| Davlat rahbarlari |
| --- |
| Avstriya imperatori , Vengriya Apostol qiroli , Bogemiya qiroli , Dalmatiya, Xorvatiya, Slavoniya , Galisiya va Lodomeriya va boshqalar. |
| •  1848-1916 yillar | Frans Iosif I |
| • 1916—1918 yillar | Charlz I va IV |
| Sisleytaniya vaziri-prezidenti |
| • 1867 yil | Fridrix fon Beist *(birinchi)* |
| • 1918 yil | Geynrix Lammash *(oxirgi)* |
| Vengriya Bosh vaziri |
| • 1867—1871 yillar | Gyula Andrássy *(birinchi)* |
| • 1918 yil | Yanos Hadik *(oxirgi)* |
| Hikoya |
| •  1867 yil 15 mart | Yaratilish |
| •  1900 – 1903 yillar | iqtisodiy inqiroz |
| •  1905 – 1906 yillar | Vengriya inqirozi |
| •  1908 – 1909 yillar | Bosniya inqirozi |
| •  1914-yil 28.06 - 28.07 | Iyul inqirozi |
| •  1914—1918 \_ | Birinchi jahon urushi |
| •  1918 yil 31 oktyabr | Chirish |
| O'tmishdoshlar va vorislar |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| * Avstriya imperiyasi
 | * Germaniya Avstriya
* Vengriya Demokratik Respublikasi
* Italiya Qirolligi
* Birinchi Chexoslovakiya Respublikasi
* Slovenlar, xorvatlar va serblar davlati
* Polsha Respublikasi
* Ruminiya Qirolligi
* ZUNR
* Hutsul Respublikasi
* Komanche Respublikasi
* Serbiya-Vengriya Respublikasi Baranya Bahia
* Lemkos Rossiya Xalq Respublikasi
* Tarnobrzeg Respublikasi
* Banat Respublikasi
* Prekmurje Respublikasi
 |

 |

**Avstriya-Vengriya imperiyasi** – Avstriya va Vengriyaning hukmron sinflari oʻrtasidagi bitim asosida 1867-yilda Avstriya imperiyasini qayta tuzish natijasida tashkil topgan dualistik (birlashgan ikki davlatli) monarxiya. Bu monarxiya: Avstriya (Sis-leytaniya) va Vengriya qirolligi (Transleytaniya)dan tashkil topdi. Avstriya tarkibiga Chexiya, Moraviya, Galitsiya, Bukovina va boshqa yerlar, Vengriya qirolligiga Slovakiya, Xorvatiya, Transilvaniya va boshqa yerlar kirdi. Oʻsha yili yangi konstitu-siya qabul qilindi. Avstriya-Vengriya imperiyasi hokimiyatini Avstriya imperatori boshqardi (u Ven-griya qiroli degan unvonga ham ega edi). Imperator hokimiyati rasman Avstriyada reyxstag, Vengriyada seym tomonidan che-klandi. Butun imperiya boʻyicha uch minis-trlik: 1) tashqi ishlar; 2) harbiy va dengiz; 3) moliya ministrliklari tashkil etildi. Harbiy va dengiz hamda moliya ministrliklari imperiyaning har ikki qismida ham mavjud edi. Boshqa minis-trliklar Avstriyada ham, Vengriyada ham mustaqil ish yuritgan. 1867-yil bitimiga binoan, Vengriya oʻz parlamentiga, ministrliklariga, siyosiy va ma’muriy muxtoriyatga ega boʻldi. Birinchi jahon urushida Avstriya-Vengriya imperiyasining magʻlubiyati va milliy ozodlik kurashlari natijasida 1918-yilning oxirida Avstriya-Vengriya imperiyasi parchalanib ketdi. Avstriya-Vengriya imperiyasi oʻrnida Avstriya, Vengriya, Chexoslo-vakiya davlatlari tuzildi, hududning bir qismi esa Yugoslaviya, Ruminiya va Polsha tarkibiga kiritildi.
Sobiq Avstriya-Vengriya hududida zamonaviy Avstriya , Bosniya va Gersegovina , Vengriya , Slovakiya , Sloveniya , Xorvatiya , Chexiya davlatlari , shuningdek, Ruminiya hududining deyarli yarmi (tarixiy Transilvaniya va Transilvaniya viloyati) joylashgan. Suceava okrugi ); alohida qismlar Italiyaning bir qismidir ( Trentino-Alto-Adige avtonom viloyati , Friuli-Venetsiya Julia viloyatining bir qismi , shu jumladan Triest ), Polsha ( Kichik Polsha va Subkarpat voevodaliklari), Serbiya ( Voyvodina avtonom viloyati , Belgradning bir qismi ), Chernogoriya ( Kotor ko'rfazi ); Ukraina davlatining g'arbiy qismlari - Zakarpatiya ( Zakarpatiya viloyati ), Sharqiy Galisiya ( Ivano-Frankivsk , Lvov , Ternopil viloyatlari) va Shimoliy Bukovina ( Chernovtsi viloyati ) tarixiy hududlari. Bundan tashqari, imperiya Xitoyning Tyantszin shahrida ham "kvazi-mustamlaka" konsessiyasiga ega edi.

Hudud va demografik
-------------------

 **Hudud** 

1910 yilda Avstriya-Vengriya hududi va aholisi.
Shimolda Avstriya-Vengriya Saksoniya , Prussiya va Rossiya , sharqda Ruminiya va Rossiya, janubda Ruminiya, Serbiya , Turkiya , Chernogoriya va Italiya bilan chegaradosh bo'lib, Adriatik dengizi bilan yuviladi va g'arbda Italiya bilan chegaradosh edi. , Shveytsariya , Lixtenshteyn va Bavariya ( 1871 yildan Saksoniya, Prussiya va Bavariya Germaniya imperiyasining bir qismidir ).

**Aholisi**

Aholisi - 1890 yilda 39 386 934 kishi , 1902 yilda 48 141 961 va 1910 yilda 51 390 000 kishi. Fuqarolik nuqtai nazaridan, Sisleytaniya aholisining ko'pchiligi Avstriya fuqarolari (avstriyaliklar, nemis österreichischen staatsbürgern, österreichern ), Transleytaniyada - Vengriya fuqarolari ( Vengriya Magyar állampolgárok ) edi. 1843 yilda slavyanlar soni bo'yicha eng katta milliy guruh bo'lib, 29 080 000 aholidan 15 465 000 kishi ; ikkinchi o'rinda avstriyaliklar (6 965 000), uchinchi o'rinda vengerlar (5 300 000), to'rtinchi o'rinda Valaxiyaliklar ( ruminlar ) (1 million), beshinchi o'rinda italiyaliklar (350 000 kishi ). 1910 yilga kelib, nemislar aholining 23%, slavyanlar (chexlar, slovaklar, xorvatlar, serblar, polyaklar, ruslar, ukrainlar va slovenlar) 46,9%, vengerlar - 20,2%.

Avstriya-Vengriya imperiyasi tashkil topishi
--------------------------------------------

Asosiy maqola: Avstriya-Vengriya imperiyasi tashkil topishi
Vengriya Davlat assambleyasi "fevral patenti" ni tasdiqlashdan bosh tortdi va imperator parlamentiga o'z vakillarini yuborishdan bosh tortdi. 1849 yilgi konstitutsiyani qayta tiklashni so'rab imperatorga "Deak arizasi "ham qabul qilindi. Ammo imperator petitsiyani rad etdi va 1861 yil 22 avgustda shtat majlisi va mahalliy qo'mita yig'ilishlarini tarqatib yubordi.

Vengriyada (" Shmerling provisorium "deb ataladigan ) favqulodda holat joriy etildi, u tez orada imperiyaning boshqa hududlariga ham tarqaldi. 1863 yilda Chexiya va Polsha deputatlari imperator parlamentini tark etishdi, bu uning ishini butunlay falaj qildi. Shunday qilib, islohotga urinishlar muvaffaqiyatsizlikka uchradi, imperatorning o'zi 1865 yilda 1860 yilgi konstitutsiyani bekor qilish orqali buni tan oldi.
Qirolligining to'liq suvereniteti ta'minlandi. 1863 yilda konstitutsiyaviy islohotlar cheklandi va hukumat boshqaruvning avtokratik usullariga qaytdi. Aynan shu davrda Vengriya milliy harakatida radikallarning ta'siri pasaya boshladi: 1862 yilda Kossuth tomonidan nashr etilgan "Dunay konfederatsiyasi "loyihasi nafaqat markazchilar va Deak partiyasi , balki so'l qanot tomonidan ham tanqid qilindi. Vengriya harakati ( Kalman Tissaning rezolyutsiya partiyasi ).

 **Avstriya-Vengriya yaqinlashuvi** 

1860-1861 yillarda konstitutsiyaviy islohotlarga urinishlar muvaffaqiyatsizlikka uchraganiga qaramay, imperator Frants Iosif I Vengriya milliy harakati bilan monarxiyani mustahkamlaydigan qandaydir murosaga erishish umidini yo'qotmadi. 1865 yilda imperator va Ferens Deak o'rtasida vositachilar orqali yashirin muzokaralar boshlandi. Ularning natijalari Deakning 1865 yil 16 apreldagi "Pasxa maqolasi "da e'lon qilindi, unda Vengriya liberallari rahbari 1848 yilgi konstitutsiyani tiklash bo'yicha an'anaviy talabdan voz kechishni yoqladi. 1865 yilda ochilgan Vengriya Davlat majlisida Avstriya bilan qanday sharoitlarda murosa qilish mumkinligi haqida qizg'in bahs-munozaralar bo'ldi. G'alaba Deak va uning tarafdorlari tomonidan qo'lga kiritildi, ular radikallar va "rezolyutsiya partiyasi" tomonidan 1848 yilgi konstitutsiyani kelishuvning dastlabki sharti sifatida tasdiqlash zarurligini ta'kidladilar.

Avstriya-Vengriya yaqinlashuvi 1860-yillarning oʻrtalarida xalqaro voqealar tufayli tezlashdi. 1866 yilda Avstriya-Prussiya urushi boshlandi va Avstriya qo'shinlari Sadova jangida butunlay mag'lubiyatga uchradilar. Urushdagi mag‘lubiyat Avstriya imperiyasining Germaniya konfederatsiyasidan chiqarilishi va Germaniyaning Prussiya homiyligida birlashishi jarayonining boshlanishini anglatardi. Urush natijasida Avstriya imperiyasining keskin zaiflashishi, bir vaqtning o'zida Rossiyadan tahdidning kuchayishi va imperiyaning slavyan xalqlarining, birinchi navbatda, chexlarning milliy harakatlarida pan-slavyan xayrixohligining kuchayishi vengerlarni xavotirga soldi. yetakchilar. "Passiv qarshilik" taktikasi endi natija bermadi, aksincha, Vengriya elitasini mamlakatni boshqarishda ishtirok etish imkoniyatidan mahrum qildi. Shu bilan birga Avstriya imperiyasining boshqa xalqlari: davlatni teng huquqli xalqlar federatsiyasiga aylantirish g‘oyalari bilan chiqqan chexlar, xorvatlar, ruminlar, polyaklar va slovaklarning milliy harakatlari kuchaydi. Bularning barchasi Deak va uning tarafdorlari inqilob davridagi milliy mafkuradan voz kechishga qaror qilishlariga va hukumat bilan muzokaralarda o'z talablari hajmini tubdan qisqartirishga olib keldi.

Shu bilan birga, avstriyalik liberallar ham nemislar imperiyaning g'arbiy yarmida ustun davlat bo'lib qolishi uchun vengerlar bilan ittifoq tuzish zarurligini angladilar. Davlatni o'zgartirishning bir nechta variantlarini, shu jumladan neo-absolyutizmga qaytish va xalqlar federatsiyasini yaratishni ko'rib chiqqan Frants Jozef 1866 yil oxiriga kelib, Avstriya-Vengriya dualizmining afzalliklariga ishonch hosil qildi , bu esa mumkin bo'lgan imkoniyatlarga umid qildi. Avstriyaning Germaniyadagi qasosi. Vengerlarga xayrixoh bo'lgan uning rafiqasi imperator Yelizaveta imperatorning Vengriya milliy harakatiga nisbatan pozitsiyasini yumshatishda ma'lum rol o'ynagan. Keyinchalik uning Avstriya-Vengriya murosaga erishishdagi roli imperator qiyofasini romantiklashtirgan vengriya jamoatchiligi tomonidan juda bo'rttirildi.

Bunday sharoitda Avstriya imperiyasi hukumati endi Prussiya boshchiligidagi dushman nemis konfederatsiyasi bilan yaqinlashishni emas, balki o'sha paytda kuchli milliy harakat bo'lgan Vengriya bilan murosaga kelishni qidirdi. 1867 yil mart oyida Avstriya-Vengriya bitimi tuzilib , Avstriya imperiyasi Avstriya-Vengriyaga aylantirildi. Yangi shtat Transleytaniya va Sisleytaniyaga bo'lingan konstitutsiyaviy dualistik monarxiya edi. Ikkala qismga Avstriya-Vengriyani 1916 yilgacha boshqargan Avstriya imperiyasining sobiq imperatori Frants Iosif I boshqargan.

Tarixi
------

 **Avstriya-Prussiyadan Birinchi Jahon urushigacha** 

Mustaqillik ammo imperiyaning slavyan xalqlarining urushdan noroziligi urushning har yili bilan Avstriya-Vengriya armiyasining jangovar samaradorligiga tobora ko'proq ta'sir qildi.. Slavyan askarlari har qanday imkoniyatda taslim bo'lishdi.

Avstriya-Vengriyaning parchalanish jarayoni markaziy kuchlarning yakuniy harbiy mag'lubiyatidan bir necha hafta oldin boshlandi .

Chirish

1919-1920- yillarda Avstriya-Vengriyaning qulashi xaritasi

Asosiy maqola: Avstriya-Vengriya imperiyasining qulashi
1918- yilda iqtisodiy inqiroz , frontdagi og'ir vaziyat va qo'shni Rossiya imperiyasining qulashi Avstriya-Vengriyaning qulashiga olib keldi. Oʻsha yilning oktabr oyida voqealar tahdid sola boshladi va Karl I imperiya xalqlarini milliy qoʻmitalar tuzish orqali birlashishga chaqirdi. Qoʻmitalar tuzildi, lekin ular imperiyani markazlashtirishga emas, balki uning milliy ozchiliklari manfaatlarini himoya qilishga eʼtibor qaratdilar. 28-oktabrda Chexoslovakiya milliy qoʻmitasi Chexoslovakiyani , 29-oktabrda slovenlar, xorvatlar va serblar davlati deb eʼlon qildi , 31-oktabrda Budapeshtda qurolli qoʻzgʻolon koʻtarildi va Avstriya imperatori mamlakat ustidan nazoratni yoʻqotdi. 1-noyabrda Gʻarbiy Ukraina Xalq Respublikasi , 6 - noyabrda esa Polsha eʼlon qilindi. 12 noyabrda Karl I Avstriya taxtidan voz kechdi. Avstriya-Vengriya mavjud bo'lishni to'xtatdi.

Germaniya bilan ittifoqchi Avstriya Respublikasi e'lon qilindi, lekin keyinchalik Parij tinchlik konferentsiyasi va Versal, Sen-Jermen va Trianonda imzolangan shartnomalar bilan bu ittifoq taqiqlandi .

Sobiq imperiya hududida bir qancha yangi davlatlar vujudga keldi: Chexoslovakiya, Polsha, Avstriya Respublikasi , Vengriya. Mamlakatning qolgan hududlari Ruminiya , KSHS va Italiya tarkibiga kirdi.

Ma'muriy bo'linish
------------------

Gorica )
Triest shahri ( Reichsunmittelbare Stadt Triest va ihr Gebiet , Città Imperiale di Trieste e Dintorni )
Margraviate Istria ( Markgrafschaft Istrien , Markgrofovija Istra , Mejna grofija Istra ), markaz - Porec (nem. Parenz , italyancha Parenzo , xorvatcha Poreč )
Transleytaniya ( Vengriya toj yerlari )
Vengriya Qirolligi ( Magyar Királyság ), markazi - Budapesht (veng. Budapest )
Xorvatiya va Slavoniya Qirolligi ( Kraljevina Hrvatska i Slavonija , Horvát-Szlavón Királyság , Königreich Kroatien und Slawonien ), markazi - Zagreb (nemis Agrami , vengriya Zagrab , Xorvatiya Zagreb )
Fiume shahri ( Stadt Fiume mit Gebiet , Fiume város és területe , Grad Rijeka va okolica )
Bosniya va Gertsegovina ( Bosniya va Gertsegovina , Bosna va Gercegovina ) (1908 yildan), markazi - Sarayevo (nem. Sarayevo )
Toj yerlari tumanlarga ( bezirk ) va haykalli shaharlarga ( statutarstadt ), tumanlar shaharlarga ( stadt ) va jamoalarga ( gemeinde ) bo'lingan.

Qismlarning (Vengriya, Xorvatiya) vakillik organlari quruqlik seymlari, ijro etuvchi organlari esa yer bosh vaziri va yer vazirlaridan iborat quruqlik hukumatlari edi. Toj erlarida imperator gubernatorlik ( statthalterei ), erlarning vakillik organlari er dietalari ( landtag ), ijro etuvchi organlar er kapitani ( landeshauptmann ) va yerdan iborat er komitetlari ( landesausschuss ) edi. maslahatchilar ( landesrat ). Tumanlarda gubernatorlik okrug kapitanlari ( bezirkshauptmannschaft ) tomonidan taqdim etilgan. Shaharlarda vakillik organlari jamoat kengashlari ( gemeinderat ), ijro etuvchi organlar burgomaster ( buergermeister ) va shahar kengashlari (stadtrat) dan iborat shahar kengashlari ( stadtrat ) edi. Jamiyatlarning vakillik organlari jamoat vakolatxonalari ( gemeindevertretung ), ijroiya organlari burgomaster va jamoat maslahatchilaridan iborat jamoa qo‘mitalari ( gemeindeausschuss ) edi.

Davlat tuzilishi
----------------

Moraviya va Sileziyaning Sudetdan tashqari qismidagi shaharlardagi chexlar, shuningdek Sudetlandiya chexlari orasida eng katta ta'sirga ega edi.
Erkin fikrlovchi milliy partiya ( Freisinnige Nationalpartei , Národní strana svobodomyslná ) - Chexiya, Moraviya va Sileziyadagi nufuzli bo'lgan.
(Polsha qismlari)
Polsha dehqon partiyasi Polshalar orasida eng nufuzli partiya bo'lib, Kichik Polsha va Sieszin-Sileziya qishloqlarida polyaklar orasida eng katta ta'sirga ega bo'lgan.
Polsha Demokratik partiyasi - Polshalar orasida Kichik Polsha, Galisiya va Syezin-Sileziya shaharlarida nufuzli edi.
Polsha sotsial-demokratik partiyasi Galisiya va Sileziya-Cieszyn - Polsha Demokratik partiyasining chap tomonidagi Kichik Polsha, Galisiya va Syezin Sileziya shaharlarida polyaklar orasida nufuzli edi.
Polsha Milliy Demokratik partiyasi - Kichik Polsha, Galisiya va Syezin-Sileziya polyaklari orasida nufuzli edi.
(Rossiya va Ukraina partiyalari)
Ukraina Milliy Demokratik partiyasi ukrainaliklar orasida eng nufuzli partiyadir\*
Rossiya xalq partiyasi ( Rossiya xalq partiyasi )
Rossiya-Ukraina radikal partiyasi ( Rossiya-Ukraina radikal partiyasi )
Ukraina sotsial-demokratik partiyasi - Sharqiy Galisiya va Bukovinadagi sotsialistik partiya
(Xorvatiya va Sloveniya partiyalari)
Xalq partiyasi ( Narodna stranka ) - xorvatlar orasida eng nufuzli partiya
Qonun partiyasi ( Stranka prava ) xorvatlar orasida ikkinchi nufuzli partiya hisoblanadi
Sloveniya Xalq partiyasi ( Slovenska ljudska stranka , Allslowenische Volkspartei ) - slovenlar orasida eng nufuzli partiya.
Sloveniya Ijtimoiy-Xristian partiyasi slovenlar orasida ikkinchi oʻrinda turadi
Sloveniya Liberal partiyasi - Sloveniyaning shahar joylarida slovenlar orasida eng katta ta'sirga ega edi.
Yugoslaviya Sotsial-demokratik partiyasi - Sloveniya va Xorvatiyaning shahar joylaridagi slovenlar va xorvatlar orasida eng nufuzli, Sloveniya Liberal partiyasining chap tomonida.
Sloveniya milliy partiyasi.

Tashqi siyosati
---------------

Gretsiyaga yordam berdi. Kechagi umumiy dushman — Turkiya ham Bolgariyaga qarshi urushda qatnashdi.
Ikkinchi Bolqon urushida Bolgariya yengildi va qo‘lga kiritilgan hududlarining bir qismini yo‘qotdi.
Urush natijasida Serbiya Bolqonning yetakchi davlatiga aylandi. Endi, Avstriya-Vengriya va Germaniya o‘z oldilariga kuchayib borayotgan Serbiyani yanchib tashlash va shu orqali Rossiyaning Bolqondagi ta’siriga putur yetkazish maqsadini qo‘ydilar.
Avstriya-Vengriyaning maqsadlari uni tashqi siyosatda Germa- niyaga mutlaq qaram qilib qo‘ydi.
Avstriya-Vengriya urushga tayyorgarlik ko‘ra boshladi. Mam- lakatda qisman safarbarlik ham o‘tkazildi. 1914-yilda esa parlament tarqatib yuborildi. Ana shunday qaltis vaziyatda, serb millatchilari tomonidan 1914-yil 28-iyulda Avstriya-Vengriya taxti vorisi Frans- Ferdinandning o‘ldirilishi Avstriya-Vengriya hukmron tabaqa- larining urushni boshlab yuborishlari uchun bahona bo‘ldi. Mamlakatda harbiy diktatura o‘rnatildi.
partiyasi

Huquqiy tizim
-------------

Sisleytaniyaning oliy sudi — imperator va qirollik Oliy kassatsiya sudi ( K. k. Oberster Gerichts- und Kassationsshof ), apellyatsiya sudlari — imperator va qirollik Oberlandesgericht ( K. k. oberlandesgericht ), birinchi instantsiya sudlari. imperator va qirollik Kreisgericht ( K. k. kreisgericht ), sud tizimining eng quyi darajasi imperator va qirollik bezirksgericht ( K. k. bezirksgericht ), maʼmuriy sudlar — imperator va qirollik maʼmuriy sudi ( K. k.) Verwaltungsgerichtshof ). Transleytaniyadagi eng yuqori sud Vengriya Qirollik Kuriyasidir.

Qurolli kuchlari
----------------

( kaiserliche und königliche Armee )

Avstriya-Vengriya dengiz floti ( Kaiserliche va Königliche Kriegsmarine )
Avstriya-Vengriya havo kuchlari ( Kaiserliche va Königliche Luftfahrtruppen )
Avstriya-Vengriya Qurolli Kuchlari ( nem. Streitkräfte von Österreich-Ungarn ) — 1867-1918 yillarda Avstriya-Vengriya monarxiyasining qurolli kuchlar orqali davlatning hududiy yaxlitligini himoya qilish va himoya qilish boʻyicha milliy harbiy tashkilotining rahbari bo'lgan.

**Avstriya-Vengriya Qurolli Kuchlari** ( nem.  *Streitkräfte von Österreich-Ungarn ) — 1867-1918 yillarda* Avstriya-Vengriya monarxiyasining qurolli kuchlar orqali davlatning hududiy yaxlitligini himoya qilish va himoya qilish boʻyicha milliy harbiy tashkilotining nomi. anglatadi.

| Avstriya-Vengriya qurolli kuchlari |
| --- |
| * nemis  *Streitkräfte von Österreich-Ungarn*
 |
| Imperator Frans Jozef, Avstriya-Vengriya
Qurolli Kuchlari Bosh qo'mondoni |
| umumiy ma'lumot |
| Bir mamlakat | * Avstriya-Vengriya
 |
| yaratilgan sana | 1867 yil |
| Boshqaruv |
| Bo'ysundirilgan | Avstriya-Vengriya imperatori |
| Oliy bo'lim | Avstriya-Vengriya imperatori |
| Bosh qo'mondon | Frans Jozef |
| Bosh shtab boshlig'i | Armiya generali
F. fon Bek-Rjikovski |
| Qurilma |
| Bosh qarorgoh | * Vena , Avstriya
 |
| Yillik byudjet | 670 million kron (1912) |

Avstriya-Vengriya imperiyasi qurolli kuchlari qo'monligi (1848-1918)
--------------------------------------------------------------------

Qurolli Kuchlarning Oliy Bosh Qo'mondoni Avstriya-Vengriya imperatori bo'lib , uning o'rinbosari Qurolli Kuchlar qo'mondoni bo'lgan, vorislik paytida yoki Oliy Bosh Qo'mondon kasal bo'lgan taqdirda qo'mondonlikni amalga oshirgan. .

| Yo'q. | Lavozim | Sarlavha
Chin | Ism | Portret | Lavozimda |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Avstriya-Vengriya imperiyasi qurolli kuchlari qo'mondonligi
(1848-1918) |

 |
| 1 | Oliy
qo'mondon | Imperator | Frants Jozef
(1830-1916) |  | 1848-1914 yillar |
| 2 | Charlz I
(1887-1922) |  | 1916–18 |
| 3 | Qurolli
Kuchlar qo'mondoni | Avstriya archduke
marshali | Fridrix
(1856-1936) |  | 1914-1916 yillar |
| 4 | marshal | F. fon Kyuessgasa
(1854-1924) |  | 1918 yil |

Avstriya-Vengriya imperiyasi qurolli kuchlari bosh shtabi
---------------------------------------------------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Chexoslovakiya armiyasi (1918-1938) |
| 

---

 |
|  | Birinchi Slovakiya Respublikasi armiyasi |
| 

---

 |
|  | Chexlar va slovaklarning legioni |
|  | 1-Chexoslovakiya zirhli brigadasi |
|  | 1-Chexoslovakiya armiyasi korpusi |
|  | Glinka qo'riqchisi |
|  | Slovak partizanlari |
|  | Slovakiyaning partizan havo kuchlari |
|  | Taktik guruhlar |
| 

---

 |
|  | Chexoslovakiya xalq armiyasi |
| 

---

 |
|  | Slovakiya qurolli kuchlari |

| Sloveniya armiyasining tarixi |
| --- |
| 

---

 |
|  | Carantania armiyasi |
| 

---

 |
|  | Muqaddas Rim imperiyasining armiyasi [uz] |
| 

---

 |
|  | Avstriya-Vengriya qurolli kuchlari |
| 

---

 |
|  | Yugoslaviya qirollik armiyasi |
| 

---

 |
|  | Yugoslaviya xalq ozodlik armiyasi |
|  | Sloveniya xalq ozodlik armiyasi |
|  | Sloveniya ozodlik fronti |
|  | Sloveniya uy xo'jaligi |
| 

---

 |
|  | Yugoslaviya xalq armiyasi |
|  | Yugoslaviyaning hududiy mudofaasi |
|  | Sloveniyaning hududiy mudofaasi |
| 

---

 |
|  | Sloveniya qurolli kuchlari |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Avstriya-Vengriya Imperiyasi
Qurolli Kuchlari Bosh shtab boshliqlari
(1848-1918) |

 |
| 1 | Armiya generali |  | 1881-1906 yillar |
| 2 | marshal |  | 1906–11
1912–17 |
| 2 | Armiya generali |  | 1917–18 |

shtabi

Avstriya-Vengriya imperiyasining quruqlikdagi kuchlari
------------------------------------------------------

Asosiy maqola: Avstriya-Vengriya quruqlik kuchlari
Asosiy maqola: Imperial va Royal Landwehr
Asosiy maqola: Royal Vengriya Honved

Avstriya-Vengriya imperiyasi hududida Avstriya qurolli kuchlarini joylashtirish xaritasi .
Avstriya-Vengriya imperiyasining quruqlikdagi qo'shinlari tarkibiga quyidagilar kiradi :

16 ta birlashgan qurolli korpusdan (otliq va artilleriya brigadalari bilan 33 ta diviziyadan) iborat Imperator quruqlikdagi kuchlari
Avstriya qurolli kuchlari 7 ta piyoda va 1 ta togʻ diviziyasi, 1 ta otliq divizion va 2 ta artilleriya brigadasidan iborat
Vengriya va Xorvatiya qurolli kuchlari 8 ta piyoda, 2 otliq divizion va 4 ta artilleriya brigadasidan iborat.
Avstriya va Vengriyaning zaxira birliklari (urush davrida).
Imperator quruqlikdagi kuchlari tarkibiga quyidagi harbiy qismlarning bo'linmalari kiritilgan:

Quruqlikdagi kuchlarning piyoda askarlari 33 ta chiziqli va 3 ta engil (40 ta Imperial Chasseurs batalonlari) bo'linmalaridaniborat.
10 otliq diviziya (20 otliq brigada) va ko'ngilli avtomobil korpusidan iborat quruqlikdagi qo'shinlarning otliq qo'shinlari
40 ta artilleriya brigadasi va 10 ta alohida diviziyadan iborat quruqlikdagi kuchlarning artilleriyasi
Qurilish qo'shinlarining muhandislik , ponton , logistika , temir yo'l avtomobillari va aloqa bo'linmalaridan iborat muhandislik va maxsus bo'linmalari
Imperator harbiy politsiyasi korpusidagi xavfsizlik kuchlari
Quruqlikdagi kuchlarning alohida aviatsiya kompaniyalari
Imperator quruqlikdagi qo'shinlarining muntazam tuzilishining asosi asosiy operatsion yo'nalishlarda otliq va artilleriya brigadalari va doimiy maxsus kuchlar bo'linmalari bilan jihozlangan, tahdid davrida qo'shma qurolli armiya tarkibiga kiritilgan va kerak bo'lganda qo'shma qurolli kuchlar korpusi edi. , old tomondan mustahkamlangan.

Avstriya va Vengriya erlari Qurolli Kuchlari shtat tarkibining asosini otliq va artilleriya bo'linmalari bo'lgan ikkita brigadaning piyoda yoki tog'li bo'linmasi tashkil etdi.

19-asr oxirida Avstriya-Vengriyaning dala qo'shinlari dan iborat edi :

to'rtta batalonning 102 ta piyoda polki ;
42 miltiq batalonlari ;
42 otliq polk , har biri 6 ta eskadron ;
14 ta artilleriya brigadasi , har biri 8 ta qurolli 16 ta batareya ;
15 ta kashshof batalonlari ;
temir yo'l polki ;
telegraf polki
Piyoda qo'shinlari turli tarkibdagi 70 ta brigadaga birlashtirildi ; ikkita brigada (Dalmatiyada ) alohida bo'lib, 68 tasi 32 ta piyoda diviziyasini tashkil qiladi. Otliq polklari 18 ta brigadaga tuzilgan. Binolar - 15 ta; Ulardan 14 tasi doimiy tarkibga ega, 15 tasi Bosniya va Gersegovinani bosib olish uchun tuzilgan, boshqa korpuslardan qo'mondonlik qilingan va vaqti-vaqti bilan almashtiriladigan harbiy qismlardan iborat .

Buyuk urushdan oldingi tinchlik davrida Avstriya-Vengriya Qurolli Kuchlarida 96 ta qurolli 16 ta ot batareyasi mavjud edi. Boshqa ma'lumotlarga ko'ra, 3 ta batareyadan iborat 8 ta ot artilleriya diviziyasi, har birida 4 ta qurolli batareyalar, ya'ni 24 ta batareya - 96 ta qurol mavjud.

Iqtisodiyoti
------------

Avstriya-Vengriya imperiyasida ham yangilarini qurish zarurati paydo bo'ldi. Yirik sanoat markazlari temir yo'llar orqali bog'langan , shundan 9600 kilometri 1873 yil inqirozigacha yotqizilgan. Butun temir yoʻl tarmogʻining 90% davlatga tegishli edi. Avstriya-Vengriya muhandislari mamlakat ichida ham, chet elda ham yo'llarni qurishda qatnashdilar. Birgina Venada jahon darajasidagi lokomotivlar ishlab chiqaradigan 4 ta lokomotiv zavodi mavjud edi. Yevropa va Istanbulni bogʻlovchi Sharqiy temir yoʻl [15] qurilgan. Daryolar bo'ylab harakatlanish qulayligi uchun kanallar qurilgan. Avstriya-Vengriya Triestda joylashgan kuchli dengiz savdo flotiga ega edi. Imperiya qulagan paytda Triestning oʻzi yirik savdo markazi va muhim dengiz portiga aylangan edi.

Iqtisodiyotning nisbatan jadal rivojlanishiga qaramay, u xorijiy investitsiyalarsiz mavjud bo'lishi mumkin emas edi. Imperiya korxonalariga asosan Germaniya va Buyuk Britaniya sarmoya kiritgan. 20-asrga kelib, harbiy sanoatning katta qismi nemis investorlari tomonidan nazorat qilingan [15] .

Eng yirik shaharlar:

Vena - 2 031 000
Budapesht - 882 000
Praga - 224 000
Lvov - 206 000
Grats - 152.000
Brno - 126 000
Triest - 161 000

Madaniyati
----------

Evangelist boshlig'i ( Evangelische Superintendentur HB Böhmen ) - asosan nemis kalvinistlari va Chexiya Chexiya kalvinistlarini birlashtirgan.
Moraviya Evangelist Superintendentur ( Evangelische Superintendentur HB Mähren ) - asosan nemis kalvinistlari va Moraviya chex kalvinistlarini birlashtirgan.
Vengriya Evangelist cherkovi ( Magyarországi Evangélikus Egyhaz ):
Dunay Evangelist nazorati ( Dunáninneni evangélikus egyhazkerület )
Transdanubiya Evangelist nazorati ( Dunántúli evangélikus egyhazkerület )
Tiszai Evangelist nazorati ( Tiszai evangélikus egyhazkerület )
Tog'li Evangelist nazorati ( Bányai evangélikus egyházkerület )
Vengriya islohot cherkovi ( Magyarországi Református Egyhaz ):
Tsistis isloh qilingan nazoratchi ( Tiszáninneni református egyhazkerület ), Miskolcdagi kafedra
Transtisning isloh qilingan nazorati ( Tiszántúli református egyházkerület ), Debrenzenga qarang.
Tuna islohoti nazorati ( Dunamelléki református egyhazkerület ), Budapeshtdagi kafedra
Transdanubiya islohoti nazorati ( Dunántúli református egyházkerület ), Papaga qarang.
Evangelist birodarlar cherkovi ( Evangelická církev bratrská ) [16] - asosan nemis-moraviyalik birodarlar va Cisleytaniyadagi chex-moraviyalik birodarlar birlashgan.
Chernovtsi shahri
Chernivtsi arxeparxiyasi - Bukovinaning asosan ukrain pravoslav xristianlarini birlashtirgan.
Zadar yeparxiyasi - Dalmatiyaning asosan serb pravoslav xristianlarini birlashtirgan
Kotor yeparxiyasi
Karlovak metropolisi
Karlovak Patriarxiyasi - Xorvatiya va Slavoniyadan (Srem) asosan pravoslav serblarini birlashtirgan.
Karlovak yeparxiyasi - Xorvatiya va Slavoniyaning asosan serb pravoslav xristianlarini birlashtirgan (Xorvatiya)
Pakrac yeparxiyasi - Xorvatiya va Slavoniyaning (Slavoniya) asosan serb pravoslav xristianlarini birlashtirgan.
Novi Sad yeparxiyasi - Vengriyaning asosan serb pravoslav xristianlarini birlashtirgan (Bački)
Vršac yeparxiyasi - Vengriyaning asosan serb pravoslav xristianlarini birlashtirgan (Banat)
Timisoara yeparxiyasi - Vengriyadagi asosan ruminiyalik pravoslav xristianlarni birlashtirgan
Budim yeparxiyasi - Vengriyaning asosan serb pravoslav xristianlarini birlashtirgan
Sibius Metropolis - asosan Ruminiyalik pravoslav Transilvaniyani birlashtirgan
Sibius arxiyeparxiyasi ( Arhiepiscopia Sibiului )
Arad yeparxiyasi ( Episcopia Aradului )
Caransebeșului yeparxiyasi ( Episcopia Caransebeșului )
Dabro-Bosniya yeparxiyasi - Bosniya va Gertsegovinaning asosan serb pravoslav xristianlarini birlashtirgan.
Germaniyadagi eski katoliklarning katolik yeparxiyasi ( Deutschlanddagi Katholisches Bistum der Alt-Katholiken ) - asosan Yuqori va Quyi Avstriya, Karintiya, Shtiriya, Tirol, Zaltsburg, Krajina, Dalmatiya, Bogemiya, Moraviya va Sileziya eski nemis katoliklarini birlashtirgan. Bogemiya, Moraviya va Sileziya
Bosniya va Gertsegovina Oliy muftiyligi asosan Bosniya va Gertsegovina musulmonlarini birlashtirdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „История государства Габсбургов: Австрийское дворянство 1806—1919 гг. Декрет императора Иосифа II от 1781 г. «Право веротерпимости» (nemischa:)" (deadlink). 2020-yil 27-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 3-iyun.

(Wayback Machine saytida 2020-09-27 sanasida arxivlangan)

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tarix | *Tarixga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BIBSYS: 90353032
* BnF: cb153768385 (maʼlumot)
* CiNii: DA11784751
* GND: 4075613-0
* ISNI: 0000 0001 1845 5087
* LCCN: n50057161
* NARA: 10044586
* NKC: ge130613
* NLA: 36013103
* NLI: 000971722
* NSK: 000195320
* SELIBR: 161016
* SUDOC: 02635991X
* en:Trove: 1185462
* VIAF: 2413157416853816710008
* en:WorldCat Identities: lccn-n50057161

 |

Imperiya aholisi asosan buysundirilgan slavyanlar xalqi tashkil etgan