**Xitoy Q atar** munosabatlari Xitoy Xalq Respublikasi va Qatar Davlati oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlardir. Xitoyning Dohada elchixonasi, Qatarning Pekinda elchixonasi bor.. 1988-yilda tashkil etilgan diplomatik aloqalar bilan Qatar Xitoyning strategik ittifoqchisi hisoblanadi va ikki davlat mustahkam aloqalarni saqlab kelmoqda.

Mamlakatni taqqoslash
---------------------

|  | Xitoy **Xitoy** | Qatar Qatar |
| --- | --- | --- |
| **Bayroq** |  |  |
| **Gerb** |  |  |
| **Aholi** | 1,410,539,758 | 2,795,484 |
| **Demonim** | Xitoylar | Qatarliklar |
| **Hudud** | 9,596,961 km 2 | 11,581 km 2 |
| **Aholi zichligi** |   145/km 2 | 176/km 2 |
| **Poytaxt** | Pekin | Doha |
| **Eng katta shahar** | Shanxay  — 24,870,895 | Doha — 956,457 |
| **Hukumat** | Unitar marksistik-leninistik bir partiyali sotsialistik respublika | Unitar islom avtoritar parlament yarim konstitutsiyaviy monarxiya |
| **Hozirgi rahbar (lar)** | Prezident Xi Jinping
Bosh vazir Li Keqiang | Amir Tamim bin Hamad
Bosh vazir Khalid bin Khalifa |
| **Tashkil etish** | 1949-yil 1-oktyabr — XXRning tashkil topishi | 1878-yil 18-dekabr Mustaqillikka erishgan |
| **Rasmiy til** | Xitoy | Arab |
| **Asosiy dinlar** | 74,5% Ateist
18,3% buddizm
5,2% xristianlik
1,6% islom
0,4% Boshqalar | 65,5% islom (rasmiy)
15,1% hinduizm
14,2% xristianlik
3,3% buddizm
1,9% Boshqalar |
| **YaIM (PPP)** | 30.074 trillion dollar, aholi jon boshiga 21,291 dollar | 303.596 milliard dollar, aholi jon boshiga 113,675 dollar |
| **YaIM (nominal)** | 18.321 trillion dollar, aholi jon boshiga 12,970 dollar | 221.369 milliard dollar, aholi jon boshiga 82,877 dollar |
| **Inson taraqqiyoti indeksi** | 0.768 | 0.855 |

Diplomatik tashriflar
---------------------

Mamlakatlar oʻrtasidagi birinchi yuqori darajadagi almashinuv 1988-yil avgust oyida Tashqi ishlar vaziri oʻrinbosari Hamad bin Suhaim Ol Tani Pekinga tashrif buyurganida boʻlib oʻtdi. Tashrif chogʻida Qatar va Xitoy rasmiylari sport, madaniyat va iqtisodiyot sohalarida mumkin boʻlgan hamkorlikni koʻrib chiqdilar hamda Yaqin Sharqdagi siyosiy oʻzgarishlarni muhokama qildilar.

1993-yil iyun oyida Xitoy Bosh vaziri oʻrinbosari Li Lanqing Dohaga safar qildi va oʻsha paytdagi amir Xalifa bin Hamad Ol Tani bilan muzokaralar olib bordi. Muzokaralar chogʻida ikki tomonlama aloqalarni yaxshilash yoʻllari, xalqaro va mintaqaviy siyosat masalalari muhokama qilindi.

1999-yil aprel oyida amir Hamad bin Xalifa Al-Tani diplomatik maqomda Xitoyga tashrif buyurgan birinchi Qatar davlat rahbari bo‘ldi. Tashrif chogʻida u Xitoy raisi Szyan Szemin va vitse-prezident Xu Szintao bilan muzokaralar oʻtkazdi. Bu havo transporti, investitsiyalarni himoya qilish, madaniy hamkorlik va taʼlim sohasidagi hamkorlikka oid bir qator bitimlarning imzolanishi bilan yakunlandi. Ikki davlat tashqi ishlar vazirliklari oʻzaro anglashuv memorandumini imzoladi.

Amir Tamim bin Hamad Ol Soniy Xitoyga ilk tashrifini 2014-yil noyabr oyida qilgan edi. U erda boʻlganida, u Xitoy rahbari Si Szinpin bilan bir qator kelishuvlarni imzoladi, ulardan biri Xitoy-Qatar strategik sherikligini shakllantirishni nazarda tutadi.

Siyosiy hamkorlik
-----------------

Har ikki davlat 1950- va 1960-yillarda minimal aloqaga ega edi, chunki Qatar hali ham Birlashgan Qirollik nazorati ostida edi va kapitalizm tarafdori sifatida qaraldi.

1971-yil 10-sentyabrda, Qatar suverenitetini olganidan to‘qqiz kun o‘tib, Qatar va Xitoy birinchi norasmiy o‘zaro munosabatlarini o‘tkazdilar. Tabriknomani Bosh vazir Chjou yubordi va amir Ahmad bin Ali Al Tani 11-sentyabr kuni javob berdi. Shunga qaramay, oʻzaro taʼsirlar 1970-yillar davomida past darajada saqlanib qoldi. 1977-yil fevral oyida Qatar oʻz neft sanoatini toʻliq milliylashtirganda, Xitoy bunga ijobiy munosabatda boʻldi.

Rasmiy darajada ikki davlat oʻrtasida 1988-yilning iyulida aloqalar oʻrnatilgan. 1999-yil aprel oyida oʻsha paytdagi amir Hamad bin Xalifa Al-Tani Pekinga tashrifi chogʻida amir „Yagona Xitoy" siyosatini qoʻllab-quvvatlashini bildirdi. Har ikki davlat HAMASni Falastin xalqining qonuniy vakili deb biladi.

Iqtisodiy aloqalar
------------------

1950-yillardayoq Xitoy oʻz tovarlarini bilvosita Qatarga eksport qilgan. 1958-yildan 1970-yilgacha Xitoyning Qatarga eksporti 4,7 million dollarga baholangan. 1970-yillarda savdo aloqalari yaxshilandi, 1970-1979 yillardagi savdo hajmi 73 million dollarga baholandi. Biroq, bu qiymat Fors koʻrfazi mintaqasida faqat Bahraynni ortda qoldirgan va ikkinchi eng past koʻrsatkichdir.

1987-yil dekabr oyida Dohada Xalqaro savdoni rivojlantirish boʻyicha Xitoy kengashi oʻzining ilk koʻrgazmasini oʻtkazdi. Ushbu koʻrgazmada sanoat mahsulotlari, hunarmandchilik va elektronika va boshqa mahsulotlar namoyish etildi. Ikki mamlakat oʻrtasidagi tovar ayirboshlash 1980-yillar davomida tez oʻsib bordi, umumiy oʻzaro savdo hajmi 1980—1989-yillarda 380 million dollarni tashkil etdi. 1991-yilda umumiy savdo hajmi 86 million dollarni tashkil etdi, bu 1989-yildagi 49 million dollardan katta oʻsishdir. Oʻsha paytda Qatarning asosiy eksporti qazib olinadigan yoqilgʻi, oʻgʻit va plastmassa boʻlgan. Xitoy esa asosan oziq-ovqat mahsulotlari, toʻqimachilik, qogʻoz va qurilish materiallarini eksport qilgan.

Qatardan har yili 2,5 million tonna suyultirilgan gaz importini nazarda tutuvchi shartnoma loyihasi 1995-yil yanvarida Xitoy tomonidan imzolangan. Sobiq energetika vaziri Abdulla bin Hamad Al Attiya 1995-yil mart oyida Pekinga tashrif buyurdi va Xitoy rasmiylari bilan birgalikda tafsilotlarni aniqlab, kelishuvni tuzdi

Xitoy va Qatar oʻrtasidagi qoʻshma iqtisodiy va savdo komissiyasi 2000-yil iyul oyida Pekinda oʻzining ilk yigʻilishini oʻtkazdi. Har ikki davlat 2001-yilda ikki tomonlama soliqqa tortishning oldini olish toʻgʻrisida bitim imzolagan.

Qatar 2015-yilda iqtisodiy aloqalarni rivojlantirish vositasi sifatida Xitoy renminbi kliring inshootini ochgan birinchi Yaqin Sharq davlati bo‘ldi.

2022-yil noyabr oyida Qatarning QatarEnergy milliy neft va gaz kompaniyasi Xitoy bilan suyultirilgan gaz (SNG) yetkazib berish bo‘yicha 27 yillik shartnoma imzoladi. Xitoyning Sinopec kompaniyasi har yili 4 million tonna LNG olmoqchi. Bu sanoat tarixidagi eng uzun shartnoma, dedi QatarEnergy. Qatar Eron bilan baham koʻrgan Fors koʻrfazidagi Shimoliy gaz konida ishlab chiqarishni kengaytirish ustida ishlamoqda. 2026-yilga kelib Qatar yiliga hozirgi 77 million tonna o‘rniga 110 million tonna LNG ishlab chiqarishni rejalashtirmoqda. Qatar gazining katta qismini Osiyo mamlakatlariga eksport qiladi.

2015-yildan 2020-yilgacha Xitoy-Qatar savdo hajmi (birlik: 100 million AQSh dollari)8

| Yil | Xitoyning Qatarga eksporti | Xitoyning Qatardan importi | Xitoy va Qatarning umumiy import va eksport hajmi | Xitoy buyudjetining taqchilligi |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2015-yil | 22.77 | 46.12 | 68.88 | 23.35 |
| 2016-yil | 15.16 | 40.09 | 55.25 | 23.94 |
| 2017-yil | 16.82 | 63.95 | 80.77 | 47.12 |
| 2018-yil | 24.82 | 91.44 | 116.26 | 66.62 |
| 2019-yil | 24.10 | 87.05 | 111.14 | 62.96 |
| 2020-yil | 26.33 | 82.71 | 109.04 | 56.38 |

Covid-19 pandemiyasi
--------------------

2020-yil fevral oyida COVID-19 pandemiyasining avj olishi paytida Qatar Pekin, Shanxay va Guanchjouga yuzlab tonna tibbiy yordam bilan bir nechta yuk samolyotlarini joʻnatishni boshladi. Ular respiratorlar, dezinfeksiyalash vositalari va tibbiy asbob-uskunalar yetkazib berishdi. Xitoy Davlat maslahatchisi va tashqi ishlar vaziri Van Yi Qatarga tez yordam uchun minnatdorchilik bildirdi.

 Bir kamar va yoʻl tashabbusi bilan bogʻliq hamkorlik hujjatlarini imzolagan davlatlar

Xalqaro tashkilotlarda hamkorlik
--------------------------------

Xitoy — Qatar bir qator xalqaro tashkilotlarga aʼzodir, jumladan:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Tashkilot bayrogʻi | Tashkilot nomi | Qatarning qoʻshilish sanasi | Xitoyning qoʻshilish sanasi |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Xalqaro moliya korporatsiyasi | 2008-yil 11-oktyabr | 1969-yil 15-yanvar |
|  | Birlashgan Millatlar Tashkiloti | 1971-yil 21-sentyabr | 1971-yil 25-oktabr |
|  | Xalqaro elektraloqa ittifoqi | 1973-yil 27-mart | 1920-yil 1-sentyabr |
|  | Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki | 1972-yil 25-sentyabr | 1945-yil 27-dekabr |
|  | Konsultativ nizolarni hal qilish xalqaro markazi | 2011-yil 20-yanvar | 1993-yil 6-fevral |
|  | Koʻp tomonlama investitsiyalarni kafolatlash agentligi | 1993-yil 19-mart | 1988-yil 30-aprel |
|  | YUNESKO | 1972-yil 27-yanvar | 1946-yil 4-noyabr |
|  | Interpol (Xalqaro jinoiy politsiya tashkiloti) | 1974-yil | 1923-yil |
|  | Kimyoviy qurolni taqiqlash tashkiloti | 1993-yil 1-fevral | 1993-yil 13-yanvar |
|  | Umumjahon pochta ittifoqi | 1969-yil 31-yanvar | 1914-yil 1-mart |
|

 |

Manbalar
--------

1. ↑  „Qatari Embassy in Beijing, China". *embassypages.com*. Qaraldi: 1-iyun 2018-yil.
2. ↑  „Chinese Embassy in Doha, Qatar". *embassypages.com*. Qaraldi: 1-iyun 2018-yil.
3. ↑  „Qatar, China enjoy strong ties based on respect" (ar). *Gulf-Times* (11-iyul 2018-yil).
4. ↑  „Commentary: Isolated Qatar pivots towards China, as its ties with Gulf states wane". *Channel NewsAsia*. Qaraldi: 10-dekabr 2022-yil.
5. 1 2  „Qatar- China Relations".  Qatari Embassy in Beijing. Qaraldi: 1-iyun 2018-yil.
6. ↑  *Binhuwaidin, Mohamed Mousa Mohamed Ali.* „China's foreign policy towards the gulf and Arabian Peninsula region, 1949-1999".  Durham University (2001). Qaraldi: 1-iyun 2018-yil.
7. ↑  *Binhuwaidin, Mohamed Mousa Mohamed Ali.* „China's foreign policy towards the gulf and Arabian Peninsula region, 1949-1999".  Durham University (2001). Qaraldi: 1-iyun 2018-yil.
8. 1 2  *Binhuwaidin, Mohamed Mousa Mohamed Ali.* „China's foreign policy towards the gulf and Arabian Peninsula region, 1949-1999".  Durham University (2001). Qaraldi: 1-iyun 2018-yil.
9. ↑  „Xi Jinping Holds Talks with Emir Tamim bin Hamad Al Thani of Qatar and Two Heads of State Together Announce to Establish China-Qatar Strategic Partnership".  Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China (3-noyabr 2014-yil). Qaraldi: 1-iyun 2018-yil.
10. ↑  *Binhuwaidin, Mohamed Mousa Mohamed Ali.* „China's foreign policy towards the gulf and Arabian Peninsula region, 1949-1999".  Durham University (2001). Qaraldi: 1-iyun 2018-yil.
11. ↑  *Binhuwaidin, Mohamed Mousa Mohamed Ali.* „China's foreign policy towards the gulf and Arabian Peninsula region, 1949-1999".  Durham University (2001). Qaraldi: 1-iyun 2018-yil.
12. ↑  *Samuel Ramani.* „China's Growing Security Relationship With Qatar".  The Diplomat (16-noyabr 2017-yil). Qaraldi: 1-iyun 2018-yil.
13. ↑  *Binhuwaidin, Mohamed Mousa Mohamed Ali.* „China's foreign policy towards the gulf and Arabian Peninsula region, 1949-1999".  Durham University (2001). Qaraldi: 1-iyun 2018-yil.
14. ↑
15. ↑  „Bilateral Relations".  Economic and Commercial Counsellor's Office of the Embassy of the People's Republic of China in the State of Qatar (28-noyabr 2004-yil). Qaraldi: 1-iyun 2018-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
16. ↑  *Amena Bakr.* „Qatar launches first Chinese yuan clearing hub in Middle East".  Reuters (14-aprel 2015-yil). Qaraldi: 7-noyabr 2018-yil.
17. ↑  „Катар подписал долгосрочный контракт на поставку СПГ в Китай". *РИА Новости*. Qaraldi: 21-noyabr 2022-yil.
18. ↑  „2015-2020年中国与卡塔尔双边贸易额与贸易差额统计". *华经情报网*. 11-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-fevral 2021-yil.
19. ↑  *王俊伟.* „Qatar Airways fly medical supplies to China". *global.chinadaily.com.cn*. Qaraldi: 18-mart 2022-yil.
20. ↑  „Eight Qatar Airways planes to carry medical aid to China" (ar). *Gulf-Times* (17-fevral 2020-yil). Qaraldi: 18-mart 2022-yil.
21. ↑  *News.* „China and Qatar Exemplify International Cooperation Against COVID-19" (en). Qaraldi: 18-mart 2022-yil.
22. ↑  „Chinese, Qatari FMs talk over phone on COVID-19 fight - Xinhua | English.news.cn". *www.news.cn*. Qaraldi: 18-mart 2022-yil.