**Ayazma masjidi** (turkcha: *Ayazma Camii*) – Turkiyaning Istanbul shahri, Üsküdar tumani, Bosforga qaragan tepalik yonbagʻrida joylashgan masjid. Bino Usmonli imperiyasi sultoni Mustafo III topshirigʻiga koʻra 1757–1761-yillarda qurilgan. Inshoot XVIII asrda keng tarqalgan Usmonli meʼmorchiligining barokko uslubida yaratilgan eng yaxshi masjid namunasidir.

Tarixi
------

Usmonli imperiyasi sultoni Usmon II ning vorisi va Ahmad III ning oʻgʻli sulton Mustafo III (hukmronligi 1757–1774) oʻzining uzoq hukmronligi davomida Mahmud I davrida joriy etilgan Usmonli meʼmorchiligi barokko uslubini oʻzida aks ettiruvchi koʻplab qurilish ishlari bilan shugʻullangan. Ayazma masjidi shunday turdagi qurilishlarning birinchisi boʻlib, onasi Mihrishah Xotun sharafiga bunyod etilgan. Qurilish ishlari 1757–1758-yillarda boshlangan va 1760–1761-yillarda yakuniga yetgan. Ayazma masjidi meʼmorining shaxsi tasdiqlanmagan, ammo ayrim ilmiy manbalarga koʻra, meʼmorning ismi Mehmed Tohir boʻlib, keyinchalik 1761-yildan 1784-yilgacha imperator bosh meʼmori boʻlib xizmat qilgan. Mustafo III keyinchalik Istanbulning Fotih tumanidagi kattaroq imperator masjidi – Laleli masjidi qurilishiga ham bosh boʻlgan. 2022-yilning avgust oyida Ayazma masjidi uzoq davom etgan restavratsiya ishlaridan soʻng namozxonlar uchun ochib qoʻyilgan.

Arxitekturasi
-------------

Ayazma masjidi Nuruosmaniye masjidining kichikroq shakldagi nusxasi hisoblanadi. Masjidning asosiy binosi bir gumbazli namozxonadan iborat boʻlib, uning yon tomonida minora joylashgan. Masjidning mehrob va minbari barokko uslubida ishlangan oʻymakor toshlar bilan bezatilgan. Ayazma masjidining oʻchami Nuruosmaniyedan kichikroq boʻlsa-da, binoning ayrim qismlari undan balandroq oʻlchamda bunyod etilgan. Ayazma masjidi boshqalardan, asosan, keng yarim doira zinapoya orqali chiqiladigan, besh ravoqli ayvondan iborat old fasadining oʻziga xos joylashuvi bilan ajralib turadi. Masjid qurilishida foydalanilgan bunday uslub 1756-yilda Aydin shahrida ancha kichikroq qilib qurilgan zamonaviy Jihanogʻlu masjidiga oʻxshaydi.

Ayazma masjididagi XVIII asr meʼmorchilik sanʼatini oʻzida aks ettiruvchi mashhur elementlardan biri binoning tashqi qismida toshdan oʻyib ishlangan bir nechta kichik qush uyalaridir. Binoga bunday qush uyalari bilan ishlov berish oldingi asrlarda paydo boʻlgan, ammo barokko uslubi bilan ularga yanada ishlov berilgan. Odatda, diniy va fuqarolik binolarining tashqi koʻrinishiga aynan shunday qush uyalari biriktirilgan.

* Front portico of the mosqueMasjidning oldingi portigi
* Exterior details on the side of the mosqueMasjidning yon tomonidagi tashkilot
* One of the stone-carved birdhouses attached to the outside of the mosqueMasjidga yigʻilish joyiga biriktirilgan toshdan oʻyib ishlangan qush uyalaridan biri
* The historical plaque at the entrance to the mosqueMasjidga kiraverishdagi tarixiy lavha
* View of the mosque on the skyline of ÜsküdarMasjidning Üsküdar siluetidagi koʻrinishi

Manbalar
--------

1. 1 2  Kuban 2010. sfn error: no target: CITEREFKuban2010 (help)
2. 1 2 3  Goodwin 1971. sfn error: no target: CITEREFGoodwin1971 (help)
3. 1 2 3 4 5 6  Rüstem 2019. sfn error: no target: CITEREFRüstem2019 (help)
4. ↑  „Restore edilen Ayazma Camii ibadete açıldı" (tr). *www.trthaber.com*. Qaraldi: 4-sentyabr 2022-yil.
5. ↑  *Ekinci.* „Birdhouses: Miniature mansions of Istanbul" (en-US). *Daily Sabah* (21-oktyabr 2016-yil). Qaraldi: 21-sentyabr 2021-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Goodwin, Godfrey*. A History of Ottoman Architecture*. Thames & Hudson, 1971. ISBN 0-500-27429-0.
* Kuban, Doğan*. Ottoman Architecture*. Antique Collectors' Club, 2010. ISBN 9781851496044.
* Rüstem, Ünver*. Ottoman Baroque: The Architectural Refashioning of Eighteenth-Century Istanbul*. Princeton University Press, 2019. ISBN 9780691181875.