recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**BMW X4** (korpus kodi **F26**) — Bavariya avtomobil zavodining hashamatli ixcham krossoveri. U 2014-yil-28 martda Nyu-York avtosalonida taqdim etilgan. U 2014-yilning bahorida sotuvga chiqdi. BMW *X4 kontseptsiyasi* 2013-yil Shanxay avtosalonida taqdim etilgan. BMW X4 BMW X3 ga asoslangan, ammo unga ozgina oʻxshaydi. X4 ning old qismi BMW X3 dan faralari va kattaroq havo olishlari bilan farq qiladi.

Ichki makon X3 ning koʻp qismini saqlab qoladi, lekin haydovchi va orqa oʻrindiqlar kabi farqlar mavjud. X4 radio, iDrive kontrolleri, markaziy displey, sport rul, ixtiyoriy LED faralar, navigatsiya tizimi, bosh ekrani bilan jihozlangan.

Birinchi avlod
--------------

BMW X4 krossoverining birinchi avlodi 2014-yildan 2018-yilgacha ishlab chiqarilgan. Avtomobillar AQShdagi zavodda ishlab chiqarilgan va Rossiya bozori uchun avtomobillar 2015-yildan beri Kaliningraddagi Avtotor zavodida yigʻilgan. BMW X4 olti pogʻonali mexanik yoki sakkiz pogʻonali avtomat uzatmalar qutisi bilan birgalikda ikki va uch litrli turbinali benzin va dizel dvigatellari bilan jihozlangan. Modelning barcha versiyalarida toʻrt gʻildirakli haydovchi mavjud edi.

* Orqa ko'rinishOrqa ko'rinish
* IchkiIchki
* PrototipPrototip

Ikkinchi avlod
--------------

BMW X4 krossoverining ikkinchi avlodi 2018-yilning fevralida debyut qilgan. Avtomobil modulli CLAR platformasida ishlab chiqilgan. U oʻzidan oldingi, ikkinchi avlod BMW X4 dan tana uzunligining ortishi, tortish koeffitsienti va kamaytirilgan ogʻirligi bilan farq qiladi.

Krossover turbinali benzin va dizel dvigatellari, sakkiz pogʻonali avtomat uzatmalar qutisi va oldingi oʻqni ulash uchun koʻp plastinkali muftali toʻliq gʻildirakli uzatmalar qutisi bilan jihozlangan.

* BMW G02 Orqa ko'rinishBMW G02 Orqa ko'rinish

Sotish
------

Rossiyada sotish | Yil | BMW X4 sotilgan, dona. |
| --- | --- |
| **2015-yil** | 1150 |
| **2016-yil** | 2753 |
| **2017-yil** | 1807 |
| **2018-yil** | 3098 |
| **2019-yil** | 3501 |
| **2020-yil** | 3162 |

Manbalar
--------

1. ↑  „Новый кроссовер BMW X4 удивил оформлением кормы". *Авторевю*. 24-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyul 2018-yil.
2. ↑  „BMW X4" (ru). *Wroom.ru*. 12-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-aprel 2021-yil.
**Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Biokimyo instituti** — ilmiy tadqiqot muassasasi, 1967-yil Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻlka meditsinasi institutining biokimyo laboratoriya. bilan Zoologiya va parazitologiya institutining biokimyo va biofizika boʻlimi negizida tashkil etilgan. Institutda olib boriladigan tadqiqotlar biologik sistemalar tuzilishining biokimyoviy asoslari va boshqaruvini oʻrganish, tirik organizmlar faoliyatining biokimyoviy va molekulyar mexanizmlarini tadqiq etish; normal va patologik holatlarda hujayra membranasi va hujayra ichidagi biokimyoviy jarayonlarga gormonlar va boshqa biologik faol moddalar taʼsirini oʻrganish, shuningdek ularning taʼsir mexanizmlaridagi yangi hodisalarni ochish; organizmda yod yetishmasligi hamda buqoq paydo boʻlishining biokimyoviy va molekulyar mexanizmlarini izlash, qandli diabetda glyukozaning hujayra ichiga oʻtmaslik sabablarining molekulyar asoslarini topish va hujayra qobigʻi tuzilishining ahamiyatini aniqlash, Oʻrta Osiyo ilonlaridan olinadigan zaharlar tarkibini oʻrganish va ulardan kimyoviy sof biologik faol moddalar (fermentlar, toksinlar, turli peptidlar) ajratib olish hamda ularning tirik organizmlarga taʼsir etish jarayonlarini oʻrganishdan iborat. Hujayra va sunʼiy membranalarning oʻzaro taʼsirini oʻrganish asosida original liposomalar yaratish usuli ishlab chiqilgan. Liposomalar oʻz tarkibidagi fiziologik faol moddalar — dori-darmonlarni belgilangan aʼzolarga yetkazishni taʼminlaydi. Ularning bu xususiyati gen va membrana injeneriya sida qoʻllaniladi. Bulardan tashqari, hayvon mahsulotlaridan ajratib olingan nerv oʻstiruvchi omil — radioprotektorlarning fizikkimyoviy xususiyatlari va taʼsir mexanizmlari ham oʻrganilmoqda. Institutda 8 laboratoriya. boʻlib, ularda 105 xodim, jumladan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi 3 akademigi (Y. X. Toʻraqulov, J. H. Hamidov, T. Soatov), 14 fan doktori, 33 fan nomzodi faoliyat koʻrsatadi (2000). Institutda olib borilgan ilmiy ishlar hamda fundamental tadqiqotlar uchun institut olimlaridan bir guruhi Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan (1985, 1990, 1992).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Qasr Sahud** qal'asi Mubarraz shahrining g'arbiy devorlari tashqarisida joylashgan bo'lib, uning kirish joyi Al-Hazm chekkasiga qaragan, yaxshi qayta qurilgan va Saudiya Arabistoni armiyasi uchun kazarma sifatida foydalanilgan.

Bino
----

Saroyning devorlari va minoralari undagi eng muhim mudofaa elementlari hisoblanadi, chunki ular tashqi va ichki o'rtasidagi darajada qurilgan bo'lib, mudofaa jarayonini oshirish uchun palma tanasi yog'ochlari bilan bir-biriga bog'langan va orasida bo'shliq bor, devorlari tosh va loy bilan to'ldirilgan va bu devorlar teshiklari bilan ta'minlangan edi. To'plarning bochkalari ulardan o'q otishni o'z ichiga oladi va minoralar devorlar bilan bevosita bog'langan va mudofaa va nazorat qilish uchun ishlatiladi.Har bir minora yuqoriga ko'tariladigan ikki qavatdan iborat. ichkaridan yuqoriga.Mudofaa jarayonini kuchaytirish uchun saroy tashqaridan chuqur xandaq bilan taʼminlangan boʻlib, u orqali saroyga buzib kirish qiyin.Saroyning asosiy kirish eshigi gʻarbiy tomonda joylashgan va u kirishlar tizimida joylashgan Al-Mansara toʻrtburchak shaklidagi kuzatuv xonasi, askarlar joylashadigan xonalarga kirish eshigi va janubi-sharqida omborxona bilan oʻralgan.Saroy yonida quduq ham bor.Saroyni zarur suv bilan ta'minlash uchun saroy.Saroyning kirish eshigining shimolida joylashgan kvadrat shaklidagi xona.Shuningdek, minbarli to'rtburchaklar masjid va to'rtta ustunli besh ustundan iborat mehrob ham bor. Quduqning yonidagi janubi-sharqiy burchakda kengash, shimoli-g'arbiy burchakdagi otxonalardan tashqari va hammomlar devor yonida joylashgan. Shamoliy va asl saroy binosining egasi kim ekanligi ma’lum emas, biroq ba’zi tarixiy manbalarda saroy qurilishi hijriy VII asr oxirlariga to‘g‘ri kelishi va unda birinchi bo‘lib yashagan kishilar bo‘lganligi qayd etilgan. Banu Xolidlar Al-Mubarrazda yashab, oʻzlarining amiri Barak hukmronligi davrida uni Axso poytaxtiga aylantirgan, 1082-hijriy yilda turklarni Axsadan quvib chiqarishga muvaffaq boʻlgan, boshqalari esa bu shaharga Imom asos solgan deb hisoblashadi. Saud bin Abdulaziz bin Muhammad, hijriy XIII asrning ikkinchi o'n yilligida. 

1. ↑  واحة الأحساء ، ف. ش. فيدال، ترجمة عبدالله بن ناصر السبيعي، ط1، 1410هـ/1990م، ص99- 100.
2. ↑   القلاع والحصون، شركة تارة الدولية، الرياض، 1433هـ/2013م ،ص65.
**Vladimir Vysotskiy haykali** — Rostov-Don shahrida Pushkinskaya koʻchasiga oʻrnatilgan va 2014-yilning yozida ochilgan, bronzadan yasalgan yodgorlikdir.

Tarixi
------

Vladimir Vysotskiy haykalini yaratish uchun 2009-yilda mablagʻ yigʻish tashkil etilgan. Tanlov natijasida haykaltaroshlar bir nechta ish loyihalarini taqdim etganlar, ular orasidan Anatoliy Sknarin loyihasi tanlab olingan. Rostovliklarning maxsus guruhi mablagʻ yigʻish bilan shugʻullangan: shaharning koʻplab joylarida xayr-ehson qutilari oʻrnatilgan. Shuningdek, xayriya konsertlari ham uyushtirilgan. Natijada zarur boʻlgan 2,5 million rubldan 500 ming rubl yigʻilgan. Yodgorlikni yaratish uchun yetishmayotgan mablagʻning katta qismi mashhur Rostovlik tadbirkor Ivan Savvidi xayriya jamgʻarmasi tomonidan ajratilgan.

Yodgorlikning ochilishi 2014-yil 25-iyulda, shoir vafotining 34-yilligi kuni, Pushkinskaya koʻchasidagi Kino uyidan unchalik uzoq boʻlmagan joyda boʻlib oʻtgan. Butun kompozitsiyaning balandligi 3,4 metrni tashkil etib, shundan 2,3 metri aktyorning haykalidir. Yodgorlik bronzadan yasalgan: Visotskiy sahnada sviter va shim kiyib, qoʻlida gitara ushlab turibdi. Aktyorning oʻng tomonida parda bor. Boshqa maʼlumotlarga koʻra, oʻng tomonda chaqmoq ham bor — bu shoirning yorqin va qisqa umri ramzidir.

Vladimir Visotskiy haykali ochilishida 200 ga yaqin fuqarolar qatnashgan.

Shaharda, Visotskiy haykali bilan bir qatorda, ijodkor tashrif buyurgan joylarda qoʻshimcha ravishda yodgorlik lavhalari oʻrnatilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Pamyatnik Vladimiru Visotskomu otkrili v Rostove-na-Donu
2. 1 2  „В Ростове установлен памятник Владимиру Высоцкому". 12-mart 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-mart 2017-yil.
3. 1 2  Pamyatnik Vladimiru Visotskomu otkrili v Rostove-na-Donu//OTR

Havolalar
---------

* Vladimir Visotskiy haykali (Rostov-Donu) Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-01-25).
* V haykali. FROM. Vysotskiy
**Koʻmik** — odam va koʻpgina umurtqali hayvonlarning suyak boʻshligʻini toʻldirib turadigan toʻqima. Qizil (qizgʻish) va sariq tusli (yogʻsimon) Ko'mik farq qilinadi. Qizil Ko'mik miyeloid toʻqimadan hosil boʻlib, asosan, tarkibida qon yaratuvchi (poyasimon hujayralar) va yetiltiruvchi hujayralarni tutgan retikulyar tuqimadan (biriktiruvchi toʻqimaning bir xili) iborat. Odam va sut emizuvchi hayvonlarda asosiy qon yaratiladigan aʼzo. Eritrotsitlar, do-vador leykotsitlar, trombotsitlar va limfotsitlar Ko'mik da hosil boʻladi. Koʻpgina sut emizuvchilar, xususan, odamda ham bola hayotining 1-yilida hamma suyaklar Ko'mik bilan toʻla boʻladi, yosh kattalashgan sari yogʻ hujayralari koʻpayishi natijasida K. ning qizil rangi keta boshlaydi va yirik suyaklar boʻshligʻidagi Ko'mik yogʻ toʻqimasi bilan almashinib, ilikka aylanadi. Qizil K. faqat gʻovak suyak moddalarida (qovurgʻalarda, toʻsh, kalla suyagining asosi, chanoq, umurtqalar va boshqalarda), shuningdek, baʼzi umurtqalilarning (kemiruvchilar, qushlarda) barcha suyak boʻshliqlarida bir umr saqlanib qoladi. Sariq K. (ilik), asosan, yogʻ toʻqimasidan iborat boʻlib, naysimon suyaklarning diafiz qismini toʻldirib turadi. Organizm koʻp qon yoʻqotganda ilik K.ga aylanib, qon hujayralari ishlab chiqara boshlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zohid Sodiqov** (1910.1.1, Toshkent — 1962.12.4, Samarqand) — Oʻzbekiston xalq artisti (1950). Ijodini 1924—34 yillar Toshkent ishchiyoshlar teatrida drama va musikali drama spektakllarida rollar ijro etish bilan boshlagan. 1934-yildan H.Olimjon nomidagi musiqali drama teatrida faoliyat koʻrsatgan. Neʼmat ("Halima"), Farhod ("Farhod va Shirin"), Qodir ("Gʻunchalar"), Qodir ("Gulsara"), Tohir ("Tohir va Zuhra"), Qosim ("Besh soʻmlik kelin"), Mardon ("Davron ota"), Shoh Bahrom ("Dilorom") kabi obrazlarni musiqali dramalarda yaratgan. Dramatik spektakllarda Rustam ("Rustam"), Arslon ("Tormor"), Kalaf ("Malikai Turandot"), Gʻulom ("Nomus va muhabbat"), Gʻofir ("Boy ila xizmatchi"), Majididdin ("Alisher Navoiy"), Muqimiy ("Mavlono Muqimiy"), Montaro ("Otello") kabi rollarni ijro etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Zohid Vohidovich Xaqnazarov** (oʻzbekcha: *Zohid Haqnazarov*; 1937-yil 12-noyabr, Toshkent — 2019-yil 18-iyul, Antaliya) — sovet va oʻzbek dirijyori, musiqa oʻqituvchisi, jamoat arbobi. Oʻzbekiston SSR xalq artisti (1978).

Moskva konservatoriyasini tugatgan (1963), Nikolay Anosov shogirdi. 1965-yildayoq Oʻzbekiston davlat filarmoniyasi simfonik orkestriga rahbarlik qilgan va ushbu lavozimda 1979-yilgacha faoliyat yuritgan. 1981—1984-yillarda Toshkent konservatoriyasi rektori lavozimida ishlagan.

1988-yilda Oʻzbekiston muxolifatidagi „Birlik Harakati" siyosiy partiyasining asoschilaridan biri va bir muddat uning raisi boʻlgan. Oʻzbekistondagi keskin siyosiy masalalar boʻyicha muntazam ravishda maqolalar, bayonotlar va ochiq xatlar berib borgan.

2019-yil 18-iyul Antaliyada (Turkiya) avtohalokatda vafot etgan — mototsikl haydovchisi urib ketgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Ispravte krizisnuyu situatsiyu! (otkritoe pismo I. Karimovu)[*sayt ishlamaydi*] // TsentrAziya, 9.03.2003.
2. ↑  „Погибший в ДТП в Турции мужчина оказался народным артистом Узбекистана". 22-iyul 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-iyul 2019-yil.
2-sonli uyning koʻrinishi. 1938-yilgi fotosurat
 Chorrahadan Reznas koʻchasining koʻrinishi
**Lomonosov koʻchasi** (latishcha: *Lomonosova iela*) — Riga shahridagi koʻcha, Latgale chekkasida, Moskva posyolkasining tarixiy tumanida joylashgan. U Lauvas va Ebreyu koʻchalari chorrahasidan boshlanib, sharqqa qarab oʻtadi va Lubanas koʻchasi bilan tutashib tugaydi. Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, koʻchaning uzunligi 560 metr (Reznas koʻchasi bilan chorrahagacha); aslida — 720 metr.

Tarixi
------

U 1890-yilda qurilgan, 1923-yilgacha Saratovskaya deb nomlangan, 1923-yildan 1950-yilgacha u Y. F. Samarin nomini olgan, 1950-yildan — Lomonosov boʻlgan. Podsho davrida bu yerda Vyazemskiy 115-piyoda polki joylashgan edi va u yerda Iberiya Bibi Maryam ikonasi nomidagi polk cherkovi, 1920—1930-yillarda — Latviya armiyasining 4-polki klubi joylashgan.

Diqqatga sazovor obyektlar
--------------------------

Lomonosov koʻchasidagi bir qator binolar qoʻriqlanadigan arxitektura yodgorliklari hisoblanadi:

* 2-bino (1929, meʼmor Heynz Pirangs[lv]) — davlat ahamiyatiga molik meʼmoriy yodgorlik.
* 3-uy (1911, meʼmor Mixail Eyzenshteyn) — mahalliy ahamiyatga molik meʼmoriy yodgorlik.
* 12-uy (1929, meʼmor Ernest Shtalberg) — mahalliy ahamiyatga molik meʼmoriy yodgorlik boʻlib, undagi „Uy bekasi" va „Oila boshligʻi" barelyeflari (1930, haykaltarosh Karlis Zemdega) davlat ahamiyatiga molik yodgorlikdir.

### Taʼlim muassasalari

Sovet hokimiyati yillarida bu yerda Riga Qizil Bayroqli oliy muhandislik aviatsiya harbiy bilim yurti (RQBOMAHBY) joylashgan boʻlib, u 1960-yilda Riga fuqaro havo floti muhandislari institutiga (RFHFMI) aylantirildi va keyinchalik Riga Qizil Bayroqli fuqaro aviatsiyasi muhandislari instituti deb nomlandi (RQBFAMI; 1992-yildan 1999-yilgacha RABY). Hozirda Latviya universitetining ijtimoiy fanlar fakulteti, RTU qoshidagi Aeronavtika instituti, shuningdek, xususiy universitetlar (Boltiqboʻyi xalqaro akademiyasi, Oliy iqtisodiyot va madaniyat maktabi, Boltiqboʻyi psixologiya va menejment instituti, Transport va aloqa instituti), bu yerda rus tilida ham taʼlim olish mumkin. Shuningdek, ushbu koʻchada Axborot tizimlarini boshqarish oliy maktabi binolarining bir qismi joylashgan.

Yondosh koʻchalar
-----------------

Lomonosov koʻchasi quyidagi koʻchalar bilan kesishadi:

* Lauvas koʻchasi
* Ebreyu koʻchasi
* Ayviyekstes koʻchasi
* Reznas koʻchasi
* Lubanas koʻchasi

Manbalar
--------

1. ↑  Spisok pamyatnikov kulturi Latvii // mantojums.lv
2. ↑  „LU SZF : About us". 21-noyabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-may 2022-yil.
3. ↑  lv/ Rīgas Tehniskā universitāte — Aviācijas institūts[*sayt ishlamaydi*]
4. ↑  Ekonomikas un Kultūras augstskola — Kā mūs atrast?
5. ↑  Kontakti BIPM
6. ↑  Kontakti

Havolalar
---------

* Lomonosov koʻchasi
* Rīgas pilsētas un Lomonosova ielas vēsturiskā attīstība 19.gs.

Adabiyotlar
-----------

* Lomonosova ulitsa // Riga : Ensiklopediya = Enciklopēdija Rīga / [per. s latish. ; gl. red. P. P. Yeran]. — Riga : Glavnaya redaksiya ensiklopediy, 1989. — S. 436. — ISBN 5-89960-002-0.
**Istanbul universiteti Iqtisodiyot fakulteti** Turkiyadagi birinchi nomi Iqtisodiyot fakulteti boʻlgan taʼlim muassasasidir. Mamlakatdagi eng qadimiy va eng yirik taʼlim muassasasi bo‘lgan, tashkil etilishi 1453-yilga borib taqaladigan Istanbul universiteti tarkibidagi Iqtisodiyot fakulteti 1936-yil 14-dekabrda tashkil etilgan. U Istanbul universiteti Beyazit kampusida joylashgan.

### Chet ellik asoschi professorlar

Iqtisodiyot fakultetini tashkil etishda Ikkinchi jahon urushi oldidan Germaniyadan qochib Turkiyagadan boshpana topgan bir qancha nemis yahudiy olimlari qatnashdilar. Ulardan baʼzilari:

* Faxriy prof. Umberto Ricci
* Fax. prof. Jozef Dobretsberger
* Fax. prof. Vilgelm Röpke
* Fax. prof. Fritz Noymark
* Fax. prof. Aleksandr Rustov
* Fax. prof. Alfred Isaak
* Fax. prof. Gerxard Kessler

### Bitiruvchilari

1937-yil 4-martda 118 talaba bilan ish boshlagan fakultet 1939-1940-oʻquv yili oxirida ilk bitiruvchilarni chiqardi. Fakultetning birinchi bitiruvchisi (1-raqamli diplom) Adnan Altay Özbek va birinchi ayol bitiruvchisi (2-raqamli diplom) Fatma Zehra Bereketdir. Fakultet o‘zining ilk bitiruvchilarini chiqarganidan uch yil o‘tib, 1943-yil 1-martda bitiruvchilarni bir yerda birlashtirgan Iqtisodiyot fakulteti bitiruvchilari uyushmasi tashkil etildi. Qisqa nomi Iqtisodiyot Jamgʻarmasi boʻlgan Istanbul universiteti Iqtisodiyot fakulteti bitiruvchilari va aʼzolari fondi 1986-yil 13-noyabrda tashkil etilgan.

11-Prezident Abdulla Gul Istanbul universiteti Iqtisodiyot fakultetini tamomlagan.

### Kafedralari

* Ingliz tili iqtisodiyot kafedrasi
* Iqtisodiyot kafedrasi
* Mehnat iqtisodiyoti va ishlab chiqarish munosabatlari kafedrasi
* Moliya kafedrasi
* Ekonometriya kafedrasi
* Siyosatshunoslik va xalqaro munosabatlar kafedrasi
* Biznes boshqaruvi kafedrasi
* Turizm menejmenti kafedrasi
* Boshqaruv axborot tizimlari kafedrasi

*Bir muddat talaba qabul qilmagan Siyosatshunoslik va Xalqaro munosabatlar, Turizm menejmenti va biznes kafedralari 2005-2006-o‘quv yilidan boshlab yana talaba qabul qila boshlagan.*

2020-2021-yillarga kelib, Moliya va biznes kafedralaridagi dars jarayonlarida 30% ingliz tilidan foydalana boshlangan.

Manbalar
--------


### Havolalar

* Istanbul universiteti Iqtisodiyot fakulteti veb-sayti 8 Nisan 2013 tarihinde
* Iqtisodiyot fakulteti bitiruvchilari uyushmasi 10 Ağustos 2013 tarihinde
* Iqtisodchilar fondi
**Istanbul universiteti Transport va logistika fakulteti** 1999-yilda Biznes boshqaruvi fakulteti qoshıda tashkil etilgan.

Tarixi
------

2015-2016-o‘quv yilida fakultet maqomini oldi. Istanbul universiteti Transport va logistika fakulteti Turkiyadagi logistika sohasida taʼlim beruvchi fakultetlar orasida IRU akkreditatsiyasiga ega boʻlgan yagona fakultetdir. 

2020-2021-oʻquv yilida „Transport va logistika" bakalavriat yoʻnalishi nomi oʻzgartirilib, „Logistika menejmenti" yoʻnalishi deb nomlandi. Bundan tashqari, taʼlim tili butunlay ingliz tili bo‘lgan yana bir bakalavriat dasturi ochildi.

Taʼlim tizimi
-------------

Faoliyatini 2 ta bakalavriat dasturi, 3 ta aspirantura va 2 ta doktorantura dasturi bilan davom ettirmoqda. Bu dasturlar quyidagilar: 

* Logistika menejmenti — bakalavriat dasturi (turk tili) Sobiq nomi: Transport va Logistika
* Logistika menejmenti — bakalavriat dasturi (ingliz tili)
* Transport va logistika menejmenti — magistrlik dasturi (dissertatsiyali)
* Intellektual transport tizimlari — magistrlik dasturi (dissertatsiyali)
* Xalqaro logistika menejmenti — magistrlik dasturi (dissertatsiyasiz)
* Transport va logistika menejmenti — PhD dasturi
* Intellektual transport tizimlari — PhD dasturi

Erasmus+
--------

Erasmus+ Talaba almashinuv dasturi doirasida 9 ta universitet bilan shartnoma imzolagan. Bular:

* Kuhne Logistika universiteti (Germaniya / Gamburg)
* Rotterdam universiteti (Niderlandiya / Rotterdam)
* Chexiya texnika universiteti (Chexiya / Praga)
* Lissabon instituti (Portugaliya / Lissabon)
* Varshava texnologiya universiteti (Polsha / Varshava)
* Zilina universiteti (Slovakiya / Zilina)
* Maribor universiteti (Sloveniya / Maribor)
* North universitet (Xorvatiya / Koprivnica)
* Vilnyus Gediminas texnika universiteti (Litva / Vilnyus)

Klublar faoliyati
-----------------

Fakultet tarkibida 2 ta talabalar to‘garagi faoliyat ko‘rsatmoqda. Bular:

Logistika klubi
Uning asosiy faoliyat sohasi tarmoq tadbirlaridir. Har yili sammitlar tashkil qiladi, soha va talabalar oʻrtasidagi aloqani taʼminlaydi.

Madaniyat klubi
Uning asosiy faoliyat sohasi madaniy tadbirlardir. U ijtimoiy yordam tadbirlari, madaniy sayohatlar, kino va teatr tomoshalari kabi tadbirlarni tashkil qiladi.

ULF bitiruvchilari platformasi
Bu kollej va fakultet bitiruvchilari tomonidan yaratilgan platformadir.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tarihçe". 11 mayıs 2018da asl nusxadan arxivlandi.
2. ↑  „Akademik Programlar". 4 haziran 2020da asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  „ULF Mezun Platformu". 22 aralık 2018da asl nusxadan arxivlandi.
Elektron hamyon 2009-yil 23-martda Akbil  integratsiyalashgan tizimiga qo'shimcha ravishda taqdim etadi. 

Istanbulkart Istanbuldagi avtobuslarda, funikulyorlarda, metrolarda, shahar atrofi poyezdlarida va paromlarda, tramvaylarda sayohat qilish uchun amal qiladi. Elektron tizim joriy etilgandan so'ng ushbu Transport turlarining barchasida naqd pul to'lashning imkoni yo'q. To'lov chegirmasi 2 soat ichida boshqa transport vositalariga 5 yoki undan kamroq pul o'tkazmalari uchun amal qiladi.

  

Oddiy kartalarni yirik tirbandlik chorrahalarida joylashgan ofislar va kiosklardan sotib olish mumkin. kartaning narxi 10 TL. Istanbulkartni metroga kirish joylarida joylashgan maxsus avtomatlardan 6 turk lirasiga sotib olish imkoniyati mavjud. Cheklangan miqdordagi sayohatlar uchun Istanbulda kartalar ham mavjud.

Istanbulkart

Manba
-----

* *Istanbul Travel Guide 2017*, 2015 Travel Guides, Vol. 5, **Lua xatosi: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp '1 Yanvar'.**.
* *48 Hours in Istanbul*, Walking Tours, Vol. 3, **Lua xatosi: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp '1 Yanvar'.**.
*
**Baliq uni** — baliqdan yoki baliqni konservalash chiqitlaridan tayyorlanadigan un. Baliq uni oqsil, kalsiy va fosforga boy boʻlib, qishloq xoʻjaligi hayvonlariga beriladi. Tarkibida 50 — 55% oqsil, 10 — 20% yogʻ, 30% gacha kalsiy fosfat, 5% gacha osh tuzi va A, V, D vitaminlari bor. Baliq uni organizmda juda yengil hazm boʻladi. Shuning uchun birinchi navbatda yosh hayvonlarga, joʻjalarga (kundalik yemining 10% miqdorida), tovuqlarga, baʼzan katta yoshdagi hayvonlarga ham beriladi. Sigirga kuniga 1 — 1,5 kg Baliq uni berilsa, sut va goʻsht sifati buzilmay, mahsuldorligi oshadi. Baliq uni Oʻzbekistonda Moʻynoq baliq konserva zavodida tayyorlanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Syomga baligʻidan shoʻrva
Buyabes
**Baliq shoʻrva** ― baliq mahsulotlari, shuningdek, sabzavot va don mahsulotlaridan tayyorlanadigan issiq suyuq taomidir. Baliq bulyonlari shaffof, quyma shoʻrvalari va pyure shoʻrvalar tayyorlash uchun ishlatiladi. Baliq shoʻrvalari insonning ovqat hazm qilish apparatidan shira haydovchi taʼsiriga ega, shu bilan oziq-ovqatning soʻrilishini osonlashtiradi va tanani keyingi taomlarni toʻliq va oson oʻzlashtirilishiga tayyorlaydi. Baliq shoʻrvasi tejamkor taom hisoblanadi, chunki asosiy mahsuloti boʻlgan baliq — ikkinchi taomlarni tayyorlash uchun ishlatilishi mumkin. Baliq shoʻrvalari yangi baliqdan ham, konservalangan baliqlardan ham tayyorlanadi.

Qadimgi rus oshxonasida biron bir kechki ovqat shoʻrvasiz toʻliq boʻlmagan va rus yilnomalaridan biri „baliq shoʻrvasi eng toʻyimli va sogʻlom taom sifatida hurmatga sazovor" deb taʼkidlaydi. Rossiyada baliq bilan, mashhur baliq shoʻrvasidan tashqari, borsh, karam shoʻrva, kali, tuzlamalar, shoʻrva tayyorladilar. Shaffof baliq shoʻrvalari toʻyingan bulyonlar boʻlib, ularni toʻldirish alohida tayyorlanadi va toʻgʻridan-toʻgʻri porsiyalangan likopchalarda toʻldiriladi va rus gastronomik anʼanalarida bayramona tortishda turli xil piroglar, rasstegaylar, kulebyaklar va pirojkilar shaffof baliq shoʻrva yoki baliq bulyon bilan birga beriladi. Toʻldiruvchi baliq shoʻrva masalliqlari aynan bir bulyonda qaynatiladi, pyure baliq shoʻrvalari uchun esa oldindan pishirilgan mahsulotlari eziladi.

Sanoatda tayyorlangan baliq shoʻrvalari konservalangan (tunuka qutilarda) va quruq (konsentrlangan shoʻrvalar) boʻlinadi. Baliq shoʻrvalarini tayyorlash uchun, asosan, dengiz baliqlari: makrurus, mintay, piksha, skumbriya, dengiz okuni, merluza, sayda, shuningdek, losos boshi, osyotr va mayda baliqlar dan foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  А. А. Ишков, Л. Л. Лагунов, М. О. Лифшиц, В. М. Новиков, А. А. Покровский, В. А. Сидоров „Рыбные супы",*. Рыбные блюда*. M.: Piщevaya promishlennost, 1966 — 187—190 bet.
2. ↑  В. В. Усов 1979. sfn error: no target: CITEREFВ.\_В.\_Усов1979 (help)
3. ↑  В. В. Усов 2007. sfn error: no target: CITEREFВ.\_В.\_Усов2007 (help)
4. ↑  Л. И. Борисочкина, А. В. Гудович „Производство рыбных супов",*. Производство рыбных кулинарных изделий*. M.: VO „Agropromizdat", 1989 — 134—137 bet.

Adabiyotlar
-----------

* Л. И. Борисочкина, А. В. Гудович „Производство рыбных супов",*. Производство рыбных кулинарных изделий*. M.: VO „Agropromizdat", 1989 — 134—137 bet.
* Усов В. В. „Характеристика суповых блюд из рыбы и морепродуктов",*. Рыбная кухня: учебное пособие для сред. проф. образования*, Основы кулинарного мастерства. М.: Издательский центр «Академия», 2007 — 261—262 bet. ISBN 978-5-7695-2251-2.
* Усов В. В. „«Рыбный суп почитается питательнейшей и полезнейшей пищей»",*. Рыба на вашем столе*. М.: Пищевая промышленность, 1979 — 38—49 bet.
**1772-yildagi Varshava shartnomasi** — Polsha qiroli va Seym tomonidan Varshavada Rossiya imperiyasi, Prussiya Qirolligi va Avstriya imperiyasi bilan tuzilgan va ushbu vakolatlar tomonidan amalga oshirilgan Polsha-Litva Hamdoʻstligining birinchi boʻlimini qonuniylashtirgan xalqaro shartnoma.

Rossiya Polshada Advokatlar konfederatsiyasini bostirib, yoʻq qilganda va rus-turk urushi baxtli yakuniga yaqinlashganda, Prussiya qiroli Fridrix II Usmonli imperiyasi ustidan qozonilgan gʻalabalar va Rossiya taʼsirining toʻliq ustunligi tufayli rus qudratining keskin oshishidan qoʻrqib, Polshada oxirgisini boʻlish rejasini tuzdi, bundan tashqari, Rossiya Polsha yerlaridagi turk urushi uchun haq olardi, Prussiya va Avstriya ham uning bir qismini olishlari kerak edi. U Avstriya va Rossiyani bu rejaga koʻndira olgan. Uch hokimiyat oʻzaro ittifoq tuzib, oʻz qoʻshinlari bilan: Prussiya — sharqiy yoki qirollik, Prussiyani, Avstriya — Galisiya va Podoliyaning bir qismini, Rossiya — Belarusiyani ishgʻol qilishdi.

Shundan soʻng Polshada Seym chaqirilgan va knyaz Adam Poninskiy uning marshali yoki prezidenti boʻlib, ittifoqchi kuchlardan oyiga 3000 chervonets maosh oladigan boʻlgan. Seym masalalarni koʻpchilikning ovozi bilan hal qilishga majbur boʻlgan; poraga uchmaganlar Seym aʼzolari chiqarib yuborilgan, qolganlari delegatsiya tayinlashga majbur boʻlganlar, bu delegatsiya ittifoqchilar bilan ular tomonidan bosib olingan yerlarni berish toʻgʻrisida risola tuzishi kerak boʻlgan. Bu amalga oshirilgan va tuzilgan risola Seym tomonidan tasdiqlangan. Rossiya 2200 kv. milya va taxminan 1,500,000 aholi, Avstriya — 1600 kv. milya va 2 500 000 aholi, Prussiya — 700 kv.milya, 900 000 aholisi boʻlgan yerlarni qoʻlga kiritganlar, ammo Polshaga Danzig va Tornni qoldirishgan.

Boʻlinishda ishtirok etgan vakolatlar Polshaga uning qolgan mulkining daxlsizligini kafolatlagan va Rossiya, bundan tashqari, unda oʻrnatilgan qoidalarni himoya qilishni oʻz zimmasiga olgan va shu bilan Polshada oʻz taʼsirini kuchaytirgan. Prussiya siyosatidan kelib chiqqan risola unga eng katta foyda keltirgan, ammo polyaklar Rossiyani asosiy aybdor deb bilishgan va bu ularning ruslar taʼsiridan voz kechish istagini kuchaytirgan.

Yana qarang
-----------

* Varshava konventsiyasi (1733)
* Varshava shartnomasi (1768)

Adabiyotlar
-----------

* Solovyov, „Polshaning qulashi tarixi";
* Kostomarov, „Hamdoʻstlikning soʻnggi yillari";
* Bobrjinskiy, „Polsha tarixi boʻyicha insho" (rus. tarjima.);
* Kareev, „Tarixiy adabiyotda Polshaning qulashi".
* Myakotin, Venedikt Aleksandrovich. 1772-yil Varshava shartnomasi / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg. 1890-1907.
**Modulyator** (radiotexnika va aloqada) — modulyasiyalovchi qurilma (qarang Modulyasiya). Asosan, elektr aloqa va radioeshittirishdagi uzatuvchi qurilmalarning tarkibiy kismi. M.da = 104— 1015 gs chastotali toʻlqinlar yoki garmonik tebranishlar axborot eltuvchi hisoblanadi. Garmonik tebranishlar yoki toʻlqinlarning qanday parametri oʻzgartirilishiga qarab, tebranishlar modu-lyasiyasi amplitudali, chastotali, fazali yoki aralash xillarga boʻlinadi. M.lar ham shunga yarasha har xil boʻladi. Har qanday M.ning asosiy kismi — boshqaruvchi element (tranzistor, elektron lampa, klistron va boshqalar); uning yordamida signal modulyasiyalanadigan tebranishlar yoki toʻlqinlarga taʼsir qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ahmet Naji Tınaz** (1882, Serfice, Usmonli imperiyasi - 1964-yil 25-noyabr), turk askari va siyosatchisi.

harbiy hayot
------------

Harbiy akademiyani 1904-yil 19-aprelda leytenant unvoni bilan, 1907-yil 20-sentabrda Harbiy akademiyani shtab kapitan unvoni bilan tamomlagan.

Tripoli urushi, Bolqon urushi va Birinchi jahon urushida qatnashgan.

1916-yil 14-iyunda unga mayor unvoni berilgan. 1917-yil 21-iyul, 3-son Korpusning 1-bo'limi direktori, 1918-yil 16-iyunda 3-divizion Korpus shtab boshlig'i, 1918-yil 3-dekabrda 20-shtab Armiya korpusi shtab boshlig'i, keyin esa Bosh shtabning 2-bo'limi direktorining o'rinbosari etib tayinlandi.

1921-yilning 10-yanvarida Turkiyaning mustaqillik urushiga qoʻshilish uchun Istanbulni tark etib, Ineboluga joʻnadi. 1921-yil 27-yanvarda G'arbiy front qo'mondonligi shtab boshlig'i etib tayinlandi. Inönü janglaridan soʻng 1921-yil 1-martda tuman hokimi lavozimiga koʻtarildi.

1921-yil 15-sentabr, 15-sentabr. Diviziya komandiri etib tayinlandi. 1922-yil 31-avgustda Miralay unvoniga koʻtarildi. 1924-yil 1-dekabr, 6-son Korpus qo'mondoni (1927-yil 10-fevralgacha ishonchnoma bilan) va qo'shimcha vazifa bilan Sivas gubernatori etib tayinlandi.

1926-yil 30-avgustda mirliva unvoni berilgan. 1927-yil 12-oktabrda Milliy Mudofaa vazirligi maslahatchisi, 1928-yil 19-yanvarda Milliy Mudofaa vazirligi maslahatchisi, 1929-yil 9-mayda Milliy Mudofaa Vazirligi maslahatchisi lavozimlariga tayinlandi.

1930-yil 30-avgustda unga ferik unvoni berilgan. 1930-yil 8-sentabr, 4-son. Korpus qo'mondoni 1935-yil 3-sentabrda Jandarmeriya Bosh qo'mondoni etib tayinlandi. 1938-yil 29-dekabrda oʻz xohishi bilan nafaqaga chiqdi.

U ishtirok etgan urushlarda Usmonli va Germaniya davlatlarining turli orden va medallari, Turkiya Oliy Millat Majlisining qizil chiziqli Mustaqillik medali bilan taqdirlangan.

Siyosiy hayot
-------------

V. (Tanlash bo'yicha), VI. va VII. Davr Bursa, VIII. Turkiya Oliy Millat Majlisining Anqara deputati etib saylandi. 1939-yil 18-yanvardan 1940-yil 5-aprelgacha Milliy mudofaa vaziri lavozimida ishlagan.

U uylangan va uch farzandi bor edi. 1964-yil 25-noyabrda vafot etdi. Anqaradagi Cebeci harbiy shahidlar qabristoniga dafn etilgan jasadi 1988-yil 30-avgust kuni Davlat qabristoniga koʻchirildi.
**Erkin Turdiyevich Shayxov** (1927.13.11, Toshkent — 2009.3.7, Toshkent) — iktisodchi olim, Oʻzbekiston Qishloqxoʻjaligi Fanlar akademiyasi akademik (1991), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1990), professor (1977). Toshkent qishloq xoʻjaligi institutini tugatgan(1948). 1949— 60 yillarda komsomol va partiya ishlarida ishlagan. Toshkent viloyat ijroiya qoʻmitasi raisi (1962—71), Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi vaziri (1971 — 75), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti (1991-yildan Toshkent agrar universiteti) rektori (1975—95), ayni paytda shu institut qishloq xoʻjaligi iqtisodiyoti kafedrasi mudiri, 1995-yildan maslahatchiprofessor Ilmiy ishlari qishloq xoʻjaligi tarmoklari iqtisodiyoti, tannarx, ishlab chiqarish rentabelligi, bozor iqtisodiyotiga oʻtish sharoitlarida agrarsanoat majmuini rivojlantirish va uning samaradorligini oshirish masalalariga bagʻishlangan. Qishloq xoʻjaligi oliy oʻquv yurtlari uchun darslik, oʻquv qoʻllanmalari muallifi.

Manbalar
--------

* Paxtachilik iqtisodiyoti va uni tashkil etish, T. 1980; Paxtachilik, 2nashri, T. 1990 (hammualliflikda).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

**Toshkent viloyati Ijroiya qo'mitasining raislari** |
| --- |
|  |
| 
* Ziyo Niyozov (1938)
* Mavlon Turgʻunov (1944—1948)
* Halil Turdiyev (1949—1954)
* Hakim Jalilov (1954—1956)
* Fahmuddin Ho'jayev (1956—1957)
* Hakim Jalilov (1957—1961)
* Hidir-Ali Irgashev (1961—1962)
* Agzam Ho'jayev (1962—1964)
* Erkin Shayxov (1962—1964)
* Salohiddin Asamov (1971—1974)
* Po'lat Yusupov (1974—1978)
* Timur Alimov (1978—1985)
* Abdulhamid Saidho'jayev (1985—1988)
* Poʻlat Abdurahmonov (1988—1992)
 |

 |
**Lome** — Togo poytaxti, mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Gvineya qoʻltigʻi sohilidagi port. Iklimi ekvatorial iqlim, eng issiq oylar (mart—aprel)ning oʻrtacha temperaturasi 31°, eng salqin oy (iyul — avgust) niki 23°. Yiliga urtacha 755 mm yogʻin yogʻadi. Aholisi 500 ming kishidan ziyod (1990-yillar urtalari).

Shahar 19-asr oxirlarida 18-asrning 20-yillaridan mavjud boʻlgan qishloqoʻrnida bunyod etilgan. 1877-yildan Germaniya protektorati Togoning markazi bulgan. Birinchi jahon urushidan keyin (1914—18 yillarda) Fransiya mandatligidagi hududning, 1939—45 yillarda Fransiya vasiyligidagi Togoning maʼmuriy markazi. 1960-yil 27-apreldan mustaqil Togo Respublikasining poytaxti.

Lome — transport yoʻllarining muhim tuguni, aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Neftni kayta ishlash, metallurgiya, sement, marmar zavodlari, paxta tozalash, toʻqimachilik, oziq-ovqat, poyabzal korxonalari mavjud. Hunarmandchilik rivojlangan. Port orqali chetga fosforit, marmar, kofe, kakao, paxta va palma mahsulotlari chiqariladi. Lomeda Milliy majlis, Prezident saroyi, mehmonxona va boshqa maʼmuriy hamda jamoat binolari qurilgan. Ilmiy tadqiqotlar instituti, universitet, milliy muzey, kutubxona, oʻquv muassasalari bor. Turizm rivojlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Afrika geografiyasi | *Afrika geografiyasi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Afrika poytaxtlari |
| --- |
|  |
| 
BMTga aʼzo mamlakatlar: Abuja **·**  Addis-Abeba **·**  Akkra **·**  Jazoir **·**  Antananarivu **·**  Asmera **·**  Bamako **·**  Bangi **·**  Banjul **·**  Bisau **·**  Brazzavil **·**  Bujumbura **·**  Viktoriya **·**  Vindxuk **·**  Gaborone **·**  Dakar **·**  Jibuti **·**  Juba **·**  Dodoma **·**  Qohira **·**  Kampala **·**  Kigali **·**  Kinshasa **·**  Konakri **·**  Librevil **·**  Lilongve **·**  Lome **·**  Luanda **·**  Lusaka **·**  Maseru **·**  Malabo **·**  Maputu **·**  Mbabane **·**  Mogadisho **·**  Monroviya **·**  Moroni **·**  Nayrobi **·**  Njamena **·**  Niamey **·**  Nuakshot **·**  Port-lui **·**  Porto-Novo **·**  Praya **·**  Pretoriya **·**  Rabot **·**  San-Tome **·**  Tarobulus al-Gʻarb **·**  Tunis **·**  Uagadugu **·**  Fritaun **·**  Xarare **·**  Xartum **·**  Yamusukro **·**  Yaunde

Boshqa hududlar: Jeymstaun **·**  Sen-DeniTan olinmagan davlatlar: Bir-Lelu **·**  Garoue **·**  Tombuktu **·**  Xargeysa **·**  Al-Ayun
 |

 |
**Yan Raynis** (taxallusi; asl ismsharifi Yanis Pliyekshans) [1865. 30.8(11.9), Varslavani qishlogʻi, hozirgi Yekabpile tumani — 1929.12.9, Riga] — Latviya xalq shoiri (1940), daramaturg va jamoat arbobi. Peterburg universitetini tugatgan (1888). "Diyenas lapa" gaz. muharriri (1891—95). Revolyusion faoliyati uchun qamalgan (1897). Pskovga, soʻngra Vyatka gubernyasidagi Slobodskoy sh.ga (1899) surgun qilingan. 1903 yil surgundan kaytgan. Shveysariyada emigratsiyada boʻlgan (1905—20). "Moviy oqshom sadolari" (1903), "Boʻron nihollari" (1905), "Ajoyib kitob" (1909), "Boshi va oxiri" (1912), "Dagʻdagʻaning besh nusxa daftari" (1920— 25) va b. sheʼriy toʻplamlar muallifi. "Ave sol" dostonida (1910) quyosh ozodlik simvoli sifatida tasvirlangan. "Guvullayver, shamol" pyesasi (1913) Latviya dramaturgiyasida muhim oʻrin tutadi. "Oʻt va tun" (1905), "Indulis va Ariya" (1911), "Iosif va uning akaukalari" (1919) pyesalari ham bor. Rus dostonlari asosida "Ilya Muromets" tragediyasini yozgan (1922). Asarlari oʻzining yangi uslubi, chukur falsafiy teranligi va yuksak gʻoyaviyligi bilan ajralib turadi, "Yangi zamon" sheʼriy toʻplami oʻzbek tiliga tarjima qilingan (1967).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Valeryanovka** (qozoqcha: *Валерьянов* — Qozogʻistonning Qoʻstanay viloyati Taranov tumanidagi qishloq. Novoilyinovskiy qishloq okrugi tarkibiga kiradi. U tuman markazi — Taranovskoye qishlog'idan 28 km janubda joylashgan. KATO kodi - 396459400.

Tarixi
------

Valeryanovka qishlog'i 1900-yilda Qo'stanay tumanidagi Dambar qozoq ko'chmanchi volostida Tobol daryosining chap qirg'og'idagi Kur-Say traktida tashkil etilgan. Aholi punktiga 1905-yildan boshlab Rossiya imperiyasining janubiy viloyatlaridan kelgan muhojirlar joylasha boshlagan.

1904-yilda tashkil topgan Valeryanovka volosti 7 ta ko'chma posyolkalaridan iborat bo'lgan: Valeryanovskiy, Stepnoy, Proxorovskiy, Pridorojniy, Novoilinovskiy, Koziryovskiy, Uvalniy. 1910-yilda Oqsuatskiy (sobiq Oqsuatskiy quyi bo'limi), Bogorodskiy (sobiq Aqsuatskiy yuqori bo'limi), Yekaterininskiy (sobiq Makbalkulskiy) posyolkalari volost tarkibiga kiritilgan. 1911-yilda Danilovskiy (sobiq Sariblakskiy), Lisakovskiy (sobiq Dungurlyukskiy) va Karasorskiy yangi posyolkalari volost tarkibiga kirdi.

Valeryanovska qishlog'i 1907-yilda tashkil qilingan. Orenburg viloyati Verxneuralsk tumanining Nikolayevskiy qishlog'idan ko'chirilgan kasalxonasining borligi bilan mashhur. Tumandagi ushbu birinchi shifoxona 28 ta tuman ko‘chirma aholi punktiga hizmat ko‘rsatdi. 1925-yilda Valeryanovska volosti tarqatib yuborildi va markaz posyolkasida joylashgan kengaytirilgan Viktorovska volostiga birlashtirildi. 

Valeryanovkada 1906 — 1907-yillarda Ivan Vasilevich Kolesnikov yozuvchi L. N. Tolstoy bilan bir davrda yashagan.

Valeryanovka 1915-yilda qurilgan okrug darajasidagi don elevatori va 1978-yilda Lisakovskiy shahar sut zavodining bir qismi bo'lgan qaymoq zavodi bilan mashhur edi.

1928-yilda "Komintern" nomli qishloq xo'jaligi arteli tashkil etildi.1951-yilda yiriklashtirilgan kolxoz tuzildi. Uning tarkibiga T. Shevchenko, Valeryanovskiy, Kozirevskiy va Qizil-Jar qishlog'i birlashtirgan.

1961-yilda qishloq Novo-Ilinovskiy sovxozi tarkibiga kirdi. 1997-yildan sovxoz tugatilishi munosabati bilan mustaqil qishloq sifatida ro'yxatga kiritildi.

Aholisi
-------

1999-yilda qishloq aholisi 638 kishi (302 ta erkak va 336 ta ayol) bo'lgan. 2009-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, qishloqda 492 kishi (233 ta erkak va 259 ta ayol) yashagan.

Manbalar
--------

1. ↑  „База КАТО".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 27-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
2. ↑  „Переселенческие посёлки Валерьяновской волости Кустанайского уезда".  Костанай и костанайцы!. 16-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2016-yil.
3. ↑  „Дамбарская и Валерьяновская волости Кустанайского уезда".  Костанай и костанайцы!. 16-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2016-yil.
4. 1 2  „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 13-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
**Barometrik formula** — ogʻirlik kuchi maydonidagi gaz (atmosfera) bosimining balandlikka qarab oʻzgarishini ifodalaydigan formula. Hamma balandliklarda temperatura birday hisoblanganda (izotermik hol): bunda: r — gaz bosimi, s — gazning molekulyar ogʻirligi, R — gaz doimiysi, g — ogʻirlik kuchi tezlanishi, T — mutloq temperatura. Barometrik formula balandlik ortib borgan sari gaz (atmosfera) bosimining kamayib borishini koʻrsatadi. Balandlik katta boʻlsa, temperaturani oʻzgarmas deb belgilaydi. Atmosferaning ayrim qatlamlarida temperatura A balandlikka qarab chiziqli oʻzgaradi.

Samolyot qanday balandlikda uchayotganini koʻrsatuvchi asbob — altimetrning ishlash tarzi atmosfera bosimining balandlikka qarab oʻzgarib borishiga asoslangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Valeryanovka** (qozoqcha: *Валерьянов*) — Qozogʻistonning Qoʻstanay viloyati Taranov tumanidagi qishloq. Novoilyinovskiy qishloq okrugi tarkibiga kiradi. U tuman markazi — Taranovskoye qishlogʻidan 28 km janubda joylashgan. KATO kodi — 396459400.

Tarixi
------

Valeryanovka qishlogʻi 1900-yilda Qoʻstanay tumanidagi Dambar qozoq koʻchmanchi volostida Tobol daryosining chap qirgʻogʻidagi Kur-Say traktida tashkil etilgan. Aholi punktiga 1905-yildan boshlab Rossiya imperiyasining janubiy viloyatlaridan kelgan muhojirlar joylasha boshlagan.

1904-yilda tashkil topgan Valeryanovka volosti 7 ta koʻchma posyolkalaridan iborat boʻlgan: Valeryanovskiy, Stepnoy, Proxorovskiy, Pridorojniy, Novoilinovskiy, Koziryovskiy, Uvalniy. 1910-yilda Oqsuatskiy (sobiq Oqsuatskiy quyi boʻlimi), Bogorodskiy (sobiq Aqsuatskiy yuqori boʻlimi), Yekaterininskiy (sobiq Makbalkulskiy) posyolkalari volost tarkibiga kiritilgan. 1911-yilda Danilovskiy (sobiq Sariblakskiy), Lisakovskiy (sobiq Dungurlyukskiy) va Karasorskiy yangi posyolkalari volost tarkibiga kirdi.

Valeryanovska qishlogʻi 1907-yilda tashkil qilingan. Orenburg viloyati Verxneuralsk tumanining Nikolayevskiy qishlogʻidan koʻchirilgan kasalxonasining borligi bilan mashhur. Tumandagi ushbu birinchi shifoxona 28 ta tuman ko‘chirma aholi punktiga hizmat ko‘rsatdi. 1925-yilda Valeryanovska volosti tarqatib yuborildi va markaz posyolkasida joylashgan kengaytirilgan Viktorovska volostiga birlashtirildi.

Valeryanovkada 1906 — 1907-yillarda Ivan Vasilevich Kolesnikov yozuvchi L. N. Tolstoy bilan bir davrda yashagan.

Valeryanovka 1915-yilda qurilgan okrug darajasidagi don elevatori va 1978-yilda Lisakovskiy shahar sut zavodining bir qismi boʻlgan qaymoq zavodi bilan mashhur edi.

1928-yilda „Komintern" nomli qishloq xoʻjaligi arteli tashkil etildi.1951-yilda yiriklashtirilgan kolxoz tuzildi. Uning tarkibiga T. Shevchenko, Valeryanovskiy, Kozirevskiy va Qizil-Jar qishlogʻi birlashtirgan.

1961-yilda qishloq Novo-Ilinovskiy sovxozi tarkibiga kirdi. 1997-yildan sovxoz tugatilishi munosabati bilan mustaqil qishloq sifatida roʻyxatga kiritildi.

Aholisi
-------

1999-yilda qishloq aholisi 638 kishi (302 ta erkak va 336 ta ayol) boʻlgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 492 kishi (233 ta erkak va 259 ta ayol) yashagan.

Manbalar
--------

1. ↑  „База КАТО".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 27-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
2. ↑  „Переселенческие посёлки Валерьяновской волости Кустанайского уезда".  Костанай и костанайцы!. 16-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2016-yil.
3. ↑  „Дамбарская и Валерьяновская волости Кустанайского уезда".  Костанай и костанайцы!. 16-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2016-yil.
4. 1 2  „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 13-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
**Barometr** (yun. baros — ogʻirlik - metr) — atmosfera bosimini oʻlchashda ishlatiladigan asbob. 
Turli xillari bor:
1) simobli B.; gidrostatik qonunlariga asoslanib yasalgan;
2) metall B. yoki aneroid; qattiq jismning elastikligiga asoslanib yasalgan;
3) gipsotermometr yoki termobarometr; suyuqlik qaynash temperaturasining tashqi atm bosimiga bogʻliqligiga asoslanib yasalgan;
4) gaz B.; gazlarning elastiklik xossasiga asoslanib yasalgan;
5) normal B.; meteorologik stansiya tarmoqlaridagi B.lar uchun etalon vazifasini bajaradi.
Meteorologik stansiya tarmoqchalarda eng koʻp tarqalgan simobli B. uzunligi 1 m ga yaqin keladigan bir uchi berk shisha naydan iborat. Nayga simob toʻldirilib, simobli metall kosaga toʻntarilsa, shisha naydagi simob ustuni tashqi atmosfera bosimi bilan muvozanatlashguncha naydagi simobning maʼlum qismi metall kosaga toʻkiladi. Shisha naydagi simob ustida boʻshliq (Torrichelli boʻshligʻi) hosil boʻladi. Simobli B. baʼzan metall kosasiz, faqat shisha naydan yasaladi. Bunday B. uzun va qisqa tirsakdan iborat boʻlib, sifonli B. deyiladi. Uzun tirsagining uchi berk, qisqa tirsagining uchi ochiq va kengroq boʻladi. Atmosfera bosimi kamayganda kengroq joyga simob oqib tushadi. Sifonli B.larda atmosfera bosim ochiq va berk naylardagi simob ustunlari farqiga qarab topiladi. Atmosfera bosimi oʻzgarishlarini uzluksiz qayd qilib boradigan asbob barograf deyiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Barrikada** (frans.), koʻcha band - koʻcha, yoʻl, koʻprik va togʻ yoʻllarida turli narsalardan (xodalar, qum solingan qoplar, toshlar va boshqalar) quriladigan sunʼiy mudofaa toʻsigʻi. B. qadim zamonlardan bosqinchilarga qarshi qoʻllanilgani maʼlum. Tarixiy manbalarda B. chep deb tilga olinadi. B. 19-asrgacha tosh, qum solingan qop, xoda, qulatilgan daraxtlar va shahri k.dan qurilgan. 20-asrdan aholi yashaydigan joylarni tank va zirhli mashinalardan saqlash uchun maxsus muhandislik toʻsiqlari barpo etila boshlandi. Bunday B. temir-betondan, turli bloklardan yasalib, koʻcha va yullarga shaxmat katagi tartibida 2 — 3 qator quriladi. 1871-yil Parij kommunasi paytida kommunarlar, 1905 — 07-yillardagi rus inqilobi paytida ishchilar tomonidan keng qoʻllanilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |