**Abu Tolib** (toʻliq ismi **Abdulmanof ibn Abdulmuttalib ibn Hoshim al-Qurayshiy,** arabcha: ) - Islom payg'ambari Muhammadning amakisi va Alining otasi edi. 

Abdulmuttalib ibn Hoshimning o'n nafar o'g'lidan biri. U Muhammadni 8 yoshidan to 25 yoshga to‘lgunga qadar boqib, tarbiyalagan. Uylanganidan keyin ham Muhammad uni himoya qilishda va qo'riqlashda davom etdi. 619 yili Makkada vafot etgan. U Muhammadni yaxshi bilganlardandir.

Hayoti
------

Ko'pgina manbalarda Abu Tolib islom payg'ambari Muhammaddan 35 yil oldin tug'ilgan, ya'ni u o'zidan 35 yosh katta edi. Shu munosabat bilan, ehtimol u 535 yilda tug'ilgan. U o'z davrida moliyaviy inqirozga uchraganiga qaramay, Quraysh qabilasida tinglanadiganlardan biri edi. U Muhammadning otasi Abdulloh va boshqa amakisi Zubayrning ukasi.

Otasi Abdulmuttalib vafotidan keyin otasining vazifalari Abu Tolib zimmasida qoldi.  Abdulmuttalib Abu Tolibga o'limidan oldin sakkiz yoshga to'lgan, otasi va onasidan ayrilgan Muhammad alayhissalomga g'amxo'rlik va himoya qilishni vasiyat qildi. Shu tariqa Muhammad o‘z amakisining qo‘lida va uyida tarbiyalangan.

### Savdogarlik yillari

Abu Tolib savdo-sotiq bilan shug'ullangan. Ammo Muhammadga g'amxo'rlik qilganda, u moddiy qiyinchiliklarga duch kelgan va oilasi ham ko'p bo'lganligi sababli, bu qiyinchilik biroz uzoq davom etgan. Muhammad 12 yoshga to‘lganda, Abu Tolib katta kolonna bilan savdo qilish uchun Suriyaga ketishga qaror qiladi.  O‘zining qattiq iltimosiga ko‘ra jiyanini o‘zi bilan olib ketdi.

Manbalarga ko'ra, savdo karvoni Suriyaning Damashq shahri yaqinida joylashgan va o'sha paytda Vizantiya hukmronligi ostida bo'lgan Busra deb nomlangan hududga yetib borgan. Katta monastirda Bahira ismli keksa, tanho va mashhur ruhoniy yashar edi. Karvon u yerga yetib borgach, Bahira Muhammadni ko‘rmoqchi ekanligini aytdi va Muhammad bilan gaplashgandan so‘ng, Abu Tolibga uning jiyani Injilda u yuborilishi bashorat qilingan oxirgi payg‘ambar ekanligini va bu bolada bashoratli alomatlar borligini aytdi.. Shundan so‘ng Bahira ular Damashqqa borib savdo qilishlari xavfli bo‘lishini, chunki u yerda oxirgi payg‘ambar haqida biladigan yahudiylar yoki rimliklar borligi, shuning uchun bolani yaxshi himoya qilish kerakligini qo‘shimcha qildi.  Abu Tolib Shomga borishdan voz kechdi, mollarini Busrada sotdi va tezda Makkaga qaytib keldi.

### Islomning dastlabki yillari

Muhammad sollallohu alayhi vasallamga birinchi vahiy tushganidan so‘ng, Abu Tolib jiyani Muhammad va o‘z o‘g‘li Ali yashirincha namoz o‘qiyotganini bilgach, ota-bobolarining dinini tark etmasligini aytdi, balki o‘z dinini himoya qilishini va umrining oxirigacha jiyani himoya qilishini ham aytdi. Darhaqiqat, Muhammad payg'ambar Makkaliklarni ochiqdan-ochiq Islomga da'vat qila boshlaganlarida va butlardan voz kechishlarini so'raganlarida, unga qarshi chiqqan Makkalik mushriklarga qarshi turib, Muhammad alayhissalomni ularning qo'liga topshirishni talab qildilar va men ularni butlardan voz kechishni talab qildilar. Payg'ambarni hech qachon ularga topshirmang.

Vafot etishi
------------

Quraysh islom dinini qabul qilishi bilan kuch-qudratga erishayotgan Muhammadni va u topgan tarafdorlarini zararsizlantirishga qaror qildi. Bu maqsadga erishilgunga qadar, Hoshimiylar o‘z oilalarini dushman deb e’lon qilib, ularni boykot qildilar. Bu holatda Abu Tolib Muhammad va uning tarafdorlarini *Shi'bu Abu Tolib* nomi bilan mashhur mahallasiga olib bordi va ularni qo'llab-quvvatladi.  Bu boykot tugaganidan ko‘p o‘tmay, Abu Tolib keksaligi va voqealardan charchaganligi sababli kasal bo‘lib qoladi va 619 yili Makkada vafot etadi.

Qarama-qarshi e'tiqod
---------------------

Abu Tolibning musulmon bo'lganligi yoki bo'lmaganligi bugungi kunda ham noma'lum. Ba'zi islom ulamolari uning musulmon ekanligini aytishsa, boshqalari buni rad etishadi. Sunniylar koʻpincha Abu Tolib musulmon boʻlmasdan oldin vafot etgan desa, shialar musulmon boʻlib vafot etgan deyishadi. 

Aytishlaricha, u eng og‘ir sharoitlarda jiyani Muhammadni himoya qilgan bo‘lsa-da, arab boshliqlarining mag‘rurligi va ajdodlari yo‘liga bog‘liqlik zaifligi tufayli Islomni qabul qilganini ochiq aytishga jur’ati yetmagan.

Yana Abu Tolib jiyani Muhammadni va unga ishonganlarni himoya qilish uchungina islom dinini qabul qilganini ochiq aytmagani, e’tiqodini yashirib, natijada musulmon bo‘lganligi ham aytiladi.

Zamonaviy madaniyatdagi o'rni
-----------------------------

* U 1976 yilda islom dinining tug'ilishi haqida hikoya qiluvchi "Qo'ng'iroq "filmida ingliz aktyori Andre Morell tomonidan tasvirlangan.
* U 2015-yilda suratga olingan Muhammad payg‘ambarning bolalik yillari haqida hikoya qiluvchi "Muhammad: Allohning Rasuli "filmida eronlik aktyor Mahdi Pakdel tomonidan tasvirlangan.

Eslatmalar
----------



1. ↑  „EBÛ TÂLİB - TDV İslâm Ansiklopedisi" (Türkçe). *TDV İslam Ansiklopedisi*. 23 eylül 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5 şubat 2022.
2. ↑  İbn Sa‘d, I, 153
3. ↑  „EBÛ TÂLİB - TDV İslâm Ansiklopedisi" (Türkçe). *TDV İslam Ansiklopedisi*. 23 eylül 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5 şubat 2022.
4. ↑  „EBÛ TÂLİB - TDV İslâm Ansiklopedisi" (Türkçe). *TDV İslam Ansiklopedisi*. 23 eylül 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5 şubat 2022.
5. ↑  „Peygamberimizin amcası Ebu Talib, hanif miydi yoksa müşrik miydi? » Sorularla İslamiyet" (Türkçe). *Sorularla İslamiyet* (4 ekim 2014). 5 şubat 2022da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5 şubat 2022.