recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Islomiy Sakkizlik** yoki **D-8** — siyosiy xalqaro tashkilot. Ushbu tashkilot tinchlik oʻrnatish, urush oʻrniga muzokara va dialog oʻtkazish tarafdorligi, demokratiya va boshqa tinchlik meʼzonlariga amal qiluvchi tashkilot.

Islomiya Sakkizlik D-8ning boshqaruv organlari bu: Sammit, Kengash va Komissiyadir. Sammit — bu aʼzo mamlakatlarning boshliqlari uchrashuvidir, ushbu sammit ikki yilda bir marta yigʻiladi. Kengash — bu aʼzo mamlakatlarning Tashqi Ishlar Vairlari yigʻilishidir. Komissiya — bu sakkizlikning ijroiya organidir. Komissiyani ijro etuvchi direktor boshqaradi. Komissiya idorasi Turkiyaning Istanbul shahrida joylshgan.

Aʼzo mamlakatlar

Aʼzo mamlakatlar
----------------

* Bangladesh bayrogʻi Bangladesh
* Eron bayrogʻi Eron
* Indonesia Indoneziya
* Malaysia Malayziya
* Misr bayrogʻi Misr
* Nigeriya bayrogʻi Nigeriya
* Pokiston bayrogʻi Pokiston
* Turkiya bayrogʻi Turkiya

İstinad
-------



|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Islomiy sakkizlik D-8*** haqida turkum mavjud |
1911-yilda boʻlib oʻtgan birinchi Solvay kongressi ishtirokchilari, jumladan, qator mashhur olimlar
**Ilmiy hamjamiyat** — bu professional olimlarning yigʻindisi, ilmiy bilimlarning ajralmas predmeti, ularning tashkil etilishi ilmiy kasbning oʻziga xos xususiyatlarini aks ettiruvchi, oʻzaro taʼsir qiluvchi turli xil olimlar tarmogʻi. Ayrim ilmiy sohalarda va alohida tashkilotlar doirasida ishlaydigan koʻplab „kichik jamoalar" ni oʻz ichiga oladi; fanlararo va tarmoqlararo tadbirlar ham muhim ahamiyatga ega. Ilmiy hamjamiyatning maqsadi ilmiy usullar orqali ob’ektiv bilimga erishishdir. Ob’ektivlikka erishish jurnallar va konferentsiyalarda muhokamalar va munozaralar, tadqiqot metodologiyasining sifatini saqlab qolish va natijalarni sharhlash orqali oʻzaro baholash orqali yordam beradi.

Ilmiy jamoa tushunchasi Robert Merton tomonidan fan sotsiologiyasining predmetini bilish sotsiologiyasidan farqli ravishda farqlash uchun kiritilgan. Keyinchalik, bu gʻoya Tomas Kuhn, T. Parsons va N. Storerning ilmiy kasbining xususiyatlariga tatbiq etilgan asarlarida ishlab chiqilgan .

Ingliz tilida *scientific community* (scientific community) iborasi XVIII asrda qoʻllanila boshlandi va XIX asr boshlarida zamonaviy maʼnoga ega boʻldi.

Tor maʼnoda ilmiy jamiyat faqat olimlar bilan chegaralanadi. Kengroq maʼnoda, olimlardan tashqari, ilmiy jamoaga texnik darajadagi mutaxassislar — muhandislar, texniklar, laborantlar va boshqalar kiradi.

Shu bilan birga, ilmiy jamoalar, har qanday ijtimoiy guruh kabi, ijtimoiy institutlar — ilmiy qarashlar tizimi, ilmiy maktablar, jamoa aʼzolari oʻrtasidagi munosabatlar ierarxiyasi, ilmiy jamiyatlar, ilmiy etika, ilmiy maʼlumot almashish vositalari tizimi bilan tavsiflanadi.

Yana qarang
-----------

* Ilmiy jamiyat

Manbalar
--------

1. ↑  Filosofiya nauki i texniki: tematicheskiy slovar. — Oryol: OGU. S. I. Nekrasov, N. A. Nekrasova. 2010.
2. ↑  Kornfeld, W; Hewitt, CE (1981). "The Scientific Community Metaphor". *IEEE Trans. Sys. Man, and Cyber.* **SMC-11** (1): 24–33. doi:10.1109/TSMC.1981.4308575. Archived from the original on 2016-04-08.. Qaraldi: 2021-12-13. Ilmiy hamjamiyat]]
3. ↑  НФЭ 2010. sfn error: no target: CITEREFНФЭ2010 (help)
**Flajolet** (fransuzcha: *flageolet*, eski fransuzchada *flageol* — fleyta kichraytirilgani) — hushtak moslamasiga ega baland registrli eski uzunchoq nay.

Maʼlum boʻlgan birinchi flajolet 1581-yilda usta syer Jyuvinyi (Sieur de Juvigny) tomonidan Fransiyada yaratilgan.

Bu silindrsimon yoki teskari konussimon kesikli, barmoq uchun 6 teshigi va hushtak moslamasi boʻlgan shamshod daraxti yoki fil suyagidan yasalgan naydir.

XVIII-asr boshida u ikkita birlashuvchi qismdan iborat boʻlib, yuqori qismi (hushtak moslamasi bilan) kattalashtirilgan (umumiy uzunligi 300 mm) va namlikni yutuvchi tamponli maxsus kameraga aylantirilgan.

Fransuzcha (old tomonida 4, orqa tomonda 2 teshikli) va inglizcha flajoletlar (barcha 6 teshigi oldida) mavjud. Bundan tashqari, bir vaqtning oʻzida ikkita tovushni chiqarish imkonini beruvchi bitta hushtak moslamali va qoʻshnayli flajolet mavjud.

Sozi ikki oktavada*,* *re* 2-oktavadan boshlanib yuqori.

Yuqori ohangli tovushi tufayli flajolet qushlarni turli xil ohanglarda sayrashga oʻrgatish uchun ishlatilgan.

Flajolet XVII-asrda eng koʻp tarqaldi, keyinchalik pikkolo nayi uni siqib chiqardi.

Flajolet I. S. Bax, G. F. Hendel, K. V. Glyuk, V. A. Motsart, F. K. Motsart asarlarida ishlatilgan.

Adabiyotlar
-----------

* „Флажолет",*Музыкальная энциклопедия. Том 5*. М.: Советская энциклопедия, 1981.
* Flajolet // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb. 1890—1907.
**Port-of-speyn** - Trinidad va Tobago davlati poytaxti. Mamlakatning muhim siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Trinidad orolning shimoli-gʻarbiy qismida. Iqlimi subekvatorial, oʻrtacha temperatura yanvarda 25,8°, iyulda 26,7°; yillik yogʻin 1910 mm. Aholisi 49 ming kishidan ziyod (2000). Atlantika okeanining Pariya koʻltigʻi sohilidagi port. Metallsozlik, toʻqimachilik, oziq-ovqat, sement sanoat korxonalari, kema verfi mavjud. Qurilish materiallari ishlab chikariladi. Port orqali chetga neft mahsulotlari, shakarqamish, kofe, sitrus mevalar chiqariladi. Universitet, milliy muzey, badiiy galereya bor.

Ispanlar kelgunga qadar Port-of-speyn oʻrnida indeyslarning Konkerabiya qishlogʻi boʻlgan. 1783-yildan Ispaniyaning Trinidad o.dagi mustamlakasining maʼmuriy markazi, 1797-yildan Buyuk Britaniya qoʻl ostida. 1962-yildan mustaqil Trinidad va Tobago poytaxti.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Shimoliy Amerika poytaxtlari |
| --- |
|  |
| 
BMTga aʼzo mamlakatlar: Baster **·**  Belmopan **·**  Brijtaun **·**  Gavana **·**  Gvatemala shahri **·**  Kingstaun **·**  Kingston **·**  Kastri **·**  Managua **·**  Mexiko shahri **·**  Nassau **·**  Ottava **·**  Panama shahri **·**  Port-of-Speyn **·**  Port-u-Prins **·**  Rozo **·**  San Salvador **·**  San Xose **·**  Santo Domingo **·**  Sent Jons **·**  Sent Jorjs **·**  Tegusigalpa **·**  Vashington |

 |
**Encyclopaedia Islamica** — Koninklijke Brill tomonidan nashr etilgan islom va eronshunoslikning ingliz tilidagi entsiklopediyasi boʻlib, yangi Fors Buyuk Islom Ensiklopediyasidan tanlangan maqolalar tarjimalarini oʻz ichiga oladi forscha: دائرةالمعارف بزرگ اسلامی va Londondagi Ismoiliyashunoslik institutiga aloqador olimlar tomonidan ingliz tilida yozilgan maqolalar bilan toʻldirilgan. Fors tilidagi loyihaga Казем Мусави-Боджнурди[en] rahbarlik qiladi.

1983-yilda Tehronda „Islomika" ning yaratilishini nazorat qiluvchi ilmiy qoʻmita tuzish maqsadida „Buyuk islom entsiklopediyasi" markazi tashkil etildi. Shia islomini har tomonlama qamrab olgan loyiha islom olamida katta qiziqish uyg‘otdi va ko‘plab forsiyzabon islom ulamolari bilan maslahatlashdi. 2016-yildan boshlab ensiklopediyaning 20-jildi (fors alifbosining toʻqqizinchi harfi) ustida ish nihoyasiga yetdi. Farhod Daftary va Vilferd Madelung tomonidan tahrir qilingan Koninklijke Brillning Islamica ensiklopediyasining 5-jildi tugallandi. U 2008-yilda boshlangan va 2023-yilda yakunlanishi rejalashtirilgan. Ensiklopediya shialik boʻyicha batafsil maʼlumotga muhtoj boʻlgan yuqori kurs talabalari, aspirantlar va olimlar uchun moʻljallangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Dā'erat-ol-Ma'āref-e Bozorg-e Eslāmi". 21-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2016-yil.
2. ↑  „Encyclopaedia Islamica Online". 19-iyun 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2016-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Karmener** (*Carménère)* 2019
**Karmener** (fransuzcha: *Carménère*) — qizil sharob ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan texnik (sharob uchun) uzum navi. Fransiyaning Medok (fr.) viloyatining klassik navlaridan biri, asrlar davomida Bordo vinolarini ishlab chiqarish uchun ishlatilgan.

Tarixi
------

 Karmener barglari
1867-yilda Yevropada filloksera zararkunandalarining epidemiyasi tufayli deyarli butunlay yoʻq qilindi. Bordoda u asosiy xususiyatlari oʻxshash Merlo navi bilan almashtirildi.

Hozirgi vaqtda karmenerning asosiy hajmi Chilida, ozginasi Italiya va AQShda yetishtiriladi. Navni yetishtirish qiyin, uzoq vaqtda pishadi. Taninlarning miqdori past.

Merlo navidan farqlari
----------------------

Genetika tadqiqotlari shuni koʻrsatdiki, karmener merloning uzoq qarindoshi boʻlishi mumkin va bu ikki nav oʻrtasidagi farqlar asrlarga borib taqaladi. Oʻxshashliklarga qaramasdan, navlar oʻrtasida mutaxassisga turlarni ajratishga yordam beradigan juda jiddiy farqlar ham mavjud. Masalan, pishganida, karmener barglari pastdan qizgʻish rangga ega, merloda esa oq rangga ega. Barg shaklida ham ozgina farqlar mavjud.

Sharob xususiyatlari
--------------------

Karmener vinosi ogʻizda oʻrtacha zich his qilinadi (inglizcha: *medium bodied*), taʼmi odatda unchalik ham taxir emas, rezavorlar va qora murch nozik taʼmiga ega. Sharob yengil ichiladi. Ayniqsa, qizil goʻsht va makkajoʻxorili taomlar bilan yaxshi uygʻunlashadi. Alkogol Chilmiqdori 12-14% ni tashkil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Oz Clarke; Margaret Rand*. Oz Clarke's Encyclopedia of Grapes*. Harcourt, 2001 — 60 bet. ISBN 978-0-15-100714-1.

Havolalar
---------

* About Carmenere Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-05-12).
* Primary Red Varieties — Carmenere
**Ilohiy Onaning Vilena ikonasi** — afsonaga koʻra Evangelist Luqo tomonidan chizilgan Xudo onasining qadimiy tasviridir.

1495-yilda Buyuk Gertsog Ivan III oʻz qizi Yelenani Litva Buyuk Gertsogi Aleksandrga uylanganida ushbu belgi bilan barakaladi. Belgining Vilenaga koʻchirilishi sharafiga 28-fevralda (eski uslub boʻyicha 15-fevral) bayram tashkil etildi. Yelena oʻlimidan soʻng tasvir Vilnadagi Prechistenskiy soboridagi qabri ustiga qoʻyildi. Brest Ittifoqi tuzilgandan soʻng belgi Uniatesga oʻtdi. Keyinchalik belgi Vilena Muqaddas Uch Birlik monastiriga koʻchirildi.

Tasvir uzoq vaqtdan beri Vizantiya imperatorlarining oilaviy ziyoratgohi boʻlgan. Eng keng tarqalgan versiyaga koʻra 1472-yilda ikonka Moskvaga Buyuk Gertsog Ivan III ning xotini boʻlgan malika Sofiya Paleolog tomonidan olib kelingan. Bundan tashqari keng qoʻllab-quvvatlanmaydigan versiya ham mavjud, bu belgi bir vaqtlar Vizantiya imperatorlaridan sovgʻa sifatida qabul qilingan Galisiya knyazlari tomonidan Moskva Buyuk Gertsogiga oʻtgan

Ikki marta rus podsholari ikonani oʻzlariga qaytarishga harakat qilishdi:

* 1569-yildagi Livoniya urushi paytida ular 50 ta asirni qaytarish uchun ozod qilishga vaʼda berishdi, ammo bu taklif rad etildi;
* 1655-yilda Vilenani Aleksey Mixaylovich qoʻshinlari egallab olgandan soʻng uning nomidan Vilena voivodasi Mixail Shaxovskoy ikonani topishga harakat qildi, ammo u Krulevetsdagi (Königsberg) monastiriga olib ketildi.

Belgini nishonlash 15(28)-fevral boʻlib oʻtadi (uning Vilenaga koʻchirilishini xotirlash uchun) va 14 (27)-aprel.

Birinchi jahon urushi paytida Litva va Belorussiyaning front zonasidan koʻplab ziyoratgohlar, shu jumladan Vilena ikonasi evakuatsiya qilindi. 1915-yilda ikona Vilena shahidlarining qoldiqlari bilan birga Moskva Donskoy monastiriga olib kelingan va bundan keyin uning taqdiri nomaʼlum.

Adabiyotlar
-----------

* Тальберг Н. Д.*. Пространный месяцеслов Святых в Земле Российской просиявших. В каких нуждах каким иконам надлежит поклоняться*, Репринт. изд, Вера, 1997 — 320—321 bet.
* Piskun Yu. A. Vilenskaya odigitriya ikona Bojiey Materi // Pravoslavnaya ensiklopediya. — M. 2004. — T. VIII : „Verouchenie — Vladimiro-Volinskaya eparxiya". — S. 475—476. — 752 s. — 39 000 ekz. — ISBN 5-89572-014-5.
* Prosiyavshaya Vilenskaya Odigitriya. Material o Vilenskoy ikone Bojiey Materi
**Shved tili** — german tillarining shim. (skandinaviya) guruhchasiga mansub til; Shvetsiya, Finlandiya, Norvegiya, Daniyada, shuningdek, AQSh va Kanadada tarqalgan. Shvetsiya Qirolligining rasmiy tili, Finlandiya Respublikasining 2 rasmiy tili. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 10 millionga yaqin (Shvetsiyaning oʻzida 8,6 milliondan ortiq) kishi (oʻtgan asrning 90-yillari).

SH.t.ning 6 ta lahja guruhi bor: svey (Shvetsiyaning markaziy hududi — Melaren koʻli atrofi), yot (jan.gʻarbiy hududlar), norland (shim. hudud), sharqiy shved (Botnik qoʻltigʻi qirgʻoqlari), gutni (Gotland oroli), jan. shved (Skone viloyatidagi dan tiliga yaqin). 1645-yilda Norvegiyaning Xaryedalan va Yemtland viloyatlari Shvetsiyaga qoʻshib olingach, u yerlarda aralash shvednorveg shevalari shakllangan.

SH.t. fonetikasi choʻziq va qisqa tovushlar (unlilar va undoshlar)ning , musiqiy urgʻuning mavjudligi bilan ajralib turadi. Grammatik xususiyatlari: otlarda umumiy va oʻrta jins (rod), birlik va koʻplik son, 2 ta kelishik (umumiy va qaratqich), aniqlik va noaniqlik shakllari va boshqalar mavjud; feʼllar 4 xil tuslanishga ega; mayl, zamon, nisbat kategoriyalari boʻiicha oʻzgaradi. Soʻzlar gapda qatʼiy tartibda joylashadi.

Tarixiy rivojlanishida 2 davr: qadimiy Shved tili (9-asrdan 1525-yilgacha — Shvetsiya mustaqillikka erishguncha) va yangi Shved tili (1525-yildan) davrlari farkdanadi. Eng qadimiy yozma yodgorliklari 9—12-asrlarga mansub, runik yozuvdya bitilgan yodgorliklardir. Lotin grafikasidagi qadimiy qoʻlyozmalar 13-asrga mansub. Shved tilidagi dastlabki bosma asar 1425-yilda nashr etilgan. qadimiy shved yozma tili 14—15-asrlarda yot lahjasi asosida shakllangan; hozirgi adabiy til esa 16—17-asrlarda svey shevalari (asosan, Stokgolm shevasi) negizida shakllana boshlagan. Yozuvi lotin grafikasi asosida unga 3 ta harf (Å, Ä, Ö) qoʻshgan holda yaratilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Ethnologue 21st Edition, retrieved 21 February 2018

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
{{wikify}]
**Yigʻi devori ibodatxonasi** — Quddus shahrida joylashgan, milodiy 70-yilda rimliklar tomonidan vayron qilingan Ikkinchi Ibodatxonaning saqlanib qolgan 488 metr uzunlikdagi qismi. Yahudiylarning muqaddas ziyoratgoh joyi. Yahudiylar bilan bog‘likligi haqidagi dastlabki maʼlumotlar IV asr manbalarida uchratish mumkin. „Yig‘i Devori" atamasi arab tilidagi „al-mabka" (oh-voh qilish joyi) so‘zdan olingan bo‘lib, yahudiylarning bu joyga kelib Ibodatxonaning vayron etilgani sababli afsus chekib yig‘lashlariga nisbatan qo‘llanilgan. Ibroniy tilida „Kotel Maaravi", yaʼni Gʻarbiy devor deb nomlanadi. Odatda Gʻarbiy Devor deganda qadimgi devorning 57 metr uzunlikdagi ochiq qismi tushuniladi. Biroq, uning uzunligi 488 metrni tashkil etib, uylar va turli inshootlar uning qolgan qismini tusib turadi. Maydonda joylashgan ochiq qismining balandligi asosidan qo‘shib hisoblaganda 32 metrni, yerdan balandligi tahminan 19 metrni tashkil etadi. Devor 45 qatlam toshdan iborat bo‘lib, shundan 28 qatlami yerdan tepada, qolgan 17 tasi yerdan pastda joylashgan. Hozirgi kunda Yig‘i Devori yahudiylarning eng muqaddas joyi hisoblanadi. Har kuni bu yerga minglab ziyoratchilar, sayyohlar tashrif buyurishadi. Ziyoratchilar devor orasiga o‘z istaklari yozilgan qog‘ozchalarni joylashtirib, Yaratgandan iltijo qilib surashadi. Erkalar chap tarafda, ayollar o‘ng tarafda ibodat qiladilar. Har oy ushbu xatlar yig‘ishtirib olinib, maslichnaya tepaligiga ko‘miladi. Yig‘i Devoriga yahudiy bo‘lmaganlar ham belgilangan tartib asosida keyingan holda yaqinlashishlari mumkin.1948 yilgi urushdan so‘ng 1967 yilga qadar Xramovaya Iordaniya tasarrufiga o‘tgach, yahudiylar Iig‘i Devoriga kelishlariga ruxsat berilmagan. Olti kunlik urushdan keyin, Isroil armiyasi eski shaharni qo‘lga kiritgach, uning oldida ibodat qilish qayta tiklanadi. Shuningdek, Yig‘i Devori bilan bog‘liq zamonaviy odatlar ham paydo bo‘lganini ko‘rish mumkin. Masalan, Isroil armiyasining tanlangan harbiylari shu yerda qasamyod qabul qilishlari, Isroil davlatining mustaqillik kuni va Quddusning ozod bo‘lgan kuni bayramlarida Devor oldida tantanali marosimlar o‘tkazilishini keltirish mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 237. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)
**Porshenli mashina** -ish jismi (gaz, bug yoki suyuklik) energiyasini boshqa turdagi energiyaga aylantirish uchun moʻljallangan qurilma. Porshenli mashinada bu vazifa dvigatelning silin-dri ichida ilgarilamaqaytma harakatlanuvchi porshen yordamida amalga oshiriladi. Porshen xdrakatlanganda ish jismi egallagan hajm boshqa koʻrsatkichlar (bosim, temperatura va boshqalar) bilan birga oʻzgaradi, natijada ish jismining energiyasi kamayadi (dvigatel) yoki ortadi (kompressor, nasos). Koʻpchilik ichki yonuv dvigatellari, bugʻ mashinalari, kompressorlar va nasoslar Porshenli mashinalar hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Numizmatika** (lotincha: *numisma* — tanga) — tangalar haqidagi fan; tangalarning tasvirlari, yezuvlari, ogʻirligi, qanday metalldan yasalganligi, pul muomalasidagi darajasi va tanga zarb qilinish tarixini oʻrganadi. Numizmatika xronologiya, moddiy madaniyat, ichki va tashqi savdo tarixi masalalarini tekshirishga imkon beradi, tarix, arxeologiya, paleografiya, sanʼat tarixi, iqtisod, etnografiya fanlari uchun katta ahamiyatga ega. Numizmatika tushunchasiga yana qogʻoz pullarni oʻrganish (bonistika) va medal, jeton, orden hamda nishonlarni oʻrganish (faleristika) ham kiradi. Metall pullar paydo boʻlgunga qadar pul vazifasini har xil tovarlar: hayvonlar, taqinchoklar, metall qurollar va quymalar bajargan. Jamiyatning iqtisodiy rivojlanishi, savdoning oʻsishi pulga boʻlgan ehtiyojni keltirib chiqargan. Faqat davlat boshliklarigina tanga chiqarish huquqiga ega boʻlgan. Birincha metall tangalar miloddan avvalgi 7-asrda Kichik Osiyoning Lidiya davlatida zarb qilingan.

Oʻrta Osiyoda birinchi tangalar (kumushdan) miloddan avvalgi 3-asrda chiqarilgan. Uning yuza qismi (aversi)ga podshoning surati, orqa tomoni (reversi)ga esa har xil xudolar, muqaddas hayvonlar tasviri solingan yoki podsholarning nomi yozilib, tamgʻasi tushirilgan.

Numizmatika numizmatik kolleksiyadan farq qiladi. Tangalarni kolleksiya kilish 14—15-asrlarda Italiyada paydo boʻlgan. Ilmiy Numizmatika fani 18-asrning 2-yarmida venalik Y. X. Ekkel tomonidan asoslangan.

Numizmatika shartli ravishda Antik davr, Vizantiya, Sharq (Osiyo va Afrika mamlakatlarida, shuningdek, Oʻrta Osiyo, Kavkaz, Qrim, Volga boʻyida oʻrta asrlarda chiqarilgan tangalarni oʻz ichiga oladi), Gʻarb (Gʻarbiy Yevropa hamda AQSH, Kanada va Lotin Amerikasida chiqarilgan tangalar) va rus Numizmatikasiga boʻlinadi.

Sharq Numizmatikasiga X. D. Fren asos solgan. Oʻrta Osiyo davlatlari tangalarini oʻrganishda rus olimlari P. S. Savelyev, V. T. Tizengauzen, Ye. A. Davidovich, O. N. Smirnova, oʻzbekistonlik olimlardan M. Ye. Massoy, Sh. R. Pidayev, E. V. Rtveladze, T. S. Yernazarova, Ye. V. Zeymal, B. D. Kochnev, A. A. Musakayeva, I. T. Toʻxtiyev va boshqalarning hissasi katta.

Adabiyot
--------

* Smirnova O. I. Katalog monet s gorodisha Pendjikent, M. 1963; Davidovich Ye. A. Istoriya monetnogo dela Sredney Azii XVII—XVIII vv. Dushanbe, 1964; Yernazarova T. S, Denejnoye obrasheniye Samarqanda po arxeologo-numizmaticheskim dannim (do nach. IX v.). v sb. "Afresiab". vip. 3. T. 1974; Rtveladze E. V. Pidayev Sh. R. Katalog drevnix monet Yujnogo Oʻzbekistana, T. 1981; Numizmatika Oʻzbekistana, T. ,1990.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ilohiy Onaning Vutivan ikonasi** — bu pravoslav cherkovida moʻjizaviy sifatida hurmat qilinadigan Xudo onasining ikonasi. Bayram 2-may kuni boʻlib oʻtadi (Yulian kalendariga koʻra).

Vutivani ikonasining ikonografiyasi „Sehrgarlarning sajdasi" Xushxabar ikonografiyasidan kelib chiqqan, chap tizzasida oʻtirgan ilohiy goʻdak bilan Odigetriya turiga asoslangan. Vutiva ikonkasida Bokira Maryam chap tomonda chaqaloq Iso bilan taxtda oʻtirgan holda tasvirlangan (Uning oʻng qoʻlini koʻkragiga bosish yoki nominal duo qilish mumkin, chapga oʻram qoʻyish mumkin). Taxtning yon tomonlarida ikkita farishta tasvirlangan (qanotsiz tasvirlanishi mumkin).

Ushbu belgining paydo boʻlishi haqidagi anʼanalar va maʼlumotlar saqlanib qolmagan. Bu faqat XVIII-XIX asrlardagi tasvirlardan maʼlum (masalan, „Xochga mixlanish va Rabbiyning ehtiroslari" belgisi, eng muqaddas Theotokosning 142 ta moʻjizaviy tasviri (XVIII asr oxiri — XIX asr boshlari, Epiphany Yeloxovskaya sobori); „Xudoning onasi", „Yonayotgan buta", Oʻn ikki bayram va Xudo onasining moʻjizaviy piktogrammalari (XIX asr, MDA MDA); V. T. Georgiyevskiyning oʻymakorligi „Oʻn ikkinchi bayramning tasviri va Bokira qizning moʻjizaviy piktogrammalarining 132 ta koʻrinishi Markazdagi yonayotgan buta bilan").

Adabiyotlar
-----------

* Zayseva D. A. Vutivanskaya ikona Bojiey Materi // Pravoslavnaya ensiklopediya. — M. 2005. — T. X : „Vtorozakonie — Georgiy". — S. 32-33. — 752 s. — 39 000 ekz. — ISBN 5-89572-016-1.
* Кондаков Н. П.*. Иконография Богоматери*.
**Ilonchisoy** — Jizzax viloyati Forish tumanidagi soy. Nurota tizmasining sharqiy tarmogʻi — Qoʻytosh togʻlarining shimoliyyon bagʻridan (1500 m) boshlanuvchi 15 ga yaqin kichik irmoqning qoʻshilishidan hosil boʻladi. Shimoliy yoʻnalishda oqadi. Uzunligi 32 km, havzasining maydoni 47 km2. Boshlanishida Oqbuloqsoy deb, Oqtepa qishlogʻi yonida unga Yomchisoy qoʻshilgach, Ilonchisoy deb ataladi.

Xonbandi togʻini kesib oʻtgach, Uchquloch shaharchasidan 1 km shimoli-gʻarbda tugaydi. Ilonchisoy qor, mavsumiy yomgʻir va buloq suvlaridan toʻyinadi. Yillik oqimning 70—80% mart — aprelda oqib oʻtadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 200—250% l/sek. Ilonchisoydan sugʻorishda foydalaniladi.

Foydalanish
-----------

Ilonchisoy suvi yon-atrofdagi qishloqlarga ekinlarni sugʻorish uchun asosiy suv manbai hisoblanadi. Uning suvlari mashhur „Forish uzumlari" yetishtiriladigan uzumzorlar, poliz ekinlari, daraxtzorlar va chorva uchun sarf boʻladi. U boshlanish nuqtasidan tuproqqa singgib yoʻq boʻlib ketkuncha quyidagi qishloqlarni kesib oʻtadi:

* Katta Bogʻdon q.
* Sayyod q.
* Usta-Qishloq q.
* Ilonchi q.
* Jayraxona q.
* Oqtepa q.
* Toʻqay q.
* Damariq q.
* Xonbandi sh.cha

XX asrda hozirgi Xonbandi shaharchasi yonidagi Pasttogʻ darasiga toʻgʻon qurilib suvidan sugʻorish uchun foydalanilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Matyoqub Qurbon Xarrot (duradgor) ugli Xarratov** (1867, Xiva — 1939, Urganch) — xalq sozandasi (tanbur, dutor, gʻijjak), maqomchi, xattot. Xudoybergan muhrkan, Niyozjon Xoʻja va Komil Xorazmiylarning shogirdi va izdoshi. Komil Xorazmiy ixtiro etgan "Tanbur chizigʻi"ni takomillashtirishda va uning vositasida Xorazm maqomlarini notaga olishda ijrochi, tadqiqotchi va xattot sifatida Muhammad Rasul Mirzaboshi bilan hamkorlik qilgan (188691). Muhammad Rahim II saroyida sozanda va maqomchilar ustozi (18881906). Xiva musiqa maktabida oʻqituvchi (1923— 28), Sozchilar uyushmasi ansambli (1928—32) va Urganch teatri (1932— 39)da sozanda. X.dan Sanʼatshunoslik instituti xodimlari Ye. Romanovskaya, Il. Akbarovlar 1934-yil tanbur ijrosida Xorazm maqomlarining cholgʻu yoʻllarini yozib olgan ("Xorazm klassik musiqasi", T. 1939). Gʻijjak uchun "Xarrotiy" nomli kuy yaratgan.

Adabiyot
--------

* Olimboyeva K. Ahmedov M. Oʻzbekiston xalq sozandalari, T. 1959.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nunna Minorasi**, Nunnatorn (Est. Nunnatorn, „Nunlar minorasi") — Tallin shahar qalʼasi devoridagi minora, XV-asr meʼmoriy yodgorligi.

Tarix
-----

Minora nomi yaqin atrofdagi Sankt-Mayklning ayol sistertsian monastiri bilan bogʻliq. Monastirga tegishli yerlarda istehkomlar 1310-yilda Daniya gubernatori I. Kann tomonidan qurilgan. Dastlab, Nunna minorasi egarga oʻxshash konsol edi va kamarga suyandi (hozirgi kungacha saqlanib qolgan sauna minorasi oʻxshash koʻrinishga ega).

XV-asr oʻrtalarida minora uch qavatli binoga toʻliq qayta qurildi, minoraning pastki xonasi omborxona sifatida ishlatildi, ikkinchi qavatda jangchilar, uchinchi qavatda otish qurollari bor edi. Minorada kamin va konsol latrina bor edi. XVI-asrning boshlarida minora tom bilan qoplangan va zamonaviy koʻrinishga ega boʻlgan.

Shahar qal’a devorining tiklash ishlari 60-yillarda boshlangan. Keyin Kik-in-de-Kek, Kuldyala minorasi va Nunna minorasi tartibga keltirildi.

Yana qarang
-----------

* Tallin qal’a devorlari va minoralari

Adabiyotlar
-----------

* Белоруссия Литва Латвия Эстония. Справочник-путеводитель. — Москва: Искусство, 1986. ISBN 5-210-00094-X.

Manbalar
--------

1. ↑  „3015 All-linna kindlustused - linnamüür, tornid, väravaehitised, muldkindlustused, vallikraav, 13.-18.saj." (et). *Kultuurimälestiste register*. 2-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-sentabr 2021-yil.
2. ↑  „Крепостная стена и башни Таллина". *triptoestonia.com*. 3-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-sentabr 2021-yil.
3. ↑  *Kesklinna Sõnumid.* „Linnamüüri kaks torni antakse linlaste käsutusse" (et). *Tallinn* (7-oktabr 2005-yil). 3-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyun 2022-yil.
**Ilmiy ishlanmalar bozori** -ilmiy-texnikaviy ishlanmalar va turli loyihalar oldi-sotdi qilinadigan bozor, bozorning yirik segmenti. I.i.b. tenderlar oʻtkazish, kontraktlar tu-zish, grantlar tanlovini oʻtkazish, yarmarka va koʻrgazmalar tashkil etish, yangiliklarni innovatsiya firmalari va birjalardan sotib olish shaklida yuz beradi. Bu bozorda sotuvchi sifatida universitetlar, ilmiy tadqiqot muassasalari, konst-ruktorlik, texnologik, loyihalashtirish firmalari faoliyat koʻrsatadi. Ular oʻzi ishlab chiqqan gʻoyalar va lo-yihalarni taklif etadilar. Haridor vazifasini esa turli i.ch. va xizmat koʻrsatish firmalari va davlat idoralari bajaradi. Sotuvchi va haridorlar I.i.b.ning subʼyekti boʻlsa, ilmiy-texnikaviy ishlanmalarni oʻzida mujassam etgan patentlitsenziya va nouxaular uning obʼyekti hisoblanadi. Ishlanmalar butunlay sotilganda egasining intellektual mulkidan haridor mulkiga aylanadi. Ular qisman sotilganda mulkiy egalik huquqi mulk egasi qoʻlida qoladi, ammo ulardan maʼlum muddatda foydalanish huquqi haridorga oʻtadi. I.i.b.da avval ulardan foydalanib, soʻngra ularni toʻla-toʻkis sotib olish yuzasidan ham bitimlar tuziladi. I.i.b. fan-texnika ta-raqqiyotining muhim omili hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ilohiy Onaning Vatoped tasviri** (grekcha: *Παραμυθία* — Paramitiya, slavyan anʼanalarida „quvonch" yoki „Tasalli" deb nomlangan) — Afon togʻidagi Vatoped monastiridagi Bokira qizning surati. Tavir joylashgan ibodatxonada monastir birodarlarining rohiblari sifatida tonzilalar uzoq vaqtdan beri bajarilgan. Belgini nishonlash 21-yanvarda boʻlib oʻtadi.

Ikonografiya
------------

Ilohiy ona yuzi oʻng yelkasiga burilgan holda tasvirlangan, chunki afsonaga koʻra, 807-yil 21-yanvarda u oʻzining yonida ibodat qilayotgan abbatga oʻgirilib, uni monastirga hujum qilayotgan qaroqchilar haqida ogohlantirgan. Xudoning onasi aytdi: „Bugun monastirning eshiklarini ochmang, balki monastir devorlariga chiqing va qaroqchilarni haydab yuboring." Shundan soʻng abbot Xudoning onasi va chaqaloq Isoning yuzlari jonlanganini koʻrdi. Bola qoʻlini choʻzib, onasining ogʻzini qoʻyib, yuzini unga qaratdi va: „Yoʻq, onam, ularga buni aytma, jazosini olishsin", dedi. Ammo Xudoning onasi Oʻgʻlining qoʻlini ushlab turishga urinib, yana ikki marta oʻsha soʻzlarni aytdi: „Bugun monastirning eshiklarini ochmang, balki monastir devorlariga chiqing va qaroqchilarni haydab yuboring." Shunda abbat birodarlarni yigʻib, boʻlgan voqeani hammasini aytib berdi. Shundan soʻng ular Xudoning onasi va Isoning yuzlari va bu ikonaning tasviri oʻzgarganini payqashdi. Ular monastir devorlariga shoshilib, qaroqchilarning hujumini qaytarishdi. Oʻshandan beri Xudo onasining Vatoped ikonasi „quvonch" yoki „Tasalli" nomi bilan mashhur boʻldi va Xudoning onasi va ilohiy chaqaloqning yuzlarining pozitsiyasi u bilan boʻlgan shaklda qoldi.

Monastirda hurmatga sazovor boʻlgan Vatoped ikonasining tasviri XIV asrga toʻgʻri keladi. Belgida Bokira qizning yuzi oʻngga qaraydi va oʻng qoʻli bilan u ilohiy chaqaloqning oʻng qoʻlini ogʻzidan rad etadi, chap qoʻlida esa buklangan oʻram bor.

Ushbu moʻjizadan soʻng ikona devordan ajratilgan, kumush va zarhal riza bilan bezatilgan va soborning xorlarida maxsus tashkil etilgan ibodatxonaga (paraklis) koʻchirilgan va u hozirgacha saqlanib qolgan. Belgining oldida oʻchmas lampada yonadi va har kuni maxsus ibodat xizmati kuylanadi. Moʻjizaviy najot xotirasi uchun Vatoped monastirining aholisi faqat shu ibodatxonada monastir qasamyodini qiladilar.

Roʻyxatlar
----------

Rossiyada tasvirlarning mahalliy hurmatga sazovor roʻyxatlari Spaso-Yakovlevskiy monastirida joylashgan boʻlib, u Rostovlik Muqaddas Demetriyning belgisidir, Borisoglebskdagi Znamenskaya cherkovida (1902-yilda Afon togʻida yozilgan Tavoljanskaya monastiridan kelib chiqqan), Sankt-Peterburg qizlik Tirilish monastirida (Afosdan olib kelingan, 1854-yilda muqaddas qilingan) va Tolyattidagi Tirilish monastirida.

Manbalar
--------

1. ↑  Vatopedskaya ikona Bojiey Materi
2. ↑  *Protoirey I. Buxarev*. Vatopedskaya chudotvornaya ikona.
3. ↑  Ikona Bogoroditsi Otrada (Uteshenie). Afon
4. 1 2  Ikona Bojiey Materi Otrada, ili Uteshenie.

Adabiyotlar
-----------

* Тальберг Н. Д.*. Пространный месяцеслов Святых в Земле Российской просиявших. В каких нуждах каким иконам надлежит поклонятся*, Репринтное воспроизведение издания, Вера, 1997 — 291-292 bet.
**Matyusuf Xarratov** (taxallusi Chokar) (1889, Xiva, Shayxlar qishlogʻi — 1952, Toshkent) — xonanda, sozanda (chang, tanbur), bastakor, shoir. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1944). Xarratov Matyoqubning oʻgʻli. Yoshligidan musiqachi va shoirlar muhitida oʻsgan. Xorazmda birinchi musiqa maktabi tashkilotchisi va rahbari (Xiva, 192328), Samarqanddagi musika va xoreografiya institutida oʻqituvchi (192832), Oʻzbekiston radiosi (Toshkent, 1935—37) va Navoiy teatri (1937—50)da sozanda. Moskvadagi oʻzbek sanʼati dekadasi qatnashchisi (1937). X. qoʻshiq ("Sevikli Vatan", "Bahodir yigitlar", "Ey mexribonim" va boshqalar), "Kolxoz marshi" kabi kuylar muallifi. Chang diapazonini kengaytirib (xromatik tovushqator tuzib), uni takomillashtirish ustida ishlagan (1935). B. Rahmonov bilan hamkorlikda "Xorazm musikiy tarixchasi" kitobini yozgan (M. 1925). Chokar taxallusi bilan yozgan sheʼrlari oʻzi tuzgan qoʻlyozma devon va turli bayozlarga kiritilgan, vaqgli matbuot va toʻplamlarda nashr qilingan. Sheʼrlari demokratik va maʼrifatparvarlik goyalari bilan sugorilgan. Oʻgʻli Fozil X. — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist, zamonaviy chang ijrochilik maktabining asoschisi.

Adabiyot
--------

* Olimboyeva K. Ahmedov M. Oʻzbekiston xalq sozandalari, T. 1959.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

* Sheʼrlar, T. 1974.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mobilizm** (lotincha: mobilis — harakatchan) — Yer pusti (litosfera) materik boʻlaklarining geologik davr mobaynida bir-biriga nisbatan (bir necha ming km gacha) gorizontal va qutbiy siljishi haqidagi ilmiy faraz (gipoteza). M. fiksizm, yaʼni bunday siljishini inkor etuvchi va Yer poʻsti rivojlanishini vertikal harakatlarga bogʻlovchi gipotezaga muqobil qoʻyiladi. Materiklarning siljishi haqidagi ilmiy dalillar bilan asoslangan da-stlabki gipoteza 1910—12 yillarda amerikalik olim F. Teylor va nemis geofizigi A. Vegenerlar tomonidan taklif qilingan. M.ning hozirgi zamon varianti — "yangi global tektonika" (yosh plitalar tektonikasi), asosan, okeanlar tubi tuzilishi va magnit maydonlarini oʻrganish natijalariga, shuningdek, paleomagnitizm maʼlumotlariga asoslangan. Bu tasavvurlarga muvofiq, materik boʻlaklaridan tashqari unga yondosh okean tubi Yer poʻstining mantiya yuqori qismi katta maydonlarini ham qamrab oluvchi yaxlit plita juda sekinlik bilan (yiliga oʻrtacha 1 — 5 sm) harakatlanadi. Plitalar okean oʻrta tizmalaridan yosh burmalangan mintaqalarga va orollar yoyiga qarab har ikki tomonga siljib boradi. Bu yerda oʻzaro yaqinlashayotgan plitalardan birining old chekkasi egilma siniq boʻylab ancha chuqurlikka choʻkadi, natijada katta seysmik harakatlar vujudga keladi; boshqa plitaning materik poʻstida siqilishi oqibatida burma va surilmalar hosil boʻladi. Surilgan palaxsalar ortida choʻzilish strukturalari — riftlar vujudga keladi. Plitalar ajralgan joydagi yoriqqa yuqori mantiyadan moddalar koʻtarilib rift zonalarida yangi pust shakllanadi; bu bilan okean tubi maydoni kengayadi. Bir-biridan ajralib ketgan paleozoy materiklari — Gondvana (Janubiy Amerika, Afrika, Xindiston, Avstraliya va Antarktidani oʻz ichiga olgan) va Lavraziya (Shim. Amerika, Yevropa, Osiyoning shim.yarmi)ning geologik tuzilishi va ular materik yon bagʻri chiziqlarining oʻzaro oʻxshashligidan kelib chiqib paleotektonik bir butunlik gʻoyasi taklif qilingan. Buni paleoiqlim va paleomagnit maʼlumotlari ham tasdiqlaydi. Mezozoy va kaynozoy davrlarida sodir boʻlgan siljishlar natijasida Tetis geosinklinal okeani butunlay barham topib, yangi — Hind va Atlantika okeanlari vujudga keldi. Materiklar harakatining asosiy sababchisi sifatida mantiya moddasining konvensiya oqimi koʻrsatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Guzargahi Nur** yoki **Goʻzargah-e-Nur** — Afgʻonistonning Bagʻlon viloyatidagi tuman hisoblanadi. U 2005-yilda Xost va otishma tumanining bir qismidan tashkil topgan.

2014-yil Bag'lan suv toshqini
-----------------------------

> 2014-yil 6-iyun kuni tushdan keyin kuchli suv toshqinlari Afgʻoniston shimoli-sharqidagi Bagʻlon viloyatining Gʻuzorgoh-e-Nur tumanidagi bir qator qishloqlarni vayron qildi. Afgʻoniston Milliy Tabiiy ofatlarni boshqarish boshqarmasi (ANDMA) xabarlariga koʻra, toshqin oqibatida 81 kishi halok boʻlgan, 35 kishi jarohatlangan, 7 kishi ogʻir ahvolda boʻlib, navbatdagi tibbiy yordam uchun viloyat kasalxonasiga yuborilgan.Bagʻlanga koʻra, Guzargahi Nur tumanidagi Yahya, Jeryan, Zeh Vali, Dahte Xasa, Mir Xel, Yaxud, Dahnae Gharoo, Deh Qandee, Koree Naw, Jar Ab, Dashte Xakaye Payeen, Xasaye Payeen qishloqlarida yuzlab uylar butunlay vayron boʻlgan yoki qisman zarar ko'rgan. Viloyat gubernatori va ANDMA direktorri jabrlangan odamlar atrofdagi qishloqlardagi mahalliy hamjamiyat tomonidan qabul qilingan.
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  „Settled Population of Baghlan province by Civil Division, Urban, Rural and Sex-2012-13".  Central Statistics Organization. 8-iyul 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyul 2015-yil.
2. ↑  *UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs.* „Afghanistan Flash Floods Situation Report No. 11 as of 1400h (local time) on 11 June 2014 - Afghanistan". *ReliefWeb* (11-iyun 2014-yil). Qaraldi: 11-iyun 2014-yil.
Andoza:Baghlan ProvinceAndoza:Districts of Baghlan

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* LCCN: no2007052576
* VIAF: 131727830
* en:WorldCat Identities (VIAF orqali): 131727830

 |
**Suvogʻriq**, suauru, tripanosomozlar — tuya, ot, eshak, xachir va boshqa uy hayvonlari hamda yovvoyi hayvonlarda uchraydigan surunkali invazion kasallik. Kasallikni Trupanosoma turkumiga mansub sodda xivchinlilar qoʻzgʻatadi, asosan, Oʻrta Osiyoda tarqalgan. Suv havzalari bor joylarda (shuning uchun S. deb atalgan) qon soʻruvchi hasharotlar (chivin va soʻna) orqali kasal hayvonlardan yuqadi. Inkubatsiya davri 12—20 kun. Tripanosomalar hayvon qonining zardobi (plazmasi)da parazitlik qiladi va oʻzidan zaharli modda (tripanotoksin) chiqarib, organizmning hamma aʼzolarini, birinchi navbatda, nerv sistemasini zaharlaydi. Kasal hayvonning tana harorati koʻtarilib, nerv tugunchalari kattalashadi, ozadi, kamqonlik paydo boʻladi, koʻzi va terisi zararlanadi, koʻpincha oʻladi.

Davolash: qonga (venaga) naganin, antritsid, samorin, berinil va boshqa antigelmentiklar yuboriladi.

Oldini olish: qon soʻruvchi hasharotlar yoʻq qilinadi, sogʻlom hayvonlar qoniga antigelmintiklar yuboriladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Suxorojnya** — Ryazan viloyati Miloslavskiy tumanidagi qishloq. Kochurovskiy qishloq aholi punkti tarkibiga kiradi.

Geografiyasi
------------

Qishloq Ryazan viloyatining janubi-gʻarbiy qismida, oʻrmon-dasht zonasida, Markaziy Rossiya togʻlari ichida, Rojni daryosining chap qirgʻogʻida, tuman maʼmuriy markazi Miloslavskiy shahar tipidagi aholi punktidan (toʻgʻri yurganda) janubi-gʻarbda taxminan 10 kilometr masofada joylashgan. Mutlaq balandligi dengiz sathidan 194 metr.

### Iqlimi

Iqlimi moʻtadil kontinental, yozi iliq va qishi oʻrtacha sovuq qorli. Oʻrtacha yillik havo harorati 4,4 °C. Eng sovuq oyning (yanvar) oʻrtacha havo harorati −10,4 °C (mutlaq maksimal −40 °C); eng issiq oy (iyul) — 19,4 °C (mutlaq maksimal — 39 °C). Ayozsiz davr taxminan 135-155 kun davom etadi. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 548 mm, shundan 363 mm aprel va oktabr oylariga toʻgʻri keladi. Qor qoplami 120-147 kun saqlanib qoladi.

### Vaqt zonasi

Suxorojnya qishlogʻi, butun Ryazan viloyati kabi, MSK vaqt zonasida (Moskva vaqti) joylashgan. Amaldagi vaqtning UTC dan farqi +3:00 ni tashkil qiladi.

Aholisi
-------

### Milliy tarkibi

2002-yilgi aholini roʻyxatga olish natijalariga koʻra, ruslar aholining milliy tarkibidagi 7 kishining 100 foizini tashkil etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Prikaz Ministerstva prirodnix resursov Rossiyskoy Federatsii ot 28 marta 2007 g. № 68 „Ob utverjdenii Perechnya lesorastitelnix zon i lesnix rayonov Rossiyskoy Federatsii"
2. ↑  „Podkidyshevo" (en).  GeoNames.
3. ↑  „Схема территориального планирования Милославского муниципального района Рязанской области".  Федеральная государственная информационная система территориального планирования (ФГИС ТП).

[*sayt ishlamaydi*]
4. ↑  *Коряков Ю. Б.* „База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»".
**Mavrak** (*Salvia*) — labguldoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻtlar va yarim butalar turkumi. 500 turi bor. Oʻzbekistonda 16 turi uchraydi. Shundan yarim buta boʻlgan dorivor M. ekib oʻstiriladi; boʻyi 50 sm. Barglari choʻziq yoki keng nashtarsimon, uzun bandli (poyaning yuqori qismidagisi bandsiz), qarama-qarshi joylashgan. Gullari koʻk, binafsha, poya shoxlarining uchida soxta toʻpgul hosil qiladi. Bargida va gulida 2,5% gacha efir moyi, shuningdek, oshlovchi va boshqa moddalar bor. Oʻzbekistonning togʻ yon bagʻirlarida, adir va bogʻlarda oʻsadigan muskat M.ning boʻyi 1 m. Barglari yirik, tuxumsimon, uzun bandli, tarkibida 1,03% gacha efir moylari, S vitamini, flavonoidlar, oshlovchi va boshqa moddalar, urugʻida 31 % gacha moy bor. Bargi xalq tabobatida quvvatlantiruvchi, ovqat hazm qildiruvchi dori sifatida hamda yurak va buyrak kasalliklarini davolashda qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Mavritaniyaning janubi-markazidagi Tidjikja shahri
**Mavritaniyada turizm** — bu mamlakat iqtisodiyotining tarmoqlaridan biridir.

Mavritaniyada bir nechta sayyohlik joylari mavjud boʻlib, mamlakat transport infratuzilmasining yomon ahvoli sababli ularni koʻrib chiqish qiyin. Mavritaniyaga sayyohlarni yirik shaharlardan tashqari (Nuakshot, Nuadibu), Saxara savdosi bilan bogʻliq koʻplab joylar oʻziga jalb qiladi: oʻrta asrlarga oid Kumbi-Sale aholi punkti, Audagost savdo shahri xarobalari, ksar Uadan, YuNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan Ualata, Shingetti, Tishit, shuningdek, tabiiy yodgorliklar: Rishat strukturasi („Afrikaning koʻzi"), Bank-d’Argen va Diavaling milliy bogʻlari shular jumlasidandir.

Baʼzi sayyohlar uchun haqiqiy pasport va viza boʻlishi talab etiladi. Viza talabi faqat, Fransiya va Italiya fuqarolariga, Arab Ligasi mamlakatlari fuqarolariga va Afrikadagi sobiq Fransiya hududlari fuqarolariga taalluqli emas. Sariq isitma va vaboga qarshi emlash tavsiya etiladi. Sayyohlarni Atar (Almoravid qirolligining qadimiy poytaxti) va Shingetti (Shingetti sobori masjidi) jalb qiladi.

1999-yilda turizm Mavritaniyaga 28 million AQSH dollariga yaqin daromad keltirgan. AQSH hukumatining 2002-yilgi hisob-kitoblari holatiga koʻra, Nuadibuda qolishning kunlik narxi 57 dollarni,Nuakshotda qolish narxi esa kuniga taxminan 95 dollarni tashkil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Mauritania - Tourism, travel, and recreation" (en). 7-avgust 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-dekabr 2011-yil.
Nuakshotdagi markaziy masjid
**Mavritaniyadagi din** — bu mamlakat xalqlariga xos boʻlgan diniy eʼtiqodlar toʻplami.  Mavritaniya aholisining 99,2% musulmonlar.

Islom
-----

Mavritaniyada islom VIII-asrda tarqala boshlagan.  XI asrga kelib islom Mavritaniyada hukmron dinga aylandi.  Mavritaniyada Islom anʼanaviy Afrika eʼtiqodlarining baʼzi xususiyatlarini oʻzlashtirgan.  Shunday qilib, Mavritaniyadagi musulmonlar koʻplab ruhlar va gʻayritabiiy mavjudotlarni hurmat qilishadi va shu bilan birga Allohni yagona Xudo deb bilishadi.  Bu ruhlar Mavritaniya islomlashganidan keyin jinlarga aylantirildi, ammo ular hali ham Mavritaniya musulmonlarining diniy hayotida muhim oʻrin egallaydi.  Islom diniga 3 million 338 ming mavritaniyalik eʼtiqod qiladi, bu esa ushbu mamlakat aholisining 99,2 foizini tashkil qiladi.  Ularning aksariyati molikiy mazhabidagi sunniylardir.  So‘fiylik tariqatlari vakillari bilan bir qatorda Ahmadiylar. Mamlakatda 8000 ta masjid bor.

Xristianlik
-----------

Birinchi katolik ruhoniylari 1930 yilda Mavritaniyada paydo boʻlgan, ular harbiy ruhoniylar boʻlgan va birinchi missioner faqat 1958 yilda paydo boʻlgan.  1965 yil 18 dekabrda Nuakchott katolik yeparxiyasi tashkil etildi.  Mavritaniyadagi Rim-katolik cherkovi jahon katolik cherkovining bir qismidir.  Mavritaniyada yashovchi katoliklar soni taxminan 4-5 ming kishini tashkil etadi, ularning aksariyati Yevropa va Gʻarbiy Afrikadan kelgan chet elliklardir.  Mavritaniyada bitta katolik yeparxiyasi, 6 ta cherkov mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  „Table: Muslim Population by Country".
2. ↑  „Islam, Youth and Modernity in the Gambia".
3. ↑  „Мечети Мавритании".
4. ↑  „La Mauritanie". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-dekabr 2022-yil.
5. ↑  „Nouakchott".
**Mavluda Hakimovna Norinova** (1949.15.4, Yangiqoʻrgʻon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Andijon pedagogika institutini tu-gatgan (1972). 1972-yildan Yangiqoʻrgʻon tumanidagi 54-maktabda oʻqituvchi, 1973-yildan 81-maktabda oʻquv boʻlim mudiri, 1984—2000-yillarda Chortoq tumanidagi 27-maktabda direktor. Ish faoliyati davomida noanʼanaviy dars usullarini qoʻllagan, pedagogik-psixologik tadqiqot materiallarini amali-yotga toʻliq joriy qilishga erishgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mavretaniya** (lot. Mauretania) — Shim.-Gʻarbiy Afrikadagi (hozirgi Gʻarbiy Jazoir va Sharqiy Marokash) tarixiy viloyat. Miloddan avvalgi 2-ming yillik oxirlarida finikiyaliklar tomonidan egallangan. Shuning uchun M.ning hamma shaharlari nomi puniycha (finikiylarning lot. nomi). Miloddan avvalgi 3-asrda M.ning katta qismi Karfagen qoʻl ostida; miloddan avvalgi 146 yildan Rim taʼsir doirasida. M. hududi milodiy 45 yilda Rim tomonidan bosib olingan va 2 viloyatga ajratilgan: gʻarbda — Tingitan M.si va sharkda — Sezar Mavretaniya

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |