Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Qizilsoy (maʼnolari).

**Qizilsoy** — Toshkent viloyati Parkent va Yuqori Chirchiq tumanlaridagi soy.

Tavsifi
-------

Uzunligi 54 km. Havzasining maydoni 363 km2. Chatqol tizmasining gʻarbiy tarmogʻidan, Chatqol qoʻriqxonasi hududidagi Qizilnura togʻidan yarim km janubi gʻarbda, dengiz sathidan 3080 m balandlikda boshlanadi. Yuqori oqimida (chap irmogʻi Oqtoshsoyning quyilishigacha) Boshqizilsoy deb ataladi. Quyi qismida suvi sugʻorishga sarflanadi, Krasnogorsk shahridan gʻarbroqda Toshsoy yaqinida esa butunlay qurib qoladi.

Asosan, qor, qisman yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi quyilishidan 1,46 m³/sek. Suvga to‘losh davri fevral—mart, eng kam suv sarfi avgust—sentabrda kuzatiladi 2,22—0,11 m³/sek.

Irmoqlari
---------

Qizilsoy irmoqlari Supatoshsoy, Tegirmontoshsoy, Tariqlar, Minorasoy, Oqtoshsoy, Kulpaksoy, Soʻxtasonsoy, Gauxana (Gauxansoy), Qoznakoʻksoy, Mudroqsoy, Taxtaxoʻjasoy. Krasnogorsk yaqinida Qizilsoyga quyi oqimida qurib qolgan Chavlisoy irmogʻi quyiladi.

Arxeologik yodgorliklar
-----------------------

Boshqizilsoyning yuqori oqimidan hosil bo'lgan darada, daryoning o'ng qirg'og'ida (Nevich qishlog'i hududida) Boshqizilsoyning tosh o'ymakorligi sifatida tanilgan, qadimgi va erta o'rta asrlarga oid 600 dan ortiq petrogliflar ( miloddan avvalgi 1-ming yillik - milodiy 1-ming yillik ) topilgan. Chizmalarda odamlar, uy va yovvoyi hayvonlar, dumaloq quyosh ramzlari, shuningdek, ovchilik, chorvachilik, diniy marosimlar tasvirlangan. Qoya rasmlaridan uncha uzoq boʻlmagan togʻ tizmasining tepasida saklarning tepaliklari joylashgan.

Boshqizilsoyning chap qirgʻogʻida, Namdonak qishlogʻidan 4 km janubi-gʻarbda, nomsiz tepa bor. 1969-yilda SSSR FA Geografiya institutining Pritashkent geomorfologik otryadi tomonidan kashf etilgan. Yaqin atrofda, Boshqizilsoy va Yettiriksoy oralig'ida joylashgan qishloqning o'zida Namdonak yoki Eskitepa nomi bilan mashhur qal'a izlari bo'lgan katta aholi punkti saqlanib qolgan. Yig'ilgan yuk ko'taruvchi materiallar eramizning birinchi asrlaridan 13-asrgacha bo'lgan davrni o'z ichiga oladi. Yodgorlik 1963-yilda Chotqol-qurama otryadi tomonidan belgilangan. Xuddi shu otryad Iskitepa ro‘parasida, daryoning chap qirg‘og‘ida joylashgan Challaktepa aholi punktini qayd etgan. Challaktepa balandligi 45 m gacha boʻlgan tepalik (tepasi 11 m. tepasi xom gʻishtdan yasalgan sunʼiy tosh) va ustki platformasining diametri 60 m gacha.Bu yodgorlikning koʻtaruvchi materiali milodiy 4-6 - asrlarga toʻgʻri keladi.. Yana bir nomsiz tepa 1969 yilda Qizilsoyning chap qirgʻogʻi boʻylab quyi oqimda, Oʻrtasaroy sovxozidan 1 km janubda topilgan. 1973 yil holatiga ko'ra, bu turar-joylarning barchasida qazish ishlari amalga oshirilmagan edi.

Bundan tashqari, Qizilsoy va Qorasuv qoʻshilishi yaqinida ikkita aholi punkti joylashgan boʻlib, oqimdan 400 m pastda va janubi-sharqda 500 m masofada joylashgan: birinchisi nomsiz tepalik, ikkinchisi Qirkburon nomi bilan mashhur. Ikkala yodgorlik ham 1940 yilda A. I. Terenojkin tomonidan topilgan. Nomi noma'lum aholi punkti 2 m qalinlikdagi madaniy qatlamga ega bo'lib, uning ustiga toshlar va lyosslar qo'yilgan. Undan topilgan ko'tarilgan materiallar milodiy 1-3 va 10-12 asrlarga bo'linadi, 1973 yilgacha hech qanday qazish ishlari olib borilmagan. Kirkburan toʻrtburchak shaklidagi xaroba boʻlib, shimoliy qismida qalʼa qoldiqlari , eramizning 4-7 va 10-12 -asrlariga oid madaniy qatlamlarga ega.

Galereya
--------

* Boshqizilsoy Chatqol biosfera qoʻriqxonasidaBoshqizilsoy Chatqol biosfera qoʻriqxonasida
* Qizilsoy (Krasnogorskda, mayda)Qizilsoy (Krasnogorskda, mayda)
* Qizilsoy (quyi qismida, avgustda)Qizilsoy (quyi qismida, avgustda)

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

Manbalar
--------

1. ↑  „Топонимия России и мира — Топонимы Угам-Чаткальского национального парка". 29-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-dekabr 2014-yil.


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |