**Pippin pakana -** ( fransuzcha: *Pépin le Bref* ; tax. 714 - 768-yil 24-sentyabr), 751-yildan 768-yil vafotigacha franklar qiroli bo'lgan. U shoh bo'lgan birinchi karolingiyalik edi.

Pippin frank shahzodasi Charlz Martel va uning rafiqasi Rotrudning o'g'li hisoblanadi. Pepin tarbiyasini Parij yaqinidagi Sent-Denis Abbey cherkovining nasroniy rohiblaridan olgan cherkov ta'limi bilan ajralib turardi. 741-yilda otasining o'rniga Saroy meri lavozimini egallagan Pepin o'zining akasi Karloman bilan birgalikda Fransiyada hukmronlik qilgan. Pippin Neustria, Burgundiya va Provansda hukmronlik qilgan, katta akasi Karloman esa Avstriya, Alemanniya va Thuringiyada o'zini o'rnatgan. Aka-ukalar hukmronligining dastlabki yillarida Bavariyaliklar, Akvitaniyaliklar, Sakslar va Alemanlar boshchiligidagi qo'zg'olonlarni bostirishda faol qatnashdilar. 743-yilda ular so'nggi merovingiyalik monarx bo'lishi kerak bo'lgan Childerik III ni Franklar qiroli etib saylash orqali Franklar interregnumini tugatdilar.

O'zlarining cherkov tarbiyasi tufayli xristian cherkovi va papalikka yaxshi munosabatda bo'lgan Pippin va Karloman otasining ishini Franklar cherkovini isloh qilishda Avliyo Bonifasni qo'llab-quvvatlash va sakslarga xushxabar yetkazishda davom ettirdilar. Kuchli dindor Karloman 747-yilda diniy hayotga nafaqaga chiqqanidan so'ng, Pipin franklarning yagona hukmdori bo'ldi. U o'zining akasi Grifo boshchiligidagi qo'zg'olonni bostirdi va butun Fransiyaning so'zsiz xo'jayini bo'lishga muvaffaq bo'ldi. O'zini da'vo qilishdan voz kechib, Pepin Childerikni monastirga majburladi va o'zini 751-yilda Papa Zaxari ko'magida Franklar qiroli deb e'lon qildi. Qaror Karolinglar oilasining barcha a'zolari tomonidan qo'llab-quvvatlanmadi va Pippin Karlomanning o'g'li Drogo boshchiligidagi qo'zg'olonni bostirishga majbur bo'ldi. 

Franklar qiroli sifatida Pippin o'z kuchini kengaytirish uchun ulkan dasturni boshladi. Franklar qonunchiligini isloh qildi va Bonifasning cherkov islohotlarini davom ettirdi. Pippin Italiyada Lombardlarga qarshi Stiven II papaligi foydasiga ham aralashdi. 754-yilning yoz o'rtalarida Stiven II ikki o'g'li Charlz va Karloman bilan birga Pippinni qaytadan moyladi (diniy marosim:boshini yog‘lash). Marosim Avliyo Denis Abbey cherkovida bo'lib o'tdi va Rim papasi Franklarga muqaddas Pippin irqiga mansub bo'lmagan har qanday kishini qirol qilib saylashni rasman man qildi. Shuningdek, u Pippin va uning o'g'illariga *Rim Patrisisi* unvonini berdi. Pippin bir nechta shaharlarni himoya qilishga muvaffaq bo'ldi, keyin u Pepin xayriyasining bir qismi sifatida Papaga berdi. Bu o'rta asrlarda Papa davlatlarining huquqiy asosini tashkil etdi. Franklar imperiyasining kuchayishi bilan yaxshi munosabatlar o'rnatishga intilgan Vizantiya yunonlar Pippinga *Patrisiy* unvonini berishdi. 

Franklar podsholigi uchun kengayish urushlarida Pippin Umaviylar va Andalusiya musulmonlaridan Septimaniyani zabt etdi va 759-yilda Narbonna qamalida ularni mag'lub etdi hamda Vaiofar va uning Gaskon qo'shinlarini qayta-qayta mag'lub etib, janubiy qirolliklarni o'ziga bo'ysundirishga kirishdi. shundan keyin Gascon va Akvitaniya lordlari franklarga sodiqlik va'da qilishdan boshqa chora ko'rmadilar. Biroq, Pippin sakslar va bavariyaliklarning tinimsiz qo'zg'olonlaridan bezovta bo‘lgan edi. U Germaniyada ham tinimsiz yurish qildi, ammo german qabilalarini yakuniy bo'ysundirish uning vorislariga qoldi. 

Pippin 768-yilda noma'lum sabablarga ko'ra vafot etdi va uning o'rniga o'g'illari Charlemagne va Karloman keldi. Garchi, shubhasiz, o'z davrining eng qudratli va muvaffaqiyatli hukmdorlaridan biri bo'lsa-da, Pippin hukmronligi asosan uning mashhur o'g'li Karlomanning soyasida qoladi.

Hokimiyatni qabul qilish
------------------------

Pippinning otasi Charlz Martel 741-yilda vafot etdi. U Frank qirolligining hukmronligini Pippin va uning katta akasi Karloman o'rtasida, uning birinchi xotinidan tirik qolgan o'g'illari o'rtasida taqsimladi: Karloman Avstriya saroyining meri bo'ldi, Pippin Neustria saroyining meri bo'ldi. Grifo, Charlzning ikkinchi xotini Svanaxilddan (shuningdek, Svanhilde nomi bilan ham tanilgan) o'g'li, merosdan ulush olishni talab qildi, lekin u Laonda qamal qilindi, taslim bo'lishga majbur bo'ldi va ikki o'gay ukasi tomonidan monastirga qamaldi.

Franklar podsholigida qirollik birligi mohiyatan qirol shaxsi bilan bog'liq edi. Shunday qilib, Karloman bu birlikni ta'minlash uchun Merovingian Childericni taxtga ko'tardi (743). Keyin 747-yilda Karloman ko'p yillik mulohazalardan so'ng monastirga kirishga qaror qildi. Bu Fransiyani Pippin qo'lida saroyning yagona meri va *dux et princeps Francorum* sifatida qoldirdi. 

Karloman nafaqaga chiqqanida, Grifo qamoqdan qochib, Pippinning singlisi Xiltrudga uylangan va Bavariya gertsogi Odiloga qochib ketgan. Pippin o'zining akasi boshchiligidagi yangilangan qo'zg'olonni bostirdi va qirollik chegaralarini butunlay tiklashga muvaffaq bo'ldi.

Birinchi Karoliniya qiroli
--------------------------

751-yilda Pippin Mayns arxiyepiskopi Bonifas tomonidan koronatsiya qilinishi
Saroy meri sifatida Pippin rasmiy ravishda hech qanday hokimiyatga ega bo'lmagan, faqat qirol unvoniga ega bo'lgan Childerik III qarorlariga bo'ysungan. Pippin magnatlar ustidan nazoratga ega bo'lganligi va aslida qirollik kuchiga ega bo'lganligi sababli, u endi Rim papasi Zakariga qiziq savol bilan murojaat qildi:

*Endi qirollik hokimiyatiga ega bo'lmagan franklar qirollariga kelsak: bu holat to'g'rimi?*
Lombardlar tomonidan qattiq bosim ostida qolgan Rim papasi Zakari franklarning chidab bo'lmas vaziyatni tugatish va qirol hokimiyatini amalga oshirish uchun konstitutsiyaviy asoslarni yaratish uchun bu harakatini qo‘llab quvvatladi. Rim papasi bunday holat to'g'ri emas, deb javob berdi. Bunday sharoitda haqiqiy kuch egasi qirol deb atalishi kerak edi. Ushbu qarordan so'ng Childerik III taxtdan ag'darildi va monastirga qamaldi. U merovingiyaliklarning oxirgisi edi.

Pippin o'z armiyasining katta qismi qo'lida bo'lgan frank zodagonlari yig'ilishi tomonidan Franklar qiroli etib saylandi. Uning saylanishi va moylanishi haqidagi eng dastlabki ma'lumot *Klausula de Pippino* bo'lib, taxminan 767-yilda yozilgan. Shu bilan birga, Grifo qo'zg'olonni davom ettirdi, lekin oxir-oqibat 753-yilda Sen-Jan-de-Maurienne jangida halok bo'ldi.

Pippinga uning do'sti Zalzburglik Vergilius yordam berdi, irland rohibi, ehtimol "Collectio canonum Hibernensis "(Irlandiya qonunlari to'plami) nusxasini qirol sifatida tan olinishiga yordam berish uchun qirollik unvonini olishni maslahat berish uchun ishlatgan. Birinchi marta 751-yilda Soissonsda moylangan Pippin, Papa Stiven II Parijga borib, 754-yilda Avliyo Denis bazilikasida o'tkazilgan dabdabali marosimda uni ikkinchi marta moylash uchun butun yo'l bo'ylab sayohat qilgandan so'ng, o'z kuchini oshirdi. Patrisius Romanorumning qo'shimcha unvoni (rimliklarning patrisian). Bu Rim papasi tomonidan fuqarolik hukmdoriga toj kiyish qayd etilgan birinchi edi. O'sha kunlarda umr ko'rish davomiyligi qisqa bo'lgani va Pippin oilaning davomiyligini xohlaganligi sababli, Papa Pippinning o'g'illari - 12 yoshli Charlz (oxir-oqibat Karl deb nomlanadi) va 3 yoshli Karlomanni ham moyladi.

Moylash marosimining ahamiyati shundan ko'rinib turibdiki, u Papa tomonidan yangi qabul qilingan va Rimda eshitilmagan. Bu, Rimliklarning Patrisiy unvonini berish bilan birga, Himoyachi Civitatis (mazlum fuqarolarning himoyachisi) roli bilan bog'liq bo'lib, Pippin endi cherkov himoyachisi sifatida tayinlanganligini anglatadi.

Franklar qirolligining kengayishi
---------------------------------

 Musulmon qo'shinlari 40 yillik ishg'oldan so'ng 759-yilda Narbonnani tark etishdi
 Pippinning Septimaniya va Akvitaniyaga ekspeditsiyasi (760)
Pippinning qirol sifatidagi birinchi yirik harakati *Romanus dukatusiga* aylangan Lombard qiroli Aistulfga qarshi urush boshlash edi. Ponteonda Papa Stiven II bilan uchrashuvdan so'ng, Pippin Lombard qirolini cherkovdan tortib olingan mulkni qaytarishga majbur qildi. U Ravenna va Pentapolisga ega bo'lgan papalikni tasdiqladi, bu "Pippin xayriya" deb atalmish, bu orqali Papa davlatlari tashkil etilgan va papalikning vaqtinchalik hukmronligi rasman boshlangan. Taxminan 752-yilda u diqqatini Septimaniyaga qaratdi. Yangi qirol Rona vodiysi bo'ylab harbiy ekspeditsiyada janubga yo'l oldi va sharqiy Septimaniyaning (ya'ni) bo'ysunishini oldi. Nimes, Magelone, Beziers va Agde ) graf Ansemundning sodiqligini ta'minlaganidan keyin. Frank qiroli Septimaniyadagi asosiy Umayyad qal'asi bo'lgan Narbonnaga sarmoya kiritishni davom ettirdi, ammo yetti yil o'tgach, 759-yilda ular Hispaniyaga haydab yuborilgunga qadar uni Iberiyalik musulmonlardan tortib ololmadi.

Biroq, Akvitiniya hali ham Vaiofarning Gascon-Akvitiniya hukmronligi ostida va franklarning qo'lidan chiqdi. Dyuk Vaiofar cherkov erlarini musodara qilganga o'xshaydi, ehtimol ularni o'z qo'shinlari orasida taqsimlagan. 760-yilda Russillonni musulmonlardan bosib olib, Vaiofarning harakatlarini qoralagandan so'ng, Pippin o'z qo'shinlarini Tuluza va Albiga ko'chirdi, Akvitaniyaning ko'p qismini olov va qilich bilan vayron qildi va bunga javoban Vaiofarga sodiq hisoblangan Burgundiyani vayron qildi. Pippin, oʻz navbatida, Akvitaniyaning Bourbon, Klermon, Chantel, Burj va Tuar shaharlari va istehkomlarini qamal qilib, Vaiofarning Gaskon qoʻshinlari tomonidan himoyalangan, ular yengib, asirga olingan va farzandlari va xotinlari bilan Shimoliy Fransiyaga surgun qilingan.

763-yilda Pippin Vaiofar domenlarining markaziga yaqinlashdi va asosiy istehkomlarni (Poitiers, Limoges, Angoulem va boshqalar) egalladi, shundan so'ng Vaiofar qarshi hujumga o'tdi va urush keskinlashdi. Pippin dahshatni tarqatishni, villalarni yoqishni, uzumzorlarni vayron qilishni va monastirlarni aholini yo'q qilishni tanladi. 765-yilga kelib, shafqatsiz taktikalar Akvitaniya markazidagi qarshilikni yo'q qilgan va butun mintaqani vayron qilgan franklar uchun o'z samarasini bergandek tuyuldi. 767-yilda Tuluza shahri Pippin tomonidan bosib olindi, shuningdek, Vaiofarning Bordo poytaxti ham.

Natijada, Garonnadan tashqaridagi Akvitaniya zodagonlari va Gaskonlar ham Franklar tarafdori bo'lgan tinchlik shartnomasini qabul qilishdan boshqa chora topa olishmagan (Fronsak, taxminan 768-yil). Waiofar qochib ketdi, lekin 768-yilda o'zining umidsiz izdoshlari tomonidan o'ldirildi.

Meros
-----

 Pippinning allegorik tasviri
Pippin 768-yilda 54 yoshida kampaniyada vafot etdi. U zamonaviy Parijdagi Sankt-Denis bazilikasida dafn etilgan. Uning rafiqasi Bertrada ham 783-yilda u yerda dafn etilgan. Charlemagne ota-onasi sharafiga Bazilikani qayta qurdi va kirish joyiga belgilar qo'ydi.

Franklar podsholigi Salika qonuniga ko'ra, uning ikki o'g'li: Karl va Karloman I o'rtasida taqsimlangan.

Tarixiy fikr  ko'pincha uni ikki buyuk odamning kichik o'g'li va kichik otasi deb hisoblaydi, garchi o'z-o'zidan buyuk odam bo‘lsa ham. U otasi boshlagan og'ir otliqlarni qurishda davom etdi. U otasi podshohlikni himoya qilish va urush paytida uning to'liq armiyasining yadrosini yaratish uchun zarur deb topgan doimiy armiyani saqlab qoldi. U nafaqat otasi kabi ispan musulmonlarini o'z ichiga olgan, balki ularni hozirgi Fransiya hududidan quvib chiqargan va eng muhimi, uch avlod davom etgan to'qnashuvlardan so'ng u akvitaniyaliklar va gaskonlarni bo'ysundirishga muvaffaq bo'lgan va shu sababli markazga eshikni ochgan. va janubiy Galliya va musulmon Ispaniya. U otasining franklar cherkovi ( Germaniya va Skandinaviyada missionerlik faoliyati) va institutsional infratuzilmani ( feodalizm ) kengayishini davom ettirdi, bu esa Oʻrta asrlar Yevropasining asosini isbotlaydi.

Uning hukmronligi tarixan muhim va xalq sifatida franklar uchun katta foyda keltirgan. Pippinning tojni egallashi va Rim Patrisiy unvoni uning o'g'lining imperatorlik toj kiyishining xabarchisi edi. U Karolingiyaliklarni franklar hukmron sulolasi va Yevropaning yetakchi kuchiga aylantirdi. Buyuk bosqinchi sifatida tanilgan u hayoti davomida mag'lubiyatga uchramagan.

Oila
----

Pippin Dunay mintaqasidan Leytbergga uylangan. Ularning besh farzandi bor edi. Buyuk Karl tug'ilgandan keyin bir muncha vaqt o'tgach, u rad etildi va uning bolalari monastirlarga yuborildi.

741-yilda Pippin Laonlik Karibertning qizi Bertradaga uylandi. Ularning sakkiz farzandi borligi ma'lum bo'lib, ulardan kamida uchtasi balog'at yoshiga yetgan:

* Charlz (Karl) (742 yil 2 aprel - 814 yil 28 yanvar)
* Karloman (751 - 4 dekabr 771)
* Pepin (756–762)
* Gisela (757–810)
* Berthe, yosh vafot etdi
* Adelais (Adelaida), yosh vafot etdi, Metzda dafn qilindi
* Chrothais (Rothaide), yosh vafot etdi, Metzda dafn qilindi.

Eslatmalar
----------

Manbalar
--------

1. ↑  Riché 1993. sfn error: no target: CITEREFRiché1993 (help)
2. ↑  Doig 2008, s. 110 harvnb error: no target: CITEREFDoig2008 (help)
3. ↑  Duckett 2022 harvnb error: no target: CITEREFDuckett2022 (help)
4. ↑  R.H.C 1957, s. 133 harvnb error: no target: CITEREFR.H.C1957 (help)
5. ↑  Deanesly, Margaret „The Later Merovingians",*. A History of Early Medieval Europe: From 476–911*, 1st, Routledge Library Editions: The Medieval World, London and New York City: Routledge, 2019 — 244–245 bet. ISBN 9780367184582.
6. ↑  Collins, Roger „Italy and Spain, 773–801",*. Charlemagne*. Buffalo, London, and Toronto: Palgrave Macmillan/University of Toronto Press, 1998 — 65–66 bet. DOI:10.1007/978-1-349-26924-2\_4. ISBN 978-1-349-26924-2.
7. ↑  Duckett 2022 harvnb error: no target: CITEREFDuckett2022 (help)
8. ↑  Enright 1985. sfn error: no target: CITEREFEnright1985 (help)
9. ↑  Kazhdan 1991 harvnb error: no target: CITEREFKazhdan1991 (help)
10. ↑  Ullmann 2013, ss. 67–69 harvnb error: no target: CITEREFUllmann2013 (help)
11. 1 2  Brown 1995. sfn error: no target: CITEREFBrown1995 (help)
12. ↑  Lewis 2010. sfn error: no target: CITEREFLewis2010 (help)
13. 1 2  Petersen 2013. sfn error: no target: CITEREFPetersen2013 (help)
14. ↑  Tucker 2011. sfn error: no target: CITEREFTucker2011 (help)
15. ↑  Borovský 2019, s. 139 harvnb error: no target: CITEREFBorovský2019 (help)

Bibliografiya
-------------

* Borovský, Jozef*. Chrysalis: Metamorphosis of Odium*. Friesen Press, 2019. ISBN 978-1525547690.
* Brown, T.S. „Byzantine Italy",*. The New Cambridge Medieval History, c. 700–c. 900* McKitterick:. Cambridge University Press, 1995.
* Doig, Allan*. Liturgy and architecture from the early church to the Middle Ages*. Ashgate, 2008. ISBN 978-0754652748.
* *Duckett.* „Pippin III" (en). *www.britannica.com*.  Encyclopedia Britannica (20-sentyabr 2022-yil). Qaraldi: 29-sentyabr 2022-yil.



* Dutton, Paul Edward*. Charlemagne's Mustache: And Other Cultural Clusters of a Dark Age*. Palgrave Macmillan, 2008.
* Enright, M.J.*. Iona, Tara, and Soissons: The Origin of the Royal Anointing Ritual*. Walter de Gruyter, 1985.
* Kazhdan, Alexander P.*. The Oxford dictionary of Byzantium*, (Aleksandr Petrovich), 1922–1997, Talbot, Alice-Mary Maffry, Cutler, Anthony, 1934–, Gregory, Timothy E. Ševčenko, Nancy Patterson, New York: Oxford University Press, 1991. ISBN 0195046528. OCLC 22733550.
* Lewis, Archibald R.*. The Development of Southern French and Catalan Society, 718–1050*. The Library of Iberian Resources Online, 2010.
* Petersen, Leif Inge Ree*. Siege Warfare and Military Organization in the Successor States (400–800 AD): Byzantium, the West and Islam*. Leiden: Brill Publishers, 2013. ISBN 978-90-04-25199-1.
* R.H.C, Davis*. A History of Medieval Europe – From Constantine to Saint Louis*. Great Britain: Longman, 1957. ISBN 0582482089.
* Riché, Pierre*. The Carolingians: A Family Who Forged Europe*. University of Pennsylvania Press, 1993.
* *The Rise of the Medieval World, 500–1300: A Biographical Dictionary* Schulman:. Greenwood Press, 2002.
* *A Global Chronology of Conflict* Tucker:. ABC-CLIO, 2011.
* Ullmann, Walter*. Growth of Papal Government in Middle Ages – Study in Ideological Relation of Clerical to Lay Power*. Routledge, 2013.

Tashqi havolalar
----------------

* Literatur über Pippin den Jüngeren in the German National Library catalogue
* Document by Pepin for Fulda Abbey, 760,  *Photograph Archive of Old Original Documents (*Lichtbildarchiv älterer Originalurkunden*)*. University of Marburg..

|  |
| --- |
| Pipin pakana **Carolingian Dynasty****Tavalludi:** 714 **Vafoti:** 768 |
| OldingisiCharles Martel |  **Mayor of the Palace of Neustria** 741–751 | **Merged into crown**  |
| OldingisiCarloman |  **Mayor of the Palace of Austrasia** 747–751 |
| OldingisiChilderic III |  **King of the Franks** 751 – 24 September 768 | KeyingisiCharles I andCarloman I |