recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Renault-Nissan-Mitsubishi alyansi**, dastlab Renault-Nissan ittifoqi nomi bilan tanilgan, bu avtomobil ishlab chiqaruvchilari Renault (Fransiyaning Bulon-Bilankur shahrida joylashgan), Nissan (Yaponiyaning Yokogama shahrida joylashgan) va Mitsubishi Motors oʻrtasidagi Fransiya-Yaponiya strategik ittifoqidir. (Tokio, Yaponiyada joylashgan), ular birgalikda butun dunyo boʻylab har 9 ta avtomobildan 1 tadan koʻprogʻini sotadilar. Renault va Nissan 1999 yildan beri strategik hamkorlar boʻlib, 450 000 ga yaqin xodimga ega va sakkizta yirik brendni nazorat qiladi: Renault, Nissan, Mitsubishi, Infiniti, Renault Korea, Dacia, Alpine va Venucia. Avtomobillar guruhi 2017-yilda butun dunyo bo‘ylab 10,6 million avtomobil sotdi, bu esa uni yengil avtomobillar ishlab chiqarish bo‘yicha dunyodagi yetakchi guruhga aylantirdi. Alyans o‘zining hozirgi nomini 2017-yil sentabrida, Nissan Mitsubishi’ning nazorat paketiga ega bo‘lganidan bir yil o‘tib, Mitsubishi’ni Ittifoqdagi teng huquqli hamkorga aylantirganidan keyin qabul qildi.

2021-yil dekabr holatiga koʻra, Ittifoq elektr transport vositalari ishlab chiqarish boʻyicha dunyodagi yetakchi guruhlardan biri boʻlib, 2009-yildan buyon 1 milliondan ortiq yengil elektr transport vositalari sotilgan. Uning EV liniyasining eng koʻp sotiladigan avtomobillari Nissan Leaf va Renault Zoe toʻliq elektr avtomobillaridir.

Renault, Nissan va Mitsubishi oʻrtasidagi strategik hamkorlik qoʻshilish yoki sotib olish emas. Uch kompaniya oʻzaro almashish shartnomasi orqali birlashtiriladi. Ushbu tuzilma 1990-yillardagi konsolidatsiya tendentsiyasi davrida avtomobil sanoatida noyob boʻlgan va keyinchalik General Motors va PSA Group va Mitsubishi, shuningdek, Volkswagen Group va Suzuki uchun namuna boʻlib xizmat qilgan, ammo oxirgi kombinatsiya muvaffaqiyatsizlikka uchragan.. Alyansning oʻzi oʻz qamrovini sezilarli darajada kengaytirdi va avtomobil ishlab chiqaruvchilari, jumladan, Germaniyaning Daimler va Xitoyning Dongfeng kompaniyalari bilan qoʻshimcha hamkorlik aloqalarini oʻrnatdi.

2018-yil noyabr oyida Alyans raisi va bosh direktori Karlos Gon hibsga olinib, hibsga olinib, uning alyans va uning tarkibiy qismlaridan ishdan bo‘shatilishi bilan birga, matbuot tahlilchilari Alyansning aktsiyadorlik kelishuvi barqarorligiga ham, uning uzoq muddatli mavjudligiga ham shubha uyg‘otdi. Ushbu tahlilchilar, shuningdek, kompaniyalarning soʻnggi biznes strategiyalari bir-biriga bogʻliq boʻlganligi sababli, Ittifoqni qayta qurishga urinishlar barcha aʼzolar uchun teskari samara berishi mumkinligini taʼkidlamoqda.
**Sayfuddin Hodiyev** (1950.4.8, Kitob tumani) — sportchi, sambo boʻyicha 2 karra Jahon chempioni (1974, Ulan-Bator; 1975, Minsk), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan murabbiy (1983), Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi (1992).

Hodiyev samboning 48 va 52 kg vazn toifalarida bir necha marta Oʻzbekiston chempioni (1968 — 72), shuningdek, erkin kurash boʻyicha sport ustasi (1968), Oʻzbekiston chempioni (1968—72), dzudo boʻyicha sport ustasi (1973), xalqaro musobaqa gʻolibi (1983, Olmaliq).

Hodiyev Oʻzbekiston jismoniy tarbiya instituti (1972), Toshkent universitetining yuridik fakultetini (1983) tugatgan. Sayfuddin Hodiyev Kitob tumanida sport murabbiysi (1972—73), harbiy xizmatchi (1973—80), Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport qoʻmitasida bosh murabbiy (1980—89), Toshkent shahar advokaturasida advokat (1994-yildan).

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bahla qal’asi** (arabcha: ; Qal’at Bahlaʼ) — Ummondagi bu qal’a Jebel-Axdar togʻlari etagida joylashgan toʻrtta tarixiy qal’adan biri hisoblanadi. Va mamlakatdagi yagona YuNESKO roʻyxatiga kiritilgan qal’adir.1987-yilda qoʻshilgan.

Qal’a katta restavratsiya ishlarini olib bordi va 2012-yilda qayta ochildi. Biroq, majmuaga tashrif buyuruvchilar haqida maʼlumotga ega emas. Ushbu katta maydon haqida koʻproq maʼlumot olish uchun hech qanday koʻrgazmalar yoki reklamar yoki qoʻshimcha maʼlumotlarni taqdim etish uchun qoʻllanmalar mavjud emas. Shuning uchun odamlar bu qal’a haqida bilish uchun sayohatga borishlari yoki mustaqil ravishda kashf qilishlari kerak.

Bahla qal’asi tarixi
--------------------

 Bahla qal’asi
Qal’a 12-15 asrlarda bu hudduda yashagan va oʻsha paytda isiriq savdosini nazorat qilish bilan mashhur boʻlgan Banu Nebhon qabilasi tomonidan qurilgan deyiladi.

Majmua tarkibida qal’aga tutash boʻlgan qal’a vohasi va 13 kilometrlik qadimiy devor mavjuddir. Uning bir qismi hozirgacha saqlanib qolgan. Vohaning bazi qismlari vayronaga aylangan, ammo qurilishi va baʼzi qismlari va uylari hali ham saqlanib qolgan.

Qal’a loy va somondan gʻishtdan qurilganligi tufayli, qayta tiklash ishlari boshlangunga qadar bu qal’aga eroziya zarar yetkazgan. Bundan tashqari qal’a atrofida koʻplab afsonalar mavjud.

Bahla qal’asining tuzilishi
---------------------------

Qal’a uchta asosiy qismdan iborat. Qal’aning eng qadimiy qismi Al-Qasabahdir. Ikkinchi qiami Baytul-hadis yoki yangi uy Yaʼriba sulolasi (1624-1743) tomonidan qurilgan. Yana bir qismi Bayt al-Jabal 18-asrda qurilgan.

Fort uchun xavflar
------------------

* Pishirilmagan gʻishtning chirishi ehtimoli bor
* Drenaj yomon
* Sokni qayta qurishda zamonaviy materiallardan foydalanilgan

Oldingi holatiga qaytarish
--------------------------

1995-yilda konservatsiyaga urinish restavratsiya emas, balki taʼmirlash deb topildi. Chunki qayta qurishdan maqsad qal’ani yangi koʻrinishga keltirish edi. Lekin bu taʼmirlash ishlari arxeologik, topografik, meʼmoriy yoki texnik tadqiqotlarsiz boshlangan.

Dastlabki bino loy gʻisht va ohak va gipsdan qurilgan edi. Qayta tiklashda devorlarni shunday qattiq qoplash uchun tosh va sement ishlatilganligi uchjn asl devorlar umuman koʻrinmasdi.

Sugʻorish muammosi, chunki yaqinda bu qadimiy binoni saqlab qolish boʻyicha hech qanday harakatlar boʻlmagan. Qal’ani oʻrab turgan qadimiy devorning qismlari yonidagi qurilishlar tufayli vayron qilingan yoki katta zarar yetkazilganva oʻzgartirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Centre.* „Bahla Fort" (en). *whc.unesco.org*. Qaraldi: 7-noyabr 2018-yil.
2. ↑  *Centre.* „UNESCO World Heritage Centre - State of Conservation (SOC 2018) Bahla Fort (Oman)" (en). *whc.unesco.org*. Qaraldi: 7-noyabr 2018-yil.

Havolalar
---------

* WHC UNESCO rasmiy sayti
* Bahla qal’asi videosi
**Mullaboy Mansurov Sirki** - birinchi professional oʻzbek sirk truppasi. Mullaboy Mansurov 20-asrning boshida koʻchma sirk va turli tomoshalarni uyushtirishda dong taratgan. Oʻzining tashkilotchiligi va xalq sanʼatini yaxshi bilishi tufayli, tarqoq sirk toʻplarini birlashtirib, 1903-yil Toshkentda Yevropa shaklidagi dastlabki oʻzbek sirk truppasini tuzdi. Truppada aka-uka Rahmon va Parzin Abduxalilovlar (chigʻiriqchi va muallaqchilar), Muhammad (Chaqqon) Xoʻjayev bilan Qodir bola (akrobat), Karim Zaripov bilan Ortiq qiziq (bambuk; biri 4—5 metrli yogʻochni qorniga qoʻyib, ikkinchisi oʻsha yogʻoch ustiga chiqib oʻynagan), Muqiddin Shokirov ("besuyak"), Kal Shokir (jonglyor), Said-afgʻon (qilichboz), Yusufjon qiziq Shakarjonov, Sobir qori va Rafiq qiziq (qiziqchilar), Zokirjon Ovulov (jarchi), Ashirmat va Kenja-boy (surnaychi) singari 20 dan ortiq kishi uyushgan. Mullaboy Mansurov oʻzi boshliq va badiiy rahbar boʻlgan hamda oʻrgatilgan otlar bilan manejga chiqqan.

1904—06 yillarda M.Mullaboy Mansurov Sirki Turkiston oʻlkasi, Buxoro amirligi, Xiva xonligi, hattoki Sharqiy Turkiston (Sinszyan) shahar va qishloklarida oʻz tomoshalari bilan gastrolda boʻlgan. 1908—09 yillar M.Mullaboy Mansurov Sirki yana bir nechta mayda toʻplarga boʻlinib ketdi. Oʻzbek sirk artistlari uchun M.Mullaboy Mansurov Sirki professional maktab vazifasini oʻtadi va ular bu yerda faoliyat koʻrsatib, oʻz mahoratlarini birmuncha oshirishdi va murakkab mashklarni oʻzlashtirib, repertuarni kuchaytirishdi. M.Mullaboy Mansurov Sirkining tashkil boʻlishi tarqoq sirk oʻyinchilari birlashib, yaxlit dastur bilan maydonga chiqishida muhim ahamiyat kasb etdi.

Poʻlat Toshkanboyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Liptovskiy pishlogʻi
**Liptovskiy pishlogʻi** (*Liptavsk pishlogʻi*, Liptovskiy sir, nemischa:, veng.: *Körözött)* — Slovakiya, Vengriya va Avstriyada anʼanaviy taom. Pishloq oʻz nomini Slovakiyaning Liptov viloyatidan oldi, u yerdan taom keladi. Bu sariyogʻ, qizil shirin qalampir, qora qalampir va boshqa ziravorlar bilan pishloq aralashmasi. Liptovsky pishlogʻi nonga surib isteʼmol qilinadi.

Oʻzining vatani Slovakiyada Liptovskiy pishlogʻi koʻproq mintaqaviy taom hisoblanadi, Avstriyada esa u ancha keng tarqalgan. Avstriyada Liptov pishlogʻini mayda toʻgʻralgan yashil piyoz yoki yashil bolgar qalampiri halqalari bilan bezash odatiy holdir. Ushbu aralash nonga yoyiladi yoki oziq-ovqat uchun sous sifatida ishlatiladi.

Liptovskiy pishlogʻini tayyorlash uchun siz brinza yoki tvorogni olishingiz kerak, uni elakka qoʻying, zardobni toʻkib tashlang va teng miqdorda sariyogʻ bilan aralashtiriladi, bir hil krem boʻlguncha aralashtiring. Retseptning dehqon versiyasiga paprika, qalampir, zira va mayda toʻgʻralgan piyoz qoʻshilishi mumkin. Tuz qoʻshish shart, faqat tuzsiz pishloq yoki tvorog ishlatilsagina.

Soʻnggi „shahar" retseptlariga kapers, xantal, hamsi yoki hamsi pastasi va toʻgʻralgan tuzlangan bodringlar kiradi. Baʼzi eski retseptlar ham eslatib oʻtiladi, achchiq pivo bu taomning mustahkamligini yaxshilash uchun qoʻshiladi. Jorj Langning Vengriya oshxonasi kitobiga koʻra, venger zodagonlari orasida va Avstriya monarxiyasi restoranlarida Liptovskiy pishloqli sendvichlarda qora ikra bilan bezatilgan.

Yana qarang
-----------

* obacda
* Brynza

Manbalar
--------

1. ↑  „Рецепт липтовского сыра" (de).
2. ↑  „Рецепт липтовского сыра по-венски" (de). 3-sentabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyun 2022-yil.
3. ↑  George Lang*. The Cuisine of Hungary*, New York, 1982.

Adabiyotlar
-----------

* Eckhard Supp. Liptauer // Wörterbuch Kochkunst: Von Amuse-Bouche bis Zierschnee. — Mannheim: Dudenverlag, 2011. — S. 92. — 128 S. — ISBN 978-3-411-70392-0.
* Erhard Gorys. Liptauer Käse // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 311. — 599 S. — ISBN 3-423-36008-9.
* Charles Sinclair. Liptauer // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 342. — 632 p. — ISBN 978-1-4081-0218-3.


[[Turkum: pishloq idishlari]
**Mina qidirgich** - daryo va dengizda suv tagiga, quruqlikda yerga qoʻyilgan (koʻmilgan) metall minalarni topish uchun moʻljallangan radioelektron va elektromagnit qurilma; mina maydonini razvedka qilishning asosiy vositasi. Birinchi marta harbiy muhandis B. Ya. Qudimov 1939-yil yaratgan. M.q- buklama tayoqcha mahkamlangan qidirgich-panjara, elektr toki bilan taʼminlab turuvchi batareya, quloqqa tutiladigan telefon va birlashtiruvchi kabellardan iborat. Mina qidirgich ni, asosan, bir kishi ishlatadi. No-metall minalar shchuplar (paypaslagichlar) yoki boshqa usullar yordamida qidiriladi. Mina qidirgich 50 sm tuprok, ostidagi, 1 m chuqurlikdagi suv ostidagi minalarni aniqlab signal beradi. Mina qidirgich dushmanning minalashtirilgan maydonidan oʻtishda, joylarni minalardan tozalashda qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oksana Aleksandrovna Yarigina** (1972-yil 24-dekabr, O‘zbekiston) — O‘zbekiston va Rossiya yengil atletikachisi, nayza uloqtirish bo‘yicha mutaxassis. 1993—2004-yillarda yengil atletika bo‘yicha O‘zbekiston va Rossiya terma jamoalari tarkibida ishtirok etgan, Xirosimadagi Osiyo o‘yinlari chempioni, Sankt-Peterburgda o‘tkazilgan "Yaxshi niyat  o‘yinlari"ning bronza medali sohibasi, Afinadagi yozgi Olimpiya o‘yinlari ishtirokchisi.  Rossiyaning xalqaro toifadagi sport ustasi.

Tarjimai hol
------------

Oksana Yarigina 1972-yil 24-dekabrda O‘zbekiston SSRda tug‘iladi. 

U murabbiy M.M.Jukov qo‘l ostida yengil atletika bilan shug‘ullana boshladi, keyinchalik u I.V.Gromovga shogirdlikka tushadi. O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya institutini tamomlaydi.

U kattalar o‘rtasidagi xalqaro miqyosdagi ilk jiddiy muvaffaqiyatini 1993-yilgi mavsumda O‘zbekiston milliy terma jamoasining asosiy tarkibiga kirib, Maniladagi Osiyo chempionatida nayza uloqtirish bo‘yicha kumush medalga sazovor bo‘ladi.

Yarigina 1994-yilda Xirosimadagi Osiyo o‘yinlarida g‘olib chiqadi va Sankt-Peterburgda o‘tkazilgan "Yaxshi niyat o‘yinlari"ning bronza medali sovrindori bo‘ladi.

1995-yildan beri u Rossiyada yashab, Samara viloyati va Stavropol o‘lkasi sharafini himoya qiladi. Shunday qilib, joriy mavsumda u Moskvadagi Rossiya chempionatida bronza medalini qo‘lga kiritadi.

1996-yilda Sankt-Peterburgdagi Rossiya chempionatida u yana bronza medalini olishga muvaffaq bo‘ladi.

1999-yilda Krasnodardagi musobaqalarda u nayza uloqtirish bo‘yicha 64,34 metr masofa natija bilan o‘zining shaxsiy rekordini o‘rnatadi.  

2001-yilda Tulada o‘tkazilgan Rossiya chempionatida Oksana mukofotlar ro‘yxatiga yana bir bronza medalini qo‘shib qo‘ydi.

2002-yilda Yarigina Adlerdagi uzoqqa nayza uloqtirish bo‘yicha Rossiya qishki chempionatida uchinchi va Cheboksaridagi Rossiya yozgi chempionatida ikkinchi bo‘ladi. 

2003-yilda u Adlerda uzoqqa nayza uloqtirish bo‘yicha Rossiya qishki chempionatida bronza medalini oladi.

Tuladagi 2004-yilgi Rossiya chempionatida u uchinchi bo‘ladi. Chempionat yakunida u Afinadagi Yozgi Olimpiya o‘yinlarida mamlakat sharafini himoya qilish huquqiga ega bo‘ldi - u bu yerda 57,57 metr masofa natija ko‘rsatib, dastlabki saralash bosqichidan o‘ta olmadi .

2005—2007-yillarda u doping uchun diskvalifikasiya qilingan — sababi uning qonida anabolik steroid metandiyenon borligi aniqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ярыгина Оксана Александровна".  Спортивная Россия. Qaraldi: 19-aprel 2020-yil.
2. ↑  Oksana Yarygina - *Sports-Reference.com* saytida Olimpiya o'yinlari statistikasi
3. ↑  Оксана Ярыгина(ingl.) — страница на сайте Международного олимпийского комитета
4. ↑  Oksana Yarygina - IAAF veb-saytidagi profil (inglizcha)
5. ↑  „Призер чемпионата Европы Валерий Борчин — один из пятнадцати российских легкоатлетов, дисквалифицированных за употребление допинга в прошлом году".  Весь спорт (9-avgust 2006-yil). Qaraldi: 19-aprel 2020-yil.
**«Yulduzlar aybdor»** (inglizcha: *The Fault in Our Stars*) — amerikalik yozuvchi John Greenning oltinchi romani, 2012-yilda nashr qilingan. Publishers Weekly tomonidan 2013—2014-yillardagi bestsellerlar qatoriga qoʻshilgan

Sujet
-----

Xeyzel Greys Lankaster — 16 yoshli oʻpkada mestastaza qoldiradigan qalqonsimon bez saratoni bilan kasallangan qiz. U har hafta koʻmak guruhiga boradi va u yerda 17 yoshli osteosarkoma sababli oyogʻi amputatsiya qilingan Ogastus Uoters bilan tanishadi. Ular birga film koʻrishadi, kitob oʻqishadi. Xeyzel yigitga Piter van Xutenning „Shohona dard" nomli asarini oʻqishga beradi. Asar tugallanmay qolganidan Ogastus norozi boʻladi va muallifga xat yozadi. Muallif faqat yuzma-yuz javob berishini aytadi.

Xeyzel, uning oyisi va Ogastus Amsterdamga, Piter van Xuten bilan uchrashishga borishadi. Ogastus va Xeyzel bir-birlarini sevib qolishgandi. Muallif bilan uchrashuv noxush oʻtsada, bu sevishganlarga Amsterdamda vaqtni yaxshi oʻtkazishga halaqit bermaydi. 
Uyga qaytishgach, Ogastusning ahvoli ogʻirlashadi. Kasallik uni mahv etayotgani, oʻlishini bilgani uchun Ogastus oʻz dafn marosimini „tashkillashtiradi". Bir necha kundan keyin vafot etadi. Uning dafn marosimiga Piter van Xuten keladi, ammo Xeyzel u bilan gaplashishni istamaydi. 
Xeyzel Ogastus oʻlimidan oldim xat yozganini bilib qoladi va Piter van Xutenning yordamchisi Lideveydan xatni soʻraydi. Qiz xatni skanerlab, pochta orqali joʻnatadi. Ogastus xatini oʻqish bilan asar yakunlanadi.

Ekranlashtirilishi
------------------

2012-yil yanvarida 20th Century Fox studiyasi asarni ekranlashtirish huquqini sotib oladi. 2014-yil 16-mayda filmning xalqaro premyerasi boʻlib oʻtadi. Film Indianapolis va Amsterdamda suratga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑

Havolalar
---------

* The Fault in Our Stars

|  |  |
| --- | --- |
| Romanlar | *Romanga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mulla Shodiy** (**Mula Shodi**) (XVI asr) — Shayboniylar davri tarixchisi.

Uning hayotiga oid maʼlumotlar juda kam. Mulla Shodiy Shayboniyxonning inisi Mahmud sulton saroyida xizmat qilgan, fors tilida yozilgan Fathnoma asari muallifi. Dostonni Mahmud sulton topshirigʻiga binoan yozgan. Asarda Shayboniyxonning Samarqandni bosib olguniga qadar Dashti qipchoq, Movarounnahr va Xorazmdagi hayoti va faoliyati bilan bogʻliq asosiy siyosiy voqealar; Xorazmning toponimikasi, asosan, Vazir va Adak shahar-qalʼalar toʻgʻrisida, Qorakoʻldagi xalq qoʻzgʻolonining bostirilishi, urushlarda koʻplab aholining qoni toʻkilganligi va ularning ogʻir ahvoli haqida maʼlumotlar keltirilgan. Asarning qoʻlyozma nusxalari Rossiya, Tojikistonda va Oʻzbekistonda Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.

Adabiyot
--------

* Axmedov B.A. Istoriko-geograficheskaya literatura Sredney Azii XVI—XVIII vv. T. 1985.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Lira (maʼnolari).

**Lira** (ital. lira — funt) — 1) Italiya pul birligi. 1 L.= 100 chentizimo. Xalqaro ifodasi ITL. 1862-yilda muomalaga kiritilgan. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH dollari = 2192,71 L.; Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki belgilagan kurs boʻyicha 100 L. = 30 soʻm 94 tiyin (2002-yil fevral); 2) Turkiya Jumhuriyati pul birligi. 1 L.= 100 kurush. Xalqaro ifodasi TRL. 1861-yilda piastra oʻrniga muomalaga kiritilgan. Xalqaro valyutalar kursi buyicha 1 AQSH dollari= 1335000,0 L. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki belgilagan kurs boʻyicha 1000 L.=0,53 tiyin (2002, fevral).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Faxriylar holvasi** — Frakiya mintaqasidan kelib chiqqan undan tayyorlanuvchi holva. Usmonlilar oshxonasida XVI-XVII asrlarda tayyorlanganligini koʻrsatuvchi hujjatlar mavjud. Askarlar Edirnada holva bilan joʻnatilgan, qaytib kelganlarida holva bilan kutib olingani uchun bu shirinlik faxriy holva deb atalgan. Uning asosiy tarkibiy qismlari un, sariyogʻ, bodom, sut va donador shakar. Sut va shakar aralashtiriladi va isitiladi. Tovada sariyogʻ eritilib, un bodom bilan qovuriladi. Sut qovurilgan un va bodom bir hil konsistensiya hosil qilguncha aralashtiriladi. Aralashma biroz suvigandan soʻng holva bezatiladi va dasturxonga tortiladi. Bezatish uchun tozalangan bodom ishlatiladi. Faxriylar holvasi retsepti Ali Eşref Dedaning „Oziq-ovqat risolasida" koʻrsatib oʻtilgan. Shuningdek, „Melceü't-Tabbahiy"da taʼriflar uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  „GAZİLER HELVASI tarifi - lezzetler.com". *lezzetler.com*. 18 nisan 2021da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18 nisan 2021.
2. ↑  „Gaziler helvası tarifi" (Türkçe). *www.hurriyet.com.tr*. 18 ekim 2019da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18 nisan 2021.
3. ↑  „Edirne'ye özgü ağız sulandıran 14 lezzet" (Türkçe). *CNN Türk*. 18 nisan 2021da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18 nisan 2021.
4. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 11 temmuz 2021da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19 kasım 2021.
5. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 3 kasım 2021da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16 mayıs 2022.
**Atlantika** jangi eng uzun, eng yirik va eng murakkab dengiz jangi sifatida tarixga muhrlangan.  Atlantika jangining boshlanish vaqti Ikkinchi Jahon urushi boshlanishiga to'g'ri keladi va 1945-yil may oyida Germaniya taslim boʻlgunga qadar davom etdi. II. Ikkinchi jahon urushining rivojlanishiga koʻra, urushda qatnashgan davlatlar dengiz janglaridan chekinishga majbur boʻlgan davlatlar edi. Atlantika urushining dastlabki bosqichlarida Angliya fashistlarning suv osti urushi oldida qiyinchiliklarga duch keldi, AQShning urushda ishtirok etishi va texnologik ishlanmalarni jang maydoniga tatbiq etishi, suv osti kemalarining hujumlari orqaga surildi.

Reja orti
---------

Birinchi jahon urushida Germaniya cheksiz suv osti urushidan foydalangandan soʻng, davlatlar suv osti kemalarini cheklashga yoki hatto yoʻq qilishga harakat qilishdi. Biroq, bu urinish muvaffaqiyatsizlik bilan tugadi. Buning oʻrniga, London dengiz shartnomasi suv osti kemalaridan „kriyser qoidalari" ga rioya qilishni talab qildi, bu ularga suv yuzasiga chiqish, kemani qidirish va agar kema toʻxtashdan bosh tortmasa yoki „qidiruvga faol qarshilik koʻrsatmasa, choʻkib ketmaydi. Agar kema to‘xtatishdan bosh tortsa va qidiruvga ruxsat bersa, u cho‘kib ketadi". Shartnomaga koʻra, kasalxona kemalari dushmanga tegishli boʻlsa ham hujum qilish taqiqlanadi, buning uchun kema tegishli ravishda qizil xoch bilan belgilanishi va kemaga qurol oʻrnatilmasligi kerak. Qurolli kema qonuniy nishondir. Cho‘kib ketgan kema ekipajiga qarata o‘t ochish taqiqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  David Syrett, *The defeat of the German U-boats: The Battle of the Atlantic* (1994).
2. ↑  Holwitt 2005 harvnb error: no target: CITEREFHolwitt2005 (help)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fayol Anri** (1841 — 1925) — fransuz olimi va muxandisi, ilmiy boshqarish nazariyasi, menejment fani asoschilaridan biri. 30 yil (1888— 1918) mobaynida fransuz togʻkon metallurgiya kompaniyasi ("Comamhaulf") ning rahbari boʻlib ishlagan. 1918-yilda Maʼmuriy tadqiqotlar markazini tashkil etgan.

F. boshqaruv faoliyatini boshqa faoliyat turlaridan ajratgan holda uni tashkil qilishning umumiy kridalarini ishlab chikdi, birinchilardan boʻlib boshqaruv nazariyasining shakllanishiga asos soldi. U boshqaruv idorasi bajaradigan 5 ta maʼmuriy funksiyani: taxmin qilish, rejalashtirish, tashkil etish, muvofiqlashtirish, nazoratni ajratib koʻrsatdi. Boshqaruv vazifalari: 1) texnika (texnologiya) sohasidagi faoliyat; 2) tijorat faoliyati (resurelarni xarid qilish, tayyor mahsulotni sotish, ayirboshlash); 3) moliyaviy faoliyat (kapital qidirish va uni samarali ishlatish); 4) himoyaviy faoliyat (mulkni va shaxsni himoya qilish); 5) hisobkitob sohasidagi faoliyat (taftish, molmulkni hisobdan oʻtkazish, balans hujjatlarini yuritish, sarfxarajatni hisobga olish, statistika hisobotini amalga oshirish); 6) maʼmurlik (shaxsiy tarkibga taʼsir koʻrsatish, vazifalar, buyruqlar berish, ishga kabul qilish, ishdan boʻshatish). F. tashkiliy rejalashtirish masalasiga alohida eʼtibor bergan. Asosiy asari 1916-yilda yozilgan "Umumiy va sanoat maʼmuriyati" kitobi. F. qarashlari boshqaruv tizimini yaratish va boshqaruv tarkibini shakllantirishning meʼyoriy konsepsiyasini asoslashga xizmat qiladi. Sadir Salimov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Misr Iqtisodiy va Ijtimoiy Huquqlar Markazi** - adolat, erkinlik va tenglik qadriyatlariga asoslangan Misrning nodavlat yuridik instituti. Inson huquqlari boʻyicha barcha xalqaro xartiyalar, deklaratsiyalar va konvensiyalarga, xususan, Xalqaro paktga sodiqdir.

Markaz maqsadlari
-----------------

Markaz  ushbu huquqlarni himoya qiluvchi ijtimoiy harakatlarni kuchaytirish va ishtirok etishning eng yuqori darajalariga erishadigan yangi jamoat harakatini safarbar etish orqali jamiyatning barcha toifalarida iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlaridan foydalanish imkonini berishga intiladi.

Markaz biznesi
--------------

1. Iqtisodiy va madaniy huquqlar, shuningdek, fuqarolik va siyosiy huquqlar o'rtasida inson huquqlari uchun Misr va arab harakati manfaati uchun ob'ektiv muvozanatga erishishga o'z hissasini qo'shish;

2. Iqtisodiy va ijtimoiy huquqlarning yo'q bo'lishiga qarshi kurashish uchun tushunchalar va strategiyalarni ishlab chiqish;

3. Huquqlarni himoya qilish kampaniyalarini qo‘llab-quvvatlash, ularni shakllantirish, rejalashtirish va amalga oshirish;

4. Kasaba uyushmalari erkinliklari, ijtimoiy harakatlar va globallashuvning ta'siri, Jahon savdo tashkiloti tomonidan qabul qilingan siyosat va kelishuvlarning fuqarolar hayotiga ta'sirini ilmiy va amaliy jihatdan aniqlash;

5. Birgalikda harakat qilish uchun asos sifatida muvofiqlashtirish va ittifoq shakllarini yaratishga hissa qo'shish va ularni qo'llab-quvvatlash;

6. Misr qonunchilik tuzilmasini Misr ratifikatsiya qilgan xalqaro inson huquqlari xartiyalariga, ayniqsa mehnat hamda kasaba uyushmalari huquqlarini qo'llab-quvvatlaydiganlarga qarama-qarshi keladigan hamma narsalardan tozalash;

7. Iqtisodiy va ijtimoiy huquqlar, kasaba uyushmalari va mehnat erkinliklari. Bu huquqlarning turli xil buzilishlari yoki ijtimoiy va mehnat harakati tomonidan erishilgan yutuqlar nuqtai nazaridan, monitoring, kuzatish va hujjatlashtirish ishlarini amalga oshirish;

8. Ushbu huquqlarning haqiqatiga taalluqli tadqiqot hisobotlarini tayyorlash; Ular haqidagi bilimlarni oshirish uchun ularni ommaga nashr etish.

9. Kampaniyalar, seminarlar va treninglarni tayyorlash va amalga oshirish.

10. Fuqarolarga ushbu huquqlarni qo'lga kiritish maqsadida hamma shakllarda huquqiy yordam ko'rsatish.

11. Xalqaro standartlarga muvofiqligini ta’minlash maqsadida ushbu huquqlar bo‘yicha qonunlar hamda ularga o‘zgartishlar kiritish va loyihalarini tayyorlash.

12. Iqtisodiy va ijtimoiy huquqlarni himoya qilish uchun tarmoqlarni yaratish,ularga hissa qo'shish.

Manbalar
--------

1. ↑  „عن المركز المصري للحقوق الاقتصادية والاجتماعية | ECESR" (ar-AR). المركز المصرى للحقوق الاقتصادية والاجتماعية. Qaraldi: 30-yanvar 2018-yil.

Havolalar
---------

* Misr iqtisodiy va ijtimoiy huquqlar markazining rasmiy sayti
Turkiston muxtoriyatining madhiyasi muallifi Abdulhamid Choʻlpondir.

TURKISTON MUXTORIYATINING MADHIYASI
-----------------------------------

1917 yil 26—29 noyabrda Qo‘qonda bo‘lib o‘tgan Umummusulmonlar qurultoyi Turkiston Muxtoriyati hukumatining tashkil topganini e’lon qilgan. Uzoq tarixiy davrlar mobaynida ijtimoiy tarqoqlik va mustamlakachilik sharoitida yashagan, shu tufayli xonavayron bo‘lgan o‘lkada Muxtoriyat hukumatining barpo etilishi taraqqiyparvar kishilar tomonidan katta quvonch va shodlik bilan kutib olingan. Turkiston xalqlarining taqdiri bilan kuyingan Cho‘lpon birinchi bo‘lib Muxtoriyatni olqishlovchi "Ozod turk bayrami" she’rini yozgan. Muxtoriyatning e’lon qilinishiga bag‘ishlangan namoyishda esa otashin nutq so‘zlab, nutqi orasida badiha yo‘li bilan "Ollohu akbar" she’rini aytgan va bu she’rning har bir satridan keyin namoyish ahli "Ollohu akbar!" so‘zlari bilan shoirga jo‘rlik qilgan.

"Ozod turk bayrami" she’ri varaqa shaklida tarqatilib, Muxtoriyatning madhiyasi sifatida xalq orasida ijro etilgan. Mazkur varaqalardan biri qo‘qonlik taniqli adabiyotshunos Ahmadjon Madaminov tomonidan topilgan va u bu she’rni ilk bor e’lon qilish huquqini kaminaga lutfan bergan. She’r "O‘zbekiston adabiyoti va san’ati" gazetasining 1991 yil 20 sentyabr sonida tegishli izoh bilan e’lon qilingan.

  

  

**"OZOD TURK BAYRAMI"**

  

Ko‘z oching, boqing har yon!

Qardoshlar, qanday zamon!

Shodlikka to‘ldi jahon!

Fido bu kunlarga jon!

  

Naqorat:

Turkistonlik — shonimiz, Turonlik — unvonimiz,

Vatan — bizning jonimiz, fido o‘lsun qonimiz!

  

Bizlar temir jonlimiz!

Shavkatlimiz, shonlimiz!

Nomusli, vijdonlimiz!

Qaynagan turk qonlimiz!

  

Bo‘ldi kenglik, zo‘rlik yo‘q,

Berildi bizga huquq!

Taraqqiyga yo‘l ochuq!

Jaholatga yo‘l yopuq!

  

Muxtoriyat olindi,

Ishlar yo‘lga solindi,

Milliy marshlar cholindi,

Dushman o‘rtansun endi!

  

Shodlik, xursandlik chog‘lar,

Ketsun yurakdan dog‘lar,

Vatan bog‘indan zog‘lar!

Selkullasun bayrog‘lar!

  

Hurriyat — bayrog‘imiz,

Adolat — o‘rtog‘imiz,

Xursand bo‘lgan chog‘imiz

Mevalansun bog‘imiz!

  

Turk beshigi — Turkiston!

Yeri oltun, tog‘lari kon!

Bolalarn qahramon!

Vatan uchun berur jon.

  

Naqorat

Turkistonlik — shonimiz, turonlik — unvonimiz,

Vatan — bizning jonimiz, fido o‘lsun qonimiz!

Manbalar
--------

* „Hurriyat" gazetasi 1917-yil 5-dekabr
* n.ziyouz.com portalidan olindi

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ushbu sahifani Oʻrta merganserga qayta nomlash taklif etiladi.**

---

*Biror maqolani qayta nomlashga taklif qilishda, iltimos, ``{{koʻchirishga}}`` andozasidan foydalaning.* *Havolalar:* koʻchirish qaydlari • taklif etilgan nomga koʻchirish |

 Tuluza muzeyi kollektsiyasidan olingan tuxumlar
**Oʻrta merganser** (lotincha: *Mergus serrator*) — oʻrdaklar oilasiga mansub qush (*Anatidae*).

Tavsif
------

### Tashqi koʻrinish

Oʻrta merganser katta oʻrdak boʻlib, oʻrdakning oʻlchami tor, uzun tumshugʻi bilan. Tana uzunligi 0,5 m ga yetadi. Qanotlari 67-86 sm ni tashkil etadi.

Erkak oʻrdaklarning vazni 1000-1300 g. Bosh, orqa va ensa yashil tusli qora, boʻyin va qorin qismi oq, yon tomonlarida mayda oqimli naqsh bor, koʻkrak qismi qizil-oq rangda. Tumshugʻi va oyoqlari qizil rangga ega. Katta merganserdan farqli oʻlaroq, guatr qora dogʻlar bilan jigarrang boʻladi. Yuqori jagʻda burun teshigining old chetidan 18 yoki undan ortiq tish bor.

Urgʻochi jigarrang bosh va boʻyini kulrang, boʻynidagi jigarrang va kulrang ranglarning chegarasi xiralashgan, orqa tomoni kulrang-jigarrang. U katta merganserning urgʻochilaridan tumshugʻi ostida oq nuqta yoʻqligi bilan farq qiladi.

Uzun va ingichka tumshugʻi oʻljani qoʻlga olishda yordam beradi va arra shakliga oʻxshaydi.

### Ovoz

Urgʻochisi boʻgʻiq „gre" yoki „gro" tovushini chiqaradi, erkak qush esa „kaarr, kaarr" deb qichqiradi.

Ovqatlanish
-----------

Bu qushning asosiy ratsioni boʻlgan baliqlardan tashqari, qisqichbaqasimonlar, suv hasharotlari va qurtlar bilan oziqlanadi. Koʻpincha bir nechta uzun burunli merganserlar bir vaqtning oʻzida ov qiladilar, boshlarining bir qismini suvga botiradilar va oʻlja qidiradilar.

Yashash joyi
------------

Oʻrta merganser Shimoliy Amerika va Yevroosiyoning shimoliy qismlarida oʻrmon-dashtgacha yashaydi, moʻtadil zona va subtropiklarning dengiz qirgʻoqlari boʻylab qishlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
**Evgeniy Viktorovich Abdullayev** (1971-yil 19-aprelda Toshkent shahrida tugʻilgan) — Oʻzbekistonda muqim turuvchi rus shoiri, yozuvchisi va tanqidchisi. U faqatgina tanqidiy maqolalarni oʻzining asl ismi-sharifi bilan, sheʼriy va nasriy asarlarini *Suhbat Aflotuniy* taxallusi bilan chiqaradi.

Yevgeniyning bolaligi Namanganda oʻtgan. 1978-yildan buyon Toshkent shahrida yashaydi. 1993-yilda boʻlajak yozuvchi ToshDU (Toshkent davlat universiteti, ayni kunda Oʻzbekiston milliy universiteti deb yuritiladi)ning falsafa fakultetini tamomlagan.

„Arion", „Xalqlar doʻstligi", „Sharq yulduzi", „Bayroq", „Iyerusalim jurnali", „Yoshlik", „Oktyabr" jurnallarida, „Kichik ipak yoʻli" almanaxlarida (Toshkent — Moskva, 1999-2005-yillarda) va „Interpoeziya" (Nyu-York — Moskva, 2005-yilda) va boshqalar. „Oktyabr" jurnali (2004-2006-yillarda), „Rossiya mukofoti" (2005-yilda), „Triumf" yoshlar mukofoti (2006-yilda) laureati.

Shuningdek, Yevgeniy Viktorovichni „Romans va eskizlar" (R.Elinina adabiyot nashriyoti, Moskva, 2003), „Kesilgan quloq peyzaji" (R.Elinina nashriyoti, Moskva, 2008). „Toshkent romani" (Amfora, 2006, Sankt-Peterburg), „+39" (2011), „Avliyoga itoat" (2015), „Chumoli podishoh" (2016) va boshqalar sheʼriy kitob toʻplamlari hisoblanadi.

2006-yildan yozuvchi „Sharq yulduzi"va „Xalqlar doʻstligi" jurnallari tahririyat kengashi aʼzolari safidan oʻrin olgan.

Havolalar
---------

* + Suxbat Aflatuni v „Jurnalnom zale"
	+ *Olga Balla.* A chetvyortomu ne bivat. „Drujba narodov" № 5, 2016
	+ *Dmitriy Tonkonogov.* Iz knijnix lavok. „Arion" № 4, 2008
	+ *Mariya Galina* Suxbat Aflatuni. Tashkentskiy roman. jurnal „Znamya" № 8, 2007
	+ *Vladimir Gubaylovskiy* Knijnaya polka Vladimira Gubaylovskogo jurnal „Noviy mir", 2008, № 7
	+ *Dmitriy Novoxatskiy* Transkulturniy tekst i tendensii russkogo literaturnogo meynstrima: „Tashkentskiy roman" Suxbata Aflatuni. jurnal Mundo Eslavo № 18 (2019)
	+ *Sergey Shulakov* Logos — mujskogo roda. Russkoyazichniy pisatel iz Tashkenta i poklonenie volxvov. „Nezavisimaya gazeta", 25.02.2016

Manbalar
--------



1. ↑  Евгений Абдуллаев — о писателе Livelib.ru
2. ↑  Абдуллаев, Евгений Викторович Peoplelife.ru
Vikipediyada shunday familiyali boshqa shaxslar haqida ham maqolalar mavjud, qarang: Ahmedov.

**Karim Sodiqovich Ahmedov** (1914. 19.2, Toshkent) — kimyogar olim, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademik (1966), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1968). Kime fanlari doktori (1958), professor (1960). Oʻrta Osiyo universitetini bitirgan(1937).Toshkent Davlat Universitetida kafedra mudiri (1953 — 72). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Kimyo institutida laboratoriya mudiri (1958-81), shu institut direktori (1965-72), ToshPI rektori (1972-88), kafedra mudiri (1973-yildan). Toshkent kimyo-texnologiya instituti rekto-rati qoshida maslahatchi (1991-yildan). A. Oʻzbekistonda birinchilar qatorida ta-biiy va sunʼiy yoʻl bilan olingan yuqori molekulyar birikmalarning fizik va termokimyosi sohasida tadqiqotlar oʻtkazgan. Uning ilmiy ishlari asosan kolloidlar va polimerlar kimyosiga oid boʻlib, suvda eruvchan polielektrolitlar, quyi va yuqori molekulyar sirt-faol moddalar olishning yangi yoʻnalishlarini ochish hamda amalga tatbiq etish masalalariga bagashlangan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1970). „El-yurt hurmati" ordeni bilan mu-kofotlangan (1998).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Novaya sibir orollari** (saxa.: *Саҥа Сибиир арыылара*)- Laptevlar va Sharqiy Sibir dengizlari orasidagi arxipelag. Saxa (Yakutiya) tarkibida. Maydoni 38 ming km² ga yaqin. Novaya Sibir yoki Anju (29 ming km²), Lyaxov (6,1 ming km²), De-Long o.laridan iborat. Orollar mezozoy burmala-nishida paydo boʻlgan va asosan, paleozoy ohaktoshlari, mezozoy slanetslari, qumtoshlari va otqindi jinslardan tarkib topgan. Toʻrtlamchi davr allyuvial, koʻl-allyuvial, dengiz va muzlik yotqiziqlari keng tarqalgan. Relyefi, asosan, akkumulyativ tekislik, oʻrtacha bal. 60–80 m. Eng baland joyi 374 m (Kotelniy o.dagi Mala-katin-Tas togʻi).

Novaya Sibir orollario. iklimi nisbatan kontinen-tal Arktika sovuq iklimi. Qish 7—8 oy davom etadi, qor qoplami 9 oy erimay turadi. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —28°dan —ZGgacha, iyulniki 1—3°. Yillik yogʻin 132 mm gacha. Yer osti (qazil-ma) muzliklari keng tarqalgan.

Tundra landshafti asosiy oʻrin tutadi. Shimol bugʻusi, boʻri, qutb tulkisi, oq ayiq, oq kaklik, lemming uchraydi. Dengizlarda morjlar, qoyali qirgʻoqlarda "qushlar bozori" bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Rossiya geografiyasi | *Rossiya oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mamzer** (ayollarga nisbatan mamzeret ishlatiladi) - Galaxaga ko‘ra, yahudiylikda qarindoshlar o‘rtasidagi nikoh vositasida yoki noqonuniy tugʻilgan chaqaloq. Shuningdek, Galaxada bayon etilgan muayyan qoidalar asosida buzilmagan nikohdan keyingi ikkinchi nikoh tufayli tugʻilgan chaqaloq ham mamzer hisoblanadi. Musoning Besh kitobida mamzer atamasi faqat bir marta ishlatilgan: "Mamzer Parvardigorning jamoasiga kirmasin, uning o‘ninchi avlodi ham Parvardigorning jamoasiga kirmasin". Shunga binoan, Galaxada mamzer va uning avlodlari bilan qarindosh tutinish ta’qiqlangan. Ba’zi manbalarda esa mamzerning o‘ninchi avlodidan keyingi farzandlari bilan boshqa yahudiylarning nikoh qurishiga ruxsat berilganligi aytiladi. Mamzer atamasining kelib chiqishi ma’lum emas. Septuagintada ushbu so‘z „suyuqoyoq ayolning farzandi"deb, payg‘ambar Zxariya kitobida esa „begona qabila" deb tarjima qilingan. Rashi uni „begona xalq", Naxmanid esa „o‘zining birodarlariga begona, kelib chiqishi noma’lum" kimsa sifatida izohlagan. Galaxaga ko‘ra, nikoh borasida mamzerlarning huquqlari cheklangan bo‘lib, ular o‘zaro yoki prozelitlar bilangina nikoh qurishlari mumkinligi belgilab qo‘yilgan. Qolgan masalalarda esa ular boshqa yahudiylar bilan teng huquqli hisoblanadilar. Talmudda „shubhali mamzer" - asufi („qabul qilingan", ya’ni tashlandiq bola) va „shtuki" („berkitilgan", ya’ni turmush qurmagan ayoldan tug‘ilgan farzand, odatda ayol uning otasining ismini aytishdan bosh tortadi yoki uning otasi kimligi noma’lum ekanligini iddao qiladi) tushunchalari ham mavjud. Biroq chaqaloq muayyan ehtiyoj (ochlik va urush kabi) sababli tashlab ketilganligi, yoki kimdir u hakda qayg‘urganligi (xatna qilingan, topish oson bo‘lgan joyda qoldirilgan) ma’lum bo‘lsa, u shubhali mamzer deb hisoblanmaydi. Shuningdek, agar turmush qurmagan ayol farzandining otasini ma’lum qilmasdan, uning mamzer emasligini aytsa shtuki ham shubhali mamzer hisoblanmaydi. Shubhali mamzer faqatgina prozelit ayol bilan turmush qurishi mumkin bo‘ladi. Ba’zi manbalarga ko‘ra mamzerlar Talmud muallimlari tomonidan o‘rnatilgan ajralish marosimlari hamda taloq xatining shakliga amalga qilmaganligi uchun ham shubhali deb hisoblanadilar. Yahudiylikdagi islohotchilik harakatida Galaxa tomonidan o‘rnatilgan ajralish marosimi majburiy emas deb tan olingan. Yahudiy xalq leksikasida „mamzer" so‘zi odatda „ayyor, uddaburon inson" ma’nosida qo‘llanadi. Mamzer maqomi masalasida Galaxaning mutaassib tarafdorlarining shafqatsiz yondashuvidan farqli ravishda, Aggad mamzer taqdiriga achinish bilan munosabat bildiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 285. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
**Boris Anisimovich Bondarenko** (19-oktyabr 1923, Davlekanov shahri, Boshqirdiston — 20-iyul 2017) — kibernetik olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1983), fizikamat, fanlari doktori (1970), professor (1974). 1928-yildan Toshkentda. Oʻrta Osiyo davlat universitetni tugatgan (1953). Oʻzbejchctoh Fanlar akademiyasi Matematika institutida (1953—72), Toshkent temir yoʻl transporti muhandislari institutida (1972—80), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi "Kibernetika" ilmiy ishlab chiqarish birlashmasida (1980-yildan) ishladi. Bondarenko matematik fizikaning yarim chiziqli shu jumladan polivibratsion tenglamalarni oʻrganish boʻyicha xalqaro maktab asoschilaridan biri (rumin olimi Manjeron bilan birga). Ilmiy ishlari uzlukli mat. kombinatolik tahlil, murakkab matematik fizika masalalarini analitik va uzlukli usullar bilan yechish, arifmetik fraktal tuzilmalarini tuzish va tekshirishga, elastiklik nazariyasining 3 oʻlchovli masalalariga bagʻishlangan. "Jasorat" medali bilan takdirlangan (1995).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  





  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Magnitofon** (magnit va grekcha: *φωνή* -fon) — tovush (nutq, musiqa)ni magnit lentaga yozib olish va qayta eshittirish uchun moʻljallangan apparat. Kasb bilan bogʻliq (professional), dispetcherlik, maishiy (roʻzgʻorda foydalaniladigan), maxsus, muqim (statsionar) va portativ (ixcham; ham batareyadan, ham elektr manbadan ishlaydigan) xillari boʻladi. Magnitofon, asosan, lenta (tasma) tortish mexanizmi; lentani teskari oʻrash mexanizmi; yozib olinadigan va kayta eshittiriladigan tovush signallarni kuchaytirgich; magnit kallak; akustik tizim (radiokarnaylar) dan iborat. Tovush signallari apparatdan magnit kallak orqali bevosita magnit lentaga (tovushni yozib olishda) yoki akustik tizim (radiokarnaylar) ga (tovushni qayta eshittirishda) uzatiladi. Tovushni yozib olish yoʻllari soni boʻyicha Magnitofon bir va kup (8 tagacha) yoʻlli; magnit lentaning joylashuviga koʻra, kassetali va gʻaltakli xillarga boʻlinadi. Odatda, Magnitofonda bitta (monofonik) yoki ikkita (stereofonik) yozib olish — qayta eshittirish kanali boʻladi. Magnitofon magnit lentalarining harakatlanish tezligi 38,1; 19,05; 9,53; 4,76; 2,4 m/s. Hozir ishlab chiqarilayotgan aksar Magnitofonlar lentalarining harakatlanish tezligi 4,76; 2,4 m/s. Magnit lentaga yozib olingan tovushni oʻchirib, ayni paytda oʻrniga yangisini yozib olish mumkin. Magnitofonda lentani teskari oʻrash tezligi ish tezligiga nisbatan 5—10-marta yuqori (yana qarang Magnitola, Magnitoradiola).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Mir Haydar Qosimovich Mirbadalev** (1860, Orenburg —22-yanvar 1938, Mashhad, Eron) — birinchi oʻzbek generallaridan biri.

Orenburgda buxoroliklar oilasida tugʻilgan. Shu shaharda tuman maktabini tamomlagan.

1880-yildan Samarqand devoni boʻlim boshligʻi, Zaravshon okrugi devoni boshligʻi, Kataqoʻrgʻon devoni boʻlimi boshligʻi va Zaravshon okrugi boshligʻi huzurida tarjimon boʻlib ishlagan.

1886-yil avgust oyida Buxoro amirligida Rossiya imperatorlik siyosiy idorasi ochilganidan beri katta tarjimon boʻlib ishlagan Mirbadalev rus tilidagi hujjatlarni Oʻrta Osiyo xalqlari tillariga tarjima qilish bilan shugʻullangan. Keyinchalik harbiy xizmatni afzal koʻrgan Mirbadalev Rossiya armiyasida mansabdor ofitserga aylangan.

Buxoro amirligida Mir Haydar Qosimovich Mirbadalev hech qachon sotqin deb hisoblanmagan, natijada u oʻz fuqaroligini Rossiya fuqaroligiga almashtirgan. Mir Haydar Qosimovich Mirbadalev amir va amirlikdagi oliy mansabdor shaxslarning mutlaq ishonchini qozongan. Mir Haydar Qosimovich amir Seyyid Olimxonning Rossiya imperiyasidagi hujjatlar boʻlimi rahbari boʻlgan.

U jadidlar tomonidan nashr etiladigan,,Buxoro-i sharif" (Muqaddas Buxoro) gazetasining ilgʻor, mas’uliyatli muharriri boʻlgan.

1890-yilda 3-darajali Muqaddas Stanislav, 1897-yilda 3-darajali Muqaddas Anna, 1904-yilda 2-darajali Muqaddas Stanislav ordeni bilan taqdirlangan. ,,Islomning ikki mazhabi, Buxorodagi sunniy va shia mazhabi tarafdorlari orasida yuzaga kelgan nizoni bartaraf etish borasidagi xizmatlari uchun 1910-yilda 2-darajali Muqaddas Anna ordeni bilan taqdirlangan. Mir Haydar Qosimovichning mamlakat tinchligini saqlash yoʻlidagi xizmatlari rus hukumati tomonidan munosib baholanib, mahalliy buxoroliklar, oliy ruhoniy va savdogarlar hamda shaharliklar timsolida unga minnatdorchilik bildirilgan. Mirbadalev rus armiyasida general-mayor unvonigacha koʻtarilgan.

1917-yil bahorida amir Seyid Olimxon tomonidan vazifasidan ozod etilgan. 1918-yilda Turkistondagi ingliz siyosiy emissari leytenant F. Beylining qutqarilishida muhim rol oʻynagan.

Buxoro Qizil Armiya tomonidan bosib olingach, Mirbadalev mamlakatni tark etishga majbur boʻlgan.

Surgunda Mir Haydar Qosimovich Mirbadalevning sa’y-harakatlari bilan yotoqxona tashkil etilib, mavjud yillar davomida minglab nochor odamlar boshpana, oziq-ovqat va ish bilan ta’minlangan. Mir Haydar Qosimovich Mirbadalev Millatlar Ligasi Nansen qoʻmitasining Mashhaddagi vakili boʻlgan.

Mir Haydar Qosimovich 1938-yil 22-yanvarda Eronning Mashhad shahrida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  The British Library, OIOC/L/PS/12/3426/Encl. 2 in No 1: Major Humber to Consul-General Gastrell, Meshed, September 27, 1934.
**Galvanik ajratilgan aloqa** deb (inglizcha: *galvanic isolation*) — elektr zanjirlarida energiya yoki signalning elektr kontaktlar ishtirokisiz oʻzaro uzatilishiga aytiladi. Galvanik ajratilgan aloqa signallarni kontaktsiz uzatish orqali boshqaruv talab etilgan xolatlarda va odam va uskunalarni elektr tokidan jaroxatlanishdan saqlash maqsadlarida qoʻllaniladi. Galvanik ajratilgan aloqani taʼminlash vositasi boʻlib asosan transfarmator yoki optronlar qoʻllaniladi.
Texnologik jarayonlarda ishtirok etuvchi moddalar, xususan gazlar — vodorod, metan, azot-vodorod aralashmalari portlash xavfini keltirib chiqaradi. Shu nuqtai nazardan oʻlchov-nazorat datchiklari va binolarda portlashni keltirib chiqarishga sabab boʻlishi mumkin boʻlgan uchqunlar yoki qisqa tutashuvlarni oldini olish zaruriy shart xisoblanadi. Shuning uchun qayta ishlovchi interfeyslar (kompyuterlar, tablolar) tashqi datchiklar bilan oʻzaro bogʻlanishi toʻgʻridan tugʻri boʻlmay, balki galvanik jixatdan oʻzaro ajratilgan xolatda amalga oshirilgan. Bundan asosiy maqsad aloqa liniyasidagi paydo boʻlishi mumkin boʻlgan qisqa tutashuv va uchqun paydo boʻlishi xavfini oldini olish boʻlib, bu orqali IO-modullar va sistemaning portlash xavfi bor obektdagi xavfsizligi taʼminlanadi. Galvanik ajratilgan aloqa uchun MTL uchqun ximoyasi terminallaridan foydalanilgan.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Fizika | *Fizikaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |