recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Chumolixoʻrlar** (lotincha: *Vermilingua* ) - tishsiz sutemizuvchilar turkumiga mansub boʻlib chumolixo'rlarning ikkita oilaga ajratilgan. Toʻgʻridan-toʻgʻri chumolixoʻrlarning 3 ta zamonaviy avlodlariga: gigant chumolixoʻrlar, tamandua va pakana chumolixoʻrlar, shuningdek, 3 ta yoʻqolib ketgan avlodlari kiradi. Eng qadimgi chumolixoʻrlar Messel karerining eotsen qatlamlarida topilgan. Chumolixoʻrlarning evolyutsion tarmogʻi taxminan 30 million yil oldin ajratilgan.

Tamandua (chumolixoʻr)

Tashqi koʻrinishi
-----------------

Chumolixoʻrlarning barcha avlodlarining tashqi koʻrinishi umumiy xususiyatlarga ega boʻlsa-da (choʻzilgan tana, uzun dum, choʻzilgan bosh suyagi, tanasiga nisabatan katta tirnoqlari), ularning oʻlchamlari kattalik tartibida farqlanadi. Agar katta yoshli gigant chumolixoʻrning massasi taxminan 40 kg tana uzunligi 110-130 sm va dumi uzunligi 95 sm boʻlsa, tamanduaning massasi 4-5 kg ni tashkil qilib tana uzunligi 54–88 sm va dumi uzunligi 40–49 sm va katta yoshli pakana chumolixoʻrning massasi zoʻrgʻa 400 g ga etadi, tana uzunligi 16-20 sm va dumi uzunligi 18 sm.

Yashash doirasi
---------------

Chumolixoʻr turkumining barcha avlodlari vakillari Markaziy va Janubiy Amerikada yashaydi, faqat tamandua shimolda tarqalishi Kolumbiyaning janubi bilan tugaydi.

Hayot tarzi
-----------

Ular mayda hasharotlar bilan oziqlanadi. Barcha chumolixoʻrlar chumolilar, ulkan chumolixoʻrlar va tamandua termitlar bilan oziqlanadilar, ushbu holat (termitlar bilan oziqlanish) hali pakana chumolixoʻrlar orasida qayd etilmagan. Gigant va pakana chumolixoʻrlar asosan tunda faollashadilar, tamandualar kechasi ham, kunduzi ham faol boʻlishi mumkin. Gigant chumolixoʻrlar daraxtlarga chiqa olmaydi va faqat quruqlikdagi hayot tarzini olib boradi, tamandualar quruqlikda ham daraxtlarda ham aralash turmush tarzini olib boradi, pakana chumolixoʻrlar esa faqat daraxtlarda yashaydi.

Koʻpayishi
----------

Chumolixoʻrlarning barcha turlarining urgʻochilari odatda bitta nasl berishadi. Barcha chumolixoʻrlar oʻz bolalarini orqalarida koʻtarib yurishadi, odatda gigant chumolixoʻrlarda va tamanduada bolani urgʻochilar olib yursa, daraxtlarda yashovchi pakana chumolixoʻrlar bolani ikkala ota-ona ham koʻtarib yurishda ishtirok etadi .

Adabiyotlar
-----------

* Miranda Flávia R. Casali Daniel M. Perini Fernando A. Machado Fabio A. Santos Fabrício R. Taxonomic review of the genus Cyclopes Gray, 1821 (Xenarthra: Pilosa), with the revalidation and description of new species (англ.) // Zoological Journal of the Linnean Society. — 2017. — 11 December (vol. 183, no. 3). — P. 687—721. — ISSN 0024-4082. — doi:10.1093/zoolinnean/zlx079.

Havolalar
---------

1. 1 2  Miranda et al. 2017. sfn error: no target: CITEREFMiranda\_et\_al.2017 (help)
2. ↑  *Bartoz S. Cerda A.* „Silky Anteater".  Benedictine University (2009). Qaraldi: 14-iyul 2019-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
**Marokash chigirtkasi** (Docios-taurus maroccanus Thumb.) — toʻgʻriqanotlilar turkumiga mansub hasharot. Tanasining uz. 2,5—4,2 sm, qizgʻishsariq. Och-qoʻngʻir tusli old koʻkragidagi "x" harfiga oʻxshash oq naqshi bilan boshqa chigirtkalardan farq qiladi. Koʻzachasida 18—42 ta tuxum boʻladi. Lichinkalari 5 yosh davomida rivojlanadi. Tuxumdan lichinkalari, odatda, aprelning 1-yarmida yoki birmuncha kechroq chiqadi. May oyida qanot chiqaradi. Bir toʻdadagi lichinkalarning qanot chiqarishi uchun 7—10 kun kerak. Shundan 8—10 kun oʻtgach, ular urugʻlanadi va tuxum qoʻya boshlaydi. Marokash chigirtkasi galagala boʻlib hayot kechiradi. Lichinka toʻdalari dasht tomondan keng koʻlamda harakatlanib, ekinlarga yopiriladi (shuning uchun koʻpincha uni dasht chigirtkasi deb ham atashadi). Dehqonchilik mintaqalarida keng tarqalgan. Qishloq xoʻjaligi ekinlarining xavfli zararkunandasi.

Marokash chigirtkasining tabiiy kushandalaridan biri shaqshaqlar oilasiga mansub qush — sochdir. Bu qushlar baʼzan chigirtkalarning ayrim tuda va galalarini yeb, butunlay yoʻq qiladi.

Kurash ch oral ar i : qoʻriq va tashlandiq yerlarni oʻzlashtirish; sumitsidinning 20%li emulgirlanuvchi kon-sentratsiyasi (0,2—0,3 kg/ga) yoki detsisning 25% li emulgirlanuvchi konsentratsiyasini (0,2—0,5 kg/ga) purkash.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Loyish** — Oʻzbekiston Respublikasi Samarqand viloyati Oqdaryo tumanidagi shaharcha (1984-yildan). Tumanning maʼmuriy markazi. Viloyat markazi hamda yaqin temir yoʻl stansiyasi Samarqanddan 36 km. Aholisi 11,5 ming kishi (2002). Oqdaryodan suv oladi. Shaharchaning nomi uning joylashgan oʻrni bilan bogʻliq. Loyish qadimda Zarafshon daryosining tarmoqlari — Oqdaryo bilan Qoradaryo oraligʻidagi qamishzor va botqoqlik yerda vujudga kelgan, nomi shundan boʻlsa kerak deb taxmin qilinadi. Shaharchada tuman hokimiyati binosi, gʻisht, konserva zavodlari, qurilish tashkilotlari, aloqa boʻlimi, madaniy, savdo va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, 1ta ixtisoslashtirilgan 2ta umumiy taʼlim, musiqa, maxsus internat maktablari, pedagogika kolleji, madaniyat uyi, markaziy kutubxona, stadion, madaniyat va istirohat bogʻi (bogʻda urushda shahid boʻlganlarga yodgorlik oʻrnatilgan), kasalxona va boshqa tibbiy muassasalar bor. Loyish hududidan Katta Zarafshon avtomagistrali oʻtadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sergey Nikolayevich Ivanov** (1922.11.4 – Sankt-Peterburg –1999.20.3) — rus turkiyshunosi, tarjimon. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1981), filol. fanlari doktori (1970), professor (1971). Leningrad universitetining sharq fakultetini tugatgan (1951). Buxoro pedagogika institutida oʻkdguvchi, rektor oʻrinbosari (1951—53), Leningrad universitetida oʻqituvchi (1953–71), kafedra mudiri (1972-yildan). I.ning ilmiy ishlari turkiy tillar grammatikasi, oʻzbek adabiy tili va tarjima nazariyasi masalalariga bagʻishlangan ("Oʻzbek tili sintaksisidan ocherklar", 1959; "Abulgʻozixonning "Shajarai turk"i. Grammatik ocherk", 1969; "Turktili grammatikasi kursi", 1–2 qism, 1975, 1977 va boshqalar.). I. Alisher Navoiyning yuzlab gʻazal, ruboiy, fard, qitʼa, tuyuqlarini rus tiliga tarjima qilgan. Shoirning rus tilida chiqqan 10 jildli (1968–70) asarlarida muharrir sifatida ishtirok etgan. Bundan tashqari, I. Lutfiy, Gadoiy, Sakkokiy, Nodira, Muqimiy kabi mumtoz shoirlar bilan bir qatorda yangi adabiyotimiz vakillari Hamza, Gʻafur Gʻulom, Oybek, Usmon Nosir, Uygun, Erkin Vohidov, Abdulla Oripov va b. shoirlar sheʼriyatidan namunalarni ham rus tiliga tarjima qilgan. Ivanov tarjimalari orasida ikki asar tarjimasi alohida diqqatga sazovor. Ulardan biri 11-asrning bukj madaniy yodgorligi hisoblanadigan Yusuf Xos Hojibning "Qutadgʻu bilig" (1990-yilda tarjima qilingan) asari boʻlsa, ikkinchisi Alisher Navoiyning "Lison ut-tayr" (1970-yilda tarjima qilingan) dostonidir. Har ikki tarjima ham ilmiy jamoatchilik tomonidan yuksak baholangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Marogʻa** — Eronning shim.gʻarbida, Sharqiy Ozarbayjon ostonidagi qad. shahar. Tabrizdan 80 km jan.

da joylashgan. Qurilgan vaqti nomaʼlum. Aholisi 132 ming kishi (1997). M.da dehqonchilik, bogʻdorchilik, hunarmandchilik, yogʻochsozlik, uning yaqinida esa konchilik rivojlangan. Quruq meva (magiz) eksport qiladi. M. saxtiyon teri va gilamlari bilan mashhur boʻlgan. Shahar yaqinidagi vodiyda moʻgʻul xonlari qishni oʻtkazishgan. Dastlabki hulokuiylarntg qarorgohi boʻlgan vaqtda ravnaq topgan. 1225-yilda Jaloliddin Manguberdi M.ni egallab, shu yerdan Ozarbayjon bilan chegaradosh davlatlarning sultonlariga maktub yoʻllab, ular bilan doʻstona munosabatda boʻlish niyatida ekanligini bildirgan, Shaharning shim. tepaligida 1259-yil,moʻgʻul xoni Huloku (1217—65) hukmronligi davrida taniqli astronom N. Tusiy rahbarligida Marogʻa rasadxonasi qurilgan, rasadxonada kutubxona ham boʻlgan, Tusiy "Ziji Elxoniy"ni shu yerda yozgan. Moʻgʻullar Bagʻdodni bosib olgan vaqtda (1258) oʻlja olingan kitoblarning koʻp qismi shu kutubxonada saqlangan. Rasadxonada fors astronomlari bilan birga xitoy astronomlari ham ishlagan. 1339-yilda rasadxona harobaga aylangan. Huloku maqbarasi 19-asr oxirida ham ziyoratgoh boʻlgan. Rasadxona qoldiklari (13-asr), minorali maqbaralar (nomsiz, 1168; Qizil gumbaz, 1148; Koʻk gumbaz, 1197, Gumbazi Sharafiya, 1328 va boshqalar) saqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Soner Yalchin 1966-yil 1-yanvarda tugʻilgan. Onasi Jamila Yalchin,otasi esa Mehmet Ali Yalchin bo'lgan.Ona tarafi Terjondan, ota tomoni Xurosonlik. Uning onasi uy bekasi, otasi savdogar oziq-ovqat savdosi bilan shug'ullangan. Universitet ta'limini Hojattepa sog'liqni saqlash boshqarmasi o'rta maktabida tamomlagan. Keyinchalik u ma'muriy fanlar bo'yicha oliy ma'lumot olishga qaror qildi. Anqara ofisida uzoq vaqt muxbir bo'lib ishlagan. Bu yerda u Adnan Akfırat, Hikmet Chichek va Serhan Bolluk bilan birga ishlagan. 1990-yil 6-mayda Anqara razvedka boshqarmasi boshligʻi etib tayinlangan.

1993-1994 yillar orasida kundalik gazeta sifatida chiqadigan Aydinlikda ish boshladi. Do‘g‘an Yurdaqulning "Oq – AQora" gazetasida bir muddat ishlagan.

1996 yilda televideniyega kirib, Show TVning Anqaradagi ofisida ishlay boshladi. Xuddi shu yili u Star TVga o'tdi va yangiliklar direktori etib tayinlandi. Keyinchalik "Afandi: Oq turklarning buyuk siri", "Afandi 2: Oq musulmonlarning buyuk siri" nomli kitoblarini nashr ettirdi. U CNN Turk telekanalida Juneyt O O'zdemir bilan 5N1K dasturini tayyorladi. U "Bo'rilar makoni" teleserialining dastlabki ikki yilida kontseptsiya bo'yicha konsultatsiyani o'z zimmasiga oldi. U CNN Turk telekanalida men u erda bo'lganim siyosiy hujjatli filmni tayyorladi. 2007-yil 4-fevraldan yakshanba kunlari "Hurriyat" gazetasining "Bloknot" ruknida yozishni boshlagan. 2012-yilning mart oyida ishdan bo‘shatilgan.
**Badboʻylar**, skunslar (Mephitinae) – susarlar kenja oilasiga mansub sut emizuvchilar. Anal bezlari yirtqich hayvonlarni choʻchitadigan juda badboʻy hidli suyuqlik ishlab chiqaradi. 9–11 turi, 3 urugʻi (chipor B.– SpUogale, choʻchqaburun B.– Conepatus, yoʻl-yoʻl B.– Mephitis) maʼlum. Yoʻl-yoʻl B. tanasining uz. 28–38 sm, moʻynasi qalin, yumshoq, qoramtir-qoʻngʻir rangda. Tanasining orqa tomonida boshidan dumigacha keng yoʻli borligi tufayli uzoqdan koʻzga tashlanadi. Xavf tugʻilganda anal bezidan koʻzga taʼsir qiladigan suyuqpik sachratadi. Oʻrmon, choʻl va dasht mintaqalarida yozda yakka-yakka, qishda toʻda boʻlib yashaydi. Shimoliy hududlarida qishki uyquga ketadi. Odatda kechasi faol hayot kechiradi. Oʻsimliklarning mevasi, mayda umurtqali hayvonlar va hasharotlar bilan oziqlanadi. Urgʻochilari uyasida bir yilda bir marta 4–10 ta bola tugʻadi. Bolalari bir yildan soʻng voyaga yetadi. Yoʻl-yoʻl B. qimmatbaho moʻyna beradigan hayvon, maxsus fermalarda koʻpaytiriladi. Chipor B. 2 turni oʻz ichiga oladi, ogʻirligi 1 kg dan oshmaydi. Juni juda yumshoq, qora rangda, yirik oq dogʻlari boʻladi. Dumidagi yunglari uzun, tumshugʻida kalta. AQShning janubiy va Markaziy Amerikada tarqalgan. Choʻchqaburun B. 6–7 turdan iborat. Janubiy Amerikada tarqalgan. Tanasining uz. 30–49 sm, dumi 16– 41 sm, ogʻirligi 2,3–4,5 kg. Juni oq va qora. Oqburun B. (S. leuconotus) tanasi va boshi qora, orqa qismi, dumi va tumshugʻining uchi oq rangli.

Manbalar
--------

1. ↑  "Badboʻylar" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Loʻlapardoz** (fors, loʻla — gʻoʻla)— oʻymakorlikda pardoz turi; boʻrtma (relyef) naqshning novda va chiziklari (tanob, raftor)ga yarim dumaloq shakl berishda qoʻllaniladi. Loʻlapardozda oʻymaning chuqurligi kamayadi va naqsh mayin koʻrinishga ega boʻladi. U mayin shakli, choka pardoz va paxpardoz bilan birga qoʻllanilganda oʻziga xos uygʻunligi bilan ajralib turadi. Ganch, yogʻoch, tosh oʻymakorligida keng qoʻllaniladi. Jumladan, margʻilonlik yogʻoch oʻymakori U. Ahmedov, asosan, shu usulda ishlagan, uning ishlari (eshik, kursi, quticha va boshqalar)da Loʻlapardoz yuksak mahorat bilan bajarilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sergey Vasilyevich Raxmaninov** [1873.20.3(1.4), Novgorod gubernyasi — 1943.28,3, Beverli-Xils, Kaliforniya, Nyu-York yaqinidagi Kensikoda dafn etilgan] — rus kompozitori, pianinochi va dirijyor. Moskva konservatoriyasini fortepiano (1891) va kompozitsiya (1892) ixtisosliklari boʻyicha tugatgan. Moskvadagi Rus xususiy opera teatri (1987—98), Katta teatr (1804—06)da dirijyor. 1918-yildan AQShda yashagan. R. ilk asarlari (1 fortepiano konserti, 1891; "Aleko" operasi, 1892 va boshqalar)dan rus mumtoz kompozitorlik anʼanalariga tayangan. Uning keng koʻlamli lirik kuylarga boy musiqasi rus xalq qoʻshiqchiligi va cherkov musiqasi, shu bilan birga sharq musiqasi anʼanalariga asoslanadi. Buyuk virtuoz pianinochi sifatida shuhrat qozongan R. ijodida fortepiano asarlari alohida oʻrin tutadi: fortepiano va orkestr uchun 4 ta konsert va "Paganini mavzusiga rapsodiya"si, prelyudiyalar va etyudmanzara turkumlari, 2 ta sonata va fortepiano triosi va boshqa "Simfonik raqslar", "Ioann Zlatoust liturgiyasi" va "Tungi bedorlik" xor asarlari, romanslar, kamercholgʻu asarlari va boshqa mashhur. R.ning umumsharqona uslubga mansub asarlari orasida "Kuylama sohibjamol" romanei, "Sharqona raqs", "Vokaliz" kabi kamercholgʻu asarlari, 2 va 3 fortepiano konsertlari va boshqa mavjud.

Manbalar
--------

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. ↑   // *(unspecified title)*
3. ↑  Jean-Pierre Thiollet, *88 notes pour piano solo*, "Solo nec plus ultra", Neva Editions, 2015, p.50. ISBN 978 2 3505 5192 0.
4. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
4 - qanotlari, 5 - qo'l, 6 - bosh
**Kalmarlar** (lot. Teuthida) — oʻn oyoqli boshoyoqli mollyuskalarning kenja turkumi. Tanasining uz. 0,25—0,5 m. Baʼzi turlarining uzunligi paypaslagichi bilan 18 m ga yetadi. Tanasi choʻziq, keyingi tomoni uchli, torpedasimon, bu esa suvda ham, havoda ham katta tezlikda harakatlanishga (suvdan 7 m balandga sakray oladi) imkon beradi. Tanasining keyingi qismida 2 ta katta suzgichi bor. Boshi tanasidan yaqqol ajralib turadi, koʻzlari katta. 10 ta "qoʻli" bor. Ulardan 2 tasi "ov qoʻllari" oʻlja tutayotganda uzayadi va suzayotganda qisqaradi. Chigʻanogʻi rudiment, yupqa plastinkadan iborat boʻlib, mantiya ostiga yashiringan. Siyohxaltasi bor. K. rangi har xil: suvning chuqur qismida yashovchi turlarining rangi tiniq, nur sochuvchi organi bor. 300 ga yaqin turi maʼlum. Asosan, iliq, suvli dengizlarda yashaydi. Uzoq Sharqda 30 ga yaqin turi bor. K. suv qatlamida yashab, baliqlar va umurtqasiz hayvonlar bilan oziqlanadi. Goʻshti yeyiladi Ovlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kalom** (arab. ravon nutq, jumla, gap, so‘z) — musulmon kishining aqidasi, eʼtiqodi, dunyoqarashi qanday bo‘lishi kerakligini yoritib beruvchi fandir. Aqoid ilmi o‘z tarixining turli bosqichlarida sharoit va tushunchalardan kelib chiqib, bir necha nomlar bilan atalgan. Agar islom dinining taʼlimoti va amaliyoti shartli ravishda ikki qismga bo‘linsa, Kalom ilmi uning birinchi qismi, yaʼni taʼlimoti bilan shug‘ullanadi. Fiqh ilmi esa ikkinchi, yaʼni amaliy qismiga tegishlidir. Dastlab islom ilmlarining barchasi yuqoridagi kabi ikki qismga bo‘linmay, umumiy tarzda „Islom ilmlari" yoki „Fiqhiy ilmlar" deb atalgan. Ulardan aqida, yaʼni islom taʼlimotiga oid qismi „al-Fiqh al-akbar" („Katta fiqh"), fiqhga, yaʼni diniy amallarga doir ilmlar esa „al-Fiqh al-asg‘ar" („Kichik fiqh") deb atalgan. So‘ngra ulardan hadis, tafsir, fiqh, tasavvuf, aqoid kabi turli ilmlar ajralib chiqib, islom diniga xos ilm sifatida eʼtirof etila boshlagan. Aqoid qolguncha turli nomlar bilan atalib turgan. Demak, „al Fiqh al-akbar"ni kalom, aqoidning dastlabki nomi deb hisoblash mumkin. Shu tariqa Kalom ilmi turli davrlarda „al-Fiqh al akbar", „Ilm al-kalom", „Usul ad-din" („Din asoslari"), „Ilm at-tavhid" („Yakkaxudolik taʼlimoti") va nihoyat so‘nggi nomi „Aqoid" („Aqidalar") va „Kalom" degan nomlar bilan atalgan."Kalom" aqoidning eng mashhur ismi hisoblanib, „al Fiqh al-akbar" ismi bilan bir asrda, yaʼni VIII asrda yuzaga kelgan. Chunki bu ism Imom Abu Hanifa, Imom Shofiiy, Imom Molik va boshqalardan rivoyat qilingan. Hozirgi davrga kelib g‘arb va turk sharqshunoslari ushbu ilmga nisbatan „Ilohiyot" (arab. „Iloh haqidagi fan") va „Teologiya" (lot. Teo — xudo, logiya — fan; „Xudo haqidagi fan") kabi atamalarni ishlatmoqdalar.

Chunki keyingi asrlarda aqoid ilmi to‘rtta qismga bo‘lingan:

* 1. Ilohiyot. Bunda Alloh va U zotga tegishli masalalar haqida bahs yuritiladi.
* 2. Nubuvvat. Bunda vahiy, payg‘ambarlik, rasullar va ularga tegishli masalalar haqida bahs yuritiladi.
* 3. Kavniyot. Bunda borliqdagi mavjud insoniyat, farishta, jin va sababiyat qonunlari haqida bahs yuritiladi.
* 4. Sam’iyot. Bunda eshitish bilangina, yaʼni asosan naqlga tayanilgan holda sobit bo‘ladigan aqidalar haqida bahs yuritiladi.

Bular, asosan, g‘ayb olamiga tegishli masalalar hisoblanadi.

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 241. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Badaytoʻqay davlat qoʻriqxonasi** – Amudaryoning quyi oqimida, Sulton Uvays togʻlari etaklarida, daryoning oʻng sohilida joylashgan qoʻriqxona. 1971-yilda tashkil etilgan. Maydoni 6462 ga, shundan 3975 ga toʻqay oʻrmonlari bilan qoplangan (1997). Asosiy vazifasi Amudaryo atrofi oʻsimlik va hayvonot olamini muhofaza qilish, toʻqayzorlarni ilmiy oʻrganish va boshqa Qoʻriqxonada 167 tur oʻsimlik (turangʻil, jiyda, tol, qamish, qizilmiya, kovul va boshqalar), 138 tur qushlar (miqqiy, xiva qirgʻovuli, zangori kabutar, kokildor toʻrgʻay, lochin, shu jumladan oʻtkinchi qushlar), 20 turdan koʻproq sut emizuvchilar – boʻri, tulki, quyon, qobon, boʻrsiq va boshqa, suv havzalarida bahri baliq, soxta lopatonos va boshqa yashaydi. Qoʻriqxonada Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan 60 dan ortiq turdagi hayvonlar, jumladan 1975-yilda Tojikistondagi Romit qoʻriqxonasidan keltirilgan xongul (Buxoro bugʻusi) muvaffaqiyatli koʻpaytirilmoqda (2 bosh urgʻochi va 1 bosh erkak xongul 1996-yilda 90 boshga yetdi).

Qoraqalpogʻiston Respublikasining "Alohida qoʻriqlanadigan hududlar toʻgʻrisida"gi Qonuniga muvofiq qoʻriqxonaga 1993-yil 24-dekabrda davlat qoʻriqxonasi maqomi berilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Badaytoʻqay davlat qoʻriqxonasi" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Флаг Узбекистана Oʻzbekistonning alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlari |
| --- |
|  |
| Biosfera qoʻriqxonasi | 
Badaytoʻqay davlat qoʻriqxonasi |
|  |
| Davlat qoʻriqxonalari | 
* Zomin qoʻriqxonasi
* Zarafshon qoʻriqxonasi
* Hisor qoʻriqxonasi
* Kitob qoʻriqxonasi
* Qizilqum qoʻriqxonasi
* Nurota qoʻriqxonasi
* Surxondaryo qoʻriqxonasi (Orol-Paygʻambar qoʻriqxonasi)
* Chatqol qoʻriqxonasi
 |
|  |
| Milliy bogʻlar | 
* Ugom-chatqol milliy bogʻi
* Zomin qoʻriqxonasi
 |
|  |
| Maxsus bogʻlar | 
Buxoro „Jayron" ekomarkazi |

 |
**Boris Godunov** (taxminan 1552 1605. 13 (23).4) — rus podshosi (1598-yil dan), boyar Fyodor Godunovning ugli. Ivan IV saroyida tarbiyalangan. Ivan IV vafot etgach (1584), shoh Fyodorning (1584—98) yagona regenti boʻlib qoladi va amalda mamlakatni boshqardi. Ivan IV siyosatini davom ettirdi. Podsho Fyodor vafot etgach (1598), Zemskiy sobor Boris Godunovni podsho qilib sayladi. Boris Godunov Polsha bilan boʻlgan sulh muddatini uzaytirib, Shvetsiyaga qarshi urush boshladi (1590—93). Natijada Livon urushi (1558—83) davrida qoʻldan ketgan Yam, Oreshek, Ivangorod va boshqa shaharlarni Rossiyaga qaytarib oldi. Boris Godunov davrida Sibir va mamlakatning jan. rayonlarini mustamlakaga aylantirish boshlangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kalsiy fosfatlari** — kalsiy va kislorod tarkibli fosfor kislotalarning noorganik birikmalari. Ularning koʻrinishi oq yoki rangsiz kristallar shaklida.

Tavsifi
-------

Quyidagi kalsiy fosfatlari maʼlum va keng qoʻllaniladi:

* Kalsiy ortofosfat (trikalsiy fosfat) (Ca 3 (PO 4) 2)Kalsiy ortofosfat (trikalsiy fosfat) (Ca 3 (PO 4) 2)
* Kalsiy vodorod fosfat (CaHPO 4)Kalsiy vodorod fosfat (CaHPO 4)
* Kalsiy dihidroortofosfat(Ca(H2PO4)2)Kalsiy dihidroortofosfat  
(Ca(H2PO4)2)
* Kalsiy pirofosfat(Ca2P2O7)Kalsiy pirofosfat  
(Ca2P2O7)

Roʻyxatda keltirilganlarga qoʻshimcha ravishda, boshqa kalsiy fosfatlari ham mavjud, masalan: superfosfatlar — oʻgʻitlar sifatida ishlatiladigan aralashmalar; optik shisha ishlab chiqarishda ishlatiladigan polifosfatlar va boshqalar.

Olinishi
--------

Sanoatda ular asosan fosfor tarkibli minerallar — fosforit va apatitni qayta ishlash orqali olinadi.

Qoʻllanilishi
-------------

Kalsiy fosfatlarning asosiy qoʻllanilishi fosforli oʻgʻitlardir. Bundan tashqari, ular non tayyorlashda, chorva mollari va qushlarni boqishda oziq-ovqat qoʻshimchalari sifatida, abraziv moddalar sifatida ishlatiladi. Fosfat minerallari fosfor va ortofosfor kislotasini olish uchun ham ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Ксензенко 1990. sfn error: no target: CITEREFКсензенко1990 (help)
2. 1 2  Комиссарова. sfn error: no target: CITEREFКомиссарова (help)

Adabiyotlar
-----------

* Ksenzenko V. I. Stasinevich D. S. Kalsiya fosfati // Ximicheskaya ensiklopediya: v 5 t. / Gl. red. I. L. Knunyans. — M.: Sovetskaya ensiklopediya, 1990. — T. 2: Daffa—Medi. — S. 299. — 671 s. — 100 000 ekz. — ISBN 5-85270-035-5.

Havolalar
---------

* *Комиссарова Л. Н. Рюмин М. А.* „Кальция фосфаты" (ru). *Большая Российская Энциклопедия*.  Министерство культуры Российской Федерации. 12-may 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-mart 2019-yil.
**Boris Apollonovich Levkovich** (1886.23.6, Samarqand — 1966.30.4, Toshkent) — paxtaga dastlabki ishlov berish texnologiyasi boʻyicha olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1956), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1944), professor (1930). Varshava politexnika institutini tugatgan (1915). Oʻrta Osiyo universitetida oʻz tashabbusi bilan tashkil etgan paxtani dastlabki ishlash kafedrasida ishladi (1927). Oʻrta Osiyo paxtachilik-irrigatsiya politexnika institutida dekan (1929), professor (1930—31), Toshkent toʻqimachilik institutida kafedra mudiri (1932— 66). Ilmiy ishlari paxtaga dastlabki ishlov berish, chigitdan tola ajratishning nazariy va amaliy masalalariga bagʻishlangan. As: Elementi teorii djinirovaniya, T. 1938.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
*Epitome astronomiae copernicanae*, 1618
**KEPLER (Kepler) Iogann** (1571.27.12, Vaylder\_Shtadt, Vyurgemberg 1630.15.11, Regensburg, Bavariya) — nemis astronomi va matematigi. Tyubingen akademiyasida tahsil olgan; oʻsha vaqtlari N. Kopernik asarlari bilan tanishib chiqqan. 1594-yildan Avstriyaning Grats shahrida mat. va astronomiya uqituvchisi. 1600-yildan Praga rasadxo-nasida T. Brage rahbarligida ishladi. K. Pragada optik asboblarning astro-nomiyaga tatbiqi va Quyosh tojiga ba-gʻishlangan "Viteloga qoʻshimchalar" (1604), oʻzi ixtiro qilgan teleskop haqidagi "Dioptrika" (1611) va boshqa asarlarini chop ettirdi. "Yangi astronomiya" asarida sayyoralar harakatiga oid dastlabki ikki qonunni ifodalab berdi. "Olam garmoniyasi" asarida (1619) esa 3-qonunni ham tavsiflab berdi (qarang Kepler qonunlari). "Kopernik astronomiyasini qisqartirish" asarida (1618-22) oʻzining 3 qonunini barcha sayyoralar harakati uchun, ayrimlari esa Oy va Yupiter yoʻldoshlari uchun ham oʻrinli degan toʻxtamga kelgan. K. 1627-yili "Rudolf jadvallari" asaridagi hisoblashlariga tayangan holda 1631-yilda Venera sayyorasi Quyosh diskidan oʻtishini aytib berdi. Mat. sohasida K.ning "Vino bochkalarining yangi stereometriyasi" asari mashhur boʻlib, unda integral hisob haqida boshlangʻich maʼlumotlarga duch kelinadi. K.ning logarifmlar nazariyasi va hisoblash usullariga oid bir qator ishlari maʼlum.

K.ning kashfiyotlari nazariy astronomiya taraqqiyotiga asos boʻldi.

Adabiyot
--------

* Yeremeyeva A.N. Vidayushiyesya astronomi mira, M. 1966.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tamara Hejtan** (bolgarcha: *Кера Тамара* ; taxminan 1340—1378-yildan keyin vafot etgan) bolgar malikasi, Bolgariya imperatori Ivan Aleksandr va uning ikkinchi xotini Sara Teodoraning qizi edi.

Hayot
-----

Kera Tamara Ivan Shishman va Ivan Sratsimirning singlisi edi. U, ehtimol, 1340-atrofida tugʻilgan va Shishman sulolasidan kelib chiqqan.

Kera Tamaraning birinchi eri despot Konstantin edi. Bir nazariyaga koʻra, u Velbajd Konstantin Dragashning despoti boʻlgan, uning qizi Helena Dragash Vizantiya imperatori Manuel II ga turmushga chiqqan va oxirgi Vizantiya imperatori Konstantin XI ning onasi boʻlgan. Biroq, bu nazariya tarixchilar tomonidan rad etilgan, chunki 1371-yilda Kera Tamara allaqachon beva qolgan, Konstantin Dragash esa 1395-yilda vafot etgan. Shuning uchun, Ivan Aleksandrning Tetraevangeliyada bolgar malikasi yonida tasvirlangan despot Konstantin boshqa odam edi.

 Tsar Shishman singlisini sulton Murod I ga topshiradi
1371-yilda Ivan Aleksandr vafot etib, taxtga Ivan Shishman merosxoʻr boʻlganida, Bolgariyaning yangi imperatori bilan aloqalarini oʻrnatish uchun poytaxt Tarnovoga Usmonli Sulton Murod I dan elchilar keldi. Kera Tamaraning goʻzalligi va uning beva boʻlganligi bilan tanish boʻlgan sulton, ikki mamlakat oʻrtasidagi tinchlik kafolati sifatida uning xotini boʻlishni talab qiladi. Ammo sultonni biroz chalgʻitishga muvaffaq boʻladi.

Biroq, 1378-yilda turklarni toʻxtatishga urinishlari muvaffaqiyatsizlikka uchragach, Ivan Shishman istamay Kera Tamarani Usmonlilar poytaxti Bursadagi sultonning haramiga yubordi. U xristian dinini saqlab qoldi. Boril Synadnikda uning taqdiri fidoyilik sifatida maqtandi:

Kera Tamaraning qabri bugungi kunda Bursada Usmonlilar sulolasi oilasi qabrida Murod I qabri yonidagi saqlanib qolgan va tashrif buyuruvchilar uni „Bolgariya imperatori Mariya"ning joyi deb bilishadi. Kera Tamaraning vasiyatiga koʻra, uning qabri ochiq qolgan va qabriga arpa sepilgan.

Manbalar
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Kera Tamara*** haqida turkum mavjud |

1. ↑  Czamańska, Ilona (2013). „Chrześcijańskie małżonki sułtanów tureckich. Małżeństwa polityczne w imperium osmańskim XIV i XV wieku". *Balcanica Posnaniensia Acta et Studia*. 20-jild. 53-bet. doi:10.14746/bp.2013.20.5. Qaraldi: 27–iyul 2015–yil.`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()
2. 1 2  **Pavlov**, Plamen. Tʼrnovskite saritsi. V.T.:DAR-RX, 2006.
**Masihiy Rukniddin Masʼud** [1580, Koshon (Eron) — 1655] — ozarbayjon shoiri. Tabib boʻlgan. Sheʼriyatda Fuzuliy anʼanalarini davom ettirgan. Koʻpgina gʻazal, qasida hamda "Don va tuzoq", "Ari va asal", "Varqa va Gulshoh" kabi romantik dostonlar muallifi. Bizgacha uning "Varqa va Gulshoh" dostoni yetib kelgan. Oʻzidan oldingi salaflarining, ayniqsa, Fuzuliyning "Layli va Majnun"ni yozishdagi ijodiy tajribasidan ruhlanib, M. haqiqiy muhabbat va odamiylikni kuylovchi original asar yaratgan. Asarda Varqa Majnunga nisbatan isyonkor, jang maydonida dushmanlariga qarshi shafqatsiz qilib tasvirlangan. M. re-alistik anʼanalarni rivojlantirgan, asar ruhini xalq epik poeziyasiga yaqinlashtirgan. Doston oʻz vaqtida Yaqin Sharkda keng tarqalgan. Uning qoʻlyozmasi Ozarbayjon Fanlar akademiyasi arxivida saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Masnaviy** (arab. — ikkilik. Koʻpligi — masnaviyot) — har bir baytining misralari qofiyadosh boʻlgan va baytdan baytga qofiyasi yangilanib boradigan sheʼriy shakl (a-a, b-b, v-v, ...). Mumtoz adabiyotda (mas, Alisher Navoiy asarlarida) syujetli kichik sheʼriy asarlar ham, dostonlar ham M. deb yuritiladi. Turkiy adabiyotda M. shakli ilk bor Yusuf Xos Hojibnkng "Qutadgʻu bilig" asarida qoʻllangan. Durbekpint "Yusuf va Zulayho", Haydar Xorazmiynmnt "Maxzan ul-asror" asarlari M.da bitilgan. Navoiy davriga kelib M. epik sheʼriyatning asosiy janri boʻlib qoldi. Ulugʻ shoirning asosiy epik asarlari ("Hamsa", "Lison uttayr" va boshqalar) M. janrida yozilgan. M. hozirgi zamon oʻzbek sheʼriyatida ham qoʻllanmoqda. Masalan, H. Olimjonning "Oʻzbekiston" sheʼri, Gʻ. Gʻulomning "Koʻkan", "Egalari egallaganda" dostonlari va boshqa

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dale Fuller** (1885-yil 17-iyun – 1948-yil 14-oktabrda tugʻilgan) — ovozsiz filmlarda suratga tushgan amerikalik aktrisa. U 1915-yildan 1935-yilgacha 60 dan ortiq filmlarda suratga tushgan. Dale "Foolish Wives „ filmidagi xizmatkor roli bilan tanilgan.

Yoshlik
-------

Marie Dalw Fillips 1885-yil 17-iyunda Kaliforniyaning Santa Ana shahrida tugʻilgan. U Los-Anjeles va Chikagodagi monastir maktablarida tahsil olgan. Fullerning aytishicha, oilaviy kasallik sababli Kaliforniyaga kelgan.

Karyera
-------

1908-yilda u *"The Trouper* "komediyasida rolni oʻynadi. Keyin u 1910-yilda Garri Bulgurning "*Flirting malika* "musiqiy revyusi aktyorlari tarkibiga qoʻshildi va u bilan San-Fransisko, Chikago, Vashington va Rod-Aylend boʻylab gastrollarda boʻldi. Oʻsha yili u Chikagoda Florens Zigfeldning "The Girl in the Kimona" xorida qatnashdi. U oʻzining ijrosi uchun yaxshi baholarga sazovor boʻldi.

1915-yilda Fuller Mak Sennett bilan tanishdi va „Keystone" filmiga qoʻshildi. Fuller, shuningdek, oddiy, oʻgʻil bola koʻrinishiga ega ekanligi va past boʻyi tufayli koʻpincha qariyalar va oʻgʻil bolalar rollarini oʻynaydi. Keyingi yili u Fred Meys bilan qisqa "*Vanna küveti* „ filmida ishtirok etdi.

 Deyl Fuller 1924 yil
Fuller *"Kazaklar* "filmida Rene Adorining onasi rolini oʻynadi va Tomas Meiganning "*Kanadalik* "filmida Gerti rolini ijro etdi.

Shaxsiy hayot va oʻlim
----------------------

Fuller ehtiyotkor va uyatchan edi, bu uning aktrisa sifatida faoliyat yuritishiga toʻsqinlik qildi. U koʻp vaqtini Kovina yaqinidagi sitrus fermasida oʻtkazgan va u erda tovuqlar, kaptarlar, kanareykalar, itlar, mushuklar va toʻtiqushlarni boqgan.

Fuller 1948-yil 14-oktabrda Pomonada yurak kasalligidan vafot etdi. U Kaliforniyaning Glendeyl shahridagi Forest Lawn Memorial Parkiga dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Hal Erickson.* „Dale Fuller". *The New York Times* (2014). 11-dekabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-dekabr 2014-yil.
2. ↑  Walker, Brent E.*. Mack Sennett's Fun Factory: A History and Filmography of His Studio and His Keystone and Mack Sennett Comedies, with Biographies of Players and Personnel*. McFarland, April 25, 2013. ISBN 9780786477111. 28-aprel 2019-yilda qaraldi.
3. ↑  „Motography" (28-aprel 2019-yil). Qaraldi: 28-aprel 2019-yil.
4. ↑  Walker, Brent E.*. Mack Sennett's Fun Factory: A History and Filmography of His Studio and His Keystone and Mack Sennett Comedies, with Biographies of Players and Personnel*. McFarland, April 25, 2013. ISBN 9780786477111. 28-aprel 2019-yilda qaraldi.
5. ↑  Wilson, Scott*. Resting Places: The Burial Sites of More Than 14,000 Famous Persons, 3d ed.*. McFarland, August 17, 2016. ISBN 9780786479924. 28-aprel 2019-yilda qaraldi.
**Turkiyada taksi** - mashinaning sariq rangi va tom qismidagi katakli taksi yozuvidan osongina tanib olish mumkin. Bu butun mamlakat bo'ylab standartdir, shuning uchun xususiy sotib oluvchilar sariq mashinalarni sotib olishdan qochishga harakat qilishadi.

Turkiyada taksi rasmiy hisoblanadi, shuning uchun telefon raqami va tashuvchi kompaniyaning nomi odatda mashinada ko'rsatiladi. Mashinaning ichiga taksometr o'rnatilgan bo'lishi kerak (Turkiyada u "taksimetr" deb ataladi).

Turkiyada taksilar an'anaviy sariq rangda va tomlarida katakli taksi yozuvli bo'ladi.

**Qiziqarli faktlar**
---------------------

* Barcha shaharlarda taksi to'xtash joylarini sayyohlar eng ko'p to'plangan hududlarda asosiy diqqatga sazovor joylar va maydonlar, savdo markazlari va qirg'oqlar yaqinida topish oson.
* Bu yerda "taksi tutish" odat tusiga kirmagan Turkiyada benzin qimmat, shuning uchun taksilar mijoz izlash uchun ayniqsa yo'l bo'ylab sayohat qilmaydi va ularni ixtisoslashtirilgan to'xtash joylarida kutishni afzal ko'radi.
* Bino yoki terminalning asosiy chiqishi yaqinida aeroport va vokzalda har doim alohida taksi to'xtash joyi mavjud. Haydovchi tanlasha hojat yo'q taksilar birin-ketin chiqib ketaverishadi.
*

**Taksi chaqirish**
-------------------

Mehmonxona sizga taksi chaqirishda ham yordam beradi: odatda, qabulxonada shaharning barcha asosiy kompaniyalarining raqamlari mavjud. Sizga mehmonxonaning o'zidan transfer taklif qilinayotgan bo'lsa - bu holda narxlar yuqoriroq bo'lishi mumkin.

Antaliya, Alaniya va boshqa ko'plab kurortlarda deyarli har qadamda daraxtlar va chiroq ustunlarida maxsus chaqiruv tugmachasini topishingiz mumkin. Uni bosish kifoya va bir necha daqiqadan so'ng eng yaqin mashina bu yerga etib boradi.

Shuni esda tutish kerakki, chaqirish tugmachalar hali barcha dam olish maskanlarida topilmasligi mumkin, shuning uchun maxsus to'xtash joyiga ega variantni ham esda tutish kerak.

**Taksi narxi**
---------------

Turkiyada yonilg‘i narxi yuqori bo‘lgani uchun taksi narxlari Rossiya yoki Ukrainanikidan yuqori, lekin Yevropaning ko‘plab davlatlaridan arzon. Shu bilan birga, sayohat narxi shahardan shaharga farq qiladi va Istanbuldagi taksi eng arzoni hisoblanadi.

Sayohat narxi avtomobilga o'tirishdan va yo'lning har bir kilometri narxidan iborat.

**Shaharlararo taksi xizmati**
------------------------------

Shahar sayohatlaridan farqli o'laroq, Turkiyada shaharlararo taksilar uchun qati'y belgilangan narx yo'q. Bunday holda, savdolashish o'rinli bo'ladi, ba'zida haydovchilar yon berishadi va narxni pasaytiradi. Tariflar birinchi navbatda shaharlar orasidagi masofaga bog'liq. Yo'nalishning mashhurligi ham muhimdir.


*(to'lov turk lirasida amalga oshiriladi)*| **Shahar nomi** | **Masofa** | **Narx** |
| --- | --- | --- |
| Antaliya - Kemer | 34 km | 37-50 $ |
| Antaliya - Alaniya | 122 km | 55-65 $ |
| Antaliya - Pamukkale | 238 km | 190- 250 $ |

Manba: https://top-trips24.ru/asia/turkey/vse-o-taksi-v-turcii.html
"Avangardda", Karl Pippichning rasmi (1910 yil)
**Avangard** (fransuzcha: *avant-garde* – oldindagi qoʻriqchi) – harbiy safar vaqtida asosiy kuchlarni qoʻriqlash uchun oldinda boruvchi askariy qism (harbiy qoʻshilma, qism yoki boʻlinma). Avangard oʻz qoʻshinlarini yonidan qoʻriqlashi ham mumkin. Avangardning vazifasi asosiy kuchlarga dushman tomonidan bexosdan qilinadigan hujumlarga yo'l quymaslik, asosiy kuchlarning jang qilishi uchun sharoit yaratishdan iborat. Avangard qadimgi oʻzbek harbiy qismlarida hiravul, avangʻor, moʻgʻul lashkarlarida manglay, mangʻlay deyilgan.

Yana q.
-------

* Arergard

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Keyshl Blu** (inglizcha *Cashel Blue)* — Irlandiyaning Janubiy Tipperari shahrida ishlab chiqarilgan moviy dogʻli pishloq. U britaniyaning friz zotli sigir sutidan tayyorlanadi (inglizcha. *Frisonas Britanicas*). Sut foydalanishdan oldin pasterizatsiyalanadi.

Tarixi
------

Pishloqni ishlab chiqarish Grab oilasi tomonidan 1984-yilda boshlangan. (*Grubb*). Pishloq oʻz nomini Tipperari vodiysi yaqinida joylashgan Keyshl qoyasidan olgan. Pishloqning yangi retseptini yaratuvchilari Daniya Moviy (Danish Blue) pishlogʻiga oʻxshash mahsulot tayyorlamoqchi boʻlishgan. Ammo, kutilmaganda butunlay boshqacha Keyshl Blu pishlogʻi tayyorlandi. Xuddi shu oila hozirda 200 akr hududda joylashgan fermasida pishloq tayyorlash bilan shugʻullanadi.

Tavsif
------

Pishloq nozik taʼmga va yoqimli qaymoqli shaklga ega. Pishib yetilish jarayoni 9 dan 35 haftagacha davom etadi. Pishloq blokining ogʻirligi bir yarim kilogrammni tashkil qiladi. Pishloq yumshoq, nozik tuzilishga va mayda koʻk tomirlarga ega. Mogʻorlagan chiziqlari tufayli Keyshl Blu pishlogʻi koʻk rangga ega boʻlib, mogʻor mavjudligi uning taʼmida seziladi. Pishloq shirin rezavorlar, nok boʻlaklari, viski yoki quruq oq sharob bilan uygʻunlik kashf qiladi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Сыры Британии. Кешел Блю (Cashel Blue)". 31-avgust 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-yanvar 2017-yil.
2. 1 2  „Ireland’s Original Farmhouse Blues". 31-mart 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-aprel 2022-yil.
3. ↑  „Сыр Кешел Блю". 9-yanvar 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-yanvar 2017-yil.
4. ↑  „Кешел Блю (Cashel Blue)". 9-yanvar 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-yanvar 2017-yil.
**Marțolea** — Rumin mifologiyasida (ayniqsa Bukovina va Maramureș mintaqalarida)gi iblisga oʻxshash mavjudot. Mavjudotning jinsi aniq emas, chunki u oʻz xohishiga koʻra koʻrinishini oʻzgartirishi mumkin. U togʻlarda yashaydi va seshanba oqshomlari qo'shiq bilan oʻziga jalb qilish va ishlayotgan ayollarni jazolash uchun pastga tushadi.

*Marț Sara* (eski rumincha soʻzlarida "seshanba oqshom) deb ham ataladi. Seshanba kunini hurmat qilishni talab qiladigan va ayollarning toʻrtta xoʻjalik ishlari: jun yigirish, ekin ekish, kir yuvish va non pishirishni taqiqlovchi zararli maxluq. Marțolea butparast mavjudot deb qaraladi. Unga oʻxshash yana bir mavjudot bu Faun.

Marțoleaning turmushga chiqmagan ayollar uchun qoʻllaydigan jazolari juda dahshatli: boʻlaklab oʻldirish, ichak-chavoqni devor va idish-tovoq atrofida mixlarga osib qoʻyish. Turmushga chiqqan ayollar uchun jazo oʻz farzandini yoki uydan uzoqda boʻlgan erini oʻldirishga majburlashdir.

Odatda tashqi koʻrinishi odamga oʻxshash boshli, shoxlari va tuyoqlari boʻlgan echkidir. U butunlay qora kiyingan xunuk, keksa ayolga, askarga yoki kelishgan odamga aylanishi mumkin. Turmushga chiqqan ayollarga u keksa ayol sifatida, turmushga chiqqan erkaklarga bokira qiz sifatida, turmushga chiqmagan ayollarga esa yosh maftunkor yigit sifatida namoyon boʻladi.

Baʼzi hududlarda *Joimâriţa* deb nomlangan boshqa mavjudot bor, bu Rumincha payshanba soʻzining boshqa shakli. Biroq, bu mavjudot dangasa bolalarni jazolaydi.

Marțolea seshanba kunini muqaddas bilgan ayollarni tuxumlarni yoki Bukovinadagi eng baland togʻlardagi gullarni eshiklari oldiga qoldirish orqali taqdirlaydi. Mart oyining birinchi kechasida bahor bezaklari (Marțișor) kiygan ayollar Marțolea tomonidan kumush tanga bilan mukofotlanadi, bu pulni qizlar butun yil davomida saqlashlari kerak boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Marțolea".. Qaraldi: 21-mart 2023-yil.
**Karmen Amaya favvorasi** — bu raqsning mashhur malikasi, bailaor Karmen Amayaga bagʻishlangan haykal favvora. Favvora relyef (haykaltaroshlik) texnikasida yaratilgan va Barselonaning (Ispaniya) Barseloneta tumanidagi Plaza de Brugadada joylashgan.

Favvora haykaltarosh Rafael Solanic tomonidan yaratilgan va 1959-yil 14-fevralda baylor Karmen Amayaning oʻzi ishtirokida ochilgan. Joyni tanlash Karmen Amayaning ushbu hududda, Somorrostro loʻlilar posyolkasida, dengiz qirgʻogʻida, kazarmalar yonida tugʻilib oʻsganligi bilan bogʻliq.

2011-yilda favvora qayta tiklandi va uning atrofi, shu jumladan maydondan Paseo Maritimo sayrgohiga kirish uchun rampa qayta tiklandi.

Tavsif
------

Favvorada beshta bolaning figuralari tasvirlangan, ikkitasi yon tomonda gitara chalmoqda, oʻrtada uchtasi flamenkoga raqsga tushmoqda. Bu bolalarning yalangʻochligi bir vaqtning oʻzida qoʻshni ruhoniyning gʻazabini qoʻzgʻatdi, unga Karmen Amaya „ular farishtalar va kichik farishtalar har doim yalangʻoch yurishadi" deb javob berdi. Favvoraning tantanali ochilishi Paseo Maritimo bilan bir vaqtda boʻlib oʻtdi, uning qurilishi favvora ochilishidan ikki yil oldin boshlangan.

Havolalar
---------

* Karmen Amaya
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: P (maʼnolari).

**П** — oʻzbek kirill alifbosining oʻn yettinchi harfi. Lablab, portlovchishovqinli, jarangsiz undosh tovushni ifodalaydi. Soʻzning boshi (paxta, poda, paypoq), oʻrtasi (tuproq, oppoq) va oxirida (qop, ip, toʻp) qoʻllana oladi. Biroq koʻp boʻgʻinli soʻzlarning oxirida kamroq uchraydi. Pekin talaffuzda soʻz oxirida kelgan b tovushi, shuningdek, oʻzbek tiliga oʻzlashgan soʻzlarda uchraydigan f tovushi aksariyat hollarda p tovushiga almashadi (borib — borip, kelib — kelip; gʻazab — gʻazap, fabrika — pabrika, foyda — poyda kabi), lekin bu hodisalar imlo (yozuv)da aks etmaydi. P Avesto, Urxun-Yenisey, sugʻd, turkiy (uygʻur) yozuvlarida, shuningdek, arab, lotin alifbosi asosidagi uzbek yozuvida oʻziga xos koʻrinishga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kipr** 1980-yildan beri o'tkazilgan har bir Olimpia o'yinlariga sportchilarni yubordi. Kipr birinchi Olimpia medalini 2012-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlarida Pavlos Kontides erkaklar o'rtasida lazer suzish musobaqasida kumush medalni qo'lga kiritganida qo'lga kiritdi. 2008-yilgi Olimpiada o'yinlarida Antonis Nikolaidis erkaklar o'rtasida bronza medali uchun bahsda yutqazib qo'yishga yaqin qolgandi. Kiprlik birinchi zamonaviy olimpiyachi 1896-yilda yunon bayrog'i ostida musobaqada qatnashgan Anastasios Andreou edi. Bu vaqtda Kipr Britaniya mustamlakasi edi.

Shimoliy Kipr Turk Respublikasi hech qanday yirik organ (jumladan, XOQ) tomonidan xalqaro miqyosda tan olinmaganligi sababli, uning Olimpia qo'mitasi yo'q. Shuning uchun barcha Kipr olimpiachilari Kipr Respublikasi nomi va bayrog'i ostida musobaqalarda qatnashishlari shart. Kipr Respublikasi bayrog'i ostida musobaqada qatnasha olmagan yoki xohlamagan kiprlik turklar yo Turkiya uchun, yoki boshqa davlat uchun kurashadilar yoki umuman yo'q.

1. ↑  Occupied Cyprus, Interest Tourism, Scuba Diving, Paintball, Horse Riding, Karting
2. ↑  „Meliz Redif to make Olympic history | OBV".