recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Umumiy va noorganik kimyo instituti** — ilmiy tadqiqotlar muassasasi. 1933-yil Toshkentda Kimyo instituti nomi bilan tashkil etilgan. 1998-yildan shu nomda. Institut negizida bir qancha ixtisoslashtirilgan ilmiy tadqiqotlar institutlari, jumladan, institutning alkaloidlar kimyosi, gʻoʻza kimyosi hamda polimerlar kimyosi va fizik kimyo laboratoriyalari asosida Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti ajralib chiqdi (1956), 1959-yilda Paxta sellyulozasi kimyosi va texnologiyasi instituti, 1965-yilda neft kimyosi laboratoriya asosida Oʻrta Osiyo Neftni qayta ishlash instituti (hozirgi A. Sultonov nomidagi Oʻzbekiston Kimyofarmatsevtika instituti) tashkil etildi. Institut olimlari tomonidan 1934-yilda aromatik uglevodorodlarni spirtlar bilan alkillash reaksiyasi ochildi. 1938-yilda kislotaasos nazariyasi eʼlon qilindi (M.I. Usanovich). Institutda soʻnggi yillarda olib borilgan ilmiy tadqiqotlar natijalari, jumladan, neft va neft mahsulotlarini suyultiruvchi moddalar, gaz kondensatlari asosida erituvchilar, "K9" preparati, suvda va moyda eruvchi sirt faol moddalar olish texnologiyasi, chigitni tozalash, koʻp maqsadli katalizatorlar, gʻovakli vermukulit, neft va gidrotermal suvlardan yod ajratib olish, Markaziy Qizilqum fosforitlaridan oddiy superfosfat, tarkibida fosfor, kaltsiy, azot saklovchi murakkab va organomineral oʻgʻitlar ("Azobiokom" va boshqalar), "Hosil" turkumidagi stimulyatorlar, "Sihat", "Sardor" defoliantlari ishlab chiqarish texnologiyalari kimyo, neftni qayta ishlash, oziqovqat sanoatlarida, yogʻmoy zavodlarida, burgʻilash texnikasida, qishloq xoʻjaligida, qurilish materiallari ishlab chiqarish korxonalarida amaliyotga joriy qilindi. Institutda 17 laboratoriya boʻlib, ularda 145 xodim ishlaydi, shulardan 3 akademik (B.M. Beglov, 3. S. Salimoye, S. Toʻxtayev), 16 fan doktori, 30 fan nomzodi faoliyat koʻrsatadi. Institut xodimlarining 2 ilmiy ishi Beruniy nomidagi Uzbekistan Davlat mukofotiga (K.S. Ahmedov, B. M. Beglov, S. A. Zaynutdinov, M.N. Nabiyev, A. A. Vishnyakova, M. R. Odilova) sazovor boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Abdurrahmon ibn Ummul-Hakam** (arabcha:  — Abu Mutarrif Abdurrahmon ibn Abdulloh ibn Usmon as-Saqafiy,? — 66/685-686,?) — umaviy voliylaridan, tobeʼin.

Abu Sufyonning qizi bo‘lgan onasi Ummul-Hakamga nisbat berilib, *Ibn Ummul-Hakam* deb ham nomlanadi.

Faoliyati
---------

Hijratning 53-yilida Vizantiyaga bo‘lgan yurishda qatnashgan. Tog‘asi Muoviya ibn Abu Sufyon tomonidan Kufa voliyligiga tayinlangan (58/677-78-yil). Bu yerda hokim bo‘lgan vaqtda juma xutbasini o‘tirgan holda o‘qigani uchun sahoba Kaʼb ibn Ujra tomonidan qattiq tanqid qilingan. Keyinchalik uquvi bo‘lmagani uchun kufaliklar tomonidan rahbarlikdan haydalgan. So‘ng Misrga hokim etib tayinlangan. Yo‘lda uni qarshi olgan sahoba Muoviya ibn Xudayj Kufada bo‘lgani kabi Misrda ham rahbar bo‘la olmasligini aytib, uni Shomga ketishga ko‘ndiradi. Shomda voliy bo‘lganidan keyin yana Muoviya tomonidan al-Jaziraga hokim etib tayinlangan Abdurrahmon ibn Ummul-Hakam, tog‘asining vafotiga qadar mazkur lavozimda qoladi. Abdulloh ibn Zubayrning Shomdagi voliysi Zahhok ibn Qays, Marvon bilan jang qilish uchun shahardan chiqqan vaqtda Abdurrahmon ibn Ummul-Hakam darhol u yerda hozir bo‘ladi va xalqni Marvon ibn Hakamga bay’at etishga chaqiradi. Baʼzi manbalarda sahoba ekanligi rivoyat qilingan Abdurrahmon ibn Ummul-Hakam, Hazrat Usmonning qotillaridan Amr ibn al-Hamiqni o‘ldirganligi bilan ham shuhrat qozongan.

Vafoti
------

Abdurrahmon ibn Ummul-Hakam Abdulmalik ibn Marvon xalifalik vaqtida vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. — Bayrut: 1388/1968. V, 519; VI, 25;
2. At-Tabariy. Tarӣx. — Qohira: 1960-70. V, 273, 288, 310-312; VI, 140;
3. Ibn al-­Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1390-93/1970-73. III, 437-439;
4. Ibn Hajar. Al-Isāba. — Qohira: 1328. III, 70-71;
5. Selman Başaran. „Abdurrahman b. Ümmü’l-Hakem". TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 176.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi M. T. Oʻrozboyev nomidagi Mexanika va inshootlarning seysmik mustahkamligi instituti** — mexanika muammolari, paxta terish mashinasi mexanikasi, bino va inshootlarning zilzilaga chidamliligi, muhitlar mexanikasi masalalari bilan shugʻullanadigan ilmiy tadqiqotlar muassasasi.

Dastlab Inshootlar instituti nomi bilan Toshkentda 1947-yil tashkil qilingan, 1959-yil shu institut laboratoriyalari asosida Qurilish va arxitektura ilmiy tadqiqotlar institutiga aylantirilgan. Oʻsha yili bu institutning qurilish mexanikasi, gruntlar mexanikasi laboratoriyalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Matematika va mexanika institutining aerodinamika laboratoriya hamda paxta terish mashinalari boʻlimlari qoʻshilib, Mexanika instituti tashkil qilindi. 1963-yil shu institut qoshida hisoblash markazi tuzildi va institut Mexanika instituti va qisoblash markazi deb ataldi. 1966-yildan hozirgi nomi bilan yuritiladi, 1970-yil institut asoschisi M. T. Oʻrozboyev nomi berilgan.

Institutda 8 laboratoriya, ilmiytexnika axboroti va patent, litsenziya boʻlimi, aspirantura, doktorantura, mexanika ustaxonasi, kutubxona (50 ming kitob) bor (2003). Institutda konstruksiyalar va inshootlarning mustahkamligi va seysmodinamikasiga, koʻp fazali va kup komponentli muhitlarga, paxtachilik, yengil sanoat va transport kompleksidagi mashina va mexanizmlar tizimlari nazariyalariga oid ilmiy tadqiqotlar ishlari olib boriladi. Institutning asosiy ilmiy yoʻnalishlari: seysmik mustahkamlik; mexanizmlar va paxta terish mashinalari nazariyasi; koʻp komponentli muhitlar mexanikasi. Institutda 135 dan ortiq xodim faoliyat koʻrsatadi (2003).

Institut faoliyati K. Bo-bomurodov, A. D. Glushchenko, A. A. Ilyushin, O. V. Lebedev, R. Muxitdinova, V. T. Rasskazovskiy, X. Raxmatullin, T. Rashidov, A. A. Rizayev, H. Usmonxoʻjayev, M. Oʻrozboyev, J. Fayzullayev, V. Krbulov va boshqa olimlar nomi bilan bogʻliq.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Tantal rudalari** - tarkibidagi Ta konsentratsiyasi sanoatda foydalanish uchun texnik imkoniyat yetarli va iqtisodiy jihatdan foydali boʻlgan birikma va miqdordagi tabiiy mineral hosilalar. Tantal rudalarida tantal tarkibli 50 dan ortiq mineral bor. Tantal rudalari haqiqiy Tantal rudalari va kompleksli tantalniobiy rudalariga (qarang Niobiy rudalari) boʻlinadi. Tantal rudalarining asosiy minerallari: kolumbittantalit, tantalit va man gantantalit, vojinit, mikrolit vab. Tantalniobiy rudalarining asosiy minerallari: kolumbit, gatchettolit, piroxlor, loparit, iksiolit. Bulardan Nb bilan birga nisbatan qimmatbaho Ta qazib olinadi. Tantal rudalarida Ta2O5 ning oʻrtacha miqdori 0,012 — 0,03%, baʼzan 0,24% (BernikLeyk, Kanada): tantalniobiy rudalari tarkibida T2O5 0,02— 0,05% boʻladi. Tantal rudalari konlarining bir necha xil asosiy sanoat va genetik konlari mavjud. Natrolitiy tipidagi nodir metalli pegmatitlarda (qarang Pegmatitlar) Tantal rudalari albit, mikroklin, kvars, kam darajada spodumen yoki petalitdan, bir necha yuz m dan 1–2 km gacha boʻlgan zonal tomirli tanalardan iborat. Tantalli minerallanish Ta2O5: Nb2O5 1:1 dan 3:1 gacha boʻlgan nisbatda boʻlib, kolumbittantalit, vojinit, iksiolit, mikrolit va boshqa guruhlar minerallaridan tarkib topgan. Nodir metalli tantalli granitlar (apogranitlar) katta boʻlmagan shtoklar va litiyli slyudalar hamda topaz bilan boyitilgan, oʻzida yupqa xolxolli kolumbittantalit, mikrolitlar boʻlgan mikroklinkvarsalbitli granitlar gumbazlaridan tuzilgan. Pegmatitlarning buzilishi natijasida yuzaga kelgan nurash pusti, dellyuvialallyuvial va allyuvial sochmalar oʻzida kassiterit va kolumbittantalit minerallar guruhini tashkil qiladi. Loparit tarkibli nefelinlisiyenitlar luyavirit, foyalitlardan tarkib topgan. Undan tashqari, karbonatitli va ular bilan assotsiatsiyadagi forsteritapatitmagnetitli jinslardan; mikroklinalbitli rebikit ishqorli granitlar va granosiyenitlardan iborat kompleksli tantalniobiy rudali konlardan sanoatda foydalaniladi. Ozroq miqdordagi tantallar greyzenli konlardagi volframitlardan olinadi. Tantal rudalari gravitatsion metod bilan boyitiladi; juda oz xolxollik boʻlganda flotatsiya metodi qoʻllaniladi. Konsentratlari 13—15% (3 nav) dan 26% (2 nav) gacha va 40% Ta2O5(1 nav); tantalniobiy rudalaridan olinadigan Ta2O50,4— 0,6% dan 1 — 4% gacha boʻladi. Tantal rudalari xorijda Manitoba, BernikLeyk (Kanada), Paraiba, RiuGrandiduNorti (Braziliya), Shaba (Kongo Demokratik Respublikasi) va boshqa konlarda mavjud.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Deiveson Alcantara Figueiredo** (port.-braz.: *Deiveson Alcântara Figueiredo*) 1987 yil 18 dekabrda tavallud topgan. Alcantara braziliyalik aralash yakkakurash ustasi, yengil vazn toifasi vakili. U 2012-yildan buyon professional sport musobaqalarida ishtirok etib, UFC va Jungle Fight jangovar tashkilotlari turnirlarida ishtirok etishi bilan tanilgan. Ikki karra va amaldagi UFC chempioni. Vazn toifasidan qatʼi nazar, eng yaxshi jangchilar orasida UFC rasmiy reytingida 9-oʻrinni egallaydi (inglizcha: *pound-for-pound*) .

Biografiyasi
------------

Deiveson Figueiredo 1987 yil 18 dekabrda Braziliyaning Para shtatidagi Sori munitsipalitetida tugʻilgan. Bolaligi chorvachilik fermasida otasiga uy yumushlarida yordam berib o‘tgan. Uch yil davomida u Belemdagi maktabda kapoeyra bilan shugʻullangan. Oʻn olti yoshida u murabbiy Luri Maradju rahbarligida MMA jangchisi sifatida mashgʻulotlarni boshlagan. Deiveson Alcantara Figueiredo braziliyalik jiu-jitsu sanʼati va muaytay bilan shugʻullangan. Jang sanʼatida pul ishlashni boshlashdan oldin u gʻisht teruvchi va sartarosh boʻlib ishlagan.

Professional kareraning boshlanishi
-----------------------------------

U 2012-yil fevral oyida Knock Out Combat Icoaraci turnirida aralash yakkakurashlar bo‘yicha professional darajada debyut qilgan, sportchi birinchi raunddayoq raqibini taslim bo‘lishga majbur qilgan. U Amazon Fight, Jurunense Open Fight, Lago da Pedra Fight, Coalizao Fight kabi kichik Braziliya promoushinlarida jang qilgan hamda doim barcha janglardan gʻalaba qozonishi bilan ajralib turgan.

2014-yilda u Braziliyaning ancha yirik Jungle Fight tashkilotiga qoʻshildi va u yerda ham gʻalabali seriyasini davom ettirib, jami uchta gʻalabaga erishdi.

Manbalar
--------



1. ↑  „UFC Fighter Rankings" (en).  ufc.com. Qaraldi: 2022-13-02.
2. ↑  „Cabeleireiro, mototaxista e lutador do UFC: a estrada de Deiveson Alcântara" (pt). *sportv.globo.com/site/combate*. Qaraldi: 20-fevral 2018-yil.
3. ↑  „Deiveson Figueiredo - Official UFC® Profile" (en). *www.ufc.com*. Qaraldi: 20-fevral 2018-yil.
4. ↑  *Sherdog.com* „Deiveson". *Sherdog*. Qaraldi: 20-fevral 2018-yil.
**Samuel Duglas Friman** (1987-yil 24-iyunda tugʻilgan) — amerikalik professional beysbolchi, hozirda erkin agent. U ilgari Beysbol Oliy Ligasida (MLB) Sent-Luis CardinalsTexas Reynjers,Milwaukee Brewers,Atlanta Braves,Los Angeles Angels va Washington Nationals jamoalarida oʻynagan.

Yoshlik
-------

Friman toʻrt yoshida Texasning Karrollton shahridagi Carrollton Little Leagueda beysbol oʻynashni boshladi. U 12 yoshida uning jamoasi Carrollton Pony League chempionligini qoʻlga kiritdi. Frimanning pitching faoliyati oʻrta maktabning birinchi yilida,Xebron oʻrta maktabida universitet jamoasini yaratishdan bir yil oldin boshlangan. U birinchi kursida Xevronda ham futbol oʻynagan. 

### Kanzas Siti Royals

2021-yil 27-dekabrda Friman Kanzas Siti Royals bilan kichik liga shartnomasini imzoladi. 24-avgust kuni u ozodlikka chiqdi. U 2022-yil 24-avgustda ozodlikka chiqdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Franco, Anthony*. „Royals Sign Sam Freeman To Minor League Deal". *MLB Trade Rumors* (27-yanvar 2022-yil). Qaraldi: 27-yanvar 2022-yil.
2. ↑  *Gillespie, Mike*. „Did the KC Royals miss a chance with this reliever?". *Fansided* (24-avgust 2022-yil). Qaraldi: 3-sentabr 2022-yil.
**Ba Bể koʻli** ( vyetnamcha: ***Hồ Ba Bể***  ; Ba -uch degan ma'noni anglatib, Bể tay tilidagi *pé* so'zidan olingan bo'lib, "ko'l" degan ma'noni anglatadi) Vyetnamdagi eng katta tabiiy ko'l hisoblanadi. U Vyetnamning shimoli- sharqiy mintaqasidagi Bắc Kạn provinsiyasi, Ba Bể tumani, Nam Mẫu kommunasida joylashgan.

Taxminan 200 million yil oldin paydo bo'lgan ko'l ohaktosh qoyalari bilan o'ralgan, va yana ular o'z navbatida asosiy o'rmonlar bilan qoplangan. Ko'l Pé Lầm, Pé Lù va Pé Leng nomli 3 ta zonani o'z ichiga oladi. Năng, Tả Xan va Nam Cường deb nomlangan 3 ta daryo ko'lning asosiy oqimidir. Nang daryosidan ham ko'lga Đầu Đẳng deb nomlangan katta sharshara orqali kiradi va An Mã, Khẩu Cúm va Po Gia Mải (so'zma-so'z "Bevalar oroli") deb nomlangan 3 ta orol bor.

Ba Bể ko'li taniqli geografik fan bo'lib va yana biologik xilma-xillik suv ombori hisoblanadi. Bu Ba Bể milliy bog'ining bir qismidir.

Bu erda turli xil hayvonlar va o'simliklar yashaydi.

Ba Be ko'li haqidagi afsona
---------------------------

Bir paytlar bir bechora kampir bo‘lgan. Qishloq aholisi unga ishonmasdi, chunki kampir juda iflos va xunuk ko'rishga ega edi. Lekin uning baxtiga, qalbi yaxshi ona va uning o'g'li yordam berdi.

Haqiqat shundan iborat ediki, kampir farishta edi. U ona va o‘g‘liga qishloq va uning atrofida tabiiy ofat bo‘lishini aytdi. Uning ogohlantirishlariga qaramay, ona va o‘g‘ildan boshqa hech kim unga ishonmadi va ular qayiq qura boshlashdi.

Ertasiga tunda dahshatli yomg'ir qishloqni qamrab oldi.

Qayiqlarini oldindan tayyorlab qo‘ygan ona va o‘g‘il omon qolishdi va ular ko‘plab odamlarni cho‘kib ketishdan qutqarib qolishga erishdilar.

Afsonaga ko'ra o'sha qishloq keyinchalik suv ostida qoldi va asta-sekin hozirgi Ba Bể ko'liga aylandi. 

 Ba Bể ko'li xaritasi. Blk: hamlet, Brn: kommuna, Blu: suv, QL: Nat. Rd, TL: Lok. Rd.

Manbalar
--------

1. ↑  Su tich ho Ba Be

Tashqi manbalar
---------------

Media related to Ba Be Lake at Wikimedia Commons

* YuNESKO veb-saytidagi Ba Be ko'li
**Sema** (yun. sema — belgi) — mazmun, maʼno jihatining eng kichik birligi, semema (leksik maʼno)ning tarkibiy qismi. Mas, "atrof" leksemasining maʼnosi (sememasi) "hamma" va "tomon" S.laridan iborat. Yoki "daraxt" leksemasining sememasi "predmet", "oʻsimlik", "erda oʻsuvchi", "tanali", "ildizli", "shoxli", "bargli" va boshqa S.lardan tashkil topadi. Maʼlum leksiksemantik guruhga oid sememalardagi S.lar shu sememalar uchun umumiy yoki xususiy ekaniga koʻra, 2 asosiy turga boʻlinadi; umumiy, birlashtiruvchi (integral) S. va farqlovchi (differensial) S. Umumiy S. — bir semantik maydondagi sememalarning tutashtiruvchi Sema Mas, aka, opa, singil kabilardagi "qarindoshlik" Sema Chopmoq, oqmoq, sakramoq kabilardagi "harakat" Sema Farqlovchi S. — koʻp maʼnoli soʻz sememalaridan har birining oʻziga xos boʻlgan, ular sememasini birbiridan farqlaydigan S. Mas, aka, uka soʻzlari kattakichiklik S.si bilan, opa, aka soʻzlari esa jins S.si bilan farqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shaushka, Shausha, Shavushka** ― hosildorlik, urush va shifo maʼbudasi, keyinchalik xet panteoniga qabul qilingan.

Puduhepa, Shavushka oliy ruhoniyning qizi bilan xet Qiroli Xattushili III (1420-1400 miloddan) nikoh natijasida, bu maʼbuda ham qirolning himoyachi maʼbudasiga aylangani haqida eslatib oʻtilgan matnlar bizgacha yetib kelgan.

Rasm
----

Xurrit ikonografiyasida (bosma muhrlar) Shavushkaning odatiy qiyofasi — oʻzini yalongʻoch etib, choyshabni ochadigan ayoldir.

Xet ikonografiyasida u qanotli, sher bilan turgan, ikki hamroh bilan birga turgan ayol sifatida tasvirlangan. Uning maqomiga koʻra, Mesopotamiya maʼbudasi Ishtarga teng edi va baʼzan xet  xanjarining yozuvlarida u bilan bir xil boʻlgan..

Kult
----

Ibodat markazi Kitzuvadndagi Lavatsanta ibodatxonasi edi.

Matnlarda Shavushka nikoh muhabbatini targʻib qiluvchi, lekin baʼzida sevgini xavfli sinovga aylantira oladigan noaniq obroʻga ega maʼbuda Ishtarga oʻxshab tasvirlangan. Yazilikayadagi relyeflar maʼbudani ikki marta tasvirlaydi: birida erkak xudolari bilan, ikkinchisida esa maʼbudalar bilan tasvirlangan.Xet matnlariga koʻra, u erkak va ayol sifatida kiyinadi, bolta va boshqa qurollar kabi odatiy erkak xususiyatlariga ega, bir qator tadqiqotchilar uni androginiya nuqtai nazaridan talqin qilishgan.

Shavushka nomidan, bibliya olimi L. Neselovskiy-Spanoning soʻzlariga koʻra, Xetitdan boʻlgan Injil qahramoni Bat-Shua / Bat-Sheba (ruscha Bathsheba tarjimasida), yahudiy etimologiyasining asosi „qasamyod qizi", keyinchalik yahudiylar tomonidan qayta koʻrib chiqilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Beckman, Gary. „Ištar of Nineveh Reconsidered." JCS 50 (1998).
2. ↑  *Dyakonov I. M.* Predistoriya armyanskogo naroda (istoriya Armyanskogo nagorya s 1500 po 500 g. do n.e.: xurriti, luviysi, protoarmyane) Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-04-10).
3. ↑  Beckman, Gary. „Ištar of Nineveh Reconsidered." JCS 50 (1998).
4. ↑  *Sirkeli Höyük — Exploring an Ancient Hittite City in Cilicia Wayback Machine saytida arxivlandi (2009-01-05).*. Accessed 11 Dec 2010.
5. ↑  Karel van der Toorn; Bob Becking; Pieter Willem van der Horst*. Dictionary of Deities and Demons in the Bible*. Brill, 1999 — 758—759 bet. ISBN 90-04-11119-0.
6. ↑  Nesiołowski-Spanò, Łukasz. (2012). Dziedzictwo Goliata. Filistyni i Hebrajczycy w czasach biblijnych, s. 393—394.

Adabiyotlar
-----------

* Moran, Uilyam L. *Amarna maktublari.* Jon Xopkins universiteti nashriyoti, 1987, 1992. (yumshoq muqovali, ISBN 0-8018-6715-0)
* Qadimgi Sharq tarixi, 2-qism. M. 1987-yil.

Havolalar
---------

* EA 23-(teskari), maqola -(Britaniya muzeyi)
* Amarna harflari fotosuratlari toʻplami uchun qarang: Pirissi va Tulubri havolalari, (Tushratta harflari va boshqalar).
**Semasiologiya** (yunoncha: semasia — maʼno, mazmun va ... logiya) — 1) tilning, til birliklarining hissiy idrok qilinadigan tomoniga, tovush, akustik yoki grafik koʻrinishiga qarshi qoʻyiladigan maʼnoviy tomonini oʻrganadigan tilshunoslik boʻlimi. S. nafaqat alohida olingan leksik unsurlar — morfema va soʻzlarning, balki grammatik unsurlar — soʻz shakllari, grammatik morfemalarning ham semantikaati oʻrganadi. Jahondagi barcha tillarni parallel oʻrganishda til va tafakkur munosabati muammosini oʻrganuvchi umumiy S. kerak boʻladi; 2) leksik unsurlar — morfema va soʻzlarning semantik mazmuni haqidagi fan, shu maʼnoda, asosan, leksikologiya bilan muvofiq keladi. Ayrim olimlar S.ni leksik unsurlarning maʼnoviy oʻzgarishlari (maʼno taraqqiyoti) haqidagi taʼlimot bilan — ichki (affikssiz) soʻz yasalishi bilan chegaralab qoʻyadilar. Bu holatda S, etimologiya singari, leksikologiya bilan chambarchas bogʻliq boʻladi va soʻzlarning Kuchma maʼnolari, shakl va maʼno munosabatiga koʻra turlari (omonimlar, sinonimlar, antonimlar, paronimlar) S.ning tadqiqot obʼyekti boʻlib hisoblanadi.

Abduvahob Madvaliyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Brakonidlar** (Braconidae) -napdaqanotlipar turkumiga mansub foydali (entomofag) hasharotlar oilasi. Tanasining uz. 5–15 mm. Qornining dastlabki 3 boʻgʻimi (segmenti) kalta, baʼzan birinchisi bir oz uzunroq. Oyoqlari, odatda ixcham, boldirida pixi bor, oʻtirgʻich yoki poyasimon qorinli; 2—3boʻgʻimlari oʻzaro harakatsiz birikkan. Qattiq qanotlilar, tangaqanotlilar, tengqanotlilar turkumi vakillarida parazitlik bilan hayot kechiradi. B.ning koʻpgina turlari qandalalar, qoʻngazlar, kapalaklar, arrakashlar, chumolilar va pashshalarning ichki parazitidir. Voyaga yetgan B. gul nektari yoki soʻruvchi hasharotlarning chiqindilari (shirasimon suyuklik) bilan oziqpanadi. Katta yoshdagi lichinkasi xoʻjayin qurtida qishlaydi. Yilda 5— 6 avlod beradi. B.ning koʻpchiligi serpusht (1000 tagacha tuxum qoʻyadi). Oʻrta Osiyoning sugʻoriladigan dehqonchilik mintaqasida B.ning eshilgan apanteles (Apanteles condestus Nees.), porac (Rhogas dimidiatus Spin), mikroplitus (Microplitis spectabilis Hal.), amikroplus [Amicroplus (Macrocentrus) collaris Spin.], brakon (Habrobracon hebetor Say.) va boshqa turlari tarqalgan. Brakonidlar da B. koʻpgina vakillaridan zararkunanda hasharotlarga qarshi biologik kurashda keng foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shodi Shoimov** (1925, Shahrisabz tumani — 1944.24.3, Mogilev viloyati) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, oddiy askar. Urushga qadar kzda ishlagan. 1942-yil fevraldan armiya safida. 1944-yildan frontda. 1266-oʻqchi polki (2-Belorussiya fronti, 50-armiyaning 385-oʻqchi diviziyasi) avtomatchisi boʻlgan. 1944-yil 27 iyunda Mogilev viloyatining Dashkova qishlogʻi yaqinidagi jangda jasorat koʻrsatgani uchun vafotidan soʻng Qahramon unvoniga sazovor boʻlgan (1945). Aravon qishlogʻidagi maktabga, Shahrisabz shahridagi koʻchalardan biriga va kinoteatrga uning nomi berilgan. Shahrisabzning markaziy maydoniga haykali qoʻyilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Shodi Shoimov" *OʻzME*. Sh-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  Kargapoltsev, Sergey. "Шаимов Шади" *warheroes.ru* (rus.)

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  




  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
BRAMS (Brahms) Iogannes (1833.7.5, Gamburg — 1897.3.4, Vena) — nemis kompozitori, pianinochi va dirijyor, musiqiy romantizmning yorqin vakili. B. turli tarkibdagi ijrochilarga muljallangan jami 400 ga yaqin vokal (koʻshiq, romans, duet, xor va boshqalar) asarlar yaratdi. Bular orasida Hofiz Sheroziy sheʼrlariga yozilgan "Toʻqqizta qoʻshiq va sadolar" hamda "Beshta qoʻshiq" (ovoz va fortepiano uchun, 1863, 1864—68) B.ning eng yorqin oriyental (umumsharqiy) asarlaridir. Shuningdek, mashhur "Vengercha raqslar" (jami 21 ta, 1880), qayta ishlangan venger, loʻli va boshqa xalqlar qoʻshiqlarida ham sharqona uslub xususiyatlari seziladi. B.ning "Nemischa rekviyem"i (1868), 4 ta simfoniyasi (1874—85), fortepiano va orkestr (2 ta), skripka va orkestr, skripka, violonchel va orkestr uchun konsertlari, fortepiano uchun 3 ta sonatasi, intermessolari va boshqa asarlari Yevropa romantik musiqasi durdonalari qatoridan oʻrin olgan. B.ning simfoniyalari, kamercholgu va vokal asarlari Oʻzbekistonda ham ijro etib kelinadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ayiqoʻt** (Tithymalus rapulum) – sutlamadoshlar oilasiga mansub tuga-nakli koʻp yillik oʻsimlik. Boʻyi 8–25 sm. Poyasi yakka, silindrsimon. Barglari mayda, yassi. Mevasi (koʻsagi)ning uz. 4–5 mm, shakli tuxumsimon. Martda gullab, iyunda meva beradi. Toshkent, Samarqand va Buxoro viloyatlaridagi adir va togʻ zonalarida oʻsadi. A.ning tu-ganaklarida 5% gacha smola va 0,5–0,6% kauchuk boʻlib, smola tarkibida uchuvchan zaharli modda bor. A.ning quritib may-dalangan yer osti qismi (tuganagi) xalq tabobatida sil kasalligini davolashda, shuningdek, surgi sifatida ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Qoʻngʻir ayiq (*Ursus arctos*)
**Ayiqlar** (Ursidae) — yirtqichlar turkumiga mansub sut emizuvchilar oilasi. Eng yirik yirtqichlar, boshi katta, boʻyni qisqa va yoʻgʻon. Panjalari kuchli rivojlangan, tovonida yuradi. Dumi kalta, kalin juni orasida deyarli sezilmaydi. Koʻpchilik ayiqlar oʻsimlikxoʻr yoki aralash oziqlanadi. Ayiqlar odamga tegmaydi. Faqat oziq tanqis boʻlganida, keksa va yarador ayiqlar odam uchun xavfli hisoblanadi. Oq ayiq esa haqiqiy yirtqich boʻlib, odam uchun xavfli. Ayiqlarning 4 uruqqa mansub 7 turi mavjud. Qoʻngʻir ayiq (*Ursus arctos*) Yevropa, Osiyo, Shimoliy Afrika va Amerikaning oʻrmonli oʻlkalarida tarqalgan. Tanasining uz. 2,5 m, ogʻirligi baʼzan 750 kg ga yetadi. Oʻzbekistonning togʻ oʻrmonlarida oqtirnoqli qoʻngʻir ayiq (*U. arctos leuconyx*) uchraydi. Qoʻngʻir ayiq okt,- noyabrdan mart — aprelgacha daraxtlar kovagi, toshlarning ostidagi kovaklarda, tabiiy chuqur joylar yoki oʻzi qazigan iniga tushib qishki uyquga ketadi. Urgʻochilari uyada 2-3 ta, baʼzan 1 yoki 4 ta nimjon bola tugʻadi. Qora ayiq, Himolay ayigʻi (*U. thibetanus*)ning tanasi birmuncha kichik va xipcharoq, quloqlari yirik, juni qora, faqat koʻkragining oldingi tomonida tasmaga oʻxshash oq juni boʻladi. Sharqiy va Janubi-Sharqiy Osiyoning ara-lash va keng bargli subtropik urmonlarida yashaydi. Qora ayiq ham qoʻngʻir ayiq singari mevalar, oʻsimliklarning barglari va yosh novdalari, turli hasharotlar va hayvonlarning murdalari bilan oziqlanadi. Oq ayiq (*U. maritimus*) Arktika muzliklarida yashaydi, asosan tyulenlar, hayvonlarning murdalari bilan oziqlanadi. Qishda uxlamaydi. Tanasining uz. 3 m, ogʻirligi 750 kg gacha keladi. Baribal (*Euarctos americanus*) Shimoliy Amerikada tarqalgan, juni silliq, tanasining uz. 1,5-1,8 m, ogʻirligi 120-150 kg ga yetadi. Janubiy Osiyoning tropik va subtropik oʻrmonlarida Malayziya ayigʻi (*Helarctos malayanos*), Hindiston va Seylonda labdor ayiq (*Melursus ursinus*), Janubiy Amerikada koʻzoynakli ayiq (*Tremaratus ornatus*) uchraydi. Koʻpchilik ayiklar moʻynasi va yogʻi uchun ovlanadi. Lekin barcha turlarining soni keskin kamayib ketayotganligi tufayli aksari mamlakatlarda muhofaza qilinadi. Ayiqlarning 5 turi Xalqaro Qizil kitobga, qoʻngʻir ayiq Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000.
* Bogdanov O. P. Redkiye jivot-nie Oʻzbekistana, Toshkent, 1991.
* Naumov S. P. Umurtqali hayvonlar zoologiyasi, Toshkent, 1995.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb119329144 (maʼlumot)
* GND: 4194162-7
* LCCN: sh85012691
* NARA: 10636874
* NKC: ph122739

 |
Galua oʻn besh yoshida. Sinfdoshi chizgan surat.
**Evarist Galua** (IPA: evaʁist gaˈlwa; 25 oktabr, 1811 – 31 may, 1832) fransuz matematigi boʻlgan. Oʻsmirligidayoq koʻphadlarni radikallar bilan yechishni taklif qilib, uzoq yillar davomida koʻrilib kelinayotgan muammoni hal qildi. Uning ishlari algebraning katta sohalaridan biri - Galois nazariyasiga asos boʻldi.

Tarjimai holi
-------------

Galua 1811 yilning 25 oktabrida Parij yaqinidagi Bourg-la-Reine qishlogʻida, Nicolas-Gabriel Galois va Adélaïde-Marie (qizlik familiyasi Demante) oilasida tugʻildi. Otasi Nicolas-Gabriel siyosatdon boʻlib, keyinchalik (1814) qishloq hokimi lavozimiga oʻtirdi. Onasi Adélaïde-Marie esa oʻqimishli, klassik adabiyotga qiziquvchi va lotin tilidan boxabar ayol edi; u oʻgʻlining tarbiyasiga katta eʼtibor qaratgan.

Évariste 1823 yili "Louis-le-Grand" litseyiga oʻqishga kiradi. U yerda lotin tilidan mukofotga erishadi. 14 yoshida esa matematikaga qiziqib ketadi (keyinchalik u bunga Adrien Marie Legendre'ning *Éléments de Géométrie* kitobi sabab boʻlganini aytadi). 15 yoshiga kelib u Joseph Louis Lagrange va Niels Henrik Abel'larning professional matematiklar uchun yozgan ishlarini oʻqir edi, bu esa uning boshqa fanlarni tashlab qoʻyishiga va oʻqituvchilardan dakki eshitishiga olib kelardi.

1828 yili Évariste "École Polytechnique" maktabiga kirmoqchi boʻladi, biroq imtihonlardan yiqiladi. Bundan keyin u oʻsha yili "École Normale"'ga oʻqishga kiradi va u yerda matematika bilan jiddiy shugʻullana boshlaydi. 1829 yili uning uzluksiz kasrlar bagʻishlangan ishi nashr etiladi. Keyinchalik u koʻphadli tengliklar haqidagi ishlarini Fanlar Akademiyasiga yuboradi, biroq u yerda bu ishlarni jiddiy qabul qilishmaydi.

1829 yilning 28 iyulida Galois'ning otasi siyosiy sabablarga koʻra oʻzini oʻldiradi. Bu Évariste'ga salbiy taʼsir qilib, u yana "École Polytechnique"'ga kira olmaydi (guvohlarga koʻra u imtihon topshirayotganida savollarga toʻgʻri javob bergan, lekin ularni izohlamagan; baʼzi afsonalar esa u imtihon qabul qilayotgan domlalarga doska artuvchi latta uloqtirganini hikoya qilishadi).

1829 yilning 29 dekabrida u bakalavrlikni himoya qiladi. Unga pedagoglar shunday baho berishgan: "Bu oʻquvchi gʻoyalarini yaxshi tushuntirib bera olmasa-da, juda aqlli va qiziqqondir."

Respublikachi Galois siyosatga faol berilgani uchun bir necha bor hibsga olingan. Lekin u qamoqdaligida ham matematik tadqiqotlarini davom ettirgan.

Évariste Galois 1832 yili 30 may kuni duelda qatnashib, halok boʻldi. Duel sabablari noaniq, biroq shunisi maʼlumki, Galois dueldan besh kurun avval doʻsti Auguste Chevalier'ga maktub yozgan va bu xatda omadsiz sevgi haqida gap ketgandi.

Galois juda erta, yigirma yoshida vafot etgan boʻlsa-da, uning algebraga qoʻshgan hissasi hurmatga sazovordir va maktab darsliklariga u haqida maʼlumotlar kiritilgan.

Shuningdek
----------

* Galois nazariyasi

Havolalar
---------

* The Galois Archive (Évariste Galois tarjimai holi, xatlari, matnlari)
**Qianjiang tumani** (avval **Qianjiang Tujia va Miao avtonom okrugi)** Xitoydagi Chongqing shahrining janubiy-sharqiy qismida joylashgan tuman (sobiq avtonom okrug), sharq va shimoliy-sharqda Xubey provinsiyasi bilan chegaradosh. U tuman sifatida boshqarilsa-da, amalda Qianjiang Chongqing markazidan uzoqda joylashgan oʻziga xos shahardir.  

Qianjiang tumanida 2020- yilgi Xitoy aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 487,281 doimiy aholi istiqomat qiladi.

Maʼmuriy boʻlinmalar
--------------------

Hozirda Qianjiang tumani 6 ta tuman, 15 ta shahar va 9 ta shaharchadan iborat.

Demografiya
-----------

 Qianjiang tuman markazining koʻrinishi
2020-yilgi Xitoy aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, tumanda 487,281 doimiy aholi istiqomat qiladi, bu 2010 yilgi Xitoy aholini roʻyxatga olishdan 9,50% ga koʻp. 2020-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, tumanda 176 443 ta uy xoʻjaliklari mavjud boʻlib, ulardan 170 310 tasi oilaviy, qolgan 6 133 tasi oilasiz uy xoʻjaliklari hisoblanadi.

Transport
---------

Qianjiang Chongqing munitsipaliteti va Xubey va Xunan provinsiyalari chegarasida joylashgan. G65 Baotou-Maoming ekspress yoʻli Qianjiang gʻarbida joylashgan Chongqing shahri va janubiy-sharqdagi Xuayxua shahri bilan bogʻlaydi. G65da Chongqing shahriga borish toʻrt soatdan koʻproq vaqtni olishi mumkin. Xitoy milliy avtomagistrali 319 ham Qianjiang orqali oʻtadi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  **{{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda `sarlavha=` parametrini belgilashingiz kerak.** „" (zh).  Chongqing Qianjiang District People's Government (4-iyun 2021-yil). 11-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktabr 2021-yil.
2. ↑  **{{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda `sarlavha=` parametrini belgilashingiz kerak.** „" (zh).  National Bureau of Statistics of China (2020). 11-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktabr 2021-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayt (soddalashtirilgan xitoy tilida)
**Oyrajab Burhonova** (1957.10.3, Kattaqoʻrgʻon tumani Doʻstlik qishlogʻi) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent pedagogika institutining badiiygrafika fakultetini tugatgan (1976). 1976-yildan Goʻzalkent tumanidagi 12maktab boshlangʻich sinf oʻqituvchisi, ilmiy boʻlim mudiri, 1998-yildan maktab direktori. B. darslarda oʻzi tayyorlagan 4000 dan ortiq koʻrgazmali quroldan, shuningdek "Peleng", "Leti60 M" filmoskoplaridan foydalanib, darslarni samarali oʻtadi; oʻquvchilar bilimini reyting usulida baholashni joriy qilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ayiqmurut**, xirsmurut (*Pyrus regelii*) – ra’nodoshlar oilasiga mansub past boʻyli daraxt. Oʻrta Osiyo (Fapbiy Tyanshan, Pomir-Oloy)da tarqalgan. Toshkent, Samarqand, Surxondaryo va Qashqadaryo viloyatlarida oʻsadi. A. noqulay, suvsiz, toshloq sharoitda, quruq togʻ yon bagʻirlarida va hatto qoyalarning yoriqlarida ham uchraydi. Aprelda gul-lab, avgustning oxiri va sentabr boshlarida pishadi. Mevasi dumaloq, qattiq, dia-metri 2–3 sm. A.ning mevasi uzilib, 10–12 kun oʻtgach, yumshab shira tortga-nidan soʻng iste’mol qilinadi. Meva-sining qaynatmasidan tomoq ogʻrigʻini davolash va yuqumli kasalliklarning oldini olishda foydalaniladi. A.dan payvandtag sifatida, yangi nok navlari yetishtirishda, quruqtuproqli janubiy togʻ yon bagʻirlarini oʻzlashtirishda va man-zarali oʻsimlik sifatida foydalanish mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oyrotlar** (moʻgʻulcha — birlik, ittifoqdosh, yaqinlik, qoʻshnichilik, oʻrmonzorda yashovchilar) — gʻarbiy moʻgʻullar tarkibiga kirgan choʻros, derbet, xoʻshout va targʻaut kabi 4 ulus, yaʼni qabilalar ittifoqining umumiy nomi. O.ni "derben oyrot" ("toʻrt oyrot") deb ham atashgan. Turkiy xalqlar O.ni "qalmoq" deb atagan. O.ning umumiy soni haqida aniq maʼlumot yoʻq. O. ilk bor 1204 yilga oid manbalarda qayd etilib, Yenisey daryosining yuqori qismida yashagan. Keyinchalik (15-asr) Sharqiy Turkistonning shim. qismidagi (Jungʻoriya) yaylovlariga joylashgan. 17-asr boshlarigacha O.ga xoʻshoutlar sardori (tayji) yetakchilik qilgan, keyin ushbu lavozim tarkibida turklar koʻproq boʻlgan choʻros ulusi boshligʻi qoʻliga oʻtgan. O.ning hayoti chorvachilikka asoslangan, shu bilan birga ular ovchilik, dehkrnchilik, hunarmandchilik bilan ham shugʻullanadi. O.ning yozuvi qad. uygʻur yozuviga asoslangan. Dindorlari — Tibet budda dinidan, uning "sariq din" (xitoycha "xuangjyao") oqimiga eʼtiqod qiladi. Shu bois Tibetning markazi Lxasadagi ibodatxonani ziyorat qilish O. uchun haj qilish bilan teng boʻlgan. O. jamiyatida mavjud boʻlgan qoidalar Chingizxon davridagi qonunlar asosida bitilgan. "Oyrotmoʻgʻul tuzugi"ga asoslangan.

Manjurlar tomonidan Xitoyda tash-kil etilgan Sin (Chin) imperiyasi (1644—1911)ning O. davlatini tugatishi (qarang Oyrot xonligi), O. uchun katta fojia boʻlgan. O. yarim asr mobaynida xitoyliklarga qarshilik koʻrsatib nafaqat davlat tuzumidan, balki 600 ming kishidan iborat aholisining 5/6 qismidan ajralgan. O.ning tirik qolgan qismi Sharqiy Turkiston, Moʻgʻuliston va Xitoyning gʻarbiy oʻlkalariga tarqatib yuborilgan.

Abdulahad Xoʻjayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Davidzon gʻoʻzasi** (Gossypium davidsonii Kell.) — yovvoyi gʻoʻza turi. Genomi D2\_d, xromosomalar soni 2p=26. 1873-yilda topilgan. Birinchi marta Keller taʼriflab bergan (1912). Meksikaning Sonora shtatida, Quyi Kaliforniyada va Ravilya, Gigedo o.da tarqalgan. D. gʻ. koʻp yillik, sertuk buta, boʻyi 2 m gacha. Hosil shoxlari 2—3 boʻgʻimli. Barglari mayda, butun yoki 1—2 boʻlakchali, yuraksimon, uchi choʻziq va oʻtkir, och yashil, baxmalsimon. Barg shira bezi bitta, tomir uchlari mayda, qizil. Gullari mayda, kosachasimon, sariq, asosida maydamayda toʻq qizil dogʻlari bor. Gulyonbarglari yuraksimon, 6—8 uchli tishchalar bor. Koʻsaklari mayda, dumaloq, uchi oʻtkir, 3 — 5 chanoqli, toʻliq ochilmaydi. Chigiti mayda, toshdek qattiq, 3–4 mm li qoʻngʻir tuklari chigitga yopishgan. D. gʻ. qurgʻoqchilikka, shoʻrga chidamli, serhosil, bitlar va bakteriozdan kam zararlanadi. Klotssh, Armur gʻoʻzalari bilan oson chatishadi.

Abdumavlon Abdullayev.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qozi Bazarkiy masjidi** — Qarshi masjidi.
Qarshi shahrining qadimiy masjidlaridan biri, Mirzo Latif guzarida joylashgan. Uning shimoliy tarafida guzar maktabxonasi boʻlgan va uning yonidan omma yoʻli oʻtgan. Masjid binosi pishiq, gʻishtdan qurilgan. Hozircha, uning joylashuv oʻrniga taalluqli maʼlumotlar shulardir. Masjid vaqfli edi. Unga oid ikkita hujjat saqlanib qolgan. Ularda aytilishicha: *„Hijriy 1221-yili safar oyida Mirzo Latif guzari ahli ushbu guzarda joylashgan qozi Bazarkiy masjidi uchun Zulfiqor Qoʻrgʻonchasi mavzesida ikki boʻlakdan iborat yerni vaqf qilishga qaror qiladi"*. Bu ikki boʻlak yerning miqdori uch tanob edi. Guzar ahli mazkur vaqf mulkiga Usta Rajabboy usta Badalboy oʻgli avlodlaridan birini mutavalli etib tayinlaydi. Mutavalli vaqf hosilini avvalo, masjid imoratiga sarflagan. Shuningdek, uning yonida tahoratxona ham qurilishi lozim edi. Bu shartlar bajarilgandan keyin u ushr haqi olgan. Qolgani masjidni yoritish va toʻshamchilar uchun ishlatilgan. Undan ortganiga har yili muborak Ramazon oyida Qur’oni sharif xatm qilingan. Yana ortganini u sharoitga qarab, zarur ehtiyojlarga sarflaydi. Guzar ahli ushbu mavzeda yana bir boʻlak yerni vaqf qiladi. Unga Rajabboy usta Salimboy avlodlari mutavalli boʻladi. Mutavalli hosildan ushr olgan. Qolgani uch qismga taqsimlanib, undan imomga 2 va muazzinga 1 hisssa ulush berilgan. Ikkinchi hujjatda guzar ahdi Qilichbek Qoʻrgʻonchasi mavzesida yana bir tanob bogʻni qozi Bazarkiy masjidi uchun vaqf qiladi. Bu vaqf mulkiga mutavallini qozi tayinlaydi. Qozi Bazarkiy nomi XX asrdagi ayrim hujjatlarda ham uchraydi. Masjid shoʻrolar davrida buzib tashlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Jumanazar A. K*. Nasaf*. Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2007 — 204 bet.
2. ↑  Ravshanov P*. Qarshi tarixi*. Toshkent: Yangi asr avlodi nashriyoti, 2006 — 639 bet.
**Anatoliy Vasilyevich Lunacharskiy** [1875.11(23).11, Poltava - 1933.26.12, Fransiya, Mentena; Moskvada dafn etilgan] — davlat arbobi, rus yozuvchisi, tanqidchi, adabiyotshunos, sanʼatshunos. Akad. (1930). Syurix universitetining falsafa fakultetida tahsil koʻrgan. 1897-yilda Rossiyaga qaytib, inqilobiy faoliyat, 1902-yildan boshlab esa adabiy tanqidchilik va siyosiy publitsistika bilan shugullana boshlagan. 1917—29 yillarda maorif xalq komissari. 1933-yilda Ispaniyaga elchi qilib tayinlanadi va Madridga borayotib, yoʻlda vafot etadi.

L.ning oktyabr toʻntarishiga qadar boʻlgan estetik qarashlari "Umuman sanʼatkor va xususan baʼzi bir sanʼatkor haqida" (1903) hamda "Pozitiv estetika asoslari" (1923) makrlalarida ifodalangan.

L.ning Gʻarb adabiyoti va sanʼatiga bagʻishlangan asarlari ("Gʻarbiy Yevropa adabiyotining muhim bosqichlari tarixi", 2 jildli, 1924, 1930 va boshqalar)da faqat Gʻarb adabiyotining emas, balki rus adabiyoti namoyandalarining ham individual oʻziga xosligini, ular ijodining muayyan tarixiy-adabiy jarayondagi oʻrnini belgilab berdi.

L. 20-asrning 20—30-yillaridagi adabiy-tanqidiy maqolalari bilan shu davrdagi adabiy jarayonga faol taʼsir koʻrsatdi. U dialog shakliga tez-tez murojaat etib, adabiy-tanqidiy va publitsistik makrla janrlarining yangi shakllarini axtardi. "Qirol sartaroshi" (1906), "Faust va shahar (1918), "Oliver Kromvel" (1920), "Ozod etilgan Don Kixot" (1922), "Oʻt yoquvchilar" (1924) pyesalari, T. Kampanella haqidagi trilogiya ("Xalq", 1920; "Gersog", 1922; 3-qismi tugallanmagan), hikoyalar, xotiralar, publitsistik makrlalar muallifi.

L.ning adabiy-tanqidiy asarlari zamonaviy oʻzbek tanqidchiligi va adabiyotshunosligining shakllanishiga maʼlum darajada taʼsir koʻrsatdi. U maorif xalq komissari sifatida oʻzbek yoshlarining Moskva va Leningraddagi oliy oʻquv yurtlarida tahsil oli-shiga yordam berdi. Uning madadi bilan Moskvada oʻzbek drama studiyasi tashkil etildi (1924—27) va bu studiyada oʻzbek milliy teatrining M. Uygur, A. Hidoyatov, S. Eshontoʻrayeva singari qaldirgʻochlari yetishib chiqdi. L.ning saʼy-harakati bilan Qori Yoqubov va Ta-maraxonim Parijdagi Jahon dekorativ sanʼati kurgazmasining ochilishiga bagʻishlangan konsertlarda ishtirok etdilar. Ayrim asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Naim Karimov.

Manbalar
--------

1. ↑   // *(unspecified title)*
2. 1 2  *(unspecified title)*
3. ↑  *(unspecified title)*
4. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qozi Gʻafur madrasasi**  — Samarqand madrasasi. Qozi Gʻafur madrasasi Samarqand shahar ichkarisida 1410-yilda Temuriylar sulolasi davrida bunyod etilgan. Madrasa kun chiqar tomonda boʻlib, Registoning sharqiy tomonida boʻlgan. Madrasa toʻgʻrsida Abu Tohirxoja Samariya asarida shunday yozadi: *"Samarqanddagi buzuqchilik davrida vayron boʻlgan. Sunnat muhiysi hazrat amir al-moʻminin Sayyid amir Haydar buyrigʻi bilan ushbu madrasaning janub tomonida yetti hujra qurdiradi. Hozir dars oʻtiladi"*. Madrasa taʼmirlanib, oʻquv ishlari yana yoʻlga qoʻyilgan. Tadqiqotchi Abdusattor Jumanazarov fikriga koʻra madrasa Amir Shohmurod va Amir Haydar tomonidan tiklagan boʻlsa kerak. Ammo Mahkamoy Tursunova tadqiqotlarida N. P. Ostroumovning 1914-yilgi maʼlumotlariga tayanib, madrasa hijriy 804 (1410) yili qurilganini va 21 hujrada 44 talaba yashab tahsil olganini yozadi. Madrasaning 1914-yili vaqf mulki 150 rublni tashkil etgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazar ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlari va manbalarni oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Ushbu madrasaning Mahalla volostiga qarashli Sachak oqsoqolligi, Xoja Soqqa qishlogʻida 365 tanob ekinzori boʻlgan va undan 1882, 1883, 1884-yillar oʻrtacha 225 rubl atrofida daromad olingan. Ushbu madrasaga bu davrda Masrurxoja mutavvali qilib tayinlagan. Bundan tashqari madrasaning 1888, 1889, 1890-yillar vaqf mablagʻi hisobotlari mavjud. Madrasa hujralarida ikki nafar talaba istiqomat qilgan. Uzurli sabasiz 2 oyi 10 kun darsga qatnashmagan talabalar oʻqishdan chetlashtirilgan. Madrasa Samarqanddagi dastlabki oliy dargohlaridan biridir. Sovet hokimiyati hokimiyat tepasiga kelgach, Qozi Gʻafur madrasasi faoliyati ham barham topgan va qarovsizlikdan buzulib ketgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Gʻoziyon raboti madrasasi 21 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Tursunova M*. Samarqand madrasalari (monografiya)*. Toshkent: Fan nashriyoti, 2019 — 208 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Samarqand taʼlim tizimi va madrasalari tarixi*. Toshkent: Fan, 2021 — 520 bet.
**Korniz** — Kareliya Respublikasining Muezer tumanidagi Muezerskiy shahar posyolkasi hududidagi koʻl .

Umumiy ma'lumot
---------------

Ko'lning maydoni 1,1 km². Dengiz sathidan 234,6 m balandlikda joylashgan .

Ko'lning shakli cho'zinchoq: shimoli-g'arbdan janubi-sharqga cho'zilgan. Sohillari toshloq - qumli, joylarda botqoq .

Koʻldan nomsiz suv oqimi, chap qirgʻoqdan Chirkoʻ-Kem daryosiga quyiladigan Muezerka daryosiga oqib oqib chiqadi .

Ko'lning g'arbiy tomonida 86K 86К-176 (" Tiksha - Reboly ") mahalliy yo'li o'tadi  .

Davlat suv reestridagi obyekt kodi — 02020000911102000005209 .

Shuningdek k.
-------------

* Kareliya ko'llari

Eslatmalar
----------

1. ↑  „Об утверждении Перечня автомобильных дорог общего пользования регионального или межмуниципального значения Республики Карелия (с изменениями на 22 июля 2019 года)". 10-noyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-aprel 2020-yil.
2. Andoza:ГИС
3. Andoza:Карта
4. Andoza:Карта
5. Andoza:Карта
6. Andoza:Карта
**1881-yilgi Tehron shartnomasi** — Rossiya imperiyasi va Forsiya oʻrtasida 1881-yil 9-dekabrda imzolangan „Rossiya va Forsiya oʻrtasidagi Kaspiy dengizining sharqidagi chegaralarni belgilash toʻgʻrisidagi konventsiya".

1881-yilda Axal-Tekin vohasi rus qoʻshinlari tomonidan bosib olingandan soʻng, Fors tomoni bilan Kaspiy dengizining sharqida delimitatsiya qilish boʻyicha muzokaralar boshlandi. Rossiya tomonidan Tehrondagi elchi I. A. Zinovyev, Forsiya — tashqi ishlar vaziri Mirza Saidxon Mutamin-al-Mulk muzokara qildi. Natijada Kaspiy dengizining sharqidagi rus-fors chegarasi belgilandi.

1893-yil 27-maydagi konvensiyaning imzolanishi bilan Oʻrta Osiyoda Rossiya va Fors oʻrtasidagi ohirgi demarkatsiya yakunlandi va 1894-yilda ikki tomonlama chegara masalalari toʻliq hal qilindi.

Tarkibi
-------

Muqaddima va 9 moddadan iborat.

### Matn

* Konvensiya matni.

Adabiyotlar
-----------

* Turkmanistonning Rossiyaga qoʻshilishi: arxiv hujjatlari toʻplami. Ashxobod, 1960-yil.
* Mannanov B. XIX-asr oxiri — XX-asr boshlarida Rossiya-Eron munosabatlari tarixidan. Toshkent, 1964-yil.
* Kulagina L. M. Dunayeva E. V. Rossiya va Eron oʻrtasidagi chegara (shakllanish tarixi). M. 1998-yil.
* Kulagina L. M. Rossiya va Eron (XIX — XX-asr boshlari). M. 2010-yil.

Yana qarang
-----------

* Axal shartnomasi