Vashingtondagi Milliy gvardiyachi (2021)
 
**Fotojurnalistika** -bu yangiliklarni aytib berish uchun tasvirlardan foydalanadigan jurnalistika. Odatda, u faqat harakatsiz tasvirlarga tegishli bo'ladi, lekin radioeshittirish jurnalistikasida ishlatiladigan videoga ham murojaat qilishi mumkin. Fotojurnalistika fotografiyaning boshqa yaqin sohalaridan (hujjatli fotografiya, ijtimoiy hujjatli suratga olish, urush fotosurati, ko'cha fotosurati va mashhur fotosuratlar kabi) qat'iy jurnalistik nuqtai nazardan hikoya qiluvchi halol, ammo xolis yondashuvni talab qiladigan qat'iy axloqiy asosga egaligi bilan ajralib turadi. Fotojurnalistlar ommaviy axborot vositalariga o'z hissalarini qo'shadilar hamda jamoalarga bir-biri bilan bog'lanishga yordam berishadi. Ular yaxshi ma'lumotga ega,bilimli bo'lishi kerak va yangiliklarni ijodiy hamda qiziqarli tarzda yetkazib bera olishlari kerak.

Yozuvchilar kabi, fotojurnalist ham muxbirdir, lekin ular ko'pincha bir zumda qaror qabul qilishlari va ko'pincha jiddiy to'siqlarga duchor bo'lganlarida, jumladan, bevosita jismoniy xavf, yomon ob-havo, ko'p olomon hamda o'z subyektlariga jismoniy kirishning cheklanganligi kabi fotosurat jihozlarini olib yurishlari lozim.

Tarix
-----

### Urush fotografiyasining kelib chiqishi

 "Sent-Maur ko'chasidagi barrikadalar" (1848), gazeta hikoyasini tasvirlash uchun ishlatilgan birinchi fotosurat
Yangiliklarni fotosuratlar bilan tasvirlash amaliyoti XIX asr o'rtalarida paydo bo'lgan.*"The Times"* da (1806) Lord Horatio Nelsonning dafn marosimining illyustratsiyasi kabi dastlabki rasmlar gazetalarda paydo boʻlgan boʻlsa-da,birinchi haftalik tasvirlangan gazeta *Illustrated London News* edi, 1-marta 1842-yilda chop etilgan .Rasmlar gravyuralar yordamida chop etilgan.

Gazeta hikoyasini illyustratsiya qilishda foydalanilgan 1-fotosurat 1848-yil 25-iyunda olingan Iyun kunlari qo'zg'oloni paytida Parijdagi barrikadalar tasviri edi. Surat 1848-yil 1-8-iyuldagi L'Illustration jurnalida gravyura sifatida nashr etilgan. 
 
Qrim urushi davrida *ILN* Rojer Fenton tomonidan olingan urush rasmlarini chop etish orqali ilk fotojurnalistikaning paydo bo'lishiga kashshof bo'ldi.  Fenton 1-rasmiy urush fotografi boʻlib, uning asarida urushning qoʻshinlarga taʼsirini hujjatlashtirish,janglar boʻlib oʻtgan landshaftlar panoramalari,harakat namunaviy tasvirlari hamda komandirlar portretlari zamonaviy fotojurnalistikaga asos solgan.  Urushning boshqa fotosuratchilari Uilyam Simpson va Kerol Szatmari edi. Xuddi shunday, Metyu Bredining Amerika fuqarolik urushi fotosuratlari *Harper's Weekly jurnalida nashr etilishidan oldin o'yib yozilgan.* Texnologiya gazetalarda fotosuratlarni chop eta oladigan darajada rivojlanmagan edi, bu esa Bredining fotosuratlari tomoshabinlarini juda cheklab qo'ydi. Biroq,urush davomida fotosuratlar o'yib ishlangan hamda keyinchalik gazeta yoki davriy nashrlarda chop etilishi odatiy hol bo'gan. Tabiiy ofat, jumladan, poyezd halokati va shahar yong‘inlari ham dastlabki kunlarda rasmli gazetalar uchun mashhur mavzu bo‘lgan. 

### Kengayish

 *Crawlers*, London, 1876-1877, Jon Tomsonning *Londondagi ko'cha hayotidan olingan* fotosurat foto-hujjatli
Bu davrda gazetalarda tasvirlarni chop etish alohida hodisa bo'lib qoldi. Fotosuratlar o'ziga xos axborot vositasi sifatida emas, balki matnni yaxshilash uchun ishlatilgan. Bu 1870-yillarning oxirida fotojurnalistikaning kashshoflaridan biri Jon Tomsonning ishi bilan o'zgara boshladi.  Radikal jurnalist Adolf Smit bilan birga hamkorlikda 1876-yildan--1877-yilgacha *Londonda Street Life deb* nomlangan oylik jurnalni nashr eta boshlagan. Loyiha fotosuratlar va matnlarda, Londonning ko'cha aholisi hayotida hujjatlashtirilgan va fotojurnalistikaning bir shakli sifatida ijtimoiy hujjatli fotografiyaga asos solgan.  Matnga qo'shimcha bo'lgan tasvirlar o'rniga, u bosma fotosuratlardan ma'lumot uzatish uchun asosiy vosita sifatida foydalanishga kashshof bo'lib,fotografiyani bosma so'z bilan muvaffaqiyatli birlashtirdi. 

1880-yil 4-martda *The Daily Graphic* (Nyu-York)  yangilik fotosuratining birinchi yarim ohangli (o‘yib yozilgan emas) reproduktsiyasini chop etdi.

 "General Krukga taslim bo'lishdan oldin Geronimo lageri, 1886-yil 27-mart: Geronimo va Natches otga chiqdi; Geronimoning o'g'li (Periko) uning yonida chaqaloqni ushlab turibdi." CS Fly tomonidan.
1886-yil mart oyida, general Jorj Kruk Apache rahbari Geronimo taslim bo'lish shartlarini muhokama qilishi haqida xabar olganida, fotograf CS Fly o'z jihozlarini olib, harbiy ustunga o'tirdi. Uch kunlik muzokaralar davomida Fly 8x10 8 by 10 inches (200 by 250 mm) o'n beshga yaqin ekspozitsiya oldi.  Uning Geronimo va boshqa bepul Apachilarning 25-26-mart kunlari olingan fotosuratlari Amerika hindularining AQSh bilan urush paytida olingan yagona fotosuratlaridir.  Fly o'z sub'ektlariga sovuqqonlik bilan suratga tushdi va ularning kompozitsiyasini yaxshilash uchun harakat qilishlarini va boshlarini hamda yuzlarini aylantirishni so'radi. Mashhur *Harper's Weekly* nashri 1886-yil 24-aprelda uning 6 ta suratini chop etdi. 

1887-yilda Jeykob Riis singari jurnalistlarga norasmiy mavzularni bino ichida suratga olish imkonini beruvchi flesh-pudra ixtiro qilindi va bu esa *"Boshqa yarmi qanday yashaydi"* asariga olib keldi.  1897-yilga kelib, to'liq tezlikda ishlaydigan bosma mashinalarda yarim rangli fotosuratlarni ko'paytirish mumkin bo'ldi. 

Fransiyada Rol, Branger va Chusseau-Flaviens (taxminan 1880–1910) singari agentliklar o'z vaqtida yangi illyustratsiyaga bo'lgan ehtiyojni qondirish uchun butun dunyodan fotosuratlarni birlashtirdilar.  Ushbu yangiliklarga qaramay, cheklovlar saqlanib qoldi va 1897-yildan 1927-yilgacha bo'lgan davrda ko'plab shov-shuvli gazeta va jurnal hikoyalari o'yma bilan tasvirlangan. 1921-yilda simli fotosuratlarni yangiliklarning o'zi sayohat qilishi mumkin bo'lgan tezlikda uzatish imkonini berdi.

### Oltin davr

"Fotojurnalistikaning oltin davri" odatda 1930-1950-yillar oralig'i deb hisoblanadi.  Bu 1925-yilda ixcham tijorat 35 mm Leica kamerasining va 1927-1930-yillardagi birinchi flesh-ampulalarning ishlab chiqilishi natijasida mumkin bo'ldi,bu jurnalistga suratga olishda haqiqiy moslashuvchanlikni ta'minladi.

 *Berliner Illustrirte Zeitung* zamonaviy fotojurnalistikaga kashshof bo'lgan hamda ko'p nusxa ko'chirilgan. Rasmda, 1936-yil 26-avgust sonining muqovasi: Fransisko Franko va Emilio Mola o'rtasidagi uchrashuv.
Jurnal hamda gazetaning yangi uslubi paydo bo'ldi,u hikoyalarni hikoya qilish uchun matnga qaraganda ko'proq fotografiyadan foydalanadi. *Berliner Illustrirte Zeitung* birinchi bo'lib illyustratatsion yangiliklar jurnalining formatini yaratdi. 1901-yildan boshlab jurnal ichida fotosuratlarni chop qila boshladi,bu inqilobiy yangilik edi. Keyingi 10 yilliklarda u zamonaviy yangiliklar jurnalining prototipiga aylandi. 

U foto-inshoga kashshof bo'ldi,   rasmlar uchun ixtisoslashgan xodimlar hamda ishlab chiqarish bo'limiga ega edi va fotosuratlar kutubxonasiga ega edi.  Shuningdek,u yangi kichikroq kameralar bilan olingan samimiy fotosuratlardan foydalanishni joriy qilgan edi. 

Jurnal fotosuratlar yordamida hikoya qila oladigan muxbirlarni qidirdi, xususan, kashshof sport fotografi Martin Munkacsi, 1-fotograf  va fotojurnalistikaning asoschilaridan biri Erich Salomon. 

Boshqa jurnallar quyidagilar: *Arbeiter-Illustrierte-Zeitung* (Berlin), *Vu* (Fransiya), *Life* (AQSh), *Look* (AQSh), *Picture Post* (London)); va gazetalar, *The Daily Mirror* (London) va *The New York Daily News*. Bu davrning mashhur fotosuratchilari Robert Kapa, Romano Kannoni, Alfred Eyzenshtedt, Margaret Burk-Uayt hamda U.Yujin Smit kabilar edi. 

Ba'zilar Anri Kartier-Bressonni zamonaviy fotojurnalistikaning otasi deb bilishardi,  garchi bu nom 1930-yillarda siyosiy arboblarning samimiy suratlari roman bo'lgan Erich Salomon singari boshqa turli fotograflarga nisbatan qo'llanilgan bo'lsa-da. 

Masalan, Agusti Centellesning fotojurnalistikasi 1930-yillarning oxirlarida Ispaniya fuqarolar urushida respublikachilar tomonining tashviqot harakatlarida muhim rol o'ynagan edi. 

 *Dorothea* Lange migrant onada Buyuk Depressiyaning asosiy obrazini yaratdi. FSA depressiyani hujjatlashtirish uchun yana bir qancha fotojurnalistlarni ham ishga olgani tasviri.
Amerikalik jurnalist Julien Brayan 2-jahon urushining boshlanishini 1939-yil sentyabr oylarida Polshada nemis bombardimonlari ostida suratga oldi.  U Kodachrome rangli fotografiya sohasidagi kashshof ishchi bo'lgan.

Uilyam Vandivert 1940-yilda Blits deb nomlangan nemislarning Londonni bombardimon qilishini rangli suratga olgan edi. 

Askar Toni Vakkaro---Ikkinchi Jahon urushining eng mashhur fotosuratchilaridan biri sifatida tan olingan.Uning kamtarona Argus C3 bilan olingan suratlari urushdagi dahshatli lahzalarni aks ettirdi.Xuddi Kapaning ispan askarini otib tashlashga o'xshaydi. Kapaning o'zi D-kunida Omaxa plyajida bo'lgan va o'sha paytda mojaroning asosiy tasvirlarini olgandi. Vakkaro,shuningdek, 1944-yilda fotoapparat do'koni vayronalarida topilgan kimyoviy moddalardan foydalangan holda askar dubulg'alarida o'z suratlarini ishlab chiqqani bilan ham tanilgan fotosuratchi edi. 

1980-yillargacha ko‘pchilik yirik gazetalar asr boshidagi "matbaa" texnologiyasida oson bulg‘angan yog‘ga asoslangan siyoh,oppoq,past sifatli "gazeta qog‘ozi" qog‘ozlari hamda qo‘pol o‘yma ekranlardan foydalangan holda chop etilgan edi. Bosma mashinalar o'qilishi mumkin bo'lgan matnni yaratgan bo'lsa-da,rasmlarni tashkil etuvchi fotogravyura nuqtalari tez-tez oqadi yoki bo'yaladi hamda loyqa va noaniq bo'lib qoladi. Shu tarzda,gazetalar fotosuratlardan yaxshi foydalanganda ham - yaxshi hosil, hurmatga sazovor o'lcham — noaniq reproduksiya ko‘pincha o‘quvchilarni surat nima haqida ekanligini bilishlari uchun sarlavhani qayta o‘qishga majbur qildi. *Wall Street Journal* 1979-yilda portretlarni nashr etish hamda matbaa bosish cheklovlarini oldini olish uchun kesilgan kesiklarni qabul qildi. 1980-yillarga qadar gazetalarning ko'pchiligi fotosuratlarni yaxshiroq,oqroq qog'ozda aniqlik bilan aks ettiruvchi "ofset" presslarga o'tishmadi. 

 Pant-y-Vanda,Janubiy Uelsda pianinoni buzayotgan bola, Filipp Jons Griffits, 1961-yil
Aksincha, 1936-yildan 1970-yillarning boshlarigacha Amerikaning eng mashhur haftalik jurnallaridan biri *Life* jurnali nozik oʻyma ekranlar,yuqori sifatli siyohlar hamda yaltiroq qogʻozlardan foydalangan holda katta hajmli 11×14 dyuymli sahifalarda chiroyli tarzda tiklangan fotosuratlar bilan toʻldirilgan. *Life* tez-tez gazetalarda 1-marta nashr etilgan United Press International (UPI) yoki Associated Press (AP) fotosuratlarini nashr etardi, ammo sifatli jurnal versiyasi butunlay boshqacha suratga o'xshardi. Ko'p jihatdan ularning suratlari qadrlanadigan darajada ravshan bo'lganligi va ularning nomi har doim o'z ishlari bilan birga paydo bo'lganligi sabab, jurnal fotograflari deyarli mashhur maqomga erishdilar. *Life jurnali* fotografiyaga jamoatchilik baho beradigan standartga aylandi hamda bugungi kunda ko'plab fotokitoblar "fotojurnalistika"ni go'yo taniqli jurnal fotograflarining eksklyuziv viloyati bo'lgandek nishonlab keladi. 

1947-yilda bir necha mashhur fotosuratchilar Magnum Photos xalqaro foto kooperativiga asos soldilar.1989-yilda Corbis korporatsiyasi va 1995-yilda Getty Images tashkil etildi. Ushbu kuchli tasvir kutubxonalari fotosuratlar hamda boshqa harakatsiz tasvirlarga bo'lgan huquqlarni sotadi. 

 Indianapolis Motor Speedwaydagi sport fotomuxbirlari
Fotojurnalistikaning Oltin Asri 1970-yillarda koʻplab fotojurnallar nashr etilishini toʻxtatgandan soʻng yakunlandi,eng muhimi "Life" haftalik nashri 1972-yil dekabrida tugatildi  Ular o'zlarining katta tirajlari hamda yuqori xarajatlarini saqlab qolish uchun reklama daromadlari bo'yicha boshqa ommaviy axborot vositalari bilan raqobatlasha olmasligini aniqladilar.Shunga qaramay,bu jurnallar jurnalistikaga fotografik insho va harakatsiz tasvirlarning kuchi haqida ko'p narsalarni o'rgatdi. 

Biroq,1970-yillarning oxiridan boshlab,fotojurnalistika va hujjatli fotografiya san'at galereyalarida tasviriy san'at fotografiyasi bilan birgalikda tobora ko'proq o'rin egalladi.Luk Delaxaye, Manuel Rivera-Ortiz hamda VII Fotoagentligi a'zolari galereyalar va muzeylarda muntazam ravishda ko'rgazma o'tkazib keladi.

Professional tashkilotlar
-------------------------

Daniya matbuot fotograflari uyushmasi (Pressefotografforbundet) dunyodagi gazeta fotosuratchilari uchun 1-milliy tashkilot bo'lgan. U 1912-yilda Daniyaning Kopengagen shahrida 6 ta matbuot fotograflari tomonidan tashkil etilgan.  Bugungi kunda uning 800 dan ortiq a'zolari bor.

Milliy Matbuot Fotograflari Assotsiatsiyasi (NPPA) 1946-yilda AQShda tashkil etilgan va o'n mingga yaqin a'zolariga ega. Dunyo bo'ylab boshqalarga 1984-yilda asos solingan,keyin 2003-yilda qayta ochilgan hamda hozirda 450 ga yaqin a'zoga ega. Va bunga Britaniya matbuot fotograflari assotsiatsiyasi ham  (BPPA) kiradi.Gonkong matbuot fotograflari uyushmasi (1989),Shimoliy Irlandiya matbuot fotograflari uyushmasi (2000), Pressfotografernas Klubb (Shvetsiya,1930) va PK. — Pressefotografenes Klubb (Norvegiya). 

Magnum Photos 1947-yilda Robert Kapa,Devid "Chim" Seymur,Anri Kartier-Bresson, Jorj Rodjer, Uilyam Vandivert, Rita Vandivert hamda Mariya Eysner tomonidan tashkil etilgan bo'lib,1-fotografik kooperativlardan biri bo'lib, butun dunyo bo'ylab o'z a'zolariga tegishli va boshqariladi.

VII Fotoagentligi 2001-yil sentabr oyida tashkil etilgan va oʻz nomini 7 ta asoschi Aleksandra Boulat, Ron Haviv, Gari Nayt, Antonin Kratochvil, Kristofer Morris, Jeyms Naxtvey hamda Jon Stenmeyer nomidan olgan.Bugungi kunda uning 30 ta a'zosi va mentor dasturi mavjuddir.

Yangilik tashkilotlari hamda jurnalistika maktablari fotojurnalistlar uchun ko'plab turli mukofotlarni o'tkazadilar.1968-yildan beri Pulitser mukofotlari fotojurnalistikaning quyidagi toifalari uchun beriladi:"Basajli fotosuratlar","Spot yangiliklar fotosuratlari".Boshqa mukofotlar - World Press Photo,Eng yaxshi fotojurnalistika hamdaYilning rasmlari, shuningdek, Buyuk Britaniyada asoslangan The Press Photographer's Year.

Axloqiy,huquqiy hamda ijtimoiy mulohazalar
------------------------------------------

 Liverpuldagi 2016-yilda Leyboristlar partiyasi konferentsiyasida fotojurnalistlar
Fotojurnalistika obyektivlikka nisbatan boshqa jurnalistlar tomonidan qo'llaniladigan axloqiy yondashuvlar doirasida ishlaydi.Nimani suratga olish,ramkaga nimani kiritish,qanday kuratorlik qilish hamda qanday tahrirlash doimiy e'tibordadir.Topshiriq yoki hikoyani tasvirlash uchun yangiliklarni suratga olish ko'plab axloqiy muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Fotomuxbirlar qanday suratga olish,qaysi suratni sahnalashtirish va qanday suratlarni ommaga ko‘rsatishni hal qilishda ma’naviy javobgarlikka ega.Misol uchun, Amerika jurnalistikasida zo'ravonlik hamda fojia suratlari keng tarqalgan,chunki "qon oqsa, olib keladi". Qo'rqinchli fotosuratlar va dramatik hikoyalar tomoshasiga jamoatchilik jalb qilinishi mumkin.Qaysi fotosuratlarni ommaga ko'rsatish uchun juda zo'ravonlikka qaror qilishda tortishuvlar paydo bo'lishi mumkin. 

Odatda,o'lgan yoki yaradorlarning fotosuratlari tortishuvlarga sabab bo'ladi,chunki ko'pincha fotosuratda tasvirlangan shaxsning ismi sarlavhada ko'rsatilmaydi.Vetnam urushi paytida Vetkong askarining ko'chada qatl etilgan fotosurati ko'pchilikda qiziqish uyg'otdi,chunki u o'limning aniq lahzasini aks ettirdi.Jabrlanuvchining rafiqasi esa erining o‘limi haqida birinchi sahifada surati tushirilgan gazeta orqali berilganda xabar topgan.  Bu surat "AQShda urushga qarshi harakatni faollashtirish "obro‘siga ega bo‘ldi hamda ko‘pchilikning urush haqidagi tasavvuriga ta’sir qildi.Bunday zo'ravonlikka duchor bo'lish uni hujjatlashtirganlarga fiziologik va psixologik ta'sir ko'rsatishi mumkin hamda fotojurnalistlar boshdan kechirayotgan hissiy mehnatning ko'p turlaridan biri hisoblanadi.  Bu holatda,fotosuratchi Eddi Adamsning "Men bir odamni boshqasini o'ldirganini ko'rsatganim uchun pul olayotgan edim.Ikkita hayot halok bo'ldi va men buning uchun pul olayotgan edim.Men qahramon edim ''.U bu fotosurat dunyoga ta'siri tufayli uni qanday ta'qib qilganini aytgan edi.

Fotosurat qanchalik ta'sirli bo'lishining asosiy misolini Fuqarolik huquqlari harakatining hujjatlarida topish mumkin.Bill Hudson Birmingem Alabama shtatida o'rta maktab o'quvchisi Valter Gadsdenni suratga olganida harakatning tinch noroziliklarini hujjatlashtirish uchun izlanayotgan edi.Ushbu fotosuratda Gadsden politsiya iti tomonidan hujumga uchragan ko'rinadi va oqibatda paydo bo'lgan tasvir harakatning daxshatli tomoni barchaning e'tiboriga tortdi.Surat 1963-yil may oyida Nyu-York Tayms gazetasida burmaning tepasida ko'rilgan.Ushbu aniq fotosuratga kelsak,u fuqarolik huquqlari harakatining yo'lini o'zgartirishga yordam berdi hamda unga ko'proq e'tibor qaratildi. Agar u hech qachon nashr etilmaganida nima bo'lishini biz hech qachon bilmaymiz,ammo uning harakatdagi o'zgarishini ta'kidlash kerak.

  

Fotojurnalistika bilan bog'liq bo'lgan boshqa masalalarga shaxsiy daxlsizlik huquqi,subyektning qanday tasvirlanishini istashi haqida muzokaralar olib borish,  va tovon puli kafolatlanadimi singari savollar kiradi. Ayniqsa, zo'ravonlik suratlari bilan bog'liq holda,fotojurnalistlar qurbonlar tasvirlarini nashr etish yoki e'lon qilmaslik kabi axloqiy dilemmaga duch kelishadi. Jabrlanuvchining shaxsiy daxlsizlik huquqi esa ba'zan ko'rib chiqilmaydi yoki ularning xabari yokida roziligisiz rasm chop etiladi.

Fotojurnalistikaning yana bir muhim muammosi - fotosuratlarni manipulyatsiya qilish - qaysi daraja qabul qilinadi? Ba'zi rasmlar shunchaki rangni yaxshilash uchun boshqariladi, boshqalari esa odamlar rasm ichida yoki undan tashqarida tahrirlanadigan darajada boshqariladi. Urush fotografiyasi har doim tez-tez sahnalashtiriladigan fotojurnalistika janri bo'lib kelyapti. Tarixdagi urushlar paytida mavjud bo'lgan kameralarning kattaligi va turlari tufayli,fotosuratda o'z-o'zidan sodir bo'lgan yangiliklarni suratga olish kamdan-kam uchraydi.Yaxshiroq tasvirlarni olish uchun mavzular diqqat bilan tuzilgan hamda sahnalashtirilgan. Yana bir axloqiy muammo - noto'g'ri yoki chalg'ituvchi taglavhalardir. 2006-yilgi Livan urushi fotosuratlari tortishuvlari ushbu muammolarning ba'zilariga yaqqol misol bo'lib,fotosuratlarni manipulyatsiya qilish:boshqa misollar uchun jurnalistikada foydalanishga qarang. 

Raqamli fotografiyaning paydo bo'lishi tasvirlarni manipulyatsiya qilish,ko'paytirish va uzatish uchun yangi imkoniyatlarni taqdim etadi.Bu muqarrar ravishda ko'plab axloqiy muammolarni murakkablashtiradi. 

Ko'pincha axloqiy nizolar sub-muharrir yoki rasm muharririning harakatlari bilan yumshatiladi yokida kuchaytirilishi mumkin hamda ular yangiliklar tashkilotiga yetkazilganidan keyin tasvirlarni nazorat qiladi.Fotomuxbirlar esa ko'pincha tasvirlardan qanday foydalanishni nazorat qila olmaydi. 

1. ↑  Laurel Brake*. Dictionary of Nineteenth-century Journalism in Great Britain and Ireland*. Academia Press, 2009 — 495 bet. ISBN 9789038213408.
2. ↑  „Barricades in Rue Saint-Maur-Popincourt, 25th June 1848" (en). *PBS LearningMedia*. 1-noyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-dekabr 2017-yil.
3. ↑  Hudson, Berkley*. Encyclopedia of Journalism* Sterling:. Thousand Oaks, Calif.: SAGE, 2009 — 1060–67 bet. ISBN 978-0-7619-2957-4.
4. ↑  Keith Hayward*. Framing Crime: Cultural Criminology and the Image*. Routledge, 2010 — 38 bet. ISBN 9780203880753.
5. ↑  *Harding.* „Photographing Conflict: Roger Fenton and the Crimean War". *National Science and Media Museum blog*.  National Science and Media Museum (11-noyabr 2012-yil). Qaraldi: 1-may 2020-yil.
6. ↑  Carlebach, Michael L.*. The Origins of Photojournalism in America*. Smithsonian Institution Press, 1992. ISBN 978-1-56098-159-6.
7. ↑  Elliott S. Parker*. John Thomson, Photojournalist in Asia, 1862–1872*, 1977.
8. ↑  „The photographs of John Thomson".  National Library of Scotland.
9. ↑  Ovenden, Richard*. John Thomson (1837–1921) Photographer*. Edinburgh: National Library of Scotland, 1997 — 42 bet. ISBN 978-0114958336.
10. ↑  „Welcome to... / Bienvenue r".  Collections.ic.gc.ca (1-may 2001-yil). 3-noyabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-dekabr 2011-yil.
11. 1 2  Vaughan, Thomas (1989). "C.S. Fly Pioneer Photojournalist". *The Journal of Arizona History* **30** (3): 303–318. .
12. ↑  „Mary "Mollie" E. Fly (1847–1925)". 23-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-oktabr 2014-yil.
13. ↑  *How the Other Half Lives* complete text and photos online
14. ↑  Robert Taft, *Photography and the American scene: A social history, 1839–1889* (New York: Dover, 1964), 446
15. ↑  Campbell, W. Joseph (2004). "1897 American journalism's exceptional year". *Journalism History* **Winter**. ISSN 0094-7679.. Qaraldi: 17 April 2013. Fotojurnalistika]]
16. ↑  Gervais, Thierry (May 2005). "Photographies de presse" (fr). *Études Photographiques* (16): 166–181.. Qaraldi: 13 June 2012. Fotojurnalistika]]
17. ↑  Moran, Terence P. *Introduction to the History of Communication: Evolutions & Revolutions.* Peter Lang Publishing, 2010. p. 181.
18. 1 2  Mila Ganeva, *Women in Weimar Fashion: Discourses and Displays in German Culture, 1918–1933*, Screen cultures, Rochester, New York: Camden House, 2008, ISBN 9781571132055, p. 53.
19. ↑  Mary Warner Marien, *Photography: A Cultural History*, Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, 2002, ISBN 9780810905597, p. 235.
20. ↑  Corey Ross*. Media and the Making of Modern Germany: Mass Communications, Society, and Politics from the Empire to the Third Reich*. Oxford/New York: Oxford University, 2008 — 30 bet. ISBN 9780191557293.
21. ↑  Brett Abbott (2010), *Engaged Observers: Documentary Photography Since the Sixties Exhibition catalogue*, Los Angeles: J. Paul Getty Museum, 6-bet, ISBN 9781606060223
22. ↑  Tim Gidal, "Modern Photojournalism: The First Years", *Creative Camera*, July/August 1982, repr. in: David Brittain, ed. *Creative Camera: 30 Years of Writing*, Critical Image, Manchester: Manchester University, 1999, ISBN 9780719058042, pp. 73–80, p. 75.
23. ↑  Maria Morris Hambourg, "Photography between the Wars: Selections from the Ford Motor Company Collection", *The Metropolitan Museum of Art Bulletin* N.S. 45.4, Spring 1988, pp. 5–56, p. 17.
24. ↑  Sherre Lynn Paris, "Raising Press Photography to Visual Communication in American Schools of Journalism, with Attention to the Universities of Missouri and Texas, 1880s–1990s", Dissertation, University of Texas, 2007, OCLC 311853822, p. 116[*sayt ishlamaydi*].
25. ↑  „Father of photo-journalism, Cartier-Bresson, dies at 96". *The Guardian* (4-avgust 2004-yil).
26. ↑  „Erich Salomon, photographer".  Eduardo Comesaña. 1-noyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-dekabr 2016-yil.
27. ↑  „Photography exhibit sparks symposium".  Abraham Lincoln Brigade Archives (ALBA).
28. ↑  „Online Exhibition — United States Holocaust Memorial Museum".
29. ↑  „Underfire: The Untold Story of Pfc. Tony Vaccaro' reveals the intimate relationship between a war photographer and war itself". *LA Times* (20-oktabr 2016-yil).
30. ↑  „"Life magazine final issue"". 20-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-oktabr 2021-yil.
31. ↑  *Stovall, Jim*. „Magazines and Photojournalism's Golden Age". Jprof.com. Qaraldi: 16-sentabr 2012-yil.
32. ↑  *Malo, Alejandro*. „Documentary Art". ZoneZero. Qaraldi: 5-dekabr 2010-yil.
33. ↑  „Historie" (da).  pressefotografforbundet.dk. 9-iyun 2002-yilda asl nusxadan arxivlandi.
34. ↑  thebppa.com
35. ↑  „VIETNAM: VIETNAM WAR ANNIVERSARY: MEDIA (2) | AP Archive". *www.aparchive.com*. Qaraldi: 14-aprel 2022-yil.
36. ↑  Hamilton, Robert (1989), „Image and Context: The Production and Reproduction of The Execution of a VC Suspect by Eddie Adams", *Vietnam Images: War and Representation*, London: Palgrave Macmillan UK: 171–183, doi:10.1007/978-1-349-19916-7\_12, ISBN 978-0-333-45801-3, qaraldi: 2022-04-14
37. ↑  Thomson, TJ (2018-09-07). "Mapping the emotional labor and work of visual journalism" (en). *Journalism* **22** (4): 956–973. doi:10.1177/1464884918799227. ISSN 1464-8849. .
38. ↑  Gardner, Jared (2017-04-20). "What Happened Next". *University of Illinois Press* **1**. doi:10.5406/illinois/9780252036705.003.0006. .
39. ↑  Thomson, T. J. (2019). "SAGE Journals: Your gateway to world-class journal research" (en). *Journalism & Communication Monographs* **21**: 4–65. doi:10.1177/1522637918823261. .