**Rogers-Diamond usuli** (talaffuzi: *Rojers-Daymond*) — bu sinovdan oʻtayotgan shaxsning xususiyatlarini va ijtimoiy-psixologik moslashish darajasini, koʻpincha yangi muhit, sharoit va xatti-harakatlar qoidalarini aniqlashga qaratilgan shaxsiy soʻrovnoma.

Anketa 101 ta shaxssiz bayonotni oʻz ichiga oladi va imtihon topshiruvchi 7 balllik javoblar shkalasi boʻyicha oʻz roziligi yoki rozi emasligini bildirishi kerak.

Texnikaning rivojlanish tarixi
------------------------------

Ushbu anketa insonparvarlik psixologiyasining asoschilari va rahbarlaridan biri va shaxsga yoʻnaltirilgan psixoterapiya asoschisi Karl Ransome Rogers va Rosalind E. Diamond tomonidan 1954-yilda „Psixoterapiya va shaxsiyat oʻzgarishi: mijozga yoʻnaltirilgan yondashuvda muvofiqlashtirilgan tadqiqotlar" maqolasida ishlab chiqilgan. "(ing. „Psychotherapy and Personality Change: Coordinated Research Studies in the Client-Centered Approach"). Metodologiyaning tavsifi birinchi marta 1987-yilda psixologiya fanlari nomzodi T. V. Snegireva tomonidan rus tiliga tarjima qilingan va 2004-yilda anketa psixologiya fanlari nomzodi A. K. Osnitskiy tomonidan sezilarli darajada oʻzgartirilgan va „Psixologiya va maktab" jurnalida chop etilgan. Oʻshandan beri texnika sezilarli darajada tarqalib, ijtimoiy-psixologik moslashuvni tashxislashning eng koʻp qoʻllaniladigan usullaridan biriga aylandi. Xususan, talabalar kabi test guruhlari orasida.Rossiya tadqiqotlari doirasida Rogers-Diamond texnikasi asosan birinchi kurs talabalarining yangi sharoit va xatti-harakatlar qoidalariga moslashishi bilan bogʻliq mumkin boʻlgan muammolarni tashxislash uchun ishlatiladi.

Anketaning koʻlami nafaqat moslashish va moslashish holatlarini, balki oʻz-oʻzini imidjining oʻziga xos xususiyatlarini, rivojlanishning muhim yosh davrlarida va shaxsni oʻzini namoyon qilishga undaydigan tanqidiy vaziyatlarda ularni qayta qurish nuqtai nazaridan yuqori samaradorlik va farqlash qobiliyatini koʻrsatdi.

Soʻrovning tavsifi
------------------

Anketada 101 ta bayonot mavjud. Ulardan 37 tasi shaxs moslashuvi mezonlariga javob beradi, 37 tasi moslashuv, 26 tasi neytral. Oxirgi toifaga „yolgʻon shkalasi" ham kiradi. Barcha gaplar tabiatan shaxssizdir va barcha olmoshlar 3 shaxs birlikda qoʻyiladi. Bundan maqsad, test predmetining „toʻgʻridan-toʻgʻri identifikatsiya" taʼsiriga tushib qolmasligini taʼminlash va test sub’ekti bayonotni uning qobiliyati, xususiyatlari va psixologik holati bilan ob’ektivroq bogʻlashdir. Bundan tashqari, test oʻtkazuvchisi „ijtimoiy kerakli javoblar" taʼsiridan qochadi. Klassik javob shkalasi 7 ballni oʻz ichiga oladi, ammo baʼzi ekspertlar bu boʻlinishni shubha ostiga qoʻyishadi, chunki qadriyatlarning gradatsiyasi koʻpincha filistlar ongi uchun ahamiyatli emas. Mualliflar soʻrov natijalarini tahlil qilish uchun 6 ta integral koʻrsatkichni aniqladilar:

1. Moslashuv;
2. Boshqalarni qabul qilish;
3. Ichkilik (sub’ektiv nazorat darajasi);
4. oʻz-oʻzini anglash;
5. hissiy qulaylik;
6. Hukmronlikka intilish.

Yuqoridagi koʻrsatkichlarning har biri empirik tarzda olingan formula boʻyicha hisoblanadi. Soʻrov natijalarini talqin qilish sinovdan oʻtgan shaxsning yoshiga qarab farqlanadigan standartlarga muvofiq amalga oshiriladi. Texnikadan foydalangan holda tajribalar koʻp hollarda 12-13 yoshdan boshlab, erta yoshda — faqat individual asosda amalga oshiriladi.

Soʻrov oʻtkazish
----------------

Rogers-Diamond soʻrovnomasi — bu sinovchi oʻz turmush tarzi bilan bogʻlashi mumkin boʻlgan odamning turmush tarzi, psixologik holati, xulq-atvori va hayoti haqidagi bayonotlar roʻyxati. Bayonotni oʻqib chiqqandan soʻng, test topshiruvchisi ushbu bayonot uning odatlari va turmush tarziga qanchalik mos kelishini aniqlashi va 0 dan 6 gacha ballni tanlashi kerak, bu yerda:

* 0 — bayonot mening turmush tarzimga mos kelmaydi;
* 1 — bu koʻp hollarda menga mos kelmaydi;
* 2 — bu menga tegishli ekanligiga shubha qilaman;
* 3 — buni hayot tarzimga bogʻlashga jur’at etmayman;
* 4 — bu menga oʻxshab koʻrinishi mumkin, lekin men toʻliq ishonchim komil emas;
* 5 — bu menga oʻxshaydi;
* 6 — bu bayonot mening turmush tarzimga toʻliq mos keladi.

Javoblar varaqasining tegishli katakchasiga javob balli kiritiladi.

Natijalarni qayta ishlash
-------------------------

| №. | Koʻrsatkichlar | Bayonot raqamlari | Normlar |
| --- | --- | --- | --- |
|  1 |  a |  moslashuvchanlik | 4, 5, 9, 12, 15, 19, 22, 23, 26, 27, 29, 33, 35, 37, 41, 44, 47, 51, 53, 55, 61, 63, 67, 72, 74, 75, 78, 80, 88, 91, 94, 96, 97, 98 |  (68-170) 68-136 |
|  b |  Notoʻgʻri adaptatsiya | 2, 6, 7, 13, 16, 18, 25, 28, 32, 36, 38, 40, 42, 43, 49, 50, 54, 56, 59, 60, 62, 64, 69, 71, 73, 76, 77, 83, 84, 86, 90, 95, 99, 100 |  (68-170) 68-136 |
|  2 | a |  Yolgʻon - | 34, 45, 48, 81, 89 |  (18-45) 18-36 |
| b |  Aldash + | 8, 82, 92, 101 |
|  3 | a |  oʻzini oʻzi qabul qilish | 33, 35, 55, 67, 72, 74, 75, 80, 88, 94, 96 |  (22-52) 22-42 |
| b |  Oʻz-oʻzini rad etish | 7, 59, 62, 65, 90, 95, 99 |  (14-35) 14-28 |
|  4 | a |  boshqalarni qabul qilish | 9, 14, 22, 26, 53, 97 |  (12-30) 12-24 |
| b |  Boshqalarni rad etish | 2, 10, 21, 28, 40, 60, 76 |  (14-35) 14-28 |
|  5 | a |  Hissiy qulaylik | 23, 29, 30, 41, 44, 47, 78 |  (14-35) 14-28 |
| b |  Hissiy noqulaylik | 6, 42, 43, 49, 50, 83, 85 |  (14-35) 14-28 |
|  6 | a |  Ichki nazorat | 4, 5, 11, 12, 13, 19, 27, 37, 51, 63, 68, 79, 91, 98 |  (26-65) 26-52 |
| b |  Tashqi nazorat | 25, 36, 52, 57, 70, 71, 73, 77 |  (18-45) 18-36 |
|  7 | a |  hukmronlik | 58, 61, 66 |  (6-15) 6-12 |
| b |  Vedomosti | 16, 32, 38, 69, 84, 87 |  (12-30) 12-24 |
|  8 |  |  Eskapizm (muammolardan qochish) | 17, 18, 54, 64, 86 |  (10-25) 10-20 |
|

1, 3, 20, 24, 31, 39, 46, 93 raqamli savollar hech qanday masshtabda ishlatilmaydi.

Integral koʻrsatkichlar
-----------------------

* **Moslashuv:** {\displaystyle A={\frac {a}{a+b}}\*100\%} ;
* **Oʻz-oʻzini qabul qilish:** {\displaystyle S={\frac {a}{a+1.6b}}\*100\%} ;
* **Boshqalarni qabul qilish:** {\displaystyle L={\frac {1.2a}{1.2a+b}}\*100\%} ;
* **Hissiy qulaylik:** {\displaystyle E={\frac {a}{a+b}}\*100\%} ;
* **Ichkilik:** {\displaystyle I={\frac {a}{a+1.4b}}\*100\%} ;
* **Hukmronlikka intilish:** {\displaystyle D={\frac {2a}{2a+b}}\*100\%} .

Baʼzi rus tilidagi manbalarda moslashuv formulasiga toʻgʻri keladigan oʻzini oʻzi qabul qilish formulasi berilgan: {\displaystyle S={\frac {a}{a+b}}\*100\%}, ammo, soʻrovnomaning yangilangan versiyasini nashr etishda (2004), oʻz-oʻzini qabul qilish formulasi {\displaystyle S={\frac {a}{a+1.6b}}\*100\%}.

Manbalar
--------

1. ↑  *Rogers, Carl R. and Rosalind F. Dymond*, eds. Psychotherapy and Personality Change: Coordinated Research Studies in the Client-Centered Approach. Chicago: University of Chicago Press, 1954.
2. ↑  *Snegiryova T. V.* Metodika izucheniya osobennostey lichnostnoy samoregulyatsii // Diagnosticheskaya i korreksionnaya rabota shkolnogo psixologa / Pod red. I. V. Dubrovinoy. — M. sbornik trudov APN SSSR, 1987.
3. 1 2  „*Осницкий, А. К.* Определение характеристик социальной адаптации / А. К. Осницкий // Психология и школа. — 2004. — № 1.— С.43-56". 9-iyul 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-yanvar 2021-yil.
4. ↑  *Raygorodskiy, D. Ya.* Prakticheskaya psixodiagnostika. Metodiki i testi. Uchebnoe posobie / D. Ya. Raygorodskiy // Samara, izdatelskiy dom BAXRAX. — 1998. — 672 str.