**Dastlabki Makka va musulmonlar mojarolari** sifatida Islom payg'ambari Muhammad va uning sahobalari ishtirok etgan bir qator ziddiyatli vaziyatlar nazarda tutiladi. Ushbu ziddiyatli voqealarga, asosan, har xil ko'rinishdagi bosqinlar, ma'lumotlarini yig'ish yoki Quraysh mushriklari tomonidan moliyalashtirilgan karvonlarning savdo mollarini tortib olish uchun amalga oshirilgan hujumlar kiradi. Ushbu mojarolardan ko'zlangan asosiy maqsad, o'z navbatida Muhammadga va uning safdoshlariga zarar yetkazish va shu bilan birga ularning iqtisodiyotini izdan chiqarishdan iborat edi.

Tavsifi
-------

Muhammadning izdoshlari Makkadagi quvg'inlardan qochib, Muhammad bilan birga Madinaga hijrat qilganlaridan keyin qashshoqlikdan qattiq aziyat chekdilar. Makkaliklar ularning u yerda qolib ketgan boyliklari va mol-mulklarini butunlay tortib oldilar.

623-yilning yanvar oyidan boshlab musulmonlarning bir qismi Makkadan Suriyaga Qizil dengizning sharqiy qirg'oqlari bo'ylab sayohat qilgan Makka karvonlariga bostirib borishdi. Bunday vaziyatda cho'l sharoitida omon qolish uchun kishilarning jamoaviy hayot tarziga moslashishi juda muhim edi. Odamlar og'ir muhit va turmush tarzini yengish uchun ularga ko'rsatiladigan yordamga muhtoj edi. Shunday qilib, qabila guruhini birgalikda harakat qilishga undadi. Bu birlik esa ular o'rtasida qarindoshlik rishtalariga asoslangan edi. Arabiston xalqi koʻchmanchi va oʻtroq xalq boʻlib, ko'chmanchi xalq ixtiyoridagi qoʻylariga suv va yaylov izlab doimiy ravishda bir joydan ikkinchi joyga sayohat qilgan, o'rtoq xalq esa bir joyda muqim yashab, savdo va dehqonchilik bilan shugʻullangan.

Al-Is karvoniga bostirib kirish
-------------------------------

Hindistonlik musulmon yozuvchi Safi ur-Rahmon Muborakpuriy tomonidan yozilgan Muhammadning zamonaviy islomiy agiografiyasi boʻlgan *"Ar-Rahiq al-Makhtum* "("Muhrlangan nektar") asariga koʻra, Muhammad tomonidan buyurilgan birinchi karvon yurishi hijratdan yetti-to'qqiz oydan keyin olib borilgan Hamza ibn Abdulmuttalib boshchiligidagi yurish bo'lgan. O'ttiz-qirq kishilik bir guruh Makka va Madina o'rtasidagi al-Is yaqinidagi dengiz qirg'og'ida to'plangan, bu paytda esa karvon rahbari Amr ibn Hishom (Abu Jahl) uch yuz nafar makkalik chavandozlar bilan shu yerda qarorgoh qurayotgan edi.

Hamza ibn Abdulmuttalib karvonga hujum qilish maqsadini amalga oshirishga hzirlanayotgan bir paytda Abu Jahlni uchratib qoladi, lekin ikkala tarafga ham do'stona munosabatda bo'lgan qurayshlik Majdiy ibn Amr al-Juhaniy ularning orasiga tushib, tinchlantiradi. Shunday qilib, ikkala tomon ham bir-biriga qarshi qurol ko'tarmasdan yo'llarida davom etadi. Hamza Madinaga, Abu Jahl esa Makka tomon yo‘l oladi. Bundan tashqari, Islomning birinchi bayrog‘ini Muhammad Kinoz ibn Husayn an G'anaviyga ishonib topshirgan.

Ikkinchi hujum
--------------

Ubayda ibn Horis Muhammad tomonidan buyurilgan ikkinchi bosqinning qo‘mondoni edi. Ushbu bosqin hijratdan to'qqiz oy o'tib, al-Isda uyushtirilgan birinchi hujumdan esa bir necha haftadan so'ng sodir etilgan.

Al-Isdagi birinchi hujumdan taxminan bir oy o‘tgach, Muhammad Ubayda boshchiligidagi oltmish nafar *muhojirdan* iborat guruhga Suriyadan qaytayotgan ikki yuz nafar qurolli qurollangan Quraysh karvoniga navbatdagi hujumni amalga oshirishni topshiradi. Ushbu karvonning rahbari Abu Sufyon ibn Harb edi.

Musulmonlar karvonga hujum qilish maqsadida Hijozdagi Tanyatul-Murragacha borishadi. Qurayshliklar va musulmonlar o'rtasidagi masofa uzoq bo'lgnligi bois ular orasida jang bo'lmaydi. Biroq musulmonlardan Sa’d ibn Abu Vaqqos Qurayshga qarata o‘q uzadi. Tarixda ushbu voqea Islomning birinchi o'qi sifatida qaraladi. Shunga ko'ra, bir qancha tarixiy manbalarga ko'ra, Islom bayrog‘ini birinchi bo‘lib ko‘targan shaxs Ubayda ibn Horis deb qaralsa, yana boshqa islomiy manbalar bayroqni birinchi bo'lib Hamza ko'targan deya ma'lumot beradi.

Xarrar hujumi (Uchinchi hujum)
------------------------------

Harra hujumi deb ataluvchi uchinchi bosqinga Sa’d ibn Abu Vaqqosning boshchilik qilishi buyurilgan. Uning guruhi yigirmaga yaqin muhojirlardan iborat edi. Ushbu hujum avvalgisidan taxminan bir oy o'tgach amalga oshirilgan. Sa’d o‘z askarlari bilan Makka yo‘lining Xarrar vodiysida pistirma o‘rnatadi va Suriyadan qaytib kelayotgan Makka karvoniga bostirib kirishni reja qiladi. Ammo karvon allaqachon ular kutilayotgan manzildan o'tib ketgan edi, shu sababli musulmonlar Madinaga jangsiz qaytishgan.

Vaddanga bostirib kirish (To'rtinchi hujum)
-------------------------------------------

Vaddan bosqini deb nomlanuvchi to'rtinchi hujum Muhammadning shaxsan o'zi 70 nafar, asosan, muhojirlardan iborat askarlari bilan ishtirok etgan birinchi yurish hisoblanadi. Manbalarga ko'ra, Muhammad Madinaga hijrat qilganidan o'n ikki oy o'tgach, Vaddandagi (Al-Abvo) karvonga hujum qilgan. Musulmonlar bosqin chog‘ida birorta ham Quraysh vakillariga duch kelishmagan.

Biroq, musulmonlar Banu Damra karvoniga bostirib kirgan. M Ikki o'rtada muzokaralar boshlangan va har ikkala tomon rahbarlari bir-birlariga qarshi hujum qilmaslik shartnomasini imzolaganlar. Banu Damra musulmonlarga hujum qilmaslikka, shuningdek, Quraysh tarafiga o'tmaslikka, Muhammad esa Banu Damra karvonlariga hujum qilmaslikka va ularning mollarini tortib olmaslikka va'da bergan.

Musulmon olimi Muhammad az-Zurqoniyning fikricha, shartnoma qoidalari quyidagicha bo'lgan:

> Bu hujjat Allohning elchisi Muhammaddan Banu Darma haqidadir. Bunda (Muhammad) mollar va jonlarga omonlik yaratdi. Agar bu kelishuvga xiyonat qilmasalar va bu shartnomani buzmasalar, ular musulmonlardan yordam kutishlari mumkin. Agar payg'ambar ulardan yordam so'rasa, ular ham ijobiy javob berishlari kutiladi.
> 
>

Buvat karvon yurishi (Beshinchi hujum)
--------------------------------------

Buvat bosqini deb nomlanuvchi beshinchi hujum ham Muhammad tomonidan boshqarilgan. Al-Abvo bosqinidan bir oy o'tgach, Muhammadning shaxsan o'zi muhojirlar va ansorlardan iborat 200 kishini Quraysh savdogarlari karvon yo'lidagi Bavot hududiga qurayshlik Umayya ibn Xalaf boshchiligida 100 nafar chavandoz hamrohlik qilgan 1500 tuya podasi tomon olib boradi.

  

Biroq orada hech qanday jang bo'lmaydi va bosqin natijasida musulmonlar o'lja olmaydi.

Oltinchi hujum
--------------

Muhammad Buvotdan qaytganidan ikki-uch oy o‘tib, navbatdagi hujumga tayyorgarlik ko'rish maqsadida Abu Salama ibn Abdulasadni Madinada o‘z o‘rniga tayinlaydi. 150 dan 200 nafargacha bo'lgan musulmonlar jumodilavval yoki jumodissoni oyida al-Ushayra, Yanbu hududiga qilinadigan ushbu yurishga qo'shiladi.

Musulmonlarning faqatgina 30 ta tuyasi bor edi, shu sababli askarlar tuyalarni ularni navbatma-navbat minishardi. Ular Usharayga yetib kelganlarida, Abu Sufyon boshchiligida Suriya tomon ketayotgan boy Makka karvoniga bostirib borishni kutadilar. Muhammad ushbu karvonning Makkadan o'tishini allaqachon bilgan va karvonning bu hududdan o‘tishini bir oycha kutgan edi. Ammo bu safar ham Makka karvoni allaqachon Ushayradan o'tib ketgan edi.

Bu hujumda Muhammad al-Ushayra atrofida yashovchi Banu Mudlej qabilasi bilan ittifoq tuzadi. Shuningdek, u oldinroq Banu Damra bilan ko'zlangan yana bir shartnoma tuzadi. Bu sulhlarning barchasi Muhammadning boshqa qabilalar bilan siyosiy aloqalarini yaxshilaydi.

Naxla hujumi (Yettinchi hujum)
------------------------------

Naxla bosqini yettinchi karvon hujumi bo'lib, aynan shu yurish makkaliklarga qarshi birinchi muvaffaqiyatli bosqin hisoblanadi. Ushbu hujumga Abdulloh ibn Jahsh amir etib tayinlangan.

Bu voqea hijriy 2-yilning rajab (milodiy 624-yil yanvar) oyida boʻlib oʻtadi. Muhammad Abdulloh ibn Jahsh Asadiyni oltita tuya va 12 nafar muhojirlarga bosh qilib Naxlaga joʻnatadi.

Najd karvon yurishi (Sakkizinchi bosqin)
----------------------------------------

Najd karvon yurishi Jumad shahrida, hijriy 3-yilda bo'lib o'tadi. Makkalik mushriklar, asosan, savdo-sotiq bilan shug'ullanar va ularning asosiy daromadi ham aynan shunda edi. Yoz yaqinlashishi bilan esa ular mavsumiy savdo ishlari bilan Suriyaga ketishar edi.

Zayd ibn Horisa yurish qilish uchun kerakli ma'lumotlarni to'plaganidan so'ng (Muhammadning buyrug'ini olgach) savdo karvonining ortidan boradi. Ularga qilingan hujum muvaffaqiyatli yakunlanadi va 100 000 dirhamlik o'lja qo'lga kiritiladi. Safon (karvonboshi) va uning qo‘riqchilari esa qochib ketishadi. Oqibatda, musulmonlar Qurayshning boshqa savdo yoʻlini topish rejasini barbod qiladilar.

Zayd ibn Horisaning al-Isdagi yurishi (To'qqizinchi hujum)
----------------------------------------------------------

Zayd ibn Horisaning al-Isga yurishi hijriy 6-yilning 5-oyi (milodiy 627-yil sentyabr)da bo'lib o'tadi.

Zayd ibn Horisa 170 otliq boshchiligida al-Ays degan joyga yo'l oladi va Muhammadning kuyovi Abul-Os ibn Robi' (Zaynab binti Muhammadning eri) boshchiligidagi Quraysh karvonini to'xtatadi va ularning tuyalarini o'lja sifatida oladi.

Abul Os Muhammadning qizi Zaynab binti Muhammadning talabi bilan ozod qilinadi. Hujum natijasida butun karvon, jumladan, katta kumush zaxirasi qo‘lga olinadi va uni qo‘riqlaganlarning bir qismi ham asirga olinadi.

Abu Ubayda ibn al-Jarrohning yurishi (O'ninchi hujum)
-----------------------------------------------------

Abu Ubayda ibn al-Jarroh "Baliqlar yurishi" va "Al-Xabtga bostirib kirish" nomi bilan mashhur boʻlgan yurishni 629-yilning oktyabrida amalga oshiradi. Ushbu yurish hijriy 8-yilning 7-oyida , yana boshqa manbalarga ko'rahijriy 7-yilning 4-oyida amalga oshirilgan.

Muhammad Abu Ubayda ibn Jarrohni 300 nafar kishi bilan Juhayna qabilasiga hujum qilish uchun Madinadan besh kecha-kunduz yurish uzoqligidagi masofada joylashgan dengiz sohilidagi al-Xabat hududiga yuboradi. Ular Quraysh karvoniga qarshi hujumni amalga oshirishlari kerak edi, biroq Qurayshlar ularga qilinadigan bosqindan xabar topib, qochib ketishadi va shu sababli o'rtada jang bo'lmaydi.

Ushbu yurish tarixda juda mashhur bo'lib, musulmonlar hujum o'sha paytda oziq-ovqat yetishmasligi tufayli ocharchilikdan aziyat chekardilar. Oxir-oqibat, ular qirg'oqqa chiqqan kashalot kitni topib, uni yigirma kun davomida yeydilar. Ibn Hishom voqeani batafsil zikr qiladi. Shuning uchun ushbu yurish "Baliqlar yurishi" deb ham ataladi. Ular qotgan kit go'htidan Muhammadga ham olib kelishadi, payg'ambar ham shu go'shtdan yeydi.

Abu Qatoda ibn Rob'i al-Ansoriyning Botn Edam g'azoti (O'n birinchi hujum)
--------------------------------------------------------------------------

Abu Qatoda ibn Rob'i al-Ansoriyning Botn Edamga (shuningdek, Idam deb ham ataladi) yurishi milodiy 629-yilning noyabrida (hijriy 8-yil, 8-oy) bo‘lib o‘tadi.

Muhammad Makkaga hujum qilishni, biroq o'zining ushbu harbiy harakatlari to'g'risida to'liq sukut saqlash va o'zining asosiy maqsadini odamlar e'tiboridan uzoqlashtirish uchun hijriy 8-yil Ramazon oyida Abu Qatoda ibn Rob'i boshchiligida 8 kishilik bo'linmani Madina yaqinidagi Edam yo'nalishi bo'ylab hujumga yuboradi.

Ibn Sa'd, Ibn Hishom va ko'plab sunniy *hadis* to'plamlariga ko'ra musulmonlarning yo'lidan bir badaviy karvoni o'tgan va ularga *assalomu alaykum deya* salomlashgan. Ammo Abu Qatoda baribir ushbu karvonga hujum qilib, odamlarni o‘ldirgan va tutgan suruvi bilan Muhammadning huzuriga qaytib, voqeani aytib bergan.

Shunda Muhammad unga Qur'onning 4:94 oyatini nozil qilgan. Ibn Kasir tomonidan ushbu oyat Alloh taolo musulmonlardan begunoh musulmonlarni o'ldirishda ehtiyot bo'lishlari aytilgani talqin qilinadi.

Jang qilish uchun ruxsat
------------------------

* Avvaliga musulmonlarga urush qilish uchun ruxsat berilmagan.
* Keyinchalik musulmonlarga faqat Makkaning Quraysh qabilasiga qarshi jang qilish uchun ruxsat berilgan, chunki Quraysh ahli Makkada birinchi bo'lib musulmonlarga qarshi zulm qilganlar. Musulmonlarga Qurayshning mol-mulkini tortib olishga ruxsat berilgan, lekin bu ish Muhammad bilan shartnoma tuzgan qabilalarga qarshi amalga oshirilmasligi kerak bo'lgan.
* So'ngra Muhammad va musulmonlarga Quraysh bilan ittifoq tuzgan butparast qabilalar bilan jang qilishga ruxsat berilgan.
* Keyin Muhammad va musulmonlarga Madinaning yahudiy qabilalari bilan jang qilish uchun ruxsat berilgan, bu qabilalar Madina Konstitutsiyasini va musulmonlar bilan tuzilgan ahdni buzgan.
* Agar ahli kitoblar begona dushmanlardan himoya qilish uchun soliq (jizya) to'lagan bo'lsalar, musulmonlarga ular bilan jang qilish man qilingan.
* Musulmonlar Islomni qabul qilgan har qanday mushrik, yahudiy yoki nasroniylar bilan sulh tuzishlari va ularni birodar musulmon sifatida qabul qilishlari talab qilingan.
* Muhammad va musulmonlar Makkaga qaytib kelganlaridan keyin makkaliklarni ularga qarshi qilgan jinoyatlari uchun kechirganlar.

Yana qarang
-----------

* Muhammadning yurishlari roʻyxati

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

 

1. ↑  Montgomery Watt, William*. Muhammad: prophet and statesman*. Oxford University Press, 1974, 21 Jan 2010 — 105 bet. ISBN 978-0-19-881078-0.
2. ↑  Gabriel, Richard A. (2008), *Muhammad, Islam's first great general*, University of Oklahoma Press, 73-bet, ISBN 978-0-8061-3860-2
3. 1 2  John Esposito, *Islam*, Expanded edition, Oxford University Press, p.4-5
4. ↑  Watt (1953), pp. 16-18
5. ↑  Loyal Rue, *Religion Is Not about God: How Spiritual Traditions Nurture Our Biological*,2005, p.224
6. 1 2 3 4 5 6 7  Mubarakpuri, The Sealed Nectar (Free Version), p. 127.
7. 1 2 3 4  Mubarakpuri, When the Moon Split, p. 147.
8. 1 2 3 4 5 6 7 8  Haykal, Husayn (1976), *The Life of Muhammad*, Islamic Book Trust, 217–218-bet, ISBN 978-983-9154-17-7
9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Hawarey, Mosab*. The Journey of Prophecy; Days of Peace and War (Arabic)*. Islamic Book Trust, 2010. ISBN 978-9957-05-164-8. Note: Book contains a list of battles of Muhammad in Arabic, English translation available here
10. 1 2 3  Muḥammad Ibn ʻAbd al-Wahhāb, Mukhtaṣar zād al-maʻād, p. 345.
11. 1 2 3 4 5  Mubarakpuri, The Sealed Nectar (Free Version), p. 126
12. 1 2  Haykal, Husayn (1976), *The Life of Muhammad*, Islamic Book Trust, 217–218-bet, ISBN 978-983-9154-17-7
13. ↑  Mubarakpuri, The Sealed Nectar: Biography of the Noble Prophet, p.244. (see footnote)
14. 1 2 3  Mubarakpuri, The Sealed Nectar (Free Version), p. 128
15. ↑  Muḥammad Ibn ʻAbd al-Wahhāb, Mukhtaṣar zād al-maʻād, p. 346.
16. 1 2  Mubarakpuri, When the Moon Split, p. 148.
17. ↑  Haykal, Husayn (1976), *The Life of Muhammad*, Islamic Book Trust, 218-bet, ISBN 978-983-9154-17-7
18. ↑  *Nakhla Raid*, 2008
19. ↑  *Nakhla Raid Quran Verse*, 2008
20. ↑  Mubarakpuri, Saifur Rahman Al (2005), *The sealed nectar: biography of the Noble Prophet*, Darussalam Publications, 245-bet, ISBN 978-9960-899-55-8
21. ↑  Mubarakpuri, The Sealed Nectar (Free Version), p. 153
22. 1 2  Mubarakpuri, The Sealed Nectar (Free Version), p. 205
23. ↑  Muir, The life of Mahomet and history of Islam to the era of the Hegira, Volume 4, p. 6.
24. 1 2  Abu Khalil, Atlas of the Prophet's biography: places, nations, landmarks, p. 218.
25. ↑  Muir, The life of Mahomet and history of Islam to the era of the Hegira, Volume 4, p. 104.
26. 1 2 3 4 5  Mubarakpuri, The Sealed Nectar (Free Version), p. 206
27. ↑  Muir, The life of Mahomet and history of Islam to the era of the Hegira, Volume 4, p. 106.
28. ↑  Abu Khalil, Atlas of the Prophet's biography: places, nations, landmarks, p. 218.
29. 1 2  Tafsir ibn Kathir Juz, Pg 94, By Ibn Kathir, Translation by Muhammad Saed Abdul-Rahman
30. ↑  Say not to anyone who greets you: "You are not a believer;", Tafsir Ibn Kathir, Text Version
31. ↑  Mubarakpuri, When the Moon Split, p. 145.