recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gumdrops** — saqichli konfet turi. Ularga pektin orqali yorqin rang beriladi. Shakli tor gumbazga oʻxshash (baʼzan tepasi tekislangan), koʻpincha shakar bilan qoplanadi va meva yoki ziravor taʼmiga ega. Tarkibiga ziravor qo‘shilgan gumdroplar **ziravorlar tomchilari** sifatida ham tanilgan.

* Mevali gumdroplarMevali gumdroplar
* Apollon 9 moduliApollon 9 moduli
* Gumbazsimon gumdroplarGumbazsimon gumdroplar

Tarix
-----

 Dots, 1972-yilda Tootsie Roll Industries tomonidan sotib olingan gumdrop brendi
Gumdrops birinchi marta XIX asrda Amerika Qoʻshma Shtatlarida paydo boʻlgan. „Gumdrop" nomi 1859-yilgacha bosma nashrlarda uchramaydi. Shirinliklar haqidagi ilk yozuv Jorj Julierga tegishli boʻlgan konfet doʻkoni uchun eʼlon qilingan reklamada paydo boʻldi. Oʻsha vaqtga kelib, jelatin asosidagi, zamonaviy *saqichlarga* oʻxshash kauchuk konfet, shuningdek, kartoshka kraxmalli pasterli konfet nomini oldi.

Ishlab chiqarilgan gumdroplarning eng qadimgi turlaridan biri „ziravorli" saqichlar boʻlib, ularni tayyorlashda odatiy ziravorlar, jumladan chinnigullar, qizilmiya, xushboʻy ziravorlar, yalpiz, doljindan foydalanilgan.

Foydalanish
-----------

Gumdroplar ko‘proq tortlarni bezatishda ishlatiladi.

Ommaviy madaniyatda
-------------------

Apollon 9 qoʻmondonlik moduliga „Gumdrop" nomi berilgan.

Yana qarang
-----------

* Jujube
* Jelly Bean

Manbalar
--------

1. ↑  Ayto, John*. The Diner's Dictionary*, 2nd, Oxford: Oxford University Press, 2013. ISBN 9780199640249.
2. ↑  The Invention of the Gumdrop
3. ↑  Gumdrop Fun Facts
4. ↑  „arxiv nusxasi". 21-dekabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-yanvar 2023-yil.
5. ↑  Evans, Ben*. Foothold in the Heavens: The Seventies*, Springer Praxis Books / Space Exploration Series. New York: Springer-Verlag, August 25, 2010 — 100 bet. ISBN 978-1-4419-6341-3.
**Allopoliploidiya** (yun. allos -boshqa va polyploos — koʻp karrali) — har xil turlar yoki avlodlarga mansub organizmlarni chatishtirish natijasida olingan duragaylarda ikki va undan ortiq genomlarning karrali ortishi tu-fayli vujudga kelgan poliploidiya. A. duragay poliploidiya deb ham ataladi. Somatik hujayralarda har ikki ota-onaning ikki hissa ortgan xromosomalari toʻplamiga ega boʻlgan Aallotetraploidlar yoki amfidiploidlar deyiladi. A. muhitning turli xil ekstremal sharoitlariga yuqori adaptiv moslanuvchanligi va chidamligi bilan diploidlardan ajra-lib turadi. A. yangi forma va tur paydo boʻlishining omili sifatidaevolyutsiyada muhim ahamiyatga ega boʻlib, undan seleksiya ishlarida foy-dalaniladi. Ekinlarning koʻp turlari (mas, Meksika va peru gʻoʻzalariningg tetraploid navlari) allopoliploidlar hisoblanadi. A. diploid organizmlarga nisbatan serhosil boʻladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xatta**

Muhammad Xatta (1902-yil 12-avgust – 1980-yil 14-mart) indoneziyalik davlat arbobi va iqtisodchisi, Indoneziyaning birinchi vitse-prezidenti lavozimida ishlagan. U va Soekarno Indoneziyaning Gollandiya mustamlakachiligidan mustaqilligi uchun kurashda markaziy rol o'ynagan. U Hatta I, Hatta II va RIS kabinetlarida Bosh vazir bo'lib ishlagan. 1956-yilda u vitse-prezidentlik lavozimini tark etdi.‌‌
Hatta demokratiyaga sodiqligi bilan mashhur edi. U Indoneziya demokratiyasining dastlabki bosqichiga aylangan X deklaratsiyasini e'lon qildi. Iqtisodiy sohada uning fikrlari va kooperativlarni rivojlantirishga qo'shgan hissasi unga kooperativlarning otasi laqabini berdi.
Xatta 1980-yilda vafot etgan va uning jasadi Jakartadagi Tanah Kusir TPU da dafn etilgan. Indoneziya hukumati uni 1986-yil 23-oktabrda Prezidentning 081/TK/1986-sonli farmoni bilan Indoneziyaning Milliy Qahramonlaridan biri sifatida belgilagan. Uning ismi Dwi-Single sifatida Soekarno bilan yonma-yon va Soekarno-Xatta aeroportida mahkamlangan. Gollandiyada uning nomi Haarlemning Zuiderpolder turar-joy massividagi ko'cha nomi sifatida abadiylashtirilgan.‌‌

Xattaning Yoshlgi
-----------------

Muhammad Xatta Minangkabaudan kelgan Muhammad Djamil va Siti Salehaning oilasida tug‘ilgan. Uning otasi G'arbiy Sumatradagi Payakumbux yaqinidagi Batuhampar shahridagi Naqsyabandiya olimlarining avlodi edi va onasi Bukittinggidagi savdogarlar oilasidan edi. U 1902-yil 12-avgustda tug'ilgan. Uning Athar ismi arabchadan olingan bo'lib, "xushbo'y" degan ma'noni anglatadi. Athar 1900-yilda tug'ilgan Rafiyadan keyin ikkinchi farzand bo'lib dunyoga keldi. U bolaligidan Islom ta'limotiga sodiq oila muhitida ta'lim oldi va o'sdi. Uning otasi tomonidan bobosi Abdurahmon Batuhampar Surau Batuhamparga asos solgan din arbobi sifatida tanilgan.
U yetti oylik bo‘lganida otasi vafot etdi. Otasining vafotidan keyin onasi Palembanglik savdogar Agus Hoji Ningga uylanadi. Hoji Ning tez-tez ona tomonidan bobosi Ilyos Bagindo Marah bilan savdo qilgan. Siti Salehaning Hoji Ning bilan turmush qurishi to‘rt farzandni dunyoga keltirdi, ularning barchasi qiz edi.‌‌

Xattaning vafoti
----------------

Xatta 1980-yil 14-martda soat 18:56 da Cipto Mangunkusumo kasalxonasida (Jakarta) o'n bir kun davolanganidan so'ng vafot etdi. Hayoti davomida Bung Hatta 1963, 1967, 1971, 1976, 1979 yillarda va nihoyat 1980-yil 3-martda 6 marta kasalxonaga yotqizilgan. Ertasi kuni u Jakartadagi Jalan Diponegoro 57 qarorgohida dafn etilgan va Tanah Kusirda dafn etilgan. TPU, Jakarta o'sha paytdagi vitse-prezident Adam Malik raisligidagi davlat marosimi bilan kutib olindi. U 1986-yilda Suharto hukumati tomonidan e'lon qilingan qahramon sifatida tayinlangan.‌‌

Manbalar
--------

Havolalar
---------
**Mahalliy shamollar** - tezligi, takrorlanishi, yoʻnalishi va boshqa meteoreologik elementlari bilan ajralib turadigan shamollar; Yer yuzasining maʼlum rayonlariga xos boʻladi. Mahalliy shamollarning paydo boʻlishiga sabablar: mahalliy topografiya yoki orografiyaning umumiy sirkulyasiya oqimlariga taʼsiri natijasi (fen, bora va boshqalar); umumiy sirkulyasiyasidan qatʼi nazar, mahalliy sirkulyasiyaning (brizlar, togʻvodiy shamollari) mavjudligi; baʼzida uyurma xususiyatlariga ega boʻlgan konveksiyaning (changli boʻron va boshqalar) boʻlishi; umumiy sirkulyasiya oqimini shu rayonga oidligi (kam namlik, changlanish, past temperatura va boshqalar). Oʻrta Osiyoning jan.da uchraydigan afgʻon shamoli, garmsel, Orol dengizida boʻlib turadigan dovullar va boshqa Oʻrta Osiyo uchun Mahalliy shamollar hisoblanadi. Mahalliy shamollarlar, koʻpincha, shu joy nomi bilan ataladi: Bekobod shamoli (ursatev shamoli). Boku "nord" i, Novorossiysk "bora"si va h.k. (qarang Shamol).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sergey Viktorovich Zalyotin** (ruscha: *Серге́й Викторович Залётин*; 1962-yil 21-aprelda tugʻilgan) - rossiyalik kosmonavt va ikkita kosmik missiya faxriysi.

Zalyotin Tula shahrida tugʻilgan va Rossiya harbiy-havo kuchlarida qiruvchi uchuvchi boʻlishdan oldin Borisoglebsk oliy harbiy maktabida oʻqigan. U, shuningdek, ekologik menejment boʻyicha ilmiy darajaga ega. Zalyotin 1990-yilda kosmonavtlikka nomzod sifatida tanlangan. 2000-yilda Zalyotin "Mir" kosmik stansiyasida oxirgi rezident ekipaj a'zosi boʻldi. U 2002-yilda Soyuz TMA-1 bortida Xalqaro kosmik stansiyaga qisqa muddatli tashrif buyurdi.

Shaxsiy hayoti
--------------

1962-yil 21-aprelda Shekino, Tula viloyati, RF (Rossiya)da tugʻilgan. Otasi: Viktor Dmitrievich Zaletin (1930-1988). Onasi: Valentina Ivanovna Zaletina (Proxorova), 1926-yilda tugʻilgan. Yelena Mixaylovna Zaletina (Goriacheva) bilan turmush qurgan, ularning bir oʻgʻli bor.

Ta'lim
------

1983-yilda V.P.Chkalov nomidagi Borisoglebsk oliy harbiy uchuvchilar maktabini tamomlagan va uchuvchi-muhandis diplomini olgan. 1994-yilda Xalqaro ta'lim tizimlari markazida sirtqi oʻqishdan soʻng muhandis-ekolog malakasini va ekologiyani boshqarish magistri darajasini oldi.

Tajriba
-------

1983—1990-yillarda Moskva harbiy okrugi Harbiy-havo kuchlari boʻlinmalarida uchuvchi, usta uchuvchi va parvoz komandiri boʻlib xizmat qilgan va 1990-yilda kosmonavtlar otryadiga qabul qilingan. 1990-yil oktabrdan 1992-yil martgacha u Yu. A.Gagarin nomidagi Kosmonavtlarni tayyorlash markazida ta'lim olgan. 1992-yil 11-martda Idoralararo malaka komissiyasi qarori bilan unga sinov-kosmonavt malakasi berildi. 1992—1997-yillarda "Mir" stansiyasiga parvozlar dasturi boʻyicha malaka oshirgan. 1997-yil sentabrdan 1998-yil iyulgacha Mir stantsiyasida PC-26 dasturi boʻyicha zaxira ekipaj komandiri sifatida tayyorgarlikdan oʻtdi.

1998-yil oktabridan 1999-yil martigacha Yu. NASA qoshidagi A. Gagarin kosmonavtlarni tayyorlash markazi koordinatori boʻldi.

1999-yil mart-may oylarida u Mir stantsiyasida PC-28 dasturi boʻyicha bosh ekipaj komandiri sifatida tayyorgarlikdan oʻtdi. Ammo zarur mablagʻ yoʻqligi sababli 1999-yil iyun oyida Bosh dizaynerlar koʻrib chiqishi uchun PC-28ni ishga tushirishni bekor qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. 1999-yil iyunidan 2000-yil martigacha u PC-28 uchun bosh ekipaj komandiri sifatida tayyorgarlikdan oʻtdi.

2000-yil 4-apreldan 16-iyungacha A.Kaleri bilan birgalikda PC-28 dasturi boʻyicha "Soyuz TM-30" kosmik kemasi va "Mir" orbital majmuasi komandiri sifatida birinchi kosmik parvozni amalga oshirdi. Orbital kompleksdagi operatsiyalar davomida ekipaj stansiyani faollashtirishni amalga oshirdi. Parvoz davomida u 5 soat 3 daqiqa davom etgan ochiq kosmosga bir marta chiqishni amalga oshirdi.

Maxsus unvonlar
---------------

Rossiya Federatsiyasi Qahramoni, Rossiya Federatsiyasining uchuvchi-kosmonavti.

Manbalar
--------

1. ↑  „Statistics - Zalyotin Sergei Viktorovich (англ.). spacefacts.de. Дата обращения: 12 февраля 2018. Архивировано 12 февраля 2018 года.".
2. ↑  „Указ Президента РФ № 1858 от 09.11.2000".
**Gumoral regulyatsiya** (lot. Humor — suyuqlik, ingl. regulation — tartibga solish, boshqarish) — organizm hayot faoliyati (fiziologik va biokimyoviy) jarayonlarini muvofiqlashtirib turuvchi mexanizmlardan biri. Bu mexanizm hujayra, toʻqima va aʼzolarning faoliyati jarayonida organizm suyuqliklari (qon, limfa, safro, toʻqima suyumigi va b.)ga ishlab chiqarilgan biologik faol moddalar yordamida amalga oshiriladi. Gormonlar, sitokin va metabolitlar G.r.ning asosiy omillari hisoblanadi. Odam va yuqori rivojlangan hayvonlarda G.r. nerv regulyatsiyasi bilan birga organizm sistemalarining har xil holat va oʻzgaruvchan sharoitlarda normal ishlashini taʼminlaydi, shuning uchun ikkalasi birgalikda yagona sistema — neyro-gumoral regulyatsiyani tashkil etadi.

Nerv sistemasi boʻlmagan yoki sust rivojlangan hayvonlarda gumoral omillar ustunlik qiladi. Nerv sistemasi yaxshi rivojlangan organizmlarda nerv va G.r.ning bir butunligi bu sistema omillarining bir-biriga bevosita taʼsir etishiga bogʻliq (mas, mediatorlar nerv impulslarini oʻtkazishda qatnashadi; qon tarkibida SO2 ning koʻpayib ketishi bosh miyaning nafas markazlari qoʻzgʻalishiga sabab boʻladi, natijada nafas harakatlari tezlashadi va ortiqcha SO2 organizmdan chiqib ketadi. Aksincha, nerv regulyatsiyasi taʼsirida organizmda gormonlar, mediatorlar, meʼda shirasi kabi omillar ishlab chiqariladi).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Atalmish qavchin** (14-asr oʻrtasi -15-asr boshlari) – Amir Temur saroyida-gi yirik davlat va siyosat arbobi, uning yaqinlaridan biri. A. Q.ga muhim siyosiy va harbiy vazifalar topshirilgan. Xu-susan, 1383-yil Amir Temur A. Q.ni bir necha amirlar bilan Jetaga, Qamariddinga qarshi yuborgan. 1394-yil "besh yillik yurish" paytida A. Q. Sharqiy Anado-ludagi Avnik qal’asiga kutvol qilib tayinlangan. 1395-yil Sohibqironning Toʻxtamishga qarshi yurishi chogʻida Qora Yusuf Turkman Avnikka hujum qilib, A.Q.ni asir olgan va uni Misr sultoni Barquqqa yubortan. Anqara jangndan soʻng Barquqning oʻgʻli Faraj A. Q.ni oʻz elchilari bilan birga Amir Temur huzuriga qaytargan. 1404-yil Sohibqiron A. Q.ga Sharqiy Anadoludan qora totor elini Jetaga koʻchirib borish vazifasini top-shirgan. Amir Temur vafotidan soʻng A. Q. nomi shahzodalar, xonimlar va Shayx Nuriddin, Shoh Maliklar bilan birga Samarqandga kirolmay 1405-yil martida Buxoroga borganlar qatorida qayd etib oʻtilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Magʻzi soxta**, toshqogʻoz — shaklga oson beriluvchan material; qogʻoz, karton, mato qiyqimlari va boshqa xom ash-yolardan yopishqoq modda (shirach)lar, kraxmal, gips va boshqa qoʻshib, qaynatilib hosil qilinadi. Presslab turli shakllarga solinadi. Magʻzi soxtadan oʻyinchoqlar, oʻquv qoʻllanmalar, qalamdon, qimmatbaho muqovalar, quticha, guldon, mum qolip, roʻzgʻor buyumlari va boshqa tayyorlanadi, ular boʻyama va bosma naqshlar, tasvirlar bilan bezatiladi, ustidan loklanib badiiy buyumlar yaratiladi (qarang Lokli miniatyura).

Magʻzi soxtadan buyumlar tayyorlash juda qadimdan Hindiston, Xitoy, Yaponiya, Koreyada rivojlangan, keyinchalik Yevropada "papyemashe" nomi bilan keng tarqalgan. Oʻzbekiston hududida, jumladan, Samarqandda Magʻzi soxtadan ishlangan narsalarni lokli miniatyura bilan bezash, meʼmoriy bezaklarda qoʻllash 15-asrda keng tarqalgan (Amir Temur maqbarasining ichki qismi, Bibixonim masjidi va boshqalar). Oʻzbekiston bezak sanʼ-atida bu sanʼat qayta tiklandi va rivojlanmoqda, uylar bezagida va har xil buyumlar tayyorlashda keng qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zagor Shtrukllari** — Xorvatiyaning Zagorje va Zagreb shahridan kelgan mashhur anʼanaviy xorvat taomidir. Shtruklning mahalliy aholi orasida mashhurligi Krapinsko-Zagorsk va Varazda okruglari chegaralaridan oshib ketdi va shuning uchun ular bugungi kunda Xorvatiya gastronomiyasini dunyoda ommalashtirish uchun koʻpincha tayyorlanadi. Shtrukl — pishloq va tuxum qoʻshilgan unli taom boʻlib, unga sariyogʻ, qaymoq yoki sous qoʻshiladi. Bu juda nozik taomni sanchqi bilan yeyish kerak. Zagor shtrukli anʼanaviy sloveniyalik „strukli" bilan bogʻliq (Sloven slovencha: ).

Tayyorlanishi
-------------

Shtrukli ikki usulda tayyorlanishi mumkin: qaynatish va pishirish orqali. Sigir sutidan qilingan pishloq bilan toʻldirilgan xamir ikkala usulda ham qoʻllaniladi. Tuzli suvda qaynatilgan Shtrukli eritilgan yogʻ bilan quyiladi va qovurilgan non boʻlaklari bilan sepiladi, shuningdek, xushboʻy shoʻrvada ham tortiladi. Pishirilgan shtrukli issiqlik bilan ishlov berishdan oldin qoʻshimcha ravishda qaymoq bilan quyiladi.

Shtruklni tayyorlash uchun un, tuz, bitta tuxum, iliq suvdan xamir qorish kerak. Sirka va moy qoʻshing, bir oz dam oldiring, soʻng yaxshilab yoyib, sigir sutidan pishloq, tuz aralashmasi bilan toʻldiring, shirin tuzilmalar uchun shakar bilan tuxum va smetana.

Madaniy meros
-------------

2007-yilda Zagorje shtrukli Xorvatiya Madaniyat vazirligi tomonidan yuritiladigan Xorvatiya nomoddiy madaniy merosi roʻyxatiga kiritilgan.

2009-yildan beri Kumrovec shahrida struklini tayyorlashning anʼanaviy usulini targʻib qilish va saqlash maqsadida tashkil etilgan maxsus tadbir Strukliada boʻlib oʻtadi, bu har yili mahalliy aholi va chet ellik mehmonlarni tobora koʻproq jalb qiladi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Загорские штрукли". 12-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-aprel 2019-yil.
2. ↑  Bogataj, Janez*. Okusiti Slovenijo*. Ljubljana: Darila Rokus, 2007.
3. ↑  „Lista zaštićenih nematerijalnih kulturnih dobara" (xorvatcha).  Croatian Ministry of Culture. 28-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-sentabr 2014-yil.

Havolalar
---------

* Xorvatiya oziq-ovqat agentligi veb-saytida „Zagorski domaći shtrukli"(xor.) )
**Zahar bezlari** — hayvonlarda zahar ishlab chiqaruvchi maxsus bezlar. 3. b. koʻpincha jarohat yetkazuvchi organ bilan bogʻlangan. Kiprikli chuvalchanglar 3. b. koʻp hujayrali (Acoela, Polycladida), noksimon. Nemertinlarda zaharli moddani hartumning orqa qismidagi epiteliy toʻqima bezi ajratadi. Z.b. himoya vazifasini bajaradi. Shilliq qurtlar (Jenebra, Conus) 3. b. tishlarida boʻlib, ingichka nay orqali tashqariga ochiladi. Sakkizoyoqning oxirgi juft soʻlak bezlari zaharli modda ajratadi. Boʻgʻimoyoqlilarda 3. b. koʻp hujayrali, juft boʻladi. Bezlarning teshigi chayonlarda dum qismining nayzasiga, oʻrgimchaklarda xelitserasiga, laboyoqlilarda oyoq jagʻlariga, hasharotlarda dumidagi oʻsimtalariga ochiladi.

Umurtqali hayvonlardan yumaloqogʻizlilar, baliqlar, suvda va quruqlikda yashovchilar, sudralib yuruvchilar va kloakalilarda 3. b. boʻladi. 3. b. dengiz ilonbaligʻining terisida, murenlarning tanglayida, chayonbaliq va dengiz kaltakesaklarining suzgichlarida joylashgan. Salamandr, triton, kaltakesakda 3. b. terisining turli qismlarida, qurbaqa va koʻl baqalarida esa tananing yonbosh, boʻyin va orqa qismida joylashgan. Ular bezovta boʻlganida teri ustiga suyuq zahar ajratadi. Zahartishli ilon va kaltakesaklarning 3. 6. soʻlak bezlari asosida boʻladi. Hayvon chiqqanida zahar tishlar yordamida oʻlja tanasiga yuboriladi. Zaharli ilonlarning zahar tishlari ogʻiz ochilganda ogʻizning oldingi qismiga qaratiladi. Kloakali sut emizuvchilar (oʻrdakburun, yexidnalar) erkaklarining 3. b. orqa oyoklariga joylashgan. Umurtqali hayvonlarda 3. b. evolyusion taraqqiyotning birinchi davrlarida vujudga kelib, dastlab suvda va quruqlikda yashovchilar hamda baliqlarda mavjud boʻlgan.

Norqoʻzi Ergashev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Allmenroddagi cherkov
**Allmenrod** — Shimoliy Gessen (Germaniya)dagi kichik qishloq hisoblanib unda 350 nafar aholi istiqomat qiladi (2003). Bu Lauterbaxning bir qismidir.

Tarixi
------

Kitoblarda Allmenrod birinchi marta 1131-yilda tilga olingan qishloq hisoblanadi. Shahar aholisi haqidagi birinchi rasmiy hujjatlar 1854-yilda topilgan. Bu vaqtda qishloqda 347 kishi yashagan edi. Keyingi yillarda koʻp odamlar Allmenroddan chiqib, katta shahar va shaharlarga koʻchib ketishdi. Aksariyat hollarda bu qashshoqlikning kuchayishiga sabab boʻlgan.

### Birinchi jahon urushi va yigirmanchi yillarning boshi

Birinchi jahon urushida qishloqda askarlarning katta safarbarligi boʻlgan edi. Qurbonlarning umumiy soni 13 kishiga yetgan. Ularning ismlari qabriston yodgorligiga yozib saqlab qoʻyilgan va u katta shaharlarga qaraganda, Allmenrod qashshoqlikdan unchalik taʼsir qilmagan edi. Bu qishloqda fermer xoʻjaliklarining koʻpligiga bogʻliq boʻlgan va yigirmanchi yillarning boshlarida Allmenrod elektr tarmogʻiga ulangan. Shu yillarda qishloq markaziy suv taʼminotiga ham ega boʻlgan.

### Ikkinchi jahon urushi

Ikkinchi Jahon urushida 15 qishloq aholisi halok boʻlgan va 1945-yil 29-martda qishloq AQShning 4-zirhli diviziyasi tomonidan bosib olindi.

### 1945-yildan keyin

1946-yilda Allmenrod 100 dan ortiq koʻchirilganlarni qabul qilgan va bular koʻplab uy xoʻjaliklarida qayta tiklandi. 1950-yilda Ikkinchi jahon urushida halok boʻlgan askarlarning ismlari qabristondagi urush yodgorligiga yozib qoʻyildi.
GUMBOLDT (Humboldt) Vilgelm (1767.22.4, Potsdam — 1835.3.4, Tegel, Berlin yaqinida) — nemis filologi, faylasufi, tilshunosi, Prussiya davlat arbobi. G. boshlangʻich maktabni cherkovdan ajratib, Pestalotssi (1746 — 1827, shveysariyalik pedagog-demokrat) metodlarini taʼlimga joriy qildi, Berlin universitetiga (xoz. G. nomi bilan ataladi) asos soldi, Prussiya FAni qayta qurdi. G. — I. V. Gyote va F. Shiller zamonidagi nemis mumtoz gumanizlshning yirik vakillaridan. "Yava orolidagi kavi tili haqida" (1836 — 39) asarida tilshunoslikdagi qiyosiy-tarixiy metodning falsafiy asoslarini yaratdi. G. tillarning morfologik tasnifini ham ishlab chiqdi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qorakosov** — ildiz boʻgʻzi va poya asosi qorayishi bilan kechadigan oʻsimlik kasalligi. Zamburugʻ va bakteriyalar qoʻzgʻatadi. Asosan, karam, kartoshka, sabzi, mevali daraxt koʻchatlari, dukkayuti yem-xashak va boshqa ekinlar zararlanadi. Karam Q.i karam va gulkaram, kolrabi, rediska va boshqalarni zararlaydi. Kasallangan oʻsimlik soʻliydi, ildiz boʻgʻzi qorayadi, chiriydi, koʻpincha ingichka ipli oq gʻubor bilan. qoplanadi. Q. bilan zararlangan koʻchat nobud boʻladi. Kartoshka Q.ini tuproq bakteriyasi qoʻzgʻatadi. Zararlangan oʻsimlik barglari sargʻayadi, buraladi va soʻliydi. Tuproq ustidan 10 sm gacha boʻlgan chuqurlikda poya qorayib chiriydi, kasallangan poyalar yerdan oson sugʻuriladi; tuganak hosil boʻlishi qiyin kechadi, hosil boʻlgan tuganagi ham zararlanadi.

Kurash choralari: urugʻlikni dorilash, sogʻlom urugʻ, koʻchat ekish; zararlangan oʻsimliklarni sugʻurib, daladan chiqarib tashlash.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vexichilik** ("Vexi" toʻplami nomidan olingan) — rus diniy-falsafiy oqimi (20-asr boshlari). Uning namoyandalari — N. A. Berdyayev, S. N. Bulgakov, P. B. Struve, S. L. Frank, M. O. Gershenzon va b. "Vexi" ("Rus ziyolilari toʻgʻrisida maqolalar") toʻplamida (Moskva, 1909) inqilobiy-sotsialistik kayfiyatdagi ziyolilarning mafkurasi, jumladan ateistik materializm, siyosiy radikallik va narodniklik gʻoyalarini keskin tanqid qilib chiqdilar. Vexichilar maʼnaviyatni ijtimoiy gʻoyalardan ustun qoʻyib, shaxsning ichki (botiniy) hayoti insonning birdan-bir ijodiy kuch manbaidir, deb hisobladilar. 1917 y. oktyabr toʻntarishidan keyin "Vexi" mualliflari bolsheviklarning gʻoyaviy dushmanlari sifatida ular nazariyasi va amaliyotiga qarshi fikrlar bilan chikdilar. Lenin koʻrsatmasi bilan V. harakatining liderlari xorijga badargʻa qilindi (1922). Qayta qurish yillarida (1985—91) N. A. Berdyayev, S. N. Bulgakov, S. L. Frank va b. V. oqimi vakillarining asosiy asarlari, jumladan "Vexi" toʻplami qayta nashr etildi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Dovud Ishtixoniy** (arabcha: داود اشتيخاني — Dovud ibn Amr Ishtixoniy) — roviy.

Dovud Ishtixoniy oʻrta asrlarda Ishtixonda tavallud topib, xalq orasida „muallim" nomi bilan mashhur boʻlgan. U hadis ilmi sir-asrorlarini Ahmad ibn Hishom Ishtixoniydan oʻrgangan va hadislar rivoyat qilgan.

Shogirdlari
-----------

Dovud Ishtixoniydan Abu Nasr Muhammad ibn Ibrohim ibn Hamdavayh Ishtixoniy hadis rivoyat qilgan.

Rivoyat qilgan hadis
--------------------

Najmiddin Umar Nasafiyning „Al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand" kitobida Dovud Ishtixoniy ustozi Ahmad ibn Hishom Ishtixoniydan rivoyat qilgan quyidagi hadisi sharif keltirilgan: Dovud Ishtixoniy: Bizga Ahmad ibn Hishom Ishtixoniy hadis aytdi, dedi. U: Bizga Iso ibn Zayd Faroiy hadis aytdi, dedi. U: Bizga Zafar esa Shuʼbadan, u esa Qays ibn Iboddan, u esa Zayyod ibn Muxroqdan, u esa Abu Saʼiddan hadis aytdi, dedi. U: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: "Tezda bir qavm keladiki, ular duo qilishda haddan oshadilar ", — dedilar, deb aytdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddin Umar ibn Muhammad ibn Ahmad Nasafiy. Al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand. — Tehron, 1999. — B. 152.

Adabiyotlar
-----------

* Isaev Y. Abbosov A. Ishtixoniy allomalar. Imom Buxoriy xalqaro markazi. 2016. — B. 29.

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Lev Aleksandrovich Molchanov** (1878—1962) — tabiiy geograf, iqlimshunos, zoolog, koʻlshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1943). Professor (1922), geogr. fanlari doktori (1938). 1907-18 yillarda Oʻrta Osiyo (Amudaryo, Pomir)da biologik, gidrologik va meteorologik kuzatuvlar olib borgan. 1921 —1938-yillarda Turkiston (Urta Osiyo) meteorologiya ilmiy tadqiqot institutida ishlagan va Oʻrta Osiyo universitetining professor 1938-yildan umrining oxirigacha Toshkent qishloq xoʻjaligi institutida meteorologiya va iqlimshunoslik kafedrasi mudiri. Ilmiy ishlari, asosan, Oʻrta Osiyo iqlimi, gidrologiyasi va umumiy tabiiy geogr.siga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Atonallik** (yun. a – inkor qoʻshimchasi va tonal – ton) – tonalliknm, aniqrogʻi musiqaning lad asosini inkor etish bilan bogʻliq keng ma’nodagi atama, Avstriya skripkachisi va kompo-zitori R. Kolish (1896–1978) tomonidan aynan skripkada noaniq ijroga nisba-tan ilk bor qoʻllanilgan. Musiqa san’atining ob’ektiv asoslarini, musiqiy hamohanglikpar tabiatini va garmoniya 773qonunlarini inkor etadi hamda tovushlarning ixtiyoriy birikmalari yoki mu-ayyan kompozitsiya tizimlari (mas, dode-kafoniya qoidalari) bilan almashtiradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Levend Ogoh Sirri** (1894, Rodos oroli — 1979, Anqara) — turk yozuvchisi, turkolog olim. Istanbul universitetining adabiyot fakultetini tugatgan (1919). Turk ensiklopediyasining bosh muharriri (1941—51, 1963—66). Anqaradagi Gazi Yegitim institutida turk adabiyotidan dars bergan (1947—49). Turkiya tilshunoslar jamiyati bosh kotibi va raisi (1941-50). "Ukubatlar" (1928) sentimental romani bor. Atoiy, Navoiy, Fuzuliy adabiy merosi va turkiy tillar tarixi va adabiyotiga bagʻishlab ilmiy asarlar yozgan, xususan, Navo-iyning Turkiya shaharlaridagi kutubxonalarda va Istanbuldagi Reven kutubxo-nasida saqlanayotgan va hali fanga maʼlum boʻlmagan qoʻlyozmalari haqida, jumladan, Navoiyning 26 asarini oʻz ichiga olgan, shoir hayotlik davrida Darvesh Muhammad Toqiy tomonidan koʻchirilgan (1497—99) qoʻlyozma haqida mufassal maʼlumotlar eʼlon qilgan. 1965—68 yillarda Anqarada Navoiy asarlarining 4 jildli toʻplamini nashr ettirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Atom, uning atrofida aylanib yuradigan elektronga ega bo'lgan yadro bilan ifodalanadi. Yadro  proton va neytronlardan tashkil topgan. Elektronlar manfiy zaryadga ega, protonlar esa musbat zaryadga ega. Neytronlarning zaryadi yo'q.

  

Magnit maydon ko'k chiziqlar bilan ifodalanadi. Maydon chiziqlari magnit maydon yo'nalishiga ishora qiladi. Magnit maydonning kuchi magnitning qutblarida eng katta.

Atomdagi elektronlarga magnit maydon ta'sir qiladi. Magnit maydon elektronlarning ma'lum bir yo'nalishda aylanishiga olib keladi. Bu aylanish harakati o'ziga xos magnit maydon hosil qiladi. Elektronning magnit maydoni magnitning magnit maydoni bilan o'zaro ta'sir qiladi. Bu o'zaro ta'sir atomning og'ishiga yoki hatto magnit maydonga tushib qolishiga olib kelishi mumkin.

Atomlar va magnit maydonlar o'rtasidagi o'zaro ta'sir turli xil ilovalarda qo'llaniladi. Misol uchun, magnit-rezonans tomografiya (MRI) tananing ichki tasvirlarini yaratish uchun kuchli magnit maydondan foydalanadi. Magnit levitatsiya poyezdlari magnit maydonlardan poezdlarni yo‘ldan yuqoriga ko‘tarish va harakatlantirish uchun foydalanadi. Va qattiq disklar ma'lumotlarni saqlash uchun magnit maydonlardan foydalanadiAtom magnit maydonga joylashtirilganda, magnit maydon atom elektronlari bilan o'zaro ta'sir qiladi. Bu o'zaro ta'sir atom elektronlarining magnit maydon bilan moslashishiga yoki elektronlarning magnit maydon atrofida o'tishiga olib kelishi mumkin. Elektron bog’lanish yoki presessiya yo'nalishi magnit maydon yo'nalishiga va elektronlarning spiniga bog'liq.
**Dovud Rastagʻfariy** (arabcha: داوود رستغفري — Dovud ibn Amr Rastagʻfariy Ishtixoniy) — roviy.

Mashhur arab tarixchisi Abdulkarim Samʼoniyning „Ansob" kitobida shunday keltirilgan: "Samarqandning taniqli roviylaridan biri Dovud Rastagʻfariydir.

Faoliyati
---------

Najmiddin Umar Nasafiyning „Kitob al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand" kitobida keltirilishicha, Dovud Rastagʻfariy avval Nasafda qozilik qilgan. Soʻng, Abu Saʼiyd Abdurahmon ibn Saad ibn Abu Vaqqos Zuhriy Naysoburiy Boluviydan keyin Ishtixonda ham bir necha yil qozilik qilgan.

Ustozi
------

U hadis ilmi sir-asrorlarini Ahmad ibn Hishom Ishtixoniydan oʻrgangan va hadis rivoyat qilgan.

Shogirdi
--------

Dovud Rastagʻfariydan Muhammad ibn Ibrohim Hamadvayh Ishtixoniy hadis rivoyat qilgan".

Vafoti
------

U 985 yili Ishtixonda vafot etgan. Vasiyatiga koʻra uning jasadi Xartang qishlogʻiga olib kelinib, muhaddis Muhammad ibn Ismoil Buxoriy (810-870)ning qabri yoniga dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdulkarim Samʼoniy. Ansob. J. 6. — Bayrut, 1998. 126.
2. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. – Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. – B. 500.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**So‘fidehqon Vobkandiy** — (1648—1718) — buxorolik avliyo.
So‘fidehqon Vobkandiy ziyoratgoh ham mavjud. Ushbu ziyoratgoh Vobkent tumani So‘fidehqon nomli qishloqdadir. So‘fidehqon ziyoratgohida qabr, maqbara, toshquduq, xonaqoh bor. Xonaqoh gumbazining balandligi 15 metr.
So‘fidehqon sohibkaromat avliyo bo‘lgan. Uning nasabi Hazrat Ali karamollohu vajhahuga borib taqaladi: Naql etilishicha, podshoh arkoni davlatdagi alloma, avliyo, olimlarning farosati, ilmini sinamoq bo‘libdi va hammalarini saroyga yig‘ib debdi: „O‘rtadagi dasturxon ichida nima bor? Kimeki topsa, barcha tilagi bajo keltiriladi!" Har kim o‘z taxminini aytibti, lekin ularning bashorati haqiqatga to‘g‘ri kelmaskan. Podshoh: „Nahot Buxoroday mamlakatda bitta bo‘lsa-da farosatli zot bo‘lmasa?" — deganda, dono vazir: „Olampanoh, uzlatga chekingan dehqonchilik bilan umrguzaronlik etayotgan bir ulug‘ obid bor. Ismlari So‘fidehqondur. Shu kishini ham saroyga taklif qilsak!" -debdi. So‘fidehqon saroyga kelibdilar va u kishiga ham yuqoridagi savolni beribdilar. Hazrat So‘fidehqon andak mushohada etgandan so‘ng, debdilar: "Ey, olampanoh, atrof-javonibni qidirdim, lekin daryomizdagi bir baliq „Vo, bolam!" deb turganini ko‘rdim. Dasturxonda mana shu baliqning bolasi bo‘lsa ajabmas!" Dasturxonni ochib ko‘rsalar, darhaqiqat idish ichida tirik baliqcha turgan ekan. Podshoh So‘fidehqonning karomatlariga tan berib: „Tilagingiz ne?" — debdi. Hazrat So‘fidehqon: „Olampanoh, menga joy ajratsangiz, bitta xonaqoh qursam savobi sizga ham, bizga ham qiyomatgacha tegardi!" — debdilar. Joy ajratilib, mazkur xonaqoh qurilgan ekan. So‘fidehqon xonaqohi 1690-yilda qurilgandir. Ayni shu kunlarda So‘fidehqon xonaqohi namozxonlar ixtiyoriga berilgandir. Toshquduq hamon xalqqa beminnat xizmat qilmoqda. Xonaqoh atrofida ko‘rkam bog‘ qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  Yoʻldoshev N*. Buxorodagi ayrim avliyolar tarixi*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1993 — 143 bet.
2. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.
**Xitoylik oʻzbeklar** - Xitoy Xalq Respublikasining Shinjong Uygʻur muxtor rayoninda yashaydi, 2010-yilgi hisob boʻyicha Xitoylik Oʻzbeklar 10569 odam.

Oʻzbeklar asosan Gʻulja shahri, Qashgʻar shahri, Yarkent tumani, Qargʻalik tumani, Urumchi shahri, Gucheng tumani, Moʻriy tumani va Choʻchak tumanida yashaydilar, ushbu aytib oʻtilgan tuman va shaharda faqat 500 dan 2000 gacha Oʻzbeklar bor xolos. Lekin ushbu shahar va tumanlarda Andijon koʻchasi, Qoʻqon koʻchasi, Andijon masjidi, Andijon mahallasi, Samarqand koʻchasi kabi koʻchalar hozirgacha mavjud, Xitoylik Oʻzbeklar esa asosan oʻsha koʻchalarda joylashgan. Gʻulja shahrida Oʻzbek maktabi boʻlgan, hozir esa nomi Gʻulja shahri 4-maktab deb oʻzgartirilgan, lekin oʻsha maktabni yonidagi Oʻzbek masjidi hozirgacha mavjud va hozirgi kunda Gʻulja shahrining sayhat qilish manzaralardan bittasiga aylangan, nomi ham hozirgacha Oʻzbek masjidi deb saqlanib kelgan. Urumchi shahrida esa Xitoylik Oʻzbeklar madaniyat tadqiqot uyushmasi mavjud boʻlib 20 yildan ber faoliyat olib bormoqda va arab alifbosidagi eski Oʻzbek yozuvida kitoblar nashir etgan.
Moʻry tumanida esa Oʻzbek muxtor qishlogʻi mavjud, ushbu qishloq 1987-yil iyul oyida Xitoy Xalq respublikasi tominidan Oʻzbek qishlogʻi deb nom berilgan.
Oʻzbek qishlogʻi umumiy maydoni 1393 kvadrat metr, 2014-yilga qadar ushbu qishloq 1113 ta oilada tashkil topgan boʻlib, umumiy aholisi 3367 odam, buni ichida Oʻzbeklar 997 odam boʻlib qishloq aholisini 30.92 % egallaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  baidu.com saytidagi taʼrif
2. ↑  *Xitoylik Oʻzbek qishloq hokimiyatining rasmiy sayti*, 2015-02-17da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2015-02-17
3. ↑  *Oʻzbek qishlogʻining haritasi*, 2015-02-17da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2015-02-17
4. ↑  *Oʻzbek qishloq qurilganligining 20 yilligi haqida Xitoycha yangiliklar*, 2015-02-17da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2015-02-17


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Oʻzbeklar |
| --- |
|  |
| Til | 
Oʻzbek tili |
|  |
| Madaniyat va tarix | 
Oʻzbek oshxonasi · Oʻzbek xalq sheʼriyati · Oʻzbek nomlari |
|  |
| Diaspora | 
Afgʻoniston · Tojikiston · Qirgʻiziston · Rossiya · Qozogʻiston · Turkmaniston · Turkiya · Xitoy |

 |
**Metodik pech** — metall zagotovkani bolgʻalab, prokatlab yoki shtamplab ishlov berishdan oldin qizdirish uchun moʻljallangan pech. Unda metall zagotovkalar uzluksiz harakatlanib turadi, ularni muayyan rejimda asta-sekin (metodik tarzda) qizdirib boriladi. Metodik pechda metodik zona; payvandlash va tindirish zonalari boʻladi. Metodik zonada zagotovka dastlabki qizdirish jarayonidan oʻtadi, payvandlash zonasida bir nechta birin-ketin joylashgan zonachalar boʻlib, ularda zagotovka asta-sekin qizdirib boriladi, tindirish zonasida haligi qizigan zagotovka muayyan muddat ushlab turilib temperaturasi tenglashtiriladi, yaʼni tindiriladi. Metodik pechda zagotovka yonish mahsulotlari oqimiga qaramaqarshi harakatlanadi.

Metodik pech tuzilishi jihatdan har xil, lekin ish tartibi boʻyicha bir xil buladi. Unda gazsimon yoki suyuq yoqilgʻi yoqiladi. Katta Metodik pechlar ish qismining uz. 50 m gacha, eni 13 m gacha, ish unumdorligi 400 t/soat dan ortiq boʻlishi mumkin. Metodik pech deyarli barcha yirik mashinasoxchik zavodlarida qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Antrakozavrlar** (lat. Anthracosauria) — eng ibtidoiy reptiliomorflar guruhi.

Strukturaviy xususiyatlari
--------------------------

Bosh suyagi nisbatan baland, baʼzan tomondan siqilgan. Bosh suyagi kinetizmi saqlanib qoladi — kisteperyh baliqlarida boʻlgani kabi — „yonoqlari" va bosh suyagi tomi oʻrtasidagi harakatchanlik. Tashqi koʻrinishiga koʻra, quloq yoʻq, lekin yonoqning orqa tomonida bir chiziq bor. Tishlar odatda kuchli, koʻpincha orqasida „tangalar" mavjud. Orqa umurtqa pogʻonasi embolomerik turi. Tana choʻzilgan, quyruq kuchli, yon tomondan siqilgan. Baʼzilarida baliq kabi choʻzilgan supranevral radiallardan „dum qanoti" tasvirlangan. Yer shaklidagi oyoq-qoʻllar qisqa, ammo kuchli, suv shakllari zaif. Odatda guruh Toshkoʻmir boshidan Permning oʻrtasiga qadar boʻlgan 4-5 oilalari bilan chegaralanadi. Baʼzida „antrakozavrlar" sudraluvchilar deb ataladi.

Tasniflash
----------

Yana qarang
-----------

* Crassigyrinus

Manbalar
--------

1. ↑   Yeskov K. Yu. Slovar nazvaniy jivix i iskopaemix organizmov // Udivitelnaya paleontologiya: istoriya Zemli i jizni na ney. — M. : ENAS, 2008. — 312 s. — ISBN 978-5-91921-129-7.

Havolalar
---------

* Reptiliomorfa .
* Biologiya 356 — umurtqali hayvonlar evolyutsiyasining asosiy xususiyatlari .
* Neotetrapoda .
* .
**Munʿim Khān** (forscha: منعم خان‌) ikkala imperator Humoyun va Akbar davrida moʻgʻul sarkardasi edi. 1560-yilda imperator Akbar uni Moʻgʻullar imperiyasining bosh vaziri etib tayinlaganida, u Khān-i-Khānān („xonlar xoni") unvonini oldi. 1564-yilda u Jaunpurning Subahdariga aylandi. Munimxon 1574-yildan 1575-yilgacha Bengal Subahning birinchi mugʻal hokimi boʻlgan.

Yoshligi va oilasi
------------------

Xon forslashgan turk boʻlib, uning ota-bobolari asli hozirgi Oʻzbekistonning Andijon shahridan boʻlgan. Otasining ismi Miron Beg Andijoniy, oʻgay ukasi Mirzo Askariy edi.

Faoliyati
---------

1560-yilda Bayramxon imperiyaning bosh vazir lavozimidan isteʼfoga chiqdi va imperator Akbar bu lavozimga Munimni tayinladi. Akbarning buyrugʻi bilan Munim Mohchechakbegim bilan urushga kirishadi, lekin u Jalolobodda magʻlub boʻladi va Munimning oʻgʻli Gʻanixon qatl etiladi. Oʻzbeklar Jaunpurda isyon koʻtargach, Munimxonga Jaunpur va sharqiy tumanlar gubernatori vazifasi yuklatilgan. Munim 5000 nafar askardan iborat va oʻsha paytdagi eng yuqori daraja boʻlgan qoʻmondonlikka tayinlanadi. 

### Dovudxon Karroniyga qarshi ekspeditsiyalar

Akbar Munimni Boburiy imperatorlarni tan olishdan bosh tortgan mustaqil Bengal sultoni Dovudxon Karroniyni bostirish uchun yubordi. Dastlab muvaffaqiyatsizlikka uchragach, Munimxon Hajipur va Patna ni oʻz nazoratiga oldi. Keyin Xon Bengal gubernatori etib tayinlandi (oʻsha paytdagi Bihar). Keyinchalik u 1574-yil 25-sentabrda Bengaliyaning sobiq poytaxti Xvaspur Tandahni egalladi. 1575-yil 3-martda boʻlib oʻtgan Tukaroy jangi paytida Munimxon Dovud Karroniyni shartnoma imzolashga majbur qildi. Va shartnomaga koʻra faqat Orissa Dovud nazorati ostida qoldi. Keyin Munimxon Bengaliya poytaxtini Tandadan Gaurga koʻchirdi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Munimxonning 8 kanizagi boʻlib, ikki farzandning otasi edi:

* Gʻanixon — Kobulda imperator Mohchechakbegim buyrugʻi bilan qatl etilgan.
* Sahila Banu Begum - 1607 yilda imperator Jahongir bilan turmush qurgan[*manba kerak*].

Vafoti
------

Munim 1575-yil 23-oktabrda Tandada Gaurdagi epidemik vabodan qochib vafot etdi. Oʻlimidan soʻng Dovudxon Karroniy Gaurni yana qoʻlga oldi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  Islom, Sirajul; Miah, Sajahan; Khanam, Mahfuza et al. eds (2012). "Munim Khan Khan-i-Khanan". *Banglapedia: the National Encyclopedia of Bangladesh* (Online nashri). Dhaka, Bangladesh: Banglapedia Trust, Asiatic Society of Bangladesh. ISBN 984-32-0576-6. OCLC 52727562. . <!--->
2. ↑  Rekha Misra*. Women in Mughal India, 1526–1748 A.D.* (en). Munshiram Manoharlal, 1967 — 24 bet.

Havolalar
---------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Oʻtmishdoshi:**Lavozim yaratildi** | **Bengaliyalik Subahdar**25-sentyabr 1574 – 23-oktyabr 1575 | Vorisi:**Khan Jahan I** |
**Methuen** (talaffuzi: *Methuen*) — AQShning Massachusets shtati, Essex okrugidagi shahar. Aholisi 2020-yilgi aholini roʻyxatga olishda 53 059 kishini tashkil qilgan. Methuen Essex okrugining shimoli-gʻarbiy chekkasida, Midlsex okrugidan sharqda va Rokingem okrugidan janubda joylashgan.

Geografiyasi
------------

Methuen shahri 42°43′48″N 71°10′46″W﻿ / ﻿42.73000°N 71.17944°W﻿ / 42.73000; -71.17944GO (42,730040, −71,179352) koordinatalarda joylashgan. Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 23.1 kvadrat mil (59.7 km2) ni tashkil qiladi, shundan 22.2 kvadrat mil (57.6 km2) quruqlik va 0.77 kvadrat mil (2.0 km2) yoki 3,42% suvdan iborat.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1950** | 24 477 |  | — |
| **1960** | 28 114 |  | 149% |
| **1970** | 35 456 |  | 261% |
| **1980** | 36 701 |  | 35% |
| **1990** | 39 990 |  | 90% |
| **2000** | 43 789 |  | 95% |
| **2010** | 47 255 |  | 79% |
| **2020** | 53 059 |  | 123% |

2000-yilgi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 43 789 kishi, 16 532 xonadon va 11 539 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat milga 1 954,7 nafar kishi (754,8/km²). Shaharning irqiy tarkibi 89,35% oq tanli, 1,35% afro-amerikalik, 0,22% tubjoy amerikaliklar, 2,38% osiyoliklar, 0,01% Tinch okeani orollari, 4,87% boshqa irqlardan va 1,82% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqdagi ispanlar va lotinlar aholining 9,64% ni tashkil etadi.

Shaharda 16 532 ta uy xoʻjaligi boʻlib, ulardan 33,1% 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 53,3% er-xotinlar birga yashagan, 12,2% eri boʻlmagan ayollar, 30,2% esa oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 25,3 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 11,6 foizida 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahar aholisi yosh taqsimotiga koʻra 24,7% 18 yoshgacha, 7,3% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 31% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 21,6% 45 yoshdan 64 yoshgacha, 15,3% 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yoshi 38 yosh. Har 100 ayolga 91,9 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 87 erkak toʻgʻri keladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 49 627 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 59 831 dollarni tashkil etdi. Erkaklarning oʻrtacha daromadi 41 693 dollarni, ayollarniki esa 31 864 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 22 305 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 5,8 foizi va aholining 7,4 foizi qashshoqlik chegarasidan past bo‘lgan, shu jumladan, 18 yoshgacha bo‘lganlar 9,7 foizi va 65 va undan katta yoshdagilar 7,7 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Census - Geography Profile: Methuen Town city, Massachusetts".  United States Census Bureau. Qaraldi: 25-sentabr 2021-yil.
2. ↑  „US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990".  United States Census Bureau (12-fevral 2011-yil). Qaraldi: 23-aprel 2011-yil.
3. ↑  „Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Methuen Town city, Massachusetts".  United States Census Bureau. Qaraldi: 30-avgust 2012-yil.
4. ↑  „U.S. Census website".  United States Census Bureau. Qaraldi: 31-yanvar 2008-yil.
**Antropometriya** (antropo … va yun. metreo — oʻlchayman) — antropolo-giyaning tekshirish usullaridan biri. U odam organizmi aʼzolarining hamma belgilari (uzunligi, eni, qalinligi, shakli, rangi va hokazo) oʻzgarib turishini miqdoriy tomondan tavsiflab beradi. Olingan maʼlumotlar organizmning ayrim boʻlaklari (bosh, boʻyin, koʻkrak qafasi, qorin va chanoq qismlari, qoʻl va oyoqlar)ga taqqoslanib, oʻsishi yoki oʻzgarishi kuzatib boriladi. Uzunlik, kenglik va burchak belgilari A. asboblari (uchi doʻmboq sirkul, sirgʻanuvchi sir-kul, koordinatali sirkul, odam boʻyini oʻlchovchi antropometr, burchakni oʻlchovchi goniometr va jagʻni oʻlchovchi mandibulo-metr va hokazo) yordamida oʻlchanadi. Tana, ayniqsa bosh, yuz, burun, labning oʻlchash mumkin boʻlmaydigan belgilari — rang va shakllari maxsus ishlab chiqilgan shkala va etalonlarga qarab aniqlanadi. A. maʼlumotlaridan kriminalistikada jinoyatchilarni tavsiflash va aniqlashda ham foydalaniladi. Xo‘sh qalay

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abu Mansur Muhammad ash-Shuxanokiy** (arabcha: أبو منصور محمد الشوخناكى — Abu Mansur Muhammad ibn Ahmad ibn Xalaf ash-Shuxanokiy — Roviy.

Abu Mansur Muhammad ash-Shuxanokiy IX asrning ikkinchi yarimida Samarqandga qarashli Shuxanok qishlogʻida tugʻilgan. U boshlangʻich taʼlimni otasi Ahmad ash-Shuxanokiydan olgan.

Ustozlari
---------

Abu Mansur Muhammad ash-Shuxanokiy hadis ilmining sir-asrorlarini otasi Ahmad ash-Shuxanokiy, Yahyo ibn Ali al-Hamadoniy al-Balxiy, Nasr ibn al-Asbogʻ al-Balxiy, Ahmad ibn Gʻolib at-Talqoniy va Muhammad ibn Ishoq al-Hofiz al-Karobiysi kabi olimlardan oʻrgangan va ulardan hadislar rivoyat qilgan.

Shogirdlari
-----------

Abu Mansur Muhammad ash-Shuxanokiydan Rahma ibn Vohib al-Fargʻoniy, Abu Bakr Muhammad ibn Ali ibn Asad al-Qaffol, Abdurahmon ibn Muhammad ibn Dovud as-Sarram kabi bir guruh riviylar taʼlim olgan va hadislar rivoyat qilgan.

Vafoti
------

Abu Mansur Muhammad ash-Shuxanokiy X asrda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdulkarim Samʼoniy. Al-Ansob. J.3. — Bayrut. Lubnan 1998. -B. 484.

Adabiyotlar
-----------

* Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. —T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti, 2007. -B. 238.

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |