recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Shuler Hensley** (inglizcha: *Shuler Hensley*; 1967-yil 6-martda, Atlantada tugʻilgan) — amerikalik aktyor va qoʻshiqchi.

Hayoti
------

Hensley Jorjiya shtatining Atlanta shahrida tugʻilgan va Marietta shahrida oʻsgan. U uchta farzandning eng kichigi edi. Uning otasi Sem Hensley sobiq Georgia Tech futbolchisi, muhandis va sobiq shtat senatori. Uning onasi Iris balet raqqosasi va keyinchalik Jorjiya balet kompaniyasining badiiy rahbari edi. Hensley shou-biznesni erta boshlagan, u toʻrt yoshida onasi rejissyor boʻlgan „Yongʻoqchi" filmida Frits rolida paydo boʻlgan.

Hensley Atlantadagi Vestminster maktabini tamomlagan va beysbol stipendiyasi bilan Jorjiya universitetiga ketgan. Jessi Normanning kontsertida qatnashgan va Svini Toddning talabalik spektaklida sudya Turpin rolini oʻynagach, u ikkinchi kursdan keyin Manxetten musiqa maktabida oʻqish uchun universitetni tashlab ketishga qaror qildi. Musiqa maktabida opera xonandaligiga ixtisoslashgan va 1989-yilda tamomlagan. U yerdan Filadelfiyadagi Kertis nomidagi musiqa institutiga yoʻl oldi va u yerda 1993-yilda magistrlik darajasini olgan.

Martaba
-------

Hensley oʻz faoliyatini 1990-yillarning boshida „*Shaharda*", *"Eng baxtli yigit* „ va *"Forum yoʻlida boʻlgan kulgili* voqea" musiqiy filmlari bilan boshlagan. Shuningdek, u Gilbert va Sallivanning „Penzans va *sabr* *qaroqchilari"* operettalarida hamda „Don Giovanni" operalarida kuylagan.

1996-yilda Hensley nemis tilida „Opera xayoloti" musiqiy filmida rol oʻynash uchun Gamburgga borgan.

1998-yilda u Londondagi Milliy teatrda „Oklaxoma" musiqiy filmida Jud Fray rolini ijro etgan. Ishlab chiqarish jarayonida katta muvaffaqiyatga erishdi va Hensley ajoyib shaxsiy sharhlar va Lorens Olivier mukofotiga sazovor boʻlgan.

Hensley yirtqich hayvon sifatida Mel Bruksning „Yosh Frankenshteyn" musiqiy asarining Brodvey prodyuserida ishtirok etgan. Bu roli uchun u 2008-yilda Drama Desk va *Outer Critics Circle mukofotiga* „Muziklda bosh roldagi eng yaxshi spektakl" nominatsiyasida nomzod boʻlgan.

2011-yilda u Yiddish teatrining *"Tomashefskiylar: musiqa va Yahudiy teatridagi hayot xotiralari"* spektaklida Boris Tomashevskiy rolini oʻynadi.

### Shaxsiy hayoti

Hensley Paula DeRosaga uylangan va ularning ikki farzandi bor.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  „Shuler Hensley Biography (1967-)" (inglizcha).  filmreference (2008). Qaraldi: 15-may 2012-yil.
4. ↑  „Tribute to Iris Hensley" (inglizcha). 4-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-may 2012-yil.
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑  *Kenneth Jones.* „Together Again: Bart and Hensley Will Tour in Young Frankenstein" (inglizcha).  Playbill.com (30-iyul 2009-yil). 27-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-may 2012-yil.
10. ↑  *Kenneth Jones.* „Thomashefskys, Musical Portrait of Yiddish Stage, Airs on PBS March 29; Shuler Hensley and Judy Blazer Star" (inglizcha).  Playbill (29-mart 2012-yil). 10-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-may 2012-yil.
11. ↑
**Shumanay Agro Iqtisodiyot kasb-hunar kolleji** 2001-yil tashkil qilingan boʻlib, ungacha texnikum deb nomlangan. hozirga qadar oʻz faoliyati davom ettirib kelmoqda. Kollej 2ta korpusdan iborat. Bugungi kunda kollej talabalari soni 876 ta. Kollej oʻqituvchilari soni 76 tadir. Kollej shaharda eng koʻp oʻquvchi taʻhsil oladigan muʻossasadir. Tumanda gaz taʻminoti sohasi boʻyicha mutaxassislar yetarli boʻlgani tufayli 2011-yildan gaz taminoti olib tachlandi va Suv va melliyoratsiya texnigi mutaxassisligi qoʻchildi. Shumanay Agro Iqtisodiyot kasb-hunar kollejida quyidagi mutaxassislik boʻyicha oʻquvchilar tayyorlanadi:

* Buxgalter
* Finans
* Kompyuter injinering texnigi
* Suv va melliyoratsiya texnigi
* Elektr ta`minoti
* Qishloq xo`jaligini elektrlachtirish va ta`mirlash
* Avtomobil va yuk mashinasi haydovchiligi
* Gaz ta`minoti
* Huquqchunoslik


|  |  |
| --- | --- |
| Graduation | *Oliy oʻquv yurti haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Al Kavd** — Yamanning janubi-gʻarbiy qismidagi, Zinjibar yaqinida joylashgan shaharcha hisoblanadi. U Abyan gubernatorligida joylashgan va Adan koʻrfazida, Adendan sharqda yoʻl bilan taxminan 40 kilometr uzoqlikda joylashgan hisoblanadi. Yamanning asosiy daryosi boʻlgan Wadi Bana shaharning sharqida dengizga tomon quyiladi.

Tarixi
------

1994-yil 19-20-may kunlari Yamanda 1994-yildagi fuqarolar urushi paytida isyonchi samolyotlar al-Kavddagi qabriston yaqiniga ikki bomba tashlagan va toʻrt bolani oʻldirgan.

### 2011-yilgi qoʻzgʻolon va qayta qoʻlga olish

15-noyabr kuni Arabiston yarim orolidagi al-Qoidaga sodiq jangarilar Zinjibar jangi uchun kalit boʻlgan shaharni egallab olishdi. Yaman qoʻshinlari 2016-yil 14-avgustda shaharni qaytarib oldi.

Manbalar
--------

1. ↑  (Xinhua) 
"Yemenʻs al-Qaida seizes Al-Koud town off Gulf of Aden: official"
2. ↑  (Gulf News) 
Al Qaida pushed out of major strongholds in Yemen’s Abyan

Havolalar
---------

* Abyan gubernatorligidagi shaharlar va qishloqlar
**Al Maktum sulolasi**

Al Maktum (arab. **آل مكتوم**) — shayxlar sulolasi (1833 yildan) va Dubay amirlari (1971 yildan hozirgacha), shuningdek, Birlashgan Arab Amirliklarining merosxoʻr bosh vazirlari va vitse-prezidentlari.

  

Sulolaning kelib chiqishi 

Al-Maktum urug'i, Al Nahayan urug'i kabi, Birlashgan Arab Amirliklari hududida o'rtadan beri hukmronlik qilgan Beni Yas qabila federatsiyasi tarkibiga kiruvchi arab al-Abu-Falax (al-Falaxi) urug'idan keladi. 18-asrga oid. 1833-yilda Al-Maktum oilasi boshchiligidagi al-Abu-Falah urugʻi Dubayga koʻchib oʻtadi va bu yerda mustaqil shayxlik tuzadi. Al-Maktum shayxlari hukmronligining o'ziga xos xususiyati Fors ko'rfazining boshqa arab sulolalaridan farqli o'laroq, hokimiyatning avvalgi shayxdan merosxo'rga tinch yo'l bilan o'tkazilishi edi. 1892-yil mart oyida Shayx Rashid ibn Maktum (1886-1894) Ummonning boshqa shayxlari bilan Buyuk Britaniya bilan "Istisno shartnoma"ni imzoladi, unga ko‘ra aslida Dubay ustidan Britaniya protektorati o‘rnatildi: bundan buyon Shayx Rashid ibn Maktum va uning merosxo'rlari boshqa davlatlar bilan xalqaro muzokaralar olib bora olmadilar va shartnomalar tuza olmadilar, shuningdek, o'z hududlarining biron bir qismini berishga, sotishga yoki ijaraga berishga haqli emas edilar.

  

Dubay shayxlari (1971 yildan - amirlar).

Maktum I ibn Butiy (1833-1852), Butiy ibn Maktumning oʻgʻli.

Said I ibn Butiy (1852-1859), avvalgisining ukasi

Xosher ibn Maktum (1859-1886), Maktum ibn Butiyning oʻgʻli

Rashid I ibn Maktum (1886-1894), oldingisining ukasi

Maktum II ibn Hasher (1894-1906), Hasher ibn Maktumning oʻgʻli.

Butiy ibn Suhayl (1906-1912), shahzoda Suyxal ibn Maktumning oʻgʻli, Maktum I ibn Butiyning nabirasi.

Said II ibn Maktum (1912-1958)

Rashid II ibn Said (1958-1990), oldingi o'g'li

Maktum III ibn Rashid (1990-2006), oldingisining toʻngʻich oʻgʻli

Muhammad ibn Rashid (2006 yildan), avvalgisining ukasi.
**Active Template Library** (**ATL**) — COM komponentlarini yozishni soddalashtirish uchun Microsoft kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan C++ tilining shablon sinflari toʻplami. Ushbu kutubxona ishlab chiquvchilarga turli COM obyektlari, OLE avtomatlashtirish serverlari va ActiveX boshqaruv elementlarini yaratish imkonini beradi. Visual Studio ishlab chiqish muhiti qoʻlda dasturlash minimum boʻlgan birlamchi obyekt strukturasini yaratish imkonini beradigan **ATL** masterlari va yordamchilarini oʻz ichiga oladi.

**ATL**  — bu COM boshqaruv vositasi sifatida MFCga yengil muqobil. **ATL** skript sababli kelib chiqishi mumkin boʻlgan obyektlarni yaratish uchun ASPda (Active Server Pages) ishlatiladi.

Havolalar
---------

* Grimes, Richard (1998). "ATL va COM", ATL COM, 1-nashr, Wrox Press, pg. 6. ISBN 1-861002-4-91 .
* Grimes, Richard (1999). "ATL yordamida MAQOMOTI ob'ektini qurish va chaqirish", Beginning ATL 3 COM Programming, 1-nashr, Wrox Press, pg. 63. ISBN 978-1861001207 .
* Uilyams, Mikki (2000). "Active Documents", Visual C++ 6 Unleashed, 1-nashr, Sams, pg. 733. ISBN 978-0-672-31241-0 .
**Karim Sutyushev byusti** — Petropavlovskdagi inqilobchi, birinchi bolshevik Karim Raximovich Sutyushev (1885-1918) byusti. 1975-yilda Petropavlovsk koʻchasida oʻrnatilgan, shuningdek, uning nomi bilan atalgan.

Karim Sutyushev 1905-1907-yillardagi birinchi rus inqilobi, 1917-yil fevral va oktabr inqiloblari yillarida mintaqadagi voqealarning faol ishtirokchisi edi.

Byust badiiy fondning Leningrad filiali tomonidan, marmar bilan qoplangan poydevorga oʻrnatilgan kulrang granitdan yasalgan. Yodgorlikning umumiy balandligi 3,25 metrni tashkil qiladi. Plitada shunday yozuv bor: "*Shahardagi birinchi bolshevikka. Karim Sutyushev. 1888-1918* ".

2010-yilda Shimoliy Qozogʻiston viloyatining mahalliy tarix va madaniyat yodgorliklari davlat roʻyxatiga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Postanovlenie akimata Severo-Kazaxstanskoy oblasti ot 20-dekabrya 2010 goda N 358 „Ob utverjdenii Gosudarstvennogo spiska pamyatnikov istorii i kulturi mestnogo znacheniya Severo-Kazaxstanskoy oblasti" — byust pod № 69

Adabiyotlar
-----------

* Shimoliy Qozogʻiston viloyati. Entsiklopediya. Olmaota, 2004-yil, 1-bet. 523.
* Qozogʻiston Respublikasining tarix va madaniyat yodgorliklari kodeksi. Shimoliy Qozogʻiston viloyati. — Olmaota: Aruna, 2007. — 495 b. — 74-bet
* Karim Suteshev haqida maʼlumot (mavjud havola)
**Karim Yoʻldoshev** (1940.15.1, Toshkent) — rejissyor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1980). "Madaniyat va san'at fidokori" ko‘krak nishoni sohibi (2022). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutining rejissyorlik fakultetini tugatgan (1965). 1965—75 yillar Namangan teatrida rejissyor, bosh rejissyor, direktor, 1987—98 yillar rejissyor, 1999 yildan yana bosh rejissyor 1975—86 yillar Qashqadaryo teatrida bosh rejissyor. Hozirda O‘zbekiston davlat san'at va madaniyat institutining Farg‘ona mintaqaviy filiali, Teatr san'at kafedrasi professori sifatida yoshlarga saboq berib kelmoqda. Eng yaxshi spektakllari: "Sarvqomat dilbarim" (Ch. Aytmatov), "Layli va Majnun" (Xurshid), "Qaroqchilar" (F. Shiller), "Mayna Hasanova" (A. Rahmat), "Gʻariblar" (V. Delmar), "Oʻn uchinchi rais" (O. Abdullin), "Usmon Nosir qayerda" (A. Aʼzamov), "Qatagʻon" (Oʻ. Hoshimov), "Qirol Lirning soʻnggi nabiralari" (Shekspir va Pushkin asarlari asosida), "Alpomish" (A. Jabbor) va b. Hamza teatrida "Sohibqiron Temur" (A. Oripov) spektaklini sahnalashtirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tigran II** - Buyuk — Armaniston podshosi (mil. av. 95—56). Hukmronligining dastlabki davrida Sofena, Atropatena, Midiyaning gʻarbiy qismini saltanatiga qoʻshib olgan. Kavkaz Albaniyasi va Iberiya shoxlari unga tobe boʻlganlar. Tigran II Pont podshosi Mitridat VI bilan harbiy va siyosiy ittifoq tuzib, qarindoshchilik rishtalarini bogʻlagan, soʻngra salavkiylarning Suriyadagi yerlarini egallab olgan. Oront daryosi boʻyidagi Antioxiya sh. esa, Armaniston poytaxtlaridan biriga aylangan (boshqa poytaxt shaharlar — Tigran II asos solgan Tigranakert va Artashat). Mil. av. 69-yil Tigran II qoʻshinlari Tigranakert yaqinida Rim sarkardasi Lukull boshchiligidagi qoʻshin tomonidan tormor keltirilgan. 66-yil Tigran II Rim vassaliga aylangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xoksor** (taxallusi; ismi Muhammad Rizo) (taxminan 1760 — Xiva — 19-asrning 1-yarmi) — oʻzbek tilshunosi, shoir. Xiva va Buxoro madrasalarida tahsil olib, arab va fors tillarini mukammal oʻrgangan. X. "Muntaxab ullugʻot" ("Tanlangan soʻzlar", 1799) va "Zubd ullugʻot" ("Sara, tanlab olingan soʻzlar", 1840) kabi ilmiy lugʻatlar yaratgan, lirik sheʼrlar yozgan. X.ning "Muntaxab ullugʻot" asarini shartli ravishda "Arabcha—forscha— oʻzbekcha lugʻat" deb aytish mumkin, chunki unda asosan Navoiy asarlarida, shuningdek, Navoiydan oldin yoki keyin oʻtgan, fors va turkiy tillarda ijod qilgan baʼzi mumtoz shoirlarning asarlarida uchrovchi arabcha, forscha va tushunilishi qiyin boʻlgan turkiy soʻzlar izohlangan. Bunday soʻzlarning maʼnosini oydinlashtirish uchun turli uslublarda yozilgan turkiy va forsiy adabiyot namunalaridan misollar keltirilgan. Ushbu lugatdan turli kasb-hunarlarga, ijtimoiyiqtisodiy va tabiiy fanlarga doir koʻplab soʻz va terminlar ham oʻrin olgan. Shu jihatdan "Muntaxab ullugʻot" 18-asr ilmiy terminologiyasini oʻrganishda muhim manba qisoblanadi. X.ning 2asari "Zubd ullugot"da fors, oʻzbek tillaridagi tushunilishi qiyin soʻzlarning izohi berilib, ularning qaysi tilga mansubligi koʻrsatilgan.

X.ning 2 sheʼri — "Muntaxab ullugot"ga va bir muxammasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanayotgan (inv. № 1157) bayozga kiritilgan.

X. asarlarining 10 dan ortiq nusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti (inv. №275, 427, 428, 1203, 1681, 3852, 4010, 4367), Sankt-Peterburgdagi Sharqshunoslik instituti (inv. №1818) qoʻlyozmalar fondida saqlanadi.

Adabiyot
--------

* Abdullayev V.A. Xoksor va Nishotiy, Samarqand, 1960; Sherbak A.M. Grammatika starouzbekskogo yazika, M.—L. 1962; Tursunov U. Oʻrinboyev B. Oʻzbek adabiy tili tarixi, T. 1982.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xoja abdulqodir marogʻiy** (toʻliq ismi Xoja Abdulqodir bin Gʻoibi alHofiz alMarogʻiy) (14-asr 2-yarmi, Marogʻa sh. — 1434/35) — sozanda (ud, chang, nay), xonanda, bastakor va musiqashunos. Hayoti asosan Jaloyirishshr davlatida oʻtgan. Amir Temur uni Bagʻdoddan Samarqandga olib kelgan va 1394—1405 yillarda u Sohibqiron, soʻng Shohrux Mirzo, Xalil Sulton saroylarida umrining oxirigacha xizmat qilgan.

X.A.M. musiqa nazariyasi sohasida boy meros qoddirgan: "Kanz ulalhon" ("Kuylar xazinasi"), "Jome ulalhon" ("Kuylar majmuasi"), "Maqosid ulalhon" ("Kuylar hosil qilish oʻrni"), "Sharhaladvor" (Safiuddin alUrmaviyning "Kitob uladvor"iga sharh) va boshqa Shuningdek, u "Kitob uladvor"ni turk tiliga tarjima qilgan. X.A.M. asarlarida Forobiy, Safiuddin alUrmaviy, Mahmud ashSheroziylarning musiqaga oid nazariy fikrlarini rivojlantirib, qator masalalarda aniqdiklar kiritgan (mas, advor ilmida jamlar doiralarining 103 xilini keltirgan). U oʻz davrida qoʻllanilgan 45 cholgʻu (ud, rubob, chang, yotugʻon, ruhafzo, egri, qoʻbiz va boshqalar)ni tavsiflagan. X.A.M. udi murassaʼ deb atalgan torli soz ixtiro qilgan. Bastakor sifatida Sharq xalqlari musiqasida mashhur tasnif, peshrav, amal, savt shakllarida ("TasnifiXoja Abdulqodir", "Amali Boʻston" kabi) kuy va ashula yoʻllari, yangi (Zarbul fath, Chohor zarb singari) doira usullari yaratgan, ularning baʼzilari hozir ham ijro etiladi (mas, turklarda "Qiyor" kuyi va boshqalar). U fors va turk tillarida gʻazallar ham yozgan; gʻazallari ravonligi va musiqiyligi bilan ajralib turadi. X.A.M.ning merosi Eron, Ozarbayjon, Xuroson, Iroq, Turkiya, Oʻrta Osiyo (xususan, Uzbekistan) xalqlari musiqa tarixini oʻrganishda muhim manbalardandir.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toha Husayn** (arabcha: ; 1889.14.11, Yuqori Misr, Magaga shahri yaqinidagi Kilu qishlogʻi — 1973.28.10, Qohira) — arab yozuvchisi, adabiyotshunos va tarixchi (Misr), professor (1919). Qohiradagi Arab tili akademiyasi prezidenti (1965-yildan). "Vafd" partiyasi aʼzosi (1932). Iskandariya universiteti rektori (1943-1946), Maorif vaziri (1950—1952), 1956-yildan Misr Yozuvchilari ittifoqi raisi.

Toʻrt yoshida koʻr boʻlib qolgan. Arab shoiri va faylasufi Abul-aʼlo al-Maarriy ijodi boʻyicha ilmiy tadqiqotlar olib borgan. "Kunlar" (1—2-kitob, 1929—1939; 3-kitob, 1972), "Kaklik nidosi" (1934), "Adib" (1935), "Baxtsizlik daraxti" (1944), "Yer zah-matkashlari" (1948) va boshqa asarlar mual-lifi. H.T.ning adabiyotshunoslikka oid "Sheʼriyat va nasr haqida suhbatlar" (1936), "Hozirgi zamon adabiyotimizdan" (1958) kabi asarlari ham bor. "Memuarlar"i 1967-yil nashr etilgan. Misr Davlat mukofoti (1959) va "Nilufar" jur mukofoti (1971) laureati.

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* Xalidov A. B. Xudojestvennaya proza Taxa Xuseyna, L. 1954;
* Kotsarev N. K. Pisateli Yegipta. XX vek, M. 1975.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BIBSYS: 90052468
* BNE: XX1053638
* BnF: cb119259181 (maʼlumot)
* CANTIC: a11629514
* CiNii: DA0166072X
* GND: 118708295
* ISNI: 0000 0001 2120 836X
* LCCN: n50014331
* LNB: 000148749
* NDL: 00468706
* NKC: jo20010092675
* NLA: 35537892
* NLI: 000065897
* NLP: A12725912
* NSK: 000173405
* NTA: 068308124
* RERO: 02-A000082750
* SBN id CFIV009422 yaroqsiz.
* SELIBR: 106602
* SUDOC: 03393696X
* TDVİA: taha-huseyin
* en:Trove: 988740
* VIAF: 225088570
* en:WorldCat Identities: lccn-n50014331

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Togʻturbid** (Dictamnus) — rutadoshlar oilasiga mansub kup yillik utlar turkumi. Poya va gullari qoramtir bezchalar bilan qoplangan, xidli. Barglari toq patsimon, murakkab. Poyasi ostidagi barglari oddiy. Gullari yirik, ikki jinsli, pushti va tuk, kizil. Mevasi kusakcha, besh uyali. Oʻzbekistonda 2 turi — ensiz bargli T. va Tojikiston T.i uchraydi. Tarkibida diktamnin va boshqa alkaloidlar, 0,5% efir moyi, urugʻida 18—21% yogʻ bor. T.ning barcha turlari odam terisiga tekkan joyini kuydiradi. Kuygan joy kizarib, yara paydo boʻladi. T.ni hayvonlar yemaydi. T. manzarali va shirali oʻsimlik. Xalq tabobatida foydalaniladi. Ayrim hududlarda "kuydirgi oʻt" deb ataladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Darvish Shayxim Qalandariy** (15-asrning oxiri, Hirot — 16-asr, Balx) — sozanda, xonanda, bastakor. Darvishali Changiy oʻz risolasida uning xushovozliligini yuksak baholagan. D.Sh.Q. "Navo dashtining xushxon bulbuli" nomi bilan mashhur boʻlgan. Shay-boniylardan Kisri Qora Sulton Hirotni ishgʻol etgach, D.Sh.Q. Balxga koʻchgan (1506). Balx hokimi Pirmuhammad Sulton Segoh yoʻlidagi naqshlariga maftun boʻlib, uning shuqratiga shuhrat qoʻshgan. D.Sh.Q. asarlariga ustod Abdulloh Noyi, Hofiz Qonuniy, Us tod Ilyos Noyi, Us tod Poyondaiy Qobuziy, Us tod Muhammad Surnoyi, Us tod Oʻzbek Gʻijjakiy va b. ham yuqori baho berishgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Darvesh Muhammad ibn Doʻstmuhammad Buxoriy** (16-asr) — xattot, husnixat nazariyotchisi. Fors tilida bitgan "Favoyid ul-xututi" ("Xatlar foydalari") risolasining 4 nusxasi OʻzFASHI jamgʻarmasida (inv. № 2617, 2606, 2383, 9038) saqlanadi. Asar 2 qismdan iborat boʻlib, 1-qismida yozuvning paydo boʻlishi, xat usuli yaratuvchilarining tarjimai holi, arab yozuvining 14 xil usuli va ularning kelib chiqishi, atamalar va ularning etimologiyasi haqida maʼlumot berilgan; 2-qismida xat turlaridan suls, tavqe, rayhon, nasx, riqo, gʻubor va b. usullarining tavsifi va yozilish qoidalari bayon qilingan hamda har bir harfning yozilish qoidalari tushuntirilgan. Mazkur risola Markaziy Osiyoda yaratilgan husnixat sanʼati haqidagi eng muhim qad. asarlardan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Aylanma harakat- Qattiq jism aylanganda uning aylanish oʻqida yotmagan har bir nuqtasi aylana yasaydigan hara-kat. Bunda har qaysi aylana tekisligi qoʻzgʻalmas toʻgʻri chi-ziq aylanish oʻqiga  tik  boʻladi , aylanalarning markazi esa shu oʻqda yotadi. Aylanma harakat burchak tezligi va burchak tezlanishi bilan ifodalanadi.
Aylanma harakatda ayrim kattaliklar-Ayalanma harakatni ifodalashda R va Δφ qutb koordinatalaridan foydalanish qulaydir. Bu yerda R(radius) – qutbdan moddiy nuqtagacha bo’lgan masofa-dir, φ–qutb burchagi (burilish burchagi).
Kuch momenti- Kuch momenti bu jismni biror oʻq atrofida aylantiruvchi kuchning oʻlchovi.Chiziqli kine-matikada kuch jismning tezlanishi sababchisi boʻlsa, aylanma hara-katda kuch momenti burchak tezlanishning sababchisi hisoblanadi.
Kuch momenti vektor kattalik. Kuch mo-mentining yoʻnalishi taʼsir etuvchi kuchning yoʻnalishiga bogʻliq.
Kuch momentini hisoblash formulasi- O'qga nisbatan kuch momenti yoki oddiygina kuch momenti kuchning radiusga perpendikulyar bo'lgan va kuch qo'llash nuqtasida chizilgan to'g'ri chiziqqa proyeksi-yasi, bu nuqtadan o'qgacha bo'lgan masofa-ga ko'paytriladi.
Impuls momenti- Moddiy nuqtaning impulsi р = m\*v.  Mazkur moddiy impulsning ixti-yoriy qo’zg’almas O nuqtaga nisbatan momenti quyidagi ko’paytma bilan aniqlanadi. 
Impuls momentini hisoblash formulasi- Tezlik bilan hara-katlayotgan m massa-li moddiy nuqta im-pulsga ega. Mazkur moddiy impulsning ixtiyoriy qo’zg’almas O nuqtaga nisbatan momenti quyidagi ko’pmaytma bilan aniqlanadi. 
Impuls momentining saqlanish qonuni- Zarrachalar yoki jismlar sistemasining impuls momentlari bu sistemaga kiruvchi barcha jismlar impuls momentlarining vektor yig’indisiga teng. 
Inersiya momenti-Biror m massali nuqtaviy jismning aylanish o`qiga nisbatan inersiya momenti deb uning massasini aylanish radiusining kvadratiga ko`paytmasi bilan ifodalanuvchi kattalikka aytiladi. I=m\*R2 qattiq jismning inersiya mo-menti uning qismlari inersiya momentlarining yig`indisiga teng. 
Inersiya momenti ayrim manbalarda aylan-ma harakat inersiyasi deb ham ataladi. Shuningdek, u ikkinchi massa momenti deb ham aytiladi. "ikkinchi" soʻzi u kuch yelkasining kvadratiga  toʻgʻri proporsional ekani-ni bildirish uchun ishlati-ladi.
Shteyner teoremasi-Berilgan jismning ixtiyo-riy o’qqa nisbatan inersiya momenti, shu o’qqa parallel va jismlar massa markazidan o’tuvchi o’qqa nisbatan I0 inersiya momenti bilan uning massasi va aylanish o’qidan og’irlik markazigacha bo’lgan masofa kvadrati ko’paytmasining yig’indisiga teng.
**Aylant ipak qurti** (Philosamia cynthia) – tovuskoʻzlilar oilasiga man-sub kapalak. Qanotlari yoyilganda 110–130 mm, jigarrang, yoʻl-yoʻl, oʻrtasida yarim oysimon oqish dogʻlari bor. Janubi-240Sharqiy Osiyoda tarqalgan, Janubiy Yevropaga ham keltirilgan. Qurtlari aylant, na-starin, kanakunjut va boshqa oʻsimliklar bar-gi bilan oziqlanadi. Gʻumbagi qishlaydi. Aylant ipak qurti q. Xitoy, Yaponiya, Hindistonda boqiladi, lekin katta sanoat ahamiyatiga ega emas. Bitta pillasi 60 m ga yaqin ipak ip beradi. Aylant ipak qurti q. laboratoriya hayvoni sifatida ham boqiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gresiya inqilobi** (1821-29) (Gresiyaning mustaqillik urushi) — xalq inqilobi; Gresiya usmonlilar istibdodidan xalos boʻlib mustaqillikka erishgan. Asosan „Filiki Eteriya" („Ahil jamiyat") umummilliy yashirin tashkiloti aʼzolari tomonidan puxta tayyorlangan. 1821-yil mart (25-mart Gresiya mustaqilligi kuni)dagi qoʻzgʻolon bilan boshlangan. 1822-yil 12yanv. da Milliy majlis Gresiyaning mustaqilligini eʼlon qildi va birinchi grek konstitutsiyasi — Epidavr organik statusini qabul qildi (1822). 1822-yil yozida Moreya (Peloponnes yarim orol) ga bostirib kirgan 30 ming kishili turk armiyasi tor-mor qilingan. Turli tabaqa vakillaridan tashkil topgan inqilobiy kuchlar orasida ziddiyatning kuchayishi fuqarolar urushini keltirib chiqargan (1823-24 va 1824-25). 1827-yil Milliy majlis I. Kapodistriyani Gresiya prezidenti qilib saylagan. 1827-yil oktabrdagi Navarin jangida Usmonli turk imperiyasi floti yakson qilingan. Adrianopol sulh shartnomasi (1829)ga koʻra Turkiya Gresiya muxtoriyatini tan olgan (1830-yildan Gresiya mustaqil davlat). G.i.da xorijiy koʻngillilar ham qatnashgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Grenlandiya tyuleni** (Pagophilus groenlandica) — tyulenlar oilasiga mansub sut emizuvchi hayvon, urugʻning yagona turi. Tanasining uz. 2 m gacha, ogʻirligi 150–160 kg. Tugʻilgan bolasi oq yoki sargʻish oq. uz. 80 sm ga yaqin. Voyaga yetgan erkaklarining ikkita qora, urugʻochilarining qoʻngʻir qanotsimon dogʻlari bor. Boshi kora. Atlantika okeanining shim. qismi va Shim. muz okeanida, jumladan Oq, Barens dengizlari va Kare dengizining gʻarbiy qismida tarqalgan. Koʻpayish va tullash davrida uchta populyatsiya (oq dengiz, nyufaundlend, yanmayen-norvegiya) hosil qiladi. Doimo mavsumiy migratsiya qiladi. Baliq va umurtqasizlar bilan oziqlanadi. Katta muz boʻlaklari ustida koʻpayadi. Homiladorlik davri 11 — 11,5 oy, 40 yilga yaqin umr koʻradi. 1—2 bola tugʻadi. Moʻynasi va yogʻi uchun koʻp ovlanishi tufayli soni 7—10 mln.dan (1950-yil) 1,75—2,5 mln. gacha (1960-yil) kamayib ketganligi uchun ovlash qatʼiy man qilingan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdulqodir ibn Muhammad al-Fayyumiy** (arabvha: عبد القادر بن محمد الفیّومی — Abdulqodir ibn Muhammad ibn Ahmad al-Fayyumiy,?, Misr — 1022/1613, Qohira) — shofeʼiy faqihi, matematik va astronom.

Hayoti va faoliyati
-------------------

Hayoti haqida batafsil maʼlumotlar uchramaydi. Misrning Fayyum shahrida tavallud topgan. Dastavval, qohiralik olim Shamsuddin ar-Ramliydan shofeʼiy mazhabi fiqhidan taʼlim olgan. Keyinchalik Shihobuddin Ahmad ibn Ahmad as-Sunbatiy, Abu-n-Najo Salim as-Sanhuriy va Solih ibn Ahmad al-Bulqiniy kabi ulamolardan dars oladi. Sayyid Sharif at-Tahhondan matematika fanini o‘rganadi. U hadis, fiqh, faroiz hamda matematika, astronomiya, ilmi miyqot kabi ilmlarda olimlik darajasiga yetgan. Shuningdek, musiqa bilan ham shug‘ullangan. Abdulqodir ibn Muhammad al-Fayyumiyning tasavvufga ham aloqasi bo‘lgan. Solih ibn Ahmad al-Bulqiniydan qutb kim ekani so‘ralganda, u „qutbni ko‘rishni istagan Abdulqodirga boqsin" deb ayt­gan. Abdulqodir ibn Muhammad al-Fayyumiyning o‘g‘li Abdulbar o‘z davrining buyuk adiblaridan biri hisoblanadi.

Shogirdlari
-----------

Abdulqodir ibn Muhammad al-Fayyumiy o‘z fatvolari bilan xalqni to‘g‘rilikka boshlagan, shu bilan bir qatorda fiqh, tasavvuf, arab adabiyoti, astronomiya, matematikaga oid turli sohalarda ko‘p sonli asarlar yozib qoldirgan hamda ko‘plab shogirdlar yetishtirgan.

Asarlari
--------

* „*Jadāvil maxlӯl matāli’ al-falakiyya*";
* „*Jadāvil ixtilāf manzar al-qamar*";
* „*Nazm al-javāhir va-l-yavāqӣt*";
* „*Sharh murshida at-tālib*";
* „*Al-Maqāmāt al-­badi’iyya fӣ vasf jamāl al-maʼālim al-Makkiyya*";
* „*Raf’ al-xilāf*";
* „*Sharh nuzha an-nuzzār*".

Manbalarda shuning­dek, Abdulqodir ibn Muhammad al-Fayyumiyning „*Sharh al-minhāj*", „*Ar-Ravz al-muhazzab*", „*Sharh al-manzӯ­ma ar-rahabiyya*" nomli asarlari, Ibn al-Hoimning algeb­raga oid „*Al-Muqni’*" nomli kitobiga yozgan sharhi borligi zikr qilingan.

Adabiyotlar
-----------

1. Al-Muhibbiy. Xulāsa al-asar. II, 291-298, 456-457;
2. Suter. Die Mathematiker. 171, 193-194;
3. Hadiyya al-’ārifӣn. I, 600;
4. Ӣzāh al-maknӯn. I, 590; II, 181, 185, 547, 638, 643;
5. Brockelmann. GAL. Suppl. II, 486;
6. Az-Zirikliy. Al-Aʼlām. — Bayrut: „Dor al-­’ilm li-l-maloyin", 1979; IV, 168;
7. Kahhola. Mu’jam al-muallifӣn. V, 298;
8. D. A. King. Fihris al-maxtӯtāt al-’ilmiyya al-mahfӯzāt bi-dār al-kutub al-Misriyya. — Qohira: 1986. II, 911;
9. Salim Öğüt. „Feyyûmî, Abdülkādir b. Muhammed". TDV İA. — İstanbul: 1995. XII, 515-516.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulqayyum Ibrohimov** (arabcha: عبد القیوم إبراهیموف) — (1887 — 1971, Namangan).

Taʼlim
------

*Abdulqayyum domla* nomi bilan tanilgan. Savodini eski maktabda chiqargan, keyin mashhur ulamo Sobitxonto‘ra Abdumaoniydan saboq olgan. Abdulqayyum Ibrohimov undan sarf, nahv, tafsir, fiqh, meros ilmini puxta o‘rganadi. Ayniqsa, Sirojuddin Sajovandiy al-Hanafiyning meros il­miga oid *„Sirājiyya"* kitobini mukam­mal o‘rganib, O‘zbekiston va qo‘shni respublikalarda bu sohaning bilimdoni bo‘lib taniladi. Bu borada undan Ahmadxon qori Sodiqov (1890-1986-yillar), undan Horunxon Ayyubxonov tahsil olib, ustoz-shogirdlik anʼanasini davom ettirishgan.

Iqtibos
-------

Ahmadxon qori Abdulqayyum Ibrohimovning „Alloh menga diniy ilmlardan o‘n to‘rttasini mukammal bergan edi. Alhamdulillah, bugun sizga meros ilmini to‘la o‘rgatdim va yettita shogird chiqardim. Oh, qolgani tuproqqa ko‘miladigan bo‘ldi", — deganini ko‘p yodga olardi.

Asari
-----

Ahmadxon qorining vafotidan so‘ng viloyatda Horunxon Ayyubxonov uning davomchisi bo‘ldi. Abdulqayyum Ibrohimov qalamiga mansub diniy yo‘l-yo‘riqlar aks ettirilgan „Tuhfat ul-avlod" asari bor. Qo‘lyozma holidagi bu kitob Ahmadxon Sodiqovning o‘g‘li Musoxon Ahmadjonov qo‘lida saqlanmoqda.

Faoliyati
---------

Abdulqayyum Ibrohimov 1945-1950-yillarda Maxdum Eshon jome masjidida imom, 1950-yldan bosh­lab esa, Mir Arab madrasasida mudarris bo‘lib ishlaydi. 1961-yilga tegishli arxiv hujjatlarida ham uning nomi mudarris­lar ro‘yxatida qayd etilgan. 1954-yilda diniy nazoratda ishlagani haqida maʼlumotlar bor.

Hunarlari
---------

Abdulqayyum Ibrohimov el orasida taroq yasash bilan shug‘ullangani uchun „mashshot", suhbat asnosida latifalarni ko‘p ishlatgani uchun *„Afandi hoji"* nomlari bilan ham tanilgan.Yigit kishiga qirq hunar oz, deb bilgan bu inson asalari boqishning ham ustasi bo‘lib, kolxoz asalarisini boqqan.

Vafoti
------

Abdulqayyum Ibrohimov uzoq davom etgan xastalikdan so‘ng vafot etgan. Janoza namozini muftiy Ziyouddinxon ibn Eshon Boboxon o‘qigan. Namangandagi Otbozori (hozirgi Mangulik) qabristoniga dafn etilgan.

Adabiyotlar
-----------

1. O‘zR MDA — 500, v-48;
2. O‘zbekiston ulamolari. — T.: „Movarounnahr", 2015. 152-153.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Jatrabari thana** (bengalcha: *যাত্রাবাড়ী থানা*) — Bangladeshning markaziy qismidagi Dakka megapolisi ichida joylashgan metropolitan thana. Hudud po'latdan yasaladigan mebel sanoati bilan mashhur.

Boshqaruvi
----------

Jatrabari thana Dakka South City korporatsiyasining 84, 85 va 86-bo'limlariga qo'shimcha ravishda Matuail va 87-vard qismlaridan iborat. Hudud 17 ta mavze va mahallalarni oʻz ichiga oladi.

Geografiyasi
------------

Umumiy maydoni 13,19 kvadrat kilometr (5,09 kvadrat milya). 23 ° 42' va 23 ° 43' shimoliy kengliklarda va 90 ° 20' va 90 ° 22' sharqiy uzunliklarda, Dakka-Chittagong avtomagistralining boshlang'ich nuqtasida joylashgan. Shimolda Sabujbag va Demra thanalari, janubda Kadamtali va Shyampur thanalari, sharqda Demra thanasi, g'arbda Gandariya va Sutrapur thanalari bilan chegaralangan.

Taʼlim
------

Jatrabari thana Jatrabari Ideal High School, City Corporation Adarsha High School va kollej, Dania kolleji kabi ta'lim muassasalari bilan mashhur. Hududdagi boshqa ta'lim muassasalari: Tamirul Millat Komil madrasasi, Matuail ko'p tarmoqli o'rta maktabi, Matuail qizlar o'rta maktabi, Matuail Adarsha o'rta maktabi, Matuail Latif Bhiuyh kolleji, Bornomala o'rta maktabi, nobarun maktabi va kolleji, Abdulla Molloh o'rta maktabi kabilar. Jatrabarining shimolida joylashgan va mamlakatdagi eng yirik Ahli hadis madrasalaridan biri Jamia Muhammadia Arabia ham bor.

Imkoniyatlar
------------

Jatrabari thanada ko'plab masjidlar mavjud. Xususan, Babar masjidi, Dhalpur Zakarin Jame masjidi, Baytul Aman, Dhalpur Narikel Bagan Jame masjidi kabilar.

Manbalar
--------

1. ↑  Islom, Sirajul; Miah, Sajahan; Khanam, Mahfuza et al. eds (2012). "Furniture". *Banglapedia: the National Encyclopedia of Bangladesh* (Online nashri). Dhaka, Bangladesh: Banglapedia Trust, Asiatic Society of Bangladesh. ISBN 984-32-0576-6. OCLC 52727562. . <!--->
2. ↑  Islom, Sirajul; Miah, Sajahan; Khanam, Mahfuza et al. eds (2012). "Jatrabari Thana". *Banglapedia: the National Encyclopedia of Bangladesh* (Online nashri). Dhaka, Bangladesh: Banglapedia Trust, Asiatic Society of Bangladesh. ISBN 984-32-0576-6. OCLC 52727562. . <!--->
3. ↑  Islom, Sirajul; Miah, Sajahan; Khanam, Mahfuza et al. eds (2012). "Madrasah". *Banglapedia: the National Encyclopedia of Bangladesh* (Online nashri). Dhaka, Bangladesh: Banglapedia Trust, Asiatic Society of Bangladesh. ISBN 984-32-0576-6. OCLC 52727562. . <!--->
**Krasnodon qahramonlari** yodgorligi — Saratovdagi „Yosh gvardiya" yashirin tashkiloti aʼzolariga oʻrnatilgan yodgorlik.

 Inqilobdan oldin „togʻlarda" Novo-Nikolskiy ibodatxonasi
Ulugʻ Vatan urushidan keyin ushbu saytda Krasnodon qahramonlari nomidagi maydon obodonlashtirildi; ibodatxona poydevorining qoldiqlari asfaltlangan va qurbongoh oʻrnida Krasnodon qahramonlari haykali oʻrnatilgan.

Saratovning Voljskiy tumanidagi Bolshaya Gornaya va Nekrasova koʻchalari burchagidagi shahar maydonida joylashgan. Ilgari, „togʻlarda" Novo-Nikolskiy ibodatxonasi bor edi, 1930-yillarda vayron qilingan.

Yevgeniy Fedorovich Timofeev — Ulugʻ Vatan urushi faxriysi, 32-Saratov miltiq diviziyasi tarkibida jang qilgan. Yodgorlikdan unchalik uzoq boʻlmagan joyda Krasnodon qahramonlarining kichik koʻchasi va 32-piyoda diviziyasi koʻchasi joylashganligi ramziy maʼnoga ega.

1949-yilda ochilgan yodgorlik muallifi E. F. Timofeev. Beton stele-obelisk oldidagi poydevorda qoʻllarida qizil bayroqni ushlab turgan Oleg Koshevoy va Ulyana Gromovaning figuralari koʻtariladi. Obeliskning orqa va yon tomonlarida oʻtmishda Koshevoyning hozirda yoʻqolgan vatanparvarlik sheʼrlari bitilgan. Poydevorning old qismidagi yodgorlik lavhasiga *"Yangi avlod odamlari yetishib chiqadi, lekin Donetskning Krasnodon shahridan kelgan yosh, qoʻrqmas qahramonlarning nomlari hech qachon unutilmaydi" degan yozuv bor.* Ilgari yodgorlik poydevori sopol koshinlar bilan, hozirda esa jigarrang granit plitalar bilan bezatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  PAMYaTNIK GYeROYaM-KRASNODONTsAM
2. 1 2  Pamyatnik geroyam-krasnodonsam (Saratov)
3. ↑  Pamyatnik geroyam Krasnodona
4. ↑  Novo-Nikolskaya serkov „na gorax"
5. ↑  V skvere Geroev Krasnodona proshel subbotnik

Havolalar
---------

* Krasnodon qahramonlari yodgorligi
* Krasnodon qahramonlari yodgorligi Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-06-29).
* Krasnodon qahramonlari yodgorligi
**Krasnovodsk zilzilasi** -Turkmanistonning Krasnovodsk (hozirgi Turkmanboshi) shahrida 1895-yilda roʻy bergan oʻta kuchli zilzila. Krasnovodsk zilzilasining magnitudasi Rixter shkalasi boʻyicha M-8,2, MSK-64,12 balli shkala boʻyicha uning kuchi 10 ballga teng boʻlgan. Ushbu zilzila keyingi 120 yil ichida (1882— 2002) Oʻrta Osiyoda boʻlib oʻtgan eng kuchli zilzilalardan biri hisoblanadi. Krasnovodsk zilzilasi oqibatida sodir boʻlgan vayronaliklar va qurbonlar toʻgʻrisida aniq maʼlumotlar saqlanmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Krasnoilsk** ( ukraincha: *Красноїльськ*  ; rumincha: *Crasna* yoki Crasna-Ilschi ) — Ukraina gʻarbidagi Chernovtsi viloyatining Chernovtsi tumanidagi shahar tipidagi aholi punkti. Unda Ukrainaning romadalaridan biri bo'lgan Krasnoilsk kromada posyolkasi ma'muriyati joylashgan. Aholisi: 10,428 

 Krasnoilsk yaqinidagi manzara
2020 yil 18 iyulgacha Krasnoilsk Storojinets tumaniga tegishli edi. Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida 2020-yil iyul oyida ushbu tuman tugatildi, buning natijasida Chernovtsi viloyatining tumanlari soni 3 taga qisqartirildi. Storojinets tumani hududi Chernovtsi tumaniga birlashtirilganligi aniq.

Krasnoilsk Ukrainaning Ruminiya bilan chegarasidan 8 km uzoqlikda joylashgan va 2001 yilgi Ukraina aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, aholi punktida 9142 kishi  tashkel bo'lgan, ularning deyarli barchasi etnik ruminlardir iborat bulgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Красноильская громада" (Russian).  Портал об'єднаних громад України.
2. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (uk). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Нові райони: карти + склад" (Ukrainian).  Міністерство розвитку громад та територій України.
**Asbest-sement konstruksiyalar** — Karkasi (sinchi) yogʻoch, asbest-sement yoki metall elementlardan iborat boʻlgan asbestsement listlari va issiqlik izolyatsiyasi materiallaridan tayyorlanadigan konstruksiyalar. Ichi havol konstruksiyalarda asbestsement listlar oʻzaro shuruplar, parchin mix yoki yelim bilan biriktiriladi. Monolit (yaxlit) konstruksiyalar — isitkich qatlami (penoplast) bilan biriktirilgan ikki yassi listdan tayyorlanadigan plita va panellar. Qalinligi 60 — 80 mm boʻlib, 3 metrli joylarni yopishda ishlatiladi. Karkasiga yelim yoki shuruplar bilan biriktiriladigan yassi asbestsement plita va panellardan iborat konstruksiyalar keng tarqalgan. Karkas uchun asbestsement yoki metall profillar, yogʻoch gʻoʻlalar ishlatiladi .

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

Havolalar
---------

* Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-11-28).


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**„Ascanio"** (talaffuzi: *Askanio*), toʻliq nomi **„Ascanio yoki qirolli oltinchi"** (fransuzcha: *Ascanio, ou L'Orfèvre du roi*) — fransuz yozuvchisi Alexandre Dumas qalamiga mansub roman. Asar italyan haykaltaroshi, rassomi, bastakori va zargari Benvenuto Cellini memuarlari asosida yozilgan. Romanni yozishda muallifga fransuz dramaturgi Paul Meurice koʻmaklashgan. Asar ilk bor 1843-yil Bryussel shahrida chop etilgan.

Paul Meurice 1852-yil asar asosida „Benvenuto Cellini" pyesasini yozgan. Keyinroq Louis Gallet pyesa asosida libretto yozgan. 1887-1888-yillarda bastakor Camille Saint-Saëns mazkur librettoga tayanib „Ascanio" operasini yozgan.

„Ascanio" muallifning eng mashhur tarixiy romanlaridan biri hisoblanadi. Asarda Benvenuto Cellini va uning sevimli shogirdi Ascanioning fransuz qiroli Francis I qoʻlida ishlagan paytida boshidan kechirgan sarguzashtlari haqida hikoya qilinadi.

Asar bir necha tilga, jumladan, oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Oʻzbekcha nashr 1990-yil Toshkent shahrida „Choʻlpon" nashriyotida chop etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ascanio" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 7-noyabr 2016-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Asbobsozlik sanoati** — Mashinasozlik uchun qirquv va oʻlchov asboblari, uzunlikni oʻlchaydigan anjomlar, kesuvchi slesarmontaj asboblari hamda moslamalar chiqaradigan sanoat tarmogʻi. Turli asboblar ishlab chiqarishning rivojlanishi metallni qayta ishlash sanoati, ayniqsa, stanoksozlikning oʻsishi bilan bogʻliq. Asbobsozlik sanoati mustaqil sanoat tarmogʻi sifatida 19 — asr oʻrtalarida tarkib topdi. 19 — asrning 20 — 30 yillarida qattiq metallarni eritishning ixtiro qilinishi ularni eritib, qotishmaga aylantiradigan asboblarning vujudga kelishiga sabab boʻldi. Asbobsozlik sanoati koʻpgina sanoat tarmoklarini kerakli asboblar bilan taʼminlaydi. Ayniqsa, u mashinasozlik zavodlari uchun asboblar tayyorlashda katta ahamiyatga ega. Mashinasozlik korxonalarining oʻzida ham ayrim asboblar tayyorlanadi. Maxsus asbobsozlik zavodlarida koʻmir, neft, togʻ-kon sanoatlari va tibbiy muassasalari uchun ham asboblar ishlab chiqariladi.Asbobsozlik sanoati Oʻzbekistonda ham rivojlangan. 1940-yilgacha respublika korxonalaridagi ayrim sexlarda kam miqdorda asboblar tayyorlanar edi. Toshkentda asbobsozlik zavodi (1943), 1941-yil Toshkent korborund va abraziv zavodlari ishga tushirildi (1963-yilda ikki zavod birlashtirilib, Toshkent abraziv kombinati tashkil etildi). 1970-yildan olmos, 1973-yildan sunʼiy olmos mahsulotlari ishlab chiqarish boshlandi. 1975-yildan toʻliq abraziv mahsulotlari ishlab chiqarishga oʻtildi. 1990 — 96 yillarda kombinat „Elbor" ishlab chiqarish birlashmasiga aylantirildi (1996-yildan „Oʻta qattiq materiallar" aksiyadorlik jamiyati). Jamiyat mahsulotlari chet ellarga ham eksport qilinadi. Oʻzbekistonda asbobsozlik sanoati korxonalari („Toshkent asbobsozlik zavodi", „Toshkent abraziv zavodi", „Oʻta qattiq materiallar" ochiq turdagi davlat-aksiyadorlik jamiyatlari) „Oʻzmashsanoat" uyushmasi tarkibiga kiradi. Shuningdek, yirik mashinasozlik sanoati korxonalarida maxsus asbobsozlik sexlari mavjud. Yirik ilmiy-amaliy markazlardan biri boʻlgan „Texnolog" aksiyadorlik jamiyati oʻta qattiq materiallardan yangi asboblar tayyorlash va joriy etishnitaʼminlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

Havolalar
---------

* Wayback Machine saytida arxivlandi (28-noyabr 2019-yil).


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jatlar** — milodning boshlarida Panjobning gʻarbiy tumanlarida yashagan qabilalarning yirik guruhi. Keyinchalik ular Shim. Hindistonga tarqalib ketib, panjobilarning etnik asosini tashkil qilganlar va sikhlar jamoasi tarkibiga kirganlar. Hindistonda J.ning koʻpchiligi J. deb ataluvchi dehqonlar tabaqasiga aylangan. Dehli sultonligi va Boburiylar davlatida J.dan yollanma askar sifatida xam foydalanilgan. 17-asr oxirida J. boburiylarga qarshi bir necha marta (1669, 1672, 1686—91) qoʻzgʻolon koʻtargan. Masalan, 1669-yil Matxura viloyatida Gokla rahbarligida koʻtarilgan qoʻzgʻolon tarixda ayniqsa mashhur. Ularning shundan keyingi (18-asrdagi) qoʻzgʻolonlari natijasida mustaqil J. sultonligi tuzildi. 1763-yil boburiylar armiyasi zarbasidan soʻng sultonlik parchalanib ketib, undan faqat kichik Bharatpur knyazligini saqlab qolgan.

Hoz. J. (10 ming kishi, 1990-yillar oʻrtalari) Hindiston respublikasi shim.da va Pokistonda yashaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tojikiston fanlar akademiyasi** — Tojikiston Respublikasining oliy ilmiy muassasasi. 1951-yil SSSR Fanlar akademiyasining Tojikiston boʻlimi (1941) negizida Dushanba shahrida tashkil etilgan. Akademiyaning fizika va texnika; mat. seysmologiya va seysmologik qurilish; geol.; kimyo, botanika; oʻsimliklar fiziologiyasi va biofizikasi; zool. va parazitologiya; Pomir biol.si; tarix, etn. va arxeologiya; sharqshunoslik intlari hamda tabiiy va mehnat resurslarini tadqiq etish boʻlimi, 30 haqiqiy, 55 muxbir aʼzosi bor. Fanlar akademiyasi muassasalarida 5 mingga yaqin ilmiy xodim ishlaydi. "Donish" nashriyoti bor. 3 ilmiy jurnali nashr etiladi. Prezidenti — 1995-yil iyundan Oʻlmas Mirsaidov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kategoriyalar** (yun. kategoria — mulohaza, fikr; belgi) (falsafada) — voqelikdagi hodisalar va bilishning muhim, umumiy xususiyat hamda munosabatlarini aks ettiruvchi eng umumiy va asosiy tushunchalar. Kategoriyalar bilish va ijtimoiy amaliyot tarixiy taraqqiyotining umumlashgan natijasi boʻlib vujudga kelgan.

kategoriya haqidagi ilk taʼlimot qadimgi Hindistonning ayrim falsafiy maktablarida uchraydi. Yunon faylasufi Platon dunyodagi narsa va hodisalar tushunchalarning ifodasi shaklida hosil boʻladi deb hisoblaydi. Aristotel oʻzining "Kategoriyalar" asarida K.ni obyektiv reallikning inʼikosi hamda eng yuksak umumlashmasi deb talqin qiladi. U 10 ta kategoriya toʻgʻrisida maʼlumot beradi: mohiyat, miqdor, sifat, munosabat, joy, vaqt, qoida, holat, xatti-harakat va qiynalish. Aristotelning K. haqidagi taʼlimoti Kindiy, Forobiy, Ibn Sino tomonidan rivojlantirildi. Oʻrta asr sxolastikasi 6 ta kategoriyani bir-biridan farq qiladi: borliq (mohiyat), sifat, miqdor, harakat (oʻzgarish), munosabat, egalik. Dekart va Lokk 3 ta kategoriyani koʻrsatib oʻtadi: substansiya, holat (modus) va munosabat. I. Kant K.ni aql-idrok shakllari deb tushunadi. K. haqida taʼlimotni ishlab chiqishda Gegelning ham xizmati katta. U K. haqidagi keng va murakkab taʼlimot tizimini yaratgan. K. haqidagi taʼlimotga E. Gartman, A. Shopengauer, F. Nitsshe asarlarida ham keng oʻrin berilgan. Har bir inson oʻz faoliyatida oʻzigacha shakllangan K. yordamida ish tutadi. K. metodologik va dunyoqarash mazmuniga ega boʻlib, insonga borliqning mohiyatini, insonning borliqda tutgan oʻrnini toʻgʻri bilib olishga yordam beradi.

Har qaysi fanning oʻz K. i boʻlib, shu fanning xususiyatlarini koʻrsatib turadi. Falsafiy K. fan K.idan farq qilib aniq fanlar rivoji natijalarini umumlashtirib, ilmiy bilishdagi metodologik va dunyoqarash ahamiyatiga ega boʻlgan tomonlarini taʼriflab beradi. Falsafaning turli K.i mavjud: borliq, ong , harakat, rivojlanish, fazo, vaqt, inʼikos, bilish, haqiqat, sababiyat, struktura, tizim, mazmun, shakl, imkoniyat, voqelik, hodisa, moxiyat va b.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |