recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ampitsillin** (Ampicillinum) — yarim sintetik antibiotik, nafas yoʻllarining turli yuqumli kasalliklarini (pnevmoniya, bronxopnevmoniya, tonzillit), siydik yoʻllari, jigar va oshqozon-ichak traktini davolash uchun ishlatiladi. U birinchi marta 1961-yilda Britaniyaning Beecham kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan va foydalanishga topshirilgan.

Oq rangli mayda kristalli kukun, achchiq taʼmga ega; kislotali muhitda barqaror. Suvda ozgina eriydi, spirtda amalda erimaydi.

6-aminopenitsillan kislotasining aminofenilatsetik kislota qoldigʻi bilan atsillanishi natijasida olingan.

Taʼsir mexanizmi penitsillinga oʻxshaydi — hujayra devorining peptidoglikan sintezida ishtirok etadigan transpeptidazaning qaytarilmas inhibitori.

Preparat oshqozonning kislotali muhitida parchalanib ketmaydi, ogʻiz orqali qabul qilinganda yaxshi soʻriladi. Benzilpenitsillin taʼsir qiladigan gram-musbat mikroorganizmlarga qarshi faollikka ega. Bundan tashqari, u bir qator gramm-manfiy mikroorganizmlarga ham taʼsir qiladi (Salmonella, Shigella, Proteus, Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae (Fridlender tayoqchasi), Pfaiffer tayoqchasi (gripp tayoqchasi)) va shuning uchun keng spektrli antibiotik hisoblanadi va aralash infektsiyadan kelib chiqqan kasalliklarni davolash uchun ishlatiladi. Benzilpenitsillinga chidamli boʻlgan va penitsillinaza hosil qiluvchi stafilokokklarga ampitsillin taʼsir qilmaydi, chunki preparat penitsillinaza tomonidan oson yoʻq qilinadi.

Ampitsillin peroral antikoagulyantlarining taʼsirini kuchaytiradi.

Penitsillinga yuqori sezuvchanlik boʻlganda foydalanish taʼqiqlanadi.

Tarixi
------

Ampitsillin 1961-yildan beri bakterial infeksiyalarni davolashda keng qoʻllaniladi. Britaniyaning Beecham kompaniyasi tomonidan ampitsillin kiritilishidan oldin penitsillin terapiyasi faqat stafilokokklar va streptokokklar kabi gram-musbat organizmlarga qarshi samarali boʻlgan. Ampitsillin (dastlab Penbritin brendi ostida) Haemophilus influenzae, E. coli va Proteus kabi gram-manfiy organizmlarga qarshi faollik koʻrsatadi.

Havolalar
---------

* Ampitsillin (Ampitsillin) — *Dori vositalari va dorixona mahsulotlari entsiklopediyasi*. Radar patenti. — Yoʻriqnoma, qoʻllash va formula.
* Ampitsillin (Ampitsillin) — *Dori vositalari va dorixona mahsulotlari entsiklopediyasi*. Radar patenti. — Faol modda.
*

Manbalar
--------

1. ↑  „Энциклопедия лекарств".  Регистр лекарственных средств России. 21-avgust 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-yanvar 2010-yil.
**Abul Fazl Iyoz ibn Muso ibn Iyoz ibn Amr Yahsabiy** — faqih.
(miylodiy 1084-1149 Hijriy 476-544)

  

Abul Fazl Iyoz ibn Muso ibn Iyoz ibn Amr Yahsabiy hijriy 476 yilning sha'bon oyida Sabta shahrida tug‘ilgan. Mag‘rib va mashriqdagi ilm o‘chog‘lari bo‘lgan shaharlarga safar qilib tahsil olgan.
Zamondosh olimlarning taʼkidlashlaricha Qozi Iyoz hadis, fiqh, usulul fiqh, nahv, arablarning nasablari va tarixlari borasida yetuk olim bo‘lgan.
O‘ttiz besh yoshida o‘zi tug‘ulib o‘sgan Sabta shahriga qozilikka taʼyinlangan. Hijriy 511 yilda esa Andalusning G‘ornota shahriga qozi etib tayinlanadi. Ko‘p yillar qozilik qilgani uchun Islom olamida „Qozi Iyoz" nomi bilan tanilgan. Qozi Iyoz hijriy 544 yil (milodiy 1149 yil) jumodus soniy oyida Marokash shahrida vafot etgan va o‘sha yerga dafn qilingan.

Ustozlari
---------

qozi Abu Abdulloh Muhammad ibn Ali, Abul Husayn ibn Siroj, Abu Tohir Ahmad ibn Muhammad, Abu Ali Husayn ibn Muhammad va Abu Abdulloh Mozaniy kabi o‘nlab olimlardan ta'lim olgan.

kitoblari
---------

* „Ikmolul mu'lim sharhi sahihi Muslim" (sakkiz juz) „
* Mashoriqul anvor"(ikki juz)
* „At-Tanbiyhotul mustanbata fi sharhi mushkilotil mudavvana
* Ash-Shifo bi ta'rifi huquqil mustafo"
* „Al-G‘unya" „Tartiybul madorik va taqriybul masolik"
* (to‘rt juz) „Al-Ilma' ila ma'rifati usulir rivoya va taqyidis samo'"
* „Al-A'lom bi hududi qovaidil Islom"

Adabiyotlar
-----------

* Qozi Iyoz „SHifo Muhammad Sollollohu alayhi vasallamning haqlarini tanish" Hilol Nashr Toshkent-2022

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qoziaskar**, qozi oʻrdu - 1) musulmon Sharqi mamlakatlarida harbiy xizmatdagilarning qozisi. Xiva xonligida lashkar va qoʻshindagi qonun-qoidalar ustidan nazorat qilib, sharʼiy masalalarni hal qilgan. Baʼzi hollarda iltimosiga muvofiq harbiy boʻlmagan kishilarning ishlarini ham koʻrish uchun qabul qilgan. Xon safarga chiqqanida Q. unga hamroh boʻlib, oʻz vazifasiga tegishli ishlar boʻyicha xonga shaxsan oʻzi maʼlumot bergan. Q. rasmiy qabul marosimlarida xonning oʻng tomonida qozikalondan keyin, 2-oʻrinda oʻtirgan; 2) Usmonli turk imperiyasida 14-asr oʻrtalaridan harbiy-sud tabaqasi boshligʻi, sulton devoni aʼzosi. Q. harbiy ishlar, 15-asrda shayxulislom mansabi joriy etilguncha esa diniy ishlar yuzasidan ham devonga tushgan shikoyat arizalarini koʻrib oʻzining yakuniy qarorini chiqargan. 1481-yildan 2 ta Q. boʻlgan: — Rumeli Q.i (saltanatning Yevropa qismi uchun) va Anadolu Q.i(saltanatning Osiyo va keyinchalik Afrika qismi uchun); Rumeli Qoziaskar rutbasi balandroq boʻlgan. Q.larga shartli yer mulki(arpalik) va xazinadan maosh toʻlangan. Sulton Mahmud II ning harbiy islohotlari natijasida (19-asrning 20—30-yillari) Q. lar real hokimiyatdan mahrum boʻlishgan, lekin 1922-yil sultonlik barham topguniga qadar oliy diniy martaba sifatida nomigagina mavjud boʻlgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qoyali togʻlar** - Shimoliy Amerikadagi togʻ sistemasi, Shimoliy Amerika Kordilyera togʻlarining sharqiy qismi, Kanada va AQShning gʻarbida. Shim.-gʻarbdan jan.-sharqqa 3200 km ga choʻzilgan. Eni 700 km gacha. Tinch okean bilan Atlantika okeani havzalari oʻrtasida suvayirgʻich xisoblanadi. Qoyali togʻlardan Missuri, Kolorado, Rio-Grande, Sneyk, Arkanzas daryolari boshlanadi. Qoyali togʻlar 45° shahrik.da shimoliy va jan. qismlarga boʻlinadi. Uzoqqa choʻzilgan shim. tizmalari, asosan, granitlardan tuzilgan boʻlib, eng baland joyi 3954 m (Robson togʻi). Janubiy tizmalari qisqa boʻlib, qumtosh, gilli slanets, ohak-toshlardan tuzilgan. Eng baland joyi 4399 m (Elbert togʻi, Qoyali togʻlarning eng baland nuqtasi). Iqlimi kontinen-tal, yillik yogʻin 1000 mm gacha. Tizmalar keng havzalar bilan boʻlingan. Molibden, mis, oltin, kumush, polimetall rudalari, neft, toshkoʻ-mir konlari bor. Geyzer va termal buloq koʻp. Shimolida togʻ tayga oʻrmonlari, togʻ tayga siyrak oʻrmonlari, togʻ tundra va yalangliklar, janubida dasht, oʻrmon, subalp igna bargli oʻrmonlar, alp oʻtloqlari mavjud. Oʻrmonlar chegarasi shimolida 1500 m, janubida 3600 m balandlikda, undan yuqorisi alp oʻtloqlari va doimiy qorlar. Qor chizigʻi janubida 4000 m, shimolida 2500 m balandda. Vodiylar landshafti dasht va chala choʻldan ibo-rat. Jasper, Banf, Yoxo, Yellouston, Roki-Mauntin va boshqa milliy bogʻlar tashkil etilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qozixona** — qozi tomonidan sudlov ishlarini amalga oshiradigan mahkama. Shariatga koʻra, Q.lar masjid qoshida boʻlishi kerak boʻlsa-da, koʻpgina sudlov ishlari qozilarning uylarida, bozor kunlari esa bozorlarda koʻrilgan. Oʻrta Osiyo hududidagi xonliklarning har bir dahasida Q. boʻlgan. 1917-yildan keyin Q.lar xalq sudlari nazoratida ishlagan. Oʻzbekistonda 1925-yilda 87 ta, 1926-yilda 27 ta, 1927-yilda 8 ta q. boʻlgan. 1928-yilda Q.ga ehtiyoj qolmagan. Sharqning ayrim musulmon mamlakatlarida hozir ham Q.lar faoliyat koʻrsatadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Robin Frijns** (1991-yil 7-avgustda tugʻilgan) — niderlandiyalik avtopoyga haydovchisi. U 2012-yilgi Formula Renault 3.5 seriyasi chempioni va 2005-yilda Robert Kubisadan keyin debyut mavsumida ushbu seriyada gʻolib chiqqan birinchi haydovchi. Frijns hozirda ABT jamoasi uchun Formula E chempionatida ishtirok etmoqda. Shuningdek, WRT jamoasi uchun FIA Jahon chidamlilik chempionatida ishtirok etmoqda. Frijns oʻzining Formula Edagi ilk gʻalabasini ikkinchi chiqishida qoʻlga kiritdi. Bu natija 2019-yilgi Parij E-Prixida qoʻlga kiritdi. 2021-yilda Frijns WRT jamoasi uchun LMP2 toifasidagi 24 soatlik Le Man Ferdinand von Xabsburg va Charlz Milesi bilan birga g‘olib chiqdi.

Faoliyat
--------

### Karting

Niderlandiyaning Maastrixt shahrida tugʻilgan Frijns Belgiya va Fransiyada karting bilan shugʻullangan. 2008-yilda u KF2 Yevropa chempionati toifasida uchinchi oʻrinni egalladi. Fransiya chempionatida esa ikkinchi oʻrinni egalladi.

### Formula BMW

Frijns formula poygalaridagi faoliyatini 2009-yil Formula BMW Yevropa mavsumida Josef Kaufmann bilan birga, Racing jamoasida boshladi. U Silverstounda gʻalabaga erishdi va oltita marta shohsupaga chiqdi. Chempionatda uchinchi oʻrinni egalladi. Shuningdek, u chempionatda eng yuqori oʻrinni egallagan yosh oʻyinchi sifatida yakunladi. Frijns Nico Muller bilan 2019-yilgi mavsumda Audi Sport Team Abt Sportslineda hamkorlik qildi va haydovchilar chempionatida natijalardan koʻra 5-oʻrinni egalladi va 5 marta gʻalabali shohsupaga chiqdi.

### GP2 Series

Frijns 2013-yilgi Ispaniya Gran-prisi bosqichlaridan biri Kataloniya poygasida gʻalaba qozondi va ikkinchi oʻrinni egalladi.

### Formula E

Frijns 2016-17-yilgi Formula E mavsumida Andretti jamoasida ishtirok etdi.

Natijalar
---------

### Bathurst poygasi

| Yil | #Avtomobil | Jamoa | Yordamchi haydovchi | Avtomobil | Klass | Aylanish | Poz. | KlassPoz. |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2018 | 37 | Belgiya Audi Sport Team WRT | Birlashgan Qirollik Stuart LeonardBelgiya Dries Vanthoor | Audi R8 LMS | APP | 271 | **1** | **1** |

### 24 Hours of Le Mans

| Yil | Jamoa | Yordamchi haydovchi | Avtomobil | Klass | Aylanish | Nat. | KlassPoz. |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2021 | Belgiya Team WRT | Fransiya Charles MilesiAvstriya Ferdinand Habsburg | Oreca 07-Gibson | LMP2 | 363 | 6 | **1** |
| 2022 | Belgiya Team WRT | Indoneziya Sean GelaelGermaniya René Rast | Oreca 07-Gibson | LMP2 | 285 | DNF | DNF |

Manbalar
--------

1. ↑  „Josef Kaufmann Racing — Formula BMW Europe Season 2009". *jk-racing.de*. Josef Kaufmann Racing (9-yanvar 2009-yil). Qaraldi: 18-sentabr 2009-yil. „Josef Kaufman Racing will compete in the 2009 Formula BMW Europe Championship with the drivers Robin Frijns, Kazeem Manzur and Facu Regalia".
2. ↑  „Envision Virgin Racing signs Nick Cassidy for Season Seven". *ABB Formula E* (15-iyul 2020-yil). Qaraldi: 25-avgust 2022-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti
**Drenaj mashinalari** - qishloq xoʻjaligida ekin maydonlarining holatini yaxshilash maqsadida sizot suvlari sathini pasaytirish, ularni toʻplash, yaʼni ochiq zovurlar qazish va drenlar yotqizish (drenaj qurish) uchun foydalaniladigan mashinalar. Doimiy va muvaqqat drenaj qurish mashinalariga boʻlinadi. Doimiy drenaj qurish mashinalari vazifasiga qarab eni ka-mida 0,5 m li xandaq (transheya) qazib, ketidan drenaj (sopol) quvur yotqizadigan; eni 0,1—0,4 m li tor xandaq qazib, bir yoʻla sopol (diametri 100 mm) yoki plastmassa (diametri 75 mm gacha) quvurlar yotqizadigan; tuproqni tilib, eni 0,2 m gacha boʻlgan tir-qish tubiga plastmassa quvurlar yotqi-zadigan xillarga boʻlinadi. D. m. yer qazib, xandaq ochuvchi (zanjirli koʻp choʻmichli, rotorkurakli, shnekli, zanjir-kurakli) yoki tilib tirqish ochuvchi (pichokli) ish organi va xandaq (tirqish) tubiga drenaj quvurlar yotqizuvchi moslamadan iborat. Xandaq chuqurligi ogʻir qumoq yerda 0,8— 1 m, oʻrtacha aralash tuprokli yerda 1,0— 1,2 m va torfli yerda 1,5—1,8 m qaziladi. Quvurlarni uzunasiga zarur nishablikda yotqizish uchun D. m. xandaq ochuvchi ish organlarini boshqaruvchi nishablik avtomati bilan jihozlanadi. Muvaqqat drenaj kuri sh mashinalari sizot suvli ogʻir qumoq yerlarda 0,7—1,5 m chuqurlikda drenaj tuynuk yoki torfli yerlarda 1,2—1,5 m chuqurlikda drenaj tirqishlar yasaydi. D. m. traktorning orqasiga osiladigan pichoq va drendan iborat. Bosim ostida suv yuborib, drenaj quvurlarni choʻkindilardan tozalaydigan mashinalar ham D. m. turkumiga kiradi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Choʻchqa**, **xonaki choʻchqa** — haqiqiy choʻchqasimonlar turkumi (Sus)ra mansub juft tuyoqli hayvon. Xonaki Ch.lar Yevropa, Oʻrta dengiz va Osiyo toʻngʻizlarinint kenja turi (Sus scrofa)ﬂ aH kelib chiqqan. Yevropa va Osiyo guruhlariga boʻlinadi. Miloddan avvalgi 5—4-asrlarda xonakilashtirilgan. Ozuqa sharoiti, parvarish hamda uzoq va maqsadli seleksiya natijasida jahonda 100 dan ortiq Ch. zotlari chiqarilgan. Eng koʻp boqiladigan zotlar — yirik oq, landras, yirik qora, dyurok, Shimoliy Kavkaz, Ukraina dasht oq choʻchqasi va boshqa Ch.ning tana tuzilishi qoʻpol, tumshugʻi uzun, uchida harakatlanuvchi xartumi bor. Oyoqlari toʻrt barmoqli, yelini ikki tizimda joylashgan, 14 soʻrgʻichli; tanasi siyrak dagʻal qil bilan qoplangan. Erkagining vazni 250–300 kg, urgʻochisi 200–220 kg ga boradi. Ch. chorva hayvonlari ichida eng tez yetiluvchi va sermahsul hisoblanadi, 4— 5 oyligida jinsiy yetiladi, 9—10 oyligida qochiriladi. Boʻgʻozlik davri 102—128 kun, yiliga 2-marta bolalaydi va har bolalashida 10 va undan ortiq bola beradi. Ch. bolasining tirik vazni tugʻilganida 1,2 –2 kg, ikki oyligida 16–20 kg, 6—7 oyligida 90–110 kg, 12 oyligida 200 kg tosh bosadi. Bir ona Ch.dan bir yilda 20— 22 bola olish va uni boqish mumkin. Boqilgan Ch.ning soʻyim goʻsht chi bola olish va uni boqish mumkin. Boqilgan Ch.ning soʻyim goʻsht chiqimi 70—85% ni tashkil etadi. Choʻchqa da ona choʻchqalar 5—6 yil, erkak choʻchqalar 7 yil foydalaniladi. Ch.lar tabiiy va sunʼiy usulda qochiriladi. Bir erkak Ch. urugʻi bilan 100 dan koʻproq ona choʻchqalarni sunʼiy urugʻlantirish mumkin. Ch.larni goʻsht uchun (bekon), goʻshtyogʻ uchun va yogʻ uchun boqish usullari mavjud. Ch. goʻshti va yogʻidan turli oziq-ovqat mahsulotlari (bekon, vetchina, kolbasa, dudlangan goʻsht, rulet, koreyka, shpik va boshqalar) tayyorlanadi. Ishlab chikarishda Ch. terisidan oyoq kiyimi, egarjabduklar va boshqa narsalar tayyorlashda foydalaniladi. Dunyoning hamma mamlakatlarida, yirik fermalar va xonadon xoʻjaliklarida boqiladi.

Yana q.
-------

* Choʻchqachilik

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Robin Kertis** (Nyu-York shahrida tugʻilgan)  — amerikalik sobiq aktrisa. U „*Star Trek III: The Search for Spock"* va *"Star Trek IV: The Voyage Home* „ filmlarida Vulkan leytenanti Saavik rolida Kirsti Alleyni almashtirgani bilan mashhur.

Hayoti va martabasi
-------------------

Uning 1984-yilda *"Star Trek III: Spokni qidirish"* filmidagi Vulkan leytenanti Saavik rolida birinchi marta oʻynayotgan boʻlsa-da uning filmdagi debyutsifatida targʻib qilingan boʻlsa-da, aslida Kertis allaqachon bir nechta kino va televidenie filmlarida suratga tushgan edi. Uning filmdagi ijrosi Trek muxlislari tomonidan turlicha qabul qilindi va u *Star Trek IV: The Voyage Home*.

U *Knight Rider* teleserialining birinchi mavsumida 1983-yilda "Qisqa xabar "epizodida rol oʻynagan. 1991-yilda u *General Hospital* serialida Kerol Pulaski rolini oʻynadi. 1993-yilda Kertis *Star Trek: Keyingi avlod* „Gambit" filmining ikki qismli epizodida Romulan qiyofasida boʻlgan bir-biriga bogʻliq boʻlmagan Vulkan qahramonini tasvirlagan. *Bobil 5*-qismida "Oʻlim yoʻlovchisi "(1994) da u Abbay elchisi Kalika sifatida paydo boʻldi.

Shuningdek, u *Dream On*, *Hermanʼs Head*, *Night Court*, *MacGyver*, *Jonny Bago*, Seventh Heaven va *The Equalizer* teleseriallarida paydo boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Review - Star Trek III: The Search For Spock".  TrekMovie.com. Qaraldi: 20-iyun 2013-yil.
2. ↑  *Joel B. Kirk.* „Retrospective: Star Trek III: The Search for Spock (1984) - rec.arts.sf.reviews | Google Groups" (1-aprel 2004-yil). Qaraldi: 20-iyun 2013-yil.

Havolalar
---------

* Robin Curtis IMDbda
* Robin Curtis AllMovieda
* Interview with Robin Curtis on the podcast *The Future and You*
Metall chovgi.
**Chovgi** teshiklari bor tovoq boʻlib, qaynatilgan lagʻmon yoki guruchni quritish uchun ishlatiladi. Bunda suv teshiklardan oqib tushib, chovgida faqat taom qoladi. Oʻzbek oshxonasi chovgi koʻpincha uzun dastakli boʻlib, qozondan taom boʻlaklarini chiqarib olish uchun ham ishlatiladi.

Chovgilar yengil metalllardan, xususan aluminiy yoki yupqa zanglamas poʻlatdan yasaladi. Zamonaviy chovgilar shuningdek plastik, kremniy, keramika yoki emaldan ham tayyorlanadi.

Diniy ishlatilishi
------------------

Ayrim pastafarianlar chovgini anʼanaviy diniy bosh kiyim sifatida kiyishadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Colander. CooksInfo.com. Published 02/12/2007. Updated 10/15/2010. Web. Retrieved 11/30/2012 from
2. ↑  „Austrian driver allowed 'pastafarian' headgear photo".  BBC (14-iyul 2011).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Chovgi*** haqida turkum mavjud |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Hirot jangi. 

Hirotlik abdaliylar yurishda duch kelgan ketma-ket muvaffaqiyatsizliklardan so'ng Olloyorxon bu masalani hal qilish uchun so'nggi jangga chiqishga qaror qildi. Afsuski, afg'on otliqlarining hujumi Fors chizig'idagi mushketyorlarning intizomli otishmasi va qo'llab-quvvatlovchi fors otliqlarining qanotli hujumlari natijasida yana buzildi. Olloyorxon yaqinlashib kelayotgan qamalga dosh berish umidida kaltaklangan qoʻshinini Hirot devorlari orqasiga olib chiqishdan boshqa chorasi qolmadi. Og'ir to'p va minomyotlar bilan shahar mudofaasiga zarba berib, shaharni kuchli bombardimon qilish boshlandi. O'z maslahatchilari bilan maslahatlashgandan so'ng, Olloyorxon keyingi qarshilik ko'rsatishning befoydaligiga amin bo'ldi. Tinchlik shartlari taklif qilindi va Abdaliylar Fors va Hirotning qonuniy hukmdori sifatida Tahmasp II ga sadoqat bildirishga rozi bo'lishdi. Shunday qilib, Abdaliylar Fors hukmronligi ostiga o'tkazildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Michael Axworthy, *The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant* Hardcover 348 pages (26 July 2006) Publisher: I.B. Tauris Language: English ISBN 1-85043-
**Choʻbin guzari masjidi** — Qarshi masjidi.
Qadimiy masjidlardan edi. Unga tegishli vaqf hujjatlaridan biri Toʻqidoʻzon masjidi vaqfi bilan birga kelgan. Zohid xoja ogʻoliq, qizi Bibi Soliha oyim Qoʻrgʻonchadagi uch tanob xurri xolis yeridan keladigan daromadni 10 qismga boʻlib, uning 5 qismini Choʻbin masjidiga beradi. Oʻsha besh qismdan 1 hissasi Choʻbin guzari tahoratxonasiga ajratiladi. Tahoratxona gʻarbdan omma yoʻli, shimoli Choʻbin masjidi, sharqi berk koʻcha, Arabshoh oʻgʻli usta Rajab shayx hovlisi va janubi usta Muhammad Ali oʻgʻli Soʻfi Roziq, hovlisi bilan chegaradosh edi. Yana bir hissa muborak Ramazon oyida Qur’on xatm qiluvchi qoriga beriladi. Qolgan 3 hissani mutavalli masjid imorati ehtiyoji va unga chiroq hamda toʻshamchi sotib olish uchun sarflanadi. Ortganidan masjid imomi 2 va muazzin 1 hissa haq oladi. Agar voqif tayinlagan mutavalli vafot etsa va uning avlodlaridan ham hech kim qolmasa, bu vazifani masjid imomi bajaradi. Hujjatda koʻrsatilishicha, Choʻbin masjidi shahar ichkarisida xom gʻisht va yogʻochdan qurilgan boʻlib, ganch bilan suvalgan. Uning Gʻarb va shimol tarafida omma yoʻli; sharqi Arabshoh oʻgʻli usta Rajabshoh hovlisi; janubi mazkur guzar tahoratxonasi bilan chegaradosh edi. Choʻbin masjidiga oid yana bir vaqf hujjati boʻlib, u Bibi Soliha oyimnikidan sakkiz yil oldin tuzilgan. Unda koʻrsatilishicha: *„Hijriy 1221-yili safar oyida mulla Yaʼqub oʻgʻli mulla Yodgor Chubin guzari masjidi unun Maʼsumobod mavzesidagi bir yarim tanob yerini vaqf qiladi"*. Choʻbin guzari masjidi sovet inqilobi davrida vayron boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Jumanazar A. K*. Nasaf*. Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2007 — 204 bet.
2. ↑  Ravshanov P*. Qarshi tarixi*. Toshkent: Yangi asr avlodi nashriyoti, 2006 — 639 bet.
**Azayimxonlik** – duo oʻqish, dam solish, sehr-afsun yoʻli bilan tabiblik qilish. Ibtidoiy sehrgarlikning bir koʻrinishi. Ilk jamiyatning urugʻchilik bosqichida ayrim shaxslar odamlarni od-diy usul (dorivor giyoh, qon olish va boshqalar) bilan davolagan. Lekin ularning ba’zilari bemorni davolash jarayonida, goʻyo kasal "sababchisi" boʻlgan "yomon ruhlar"ni har xil xatti-harakatlar (avrash, duo oʻqish, sehrlash, afsoʻngarlik) bilan "haydab chiqara olishlariga" odamlarni ishon-tirgan. Jahonning koʻpgina xalqlarida keng tarqalgan. A. bilan shugʻullangan shax-slar azayimxon, duoxon, baxshi va hokazo deb ataladi. Azayimxondan xalq tabi-blarini farqlash lozim.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Melahat Gursel** (1900—1975-yil 23-fevral) turmush oʻrtogʻi Cemal Gursel prezidentligi davrida 1960-yil 27-maydan 1966-yil 28-martgacha Turkiyaning birinchi xonimi boʻlgan.

Melahat 1900-yilda Turkiyaning Izmir shahrida tavallud topgan. Uning otasi Usmonli kreyseri Hamidiyeda bosh muhandis edi. 1927-yilda u armiya zobiti Cemal Beyga turmushga chiqdi. Turmush oʻrtogʻi bilan uni katta akasi tanishtirgan. Keyinchalik bu nikohdan Oʻzdemir oʻgʻil tugʻildi. Er-xotin Turkan ismli qiz farzand asrab olishdi.

1960-yil 27-mayda turk armiyasining oʻrta mansabdor zobitlari harbiy toʻntarish uyushtirdi va hukumatni agʻdardi. Oʻsha paytda Turk armiyasi qoʻmondoni boʻlgan toʻrt yulduzli general Jemal Gursel inqilobchilar tomonidan saylovlarsiz davlat rahbari etib tayinlangan edi. U 1966-yil 28-mart kuni Turkiya Buyuk Millat Majlisi tomonidan kasallik tufayli prezidentlik vakolati tugatilgunga qadar oʻz lavozimida qoldi.

Gursel tejamkor va magʻrur ayol sifatida tanilgan. Shuningdek, Melahat Gursel birinchi xonim boʻlgan davrida ham kamtarona uy bekasi boʻlib qolgan, prezident saroyida ishlayotgan oshpazlarga qaramay oshxonada ovqat pishirgan va oʻzi uchun kundalik liboslarini tikkan. U davlatga pulni tejashga yordam berish uchun mamlakatda yoki xorijda rasmiy tashriflarda eriga hamrohlik qilmadi. Unga rasmiy ravishda berilgan sovgʻalarni davlatga topshirdi.

U 1975-yil 23-fevralda soat 11:30 da Izmirning Karşıyaka shahridagi Deniz Bostanli mahallasidagi uyida 75 yoshida vafot etdi. Ertasi kuni uning jasadi Istanbulga koʻchirildi va diniy dafn marosimidan soʻng Zincirlikuyu qabristoniga dafn qilindi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  „arxiv nusxasi". 15-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
3. ↑
4. ↑
5. ↑  „arxiv nusxasi". 15-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
GIBBS (Gibbs) Jozayya Uillard (1839.11.2 - Nyu-Xeyven — 1903.28.4) — amerikalik nazariyotchi-fizik, termodinamika va statistik mexanika asoschilaridan biri. Termodinamik jarayonlarni geometrik tushuntirish usulini ishlab chiqqan. Termodinamik potensial usulini ishlatishni birinchi boʻlib boshlab bergan. Termodinamik potensiallarni molekulyar-kinetik nazariyaga asosan tushunish imkoniyatini beradigan statistik mexanikani vujudga keltirgan. G. yaratgan termodinamik sistemalar muvozanati nazariyasi — Gibss fazalar qoidasini keltirib chiqardi. U bir qancha tenglamalar (G.— Gelmgols, G.— Dyugem, G.ning adsorbsion tenglamasi) ni ishlab chiqqan. Statistik fizikaning asosiy qonuni — G. taqsimotini kashf etgan. Yorugʻlikning mexanik va elektromagnit nazariyalari masalalari bilan ham shugʻullangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Melanoz (maʼnolari).

**Melanoz** (yun. melano — qorayaman) — aʼzo va toʻqimalarda (teri, koʻz toʻr pardasi va boshqalar) melaninlar guruhiga mansub jigarrang yoki qora pigmentlarning jadal hosil boʻlishi va ortiqcha yigʻilishi. Tugʻma va turmushda orttirilgan M. farq qilinadi. Tugʻma M. sepkil yoki pigmentli tugʻma dogʻ koʻrinishida namoyon boʻladi. Turmushda orttirilgan M. aksari ichki sekretsiya bezlari (buyrak usti bezlari, gipofiz, jinsiy bezlar) faoli-yatining buzilishi natijasida kelib chiqadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Azim Suyun** (Azimboy Alimovich Suyunov, 1948-2020) — shoir.

Biografiyasi
------------

1948-yil Samarqand viloyatiga qarashli Nakurt qishlogʻida tugʻilgan. Oliy maʼlumotli. 1977-yilda Toshkent universiteti (hozirgi OʻzMU)ning jurnalistika fakultetini bitirgan. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputati. Azim Suyun harbiy xizmat burchini oʻtab qaytgach, poytaxt qurilishlarida mehnat qildi. Keyinchalik „Toshkent universiteti" gazetasida adabiy xodim, Gʻafur Gʻulom nomidagi adabiyot va sanʼat nashriyotida muharrir boʻlib ishladi. Oʻzbekiston Matbuot Davlat qoʻmitasida adabiy maslahatchi, Oʻzbekiston yozuvchilar uyushmasida mas’ul kotib, „Xalq soʻzi" gazetasida boʻlim muharriri, 1993–2002-yillarda „Oʻzbekiston ovozi" va „Golos Uzbekistana" gazetalarining Bosh muharriri, „Guliston" jurnalining Bosh muharriri vazifalarida xizmat qildi. Azim Suyun butunjahon shoirlar kongressi aʼzosi.

Ijodi
-----

Azim Suyun sheʼrlari, sheʼriy turkumlari va kitoblari turk, ingliz, arab, rus, qozoq, tojik, qirgʻiz, turkman, qoraqalpoq, tuva va boshqa tillarda chop etilgan. Azim Suyunning „Sarbadorlar" tragediyasi, „Zamin taqdiri", „Oʻzbekiston", „Bir tomchi suv dengizga aylangan kecha va yoki imorat" kabi dostonlari mashhur. Azim Suyun keng qamrovli dramaturg, haqsoʻz publitsist sifatida ham tanilgan.

Toʻplamlari
-----------

Azim Suyunning oʻzbek tilida nashr etilgan toʻplamlari:

* „Mening osmonim" — 1978-yil.
* „Zarb" — 1979-yil.
* „Zamin taqdiri" — 1981-yil.
* „Xayolot" — 1984-yil.
* „Ziyo yoʻli" — 1986-yil.
* „Javzo" — 1987-yil.
* „Olis tonglar" — 1989-yil.
* „Kuyganim-suyganim" — 1992-yil.
* „Sarbadorlar" — 1994-yil.
* „Qora koʻzing sening" — 1994-yil.
* „Saylanma" — 1997-yil.
* „Oʻzlik" — 1999-yil.

Shoir ijodi tadqiq etilgan maqolalar
------------------------------------

* Ibrohim Gʻofurov. „Jimjit bulut ichidan chaqin", „Oʻzlik" (toʻplam), T.: 1999, „Sharq" NMAK, (3–7-betlar)
* Umarali Normatov. „Soʻz tuzalsa – el tuzalar", „Xalq soʻzi" — 1992-yil.
* Abdulla Oripov. „Bitik – mustaqil janr", „Tafakkur" jurnali, 2002-yil, 3-son.

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Melanoma** (yunoncha: melas — qora, ota — oʻsma maʼnosini anglatuvchi qoʻshimcha), melanoblastoma, melanosarkoma — asosan, teri (baʼzan koʻz toʻr pardasi, miya, shilliq pardalar)dagi xavfli oʻsma; qora pigmentlar — melaninlarni ishlab chiqaradigan hujayralar (odatda tugma dogʻlar)dan paydo boʻladi. M.ga turli shikastlanishlar, gormonlar ishlab chiqarilishining izdan chiqishi va boshqa sabab boʻlishi mumkin (etiologiyasi toʻliq oʻrganilmagan). Asosan, burunhalqum, qiqildoq, qiziloʻngach, ichak shilliq qavatlari, shuningdek, koʻzning toʻr va tomirli pardasi, bosh miya bilan orqa miyaning yumshoq miya pardasida boʻladi. M. nihoyatda xavfli oʻsmalardan hisoblanadi, boshqa aʼzolarga metastaz beradi.

Davosi : kimyoterapiya, nur bilan davolash, bular naf bermasa jarrohlik usuli qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Azidlar** – kimyoviy birikmalar, tarkibida bir yoki bir necha – N3 guruhi boʻlgan azid kislota hosilalari. Anorganik A.ga azid kislota tuzlari [mas, natriy azid NaN3, qoʻrgʻoshin azid Pb(N3)2], galogenazidlar (mas, xlor-azid C1N3) va boshqa kiradi. Koʻpchilik anorganik A. yengil zarblanish yoki ishqalanish na-tijasida nam holda boʻlishiga qaramay portlash xossasiga ega (mas, qoʻrgʻoshin azid portlash xossasini kuchaytiruvchi modda sifatida qoʻllaniladi). Azid kis-lota va uning boshqa tuzlarini olishda odatda suyuqlantirilgan natriy amid orqali azot (1)-oksid oʻtkazish yoʻli bilan olinadigan natriy azid xom ashyo boʻlib xizmat qiladi. Barcha organik A. alkil va aril (umumiy formulasi RN3) yoki atsil ma’lum darajada portlovchi mod-dalar xossasiga ega. Nitroguanilazid HNqC(NHNO2)N3 organik A.ga misol boʻla oladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Garvard astronomiya rasadxonasi** — Garvard universitetinint i. t. muassasasi. 1839 yilda qurilgan, 1955 yilda Kembrijdagi Smitson astrofizika rasadxonasiga birlashtirilgan. G. a. r. meteorlarni fotografik usulda kuzatish, oʻzgaruvchan yulduzlar va metagalaktikani oʻrganish, kosmologiya va b. ishlar bilan shugʻullanadi. Asosiy asboblari: 1,5 m li reflektor, 60 va 80 mm li Shmitd teleskopi, 18 mm li radioteleskop va b. Rasadxonada koʻp yillar davomida olingan yarim milliondan ortiq fotosuratlar saqlanadi. G. a. r. tarkibiga: universitetning oʻzida joylashgan astronomiya rasadxonasi (1844 yildan). Boston, Klaymaks (AQSH, Kolorado shtati) va Blumfonteyn (JAR) da joylashgan astronomiya va meteorlarni kuzatish st-yalari kiradi.

Yana qara
---------

* Greenwich astronomiya rasadxonasi

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Garvard universiteti** **huquq fakulteti** (Garvard yuridik fakulteti,inglizcha: *Harvard Law School*) — Garvard universiteti tarkibiga kiruvchi Qoʻshma Shtatlardagi eng qadimgi huquq maktabi Cambridge shahrida (Massachusets shtati) joylashgan. 1817-yilda asos solingan, u dunyodagi eng katta yuridik kutubxonaga ega va dunyodagi eng nufuzli kutubxonalardan biri hisoblanadi.

Tarix
-----

U 1817-yilda tashkil etilgan boʻlib, uni Qoʻshma Shtatlardagi eng qadimgi yuridik maktabga aylantiradi. Asoschisi — Bostonga kelgan antigualik qul egasi Isaak Royall. Bir muncha vaqt maktab *Daniya huquq maktabi* deb nomlangan. 1829-yilda professor Jon Eshikg *Nortempton yuridik maktabidan* Garvard yuridik maktabiga koʻchib oʻtdi va uning koʻplab shogirdlari unga ergashdilar.

1870-yillarda dekan Kristofer Langdell (inglizcha: *Christopher Columbus Langdell*) Amerika huquq maktablarida hali ham hukmron boʻlgan huquqni oʻqitish usulini ishlab chiqdi. 1900-yilda Amerika huquq maktablari uyushmasi tashkil topganidan beri (inglizcha: *Association of American Law Schools*) u akkreditatsiyadan oʻtish uchun unga murojaat qilgan huquq maktablarida ham ushbu usulni ilgari surdi. XX asrda Garvard yuridik fakulteti oʻqitishda bu usul ustunlik qilgan, garchi u baʼzi huquqshunoslar tomonidan tanqid qilingan boʻlsa ham. 2000-yillarda dekan Elena Kagan Langdell oʻquv dasturi amalga oshirilgandan beri muhim ilmiy oʻzgarishlarga hissa qoʻshdi. 2006-yilda fakultet aʼzolari bir ovozdan yangi oʻquv dasturini tasdiqlash uchun ovoz berishdi, u keyingi bir necha yil ichida bir necha bosqichda amalga oshirildi va 2011-yildan boshlab toʻliq amalga oshirildi.

2009-yilda Kagan Amerika Qoʻshma Shtatlari Bosh prokurori oʻrinbosari lavozimiga tayinlandi (inglizcha: *Solicitor General of the United States*). 2009-yil 11-iyun kuni Radklif ilgʻor tadqiqotlar institutining sobiq dekani Dryu Gilpin Faust birinchi marta Garvard universiteti prezidenti boʻldi. Qizigʻi shundaki, u 1972- yildan beri Garvardning birinchi prezidenti boʻldi, u ushbu oliy oʻquv yurtini tamomlamagan va unvonini ham olmagan. Marta Minow huquq fakultetining yangi dekani etib tayinlandi.

Hozirda Garvard yuridik maktabi US News &amp; World Report reytingida Yel yuridik maktabidan keyin ikkinchi oʻrinda turadi.

* Ostin XollOstin Xoll
* Langdell zaliLangdell zali
* Vassershteyn zaliVassershteyn zali

Taniqli bitiruvchilar
---------------------

* Addison Braun
* Alberto Gonsales
* Bob Grem
* Ketanji Jekson
* Barak Obama
* Deval Patrik
* Donald Regan
* Devid Sauter
* Edvard Takerman
* Mark Warner
* Uilyam Ueld
* Richard Xabbard
* Jon Chafee
* Uilyam Evarts
* Metyu Nimits
* Stiven Genri Filips

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  „Antiquities, Historicals and Graduates of Northampton - Solomon Clark - Google Books".  Books.google.com. Qaraldi: 10-mart 2015-yil.

(ingl.)
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑  „HLS Profile and Facts".  Law.harvard.edu (24-fevral 2015-yil). Qaraldi: 10-mart 2015-yil.

(ingl.)
9. ↑  „10 Law Schools Where Accepted Students Usually Enroll".  US News. Qaraldi: 10-mart 2015-yil.

(ingl.)
Choyxona
**Choyxona** asosan choy ichish uchun moʻljallangan jamoat taomxonasidir. Oʻrta Osiyo mamlakatlari, Eron va Turkiyada keng tarqalgan. Oʻzbek choyxonalaridagi asosiy taomlar — palov, somsa, lagʻmon, qozonkabob, dimlama va hk. Choyxonalarda spirtli ichimliklar sotilmaydi.

**Choyxona**, samovar — choy ichib tamaddi qilinadigan, hordiq chiqariladigan jamoat joyi. Issiq iqlim va sharoit taqozosi bilan Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. Oʻtroq xalqlarda qadimdan (arablar istilosidan ilgari ham) Choyxona kabi qishki va yozgi tamaddixonalar boʻlgani haqida maʼlumotlar bor. Choyxonalar rabotlar, bozor, guzarlar va mahallalardagi xushmanzara joylarga qurilgan, ularda choy va nondan tashqari turli qand-qurs, meva qoqilar sotilgan, taomlar ham tayyorlangan. Choyxonalar musofirlar, yoʻlovchilar tunab qoladigan joy vazifasini ham bajargan. Oʻtxonali suv qaynatish qurilmasi — rus samovarlari paydo bulishi bilan Choyxonalarda choy, albatta samovarda qaynab turgan suvdan damlangan (Choyxonaning "samovar" nomi shundan). 20-asrning 20-yillaridan boshlab sobiq sovet davlatida Choyxonalar — "qizil burchaklar" tashkil qilingan targʻibot-tashviqot, tashkiliy ishlar markaziga aylantirildi. 90-yillar boshidan qishloq markazlarida, korxonalarda, shahar mahallalari va oshxonalar huzurida ishlab turgan Choyxonalarda milliy urf-odatlarni tiklash masalalariga alohida eʼtibor berildi. Choyxonalarni milliy uslublarda qurish, bezash va jihozlash, xizmat koʻrsatish, madaniy hordiq chiqarish shart-sharoitlari yaratildi. Choyxonalar madaniyat va istirohat bogʻlarining zaruriy unsuriga aylanib, dam oluvchilarga xizmat koʻrsata boshladi.

Toshkentdagi "Salom", "Moviy gumbazlar", "Samarqand", "Fargʻona", "Otalar choyxonasi", Samarqand, Namangan, Qoʻqon shahridagi namunali Choyxonalar binolari atrof muhit bilan uygʻunlashtirib qurilgan, ularning zamonaviy jihozlanishiga alohida ahamiyat berilgan.

Sulton Xolnazarov.

Yana qarang
-----------

* Qahvaxona

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Azim sayyod madrasasi** — Qarshi madrasasi.
Azim sayyod madrasasi toʻgʻrisida faqat arznomalarda maʼlumotlar saqlanib qolgan. Qozi mulla Riyosiddin sudur shunday yozadi: *"Janobi oliy hukmdorimizning aziz va muborak boshiga bandayi ojiz tasadduk boʻlsin. Rahbarimiz va hazrat sayyidimizning xusravona marhamatidan Qarshi viloyatidagi Azim sayyod madrasasi mudarrisi mulla Tohir xoja Hotamboy madrasasi mudarrisi marhum mulla Komil oʻrniga dars oʻtishga lozim koʻrilib, sarafroz etildi. Duolar boʻlgʻaykim, binobarin zikr etilgan ushbu Azim sayyod madrasasida uning joyi boʻsh qoldi. Shu sababdan zoti oliyning duogoʻyi Eshon shahid masjidi hujralari mudarrisi mulla Moʻmin xoja humoyun zot oliy hukmdorimizni duo qilib, mazkur Azim sayyod madrasasi ilm tolibi mudarris mulla Tohir xojaning oʻrniga oʻtishdan umidvor boʻlib, arz etgay. Tasadduqingiz boʻlay, ushbu Moʻmin xoja kamsuqum va dars berishga munosib kishi. Bandaparvar oliy sohibim, bu nodon duoguyingizning fahmi ojizicha, kamtarin duoguyingiz mazkur Azim sayyod madrasasiga mudarris etib tayinlansa xushnudlikdan boshi osmonga yetib, duo qilgay. Buni janob olampanoh, uazrat qiblagohimiz yaxshiroq bilgay. Tasadduqingiz boʻlay, Azim sayyod madrasasi mudarrisi yiliga 140 tanga maosh oladi"*. Qozi sal oʻtmay, oliy hukmdorga yana bir marta rasmiy arz qiladi. Unda Moʻmin xojaning Azim sayyod madrasasiga mudarris boʻlib oʻtgani tufayli, uning oldingi oʻrniga boshqa kishini mudarris etib tayinlashni soʻraydi. 1923-yilda Azim sayyod madrasasi xarobaga aylanadi. Uning vaqf mulklari daromad bermay qoʻygan edi. Ushbu madrasa ham Sharshara darvoza atrofida edi. Madrasa sohibi toʻgʻrisida qoʻshimcha maʼlumot uchramadi. U Sayyod qishlogʻidan boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Jumanazar A. K*. Nasaf*. Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2007 — 204 bet.
2. ↑  Ravshanov P*. Qarshi tarixi*. Toshkent: Yangi asr avlodi nashriyoti, 2006 — 639 bet.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Lyuksemburg (maʼnolari).

**Lyuksemburg** — Lyuksemburg davlati poytaxti. Alzet va Petryus daryolari qoʻshilgan joyda, 334 m balandlikda joylashgan. Iklimi moʻʼtadil, dengiz iqlimidan kontinental iqlimga oʻtib boradi. Oʻrtacha temperaturasi yanvarda 0,9°, iyulda 16,6°, Yiliga 830 mm gacha yogʻin yogʻadi. Aholisi 79,5 ming kishi (1998).

Lyuksemburg qoʻlyozmalarda savdogarlar qishlogʻi sifatida 963 yildan maʼlum. 1244-yilda shahar huquqini olgan. Shahar oʻz tarixida 20-marta qoʻldan qoʻlga oʻtib, koʻp marotaba vayron qilingan hamda qayta qurilgan.

Lyuksemburg — mamlakatning muhim iqtisodiy markazi, transevropa temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Qora metallurgiya va mashinasozlik, kimyo, oziq-ovqat, tikuvchilik sanoati korxonalari mavjud. Lyuksemburg — xalqaro moliya markazlaridan: yirik banklar va moliyaviy birlashmalarning idoralari joylashgan. Milliy kutubxona, muzey, sanʼat va hunarmandchilik maktabi, teatr va boshqa bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan Gersog saroyi (1572), Sen-Mishel gotika cherkovi (16-asr), Adliya saroyi (16-asr), Notr-Dam sobori (17-asr) va h. k. saqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Yevropa poytaxtlari |
| --- |
|  |
| 
BMTga aʼzo mamlakatlar: Amsterdam **·**  Andorra-la-Velya **·**  Afina **·**  Belgrad **·**  Berlin **·**  Bern **·**  Bratislava **·**  Brussel **·**  Budapesht **·**  Buxarest **·**  Vaduts **·**  Valletta **·**  Varshava **·**  Vatikan **·**  Vena **·**  Vilnyus **·**  Dublin **·**  Zagreb **·**  Kiyev **·**  Kishinyov **·**  Kopengagen **·**  Lissabon **·**  London **·**  Lyublyana **·**  Lyuksemburg **·**  Madrid **·**  Minsk **·**  Monako **·**  Moskva **·**  Oslo **·**  Parij **·**  Praga **·**  Reykyavik **·**  Riga **·**  Rim **·**  San-Marino **·**  Sarayevo **·**  Skopye **·**  Sofiya **·**  Stokgolm **·**  Tallin **·**  Tirana **·**  Helsinki **·**  Podgoritsa

Boshqa hududlar poytaxtlari: 
Vatikan **·**  Gibraltar **·**  Duglas **·**  Longyir **·**  Malta qarorgohi **·**  Mariyexamn **·**  Sent-Piter-Port **·**  Sent-Xeliyer **·**  Torsxavn **·**  Episkopi
Mustaqilligi tan olinmagan mamlakatlar: Prishtina **·** Tiraspol
 |

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhriddin Holiqov**

1959-yil 5-sentabrda Namangan viloyatida tug'ilgan. 4 nafar farzandalari bor. Elga tanitgan qo'shiqlari"Qiz bola "Eng so'ngi taronasi "Bu dunyo". Ijodlari davomida 20ta konsert bergan. eng oxirgi konsertlari 2000-yilda bo'lgan. Birinchi ustozi. Sherali Jo'rayev bo'lgan va uni sahnaga olib chiqqan. Sherali Jo'rayevning eng hush ko'rgan shogirdlaridan biri bo'lgan. Muhriddin Xoliqov avto halokatda vafot etgan. Ukasi Xusniddin olamdan o'tgan. Shahobiddin Xoliqov havaskor sozanda, Muhriddin Xoliqovga bastakorlik qilgan sherlarni birga yozishgan. Eng yaqin shogirdlari Ozodbek Nazarbekov, Abdulla Qurbonov, Anvar Sanayev. Muxriddin Xoliqov O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan artist unvoniga ega. Marhum San'atkorimizning biz sevgan qo'shiqlari:- "Qiz bola"-"Parizod"-"Toparman"-"Nargiz"-"Boqma"-"Dildora"-"Bu dunyo"-"Besh kunlik dunyo"-"Alamli dunyo"-"Janon"-"Bugun seni uzatamiz"-"Layli"-"Komila"-"Sumbula"-"Ey nozanin dilbar"-"Bolalar uyining bolasi" Garchi oramizda yo'q bo'lsalarda Muhriddin Xoliqovning qo'shiqlari eng seviklidir. Ayniqsa "Bu dunyo" qo'shiqlarining o'rni boshqacha bo'lsa kerak, Negadir marhum san'atkorlarimizning ko'pchiligi o'limi yaqinligini bilgandek shunday bir qo'shiqlar yaratib ketishadiki, butun bir insoniyatni ogohlikka chorlaydi!

1. ↑  „odnaklasniki".
**Chuhra oqosi** — hukmdor shaxsiy gvardiyasi, xos soqchilar — chuhra boshligʻi. Chuhra oqosi lavozimiga hukmdor eʼtiborini qozongan shaxslar tayinlangan va ular saroyni qoʻriqlashga masʼul hisoblangan. Mavqeiga koʻra, Chuhra oqosi yasovul hamda jarchi safida turgan. Chuhra oqosiga bakovul va sharbatdor kabi amaldorlar mavqeiga ega boʻlgan chuhraboshi boʻysungan. Harbiy yurishlarda ishtirok etish uchun jalb qilingan Chuhra oqosi oʻn boshi (dahboshi) vazifasini bajargan. Xonliklar tugatilgach, Chuhra oqosi lavozimi ham barham topdi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mujrim-Obid** — (taxallusi; asl ismi-sharifi Mirakxoʻja oʻgʻli, 18-asrning 2-yarmi — hozirgi Buxoro viloyati Vobkent tumani Kumushkent qishlogʻi — 19-asrning 1-choragi) — zullisonayn shoir. Oʻz davri Buxoro adabiy muhitining zabardast vakili. Tarjimai holiga oid maʼlumotlar yetarli emas. Baʼzi manbalarda shoirning ismi Obidxoʻja, otasining ismi Mirakxoʻja ekanligi qayd qilingan. Mirarab madrasasida tahsil koʻrgan. Dastlab Mujrim taxallusi bilan sheʼrlar yozgan. 19-asrning boshlarida Amir Haydar unga Obid taxallusini bergan. Lekin u Mujrim taxallusidan ham voz kechmay, har ikkala taxallus bilan ijod etgan. U Amir Xaydar saroyida muboshirlik vazifasida ishlagan. 80 yilcha umr koʻrgan shoir hayotining soʻnggi yillarida qashshoqlikdayashagan. Sheʼrlarida bevafo dun-yodan, adolatsiz zamondan, oqibatsiz odamlardan nolish — shikoyat ohanglari aks etgan.

Turkiy ijodida Navoiy va Mashrab, forsiy sheʼrlarida Bedilga izdoshlik qilgan. Uning turkiy devonida 459, forsiy devonida 206 gʻazal bor. Devonlarida, shuningdek, muhammaslari, qitʼalari, ruboiylari, "Hasbi hol" masnaviysi mavjud. Asarlari toʻliq holda nashr etilmagan. Gʻazallaridan namunalar hamda qitʼa va ruboiylari bosilib chiqqan. Forsiy devoni mukammal emas.

M.-O. anʼanaviy uslubda goʻzal ishqiy gʻazallar yaratgan. Ularda soʻfiyona ruh kuchli. Ogʻir hayot yoʻlini bosib oʻtgan shoirning aksar sheʼrlarida shikoyat, qasrat ohangi ustun. Forsiy-arabiy soʻzlar koʻp uchrashi jihatdan sheʼrlarining tili murakkab, lekin uslubi sodda, ifoda tarzi ravon. Sharq adabiyotini chuqur bilishi, yetuk isteʼdod sohibi ekanligi sheʼrlaridan sezilib turadi. Sheʼrlari ohorli va goʻzal tashbehu timsollar, teran falsafiy umumlashmalar, keskin ijtimoiy fikrlarga boy. Qitʼa va ruboiylarida shoirning axloqiy qarashlari, pandnasihatlari aks etgan. Umuman, dunyoning nomukammalligi, jamiyat qusurlari, odamlar feʼlidagi illatlarni tanqid qilish shoir sheʼriyatining asosini tashkil etadi.

M.-O.ning turkiy va forsiyda bitilgan devonlarining qoʻlyozma nusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi (inv. №976, 1797, 3798, 991).

Manbalar
--------

* Mujrim-Obid, Gʻazallar, T. 1960; Mujrim-Obid, Ruboiy va qitʼalar, T. 1996.

Adabiyot
--------

* Oʻzbek adabiyoti tarixi [5 j.li], 5-j. T. 1978; Eshmonov Gʻ. Mujrim Obidning turkiy ijodiyoti, T. 2002.

Ergash Ochilov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |