**Autism Speaks Inc.** — autizmni himoya qilish tashkiloti va Qoʻshma Shtatlardagi eng yirik autizm tadqiqot tashkiloti. U autizm boʻyicha tadqiqotlarga homiylik qiladi va oilalar, hukumatlar va jamoatchilikka qaratilgan xabardorlik va targʻibot tadbirlarini oʻtkazadi. U 2005-yil fevral oyida Bob Wright va uning rafiqasi Suzanne tomonidan, ularning nabirasi Christianga autizm tashxisi qo‘yilganidan bir yil o‘tib asos solingan. Tashkil etilgan yili tashkilot Autizm tadqiqot va taʼlim koalitsiyasi bilan birlashdi. Keyin u 2006-yilda Autizm tadqiqotlari milliy alyansi va 2007-yilda Autism Now bilan birlashdi.

Autizm huquqlari harakati va neyroxilma-xillik himoyachilari autizmni davolash kerak boʻlgan kasallik emas, balki boshqalardan farq sifatida koʻrishadi va Autism Speaks shifo izlayotgani uchun tanqid qilishadi. Biroq „davolash" soʻzi 2016-yilda missiya bayonotidan chiqarib tashlandi.

Tarix
-----

Autism Speaks 2005-yil fevral oyida General Electric kompaniyasi raisining oʻrinbosari Bob Wright va uning rafiqasi Suzanne tomonidan nabirasi Christianga autizm tashxisi qoʻyilganidan bir yil oʻtib asos solingan. Tashkilot The Home Depot asoschisi Bernie Marcusning 25 million dollar xayriya evaziga tashkil etilgan boʻlib, uning direktorlar kengashida bir necha yil ishlagan. Tashkil etilganidan beri, Autism Speaks uchta mavjud autizm tashkiloti bilan birlashdi.

Autism Speaks irsiy sabablarga oid tadqiqotlarni moliyalashtirgan, muqobil nazariyalar va terapiyalarni ilgari surgan va autizmli odamlarni himoya qiladigan tashkilotlarni birlashtirdi. 2005-yilda Autism Speaks tadqiqot va taʼlim uchun Autizm koalitsiyasi bilan birlashdi. 2006-yil boshida, tashkil etilganidan bir yil oʻtgach, Autism Speaks Autizm tadqiqotlari milliy alyansi (NAAR) bilan birlashdi. NAAR 1994-yilda tashkil etilgan boʻlib, autizm spektrining buzilishi sabablari, davolash boʻyicha tadqiqotlarni qoʻllab-quvvatlashga bagʻishlangan birinchi AQSh notijorat tashkiloti boʻldi. Taʼsischilar kichik bir guruh ota-onalardan, jumladan, ikkita psixiatr, huquqshunos va kimyo professoridan iborat edi. 2007-yilda Autism Speaks Cure Autism Now (CAN) bilan birlashishni yakunladi. CAN 1995-yilda Jonatan Shestack va Portia Iversen tomonidan tashkil etilgan.

2008-yil yanvar oyida, bolalar klinik psixologi Geraldine Dawson autizm Speaksning bosh ilmiy xodimi boʻldi. 2019-yilda, „Autism Speaks" filmida Sesam koʻchasidagi Julia autizmni erta tekshirishni tarʻib qildi.

2015-yilning may oyida, Bob Wright tashkilot raisi lavozimini tark etdi va uning o‘rniga Brian Kelly keldi. Hammuassisi Suzanne Wright 2015-yilning noyabr oyida, oshqozonosti bezi saratoni tashxisi qoʻyilganidan keyin taʼtilga chiqdi. U 2016-yil iyul oyida vafot etdi.

Mark Roithmayr 2005-yildan 2012-yilgacha Autism Speaks tashkilotiga rahbarlik qilgan. 2012-yil iyun oyida, uning oʻrniga Liz Feld oʻsha yili tashkilotga strategik aloqalar boʻyicha ijrochi vitse-prezidenti lavozimiga koʻtarilishidan oldin qoʻshilgan edi. Feldning oʻrniga 2016-yil fevral oyidan boshlab, bu lavozimda ishlagan Angela Timashenka Geiger keldi. 2021-yil oktyabr oyida, Autism Speaks Keith Wargo yangi prezident va bosh direktor etib tayinladi.

Faoliyati
---------

Autizm Speaks, avvalgi tashkilotlar bilan bir qatorda, sabablari va davolash boʻyicha tadqiqotlar uchun mablagʻ manbai boʻlgan autizm spektri buzilishlar; shuningdek, u oilalar, hukumatlar va jamoatchilikka qaratilgan xabardorlik va targʻibot tadbirlarini olib boradi.

### Tadqiqot

Autism Speaks va uning oldingi tashkilotlari autizm boʻyicha tadqiqotlar boʻyicha jamoatchilik xabardorligini oshirdilar, tadqiqot uchun toʻgʻridan-toʻgʻri mablagʻ toʻpladilar va Kongressni xususiy ravishda toʻplangan pulni koʻproq davlat mablagʻlari bilan ishlatish uchun lobbi qildilar. 1997-yildan 2006-yilgacha, ularning davolash va atrof-muhit omillari sohasidagi targʻiboti AQShda tadqiqotning ustuvor yoʻnalishlarini asosiy tadqiqotlardan tarjima va klinik tadqiqotlarga oʻtkazdi, bunda asosiy biologiyaga kamroq eʼtibor qaratildi va maʼlum boʻlgan narsalarni amaliy foydalanishga koʻproq eʼtibor qaratildi.

2008-yildan boshlab, autizm toʻrtta asosiy yoʻnalishda qoʻllab-quvvatlanadigan tadqiqotlarni gapiradi:

* Etiologiya autizmga olib kelishi mumkin boʻlgan genetik va atrof-muhit omillarini oʻz ichiga oladi. Ushbu tadqiqot autizmga sezuvchanlik genlarini, autizm uchun hayvon modellarini, atrof-muhit toksinlarini va onaning virusli infektsiyalarini qidirishni oʻz ichiga oladi. Biologiya hujayralarni, miyani va tanani oʻrganadi.
* Bu miya rivojlanishiga qaratilgan va quyida muhokama qilingan autizm toʻqimalari dasturini oʻz ichiga oladi. Tashxisga epidemiologiya, erta tashxis va biomarkerlar kiradi.
* Autizm terapiyasiga dorilar, xulq-atvor va psixologik aralashuvlar kiradi.
* Bu autizm bilan bogʻliq boʻlmagan bolalarda birgalikda yuzaga keladigan tibbiy sharoitlarni davolashni oʻz ichiga oladi, masalan, uyqu buzilishi va xulq-atvor aralashuviga toʻsqinlik qilishi mumkin boʻlgan oshqozon-ichak kasalliklari, keksa odamlar uchun muolajalar va qoʻshimcha va muqobil tibbiyot.

Autism Speaks butun dunyo boʻylab autizm tadqiqotchilari uchun mavjud boʻlgan genotipik va fenotipik maʼlumotlarning DNK ombori va oilaviy reestri boʻlgan Autizmning Genetik Resurslar almashinuvini (AGRE) moliyalashtiradi.AGRE 1990-yillarda, Cure Autism Now tashkiloti tomonidan tashkil etilgan.

Autism Speaks autizm boʻyicha tadqiqotlar uchun berilgan miya toʻqimalarini boshqaradigan va tarqatadigan tadqiqotchilar tarmogʻi boʻlgan Autizm toʻqimalari dasturini moliyalashtiradi. Ushbu xayriyalar kamdan-kam uchraydi va autizm sabablarini oʻrganishning muhim tarkibiy qismidir.

Autizm Speaks yangi farmakologik muolajalarga qaratilgan klinik sinovlar tarmogʻini qoʻllab-quvvatlaydi. Shuningdek, u chaqaloqlar uchun yangi aralashuvlarni ishlab chiqadigan kichkintoylarni davolash tarmogʻini qoʻllab-quvvatlaydi.

Autizm Speaks vaksinalar koʻpchilik bolalar uchun xavfsiz ekanligi, isbotlangan va qizamiq va parotit kabi jiddiy kasalliklarning oldini olish uchun muhim deb hisoblaydi. U baʼzi bir odamlarda salbiy reaksiyalar boʻlishi yoki vaksinalarga yomon javob berishi mumkinligini tan oladi va bunday shaxslarning har qanday kichik guruhlarini va bunday reaksiyalar ortidagi mexanizmlarni aniqlash boʻyicha tadqiqotlarni qoʻllab-quvvatlaydi. Bu Wright va ularning qizi, autizmli bolaning onasi Ketie oʻrtasidagi munosabatlarni keskinlashtirdi. Ketie oʻgʻlining autizmiga Amerika Qoʻshma Shtatlarida ilgari bolalar vaksinalarida keng tarqalgan konservant boʻlgan tiomersal sabab boʻlgan deb hisoblaydi; hech qanday yirik ilmiy tadqiqotlar bu farazni tasdiqlamadi.

2014-yil iyun oyidan beri Autism Speaks Google bilan Mssng („yo‘qolgan" deb talaffuz qilinadi) loyihasi bo‘yicha hamkorlik qiladi. Ilgari „Autism Speaks oʻn ming genomda" dasturi (AUT10K) nomi bilan tanilgan, bu autizm boʻyicha ochiq manba tadqiqot platformasi boʻlib, autizmdan zarar koʻrgan 10 000 oilaning DNKsini toʻplash va oʻrganishga qaratilgan. Maqsad — Googlening bulutga asoslangan genom maʼlumotlar bazasi — Google Genomicsda ishlaydigan autizmning ketma-ket genomik maʼlumotlarining dunyodagi eng yirik maʼlumotlar bazasini yaratish. 2014-yil dekabr oyida, bu juftlik keyingi hamkorlik va genom tahlili uchun tadqiqotga butun dunyo boʻylab kirish imkonini beruvchi ishga tushirilishini eʼlon qildi.

### Xabardorlik, ommaviy axborot vositalari va tadbirlar

Autism Speaks 2006-yilda Lauren Thierry va Eric Solomon tomonidan ishlab chiqarilgan *"Autism Every Day"* qisqa metrajli filmiga homiylik qiladi va tarqatdi. Xabar qilinishicha, „Autism Speaks" tashkiloti xodimi Alison Singer autizmli qizni oldida aytgani uchun tanqid qilingan, qizni oʻzi dahshatli deb hisoblagan maktabga joylashtirishga majbur boʻlgach, u mashinasida farzandi bilan koʻprikdan oʻtish haqida oʻylagan. Tierrining aytishicha, bu his-tuygʻular autizmli bolalarning autizmli onalari orasida odatiy hol emas. 

2007-yil dekabr oyida, Autism Speaks asoschisi Suzanne Wright Qatarlik Shayxa Moza bint Nosir bilan uchrashib, mamlakatni BMTning Butunjahon autizmdan xabardorlik kunini eʼtirof etish toʻgʻrisidagi rezolyutsiyasiga homiylik qilishga chaqirdi. Qatar rezolyutsiyani taqdim etdi va rezolyutsiya Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi tomonidan ovoz berishsiz qabul qilindi va birinchi navbatda, Birlashgan Millatlar Tashkilotining inson huquqlarini yaxshilash boʻyicha oldingi tashabbuslariga qoʻshimcha sifatida qabul qilindi.

2017-yil Butunjahon autizmdan xabardorlik kuni sharafiga oq uy koʻk rangda yondi
Rayt „Autism Speaks" „Light it Up Blue" kompaniyasini va yillik „World Focus on Autism" tadbirini boshlashga yordam berdi. Light It Up Blue — bu 2 aprelda nishonlanadigan Butunjahon autizmdan xabardorlik kunini va Qoʻshma Shtatlardagi Autizmdan xabardorlik oyining boshlanishini qoʻllab-quvvatlash uchun autizm haqida xabardorlikni oshirish kampaniyasidir. Kompaniya doirasida haykallar va binolar, jumladan, Nyu-Yorkdagi Empire State Building va Chikagodagi Willis Tower hamda Torontodagi CN Tower — AQShning kamida 16 shahrida va dunyoning to‘qqizta davlatidagi 100 dan ortiq inshootlar koʻk rangga kiradi. „Autism Speaks" koʻngillilari va tarafdorlari kunni Nyu-York fond birjasida 2008-yildan beri, har yili anʼanaga aylangan ochilish qoʻngʻirogʻini chalishdan boshladilar. 2011-yilda, Autism Speaks saʼy-harakatlariga qaramay, Oq uy Butunjahon autizmdan xabardorlik kunini nishonlash uchun koʻk rangda yonmasligini aytdi. 2017-yilda, Prezident Donald Tramp Oq uyni koʻk rangda yoritib, Suzanne Wrightga (Autism Speaks asoschisi) bergan vaʼdasini bajardi.

2013-yil noyabr oyida, Autism Speaks hammuassisi Suzanne Wright maqolasini chop etdi. Autistik odamlar va ularning oilalari asarni notoʻgʻri statistik maʼlumotlardan foydalangani va autizmli odamlar va ularning oilalari hayotini noaniq va boʻrttirilgan tasvirlagani uchun tanqid qilishdi. Tashkilotning fan va davolash boʻyicha maslahat kengashlarida ishlaydigan oʻzini himoya qiluvchi Jon Elder Robison ham nashrdan keyin isteʼfoga chiqdi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  "Interacting and paradoxical forces in neuroscience and society". *Nat Rev Neurosci* **8** (2): 153–60. 2007. doi:10.1038/nrn2073. PMID 17237806. PMC 1885680. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=1885680.
2. ↑  *Tien.* „Autism Speaks Partnering with Google Sparks Backlash Online" (en). *Newsweek* (2021-yil 31-mart). 2021-yil 29-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 29-iyun.
3. ↑  *Saner.* „'It is not a disease, it is a way of life'". *The Guardian* (2007-yil 7-avgust). 2016-yil 28-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 15-iyun.
4. 1 2  *Matthews.* „We've called autism a disease for decades. We were wrong.". *Vox* (2015-yil 31-avgust). 2019-yil 29-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 15-iyun.
5. ↑  Picciuto, Elizabeth. „They Don't Want an Autism Cure". *The Daily Beast* (2015-yil 25-fevral). 2015-yil 28-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 1-mart.
6. ↑  Silberman, Steve. „Autism Speaks needs to do a lot more listening". *Los Angeles Times*. 2016-yil 14-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 10-dekabr.
7. ↑  Berrington, Lucy. „A Reporter's Guide to the Autism Speaks Debacle". *Psychology Today* (2013-yil 14-noyabr). Qaraldi: 2022-yil 10-avgust.
8. ↑  Fox, Allison. „The Country's Biggest Autism Research Group Has A Whole New Mission" (en). *HuffPost UK* (2016-yil 18-oktyabr). 2018-yil 16-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 16-sentyabr.
9. 1 2 3 4  Gross, Jane; Strom, Stephanie. „Autism debate strains a family and its charity". *The New York Times* (2007-yil 18-iyun). 2009-yil 16-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 9-oktyabr.
10. ↑  Voytko, Lisette. „Billionaire Bernie Marcus Promises Fortune To Charity (And Some To Trump)". *Forbes* (2019-yil 1-iyul). 2021-yil 5-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 3-mart.
11. ↑  Hyland, Jackie; Gittlin, Raina Seitel; Yacus, Emily. „Savage Loses Advertisers Over Autism Remarks". *ABC News* (2008-yil 29-iyul). 2020-yil 9-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 3-mart.
12. ↑  „Autism Speaks". *Philanthropy News Digest*.  Foundation Center (2008-yil 15-aprel). 2016-yil 21-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 29-fevral.
13. ↑  Autism Speaks (2006-yil 13-fevral). „Autism Speaks and the National Alliance for Autism Research complete merger". Press-reliz.  21-noyabr 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi.  Qaraldi: 2008-yil 21-noyabr.
14. ↑  „National Alliance for Autism Research: committed to accelerating biomedical autism research to unlock the mysteries of autism spectrum disorders". *The Exceptional Parent* (2002-yil aprel), s. 103–5. 2010-yil 18-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 15-noyabr.
15. ↑  London, Eric (November 1, 1997). "A psychiatrist's journey from parent to founder of research advocacy organization". *Psychiatric Times* **14** (11). Archived from the original on June 16, 2021.. Qaraldi: November 14, 2008. Autism Speaks]]
16. ↑  Solomon, Andrew*. Far From the Tree: Parents, Children and the Search for Identity* (en). Simon and Schuster, 2012 — 256 bet. ISBN 978-0-7432-3672-0.
17. ↑  „Autism Speaks and 'Wow! Wow! Wubbzy!' Team Up to Shine a Spotlight on World Autism Awareness Day".  Autism Speaks press release (2009-yil 19-fevral). 2009-yil 4-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 17-aprel.
18. ↑  *Diament.* „Autism Speaks Sees Leadership Change" (en). *Disability Scoop* (2015-yil 5-may). Qaraldi: 2022-yil 9-avgust.
19. ↑  Kauffman, Ellie. „Suzanne Wright, autism advocate, dies at 69". *CNN* (2016-yil 30-iyul). 2016-yil 31-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 30-iyul.
20. ↑  *Diament.* „President Out At Autism Speaks" (en). *Disability Scoop* (2012-yil 21-iyun). 2021-yil 13-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 9-avgust.
21. ↑  *Diament.* „Autism Speaks President To Step Down" (en). *Disability Scoop* (2015-yil 29-sentyabr). 2021-yil 21-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 9-avgust.
22. ↑  *Diament.* „Autism Speaks Names New President" (en). *Disability Scoop* (2016-yil 15-yanvar). 2021-yil 18-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 9-avgust.
23. ↑  „Keith Wargo Appointed President and CEO of Autism Speaks" (en-US). *New Jersey Business Magazine* (2021-yil 12-oktyabr). Qaraldi: 2022-yil 9-avgust.
24. ↑  "Trends in US autism research funding". *J Autism Dev Disord* **39** (5): 788–95. 2009. doi:10.1007/s10803-008-0685-0. PMID 19148735. .
25. 1 2 3  Twachtman-Cullen D (2008). "Dr. Geraldine Dawson: setting the research agenda for Autism Speaks". *Autism Spectr Q* (16): 8–11. Archived from the original on May 30, 2009. .
26. ↑  "The Autism Genetic Resource Exchange: a resource for the study of autism and related neuropsychiatric conditions". *Am J Hum Genet* **69** (2): 463–6. 2001. doi:10.1086/321292. PMID 11452364. PMC 1235320. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=1235320.
27. ↑  Painter K. „Science getting to roots of autism". *USA Today* (2004-yil 12-yanvar). 2008-yil 22-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 16-noyabr.
28. ↑  "Autism brain tissue banking". *Brain Pathol* **17** (4): 412–21. 2007. doi:10.1111/j.1750-3639.2007.00097.x. PMID 17919127. PMC 8095520. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=8095520.
29. ↑  „'MSSNG' Project: Google's Partnership with Controversial Autism Speaks". *CloudWedge*. 2014-yil 27-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 28-dekabr.
30. ↑  Moore AS. „Hard-hitting look at autism is being shown at Sundance". *The New York Times* (2007-yil 21-yanvar). 2013-yil 24-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 16-noyabr.
31. ↑  Andersen, Robin*. Battleground: The Media*. Westport, Connecticut: Greenwood Press, 2008 — 127–128 bet. ISBN 978-0-313-34168-7. OCLC 230095012.
32. ↑  Liss J. „Autism: the art of compassionate living". *WireTap* (2006-yil 11-iyul). 2008-yil 23-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 21-mart.
33. ↑  Pace, Giacinta. „Philanthropist wages fight to cure autism". *NBC News* (2009-yil 12-noyabr). 2016-yil 15-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 28-aprel.
34. ↑  „United Nations Marks First World Autism Awareness Day Today". *United Nations*. 2019-yil 5-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 6-noyabr.
35. ↑  Donnelly, Shannon. „Autism warrior turns focus to a new battle". *Palm Beach Daily News* (2015-yil 3-noyabr). 2016-yil 2-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 28-aprel.
36. ↑  *Borovitz.* „Celebrating World Autism Day" (en). *MSNBC* (2014-yil 2-aprel). Qaraldi: 2022-yil 14-mart.
37. ↑  *Berger.* „'Light It Up Blue': World Autism Awareness Day recognized around the world" (en). *MSNBC* (2015-yil 2-aprel). Qaraldi: 2022-yil 14-mart.
38. ↑  *Daniels.* „Autism Speaks bets on color theme in new campaign" (en). *PR Week* (2010-yil 30-mart). Qaraldi: 2022-yil 14-mart.
39. ↑  *Perez.* „Autism and the workplace: Think differently" (en-US). *The Journal News* (2015-yil 31-mart). Qaraldi: 2022-yil 14-mart.
40. ↑  McGuire, Anne E. (September 13, 2013). "Buying time: The S/pace of Advocacy and the Cultural Production of Autism". *Canadian Journal of Disability Studies* **2** (3): 98. doi:10.15353/cjds.v2i3.102. ISSN 1929-9192. .
41. ↑  „White House Says No To Autism Speaks Effort". Disability Scoop (2010-yil 4-mart). 2018-yil 25-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 8-aprel.
42. ↑  *Diament.* „As White House Goes Blue, Trump 'Cure' Comment Draws Backlash" (en). *Disability Scoop* (2017-yil 4-aprel). Qaraldi: 2022-yil 14-mart.
43. ↑  Wright, Suzanne (November 11, 2013).
44. ↑  Willingham, Emily. „Why Autism Speaks Doesn't Speak for Me". *Forbes* (2013-yil 13-noyabr). 2015-yil 3-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 31-dekabr.
45. ↑  Berrington, Lucy (November 13, 2013). "A Reporter's Guide to the Autism Speaks Debacle". *Psychology Today* (Sussex Publishers).. Qaraldi: December 31, 2014. Autism Speaks]]
46. ↑  *Autistic Self Advocacy Network.* „ASAN-AAC Statement on Autism Speaks' DC "Policy Summit"".  Autistic Self Advocacy Network (2013-yil 12-noyabr). 2015-yil 1-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 1-yanvar.
47. ↑  *Diament.* „Noted Self-Advocate Cuts Ties With Autism Speaks" (en). *Disability Scoop* (2013-yil 14-noyabr). 2022-yil 9-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 10-avgust.