recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Husam ota majmuasi** - Kashqadaryodagi meʼmoriy yodgorlik (11 — 19-asrlar); Koson tumanidagi Pudina qishlogʻida. Majmua maqbara, masjid, ziyoratxona, tahoratxona, 3 darvozaxona, katta-kichik bir necha maqbaradan iborat (umumiy tarhi 60x60 m). Maj-mua markazida Husam ota maqbarasi (11 —12-asrlar, bir necha marta qayta tiklangan), ziyoratxona (6,5x6,5 m) va 2 kichik daxma (bu daxmalarda Husam otaning oʻgʻillari dafn etilgan), uning shimoliy tomonida 9 gumbazli mas-jid joylashgan (16—17-asrlar, 20-asr boshida taʼmirlangan). Masjid yonidagi tor yoʻlak orqali majmuaning eng qad. binosi — Ishoq ota maqbarasi (5,5x6 m)ga oʻtiladi (11-asr); maqbara peshtoq-gumbaz-li, burchaklariga guldastalar ishlangan. Ishoq ota maq-barasining bir tomonida 1 xonali daxma (rivoyatlarga koʻra Ishoq otaning qizi dafn etilgan, 12-asr), boshqa tomonida Mansur Muhammad degan kimsaning 2 xonali maqbarasi joylashgan. Hovli oʻrtasida hovuz boʻlib, atrofi koʻkalamzorlashtirilgan. Ikkala guruh binolar asimmet-rik boʻlib yagona koʻp gumbazli, tor hovlili mujassamotni tashkil k,ilgan. 19—20-asr boshlarida qad. poydevor ustiga ustunli ayvon, gumbazli masjid qurilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Husaynxon Niyoziy** (taxallusi; asl familiyasi Niyozov) (1895, Andi-jon — 1947.29.4, Magadan) — oʻqituv-chi, ratsionalizator, shoir. Eski maktab va madrasada tahsil olgan (1905— 17). Fizikaga qiziqib, sirka, mis va rux plastinkalaridan galvanik bata-reyalar yasab, elektr qoʻngʻiroqlari va chiroqlarini ishga solgan. Galvanik elementlar tuzish va mushaklar yasab, olov bilan oʻynash havasi uning amaliy kimyo bilan ham shugʻullanishiga sababchi boʻlgan. 1916-yildan Andijondagi maktablar va qisqa muddatli taʼlim-tarbiya kurslarida fizika va tabiiyot fanlaridan dars bergan (1917—23). 1923-yil oxirida Toshkentga koʻchib kelib, Markaziy tabiiyot lab.ning fizika kabineti rahbari (1924—35), muzofot ped. texnikumi (1925 — 26), oʻlka xotin-qizlar bilim yurti (1926— 30), Narimonov nomidagi taʼlim va tarbiya texnikumi (1928) hamda sanoat pedagogika texnikumida (1930—32) fizika oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. Toshkent xotin-qizlar ped. texniku-mi, kechki taʼlim-tarbiya instituti va Pokrovskiy nomidagi kechki ishchilar fakultetining asos guruxlarida fizika va kimyo fanlaridan dars bergan (1932—36). "Hikmat va kimyo darsli-gi" (1922), "Kimyo darsligi" (1926), "Fizikadan boshlangʻich musohabalar" (1927), "Kimyo" (1929), "Fizika ter-minlari" (1931) darslik va oʻquv qoʻllanmalari muallifi ("Tuproq va oʻgʻit", "Fizika lugʻati" kitoblari qoʻlyozma holida boʻlib, eʼlon qilinmay qolgan).

H.N. oʻzbek mumtoz shoirlariga ergashib, gʻazallar yozgan. Uning erksevarlik va vatanparvarlik ruhidagi ashulasi Andijondagi "milliy ittihodchilar"ning madhiyasi boʻlgan.

H.N. 1919-yilda Andijonda tuzilgan "Milliy ittihod" tashkilotiga aʼzo boʻlib kirgan, keyin esa tashkilotga rahbar boʻlib qolgan. Tashkilot 1922-yilda tor-mor etilgach, H.N. tashkilotning boshqa faollari bilan birga 1923-yilda qamoqqa olingan va sovet davlatiga qarshi amaliy harakat olib bormaganligi sababli 10 oydan keyin ozod etilgan. Ammo H.N. 1938-yil 8 avgustda oʻsha "ayblar"i uchun yana qamoqqa olinib, oliy jazoga hukm qilingan. Mahbusning oʻlim kamerasidan afv soʻrab yozgan ari-zasiga 1942-yil 31-yanvarda rad javobi berilgan. Biroq, keyinchalik mahbus jazo muddatini oʻtash uchun Magadandagi lagerlardan biriga yuborilgan va oʻsha yerda vafot etgan.

Adabiyot
--------

* Husaynxon Niyoziy — xalq professori, T. 2001; Shamsutd i nov R. Istiq-lol yoʻlida shahid ketganlar, T. 2001.

Naim Karimov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Husayniy (maʼnolari).

**Husayniy**, Atoulloh (toʻliq ismi Amir Burhoniddin Atoulloh Mahmud Husayniy Nishopuriy) (taxminan 15-asrning 40-yillari, Nishopur — 1513, Mashhad) — fors adabiyotshunosi, shoir. H. Sharq sheʼriyati masa-lalari bilan shugʻullanib, "adabiyot bilim-doni" sifatida tanilgan, muammo sanʼatida oʻz davrining yagonasiga aylangan. Hirotning mashhur Ixlosiya, Sultoniya va boshqa madrasalarida dars bergan. Ilmi badeʼ boʻyicha keng va chuqur bilimga egaligi tufayli Alisher Navoiy eʼtirofiga sazovor boʻlgan. Navoiy unga davlat hisobidan maosh ajratgan; oʻz huzuriga chorlab, adabiyotshunoslik masalalari boʻyicha suhbatlar qurgan, badiiy sanʼatlarga doir asar yozishga daʼvat qilgan. "Badoyiʼ ussanoyiʼ" ("Badiiy sanʼaglar") asari ana shu daʼvatlar natijasida vujudga kelgan (1493) va Alisher Navoiyga bagʻishlangan. Shuningdek, uning "Risolai qofiya" ("Qofiya haqida risola") asari ham mavjud. Bu asarlarda oʻzigacha oʻtgan adabiyotshunoslarning fikrlarini umumlashtirgan va rivojlantirgan. "Ato", "Atoiy", "Atoulloh" taxalluslari bilan sheʼrlar yozgan.

Navoiyning ham, boshqa zamona fozillarining ham eʼtirofu olqi-shiga sazovor boʻlgan "Badoyiʼ ussa-noyiʼ" asari bilan H. Sharq mumtoz poetikasi rivojiga ulkan hissa qoʻshgan. Bu asar debocha, muqaddima, 3 sanʼat turi va xotimadan iborat: debocha kitobning yozilish sababi, muqaddima aruz vazni va zihoflari xususida boʻlib, 1-bobda 60 ta lafziy sanʼat, 2-bobda 63 ta maʼnaviy sanʼat, 3-bobda 23 ta lafziyu maʼnaviy sanʼat toʻgʻrisida maʼlumot berilgan. Xotima 2 qismdan iborat: birinchisida sheʼrning maʼno bilan bogʻliq illatlari haqida fikr yuritilib, 2-bobda 15 ta atamaga izoh berilgan. H. sanʼatlarni lafziy. maʼnaviy va lafziyu maʼnaviyga ajratadiki, bu oldingi adabiyotshunoslar kitoblarida uchramaydi.

Badiiy sanʼatlarga misol qilib 50 ga yaqin shoir ijodidan namunalar berilgan, oʻz ijodidan esa taxminan 700 bayt sheʼr keltirilgan. H. kitobida 147 ta sanʼat berilgan va shundan 32 tasini olimning oʻzi kashf etgan. U turli munosabat bilan asarda Navoiy nomini tez-tez tilga olgan, unga atab yozgan sheʼrlarini ilova qilgan.

"Badoyiʼ ussanoyiʼ"ni oʻzbek tiliga Alibek Rustamov asliyatiga mos holda mukammal tarjima qilib, sharhu izohlar bilan nashr ettirgan.

Manbalar
--------

* Badoyiʼ ussanoyiʼ, T. 1981.

LL.Alisher Navoiy, Majolis uinafois [Mukammal asarlar toʻplami) 13-j. T. 1998; Xondamir, Makorim ulaxloq, T. 1967; Zay ni ddin Vosifiy, Badoyeʼ ul-vaqoyeʼ, T.. 1979; Olimov S, Navo-iyning sheʼrshunos shogirdi, T. 1990; Hay -itmetov A. Adabiy merosimizufklari, T. 1997;Homidiy H. Koʻhna Sharq dar-gʻalari, T. 1999.

Ergash Ochilov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Husayn ibn Abu Shahob Xarqoniy** (1054-1130) — faqih.

Husayn ibn Abu Shahob ibn Ahmad ibn Hamza ibn Husayn ibn Qosim ibn Hamza ibn Hasan ibn Ali ibn Ubaydulloh ibn Hasan ibn Ubaydulloh ibn Abbos ibn Ali ibn Abu Tolib Alaviy Xarqoniy hijriy 446/milodiy1054-yili Ustrushananing Xarqona qishlogʻida tavallud topgan. Asli xalifa Ali ibn Abi Tolib (k.v.) avlodlaridandir.
Dastlabki ilmlarni oʻz qishlogʻi Xarqonada olib, keyinchalik ilm-maʼrifat talabi bilan Samarqandga boradi va shu yerda muqim yashab qoladi. Uning amakisi mashhur hanafiy faqih­lari­dan biri, zamonasida imomlar sayyidi nomiga musharraf boʻlgan Abu Shujo Muhammad ibn Ahmad ibn Hamza ibn Husayn edi. Husayn ibn Abu Shahob Xarqoniy hadislarni Abulqosim Mahmud ibn Ahmad Zahriydan rivoyat qilgan. Undan hadislarni Najmuddin Abu Hafs Umar ibn Muhammad ibn Ahmad Nasafiy rivoyat qilgan. Husayn ibn Abu Shahob Xarqoniy 76 yoshida 524/1130-yili Samarqand shahrida vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

* Samarqandlik allomalar

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Husayn ibn Ali** (626-680) — Ali ibn Abu Tolibning (Fotimadan tugʻilgan) kichik oʻgʻli, Muhammad (sav) ning nabirasi, 3-shia imomi. 669 yilda Hasan vafot etgandan keyin Ali tarafdorlari uni oʻz rahbari deb eʼlon qilgan. 680 yil xalifa Muoviya oʻlgandan keyin Iroqda umaviylarga qarshi harakat faollashgan. H. Yazidga bayʼat qilishdan bosh tortgan. Kufa shialari H.ni oʻzlarining imomi deb tan olib, Kufaga taklif etgan va xalifa Yazidga qarshi qoʻzgʻolonga bosh boʻlishni soʻragan. H.Makkadan Kufaga joʻnaydi. 70 jangchisi bilan Kufaga yaqin Karbalo dashtiga yetib kelganida 4 ming kishilik xalifa Yazid qoʻshinlari unga qarshi chiqqan. 680 yil 10-oktabr kuni H. jangda shahid boʻlgan, jasadi oʻsha yerga dafn etilgan. Shu munosabat bilan Karbalo shialarning asosiy muqaddas ziyoratgohiga aylangan. H. halok boʻlgan sana shialarda motam kuni sifatida nishonlanadi (qarang Ashuro).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh | *Islom diniga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Drogobich** — Ukrainaning Lvov viloyatidagi shahar. Tismenitsa daryosi boʻyida, Karpat togʻlari etagida. Temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. Aholisi 79 mingdan ziyod kishi (1990-yillar oʻrtalari). Neftni qayta ishlash, mashinasozlik va metallsozlik (avtomobil kranlari, gaz apparaturalari va b. ishlab chiqariladi), konchilik, kimyo, yogʻochsozlik, yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalari, ped. instituti, oliy va maxsus oʻrta oʻquv yurtlari, teatr, oʻlkashunoslik muzeyi bor. D. atrofidan neft qazib olinadi. D. shahar sifatida 1238 y.dan maʼlum. Roman minorasi (14-asr boshlari), gotika kostyoli (15-asr). Vozdvijenye (17-asr) va avliyo Yura yogʻoch cherkovlari saqlangan. 1952 yil temir yoʻl vokzali qurilgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb123951051 (maʼlumot)
* GND: 4384970-2
* LCCN: n85301761
* NKC: ge560283
* NLI: 001012509
* SUDOC: 160817927
* VIAF: 123229161
* en:WorldCat Identities: lccn-n85301761

 |
**Tohir Abu Tayyib ibn Abdulloh ibn Tohir** *(tug‘ilgan yili noma’lum — vafoti 913-yil)* – yetuk musiqashunos, somoniylar davri musiqa ilmining yirik vakili. IX—XI asrlar musiqa ilmiga ulkan hissa qo‘shgan nazariyotchi.

Hayoti va faoliyati
-------------------

Tohir Abutayyibiy yoshligida musiqaning nazariy asoslarini chuqur egallab olgan. U qadimgi yunon donishmandlari Arastu, Aflotun, Nikomax, Batlimus va Pifagorlarning asarlarini chuqur o‘rganadi, ularning musiqaga doir asarlariga sharhlar yozadi. Ayrimlarini arab tiliga tarjima qiladi, o‘zi musiqa nazariyasiga oid „Kitob-ul-odob ul-g‘ino", „Kitob-fy-nag‘am" kabi mukammal asarlar yaratadi, u bu asarlarida musiqaga ilm va san’at sifatida baho berib, o‘z nuqtayi nazarini bildiradi, soz va ovozning kishi ruhiga ta’sirini asoslab beradi.

Abutayyib Tohirning Aflotun asari hisoblangan „Musiqa qonunlari"ni mukammal tarjima etganligini Ibn Usabiya o‘zining „Uyun-ul-anba’" asarida, Ibn Nadim esa o‘zining „Fehrist ul-ulum" asarida qayd etgan. Abutayyib Tohir o‘zining musiqa nazariyasiga oid asarlarida Eron xalq musiqalariga e’tibor bergan holda somoniylar davri soz va ovoz musiqasining afzallik tomonlarini ochib beradi. Xususan, „Kitob-fy-nag‘am" („Qo‘shiqlarga oid kitob") asarida islomgacha bo‘lgan qadimiy tarona va ohanglar haqida ma’lumot berib, ayniqsa, „Xusravoniyot" va „Forsiyot" ovoz silsilasiga ahamiyat beradi. Shuningdek, somoniylarning „choma", („chakomak"), „tranak" („tarona"), „patvoja" („pahlaviyot") kabi musiqalariga ta’rif berar ekan, ularni IX—X asr musiqasi bilan bog‘laydi. Tohir Abutayyibiy qoldirgan musiqa nazariyasiga oid merosdan hozirgi musiqashunoslar ham samarali foydalanib kelmoqdalar.

Manbalar
--------

1. ↑  Alimatov, Sh.T (2019). „THE EFFECTS OF ANCIENT GREEK CULTURE ON UZBEK MUSIC CULTURES". *Экономика и социум*. 6 (61)-jild. 3-bet.
2. ↑  Тўраев Ф*. Бухоро муғаннийлари*. Тошкент: Фан, 2009. — 6 bet. ISBN 978-9943-09-643-1.
**Tohir Rajabiy** (1946.9.5, Toshkent) — sozanda (qashqar rubobi). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1990). Yunus Rajabiyning oʻgʻli. Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1969). Navoiy teatrida (1969—73), Oʻzbekiston teleradiokompaniyasining Doni Zokirov nomidagi Oʻzbek xalq cholgʻulari orkestri (1973—91 va 2002-yildan), Estradasimfonik orkestri (1991—2001 )da yakka sozanda. Jozibali, musiqa bezaklariga boy ijro uslubi yuqori texnikasi, nozik krchirimlari bilan ajralib turadi. Repertuaridan oʻzbek mumtoz kuylari ("Nasri Segoh", "Galdir", "Oromijon", "Hojiniyoz", "Girya", "Bayet II", "Ushshoq" va boshqalar), bastakorlar asarlari (I. Ikromovning "Munojot" I—II, "Guluzorim", T. Jalilovning "Otmagay tong", D. Zokirovning "Ey sabo", "Koʻrmadim", Yu. Rajabiyning "Koshki", "Raʼnolanmasun" va boshqalar) oʻrin olgan. Shuningdek, oʻzbek xalq cholgʻulari, kamer va estradasimfonik orkestrlari joʻrligida Oʻzbekiston (S. Hayitboyev, B. Giyenko, Sayfi Jalil, Hab. Rahimov, M. Bafoyev, D. Omonullayeva, A. Nazarov va boshqalar) va chet el (F. List, S. Aleskerov, G. Xonmamedov, R. Pauls, M. Legran va boshqalar) kompozitorlari asarlarini ijro etgan. T. R. bir qancha qoʻshiqlarga musiqa yozgan ("Yoding dil ardogʻida", "Kuylar osmonida", "Rajabiy madhi" va boshqalar).

Manbalar
--------

1. ↑  Rajabiy, Hasan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Darvozaqirliklar chaylasi** - Zarafshon daryosining quyi havzasida neolit davri (mil. av. 4-3-ming yillik)da yashagan ovchi qabilalarining manzilgohi. Oʻ. Islomov tomonidan ochilgan (1961). Bir necha madaniy qatlamdan iborat. Chaylalardan birining burchaklaridan 4 kattagina chuqurcha (ustunlar urni) topilgan. Chaylaning eshigi sharqqa — koʻlga qaragan, oʻchoqlar tashqaridagi maydonda boʻlgan. Chaylalar yengil ishlangan boʻlib, 81 m2 maydonni egallagan, unda 30—35 kishidan iborat bir urugʻ jamoasi joylashgan. Topilgan har xil hayvon va qush suyaklari D.ch.da odamlar ov bilan shugʻullanganini koʻrsatadi. Kundalik hayotda toshdan yasalgan qurollar muhim rol oʻynagan. Chaqmoqtoshdan mikrolit pichoq, qirgʻich, bigiz, yogʻoch yoʻnish qurollari, uq-yoy uchlari, parmalash qurollari, bolgʻa va tosh boltalar, qimmatbaho toshlardan tumor va mun-choqlar tayyorlangan. Darvozaqirliklarning sopol idishlari ancha mustahkam, osti yassi, tuxumsimon shaklda boʻlib, sirtiga turli xil naqshlar solingan. D.ch. yodgorliklari baʼzi xususiyatlari bilan Xorazmdagi Kaltaminor madaniyatiga oʻxshab ketadi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Darxon**, Tarxon (qadimgi turk tilida keyin moʻgʻul tilida qoʻllanilgan — temirchi, kosib, ozod kishi) — Turk xoqonligi, keyinchalik esa Chingizxon va uning vorislari tomonidan hukmron sinf vakillariga, oddiy xalq orasidan chiqib, hokimlarga alohida xizmat koʻrsatgan kishilarga berilgan unvon. 

D.lik imtiyoziga ega boʻlgan kishi har qanday soliq va majburiyatlardan ozod qilingan, ulugʻ xon huzurida boʻlish huquqidan ham foydalangan. Undan tashqari, D.lar jinoyat qilib qoʻyganda ham, bunday jinoyat 9-marta sodir boʻlguncha javobgarlikka tortilmagan. D.lik moʻgullar, temuriylar va shayboniylar davrida Movarounnahr va Yaqin Sharqda keng tarqalgan edi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Ayn Yagout (arab. ʿyn yạqwt · chaoui: ⵜⴰⴳⵓⵜ) — Villa Batna shahridagi Jazoir jamoasi. Batnadan 35 km shimoli-sharqda va Konstantinning 75 km janubi-gʻarbida joylashgan hududdir.

Manzil
------

Ayn Yagout hududi Batna viloyatining shimoli-sharqiy hududida joylashgan.

Munitsipalitetga qarashli shaharlar
-----------------------------------

Ayn Yagout jamoalari quyidagi 10 ta aholi punktlaridan iborat:

* Tagout
* Dahr Azem
* El Malha
* Texavit
* Ayath Mloule
* Bir Ammar
* Draa Bultif
* Gabel
* Mechta Chorfa
* Theniet Saida

Tarix
-----

Ayn Yagout shahri favvora atrofidan joy olgan qishloq boʻlgan. Ilgari u Douar Sidi Ali deb nomlangan.

1873 yilda fransuz armiyasi uni kanton joyiga aylantirishga qaror qiladi. Qoʻshni qishloqlardan aholi bu joylarga koʻp miqdorda koʻchib oʻtganidan soʻng, mustamlakachi fransuzlar favvora yonida jandarmeriya kazarmasini quradilar.

Ayn Yagoutga 1957-yil 12-yanvarda kommuna maqomi berilgan.

Toponimika
----------

Ayn Yagout shahrining nomi arabcha toponim boʻlib, ikki komponentdan hosil boʻlgan: ʿyn Aïn „manba" maʼnosini bildiradi va yạqwt Yakout (yoki Yagout) qoʻshimchasi „yoqut" yoki „sümbül" maʼnolarini bildiradi, ammo apellyatsiya kelib chiqishi Tamazight Berber Thagout ⵜⴰⴜ „tuman" degan maʼnoni anglatadi

Demografiya
-----------

### Demografik evolyutsiya

aholisi| 1966 yil | 1977 yil | 1984 yil | 1998 yil | 2008 yil |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 4 358 | 5 220 | 7 000 | 8 988 | 10 856</br> |

Festivallar
-----------

* Yennayer yoki Yennar (Amazigh Yangi yil).
* Thafsouth (bahorning boshlanishi)

Andoza:Batna Province
**Abdulqodir Andijoniy** (arabcha: عبد القادر الأندیجانى — (1912, Andijon — 1995, Madina) — Qur’on hofizi.

Hayoti v faoliyati
------------------

Go‘zal qiroati bilan tanilgan Muhammad Qodir Xolmirza Andijoniy bosh­lang‘ich taʼlimni Andijonda olgan. Yoshligida Afg‘onistonga ko‘chib o‘tib, o‘sha yerda istiqomat qilib qoladi. Keyinchalik umra safari bilan Makkada bo‘lib, so‘ng Madinaga boradi. U yerda qiroat ilmi bilan birga fiqh, usul al-fiqh va turli diniy ilmlarni ham o‘zlashtiradi. Ustozi Shayx Ziyouddindan Qur’­oni karimni Hafs rivoyatiga asoslangan Osim qiroati asosida yod oladi. So‘ng „*Shātibiyya*" asari matnini mukammal yod olib, Shotibiy yo‘nalishi bo‘­yicha yetti xil qiroatdan ijoza oladi. U, shuning­dek, ustozi Shayx Hasandan „*Shātibiyya*" va „*Durra*" yo‘llari orqali o‘n qiroatni o‘zlashtiradi. Har yili yoz faslida Toif shahriga borib Shayx Bin­yamin Soʻotiy Andijoniydan hadis ilmi bo‘yicha „*Sahӣh al-Buxārӣ*"ni to‘liq o‘qib o‘rganadi.

Abdulqodir Andijoniy sakson olti yoshda vafot etadi. Baqi’ qabristoniga dafn qilingan.

Asarlari
--------

* „Risāla fi-t-tavhӣd";
* „Ithāf al-fuzalā muxtasar manār al-hudā fӣ bayān al-vaqf va-l-ibtidā".

Havolalar
---------

1. ;
2. .

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulqodir an-Navqadiy** (arabcha: عبد القادر النوقدي— Abu al-Fazoil Abdulqodir ibn Abdulxoliq ibn Abdurrahmon ibn Kosim ibn Fazl ibn Abdurrahim ibn Hasan ibn Rabiʼ an-Navqadiy) — Muhaddis.
Abdulqodir an-Navqadiy 450/1058 yili Baroat kechasida Nasafga qarashli Navqad qishlogʻida tavallud topgan. U dastlabki taʼlimni oʻz qishlogʻida olgan.

Ustozlari
---------

Keyinchalik Abdulqodir an-Navqadiy ilmi maʼrifat talabida Buxoroga soʻngra Makka shaharlariga borgan. Buxoroga bogan paytida muhaddis Abu Bakr Muhammad ibn Ali ibn Haydara al-Jaʼfariydan, Makka shahrida esa Abu Abdulloh Hasan ibn Ali at-Tabariydan hadislar eshitgan va yozib olgan.

Shogirdi
--------

Abdulqodir an-Navqadiydan Abu Hafs Umar ibn Muhammad ibn Ahmad an-Nasafiy taʼlim olgan va hadislar rivoyat qilgan.

Vafoti
------

Abdulqodir an-Navqadiy 527/1133 yili vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

* Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. —T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti, 2007.

Manbalar
--------

1. ↑  Abu Abdulloh Yoqut Hamaviy. Muʼjam al-buldon. J. 5. — Bayrut, 1979. — B. 360
2. ↑  Abdulkarim Samʼoniy. Ansob. J. 5. — Bayrut, 1988. 537.


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sherry Acker** (talaffuzi: *Sheri Aker*, 1959-yil 16-iyunda tugʻilgan) — 1970-yillarning oxiri va 1980-yillarning birinchi yarmida faol boʻlgan AQShlik sobiq tennischi.

Askerga Kalamazoo kollejida murabbiylik qilgan. Otasi tennisdan dars bergan. 1971-yilda u 12 yoshli qizlarning yakkalik va juftlik bahslarida gʻolib chiqdi. U Kalamazoo markaziy oʻrta maktabida oʻqigan va oʻgʻil bolalar tennis jamoasida oʻynagan. U Florida universitetida oʻqigan va 1978-yilda professional boʻlgan.

Julie Entoni bilan 1979-yilda AQSh ochiq chempionatida Billi Jan King va Martina Navratilovaga yutqazib qoʻygan, uning „Katta dubulgʻa" turniridagi eng yaxshi natijasi 1979-yilda yarim finalga qadar yetib borishi edi. Xuddi shu turnirda u yakkalik bahslarining toʻrtinchi raundiga chiqdi va u yerda birinchi raqamli Kris Evertga uchta setda magʻlub boʻldi. Aralash juftliklarda Larri Lids bilan hamkorlik qilib, u 1981-yilgi Uimbldon chempionatining yarim finaliga chiqdi va ikkinchi va yakuniy chempionlar Betti Stou va Fryu Makmillanga yutqazdi.

1980-yilda u Shtutgart Ochiq ayollar turnirida yakkalik bahslarida birinchi oʻrinni egallagan va amaldagi chempion Treysi Ostinga toʻgʻridan-toʻgʻri magʻlub boʻlgan oʻyinchi sifatida finalga chiqdi.

Ayollar tennis assotsiatsiyasi 1973-yil iyun oyida Billi Jan King tomonidan asos solingan va uning kelib chiqishi Gledis Heldman tomonidan tashkil etilgan, Filipp Morris bosh direktori Jo Kulman homiyligida va 1970-yil 23-sentyabrda Xyuston Rakda boʻlib oʻtgan Virjiniya Slims turniriga asoslanadi. Xyustondagi klub, Texas Rozi Casals ushbu birinchi musobaqada gʻalaba qozondi.

WTA Tour finalidagi faoliyat statistikasi
-----------------------------------------

| Natija | №. | Sana | Turnir | Maydon turi | Raqib | Hisob |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ikkinchi oʻrin egasi | 1. | 1980-yil 3-noyabr | Filderstadt, Gʻarbiy Germaniya | Gilam (i) qoplamali maydon | Treysi Ostin | 2-6, 5-7 |

| Natija | №. | Sana | Maydon turi | Hamkor | Raqiblar | Hisob |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ikkinchi oʻrin egasi | 1. | 1983-yil 14-fevral | Qattiq qoplamali maydon | Enn Henriksson | Lea Antonoplis Barbara Jordan | 3-6, 4-6 |
| Gʻolib | 1. | 1984-yil 9-yanvar | Qattiq qoplamali maydon | Candy Reynolds | Meri-Lu DanielsPaula Smit | 5-7, 7-6, 7-6 |
| Ikkinchi oʻrin egasi | 2. | 1984-yil 12-yanvar | Qattiq qoplamali maydon | Candy Reynolds | Anne XobbsMarcella Mesker | 2-6, 3-6 |

Manbalar
--------

1. ↑  *Who's Who in International Tennis* Emery:. London: Sphere, 1983 — 6 bet. ISBN 9780722133200.
2. ↑  „Wimbledon players archive – Sherry Acker".  AELTC.
3. ↑  John Dolan*. Women's Tennis 1968–84: the Ultimate Guide*. Remous, 2011 — 375 bet.

Havolalar
---------

* Sherry Acker Women's Tennis Associationda Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
* Sherry Acker Xalqaro tennis federatsiyasi saytida Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
**Darvesh** - (fors. eshikma eshik yuruvchi, darbadar). Bu soʻz «sufiy», «faqir», «qalandar» soʻzlari bilan ma’nodosh hisoblanib, Alloh yoʻlida xoksorlik va faqirlikni qabul qilgan kimsadir. 

Darvesh soʻzi qadimda darovez-eshiklarga osiluvchi keyinchalik darvesh eshiklarda narsa tilanuvchi ma’nolarini anglatadi. Sufiy, devona, qalandar kabi atamalari ham ba’zan darvesh ma’nosida qoʻllaniladi. Darveshlar muayyan maslak (suluk)ka birlashgan va uning gʻoyalarini targʻib qilgan. Naqshbandiya, yassaviya, kubraviya kabi tariqatlar shular jumlasidandir.
Ta’limoti, amaliyoti, odati va kiyimlaridan qat’i nazar, darveshlar ikki guruhga - daydi, doimo darbadarlik qilib yuruvchilar hamda shayx va pirlar rahbarligida muqim yashovchilarga ajratiladi. 

Darveshlarning birinchi guruhi erta bahorda dunyo boʻylab safarga otlanganlar. Shuning uchun ularni «darbadar», eshikma-eshik yuruvchi, deb ham atashgan. Ikkinchi guruhi hunarmandlar, savdogarlar, turli darajadagi amaldorlar va boshqalardan iborat boʻlib, oʻz uyida yashab, ishlari bilan shugʻullangan. Har kunlik ibodatini bajargan, hafta yoki oyning aniq belgilangan kuni umumiy zikr tushishga qatnashgan. 

Hozirgi kunda ham Pokiston, Hindiston, Indoneziya, Eron hamda Afrikaning ayrim mamlakatlarida darveshlik suluklari ta’siri mavjuddir.

Manbalar
--------

1. ↑  Usmonov, Olimov, Yo'ldashxo'djayev, Faxriddinov, To'ychiyeva, Jabborov, Cho'tmamatov, Rahimov, Komiljonova, Karimova, Nurmuhammedov, Erkaboyeva, Jurayev 2015, s. 71. sfn error: no target: CITEREFUsmonov,\_Olimov,\_Yo'ldashxo'djayev,\_Faxriddinov,\_To'ychiyeva,\_Jabborov,\_Cho'tmamatov,\_Rahimov,\_Komiljonova,\_Karimova,\_Nurmuhammedov,\_Erkaboyeva,\_Jurayev2015 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Usmonov I, Olimov S, Yo'ldashxo'djayev H, Faxriddinov Z, To'ychiyeva N, Jabborov N, Cho'tmatov J, Rahimov K, Komiljonova Z, Karimova S, Nurmuhammedov D, Erkaboyeva F, Jurayev O Turdiyeva D.*. Tasavvuf atamalari*. Movarounnahr nashriyoti, 2015 — 360 bet. ISBN 978-9943-12-346-5.
**Darren Robinson** (2004-yil 29-dekabrda tug'ilgan) - Shimoliy Irlandiyalik professional futbolchi, EFL Championship "Derbi Kaunti" klubida yarim himoyachi sifatida o'ynaydi.

Jamoalardagi faoliyati
----------------------

2019-yilda Portadowndan klubga qoʻshilgan bo'lib Robinson oʻzining birinchi professional shartnomasini Dungannon Svifts klubi bilan 2021-yil yanvarida imzolagan. U 2020–21-yilgi mavsumda Angliyaning "Flitvud Taun", "Stok Siti" va "Derbi Kaunti" klublarida mashg'ulotlar o'tkazdi. Darren Robinson Dungannon Svifts klubi safida 2021-yil 29-may kuni Glenavon klubiga qarshi kechgan bahsda zaxira oʻyinchisi sifatida maydonga tushib debyut qildi va Robinson ikki kundan keyin EFL chempionatining Derbi Kaunti klubiga uch yillik professional shartnoma asosida qoʻshilganligini e’lon qilindi. 2021-yil noyabr oyida Derbi Kaunti boshqaruvga kirganidan so'ng, Dungammon Svifts klubi Darren Robinsonning transferi uchun 36,000 funt sterling miqdorida qarzga ega ekanligi xabar qilindi. 2022-yil 15-yanvarda u Sheffild Yunayted klubi ustidan 2–0 hisobida gʻalaba qozanilgan o'yinda u Derbi Kauntini asosiy zaxira oʻrindigʻidan joy olgan edi va 18 yoshgacha va 23 yoshgacha boʻlgan jamoalarda katta taassurot qoldirdi. U Derbi Kauntidagi debyutini 2022-yil 23-aprelda 82-daqiqada Bristol Siti klubiga qarshi o'yinda zaxiradan maydonga tushdi va Derbi Kaunti klubi 3–1 hisobida magʻlubiyatga uchradi Bristol Siti klubiga.

Xalqaro karyera
---------------

Robinson 2022-yilning mart oyida Shimoliy Irlandiyaning 19 yoshgacha bo'lgan yoshlar terma jamoasiga chaqirilgan edi. U 2022-yil mart oyidagi xalqaro tanaffusda terma jamoa safida 3 ta oʻyinda maydonga tushdi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Derby deal for Darren". *dungannonswiftsfc.com*.  Dungannon Swifts F.C. (30-may 2021-yil). 8-noyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-iyun 2022-yil.
2. ↑  *Crawford.* „Darren Robinson signs first professional deal at Dungannon Swifts". *News Letter* (19-yanvar 2021-yil). Qaraldi: 24-aprel 2022-yil.
3. 1 2 3  *Hanna, Gareth*. „Darren Robinson tipped to go 'a long way' after Dungannon Swifts midfielder makes move to Derby County". *Belfast Telegraph* (31-may 2021-yil). Qaraldi: 24-aprel 2022-yil.
4. ↑  *Hanna, Gareth*. „Derby County: Dungannon Swifts and another Northern Ireland company owed money by club in administration". *Belfast Telegraph* (24-noyabr 2021-yil). Qaraldi: 24-aprel 2022-yil.
5. ↑  *Fullerton.* „Wayne Rooney shows early faith in former Dungannon midfielder". *BelfastLive* (16-yanvar 2022-yil). Qaraldi: 24-aprel 2022-yil.
6. ↑  *Nicholson, Steve*. „Wayne Rooney made right call in Derby County's bigger picture". *Derby Telegraph* (24-aprel 2022-yil). Qaraldi: 24-aprel 2022-yil.
7. ↑  „Robinson Named In Northern Ireland Under19s Squad". *dcfc.co.uk*.  Derby County F.C. (18-mart 2022-yil). Qaraldi: 24-aprel 2022-yil.
8. ↑  „Darren Robinson » U18 Friendlies 2022". *worldfootball.net*. Qaraldi: 24-aprel 2022-yil.
**Tojikiston — Amerika Qoʻshma Shtatlari munosabatlari** — Tojikiston va Amerika Qoʻshma Shtatlari oʻrtasida ikki tomonlama diplomatik aloqalar. Ikki mamlakat oʻrtasidagi oʻzaro diplomatik aloqalar 1992-yilda oʻrnatilgan.

2012-yil maʼlumotlariga koʻra, tojikistonliklarning 44 foizi AQSh rahbariyatining xatti-harakatlarini qoʻllab-quvvatlaydi, 38 foizi ularni rad etadi va 18 foizi oʻz pozitsiyasiga qaror qilmagan.

Tarix
-----

### Diplomatik aloqalarni oʻrnatilishi

1991-yil 25-dekabrda AQSh birinchilardan boʻlib Tojikiston mustaqilligini tan oldi.

1992-yil 16-martda AQShning Tojikistondagi Muvaqqat vakili Edmund MakVilliams AQShning Dushanbedagi muvaqqat elchixonasini rasman ochdi.

1992-yil mart oyida „Avesto" mehmonxonasida birinchi elchixona ochildi, ammo 1992-yil oktabr oyida fuqarolik urushi boshlanganligi sababli elchixona oʻz faoliyatini toʻxtatishga majbur boʻldi.

1993-yil mart oyida AQShning Tojikistondagi birinchi elchisi Stenli Eskudero Oliy Kengashning oʻsha paytdagi raisi Imomali Rahmonovga ishonch yorliqlarini topshirdi.

Harbiy-texnik hamkorlik
-----------------------

Qoʻshma Shtatlarning harbiy yordami 2000-yillarda kuchaygan, ammo yildan-yilga yordam hajmi kichrayib borgan: 2005-2006-yillarda tojik-afgʻon chegarasidagi 15 ta postlarni rekonstruktsiya qilish, taʼmirlash va jihozlash uchun qariyb 40 million dollar ajratilgan. 2011-yilda Tursunzoda shahrida Tojikiston qurolli kuchlariga askar tayyorlaydiga oʻquv markazi ochilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  U.S. Global Leadership Project Report — 2012
2. ↑  Кудратов К. А. Отношения Республики Таджикистан с Соединенными Штатами Америки и проблемы безопасности // Вестник Новосибирского государственного университета. Серия: История, филология. — 2014. — Т. 13. — № 4. — С. 218—219



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Tojikiston Tojikistonning ikki tomonlama aloqalari |
| --- |
|  |
| Amerika | 
* AQSH
 | 
Coat of arms of Tajikistan |
|  |
| Osiyo | 
* Afgʻoniston
* Armaniston
* Bangladesh
* Xitoy
* Hindiston
* Ozarbayjon
* Eron
* Qirgʻiziston
* Qozogʻiston
* Malayziya
* Isroil
* Pokiston
* Turkiya
* Turkmaniston
* Oʻzbekiston
 |
|  |
| Yevropa | 
* Belarus
* Gruziya
* Gretsiya
* Latviya
* Rossiya
* Ispaniya
* Ukraina
 |

 |
**Nasos stansiyasi** - suyukliklarni yuqoriga koʻtarish uchun moʻljallangan bino; nasos agregati va quvurlardan iborat inshoot. Nasos stansiyasiga boshkarish apparatlari, elektr N. yeda esa taqsimlash qurilmalari, pasaytirish pod-stansiyalari, yigʻish-soʻrish va bosim kollektorlari, qoʻshimcha jihozlar (asosiy nasoslarni ishga tushiradigan vakuumnasoslar, yongʻinga qarshi ji-hozlar, moy xoʻjaligi va boshqalar) kiradi. Nasos agregati soʻrish quvuri, nasos, dvigatel, uzatish mexanizmi, teskari klapanli bosim truboprovo-di va zulfindan iborat boʻladi. Me-liorativ (sugʻorish) Nasos stansiyasining qoʻzgʻalmas va suzuvchi xillari bor. Suzuvchi N. yeda nasos va kuch qurilmalari ponton yoki barjalarga oʻrnatiladi. Kema qatnaydigan yirik kanallarni suv bilan taʼminlash, suv omborlarini suv bilan toʻldirish, sugʻorish inshootlari va boshqa uchun yirik Nasos stansiyasi qoʻllaniladi.

Vodoprovod Nasos stansiyasi suvni manbadan suv taʼminoti joyiga koʻtaruvchi va undan vodoprovod inshootlariga yoki rezervuarga hamda tozalangan suvni vodoprovod tarmogʻiga uzatuvchi koʻtarish st-yalaridan iborat. Kanalizatsiya Nasos stansiyasi panjarali va maydalagichli rezervuar, mashina zali (nasosxona) va boshqalardan iborat. Bunday Nasos stansiyasi yer ustiga va yer ostiga oʻrnatiladi. Xalq xoʻjaligida Nasos stansiyasining ahamiyati katta. Ayniqsa, baland joylarga suv chiqarishda Nasos stansiyasi juda qoʻl keladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻquv yili** — oʻquv yurtlarida mashgʻulot boshlanishidan yozgi taʼtilgacha boʻlgan davr. Oʻquv yili dastlab taʼlimning sinfdars tizimi joriy etilishi munosabati bilan 16-asr oxiri — 17-asr boshlarida Gʻarbiy Yevropa va Ukrainada belgilandi. Bungacha bolalar maktablarga har xil vaqtlarda kirib oʻqiganlar, mashgʻulotlar yil boʻyi, taʼtilsiz olib borilgan. Oʻzbekistonda Oʻquv yili 1-sentabrdan 20-iyungacha davom etadi (umumiy oʻrta taʼlim maktablarining boshlangʻich sinflari uchun 1-sentabrdan 25-maygacha). Oʻquv yili umumiy oʻrta taʼlim maktablari uchun 4 chorak, oʻrta maxsus va oliy oʻquv yurtlari uchun 2 semestrdan iborat. Chorak va semestrlar orasida oʻquvchi va talabalarga taʼtil beriladi. Oʻquv yilining chorak va semestrlarga boʻlinishi oʻquvchi hamda talabalarning bilim darajasini baholash va nazorat qilish imkonini beradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Lepidoptera (qadimgi yunon tilidan lepídos (lepídos) "tangacha" va pterá (pterá) "qanotlar") tangachaqanotlilar yaʼni kapalaklarning ilmiy nomi hisoblanadi. Lepidopteraning 180 000 ga yaqin turlari tasvirlangan boʻlib, ular 126 oila va 46ta super oilada birlashadi. Lepidoptera hayvonot dunyosida eng keng tarqalgan va taniqli hasharotlar turkumlaridan biridir. Lepidoptera tana tuzilishida oʻziga xos murakkabliklar ularning turmush tarzi va tarqalishida afzalliklarga ega boʻlishi uchun rivojlangan. Oxirgi hisob-kitoblar shuni koʻrsatdiki, bu guruh aniqlanganidan koʻra koʻproq turga ega boʻlishi mumkin. Lepidoptera turlari uchtadan ortiq olingan xususiyatlar bilan tavsiflanadi. 

Eng yaqqol koʻrinib turgani, koʻzga yaqqol tashlanadigani bu tangachalar hisoblanib, kapalaklarga rang va naqshlarning xilma-xilligini beradi. Deyarli barcha turlar qanotlari qisqargan yoki qanotsiz boʻlgan ba'zi turlari bundan mustasno. Koʻpayish davri yaʼni tuxum qoʻyishi odatda oʻsimliklar bilan bogʻliq boʻlib, oʻsimliklarning turli qismlarida amalga oshadi. Boshqa koʻplab hasharotlar singari, kapalaklar ham golometabol, ya'ni toʻliq metamorfozga uchraydi. Lichinkalar odatda **qurtlar** deb ataladi va ular voyaga yetgan kapalak shakllaridan butunlay farq qiladi, silindrsimon tanasida yaxshi rivojlangan boshi, pastki ogʻiz qismlari, uch juft koʻkrak oyoqlari va besh juftgacha soxta qorin oyoqlarga ega boʻladi. Qurtlar oʻsib ulgʻaygan sari, bu lichinkalar "**instar"** deb ataladigan bir qator bosqichlardan oʻtib, tashqi koʻrinishini oʻzgartiradi. Lichinka toʻliq yetilgandan soʻng gʻumbakka aylanadi. Gʻumbak davridan soʻng, jinsiy jihatdan yetuk organizmlar paydo boʻladi. Lepidopteralar millionlab yillar davomida qanot naqshlari va rang-barangligini keng diapazonda rivojlantirdilar. Koʻpgina turlarda urgʻochi 200 dan 600 tagacha tuxum qoʻyishi mumkin, boshqalarida esa bir kunda ularning soni 30 000 tagacha boʻlishi mumkin. Bu tuxumlardan chiqqan qurtlar katta miqdordagi ekinlarga zarar yetkazishi mumkin.

Manbalar
--------

1. 1 2  Capinera, John L. (2008). "Butterflies and moths". *Encyclopedia of Entomology*. Vol. 4 (2nd ed.). Springer. pp. 626–672. ISBN 9781402062421. Archived from the original on 24 June 2016. Retrieved 22 September 2016.
2. ↑  Mallet, Jim (12 June 2007). "Taxonomy of Lepidoptera: the scale of the problem". *The Lepidoptera Taxome Project*. University College, London. Archived from the original on 5 June 2011. Retrieved 8 February 2011.
3. ↑  Powell, Jerry A. (2009). "Lepidoptera". In Resh, Vincent H.; Cardé, Ring T. (eds.). *Encyclopedia of Insects* (2 (illustrated) ed.). Academic Press. pp. 557–587. ISBN 978-0-12-374144-8.
4. ↑  Kristensen, Niels P.; Scoble, M. J.; Karsholt, Ole (2007). "Lepidoptera phylogeny and systematics: the state of inventorying moth and butterfly diversity" (PDF). In Z.-Q. Zhang; W. A. Shear (eds.). *Linnaeus Tercentenary: Progress in Invertebrate Taxonomy (Zootaxa:1668)*. Magnolia Press. pp. 699–747. ISBN 978-0-12-690647-9. Archived from the original (PDF) on 15 May 2013. Retrieved 2 March 2010.
NYUKOM (Nyukomb, Newcomb) Saymon (Simon) (1835.12.3, Uollis, Yangi Shotlandiya — 1909.11.7 Vashington) — amerikalik astronom. AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1869), London qirollik jamiyati aʼzosi (1877), Peterburg Fanlar akademiyasi faxriy aʼzosi (1896). Garvard universitetini bitirgan (1858) Asli kanadalik, 1853-yil AQSH ga koʻchib oʻtgan. Asosiy ilmiy ishlari katta sayyoralar harakatini oʻrganishga, astronomik doimiylarni aniqlashga, yulduzlarning aniq vaziyatlarini belgilab beruvchi kataloglar tuzishga oid. Aberra-sion vaqt, nutatsiya va pretsessiya doimiylarining N. tomonidan topilgan son qiymatlari hozir ham qoʻllaniladi. N. mohir fan targʻibotchisi ham boʻlgan. Uning mashhur "Umumiy maʼnodagi astronomiya", "Hammabop astronomiya" kitoblari nashr qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vinnitsa** (ukraincha: *Ві́нниця*) — Ukrainadagi shahar, Vinnitsa viloyatining markazi. Janubiy Bug daryosi boʻyida. Temir yoʻl tuguni. Ahrlisi 381 ming kishi (1999). Shahar birinchi marta 1363-yildan tilga olingan. Ukrainaning yirik sanoat va madaniyat markazlaridan. Vinnitsada oziq-ovqat (yogʻ-moy, meva konserva va goʻsht), yengil (poyabzal, tikuvchilik, trikotaj, attorlik fabrikalari va b.), kimyo (kimyo kombinati), mashinasozlik (shu jumladan traktor agregatlari, asbobsozlik, elektrotexnika, radiotexnika apparaturalari, podshipnik zavodlari) va metallsozlik sanoatlari rivojlangan. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. 3 oliy oʻquv yurti, musiqa, tibbiyot bilim yurtlari, 3 muzey, musiqali drama teatri, qoʻgʻirchoq teatri va filarmoniya ishlab turibdi. 1793-yildan Rossiya imperiyasi qoʻl ostida boʻlib kelgan. Iyezuit (17-asr), dominikan (18-asr) va kaputsin (18-asr) ibodatxonalari, Yurev (18-asr) va Nikolayev (18-asr) yogʻoch cherkovlari saqlangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Nyufaundlend (maʼnolari).

**Nyufaundlend va Labrador** (inglizcha: *Newfoundland and Labrador*, МФА: [njuːfaʊnˈlænd ənd ˈlæbrədɔr], fransuzcha: *Terre-Neuve-et-Labrador*, МФА(frans.): [tɛʁ.nœv e la.bʁa.dɔʁ]) - Kanadaning sharqiy qismidagi provinsiya. Atlantika okeani sohilida. Nyufaundlend o. va Labrador yarim orolning shim.-sharqiy qismida. Maydoni 405,2 ming km². Axrlisi 533,8 ming kishi (2012), 54% shaharlarda yashaydi. Maʼmuriy markazi va eng katta porti — Sent-Jons shahri Nyufaundlend va Labradorning yer yuzasi sertepa tekislik. Dare va koʻl koʻp. Hududining katta qismi oʻrmon, shim. tundra. Xoʻjaligi eksport mahsulot tayyorlashga ixtisoslashgan. Temir rudasi, qoʻrgʻoshin, pyx va mis qazib olinadi. Sellyuloza-qogʻoz, neft kimyosi, transport mashinasozligi, oziq-ovqat (xususan, baliqni qayta ishlash) sanoatlari rsvojlangan. Qishloq xoʻjaligi yordamchi ahamiyatga ega. N.ga 11-asrda dastlab normannlar borgan. 1497-yilda u yerda ingliz ekspeditsiyasi boʻlgan. 1713-yildan Nyufaundlend va Labrador Angliya mustamlakasi. Mahalliy aholi (indeys va eskimoslar) juda kam qolgan. 1917-yildan dominion, 1949-yilning martdan Kanada tarkibidagi provinsiya.

Manbalar
--------

1. ↑  *Estimates of population, Canada, provinces and territories*, 2012-10-16da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2012-10-16
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sifatdosh** — feʼlning funksional shakllaridan biri. Sifatlar kabi predmetning belgisini koʻrsatishga xoslangan va xuddi shu xususiyatiga koʻra Sifatdosh deb yuritiladi. Sifatdosh shakli hozirgi oʻzbek tilida, asosan, gan, vchi affikslari yordamida yasaladi: oʻqigan kitoblarim, kurashga tushuvchi yigitlar. gan affiksi feʼlning zamon kursatkichiga ega boʻlmagan shakliga qoʻshilganda, oʻtgan zamon maʼnosini; feʼlning xoz. zamon koʻrsatkichi boʻlgan shakliga qoʻshilganda, hozirgi zamon maʼnosini; feʼlning hozirgikelasi zamon koʻrsatkichi boʻlgan shakliga qoʻshilganda, hozirgi kelasi zamon maʼnosini bildiradi: kelgan odam, kelayotgan odam, keladigan odam. Sifatdoshning zamoni bevosita nutq vaqtiga nisbatan emas, balki feʼlning aniqlik maylidagi shaxsson bilan tuslangan shakli bildirgan vaqtta, gapning kesimidan anglashilgan vaqtga yoki matndagi biror soʻz bildirgan vaqtga nisbatan belgilanadi. Shu sababli Sifatdosh bildirgan zamon nisbiy zamon hisoblanadi. Koʻchada kelayotgan yigit atrofga bir qarab qoʻydi. Mening sizga aytadigan anchagina gaplarim bor. Bunday koʻrsatkichli Sifatdosh shakllari feʼlning oʻtgan zamon shakllarini hosil qilishda ham qatnashadi: kelgan edi, ketayotgan edi kabi.

Sifatdoshning vchi affiksi bilan yasaluvchi turi predmetga doimiy xos boʻlgan odatdagi harakat belgisini, baʼzan esa kelgusiga oid harakat belgisini bildiradi: Kishini sehrlovchi ohanglar. Bu yerga keluvchi mehmonlarni kutib olamiz. Sifatdosh gapda anikdovchi vazifasida keladi. Slar otlashganda (qarang Otlashuv), otlarga xos sintaktik vazifalarni bajaradi.

Azim Hojiyev.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
"NYUMONT MAYNING" (ing. -yangi togʻ konlari) — jahondagi oltin qazib chiqaradigan va sotadigan yirik korporatsiya. Markaziy boshkaruv idorasi AQShning Kolorado shtata Denver shahrida. "N.M." 1921-yilda AKD1ning Delaver shtatida taʼsis etilgan. Faoliyatining dastlabki yillarida foydali qazilmalarni (asosan, nikel, mis, kumush, oltin, kumir va boshqalar) qidirish, kdzib olish va ishlab chiqarish bilan shugʻullangan.

20-asrning 80-yillaridan boshlab korporatsiya oltin ishlab chiqarishga ixtisoslashgan. 2002-yilda bir yilda oltin ishlab chiqarish hajmini 270 t ga, mis ishlab chiqarishni 8 mln. t ga yet-kazib, dunyoda 1-oʻringa chiqib oldi. Korporatsiya oʻz faoliyati davomida ishlab chiqarishni kengaytirishga, yangi konlarni qidirib topishga, rudadan ajratib olinadigan oltin miqdorini koʻpaytirishga, ishlatiladigan texnika va texnologiyani takomillashtirishga katta eʼtibor beradi. Natijada 1 unsiya (31,4 g) oltin ishlab chiqarish tannarxini jahondagi eng past miqsorga — 175 dollarga pasaytirishga erishdi. Korporatsiya konlari AQShning Shimoliy Nevada va Kaliforniya shtatlari, Peru, Indoneziya, Avstraliya, Meksikada joylashgan. Oʻzbekistonda "Zarafshon—Nyumont" qoʻshma korxonasini tashkil etgan.

"N.M." har yili jahon bozorida 1,4 mlrd. AQSH dollari miqdorida oltin sotadi. Jami ishchixizmatchilar soni 10 mingdan ziyod.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sifon** (Siton va qadimgi yunoncha: *Σίθων*) — yunon mifologiyasida Frakiya shohi, sifonlarning eponimi. Odomantlar qiroli (Parfeniyga ko‘ra) yoki Frakiya Xersones hukmdori (Kononga ko‘ra). Poseydon va Ossaning o‘g‘li (Kononga ko‘ra), yoki Ares va Nilning qizi (Tsetsu bo‘yicha) Anxinoyaning o‘g‘li.

Pallenaning otasi Mendeida nimfasidan. Likofron va Tsets uni Reteyaning otasi deb ham ataydilar, u Troaddagi yerga Retey nomini bergan („Sifon qizining qabri" Likofronda zikr qilingan).

Feagen va Gegesippning „Pallen hikoyasi" ga ishora qiladigan mifograf Parfeniy hikoyasiga ko‘ra, Sifon qizi Pallenaning daʼvogarlariga qiz uchun u bilan jang qilishni buyuradi va shunday qilib ko‘plab mag‘lub bo‘lganlarni o‘ldiradi. Sifon qariganida, u ikki daʼvogarga (Driant va Kleyt) mukofot sifatida malika va shohlikni olish uchun bir-biri bilan aravalarda duel qilishni buyurdi. Klitni sevib qolgan Pallena ayyorlik bilan uning g‘alabasini taʼminladi (uning tarbiyachisi Driantning aravakashiga pora beradi va u arava g‘ildiraklarini mahkamlamaydi).

Sifon qizining hiyla-nayranglarini bilib, olov yoqdi va u yerda Driantni yoqishga va Pallenani pichoqlashga qaror qildi. Biroq, xudolar osmondan yomg‘ir yog‘dirdi va Sifon Klitga Pallena bilan turmush qurishga ruxsat berdi. Bu hikoya Enomay, Pelop, Gippodamiya va Mirtil haqidagi afsonani eslatadi, ammo „yumshoq versiyada".

Nonning so‘zlariga ko‘ra, Sifon o‘z qizini sevib qolgan va kuyovdan arenadagi duelda Pallenani o‘zini mag‘lub etishni talab qilgan. Pallena Dionis tomonidan mag‘lub bo‘lgunga qadar ko‘plab daʼvogarlar o‘ldirildi, shundan so‘ng Dionis murtad Sifonni tirs zarbasi bilan o‘ldirdi.

Ovidiyning so‘zlariga ko‘ra, Sifon Bisaltlarning shohi, Fillidaning otasi. Goh erkak, goh ayol bo‘lgan „ikki jinsli" Sifon haqidagi Ovidiyning so‘zlari sirli (garchi u Tsetsning baʼzi belgilaridan keyin Protey bilan taqqoslansa ham).

Manbalar
--------

1. ↑   u Strabona (Geografiya VII, fr. 11) sifoni nazvani odnim iz plemen edonov
2. ↑   Konon. Rasskazi 10
3. ↑   Tsets. Kommentariy k „Aleksandre" Likofrona 583
4. ↑   v tekste Tsetsa Axiroya, predlojeni konʼekturi Anxinoya ili Anxiroya
5. ↑   po Kononu; u Parfeniya i Tsetsa imya jeni ne nazvano
6. ↑   Tsets. Kommentariy k „Aleksandre" Likofrona 1161; Лексикон Рошера. T. 4. Stb. 124.
7. ↑   Likofron. Aleksandra 583
8. ↑   Parfeniy. O lyubovnix strastyax 6
9. ↑   Nonn. Deyaniya Dionisa XLVIII 91-106
10. ↑   Nonn. Deyaniya Dionisa XLVIII 107—174
11. ↑   Nonn. Deyaniya Dionisa XLVIII 184
12. ↑   Ovidiy. Lekarstvo ot lyubvi 605
13. ↑   Ovidiy. Metamorfozi IV 279—280 kratko

Havolalar
---------

* Rosher lugʻati. T. 4. Stb. 973.
* Mythindex.com saytida sifon)