**Michael Allen Baker** (1953-yil 27-oktyabrda tugʻilgan) — Qoʻshma Shtatlar dengiz flotining isteʼfodagi kapitani, sobiq NASA astronavti va NASA Jonson kosmik markazida Xalqaro va ekipaj operatsiyalari boʻyicha Xalqaro kosmik stansiya dasturi menejeri. U dastur operatsiyalarini muvofiqlashtirish, integratsiya va parvoz ekipajlarini tayyorlash va xalqaro hamkorlar bilan qoʻllab-quvvatlash faoliyatini muvofiqlashtirish uchun javobgar edi.

Yoshlik
-------

Beyker 1953-yil 27-oktyabrda Tennessi shtatining Memfis shahrida tugʻilgan va oʻzining tugʻilib oʻsgan shahri Lemurni Kaliforniya deb hisoblaydi. U amerikalik skautlarda faol boʻlgan va u erda ikkinchi eng yuqori darajaga etgan. Beyker 1971-yilda Kaliforniyaning Lemur shahridagi Lemur Union oʻrta maktabini tamomlagan va 1975-yilda Texas universitetida aerokosmik muhandislik boʻyicha bakalavr darajasini olgan.

Ikki farzandi bor.

Dengiz xizmati
--------------

Oʻqishni tugatgandan soʻng, Beyker parvoz mashgʻulotlarini tugatdi va 1977-yilda Texasning Boval shahridagi Chase Field harbiy havo stantsiyasida dengiz avizosi sifatida „Oltin qanotlar" ni oldi. 1978-yilda u 56-hujum eskadroniga (VA-56) tayinlandi va USS aviatashuvchisi sifatida xizmatga qabul qilindi. Midueyning vatani Yokosuka (Yaponiya) boʻlib, u yerda A-7 Corsair II samolyotida uchgan. 1980-yillarning oxirida u Carrier Air Wing 30-ga havo qanotining qoʻnish signali xodimi sifatida tayinlangan.

U 1981-yilda AQSh harbiy-dengiz kuchlarini sinovdan oʻtkazuvchi uchuvchilar maktabida oʻqigan va oʻqishni tamomlagandan soʻng havo kemalarini sinovdan oʻtkazish boshqarmasining tashuvchi fitnes boʻlimiga tayinlangan. U erda Beyker A-7 Corsair II samolyotida tashuvchining yaroqlilik sinovlarini, samolyot tashuvchisi katapulti va ishlov berish moslamalarini sertifikatlash sinovlarini, shuningdek, Harbiy dengiz flotining turli samolyot tashuvchilarida avtomatik qoʻnish tizimini sertifikatlash va sinovdan oʻtkazdi.

1983-yilda u AQSh dengiz sinovlari uchuvchilar maktabiga oʻqituvchi sifatida qaytdi. Keyin u Angliyaning Boskomb Daun shahridagi Empire Test Pilots maktabiga AQSh harbiy-dengiz kuchlari almashinuvi boʻyicha instruktor sifatida tayinlangan, u samaradorlik, parvoz sifati va tizimlarning parvoz sinovi texnikasini oʻrgatgan.

U 50 ga yaqin turli turdagi samolyotlarda, jumladan, taktik reaktivlar, VSTOL, koʻp dvigatelli transport va aylanuvchi qanotli samolyotlarda 5400 soatdan ortiq parvoz qilgan va 300 dan ortiq tashuvchi qoʻnishga ega.

NASA
----

Beyker NASA T-38 reaktivida
1985-yil iyun oyida NASA tomonidan tanlangan Beyker bir yillik oʻqitish va baholash dasturini tugatgandan soʻng 1986-yil iyul oyida kosmonavt boʻldi.

*Challenger halokatidan soʻng*, Beyker 1986-yil yanvaridan 1987-yil dekabrigacha Shuttle qoʻnish va sekinlashtirish tizimlarini, shu jumladan burun gʻildiraklari, tormozlar, shinalar va tortish moslamalarini qayta loyihalash, oʻzgartirish va takomillashtirish bilan shugʻullanadigan jamoa aʼzosi sifatida tayinlandi. Keyin u Shuttle Avionika integratsiyasi laboratoriyasiga tayinlandi, u yerda u STS-26 (qaytish parvozi missiyasi) va keyingi parvozlar uchun kompyuter dasturlari va apparat interfeyslarini sinovdan oʻtkazish va tekshirishda ishtirok etdi.

Keyinchalik Baker STS-27, STS-29, STS-30, STS-28, STS-34, STS-33, STS-32, STS-36 missiyalari uchun koʻtarilish, kirish va orbita uchun kosmik kemani koʻtaruvchi uchuvchi (CAPCOM) boʻldi. Uning mas’uliyatiga simulyatsiyalar va haqiqiy missiyalar paytida Shuttle ekipaji bilan aloqa qilish, shuningdek, ish protsessual muammolari va missiyalar orasidagi oʻzgarishlar kiradi. U Kennedi kosmik markazida STS-44, STS-42 va STS-45 missiyalari uchun astronavtlarni qoʻllab-quvvatlovchi xodimlar guruhi rahbari sifatida ishlagan. 1992-yil dekabrdan 1994-yil yanvarigacha u Parvoz ekipaji operatsiyalari direksiyasining Koinot kemalari dasturlari idorasiga vakili etib tayinlandi.

1995-yilning martidan oktyabrigacha Rossiyaning Star shahridagi Gagarin nomidagi kosmonavtlarni tayyorlash markazida NASAning operatsiyalar boʻyicha direktori lavozimida ishlagan. U AQSh/Rossiya Shuttle/Mir qoʻshma dasturi doirasida Moskva viloyatida missiya operatsiyalarini muvofiqlashtirish va oʻtkazish uchun javobgar edi. 1997-yil oktyabridan 2001-yil avgustigacha u Jonson kosmik markazida (OSC) inson kosmik parvoz dasturlari boʻyicha direktor yordamchisi boʻlib ishlagan va NASAning Rossiyada inson kosmik parvozi dasturlarini amalga oshirish va integratsiya qilish uchun mas’ul edi. Ushbu tadbirlar Xalqaro kosmik stansiya (XKS) uchun treninglar, operatsiyalar, texnik aloqalar, logistika va xodimlarni boshqarishni qoʻllab-quvvatlashni oʻz ichiga oladi. Shuningdek, u NASA AJ Rossiya kosmik agentligi, Gagarin kosmonavtlarni tayyorlash markazi, Yulduzli shahar vakili sifatida ishlagan. Missiyani boshqarish markazi Moskva, „Energia" raketa va kosmik kemalar korporatsiyasi, Krunichev nomidagi davlat ilmiy-ishlab chiqarish kosmik markazi va XKS dasturiga jalb qilingan boshqa Rossiya davlat idoralari rahbari lavozimlarida ishlagan. 2001-yil avgust oyida OAJga qaytib kelgach, u Xalqaro kosmik stansiya dasturining xalqaro operatsiyalar boʻyicha menejeri etib tayinlandi, u dastur operatsiyalarini muvofiqlashtirish, integratsiya va parvoz ekipajlarini xalqaro hamkorlar bilan oʻqitish va qoʻllab-quvvatlash uchun mas’ul edi.

### Kosmik parvozlar

Toʻrtta kosmik parvozning faxriysi boʻlgan Baker kosmosda 965 soat ishlagan. U STS-43 (1991-yil 2-11-avgust) va STS-52 (1992-yil 22-oktyabr — 1-noyabr) da uchuvchi boʻlib xizmat qilgan va STS-68 (1994-yil 30-sentyabr — 11-oktyabr) missiya komandiri va STS-81 (1997-yil 12-22-yanvar) ishlagan.

 Beyker STS-68 paytida Yerga qaramoqda.
**STS-43** kosmik kemasi *Atlantis* 1991-yil 2-avgustda Florida shtatidagi Kennedi kosmik markazidan uchirilgan. Parvoz davomida ekipaj aʼzolari Beshinchi Kuzatuv va Axborot Relay Sunʼiy yoʻldoshini (TDRS-E) joylashtirdilar, shuningdek, 32 ta jismoniy, moddiy va hayot bilan bogʻliq eksperimentlarni oʻtkazdilar, asosan kengaytirilgan orbitaning erkinligi va kosmik stansiya aloqasini tillashdii. 142 Yer orbitasidan soʻng, 9 kunlik missiya 1991-yil 11-avgustda Kennedi kosmik markazidagi 15-uchish-qoʻnish yoʻlagiga qoʻnish bilan yakunlandi. Missiyaning davomiyligi 213 soat, 21 daqiqa, 25 soniyadir.

**STS-52** *Kolumbiya* kosmik kemasi 1992-yil 22-oktyabrda Florida shtatidagi Kennedi kosmik markazidan uchirilgan. Missiya davomida ekipaj aʼzolari Yer qobigʻining harakatini oʻlchash uchun foydalaniladigan Italiya lazerli geodinamik sunʼiy yoʻldoshini (LAGEOS) joylashtirdilar va AQShning Microgravity Payload 1 (USMP-1) dan foydalandilar. Bundan tashqari, Kanada kosmik agentligi tomonidan ishlab chiqilgan Advanced Space Vision System (SVS) kanadalik foydali yuk boʻyicha mutaxassis va ekipaj tomonidan masofaviy manipulyator tizimidan olingan kichik nishon toʻplami yordamida sinovdan oʻtkazildi. SVS kosmik stantsiyani qurish uchun ishlatiladi. Ushbu uchta asosiy yuklarga geofizika, materialshunoslik, biologik tadqiqotlar va Koinot stansiyasi Freedom uchun amaliy tadqiqotlar, shuningdek ekipaj tomonidan boshqariladigan boshqa koʻplab foydali yuklar kiradi. 10 kunlik missiya 1992-yil 1-noyabrda Kennedi kosmik markazidagi 33-uchish-qoʻnish yoʻlagida Yerning 159-orbitasiga qoʻnganidan soʻng yakunlandi. Missiya davomiyligi 236 soat, 56 daqiqa, 13 soniyadir.

Beyker STS-81 ni ishga tushirishdan oldin tayyorlanmoqda.
**STS-68** kosmik kemasi *Endeavour* 1994-yil 30-sentyabrda Florida shtatidagi Kennedi kosmik markazidan uchirilgan. Ushbu parvoz SIR-C/X-SAR (Shuttle Imaging Radar-C/X-Band Synthetic Aperture Radar) va MAPS (Havo ifloslanishini oʻlchash) deb nomlangan katta radardan iborat boʻlgan kosmik radar laboratoriyasining (SRL) ikkinchi parvozi boʻldi. NASAning Yerga missiyasining bir qismi sifatida SRL tabiiy va texnogen tabiatdagi global ekologik oʻzgarishlarni xalqaro, koʻp tarmoqli oʻrganish edi. Asosiy maqsad ekologiya, gidrologiya, geologiya va okeanografiyaning sayyora atrof-muhitidagi oʻzgarishlarga qoʻshgan hissasini tushunishga yordam berish uchun Yer yuzasining radar xaritasini yaratish edi. Ekipajning atrof-muhit sharoitlarini real vaqt rejimida kuzatishlari, 14 000 dan ortiq fotosuratlar radar tasvirlarini talqin qilishda yordam beradi. Ushbu SRL missiyasi Yer sayyorasining uzoq muddatli ekologik va geologik monitoringi uchun moʻljallangan texnologiyaning juda muvaffaqiyatli sinovi edi. 183 Yer orbitasidan soʻng, oʻn bir kunlik missiya 1994-yil 11-oktyabrda Kaliforniyadagi Edvards havo kuchlari bazasidagi 22-qoʻnish yoʻlagiga qoʻnish bilan yakunlandi. Missiyaning davomiyligi 269 soat, 46 daqiqa, 10 soniyani tashkil etdi.

**STS-81** kosmik kemasi *Atlantis* 1997-yil 12-yanvarda Florida shtatidagi Kennedi kosmik markazidan uchirilgan. STS-81 AQSh kosmik kemasi va Rossiyaning „Mir" kosmik stansiyasi oʻrtasidagi qoʻshma missiyalar seriyasining beshinchisi va amerikalik astronavtlar almashinuvini oʻz ichiga olgan ikkinchisi boʻldi. Besh kunlik operatsiya davomida uch tonnadan ortiq oziq-ovqat, suv, eksperimental uskunalar va namunalar ikkita kosmik kema oʻrtasida oldinga va orqaga koʻchirildi. STS-81 missiyasi 160 Yer orbitasidan soʻng Kennedi kosmik markazining 33-uchish-qoʻnish yoʻlagiga qoʻnishni yakunladi va 3,9 million milya masofani bosib oʻtdi. Missiyaning davomiyligi 244 soat 56 daqiqani tashkil etdi.

NASA posti
----------

2017-yilning yanvarida Baker NASAni tark etib, xususiy sanoatda ishlashga qaror qildi. Hozirda u Texas shtatining Liga Siti shahrida istiqomat qiladi.

Faxriy unvonlar
---------------

* Mudofaa xizmatlari uchun medal
* Xizmatlar legioni
* Hurmatli uchuvchi xoch
* Mudofaadagi xizmatlari uchun 2 ta medal
* Milliy mudofaa xizmati medali
* 3 ta dengiz flotining ekspeditsion medali
* Harbiy- dengiz flotining maqtovi
* 3 ta faxriy birlik maqtovlari
* jangovar „E" mukofoti
* NASAning „Buyuk xizmatlari uchun" medali
* NASAning eng yaxshi etakchilik medali
* NASAning alohida xizmat medali
* NASAning 4 ta kosmik parvoz medali
* 2 Dengiz xizmati mukofotlari
* Chet elda xizmat koʻrsatish mukofoti
* 1993-yilda Texas universitetining eng zoʻr bitiruvchisi deb nomlangan

Tashkilotlar
------------

* Eksperimental sinov uchuvchilari jamiyati aʼzosi
* Dengiz aviatsiyasi uyushmasi
* Tailhook uyushmasi
* Kosmik tadqiqotchilar uyushmasi
* Milliy aviatsiya assotsiatsiyasi
* Sierra klubi
* Xorijiy urush faxriylari
* Texas universiteti muhandislik kolleji, Aerokosmik muhandislik boʻlimi maslahat qoʻmitasi aʼzosi.

Manbalar
--------

Ushbu maqolada Milliy Aeronavtika va kosmik maʼmuriyatning veb-saytlari yoki hujjatlarida jamoat mulki bilan bogʻliq materiallar mavjud.

1. ↑  „Veteran Astronauts Retire from NASA".  NASA (9-yanvar 2017-yil).
2. ↑  *Ryba.* „STS-43". *Mission Archives*.  NASA (18-fevral 2010-yil). 6-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 6-may 2021-yil.
3. ↑  *Ryba.* „STS-52". *Mission Archives*.  NASA (31-mart 2010-yil). 6-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 6-may 2021-yil.
4. ↑  *Ryba.* „STS-68". *Mission Archives*.  NASA (23-noyabr 2007-yil). 6-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 6-may 2021-yil.
5. ↑  *Ryba.* „STS-81". *Mission Archives*.  NASA (23-noyabr 2007-yil). 6-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 6-may 2021-yil.
6. ↑  „Veteran Astronauts Retire from NASA". NASA. January 9, 2017.

* „MICHAEL A. BAKER (CAPTAIN, U.S. NAVY, RET. NASA RET)".  NASA (2017-yil yanvar). Qaraldi: 9-yanvar 2021-yil.

Havolalar
---------

* Maykl A. Beykerning Spacefacts biografiyasi