recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Yevtushenko Yevgeniy Aleksandrovich (1933.18.7, Irkutsk viloyati) — rus shoiri. Birinchi sheʼriy toʻplami „Kelajak razvedkachilari" (1952). Yevtushenko adabiyotni kompartiyaning gʻoyaviy quroliga aylantirmay, asl holiga qaytarishga — insoniyatning madadkoriga aylantirishga harakat qilgan. Eng yaxshi asarlarida murakkab ahloqiy va tarixiy masalalarni („Stalin vorislari", „Babiy Yar" sheʼrlari), xalqaro siyosatga daxldor muammolarni oʻrtaga tashlaydi, ijodida fuqarolik ruhi ustuvor mavqega ega. „Uchinchi qor" (1955), „Tashabbuskor- lar koʻchasi" (1956), „Nazokat" (1962), „Bratsk GESi" (1965), „Aloqa qayigʻi" (1966), „Oppoq qor yogʻyapti" (1969), „Qozon dorilfununi" (1970), „Ishqiy lirika" (1973), „Ertalabki xalq" (1978), „Fuku" (1985) kabi toʻplamlari va dostonlari nashr etilgan. „Mevali joylar" (1981) romani ahloqiy mavzuda. „Isteʼdod — betakror moʻjiza" (1983) makolalar toʻplami adabiyotshunoslik masalalari toʻgʻrisida. „Bolalar bogʻchasi" (1984), „Stalinning dafn etilishi" (1990) filmlari muallifi. Yevtushenkoning „Oq qorlar" sheʼriy toʻplami oʻzbek tilida nashr kilingan (1982).

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* Евгений Евтушенко. Биография, стихотворения, статьи.
* Евгений Евтушенко. Биография и творчество
* Творчество Евгения Евтушенко на сайте The Electronic Literary Database (Wayback Machine saytida 2006-06-23 sanasida arxivlangan)
* Интервью Евгения Евтушенко на радио «Эхо Москвы»
* Фотографии Евгения Евтушенко во время визита в Пензу в 2008 (Wayback Machine saytida 2011-05-20 sanasida arxivlangan)


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Majid Gʻofuriy** (taxallusi; asli ismi Gʻabdulmajid Nurgʻoniyevich, 1880—1934) — boshqirdtatar shoiri. Boshqirdiston xalq shoiri (1923). Boshqird adabiyotining asoschisi. Ijodi 1902-yildan boshlangan ("Eshon muridlariga" sheʼri). "Yosh umrim" (1906), "Millat muhabbati" (1907) sheʼriy toʻplamlarini yozgan. "Faqirlikda kechgan hayot" (hikoya, 1903), "Sibir temir yoʻli" (doston, 1904), "Turmush bosqichlari" (1930), "Shoirning oltin konlarida" (1931) va boshqa asarlar muallifi. "Badnom boʻlganlar" (1927) qissasi boshqird nasrining yaxshi namunalaridan hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mexdi husayn** (taxallusi; asl ism-sharifi Mexdi Ali ogʻa oʻgʻli Husaynov) [1909.4.4, Ozarbayjon Respublikasi Shixli qishlogʻi (hozirgi Kazax tumani) — 1965.10.3, Boku] — ozarbayjon yozuvchisi, tanqidchi, jamoat arbobi. Dastlabki asarlarida ozarbayjon qishloklaridagi hayot, yangilikning eskilik ustidan gʻalabasi koʻrsatilgan. "Suv toshqini" (1933—36) romanida Ozarbayjondagi fuqarolar urushi vo-qealari hikoya qilinadi. "Tarlon" (1940) qissasida qishloq oʻqituvchisining esda qolarli obrazi yaratilgan. Ikkinchi jahon urushi yillari "Hayqiriq" qissasi, "Javnshir" tarixiy dramasini yozdi. "Apsheron" (1947), "Qora qoyalar" (1957), "Tong" (2 qism, 1950—53) romanlari yozuvchiga shuhrat keltirdi. "Qora qoyalar"da ozarbayjon neftchilarining mehnatlari koʻrsatilgan boʻlsa, "Tong"da tarix ijodkori boʻlgan ommaning roli tasvirlangan. Adib va-fotidan soʻng "Yer osti suvlari okeanga oqadi" (1966) romani nashr etilgan. Chegarachilarning vatanparvarligi toʻgʻrisidagi "Shuhrat" (1938), shuningdek, "Nizomiy" (1940), burchga sadoqat haqidagi "Intizor" (1944, hamkorliqsa), "Olov" (1961) asarlari ozarbayjon dramaturgiyasining yaxshi na-munalaridandir. "Apsheron" romani oʻzbek tilida nashr etilgan (1952).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mixail Mixaylovich Prishvin** [1873.23.1(4.2), Lipetsk viloyati Yelets tumani — 1954. 16. 1, Moskva] — rus yozuvchisi. Leypsig universiteti falsafa fakultetini tugatgan (1902). Qrim va Qozogʻistonga qilgan safari natijasida esa "Odam Ato va Momo Havo" (1909), "Qora arab" (1910) singari ocherklarini yozgan. "Berendey buloqlari" (1923) ocherki, "Kashchey zanjiri" (1923) va "Turnalar oʻlkasi" (1929) romanlari muallifi. P. butun umri davomida tabiat, ov va oʻlkashunoslik bilan qiziqqani, oʻz hayoti mazmunini tabiat bilan uygʻunlikda koʻrgani uchun ta-biatga mexr motivi uning butun ijodi boʻylab "kizil ip" yangligʻ oʻtib turadi. Uning hatto katta epik asarlarida ham tabiatga boʻlgan mexr, u bilan uygʻunlikda yashash va tabiatni asrash gʻoyasi yotadi. P. 40—50-yillar "Kiyinmagan koʻklam" qissasi, "Fatseliya" nasriy dostoni (1940), "Quyosh xazinasi" (1945) ertak-rivoyati kabi asarlarini yozgan. Yozuvchi vafotidan keyin uning "Zamin koʻzlari" kun-daliklari, "Osudar yoʻli" (1957) roman-ertagi eʼlon qilingan.

Manbalar
--------

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. ↑  *(unspecified title)*
3. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Konstantin Mixaylovich Simonov** [1915.15(28).11, Peterburg — 1979.28.8, Moskva] — rus yozuvchisi va jamoat arbobi. Mehnat Qahramoni (1974). M. Gorkiy nomidagi Adabiyot institutini tugatgan (1938). SSSR Yozuvchilar uyushmasi bosh kotibi oʻrinbosari (1946—54), kotibi (1954—59; 1967—79), "Noviy mir" ("Yangi dunyo") jurnali (1946 — 50; 1954—58) va "Literaturnaya gazeta", 1938; 195054) ning bosh muharriri. Ikkinchi jahon urushiga qadar N. Ostrovskiyga bagʻishlangan "Gʻolib" (1937), "Pavel Chyorniy", "Muz ustidagi jang" (1938), "Suvorov" (1939) dostonlari, "Chin insonlar" (1938), "Yoʻlda yozilgan sheʼrlar" (1939) sheʼriy toʻplamlari nashr etilgan. 1939-yildan urush mavzusi S. ijodining ustuvor yoʻnalishiga aylangan ("Bir sevgi tarixi", 1940; "Shahrimizdan chiqqan yigit", 1941, pyesalar). Urush mavzusi, ayniqsa, lirikasida katta mahorat bilan aks ettirilgan ("Lirik kundalik"; "Sen bilan va sensiz"; "Front sheʼrlari", 1942, toʻplamlari). S, lirik sheʼrlardan tashkari, "Rus kishilari" (1942) va "Shunday boʻlajak" (1944) pyesalari, "Kunlar va tunlar" (1944) qissasini yozgan. Urushdan keyingi yillarda xalqaro munosabatlarning keskinlashishi S.ning "Praga kashtanlari tagida", "Rus masalasi" (1946) pyesalari hamda "Doʻstlar va dushmanlar" (1948) sheʼrlar kitobida oʻz ifodasini topgan.

S. nazdida urush nafakat kishilarning insoniy fazilatlari, ruhiy kuchi va irodasi uchun, balki davlat va siyosiy tuzum uchun ham dahshatli bir sinov boʻldi. Ammo, agar davlat ham, siyosiy tuzum ham tugʻilish va oʻlishga mahkum etilgan ekan, yer yuzidagi birdanbir abadiy qadriyat i neon boʻlib qoladi. S. ana shu aqidadan kelib chiqib, umrining soʻnggi nafasiga qadar urush va inson mavzusiga sodiq qoldi hamda "Quroldosh doʻstlar" (1952), "Tiriklar va oʻliklar" (1959), "Soldat boʻlib tugʻilmaydilar" (1964) va "Soʻnggi yoz" (1971) romantrilogiyasini yaratdi. S, shuningdek, "Begona soya" (1949), "Toʻrtinchi" (1961, pʼyesa], "Vatan uzra dud" (1947), "Lopatinning yozishmalaridan" (1957), "Urushdan keyingi yigirma kun" (1972), "Biz sen bilan uchrashmaymiz", "Shaxsiy hayot, degin" (1978) va boshqa koʻplab qissa, ocherk, publitsistik maqolalar toʻplamlari muallifi. Uning asarlari asosida filmlar suratga olingan. S. urush qatnashchilarining xotiralaridan iborat Ikkinchi jahon urushining kup seriyali kinoyilnomasini yaratgan. 1958—61 ylarda Toshkentda yashagan. Oybek, Abdulla Qahxrr va boshqa oʻzbek yozuvchilarining asarlarini rus tiliga tarjima qilgan, Mirzachoʻl haqidagi hujjatli film ssenariysini yozgan. S.ning koʻpgina asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Manbalar
--------

* Kunlar va tunlar, T. 1948; Tanlangan sheʼrlar, T. 1960; Soldat boʻlib tugʻilmaydilar. T. 1971.

Adabiyot
--------

* Fink L. Konstantin Simonov, M. 1983.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


1. 1 2 3  *(unspecified title)*
2. ↑  *(unspecified title)*
**Vasil Grigorovich Yanchevetskiy** (1875-yil 4-yanvar, Kiyev, Rossiya imperiyasi – 1954-yil 5-avgust, Moskva, RSFSR, SSSR) – sovet va ukrain sayohatchisi, Rossiya tarixiga oid koʻplab tarixiy romanlar muallifi, „Stalin mukofoti" sohibi.

Hayoti
------

Vasil Yanchevetskiy 1875-yil 4-yanvar kuni Rossiya imperiyasiga qarashli boʻlgan Kiyev shahrida tugʻilgan. U 1897-yil Peterburg davlat universitetining tarix fakultetini tamomlaydi. 2 yil davomida Rossiya imperiyasi boʻylab sayohat qildi. Sayohati davomida toʻplagan maʼlumotlar asosida „Piyodaga eslatmalar" nomli kitobini yozdi. 1901-yilda Buyuk Britaniyadagi Britaniya muzeyining kutubxonasida ishladi. Vasil Yanchevetskiy 1901-yil Ashxobodga borib, u yerda sharq tillari adabiyotini va mahalliy aholining urf-odatlarini oʻrganib chiqdi. 1902-yilda Xiva shahri boʻylab sayohat qilgan. Xivani sayohat qilib boʻlgandan soʻng, Fors-afgʻon ekspeditsiyasida qatnashgan. U 1905-yildan 1906-yillarda Sankt Peterburg axborot agentligining Uzoq Sharqdagi muxbiri sifatida faoliyat yuritgan. 1906-yildan 1907-yilgacha Toshkentdagi Turkiston migratsiya agentligida hisobchi boʻlib ishlagan. 1907-yildan 1912-yilgacha „Rossiya gazetasi"ning tahririyatida ishlagan. Vasil Yanchevetskiy 1925-yildan 1927-yilgacha Samarqanddagi Oʻzbekiston SSRning banklarida iqtisodchi boʻlib ishlagan. Shu bilan birgalikda, Samarqanddagi oʻzbek va tojik aholisining madaniyati haqida „Jahon izi" jurnalida maqolalarini nashr ettirgan. Uning Samarqandda yozilgan „Xudum" pyesasi Oʻrta Osiyoning bir qancha teatrlarida sahnalashtirilgan. U 1928-yil Moskvaga qaytadi. Jaloliddin Manguberdi va Chingizxonning hayotini oʻrganib chiqib, „Jaloliddin" va „Chingizxon" nomli asarlarini yozdi. Vasil Yanchevetskiy 1954-yil RSFSR tarkibidagi Moskva shahrida vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

Vasil Yanchevetskiyning 1939-yil yozilgan „Chingizxon" asari uchun 1949-yilda „Stalin mukofoti" bilan mukofotlangan. Bundan tashqari SSSR Oliy Kengashining bir qancha faxriy yorliqlari bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Vasiliy Yan". Qaraldi: 20-sentabr 2023-yil.
2. ↑  „Василий Григорьевич Ян". Qaraldi: 20-sentabr 2023-yil.
**Sunan Kalijaga Davlat Islom Universiteti Yogyakarta** (indonezcha: *Universitas Islam Negeri Sunan Kalijaga Yogyakarta*, **UIN Sunan Kalijaga** yoki oddiygina **UIN Suka** deb qisqartirilgan) Indoneziya davlat universiteti bo'lib, islom fanlari sohasida o'quv dasturlarini taklif qiladi. Hozirda universitetda "Adab", "Da’vat", "Shariat", "Tarbiya", "Ushuluddin", "Fan va texnologiya", "Ijtimoiy va gumanitar fanlar", "Islom biznesi va iqtisodiyoti" yo‘nalishlari bo‘yicha o'qitiladigan dasturlar taklif etilmoqda.

Tarixi
------

Islom oliy ta'lim muassasalarini tashkil etish istagi mustamlaka davridan beri mavjud. Doktor Wirjosandjojo Satiman Gollandiya Sharqiy Hindistonida musulmonlarning o'z-o'zini hurmatini oshirish uchun oliy ta'lim islom institutini tashkil etish muhimligini ta'kidlagan. Bunday muassasa 1945-yil 8-iyulda, Jakartada Islom oliy maktabi qurilganida tashkil etilgan. Inqilob paytida Islom o'rta maktabi Jokyakartaga ko'chirilgan va 1946-yil 10-aprelda qayta ochilgan. 1947-yil noyabr oyida Oliy maktabni takomillashtirish masalalarini muhokama qilish uchun qoʻmita tuzilgan va 1948-yil 10-martda Indoneziya Islom universitetini tashkil etish toʻgʻrisida kelishuvga erishilgan. Universitetda to'rtta fakultet mavjud: din, huquq, iqtisod va ta'lim.

Hukumat 1950-yilda Gadja Mada universitetini qurish orqali inqilobda ishtirok etgan millatchi guruhlarni tan olgan. Indoneziya Islom universitetining rivojlanishi tez sur'atlar bilan sodir bo'lgan, Indoneziya fakulteti 22 ta filialdan tashkil topgan.

Prezidentning 50/2004-sonli qarori asosida IAIN Sunan Kalijaga Davlat Islom Universiteti (UIN) Sunan Kalijaga aylantirilgan. Bu UIN Sunan Kalijagani turli sohalarda, shu jumladan menejment va akademik sohalarda rivojlanishga undadi. Hozirda mamlakat ichida va xorijdagi turli tashkilotlar bilan ham aloqalar rivojlanmoqda.

Universitetda 8 ta maktab/fakultet mavjud bo'lib, ular quyidagilar:

1. Adab dan Ilmu Budaya maktabi (gumanitar fanlar)
2. Ushuluddin maktabi, va Pemikiran Islom (Islom falsafasi va ilohiyoti)
3. Dakva dan Komunikasi maktabi (Islomiy aloqa va ijtimoiy ta'minot)
4. Syariah dan Hukum maktabi (qonunlar)
5. Ilmu Tarbiya dan Keguruan maktabi (ta'lim)
6. Ilmu sosial va gumanitar maktab (ijtimoiy fanlar)
7. Iqtisodiyot va Bisnis Islom maktabi (Islom iqtisodiyoti)
8. Sain dan Technology maktabi (fan va texnologiya)

Yana qarang
-----------

* Islom ta'lim muassasalari ro'yxati

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti
* Admisi UIN Sunan Kalijaga Yogyakarta (uin-suka.ac.id)
* International Office / CDCIA UIN Sunan Kalijaga Yogyakarta
* Student Community of Islamic State in Indonesia



1. ↑  *io.uin-suka.ac.id.* „UIN Sunan Kalijaga Yogyakarta". *io.uin-suka.ac.id*. Qaraldi: 2023-yil 30-yanvar.
**Tepaqoʻton tuz koni** - Qashqadaryo viloyatidagi kon; Lalmikon tuz koni bilan tutashgan. 1950-yilda ochilgan. Konning geologik tuzilishi 1959—64 yillarda oʻrganilgan. Tepaqoʻton tuz konik. braxiantiklinal shaklida jan.garbdan shim.sharqqa choʻzilgan boʻlib, Tepaqoʻton tepaligidan iborat. Uz. 15–20 km, eni 5–6 km. Tepaqoʻton braxiantiklinali oʻzagidagi tuz qatlamlari yuvilib ketgan, tuz ostidagi angidrit qatlamlari esa qoryomgʻir suvlari taʼsirida qisman gipsga aylangan. Tepaqoʻtondagi svita yotqiziqlarining qalinligi 850–900 m. 4 qavat (yirik qatlam)dan tuzilgan (pastdan yuqoriga): 1) angidrit qavati — koʻkimtir kulrang, oq angidrit va qoramtir ohaktosh qatlamlaridan tashkil topgan, qalinligi 155–200 m; 2) danburitli galitangidrit qavati — kulrang, koʻkimtir angidrit va qoramtir ohaktosh, rangsiz galit (osh tuzi) qatlamlaridan tuzilgan boʻlib, pastki va yuqorigi angidrit qatlamlarida danburit minerali uchraydi, qalinligi 130–250 m; 3) tuz qavati — rangiga koʻra 2 qismga ajraladi: pastda 200 m qalinlikdagi rangsiz (maydalanganda oq) va kulrang osh tuzi, yuqorida esa 200–250 m qalinlikdagi qizil va pushti rang tuz katlamlari boʻlib, ular orasida 3 ta silvinit (kaliy tuzlari) gorizonti joylashgan; 4) yuqori gips angidrit qavati — qalinligi 2–15 m. Tepaqoʻton tuz konik.da kaliy va osh tuzidan tashqari yer yuzasiga chiqib yotgan gips va angidrit qatlamlari ham mavjud boʻlib, sulfat kislota uchun xom ashyo hisoblanadi. Gipsning danburitli xilidan qishloq xoʻjaligi.da mikroelementli oʻgʻit sifatida foydalanish mumkin. Boʻr va paleogen davrlari yotqiziqlaridagi gillar va dolomit qatlamlari qurilish materiallaridir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aytimtov togʻi** – Markaziy Qizilqumdagi Boʻkantov togʻlarining janubiy davomi. Sharqda Koʻkpatos togʻlari, janubiyda Mingbuloq botigʻiga tutash. Eng baland nuqtasi 498 m (Chalcharatov choʻqqisi). Aytimtov togʻi janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa yoʻnalgan. Uz. 30–35 km. Aytimtov togʻi juda serqirra, baʼzan nayzasimon choʻqqilar hosil qilgan. Yon bagʻirlari quruq soylar bilan parchalangan. Togʻ etagidagi keng prolyuvial shleyflar asosan dagʻal jinslar (shagʻal, mayda tosh va yirik qum)dan iborat. Janubi-sharqiy yon bagʻirlaridan Mingbuloq botigʻiga tomon yoʻnalgan quruq soylarda erta bahorda va jala yoqqanda vaqtincha suv oqadi.Aytimtov togʻi ning markaziy qismi yuqori karbonning granitlaridan, yon bagʻirlarining quyi qismi oʻrta karbonning kremniy, kvarsit, qumtosh, alevrolit, ohaktosh, dolomit va effuziv jinslaridan (900 m) tashkil topgan (Koʻkpatos svitasi). Aytimtov togʻi etaklaridagi prolyuvial shleyf tagida yuqori boʻrning dengiz yotqiziqlari mavjud. Aytimtov togʻi quyi paleozoy (quyi silurning landover asri)da quruqlikka aylangan. Quyi va oʻrta karbon davridagm tersin burmalanishida quruqlik maydoni kengayib oʻrtacha balandlikdagi togʻlar tarkib toptan. Alp burmalanishigacha Aytimtov togʻida denudatsiya (yuvilish) yuz bergan. Neogen davridagi yangi burmalanishlar taʼsirida gersin burmalanishida hosil boʻlgan togʻlar ancha yosharib koʻtarilgan. Aytimtov togʻi yon bagʻirlarida kam gipsli boʻz-qoʻngʻir tuproqlar tarqalgan. Asosan boyalich va oqjusan oʻsadi. Tub jinslarning yuzasi ochilib qolganligi, dagʻal elyuviy hamda prolyuviy jinslarining mavjudligi tufayli tuproq kam, oʻsimlik ham siyrak. Aytimtov togʻi dan yaylov sifatida foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Oʻzbekiston geografiyasi | *Oʻzbekiston geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
BRONZA QOʻNGʻIZLARI, tilla qoʻngʻizlar (Cetoniini) — plastinka moʻylovli qoʻngʻizlar oilasining kenja oilasi. Uzunligi 1—10 sm. Ustki qanotlari metall tusda tovlanib turganidan tilla qoʻngʻizlar deb ham ataladi. Ustki qanotlarining ikki yonida tirqishlari boʻladi. Bronza qoʻngʻizlari uchganida ostki qanotlari ana shu tirqishdan chiqib yoyiladi, ustki qanotlari yoyilmasdan qorni ustida taxlanib turadi. 2700 dan ortiq turi bor, koʻpchiligi tropik mintaqalarda tarqalgan, ayniqsa tropik Afrikada (mas, goliflar) va Janubiy Osiyoda koʻp uchraydi. Oʻzbekistonda 12 turi tarqalgan. Togʻli hududlarda yashil bronza qoʻngʻizi (Netocia marginicollis) va paxmoq bronza qoʻngʻizi yoki olenka (Epicometis turanica) bir tomondan oʻsimliklarning gulini yeb birmuncha ziyon keltirsa, ikkinchi tomondan gullarni changlatib foyda keltiradi. Bronza qoʻngʻizlari ning Ssimon qurtlari chiriyotgan yogʻochlar, kompostlar, oʻrmon toʻshalmasida, ayrim turlari chumolilar va kemiruvchilar inida rivojlanadi. Ayrim Bronza qoʻngʻizlari, mas, olenka ekinlarga ziyon keltiradi. 

```
 @a_ishem bu telegram kanalm
```

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

yashil bronza qongizi
yashash muhiti bahor va yoz oylarida dalalarda gullarning ustida yirik [uzunligi 1-2sm ]
yashil qongizlarni korish mumkin qongiz tanasining ustki tomoni yaltiroq yashil qorin tomoni esa
qizgish tusda boladi bronza qongizi yevropa va osiyo qitʼasining deyarli hamma joyida uchraydi qongizni qolga olib korilganda uning xitin qobigi qalin va qattiq ekanligini sezish mumkin
**Moskva**, Moskvareka — Rossiya Federatsiyasining Moskva va qisman Smolensk viloyatlaridagi daryo. Okaning chap irmogʻi (Volga havzasi). Uz. 473 km, havzasining maydoni 17,6 ming km². Moskva qirlaridan boshlanadi. Kolomna shahri yaqinida Oka daryosiga quyiladi. Krr, grunt va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Urtacha suv sarfi 109m³/sek. Noyabr dekabrdan mart oxirigacha muzlaydi. Asosiy irmoqlari: chapda — Ruza, Istra, Yauza; oʻngda — Paxra, Severka. M.da suv om-borlari va toʻgʻonlar bor. 1937-yilda M.ni Volga bilan bevosita bogʻlaydigan Moskva nomli kanal qurildi. Daryo Moskva shahrini suv bilan taʼminlaydi. Moskva kanali orqali M.ga Volgadagi Ivankovo suv omboridan yiliga 1,8 km3 suv quyiladi. M. boʻyida Mojaysk, Zvenigorod, Moskva, Jukovskiy, Bronni-si, Voskresensk, Kolomna shaharlari joylashgan.

Manbalar
--------

Moskva (daryo)

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xivchinlilar** (Mastigophora) — sarkomastigoforalar tipiga mansub bir hujayrali hayvonlar sinfi (boshqa sistemaga koʻra kenja tip). 2 kenja sinf — oʻsimliksimon xivchinlilar va hayvonsimon xivchinlilarga ajratiladi. Oʻsimliksimon xivchinlilarni botaniklar oʻsimliklar dunyosiga kiritishadi. Xivchinlilarga 13turkumga birlashtiriladigan 7000 dan ortik, tur kiradi. Tanasi duksimon, tuxumsimon, silindrsimon, sharsimon va boshqa shaklda. Uz. 2—3 mkm dan (leyshmaniya) 1 mm gacha (ayrim opalinalar). Xivchinlari 1 tadan bir necha mingtagacha, uz. bir necha 10 mkm. Ayrim xivchinlilar xivchini asosida kinetoplast (kelib chiqishi bilan mitoxondriyalarga yaqin boʻlgan DNK saqlovchi organoid) boʻladi (kinetoplastidlar). Koʻpchilik dengiz va barcha parazit xivchinlilarning qisqaruvchi vakuoli boʻlmaydi. Hujayra yadrosi, odatda, bitta; 2 yadroli (lyambliya) va kup yadroli (opalinalar) xivchinlilar ham bor. Odatda, boʻyiga 2 ga boʻlinish orqali jinssiz koʻpayadi. Bu jarayon oxirigacha bormaganida (boʻlinadigan individlar ajralib ketmaydi) koloniya hosil boʻladi. Koʻpchilik xivchinlilarda jinsiy koʻpayish gametalar kopulyatsiyasi orqali boradi. Tuban xivchinlilarda jinsiy koʻpayish izogamiya (bir xil tipdagi jinsiy hujayralarning qoʻshilishi), boshqalarda geterogamiya (har xil tipdagi hujayralarning qoʻshilishi)dan iborat. Erkin yashovchi xivchinlilar (5100 ga yaqin) chuchuk suv va dengizlarda, qisman tuproqsa uchraydi. Tabiatda moddalar aylanish jarayonida katta ahamiyatga ega (ayniqsa, plankton xivchinlilar). Koʻpchilik xivchinlilar suvlar ifloslanishining biologik indikatorlari hisoblanadi. Bir qancha xivchinlilar odam va hayvonlarda parazitlik qilib, ogʻir kasalliklar (tripanosoma, leyshmaniya va boshqalar)ga sabab boʻladi. Ayrim xivchinlilar termitlar ichagida simbioz yashab, qiyin hazm boʻladigan oziq moddalarning hazm boʻlishiga yordam beradi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tripanosomalar** (Tripanosoma) — kinetoblastidlar turkumiga mansub parazit xivchinlilar urugʻi. Uz. 15—40 mkm. Gavdasi duksimon, yadrosi bitta. Xivchini tanasining keyingi qismida joylashgan bazal tanachadan boshlanib, tanasi boʻylab oʻtgan va yupqa membrana yordamida pellikula qobiq bilan tutashgan. 10 dan ortiq turi bor. Boʻyiga boʻlinish orqali jinssiz koʻpayadi. Umurtqali hayvonlarning qoni, orqa miya suyukligi va boshqa toʻqimalarida parazitlik qiladi. Osmotik oziqlanadi. Ayrim turlari qonga eritrotsitlarni yemiruvchi toksinlar ajratadi. T. hasharotlar (setse pashshasi, soʻnalar), kanalar va boshqa tashuvchilar orqali yuqadi. Odamda ogʻir uyqu va chagas, uy hayvonlarida "suv ogʻriq" (ot, tuya, fil, kuchuk) va nagana (qoramollar), kuyiqish (ot) kasalliklarini tarqatadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ulan-bator**, **Ulaanbaatar** (moʻgʻ.: *Улаанбаатар*; mongolcha — Qizil Botir) — shahri Mo'g'ulistonning poytaxti va eng katta shahri. 2012-yiligi hisob boʻyicha shahar aholisining soni 1,2-milliondan ortiq.

Ulaanbaatar Moʻgʻulistonning markazida qismida Tuul daryosining yoqasida, dengiz sathidan 1310-m balandlikda joylashgan. Iqtisodiyot, Madaniyat, bilim, tibbiyot markazi. Ulaanbaatar transport yoʻllarining markazi Moʻgʻulistonning barcha shaharlari bilan kesishadi, temir yoʻl orqali Rossiyaning Trans-Sibir va Xitoyning temir yoʻllariga qoʻshila oladi.

Ulaanbaatar shahri ilk 1639-yili Buddizm markazi tashkil topgan, 1921-yiligi revolyutsiyadan keyin davlat poytaxti boʻldi.

BogdoOʻla togʻi etagida, Tola daryosi vodiysida, 1325 m balandlikda joylashgan. Iqlimi keskin kontinental, yanvarning oʻrtacha temperaturasi —27°, iyulniki 18°. Yillik yogʻin 250 mm. Aholisi 691 ming kishi (1999). Alohida maʼmuriy birlik qilib ajratilgan. Shaharga 1639 yilda asos solingan. Dastlab Moʻgʻulistonda koʻchmanchi qayot kechiruvchi lamaizm cherkovi boshliklarining qarorgohi — Orgoo (Urga) boʻlgan. 1706 yildan Ixxuree (Buyuk ibodatxona), 1911 yildan Niyslelxuree (Poytaxt ibodatxonasi) deb atalgan. 18-asrning 2yarmidan Ixxuree manjur noibi qarorgohi va Tashki Mongoliyaning maʼmuriy markazi. Savdo yoʻlida joylashgan Ixxuree yirik savdo markaziga aylangan. 1911 yildan Niyslelxuree — Tashki Mongoliya Muxtoriyatining eng yirik shahri. 1921 yil 6 iyulda Mongoliya Xalq Respublikasi poytaxti deb eʼlon qilingan. U.B. — transport yoʻllarining muhim chorrahasi. Aeroporta xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakatning yirik sanoat va madaniyat markazi. Yalpi sanoat mahsulotining 1/2 qismidan ortigʻi U.B.da ishlab chiqariladi. Yengil sanoat (jun yuvish, poʻstin tikish, koʻnteri va b. ishlab chiqarish) rivojlangan. Poligrafiya kti, qurilish materiallari ishlab chiqarish, yogʻochsozlik va metallsozlik korxonalari, avtomobil taʼmirlash zavodlari, oziq-ovqat sanoati, issiklik elektr stansiyalari mavjud. Mongoliya Fanlar akademiyasi, unt, muzeylar, teatrlar bor. U.B.da zamonaviy reja asosida Hukumat uyi, turar joy binolari qurilgan.

| * k
* m
* t
Osiyo poytaxtlari |
| --- |
| BMTga aʼzo mamlakatlar: Abu-Dabi **·**  Amman **·**  Anqara **·**  Ostona **·**  Ashxobod **·**  Bagʻdod **·**  Boku **·**  Bandar-Seri-Begavan **·**  Bangkok **·**  Bayrut **·**  Bishkek **·**  Ventyan **·**  Dakka **·**  Damashq **·**  Dili **·**  Doʻha **·**  Dushanbe **·**  Jakarta **·**  Yerevan **·**  Quddus **·**  Islomobod **·**  Qobul **·**  Katmandu **·**  Kuala Lumpur **·**  Male **·**  Manama **·**  Manila **·**  Maskat **·**  Moskva **·**  Neypido **·**  Nikosiya **·**  Nyu-Dehli **·**  Pekin **·**  Pnompen **·**  Putrajaya **·**  Pxenyan **·**  Sano **·**  Seul **·**  Singapur **·**  Toshkent **·**  Tbilisi **·**  Thimphu **·**  Tehron **·**  Tokio **·**  Ulan-Bator **·**  Xanoy **·**  Shri-Jayavardenepura-Kotte **·**  Al-Quvayt **·**  Ar-RiyodMustaqilligi tan olinmagan mamlakatlar:
Ramalla **·**  Stepanakert **·**  Suxumi **·**  Taypey **·**  Sxinvali |
**Moskva badiiy akademik teatri** (MXAT), M. Gorkiy nomidagi Moskva badiiy akademik teatri — 1898-yil K. S. Stanislavskiy va Vl. I. Nemirovich-Danchenko tomonidan tashkil etilgan. 1901-yilga qadar Moskva Badiiyhammabop teatr deb yuritilgan, 1932-yildan M. Gorkiy nomida. Teatr repertuari, aktyorlik sanʼati, rejissurada isloh amalga oshirildi. A. Chexov ("Chayka" va boshqalar) va M. Gorkiy ("Tubanlikda" va boshqalar)larning pyesalarini sahnalashtirish teatrning ijodiy yoʻnalishini belgilab berdi. Keyinchalik M. Bulgakov ("Turbinlar kuni" va boshqalar), Vs. Ivanov ("Bronepoyezd 14—69") pyesalari ham qoʻyildi. A. N. Ostrovskiyning "Qaynoq qalb", L. Tolstoyning "Yak-shanba", "Anna Karenina" kabi mumtoz asarlarining qoʻyilishida ijtimoiy chuqur tahlilga erishildi.

M. F. Andreyeva, A. R. Artyom, O. L. Knipper-Chexova, M. P. Lilina, V. E. Meyerxold, I. M. Moskvinlar teatrning birinchi aktyorlari. 1987-yildan teatr ikkiga boʻlingan: O. Tabakov rahbarligidagi 1989-yildan Chexov nomida, T. V. Doronina rahbarligidagi M. Gorkiy nomida. "Olchazor" (A. Chexov), "Makbet" (U. Shekspir) va boshqa soʻnggi yillar spektakllaridir. L. Gubanov, G. Kalinovskaya, V. Rassvetayev, K. Rostovseva, G. Shevsov yetakchi aktyorlardir. "Moskva xori" (L. Petrushevskaya), "Kutilgan uchrashuv" (P. Bars), "Uch opasingillar" (A. Chexov) kabi spektakllar A. Chexov nomidagi teatrda sahnalashtirilgan. Aktyorlari: I. Smoktunovskiy, S. Pilyavskaya, I. Miroshnichenko, A. Kalyagin, V. Nevinniy, I. Savvina va boshqa Oʻzbekistonning koʻpgina aktyor va rej.lari MXATda oʻz malakalarini oshirib kelganlar.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toʻyingan uglevodorodlar** — uglevodorodlarning gomologik qatori, umumiy formulasi CnH2n+2. Atsiklik birikmalar sinfiga mansub; eng oddiy vakili — metan CH4; bu qatordagi har qaysi keyingi azo oʻzidan oldingi uglevodoroddan CH2 guruh (gomolog) bilan farqlanadi. Qatorning boshlangʻich 4 aʼzosining nomi — metan CH4, etan C2H6, propan C3H8, butan C4H10; keyingi gomologlarning nomi yunoncha sanoq sonlar bilan ifodalanadi, mas. C5H12— pentan,C6H14-geksan C8H18— oktan, C10H22—dekan, C16H34— setan. Barcha Toʻyingan uglevodorodlar ning nomiga „an" qoʻshimchasi qoʻshib aytiladi. Toʻyingan uglevodorodlarning molekulalaridagi uglerod atomlari bir-biriga oddiy bogʻ bilan bogʻlangan. Butangacha boʻlgan Toʻyingan uglevodorodlar va neopentan — rangsiz gaz, C5N12 dan to C17N36 gacha —suyuqlik, undan keyingilari qattiq moddalardir. Toʻyingan uglevodorodlar suvda erimaydi, koʻpchilik organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Toʻyingan uglevodorodlar kimyoviy jihatdan inert, shuning uchun ham ularga parafinlar deb nom berilgan. Lekin nisbatan qattiq sharoitda ulardagi vodorod atomlari boshqa atom va guruxlarga almashinishi mumkin; ana shu reaksiyalar asosida koʻpgina muhim sanoat mahsulotlari olinadi; chunonchi: Toʻyingan uglevodorodlarni xlorlab, metilxlorid, metilenxlorid, xloroform; nitrolab—nitroparafinlar; kuyi Toʻyingan uglevodorodlarni oksidlab spirt, aldegid, keton va kislotalar olinadi. Toʻyingan uglevodorodlarni katalitik degidrogenlab olefinlar (propilen, butenlar), diolefinlar (butadiyen, izopren), izomerlab izobutan va izopentan hosil qilinadi. Toʻyingan uglevodorodlar toshkoʻmir, yonuvchi slanetslarni haydab ham olinadi. Toʻyingan uglevodorodlar neftda (5—60%), oʻsimliklarda, asalari mumida boʻladi. Ozokerit deyarli yuqori Toʻyingan uglevodorodlardan iborat; tabiiy gazda 99% gacha metan bor. Toʻyingan uglevodorodlar plastmassalar, sintetik kauchuk va tolalar, yuvuvchi moddalar olishda muhim xom ashyo hisoblanadi; erituvchilar sifatida qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Toʻyingan uglevodorodlar" *OʻzME*. T-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ORGANIK KIMYO - G.A.IXTIYAROVA, M.A.ESHMUHAMEDOV, R.I.ISMAILOV, U.K.URINOV, T.:2019 (link[*sayt ishlamaydi*])  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Grigoriy taqvimi** (yoki yangi uslub) — Rim papasi Grigoriy XIII tomonidan Yulian taqvimi (eski uslub) oʻrniga 1582-yilda joriy etilgan taqvim. Perudjiy universiteti oʻqituvchisi Luidji Lilio 1576-yilda taklif etgan loyihaga binoan tuzilgan. Yulian taqvimida yoʻl qoʻyilgan xatolik tuzatilib hisob 10 kun oldinga surilgan. Bahorgi teng kunlik, yaʼni 21 martga toʻgʻri kelgan. Xatolik yana takrorlanmasligi uchun har 400 yilda kabisa yil 3 kunga qisqartirilgan, yaʼni 100 kabisa yili oʻrniga 97 kabisa yili joriy etilgan. Grigoriy taqvimiga koʻra oxirgi 2 raqami 4 ga boʻlinadigan yillar kabisa yillardir, lekin 2 nol bilan tugab, 400 ga boʻlinmaydigan yillar bundan mustasno, masalan, 1700-, 1800-, 1900- va 2100-yillar oddiy yil, 1600-, 2000-, 2400- va 2800-yillar esa kabisa yil hisoblanadi. Shu hisobda yilning davomiyligi 365, 242500 sutkani tashkil etib, tropik yilga qaraganda har yili 26 soniya ortib boradi va sal kam 3300-yilda 1 kun xato qilinadi. Grigoriy taqvimining birdan-bir noqulayligi oylardagi kunlar sonining har xilligidir. Sovet Ittifoqiga (shu jumladan, Oʻzbekistonda) Grigoriy taqvimi 1918-yil 14-fevraldan (eski uslubda 1-fevraldan) boshlab qabul qilingan.

Yanvar 
Qish 
31
! Kunlar
|-
| 1
| Yanvar
| 31
|-
| 2
| Fevral
| 28 yoki 29
|-
| 3
| Mart
| 31
|-
| 4
| Aprel
| 30
|-
| 5
| May
| 31
|-
| 6
| Iyun
| 30
|-
| 7
| Iyul
| 31
|-
| 8
| Avgust
| 31
|-
| 9
| Sentabr
| 30
|-
| 10
| Oktabr
| 31
|-
| 11
| Noyabr
| 30
|-
| 12
| Dekabr
| 31
|}

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |
| --- |
| Yanvar | Fevral | Mart | Aprel | May | Iyun | Iyul | Avgust | Sentabr | Oktabr | Noyabr | Dekabr |

| * k
* m
* t
Taqvimlar |
| --- |
| Taqvim
turi | 
* Oy taqvimi
* Oy-quyosh taqvimi
* Quyosh taqvimi

 |
| Boshqa turdagi taqvimlar | 
* Grigoriy taqvimi
* Islomiy taqvim
* Suryoniy taqvimi
* Turkman taqvimi
* Yulian taqvimi
* Xitoy taqvimi
* Eroniy taqvim
* Vyetnam taqvimi
* Bobil taqvimi
* Kapadokya taqvimi
* Maya taqvimi

 |
| 
* Turkum

 |
**Aqareb** (Tunis arabchasi: عقارب‎) — Tunis sharqida Sfaks gubernatorligidagi qirg'oq bo'yida joylashgan shahar va kommuna. U Sfaksdan 20 kilometr uzoqlikda joylashgan.

Aholisi
-------

2004- yil holatiga koʻra, mazkur hududda 9610 kishi istiqomat qiladi.

Tarixi
------

Shaharga XIV asrning islom avliyosi Brahim ben Yaakoub Sid Aqareb (صيد (أسد) عقارب) ismli shaxs tomonidan asos solingan.

Aqareb Tunisdagi eng yirik kafel zavodlaridan birini o'z ichiga olgan yirik sanoat hududiga ega. Yaylov hududlarining kengligi va zaytun ishlab chiqarish bilan muhim ahamiyatga ega.

*Manish Msab* ("I am not a landfill (Men poligon emasman)") deb nomlangan fuqarolik jamiyati kampaniyasi milliy e'tiborni Aqarebga "mamlakatning eng zaharli poligonining uyi" sifatida qaratgan.Andoza:Communes of Tunisia

1. ↑  Recensement de 2004 (Institut national de la statistique)
2. ↑  Salman, Lana (2021-04-29). "Environmentalism After Decentralization: The Local Politics of Solid Waste Management in Tunisia" (en). *Arab Reform Initiative*. .
**Dolvidelan** **qal’asi** (devor. *Castell Dolwyddelan*) — Shimoliy Uelsdagi Konvi shahar-grafligidagi Dolvidelan qishlogʻi yaqinida joylashgan oʻrta asr qal’asi.

Qal’aning tarixi
----------------

Dolvidelan Buyuk Llivelinning tugʻilgan joyi boʻlib, u Dolvidelan qal’asi yaqinidagi Tomen qal’asi istehkomida tugʻilgan. Ushbu Gvined hukmdorining nomi XIII asrda Dolvidelan qal’asining qurilishi bilan ham bogʻliq boʻlib, u Snoudoniyadagi Gvined knyazlarining qoʻrgʻoniga yaqinlashishni toʻsib qoʻygan mudofaa inshootlaridan biri boʻlgan.

Qal’a Llivelin ap Griffiddning eng muhim qoʻrgʻonlaridan biri boʻlgan, ammo Uelsni zabt etish birlashmasining bir qismi sifatida u 1283-yil 18-yanvarda Edvard I qoʻshinlari tomonidan egallab olingan va 1290-yilgacha inglizlarning mustahkamlangan kontingenti tomonidan qoʻriqlangan.  Taxminlarga koʻra, oʻsha paytda Gʻarbiy minora qurilgan.

Keyin Dolvidelan XV asrda, mahalliy yer egasi Maredid ap Iyeyan uni qayta tiklagan va donjonga yana bir qavat qoʻshilgan keyin yana foydalanila boshlangan. XIX asrning oʻrtalarida lord Uilobi de Eresbi tomonidan qal’aning yana bir rekonstruktsiyasi boʻlib oʻtgan, unda asosiy minora jangovar tishlar bilan qoplangan.

Filmlardagi koʻrinishi
----------------------

Dolvidelanning atrofi va koʻrinishlari 1980-yilda „Dragonslayer" („Ajdaholar qotili") filmini suratga olishda Ulrix qal’asini namoyish qilish uchun ishlatilgan.

Yana qarang
-----------

* Uelsdagi qal'alar ro'yxati

Havolalar
---------

* Castlewales.com saytidagi qal’a haqidagi maqola
* Flickr.com saytida qasrning fotosuratlari
Retimnodagi turk uylari
**Ahmad Resmi afandi** (1700 - 1783) Usmonli davlat arboblaridan biri. **Ahmad Resmi afandi** Kichik Kaynarja shartnomasini imzolash va muzokaralar olib borishda Usmonli imperiyasi delegatsiyasiga boshchilik qilgan. **Ahmad Resmi afandi** davlat arbobi bilan bir qatorda "Sefaretname" va Usmonli boshliqlari haqidagi biografik asarlari bilan ham tanilgan muhim yozuvchidir. U Turkiyaning Berlindagi birinchi elchisi hisoblanadi.

 Ahmed Resmi afandi II yilda elchilikda edi. Potsdamdagi Sanssouci saroyida Frederikning 18 asr shamol tegirmoni
Ahmad Resmi afandi 1700-yilda Kritning Retimno shahrida tavvalud topgan. **Ahmad Resmi afandi** tahsilni tamomlash uchun Istanbulga kelgan. O‘qishni tamomlab davlat ishida ish faoliyatini boshlagan. **Ahmad Resmi afandi** Saloniki, nazoratchi, ketudatlar va tashqi ishlar bilan bog'liq vazifalarni faoliyat olib borgan. 1757-yilda Sulton III. Mustafoning taxtga oʻtirganini eʼlon qilish uchun Avstriyaga elchi sifatida yuborilgan. Faoliyati davomida Anadolu hisobchisi vazifalaridaham ishlagan.

Prussiya qiroli II. Frederik III. Ahmad Resmi afandi orqali Mustafoga uch nasihat
---------------------------------------------------------------------------------

( *uchta oltin kalit* )

* Ko'p tarixni o'qing va eski tajribalardan foydalaning.
* Kuchli armiyaga ega bo'lishga harakat qiling va askarlaringizni tinchlik davrida doimiy ravishda tayyorlang.
* Xazinangiz doimo pulga to'lsin, iqtisodga ahamiyat bering.

ishlaydi
--------

Tashqi havolalar
----------------

* Inglizcha tarjimai holi 7 Eylül 2006 tarihinde </link>
* Urush va tinchlikda Usmonli davlat arbobi: Ahmad Rasm afandi 1700-1783 ; Virginia H. Accent ( inglizcha )

Shuningdek qarang
-----------------

* Safar nomi
* Yigirma sakkiz Mehmed Chalabiy

Manba
-----

1. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 16 temmuz 2019da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 16 temmuz 2019.
**Yakkaxon qisqichbaqalar**, zohid qisqichbaqalar — oʻnoyoqlilar turkumiga mansub dengiz qisqichbaqasimonlari oilasi. Uz. 17 sm gacha. Qorin qismi yumshoq, qattiq xitin qoplagʻichsiz; qisqichlari va qorni koʻpincha asimmetrik tuzilgan. 450 ga yaqin turi bor, koʻpchilik dengizlarda uchraydi. Qorni asimmetrik. Yakkaxon qisqichbaqalar yumshoq qornini qorinoyoqli mollyuskalarning boʻsh qolgan chigʻanogʻiga, simmetrik qorinli Yakkaxon qisqichbaqalar esa qurakoyoqli mollyuskalarning konussimon chigʻanogʻi ichiga bekitadi. Yakkaxon qisqichbaqalar chigʻanoqni oʻzi bilan olib yuradi; xavf tugʻilganida butun tanasi bilan chigʻanoq ichiga kirib, yirikroq qisqichi bilan uning ogʻzini bekitib oladi (nomi shundan). Tanasi oʻsgan sari chigʻanogʻini boshqa katgarogʻi bilan almashtiradi. Yakkaxon qisqichbaqalarning aktiniyalar va marjon poliplar hamda dengiz halqalilari bilan simbioz yashashi koʻp uchraydi. Ular Yakkaxon qisqichbaqalarni dushmanlardan himoya qiladi yoki uning chigʻanogʻini tozalab berishi evaziga Yakkaxon qisqichbaqalar topgan oziqqa sherik boʻlishadi Yakkaxon qisqichbaqalar suv tubida loydagi organik qoldiqlar bilan ham oziqlanishi mumkin.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bahodir Tursunovich Yoʻldoshev** (1945.7.9, Kattaqoʻrgʻon shahri — 2021.16.05) — rejissyor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1979), Oʻzbekiston xalq artisti (1995). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1970). Hamza teatrida rejissyor assistenti (1968—70), rejissyor (1970-74), bosh rejissyor (1974-84). 1984-yildan Abror Hidoyatov nomidagi drama teatrining bosh rejissyori. Eng yaxshi spektakllari: "Roʻyxatlarda yoʻq" (B. Vasilyev), "Kelinlar qoʻzgʻoloni", "Farmonbibi arazladi" (S. Ahmad), "Nodirabegim" (T. Toʻla), "Yulduzli tunlar" (P. Qodirov), "Zebunniso" (Uygʻun), "Maysaraning ishi" (Hamza), "Qora kamar" (Sh. Xolmirzayev), "Iskandar" (A. Navoiy), "Arshin mol olon" (U. Hojibekov), "Malika" (Fotima Galer), "Buyuk ipak yoʻli" (M. Bafoyev musiqasi asosida), "Buxoroyi sharif" (S. Ayniy asari asosida), "Togʻa-jiyanlar" (R. Bobojon) va b. Bir qancha boshqa teatrlarda ham spektakllar qoʻygan: Muqimiy teatrida "Nodirabegim", Laos teatrida "Kelinlar qoʻzgʻoloni", AQShda "Dunyo yoshlari", Konibodom teatrida "Sudxoʻrning oʻlimi", Sirdaryo teatrida "Dardimni kimga aytay", "Maʼmura kampir", Samarqand teatrida "Nodirabegim", "Checha", "Buyuk ipak yoʻli", Navoiy teatrida "Alisher Navoiy" operasi va b. U, shuningdek, mamlakatning turli sanalariga bagʻishlangan bayram tomoshalarini sahnalashtirgan: "Ulugʻbek yubileyi" (1994), "Navroʻz" (1995), "Amir Temur yubileyi" (1996, Registon), "Sharq taronalari" (1997) va b. shular jumlasidan. Kinoda aktyor sifatida Olchinbek ("Olovli yoʻllar"), Muxtorov ("Togdagi uchrashuv"), Sherzod ("Olmos kamar"), Sobirov ("Oshpaz") kabi obrazlar yaratgan. Uning spektakllari har bir vokeaning, epizodning mohiyatini ifodalashga qodir sahna vositalariga boyligi bilan, tasviriy vositalar, musiqa, plastikaning murakkab ohangdoshligi bilan ajralib turadi. Shuningdek, yangi sahna shakllarini topish, davr mavzusi, gʻoyalari, harakter, oʻzbek teatri anʼanalarini unutmagan holda jahon teatri jarayoni kengliklariga chiqishga intilish, bugungi kun uchun dolzarb boʻlgan mavzuni hozirjavoblik bilan sahnaga olib chiqish Y. ijodiga xos. "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan (1998). 2021 — yil 16-mayda vafot etgan.

Shaxsiy hayoti
--------------

Bahodir Yoʻldoshev va aktrisa Rimma Ahmedovaning o'g'li mashhur aktyor Bobur Yo'ldoshevdir.

Ikkinchi turmush o'rtog'i aktrisa Gulbahor Yo‘ldoshevadir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑
3. ↑
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Adams** (Adams) (1722.16.9 -1803.2.10) – Amerika siyosiy va davlat arbobi va publitsisti, Angliyaning Shimoliy Amerikadagi mustamlakalarida ozodlik kurashi tashkilotchilaridan biri. "Ozodlik oʻgʻlonlari" inqilobiy tashki-loti rahbari. 1-Kontinental kongressni (1774) chaqirish tashabbuskorlaridan. A. Bostonda Muxbirlar komitetini tuzdi (1772). Undan oʻrnak olib Angliyaning Shimoliy Amerikadagi hamma mustamlakalarida ham shunday tashkilotlar tuzildi. Bular inqilobiy kurash markazlari va mustaqillik urushi davri (1775 – 83)da mahalliy inqilobiy hokimiyat kurtaklari edi. A. 1794 – 97 ylarda Massachusets shtatining gubernatori.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Har qanday valyutaning ramzi.

**Valyuta** (ital. valuta, lot. valere — qadrlanmoq, qiymat) — 1) mamlakatning pul birligi va uning turi (oltin, kumush, qogʻoz); 2) chet mamlakatlarning xalqaro muomalada qoʻllanuvchi pullari, shuningdek shu mamlakatlarning pul birligida ifodalangan va xalqaro hisobkitoblarda foydalaniladigan kredit va toʻlov hujjatlari (veksellar, cheklar, banknotlar va b.).

19-asrgacha koʻpchilik mamlakatlarda kumush V. yoki bimetalizm pul tizimi keig tarkalgan edi. 19-asrdan boshlab, avvalo Angliyada, soʻng b. mamlakatlarda oltin V. koʻllanila boshladi. 20-asrning 70-y.laridan boshlab, qogʻoz V. yaʼni oltin va kumushga almashtirilmaydigan banknot va qogʻoz pullar harakterlidir. Ular inflyatsiyaga uchrab turadi, qadrsizlanadi, natijada davlat tomonidan devalvatsiya tadbirlari oʻtkaziladi (qarang Valyuta kursi). Kursi barqaror V.lar qadri baland V.lar deyiladi. V.lar erkin almashtiriladigan (har qanday chet el valyutasiga cheklanmagan miqdorda almashtiriladi, har qanday mamlakatga erkin oʻtkaziladi), qisman almashtiriladigan (V. almashuvi u yoki bu egalar, u yoki bu V. harakatlari bilan chegaralanadi), almashtirilmaydigan (bir mamlakat doirasida amal qiladigan) turlarga boʻlinadi. Xalqaro toʻlov muomalasi erkin almashtiriladigan yoki Xalqaro valyuta fondi belgilagan kurs boʻyicha erkin almashtiriladigan V. bilan bajariladi. Xalqaro valyuta fondi AQSH dollari, Kanada dollari, Yevropa Ittifoqiga aʼzo mamlakatlar V.lari, Shveysariya franki, Shvesiya, Yaponiya va b. bir qator davlatlarning V.larini har qanday mamlakatlar V.siga erkin almashtiriladigan V.ga kiritadi.

Oʻzbekistan Respublikasi milliy V. birligi — soʻm 1994-yil 1 iyuldan muomalaga kiritilgan.

Eson Egamov.

**Valyuta** atamasi quyidagilarga nisbatan qo'llanishi mumkin:

* Tovarlar qiymatini o'lchash uchun foydalaniladigan pul birligi;
* Mamlakatda qabul qilingan pul birligi, xorijiy davlatlarning pul belgilari;
* Muomala va to'lov ko'rinishidagi kredit vositasi (veksel, chek).

Havolalar
---------

xabar.cc.uz (Wayback Machine saytida 2006-06-28 sanasida arxivlangan)

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Olmoniya Federal Davlatining eski poytaxti

**Bonn** — Germaniyadagi shahar, Shimoliy ReynVestfaliya yeri hududida, Reyn daryosining chap sohilida. Aholisi 412 ming kishi (1995). B. ga 1-asrda rimliklar asos solgan. 1273—1794-yillarda Kyoln kurfyurstlari qarorgohi. 1814-yil dan Prussiya tarkibiga kirgan. 1945—49 yillarda Germaniyaning Angliya okkupatsiya qilgan zonasida boʻlgan. 1949-yildan GFR poytaxti. 1989-yildagi siyosiy oʻzgarishlar tufayli GFR va Germaniya Demokratik Respublikasi qoʻshilib, birlashgan Germaniyaning federal poytaxti statuyey B.dan Berlinga oʻtdi. Xorijiy davlatlar elchixonalari hozircha Bonn B. muhim transport yoʻllari tuguni. Reyn boʻyidagi port. Xalqero aeroport bor. Sanoat korxonalari juda kam. Mavjud sanoat tarmoqlarining aksariyati isteʼmol mollari ishlab chiqaradi; elektrotexnika, rangli metall buyumlari, aniq mexanika, optika, farmatsevtika, mebel, keramika, yozuv qogʻozi, oziq-ovqat, tamaki korxonalari bor. Poligrafiya sanoati rivojlangan. B.da GFR savdo-sanoat palatasi, sanoat va moliya konsernlarining koʻpdankoʻp idoralari, madaniyat muassasalari va boshqa joylashgan. B. atrofida qoʻngʻir kumir qazib chiqariladi.

B.da Germaniyadagi eng yirik oliy oʻquv yurti — Bonn universiteti, konservatoriya, Betxoven uymuzeyi, kutubxona bor. Roman sobori (11—13 a. lar), gotika uslubidagi SanRemigiy cherkovi (12741317), ratusha (1737) va boshqa meʼmoriy yodgorliklari saqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Sharqiy Bagʻdod koni** — Iroqning Bagʻdod shahri sharqida joylashgan neft konlari guruhi. Sharqiy Bagʻdod 8 billion barrels (1.3 billion cubic metre) qayta tiklanadigan zaxiraga ega va kuniga 400,000 barrels per day (64,000 m3/d) ishlab chiqarish salohiyatiga ega ekanligi isbotlangan. Neft koni 1976-yilda topilgan va kengligi 11 kilometr (6.8 mi), uzunligi esa 64 kilometr (40 mi) tashkil qiladi.

2009-yil dekabr oyida Yaponiyaning JAPEX neft qidiruv kompaniyasi bilan muzokaralar olib borilganiga qaramay, neft konida ishlash boʻyicha kelishuv boʻlmagan. Buning oʻrniga Iroq Neft vazirligi ish boshlagan.

Yana qarang
-----------

```
* Bagʻdod
```

* Energetika portali

Manbalar
--------

1. ↑  „Iraq Invites Intl Companies To Bid For East Baghdad Oil Field".
2. ↑  „No offers on East Baghdad or Eastern Fields in Iraq auction".

|  |  |
| --- | --- |
| Iroq geografiyasi | *Iroq geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |