recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cape Matapan jangi** ( grekcha: *Ναυμαχία του Ταινάρου* ) 1941 yil 27 martdan 29 martgacha Buyuk Britaniya va Avstraliya harbiy-dengiz kuchlari va qirollik Italiya floti tomonidan ifodalangan ittifoqchilar o'rtasidagi Ikkinchi Jahon urushi davridagi dengiz jangi edi. Matapan burni Gretsiyaning Peloponnes yarim orolining janubi-g'arbiy sohilida joylashganligi aniq.

Bletchley Parkdagi Hukumat kodeksi va Cypher School (GC&CS) tomonidan italyan signallarini ushlagan va shifrini hal qilgandan so'ng ( Ultra kod nomidagi shifrlangan razvedka),  Qirollik dengiz floti va Avstraliya qirollik dengiz flotining kemalari Qirollik dengiz floti admirali ser qo'mondonligi ostida. Endryu Kanningem eskadron vitse-admiral Anjelo Iachino qo'l ostida Italiyaning *Regia Marina* kemalarining bir nechta kemalarini ushlab oldi va cho'kdi yoki jiddiy zarar etkazdi. Jangning ochilish harakatlari Italiyada **Gaudo jangi** sifatida ham tanilgan ekan.

Ittifoqchi kuchlar Britaniyaning O'rta er dengizi floti bo'lib, HMS *Formidable* samolyot tashuvchisi va uchta Queen Elizabeth sinfidan iborat edi. Barham, Valiant va Warspite. Asosiy flotga 10-buzg'unchi flotiliya ( HMS Greyhound va Griffin va HMAS Styuart, qo'mondon "Hec" Uoller, RAN qo'mondonligi va 14-Buzg'unchi flotiliya ( HMS ) Jervis, Janus, Mohawk va Nubian, Filipp Mak tomonidan qo'mondonlik qilgan); HMS ham ishtirok etdi Hotspur va Havock. Admiral ser Genri Pridham-Vippel boshchiligidagi B kuchlari Britaniyaning HMS yengil kreyserlaridan iborat edi. Ajax, Gloucester va Orion, avstraliyalik yengil kreyser HMAS Pert va Britaniyaning HMS Shoshqaloq, Hereward va Ilex. Avstraliya HMAS Vendetta Iskandariyaga qaytgan edi. Konvoylarga biriktirilgan ittifoqchi harbiy kemalar mavjud edi: HMS Himoyachi, Jaguar va Juno Kithira kanalida va HMSda HMS Decoy, Carlisle, Calcutta va Bonaventure va HMAS Vampirlar yaqin joyda edi.

1. ↑  Batey, Mavis „Chapter 6: Breaking Italian Naval Enigma",*. The Bletchley Park Codebreakers* Smith:. Biteback Publishing, 2011 — 79–92 bet. ISBN 978-1849540780.
**Jinchak** [Lagonichium faretum (Banks et. Bobr.)] — dukkakdoshlarga mansub ildiz bachkili, sershox va sertikan buta. Poyasi 20—45 sm, eng asosidan shoxlanadi, barglari juft patsimon, murakkab, tuklar bilan qoplangan. Gullari sariq, toʻpguli shoda. Mevasi choʻzinchoqdukkak. Iyundan sent.gacha gullaydi va mevalaydi. Urugʻlari odatda 20—30° haroratda unib chiqadi. Maysalari kech bahorda koʻkaradi. Asosan ildiz bachkilaridan koʻpayadi. Ildizi kuchli usadi, asosiy ildizidan 1–3 m chuqurga kirib boradigan baquvvat yon ildizlar chiqadi, ildizida 8,11, poʻstlogʻida 12,09%, dukkagida 31,0% tanin bor. Oʻzbekistonning Buxoro, Qashqadaryo va Surxondaryo adirlari va togʻ etaklaridagi sur tuproqlarda oʻsadi. U tabiiy ravishda tarqalgan mintaqalarda hamma ekinlar orasida uchraydi, yangidan oʻzlashtirilgan yerlarda esa beda va gʻoʻza maydonlarida yoʻqotish qiyin begona oʻsimlik.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tabiiy geografik rayonlashtirish** — yer yuzasining ichki birligi va tabiatining oʻziga xos xususiyatiga ega hududiy boʻlinmalari sistemasi. T.g.r. — tabiiy geografiyanint sintez shakllaridan biri, yaʼni oʻziga xos ilmiy tadqiq qilish jarayonidir. T.g.r.ning obʼyekti — turli taksonomik qiymatga ega boʻlgan tabiiy hududiy komplekslar. Vazifasi esa, shu komplekslarni aniklash, xaritaga tushirish va maʼlum tartib bilan tavsiflab berishdan iborat. T.g.r. orqali geografik qobiqning tabiiyhududiy komplekslarga tabaqalanish sabablari, ularning bir butunligi, chegaralari, strukturasi va ularda kechadigan tabiiy geografik jarayonlar aniklanadi. Rayonlashtirish tabiiy muhitning barcha yoki deyarli barcha komponentlarini kamrab oluvchi belgilar majmui qamda relyef, iqlim, tuproq va shu kabi aniq bir xususiy belgilari boʻyicha amalga oshiriladi. Har bir regionga zonal (yer yuzasiga tushadigan quyosh radiatsiyasining kenglik boʻylab tarqalishi bilan belgilanadigan) va azonal (Yer poʻstining gipsometrik oʻrni, uning tarkibi va harakati, dengiz va quruqliklarning nisbati) omillar taʼsir etadi. T.g.r.ning nazariy asosini hududiy tabiiy geografik differensiatsiya qonuniyati tashkil etadi. Zonal belgilarga koʻra tabiiy geografik mintaqalar, tabiiy geografik zonalar va tabiiy geografik kichik zonalar, azonal belgilarga kura tabiiy geografik oʻlkalar va tabiiy geografik oblastlar ajratiladi. Raionlashtirishning soʻnggi bosqichi — tabiiy geografik rayon boʻlib, u har ikki — zonal va azonal sharoitlarga moye boʻlishi kerak. T.g.r.da maʼlum prinsip va metodlar (komplekslilik prinsipi, genetik birlilik, bir xillilik, hududiy umumiylik prinsiplari va bosh omil metodi, landshaft tipologik xaritani tahlil qilib hududiy komplekslarni aniklash metodika amal qilinadi. T.g.r.da aniklangan tabiiy hududiy komplekslarni maʼlum bir tartib bilan xaritada aks ettirish va tavsiflab berishda taksonomik birliklar sxemasidan foydalaniladi. Mas. Oʻrta Osiyo tabiiy geografik oʻlkasini rayonlashtirishda quyidagi sxema qabul qilingan: oʻlka — provinsiya — kichik provinsiya — okrug — rayon. T.g.r. masshtabiga koʻra 3 xil boʻladi: mayda masshtabli (oʻlka, zona, provinsiya kabi taksonomik birliklarni aniklash bilan bogʻliq boʻlgan va masshtabi 1:1000 000 dan mayda boʻlgan rayonlashtirishlar), oʻrta masshtabli (kichik provinsiya, okrug va rayon birliklari, masshtabi 1:1000 000 dan 1:100000 gacha) va yirik masshtabli rayonlashtirishlar (1:100000 va undan yirik masshtabli boʻlib, koʻproq kichik hududlarni tadqiq qilishda qoʻllaniladi va bevosita dala sharoitida toʻplangan maʼlumotlarga asoslanadi).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fattoh Vasigov** — sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni .

Tarjimai hol
------------

Vasigov 1912-yilda Toshkent shahrida dunyoga keladi. U 1945-yildan Sovet ittifoqi kommunistik partiyasi (SIKP) a’zosi.  

Fattoh Vasigov Ulug‘ Vatan urushi qatnashchisi. U 1943-yildan — iqtisodiy-ijtimoiy va siyosiy ishlarda faoliyat olib boradi. Shuningdek, u 1943—1970-yillarda — Xorazm viloyati Ijroiya qo‘mitasi bo‘lim mudiri, mas’ul kotibi, O‘zbekiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumi bo‘lim mudiri, O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Qo‘mitasi mas’ul tashkilotchisi, O‘zbekiston Kompartiyasi To‘rtko‘l shahar qo‘mitasi birinchi kotibi, O‘zbekiston Kompartiyasi Qoraqalpog‘iston viloyat qo‘mitasi kotibi, O‘zbekiston Kompartiyasi Amudaryo tuman qo‘mitasi birinchi kotibi, O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Qo‘mitasi sektor mudiri sifatida faoliyat olib boradi.

U SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1957-yil 11-yanvardagi farmoni bilan  Sosialistik Mehnat Qahramoni unvoni, Lenin ordeni va "O‘roq va Bolg‘a" oltin medali  bilan taqdirlanadi.

Fattoh Vasigov 2002-yilda Toshkentda vafot etadi.

Havolalar
---------

* O‘zSE – T. 2. – S. 121.
* pamyat-naroda.ru
**Tabiiy monopoliya** - bozorda muayyan tovarlar (ishlar, xizmatlar) turlariga boʻlgan talabni qondirishda raqobatli sharoitlarni yaratish texnologik xususiyatlarga koʻra mumkin boʻlmaydigan yoki iqtisodiy jihatdan maqbul boʻlmaydigan holat. Tabiiy monopoliyalar faoliyati ularning mamlakat iqtisodiyotida egallagan ahamiyatini hisobga olgan holda davlat tomonidan tartibga solinadi.

Tabiiy monopoliya tarkibi turli mamlakatlarda turlicha. Keyingi yillarda koʻpchilik mamlakatlarda Tabiiy monopoliyalar doirasini qisqarib borishi kuzatilmoqda. Oʻzbekistonda Tabiiy monopoliya sohalari xalqaro amaliyotga nisbatan birmuncha kengroq. Ularning shakllanishi oʻtish davrida iqtisodiyotni qayta qurish va boshqarish boʻyicha yuzaga kelgan tuzilmalar bilan bogʻliq. Oʻzbekiston Respublikasining "Tabiiy monopoliyalar toʻgʻrisida"gi (1997-yil 25 aprel; yangi tahrirda 1999-yil 19 avgust) qonuniga muvofiq Oʻzbekistonda quyidagi sohalarda Tabiiy monopoliya subʼyektlarining faoliyati davlat tomonidan tartibga solinadi: neft, neft va gaz kondensata, tabiiy gaz va kumir qazib chikarish, neft, neft mahsulotlari va gazni quvurlar orqali tashish, elektr va issiklik energiyasini ishlab chiqarish. va uzatish, t.yillarda yuk va yoʻlovchilar tashish, umumiy erkin foydalaniladigan elektr va pochta aloqasi xizmatlari, suv quvurlari va kanalizatsiya xizmatlari. Portlar va aeroportlar kursatadigan xizmatlar ham Tabiiy monopoliyalar tizimiga kiritilgan.

Tabiiy monopoliya sohalarida davlat iqtisodiy siyosatining eng ustuvor yoʻnalishlaridan biri ularni tarkibiy jihatdan qaytadan tashkil etish, yaʼni Tabiiy monopoliyalarni yanada samarali faoliyat koʻrsatishiga yordam beruvchi bozor munosabatlari iziga koʻchirish hisoblanadi. Tabiiy monopoliya subʼyektlari faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish Davlat qoʻmitasi nazorat qiladi (yana qarang Monopoliya, Monopoliyadan chiqarish).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Al-Shabi Tabit ibn Qurrah al-Harrani** (arabcha: ثابت بن قره) — IX asrning ikkinchi yarmida Abbosiylar xalifaligi davrida Bagʻdodda yashagan sabianlik matematik, tabib, astronom va tarjimon edi.

Tabit ibn Qurra algebra, geometriya va astronomiyada muhim kashfiyotlar qildi. Astronomiyada Tabit Ptolemey tizimining dastlabki islohotchilaridan biri boʻlib, mexanikada u statikaning asoschisi boʻlgan.

Hayoti
------

Al-Jazira mintaqasiAl-Jazira mintaqasi
Tabit oʻsha paytda Abbosiylar xalifaligining al-Jazira mintaqasidagi Diyor Mudar boʻlinmasining bir qismi boʻlgan Yuqori Mesopotamiyada, Harranda tugʻilgan. Harran shahri hech qachon toʻliq masihiy boʻlmagan. Dastlabki musulmonlar tomonidan bosib olinishi bilan Harran aholisi hali ham gunohga, butlarga sigʻinishardi.

Tabit va uning shogirdlari eng intellektual joʻshqin va ehtimol oʻz davrining eng katta shahari Bogʻdodda yashagan. U matematik, astronomiya, munajjimlik, sehr, mexanika, tibbiyot va falsafa bilan shugʻullangan.Keyinchalik hayotida Tabit Abbosiy xalifasi al-Mu’tazidning homiysi boʻlgan (892-902 yillarda hukmronlik qilgan). Tabit xalifaning doʻsti va yordamchisiga aylandi. Tabit Bag'dodda vafot etgan.

Astranomiya
-----------

Oʻrta asrlardagi astronomik nazariya, ekoboksit trepidatsiyasi koʻpincha Tabitga taalluqlidir. Ammo buni allaqachon Iskandariya Teon Ptolemeyning Qoʻlda ishlangan jadvallari sharhida aytib oʻtgan edi. Kopernikning soʻzlariga koʻra, Tabit yon yillik yil uzunligini 365 kun, 6 soat, 9 daqiqa va 12 sekund (xato 2 sekund) deb belgilagan. Kopernik oʻz daʼvosini Tabitga tegishli boʻlgan lotin yozuviga asosladi. Tabit quyoshni kuzatishini kitobini nashr qildi.

Matematika
----------

Matematikada Tabit raqamlarni aniqlash uchun tenglama topdi. U, shuningdek, sonlar nazariyasi haqida yozgan va yunonlar qilmagan qadamni geometrik miqdorlar oʻrtasidagi nisbatlarni tasvirlash uchun ishlatgan.

U shaxmat taxtasi masalasini eksponensial seriyani oʻz ichiga olgan holda hisoblab chiqqanligi bilan mashhur.

U paraboloid hajmini hisoblab chiqdi.

U, shuningdek, Pifagor teoremasining umumlashtirgan.

Fizika
------

Manbalar
--------

Havolalar
---------
**Li bo** (ikkinchi nomi — Li Taybo) (701—762) — Xitoy shoiri. Ilk sheʼrlari romantik ruxda yozilgan. Ularda tabiat manzaralari, samoviy tuygʻular, yurt qiyofasi, insonlar oʻrtasidagi uzaro munosabatlar aks ettirilgan. Yoshligida daosizm bilan qiziqqan. Inson ozodligini ulugʻlaydigan bu oqim Konfutsiy qarashlariga qarshi boʻlgan. Li Bo jangchilar matonati, harbiy yurishlar dehqonlar boshiga solgan tashvishlar haqida yozadi. Sheʼrlarida aslzodalar, amaldorlarning shafqatsizligidan nafratlanadi. 756-yilda An Lu-shanning imperatorga qarshi qoʻzgʻoloni paytida Li Bo shahzoda Li Linning xizmatida boʻladi. Shahzoda Li Lin tarafdori sifatida shoir Yelanga surgun qilinadi (3 yildan keyin afv etiladi). Li Boning adabiy merosi 900 sheʼrdan ziyod deb baholangan. Li Bo xitoy sheʼ-riyatini erkinlashtirish borasida koʻp ishlar qilgan. Uning merosi Xitoyda XX-asrda keng oʻrganilgan va turli tillarga tarjima qilingan, u jahonning yirik liriklari bilan bir safda turadi.

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Yozuvchi, shoir yoki dramaturgga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Oklaxoma-siti** - AQShning jan. qismidagi shahar. Oklaxoma shtatining maʼmuriy markazi. Axrlisi 506,1 ming kishi (2000), shahar atrofi bilan 1 mln. Transport yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Qishloq xoʻjaligi rayonining savdo-moliya markazi. Aviatsiya, avtomobilsozlik, radioelektronika (jumladan, EHM va aloqa vositalari ishlab chiqarish) sanoatlari rivojlangan. Metallsozlik, neft sanoati uchun jihozlar, kimyo, neftni qayta ishlash, oziq-ovqat, poligrafiya sanoati korxonalari, universitet bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mirmahmud Mirahmatovich Rahmatov** (1950.18.2, Toshkent) — ganchkor usta, Oʻzbekiston xalq ustasi (2002). Us t a Mahmud Usmonovnpng shogirdi. Ustozi bilan ishlab hunar oʻrgangan; 1966-yil Alisher Navoiy teatri binosining ganch bezaklarini taʼmirlashda qatnashgan. Rahmatov respublika va xorijiy mamlakatlar (Ukraina, Rossiya va boshqalar)dagi jamoat binolarini bezagan, nafis va jozibali bezaklar (Mas, qandil, namoyon, rozetka va boshqalar) tayyorlagan. Temuriylar tarixi davlat muzeyi, Oliy Majlis, Toshkent shahri hokimiyati binolari, Imom Buxoriy majmuidagi ishlari diqqatga sazovor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mirmuhsin** (taxallusi; asl ism-sharifi Shermuhamedov Mirmuhsin) (1895 — Toshkent — 1929.4.8) — jurnalist, yozuvchi. Oʻzbek matbuotining asoschilaridan biri. 1916—1917-yillarda Ufadagi "Oliya" madrasasida oʻqigan. 1917-yilda Toshkentga qaytgan. 1917-yil Fevral inqilobi munosabati bilan "Turon" gazetasiga yozgan "Tarixiy ikki voqea" maqolasi katta janjalga sabab bulgan. Sebzor qozikaloni hukmi bilan M.ga oʻlim jazosi beriladi. Lekin bu hukm qamoq jazosi bilan almashtiriladi. M. qamoqdan qochib, Ufaga ketadi. Fukarolar urushi boshlanib ketgach, M. Sharqiy frontning 1 — 5-armiyalari siyosiy boʻlimida jangchi-jurnalist sifatida xizmat qiladi. 1920-yilning boshlarida Toshkentga kaytib, dastlab "Ishtirokiyun", soʻng "Qizil bayroq", "Turkiston" va boshaa gazetalarda muharrirlik qiladi. M.ning hozircha maʼlum sheʼrlari 700 misra atrofida. Bundan tashqari, u hikoyalar, maqolalar yozgan. "Befarzand Ochildiboy" (1914) nomli birinchi oʻzbek romani muallifi. Adib ilmmaʼrifat orqali hamma odamlar baxtli, hayot esa farovon bulishiga astoydil ishonadi, "avom"ni ilm olishga daʼvat etadi ("Milliy adabiyot", "Ahvoli odamdin bir namuna", "Adabiyot" va b.). Xalqning ogʻir va mashaqqatli, fojiaga tuda turmushini tasvirlaydi ("Ashʼor", "Bizni"). M.ning "Yigirmanchi asrda Turkiston boboy", "Zindon" (1914) kabi hikoyalarida taraqqiyotdan orqada qolgan Turkiston qiyofasi, idora usuliga oid karashlari bayon etilgan. U inqilobning dastlabki yillarida shurolarga ishongan, ular tarafida turib kurashgan edi. Biroq, shovinizmning "yoʻqsullik" rangiga buyalib, yanada keskinroq tus olgani, milliydiniy qadriyatlarning oyoqosti qilingani M. umidlarini puchga chiqardi. Maqolalaridagi quvonch va koʻtarinki ruh yoʻqolib, umidsizlik kuchayib bordi, aldanganini chuqur his etdi va bular oxir-oqibatda hayotining bevaqt, fojiali yakunlanishiga olib keldi.

Adabiyot
--------

* Yodgorov H. Nurli yoʻl, T. 1968; Meli Joʻra, Umrim daftari, T. 1970; Qosimov B. Mirmuhsin Shermuhamedov, T. 1967; Isyonkor qalb, T. 1985.

Manbalar
--------

1. ↑  Begali Qosimov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Natriyli selitra**, natriy nitrat, NaNO3 — nitrat kislotaning natriyli tuzi; azotli oʻgʻitlaraan. Suvda yaxshi eriydigan rangsiz kristall modda. Chili selitrasi deb ham ataladi. (Chilidagi tabiiy konlardan olinadi). Sanoatda azot oksidni ishkrrga yuttirib, reaksiya vaqtida hosil boʻladigan natriy nitratni nitrat kislota bilan oksidlab olinadi. Tarkibida 16—16,5% N bor, gigroskopik, saqlanganda bir oz mushtlanadi, quruq holida yaxshi sochiladi. Natriyli selitra fiziologik ishqoriy oʻgʻit, shuning uchun u, koʻpincha, ohaklanmagan nordon chimli-podzolli tuproklarda ishlatiladi. Oʻrta Osiyoning karbonatli tuproklarida, ayniqsa, shoʻrlangan tuproklarda Natriyli selitrani ishlatish tavsiya etilmaydi. Oʻzbekistonda Natriyli selitra Chirchiq"Elektrkimyosanoat" aksiyadorlik jamiyati, Navoiy "Elektrkimyozavodi" aksiyadorlik jamiyati, Fargʻona "Azot" ishlab chiqarish birlashmasida ishlab chiqariladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Andoza:Вещество
**Natriy tetraxloroaurat (III)** - bu noorganik birikma, Na [AuCl 4 ] formulali natriy metall va oltin (III) xlorid kislota ning tuzi, sariq-to'q sariq rangli kristal, suvda eriydi, kristal gidrat hosil qiladi, "oltin tuzi" deb ham nomlanadi.

Olinishi
--------

* Xloraurat kislotani natriy gidroksid bilan neytrallash:

{\displaystyle {\mathsf {H[AuCl\_{4}]+NaOH\ {\xrightarrow {}}\ Na[AuCl\_{4}]+H\_{2}O}}}

Fizikaviy xususiyatlar
----------------------

Natriy tetraxloroaurat (III) tarkibida Na [AuCl 4 ] • 2H 2 O - sariq-to'q sariq rangli kristal gidrat hosil qiladi.

Sovuq suvda oz; issiq suv va etanolda yaxshi eriydi.

Kimyoviy xossalari
------------------

* Oltinga osongina qaytariladi:

{\displaystyle {\mathsf {2Na[AuCl\_{4}]+3SO\_{2}+6H\_{2}O\ {\xrightarrow {}}\ 2Au\downarrow +2NaCl+6HCl+3H\_{2}SO\_{4}}}}

Qo'llanilishi
-------------

* Elektroliz oqrali tilla yuritish.
* Chinniga rasmlar chizish.
* Rangli fotografiyada .

Adabiyot
--------

* *Химическая энциклопедия*. М.: Советская энциклопедия, 1990. ISBN 5-82270-035-5.
* *Справочник химика*, 3-е изд. испр, Л.: Химия, 1971.
* Рипан Р. Четяну И.*. Неорганическая химия. Химия металлов*. М.: Мир, 1972.
* *Химический энциклопедический словарь*. М.: Советская энциклопедия, 1983.
**Daymyo** — oʻrta asrlarda Yaponiyadagi yirik mulkdor knyazlar. "D." istilohi 11-asrda paydo boʻlib, yirik mulkdorlarni anglatgan. 14—15-asrlardan 16-asr oxirigacha D.lar markaziy hokimiyatdan mustaqil boʻlishgan. Tokugava syogunlari hukmronligi davrida (1603—1867) mamlakat birlashtirilgandan soʻng , D.ga yerlarida olinadigan sholi hosili kamida 10 ming koku (1 koku = 150 kg) ga yetgan yirik mulkdorlar mansub boʻlishgan. Knyazliklar iqtisodiy va maʼmuriy siyosiy birliklar hisoblanib, ichki ishlarda D. toʻla hokimiyatga ega edi. Lekin xukumat D.lar ustidan har tomonlama nazoratni kuchaytirib, ularning yerlarini qisqartirgan. 1867—68-yillardagi tugallanmagan burjua inqilobidan soʻng , D. 1869—71-yillarda oʻz yerlaridan mahrum boʻlishgan, knyazliklar urniga prefekturalar barpo etilgan. D.larga katta pul miqdorida tovon tulangan, D.larning bir qismi yirik pomeshchiklarga (mulkdorlarga), ayrimlari — aksionerlar va sanoatchilarga aylangan. Saroy zodagonlari (kuge) bilan birga D.lar (1884-yilda) oliy zodagonlar — kadzokuni tashkil etgan, u 1890—1945-yillarda Yaponiya parlamentidagi perlar palatasida katta imtiyozlarga ega bulgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Andrey Rublyov** (taxminan 1360—13701427, baʼzi manbalarga koʻra, taxminan 1430, Moskva; Andronikov monastiriga dafn etilgan) — rus rassomi; Moskva rangtasvir maktabining asoschisi. Kiborlar muhitida tarbiyalangan. Rublyov ijodi Moskva Rusi badiiy anʼanalari zaminida shakllangan, shuningdek, u Vizantiya va jan. slavyanlar badiiy amaliyotlarini ham yaxshi bilgan. Rublyov asarlari falsafiy teranligi hamda badiiy shaklining mukammalligi bilan ajralib turadi; rassom ularda insonning maʼnaviy goʻzalligi va axloqiy kuchqudratini yangicha talqin etadi (Zvenigraddagi soborlar uchun "Spas", "Havoriy Pavel", "Arxangel Mixail" va boshqa ikonalari, 14-15-asrlar chegarasida). Rublyov ijodining choʻqqisi "Troitsa" sanami (14-asr oxiri — 15-asr boshi)da anʼanaviy bibliya syujeti koʻtarinkilik va falsafiy mazmun bilan boyitilgan. Moskva, Vladimir va boshqa shaharlar soborlaridagi ikonostaslar uchun ikonalar yaratgan ("Qiyomat kuni" va boshqalar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ataxan Allabergenov** (1947-yilning 17-noyabr sanasida Turkmanistonning Toshhovuz viloyati, Ilyoli tumanida tavallud topgan) — rassom, haykaltarosh, san'at fanlari professori (2018), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1981), Oʻzbekiston Badiiyot akademiyasi akademigi (2003). 1974-yilda Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan. 1975-yildan Ogahiy nomidagi Xorazm viloyati musiqali drama va komediya teatrida bosh rassom boʻlib faoliyat yuritgan. Ilk bor Muqimiy teatri spektakllariga (E. Sobitovning "Hijron", F. Musajonovning "Olifta", 1973) dekoratsiyalar yaratdi. A. Allabergenov eskizlarda yaratilgan badiiy g'oyani sahna bezaklariga toʻliq koʻchirishga erishadi. "Beruniy" (Uygʻun, 1976), "Nurxon" (K. Yashin, 1977), "Platina" (O. Matjon, 1977), "Maysaraning ishi" (Hamza, 1983), "Yagona guvoh" (K. Omarov, 1985), "Tobutdan tovush" (A. Qahhor, 1986, Toshkent satira teatrida), "Jaloliddin" (E. Samandarov, 1987) va boshqa spektakllarni badiiy bezagan. Shuningdek, rassom Xiva, Urganch manzaralari aks ettirilgan yirik polotnolar muallifi. "Eski shahar" (1977), "Birinchi oʻqituvchi" (1978) va boshqa kolleksiyalari mavjud. Umri davomida oʻn minglab takrorlanmas rang-tasvir va grafik asarlar yaratgan va Oʻzbekiston san'atiga yuksak hissa qoʻshgan. 2000-yilda "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Séverine Beltrame** (1979-yil 14-avgustda tugʻilgan) nafaqaga chiqqan fransiyalik tennischi.

Tennisdagi faoliyati
--------------------

2005-yilda Beltrame jamoa rahbari Jorj Goven tomonidan Meri Pirs, Ameli Mauresmo va Natali Dechi bilan Fed Kubogining yarim finalida Ispaniyaga qarshi oʻynash uchun tanlangan. Turnir davomida jamoadoshi Virjiniya Razzano jarohat olgan va Marion Bartoli va Emilie Loit diskvalifikatsiya qilingan.

2006-yil 10-iyulda Beltrame (Séverine Bremond sifatida) 2006-yilgi Wimbledon chempionatidagi muvaffaqiyatidan so‘ng faoliyatidagi eng yuqori yakkalik reytingida 65-o‘rinni egalladi va birinchi marta Katta dubulg‘a musobaqasining chorak finaliga chiqdi. Turnirga yo‘llanma olganidan so‘ng, u ikkinchi bosqichda 10-raqamli tennischi Patty Schnyderni, uchinchi raundda Gisela Dulkoni va to‘rtinchi bosqichda Ay Sugiyamani mag‘lub etib, yakuniy chempion Justine Heninga 4:6, 4:6 hisobida imkoniyatni boy berdi.

Uning 2006-yildagi soʻnggi tadbiri Kanadaning Kvebek shahridagi Bell Challenge boʻldi. Ushbu musobaqada yarim finalga chiqqanidan soʻng, u birinchi marta eng yaxshi 40 talikka kirdi. 2007-yil fevral oyida u 34-oʻrinni egalladi.

Beltrame 2008-yilgi US Open turniriga joker belgisi bilan kirdi va u yerda Julia Görges, Nicole Vaidišová va Tatyana Garbinni magʻlub etdi. U to‘rtinchi raundda yakuniy chempion Serena Williamsga (2-6, 2-6) yutqazdi.

U Fabrice Santoro bilan 2007-yilgi Wimbledon chempionatida aralash juftlik turnirining yarim finaliga chiqdi.

2013-yil may oyida Beltrame Fransiya Ochiq chempionati yakunlanganidan soʻng tennisdan ketishini eʼlon qildi.

WTA finallari
-------------

| Natija | W/L | Turnir | Yuzaki | Hamkor | Raqib | Hisob |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Magʻlubiyat | 0-1 | Birmingem Classic, Angliya | Maysa | Ispaniya Virjiniya Ruano Paskual | Qoʻshma ShtatlarCara BlackQoʻshma ShtatlarLiezel Huber | 2-6, 1-6 |
| Magʻlubiyat | 0-2 | Tournoi de Kvebek, Kanada | Qattiq (i) | Shvetsiya Sofia Arvidsson | Qoʻshma Shtatlar Vaniya qirolChexiya Barbora Strycova | 1-6, 3-6 |

Katta dubulgʻa yakkalik oʻyinlari
---------------------------------

| Turnir | 2009 | 2008 | 2007 | 2006 | 2005 | 2004 | W-L |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Avstraliya ochiq chempionati | 2R | 1R | 1R | 1R | 1R | A | 1-5 |
| Fransiya ochiq chempionati | 1R | 1R | 1R | 1R | 2R | 1R | 1-6 |
| Wimbledon chempionati | 1R | 1R | 2R | QF | 2R | 1R | 6-6 |
| Amerika ochiq chempionati | 1R | 4R | 2R | 2R | 1R | 2R | 6-6 |
| Gʻalaba — magʻlubiyat | 1-4 | 3-4 | 2-4 | 5-4 | 2-4 | 1-3 | 14-23 |

Manbalar
--------

1. ↑  „Severine Beltrame".
2. ↑  „34-year old Frenchwoman Severine Baltrame announces her retirement from the game" (25-may 2013-yil). Qaraldi: 27-may 2013-yil.

Havolalar
---------

* Séverine Beltrame Women's Tennis Associationda Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
* Séverine Beltrame Xalqaro tennis federatsiyasi saytida Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
* Séverine Beltrame at the Billie Jean King Cup
* United Athletes Magazine Interview with Séverine about the sources of motivation.
**Termal kuydirish** — gazsimon aralashmalardan chiqindilarni tozalash usuli; texnologik, ventilyatsiya va boshqa chiqindilar tarkibidagi zararli aralashmalarning yuqori haroratda yonishiga asoslangan. Termal kuydirish asosan aralashmalarning yuqori konsentratsiyasida (olovlanish chegarasidan oshib ketgan) va gazlardagi kislorodning sezilarli miqdorida qoʻllaniladi.

Qoʻllanilishi
-------------

Termal kuydirish tozalash uchun ishlatiladi:

* oltingugurt dioksidi va azot oksidlaridan — issiqlik elektr stansiyalarida, aglofabrikalarda, shisha sanoati korxonalarida va boshqalarda;
* vodorod sulfidi va uglerod disulfidi — neft-kimyo, kimyo sanoati va sunʼiy tola ishlab chiqarish korxonalarida;
* yomon hidli moddalardan — oziq-ovqat, mikrobiologik, yogʻochga ishlov berish, mebel sanoati va qishloq xoʻjaligi korxonalarida;
* organik erituvchilar bugʻlaridan (benzin, toluol, uglerod disulfidi va boshqalar) — kimyo va poligrafiya sanoatida;
* aerozollardan va kislotalar bugʻlaridan, galvanik va tuzlangan vannalar oltingugurt va azot oksididan;
* ichki yonuv dvigatellarining sinov stansiyalaridagi zarrachali chiqindilaridan.

Afzalliklari va kamchiliklari
-----------------------------

Sanoat gazlarining organik aralashmalarini termal kuydirsh uchun oʻrnatish moslamalari dizayni juda oddiy, kichik maydonni egallaydi, ularning samaradorligi xizmat muddatiga bogʻliq emas.

Termal kuydirish agrosanoat kompleksi korxonalarida yoqimsiz hidli birikmalardan tozalashning eng oddiy va eng qadimgi usuli hisoblanadi, shu bilan birga u eng qimmat usuldir.

Usullar va sxemalarni tanlash
-----------------------------

Kuydirishni amalga oshirish (oksidlanish reaktsiyasi) uchun tozalangan gazning yuqori harorati va yetarli miqdorda kislorod mavjudligini taʼminlash kerak. Kuydirish sxemasini tanlash haroratga va zararli aralashmalar, kislorod va boshqalar tarkibidagi chiqindilar miqdoriga bogʻliq. Yongʻinni zararsizlantirish tizimlari, agar ifloslantiruvchi moddalarning yuqori haroratli zonada qolish muddati kamida 0,5 soat va uglerod oksidi oʻz ichiga olgan gaz neytrallash harorati 660-750 daraja boʻlsa, 90-99 % tozalash samaradorligini taʼminlaydi.

Tozalash usullari va sxemalarini tanlashda, birinchi navbatda, ifloslangan havoni tozalash usuli, tozalash bosqichlari soni va chang va gazni ushlab turish apparati turi aniqlanadi. Muayyan sharoitlarda faqat kerakli tozalash samaradorligi, ishonchliligi va tejamkorligini birlashtirgan qurilmalarni oʻrnatish kerak.

Manbalar
--------

1. ↑  В.Н.Богословский „Часть 2",*. Отопление и вентиляция*. Москва: Стройиздат, 1976 — 440 bet.
2. 1 2  д.т.н.Л.В.Чекалов*. Формула газоочистки*. Ярославль: Нюанс, 2008.
3. 1 2  „Большая Энциклопедия Нефти и Газа". Qaraldi: 16-iyul 2010-yil.
4. ↑  *к.т.н.В.И.Лазарев.* „Очистка и обезвреживание воздушных потоков, поступающих от производственных зон АПК". *Доклад на семинаре*.  ОАО «НИИОГАЗ». Qaraldi: 16-iyul 2010-yil.

Adabiyotlar
-----------

* E. S. Andreeva, S. S. Andreev. Sanoat ekologiyasi
**Termik pech** — metall buyumlarga termik (issiklik) yoki kimyoviytermik ishlov berish uchun moʻljallangan sanoat pechi. Ishlash uslubi jihatdan davriy (vannali pech, kamerali pech, aerodinamik qizdirish pechi va boshqalar) va uzluksiz (induksion qizdirish qurilmasi, sim choʻzish pechi va boshqalar) ishlaydigan turlarga boʻlinadi. Davriy Termik pech, asosan, mashinasozlik sanoatida metall buyumlarni donalab yoki kichik seriyalab ishlab chiqarishda, uzluksiz Termik pech esa koʻp seriyalab va ommaviy ishlab chiqarishda qoʻllanadi. T. plar gaz yoki elektr tokida ishlaydi. Elektr tokida ishlaydigan pechlarda qizdirish kuchliroq va aniqroq chiqadi. Termik pechlarda list materiallar toblanadi, normallanadi va boʻshatiladi, temir yoʻl transporta gʻildiraklari va gʻildirak bandajlari, uglerodli va zanglamas poʻlatdan hamda ranga i metalldan tayyorlanadigan polosalar termik ishlovdan oʻtkaziladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Violonchel** (ital. violoncello) -skripkastlotar oilasiga mansub torlikamonli soz. Bastenor registrli. 4 tori kvinta oraligʻida sozlanadi. Diapazoni 5 oktavaga yaqin. Umumiy uz. 155 sm. Ijro paytida V.ni tik holatda ushlab sahnaga qoʻyishadi. 15-asr oxiri — 16-asr boshi da Yevropada xalq kamonli sozlari rivoji natijasida yuzaga kelgan. Yakkanavoz soz sifatida hamda turli ansambl va orkestrlar tarkibida ishlatiladi. Oʻzbekistonda V. ijrochiligi 19-asr oxirida shakllangan. Oʻzbekiston kompozitorlaridan S. Jalil V. va orkestr uchun konsert, G. Mushel, B. Giyenko, F. YanovYanovskiy, S. Karimxoʻjayev, N. Zokirovlar turli pesalar yozgan.

**Violonchel** (italyancha „violoncello" soʻzidan kelib chiqqan; qisqartmasi *cello*) — toʻrt torga ega boʻlgan torli va kamonli musiqa asbobi. Ovozining balandligi boʻyicha alt va kontrabasning orasida turadi. Altning kattalashtirilgan shakliga ega. Violonchel qadimgi viola (italyancha: *viola da Gamba*) asbobining zamonaviy holidir. Violonchelning tuzulishi xuddi altniki kabi, biroq bir oktava past. Violonchelning ovoz hajmi juda kattadir — uch yarim oktava. Violonchelchi tizzalarini orasida, violonchelni vertikal, shpilini polga tiragan holda qoʻyib chaladi.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsda ***Cello*** mavzusiga oid fayllar bor. |

* CelloBello onlaynn resurs markazi (ingl.)
* Internet Violonchel Jamiyati (ingl.)

|  |  |
| --- | --- |
| Valtorna | *Musiqa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Otaxon Latifi** (tojikcha: Otaxon Latifi) (1936-yil 18-mart – 1998-yil 22-sentabr) — Tojikistonlik taniqli jurnalist va siyosatchi.

Pendjikent shahrida tugʻilgan. Sovet Ittifoqi davrida u turli vaqtlarda "*Pravda* "va "*Izvestiya* "gazetalarining Tojikistondagi muxbiri boʻlgan. Tojikiston Jurnalistlar uyushmasi rahbari sifatida ham ishlagan.

Latifiy siyosatga 1989-yilda kirib, Tojikiston Vazirlar Kengashi raisi oʻrinbosari boʻldi. U mamlakat mustaqillikka erishgandan keyingi qonli fuqarolar urushidan keyingi tinchlik jarayoniga aralashdi. 1992-yilda Tojikiston milliy yarashuv hukumati tarkibida Bosh vazir oʻrinbosari boʻldi.

Vaqt oʻtishi bilan Latifiy Birlashgan tojik muxolifatining yuqori martabali aʼzosi sifatida taniqli muxolifat arbobiga aylandi. Bu 1992-yildan 1997-yilgacha Tehron va Moskvada surgunga olib keldi. 1994-yil 4-avgustda Moskvada Latifiy Moskvadagi kvartirasi oldida qattiq kaltaklangan va tinchlik jarayoniga oid asosiy hujjatlar oʻgʻirlangan.

1997-yil sentabrida Tojikistonga qaytgach, u Milliy yarashuv komissiyasi huzuridagi huquqiy masalalar boʻyicha hayʼatga raislik qildi va bu vazifani oʻlimigacha davom ettirdi. 1998-yil 22-sentabr kuni ertalab soat 8 larda Latifiy Dushanbedagi kvartirasi oldida otib tashlandi.

Uning oʻldirilishi hukumat va muxolifat, Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi Kofi Annan va Human Rights Watch nohukumat tashkilotining qoralanishiga sabab boʻldi. Uning oʻlimi *Time jurnalida ham tilga olingan.*

Mojaroning barcha tomonlari rozi boʻlgan qotillik siyosiy sabablarga koʻra, shuningdek, OʻTO hukumatdagi rolini vaqtincha toʻxtatib, tinchlik jarayonini vaqtincha barbod qilish nuqtasiga olib keldi.

Latifiyni kim oʻldirgani haqida hamon taxminlar mavjud. Jinoyatchi Abdullo Tursunov 2000-yil iyun oyida sudlangan va aybdor deb topilgan. Biroq bundan ikki yil avval, 1998-yilning yanvar oyida Ravshan Gʻofurov ismli boshqa shaxs politsiya tomonidan qoʻlga olinib, oʻz vaqtida aybiga iqror boʻldi. Keyinroq Gʻofurov hibsdan qochishga urinib, politsiya tomonidan oʻldirilgan. Tojikiston politsiyasi ham qotillik va shunga oʻxshash boshqa bir qancha qotilliklar Islom Uygʻonish partiyasi raisi Said Abdullo Nuriy bilan bogʻliqligini daʻvo qilgan edi.

Havolalar
---------

* Tojikistonda oʻldirilgan jurnalistlar roʻyxati
* Tojikiston fuqarolar urushi

Manbalar
--------

1. ↑  „Opposition Chief Dies in Tajikistan". *AP News* (22-sentabr 1998-yil). Qaraldi: 24-avgust 2019-yil.
Avstraliyaning Queensland shtatida jurnalistlar uchun kasaba uyushmalari tomonidan boshqariladigan **Queensland Clarion mukofotlari** 1995-yilda berish boshlangan va 2010-yil may oyida *Queensland Media Awards* -dan qayta brend almashtirilgan.

Bu mukofotni Clarion nomi Avstraliya Jurnalistlari Assotsiatsiyasi tarixini aks ettirish uchun tanlangan, shuningdek bu mukofot Media Entertainment and Arts Alliance ning asoschilaridan biri, avstraliyalik jurnalistlar, fotosuratchilar, grafik rassomlar, operatorlar, boshqa ommaviy axborot vositalari xodimlari, musiqachilar, aktyorlar va teatr xodimlariga beriladi. Mukofotning nomining bir qismi hisoblangan Clarion gazetaning nomi bo'lib, bu gazeta ish tashlashlar paytida AJA tomonidan vaqti-vaqti bilan nashr qilinadigan gazeta edi.

Norasmiy ravishda **Clarions** nomi bilan tanilgan yillik mukofotlarga kirish barcha jurnalistlar, fotograflar, operatorlar, prodyuserlar va bosma nashrlar, radio, televidenie va internetdagi rassomlar uchun ochiq. Kirish toʻlovi (2010-yilda 230 Avstraliya dollari) Alyansning barcha aʼzolari uchun bekor qilingan.

Davlat mukofotlari odatda Avstraliya bahorida, yillik Walkley mukofotlari oldidan e'lon qilinadi

Havolalar
---------

* Queensland Clarion mukofotlari
**Shiypon** — 1) atrofi ochiq, poydevori nisbatan baland yozlik yengil qurilma. Katta hovli, bogʻ, chorbogʻlar ichida quriladi (yana qarang Koʻshk); 2) dalada ishlayotganlarning dam olishi va ovqatlanishi uchun maxsus qurilgan yozlik bino; dala Shiypon ekinzorlar (ayniqsa, qovun polizlari), uzumzorlarda bunyod etiladigan chayla, kapa va boshqalar oʻrniga 20asr oʻrtalaridan qurila boshlandi. Sh. atrofi koʻkalamzorlashtiriladi. Dala mehnatkashlarining dam olishlari, ularning orasida madaniy-maʼrifiy, ommaviy ishlar olib borishda qulayliklar tugʻdiradi. Dala Sh.i aksari 1 xona va ayvondan iborat boʻlib, keyinchalik 2—3 xona va bir yoki bir necha ayvonli qilib qurila boshlandi. Xalq meʼmorligi anʼanalarida ganch, yogʻoch oʻymakorligi bilan bezatilgan Sh.lar ham bunyod etiddi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Toshkent qoʻzgʻoloni (maʼnolari).

**Toshkent qoʻzgʻoloni** (1847) -Toshkent aholisining Qoʻqon xonining noibi Aziz Parvonachi zulmiga karshi koʻtargan qoʻzgʻoloni. Qoʻzgʻolonga noibilaning Toshkent va unga tobe yerlar aholisidan urushlar natijasida boʻshab qolgan xazinani toʻldirish uchun qoʻshimcha 4 ming tilla soliq yigʻish toʻgʻrisidagi farmoyishi sabab boʻlgan. Qoʻzgʻolon shaharning Parchabof va Sagʻbon mahallalarida ramazon oyining jumaga oʻtar kechasi boshlanib, soʻng boshqa mahallalarga tarqalgan, ommaviy tus olgan. Koʻchalar gʻovlar bilan toʻsilgan. Qoʻzgʻolonchilar qattiq qarshilik koʻrsatganlar, xonlik lashkarlari ularga toʻp va miltiqlardan oʻt ochganlar. Qoʻzgʻolonda hunarmandlar, mayda savdogarlar, kambagʻallar ishtirok etgan. Shoyi toʻqish ustaxonasining egasi Muhammad Yusufhoji (Mayusuf) qoʻzgʻolon rahbarlaridan biri boʻlgan. Qoʻzgʻolonchilar Aziz Parvonachini hokimiyatdan chetlatish, ortiqcha soliklarni bekor qilishga erishganlar. Toshkent sh. va uning atrofidagi yerlar aholisiga soliklar borasida oʻtkazilgan jabrzulmlar, bunga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolonlar Muhammad Solihning "Tarixi jadidai Toshkand" asarida batafsil yoritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Toshkent qoʻzgʻoloni" *OʻzME*. T-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Toshkent ramzi | *Toshkentga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Durham qal’asi** (inglizcha: *Durham Castle*) — bir Norman motte *va Beyli qal’a* daryosi Wear yuqorida bir qoyali qoya ustida Durham Angliya shahrida joylashgan. Uning yonida yana bir jahon merosi yodgorligi — Durham sobori koʻtariladi.

Vaqt oʻtishi bilan yepiskoplar qal’aga kamroq va kamroq tashrif buyurishni boshladilar va u xarobaga aylana boshladi. Durham universiteti tashkil etilgandan soʻng yepiskop Edvard Maltbi 1837-yilda universitetga ikkita ibodatxonaga ega butun qal’ani sovgʻa qildi — qadimgi Norman (taxminan 1078) va Tunstallning kechki gotika ibodatxonasi (1540). Tajribali meʼmor Entoni Salvin qoʻriqxonani talabalarni joylashtirish uchun moslashtirgan.

Durham (yoki Derham) qal’asi XI asrda Normanlar Angliyani bosib olgandan soʻng, shimoliy yerlarni shotlandlardan himoya qilish uchun qurilgan. Bu monarx tayinlangan Durham yepiskopi qarorgohi boʻlib xizmat qilgan. XIV asrning boshlarida shahzoda-yepiskop Entoni Bek qal’ada uzunligi 30 metrdan ortiq boʻlgan davlat zalini qurdi — bu Angliyadagi eng taʼsirchanlardan biri.

Yana qarang
-----------

* Angliyadagi qal’alar roʻyxati

Adabiyotlar
-----------

* Brickstock, Richard (2007). Durham qal’asi. Durham: Jeremy Mills nashriyoti. ISBN 9781905217243.

Havolalar
---------

* Durham universiteti saytidagi qal’a
**Termoelektr generator** - issiqlik engergiyani bevosita elektr energiyasiga aylantirib beruvchi qurilma; tok manbai. Ishi termoelektr hodisalardan biri — Zeyebek effektita asoslangan. Asosiy qismlari: termobatareya (yari moʻtkazgich l i termoelementlar majmui), issik,lik almashinish qurilmalari. T.ralar farqi hisobiga termobatareyada elektr yurituvchi kuch (e.yu.k.) paydo boʻladi. Issiqlik manabiga kura,, T.g.ning izotop quyosh, gaz va boshqa turlari buladi. Uning anʼanaviy elektr mashinalardan afzalligi shundaki, unda harakatlanuvchi qismlar boʻlmaydi, ishonchli, unga texnik xizmat koʻrsatish oson. Foydali ish koeffitsiyenti (f.i.k.) pastligi, qimmat turishi T.g.ning kamchiligi, T.g. uzok,roq yerlarda joylashgan isteʼmolchilar — avtonom mayoqlar, meteorologiya styalari, kosmik apparatlar, turli ilmiy ekspeditsiyalar va boshqalarda ishlatiladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shixlar** — turkiy qabila. shahrining asosiy qismi oʻrta asrlardan hozirgi Turkmanistonning gʻarbiy qismida, Oʻzbekistonning Buxoro, Qorakoʻl, Navoiy, Muborak tumanlarida yashaganlar. Sh. urugʻ sifatida oʻzbeklarning qutchi, qarluq qabilalari tarkibida ham uchraydi. Sh. oʻz nomlarini shayx (diniy unvon, muqaddas joy, madrasa nazoratchisi va h.k.)larga yaqin qoʻyib, kelib chiqishlarini esa Muhammad paygʻambar bilan bogʻlaydilar. Aslida Sh. oʻrta asrlarda yirik qabilalardan birining nomi boʻlib, keyinchalik tarmoqlarga boʻlinib ketganlar. 19-asrning 2-yarmida shahrining asosiy qismi yarim qoʻchmanchi boʻlib, chorvachilik bilan shugʻullanganlar. 20-asrning 20—30-yillarida Turkmanistondagi Sh. turkmanlar tarkibiga, Oʻzbekistonda yashagan Sh. oʻzbeklar tarkibiga singib ketishgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Termofosfatlar** - tabiiy fosfatlarni ishqoriyer metallar birikmalari bilan birga yuqori haroratda pishirib, tuyib tayyorlanadigan fosforli oʻgʻitlar. Fosfat shlaklari, shuningdek, ftorsizlantirilgan fosfatlar ham baʼzan T.ga kiritiladi. T. tarkibidagi fosfat angidrid (R2O5)ni, ayniqsa 20—30% R2O5 boʻlgan ishqorli T.ni oʻsimliklar yaxshi oʻzlashtiradi. Ishqorli T. tabiiy fosfatlarni soda, soda shlaki yoki natriy sulfat bilan birga pishirib olinadi. Tarkibida 20% oʻzlashtiriladigan R2O5 va 12% MgO boʻlgan magniyli (magnezial) T. tabiiy fosfatlarni magnezial silikatlar — olvinit, serpentinit bilan birgalikda pishirib olinadi. Bu oʻgʻitlar fosfor va magniy elementlari kam yerlarga solinadi. T. nordon tuprokli yerlar uchun foydali.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**The Bat!** — Windows OS da elektron pochta bilan ishlash uchun yaratilgan shartli-bepul programma.

RITLabs Maldoviya kompaniyasi tomonidan ishlab chiqiladi. The Bat! programmasi Rossiya va sobiq SSSR davlatlari foydalanuvchilari orasida mashhur.
SMTP, POP3, IMAP protokollarida ishlay oladi.
Programmaning ikki versiyasi mavjud: Home и Professional. Professional versiyasida orfografiyani tekshirish, habarlarni S-MIME va OpenPGP standartlari yordamida shifrlash, lokal maʼlumotlar bazasini shifrlash va biometrik autentifikasiya qilish imkoniga ega.
The Bat! koʻp miqdorli kiril kodirovkalarida ishlay oladi, shuningdek windows-1251, koi8-r, iso-8859-5 va boshqalarda.
Shuningdek The Bat!da habarlarni rezervda saqlash (umumiy rezerv faylida yoki har bir alohida accountda), adreslar kundaligi va foydalanuvchi talabi boʻyicha moslash yoki avtomatik ravishda moslash imkoniga ega.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti
* Norasmiy sayti
* Norasmiy sayti

Elektron pochta bilan ishlovchi mashhur servislar va programmalar

**Servislar:** Mail.ru • Gmail • Hotmail  

**Programmalar:** Eudora Mail • Evolution • Fidolook • Foxmail • KMail • Microsoft Outlook • Mozilla Thunderbird • Opera Mail • Outlook Express • The Bat! • Windows Mail • *qolganlar…*
**Termograf** (termo... va ...graf) — havo, suyuqlik va boshqa trasini uzluksiz qayd qiluvchi asbob. T.da bimetall plastinka, suyuklik termometri yoki qarshilik termometri sezgir element vazifasini oʻtaydi. Meteorologiyada sezgir elementi temperatura oʻzgarishi bilan deformatsiyalanuvchi egik bimetall plastinkali T. keng tarqalgan. Bu plastinka uchining siljishi milga uzatiladi va grafalarga boʻlingan (darajalangan) lentada egri chiziq chizadi.

Chiziqning vertikal boʻyicha 1 mm uzunligi G ga toʻgʻri keladi. Barabanining toʻla aylanish vaqtiga qarab, sutkali va haftali T.larga boʻlinadi. T.ning ishlashi simobli termometrlar bilan tekshirib turiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |