recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Usta Ali maqbarasi** (1-nomsiz maqbara) — Samarqanddagi meʼmoriy yodgorlik (14-asr 80-yillari); Shohizinda tarkibida. Maqbarada qarshilik Usta Ali Nasafiy nomi saklanganligi uchun uning nomi bilan ataladi. Makbara toʻrtburchak tarhli (8,1x 9,8 m), bir xonali, peshtoqgumbazli, gumbazi 16 qirrali baland asosga oʻrnatilgan. Maqbaraga peshtoqidagi chuqur ravokli eshik orqali kiriladi. Makbara ostida toʻrtburchakli sagʻana joylashgan. Peshtok,, ravoklari, ichki devorlaridagi rang-barang koshinkori oʻsimliksimon, girih naqshlar arab yozuvidagi kitobalar bilan uygʻunlikda hamda mutanosiblikda mahorat bilan bajarilgan. Maqbaraning yon tarzlari silliqlangan gʻishtlar bilan qoplangan boʻlib, oralariga shakldor "pechak"lar ishlangan. Serjilo bezaklarga boyligi uchun "guldor" makbara deb ham ataladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mirzaqultepa** — ilk kushonlar davriga oid qoʻrgʻon harobasi (miloddan avvalgi 1-asr oxiri — milodiy 1-asr boshi). Termiz shahri aeroporti hududida, qad. Termiz shahrini suv bilan taʼminlovchi Surxondaryodan chiqarilgan kanalning oʻrta oqimida joylashgan. Yodgorlikning kvadrat shaklda saqlanib qolgan qismi 1 ga maydonini egallab, balandligi 3 m ni tashkil qiladi. 1973—76 va 1974—80 yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Arxeologiya institutining Baqtriya ekspeditsiyasi (Sh. Pidayev) tomonidan M.ning jan. qismida arxeologik tadqiqot ishlari olib borilgan. 2 meʼmoriy bosqich qayd etilgan. Qazishma ishlari yuqori meʼmoriy bosqich sathida olib borilgan va qoʻrgʻonning mudofaa devorlari va yuzga yaqin turli hajmdagi toʻgʻri toʻrtburchak va kvadrat shakldagi xonalar, koʻcha va yoʻlaklar ochib oʻrganilgan. Qoʻrgʻon va uy devorlari kvadrat shakldagi xom gʻishtdan qurilgan va bular oʻzlarining simmetrik koʻrinishlari bilan ajralib turadi. Har bir uy 3—5 xonadan iborat. Don mahsulotlarini xumlarda saklaydigan maxsus omborxonalar ochilgan. M.dan yuqori si-fatli sopol idishlar, temir va jezdan tayyorlangan koʻzgu, paykonlar, pichoq va oʻroqlar, tosh yorgʻuchoqlar, tegirmontoshlar, ur-chuqlar, bezak bu-yumlar, suyakdan ishlangan tugmalar, erkak va ayol maʼbudlarning terrakota haykalchalari, aholi tomonidan ilohiylashtirilgan suvoriy, xoʻkiz, fil, maymun, yoʻlbars kabilarning haykalchalari, sopolga bitilgan baqtr yozuvi va Yunon-Baqtriya podshosi Geliokl tangalariga taklid qilib zarb qilingan jez tangalar va boshqa topilgan. Aholi, asosan, de-hqonchilik bilan mashgʻul boʻlgan. Milodiy 2-asrda M. harobalarida bir necha qabr paydo boʻlgan. M.dan 300–350 m shim.-sharqda qabriston joylashgan, unda 10 ga yaqin qabrlar saqlanib qolgan.

Adabiyot
--------

* Pidayev Sh. R. Mirzakultepa — pamyatnik rannekushanskogo vremeni Severnoy Baktrii. Baktriyskiye drevnosti, L. 1976; Pidayev Sh.R. Poseleniya ku-shanskogo vremeni Severnoy Baktrii, T. 1978.

Shokirjon Pidayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Olmek madaniyati** — Meksikaning Verakrus va Tavasko shtatlari hududida qadimda yashagan nomaʼlum indeys xalqi madaniyati. Olmek madaniyati miloddan avvalgi 8—4-asrlarda ravnaq topgan. Olmek madaniyati nomi bu hududda keyinchalik, milodiy 11 — 14-asrlarda yashagan kichik qabilalar guruhi (olmeklar) nomi bilan shartli atalgan. Olmek madaniyati iqtisodiyoti dehqonchilik va baliqchilikka asoslangan. Olmek madaniyatini yaratgan xalq Amerikada ilk bor sinfiy taraqqiyot yoʻliga oʻtgan xalklardan biri boʻlgan. Uning miloddan avvalgi 8—2-asrlardagi madaniyati va sanʼati Markaziy Amerikaning qoʻshni indeys xalqlari (mayya va boshqalar) madaniyatiga katta taʼsir koʻrsatgan. Olmek haykaltaroshligining ajoyib obidalari, jumladan, ulkan inson kallalari, koʻplab haykallar Olmek madaniyati aholisining bosh maʼbudi — yaguarni ifodalaydi. Turli diniy in-shootlar: ehromlar, supalar va boshqa qoldiqlari saqlangan. Milodiy 3-asrda nomaʼlum sabablarga koʻra olmeklar gʻoyib boʻlishgan; ehtimol, bu yirik etnik koʻchishlar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Inkubator** (lot. incubo — tuxum bosaman, bola ochiraman) — parrandalar (tovuq, oʻrdak, kurka, gʻoz va b.) tuxumidan joʻja ochirish apparati. Tu-zilishi murakkab boʻlib, issiklik va namlikni boshqaradigan asboblar va tuxumlarni aylantirib turadigan mos-lamalar bilan uskunalangan. I.da qoʻyilgan sifatli tuxumdan 80—85% joʻja ochib chiqarish mumkin. Yilning hamma faslida I.lar qoʻyilgan xonalarda havo harorati 27° dan ortiq boʻlmasligi lozim. Uning seksiyali, xonachali, javonli xillari bor. Xonadonlarda ishlatiladigan oddiy I.lar 60—120 dona va undan koʻp, parrandachilik f-kalarida qoʻllaniladigan I.lar 55 ming gacha va undan ortiq tuxumga moʻljallangan ("Universal-55", IKP90, "Kavkaz" inkubatorlari). Bularda, asosan, tovuq, kurka va sesarka tuxumlaridan joʻja ochiriladi. I.ga 3—4 kunda bir xildagi tuxumlar joylab turiladi, tuxumlar inkubatsiya kamerasida 19 kun turadi, keyin joʻja ochib chiqishi uchun maxsus joʻja chiqarish ka-merasi (javon)ga olinadi (mas, "Universal-55" I.ida 3 ta inkubatsiya va 1 ta joʻja chiqarish kamerasi bor). I.da harorat elektr isitkichlar yordamida boshqarib turiladi. Havo namligini bir meʼyorda saqlash uchun kameraning orqa devoriga sovitish sistemasi oʻrna-tilgan. Har qaysi kameraning shamollatish (ventilyasiya) tizimi bor. I.lar Yevropa va AQShda 19-asrda paydo boʻldi. Oʻzbekistonda 20-asrning 30-y.lari bo-shidan dastlabki parrandachilik inkubator stansiyalarida Rossiyada ishlab chiqarilgan I.lardan foydalanilgan.

Sayfiddin Azimov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Tanatologiya** (yun. tanatos oʻlim va ... logiya), — oʻlim, uning sabablari, mexanizmi va belgilarini, shuningdek, oʻlim oldi azoblarini yengillashtirish masalalarini oʻrganadigan fan. Umumiy va xususiy T. ajratiladi. Umumiy T. oʻlim sabablaridan qatʼiy nazar, uning umumiy krnuniyatlarini, oʻlimni aniqlash, uni har xil sabablaridagi terminal holatlarning xususiyatlarini, shuningdek, oʻlim sodir boʻlgandan soʻng murdada yuzaga keladigan oʻzgarishlarni, murdalarni tekshirish usullarini, ularni sunʼiy konservatsiya qilish bilan bogʻliq masalalarni oʻrganadi. Xususiy T.da kompleks maʼlumotlarning izchil taxlili (kasallik tarixi, kasallikning klinik va morfologik koʻrinishi va boshqalar) qoʻllanib, shular asosida klinikanatomik epikriz tuziladi. Sud tibbiyoti T.si qasddan sodir etilgan va toʻsatdan yuz bergan oʻlimda murdadagi klinik, biokimyoviy va morfologik oʻzgarishlar mogʻiyatini, murdalarni sud tibbiyotiga oid tekshirish muammolarini va sudtergov bilan bogʻliq turli masalalarni oʻrganadi. Sogʻliqni saklash tizimida kasalliklarning oldini olish, tashhis xatoliklarini aniqlash, jarohatlanishning oldini olish usullarini ishlab chiqishda sogʻliqni saklash muassasalariga yordam beradi. Reanimatologiya rivojlanishi bilan hayotiy funksiyalarning susayish qonuniyatlari va ularning terminal davrda tiklanishini oʻrganadigan eksperimental T. ham vujudga keldi.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Munjon**, Minjon — Badaxshon tarixiy viloyatidagi rustoq. Hindukush togʻlarida, Badaxshonning Kofiriston bilan chegara hududida joylashgan. M. rustogi Ibn al-Faqih asarida 826—827 yillarda tohiriylardan Abdulloh ibn Tohirga xiroj toʻlagan Tohariston viloyatlari qatorida almizjon yoxud alMuttajon shaklida qayd etilgan.

"M." atamasi Badaxshondagi eng qad. nomlardan hisoblanadi. Miloddan avvalgi 1ming yillik oʻrtalarida qad. hind adibi Panini Munjayon mamlakati va "Munji" qabila birlashmasini qayd etib oʻtgan. 7-asrning 1-yarmida Syuan-Szan bu mulkni Munki-yen shaklida keltirgan. Uning maʼlumotiga koʻra, M. Xu mulki (yaʼni Qunduz)dan sharqsa joylashgan.

M. rustogʻi oʻzining qad. nomini hozirgacha saklab qolgan boʻlib, u Kishm va Jirm oʻrtasida joylashib, maʼmuriy jihatdan Zeyboqqa qaraydi. M.ning iqlimi sovuq, aholisi oq yuzli, asosan, toʻqimachilik bilan shugʻullanadi. 19-asrda M. aholisi Kofiristondan Badax-shonga muntazam suratda bosqinchilik qilib turgan "kofirlar" bilan urush olib borganlar. M. chegarasida rabot qurilgan boʻlib, u M. vodiysini dushmanlar hujumidan muhofaza qilib turgan.

Javli Tursunov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
UCHCHELLO (Uccello) (asli di Dono, di Dono) Paola (1397 — Florensiya — 1475.10.12) — italyan rassomi, Florensiya maktabining yirik namoyandasi. U. Donatello, F. Brunelleski, Mazachcho va 1407—14 yillarda L. Giberti ustaxonasida taʼlim olgan va undan ilhomlangan. Asosan, Florensiyada, shuningdek, Venetsiya (1425—30), Paduya (taxminan 1447), Urbino (1465—68)da ham ishlagan. U. ijodida gotika shakllariga moyillik yangi, realistik sanʼat masalalariga boʻlgan qiziqish bilan gʻaroyib uygʻunlikka erishgan; portretlari ("Kondotyera J.Akuto", Florensiyadagi sobor devoriga ishlangan freska, 1436), jang lavhalari ("SanRomano yaqinidagi jang", taxminan 1450-yillar oʻrtasi, nusxalari Uffitsida, Luvrda, Londondagi Milliy galereyada) va boshqa asarlari saqlangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Past temperaturalar** - kriogen temperaturalar — suyuq havoning qay-nash temperaturasi (80K) dan past temperaturalar; Xalqaro sovuqlik institutining 1971-yildagi 13 kongress ida qabul qilingan tavsiyaga binoan, 120 K dan past temperaturalar. Mutlaq nol temperatura (—273° yoki OK.) dan hisoblanib, kelvinda ifodalanadi. Past temperaturalarni hosil qilish va saklab turishda, odatda, suyultirilgan gazlardan foydalaniladi. Buning uchun maxsus qurilma — suyultirgichlar ishlatiladi. Atmosfera bosimida bugʻlanib tu-ruvchi suyuq gazlar Dyuar idishlari (suyuq gazning normal qaynash temperaturalari Tl yaxshi saqlanadigan idishlar) da saqlanadi va ularning qaynash temperaturasi TN vaqt oʻtishi bilan oʻzgarmasdan qoladi. Amalda quyidagi suyultirilgan gazlardan foydalaniladi: (Tl,=90,2K), havo (Tw=80K), azot (T„=77,4K), vodorod (T„=20,4K) va geliy (T„=4,2K). Maxsus qurilmalar yordamida idishdagi bugʻlanayotgan suyuq gazni soʻrib olib, suyuqlik ustidagi bosimni kamaytirish va shu bilan uning kaynash temperaturasini pasaytirish mumkin. Shunday qilib, qaynayotgan suyuklik ustidagi bosimni oʻzgartirib, uning temperaturasini pasaytirish va shu yoʻl bilan yanada past temperaturalar olish mumkin. 1932-yilda 0,73K temperatura olingan. 0,ZK dan past temperaturalar sohasi oʻta Past temperaturalar deb qabul qilingan. Oʻta Past temperaturalarni olishda paramagnit tuzlarni adiaba-tik magnitsizlantirish usuli keng qoʻllaniladi. Bu usulni 1926-yilda P. Debay va V.Jiok kashf etgan. 630,74° dan 13,81 K gacha boʻlgan temperaturalar, xususan, platinadan yasalgan qarshilik termometrlari yordamida 0,001 K gacha aniklik bilan oʻlchanadi. Bu termometrlar platina elektr karshiligining temperaturaga bogʻliklik qonuniyatiga asoslangan. 100K dan past temperaturalarni oʻlchashda toza germaniydan yasalgan karshilik termometrlari qoʻllaniladi. 0,3—5,2 K soha uchun geliy toʻyingan bugʻ bosimining temperaturaga bogʻliqlik qonuniyatidan foydalanish mumkin. 1K dan past temperaturani kvant statistikasi, yaʼni energetik sathlarning elektronlar bilan toʻlganlik darajasini aniklash usullari orqali oʻlchanadi.

Past temperaturalardan gazlarni ajratib olish (mas, havoni suyultirib kislorod va azot olish)da, katta hajmdagi yuqori vakuum hosil qilishda foydalaniladi. Elektrotexnika va radiotexnika qurilmalaridagi shovqinlarni yoʻqotishda keng qoʻllaniladi. Past temperaturalardan oʻta oʻtkazuvchan oʻtkazgichlar tayyorlashda va shu orqali zaryadlangan zarralarning tezlatkich uchun muhim boʻlgan kuchli magnit maydonini hosil qilishda va boshqa maqsadlarda foydalaniladi.

Abror Noʻʼmonxoʻjayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Purizm (maʼnolari).

**Purizm** (frans. purisme, lot. purus — sof, toza) — 1) adabiy tilni boshqa tillardan olingan oʻzlashtirmalar, neologizmlardan tozalash hamda adabiy tilga meʼyorlanmagan leksik va grammatik (xalqchil soʻzlashuv, sodda tilga oid, sheva va boshqalar) unsurlarni tabiiy ravishda kirib kelishidan saklashga intilish. Milliy adabiy tillar shakllanishi davrida P. turli siyosiy va madaniy oqimlar bilan bogʻlanishi mumkin. 2) urfodatlar (feʼl-atvorlar)ning sofligi va jiddiyligiga (baʼzida yuzaki tarzda) intilish.

P.ga milliy adabiy tillar meʼyorlari shakllanish davri va adabiy tilning uslubiy tizimidagi oʻzgarishlar (leksikaga yangi unsurlarning oqib kelishi, ularning uslubiy jihatdan qay-ta taqsimlanishi) xos boʻlib, u koʻp hollarda ayrim siyosiy va madaniy oqimlar bilan bogʻliq (mas, Vengriya, Chexoslovakiya, Turkiya, Hindistonda adabiy tillarning vujudga kelishi). Puristlar milliy tilning oʻziga xosligini — uning hattoki oʻzlashtirilgan (chet tillardan olinib, allaqachon isteʼmolga kirgan zaruriy unsurlardan toʻla ozod boʻlishi bilan izoxlaganlar.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Primitiv** (lot. primitivus — birinchi, eng dastlabki)— sanʼat taraqqiyotining ilk davrida yaratilgan asar. "P." tushunchasi 18—19-asrlar estetika va sanʼatshunosligida sanʼat taraqqiyotining "goʻdaklik" va "etuklik" bosqichlarini qaramaqarshi qoʻyilishidan yuzaga kelgan. P. (ayniqsa, 18-asrdan) hukmron uslub asarlari bilan qiyoslanganda obraz tuzilishining yaxlitligi va sodda koʻrinishining yaqqol koʻzga tashlanishi bilan oʻziga jalb qilishi mumkin. Zamonaviy sanʼatshunoslikda P. baholash maʼnosini butunlay yoʻqotgan, soʻnggi oʻrta asarlar sanʼati, ibtidoiy tuzum xususiyatlarini saqlagan xalklar sanʼati, muntazam badiiy taʼlim olmagan ustalar ijodiga, shuningdek, oʻta shartli ravishda primitivizm vakillari asarlariga nisbatan ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Niyozali Xolmatov** (1947.20.2, Qoʻrgʻontepa tumani) — miniatyurachi rassom, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1997), Oʻzbekiston xalq ustasi (2000). Moskva badiiy sanoat bilim yurtini tugatgan (miniatyura boʻyicha, 1973). Xolmatov ish faoliyatini Moskva badiiy gravyura korxonasining tajriba lab.da boshladi (1973—80), 1980 yildan "Us to" birlashmasi qoshidagi maktabda mutaxassislar tayyorlash bilan shugʻullanadi; Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi ning akad.kotibi (1998— 99), Behzod nomidagi milliy rassomlik va dizayn institutida pedagog. Xolmatov bir nechta jamoat binolarini mahobatli asarlar bilan bezadi. Firdavsiyning "Shohnoma" asari va boshqa badiiy asarlarga miniatyuralar turkumlarini yaratdi.

Xolmatov asarlari respublika va xalqaro koʻrgazmalar (Germaniya va boshqalar)da namoyish etilgan, muzeylar va xususiy toʻplamlarda saklanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Xolmatov Niyozali" *OʻzME*. X-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ikrom Ilhomovich Akbarov** (1-mart 1921, Toshkent — 18-dekabr 2011, Toshkent) — kompozitor, Oʻzbekiston xalq artisti (1981), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1964). Toshkent (1945) va Leningrad (1950) konservatoriyalarini tugatgan. Hamzaga bagʻishlangan „Shoir xotirasiga" simfonik poemasi (1954) oʻzbek simfonik ijodiy tafakkurining shakllanishida Asqarali Akbarov ishlagan bino bezagi muhim ahamiyatga ega boʻlgan. Akbarov simfonik asarlar, opera va baletlar, oratoriyalar, vokalsimfonik va kamer-cholgʻu asarlar (xususan 6 ta torli kvartet), qoʻshiq va romanslar, xor turkumlari muallifi, kinofilmlar va dramatik spektakllarga musiqa yaratgan, oʻzbek xalq kuylarini joʻrsiz xor uchun qayta ishlagan. Ijodiy uslubi teran simfonik tafakkurga asoslangan. Simfonik asarlari — „Epik poema" (1961), skripka va orkestr uchun 1-2- va 3- konsertlar (1962, 1984, 1997), „Pochta" (1970), „Shakuntala" (1980) simfonik manzaralari, „Samarqand haqida sim-fonik hikoyalar"i (1973), 2 ta simfoniya (1996, 1998) va boshqa „Orzu" (1957), „Layli va Majnun" (1968), „Navroʻz" (1984) baletlari, „Soʻgʻd elining qoploni" (1977) va „Ibtido xatosi" (1997) operalari, „Toshkentnoma" (1964), „Mangu xotira" (1985) oratoriyalarini yaratgan. Asarlari chet ellarda ham ijro etilgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofotining laureati (1977). "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1999).Ad.: Djabbarov A,Solomonova T. Kompozitori i muzikovedi Oʻzbekistana, T. 1975; Yanov-Yanovskaya NS, Ikram Akbarov, T. 1990.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Salomatlik instituti** — Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligiga qarashli muassasa. 2001-yil 1 aprelda Toshkentda tashkil etilgan. Salomatlik institutining asosiy maqsadi aholi oʻrtasida sogʻlom turmush tarzini shakllantirish, barqarorlashtirish, barkamol avlodni tarbiyalash, jismoniy tarbiya hamda ommaviy sport harakatlarini profilaktik tibbiyot bilan uygʻunlashtirish, salomatlik uchun xavfli boʻlgan omillarni aniqlash, aholi salomatligini tahlil qilish va shu asosda sogʻliqni saqlash rivojlantirishning bosh yoʻnalishini aniqlab berishdan iborat. Institutda 6 boʻlim (tashkiliyuslubiy, tahririyatnashriyot, sogʻlom turmush tarzi targʻiboti va uni oʻqitish, ommaviyaxborot, aholi salomatligi holati monitoringi va uni bashorat qilish, axborottahlil; xalqaro va nodavlat tashkilotlar bilan aloqalar va ularning ishlarini muvofikdashtirish), 14 filial (12 viloyat, Toshkent shahri va Qoraqalpogʻiston Respublikasi), 161 ta tuman, 15 ta shahar va 1 ta Navoiy konmetallurgiya kombinati Salomatlik markazlari mavjud. Institutda 2 fan doktori, professor (O.M. Mirtazayev, O.B.Qutlumuratov), 465 vrach, 474 oʻrta tibbiy va boshqa soha mutaxassislari faoliyat koʻrsatadi. Institutda ilmiy ishlar toʻplami, monografiya va boshqa uslubiy qoʻllanmalar chop etiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Shveytsariya kino mukofoti**(fransuzcha: *Prix du cinéma suisse*, nemischa:, italyancha: *Premio del cinema svizzero*, romanshcha:  : Shveytsariya kino mukofoti nomi bilan ham tanilgan) Shveytsariyaning milliy kino mukofoti bo‘lib, birinchi marta 1998-yilda berilgan.

Tarixi
------

1998 va 2008 yillar orasida mukofot Solothurn kinofestivalida berilgan. 2009 yildan boshlab festivalda *Nominatsiyalar kechasi* e'lon qilinadi. O'shandan beri har bir nominatsiya filmi pul mukofotini oladi. Shuningdek, 2009 yildan beri marosim yanada chiroyli muhitda va televideniya orqali ko'rsatilishi bilan mart oyiga ko'chirildi. 2009 yil hakamlar hay'ati Shveytsariya shtati va Federal Madaniyat idorasi vakillaridan iborat bo'lgan oxirgi yil bo'ldi. O'sha yilga qadar mukofot *"Viewfinder"* deb nomlangan va har yili o'zining tashqi ko'rinishini o'zgartirib, unga o'ziga xos ko'rinish berish uchun turli dizaynerlarga murojaat qilingan. 2009-yildan beri mukofot Alfredo Xaberli tomonidan ishlab chiqilgan Kristalga o'xshash haykal 'The Quartz" *deb nomlangan. 2010 yilda mukofotlar birinchi marta Shveytsariya kino akademiyasi tomonidan topshirildi. Koronavirus pandemiyasi tufayli 2020 yilgi marosim, shuningdek, barcha nomzodlar taqdim etilishi kerak bo'lgan* nomzodlar haftaligi *bekor qilindi. G'oliblar maxsus dasturda e'lon qilindi va avgust oyida har yili o'tkaziladigan Lokarno kinofestivalining bir qismi sifatida taqdim etilishi kerak edi.*

Yo'nalishlari
-------------

**Hozirgi mukofotlar**

* Eng yaxshi aktyor
* Eng yaxshi aktrisa
* Eng yaxshi animatsion film
* Eng yaxshi hujjatli film
* Eng yaxshi fantastik film
* Eng yaxshi qisqa metrajli film
* Ikkinchi darajali roldagi eng yaxshi ijro
* Eng yaxshi ssenariy
* Eng yaxshi kinematografiya
* Eng yaxshi film montaji
* Eng yaxshi film syujeti
* Hakamlar hay'atining maxsus mukofoti

**Bekor qilingan mukofotlar**

* Bosh roldagi eng yaxshi ijro (2004-2007)
* Eng yaxshi rivojlanayotgan aktyor yoki aktrisa (2008-2010)

Manbalar
--------

1. ↑  „Women sweep major Swiss film awards upended by pandemic" (2020-yil 23-mart).

Qo'shimcha havolalar
--------------------

* Rasmiy veb-sayt (Wayback Machine saytida 2016-03-08 sanasida arxivlangan)
* Barcha g'oliblar (Wayback Machine saytida 2013-11-10 sanasida arxivlangan)
**Oqshoʻlaq** — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Qoʻngʻirot tumanidagi shaharcha (1992-yildan). Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Qirqqiz. Aholisi 1 ming kishi (2000). O.da umumiy taʼlim maktabi, kutubxona, klub, dorixona, tibbiy davolash muassasalari, savdo, madaniy, maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari bor.

**Maktabi**
-----------

O.da faqat bitta №31 sonli umumlta'lim maktabi mavjud. Lekin bu maktab 2017-yilda qayta ta'mirdan chiqqan va unda hozirgi zamonga mos texnologiyalarning hammasi bor. Maktabda o'zbek, qoraqalpoq, qozoq, rus sinflari bor.

31-maktab31-maktab

O.dagi Uz-Kor Gas Chemical korxonasi
------------------------------------

Oqsho'laqda O'zbekiston Respublikasi va Koreya Respublikasi, "O'zbekneftgaz" Milliy xolding kompaniyasi va Koreya kompaniyalari konsorsiumi o'rtasida ikki tomonlama hamkorlikni rivojlantirish doirasida paritet asosida "Uz-Kor Gas Chemical" mas'uliyati cheklangan jamiyati shaklida qo'shma korxona tashkil etildi.
Loyiha Koreya Respublikasi va O'zbekiston Respublikasi o'rtasidagi strategik hamkorlikni anglatadi.
Loyiha butun Markaziy Osiyo mintaqasidagi Koreya kompaniyalarining eng yirik investitsiya investitsiyalaridan biridir.

**Uz-Kor Gas Chemical**
**Zavodning kechki ko'rinishi**

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

| * k
* m
* t
Flag of Karakalpakstan Qoʻngʻirot tumani aholi punktlari |
| --- |
| Markazi: **Qoʻngʻirot** |
| **Tuman markazi** | 
* Qoʻngʻirot

 |  |
| Shaharchalari | 
* Jasliq
* Oltinkoʻl
* Oqshoʻlaq
* Elobod
* Qoraqalpogʻiston
* Qubla-Ustyurt
* Qiriq-qiz

 |
| Ovullari | 
* Adebiyat
* Xorezm
* Kiyet
* Oʻrnek
* Ajiniyaz
* Qanli
* Qonirat
* Ustirt
* Ravshan
* Kokdarya
* Miynetabad
* Qipshaq
* Suvenli

 |
| Mahallalari | 
* Almazar
* Taraqli
* Gulabad
* Talliq
* Xan-jap
* Jasliq
* Temir jol
* Qashi
* Berdaq
* Monshaqli
* Minjarg‘an
* Qumbiz
* Qaratal
* Hakim-ata
* Turkistan
* Boʻstan
* Turan
* Qonirat
* Azatliq
* Sanaat
* Jinishke
* Navoiy

 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Shum bola (maʼnolari).

**„Shum bola"** — oʻzbek yozuvchisi va shoiri Gʻafur Gʻulom qalamiga mansub qissa. Muallif asarni 1936-yil yozgan. Qissa bir necha marta nashr qilingan. Qissada ijodkorning bolaligi, 20-asr boshidagi Toshkent hayoti tasvirlangan.

Qissa oʻtkir hajviy asar boʻlib, haqiqiy voqealar va shaxslar taqdiriga asoslangan. Asar markazida yozuvchining hayotidan olingan koʻp faktlar turgan boʻlsa-da, u avtobiografik emas. Unda haqiqiy tarixiy faktlarga nisbatan badiiy toʻqima, fantaziya kuchli.

Qissani F. Shayhutdinova (1968) hamda A. Naumov (1970) rus tiliga, V. Grimich (1991) ukrain tiliga tarjima qilingan.

1977-yil asar asosida „Shum bola" filmi suratga olingan. Film ham oʻzbek, ham xorijiy film tanqidchilari tahsiniga sazovor boʻlgan.

2023-yil asar BBC nashri tomonidan barcha davrlarning eng yaxshi top-100 bolalar kitoblari reytingiga kiritilgan. Shu yili Gʻafur Gʻulom tavalludining 120-yilligi munosabati bilan adib nomidagi nashriyot tomonidan qissaning yangi oʻzbekcha nashri chop etilgan.

Syujet
------

Qissada shum bola Qoravoy haqida hikoya qiladi. Qoravoy uyidan ketib qolib, oʻzining topqirligi, zukkoligi, shoʻx-shaddodligi tufayli turli sarguzashtlarni boshidan kechiradi. Shum bola bir guruh oʻgʻriga, har bir gapga „innaykeyin?" deb javob qaytaruvchi boyga, giyohvand mullalarga duch keladi.Va yana u zoʻr.

Qahramonlar
-----------

* Qoravoy – shum bola
* Omon – Qoravoyning doʻsti
* Qodir aka – samovarchi
* Sulton – oʻgʻri
* Sharifjon – mulla
* Sariboy – boy
* Rahmatullo – sarkor
* Hoji bobo – mulla

Manbalar
--------

1. ↑  „Shum bola" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 2016-yil 24-sentyabr.
2. ↑  „Shum bola" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 2016-yil 24-sentyabr.
3. ↑  „Shum bola" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 2016-yil 24-sentyabr.
4. ↑  „«Shum bola» barcha davrlarning eng yaxshi bolalar kitoblari ro‘yxatiga kiritildi". *Kun.uz* (2-iyun 2023-yil). Qaraldi: 26-noyabr 2023-yil.
5. ↑  „"Shum bola" — asrlar oshayotgan asar". *Xs.uz* (24-noyabr 2023-yil). Qaraldi: 26-noyabr 2023-yil.

Havolalar
---------

* „Shum bola" Ziyouz saytida

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Potensialoskop** (potensial va yun. skopeo — koʻraman, kuzataman) — elektr signallar tarzidagi axborotni yozib olish, saklash va lyuminessent ekranda namoyish qilish uchun moʻljallangan elektron-nurli asbob. Yozib olingan axborot (matn, rasm, chizma va boshqalar) elektr signallari tarzida P.ning kirish elektrodiga beriladi. Elektr signali yozib oluvchi elektron nurni modulyasiyalaydi (oʻzgartiradi). Shu elektron nur nishonda siljib, uning dielektrik sirtidagi ikkilamchi elektronlarni urib chikaradi va unda oʻzgaruvchan potensial hosil q.iladi. Nishonda hosil boʻlgan potensial relf elektronlar dastasini modulyasiyalaydi. Ana shu elektronlar dastasi ekranda tasvir hosil qiladi. Shuning uchun P. koʻrinadigan tasvirli asbob deb ataladi. P. ossillograflar, radiolokatsion indikatorlar, EHM ning informatsiyani chiqarish qurilmalarida bir galli va kam takrorlanadigan signallarni kuzatish uchun ham qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Flyuslar** (nem. Flub — oqim) (m ye tallurgiyada) — metallarning kavsharlanadigan yoki payvandlanadigan sirtida hosil boʻluvchi oksidlarni eritib yuborish, shlak hosil qilish, metall tarkibini kerakligicha oʻzgartirish uchun moʻljallangan material. Asosli (ohak, dolomit, pirit qoldigʻi, kaltsiy, soda va boshqalar), kislotali (kvars, qum,. qumtuproqli chaqmoqtosh) va neytral (boksit, plavik shpati va boshqalar) xillari bor. Metallarni kavsharlash va payvandlashda F. sifatida kanifol, rux xlorid, ammoniy xlorid va boshqa ishlatiladi. Rangli metallar va qotishmalarni oksidlanishdan saqlashda ishqorli va ishkrrliyer metallar (tosh tuz, silvinit, kornallit, bura va boshqalar) xloridlari va ftoridlaridan foydalaniladi. Yoyli elektr payvandlash ishlari bevosita maxsus tayyorlangan F. ostida bajariladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shakarpalak** — oʻrtapishar qovun navi. Oʻzbekiston sabzavot, poliz va kartoshkachilik ilmiy tadqiqot intida Fargʻona vodiysining mahalliy navidan yakka tanlash usuli bilan yaratilgan (bu navning P.N. Dudko tomonidan yaxshilangan Oq Sh. 554 va K.I. Pangalo va M.K. Goldgauzen tomonidan yaxshilangan Qizil Sh. xillari bor). Mevasi uzun tuxumsimon, oʻrtacha kattalikda, uz. 26—32 sm, ogʻirligi 2–4 kg. Sirti tekis, toʻri yirik katakli, oʻrtacha dagʻal. Rangi och yashil. Poʻsti qattiq, etining qalinligi 4—4,5 sm, oq, muloyim, karsillaydi, juda shirin, xushboʻy, tarkibida 8—14% qand, 10—17% quruq modda bor. Urugʻi unib chiqqanidan keyin hosili 75—90 kunda pishadi.

Hosildorligi 200—250 s/ga. Fuzarioz (oqpalak) kasalligiga nisbatan chidamli. Tashishga va uzok, joylarga yuborishga yarokli. 1948-yilda davlat reyestriga kiritilgan. Oʻrtapishar navlar orasida eng yaxshi saqlanadi, sifatli qoqi olinadi. Andijon, Fargʻona, Sirdaryo, Jizzax, Buxoro, Samarqand va Toshkent viloyatlarida ekiladi.

Abdulaziz Abbosov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Konsignatsiya** (lot. consignatio -yozma dalil) — tovarlarni vositachilar (konsignatorlar)ning omborxonalari orqali sotish shakli. Bunday omborga tushgan tovar haridor (konsignator)ga sotilishiga qadar mahsulot yetkazib beruvchi (konsignant)ning mulki hisoblanadi. Tovarni omborda saqlash va uni sotishga tayyorlash harajatlari mulk egasi hisobidan boʻladi. Sotish boʻyicha kontraktlar tuzilishiga qadar tovarlar omborga yetkazib beriladi. Koʻpgina mamlakatlarda kabul qilingan qoidalarga koʻra, vositachining omborida tovarni saqlash muddati 1 yildan 1,5 yilgacha. Agar shu muddat ichida tovar sotilmay qolsa, oʻz egasiga qaytariladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sharole** — goʻshti uchun boqiladigan qoramol zoti. 18-asrda Fransiyaning Sharole viloyatida mahalliy zotlarni yaxshilash bilan yaratilgan. Sh. zotli qoramollar yirik, tanasi uzun, tusi sargʻishmallarang, oʻta goʻshtdor, buzoqlari yirik tugʻiladi. Buqalarining oʻrtacha vazni 1400–1500 kg, sigirlariniki 800–1000 kg. Jahondagi 70 dan ortiq mamlakatlarda tarqalgan. Mahalliy zotlarning goʻsht mahsuldorlik sifatlarini yaxshilashda foydalaniladi.

Oʻzbekistonga Sh. zotli buqalar birinchi bor 1970—71 yillarda olib kelingan. Respublika nayelchilik styasida muzlatib saqlangan urugʻlari qoraola zotli sigirlarni urugʻlantirishda ishlatilgan. Fargʻona viloyatining Buvayda xoʻjaliklararo boʻrdoqichilik korxonasida qoraola zotli kammahsul sigirlarni Sh. zoti bilan chatishtirishdan olingan birinchi avlodlari vazni 5—6 oyligidayoq 250–260 kg ga yetgan. Sanoat usulida chatishtirishda istiqbolli zotlardan hisoblanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Temir (maʼnolari).

**Temir**, tugʻma temir — mineral, Fe bilan Ni ning aralashmasi. Topilish sharoitiga qarab — tellurli yoki yer temiri (nikelli temir), meteoritli (kosmik), doimiy nikelli (kamasit va tenit) tugʻma temirlar farklanadi. Tellurli temir — kub sistemasida kristallanadi, atemirning modifikatsiyasidan iborat boʻlgan kamyob mineral. Bir necha t ogʻirlikkacha yetadigan uyumlar, alohida tangasimon, donador, sim shakllarida yoki bulutsimon massalar koʻrinishida uchraydi. Kimyoviy tarkibi, asosan, qattiq eritma beruvchi Fe va Ni dan iborat boʻlib, ferritlar da Ni ning miqdori 3% gacha va tugʻma nikelda temirli (avaruit, katarinit, oktibbegit, jozefinit va boshqalar) nikelning miqdori 30% dan 80% gacha boʻladi. Nikeltemirning qattikligi 4—5; ferritlarning zichligi 7,3—7,8 g/sm3, nikeltemirniki 7,8—8,2 g/sm3, rangi oq kumushrang. Kuchli magnitli. Yer poʻstida kam hosil boʻladi va saqlanadi. Bazalt jinslarda bulutsimon toʻplamlar, donali koʻrinishda juda koʻp uchraydi (Grenlandiya yaqinidagi Disko o.da, Kassel, Germaniya va boshqalar). Granitlarda juda kam, serpentinit va peridotitlarda kam boʻladi. Platinali sochmalarda hamda sideritli choʻkmalarda, toshkoʻmirli va botqoq temir rudalarida uchraydi. Oʻta bekapop va tezda temir gidrooksidiga aylanadi. Meteoritli tugma temir kosmik jismlar shakllanish jarayonida hosil boʻlib, Yerga meteoritlar koʻrinishida tushadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Senaj** (rus. seno — pichan) — namligi 50—55% ga qadar soʻlitilgan koʻk poyalarni germetik sharoitda konservalash yoʻli bilan tayyorlanadigan ozuqa. S.ni pichan va silos uchun foydalaniladigan barcha turdagi oʻtlar va ularning aralashmasidan tayyorlash mumkin. Koʻproq dukkakli oʻtlardan tayyorlanadi. Oʻtlarni oʻrish, soʻlitish, maydalash, transheyaga bosish, shibbalash va ustini yopish jarayonlarini qamraydi. Ustiga ikki qavat polietilen plyonka yopilib, 30 sm qalinlikda tuproq bilan koʻmiladi. Molga berish uchun 20 kunda tayyor boʻladi. S. ochilgach, kundalik ratsionga loyiq miqdori olinib, darhol usti zich yopib qoʻyilishi lozim. Aks holda havo taʼsirida oksidlanib sifati buziladi. Usti ochilmagan S.ni 1 — 2 yil saqlash mumkin. S. bostirish uchun oʻsimliklar gʻunchalash va gullay boshlash davrida oʻriladi. 100 kg beda Si da 35—40 ozuka birligi, 4–5 kg hazm boʻladigan protein, 450—460 g karotin bor. 1 kg S.ning toʻyimliligi 0,33— 0,35 ozuqa birligi (3,6 Mj almashinuvga energiya)ga teng.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Orochlar** (oʻzlarini nani deb atashadi) — Rossiyaning Xabarovsk oʻlkasidagi xalq. Umumiy soni 900 kishiga yaqin (1990-yillar oʻrtalari). Oltoy oilasi tungus-manjur guruhining oroch tilida soʻzlashadi. Dindorlari — pravoslavlar, anʼanaviy diniy eʼtiqodlar saklangan. Anʼanaviy mashgʻulotlari — ovchilik (dengiz hayvonlarini ovlash) va baliq ovlash; hunarmandchilik (temirchilik, yogʻoch, qayin poʻstlo-gʻini qayta ishlash, chana, changʻi va qayiq yasash keng tarqalgan).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Rigi Kaltbadning koʻrinishi
**Rigi Kaltbad** — Shveytsariya Alp togʻlaridagi kurort boʻlib, Lucerne kantonida joylashgan hisoblanadi. Dam olish maskani 1,433 metr (4,701 ft) balandlikdagi quyoshli terastada joylashgan. Markaziy Shveytsariyadagi Weggis tepasida Lucerne koʻliga qarashli hisoblanadi. Mahalliy aholi Weggis munisipaliteti tarkibiga kiradi.

Rigi Kaltbad Rigi yonbagʻirlarida joylashgan va Rigi temir yoʻllari orqali Vitznau bilan bogʻlangan hisoblanadi. Yana shuningdek, u Weggis bilan teleferik orqali bogʻlangan.

Rigi Kaltbad, yana shuningdek, 1875-yil va 1931-yillar oraligʻida Scheidegg choʻqqisi bilan bogʻlangan kontur boʻylab panoramali temir yoʻl liniyasi boʻlgan Rigi-Scheidegg temir yoʻlining oxiri boʻlgan edi. Bugungi kunda esa liniyaning trassasi 6,7 kilometr uzunligi va tunnel va bir nechta koʻpriklarni oʻz ichiga olgan temir yoʻl trassasi yozda panoramali piyodalar yoʻli, qishda esa changʻi sporti uchun xizmat qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Rigi–Scheidegg Bahn" (German). *www.eingestellte-bahnen.ch*. 2016-yil 3-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 2-oktyabr.
Vancouver  is located in CanadaVancouver Vancouver class=notpageimage| Kanadadagi joylashuvi
2010-yilgi Qishki Olimpiadada togʻ changʻi sporti is located in British ColumbiaWhistlerWhistlerVancouverVancouverclass=notpageimage| Britaniya Kolumbiyasi
dagi joylar
**2010-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlarida togʻ changʻi sporti** Kanadada, Vankuver shimolidagi Britaniya Kolumbiyasining Uistler shahridagi Whistler Blackcomb kompleksida boʻlib oʻtdi. Oʻnta tadbir 13-27-fevralga rejalashtirilgan edi; ob-havo birinchi hodisani, erkaklar musobaqalarini ikki kun, dushanba, 15-fevralga kechiktirishga majbur qildi.

Medallar jadvali
----------------

2006-yilda 8 ta, 2002-yilda esa 7 ta medalni qoʻlga kiritgan avstriyalik erkaklar ushbu Olimpiadada medal qoʻlga kirita olmadi. Fransiya va mezbon davlat, Kanada, nemis erkaklari, Shveysariya va Italiya ayollari ham shohsupadan chetda qoldi. Qoʻshma Shtatlar sakkizta medal bilan oʻzining eng yaxshi ishtirokini oʻtkazdi, va faqat bitta Olimpiadada bu natijaga erishgan, Avstriya, Fransiya, Shveysariyadan keyingi, toʻrtinchi davlatga aylandi.

Shaxsiy hisobda uchta erkak va besh ayol bir nechta medallarni qoʻlga kiritdi; Uch karra medal sohibi amerikalik Bode Miller va norvegiyalik Aksel Lund Svindal boʻlib, har ikkisi ham har bir xil medalni qoʻlga kiritdi. Yagona ikki karra oltin medal sohibi germaniyalik Mariya Höfl-Riesch boʻldi.

| Oʻrin | Mamlakat | Oltin | Kumush | Bronza | Jami |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Germaniya (GER) | 3 | 0 | 0 | 3 |
| 2 |  Amerika Qoʻshma Shtatlari (USA) | 2 | 3 | 3 | 8 |
| 3 |  Shveysariya (SUI) | 2 | 0 | 1 | 3 |
| 4 |  Norvegiya (NOR) | 1 | 2 | 1 | 4 |
| 5 |  Avstriya (AUT) | 1 | 1 | 2 | 4 |
| 6 |  Italiya (ITA) | 1 | 0 | 0 | 1 |
| 7 |  Sloveniya (SLO) | 0 | 2 | 0 | 2 |
|  Xorvatiya (CRO) | 0 | 2 | 0 | 2 |
| 9 |  Shvetsiya (SWE) | 0 | 0 | 2 | 2 |
| 10 |  Chexiya (CZE) | 0 | 0 | 1 | 1 |
| Jami (10 ta mamlakat) | 10 | 10 | 10 | 30 |

Manbalar
--------
**Torgprom — (Rossiya savdo-sanoat va moliya Ittifoqi,** 1920-1940) — Rossiya anti-sovet siyosiy immigrant tashkiloti. 1920-yilda Parijda tashkil etilgan. 1940-yilda u nemis qoʻshinlari tomonidan Fransiyani bosib olish bilan bogʻliq holda yoʻq boʻlib ketdi.

Murakkab
--------

* N. X. Denisov (rais, Sibir bankining sobiq direktori),
* LEKIN. O. Gukasov ,
* FROM. G. Lianozov ,
* L. LEKIN. Mantashev ,
* G. LEKIN. Nobel

va boshqalar.

N. X. Denisovning shaxsiy mablagʻlariga yaxshi maoshlarga xodimlar taklif etildi. Forum ishtirokchilari ushbu kompaniya faoliyati bilan tanishdi. Norasmiy chop etish organi „Uygʻonish" gazetasi edi, 1925-yildan 1940-yilgacha nashr etilgan.

Torgprom imigratsiyada mavjud boʻlgan barcha birlashmalarni (assotsiativ aʼzolar sifatida) oʻz ichiga oldi (Angliya, Fransiya va Germaniyadan tashqari), Chexoslovakiya, Shveysariya va Yugoslaviyada biznes uyushmalari tashkil etilgan.

Mafkura
-------

Rossiya emigratsiyasining siyosiy spektrida Torgprom mo "tadil konservativ pozitsiyalarni egallagan. 1921-yilda Parijda boʻlib oʻtgan va olti kun davom etgan Savdo-sanoat kongressida,  Rossiya kelajakda „huquqiy, demokratik davlat" boʻlib qurilishi, xususiy mulk va iqtisodiy erkinlikni tasdiqlash, oʻz yerlarini yoʻqotgan egalariga kompensatsiya toʻlash haqida qonun-qoidalar qabul qilindi.

Yana qarang
-----------

* Mensheviklar ittifoqi byurosining sud jarayonini ko'rsating

Manbalar
--------

1. ↑  Bolshoy ensiklopedicheskiy slovar
2. ↑  „Торгпром". *Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия*.
3. ↑  *Михаил Корнельевич ШАЦИЛЛО.* „ЭМИГРАНТСКИЕ ОРГАНИЗАЦИИ РОССИЙСКИХ ПРЕДПРИНИМАТЕЛЕЙ В ЕВРОПЕ В 1920-е гг.". *cyberleninka.ru*.
4. ↑  *М.К. ШАЦИЛЛО.* „ОБЪЕДИНЕНИЕТОРГПРОМ:ЛЕБЕДИНАЯПЕСНЯ РОССИЙСКОГОТОРГОВО-ПРОМЫШЛЕННОГО ПРЕДСТАВИТЕЛЬСТВА В ЭМИГРАЦИИ". *cyberleninka*.  Институт российской истории РАН.
**Vaduts qal’asi** (nemis. Schloss Vaduz) — Lixtenshteyndagi qal’a, Knyazning rasmiy qarorgohi, u Vaduts shahri boʻylab joylashgan tepalikda joylashgan.

Tarix
-----

Qal’a, ehtimol, Verdenberg-Zargans graflari tomonidan qurilgan, har qanday holatda uning birinchi eslatmasi graf Rudolf von Verdenberg-Zargansdan Ulrich fon Machugacha boʻlgan qasrga egalik huquqini tasdiqlovchi hujjatda topilgan. XII asrga oid qasrning Donjoni va uning Sharqiy qismidagi binolar eng qadimgi hisoblanadi. Donjon poydevor darajasida 4 metr devor qalinligi bilan 12 metrdan 13 metrgacha boʻlgan poydevorda turadi. Avliyo Annaga bagʻishlangan qal’a ibodatxonasining qurilishi anʼanaviy ravishda oʻrta asrlarga borib taqaladi, garchi u kech gotik asosiy qurbongohga ega

1499-yilda Shvab urushi paytida qal’a Shveysariya qoʻshinlari tomonidan vayron qilingan. Graf Kaspar fon Xoenems hukmronligi davrida (1613-1640) qal’aning gʻarbiy qismi kengaytirildi.

Lixtenshteyn oilasi 1712-yilda Vaduts okrugini sotib olgandan keyin oʻz mulkiga qal’ani oldi. 1719-yilda imperator Charlz VI Lixtenshteyn knyazligini asoslab, 1699-yilda Lixtenshteyn tomonidan sotib olingan Shellenbergning mulkini birlashtirdi.

1905-yildan 1920-yilgacha Shahzoda Ioxann II davrida qasrda katta rekonstruktsiya amalga oshirildi, 1930-yillarning boshlarida Shahzoda Frants Jozef II davrida u ham sezilarli darajada kengaydi. 1938-yildan beri qal’a Shahzoda oilasining asosiy qarorgohi boʻlib kelgan va keng kirish uchun yopiq.

Havolalar
---------

* „Schloss Vaduz" (de).  Tourismus.li. 2012-yil 9-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 26-oktyabr.



* *Frysinger, Galen R* „Schloss Vaduz" (en).  GalenFrysinger.com. 2012-yil 9-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 26-oktyabr.
Oʻzbekiston Zamonaviy san’at muzeyi (CAMUZ) – rasmlar galereyasi koʻrinishidagi noyob muzey.  U 1983-yilda Urganch shahrida 1910-yilda qurilgan  birinchi pochta binosida ochilgan.  Muzey Oʻzbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligi huzuridagi Madaniy meros agentligining tarkibiy boʻlinmasi hisoblanadi.

**Tashkil topish tarixi**
-------------------------

Oʻzbekiston Zamonaviy san’at muzeyi (CAMUZ) – rasmlar galereyasi koʻrinishidagi noyob muzey.  U 1983-yilda Urganch shahrida 1910-yilda qurilgan  birinchi pochta binosida ochilgan.  Muzey Oʻzbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligi huzuridagi Madaniy meros agentligining tarkibiy boʻlinmasi hisoblanadi.

2022-yil 14-yanvardan boshlab muzeyga Tashova Shirin Abdirapikovna rahbarlik qilib kelmoqda.

Muzeyning faoliyati muzey kolleksiyasini saqlash va toʻldirish, zamonaviy sanʼatni va muzey toʻplamini ilmiy oʻrganish va targʻib qilish kabi maqsadlarga yoʻnaltirilgan.

Bugungi kunda Oʻzbekiston zamonaviy san’at muzeyining taqdim etilgan eksponatlar bilan tanishish mumkin boʻlgan ikkita filiali ham mavjud:

1. Urganch shahridagi "Lazgi" muzeyi;

2. Urganch shahridagi hofiz Komiljon Otaniyozov uy-muzeyi;

Muzeyning tavsifi
-----------------

Doimiy ekspozitsiyalarda tashrif buyuruvchilarga 1000 ga yaqin saralangan rangtasvir, grafika va haykaltaroshlik asarlari taqdim etilmoqda, ularning mualliflari Oʻzbekiston madaniy merosida  iz qoldirgan turli maktab va yoʻnalishdagi 200 dan ortiq mashhur va mashhur boʻlmagan rassomlardir.

Muzey eshiklari nafaqat Oʻzbekiston rassomlari, balki boshqa xalqlar va madaniyatlar san’ati namoyandalari uchun ham ochiq.  Bu yerda Yaponiya, Xitoy Xalq Respublikasi, Polsha, Shveysariya va boshqa davlatlar vakillari bilan hamkorlikda koʻrgazmalar oʻtkazilgan.

Muzey 4 ta zaldan iborat:

1. Haykaltaroshlik zali;

2. Xorazm ustalari zali;

3. Grafika zali;

4. Zamonaviy san’at zali;

Bu yerda har bir tashrif buyuruvchi oʻzining badiiy ehtiyojlarini qondira oladi.

Shuningdek, muzeyda kim oshdi savdosi zali va tobora boyitilib borayotgan kutubxona ham mavjud.

CAMUZ manbalarda
----------------

1. https://lex.uz/docs/3451889

2. https://lex.uz/ru/docs/5465578

3. http://www.camuz.uz