**Turizm** Turkiya iqtisodiyotining muhim tarkibiy qismlaridan biri boʻlib, soʻnggi oʻn yilliklarda tobora muhim rol oʻynamoqda. Unda ikki millionga yaqin kishi ishlaydi (510 ming bevosita, yana 1,5 millioni turdosh tarmoqlarda).

 Qiz qal'asi. Uskudar. Istanbul
Mamlakat mashhur sayyohlik yoʻnalishlari roʻyxatida dunyoda oltinchi oʻrinni egallaydi.

Tavsifi
-------

Turkiyada ushbu xizmat koʻrsatish sohasini rivojlantirish uchun barcha shart-sharoitlar mavjud: uni toʻrtta dengiz (O'rta yer dengizi, Egey, Marmara va Qora) yuvib turadi, sohilida subtropik O'rta yer dengizi iqlimi (sohil chizigʻi uzunligi 7200 km, 355 ta plyaj mavjud)); 700 ming oʻringa moʻljallangan 2870 ta mehmonxona, termal buloqlar soni boʻyicha Yevropada ikkinchi va dunyoda yettinchi oʻrinda turadi (1300 ta), koʻplab diqqatga sazovor joylarga ega (qadimgi Yunoniston va Rim shaharlari xarobalari, jumladan, afsonaviy Troya, Vizantiya va Usmonli imperiyalari davridagi yodgorliklar).

Xalqaro sayyohlar tashrifi
Turkiya Misr bilan birga diqqatga sazovor joylardagi baxtsiz hodisalar soni boʻyicha yetakchi hisoblanadi.

Sayyohlik markazlari
--------------------

Sayyohlar tomonidan mamlakatning eng koʻp tashrif buyurilgan hududlar:

Istanbul - Islom va Vizantiya me'moriy yodgorliklari.

Do'lmabog'cha saroyi. Istanbuldagi eng mashhur sayyohlik markazi
Kappadokiya - vulqon natijasidagi g'or shaharlar ajoyib tabiiy hosilalar.
Turkiya Riviera - Turkiya janubiy qirg'og'ida dengiz dam olish. Qadimiy madaniyat yodgorliklari, qadimiy yunon va Rim shaharlari xarobalari.

Likiya yo'li, Pomuqqal'adagi Karian yo'li. 

Pamuqqal'a

```
**Mashhur sayohat markazlari:**
```

* Antaliya
* Yon
* Marmaris
* Alaniya
* Kash
* Kemer
* Bodrum

**Qish davri**
Togʻ-changʻi kurortlari, jumladan Kartalkaya, Erjiyes, Palandoʻken.

**Tibbiyot turizmi**, xususan, stomatologiya, onkologik davolash, estetik operatsiyalar sohalari rivojlanmoqda.
2012-yilda Turkiyaga tashrif buyurgan aviakompaniya yoʻlovchilari soni 130 million kishini tashkil etdi, ulardan 45 millioni Istanbul Otaturk aeroportida va 25 millioni Antalya aeroportida boʻlgan.

2014-yilda Turkiyaga 41,4 million xorijiy sayyoh tashrif buyurdi. Sayyohlarning asosiy qismi Germaniya, Bolgariya, Eron, Rossiya, Gretsiya, Gruziya, Ozarbayjondan kelgan. Turkiya Statistika boshqarmasi maʼlumotlariga koʻra, xorijlik sayyohlar 2014-yilda davlat byudjetiga 34,3 milliard dollar hissa qoʻshgan.

 Oʻrtakoʻy masjidi va Bosfor boʻgʻozi

2015-2016-yillar
----------------

2015-yilda (va keyingi 2016-yilda) Turkiyaning F-16 qiruvchisi Suriyada Rossiyaning Su-24 samolyotini urib tushirgach, turk turizm sohasidagi vaziyat keskin oʻzgardi va shundan keyin Rossiya-Turkiya munosabatlari yomonlashdi [6]. Fevral oyida maʼlum boʻlishicha, rossiyalik sayyohlarning yoʻqligi va Yevropadan kelayotgan sayyohlar sonining sezilarli darajada kamaygani turk mehmonxonachilarini 1300 ga yaqin mehmonxonani sotuvga qoʻyishga majbur qilgan (ularning umumiy qiymati 10 milliard yevroga yaqinlashmoqda). Kichik oilaviy mehmonxonalar va ulkan hashamatli mehmonxonalar ham sotildi. 2016-yilning bahorida mehmonxona narxlari tushib ketdi. 

 Qora dengiz sohili

Turkiya 17 yil ichida (1999-yildan beri) ilk shunday holatni boshdan oʻtkazgan. Shunday qilib, 2016-yilning toʻrt oy davomida Antalyadagi rossiyalik sayyohlar soni oʻtgan yilning shu davriga nisbatan 90 % ga kamaydi. Germaniyadan toʻrt oy ichida 30 % ga, Buyuk Britaniyadan — 36 % ga, Daniyadan — 15 % ga kamaydi. Shu bilan birga, Isroildan kelgan sayyohlar oqimi 73 % ga oshdi va Ukrainadan kelgan sayyohlar soni ham yuqori edi. Avgust oyida Turkiyaga tashrif buyurgan xorijlik sayyohlar soni 38 foizga kamaydi (Financial Times maʼlumotlariga koʻra, bunga mamlakatdagi muvaffaqiyatsiz harbiy toʻntarishga urinishi sabab boʻlgan). 2016-yilda Turkiyaga jami 25 million xorijiy sayyoh tashrif buyurgan (2015-yilga nisbatan 31 foizga kam). Yil oxirida Turkiya, turli manbalarga koʻra, chet elliklarning Turkiyada ancha kam pul sarflay boshlaganligi sababli, chet elliklarning chiqib ketishi tufayli taxminan 15 milliard dollar yoʻqotdi.

 Kapalak vodiysi
Keyingi 2017-yilda esa teskari jarayon boshlandi va turistlar oqimi amalda tiklandi. Turkiyaga kelgan xorijliklar soni 27,8 foiz ortib 32,4 million kishiga yetdi. Rossiya 2017-yilda jami kiruvchi trafikdagi 14,6 % ulush bilan Turkiyaning eng yirik turistik bozoriga aylandi. Germaniya deyarli 3,6 million kishi bilan sayyohlar soni boʻyicha ikkinchi oʻrinda turadi (kelganlar umumiy sonining 11,1 %). Eron uchinchi eng muhim bozorga aylandi (2,5 million kishi, 7,7 %). Eng yaxshi 5 ta bozorga Gruziya (2,4 million kishi, 7,52 %) va Bolgariya (1,85 million kishi, 5,72 %) kiradi. Turkiya turizm industriyasi vakillari 2018-yilda mamlakatga 35 milliondan ortiq xorijlik mehmon kelishini taxmin qilishgan edi.

2019-yilda Istanbulga 15 million turist tashrif buyurgan boʻlsa, 2020-yilda — 5 million, yaʼni Turkiyaga kelayotgan jami turistlar oqimining uchdan bir qismga kamaydi. 

Kappadokiya
2020-yil boshidan — koronavirus pandemiyasining salbiy taʼsiri (2021-yil oxiridan — „omikron" shtammi) sezilarli boʻldi.

2020-yil 1-noyabrdan Turkiyada mehmonxonada joylashtirish uchun soliq kuchga kirdi.

2021-yilda Turkiyaning turizmdan tushgan daromadi 2020-yilga nisbatan 2,3 barobar ortib, 24 482,3 million dollarga yetdi.

Rus yoʻnalishi
--------------

Rossiya sayyohlik kompaniyalari asosan Antalya, shuningdek, uning atrofidagi shaharlar yoʻnalishida ishlaydi: Kemer, Alaniya, Belek va boshqalar; Mersin loylari ham soʻnggi yillarda tobora ommalashib bormoqda. Bundan tashqari, Turkiyada koʻplab sayyohlik agentliklari mavjud boʻlib, ular deyarli har qanday didga mos keladigan tur va turar joyni bron qilish imkonini beradi.

Qora dengiz hududidagi Uzunkoʻl
 Sharqiy Turkiyadagi Nemrut togʻi
 Istanbuldagi Avliyo Sofiya ibodatxonasi. Yiliga 3 mlndan ortiq sayyoh tashrif buyuradi
 Trabzondagi Sumela vodiysi
 Termossos qadimgi teatr qoldiqlari. Antalya
 Marmaris-Turkiyadagi yozgi dam olish hududi
Beydogʻlari qirgʻogʻi. Antalya 
Selsus kutubxonasi
2015-yilning 24-noyabr kuni Suriyada Rossiyaning Su-24 samolyoti turk qiruvchisi tomonidan yoʻq qilinishi bilan bogʻliq hodisa yuz berdi. Bu norozilikka sabab boʻldi.<refhttps://www.wsj.com/articles/turkeys-economy-contracts-for-first-time-in-seven-years-1481529814></ref>

| Qator | Mamlakatlar | 2019 | 2018 | 2017 | 2016 | 2015 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Rossiya bayrogʻi Rossiya  |  7,017,657 |  5,964,631 |  4,715,438 | Decrease 866,256 | 3,649,003 |
| 2 | Olmoniya bayrogʻi Germaniya |  5,027,472 |  4,512,360 | Decrease 3,584,653 | Decrease 3,890,074 | 5,580,792 |
| 3 | Bolgariya bayrogʻi Bolgariya  |  2,713,464 |  2,386,885 |  1,852,867 | Decrease 1,690,766 | 1,821,480 |
| 4 | Buyuk Britaniya bayrogʻi Birlashgan Qirollik |  2,562,064 |  2,254,871 | Decrease 1,658,715 | Decrease 1,711,481 | 2,512,139 |
| 5 | Eron bayrogʻi Eron  |  2,102,890 | Decrease 2,001,744 |  2,501,948 | Decrease 1,665,160 | 1,700,385 |
| 6 | Gruziya bayrogʻi Gruziya  | Decrease 1,995,254 | Decrease 2,069,392 |  2,438,730 |  2,206,266 | 1,911,832 |
| 7 | Ukraina bayrogʻi Ukraina  |  1,547,996 |  1,386,934 |  1,284,735 |  1,045,043 | 706,551 |
| 8 | Iroq bayrogʻi Iroq  |  1,374,896 |  1,172,896 |  896,876 | Decrease 420,831 | 1,094,144 |
| 9 | Niderlandlar bayrogʻi Niderlandiya |  1,117,290 |  1,013,642 | Decrease 799,006 | Decrease 906,336 | 1,232,487 |
| 10 | Ozarbayjon bayrogʻi Ozarbayjon  |  901,723 |  858,506 |  765,514 |  606,223 | 602,488 |
| 11 | Polsha bayrogʻi Polsha  |  880,839 |  646,365 |  296,120 | Decrease 205,701 | 550,779 |
| 12 | Fransiya bayrogʻi Fransiya |  875,957 |  731,379 |  578,524 | Decrease 555,151 | 847,259 |
| 13 | Yunoniston bayrogʻi Gretsiya  |  836,882 |  686,891 |  623,705 | Decrease 593,150 | 755,414 |
| 14 | Ruminiya bayrogʻi Ruminiya  |  763,320 |  641,484 |  423,868 | Decrease 357,473 | 441,097 |
| 15 | AQSH bayrogʻi AQSh |  578,074 |  448,327 | Decrease 329,257 | Decrease 459,493 | 798,787 |
| 16 | Isroil bayrogʻi Isroil  |  569,368 |  443,732 |  380,415 |  293,988 | 224,568 |
| 17 | Saudiya Arabistoni bayrogʻi Saudiya Arabistoni  | Decrease 564,816 |  747,233 |  651,170 |  530,410 | 450,674 |
| 18 | Belgiya bayrogʻi Belgiya |  557,435 |  511,559 |  419,998 | Decrease 413,614 | 617,406 |
| 19 | Iordaniya bayrogʻi Iordaniya  |  474,874 |  406,469 |  277,729 |  203,179 | 162,866 |
| 20 | Qozogʻiston bayrogʻi Qozogʻiston  |  455,724 |  426,916 |  402,830 | Decrease 240,188 | 423,744 |
| 21 | Shvetsiya bayrogʻi Shvetsiya  |  444,285 |  384,397 |  289,134 | Decrease 320,580 | 624,649 |
| 22 | Xitoy bayrogʻi Xitoy  |  426,344 |  394,109 |  247,277 | Decrease 167,570 | 313,704 |
| 23 | Avstriya bayrogʻi Avstriya  |  401,475 |  353,628 | Decrease 287,746 | Decrease 310,946 | 486,044 |
| 24 | Italiya bayrogʻi Italiya  |  377,011 |  284,195 | Decrease 205,788 | Decrease 213,227 | 507,897 |
| 25 | Livan bayrogʻi Livan  |  376,721 |  338,837 |  237,476 | Decrease 191,642 | 197,552 |
| 26 | Quvayt bayrogʻi Quvayt  |  374,191 |  298,620 |  255,644 |  179,938 | 174,486 |
| 27 | Daniya bayrogʻi Daniya |  335,877 |  326,278 | Decrease 269,026 | Decrease 329,618 | 408,841 |
| 28 | Chexiya bayrogʻi Chexiya  |  311,359 |  228,251 |  126,567 | Decrease 87,328 | 212,464 |
| 29 | Shveytsariya bayrogʻi Shveysariya  |  311,107 | Decrease 269,649 | Decrease 206,479 | Decrease 215,194 | 380,338 |
| 30 | Turkmaniston bayrogʻi Turkmaniston  |  297,706 |  252,911 |  230,881 | Decrease 165,762 | 174,330 |
| 31 | Jazoir bayrogʻi Jazoir  |  295,512 |  288,207 |  213,333 |  176,233 | 171,873 |
| 32 | Serbiya bayrogʻi Serbiya  |  282,347 |  225,312 |  146,852 | Decrease 110,594 | 178,997 |
| 33 | Kipr bayrogʻi Kipr  |  268,341 |  266,859 |  256,059 | Decrease 233,181 | 246,245 |
| 34 | Liviya bayrogʻi Liviya  |  259,243 |  188,312 |  99,395 | Decrease 72,014 | 234,762 |
| 35 | Belorussiya bayrogʻi Belarus  |  258,419 |  245,254 |  229,229 | Decrease 113,793 | 204,355 |
| 36 | Ispaniya bayrogʻi Ispaniya  |  257,342 |  178,018 |  106,757 | Decrease 106,582 | 236,063 |
| 37 | Oʻzbekiston bayrogʻi Oʻzbekiston  |  252,138 |  241,235 |  195,745 | Decrease 134,330 | 143,331 |
| 38 | Marokash bayrogʻi Marokash  |  234,264 |  176,538 |  114,155 | Decrease 87,660 | 109,775 |
| 39 | Hindiston bayrogʻi Hindiston  |  230,131 |  147,127 |  86,996 | Decrease 79,316 | 131,869 |
| 40 | Litva bayrogʻi Litva  |  229,704 |  199,371 |  134,264 | Decrease 109,749 | 112,654 |
|  | Umumiy |  51,747,198 |  46,112,592 |  37,969,824 | Decrease 30,906,680 | 41,114,069 |

**Rossiyadan Turkiyaga tashrif buyurgan sayyohlar:**

Sayohatlar| Yillar | Sayyohlar soni |
| --- | --- |
| 2010-yil | 3,1 mln |
| 2011-yil | 3,4 million |
| 2012-yil | 3,6 million |
| 2013-yil | 4,3 million |
| 2014-yil | 4,26 milliondan ortiq |
| 2015-yil | 3,44 million |
| 2016-yil | 860 ming |
| 2017-yil | 4,7 million |
| 2018-yil | 5,986 million |

**Milliy bogʻlar**

Edigoller milliy bog'i
Valley National Park Munzur

**Tarixiy joylar**
Kapadokiya

**Qiziq faktlar**

Koronavirus pandemiyasi sharoitida Turkiyaning diqqatga sazovor joylariga virtual sayohatlar uyushtirish uchun "Virtual muzey" ilovasi ishlab chiqildi.
Ko'pgina muzeylarda virtual sayohatlar mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  „arxiv nusxasi". 22-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-may 2022-yil.
6. ↑
7. ↑
8. ↑

Havolalar
---------

* 
* 
* 
*