Klassik Emerson tranzistorli radiosi, taxminan 1958-yil
**Tranzistorli radio** — bu tranzistorga asoslangan sxemalardan foydalanadigan kichik portativ radio qabul qiluvchi. 1947-yilda tranzistor ixtiro qilingandan soʻng kichik, ammo kuchli, qulay qoʻl qurilmalarini joriy qilish orqali maishiy elektronika sohasida inqilob qildi — Regency TR-1 1954-yilda birinchi tijorat tranzistorli radiosiga aylandi.1957-yilda chiqarilgan kichikroq va arzonroq Sony TR-63 ning ommaviy bozordagi muvaffaqiyati tranzistorli radioning 1960 va 1970-yillardagi eng mashxur elektron aloqa qurilmasiga aylanishiga olib kelgan edi. Tranzistorli radiostantsiyalar hali ham avtomobil radiosi sifatida keng qoʻllaniladi. 1950-yillardan 2012-yilgacha butun dunyo boʻylab milliardlab tranzistorli radiostantsiyalar sotilgan. 

Tranzistorli radiolarning oʻlchami chontakbop qurilmalardamashhur musiqalar tinglash odatlarining oʻzgarishiga olib keldi, bu esa odamlarga xohlagan joyda musiqa tinglash imkonini berardi. Taxminan 1980-yildan boshlab arzon AM tranzistorli radiostantsiyalari dastlab boombox va Sony Walkman bilan almashtirildi, keyinchalik esa portativ CD pleerlar, shaxsiy audio pleerlar, MP3 pleerlar va oxir-oqibat yuqori ovoz sifatiga ega raqamli qurilmalar bilan almashtirildi. Smartfonlar, ularning aksariyati FM radiolarini oʻz ichiga oladigan qurilmalardir.

Fon
---

 Orqasi ochiq, qismlari koʻrsatilgan yetti tranzistorli Sovet *Orljonok* radiosi.
Tranzistor ixtiro qilinishidan oldin radiolar vakuumli quvurlardan foydalangan. Portativ vakuumli radiostantsiyalar ishlab chiqarilgan boʻlsada, ular odatda katta hajmli va ogʻir edi. Quvurlarning filamentlarini quvvatlantirish uchun past kuchlanishli yuqori oqim manbaiga ehtiyoj va anod potentsiali uchun yuqori kuchlanish odatda ikkita batareyani talab qiladi. Vakuum quvurlari ham tranzistorlar bilan solishtirganda samarasiz va moʻrt edi va cheklangan umrga ega edi.

Bell Laboratories 1947-yil 23-dekabrda birinchi tranzistorni namoyish qildi Bell Laboratoriesdagi qattiq holat kuchaytirgich uchun mas’ul boʻlgan ilmiy guruhga Uilyam Shokli, Valter Xauser Brattain va Jon Bardin kiradi. Patent himoyasini olgandan soʻng, kompaniya 1948-yil 30-iyunda matbuot anjumani oʻtkazdi, unda transistorli radio prototipi namoyish etildi.

 AM va qisqa toʻlqinli diapazonlarni qabul qilgan Sanyo 8S-P3 tranzistorli radiosi.
Kuchaytirgich elementlari sifatida vakuumli trubkalar o‘rniga tranzistorlardan foydalanish qurilmaning ancha kichikroq bo‘lishini, trubkali radiodan ko‘ra ishlash uchun ancha kam quvvat talab qilishini va jismoniy zarbaga chidamliligini bildirardi. Transistorning asosiy elementi tokni tortib olganligi sababli, uning kirish empedansi vakuum quvurlarining yuqori kirish empedansidan farqli oʻlaroq past boʻladi. Bundan tashqari, u „bir zumda" ishlashga imkon berdi, chunki isitish uchun filamentlar yoʻq edi. Elliginchi yillardagi odatiy portativ trubkali radio oʻlchami va ogʻirligi taxminan tushlik qutisiga teng boʻlib, unda bir nechta ogʻir, qayta zaryadlanmaydigan batareyalar mavjud edi — bir yoki bir nechta "A" deb ataladigan trubka filamentlarini isitish uchun batareyalar va katta 45 dan 90 gacha. signal davrlarini quvvatlantirish uchun volt "B" batareyasi. Taqqoslash uchun, tranzistorli radio choʻntagiga sigʻishi mumkin edi va yarim funt yoki undan kam vaznga ega edi va standart chiroq batareyalari yoki bitta ixcham batareya bilan quvvatlanardi. Transistorli radiostantsiyalarni quvvatlantirish uchun 9 voltli akkumulyator taqdim etildi.

Dastlabki tijorat tranzistorli radiolar
---------------------------------------

### Regency TR-1

 Regency TR-1.
Ikki kompaniya, Dallasdagi Texas Instruments va Indianapolis shahridagi Industrial Development Engineering Associates (IDEA) birgalikda ishlaydigan ikkita kompaniya Regency TR-1 dunyodagi birinchi tijoriy tranzistorli radiostantsiyani taqdim etishdi. Ilgari Texas Instruments neft sanoati uchun asbob-uskunalar va AQSh harbiy-dengiz kuchlari uchun joy aniqlash qurilmalarini ishlab chiqargan va IDEA uy televizion antenna kuchaytirgichlarini ishlab chiqargan. Ikki kompaniya TR-1 ustida birgalikda ishladi va ushbu yangi mahsulot sohasiga kirish orqali oʻz kompaniyalari uchun daromadlarni oshirishga intildi. 1954-yil may oyida Texas Instruments prototipini loyihalashtirdi, qurdi va tranzistorlar yordamida radio ishlab chiqarish va sotish uchun belgilangan radio ishlab chiqaruvchini qidirdi. (Texas Instruments kompaniyasining Dallasdagi shtab-kvartirasida radio dizayni boʻyicha bosh loyiha muhandisi Janubiy Metodist Universitetining elektrotexnika fakultetida tahsil olgan Pol D.Devis Jr edi. Ikkinchi jahon urushida radiotexnika boʻyicha tajribasi tufayli unga loyiha tayinlangan). RCA, GE, Philco va Emerson kabi yirik radio ishlab chiqaruvchilarning hech biri qiziqmadi. Oʻsha paytdagi IDEA prezidenti Ed Tudor TR-1 ni ishlab chiqarish imkoniyatidan foydalanib, tranzistorli radiostantsiyalarning „uch yil ichida 20 million radio" sotilishini bashorat qilgan edi. Regency TR-1 1954-yil 18-oktabrda IDEA-ning Regency boʻlimi tomonidan eʼlon qilingan, 1954-yil noyabr oyida sotuvga chiqarilgan va har qanday muhim sonda ishlab chiqarilgan birinchi amaliy tranzistorli radio edi. *Billboard* 1954-yilda „radioda faqat toʻrtta tranzistor bor" deb xabar berdi. Ulardan biri kombinatsiyalangan mikser-ossillyator, biri audio kuchaytirgich va ikkitasi oraliq chastotali kuchaytirgich sifatida ishlaydi." TR-1 chiqarilgandan bir yil oʻtgach, sotuvlar 100 000 belgisiga yaqinlashdi. TR-1 ning koʻrinishi va oʻlchami yaxshi qabul qilindi, ammo TR-1 ning ishlashi haqidagi sharhlar odatda salbiy edi. Regency TR-1 IDEA loyihasining sobiq muhandisi Richard C. Koch tomonidan patentlangan.

Yaponiya tranzistorli radiolar
------------------------------

 Yapon 5 tranzistorli radiosining sxemasi.
1952-yilda Qoʻshma Shtatlarga safari chogʻida, Tokio Telecommunications Engineering Corporation (hozirgi Sony) asoschisi Masaru Ibuka AT&T tranzistor uchun litsenziyalash imkoniyatini yaratmoqchi ekanligini bildirdi. Ibuka va uning sherigi, fizik Akio Morita Yaponiya Xalqaro Savdo va Sanoat Vazirligini (MITI) 25 000 dollarlik litsenziya toʻlovini (bugungi kunda 255,107 dollarga teng) moliyalashtirishga koʻndirishdi. Bir necha oy davomida Ibuka Amerika tranzistor ishlab chiqaruvchilaridan gʻoyalar olib, Qoʻshma Shtatlar boʻylab sayohat qildi. Gʻoyalarni takomillashtirish orqali Tokyo Telecommunications Engineering Corporation oʻzining birinchi funktsional tranzistorli radiosini 1954-yilda yaratdi. Besh yil ichida Tokyo Telecommunications Engineering Corporation yetti nafar xodimdan besh yuz nafarga yetdi. 

Tez orada boshqa yapon kompaniyalari Amerika bozoriga kirishdi va 1958-yilda Yaponiyadan eksport qilingan elektron mahsulotlarning umumiy hajmi 1957-yilga nisbatan 2,5 baravar koʻpaydi.

### Sony TR-55

1955-yil avgust oyida, hali kichik kompaniya boʻlganida, Tokio Telecommunications Engineering Corporation oʻzining TR-55 besh tranzistorli radiosini yangi Sony brendi ostida taqdim etdi. Ushbu radio yordamida Sony radioni qurishda foydalanilgan tranzistorlar va boshqa komponentlarni ishlab chiqaradigan birinchi kompaniya boʻldi. TR-55 shuningdek, barcha miniatyura komponentlarini ishlatgan birinchi tranzistorli radio edi. Taxminlarga koʻra, faqat 5000 dan 10 000 dona ishlab chiqarilgan. 

 TR-63 uchun reklama

Ommaviy madaniyatda
-------------------

 2000-yillarning boshidagi tranzistorli radio (Sony Walkman SRF-S84 tranzistorli radiosi, 2001-yilda chiqarilgan, naushniksiz koʻrsatilgan)
Tranzistorli radiolar uchta ijtimoiy kuch tufayli juda muvaffaqiyatli boʻldi — Ikkinchi jahon urushidan keyingi chaqaloq bumi tufayli koʻp sonli yoshlar, farovonlik davrida bir martalik daromadga ega boʻlgan aholi va rok-n-roll musiqasining tobora ommalashib borayotgani. Bu davrda tranzistorli radioning taʼsiri oʻsha davrning mashhur filmlari, qoʻshiqlari va kitoblarida, masalan, *Lolita* filmida paydo boʻlishi bilan namoyon boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Petraglia.* „Why You Owe Your Smartphone To The Transistor Radio".  Thought Catalog (5-mart 2014-yil).
2. ↑  *Bray.* „Is Your Smartphone Ready for Radio?".  The Boston Globe (6-noyabr 2014-yil).
3. ↑  Arns, R.G. (October 1998). "The other transistor: early history of the metal–oxide–semiconductor field-effect transistor" (PDF). *Engineering Science and Education Journal* **7** (5): 233–240. doi:10.1049/esej:19980509.. Qaraldi: 13 April 2021. Tranzistorli radio]]
4. 1 2  „The Revolution in Your Pocket". 20-avgust 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-aprel 2010-yil.
5. ↑  Donald L. Stoner*. The Transistor Radio Handbook: Theory, Circuitry, and Equipment*. Editors and Engineers, Ltd. 1963.  page 32
6. ↑  David Lane*. Transistor Radios: A Collector's Encyclopedia and Price Guide*. Wallace-Homestead Book Company, 1994 — 2–7 bet. ISBN 0-87069-712-9.
7. ↑  *Deffree.* „TI announces 1st transistor radio, October 18, 1954" (en). *EDN* (17-oktabr 2017-yil). Qaraldi: 16-oktabr 2018-yil.
8. ↑  „Sony History. Chapter4: Ibuka's First Visit to the United States". *Sony.net*.  Sony. Qaraldi: 16-sentabr 2017-yil.
9. ↑  Handy et al. (1993). sfnp error: no target: CITEREFHandyErbeBlackhamAntonier1993 (help)
10. ↑  John Nathan*. SONY : the private life*. Houghton Mifflin Company, 1999. ISBN 0-395-89327-5.  page 35
11. ↑  „Transistor Radios".  ScienCentral (1999). Qaraldi: 19-yanvar 2010-yil.

Havolalar
---------

* </img>
* Ilk choʻntak tranzistorli radiolarning tarixi va dizayn elementlariga eʼtibor qaratish.
* Milwaukee muhandislik maktabining elektrotexnika va kompyuter fanlari boʻlimi professori doktor Stiven Reyerning birinchi tranzistorli radiosi haqidagi veb-sayti. Turkum: Transistorlar
* „Dunyo boʻylab tranzistorli radiolar" — AQSh, Yaponiya, Gʻarbiy Evropa, sobiq Sharqiy blok va SSSRning dastlabki tranzistorli radiolari haqida yuzlab fotosuratlar va batafsil maʼlumotlar.
* Radio Wallah Tarixiy maʼlumotlar dastlabki tranzistorli radiolarni qamrab olgan yuzlab tasvirlar bilan birga.
* *Regency TR-1 Transistor Radio History* : Internetda va nashr etilgan adabiyotlarda koʻplab tarixiy maʼlumotlarga ega veb-sayt
* *1954 yildan 2004 yilgacha TR-1ning Oltin yilligi*. Regency radiosining chuqur yoritilishi.
* *Transistor radio katalogi* .
* "GE Smitsonianga birinchi tranzistorli radio ".
* Birinchi tranzistorli radiolar — 1950-yillar, rasmda .