recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
„Neptun va Triton" — bu italiyalik meʼmor va haykaltarosh Jovanni Lorenzo Bernini tomonidan yaratilgan XVII asr haykali. Londondagi Viktoriya va Albert muzeyida namoyish etilgan. Haykal ustida ishlash 1620-yildan 1624-yilgacha boʻlgan. Marmardan oʻyilgan, balandligi 182 sm ga yetadi.

Haykal dastlab kardinal Peretti Montalto tomonidan Rimdagi villasining orqa hovlisini bezatgan favvora sifatida ishlatilgan. 1786-yilda haykalni Tomas Jenkins sotib oldi, shu yili undan ingliz rassomi Ser Djoshua Reynolds sotib oldi. 1792-yilda Reynolds vafotidan keyin uni Charlz Pelham sotib oldi, u 1906-yilda haykalni Chelsi uyiga koʻchirdi. Keyinchalik uning avlodlari haykalni Linkolnshir shtatidagi Boklsbi parkdagi qishloq uyiga koʻchirishdi, shundan soʻng 1950-yilda muzey sotib oldi.

Haykaltaroshlik sahnasi Vergilning Eneida-dan olingan. Neptun Eneyning xavfsiz oʻtishini taʼminlash uchun dengizni tinchlantiradi. Neptunning oʻgʻli Triton gorndan signal beradi. Dastlab Triton shoxidan suv oqimi urildi. Shunga oʻxshash mexanizm Rimdagi Piazza Barberinining Triton favvorasida ham ishlatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *European Sculpture at the Victoria and Albert Museum*. Paul Williamson Editor, 1996 — 132 bet.
**Nurota astragali** — Samarqand va Navoiy viloyatlari Nurota togʻ tizmasida uchrovchi oʻsimlik. Ikki urugʻpallalilar sinfi Burchoqdoshlar oilasi, astragal turkumiga mansub koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga endemik tur sifatida kiritilgan.

Botanik tavsifi
---------------

Hayotiy shakli koʻp yillik. Ildizi oʻq ildiz tizimiga ega. Poyasi sershox va yogʻon, uzunligi 8-15 sm, ustki tomoni siyrak, xurpaygan tuk bilan qoplangan, tuklari vaqt o‘tgandan keyin toʻkilib ketadi. Barglarining soni 4—6 juft, yuqori qismi toʻmtoqroq, shakli teskari yuraksimon, uzunligi 1-2 sm, koʻproq poyaning yuqori qismida joylashadi. Gullari ikki uyli, changchili va urugʻchili gullar alohida oʻsimliklarda hosil boʻladi. Gulpopugi siyrak, 5-10 gulli. Gultojibargi och sariq rangli. Yakka-yakka holda oʻsadi. Mevasi ko‘pchilik burchoqdoshlarniki singari dukkak meva, uzunligi 10—20 mm, bir tomon uchi oʻtkir, usti siyrak, xurpaygan tuk bilan qoplangan. Urug‘i quloqsimon shaklda, ikki tomondan siqilgan, uzunligi 5 mm, sirti silliq, rangi toʻq jigarrang. Iyun oyida gullab, mevasi iyulda pishadi. Urug‘i orqali jinsiy yoʻl koʻpayadi.

Tarqalishi va oʻsish joylari
----------------------------

Samarqand va Navoiy viloyatlari: Nurota togʻlarining Oqtogʻ tizmasida tarqalgan. Koʻproq togʻlarning oʻrta va pastki qismlarida, toshli yonbagʻirlar va qoyalarda oʻsadi. Kamayib ketish sababi aniqlanmagan. Chorva mollarini koʻplab boqilishi natijasida oʻsish hududi kamaygan degan taxminlar bor. Oʻsimlik Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Astragalus nuratensis".
2. ↑  *O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobi I qism*, 2019 — 362 bet.
**Fisher shternbergiyasi** (lotincha: *Sternbergia fischeriana*) — chuchmomadoshlar oilasi, shternbergiya turkumiga mansub, bir urugʻpallali, piyozchali, koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga yoʻqolib borayotgan, endemik tur sifatida kiritilgan. Qashqadaryo viloyati, Hisor tizmasi, Kitob, Shahrisabz shaharlari atrofida, Oqsuv soyi havzasida tarqalgan.

Tavsifi
-------

Balandligi 10 sm gacha yetadigan, koʻp yillik, piyozboshli oʻt oʻsimlik. Quyosh nurlari yetarli boʻlganda yaxshi oʻsadi. Poyasi qisqa, yapasqi, yashil rangda. Barglari 4-8 ta, oddiy, bandsiz, ketma-ket joylashgan, yuzasi tuksiz, qalami yoki lansetsimon shaklda. Gullari yakka, ikki jinsli, aktinomorf, 8-20 mm uzunlikdagi gulbandda joylashgan. Gulqoʻrgʻoni olti aʼzoli, qoʻshilmagan. Gultojibarglari erkin, yorqin sariq rangda. Gulkosachabarglari erkin biroz choʻziqroq shaklda. Gullari xushboʻy hidga ega. Hasharotlar yordamida changlanadi. Mevasi — quruq koʻsak meva. Urug‘i yumaloq shaklda. Bahor oylarining boshida piyozchasidan unib chiqib barg hosil qiladi. Mart oyida gullab, aprelda mevasi pishib yetiladi. Urugʻi va piyozchasidan koʻpayadi.

Tarqalishi va oʻsish sharoiti
-----------------------------

Tabiatda kam uchraydigan endemik tur. Qashqadaryo viloyati, Shahrisabz, Kitob shaharlarida, Hisor tizmasiga kiruvchi togʻlarda va Oqsuv soyi havzalarida tarqalgan. Togʻoldi yonbagʻirlaridagi unumdor tuproqli yerlada oʻsadi. Oʻsimlik oʻsuvchi yerlarning qishloq xoʻjaligida foydalanish uchun oʻzlashtirilishi, chorva mollarning koʻplab boqilishi, gullarining terib olinishi natijasida tur areali qisqarib ketgan. Oʻsimlikni madaniylashtirish uchun Oʻzbekiston RespublikasiFanlarakademiyasi bogʻida tadqiqot olib borilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Штернбергия Фишера- Sternbergia fischeriana - Описание таксона - Плантариум". 12-may 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-aprel 2015-yil.
2. ↑  *O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobi I jild*, 2019.
**Murod Muhammedovich Muhammedov** (1949-yil 21-oktyabr, Samarqand, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik iqtisodchi olim, iqtisodiyot fanlari doktori (1992), professor (1996).

Biografiyasi
------------

Murod Muhammedov 1949-yil 21-oktyabr Samarqad shahrida tugʻilgan. 1967—1971-yillarda Samarqand Kooperativ institutida tahsil olgan. Murod Muhammedov Samarqand Kooperativ instituti partiya tashkilotining kotibi (1989—1991), kafedra mudiri (1985—1986; 2005—2007; 2008—2012), institutning imiy ishlar boʻyicha prorektori (1992—1993), ilmiy va oʻquv ishlari boʻyicha prorektori (1993—1994), institut rektori (1994—1998), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi mintaqaviy kompleks tadqiqotlar instituti ijtimoiy fanlar boʻlimining mudiri (1998—2005), institut integratsiya va innovatsiya markazining direktori (2007—2008) lavozimida ishlagan. Hozirda Samarqand iqtisodiyot va servis instituti „Iqtisodiyot nazariyasi" kafedrasi professori. 

### Ilmiy faoliyati

Murod Muhammedov 1975—1978-yillarda Ukrainaning Lvov shahridagi Savdo-iqtisod instituti aspiranturasida, 1989—1992-yillarda Moskva kooperativ instituti doktoranturasida oʻqigan. 1979-yilda Kiyevda nomzodlik, 1992-yilda Moskvada doktorlik dissertasisiyani himoya qilgan. 1992-yilda iqtisodiyot fanlari doktori ilmiy darjasini, 1996-yilda professor ilmiy unvonini olgan. Bir qancha darsliklar, jumladan, „Iqtisodiyot nazariyasi" (oʻzb va rus tillarida),
„Mikroiqtisodiyot-2", „Oʻzbekistonning mehnat bozori: bandlik va ishsizlikning mintaqaviy muammolari", „Yoshlar mehnat bozorida", „Qishloqda ish bilan taʼminlash: muammolar va yechimlar", „Agrar islohotlar va aholini ish bilan taʼminlash", „Qishloq xoʻjaligi: daromadlar va moddiy ragʻbatlantirish", „Xizmat koʻrsatish sohasi va turizmni rivojlantirishning nazariy asoslari", „Norasmiy bandlik: sabablari, oqibatlari va kamaytirish yoʻllari", „Oʻzbekiston iqtisodiyotining tarixi: Amir Temur davridan to hozirgi kunga qadar" (oʻzbek, rus va ingliz tillarida) kitoblari hamda 500 ga yaqin maqolalar muallifi.

Mukofolari
----------

* „Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi" medali (1970);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 30 yilligi" koʻkrak nishoni (2016).

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 1-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2022 — 342 bet.
2. 1 2  „Murod Muhammedovich Muhammedov".
3. ↑  „Редкий знаток экономики" (21-oktabr 2019-yil).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
NAVSTAR GPS sunʼiy yoʻldosh navigatsiyasining faza boshqaruviga ega signalini tashuvchi modellashtirilgan signal
**Fazali modulyatsiya** — modulyatsiyaning bir turi boʻlib, unda tashuvchi toʻlqinning fazasi axborot signaliga mutanosib ravishda oʻzgaradi. Fazaviy modulyatsiyalangan signal {\displaystyle s(t)} quyidagi koʻrinishga ega:

{\displaystyle s(t)=A\cos[2\pi f\_{c}t+ku\_{m}(t)]},
bu yerda — {\displaystyle A} signal amplitudasi; {\displaystyle u\_{m}(t)} — modulyatsiya qiluvchi axborot signali; {\displaystyle k} — doimiy; {\displaystyle f\_{c}} — tashuvchi signal chastotasi; {\displaystyle t} — vaqtni anglatadi.

Axborot signali diskret boʻlsa, *fazaviy* *manipulyatsiya* haqida gapirish mumkin. Agar maʼlumot fazaning oʻzida emas, balki ketma-ketlikda qoʻshni signallarning fazalariga uzatilsa, *nisbiy faza manipulyatsiyasi* (RPK) amalga oshadi. Egallangan chastota hududini qisqartirish uchun manipulyatsiya toʻrtburchak bilan emas, balki tekislangan impuls bilan, masalan, qoʻngʻiroq shaklidagi, koʻtarilgan kosinus va boshqalar bilan amalga oshirilishi mumkin, ammo bu holatda ham manipulyatsiya haqida soʻq yuritiladi.

Xususiyatlari boʻyicha fazali modulyatsiya chastotali modulyatsiyaga yaqin. Sinusoidal modulyatsiya qiluvchi (axborot) signal holatida chastota va fazali modulyatsiya natijalari bir xil boʻladi.

Fazali modulyatsiya usullari (manipulyatsiya)
---------------------------------------------

* Tebranish chizigʻining hajmini oʻzgartirish orqali tashuvchi signal fazasini oʻzgartirish.
* Tashuvchi signal generatorlarini almashtirish orqali tashuvchi signal fazasini oʻzgartirish.
* Tashuvchi signal kanallarini almashtirish orqali tashuvchi signalning fazasini oʻzgartirish. Bunday holatda, har bir kanalda signal bir xil generatordan, lekin maʼlum bir faza almashinuvlari bilan birga olinadi.
* Tashuvchi signalning kvardrat fazali modulyatsiyasi.
* Tashuvchi signalning chastotasini oʻzgartirish orqali hosil qilingan fazali modulyatsiya.
* Fazali siljish sxemalarini ishlatmasdan va tebranish chizigʻining reaktiv parametrlarini oʻzgartirmagan holda fazali manipulyatsiya signalining raqamli sintezi.

 Ikkilik fazali demodulyatsiya signallarining ostillogrammasi

Yana qarang
-----------

* Amplituda modulyatsiyasi
* Modulyatsiya

Manbalar
--------

1. ↑  *A.P. Kuznesov, A.P. Kurulev, M.P Batura*. Teoriya elektricheskix sepey. — Minsk, 2015. — S. 413

Havolalar
---------

* Burchak modulyatsiyasi bilan signallar. Chastota (FM) va faza (PM) modulyatsiyasi
* Burchak modulyatsiyasi bilan signallar spektri
**Terek** (gruzincha: *თერგი*, osetin: Терк ; chechencha: *Терк*; kum. *Терек-сув*, nog. *Терк сув*) — Shimoliy Kavkazdagi daryo. Uzunligi 623 km. Havzasining maydoni 43,2 ming km². Katta Kavkazning shim. yon bagridan boshlanadi; quyiroqda, Daryal darasida Yon tizmani kesib oʻtadi. Togʻlardan chiqqandan soʻng pasttekislik boʻylab oqib, Kaspiy dengiziga delta (maydoni 4000 km²) qosil qilib quyiladi. Kor, yomgʻir, sizot suvlaridan toʻyinadi. Qish mavsumida qisqa vaqt muzlaydi. Suvi sugʻorishga sarflanadi. Asosiy irmoklari: chapda — Ardon, Urux, Malka (Baksan bilan birga); oʻngda — Sunja. Mozdok shahridan yuqorirokda Terekdan Terek Kuma kanali boshlanadi. Togʻli qismida Terek va uning irmoklaridan elektr energiyasi olish uchun Baksan GES, Gizeldon GES va boshqa qurilgan. Daryo baliqqa boy. Terek vodiysidan Gruziya Harbiy yoʻlining bir qismi oʻtadi. Terek boʻyida Mozdok, Kizlyar (deltasida) sh.lari joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Karasaev A. T. Matsiev A. G. — Russko-chechenskiy slovar — 1978

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Gruziyadagi daryolar |
| --- |
|  |
| Qora dengiz havzasi | 
* Abasha
* Bzipi
* Chorokhi
	+ Acharistsqali
* Enguri
* Khobi
	+ Chanistsqali
* Kodori
	+ Sakeni
* Natanebi
	+ Choloki
	+ Ochkhamuri
* Psou
* Rioni
	+ Qvirila
	+ Tekhuri
	+ Tskhenistsqali
* Supsa
	+ Bakhvistsqali
 |
|  |
| Kaspiy dengizi havzasi | 
* Andi Koysu
* Mtkvari †
	+ Liakhvi
	+ Aragvi
	+ Iori
	+ Alazani
	+ Ksani
	+ Algeti
	+ Khrami
* Tergi ‡
 |

 |
**Azim Sharipov** (1881-yil, Buxoro — ?) — Buxoro jadidlari vakili, Buxoro Xalq Sovet Respublikasi Adliya Noziri, Buxoro okrugi shariat qozisi boʻlgan.

Azim Sharipov 1881-yilda Buxoro amirligi poytaxti Buxoro shahrida ziyoli oilada tugʻilgan. Otasi Sharifjon maxsum Buxoro madrasalarida mudarrislik qilgan, soatsozlik kasbini ham egallagan. Azim Sharipov madrasada Aminjon Ziyovuddinov bilan birga tahsil oladi. Ular birgalikda Buxoro taraqqiyparvarlari qatoriga qoʻshiladilar.
A.Sharipov Buxoroda amirlik tuzumi barham topgandan soʻng, 1920—1921-yillarda Buxoro Xalq Sovet Respublikasi Adliya nozirligida kutubxona boshligʻi, 1921-yildan 1922-yilgacha Buxoro shahar sud tizimi boshqarmasida rahbar vazifasida faoliyat yuritadi. 1922-yildan 1923-yilgacha BXSR Adliya noziri oʻrinbosari boʻlgan. 1923-yildan 1924-yilgacha Adliya Noziri vazifasida ishlaydi. Buxoro Xalq Sovet Respublikasi tugatilgandan soʻng Qozilar kengashiga aʼzolikka qabul qilinib, 1925-yildan 1927-yilgacha Buxoro okrugi shariat qozisi mansabiga koʻtariladi. 1928-yilda Toshkentga koʻchib boradi. Azim Sharipovning uyida jadid maʼrifatparvaridan Oxunjon Abdusaid, Muhiddin Mahzum, Aminjon Ziyovuddinov tez-tez mehmon boʻlishgan.

OʻzSSR NKVD huzuridagi „uchlik"ning (1937-yilda Oʻz NKVD huzuridagi „uchlik" tarkibi: raisi — Apresyan, aʼzolari — Segizbayev, Sheyndlin, kotibi — Baronenko boʻlgan. 1938-yilda „uchlik" tarkibi raisi — Apresyan, aʼzolari — Yusupov, Sheyndlin, kotibi — Baronenko boʻlgan). 1937-yil 5-noyabrdagi qarori bilan nemis razvedkasi agenti bilan aloqa oʻrnatganlikda ayblanib, 10 yil muddatga mehnat lageriga hukm qilingan. Uni ayblashdagi asosiy eʼtibor doʻsti A.Ziyovuddinovning Germaniyada oʻqib kelgan shifokor oʻgʻli Bаhovuddin Аminjonovga borib taqaladi. Yaʼni B. Aminjonov bilan 1927-yildan buyon uchrashib yurgan, muntazam ravishda Sovet Ittifoqiga qarshi gʻoyalarni targʻib qilgan degan ayblovlar qoʻllanadi. Jazo muddati 1937-yil 14-iyuldan hisoblangan.
1990-yilning 28-fevralida boʻlib oʻtgan OʻzSSR prokraturasining qarori bilan Azim Sharipov aybsizligi isbotlandi va nomi toʻla oqlandi.

Manbalar
--------

1. ↑  B.Hasanov*. Tarixning noma'lum sahifalari (7-kitob)*. Toshkent 2018 — 4 bet. ISBN 978-9943-4964-4-6.
2. ↑  Rustambek Shamsutdinov*. Qatag'on qurbonlari (2-kitob)*. Toshkent: Sharq nashriyoti 2007 — 459 bet. ISBN 978-9943-00-240.
**Abu Muslumtepa (Abo Muslumtepa)** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti, Navoiy viloyati Qiziltepa tumani hududida joylashgan qadimgi qal’a qoldiqlari. Arxeologiya yodgorligi. Obyektning bunyod etilgan davri to‘liq aniqlanmagan. Buyuk ipak yo‘li Buxoro vohasida Abu Muslumtepa orqali Karmanaga o‘tgan.

Tarixi
------

Abu Muslumtepa Qiziltepa tumani markazidan 12 km shimolda, "Qalayn-Azizon" mahalla fuqarolar yigʻini, Qalayn-Azizon shaharchasi hududida joylashgan. U Kampir devor tizimidagi nihoyatda kuchli qal’a bo‘lib, uning avvalgi nomi boshqa bo‘lgan. Arab xalifaligining sharqiy qismi — Movarounnahr va Xurosonda umaviylarga qarshi ko‘tarilgan harakat rahbari, siyosiy arbob Abo Muslim (718—755) ning Movoraunnahrdagi hukmronligi 750—755-yillarga to‘g‘ri keladi. Qal’a esa miloddan avvalgi I asrga oid hisoblanadi.

Qal’a ikki qismdan iborat bo‘lgan. Birinchi qism soqchilar xizmati va turmushi uchun mo‘ljallangan ark. Ikkinchi qismda arkka tutashib ketgan katta shahar mavjud bo‘lgan. A.Y. Yakubovskiy fikricha qal’a o‘z faoliyatining ilk davrlarida faqat mudofaa ishlari bilan cheklanib qolmagan. Bu yerda cho‘l xalqlari bilan savdo-sotiq olib borilgan.

Abu Muslim qal’asi nafaqat kichik mavze, balki Buxoro vohasi uchun strategik ahamiyatga ega bo‘lgan. Ana shu yerdan Zarafshon daryosining o‘ng qirg‘ogidan Abu Muslim kanalidan tashqari yana to‘rtta shoh ariq boshlanadi. Yana daryo o‘zani ham bor. Buxoro vohasining taqdiri aynan shu yerdan taqsimlanadigan suvga bogliq bo‘lgan.

Qal’a sharqiy janubida Abu Muslim qabristoni bo‘lib, unda ikkita yirik sag‘ana bor. Birining uzunligi 16 metr, ikkinchisi 12 metr. Birinchisi Abu Muslimga, ikkinchisi polvon Ahmadga tegishli deb hisoblanadi.

Hozirgi holati
--------------

Abu Muslumtepa Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Usmonli armanlari** Usmonlilar imperiyasi tarkibidagi muhim etnik aholi qatlami edi. Imperiyadagi armanlar asosan arman pravoslav cherkovi yoki arman katolik cherkoviga tegishli edi. Ular 19-asrdagi Tanzimot islohotlari barcha Usmonli fuqarolarini qonun oldida tenglashtirmaguncha arman millatining bir qismi edi. Armanlar imperiyadagi muhim ozchilik qatlam edi. Ular Usmonli sanoati va savdosida hal qiluvchi rol oʻynagan va arman jamoalari imperiyaning deyarli barcha yirik shaharlarida mavjud edi. Ularning muhim ahamiyatiga qaramay, armanlar, ayniqsa, 19-asr ikkinchi yarmidan boshlab, Usmonli hukumatining kuchli taʼqibiga uchragan va bu taʼqiblar armanlar genotsidi bilan yakunlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Bloxham, Donald*. The Great Game of Genocide: Imperialism, Nationalism, and the Destruction of the Ottoman Armenians* (en). Oxford University Press, 2005 — 8-9 bet. ISBN 978-0-19-927356-0.
2. ↑  Bloxham, Donald*. The Great Game of Genocide: Imperialism, Nationalism, and the Destruction of the Ottoman Armenians* (en). Oxford University Press, 2005 — 8-9 bet. ISBN 978-0-19-927356-0.
**Koʻragon** (moʻgʻulcha — kuyov) — Chingizxon xonadoniga mansub malikalarga uylangan shaxslarga berilgan unvon. Tarixiy manbalarga qaraganda, Chingizxonning otasi Yasugay bahodir oʻgʻliga sovchi boʻlib Daychechenning huzuriga borganda, u "Mayli qizimni beray, sen esa oʻgʻlingni "kuyov" (gurgen-kurgen) qilib tashlab oʻzing ketaber", deydi. Yasugay bahodir 9 yoshli oʻgʻli Chingiz — Temuchinni Daychechen xonadonida "kuyov" qilib qoldirgan. Chingizxon va uning avlodlari qizlariga uylangan qator shaxslar K. unvonini olganligi bilan faxrlanib yurganlar. K. Movarounnahrda moʻgʻullar istilosidan soʻng isteʼmolda boʻlgan. Amir Temur va Temuriylar davrida bu unvon kishi ismiga qoʻshib aytilgan. Jumladan, Amir Temurning o'zi ham K. unvoniga ega bo'lib, Amir Temur 1370-yili Amir Husaynni yenggach uning haramida bo'lgan Qozonxon ibn Yasavurning qizi Saroymulk xonimga uylanishi natijasida K. unvoniga ega chiqadi. Bu unvonga erishishi ham Amir Tamur uchun o'z hokimiyati legitimligi uchun asos bo'lib xizmat qiladi. Shu bilan birga 1397-yili Amir Temur Mo'g'uliston xoni Xizrxo'jaxonning qizi sanalmish Tavakkul(Tukal) xonimga uylanadi. Natijada ikki karra K. unvoniga ega chiqadi. Bu holat Islom olamida huddi Usmon ibn Affon r.a ning "Zunnurayn" unvoniga ega chiqishi kabi holatning yana bir ko'rinishi edi. Shuningdek, Temuriy hukmdorlardan Mirzo Ulugʻbek, Mironshoh Mirzo, Abu Said Mirzo va boshqalar K. unvoniga ega bo'lishgan. Temuriylar zarb etgan tangalarda ham "K." unvoni bitilgan. K. unvoniga ega amirning boshqa amirlarga qaraganda imtiyozlari katta boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Йаздий, Шарафуддун Aли. Зафарнома / / Сўз боши, табдил, изоҳлар ва кўрсаткичлар муаллифи ва нашрга тайёрловчилар: А. Аҳмад, Ҳ. Бобобеков: 
Масъул муҳаррир Б. Эшпўлатов. Нашрлар ва матбаачилар 
гуруҳи: И. Шоғуломов ва бошқалар// Т.: Шарқ, 1997. — 384 б.*.
2. ↑  *Низомиддин Шомий. Зафарнома // форс тилидан таржимон - Ю. Ҳакимжонов, масьул муҳаррир - А. Ўринбоев // Т.:ЎЗБЕКИСТОН. 1996 й. 223б*.
3. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tarixga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yulashkontepa (Yoʻlashqontepa)**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: X—XVI asrlar. Surxondaryo viloyatining Uzun tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Mehnat" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Surxondaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Alin**  **(reabilitatsiya markazi)**— Isroilning Quddus shahrida joylashgan bolalar va oʻsmirlar uchun reabilitatsiya markazi. Isroilning eng qadimiy shifoxonalaridan biri hisoblanadi.

Joylashuvi
----------

Ushbu noyob muassasa Quddusning Kiryat Yuvel tumanida joylashgan. Bugungi kunda bu muassasaga dunyoning turli joylaridan bemorlar hamda sayyohlar tashrif buyurishmoqda.

Ushbu shifoxonada turli jarohatlar, kuyishlar, teraktlar va boshqa sabablarga koʻra nogiron boʻlib qolgan bolalar reabilitatsiya qilinadi. Noxush hodisaga uchragan bolalar reabilitatsiya markaziga olib kelingach ular bilan maxsus shifokorlar shugʻullanishadi.

Shifoxona xodimlari
-------------------

Shifoxona xodimlar tarkibiga shifokorlar, hamshiralar, psixologlar, kichik va oʻrts tibbiyot xodimlari kiradi.

Shifoxona tarkibida 6 oylikdan 3 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun maxsus kunduzgi maktabgacha taʼlim markazi, bolalar bogʻchalari, maktabdan keyingi integratsiya dasturlari va maktab sinf xonalari mavjud.

Tarixi
------

Shifoxonaga 1932-yilda AQShda tugʻilgan ortoped G. Keller tomonidan asos solingan.

1971-yilda Malkolm va Doroti Woldenbergning xayriya pullari evaziga yangi bino qurilib foydalanishga topshirilgan.

Moliyalashtirilishi
-------------------

1999-yildan beri har yili, *"Mehr gʻildiraklari"* deb nomlangan xayriya velopoygasi oʻtkaziladi. Ushbu aksiya davomida markazda bolalar uchun pul yigʻish ishlari olib boriladi. Veolpoygada marafon uzunligi 480 km boʻlib, 5 kun davomida oʻtkaziladi. Marafon turli yoʻnalishlarni oʻz ichiga oladi. Xususan: Off-Road, On-Road, On-Road Challenge va Touring shular jumlasidandur. Bu Isroildagi eng yirik xayriya sport tadbirlaridan biri hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  ALYN Hospital Departments Retrieved 2010-02-22
2. ↑  ALYN Hospital History, Retrieved 2010-02-21
3. ↑  *Taking the Chai Road: Local cyclists bike for days to raise money for ALYN Hospital in Israel* Wayback Machine saytida arxivlandi (2012-03-29). in *New Jersey Jewish Standard*
**The Bukharian Times** — Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi Buxoro yahudiy jamiyatining haftalik obuna gazetasi.

Gazeta 1996-yilda jamoat arbobi, Buxoro yahudiylari kongressi prezidenti Boris Kandov tomonidan tashkil etilgan boʻlib, uning faoliyati dunyoning koʻplab mamlakatlarida, jumladan, Oʻzbekiston va Tojikistonda xalqaro eʼtirofga sazovor boʻlgan. Gazeta bosh ofisi Nyu-York shtati (AQSh) Queens shahrining Forest Hills tumanidagi Buxoro yahudiylari kongressining bosh binosida joylashgan. Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi buxorolik yahudiylar jamoasining asosiy qismi Kvinsda istiqomat qiladi. Buxorolik yahudiylarning aksariyati 1980-yillarning boshidan AQShga ko‘chib kelgan. 1980-yillarning oxiri va 1990-yillarning boshlarida ularning AQSh, Isroil va boshqa mamlakatlarga oqimi keskin oshdi  .

Tavsifi
-------

Materialning asosiy qismi rus tilida nashr etiladi. Shuningdek, yahudiy, tojik, oʻzbek va ingliz tillarida alohida rukn va boʻlimlar mavjud. „The Bukharian Times" gazetasi Buxoro yahudiylarning avlodlari orasida tobora kamayib borayotgan yahudiylarning ona tilida: yahudiy hamda tojik tilida materiallar chop etuvchi dunyodagi kamyob gazetalardan biri. Gazeta mavzusi universaldir. Iqtisodiyot, siyosat, tarix, din, tillar, madaniyat va boshqa sohalarga oid materiallar va yangiliklarni nashr etadi. Tahririyatda 20 ga yaqin odam ishlaydi, ularning aksariyati ilmiy darajaga ega. Bosh muharrir hozirda asli samarqandlik Rafael Nektalovdir. The *Bukharian Times gazetasining* umumiy tiraji 2016-yil yanvar holatiga koʻra 10 000 tani tashkil qilgan. Gazeta nafaqat buxorolik yahudiylar jamoasi, balki sobiq SSSRdan kelgan boshqa rusiyzabon muhojirlar orasida ham mashhur.

Manbalar
--------

1. ↑  „Репортаж узбекской службы Voice of America о газете The Bukharian Times (январь 2016)". 14-dekabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-oktabr 2017-yil.
2. ↑  „The Bukharian Times о Самарканде". 1-fevral 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-yanvar 2016-yil.
3. ↑  „The Bukharian Times принимает гостей". 1-fevral 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-yanvar 2016-yil.
4. ↑  „Репортаж узбекской службы Voice of America о газете The Bukharian Times (январь 2016)". 14-dekabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-oktabr 2017-yil.
5. ↑  „The Bukharian Times о Самарканде". 1-fevral 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-yanvar 2016-yil.
6. ↑  „The Bukharian Times принимает гостей". 1-fevral 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-yanvar 2016-yil.

Havolalar
---------

* Gazetaning rasmiy sayti: bukhariantimes.org
* „Amerika Ovozi" Oʻzbek xizmatining The Bukharian Times gazetasidagi reportaji (2016-yil yanvar)
* Samarqand haqida Bukharian Times
* Bukharian Times mehmonlarni kutib oladi
* Bukharian Times ASIA-ISRAEL jahon portalida[*sayt ishlamaydi*]
**Otauli (Rahimjon Otayev)** — Oʻzbekiston davlat mustaqilligi yillarida faol ijod qilayotgan taniqli adib, tarjimon, publitsist va munaqqid. U 1949-yilda Chimkent viloyatining Turkiston tumanidagi Chipon qishlogʻida tugʻilgan. 1973-yilda hozirgi Oʻzbekiston Milliy universitetining filologiya fakultetini tamomlagan. Oʻrta maktabda oʻqituvchi, Oʻzbekiston Xalq taʼlimi vazirligida uslubchi, Respublika Matbuot va axborot agentligida maslahatchi muharrir boʻlib ishlagan. 1983-yildan buyon Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida xizmat qiladi.

Otaulining „Osmon to'la yulduzlar" falsafiy essesi, „Surnay navolari" qissalar va turkum badialar toʻplami, „Tilsim (Turkiston dostoni)", „Elchi (Afandi o'lmaydigan bo'ldi)", „Ulus (Forobiyning do'sti)", „Zamona zayli" nasriy dostonlari nashr etilgan. Gazeta-jurnallarda yozuvchining koʻpgina qissalari, hikoyalari, badialari, publitsistik va adabiy-tanqidiy maqolalari eʼlon qilingan. Eron adibi Muhammad Ali Jamolzodaning „Sho’robod" asarini, Fozil Iskandarning „Quyonlar va bo'g'ma ilonlar" falsafiy ertagini — rus tilidan, Muxtor Magʻavinning „Tiriklik qo'shig'i" va Abish Kekilboevning „Poygato'riq" qissalarini — qozoq tilidan, Toʻlepbergen Qaipbergenov va Ollonazar Abdievning bir qator asarlarini — qoraqalpoq tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Yozuvchi 1984-yilda Eng jumboq tuyg'u publitsistik maqolasi uchun „Sharq yulduzi" jurnalining yillik mukofoti, 1995-yilda „Tilsim (Turkiston dostoni)" asari uchun Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasining Alp Jamol mukofotiga sazovor boʻlgan. 2000-yilda "Shuhrat" medali bilan taqdirlangan.

Havolalar
---------

* Otauli asarlaridan parchalar
* Otauli avtobiografiyasi
* Otauli haqida

Internetdagi elektron kutubxonalarda
------------------------------------

* OʻzLib kutubxonasi
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Luson (maʼnolari).

**Luson** — Filippin arxipelagidagi eng katta orol, Tinch okeanda. Maydoni 105,6 ming km². Relyefi, asosan, oʻrtacha balandlikdagi tog, eng baland joyi 2934 m (Pulog togʻi) va sohilboʻyi tekisliklaridan iborat. Gʻarbiy va jan. qirgʻoqlari parchalangan, qulay qoʻltiq va buxta koʻp. Harakatdagi vulkanlar bor. Foydali qazilmalardan oltin, xromit, temir va mis rudalari uchraydi. Iklimi subekvatorial, mussonli. Yiliga 3000 mm gacha yoshn yogʻadi. Tez-tez tayfunlar bulib turadi. Togʻlari doim yashil subekvatorial urmonlar bilan qoplangan, tekisliklarda savannalar uchraydi. 10 dan ortiq milliy park tashkil etilgan. Sohil qismi va vodiylarda aholi zich joylashgan. Qishloq xoʻjaligi ekinlaridan sholi, makkajoʻxori, tamaki, qand lavlagi ekiladi. Kokos palmasi oʻstiriladi. L.da Keson-Siti, Manila shaharlari, AQShning yirik harbiy bazalari joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Piktogrammalar** (象形字 [xiàngxíngzì]) tasviriy rasmlar bilan yaratilgan iyerogliflar hisoblanadi. Hozirgi kunda ular iyerogliflarning unchalik katta bo‘lmagan qismini tashkil qiladi. Undagi muhim jihati shundaki, hodisa, o‘simlik yoki odam aniq holicha tasvirlanadi, ortiqcha detallarga to‘xtalib o‘tilmaydi.

Qadimgi „**tog‘**" **山** piktogrammasi, masalan, tog‘ning umumiy ko‘rinishini, uchta narsalar bilan shartli ravishda tasvirlagan. „**Daraxt**" **木** piktogrammasi shoxlar, daraxtning tanasi va ildizning ko‘rinishida tasvirlangan. „**Odam**" **人** iyeroglifi odamning yon tomonlama turgandagi sxematiklashgan tasvirida namoyon bo‘ladi. „**Olov**" **火** iyeroglifining ilk ko‘rinishi „**tog**‘" piktogrammasiga o‘xshash bo‘lib, ulardan birida tog‘ning cho‘qqilari ikkinchisida olov uchqunlari tasvirlangan. „**Daryo**" **河流** piktogrammasi tizilib oqayotgan suvni tasvirlagan. Qo‘l tasviri shartli bo‘lib, u barmoqalarning sonini tasvirlamagan.

Alohida iyerogliflar guruhi paydo bo‘ldi. Ular *ko‘rsatuvchi* yoki *belgi* iyerogliflari deb nomlanib, unda geometrik tuzilish yordamida u yoki bu tushunchalar beriladi. „**Past**" **下** va „**tepa**" **上** iyerogliflari predmetning gorizont chizig‘idan tepa yoki pastdagi o‘rnini ifodalaydi. „**Oraliq**" **间** iyeroglifi kamonning o‘rtasidagi o‘q bilan birgalikdagi tasviriga asoslangan hisoblanadi.

Shu tariqa Xitoyda predmet shakli ifodasiga asoslangan yozuvning sodda sistemasi shakllandi. Umumiy hisobda alohida belgilar ajralib chiqdi va ikki yuzga yaqin piktogramma iyerogliflari muomalada qoldi.

Yana qara
---------

* Piktografiya

Manbalar
--------

1. ↑  „arxiv nusxasi". 6-dekabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-dekabr 2022-yil.

Adabiyotlar
-----------

```
胡朴安著. 文字学常识. – 北京,; "中华书局", 2010. 62 页.
```

1. ↑  *Молоткова, Ю. В.* „Методика обучения китайскому иероглифическому письму" (2017). 6-dekabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-dekabr 2022-yil.
**Yekaterina Andreevna Fetisova** (tugʻ. 3-yanvar 2003-yil, Fargʻona, Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston) — badiiy gimnastika boʻyicha oʻzbek sportchisi, Oʻzbekiston sport ustasi, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi. III Yozgi oʻsmirlar Olimpiada oʻyinlari va XXXII Yozgi Olimpiada oʻyinlari ishtirokchisi.

Martaba
-------

Yekaterina gimnastika bilan 2008-yilda Fargʻonada shugʻullana boshlagan.

2018-yili Kuala Lumpurda (Malayziya) badiiy gimnastika boʻyicha oʻsmirlar oʻrtasida oʻtkazilgan Osiyo chempionatida u koʻpkurash bahslarida oltin medalni qoʻlga kiritdi. Oʻzbekiston kubogida Yekaterina koʻpkurashda yakkalik bahslarida bronza, lenta bilan mashq bajarishda oltin, halqa bilan kumush medalni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili u Buenos Ayresda (Argentina) boʻlib oʻtgan yozgi oʻsmirlar Olimpiya oʻyinlarida shaxsiy koʻpkurashda qatnashdi, ammo muvaffaqiyatsiz ishtirok etdi va saralashda atigi 20-oʻrinni egalladi.

2019-yilda Pattayada (Tailand) badiiy gimnastika boʻyicha boʻlib oʻtgan Osiyo chempionatida u koʻpkurashda umumjamoa hisobida oltin, halqa bilan mashq bajarish boʻyicha bronza medalini qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili Oʻzbekiston chempionatida koʻpkurashda yakkalik bahslarida bronza, halqa va tayoq bilan mashq bajarishda bronza, toʻp bilan mashq bajarishda oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Toshkentda oʻtkazilgan badiiy gimnastika boʻyicha Osiyo chempionatida Fetisova koʻpkurashda yakkalik bahslarida bronza, toʻp bilan urilganda esa oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2021-yil 5-avgust kuni Sabina Tashkenbaeva COVID-19 infeksiyasiga chalingani va Olimpiadada qatnasha olmasligi maʼlum boʻldi. Sabinaning litsenziyasi shaxsiy edi, u 2021-yilgi jahon chempionatida uni muvaffaqiyatli qoʻlga kiritdi. Gimnastikachining litsenziyasi nominal boʻlganligi sababli, u oʻsha mamlakatning boshqa sportchisiga oʻtkazilmagan, lekin FIG qoidalariga koʻra, uni zaxira roʻyxatida birinchi boʻlgan sportchi oladi (roʻyxat natijalar asosida tuzilgan 2019-yilgi jahon chempionati). Litsenziyaga ega boʻlmagan gimnastikachilar roʻyxatida Oʻzbekiston vakili Yekaterina Fetisova ham birinchi boʻldi. Shu tariqa, Fetisova Tokioda Tashkenbaevaning oʻrnini egallaydi.

U yozgi Olimpiya oʻyinlarida unchalik ishonchli ishtirok etmadi va 75,500 ball toʻpladi, saralashda 24-oʻrinni egalladi va finalga chiqa olmadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „FETISOVA Ekaterina - FIG Athlete Profile". *www.gymnastics.sport*. Qaraldi: 5-avgust 2021-yil.
2. ↑  „Wayback Machine". *web.archive.org* (23-oktabr 2018-yil). 23-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-avgust 2021-yil.
3. ↑  „Гимнастки Узбекистана завоевали 13 медалей на ЧА в Таиланде" (ru-UZ). *Газета.uz* (25-iyun 2019-yil). Qaraldi: 5-avgust 2021-yil.
4. ↑  „Фетисова Екатерина" (ru). *gimnastika.pro*. Qaraldi: 5-avgust 2021-yil.
5. ↑  „Сабина Ташкенбаева не выступит в Токио" (ru). *gimnastika.pro*. Qaraldi: 6-avgust 2021-yil.
6. ↑  „Rhythmic Gymnastics - Qualification - Rotation 4 Results" (en-us). *..*. Qaraldi: 6-avgust 2021-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
**Uzbekistan GTL** — Oʻzbekiston janubida joylashgan yirik gaz sanoati korxonalaridan biri. „Oʻzbekneftgaz" milliy xolding kompaniyasi tarkibiga kiruvchi unitar shoʻba korxona. Qashqadaryo viloyatining Gʻuzor tumanidagi Shoʻrtan shaharchasida joylashgan.

Tarixi
------

2009-yil Loyiha doirasida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining birinchi Farmoni qabul qilindi va „Uzbekistan GTL" MCHJ korxonasi tashkil etildi. 2012-yil 23-iyul kuni Zavod qurilishi uchun poydevor qoʻyildi va loyihaning „Oltin Yoʻl GTL" savdo belgisi taqdimoti boʻlib oʻtdi. 2014-yilga kelib Qashqadaryo viloyatida zavodning qurilish maydonini tayyorlash ishlari boshlab yuborildi. 2018-yil 27-avgust birinchi Fisher-Tropsh reaktorining pastki qismi zavodning texnologik zonasida poydevorga oʻrnatiladi. 2020-yil yanvar-iyul oylarida Qurilish-montaj ishlarining faol bosqichi boshlandi. Mart oyida GTL zavodining temir yoʻl infratuzilma ob’ektlari qurilishi boshlandi. Dekabr oyida zavodning markaziy boshqarish paneli va asbobsozlik va boshqarish tizimi uchun siqilgan havo ishlab chiqarish qurilmasi ishga tushirildi.

2021-yilning 25-dekabr kuni Qashqadaryo viloyatiga tashrif buyurgan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti „Uzbekistan GTL" zavodining ochilish marosimida boʻldi.

2022-yil 23-sentyabr kuni AQShda neft-gaz va kimyo sanoati sohasi boʻyicha boʻlib oʻtgan tanlovida „2022 Platts Global Energy Awards" mukofotiga sazovor boʻldi.

Umumiy maʼlumotlar
------------------

Zavodning umumiy maydoni 135 gektar maydonni egallab, zavodda toʻrt turdagi yoqilgʻilar ishlab chiqariladi (aviakerosin, siqilgan gaz, dizel, nafta). „Uzbekistan GTL" dunyodagi eng yirik 5 ta zavodlardan biri hisoblanadi (qolgan 4 tasi Qatar, Nigeriya, JAR va Malayziyada barpo etilgan).

Hamkorlik
---------

Loyiha doirasida Sasol, Petronas va „Oʻzbekneftgaz" kompaniyalari bilan hamkorlik qilinmoqda.  Har bir sherik qoʻshma korxonada teng ulushga ega boʻladi.

GTL stipendiya dasturi
----------------------

„Uzbekistan GTL" kompaniyasi har yili bakalavriat va magistratura talabalari uchun stipendiya tanlovini eʼlon qilib kelmoqda. „GTL stipendiyalar dasturi" tanlovida Oliy taʼlim muassasalarning texnika yoʻnalishida tahsil olayotgan 3−4 bosqich bakalavr, 1−2 bosqich magistratura talabalari qatnashishlari mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „Uzbekistan GTL tarixi".
2. ↑  „"Uzbekistan GTL" zavodi ishga tushirildi, yana bir korxonaga tamal toshi qo‘yildi".
3. ↑  „O‘zbekneftgaz»: «Uzbekistan GTL» zavodi dunyoning eng nufuzli «S&P Global Energy Awards» mukofoti g‘olibi bo‘ldi".
4. ↑  
„Sasol signs Uzbekistan GTL pact". NHST Media Group (15-iyul 2009-yil). Qaraldi: 18-iyul 2009-yil.
5. 1 2  
Izundu, Uchenna (2009-07-17). "Sasol to establish GTL plant in Uzbekistan". *Oil & Gas Journal* (PennWell Corporation) **107**.. Qaraldi: 2009-07-18.
6. ↑  „"Sasol" kompaniyasi "Uzbekistan GTL" zavodi uchun yangi avlod katalizatorlarini yetkazib beradi".
7. ↑  „Uzbekistan GTL talabalar uchun stipendiya tanlovini e’lon qildi".
**Fonadhoo** (Dhivehi : potenthoo) — Maldiv orollaridagi Laamu atolidagi poytaxt orol.

Orolda uchta qishloq bor: Barasil (eng shimolda), Medhuava (oʻrtada) va Kurigam (eng janubda). 2013-yilda orol aholisi 2000 ga yaqin edi.

Tarix
-----

Fonadhoo va uning odamlari tarixining aksariyati (geologik va xulq-atvori) qayd etilmagan. Orol Gaamathee Rah — marjon togʻida hosil boʻlgan orol hisoblanadi, bir tomoni koʻrfazga (Etherevari) va boshqa tomoni ochiq dengizga (Fuhtaru-Huvadhoo Kandu) qaragan. Orol boy madaniyatga ega va Maldiv orollari tarixi bilan juda bogʻliq deb ishoniladi. Orolning muhim tarixiy joylariga Eski Juma masjidi, bir nechta himoyalangan qabrlar (Magbara) va orolning koʻp joylaridagi eski masjidlar va qabristonlar kiradi.

Geografiya
----------

Orol — mamlakat poytaxti Maledan 258.97 km (161 mi; 140 nmi) janubda. Laamu atollining maʼmuriy poytaxti boʻlib, atmosferasi juda koʻp oʻsimliklar bilan jonli hisoplanadi.

Demografiya
-----------

Aholining oʻsishi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 2006 | 1 762 | —     |
| 2014 | 2 101 | +19.2% |

Iqtisodiyot
-----------

Aksariyat odamlar davlat xizmatchilari yoki Kadhdhu ichki aeroportida yoki Maandhu baliqchilik majmuasida ishlaydi. Baʼzilari kichik fermerlar, boshqalari esa yakka tartibdagi tadbirkorlar. Hozirgi vaqtda va soʻnggi oʻn yillikdan beri ochiq dengiz baliq ovlash kemalari mavjud emas. Bir nechta qayiq egalari kichik rif baliq ovlash qayiqlari va ikkita qayiq bilan Malega va undan yuklarni olib ketishadi. Orolning aholi jon boshiga daromadi past, ammo uning sekin rivojlanishiga hissa qoʻshadigan muntazam daromad oqimi mavjud.

Taʼlim
------

Bodu Madxarusa davridan boshlab orolda 1 dan 12 gacha boʻlgan sinflarni oʻz ichiga olgan davlat maktabi mavjud. Yana ikkita maktabgacha taʼlim muassasasi (Medhuavada „arafa" maktabgacha taʼlim muassasasi va Barasildagi „Barru" maktabgacha taʼlim muassasasi) mavjud. Orolda oʻrtacha taʼlim darajasi juda kam, magistrlar va fanlar doktori yoʻq.

Transport
---------

Orol Gan oroli va Kadhdhuga yoʻl orqali bogʻlangan.

Taniqli odamlar
---------------

Fonadhuning muhim shaxslaridan biri Finivaagedan Abdul Karim Kaleyfaanu. U Dhaarul Igama (dạrạlạ̉qạmۃ) talabalarining birinchi guruhidan edi. U 48 yil hukumatda xizmat qildi. Bu davrda u 37 yil davomida Bodu Katheebu (orol boshligʻi) sifatida chin dildan xizmat qildi. 2004-yil 31-iyulda vafot etganida, u davlat nafaqaxoʻri boʻlib, Atollar maʼmuriyati vazirligida (hozirgi Ichki ishlar vazirligi) Raajjethereyge Khaassa Eheetheriyaa (orollarning maxsus elchisi) lavozimini egallab turgan edi. *Faithoora* jurnali uchun turli janrdagi maqolalar va bir nechta sheʼrlar yozib, Maldiv orollari adabiyotiga hissa qoʻshgan. Uning koʻpgina asarlari nashr etilmagan. U Aminath Ahmad (Aimina Manike) bilan turmush qurgan, 7 farzandi va 13 nabirasi bor.

Manbalar
--------

1. ↑  „Coordinate Distance Calculator". *Boulter.com*. Qaraldi: 8-avgust 2018-yil.
2. ↑  *Maldives Post-Tsunami Environmental Assessment*. UNEP, 2005 — 69 bet. ISBN 9789280725797. OCLC 968476613.
Andoza:Islands of the Maldives
**Malcolm X** yoki **Al-Haj Malik ash-Shabazz** (arabcha: الحج مالك الشباز) — afro-amerikalik dindor yetakchi va qoratanlilar huquqi himoyachisi. Malcolm X 1925-yil 19-may kuni Nebraska shtatining Omaha shahrida dunyoga kelgan. U oʻz tarafdorlari orasida Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi qora tanli aholi huquqlarining himoyachisi sifatida tanilgan.

Aytishlaricha, olti yoshida Malcolm Xning otasi oq tanlilar tomonidan oʻldirilgan. Yetti yil oʻtgach, Malcolmning onasi psixiatrik shifoxonaga yotqizildi, shundan soʻng bola homiylik ostidagi oilada qoldi. Yigirma yoshida u oʻgʻrilikda ayblanib, qamoqda o‘tirganida diniy-millatchi afro-amerikalik „Nation of Islam" tashkilotiga aʼzo boʻldi va 1952-yilda ozodlikka chiqqach, uning yetakchilaridan biriga aylandi. 1964-yil mart oyida Malcolm „Nation of Islam" tashkiloti va uning yetakchisi Ilyos Muhammadning faoliyatidan hafsalasi pir boʻldi va natijada tashkilot va uning taʼlimotlaridan voz kechdi. Tez orada u sunniy Islomni qabul qildi va Afrika va Yaqin Sharqqa sayohat qildi. Shtatlarga qaytib, Malcolm X „Islom masjidi" korporatsiyasini tuzishga kirishdi. U 1965-yil 21-fevral kuni Nyu Yorkda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Watson, Clarence; Akhtar, Salman „Ideology and Identity: Malcolm X",*. The African American Experience: Psychoanalytic Perspectives*. Lanham, Maryland: Jason Aronson, 2012 — 120 bet. ISBN 978-0-7657-0835-9.
**Sergey Vitaliyovich Suxarev** (**Suxarev** manbalarining bir qismiga koʻra) (1962-yil 24-avgust, Mariysk ASSR) — himoyachi sifatida oʻynagan sovet va ukrainalik futbolchi. U birinchi navbatda SSSR va Ukraina chempionatlarida 300 dan ortiq oʻyin oʻtkazgan Ohtirka shahri Naftovik uchun oʻyinlari bilan tanilgan, shuningdek, Ternopilning „Niva" va Lutskning „Volin" jamoalari oliy ligasidagi oʻyinlari bilan ham mashhur boʻlgan.

Klub faoliyati
--------------

Sergey Suxarev Mariysk ASSRda tugʻilgan va Qozogʻistonning Chimkent shahridagi Davlat universitetida futbol oʻynagan. Futbolchi 1981-yilda ikkinchi Ittifoq ligasida oʻynagan mahalliy „Meliorator" jamoasida ustalar jamoasida oʻynay boshlagan. 1986-yilda Sergey Suxarev Oʻzbekistonning ikkinchi liga jamoasi Zarafshon oʻyinchisiga aylandi. O‘zbekiston terma jamoasi safida esa klubning asosiy himoyachilaridan biriga aylanib, 4 yil davomida SSSR chempionatlarida 157 ta o‘yin o‘tkazdi. 1990-yilda Suxarev Ukrainaning ikkinchi liga klubi Ohtirka shahridan „Naftovyk" oʻyinchisiga aylandi va u darhol klubning asosiy himoyachilaridan biriga aylandi. Biroq, jamoa yuqori divizionda muvaffaqiyatsiz oʻynadi va Ukrainaning ikkinchi chempionatidan boshlab Sergey Suxarev birinchi ligada jamoa tarkibida oʻynadi.

Oxtir jamoasi darhol yuqori divizionga qayta olmadi va 1994 yilda „Naftovik"ning sobiq murabbiyi Valeriy Dushkovning taklifiga binoan u oliy liga jamoasiga oʻtdi (Ternopildan „Nyvy"). Biroq Suxarev jamoada atigi bir mavsum oʻynadi va oliy liganing boshqa klubiga oʻtdi (Lutsk „Volin"). Ammo allaqachon tajribali himoyachi jamoada bor-yoʻgʻi olti oy oʻynadi, shu vaqt ichida u Ukraina chempionatida 17 ta oʻyin oʻtkazdi va „Naftovik"ga qaytdi. Oxtirka jamoasida Suxarev 1999-yilda professional faoliyatining oxirigacha oʻynagan va klub uchun SSSR va Ukraina chempionatlarida jami 304 ta oʻyin oʻtkazgan. Yana bir necha yil futbolchi „Naftovik-2" uchun Ukraina havaskorlar chempionatida oʻynadi, shundan soʻng u futbol maydonlarida oʻz chiqishlarini yakunladi.

Muvaffaqiyat
------------

* Ikkinchi liga jamoalari oʻrtasida Ukraina SSR chempioni: 1991-yil
* Birinchi liga jamoalari oʻrtasidagi Ukraina chempionatining bronza medali sovrindori: 1992—1993

Manbalar
--------

1. ↑  Офіційний сайт ФК «Нафтовик-Укрнафта»
2. ↑  Ігор Біскуп: Про який футбол мова, коли люди випускали на поле вірменина-шашличника?
3. ↑  ФК «Волинь» — Статистика

Havolalar
---------

* Profil FootballFacts.ru saytida
* Profіl futbolіsta na saytі *ukr-football.org.ua*
**Umed Habibulloyev** (1978-yil 12-noyabr) — tojikistonlik futbolchi, himoyachi ampulasida oʻynaydi. Tojikiston terma jamoasi tarkibida maydonga tushgan.

Biografiyasi
------------

### Klubdagi faoliyati

Umed 1996-yilda "Sitora" klubida professional futbolchilik faoliyatini boshlagan. Futbolchi klub tarkibida Tojikiston chempionati doirasida 11ta o‘yin o‘tkazgan. 1998-yilda Varzob jamoasiga ko'chib o'tgan va jamoa tarkibida uch yil davomida muvaffaqiyatli oʻyinlar oʻtkazgan. 2001-yilda Umed Qozog'istonning "Jetisu" klubi bilan shartnoma imzolagan. Habibulloyev ikki yil mobaynida Qozog'iston chempionatida harakat qilgan. Birinchi mavsumda u "Jetisu" tarkibida 23 ta o'yin o'tkazgan va Qozog'istonning oliy ligasida 2 ta gol urishga muvaffaq boʻlgan, ammo mavsum oxirida futbolchi jamoa bilan birinchi ligaga tushib ketgan. Birinchi ligada ham Umed klub bilan bir mavsum o'tkazgan. 2003-yildan 2005-yilgacha u navbatma-navbat Vetnam va O'zbekistonning Shoʻrtan klublarida o'ynagan, biroq keyinchalik faoliyatini vaqtincha to'xtatgan. 2008-yilda katta futbolga qaytgan va bir necha yil Tojikistonning "Xo'jand" va "Istiqlol" jamoalari tarkibida to'p surgan. U 2012-yilda futboldagi faoliyatini butunlay yakunlagan.

### Terma jamoadagi faoliyati

Umed Tojikiston terma jamoasidagi debyutini 2004-yil 10-iyunda 2006-yilgi Jahon chempionati saralashi doirasida Suriya terma jamoasiga qarshi bahda o'tkazgan va o'yinda toʻliq 90 daqiqa maydonda harakat qilgan.

Habibullayev terma jamoadagi ikkinchi va oxirgi o'yinini oradan 7 yil o'tib, 2011-yilning 6-sentyabrida KXDR terma jamoasiga qarshi bahsda oʻtkazgan va bu oʻyinda ham maydonda toʻliq 90 daqiqa harakat qilgan.

Yutuqlari
---------

**"Varzob"**

* Tojikiston chempioni *(3):* 1998, 1999, 2000
* Tojikiston kubogi sohibi *(2):* 1998, 1999

**"Xo'jand"**

* Tojikiston kubogi sohibi: 2008-yil

**"Istiqlol"**

* Tojikiston chempioni *(2):* 2010, 2011
* Tojikiston kubogi sohibi: 2010-yil

Shahsiy hayoti
--------------

O‘g‘li Siyovush (2002-yilda tugʻilgan.) ham futbolchilik yoʻlini tanlagan. 2019-yildan boshlab u CSKA Moskva yoshlar jamoasi va 17 yoshgacha bo'lgan Rossiya terma jamoasi o'yinchisi xisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/211237".
2. ↑  „https://www.national-football-teams.com/player/6539.html".
**Sabohat Azimjonova** (1922-yil dekabr, Toshkent - 2001-yil, 26.4.) — sharqshunos olima, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademigi (2000), tarix fanlari doktori (1969). 

Toshkent pedagogika institutini tamomlagan (1942). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik institutida katta ilmiy xodim (1949), institut direktori (1950– 77), boʻlim boshligʻi (1977—1995), yetakchi ilmiy xodim (1995-yildan). Asosiy ilmiy ishlari Boburning Qobul va Hindistondagi faoliyati, Oʻrta Osiyo xalqlarining oʻrta asrlarda qoʻshni xorijiy mamlakatlar bilan oʻzaro siyosiy va iqtisodiy munosa-batlariga bagʻishlangan. 

Asarlari Eron, Afgʻoniston, Hindiston, Fransiyada chop etilgan. Boburning qizi Gulbadan begimning „Humoyunnoma"sini fors tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilib, Toshkentda (1959, 1977) va fransuz tilida Parijda, (1996) nashr ettirgan. A. bir qator xalqaro ilmiy kongresslarda ilmiy ma’ruzalar qilgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti (1989), Javoharla’l Neru xalqaro mukofoti (1993) laureati.

Asarlari
========

* K istorii Fergani vtoroy polovini XV veka, T. 1957;
* Boburning Hindiston devoni, T. 1966;
* Gosudarstvo Babura v Kabule i v Indii, M. 1977.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |