**Ferdinandeya** (italyancha: *Ferdinandea*) ― 1831-yil iyul oyida Sitsiliyadan 30 km janubda joylashgan Empedokl suv osti vulqonining otilishi natijasida hosil boʻlgan vulqon orolidir. U Sitsiliya va Tunis oʻrtasidagi Oʻrta yer dengizida, ''Sitsiliya dengizining Flegrey dalalari'' (italyancha: *Campi Flegrei del Mar di Sicilia*) deb nomlanuvchi faol vulqon zonasida joylashgan. Bu hududda bir nechta suv osti vulqonlari va Pantelleria kabi vulqon orollari mavjud. Orolning suvereniteti uchta hukumatning bahslashuvlariga sabab boʻlgan: Buyuk Britaniya, Fransiya va Ikki Sitsiliya Qirolligi.

Umumiy hisobda orol 4 yoki 5 marta paydo boʻlgan va gʻoyib boʻlgan. Orolning eng uzoq mavjud boʻlgan vaqti — 1831-yilning iyul oyidan 1832-yilning yanvarigacha boʻlgan bir necha oy. Orolning qirgʻoq chizigʻining maksimal uzunligi 4800 m, dengiz sathidan balandligi esa 63 metrni tashkil etgan. Qirol Ferdinand II sharafiga nomlangan. Bugungi kunda sobiq orol dengiz togʻi nisbiy chuqurligi 6 m boʻlgan sayozlik hosil qilgan.

Tarixi
------

Ferdinandeyadagi vulqon faolligi Birinchi Puni urushi paytida, keyin esa XVII-asrda kuzatilgan.

Asosiy vulqon otilishi 1831-yil iyul oyida sodir boʻlgan. Vulqon otilishiga sabab boʻlgan omil Sciacca shahrida seysmik faollikning qayd etilganidir. Kuchli oltingugurt hidi butun hududga tarqalgach, suv ustidagi ustunli tutun va kema kapitanlarining „dengiz yirtqichi" va suv yuzasida suzib yurgan oʻlik baliqlar haqidagi xabarlar paydo boʻldi. 17-iyulga kelib, uzunligi asta-sekin 4 km dan oshadigan aylanali orol shakllandi. Toʻlqinlar taʼsirida tefradan qurilgan orol 1832-yil yanvarida yuvilib ketdi. Ikkinchi marta orol 1863-yilgi vulqon otilishidan keyin paydo boʻldi, lekin tez orada dengizda yana gʻoyib boʻldi.

Sobiq orolga plita tushirayotgan italiyaliklar
1831-yilda paydo boʻlgan orolga kim egalik qilishi haqidagi bahs birdaniga uchta manfaatdor tomonni oʻziga jalb qildi. Inglizlar birinchi boʻlib huquqlarni talab qila boshlashdi va unga „Graham" (*Greham oroli*) nomini berib, Union Jack bayrogʻini koʻtarishdi. Bunga javoban qirol Ferdinand II orolga „Etna" korvetini Burbonlarning mulkiga qoʻshib olish uchun yubordi. Eng oxirida fransuzlarning geologi Constant *Prevost* orolga joylashib, uni Julie oroli (*Ile Julia*) deb nomladi. Diplomatik bahslar orol suv ostida qolguncha davom etdi.

1987-yilda Amerika samolyotlari tomonidan hududni patrul qilish paytida (Liviya bilan toʻqnashuvdan soʻng) uchuvchilar suv osti orolini Liviya suv osti kemasi deb oʻylab, unga chuqurlikdagi zaryadlarni tashladilar.

2000-yilda Etna togʻi atrofida seysmik faollikning qayta tiklanishi orolning yana sirtdan koʻtarilishiga zamin hozirladi. Vaziyatning bunday rivojlanishi keyingi bahs-munozaralarga sabab boʻlmasligi uchun sitsiliyalik gʻavvoslar Burbonlar avlodi shahzoda Charlz ishtirokida 2000-yil 13-noyabrda ogʻirligi 150 kg boʻlgan va „Bir vaqtlar Ferdinandeya boʻlgan bu hudud Sitsiliya xalqiga tegishli boʻlgan va doimo tegishli boʻlib qoladi" degan yozuvli marmar plitani sholning ustiga tushirishgan. Biroq olti oy oʻtgach, nomaʼlum sabablarga koʻra plita 12 boʻlakka boʻlinib ketgan.

Yana qarang
-----------

* Arvoh oroli
* Surtsey

Manbalar
--------

1. ↑  „Volcano may emerge from the sea" (en).  BBC (26 noyabr). 14-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-yanvar 2010-yil.
2. ↑  „Campi Flegrei Mar Sicilia".  Smithsonian Global Volcanism Program. 14-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-yanvar 2010-yil.
3. ↑  „Ferdinandea isle - the disappered isle" (en).  Siclian Almanac. 14-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-yanvar 2010-yil.
4. ↑  „arxiv nusxasi". 7-aprel 2000-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-aprel 2022-yil.
5. ↑  *Owen, Richard* „Italy stakes early claim to submerged island".  The Times (27-noyabr 2002-yil). Qaraldi: 14-yanvar 2010-yil.
6. ↑  *Carroll, Rory* „Bourbons surface to retake island" (en).  The Guardian (13-noyabr 2000-yil). 14-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-yanvar 2010-yil.
7. ↑  „From out the azure main" (en) (deadlink).  Геологическое общество Лондона. 3-oktabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-yanvar 2010-yil.

Havolalar
---------

* *Schaub, Wolfgang* „Ferdinandea - Climbing Madness Pure" (en).  SummitPost (11-aprel 2009-yil). 14-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-yanvar 2010-yil.



* „Underwater volcano, Ferdinandea" (en).  BBC. 14-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-yanvar 2010-yil.