**Lee Alexander McQueen** CBE (1969-yil 17 mart — 2010-yil 11-fevral)  ingliz moda dizayneri. U 1992-yilda oʻzining Alexander McQueen yorligʻiga asos solgan va 1996-yildan 2001-yilgacha Givenchyda bosh dizayner boʻlgan. Uning moda sohasidagi yutuqlari unga toʻrtta *Britaniyada yilning eng yaxshi dizayneri* (1996, 1997, 2001 va 2003), shuningdek, 2003-yilda *CFDA*ning „Yilning eng yaxshi dizayneri" mukofotiga sazovor boʻlishiga sabab boʻlgan.

McQueen modani oʻrganishdan va dizaynerlik faoliyatini boshlashdan oldin tikuvchilik boʻyicha maʼlumotga ega edi. Uning magistratura toʻplami uning homiysi boʻlgan *Isabella Blow*ning eʼtiborini tortdi. U Givenchy bosh dizayneri boʻldi va 1999-yilda Gucci bilan hamkorlikni yoʻlga qoʻydi. Uning bir qator butiklari butun dunyo shaharlarida tashkil etilgan va uning yorligʻi parfyumeriya, moda aksessuarlari va trenerlar qatorini oʻz ichiga olgan holda kengaytirilgan. McQueenning podiumdagi shoulari dramatikligi va teatrlashtirilganligi bilan ajralib turardi va u oʻzining nozik tikilgan kiyimlari, shuningdek, xayoliy va baʼzan bahsli dizaynlari bilan mashhur edi. Uning eng mashhur dizaynlari orasida *bosh suyagi sharfi* va *armadillo poyabzallari* bor.

McQueen 2010-yilda 40 yoshida, onasi vafotidan koʻp oʻtmay, Londonning Mayfair shahridagi uyida oʻz joniga qasd qildi.

Hayoti va taʼlim
----------------

Alexander McQueen 1969-yil 17-martda Londonning Lewisham shahrida olti farzandning eng kichigi Ronald va Joys McQueen oilasida tugʻilgan. Uning shotlandiyalik otasi taksi haydovchisi, onasi esa ijtimoiy fanlar oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. Maʼlum qilinishicha, u kengash kvartirasida oʻsgan, lekin, aslida, McQueens birinchi yilida *Stratfordda*gi terassali uyga koʻchib oʻtgan. McQueen *Rokeby* maktabiga borishdan oldin Carpenters Road boshlangʻich maktabida oʻqigan. U yoshligidan kiyim-kechaklarga qiziqardi. Olti farzandning eng kichigi boʻlgan McQueen oʻzining uchta singlisi uchun liboslar tikib, moda bilan tajriba oʻtkaza boshladi. Uning moda haqidagi eng qadimgi xotirasi atigi uch yoshida Sharqiy Londondagi oilaviy uyining devoriga koʻylak chizgan paytiga toʻgʻri keladi. U qushlarga ham maftun boʻlib, „Yosh ornitologlar" klubi aʼzosi edi; keyinchalik, oʻzining professional faoliyatida, u oʻz dizaynlarida koʻpincha qushlarni naqsh sifatida ishlatgan.

 McQueen kolleksiyasi
McQueen 1985-yilda maktabni 16 yoshida tugatgan va sanʼat boʻyicha faqat bitta O daraja bilan Nyuham kollejida tikuvchilik kursini oʻrgangan va Gieves & Hawkes kompaniyasiga namuna sifatida qoʻshilishdan oldin Savile Row tikuvchilari Anderson & Sheppard bilan shogirdlikni davom ettirgan. U Savile Row shogirdi sifatida oʻrgangan koʻnikmalari unga moda olamida benuqson moslashtirilgan qiyofa yaratish boʻyicha mutaxassis sifatida obroʻ qozonishga yordam berdi. U shahzoda Charles uchun tikilgan kostyumlar astariga behayo soʻzlarni tikib qoʻyganini daʼvo qilingan, ammo Anderson & Sheppard tomonidan tekshirilgan kostyumlar esga olinishida buning isboti topilmagan Shogirdlik davrida McQueen Rosetta Art Centerda ham qatnashgan. Saville Rowdan soʻng u qisqa vaqt ichida „Angels" va „Bermans" teatr liboslarida ishladi va „Les Misérables" kabi shou uchun liboslar tikdi. 20 yoshida u Koji Tatsunoda, keyin esa Milanda Romeo Giglida ishlagan va Londonga qaytib, Markaziy Saint-Martins sanʼat va dizayn kollejiga oʻqishga kirgan.

Ipakdan tikilgan palto
McQueen dastlab Central Saint Martinsda naqsh boʻyicha oʻqituvchi boʻlib ishga kirish uchun ariza topshirdi, lekin u 21 yoshida va oʻz yoshidagi talabalarga dars berish uchun juda yosh boʻlgani uchun u ish topa olmadi. Biroq, portfelining kuchliligiga asoslanib, Saint Martinsdagi Magistrlar kursi rahbari Bobby Hillson McQueenni uning oʻrniga talaba sifatida roʻyxatdan oʻtishga undadi. U moda dizayni boʻyicha magistrlik darajasini oldi va uning 1992-yilgi Magistratura bitiruv toʻplamini „Jek Ripper Stalks His Curbans" nomli toʻplamini nufuzli moda stilisti Isabella Blow toʻliq sotib oldi. Aytishlaricha, Blow McQueenni keyinchalik moda karyerasini boshlaganida oʻzining ikkinchi ismini Alexander deb ishlatishga koʻndirgan. Yana bir taklif shu ediki, u hali ham Li McQueen nomi bilan kurashayotgan yosh dizayner boʻlib roʻyxatdan oʻtgan ishsizlik nafaqasini yoʻqotmaslik uchun otasining ismini ishlatgan. McQueen oʻzining ilk karyerasida suratga tushishdan bosh tortganini aytdi, chunki u ofisda tan olinishini istamadi. 2018-yilgi hujjatli filmda McQueen va dizayner yordamchisi Andrew Groves 12 million tomoshabin bilan BBC Onening The Clothes Showga bergan intervyusi haqida gapiradi, u yerda McQueen uni faqat orqadan koʻrsatishi mumkinligini aytgan, u buni qilgan. Ishsizlik nafaqasini yoʻqotmaslik uchun — oʻsha paytdagi yagona muhim daromad vositasi.

Ushbu dastlabki kunlarda **Isabella Blow** McQueenga yordam berish uchun oʻzining noyob uslubi va aloqalaridan foydalangan holda unga yoʻl ochishda davom etdi. U koʻp jihatdan uning ustozi boʻlib, u yaqin doʻstlikka aylandi.

Faoliyati
---------

1992-yilda McQueen oʻz yorligʻini ochdi va bir muddat *Belgravia*dagi Blowning uyi taʼmirlanayotgan paytda uning podvalida yashadi. 1993-yilda u oʻz studiyasini Hoxton maydoniga qurish uchun koʻchib oʻtdi, bu hududda boshqa yangi dizaynerlar, jumladan **Hussein Chalayan** va **Pauric Sweeney** ham joylashdi. Uning oʻqishni tamomlagandan soʻng birinchi toʻplami, *Martin Scorsese* filmidan ilhomlangan „Taksi haydovchisi" kolleksiyasi  Britaniya Moda Kengashi tomonidan uchish-qoʻnish yoʻlagi koʻrsatilmagan yosh dizaynerlar uchun tashkil etilgan va Ritz mehmonxonasidagi kichkina xonada kiyim javonida taqdim etilgan. U ushbu toʻplamda *bumsters* nomli yangicha shimlarni taqdim etdi, lekin kolleksiya hech qachon suratga olinmagan, chunki taqdimotdan keyin barcha kiyimlar oʻgʻirlangan. McQueen oʻzining dastlabki toʻplamlarida oʻzining yorligʻi sifatida xizmat qilish uchun kiyimlarga oʻzining sochlarini perspeks qilib sepgan.

### „Tashqaridagi oʻrmon" kolleksiyasi

"Tashqaridagi oʻrmon" kolleksiyasidan
Givenchy uchun tanqid qilingan debyutidan besh hafta oʻtgach, McQueen tabiatdan ilhomlangan „Tashqaridagi oʻrmon" nomli oʻzining shousini sahnalashtirdi. Sarlavha u olgan tanqidga javob edi; McQueenning soʻzlariga koʻra, u sherlar tomonidan ovlangan jayronlar haqidagi tabiat syujetli hujjatli filmni tomosha qilgandan soʻng: *"Bu menman!" Kimdir meni doim taʼqib qiladi, agar qoʻlga tushsam, meni pastga tortadi. Moda — bu jirkanch, yirtqich gyenalar bilan toʻla oʻrmondir."* Model shouda jayronlarga oʻxshab koʻzlarini boʻyadi va shoxli kiyimlarni namoyish qildi. Londonning *Borough* bozorida taqdim etilgan ushbu kolleksiya New Yorklik Amy Spindlerning gʻalabasi deb topildi. Uning Givenchy debyutini tanqid qilgan Times, McQueen „modaning rok yulduziga eng yaqin narsasi" deb yozgan. U shunchaki London sahnasining bir qismi emas; u sahnadir." London shousi uning obroʻsini tikladi va u Givenchy uchun bir qator yaxshi qabul qilingan toʻplamlarni ishlab chiqarishni davom ettirdi.

McQueen oʻzining koʻplab shoularini gʻayrioddiy yoki dramatik tarzda sahnalashtirdi. Uning 1998-yil Spring/Summerdagi nomsiz kolleksiyasi (homiy eʼtiroz bildirmaguncha, dastlab „Oltin dush" deb nomlangan) podiumda sariq rangda suv yogʻdirilgan taqdim etilgan boʻlsa, keyingi Joan (Jan d’Arkdan keyin) niqobli model bilan yakunlangan.

### „Voss" kolleksiyasi

 „Autumn/Winter 2008" kolleksiyasi 
McQueenning eng mashhur va dramatik podium shoularidan biri uning 2001-yil Spring/Summer kolleksiyasi boʻlib, u Norvegiyadagi yovvoyi tabiat bilan mashhur shaharcha nomi bilan atalgan. Tabiat uning tuyaqush patlari kabi baʼzi kiyimlarida qoʻllangan tabiiy materialda oʻz aksini topdi, lekin undan ham gʻayrioddiy jilet va midiya qobigʻidan tikilgan kiyimlar edi.

Koʻrgazmada ustunlik qilgan markaziy qism kattaroq shisha quti ichidagi ulkan qora shisha quti edi. Ichki quyuq shisha idishning ichida kuya bilan toʻldirilgan ichki qism va oʻrtada esa gaz niqobi bilan yuzini toʻsib qoʻygan yalangʻoch model bor edi. Jadval ichki qutining shisha devorlari tomosha oxiriga kelib yiqilib, yerga singanida aniqlandi. Makkuinning taʼkidlashicha, jadval Joel Peter Witkinning *Sanitarium* tasviriga asoslangan. McQueen tomonidan shouning markazi sifatida tanlangan model ingliz yozuvchisi Michelle Olley edi.  Britaniyalik moda fotografi Nick Knight oʻzining SHOWstudio.com blogida VOSS shousi haqida shunday dedi: *"Bu, ehtimol, men guvoh boʻlgan Moda Teatrining eng yaxshi asarlaridan biri boʻlgan."*

Tomosha boshlanishidan oldin qutining tashqarisidagi xona yoritilgan va qutining ichki qismi yoritilmaganligi sababli, shisha devorlar katta oyna sifatida paydo boʻlgan, shuning uchun oʻtirgan tomoshabinlar faqat oʻzlarining aksini koʻrishgan. Keyinchalik Aleksandr MakKuin shou boshlanishidan bir soat oldin tomoshabinlarni koʻzgu devorlardagi oʻz akslariga qarashga majbur qilish gʻoyasi haqidagi fikrlarini tasvirlab berdi:

„Ha! Men bundan juda xursand boʻldim. Men monitorda unga qaradim, hamma oʻziga qaramaslikka harakat qildi. Bu moda sanoatida qilish juda zoʻr ish edi — ularni qaytaring! Xudo, men baʼzi gʻalati namoyishlar bor edi."

Yutuqlar
--------

McQueenning baʼzi yutuqlari orasida: u 1996 va 2003-yillar orasida toʻrt marta gʻolib boʻlgan „Yilning eng yaxshi britaniyalik dizayneri" unvoniga erishgan eng yosh dizaynerlardan biri boʻlgan; 2003-yilda moda dizaynerlari kengashi tomonidan shu unvonga sazovor boʻlgan. U oʻz shoulariga oʻzgacha tus qoʻshish uchun yangi texnologiya va innovatsiyalardan foydalangan va koʻpincha tomoshabinlarni hayratda qoldirgan va hayratga solgan. U yaratgan siluetlar modaga fantaziya va isyon tuygʻusini qoʻshgani uchun eʼtirof etilgan.

Ommaviy madaniyat
-----------------

McQueen **David Bowie** va **Björk** kabi musiqa sanʼatkorlari uchun albom muqovalari va gastrollarida ishlatilgan asarlar yaratgan. Alexander McQueen tomonidan yaratilgan qismlar Björk, Hamasaki va Ledi Gaganing kliplariga kiritilgan. Uning Platonning Atlantis kollektsiyasi uchun dizaynlari, shu jumladan, oʻzining eng koʻzga koʻringan ijodlaridan biri armadillo tuflilarini Ledi Gaga oʻzining „Bad Romance" klipida kiygan.

McQueen tomonidan ishlab chiqarilgan charm kostyumni *Janet Jackson* 2004-yilda *Super Bowl XXXVIII* musobaqasining tanaffusdagi shousida kiygan edi, bu esa Justin Timberlake tomonidan „shkaf nosozligi" deb taʼriflangan voqeada juda xunuk holat katta bahsga sabab boʻldi.

Podium
------

McQueenning hayoti davomida oʻtkazilgan ayollar moda koʻrgazmalarining xronologiyasi uning aspirantura toʻplamini va oʻlimidan keyingi soʻnggi kolleksiyasini hisobga olgan holda 36 ta toʻplamni oʻz ichiga oladi.
Ayollar kiyimlari podiumining asosiy toʻplamlari:

Podiumlar nomi (inglizcha)| Yillar | Podium nomi | Yillar | Podium nomi |
| --- | --- | --- | --- |
| 1992 | *Jack The Ripper Stalks His Victims* | 1993 | Taxi Driver |
| 1994 | *Nihilism* | 1994 | Banshee |
| 1995 | *The Birds* | 1995 | Highland Rape |
| 1996 | The Hunger | 1996 | Dante |
| 1997 | Bellmer La Poupee | 1997 | Itʼs A Jungle Out There |
| 1998 | Nomsiz | 1998 | Joan |
| 1999 | 13 raqam | 1999 | The Overlook |
| 2000 | Eye | 2000 | Eshu |
| 2001 | Voss | 2001 | What A Merry-Go-Round |
| 2002 | The Dance of The Twisted Bul | 2002 | Supercalifragilistic |
| 2003 | Irere | 2003 | Scanners |
| 2004 | Deliverance | 2004 | Pantheon ad Lucem |
| 2005 | Itʼs Only a Game | 2005 | The Man Who Knew Too Much |
| 2006 | Neptune | 2006 | The Widows of Culloden |
| 2007 | Sarabande | 2007 | In Memory of Elizabeth Howe, Salem, 1692 |
| 2008 | La Dame Bleue | 2008 | The Girl Who Lived in the Tree |
| 2009 | Natural Dis-tinction Un-natural Selection | 2009 | The Horn of Plenty |
| 2010 | Platoʻs Atlantis | 2010 | Angels & Demons |

Film
----

2016-yilda **Jack OʻConnell** uning hayoti haqidagi yaqinda suratga olinadigan biografik filmda McQueen rolini oʻynashi eʼlon qilindi.

2018-yil 8-iyun kuni *Ian Bonhôte* va *Peter Ettedgui* tomonidan yozilgan va rejissorlik qilgan McQueen hujjatli filmi Buyuk Britaniyada namoyish etildi. Bu Harper’s Bazaar tomonidan „eng aniq, sezgir va taʼsirchan filmlar qatorida turadi". Uning toʻplamlaridan poydevor sifatida foydalangan holda, hujjatli filmda hamkasblari, doʻstlari va hatto sevgan odamlari orasida Li nomi bilan tanilgan McQueenning oilasi bilan samimiy suhbatlar mavjud. Film ijobiy baholandi va tanqidiy agregator Metacritic veb-saytida 84 ball toʻpladi, bu „universal olqish"ni koʻrsatadi, shuningdek, Rotten Tomatoes filmida 99 % reyting, Tanqidchilar konsensusida „McQueen" fojiali tarzda qisqartirilgan yosh hayot va yorqin martaba haqida samimiy, yaxshi manbali va umumiy taʼsirchan koʻrinishni taklif qiladi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Biography: Sarah Burton".  alexandermcqueen.com. 8-yanvar 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-dekabr 2011-yil.
2. 1 2 3  *Vaidyanathan, Rajini*. „Six ways Alexander McQueen changed fashion". *BBC News* (12-fevral 2010-yil). Qaraldi: 12-fevral 2010-yil.
3. 1 2 3  „Obituary: Fashion king Alexander McQueen". *BBC News* (11-fevral 2010-yil). Qaraldi: 11-fevral 2010-yil.
4. ↑  *Adams, Stephen*. „Alexander McQueen: fashion mourns the loss of its brilliant 'enfant terrible'". *The Daily Telegraph* (11-fevral 2010-yil).
5. ↑  „Meeting the Queen was like falling in love". *The Guardian* (20-aprel 2004-yil). Qaraldi: 24-dekabr 2011-yil.
6. 1 2 3 4  *Cartner-Morley, Jess*. „Boy done good". *The Guardian* (19-sentabr 2005-yil). Qaraldi: 11-fevral 2010-yil.
7. ↑  „Alexander McQueen Obituary". *The Times* (12-fevral 2010-yil). Qaraldi: 11-fevral 2010-yil.
8. ↑  Frankel, Susannah*. Alexander McQueen, savage beauty [Introduction]*, 3rd print. Andrew Bolton:, New York: Metropolitan Museum of Art, 2011 — 17–27 bet. ISBN 9781588394125.
9. ↑  „Alexander McQueen". *Famous Designers*. 2-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-mart 2021-yil.
10. ↑  Blow, Detmar*. Blow by Blow*. HarperCollins, 2011 — 156 bet.
11. ↑  *Carwell, Nick* „Savile Row's best tailors: Alexander McQueen". *GQ Magazine* (26-may 2016-yil). 9-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-mart 2021-yil.
12. 1 2  *Seroukas, John* „Renegades Of Fashion: Alexander McQueen — "It's a Jungle Out There"". *Fashion Industry Broadcast* (10-dekabr 2015-yil). 12-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-mart 2021-yil.
13. ↑  „Our History | Rosetta Art Centre". *www.rosettaarts.org*. 24-sentabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-avgust 2015-yil.
14. ↑  „Alexander McQueen Trivia: 35 interesting facts about the fashion designer! | Useless Daily: The amazing facts, news & trivia free newsletter!" (inglizcha). *www.uselessdaily.com* (14-iyul 2017-yil). 28-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-fevral 2019-yil.
15. ↑  *Tran, Mark*. „Fashion designer Alexander McQueen dies". *The Guardian* (11-fevral 2010-yil). Qaraldi: 12-fevral 2010-yil.
16. ↑  *Frankel, Susannah*. „Louise Wilson: 'As much as I might decry the students, as much as they're a nightmare, it is a privilege to be among youth'" (24-sentabr 2011-yil). Qaraldi: 22-yanvar 2013-yil.
17. ↑  *Cooper, Michelle* „Who's Who: Bobby Hillson".  Vogue.co.uk (6-avgust 2010-yil). 3-oktabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-yanvar 2013-yil.
18. ↑  *Wilson, Ben*. „Fierce, feathered and fragile: how Alexander McQueen made fashion an art". *The Guardian* (7-mart 2015-yil). Qaraldi: 20-mart 2021-yil.
19. ↑  *Blow, Detmar*. „Alex McQueen and Isabella Blow". *The Telegraph* (14-fevral 2010-yil). Qaraldi: 22-mart 2021-yil.
20. 1 2  Gleason, Katherine*. Alexander McQueen: Evolution*. Race Point Publishing, 2017 — 10 bet. ISBN 9781631064449.
21. ↑  *Frankel, Susannah* „Genius of Alexander McQueen: How the boy from Stratford Became the Reigning Monarch of British Style". *The Independent* (23-oktabr 2011-yil). 23-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-mart 2021-yil.
22. ↑  Bonhôte, Ian (co-director); Ettedgui, Peter (writer, co-director). *McQueen*. United Kngdom: Lionsgate UK.  26 minute mark.
23. ↑  Blow, Detmar*. Blow by Blow*. NY: It Books, 2010 — 156–160 bet. ISBN 978-0-06-202100-7.
24. ↑  „Taxi Driver, A/W 1993". *Long Live McQueen*. 23-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-mart 2021-yil.
25. ↑  „Alexander McQueen 1992 "Hair Labels"". *LE Petit Archive* (19-mart 2020-yil). 27-fevral 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-aprel 2021-yil.
26. ↑  *Thomas, Dana*. „Alexander McQueen: the fashion show that made his name". *The Telegraph* (14-fevral 2015-yil). Qaraldi: 18-mart 2021-yil.
27. ↑  *Spindler, Amy* „In London, the Scene Has Final Say". *The New York Times* (4-mart 1997-yil). 29-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-mart 2021-yil.
28. ↑  „Alexander McQueen: Spring 1998 Ready-to-Wear". *Vogue* (3-oktabr 2015-yil). 12-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-aprel 2021-yil.
29. ↑  „Voss". *V&A*. 30-mart 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-mart 2021-yil.
30. ↑  „Dress, VOSS, spring/summer 2001". *V&A*. 9-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-aprel 2021-yil.
31. ↑  „'Mussel' bodice". *V&A*. 9-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-aprel 2021-yil.
32. ↑  „DC's: Justin presents... The Alexander McQueen Kit".  Denniscooper-theweaklings.blogspot.com (10-mart 2010-yil). 19-dekabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-oktabr 2010-yil.
33. ↑  Metropolitan Museum of Art, Alexander MqQueen show 'Savage Beauty': Michelle Olley 'VOSS' diary Wayback Machine saytida arxivlandi (5-may 2012-yil).
34. ↑  „About the Exhibition - Alexander McQueen: Savage Beauty - The Metropolitan Museum of Art, New York". *metmuseum.org*. 12-avgust 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyun 2017-yil.
35. ↑  „McQueen Spring/Summer 2001 Show".  SHOWstudio.com (24-mart 2007-yil). Qaraldi: 28-may 2011-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
36. ↑  „Fashion Shows: Fashion Week, Runway, Designer Collections". *Vogue*. 14-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-oktabr 2015-yil.
37. ↑  *Barnett, Leisa* „Alexander McQueen dies".  Handbag.com (11-fevral 2010-yil). 16-fevral 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-fevral 2010-yil.
38. ↑  Lady Gaga dances in Alexander McQueen's 10-inch Stilettos Wayback Machine saytida arxivlandi (17-dekabr 2009-yil). *Huffington Post*, 11 November 2009
39. ↑  *Hollie McKay*. „Pop Tarts: Janet Jackson Says Man Behind 'Wardrobe Malfunction' a 'Creative Genius'". Fox News Channel (15-may 2008-yil). Qaraldi: 1-aprel 2014-yil.
40. ↑  „Jack OʻConnell to star in Alexander McQueen biopic" Wayback Machine saytida arxivlandi (21-iyul 2018-yil).. BBC News. Retrieved 6 October 2016
41. ↑  Alexander, Ella (5–iyun 2018–yil). „The Inside Story of the Must-See McQueen Documentary". *Harper's Bazaar*. 12–iyun 2018–yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17–iyul 2018–yil.`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()
42. ↑  „McQueen: critics reviews". *Metacritic* (10-iyun 2018-yil). 10-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-iyul 2018-yil.
43. ↑  *McQueen* (inglizcha), 15–iyul 2018–yilda asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 31–iyul 2018–yil`{{citation}}`: CS1 maint: date format ()

Havolalar
---------

* Rasmiy sayt