recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Eduard** — ingliz qirollari nomi:Eduard I (1239.17.6 1307.7.7) 1272-yildan qirol. Plantagenetlar sulolasidan. Otasi qirol Genrix III vafotidan soʻng taxtga chiqqan. E.1 davrida parlamentni muntazam chaqirib turish amaliyoti joriy qilingan, bu Angliyada tabaqaviyvakillik monarxiyasi shakllanayotganidan darak bergan. E.1 davrida Uels zoʻrlik bilan Angliyaga qoʻshib olingan (1284). E.1 ning Shotlandiyani bosib olish uchun qilgan harakatlari (1286-yildan boshlab) shotland xalqining qattiq qarshiligiga duch kelgan. E.1 Shotlandiyaga navbatdagi yurishi chogʻida vafot etgan.

Eduard III (1312.13.11-1377.21.6) — 1327-yildan qirol. Plantagenetlar sulolasidan. Dastlabki yillarda barcha hokimiyat beva qirolicha Izabella va uning jazmani Mortimer qoʻlida boʻlgan. 1330-yildan mustaqil hukmron. 1337-yil Fransiyaga urush eʼlon qilgan (qarang Yuz yillik urush).

Eduard IV (1442.28.1-483.9.4) 1461—83 yillarda qirol (1470-yil oktabr — 1471-yil apreldan tashqari). Yorklar sulolasining 1-vakili. Qizil va Oq gullar urushi jarayonida Genrix VI Lankasterni taxtdan agʻdarib hokimiyatni egallab olgan. Qirolligining dastlabki davrida davlat ishlarida graf Uorvikning roli katta boʻlgan. Biroq E.IVning mulkdor zodagonlar mavqeini pasaytirishga boʻlgan harakati natijasida Uorvik va boshqalar lankasterlar tomoniga oʻtib ketgan. 1470-yil oktabrda E.IV taxtdan tushirilgan. 1471-yil aprelda Barnet va may oyida Tyuksberi yonida lankasterlar qoʻshinini yengib taxtni qayta egallagan. E.IV siyosatida, asosan, oʻrta dvoryanlarga tayangan. yirik mulkdorlarning yerlarini musodara qilgan. Ingliz sanoati (asosan. jun toʻqish va savdo)ni qoʻllab-quvvatlash siyosatini yurgizgan.

Eduard VI (1537.12.10-1553.6.7) — 1547-yildan qirol. Tyudorlar sulolasidan. Genrix VIII va uning 3xotini Jeyn Seymurning oʻgʻli. Taxtga 9 yoshida oʻtirgan. Bolaligi tufayli davlat ishlariga mutlaqo aralashmagan, asosan, ilohiyot va qadimiy tillarni oʻrganish bilan shugʻullangan. Davlatni boshqarish protektorlar (vasiylar) — E.VI ning togʻasi gersog Somerset, soʻngra (1549-yildan) — graf Uorvik qoʻlida boʻlgan.

Eduard VII (1841.9.11-1910.5.5)1901—10 yillarda qirol. Onasi qirolicha Viktoriya vafotidan soʻng taxtga oʻtirgan. Antantani tuzishda faol qatnashgan. Ichki siyosatda sezilarli rol oʻynamagan.

Eduard VIII (1894.16.7-1972.28.5)1936-yil 20-yanvar — 11 dekabrda qirol. Otasi qirol Georg V vafotidan keyin taxtga chiqqan. Bir necha oydan soʻng taxtdan voz kechgan. E.VIII ning taxtdan voz kechishi bilan bogʻliq "saroy krizisi" Buyuk Britaniya hukmdor doiralari orasidagi ziddiyatlarni aks ettirgan. 1936-yil 12 dekabrda Vindzor gersogi unvonini olgan. 1940—45 yillarda Bagama o.lari general-gubernatori. Hayotining soʻnggi davrini Fransiyada oʻtkazgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sevilya minorasi** (ispancha: *Torre Sevilla*) - Ispaniyaning Sevilya shahridagi ofis osmonoʻpar minorasi. Uning qurilishi 2008-yil mart oyida boshlangan va 2015-yilda yakunlangan. Minora balandligi 180,5 metr, 40 qavatdan iborat. Ushbu ofis binosiga kirish Odiel koʻchasida joylashgan. Minora Andalusiya va Sevilya shahridagi eng baland bino boʻlib, Ispaniyadagi eng baland binolar roʻyxatida yettinchi oʻrinni egallaydi. 2015-yilgacha Sevilya minorasi Kajasol minorasi (ispancha: *Torre Cajasol*) yoki Pelly Tower (ispancha: *Torre Pelli*) loyiha muallifi Sezar Pelli nomi bilan atalgan.

Minora Kartuja orolida joylashgan bolib, 1992-yil aprel va oktabr oylari orasida Sevilyada boʻlib oʻtgan sobiq Butunjahon koʻrgazmasi boʻlib otgan hududda joylashgan. Osmonoʻpar bino daryo boʻyida 2000-yillarning boshidan beri obodonlashtirilgan hududda joylashgan. Minora ikki toʻrt qavatli bino bilan yonma-yon joylashgan boʻlib, ular argentinalik me'mor Sezar Pelli tomonidan ishlab chiqilgan. Bu binolarning qiyshiq qirralari shimol va janubga ochilib, markazda torayib, piyodalar savdo koʻchasini tashkil etuvchi maydonni tashkil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Torre Sevilla: el edificio más alto de Andalucía busca identidad y contenido" (Spanish). *eldiario.es* (19 февраля 2016). Qaraldi: 19 мая 2019.
2. ↑  „Centro Comercial Torre Sevilla". Qaraldi: 19-may 2019-yil.

Havolalar
---------

* Binoning rasmiy sayti
The **KRISS vektori** ushbu avtomat Amerika kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan boʻlib, dizayni KRISS USA AQSh kompaniyasi tomonidan tayyorlangan. Qurol mexanizmida fransuz muhandisi Renaud Kerbrat tomonidan ixtiro qilingan orqaga qaytish va tumshugʻiga koʻtarilishni kamaytirish uchun in-line dizayni bilan birlashtirilgan noanʼanaviy kechiktirilgan zarba tizimidan foydalaniladi.[2]

 KRISS Vector SMG 2010-yilgi SHOT koʻrgazmasidan lavha
2007 yil bahorida bu oʻsha davrdagi rivojlanishning ilgʻor bosqichlaridagi eksperimental qurol edi. *Kriss* nomi Janubi-Sharqiy Osiyo xanjaridan kelib chiqqan. 

*K10* deb nomlangan Vektorning ikkinchi avlod prototipi 2011 yil SHOT Show koʻrgazmasida eʼlon qilindi. Bu xuddi shu Super V tizimiga asoslangan Vektorning biroz ixcham versiyasidir. Asosiy farq — kalibrni oson almashtirish uchun moʻljallangan pastki qabul qilgichning qayta dizayni; faqat bitta olib tashlash pinini ishlatib, foydalanuvchilar turli xil pastki qabul qiluvchilarni oʻrnatish orqali 9 × 19 mm, .40 S&W va .45 ACP oʻrtasida oʻzgarishi mumkin. Bu shuningdek, endi diagonal, deyarli vertikal ravishda harakatlanadigan va qurolning har ikki tomoniga oʻrnatilishi mumkin boʻlgan zaryadlash dastagining qayta dizaynini olib keldi. Boshqa eʼtiborga molik farqlar buklanadigan oʻrniga yangi teleskopik stok va barrel atrofidagi toʻrt tomonlama qoʻshimcha relsli trubka edi.  K10 SHOT Show 2013 dan keyin koʻrsatilmadi va uning holati nomaʼlum va ehtimol bekor qilingan.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

Manbalar
--------

1. ↑  „Products".  KRISS Arms. 20-yanvar 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-noyabr 2012-yil.
2. ↑  „Modern Firearms – Kriss Super V". *modernfirearms.net* (27-oktabr 2010-yil). Qaraldi: 7-iyun 2017-yil.
3. ↑  Future Weapons, Season 2 episode 10, first broadcast March 17, 2007
4. ↑  *Crane.* „KRISS K10 Super V Vector XSMG Multi-Caliber Submachine Gun (SMG) and DEFIANCE Silencers/Sound Suppressors: Redesigned and Improved .45 ACP/9mm/.40 S&W Subgun for Special Operations Forces (SOF) and Close Quarters Battle (CQB) Applications (SHOT Show 2011 Photos!)". *Featured, Personal Defense Weapons, Special Operations, Submachine Guns*.  DefenseReview.com (4-fevral 2011-yil).

Foydali havolalar
-----------------

* Rasmiy sayti
* US patent
* „TDI Kriss Super V™ submachine gun (USA)".  World Guns. 8-aprel 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-aprel 2007-yil.
**Chilpish**, chekanka, dekapitatsiya — oʻsimlikni boʻyiga oʻsishdan toʻxtatish, hosil toʻplash va yetilishini tezlatish maqsadida oʻsish nuqtasi yoki hosil novdaning uchki qismini olib tashlash; qoʻshimcha agrotexnika tadbirlaridan biri. Ch. shakllanayotgan hosilga oziq moddalarning yetib kelishini kuchaytiradi, ularning rivojlanishiga qulay sharoit yaratadi. Asosan, gʻoʻza, tok, mevali daraxtlar, tamaki, kanakunjut, pomidor va boshqa chilpiladi. Gʻoʻzani Ch.da uning poyasi va yon shoxlari uchi olib tashlanadi. Agrotexnik nuqtai nazardan yorugʻlik va issiqlik rejimini yaxshilaydi, koʻsaklarning ortiqcha toʻkilib ketmasligiga, tupning yotib qolmasligiga yordam beradi, hosildorlikni 1—4% ga oshiradi. Tolaning yetilishini va chanoqning ochilishini tezlashtiradi. Odatda, Ch. gʻoʻza yalpi koʻsaklay boshlagan paytda — oʻrta tolali gʻoʻzada 14— 16, ingichka tolali gʻoʻzada 20—22 hosil shoxi shakllanganda — iyulning oʻrtalari — avgustning birinchi oʻn kunligida oʻtkaziladi. Asosiy poya uchi 4—6 sm, yon shoxlar uchi 2—3 sm uzunlikda chilpib tashlanadi. Gʻoʻzani Ch. qoʻlda yoki maxsus Ch. moslamalari, mashinalarda oʻtkaziladi. Tokni Ch. novdalarining pishishini tezlashtiradi, ularda oziq moddalarning toʻplanishiga yordam beradi, qishga chidamliligini oshiradi, yetarli yoruglik, havo, issiqlik taʼsirida gʻujumlari yirik, rangdor va shirali boʻladi. Ch. sugʻoriladigan hosilli tokzorlarda yaxshi samara beradi. Toklar, birinchi marta shoʻra xomtokda (1—2 sm), asosan, ikkinchi marta avgust ning 2oʻn kunligida novdalarning oʻsish davri sekinlashganda chilpiladi, bunda novdalar uchining 1/3 — 1/4 qismi olib tashlanadi. Sabzavotch i l i kda bodring va pomidor (issiqxonalarda avgustda ekilgan pomidor 7— 9 shoxi ustidan)ni Ch. gʻovlashga yoʻl qoʻymay, hosil shox (palak)larini koʻpaytiradi. Baklajon, bryussel karami, urugʻlikka ekilgan lavlagi ham chilpiladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Masadiq Madiyarov** (1914-yil tavallud topgan — vafot etgan sanasi nomaʼlum) — Sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

Hayoti va faoliyati
-------------------

1914-yilda Turkiston oʻlkasi Fargʻona viloyatining Andijon tumani qishlogʻida (sovet davrida — Xoʻjaobod viloyati Sovetobodi) hozir — Oʻzbekistonning Andijon viloyatida tugʻilgan. Millati oʻzbek.

1931-yildan ota-onasining tomorqasida (fermer) dehqonchilik bilan shug‘ullangan, keyin Farg‘ona viloyati Isfara shahridagi „Energoqurilish" boshqarmasida, so‘ngra „Muyan" sovxozida ishchi, agrotexnik bo‘lib ishlagan. Qizil Armiya safiga chaqirilgunga qadar shu viloyatning Quvasoy shahrida yashagan. Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi. 1944-yilda KPSS safiga qoʻshildi. Masadiq Madiyarov demobilizatsiyadan so‘ng O‘zbekistonga qaytib, „Muyan" sovxozida agrotexnik, so‘ngra bo‘lim boshlig‘i, katta agronom lavozimlarida ishlashni davom ettirdi.

1950-yilda Andijon viloyati Xoʻjaobod tumani Kirov nomidagi bogʻdorchilik sovxoziga (keyinchalik agrosanoat majmuasi) direktor etib tayinlanadi. Uning rahbarligida sovxoz respublikaning ilg‘or xo‘jaliklaridan biriga aylandi, uning mehnatkash ishchilari yuzlab gektar maydonlarda uzum, tarvuz, poliz, behi va O‘zbekiston SSRda ham xaridorgir bo‘lgan janubiy meva-sabzavotlarning turli navlarini yetishtirdi. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish rejasini muvaffaqiyatli bajarganligi uchun sovxoz direktori uch marta orden, shu jumladan besh yillikdagi (1966—1970) ish natijalariga koʻra Lenin ordeni bilan taqdirlangan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1981-yil 26-fevraldagi Farmoni bilan Madiyarov Masadiq Lenin ordeni hamda O‘roq va Bolg’a oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlandi.

Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashining IX va X chaqiriqlari (1975—1985) deputati etib saylangan. Andijon viloyatida yashagan. Uning vafoti sanasi nomaʼlum.

Mukofotlari
-----------

* Lenin ordeni (1971,1981);
* Oktyabr inqilobi (1973);
* 1-darajali Vatan urushi (1985);
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1965);

Manbalar
--------



1. 1 2 3 4 5  „Masadiq Madiyarov biografiyasi".
2. ↑  Deputati Verxovnogo Soveta Uzbekskoy SSR, 10-go soziv. Tashkent, 1981.
**Pavel Petrovich Papengut** (1894-yil 27-may — 1934-yil yanvar) rus askari. Rossiya imperiyasi polkovnigi, keyinchalik Oq rus qoʻshinlari ofitseri, Turkiston yer osti harbiy xizmati aʼzosi, Aleksandr Dutovning safdoshi. 1933-yil Shinjon musulmonlari qoʻzgʻoloni paytida Shinjon viloyatining birlashgan qurolli kuchlari qoʻmondoni boʻlgan.

Biografiyasi
------------

Pavel Petrovich Papengut davlat maslahatchisi, Samarqand viloyati harbiy gubernatorining yordamchisi kelib chiqishi Smolensk viloyatining merosxoʻr zodagonlaridan Pyotr Oskarovich Papengutning oʻgʻli. Toshkent kadet korpusi bitiruvchisi, 1914-yilda Mixaylovskiy nomidagi artilleriya bilim yurtining 1-toifasini tamomlagan.

Ikkinchi darajali leytenant (1914) yengil artilleriya dalasiga tayinlangan, leytenant (1918-yilda). Shtab kapitani (07.1919-yil holatiga koʻra). Kapitan (1920-yil kuz holati boʻyicha). Podpolkovnik (11.1921-yil holatiga koʻra). Polkovnik.

P. P. Papengut 1918-yildan beri yashirin Turkiston harbiy tashkiloti aʼzosi boʻlib, A.I.Dutovga xat bilan yuborilgan va Janubiy armiyaning 1-Yeger batalyonida (07.1919-yil holatiga) u bilan birga qolgan. Pavel Petrovich Papengut Sovet Rossiyasiga qarshi nutqidan keyin (1920-yil kuzida) aloqa va harakatlarni muvofiqlashtirish uchun general A.S. Bakichning otryadiga yuborilgan. Marshchi ataman A.I.Dutov (1921) qoʻmondonligidagi topshiriqlar boʻyicha shtab ofitseri lavozimiga tayinlangan. Shuydundagi otryad atamani A.I.Dutovganing shaxsiy otryadida hujjatlarni qabul qilish komissiyasining raisi vazifasini bajargan. A. I. Dutov vafotidan keyin (1921-yilda) 1921-yil 3-(16) martdan polkovnik T. V. Gerbov boshchiligidagi otryadning shtab boshligʻi boʻlgan. Kuljadagi sobiq Rossiya konsuli hamda Kolchak qarshi razvedka zobiti va Xitoy razvedkasi xodimi S. V. Nedachinning hamkori boʻlgan.

1931-yildan surgunda, Shinjon\_Uygʻur muxtor rayoni boshqaruvchisi (duban) Sin Shujenning harbiy xizmatida boʻlgan. Rus muhojirlarining 1-otliq polki komandiri (1932). Polk Shinjon poytaxti Urumchini isyonkor musulmonlardan muvaffaqiyatli himoya qilgan (Dungan va uygʻurlar, 1933). Papengut 1933-yil 12-apreldagi davlat toʻntarishi tashkilotchilaridan biri boʻlgan, buning natijasida Shinjonda hokimiyat tepasiga Sheng Shisay kelgan. Davlat toʻntarishidan keyin P.P.Papengut Shinjon viloyati birlashgan qurolli kuchlari qoʻmondoni etib tayinlangan.

Shen-Shitsay SSSRga harbiy yordam soʻrab murojaat qilib, Qizil Armiya harbiy qismlarini Shinjon hududiga olib kirgach aprel fitnasini tayyorlashda ayblangan P.P. Papengut Urumchi shahrida hibsga olinib, otib tashlangan.

Mukofotlari
-----------

,,Romanovlar sulolasi hukmronligiga 300 yil" medali (1913).

Yana qarang
-----------

* Kumul qoʻzgʻoloni

Manbalar
--------

1. ↑  Ryadovoy i komandniy sostav chastey Krasnoy armii, vvedennix na territoriyu Sinszyan-Uygurskogo avtonomnogo rayona, bili pereodeti pri etom v formu russkogo opolcheniya voorujennix sil provinsii Sinszyan.
2. ↑  Novim komanduyuщim bil naznachen general N. I. Bekteev.
3. ↑  Ganin A. V. Semyonov V. G. Ofitserskiy korpus. M. 2007
**Port Allen** (talaffuzi: *Port Allen*) — AQShning Louisiana shtatida joylashgan shahardir. Shahar Missisipi daryosining gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan boʻlib, u shtatlararo 10 va AQShning 190-avtomagistrali bilan chegaradosh. Aholisi 2010-yilgi aholini roʻyxatga olishda aholisi 5 180 kishini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

Port Allen shahri 30°27′13″N 91°12′36″W﻿ / ﻿30.45361°N 91.21000°W﻿ / 30.45361; -91.21000GO (30,453740, −91,209957) koordinatalarda joylashgan.

Qoʻshma Shtatlar aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 2,6 kvadrat milya (6,8 km2) ni tashkil qiladi, shundan 2.1 kvadrat milya (5,5 km2) quruqlik va 0,5 kvadrat milya (1,3 km2) suvdan iborat.

Demografiyasi
-------------

2000-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda 5 278 kishi, 2 012 xonadon va 1 416 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 2486,3 nafar kishini tashkil qiladi. Shaharning irqiy tarkibi 45,04% oq tanli, 53,98% afro-amerikalik, 0,15% tubjoy amerikalik, 0,04% osiyolik, 0,02% Tinch okeani orollari, 0,27% boshqa irqlardan va 0,51% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 1% ni tashkil etadi.

Shaharda 2 012 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 30,5% 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 39,7% er-xotinlar birga yashaydilar, 25,7% eri boʻlmagan ayollar, 29,6% esa oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 26,2 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 9,2 foizida esa 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahar aholisi yosh taqsimotiga koʻra, 25,5% 18 yoshgacha, 10,1% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 26,4% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 22,9% 45 yoshdan 64 yoshgacha, 15,1% 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yoshi 37 yoshni tashkil qiladi. Har 100 ayolga 84,7 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 80,1 erkak toʻgʻri keladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 30 254 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 36 762 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 31 029 dollarni, ayollarniki esa 22 333 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 14 439 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 19,2 foizi va aholining 24,2 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlar 34,4 foizi va 65 yoshdan oshganlarning 8,5 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Find a County".  National Association of Counties. Qaraldi: 7-iyun 2011-yil.
2. ↑  „US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990".  United States Census Bureau (12-fevral 2011-yil). Qaraldi: 23-aprel 2011-yil.
**Pavel Gerasimovich Lisitsian** (1911.24.10 (6.11), Vladikavkaz - 2004.06.07, Moskva) — arman xonandasi (bariton). 20-asr opera ijrochiligining yetakchi namoyandalaridan. Yerevan konservatoriyasini tugatgan (1960). Leningrad opera teatri (1935—37), Armaniston opera va balet teatri (1937—40), Katta teatr (1940—66)da yakkaxon xonanda, Yerevan konservatoriyasida professor (1967—73). Keng diapazonli, kuchli, jarangdor va tiniq ovoz sohibi. Ijro uslubi mukammal musiqiy talqin, yuksak badiiy did bilan ajralib turadi. Opera sahnasida *Almast* (A. Spendiarov, "Almast"), *Arshak II* (P. Chuxajanyan, "Arshak II"), *Yeletskiy*, *Onegin*, *Mazepa*, *Robert* (P. Chaykovskiy, "Qargʻa motkasi", "Yevgeniy Onegin", "Mazepa", "Iolanta"), *Jermon*, *Amonasro*, *Ford* (J. Verdi, "Traviata", "Aida", "Falstaf"), *Napoleon* (S. Prokofyev, "Urush va tinchlik") kabi asosiy partiyalarni ijro etgan. Osiyo, Yevropa va Amerika mamlakatlarida, xususan, Oʻzbekistonda ham gastrolda boʻlgan. Lisitsianning farzandlari — Karina (1938, metsso-soprano), Ruzanna (1945, soprano, Niderlandiyadagi xalqaro xonandalar tanlovi laureati, 1974), Ruben (1945, tenor, Germaniyadagi Shuman nomidagi tanlov golibi, 1969) ham xonandalardir. Lisitsianning qizlari mashhur "Madrigal" ansambli bilan Toshkentda konsert berishgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pavel Leontyevich Makarov** (rus: Павел Леонтьевич Макаров; 30-may, 1949; hozirgi Toshkent shahri) — dirijyor, kompozitor. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobil. 1972-1977 yillarda Moskva Konservatoriyasida harbiy mashq fakultetida o'qigan. 1977-1982 yillarda Germaniyada Sovet Ittifoqi guruhi da xizmat qilgan. 1982-1991 yillarda Turkiston harbiy okrugining Bosh ofisi orkestrida turli lavozimlarda ishlagan va keyinchalik katta direktor lavozimiga ko'tarilgan. Makarov 1991 yildan beri O'zbekiston Respublikasi Mudofaa Vazirligi Orkestr ning katta direktori lavozimini egallagan. Harbiy orkestr uchun koʻpgina marsh (shu jumladan, Oʻz R Qurolli Kuchlarining rasmiy musiqiy ramzi boʻlgan "Qurolli Kuchlar marshi", shuningdek, "Amir Temur marshi", "Gvardiyachilar marshi", "Vatan" va boshqalar) va qushiqlar ("Oʻzbekiston lochinlarimiz". "Harbiylar qoʻshigi" va boshqalar) yaratgan.

Shaxsiy hayot
-------------

2004 yilda [O'zbekiston Respublikasi Prezidentining] Farmoniga binoan "Do'stlik" ordeni bilan mukofotlandi va O'zbekiston Respublikasida xizmat ko'rsatgan artistning faxriy ritmi bilan taqdirlandi. 1992 yildan buyon Polkovnik unvoniga sazovor bo'ldi. Hozirda turmushga chiqdi va uch farzandi bor, shuningdek, nabiralar noma'lum.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑
3. ↑

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kalorimetriya** (lot. calor — issiqlik va ... metriya) — turli fizik, kimyoviy va biologik jarayonlarda sodir boʻladigan issiklik effektlari (issiqlik miqdorlari)ni oʻlchash usullari majmui. Xususan, K. usullari bilan jismlarning issiqlik sigʻimi, fazaviy oʻtishlar issiqligi (erish, qaynash va b.), kimyoviy reaksiyalarda ajraladigan issiqlik effektlari, radioaktiv yemirilishlar, tirik organizmlarda moddalar almashinuvi va b. aniklanadi.

Turli jarayonlarda jism sarflaydigan yoki yutadigan issiqlik miqdorini bevosita oʻlchash uchun ishlatiladigan asboblar kalorimetrlar deyiladi. 400 K va undan yuqori temperaturalardagi issiklik oʻlchashlarini oʻz ichiga olgan K.ni yuqori temperaturalar K.si, suyuq azot, vodorod va geliy temperaturalari sohasini (-77 K va undan pastda) past temperaturalar K.si deyiladi.

K.ni oʻlchash usullari issiqlik texnikasida, metallurgiyada, kimyo texnologiyasida keng ishlatiladi. Turli texnologik jarayonlarda jismlarning qizishi, erishi yoki bugʻlanishi uchun sarflanadigan issiqlikni hisoblashda; kimyoviy reaksiyalarning borishi chegarasini aniqlashda va ularning sodir boʻlish shartlarini belgilashda K.dan foydalaniladi. Maye, grafitdan sintetik olmos olish mumkin boʻlgan bosim va temperatura sohasini shu moddalarning issiqlik sigʻimlarini va yonish issiqliklarini kalorimetrik oʻlchashlar orqali aniklangan. Biologiyada K. (biokalorimetriya) yordamida organizmda boʻlib turadigan kimyoviy va fizik jarayonlar [endotermiklik yutilishi) va ekzotermiklik chikarish)]dagi issiqlik effektlari aniklanadi. Maye, bir soatda ichak tayoqchasi mikrobi ~10~9 kal, odam 5-104 kal issiqlik chiqarishini K. usuli bilan aniqlangan. Organizmdan ajralib chikadigan issiqlik miqdorini aniqlash uchun, odatda, hayvon yoki odam kalorimetr (devorlari orasida suv oqib turadigan kamera)ga joylashtiriladi. Bunda organizmdan chiqayotgan issiqlikni suv yutadi. Suv massasi va uning temperatura oʻzgarishidan qancha issiklik ajralishi bilib olinadi. Agar bunday bevosita oʻlchash mumkin boʻlmasa, u holda bilvosita usullardan foydalaniladi (mas, organizm vaqt birligida yutgan O2 va chiqargan SO2 nisbatidan oqsil, yogʻ, uglerodlarning oksidlanishi uchun sarflagan O2 miqdori aniqlanadi. Ok-sidlanish reaksiyalaridagi issiklik effektlariga qarab organizmda xreil boʻladigan issiqlik miqdorini hisoblab chiqsa boʻladi). K. fiziologik tadqiqotlar va diagnostikada katta ahamiyatga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pavel Konstantinovich Yorkin** [1891.10(22). 2, Kiyev - 1952.9.12, Toshkent] — balet artisti, baletmeyster, pedagog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1952), oʻzbek professional balet sanʼatini yaratuvchilaridan. 1910—35 yillarda Kiyev, Odessa, Harkov, Dnepropetrovsk, Rostov, Tbilisi opera va balet teatrlarida solist, baletmeyster va badiiy rahbar. 1935— 38 yillarda Toshkent rus opera va balet teatrida baletmeyster va pedagog-repetitor. 1944—52y. lar Navoiy nomidagi opera va balet teatrida bosh baletmeyster. Eng yaxshi postanovkalari: "Boqchasaroy favvorasi" (B. Asafyev), "Koppeliya" (L. Delib), "Don Kixot" (L. Minkus), "Kizil gul" (R. Glier), "Raqqosa" (G. Mushel), "Oqqush koʻli" (P. Chaykovskiy), "Oqbilak" (S. Vasilenko) va b. 17 ta opera raqslarini sahnalashtirgan. 1944 i. da teatr qoshida balet studiyasi tashkil qilib, 1948-yil gacha rahbarlik qilgan. Y. tashabbusi bilan Moskva xoreografiya bilim yurti krivda oʻzbek balet studiyasi tashkil qilingan (1948—51).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
*Asosiy maqola: elektromagnit to'lqin*

Faraday va Ampekkrning ishlari shuni ko'rsatdiki, vaqt o'zgaruvchan magnit maydon elektr maydonini, vaqt o'zgaruvchan elektr maydon esa magnit maydonni yaratdi. Shunday qilib, har ikkala maydon vaqt o'tishi bilan o'zgarganda, boshqasining maydoni doimo induktsiya qilinadi. bu tafovutlar elektromagnit to'lqin bor. Elektromagnit to'lqinlar 1864 yilda Jeyms Klerk Maksvell tomonidan nazariy jihatdan tahlil qilingan. Maksvell elektr maydoni, magnit maydon, elektr zaryadi va elektr toki o'rtasidagi o'zaro bog'liqlikni aniq tasvirlaydigan tenglamalar to'plamini ishlab chiqdi. Bundan tashqari, u vakuumda bunday to'lqin yorug'lik tezligida harakatlanishini va shu bilan yorug'likning o'zi elektromagnit nurlanishning bir shakli ekanligini isbotlashi mumkin edi. Yorug'lik, maydonlar va zaryadni birlashtirgan Maksvell tenglamalari nazariy fizikaning eng muhim bosqichlaridan biridir.

Ko'pgina tadqiqotchilarning ishi signallarni yuqori chastotali tebranuvchi oqimlarga aylantirish uchun elektronikadan foydalanishga imkon berdi va tegishli shakldagi o'tkazgichlar orqali elektr energiyasi bu signallarni radio to'lqinlari orqali juda uzoq masofalarga uzatish va qabul qilishga imkon beradi.


1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Elektron musiqa cholgʻulari** — zamonaviy musiqa cholgʻulari turi; tovushi elektron qurilmalar yordamida elektr signallarni hosil qilish, kuchaytirish hamda oʻzgartirish yoʻli bilan paydo boʻladi. Ilk namunasi — telarmonium 1897-yilda amerikalik professor T. Kaxill tomonidan ixtiro qilingan. Unda ijro etilgan musiqa asarlari Nyu-York telefon tarmogʻi orqali uzatilgan. 1920-yilda rus muhandisi L. Termen havaskor musiqachilarga moʻljallangan bir ovozli termenvoksni kashf qilgan. 1934-yilda L. Xammond birinchi koʻpovozli elektroorganni ishlab chiqqan. Keyinchalik sintezator, orkestrator, 1980—90 yillarda klavinova, raqamli piano va royal kabi klavishli, ritm mashina, raqamli barabanlar kabi urma va boshqalar turlari rivoj topdi. Hozirgi Elektron musiqa cholgʻularich. elektr signallarni hosil qilish (elektromagnit generatori yoki ossillyator), ularni oʻzgartirish (modulyator, filtr, feyzer, multieffektor, miksher, turli protsessorlar, kuchaytirgichlar), yozib olish (sekvenser, sempler), xotirada saqlash (turli disklar), tovushlarga aylantirish (akustik tizimi, dinamiklar) kabi qurilmalardan iborat. Anʼanaviy musiqa cholgʻularidan farqli oʻlaroq Elektron musiqa cholgʻularich. barcha (musiqiy ohang va usullar bilan birga turli tabiiy va sunʼiy) tovushlarni elektronraqamli shakliga aylantirib (mas, sempler yordamida) xotiraga oladi hamda cheksiz imkon darajasida oʻzgartira oladi. Elektron musiqa cholgʻularich. popmusiqa, elektron musiqada, shuningdek, turli fonogrammalarni tayyorlashda keng foydalaniladi. Oʻzbekistonda, asosan, 1980-yillardan tarqala boshladi.

Muhiddin Nosirov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Medingenai oqsoqolligi** (litovcha: *Medingėnų seniūnija*) — Litvaning Telsiay okrugi, Retava oʻzini-oʻzi boshqarish organining 5 ta oqsoqolligidan biri. Maʼmuriy markazi — Medingenay qishlogʻi.

Geografiyasi
------------

Hudud Litvaning gʻarbiy qismida, Retava oʻzini oʻzi boshqarish organining gʻarbiy qismidagi Jemayt tepaligida joylashgan. Oqsoqollikning gʻarbiy qismi Gʻarbiy Jemait platosida, sharqiy qismi — Jemayt suv taqsimlash qatorida joylashgan.

Gʻarbda Daugeday Oqsoqolligi, janubi-gʻarbda va janubda Retava Oqsoqolligi, sharqda va janubda Tveray Oqsoqolligi, sharqda va shimoli-sharqda Telsiay viloyatida Jarenai Oqsoqolligi, sharq va shimoli-sharqda Plunges tumanida Jlibinai Oqsoqolligi va shimoli — gʻarbdagi Plunge mintaqasida Stalgenay Oqsoqolligi bilan chegaradosh.

Oqsoqolliklar maydoni 6069 gektarni tashkil etadi, shundan: 38,2 % oʻrmonlar, 53,4 % qishloq xoʻjaligi yerlari va 8,4 % suv havzalari va boshqalardan tashkil etilgan.

Aholi
-----

Medingenay oqsoqoligi tarkibiga 14 qishloq kiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Onlayn-slovar toponimov Litvi Andoza:Ref-lt
2. ↑  Informatsiya o Myadingenayskom starostve na ofitsialnom sayte Retavskogo samoupravleniya[*sayt ishlamaydi*] Andoza:Ref-lt

Havolalar
---------

* Wikimapia.org saytida Medingenai oqsoqolligi
**Pavel Xaritonovich  Kan** — Sovet iqtisodchisi, davlat va siyosat arbobi.

Biografiyasi
------------

Kan Pavel 1931-yilda Uzoq Sharqda tug‘ilgan. 1959-yildan KPSS (Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi) aʼzosi hisoblangan.

Pavel Xaritonovich 1954-yildan boshlab mamlakatdagi siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy sohalarda faoliyat olib borgan. Jumladan, 1954-1992-yillarda Qurilish uchastkasi prorabi, bosh muhandisi, Qoraqalpog‘iston qurilish trestining 1-SMU boshlig‘i, Yangiyer qurilish materiallari va konstruksiyalari zavodi direktori, „Jizzaxtepstroy" boshlig‘i, „Glavsredazirsovxozstroy" boshlig‘ining birinchi o‘rinbosari, „Golodnostepqurilish" boshqarmasi boshlig‘i lavozimlarida xizmat qilgan.

Kan Pavel Xaritonovich Oʻrta Osiyoning choʻl yerlarini kompleks oʻzlashtirish usullarini ishlab chiqish va amalga oshirish uchun jamoa tarkibida 1983-yilda texnika sohasida SSSR Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan.

P.Kan O‘zbekiston SSR Oliy Kengashining 8-, 9-, 10-chaqiriqlari deputati etib saylangan.

Sovet iqtisodchisi, davlat va siyosat arbobi Pavel Xaritonovich 1998-yilda Toshkentda vafot etgan.

Havolalar
---------

* Kaen
* Kaen
* Kaen
***Elektromagnit tadqiqotlaridagi taraqqiyot*** elektromagnit nazariyasi va qo'llanilishining barcha jihatlarini qamrab oladigan, ochiq kirish ilmiy jurnali. U 1989 yilda *Elektromagnit to'lqinlar* nomi bilan tashkil etilgan. Bosh muharrirlar - Weng Cho Chew ( Purdue universiteti ) va Sailing He ( Qirollik texnologiya instituti ). Jin Au Kong asoschi bosh muharrir edi.

Abstraktlashtirish va indekslash
--------------------------------

Jurnal abstraktlanadi va Science Citation Index Expanded, Current Contents, Inspec, Scopus va Compendex tomonidan indekslanadi. Shuningdek, u CrossRef a'zosi hisoblanadi. *Journal Citation Reports* ma'lumotlariga ko'ra, jurnal 2019 yilda 1,898 ta impakt faktorga ega edi.  Biroq, u 2012 yilda ro'yxatga kiritilmagan, chunki "anomal iqtibos naqshlari jurnalning ta'sir faktorini sezilarli darajada buzishga olib keladi, shuning uchun unvon jurnalning adabiyotdagi iqtibos ko'rsatkichini aks ettirmaydi". **Elektromagnit toʻlqinlar** — vaqt boʻyicha davriy oʻzgaradigan elektromagnit maydon (oʻzaro bogʻlangan Ye elektr va N magnit maydonlar)ning fazoda chekli tezlik bilan tarqalish jarayoni. Oʻzgaruvchi induksiya oqimi uyurma elektr maydonni, u esa, oʻz navbatida, uyurma magnit maydonni uygʻotadi. Tarqalayotgan elektromagnit maydon Elektromagnit toʻlqinlar deyiladi. Elektromagnit toʻlqinlar Koʻndalang toʻlqinlar boʻlib, vakuumda s=3105^ tezlik bilan tarqaladi.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑   „Progress in Electromagnetics Research",*2019 Journal Citation Reports*, Science, Web of Science, Thomson Reuters, 2020.
2. ↑  „Journal Citation Reports Notices". *Journal Citation Reports*.  Thomson Reuters (2012). 8-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-sentabr 2013-yil.

Havolalar
---------
**Elektrometallurgiya** — metallar va qotishmalarni elektr toki yordamida olishning sanoat usullarini yaratish va ulardan amalda foydalanish bilan shugʻullanadigan metallurgiya sohasi. Unda elektrotermik va elektrokimyoviy jarayonlar qoʻllaniladi. Elektrotermik jarayonlar rudalarvakonsentratlardan metallarni ajratib olish, qora va rangli metallarni, ularning asosidagi qotishmalarni olish va rafinatsiyalashda ishlatiladi. Bu jarayonlarda elektr energiyasi texnologik issikdik manbai hisoblanadi. Elektrokimyoviy jarayonlar asosan qora va rangli metallar ishlab chiqarishda qoʻllanadi.

Elektrotermik jarayonlar poʻlatni yoyli va induksion pechlarda eritishni, maxsus E.ni, rudani tiklash usullarini, shaxta elektr pechlarda choʻyan olishni, nikel, qoʻrgʻoshin va boshqalar metallar olish usullarini oʻz ichiga oladi. Bu jarayonlar galvanotexnika, elektroliz usullariga asoslanadi.

Rux, marganets, nikel, temir va boshqalar metallar sanoat miqyosida rafinatsiyalab olinadi. Alyuminiy, magnit, kaliy va boshqalar suyultirilgan tuzlarni 700— 1000 trada elektrolizlab olinadi.

Oʻzbekistonda Bekobod shahridagi Oʻzbekiston metallurgiya zavodida metallar asosan elektr pechlarda olinadi (qarang Metallurgiya, Rangli metallurgiya, Qora metallurgiya).

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Elektron qamrash (K-elektronni qamrash, shuningdek, K-qamrash yoki L-qamrash, L-qamrash) — bu elektr neytral atomning protonga boy yadrosi odatda K yoki L dan ichki atom elektronini yutish jarayonidir. Shunday qilib, bu jarayon yadro protonini neytronga oʻzgartiradi va bir vaqtning oʻzida elektron neytrinoning emissiyasini keltirib chiqaradi.

p + e− →  n + ν

Bu yagona chiqarilgan neytrino butun parchalanish energiyasini oʻz ichiga olganligi sababli, u yagona xarakterli energiyaga ega. Xuddi shunday, neytrino emissiyasining momentumi paydo boʻlgan atomining bir xarakterli impuls bilan orqaga qaytishiga olib keladi.

Olingan nuklid, agar u gʻalayonlangan holatda boʻlsa, u holda uning oʻzi asosiy holatiga oʻtadi. Odatda, bu oʻtish paytida gamma nurlari chiqariladi, ammo yadroviy de-qoʻzgʻalish ichki konversiya orqali ham sodir boʻlishi mumkin.

Tarixi
------

Elektron qamrash nazariyasi birinchi marta 1934-yilgi maqolada Gian-Karlo Wick tomonidan muhokama qilingan, keyin esa Xideki Yukava va boshqalar tomonidan ishlab chiqilgan. K-elektron tutilishi birinchi marta Luis Alvares tomonidan vanadiyda, da kuzatilgan, bu haqda u 1937-yilda xabar bergan. Alvares galliyda elektron qamrashni oʻrganishni davom ettirdi.
**Xoʻjayev Porso**, Porso Xoʻja Hasan (1867, Buxoro — 1937.25.10, Toshkent) — Buxorodagi jadidchilik harakatining namoyandalaridan biri, davlat va jamoat arbobi. Buxoroda Madrasa tahsilini olgan. 1905-yildan Buxorodagi jadidchilik va Yosh buxoroliklar safida Yangi usul maktablari ochish va jadid gazlari chiqarish, koʻplab qiroatxona va kutubxonalar tashkil etishda faol qatnashgan. 1918-yilmartdan Samarqand, Shaxrisabz, Qarshi, Buxoroda amirlik tuzumiga karshi kurashda ishtirok etgan.

Buxoro Xalk Sovet Respublikasi (BXSR) tuzilgach, Xatirchi va Karmana viloyatlari inqilobiy qoʻmitasi raisi (1920—21), BXSR dehqonchilik noziri va nozir oʻrinbosari (1921), Buxoro markaziy kasabalar ittifoqi raisi (1922), BXSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi raisi (1922-yil avgust—1924-yil noyabr). 1925-yildan Buxoro sh. ijroiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari, Buxoro okrugida yer islohoti boʻyicha komissiya raisi, 1929-yildan Toshkentda yashagan, BXSRning rahbar arboblari bilan birgalikda millatchilikda ayblanib, 1937-yil 14 oktabrda otishga hukm kilingan, 1962-yil 26-noyabr

da oklangan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ilonoʻtti** — Molguzar va Nurota togʻlari orasidagi togʻ yoʻlagi, Sangzor daryosining tor vodiysi (Jizzax viloyatida). Uz. 16-18 km, eni 200-500 m, eng tor joyida oʻzanning kengligi 30 m. Mutlaq balandligi 450-550 m. Togʻ yon bagʻirlarining mutlaq balandligi 65-700 m. Ilonoʻttining kadimiy turkiy nomi Temir qapigʻ („Temir darvoza") boʻlgan. Bundan tashqari „Jizzax yoʻli", „Sangzor vodiysi" kabi tarixiy nomlari ham bor.

Ilonoʻttida mahalliy togʻ — vodiy shamoli esib turadi. Shamolning oʻrtacha tezligi sekundiga 2,3—2,8 m, eng kuchli esganda 25-28 m ga yetadi. Ilonoʻttining ikki yon bagri tik koʻtarilgan. Quyi paleo-zoyning slanets, qumtosh, marmarlashgan ohaktosh, porfiritlari (Molguzar togʻlari yon bagʻri) bilan intruziv jinslar — granit granodioritlardan (Quytosh togʻlari yon bagʻri) tuzilgan. Sangzor vodiysi oʻrta pleystotsenning boshlarida daryoning Molguzar togʻlarini yuvishi va uni kesib (yorib) utishi natijasida vujudga kelgan. Oʻsha davrda Mirzachoʻl xududining tektonik harakatlar tufayli bukilishi daryoning shu tomonga qarab oqishiga sabab boʻlgan.

Ilonoʻttidan Toshkent — Samarkand avtomobil yoʻli va temir yoʻl oʻtgan. Avtomobil yoʻlini qurish yon bagʻir hisobiga amalga oshirilganligi tufayli u ancha tik va keskin burilishlarga ega.

Tog yoʻlagi sohibqiron Amir Temur nomi bilan atalib, u yerda sayohatchilar va yoʻlovchilar dam olishi uchun mehmonxonalar, choyxonalar va boshqalar infratuzilmalarni qurish rejalashtirilgan (3-jild, 593-b.dagi suratga q.).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Achin** ( pushtucha: *اچين ولسوالۍ* ) Afgʻoniston janubidagi Nangarhor viloyatidagi tuman, Pokiston bilan chegaradosh.

Uning aholisi 100% pushtunlardir. Achinda eng yirik pushtun qabilalaridan biri boʻlgan Shinvari qabilasi yashaydi.

Bu 1980-yillarda Sovet Ittifoqi Afg‘onistonni bosib olganida mujohiddinlarning tayanchi bo‘lgan. 2015-yildan buyon u IShIDning Afg'oniston bo'limining tayanchi bo'lib kelgan.

2017-yil aprel oyida Nangarhor havo hujumi chog‘ida Amerika Qo‘shma Shtatlari Harbiy-havo kuchlari Achin tumanida IShID bo‘limining hududda joylashgan tunnel majmuasini nishonga olgan MOABni tashladi  va o‘nlab jangarilarni yo‘q qildi.

Iqtisodiyoti
------------

Achindagi asosiy qonuniy ekin bug'doy hisoblanadi. O'tin yig'ish va sotish, qo'l mehnati boshqa daromad keltiradigan faoliyatdir.  Tumanda tamaki ham yetishtiriladi. 

### Ko'knori

2000-yilda UNDCP Achinda 130 ko'knori yetishtiriladigan qishloqlari borligi aniqlandi va o'sha yili Afg'oniston sharqidagi eng yirik afyun o'sadigan tumanga aylandi.

Manbalar
--------

1. ↑  United States Central Command (13-aprel 2017-yil). „U.S. Bombs, Destroys Khorasan Group Stronghold in Afghanistan". Press-reliz.  Qaraldi: 14-aprel 2017-yil.
2. ↑  *Mashal, Mujib*. „‘Mother of All Bombs’ Killed Dozens of Militants, Afghan Officials Say". *The New York Times* (14-aprel 2017-yil). Qaraldi: 14-aprel 2017-yil.
3. ↑  „UNHCR District Profile" (PDF). *Aims.org.af* (2-iyul 2002-yil). 27-oktabr 2005-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-iyul 2006-yil.

"UNHCR District Profile" Wayback Machine saytida arxivlandi (2005-10-27). (PDF).
4. ↑  „Ministry of Rural Rehabilitation and Development". *Mrrd.gov.af*. Qaraldi: 17-aprel 2017-yil.
5. ↑  „Archived copy". 27-oktabr 2005-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-iyul 2006-yil.

Havolalar
---------

* Achin xaritasi Wayback Machine saytida arxivlandi (2007-09-29). (PDF)
* UNODC 2003 afyun tadqiqoti (Achin ko'knori yetishtirishning keng fotosuratlari)
**Yeşilpinar** — Gumushhane viloyatining Kelkit tumaniga qarashli qishloq.

Tarixi
------

Qishloqning eski nomi „Hinziri" deb atalgan. 1516, 1530 va 1591- yillardagi Usmonlilar roʻyxatida Xinzori nomi bilan faqat musulmonlar yashaydigan qishloq sifatida koʻrilgan. Bu qaydlarga ko‘ra, qishloqda Ishoq Shayx Zaviyya bor. 1642-yilgi avariz daftariga koʻra, qishloqda 23 ta avariz xoʻjaligi boʻlib, ularning barchasi musulmonlardan iborat edi. 1835-yilgi aholini roʻyxatga olishda (faqat erkaklar soni hisoblangan) qishloq Xinziruk deb atalgan.16 xonadonda 34 nafar erkakdan tashqari, koʻchmanchi 5 nafar erkak aholi qayd etilgan. 1876-yilgi manbalarda Xinziri nomi bilan atalgan qishloqda 61 xonadonda 221 kishi yashagan. XVI asr manbalarida tilga olingan zaviyaning bu sanalarda ham borligi maʼlum. Bu posyolka 1881-yilda Kelkit tumanidagi 11 ta qishloqdan iborat shaharcha markazi boʻlgan.

Turkiya Respublikasining tashkil topishi bilan Kelkit tumaniga qarashli qishloqlar orasida boʻlgan, Hinziri/Hınziri nomi bilan atalgan aholi punkti nomi 1950-yillarning oxiriga kelib oʻzgartirildi va manbalarda Chambashi nomi bilan chiqa boshladi. 1960-yilgi aholini roʻyxatga olishdan buyon qishloqning Chambashi nomi 2014-yilda bugungi kunda qoʻllanilayotgan „Yeşilpinar" deb oʻzgartirildi.

Joylashuvi
----------

Gumushhanegacha km, Kelkit tumanigachga 16 km uzoqlikda.

Aholisi
-------

| Qishloq aholisining yillar boʻyicha maʼlumotlari |
| --- |
| 2020 | 326 |
| 2019 | 248 |
| 2018 | 563 |
| 2017 yil | 45 |
| 2016 yil | 81 |
| 2015 yil | 82 |
| 2014 yil | 259 |
| 2013 yil | 327 |
| 2012 yil | 330 |
| 2011 yil | 290 |
| 2010 yil | 323 |
| 2009 yil | 346 |
| 2008 yil | 350 |
| 2007 yil | 400 |
| 2000 | 1454  |
| 1990 yil | 817  |
| 1985 yil | 1098  |

Manba
-----

1. ↑  *Gümüşhane İdari, Sosyal ve Ekonomik Tarih (1850-1918)* (Türkçe). İstanbul: Gümüşhane Üniversitesi Yayınları, 2014 — 192,226,236 bet. ISBN 978-605-63476-5-8.
2. ↑  „1960 Genel Nüfus Sayımı: İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (Türkçe).  sehirhafizasi.sakarya.edu.tr (1963). 18 şubat 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25 aralık 2021.
3. ↑  „Kelkit'te Çambaşı Köyünün Adı Değiştirildi". *milliyet.com.tr* (29 aralık 2014). Qaraldi: 3 ocak 2017.
4. 1 2 3 4  „Çambaşı Köyü" (Türkçe).  YerelNet.org.tr. 5 martda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9 ekim 2018.
**Ilohiy Onaning Borkolabovsk tasviri —** pravoslav cherkovida hurmatga sazovor boʻlgan eng muqaddas Ilohiy Ona tasviri.

Borkolabovskaya tasvirining kelib chiqishi nomaʼlum. Tasvirning afsonaviy tarixida aytilishicha u 1659-yil 11-iyulda Mogilev viloyatining Bixov tumanidagi Borkolabovskiy monastiriga Polshadagi yurishdan qaytgan knyaz Semyon Pojarskiy tomonidan olib kelingan. Ehtimol u uni Markaziy yoki Gʻarbiy Belorusiyadagi ibodatxonalardan birida qoʻlga kiritgan. Afsonaga koʻra Xudoning onasi moʻjizaviy tarzda ushbu monastirda ikonani qoldirishga marhamat koʻrsatdi (belgili karvonni koʻtargan otlar monastir devorlariga toʻxtab, qimirlamaslikdan bosh tortishdi). Bu hikoya butunlay afsonaviydir, chunki bu davrda Belorussiya hududida hech qanday harbiy harakatlar boʻlmagan va knyaz Semyon Pojarskiy ham tatar asirligida vafot etgan.

Tasvir Odigitriya ikonografik turiga tegishli boʻlib, taxtada gessoda temperada boʻyalgan. Stilistik jihatdan u Slutsk-Polesye maktabining asarlariga tegishli boʻlib, XVII asrning birinchi yarmidan oʻrtalariga toʻgʻri keladi.

Afsonaga koʻra tasvir koʻplab moʻjizalar bilan mashhur boʻldi. Belgi 24-iyulda nishonlanadi (Yulian kalendariga koʻra 11-iyul).

Manbalar
--------

1. ↑   Пискун Ю. А. Борколабовская икона Божией Матери // Православная энциклопедия. — М. 2003. — Т. VI : «Бондаренко — Варфоломей Эдесский». — С. 76—77. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-010-2.

Adabiyotlar
-----------

* Тальберг Н. Д.*. Пространный месяцеслов Святых в Земле Российской просиявших. В каких нуждах каким иконам надлежит поклонятся*, Репринтное воспроизведение издания, Вера, 1997 — 388 bet.
* Piskun Yu. A. Borkolabovskaya ikona Bojiey Materi // Pravoslavnaya ensiklopediya. — M. 2003. — T. VI : „Bondarenko — Varfolomey Edesskiy". — S. 76-77. — 752 s. — 39 000 ekz. — ISBN 5-89572-010-2.
**Achitqidoshlar**, turushdoshlar (Saccharomycetaceae) — xaltachalilar sinfining bir hujayrali zamburugʻlar oilasi. Koʻpchiligi kurtaklanib, ayrimlari boʻlinib urchiydi. Maʼlum sharo-itda ularda sporali xaltachalar yuzaga keladi. Hujayralari juda mayda, faqat mikroskop yordamida koʻrish mumkin, anaerob sharoitda qand moddalarining spirtli achishiga sabab boʻladi, bunda qand moddalari etil spirt bilan karbo-nat angidridga ajraladi. A. qadimdan xamir, pivo, vino (may) va spirt tayyor-lashda qoʻllanib kelingan. Oqsil, yogʻ va turli vitaminlarga boy boʻlganligidan oziq-ovqat va farmatsevtika sanoatida foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Medichi Madonna** (italyancha: *Madonna Medici* ; shuningdek, **Madonna va bola**) — 1521-1534 yillarda Mikelanjelo tomonidan yaratilgan bokira qiz,Iso bilan chaqaloq tasvirlangan marmar haykaltaroshlik guruhi. Bu guruh Medichi ibodatxonasi uchun moʻljallangan edi.

Medichi Madonna, Mixail Libmanning soʻzlariga koʻra, Mikelanjelo tomonidan yaratilgan Xudo onasining eng goʻzal tasvirlaridan biri deb hisoblangan.

Tavsifi
-------

Madonna chaqaloqni tizzasida ushlab oʻtirgan, oʻng qoʻli orqa tomondan uzoqqa choʻzilgan va oʻrindiqda yotgan holatda tasvirlangan. Chap qoʻl kuzatuvchilarga koʻrinmaydi va bu jihat ularda sut ichish uchun onaning koʻkragini qidirayotgan bolaga yordam berayotgandek tasavvur uygʻotadi. Uning tanasi keskin egilgan holda tasvirlangan, onasi esa oldinga siljayotganga oʻxshaydi. Madonnaning boshi chapga burilgan, nigohi hech qayerga qaratilmagan.

Umuman olganda, kompozitsiya Mikelanjeloning zinapoyadagi ilk barelyef *Madonnasini* eslatadi.

Yaratilish tarixi
-----------------

Bu Mikelanjeloning Medichi ibodatxonasi qadimgi muqaddasligi sharafiga qilingan birinchi haykaltaroshlik naʼmunalaridan biri edi. 1526- yilga kelib, haykal  bitkazilmagan edi va 1534- yilda haykaltarosh Rimga joʻnab ketadi. Shundan keyin Florensiyaga qaytmadi. Haykal Nikolo Tribolo tomonidan qurib bitkazilgan.

Medichi Madonna haykali devorning markazida, qurbongoh qarshisida joylashgan. Lorentso va Giuliano ham deʼ Medichining oldida joylashgan.

Pushkin nomidagi Davlat tasviriy sanʼat muzeyining nusxalar va kastinglar boʻlimida Mikelanjelo haykallari nusxalari zali mavjud boʻlib, u yerda Medichi Madonnadan marmar quyma ham joylashtirilgan.

Manbalar
--------

a. **^** Takaya kompozitsiya nazivaetsya „Figura serpentinata"

Manbalar
--------

1. ↑  William E. Wallace. The *Treasures of Michelangelo*, p. 38
2. ↑  Libman M. Ya. *Mikelandjelo Buonarroti*, s. 22
3. ↑  „Medici Madonna" (deadlink).   2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyul 2012-yil.
4. ↑  „Богоматерь с Младенцем, или Мадонна Медичи (1521-1531)".  : 3-iyul 2012-yil.

Havolalar
---------

* Вазари Д.*. Жизнеописания прославленных живописцев, скульпторов и архитекторов*. K.: Iskusstvo, 1970 — 296 —429, 497 —507 bet.  (Ukraincha)
* *Микеланджело. Поэзия. Письма. Суждения современников / сост. В. Н. Гращенков*. М.: Искусство, 1983.
* Эрпель Фриц.*. Микеланджело / Пер. с нем. Сергея Данильченко*. Берлин: Хеншель, 1990. ISBN 3-362-00044-4.
* Eric Scigliano.*. Michelangelo's Mountain: The Quest For Perfection In The Marble Quarries Of Carrara*. Simon and Schuster, 2005.  (Inglizcha)
* John Addington Symonds.*. The Life of Michelangelo Buonarroti*, 1893.  Wayback Machine saytida arxivlandi (2014-07-18). (Inglizcha)
* William Wallace.*. The Treasures of Michelangelo*. Andre Deutsch, 2010. ISBN 978-0-233-00253-8.  (Inglizcha)