recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Barg urovchilar** (Tortricidae) - mayda yoki oʻrtacha kattalikdagi kapalaklar oilasi. Qalin tukli tangachalar bilan qoplangan qanotlari yozilganda 8 – 30 mm boʻladi. Oldingi qanotlari ensiz, choʻziq. Tabiiy holatda qanotlari taxlanib turadi. Tuxumlari yassi, dumaloq yoki choʻziq, yaltiroq poʻstli. Kapalaklari tuxumlarini barg ustiga, meva yoki novda poʻstloqlariga va daraxt tanasiga bir donadan yoki toʻp-toʻp qilib qoʻyadi. Qurtlari chuvalchangsimon, 3 juft koʻkrak va 5 juft qorin oyoqlari bor. B. oʻ. hayot kechirish xususiyatlariga koʻra tuxum davrida qishlovchi, 2 — 3 yoshdagi qurtlik davrida qishlovchi, katta yoshdagi qurtlik holida qishlovchi turlarga boʻlinadi. B. oʻ. qurtlari oziqlanish tipi va yashash joylariga binoan 3 trofik guruhga: poʻstloq ostida yashab, yogʻochli qismini zararlovchi ksilofitlar; barglar bilan oziqlanib, meva sirtiga zarar yetkazuvchi fillofitlar; meva ichida hayot kechiruvchi kaprofitlar (mevaxoʻrlar)ga boʻlinadi. B. oʻ. oʻsimliklarning kurtagi, shonasi, toj-barglari, yosh novdalari va mevalariga zarar yetkazib, mevali daraxtlar hosilini 80% gacha kamaytirishi mumkin. Turli mamlakatlarda B. oʻ.ning 5000 turi ma’lum, Oʻzbekistonda 20 turi aniqlangan.

*Ancylis badiana*

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kvarta** (lot. quarta (pars) — chorak, toʻrtdan bir, ing. va nem. Quart — gallonning toʻrtdan bir qismi) — 1) suyuqlik va sochiluvchan jismlar hajmining metrik tizimga kirmagan oʻlchov birligi. AQSH, Buyuk Britaniya va b. davlatlarda qoʻllanadi. Buyuk Britaniyada temperaturasi 16,67° va bosimi 762 mm sim. ust.ga teng sharoitda 2,5 funt massali distillangan suvning hajmiga teng , yaʼni 1 K= 1,13652-10~3 m3. Ammo vinoning hajmini oʻlchashda 1K=9,46358 ■10~4 m3, spirt uchun esa 1K=6,4910~4 m3 ga. AQSH da vino va neftning miqdorini oʻlchashda 1K=9,463581O~4 m3 ga, quruq sochiluvchan jismlar hajmini oʻlchashda 1K=1,1012310~3 m3 ga. Ilgari Rossiyada suyuqlikning oʻlchov birligi sifatida krujkadan foydalanilgan. U baʼzida K. deb ham atalgan. Ukraina, Polshada 1 K taxminan 1l ga teng boʻlgan; 2) Lotin Amerikasidagi davlatlarda uzunlik oʻlchov birligi; taxminan 20 sm ga teng; 3) 16—18-asrlarda Polshada va u bosib olgan Ukraina yerlarida yerga egalik soligʻi. Qirollar yer-mulkidan olinadigan daromadning -% qismini tashkil etgan; 4) K. musiqada — 4 pogashali interval.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Aragon (maʼnolari).

**Aragon** — Ispaniyaning shimolisharqidagi tarixiy viloyat. 9-asrda Rekonkista jarayonida Aragon grafligi barpo etilgan. 1035-yildan Aragon qirollik, 1137-yil shaxsiy uniya asosida Barselona grafligi bilan birlashgan. 1164-yil Barselona graflari Aragon qirollari boʻlganlar hamda Kataloniyaning barcha yerlarini qirollik tarkibiga qoʻshib olganlar. 13 — 15-asrlarda A. qoʻshinlari Balear orollari, Valensiya, Sisiliya, Sardiniya, Neapolni bosib olgan. Aragon va Kastiliyaning 1479-yildagi sulolaviy uniyasi, yagona davlat — Ispaniyani barpo etilishiga olib kelgan. Maydon 47,7 ming km2. Aholisi 1,2 mln. kishi (1991). Aragon Ispaniyada aholi eng siyrak yashaydi-gan viloyat.Togʻlarida qoʻngʻir koʻmir, temir rudasi, uran, boksit, oltingugurt, marganes konlari mavjud. togʻ daryolariga qator GESlar qurilgan. Qoʻngʻir kumir bilan ishlaydigan issiqlik elektr markaz-lari bor. Qoʻngʻir kumir qazib chiqarish jihatidan (yiliga taxminan 1 mln. t) Aragon Ispaniyada 1-oʻrinda turadi. Oxos-Negros temir ruda havzasi Aragon iqtisodiyotida muhim oʻrin tutadi. Aragonning birdan-bir sanoat markazi Saragosa shahar. Bu yerda oziq-ovqat va yengil sanoat bilan birgalikda metallsozlik va kimyo sanoati korxona-lari mavjud. Aholining 2/3 qismi qishloq xoʻjaligida ishlaydi. Viloyatda zaytunzorlar, tok-zorlar, qand lavlagi va donli ekinlar yetishtiriladi. Saragosa — havo yoʻllarining yirik tuguni. Ma’muriy jihatdan 3 provinsiya — Huesca, Teruel, Zaragoza boʻlinadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Manbalar
--------

1. ↑  „LEY 10/2009, de 22 de diciembre, de uso, protección y promoción de las lenguas propias de Aragón." (PDF). 28-mart 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-aprel 2010-yil.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsda ***Aragon (viloyat)*** mavzusiga oid fayllar bor. |

* Government of Aragon Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-10-22).
* Senderos de Aragón Aragon government tourism site
* Guide to the Aragon Pyrenees Mountains Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-08-06).
* Maps of Aragon Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-04-02).

  



|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Ispaniyaning viloyatlari |
| --- |
|  |
| 
* Andalusiya
* Aragon
* Asturiya
* Balear orollari
* Basklar mamlakati
* Kanar orollari
* Cantabria
* Castilla-La Mancha
* Castilla y León
* Kataloniya
* Extremadura
* Galisiya
* La Rioja
* Madrid
* Murcia
* Navarra
* Valencialar mamlakati
 | 
 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Ispaniya | *Ispaniya geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Diatermokoagulyasiya** (dia... va yun. therme — issiklik, harorat va lot. coagulatio — ivish), elektro koagulyasiya — tirik organizm toʻqimalarini maxsus generatorlardan olinadigan yuqori chastotali oʻzgaruvchan tok bilan quydirish; toʻqimalarni 80° gacha qizdirib, osqillarni ivitishga asoslangan jarroxlik usuli. Qon ketishini toʻxtatishda, odatdagi usullar bilan olib tashlab boʻlmaydigan oʻsmalar (mas, teri, hiqildoq oʻsmalari), bachadon boʻynining eroziyalari, qovuq yarasi, teri leyshmaniozi, soʻgal, tish pulpasining yalligʻlanishi va b. kasalliklarni davolashda qoʻllaniladi. Kuydiriladigan toʻqima yirik tomirlar va nervlar yonginasida boʻlsa, D.ni tatbiq etish yaramaydi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bolonya maktabi** — Italiya tasviriy sanʼatidagi maktablardan biri. Markazi — Bolonya shahri Asarlarining oʻziga xos xususiyatlari va taʼsirchanligi bilan 14-asrdayoq Italiya tasviriy sanʼatida muhim oʻrin egalladi. Akauka Karrachchilar tomonidan "Toʻgʻri yoʻlga kirganlar akademiyasi" ning tuzilishi (taxminan 1585) bu yerda Yevropa akademizmi qoidalari va kelgusida shakllanadigan BAlar faoliyatini belgilab berdi. Bolonya maktabi vakillari (akauka Karrachchilar, Domenikino, G. Reni, Gverchino) diniy va afsonaviy mavzularda bezak kompozitsiyalar, devoriy rasmlar yaratgan. Bolonya maktabi sanʼat tarixida badiiy taʼlim tizimini yaratdi, barokkoga xos mehrob kartinalar, mahobatli bezak rasmlar, "qahramonona" manzaralar turini ishlab chiqdi. Dastlab asarlari (portret va maishiy janr)ga tuygʻularning haqqoniyligi va gʻoyaning yangiligi xos boʻlgan. Bolonya maktabi akademizmi keyinchalik (Italiya va undan tashqarida keng tarqaldi) hayotdan ajralib qolgan hissiz badiiy voqeaga aylandi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Diaspora** (yunoncha: diaspora — tarqalish) — oʻz vatanidan tashqarida yashovchi etnik guruhlarga aytiladi. Bunda nazarda tutilayotgan etnik guruh ma'lum bir ijtimoiy ,siyosiy , iqtisodiy hamda tarixiy zarurat sabab o'z vatanidan tashqarida yashashiga tog'ri kelgan bazan esa majbur bo'lgan bo'ladi.Undan tashqari **diaspora** deganda juda uzoq vaqt davomida qabila, millat yoki e'tiqod a'zolarining o'z vatanidan ajralib, boshqa joylarda ozchilik bo'lib yashashlari ham tushuniladi.

Zamonaviy dunyoda tez o'zgaruvchan iqtisodiy tuzilmalarga moslasha olmagan va sanoatlashtirish bilan ijtimoiy harakatchanlikning kuchayishi ularni iqtisodiy sabablarga ko'ra uylarini tark etishga va hayotning yuqori sifatini ta'minlash uchun boshqa mamlakatlarga ko'chib o'tishga olib keldi.

* Ozarbayjon diasporasi

Tarixi
------

Dastlab diaspora atamasi Falastindan tashqarida tarqalgan yahudiylar (Bobil asirligi davridan, mil. av. 6-asr) majmuiga nisbatan qoʻllangan bo'lib, milodning boshlarida Rim saltanatida yashovchi 60 mln. aholining 10% ni yahudiylar tashkil etgan. Rim davlat organlarida diasporalar baʼzi maxsus xuquqlarga ega boʻlishgan: yahudiy jamoalari faqat imperator dekreti asosidagina tugatilishi mumkin boʻlgan, harbiy majburiyatni oʻtashdan va Rimdagi diniy marosimlarda qatnashishdan ozod qilingan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Manbalar
--------

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. ↑  „The Diaspora: Origin and Meaning".
**Diatermiya** (dia... va yun. therme — issiqlik, qarorat) — elektr bilan davolash usullaridan biri, bunda gavda ichkarisidagi toʻqima va aʼzolar yuqori chastotali (1000—1650 kGs) va katta kuchli (3 A gacha) oʻzgaruvchan tok bilan isitiladi. D.da butun organizmni isit-may turib, gavdaning istalgan joyida ancha ichkaridagi toʻqimalar temperaturasini tez koʻtarish mumkin. Bunda toʻqimalardagi issiqlik tashkaridan berilgan issiqlikka nisbatan uzoqroq ushlanib turadi. Toʻqimalarni qizdirish tufayli qon va limfa aylanishi yaxshilanadi, moddalar almashinuvi kuchayadi. D. leykotsitlarning himoya funksiyasini oshiradi, shu tufayli oʻrtacha oʻtkir va surunkali yalligʻlanish kasalliklarini davolashda koʻp qoʻllaniladi. Yuqori chastotali oʻzgaruvchan tok tebranishlari markaziy va periferik nerv sistemasining qoʻzgʻaluvchanligini kamaytirib, ogʻriqni bosadi, bu esa nevralgiya, nevrit, radikulit, bod va b. kasalliklarni davolashda qoʻl keladi. Skelet muskullari va ichki aʼzo (jumladan, qon tomiri) muskullari issikda boʻshashadi. Shuning uchun qon tomirlarining torayishiga aloqador kasalliklarga, siydik va oʻt yoʻllari, shuningdek, oʻt pufagi spazmiga, meʼda va oʻn ikki barmoq ichakning yara kasalligiga davo qilishda D.dan foydalaniladi. Jar-roxlik, dermatologiya va b. sohalarda toʻqimalarni kuydirish va qirqish uchun D. qulay, chunki unda deyarli kon oqmaydi, ogʻriq kam boʻladi, oʻsma hujayralari va infeksiya tarqalish xavfi kamayadi (yana q. Diatermokoagulyasiya).

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Skilur** (yun. Skiluros) — skiflar podshosi (mil.av. 2-asr). S. davrida Skifiya tarkibiga Jan. Bug va Dnepr daryolarining quyi oqimi boʻyidagi yerlar va poytaxti Skiflar Neapoli (hozirgi Simferopol hududi) boʻlgan Qrim dashtlari kirgan (qarang Neapol). Skiflarga tobe etilgan Olviyada S. tanga zarb ettirgan, mahalliy savdogarlar yordamida gʻalla (bugʻdoy)ni xorijiy mamlakatlarga chiqargan, davlat hududini kengaytirishga, qad. shahar-davlat — Xersonesdan Qrim sohili va boshqa mulklarni tortib olib, dengizga chikishga harakat qilgan. Bunga erishish uchun u sarmatlarga mansub roksolanlar bilan harbiy ittifoq tuzgan, biroq Xersones Pont podshosi Mitridat Yevpator homiyligiga oʻtgan. Mitridat bilan boʻlgan urush davrida S. vafot etgan, Skifiya mil.av. taxminan 108—107 yillarda maglubiyatga uchragan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chu-ili togʻlari** - Janubiy Qozogʻistondagi yemirilgan past togʻli oʻlka. Jan.sharqda Orqa Ili Olatovi, shimoli-gʻarbda Betpaqdala bilan tutashadi. Jan.sharqiy qismi Aytov (eng baland joyi 1800 m — Ch.Chu-Ili togʻlarining eng baland qismi) deb nomlanadi. Aytovning janubi-gʻarbiy yon bagʻri tik, shimoli-sharqiysi yotiq. Uning sharqida Qorauy platosi, shimoli-sharqida Xontov joylashgan (eng baland joyi 1200 m). Xontovning shimoli-gʻarbidagi yemirilgan past togʻli Jeltov Betpakdalaga tutashadi. Aytovning janubidagi Kopii botigʻi uni Kandiktos togʻidan ajratib turadi. Ch.Chu-Ili togʻlari qadimiy togʻlar boʻlib, zamini, asosan, paleozoy, usti mezokaynozoy yotqiziklari (slanets, granit, ohaktosh, gipssimon jinslar, qumtoshlar) dan tashkil topgan. Qishi sovuq, yozi quruq va issiq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —14°, —15°, iyulniki 23°—25°. Yiliga 350–400 mm yogʻin tushadi, shimoli-sharqiy yon bagʻrida 200–250 mm. Togʻlarning quyi qismida choʻl, soʻngra adir, yuqori kismida togʻ mintaqasi mavjud. Yon bagʻirlari choʻldasht oʻsimliklari bilan qoplangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
*mastigias papua*
 *Kassiopiya andromeda*
 *Catostylus mozaicus*
**Skifoid meduza** (scyphomedusa, lotincha: *Scyphozoa*) — *Cnidaria* turidan dengiz organizmlari sinfi. Guruh nisbatan kam sonli turlarni oʻz ichiga oladi — 200 ga yaqin. Skifoidning hayot aylanishi odatda metagenez boʻlib, unda Jinssiz koʻpayish (*polipoid)* va jinsiy (*medusoid)* bosqichlar mavjud. Baʼzi vakillarning meduzalari katta oʻlchamlari bilan ajralib turadi va baʼzan juda katta guruhlarni hosil qiladi. Skifoid poliplar (*kifistomalar*), aksincha, juda kichik oʻlchamlarga ega — bir necha millimetrga teng.

Rossiya dengizlari uchun keng tarqalgan skifoid turlari — quloqli meduza (Aurelia aurita), sher yelesi (Cyanea capillata) va burchakli meduza (Rhizostoma pulmo).

Binoning umumiy rejasi
----------------------

Barcha Boʻshliqichlilar singari, Skifoid tanasi ikkita epiteliya qatlamidan iborat: tana yuzasining qoplamasi (*epidermis*) va ichak boʻshligʻining qoplamasi (*gastrodermis*). Ularning oʻrtasida mezogleya — jelga oʻxshash biriktiruvchi toʻqima, 98 % suv, tarkibida oqsillar va glikoproteinlar (kollagen, laminin, fibronektin) mavjud. Bundan tashqari, mezogleya epitelial qatlamlardan koʻchib oʻtgan nisbatan kam sonli hujayralarni oʻz ichiga oladi.

Skifoidning tuzilishi radial (toʻrt nurli) simmetriyaga asoslangan. Ushbu simmetriyaning oʻqi ogʻiz teshigi yoki soyabon tepasi (meduzalarda) oʻrtasida joylashgan. Ogʻiz joylashgan tananing qutbi deyiladi *ogʻiz*, qarama-qarshisi *aboral*, simmetriya oʻqi esa mos ravishda *ogʻiz-aboral*.

Ogʻiz atrofida chodir toji — ogʻiz diski bilan oʻralgan qutb bor.

Skifoidning ichaklari koʻr-koʻrona yopiladi, shuning uchun ogʻiz teshigi navbatma-navbat ogʻiz va anus funksiyalarini bajaradi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑  „Fossil Record of the Scyphozoa". *ucmp.berkeley.edu*. 10-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-sentabr 2020-yil.
**Boshqariladigan gaz muhiti** — germetik berk kameralarda sunʼiy yaratilgan atmosfera. Sanoat usulida sabzavot, meva, uzum va boshqalarni uzoq saqlashda qoʻllaniladi. Muayyan harorat, namlik va gaz muhiti talab etiladi. Masalan, 3% SO2, 5% O2, 92% N tarkibli muhitda va namlik 90—98%, harorat 02° da uzumni 8—9 oygacha sifatini buzmay sakdash mumkin. Gaz muhitining moʻʼtadilligi gazogeneratorpar bilan taʼminlab turiladi. Yirik omborxonalarda qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Diazotlash** — aromatik aminlarga mineral kislotalar ishtirokida nitrit kislota taʼsir ettirib aromatik diazobirikmalar hosil qilish usuli. D. tezligi aminobirikmaning tuzilishiga hamda reaksiyada ishtirok etuvchi anionning tabiatiga bogʻliq. Aromatik yadroda manfiy oʻrinbosarlari (NO2, SO3H, SOON, S1 va b.) boʻlgan aminlar musbat oʻrinbosarlar (SN3, ON, OSN3 va b.)ga nisbatan tezroq diazotlanadi. Brom ionlari D. jarayonini tezlashtiradi. Hosil boʻluvchi diazobirikmalarning beqarorligi sababli D. nisbatan past (0° dan 25° gacha) temperaturada oʻtkaziladi. D. koʻpgina aromatik birikmalar sanoatida, ayniqsa, azoboʻyoqlar olishda keng qoʻllaniladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Boshqaruvchi mashina** — murakkab jarayonlarni boshqarishda odam vazifalarini bajaruvchi avtomatik qurilma. Masalan, EHMlari yadro fizikasi, elektronika, avtomatika, telemexanika, mat. tilshunoslik, fan va texnikaning boshqa sohalaridagi ishlarda asqotmoqaa. Boshqaruvchi mashina lar oddiy elektron raqamli hisoblash mashinalaridan bir oz farq qiladi: ularda arifmetik, xotirlovchi, kirituvchi va chiqaruvchi, boshqaruvchi qurilmalardan tashqari mashinani boshqarilayotgan obyekt bilan bogʻlaydigan qoʻshimcha qurilmalar boʻladi. Boshqaruvchi mashina 2 qism: hisoblovchi qism va obyekt bilan bogʻlangan qismdan iborat. Boshqaruvchi mashina boshqarilayotgan obyektga 2 usulda ulanadi. Birinchi usulda mashina ga obyektdan kerakli axborotlar (x,, x2,... xp) va shu obyekt uchun tuzilgan dastur (algoritm) beriladi (rasm, a). Mashina shularga asosan hisoblab, baʼzi parametrlarni oʻzgartirish kerakligi haqida maʼlumot (ug u2,... ul) beradi. Ikkinchi usulda rostlagichlardan foydalaniladi (rasm, b). Bu rostlagichlar mashinadan olingan axborotga asosan oʻzgaruvchi parametrlarni turgʻunlashtirib turadi. Boshqaruvchi mashina yordamida obyektlar, asosan, uch bosqichda boshqariladi: 1) boshqariluvchi obyekt oʻrganilib, kerakli axborotlar yigʻiladi; 2) boshqarish jarayonining matematik modeli tuziladi; 3) tuzilgan dastur amalga oshiriladi. Boshqaruvchi mashina lardan ishlab chiqarish jarayonlarini boshqarish, poyezdlarni haydash, samolyotlarni uchuvchisiz boshkarish va boshqa sohalarda foydalanish mumkin. Ular korxonalarni yalpi avtomatlashtirishga, mehnat unumdorligini oshirishga, ishlab chiqarishni kengaytirishga imkon beradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chuchhe gʻoyalar monumenti** (kor. 주체사상탑?, 主體思想塔?, *Chuchxe sasan txap*) ― 1982-yilda Kim Ir Senning 70-yilligi sharafiga qurilgan Pxenyandagi yodgorlik. Bu balandligi 170 metr boʻlgan granit Obelisk (ustun balandligi 150 metr, Mash’al balandligi 20 metr). Bu ikkinchi eng baland binogi 150 metr, mash’alning balandligi 20 metr). Bu Pxenyandagi ikkinchi eng baland bino. Etagida dehqon, ishchi va mehnat ziyolilarini ifodalovchi uchta figuradan iborat 30 metrli bronza haykaltaroshlik guruhi joylashgan.

Yodgorlikning janubi va shimolida oq toshdan yasalgan yana 6 ta haykaltaroshlik guruhlari (yodgorlikning shimolidan va janubidan uchtasi) joylashgan maydon mavjud boʻlib, unda turli kasb egalari, harbiy va koreys xalqining boshqa vakillari sotsialistik realizmning odatiy uslubida yaratilgan. Tedongan daryosida yodgorlik oldida yuz metrdan yuqori suv chiqaradigan ikkita favvora mavjud boʻlib, ular tunda chiroyli yoritilgan. 90-yillar boshidan buyon favvoralar va chiroqlar juda kam ishlaydi.

Yodgorlik ichida lift bor, uning yordamida  yuqori qavatdagi kuzatuv maydonchasiga koʻtarilish mumkin. Janub tomondan, yodgorlik bazasida Pxenyanning turli yuqori martabali mehmonlari, KXDR bilan doʻstlik jamiyatlari, chuchening gʻoyalarini oʻrganish boʻyicha xorijiy doiralar va KXDRning boshqa doʻstlari tomonidan taqdim etilgan tosh plitkalar bilan bezatilgan joy mavjud.

Yodgorlik va uning atrofidagi maydon Shimoliy Koreya poytaxtida (Mansu tepaligi bilan birga) yangi turmush qurganlar uchun sevimli joy.

Havolalar
---------

* orientalarchitecture.com
* Google Maps satellite photo
**Oksiprolin** (gidroksiprolin, 4-gidroksipirolidin -2-karbon kislota) — aminokislota, rangsiz kristall modda. Mol. m. 131,13. 4 ta optik faol stereoizomerlari mavjud. L-O.ning suyuqlanish temperaturasi 274°. Suvda, etanolda oz eriydi. Biriktiruvchi toʻqimalardagi oqsillar — kollagen (13% gacha), shuningdek, elastin tarkibiga kiradi. L-O — almashtirib boʻlmaydigan aminokislota, biosintez jarayonida peptid zanjirga qushilmaydi, prolin krldiklarining fermentativ gidroksillanishida hosil buladi. O.ning organizmdagi metabolizm maqsulotlari — pirrol -2-karbon va glutamin kislotalar. Kollagen va boshqa oqsillarning gidrolizatorlaridan olinadi. L-O.ni ilk bor 1902-yilda nemis oli-mi E. Fisher jelatindan ajratib olgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Oksidlar (maʼnolari).

**Oksidlar** — elementlarning kislorodli birikmalari. Normal oksid molekulasi tarkibidagi barcha kislorod atomlari faqat oʻsha element atomlariga birikkan boʻladi, lekin oʻzaro birikmaydi. Peroksid, superoksid va ozonidlar (peroksid va peroksid birikmalar) tarkibida kislorod atomlari fakat element atomlariga birikib qolmay, bir-biri bilan ham birikadi (mas, SnO2 — normal oksid, Na2O2 — peroksid). Normal oksidlar elementlarning kislorod bilan bevosita birikishidan, elementlarning gidroksidlari karbonat, nitrat, sulfat va boshqa kislorodli kislotalar tuzlarining ajralishidan hosil boʻladi.

Oksidlarning nomlanishi quyidagicha: a) agar element kislorod bilan faqat 1 ta kislorodli birikma hosil qilsa, u oksid deb ataladi. Mas, Al2O3 — alyuminiy oksid, MgO — magniy oksid; b) elementning bir necha oksidlari maʼlum boʻlsa, uning oksidlanish darajasi eʼtiborga olinadi: CuO mis (-oksid, CuO — mis (II)-oksid, Cr2O3 — xrom (III)-oksid, CrO3 — xrom (VI)-oksid va h.k.; v) elementning oksidi suv taʼsirida kislotaga aylansa (yoki kislotadan yoxud uning tuzidan olini-shi mumkin boʻlsa) ayni oksid oʻsha kislotaning angidridi deb ataladi: SO3— sulfat angidrid, SO2 — sulfit angidrid.

Normal oksidlar — asosli, kislotali amfoter (oraliq) va befarq oksidlar deb, 4 guruhga boʻlinadi. Mendeleyev davriy sistemasida davr ichida chapdan oʻngga utgan sari oksidlarning xossalari asoslilikdan amfoterlilikka, soʻngra kislotalikka aylanadi. Mas, III davr elementlari ok-sidlaridan Na2O, MgO asosli O; Al2O3 — amfoter oksid; SiO2, P2O5, SO3 va S12O7— kislotali oksidlardir. Elementning oksidlanish darajasi ortgan sari oksidlarning asoslik xossalari kuchsizlanib boradi: MpO — asos xossasiga, Mg>02 — amfoter xossaga, Mp2O7 — kislota xossasiga ega.

Baʼzi oksidlar tuzlar hosil qilmaganligidan ularga indifferent yoki befarq oksidlar nomi berilgan (mas, CO va NO). Koʻpchilik oksidlar tabiatda uchraydi. Tabiatda eng koʻp uchraydigan oksidlar dan biri suv — vodorod oksiddir. Silikat angidrid (SiO2) koʻpgina togʻ jinslari tarkibiga kiradi.

Oksidlar turmush va texnikada keng qoʻllanadi. Mas, soʻndirilmagan ohak CaO — qurilishda, NO2, SO2 — nitrat va sulfat kislota ishlab chiqarishda, baʼzi metallarning oksidlaridan iborat aralashmalar esa katalizatorlar sifatida ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maqom raqsi** — anʼanaviy raqs turkumi. Oʻtmishdagi oʻn ikki maqom, 18-asrda shakllangan Buxoro Shashmaqomi, Fargʻona—Toshkent va Xorazm maqomlarining cholgʻu kuylari va xonandalar tomonidan kuylanadigan qismlarining ohanglari va zarblariga mos ijro etiladigan raqslar Maqom raqsi deb atalgan. Buxoro amirligi, Xiva va Qoʻqon xonligida bunday raqslar asosida oʻziga xos mumtoz turkumlar hosil boʻlgan. Buxoro va Xorazmda turkum "Maqom raqsi" (yoki ufori) deb, Fargʻonada "Katta oʻyin" deb atalgan. Maqom raqsi taraqqiyoti davomida tana, qoʻl, oyoq, bosh qarakatlarining butun bir tizimi kashf etilgan boʻlib, ular maxsus maqom ohanglari va, ayniqsa, usullari asosida ijro etilgan "Ufori" deb atalgan maxsus raqs usullari boʻlgan. Raqs usullari va harakatlari gʻolib, usulchi deb yuritilgan xalq muallimlari va baletmeysterlari tomonidan boʻlgʻusi raqqos va raqqosalarga muay-yan uslub asosida olib boriluvchi mash-gʻulotlar orqali qunt bilan oʻrgatilgan. Maqom raqsi 20-asrda zamonaviy sahnalarga chiqdi. Professional va xalq ansambllari repertuaridagi "Gul uyin", "Tanavor". "Jozoir", "Munojot" singari raqslar, qayroq va zanglar bilan ijro etiladigan oʻyinlar shular jumlasidandir. Us t a Olim Komilov va Tamaraxonim tomonidan tartibga solingan, milliy raqs va xoreografiya oliy maktabida oʻqitilayotgan "Doyra darsi"da Fargʻona Maqom raqsi harakatlari va usullari jamlangan.

Adabiyot
--------

* Avdeyeva L. Oʻzbek milliy raqs tarixidan, T. 2001.

Muhsin Qodirov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Koʻktargʻoqlar** (Alcedinidae) - koʻkqargʻasimonlar turkumiga mansub qushlar oilasi. Tanasining oʻz. 10—45 sm, boshi katta, boʻyni kalta, tumshugʻi uzun, yon tomondan siqilgan yoki asosi kengaygan. Oyoqlari juda kalta. 14 urugʻi, 88 turi maʼlum. Yer yuzining qutbga yaqin hududlaridan tashqari hamma joylarda tapqalgan, ayniqsa, Osiyo va Afrikaning tropik qismida turlari xilma-xil. Koʻpchilik turlari ozigʻini (hasharotlar, kemiruvchilar va boshqalar) quruqlikdan, ayrim turlari suvdan (baliqlar, hasharotlarni) tutadi. Suvga daraxt shoxidan yoki qirgʻoqdan shoʻngʻiydi. Daraxt kovagi, termitlar uyasi va hayvonlar inlariga uya quradi; 2—7 tadan tuxum qoʻyadi. Oʻzbekistonda moviy koʻktargʻoq (Alcedo atthis) barcha daryo va ariqlar boʻyida uya quradi. Moviy K.ning oʻz. oʻrtacha 16,5 sm, orqa tomoni koʻk-yashil, yaltiroq, oyoqlari qizil. Jarliklardagi inlariga 6—7 ta tuxum qoʻyadi. K.ning bir qismi oʻz vatanida qishlab qoladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Maqomni o'z ichiga olgan *tuzilma*
Maqom Ibrohim (arabcha:  ***māqam ạib̊rahi̊m*** ' Ibrohimning bekati ') - kichik kvadrat tosh Ibrohim (Ibrohim), Ismoil (Ismoil) va ularning Saudiya Arabistonining Hijozi mintaqasidagi hozirgi Makka masjididagi *Kaʼbani* qurishi bilan bogʻliq boʻlgan. Islom anʼanalariga koʻra, toshdagi iz Ibrohimning oyogʻidan kelgan.

Anʼana
------

Bir rivoyatga koʻra, Ibrohim Kaʼbani qurayotganda tosh ustida turganida paydo boʻlgan; Devorlar juda baland boʻlganida, Ibrohim maqom ustida *turdi*, u mo''jizaviy tarzda qurilishni davom ettirish uchun ko'tariladi va Ismoilga tosh topshirishga ruxsat berish uchun mo''jizaviy ravishda pastga tushadi. Boshqa rivoyatlarga koʻra, iz Ismoilning xotini Ibrohimning boshini yuvganida yoki Ibrohim odamlarni Makkaga hajga chaqirish uchun uning tepasida turganida paydo boʻlgan deb ham taʼriflangan.

Tosh
----

 Maqom Ibrohim uchun to'qimachilik qoplamasi, 19-asr oxiri, Qohiradagi Dar al-Kisvada tayyorlangan
Qopqoq ichidagi tosh kvadrat shaklida boʻlib uning uzunligi 40 cm (16 in) va kengligi boʻyicha hamda 20 cm (7.9 in) balandlikda. U ilgari *Ibrohim Maqsurati* *deb* nomlangan bino bilan oʻralgan boʻlib, u sitora bilan qoplangan: har yili almashtiriladigan bezakli, naqshli parda. Hozirda  u oltin metall korpus ichiga joylashtirilgan. Yillar davomida tashqi korpus bir necha marta oʻzgartirilgan; tarixiy fotosuratlar uning yonida Banu Shayba darvozasining archasi turganini koʻrsatadi.

Yana qarang
-----------

* Arabiston yarim oroli
* Islomdagi eng muqaddas joylar
* Kaʼba
* Zamzam yaxshi

Manbalar
--------

1. ↑  [Qurʼon 2:125]
2. ↑  [Qurʼon 3:97]
3. 1 2 3  „Maqam Ibrahim (Station of Abraham)". *Madain Project*. 9-sentabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-sentabr 2020-yil.
4. ↑  Peters, F.E. „Another Stone: The Maqam Ibrahim",*. The Hajj*. Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 1994 — 16–17 bet. ISBN 9780691026190.
5. ↑  „Maqam-e-Ibrahim shines... like visitors' faith" (25-sentabr 2016-yil).
6. ↑  Kister, M. J. (1991). "Maḳām Ibrāhīm". in Bosworth. *The Encyclopaedia of Islam*. **VI (Mahk-Mid)** (2nd nashri). Brill. p. 105.
7. ↑  Nassar, Nahla „Dar al-Kiswa al-Sharifa: Administration and Production",*. The Hajj : collected essays* Porter:. London: The British Museum, 2013 — 176–178 bet. ISBN 978-0-86159-193-0. OCLC 857109543.
8. ↑  „*Bab Bani Shaiba*". *Madain Project*. 9-sentabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-sentabr 2020-yil.

Qoʻshimcha oʻqish
-----------------

* Kister, M.J. (1971). „Maqām Ibrāhīm: A Stone with an Inscription". *Le Muséon*. 84-jild. 477–491-bet.

Andoza:Mecca

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* TDVİA: makam-i-ibrahim

 |

Koordinatalari: 21°25′21″N 39°49′35″E﻿ / ﻿21.42262°N 39.82633°E﻿ / 21.42262; 39.82633GOInvalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} functionKoordinatalari: 21°25′21″N 39°49′35″E﻿ / ﻿21.42262°N 39.82633°E﻿ / 21.42262; 39.82633GOInvalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function
**Koʻktinva** — oʻrtapishar qovun navi. Shakli tuxumsimon, oʻz, 32—40 sm, ogʻirligi 2,5–5 kg ga boradi. Sirtida tekis yirik toʻrlari bor. Rangi och yashil, Poʻsti qattiq, eti oq, qalinligi 4—5 sm, karsillaydi. Tarkibida 8—11,1% qand, shu jumladan, 4,2— 6,9% saharoza, 10,5—12,5% quruq modda bor. Urugʻxonasi oʻrtacha, urugʻi yirik. Urugʻdan unib chiqqanidan keyin hosili 80—85 kunda pishadi. 220—260 s/ga hosil beradi. Toshkent, Sirdaryo, Samarqand, Buxoro, Andijon va Fargʻona viloyatlarida ekiladi. Fargʻona viloyatida koʻz va qishga saqlash uchun yarokli boʻlgan, mevasi yirik, kechpishar xili ham uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maqomot** (arab. — maqomlar) — 1) Oʻrta asr musulmon Sharqi xalqlari musiqa ilmida pardalar, tovushqatorlar, kuy-ohanglar va jinsjamlar majmui. Ilmiy. atama sifatida ilk bor Qutbiddin ash-Sheroziy (13—14-asrlar)ning "Durrat uttoj li gʻurrat uddeboj" ("Podshoq tojining gavhari") qomusida, musiqa ilmiga bagʻishlangan boʻlimda qoʻllanilgan; 2) Oʻrta va Yaqin Sharq xalqlari mumtoz musiqa sanʼatida muayyan tovushqatorlar va usullar tizimiga asoslangan maqom, muqom, mugʻom, navba, dastgoh, taqsim (taqasim), peshrav kabi turkum janrlariga nisbatan ishlatiladigan umumnazariy tushuncha; 3) Oʻrta asr Sharq adabiyotida nasriy turkum janri. Al-Haririy, alhamadoniy kabi arab adiblarining "M."lari jahon adabiyotida mashhur boʻlib, Yevropa tillariga tarjima qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Monoftong** (mono... va yun. phtongos — ovoz, tovush) — unli tovushlarning artikulyasion-akustik belgilariga koʻra, bir xillikka ega boʻlishi, yaʼni artikulyasiya davomida turgʻun talaffuzga ega boʻlgan, bir holatdan ikkinchi holatga koʻchmaydigan tovushlar. Aynan shu xususiyatlari bilan ular diftong (ikki unlining bir boʻgʻin hosil qilishi) va triftong (uch unlining bir boʻgʻin qosil qilishi)lardan ajralib turadi. Biroq M.larning bir xilligi nisbiy boʻlib, koʻp hollarda unlini oʻrab turgan undoshlarga ham bogliq. Odatda, koʻpgina tillarning unlilar tizimida M. asosiy oʻrinni egallaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Klisitira** yoki **Klisifera** (qadimgi yunoncha: *Κλεισιθήρα*) — yunon mifologiyasida Krit qiroli Idomeney va uning rafiqasi Medaning qizi.

Mifologiya
----------

Afsonaga koʻra, Klisitira Krit qiroli Idomeney oilasida tugʻilgan. Uning uchta akasi bor edi: Idamont, Ifikl, Lik  — va bir asrab olingan — Levk. Levkning haqiqiy otasi Talos edi, u hali bolaligida uni togʻda qoldirgan. Idomeney Levkni olib ketib va uni oʻstirdi, xuddi oʻz oʻgʻlidek gʻamxoʻrlik qildi. Oʻshanda u buni oilasining oʻlimiga olib borayotganini bilmas edi … Vaqt oʻtdi, Levk katta boʻldi, Idomeneyning oʻz farzandlari kabi. Krit qiroli qizi Klisitiraning kelajagi haqida oʻylay boshladi. Uning farovonligini orzu qilib, uni Levkga turmushga berishga qaror qildi.

Idomeneyning asrab olingan oʻgʻli mutlaqo noshukur va shafqatsiz boʻlib chiqdi. Klisitira otasi Troya urushiga ketganida allaqachon unashtirilgan edi. Levk fursatdan unumli foydalanib, qirol yoʻqligida hokimiyatni qoʻlga olishga qaror qildi. Buning uchun u oʻzining butun oʻgay oilasini, Idomeneyning rafiqasi Meda va uning bolalarini, shu jumladan oʻz jufti Klisitirani ham oʻldirdi.

Boshqa bir talqinga koʻra, Levk Idomeney urushga ketgandan soʻng, dastlab uning yoʻqligida hukmronlik qilgan va oʻgay onasi Medaning sevgilisi boʻlgan. Ularning aloqasi haqidagi mish-mishlar tarqala boshladi. Idomeney urushdan qaytishiga qarab, Levk bezovta boʻla boshlagan. Navpliy uni hamma narsani yashirishning yagona yoʻli qirol oilasini yoʻq qilish va hokimiyatni qoʻlga kiritish ekanligiga ishontirdi. Levk shunday qildi ham. U Medani, uning bolalari Ifikl, Likani oʻldirdi va kelini Klisitirani ham ayamadi. U maʼbadga qochib, u yerda himoyalanmoqchi boʻldi, lekin bu unga yordam bermadi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Псевдо-Аполлодор*. Biblioteka. Kn. 4: 6, 9—10.
2. ↑  Klisitira (Klisifera) // Mifologicheskaya ensiklopediya.
3. 1 2  *Ликофрон*. Aleksandra. 1214—1225.
4. ↑  Схолии *Ioanna Tsetsa* k *Likofronu*. 386, 1093, 1218, 1222.
5. ↑  *Likofron*. Aleksandra. 1217—1225 i komm.; *Iogann Tsets*. Xiliadi. III. 291 // Primechaniya *V. G. Boruxovicha* v kn. Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka. — L. 1972. — S.184.
**Koʻktirnoq yarim oroli** - Orol dengizining shimoliy qirgʻogʻidagi yarim orol Qozogʻiston Respublikasida joylashgan. Orolning qurishi tufayli yarim orol yon bagirlari ochilib, kuchli eroziyaga uchragan. Koʻktirnoq yarim oroli dengiz chigʻanoklari aralash qumlardan tuzilgan. Qirgʻoqdan 3 km uzoqlikda supasimon togʻlar (bal. 300 m gacha) boshlanadi. Ular strukturali, jinslar yotiq holatda joylashgan. Qoʻngʻir tuproqlarda biyurgʻun va toshbiyurgʻun tarqalgan. Yaylov sifatida foydalaniladi. Dengizning qurishi tufayli hududda ekologik vaziyat murakkablashgan. Shamol harakati, tuzlarning suv chekingan joylardan uchib chiqishi, yon bagʻirlarda eroziya jarayonini rivojlanishi yarim orol tabiiy muhit holatini jiddiylashtirmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Klinika** (yunoncha: kline — koʻrpa-toʻshak)— statsionar (kasalxona) toifasidagi tibbiy muassasa; tibbiyot oliy oʻquv yurtlari, vrachlar malakasini oshirish institutlari, ilmiy tadqiqot institutlari huzurida tashkil etiladi. K.da bemorlarni davolash bilan birga tadqiqot ishlari olib boriladi, tibbiyot institutlarining talabalari va malakasini oshiruvchi vrachlar bilan nazariy va ilmiy mashgʻulotlar oʻtkaziladi. K. shahar kasalxonasi va boshqa davolash-profilaktika muassasalari bazasida ham faoliyat koʻrsatadi, ular klinik kasalxonalar deb ataladi. K. bazalarida klinik aspirantura va ordinatura mavjud boʻlib, asosan, vrachlar va ilmiy-pedagogik kadrlar tayyorlanadi. Koʻp K.larda ayrim soxaga ixtisoslashtirilgan ilmiy markazlar tashkil etilgan, u yerda shu soha mutaxassislari oʻz malakasini oshiradi yoki vrachlar shu sohaga ixtisoslashtiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Anemiya bilan ko'payish antefikslari, Afina
**Antefiks** (lotincha *antefigere* dan oldin mahkamlash) - bu plitkali tomning qoplamali plitkalarini tugatadigan va yashiradigan vertikal bloklardir. Bundan tashqari, u elementlardan birikmani himoya qilish uchun xizmat qiladi. Katta binolarda har bir toshdan yasalgan antefiksning yuzi ko'pincha madhiya bezaklari bilan o'yilgan.

Tarixi
------

Koʻproq katta binolarda sopol antefikslar, odatda, terakota, odamlarning, mifologik mavjudotlarning yoki astrologik ikonografiyaning boshlari bilan bezatilgan bo'lishi mumkin, ayniqsa Rim davrida bunday koʻrinishdagi antefikslsrni koʻrishimiz mumkin. Antefiklarda bezak sifatida Gorgonning qo'rqinchli xususiyatlari, uning qo'rqinchli ko'zlari va o'tkir tishlari ham yovuzlikdan qochish uchun mashhur motif edi. Imperator Avgust davriga oid Rim misolida ikkita echkining kallasi tasvirlangan. U imperator Rimda alohida ahamiyatga ega bo'lgan bo'lishi mumkin, chunki uloq yulduz turkumi imperator Avgust tomonidan o'zining baxtli yulduz belgisi sifatida qabul qilingan va tangalar va legioner standartlarida paydo bo'lgan. Bu vaqtga kelib ular ko'plab yirik binolarda, shu jumladan xususiy uylarda topilgan. Muzey kolleksiyalaridagi eng qadimgi namunalar miloddan avvalgi 7-asrga toʻgʻri keladi, Gretsiya va Etruriyada.
Rimdagi milliy etrusk muzeyi joylashgan Villa Giuliya bog'ida Alatri shahridan topilgan vayronalar asosida 1889-1890-yillarda qurilgan etrusk ibodatxonasi rekonstruksiya qilinmoqda. Uning plitkali tomi antefikslar bilan qoplangan.

Etimologiyasi
-------------

Lotin tilidan *antefixa*, *antefiksning*, old tomonida mahkamlangan narsa, *antefiksusdan*, oldidan bog'langan: *ante-*, *ante-* va *fixus*, mahkamlangan, *figere* ning o'tgan zamon sifatdoshi, *mahkamlamoq*.

Galareya
--------

* 
* Terakotali AntefiksTerakotali Antefiks
* Roman AntefiksiRoman Antefiksi
* Vena shahridagi muzeyda saqlanuvchi noyob antefiksVena shahridagi muzeyda saqlanuvchi noyob antefiks
* Inson yuzi tushirilgan antefiksInson yuzi tushirilgan antefiks
* Vatikandagi tarixiy antefiksVatikandagi tarixiy antefiks
* Valter Art dizayn muzeyidagi antefiksValter Art dizayn muzeyidagi antefiks
* Getty Villasidagi antefiksGetty Villasidagi antefiks
* Antefiks chizmasiAntefiks chizmasi

Manbalar
--------

1. ↑   Chisholm, Hugh, ed. (1911) "Ante-fixae" *Encyclopædia Britannica* **2** (11chi nashri) Cambridge University Press p. 89
2. ↑  „The Met 150 Digital Collections". *Metropolitan Museum of Art*.  The Metropolitan Museum of Art. Qaraldi: 27-iyun 2020-yil.
3. ↑  „antefix".

Havolalar
---------

* []
**Pirildoq**, bizbizak — oʻz oʻqi atrofida tez aylanadigan moslama, oʻyinchoq. Qoʻl kuchi, shamol, prujina yoki ip yordamida aylantirib yuboriladi. P.aylantirib yuborilganda ogʻsa ogʻadiki, yiqilmaydi. P.ning ishi bevosita inersiya qonuniga bogliq. Uning har bir zarrasi aylanish oʻqiga perpendikulyar boʻlgan aylana boʻylab hara-kat qiladi. Har bir zarra aylanish oʻqiga perpendikulyar tekislikda qoladigan tarzda harakat qilishga intiladi. Shuning uchun P. yiqilmaydi. Tugma teshiklaridan ip oʻtkazib, ipning ikki uchini barmoqlarga kiygizgan holda ipni goh taranglab, goh boʻshashtirib oʻynaladigan P. bizbizak deb ataladi. P.ningxususiyatlaridan texnikida keng foydalaniladi. Kemalar, samolyotlar, kosmik apparatlarga P. xossasiga asoslangan har xil asboblar, giroskop, kompas va stabilizatorlar oʻrnatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Klip** (frans. — dumaloq, rolik) — texnogen sanʼatning badiiy (audiovi-zual) shakllaridan biri. Unda kino va musiqaning ifoda vositalari, pguningdek, axborot texnologiyalari mujassam boʻladi. K. 20-asrning 80-yillari (Oʻzbekistonda 90-yillar)da rivoj topib, hozirda oʻz taʼsirchanligi, ommaviyligi tufayli jahon tomosha industriyasida muhim oʻrin tutadi. K.ningasosiy 3 turi mavjud: musiqali, ijtimoiy mavzudagi va reklama K.lari. Musiqali K.da tasviriy qatlam, obrazlar tizimi, syujet rivoji va montaj, ritm kabi unsurlar vosigasida maʼlum musiqa asari badiiy talqin etiladi. Dastlab musiqali K.larda tasviriy qatlam qoʻshiqqa nisbatan illyusgratsiya vazi-fasini oʻgagan, koʻp hollarda xonandaning oʻzi K. qaxramoni sifatida gavdalangan ("Shahzod", "Bayram" guruhlarining K.lari vab.). Keyinchalik K.larda mashqur ("Oʻtgan kunlar" kabi) kinofilmlardan iqtibos olish (mas, "Nola" va boshqa guruhlar K.lari), komp-yuter grafikasi, virtual animatsiyaning maxsus effektlaridan foydalanish keng qoʻllangan. K.larni yaratish sohasida B.Yoʻldoshev, U.Hamroyev, F.Dav-lstshin, S.Abdullayev, J.Fayziyev, R.Sagʻdiyev va boshqa rej. hamda klipmsyker tanilgan; "2aggmp 8T8", "A1ex", "Bay-ram", "Beshyogʻoch" kabi maxsus studiya va prolyuser markazlari faoliyat koʻrsatmoqda. K. malaniyatini ommaviyla-shuvi televileniyeda ularni tarqatuvchi maxsus kanallarni vujudga keltirdi ("MTU". "MuzTV". "Mimk ox", Toshkentda "TV Markaz" va 30-kanallar va boshqalar).

Nigora Karimova.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Moniylik tavbanomasi** (Xuastuanift) — 3-6 asrlar.

Moniylik qadimgi turkiy xalqlar eʼtiqodida alohida oqim boʻlib, «Xuastuanift» («Moniylik tavbanomasi») uning nazariy manbasi va diniy yodgorligidir. Bu yodgorlik 5-6 asrlarda qadimgi uygʻur qavmlarida shakllangan.

Moniylik oqimining asoschisi Moniy ibn Fatak (216—277) dir. «Xuastuanift» Moniy jamoasi aʼzolarining madhiyasi va nizomi hamdir.

Asar «Avesto»dagi obrazlarni hamda zardushtiylikning keyingi davridagi mifologik qahramonlarni oʻz ichiga olgani, bu obrazlarning mohiyatini oʻzgartirmagan holda davom ettirgani bilan diqqatga sazovor. Tana sevgisi moddiy olamdagi boyliklarga ruju qoʻyishga olib keladi va ruhiy olamdagi boylik — nurdan uzoqlashishga sabab boʻladi. Moddiy olam esa Moniy jamoasi uchun yovuzlik makonidir. Shu boisdan ham moddiy olam yovuzlik va zulmat bilan uygʻunlashtirilgan holda tasvirlanadi.

Moniylik sheʼrlarida Moniy shaxsiyati va u yaratgan oqim madh qilinadi. Moniylik oqimidagi qadimgi turk sheʼriyati Aprinchur tigin kabi shoirlarni yuzaga chiqardi.

Nashr qilingan manbalar:
------------------------

Z. Asmussen. Xuastuanift. Kopenhgagen, 1960.

Ilmiy adabiyot:
---------------

L.Yu. Tugusheva. Poeziya drevnix uygurov. «Tyurkologicheskiy sbornik», — M.: 1972.  

N. Rahmonov. Ruhiyatdagi nur murodi. «Sharq Yulduzi» jurn, 2001, # 3.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Pirey (maʼnolari).

**Pirey** — Gretsiyadagi shahar. Pirey nomi (viloyati)ning maʼmuriy markazi, Katta Afina tarkibida. Axoliyey 183 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Egey dengizining Saronikos qoʻlti-gʻidagi muhim tashqi savdo porti. La-takiya shahriga (Suriya) parom qatnaydi. Metallurgiya, mashinasozlik (kemasozlik va kema taʼmirlash, avtomobil yigʻish), kimyo, sement, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Antik davr binolari qoldikdari saqlangan. Dengiz kurorti. Turistlar koʻp keladi. Harbiy-dengiz bazasi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |