Bidar Sulton
**Bidar Xotun** (usmonli turkcha: *بیدار قادین* ; Kabardian; 1855-yil 5-may – 1918-yil 13-dekabr; Bidar forschada „diqqatli" degan maʼnoni anglatadi) Usmonli imperiyasi sultoni Abdulhamid II ning toʻrtinchi xotini edi.

Yoshligi
--------

Asli cherkes Bidar Sulton 1855-yil 5-mayda tugʻilgan. Uning Cherkes Mehmed Posho ismli ukasi bor edi. Uning onasi gruzin zodagon oilasi Lortkipanidzega mansub boʻlgan. U shuningdek, Shahzoda Husayn Bey Inalipa bilan qarindosh ham edi.

Nikohlanishi
------------

Bidar 1875-yilda oʻsha paytdagi Shahzoda Abdulhamidga turmushga chiqdi. 1875-yil oxiri yoki 1876-yil boshida birinchi farzandiga homilador boʻldi. 1876-yil 31-avgustda katta akasi Sulton Murod V taxtga oʻtirgandan soʻng Abdulhamid taxtga oʻtirgach, unga „Toʻrtinchi ayol" unvoni berildi.

Oʻsha paytda homilador boʻlgan Bidor toʻrt kundan keyin 1876-yil 3-sentabrda birinchi farzandini, qizini dunyoga keltirdi. Bolaning ismi Naime Sulton edi, Abdulhamid uni „mening qoʻshilish qizim" deb atagan. 1877-yilda Bidar va imperator oilasining boshqa aʼzolari Yildiz saroyiga joylashdilar, Abdulhamid 1877-yil 7-aprelda u yerga koʻchib kelganidan keyin, bu yerda Bidar Sulton 1878-yil 16-yanvarda ikkinchi farzandi, Shahzoda Mehmed Abdulqodir ismli oʻgʻlini dunyoga keltirdi. 1879-yilda „Uchinchi ayol" darajasiga koʻtarildi. 

Bidar Abdulhamidning boshqa ayollar bilan aloqada boʻlishini istamasligi qayd etilgan va bu uning boshqalarga doimo hasad qilishiga sabab boʻlgan.

1889-yil 30-sentabrda u nemis imperatori Avgusta Viktoriya bilan Yildiz saroyining haramida uchrashdi, u eri imperator Vilgelm II bilan Istanbulga tashrif buyurdi. 1895-yilda „Ikkinchi ayol" darajasiga koʻtarildi. 1898-yil oktabr oyida u yana Yildiz saroyidagi imperator saroyining katta zalida imperator Avgusta Viktoriya va uning eri Istanbulga ikkinchi marta tashrif buyurganida bilan uchrashdi.

1909-yil 27-aprelda Abdulhamidxon taxtdan agʻdarildi va Salonikiga surgunga joʻnatildi. Uning orqasidan ukasi Mehmed Ziyo posho bordi. Biroq, u Istanbulda qoldi va Erenkoʻydagi qasrga joylashdi.  1912-yilda Saloniki Gretsiyaga qulaganidan keyin Abdulhamid Istanbulga qaytib, Beylerbeyi saroyiga joylashdi va u yerda 1918-yilda vafot etdi

Oʻlimi
------

Bidar Sulton 1918-yil 13-dekabrda Sulton Abdulhamid vafotidan oʻn oy oʻtib, ichak yalligʻlanishi bilan bogʻliq kasallikdan oltmish uch yoshida vafot etdi. U Istanbuldagi Shaxzoda Ahmad Kamoleddin maqbarasi, Yahyo Afandi qabristoniga dafn etilgan.

Avlodlari
---------

| Ism | Tugʻilish | Oʻlim | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| Naime Sulton | 1876-yil 3-sentabr | tax. 1945-yil | ikki marta turmushga chiqdi va bir oʻgʻli va bir qizi bor edi |
| Shahzoda Mehmed Abdulqodir | 1878-yil 16-yanvar | 1944-yil 16-mart | besh marta uylandi, toʻrt oʻgʻil va ikki qizi bor edi |
|

Ommaviy madaniyatda
-------------------

* 2017-yilgi *Payitaht: Abdülhamid* teleserialida Bidar Xotun turk aktrisasi Özlem Conker tomonidan tasvirlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Uluçay 2011. sfn error: no target: CITEREFUluçay2011 (help)
2. ↑  Açba 2004. sfn error: no target: CITEREFAçba2004 (help)
3. 1 2  Brookes 2010. sfn error: no target: CITEREFBrookes2010 (help)
4. 1 2  Sakaoğlu 2008. sfn error: no target: CITEREFSakaoğlu2008 (help)
5. ↑  Bağce, Betül Kübra*. II. Abdulhamid kızı Naime Sultan'in Hayati*, 2008 — 16–17 bet.
6. ↑  Hall, Richard C.*. War in the Balkans: An Encyclopedic History from the Fall of the Ottoman Empire to the Breakup of Yugoslavia*. ABC-CLIO, 9-oktabr 2014-yil — 1–2 bet. ISBN 978-1-610-69031-7.
7. ↑  Parry, Milman*. Serbocroatian heroic songs, Volume 1*. Harvard University Press, 1979 — 371 bet.
8. ↑  *Payitaht: Abdülhamid (TV Series 2017–)*, qaraldi: 2018-09-30

Kitobiy manbalar
----------------

* Açba, Leyla*. Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları*. L & M, 2004. ISBN 978-9-756-49131-7.
* Brookes, Douglas Scott*. The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem*. University of Texas Press, 2010. ISBN 978-0-292-78335-5.
* Osmanoğlu, Ayşe*. Babam Sultan Abdülhamid*. Mona Kitap Yayinlari, 2000. ISBN 978-6-050-81202-2.
* Sakaoğlu, Necdet*. Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık, 2008. ISBN 978-9-753-29623-6.
* Uluçay, Mustafa Çağatay*. Padişahların kadınları ve kızları*. Ankara: Ötüken, 2011. ISBN 978-9-754-37840-5.