**Grigoriy Konstantinovich Orjonikidze** (gruzincha: *გრიგოლ კონსტანტინეს ძე ორჯონიკიძე*) partiyadagi laqabi **Sergo** gruzincha: *სერგო*;( 24 [E.U. 1886] oktabr, Goresha q. Shorapan uyezdi, Kutaissi guberniyasi, Rossiya imperiyasi — 18-fevral 1937-yil, Moskva, SSSR) — gruziyalik revolyutsioner (bolshevik) — Turkistonda bolshevikcha rejimni oʻrnatish ishtirokchisi. 1922-yil aprel—mayda Turkistonda boʻlib, bu yerda sovet rejimi va Kizil armiyaga karshi kurashayotgan milliy kuchlarni tor-mor qilish rejalarini ishlab chiqqan. O. RKP (b) MK Turkiston byurosi oʻrnida Oʻrta Osiyo byurosi (Sredazbyuro) tuzishning tashabbuskori (1922-yil may). VKP (b) MK Siyosiy byurosi aʼzosi (1930-yildan). SSSR ni industrlashtirishda katta kuch-gʻayrat sarflagan. Ommaviy qatagʻonlar davrida I. V. Stalin bilan ixtilofga borgan va oʻzini otib oʻldirgan.

Orjonikidze va Stalin
---------------------

1907-yilda Orjonikidze banditizmda ayblanib hibsga olinadi va Bokudagi Bayil qamoqxonasiga joylashtirildi. U yerdagi 3-kamerada u oʻsha paytda partiya taxallusi Koba boʻlgan Iosif Jugashvili bilan uchrashadi. Oʻsha vaqtdan boshlab ular oʻrtasida doʻstona munosabatlar oʻrnatiladi. Orjonikidze Stalin bilan **«sansirab»** gaplashgan kam sonli odamlardan biri edi. Nadejda Alliluyeva oʻz joniga qasd qilgandan soʻng, eng yaqin doʻstlari sifatida Orjonikidze va Kirov Stalinning uyida tunab qolishadi.

Stalinning sodiq tarafdori boʻlgan Orjonikidze, shunga qaramay, "eski bolsheviklar "ning yoʻq qilinishiga rozi boʻlmadi. Kommunistik partiyaning hech qachon partiya chizigʻiga rasman qarshilik koʻrsatmagan aʼzolariga nisbatan repressiyalar Kirov oʻldirilishidan oldin nisbatan kam boʻlgan, ammo keyin ular odatiy holga aylangan.

1930-yillarning boshlarida Stalin Orjonikidzening nomzodlari va doʻstlarini Kavkazortidagi rahbarlik lavozimlaridan olib tashladi, bu Stalin va Orjonikidze oʻrtasidagi keskin toʻqnashuvlar bilan birga kechdi. Shunga qaramay, Orjonikidze sharmanda qilingan kavkazortiliklarga homiylik qilishni davom ettirdi

Stalin bilan munosabatlardagi keskinlikning kuchayishi Birinchi Moskva sudidan keyin sodir boʻldi, bu birinchi navbatda iqtisodiy xalq komissarliklarida (sobiq muxolifatchilar siyosatga qoʻyilmagani uchun) kadrlarni tozalash toʻlqiniga sabab boʻldi. Orjonikidzening NKTPdagi koʻplab xodimlari hujumga uchradi, ularni Orjonikidze ehtiyotsiz qatagʻonlardan himoya qilishga harakat qildi.

Bolsheviklar Butunittifoq Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasining fevral-mart (1937) plenumida Orjonikidze "Yapon-german-trotskiy agentlarining sabotaj, qoʻporuvchilik va josuslik darslari" mavzusida asosiy maʼruzachi etib tayinlandi. "Shu munosabat bilan, Orjonikidze yetakchi iqtisodiyot xodimlari bilan bir qator uchrashuvlar oʻtkazdi va NKVD maʼlumotlarini tekshirish uchun Uralvagonstroy, Kemerovokombinatstroy va Donbassning koks-kimyo sanoati korxonalariga komissiyalar yubordi. Toʻplangan materiallar asosida Orjonikidze oʻz maʼruzasi boʻyicha qaror loyihasini tayyorladi. Loyihada ogʻir sanoatdagi sabotaj koʻlami haqida soʻz yuritilmagan, xalq komissarligi faoliyatidagi kamchiliklarni bartaraf etish zarurligiga urgʻu berilgan. Ushbu loyiha Stalin tomonidan tanqid qilinganligi haqida dalillar mavjud.

Oʻlimi
------

U 1937-yil 18-fevralda, 1937-yilgi Markaziy Komitetning fevral-mart Plenumidan besh kun oldin vafot etdi. Oʻlimning rasmiy sababi – yurak xuruji.

Adabiyot
--------

* Rajabov Q. Buxoroga Qizil armiya bosqini va unga qarshi kurash, T. 2002.

Manbalar
--------

1. ↑  *Donald Rayfield.* Stalin and his hangmen. Random House, 2004.
2. ↑  *Хлевнюк О. В.* Хозяин. Сталин и утверждение сталинской диктатуры. — {{[[Andoza:{{{1}}}|{{{1}}}]]}}.: РОССПЭН, 2012. — С. 271. — ISBN 978-5-8243-1314-7
3. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |