recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yaragalla** — Hindistonning Karnataka shtati janubidagi qishloq.

Geografiyasi
------------

U Karnataka shtatining Bijapur tumanidagi Muddebihal talukida joylashgan. 80 ga yaqin tuman shtab-kvartirasidan km, Bijapur. Bu Muddebihal shahri yaqinidagi bir nechta kichik qishloqlardan biri.

Aholisi
-------

2010 yilgi Hindiston aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, Yaragalla 800 erkak va 700 ayol bo'lgan 1500 aholiga ega edi. Savodxonlik darajasi 70% dan ortiq.

Qishloqda bir nechta hind ibodatxonalari mavjud: Shri Ganamateshvar ibodatxonasi, Shri Hanuman ibodatxonasi, Shri Kidiganneshvara ibodatxonasi va Shri Dyamavva devi ibodatxonasi.

Qishloq aholisi asosan "Shri Kidiganneshvara Jatre (festival)", "Shri Ghanamateshvar punya thithi", "Dyamavva devi jaatre", "Moharam", "Yella Amavasye" va Kara Hunnume, Nagara Panchami, Dipavli, Ugadi, Dassara bayramlarini nishonlaydi.

Iqtisodiyoti
------------

Yerning 80% dan ortigʻi qishloq xoʻjaligi uchun moʻljallangan. Jovar, bugʻdoy, yer yongʻogʻi, kungaboqar va paxta asosiy ekinlar hisoblanadi, lekin suv kanallari qurilganidan beri aholining yarmidan koʻpi qand qamish yetishtiradi. Suvni sug'orish manbalariga suv kanallari, quduqlar va quduqlar kiradi.

Transporti
----------

Yaragalla asosiy shahar Muddebihal va yaqin atrofdagi qishloqlar bilan bog'langan.[*manba kerak*]

Ta'limi
-------

Davlat Oliy Boshlang'ich maktabi (HPS, Yaragalla) 1-8-standartlarni, jumladan 150 dan ortiq talabalarni o'qiydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Village code= 197900 „Census of India : Villages with population 1000 & above".  Registrar General & Census Commissioner, India. Qaraldi: 18-dekabr 2008-yil.
2. ↑  „Yahoomaps India :". Qaraldi: 18-dekabr 2008-yil.

 Yaragalla, Bijapur, Karnataka

Havolalar
---------

* „जिला बीजापुर | बढता बीजापुर बदलता बीजापुर" (hi-IN). Qaraldi: 26-may 2019-yil.

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Virusli granulyoz** - hasharotlar, ayniqsa kapalaklarning virusli kasalligi. Kasallikni Bergoldiavirus turkumiga mansub virus qoʻzgʻatadi. Kasallik toʻqima xujayralaridagi virusning tarkibiy qismi-granula yoki donachalarning boʻlishi (tashqi koʻrinishidan bakteriyalar sporasiga oʻxshaydi) bilan aniqlanadi. Kuzgi tunlam V. g .i "soxta sariq" deb nomlanadi va u koʻrinishidan ipak qurtining sariq kasalligiga juda oʻxshaydi. Kuzgi tunlam barcha rivojlanish davrida V. g. bilan zararlanadi. Infeksiya zararkunanda organizmiga ovqat bilan birga kiradi. V. g .dan mikrobiologik himoya usulida foydalaniladi.

Granulyoz virusi asosida virin-OS preparati (ipak qurti uchun beziyon) ishlab chiqilgan. Preparatni oziqlanish davrida kuzgi tunlamga qarshi qoʻllash mumkin. Zararkunandani 80—90% gacha nobud qiladi. Titri 1 g da 4 mlrd. granula bulgan suspenziya ekinlarga purkaladi. Suspenziya sarf normasi 100 g/ga; ish suyuqligi 200 l/ga.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Karl Wilhelm Ritter** von Kupffer (tugʻilgandagi ismi Karl Wilhelm Kupffer; 14-noyabr 1829 — 1902-yil 16-dekabr) — oʻz nomi bilan atalgan **yulduzsimon makrofag** hujayralarini kashf etgan **Boltiqboʻyi** nemis anatomi.

Akademik karyerasi
------------------

U ruhoniy Karl Hermann Kupferning (1797-1860) toʻngʻich oʻgʻli edi. 1854-yilda u Dorpat universitetida **tibbiyot fanlari doktori** darajasini oldi, u yerda koʻp oʻtmay Friedrich Heinrich Bidderning yordamchisi boʻlib ishladi (1810-1894). 1856-57 yillarda u Vena, Berlin va Göttingenga ilmiy sayohat qildi, u Emil Du Bois-Reymond (1818-1896) va Piter Myuller (1801-1858) bilan birgalikda fiziologiyani chuqurlashtirilgan holda oʻrgandi. Shundan soʻng u **Dorpat**ga qaytib keldi va u yerda keyinchalik dotsent boʻldi. 1866-yilda Kiel universitetining anatomiya kafedrasi etib tayinlandi va bir necha yil oʻtgach, anatomiya professori sifatida Königsbergga koʻchib oʻtdi (1875). 1880-yildan 1901-yilda nafaqaga chiqqunga qadar Kupfer Myunxen universitetida anatomiya kafedrasini boshqargan.

Ilmiy ishlari
-------------

Kupffer asosan neyroanatomiya va embriologiya sohasidagi ishlari bilan mashhur. U miya, taloq, oshqozon osti bezi va buyraklarning rivojlanishi boʻyicha tadqiqotlar olib bordi, shuningdek, ekzokrin bezlarning innervatsiyasini oʻz ichiga olgan tadqiqotlar va mezodermani erta farqlash boʻyicha tadqiqotlar olib bordi. Bidderning Dorpatdagi yordamchisi sifatida u markaziy asab tizimining tuzilmalarini oʻrgangan va Königsbergdagi faoliyati davomida faylasuf Immanuil Kantning bosh suyagini tekshirish imkoniyatiga ega bo'lgan. 1876  -yilda "Kupffer hujayralari" ni kashf qilishiga kelsak, u dastlab bu turdagi hujayralar biriktiruvchi toʻqimalarning perivaskulyar hujayralari (peritsitlar) guruhiga yoki adventitsial hujayralarga tegishli ekanligini aytdi. Yigirma yil oʻtgach (1898) u oʻzining avvalgi tahlilini qayta koʻrib chiqdi va hujayralar qon tomir devorlarining muhim tarkibiy qismini tashkil etishini va begona moddalarni fagotsitlash qobiliyatiga ega boʻlgan endoteliyning oʻziga xos hujayralari bilan bogʻliqligini aytdi. Koʻp oʻtmay, Krakovdagi **Yagellon universiteti**ning patologi Tadeush Browicz (1847-1928) ularni makrofaglar ekanligini tasdiqladi va olim fikrlari toʻgʻriligini isbotladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Regarding personal names: *Ritter* is a title, translated approximately as *Sir* (denoting a *Knight*), not a first or middle name. There is no equivalent female form.
2. ↑  Wake, Kenjiro (2004). "Karl Wilhelm Kupffer And His Contributions To Modern Hepatology". *Comparative Hepatology*. **3** (Suppl 1): S2. doi:10.1186/1476-5926-2-S1-S2. PMC 2410225. PMID 14960154.
3. ↑  The Global and the Local: The History of Science and the Cultural Integration of Europe. Proceedings of the 2nd ICESHS (Cracow, Poland, September 6–9, 2006) / Ed. by M. Kokowski, Browicz or Kupffer cells?
**Aruna Asaf Ali**—siyosatchi
Aruna Asaf Ali ( 1909 - 1996 ) - hind inqilobchisi,mamlakatning Buyuk Britaniyadan mustaqilligi uchun faol.Uning 1942-yildagi Avgust harakati paytidagi harakati,Bombeydagi Govalya tank maydonida Hindiston Milliy Kongressi bayrog'ini ko'targani ko'pchilikga ma'lum

Biografiya
----------

Kalka shahridagi Panjobda tug'ilgan,u bengal braxmaistlari (induizm oqimlaridan biri) oilasidan chiqqan.U boshlang'ich ma'lumotni Lahordagi monastirda olgan,keyin Nainitalda o'qigan,keyin Kalkuttada o'qituvchi bo'lib ishlagan. 1928-yilda u ota-onasining diniy va yosh farqi tufayli noroziligiga qaramay,Ollohoboddagi Kongress partiyasi rahbari va musulmon Asaf Aliga turmushga chiqdi. Erining ta'siri ostida u Hindiston Milliy Kongressida faol ishtirok etdi, Tuz yurishida faol ishtirok etdi. 1931 va 1932-yillarda u hibsga olindi,ikkinchi marta ozod qilinganidan keyin u bir muddat ijtimoiy faoliyatdan nafaqaga chiqdi.

1942-yilda u avgust harakatida faol ishtirok etdi: 9-avgust kuni u Bombey maydonida Kongress bayrog'ini ko'targan bir guruh odamlarga rahbarlik qildi,bu harakatni boshlash uchun signal edi.Inglizlar uning mulkini musodara qildilar va hibsga olish uchun order berdilar,ammo Aruna yashirincha ish olib bordi va 1944-yilda yoshlarni "zo'ravonliksiz qarshilik" g'oyasidan voz kechishga va inqilobga qo'shilishga chaqirgan maqolani nashr etdi.Uning boshiga 5000 rupiy mukofot berildi.

U 1946-yilda,unga nisbatan ta'qiblar to'xtatilganda,yer osti ishlarini tark etdi Hindiston mustaqillikka erishgandan so'ng, u dastlab Kongress Sotsialistik partiyasining a'zosi bo'lgan, keyin esa undan ko'ngli qolgan va 1948 yilda Sotsialistik partiyaga va 1950-yillarning boshida Hindiston Kommunistik partiyasiga qo'shilgan .1954-yilda Hindiston ayollari milliy federatsiyasining asoschilaridan biriga aylandi, 1958-yilda Dehlining birinchi meri etib saylandi.

1964-yilda u tinchlik uchun xalqaro Lenin mukofoti , 1991-yilda Javoharlal Neru mukofoti bilan taqdirlangan .1984-yilda Sovet xalqlar do'stligi ordeni bilan taqdirlangan .1992-yilda u Hindistonning ikkinchi eng muhim fuqarolik mukofoti-Padma Vibhushan va 1997-yilda (o'limidan keyin)-Bharat Ratna,mamlakatning eng yuqori mukofotiga sazovor bo'ldi

Adabiyotlar
-----------

Javoharlal Neru mukofoti laureatlari roʻyxati.ICCR sayti. 2013-yil 23-martda asl nusxadan arxivlangan.
Padma mukofotlari katalogi (1954-2007).Ichki ishlar vazirligi.2010-yil 7-dekabrda olindi.2009-yil 10-aprelda asl nusxadan arxivlangan

Manbalar
--------

1. ↑  Javoharlal Neru mukofoti laureatlari roʻyxati 2013. sfn error: no target: CITEREFJavoharlal\_Neru\_mukofoti\_laureatlari\_roʻyxati2013 (help)

  

.

1. ↑  Javoharlal Neru mukofoti laureatlari roʻyxati 2013. sfn error: no target: CITEREFJavoharlal\_Neru\_mukofoti\_laureatlari\_roʻyxati2013 (help)
**Yardimli** (ozarbayjoncha: *Yardımlı*)— Ozarbayjonning Yardimli Tumandagi shahar va poytaxti. U Tolish togʻlarida, Alborz (*Elburz*) togʻ tizmasining shimoli-gʻarbiy pastki qismi boʻlib, janubdan Bokudan taxminan 286 km va 76 km masofada joylashgan. janubi-gʻarbiy dan Masalli.

Tarix
-----

Sovet davrida u shaharcha maqomiga ega edi. O‘sha paytlarda yordamlida hozir ishlamayotgan gilam to‘qish korxonasi faoliyat ko‘rsatardi. Shaharda muzey, masjid, harbiy yodgorlik bor.

Etimologiya
-----------

Ular toponimni turlicha izohlaydilar. Ehtimolga ko'ra, u "Yardam" so'zidan yaratilgan. Xalq Ulusning bir qismi sifatida tushuntiriladi. "Ardabil" nomining o‘zagi "Hovli" deyishadi. Ikkinchi taxminga ko'ra, "Ertim" sabab bo'lgan. Tarixchi G.G‘ullayev bu toponimni pecheneg qabilalari nomi bilan yopadi. "Ertim" - pecheneg qabilalaridan birining nomi. Qadimgi turkchada erituvchi, ritsar deb talqin qilingan. 1924-yilda arxeolog I.Azimbeyov toponimni turk tilidagi "yordamchilar" ma’nosida izohlagan. Odamlarning so‘zlariga ko‘ra, bu yerga "Ali" ismli zodagon kelib, tog‘li sharoitda yashovchi odamlarga yordam bergan. Ko‘p suv tegirmonlarini to‘g‘rilab qo‘ydi. Bu yer esa "Yardim Əli" deb atalgan.

Demografiya
-----------

1915 yildagi *Kavkaz taqvimi*ga ko'ra, Boku gubernatorligining Lankaran uyezdidagi Yardimli qishlog'ida 145 kishi, asosan taqvimda tatar sifatida ko'rsatilgan Ozarbayjonlar yashagan. 1914-yil. 1979-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, 3114 kishi va 1989-yilgi aholini ro'yxatga olish, 3438 people lived in Yardimli. According to a census of 2010, the city's population consists of 6700 people.

Manbalar
--------

1. ↑  „Discovery Azerbaijan - Yardımlı". 27-aprel 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-aprel 2013-yil.
2. ↑  *Кавказский календарь на 1915 год*, 70th (Russian), Tipografiya kantselyarii Ye.I.V. na Kavkaze, kazenny dom, 1915 — 214 bet.
3. ↑  „Всесоюзная перепись населения 1979 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу". Демоскоп Weekly.
4. ↑  *Демоскоп Weekly - Электронная версия бюллетеня Население и общество.* „ru:Всесоюзная перепись населения 1989 г." (ru).  Институт демографии Государственного университета - Высшей школы экономики. 18-yanvar 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-sentabr 2010-yil.
5. ↑  „THE STATE STATISTICAL COMMITTEE OF THE REPUBLIC OF AZERBAIJAN".

|  |  |
| --- | --- |
| Ozarbayjon geografiyasi | *Ozarbayjon geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Noʻʼmon Yunusovich Sotimov** (1939.15.12, Andijon) — matematik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), fizikamat, fanlari doktori (1977), professor (1978). Moskva universitetini tugatgan (1962). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Matematika instituti aspiranti, kichik ilmiy xodim (196268). Toshkent Davlat Universitetida katta oʻqituvchi, dotsent, kafedra mudiri (1968—74). Moskvadagi Matematika institutida katta ilmiy xodim (197476). 1976-yildan Toshkent Davlat Universiteti (hozirgi Oʻzbekiston milliy universiteti)da dotsent, professor, dekan (1985 — 87), kafedra mudiri (1976-yildan). Ilmiy ishlari differensial tenglamalar, optimal boshqaruv va ziddiyatli jarayonlar nazariyasiga oid. Optimal boshkaruv nazariyasida Bellman tenglamasi yechimlarining differensiallanuvchilik xossasini tadqiq etgan. Ziddiyatli jarayonlarga mansub taʼqib etish masalasini yechish usulini yaratgan; uchrashuvdan chetlashish masalasi yechimining mavjudligi uchun yetarli shartlar taklif etgan. Kompleks differensial tenglamalar bilan ifodalangan boshqariluvchi jarayonlarni oʻrganish nazariyasiga muqim hissa qoʻshgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1985).

Manbalar
--------

* Metodi resheniya zadachi ukloneniya ot vstrechi v matematicheskoy teorii upravleniya, T. 2000; Metodi resheniya zadachi presledovaniya v teorii differensialnix igr, T. 2003.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Olmaota zilzilasi**, Verniy zilzilasi — 1887-yil 9-iyun mahalliy vaqt bilan soat 4 dan 35 min. oʻtganda sodir boʻlgan zilzila. Markazi Orka Ili Olatovining shim. qismida boʻlib, kuchi 9—10 ballga yetgan. Zilziladan Olmaota shahridagi 3000 ga yaqin bino butunlay harobaga aylangan. 80 ga yaqin kishi xalok boʻlgan. Zilzila epitsentral zonasining uz. 35 km, kengligi 5 km ga yetgan. Yer yuzasida katta oʻzgarishlar boʻlgan. Rus geologi I.V.Mushketov maʼlumoticha, zilzila natijasida Orqa Ili Olatovining 1500–2000 m balandlikdagi qoyalari qulab, Oqsoy, Oqtor daryolari vodiysini toʻsib qoʻygan. Qulab tushgan baʼzi tosh boʻlaklarining ogʻirligi 500 t dan oshgan. Togʻ yon bagʻirlarida kengligi 1 m dan or-tik. uzunligi bir necha km dan iborat yoriklar hosil boʻlib, ulardan suv otilib chiqqan. Togʻ qulashi natijasida daryo suvlari toʻsilib, bir qancha ovullarni suv bosgan. Olmaota zilzilasining oʻchogʻi 20– 30 km chuqurlikda boʻlgan. Zilzilaning kuchi Toshkent, Urumchi, Ayagʻuz va Qash-qargacha borib yetgan. Zilzila vaqtida kuchli yomgʻir yoqqan. Zilzila 2 yil da-vomida vaqt-vaqti bilan qaytarilib, uning kuchi 6—7 ballga yetgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdulloh ibn Amr ibn Harom** (arabcha: عبد الله بن عمرو بن حرام — Abu Jobir Abdulloh ibn Amr ibn Harom al-Ansoriy as-Salamiy — ? - 3/624, Madina) — sahoba.

Hayoti
------

Ansoriylardan bo‘lgan Abdulloh ibn Amr ibn Harom ikkinchi Aqaba bay’­atida Barro ibn Ma’rur bilan birga o‘z qabilasi Bani Salama nomidan vakil bo‘lgan. Badr jangida qatnashgan. Uhud jangida Sufyon ibn Abdushams tomonidan shahid etilgan. Mazkur jangdan oldin o‘g‘li Jobir ibn Abdullohni oldiga chaqirib, ushbu jangda birinchilardan bo‘lib shahid bo‘lishni orzu qilayotganini aytadi hamda unga ortida qolayotgan olti qiziga g‘amxo‘rlik qilishi va qarzlarini uzishini vasiyat qiladi. Uhud tog‘iga yetib bormaslaridan munofiqlar boshlig‘i Abdulloh ibn Ubay ibn Salul Islom qo‘shinining uchdan birini tashkil etgan odamlarini olib, ortga qaytib ketayotganlarida Abdulloh ibn Amr ibn Harom ularni bu yo‘ldan qaytarishga harakat qiladi. Ammo unga quloq solishmaydi. Abdulloh ibn Amr ibn Harom ularni duoyi bad qilib, musulmonlar oldiga qaytadi. Jang boshlangach, hech qancha vaqt o‘tmay shahid bo‘ladi. Manbalarda uning ushbu jangda ilk shahid bo‘lgani keltiriladi. Makkalik mushrik­lar uning burni, qulog‘i va boshqa aʼzolarini kesib oladilar. Kafanlik va qabrlar yetishmagani bois jasadi pochchasi Amr ibn Jamuh jasadi bilan birga bitta qabrga qo‘yilgan. Oradan qirq olti yil o‘tgach, sel yo‘liga yaqin bo‘lgan qabrlarni boshqa yerga ko‘chirish maqsadida mazkur qabr ochilganida, ikki sahobaning jasadi qabrga qo‘yilgandagi holatda turganiga guvoh bo‘lingani rivoyat qilinadi.

Adabiyotlar
-----------

1. Ibn Hishom. *As-Sӣra.* — Qohira: 1955. III, 64, 98;
2. M. Yaşar Kandemir. „*Abdullah b. Amr b. Harâm*". *TDV İA.* — İstanbul: 1988. I, 86;
3. Alixonto‘ra Sog‘uniy. *Tarixi Muhammadiy*. — T.: „Movarounnahr", 2017. 674, 676.

Manbalar
--------

1. ↑  Al-Muvatto „49-hadis",*. «Jihād»* — 21 bet.
**Abu Abdurrahmon Abdulloh**
ibn Munir al-Marvaziy **([[arabcha:عبد الله بن منير — Abu Abdurrahmon Abdulloh ibn Munir al-Marvaziy, ? — 241/856, Firabr) — hadis hofizi**

Hayoti
------

Manbalarda zamonasining imom-pesh­vosi, hadisga boy, so‘z va rivoyatlari ishonchli hofiz Abdulloh ibn Munirning tavallud sanasi haqida maʼlumot mavjud emas. Firabrda yashagan va shu yerda vafot etgan. Olimning vafot sanasi sifatida yuqoridagidan tashqari 243-yil rabi’ul-oxir/857-yil iyul-avgust oylari ham ko‘rsatilgan. Abdulloh ibn Munir ilm talabida yurt kezib, hadis eshitgan. Nazr ibn Shumayl, Abdurrazzoq, Yazid ibn Horun, Saʼid ibn Omir, Abdulloh ibn Bakr as-Sahmiy, Vahb ibn Jarir, Abu Nazr, Ashhal ibn Hotim, Ali ibn al-Hasan ibn Shafiq, Yazid ibn Abu Hakim va ularning safdoshlaridan hadis rivoyat qilgan.
O‘z navbatida, Abdulloh ibn Munirdan Imom al-Buxoriy, Abu Iso at-Termiziy, an-Nasoiy, Isroil ibn Samaydaʼ, Abdon ibn Muhammad al-Marvaziy, Hubayra ibn al-Hasan al-Bag‘aviy, Yahyo ibn Badr al-Qurashiy va boshqalar hadis rivoyat qilganlar.
Imom an-Nasoiy Abdulloh ibn Munirni siqa (so‘z va rivoyatlari ishonchli) degan.
Al-Firabriy aytadi: "Do‘stlarimizdan biri Imom al-Buxoriyning: „Abdulloh ibn Munirdek shaxsni ko‘rmadim", deganini eshitgan ekan".
Ibn Hibbon Abdulloh ibn Munirni o‘zining *„As-Siqāt"* asarida nomlari zikr qilingan hadis hofizlari qatorida sanagan.

Adabiyotlar
-----------

1. Az-Zahabiy. Siyar. 1985. XII, 611;
2. Ibn Hajar. Tahzӣb at-tahzӣb. „Doira al-maʼorif an-nizomiyya", 1910. VI, 43;
3. Al-Buxoriy. At-Tarӣx al-kabӣr. — Haydarobod: „Doira al-maʼorif al-usmoniyya". V, 212;
4. Imom Shamsiddin Zahabiy. Mashhur daholar siyrati. — T.: „Hilol-nashr", 2017. 45.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: K (maʼnolari).

**K** — oʻzbek kirill alifbosining oʻn ikkinchi harfi. Yaqin til orqa, jarangsiz, portlovchi undosh tovushi. Soʻz boshi (koʻl, koʻz), oʻrtasi (tulki, ukki) va oxiri (tilak, bilak)da kelishi mumkin. Baʼzi soʻzlar oxirida kelib, egalik qoʻshimchasi olganda jaranglilashadi va g tovushiga aylanadi (yurak+im — yuragim; tilak+i — tilagi). Shahar shevalarida, baʼzi hollarda, k tovushi y talaffuz etiladi (yurak — yuray, etak — etay), oʻgʻuz guruhiga oid shevalarda soʻz boshida jaranglilashib g tovushini beradi (kel — gel, koʻrdim— goʻrdim). Unlilar orasida juft xolda ham (mas, ikki) kelishi mumkin. Avesto, Urxun-Yenisey, sugʻd, turkiy (uygʻur) yozuvlarida, shuningdek, arab, lotin alifbosi asosidagi yozuvda oʻziga xos koʻrinishga ega. Bular jadvalda keltirildi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Impichment** — ayrim mansabdor shaxslarning mansabdan chetlatish va javobgarlikka tortish jarayoni (tartibi). impichment atamasi konstitutsiyaviy huquqqa AQSh qonunchiligi va amaliyotidan kirib kelgan. impichment har qanday mansabdor shaxsni oʻz burchiga jiddiy yondoshishiga, har qanday vaqtda lavozimdan chetlatishga va javobgarlikka tortishga olib kelishi mumkin. impichment hozirgi kunda koʻplab mamlakatlarning konstitutsiyalarida har qanday mansabdorlarga nisbatan qoʻllaniladigan jarayon sifatida oʻrnatilgan. impichmentga asos boʻlib, xoinlik, poraxoʻrlik, konstitutsiyaga amal qilmaslik va boshqa ogʻir jinoiy harakatlarni sodir etish hisoblanishi mumkin. AQSh Konstitutsiyasiga asosan Prezident, vitse-Prezident va boshqa mansabdorlar mansabidan chetlantirilishi va javobgarlikka tortilishi mumkin. impichment amalga oshirish Parlament ixtiyorida impichment masalasini AQShda Kongresning vakillar palatasi qoʻzgʻatadi va Senat qarori bilan hal qiladimpichment AQSh Prezidentiga nisbatan impichment qoʻzgʻatilganda Senat majlisida Oliy Sud raisi raislik kiladimpichment AQSh Kongressining vakillar palatasi 64 marta impichment tashabbusi bilan chiqishgan. Shundan 1impichment ish Senatda koʻrilib 4 federal sudyaga nisbatan impichment qoʻllanilgan. impichment natijasida hozirgacha birorta AQSh Prezidenti mansabidan chetlashtirilmagan. Lekin, 1974-yildagi AQSh Prezidenti R. Nikson impichment xavfi ostida oʻz ixtiyori bilan isteʼfoga chiqqan. 1999-yilda AQSh Prezidenti Bill Clintonga nisbatan impichment ilgari surilib, ish Senatgacha borgan. Ammo Senatda ayblov etarlicha ovoz ololmagan. impichment uchun mutlaq koʻpchilik, yaʼni uchdan ikki qism ovoz boʻlishi talab etiladimpichment

**Impichment** (ing. impeachment) — ayrim davlatlarda, mas, AQSH, Buyuk Britaniya, Yaponiyada oliy mansabdor shaxslar (mamlakat prezidenta, hukumat boshligʻi va sh.k.)ni javobgarlik-ka tortish va ularning jinoyatlari toʻgʻrisidagi ishlarni sudda koʻrib chiqishning alohida tartibi. I. vaqtida jinoiy ish qoʻzgʻatish va sudga berishni, odatda, parlamentning quyi palatasi amalga oshiradi, ishni koʻrib chiqish esa — oliy palataning vazifasidir, koʻrib chiqish lavozimdan chetlatish (boʻshatish) bilan yakunlanishi mumkin. I. tartibida hukm qilingan shaxs umumiy tartibda jinoiy javobgarlikka tortilishi mumkin. 

Rossiyada Boris Elsin Prezidentligi davrida OAV „Impichment" degan soʻz koʻp ishlatildi. Impichment Rossiya Konstitutsiyasida ham „Mansabdan chetlatish" koʻrsatilgan boʻlib u ham impichment oʻzginasidir. Masalani Davlat dumasi qoʻzgʻatadi va Federatsiya Kengashi uzil-kesil qaror qabul qiladimpichment Bu konstitutsion javobgarlik faqat Prezidentga nisbatan qoʻllaniladi. Impichment Davlat dumasi bir necha marta B. Elsinni „mansabdan chetlatish" (impichment) masalasini koʻtarib chiqqan lekin masala oxirigacha olib berilmagan.
O’zbekiston Konstitutsiyasi impichment masalasini, yaʼni mansabdor shaxslarni mansabidan chetlatish, javobgarlikka tortish masalasini koʻzda tutmagan.
Impichment amaliyoti yuqori mansabdagi shaxslarni o'z ishiga mas'uliyat bilan yondashishga undaydi

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Abdulloh ibn Huzofa as-Sahmiy** (arabcha: عبد الله بن حذافة السهمي — Abdulloh ibn Huzofa ibn Qays ibn Adiy ibn Saʼd as-Sahmiy al-Qurashiy,? — 33/654, Misr) — sahoba.

Oilasi
------

Abdulloh ibn Huzofa as-Sahmiy Eron podshohi va Rum imperatori bilan uchrashgan sahoba. Kunyasi Abu Huzofa, onasi Tamima bint Xarson Bani al-Horis qabilasidan.

Manbalarda kelishicha, Abdulloh ibn Huzofa as-Sahmiy Mak­­kada musulmonlarga mushriklarning taz­yiqi kuchaygandan keyin Habashis­tonga hijrat qilgan.
Hijratning oltinchi yili Hudaybiya sulhidan keyin Payg‘ambar Fors diyorining podshohi Kisroga Islom diniga kirish taklifi bitilgan maktubni olib borishni Abdulloh ibn Huzofa as-Sahmiyga topshiradilar.

Faoliyati
---------

Hijratning o‘n to‘qqizinchi yili xalifa Umar ibn al-Xattob Rumga yuborgan qo‘shin tarkibida Abdulloh ibn Huzofa as-Sahmiy ham bo‘lgan. U asir tushib qoladi va Rum imperatori Hiraqlning peshonasidan bir o‘pish evaziga barcha qolgan asirlarni ozod etilishiga sabab bo‘ladi. Shuning­dek, u Misr­ning fath etilishida ham qatnash­gan.

Hadisi
------

Abdulloh ibn Huzofa as-Sahmiy uchta hadis rivoyat qilgan. Undan Sulaymon ibn Yasor, Abu Voil Shaqiq ibn Salama, Mas’ud ibn Hakamlar hadis rivoyat qilgan.

Vafoti
------

Usmon ibn Affon xalifalik davrida vafot etadi.

Adabiyotlar
-----------

1. Az-Zahabiy. Siyar. — Qohira: „Dor al-hadis", 2006. II, 71; III, 345;
2. Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1285-87. III, 142-144;
3. Islom. Ensiklopediya. — T.: „O‘zME DIN", 2017. 16;
4. Islomshunoslik qomusiy lug‘ati. — T.: „Movarounnahr", 2013. 26-27.
5. Ibn Asir. Usd al-g’oba fiy ma’rifati as-sahoba, - Bayrut: Daru Hazam, 2012.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulloh ibn Ayyosh** (arabcha: عبد الله بن عياش — Abu-l-Horis Abdulloh ibn Ayyosh ibn Abu Rabi’a al-Qurashiy al-Maxzumiy — ? - 64/683-84, Madina) — qori sahoba.

Hayoti
------

Otasi Ayyosh ilk musulmon bo‘lganlardan edi. Habashistonga hijrat qilgan. Abdulloh ibn Ayyosh o‘sha yerda tug‘ilgan. Onasining ismi Asmo bint Muxarriba bo‘lgan. Uni ayoli Hind bint Mutarrifdan ko‘rgan Horis va Amatulloh ismli farzandlari bo‘lgan. Abdulloh ibn Ayyoshning sahoba yoki sahoba emasligi haqida turli fikrlar aytilgan. Ayrim rivoyatlarga asoslanib, Ibn Hajar al-Asqaloniy va Ibn Abdulbarlar sahobalardan ekanini zikr qilganlar. Ibn Hibbon Abdulloh ibn Ayyoshni sakkiz yil Payg‘ambarni ko‘rgan deb keltirgan. Payg‘ambar, Umar, Abdulloh ibn Abbos, otasi Ayyosh va boshqa sahobalardan hadis rivoyat qilgan. O‘z navbatida, Abdulloh ibn Ayyoshdan o‘g‘li Horis, Ibn Umar, ozod qilgan quli Nofeʼ, Sulaymon ibn Yasorlar hadis rivoyat qilganlar. Qiroatni arz yo‘li bilan Ubay ibn Kaʼbdan o‘rgangan. Undan qiroatni ozod qilgan quli Abu Ja’far Yazid ibn Qa’qo’, Shayba ibn Nassoh, Abdurrahmon ibn Hurmuz, Muslim ibn Jundab va Yazid ibn Rumonlar o‘rganganlar. Abdulloh ibn Ayyosh, shuningdek, yetti qiroat imomlaridan bo‘lgan Nofeʼning ham ustozidir. U Madinada qiroat sohasi peshvolaridan hisoblangan. Shamsuddin az-Zahabiy ham uning 70/689-90-yillardan keyin vafot etgani haqida rivoyatlar borligini aytgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Ibn Saʼd*. At-Tabaqāt al-kubrā.* — Bayrut: 1968. V, 28;
2. Al-Buxoriy. *At-Tarӣx al-kabӣr.* — Haydarobod: 1941-60. V, 149-150;
3. Ibn Abu Hotim. *Al-Jarh va-t-taʼdӣl.* — Haydarobod: 1952-53. V, 125;
4. Ibn al-Asir. *Usd al-g‘āba.* — Qohira: 1970-73. 111, 360-361;
5. Az-Zahabiy. *Maʼrifa al-qurrā.* I, 58; Ibn Hajar*. Al-Isāba.* II, 357.
**Ilmi iyqo** (arab — iyqo haqidagi ilm) — ilmi musiqiyning tarkibiy qismi. Yaxlit va tugal nazariya sifatida Abu Nasr Forobiyning asarlari ("Kitobul musiqa al-kabir", "Kito-bul iyqoʼot", "Kitob fi ixsouliyq-oʼot" va b.)da ilk marotaba ilmiy asoslab berilgan va keyinchalik, Ibn Sino ("Kitob ash-shifo") va Qutbiddin ash-Sheroziy ("Durratut-Toj li gʻurratid-diboj") risolalarida rivojlantirilgan. I.i. taʼlimotining asosiy un-suri — naqr (nuqta, eng kichik va boʻlinmas zamon)dir. Davr tarkibidagi naqrlar soni va sifati jihatidan iyqolar ikki sinfga boʻlinadi: muvas-sal (ulangan, uzluksiz) va mufassal (boʻlingan, ayrilma). Har bir sinf, oʻz navbatida, bir necha turlardan iborat. 10-asr badiiy ijodiyotida qoʻllanilgan jami ritmik shakllarni Forobiy 12 asl (usul)ga asoslangan yaxlit iyqolar tizimi sifatida bayon etgan. Mazkur 12 usullar musiqiy amaliyotda doimo yangicha badiiy estetik sifat ("vujud al-afzal") darajasida namoyon boʻladi. Iyqo usullariga turli ritmik, akustik, dinamik vositalar yordamida kerakli badiiy mazmun kiritish maʼdulot (tenglamalar) yoki tagʻiyrot (oʻzgartuvlar, almashtiruvlar) deb ataladi. I.i.ning taʼlimoti "Forobiy jahonda birinchi boʻlib ilgari surgan geni-al goya edi" (J.D.Sava). Badiiy vaqt ("al-on")ning yaxlitligi haqidagi Forobiyning fikriga Gʻarbiy Yevropa olimlari 20-asrning 2-yarmidagina (Klod Levi Stross, Susanna Langer va b.) yetib kelishdi va tan olishdi.

Adabiyot
--------

* Nazarov A. Forobiy va Ibn Sino musiqiy ritmika xususida (mumtoz iyqo nazariyasi), T. 1995.

Abdumannon Nazarov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ettiquduqtepa**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: XIII—XVII acrlar. Qashqadaryo viloyatining Qamashi tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Qoratepa" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Kamoliddin Ismoil**, Abulfayz Kamoliddin Ismoil ibn Jamoliddin Muhammad ibn Abdulrazzoq Isfahoniy (565/68–634 h.q./1170/73 – Isfahon – 1237 m.) – fors-tojik shoiri.

Kamoliddin Ismoilning otasi Jamoliddin Isfahoniy ham taniqli shoir boʻlgan. Kamoliddin Ismoil yigirma yoshidayoq qasidanavis shoir sifatida tanilgan, mohir zargar ham boʻlgan. Umrining oxirida xilvatga chekinib, tasavvuf yoʻlini tanlaydi. Moʻgʻul jangchilari tomonidan oʻldirilgan.

Shoir devoni 15 ming baytdan iborat boʻlib, qasida, gʻazal, qitʼa, tarkibband va ruboiy janrlarini oʻz ichiga olgan.

U fors-tojik adabiyotida, asosan, qasidanavis shoir sifatida tanilgan. Qasidalari ulugʻ shayxlar, Fors otabeklari, Tabariston va Xorazmshoh hokimlari hamda ilm-u adabiyotning mashhur namoyandalariga bagʻishlangan. U ayni paytda, u fors-tojik adabiyotidagi mashhur ruboiynavis ham boʻlgan. Undan bizgacha 867 ruboiy meros qolgan.

Alisher Navoiy "Mahbub ul-qulub"da uni majoziy muhabbatni mahorat bilan tasvirlagan shoirlar jumlasiga kiritadi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Alisher Navoiy: Qomusiy lug'at*.
2. ↑  *Mahbub ul-qulub*.
**Shuhrat Safin** (1970, 3-aprel—2009, 20-sentabr) — oʻzbek xalqaro shaxmat grossmeysteri. U 1999-yilda FIDE tomonidan grossmeyster unvoniga sazovor bo'lgan. Safin Vlissingendagi Hogeschool Zeeland turnirida Mixail Gurevich va Viktor Mixalevski bilan birinchi o'rinni egalladi. U tiebreak hisobida uchinchi o'rinni egalladi. 2001-yilda Safin shaxmat bo'yicha O'zbekiston chempionatida g'olib chiqqan, shu yilning noyabr oyi oxirlarida FIDE Jahon chempionatida ishtirok etdi. Bu yerda u birinchi davrada Predrag Nikoli tomonidan mag'lubiyatga uchradi. 2002 yilda Safin 1–Abu-Dabi shaxmat festivalining Masters turnirida Mixail Ulibin va Yevgeniy Gleizerov bilan 3-o'rin uchun bellashgan. 2008-yilda u Kolkata ochiq chempionatida uchinchi o'rinni egalladi. 2009-yilda u Mumbay Meri Kubogida Chakkravarthy Deepan, Georgiy Timoshenko, Sundar Shyam, Saidali Yoʻldoshev va Andrey Devyatkin bilan 5-10 o'rinlarni egalladi. Safin 1996, 1998, 2000, 2002 va 2008 yillardagi shaxmat olimpiadalarida, 2001 yilgi jamoaviy shaxmat bo'yicha Jahon chempionatida va 1995, 2003 yillardagi jamoaviy shaxmat bo'yicha Osiyo chempionatida O'zbekiston terma jamoasida o'ynagan. 1995-yilgi tadbirda u ikkita medalni qo'lga kiritdi: jamoaviy bronza va to'rtinchi turda individual kumush. U Samarqand shahrida qon saratonidan vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
| Flag of OʻzbekistonBiografik ikona | *Oʻzbekistonlik shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Oʻzbekiston bayrogʻi Oʻzbekiston shaxmat oʻyinchilari |
| --- |
|  |
| Amaldagi shaxmatchilar | 
* Aleksey Barsov
* Toir Vohidov
* Jahongir Vohidov
* Marat Jumayev
* Andrey Kvon
* Nodirbek Abdusattorov
* Sergey Zagrebelniy
* Rustam Qosimjonov
* Sergey Qayumov
* Mixail Saltayev
* Anton Filippov
* Saidali Yoʻldoshev (en)
* Nodirbek Yoqubboyev
* Joʻrabek Hamroqulov
* Javohir Sindorov
* Shamsiddin Vohidov
* Umida Omonova
* Nafisa Mo‘minova
* Nilufar Yoqubboyeva
* Sarvinoz Qurbonboyeva
* Rena Graf
* Afruza Hamdamova
* Marjona Malikova
* Maftuna Bobomurodova
* Nikita Xoroshev
 |
|  |
| Sobiq shaxmatchilar | 
* Vladimir Yegin
* Yelena Lyovushkina
* Timur Gareyev
* Rashid Ziyatdinov
* Valeriy Loginov
* Temur Qoʻyboqarov
* Aleksandr Graf
* Grigoriy Serper
* Ibrohim Hamroqulov
* Gulruhbegim Toxirjonova
 |
|  |
| Vafot etgan shaxmatchilar | 
* Shuhrat Safin
* Dmitriy Qayumov
* Nikolay Rudnev
* Georgiy Aʼzamov
* Sergey von Freymann
 |

 |
**Eksperiment** (lot. yexreptepgshp — tajriba, sinab koʻrish) — fanda narsa va hodisalarni sezgipredmet faoliyati bilan tadqiq qilish, oʻrganish. Kuzatishga qaraganda yuksakroq bilish usuli. Mohiyateʼtibori bilan tajriba tushunchasini ifodalasada, E. fanga nisbatan ishlatiladi. E. zarur shartsharoit yaratishni, turli vositalar bilan obʼyektni qayd etishni yoki hodisani sunʼiy ravishda yuzaga keltirishni, tegishli texnika va moslamalarni tatbiq etish va oʻlchash ishini oʻz ichiga oladi. E. bilish obʼyektini takror hosil qiladi, farazlarni tekshiradi. E. insonning obʼyektga moddiy taʼsir koʻrsatishiga, voqelikni amaliy oʻzlashtirishiga, bilimlarni boyitish va rivojlantirishga yordam beradi. Tabiiy va texnika fanlarida E.dan haqiqatni bilish va uni isbotlash vositasi sifatida foydalaniladi. E. ijtimoiy hodisalarni, xususan, ijtimoiy fanlarni tadqiq etishda ham keng qoʻllaniladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ektima** (yun. — pustula, gʻudda), koʻz yara — terining yiringli kasalligi. Terining bilinarbilinmas chaqalangan, tirnalgan, shikastlangan joylariga mikroblar (streptokokk, stafilokokk) kirishidan paydo boʻladi. Aksari dumbaga, tizzaga chiqadi. Dastlab terida yiring yoki qon va yiring aralash suyuqlik toʻla pufakcha hosil boʻlib, bir necha kundan soʻng u qovjirab, poʻst bilan qoplanadi. Poʻst tushgach, oʻrnida chuqur, chetlari tikka, tubi notekis, yiring boylagan yara koʻrinadi. Yara 2—3 haftadan soʻng bitib, oʻrnida dogʻli chandiq qoladi. Organizm himoya quvvatining susayishi, vitaminlar tanqisligi, moddalar almashinuvining buzilishi E.ga sabab boʻlishi mumkin. Oldini olish uchun terining zararlangan joylarini oʻz vaqtida davolash zarur.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ekspomarkaz** — xalqaro ishtirokchilar bilan hamkorlikda ekspozitsiyalar (koʻrgazmalar) tashkil etish va oʻtkazish boʻyicha markaz. 1958-yildan boshlab umumjahon koʻrgazmalari "EKSPO" nomi bilan oʻtkaziladi. Bunday markaz (koʻrgazma) Oʻzbekistonda xalq xoʻjaligi yutuqlari koʻrgazmasi shaklida 1964-yil oktda ochilgan. "Oʻzekspomarkaz" (savdo koʻrgazma markazi) Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan, sobiq Oʻzbekiston SSR Xalq xoʻjaligi yutuklari koʻrgazmasi asosida 1992-yilda tashkil etilgan (yana qarang Koʻrgazma, Yarmarka). 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Jahon meteorologiya tashkiloti** (JMT) — xalqaro tashkilot, meteorologik tadqiqotlar va kuzatishlar boʻyicha xalqaro hamkorlikni rivojlantirishga yordam koʻrsatish hamda milliy meteorologik va gidrometeorologik xizmatlar ishini muvofiqlashtirish ishlarini olib boradi. 1947-yil sentabrda BMT huzurida tashkil etilgan. JMT tuzilishiga qadar bu ishlarni 1871-yilda tashkil etilgan Xalqaro meteorologiya tashkiloti olib borgan. JMTga 150 dan ortiq, davlat aʼzo (2002), Oʻzbekiston Respublikasi 1992-yil 23 dekabrda aʼzolikka qabul qilingan. JMTning oliy organi Jahon meteorologiya Kongressi boʻlib, 4 yilda bir marta chiqariladi. Ijroiya qoʻmitasi 24 milliy xizmat direktorlaridan tashkil topgan va har yili kamida bir marta yigʻilish oʻtkazadi. JMTning 6 mintaqaviy uyushmasi (Afrika, Osiyo, Jan. Amerika, Shim. va Markaziy Amerika, Tinch okeanning jan.-gʻarbi, Yevropa) yirik geografik mintaqalardagi xizmatlar faoliyatini muvofiqlashtiradi. JMTning doimiy ishlaydigan organi — kotibiyat Jeneva (Shveysariya)da joylashgan.

Meteorologik kuzatishlarni olib borish va standartlash, meteorologik axborotlarni ayirboshlash, ob-havoni prognozlash, meteorologik tadqiqotlar va amaliy meteorologiya muammolari bilan bogʻliq maxsus texnikaviy masalalarni hal qilish uchun bir necha komissiyalar tashkil etilgan. JMT milliy gidrometeorologiya xizmatlari faoliyatini yaxshilash, Yer kurrasi aholisini oziq-ovqat bilan taʼminlash muammosini xal etishda qatnashish, BMTning tashqi muhitni kuzatish va muhofaza qilish tugʻrisidagi Konvensiyaga qatʼiy amal qilish va b.da faol ishtirok etadi. Ayniqsa JMTning Jahon ob-havo xizmati dasturlari (Jahon miqyosida kuzatish tizimi, telealoqa tizimi, meteorologik maʼlumotlarni qayta ishlash tizimi) katta amaliy ahamiyatga ega. Oʻzbekiston Respublikasi gidrometeorologiya bosh boshqarmasi ("Boshgidromet") JMTning Jahon ob-havo xizmati dasturida faol qatnashadi. Toshkentda Jahon ob-havo xizmatining jahon miqyosidagi telealoqa tizimi mintaqaviy telealoqa tarmogʻi, meteorologik maʼlumotlarni qayta ishlash tizimining mintaqaviy ixtisoslashtirilgan meteorologik markazi (Jahondagi shunday 20 ta markazdan biri) ish olib boradi. Toshkent gidrometeorologiya texnikumi negizida JMTning mintaqaviy oʻquv markazi tashkil etilgan. "Boshgidromet" har yili JMT Kotibiyatiga oʻz faoliyati haqida hisobot yuboradi.

Hamidulla Abdullayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Paragliding
**Ekstremal sport**, **harakatli sport** yoki **sarguzashtli sport**, boshqa sport turlariga qaraganda koʻproq xavf va qiyinchiliklarga duch keladigan sport turlariga berilgan umumiy nomdir. Ushbu sportda juda koʻp maxsus materiallar talab qilinadi. Sportchilar murakkab jismoniy faoliyatni amalga oshiradilar. Shuningdek, ushbu sport turida adrenalin, boshqa sport turlari bilan taqqoslaganda koʻproq boʻladi.

Ekstremal sportchi tekis yuzaga chiqmoqda.
Boʻron sharoitida shamol syorfi.
Ushbu faoliyatlar normal sport turlaridan farq qiladi. Juda ham jismoniy kuch va xavf talab qilinadi. Ushbu sport turida tezlik, kuch, qarshilik, balandlik, markazlashtirilgan masalalar katta rol oʻynaydi. Ushbu sport turi koʻp odamlar uchun jasorat (qoʻrqmaslik) talab qiladigan sport hisoblanadi. Buni ixtisoslashgan kishilar qilishlari mumkin.

Ekstremal sportning taʼrifi aniq emas. Atamaning kelib chiqishi esa noaniq. Biroq, ushbu sport turi 1990-yillarda mashhurlikka erishdi va butun dunyoda tez tarqaldi. Bu sportni adrenalinni sevadigan kishilar qabul qildi.

Ekstremal sport turi juda keng va umumiydir; u koʻplab filiallarga boʻlingan. Bu tabiat sportlari bilan juda oʻxshash. Toqqa chiqish va hokazo kabi tadbirlar ekstremal sportning bir qismidir. Koʻpincha jarohatlar, baʼzida hatto oʻlimlar ham boʻladi. Bugungi kunda ekstremal sport dunyoning koʻp qismida tarqalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *extreme sport – definition*. Dictionary.com. „Extreme sports feature a combination of speed, height, danger and spectacular stunts."
2. ↑  The Nathan Kramer Heritage Dictionary of the Japanese Language, thirtieth Edition by Houghton Mifflin Company.*. extreme – definition*. Dictionary.com, 2006. 5-mart 2008-yilda qaraldi. „6. Sports: **a**. Very dangerous or difficult: *extreme rafting*. **b**. Participating or tending to participate in a very dangerous or difficult sport: *an extreme skier*."
3. ↑  The Oxford Pocket Dictionary of Current English*. extreme – definition*. Encyclopedia.com, 2008. 20-iyun 2008-yilda qaraldi. „Denoting or relating to a sport performed in a hazardous environment and involving great physical risk, such as parachuting or white-water rafting."

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Ekstremal sport*** haqida turkum mavjud |

|  |  |
| --- | --- |
| toʻplar va nard toshi | *Sportga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Jahon cherkovlari kengashi** -ekumen (xristianlik konfessiyalarini birlashtirish tarafdori boʻlgan) harakatning rahbar organi. Uch protestant harakati ("Eʼtiqod va tartib", "Hayot va faoliyat", Xalqaro missionerlik kengashi)ning qoʻshilishi yoʻli bilan 1948-yilda Amsterdamda J. ch. k.ning 1-assambleyasida tuzilgan. Maqsadi cherkovlar oʻrtasida diniy eʼtiqod sohasida mavjud boʻlgan tafovutlarni qiyosan oʻrganib chiqish va amaliy faoliyat sohasida ularni birlashtirish yoʻli bilan yagona xristian uyushmasini vujudga keltirish boʻlgan. J. ch. k.ga 100 ga yaqin mamlakatning 300 dan ortiq cherkovi kiradi. Qarorgohi — Jeneva sh.da.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ektoderma** (ekto... va derma) - koʻp hujayrali hayvonlar murtagining tashqi qavati. Organizmlarning individual rivojlanishi davomida E.dan nerv sistemasi, sezgi organlari, orqa miya, simpatik nerv gangliylari, visseral skelet, pigment hujayralar, tana qoplami va uning hosilalari; teri bezlari, soch, pat, tangachalar, tirnoqlar, shuningdek, teri biriktiruvchi toʻqimasining bir qismi, ovqat hazm qilish sistemasining oldingi va keyingi qismlari, tashqi jabralar va protonefridiylar (yassi va toʻgarak chuvalchanglar ayirish sistemasi) rivojlanadi. Umurtqalilarda E. hosilalari avval hosil boʻlgan tana qismlari va xordomezoderma materialining induksion taʼsiri (induksiya) natijasida shakllanadi.

Yana qarang
-----------

* Epidermis

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jahon pullari** - umumiy universal toʻlov vositasi sifatida tan olingan, xalqaro miqyosda hamma uchun xarid vositasi, boyliklarning umumiy oʻlchov birligi, qiymatning xalqaro ifodasi boʻlgan pullar; jahon bozorida amal qiluvchi yuksak likvidli pullar. J. p. milliy pullardan barcha mamlakatlarning xalqaro muomalasida ishlatilishi bilan farq qiladi. J. p. qadimda xalqaro savdo paydo boʻlishi bilan vujudga kelgan. Dastlab J. p. vazifasini boy, davlatlararo savdoda faol qatnashadigan mamlakatning oltin va kumush tangalari, keyinchalik oltin quymalar, yombilar bajargan (ular tangalarga nisbatan katta vaznga ega boʻlib, savdo aylanmasi katta boʻlgan, bir yoʻla koʻp pul talab qilinadigan muomalada qoʻllanilgan). 20-asr ning 1-choragidan oltin pullar muomaladan chiqarilib, ular oʻrnini bir pul birligiga toʻgʻri keladigan sof oltin miqdori (g) bilan taʼminlangan qogʻoz pullar egalladi. Shu paytdan boshlab, iqtisodiyoti kuchli mamlakatlarning barqaror deb tan olingan qogʻoz pullari J. p. vazifasini oʻtay boshladi (Ikkinchi jahon urushidan soʻng J. p. vazifasini AQSH dollari oʻz zimmasiga oldi). 20-asrning 70-y.lariga kelib koʻpgina mamlakatlarda qogʻoz pul birliklarining oltin taʼminoti bekor qilindi. Lekin shunga qaramay qogʻoz J. p. doirasi kengaydi va ular qatoriga erkin almashtiriladigan ingliz funt sterlingi, Germaniya markasi, Yaponiya iyenasi, Shveysariya franki qoʻshildi. Keyingi yillarda bu milliy pullar ichida raqobat kuchayib, dunyo miqyosida AQSH dollari va Yaponiya iyenasining mavqei koʻtarildi, natijada jahon bozori asosan ikki zona — AQSH dollari va Yaponiya iyenasi zonalariga ajraldi. 1999-yil 1 yanvarda Yevropa Ittifoqining 11 mamlakati uchun umumiy boʻlgan yangi pul — yevro davlatlararo hisob-kitoblarda muomalaga kiritildi (2002-yil 1 yanvardan Ye. banknotlari va tangalari muomalaga chiqarildi). Bundan koʻzlangan maqsad Yevropada AQSH dollarining tazyiqiga qarshi kurashish, uning hukmronligiga barham berishdir. J. p. sifatida yevro AQSH dollarining jiddiy raqobatchisi (1 AQSH dollari =1,13 yevro; 2002, fevral). Xalqaro iqtisodiy integratsiya kuchayishi bilan J. p.ning turlari qisqarib, uning vazifasini ozchilik valyuta bajaradi.

Ahmadjon Oʻlmasov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Abdulloh ibn Zayd ibn Abdu Rabbih** (arabcha: ) (580 yil — 644, Madina), Muhammad paygʻambarning mashhur sahobalaridan biri. Tushida Muhammad payg'ambar tomonidan tasdiqlangan azon qoidalari va so'zlarini ko'rgan. Shu sababli unga "Sohib al-azon" (azon asoschisi) laqabi berilgan.

Biografiya
----------

Abdulloh ibn Zayd Madinaning Xazraj qabilasidan biri boʻlgan. U Aqabada Muhammad payg‘ambarga bay’at qilgan ansorlardan va Madinadagi ilk musulmonlardan biri. Musulmonlar Makkadan Madinaga ko‘chib ketgach, musulmonlarning mushriklar bilan bo‘lgan janglarida va boshqa muhim tarixiy voqealarda qatnashgan. Makka fath qilingan kuni Xazraj qabilasi qo'shinlarining bayroqdori bo'lgan.
Abdulloh ibn Zayd xalifa Usmon ibn Affon davrida taxminan 64 yoshida vafot etdi.

Adabiyotlar
-----------

1. Ibn Asir. Usd al-g’oba fiy ma’rifati as-sahoba, - Bayrut: Daru Hazam, 2012.
2. Али-заде А. А. Абдулла ибн Зейд // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — ISBN 978-5-98443-025-8.