**Edinburg shartnomasi** (shuningdek **, Leyt shartnomasi** deb ham ataladi) 1560-yil 5-iyulda Angliya qirolichasi Yelizaveta I komissarlari bilan Shotlandiya jamoat lordlari roziligi bilan qirol Frensis II ning fransuz vakillari oʻrtasida tuzilgan shartnomadir. Fransiyaning (Shotlandiya qirolichasi Meri eri) Leitni qamal qilishni rasman yakunlash va Fransiya bilan Auld ittifoqini yangi Angliya-Shotlandiya kelishuvi bilan almashtirish, shu bilan birga Kato-Kambresis shartnomasi bilan kelishilgan Angliya va Fransiya oʻrtasidagi tinchlikni saqlab qolish uchun tuzilgan.

Shotlandiyadagi fransuz va ingliz qoʻshinlari
---------------------------------------------

Shotlandiyadagi Guise Meri hukmronligi fransuz qoʻshinlari tomonidan qoʻllab-quvvatlandi. Shotlandiya protestantlari islohot inqirozida uning hukmronligiga qarshi chiqdilar. Keyingi Leytni qamal qilish paytida fransuz qoʻshinlari port va Leit shahrini ingliz va shotland protestant kuchlariga qarshi mustahkamladilar. Ingliz armiyasi Shotlandiyaga jamoat lordlari tomonidan tuzilgan Bervik shartnomasiga binoan taklif qilingan. Shartnoma 1560-yil 6-iyulda Guise Meri vafotidan bir oy oʻtgach tuzilgan. Leit, Inchkeith va Dunbar qal’asidagi istehkomlar tegishli tarzda olib tashlandi va fransuz garnizonlari Shotlandiyani tark etdi. Muhokama qilingan boshqa shartlar Shotlandiya qirolichasi Meri tomonidan ingliz va fransuz geraldikasidan birgalikda foydalanish edi.

Qamalda qatnashgan artilleriya qal’asi qoldiqlari 2006-yilda Edinburgdagi Pilrig bogʻida topilgan va Leith Linksda ikkita qurol oʻrni koʻrish mumkin.

Shartnoma shartlari
-------------------

 Shotlandiya qirolichasi Meri, Fransiya va Angliyaning qirollik tamgʻasi
Vakillar Valensiya yepiskopi Jan de Monlyuk va Fransiyadan Sharl de la Roshfuko, Sieur de Randan, Uilyam Sesil va Kenterberi va York dekani Nikolas Votton edi. Fransuz deputatlariga oʻz qoʻshinlarini olib chiqish masalasini Sent-Endryu arxiyepiskopi , Auchnoullik Jon Bellenden va Uilyam Meytlend bilan jamoat vakillari sifatida muhokama qilish huquqi berildi. Fransiya delegatsiyasiga, shuningdek, Meri of Guise saroyining ayollari bilan uchrashish va ularga tasalli berishga ruxsat berildi. Muzokaralar davomida harbiy harakatlar toʻxtatilishi 17-iyun dushanba kuni kechki vaqtda Edinburg qal’asidan ikkita toʻp oʻqlari bilan belgilandi.

Fransiya va Angliya oʻrtasida barcha quruqlik va dengiz kuchlarini Shotlandiyadan olib chiqishga kelishib oldilar. Meri va fransiyalik Frensis II oʻzlarining geraldikasida Angliya va Irlandiyaning qurollari va belgilaridan foydalanmasliklari kerak. Meri va Frensis 1560-yil 6-iyulda Shotlandiya zodagonlari va xalqi tomonidan berilgan vakilliklarni bajaradi.

Ratifikatsiya
-------------

 Shotlandiya va Fransiya qirolichasi Maryamning qirollik tamgʻasi (kelishuvdan keyingi)
Ushbu shartnoma shartlari vaqti-vaqti bilan 1560-yil avgust oyida yigʻilgan va Shotlandiyada protestant cherkovini oʻrnatishga harakat qilgan Reformatsiya parlamentining hujjatlari bilan qoʻshilib ketgan. Biroq, 1567-yilgacha boʻlgan davrda Shotlandiyaning hukmronlik qilgan monarxi Meri Styuart tomonidan katta bosim boʻlishiga qaramay, shartnoma ratifikatsiya qilinmadi. Shunga qaramay, bu oʻsha paytda fransuz qoʻshinlarining Shotlandiyadan olib chiqib ketilishi va Shotlandiyadagi Rim-katolik cherkovining pasayishiga taʼsir koʻrsatdi.

Meri Shartnomaning ratifikatsiya qilinishini istamagan boʻlishi mumkin, chunki u Fransiyaga qattiq bogʻlangan, uning malikasi boʻlgan. va Jamoa Lordlarini onasi Guiz Merisiga qarshi isyonchilar sifatida koʻrgan. Uning shartnomani ratifikatsiya qilmaganligi rasman Elizabetni Angliya monarxi deb eʼlon qildi, bu Meri oʻzi uchun xohlagan koʻrinish edi. Gouri rejimi 1583-yil aprelda shartnomani ratifikatsiya qilishga harakat qildi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Calendar State Papers Scotland*, vol. 1 (Edinburgh, 1898), p. 444.
2. ↑  *HMC Salisbury Hatfield Manuscripts*, vol. 1 (London, 1883), p. 240.
3. ↑  Herald & Post (newspaper), Scotsman Publications Ltd. Edinburgh. 7 December 2006.
4. ↑  *HMC Salisbury, Hatfield Manuscripts*, vol. 1 (London, 1883), pp. 245-6.
5. ↑  Edmund Lodge, *Illustrations of British History, Biography and Manners*, vol. 1, London (1791), pp. 320-322.
6. ↑  Edmund Lodge, *Illustrations of British History*, vol. 1(1791), pp. 329-336, Cecil and Wotton to Elizabeth, 19 June 1560.
7. ↑  Gordon Donaldson, *A Source Book of Scottish History*, vol. 2 (Thomas Nelson, 1953), pp. 171-172, from *Foedera,* vol. 15, 593-7.
8. ↑  Tom Steel, *Scotland’s Story: A New Perspective* (London: William Collins, 1984), p. 74.

Qoʻshimcha oʻqish uchun
-----------------------

* „Text of Treaty from Haynes (1740), Salisbury-Hatfield Mss".



* *Foedera, conventiones, literae et cujuscunque generis acta publica inter reges Angliae et alios* Rymer:, London, 1713 — 581, 593–593, 601–602 bet.  Texts of the Treaty; pp. 581 French commission; pp. 591-3 Order for the demolition of Leith (French); pp. 593-7 Latin treaty, pp. 601-2 English ratification.
* *Calendar of the State Papers relating to Scotland and Mary Queen of Scots 1547–1603* Bain:. H.M. General Register House Edinburgh, 1898 — 490 bet.