Viktorija Čmilytė
**Viktoriya Čmilytė-Nielsen** (1983-yil 6-avgustda tugʻilgan) — litvalik siyosatchi va shaxmatchi, hozirda Seym spikeri. 2010-yilda FIDE tomonidan grossmeyster unvoniga sazovor boʻlgan, 2011-yilda ayollar oʻrtasida Yevropa chempioni, ikki karra Litva chempioni.

Čmilytė-Nielsen siyosatdagi faoliyatini 2015-yilda boshlagan, u Liberal Harakat uchun Seymada Remigijus Shimashiusning oʻrniga saylangan va keyinchalik 2016-yilgi parlament saylovlarida qayta saylangan. U Liberal Harakat saflarida asta-sekin koʻtarila boshladi, 2019-yilda Seymdagi muxolifat yetakchisiga aylandi va oʻsha yili Liberal Harakat raisi etib saylandi.

Taʼlim
------

Viktoriya Čmilytė-Nielsen Shyaulyayda tugʻilgan. U olti yoshida shaxmat oʻynashni boshlagan va otasi Viktor Ivanovich Cmil, KGBning faol zahiradagi xodimi, rus millatiga mansub. Oʻqishni tugatgandan soʻng, Čmilytė-Nielsen Latviya universitetining gumanitar fanlar fakultetiga oʻqishga kirish uchun Rigaga koʻchib oʻtdi. 2007-yilda ingliz filologiyasi fakultetini tamomlagan.

Shaxmat faoliyati
-----------------

Čmilytė-Nielsen shaxmat boʻyicha ilk karerasini otasi murabbiyligida oʻtkazgan. 1993-yilda 12 yoshgacha bo‘lgan qizlar toifasida shaxmat bo‘yicha o‘smirlar o‘rtasida Yevropa chempionati g‘olibi bo‘lgan, keyinroq 1995-yilda shu toifada shaxmat bo‘yicha yoshlar o‘rtasidagi jahon chempionatida g‘olib chiqqan.

2000-yilda, oʻn olti yoshida, Čmilytė-Nielsen Vilnyusda oʻtkazilgan Litvaning ayollar va mutlaq milliy chempionatida gʻolib chiqdi. U grossmeysterlar Darius Ruzele, Viktor Gavrikov va Aloyzas Kveynis, xalqaro ustalar Vaidas Sakalauskas va Vitautas Slapikasni tay-brekda magʻlub etdi.

U 2000-yilda Asturiyada oʻtkazilgan oʻsmirlar (20 yoshgacha) qizlar oʻrtasidagi Yeropa chempionatida Yovanka Xouskadan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi. 2001-yilga kelib, u qizlar oʻrtasida FIDE tomonidan birinchi oʻrinni egalladi. Oʻsha yili u Wijk aan Zee shahridagi Corus Reserve Group turnirida gʻolib chiqdi.

Chemilte-Nilsen, 2008-yil (Plovdiv) va 2010-yil (Riyeka)da ayollar oʻrtasidagi yakkalik Yevropa chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritgan. U 2007-yilda tez shaxmat bo‘yicha ayollar o‘rtasidagi Yevropa chempionatida g‘olib chiqdi. 2008-yilda Gibraltar shaxmat festivalida, 2009-yilda shaxmat bo‘yicha jamoaviy Yevropa chempionatida va 2010-yilda ayollar o‘rtasidagi individual Yevropa chempionatida kerakli meʼyorlarni qo‘lga kiritib, 2010-yilda grossmeyster unvoniga sazovor bo‘lgan.

Čmilytė-Nielsen birinchi marta 2000-yilda ayollar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha jahon chempionatida qatnashgan va u uchinchi bosqichga chiqqan. 2004-yilda u chorak finalda ayollar oʻrtasidagi sobiq jahon chempioni Mayya Chiburdanidzega magʻlub boʻldi. 2006-yilda Chemilyte-Nielsen yarim finalga chiqdi va yakunda ikkinchi oʻrinni egallagan Alisa Galliamovaga yutqazdi.

### Jamoa musobaqalari

Čmilytė-Nielsen 2010-yil Shaxmat Olimpiadasida (Ochiq boʻlim) Litva jamoasida oʻynagan va boshqa paytlarda ayollar shaxmat olimpiadalarida qatnashgan va u yerda birinchi bortda ikkita yakka oltin medalni qoʻlga kiritgan, birinchisi 2000-yilda Istanbulda (9½/12)) va ikkinchisi 2004-yilda Kalviada (8½/11). U birinchi marta oʻn uch yoshida (Yerevanda)jamoada oʻrin oldi va oʻn besh yoshida (Elista, 1998) birinchi oʻrinni egallab, har safar ortiqcha ballga hissa qoʻshdi.

Germaniyadagi *Frauenbundesligada* u OSC Baden Baden jamoasi aʼzosi, lekin Shvetsiyada ham ligada shaxmat oʻynagan.

Siyosiy faoliyati
-----------------

### Parlament

Čmilytė-Nielsen siyosatga 2015-yilda Liberal Harakat aʼzosi sifatida kirgan. Remigijus Shimasius Vilnyus meri lavozimini egallash uchun Seymdan isteʼfoga chiqqanidan soʻng, Cmilyt-Nielsen parlamentdagi oʻz oʻrnini egalladi.

Bir yil oʻtgach, Čmilytė-Nielsen 2016-yilgi parlament saylovlarida Liberal Harakat bilan oʻzlarining umummilliy partiya roʻyxatidagi nomzod sifatida ishtirok etish uchun saylandi. Oxir-oqibat u parlamentga saylandi va keyinchalik Yevropa ishlari boʻyicha qoʻmita va inson huquqlari qoʻmitasida ishlay boshladi. Parlamentdagi bu muddat davomida Chmilite-Nielsen partiya ichida koʻproq taʼsir va obroʻ qozona boshladi, 2017-yil va 2018-yillarda Liberal Harakat deputatlar guruhi raisi oʻrinbosari, keyinroq 2018-yildan buyon parlament guruhi raisi lavozimida ishladi. 2019-yilda u Seymdagi muxolifat yetakchisi etib saylandi va amaldagi Skvernelis hukumatiga qarshi parlament guruhlari matbuot kotibi va rahbari bo‘ldi.

### Liberal harakat

Partiya raisi sifatida Čmilite-Nielsen Liberal Harakatni 2020-yilgi parlament saylovlarida olib borish vazifasini yukladi, bu yerda partiya 13-oʻrinni qoʻlga kiritdi. Saylov natijalarini tasdiqlashdan soʻng, Liberal Harakat, Ozodlik partiyasi va saylov gʻoliblari Vatan Ittifoqi oʻrtasida koalitsiya tuzilishi mumkinligi maʼlum boʻldi. Ingrida Shimoniteni bosh vazirlikka nomzod sifatida taklif qilgan Čmilite-Nielsen, Finlandiyadagi Marin Vazirlar Mahkamasi izidan oʻtib, Shimonite va Ozodlik partiyasi rahbari Aušrine Armonaitedan tashqari, kelayotgan hukumatning uchta asosiy yetakchilaridan biri boʻlishi kutilmoqda. ayollar boshchiligidagi hukumat. 9-noyabrda Vatan ittifoqi, Liberal Harakat va Ozodlik partiyasi oʻrtasida koalitsiya shartnomasi imzolandi.

12-noyabrda Chmilite-Nielsen Seym spikeri lavozimiga nomzod qilib koʻrsatildi va Evgeniy Gentvilas tomonidan Liberal Harakatning parlament rahbari lavozimini egallashi kutilgan edi. Ertasi kuni u 106 ovoz olib, spiker etib saylandi va bu lavozimda ishlaydigan uchinchi ayol boʻldi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Ona litva tilidan tashqari u ingliz, rus va ispan tillarini ham yaxshi biladi.

Čmilytė-Nielsen 2001-yilda latviyalik-ispan shaxmatchisi grossmeyster Aleksey Shirovga turmushga chiqdi, 2007-yilda ajrashgan. U yana 2013-yil oila qurdi. Uning to‘rt nafar farzandi bor.

Yutuqlari
---------

#### Milliy sharaf

* Litviya: Litva Buyuk Gertsogi Gediminasning ritsar xoch ordeni
* Litviya: Litvaga xizmatlari uchun „Knightʼs Cross" ordeni

Manbalar
--------

1. ↑  „GM title application".  FIDE.
2. ↑  *Sujatha Srinivasan.* „FIDE World Chess Championships 2000 - Interview with Viktorija Cmilyte". *The Week in Chess Magazine*.  London Chess Center. 2003-yil 9-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 9-oktyabr.
3. ↑  „KGB rezervo karininkų sąrašas". *KGB Veikla*.  Genocide and Resistance Research Centre of Lithuania. Qaraldi: 2021-yil 9-mart.
4. ↑  „Viktorija Čmilytė-Nielsen".  Seimas. Qaraldi: 2020-yil 5-noyabr.
5. ↑  „KGB rezervo karininkų sąrašas - kgbveikla.lt".
6. ↑  *Crowther.* „TWIC 283: Lithuanian Championships".  The Week in Chess (2000-yil 10-aprel). Qaraldi: 2016-yil 12-may.
7. ↑  Short bio by John Saunders (Wayback Machine saytida 2017-01-11 sanasida arxivlangan) Gibraltar Chess Festival 2008. Retrieved 9 October 2015
8. ↑  *Crowther.* „TWIC 325: Corus Wijk aan Zee 2001".  The Week in Chess (2001-yil 29-yanvar). Qaraldi: 2015-yil 9-oktyabr.
9. ↑  European Rapid Womenʼs Chess Championship 2007 FIDE Archive
10. ↑  GM title application FIDE
11. ↑  European Womenʼs Chess Championship-2011. *chess-results.com*. Retrieved 3 September 2015
12. ↑  „European Women's Championship: Cmilyte is champion!". *Chess News*.  ChessBase (2011-yil 21-may). Qaraldi: 2019-yil 8-may.
13. ↑  Viktorija Čmilytė team chess record at OlimpBase.org
14. ↑  „Lithuania's top female chess master to get MP seat". *Delfi* (2015-yil 16-mart). Qaraldi: 2015-yil 22-mart.
15. ↑  „"Seimo opozicinės frakcijos susitarė dėl koalicijos demokratijai apginti ir opozicijos lyderės"".
16. ↑  „Opozicijos lyderis J.Sabatauskas: apie ambicijas, V.Pranckiečio drąsą ir LSDP lūkesčius 2020-aisiais". *15min.lt*.
17. ↑  „Šimonytė, Čmilytė-Nielsen ir Armonaitė: kas šios politikės, kurių rankos formuos naują valdžią" (lt). *Delfi* (2020-yil 31-oktyabr).
18. ↑  „The Parliament Elections in Lithuania: A Historic Victory for Women's Leadership and Unprecedented Diaspora Engagement". *Pressenza – International Press Agency* (2020-yil 4-noyabr).
19. ↑  „Rengiamas koalicijos susitarimas: liberalai parašų dėti neskuba" (lt). *15min* (2020-yil 4-noyabr).
20. ↑  *Turp-Balazs.* „Pledging to fight Covid-19 and introduce tax cuts, women take charge in Lithuania". *Emerging Europe* (2020-yil 27-oktyabr).
21. ↑  *Grigas.* „Lithuania's new government: Women-led coalition wins confidence in difficult times". *Atlantic Council* (2020-yil 30-oktyabr).
22. ↑  „Lithuania's liberal and conservative parties sign coalition agreement". *LRT* (2020-yil 9-noyabr).
23. ↑  „Naujame Seime Liberalų sąjūdžio frakcijai vadovaus E.Gentvilas" (lt). *15min* (2020-yil 12-noyabr).
24. ↑  „Viktorija Čmilytė-Nielsen išrinkta Seimo pirmininke – palaikė 106 parlamentarai" (lt). *LRT* (2020-yil 13-noyabr).
25. ↑  „Dėl apdovanojimo Didžiojo Lietuvos Kunigaikščio Gedimino ordinu ir ordino medaliu" (lt). *Teisės aktų registras* (1996-yil 9-fevral). Qaraldi: 2020-yil 15-iyul.