***Student*** (qozoqcha: *Студент*) — qozogʻiston rejissyori Darejan Omirbayevning filmi. Rejissyor filmning asosi sifatida Fyodor Mixaylovich Dostoevskiyning „Jinoyat va jazo" romanini asos qilib olgan. Uning premyerasi 2012-yil 17-mayda Kann kinofestivalida boʻlib oʻtdi.

Yaratilish tarixi va premyera
-----------------------------

Omirbayevning aksar filmlari singari, kartina vatanida keng prokatga chiqmadi va Olmaotadagi Sezar kinoteatrida bor-yoʻgʻi ikkita namoyish bilan cheklandi. Oʻz filmi uchun rejissyor professional boʻlmagan aktyorlarni tanladi, masalan, Omirbayevning oʻzi dars bergan Qozogʻiston Badiiy akademiyasining kino talabasi Nurlan Baytasov bosh rolni oʻynadi. „Student" rus mumtoz adabiyoti asarlari asosida yaratilgan uchinchi film boʻldi. Qolgan ikkitasi — „Shuga" (2007, Lev Tolstoyning „Anna Karenina" asari asosida) va „Sevgi haqida" (2006, Anton Chexovning hikoyalari asosida).

Student 65-Kann kinofestivalining „Osobiy vzglyad" dasturiga kiritilgan. Bu Omirboyevning ushbu festivalda ishtirok etgan uchinchi filmi boʻldi. Shu bilan birga, rejissyorning oʻzi festival filmlarini suratga olishga intilmaganini, balki ommaviy tomoshabinlar bilan hisoblashganini taʼkidladi.

Mazmuni
-------

Film syujetiga koʻra, voqea hozirgi Qozogʻistonda boʻlib oʻtadi. Olmaota universiteti talabasi (filmda uning ismi tilga olinmagan) ijarada yashaydi. Film davomida u qashshoqlik, jamiyatning ijtimoiy tabaqalanishi kabi muammolarga duch keladi. Talaba, uning fikricha, Qozogʻistonni farovonlik sari yetaklashi kerak boʻlgan sotsial darvinizm tarafdori boʻlgan professorning maʼruzasini tinglamoqda. Uning bu dunyoda oʻz oʻrnini qandaydir tarzda aniqlash maqsadida jinoyat sodir etish fikri bor.

Natijada, u oʻzi qaror qiladi va tez-tez non uchun boradigan oziq-ovqat doʻkonini talon-toroj qiladi. U oʻz egasini, shuningdek, unga tasodifan kirgan mijozni oʻldiradi. Jinoyat sodir etgandan soʻng, u oʻzini yanada yomonroq his qiladi, jamiyatdan butunlay oʻralgan. Ayniqsa, onasi va singlisi uni ziyorat qilgandan keyin, u tobora pushaymon boʻladi. Talaba jinoyatga iqror boʻlgach, oxir-oqibat politsiyaga topshiriladi. Qamoqxonada unga oshiq bir qiz tashrif buyuradi.

Tanqid
------

Varete taqrizchisining fikricha, Oʻmirbayev oʻzining „Student" filmida, shuningdek, boshqa „Killer" (1998) filmida, birinchi navbatda, jamiyat manfaatlar va manfaatlarga intilib, oʻz mamlakatida roʻy berayotgan oʻzgarishlarga tanqidiy nuqtai nazarini koʻrsatgan. Zamonaviy dunyoda farovonlik ramzlari oʻziga xosligidan voz kechadi. U, shuningdek, prototipi Sonya Marmeladova boʻlgan film qahramoni fohishalik bilan shugʻullanmasligini taʼkidladi, garchi umuman olganda, „Student" syujeti roman syujeti bilan deyarli bir xil. Bundan tashqari, u Omirbayev kartinasi va fin kinorejissyori Aki Kaurismakining „Jinoyat va jazo" kartinasi oʻrtasida oʻxshashlik topdi.

Stiven Dalton The Hollywood Reporter gazetasida Omirbayevning suratiga salbiy baho berib, uni kulrang va nochor surat deb taʼriflagan. Ismi yoʻq talaba, Dostoevskiyning Raskolnikoviga nisbatan aqldan ozgan va doimiy ravishda oʻz-oʻzini qazish bilan shugʻullanib, u „amalda muzlab qolgan" deb taʼriflagan. Shuningdek, u filmda romandagi Porfiriy Petrovich qahramoniga mos keladigan qahramon yoʻqligini taʼkidladi. Suratdagi esda qolarli epizodlar orasida Dalton eshakning Range Roverni tortib olishi bilan bogʻliq boʻlib, bu hatto Dostoevskiy va Bressonga hurmat (ehtirom) boʻlishi mumkin.

Uyda „Student" aralash sharhlar bilan uchrashdi. Kinoshunos Oleg Boretskiy va madaniyatshunos Murat Auezov filmni yuqori baholab, uning dolzarbligi va mualliflik uslubini taʼkidladilar. Tanqidchi Andrey Chernenko esa, aksincha, koʻrganlaridan butunlay hafsalasi pir boʻldi. Uning taʼkidlashicha, kinoshoudagi tomoshabinlar yo uxlab qolishgan yoki uni butunlay tark etishgan. Uning fikricha, film juda zerikarli chiqdi va rejissyor aktyorlar bilan ishlashga qodir emasligini koʻrsatdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „«Студент» на Казахфильме" (deadlink). 6-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 23-may 2012-yil.
2. ↑  *Leslie Felperin.* „Student review" (inglizcha).  Variety (18-may 2012-yil). 2012-yil 22-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 13-avgust 2012-yil.
3. ↑  *Стивен Долтон.* „Рецензия на «Студента»".  thr.ru (19-may 2012-yil). 21-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 16-iyun 2021-yil.

Havolalar
---------

* „Studen" Qozoqfilm sayti (rus tilida) (Wayback Machine saytida 6-avgust 2012-yil sanasida arxivlangan) (6-avgust 2012-yil)