Rim sarkofagi, taxminan eramizning 140-150 yillari N. e. Eski muzeyda (Berlin)
**Sarkofag** (qadimgi yunoncha: *σαρκοφάγος*) — zodagonlarni dafn qilish uchun ishlatiladigan va odatda yer yuzida maxsus ajratilgan xonalarda yoki qabristonlarda qoldirilgan anʼanaviy tobutning bir turi. Bu dastlab Troad ohaktoshidan yasalgan qabrlarni belgilash uchun ishlatilgan boʻlib, goʻyoki odam qoldiqlarini tezda oʻzlashtira olishi uchun.

*Sarkofag* soʻzi qadimgi yunoncha nominal iboraning bir qismi boʻlib, λίθος σαρκοφάγος (lithos sarcophagos, litos sarcophagos, lit. „tosh, goʻsht yeyuvchi") iborasi boʻlib, yunoncha σάρξ (sarx, „flesh, sarma" va φαγεῖν *sarama"*)dan iborat. fagein „ovqatlanish").

Hikoya
------

Qadimgi Misrda allaqachon tarqalgan, birinchi sarkofagilar odatda qimmatbaho yogʻochdan yasalgan rasmlar, haykallar va yozuvlar bilan bezatilgan. Ular qabrlarga va ibodatxonalarga joylashtirildi.

Qadimgi Misr sarkofagilaridagi yozuvlarda marhumning ismi, shuningdek, xudolarga qaratilgan va marhumning jasadini har qanday yomonlikdan himoya qilish uchun moʻljallangan afsun va ibodatlar mavjud. Qadimgi Misr sarkofagilari mis zarhal yoki oltin choyshablar bilan qoplangan.

Koʻpincha fir’avnning tosh sarkofagi qattiq toshlardan — granit yoki bazaltdan qilingan. Koʻp hollarda qopqoq gorizontal ravishda yopiladi. Lekin faqat ustiga qoʻyilgan emas, balki maxsus oluklarda siljiydi .

Etrusklar va baʼzi rimliklarning sarkofagi koʻpincha marhumning tanasining shaklini takrorlagan. Qadimgi Rim sarkofagilari marmar yoki porfirdan yasalgan va haykaltaroshlik relyeflari bilan boy bezatilgan.

Keyinchalik, sarkofagi yasash mahorati yoʻqoldi va yangi dafn qilish uchun (masalan, Buyuk Karl) antik davr qoldiqlaridan chiqarilgan sarkofagilardan foydalanish kerak edi.

Qadimgi Misr sarkofaglari
-------------------------

Tutanxamonni dafn etish misolida qadimgi Misr sarkofagini koʻrib chiqaylik.

Tutanxamonning deyarli butun dafn xonasi birinchi tashqi sarkofag-ark bilan toʻldirilgan, uning uzunligi 5,2 m, kengligi 3,35 m va balandligi 2,75 m. Hammasi boʻlib toʻrtta tashqi sarkofagi bor edi. Ular bir-biriga kiritilgan. Tashqi sarkofagi-arklar 5,5 sm qalinlikdagi eman taxtalaridan yasalgan va astar ustiga zarhal bilan qoplangan. Tutanxamonning toʻrtta tashqi yogʻoch sarkofagining devorlarida marosim soʻzlari va tegishli tasvirlar mavjud, yaʼni"Sarkofagi matnlari".

Toʻrtinchi tashqi sarkofagning ichida sariq kvartsitning monolit blokidan oʻyilgan ichki tosh sarkofag bor edi. Uning uzunligi 2,75 m, kengligi 1,5 m va balandligi 1,5 m. Kvarsit sarkofagining barcha toʻrt burchagida qoʻriqchi maʼbuda Isis, Neftis, Neyt va Selkitning yuqori relyefli tasvirlari oʻyilgan boʻlib, ularning qanotlari va choʻzilgan qoʻllari, goʻyo sarkofagni quchoqlab, uni himoya qiladi. Poydevorning atrofida „jet" va „tet" himoya timsollari ramkasi choʻzilgan.

Kvarsit sarkofagida yogʻoch va oltindan yasalgan uchta antropoid tobut mavjud boʻlib, ular Tutanxamonga oʻxshardi va Osirisning rishi bezaklari va ramzlari bilan bezatilgan. Birinchi antropoid tobutning qopqogʻi uzunligi 2,25 m edi.

Fir’avnning ichki qismiga ega miniatyura sarkofagi zargarlik sanʼatining ajoyib namunasidir. Har bir haykalchaning peshonasining pastki qismida sarkofag ishonib topshirilgan maʼbuda va ruhning ismlari yozilgan, har bir sarkofagning ichki yuzasiga esa tegishli marosim matni o‘yib yozilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Этимологическая справка из дистанционного курса Колумбийского университета". 8-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-sentabr 2016-yil.
2. ↑  Кинк Х. А.*. Как строились египетские пирамиды*. М: Наука (ГРВЛ), (По следам исчезнувших культур Востока), 1967 — 78 bet.
3. ↑  Говард Картер*. Гробница Тутанхамона*. М: Акад. наук, Ин-т востоковедения. Изд-во вост. лит. 1959.
4. ↑  „Последовательность погребения Тутанхамона". 30-mart 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-oktabr 2021-yil.

Havolalar
---------

* Sarkofagi // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb. 1890—1907.
* Sarcophagus // Realniy slovar klassicheskix drevnostey / avt.-sost. F. Lyubker ; Pod redaksiey chlenov Obщestva klassicheskoy filologii i pedagogiki F. Gelbke, L. Georgievskogo, F. Zelinskogo, V. Kanskogo, M. Kutorgi i P. Nikitina. — SPb. 1885.