**Nikolay Petrovich Ostroumov** (1846-yil 15-noyabr, Tambov guberniyasi — 1930-yil 17-noyabr, Toshkent) — Rus sharqshunos olimi, tarixchisi va etnografi. Turkistonning ilk tadqiqotchilaridan biri. Qaynotasi professor Nikolay Guryevich Mallitskiy. Islomshunoslikka oid qator asarlar muallifi.

Biografiyasi
------------

1846-yil 15-noyabrda Tambov viloyati, Yelatomskiy tumani, Sasovo qishlog'ida ruhoniylar oilasida tavallud topgan. 1860–1866-yillarda Tambov seminariyasida, so'ngra 1866–1870 yillarda Qozon diniy akademiyasida tahsil olgan. U yerda "missionerlik maqsadida" turkiy va arab tillari va islom dinini o'rgangan. Akademiyada N. I. Ilminskiy va G. S. Sablukovlar uning ustozlari bo'lgan.

1871-yilda akademiyani magistrlik darajasi bilan tamomlagan. Nikolay Qozon seminariyasida islom tarixi va ta’limotidan, shuningdek, tatar va arab tillaridan dars bergan.

Toshkentdagi hayot davri
------------------------

Nikolay Petrovich 1877-yilda ustozi Ilminskiyning iltimosiga ko'ra Toshkentga kelgan va Turkiston o'lkasi xalq maktablari inspektori lavozimiga tayinlangan. 1879-yildan Turkiston oʻqituvchilar seminariyasi, 1883-yildan Toshkent erkaklar gimnaziyasi direktori lavozimlarida faoliyat olib borgan.

Ostroumov 1883–1917-yillarda Toshkentda chiqadigan "Turkiston viloyatining gazeti"ning muharriri boʻlgan. Uning ishtirokida A. S. Pushkin ("Baliqchi va baliq haqidagi ertak"), L. N. Tolstoy ("Odamlar qanday yashaydi") asarlari, "Qadimgi Misrning qisqacha tarixi", "Kolumb hayoti" risolalari yaratilgan, "Ilmning afzalliklari haqida", "Jismoniy geografiyadan hikoyalar", "Dunyoning barcha qismlarining geografik xaritasi" va boshqa kitoblar o‘zbek tilida nashr etilgan. Mahalliy mualliflar, jumladan, shoir Furqat, tarixchi olim Sattorxon Abdug‘afforov, xayrixoh Mirzo Buxoriyning maqolalari rus tiliga tarjima qilingan va nashr etilgan.

Osrtaumov Oktyabr inqilobidan soʻng sovet idoralarida ishlagan. Oʻlkashunoslikka oid koʻpgina ilmiy asarlar muallifi. Oʻzbekiston xalqining hayoti va turmush sharoitini yaxshi bilgan. Nikolayevning ayrim asarlari Toshkent shahriga bagʻishlangan. Masalan: "Toshkentdan Samarqandgacha", "Toshkent shahrining soʻnggi Shayxulislomi va qozi-kaloni aka-uka Oyxoʻja va Hakimxoʻjalar". 1915-yildan Toshkent hududida arxeologik kuzatishlar olib borgan (sobiq Nikiforov yerlarida, Shohnishintepa va boshqalar). Turkiston arxeologiya havaskorlari toʻgaragining tashkilotchilaridan va faol aʼzolaridan boʻlgan. Shu bilan birga Ostroumov monarxizm va pravoslav missionerligi ruhida tarbiyalangan boʻlib, Rossiya imperiyasi tarkibida yashagan xalqlarni ruslashtirish siyosati tarafdori boʻlgan. Nikolay Ostroumov o'zbek jadidlari tomonidan tashkil etilgan ko'plab gazeta va matbuot nashrlaridan xavotirga tushib, oq podshoga bildirishnoma yozib Turkiston jadidlari tomonidan tashkil etilgan gazeta va matbuot nashriyotlarini yopdirishni talab qilgan va bunga erishgan. Ostroumovning ushbu urinishlari natijasida o'zbek jadidlariga tegishli "Taraqqiy", "Xurshid", "Shuhrat", "Osiyo ro'znomalari" gazetalari yopdirilib yuborilgan.

Nikolay Petrovich 1907-yilda Mahtimqulining she'rlar to'plamini va Muqimiyning "Devoni" dan parchalarni nashr etgan. 1910-yilda uning "Sartov tilining etimologiyasi" asari nashr etgan.

1885-yildan 1886-yilgacha Britaniya Bibliya Jamiyati nomidan Yevangeliyaning to'rtta kitobini o'zbek tiliga tarjima qilgan, keyinchalik ular 1891-yilda Leipzigda nashr etilgan.

Ostroumov 1893-yilda ochilgan Turkiston arxeologiya havaskorlari toʻgaragi asoschilaridan biri bo‘lgan. 1904-yil may oyida Markaziy va Sharqiy Osiyoni o'rganish bo'yicha Rossiya qo'mitasining muxbir a'zosi bo'lgan.

1917–1921-yillarda o‘zi tug‘ilib o‘sgan Sasovo qishlog‘ida yashagan hamda 1921-yildan keyin Toshkentda dars bergan.

1930-yil 17-noyabrda Toshkent yaqinidagi Lunacharskoye qishlog‘ida vafot etgan va Toshkentdagi Botkin qabristoniga dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Просмотр документа - dlib.rsl.ru". *dlib.rsl.ru*. Qaraldi: 29-noyabr 2023-yil.
2. ↑  Остроумов Н.П.*. Сарты. Этнографические материалы*, Ташкент, 1896.
3. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
4. ↑  Помощь при переводе Евангелия на узбекский язык ему оказывал местный житель по имени Саттархан.
5. ↑  В тот момент условно называемые «Евангелие на язык сартов»
6. ↑  В настоящее время - северо-восточная часть Ташкента

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |