recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Najib ad-Din Abu Homid Muhammad ibn Ali ibn Umar as-Samarqandiy** (forscha: نجیب‌الدین ابو حامد محمدبن علی‌بن عمر سمرقندی vafot etgan 1222-yil) – XIII asrda yashagan oʻrta osiyolik shifokor va tibbiyot olimi, Samarqandda tugʻilib, umrining koʻp qismini Samarqandda tibbiyot markazlarida dars berib oʻtkazgan. U yozgan asarlar oʻsha davr tib dorilfununlarida qoʻllanma sifatida foydalanilgan. Najibuddin Samarqandiy 1222-yilda Hirot shahrining moʻgʻullar tomonidan bosib olinishi paytida vafot etgan.

Olim oʻz davrida dastlabki jarroxlik amaliyotlarini ham oʻtkazgan. Bu olim haqida maʼlumotni Qadimgi Yunoniston, Hindiston, Misr, shuningdek, Transoxiana, Xuroson va Eron tibbiyoti va falsafasi tarixiga oid juda muhim manba muallifi Ibn Abu Usaybiya bergan – *"Uyun al-anba fi tabakat al". -attiba"* (Tabiblar martabalari haqidagi maʼlumotlar tarixi), u haqida gapirganda:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Достойный и искусный врач, ему принадлежит великолепные книги и знаменитые сочинения. Он был убит в Герате, когда в него вошли татары. Он был современником Фахруддина ар-Рази. | "|

Usaybiya asarlaridan: „Kitob agziyat al-marda" („Bemorlarning ovqatlanishi haqida kitob"), „Kitob agziyat al-marda" („Bemorlarning ovqatlanishi haqida kitob"), „Kitob al-asbob val-alamat" („Kasalliklarning sabablari va alomatlari haqida kitob"), „Kitob al-akrabodin al-kabir" („Al-Akrabadin haqida katta kitob"), „Kitob al-akrabodin as-sagir" („Al-Aqrabadin haqida kichik kitob") kabi bir qator fiziologiyaga oid kitoblarni yaratgan.

Najibuddin Samarqandiyning eng mashhur asari „Kitob al-asbob val-alamat" asari boʻlib, unda terapiya va patologiyaga oid muhim maʼlumotlar mavjud. Mirzo Ulugʻbekning shaxsiy tabibi Burhonaddin Nafis ibn Ivaz ibn Hakim al-Kermoniy 1424-yilda „Al-asbob val-alamat" asariga arab tilida sharh yozgan. U bu asardan ayrim parchalarni oʻz asariga kiritdi va shu tufayli Najibuddin Samarqandiy ijodi fanga maʼlum boʻldi, hozirda bu asarlar toʻliq saqlanib qolinmagan, ayrim saqlanib qolingan qismlari Fransiyadagi muzeylarga topshirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Al-Samarqandi, Najib Al-Din Abu ?Hamid Mu?hammad Ibn ‘Ali Ibn ‘umar | Encyclopedia.com".  www.encyclopedia.com. 16-dekabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-dekabr 2019-yil.
2. ↑  Бабаджанов 2001, s. 59—64. sfn error: no target: CITEREFБабаджанов2001 (help)
3. ↑  *uzbekistan.* „Развитие медицинской науки в эпоху Темуридов" (ru).  UZBEKISTAN.LV (23-iyul 2018-yil). Qaraldi: 17-dekabr 2019-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Babadjanov A. Sh. Bibliografii uchyonix-medikov Sredney Azii po sochineniyu Ibn Abi Usaibia „Uyun al-anba fi tabakat al-attiba" // Obщestvennie nauki v Uzbekistane. – 2001. – № 3.
**Inomjon Yoʻldoshev** (1889-yil, Namangan — 1967-yil) — Sovet davrida Namangan tumanining harbiy komissari. Andijonning Voroshilov tumanida ijroqo‘m raisi boʻlgan.

Yoshligi
--------

1889-yilda Yangiqoʻrgʻonning Qiziloyoq qishlogʻida tugʻilib, birinchi jahon urushi yillarida Namanganga kelgan va Obidulla Maxsumning maktabida taʼlim olgan. 1917-yil noyabr oyining oʻrtalarida qoʻliga qurol olib, sovet militsiyasi safiga kirgan.
Namangan viloyati davlat arxivining 311-raqamli shaxsiy fondida uning hayoti haida ayrim maʼlumotlar saqlanib qolgan.

Faoliyati
---------

1919-yilning 12-aprelda 32 quroldoshi bilan Fargʻonaga oʻqishga boradi. Fargʻonada oʻqib qaytgan Inomjon Nanay (Nanay oʻsha vaqtda Namangan uyezdidagi tuman boʻlib, uning tarkibiga Olabuqa, karavon singari qishloqlar ham kirgan) ga harbiy komissar boʻlib qaytadi, keyinroq alohida qirgʻiz kavaleriya divizionidagi 3-eskadronga siyosiy rahbar va 1-eskadron komissari vazifalarida ishlaydi. 1920-yilning sentyabr oyida Boku shahrida boʻlib oʻtgan Sharq xalqlari qurultoyida ishtirok etgan. Namanganliklar oʻsha anjumanga vakil etib 10 kishini yuborishgan va ularning ichida Inomjon Yoʻldoshev ham bor edi. Qurultoyda ishtirok etganlarning aksariyati keyinchalik qatagʻonga uchraydi.

Turkistonda 1917—1921-yillarda boʻlib oʻtgan ocharchilik Namanganga ham oʻz taʼsirini oʻtkazdi. Shu bois Inomjon Yoʻldoshev 20-yillarda militsiya safida turib, muhtojlarga oziq-ovqat yetkazib berish bilan shugʻullandi. Xizmat taqazosi bilan u Qirgʻizistonning Ketmontepa militsiyasida ham rahbar sifatida ishlagan. 15 kishini jangovar safga qabul qilgan. Oʻzi va hamkasblariga talabchan Inomjon Yoʻldoshevga 1923-yilda Namangan tumanida avval harbiy komissar, keyinchalik militsiya komissari vazifalari topshirildi.

1937-yilda yuz bergan qatagʻon siyosati natijasida 48 yoshida xalq dushmani sifatida qamoqqa olindi va 4 yillik qamoq jazosiga hukm qilinadi.
Oʻsha paytda u Andijonning Voroshilov tumanida ijrokom raisi lavozimida ishlagan. Inomjon Yoʻldoshevning qanday ayblov bilan xalq dushmani sifatida qamoqqa olingani, tergov jarayoni, guvohlar haqida umuman maʼlumotlar saqlanib qolmgan. 1941-yilda Yoʻldoshev qamoqdan qaytadi.

Ikkinchi jahon urushi Inomjon Yoʻldoshevni ikki farzandidan ayirdi. Oliy militsiya xodimidan harbiy zobitgacha, undan tuman ijroiya qoʻmitasi rasiligigacha boʻlgan yoʻlni bosib oʻtgan Inomjon Yoʻldoshev 1967-yilda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Ummatov R*. Zulmatda so‘ngan ziyolar*, Namangan, 2000 — 37 bet.
2. ↑  *Тарихнинг номаълум саҳифалари. Бешинчи китоб*. Тошкент-2016: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи. ISBN 978-9943-03-748-9.
**Fuqarolik protsessual huquqi** — huquq sohasi; sud tomonidan fuqarolik ishlarini koʻrish va hal qilish, shuningdek, sudlar va boshqa ayrim organlar qarorlarining ijro etilishi tartibini belgilaydi. Fuqarolik protsessual huquqining predmeti — sud majlisida tekshiriladigan va hal qilinadigan fuqarolik ishlari tufayli vujudga keladigan sud va protsessning boshqa ishtirokchilari oʻrtasidagi ijtimoiy munosabatlardir. Fuqarolik protsessual huquqi fuqarolik ishlarini yuritishni tartibga solib, qoʻzgʻatilgan ish yuzasidan sudning, protsess ishtirokchilarining, sud qarorini ijro etuvchilarning qanday harkatlarni qanday tarzda bajarishlari lozimligini, bunday harakatlarning oqibatlari nimadan iborat boʻlishi (ish haqi undirilishi, keltirilgan zarar toʻlanishi)ni belgilaydi. Fuqarolik protsessual huquqi huquqning boshqa sohalari, chunonchi, jinoyat protsessual huquqi bilan bogʻliq. Huquqning bu har ikki sohasini birlashtiradigan mazmun shundaki, ular odil sudlovni amalga oshirish bilan bogʻliq ijtimoiy munosabatlarni tartibga soladi. Fuqarolik protsessual huquqining asosiy manbai Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksidir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Raqamli gigiyena atamasi
------------------------

**Raqamli gigiyena**- bu atamani ilk bor doktor Eduardo Gilbshteyn **2006 -yilda** chop etilgan „Yaxshi raqamli gigiyena" kitobida ishlatgan. **Raqamli gigiyena** elektron axborot harakatlaringizni tozalash va ularni muntazam yangilab turish amaliyoti uchun ishlatiladigan iboradir. Bu jarayon parollarni qanday tanlashni bilish, noutbukda fayllarni tartibga solish va elektron pochta va ijtimoiy media akkountlar sozlamalarini o‘zgartirishni oʻz ichiga oladi, bularning barchasi xavfsizlikni kuchaytirishga qaratilgan saʼy-harakatlarning bir qismidir.

Yaxshi raqamli gigiyena
-----------------------

  

Yaxshi raqamli gigiyenaga amal qilish quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

* Elektron qurilmalarni muntazam yangilash va tozalash;
* Antivirusingizni yangilab turish va skanerlash;
* Kuchli parollardan foydalanish;
* Ikki faktorli autentifikatsiyadan foydalanish;
* Elektron pochta qutilaringiz va qurilmalaringizni toza va xavfsiz saqlash;
* Fishing urinishlarini aniqlash;
* Onlayn harakatlar xavfsizligini taʼminlash.

Raqamli gigiyenaning afzalliklari
---------------------------------

**Yaxshi raqamli gigiyena** qurilmalarning uzluksiz ishlashini taʼminlaydi va ulardan samaraliroq foydalanish imkonini beradi. Eng muhimi, u foydalanuvchini doimiy ravishda oʻsib borayotgan onlayn tahdidlardan himoya qiladi. **Notoʻgʻri raqamli gigiyena** odamlarning foydalanuvchilarga firibgarlik, zararli dastur hujumlari va boshqa onlayn jinoyatlar bilan hujum qilishini osonlashtiradi.**Raqamli gigiyena** ikki toifadagi imtiyozlarni o'z ichiga oladi: **texnik xizmat ko'rsatish** va **xavfsizlik**. Bu ikki toifa bir-biriga bevosita bog'liq. Masalan, dasturiy ta'minotni yangilab turish qurilma egasini bezovta qilgan yoki ishini qiyinlashtirgan xatolarni olib tashlaydi. Shuningdek, u qurilma tizimiga qilingan tahdidlarini tuzatadi.

Havolalar
---------
**Tarixi Nofeyi** (Foydali tarix) – tarixiy asar. Muallifi Muhammad Ali Baljuvoniy. Mazkur asar 1923–1927-yillar davomida yozilgan. Asar XIX–XX asr boshlarida Buxoro amirligi siyosiy tarixini yoritib beruvchi manbalardan biri hisoblanadi. 
Muhammad Ali Baljuvoniy Samarqand va Buxoro madrasalarida tahsil olgan, bir muddat davlat ishlarida ham faoliyat olib borgan. U umring oxirida Oqbuloqdara qishlogʻida oʻtkazadi va 70 yoshida vafot etadi. 
Tojikistonlik olim Ahror Muxtorov asarning asarning arab yozuvidagi tabdil nashrini 1994-yil Dushanbeda chop ettirgan. Asarni 2001-yilda esa Shodmon Vohidov va Zoir Choriyev oʻzbek tiliga ilmiy-izohli lugʻati bilan birgalikda nashr ettirgan.
Muhammad Ali Baljuvoniy mazkur asarini 1923-yilda Samarqanddagi Tillakori madrasasida yozishni boshlagan boʻlsa, 1927-yil Baljuvonda tugatadi.
Asar 15 bob va xotimadan iborat boʻlib, 1-11 boblarda XX asr boshlarida Buxoro amirligida yuz bergan siyosiy jarayonlar bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirilgan.
„Tarixi Nofeyi" asarida Amir Abdulahadxon va Amir Olimxon davrida sodir boʻlgan voqealar, Buxoro amirligining agʻdarilishi va sovet hokimiyatining oʻrnatilishi, qizil armiya bosqinchiligi davrida vayron boʻlgan yodgorliklar, Amir Olimxonning Afgʻonistonga ketishi va boshqa maʼlumotlar keltirilgan.
Tarixchi olim Halim Toʻrayev soʻzlariga koʻra asarda Buxoro amirligining zaif tomonlarini ochiq tanqid qilingan.
Mazkur asarda Buxorodan tashqarida boʻlgan Buxoro amirlarining saroy va chorboʻgʻlari haqida maʼlumotlar uchratish mumkin. Jumladan Karminadagi Chorbogʻi Charmgari, Chorbogʻi Mirzo, Chorbogʻi Olchin, shuningdek Shahrisabz va Qarshidagi chorbogʻlar nomlari keltirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Тўраев 2023, s. 142-151. sfn error: no target: CITEREFТўраев2023 (help)
2. ↑  Муҳаммад Али Балжувоний 2001, s. 3. sfn error: no target: CITEREFМуҳаммад\_Али\_Балжувоний2001 (help)
3. 1 2 3  Муҳаммад Али Балжувоний 2001, s. 4. sfn error: no target: CITEREFМуҳаммад\_Али\_Балжувоний2001 (help)
4. 1 2 3 4  Тўраев 2023, s. 151. sfn error: no target: CITEREFТўраев2023 (help)
5. ↑  Тўраев 2023, s. 152. sfn error: no target: CITEREFТўраев2023 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Муҳаммад Али Балжувоний*. Тарихи нофеий*. Тошкент: Академия, 2001 — 122 bet.
* Тўраев Ҳ*. Бухоро тарихи ёзма манбалари*. Бухоро: Durdona, 2023 — 204 bet.
**Polvon qori savdo uyi** – Savdo uyi XX asrning boshlarida galamachi Polvon qori tomonidan qurilgan. Savdo uyining tashqi shakli yashash uylarining shakliga oʻxshaydi. Asosan gazlachilik bilan savdo qilingan. Shu bilan birga gazlamachilikka oid matolar masalan Germaniyadan keltirilgan „Zinger" tikuv dastgohi va shunga oʻxshahsh narsalar ham sotilgan. Hozirgi kunda bino davlat mulki hisoblanib, bu yer hozir ham savdo maskani hisoblanadi. Hozirda kitob doʻkoniga aylantirilgan. Shuningdek Polvor qori minora 1905-yilda minora ham qurdiradi. Minora konus shaklida madrasa bilan tutashgan holda qurilgan. Balandligi 21 metrni tashkil etadi.

Yangiliklar
-----------

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022 – 2026 yillarda Xorazm viloyatida joylashgan madaniy meros obyektlarini restavratsiya qilish, ularga olib boruvchi infratuzilmani tiklash hamda „Ichan-qal’a" davlat muzey-qoʻriqxonasining filiallarini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida qaroriga muvofiq Polvon qori savdo uyi binosadida Oq masjid mennonitlari muzeyini tashkil toʻgʻrida qaror qabul qilindi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
Muhren 2005-yil yanvarda (18 yosh)
 
Bianca de Jong-Muhren 1986-yil 28-fevralda tugʻilgan grossmeyster unvoniga ega boʻlgan Gollandiyalik shaxmatchi. U shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasida boʻlib oʻtgan chempionatning toʻrt karra sovrindori (2005, 2006, 2010, 2014).

Biografiyasi
------------

De Jong-Muhren besh yoshidan shaxmat oʻynagan. 1994-yildan 2006-yilgacha u barcha yosh guruhlarida shaxmat boʻyicha oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon va Yevropa chempionatlarida Gollandiyani bir necha bor himoya qilgan. 2004-yilda Ürgüpda Byanka de Jong-Muhren 18 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasida shaxmat boʻyicha Yevropa chempionatida ikkinchi oʻrinni egalladi. Shuningdek, u 1996 (U12), 1998 (ikki marta: U12 va U20), 2000 (U14), 2002 (U16) va 2003 (U20) yoshlar oʻrtasida koʻp karra mamlakat chempioni boʻlgan. Ushbu chempionlik unvonlaridan 1998-yilda Leydenda U20 yosh toifasida oltin medal alohida ajralib turishga loyiqdir, chunki u musobaqada gʻolib chiqqanida atigi 12 yoshda edi.

U toʻrt marta shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi shaxsiy Gollandiya chempionati medallarini qoʻlga kiritdi: uchta kumush (2006, 2010, 2014) va bronza (2005).

De Jong-Muhren Gollandiya terma jamoasida ayollar shaxmat olimpiadalarida ishtirok etdi:

2004-yilda Kalvia shahridagi 36-shaxmat olimpiadasida (ayollar) birinchi zaxira taxtasida (+6, =1, −3),

2006-yilda Turin shahridagi 37-shaxmat Olimpiadasida (ayollar) birinchi zaxira taxtasida (+5, =2, −2),

2014-yilda Tromso shahridagi 41-shaxmat Olimpiadasida (ayollar) toʻrtinchi oʻrinni egalladi (+4, =3, −2).

U Gollandiya terma jamoasida shaxmat boʻyicha Yevropa jamoaviy chempionatida oʻynagan:

2005-yilda Gothenburg shahrida boʻlib oʻtgan 6-jamoaviy shaxmat (ayollar) Yevropa chempionatida toʻrtinchi oʻrinda (+3, =1, −3),

2007-yilda Iraklion shahrida oʻtkazilgan 7-jamoaviy shaxmat (ayollar) Yevropa chempionatida uchinchi oʻrinda (+2, =5, −1),

2009-yilda Novi Sadda shaxmat boʻyicha (ayollar) 8-jamoaviy Yevropa chempionatida toʻrtinchi oʻrinda (+3, =2, −3),

2015-yilda Reykyavik shahrida oʻtkazilgan 11-jamoaviy shaxmat (ayollar) Yevropa chempionatida uchinchi oʻrinda (+1, =1, −3).

2004-yilda u ayol xalqaro usta (WIM) unvoniga sazovor boʻldi va uch yildan soʻng ayol grossmeyster (WGM) unvonini oldi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Women's Chess Olympiads :: Bianca de Jong-Muhren". *OlimpBase.org*. Qaraldi: 24-oktyabr 2019-yil.
2. ↑  „European Women's Team Chess Championship :: Bianca de Jong-Muhren". *OlimpBase.org*. Qaraldi: 24-oktyabr 2019-yil.
**Kausala** — Finlandiyaning Päijänne Tavastia shahridagi Iitti munitsipalitetida joylashgan qishloq va maʼmuriy markaz. Kausalada 3775 nafar kishi istiqomat qiladi, bu aholi soni boʻyicha uni munitsipalitetning eng yirik qishlogʻiga aylantiradi. Kausalaning munitsipalitet uchun ahamiyati asosan uning markaziy avtomagistral, Finlandiya milliy yoʻli 12 (Vt12) va qishloqdan oʻtgan Lahti-Kouvola temir yoʻli boʻylab joylashganligi bilan bogʻliq. Kausalaga eng yaqin koʻllar qishloqning shimoliy qismidagi Leininselkä koʻli va Urajärvi koʻllari hisoblanadi.

Kausalada S-market va K-Market oziq-ovqat doʻkonlari va Iitin Maatilatori deb nomlanuvchi munitsipalitetning shaxsiy qishloq doʻkoni kabi bir nechta doʻkonlar mavjud. Qishloqda, shuningdek, uchta maktab, uchta bolalar bogʻchasi, kutubxona, muz maydoni va sogʻliqni saqlash punkti mavjud. Uning gʻarbiy qismida, magistral yoʻl boʻyida Matkakeidas Kausala dam olish maskani mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  „Taajama- ja haja-asutusalueväestö iän ja sukupuolen mukaan kunnittain, 2018" (fi).  Tilastokeskus. Qaraldi: 25-iyun 2020-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  „Kausala in Iitti (Kymenlaakso)".  City Population. Qaraldi: 25-iyun 2020-yil.
3. ↑  Kausala — Iitti (fincha)
4. ↑  Iitin Maatilatori (fincha)
5. ↑  Matkakeidas Kausala Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-11-25). (fincha)

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Anvar Samadovich Asadullayev** (1970-yil 23-fevral , Tojikiston) — sovet va tojik futbolchisi, yarim himoyachi pozitsiyasida toʻp surgan.

Futbolchilik faoliyati
----------------------

Bolalik vaqtida Dushanbe shahridagi bolalar va oʻsmirlar sport maktabida taʼlim olgan. 1990-yilda Dushanbening „Pomir" jamoasining oʻrinbosarlar safida oʻynagan. U asosiy jamoadagi ilk oʻyinini 1990-yil 22-mayda SSSR kubogi 1/16 final bosqichida „Uralmash" jamoasiga qarshi safarda (Dushanbe jamoasi 2:3 hisobida gʻalaba qozongan) oʻtkazdi. Anvar 1991-yilgi SSSR chempionatida asosiy jamoaga jalb qilina boshladi va toʻrtta oʻyinda maydonga tushdi. „Dnepr"ga qarshi safarda (2:1) oʻtgan uchravda Dushanbe jamoasi gʻalaba qozondi va Asadullayev gʻalaba golining muallifi boʻldi. 1991/1992-yilgi mavsumda Pomir jamoasi bilan SSSR-MDH kubogi yarim final bosqichiga qadar yetib borgan.

1992-yil SSSR tugatilib yangi mustaqil respubliklar oʻz musboqalarini oʻtkaza boshlagan vaqtida „Pomir" jamoasi tarkibida Anvar Tojikiston chempionatida ishtirok etgan. Ilk bor oʻtkazilgan musoboqada Pomir jamoasi 1992-yilgi Tojikiston chempionligini qoʻlga kiritdi. 1994-yilgi mavsumda O‘zbekiston Oliy ligasi jamoasi Namanganning „Navbahor" jamoasi bilan shartnoma imzoladi. Anvar „Navbahor" jamoasi tarkibida 4 mavsum davomida (1994—1997-yillar) toʻp surdi va jamoaning muvaffaqiyatlariga musnosib hissa qoʻshdi. Namanganliklar tarkibida 1995-yilgi mavsumda Oʻzbekiston kubogi sohibi, 1996-yilgi mavsumda esa O‘zbekiston chempioni unvonlarini qoʻlga kiritdi. 1998-yil mavsum avvalida Buxoroning „Buxoro" jamoasi yoʻnalishida klubini almashtirdi. Hakim Fuzaylov boshchiligidagi Buxoro jamoasi tarkibida 2 mavsum davomida toʻp surib, 2000-yilgi mvasum avvalida futbolchilik faoliyatini yakunladi.

### Terma jamoa

Tojikiston terma jamoasi safida 1992—1999-yillar oraligʻida beshta oʻyin oʻtkazgan.

Yutuqlar
--------

### Jamoaviy

* Tojikiston chempioni: 1992
* O‘zbekiston chempioni: 1996
* Oʻzbekiston kubogi: 1995

### Individual

* Oʻzbekiston Respublikasi futbol boʻyicha sport ustasi: 1996
* Futbol boʻyicha SSSR sport ustasi: 1991

Manbalar
--------

1. ↑  „Асадуллаев Анвар". 2023da asl nusxadan arxivlandi.
2. ↑  „Чемпионат СССР 1991. Высшая лига". 20-noyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-iyun 2023-yil.

Havolalar
---------

* FootballFacts.ru futbolchi profili
**Kungaboqar moyi** - kungaboqar magʻzidan olinadigan moy. Kungaboqar moyi och sariq tusli. Presslab yoki ekstraksiyalab olinadi. Zichligi 925–927 kg/m3 (20° da), yod soni 119—136, gidroksil soni 2—10,6. Qotish harorati —16—19°. Kungaboqar moyi tarkibidagi yogʻ kislotalari miqdori (%): stearin 1,6—4,6, palmittin 3,5—6,4, miristin 0,1, olein — 24—40, linol 46—62, linolen 1 gacha. Yogʻ kislotalarining oʻrtacha mol. m. 275— 286. Fosfatidlar, tokoferollar va mum miqdori moy olish va ishlov berish usuliga bogʻliq. Kungaboqar moyi xalq xoʻjaligi ahamiyatga ega boʻlgan eng muhim oʻsimlik moylaridan biri. Inson uchun foydali, yaxshi hazm boʻladigan oziq-ovqat mahsuloti. Asosan, ovqatga dogʻlanmasdan ishlatiladi, salatlarga solinadi, undan margarin va oziq-ovqat yogʻlari ishlab chiqariladi. Kunjara va shroti chorva mollari uchun toʻyimli ozuqa hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Koordinatalari: 42°26′49.999999999209″N 76°28′59.000000001624″W﻿ / ﻿42.44722222222200259°N 76.48305555555600677°W﻿ / 42.44722222222200259; -76.48305555555600677GO

**Kornell universiteti** — AQSHdagi yirik va koʻp ixtisosli untlardan biri. Nyu-York shtatining Itaka shahrida joylashgan. 1865-yil tashqil etilgan. Asoschisi — kvaker (xristian dini mazhabiga mansub shaxs) E. Kornell nomi bilan atalgan. Muhandislik, ijtimoiy va tabiiy fanlar, meʼmorlik, sanʼat va loyihalash, veterinariya, tibbiyot, qishloq xoʻjaligi, umumiy taʼlim va ekologiya boʻyicha kollejlar, huquq, maʼmuriy-xoʻjalik, ishlab chiqarish hamda mehnat munosabatlari va boshqa boʻyicha maktablar mavjud. Universitetda 18 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. Kutubxonasida 4,5 mln. dan ortiq asar saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Graduation | *Oliy oʻquv yurti haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BIBSYS: 90053044
* BnF: cb119842648 (maʼlumot)
* CiNii: DA0059950X
* GND: 275-6
* ISNI: 0000 0004 1936 877X
* LCCN: n79021621
* MusicBrainz: 9199fc7d-0321-4a92-818d-c6670138763b
* NKC: ko2006341759
* NLA: 35031231
* NLG: 127853
* NLK: KAB202014746
* NLP id a0000002657380 yaroqsiz.
* RERO: 02-A000191828
* SUDOC: 027900177
* TePapa: 39335
* en:Trove: 804036
* ULAN: 500300609
* VIAF: 126293486
* en:WorldCat Identities: lccn-n79021621

 |
**Kimura choy marosimi muzeyi** (yaponcha: 木村茶道美術館 *Kimura sado: bidzyutsikan*) — Yaponiyaning Kasivadzaki shahridagi (Niigata prefekturasi) yapon choyi marosimiga bagʻishlangan muzeydir. Muzey 1984-yil 3-noyabrda ochilgan.

Muzey tarixi
------------

Sobiq ingliz tili oʻqituvchisi Shigeyoshi Kimura (Kankoan) Kasivadzaki shahridagi choy marosimining taniqli targʻibotchisi va oʻqituvchisi edi. Uning shaharda choy muzeyini tashkil etish gʻoyasi darhol shahar turizm qoʻmitasi, shahar hokimi va tadbirkorlar tomonidan har tomonlama qoʻllab-quvvatlandi. Qisqa vaqt ichida muzey fondiga 100 million iyenaga yaqin mablagʻ yigʻildi.

* 1984-yil — 1-martda muzey qurilishiga mablagʻ toʻplash uchun xayriya jamgʻarmasi tashkil etildi.
* 1984-yil — 3-noyabrda muzeyning ochilishi boʻlib oʻtdi.
* 1992-yil — fevral oyida choy marosimi zalini rekonstruksiya qilish (kengaytirish) amalga oshirildi.
* 1995-yil — 12-iyun kuni Kasivadzaki shahri meri va uning rafiqasi oʻzlarining choy idishlari kolleksiyasini muzeyga xayriya qilishdi.
* 2001-yil — aprel oyidan boshlab tashrif buyuruvchilarga *Syoun Sanso* bogʻida ochiq havoda choy marosimi taklif etiladi.

Ekspozitsiyasi
--------------

Muzey anʼanaviy yapon meʼmorchiligi binosida joylashgan boʻlib, choy marosimi zali, ikkita koʻrgazma zali (62 va 51 m²) va ochiq havoda choy ichish ayvonini oʻz ichiga oladi. Dastlab, muzey kolleksiyasi Kimura tomonidan shaxsan yigʻilgan ashyolardan iborat edi. Ayni paytda muzey ekspozitsiyasida 103 ta artefaktlar mavjud: 78 choy piyola va suv idishlari, gul vazalar, choy qadoqlari, xushboʻy tutatqi idishlari, qadimiy rasmlar va xattotlik sanʼati asarlari. Ekspozitsiya yiliga ikki marta yangilanadi. Muzeyning oʻziga xos jihati shundaki, muzey buyumlari tashrif buyuruvchilar tomonidan choy marosimlarida foydalaniladi.

Havolalar
---------

* История музея Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-04-20).
* Музей чайной церемонии Кимура[*sayt ishlamaydi*]
* Музей чайной церемонии «Кимура-садо» Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-12-16).
**Shayx Kabir masjidi** – masjid Kubroviylik talimotining asoschisi 1145-1221 yillarda yashagan Najmiddin Kubro sharafiga XIX asrda qurilgandir. Masjidning hududi XX asrgacha shimoli-gʻarb tarafga qarab kengaygandir aniqroq qilib aytganda Pahlavon Mahmud maqbarasi tomondagi qabriston tarafga. Masjid qurilishi bir muncha uzoq vatq ketgan. Biroq Muhammad Rahimxon II (1845-1910) davrida masjid qurilishi yakuniga yetgan. Masjidning gʻarbiy tomonida Katta xonaqoh bor. Masjid Kalta minor yaʼni Muhammad Aminxon minorasi yonida joylashgan. Masjiddagi noyob arxeologik buyumlarga keladigan boʻlsak bu yerda yogʻoch oʻymakorlik eshigi, gumvbazning burchagidagi muqarnaslari, masjid ichidagi kufiy yozivida bitilgan epigrif bitiklari va masjidning ayvoni hisoblanadi. Shuningdek ayvonnning gʻarb tarafigadi devorga tokcha va mehrob va yoʻgʻoch ustunlar ham mavjud.

Restavratsi ishlari
-------------------

2022-yilda bu va boshqa obidalarni qayta tamirlash uchun 50 mlrd soʻm ajratilgan. Bu binolar sirasiga Shayx Kabir masjidi, xonaqoh, chillaxonalar kiradi. Hozirda obyektlar ziyoratga aylantirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
**Dor ush-shifo madrasasi** — Buxoro madrasasi. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.
Dor ush-shifo madrasasi Buxoro registoni oldida, Buxoro xonligida hukmronlik qilgan ashtarxoniy hukmdor Subhonqulixon tomonidan 1697-yilda bunyod etilgan. Ushbu madrasa Buxoro arki oldida boʻlgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Vaqf hujatida madrasa pishiq gʻishtdan qurilgan deb koʻrsatilgan. Madrasa gumbaz va ravoqlari, tib ilmi oʻqitiladigan dars xonasi, ichki va tashqi hovlisi, yozgi masjidi va darsxonasi mavjud boʻlgan. Madrasa gʻarb tomonida koʻcha, shimolida vaqf yer va hoji Baqo ibn mulla Ibodulla hovlisi, sharq tomonida Ark qal’asi, janubida esa Ark arigʻi joylashgan edi. Madrasa Jilovxona guzari hududida boʻlgan. Ashtarxoniy hukmdor Subhonqulixon madrasa uchun Tahmiravon mavzesida 3000 tanob, Xutfardagi Shochmiyvan mavzesida 1000 tanob, Poyruddagi Misgaron mavzesida 2000 tanob yerlarni vaqf qilgan. Dor ush-shifo madrasasida maxsus maktabxona ham mavjud boʻlgan. U yerda asosan yosh bolalar oʻqitilgan. Subhonqulixon ushbu madrasa uchun mulla Gʻafurni mutavvali qilib tayinlagan. Mulla Gʻafur manbalarda „mashhur Turon tabibi" deb tilga olingan. Shoʻrolar inqilobiga qadar ushbu madrasada mulla Abdurahmon Tamkin Buxoriy mudarris boʻlgan. Dor ush-shifo madrasasida banoras toʻnli mudarris dars bergan. Ushbu madrasada mulla Abdurahim, mulla Ahmadxoja va mulla Shamsiddin mudarris sifatida faoliyat yuritgan. Bundan tashqari ushbu madrasaga oid vaqf hujjatlarida talabalar toʻgʻrisida maʼlumot keltirilgan. Sadri Ziyo ushbu madrasada 15 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.
Dor ush-shifo madrasasi 18 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Doʻst chuhra ogʻasi madrasasi**  — Buxoro madrasasi.

Tarixi
------

Doʻst chuhra ogʻasi madrasasi Doʻst chuhra ogʻasi guzarida 1585-yilda Buxoro xonligi hukmronlik qilgan Abdullaxon ibn Iskandarxon davrida Doʻstmirzo (Doʻstim) tomonidan bunyod etilgan. Abdurauf Fitrat maʼlumotlariga koʻra yillik vaqf miqdori 40000 tangani tashkil etgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Ushbu madrasaga oid vaqf hujjati ikki nusxada saqlanib qolgan. Ikkala vaqf hujjati ham koʻchirma nusxa boʻlib, Buxoro amiri Amir Shohmurod davrida koʻchirilgan. Madrasa pishiq gʻisht, ganch, yogʻoch va toshdan qirib bitkazilgan. Madrasa gʻarbida koʻcha, shimolida Mirzo Shirin ibn Mirzo Bahodir va Toʻqlibek va boshqalarning hovlilari va koʻcha, sharqida hovlilar va janubida koʻcha mavjud boʻlgan. Madrasa voqifi madrasa uchun Doʻst chuhra ogʻasi guzarida ikkita va Registonda bitta attorlik doʻkonini, Sariosiyo mavzesida 60, Dashtivon qishlogʻida 350, Jiyan Ali robotida 282, Rivdiy qishlogʻida 350 va yana boshqa hududlardagi 220 tanob yerni vaqf qilgan. Madrasa bunyodkori Doʻstim boʻlib, u Abdullaxonning eng yaqin kishilaridan biri boʻlgan. Abdullaxon II uni shuning uchun chuhra ogʻasi lavozimiga tayinlagan. Chuhralar maxsus navkarlar boʻlib, xon xavfsizligini taminlagan. U hatto elchilik vazifasini ham bajargan. Abdullaxon II uni 1587-yilda Qoshgʻarga elchi qilib joʻnatgan. Doʻstim chuhra ogʻasi shu guzarda istiqomat qilganligi sababli, vaqt oʻtishi bilan shunday nomlangan. Sadri Ziyo ushbu madrasada 10 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.

Me’morchiligi
-------------

Do’st chuhra og’asi madrasasi 10 ta hujradan iborat bo’lgan. Ushbu madrasa O’rta Osiyo me’morchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq g’isht, yog’och, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Avazboy Arab madrasasi** — Buxoro madrasasi. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.
Avazboy Arab madrasasi 1777-yilda Soʻfiyon masjidi guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Shohmurod davrida, Muhammad Avazboy mir hazor tomonidan bunyod etilgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Vaqf hujjatida madrasa Soʻfiyon guzarida Muhammad Avazboy mir hazor tomonidan qurilgan boʻlib, janubida hovuz mavjud boʻlgan. Madrasa shimolida va sharqida yoʻl oʻtgan. Ushbu madrasa uchun voqif Nimhazorayi Pirmastda 100 tanob yerni vaqf qilgan. Madrasaga Muhammad Avazboy ukasi Mirzaboy mir hazor valadi Muhammad Sharifboy mutavvali qilib tayinlagan. Avazboy Arab madrasasida 1 mudarris, 1 sartarosh, 1 farrosh faoliyat olib borgan. Madrasaning har bir hujrasida 2 nafardan 34 ta talaba tahsil olishgan. Madrasada tahsil olayotgan talabalar oʻqish joylarini uzurli sababsiz 2 oy 10 kun tark etishmagan. Agar shunday hodisa roʻy bersa, barcha imtiyozlardan mahrum boʻlishgan. Madrasa faoliyatiga oid koʻplab vaqf hujjati saqlanib qolgan. Dastlabki vaqf hujjati 1777-yilga tegishli boʻlib, Muhammad Sharif madrasa qurilishini xuddi shu sana bilan koʻrsatgan. Yana bir vaqf hujjatida ushbu madrasada mudarrislik qilgan oʻqituvchilar nomlari keltirilgan. Mulla Muhammad Yusuf, mulla Abduqayum, mulla Abduvohid kabi mudarrislar madrasada faoliyat olib borishgan. Ushbu madrasada mudarrislik qilgan mulla Abduqayum maoshi 18 tillani tashkil etgan. Sadri Ziyo oʻzi tuzgan madrasalar roʻyxatida faqatgina madrasa nomini yozib qoldirgan.
Avazboy Arab madrasasi 17 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Mirzo Ubayd madrasasi** — Buxoro madrasasi.

Tarixi
------

Mirzo Ubayd madrasasi XVIII asrda Mirzo Ubaydulloh guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan mangʻitlar sulolasi davrida Mirza Ubayd ibn Mirza Ne’mat tomonidan bunyod etilgan. Mirzo Ubaydulloh guzari avval Boboyi ol va Chor karvonsaroy nomlari bilan atalib kelingan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan bo’lib, madrasa bilan bogʻliq ma’lumotlar keltirgan. Dastlabki vaqf hujjatlarida ushbu madrasa Mirza Ubayd ibn Mirza Ne’mat tomonidan qurilganligi yozilgan. Mazkur hujjat 1780-yilda rasmiylashtirilgan. Vaqf hujjatida Mirza Ubaydulloh ibn Mirza Ne’mat Poyruddagi Joʻybori berunda, Mirjon keldi mavzesi oldida 40 tanob mulki xolis yerini vaqf qiladi. Madrasaga uning oʻgʻli Mirza Fayz mutavvali qilib tayinlangan. Mazkur vaqf hujjatida 1780-yil rasmiylashtirlgan. Madrasa hujjatiga oid yana ikkita vaqf hujjati topilgan. Ularda madrasada faoliyat olib borgan mudarrislar toʻgʻrisida ma’lumotlar ham mavjud. Hujjatda mulla Lutfilloh nomli mudarris nomi tilgan olingan. Ikkinchi hujjatida Sayyidxoja Xoʻqandiy va Mirzaxoja Badaxshiy ismli talabalar nomlari keltirilgan. Olga Suxareva ma’lumotlariga ko’ra Mirza Ubayd qabri shu guzar masjidi yonida joylashgan. Sadri Ziyo Mirzo Ubayd madrasasida 15 ta hujralar bo’lganligini yozib qoldirgan.

Me’morchiligi
-------------

Mirzo Ubayd madrasasi 15 ta hujradan iborat bo’lgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo me’morchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Mulla Ernazarbek madrasasi** — Buxoro madrasasi.

Tarixi
------

Mulla Ernazarbek madrasasi Shayx Shona guzarida 1794—1795-yillarda Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Shohmurod davrida, mulla Ernazar Maqsud oʻgʻli tomonidan bunyod etilgan. Ushbu madrasa Koʻkaldosh madrasasi bilan yonma-yon joylashgan boʻlib, keng ichki hovliga ega boʻlgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Madrasa koʻp hujrali, masjid, darsxona, ichki va tashqi hovlisi, tahoratxona va chiroyli gumbazdan iborat. Voqif madrasa shimolidagi 2 hujrani avlodlariga vaqf qilgan. Madrasa uchun Mirzo Haydar guzarida 4 doʻkon, Poyiruddagi Namozgoh mavzesida 15, Kaftovulda 400, Qoratepa mavzesida 500 tanob yerni vaqf qiladi. Madrasa har bir hujrasida ikki nafar talaba yashagan. Mulla Ernazar elchi sifatida Buxoro amirligi nomidan, bir necha marotaba Rossiya davlatiga elchi boʻlib borgan. Abdusattor Jumanazarovning fikricha madrasa Rossiya hukmdor-malikasi Yakaterina II mablagʻi evaziga bunyod etilgan. Ernazar elchi hajga ketayotgan paytda hojilarga yoʻlboshchi boʻlib borayotgan paytda Turkiyada vafot etadi. Tarix fanlari nomzodi, dotsent Guldona Taniyeva oʻz tadqiqotlarida madrasa Ernazar Maqsud oʻgʻlining shaxsiy mablagʻi hisobiga bunyod etilgan deb xulosaga kelgan. Madrasaning yillik vaqf mablagʻi 35000 tangani tashkil etgan. Madrasada 80 nafargacha talaba tahsil olgan. Mulla Ernazarbek madrasasida faoliyat olib borgan mudarrislarga 1300 tanga maosh berilgan. Ushbu madrasaning boy kutubxonasi ham mavjud boʻlgan. Sadri Ziyo ushbu madrasada 40 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Mulla Ernazarbek madrasasi 40 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa XX asrning 50-yillarida buzib tashlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Таниева Г*. Император кема совға қилган бухоролик элчи*. Toshkent: Oʻzkitob savdo nashriyot matbaa ijodiy uyi, 2021 — 42 bet.
3. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
4. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Ikromxoja madrasasi** — Buxoro madrasasi.

Tarixi
------

Ikromxoja madrasasi 1898-yilda Ikromxoʻja guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Abdulahadxon davrida, Ikromxoja tomonidan bunyod etilgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch va ganchdan qurilgan boʻlib, 4 ta xom gʻisht va yogʻochdan hujralar va 1 ta darsxonasi mavjud boʻlgan. Madrasa gʻarbida Mirzaxoja hovlisi, shimolida qabriston va Sharofatoy binti Qurbonoy hovlisi, sharqida Idrisxoja hovlisi, janubida esa guzar masjidi boʻlgan. Voqif madrasa uchun Azizon guzaridagi ikkita doʻkonni va ikkichi qavatidagi 4 hujrali saroyni, Buxoro shahri Shimoli rudda Qasri ishrat mavzesidagi 14 tanob yerni vaqf qilgan. Madrasaga Ikromxojaning oʻzi mutavvali boʻlib, u vafot etganidan soʻng ushbu vazifani uning avlodlari bajarishgan. Ushbu madrasada toʻqqiz nafar talaba tahsil olgan. Ikromxoʻja madrasasi vaqf hujjati oʻlchami 33,5 x 179 smni tashkil etib, tili forsiy nastaliqda yozilgan. Ushbu vaqf hujjati Buxoro amiri Amir Abdulahadxon davrida, qozi ul-quzzot Mir Badriddin va boshqa amaldorlar muhri bilan tasdiqlangan. Sadri Ziyo Ikromxoja madrasasida 5 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Ikromxoja madrasasi 4 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Hozirgi kunda madrasa saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Saroy oyim madrasasi** — Buxoro madrasasi.

Tarixi
------

Saroy oyim madrasasi 1817—1818-yillarda Shayx Jalol guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Haydar davrida, Tursunmoh oyim binti Jahongirbey devonbegi tomonidan bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻishtdan boʻlib, Shayx Jalol mozori yonida bunyod etilgan. Madrasa gʻarbida ariq, shimolida Muhammad Amin valadi oxund mulla Qurbon hovlisi va janubi va sharqida koʻcha mavjud boʻlgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Madrasa uchun voqif 1817—1818-yillarda Samjan tumanidagi Margʻasun mavzesidagi 297 tanob yerni vaqf qilgan. Madrasaga voqifning oʻzi mutavvali boʻlgan. Agar u vafot etsa ushbu vazifani qozi ul-quzzot bajargan. Ushbu vaqf hujjati qozi ul-quzzot Mir Abul Hasanxoja ibn Mir Asomiddinxoja al-Husayniy muhri bilan tasdiqlangan. Madrasa faoliyati bilan bogʻliq yana beshta hujjat saqlanib qolgan. Hujjatlarda madrasada faoliyat olib borgan mudarrislar va ularning maoshi toʻgʻrisida maʼlumot mavjud. Jumladan mulla Abduxoliq Joʻybori maoshi 35 tilla, mulla Sadriddin maoshi 40 tillani tashkil etgan. Bundan tashqari hujatda madrasada tahsil olgan talabalar nomlari ham keltirilgan. Sadri Ziyo ushbu madrasada 9 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Saroy oyim madrasasi 9 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Gozinaki** (gruzincha: *გოზინაყი* *gozinaq’i*, talaffuzi [ɡozinaqʼi]) yongʻoq solingan karameldan, odatda yongʻoqni asalda qovurish natijasida hosil boʻladigan gruzin qandolatidir. Gruziyaning gʻarbiy Imereti va Racha provinsiyalarida uni baʼzan „churchxela" deb atashgan, bu nom koʻproq ipga tizilgan, oq uzum sharbatiga botirilgan, keyin esa quritilgan yongʻoqlarga nisbatan qoʻllaniladi. Gruziyaning bir qancha qishloq joylarida yongʻoq va asal juda qadrlanadi. Qadimgi anʼanaga koʻra, Gozinaki maxsus tantanali kunlar uchun tayyorlanadi. Yangi yil va Rojdestvo bayramlari dasturxonining koʻrki hisoblanadi.

Sanoat darajasidagi „kozinak"
-----------------------------

Karamelga oʻxshash mahsulotlar va urugʻlar yoki yongʻoqlardan tayyorlangan, tuz yoki shakar bilan qoplangan turli xil ziravorlar, ruscha taʼrifga koʻra, „kozinak" deb atasa ham boʻladi. Rossiyada eng keng tarqalgan „kozinak" tozalangan kungaboqar urugʻlari va pekmez bilan tayyorlanadi. Baʼzida konsistensiyasi oʻxshash boʻlgan kunjut konfeti ham „kozinak" deb ataladi („kozinak s kunzhutom").

Rus tilida „gozinak(i)" imlosidan koʻra „kozinak" imlosi afzalroq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Gozinaki – Most favorite Georgian candy". *GeorgianJournal*.  Georgian Journal. Qaraldi: 21-dekabr 2017-yil.
2. ↑  Roufs, Timothy*. Sweet Treats Around the World*. ABC-CLIO, 29 July 2014 — 140 bet. ISBN 9781610692212.
3. ↑  „ВОСТО́ЧНЫЕ СЛА́ДОСТИ". 10-oktyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi.
4. ↑   Kozinaki iz kunzhuta (literally „*g/k*ozinaki made of sesame seed").

Yana oʻqing
-----------

* Ani Dekanosidze (2007-yil 14-dekabr) Gozinaki: Yangi yil bayrami uchun asalni qaynatib oling. *Bugun Gruziya*.
**Ayozbiy madrasasi** — Buxoro madrasasi.

Tarixi
------

Ayozbiy madrasasi Qozi oʻrda guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Buxoro amirlari Amir Haydar va Amir Nasrullo davrida Ayozbiy tomonidan bunyod etilgan. Ayozbiy Buxoro amiri saroyida katta nufizga ega boʻlgan shaxslardan biri edi. U dastlab Nasrulloxonning davlat hokimiyati tegpasiga kelishida Umarxon tomonida boʻlib, unga qarshi kurash olib boradi. Keyinchalik u Nasrulloxon tomonga oʻtib ketadi. Oʻsha paytda Ayozbiy toʻpchiboshi lavozimida boʻlgan. Nasrulloxon uning oldingi mansabini saqlab qolgan. U Buxoro amiri Nasrulloxon bilan birga Shahrisabz bekligi uchun olib borilgan janglarda faol ishtirok etgan. Uning bundan soʻng martabasi oshib, biy lavozimi beriladi. Samarqand hokimi qilib tayinlanadi. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator hujjatlar va manbalarni oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Ularning birida ushbu madrasada faoliyat olib borgan mudarrislarning maoshi 7—8 tillani tashkil etgan. Manbalarga koʻra XIX asr oxiri XX asr boshlarida Ayozbiy madrasasida mulla Abdurahim, mulla Hakim, mulla Muhammad Sharif ismli mudarrislar faoliyat yuritishgan. Madrasa hujralarida 2 nafardan talaba yashagan. Bundan tashqari hujjatlarda madrasada tahsil olgan talabalar ismlari ham mavjud. Jumladan Shokir Vobkandiy, Said Kamol Vobkandiy, Abdusamad Gʻijduvoniy kabi talabalar tahsil olishgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Ayozbiy madrasasi 51 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
**Hoya karnosa** (lat. Hoya carnosa) — Kutrovye oilasining (Apocynaceae) (boshqa tasnifga koʻra, Lastovnevye oilasi) Hoyya (Hoyya) jinsidan toqqa chiqadigan suvli doimiy yashil butalar turi. Mashhur uy oʻsimligi.

Ism
---

Oʻsimlik keng tarqalgan „mumi pechak"nomi bilan tanilgan. Oʻsimlikning yana bir nomi — „mum daraxti" (mumi daraxti, shuningdek, toksikodendron, Toxicodendron succedaneum, syn. Rhus succedane turlaridan biri deb ataladi).

Hoyya karnosa turining sinonimi quyidagi nomlarni oʻz ichiga oladi:

* Asclepias carnosa L.f.;
* Cynanchum carnosum Decne;
* Hoya chinensis (Lour.) Traill;
* Hoya intermedia A.C.Sm.;
* Hoya laurifolia Miq.;
* Hoya motoskei Teijsm. & Binn.;
* Hoya rotundifolia Siebold;
* Hoya variegata Siebold ex Morr.;
* Schollia carnosa (L.f.) Schrank ex Steud.;
* Schollia chinensis (Lour.) J.Jacq.

Yoyish
------

Tabiatda oʻsimlik Sharqiy Hindistonda, Xitoyning janubida (Fujian, Guangdong va Yunnan, Guangxi avtonom hududi), Tayvan, Myanme, Vyetnam, Malayziya, Yaponiya Kyushu va Ryukyu orollarida joylashgan. Nam subtropik oʻrmonlarda oʻsadi.

Biologik tavsif
---------------

Hoya karanosa-lignli kurtaklar bilan doimo yashil liana.

Barglari goʻshtli, uzunchoq, yorqin, toʻq yashil

Gullar yulduzcha, xushboʻy, mumdan tayyorlangan kabi(shuning uchun oʻsimlikning nomi), soyabonlarda toʻplangan. Barglarning rangi — oqdan pushti ranggacha, gulning Markaziy qismi (anterlarning tepalari) — quyuq pushti, qizil-sharob. Gullash vaqti-yoz va kuz. Yil davomida oʻsimlik bir necha marta gullashi mumkin. IGulzorda 20 gullarga qadar boʻlishi mumkin. Gullar juda koʻp shirin nektarni chiqaradi.

Yetishtirilishi
---------------

Yetarli yorugʻlik bilan oʻsimlik muvaffaqiyatli oʻsishi mumkin, muntazam ravishda gullar, har qanday qurigan tuproqda. Koʻpaytirish-soʻqmoqlar bilan. Ampel oʻsimlik sifatida yetishtirilishi mumkin.

Turlari
-------

Barglarning asosiy shakli va rangi bilan ajralib turadigan koʻplab navlari mavjud (krem chegarasi boʻlgan navlar, shuningdek bargning Markaziy venasi boʻylab boʻyalgan maydon mavjud).

Hoya carnosa 'Compactaʼ barglarning shakli bilan ajralib turadigan xilma-xildir: bu navning oʻsimliklarida ular qisman Markaziy tomir boʻylab egilib, tepaga yaqinroq  egilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Восковое дерево — статья из Большой советской энциклопедии.
2. ↑  Hoya // Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира»: Пер. с англ. = Botanica / ред. Д. Григорьев и др. — М.: Könemann, 2006 (русское издание). — С. 454. — 1020 с. — ISBN 3-8331-1621-8.
3. ↑  *Hoya carnosa* (Wayback Machine saytida 2011-01-07 sanasida arxivlangan) na sayte The Plant List.
4. ↑   По данным сайта GRIN (см. раздел Ссылки).

Havolalar
---------

* Хойя мясистая (англ.): информация на сайте GRIN.
Keshladagi **Shoh Abbos masjidi** (forscha: مسجد شاه عباس; ozarbayjoncha: *Şah Abbas məscidi*) – Boku shahri, Nizomiy tumani, Keshla qishlogʻida joylashgan tarixiy masjid. Bino XVII asrga oid yodgorlik boʻlib, Safaviylar shohi Shoh Abbos I buyrugʻi bilan qurilgan.

Arxitekturaviy xususiyatlari
----------------------------

Qurilish rejasiga koʻra, Keshla shahridagi Shoh Abbos masjidi kvadrat shaklga ega. Bino Shirvon-Absheron meʼmorchilik maktabi uslubida bunyod etilgan boʻlib, qurilishiga koʻra Mardakan qishlogʻida joylashgan Tuba Shohi masjidiga oʻxshaydi (1481). Yodgorlik markazida masjidning dumaloq gumbaziga tutashgan toʻrtta katta arkdan iborat asosiy namoz oʻqish zali, yon tomonlarida esa kemerli shiftli kichik xonalar qurilgan. Bu xonalar masjidning qurilish rejasida kvadrat shaklida berilgan.

Masjid portali meʼmoriy tuzilishiga koʻra sodda boʻlib, stalaktitlardan iborat yarim gumbazga ega emas. Masjid meʼmori portal boʻlimini binoning umumiy hajmi bilan bogʻlashga harakat qilgan. Shu maqsadda meʼmor portal ramkasini binoning karnizi bilan birlashtirish usulidan foydalangan. Divan Khanni qurishda ham aynan shu usuldan foydalanilgan. Portalning tepa qismida arabcha yozuvlar mavjud.

Mehrob va minbar kesilgan massiv toshlardan qilingan. Masjidning derazalari ham mahorat bilan yasalgan boʻlib, birinchi qavatining oʻzi ikki qatlamdan iborat: birinchisi – yogʻoch, qatlam, ikkinchisi – kesilgan tosh qatlam.

1920-yilda Ozarbayjon sovetlar tomonidan bosib olinganidan keyin bolsheviklarning diniy kurashi boshlanadi. Boshqa koʻplab diniy muassasalar singari Shoh Abbos masjidi ham oʻsha vaqtda oʻz faoliyatini toʻxtatishga majbur boʻladi, biroq 1989-yilda oʻz faoliyatini qayta tiklay boshlaydi.

Yana qarang
-----------

* Juma masjidi, Ganja

Manbalar
--------

1. ↑  Shamil Fatullayev*. Abşeron Memarlığı / Absheron architecture*. Baku: Şərq Qərb nəşriyyatı, 2013 — 126 bet.
2. ↑  *Nargis Mammadli.* „Следующая станция: Кешля / Next station Keshla" (ru).  chaikhana.media (29-iyul 2020-yil). 1-sentyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-sentyabr 2021-yil.
3. 1 2  Salamzadeh 1964. sfn error: no target: CITEREFSalamzadeh1964 (help)
4. ↑  „Tarixi" (az).  nizami-ih.gov.az. 2-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-sentyabr 2021-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Abdulvahab Salamzadeh*. Архитектура Азербайдана XVI-XIX вв / Architecture of Azerbaijan XVI-XIX centuries*. Baku: Издательство Академии наук Азербайджанской ССР, 1964.