Abu Bakr Ahmad ibn Husayn ibn Ali **Musa al-Khusrawjirdi al-Bayhaqi** (arabcha:  , 994-1066), **Imom al-Bayhaqi** nomi bilan ham tanilgan inson. Milodiy 994-yilda, hijriy yilning 384-yilda tugʻilgan, Khurosondagi Sabzevar yaqinidagi, oʻsha paytda Bayhaq nomi bilan mashhur boʻlgan, asli Khosrowjerd shahrida boʻlgan. U hayotligida fiqhda Shofeʼiy mazhabi va islom ilohiyotining ash’ariy mazhabiga ergashib, mashhur sunniy masxabidagi muhaddis boʻldi.

Biografiyasi
------------

Al-Bayhaqi shofeʼiy mazhabining *fiqh* va hadis ilmining olimi boʻlgan. U *fiqh ilmini* Abu al-Fatth Nosir ibn al-Husayn ibn Muhammad an-Naysaburiy va Abul Hasan Hankariydan o‘rgangan. Shuningdek, u Hakim an-Nishoburi, Abu Mansur Al-Bagʻdodiy va boshqalardan hadis ilmini olgan va an-Nishaburining eng zoʻr shogirdi boʻlgan. U 1066-yilda vafot etgan. 

Al-Bayhaqi hadislarni anʼanaviy tarzda baholashda muhim islohotga hissa qoʻshadi. Islom ilohiyotiga mos kelmaydigan deya qaysi hadis materiallarini hisoblash kerakligini baholashda aks ettiruvchi fikrlashdan foydalanishga asosiy urgʻuni beradi. Al-Bayhaqi koʻpincha bunday hadisni ishonchli yoki allegorik deb tushunadi. Al-Bayhaqining diqqat markazida Xudoni antropomorfik tushunishni nazarda tutuvchi bashoratli anʼanalar boʻlgan edi. Al-Bayhaqi nazarida „ko‘z" kabi bu xususiyatlar haqiqiy qismlarni emas, balki Allohning sifatlarini ifodalaydi, degan fikrni nazarda turgan. Al-Bayhaqi ham kosmologiya haqidagi tushunchalarini ifodalovchi turli qarashlarga ega edi. Al-Bayhaqi Alloh taolo suvni avval yaratgan, keyin esa bu suvdan boshqa hamma narsani yaratishda asos qilib olgan, deb hisoblagan.

Ishlari
-------

Bayhaqi oʻz davrining koʻzga koʻringan muallifi boʻlib, Zahabiyga koʻra mingdan ortiq jildlar yaʼni kitoblar muallifi boʻlgan. Uning mualliflik qilgan eng mashhur kitoblari orasida quyidagilar mavjud:

* *Sunan al-Kubra lil Behaqi*, odatda *Sunan al-Bayhaqi* nomi bilan mashhur;
* *Shuab ul Imon* (Iymon shoxlari, „Imonning *yetmish yetti shoxchasi"* da qisqartirilgan tarjimasiga qarang, Quilliam Press 1990-yil);
* al-I’tiqod val-Hidoya ila Sabil ar-Rashod (tarjimasi: Nasr Abdussalom, *Imom Bayhaqi aqidasi*, 2017-yil);
* *Maʼarifa as-Sunan va al-Athar* (baʼzan *As-Sunan al-Vusto* deb ham yuritiladi);
* *Bayan Khata Man Axtaʼa `Ala ash-Shofi`iy* (Shofi`iyga xatolik berganlarning xatosini izohlash);
* *Al-Mabsut, Shofi’iy qonuniga oid kitob;*
* *Al-Asmoʻ va as-Sifat* (Ilohiy ism va sifatlar);
* *Al-I`tiqod `ala mazhabi as-Salaf Ahli Sunna va al-Jamoʻa;*
* *Daloil an-Nubuvva* (Paygʻambarlik alomatlari);
* *"Ad-Daavot al-Kabir*" (Ibodatlarning asosiy kitobi);
* *"Az-Zuhd al-Kabir* "(Asketizmning asosiy kitobi);
* „*Hayat ul anbiya fi quboor*" (Paygʻambarlarning qabrlardagi hayotlari).

Yana qarang
-----------

* Ash’ariylar va moturidiylar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  Pakatchi 2015.
2. ↑  „Imam Bayhaqi". 3-iyun 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2022-yil.
3. ↑  Ovamir Anjum, Politics, Law, and Community in Islamic Thought: The Taymiyyan Moment (Cambridge Studies in Islamic Civilization) 2012, p 142. ISBN 1107014069
4. ↑  Holtzman, Livnat*. "Does God Really Laugh?" – Appropriate and Inappropriate Descriptions of God in Islamic Traditionalist Theology* — 185 bet.
5. ↑  Umar Muhammad Noor.
6. ↑  Saeed Fodeh, „Appendix" in (tr.
7. ↑  „The Classification of Hadith, by Dr. Suhaib Hassan". 5-dekabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-iyul 2009-yil.
8. ↑  „Ahlu al-Sunna wa al-Jama'a: Wer ist Shaykh al-Islām, al-Hāfiz Abu Bakr al-Bayhaqī?" (11-fevral 2013-yil).

Havolalar
---------

* Pakatchi, Ahmad (2015). "al-Bayhaqī, Abū Bakr". in Madelung, Wilferd; Daftary, Farhad. *Encyclopaedia Islamica*. doi:10.1163/1875-9831\_isla\_COM\_000000110. .