recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gidrogeologiya va muhandislik geologiyasi instituti** ("Gidroingeo") — Oʻzbekistonda gidrogeologik sohadagi yirik ilmiy tadqiqotlar muassasasi. 1960-yilda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Geologiya institutining gidrogeologiya va muhandislik geologiyasi boʻlimi asosida tashkil qilingan va 1963-yilgacha Oʻzbekistan Fanlar akademiyasi tasarrufida faoliyat koʻrsatgan. 1963-yilda institut sobiq Ittifoq geologiya davlat qoʻmitasi ixtiyoriga oʻtkazilib, qurgʻoq zonalar boʻyicha ilmiy tadqiqotlar ishlari olib boradigan ilmiy markazga aylantirildi. 1969-yildan Oʻzbekistan geol. vazirligi (1992-yildan geologiya va mineral resurslari davlat qoʻmitasi) tasarrufida. Institut xodimlari Urta Osiyo va Janubiy Qozogʻiston hududida yer osti suvlari zaxirasining asosiy manbalarini aniqladilar. Oʻzbekistonning shahar va qishloqlarini sifatli ichimlik suvi bilan.toʻla taʼminlash ilmiy va amaliy jihatdan bashorat qilindi, yer osti suvlaridan sugʻorishda foydalanish usullari ishlab chiqildi. Respublika hududi gidrogeologik meliorativ sharoitlari, artezian suv havzalari, muhandislik geologiyasi sharoitlari boʻyicha toifalandi. Shoʻrlangan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash uchun gidrogeologik meliorativ toifalashtirish va bashoratlash metodi ishlab chiqilib, shu asosda Oʻrta Osiyo regionining bashoratli haritasi tuzildi, yer osti suvlari zaxiralarini saqlash, isrof boʻlishiga chek qoʻyish va ifloslanishining oldini olish muammolari hal qilindi. Oʻzbekistonning shahar va qishloqlarida yer osti suvlari sathining koʻtarilib ketishini toʻxtatish chora-tadbirlari ishlab chiqildi. Togʻli joylarda odamlar hayotiga xavf solayotgan va xoʻjalikka katta zarar keltiradigan geodinamik jarayonlar (togʻ koʻchishi, qulashi, sel, karst)ning vujudga kelish qonuniyatlarini urganish metodi yaratildi. Oʻzbekistan resggublikasi mustaqillikka erishgandan soʻng, institut quruq iqlimli mintaqalarning gidrogeologiya va muhandislik geologiyasi masalalari boʻyicha ilmiy tadqiqotlar olib boradigan markazga aylandi. Institutda ayni paytda ichimlik, mineral, termal va sanoat uchun zarur suvlarni kidirib topish, zaxirasini hisoblash, suvni neft mahsulotlari bilan ifloslanishdan saqlash, xavfli muhandislik, geologik jarayonlarni bashoratlash, gidrogeologiya va muhandislik geologiyasi boʻyicha tuzilgan hisob-kitob va rejalarni ekspertiza qilish kabi muammo va mavzular boʻyicha izlanishlar olib borilmoqda. Institutda 2001-yilda 10 ta ilmiy tadqiqotlar laboratoriyaoratoriyasida 128 ilmiy xodim, shu jumladan 3 fan doktori, 30 fan nomzodi va 36 muhandis, laboratoriyaorant ishladi. 1997-yildan boshlab "Gidroingeo" instituti qoshida ilmiy daraja beradigan Ilmiy kengash faoliyat koʻrsatmoqda. "Gidroingeo"ni ilmiy yoʻnalishlarini ishlab chikishda va malakali xodimlar tayyorlashda Gʻ. O. Mavlonov, A. N. Sultonxujayev, N. A. Kenesarin, S. Sh. Mirzayev, V. G. Samoylenko, N. N. Hojiboyev, A. S. Hasanov, R. A. Niyozov va b. salmoqli hissa qushdilar. Institut boy kutubxonaga ega (18 mingdan ortiq asar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Safura Seyfulla qizi Abdullayeva** (ozarbayjoncha: *Səfurə Seyfulla qızı Abdullayeva*; 1936-yil Masalli tumanida tavallud topgan) – Sovet Ozarbayjon chorvachisi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1966). SSSR Oliy Kengashi VII chaqiriq, Ozarbayjon SSR Oliy Kengashi VI chaqiriq deputati.

Hayoti va faoliyati
-------------------

1936-yilda Ozarbayjon SSR (hozirgi Ozarbayjon Respublikasi) Masalli viloyatida tugʻilgan. Millati ozarbayjon. 1956-yildan – kolxozchi, kolxozda sogʻinchi boʻlib ishlagan. 1964-yildan M. I. nomidagi sovxozda ishlagan (Ozarbayjon Respublikasi). 1964-yilda u KPSS aʼzoligiga qabul qilindi.

1965-yilda Safura Abdullayeva faoliyat yuritgan kolxozda har bir sigirdan 3980 kilogramm sut olindi. Oʻshanda Ozarbayjonda hech kim bunday sut mahsuldorligiga erishmagan edi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1966-yil 22-martdagi Farmoni bilan Abdullaeva Safura Seyfulla qizi chorvachilikni rivojlantirish, mahsulot yetishtirish va sut tayyorlashni koʻpaytirishda erishgan yutuqlari uchun Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, Lenin ordeni va Oʻroq va Bolgʻa oltin medali bilan mukofotlangan.

Sakkizinchi besh yillikda (1966—1970) rejani 50 tonnaga oshirib, 10 bosh sigirdan 210 tonna sut olishdi. Har yili har bir sigirdan 3000 kilogrammga yaqin sut olindi. Safura Abdullayevaning tajribasi butun sovxozda qoʻllandi. Mamlakatda Safura Abdullayeva respublikaning eng yaxshi sogʻuvchisi sifatida tilga olingan. Yangi kasb sirlarini tinimsiz egallashi unga yuqori sut mahsuldorligini oshirishda va taniqli ustasi boʻlishiga yordam beradi.

VII chaqiriq SSSR Oliy Kengashi (1966—1970) va VI chaqiriq Ozarbayjon SSR Oliy Kengashi (1963—1967) deputati. XV komsomol qurultoyi delegati (1966). Safura Abdullayeva Masalli viloyatida (Ozarbayjon) yashagan.

Mukofotlari
-----------

Lenin ordeni (22.03.1966)

Manbalar
--------



1. ↑  „Safura Abdullayeva biografiyasi".
2. ↑  Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR „O prisvoenii zvaniya Geroya Sotsialisticheskogo Truda peredovikam jivotnovodstva Azerbaydjanskoy SSR" ot 22 marta 1966 g.  // Vedomosti Verxovnogo Soveta SSSR. – 06.04.1966. – № 14. – S. 251.
3. ↑  Deputati Verxovnogo Soveta SSSR. 7 soziv. Izdanie Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR. – M. 1967.
4. ↑  „Список депутатов Верховного Совета СССР 7-го созыва".
**Yakantovuq**, oʻrmon loyxoʻragi) — rjankasimonlar (loyxoʻraklar) oilasiga mansub qush. Gavdasining uzunligi 35 sm ga yaqin. Rangi uni oʻrmon toʻshalmasi ustida koʻzga tashlanmasligiga imkon beradi. Yevrosiyoning oʻrta mintaqalaridagi aralash va keng bargli botqoqlashgan oʻrmonlarda yashaydi. Erkagi bahor kunlari ertalab va kechqurunlari sayraydi. Koʻzi boshining keyingi qismiga va tepaga birmuncha surilgan; — tumshugʻi uzun va baquvvat boʻlib, oʻrmon toʻshalmasi ostidan oziq qidirishta moslashgan. Turli umurtqasizlar bilan oziqlanadi. Sport maqsadida ovlanadi. Oʻzbekistonda qushlar uchib oʻtish davrida uchraydi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari instituti** — Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligiga qarashli ilmiy tadqiqotlar muassasasi. 1934-yilda Toshkent shahrida tashkil etilgan. Dastlab Sanitariya ilmiy tadqiqotlar instituta deb nomlangan. 1940-yilda Mexnat gigiyenasi va kasb kasalliklari institutiga aylantiriddi. 1956-yildan hozirgi nomda. Institutda 4 ilmiy boʻlim, 12 laboratoriya, 100 oʻrinli klinik kasalxona, dispanser boʻlimi, aspirantura, vivariy, kutubxona bor (2004).

Institut xodimlaridan 35 kishi fan doktori, professor, 171 kishi fan nomzodi, jumladan, 1 kishi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (T.I. Iskandarov), 1 kishi (III. T. Otaboyev) Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati, 2 kishi Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach.

Institut xodimlari tomonidan issiq iqlim sharoitida tashqi muhitni zararli omillardan muhofaza qilish, tashqi muhitning ifloslanish darajasini oldindan bashorat etish, q.x va sanoat korxonalarida mehnat sharoiti hamda rejimini yaxshilash, kasalliklarni kamaytirish, bolalar va oʻsmirlar sogʻligini saklash va mustahkamlash, ovqatlanishning gigiyenik asoslarini ishlab chiqish kabi dolzarb masalalar ustida tadqiqot olib boriladi. Institut monografiya, darslik, uslubiy qoʻllanmalar va ilmiy ishlar toʻplami nashr etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Samad Gʻani** (tojikcha: *Самад Ғанӣ*) – sovet va tojik yozuvchisi, dramaturg, jurnalist, tarjimon, muharrir. Tojikiston SSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.

Hayoti
------

Samad Gʻani 1908-yil 2-noyabrda Samarqand shahrida tojik oilasida tugʻilgan. 1942-yildan Sovet Ittifoqi KPSS aʼzosi. Samarqand bolalar bogʻchasida, Dorulmuallimin Samarqandda (1924—1926), Toshkentdagi moliya xodimlari kursida (1926—1927), Samarqand partiya maktabida (1927—1929) va Sovet Ittifoqi Kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasi qoshidagi jurnalistlar kursida oʻqigan. Oʻqishni tugatgach, Samarqand va Toshkentdagi tuli gazetalarda ishladi. „Qizil Tojikiston" gazetasida muharrir boʻlib ishlagan. Marksizm-leninizm instituti xodimi, „Xorpustak" satirik oylik gazetasi muharriri boʻlgan. Uning ijodi 30-yillarda boshlangan. 1960-yilda Tojikiston SSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi boʻldi.

Ijodi
-----

„Gʻalaba" (A.Ismoilov bilan, 1935), „Vatanduston" (F.Niyoziy bilan, 1937), „Tuy", „Vijdon" (S. M. Mitelman bilan, 1958) kabi drama janrida qator asarlar yozgan. U rus yozuvchilarining asarlarini tojik tiliga, asosan, drama janrida tarjima qilgan (A.Chexov, M.Ibrohimov, V.Pistolenko, N.Virta va boshqalar). Samad Gʻanining baʼzi hajviy hikoya va felyetonlari rus tiliga tarjima qilingan va „Ulybka" (1960), „Smeh ne grex" (1964) kitoblari nashr etilgan. Samad Gʻanining bir qancha mashhur hajviy kitoblar yozgan. Jumladan, „Tabassum" (1989), „Guli xandon" (1963), „Hazillar toʻlqini" (1966), „Arvoh" (1969) hajviy kitoblari muallifi hisoblanadi. Samad Gʻani 1974-yil 7-aprelda 65 yoshida Dushanbe shahrida vafot etdi.

Tojikiston SSR Oliy Kengashi 3—5-chaqiriqlar deputati.

Adabiyotlar
-----------

* Nekrolog
* Adiboni Toҷikiston (maʼlumotnomai muxtasari sharhiholӣ) / Tahiya va tanzimi Asrori Somonӣ va Maҷid Salim. – Dushanbe: Adib, 2014. ISBN 978-99947-2-379-9

Manbalar
--------

1. ↑  „САМАД ҒAHӢ". *www.kitobam.com*. Qaraldi: 14-sentabr 2023-yil.
2. ↑  „Самад Ғанӣ" (tg). *navisandagan.tj*. Qaraldi: 2019-yil 18-iyun.
3. ↑  Adiboni Toҷikiston (maʼlumotnomai muxtasari sharhiholӣ)./Tahiya va tanzimi Asrori Somonӣ va Maҷid Salim. – Dushanbe, „Adib", 2014, – s. 74 ISBN 978-99947-2-379-9
**Oʻynoqi maymunlar**, tirnoq li maymunlar (SaNkppsShaye) — keng burunli maymunlar oilasi. Primatlar orasida eng kichik va tuban tuzilganlardan. Gavdasining uz. 16—35 sm, dumi uzun, tanasi qalin va uzun yung bilan qoplangan. Barmoqlarida (bosh barmoqdan tashqari) uzun tirnoqlari bor (2nomi shundan). Tishlari 32 ta, ayrim turlarida pastki qoziq tishlari juda yirik. Miyasi silliq, burmalari va egatchalari yoʻq. Markaziy va Janubiy Amerikada (Panama jan.dan Braziliya jan.gacha) tarqalgan. 5 urugʻi va 35 turi bor. Koʻpchiligi subtropik va tropik oʻrmonlarda yashaydi; daraxtlar kovagida uxlaydi. Kunduzi hayot kechiradi; juda harakatchan. Oila boʻlib yashaydi; 1—4 (odatda, 2) ta bola tugʻadi. Erkagi ham bolasini tarbiyalashda ishtirok etadi. Mevalar, har xil koʻkatlar, hasharotlar, sudralib yuruvchilar va boshqalar mayda hayvonlar bilan oziqlanadi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ulskiy ovuli** (hozirgi Rossiya Federatsiyasining Adigeya Respublikasi Ulyap Shovgenov rayoni) — qad. mozorqoʻrgʻonlarda topilgan ovul. 1898, 1908—10 yillarda N.I.Veselovskiy tomonidan 10 ta mozorqoʻrgʻon ochilgan. Ulardan eng qad.si mil. av. 6-asrga oid. Qabrlar talontoroj qilingan. Dafn vaqtida mayyit bilan birga qoʻshib koʻmilgan otlar va ayrim buyumlargina saklangan. Eng katta mozorqoʻrgʻondan (bal. 15 m) kabila sardori bilan birga koʻmilgan 400 dan oshiq otlarning skeleti chiqqan. Topilmalar ichida skiflarning hayvoniy tasvir uslubida ishlangan buyumlari diqqatga sazovor. Mozorqoʻrgʻonlar mahalliy qabilalar — meotlar yoki Gʻarbiy Osiyoga qilingan yurishdan keyin Kuban orti dashtlarida yashab kalgan skiflarga tegishli boʻlgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Said Nurutdinov** (1926-yil 7-iyul, Samarqand viloyati – 1981-yil Toshkent viloyati) – sovet metallurgiyasining yetakchisi, Oʻzbekiston SSR Xalq xoʻjaligi kengashi V. I. Lenin nomidagi Oʻzbekiston metallurgiya kombinati prokat sexi ustasi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1960).

Hayoti
------

Nurutdinov 1926-yil 7-iyulda Oʻzbekiston SSR Zarafshon tumani Kattaqoʻrgʻon shahrida oʻzbek oilasida tugʻilgan.

Oʻsmirlik chogʻida Uralda metallurg hunarini oʻrgangan. 1943-yilda Toshkent viloyatining Begovat shahridagi Lenin nomidagi Oʻzbekiston metallurgiya kombinatini qurishda, soʻngra jihozlarni oʻrnatishda qatnashgan. Qurilish tugagandan soʻng, 1944-yilda u bu yerda shtamplovchi boʻlib ishlay boshladi. Keyinchalik prokat sexida usta boʻlib ishlay boshladi. Urush davridagi mehnati uchun – Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

30 yilga yaqin „300" tegirmon ustasi 1-sonli prokat seksiyalari brigadasini boshqargan. Bu zavoddagi eng yaxshi va zarbali brigada edi. Ular doimiy ravishda sotsialistik musobaqa gʻoliblari boʻlishdi, ushbu brigadaning usullari sanoatning koʻplab korxonalarida muhokama qilindi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1960-yil 28-maydagi farmoni bilan metallurgiya mahsulotlarini ishlab chiqarishda yuqori koʻrsatkichlarga erishgani uchun Said Nurutdinovga Lenin, Oʻroq va Bolgʻa ordeni bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berildi.

U zavodda ishlashni davom ettirdi va jamoani boshqardi. 1976-yilda nafaqaga chiqdi, lekin ustaxonaning boshqa boʻlimida ishlashni davom ettirdi.

Nurutdinov KPSS XXII qurultoyiga delegat etib saylangan, Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi deputati boʻlgan.

Bekobod shahrida yashagan. 1981-yilda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

Said Nurutdinov "Oʻroq va bolgʻa" oltin medali (28.05.1960), ikkita Lenin ordeni (01.11.1957, 28.05.1960), Qizil Yulduz ordeni (25.11.1946), „Mehnat jasorati uchun" medali (11.05.1954, 26.04.1963), „Mehnatda oʻrnak koʻrsatganlik uchun" medali (24.01.1950), SSSR faxriy metallurgi va boshqa medallar bilan taqdrilangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Нурутдинов Саид Мухитдинович". Qaraldi: 2023-yil 17-sentyabr.
2. ↑  „Нурутдинов Саид" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*. Qaraldi: 2020-yil 12-aprel.

Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
**Suv kalamushi** (Arvicola terrestris) — kemiruvchilar turkumiga mansub sut emizuvchi hayvon. Gavdasining uzunligi 24 sm cha, dumi 15 sm cha. Qoʻngʻirkulrang, qoʻngʻir yoki kora. Yevropa, Shimoliy va Old Osiyoda, Rossiyaning gʻarbiy chegarasidan to Baykalgacha boʻlgan joylarda tarqalgan. Koʻlmaklar yoki sekin oqar suv havzalari qirgʻogʻida, dare buyidagi suv bosgan utloklarda yashaydi; asosan, kirgʻoqqa uya yasaydi. Yezda esa suvdagi qamishlar uyumi ustiga in quradi. Aprel—sentabrda urchiydi. Ekinlar (karam, ildizmevalilar)ni yeb, zarar keltiradi. Qishga oziq gʻamlaydi. Suv kalamushi tulyaremiya kasalligi bakteriyalarini tarqatuvchi asosiy manba. Terisi past sifatli muyna beradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zulayho Boyxonova** (28-aprel, 1964-yil, Namangan viloyati, Uychi tumani) — aktrisa, xonanda (lirik soprano). O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist (1996), Oʻzbekiston xalq artisti (2003).

Biografiya
----------

Boyxonova Zulayho Muhammadovna 28-aprel 1964-yil Namangan viloyati Uychi tumanida tavallud topgan. 1980-yil maktabni tugatib, 1981-yil Mannon Uyg‘ur nomidagi Toshkent davlat san’at institutining musiqali drama fakultetiga o‘qishga kirdi. 1986-yil oliygohni bitirib, "Muqimiy" nomidagi o‘zbek davlat musiqa va drama teatriga ishga kiradi. Teatr san‘atidagi xizmatlari va takrorlanmas ijodi uchun 1996-yil O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist unvoniga, 2003-yil esa O‘zbekiston xalq artisti unvoniga ega bo‘ldi. 2005-yilda Zulayho Boyxonova Madaniyat va sport vazirligi tomonidan "Sahnamiz farishtasi" nomi bilan taqdirlandi.

Xonanda hozirgi kunda ustozi O‘zbekiston xalq artisti Abduhoshim Ismoilov boshchiligida "Ofarin" ansamblining xonandasi bo‘lib ishlaydi.

Ijodiy faoliyati
----------------

Nurxon (Komil Yashin, To‘xtasin Jalilov, "Nurxon") — uning sahnada yaratgan ilk obrazidir. Keyinchalik Zulayho Boyxonova teatrda sahnalashtirilgan deyarli barcha spektakllarda bosh rollarni ijro etib tanildi:

* Zulayho (Ramz Bobojon, F.Olimov, "Yusuf va Zulayho");
* Nodirabegim (T.Toʻla, F.Olimov, "Nodirabegim");
* Barchinoy (U.Azim, B.Lutfullayev, "Quduq tubidagi faryod");
* Oyjamol (R.Maʼdiyev, B.Lutfullayev, "Taqdir");
* Umida (R.Maʼdiyev, F.Olimov, "Devona")
* Shirin (Xurshid, Yunus Rajabiy, "Farhod va Shirin") va boshqa boshqalar.

###### Xonanda sifatida ijro etgan ashula va qo‘shiqlari:

* "Samarqand Ushshogʻi";
* "Fargʻona tong otguncha",;
* "Gar sogʻinsam";
* "Boylandilar";
* "Oʻzga yor yoʻqdir";
* "Kechalar";
* "Unutma";
* "Ovoramiz";
* "Holat";
* "Tushimda koʻrsam edi";
* "Sogʻindim";
* "Yo Rab";
* "Ey doʻst";
* "Salomatlik kerak";
* "Ey koʻngil";
* "Alla";
* "Ehtiyoj";
* "Shahloga tushdi";
* "Bibixonim";
* "Hanuz".

U shuningdek, telenovella ("Izhor"da Zulayho), videofilm ("Yusuf va Zulayho"da Zulayho, "Koʻngil koʻchalari"da Unsin, "Qirq togʻoraning qirq nogʻorasi"da Bonu va boshqalar)larda ham suratga tushgan.  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ibn Zayla**, Abu Mansur Husayn bin Muhammad bin Tohir bin Umar Zayla (? — 1048) — qomusiy olim, musiqashunos. Zahiriddin Bayhaqiyning maʼlumoticha, isfahonlik. Ibn Sinoning yaqin shogirdi va safdoshi. Oʻz davrida turli (tibbiyot, tabiiy va aniq) fanlar bilimdoni (koʻp asarlari maʼlum) boʻlganligidan hakim (donishmand) deb yuritilgan. "Kitob al-kafi fi almu-siqa" ("Musiqaga oid toʻliq kitob") asari mashhur boʻlib, uning 2 qoʻlyozmasi bizgacha yetib kelgan (London, Britaniya muzeyi kutubxonasi hamda Hindiston, Rampur sh. dagi Rido kutubxonasida saqlanmoqda; arab musiqashunosi Zakariya Yusuf bu kitobni 1964 yil Qohirada nashr ettirdi). Unda Movarounnahr va Huroson xalqlari musiqa madaniyatiga oid maʼlumotlar mavjud. Jumladan, oʻsha davrda keng tarqalgan musiqa janrlari, kuy va qoʻshiklar, musiqa cholgʻulari haqidagi maʼlumotlar, shuningdek, taʼlif (kompozitsiya), iyqo (usul-ritm), vazn va ohang muammolari yoritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Laqay ot zoti** — jaydari ot zoti. Vatani — Oʻrta Osiyo. Bundan 300—400 yil muqaddam laqaylar tomonidan mahalliy jaydari moʻgʻul tipidagi ot zotini yovmut, axaltaka, qorabayir va arabi ot zotlari bilan chatishtirish va uzoq, tanlash asosida yaratilgan. Laqay ot zotiz. quruq va issiq iqlimga moslashgan. Togʻli hududlarda salt minish, yuk tashish, aravaga qoʻshish, poyga va uloq musobaqalari uchun moʻljallangan (poygada 1000 m masofani 1 min. 12,7 sek.da bosib oʻtgan). Tana tuzilishi pishiq. koʻkrakdor, sagʻrisi keng, oyoqlari qotma, tusi, asosan, toʻriq, koʻk, saman, jiyron, kamdankam qora. Tirik vazni 400–450 kg. Serpushtligi 85—95%. Laqay ot zotiz. aygʻirlarining qarchigʻay balandligi 145,7 sm, gavdasining uz. 150 sm, koʻkrak qafasi aylanasi 161,8 sm, pochasining aylanasi 19 sm. 2—3 yoshli toylari poygaga oʻrgatiladi. Asosan, Tojikistonda (Hisor togʻ yaylovlari, Yovon dashti) va Oʻzbekistonning Denov mintaqasida boqiladi. Laqay ot zotiz. Dushanba yaqinidagi Sultonobod ot zavodi va respublikadagi maxsus yilqichilik xoʻjaliklarida urchitiladi.

Adabiyot
--------

* Toʻraqulov 3. va boshqa, Yilqichilik, T. 1985. Abdusattor Amirov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Huquqbuzarlik** — huquq va muomala layoqatiga ega subʼyekt tomonidan sodir etiladigan, huquq normalari talablariga zid keluvchi hamda shaxsga, mulkka, davlatga va butun jamiyatga zarar keltiruvchi ijtimoiy xavfli qilmish. Oʻz xususiyatiga koʻra, H. jinoyat sodir nojoʻya harakat, intizomni buzish shaklida boʻladi. Koʻp hollarda H. qonunbuzarlik soʻzi bilan bir xilda ishlatiladi. Fuqaroviy H. (shaxsga, fuqaro yoki tashkilotning mulkiga ziyon yetkazish), maʼmuriy H. (mas, mayda bezorilik, yoʻl harakati qoidasini buzish), intizomiy H. (nojoʻya harakat, mas, ishga kelmaslik, kech qolish) farqlanadi. H.ning eng xav-fli koʻrinishi jinoyatdir. H. uchun qonunda tegishlicha fuqaroviy, maʼmuriy, intizomiy va jinoiy javobgarlik belgilangan.
Huquqbuzarlik-sodir etilganligi uchun maʼmuriy yoki jinoiy javobgarlik nazarda tutilgan aybli, gʻayriijtimoiy qilmish (harakat yoki harakatsizlik) huquqbuzarlikning jinoyat turi ozining ijtimoiy xavfliligi bilan ajralib turadi hamda qolgan huquqbuzarliklarga nisbatan huquqiy oqibati yomonroqdir.xususan,jinoyat uchun qolganlariga nisbatan ogirriq jazolar qollanilishi aytib otiladi.huquqbuzarliklarga nisbatan jazo choralari quyidagicha qollaniladi
1)Jinoiy javobgarli jk43-modda
2)Mamuriy mjtk23-modda
3)Intizomiy mk181-modda
4)fuqaroviy shaxsning toliq moddiy va manaviy jihatdan javob berishidir

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Albrextsberg qal’asi** (nemischa:) — Drezden yaqinidagi Elba daryosuning oʻng qirgʻogʻida joylashgan uchta Elba qal’asidan biri.

U 1850-1854 yillarda Prussiya klassitsizmi uslubida Prussiya qirollari Fridrix Uilgelim IV va Vilgelm I ning ukasi Prussiya shahzodasi Albrext uchun Shinkelning shogirdi arxitektor Adolf Loxse tomonidan qurilgan. Shahzoda Albrext Prussiya saroyi qarshiligiga qaramay, oʻzining birinchi rafiqasi Marianna Oranskaya-Nassauning saroy xonimi Rosaliya fon Raux bilan morganatik (ijtimoiy teng boʻlmagan) nikohda kirib, Berlindan Saksoniyaga ketgan vaqtida bu yerda yer uchastkasi sotib olgan edi.

Ota-onalari vafotidan keyin Albrextsberg qal’asida ularning oʻgʻillari, avval Fridrix, keyin Vilgelm fon Gogenau yashagan. 1914-yilda aka-ukalarining eng kichigi Fridrix vafot etgandan soʻng, kartadan katta qarzdor boʻlib qolgan Vilgelm 1925-yilda qal’ani shaharga sotishga majbur boʻldi. 1937-yildan qal’a binolaridan SA otliqlar rotasi uchun kazarma va otxona sifatida foydalanilgan. 1943-yildan qal’aning yertoʻlalari bomba tashlash vaqtlarida Drezden bolalar uylarini tarbiyalanuvchilari uchun boshpana boʻlib xizmat qilgan. Urushdan keyin boshqa Elba qal’alarida boʻlgani kabi Albrextsbergda ham Qizil Armiya boʻlinmalari joylashtirildi. 1948-yilda GDR Tashqi ishlar vazirligi tomonidan shahardan sotib olingan qal’ada „Inturist" mehmonxonasi ochildi. 1951-yilda saroyda sovet modeli boʻyicha GDRda birinchi pionerlar saroyi ochildi.

Qal’ada qurilgan park 1930-yildan boshlab jamoat uchun ochiq. Hozirgi vaqtda qal’a binosidan turli madaniy tadbirlar uchun foydalaniladi va toʻy marosimlari uchun ijaraga olinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  archINFORM (nem.) — 1994.

Havolalar
---------

* VikiOmbor logotipi VikiOmborda **Замок Альбрехтсберг** mavzusi boʻyicha mediafayllar bor
*
**Legirlash** (nem. Legieren — eritmoq) — metall qotishmalarga, maʼlum kimyoviy tarkibga, strukturaga va ke-rakli xossaga ega boʻlgan krtishmalar olishga imkon beruvchi legirlovchi elementlar (xrom, nikel, molibden va boshqalar) qoʻshish. Odatda, suyuq holatdagi, kamdan-kam qattiq holatdagi metall qotishmalar legirlanadi. L. yoʻli bilan qotishmalarning mustahkamligi va plastikligi oʻzgartiriladi, yeyilishga va korroziyaga chidamliligi, issiqbardoshligi, magnit xossalari va boshqa oshiriladi. L.ning hajm va yuza boʻyicha L. kompleks L. (qattiq jism sirtini ionlar bilan bombardimon qilib, shu jism ichiga atomlar kiritish) xillari ham bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Doʻrman mahallasi** – Xorazm viloyati Xonqa tumanidagi mahallalardan biri. Bunday turdagi nom koʻpgina hududlarda uchraydi. Z.Doʻsimovning takidlashicha Zarafshon vohasi, Xorazm, Surxondaryo, Toshkent viloyati, Tojikiston va shimoliy Afgʻonistonda yashagan oʻzbek urugʻlaridan biri hisoblanadi deydi. XVI-XVII asrlarda Dashti Qipchoq hududiga Doʻrman urugʻi koʻchib kelgan. Doʻrmon moʻgʻulcha toʻrt degan maʼnoni anglatadi. Bundan tashqari, Doʻrmanlar Zarafshon vodiysi, Surxondaryo va Toshkent vohalarida yashagan. Doʻrmon qabilasining Qoʻyli, Uvoq, Uch rugʻ, Koʻkchelak, Sakson, Noʻgʻoy, Gurdak, Oytamgʻali kabi urugʻlari boʻlgan. Bu qishloqlar nomi Doʻrman va Doʻrmon shakllarida talaffuz qilinadi. Shu bilan birgalikda Samarqand viloyatidagi ayrim tumanlarda bunday turdagi atama bilan ataluvchi mahalla va qishloqlarni uchratishimiz mumkin. Rashididdin Fazlullohning „Jomi at-tavorix" kitobida (XIV asr) doʻrmonlar (baarin) qabilasi bilan yaqinligini qayd qilib, ikkalasi bir oʻzakdan kelib chiqqan, deydi. U „Jomi at-tavorix" kitobini yozishda 1286-yili Xitoydan Eronga kelgan Poʻlod Chjen-syan (ushbu amir Doʻrmon urugʻidan boʻlgan) ning hikoyalaridan keng foydalangan. Abulgʻozi Bahodirxonning yozishicha doʻrmanlar moʻgʻullarning Bichinkayon nomli podshoning toʻrtta oʻgʻlidan tarqalgan. Bichinkayon vafot etadi va taxtni kichik oʻgʻliga topshiradi. Biroq akalari uning podsholigini tan olmaydi. Xalq aka-ukalarning soʻzlariga quloq solmaydi. Keyinchlik ular boshqa yurtlarga koʻchib ketadilar va ularga doʻrmon deb nom qoʻyadilar. Hofiz Tanish Buxoriyning „Sharafnomayi shohiy" asarida yozilishicha, toʻrtta yosh yigit boshqa viloyatga borib yashash uchun daryodan oʻtib istiqomat qilganlar. Moʻgʻullar toʻrtni „doʻrmon" deydilar. Ana shu toʻrt yigitdan tarqalgan odamlarni doʻrmonlar deb atay boshlaganlar. Oʻzbek ensiklopediyasida doʻrmon XV-XVI asrlarda Dashti Qipchoqdan kelgan oʻzbek qabilalaridan biri deyiladi. J.Shomurodovning (1967-yil tugʻilgan) aytishiga koʻra, bu yerda Doʻrmonlarning Oʻrjaqlar, Xalachilar, Bektoʻbi, Navandaki urugʻlari yashashadi. Xalaji (xalach, kalach)lar qadimgi turkiy qabilalardan boʻlib, ular Qarluqlar bilan (balki ulardan ham oldinroq) Amudaryoning janubidagi mamlakatlar – Tohariston, Seiston va ularga chegaradosh viloyatlarga taxminan VI asrlarda koʻchib kelib joylashgan. Keyinchalik ular mahalliy xalq tarkibiga singib ketgan. Xalachlar afgʻonlarning Gilzoyi qabilasining shakllanishida katta oʻrin tutganlar.

Manbalar
--------

1. ↑  „Xorazm viloyati aholi punktlari pochta indekslari".. Qaraldi: 26-oktyabr 2023-yil.
2. ↑  Z.Doʻsimov, X.Egamov. Joy nomlarining qisqacha izohli lugʻati. – Toshkent, 1977. 55-bet
3. ↑  OʻZBEKISTON JOY NOMLARINING IZOHLI LUGʻATI. Toshkent. 2022
4. ↑  OʻZBEKISTON JOY NOMLARINING IZOHLI LUGʻATI. Toshkent. 2022
**Isteʼmol meʼyorlari** - aholi ning sihat-salomatligini taʼminlash va ish qobiliyatini saqlashda muhim ahamiyatga ega boʻlgan oziq-ovqat va xizmatlarni isteʼmol qilishning miqdoriy meʼyorlari (oʻlchami, hajmi va b.). I. m. aholi isteʼmolini eng maq-bul darajaga keltirib, inson kamolotini taʼminlashga xizmat qiladi, miqdoran oʻlchash mumkin boʻlgan tovarlar va xizmatlarga nisbatan ishlatiladi. Har bir mamlakatda iqtisodiy holat, tabiiyiqlim sharoitlaridan kelib chiqqan holda ilmiy tadqiqot muassasalari tomonidan maksimum va minimum I. m. tarzida ishlab chiqiladi. Maksimum I.m. eng koʻp isteʼmol etish meʼyori boʻlib, inson shaxsini har tomonlama kamoloti uchun, eng koʻp isteʼmol chegaralarini belgilaydi. Oziq-ovqat is-teʼmoliga nisbatan fiziologik meʼ-yorlar qabul qilingan boʻlib, bu insonning qanday mehnat faoliyati bilan shugʻullanishi va qayerda yashashidan qati nazar qanday oziq-ovqatlar turlarini qanday miqdorda isteʼmol eti-shini bildiradi. Bu meʼyorlar tibbiyot nuqtai nazaridan qaralib, inson ovqatlanishdan bir kechayu-kunduzda 3200—3400 kilokaloriyaga teng energiya olishini va bunga maʼlum miqdoriy nisbatdagi mahsulotlar (mas, oqsil, yogʻ, vitamin va uglevodlar) is-teʼmoli orqali erishishni koʻzda tu-tadi. Bunda haddan tashqari koʻp va kam isteʼmol qilish inson sogʻligʻiga za-rarli ekanligi inobatga olinadi. Is-teʼmolning quyi meʼyori inson uchun zarur minimal isteʼmoldan kelib chiqadi. BMT ning Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti ishlab chiqqan meʼyor buyicha bu koʻrsatkich 2300 kilokaloriyaga teng. Umuminsoniy meʼ-yorlar mamlakatlar, mintaqalar va hududlardagi tabiiy sharoit va isteʼmol koʻnikmalarini hisobga olib, aholini yoshiga, ish harakteriga qarab tabaqalashtiriladi. Bu meʼyor mas, Xitoyda 2150, Oʻzbekistonda 2500 kaloriya qilib belgilangan. I. m. aholi yoshiga qarab tabaqalashganda 16 dan katta yoshlilar 1 shartli isteʼmolchi boʻlsalar, bolalar 0,2, 0,3, 0,5, 0,7, 0,9 is-temolchi deb qabul qilinadi, shunga qarab maxsus meʼyorlar belgilanadi. Nooziq-ovqat tovarlariga I. m. belgilanmaydi, chunki ularni tabiiy oʻlchami yoʻq, ularning isteʼmoli did, moda va daromadga qarab tez oʻzgarib turadi. Ammo kommunal xizmatlariga nisbatan I. m. ni qoʻllash mumkin, bunda jon boshiga qancha elektr energiyasi, issiqlik, gaz, suv isteʼmol etilishi hisobga olinib, bu resurelar isteʼmolining optimal boʻlishi koʻzda tutiladi. I. m. totalitar-rejali tizimda keng qoʻllanilib, tabiatan yakka isteʼmol ni bir qolipga solish, isteʼmolni tenglashtirishga qaratilgan. Bozor iqtisodiyotida I. m. moʻljal sifatida boʻlib, bozor talabi qanday chegarada oʻzgarishi mumkinligini bildiradi.

Ahmadjon Oʻlmasov.

Yana q.
-------

* Isteʼmol

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sergey Mykolayovich Pavlinov** (1944-yil 19-sentyabr, Samarqand)— Kiyev Milliy akademik operetta teatri aktyori. Ukraina xalq artisti unvonini qoʻlga kiritgan(1999).

Biografiyasi
------------

Sergey Mykolayovich Pavlinov 1944-yil 19-sentybar kuni Samarqand shahrida tugʻilgan. Uning bobosi Leningrad universitetining tarix fani boʻyicha professori Sergey Ilich Plotnikov oilasi bilan birga „xalq dushmani" sifatida Oʻrta Osiyoga surgun qilinagn edi. Otasi Samarqand drama teatri aktyori, onasi gidromelioratsiya sohasida ishlagan. Sergeyning ota-onasi oʻgʻillarini quruvchi usta boʻlishlarini xohlashgan: „Sen avvalo usta boʻlasan, keyin xohlaganingcha qoʻshiq aytishing mumkin". Ota-onasining maslahati bilan Sergey gidromelioratsiya texnikumiga oʻqishga kirgan, uni tugatgandan soʻng onasi bilan bir tizimda ishlagan va beshta 100 xonadonli „Xrushchevlar" turar joy kompleksini qurgan. Keyinchalik qurilish institutini ham muvaffaqiyatli tamomlagan.

Xonandaning isteʼdodi armiyada namoyon boʻla boshlagani, u yerda Sergey Pavlinov birinchi marta guruh qoʻshiqchisi boʻlgan va oradan koʻp vaqt oʻtmay Rostov-Dondagi harbiy qoʻshiq va raqs ansamblida chiqish qilgan. Harbiy xizmatdan soʻng u Moskva konservatoriyasiga oʻqishga kirishga qaror qilgan, ammo taqdir uni Gnesiny nomidagi Moskva davlat musiqa va pedagogika institutiga oʻqishga olib kelgan. Uning ustozi mashhur opera xonandasi Nataliya Dmitrivna Spiller boʻlgan.

Krasnodar operetta teatrida uch yil ishlagandan soʻng, Sergey Nikolayevich oʻzining keyingi taqdirini Kiyev bilan bogʻlagan, u Kiyev Milliy akademik operetta teatrida faoliyat koʻrsata boshlagan, Kiyevga Sergeyni 1980-yilda teatrning bosh rejissyori Vladimir Volodimirovich Begma taklif qilgan.

  

U dunyoning koʻplab mamlakatlarida, xususan, AQSh, Italiya, Fransiya, Polsha, Chexiya, Moʻgʻuliston, Bolgariya sahnalarida chiqishlar qilgan.

U Ukraina Oliy Radasining Faxriy yorligʻi, III darajali „Buyuk xizmatlari uchun" ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Станеш прорабом, а тоді співай скільки захочеш". 10 грудня 2014da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 6 грудня 2014.
2. ↑  „Едуард Овчаренко. Корабель в океані оперети та мюзиклу". 10 грудня 2014da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 6 грудня 2014.
**Y. V. Villi haykali ―** harbiy shifokor, Rossiya armiyasida harbiy-tibbiy ishlarni tashkil etuvchi haykal yodgorligi. 1859-yilda harbiy tibbiyot akademiyasi yaqinida tashkil etilgan. Yodgorlik loyihasi mualliflari-haykaltarosh Di Iensen va meʼmor A. I. Shtakenshnayder. Yodgorlik federal ahamiyatga ega madaniy meros ob’yekti hisoblanadi.

Tarix
-----

Doktor J. V. Villi Shotlandiyada tugʻilgan va 1790-yildan beri rus xizmatida boʻlgan. U tibbiy-jarrohlik akademiyasining prezidenti boʻlgan, 1812-yilgi Vatan urushida va 1828-1829-yillardagi rus-turk urushida qatnashgan. Oʻlimidan soʻng, Villiya Mixaylovskiy klinik shifoxonasini qurish uchun deyarli 1,5 million rubl va oʻzi uchun yodgorlikni oʻrnatish uchun oz miqdorda vasiyat qildi. Yodgorlik akademik Lebedevning hozirgi koʻchasidan akademiyaning asosiy jabhasi roʻparasida oʻrnatishga qaror qilindi. Haykaltarosh D. I. Iensen va meʼmor A. I. Shtakenshneyder tomonidan yaratilgan yodgorlik 1859-yil 9-dekabrda — J. V. Villining rus xizmatiga kirishining 69 yilligi munosabati bilan ochildi1873-yilda xuddi shu mualliflarning „Gigeya" favvorasi yaqinida oʻrnatildi.

1940-yillarning oxiri — 1950-yillarning boshlarida kosmopolitizmga qarshi kurashda yodgorlik oʻz joyidan olib tashlandi va demontaj qilindi. 1964-yilda yodgorlik yana yigʻilib, akademiya hovlisida oʻrnatildi. 1996-yilda „Gigeya" favvorasi dastlab Villi haykali turgan joyga koʻchirildi.

Tavsif
------

Villi ikki metrli bronza haykal nomutanosib katta olti metrli poydevorga oʻrnatildi. Shifokor toshning tepasida oʻtirgan holda tasvirlangan. Uning qoʻlida qalam va oʻram bor. Haykalning oyoqlarida Villiening „harbiy farmakopeya" kitobi. Poydevorning burchaklarida granit karyatidlar mavjud. Poydevorning yon tomonlarida Villiening gerbi va ikkita bronza relefi mavjud: „1808-yilda tibbiy-jarrohlik akademiyasining birinchi konferentsiyasi" va „1812-yilgi Vatan urushidagi jang maydoni".

Manbalar
--------

1. ↑  „Постановление Правительства РФ № 527 от 10.07.2001". 9-oktyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-noyabr 2020-yil.
2. 1 2 3 4  *Sergey Nosov* Taynaya jizn peterburgskix pamyatnikov. 2018
3. ↑  „Энциклопедия Санкт-Петербурга. Виллие Я. В. памятник". 2-oktyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-noyabr 2020-yil.

Adabiyotlar
-----------

* *Chistovich Ya. A.* Tibbiyot va jarrohlik fanlari doktori yodgorligi, haqiqiy shaxsiy maslahatchi, baronet Yakov Vasilyevich Villi / Sankt-Peterburg: turi. J. Treya, 1860-yil.
**Purkagichlar** — oʻsimlik zararku-nandalari va kasalliklariga, begona oʻtlarga qarshi kurashishda, defoliatsiya va dezinfeksiya tadbirlarida kimyoviy moddalarni purkaydigan mashina yoki apparatlar. P. maxsus (tokzor, bogʻ, oʻrmonlar uchun moʻljallangan) va universal turlarga boʻlinadi. Traktor yura olmaydigan kichik maydonlarda yelkaga osib ishlatiladigan P. ham bor. Traktor P.i tirkama, oʻrnatma va yarim oʻrnatma boʻladi.

Purkash qurilmalarining turiga qarab, P. gidravlik, ventilyatorli va aerozol xillarga boʻlinadi. Gidravlik P.da suyuklik purkash uchliklariga bosim bilan uzatilib, mayda tomchilarga parchalanib purkaladi. Ventilyatorli P.da purkash uchliklaridan chikayotgan suyuklik ventilyatorning havo oqimi bilan aralashib purkaladi. Suyuklik, asosan, plunjerli, porshenli, uyurma va shesternyali nasoslar yordamida purkagich uchlariga haydaladi. Traktorga tirkab ishlatiladigan P. asosan, ikki-ta pnevmatik gʻildirakka oʻrnatilgan rama, suyuklik idishi, qorishtirgich, reduksion saklagich klapani, filtr, uch plunjerli nasos, reduktor, ventilyator, harakatlantiruvchi mexanizm, soʻrish va haydash magistrallari, suyuklik purkalishini boshqarish tizi-mi, purkagich uchliklari va suyuklikni olish shlangidan iborat. Bu mashi-nadan, asosan, mevali daraxtlar, burdoy, sabzavot va texnika ekinlari kasalliklari hamda zararkunandalariga karshi dori purkashda foydalaniladi. Katta maydondagi oʻsimliklar maxsus purkash apparatlari oʻrnatilgan samolyotlar va vertolyotlar yordamida dorilanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Shevket Enverovich Kaybullayev** (1954-yil 27-sentyabr, Toshkent, OʼzSSR, SSSR) – beshinchi chaqiriq Qrim Avtonom Respublikasi Oliy Radasi deputati, Qrim-tatar xalqi majlisi prezidiumi axborot siyosati va jamoat tashkilotlari bilan aloqalar boʻlimi boshligʻi.

Tarjimai holi
-------------

Shevket Kaybullayev 1954-yil 27-sentyabrda Oʻzbekiston SSR Toshkent shahrida tavallud topgan.

Shevket Enverovich 1973–1975-yillarda SSSR Qurolli Kuchlarida xizmat qilgan, keyin murakkab maishiy texnika tayyorlash kombinatida tahsil olgan (Toshkent). 1976-yildan Toshkent taʼmirlash-maishiy kombinatida, Markaziy konstruktorlik-texnika byurosida (1977–1978, Toshkent), Toshkent universitetida (1979–1984) hamda Kimyo va oʻsimlik moddalari institutida (1985) mexanik boʻlib ishlagan. 1985-yilda Toshkent Davlat universitetining tarix fakultetini tamomlagan.

Shevket 1990-yildan beri Simferopolda yashaydi. Ant kompaniyasida (1995-yilgacha) elektromontyor boʻlib ishlagan. 1989–1996-yillarda Qrim-tatar milliy harakat tashkiloti markaziy kengashining ijrochi kotibi hamda xalqaro boʻlim boshligʻi lavozimlarida faoliyat yuritgan. 1991–1996-yillarda Simferopol viloyat majlisida rais boʻlgan. Shevket 1992-yildan Qrim tatarlari tarix va madaniyati tadqiqotchilari jamiyati raisi, „Kasevet" tarixiy-etnografik jurnal bosh muharriri boʻlib faoliyat olib borgan. 1999-yildan Qrim-tatar xalq majlisining jamoatchilik tashkilotlari va ommaviy axborot vositalari bilan aloqalar boʻlimining boshligʻi va bir vaqtning oʻzida 2005-yildan „Avdet" gazetasining bosh muharriri boʻlib ishlagan.

Kaybullayev 2006-yildan 2010-yilgacha beshinchi chaqiriq Qrim Avtonom Respublikasi Oliy Radasi deputati va Qrim Avtonom Respublikasi Radasi „Kurultay-Rux" kotibi boʻlib xizmat qilgan.

### Oilasi

Shevket Enverovich Kaybullayev oilali. Uning Elmira ismli rafiqasi va 3 nafar oʻgʻli bor. Farzandlarining ismi Ruslan, Enver va Alim.

Manbalar
--------

1. ↑  Po sostoyaniyu na oktyabr 2010 g.
2. ↑  „Кайбуллаев Шевкет Энверович".  Меджлис крымскотатарского народа : официальный сайт. 2013-yil 13-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 5-fevral.
3. ↑  „Определены имена 20 наиболее влиятельных крымских татар полуострова".  QHA : Агентство Крымские новости (2007-yil 14-fevral). 2013-yil 13-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 5-fevral.
4. ↑  „О газете".  Крымскотатарская газета «Авдет». 2013-yil 13-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 5-fevral.
**Yangizm** (xitoycha: yángzhūxuépài; pinyin: Yángzhūxuépài) Yang Chju tomonidan asos solingan falsafiy maktab boʻlib, u urushayotgan davlatlar davrida (mil. avv. 475 - mil. 221) mavjud boʻlib, inson harakatlari shaxsiy manfaatlarga asoslangan va boʻlishi kerak deb hisoblagan. Maktab sinologlar tomonidan psixologik va axloqiy egoizmning dastlabki shakli sifatida tasvirlangan. Yangistlarning asosiy e'tibori xing (xing) yoki inson tabiati tushunchasiga qaratildi, bu atama keyinchalik Mentsi tomonidan konfutsiylik diniga kiritilgan. Toʻgʻridan-toʻgʻri yangistlar muallifi boʻlgan hech qanday hujjat hozircha topilmagan va maktab haqida maʼlum boʻlganlarning barchasi raqib faylasuflarning, xususan, Xitoy matnlarida Huainanzi, Lyushi Chunqiu, Mengzi va ehtimol, Liezi va Chjuanzi sharhlaridan olingan. Faylasuf Mentsi yangizm bir paytlar konfutsiylik va moism bilan raqobatlashgan, deb da'vo qilgan, garchi bu da'voning to'g'riligi sinologlar orasida munozarali bo'lib qolmoqda. Sima Qian oʻzining "Shiji" asarini toʻplagan paytga qadar "Yangizm" koʻp jihatdan gʻoyib boʻlganligi sababli, maktab "Yuz tafakkur maktabi" qatoriga kiritilmagan.

Yangizm psixologik va axloqiy egoizmning bir ko‘rinishi sifatida tasvirlangan. Yangist faylasuflari "o‘z tabiatini daxlsiz saqlash, o‘ziga xosligini himoya qilish va tanani boshqa narsalar bilan bog‘lab qo‘ymaslik" orqali shaxsiy manfaatdorlikni saqlash muhimligiga ishonganlar. (insonparvarlik), yi (adolat) va fa (qonun) ning legalistik fazilati boʻlgan yangistlar wei wo (línhì) yoki "[hamma narsani] oʻzim uchun"ni oʻz-oʻzini tarbiyalash uchun zarur boʻlgan yagona fazilat deb bilishgan. Individual zavq, gedonizmdagi kabi, ma'qul deb hisoblanadi, lekin bu shaxsning sog'lig'i evaziga emas. Yangistlar shaxsiy farovonlikni hayotning asosiy maqsadi deb bilishgan va bu farovonlikka to'sqinlik qiladigan har qanday narsani axloqsiz va keraksiz deb bilishgan.

Yangistlarning asosiy e'tibori xing yoki inson tabiati tushunchasiga qaratilgan bo'lib, keyinchalik bu atama Mentsi tomonidan konfutsiylik diniga kiritilgan. Xing, sinolog A. C. Gremning fikriga ko'ra, insonning hayotdagi "to'g'ri rivojlanish yo'li". Individuallar faqat o'zlarining xinglariga oqilona g'amxo'rlik qilishlari mumkin va hatto imperatorga qarshi turishni anglatsa ham, soddalik bilan boshqa odamlarning xingini qo'llab-quvvatlamasliklari kerak. Shu ma’noda "Yangizm" konfutsiychilikda himoya qilingan imperator hokimiyatining asossiz va buzg‘unchi ekanligini, davlat aralashuvi esa ma’naviy jihatdan nuqsonli ekanligini ko‘rsatib, konfutsiylikka to‘g‘ridan-to‘g‘ri qildi.

Konfutsiy faylasufi Mentsi yangizmni moismning to‘g‘ridan-to‘g‘ri qarama-qarshi tomoni sifatida tasvirlaydi, moism umuminsoniy muhabbat va xolis g‘amxo‘rlik g‘oyasini targ‘ib qiladi, yangistlar moismning altruizmini inkor etib, faqat "o‘zlari uchun" harakat qildilar.

**Manbalar**
------------

1. ↑  „http://plato.stanford.edu/entries/zhuangzi/#3.2". 23-sentyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-dekabr 2022-yil.
2. ↑  „http://www.rodneyohebsion.com/yang-chu.htm". 20-dekabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-dekabr 2022-yil.
**Spiroxetozlar** — odam va hayvonlarda patogen spiroxetalar koʻzgʻatadigan, epidemiologiyasi va klinik koʻrinishi har xil infeksion kasalliklar guruhi. Spiroxetalar uzun yoki kiska spirallardan iborat boʻlib, 60° gacha qizdirilganda darxol oʻladi, dezinfeksiyalovchi vositalar va bir kancha dori preparatlari ularga tez taʼsir etadi. S. hamma joyda uchraydi, ularning koʻpchiligi yaxshi oʻrganilmagan. Ichak Si (leptospirozlar), bit yoki kana orqali yuqadigan qonli S. (qaytalama terlama), jinsiy yoʻl bilan yuqadigan S. (zaxm) va tropik mintaqa mamlakatlari S. i (frambeziya, bejel, pinta) yaxshi oʻrganilgan. S.ga spiroxetalar va bakteriyalar assotsiatsiyasi keltirib chiqaradigan kasalliklar: Simanovskiy — Plaut — Vensan anginasi, yarali stomatit ham kiritiladi.

Koʻpchilik Spiroxettalarni davolashda baʼzi kimyoviy preparatlar va antibiotiklar yaxshi naf beradi. Davolash va profilaktika metodlari har bir xol uchun alohida belgilanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Mayya (maʼnolari).

**Mayya**, axkex (yukateklar) — Meksika, Gvatemala (Yukatan yarim orol) va Belizda yashovchi indeys xalqi. Umumiy soni 700 ming kishi. Meksikada 670 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari) yashaydi. Mayyakiche oilasiga kiruvchi mayya tilida soʻzlashadi. Dindorlari — katoliklar, lekin amalda qad. diniy eʼtikrdlar saqlangan. M. dehqonchilik, chorvachilik, ovchilik, baliqchilik va asalarichilik bilan shugʻullanadi. M. avlodlari Jan.-Sharqiy Meksika, Gonduras, Gvatemala hududlarida mavjud boʻlgan Amerikaning eng kad. madaniyati (Olmek madaniyati bilan bogʻliq)ni yaratganlardan hisoblanadi. Milodiy 1ming yillikda M.larda toshdan yasalgan inshootlari boʻlgan shaharlar vujudga kelgan. 9-asrda M.larning koʻpchilik shaharlari tolteklar boshchiligidagi indeys qabilalari bostirib kelishi natijasida vayron boʻlgan. 10-asrda Yukatanda yangi mayyatoltek davlati vujudga kelgan, u keyinchalik bir qancha mustaqil shahardavlatlarga parchalanib ketgan. M.lar jamiyatida huk-mron qatlamni harbiy zodagonlar va kohinlar tashkil etgan. M.larda urugʻchilik munosabatlari qoldiklari saqlangan, qulchilik rivojlangan. Qishloq aholisi turli majburiyatlarni oʻtagan. Shaharlarda hunarmandchilik taraqqiy etgan. M.lar oʻzlarining iyeroglif yozuvlarini ixtiro etishgan (qarang Mayya yozuvi). M.lar matematika, tibbiyot, astronomiya (xususan, qishloq xoʻjaligi ishlari muddatini belgilovchi puxta ishlangan taqvim) sohasida ilmiy bilimlarga ega boʻlishgan. M.lar, ayniqsa, yomgʻir va shamol maʼbudlariga qattiq eʼtiqod qilganlar. 16-asr boshlarida Markaziy Amerika ispan mustamlakachilari tomonidan bosib olingandan keyin M.lar kalin tropik oʻrmonlarga koʻchib oʻtib, 20-asr boshlarigacha amalda oʻz mustaqilliklarini saqlab keldilar. 100 dan ortiq shahar harobalari saqlangan. Eng yiriklari — Chichen Itsa, Kopan, Mayyapan, Ushmal, Tikal (yana q. Indeyslar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |