʻp tur hasharotlar uchraydi. Oʻzbekiston suv havzalariga Uzoq Sharqdan baliqlar bilan birgalikda xitoy baqachanoq (tishsiz) mollyuskasi va uzoq sharq krevetkasi kelib qolgan va keng tarqalgan. Baliqlarning oziq bazasini oshirish uchun suv omborlarida mizid qisqichbaqasini iqlimlashtirish yaxshi natija berdi. Sirdaryo va uning irmoqlarida daryo qisqichbaqasi yashaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. O'n ikkinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Veľký Šariš** (veng.: *Nagysáros*) — Slovakiyaning sharqiy qismida joylashgan Presov yaqinidagi kichik shaharcha. Shahar Slovakiyadagi eng yirik pivo zavodi — Šariš pivo zavodi bilan tanilgan.

Etimologiyasi
-------------

Ismning etimologiyasi noaniq hisoblanadi. Vengriya tarixchilari va tilshunoslari uning vengercha *sár* yoki *sáros* (loyqa) soʻzidan olinganligi haqidagi nazariyani ilgari surishadi. Slovak tarixchilari va tilshunoslari bu nom Vengriyagacha boʻlgan davrdan kelib chiqqan va slavyan yoki undan ham qadimga borib taqaladi, deb taxmin qilishadi.

Geografiyasi
------------

Veľký Šariš dengiz sathidan 269 metr (883 ft) balandda joylashgan va 25.73 km kvadrat (9.9 sq mi) maydonga ega. Shahar tepasida Sarish qal’asi xarobalari bor, ular soʻnggi yillarda rekonstruksiya qilingan va turli madaniy tadbirlar, masalan, musiqa festivallari, kino festivallari uchun joy boʻlib xizmat qiladi.

Tarixi
------

Bu hudud oldingi davrlardan beri yashab kelgan. Qal’a etagida joylashgan tepalikdagi slavyan aholi punkti 9-10-asrlarga mansub, shahar hududidan boshqa aholi punktlari topilgan (9-10-asrlar, 10-11-asrlar, keyinchalik tashlab ketilgan 12-13-asrlar). Veľký Šariš haqida birinchi yozma eslatma 1217- yilga toʻgʻri keladi (*Sarus*). Bu shahar qirollik shahri hisoblanadi.

Demografiyasi
-------------

2001-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda 4018 nafar aholi istiqomat qilgan. Aholini 91,69% slovaklar, 6,07% loʻlilar, 0,60% ukrainlar va 0,55% chexlar tashkil qilar edi. Diniy tarkib 84,59% Rim katoliklari, 4,55% diniy mansubligi boʻlmagan odamlar, 4,31% yunon katoliklari va 2,56% lyuteranlar edi.

Iqtisodiyoti
------------

Shaharda Šariš pivo zavodi joylashgan. Pivo zavodi 1964-yilda qurilgan va 1997-yilda pivo zavodini sotib olgan SABMiller guruhining bir qismi sanaladi. Pivo zavodida 550 ga yaqin xodim ishlaydi.

Qardosh shaharlar
-----------------

Veľký Šariš qardoshlari:

* Vengriya Nyírtelek, Vengriya
* Polsha Grybów, Polsha
* Ukraina Rakoshino, Ukraina

Manbalar
--------

1. ↑  „Počet obyvateľov podľa pohlavia - obce (ročne)" (sk). *www.statistics.sk*.  Statistical Office of the Slovak Republic (31-mart 2022-yil). Qaraldi: 31-mart 2022-yil.
2. ↑  *Lexikón stredovekých miest na Slovensku* (sk, en) Štefánik:. Bratislava: Historický ústav SAV, 2010 — 552, 563 bet. ISBN 978-80-89396-11-5.  Wayback Machine saytida arxivlandi (2014-03-02).
3. ↑  „Municipal Statistics".  Statistical Office of the Slovak republic. 11-yanvar 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-yanvar 2008-yil.
4. ↑  *Lexikón stredovekých miest na Slovensku* (sk, en) Štefánik:. Bratislava: Historický ústav SAV, 2010 — 552, 563 bet. ISBN 978-80-89396-11-5.  Wayback Machine saytida arxivlandi (2014-03-02).Štefánik, Martin; Lukačka, Ján, eds. (2010).
5. ↑  „Municipal Statistics".  Statistical Office of the Slovak republic. 11-yanvar 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-yanvar 2008-yil.

„Municipal Statistics".
6. ↑  „Partnerské mestá" (sk). *velkysaris.sk*.  Veľký Šariš. Qaraldi: 5-sentabr 2019-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy veb-sayt
* Aholi soni 2011 Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-01-23). (PDF)
**Sveyg Stefan** (1881.28.11, Vena -1942.22.2, Petropolis, Rio-de-Janeyro yaqinida) - avstriyalik yozuvchi. Vena va Berlin universitetlarida oʻqigan. 1-jaxrn urushi yillarida Avstriya harbiy vazirligi arxivida xizmat qilgan va urushga qarshi maqolalar yozgan. Dastlab Zaltsburgda, keyin London (1934-yildan), Nyu-York (1940-yildan), Petropolisda yashagan. "Kumush torlar" (1901) sheʼriy va "Erika Evald muhabbati" (1904) nasriy toʻplamlarida fransuz simvolistlari taʼsiri seziladi. "Ilk kechinmalar" (1911), "Amok" (1922), "Tuygʻular toʻlqini" (1927) hikoyalar toʻplamlarida S. inson ruhiyatining sirli tomonlarini, shaxsiy hayotining ziddiyatli manzaralarini tasvirlashga uringan. "Mendel nodir kitoblar sotuvchisi" (1929), "Yangi ixtisoslik bilan dafʼatan tanishuv" (1936) kabi qikoyalari bor. S. ijodida biografik roman, esse va ocherklar, ayniqsa, katta badiiy qimmatga ega. Uning L.N.Tolstoy, A. Stendal, 3. Freyd, F. Nitsshe va boshqalarga bagʻishlangan biografik asarlarida davr ruhi, ijodning shirin va azobli daqiqalari, tasvir etilgan ijodkorning ruhiy va maʼnaviy olami yorqin mujassamlantirilgan. S.ning "Jahon bunyodkorlari" (1920—28) turkumiga kirgan esselari orasida F.M. Dostoyevskiy, Ch. Dikkens, R. Rollan va boshqa yozuvchilarga bagʻishlanganlari alohida eʼtiborga sazovor, "Balzak" (1946) asari jahon adabiyotidagi biografik roman janrining eng yaxshi namunalaridan.

Siyosat, S. nazarida, gʻirrom oʻyindan iborat. Shuning uchun u oʻz ijodida davrning siyosiy masalalarini chetlab oʻtib, siyosiy oʻyinlar tegirmoniga tushib qolgan ojiz kishilarga xayrixohlik bilan qaragan ("Mariya Antuanetta", 1932; "Mariya Styuart", 1935). S. garchand mashhur tarixiy siymolar haqida "Magellan" (1938) va "Amerigo" (1942) singari romanlar yaratgan boʻlsa ham, u, birinchi navbatda, 19—20-asrlarda yashagan I. V. Gyote, T. Mann, B. Shou kabi siymolar haqidagi badiiylashgan asarlari bilan jaxrn adabiyotida biografik roman, esse va ocherk janrlarining shakllanishiga muhim hissa qoʻshdi. "Nomaʼlum ayol maktubi" hikoyasi, "Kuygan koʻngil faryodi" hikoyalar toʻplami oʻzbek tiliga tarjima kilingan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Sharqiy Oʻrta er dengizi xaritasi
**Osman-Venetsiya dengiz shartnomasi (1416)** ― 1416 -yilda Osmanlar imperiyasi va Venetsiya Respublikasi oʻrtasida tuzilgan, ikki davlat oʻrtasidagi qisqa muddatli toʻqnashuvga chek qoʻygan, Egey dengizi va Bolqondagi Venetsiyaliklarning egaliklarini tasdiqlovchi, ular oʻrtasidagi dengiz savdosi qonunlarni oʻrnatgan kelishuvdir.

Tarixi
------

XIV-asr boshlarida, Konya sultonligi parchalanganidan soʻng, bir qancha Anadolu beyliklari, jumladan Karasi, Oydin va Menteshe mustaqillikka erishib, Egey dengiziga chiqish huquqini qoʻlga kiritdilar. Biroq, oʻsha asrning oxirida ular kuchini sezilarli darajada oshirgan Osmanlar imperiyasi tomonidan qoʻshildi. Osmanla sobiq mustaqil beyliklarning jamoalari bilan flotlarga egalik qilishdi. Oʻz flotini toʻldirish va shu tariqa kengaytirish orqali Osmanlar Egey dengizidagi Venetsiya hukmronligiga tahdid sola boshladilar. Keyinchalik Tamerlanning yurishi paytida beyliklar qisqa vaqt ichida mustaqillikka erishgan boʻlsalar ham, ular hech qachon oʻz flotlarini tiklay olmadilar.

1415-yilda, Osmanlar interregnumidan koʻp oʻtmay , Venetsiya Respublikasi Osmanlar flotini nazorat qilish uchun Pietro Loredano boshchiligidagi 10 ta galleyni Marmar dengiziga yubordi. Egey orollaridan (ularning aksariyati Venetsiya hukmronligi ostida edi) qoʻshimcha kuchlarni olgan bu flot keyinchalik butun Marmar dengizining suvlarini nazorat qiladi.

1416-yil 29-mayda Gelibolu jangi boʻlib oʻtdi, bu jangda Venetsiya floti yirik gʻalabaga erishdi va Osmanlar admiral Chali Beyni yoʻqotadilar. Keyin general-kapitan Pietro Loredano Osmanlarning Lapseki portini egallashga urinib koʻrdi, ammo chekinishga majbur boʻladi.

Shartnoma
---------

Vizantiya imperatori Manuel II Paleologos vositachiligida ikkala tomon quyidagi masalalarda kelishuvga erishdilar:

* Ikki tomondan harbiy asirlar almashinishi kerak edi.
* Ikkala tomon ham qaroqchilikka qarshi turishga vaʼda berishadi.
* Venetsiya Usmonlilar imperiyasi hududida savdo imtiyozlarini oladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Odin iz kotorix so vremenem prevratilsya v Osmanskuyu imperiyu
2. ↑  Yaşar Yücel and Ali Sevim*. Türkiye Tarihi II*. Istanbul: AKDTYK yayınları, 1990 — 80—81 bet.

Havolalar
---------

* Турецко-венецианские войны
**23 Skidoo** — 1979-yilda Londonda (Angliya) tashkil topgan va sanoat elementlari bilan eksperimental post- pank ijro etgan britaniyalik rok guruhi. tanqidchilar tez-tez Cabaret Voltaire bilan solishtirishgan (xatto har ikkala guruh ham kompozitsiyalarni birlashtirishni oʻylab koʻrishgan), 23 Skidoo, koʻpincha etnik motivlar va ritmik naqshlar bilan toʻyingan erkin shakldagi improvizatsiyalarni afzal koʻrardi.

Guruh tarixi
------------

23 Skidoo 1979-yilda Londonda tashkil etilgan; Birinchi tarkibda Jonni Turnbull (nafaqat musiqachi, balki jang sanʼati boʻyicha mutaxassis), Fritz Katlin (inglizcha: *Fritz Catlin*) va Sem Mills (inglizcha: *Sam Mills*); keyinchalik ularga Tom Heslop qoʻshildi (inglizcha: *Tom Heslop*) va Aleks Turnbull, Jonnining ukasi. Guruh oʻz nomini 1920-yillarda Aleister Krouli va Uilyam Berrouz asarlarida tez-tez ishlatib kelinadigan iboradan („tez chiqib ketish" degan maʼnoni anglatadi) oldi.

1980-yilda guruh „Ethics" debyut singlini chiqardi. Ikkinchisi, P-Orridge ishtirokida yozilgan Kabare Volterning „Western Works" kompozitsiyasi edi. The *Seven Songs* EP va *Tearing Up the Plans* EP 1982-yilda Fetish Records-da kuzatilgan. Ulardan ikkinchisi Indoneziyaga borgan aka-uka Turnbulllarning ishtirokisiz qayd etildi. Mills va Heslop ketgandan soʻng, ularning oʻrniga Linx -dan baschi Sketch (David „Sketch" Martin) keldi. *The Culling Is Coming* (1983) va *Urban Gamelan* (1984) albomlari sanoatni kar boʻladigan darajada baland narsa sifatida qabul qilingani, britaniyalik tanqidchilarni koʻp jihatdan hayratda qoldirdi (Test Dept. ruhida). 1984-yilda 23 Skidoo rasman tarqalib ketdi, lekin yozishni davom ettirdi. Kvartet — Ketlin ishtirokida — 1989-yilda oʻzining Ronin Records rekord leybllini tashkil etdi. 1990-yillarda guruh yangi materiallarni chiqarmadi, faqat kompilyatsiya va remikslar (reklama jingllarini hisobga olmaganda).

2000-yilda Virgin Records Farao Sanders va Roots Manuva ishtirokida yangi *23 Skidoo* albomini chiqardi. Undan soʻng *"The Gospel Comes To New Guinea"* (2002) yagona toʻplami chiqdi. 2003-yilda guruhning tarqalishi rasman eʼlon qilindi.

Diskografiya
------------

Studiyaviy albomlar
* *Seven Songs* (1982, Fetish, #1 UK Indie Charts)
* *The Culling Is Coming* (1983) (#8)
* *Urban Gamelan* - (1984, Illuminated, #1)
* *Just Like Everybody* (1987, Bleeding Chin, #29)
* *The Culling Is Coming* LP & CD (1983, Operation Twilight)
* *23 Skidoo* — 2xLP & CD (2000)
* *Just Like Everybody Part Two* CD (2002)

Manbalar
--------

1. ↑  *David Sheridan.* „23 Skidoo".  Trouser Press. 6-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-avgust 2010-yil.
2. 1 2 3  *John Bush.* „23 Skidoo biography".  Allmusic. 6-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-avgust 2010-yil.

Havolalar
---------

* www.aalto.co.uk. — 23 Skidoo muxlislar sayti.
* www.discogs.com. Guruhning toʻliq diskografiyasi.
* www.enotes.com. — Enotesdagi guruh tarixi
* www.ltmrecordings.com. — Guruh tarixi www.ltmrecordings.com.
XIX asrda ikki qirolning 921-yilda Bonndagi uchrashuvi tasviri
**Bonn shartnomasi** — 921-yil 7-noyabrda fransiyalik Karl III va germaniyalik Genrix I o‘rtasida Bonn yaqinidagi Reyn shahrida o‘zini „do‘stlik shartnomasi" (lotincha-amicitia) deb ataydigan shartnomaning rasmiy nomi. Ikki qirollik oʻrtasidagi chegara boʻlgan daryodan neytral hudud sifatida foydalanish keyingi Karoling vorislari uchun ham ahamiyatli edi va klassik antik davr yodgorligi boʻlgan Anglo-Sakson solnomasida ham yozib qoldirilgan.

„Bunday doʻstlikdan koʻra koʻproq ikki tomonlama, oʻzaro va teng huquqli" boʻlgan shartnoma ikki davlat chegarasini va ularning qirollarining hokimiyatini tan oldi. U Genrixning nemis knyazlari tomonidan saylanishi va Charlzning Lotaringiya ustidan hukmronligi uning knyazlari tomonidan saylovlar orqali qonuniyligini tasdiqladi. Shartnomada Genrix sobiq Franklar imperiyasining boʻlinib ketganligini eʼtirof etish uchun reks Francorum orientalium (Sharqiy Franklar qiroli) va Charlz rex Francorum occidentalium (Gʻarbiy Franklar qiroli) deb nomlanadigan boʻldi. Charlz va uning yepiskoplari va graflari birinchi boʻlib imzo chekdilar, chunki u uzoq vaqtdan beri hukmdorlik qilib kelayotgan Karolinglardan boʻlgan.

Shartnomani keyingi siyosiy voqealarga hech qanday foydasi boʻlmadi. 923-yil yanvar yoki fevral oyining boshlarida Genrix Charlzga qarshi Robert I (Gʻarbiy Frank qiroli) bilan doʻstlik shartnomasi tuzdi, u keyinchalik Genrixga Areopagit Dionisiyning oltin bilan qoplangan va qimmatbaho toshlar bilan bezatilgan tasvirini sovgʻa tariqasida yubordi. Bu tasvirda Korvey Vidukind soʻzlari bilan „Imon va haqiqat belgisi [va] abadiy birlashish va oʻzaro sevgi garovi" yozilgan edi. Charlz, ehtimol, Genrixni Bonn shartnomasi shartlarini eslab, Robertdan uzoqlashtirmoqchi boʻlgan boʻlishi ham mumkin. 923-yil iyun oyida Charlz Soissons jangida asirga olindi va qirol nomini yoʻqotdi. 925-yilga kelib Genrix Lotaringiyani qoʻshib oldi.

Nashrlar
--------

Bonn shartnomasining birinchi nashri Heribert Rosweyde tomonidan, keyin esa Jak Sirmond tomonidan nashr etilgan (1623). Keyinchalik, Germaniya tarixi yodgorligi uchun u Georg Pertz tomonidan tahrirlangan, ammo aniq nashr keyinroq ushbu seriyada chiqdi:

* Lyudvig Vayland, tahrir. MCXCVII (911-1197), MGH LL yilgi DCCCXI yoki DCCCXI konstitutsiyalari va jamoat imperatorlari va boshqaruvlari. Konstitutsiyalar (Gannover: 1893).

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Adabiyotlar
-----------

* Gerd Althoff: *Die Ottonen. Königsherrschaft ohne Staat*. 2. erw. Auflage. Kohlhammer, Stuttgart u. a. 2005, S. 48, ISBN 3-17-018597-7.
* Joachim Ehlers: *Die Anfänge der französischen Geschichte*. in: *Historische Zeitschrift*. Bd. 240 (1985).
* Joachim Ehlers: *Frankreich im Mittelalter*. in: *Historische Zeitschrift*. Sonderheft 11 (1982).
* Ursula Penndorf: *Das Problem der „Reichseinheitsidee" nach der Teilung von Verdun (843)*. erschienen bei „Bei der Arbeo-Gesellschaft", München 1974, Andoza:Falsche ISBN.
**Kilichchi** — Gumushhane viloyatining Kelkit tumaniga qarashli qishloq.

Tarixi
------

Mintaqada sodir boʻlgan urushlar taʼsirida aholi punkti vayron boʻlganligi sababli, 1516, 1530 va 1591 — yillar manbalarida Qilichchi nomi bilan kimsasiz (boʻsh) qishloq sifatida qayd etilgan. 1642 — yilgi avariz daftariga koʻra qishloqda atigi 5 ta avariz xoʻjaligi boʻlgan. 1835 — yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra (faqat erkaklar soni hisoblangan), qishloqdagi 24 ta xonadonda 69 nafar erkak istiqomat qiladi.

Turkiya Respublikasi tashkil etilgandan soʻng, Kilket tumani qishloqlari oʻrtasida joylashgan Kilichchi nomli aholi punktining nomi 1950-yillarning oxiriga kelib oʻzgartirildi va Kilichchi sifatida roʻyxatdan oʻtishni boshladi. Aholi punktining nomi 2008 — yilda yana Kilichchi sifatida manbalarda paydo boʻla boshladi.

Joylashuvi
----------

Gumushhanegacha 95 km, Kelkit tumanigacha 19 km uzoqlikdatumanning sharqida joylashgan. Qishloq soy boʻyigacha 750-1000 metr uzunlikdagi biroz qiyalikda, dengiz sathidan 1600 m balandlikda joylashgan.

Aholisi
-------

| Qishloq aholisining yillar boʻyicha maʼlumotlari |
| --- |
| 2020 | 160 |
| 2019 | 193 |
| 2018 | 744 |
| 2017 yil | 24 |
| 2016 yil | 157 |
| 2015 yil | 82 |
| 2014 yil | 398 |
| 2013 yil | 666 |
| 2012 yil | 544 |
| 2011 yil | 578 |
| 2010 yil | 718 |
| 2009 yil | 793 |
| 2008 yil | 766 |
| 2007 yil | 677 |
|

Manba
-----

1. ↑  „1960 Genel Nüfus Sayımı: İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (Türkçe).  sehirhafizasi.sakarya.edu.tr (1963). 18 şubat 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25 aralık 2021.
2. ↑  „Kılıçcı Köyü" (Türkçe).  YerelNet.org.tr. 6 martda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25 aralık 2021.