recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Eve tili** — niger-kongo tillari oilasiga mansub kva tillaridan biri; Gana Respublikasining jan.gʻarbida, Togo va Benin respublikalarining jan.da, shuningdek, Nigeriyada tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 3,7 mln. kishidan ortiq (oʻtgan asrning oxirlari). Bir qancha lahjalari boʻlib, ular 3 guruhga ajraladi: gʻarbiy guruh — anlo (avuna) va boshqalar "ichki" lahjalar; markaziy guruh — uati, adya, gen; sharkiy guruh — gun (alada) fon, maxi. Fon va uati lahjalarida soʻzlashuvchilar koʻpchilikni tashkil etadi. Lotin grafikasiga asoslangan yozuvi 19-asr oxiridan mavjud. Eve tilida, xususan, anlo, gen va gun lahjalarida asosan diniy, maʼrifiy va oʻquv adabiyotlari nashr etiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Eve tili" *OʻzME*. E-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Grammy** (*talaffuzi: Gremmi*) — Amerika ovoz yozish akademiyasining musiqiy mukofoti, 1958-yildan beri mavjud. Zamonaviy musiqadagi eng nufuzli taqdimotlaridan biri hisoblanadi, uning nufuzini kinematografdagi Oscar mukofoti bilan solishtirish mumkin.

Grammy har yili 108 kategoriyada 30 musiqiy janr boʻyicha "Recording Academy" ("*Ovoz yozish akademiyasi*") vakillarining ovoz berishi natijasida taqdim etiladi. Muvaffaqiyatli va tan olingan artistlar va musiqiy muhandislar ovoz berishda qatnashish huquqiga egadirlar. Bon Jovi, Prince, Paul Simon, Beyonce kabi musiqachi va qoʻshiqchilar shular jumlasidandir.

Katta toʻrtlik
--------------

**Katta toʻrtlik** (inglizcha: *The Big Four*) — eng nufuzli hisoblanadigan toʻrtta Grammy mukofoti:

* Yil yozuvi / Record of the Year
* Yil albomi / Album of the Year
* Yil qoʻshigʻi / Song of the Year
* Eng yaxshi yangi artist (yoki musiqiy kollektiv) / Best New Artist

Havolalar
---------

* Grammy rasmiy sayti (ingl.)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Valtorna | *Musiqa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Grammatik maktab** - 1) Qad. Afinada 7—12 yoshdagi oʻgʻil bolalar uchun tashkil qilingan boshlangʻich maktab. Oʻqish, yozuv va hisob oʻrgatilgan. G.m.da harflarni qoʻshib soʻz yasash usuli qoʻllanilgan, yaʼni bolalar harflarni ularning nomlari (alfa, beta, gamma va h.k.) bilan yod olishgan. Soʻng ulardan soʻzlar yasashgan. Yozuvga oʻrgatishda jadvallarga ingichka tayoqchalar bilan harflar yozilgan. Sanoqni barmoqlar va toshchalar yordamida oʻrganganlar.

2)Qad. Rimda patritsiylar (Qad. Rimdagi dastlabki tub joy aholisi) farzandlari va chavandozlar uchun yuqori darajadagi boshlangʻich maktab; grammatika, Rim adabiyoti va yunon tili oʻqitilgan.

3) Hoz. Buyuk Britaniya va ayrim Britaniya Hamdoʻstligi tarkibidagi mamlakatlarda universitetga kirishga tayyorlovchi oʻrta umumtaʼlim maktablari.

4)Rossiyada 17-asrda ayrim monastirlarda yunon va lotin grammatikasi, kad. dunyo adabiyotini oʻrganish uchun tashkil etilgan maktab.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Rauf Jilasun kim ?
------------------

Bolqon urushi va Birinchi jahon urushi azoblarini boshidan kechirgan adibimiz 1906 yilda Izmirda tug‘ilgan. Izmirdagi Sultoniy o‘rta maktabida o‘qib yurgan chog‘ida yunonlar Izmirga bostirib kirganidan keyin o‘qishni davom ettira olmadi. Respublika e’lon qilingandan so‘ng O‘demishdagi Imom Xotip maktabiga o‘qishga kirdi. 1925-yilda "Taʼlimni birlashtirish toʻgʻrisida"gi qonunni amalga oshirish bilan maktab yopilganida u Istanbul Robert kollejida oʻqigan. Ingliz, fransuz, arab tillarini yaxshi biladigan muallifimiz yunon tili ustida ham ishlagan.

Turkiyadagi diniy nashrlarning ilk chirogʻini yoqib yuborgan Sönmez Nashrlarning birinchi asoschilaridan biridir.

1949-yilda xalq partiyasi saflarida diniy darslar va Imom hatip maktablarini ochishga katta kuch sarfladi.

U 1951 yilda Ilm-fanni tarqatish jamiyatini tashkil etishda kashshof boʻlgan. Keyinchalik u Viloyat kambagʻallarini himoya qilish uyushmasi va Izmirda Xalq taʼlimi uyushmasini tuzdi. Bu orada u diniy jamiyatlar federatsiyasining nizomini tayyorladi va uning tashkil etilishida katta hissa qo‘shdi. U hayotini diniy xizmatlarga bagʻishladi.

Yozuvchi o‘z asarlarida xayoliy mavzulardan ko‘ra o‘zi bo‘lgan voqealarni yozishga harakat qilgan va turk jamiyatining har bir qatlami bilan shug‘ullangan va qayta ishlagan. Uning „Halol luqma", „Muqaddas azob", „Ona faryodi" kabi asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan va oʻquvchilar tomonidan sevib oʻqib kelinmoqda.

Kitoblari
---------

```
* Halol luqma (Istanbul 1979)
* Ona faryodi (Istanbul 1987)
* Muqaddas azob (Istanbul 1983)
```
**Rauf Muhamedov** (1907-yil, Toshkent — 1938-yil, Toshkent) — davlat va siyosat arbobi. Namangan shahar soveti raisi. 1938-yilda qatagʻon qurboni boʻlgan.

Tarjimayi holi
--------------

1907-yil Toshkent shahrida xizmatchi oilasida tugʻilgan. Millati — o‘zbek. 1929-yildan partiya a‘zosi. Boshlang‘ich ta‘limga ega.
1920—1922-yillarda Toshkentdagi II bosqichli maktabga o‘qigan. 1920—1923-yillarda Toshkent mevali choy ishlab chiqarish sexida qora ishchi bo‘lib ishlagan. 1924—1926-yillarda Toshkent eski shahar komsomolida tashkiliy bo‘lim mudiri va bir vaqtning oʻzida sekretar, 1926—1927-yillarda Toshkent okrugi ijroiya komiteti mas’ul kotibi lavozimlarida ishlagan. 1927—1928-yillarda okrug hunarmandlar kasaba uyushmasida madaniyat boʻlimi mudiri, 1928—1931-yillarda Oʻrta Osiyo radio markazida direktor oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1931—1932-yillarda Moskvadagi Oʻzbekistonning doimiy vakolatxonasida mas’ul kotib boʻlgan, stipendiya komissiyasi raisi boʻlib xizmat qilgan. 1932-yil oktyabrdan Toshkentda Oʻrta Osiyo GGUda direktor oʻrinbosari, 1933—1935-yillarda Namangan tumani ijroiya komiteti raisi oʻrinbosari, 1936-yil 26-yanvardan Namangan shahar soveti raisi lavozimlarida ishlgan.
1937-yil 28-noyabrda Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti byurosi (Usmon Yusupov raisligida) Murinning „Namnagan shahar soveti raisi va tuman ijroiya komiteti rasisi toʻgʻrisida"gi masala boʻyicha axboroti berildi. Byuro Namangan shahar partiya komitetining shahar soveti raisi Rauf Muhamedovni va tuman ijroiya komiteti raisi Tursun Otaxoʻjayevni xalq dushmani sifatida ishdan olinsin degan qaror qabul qiladi. Dadajon Abdujalilov shahar soveti raisi etib tasdiqlanadi.

SSSR Oliy Sudi Harbiy kollegiyasi sayyor sessiyasining 1938-yil 4-oktyabr yigʻilishida Gʻafur Qosimov otishga hukm qilindi. Hukm oʻsha kuni ijro etilgan. KPSSning XX syezdidan soʻng reabilitatsiya qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rustambek Shamsiddinov*. Oʻzbekistonda sovetlarning qatagʻon siyosati va uning oqibatlari. 1-kitob*. Toshkent, „Sharq" 2012 — 230 bet. ISBN 9789943004818.
2. ↑  Naim Karimov*. 1937-1938 yillarda "Katta qirg'in"ning fojiali oqibatlari*. Toshkent 2015 — 155 bet.
Bambergdagi „Dudlangan pivo"
**Rauhbir** (nemischa: — „dudlangan pivo") — oʻziga xos taʼmga ega Frankoniya pivosi, bu taʼmni unga olovda dudlangan solod beradi. Unga xos boʻlgan tutun taʼmi pivoning ushbu turi bilan mukammal tarzda uygʻunlashadigan dudlangan goʻshtni eslatadi.

Rauxbirning paydo boʻlishi haqida afsona bor, unga koʻra bir kuni pivo zavodida yongʻin sodir boʻlgan va u yerda saqlanadigan solodga tutun hidi urib qolgan. Pivo ishlab chiqaruvchi kambagʻal boʻlib, ushbu buzilgan soloddan pivo sotishga majbur boʻladi. Biroq, uning taʼmi tashrif buyuruvchilarga juda yoqdi. Shunday qilib, yangi turdagi pivo paydo boʻldi.

Rauxbir ishlab chiqarish uchun solod quritilgan boʻlishi kerak. Barcha hududlarda quyoshda quritishning iloji boʻlmagani uchun, Xitoyning dudlangan choyi kabi, ochiq olovda quritishdan foydalanilgan. Issiqlik va tutun panjara ustida yotgan xom soloddan oʻtib, uni quritgan va shu tarzda saqlash muddatini oshirgan. Sanoatlashtirishning boshlanishi bilan koʻmir va neftdan foydalangan holda yangi quritish usullari paydo boʻldi. Ushbu texnologiyalar arzonroq edi va asta-sekin olovda quritishning eski usulini oʻrnini bosdi.

Dudlanmagan solod ishlab paydo boʻlganidan soʻng, koʻpchilik pivo qaynatuvchilar uni dudlashni toʻxtatdilar. Faqat Bambergdagi pivo qaynatuvchilari bugungi kungacha anʼanani saqlab qolgan, „Bamberg rauxbiri" barqaror iborasi (nemischa:) shundan kelib chiqqan. Pivoning taʼmi juda gʻayrioddiy va eski matallarga koʻra, faqat uchinchi krujkadan toʻgʻri boʻladi. Bu, ayniqsa, kuchli tutunli taʼmga ega boʻlgan Schlenkerla pivo kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan pivoga tegishli. Odatda, bu tavernada pivo bilan birga mahalliy ishlab chiqarilgan dudlangan goʻshtlar yoki ushbu rauxbir sousli mahalliy maxsus „piyozchalari" taomi buyurtma qilinadi. Bamberg atrofidagi boshqa pivo zavodlari nisbatan yengil tutunli hidli rauxbir ishlab chiqaradi.

XX-asrning oxiri va XXI-asrning boshlarida, Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi kichik pivo qaynatuvchilari uni oʻz assortimentiga kiritishni boshlaganda, rauxbirga qiziqish uygʻondi. Endilikda „tutunli pivo"ni Germaniyaning deyarli har qanday yirik shahrida, shuningdek, pivo isteʼmol qilish madaniyati rivojlangan boshqa mamlakatlarda ham tatib koʻrish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Michael Jackson (trad. Claude Dovaz). *La bière*. Paris, Gründ, 1999. ISBN 2700060733. P. 67, 150.
2. 1 2 3  *The Oxford Companion to Beer* (ed. G. Oliver). Oxford University Press, 2011. ISBN 9780199912100. P. 687—688.
3. ↑   Рецепт «бамбергских луковиц» на сайте Schlenkerla Архивная копия от 25 апреля 2020 на Wayback Machine (нем.)

Adabiyotlar
-----------

* Маркина Л. Г. BAMBERGER RAUCHBIER БАМБЕРГСКОЕ ПИВО «С ДЫМКОМ» // Культура Германии: лингвострановедческий словарь / под общей редакцией проф. Н. В. Муравлёвой. — М.: АСТ, 2006. — С. 76. — 1181 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-038383-5.

Havolalar
---------

* Всё о копчёном немецком пиве раухбир // Furfur
**Martinu Boguslav** (1890.8.12, Chexiyadagi Polichka shahri — 1959.28.8, Shvey-sariyaning Listal shahri) — chex kompozitori va sozandasi, 20-asr milliy kom-pozitorlik maktabi asoschilaridan. Chexiya Fanlar akademiyasi aʼzosi (1931). Praga konservatoriyasida skripka, organ va kompozitsiyadan taʼlim olgan (1906—13). 1941—53 yillari AQSH shaharlaridagi oʻquv yurtlarida dare bergan. Ijodiy uslubi ovozlarning erkin harakatlaridan iborat polifoniya, ritmik oʻtkir ohanglar, joʻshqinlik, shuningdek, kuchli kinoyali yumor, qahramo-nona dramatizm va vazmin lirikaga asoslangan simfonik tafakkurdan tashkil topgan. Ijodida opera (eng mashhurlari: "Julyetta", 1938; "Ariadna", 1958 va boshqalar), balet ("Ishtar", 1924; "Shpalichek", 1933 va boshqalar), oratoriya ("Gilgamesh", 1955) va kantata ("Chex rapsodiyasi", 1918; "Dala messasi", 1938) janrlari ustuvor oʻrin tutadi. Shu bilan birga, "Liditse haykali" nomli simfonik marsiya (1943), 6 ta simfoniyasi (1942—1953), fortepiano va orkestr uchun 5 ta konserti (1925—56), qator oʻzga partituralari M.ni simfonizmning yirik namoyandasi darajasiga koʻtargan. Bularda kompozitor chex folklori va eng zamonaviy ijodiy uslublarni uzviy bogʻlashga muyassar boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Martiya Ahmedovna Rahmatova** (1955. 8.3, Buxoro tumani Arabxona qishlogʻi) — ilgʻor ishchi, Oʻzbekiston Qahramoni (1999). Mehnat faoliyatini 1973-yilda buxoro yigiruv-toʻq>’v fabrikasi (hozirgi "Buxoro-teks" aksiyadorlik jamiyati)aa oddiy ip yigiruvchilikdan boshlagan. 1994-yildan hozirgigacha shu korxona 1-yigiruv sexida yigiruvchi. R. mehnat faoliyati davomida ilgor texnologiyalarga tayangan holda 3—4 ta dastgohda ishlashni oʻzlashtirdi, dastgohlarning uzluksiz ishlashini taʼminlab, ish normasini oshirib bajarishga erishdi, ishlab chiqariladigan kalava ipning yuqori sifatli boʻlishini taʼminladi. Koʻplab shogirdlar yetishtirdi. "Mehnat shuhrati" ordeni bilan muko-fotlangan (1996).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Riman fazosi** (matematikada) — bir xil tabiatli narsa va hodisalarning har qanday tutash majmuasini fazo deb qarash goyasi. Birinchi marta B. Riman 1854-yilda ilgari surgan. Bunda qaralayotgan hodisani boshqalaridan ajratib turuvchi miqdorlar "fazo"dagi nuqta koordinatalari sifatida qabul qilinadi. Masalan, koʻk, qizil, sariq ranglarni olsak, talab qilingan rang oʻsha ranglarning intensivligini belgilovchi x, u, z lardan tuzilgan quyidagi formula bilan aniqlanadi: P=xK+yK+zC.

Bu fazo chiziqlari uzunliklarini oʻlchashda (cheksiz) kichik qadamlar usulini qoʻllash uchun chizikdagi biror nuqtadan unga cheksiz yaqin istalgan boshqa nuqtagacha boʻlgan masofani aniklovchi qonunni bilish kifoya. Masofalar oʻlchashning bu qonuni metrikami aniqlash deyiladi. Agar bu qonun Yevklid fazosidat uzunlik oʻlchash qonunidan hech farq qilmasa, eng sodda hol yuz beradi, yaʼni bunday fazo oʻzining "cheksiz kichik" soxasida Yevklid fazosidir. Boshqacha aytganda, bu fazoning cheksiz kichik sohalaridagina Yevklid geometriyasnning qonunqoidalari roʻy beradi. Masofalar ana shunday qoida boʻyicha oʻlchangan fazo Riman fazosi boʻladi, uning geometriyasi esa Riman geometriyasianr. Ichki geometriyali istalgan silliqegri sirt Riman fazosiga eng sodda misoddir. Sirtning ichki geometriyasi (uzunlik, burchak va yuzni oʻlchash, sirtni egish) Rimanning ikxi oʻlchovli geometriyasidir, chunki silliq sirt oʻzining har bir nuqtasining kichik fazo atrofida shu nuqtaga urinma tekislikdan kam farq qiladi. Uch oʻlchovli Riman fazosi kichik sohalarda Yevklid fazosi boʻlib, katta sohalarda uning xossalari Yevklid fazosi xossalaridan farq qiladi. Mas, uch oʻlchovli Riman fazosida qaralgan shar ustidagi aylana uzunligi uning radiusiga proporsional emas, uchburchaklarning yigʻindisi 180° ga teng boʻlmasligi mumkin va h.k.

Riman geometriyasi va Lobachevskiy geometriyasi Riman fazosiga yaqqol misol boʻladi.

Riman fazosi tushunchasi matematikaning turli sohalarida, mexanika va fizikada keng qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rimlik beva** ayol (yoki **Dîs Manibus** ) — 1874 - yili ingliz rassomi Dante Gabriel Rossetti tomonidan chizilgan rasm. Ushbu asar hozirda Puerto-Rikodagi Ponse san'at muzeyi kollektsiyasida saqlanadi.

Rassom rasm ustida ishlashni 1873 yil oktyabr oyida boshlagan. Rossetti o'zi yozganidek: "Oq marmar, fon va urna, oq draper va oq atirgullar birlashadi va ajoyib effekt yaratadi va ishonamanki, tasvir men yaratgan har qanday tasvir kabi go'zal va ulug'vor bo'ladi.". Ba'zi adabiyotlarda rasmning modeli Alexa Wilding bo'lgan deb da'vo qilinadi, ammo rassomning ukasi Uilyam Maykl Rossetti va san'atshunos Genri Marillier bu Mariya Spartali Stillman . Rossetti rasmni Frederik Leylandga sotmoqchi edi, lekin rasm "uning didi uchun juda qo'pol va fojiali" bo'lishidan qo'rqdi .

|  |  |
| --- | --- |
|  | 
"Dis manibus"

Dis manibus elegiyasi

---

 |
| *Faylga murojaat etishda muammo bormi? Qarang: Media.* |

Rasmda erining qabri yonida o‘tirgan va ikkita cholg‘u chalayotgan rimlik ayol tasvirlangan. Qahramon oq rangda kiyingan - qadimgi Rimdagi kiyimning motam rangi. Rasmning ikkinchi sarlavhasi "Dîs Manibus" Rossettining Floberning o'limiga bag'ishlangan epigrammasi bilan bog'liq bo'lib, unda rassom Neron davridagi Rimning tanazzulga uchrashi  Ikkinchi imperiyaning qulashi o'rtasidagi parallellikni chizadi.. Shuningdek, "Dîs Manibus" qahramonning arfada ijro etgan musiqiy elegiyasining nomi bo'lib, bu so'zlar rasmda ko'rsatilgan urnada yozilgan ( lotincha: *Dîs Manibus L. Aelio Aquino Marito Carissimo Papiria Gemina Fecit Ave Domine Vale Domine.* )  .

Rasmni Rossetti 1872-1877 yillardagi asarlari bilan tenglashtirish mumkin - bular Veronika Veronese, La Ghirlandata va Sea Enchantment. "Rim beva ayoli" bilan birgalikda bu to‘rtta rasm bir qancha g‘oyaviy-kompozitsion xususiyatlarga ega bo‘lib, barchasi birgalikda bir obrazning to‘rt tomoni yoki tomonlarini aks ettiradi . Shuningdek, to‘rtta rasmda ham u yoki bu tarzda musiqa mavzusi o‘z aksini topgan . Rim beva ayoli "Dengiz sehri" bilan bir vaqtda yaratilgan, chunki Frederik Leyland shu kabi bir nechta asarlarni sotib olmoqchi bo'lgan, lekin keyinchalik Leyland bu g'oyadan voz kechgan  .

Eslatmalar
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  „Roman Widow" (en). *Rossetti Archive*. Qaraldi: 24-sentabr 2016-yil.
2. 1 2 3  Marillier, Henry Currie.*. Dante Gabriel Rossetti: an illustrated memorial of his art and life*. George Bell and Sons, Chiswick Press, Charles Whittingham and Co. 1899 — 175—176 bet.
3. ↑  Dante Gabriel Rossetti; William Evan Fredeman*. The Correspondence of Dante Gabriel Rossetti*. Andoza:Нп3, 2002 — 619, 638, 645 bet. ISBN 978-1-84384-060-2.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: F (maʼnolari).

**Ф** — oʻzbek Kirill alifbosining yigirma ikkinchi harfi; sirgʻaluvchi, lab-tish, shovqinli jarangsiz undosh tovushni ifodalaydi. Soʻz boshi (foyda, fuqaro, futbol), oʻrtasi (oftob, hafta, shifer) va oxiri (alif, takalluf, sharaf) da kela oladi. Asosan, arab, fors tillaridan oʻzlashgan soʻzlarda, rus tili orqali olingan baynalmilal soʻzlarda uchraydi. Talaffuzda, shevalarda va ogʻzaki nutkda f tovushi koʻpincha p tovushiga, baʼzan b tovushiga almashinadi (fabrika > pabrika, Fotima > Potima, daftar > daptar, sadaf > sadap; afzal > abzal va boshqalar), lekin bu hodisa yozuv (imlo)da aks etmaydi.

F harfi avesto, turkiy (uygʻur) yozuvlarida, shuningdek, arab va lotin alifbolari asosidagi oʻzbek yozuvida oʻziga xos koʻrinishlarga ega.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Evdemonizm** (yun. yeis!a1top1a — baxtsaodat, rohatfarogʻat) — baxtsaodatga intilishni inson axloqiy faoliyatining mezoni hamda asosiy harakatlantiruvchi kuchi deb hisoblovchi axloqiy taʼlimot. E. gedonizm bilan uzviy bogʻliq boʻlsada, undan maʼlum darajada farq qiladi. U yunon etikasining asosiy prinsiplaridan biri hisoblangan. E. Sokratning shaxsning ichki erkinligi, tashqi dunyoga qaram emasligi toʻgʻrisidagi gʻoyasi bilan uzviy bogʻliq. E. baxtsaodatni jismoniy va bir lahzali huzur, lazzat bilan tenglashtirmaydi, balki uni keng maʼnoda, yaʼni jismoniy va maʼnaviy qadriyatlarning majmui tarzida tushunadi. E. taʼlimotiga koʻra, oʻz shaxsida mazkur qadriyatlarni mujassamlashtira olgan kishigina chinakam baxtsaodat sohibidir, shunday baxtgina insonga haqiqiy lazzat, farogʻat baxsh etadi. Demokrit, Epikur, Forobiy, Ibn Sino, L.Feyerbax E.ning namoyandalaridir.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bodrezak**, kalina (Viburnum) — shilvidoshlar oilasiga mansub daraxt yoki buta. 125 tacha turi maʼlum. Shulardan chingiz (V. opulus) koʻp tarqalgan. Balandligi 5 m cha. Barglari keng, tuxumsimon, utkir uchli, 3—5 boʻlakli. Gullari oq, mevasi qizil, danakli. Rossiyaning oʻrmon va oʻrmonchoʻl zonasida, Kavkaz, Qrim, Sharqiy Qozogʻistondagi sernam oʻrmonlarda ariq va koʻl yoqalarida; botqoq yerlarda oʻsadi. Oʻzbekistonda manzarali oʻsimlik sifatida ekiladi. Poʻstlogʻida viburnin glikozidi, organik kislotalar, oshlovchi moddalar; mevasida 32% gacha qand, vitamin S, oshlovchi moddalar bor. Poʻstlogʻidan tayyorlangan ekstrakt va qaynatma bachadondan qon ketishini toʻxtatadi, hayz koʻrganda pay do boʻladigan ogʻriqni qoddiradi. Mevasi xalq tabobatida meʼda yarasiga davo qilishda qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Torrichelli (Torricelli) Evanjelista** (1608.15.10, Faensa — 1647. 25.10, Florensiya) — italyan fizigi va matematigi. Otasining ismi Gaspare Torricelli Onasining ismi Caterina Angetti. Galileo Galiley shogirdi — B. Kastelli qoʻlida taʼlim olgan. "Qattiq jismlarning harakati haqida traktat" (1641) kitobida G. Galileyning harakat haqidagi gʻoyasini rivojlantirdi. Galiley vafotidan soʻng uning vorisi sifatida gersog Toskaneskiy saroyida matematik, ayni paytda Florensiya universitetida matematika professor (1642). T. 1643-yilda tajriba yoʻli bilan simobli barometrni kashf qilgan (qarang Barometr). T. usti ochiq idish devoridagi teshikdan suyuklikning oqib chiqish tezligi T. formulasi: i q ^2gh ni keltirib chiqargan, bunda: h — teshik markazidan suyuqlik sathigacha boʻlgan balandlik, g — ogʻirlik kuchi tezlanishi. Bunga binoan, sathlari bir xil boʻlgan har qanday suyuklik idish teshigidan bir xil tezlikda chiqadi, degan xulosaga kelgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Lenin** **haykali ―** Cheboksari shahridagi Respublika maydonidagi mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan meʼmoriy yodgorlikdir.

Haykaltaroshlar: A. I. Dalinenko , V. I. Tatarovich , G. D. Yastrebenetskiy , Arxitektor: G. A. Isroilevich.

Tarixi
------

 Cheboksari. Lenin maydonidagi Chuvash ASSR Sovetlar uyi. 1987-yilda olingan surat.
Cheboksaridagi Lenin maydonidagi V. I. Lenin haykali 1960-yil 26-iyunda Chuvash muxtoriyatining 40 yilligi nishonlanganda ochilgan.

Bu Chuvashiyadagi birinchi monumental yodgorlikdir. Lenin goʻyo harakatda, oldinga qarab yurgandek tasvirlangan. Bu yirik shahar makonining gʻoyaviy va badiiy markaziga aylangan birinchi bino. Hududning butun rejasi — xiyobonlar, maysazorlar, gulzorlar va daraxtlar yagona meʼmoriy yechimga boʻysunadi.

* arxitektura yodgorligi (mintaqaviy) — V.I. Lenin yodgorligi (1960-yil).

Manbalar
--------

1. ↑  „Памятник В.И. Ленину в Чебоксарах отнесен к объектам культурного наследия" (ru). *Чебоксары.ру - сайт столицы Чувашии*. 6-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-sentabr 2020-yil.
2. ↑  „Памятник Ленину в Чебоксарах сделали «культурным объектом»". *regnum.ru*. 21-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-sentabr 2020-yil.
**Vitaliy Evgenyevich Jilkin** (1963-yil 27-avgust, Toshkent, Oʻzbekiston SSR — 2019-yil 26-oktyabr, Barnaul) — sovet futbolchisi, rossiyalik murabbiy. SSSR sport ustasi.

Biografiya
----------

Toshkent futboli tarbiyalanuvchisi, SSSR yoshlar terma jamoasiga jalb qilingan. Faoliyatini „Traktor" jamoasida futbolchi sifatida boshlagan. 1981-yilda u SSSR chempionati oliy ligasida oʻynagan "Paxtakor" klubiga oʻtib, uning tarkibida 22 ta oʻyin oʻtkazdi.

„Paxtakor"ni tark etgach, u Jizzaxning „Zvezda", "Sohibkor", Olmaliqning „Metallurg" va Chirchiqning „Selmashevets" klublarida toʻp surdi. 1989-yilda u sobiq jamoasi Toshkentning „Traktor" klubiga qaytdi.

Futbolchi sifatidagi faoliyatini 1994-yilda Vengriyaning „Jasboldoghaza" havaskor klubida yakunlagan.

Murabbiylik faoliyati
---------------------

Vengriyaga koʻchib oʻtishdan oldin ham Jilkin oʻzining „Traktor" klubida bosh murabbiy boʻlib ishlagan.

2000-yilda u Barnaulga koʻchib oʻtdi va u erda mahalliy „Dinamo" tarkibida ishladi. 2000-2001-yillar oraligʻida esa jamoa bosh murabbiyi lavozimida ishlagan.

2004-yilda u Naxodkaning „Okean" da murabbiy boʻlib ishlagan, biroq mavsum oxirida Barnaulga qaytgan. „Dinamo"ning asosiy jamoasida qisqa vaqt oʻtgach, Jilkin klub maktabida yosh futbolchilarni tarbiyalashga kirishdi.

Vafoti
------

2019-yil 26-oktabr kuni Jilkin yo‘l chetida to‘xtab turgan mashinasida vofot etgan holda topilgan. Shifokorlar oʻlimning dastlabki sababini yurak xuruji ajralishi deb atashdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Анна СЕМИНА | Sayt „Komsomolskoy pravdi".* „Съехал на обочину и умер: в Барнауле скончался известный футбольный тренер" (ru).  KP.RU — sayt „Komsomolskoy pravdi" (28-oktabr 2019-yil). 30-oktabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-oktabr 2019-yil.

Havolalar
---------

* Profil na sayte FootballFacts.ru
**Anamnez** (yun. anamnesis — xoti-ra) — bemorning oʻzidan yoki uni biladi-gan kishilardan shu bemorning hayot sha-roiti va kasallik tarixi haqida soʻrab toʻplanadigan maʼlumotlar. A. toʻgʻri diagnoz qoʻyishda eng muhim tekshi-ruv usullaridan biri. A.ga bemorning shikoyati, kasallikning boshlanishi va keyingi kechish davri, ilgari qanday ka-salliklar bilan ogʻriganligi, oilaviy sha-roiti, zararli odatlari (chekish, spirtli ichimliklar ichish), turmush, mehnat tar-zi, avlodlarning sogʻ yoki nosogʻligi va hokazo kiradi. Maʼlumotlarning yanglish berilishi kasallikka diagnoz qoʻyishni mushkullashtiradi va notoʻgʻri davolashga sabab boʻladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Analog-raqamli hisoblash mashinasi** — analog va raqamli-hisoblash mashinalarining qismlari (bloklari)dan tashkil topgan qurilma. Mashina oʻzgaruvchilari raqamli va ana-log (uzluksiz) koʻrinishda ifodalanadi. Analog va raqamli EHMlarning kamchiliklarini bartaraf etish, ularning afzalliklarini birlashtirish maqsadida oʻtkazilgan izlanishlar na-tijasida bitta hisoblash tizimi — gi-brid hisoblash mashinasi yaratilgan. Bu kompleksning raqamli qismi — raqamli elektron hisoblash mashinasi (REHM) asosida quriladi. Markaziy boshqaruv qurilmasi mashinaning ayrim qismlari — analog-raqamli oʻzgartirgich (AROʻ), raqam-analogli oʻzgartirgich (RAOʻ) va AEHM oʻrtasidagi bogʻlanishni zarur aniqlik va ketma-ketlikda taʼminlaydi. A.-r.h.m. matematik va mantiqiy amallarni bajarishda hamda mashina koʻrsat-kichlarini bir shakldan ikkinchi shaklga oʻtkazishda ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Ilk reklama plakatlari

**Fanta** (nemischa:) — Coca-Cola kompaniyasiga tegishli gazlangan, spirtsiz ichimliklarning markasi. Dunyo yuzida 90ga yaqin turli ichimliklarni ishlab chiqaradi. Fantani dunyadagi 160 davlatlardan sotib olsa boʻladi.

Tarixi
------

Ichimlik 1940-yili Ikkinchi jahon urushi yillarida yaratilgan.  Urush tufayli Germaniya Coca-Cola ichimligini ishlab chiqarish uchun kerakli qiyom (ruscha: *сироп*) yetkazilishi toʻxtatiladi. Shunda Maks Keyt yangi mahsulot ishlab chiqarishga qaror qildi. Tarkibida asosan olma kunkarasi boʻldi. Paydo boʻlgan ichimlik sariq tusni oldi va hozirgi kundagi keng tarqalgan apelsinli „Fanta"ning taʼm idan qattiq farq qilgan. 2008-yili olmali Fanta yana qaytib sotuvga chiqdi.

Qiziqarli omillar
-----------------

* 1980-yili Fanta Pepsi-kola bilan birga olimpiya oʻyinlari paytida SSSRda sotilgan
* Vyacheslav Butusov va Nautilus Pompilius guruhida „Fanta-Djyus" qoshigʻi boʻlgan

Manbalar
--------

1. ↑  [[]]
2. ↑  Бренды Третьего Рейха. Послевоенная судьба. Интервью радиостанции «Эхо Москвы» К. Залесского

Havolalar
---------

* Ofitsialniy mejdunarodniy sayt
* Ofitsialnoe rossiyskoe predstavitelstvo
* Fanta Games — Virtual Tennis and Crew
* History of Coca-cola and Fanta complete with pictures
* Fanta on Coca-cola.com Wayback Machine saytida arxivlandi (2006-04-15).
**Gate capacitance (tarjimasi:darvoza sigʻimi)** - dala effektli tranzistorning eshik terminalining sigʻimi. U tranzistor eshigining mutlaq sigʻimi yoki integral sxema texnologiyasining birlik maydoniga sigʻimi yoki texnologiyadagi minimal uzunlikdagi tranzistorlarning birlik kengligidagi sigʻim sifatida ifodalanishi mumkin.

MOSFETlarning taxminan Dennard miqyosidagi avlodlarida birlik maydoniga sigʻim qurilma oʻlchamlariga teskari ortdi. Darvoza maydoni qurilma oʻlchamlari kvadratiga tushganligi sababli, tranzistorning eshik sigʻimi qurilma oʻlchamlariga toʻgʻridan-toʻgʻri mutanosib ravishda kamaydi. Dennard shkalasi bilan eshik kengligi birligi uchun sigʻim taxminan doimiy boʻlib qoldi; bu oʻlchov darvoza-manba va darvoza-drenaj oʻzaro sigʻimlarini oʻz ichiga olishi mumkin. Boshqa masshtablar kam uchraydi; kuchlanishlar va eshik oksidi qalinligi har doim ham qurilma oʻlchamlari kabi tez kamaymagan, shuning uchun birlik maydonidagi eshik sigʻimi tez oʻsmagan va tranzistor kengligidagi sigʻim baʼzan avlodlar davomida kamaydi.

Kremniy-dioksid bilan izolyatsiyalangan eshik uchun ichki eshik sigʻimi (yaʼni, chekka maydonlarni va boshqa tafsilotlarni hisobga olmagan holda) birlik maydoni uchun ingichka oksidli sigʻimdan hisoblash mumkin:

{\displaystyle C\_{\mathrm {G} }=A\_{\mathrm {G} }C\_{\mathrm {ox} }}
qayerda {\displaystyle A\_{\mathrm {G} }} darvoza maydoni va birlik maydoni uchun ingichka oksidi sigʻimi {\displaystyle C\_{\mathrm {ox} }={\frac {\epsilon \_{\mathrm {SiO\_{2}} }\epsilon \_{0}}{t\_{\mathrm {ox} }}}}, bilan {\displaystyle \epsilon \_{\mathrm {SiO\_{2}} }=3.9} silikon dioksidning nisbiy oʻtkazuvchanligi, {\displaystyle \epsilon \_{0}=8.854\times 10^{-12}\ \mathrm {F/m} } vakuum oʻtkazuvchanligi va {\displaystyle t\_{\mathrm {ox} }} oksidning qalinligi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Solid State Devices And Circuits*. Technical Publications, 2009 — 4-8 bet. ISBN 9788184316681. [*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  *Plusquellic.* „VLSI slides". Qaraldi: 2-may 2021-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Granatomyot** - 1) dastaki G. dushmanning zirhli nishonlariga, jonli kuchlari va harbiy texnikasiga zirhni teshadigan yoki parchalanadigan fugas top bilan shikact berish uchun muljallangan qurol. G.ning bir marta va koʻp marta ishlatiladigan; tuzilishiga koʻra, dastaki, miltiqqa oʻrnatib va stanokka oʻrnatib otadigan; vazifasiga koʻra, tankka qarshi, piyodalarga qarshi; stvolining tuzilishiga koʻra, stvolining ichi silliq, qirqimli va stvoli buklanadigan xillari bor. G.ning kalibri 30—90 mm, nishonga olish uzokligi 1000 m gacha. Miltiqqa oʻrnatib otadigan G.da granata oʻqsiz patron zaryadining poroxli gazi yordamida otiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Ravalpindi** — Pokistonning shim.sharqiy qismidagi shahar. Panjob viloyatida, togʻ etagida. Mamlakatning muhim iqtisodiy va madaniy markazi. Panjobdan Afgʻoniston va Kashmirga boriladigan yoʻl ustida. Aholisi 1,4 mln. kishi (1998), aksariyati pushtu, kashmiri, gujarot va panjoblar. R. — transport yoʻllarining tuguni, muhim savdo-sanoat markazi. Oziq-ovqat, toʻqimachilik (ip gazlama, shoyi, movut, trikotaj), poyabzal, kimyo-farmatsevtika, neftni qayta ishlash, metallsozlik va mashinasozlik, sement korxonalari, temir yoʻl ustaxonalari bor. Hunarmandchilik rivojlangan. Shahar yaqinidagi neft va gaz konlaridan R.ga quvurlar oʻtkazilgan.

Mil. av. P. oʻrnida Gajipur sh. boʻlgan. Oʻrta asrlarda shahar Fotixpur-Baori deb atalgan. 14-asr boshida moʻgʻullar tomonidan buzib tashlangan. Keyinchalik shaharni gakkarlar qabilasining boshligʻi Ravalxon qayta tiklab, oʻz nomi bilan atagan. 1849-yilda R.ni inglizlar bosib olgan. 1947-yilgacha R. Buyuk Britaniyaning Hindistondagi eng yirik harbiy bazasi boʻlgan. 1947-yildan 1960-yillar boshigacha R. — Pokistonning muvaqqat poytaxti. Politexnika universiteti, kollejlar, harbiy muzey, arxeologiya muzeyi, kartinalar galereyasi, aeroport bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Daniya va Litva munosabatlari** Daniya va Litva oʻrtasidagi ikki tomonlama diplomatik munosabatlar hisoblanadi. Litvaning Kopengagenda elchixonasi bor, Daniya elchixonasi esa Vilnyusda joylashgan. Ikkala davlat ham Yevropa Ittifoqi va NATO aʼzolari sanaladi. Ikki tomonlama munosabatlar 1991-yil 24-avgustda tiklandi.

Tarixi
------

Litva mustaqillikga erishganidan buyon, Daniya oʻzining siyosiy va iqtisodiy yordamini koʻrsatib kelmoqda. Daniya ham Litvani Yevropa Ittifoqi va NATOda qo‘llab-quvvatlagan. 1990-yillardan 2003-yilgacha Daniya Litvaga 1 milliard AQSH dollari miqdorida yordam koʻrsatdi.

2006-yil Daniyaning Litvaga eksporti 442 million yevroni tashkil etdi. Litvadan import 469 million yevroni tashkil etdi. Daniyaning koʻplab kompaniyalari Litvada shoʻba korxonalarini tashkil etdi.

1991-yildan Daniya va Litva harbiy mudofaa sohasida hamkorlik qilib kelmoqda. Hozirda faol tarzda Litva Daniya bilan mudofaa sohasida hamkorlik qiladi.

2003-yil 2-mayda Litva Prezidenti Rolandas Paksas Daniyaga tashrif buyurdi. 2005-yil 2-may va 2008-yil 9-aprel kunlari Daniya Bosh vaziri Anders Fog Rasmussen Litvaga tashrif buyurdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Lithuanian embassy in Copenhagen". 20-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-iyun 2016-yil.
2. 1 2 3  „Bilateral relations". 24-may 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-noyabr 2017-yil.
3. ↑  „Diplomatic relations between Denmark and Lithuania". 16-mart 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-noyabr 2017-yil.

Havolalar
---------

* Daniya va Litva
* Iqtisodiy munosabatlar Wayback Machine saytida arxivlandi (2012-03-09).(ingl.) )
**Rimma Ivanovna Danilova** (1906.16.1, Saratov — 1984.5.10, Toshkent) — patanatom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1961), tibbiyot fanlari doktori (1951), professor (1951). Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgan (1936). 1950-yildan Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti patanatomiya kafedrasi mudiri. Sil kasalligida, kimyoviy moddalardan zaharlanganda, aterosklerozda ichki sekretsiya bezlaridagi morfologik oʻzgarishlarga oid ilmiy tadqiqot ishlari olib borgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Kavkaz qoʻriqxonasi** - Bosh Kavkaz tizmasining gʻarbiy qismida, RF Krasnodar oʻlkasida. Mayd. 263,4 ming ga, shu jumladan, 170,9 ming ga oʻrmonlar, 1196 ga suv havzalari. 1924-yilda suv muhofazasi va yirik tuyoqli hayvonlar sonini tiklash maqsadlarida tashkil qilingan. 1978-yil dan biosfera qoʻriqxonasi. K. q. ning asosiy maydoni (263 ming ga) baland togʻli hududlarda joylashgan (eng yuqori nuqgasi Saxvoa togʻida — 3345 m). Oʻsimlik va hayvonot olami Oʻrta dengiz, Yevropa shimoli, Oʻrta Osiyo namunalaridan shakllangan. K. q. florasida daraxtlar va butalarning 170 turi, sut emizuvchilarning 70 turi, qushlarning 225 turi (152 turi in qoʻyib, joʻja ochadi) bor. Oq qaragʻay, qora qayin, 900 m balandlikkacha dub, grab, nok, olma, joʻkava b. oʻsadi. Tur, serna, kiyik, bugʻu, chiyaboʻri, boʻrsiq, yovvoyi choʻchqa, qoʻngʻir ayiq, suvsar, kavkaz quri va b. yashaydi.

K. q. tarkibiga Qora dengiz boʻyida, Sochi sh. yaqinida uchlamchi davr yodgorliklari boʻlgan Xosta tise va shamshod daraxtzorlari (306 ga) ham kiradi.

Adabiyot
--------

* Xoxlov A. M. Solodko A. S, Kavkazskiy gosudarstvenniy biosferniy zapovednik, Krasnodar, 1982.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kendir**, qizilquray (Trachomitum) — kendirdoshlar oilasiga mansub koʻp yillik tolali oʻsimlik. Jan. Yevropa va Osiyoda 6 turi oʻsadi. Tolasi poyaning floemasida. Ildizpoyasi koʻp yillik, yer usti poyalari bir yillik, silliq. Barglari, asosan, nashtarsimon, guli mayda, pushti. Uning tolali K. (T. Apocynum cannabinum) turi dorivor oʻsimlik, urugʻida 0,5% gacha yurak glikozidlari (simarin) bor, poyasi poʻstlogʻidan olingan toladan arqon ishlab chiqariladi. Ildizpoyasi va ildiz (oʻsimlik)ini boʻlib, erta bahorda ekiladi. Tola olish uchun Venetsiya K.i istiqbolli hisoblanadi (poyasi poʻstlogʻidan 10% gacha tola chiqadi). Tajriba ekinlarida quruq poya boʻyicha xrsildorlik 20—25 s/ga. Oʻzbekistonda Toshkent sh. yaqinida 1930-yillarda yangi ekin tarzida yigiriladigan tola olinadigan K.ni oʻrganish boʻyicha ilmiy tadqiqot st-yasi tashkil etilgan (qarang Lub tolali ekinlari tajriba stansiyasi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Keng hajmli kino** - keng hajmli (50—70 mm) kinoplyonkadan foydalanishga asoslangan kinematografiya turi. 1955-yilda yaratilgan. Film maxsus apparatda suratga olinadi va namoyish qilinadi. Odatda, asosan 70 mm li plyonka ishlatiladi. Oddiy va keng ekranli kinolarda ishlatiladigan 35 mm li plyonkaga nisbatan bunday plyonkaga ancha koʻp axborotni sigʻdirish va katta (mas, 19,5x7 m) ekranga tasvirni sifatli tushirish mumkin. K. h. k. tizimida 6 kanalli magnit fonogramma qoʻllaniladi: 5 tasi ovozni ekran orqasiga oʻrnatilgan karnaylar orqali stereofonik eshittirish uchun, oltinchisi kinoteatr zalida ovoz effekti hosil qilish uchun moʻljallanadi. K. h. k.ning tasvirlash sifati yuksak.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Dotsent** (lot, dosene — taʼlim beruvchi) — bir qancha mamlakatlarda oliy oʻquv yurtlari oʻqituvchilarining ilmiy unvoni va lavozimi. Oʻzbekistonda D. unvoni kafedra mudiri va b. lavozimlarga tanlov boʻyicha saylangan yoki shu lavozimlarda shartnoma asosida ishlayotgan yoxud oliy oʻquv yurtining rektori (oʻquv va ilmiy ishlar boʻyicha prorektori), malaka oshirish instituti va unga tenglashtirilgan oʻquv yurtining direktori (direktor oʻrinbosari) lavozimlarini egallab turgan, ularda oʻquv yili davomida muvaffaqiyatli faoliyat yuritgan, oliy oʻquv yurtlari yoki malaka oshirish institutlarida kamida 3 y. pedagog boʻlib ishlagan hamda ped. amaliyotida foydalanilayotgan, shu jumladan dissertatsiya himoyasidan keyin matbuotda eʼlon qilingan ilmiy va oʻquv-metodik ishlarga ega boʻlgan fan d-rlari va nomzodlariga beriladi. Oliy oʻquv yurtida kamida 5 y.lik pedagoglik ish stajiga ega, kollej, litsey, gimnaziya, oʻrta maxsus va kasb-hunar oʻquv yurtlari uchun darslik yoki oʻquv qoʻllanmalari, umumiy oʻrta taʼlim maktablari uchun darsliklarning yakka mualliflari boʻlib, tanlov boʻyicha yoki shartnoma asosida kafedra mudiri D. lavozimiga tayinlangan va mazkur lavozimlarda oʻquv.yili davomida muvaffaqiyatli ishlagan oliy maʼlumotli yuqori malakali mutaxassislarga ham ilmiy darajasi bor-yoʻqligidan qatʼi nazar, D. unvoni berilishi mumkin. D. unvonini, qaysi idoraga boʻysunishidan qatʼi nazar respublika oliy oʻquv yurtlari va ilmiy tadqiqot muassasalari ilmiy (ilmiy-texnika) kengashlarining tavsiyasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi quzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi beradi. D.larga belgilab qoʻyilgan namunadagi attestatlar topshiriladi. Oʻzbekiston Respublikasi da Oliy attestatsiya komissiyasi tashkil etilgandan beri (1992) 2002 y. 1 yanv-.gacha 3088 kishi D. unvoniga ega boʻlgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kindaklitepa** - Oʻzbekistonning janubidagi qad. qishloqharobasi (miloddan avvalgi 4 — milodiy 6—7-asrlar). Qashqadaryo vohasining oʻrta qismida, Qorabogʻ qishlogʻi yaqinida. Mazkur qishloq harobasi oʻzi joylashgan tepalik (balandligi 12 m, maydoni 0,25 ga) ning shakliga koʻra shunday nom olgan. 1955—57 yillarda Qashqadaryo arxeologiya-topografiya ekspeditsiyasi (rahbari V. D. Jukov) bu yerda qazish ishlari olib borgan. Arxeologik tadqiqotlar vaqtida madaniy qatlamlar orasida puxta qilib qurilgan bir qancha toʻrtburchak shakldagi inshootlar qoldiklari (tarhi 5,87x6,65 m, 6x7,5 m, 5x5,4 m) borligi aniqlandi. Saqlanib qolgan devorlarning balandligi 0,7 m dan 3 m gacha, qalinligi 1,4 m dan 1,7 m gacha boʻlib, baʼzilari xom gʻisht (54x32x11 sm3, 47x27x9 sm3, 58x32x9 sm3, 25x10 sm3) va baʼzilari paxsadan qurilgan. K.dan sopol idishlar siniqlari, koʻza va xumlar, kozon va oʻchoqlar, suyak, tosh, mis, temir va shishadan qilintan buyumlar, chiroqdonlar, oʻgʻir va yorgʻuchoqlar, sopol muhr va tugmalar, urchuq hamda toʻquvchilik dastgohlarida ishlatiladigan konussimon, bikonussimon va yassi yuk toshlari hamda kulolchilik dastgohlari boʻlaklari topildi. Urchuq va toʻquv dastgoxlarida ishlatiladigan yuk toshlari toʻquvchilik K. aholisining asosiy mashgʻulotlaridan biri boʻlganligini koʻrsatdi. Mazkur ashyoviy dalillar va ilmiy tadqiqotlar natijasida K. aholisining oʻtroq tarzda hayot kechirib, dehqonchilik va hunarmandchilik bilan mashgʻul boʻlganligi hamda keyinchalik suv tanqisligi oqibatida bu yerni tark etganligi aniqlandi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"Kinder Joy"** (inglizcha: *Kinder Joy*, italyancha: *Kinder Merendero*) — bu Italiyaning Ferrero qandolat kompaniyasi tomonidan Kinder brendi ostida ishlab chiqarilgan konfet. Ular ikki qismga boʻlingan tuxum shaklidagi plastik paketga ega. Bitta muhrlangan yarmida qoshiq bilan yeyish mumkin boʻlgan ikkita gofret kakao toʻplari bilan qoplangan sut kremi qatlamlari, ikkinchi yarmida oʻyinchoq mavjud. „Kinder Joy" ishlab chiqarish 2001-yilda boshlangan va hozirda Dunyoning 100 dan ortiq mamlakatlarida sotiladi.

Tarix
-----

 Kinder Joy yarmi
Ferrero 2001-yilda Italiyada „Kinder Joy" ishlab chiqarishni boshladi. Ular sota boshladilar Ispaniyada 2004-yildan, Germaniyada 2006-yil may oyidan, Xitoy va Hindistonda 2007-yildan.

2011-yilda Ferrero Baramatutda (Hindiston) tuxum, shuningdek, boshqa mahsulotlar, shu jumladan Tic tac ishlab chiqarish uchun zavod ochdi. 2015-yilda kompaniya Xanchjou shahrining Xiaoshan tumanida Xitoyda oʻzining birinchi zavodini ochdi; „Kinder Joy" Xitoy bozorida eng koʻp sotiladigan qandolat mahsulotlaridan biriga aylandi va innovatsiyalar sohasida yutuq bilan taqdirlandi.

„Kinder Joy" 2015-yilda Irlandiyada ishga tushirilgan. Ferrero 2015-yilning dekabr oyidan boshlab Buyuk Britaniyada tuxum sotishini eʼlon qildi.

2017-yilning may oyida „Kinder Joy" 2018-yildan boshlab AQShda sotilishi eʼlon qilingan edi. Aytish joizki, Kinder Joys-dan farqli oʻlaroq, Kinder Surprises Amerika Qoʻshma Shtatlarida oziq-ovqat, dori-darmon va kosmetika toʻgʻrisidagi Federal qonun tomonidan taqiqlangan boʻlib, ular tarkibiga kiritilgan ozuqaviy boʻlmagan mahsulotlarni oʻz ichiga olgan barcha oziq-ovqatlarni taqiqlaydi.

„Kinder Joy" Polsha, Ekvador, Kamerun va Janubiy Afrikada ham ishlab chiqariladi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Bringing joy this spring". 31-yanvar 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyul 2021-yil.
2. ↑  „Ferrero expands Kinder range with new format Kinder Joy". 30-sentabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyul 2021-yil.
3. 1 2  „Ferrero profits jump in 2014 as Kinder eggs sales soars". 30-sentabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyul 2021-yil.
4. ↑  „Ferrero looks for growth in North America". 4-sentabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyul 2021-yil.
5. ↑  Italian Chocolate Giant Launches the First China Manufacturing Plant in Hangzhou
6. ↑  Ferrero Group Launches the First Plant in China
7. ↑  „Product news: Kinder spreads Joy". 6-mart 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyul 2021-yil.
8. ↑  „Kinder Egg Is Coming to America". 8-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyul 2021-yil.
9. ↑  „Focus Kinder Surprise and Kinder Joy". 11-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyul 2021-yil.