**Astrositomalar** miya o'smalarining turidir. Ular bosh miyaning yulduz shaklidagi glial hujayralari - astrotsitlardan kelib chiqadi. Ushbu turdagi o'sma odatda miya va orqa miya tashqarisiga tarqalmaydi va odatda boshqa organlarga zararlamaydi. Astrositomalar glioblastomalardan keyin ikkinchi eng keng tarqalgan glioma bo'lib, miyaning ko'p qismlarida va vaqti-vaqti bilan orqa miyada paydo bo'lishi mumkin.

Astrositomalar doirasida ikkita keng sinf tan olinadi, ular:

* Infiltratsiyaning tor zonalari (asosan noinvaziv o'smalar; masalan, pilotsitik astrositoma, subependimal gigant hujayrali astrositoma, pleomorfik ksantoastrositoma), ko'pincha diagnostik tasvirlarda aniq ko'rinadi.
* Infiltratsiyaning diffuz zonalari (masalan, yuqori darajadagi astrositoma), turli xil xususiyatlarga ega, shu jumladan markaziy nerv tizimining istalgan joyida paydo bo'ladi, ammo miya yarim sharlarida ko'proq uchraydi; ular odatda kattalarda uchraydi va yanada rivojlangan sinflarga o'tish uchun ichki tendentsiyaga ega[1].

Odamlarda har qanday yoshda astrositoma rivojlanishi mumkin. Past darajadagi tur ko'pincha bolalar yoki yoshlarda uchraydi, yuqori darajadagi tur esa kattalarda ko'proq uchraydi. Miya asosidagi astrositomalar yoshlarda ko'proq uchraydi va neyroepitelial o'smalarning taxminan 75% ini tashkil qiladi.

Patofiziologiyasi
-----------------

Astrositoma miya parenximasini siqish, invaziya va destruksiya, arterial va venoz gipoksiya, ozuqa moddalari uchun raqobat, turli metabolizm mahsulotlarini chiqarish (masalan, erkin radikallar, o'zgartirilgan elektrolitlar, neyrotransmitterlar) va normal parenximal funktsiyani buzadigan hujayra mediatorlari (masalan, sitokinlar)ni ajratish orqali mahalliy ta'sirga sabab bo'ladi. Ikkilamchi klinik oqibatlarga to'g'ridan-to'g'ri massa ta'siriga bog'liq bo'lgan intrakranial bosimning ko'tarilishi, qon hajmining oshishi yoki likvor hajmining oshishi sabab bo'lishi mumkin.

Diagnostikasi
-------------

Ushbu o'smalarning darajasini (o'lchami, joylashishi, zichligi) tavsiflash uchun rentgen kompyuter tomografiyasi (KT) yoki magnit-rezonans tomografiya (MRT) zarur. Kompyuter tomografiyasi odatda oldingi va o'rta miya arteriyalarining siljishi bilan bo'lgan uchinchi va lateral qorinchalarning buzilishini ko'rsatadi. Gistologik tahlil tashxisni baholash uchun zarur bo'ladi. 

Tashxisning birinchi bosqichida shifokor simptomlar tarixini olib, asosiy nevrologik tekshiruv o'tkazadi, shu jumladan ko'zni tekshirish va ko'ruv testlari, muvozanat, muvofiqlashtirish va aqliy holatni tekshiradi. Keyin shifokor bemor miyasini KT va MRT qilishni talab qiladi. Kompyuter tomografiyasi paytida bemor miyasining rentgenogrammasi turli sathlardan olinadi. Keyin ular kompyuter tomonidan birlashtirilib, miyaning turli kesmalardagi tasvirini hosil qiladi. MRT uchun bemor tunnelga o'xshash asbobda bo'shashgan holda yotadi, miya esa magnit maydon o'zgarishiga uchraydi. Magnit maydonlarga javoban miyadagi suv molekulalarining xatti-harakatlari asosida tasvir hosil bo'ladi. Kontrastni ta'minlash va o'smalarni aniqlashni osonlashtirish uchun skanerlashdan oldin tomir ichiga maxsus bo'yoq kiritilishi mumkin. 

Agar o'simta topilsa, neyroxirurg bu o'simtadan biopsiya olishi kerak. Bu shunchaki oz miqdordagi o'sma to'qimasini olib tashlashni o'z ichiga oladi, keyin olingan namuna tekshirish va baholash uchun nevropatologga yuboriladi. Biopsiya o'simtani jarrohlik yo'li bilan olib tashlashdan oldin amalga oshirilishi yoki operatsiya paytida o'smadan namuna olinishi mumkin. O'simta namunasini tekshirish va baholash - bu shifokorga astrositomaning og'irlik darajasini aniqlashga va eng yaxshi davolash usullarini tanlashga yordam beradigan tasniflash usuli hisoblanadi. Nevropatolog o'simtani atipik hujayralarni, yangi qon tomirlarining o'sishini va mitotik raqamlar deb ataladigan hujayra bo'linish ko'rsatkichlarini aniqlash orqali baholaydi. 

* Low grade astrocytoma of the midbrain (lamina tecti), sagittal T1-weighted magnetic resonance imaging after contrast medium administration: The tumor is marked with an arrow. The CSF spaces in front of the tumor are expanded due to compression-induced hydrocephalus internus.O'rta miya (lamina tecti'nin) past sinf astrositomasi, o'rta miqdorda kontrast kiritilgandan so'ng sagittal T1-rejimda tasvir: o'simta bir o'q bilan belgilangan. O'sma oldidagi likvor bo'shliqlari siqilish tufayli kelib chiqqan gidrosefaliya internus hisobiga kengaygan.
* A pathological specimen of a gemistocytic astrocytomaGemistotsitik astrositomaning patologik namunasi
* MRI scans of an astrocytoma patient, showing tumor progression over the course of seven yearsAstrositoma bilan og'rigan bemorning MRT skanerlari, yetti yil davomida o'smaning rivojlanishini ko'rsatadi.

### Baholash

Markaziy nerv tizimining o'smalari tasnifi uchun ishlatiladigan ko'plab baholash tizimlaridan odatda astrositoma uchun Jahon Sog'liqni Saqlash Tashkiloti (JSST) baholash tizimi ishlatiladi. 1993 -yilda tashkil etilgan tashxis bilan bog'liq ikkilanishlarni bartaraf etish maqsadida, JSST tizimi astrositomalar uchun 4 qatlamli histologik tasniflash jadvalini shakllantiradi. Bunda astrositomalar 1 dan 4 gacha baholanib, 1 eng kam agressiv bo'lish va 4 eng agressiv bo'lish bilan belgilanadi. 

JSST baholash sxemasi quyidagi xususiyatlarning paydo bo'lishiga asoslangan: atipiya, mitoz, endotelial proliferatsiya va nekroz. Bu xususiyatlar invaziya va o'sish tezligi bo'yicha o'smaning yomon sifatlilik salohiyatini aks ettiradi. 

JSST ma'lumotlariga ko'ra, eng past sinf astrositomalar (I sinf) faqat 2%, II sinf 8% va yuqori sinf anaplastik astrositomalar (sinf III) 20% ni tashkil etadi. Eng yuqori darajadagi astrositoma (IV daraja) eng keng tarqalgan birlamchi nerv tizimining saratoni va miya metastazidan keyin ikkinchi eng ko'p uchraydigan miya o'smasi hisoblanadi. Insonda uchraydigan boshqa o'smalarga taqqoslaganda astrositomalar kam uchrasa-da, o'lim holati sezilarli darajada, yuqori darajali sinflarda (III & IV) yuqori o'lim ko'rsatkichlari kuzatiladi (asosan o'smaning kech aniqlanishi hisobiga).

Oldini olish
------------

Aniq ko'rsatmalar yo'q, chunki astrositomaning aniq sababi ma'lum emas.

Davolash
--------

Past darajadagi astrositomalar uchun o'smani olib tashlash odatda ko'p yillar davomida funksional omon qolishga imkon beradi. Ba'zi ma'lumotlarga ko'ra, yaxshi rezeksiya qilingan o'smalarda 5 yildan ortiq tirik qolish ko'rsatkichi 90% dan ortiq bo'ldi. Xususan, pilotsitik astrositomalar odatda normal nevrologik funksiya buzilishiga olib kelmaydigan xavfsiz o'smalardir. Biroq, qarovsiz qoldirilgan bu o'smalar oxir-oqibat neoplastik transformatsiyaga uchrashi mumkin. Bugungi kunda yuqori darajadagi astrositomalarni to'liq rezeksiya qilish mumkin emas, chunki normal parenxima ichiga o'simta hujayralari diffuz infiltratsiyasi bo'lishi mumkin. Shunday qilib, yuqori darajadagi astrositomalar dastlabki jarrohlik yoki terapiyadan so'ng muqarrar ravishda takrorlanadi va odatda dastlabki o'smaga o'xshash davolanadi. O'nlab yillik terapevtik tadqiqotlarga qaramay, yuqori darajadagi astrositomalar uchun davo chorasi hali ham mavjud emas; bemorni parvarish qilish oxir-oqibat palliativ boshqaruvga qaratilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Astrocytoma". *The Lecturio Medical Concept Library*. Qaraldi: 1-iyul 2021-yil.
2. ↑  Ohgaki, Hiroko; Kleihues, Paul (2009). "Genetic alterations and signaling pathways in the evolution of gliomas". *Cancer Science* **100** (12): 2235–41. doi:10.1111/j.1349-7006.2009.01308.x. PMID 19737147.
3. ↑  „Glioma - Symptoms and causes". *Mayo Clinic*.
4. ↑  Buckner, Jan C.; Brown, Paul D.; O'Neill, Brian P.; Meyer, Fredric B.; Wetmore, Cynthia J.; Uhm, Joon H. (2007). "Central Nervous System Tumors". *Mayo Clinic Proceedings* **82** (10): 1271–86. doi:10.4065/82.10.1271. PMID 17908533. .
5. ↑  „CBTRUS - CBTRUS". *CBTRUS*.