recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Xayriya jamgʻarmasi** yoki xayriya tashkilotining asosiy maqsadlari xayriya va ijtimoiy farovonlik masalan, jamoat manfaatlariga yoki umumiy manfaatlarga xizmat qiluvchi taʼlim, diniy yoki boshqa faoliyatni qoʻllab quvvatlovchi tashkilot .
Xayriya tashkilotining va xayriyaning huquqiy taʼrifi turli mamlakatlarda va ayrim mintaqalarida farq qiladi. Tartibga solish, soliqqa tortish tartibi va xayriya qonunining xayriya tashkilotlariga taʼsir qilish usuli ham farq qiladi. Xayriya tashkilotlari oʻz mablagʻlaridan jismoniy shaxslar yoki yuridik shaxslarga foyda keltirish uchun foydalanishlari mumkin emas. Biroq, baʼzi xayriya tashkilotlari rahbariyatining maoshlarini toʻlash uchun oʻz daromadlarini nomutanosib tarzda sarflaganliklari uchun nazorat ostiga olingan.

Moliyaviy koʻrsatkichlar masalan, soliqni qaytarish, mablagʻ toʻplashdan tushgan daromad, tovarlar va xizmatlarni sotishdan tushgan daromad yoki investitsiyadan tushgan daromad xayriya tashkilotining moliyaviy barqarorligini baholash uchun asos boʻlin hizmat qiladi. Ushbu maʼlumot xayriya tashkilotining donorlar va jamiyatlar oldidagi obroʻsiga va shu tariqa xayriya moliyaviy daromadlariga taʼsir qilishi mumkin. Xayriya tashkilotlari koʻpincha qisman korxonalarning xayriyalariga bogʻliq. Xayriya tashkilotlariga bunday xayriyalar korporativ xayriyaning asosiy shaklidir.

Tarixi
------

XVIII asr oʻrtalarigacha xayriya asosan diniy tuzilmalar jumladan, 1601-yilgi ingliz kambagʻallar qonunlari, ehson uylari va boylarning vasiyatlari orqali tarqatilgan. Xristianlik, Jiudaizm va Islom dinlarida oʻzi boshidanoq ehson turlari mavjud boʻlgan. Xayriya tashkilotlari taʼlim, sogʻliqni saqlash, uy-joy va hatto qamoqxonalar bilan taʼminladilar. Ilk oʻrta asrlarda butun Yevropada kambagʻallar, keksalar va mushkullar uchun yashash joyini taʼminlash uchun xayriya uylari tashkil etilgan; Angliya qiroli Athelstan (hukmronlik qilgan 924–939) X asrda Yorkda birinchi qayd qilingan xayriya xonalariga asos solgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Reiling, Herman T. (1958). "Federal Taxation: What Is a Charitable Organization?". *American Bar Association Journal* **44** (6): 525–598.
2. ↑  „Exemption Requirements – 501(c)(3) Organizations" (en). *Internal Revenue Service* (28-noyabr 2018-yil).
3. ↑  „UFF – Official Site". 19-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-avgust 2021-yil.
4. ↑  Tilcsik, A.; Marquis, C. (2013). "Punctuated Generosity: How Mega-events and Natural Disasters Affect Corporate Philanthropy in U.S. Communities". *Administrative Science Quarterly* **58** (1): 111–148. doi:10.1177/0001839213475800.
5. ↑  Note, for example, Acts 2:44–45: „And all that believed were together, and had all things in common; And sold their possessions and goods, and parted them to all men, as every man had need." *Zakāt* (charity) ranks as one of the Five Pillars of Islam.
6. ↑  „The Almshouse Association: A Historical Summary". 25-avgust 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-oktyabr 2013-yil.

Havolalar
---------

* Media related to Xayriya tashkilotlari at Wikimedia Commons
* "Charities". *Encyclopædia Britannica*. **V** (9- nashri). 1878. 401–402 b.
"**Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar**" (asl nomi "Alosor al boqiya an alqurun alholiya") — xorazmlik yirik olim, mutaffakir Abu Rayhon Beruniyning yirik ensiklopedik asari.

Ushbu asarni Abu Rahon Beruniy 27 yoshida Xorazmda yozib tugatgan.

Asarda Oʻrta Osiyo xalqlari, xorazmliklar, soʻgdliklar, yahudiy, yunon va boshqalar xalqlarning yil hisoblari, hayitlari, mashhur kunlari, ijtimoiy, madaniy va ilmiy hayotining tarixi, urf-odatlari, dunyoqarashlari hamda Oʻrta Osiyoning arablar tomonidan istilo qilinishi haqida toʻliq maʼlumotlar berilgan.

Asarda Biruniy Xorazmning turkiy aholisi foydalangan yillarning turkiy nomlarini beradi (sichqon, od, bars, tushqon, lyu, ilon, yun, kuy, pichin, tagiru, tunguz). Xuddi shu asarida u oy nomlarini turkchada beradi: ulugʻ-oy, kichik-oy, birinchi-oy, ikkinchi-oy, uchinchi-oy, toʻrtinchi-oy, beshinchi-oy, oltinchi-oy, yetinchi-oy, sakkizinchi-oy, tokkuzinchi-oy, uninchi-oy.

Unda olimning tabiiy fanlarning turli sohalariga, jumladan, astronomiya, matematika, fizika, xaritagrafiya va boshqalar fanlarga oid kashfiyotlari oʻz ifodasini topgan.

Asar Yevropada XIX asrning 2-yarmida maʼlum boʻlgan. Nemis sharqshunosi E.Zaxau 1876—78 yillarda asarning arabcha matnini, 1879-yilda ingliz tilidagi tarjimasini ("Sharq xalqlarining tarixi" nomi bilan) nashr ettirgan. Koʻpincha ilmiy adabiyotda "Xronologiya" deb ham ataladigan boʻlgan. Eronlik olim Sayrafiy 1943-yilda Tehronda fors tilida chiqargan. Asarning ruscha tarjimasi 1957-yilda, oʻzbekcha tarjimasi 1968-yilda Toshkentda Beruniy "Tanlangan asarlari" turkumida (1 jild) Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti tomonidan nashr qilingan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Abu Reykhan Biruni Pamyatniki minuvshikh pokoleniy / Per. i prim. M.A. Sal'ye, Izbrannyye proizvedeniya, Tom I, Tashkent, "FAN", 1957
2. ↑  Abu Reykhan Biruni. Izbrannyye proizvedeniya, I. Tashkent. AN UzbSSR. 1957, s.87-89.

Adabiyotlar
-----------

* Abu Reykhan Biruni Pamyatniki minuvshikh pokoleniy / Per. i prim. M.A. Sal'ye, Izbrannyye proizvedeniya, Tom I, Tashkent, "FAN", 1957

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tohir Eshon Bobo maqbarasi** – obyekt Xorazm viloyati Xiva shahri Ichan-qal’a MFY, Pahlavon Mahmud koʻchasi, 62-uyda joylashgan. Maqbara XIX asrning oʻrtalarida Muhammad Aminxon madrasasining janubi-gʻarb tarafida joylashgan. Maqbara Ichan qaʼla devorlariga yopishtirilgan holda qurilgan boʻlib binoning peshtoqi sharqqa qaragan. Maqbaraning ichiga 2 ta inson dafn qilingan boʻlib, ikkinchisida Fathulla eshon dafn qilingan. Xivaliklar Tohir Eshon bobo Olloqulixonning piri boʻlganligi toʻgʻrisida bir qancha rivoyatlarni aytadilar. Olloqulixon 1826-yil oxirida Xurosonga yurish etib, uning Jom togʻi etagidagi Umgʻon qal’asini olib, gʻalabadan shodligini bildirish uchun Xivadagi piri Tohir eshonga maktub yoʻllaydi. Maktub shunday boshlanadi: – „Haqoyiq va maorifpanoh (haqiqat va maʼrifatni himoya qiluvchi), kamolot va latoyifdastgoh (goʻzal soʻz va fazilat egasi), kashshofi asrori ilohiy (Allohning sir-asrorlarini kashf qiluvchi, ochuvchi) Tohir xoʻja eshonimizga sadoqatli salomimizdan soʻngra…". Haqiqatan ham xonlik davridagi xivaliklar juda irimchi va xurofotga berilgan boʻlib, afsona va rivoyatlarga ishonishar, ularni jon – dilidan gapirib, tinglashar edilar. Tohir Eshon Xorazmiy bir qancha kitoblarni yozgan. Bulardan „Tazkirai Tohir Eshon" yoki „Silsilatul avliyo" kitobidir. Mazkur asar forsiyda 1747-yilda yozilgan boʻlib Xorazmda oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Asar asosan islom diniga bagʻishlangan boʻlib, unda Qur'on, hadis, XVIII asrning oʻrtalarida Xorazm, Buxoro, Samarqand, Turkiston va Xurosonda yashagan 321 shayxning tarjimai holi keltirilgandir. Akmal Xoʻqandiy ham bu asar toʻgʻrisida oʻzining „Tuhfatul ahbob" kitobida maʼlulotlar keltirgan.

Rekonstruksiya ishlari
----------------------

Tohir Eshon bobo maqbarasi mustaqillik yillarida qayta tiklandi. Bu ishlarga Xiva Ichan qalaning fuqarolar yigʻini raisi Sobirjon Hasanov boshchilik qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
|  |
| --- |
| **Islom**
**Islom tarixi** |
| **Din asoslari** |
| Allohning birligi • TavhidFarishtalar • Kitoblar  Paygʻambarlar • Qiyomat  Qazo va Taqdir |
| **Asosiy ibodatlar** |
| Kalimai shahodat  Namoz • Roʻza  Haj • Zakot |
| **Muhim Shaxslar** |
| Muhammad•
Abu Bakr •
Umar •
Usmon •
Ali •
Sahobalar •
Ahli bayt •
Ashari mubashshara |
| **Muqaddas matnlar** |
| Qurʼon • Hadis • Shariat  Islom huquqi Muhammadning hayoti  Makonlar • Islom falsafasi |
| **Islomdagi mazhablar** |
| Siyosiy mazhablar  Eʼtiqodiy mazhablar  Fiqh mazhablari • Soʻfizm |
| **Jamoat** |
| Islom taqvimi  Jihod • BayramlarMuborak kechalar |
| **Islom portali** |

**Zakot** (arab. — tozalanish, sadaqa berish) — molmulk va daromaddan beriladigan sadaqa, xayrehson. Islomning 5 asosiy talablaridan biri. Shariatta muvofiq, muayyan boylikka ega boʻlgan katta yoshdagi musulmon Zakot beradi. Zakot beruvchi kishining mablagʻi oʻzi va qaramogʻidagilarning zaruriy ehtiyojlaridan ortiqcha boʻlishi lozim. Bu mablagʻga kishining jamgʻarmasi, doʻkonda sotiladigan narsalari, sotaman deb olib qoʻygan narsalari, birovga bergan qarzi kiradi. Qurʼoni karimning ayrim suralarida Zakot namoz bilan yonmayon zikr etilgan. U yilda bir marta berilishi shart boʻlgan xayrehson (sadaqa) qatoriga kiradi va ayni vaqtda ibodat hisoblanadi. Zakot miqdori mablagʻlarning 1/40 ulushi (2,5%)ga teng. Zakotni zakot berolmaydigan musulmonlar olishga haqli. Zakot avval qarindoshlar orasidagi muxtojlarga, bunday qarindoshlar boʻlmasa, kambagal, qarzdor, musofirlarga beriladi. Dehqonlar va chorvadorlardan olinadigan Zakot miqdori bir oz boshqacharoq belgilangan. Zakotning asl hikmati faqir va muhtojlarning hojatini chiqarmoqdir.

Adabiyot
--------

* Imom alBuxoriy, Hadis, 1j. T. 1991; Margʻinoniy Burhoniddin, Hidoya, 1j. T. 2000.

**Zakot** (arabcha :**زكاة'**) islomiy hayr-ehson, sadaqa tushunchasini bildiradi. Musulmonlar oʻzlarining yillik daromadlari islomda belgilangan eng kam miqdor(Nisob)dan oshganda oʻz daromadlarining 2.5%ni jamiyatning belgilangan qatlamiga toʻlash majburiyatidadirlar. Zakot oʻzbek tilida "oʻsish"(yahshilik jihatidan), "oʻrtish","tozalanish","tarbiyalash","tozalash" maʻnolarini bildiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh | *Islom diniga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Said ota masjidi (maʼnolari).

**Said ota masjidi** – Xorazm viloyati Xonqa tumanidagi meʼmoriy yodgorlik (1766). Masjid usti yopiqhovli (14,0x7,0 m), xonaqoh (7,0x7,0 m), ayvon va unga kiraverishdagi qoʻshimcha xonalar (qorovulxona, otxona va boshqalar)dan iborat. Masjid oldini qator ustunli ayvonlar egallagan. Hovli markazida quduq saqlangan. Xonaqoh gumbaz tomli, gumbaz asosiga gʻishtin sharafalar, ostki qismiga 8 ta ravokdi deraza ishlangan. Said ota masjidim. bezaksiz, yogʻoch oʻymakorligida bezatilgan ustun, eshik va deraʼzalar diqqatga sazovor. Darvozadagi arab yozuvlari orasida masjidning qurilgan yili qayd etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nikolay Petrovich Lishin** (1839 – 1906) – rus harbiy rahbari, general-leytenant.

Biografiyasi
------------

1839-yil 31-martda Chernigov guberniyasi zodagonlari oilasida tugʻilgan. 1-toifali gvardiya praporshiklari va otliq yunkerlar maktabini tamomlagan va 1858-yil 11-iyunda Janobi Oliylarining leyb-gvardiyasi kuryer polkiga kornet boʻlimida xizmatga tayinlangan. 1868-yil 29-avgustda ishdan boʻshatilgan. 1869-yil [[[28-noyabr]]da yana xizmatga qabul qilingan va Turkiston harbiy okrugi qoʻshinlari qoʻmondonligiga tayinlangan va otliq armiya podpolkovnigi unvoniga sazovor boʻlgan.

1871-yil 7-iyuldan 17-noyabrgacha Toshkentda yuzlab kazaklarga rahbarlik qilgan. 1873-yilgi Xiva yurishida qatnashgan, bu yurishdagi xizmatlari uchun polkovnik unvoni berilgan va qilich va kamon bilan birgalikdagi Avliyo Vladimir ordeni bilan taqdirlangan. 1874-yil 4-iyulda okrug qoʻshinlari qoʻmondonligi ostida maxsus topshiriqlar uchun tayinlangan. 1875—1876-yillardagi Qoʻqon yurishida qatnashgan; imperatorga Qoʻqon xonligining zabt etilishi haqida xabar yuborilgan. 1876-yilda 1873-yilgi Xiva yurishi boʻyicha hisobot berish uchun okrug shtab boshligʻiga yordamchi etib tayinlangan.

1877-yil 12-iyunda Bosh shtab boshligʻi huzuridagi shtatdan tashqari ishlar boʻyicha mansabdor shaxs etib tayinlangan. 1883-yil 15-mayda general-mayor unvoni olgan va armiyaning otliq askarlari zahirasiga kiritilgan. 1884-yil 23-yanvarda harbiy xizmatga tayinlangan. 1886-yil 13-martda nafaqalarni taqsimlash komissiyasiga aʼzo boʻlgan.

1896-yil 14-martda general-leytenant unvoni berilgan.

General A. I. Saburovning qizi Zinaida Alekseyevnaga uylangan (nikoh buzilgan) va undan ikki farzandi boʻlgan.

1906-yil 3(16)-yanvarda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Маркова, Ирина* „Николай Петрович Лишин". Qaraldi: 14-oktyabr 2023-yil.
2. ↑  „Николай Петрович Лишень" ((Ruscha)). Qaraldi: 14-oktyabr 2023-yil.
**Kirka Sharif** (pushtucha: *خرقه شريفه* **Libos ziyoratgohi**) — Afgʻonistonning hozirgi Qandahor shahrida joylashgan islom ziyoratgohi. Bu ziyoratgoh bilan bogʻliq maʼlumotlar adabiyotlarda ikkinchi ingliz-afgʻon urushi davrida, Britaniya-Hindiston armiyasi Afgʻonistonda oʻz taʼsirini oʻtkazishga harakat qilgan vaqtda paydo boʻla boshlagan. Ziyoratgohda Muhammadning 621-yilda Isro va meʼroj kechasida kiygan ridosi ham bor.

Muhammadning ridosi
-------------------

Islom dinining soʻnggi paygʻambari Muhammadning ridosi Kirka Sharif ziyoratgohiga Durroniylar davlatining asoschisi afgʻon hukmdori Ahmadshoh Durroniy (1722—1773) tomonidan sovgʻa qilingan. Ahmadshoh Durroniyga esa ushbu rido 1768-yilda Buxoro amiri tomonidan berilgan. Bu ridoni paygʻambar Muhammad 621-yilda mashhur Isro va meʼroj kechasida kiyganligi aytiladi. Ushbu libos musulmon olamidagi eng muqaddas yodgorliklardan biri hisoblanadi.

Juma masjidi
------------

Kirka Sharif ziyoratgohi masjidga biriktirilgan boʻlib, masjid arxitekturasi islom meʼmorchiligi va mahalliy urf-odatlarning ko‘plab tamoyillariga amal qiladi. Ichki qismi Afg‘onistonning Hilmand viloyatidan keltirilgan yashil marmar bilan oʻyib ishlangan naqshlar bilan bezatilgan. Bundan tashqari, bino zarhal detallar aks ettirilgan plitkalarga ham ega boʻlib, hovli va qabr toshlari ham ziyoratgoh hududida joylashgan. Ziyoratgoh devorlari koʻplab islom masjidlarida uchraydigan oʻyma naqshlar bilan bezatilgan. Masjid devorlariga turli daraxtlar va barglar surati oʻyib ishlangan boʻlib, binoning barcha devorlarida ushbu tasvirlarni koʻrishimiz mumkin.

Ahmadshoh qabri
---------------

 Kirka Sharif ziyoratgohi yonidagi Ahmadshoh Durroniy qabri
Kirka Sharif ziyoratgohi yonida Durroniylar davlatining asoschisi Ahmadshoh Durroniy maqbarasi joylashgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Kirka Sharif, the Shrine Where the Mantle of the Prophet is Preserved". *wdl.org*. 28-dekabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-dekabr 2020-yil.
2. ↑  *Steve Inskeep.* „The Cloak of the Prophet". *NPR* (10-yanvar 2002-yil). 18-yanvar 2002-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyun 2008-yil.
3. ↑  Dupree, Nancy Hatch*. An Historical Guide To Afghanistan*, 1977. „The South (Chapter 16)"
4. 1 2  „The Raglan Collection: Wellington, Waterloo and The Crimea And Works of Art from the Collection of the Marquesses of Londonderry". *christies.com*. 28-dekabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-dekabr 2020-yil.

„The Raglan Collection: Wellington, Waterloo and The Crimea And Works of Art from the Collection of the Marquesses of Londonderry". *christies.com*. Archived from the original on 28 December 2020. Retrieved 12 December 2020.
5. ↑  „Ahmed Shah's Tomb from Kirka Sharif [Kandahar"]. *bl.uk*. 28-dekabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-dekabr 2020-yil.

Havolalar
---------

* „Kandahar in Photos & Travel Guide". *Nicole L. Smoot*. Qaraldi: 21-dekabr 2022-yil.
**Nabijon Azimovich Hasanov** (1913, Samarqand — 1972.28.8, Toshkent) — bastakor, sozanda (gʻijjak), Oʻzbekiston xalq artisti (1967). Dastlab, T. Sodiqovdan nay va gʻijjak chalishni, oʻrgangan. Andijon teatrida sozanda (1927—29), Samarqand teatrida sozanda (1930—32), musiqa rahbari (1932-35, 1938—39) va bosh dirijyor (1945—47), Oʻzbek davlat musiqali teatri (1936—37), Navoiy teatri xalq cholgʻu asboblari ansambli (1939—44)da musiqa rahbari, Oʻzbekiston radioqoʻmitasi xalq cholgʻu asboblari orkes-trida konsertmeyster (1947—52, 1957—72), Oʻzbekiston davlat estra-dasi ashula va raqs ansamblida sozanda va badiiy rahbar (1952—55). H. "Gʻunchalar" (T.Sodiqov bilan), "Oʻzbekiston qilichi" (M.Burhonov, T. Jalilov va boshqa bilan) kabi asarlarning mualliflaridan. Bastakorning isteʼdodi koʻproq ashula va qoʻshiqlarda namoyon boʻldi. Ayniqsa uning "Sallamno", "Koʻrdim", "Aylanay", "Jafo qilma" ashulalari, "Jona-jon oʻlkam", "Ona Samarqand", "Gi-los" kabi ommaviy va "Intizor", "Gulchehralar", "Charos" kabi lirik qoʻshiqlari, yalla namunalari ("Baxt yallasi", "Yayra, goʻzal" va h.k.) mashhur. Ayrim ("Sallamno" va boshqalar) asarlari "Nola" kabi estrada guruhlari tomonidan yangicha talqin topgan.

Havolalar
---------

* Nabijon Hasanovga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni" gazetasi


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhtarama Nosirova** (1925.1.7, Qarshi) — Oʻzbekiston xalq artisti (1964). 1941-yildan Mulla Toʻychi Toshmuhamedov nomidagi Qashqadaryo viloyat musiqali drama teatrining aktrisasi. "Gʻunchalar" (3. Fatxullin) spektaklidagi Nigor N.ning sahnada yaratgan ilk obrazidir. N. sahnaviy joziba, mayin va taʼsirli ovozga ega boʻlgani sababli musiqali dramalarda ham katta muvaffaqiyat qozondi: Layli (Xurshid; T. Sodikrv, N. Mironov, "Layli va Majnun"), Shirin (Xurshid; G. Mushel, V. Uspenskiy, "Farhod va Shirin"), Zuhra (S. Abdulla; T. Jalilov, "Tohir va Zuxra") va boshqa Ayni chogda dramalarda Jamila, Xolisxon (Hamza, "Boy ila xizmatchi", "Xolisxon"), Guli (Uygʻun, I. Sulton, "Alisher Navoiy"), Hur ona (A. Oripov, "Jannatga yoʻl"), Qurbongul (Fitrat, "Abul-fayzxon"), Mushtipar ona (M. Xalil, "Sehrli uzuk"), Aziza (A. Shalomayev, "Oqibat"), Ona (Sh. Pardayev, "Soʻnggi qurbon") kabi rollarni ijro etdi. "Qadimda boʻlgan ekan" (1995) fil-mida Momo rolini oʻynadi. "Shuxrat" medali bilan takdirlangan (2001).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |




  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Hamidulla Narimonov** (1910.1.1 -Toshkent – 1982.6.4) – Oʻzbekiston xalq artisti (1967). Moskva oʻzbek drama studiyasini tugatgan (1930). Buxoro teatrida, 1933-yildan Hamza teatrida ishlagan. Narimonov ijodiga nuroniy, tabarruk, xalq hurmatini kozongan kishilar obrazi yakin bulib, aktyor ularni yorkin, ha-yotiy va ishonarli yaratishga intilgan. Asosiy rollari: teatrda – ijro etgan Yaichnitsa (N. Gogol, „Uylanish"), Madaminbek, Nurbobo (I. Sultan, „Burgutning parvozi", „Nomaʼlum kishi"), Xolmat (Hamza, „Boy ila xizmatchi"), Xotam, Choʻli bobo (Uygʻun, „Qotil", „Ibn Sino"), Shokir (Oybek, „Qutlugʻ qon"), Shayxulislom (M. Shayxzoda, „Mirzo Ulugʻbek"); kinoda – Hasanali („Utgan kunlar"), Yokub ota („Uzgalar tashvishida") va boshqa

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Shaki Xon masjidi** (ozarbayjoncha: *Şəki xan məscidi*), avval **Birinchi Xon masjidi** (ozarbayjoncha: *Birinci xan məscidi*) – Ozarbayjonning Shaki shahrida joylashgan masjid. XVIII asrda qurilgan.

Tarixi
------

Shaki shahri Muhammad Husayn Xon davrida birmuncha ravnaq topdi. Xalqning turmushi yaxshilandi, masjidlar, qal’a devori bunyod etildi. Muhammad Husayn Xon davridagi eng yaxshi meʼmoriy yutuqlardan biri 1769—1970- yillarda Bozorboshi kvartalidagi bozor maydoni yaqinida qurilgan Xon masjididir.

Masjid qurilishida daryo toshi, pishiq gʻisht, ohak, keramit kabi qurilish materiallaridan foydalanilgan. Masjidning umumiy majmuasiga kiritilgan minora masjidning meʼmoriy qiyofasini yanada goʻzal qiladi. Masjid yonida qabr toshlari maxsus naqsh va bezaklar bilan bezatilgan qabriston mavjud. Bu yerda Shaki xonlari, ularning oila aʼzolari va qarindoshlari dafn etilgan, shuning uchun qabriston „xonlar qabristoni" deb ataladi.

Sovet davrida masjiddan dastlab omborxona, 1978—1994-yillarda esa „Ziyolilar uyi" sifatida foydalanilgan. 1994-yilda mahalliy aholi masjidni taʼmirlab, qayta qurgan. Hozirda Xon masjidi, shuningdek, qabriston va masjid oldidagi minora davlat muhofazasida. 2018-yilgacha masjid sifatida foydalanilib kelingan, keyin esa muzeyga aylantirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Sheki City Central Library - Khans' Mosque". *shaki.cls.az*. 1-iyul 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-iyul 2019-yil.
**Chjetszyan** (浙江) — Xitoyning sharqiy qismidagi provinsiya. Maydoni 102 ming km². Aholisi 44,5 mln. kishi (1999). Maʼmuriy markazi — Xanchjou shahri. Iqtisodiyotining yetakchi tarmogʻi — qishloq xoʻjaligi Asosan, sugʻorma dexdonchilik qilinadi. Ekinlardan yiliga 2-marta hosil olinadi. Asosiy ekini — sholi. Shuningdek, bugʻdoy, makkajoʻxori, batat, paxta, jut, yer yongʻoq, shakarqamish ekiladi. Choy yetishtirish boʻyicha mamlakatda 1oʻrinda. Dengizdan baliq ovlanadi va tuz olinadi. Oʻrmon xoʻjaligi bilan shugʻullaniladi. Temir rudasi, pirit, alunit, oltingugurt va boshqa qazib olinadi. Yengil va oziq-ovqat sanoatlari rivojlangan. Toʻqimachilik, mashinasozlik (kemasozlik va stanoksozlik) korxonalari, chinni va qogʻoz fkalari bor. Yirik shahar va portlari: Xanchjou, Szyasin, Chjenxay, Venchjou.

Chjetszyan hududida qadimda man qabilalari yashagan. 4—6-asrlarda xitoylar koʻchib kela boshlagan. Xanchjou 1127—79 yillarda Janubiy Sun imperiyasi poytaxti boʻlgan. 17-asrdan Xitoy provinsiyasi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shox parda perforatsiyasi (teshilishi)** – shox parda yuzasining shikastlanishi natijasida yuzaga keladigan anomaliya. Shox pardaning teshilishi dastavval shox pardaning ingichkalashganligini va shu hisobiga shox pardaning shikastlanganligini bildiradi. Shox parda koʻzning shaffof, nur oʻtkazib beruvchi qismi boʻlib, yorugʻlikning koʻzga tushishini nazorat qiladi va markazlashtiradi. Shox pardaning perforatsiyasi tufayli shox pardaning shikastlanishi koʻrish oʻtkirligining pasayishiga olib kelishi mumkin.

Belgilari
---------

Shox parda teshilishi koʻrishda qiyinchilik va doimiy koʻz ogʻrigʻiga olib kelishi mumkin. Bunda tibbiy tekshiruvlarda shox pardaning rangi oʻzgarishini aniqlashi mumkin.

Sabablari
---------

Shox pardaning teshilishi shox parda kasalliklari, koʻz jarrohligi paytidagi jarohatlar, jarrohlik yoki baʼzi muolajalardan keyin rivojlanishi mumkin boʻlgan ikklamchi koʻz infeksiyalari tufayli yuzaga kelishi mumkin. Pellyusidal marginal degeneratsiya (PMD) holati shox pardaning ingichkalashishiga sabab boʻlishi mumkin, bu esa perforatsiyaga olib keladi.

Diagnostikasi
-------------

Shox parda perforatsiyasini Seidel testi yordamida aniqlash mumkin. Seidel testi davomida har qanday suyuqlik oqishi aniqlansa, bu hol shox parda teshilganligini tasdiqlaydi. Yaraning ustiga flyuoressent tasma qoʻyiladi. Agar koʻzdan chiqqan tiniq suyuqlik sariq boʻyoqdan oʻtib ketsa, bemor shox parda teshilishi testi natijasi ijobiy boʻladi.

Davolash
--------

Shox parda teshilishini davolash perforatsiyaning joyi, oʻtkirligi va shikastlanishning sababiga bogʻliq:

* Kichkina teshiklarni yopish uchun toʻqimalarni birlashtiruvchi vositadan foydalanish mumkin, ammo bu usul 1mm dan katta oʻlchamdagi teshiklarni davolash uchun ishlatilmaydi.
* Infeksiyalanmagan shox parda teshilishi odatda bogʻlamlardan foydalanib davolanadi.
* Shox parda perforatsiyalarining ayrim turlarini davolash uchun lamellyar keratoplastika qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Jinabhai, Amit; Radhakrishnan, Hema; o’Donnell, Clare (2011). "Pellucid corneal marginal degeneration: A review". *Contact Lens and Anterior Eye* **34** (2): 56–63. doi:10.1016/j.clae.2010.11.007. PMID 21185225.
2. ↑  „Seidel Test - EyeWiki". *eyewiki.aao.org*.

Havolalar
---------

* 
* 
*
**Buyot buva**  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Toshkent viloyatining Ohangaron tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Karaxitoy qishlogʻi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Gʻavsul a’zam**  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: Ilk oʻrta asrlar. Toshkent viloyatining Ohangaron tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Ohangaron tumani. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniyat boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Jaloliddin Manguberdi yodgorligi xiyoboni**  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: 1999-yil. Xorazm viloyatining Urganch shahrida joylashgan. Obyekt manzili: Al-Xorazmiy koʻchasi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv xuquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Oqmozor Eshon buva ziyoratgohi (Maqbara, xonaqoh, binolar)** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti, diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XX asr. Fargʻona viloyatining Bagʻdod tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Chuvalanchi" MFY. Davlat mulki (Fargʻona viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida). Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Qorabosh buva**  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: Yangi aniqlangan. Toshkent viloyatining Ohangaron tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Qoraboshsoy, Qaynar qishlogʻidan 2 km uzoqlikda. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
|  |
| --- |
|  |
| **Sadkak ota ziyoratgohi** |
| Mamlakat: | O'zbekiston |
| Hudud: | Fargʻona |
| Shahar: | Fargʻona |
| Maqomi: | Qabriston |
| Dafn etilgan: | Sadkak ota |
| Barpo etilgan: | XII asr |
| Buzib tashlangan: | 1985-yil |

**Sadkak ota ziyoratgohi** — Fargʻona viloyati Fargʻona tumanining Sadkak qishlogʻida joylash­gan qadamjo.

Sadkak ota mozori qachon va kim tomonidan barpo etilgani maʼlum emas. Ammo mozorning XIX asrga oid qozilik hujjatlarida aks etishi koʻhna ziyoratgohlardan biri ekanligini anglatadi. Ziyoratgohning
dastlabki qurilgan binosi saqlanib qolmagan. Maʼlumotlarga qaraganda,
Sadkak ota ziyoratgohi ikki marta, yaʼni 1938- va 1986-yillarda buzib tashlangan.
Ateistik ruhdagi asarlarda Fargʻona viloyati ziyoratgohlari xususida ham fikrlar keltirilgan. A.Alimuhamedovning „Muqaddas" va „Qadamgoh" va ularning zararlari" nomli risolasida Fargʻona vodiysidagi muqaddas ziyoratgohlar toʻgʻrisida, jumladan Sadkak ota mozori haqida ham maʼlumotlar qoldirgan.
Bu mozor toʻgʻrisida xalq oʻrtasida turli diniy rivoyatlar tarqalgan. Bu yerdagi shayxlarning bir qismi asl nomi „Sadkokiy" boʻlgan bir moʻysafid zot umrining oxirida shu adir orasiga kirib koʻzdan gʻoyib boʻlgan deyiladi. Baʼzilari bu yerda ancha oldin „Sadkak eshon" oʻtgan, u yashagan yerlarini ziyorat qilish ham farz va ham sunnat, deb tushuntirishga harakat qiladilar.

Baʼzi manbalarda Sadkak ota aslida Yusuf Sakkokiy deb tilga olinadi.

Sadkak qishloq kengashi 1929-yilida tashkil etilgan. Oʻsha paytda uning tarkibiga Birinchi Shoʻro (Fargʻona shahridagi ruslar qabristoni atrofi), Oʻrta shoʻra, Oqariq, Kirgʻizshoʻro, Oqbilol, Sadkak qishloqlari kirgan. Kichikroq bir mahalla avval „Sadkak", soʻng „Sadkokil" deb yuritilgan. keyinchalik bu nom Sadkak nomiga almashgan.

Fargʻonadan Qoʻqon tomonga chiqib ketishdagi togʻlar orasida Sadkak qishlogʻi joylashgan. Qishloq yuqorisida 7 ta buloq bor. Buloqlar yoqasiga sada, qayragʻoch, baqateraklar ekilgan. Daraxtzor qarshisida, qir yonbagʻrida, Sadkak ota maqbarasi joylashgan.
Sadkak bobo mozori deb ham ataladi. Bu yerga atrof shahar va tumanlardan ziyoratchilar kelgan. Qabrni tekshirib koʻrgan olimlar uning taxminiy yoshini 800-850 yil deb belgilaganlar.

1985-yili baʼzi rahbarlar buyrugʻi bilan qabrni oʻrganish ishlari toʻxtatildi. Ziyoratgoh diniy sarqit makoni deb eʼlon qilindi va
buzib tashlandi. Guvohlarning soʻzlariga qaraganda, qabr buzilayotgan paytda ichidan eski kitob ham chiqqan ekan. Afsuski, qadimiy kitob maxsus kimyoviy moddalar bi­lan ishlov berilmasdan olinishi natijasida titilib ketgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ma’sudjon Sulaymonov* „Farg‘onaga sayohat qiling". *uza.uz*. Qaraldi: 23-iyun 2023-yil.
2. ↑  „Fargʻona viloyati". *uzbekistan.travel*. Qaraldi: 23-iyun 2023-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  Baxtiyor Eraliyev, Ikromiddin Ostanaqulov, Nodirjon Abdulahatov*. Oʻzbekiston ziyoratgohlari va qadamjolari: Fargʻona viloyati*. Toshkent: Turon zamin ziyo, 2014 — 181 bet. ISBN 9789943335240.
**Shirinbuloq ziyoratgohi**  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Namangan viloyatining Toʻraqoʻrgʻon tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Toʻraqoʻrgʻon tumani. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Namangan viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Shayx Umar Vali Bogʻistoniy** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti, diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: VII—XV asrlar. Toshkent viloyatining Boʻstonliq tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Bogʻiston qishlogʻi. Davlat mulki (Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida)
„Vaqf" xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi asosida biriktirilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Shirvoq ota ziyoratgohi**  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XIX asr. Samarqand viloyatining Urgut shahrida joylashgan. Obyekt manzili: „Xoʻjayduk" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Oq masjid (maʼnolari).

**Oq masjid** — Xivadagi meʼmoriy yodgorlik (18— 19-asrlar). Uch tomoni ayvonli, bir xonali guzar masjidi. Tar-hi 25,5x 13,5 m. Xonaqoh(6,3x6,3 m)ning gumbazi chorsi asosga oʻrnatilgan. Gumbazi va asosi uzokdan oppoq boʻlib koʻrinadi (nomi ham shundan). Xonaqox. ichiga ishlangan chuqur ravoklar hisobiga keng koʻrinadi. Jan. devorida meh-rob bor. Gumbaz osti bagʻallari 4 pogʻo-nali muqarnaslar bilan toʻldirilgan. Panjaralar va 3 eshik girih naqshlar bilan oʻziga xos uslubda bezatilgan (naqshlarni otabola Nurmuhammad Odina Qalandar oʻgʻli va Kalandar Saidmuhammad oʻgʻli bezagan). Yogochustunlar oddiy, fa-qat ustunlarning yuqori qismi xotam-kori piliklardan terib bezatilgan. Oq masjid (meʼmoriy yodgorlik) taʼmirlangan, ayvon sufasi tiklangan, tomi va devorlari tuzatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Otayev Rajabquli** (1920-yil 18-aprel, Xiva xonligi – 1972-yil 11-dekabr Turkmaniston SSR) – Sovet davlatining iqtisodiy va siyosiy arbobi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

Hayoti
------

1920-yilda Xiva xonligining Kurt qishlogʻida tugʻilgan. 1948-yildan KPSS(Kommunisticheskaya partiya Sovetskogo Soyúza) yaʼni Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi aʼzosi.

1940-yildan – SSSR davlatining iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy faoliyatidagi muhim shaxslardan bir hisoblanadi. 1940—1972-yillarda Ilyalin tumanidagi Stalin nomidagi kolxoz omborchisi-kassiri, hisobchi, Tashauz kolxozi ijroiya qoʻmitasi raisi (1959—1961-yillarda), Turkmaniston Kommunistik partiyasi Ilyalinskiy tuman qoʻmitasining birinchi kotibi, Bolshevik kolxozi raisi, Kalinin kolxozi raisi lavozimlarida ishlagan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1950-yil 30-iyundagi farmoni bilan unga Lenin ordeni va O‘roq va Bolg‘a oltin medali bilan birgalikda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan.

Vaqtinchalik sugʻorish kanallaridan foydalangan holda qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishiga yangi sugʻorish usullarini joriy qilganiligi uchun 1951-yilda jamoa tarkibida qishloq xoʻjaligi boʻyicha 3-darajali Stalin mukofoti bilan taqdirlangan.

Turkmaniston SSR Oliy Kengashining 3, 4, 5, 7-chaqiriqlarida deputat sifatida ishtirok etgan. KPSS 19-syezdida esa delegat sifatida ishtirok etgan. 1972-yil 11-dekabrda vafot etgan. Oilali, 2 oʻgʻil va 4 qizi boʻlgan.
„**Eshak va bulbul**" — 1811-yil 11-fevralda „Ruscha soʻzni sevuvchilarning suhbati" adabiy toʻgaragi yigʻilishida taqdim etilgan I. A. Krilovning 1811-yildan oldin yozilgan ertagi. Birinchi marta 1811-yilda toʻgarak toʻplamida nashr etilgan.

Syujeti
-------

Ertak syujeti Eshakning Bulbulga murojaati atrofida qurilgan. Bulbulning qoʻshiq aytish qobiliyatini eshitgan eshak undan qoʻshiq aytishni soʻraydi. Butun tabiat jim boʻlib, goʻzal qoʻshiqni tingladi, hatto choʻpon ham bir oz nafas oldi, ayoliga jilmayib qoʻydi: *"Unda hamma narsa Avrora qoʻshigʻini va qoʻshiqchini tingladi"*. Ammo Eshak qo‘shiqni tinglab, Bulbulga Xo‘rozdan sanʼatni o‘rganishni maslahat beradi. Hayvonlar muallif tomonidan shunchaki tanlanmagan: bulbul juda chiroyli qoʻshiqchi qush sifatida tan olingan, eshak — ahmoqlik ramzi, xoʻroz esa baland ovozli qishloq qushidir. Bulbul va xoʻrozning tanish qoʻshiqlarining kontrasti, shuningdek, qahramonlarning aniq tanlovi istehzoning toʻliq chuqurligini koʻrishga imkon beradi.

Axloqiy jihati
--------------

„Eshak va bulbul" masalining axloqi shundaki, johillar ko‘pincha o‘zlari tushunmaydigan narsalarni hukm qiladilar; oʻziga ishongan nodonlar oʻz fikri unchalik qiziq boʻlmagan joyda dadil tanqid qiladilar va maslahat beradilar. Krilov bu ertakda ahmoqlik, tor fikrlilik, takabburlik, oʻta manmanlik, oʻziga yuqori baho bermoqlik kabi insoniy kamchiliklarni masxara qiladi. Eshakning na musiqiy ohangni eshita olishi, na ovozi bor edi, lekin u boshqalarning bulbul kuylashiga qoyil qolganiga qaramay, bulbul hali ham xo'rozdan o'rganishi kerakligini maslahat beradi. "Eshak va bulbul" ertagi ma’lum bir masalani tushunmaydigan tor fikrli odamlar bilan tortishishmaslikni, tanqidini inobatga olmaslikni hamda ulardan xafa bo‘lmaslikni o'rgatadi.

Havolalar
---------

* Krilov I. LEKIN. „Eshak va bulbul". Matn

Manbalar
--------

1. 1 2  Stepanov N. L. Kommentarii: I. A. Krilov. Osel i Solovey // I. A. Krilov. Polnoe sobranie sochineniy. M.: Gos. izd-vo xudoj. lit. 1945—1946. T. 3, s. 431—432.
2. 1 2 3  Krilov I. A. Osel i Solovey // I. A. Krilov. Polnoe sobranie sochineniy. M.: Gos. izd-vo xudoj. lit. 1945—1946. T. 3. — S. 55—56.
3. ↑  „Соловьи в поэзии. И. А. Крылов. Басня «Осел и соловей»". 9-iyul 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyun 2021-yil.
4. ↑  „Мораль басни "Осел и Соловей" Крылова".
5. ↑  „Чему учит басня осел и соловей".
**No'malum soldat haykali** – Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. 1994-yilda qurilgan. Bino Xorazm viloyati Xiva shahrining Gandimyon qishloq fuqarolar yig‘inida joylashgan. Bino davlat mulki hisoblanib, Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida boshqariladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli "Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq No'malum soldat haykali garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar sirasiga kiritildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli qarori". 2014-yil 5-dekabrda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2023-yil 19-oktabr.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Nodir Devonbegi madrasasi, old tomondan koʻrinishi, panoramaNodir Devonbegi madrasasi, old tomondan koʻrinishi, panorama
'''Nodir Devonbegi madrasasi''' - "Samarqand" davlat muzey-qoʻriqxonasi tizimidagi tarixiy obida. Nodir Devonbegi madrasasi **1986-yil** tarixiy obidalar ro‘yxatiga kirib "Samarqand" davlat muzey-qo‘riqxonasi tizimiga o‘tgan.

  

Nodir Devonbegi madrasasi XVII asrning 1630-1635-yillarida Buxoro xonligining devonbegisi Nodir Mirzo Tog‘ay Sulton tomonidan qurdirilgan. Madrasa Xoja Ahrori Valiy maqbarasi yonida qurilganligi uchun *"Xoja Ahrori Valiy madrasasi"*, deb ham yuritiladi.

Xoja Ubaydullox Ahrori Valiy Toshkent viloyatining Bo‘stonliq tumanida 1404-yilda tavallud topgan va 895-hijriy yilning rajab oyi (1490-yil fevral oyining 21-kuni) da Urgut tumani hududidagi bir qishloqda vafot etgan. U kishining jasadlari Samarqand tumanidagi Xoja Kavshiy (Hozirgi Xoja Ahror) mozoriga olib kelinib, dafn etiladi. Keyinchalik, bu qabristonda uning yaqinlari va shogirdlari ham dafn etilgan.

Madrasaning aynan shu manzilda barpo qilinishi sababi uning to‘rida Xoja Ahrori Valiyning xonaqohlari mavjud bo‘lgan. Mazkur madrasaning shu qo‘rg‘onda barpo etilishi Nodir Mirzo Tog‘ay ibn Sultonnnig Xoja Ahrori Valiyga bo‘lgan cheksiz hurmati belgisi, deb ham tushunmoq mumkin.

Nodir Devonbegi madrasasi, hovlidan katta masjidning koʻrinishiNodir Devonbegi madrasasi, hovlidan katta masjidning koʻrinishi

Madrasa loyihasi
----------------

Nodir Devonbegi madrasasi loyihasini ishlatishda Registon maydonidagi Sherdor madrasasining ko‘rinishidan ijobiy foydalanilgan. Bu madrasani "ikkinchi Sherdor Madrasasi", deb ham yuritiladi. Peshtoqda sher rasmining aks ettirilishi katta hovlining chetlarida hujralarning joylashganligi bilan Sherdor madrasasining nusxasiga o‘xshaydi. Faqat bunda minoralar bunyod etilmagan.

Madrasa bir qavatli bo‘lib, o‘zida XV–XVII asrlarda keng tarqalgan hashamatli to‘rt ayvonlik usulida bunyod etilgan. Madrasa 3 ta tarkibiy qismdan iborat. Darsxona, yotoqxona, xizmatchilar xonasidan iborat. 

Madrasada jami **28 ta hujralar** mavjud.

Madrasaning chizmasi
Madrasaning peshtoqida qurilishining boshlanish vaqtini ko‘rsatuvchi yozuvlar mavjud bo‘lib, ular naqsh bezaklari usta Xoja Hoshim va muhandis-bunyodkor Do‘stmuhammad ijodlarining namunalaridir.
Madrasa 1978-yilda O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi **usta Abdug‘affor Xaqqulov** tashabbusi bilan qayta ta’mirlandi.

Yana qarang
-----------

* Wikipedia / Nodir devonbegi madrasasi (Samarqand)
* Samarqand viloyat hokimligi Rasmiy veb sayti
* «Zarafshon» va «Samarkandskiy vestnik» gazetalari birlashgan tahririyati. Samarqanddagi Nodir devonbegi madrasasi nima uchun "Kichik Sherdor" deb atalgan? Mahmudxon YuNUSOV, Samarqand davlat muzey-qo‘riqxonasi bosh muhofizi.
**Bibi Xojar majmuasi** – Xiva tumanining Soyot mahallasida joylashgan va 1846-yilda toʻliq shakllanib boʻlgan tarixiy majmua. Majmua tarkibida maqbara, qishki masjid va qabriston boʻlib, qishki masjid ustunida binoning Muhammad Rahimxon II davrida qurilganligiga ishora qiluvchi yozuvlar mavjud.

Bibi Xojar majmuasi Xorazm viloyati madaniyat boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulkiga tegishlidir.

Tarixi
------

Bu majmua Ichan qal’aning eng qadimiy yodgorliklaridan biridir. Maqbara ziyorartxona (sajdaxona) va goʻrxona (maqbara)dan iborat. Maqbara XIII asrda qurilgan va asrlar davomida qabrlar sonining ortib borishi sababli keyinchalik maqbara darajasida qisqartirilgan. Biroq, arxeologik qazishmalar natijasida yodgorlikning tarixi va avvalgi koʻrinishi haqida yetarlicha maʼlumotlar toʻplangan. Tarixchi Ahmad Roziy Said Alovuddinni Xorazmning mashhur shayxlari qatoriga kiritib, u shayx Najmiddin Kubrodan keyingi mashhur shayxlardan biri ekanligini taʼkidlagan. Bu borada Jomiy va Navoiy asarlarida ham maʼlumotlar mavjud.

Goʻrxona (maqbara) muqaddas joy hisoblangan daxma qismi oʻzining goʻzalligi bilan ajralib turadi. Maqbara binosi sirlangan yashil, toʻq koʻk, och koʻk va oq rangdagi nafis naqshlar bilan bezatilgan. Bunday naqshli bino Xivada yagona boʻlib, Bibi Xojar maqbarasidagi kabi naqshlarni Samarqanddagi Shohizinda majmuasiga kiruvchi Qusama Ibn Abbos maqbarasida ham koʻrish mumkin.

Bibi Xojar maqbarasi oʻsha davr olimi, Naqshbandiy qarashlarining tarafdori boʻlgan amir Soʻfi Kulaylim tashabbusi bilan qurilgan.

Rekonstruksiya qilinishi
------------------------

Maqbara shayx Najmiddin Kubro tavalludining 850 yilligi munosabati bilan qayta tiklangan. Bibi Xojar ayni paytda Najmiddin Kubroning onasi boʻlgan. „2022—2026-yillarda Xorazm viloyatining turizm salohiyatini kompleks rivojlantirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida"gi Vazirlar Mahkamasi qarori bilan Xiva tumanidagi „Bibi Xojar" maqbarasida ziyoratchilar uchun sharoit yaratish (maqbara hududini obodonlashtirish, unda savdo va ovqatlanish punktlarini yaratish) ishlari olib borilishi rejalashtirilgan.

Yana qarang
-----------

Xiva

Ichan qalʼa

Dishan qalʼa

Oʻzbekistonda turizm

Manbalar
--------

1. 1 2  „Bibi Hajar Mausoleum. Full information about Bibi Hajar Mausoleum". *people-travels.com*. Qaraldi: 13-oktyabr 2023-yil.
2. ↑  „MODDIY MADANIY MEROSNING KO‘CHMAS MULK OBYEKTLARI MILLIY RO‘YXATINI TASDIQLASH TO‘G‘RISIDA". 13-oktyabr 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktyabr 2023-yil.
3. ↑  „Биби Ходжар мавзолей." (en). *silkadv.com* (31-yanvar 2016-yil). Qaraldi: 13-oktyabr 2023-yil.
4. ↑  „ 546-сон 28.09.2022. 2022-2026-yillarda Xorazm viloyatining turizm salohiyatini kompleks rivojlantirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida". *lex.uz*. Qaraldi: 13-oktyabr 2023-yil.
5. ↑  *Маданият вазирлиги Ахборот ва матбуот хизмати.* „2021-2025 йилларда Республика маданий мерос объектларида таъмирлаш-тиклаш ва консервация ишларини олиб бориш учун ёдгорликлар рўйхати". *Telegraph* (14-dekabr 2020-yil). Qaraldi: 13-oktyabr 2023-yil.