**Surami** (gruzincha: *სურამი*) Gruziyaning Shida Kartli viloyatidagi kichik shaharchalardan biridir (*daba*) boʻlib, aholisi 792 kishi tashkil etadi. Bu mashhur togʻ iqlim kurorti va oʻrta asr qal’asining uyidir.

Manzil
------

Surami Gruziyani sharqiy va gʻarbiy qismlarga ajratu Lixi tizmasining janubiy yonbagʻirlarida (muqobil ravishda Surami tizmasi deb atalgan boʻlib u joylashgan joy,Surami temir yoʻl tarmogʻi boʻlib u orqali bogʻlangan Xashuri shahridan toʻrt km uzoqlikda.

Tarixi
------

 Surami qal’asi xarobalari
 Suramining shimoli-gʻarbiy burchagi va Kviratsxoveli cherkovi
Surami hududidagi birinchi odamlar turar joyi erta bronza davriga toʻgʻri kelgan boʻlib .Bu, ehtimol,Klassik mualliflarning Surami, xususan,Pliniy Elder mil. 23-79 uni Kolxidaning sharqiy qismida,Iberiya tomon joylashtirgan.

Borjomi darasiga kiraverishda strategik jihatdan joylashgan va Gruziyaning sharqidan gʻarbiy qismiga yoʻlni qoʻriqlab turgan Surami XXII asrda mustahkam va mustahkamlangan shaharchaga aylandi.1170-yillardan XXasrning oxirigacha Surami qalʼasi Kartli (markaziy Gruziya) eristavlar sulolasining („gertsoglari") merosxoʻr fiefi boʻlib, u Surameli (სურამეიიი" familiyasini olgan.[surami hukmdori]").

Keyinchalik, Surami tanazzulga yuz tutdi, lekin oʻzining jonli savdo nuqtasini, shuningdek,XVI-XVII asrlarda qayta qurilgan qal’ani saqlab qoldi. XVIII asr oʻrtalariga kelib, shahzoda Vaxushtining soʻzlariga koʻra,Suramida 200 ta gruzin,arman va yahudiy xonadonlari boʻlgan.1740-yillarda Surami shahzoda Givi Amilaxvari tomonidan qirol Teymuraz II va forslarga qarshi tayanch sifatida foydalanilgan.1745-yilda shahzoda taslim boʻlganidan keyin qal’a vayron qilingan, ammo keyinchalik rus-gruzin qoʻshinlari tomonidan rus-turk urushi (1768-1774) davrida Usmonlilarga qarshi operatsiyalarda qayta tiklangan va foydalanilgan1801-yilda Gruziya Rossiya tomonidan anneksiya qilinganidan soʻng,Surami harbiy postga ega boʻlib, keyinchalik togʻli iqlim kurorti sifatida shu sababli mashhur boʻldi ketgan.1926-yilda u "shahar tipidagi aholi punkti „(gruz. *daba*) maqomini oldi.

Yodgorliklar va diqqatga sazovor joylar
---------------------------------------

 Suramining janubi-gʻarbiy qismi va Surami qal’asidan Xudoning onasi cherkovining koʻrinishi
Surami oʻzining rang-barang landshaftlari va tarixiy obidalarning koʻpligi bilan ajralib turadigan Borjomi-Xaragauli milliy bogʻiga tutashgan. Shaharning oʻzida XVI-XVII asrlarda qurilgan Xudoning ona cherkovi majmuasi va XVII-XIX asrlarda Avliyo Jorj cherkovi va 1998-yilda qurilgan Kviratsxovel cherkovi joylashgan.

Surami qal’asi qachon qurilganligi hali ham aniqlanmoqda. Uning eng qadimgi inshootlari XII asrga toʻgʻri keladi, ammo oʻshandan beri u bir necha bor rekonstruksiya qilingan. Qal’a bilan bogʻliq mahalliy afsona yozuvchi Daniel Chonkadze (1830-1860) tomonidan mumtoz gruzin adabiyotiga kiritilgan va 1985-yilda arman kinorejissori Sergey Parajanov tomonidan oʻzining mukofotga sazovor boʻlgan *"Suram qal’asi afsonasi"* badiiy filmida mashhur boʻlgan.

Lesya Ukrainka muzeyi oʻzining soʻnggi oylarini Suramida oʻtkazgan taniqli ukrain shoiri Lesya Ukrainka (1871-1913) xotirasiga bagʻishlangan. Muzey shoir vafot etgan uy, kutubxona va gruzin haykaltaroshi Tamar Abakeliya muallifligidagi Ukrainka yodgorligidan iborat boʻlgan.(1952).

Taniqli odamlar
---------------

* Itzhak Ilan (1956-2020),Isroil agenti va Isroil xavfsizlik agentligi direktorining sobiq oʻrinbosari

Yana qarang
-----------

* Shida Kartli
* Surami dovoni
* Surami ibodatxonasi

Manbalar
--------

* Surami. Borjomi-Xaragauli milliy bogʻi.
* (gruzincha) Shida Kartlidagi kurortlar. Shida Kartli mintaqaviy maʼmuriyati.
* (gruzincha) Shida Kartlidagi yodgorliklar. Shida Kartli mintaqaviy maʼmuriyati.

Havolalar
---------

Andoza:Cities and towns in Georgia (country)