**Hayotiy faoliyatni cheklash** — bu shaxs (shaxs) tomonidan kundalik hayotda harakat va aqliy faoliyatning qisman yoki toʻliq yoʻqotish hisoblanadi.

Kontseptsiyaga asosan tibbiy-ijtimoiy ekspertiza qoʻllaniladi, uning asosida nogironlikning ekspert bahosi amalga oshiriladi — nogironlik guruhini aniqlanadi.

Tarixi
------

1976-yilda Jahon sogʻliqni saqlash assambleyasi nogironlik va ijtimoiy nogironlikning xalqaro tasnifini qabul qilgan boʻlib, bu kasal odamni sogʻlom odamga nisbatan noqulay ahvolga soladigan va uning imkoniyatlarini ijtimoiy darajada cheklaydigan holatlar tasnifi o'rganib chiqgan. Tasniflash kasalliklarning xalqaro tasnifiga qoʻshimcha ravishda qabul qilingan hisoblanadi.

Hozirgi vaqtda 2001-yilda qabul qilingan Funktsionallik, nogironlik va salomatlikning xalqaro tasnifi qoʻllanilib kelinmoqda. Ushbu tasnifda kasalliklarning oqibatlarini ketma-ket shartlar shaklida koʻrib chiqishingiz mumkin:

1. kasallik ichki;
2. buzilishlar — tananing yoki tana aʼzosining anatomik tuzilishining buzilishi shaklida kasallikning tashqi koʻrinishi;
3. ADD — kundalik hayotning asosiy ishlarini bajara olmaslik (yoki faqat qisman bajarish qobiliyati);
4. Ijtimoiy qobiliyatsizlik — insonning jamiyatdagi odatiy rolini faqat cheklangan yoki toʻliq bajara olmaydigan kamchilik (mustaqil yashay olmaslik — jismoniy qaramlik, jamiyatga qoʻshila olmaslik, iqtisodiy mustaqillikni taʼminlay olmaslik).

Inson tanasining funktsiyalarini buzishning asosiy turlari
----------------------------------------------------------

* Ruhiy funktsiyalarning buzilishi (idrok, eʼtibor, xotira, fikrlash, intellekt, his-tuygʻular, iroda, ong, xulq-atvor, psixomotor funktsiyalar).
* Til va nutq funktsiyalarining buzilishi
	+ Ogʻzaki nutqning buzilishi (rinolaliya, dizartriya, duduqlanish, alaliya, afaziya)
	+ Yozish buzilishlari (disgrafiya, disleksiya)
	+ Ogʻzaki va ogʻzaki boʻlmagan nutq buzilishlari
	+ Ovoz buzilishi va boshqalar.
* Sensor funktsiyalarning buzilishi (koʻrish, eshitish, hidlash, teginish, teginish, ogʻriq, harorat va sezgirlikning boshqa turlari).
* Statodinamik funktsiyalarning buzilishi (bosh, magistral, oyoq-qoʻllarning motor funktsiyalari, statik, harakatlarni muvofiqlashtirish).
* Qon aylanishi, nafas olish, ovqat hazm qilish, chiqarish, gematopoez, metabolizm va energiya, ichki sekretsiya, immunitet funktsiyalarining buzilishi, vestibulyar apparatlarning ishlashidagi muammolar.
* Jismoniy deformatsiyadan kelib chiqadigan buzilishlar (yuz, bosh, torso, oyoq-qoʻllarning deformatsiyasi, tashqi deformatsiyaga olib keladigan, ovqat hazm qilish, siydik, nafas olish yoʻllarining anormal teshiklari, tana hajmining buzilishi).

Nogironlikning toifalari va darajasi
------------------------------------

Inson tanasining funktsiyalari buzilishining toʻrtta darajasi mavjud boʻlib:

* kichik buzilishlar (hayot cheklovlari yoʻq),
* oʻrtacha buzilish (1 darajali nogironlik),
* ogʻir kasalliklar (2-darajali nogironlik),
* jiddiy buzilishlar (nogironlikning 3 darajasi).

### Oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish qobiliyati

Oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish qobiliyati — bu shaxsning asosiy fiziologik ehtiyojlarini mustaqil ravishda qondirish, kundalik uy ishlarini, shu jumladan shaxsiy gigiyena koʻnikmalarini bajarish qobiliyati hisoblanadi.

1-darajali — uzoqroq vaqt sarflash, ishlarni amalga oshirishning qiyinlashishi, kerak boʻlganda yordamchi texnik vositalardan foydalangan holda hajmni kamaytirish bilan oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish qobiliyati.

2-darajali — kerak boʻlganda yordamchi texnik vositalardan foydalangan holda boshqa shaxslarning muntazam ravishda qisman yordami bilan oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish qobiliyati.

3-daraja — oʻz-oʻziga xizmat qila olmaslik, doimiy tashqi yordamga muhtojlik va boshqa odamlarga toʻliq qaramlik.

### O'zini anglash qobiliyati

O'zini anglash qobiliyati — atrof-muhitni adekvat idrok etish, vaziyatni baholash, vaqt va joyni aniqlash qobiliyati hisoblanadi.

1-darajali — faqat tanish vaziyatda mustaqil ravishda va (yoki) yordamchi texnik vositalar yordamida O'zini anglash qobiliyati boʻladi.

2-darajali — agar kerak boʻlsa, yordamchi texnik vositalardan foydalangan holda boshqa shaxslarning muntazam ravishda qisman yordami bilan O'zini anglash qobiliyati boʻladi.

3-daraja — o'zini anglay olmaslik (dizorientatsiya) va boshqalarning doimiy yordamiga va (yoki) nazoratiga muhtojlik.

Manbalar
--------

1. ↑  Mejdunarodnaya klassifikatsiya funksionirovaniya, ogranicheniy jiznedeyatelnosti i zdorovya
2. ↑  Mejdunarodnaya klassifikatsiya funksionirovaniya, ogranicheniy jiznedeyatelnosti i zdorovya (MKF)

Havolalar
---------

* Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash va ijtimoiy rivojlanish vazirligining 2009 yil 23 dekabrdagi 1013n-sonli „Fuqarolarning tibbiy-ijtimoiy ekspertizasini federal davlat tibbiy-ijtimoiy ekspertiza muassasalari tomonidan amalga oshirishda foydalaniladigan tasniflar va mezonlarni tasdiqlash toʻgʻrisida"gi buyrugʻi. Ilova[*sayt ishlamaydi*] (mavjud havola) .
* Bolalik nogironligi haqidagi maʼlumot Arxivnaya kopiya