**Turkiyada inson huquqlari turli** Xalqaro huquq shartnomalari bilan himoyalangan. 1982 yilgi Konstitutsiyaning 90-moddasiga muvofiq xalqaro huquq normalarining ichki qonunchilikdan ustunligi qabul qilingan. Biroq yashash huquqi, qiynoqlar, so'z erkinligi, diniy erkinliklar, uyushmalar erkinligi kabi masalalar bo'yicha muammo va muhokamalar davom etmoqda. Shu sababdan Yevropa Inson huquqlari sudida yillar davomida Rossiya bilan birga eng ko‘p ish ko‘rilgan davlat bo‘ldi.

 Turkiyadagi inson huquqlarini ko'rsatadigan devor. Sanab o'tilgan huquqlar: iste'mol qilish huquqi, toza atrof-muhitga bo'lgan huquq, ma'lumot olish huquqi, yashash huquqi, ovoz berish huquqi, ta'lim olish huquqi , fikrlash erkinligi, sog'liq huquqi, ijtimoiy tenglik .

Fikir va fikir erkinligi
------------------------

O'sha davrdagi Turkiya bu huquqqa qisman ega bo'lganiga qaramay, ko'plab siyosiy tizimlarni tanqid qilgan, qolaversa, 1980 yilgi davlat to'ntarishini tanqid qilgan va bu borada sud ishlarini boshlashga uringan ko'plab advokat va prokurorlar ishdan bo'shatildi.

LGBT
----

### Jinsiy orientatsiya

Turkiyada gomoseksuallikni taqiqlovchi qonun yo'q, lekin tenglik nuqtai nazaridan gomoseksual turklar o'zlarining qarama-qarshi jinsdagi vatandoshlari bilan bir xil darajada emas. Turkiyadagi jinsiy ozchiliklar uchun kamsitishga qarshi qonunlar , nikoh huquqi va boshqalar yo'q. Gey boʻlish Turk Qurolli Kuchlarida xizmat qilish uchun toʻsiq boʻlib, anal tekshiruv kabi "dalil" topish maqsadida birovning gomoseksualligini isbotlash uchun tibbiy va psixologik testlar oʻtkaziladi. Va bu testlar natijasida gomoseksual bo‘lgan odamlarda Xalqaro Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining kasalliklar tasnifiga kiritilmagan psixoseksual buzilish deb ataladigan kasallik aniqlanib, harbiy xizmatga yaroqsizligi haqida bayonot yoziladi. 1993-yil 1- yanvarda Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) gomoseksuallikni "Kasalliklarning xalqaro tasnifi" dan chiqarib tashladi. ICD 10-moddasida aytilishicha, "jinsiy orientatsiya o'z-o'zidan buzilishi kasallik deb hisoblanmaydi".

Inson huquqlari bo'yicha Yevropa sudi
-------------------------------------

Yevropa Ittifoqi jarayonida Turkiyadan ko'plab ishlar Inson huquqlari bo'yicha Yevropa sudiga olib borildi.

Ulardan bir nechtasi quyidagicha :

### Shaxs erkinliklari nuqtai nazaridan

* Turkiya Respublikasi oliy ta'lim muassasalarida kiyinish qoidalarini tartibga solish.

### Iqtisodiy tengsizliklar

* Xususiy sektorda bir xil maqomda ishlaydigan erkaklar va ayollar uchun turli xil ish haqi.
* Ayollarga ish haqi bo'yicha 2-toifa odamdek munosabatda bo'lish.

### Qiynoqlar haqida

* Hujum tufayli qamoqdagi yomon muomala va o'lim holatlari.

### Muloqot erkinligi to'g'risida

* qamoqxonalarda mashq qilish; mahkumning qarindoshi bo'lmaganlar bilan muloqot qila olmasligi.

#### Veb-saytlarga nisbatan qo'llaniladigan taqiqlar

Yevropa Ittifoqi jarayonining muhim subyektlaridan biri bo'lgan aloqa va axborot olish huquqining buzilishi sifatida:

* Turkiyadan YouTube-ga kirishni blokirovka qilish 2008-yilning 16- noyabr kuni Wayback Machine saytida tasdiqlandi.

Bu Yevropa Ittifoqi Taftish komissiyasi tomonidan baholanmoqda va bu Yevropa Ittifoqi jarayoni uchun muhim bo'limlarni ochishga to'sqinlik qiladi.

Tegishli maqolalar
------------------

* Turkiya Inson huquqlari va tenglik instituti

Manba
-----

  

  

1. "Gomoseksuallik kasallik emas, balki yo'nalishdir" (turk tilida). www.ntv.com.tr. Asl nusxadan 2021-yil 14-mayda arxivlangan. Qaraldi: 2021 - yil 14 - may.

"TPD va Jetad qo'shma press-relizi: gomoseksuallik kasallik emas.". U 2012-yil 2-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013 - yil 1 - aprel.

1. ↑  „"Eşcinsellik hastalık değil yönelimdir"" (Türkçe). *www.ntv.com.tr*. 14 mayıs 2021da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14 mayıs 2021.
2. ↑  „*TPD Ve Cetad Ortak Basın Açıklaması: Eşcinsellik Hastalık Değildir*.". 2 kasım 2012da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1 nisan 2013.