O'n to'qqizinchi asrning oxirida transformatorning ixtirosi elektr quvvati yuqori kuchlanishda, ammo past oqimda yanada samarali uzatilishini anglatardi. Samarali elektr uzatish, o'z navbatida, elektr energiyasini markazlashtirilgan elektr stantsiyalarida ishlab chiqarish mumkinligini anglatadi, bu erda u o'lchov iqtisodidan foyda ko'rdi va keyin kerakli joyga nisbatan uzoq masofalarga jo'natildi.

Odatda, elektr energiyasiga bo'lgan talab ta'minotga mos kelishi kerak, chunki elektr energiyasini saqlash qiyin. elektr tarmog'ini muqarrar buzilishlar va yo'qotishlarga qarshi yumshatish uchun ma'lum miqdordagi avlod har doim zaxirada bo'lishi kerak. tarmoqdagi o'zgaruvchan qayta tiklanadigan energiya (shamol va quyosh energiyasi) darajasining oshishi bilan talab va taklifga mos kelish yanada qiyinlashdi. Saqlash bu bo'shliqni bartaraf etishda tobora ortib borayotgan rol o'ynaydi. Energiyani saqlash texnologiyalarining to'rt turi mavjud, ularning har biri texnologiyaga tayyorlikning turli holatlarida: batareyalar (elektrokimyoviy saqlash), vodorod, termal yoki mexanik (nasosli gidroenergetika kabi) kabi kimyoviy saqlash.

Akkor lampochka, elektr energiyasini erta qo'llash, Joule isitish orqali ishlaydi: issiqlik hosil qiluvchi qarshilik orqali oqimning o'tishi.
Elektr energiyasi energiyani uzatishning juda qulay usuli bo'lib, u juda ko'p va o'sib borayotgan foydalanish soniga moslashtirilgan. amaliy ixtiro akkor lampochka 1870-yillarda yorug'lik elektr energiyasining birinchi ommaviy dasturlaridan biriga aylanishiga olib keldi. Elektrlashtirish o'z xavfini keltirib chiqargan bo'lsa-da, gaz yoritgichining yalang'och alangasini almashtirish uylar va fabrikalarda yong'in xavfini ancha kamaytirdi. kommunal xizmatlar ko'plab shaharlarda elektr yoritgichlari uchun rivojlanayotgan bozorga yo'naltirilgan. 20-asrning oxirida va zamonaviy davrda tendentsiya elektr energetikasi sohasida tartibga solish yo'nalishi bo'yicha oqishni boshladi.

Filamentli lampochkalarda ishlatiladigan rezistiv Joule isitish effekti elektr isitishda ham to'g'ridan-to'g'ri foydalanishni ko'radi. Bu ko'p qirrali va boshqariladigan bo'lsa-da, uni isrofgarchilik deb hisoblash mumkin, chunki elektr ishlab chiqarishning aksariyati allaqachon elektr stantsiyasida issiqlik ishlab chiqarishni talab qilgan. Daniya kabi bir qator mamlakatlar yangi binolarda rezistiv elektr isitishdan foydalanishni cheklovchi yoki taqiqlovchi qonun chiqardilar. biroq, elektr energiyasi hali ham isitish va sovutish uchun juda amaliy energiya manbai hisoblanadi,  isitish va sovutish uchun elektr energiyasiga bo'lgan talabning o'sib borayotgan sektorini ifodalovchi konditsioner/issiqlik nasoslari bilan, ularning ta'sirini elektr tarmoqlari tobora ko'proq ta'minlashga majbur. elektrlashtirish transport (elektr transport vositalari yordamida) va isitish (issiqlik nasoslari yordamida) kabi to'g'ridan-to'g'ri qazilma yoqilg'ini yoqishga tayanadigan tarmoqlarni dekarbonizatsiya qilishda katta rol o'ynashi kutilmoqda.

Elektromagnetizmning ta'siri eng aniq ko'rinadigan elektr motorida qo'llaniladi, bu esa harakatlantiruvchi kuchning toza va samarali vositasini ta'minlaydi. Vint kabi statsionar dvigatel osongina quvvat manbai bilan ta'minlanadi, ammo elektr transport vositasi kabi uni qo'llash bilan harakatlanadigan vosita batareya kabi quvvat manbai bo'ylab olib yurishi yoki tokni to'plashi shart.pantograf kabi toymasin kontakt. Elektr bilan ishlaydigan transport vositalaridan foydalaniladi jamoat transporti, kabi  va xususiy mulkda akkumulyator bilan ishlaydigan elektromobillar sonining ko'payishi.

Elektr ichida ishlatiladi telekommunikatsiyalarva haqiqatan ham elektr telegraf, 1837 yilda Kuk va Uitstoun tomonidan tijorat maqsadida namoyish etilgan, uning dastlabki dasturlaridan biri edi. 1860-yillarda birinchi transkontinental, keyin transatlantik telegraf tizimlarining qurilishi bilan elektr energiyasi butun dunyo bo'ylab bir necha daqiqada aloqa o'rnatishga imkon berdi. Optik tolalar va sun'iy yo'ldosh aloqasi aloqa tizimlari bozorining ulushini egalladi, ammo elektr energiyasi jarayonning muhim qismi bo'lib qolishini kutish mumkin.

Elektron qurilmalar tranzistordan foydalanadi, ehtimol yigirmanchi asrning eng muhim ixtirolaridan biri,  va barcha zamonaviy sxemalarning asosiy qurilish bloki. Zamonaviy integral mikrosxemada bir necha santimetr kvadrat maydonda milliardlab miniatyuralangan tranzistorlar bo'lishi mumkin.


1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil