**Togutil** — Indoneziyaning sharqiy qismida joylashgan Halmahera oroli hududida yashovchi Osiyo xalqlaridan biri. Togutillar Shimoliy Halmacher xalqlariga mansub xalq. 90-yillarning oxiridagi maʼlumotlarga koʻra, bu odamlarning soni 1 ming kishi edi.

Xalqni oʻrganish
----------------

Bu xalqni oʻrganish bilan juda kam olimlar shugʻullanadi. Ulardan biri indoneziyalik olim Martodirdjo boʻlib, u oʻzining ilmiy asarlarida togutillar hayotining ijtimoiy tashkil etilishini, xususan, ovchilik va terimchilik jarayonini yoritib beradi. Shuningdek, tadqiqotchilardan biri bu xalq etnografiyasini oʻrganuvchi Nijlanddir (Barnes 1996:201) hisoblanadi.

Tili
----

Tobelo tili — Halmahera orolida Teluk, Lili, Kusuri shevalarida soʻzlanuvchi til.

Dini
----

  

Togutil xalqi shomanizmga, ajdodlari ruhiga qattiq ishonadi. Oʻrmonlar, daryolar va koʻllar ruhlarga tegishli va ularning nazorati ostida ekanligiga ishoniladi. Ruhlar koʻpincha kasallarni davolash va ularning tiklanishiga yordam berish uchun chaqiriladi. Toʻgʻutil qabilasining shamanlaridan biri eʼtiqod haqida shunday degan:

„Oʻliklar dunyosi bilan tiriklar dunyosi oʻrtasida vositachi sifatida men ruhlar bilan aloqadaman va hamma narsa koinotdagi uygʻunlikka hissa qoʻshishiga harakat qilaman. Bilaman, shifobaxsh oʻsimliklarning maʼnaviy quvvatlari, shuningdek, ularning jismoniy xususiyatlari shifolashda yordam beradi. Men ruhlarni xastalarga shifo berishga va ularning tuzalib ketishiga yordam berishga chaqiraman".

Hayot tarzi
-----------

### Tirikchiligi

Togutillar pulsiz, elektr energiyasisiz, suvsiz, sogʻliqni saqlashsiz yashaydi. Bir urugʻda toʻrtdan oʻn beshgacha odam bor. Xalqning aniq belgilangan vazifalari bor: ayollarning roli bolalarni tugʻish va tarbiyalash, ayollar ham oʻsimliklar va sago yigʻish, ovqat pishirishdan iborat. Erkaklar roli: oziq-ovqat topish. Ular kiyik va yovvoyi hayvonlarni nayzalar va baliqlar bilan ovlaydilar, erkaklar ham daraxt poʻstlogʻini yigʻib, undan belbogʻ yasaydilar. Ular tropik qoʻlda dehqonchilikka qoʻshilishga harakat qilmoqdalar. Aholining asosiy kasbi Tidor dehqonchilik (makkajoʻxori, ildiz ekinlari, chinnigullar va muskat yongʻogʻi, sholi, sabzavotlar) va baliq ovlash. Ular yaxshi suzuvchilar va Sharqiy Indoneziya orollariga temirchi, savdogar va xaridor sifatida tashrif buyurishadi. Hayotning asosiy yoʻli — koʻchmanchilik. 1920-yillardan boshlab Togutillar asta-sekin oʻtroq turmush tarziga oʻta boshladilar.

### Aholi punktlari

Aholi punktlari daryolarning quyi oqimida, oʻrmonlar va koʻllar boʻylarida tarqalgan. Bir yashash joyidan ikkinchisiga oʻtishni osonlashtirish uchun ular oʻz uylarini asosan barglar va shoxlardan quradilar, yaʼni koʻchmanchi xalqdir.

### Kiyimi

Erkaklar va ayollar belbogʻ bogʻlashadi, baʼzida siz beliga mato boʻlagi bogʻlangan ayollarni uchratishingiz mumkin. Bolalar yalangʻoch yurishadi.

Adabiyotlar
-----------

* Членов М.А. 1999. Тогутил. *Народы и религии мира* / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия. С. 534.
* Barnes R.H. 1996. Rev: Visser L. E. (ed.). Halmahera and beyond: social science research in the Moluccas (Koninklijk Instituutvoor Taal-, Land en Volkenkunde Proceedings, 1.) vi, 249 pp. Leiden: KITLV Press, 1994. *Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London*. Vol. 59, No. 1. P. 200-201.

Havolalar
---------

* Dutilleux J. P. The Togutil. SHAMANS OF ALMAHERA. Moluku Islands. Jean Pierre Dutilleux Official Web Site. Дата доступа: 24.12.11.
* MummyT. When Travel Becomes Time Travel[*sayt ishlamaydi*]. Lonely Planet Travel Guides and Travel Information. 23.09.10.