recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zuho namozi** (arab. صَلَاة الضحى, Ṣalāt aḍ-Ḍuḥā) - bomdod va peshin farz namozlari orasidagi ixtiyoriy namoz. Bu namozning vaqti quyosh bir nayza boʻyi koʻtarilganda, ya’ni quyosh chiqqandan taxminan 20 daqiqa keyin boshlanadi. Oxirgi vaqti esa kun tikkaga kelgan vaqtdan bir soat avvalgi vaqtgacha hisoblanadi. Ushbu ikki vaqt oraligʻida Zuho namozini ado etish mumkin. Namoz avvaligi vaqtida oʻqilsa, "Ishroq namozi" deyiladi. Zuho namozi gunohlar uchun magʻfirat soʻrab va Allohning rahmatini tilab oʻqiladi. Abu Zarr roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: "Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: "Sizlarning har bir a’zoingizga sadaqa vojibdir. Har bir tasbihingiz – sadaqa, har bir hamd aytishingiz – sadaqa, har bir tahlilingiz ("La ilaha illalloh", deyishingiz) – sadaqa, har bir takbiringiz – sadaqa, yaxshilikka buyurishingiz – sadaqa, yomonlikdan qaytarishingiz – sadaqa. Endi bularning hammasi uchun ikki rakat zuho namozini oʻqishingiz kifoyadir", – deganlar. Zuho namozi ikki rak’atdan sakkiz rak’atgacha oʻqilishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „The excellence of the duha prayer".  islamicstudies.info. Qaraldi: 26-yanvar 2018-yil.

Yana qarang
-----------

* Duo
* Namoz
**Xorazm qoʻgʻirchoq teatri**, Xorazm viloyat davlat qoʻgʻirchoq teatri – bolalar teatri. 1993 yil Xiva shahrida tashkil boʻlgan.

Teatrning tashkil topishida Sanʼat institutining „qoʻgʻirchoq teatri" boʻlimini bitkazgan maxsus „Xorazm guruhi" bilan birgalikda Ogahiy nomidagi teatr qoshidagi „qoʻgʻirchoq teatri" studiyasi aktyorlari asos boʻldi. Teatr oʻziga xos ijod yoʻli va uslubiga ega boʻlib, zamonga hamnafas spektakllar bilan bir qatorda xalq ertaklari, mumtoz asarlarga ham alohida eʼtibor qaratmoqda, klass konsert, shou tomoshalari bilan tomoshabinni mamnun etmoqda. „Afandi hangomalari" (M. Quryozov) teatrning ilk spektaklidir. Ketmaket „Toʻgʻri va egri", „Sirli sandiq", „Chodir jamol", „Kashmir qoʻshigʻi" (Sh. Rashidov), „Susambil" (M. Krdirov) kabi spektakllar sahnalashtirildi. Teatr ijodkorlari turli mavzularga murojaat etgan holda spektakllarga bolalarni fakat xalollikka, mehnatsevarlikka, oqil va bilimdon, vatanga, xalqiga, otaonasiga muhabbatli boʻlishga undovchi eng muhim tarbiyaviy vosita sifatida qaramoqda. „Tuhmat tosh yorar", „Shohsanam kissasi", „Doʻstlik bogʻi" (S. Kozlov), „Afrika qoʻshigʻi" (D. Saburov), „Tilla tarvuz", „Yangi yil ertagi" (O. Abdullayev), „Qizil tanlilar sardori" (O. Genri), „Oltin baliq" (A. S. Pushkin), „Ishlamagan tishlamaydi" (U. Xoʻjaniyozov), „Tulki hiylasi" (M. Ashurova), „Toʻtixon shou" (klass konsert), „Oʻrmondagi bazm" (shou tomosha) va boshqa teatr sahnasidan oʻrin olgan eng yaxshi asarlardir. Roxila Matniyozova, Yusufboy Yusupov, Umid Dosov, Davron Ismoilov, Farogʻat Saidnazarova va boshqa teatrning yetakchi aktyorlaridir.

Manbalar
--------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zuniseratops** (lotincha: *Zuniseratops*, soʻzma-soʻz: „ Zuni daryosidan shoxli yuz") – Shimoliy Amerikada boʻri davrida (taxminan 94-89 million yil oldin) yashagan marginalosefaliyaliklar va infraorder ceratopsians ornitischi dinozavrlarining bir turiga kiradi. U boshqa taniqli seratopsidlardan 10 million yil oldin yashagan va ularning oila zanjirida muhim boʻgʻin hisoblanadi. Birinchi marta 1998-yilda paleontologlar Duglas G.Volf va Jeyms Kirkland tomonidan tasvirlangan. Hozirda Zuniseratopsning uchta skeletlari maʼlum. Bir tur *Zuniseratops christopheri* tomonidan aniqlangan.

Tavsif
------

 Zuniseratops skeleti
Zuniseratopsning uzunligi 3 dan 3,5 m gacha, sonlari esa 1 m balandlikda boʻlgan. Hayvonning vazni 100 dan 150 kilogrammgacha boʻlib, bu koʻpchilik seratopsidlarga qaraganda ancha yengilroq hisoblanadi. Bosh suyagida xazmozavrlar va ibtidoiy sentrozavrlardagiga oʻxshash yaxshi rivojlangan juft qosh shoxlari bor, ammo Zuniseratopsda burun shoxi yoʻq. Yoshi ortgan sari shohlari ham kattalashadi deb ishonilgan. Koʻkrak qasmozovurga oʻxshab uzun va past, boʻyni esa ingichka va keng boʻlgan. Uning bir nechta katta teshiklar boʻlgan, lekin Protoseratops kabi suyak proektsiyalari yoʻq edi. Umuman olganda, Suniseratops anatomiyasi keyingi seratopsidlarga qaraganda ancha ibtidoiy, lekin Protoseratopsnikiga qaraganda ancha rivojlangan edi.

Suniseratops juda katta shoxlari boʻlgan seratopsialar va keyinchalik massiv seratopsidlar oʻrtasidagi evolyutsion oʻtishni aniqlab bergan. Seratopsiyaliklar dastlab bu turni Shimoliy Amerika qitʼasida paydo boʻlgan degan fikirda boʻlishgan. Birinchi topilgan namunalar bir ildizli tishlarga ega boʻlsa-da (keratopsiyaliklar uchun gʻayrioddiy), keyinchalik fotoalbom ikki ildizli tishlar bilan boyitilgan. Bu shuni koʻrsatadiki, suniseratops tishlari yoshi oʻtkan sari yanada rivojlangan.

Boshqa seratopsiyaliklar singari, Zuniseratopsialar ham oʻtxoʻr va podalar hayvonlari boʻlgan.

Topilma tarixi
--------------

Zuniseratops qoldiqlari 1996-yilda paleontolog Duglas G.Vulfning oʻgʻli 8 yoshli Kristofer Jeyms Vulf tomonidan Nyu-Meksiko shtatining Katron okrugida (Moreno tepalik shakllanishi) topilgan. Topilmada bir nechtasining bosh suyagi va suyaklari aniqlangan. Keyinchalik topilma, Nothronychus ischium suyaklaridan biri va Zuniceratopsning oksipital suyagi boʻlishi mumkin deb tahmin qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  Wolfe, D. G. & Kirkland, J. I. (1998). „Zuniceratops christopheri n. gen. & n. sp. a ceratopsian dinosaur from the Moreno Hill Formation (Cretaceous, Turonian) of west-central New Mexico". Lower and Middle Cretaceous Terrestrial Ecosystems, New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 24: 307—317.
2. ↑  Wolfe, D. G. (2000). New information on the skull of Zuniceratops christopheri, a neoceratopsian dinosaur from the Cretaceous Moreno Hill Formation, New Mexico. pp. 93—94, in S. G. Lucas and A. B. Heckert, eds. Dinosaurs of New Mexico. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin No. 17.
**Sirdaryo teatri**, Olim Xoʻjayev nomidagi Sirdaryo viloyati musiqali drama teatri — oʻzbek teatrlaridan biri. 1974-yil tashkil boʻlgan. Teatr "Muhabbat" (A. Qahhor) spektakli bilan oʻz mavsumini boshlagan (1975). Rixsivoy Orifjonov bosh rejissyor, Gʻofir Hamidullayev rejissyor etib tayinlanganlar. Truppa asosini teatr va rassomlik sanʼati institutini bitirganlar tashkil etdi. Teatr repertuarini belgilashda I. Radun, F. Shamsuddinov, P. Drozdov, R. Orifjonov, R. Hamroyevlarning xizmati katta boʻldi. O. Abdullayeva, Sh. Jumayev, A. Hayitova, 3. Eshmurodova, Sh. Rahmatullayeva, T. Qosimova, R. Hamdamov, M. Odilov va boshqa teatrning dastlabki ijodkorlaridir. 1977-yil teatrga Olim Xoʻjayev nomi berildi. 1984-yil teatr jamoasi yangi binoga koʻchib oʻtdi. Teatr binosi 730 oʻrinli boʻlib, zamonaviy jihozlangan katta va kichik tomosha zallariga ega. 80y.larning oxirlariga kelib jahon dramaturgiyasi bilan birgalikda oʻzbek yozuvchilarining ham asarlari muvaffaqiyatli sahnalashtirildi: "Richard III", "Qirol Lir" (U Shekspir), "Soxta oqsuyak" (J. Molyer), "Chorbogʻdagi hangomalar" (A. Chexov), "Hammom" (V. Mayakovskiy), "Boy ila xizmatchi", "Maysaraning ishi" (Hamza), "Layli va Majnun" (Xurshid), "30 yoshlilar" (M. Boboyev), "Ogʻriq tishlar" (A. Qahhor), "Ayollar faryodi" (J. Maxmudov) va boshqa Keyingi yillar millim sanʼatni barqarorlashtirish, tarixiy voqealar hamda urfodatlar, qishloq hayotini aks ettirish asosiy mavzu boʻlib xizmat qildi. "Maʼmura kampir" (Jan Sarron), "Tentak farishtalar" (Sh. Boshbekov), "Amir Temur" (H. Jovid), "Taroslik yovuz" (A. Nesin), "Toʻy hangomalari" (Sh. Jumayev), "Marvarid taqqan ayol" (K. Avaz), "Alisher Navoiy" (I. Sulton, Uygʻun), "Chet ellik kuyov" (A. Papayan), "Ming bir kecha" (I. Tursunov), "Mehribonlar" (A. Jamol), "Xotinimning uch oshigʻi" (H. Xursandov), "Shum bola" (Gʻ. Gʻulom), "Toʻy" (qarang Muhammadrizo) kabi spektakllar bilan teatr oʻz mavqeini mustahkamladi. A. Yusuvaliyev, O. Abdullayeva, A. Hayitova, Sh. Jumayev, A. Abdullayev, R. Karimov, 3. Eshmurodova, R. Yunusova, N. Oʻrinov, R. Pardayeva, I. Qosimov va boshqa teatrning yetakchi ijodkorlaridir. Badiiy rahbari — Ravshan Rajabov, bosh rejissyor — Gulruh Najidova.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qashqadaryo qoʻgʻirchoq teatri** — Qashqadaryo viloyati davlat qoʻgʻirchoqteatri. 1994-yil 15-martda "Dangasaning holi voy" (rejissyor Sh.Yusupov, rassom V.Akudin) spektakli bilan ochilgan. Teatr Mulla Toʻychi Toshmuhamedov nomidagi Qashqadaryo viloyat musiqali drama teatri binosi ichida, bir qanotidagi zal mazkur teatrga moslashtirilgan (80 oʻrinli). Dastlabki yillarda S.Berdiyev, J.Toshev, D.Karomov, R.Mustafoyeva, X.Sattorov, A.Roʻziyeva, B.Pratov, I.Butunov, A.Sattorovlar ishlagan. Faoliyati davomida teatr "Qopqoq", "Qovoqvoy va qovunlar". "Gʻalamislar qoʻzgʻoloni" (muallifi va rejissyor X. Sattorov), "Chiychiyoyning sarguzashtlari" (Z.Chepovetskiy; Sh.Yusupov), "Quvnoq masxarabozlar" (X.Sattorov; Gʻ.Hamroyev), "Badjahl quyoncha" (M.Suponan; Gʻ.Hamroyev), "Chimildiq" (E.Xushvaqtov; X.Sattorov), "Gʻaroyib mehr", "Ochkoʻz Kachal" (I.Saidalimov; Gʻ.Hamroyev), "Quyosh nuri" (Ye.Popesku; Gʻ. Hamroyev), "Qitirqitir kim boʻldi" (Ye.Chepovetskiy; X.Sattorov), "Meshpolvon" (A.Obidjon; Gʻ.Hamroyev), "Men dahshatli Barmaley" (X.Sattorov; M.Toʻraqulov) kabi spektakllar, bir qator qoʻgʻirchoq konsertlarini sahnalashtirgan. Bolalar ongiga milliy va umuminsoniy qadriyatlar, axloqiy mezonlarni singdirish vazifasini bajaradi. Teatr, maktab, oromgohlar sahnalarida ham tomoshalar koʻrsatadi, katta teatr va Qarshi shahri maydonlarida oʻtkaziladigan bayram va yubiley tadbirlarida qatnashadi. Teatrning shakllanishi va rivojlanishida rejissyor Gʻayrat Hamroyevning xizmatlari katta. Teatrda rejissyor Xolmurod Sattorov, rassom Mirzohid Mamatov, aktyorlardan S.Saidova, A.Xudoyorov, I.Saidolimov, Sh.Toʻxtamishev, I.Qurbonov, O.Mamatov, T.Xudoyberdiyev, F.Beknazarov, N. Husanova, L.Primova va boshqalar yetakchilik qilmoqdalar.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Aymoq** — Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumanida joylashgan qishloq. Qishloq nomi turkiy hamda moʻgʻul tillarining aralashmasi asnosida paydo boʻlgan. Qishloq moʻgʻul istilosidan soʻng vujudga kelgan. Oʻz davrida bu hududda asosan aymoq urugʻining vakillari isteqomat qilgan. Qishloq nomi Zahiriddin Muhammad Bobur qoʻlyozmalarida ham tilga olinadi.

Etimologiyasi
-------------

Mazkur qishloq nomiga asos boʻlgan soʻz turkiy va moʻgʻul tillariga mansub boʻlib, juda qadimiy kalima hisoblanadi. Moʻgʻul tilida *aymag/aymak* soʻzi maʼmuriy-hududiy birlik, qabila maʼnolarini anglatadi. Shu bilan birgalikda, Afgʻonistonda koʻchmanchi tarzda hayot kechiruvchi, eroniylar yerlik aholini aymoq, choraymoq deb ham atashgan.
Zahiriddin Muhammad Boburning „Boburnoma" asarida bu hududda atrok, aymoq, aʼrob, sort, tojik va afgʻon xalqlari isteqomat qilganligi zikr etiladi. Shuningdek, Afgʻonistonda yashaydigan turkiy tilli aholini ham aymoq deb atashadi. Bugungi kunda, Fargʻona va Qashqadaryo hududida yashovchi aymoqlar oʻzlarining asl etnik mansubligini unutib, yerlik aholi bilan aralashib, ular tarkibiga singib ketishgan. Aymoq soʻzining oʻzi qishloq nomi sifatida saqlanib qolingan.
Aymoq soʻzi Movarounnahr, Xurosonda koʻplab maʼnolarni anglatgan. Etnolog olim Balkis Karmishevaning olib borgan tadqiqotlariga koʻra, Qashqadaryo-Surxondaryo hududida, Turkmanistonda sodir etilgan arab istilosiga qadar oʻtgan davrni aymoq zamoni yoki aymoqi deb nomlashgan. Qashqadaryo hududidagi eng qadimiy mahalliy xalqlardan biri ham ayni aymoqlar hisoblanadi. Aymoq qishlogʻiga nom qabila nomi asosida qoʻyilgan. Sababi mazkur urugʻ qadimiy oʻtroq aholining umumiy birlikdagi atalishi ham hisoblangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Qashqadaryo viloyati pochta indekslari". Qaraldi: 2023-yil 2-avgust.
2. ↑  Nafasov, To'ra; Nafasova, Vazira*. 0 ‘ZBEK TILI TOPONIMLARINING 0 ‘QUV IZOHLI LUG‘ATI*. Toshkent: Yangi asr avlodi, 2007-yil — 11 bet. ISBN 978-9943-08-126-0.
3. ↑  Nafasov, To'ra*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 40 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.

Havolalar
---------

* Qashqadaryo viloyati statistika boshqarmasi[*sayt ishlamaydi*]
**Samarqand qoʻgʻirchoq teatri**, Asror Joʻrayev nomidagi Samarqand viloyat qoʻgʻirchoq t yeatri — bolalar teatri. 1978-yil 1 sentabrda Gʻayratiyning "Ali kichkina" spektakli bilan ochilgan. Teatr jamoasi teatr va rassomlik sanʼati intini tugatgan 18 nafar yoshlardan tashkil topdi. Yangi teatrga Odil Norboyev bosh rejissyor, B. Rubinov bosh rassom etib tayinlandi. "Qaqildoq" (L. Boboxonov), "Satirik miniatyuralar qoʻgʻirchoklari oʻynaganda" (YULasskiy), "Kishki ertak" (V. Iogelson, A. Anisimov) va boshqa birinchi mavsum spektakllari boʻldi. Bular orasida tomoshabinlarga manzur boʻlgan "Dadavoy dangasa" (L. Mahmudov) 1000 martaba qoʻyilgan. Teatr oʻzbek va rus guruhidan iborat. Yosh teatr jamoasining yuksalishi, repertuarini shakllanishi, aktyor va rej.larni toʻgʻri yoʻnaltirishda V. S. Iogelson, 3. L. Alibekovalarning xizmati katta. "Timsoh gena", "Ajoyib ertak", "Pahlavonlar qayerga ketishdi", "Alijon sehrgar" kabi spektakllarni oʻzbek va rus tillarida V. Iogelson sahnalashtirdi. Opasingil Zloyanovalar, O. Abdullayev, S. Rizazada, N. Volokitina, R. Nizomboyev, M. Mirzaahmedov, M. Muhiddinova kabi aktyorlar spektakllar muvaffakiyatini taʼminladilar. "Samar va Kand" M. (Xalil), "Obi hayot" (M. Ashurova), "Baxilning bogʻi koʻkarmas" (J. Maxmudov), "Oʻrmondagi voqea", "Kachal Botir hangomasi", "Fleytachi Santa", "Yaxshi va yomon", "Uchar gilam", "Sehr saltanati" (A. Boboaliyev), "Morozko", "Dyuymovochka" (V. Diyorova), "Makkor tulkicha", "Biz Vinni Pux boʻlib oʻynaymiz" (A. Mil), "Hoji tamtam hangomasi" (B. Muhammadiyev) kabi spektakllar teatrda soʻnggi yillar qoʻyilgan eng yaxshi asarlardir. 2002-yil Yaponiya va Janubiy Koreyada oʻtkazilgan futbol boʻyicha jahon chempionatiga bagʻishlab YUNESKO tomonidan tashkil etilgan "Deyjon qoʻgʻirchoq teatri va koʻcha ijrochiligi" festivalida "Hoji tamtam hangomasi" spektakli bilan qatnashib sovrin olgan. Teatr hozirgi kunda ijodiy jihatdan yuksalish yoʻlida. 1992-yil H. Olimjon nomidagi teatr binosiga koʻchib oʻtgan. A. Muhammadjonov, N. Hojimetova, M. Malikov, A. Abdurazzoqov, J. Jabborov, Ye. Xoʻjayeva va boshqa yetakchi aktyorlardir.

Eson Oʻrinov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xuan**, Sharqiy Xan sulolasining dastlabki davridagi G'arbiy hududlardagi Shanshan qirolligining qiroli.

Shuningdek, Shanshanlik Vang Guangning o'g'li va Sharqiy Xan sulolasining saroy xonimi. Dastlab Shimoliy xunlar G'arbiy hududlarga qaytganlarida, u Shimoliy Xunlarga bo'ysunishga majbur bo'ldi. Xan'an imperatori Yanguang hukmronligining ikkinchi yilida (123), Pan Chaoning o'g'li Pan Yong G'arbiy hududlarni boshqarish uchun Lyuchjunda (hozirgi Lukeqin , Shanshan okrugi, Shinjon ) dehqonchilik qilgan. Yanguang (124-yil) uchinchi yilining birinchi oyida Pan Yong Loulan shahriga keldi.Siz ham shaxsan Pan Yongga uning Sharqiy Xan sulolasiga mansubligini bildirgansiz va u uchta lentali muhr bilan taqdirlangan. Yanguangning to'rtinchi yilida (125 yil), siz ham hunlarning kuchli qabilasi bo'lgan Cheshixou shoh Xuyan shohligini zabt etish uchun Pan Yongbeyga ergashish uchun qo'shin yubordingiz va g'alaba qozondingiz.

Ma'lumotnomalar
---------------

* "Keyingi Xan sulolasining G'arbiy hududlarning tarjimai holi kitobi "
* "Zi Zhi Tong Jian · Xan Ji"
**Jizzax viloyat qoʻgʻirchoq teatri** — bolalar teatri. 1983-yil Jizzax sh.da tashkil etilgan. A. Mamatov, 3. Mahmudovalar teatrning ilk aktyorlaridir. „Oʻjar quyoncha" (M. Suponin) spektakli bilan ochilgan. Eng yaxshi spektakllari: „Farhod va Shirin" (A. Navoiy), „Tomoshada tomosha" (M. Ashurova), „Makkor tulkicha" (V. Pavlovskiye), „Kashmir qoʻshigʻi" (Sh. Rashidov), „Tomosha" (K. Qodirov, N. Normat), „Boʻgʻirsoq" (Ye. Patrik), „Quvnoq ayiqchalar" (M. Polivanova), „Obi hayot" (M. Ashurova), „Shoʻx xoʻtikcha" (Temurbek), „Semurgʻ" (H. Olimjon) va b. J. Muxtorov, J. Mamarahimov, 3. Mamarahimova, 3. Mahmudova, F. Yoʻldoshev, F. Hasanov va b. teatrning yetakchi aktyorlaridir. Oʻzbekiston Respublikasi qoʻgʻirchoq teatrlari 3-festivalida „Farhod va Shirin" spektakli bilan festivalning eng oliy mukofotiga sazovor boʻlgan (1992). Teatrning sahnalashtiruvchi rej. — Rustam Aliyev (2002). 1998-yil AQShda gastrolda boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sayram qishlogʻi** — Janubiy Qozog'iston viloyati Sayram tumanining eng katta qishloqlaridan biri hisoblanadi. Aholi soni 40 mingdan ortiq. Qishloqda 7 ta maktab, 1 gimnaziya, 1 internat bor. Aholisining 95 % dan ortigʻi oʻzbeklar.

Tarixi
------

**Sayram** — tarixda Isfijob, Oʻrungkent, Yettikent, Madinat ulbayzo, Saryom nomlari bilan qayd etiladi. Sayram qalʼasining qad. oʻrni 28 ga dan koʻproq joyni egallagan. Qalʼa birinchi marta 840-yilda somoniylar amiri Nuh ibn Asad tomonidan bunyod etilgan. Koʻchmanchilardan saqlanish uchun devor juda qalin qilib qurilgan. Shaharning barpo etilgani yaqin paytlargacha 1,5 ming yildan koʻproq vaqt oʻtgan deb yuritilardi.

1988-yilgi arxeologik qazishmalar shaharning ancha ilgari bunyod qilinganligini isbotladi. Qadimgi ajdodlar yashagan manzilgohdan Ia.ga oid buyumlar topildi. 6 — 19-asr davomida Sayram 13 marta bosqinchilar hujumining guvohi boʻlgan. Manbalarda Sayram nomi birinchi marta Xitoy sayyohi Syuan Szan (7-asr) tomonidan tilga olinadi. Arablar bosib olguniga qadar, Sayram xalqi buddizm, zardushtiylik, xristian dinlariga eʼtiqod qilgan. Mas, uning koʻhna darvozalaridan birining nomini budda ibodatxonasi sifatida tarjima qilish mumkin. Muhammad Shayboniy 15-asr oxirida Oʻtror, Yassi va Sayram shaharlarini oʻz qoʻliga oladi. Bu davrdagi tarixiy yodgorliklardan Abdul Aziz bobo va Qorasoch maqbarasi diqqatga sazovordir.

1510-yil qozoq xoni Qosimxon shayboniylar qoʻshinini tormor qilib, Sayramni Toshkentga boradigan muhim tayanch manziliga aylantirdi. Bu va undan keyingi sulton Abulxayr davrlarida Sayramdan 3 km uzoqlikda joylashgan Mortepada qozoqlar davlatining Kichik juz, Oʻrta juz va Katta juz vakillari har yili may oyida toʻplanishib, qarorlar qabul qilishgan, keyin uni Turkistonda tasdiqlashgan. Ular eʼzoz bilan Sayramni ona shahar, Turkistonni ota shahar deb bilishgan.

1683-yil Sayram Abulxayr ixtiyorida boʻlgan bir paytda jungʻorlar (qalmoqlar) hujumi boshlanadi. Qalmoq xoni Xuntayji Sayramni talagan. 40 ming asir haydab ketilgan. Asirlar bir yil mobaynida Ili daryosi boʻyida ushlab turilgan, soʻnfa qadimgi Turfangʻa haydab ketilgan. Keyinchalik asirlar Qashqarda oʻzlarining boy Sayram shaharini barpo etishgan. 1758-yil Sayram Qoʻqon xonligi hududiga qoʻshib olindi. 1864-yil Rossiya bosib olgan. 1917-yilga qadar Sayramda 35 ta masjid boʻlgan. Hozirgi kunga kelib saqlanib qolgan tarixiy yodgorliklar: Qozi Bayzovo maqbarasi, jome masjidi qoldiqlari, Xizr masjid yonidagi mezana, Mirali bobo maqbarasi, shuningdek, shahar markazidagi yer osti yoʻli (uzunligi 3 km dan ortiq). Dushman hujum qilgan paytda aholi ushbu yer osti yoʻlidan foydalangan. Shahar eski qalʼasini buzish paytida 13-asrga oid tanga pullar, birbiriga ixcham kiydirilgan sopol quvurlar, sopol buyumlar, eski oʻchoq oʻrni va boshqalar topilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

| * k
* m
* t
Sayram tumanining hududiy boʻlinishi |
| --- |
| Tuman markazi | Oqsuvkent | Sayram tumanining gerbi |
| Qishloqlari | Sayram • Janatalap • Koʻlkent • Qorasuv • Oris • Qoramurt • Qaynarbuloq • Qorabuloq • Mankent • Juldiz • Jibek joʻli • Bodom • Toshsoy • Qoratepa |
**Kesson kasalligi** — asosan, kessondan chiqqach va gʻavvoslik ishlarini bajargach, dekompressiya (yuqori bosimdan birmuncha past bosimli muhitga asta-sekin oʻtish) qoidalari buzilishidan kelib chiqadigan kasallik hola-ti, dekompressiyey kasalliklardan. Kasb kasalligi hisoblanib, asosan, kessonda ishlovchilarda uchraydi. Ancha yuqori bosimli muhitdan birmuncha past bosimli muhitga birdan oʻtilganda toʻqimalarda erigan azot pufak-pufak boʻlib ajralib chiqib, qon tomirlarda emboliya hosil boʻladi. Emboliyaning oʻrniga, yaʼni qayerda joylashganiga qarab kasallik belgilari turlicha boʻladi. Oʻtkir K. k.da badan qichi-shadi, boʻgʻim va muskullar ogʻriydi (yengil shakli); bemorning boshi aylanadi, ogʻriydi, korni dam boʻladi, qulogʻi shangʻillaydi, qayt qiladi, muvozanat saqlay olmaydi (oʻrtacha ogʻir shakli); baʼzan nutq buziladi, koʻz koʻrmay qoladi, bemor hushdan ketadi, falajlanadi, miokard yoki oʻpka infarqti (ogʻir shakli) kuzatiladi. Hayot uchun muhim aʼzolarga koʻplab pufakchalar toʻplanishi, hatto oʻlim sodir boʻlishi mumkin. Surunkali K. k. sekin-asta rivojlanadi yoki kasallikning oʻtkir davridan keyin yuzaga keladi, bunda boʻgʻim va suyaklar, shuningdek, orqa miya, eshitish aʼzolari zararlanadi, miokard distrofiyasi va b. noxush holatlar roʻy beradi. Kasallikning oldini olish uchun dekompressiya qoidalariga amal qilish, yaʼni yuqori bosimli muhitdan quyi bosimli muhitga asta-sekin oʻtish talab etiladi. Davosi: bemorni „davo shlyuzi"ga joylashtiriladi, undan chiqqach, yurak faoliyatini yaxshilaydigan dori-darmonlar, issiq muolajalar buyuriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oksford** — Buyuk Britaniyadagi shahar, London shahridan shim.-gʻarbda, Temza daryosi boʻyida joylashgan. Oksfordshir grafligining maʼmuriy markazi. Aholisi 132 ming kishi (1999). Poligrafiya sanoati rivojlangan, avtomobilsozlik, elektrotexnika korxonalari mavjud. Shahar qoʻlyozmalarda 912 yildan tilga olingan. Qad. universitet shaharlaridan (12-asrda universitet tashkil etilgan). Ingliz gotika uslubida qurilgan universitet kollejlarining kompleksi shahar qiyofasiga alohida koʻrinish beradi. 1541-yildan Angliya yepiskopining qarorgohi. Meʼmoriy yodgorligi koʻp. Oksford universiteti, teatr, kutubxona, muzey va boshqa bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Babakonagʻi** — Gumushhane viloyatining Kelkit tumaniga qarashli qishloq .

Tarixi
------

"Tilisbik" qishloqning eski nomidir. 1516-yil tahrir qilinganidan buyon XVI asr Usmonli yozuvlarida faqat musulmonlar yashaydigan qishloqlar orasida Tylisbik nomi bilan qayd etiladi. 1642-yil reestrida Telesbek nomi bilan atalgan qishloqda 15 ta oddiy xoʻjalik mavjud boʻlib, ulardan 13 tasi soliqqa tortilgan va 2 tasi ozod qilingan, 5 tasi harbiy va 1 tasi diniy amaldor boʻlib, avarizga boʻysungan. 1835-yilgi aholini roʻyxatga olishda (faqat erkaklar soni hisoblangan) qishloqdagi faqat musulmonlar yashaydigan 30 xonadonda 138 nafar erkak roʻyxatga olingan. 1950-yillarning oxiriga kelib Tılisbik boʻlgan qishloq nomi oʻzgartirildi va 1960-yil aholini roʻyxatga olishdan boshlab hozirgi nomi bilan yozuvlarga kiritila boshlandi.

Joylashuvi
----------

Gumushane shahar markaziga 66 km, Kelkit tumaniga 8 km uzoq masofada joylashgan.

Aholisi
-------

| Qishloq aholisining yillar bo'yicha ma'lumotlari |
| --- |
| 2020 | 397 |
| 2019 | 269 |
| 2018 | 540 |
| 2017 yil | 47 |
| 2016 yil | 89 |
| 2015 yil | 214 |
| 2014 yil | 238 |
| 2013 yil | 581 |
| 2012 yil | 615 |
| 2011 yil | 637 |
| 2010 yil | 659 |
| 2009 yil | 754 |
| 2008 yil | 865 |
| 2007 yil | 916 |
| 2000 | 1881 |
| 1990 yil | 861 |
| 1985 yil | 1053 |
|

Manba
-----

1. ↑  „1960 Genel Nüfus Sayımı: İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (Türkçe).  sehirhafizasi.sakarya.edu.tr (1963). 18 şubat 2020da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 27 eylül 2021.
**Termiz xalqaro aeroporti** (IATA: **TMJ**,ICAO: **UTST**) — Termiz shahri yaqinidagi xalqaro aeroport.

Tavsif
------

Termiz aeroporti Oʻzbekiston Respublikasidagi yirik aviatashkilotlardan biri hisoblanib uning asosiy faoliyati quyidagilardan iboratdir:

* Havo kemalariga yerda xizmat koʻrsatish;
* Yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish;
* Yuklarga xizmat koʻrsatish;
* Pochtaga xizmat koʻrsatish;

Termiz aeroporti „Oʻzbekiston havo yoʻllari" Milliy aviakompaniyasi tarkibiga kiradi. „Termiz" aeroporti 1 soatda 100 ta aviayulovchilarga xizmat koʻrsatish imkoniyatiga ega. Yongʻin xavfsizligi boʻyicha UTPZ (Yongʻindan himoyalash talablari darajasi) ning 8- darajasiga teng. „Termiz" aeroporti kecha-kunduz davomida ishlaydi va barcha turdagi (jumladan A-320, A-310, Boing 737, 757, 767, Il-114, Il-76) havo kemalari va barcha turdagi vertolyotlarni qabul qiladi. Termiz aeroporti 2010-yil dekabr oyida ISO 9001: 2008 xalqaro standartlariga muvofiq „Rus registori" assotsiatsiyasining sertifikatiga ega boʻldi. Termiz aeroporti havo kemalari xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq masalalar boʻyicha maxsus avtotransport parkini doimiy ravishda yangilanishni amalga oshirib kelmoqda. Avtomobil parkida muzlashga karshi suyuqlik bilan ishlov beruvchi ISUZU avtomashinasi, aerodrom qoplamasini tozalash uchun AIST-5 VMU shamol purkash avtomashinasi, shuningdek havo kemalarini elektr bilan taʼminlovchi „Utronnik GPU — 150" rusmli qurilma, gʻarbda ishlab chiqarilgan havo kemalariga yuklarni ortish va tushirishga moʻljallangan „Trepel", yoʻlovchilar uchun „ABS — 580" rusmli avtotraplar hamda barcha turdagi zamonaviy havo kemalarini havo yordamida yurgizuvchi qurilmalar mavjud.
Ruxsatnoma nazorat punktlarida xavfsizlikni taʼminlash uchun zamonaviy maxsus uskunalar oʻrnatilgan. Termiz aeroportida havo kemalarini ekspluatatsiya qilish va unga xizmat koʻrsatish xalqaro IKAO standartlariga muvofiqdir. Aeroportdan Toshkent, Moskva shahriga muntazam qatnovlar amalga oshiriladi hamda Yevropa va Osiyo mamlakatlariga charter qatnovlari amalga oshiriladi. Yoʻlovchi va yuk tashuvlari yildan yilga oʻsib bormoqda. Axborotlar texnologiyasini rivojlanishi munosabati bilan aeroport tashuvlarni tashkil qilish xizmatida yoʻlovchilarga sifatli xizmat koʻrsatish uchun elektron koʻrinishdagi aviachiptalarni sotish hamda SDCS global tizimida yoʻlovchilarni qayd qilish joriy etildi, aerovokzal binosi 2011-yilda qayta taʼmirlanib ishga tushirildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Aeroport haqida TMJ Great Circle Mapper'da.
2. ↑  *arxiv nusxasi*, 2017-07-02da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2017-06-25

| * k
* m
* t
Oʻzbekiston Oʻzbekiston aeroportlari |
| --- |
| Oʻzbekiston havo yoʻllari |
| Xalqaro | 
* Andijon
* Buxoro
* Qarshi
* Navoiy
* Namangan
* Nukus
* Samarqand
* Toshkent
* Termiz
* Urganch
* Fargʻona

 |
| Mahalliy | 
* Zomin
* Zarafshon
* Qoʻngʻirot
* Moʻynoq
* Toshkent-Sergeli
* Tuley
* Uchquduq

 |
| Harbiy | 
* Andijon
* Aranchi
* Jasliq
* Kakaydi
* Qarshi-Xonobod
* Toshkent

 |


  


|  |  |
| --- | --- |
| aeroport | *Aeroportga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Adzva** (komi *adz* „tut", *va* „daryo" — „tutilgan daryo") — Nenets avtonom okrugi va Komi Respublikasidagi daryo, Usa daryosining oʻng irmogʻi (Pechora basseyni). Uning uzunligi 334 kmni, suv jamlanmasi maydoni 10600 km² ni tashkil etadi.

U Vanyukti koʻlidan (Vashutkin koʻllari)dan kelib chiqadi. Komi Respublikasi va Nenets avtonom okrugi hududi orqali Chernishev tizmasi boʻylab Bolshezemelskaya Tundrasi boʻylab oqadi. Ogʻizdan 161-km uzoqlikda Usu (Pechoraning irmogʻi)ga borib quyiladi.

Adzvaga 307 ta irmoq kelib quyiladi, ular orasida eng kattasi Xosedayu (oʻngda) hisoblanadi. Basseynda umumiy maydoni 353 km² boʻlgan 5332 ta koʻl mavjud.

Qordan taʼminlanadi, daryo oqimi shimoldan janubga yoʻnaltirilganligi sababli, bahorda tez-tez kuchli toshqinlar boʻladi. Oktabr-noyabr oylarida esa muzlaydi. Muzdan may kam hollarda iyun oyida ochiladi.

Syomga Adzvada tuxum qoʻyadi. U yerda baliq ovlash mutlaqo taqiqlangan. Sohil boʻylab eni 1 km boʻlgan suv muhofazasi oʻrmon hududlari barpo etilgan.

Daryoning Nenets nomi — Xirmor, Xirmor.

Arxangelsk viloyati va Komi Respublikasi chegarasida, yaʼni daryodan unchalik uzoq boʻlmagan joyda, tabiiy yodgorlik — Pim-Va-Shor termal buloqlari mavjud. Adzva daryosidagi Xarutino manzilgohida tosh artefaktlar bilan birga trogonteriya filining suyaklari ham topilgan  .

Daryo nomidan kelib chiqib, aholi punktining nomi Adzvav va Adzva deb ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Сериков Ю. Б.* „Следы раннего палеолита на территории Среднего Зауралья" (ru). *cyberleninka.ru*. Qaraldi: 2019-yil 23-aprel.

 // Вестник археологии, антропологии и этнографии, 2015 № 4 (31)

Havolalr
--------

* Adzva // Bolshaya sovetskaya ensiklopediya : [v 30 t.] / gl. red. A. M. Proxorov. — 3-e izd. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1969—1978.
**Mi** (lotincha: *mi*) solmizatsiyada (solfedjio) — diatonik tovush qatorining uchinchi darajasining mnemonik belgisidir. Lotin alifbosining E harfi belgisiga oʻxshaydi. U redan butun bir ohangga va fadan yarim ohangga past.

Birinchi oktavada tovush chastotasi (temperlangan teng qator): 329,6 Gts.

Havolalar
---------

Notaning nomi Ioann Krestitelga bagʻishlangan madhiyaning uchinchi satrning birinchi boʻgʻiniga atalgan „Ut queant laxis" — ***mi**ra gestorum* („…mo''jizalarni ulugʻlash…") — bu yerda har bir satr avvalgisidan balandroq ohangda aytiladi. Bunday mnemonik qurilmaning ixtirochisi („gvidon boʻgʻini") Gvido Aretinskiy edi.

Notalar ishorasi
----------------

 Lagerdagi eslatmaning boshqa pozitsiyalari

|  |  |
| --- | --- |
| Mi ikkinchi oktava |  |
| Birinchi oktavaning Mi |  |
| Mi kichik oktava |  |
| Mi katta oktava |  |

Havolalar
---------

* Solovyov N. F. Eslatmalar / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg. 1890-1907.
* Solfedjio nazariyasi.
* Musiqiy notalar jadvali.
* Onlayn musiqa nazariyasi: shtatlar, kalitlar va ovoz balandligi(Inglizcha) ).


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Nota yozuvi |
| --- |
|   |   |  C |  D |  E |  F |   G |  A | H (B) |
|   |  |  |  |  |  |  |  |  |   |
|   |   | do | re | mi | fa | sol | la | si |   |

 |
**"Saudiya Arabistoni tabiati"**

O‘simlik va hayvonot dunyosi
----------------------------

Saudiya Arabistonidagi aksariyat o'simliklarning kelib chiqishi Hindistonning Shimoliy Afrika cho'l mintaqasidagi o'simliklarga borib yetadi. Bu o'simliklar orasida "quruq o'simliklar", ya’ni, ularga ozgina suv ham kifoya qiladigan o'simliklar, asosan butalar va chorva ozuqasi sifatida ishlatiladigan boshqa mayda o'tlar bor va bundan tashqari daraxtlardan iborat kichik yerlar ham mavjud. Asir janubida o'tlar, Saudiya Arabistonida xurmo daraxtlari ko'p va bu daraxtlarning uchdan bir qismi sharqiy mintaqada o'sadi.
Saudiya Arabistoni hayvonot olami chivinlar, tulkilar, bo'rilar, asalxo‘r bo'rsiqlar, jayralar, ixnevmonlar (ya’ni kichkina sut emizuvchi hayvon, kemiruvchilar kushandasi, ularni Fir'avn sichqonlari deb ham atashadi), babunlar(tor burunli maymunlar), qum sichqonlari, dasht quyonlari, kirpi(tikanli sut emizuvchi) va gerbils (kemiruvchi) larni o'z ichiga oladi. Yirik hayvonlar: oriks (antilopa turi), kiyik, tog‘ echkisi, yo'lbars 1950-yilgacha ko'p tarqalgan edi, sal o'tib kamaya bordi va shafqatsiz ovchilarining haddan tashqari ko'p ov qilishlari natijasida yo'q bo'lib ketdi.
Saudiya Arabistoni qirollik qushlariga quyidagilar kiradi: qirg'iy, boyo'g'li, burgut, qarg'a, oqqush, kabutar, bedana, lochin, flamingo, kaklik, bulbul va boshqalar. Shuningdek, ko'pgina ilon turlari ham mavjud bo'lib, ular ichida ba'zilari zaharli. Va talaygina kaltakesak turlari bor. Ko'rfazdagi xilma-xil dengiz hayotidan tashqari, tovuqlar, eshaklar, qo'ylar, uzun quloqli echkilar, tuya va tazilar (it turi) hayoti ham bor.

Geografik o’rni
---------------

Saudiya Arabistoni Qirolligi shimoliy va markaziy Arabiston yarim orolining ko'p qismini qamrab oladi. Arabiston yarim oroli Qizil dengizdan to Fors ko'rfazigacha cho'zilgan baland platoga hukmronlik qiladi. Shimoli-g'arbda dengiz sathidan 1500 metr balandlikda, janubi-sharqda esa bu balandlik 3000 metr gacha yetadi. Jabalu Savda (Savda tog'i) - Saudiya Arabistoni qirolligining eng baland nuqtasi bo'lib, janubda, Abha yaqinida joylashgan va balandligi 3,133 metr - 3,207 metr oralig'ida, undagi tekisliklardan biri qirg'oq bo'yidagi Tihama tekisligidir. Arabiston yarim orolining ichki qismi keng qumli tekisliklarni o'z ichiga oladi.

Tabiiy qo'riqxonalar
--------------------

Saudiya Arabistoni Qirolligidagi tabiiy qo'riqxonalar mahalliy hayvonlar va o'simliklar yo'q bo'lib ketishining oldini olish uchun xavfsiz joy bo'lib xizmat qiladi. Ortiqcha yaylovlar o'simlik qatlamining yo'q bo'lishiga olib keladi, ustiga-ustak mamlakat tabiati juda quruq. Shuning uchun, Saudiya Arabistoni Qirolligida tabiiy qo'riqxonalarning tashkil etilishi o'simliklar o'sishi va gullab-yashnashi uchun imkoniyat beradi. Undagi eng mashhur qo'riqxonalardan biri bu- "Mahazat as-Sayd" qo'riqxonasi bo'lib, u Janubiy Afrikadagi "Kruger" milliy bog'idan keyin ikkinchi eng katta qo'riqxona hisoblanadi.

Havolalar
---------

YouTube da video Saudia Arabistoni haqida)

Manbalar
--------

1. ↑  „Saudiya Arabistoni tabiati". *unistica* (20-aprel 2022-yil). Qaraldi: 29-noyabr 2022-yil.
**Qora oʻra** yoki **qora tuynuk** — gravitatsiya (tortishish) kuchi taʼsirida jismning oʻz markazi tomon juda katta tezlikda siqilib borishi (gravitatsion kollaps jarayoni) natijasida vujudga keladigan koinotdagi obyekt. Kuchli tashqi gra-vitatsion maydonga ega. A. Eynshteyn nazariyasi boʻyicha "Qora tuynuk"ning yaqin atrofidagi jismlar doimo yopiq boʻlmagan egri chiziqli orbita boʻylab, I.Nyuton mexanikasiga muvofiq, uzoqdagi jismlar esa konus kesimlarining biri boʻylab harakat qiladi. "Q.oʻ.", asosan, katta massali yulduzlar evolyutsiyasining eng oxirgi boqichida vujudga keladi va uning mavjudligi bevosita kuzatilmaydi. Biroq "Q.oʻ." lar zich qoʻshaloq yulduzlarning koʻrinmas komponentlari ham boʻlishi mumkin. U holda ikkinchi yulduzdan "Q.oʻ."ga relyativistik (yorugʻlik teeti-giga yaqin) tezlikda tinimsiz oʻtayotgan gaz oqimi oʻzidan rentgen nurlarini tarqatadi. Qoʻshaloq yulduz hisoblangan Oq Qush X—I obyekti shunday "Q.oʻ."lardan biridir.

Qora tuynukning xayoliy sirti hodisalar gorizonti deyiladi. Hodisalar gorizonti radiusini qora tuynuk radiusi sifatida qabul qilishadi. Eng oddiy xususiy holda u Schwarzschild radiusiga teng:

{\displaystyle r\_{s}={2\,GM \over c^{2}}}
Qora tuynuklar 1916-yilda Karl Schwarzschild tomonidan Einstein tenglamalarining yechimi sifatida bashorat qilingandi.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Qora tuynuklar, *NASA* (ingl.)

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Saturn | *Astronomiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Jinsiy koʻpayish** - urgʻochi va erkak jinsiy hujayralar — gametalarning qoʻshilishidan hosil boʻladigan zigotadan yangi organizmning rivojlanishi, organizmlar koʻpayishining har xil shakllari. Jinsiy koʻpayishda genetik jihatdan har xil gametalarning urugʻlanish jarayonida qoʻshilishi tufayli bir-biriga oʻxshamaydigan organizmlar paydo boʻladi, yaʼni urugʻning oʻzgaruvchanligi ortadi. Evolyusiya jarayonida Jinsiy koʻpayishning kelib chiqishi gametalarning differensiatsiyasi va organizmlarda jinsiy belgilarning rivojlanishi bilan bogʻliq. J. k. barcha eukariotlar uchun xos boʻlsada, biroq hayvonlar va yuksak oʻsimliklarda koʻp uchraydi. Infuzoriyalar va ayrim bakteriyalar uchun xos boʻlgan konʼyugatsiya jarayoni ham irsiy material almashinuvidan iborat boʻlgani tufayli genetik jihatdan Jinsiy koʻpayishga yaqin turadi. Jinsiy koʻpayishning partenogenez shakli evolyusion jihatdan keyinroq paydo boʻlgan. Hayvonlar orasida ayrim jinsli turlari bilan bir qatorda germafroditlar ham koʻp uchraydi. Gametalarning shakli, katta-kichikligi va harakatchanligiga binoan Jinsiy koʻpayishning izogamiya, oogamiya, geterogamiya shakllari boʻladi.

Yana qara
---------

* Jinssiz koʻpayish
* Vegetativ koʻpayish

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Anushirvon** (toʻliq ismi **Xusrav I Anushirvon**) — sosoniylar sulolasiga mansub Eron podşohi. Anushirvon otasi — Qubod joriy qilgan idora usuli, soliq tizimi hamda harbiy sohalarda jiddiy islohotlar oʻtkazdi, mamlakatni raiyatparvarlik bilan boshqardi. Hind eposi „Kalila va Dimna" Anushirvon topshirigʻi bilan paxlaviy tiliga tarjima qilindi, Avesto qayta koʻchirildi. Anushirvon shahar va qishloqlarni obod etish, koʻhna qadriyatlarni tiklashga alohida eʼtibor berdi, uning davrida zardushtiylik rivojlandi, oʻzaro urushlarga uzil-kesil barham berildi. Anushirvonning adolatliligi, maʼrifatparvarligi xalq orasida keng yoyiddi, ogʻzaki ijodda ham, yozma adabiyotlarda ham Anushirvon haqida qissalar toʻqildi. Firdavsiy Anushirvon haqida doston yaratgan va uni „Shohnoma"ga kiritgan. „Qobusnoma", „Siyosatnoma", „Jome ul-hikoyot", „Gulzor", „Miftoh ul-adl" va boshqa kitoblarda Anushirvon toʻgʻrisida koʻplab hikoyatlar keltirilgan. Alisher Navoiy „Hamsa"sida ham u haqda maʼlumot uchraydi. Anushirvon asli tarixiy shaxs boʻlgan, keyinchalik Sharq xalqlari badiiy ijodida keng tarqalgan timsolga aylangan.

Manbalar
--------


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


| * k
* m
* t
Sosoniylar imperiyasi hukmdorlari (224–651) |
| --- |
| 
* Ardashir I (224—242)
* Shopur I (240—270)
* Hormuz I (270—271)
* Bahrom I (271—274)
* Bahrom II (274—293)
* Bahrom III (293)
* Narseh (293—303)
* Hormuz II (303—309)
* Adur Narseh (309)
* Shopur II (309—379)
* Ardashir II (379—383)
* Shopur III (383—388)
* Bahrom IV (388—399)
* Yazdigard I (399—420)
* Shopur IV (420)
* Xusrav (420)
* Bahrom V (420—438)
* Yazdigard II (438—457)
* Hormuz III (457—459)
* Peroz I (459—484)
* Balash (484—488)
* Qubod I (488—496)
* Jamasp (496—498/9)
* Kavad I (498/9—531)
* Anushirvon (531—579)
* Hormuz IV (579—590)
* Xusrav II (590)
* Bahrom Choʻbin§ (590-591)
* Xusrav II (591—628)
* Vistahm§ (591—596)
* Kavad II (628)
* Ardashir III (628—630)
* Shahrbaroz§ (630)
* Xusrav III§ (630)
* Boran (630)
* Shopuri Shahrbaroz (630)
* Azarmidoxt (630-631)
* Farrux Hormuz§ (630—631)
* Hormuz VI§ (630—632)
* Xusrav IV§ (630—636)
* Boran (631—632)
* Yazdigard III (632—651)
* Peroz III (valiahd)
* Narsieh (valiahd)

 |
| § taxtni tortib olgan yoki davogar boʻlgan. |
**Francis Bacon** — ingliz faylasufi, (talaffuzi: *Frensis Bekon*; 22-yanvar 1561, London — 9-aprel 1626, oʻsha yerda) tabiatshunosi, mantiqshunosi, siyosiy arbob va tarixchi.
Kembrij universitetini tugatgan (1575), Sudya, vazir, lordkansler boʻlib ishlagan.

Falsafaga oid 2 ta — „Yangi organon" (1620), „Yangi Atlantida" (1627) asari bor. Birinchi kitobida Aristotel „Organon"idagi deduktiv uslubning hayotdan ajralganligini tanqid qilib, induktiv uslubga asos soladi. Fan tajribaga asoslanishi kerakligi haqidagi gʻoyani olgʻa surib, ilmiy tadqiqot ning kuzatish, eksperiment, tajriba uslublarini ishlab chikadi. Bacon bevosita tajribaga asoslangan bilimlar ishonarli boʻlishini koʻrsatdi.

Baconning fikricha, bilimning vazifasi tabiatdan inson manfaati yoʻlida foydalanish, yaʼni uning ustidan hukmronlik qilish, inson hayotini takomillashtirish, aqlni yanglishish („idol" yoki „alomat")lardan tozalash lozim. Bilishda tajriba ikki xil boʻladi: 1) sinalgan tajriba boʻlib, u insonga bevosita fonda keltiradi; 2) yoʻl koʻrsatuvchi tajriba boʻlib, uning yordamida narsalarning qonuniyati va xossalari oʻrganiladi.

Bacon fanning aql bilan bogʻliqdigini koʻrsatdi. Baconning „Yangi Atlantida" asarida uning jamiyat haqidagi fiqolari aks etgan. Bacon jamiyatni fan va ishlab chiqarish asosida qayta tashkil etish gʻoyasini olgʻa surdi. Davlatni boshqarishda mutlaq monarxiya tarafdori boʻlgan. Bacon ingliz materializmining va Yangi davr tajribaviy fanining asoschisi sifatida tan olingan boʻlsada, xudoning mavjudligini inkor etmagan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Balerina yubka** - bu to'liq yubka bo'lib, u to'piqning o'rtasiga yoki to'piqdan yuqoriga etib boradi, balet spektaklida kostyum sifatida kiyiladi. Odatda bir necha qatlamli matolardan iborat. Bu 1950-yillarda mashhur tasodifiy yubka uslubi edi

Balerina yubkalari har doim rasmiy liboslar uchun mashhur uzunlik bo'lib kelgan, ayniqsa yosh ayollar uchun. Balerina yubkalarining eng bardoshli tasviri - bu eng mashhur balerina Anna Pavlova kiygan tasvirdir. Birinchi balerina yubkalari og'ir, katta va katta edi, bu raqqosaning harakatlarini keskin cheklab qo'ydi. Yigirmanchi asrning boshlarida u tiz cho'kib o'zining punkt ishlarini namoyish etdi

Balerina yubka odatda besh dan 12 qatlamgacha tulli matodan qilingan. Balerina yubka odatda klassik balet spektakllari uchun ishlatiladigan an'anaviy kostyum bilan bog'liq, shuningdek, kiyinuvchini yanada chiroyli, nazokatli va oqlangan qiladi.

Manba
-----

1. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 9 haziran 2019da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 4 haziran 2019.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Girin (maʼnolari).

**Girin**, Szilin — Shim.-sharqiy Xitoydagi provinsiya. Mayd. 187 ming km2. Aholisi 26,4 mln. kishidan ziyod (1998), aksariyati xitoylar, shuningdek, koreys va manchjurlar ham yashaydi. Maʼmuriy markazi — Chanchun sh. G.ning jan.-sharqiy qismini bal. 500–1200 m boʻlgan Manchjuriyakoreya togʻlari egallagan. Eng baland yeri — 2744 m (Baytoushan togʻi). Iqlimi moʻʼtadil, mussonli. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi —17°, —20°, iyulniki 20—24°. Tekislik joylarida yillik yogʻin 400– 600 mm, togʻlarda 1000 mm gacha. Hududining ancha qismida dehqonchilik qilinadi, 1/3 qismi oʻrmon. G.—mamlakatning muhim sanoat rni. G. hududida toshkoʻmir, mis, qoʻrgʻoshin-rux, temir rudalari, oltin qazib olinadi. Soʻngari dar`sida katta GES qurilgan. G.da avtomobilsozlik, qora metallurgiya (Tunxua) sanoatlari barpo etilgan. Oʻrmon, yogʻochsozlik, qogʻoz va kimyo sanoatlari rivojlangan. Q.x.da dehqonchilik yetakchi oʻrinda. Asosiy ekinlari: makkajoʻxori, tariq, gaolyan, sholi, qand lavlagi. Qoramol, choʻchqa, qoʻy, yilqi, maral boqiladi. Jenshen yigʻiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Ferdinand de Saussure
**Ferdinand de Saussure** (26-noyabr 1857 – 22-fevral 1913) — shveysariyalik tilshunos. Jeneva (1875), Leypsig, Berlin (1876—80) universitetlarida oʻqigan. Jeneva universitetining professori (1891-yildan). Saussurening birinchi asari hind-yevropa tillari vokalizmini oʻrganishda, tilshunoslikda qiyosiy-tarixiy metodning shakllanishi va rivojlanishida muhim rol oʻynagan boʻlsa, uning "Umumiy tilshunoslik kursi" (1916) 20-asr Yevropa tilshunosligi rivojiga katta taʼsir koʻrsatgan. Saussure birinchi boʻlib tilni muayyan tizim sifatida oʻrganishni taklif etdi, til lingvistikasi bilan nutq lingvistikasini, diaxroniya bilan sinxroniyani oʻzaro farqladi; tilshunoslikni semiologiya (semiotika) ning bir qismi deb hisoblab, lisoniy belgi tabiatini kashf etdi. Saussurening tilshunoslikdagi qarashlari Jeneva tilshunoslik maktabi vakillari Sh.Balli, A. Seshe asarlarida, fransuz sotsiologik maktabi namoyandalari A. Meye, J. Vandriyes va boshqalarning ilmiy ishlarida, strukturalizm kridalarida aks etgan. Yevropa strukturaviy tilshunosligi asoschisi sifatida Saussure tilshunoslikning, shuningdek, xorijiy semiotikaning ayrim yoʻnalishlari, antropologiya, adabiyotshunoslik va estetikaning rivojlanishiga katta taʼsir koʻrsatdi.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* *The poet who could smell vowels*: an article in The Times Literary Supplement (John E. Joseph, 14-noyabr, 2007).
* Original texts and resources, published by *Texto*, Andoza:ISSN (fransuzcha).
* Hearing Heidegger and Saussure (Elmer G. Wiens).

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |