recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Umurtqasizlar** (Invertebrata) - umurtqa pogʻonasi boʻlmaydigan hayvonlar guruhi. Hayvonot dunyosini umurtqasizlar va umurtqalilarga ajratishni 19-asr boshida fransuz olimi J.B. Lamark taklif etgan boʻlib, sistematik ahamiyatga ega emas. Chunki umurtqasizlarga hayvonot dunyosining xordalilardan tashqari barcha tiplari kiradi. Lekin xordalilarning hamma vakillarida umurtqa boʻlmaydi. Hozir "Umurtqasizlar" termini faqat hayvonlarni umumiy tavsiflash uchun ilmiy asar va oʻquv qoʻllanmalarida ishlatiladi. Umurtqasizlarning taksonomik guruxlari uzilkesil hal etilmagan. Ularga bir qujayralilarning 5—7 tipi, plastinkalilar, gʻovaktanlilar, taroqlilar, barcha chuvalchanglar, mollyuskalar, boʻgʻimoyoqlilar, ignaterililar (hammasi boʻlib 16—23 tipga mansub hayvonlar) tipi kiradi. Lekin bir qancha taksonomik guruhlar tarkibi (mas, bir qujayralilar, chuvalchanglar) aniq belgilanmagan. Umurtqasizlarning 1,5 mln. dan 2,0 mln.ga yaqin turi maʼlum. Umurtqalilarning esa 45 ming turi bor.

Umurtqasizlar chuchuk suv, dengiz va okeanlar, quruqlik va tuproq qatlamlarida yashaydi; bir qanchasi parazit (qarang Parazitizm). Umurtqasizlar tabiatda katta ahamiyatga ega. Oldingi geologik davrlarda yashagan Umurtqasizlar baʼzi choʻkindi jinslarning tarkibini tashkil etadi (mas, ohaktoshning tarkibi deyarli oʻlib bitgan foraminifera, korallar, mshankalar va boshqa skeletidan iborat). KoʻpchilikUmurtqasizlar yoki ularning mahsuloti odam va chorva mollari, parrandalar, baliqlar uchun oziq (mas, asal, qisqichbaqasimonlar va boshqalar). Umurtqasizlar hayotiy mahsuloti texnikxoʻjalik maqsadlarda ishlatiladi (mas, asalari mumi, ipak qurti pillasi, mollyuskalar chigʻanogʻi, marvarid va boshqalar), shuningdek, Umurtqasizlar.dan qishloq xoʻjaligida ekinlar va hayvonlar zararkunandalariga biologik qarshi kurashda, choʻkindi jinslar yoshini aniklashda xam foydalaniladi. Foydali Umurtqasizlar bilan birga, qishloq xoʻjaligi zararkunandalari, yuqumli kasalliklarni tashuvchilar, parazitlik qilib kasallik qoʻzgʻatuvchilari ham boʻladi.

Adabiyot
--------

* Mavlonov O. Xurramov 3. Umurtqasizlar zoologiyasi, T. 2003.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abulxayr ibn Hammor Hasan ibn Sivor ibn Bobo ibn Bahrom Xorazmiy** (941, Bagʻdod — 1048) — mantiqshunos, Bagʻdod madrasalarida mudarrislik qilgan. Maʼmun ibn Muhammad Xorazmshoh uni Bagʻdoddan Xorazmga taklif qilib, oʻzining shaxsiy tabibi va nadimi maqomiga tayinladi. Sulton Mahmud Gʻaznaviy Xorazmni qoʻlga kiritgandan keyin Abulxayr ibn Hammorni oʻzi bilan Gʻaznaga olib ketadi. Oʻsha yerda 102 yoshida musulmonchilikni qabul qiladi. Ungacha Abulxayr ibn Hammor nasroniy dinida edi. Manbalarda keltirilishicha, sulton Mahmud Gʻaznaviy Abulxayr ibn Hammor islomni qabul qilganligi uchun unga Gʻazna yaqinidagi Hammor nohiyasini mulk sifatida iqto (hadya) qilib bergan (Hammor laqabi shundan). Boshqa manbalarda Hammor soʻzi roʻmol yoki ayollar uchun hijob tikuvchi maʼnosida qoʻllaniladi. U falsafadan tashqari tabobatda ham juda mashhur boʻlganligi uchun "Buqroti soniy („Ikkinchi Gippokrat") laqabiga sazovor boʻlgan. Uning asarlari: „Kitob ul-hayulo" („Birlamchi modda haqida kitob"), uch jildli „Kitob ul-vifoq bayna raʼy al-falosifa vannasoro" („Faylasuflar va nasroniylar oʻrtasidagi fikr muvofiqligi haqida kitob"), „Kitob tafsiri Isogʻuji muxtasaran" („Isogʻuji kitobi tafsiriga qisqacha sharh"), „Kitob us-sadiq vassadoqa" („Doʻst va doʻstlik haqida kitob") va boshqa Bir qancha kitoblarni suryoniy tilidan arab tiliga tarjima qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Abulxayr ibn Hammor Hasan ibn Sivor ibn Bobo ibn Bahrom Xorazmiy" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdussamad ash-Shiyoyiy** (arabcha: عبدالصمد الشيايى — Abu Naʼim Abdussamad ibn Ali ibn Muhammad ash-Shiyoyiy — Faqih.
Abdussamad ash-Shiyoyiy X asrda Buxoroga qarashli Shiyo qishlogʻida tugʻilgan. U boshlangʻich taʼlimni Shiyo qishlogʻida olgan. Keyinchalik Buxoroga borib u yerdagi olimlardan dasr olgan.

Ustozlari
---------

Abdussamad ash-Shiyoyiy hadis va fiqh ilmining sir-asrorlarini Abu Shuʼayb Solih ibn Muhammad as-Sajoriy va Abulqosim Ali ibn Muhammad ibn Muhammad al-Xazoʻiydan oʻrgangan va ulardan hadislar rivoyat qilgan.

Vafoti
------

Abdussamad ash-Shiyoyiy XI asrda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdulkarim Samʼoniy. Al-Ansob. J.3. — Bayrut. Lubnan 1998. -B. 484.

Adabiyotlar
-----------

* Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. —T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti, 2007. -B. 238.

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Umumlashtirish** - insonning voqelikni bilish, tadqiq etishdagi muhim fikriy amallaridan biri; narsa va hodisalarning oʻxshash hamda muhim belgi, xususiyatlarini, bogʻlanishlarni fikran muayyan tushunchaga birlashtirish jarayoni va uning natijasi. U. — ilmiy bilishning muhim vositalaridan hisoblanadi. U.da ayrimlikdan umumiylikka oʻtiladi (mas, "issiqlik" tushunchasidan "energiya" tushunchasiga oʻtish) va umumiy tushuncha, hukm, nazariyalar hosil qilinadi (sabzi, piyoz, karam — sabzavot; olma, nok, oʻrik — daraxt). Bunday tushunchalardan yuzaga kelgan umumiy bilim moddiy olamni chuqurroq aks ettirib, uning mohiyatini anglab olishga yordam beradi. Voqelik toʻgʻrisidagi tushunchalarni, ularga asoslangan bilimlarni umumlashtirmasdan fanlarning asosiy kategoriyalarini yaratib boʻlmaydi. U.siz bilimlarimizni sistemaga solish mumkin emas. U.siz fan va ilmiy bilimlar taraqqiy eta olmaydi. Barcha ilmiy kategoriyalar, ular yordamida ifodalanuvchi qonun va tamoyillar, tajribada toʻplangan empirik tushunchalar U. natijasida hosil qilingan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abul Qosim Xon Qaragʻozlu** ( forscha: ابوالقاسم‌خان قراقزلو ), **Nosir-al-Mulk** (forscha: ناصرالملک ma'nosi: "Qirollik yordamchisi" )nomi bilan tanilgan, (1856-yil 13-iyul — 1927-yil 26-dekabr) — Qojarlar sulolasi davrida Eron regenti, bosh vazir va moliya vaziri lavozimlarida ishlagan eronlik siyosatchi.

Yoshligi
--------

Al-Mulk 1879 — 1882-yillarda Oksforddagi Balliol kollejida tahsil olgan. Britaniya tashqi ishlar vaziri ser Edvard Grey va keyinchalik Britaniyaning Tehron va Vashingtondagi elchisi Sesil Spring-Rays ham u bilan birga tahsil olishgan.

Siyosiy faoliyati
-----------------

### Bosh Vazir

Eronga qaytgach, u Nosiriddinshohga tarjimonlik qildi. Keyinchalik u moliya vaziri, gubernator, 1907-yilda Muhammad Ali Shoh Qojar hukmronligi davrida yuz bergan Eron konstitutsiyaviy inqilobi davrida qisqa muddat Bosh vazir lavozimlarida ishlagan. Biroq, ayrim deputatlar bosimi ostida u iste'foga chiqdi. Iste'foga chiqishdan oldin u Muhammad Ali Shohdan ruxsat soʻramagani uchun ikkinchi marta hibsga olindi. Al-Mulk Britaniya elchisining aralashuvidan keyingina qamoqdan ozod qilindi. Hayoti xavf ostida ekanligini koʻrib, u Angliyaga qochib ketdi.

### Regent

U 1909-yilning yozida Muhammad Ali Shoh yiqilganidan keyin Eronga qaytmadi, shuningdek, chaqaloq Ahmadshoh Qojarning regenti etib tayinlandi va yana qisqa muddatga bosh vazir lavozimini egalladi. 1914-yilda Ahmadshoh voyaga yetguncha regent lavozimida qoldi. Forsning amerikalik gʻaznachisi Uilyam Morgan Shuster Al-Mulkning chuqur siyosiy xarakterini tahlil qilishda "u oʻz idorasida kuchli yetakchilik yoʻq boʻlgan" deya keltiradi.

Angliyadagi hayoti
------------------

1915-yilda Al-Mulk Eronni tark etib, vafotigacha Angliyada yashadi. U 1919-yil avgustdagi Angliya-Fors bitimini ishlab chiqishda lord Kerzonning maslahatchisi sifatida yana bir siyosiy chiqish qildi. Nosir 1927-yilda 64 yoshida vafot etgan.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  Bakhash, Shaul (May 16, 2016) [December 3, 2015]. "NĀṢER-AL-MOLK, ABU'L-QĀSEM". in Yarshater, Ehsan. *Encyclopædia Iranica*. New York City: Bibliotheca Persica Press.. Qaraldi: September 12, 2016.
2. ↑  „The strangling of Persia; a record of European diplomacy and oriental intrigue : Shuster, William Morgan, 1877-1960 : Free Download & Streaming : Internet Archive". *Internet Archive* (1912).
3. ↑  Cyrus Ghani: Iran and the rise of Reza Shah. From Qajar collapse to Pahlavi rule. I. B. Tauris, London u. a. 1998, ISBN 1-86064-258-6.
**Vu Tszinzi** (xitoycha savdo.吳敬梓, s.吴敬梓, pinyin Wú Jìngzǐ; 1701, Chuzhou, Anxuy — 1754 yil 11-yanvar, Yanchjou, Tszyansu) — xitoylik yozuvchi boʻlib, oʻzining "Konfusilar tarixi" nomli romani tufayli. Xitoy ijtimoiy nasri va realistik satira.

Biografiya
==========

Vu Tszinzi Qing amaldori Vu Linqining badavlat oilasida tug'ilgan. Vu oilasi byurokratik va adabiy sohalarda taniqli edi: uning bobosi Vu Dan Xanlin akademiyasining a'zosi edi. Biroq, Vu Tszinzi taniqli rasmiy lavozim uchun imtihonlardan o'ta olmadi (u faqat okrug darajasidan o'tdi). Oilasida isrofgar va isrofgarning shuhratiga sazovor bo'lib, u xususiy fuqaro bo'lib, o'qimishli sinf vakilining turli ishlari bilan shug'ullanadi. U umrining ko'p qismini kambag'al edi. Moliyaviy ahvolini yaxshilash maqsadida 32 yoshida Nankinga ko‘chib o‘tadi va u yerda shaharning ziyoli byurokratiyasi orasida ko‘zga ko‘ringan shaxsga aylanadi.
1740 yildan kechiktirmay Nankinda u o'zining yagona muhim asari - "Konfutsiylarning norasmiy tarixi"ni yozishni boshladi, bu Xitoy adabiyotidagi birinchi muhim ijtimoiy satirik roman hisoblanadi. Ushbu roman ustida ishlash uning hayotining 10 yildan ko'proq vaqtini oldi.

Ushbu romandan tashqari, Vu Tszinzi muhim adabiy merosiga bir nechta she'riy asarlar (ularning aksariyati saqlanib qolmagan) va Shi-ching klassik she'riy to'plamiga sharhlar kiradi.

Afsonaga ko'ra, Vu Tszinzi do'sti bilan uchrashganda sharobga bo'g'ilib vafot etgan.

Konfutsiylarning norasmiy tarixi
================================

Kitobda o'qimishli sinfning kundalik hayoti tasvirlangan va turli ijtimoiy qatlamlarning hayot palitrasi tasvirlangan.

Roman XX asr xitoy adabiyotiga, birinchi navbatda Lu Xun ijodiga sezilarli taʼsir koʻrsatdi.

Oila
====

Vu Tszinzi uchta farzandi bor edi, ulardan eng kattasi Vu Lang taniqli matematik va taniqli shoirga aylandi.

Hurmat
======

Vu Tszinzi tug‘ilib o‘sgan shahri, bir vaqtlar Quantszyao okrugi bo‘lgan Chuchjouda hozir yozuvchining muzeyi bor.

Adabiyotlar
-----------

* Vu Jing-tzu / I. S. Lisevich // Ulyanovsk - Frankfort. - M .: Sovet Entsiklopediyasi, 1977. - S. 150. - (Buyuk Sovet Entsiklopediyasi: [30 jildda] / bosh muharrir A. M. Proxorov; 1969-1978, 27-jild).
* Fishman O. L. "Konfutsiychilarning norasmiy tarixi" // Jahon adabiyoti tarixi: 8 jildda / SSSR Fanlar akademiyasi; Jahon adabiyoti instituti. ular. A. M. Gorkiy. - M .: Nauka, 1983-1994.
* Baliqchi O. L. Xitoy satirik romani, M. 1966, bet. 71-106.
* Lu Xsun, Xitoy fantastikasining qisqacha tarixi, Pekin, 1959, p. 288-97.
* Encyclopædia Britannica 2005 Ultimate Reference Suite DVD, maqola - "Vu Ching-tzu"
* U, Manzi, "Rulin Vaishi" ("Olimlar"). Xitoy entsiklopediyasi, 1-nashr.
* Pol S. Ropp, Erta zamonaviy Xitoydagi dissent: Ju-Lin Wai-Shih va Ch'ing ijtimoiy tanqidi (Ann Arbor: Michigan universiteti matbuoti, 1981).

Manbalar
--------

1. ↑  *Swartz A.* „Ching-tszu Vu // Ochiq kutubxona".
2. ↑  *Swartz A.* „Jingzi Vu // Ochiq kutubxona".
3. ↑  *Харт М.* „Gutenberg loyihasi".  Project Gutenberg Literary Archive Foundation, 1971..
4. ↑  *Vu Jingzi / I. S. Lisevich // Ulyanovsk* „Buyuk Sovet Entsiklopediyasi".
**Rivojlanish biologiyasi** - biologiyaning hayvonlar va oʻsimliklarning individual rivojlanish (ontogenez) va harakatlantiruvchi kuchlari mexanizmlarini oʻrganadigan boʻlimi. Rivojlanish biologiyasi 20-asr oʻrtalarida embriologiya asosida, bu fanning sitologiya, genetika, fiziologiya va molekulyar biol. bilan chegarasida vujudga keldi. Bu fanlar sohasida erishilgan muvaffaqiyatlar individual rivojlanishda genetik axborotning amalga oshirilishi: sujayralar, toʻqimalar va organlar ixtisoslashuvining molekulyargenetik asoslari; hujayralarning oʻzaro taʼsiri va rivojlanayotgan organizmning bir butunligini taʼminlaydigan jarayo’nlarning boshqarilish mexanizmlari, normal va oʻsmali oʻsishning molekulyar mexanizmlari va boshqa fundamental muammolarni yechishda turli xil yondashishlar va usullarni birlashtirish imkonini berdi.

Adabiyot
--------

* Zussman M. Biologiya razvitiya, per. s angl. M. 1997.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vu Ley** 1991-yil 19-noyabrda tugʻilgan — Xitoy Superligasining "Shanxay Port" klubi va Xitoy terma jamoasida hujumchi sifatida oʻynagan xitoylik professional futbolchi .

Vu 169 ta gol bilan "Shanxay SIPG" tarixidagi eng yaxshi to'purardir. U 102 ta gol bilan Xitoy Superligasi tarixidagi 2-eng yaxshi to‘purar hisoblanadi.14 yosh-u 287 kunligida Xitoy professional ligasi o‘yinida maydonga tushgan eng yosh futbolchi bo‘lish bo‘yicha rekordchi hamdir.

Klub faoliyati
--------------

### Shanxay SIPG

Vu futbolchilik faoliyatini 3-toifadagi "Shanxay SIPG" jamoasida o'ynab boshladi, klub uchun debyutini 2006- yilning 2-sentyabrida Yunnan Lijiang Dongbaga qarshi o'yinda (5:3) o'tkazdi va bu uni Xitoy tarixidagi 14 yoshli professional futbol o'ynagan eng yosh futbolchiga aylantirdi. 287 kun. U 2007 yilgi liga mavsumi oxirida klubga uchinchi darajali chempionlikni qo'lga kiritishga va ikkinchi darajaga ko'tarilishiga yordam berdi. U klubdagi birinchi golini 2008-yilning 30-avgustida Qingdao Xaylifengga qarshi o'yinda (2:0) kiritdi. Bu uni 16 yoshu 289 kunlik Xitoy futbolidagi ikkinchi eng yosh gol muallifiga aylantirdi va bu Cao Yunding rekordidan atigi 47 kunga ortda qoldi.

O'yinchi profili
----------------

### O'yin uslubi

Vu o'zining golli o'yinlari va to'pdan tashqari harakatlari uchun maqtovga sazovor bo'ldi. U portlovchi tezligi bilan mashhur qarshi hujumlarda. Ko'p qirrali hujumchi Vu frontning istalgan joyida o'ynashga qodir. Garchi u hujumchi va ikkinchi hujumchi sifatida o'ynagan bo'lsa-da, u tez-tez vinger sifatida o'ynaydi va ikkala qanotda ham harakat qila oladi.

Shaxsiy hayot
-------------

Vu Hui millatiga mansub. U o'zining qiz do'sti Zhong Jiabei ( 仲佳蓓 turmushga chiqdi ) 2014-yilda ikki farzandi, 1 qizi va 1 o‘g‘li bor.

Adabiyotlar
-----------

1. ↑  乙级也有上海德比：武磊上场创纪录 东亚遗憾负东巴 at sports.sina.com.cn 3 September 2006 Retrieved 8 September 2012
2. ↑  东亚小将刷新联赛纪录 中国马拉多纳前途无量 at sports.qq.com 2 September 2008 Retrieved 8 September 2012
3. ↑  „连媒：武磊为冠军可转会恒大 很难超越郝海东". *ifeng news* (18-noyabr 2013-yil). Qaraldi: 24-aprel 2013-yil.
4. ↑  „少数民族国脚：买提江成新疆第一人 张琳芃武磊皆回族". *Tencent Sports* (11-sentabr 2018-yil). Qaraldi: 13-iyun 2019-yil.
5. ↑  „徐根宝：球员早点结婚是好事 老婆管得住有助提高". *Sina Sports* (28-noyabr 2014-yil). Qaraldi: 24-aprel 2019-yil.
6. ↑  „赢球当晚武磊喜获爱子 儿女双全堪称人生大赢家". *Sohu Sports* (22-aprel 2017-yil). Qaraldi: 24-aprel 2019-yil.

Havolalar
---------

* Sport.online.sh.cn saytida o'yinchi profili Wayback Machine saytida arxivlandi (2009-04-08).
Категория:Персоналии по алфавиту
Категория:Спортсмены по алфавиту
Категория:Боксёры по алфавиту
Категория:Википедия:Статьи о боксёрах без портретов
**Baxtiyar Kuanishevich Tolegenov** ( 1976 yil 5 yanvarda , Tyulkubas tumanida tug'ilgan) - qozog'istonlik bokschi, yengil vazn toifasi vakili. 1990-yillarning ikkinchi yarmida boks bo'yicha Qozog'iston terma jamoasida safida faoliyat yuritgan, Osiyo chempioni, xalqaro turnirlar g'olibi va sovrindori , Atlantadagi yozgi Olimpiya o'yinlari ishtirokchisi .

Biografiya
----------

Baxtiyor Tolegenov 1976-yil 5-yanvarda Qozogʻiston SSR Chimkent viloyatining Tyulkubas tumanida tugʻilgan.

U xalqaro maydondagi debyutini 1994-yilgi mavsumda Qozog'iston terma jamoasiga qo'shilganida va Istanbulda bo'lib o'tgan o'smirlar o'rtasidagi jahon chempionatida qatnashgan - bu erda engil vazn toifasida 1/8 finalda bolgariyalik Dimitar Shtilyanovga yutqazgan .

1995 yilda u Toshkentda bo'lib o'tgan Osiyo chempionatida g'olib chiqdi va Berlindagi jahon chempionatiga tashrif buyurdi va u erda 1/16 finalda kubalik Arnaldo Mesa ga mag'lub bo'ldi.

Bir qator muvaffaqiyatli chiqishlari tufayli u 1996 yilda Atlantada bo'lib o'tgan Yozgi Olimpiada o'yinlarida mamlakat sharafini himoya qilish huquqiga ega bo'ldi, ammo 57 kg vazn toifasidagi birinchi jangida u amerikalik Floyd Meyvezer bilan uchrashdi va ikkinchi raundda erta mag'lubiyatga uchradi - uning burni qonadi va shifokorlar unga jangni davom ettirishni taqiqladi  .

Olimpiadadan so'ng Tolegenov boks bo'yicha Qozog'iston terma jamoasida qoldi va yirik xalqaro musobaqalarda qatnashishda davom etdi. Shunday qilib u 1998 yilda Halleda bo'lib o'tgan Kimyo kubogida ukrainalik Aleksandr Lutsenkoga hal qiluvchi final duelida yutqazib, kumush medalni qo'lga kiritdi.

1999 yilda u Neapolda bo'lib o'tgan "Trofeo Italia" xalqaro turnirida eng yaxshi ishtirokchi bo'ldi, Bangkokdagi Qirol kubogining bronza medali sovrindori bo'ldi , Xyustonda bo'lib o'tgan jahon chempionatida boks bilan shug'ullandi - bu erda, allaqachon engil vazn toifasidagi dastlabki bosqichda. amerikalik Rikardo Xuaresga yutqazdi va darhol medallar uchun kurashni tark etgan.  .

Eslatmalar
----------

1. ↑  *Ануар Абдрахманов.* „Бахтияр Толегенов: «Тренер сказал мне перед боем: „Оторви Мейвезеру сейчас голову!"»".  sports.kz (14-aprel 2017-yil). Qaraldi: 31-dekabr 2018-yil.
2. ↑  По материалам базы данных *amateur-boxing.strefa.pl*

Havolalar
---------

* Бахтияр Толегенов — олимпийская статистика на сайте Sports-Reference.com (англ.)
**Ravvin Shimon Hakam** (ivritcha: *שמעון חכם*; 1843-yil, Buxoro — 1910-yil, Quddus) Quddusda yashagan buxorolik ravvin boʻlib, ibroniycha diniy kitoblarni Buxoriy tiliga tarjima qilib, savodxonlikni oshirgan.

Ravvin Hakam dindor oilada tugʻilgan va Buxoro yahudiylari orasida diniy uygʻonishga boshchilik qilgan ravvin Yozef Maymonning nevarasi edi. Adabiyotga katta qiziqish bildirgan Hakam ona tili Buxoriy, fors, ivrit va arab tillarida gapirgan. 1870-yilda u Buxoroda „Talmid hakam" yeshivasini ochdi va bu yerda diniy qonunlar targʻib qila boshladi.

Oʻsha paytda buxorolik yahudiylar faqat diniy qonunlarni bilar, oʻqish, yozish va matematikadan iborat bo'lgan umumiy maʼlumotga ega edilar. Garchi dinni oʻrganishga koʻp vaqt sarflashsa ham, koʻpchilik buxorolik yahudiylar ibroniychani yaxshi bilmas edilar. Forschada bir qancha kitoblar yozilgan boʻlib, ularning koʻplari eski va toʻliq boʻlmagan edi. Hakham diniy kitoblarni buxoro tiliga tarjima qilib, bu holatni oʻzgartirishga qaror qildi. Lekin oʻsha paytda Buxoroda matbaa boʻlmagani uchun u kitoblarini chop etish uchun Quddusga borardi. 1892-yilda Shimon Xakam Quddusning Buxorodagi tashkilotchilaridan biri boʻlib, u yerda Buxoro sinagogalari, maktablari va bosmaxonalar ochgan. Quddusdagi koʻchaga ravvin nomi berilgan.

Buxoroga qaytib kelib, u yerda kitoblarini tarqatdi, Shimon yana Quddusga borib, umrining qolgan yillarini shu yerda oʻtkazdi. 1900-yildan 1910-yilda Shimon vafotigacha boʻlgan davr Buxoro adabiyotidagi eng yaxshi davrlardan biri edi. Hakam butun tanax(ingl.)o'zb.ni buxoro tilida qayta yozgan. Shuningdek, u „Likudei dinim" (1900), „Tushlar va ularning ma’nosi" (1901), „Yusuf va Zulayho" (1902), „Fisih bayrami" (1904) va „Megilat Ester" (1905) kitoblarini yozgan va tarjima qilgan. Uning dunyoviy tarjimalari qatorida Avraham Mapuning „Ahavat Sion" (Qissasi Amnun va Tomor) romani bor.

Shimon Xakam hayoti davomida 50 dan ortiq kitob yozgan va buxoro tiliga tarjima qilgan. Uning koʻpgina kitoblari va tarjimalari buxorolik yahudiylar orasida hamon mashhurdir. U 1910-yilda vafot etgan va Quddusdagi Zaytun togʻi(ingl.)o'zb.da dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Dymshits, Valery; Zwolle, Waanders Uitgevers; Emelyanenko, Tatjana; Netherlands), Joods Historisch Museum (Amsterdam*. Facing West: Oriental Jews of Central Asia and the Caucasus* (en). Antique Collectors Club Limited, 1998. ISBN 978-90-400-9216-9.
2. ↑  Thrower, James*. The Religious History of Central Asia from the Earliest Times to the Present Day* (en). Edwin Mellen Press, 2004. ISBN 978-0-7734-6417-9.
3. ↑  Goldberg, Harvey E.*. Sephardi and Middle Eastern Jewries: History and Culture in the Modern Era* (en). Indiana University Press, 1996. ISBN 978-0-253-21041-8.
4. ↑  „חיפוש שם רחוב בירושלים" (he). *www.jerusalem.muni.il*. Qaraldi: 4-aprel 2022-yil.
Abusejo 2010-yilgi maʼlumotlar bòyicha tugʻilganlar soni 254taodamga koʻpaydi. U Ispaniyadagi avtonom oʻlka hisoblanadi. Uning kenglik va uzunlik koordinatalari −6.14143221, 40.7090596.Oxirgi maʼlumotlarga koʻra 254 kishi hisoblanadi. | mavqe =mamlakat

| nomi                       = Abusejo

| asl nomi                   = Abusejo

| tasvir =

| qaram =

| mamlakat = Ispaniya

| gerb =

| bayroq =

| gerb tarifi =

| bayroq tarifi =

| gerb eni =

| bayroq eni =

| lat\_dir = | lat\_deg = | lat\_min = | lat\_sec =

| lon\_dir = | lon\_deg = | lon\_min = | lon\_sec =

| CoordAddon =

| CoordScale =

| mamlakat xaritasi oʻlchami =

| mintaqa xaritasi oʻlchami =

| tuman xaritasi oʻlchami =

| mintaqa turi =

| mintaqa =

| jadvalda mintaqa =

| tuman turi =

| tuman =

| tuman 2 =

| tuman 3 =

| tuman 4 =

| tuman 5 =

| jadvalda tuman =

| jadvalda tuman 2 =

| jadvalda tuman 3 =

| jadvalda tuman 4 =

| jadvalda tuman 5 =

| jamoat turi =

| jamoat =

| jadvalda jamoat =

| ichki bolinishi =

| rahbar turi =

| rahbar =Hose Antonio Migel Laso

| asos solingan =

| ilk eslatilishi =

| avvalgi nomlari =

| qachondan beri =

| maydon =

| balandlik turi =

| AP markazi balandligi =

| iqlim =

| rasmiy til =

| aholi = 254

| sanalgan yil =

| zichlik =

| aglomeratsiya =

| milliy tarkib =

| konfessiyaviy tarkib =

| etnoxoronim =

| vaqt mintaqasi =

| DST =

| telefon kodi =

| pochta indekslari =

| avtomobil kodi =

| identifikator turi =

| raqamli identifikator =

| sayt =

| sayt tili =.

**Abuseho** (ispancha: *Abusejo* Ispaniyada joylashgan munitsipalitet, Salamanka viloyati tarkibiga kiradi, Kastiliya va Leon avtonom oʻka hisoblanadi.. 23,10 km² maydonni egallaydi. Aholi 254 kishi (2010 yil). Viloyat markazigacha boʻlgan masofa 60 km.



| Yil | Soni |
| --- | --- |
| 2001 | 253 |  |
| 2002 | 250 |  |
| 2004 | 249 |  |
| 2005 | 256 |  |
| 2006 | 253 |  |
| 2007 | 249 |  |

| Yil | Soni |
| --- | --- |
| 2008 | 244 |  |
| 2009 | 236 |  |
| 2010 | 254 |  |
| 2011 | 236 |  |
| 2012 | 233 |  |
| 2013 | 50 |  |

| Yil | Soni |
| --- | --- |
| 2014 | 220 |  |
| 2015 | 213 |  |
| 2016 | 202 |  |
| 2017 | 203 |  |
| 2018 | 193 |  |
| 2019 | 183 |  |

| Yil | Soni |
| --- | --- |
| 2020 | 175 |  |
| 2021 | 166 |  |
| 2022 | 161 |  |
**Mixail Zand** (1927–2018) - Isroil yahudiy universiteti faxriy professori. Tadqiqot yo‘nalishlari: fors-tojik adabiyoti, yahudiy-eron borasida tadqiqotlar hamda Afg‘oniston, Eron, Markaziy Osiyo hududida millatlarning tarkib topish muammolari. M.Zand 1927-yilda Kamines-Podolsk shahrida tavallud topgan. 1930-yildan boshlab, uning oilasi Moskvada istiqomat qila boshlaydi. Zand 1950-yilda Moskva Davlat universitetini tamomlagach, Tojikistonga jo‘nab ketadi. Stalinobod (hozirgi Dushanbe) shahrida Tojikiston SSR FA loyihalari doirasidagi tadqiqot ishlarida faoliyat yuritadi. 1957-yil Moskvaga qaytgach, "Narodi Azii i Afriki" jurnalining filologiya bo‘limini boshqaradi. 1962-yil SSSR FA Sharqshunoslik instituti ilmiy xodimi bo‘lib ishlagan. 1966-68 yillarda Eronga uyushtirilgan ilmiy safarlarda Zand yahudiy talabalarga iudaistikadan ma’ruzalar o‘qigan. Uning yahudiylikka oid bir qancha maqola va kitoblari ensiklopediya va mustaqil nashrlarda chop etilgan.  

1971-yil mart oyida Zand Isroilga chiqish uchun ariza bilan murojaat qiladi, biroq ko‘p o‘tmay bir qator yahudiy aktivistlari bilan birga prokuratura tomonidan qo‘lga olinadi va 15 sutkaga qamoq jazosiga tortiladi. 1971-yilning may oyida ruxsat olgach, iyun oyida Isroilga keladi.  

1971-yil Iyerusalimda Yahudiy universiteti fors-tojik adabiyoti professori, 1975-yilda Yahudiy universiteti Sharqshunoslik va afrikashunoslik institutida bo‘lim boshlig‘i, 1981-yildan boshlab indologiya, eranologiya va armanshunoslik bo‘limi boshlig‘i. Zand Sobiq Ittifoqda yahudiy madaniyatini rivojlantirish borasida sovet yahudiylari orasida targ‘ibot olib borishga alohida ahamiyat berdi. 1979-yilda Sovet Ittifoqida yahudiy madaniyatini rivojlantirish masalalari bo‘yicha komissiya a’zosi. Zand fors-tojik adabiyoti va falsafasi, shuningdek, Sovet Ittifoqida yahudiy madaniyati borasidagi qator nashrlar muallifi hisoblanadi. Jumladan, «Shestvekovslavm» (M. 1967. 1967-yil ingliz tili, 1972-yil fors tiliga tarjima qilingan) - fors adabiyotiga bag‘ishlanga nmonografiya; «Yevreyskayakultura v SovetskomSoyuze» (Hammualliflikda. Iyer. 1973); «Buxarskiyeigorskiyeyevrei» (Hammualliflikda. Iyer. 1973).  

1971-yilda Xibru yunion kolleji tomonidan Zand yahudiy adabiyoti faxriy doktori unvoni bilan taqdirlanadi. U faoliyati davomida bir qancha xorijiy universitetlar, jumladan, Kembridj (1979-80), London (1994-95), Sankt-Peterburg yahudiy (1994) va boshqa universitetlarga taklif etilgan .

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 208. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
**Mixail Dmitriyevich Skobelev** (1843.17.9, Sankt-Peterburg — 1882.25.6, Moskva) — Rossiya imperiyasining Turkistondagi bosqinchilik urushlarida faol ishtirok etgan rus harbiy arbobi, infanteriya generali (1881). Bosh shtab akademiyasini tugatgan (1868). 1869-yilda Oʻrta Osiyoga kapitan unvoni bilan kelib, 8 yil ichida generalmayor unvoni bilan Rossiyaga kashtan. Skobelev Xiva xonligini bosib olish (1873) va "Poʻlatxon" qoʻzgʻoloni (1873— 76)ni bostirishda K. P. Kaufmannnng eng yaqin yordamchilaridan biri boʻlgan. Andijonni vayron qilib aholisiga 3300 rubl tovon toʻlatgan. Qoʻqon xonligi tugatilgach, 1876 i. 19 fevralda tashkil qilingan Fargʻona viloyatining birinchi harbiy gubernatori. Skobelev tomonidan viloyat markazi Qoʻqon shahridan Yangi Margʻilonga koʻchiriladi. Turkistonda podsho Rossiyasining mustamlakachilik siyosatini joriy qilishda qatʼiy faollik koʻrsatgan. Rossiya Turkiya urushi (1877—78) qatnashchisi. Axaltaka harbii yurishlari paytida 2Axaltaka ekspeditsiyasiga rahbarlik qilgan. Koʻktepa (Geoktepa) qalʼasi va Dengiltepa rus askarlari tomonidan egallangach (1881-yil 12 yanvar), Skobelevning buyrugʻi bilan tirik qolgan barcha qalʼa Aholisi: 45000 kishi (ayollar, kariyalar, bolalar) yoppasiga qirib tashlangan, ularning molmulki talangan va Koʻktepa yer bilan yakson qilingan. Skobelev ashaddiy shovinist va mustamlakachi sifatida Turkistondagi tub xalqlarga past nazar bilan karagan. Skobelev hakdsa mahalliy aholida nafratli xotiralar sakdanib qolgan. Skobelev 1882-yilda Sankt-Peterburgda fojiali oʻldirilgan. Fargʻona viloyatining maʼmuriy markazi boʻlgan Yangi Margʻilon (xoz. Fargʻona) sh. 1907—1924-yillarda Skobelev nomi bilan atalgan.

Yana qarang
-----------

* Oʻrta Osiyoning Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olinishi

Manbalar
--------

1. ↑  "Skobelev Mixail Dmitriyevich" *OʻzME*. S-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyot
--------

* Oʻzbekistonning yangi tarixi, 1kitob [Turkiston Chor Rossiyasi mustamlakachiligi davrida], T. 2000.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Variometr** (lotincha: *vario* — oʻzgartiraman va ... metr) — 1) aviatsiyada — uchish balandligining oʻzgarishi tezligini koʻrsatadigan nazorat-oʻlchash asbobi. Ichi berk korpus (gʻilof) ichida joylashgan manometrik qutidagi atm bosimi bilan kapillyar orqali atmosferaga tutashgan shu korpusdagi bosim orasida paydo boʻladigan farqni oʻlchashga asoslangan. Uchish balandligi oʻzgarganda havoning kapillyar orqali oʻtishi tormozlanganligi oqibatida bosimlar farqi vujudga keladi va balandlik bir meʼyorda turganda bosimlar farqi yoʻqoladi; 2) radiotexnikada — radiopriyomnikning tebranish konturini sozlash, yaʼni zarur toʻlqinni qidirib topish uchun moʻljallangan oʻzgaruvchan induktivlik gʻaltagi. Gʻaltak qoʻzgʻalmas tashqi seksiya (stator) va qoʻzgʻaluvchi ichki seksiya (rotor)ga boʻlinadi. Radiopriyomnikni zarur toʻlqinga sozlash uchun rotorni stator ichida burish lozim boʻlardi. Hozir chulgʻamining ichida magnitodi-elektrik sterjen (oʻzak) harakatlanadigan induktivlik gʻaltagi qoʻllaniladi. Bunda zarur toʻlqinni topish uchun oʻzakni chulgʻam ichida surish kerak; 3) magnit V. yer magnit maydonining vaqt mobaynida oʻzgarishlarini oʻlchash uchun moʻljallangan asbob. V.da sezgir magnit millar (strelkalar), magnitga toʻyingan yoki kvant datchiklardan foydalaniladi (qarang Magnitometr, Magnitograf); 4) tortishish (tortish) kuchini oʻlchashga moʻljallangan asbob (qarang Gravitatsion variometr).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qirol Ioann Yersiz qal’asi** (inglizcha: *King John's Castle*) — Limerikdagi Qirol orolida, Shannon daryosi boʻyida joylashgan qasr. XIII asrda qurilgan. 1200-1212-yillarda bu yerda ilgari mavjud boʻlgan tuproq istehkomlar oʻrnida barpo qilingan. Keyingi asrlarda qasr takror-takror kengaytirilib, qayta qurilgan.

1642-yilda Kromvelning Irlandiyani egallashi bilan bogʻliq hujumlarda shahar ham, qal’a ham vayron boʻlgan. Hozirgi vaqtda qal’a hududida 1000 ga yaqin obyekt, jumladan, Limerik egallangan davrlarga doir odam skeletlari topilgan.

Qal’adan unchalik uzoq boʻlmagan joyda qasr qoldiqlari topilgan. Bundan tashqari, vikinglarga tegishli uylar, qal’a oʻrnida istehkomlar qoldiqlari aniqlangan; qal’a yonida 1690-1691-yilgi Limerik bitimi (Ikki qirol urushi) imzolangan deb ishoniladigan tosh ham bor.

Manbalar
--------

1. ↑  „King John's Castle" (en). 17-fevral 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-fevral 2011-yil.
2. 1 2 3  „KING JOHN’S CASTLE History" (en). 17-fevral 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-fevral 2011-yil.
**Kremniyorganik birikmalar** — molekulasida kremniy (Si—S) tutgan organik birikmalar. Goho tarkibida kremniy boʻlgan barcha organik birikmalarni Kremniyorganik birikmalar qatoriga qoʻshishadi. Kremniyorganik birikmalar tarkibida bir yoki bir nechta kremniy atomlaridan iborat boʻlgan "monomer" va kremniyorganik polimerlarga boʻlinadi. Organogalogensilanlar RnSiX4 n (bu yerda — X — galogen, p=1+3) va RnSiHmX4 (n va t=1,2; t+p=2,3); alkoksisilanlar va aroksislanlar Si(OR)4, Rn Si(OR)4 m; organogidrosilanlar Rn SiH4 n; organoaminosilanlar Rn Si( NRj )4\_n; organosilanollar RnSi(OH)4m; organoatsiklosilanlar RnSi(OCOR’)4\_ n (n=l+3); silatranlar va boshqa; tarkibida bir necha kremniy atomi boʻlgan birikmalar Si— O—Si organosiloksanlar, Si—N—Si boglari boʻlgan organosilazanlar; Si— S—Si bogʻlari boʻlgan silatianlar; Si— Si bogʻlanishi boʻlgan poliorganosilanlar va boshqa yaxshi oʻrganilgan. Shuningdek, organik radikali tarkibida galogen, amino-, gidroksi-, alkoksi-, epoksiguruhi va boshqa; SiM, SiOM yoki SiRM (M—metall yoki metallmas atomi, mas, Li, Na, K, V, A1, Sn, Ti, P, Fe) guruhi boʻlgan kremniyorganik birikmalar deb nomlanadigan karbofunksioval Kremniyorganik birikmalar ham katta guruhni tashqil etadi. Bundan tashqari, halqasida bir yoki bir nechta kremniy atomi tutgan geterotsiklik birikmalar (dimetilsilatsiklobutan, digidrofevantren yoki "oksafen" va boshqalar) ham mavjud. Xalqaro nomenklaturaga binoan tarkibida bir atom kremniy boʻlgan Kremniyorganik birikmalar silan (SiH4) ning hosilalari deb karaladi. Kremniyorganik birikmalarning aksarisi rangsiz suyuqliklar, baʼzilari [siklosiloksanlar (R2SiO3)] qattiq kristall moddalar. Odatda, Kremniyorganik birikmalar termik barkaror moddalar, uglevodlar, xlorlangan uglevodlar, efirlar va boshqa organik erituvchilarda yaxshi eriydi; suv bilan ara-lashmaydi, oson gidrolizlanadi. Hosil boʻlgan organogidroksisilanlar molekulalararo kondensatsiyaga kirishib organosiloksanlar beradi, ajralib chiqqan yoki qoʻshilgan kislota taʼsirida polikondensatsiyalanib kremniyorganik polimerdarga aylanadi. Monomer Kremniyorganik birikmalar, asosan, kremniyorganik polimerdar olishda, mono- va di-funksioval Kremniyorganik birikmalar kremniyorganik su-yukdiklar ishlab chiqarishda, difunksioval Kremniyorganik birikmalar kremniyorganik kauchuklar ishlab chiqarishda, di-, tri-, tetra va polifunksioval Kremniyorganik birikmalar smola va lok ishlab chiqarishda qoʻllaniladi. Kremniyorganik birikmalar gidrofobizatorlar, antiadgezivlar, plastmassa sanoatida toʻldirgichlar, mikroelektron qurilmalar maxsus keramika uchun krplamalar va boshqa ishlab chiqarishda ham ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Qirollik bogʻlari ekspozitsiyasi
**Qirollik bogʻlari** (polyakcha: *Ogrody Królewskie*) — Vavel (Krakow, Polsha) hududidagi sobiq bogʻ. Hozirgi vaqtda Qirollik bogʻlari hududida 1990-yillardan beri arxeologik tadqiqotlar olib borilmoqda va Qirollik bogʻlarining taxminiy boʻlagini aks ettiruvchi ekspozitsiya namoyish etilmoqda.

Mavjud tarixiy hujjatlar va arxeologik ashyolarga asoslanib, XVI-asrda qirol qalʼasining sharqiy qanoti bilan mudofaa devori oʻrtasida bogʻ boʻlgan, deb taxmin qilinadi. Bogʻ 1536-yilda tashkil etilgan deb taxmin qilinadi. Bogʻ ikki qismga boʻlingan. Mudofaa devorida joylashgan yuqori qismga Sigizmund I ning ikkinchi xotini Bona Sforza qaragan. Bogʻning bu qismida maxsus tayyorlangan eman qutilarida dorivor va xushboʻy oʻtlar yetishtirilgan. Bogʻning pastki qismi podshohga tegishli edi. Pastki bogʻni gʻishtdan yasalgan ohak yoʻlaklari ajratib, ular orasiga tuproq solingan va mevali daraxtlar ekilgan. Bogʻning bu qismida Sigizmund I dam olgan „Jannat" nomli shiyponcha bor edi. Xuddi shu qismda uzumzorlar va parrandaxona bor edi. Himoya devoridan unchalik uzoq boʻlmagan joyda arxeologlar qirollik hammomiga olib boradigan gʻisht yoʻlak topdilar.

Qirollik bogʻlari XVIII-asr oxirigacha mavjud edi. Shved toshqini paytida qirollik hammomi vayron qilingan. Qirollik bogʻlarining keyingi vayron boʻlishiga XVIII-asr oxirida Avstriya hukumati tomonidan amalga oshirilgan istehkomlarning mustahkamlanishi taʼsir koʻrsatgan. Qirollik bogʻlarini tiklashga birinchi urinishlar ikki jahon urushi oʻrtasida boʻlgan. Ikkinchi Jahon urushi paytida general-gubernator Xans Frank Qirollik bogʻining pastki qismida tennis korti va suzish havzasini qurdi hamda 2004-yilgacha u saqlandi.

Hozirda Qirollik bogʻining pastki qismida arxeologik ishlar olib borilmoqda. Yuqori qismida sayyohlar uchun XVI-asr Qirollik bogʻining tepa qismini ifodalovchi turli xil oʻsimliklar solingan eman qutilar koʻrgazmasi mavjud.

Adabiyotlar
-----------

* Katarzyna Bik, Raj rozkoszy ziemskich, Gazeta Wyborcza, 2004-yil 16-aprel.
* Agata Seweryn, Historyczne Ogrody Królewskie na Wawelu, Dziennik Polski, 2005-yil 23-noyabr.
**Yurak glikozidlari** — oʻsimliklardan olinadigan tabiiy glikozidlar. Tarkibida Yu.g. bor oʻsimliklar qadimiydan maʼlum, ular xalq va ilmiy tabobatda qoʻllanib kelingan. Yu.g.dan yurak xastaliklari va boshqalar kasalliklarni davolashda foydalanilgan.

Qadimgi misrliklar dengiz piyozini, rimliklar va yunonlar erizimumni yurak kasalliklarida va peshob haydovchi sifatida ishlatishgan. 11-asrda Angliyada angishvonagul xalq tabobatida dori vositasi sifatida maʼlum boʻlgan.

YU.g. tutuvchi oʻsimliklar butalar, lianalar, oʻtlar shaklida uchraydi. Yu.g. saqlovchi oʻsimliklarning 45 ga yaqin turi aniqlangan, ularning 9 tasi Oʻzbekiston Respublikasi hududida oʻsadi. Ular sigirkuyruqdoshlar, kedirdoshlar, loladoshlar, ayiqtovondoshlar, joʻkadoshlar, tutdoshlar va boshqalar.

Hoz. angishvonagul barglaridan digoksin, selanid, lantozid; strofant urugʻidan strofantin K.; adonis oʻsimligining yer ustki qismidan adonis, adonisbrom; marvaridgul yer ustki qismidan korglikon, konvaflavin kabi dori vositalari olinib, ular zamonaviy tibbiyotda yurak xastaliklari (yurak poroklari va u tufayli qon aylanishining II va III darajali buzilishi, yurak astmasi, yurak shishi)ni davolashda, peshob haydovchi va boshqalar sifatida keng qoʻllaniladi. Bir qancha Yu.g. tinchlantiruvchi xossaga ham ega.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kremen** — kristalli va amorf kremnezyom, yaʼni qumtuproq (opal, xalsedon yoki kvars)dan tashqil topgan mineral tuzilma. K. Yer poʻstida konkretsiya, gʻurra, linza va qatlam koʻrinishida keng tarqalgan, koʻpincha, ohaktoshlar va boʻr yotqiziqlari orasida muvofiq holda yotadi. Kimyoviy tarkibida SiO2 koʻproq. Qattiqligi minera-logik shkala boʻyicha 7. Rangi sariq, qoʻngʻir yoki qora. Choʻkindilarning diagenezi, togʻ jinslari katagenezi va nurash natijasida hosil boʻladi. Sinishi chigʻanoqsimon. Singanda chekkasi oʻtkir qirra hosil qilganligi uchun juda qadimdan temir davrigacha odamlar tomonidan tosh qurollar yasashda ishlatilgan (qarang Tosh davri). Fayans, emal, glazur va h.k. tayyorlashda foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vakuum texnikasi** - vakuum hosil qilish, uni saqlash va oʻlchashda ishlatiladigan usullar va qurilmalar majmui. Fizika va kimyoning gazlarga, ularda oʻtadigan hodisalarga hamda gazsimon fazalar va b.ning oʻzaro taʼsirlashuvi qonunlariga asoslanadi. V.t.da qoʻllaniladigan qurilmalar — vakuum nasoslari, vakuummetrlar va b. asboblar hajmi bir necha yuz m3 li sanoat kurilmalarida (mas. yadro zarralari tezlatkichlarida) 10~4—10"6 Pa (10~6 — 10~8mm sim. ust.)vakuum hosil qilishga va uni oʻlchashga imkon beradi. Yuqori vakuum ketma-ket ulangan diffuzion, buster va forvakuum yoki diffuzion forvakuum nasoslar tizimi yordamida hosil qilinadi. Mexanik forvakuum nasoslar bilan atmosfera bosimidan to 101 Pa (10° mm sim. ust.) gacha; bugʻ oqimli (yoki mexanik) buster nasoslar bilan 101—KI Pa (MU3—YU-4 mm sim. ust.) gacha; diffuzion nasoslar bilan 103 Pa gacha vakuum hosil qilinadi. Sanoat V.t.da gaz ajralib turuvchi sharoitda ishlovchi texnologik qurilmalarning kamerasidagi havo vakuum agregatlari bilan soʻrib olinadi. Toʻliq vakuum agregatlari tarkibida nasoslar, vakuummetrlar, ventillar hamda vakuumni oʻlchovchi moslamalar boʻladi. V.t.ning muhim vazifalaridan biri vakuum tizimining germetikligini (zichligini) taʼminlashdir. Turli vakuum moylari, zamazkalari, zichlagichlari shu maqsadda ishlatiladi. V.t. eksperimental fizika bilan chambarchas bogʻliq. Termoyadro reaksiyalari oʻtadigan qurilmalar kamerasida vakuum — 10"" Pa (1013 mm sim. ust.) ga yetadi. Shunchalik yuqori vakuum hosil qilish uchun sekundiga oʻn ming litrcha havo soʻradigan nasoslar ishlab chiqilgan. Katta vakuum kameralarida kosmik boʻshliq sharoitlarini yaratish mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Kremniy ftoridlari** (ftorsi lanlar) — kremniyning ftor bilan birikmalari. Kremniy (1U)-f t o r i d, SiF4— rangsiz gaz; zichligi 1598 kg/m3 Suyuqlanish temperaturasi — 86,8°; qaynash temperaturasi — 95°. Suv taʼsirida vodorodkremneftorid kislota va kremniy (IV)okcrh (SiO2)ra, 800° dan yuqori temperaturada suv bugʻi taʼsirida ftorid kislota (HF) va SiO2 gacha gidrolizlanadi. Eruvchanligi (20° da g/l): metanolda 328, etanolda 364, atsetonda 31. Ammiak va organik asoslar bilan adduktlar hosil qiladi. Ftorsilikatlar va H2SiF6 ni termik parchalash usuli bilan, HF yoki ftorga kremniy, SiO va silikatlar taʼsir ettirib olinadi. Sanoatda HF ishlab chiqarishda apatit va fosforidlarni kislotalar bilan parchalash paytida oraliq mahsulot sifatida hosil boʻladi. SiF4 H2SiF6 va anorganik ftoridlar, kremniy va SiF2 olishda, kremniyni tozalashda (kimyoviy transport reaksiyasiga asosan: Si+SiF4 <-" 2SiF2) ishlatiladi.

Kremniy (P)-ftorid, SiF2 — gazsimon, suyuq yoki qattiq modda (polimerizatsiya darajasiga qarab). 1100° dan yuqori temperaturada past bosimda (-10 GPa) SiF4 ga kremniy taʼsir ettirilganda hosil boʻladi. SiF2 organik sintezda reagent, kremniyni tozalash jarayonida oraliq mahsulot. Shuningdek, beqaror ftorsilanlar — SiF, SiF3, SiF4 x Fx oksiftoridlar (ftorsiloksanlar) — SiOF2, SiOF6 va boshqa aralash galogenftorsilanlar SiXxFn x ham maʼlum.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Poema (maʼnolari).

**Poema** (musiqada) — 1) lirik-dramatik yoki lirik-hikoyaviy harak-terga ega hamda emotsional joʻshqinlik bilan sugorilgan erkin shakldagi musiqa asari. Odatda, fortepiano yoki skripka, violonchel kabi torli-kamonli cholgʻular uchun yaratiladi; 2) simfonik poema — muayyan mavzu (yoki syujet)ga asoslangan bir qismli simfonik asar. Simfonik uvertyura asosida F. List ijodida shakl topgan. R. Shtraus, P. Chaykovskiy, A. Skryabin, Ya. Sibelius va boshqa simfonik P.ning mumtoz namunalarini yaratgan. Oʻzbekiston kompozitorlaridan D. Zokirov, M. Ashrafiy, Ikr. Akbarov, S.Yudakov, S. Boboyev, A. Kozlovskiy, M. Tojiyev va boshqa turli mavzularda, muayyan dasturli va erkin shakllarda P.lar ijod qilganlar. 20-asr uzbek musi-kasida P. yoki P. sifat asarlar koʻpligi — milliy badiiy meros, mushohadali musiqiyijodiy tafakkur, qolaversa oʻzigagina xos mentalitet bilan bogʻliq.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Poliefir tolalar** — polieti-lentereftalatdan tayyorlanadigan sintetik tolalar. Issiqqa chidamligiga koʻra, Poliefir tolalar maʼlum boʻlgan barcha tabiiy va sintetik tolalardan ustun turadi. Poliefir tolalar ishqalanishga, yorugʻlik nuri, ishqorlarning qaynoq va konsentrlangan eritmalari taʼsiriga chidamli. Texnik Poliefir tolalar konveyer va turli mexa-nizmlar uchun uzatuvchi tasmalar, ar-qonlar, filtrlovchi materiallar va boshqa tayyorlashda ishlatiladi. Toʻqimachilik iplari (krimplen, melan va boshqalar), trikotaj, turli matolar ishlab chiqarishda qoʻlla-nadi. Savdodagi nomlari: lavsan (MDH mamlakatlari), terilen (Buyuk Britaniya), dakron (AQSH), elana (Polsha), tesil (Chexiya).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Poliembrioniya** (poli... va embrion), hayvonlarda — bitta zigotadan bir necha embrion (egizak)ning rivojlanishi. 1 ta tuxumdan hosil boʻlgan egizaklar 1 ta jinsga mansub boʻladi. P.ning muayyan tur uchun xos maxsus va tasodifan sodir boʻladigan sporadik xillari mavjud. Spetsifik P. mshankalar, yaydoqchi pardaqanotlilar, sovutli sut emizuvchilar uchun xos. M. ayrim yaydoqchilarning 1 ta tuxumidan 3000 ga yaqin lichinka, sovutlilarda 7— 9 tagacha embrion rivojlanadi. Spora-dik P. barcha hayvonlar uchun xos, ayniqsa, gidroid poliplar va yomgʻir chuvalchanglarida koʻp uchraydi.

Umurtqali hayvonlar va odamda sporadik P. murtakning gastrulyasiya davrida yoki undan oldin bir necha qismga boʻlinib, har bir qismning mustaqil rivojlanishidan kelib chiqadi. Odamda sporadik P. orqali 2—5 ta 1 ta jinsga mansub genetik jihatdan bir xil egizaklar tugʻilishi mumkin.

Oʻsimliklarda P. — 1 ta urugʻda bir necha murtakning rivojlanishi. Haqiqiy P.da murtak xaltasida 1 ta zigotadan bir necha murtak rivojlanadi (ayrim lolalarda). Soxta P. urugʻkurtakda bir necha murtak xaltasi (qulupnay) yoki 1 ta murtak xaltasida 4 tadan 1 ta emas, bir necha megaspora rivojlanishi bilan bogʻliq.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |