recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Retranslyator** (re... va lot. Translator — koʻchiruvchi) — radioaloqa (yoki telealoqa), kosmik aloqada oraliq punkt sifatida foydalaniladigan qurilma, sunʼiy muhit (Mas, sunʼiy yoʻldosh) yoki osmon jismi. Faol (aktiv) va suyet (passiv) xillarga boʻlinadi. Faol R. — radioaloqa liniyalarining oraliq punktlariga oʻrnatiladigan qabul qiluvchiuzatuvchi radiotexnik qurilma; qabul qilingan signallarni kuchaytirib uzatadi. Bunday R. antenna, radiopriyomnik, radiouzatkich, boshqarish qurilmasi va elektr manbaidan iborat. U maʼlum sondagi aloqa liniyalaridan iborat aloqa tarmogʻi uchungina xizmat qila oladi. Aloqa yer sunʼiy yoʻldoshlari (YESY), Mas, "Molniya1, 2, 3" (SSSR), "Telestar", "Intelsat" (AQSH) va boshqa

Sust R. — maʼlum shakldagi mexanik konstruksiya; sunʼiy yoʻl bilan hosil qilingan elektr oʻtkazuvchi muhit yoki samoviy jism; radiosignallar energiyasini sochadi yoki qaytaradi. Radioaloqa liniyalarida oralik, punkt sifatida ishlatiladi. R. har xil chastotali radiosignallarga moʻljallangan koʻp sondagi aloqa liniyalaridan tashkil topgan radiotarmoqqa xizmat qila oladi. Mas, aloqa YESY — "Exo" (AQSH), ionlashgan zarralar buluti, Oy yuzasi va boshqa

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dholan Xithar** — Pokistonning Panjob viloyatidagi Kasur Tehsilning katta qishlogʻi. Dholan Xithar — Kasur tumanidagi 37-sonli ittifoq kengashi. Dholan Xithar aholisi 40 000 kishi. Unda ikkita davlat litseyi mavjud, biri oʻgʻil bolalar va biri qizlar uchun va bitta boshlangʻich maktab oʻgʻil bolalar uchun. Dholan Xithar ittifoq kengashining mashhur qishloqlari:sher kot,Kachapakka,Nainval,Tibba Nainval,Mandi Dholan. Dholan Xithar — Panjobdagi juda chiroyli qishloq. Bu qishloqdan Pokiston taraqqiyoti uchun xizmat qilayotgan ko‘plab buyuk insonlar yetishib chiqqan. Dholan Xitharga tegishli boʻlgan va sanoatga xizmat qiluvchi koʻplab muhandislar Devsincda Hoji Basher Ahmad Umar Farukning oʻgʻli (dasturiy taʼminot muhandisi),Airlink kompaniyasida Zahir Ahmad (elektrik muhandisi), Pokiston dengiz flotiga xizmat qiluvchi Naim Ahmad,Munir Ahmad (liniya boshligʻi) Lesco Wapda da). **Abdul Mannan S/O Sana Ullah Saddiqui** shu qishloqqa tegishli**, IT-sanoatida taniqli ASO (App Store Optimizer)**, Islomobod va Lahordagi turli IT-kompaniyalarning loyiha menejeri va turli boʻlimlari boshligʻi boʻlib ishlagan. Mayor doktor Muhammad Shafiq Pokiston armiyasida xizmat qilgan birinchi armiya zobitidir. U,shuningdek, birinchi fan nomzodi. Dholan Xithar va Ittifoq Kengashining barcha qishloqlari. Bu hududning mashhuri — Chaudri Sarfraz Ahmad Bajva. Dholan Xithar Pokistonning boshqa shaharlari bilan temir yoʻl va avtomobil yoʻllari orqali bogʻlangan. Muhammad Usmon Arshad bu qishloqdan Pokistondagi eng yaxshi muhandislik universitetiga imtiyozli ravishda qabul qilingan birinchi talabadir. UET Lahor. U kimyo muhandisligi bilan shugʻullanadi. Muhammad Usmon Arshad boʻlajak ACP (Politsiya boʻyicha komissar yordamchisi) zobiti, Xudo xohlasa, ota-onasi va qishlogʻining nomini yoritadi, chunki u CSSni yaxshi koʻradi va CSP zobiti boʻlishni xohlaydi. Hofiz Muhammad Mushtaqning o‘g‘li Hofiz Shafiq UETni tugatib, LDAda xizmat qilgan.

Koordinatalari: 30°57′N 74°17′E﻿ / ﻿30.950°N 74.283°E﻿ / 30.950; 74.283GOKoordinatalari: 30°57′N 74°17′E﻿ / ﻿30.950°N 74.283°E﻿ / 30.950; 74.283GO
'*Dxaulagiri **( Skt. "*** **Oq tog** "; nepal *Dhaulāgirī* ) — Himoloydagi koʻp choʻqqili togʻ tizmasi. Massivning asosiy cho'qqisi - Dhaulagiri I (8167 m) - dunyodagi ettinchi eng baland sakkiz minglik .

Geografiya
----------

Dhaulagiri tog 'tizmasi Nepalning markaziy qismida , Bosh Himoloy tizmasining janubiy etagida, Kali Gandaki daryosining g'arbiy qismida, Mayangdi va Kali Gandaki daryolari oralig'ida o‘rnashgan. Massiv 11 ta cho'qqidan iborat bo'lib, ularning asosiylari 8 km dan oshadi, qolgan 10 tasi 7 km dan oshadi:

| Yo'q. | Vertex | Balandligi,</br> m | Yil</br> zabt etish |
| --- | --- | --- | --- |
| bitta | Dhaulagiri I | 8167 | 1960 yil |
| 2 | Dhaulagiri II | 7751 | 1971 yil |
| 3 | Dhaulagiri III | 7715 | 1973 yil |
| to'rtta | Dhaulagiri IV | 7661 | 1969 yil |
| 5 | Dhaulagiri V | 7618 | 1975 yil |
| 6 | Churen Himal uyi | 7385 |  |
| 7 | Churen Himal Sharqiy | 7371 | 1970 yil |
| sakkiz | Churen Himal G'arbiy | 7371 | 1970 yil |
| 9 | Dhaulagiri VI | 7268 | 1970 yil |
| o'n | Puta Xinchuli | 7246 | 1954 yil |
| o'n bir | Gurya Himal | 7193 | 1969 yil |
|

Dhaulagiri massivining muzlashi, Himoloy shkalasiga nisbatan kichikdir.

Etimologiya
-----------

Tog' tizmasi o'z nomini asosiy tog'idan oldi - *Dhaulagiri* so'zi bu gigantning qiyofasini aks ettiradi. Sanskrit tilida *dhavala* yoki *dala* *"oq"* degan ma'noni anglatadi va *giri* *"tog'"* degan ma'noni bildiradi.

Toqqa chiqish tarixi
--------------------

1808 yildan 1832 yilgacha bo'lgan davrda Dhaulagiri dunyodagi eng baland cho'qqi deb hisoblangan, ammo alpinistlar unga faqat 1950 -yillarning boshlarida e'tibor qaratishgan. Faqat sakkizinchi ekspeditsiya muvaffaqiyatli bo'ldi.

1960 yilda Shveytsariya jamoasi negizida Evropaning eng yaxshi alpinistlari jamoasi tuzildi. Ekspeditsiya va yuklarni tashish uchun engil samolyot ishlatilgan (sakkiz ming kishiga hujum paytida birinchi marta uskunalar shu qadar faol ishlatilgan). Ekspeditsiyani 1958 yildagi muvaffaqiyatsiz urinish ishtirokchilaridan biri Maks Ayzelin. Shimoliy-Sharqiy tizmaga chiqish g'oyasi muallifi Maks Aizelin boshqargan. 13-may kuni Dimberger, Diener, Shelbert, Forer va Navang Sherpas Nyima bilan birga 7800 metrlik hujum lageridan cho‘qqiga eson-omon yetib kelishdi. Keyinchalik bu marshrut klassikaga aylandi. Ammo shunga qaramay, Daulagiri shimoli-sharqiy tizmasi sakkiz minglik toqqa chiqishning klassik yo'nalishlari orasida eng qiyinlaridan biri bo'lib qolmoqda.

1982 yil 13 dekabr - yaponiyalik Akio Koizumi va Sherpa Nima Vangchuning birinchi tog‘ga qishki ko'tarilishi. Polshada esa birinchi qishki ko‘tarilishni 1985-yil 21-yanvarda tog‘ga chiqqan polshaliklar Yeji Kukuchka va Anjey Chok amalga oshirgan, deb ishoniladi. Jahon taqvimiga ko'ra, qish 21 dekabrda boshlanadi, Nepal va Tibet qishki ruxsatnomalari esa 1 dekabrdan amal qiladi.

Eslatmalar
----------

Adabiyot
--------

* Messner R.*. The Big Walls: From the North Face of the Eiger to the South Face of Dhaulagiri*. Mountaineers Books, 2001. ISBN 9780898868449.
* Харченко А. Котенков В.*. Треккинг вокруг Дхаулагири*, 1998.

Havolalar
---------

* Peakware.com Архивная копия
* summitpost.org
**Kojuhuv qal’asi** (polyakcha: *Zamek w Kożuchowie*) — Polshaning Lubush viloyatining Novosolskiy tumanidagi Kozhuchov shahrining shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan qal’a.

Tarixi
------

Tosh qasr 13—14-asrlarda glogov-jagan Piastlar tomonidan eski yogʻoch va sopol turar-joy oʻrniga qurilgan degan taxmin mavjud. Qasr dastlab pastki qismida toʻrtburchak shaklda qurilgan minoradan va yuqori qismida yumaloq minoradan iborat boʻlgan. Minoralar oldingi sopol istehkomlarni oʻrab olgan. Keyinchalik qal’a toʻrtburchak devor bilan oʻralgan boʻlib, uning ichida sharqiy tomondan turar-joy binosi qurilgan. 1369-yilda shahzoda Temir Genrix V vafotidan keyin qal’a uning oʻgʻli Genrix VIII Vrubelning qarorgohiga aylandi. Shahzoda Katta Genrix IX  obyektni ikkinchi qator devorlar bilan oʻrab oldi. Oʻsha paytda qal’a shaharning mudofaa devori tizimiga kiritilgan. 1476-yilda Glogovlik Genrix XIning oʻlimi merosxoʻrlik urushiga sabab boʻldi. 1491-1498 yillarda qal’a boʻlajak Polsha qiroli Yan I Olbraxtga, 1499-1506-yillarda esa Keksa Sigismund I ga tegishli edi. Janub tomonida xashamatli uy qurilgan. Keyinchalik qal’a shahzodaning qarorgohiga, 1685-yildan esa Karmelit ordeni monastiriga aylandi. Keyin gʻarbiy turar-joy qanotiga qadimiy gotika minorasi qurildi va butun qal’a qayta tiklandi.

1810-yilda tartib bekor qilingandan soʻng, shahar binodan arsenal sifatida foydalangan. XIX asrda mahalliy evangelistlar jamoasi 1945-yilgacha egalik qilgan qal’aning egasi hisoblanishgan. 1897-yilda qal’a ibodatxonasi oʻrnida cherkov qurilgan. Ikkinchi jahon urushi paytida qal’a buzilmagan. 1976-1984-yillarda obyektda umumiy taʼmirlash ishlari olib borilgan va u madaniyat muassasasi vazifalarini bajarishga moslashtirilgan.

Hozirgi vaqtda „Qal’a" madaniyat markazi toʻrt qanotli, kvadrat shaklidagi hovliga ega binoda joylashgan.

Galereya
--------

* 
* 
* 
*

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Kożuchów". *Zamki znane i nieznane*. Qaraldi: 4-iyun 2020-yil.
2. 1 2 3 4  „ZAMEK KSIĄŻĘCY W KOŻUCHOWIE". *www.ziemialubuska.pl*. Qaraldi: 4-iyun 2020-yil.
3. ↑  „Centrum Kultury "Zamek" w Kożuchowie - Oficjalna strona Centrum Kultury "Zamek" w Kożuchowie". *Centrum Kultury "Zamek" w Kożuchowie*. Qaraldi: 4-iyun 2020-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Tomas Andrzejewski: *Zamek w Kożuchowie — postulaty badawcze*, in: Lubuskie Materiały Konserwatorskie, 6-jild (2009), Zielona Góra 2009
* *Papka promocyjny wydany przez UMiG Kożuchów*, koʻrish. Promocja-Prestiż, Bydgoszcz, 2001 yil
**Noktyurn** (frans. nocturne — tungi) — 1) 18-asr Yevropada, asosan, puflama yoki torli va puflama sozlar ansambllari uchun kechki ochiq havoda ijro etiladigan syuita shaklidagi kichik pyesalar turkumi (Mas, V. Motsart, Y. Gaydn asarlari); 2) 19-asrdan kuychan, lirik harakterdagi, koʻpincha tun ob-razi va sokinligi bilan yoʻgʻrilgan musiqa asari. Sekin yoki oʻrtacha surʼatda boʻlib, oʻrta qismi jonliroq. N.ning ilk namunasi fortepiano uchun J. Fild (Angliya) tomonidan yaratilgan, F. Shopen ijodida yetuk badiiy rivoj topgan. N. ayrim cholgʻular, shuningdek, ansambl (A. Borodinning 2-torli kvartetidagi N.), orkestr (Mas, K. De-byussining N.lari) uchun ham yozilgan. N. baʼzan vokal musiqada ham uchraydi (J. Rossini, M. Glinka va boshqalar). Oʻzbekiston kompozitorlaridan A. Kozlov-skiyning "Lola" Fargona syuitasida, G. Mushelning "Kashmir afsonasi" ba-letidagi N.; X. Izomov, B. Zeydman, S. Varelaslarning fortepiano pyesalari, I. Akbarov, M. Yusupovlarning vokal asarlaridan N. va uning xususi-yatlaridagi lavhalar oʻrin olgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kojevnikov uyi** — 1834-1835-yillarda meʼmor P. F. Votskiy tomonidan ishlab chiqilgan rus klassitsizmi uslubida qurilgan turar-joy binosi. Uy Sankt-Peterburgda *Nevskiy prospekti, 51* -uyda joylashgan. Uy bizning davrimizga deyarli oʻzgarmagan.

Tarix
-----

Uy 1834-1835-yillarda qoʻriqchi leytenanti Kozhevnikov uchun meʼmor P. F. Votskiy tomonidan qurilgan.

1855-1856-yillarda Ivan Aleksandrovich Goncharov hovliga qaragan uyning kvartiralaridan birida yashagan. Aynan shu yerda yozuvchi „Oblomov" romani ustida ishlagan.

XX asrning boshlarida uyni birinchi gildiyaning savdogari Solovyov sotib oldi, u oʻsha paytda Nevskiy prospektining ushbu hududida bir nechta binolarga ega boʻlgan, u *"Bolshaya Severnaya" mehmonxonasining* va kinematograf (kinoteatr) *saroydagi Mulen Ruj* filialini ochgan. Shuningdek, Kozhevnikning sobiq uyida, turli vaqtlarda P.Efimovning bank uyi va „Skoroxod" shirkatining poyabzal doʻkoni boʻlgan.

1928-yildan boshlab Sankt-Peterburglik rassom Yuriy Mixaylovich Xidekelning „Qizil nurli rasm" foto-sanʼat studiyasi uyda joylashgan edi.

Hozirda uyda „Delta" sanʼat galereyasi joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Список абонентов Ленинградской locationской телефонно сети: 1928*, Б. г. — 149 bet.
2. ↑   *Галереи художественные*. .

Adabiyotlar
-----------

* Кириков Б. М. Кирикова Л. А. Петрова О. В.*. Невский проспект*. ЦЕНТРПОЛИГРАФ, МиМ-Дельта, 2004 — 268—270 bet.

Havolalar
---------

* „Дом Кожевникова".  Citywalls.ru.



* „Дом Кожевникова (Невский пр. 51)".  Прогулки по Петербургу.
**Dhuluʼiya** ( arabcha:  ) — Iroqning Salahad -Din gubernatorligidagi shahar, Dajlaning chap qirgʻogʻida, Adhaim daryosining ogʻziga yaqin, 20 milya (32 km), Samarradan sharqda va 47 milya (76 km) Bag'doddan shimolda joylashgan.  Aholisi asosan sunniy arablarining jubur qabilasidandir. 

Sa'ad Al-Izzi 2003-yilda ,, The New York Times'' gazetasida xabar berishicha, shahar aholisining ko'pchiligi Amerika shaharni ishg'oliga salbiy munosabatda bo'lgan va AQShning Iroqqa bostirib kirishiga qarshi chiqqan Saddam Husaynni ijobiy qabul qilgan.  Sunniylar va shialar o'rtasida 2004-2007-yillarda mazhablararo to'qnashuvlar sodir bo'lgan. Biroq, 2009 yilda Al-Izzi tashrif buyurganida shahar tinchigani aytilgan. 

Shahar Iroq va Shomdagi "Islomiy davlat" tomonidan 2014-yil iyun oyida shahar Iroq va Shomdagi ,, Islomiy davlat'' tomonidan qisman egallab olingan edi. 2014-yil dekabr oyida u qabila jangchilari, Iroq armiyasi va Dhuluiya hujumida Xalq safarbarlik boʻlinmalari tomonidan qaytarib olingan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Al-Izzi, Sa'ad. "A Very Different Dhuluiya" (Archive). *The New York Times*. October 6, 2009. Retrieved on October 12, 2015.
2. ↑  „Iraqi town celebrates victory over Islamic State - Al-Monitor: The Pulse of the Middle East".
Jeff Gordon
**Jeffery Michael „Jeff" Gordon** (1971-yil 4-avgustda tugʻilgan) — amerikalik sobiq avtopoygachi. U 1992-yildan 2016-yilgacha Hendrick Motorsports jamoasiga qoʻshilib, NASCAR kubogi seriyasida poyga paytida mashhur boʻlgan.

Hozirda Gordon FOX NASCAR jonli efirining televizion hosti hisoblanadi.

NASCAR kubogi seriyasidagi poygasi davomida Gordon 1995, 1997, 1998 va 2001 yillarda toʻrtta unvonga sazovor boʻldi. Shuningdek, 93 ta musobaqada gʻolib chiqishga muvaffaq boʻldi.

Gordon, shuningdek, Jimmie Johnson boshqaradigan 48-sonli mashinaga egalik qiladi, u 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2013 va 2016-yilgi kuboklar seriyasida ham gʻolib chiqqan.

Manbalar
--------

1. ↑  *NNDB.* „Jeff Gordon".  Soylent Communications. Qaraldi: 21-mart 2010-yil.
2. ↑  25 highlights from Jeff Gordonʼs NASCAR Hall of Fame career. USA Today. Diakses 1 Februari 2019.
3. ↑  „NASCAR Profile – Jeff Gordon".  Turner Interactive. Qaraldi: 12-aprel 2010-yil.

.
4. ↑  Will Jeff Gordon Soon Be the Next Owner of Hendrick Motorsports? Richard Thopmson, Alt Driver. Diakses 1 Maret 2019.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsda ***Jeff Gordon*** mavzusiga oid fayllar bor. |

* Rasmiy sayti
**"Nol kilometr" belgisi** ― Ufa shahridagi ramziy geodezik belgidir. Ushbu belgi Ufa va Rossiya Federatsiyasi shaharlari va dunyo oʻrtasidagi yoʻllarning uzunligi uchun boshlangʻich hisob nuqtasi boʻlib xizmat qiladi.

Tarixi
------

**"Nol kilometr"** belgisi 2007-yil 14-sentabr kuni soat 12:00 da Lenin koʻchasidagi Bosh pochta boʻlimi yaqinida oʻrnatildi. Bronza belgisi ogʻirligi 700 kg boʻlib, diametri 1,5 metrli disk shaklida qilingan. Belgi Ufa motor-qurilish ishlab chiqarish birlashmasida aniq quyuv sexida quyildi. Belgida Boshqirdiston Respublikasining milliy ramzlari, „0" raqami va „Boshqirdiston Respublikasi yoʻllarining nol kilometri" yozuvi bor.

Shuningdek, Bosh pochta boʻlimining fasadida Moskva, Kaliningrad, Vladivostok, Murmansk va Sochigacha boʻlgan masofani koʻrsatadigan esdalik lavhasi oʻrnatilgan. Plitada aytilishicha, „Nol kilometr" belgisi Boshqirdistonning Rossiya tarkibiga ixtiyoriy ravishda kirishining 450-yilligi sharafiga qoʻyilgan.

Rasmiy belgilarni oʻrnatish marosimida Ufa meri Pavel Kachkayev, Rossiya pochtasining Ufa filiali direktori Albert Dusalimov, Ufa pochta boʻlimi boshligʻi Ayrat Minasov, „UMPO" OAJ bosh direktori Aleksandr Artyuxov ishtirok etdi. Ufa pochta boʻlimi xodimlaridan „Rossiya Pochtasi Xonimi" unvoni sohibi Natalya Saricheva ishtirok etdi.

Marosim davomida „nol kilometr"dan Moskva va boshqa mamlakatlarga (Nigeriya va Hindiston) joʻnatma va xatlar yuborildi. Pochta joʻnatmalaridagi markalar Ufa pochta boʻlimi tasviri tushirilgan maxsus shtamp bilan bekor qilindi.

Havolalar
---------

* *Любовь Колоколова.* „В Уфе открыт нулевой километр" (ru).  Башкортостан 450. 9-dekabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyun 2013-yil.



* *Алиса Курамшина.* „В Уфе открыт нулевой километр" (ru).  Ufa1.ru (14-sentabr 2007-yil). 4-fevral 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyun 2013-yil.



* „Нулевой километр" (ru).  УМПО. 7-iyun 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyun 2013-yil.
**Kojiki**(yaponcha 古事記, *Qadimgi ishlar haqidagi qaydlar*) - tarixiy va afsonaviy antologiya.

Kojiki "Qadimgi ishlar haqidagi qaydlar" 712 yil

Kojiki asarining yaratilishi
----------------------------

Nara davrida davlat tuzumini tartibga solish va mustahkamlash uchun birinchi yozma yodgorliklar yaratiladi. Ularning ichida eng birinchisi – "Kodziki" tarixiy afsonaviy to’plam. U imperator Tommu Ono Yasumaroning yaqin kishisi, saroy katta amaldori tomonidan yozilgan. 
751 yilda noma’lum shoir tomonidan tuzilgan "Kayfuso" xitoy she’rlari to’plami. Unga yapon shoirlari tomonidan xitoy tilida yozilgan she’rlar kiritilgan. Bu to’plamning 64 ta muallifidan 18 tasi (boshqa ma’lumotlarda esa – 21 ta) "Manyoshu" antologiyasining mualliflari bo’lishgan, ularning orasida taniqli shoir Otomo Tabito va boshqa shoirlar bor. Bunday to’plamning paydo bo’lishi xitoy maktab ta’limining keng tarqatilganligi bilan bog‘liq. Nara davrida, VIII asrda,
saroy amaldorlaridan alohida bilim darajasi talab qilingan va bu davrda ular eng o’qimishli odamlar bo’lishgan. Katta e’tibor xitoy adabiyoti]]ni, ayniqsa, she’riyatni, o’rganishga berilgan. She’riyatni o’rganish bu birinchi navbatda she’r yoza olishini
bildirgan, bu adabiy ta’limning talablaridan biridir.Xitoy she’rlarining to’plami paydo bo’lgan. Ko’pchilik she’rlarda Lao-szi va Chjuanszining, ya’ni daosizm g‘oyalarining ta’sirini uchratish mumkin. Ularda yana konfutsiy dinining qarashlarini ko’rish mumkin. She’rlarda buddizm ohanglarini ham uchratish mumkin. To’plamning uchdan bir qismini dabdabali ziyofatlar,olqishi va tabrik qo’shiqlari egallaydi hamda imperator buyrug‘i bilan yaratilgan she’rlar ko’p. Ba’zi she’rlar va ayrim obrazlar "Manyosyu" qo’shiqlari bilan o’xshab ketadi, biroq adabiy harakatning umumiy oqimi uchun to’plam muhim ma’no kasb
etgan. Xitoy adabiyotining ta’siri ancha kechroq sezilgan. VIII asrning ikkinchi yarmida yaratilgan "Manyoshu" katta she’riy antologiyasi birinchi adabiy yodgorlik bo’lib qolgan. Har xil tarixiy qatlamlar, xilma-xil ijtimoiy tabaqalar va hududiy
o’rab olinish, o’zining mazmuni, mavzusi, uslubi bo’yicha har xil bo’lgan bu yodgorlik o’z davri adabiy hayotining to’liq aksi va adabiy harakatning rivojlanishidir. Uning paydo bo’lishi Nara davri yapon she’riyatining gullab yashnashini aks ettirgan.

Yana qarang
-----------

* Manyoshyu
* Monogatari
* Gunki

Adabiyotlar
-----------

1. Shuichi Kato. A History of Japanese Literature (The First Thousand Years) ISBN4-7700-2934-9. 2002
2. Мухтаров Т. Гулямов И. - Литература Японии. Т. 2009
3. Кодзики (Записи о деяниях древности) Свиток1-й, Мифы Пинус Евгений Михацлович «Шар» Санкт-Петербург 1994г.
**Gotxold Efraim Lessing** (1729.22.1, Kamenz, Saksoniya — 1781.15.2, Braunshveyg) — nemis dramaturgi, sanʼat nazariyotchisi, adabiyotshunos, maʼrifatparvar. Nemis mumtoz adabiyetining asoschilaridan biri. Nemis maorifining radikal-demokratik yoʻnalishiga boshchilik qilgan. Pastor oilasida tugʻilgan. Leipzig (1746—48) va Vittenberg (1748) universitetlarida taʼlim olgan. L. yozuvchi va jurnalist sifatida mutlaq hokimiyat mafkurasiga qarshi, ilgʻor milliy madaniyat uchun kurashgan. U oʻz umrini oʻtab boʻlgan fransuz klassitsizmi qonun-qoidalariga koʻr-koʻrona rioya etishni tanqid qilib chiqqan. Klassitsizmga qarshi kurashda Germaniyada birinchi "Sara Sampson xonim" (1755) oilaviy "meshchanlar" dramasini va milliy harakterlari boʻlgan "Minna fon Barnxelm" (1767) komediyasini yozgan. "Emiliya Galotti" (1772) fojiasi L. ijodining choʻqqisidir. Unda feodal knyazlarning zoʻravonliklari qoralanadi. L. publitsistik faoliyatida koʻproq maʼrifatparvarlik masalalariga eʼtibor berdi ("Fossishe saytung" gaz.si bilan hamkorligi, 1751—55; "Teatr kutubxonasi"ning nashr etilishi, 1754—58 va boshqalar). L.ning muhim xizmati sheʼriyatning birinchi asosi sifatida ("Laokoon", 1966) hayotni butun joʻshqinligi bilan va toʻliq aks ettirish haqidagi taʼlimotni olgʻa surganida, realistik teatr va dramaning nazariy tamoyillarini himoya qilganligidadir. L.ning teatr xususidagi qarashlari fransuz maʼrifatparvari Deni Didro qarashlariga mos. Ular ikkisi ham teatr va dramaturgiyaning oddiy hamda haqqoniy boʻlishining tarafdori edi. Falsafada L. Germaniyadagi materialistik anʼanalarning asoschilaridan biridir. 1888—1943-yillarda Berlinda "Lessing-teatr" mavjud boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Lessing Gotxold Efraim" *OʻzME*. L-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

* Laokoon ili o granitsax jivopisi i poezii, M. 1957.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Gotland pony
**Gotland poni (yoki Gotland russ)** — qadimgi shved poni zoti. Gotland poniyalari Shvetsiyaning janubi-sharqiy qirgʻogʻida joylashgan Gotland orolida soʻnggi muzlik davridan soʻng yashagan tarpanlardan kelib chiqqan deb ishoniladi.

Tavsif
------

Gotland russ yengil va tor tanaga ega boʻlib, orqa tomoni egilgan va dumi pastroqda. Ularning tuyoqlari massiv va qattiqdir. Ushbu ponyning balandligi odatda quruqlikda 115—130 sm (oyoqlari 11,1—12,3; 45—51 dyuym) va ideal holda — 123—126 sm (oyoqlar 12,0—12,2; 48—50 dyuym). Uch yoshli poniyalar 115—128 sm (oyoqlar 11,1—12,2; 45—50 dyuym) boʻlishi kerak. Ponilar kuchli va bardoshli boʻlib, ularni bolalar va yengil vaznli kattalar minishi mumkin.

Dafna va un (Pangar) rangi zotda juda keng tarqalgan. Umumiy ranglar orasida bay, kashtan, qora, qora-sargʻish va palomino bor, ammo qora, kulrang va pintodan tashqari barcha ranglar qabul qilinadi. Odatda dafna yoki qora rangga ustunlik beriladi.

Foydalanish
-----------

Gotland poni Shvetsiyada eng keng tarqalgan pony zotidir. Bu har tomonlama yaxshi pony va koʻpincha ot minish maktablarida qoʻllaniladi. Zamonaviy Gotlanderlar koʻpincha bolalar uchun moʻljallangan ponilar va qoralama poniyalar sifatida mashhur. Ular, shuningdek, sakrash, saralash va raqobatda ham ustunlik qiladilar. Gotland zoti juda tez oʻrganuvchi hisoblanadi va oʻrgatish oson deb ta'riflanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „gotlandruss" (sv). *Nationalencyklopedin* (14-sentabr 2010-yil). 26-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-may 2022-yil.
Parahyaena brunnea
**Sirtlonlar** (Hyaenidae) — yirtqichlar turkumiga mansub sut emizuvchilar oilasi. Tashqi koʻrinishi buriga oʻxshaydi. Gavdasining uz. 55—165 sm. Oldingi oyoklari orqadagisiga nisbatan uzunroq. Oyoqlari 4 barmokli (yer boʻrisi oldingi oyoklari 5 barmokli), boʻyni yoʻgʻon, boshi katta, tishlari yirik. Dumi pahmoq, kalta (uzunligi 20—22 cm). Koʻpchiligining boʻyni ustida va qisman yagʻrinida uzun yungi (yoli) boʻladi. Qoʻngʻir yoki kulrangtusli yungi yoʻl-yoʻl yoki xoldor. Anal teri bezlari oʻtkir hidli sekret ajratib chiqaradi. 3 urugʻi; yoʻl-yoʻl sirtlonlar, xoldor sirtlonlar, yer boʻrilari) va 4 turi bor. Afrika, Old va Oʻrta Osiyo, Janubi-Gʻarbiy Osiyoda tarqalgan. Oʻzbekiston janubida (Surxondaryo viloyati) yoʻl-yoʻl sirtlon 20-asr oʻrtalarigacha uchragan. 

Sirtlonlar yarim choʻl va choʻlda yashaydi, kechasi ov qiladi. Yakka yoki juft-juft boʻlib yuradi. Yiliga 1 marta 2-4 tadan, baʼzan 6 tadan bolalaydi. Hayvonlar murdasi bilan oziqlanadi; guruh boʻlib birmuncha yirik tuyoqli hayvonlar (antilopalar), baʼzan uy hayvonlariga ham hujum qiladi. 1 turi va 1 kenja turi Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

Chiziqli sirtlonlar Pliotsen davridagi Afrika H. namaquensis dan paydo bo'lgan bo'lishi mumkin. Chiziqli giena qoldiqlari Afrikada keng tarqalgan bo'lib, yozuvlar O'rta Pleystotsen va hattoki Villafranchian davriga borib taqaladi. O'rta er dengizi mintaqasida qazilma chiziqli gienalar yo'qligi sababli , bu tur Evroosiyoga nisbatan kech bosqinchi bo'lib, Afrikadan tashqarida faqat oxirgi muzlik davrining oxirida Osiyodan dog'li gienalar qirib tashlanganidan keyin tarqalgan. Chiziqli giena bir muncha vaqt Evropada pleystotsen davrida paydo bo'lgan, ayniqsa Fransiya va Germaniyada keng tarqalgan.. Bundan tashqari, Montmaurin , Avstriyadagi Xollabrunn , Portugaliyadagi Furninha g'ori va Gibraltardagi Genista g'orlarida sodir bo'lgan. Evropa shakli tashqi ko'rinishi bo'yicha zamonaviy populyatsiyalarga o'xshash edi, lekin kattaroq edi, hajmi bo'yicha jigarrang giena bilan solishtirish mumkin edi. [5
**Okean kaʼri** — Dunyo okeani tubi relyefi va geologik strukturasining eng asosiy elementlaridan biri. Dunyo okeanining oʻrtasidagi tizmalardan tashqari abissal qismini (qarang Abissal oblast) oʻz ichiga oladi. Yer yuzasining eng past gipsometrik sathini (oʻrtacha chuq. 4 ming m, maksimal chuq. 7 ming m gacha) egallaydi. Maydoni 185 mln. km² dan ortiq (Dunyo okeani tubi umumiy maydonining 50% dan koʻproq qismi).

Okean kaʼri relyefi va tektonik strukturasining eng yirik elementlari — okean botiklari va ularni ajratib turadigan turli tipdagi koʻtarilmalardir. Botiklar Okean kaʼrining eng katta qismini egallaydi; ularning oʻrtacha chuq. 5 ming m. Botiklar tubi maydonining 80% i pastbaland abissal tipdagi relyef (nisbiy chuq. 500–1000 m), qolgan qismi yassi va qiya abissal tekisliklardan iborat. Yassi abissal tekisliklar Okean kaʼrining 10% dan kamroq yuzasini egallab, odatda, materiklarga yaqin botiqlarning chetlarida joylashgan. Ular birlamchi past-baland relyefning materiklardan oqib kelgan choʻkindilar bilan koʻmilishi natijasida paydo boʻldi. Kiya tekisliklar botiqlar chetlarida ham boʻladi va asta-sekin materik etagi tekisligiga qoʻshilib ketadi. Yassi abissal tekisliklar va abissal past-balandliklar orasida alohida suv osti togʻlari (vulkanlar) koʻtarilib turadi. Tropik dengizlaridagi koʻpgina suv osti togʻlarining usti marjon kurilmalaridan iborat (qarang Atollar).

Okean kaʼridagi togʻlar palaxsa-palaxsa yoki gumbazsimon balandliklar boʻlib, bu tizmalarning tepalari koʻpincha vulkanlardan iborat.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
"MUSHFIQIY" — hajviy jurnal. "Ovozi tojik" gaz.ga ilova tarzida Samarqand shahrida 2 haftada 1-marta chiqqan. Jur. dastlab 1926—29 yillarda "Mulla Mushfiq" nomi bilan atalgan. 1930-yilda qayta tashkil etilib, "M." nomi bilan 1937-yilgacha muntazam chiqib turgan. Jur. nomi forstojik tilida ijod qilgan buxorolik shoir Abdurrahmon Mushfiqiy (1525—88) nomi bilan bogʻliq boʻlib, u lirik sheʼrlar bilan birga xalqning tuznasibasiga sherik boʻlgan, insofsiz, diyonatsiz, riyokor kishilarni fosh etuvchi ichakuzdi sheʼrlar ham yozgan. Shuning uchun ham Mulla Mushfiqiy nomi tojik xalq latifalari qahramoniga aylanib ketgan. Jur.da, asosan, samarqandlik va buxorolik tojikzabon yozuvchilarning hajviy asarlari bosilgan. Hoji Muin jur.ga masʼul kotiblik qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kenotron** (yun. kenos — boʻsh va elektron) — asosan, sanoat chastotali oʻzgaruvchan tokni toʻgʻrilash (oʻzgarmas tokka aylantirish) uchun moʻljallangan elektr-vakuumli qurilma (diod, lampa). Past va yuqori voltli turlari bor. Past voltli K. anodidati yoʻl qoʻyiladigan teskari kuchlanish 2 kv gacha, toʻgʻri tok kuchi bir necha amperta teng; yuqori voltli K.da teskari kuchlanish 100 kV gacha, toʻgʻri tok kuchi 500 mA gacha boʻladi. Birinchisida choʻgʻlanma katod, qoraytirilgan yoki xiralashtirilgan anodlar (koʻpincha 2 ta), ikkinchisida oksidlangan katod va qoraytirilgan anod (bitta) boʻladi. K.da choʻgʻlama katod qizib elektronlar chiqargani tufayli u tokni faqat bir yoʻnalishda oʻtkazadi. Katodi choʻgʻlanmaydigan K.da faollashgan katoddagi avtoemissiya (elektronlar chiqarish) hisobiga tok oʻtadi. K. radiopriyomniklar, kuchaytirish va oʻlchash apparatlari, rentgen qurilmalari va asboblardagi toʻgʻrilagichlar (oʻzgaruvchan tokni oʻzgarmas tokka aylantiruvchi qurilmalar) da qoʻllaniladi. Yarimoʻtkazgichlar texnikasi taraqqiy etishi munosabati bilan past voltli K. oʻrniga yarimoʻtkazgichli diodlar ishlatila boshladi. Yuqori voltli K.lar hozir ham qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Mushk**, ipor, ufor, muskus — hayvon yoki oʻsimliklarning oʻtkir hidli moddasi. Hayvon M.i M. bezlaridan hosil boʻladi. Hayvon oʻzi yasha-yotgan hududni belgilashda, oʻz turiga mansub boshqa jinsli hayvonlarni jalb qilishda va boshqa hollarda kimyoviy signal vazifasini oʻtaydi, shuningdek, suvda yashaydigan baʼzi sut emi-zuvchi hayvonlarda junini moylashga xizmat qiladi. Oʻsimlik M.i kovrak ildizi, gulhayrilar mevasi va boshqalardan olinadi. Hayvon M.ining hid beruvchi moddasi asosi makrotsiklik ketonlardan, oʻsimlik M.iniki — makrotsiklik lakton (tibetolid, ambrettolid)lardan iborat. M.dan parfyumeriya sanoatida foydalaniladi. Tabiiy M. oʻrniga kuchli hid taratadigan sintetik moddalar (mas, ksilol-M. keton-M. va boshqalar) ham ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mahdiychilar qoʻzgʻoloni** -Sudanda ingliz mustamlakachilari, Turkiya, Misr hukmronligiga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolon (1881—98). Unga mahdiylik asoschisi Muhammad Ahmad Maxdiy (uning oʻlimidan keyin Abdulloh ibn al-Said Muhammad; 7—1899) rahbarlik qilgan. Qoʻzgʻolon jarayonida mahdiychilar mamlakatning koʻp qismini egallashgan. Sudanning janubidagi qabilalar ham qoʻzgʻolon koʻtarib, chet el qoʻshinlarini quvib chiqarishda qoʻzgʻolonchilarga yordam berganlar. Tez orada butun mamlakatdan chet el armiyasi siqib chiqarilgan. Qoʻzgʻolon davrida mustaqil markazlashgan davlat vujudga kelgan. Hozirgi Sudan Respublikasining deyarli butun xududi Mahdiychilar davlati tarkibida boʻlgan (1885). Bu davlat 15 yil hukm surgan. Davlat daromadlari xalqdan olinadigan soliklar, qul savdosi, fil suyagini eksport qilish va harbiy oʻljalar boʻlgan. 1896-yilda Angliya katta kuch bilan Mahdiychilar davlatiga bostirib kirgan. 1898-yil 2-sentabrda Omdurman jangida mahdiychilar armiyasi ingliz qoʻshinlari tomonidan tormor qilingan. Sudan amalda ingliz mustamlakasiga aylanib qolgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Federico Dionisi** (talaffuzi:  *Federiko Dionizi*) (1987-yil 16-iyunda tugʻilgan) — italiyalik futbolchi. Frederico Dionisi hozirgi kunda B seriya vakili „Ascoli" klubida hujumchi sifatida oʻynaydi.

Faoliyati
---------

Frederico Dionisi oʻz faoliyatini „Monterotondo" noprofessional jamoasida boshlagan. Frederico Dionisi shuningdek, „Messina" klubining yoshlar jamoasida ham 1 mavsum oʻtkazgan. Frederico Dionisi Italiyaning Lazio shahrida tugʻilgan. Frederico Dionisi Lazio shahridan Italiyaning poytaxti boʻlgan Rimga C2 seriyasining vakili „Cisco Roma" klubida oʻynash uchun koʻchib oʻtdi. 2007-yil yanvar oyida Frederico Dionisi „Celano" klubida oʻyin faoliyatini davom ettirish uchun Abruzzo shahriga koʻchib oʻtdi. Frederico Dionisi oʻzining birinchi professional mavsumida ligada 15 ta oʻyin oʻtkazdi.

### Livorno

2009-yil 2-yanvarda Frederico Dionisi „Celano" va „Monterotondo" klublari bilan yaxshi oʻyin koʻrsatganidan soʻng „Livorno" klubiga qoʻshilishga rozi boʻldi. Frederico Dionisi „Livorno" klubi tomonidan 2-iyul kuni klubning boshqa yangi oʻyinchilari Francesco Di Bella va Cristian Raimondi bilan birga ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilindi. Frederico Dionisi „Livorno" klubi bilan birinchi rasmiy golini 14-avgust kuni Italiya kubogi doirasidagi „Torino" klubi bilan bo'lgan o'yinda raqib darvozasiga kiritdi. Uchrashuvda „Livorno" klubi 2:0 hisobida gʻalaba qozondi.

Frederico Dionisi 2013-yil sentyabrida „Olhanense" klubi bilan bir yillik ijara shartnomasini imzoladi.

### Frosinone

Frederico Dionisi 2014-yilning 28-iyul kuni „Frosinone" klubi bilan doimiy shartnoma imzoladi. Frederico Dionisi „Frosinone" klubiga 2015—2016-yilgi mavsumda A Seriyaga chiqishga yordam berdi. Frederico Dionisi A Seriyadagi ilk golini 2015-yilning 28-sentyabrida „Empoli" klubiga qarshi oʻyinning 58-daqiqasida kiritgan. Bu oʻyinning 71-daqiqasida Frederico Dionisi oʻzining ikkinchi golini ham kiritdi (2:0 hisob).

### Ascoli

2021-yil 24-yanvarda Frederico Dionisi B Seriya jamoasi „Ascoli" klubi bilan 2,5 yillik shartnoma imzoladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Dionisi in amaranto, January 2, 2009
2. ↑  „Olhanense garante reforços Dionisi e Murillo Mendes". *Diario Noticias* (3-sentabr 2013-yil). Qaraldi: 13-sentabr 2014-yil.
3. ↑  „FEDERICO DIONISI AL FROSINONE IN SERIE B, HA FIRMATO UN CONTRATTO TRIENNALE". *rietilife.it/* (28-iyul 2014-yil).
4. ↑  „Calciomercato - colpo Ascoli: triennale per Federico Dionisi.". *www.ascolicalcio1898.it* (24-yanvar 2021-yil). Qaraldi: 25-yanvar 2021-yil.
**F. E.** **Dzerjinskiy** **haykali** — rus professional inqilobchisi, sovet siyosatchisi, Cheka asoschisi haykali.

Tavsif
------

Feliks Edmundovich Dzerjinskiy (1877-1926-yillarda) Rossiya imperiyasining Vilna viloyatida (hozirgi Belarusiyaning Minsk viloyati) kichik polshalik zodagon, Dzerjinovo fermasi egasi oilasida tugʻilgan.

Inqilobdan oldingi davrda, u faol inqilobiy faoliyat bilan shugʻullangan. U „chap kommunistlar" ga tegishli edi. 1913-1914-yillarda jazoni Orel qamoq lagerida oʻtagan, Oktabr inqilobini tayyorlashda faol qatnashgan, Moskvada Qizil gvardiya otryadlarini tashkil qilgan. Aksil-inqilob va sabotajga qarshi kurash boʻyicha Butunrossiya favqulodda komissiyasi (VChK) tuzilgandan soʻng, Dzerjinskiy uning raisi etib tayinlandi. U, shuningdek, bolalar uysizligiga qarshi kurash komissiyasining raisi boʻlgan. Yurak xurujidan vafot etgan, Moskvadagi Qizil maydonda Kreml devori yonida dafn qilingan.

Dzerjinskiy haykali 1987-yil 11-sentabrda Polesskaya va Saltikov-Shchedrin koʻchalari chorrahasida, Orel viloyatidagi FSB binosi yonida ochilgan. Pastki granit poydevorda, bronzadan chekist inqilobchisi oyoqlarini qoʻshib oʻtirib, suhbatlashishga chaqirayotganday.

2017-yil 19-iyunda Feliks Dzerjinskiy yodgorligi poydevordan olib tashlandi va qayta taʼmirlash uchun olib ketildi. 2017-yil 1-avgustda yodgorlik yangilangan holatda oʻz joyiga qaytarildi.

Yana qarang
-----------

* Dzerjinskiy yodgorliklari

Manbalar
--------

1. ↑  *Живая связь времён (Памятники, мемориальные доски г. Орла). Справочник*. Орёл: «Вешние Воды», 2004 — 24 bet. ISBN 5-87295-156-6.
2. ↑  Егоров Б. А. Ерёмин В. П.*. Весь город Орёл: справочник*. Орёл: Орёлиздат, 1993 — 216 bet. ISBN 5-87025-001-3.
3. ↑  „В Орле увезли памятник Феликсу Дзержинскому".  Орёлград. 12-avgust 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2017-yil.
4. ↑  „Фотофакт: Увозят памятник Дзержинскому в Орле".  Орловские новости. 23-iyun 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2017-yil.
5. ↑  „Обновлённый Феликс: В Орле памятник Дзержинскому вернули на прежнее место".  Орёл-Регион. 15-avgust 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-avgust 2017-yil.
Mahathir Mohamad
**Mahathir Mohamad** — Malayziya Bosh vaziri.

Xorijiy davlatlarga tashriflari
-------------------------------

Mahathir Xorijiy davlatlarga ko'plab tashriflar qilgan. U Malayziya bosh vaziri sifatida xizmat qilgan paytda, bir qancha xorijiy davlatlarga tashriflar qilgan va ularga aloqalarini rivojlantirishga qaratilgan. Uning tashriflari asosan xorijiy mamlakatlarga hamkorlikni rivojlantirish, iqtisodiy va siyosiy aloqalarni kengaytirish va xalqaro do'stonlik munosabatlarini kuchaytirish maqsadini o'z ichiga olgan.

### Xitoy

Mahathir Xitoyga bir nechta safar qilgan, Malayziya va Xitoy orasidagi iqtisodiy va savdo aloqalarini kuchaytirgan. U Malayziyaning "Bir yo'l, Bir poyga" inisiativasi bo'yicha Xitoy bilan hamkorlikni oshirishga harakat qilgan va ikki mamlakat o'rtasidagi investitsiyalar hamkorligini oshirgan.

### AQSH

Mahathir 1984 yilda Amerikaga kelib tashrif buyurdi
Mahathir bir nechta safar AQShga tashrif buyurdi, Malayziya va AQSh orasidagi iqtisodiy va siyosiy aloqalarini rivojlantirishni maqsad qilgan. U AQSh hukumati va tadbirkorlik ahamiyatli shaxslari bilan uchrashuvlar olib borib, ikki mamlakat o'rtasidagi savdo va investitsiyalar hamkorligini oshirgan.

### Birlashgan Qirollik

Mahathir bir nechta safar Birlashgan Qirollikka tashrif buyurdi, Malayziya va Qirollik orasidagi hamkorlik munosabatlarini kuchaytirgan. U Qirollik hukumati va tadbirkorlik ahamiyatli shaxslari bilan savdo, ta'lim va madaniyat sohalarida hamkorlik imkoniyatlari haqida muzokaralar olib boribdi.

### Yaponiya

Mahathir Janob Japoniya rahbari Junichiro Koizumi bilan uchrashdi (2002 yil 21-may)
Mahathir bir nechta safar Yaponiyaga tashrif buyurdi, Malayziya va Yaponiya orasidagi iqtisodiy va texnologik hamkorlikni kuchaytirgan. U ikki mamlakat o'rtasidagi savdo, investitsiyalar va ilm-fan almashinuvini oshirgan va Yaponiyadagi kompaniyalarni Malayziyada investitsiya qilishga tortdi.

### Koreya

Mahathir Koreyaga bir nechta safar tashrif buyurdi, Malayziya va Koreya orasidagi savdo va investitsiyalar hamkorligini kuchaytirgan. U Koreya rahbarlari bilan ikki tomonlama aloqalar va mintaqaviy hamkorlik mavzularida muzokaralar olib boribdi.

Manbalar
--------
### Eğirdir Koʻli

Eğiridir Gölü'nün kuş bakışı görüntüsü
Eğirdir koʻli Turkiyadagi ikkinchi yirik chuchuk suv koʻlidir. Tabiiy ichimlik suvi havzasi boʻlishidan tashqari, u bioxilma-xillik qadriyatlari nuqtai nazaridan xalqaro ahamiyatga ega boʻlgan suv-botqoq yer hisoblanadi. Koʻl Isparta shahrida joylashgan. Yilning barcha fasllarida manzara ajoyib. Uning asl rangi moviy, lekin baʼzi kun va soatlarda u turli xil ranglarga ega boʻladi. Shuning uchun u xalq orasida „Yetti rangli ko‘l" nomi bilan mashhur. Yevropada 514 ta, Turkiyada esa 454 ta qush turi mavjud boʻlsa, Turkiyadagi qushlarning 225 turi Eğirdir koʻli va atrofida yashaydi.

Eğirdir koʻli oʻziga xos turlarga qoʻshimcha ravishda baliqchilik, qishloq xoʻjaligi (ayniqsa olma ishlab chiqarish) va ichimlik suvi taʼminoti kabi foydalanish qadriyatlari bilan atrof-muhitga jon beradi. Ko‘lda baliq turlarining deyarli barchasi, masalan, qisqichbaqasimon, suyka kabi xorijga eksport qilinadi. Biroq mintaqadagi olma ishlab chiqarish Turkiyaning umumiy ishlab chiqarishining taxminan 20 foizini tashkil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑
**Mahdiyxon Muhammad Nizomiddin Muhammad Hodiy al-Husayniy** (18-asr) — tilshunos olim. Astrobodda tugʻilgan. Eron shohi Nodirshohning (1736— 47) shaxsiy kotibi boʻlgan. M.ning ilmiy merosi tarix, insho, filologiya va fizikaga oid. "Tarixi Nodiriy" va "Durrai Nodiriy" kabi tarixiy asarlari Yevropa tillariga tarjima qilingan. M.ning fizikaga oid "Kitobi javohir attabiiya" ("Tabiat javohirlari kitobi") asari 1888-yilda Haydarobodda nashr qilingan. M. sharqshu-noslikka oid "Sangloh" ("Maboni ullugʻot") kitobida Alisher Navoiy asarlari misolida oʻzbek tili grammatikasini fonetik va morfologik jihatdan taxlil qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**F-elementlari** davriy jadvaldagi atomlari f-orbitalni valent elektronlari orqali yuqori quvvat bilan egallab turuvchi elementlar blokidir.

Blok tarkibiga lantanoidlar va aktinoidlar kiradi.

Ushbu blokga kiritilgan elementlarning elektron konfiguratsiyasi aslidan farq qilishi mumkin.Bu esa Klechkovskiy qoidasining aniqlash uslubiga toʻgʻri keladi. Ushbu blok ikki guruhga boʻlingan:

1. *4f* orbitallarida elektronlari boʻlgan elementlar- lantanoidlardir,
2. *5f* orbitalida elektronlari boʻlgan elementlar- aktinoidlardir.

Avvaldan aktiniy va lantan yoki lutesiy va lavrensiy elementlaridan qaysilarini ushbu guruhlarga kiritish toʻgʻrisida bahs-munozaralar mavjud. Sababi shundaki, tashqi elektron qatlamida joylashgan *f* — elektronlar soni faqat 14 tagacha boʻlishi mumkin.

|  |
| --- |
| ↓ **Davri** |
| **6** | **Lantanoidi** | 57La | 58Ce | 59Pr | 60Nd | 61Pm | 62Sm | 63Eu | 64Gd | 65Tb | 66Dy | 67Ho | 68Er | 69Tm | 70Yb | 71Lu |
| **7** | **Aktinoidi** | 89Ac | 90Th | 91Pa | 92U | 93Np | 94Pu | 95Am | 96Cm | 97Bk | 98Cf | 99Es | 100Fm | 101Md | 102No | 103Lr |

Lantanoidlar hisoblangan barcha elementlar M 3+ ionlarini hosil qiladi. Suvli eritmalarda lantanga yaqinroq boʻlgan lantanoidlar toʻqqizta suv molekulasi bilan, undan uzoqdagi elementlar esa sakkizta suv molekulasi bilan oʻralgan. Biroq, seriy kabi M 4+ ionlarini hosil qiluvchi elementlar ham mavjud; Ce 4+ ksenon inert gazining nihoyatda barqaror elektron konfiguratsiyasiga ega. Bu ion anchayin kuchli oksidlovchi moddadir. Eu 2+ ioni [Xe]4f 7 elektron konfiguratsiyasiga ega boʻlib, kuchli qaytaruvchi vosita hamdir. Eu 2+ ning mavjudligi f-qobigʻining yarim toʻldirilgan barqarorligi bilan bogʻliq.

Yengil aktinoidlar (toriydan ameritsiygacha) +3 dan +4 (Th), +5 (Pa), +6 (U, Am), +7 (Np, Pu) gacha oksidlanish darajasiga ega boʻlishi mumkin. Biroq, yuqori oksidlanish darajasidagi Np, Pu va Am birikmalari oʻrtasidagi bogʻlanish beqaror. Bunga sabab ularning esa radioaktiv parchalanish taʼsirida sekin qayta tiklanishidir. Oksidlanish darajasi +3 ga teng qolgan aktinoidlar lantaniodlarni yodga soladi.

F elementlarning barcha oksidlanish darajasidagi ionlari (Th 4+ dan tashqari) ham kation, ham anion shakldagi eritmalarda turli xil ranglarga ega, bu f-s va f-d elektron oʻtishlarning qulayligi bilan bogʻliq.

Yana qarang
-----------

* Elektron konfiguratsiya

Manbalar
--------

1. ↑  „IUPAC Periodic Table" (en) (2007). 24-avgust 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-avgust 2010-yil.
2. ↑  Greenwood, Norman N.; Earnshaw, A.*. Chemistry of the Elements*, 2-е изд, Oxford: Butterworth-Heinemann, 1997. ISBN 0080379419.

Adabiyotlar
-----------

* *Dikerson R, Grey G, Hayt J.* Kimyoning asosiy qonunlari: 2 jildda. Per. ingliz tilidan. — M.: Mir, 1982. 652 b. kasal. — T. 1. — S. 451-452.

Havolalar
---------

* „Изображения f-орбиталей" (en) (deadlink). 8-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-avgust 2010-yil.



* „Изображение f-орбиталей в интерактивном виде" (en) (deadlink). 8-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-avgust 2010-yil.
**Buryat tili** (buryatcha: *буряад хэлэн*) — buryatlar tili. Moʻgul tshlari guruhiga mansub. Buryat tilida soʻzlovchilar soni 500 mingdan ortiq (1990-yillar oʻrtalari). Grammatik kurilishiga koʻra agglyutinativ. Unlilar tizimi singarmonizm qoidalariga boʻysunadi; qisqa va choʻziqlari mavjud. Buryat tili uziga xos boy lugat tarkibiga ega. 20-asr boshlarigacha buryatlarning oʻz yozuvi bulmagan. 18-asrdan ish yuritish va savod chiqarishda eski moʻgʻul yozuvidan foydalanilgan. 1931-yilda lotin alifbosi asosida yozuv yaratilgan, 1939-yildan esa Kirill alifbosi asosidagi yozuvga oʻtilgan. Zamonaviy buryat adabiy tili 30-yillar 2-yarmida xori dialekti asosida shakllangan.

Yana q.
-------

* Moʻgul tili

Manbalar
--------

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. ↑  "Buryat tili" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mahayana** (sanskritcha — katta ara-va, najot topishning keng yoʻli) — buddizmtt 2 asosiy oqim (xinayana bilan birga)dan biri. Milodning boshlarida keng tarqalgan. M. ruhiy kamolot ahsiga rioya etuvchi, xudoga ilti-jo qiluvchi, rohiblarga inʼomlar berib yordam qiluvchi har qanday dindor najot topishi mumkin, deb hisoblaydi. M. taʼlimotiga koʻra, dunyo — bir roʻyo, faqat nirvana realdir. M.da jannat haqidagi taʼlimot muayyan oʻrin egallaydi. M.ga koʻra, jannat bir nechta, ular M. adabiyotida va lamalar vaʼ-zlarida mukammal va jozioali qilib taʼriflanadi, ikona va katta hajmli koʻrgazma maketlarda tasvirlanadi. M.da Budda donishmand-ustozdan tipik xudoga aylangan. M. Hindistondan tashqaridagi keyingi buddizmning, jumladan, lamaizmning bir necha maktablari va yoʻnalishlari uchun asos boʻlib xizmat qildi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
*Alexander and Bucephalus* („Aleksandr va Busefal") (rassom — Domenico Maria Canuti, 17-asr)
**Butsefal** (lotincha *busephalus* — „buqaboshli"; tax. mil. av. 355 – mil. av. 326) buyuk sarkarda va hukmdor Aleksandr Makedonskiyning sevimli tulpori. Peshonasida buqaning boshiga oʻxshash oq qashqasi borligi uchun shunday nom olgan. 12 yoshligida otasi Filipp II tomonidan sovgʻa qilingan. Butsefalni faqat Aleksandr jilovlay olgan. Uni faqat sarkardaning oʻzi mingan boshqa hech kim undan foydalanmagan. Butsefal Aleksandr Makedonskiyga 15 yil xizmat qilgan (Kallisfen maʼlumoti). Aleksandr Butsefalni oʻzi bilan olib yurgan. Lekin janglarda asosan boshqa tulporlardan foydalangan. Mil.avv 326-yilda Hind hukmdori Por bilan boʻlgan jangda Butsefal halok boʻladi.

Aleksandr Makedonskiy sevimli otining xotirasi uchun hatto shahar qurdiradi. Bu shaharning xarobalari bugungi kunga qadar saqlangan va Pokistonning Jalolpur shahrida joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „The Bucephalus" (6-oktabr 2011-yil).

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 1061116042
* VIAF: 311601102
* en:WorldCat Identities: viaf-311601102

 |