**Samarqand** (fransuzcha: *Samarcande*), asli livanlik fransuz yozuvchisi Amin Maaluf tomonidan yozilgan. Asar 11-asrda yashagan fors shoiri Umar Xayyom va uning „Ruboiylar" sheʼriy toʻplami atrofidagi tarixiy fantastik roman. Roman Maison de la Presse mukofotiga sazovor boʻlgan.

Syujeti
-------

Asarning birinchi qismi 11-asrda Fors (hozirgi Eron) va Markaziy Osiyo hududida boʻlib, olim, faylasuf va shoir Umar Xayyom atrofida sodir boʻladi. Unda Saljuqiylar imperiyasi hukm surayotgan tarixiy bir davrda Xayyomning ruboiylari yaratilishi, shoirning saltanat vazir Nizomulmulk hamda hashshoshiylar firqasi asoschisi Hasan ibn Sabboh kabi tarixiy shaxslar bilan muloqotlari va buxorolik shoira Jahon bilan ishqiy munosabati haqida hikoya qilinadi.

Asarning ikkinchi qismida Benjamen Umar Lessaj ismli xayoliy amerikalikning Erondagi va u bilan bogʻliq sarguzashtlari hikoya qilinadi. Asar qahramoni 1905—1907-yillardagi Fors Konstitutsiyaviy inqilobi davomida Fors tarixiga guvoh boʻlgan Umar Xayyom ruboiylarining (xayoliy) asl nusxasini qoʻlga kiritadi va uni Titanik kemasi bilan birga choʻkib ketishiga sababchi boʻladi.

Asar haqida fikrlar
-------------------

Pokistonlik jurnalist Ahmad Rashid Britaniyaning *The Independent* gazetasida kitob haqida quyidagi yozdi: 

> Maaluf gʻayrioddiy asar yozgan boʻlib, kitobda avvallari hech qachon badiiy adabiyotda paydo boʻlmagan va bundan keyin ham paydo boʻlishi dargumon odamlarning hayoti va davri tasvirlangan. Kitob oddiy tarixiy romandan koʻra koʻproq ish hisoblanadi. Asar sharqona gilamning murakkab kashtasi kabi yuz yillar davomida oldinga va orqaga toʻqib, soʻfiylik oʻtmishining sheʼriyati, falsafasi va ishtiyoqini modernizm bilan bogʻlaydi.
> 
>

Oʻzbekcha tarjimasi
-------------------

Samarqand romani fransuz tili mutaxassisi va tarjimon Abdumurod Koʻchiboyev tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Romanning 1-qismi oʻzbek tilida „Jahon adabiyoti" jurnalining 2003-yil 6-7-sonlarida, ikkinchi qismi esa ayni jurnalning 2005-yil 7-8-sonlarida chop etilgan.
Samarqand romani uchun muallif Amin Maaluf 2018-yil oktabr oyida Oʻzbekistonning Parijdagi elchixonasida Samarqand shahrining faxriy fuqarosi deb topilgan.

Yana qarang
-----------

* 20-asr fransuz adabiyoti
* Malikshoh
* Alp Arslon

Manbalar
--------

1. ↑  „Prix Maison de la Presse: Historique depuis 1970" (French). *sndp.fr*.  Syndicat National des Dépositaires de Presse. 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-aprel 2023-yil.
2. ↑  *Rashid.* „Poetry lovers tricked by a drowned manuscript: Samarkand". *The Independent* (22-sentyabr 1992-yil). Qaraldi: 7-aprel 2023-yil.
3. ↑  „Amin Maaluf: "Samarqand sayqali roʻyi zamin ast!"". *Xalq so'zi online* (10-oktabr 2018-yil). Qaraldi: 8-aprel 2023-yil.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Amin Maaluf |
| --- |
|  |
| Romanlari | 
* *Afrika arsloni* (1986)
* *Samarqand* (1988)
* *Oymomadagi bogʻlar* (1991)
* *Beatrichadan keyingi birinchi asr* (1992)
* *Tanios qoyasi* (1993)
* *Levant portlari* (1996)
* *Baltazarning Odisseyi* (2000)
* *Antioxiya orolida* (2020)
 |
|  |
| Ilmiy asarlari | 
* *Salib yurishlari arab nigohida* (1983)
* *Qotil shaxsiyatlar* (1998)
* *Adrift: Qanday qilib dunyomiz oʻz yoʻlini yoʻqotdi* (2019)
 |
|  |
| Librettolari | 
* *L'Amour de loin* (2000)
* *Adriana Mater* (2006)
* *La Passion de Simone* (2006)
* *Émilie* (2010)
 |

 |