**Dennis Frank Wise** (1966-yil 16-dekabrda tugʻilgan) — ingliz sobiq professional futbolchisi va markaziy yarim himoyachi sifatida oʻynagan murabbiy. U 1990-yildan 2001-yilgacha faoliyatining asosiy qismini "Chelsea" da oʻtkazgani bilan mashhur.

Faoliyatini „Wimbledon"da boshlagan Wise „Aqldan ozgan toʻda"(Crazy Gang) aʼzosi sifatida mashhur boʻldi. 1988-yilda "Liverpool" ustidan gʻalaba qozonib, Angliya kubogini qoʻlga kiritgan jamoaning bir qismi edi. 1990-yilda u „Chelsea"ga qoʻshildi va uch yildan soʻng Glenn Xoddl boshqaruvi ostida sardor boʻldi. Stamford Bridjdagi faoliyati davomida Wise ikkita Angliya kubogi, Liga kubogi va UEFA kubogi gʻoliblari kubogini qoʻlga kiritdi. Klubning eng muvaffaqiyatli sardori Jon Terridan keyin ikkinchi oʻrinda turadi. Wise „Chelsea" tarafdorlari orasida mashhur boʻlgan va ikki marta klubning „Yil futbolchisi" deb topilgan. 2001-yilning iyun oyida u „Leicester City"ga sotildi.

Uning aksariyat oʻyinlari 2000-yilda Kevin Kigan bosh murabbiy boʻlganida sodir boʻlgan. U UEFAning Evro-2000 terma jamoasiga kiritilgan va Angliyaning guruhdagi uchta oʻyinida ham ishtirok etgan. Uning milliy terma jamoadagi yagona goli 1991-yilning 1-mayida Turkiyaga qarshi o‘yindagi debyut edi.

Oʻzining futbolchilik faoliyatining soʻnggi yillarida Wise asta-sekin oʻyinning boshqaruv jihatlari bilan shugʻullana boshladi. Millwalldan boshlab, u erda oʻyinchi-menejer rolini oʻz zimmasiga oldi va ularni Angliya kubogi finaliga va birinchi marta Evropa futboliga olib chiqdi. Garri Rednapp ketganidan soʻng, u Suindon Taundagi boshqaruvni doimiy ravishda oʻz qoʻliga olishdan oldin, u „Sautgempton" da qisqacha vaqtinchalik boshqaruvchi boʻlgan. 2006-yilning oktyabr oyida u oʻsha paytdagi chempionat jamoasi „Lids Yunayted"ga menejer etib tayinlandi. Garchi ular oxir-oqibat quyi ligaga tushib qolgan boʻlsa-da, Wise soʻnggi mavsumda oʻz jamoasini qayta shakllantirdi va „Leeds" ingliz futbolining uchinchi bosqichida birinchi mavsumini ajoyib boshladi.

Kuchli mavqei va koʻtarilish ehtimoliga qaramay, Wise 2008-yilning yanvar oyida Lidsni tark etib, Nyukasl Yunaytedda yangi tashkil etilgan boshqaruv jamoasiga Evropa boʻylab sayohat qilish va yosh oʻyinchilarni aniqlash va rivojlantirish vazifasini qoʻydi. Wise 2009-yil 1-aprelda Nyukaslni tark etdi. Uning ketishiga sabab boʻlgan vaziyatdan soʻng, Wise „bularning barchasi mening faoliyatimga yomon taʼsir qildi" deb tan oldi. Oʻshandan beri u Sky Sports uchun ekspert boʻlib ishlagan.

Oʻyin karyerasi
---------------

### Wimbledon

Wise oʻz faoliyatini „Southampton" da shogird sifatida boshlagan, ammo menejer Lori Makmenemi bilan janjallashib qolganidan keyin klubsiz qolgan. U 1985-yilning 28-martida 18 yoshida tekin transfer asosida Uimbldonga oʻtdi va murabbiy Deyv Bassett qoʻl ostida debyut qildi. 1985-yilning kuzida Wise Shvetsiyaning ligaga kirmaydigan Grebbestads IF klubiga ijaraga berildi. U ijaraga olinganidan soʻng Plow Leynga qaytdi va klubga 1986-yilda Futbol Ligasi Birinchi Divizioniga koʻtarilishda yordam berdi. Birinchi diviziondagi birinchi mavsumida Wise 27 uchrashuvda toʻrtta gol urdi. Klub tanqidchilarga qarshi chiqdi va mavsumni oltinchi oʻrinda yakunladi. 

U 1988-yilgi Angliya kubogi finaliga qadar mashhur boʻlgan Uimbldonning „Crazy Gang" aʼzosi edi. 1988-yil 12-martda u jarima zarbasini amalga oshirdi va Brayan Geyl Angliya kubogi yarim finaliga yo‘l olish uchun „Uotford" darvozasiga toʻpni boshi bilan joylab qo‘ydi. 9-aprel kuni Luton Taunga qarshi boʻlib oʻtgan Uimbldonning yarim final oʻyinida u 2:1 hisobida gʻalaba qozonib finalga yoʻl oldi. 14-may kuni boʻlib oʻtgan finalda u „Uembli"da ogʻir favorit "Liverpool" ni magʻlub etishda taʼsirchan rol oʻynadi. Qanot himoyachisi Jon Barnsni oʻz ichiga oldi va jarima zarbasidan oshirib berilgan toʻpni Lori Sanches boshi bilan darvozaga kiritdi. Wimbledon 1988-1989-yilgi Evropa kubogi gʻoliblari kubogida ishtirok eta olmadi. 1985-yilgi Evropa kubogi finalida Heysel falokatida „Liverpool" tarafdorlari guruhining harakatlaridan soʻng, ingliz jamoalariga Evropa musobaqalarida qatnashish taqiqlangan.

### Chelsea

Wise 1990-yilning 3-iyulida „Chelsea"ga o‘sha vaqtdagi rekord summa — 1,6 million funt sterling evaziga shartnoma imzoladi. Klubdagi birinchi mavsumida u 44 oʻyinda 13 ta gol urdi. „Chelsi" 11-oʻrinni egalladi. Wisening Uimbldondagi sobiq jamoadoshi Vinni Jons 1991/92-yilgi mavsum oldidan „Chelsi"ga qoʻshildi. Wise yarim himoyadan 14 ta gol urgan „Chelsi"ning mavsumdagi eng yaxshi toʻpurari boʻldi. Ehtimol uning eng yaxshi oʻyini 1992-yil 1-fevralda "Liverpool" mehmoni boʻlib, 2:1 hisobida gʻalaba qozongan „Chelsi"ning 1935-yildan beri „Enfild"dagi birinchi ligadagi gʻalabasi.

1993-yilda kapitan Endi Taunsendning ketishi va Glenn Xoddlning menejer sifatida kelishidan soʻng Xoddl uni kapitan etib tayinladi. 1993/94-yilgi mavsum davomida liga shakli umidsizlikka uchragan boʻlsa-da, koʻk-anorranglilar 14-oʻrinni egallagan. Wise „Chelsea"ni 24 yil ichida birinchi marta Angliya kubogi finaliga olib chiqdi, biroq koʻk-anorranglilarning "Manchester United" ga 4:0 hisobida magʻlub boʻlishiga toʻsqinlik qila olmadi.

1994/95-yilgi mavsumning ikkinchi liga oʻyinida Wise penaltini aniq amalga oshirdi va oʻzining birinchi golini urdi. Koʻk-anorranglilar 1994-yil 27-avgustda „Lids Yunayted"ni 0:2 hisobida magʻlub etishdi. Uayzning tartibsizligi 1994/95-yilgi mavsum boshida namoyon boʻla boshladi va 10-sentyabr kuni "Nyukasl Yunayted "ga 2:4 hisobida magʻlub boʻlgan oʻyinda qizil kartochka oldi. U Yevropadagi ilk golini besh kundan so‘ng urdi va „Chelsea"ning ajoyib o‘yinini yakunladi. „Ko‘klar" Kubok egalari kuboginingbirinchi bosqichida Viktoriya Jijkovni 4:2 hisobida mag‘lub etdi. Eng yomoni, Wise 1995-yilning mart oyida Londonlik taksi haydovchisiga hujum qilgani uchun uch oylik qamoq jazosiga hukm qilindi va unga taksiga etkazilgan zarar uchun 965 funt sterling, unga etkazilgan zarar uchun 169 funt sterling tovon puli toʻlashga majbur boʻldi. Keyinchalik apellyatsiya shikoyati asosida qamoq jazosi bekor qilindi. Shunga qaramay, u ish tufayli Xoddl tomonidan qisqa muddatga „Chelsea" sardorligidan mahrum boʻldi va sonining uzoq muddatli jarohati yarim himoyachi uchun baxtsiz mavsumni yakunladi.

Wise 1997-yilda Angliya kubogi finalida „Midlsbro"ni 2:0 hisobida magʻlub etgan „Chelsi" jamoasi sardori boʻlgan. Faqat klubning Angliya kubogidagi ikkinchi gʻalabasi va Wisening „Chelsea" sardori sifatidagi birinchi sovrini. „Chelsi"ning muvaffaqiyati 1997/98-yilgi mavsumda ham davom etadi. Wise birinchi boʻlib „Chelsea"ni Liga kubogida gʻalaba qozondi. „Midlsbro"ga qarshi yana 2:0 hisobida gʻalaba qozondi. Wise Kubok egalari kubogi finalida ham hal qiluvchi hissa qoʻshdi.

Keyinchalik Wise „Chelsea" sardori boʻlib, 1998-yilda UEFA Superkubogida "Real Madrid" ustidan gʻalaba qozondi. Kech Gus Poyetning zarbasi Monakoda 1:0 hisobida gʻalaba qozondi. 1998/99-yilgi mavsumda uning tartib-intizomiga oid muammolar shu qadar ogʻir ediki, Wise barcha musobaqalarda kamida 15 ta oʻyinni oʻtkazib yubordi. U "Malyorka "himoyachisi Elena Marselinoning „Stemford Brij"da boʻlib oʻtgan Kubok egalari kubogi yarim final birinchi oʻyinida (1:1) ikkinchi yarmida qoʻlini tishlagani uchun ayblanganidan tashqari, uchta qizil kartochka oldi UEFA. Premier Ligada u „Chelsi"ni oʻsha paytdagi eng yuqori yakuniy pogʻonaga — uchinchi oʻringa olib chiqdi va shu tariqa klub tarixida birinchi marta Chempionlar ligasi yoʻllanmasini qoʻlga kiritdi va bu yoʻlda bor-yoʻgʻi uchta liga oʻyinida magʻlub boʻldi.

„Chelsi"ning Chempionlar ligasidagi ilk oʻyinida Latviyaning „Skonto FC" jamoasiga qarshi 3-saralash bosqichi oʻyinida, Wise jamoa sardori boʻldi va 3:0 hisobida gʻalaba qozondi. Javob oʻyinida 0:0 durang „Chelsi" guruh bosqichiga yoʻl oldi degani edi. 1999-yil 20-oktabrda u ikkinchi bo‘limda zaxiradan maydonga tushdi va Chempionlar Ligasi guruh bosqichining to‘rtinchi o‘yinida Istanbulda „Galatasaroy"ni 5:0 hisobida mag‘lub etgan „Chelsea"ning to‘rtinchi golini kiritdi. U bir haftadan soʻng „San-Siro"da "Milan"ga qarshi oʻyinda Chempionlar ligasida esda qolarli gol urdi va guruhda birinchi oʻrinni egalladi. 2000-yilning fevralida uning intizomiy muammolari yana paydo boʻldi. U sobiq klubi „Uimbldon" ustidan „Stemford Bridj"da 3:1 hisobidagi gʻalabadan soʻng tunnelda Kenni Kanningem bilan toʻqnash kelgani uchun FA tomonidan notoʻgʻri xatti-harakatlarda ayblandi va keyinchalik 7500 funt sterling miqdorida jarimaga tortildi. Wise 2000-yil 20-mayda Roberto Di Matteoning goli evaziga „Ko‘klar" „Aston Villa"ni 1:0 hisobida mag‘lubiyatga uchratganida „Chelsea" uch yil ichida ikkinchi marta Angliya Kubogida g‘alaba qozondi. Wisening „Chelsi" sardori sifatidagi soʻnggi yirik kubogi 2000-yil 13-avgust kuni FA Charity Shield musobaqasiga topshirildi. Jimmi Floyd Xasselbaink va Mario Melchiotning gollari amaldagi liga chempioni "Manchester United" ustidan 2:0 hisobida gʻalaba qozonishdi.

Yangi bosh murabbiy Klaudio Raneri „Chelsi" jamoasining oʻrtacha yoshini pasaytirmoqchi boʻlgani uchun, u 2001-yilning 25-iyunida 1,6 million funt sterlingga „Leicester City"ga sotildi. Uning „Stemford Brij"dagi faoliyati 1990-yildan 2001-yilgacha 11 yil davom etgan va nihoyat „Chelsea"ni tark etganida, jangovar yarim himoyachi klub tarixidagi eng koʻp oʻyin oʻtkazib, 445 marta maydonga tushib, 76 gol urgan toʻrtinchi oʻrinni egalladi.

### Leicester City

Wisening „Leicester"dagi faoliyati unchalik muvaffaqiyatli boʻlmagan va bahs-munozaralarga boy boʻlgan. U ligada bor yoʻgʻi 17ta oʻyin oʻtkazdi. Bir marta „Liverpool"ga qarshi oʻyinda gol urdi. Finlandiyadagi mavsumoldi safaridan uyiga joʻnatib yuborildi va 2002-yilning 20-iyulida jamoadoshi Kallum Devidsonning burni va jagʻini janjal oqibatida sindirib tashlagani uchun klub tomonidan toʻxtatildi.

Wise 2-avgust kuni jiddiy qoidabuzarlik uchun klub tomonidan ishdan boʻshatildi. Ishdan boʻshatilganidan hayron boʻlgan u Professional futbolchilar uyushmasiga murojaat qildi va qaror ustidan apellyatsiya berdi. Keyinroq Futbol ligasi tartib-intizom komissiyasi Wisega „Leicester" tomonidan qo‘pol munosabatda bo‘lgan degan qarorga kelib, uni qayta tiklash va ikki haftalik ish haqi (taxminan 70 000 funt sterling) miqdorida jazo berishni buyurdi. Tribunalning buyrugʻi klubni qaror ustidan apellyatsiya berishiga olib keldi.

### Millwall

Keyinchalik Wise 2002-yil 24-sentyabrda Millwall bilan shartnoma imzoladi va 2003-yilda futbolchi-menejer boʻldi. „Milluoll" 1992-yilda „Sanderlend"dan keyin Angliya kubogi finaliga chiqqan birinchi jamoa boʻldi. Oʻshanda Wise ularni 2004-yilda Angliya kubogi finaliga olib chiqqandi. Birinchi divizion jamoasi "Manchester United" ga 3:0 hisobida imkoniyatni boy berdi. Magʻlubiyatga uchraganiga qaramay, „Millwall" oʻz tarixida birinchi marta UEFA kubogi yoʻllanmasini qoʻlga kiritdi. „United" allaqachon Chempionlar ligasiga yoʻllanma olgan edi. U 2004/05-yilgi mavsum oxirida isteʼfoga chiqdi. Klubga yangi rejim kirib kelgani sababli Wise ketishga qaror qildi.

### Southampton

Wise 2005-yilning 27-iyunida "Southampton "ga bepul transfer orqali qaytdi va klub safida 12 ta o‘yinda maydonga tushdi. Garri Rednapp isteʼfoga chiqarilishi bilan u Deyv Bassett bilan qisqa vaqt davomida klubning vaqtinchalik boshqaruvchisi boʻldi. Biroq, u Jorj Burli yangi menejer etib tayinlanganida, 26-dekabr kuni Sent-Meri’sni tark etdi. U „Southampton" ligasida „Ipsvich Taun" bilan 2:2 hisobidagi durang oʻyinda bir marta gol urdi.

### Coventry City

Koʻp oʻtmay, Wise yana oʻyinga qaytdi. 2006-yil 19-yanvarda Coventry City bilan olti oylik shartnoma imzoladi. 9-may kuni shartnoma muddati tugagan Wisega Ricoh Arenada yangi bir yillik shartnoma taklif qilishdi, ammo butsalarni yopish va boshqaruvga qaytish vaqti keldi deb qaror qildi. U oʻn uchta oʻyinda oltita gol urib, Coventrydagi faoliyatini yakunladi.

Xalqaro faoliyat
----------------

Wise 1991-yil 1-may kuni Angliya terma jamoasi safida debyut qildi. Angliya terma jamoasi Turkiyani Evro-92 saralash bosqichida magʻlub etdi. Izmir Otaturk stadionidagi ushbu oʻyindagi yagona golga Wise mualliflik qildi. Yaxshi mavsumdan soʻng, Wise Angliyada boʻlib oʻtgan 1996-yilgi Evropa chempionati uchun yakuniy tarkibga kiritilishi kutilgandi, ammo Terri Venables jamoasidan joyni qoʻldan boy berdi. „Chelsea"ni 1998-yilgi Futbol Ligasi kubogi finalida va 1998-yilda UEFA Kubogi gʻoliblari kubogi finalida gʻalaba qozonganiga qaramay, Wise „Chelsea"ning sobiq bosh murabbiyi Glenn Xoddl tomonidan 1998-yilgi FIFA Jahon chempionatida Angliya terma jamoasiga oʻtish uchun topshirildi.

Milliy tarkibdan toʻrt yil uzoqlashganidan soʻng Angliya terma jamoasiga chaqiruv oldi. U 2000-yil 23-fevralda Argentinaga qarshi o‘yinda „Uembli"da 0:0 hisobida durang o‘ynadi.

U Gollandiya va Belgiyada boʻlib oʻtgan Yevro-2000 turniriga tayyorgarlik doirasida Angliya terma jamoasi bilan toʻrtta oʻrtoqlik oʻyinining uchtasida maydonga tushdi va keyinchalik menejer Kevin Kigan tomonidan yakuniy tarkibga kiritildi. 2000-yil 12-iyun kuni Angliya terma jamoasining birinchi o‘yinida ikkinchi bo‘limda Stiv Makmanaman o‘rniga maydonga tushdi. Angliya 2:0 hisobida ustunlikni yo‘qotdi va Portugaliyaga 2:3 hisobida mag‘lub bo‘ldi. U Angliyaning navbatdagi oʻyinini Germaniyaga qarshi boshladi va 1:0 hisobida gʻalaba qozonishdagi ishtiroki uchun maqtovga sazovor boʻldi. Bu Angliyaning 1966-yilgi Jahon chempionati finalidan keyin yirik turnirda Germaniya ustidan birinchi oʻyinidir.

Evro-2000 dan soʻng, Wise 2-sentyabr kuni Parijdagi „Stad de Frans" stadionida gʻolib Fransiyaga qarshi toʻliq toʻqson daqiqa oʻynadi va tomonlar 1:1 hisobida durang oʻynadi. Uning Angliya terma jamoasidagi soʻnggi oʻyini 2000-yil 11-oktyabrda Finlandiyaga qarshi Jahon chempionati saralash oʻyinida (0:0) edi.

Menejerlik faoliyati
--------------------

### Swindon Town

2006-yil 22-mayda Wise uch yillik shartnoma asosida Swindon Town bosh murabbiyi etib tayinlandi. Uning yordamchisi esa sobiq jamoadoshi Gustavo Poyet edi. U 1-sentabr kuni „Chester Siti"ga qarshi safarda 2:0 hisobidagi g‘alabadan so‘ng yetti o‘yindan oltitasida g‘alaba qozonib, 18 ochko bilan Ikkinchi liga jadvalida birinchi o‘rinni egalladi. Mavsumni ajoyib boshlagan Wise „Oyning eng yaxshi menejeri" mukofotiga sazovor boʻldi.

24-oktabrda Wise Swindonni tark etib, Leeds Unitedga qoʻshildi va oʻn besh oʻyinda oʻttiz bir ochko toʻplagan holda klubni ligada uchinchi oʻrinda qoldirdi.

### Leeds United

2006-yil 20-sentabrda Wise Kevin Blekvell ishdan boʻshatilgandan soʻng, boʻsh qolgan Lids Yunayted boshqaruv lavozimiga tayinlandi. 21-oktyabr kuni Svindon Wise va uning yordamchisi Gus Poyetga Lids bilan gaplashishga ruxsat berdi. Biroq, klublar tegishli moliyaviy paketni kelisha olmagach, muzokaralar uzilib qoldi va 23-oktabr kuni Suindon Lidsga Wise va Poyet bilan gaplashish yoki tayinlash uchun ruxsatnomani qaytarib oldi. Bu juftlikni saqlab qolish uchun klub ikkalasiga ham ancha yaxshilangan shartlarni taklif qildi. Oʻsha kuni Svindon Dennis Wise va Gus Poyet xizmatlari uchun Lids bilan tegishli moliyaviy hisob-kitob paketiga erishganliklarini va ular qoʻshilishga tayyor ekanliklarini tasdiqladi. Suindon Taunning kutganlaridek maqbul tovon to‘lash bo‘yicha muvaffaqiyatli muzokaralardan so‘ng, 24-oktabr kuni har ikki klub boshqaruvi Dennis Wise, Gus Poyet va Endryu Bisli „Leeds United"ga mos ravishda menejer, yordamchi va darvozabonlar murabbiyi sifatida qo‘shilganini rasman tasdiqladi.

Kelgan kuni kechqurun Wise Elland Rouddagi tribunadan oʻzining yangi jamoasining Liga kubogi doirasidagi chempionat jamoasi Sautend Yunaytedga qarshi 3:1 hisobida magʻlubiyatga uchradi. U muxlislarning olqishiga sazovor boʻldi va matbuot anjumanida uni OAVga oshkor qilib, u ilgari „Chelsea"da oʻynaganligi muhim emasligiga ishonishini aytdi. Intervyuda u oʻzining maqsadi „Lids"ni Premier Ligaga qaytarish ekanligini aytdi. Wise qiyin moliyaviy ahvolda Chempionshipning pastki qismidan ikkinchi oʻrinni egalladi.

Wise boshqaruvidagi birinchi oʻyin toʻrt kundan soʻng boʻlib oʻtdi. Istehzo bilan yana Elland Roudda „Sautend"ga qarshi oʻtdi. Bu liga bahsi edi va „Leeds" 2:0 hisobida gʻalaba qozondi. Biroq, ular Wise boshchiligida mavsumning qolgan qismi uchun kurashni davom ettirdilar. 2007-yil 4-mayda faqat bitta oʻyin qolganida, futbol ligasi klubga maʼmuriyatga kirishi uchun 10 ochkolik jarima belgilandi va quyi ligaga tushib ketishdi. „Lids" ligada oxirgi o‘rinni egalladi va o‘z tarixida birinchi marta 1- ligaga tushib ketdi. Shunga qaramay, rais Ken Bates Wise-ni 2007/08-mavsumida saqlab qoldi.

4-avgust kuni Lidsga oltin ulush berildi. KPMG maʼmurlari „eski" Leeds United kompaniyasi uchun CVAni qayta tiklashdan bosh tortganidan soʻng, ularga yana bir jazo berildi. Shunga qaramay, ular ligadagi dastlabki 7 oʻyinida gʻalaba qozonib, ajoyib start oldi. Wise avgust va sentyabr oylarining eng yaxshi murabbiyi deb topildi. Biroq, 2007-yil 29-oktyabrda Poyet „Leeds"ni tark etib, „Tottenham" da Xuande Ramosning yordamchisiga aylandi.  Uch kundan soʻng Wisening Uimbldondagi sobiq menejeri Deyv Bassett uning ikkinchi raqamiga aylandi. Hamkorlik yaxshi boshlanmadi va „Leeds" nihoyat 3-noyabr kuni Brunton Parkda "Karlayl Yunayted "ga 3:1 hisobida yutqazib, mag‘lubiyatsiz rekordini yo‘qotdi.

„Leeds" Viktoriya maydonida „Hartlepool United"ga qarshi oʻyinda 1:1 hisobida durang oʻynab, 2008-yilga kelib, ligada uchinchi oʻrinni egalladi. „Boks kuni" jadvalida qisqa vaqt ichida birinchi oʻrinni egalladi. Wise 2008-yilning 28-yanvarida kutilmaganda klubni tark etib, „Newcastle United"ga oʻtdi. Uning soʻnggi oʻyini 26-yanvarda Kenilvort Roudda „Luton Taun"ga qarshi 1:1 hisobidagi durang kechgan oʻyin edi.

Ijrochi rollar
--------------

### Newcastle United

Ashley taʼkidlaganidek, Wisening roli „futbol bilan bogʻliq" ijrochi direktor boʻlishi kerak edi. 2008-yilning fevral oyida boʻlib oʻtgan intervyusida Mort Nyukasl Wise „tepaga koʻchib oʻtish"ni oʻylayotgani haqida eshitganini aytdi. Wise nisbatan yoshligi uchun tanlandi va „energiya toʻplami" boʻlish „Yevropa boʻylab uzoqroqqa sayohat qilish" ni oʻz ichiga olgan yangi rolga mos keldi. Wise, Vetere bilan, birinchi jamoa menejeri Kevin Kigan tomonidan tasdiqlash uchun yosh oʻyinchilarni aniqlashga yordam berish vazifasini oldi. Wise roli unga akademiya rivojlanishiga yordam beradi.

Kiganning klubdan ketishi, 4-sentyabr kuni, Wise, Ximenes (9-oktyabrda klubni tark etgan) va klub xoʻjayini Ashley klub tarafdorlari tomonidan jamoani tark etish uchun bosim oʻtkazdi. Wise 2009-yil 1-aprelda Nyukaslni tark etdi.

### Como 1907

2019-yil 9-mayda Shimoliy Italiyaning Como 1907 jamoasi unga bir necha oy oldin Larian kompaniyasini egallab olgan konsorsium SENT Entertainment nomidan texnik maslahatchi rolini ishonib topshirdi. 2021-yilning fevral oyida u Maykl Gandler o‘rniga yagona administrator lavozimiga ko‘tarildi.

Karyera statistikasi
--------------------

### Klub

Klub, mavsum va musobaqalar boʻyicha o‘yinlar va gollar| Klub | Mavsum | Liga | FA Cup | League Cup | Europe | Jami |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Division | Apps | Goals | Apps | Goals | Apps | Goals | Apps | Goals | Apps | Goals |
| Wimbledon | 1984-85 | Second Division | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 |
| 1985-86 | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 4 | 0 |
| 1986-87 | First Division | 28 | 4 | 1 | 1 | 0 | 2 | 0 | 0 | 31 | 4 |
| 1987-88 | 30 | 10 | 6 | 2 | 2 | 0 | 0 | 0 | 38 | 12 |
| 1988-89 | 37 | 5 | 3 | 1 | 5 | 0 | 0 | 0 | 45 | 6 |
| 1989-90 | 35 | 8 | 1 | 0 | 5 | 0 | 0 | 0 | 41 | 8 |
| Chelsea | 1990-91 | First Division | 33 | 10 | 1 | 0 | 7 | 2 | 0 | 0 | 41 | 12 |
| 1991-92 | 38 | 10 | 4 | 2 | 2 | 1 | 0 | 0 | 44 | 13 |
| 1992-93 | Premier League | 27 | 3 | 0 | 0 | 5 | 1 | 0 | 0 | 32 | 4 |
| 1993-94 | 35 | 4 | 4 | 0 | 2 | 2 | 0 | 0 | 41 | 6 |
| 1994-95 | 19 | 6 | 2 | 0 | 3 | 0 | 5 | 1 | 29 | 7 |
| 1995-96 | 35 | 7 | 7 | 1 | 2 | 0 | 0 | 0 | 44 | 8 |
| 1996-97 | 31 | 3 | 7 | 3 | 2 | 0 | 0 | 0 | 40 | 6 |
| 1997-98 | 26 | 3 | 0 | 0 | 4 | 1 | 9 | 0 | 39 | 3 |
| 1998-99 | 22 | 0 | 5 | 1 | 2 | 0 | 8 | 1 | 37 | 2 |
| 1999-2000 | 30 | 4 | 5 | 2 | 0 | 0 | 15 | 4 | 50 | 10 |
| 2000-01 | 36 | 3 | 3 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 | 41 | 3 |
| Leicester City | 2001-02 | Premier League | 17 | 1 | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 19 | 1 |
| Millwall | 2002-03 | First Division | 29 | 3 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 29 | 3 |
| 2003-04 | 31 | 1 | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 35 | 1 |
| 2004-05 | Championship | 25 | 3 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2 | 2 | 27 | 5 |
| Southampton | 2005-06 | Championship | 11 | 1 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 12 | 1 |
| Coventry City | 2005-06 | Championship | 13 | 6 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 13 | 6 |
| Umumiy | 593 | 95 | 59 | 11 | 46 | 6 | 40 | 8 | 738 | 120 |

### Xalqaro gollar

*Ballar va natijalar birinchi boʻlib Angliyaning gollari roʻyxatini koʻrsatadi, ballar ustuni har bir Wise golidan keyin hisobni koʻrsatadi* .

Dennis Wise tomonidan kiritilgan gol| # | Sana | Joy | Raqib | Hisob | Natija | Musobaqa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | 1991-yil 1-may | Izmir Otaturk stadioni, Izmir, Turkiya |  Turkiya |  1-0 |  0-1 | UEFA Evro-1992 saralashi |

Boshqaruv statistikasi
----------------------

*2008-yil 20-Sentabr* 

| Jamoa | Nat |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| P | V | D | L | Gʻalaba % |
| Millwall |  Angliya | 2003-yil 15-oktyabr | 2005-yil 9-may | 89 | 36 | 24 | 29 | 40.45 |
| Swindon Town |  Angliya | 2006-yil 22-may | 2006-yil 24-oktyabr | 17 | 9 | 5 | 3 | 52,94 |
| Lids Yunayted |  Angliya | 2006-yil 24-oktyabr | 2008-yil 28-yanvar | 99 | 47 | 19 | 33 | 47.47 |

*Barcha Liga, Kubok va Evropa birinchi jamoalari oʻyinlarini qoʻshing.*

Yutuqlar
--------

### Klub

**Wimbledon**

  

* Angliya kubogi: 1987-88

**Chelsea**

* Angliya kubogi: 1996-97, 1999-2000
* Futbol Liga kubogi: 1997-98
* FA xayriya qalqoni: 2000-yil
* UEFA Kubogi egalari kubogi: 1997-98
* UEFA Superkubogi: 1998-yil

**Millwall**

* Angliya kubogi sohibi: 2003-04 (oʻyinchi-menejer sifatida)

### Individual

* „Chelsea"ning mavsumdagi eng yaxshi futbolchisi: 1997-98, 1999-2000
* Alan Hardaker kubogi: 1998

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *The PFA Footballers' Who's Who 2003–2004*. Queen Anne Press, 2003 — 459 bet. ISBN 1-85291-651-6.
2. ↑  „Wise saddened by Bates exit". *BBC Sport* (2004-yil 5-mart). Qaraldi: 2008-yil 13-yanvar.
3. ↑  „Turkey 0 – England 1; 1 May 1991 (Match summary)".  www.englandstats.com. Qaraldi: 2008-yil 9-oktyabr.
4. 1 2 3 4 5  The Mag Fanzine Issue 224 — 23 February 2008, Interview with Newcastle United chairman Chris Mort, p21-22
5. ↑  „Newcastle United - News - Features - Features - NUFC Statement - Dennis Wise". *www.nufc.co.uk.p.preprod.performgroup.com*. 2018-yil 12-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 5-aprel.
6. ↑  „Wise defends Toon role". *Sky Sports* (2009-yil 5-oktyabr).
7. 1 2 3 4 5  Rodgers, Jason. „Dennis Wise: the ultimate 'scrappy midfielder'". *The Versed* (2017-yil 16-iyun). Qaraldi: 2020-yil 3-sentyabr.
8. 1 2 3  „When Wimbledon couldn't be divided". *ESPN* (2012-yil 29-noyabr). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
9. ↑  „Classic Cup Finals: 1988". *The FA*. Qaraldi: 2008-yil 28-sentyabr.
10. ↑  „1985: English teams banned after Heysel". *BBC* (1985-yil 31-may). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
11. ↑  „50–50 Challenge: Liverpool vs. Chelsea". *ESPNFC* (2014-yil 25-aprel). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
12. 1 2 3 4  „Key Former Player: Dennis Wise".  Chelsea F.C.. 2014-yil 28-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
13. ↑  „Football / FA Cup Final: Cantona's Double take: Rampant United realise the dream after Chelsea pay the penalty for missed chances". *The Independent* (1994-yil 15-may). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
14. ↑  „Football: Chelsea seize the moment: Leeds self-destruct". *The Independent* (1994-yil 29-avgust). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
15. ↑  „Football: Newcastle apply the frighteners". *The Independent* (1994-yil 12-sentyabr). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
16. ↑  „Chelsea 4–2 Viktoria Žižkov". *UEFA* (1994-yil 15-sentyabr). 2004-yil 26-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
17. ↑  „Wise sentenced to three months in jail". *The Independent* (1995-yil 14-mart). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
18. 1 2  „Dennis Wise is down to business at Newcastle". *The Telegraph* (2008-yil 29-yanvar). 2022-yil 12-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
19. ↑  „Chelsea 2 Middlesbrough 0". *The Telegraph* (1997-yil 20-may). 2011-yil 17-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
20. ↑  „Chelsea do it again". *BBC Sport* (1998-yil 29-mart). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
21. ↑  „1997–98: Sub Zola inspires Chelsea". *UEFA* (1998-yil 13-may). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
22. ↑  „1998: Poyet strikes late for Chelsea". *UEFA*. Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
23. ↑  „Football: Wise escapes punishment by UEFA". *The Independent* (1999-yil 20-aprel). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
24. ↑  „On Second Thoughts: why the 98–99 title race was one of the best ever". *The Guardian* (2009-yil 20-may). Qaraldi: 2014-yil 29-sentyabr.
25. ↑  „Chelsea 3–0 Skonto". *UEFA* (1999-yil 11-avgust). Qaraldi: 2014-yil 29-sentyabr.
26. ↑  „Galatasaray 0–5 Chelsea". *UEFA* (1999-yil 20-oktyabr). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
27. ↑  „1999/2000: AC Milan 1–1 Chelsea, Champions League, group stage". *The Independent* (2012-yil 15-fevral). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
28. ↑  „Vialli's finest hour". BBC (1999-yil 26-oktyabr). Qaraldi: 2013-yil 1-dekabr.
29. ↑  „Blues close the gap". *BBC Sport* (2000-yil 12-fevral). Qaraldi: 2014-yil 29-sentyabr.
30. ↑  „Chelsea 1 Aston Villa 0 – Roberto grabs the glory as James takes the blames". *The People* (2000-yil 21-may). Qaraldi: 2014-yil 29-sentyabr.
31. ↑  „Chelsea 1 Aston Villa 0". *The Telegraph* (2000-yil 20-may). 2007-yil 24-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 29-sentyabr.
32. ↑  „Keane Off As Chelsea Show No Charity". *My Chelsea* (2000-yil 13-avgust). Qaraldi: 2014-yil 29-sentyabr.
33. 1 2 3  „Dennis Wise". *ESPNFC* (2001-yil 15-avgust). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
34. ↑  „Fowler outwits hapless Foxes". BBC (2001-yil 20-oktyabr). Qaraldi: 2009-yil 5-noyabr.
35. ↑  Wallace, Sam. „Wise sent home after punch-up". *Guardian Unlimited* (2002-yil 21-iyul). Qaraldi: 2008-yil 13-yanvar.
36. ↑  „Leicester sack Wise". BBC Sport (2002-yil 2-avgust). Qaraldi: 2009-yil 31-oktyabr.
37. ↑  „Wise set to appeal". BBC Sport (2002-yil 3-avgust). Qaraldi: 2009-yil 31-oktyabr.
38. 1 2  „Foxes contest Wise ruling". BBC Sport (2002-yil 25-avgust). Qaraldi: 2009-yil 31-oktyabr.
39. ↑  Wallace, Sam. „Wise steps down as Millwall boss". *The Telegraph* (2005-yil 8-may). Qaraldi: 2007-yil 2-noyabr.
40. ↑  „Wise concludes Southampton stint". *BBC Sport* (2005-yil 26-dekabr). Qaraldi: 2007-yil 2-noyabr.
41. ↑  „Ipswich 2–2 Southampton". BBC Sport (2005-yil 13-sentyabr). Qaraldi: 2009-yil 4-sentyabr.
42. 1 2  „Dennis Wise and Kevin Blackwell among Coventry City applicants". *BBC Sport* (2012-yil 28-avgust). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
43. 1 2 3 4  „Dennis Wise". *Sporting Heroes*. Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
44. 1 2  „Turkey 0–1 England". *UEFA* (1991-yil 1-may). 2013-yil 5-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
45. ↑  „Heskey shines in Wembley draw". *BBC Sport* (2000-yil 23-fevral). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
46. ↑  „England squad named". *BBC Sport* (2000-yil 16-may). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
47. ↑  „England floored by thrilling Portugal comeback". *UEFA* (2003-yil 6-oktyabr). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
48. ↑  „England win as Shearer cuts down Germany". *UEFA* (2003-yil 6-oktyabr). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
49. ↑  „France v England: Clockwatch". *BBC Sport* (2000-yil 2-sentyabr). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
50. ↑  „Swindon confirm Wise as manager". *BBC Sport* (2006-yil 22-may). Qaraldi: 2007-yil 2-noyabr.
51. ↑  „Wise is handed managerial honour". *BBC Sport* (2006-yil 31-avgust). Qaraldi: 2007-yil 2-noyabr.
52. ↑  „Wise completes Leeds move". *The Guardian* (2006-yil 24-oktyabr). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
53. ↑  „Swindon Town – Wise Linked To Leeds United Job". *Vital Football* (2006-yil 20-sentyabr). 2017-yil 1-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 2-noyabr.
54. ↑  „Wise/Poyet in Talks". *Swindon Town* (2006-yil 23-oktyabr). 2018-yil 6-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 13-yanvar.
55. ↑  „Club Statement". *Swindon Town* (2006-yil 23-oktyabr). 2018-yil 6-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 13-yanvar.
56. ↑  „Agreement Reached". *Swindon Town* (2006-yil 23-oktyabr). 2018-yil 6-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 13-yanvar.
57. ↑  „STFC Statement". *Swindon Town* (2006-yil 24-oktyabr). 2018-yil 6-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 13-yanvar.
58. ↑  „Wise takes over as Leeds manager". *BBC Sports* (2006-yil 24-oktyabr). Qaraldi: 2008-yil 13-yanvar.
59. ↑  „Joint Statement". *Swindon Town* (2006-yil 25-oktyabr). 2018-yil 6-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 13-yanvar.
60. ↑  „Leeds 1–3 Southend". *BBC Sport* (2006-yil 24-oktyabr). Qaraldi: 2008-yil 13-yanvar.
61. ↑  „Relegated Leeds in administration". *BBC Sport* (2007-yil 4-may). Qaraldi: 2008-yil 13-yanvar.
62. ↑  „Leeds hit with 15-point penalty". *BBC Sport* (2007-yil 4-avgust). Qaraldi: 2007-yil 2-noyabr.
63. ↑  „Leeds boss wins prize for August". *BBC Sport* (2007-yil 30-avgust). Qaraldi: 2008-yil 13-yanvar.
64. ↑  „Manager Wise wins monthly prize". *BBC Sport* (2007-yil 4-oktyabr). Qaraldi: 2008-yil 13-yanvar.
65. ↑  „Spurs pick Poyet to assist Ramos". *BBC Sport* (2007-yil 29-oktyabr). Qaraldi: 2008-yil 13-yanvar.
66. ↑  „Bassett named as Leeds assistant". *BBC Sport* (2007-yil 1-noyabr). Qaraldi: 2008-yil 13-yanvar.
67. ↑  „Wise gets powerful Newcastle role". *BBC Sport* (2008-yil 29-yanvar). Qaraldi: 2008-yil 29-yanvar.
68. ↑  „Luton 1–1 Leeds". *BBC Sport* (2008-yil 29-yanvar). Qaraldi: 2008-yil 29-yanvar.
69. ↑  „Keegan resigns as Newcastle boss". *BBC Sport* (2008-yil 4-sentyabr). Qaraldi: 2008-yil 13-sentyabr.
70. ↑  „Como, rivoluzione in società Wise comanda e Ludi nuovo dg" (it). *www.laprovinciadicomo.it*. Qaraldi: 2021-yil 14-mart.
71. ↑  „Como, rivoluzione in società Wise comanda e Ludi nuovo dg" (it). *www.laprovinciadicomo.it*. Qaraldi: 2021-yil 14-mart.
72. ↑  „Dennis Wise". *Soccerbase*. Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
73. ↑  „Dennis Wise". *Premier League*. Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.

[*sayt ishlamaydi*]
74. 1 2  „Dennis Wise". *EuroSport*. Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
75. ↑  „Glory Glory Man United". *The FA* (2004-yil 22-may). 2012-yil 30-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 29-may.
76. ↑  „Wise men relish the first stop on their grand European tour". *The Guardian* (2004-yil 23-may). Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
77. ↑  „The 2013/14 Chelsea Player of the Year awards ceremony takes place on Monday 12 May, with tickets for the event on sale now.".  Chelsea F.C.. 2016-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.
78. ↑  „Alan Hardaker Trophy Winners". *Football League* (2013-yil 24-fevral). 2014-yil 14-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 28-sentyabr.

Havolalar
---------

* Chelsi profili
* Dennis Wise </img>
* Dennis Wise management career statistics
* Dennis Wise
* WAFLL dan Lids Yunayted uchun toʻliq boshqaruv statistikasi