**Mariya Nikolaevna Androsova-Ionova** (14 oktyabr 1864-yil, Yoqut viloyati — 1941-yil, Toshkent) — yakut eposining muallifi va ijrochisi, folklorshunos.

Hayoti
------

Mariya Nikolaevna Androsova-Ionova 1864-yil 14-oktyabrda Yoqut viloyati, Boturu ulusi, Ikkinchi Igideyskiy naslegida tug'ilgan. Yetim qolib, bobosi qo‘lida katta bo‘lgan.

U 1893-yilda surgun qilingan "Narodnaya Volya" a'zosi V.M.Ionovga turmushga chiqqan. 

1899—1910-yillarda Yakutskda, 1910–1917-yillarda Petrogradda, 1917–1922-yillarda Kievda yashagan.

1922–1930-yillarda u SSSR Fanlar akademiyasining Antropologiya va etnografiya muzeyida (Kunstkamera) ishlagan.

U Fanlar akademiyasining Yoqut Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Nyurbinskiy va Vilyuyskiy viloyatlaridagi ekspeditsiyalarida qatnashgan.

Mariya Nikolaevna Androsova-Ionova umrining so'nggi yillarini Moskvada o'tkazgan. Ulugʻ Vatan urushi boshlanishi bilan evakuatsiya qilingan va 1941-yilda Toshkentda vafot etgan.

### Oilasi

V.M. Ionov bilan nikohidan to'rt farzand tug'ilgan, ikkita o'g'li yoshligida vafot etgan.

Katta qizi Lyudmila siyosiy faoliyati uchun ikki marta turli muddatlarga hukm qilingan (1924-yil 10-iyunda - Leningradda hibsga olingan, 16 mayda u kontslagerda 3 yilga hukm qilingan va Solovetskiy maxsus lageriga jo'natilgan. 1925-yil - Verxne-Ural siyosiy izolyatoriga o'tkazilgan. 1927-yil iyun oyida Sibirga 3 yilga surgun qilingan va Narim o'lkasi Kolpashevoga yuborilgan). 1930-yillarning boshlarida Lyudmila Vsevolodovna Ionova onasining iltimosiga binoan 3 yil yashash huquqini cheklash bilan ozod qilingan. Qozonda yashagan, keyinchalik Olmaotaga surgun qilingan, statistik inspektor bo'lib ishlagan. U uchinchi marta 1937-yil 16-oktyabrda Sovet hokimiyatiga qarshi qo'zg'olonni tayyorlashda ishtirok etganlikda soxta ayblovlar bilan hibsga olingan. 21-noyabr kuni u VMNga hukm qilindi va o'sha kuni qatl etilgan. 

Ionovning kenja qizi Olga Vsevolodovna tarixchi olim bo'lgan.

Ijodi
-----

Mariya Nikolaevna muallifi olonxo "Kul-kul Bö hö ogonnior Silirikeen emeekhsin ikki" (Kol-kul Byogyo va kampir Siliriken) (1893–1894). Bu olonxo E.K.Pekarskiy kitobida chop etilgan.

U E.K.Pekarskiyga "Yoqut tili lug‘ati" ilmiy ishini yozishda til mutaxassisi sifatida katta yordam bergan.

### Nashr qilingan asarlari

* E.K.Pekarskiy tomonidan toʻplangan Yoqut xalq adabiyoti namunalari (Sankt-Peterburg, 1909-yil).
* Ohruot agyn unneriite (1925-yil).
* Sovet folklori (1936 yil).
* Dabaan: Moskvadagi birodarlik almanaxi (1938-yil).
* Saxa noruotun ayimnyta / Tuzuvchilar: G. M. Vasilev va X. I. Konstantinov (Yakutsk, 1942-yil).

Ionovlar materiallarining aksariyati 1940-yilda A. A. Popov tomonidan nashr etishga tayyorlangan to'plamga kiritilgan. Bular Xudolarni ulug'lash bilan bog'liq afsunlar, shuningdek, inson hayotining turli tomonlari bilan bog'liq folklor materiallari edi. To‘plam nashr etilmagan bo‘lib, AIV arxivida saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Коркина Е. И.* Из жизни и деятельности М. Н. Ионовой-Андросовой: Сб. науч. тр. — Якутск, 1986.
2. ↑  Сайт НИПЦ "Мемориал" ОБ ИОНОВОЙ Л. — в ПОМПОЛИТ
3. ↑  Образцы народной литературы. — Т. 1, Вып. 3.
4. ↑  Энциклопедия Якутии. — Якутск, 2000.
5. ↑  *Алексеев Н. А. Кузьмина Е. Н. Тобуроков Н. Н.* Фольклор и традиционные обряды якутов: Вступительная статья // Обрядовая поэзия саха (якутов). — Новосибирск: Наука, 2003.