recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Alyuminiy-kaliy sulfat** noorganik birikma, alyuminiy, kaliy va sulfat kislotaning qoʻsh tuzi, oq gigroskopik kristallar, suvda yaxshi eriydi. Kristall gidrat - kaliy aluminiy acchiqtoshni hosil qiladi.

Olinishi
--------

* Kaliy va alyuminiy sulfatlarning birgalikda kristallanishi:

{\displaystyle {\mathsf {K\_{2}SO\_{4}+Al\_{2}(SO\_{4})\_{3}+24H\_{2}O\ {\xrightarrow {\ }}\ 2KAl(SO\_{4})\_{2}\cdot 12H\_{2}O}}}
* Mineral alunit K 2 SO 4 •Al 2 (SO 4 ) 3 •Al(OH) 3 ni yoqish, keyin yuvish va qayta kristallanish orqali olinadi.

Fizikaviy hossalari
-------------------

Suvli eritmalardan u kristalli gidrat KAl (SO 4 ) 2 • 12H 2 O shaklida choʻkadi - kubsimon singoniyali rangsiz kristallari, fazoviy guruhi *P a3*, kristall panjara parametrlari *a* = 1,2158 nm, erish nuqtasi 92 °C ( oʻzining kristallizatsion suvida).

Kimyoviy xossalari
------------------

* Kuchli qizdrilganda parchalanadi:

{\displaystyle {\mathsf {4KAl(SO\_{4})\_{2}\ {\xrightarrow {800^{o}C}}\ 2K\_{2}SO\_{4}+2Al\_{2}O\_{3}+6SO\_{2}+3O\_{2}}}}
* Qizdirilganda kristall gidrat kristallanish suvida eriydi, soʻngra yakuniy mahsulot - suvsiz yoki "kuygan", alyuminiy-kaliy sulfat hosil boʻlishi bilan bir necha bosqichda suvsizlanadi:

{\displaystyle {\mathsf {4KAl(SO\_{4})\_{2}\cdot 12H\_{2}O\ {\xrightarrow[{-H\_{2}O}]{}}\ 4KAl(SO\_{4})\_{2}\cdot 8H\_{2}O\ {\xrightarrow[{-H\_{2}O}]{}}\ 4KAl(SO\_{4})\_{2}\cdot 2H\_{2}O\ {\xrightarrow[{-H\_{2}O}]{120^{o}C}}\ 4KAl(SO\_{4})\_{2}}}}
* Suvli eritmalar alyuminiy kationi gidroliz tufayli kislotali muhit hosil boʻladi:

{\displaystyle {\mathsf {[Al(H\_{2}O)\_{6}]^{3+}+H\_{2}O\ \rightleftarrows \ [Al(H\_{2}O)\_{5}(OH)]^{2+}+H\_{3}O^{+}}}}
* Konsentratsiya va haroratga qarab ishqorlar bilan turlicha reaksiyaga kirishadi:

{\displaystyle {\mathsf {KAl(SO\_{4})\_{2}+3KOH\ {\xrightarrow {}}\ Al(OH)\_{3}+2K\_{2}SO\_{4}}}}
{\displaystyle {\mathsf {KAl(SO\_{4})\_{2}+4KOH\ {\xrightarrow {}}\ K[Al(OH)\_{4}]+2K\_{2}SO\_{4}}}}
{\displaystyle {\mathsf {KAl(SO\_{4})\_{2}+3KOH\ {\xrightarrow {100^{o}C}}\ AlO(OH)+2K\_{2}SO\_{4}+H\_{2}O}}}

Qo'llanilishi
-------------

* Inaktivatsiyalangan vaktsinalar uchun yordamchi
* Teri sanoatida oshlovchi vosita sifatida .
* Matolarni boʻyashda.
* Sellyuloza sanoatida qogʻozlarni yopishtirishda.
* Oqava suvlarni tozalashda koagulyant.
* Fotosurat olishda.
* Kristalli dezodorantlar (deo-kristallar) uchun xom ashyo sifatida.
* Olovga chidamli matolarni yaratishda.
* Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlarida sunʼiy oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish.

Adabiyotlar
-----------

* Лидин Р.А. и др.*. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов*, 3-е изд. испр, М.: Химия, 2000. ISBN 5-7245-1163-0.
* *Химическая энциклопедия*. М.: Советская энциклопедия, 1990. ISBN 5-82270-035-5.
* *Справочник химика*, 3-е изд. испр, Л.: Химия, 1971.



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Kalka (maʼnolari).

**Kalka** (frans. caique — nusxa, tak,lid) — boshqa til lugʻaviy birligidan ona tili vositalari asosida nusxa koʻchirish (soʻzma-soʻz tarjima qilish) natijasida yuzaga kelgan soʻz, atama yoki birikma. Kalkaning maʼnoviy va shakliymaʼnoviy turlari mavjud. Maʼnoviy Kalka soʻzning ohangi va soʻz yasalish shakli jihatidan ona tiliga mansub boʻlsada, maʼno jihatdan chet soʻzlarning taʼsiriga bogʻlikdir: "maydon" (magnit maydoni) — "pole". Shakliy-maʼnoviy Kalka oʻzga tildagi maʼnoni ifodalay oladigan unsurlar asosida ona tilida yangi lugʻaviy birlik hosil qilishdir. Toʻliq va yarim shakliy-maʼnoviy Kalkalar boʻladi. Toʻliq Kalkada ona tilining oʻz ichki imkoniyatlaridan foydalaniladi (nadstroyka — ustqurma, mirovozzreniye — dunyoqarash, jeleznaya doroga — temir yoʻl). Yarim Kalka har ikki til unsurlaridan tashkil topadi (polu-avtomat — yarim-avtomat). Kalka ijodiy jarayonda paydo boʻladigan til hodisasi, shuning uchun tarjimondan katta mahorat talab qiladi. Kalka tilni boyitishning muhim omillaridan biri.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
(*Fagus sylvatica)*
**Qoraqayin**, buk - qoraqayindoshlarga mansub bir uyli, barg toʻkuvchi daraxtlar turkumi. Shim. yarim sharda 10 turi oʻsadi. Yovropa va Sharq Q. turlari ekiladi. Boʻyi 50 m, dia-metri 2 m, tanasi kulrang, silliq poʻstlokli. Issiqsevar, soyabardosh daraxt. Urta Osiyoda yovvoyi hodda uchramaydi. Barglari oddiy, tekis, koʻpincha cheti hoshiyali. Barglari yozilishi bilan gullaydi. Shamol vositasida changlanadi. 20—40, baʼzi turlari 60 yoshidan mevaga kiradi. Mevasi yogʻochsimon poʻst bilan oʻr&chgan uch qirrali yongʻoqcha. Togʻlarda 2300 m balandliklarda ham oʻsadi. 40—100 yil tez oʻsadi, 350—500 yilgacha yashaydi. Yogʻochi pishiq, ogʻir va yaxshi silliqlanadi. Suv osti qurilishlarida, mebelsozlikda ishlatiladi, musiqa asboblari, faner va boshqa tayyorlanadi, metil spirti olinadi. Mevasi tarkibida zaharli alkaloid-fagin bor. Yongʻoqchalaridan ovqatbop va texnik moy olinadi. Oʻzbekistonda manzarali daraxt sifatida ekiladi. Urugʻi va ildiz bachkisidan koʻpaytiriladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Qoraqand (maʼnolari).

**Qoraqand** — kechpishar qovun navn. Shakli tuxumsimon, uchi goʻmtoq. yn-rik (uz. 25—30 sm, ogʻirligi 2.5—4,5 kg). Sirti sal tilpm-tilim. toʻri yirik, baʼzi joylari goʻrsiz. Tusi jigarrang yuatanib tuaeadigan toʻq yashil. Sirtidagi gullari tusidan sat farq qila:shgan deyarli qora, toʻq yashil ensiz yoʻllarlan iborat. Poʻsti qaggiq, eti qalin (5,5 — 6 sm). och-yashil. noʻstiga yaqin joyi yashil. Urugxonasi uncha katta emas, urugʻi yirik. Tarkibila 8,3 — 1 1.4% qand, 1 1-13,5% quruq modda bor. Urugʻi unib chiqqandan soʻng hosili 100—110 kunda pishadi. Hosildorligi 250—300 s/ga. Olis joylarga yuborishga, saqlashga va tashishga yaroqli. Ushbu nav 1946-yildan Samarqand, Surxondaryo, Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Xorazm viloyatlarida ekish uchun rayonlashtirilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kaliyli tuzlar** - suvda oson eriydigan kaliyli, kaliy-natriyli va kaliy-magniyli minerallardan hosil boʻlgan choʻkindi xemogen jinslar. Muhim minerallari: silvin, silvinit, karnallit, kaliyli dala shpati (ortoklaz), muskovit (kaliyli slyuda), poligalit, kainit, langbeynit, alunit va b. K.t. quyuqlashib kon xreil qiluvchi choʻkindi hosilalardir. Tabiatda osh tuzi bilan birga qalinligi bir necha sm dan oʻnlab m gacha qatlam yoki linza koʻrinishida uchraydi. Maydoni bir necha km2 dan ming km2 gacha (konlari, havzalar) boʻladi. Koʻp hollarda suv havzalariga silvin (KCL) va natriyli tuz-galit (№S1)ning kelib tushishi natijasida hosil boʻladi. Suvning shoʻrligi 32—35%s ga yetganda K.t. choʻka boshlaydi. K2O rudasining sanoat ahamiyatiga molik tarkibi 12—30%. Oʻzbekistonda Surxondaryo, Qashqadaryo va Buxoro viloyatlari, shuningdek, Krraqalpogʻistonda (Tubegatan koni) K.t. konlari topilgan. K.t.ning katta uyumlari koʻl yotqiziqlarida (Eritreya) va Oʻlik dengiz namakoblarida mavjud. Dunyodagi yirik havzalari: Stassfurt (Germaniya), Elzas (Fransiya), Yuqori Kama (RF), Qozogʻiston gʻarbida, Karpat oldi (Ukraina), Pripyat (Belarus), Delaver (AQSH), Saskachevan (Kanada) va b. K.t. kimyo sanoatida kaliyli oʻgʻitlar olishda asosiy xom ashyo hisoblanadi. Shuningdek, elektrometallurgiya, tibbiyot, pirotexnikada, oyna-shisha, boʻyoq kabilar i.ch.da qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oksalatlar** (yunoncha: oxalis — shovul) — shovul kislota NOOS—SOON tuzlari. Nordon O. (mas, NOOS—COOK) va oʻrta O. (mas, NaOOC—COONa) mav-jud. O. tabiatda keng tarqalgan. Kalsiy oksalat Sa(SOO)2 barcha oʻsimliklarning hujayra va toʻqimalarida boʻladi. Odam va hayvon siydigida ham oz miqdorda kalsiy oksalat minerallar holida uchraydi. O. — kristallar; kiz-dirilganda parchalanmasdan suyuklanadi; suvda oz eriydi (ishqoriy metallarning oʻrta O.i bundan mustasno). O. analitik kimyoda (ammoniy O.i), fotografiyada, boʻyoqchilikda ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mark Bittman** (1950-yil 17-fevralda tugʻilgan) — amerikalik oziq-ovqat jurnalisti, yozuvchi va *The New York Times gazetasining* sobiq sharhlovchisi. Bittman moslashuvchan dieta boʻlgan VB6 (6:00 dan oldin vegan)ni targʻib qilgan.

Faoliyati
---------

Bittman oziq-ovqat jurnalisti va 30 ta kitob muallifi. Jumladan, „How to Cook Everything*"* va „*VB6: Eat Vegan Before 6:00*" kabi bestseller yozgan. Uning asarlari Xalqaro pazandachilik mutaxassislari uyushmasining Julia Child va James Beard mukofotlariga sazovor boʻlgan.

Mark *The New York Times gazetasining* fikr-mulohazalari boʻyicha sharhlovchisi, gazetaning „Dining" boʻlimining oziq-ovqat sharhlovchisi va „*The New York Times" jurnalining* asosiy oziq-ovqat yozuvchisi edi. Uning „Minimalist" rukni *The New York Times gazetasida* 13 yildan koʻproq vaqt davomida nashr etilgan; yakuniy ustun 2011-yil 26-yanvarda chop etilgan. Mark shuningdek, *New York Times* veb-saytida haftalik „Minimalist" taom tayyorlash videosini joylab borgan.

Bittman NBCning „*The Today Show" dasturining* doimiy mehmoni. U „Food Network" tanlovi „*Chopped*" serialida mehmon hakami sifatida ishtirok etdi va 2008-yilda Gwyneth Paltrow va Mario Batali bilan birga „Spain… on the Road Again" deb nomlangan PBS seriyasida ishtirok etdi. 2014-yilda *Mark* iqlim o‘zgarishi haqidagi hujjatli ko‘rsatuvning muxbiri sifatida faoliyat yuritdi.

2015-yilda Bittman New *York* Timesni tark etishini eʼlon qildi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Mark Stuyvesant oʻrta maktabi (1967) va Clarc universiteti bitiruvchisi. U 2015-yildan 2017-yilgacha Kaliforniyaning Berkli shahrida yashagan. Uning oldingi turmushidan ikki voyaga yetgan qizi bor. Bittman marafonlarda yuguradi va litsenziyaga ega uchuvchi hisoblanadi. U hozir New Yorkning Cold Spring shahrida yashaydi.

Manbalar
--------



1. ↑  „Bittman, Mark". *Library of Congress Name Authority File*.  Library of Congress. Qaraldi: 12-aprel 2016-yil.
2. ↑  *Bittman, Mark*. „Opinion | Taxing Sugar to Fund a City". *The New York Times* (25-may 2016-yil).
3. ↑  „Mark Bittman explains why being a part-time vegan makes sense". Retrieved 7 November 2020.
4. ↑  „Mark Bittman". *PBS Food*. Qaraldi: 31-iyul 2013-yil.
5. ↑  Mark Bittman, „The Minimalist Makes His Exit", *The New York Times*, January 26, 2011.
6. ↑  „The Minimalist - YouTube". *YouTube*. 6-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-sentabr 2014-yil.
7. ↑  „"Years of Living Dangerously" Correspondent". 18-dekabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyun 2016-yil.
8. ↑  *Aubrey, Allison*. „From Gray Lady To Purple Carrot: Bittman Adds Spice To Vegan Meal Startup". *NPR.org* (2-noyabr 2015-yil).
9. 1 2  "Mark Bittman Defects to Berkeley From NYC, Launches Online Video Series, "*Eater.com* June 8, 2015.
10. ↑  „Mark Bittman". *Mark Bittman*.
11. 1 2  *Bittman.* „What I've Been Up To". *Grub Street*.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Oklend (maʼnolari).

**Oklend** — Yangi Zelandiyadagi shahar, Shimoliy orolda, Oklend yarim orolni Shimoliy orolning asosiy qismi bilan bogʻlab turuvchi boʻyinda joylashgan. Aholisi 1,1 mln. kishi (2000). Tinch okeanning Xauraki qoʻltigʻidagi muhim dengiz porti, yiliga 16 mln. t yuk ortib-tushiriladi. Chetga jun, goʻsht chiqaradi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Oklend (shahar) stansiyasi. Mamlakatning muhim sanoat markazi (mamlakatdagi sanoat mahsulotining 1/ 3 kismi ishlab chiqariladi). Mashinasozlik (xususan, transport, qishloq xoʻjaligi, elektrotexnika mashinasozligi), metallsozlik, kimyo, toʻqimachilik, koʻn-poyabzal, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Universitet (1882) sanʼat galereyasi, maoriylar sanʼati muzeyi bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mezrob**, mizrob (arab. — urish quroli) — musiqada torli sozlarni chertib yoki tirnab chalishda qoʻllaniladigan maxsus moslamalar nomi. M. turli shakllarda (odatda, uchi ingichkalashgan, oʻtkir) boʻlib, yogʻoch, qattiq teri, suyak, hayvon shoxi, metall, soʻnggi davrda plastmassalardan yasaladi. Oʻzbek va tojik tanburchilari barmoq uchiga kiyiladigan noxukdan, uygʻur tanburchilari poʻlat simdan foydalanishadi. Oʻtmishda sozandalar tanburni oʻng qoʻl koʻrsatkich barmogʻining oʻstirilgan tirnogʻi yordamida ham chertishgani maʼlum. M.li cholgʻulardan ud, qonun, rubob, tor, soz, mandolina, gitara va boshqalarda qoʻllaniladigan moslamalar hozirda mediator, plektr deb ham yuritiladi. M. soʻzi baʼzan maqom nomlariga qoʻshilib, tanbur (yoki boshqa ayrim sozlar)ni ana shu maqomga moslab sozlanishini ham bildiradi. Masalan, M. i Rost, M. i Navo va h. k.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boboyi Taomfurush ziyoratgohi** — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik.
Hazrat Boboyi Taomfurush ziyoratgohlari Romitan tumanining Qo‘rg‘oni ustidadir. Hazrat Boboyi taomfurush Hazrat Xoja Ali ar Romitaniyning muridi bo‘lgan. Maʼlumki, Buxoro viloyatiga qarashli Romitan tumanida joylashgan Qo‘rg‘on qadimiy shahar bo‘lgan. Qo‘rg‘on tarixi haqida buyuk tarixchi Muhammad Narshaxiy „Buxoro tarixi" kitoblarida maʼlumot bergan: „Bu katta bir ko‘handizga ega va mustahkam qishloq bo‘lib, Buxorodan qadimiyroqdir". Qo‘rg‘onda qadimda podshohlar istiqomat qilgan. Baʼzi bir manbalarda qo‘rg‘on „Buxoro" deb atagan ekan. Qo‘rg‘onni Afrosiyob bino qilgan. Afrosiyob o‘z kuyovi Eron shohining o‘g‘li Siyovushni o‘ldiradi. Shundan so‘ng otasining o‘chini olmoq uchun Kayxusrav lashkar to‘plab Qo‘rg‘onga keladi. Kayxusrav bobosi Afrosiyobni yengadi va Afrosiyob o‘ldiriladi. Narshaxiyning yozishlaricha, Afrosiyobning qabri Hazrat Abu Hafs Kabir - Imomi Hojatbaror dafn qilingan tepalik yonidagi tepalikda bo‘lgan. „Buxoro tarixi"da yozilishicha, birinchi otashkadani Kayxusrav Romush hisorida bino qilgan ekan. Bu otashparastlarning Buxorodagi eng qadimiy ibodatxonasi bo‘lgan. Muhammad Narshaxiyning yozishicha, Afrosiyobu Kayxusrat voqealariga uch ming yil bo‘lgan. Demak Romitan Qo‘rg‘onining qurilgan vaqti to‘rt ming yildan oshadi. Hazrat Boboyi Taomfurush esa XIII asrda yashab o‘tgan. Ayni shu kunlarda Qo‘rg‘on vayronalari saqlangan. Uning ustida bitta qadimiy jome va Hazrat Boboyi Taomfurush ziyoratgohi bor. Ziyoratgohda tug‘ ko‘tarilgandir. Ushbu qoʻrgʻon hozirgi kunda saqlanib qolgan. Qoʻrgʻon Buxoro viloyati Romitan tumanida joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Abu Bakr Muhammad ibn Jaʼfar Narshaxiy*. Buxoro tarixi*. Toshkent: Fan, 1966 — 120 bet.
2. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.
**Bobosurxok togʻlari** — Hisor togʻ tizmasining janubi-gʻarbiy tarmoqlaridan biri. Qashqadaryo viloyatining Dehqonobod tuman i xududida. Eng baland joyi — 1790 m, oʻrtacha balandligi 1500- 1600 m. Shim.sharqdan jan.gʻarbga 9- 10 km ga choʻzilgan. Mezokaynozoy yotqiziklari (ohaktosh, qumtosh, gipsli gil, mergel, konglomeratlar va boshqalar) bilan qoplangan. Janubiy yon bagʻri nisbatan tik. Karst shakllari (chuqurlar, gʻorlar) rivojlangan. Iqlimi quruq va issiq, tekisliklardan kam farq kidali. Oʻrtacha yillik yogʻin miqdori 300- 400 mm. Togʻ yon bagʻirlarida buloqlar mavjud. Efemer va efemeroid oʻsimliklar oʻsadi. Shim.sharqiy qismlarida 1500 m dan balandrokda archazorlar bor. Yaylov sifatida foydalaniladi. Antropogen taʼsir eroziyaning kuchayishiga, yaylovlarda oʻtning siyraklashishi va oʻrmon maydonlarining qisqarishi kabi salbiy oqibatlarga olib kelmoqda.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nasr Ibn Sayyor Allaysiy Ibn Lays Ibn Rofeʼ Ibn Robiʼa Ibn Juray Ibn Auf Ibn Amir** (taxminan 666—748) — mash-hur arab sarkardasi, Xuroson voliysi (738—748). Arablarning mudariy qabilasidan. 728—29 yillarda Samarqand no-ibi, soʻngra Balx va butun Xuroson noibi. Kutayba ibn Muslimping Movarounnahrga qilgan yurishlarida ishtirok etgan. Tabarishshng yozishicha, Xuroson N. ibn S davrida nihoyatda ravnaq topgan. N. ibn S Movarounnahrni uzil-kesil arablar qoʻl ostiga oʻtishiga katta hissa qoʻshgan. Oʻrta Osiyoda Horis ibn Surayj harakatini bostirish uchun 738—739 yillarda Samarqand, Choch, Forob va Far-gʻonaga bir necha bor yurish qilgan. N. ibn S. Movarounnaxrda oʻz mavqeini mus-tahkamlash uchun moliya islohotini oʻtka-zadi, shuningdek, islomni yangi qabul qilgan kishilar jizya soligʻidan ozod qilinadilar, barcha musulmonlar huquq jihatdan tenglashtirilganlar. Yer egasi, eʼtiqodidan qatʼi nazar, xiroj toʻlashi shart qilib qoʻyilgan. N. ibn S mahalliy zodagonlar (dehqonlar) yordamida mamlakatni itoatda tutib turishga intilgan. Shu maqsadda u xalifalik tomoniga oʻtgan yirik dehqonlarning avvalgi imtiyozlarini tiklaydi, buxorhudo/yaning qiziga uylanadi. Ammo shunga qaramay mamlakatdagi xalq ozodlik harakatlariga barham bera olmaydi. Abu Muslim bilan boʻlgan bir necha jangda magʻlubiyatga uchragach, (qarang Abu Muslim harakati), Iroqqa yoʻl olgan. Isfahon rus-toqlaridan biri Sava (Savat, Savax)da vafot etgan.

Manbalar: Istoriya at-Tabari, T. 1987; Abu Sa’id Gardizi, Zayn al-axbar, T. 1991.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Phalkot** — Pokistonning Xayber-Paxtunxva viloyatidagi Abbotobod tumanidagi 51-kasaba uyushma kengashlaridan biri hisoblanadi. U Pokistonda joylashgan boʻlib, uning geografik koordinatalari 34° 9' 0" shimolda, 73° 23' 0" sharqda. Uning asl nomi (diakritik belgilar bilan) Phalkot.

Boʻlimlar
---------

* Phalkot
* Kutli
* Malsah

Tili
----

Hindko/Potohari butun hududda keng tarqalgan til urdu milliy til boʻlib, bu yerda asosiy muloqot tili hiosblanadi. Aholining ayrimlari ingliz tilida gapiriladi.

Iqlim va ekinlari
-----------------

Bu hudud dengizdan uzoqda joylashgani va dengiz sathidan yuqori boʻlganligi sababli qishi qattiq sovuq boʻladi. Qish oktyabrdan aprelgacha davom etadi. Iqlimi moʻtadil boʻlgani uchun aprel juda yoqimli boʻladi. Yoz fasli juda issiq va nam boʻlib, harorat maksimal 25-30°C darajaga koʻtariladi, shuning uchun u yer sayohat uchun yaxshi joy hisoblanadi.

Iyul oyining oʻrtalaridan to avgust oyining oʻrtalariga qadar odamlar issiq oylar yakunlanadi. Dehqonchilik xalqning asosiy kasbidir. Qishloqning chekka hududida hoʻkizlar orqali dehqonchilik bilan shugʻullanishadi, ammo qishloqda yerlar qulaylik uchun mashinalar bilan haydaladi. U yerda ikkita ekin ekiladi: rabi va xaraif. Bu yerda yetishtiriladigan asosiy rabi ekinlari kartoshka va makkajoʻxori hisoblanadi. U yerda faqat bugʻdoy yetishtiriladigan xarayf ekini qishloqning juda kichik hududida yetishtiriladi. Bu ekinning ekilishidan ikkita asosiy maqsadi bor: qoramol va don uchun.

Bu erda sholgʻom, turp, noʻxat, qovoq, loviya va xantal kabi baʼzi sabzavotlar ham ekib, oʻstiriladi.

Manbalar
--------
**Perovskiy ekspeditsiyasi** — Rossiya tomonidan Xiva xonligini bosib olish maqsadida uyushtirilgan har-biy ekspeditsiya (1839—40). 1835-yil Orenburg general-gubernatori V.A.Perovskiy imperator Nikolay I (1825— 55) ga maxsus xat yoʻllab, unda Xiva xonlari goʻyoki uzok, yillardan beri rus davlatiga dushmanlik qilayotganligi, rus savdo karvonlarini talab, rus asirlariga shafqatsizlik qilayotganliklarini taʼkidlagan. Imperator 1837-yil Xiva xonligini bosib olish haqida Perovskiyga farmon beradi. Perovskiy qoʻmondonligidagi qoʻshin 1839-yil 14-noyabrda Xivaga qarab yoʻlga chiqib, 19 dekabrda Emba qalʼasiga kelib oʻrnashgan. Boshlangan qattiq sovuq va kuchli boʻron rus askarlarini ogʻir ahvolga solib, tuya va otlarni boqishni nixryatda qiyinlashtirgan. Rus qoʻshinlarining kelayotganligidan xabar topgan Xiva xoni Olloqulixon Choʻchqakoʻlga kelib joylashgan rus qoʻshinlariga qarshi Otamurod qoʻshbegini 8 ming qoʻshin bilan yuborgan. Xon qoʻshinlari qishning qattikligiga qaramay rus qoʻshinlari ustiga tashlangan. Jangda har ikki tomon talafot koʻrib, jangni davom ettirish imkoni boʻlmagach, xon qoʻshinlari Xivaga kaytarilgan. Perovskiy ham oʻz qoʻshinlarini 1840-yil fevralda Orenburgga qaytarishga majbur boʻladi. Perovskiy ekspeditsiyasida rus qoʻshinlaridan 1054 kishi xalok boʻlgan. 10 ming tuya va 8 ming ot yoʻqotilgan, juda koʻplab odamlarni sovuqurgan. Bu bosqinchilik yurishidan Rusiya davlati 1 mln. 700 ming soʻm zarar koʻrgan. Xiva xonligiga qayta yurishdan umidini uzmagan Nikolay I 1840-yil 30-yanvarda harbiy yurishni zudlik bilan kay-ta amalga oshirish haqida general Perovskiyga koʻrsatma bergan. Bu yurish koʻlami avvalgisidan 3—4-marta katta boʻlishi kerak edi. Lekin, chor hukuma-tida yuzaga kelgan ogʻir vaziyat bu yurishning amalga oshirilishiga imkon bermagan. Nazirjon Tojiboyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Xonobod (maʼnolari).

**Xonobod** (1972—1991-yillarda Sovetobod) — Andijon viloyatidagi shahar (1972-yildan). Qoradaryoning oʻng sohilida. Transport yoʻli stansiyasi (Xonobod). Viloyatning sharqida joylashgan. Viloyat markazi (Andijon sh.) dan 80 km. Aholisi 35,9 ming kishi (2004).

Qoʻqon xonligi davrida bu hudud „Beshkapa" deb yuritilgan. Mahalliy rivoyatga koʻra, Qoʻqon xonlari X. atrofidagi toʻqayzorlarga kelib shikor uyushtirib dam olishni xush koʻrganlar. Shu bois bu hudud obodonlashtirilgan (shahar nomi shundan). 1969-yil Qoradaryoda Andijon suv ombori qurilishining boshlanishi bilan X.da aholi soni koʻpaydi. Shaharda „Suv qurilish jihozlari", „Andijon GES", „Elektronika", „Tarandubitel" korxonalari, 2 avtokorxona, „XonBugda", „OʻzKOJI", „Andijonkabel" qoʻshma korxonalari faoliyat koʻrsatadi. Aloqa uyi, „Xotira maydoni", Ikkinchi jahon urushi qurbonlari xotirasiga bagʻishlangan yodgorlik, Alisher Navoiy va Bobur nomidagi madaniyat va istirohat bogʻlari, Fozilmonota ziyoratgoxi, raqs va kulgi maydoni mavjud.

„Andijon suv ombori" muzeyi, 6 kutubxona, 4 kasb-hunar (sanoat, maishiy xizmat, kompyuter, ped.) kolleji ishlab turibdi. Markaziy kasalxona, bolalar poliklinikasi, tugʻruqxona va boshqa tibbiy muassasalar (200 oʻrin) aholiga xizmat koʻrsatadi. Tez tibbiy yordam boʻlimi, Sultonobod, Xidirsha qishloq vrachlik punktlari bor. Shahar hududidan mahalliy ahamiyatdagi Andijon — Xonobod avtotrassasi va Oʻsh — Bishkek xalqaro avtomobil trakti oʻtgan.

Aholi punktlari
---------------

* Xidirsha
* Mehmonobod
* Fozilmon
* A.Navoiy
* Xonobod
* Bunyodkor
* Yuksalish
* Anchor
* Istiqlol
* A. Fitrat
* Mustaqillik
* Yangi hayot
* Teyit
* Kampirravot
* Alchaali

Manbalar
--------

1. ↑  Xonobod shahriga yangi hokim tayinlandi
2. ↑  XONOBOD ShAHRI[*sayt ishlamaydi*]

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xonobod** (1972—91 yillarda Sovetobod) — Andijon viloyatidagi shahar (1972-yildan). Qoradaryoning oʻng sohilida. Transport yoʻli stansiyasi (Xonobod). Viloyatning sharqida joylashgan. Viloyat markazi (Andijon sh.) dan 80 km. Aholisi 35,9 ming kishi (2004).

Qoʻqon xonligi davrida bu hudud "Beshkapa" deb yuritilgan. Mahalliy rivoyatga koʻra, Qoʻqon xonlari X. atrofidagi toʻqayzorlarga kelib shikor uyushtirib dam olishni xush koʻrganlar. Shu bois bu hudud obodonlashtirilgan (shahar nomi shundan). 1969-yil Qoradaryoda Andijon suv ombori qurilishining boshlanishi bilan X.da aholi soni koʻpaydi. Shaharda "Suv qurilish jihozlari", "Andijon GES", "Elektronika", "Tarandubitel" korxonalari, 2 avtokorxona, "XonBugda", "OʻzKOJI", "Andijonkabel" qoʻshma korxonalari faoliyat koʻrsatadi. Aloqa uyi, "Xotira maydoni", Ikkinchi jahon urushi qurbonlari xotirasiga bagʻishlangan yodgorlik, Alisher Navoiy va Bobur nomidagi madaniyat va istirohat bogʻlari, Fozilmonota ziyoratgoxi, raqs va kulgi maydoni mavjud.

"Andijon suv ombori" muzeyi, 6 kutubxona, 4 kasb-hunar (sanoat, maishiy xizmat, kompyuter, ped.) kolleji ishlab turibdi. Markaziy kasalxona, bolalar poliklinikasi, tugʻruqxona va boshqa tibbiy muassasalar (200 oʻrin) aholiga xizmat koʻrsatadi. Tez tibbiy yordam boʻlimi, Sultonobod, Xidirsha qishloq vrachlik punktlari bor. Shahar hududidan mahalliy ahamiyatdagi Andijon — Xonobod avtotrassasi va Oʻsh — Bishkek xalqaro avtomobil trakti oʻtgan.
**Zikri sultoniy** - zikr insonning butun borligʻini egallagan holatini aks ettirish uchun qoʻllaniladigan atama. Naqshbandiylikka oid asarlarda besh latoif zikri (zikr latoif al-xamsa) amaliyoti uchraydi. 

U tanadagi beshta muayyan oʻrindir. XVIII asr oxirida yashagan naqshbandiylik namoyondasi Mir Dard bu amaliyot borasida ma’lumot bergan. Unga koʻra, koʻksning chap tomonida mavjud boʻlgan qalbda «qalbiy zikr» bor. U muhabbat va shavqda namoyon boʻladi. Soʻng unga «ruhoniy zikr» ergashadi. U koʻksning oʻng tomonidan xotirjamlik va sakinat bilan chiqadi.

«Sirriy zikr» koʻksning chap tomoniga yaqin joydan tavakkulni ifoda etgan holda keladi. 
«Xafiy zikr» koʻksning tepasidagi oʻng tomonda boʻladi va u gʻaybat va nafsning fano boʻlishi bilan bogʻlanadi. «Eng xafiy zikr» (axfo) esa koʻksning oʻrtasida. Shundan soʻng zikr oʻrni miyaga (sulton) yetib boradi. Soʻngra insonning butun tabiatiga, ya’ni jasadu ruhga oʻtadi. Ana shu holat «sultoniy zikr»deyiladi. Sufiy zikr uning butun tabiatini toʻla-toʻkis qamrab olishi uchun unga diqqatini jamlashi lozim.

Manbalar
--------

1. ↑  Usmonov, Olimov, Yo'ldashxo'djayev, Faxriddinov, To'ychiyeva, Jabborov, Cho'tmamatov, Rahimov, Komiljonova, Karimova, Nurmuhammedov, Erkaboyeva, Jurayev 2015, s. 95. sfn error: no target: CITEREFUsmonov,\_Olimov,\_Yo'ldashxo'djayev,\_Faxriddinov,\_To'ychiyeva,\_Jabborov,\_Cho'tmamatov,\_Rahimov,\_Komiljonova,\_Karimova,\_Nurmuhammedov,\_Erkaboyeva,\_Jurayev2015 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Usmonov I, Olimov S, Yo'ldashxo'djayev H, Faxriddinov Z, To'ychiyeva N, Jabborov N, Cho'tmatov J, Rahimov K, Komiljonova Z, Karimova S, Nurmuhammedov D, Erkaboyeva F, Jurayev O Turdiyeva D.*. Tasavvuf atamalari*. Movarounnahr nashriyoti, 2015 — 360 bet. ISBN 978-9943-12-346-5.
**Anvar Ilhomov** (1946.20.8, Toshkent) — naqqosh, Oʻzbekistonda xizmat kursatgan sanʼat arbobi (1983). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtida taʼlim olgan (1963— 68), ToshPIning meʼmorlik fakultetini tugatgan (1973). Toshkentdagi kulollik tajriba zavodi (1967—77), "Us to" birlashmasi (1977—80) da naqqosh, ijodiy guruh rahbari (1980-yildan). I. zamonaviy binolarni anʼanaviy na-qshlar bilan bezashda kulollik buyumlari, naqqoshlik, yogʻoch oʻymakorligi sanʼatining uygʻunligiga erishdi. Naq-qoshlikda unutilgan kundal usulini rivojlantirishga katta hissa qoʻshdi. Naqshlar mujassamotida esa ranglarning bir-biriga mayin bogʻlanishini taʼminladi. Toshkentdagi Xalqlar Doʻstligi saroyining banket zali (1980), "Dilorom" (1980), "Yulduz", "Sirdaryo" qahvaxonalarini, Toʻqimachilar madaniyat saroyi (1987), Guliston shahridagi Sirdaryo teatri (1985), Germaniyaning Ganover shahridagi "Turkiston" restorani (1992), Toshkentdagi "Turkiston" saroyi (1995), Temuriylar tarixi davlat muzeyi (1997), Imom Buxoriy majmuasi (1998), Quva shahridagi Ahmad Fargʻoniy majmuasi (1998) va b. binolarni bezadi.

Kamoliddin Behzod nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1997).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kristy Jackson Young** (talaffuzi: „Kristi Jekson Yang", 1968-yil 23-noyabrda tugʻilgan) — Shotlandiya televideniyesi va radiosi boshlovchisi.

Yoshligi
--------

Young Sharqiy Kilbrideda tugʻilgan. U Kambusbarron boshlangʻich maktabi va Stirling oʻrta maktabida oʻqigan. 2008-yil iyun oyida maktabning yangi binosini rasman ochish uchun qaytib keldi. U oʻzining birinchi telekoʻrsatuvining birinchi qismida oʻsmirlik davrida bulimiya bilan ogʻriganini tomoshabinlar bilan boʻlishdi. Keyinchalik bergan intervyusida Young „Bu juda tez bir necha oy davomida sodir boʻldi va men buni oʻzim hal qildim", dedi.

Faoliyati
---------

1989-yilda Young BBC Radio Shotlandiyaning davomiylik diktori boʻldi. 1992-yilda u Shotlandiya televideniesiga *Scotland Today* boshlovchisi sifatida koʻchib oʻtdi va natijada uning *Kristy* chat-shousi paydo boʻldi. Young 1996-yilda Scotland Todayni tark etib, *The Time, The Place* uchun relyef boshlovchisi boʻldi va *bayram* dasturida ishtirok etdi. U BBC Two telekanalida *"The Street*" isteʼmolchi shousini birga olib bordi.

2003-yil noyabr oyida Young *"Mening yangiliklarim bormi"* nashrini taqdim etdi. Oʻshandan beri u yana oʻn bir marta shouda ishtirok etdi. 2004-yilda Young *101-xonada* paydo boʻldi, u chogʻida kovboy etiklari, Britni Spirs va „bortdagi chaqaloq" stikerlarini uy hayvonlari uchun yomon koʻradiganlar orasidan nomzod qilib koʻrsatdi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Yosh Soho House klubi asoschisi, biznesmen Nick Johns bilan turmush qurgan. Uning Johnsdan ikkita qizi va ikkita oʻgay farzandi bor, Jonsning birinchi turmushidan farzandlari.

Uchrashuvlar
------------

2016-yil fevral oyida Young Buyuk Britaniyaning UNICEF prezidenti etib tayinlandi. 

2019-yil oktabr oyida u Sassex Royal, Sassex *gertsogi va gersogligi fondi* direktori etib tayinlandi va Fond 2020-yil iyul oyida tugatilgunga qadar xizmat qildi.

Manbalar
--------


1. ↑  „Kirsty Jackson JONES - Personal Appointments (free information from Companies House)" (inglizcha). *find-and-update.company-information.service.gov.uk*. Qaraldi: 7-yanvar 2021-yil.
2. ↑  *Duncan, Andrew*. „Kirsty Young: "I'll be doing Desert Island Discs until I'm 85"". *Radio Times* (28-yanvar 2012-yil). Qaraldi: 2-noyabr 2013-yil.
3. ↑  *Farndale, Nigel*. „Kirsty Young Interview". *The Daily Telegraph* (13-yanvar 2010-yil). Qaraldi: 2-noyabr 2013-yil.
4. ↑  
„Kirsty Young: Island queen". *The Independent* (1-iyul 2006-yil). Qaraldi: 1-mart 2009-yil.
5. ↑  Give me five. *The Sunday Telegraph Magazine* (6-yanvar 2002-yil), s. 10–13.
6. ↑  „Interviews of the week: Kirsty Young, Kurt Westergaard, Boris Johnson". *The Sunday Times* (10-yanvar 2010-yil). Qaraldi: 4-noyabr 2013-yil. (subscription required)
7. ↑  *Spranklen.* „Kirsty Young to become director of Harry and Meghan's charity" (inglizcha). *Tatler* (16-oktabr 2019-yil). Qaraldi: 7-yanvar 2021-yil.
**Termizshohlar** — Termiz va uning viloyatini boshqargan merosiy hukmron sulola (mil. 5—7-asr oxirlari). Arablarning Shimoliy Toxaristonga qilgan yurishlari (7-asr oxiri — 8-asr boshi) munosabati bilan arabfors yozma manbalarida (Tabariy, Balozuriy, Ibn Xurdodbeh) qayd etilgan. Buddaviy rohib SyuanTSzan (taxminan 630-yil)ning maʼlumotiga koʻra, Tami (Termiz) mulki hududi gʻarbdan sharqqa tomon 600 li (180–300 km), shim.dan jan.ga tomon esa, 400 li (120–200 km) masofani tashkil etgan, yaʼni Termizdan tashqari Amudaryoning oʻng sohilidagi yerlarni ham qamragan. Shaharda buddaviylik hukmron mavqega ega boʻlib, unda 12 ta monastir va 1000 ga yaqin rohib, shuningdek, stupalar, budda haykallari boʻlgan. T. hokimiyat tepasiga mil. 5-asrda kelganlar, bunga ular zarb etgan mis tangalar guvoxlik beradi. Tangalar 7-asr oxiriga kadar zarb etilgan. T.ning etnik kelib chiqishi noaniq, eftaliylar yoxud kidariylar bilan bogʻliq boʻlishi extimol. 689—690 yillarda Termizni arablarning qaysiylar qabilasi sardori Muso ibn Abdulloh egallagan va shahardan termizshohni quvib yuborib, xalifalikdan ajrab chiqib, 15 yil mustaqil hokimlik qilgan. Termizshohning turkiylar yordamida taxtni qaytarib olish uchun qilgan harakatlari zoye ketgan. 704-yil Usmon ibn Masʼud 15 ming kishilik lashkar bilan kelib shaharni umavishar tobeligiga qaytarishga erishgan. T. hokimiyati xalifalik tomonidan nomigagina bir muncha muddat tiklangan, Termiz butunlay xalifalik tomonidan idora etiladigan boʻlgan, shahar arablarning asosiy tayanch punktiga aylangan.

Adabiyot
--------

* Bartold V. V. Termez, Sochineniya, t. 3, M. 1965; Pugachenkova G. A. Rtveladze E. V. Severnaya Baktriya — Toxaristan. Ocherki istorii i kulturi, T. 1990.

Edvard Rtveladze.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Anvariy Avhadiddin Ali ibn Muhammad ibn Isʼhoq Anvariy Abivardiy** (1105, Abivard – 1187, Balx) – fors-tojik shoiri.

Hayoti
------

Tus madrasasida tahsil olib, oʻz davrining asosiy fanlari, jumladan, nujum, handasa, riyoziyot, musiqa, hikmat, tib va falsafani chuqur oʻzlashtirgan. Madrasadaligidayoq Xovariy taxallusi bilan sheʼrlar yozgan. Yigirma yoshida Sulton Sanjarga bagʻishlangan qasidasi bilan uning eʼtirofiga sazovor boʻlib, Amir Muizziy rahbarligidagi saroy shoirlari safidan joy oladi. Sulton Sanjar taxtdan ketgandan soʻng saroyni tark etib, avval Marvdan Nishopurga, keyin Balxga boradi va shu yerda vafot etadi.

Ijodi
-----

Anvariydan qolgan adabiy meros 15 ming bayt­ga yaqin boʻlib, 250 qasida, 337 gʻazal, 557 qitʼa, 472 ruboiy va boshqa sheʼrlardan iborat. U Abulfaraj Runiyga ergashib, iroqiy uslubni yanada rivojlantirgan.

Alisher Navoiy uni "Mahbub ul-qulub"da "nazmida majoz tariqi adosi gʻolib" shoirlar guruhiga kiritadi. "Xamsa" nihoyasida soʻz sanʼatkorlarining ustozi qatorida hurmat bilan tilga oladi. "Muhokamat ul-lugʻatayn"­da Hirot fozillari oʻrtasida Anvariy sheʼr­lari yuzasidan boʻlgan bahsga yechim topib berganini aytadi.

Manbalar
--------


1. ↑  *"Alisher Navoiy: Qomusiy lugʻat"*.
2. ↑  *"Mahbub ul-qulub"*.
3. ↑  *"Muhokamat ul-lugʻatayn"*.
**Kisakoʻrak**, Najip Fozil (1905 -1983.25.5, Istanbul) — turk shoiri, yozuvchi, dramaturg. Ilk sheʼriy kitobi — "Oʻrgimchak toʻri" (1925). "Men va u" (1932) asari mashhur. "Koʻpriklar" (1928), "Soʻngsizlik karvoni" (1955), "Sheʼrlarim" (1969) va boshqa sheʼriy toʻplamlarida insonning hayotdagi oʻrni, jism va ruh mutanosibligi, sirli botiniy tuygʻular jozibasi aks ettirilgan. K. 1934-yil naqshbandiylik tariqati shayxlaridan Abdulhakim Orvasiy bilan tanishgan. Shu bois uning sheʼriyatida mumtoz sheʼriyat unsurlarini fransuz modern sheʼriyati oʻlchovlari bilan uygʻunlashtirishga intilish bor. K. "Ruhiyat olami hikoyalari" (1965) toʻplami, "Oynadagi yolgʻon" (1970), "Asosiy hujjat" (1983) romanlari, "Tuxum" (1935), "Bir odam yaratmoq" (1937), "Pul" (1942), "Yunus Emre" (1969) pyesalari muallifi. Turkiya adabiyoti Vaqfi tomonidan K.ga "Shoirlar sultoni" unvoni berilgan (1980).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Termodinamik muvozanat** - termodinamik tizim holati; bunda tizimni tavsiflovchi barcha parametrlar aniq qiymatlarga ega boʻlib, bu qiymatlar tashqi muhit oʻzgarmasa, istagancha vaqt davomida oʻzgarmay qolaveradi. Termodinamik muvozanat holatiga oʻtgan tizimda issiqlik oʻtkazuvchanlik, diffuziya kabi har qanday qaytmas jarayonlar toʻxtaydi.

Tizimning tashqi muhit bilan oʻzaro munosabatiga qarab, uning Termodinamik muvozanat holatiga oʻtganligini turli fizik kattaliklarning kuzatilayotgan sharoitdagi erishgan chegaraviy qiymatlari orqali aniklash mumkin. Masalan, tashqi muhitdan adiabatik tarzda ajratilgan tizimda entropiya oʻzining erishishi mumkin boʻlgan eng katta qiymatga ega boʻladi; termostatdagi tizim uchun erkin energiya eng kichik qiymatni oladi; oʻzgarmas tashqi bosim taʼsirida boʻlgan termostatdagi tizim uchun Gibbs termodinamik potensiali eng kichik qiymatga erishadi.

  

Dinamik muvozanat tushunchasi termodinamik jarayonlarni oʻrganishda katta ahamiyatga ega. Ularga komponent, faza, gomogen(yunon. homogenes — teng, bir jinsli) va geterogen (yunon. heterogenes — har 
xil jinsli) sistemalar mansub.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abulabbos Maznaviy** — roviy.

Toʻliq ismi Abulabbos Fazl ibn Ahmad ibn Ismoil ibn Abdurahmon Maznaviy boʻlib, aksar manbalarda Abulabbos Maznaviy deb kunyasi bilan keltirilgan. Baʼzilarida esa Fazl ibn Ahmad Maznaviy deb ham keltirilgan. U Samarqand bilan Ishtixon oraligʻidagi qadimiy Maznav qishlogʻida tugʻilgan. Shu bois unga Maznaviy nisbasi berilgan.

Ustozi
------

Abulabbos Maznaviy hadis borasida Ali ibn Hashram va Abu Saʼid Ashajjlardan taʼlim olgan va hadislar rivoyat qilgan.

Shogirdi
--------

Oʻz navbatida, Abulabbos Maznaviydan Muhammad ibn Jaʼfar Kabuznajakasiy va Ahmad ibn Muhammad ibn Muhammad ibn Alboʻ Xuzoʻiy Samarqandiy kabi allomalar taʼlim olgan va hadislar rivoyat qilganlar.

Rivoyat qilgan hadis
--------------------

Najmiddin Umar Nasafiyning „Al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand" kitobida keltirilishicha, Fazl ibn Ahmad Maznaviy quyidagi hadisni Ali ibn Hashramdan rivoyat qilgan: Abdulloh ibn Nofiyʼ raziyallohu anhu bunday deydilar: "Arab qavmlaridan biri butlarga sigʻinishar edi. Bir kuni ular oʻzlariga tegishli butlardan biriga atab qulidan non, yogʻ va sut berib yuborishdi. Qul bu narsalarni but qoshiga olib kelib qoʻydi-da, oʻziga oʻzi: „Biroz kutib, qarab turay-chi, olib kelgan narsalarimga ne boʻlar ekan?!", — dedi. Soʻng, bir erga oʻtirib kuzata boshladi. Shunda ikki tulki kelib, boyagi non va yogʻni eyishdi, keyin sutni ichib boʻlishgach, butga peshob qilib ketishdi. Buni koʻrgan qul quyidagi baytni aytdi:

**"Tangri boshiga siyarmi ikki tulki tik turib?!**

**Boʻldi rasvo tulkilar ustiga siygan ul firib „**.

Keyin u qoʻllari meʼyoridan uzun qilib yasalgan butga qarata yana quyidagi uch satr sheʼrni aytdi:

**"Senga men banda emasman, ey qoʻli haddan uzun!**

**Biz yaralganmiz, bilib qoʻy, sen yaralmasdan burun.**

**Qoʻydim oʻt tosh koʻksingga bu soʻz ila, yonsin butun!".**

Soʻng, qul Janob Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga borib, boʻlgan voqeani soʻzlab berdi. Shunda u unga: „Koʻrganlaringdan odamlarni xabardor qil!", — deb marhamat qildilar.
Manbalarda Abulabbos Maznaviyning tavallud topgan va vafot etgan yili haqidagi maʼlumotlar keltirilmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddin Umar ibn Muhammad ibn Ahmad Nasafiy. Al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand. — Tehron, 1999. 655; Najmiddin Umar Nasafiy. Al-qand fi zikri ulamoi Samarqand. — T.: „Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti, 2001. 214, 215.
2. ↑  Isaev Y. Abbosov A. Ishtixoniy allomalar. Imom Buxoriy xalqaro markazi. 2016. — B. 76.
**Abulabbos Saraxsiy** (arabcha: أبو العباس سرخسي — Abulabbos Saraxsiy — Toʻliq ismi: Abulabbos Muhammad ibn Abdurrahmon Dog‘uliy Saraxsiy (vafoti 975 yoki 999-yil)) — Muhaddis va faqih.

Hayoti
------

Abulabbos Saraxsiy mashhur muhaddis, imom va faqih boʻlib, Saraxsda tavalud topgan Buxoro va Nishopurda hadislardan taʼlim olgan, Saraxsda vaʼzlar o‘qigan. Sam’oniyning maʼlumotiga ko‘ra, birinchi boʻlib shofi’iylikni Saraxsda targ‘ib etgan. Iroqda bo‘lgan. Movarounnahr va Xurosonda uning 8 shogirdi, Iroq va
Marvda 3ta ustozi borligi qayd etilgan. „*Al-mu’jam*" hadislar to‘plami muallifi.

Asarlari
--------

```
"Al-mu’jam"
```

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 597.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
| Горахти (Гор горизонта)  iyerogliflari |
| --- |
| misrcha:  |

Xoraxte (eskirgan.*Goraxti*) — qadimgi Misr mifologiyasida — quyosh xudosi Horusning timsollaridan dan biri, mazkur holda yorugʻlik xudosi sifatida hurmatga sazovor boʻlgan.

Tasviri va maʼnosi
------------------

Xoraxte lochin boshli odam sifatida tasvirlangan, uning tepasida quyosh diski va ureyaning muqaddas belgisi koʻrinib turgan va dastlab, tong hamda chiqayotgan quyosh timsoli boʻlgan. Piramida matnlarida, bu hali ham Ra xudosi bilan bogʻliq boʻlmagan alohida ilohdir. 5-suloladan boshlab Xoraxte u bilan Ra-Goraxti obrazida birlashdi. Shu bilan birga, u Xepri va Atum kabi Ra timsollari bilan ajralib turadi, bu ularning har kuni ufqda sharqdan gʻarbga haratini amalga oshiradi. Sinkretik xudo Ra-Xoraxte yangi tugʻilgan chaqaloqni va yangi tugʻilgan quyoshni anglatadi. Shu munosabat bilan, Tong va Sharq Gor-axti xudosiga tegishli.

Bir qator olimlarning taxminlariga koʻra, Geliopolisdagi butxonaga quyoshga sigʻinishning maxsus shakli sifatida Xoraxtani ulugʻlash fir’avn Akenaton davrida Karnakdagi xudo Aten taʼlimotining rivojlanishiga katta taʼsir koʻrsatdi.

Horus xudosining mahalliy, oʻziga xos shakli sifatida Xoraxtaning sajda qilish joylari Geoliopolis, shuningdek keyinchalik — Fir’avn Tutmos III yoʻnalishi boʻyicha qurilgan Karnakdagi Amun ibodatxonasi va Deyr-al-Bahori elidagi oʻlgan ayol fir’avn Xatshepsut ibodatxonasi boʻlgan.  Gor-axti, shuningdek, Atum va Xepre sharafiga maxsus quyosh qoʻshigʻi kuylangan.

Ismi
----

*Xoraxte* (*Gor-axti)* nomini tarjima qilishda quyidagi: *ufqning Horusi* , *Gorizontal* yoki *ikkala ufqning Horusi* , shuningdek *, dunyo mamlakatlarining Horusi kabi variantlar olinadi*.

Qadimgi Misrdagi Horus xudosining yana bir mahalliy shakli Gizadagi piramidalar hududidagi Buyuk Sfinksning ulkan haykalida Yangi Qirollik davridan beri hurmatga sazovor boʻlgan Gor-maxis edi.

Adabiyotlar
-----------

* Véronique Berteaux: *Harachte — Ikonografie, Ikonologie und Einordnung einer Komplexen Gottheit bis zum Ende des Neuen Reiches*, 2005
* Hans Bonnet: *Lexikon der ägyptischen Religionsgeschichte.* Nikol-Verlag, Gamburg 2000, ISBN 3-937872-08-6
* Rolf Felde: *Ägyptische Gottheiten*. Visbaden, 1995-yil
* Wolfgang Helck/Eberhard Otto: *Kleines Lexikon der Ägyptologie*. Xarrasovitz, 1999, ISBN 3-447-04027-0
* Veronika Ions: *Die Gotter va Mythen Ägyptens.* *Verlag Buch und Welt, 1988-yil*
* Manfred Lurker: *Lexikon der Götter va Symbole der alten Ägypter*. Scherz Verlag, 1998, ISBN 3-502-16430-4
**Abulabbos Tusiy Fazl Ibn Sulaymon** (8- a) — xalifalikning Xuroson va Seyistondagi noibi (782-786), amir, Abu Muslim safdoshi. Movarounnahr ham uning nazoratida boʻlgan. A. T. koʻchmanchi qabilalar hujumidan saqlanish uchun Buxoro bilan Sugʻd oraligʻida devor qurdirgan. Har bir farsaxga (1 farsax — 6-7 km ga teng) bittadan darvoza, har yarim mil masofada bittadan mustahkam minora barpo etgan. Baʼzi manbalarda (Masʼudiy) A. T. Buxoroning vayron boʻlgan devorlarini tiklagan, deb yoziladi. A. T. mamlakat obodonchiligi yoʻlida koʻp ishlarni amalga oshirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Abulabbos Tusiy Fazl ibn Sulaymon" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |