recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Paralimpiya oʻyinlari** imkoniyati cheklangan (eshitish qobiliyatini yoʻqotganlardan tashqari) insonlar uchun xalqaro sport musobagasidir. Para — avvaliga „paralich" soʻzidan olingan va umurtqa pogʻonasidagi muammolar tufayli tana aʼzolarining muayyan qismi harakatlana olmasligiga ishora boʻlgan, ammo keyinchalik musobaqa ishtirokchilari safining kengayishi bois „parallel" soʻzining dastlabki qismiga ishora tarzida talqin qilina boshlagan, yaʼni asosiy olimpiada oʻyinlariga parallel ravishda oʻtkaziluvchi musobaqani anglatishi taʼkidlangan.

Yozgi va qishki Paralimpiya oʻyinlari
-------------------------------------

**Yozgi Paralimpiya oʻyinlari** 1960-yildan, **qishki Paralimpiya oʻyinlari** esa 1976-yildan muntazam ravishda oʻtkazib kelinmoqda. 1988-yildan ushbu musobaqalarning Olimpiada oʻyinlari boʻlib oʻtgan sport arenalarida oʻtkazilayotgani eʼtiborga molik. Dastlabki paralimpiadada 23 davlatdan kelgan 400 nafar aravachali sportchi bahslashgani tarixda qolgan. Oʻzbekiston Milliy paralimpiya assotsiatsiyasi 2007-yildan buyon faoliyat olib boradi. Oʻzbekiston vakillari ilk bora Pekinda 2008-yili oʻtkazilgan paralimpiya oʻyinlarida ishtirok etishgan.

2012-yili Londondagi musobaqalarda oʻzbekistonlik 10 sportchi qatnashgan. Sharif Xalilov dzyudo boʻyicha 76 kilogrammgacha vazn toifasida finalgacha yetib borgan va kumush medalni qoʻlga kiritgan.

Braziliyaning Rio-de-Janeyro shahrida 2016-yili oʻtkazilgan XV Paralimpiya oʻyinlari Oʻzbekiston delegatsiyasining muvaffaqiyati yodda qolgan. Oʻzbekiston sharafini himoya qilgan 32 sportchi jami 31 medal sohibiga aylangan.

Yozgi Paralimpiya oʻyinlari
---------------------------

Yozgi Paralimpiya oʻyinlari| N | Yil | Tashkilotchi shahar |
| --- | --- | --- |
| I | 1960 | Rim |
| II | 1964 | Tokio |
| III | 1968 | Tel-Aviv |
| IV | 1972 | Geydelberg |
| V | 1976 | Toronto, Ontario |
| VI | 1980 | Arnem |
| VII | 1984 | Stok-Mandevil, Nyu-York |
| VIII | 1988 | Seul |
| IX | 1992 | Barselona |
| X | 1996 | Atlanta |
| XI | 2000 | Sidney |
| XII | 2004 | Afina |
| XIII | 2008 | Pekin |
| XIV | 2012 | London |
| XV | 2016 | Rio-de-Janeyro |
| XVI | 2020 | Tokio |

Qishki Paralimpiya oʻyinlari
----------------------------

Qishki Paralimpiya oʻyinlari| N | Yil | Tashkilotchi shahar |
| --- | --- | --- |
| I | 1976 | Ernshyoldsvik  Shvetsiya |
| II | 1980 | Geylo  Norvegiya |
| III | 1984 | Insbruk  Avstriya |
| IV | 1988 | Insbruk  Avstriya |
| V | 1992 | Tignes  Fransiya |
| VI | 1994 | Lillehammer  Norvegiya |
| VII | 1998 | Nagano  Yaponiya |
| VIII | 2002 | Solt-Leyk-Siti  AQSh |
| IX | 2006 | Turin  Italiya |
| X | 2010 | Vankuver  Kanada |
| XI | 2014 | Sochi  Rossiya |
| XII | 2018 | Pxyonchxan  Janubiy Koreya |

Manbalar
--------

1. ↑  „Paralimpiada yakunlari: 32 ishtirokchi va 31 medal". Qaraldi: 8-avgust 2022-yil.
2. ↑  ; Farhod Turdiyev; Munavvarxon Rasulova*"Olimp sari"* (oʻzbek). "Navro'z" nashriyoti — 65 bet. ISBN 978-9943-381-37-7.
**Kolumbiyaliklar** (oʻzlarini -kolombiano deb atashadi) — xalq. Kolumbiyaning asosiy aholisi (32,5 mln. kishi). Venesuela (1,75 mln. kishi), AQSH va boshqa mamlakatlarda ham yashaydilar. Umumiy soni 34,5 mln.kishi (1990-yillar oʻrtalari). Asosan, metislar, qisman mulatlar, kreollar. Ispan tilining Kolumbiya mahalliy laxjasida soʻzlashadilar. Dindorlari — asosan, katoliklar. Asosiy mashgulotlari — dehqonchilik (kofe, banan, ananas, paxta, tamaki, kakao, makkajoʻxori, bugdoy, sholi yetishtirish va boshqalar), shuningdek, bir qism aholi neft va kon sanoatida band.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Petrotektonika**, togʻ jinslarining mikrostrukturali tahlili — petrografiyaning dinamometamorfizmlashgan jinslar — tektonitlarni urganadigan bulimi. P.ga nemis olimi B. Zander asos solgan (1930). Bunda geologik kesimdagi urganilayotgan jinedan namunalar olinadi va shliflari mikroskopda urganiladi hamda natijalari stereografik jadvalga tushiriladi. Olingan grafiklar tahlili togʻ jinslarining deformatsiya bulganligi va metamorfizmlanish jarayonlarining sabablarini urganishga imkon beradi. Diagrammalarni toʻliq deshifrovka qilish (uqish) uchun turli minerallar va togʻ jinslarining plastik deformatsiyalanishini urganish maqsadida yuqori bosim va temperatura sharo-itlarida kerakli qoʻshimcha eksperi-mentlar bajariladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Begemotik** — 1975-yilda Emma Moshkovskayaning ertagi asosida, rejissor Eduard Nazarov tomonidan suratga olingan qisqa metrajli animatsion film.

"Quvnoq karusel" №7, animatsion almanaxining ikkita syujetidan ikkinchisi.

Syujet
------

Yolgʻiz begemot yolgʻiz qolishdan zerikadi va doʻst topishga urinib, chumolilar, asalarilar, quyonlar, tovuqlar bilan uchrashadi, lekin u ular bilan doʻstlasha olmaydi. Oxir-oqibat u boshqa yolgʻiz begemotni topadi va ular birga yugurib oʻynashni boshlaydilar.

Suratga olish guruhi
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| ssenariy muallifi, rejissor va rassom | Edvard Nazarov |
| ishlab chiqarish dizayneri | Vladimir Palchikov |
| operator | Mixail Druyan |
| bastakor | Oleg Yanchenko |
| ovoz muhandisi | Vladimir Kutuzov |
| matn muallifdan oʻqiladi | Lev Lyubetskiy |

Tsenzura
--------

Zararsiz multfilm, qattiq tsenzuraga duch keldi. Tahririyat, begimotni oʻziga oʻxshashlarni qidirishdan voz kechish istagini koʻrdi — u chumolilar, asalarilar, quyonlar va tovuqlarni e'tiborsiz qoldirdi. Ikkinchidan, matnni Igor Kvasha oʻqishi kerak edi, lekin uning ovozi muharrirlarga juda ehtirosli boʻlib tuyuldi va u Lev Lyubetskiy bilan almashtirildi. Uchinchidan, "haftada yetti marta" iborasini ehtirosga berilishning yana bir eslatmasi deb, olib tashlandi: qurilayotgan Baykal-Amur magistraliga ishora qilmaslik uchuni "bam" "bom" bilan almashtirildi. Ushbu spektaklning badiiy rahbari boʻlgan va oʻzgartirishlar ustida oʻtirgan holda, GDRga ishlashga bormagan Xitruk haqida ular: "*U begemotni kastratsiya qilmoqda* ", deyishdi.

Eduard Nazarovning, tarjima texnikasida yaratilgan yagona multfilmi.

"Soyuzmultfilm" studiyasida begemotga "aqldan ozgan kartoshka" laqabini berishdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Дина Годер* Интервью с Эдуардом Назаровым: «Щас спою!» Стенгазета, 23.11.2006
2. ↑  „Техника перекладки". 29-dekabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyul 2017-yil.
3. ↑  ТЕКСТЫ: Эдуард Назаров[*sayt ishlamaydi*] Энциклопедия отечественного кино

Havolalar
---------

* «Весёлая карусель» № 7. «Бегемотик» на «Аниматор.ру»
* «Бегемотик» на сайте «Энциклопедия отечественного кино»
Wilson tennis raketkasi
 Wilson basketboli
**Wilson** (inglizcha: *Wilson Sporting Goods Company* - Amerika sport mollari kompaniyasi. 1913-yilda Illinoys shtatining Chikago shahrida tashkil etilgan va hali ham joylashgan. 1989-yildan beri Uilson Finlandiyaning Amer Sports kompaniyasining sho''ba korxonasi hisoblanadi.  Kompaniya ko'plab sport turlari uchun to'p va jihozlar ishlab chiqaradi: basketbol, beysbol, futbol, skvosh, voleybol, amerika futboli, tennis va golf. Kompaniyaning dunyoning 100 dan ortiq mamlakatlarida o'z vakolatxonalari mavjud.[*manba?*]

Tennis
------

Wilson jahon tennis bozorida taniqli brend hisoblanadi. Ushbu ishlab chiqaruvchining raketkalari Kris Evert, Viktoriya Azarenka, Pit Sampras, Rojer Federer, Serena va Venera Uilyams kabi ko'plab eng yaxshi tennischilar tomonidan qo'llaniladi. Tennis raketkalarini sotish bo'yicha Uilson dunyoda yetakchi hisoblanadi.[*manba?*] tennis raketkalarining barcha ishlab chiqaruvchilari orasida o'rin. Uilson tennis to'plari Devis kubogi, Fed kubogi, US Open, WTA Tour turnirlarining rasmiy to'plaridir. Uilson raketka va koptoklardan tashqari tennis uchun maxsus poyabzal, kiyim-kechak, sumka va turli aksessuarlar ishlab chiqaradi.

Basketbol
---------

Kompaniya o'yin paytida namlikni yutish va nazoratni ushlab turish qobiliyati uchun nomlangan *Solution* to'plarini ishlab chiqarish bilan mashhur. *Yechim* to'plari dunyodagi eng yorqin va eng ajoyib ligalarda rasmiy o'yinlar sifatida qabul qilinadi, jumladan: VTB Birlashgan ligasi, Universitet sportlari milliy assotsiatsiyasi (NASS,inglizcha: *NCAA*NCAA )  va Moskva Basketbol Ligasi Qo'shma Shtatlardagi ko'plab o'rta maktab jamoalari tomonidan qo'llaniladi. Uilson, shuningdek, iste'mol bozori uchun turli xil sharlar yasaydi. Kompaniya rasmiylari yaqin vaqtgacha NBA yulduzlari Derrik Rouz va Joakim Noa edi.

Mahsulotni joylashtirish
------------------------

Tom Hanks bilan olingan 2000-yilgi "Odamlardan uzoqda" filmida shu koʻrinish mavjud : FedEx va Wilson voleyboli - bu kadrda qayta-qayta paydo bo'ladigan ikkita brend. Film namoyish etilgunga qadar Wilson Sporting Goods kompaniyasi o‘z mahsulotlaridan biri Tom Xenks bilan bir xil "yulduz" maqomiga erishganiga asoslanib, reklama kompaniyasini boshlagan edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Amer Group to Acquire Wilson Sporting Goods". *Нью-Йорк Таймс* (21-fevral 1989-yil). Qaraldi: 27-may 2008-yil.(ingl.)
2. ↑  Official basketball of NCAA[*sayt ishlamaydi*]Andoza:Недоступная ссылка(ingl.)

Havolalar
---------

* Wilson Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-07-24). - rasmiy sayt(ingl.) )
* Uilson Rossiyada Wayback Machine saytida arxivlandi (2015-08-10).
**Bombaj** (frans. bombage) - konserva bankalarining boʻrtish i — konservalarni saqlashda uchraydigan buzilish turi. Qopqoqlarning boʻrtishi B. deb ataladi. B.ning biologik, kimyoviy va fizik turlari mavjud. Biologik B. idishlarning zich yopilmasligi yoki yetarlicha sterilizatsiya qilmaslik natijasida vujudga keladi, unda mikroorganizmlar rivojlanib, gazlar paydo boʻladi. Bunday konservalar foydalanishga yaroksiz hisoblanadi. Kimyoviy B. konservalardagi kislotalarning idish qopqogʻi (temir qismi) ga boʻlgan taʼsiri natijasida yuzaga keladi: vodorod ajralib chiqib, qopqoq boʻrtadi. Koʻpincha nordon mevarezavor va sirkalan gan konservalarda uchraydi. Fizik B. konservalarning muzlashidan kelib chiqadi (bankadagi mahsulot hajmi kattalashib qopqoq boʻrtadi). Fizik va kimyoviy B.ga uchragan konservalardan faqat sanitariya nazorati ruxsati bilan foydalanish mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
* Fizikada:
	+ Modda zichligi.

**Zichlik** (r) — 1) moddaning asosiy tafsilotlaridan biri; son jihatdan jismning hajm birligidagi massasiga teng: p = f , bunda r — jism zichli gi, t — massasi, V— hajmi. Bir jinsli moddaning Z.i uning barcha nuqtalarida bir xil, bir jinsli boʻlmagan moddalarda esa 3. i jism hajmining turli nuqtalarida har xil boʻladi. Z.ning SI dagi oʻlchov birligi kg/m3, SGS da esa g/sm3. Koʻpincha tizimga kirmagan oʻlchov birliklari — kg/l, t/m3 ham ishlatiladi. Modda Z.i, odatda, tra ortishi bilan kamayadi va bosim ortishi bilan ortadi (suvning Z.i traning 4° gacha pasayishida ortadi, traning keyingi pasayishida Z.i ham kamayadi). Moddaning bir agregat holatidan ikkinchisiga oʻtishida 3. sakrashsimon oʻzgaradi. Xususan, qattiq holatdan suyuq holatga yoki suyuq holatdan gazsimon holatga oʻtishida modda zichligi tez kamayadi (lekin choʻyan va suv qattiq holatdan suyuq holatga oʻtishida 3. tez ortadi. Suyuq holatdan qattiq holatga oʻtishida esa, aksincha, 3. anomal kamayadi). Ikki modda Z.i nisbatiga nisbiy 3. deyiladi. Odatda, nisbiy 3. suyuqlik va gazlar uchun distillangan suv Z.iga nisbatan, gazlar uchun esa quruq havo va vodorod Z.iga nisbatan aniqlanadi; mas, ideal gazlar uchun nisbiy 3.: r’=tg = s^ Ushbu ifoda vodorod Z.iga nisbatan (|xo=2) olingan Z.larni aniqlash orqali gazning molekulyar ogʻirliklari topiladi; 2) elektr tokida — elektr tokining asosiy tafeilotlaridan biri; tok yoʻnalishiga tik yoʻnalishdagi yuza birligi orqali 1 s da oʻtadigan elektr zaryadiga teng.

* + Sirt zichligi.
	+ Chiziqli zichlik.
	+ Zaryad zichligi.
	+ Tok zichligi.
	+ Optik zichlik.
* Matematikada:
	+ Toʻplam zichligi.
	+ Ehtimollik zichligi.
	+ Topologik fazo zichligi.
* Demografiyada:
	+ Aholi zichligi.




|  |  |
| --- | --- |
|  | **Zichlik** soʻzini bildiruvchi bir necha sahifa topildi. Ushbu sahifaga sizni olib kelgan maqoladagi tegishli ishoratni bu yerga emas, toʻgʻri kerakli maqolaga yoʻnaltirishingiz mumkin. |

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**PyCharm**  — Python dasturlash tili uchun moʻljallangan integrallashgan ishlab chiqarish muhiti (*inglizcha IDE — integrated development environment soʻzlaridan olingan*) hisoblanadi. Ushbu dastur JetBrains kompaniyasi tomonidan Intellij IDEA dasturlash muhiti asosida ishlab chiqarilgan. PyCharm orqali dastur kodlarini analiz qilish, loyihani testdan oʻtkazish, shuningdek, Django web-freymvorki bilan ishlash imkoniyatlari mavjud. Shuningdek, dastur Linux operatsion tizimida terminalni ham qoʻllab quvvatlaydi, yaʼni foydalanuvchi yoki dasturchi, PyCharm ilovasining oʻzidayoq terminal bilan ishlay oladi.

Hozirgi kunda PyCharm dasturining uch xil toifasi mavjud, bular:

* PyCharm Edu — dasturlashni oʻrganuvchilar uchun moʻljallangan;
* PyCharm Community — dasturchilar uchun moʻljallangan, ushbu toifaning shiori *from developers to developers*;
* PyCharm Pro — ancha mukammallashgan versiya boʻlib, baʼzi xizmatlari pulli ekanligi bilan ajralib turadi.

Umuman olganda, PyCharm — bepul dasturiy paket boʻlib, Windows, Linux, MacOS operatsion tizimlarida ishlay oladi.

Imkoniyatlari
-------------

Manbalar
--------

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***PyCharm*** haqida turkum mavjud |

* PyCharm bosh sahifasi
* PyCharm hamjamiyati forumi Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-10-21).
* PyCharm hamjamiyati — GitHub
Chor bomba (SSRI) — eng quvvatli atom bombasi.
**Bomba** (lotincha: *bombus* — shovqin) — 1) artilleriya snaryadining eski nomi. Silliq stvolli artilleriyada ichi boʻsh sferik choʻyan korpusdan, qora porox zaryadidan va porox tarkibi zichlab tiqilgan yogʻoch naychadan iborat snaryadlar bomba yoki granatalar deb atalgan. Bombaning zaryadi naychadagi modda yongandan keyin portlaydi. 19-asrdan boshlab rus armiyasida bir pud (16 kg) dan ortiq snaryadlar bomba deb atalgan, 122 mm li tuplarning snaryadi ham 20-asr 30-yillarigacha bomba deyilgan; 2) Birinchi jahon urushida ishlatilgan bomba irgʻitkichning portlab parchalanadigan snaryadi; 3) poroxning stvol ichidagi gaz kuchi va haroratini ulchash uchun ishlatiladigan asbob; 4) aviatsiya bombasi (qanotli snaryadlar deb atash rasm boʻlgan); 5) suv osti kemalarini portlatish uchun moʻljallangan snaryad; 6) atom bombasi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Maxsum Yusupov** (1912.18.7 Toshkent — 1983.9.3) — Oʻzbekiston xalq artisti (1964). Toshkent politexnikumini tugatgan (1929). 1932-yildan Hamza teatrida ishlagan. Aktyorlikni ommaviy sahnalarda chiqishdan boshlagan. Yu. nafaqat salbiy obrazlar, xarakterli rollar, balki qahramononadramatik rollar ustasi sifatida ham tanildi. Yu. ijodi qahramon ichki kechinmalarini yetkazishga, nutq madaniyati, badiiy yechimga alohida eʼtibor berishi bilan ajralib turadi. Laert, Poloniy (U.Shekspir, "Hamlet"), Yoʻlchi (Oybek, "Qutlugʻ qon"), Norboyvachcha, Gʻofir (Hamza, "Xolisxon", "Boy ila xizmatchi"), Nodir (G.Mdivani, "Nomus"), Baxtiyor (B.Rahmonov, "Yurak sirlari"), Gʻoyib, Hamdam (Uygʻun, "Qotil", "Qaltis hazil"), Suqsurov (A.Q^ahhor, "Tobutdan tovush"), Keldiyev (Oʻ.Umarbekov, "Komissiya"), Roderigo (U.Shekspir, "Otello"), Xondamir (I.Sulton, Uygʻun, "Alisher Navoiy"), Sakkokiy (M.Shayxzoda, "Mirzo Ulugʻbek") kabi rollari bilan shuhrat qozondi. Yu. kino ("Fargʻona qizi"da Olimjon, "Suyunchi"da Eshmat va boshqalar) va televidenIye ("Nur borki, soya bor"da Soqi Soqiyevich, "Girdob"da partkom va boshqalar)da ham rollar oʻynagan. "Nashtar" kinojurnalining doimiy ijrochilaridan boʻlgan.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Dislokatsiyalar** (lot. dislocatio siljish) — 1) kristallarda — kristall panjara nuqsonlari; bunda chiziqlar boʻylab yoki ularga yaqin joylarda atom qatlamlarining toʻgʻri joylashishi buzilgan boʻladi. Tugallan-magan va burama D. eng oddiy D. Kristall ichidagi bir qatlam tugallanmagan (a rasm) yoki kristall tekisligi burama chiziqdan iborat boʻlganda (b rasm) kuzatiladigan dislokatsiya (siljish) hisoblanadi. Baʼzan ikkala D. ham bir paytning oʻzida sodir boʻlishi mumkin. Kristallar ichida atom qatlamlaridan biri uzilgan boʻlsa, tugallanmagan D. vujudga keladi. Burama D.da kristall ichida bironta atom qatlamlari uzilmaydi, lekin bir-biri bilan shunday jipslashib ketadiki, kristall burama chiziq boʻylab bukilgan bitta qatlamdan iboratday boʻlib qoladi. D. kristallning mustahkamligiga, elektr oʻtkazuvchanligiga, optik, magnit va b. xossalariga kuchli taʼsir qiladi. Nuqsonlar kristallar xossalarining oʻzgarishiga sabab boʻladi; 

  

2) geologiyada — Yer poʻstidagi endogen (tektonik harakatlar, magmatik, metamorfik jarayonlar) va ekzogen (muzliklar harakati, koʻchki, karst, daryo eroziyasi va b.) jarayonlar natijasida togʻ jinslari dastlabki yotish holatining oʻzgarishi. D. burma hosil qiluvchi (plikativ) va uzilish (dizʼyunktiv)ga boʻli-nadi, goho yana inʼyektiv D. ajratiladi (yana q. Tektonik deformatsiya).

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Koordinatalari: 39°3′29.000000001609″N 125°46′5.9999999880199″E﻿ / ﻿39.05805555555600250°N 125.768333333330005530°E﻿ / 39.05805555555600250; 125.768333333330005530GO

**Pxenyan universiteti**, Kim Ir Sen nomidagi Pxenyan universiteti — KXDRdagi eng yirik oliy oʻquv yurti. 1946-yil tashkil etilgan. Universitetning bir nechta fakultetlari asosida 1948-yil Pxenyanda politexnika va tibbiyot institutlari, Sarivonda qishloq xoʻjaligi instituti tashkil etilgan. Tarix, falsafa, iqtisodiyot, huquq, filol. chet tillari va adabiyoti, geogr. geol. fizika, mat. kimyo, biol. boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 16 mingga yaqin talaba taʼlim oladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Graduation | *Oliy oʻquv yurti haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
ASIMO, matbuot-relizidan foto.
**ASIMO** (yapon. アシモ, **ashimo**) Honda Motor Company tomonidan yaratilgan odamsimon robotdir. Boʻyi 130 santimetr, vazni 52 kilogramm boʻlgan bu robot kichkina fazogirni eslatadi. ASIMO ikki oyoqda yurib, tezligini 6 km/soat gacha yetkiza oladi. U Honda'ning *Wako Fundamental Texnik Tadqiqotlar Markazi*da (Yaponiya) yasalgan. Uning hozirgi nusxalari 1986 yilda boshlangan E0 loyihasining 11-avlodidir.

Rasman, ASIMO "**A**dvanced **S**tep in **I**nnovative **MO**bility" (*Yangi Harakatlanishda Katta Qadam*). Honda'ning rasmiy manbalari bu nomning Robotexnikaning Uch Qonuni muallifi, ilmiy-fantast yozuvchi Isaac Asimov bilan aloqasi *yoʻqligini* taʼkidlashadi. Qolaversa, yapon tilidagi *ashimo* soʻzi "oyoqlar ham", degan maʼnoga ega.

2007 yilga kelib, dunyoda 46 ta ASIMO nusxasi mavjud. Ularning har biri $1 million atrofida narxlanadi, baʼzi nusxalarini esa yiliga $166,000 evaziga ijaraga olish mumkin.

Shuningdek
----------

* Robot
* Actroid
* QRIO

Manbalar
--------

1. ↑  ASIMO specifications by Honda
2. ↑  *Meet ASIMO the robot*, 2007-09-30da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2007-09-30
3. ↑  *Say Hello To ASIMO*, 2008-11-01da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2007-10-30
4. ↑  *Humanoid robot gets job as receptionist*, 2008-04-29da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2007-10-30
**Discord** — bu turli xil jamolar jamoalar tomonidan VoIP va video konferensiyalarni qoʻllab-quvvatlaydigan tezkor xabar almashish tizimi (messenjer). U Geymerlar va talabalar orasida eng mashhur. Tuzuvchi San-Fransisko da joylashgan Discord Inc. (sobiq Hammer & Chisel) kompaniyasi.

Kompyuterlarda foydalanishda Windows, macOS va Linux uchun, mobil telefonlarda Android va iOS uchun, veb koʻrinishidagi talqinlari mavjud. U Electron freymvorki asosida qurilgan

2019 — yil 13-may holatiga koʻra, messenjerda 250 milliondan ortiq foydalnuvchi roʻyxatdan oʻtgan..

Tarixi
------

Dasturchi Hammer &amp; Chisel oʻzining MOBA oʻyini hisoblangan Fates Foreverni qoʻllab-quvvatlashdan 2015 yilda Discordni ishlab chiqishga oʻtdi. Dastlab, kompaniya YouWeb ning 9+ startapni qoʻllab-quvvatlash dasturi orqali mablagʻ oldi, keyin Benchmark va Tencent dan sarmoyalarni jalb qildi. Ishlab chiquvchilar Skype va TeamSpeak kabi boshqa VoIP ilovalarining eng yaxshi tomonlarini oʻz ichiga oladigan dasturini yaratishni maqsad qilgan edilar.

Ushbu xizmat kibersportsmenlar orasida juda katta mashxurlikka erishdi.

2016-yil boshida undan roʻyxatdan oʻtgan foydalanuvchilar soni 11 milliondan ortiq kishiga yetdi, foydalanuvchilar sonining oylik oʻsishi esa 2 millionni tashkil etdi 

2017 -yil oktabr oyida videochat, shuningdek, ekranni almashish funksiyasi qoʻshildi, 2018-yil holatiga koʻra, videomuloqotdagi odamlarning maksimal soni 10 kishini tashkil qiladi. 2020-yil 11-martda kompaniya karantin davrida videomuloqotdagi maksimal odamlar sonini vaqtincha 50 kishiga oshirdi 



1. ↑  „Discord Terms of Service" (en-US). *Discord* (19-oktabr 2018-yil). 4-may 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-iyul 2019-yil.
**Shoh Jahon II** — qisqa muddat ichida 1719-yilda hukmronlik qilgan Boburiylar davlatining 11-hukmdori. Sayyid aka-uka tomonidan tanlanganidan soʻng, oʻsha yili oʻzining qisqa umrli ukasi Rafi ud-Darajat oʻrniga keldi. Ukasi singari u sil kasalidan vafot etdi va Qutbuddin Baxtiyor Kaki dafn qildi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Shoh Jahon II Rafi ud-Davlah nomi bilan tugʻilgan. U Rafi-ush-Shanning ikkinchi oʻgʻli va Bahadur Shoh I.ning nabirasi edi. Shoh Jahon II ning aniq tugʻilgan sanasi maʼlum emas. U akasi Rafi ud-Darajatdan oʻn sakkiz oy katta edi. Uylanganmi yoki yoʻqmi, bolasi bormi yoki yoʻqmi nomaʼlum.

Hukmronligi
-----------

Oʻlimi
------

Manbalar
--------

1. ↑  Irvine 1921, s. 420. sfn error: no target: CITEREFIrvine1921 (help)
2. ↑  Irvine 1921, s. 432. sfn error: no target: CITEREFIrvine1921 (help)

Havolalar
---------


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Boburiy imperatorlar |
| --- |
|  |
| 
* Bobur
* Humoyun
* Akbar Jaloliddin Muhammad
* Jahongir
* Shoh Jahon
* Avrangzeb
* Bahodir-shoh I
* Jahondar-shoh
* Farruh Siyyor
* Rafi-ul Darjat
* Shah Jahan II
* Muhammad-shoh
* Ahmad-shoh
* Alamgir II
* Shah Jahan III
* Shah Alam II
* Akbar-shoh II
* Bahodir-shoh II
 |

 |
**Mitch Altman** (1956-yil 22-dekabrda tug‘ilgan) Berlinlik xaker va ixtirochi. TV-B-Gone-ni ixtiro qilgan xakerlik konferensiyalarida taniqli maʼruzachi, xakerlar fazosi harakati bo‘yicha xalqaro ekspert va elektronika bo‘yicha kirish seminarlarini o‘rgatuvchi. U, shuningdek, Cornfield Electronics kompaniyasining bosh olimi va bosh direktori.

Hayoti
------

Altman Rojers Parkda, Chikago, Illinoys shtatida oʻsgan. Bolalar bogʻchasidan keyin uning oilasi Illinoys shtatidagi Highland Parkga koʻchib oʻtdi. Altman 1975-yilda Deerfild oʻrta maktabini (Illinoys) tugatgan. Altman Urbana-Champaigndagi Illinoys universiteti bitiruvchisi boʻlib, u yerda bakalavriat (1980) va elektrotexnika boʻyicha magistr (1984) darajasini olgan. Illinoys universitetida boʻlganida, Altman 1977-yilda Champaign-Urbana shahrida birinchi xakerlik ishini amalga oshirgan. Altman 1986-yilda Silikon vodiysida ishlash uchun San-Fransisko koʻrfazi hududiga koʻchib oʻtdi.

VPL
---

 Altman Singapurdagi HackerspaceSGda seminarda
Altman Jaron Lanier bilan VPL Research kompaniyasida ishlagan Virtual Reality texnologiyalarining dastlabki ishlab chiquvchisi edi. Lanierdan tashqari, Altman 15 ga yaqin boshqa shaxslar bilan birga ishlagan. Altman Amerika Qoʻshma Shtatlari Mudofaa vazirligi bilan shartnomalarni qabul qilganiga eʼtiroz bildirish uchun VPL Research kompaniyasini tark etdi.

Altman 1997-yil fevral oyida J. Piter Gerts va Jim MakDonald (Cornfield Electronics maslahat kengashida) bilan Silikon vodiysida start-up 3ware-ga asos solgan.

Altman Cornfield Electronics kompaniyasini konsalting kompaniyasi sifatida boshlagan. TV-B-Gone ishga tushirilgandan soʻng, Altman kompaniyaga „Biz yaxshiroq dunyo uchun foydali elektronika ishlab chiqaramiz" degan shiorni berdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Chicago Tribune, April 18th, 1985, „Hazy Tradition Aims High, Man", Kevin Davis
2. ↑  Whatever Happened to Hash Wednesday, News Gazette, January 26th, 2014
3. ↑  PBS.ORG, Digging Deeper: TV-B-Gone device shuts down public tvs
4. ↑  „Flashback: An Interview with Mitch Altman (A Virtual Reality Pioneer from the late 1980's)" (5-fevral 2015-yil).
5. ↑  YouTube, Nov 17, 2019, Mitch Altman — The Pros and Cons of Tech. Can We Design Tech that Serves Humanity?
6. ↑  Rubinstein, Dan (2005) „Mitch Altman", *Out*, December 2005, p. 157. Retrieved November 20, 2013
7. ↑  Cornfield Electronics.com About US
**1918-1920-yillardagi Ozodlik urushida halok boʻlganlar yodgorligi**, rasman **"Ozodlik urushi uchun Narva yodgorligi"** (estoncha: *Narva Vabadussõja mälestussammas*) — Narva shahridagi Garnizon qabristoniga oʻrnatilgan Estoniya Mustaqillik urushi (1918 — 1920) janglarida halok boʻlganlar uchun yodgorlik.

Tarixi
------

U birinchi marta 1921-yilda oʻrnatilgan. Yodgorlik mualliflari Voldemar Mellik va Rudolf Sayyor edi.

Ikkinchi jahon urushi paytida vayron qilingan.

Haykaltarosh A. Viitmaaning loyihasi boʻyicha qayta tiklangan, 1996-yil 15-iyunda tantanali ravishda ochilgan. 2009-yilda restavratsiya ishlari olib borilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Монумент павшим в Освободительной войне в Нарве". 28-yanvar 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-yanvar 2019-yil.
2. ↑  „В Нарве на Гарнизонном кладбище отреставрированы памятники". 28-yanvar 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-yanvar 2019-yil.

Havolalar
---------

* Estonskiy voenniy memorial prizivaet politikov obratit vnimanie na pamyatnik[*sayt ishlamaydi*] // DELFI, 14.11.2008
	+ V Narve razvalivaetsya pamyatnik pogibshim v Osvoboditelnoy voyne (Estoniya) // IA REGNUM, 14.11.2008
**T-34** (T-34 boshlangʻich Trainer) — Amerika Beechcraft korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqilgan bir motorli oʻquv samolyoti.

Yaratilish tarixi
-----------------

Ikkinchi jahon urushi tugaganidan koʻp oʻtmay, Walter Beach (talaffuzi: Walter Beech), bozorning yangi, arzon va iqtisodiy, oʻquv-mashgʻulot samolyotiga boʻlgan ehtiyojini oldindan bilgan holda, oʻz-oʻzini rivojlantirishga kirishdi.

Samolyotning birinchi prototip modeli 45 deb nomlangan. Birinchi ikkita samolyot Continental e-185-8 dvigateliga ega boʻlib, uning yoqilgʻi baki 205 l edi.

Birinchi parvoz uchuvchi Vern Carstens tomonidan 1948-yil 2-dekabrda amalga oshirildi. Keyinchalik samolyot YT-34 belgisini olgan uchta samolyotni sinovdan oʻtkazish uchun buyurtma bergan AQSh havo kuchlari vakillariga namoyish etildi.

### Texnik xususiyatlari

*Axborot manbai*: vitse Adm Testimoni. J. S. Thach, U.S. Navy, Deputy Chief of Naval Operations (Air). / Department of Defense Appropriations for 1965: Hearings before a Subcommittee of the Committee on Appropriations, House of Representatives, 88th Congress, 2nd Session. — Washington, D.C. : U.S. Government Printing Office, 1964. — Pt. 3 — P. 65 — 589 p.

* **Ekipaj:** 2 (kursant va oʻqituvchi)
* **Uzunlik:** 8,75 m
* **Qanot doirasi:** 10,16 m
* **Balandligi:** 2.92 m
* **Qanot maydoni:** 16,68 m2
* **Boʻsh vazn:** 1349 kg
* **Tishli vazn:** 1950 kg
* **1** turbovint dvigatel

* **Parvoz soatiga yonilgʻi isteʼmoli narxi:** $2,18 (1964 narxlarida)

Yana qarang
-----------

* FAdeA IA 73

Havolalar
---------

* Hawker Beechcraft T-34 page
* T-34 history page on Navy.mil Wayback Machine saytida arxivlandi (13-oktabr 2014-yil).
* US Navy Fact File: T-34C Turbo-Mentor on Navy.mil Wayback Machine saytida arxivlandi (10-dekabr 2005-yil).
* T-34 Association
* Manual: (1958) T.O. 1T-34A-1 Flight Handbook T-34A USAF Series[*sayt ishlamaydi*]
* T-34 Turkey-T-34’s Protect and Preserve the Association -Hur Kus Aviation Club
**AT&T Inc**(*"American Telephone and Telegraph"*) - AQShning yirik telekommunikatsion kompaniyalaridan biri. Bosh qarorgohi-Texasning San Antonio shahrida joylashgan. Kompaniya AQShda 71.4 million mijozlarga mahalliy va xalqaro telefon xizmatlarini, uyali aloqa xizmatini va DSL internet xizmatlarini yetkazib beradi.

AT & T – Amerikaning yirik telelommunikatsiya kompaniyalardan va eng katta mediakolomeratlardan biri hisoblanadi. Mahalliy va AQSH ning uzoq masofalariga telefon aloqasini tashkil qilishda yirik kompaniyadir hamda AQSH da simsiz xizmatlar boʻyicha katta provayderdir. AT & T ning umumiy mijozlari soni 150 mln odam ni tashkil etadi. Kompaniyaning bosh shtab binosi Dallas-Texas shtatida joylashgan.

American Telephone and Telegraph kompaniyasi (AT&T Corporation) 1885-yil paydo boʻlgan. AQSH da uzoq vaqt uzoq va mahalliy aloqa bozorida monopolyachi boʻlgan. 1983-1984 – yillarda AQSH Adliya vazirligi taʼsiri ostida antitrust jarayoni doirasida mahalliy telefoniya biznes –segmentini ajralib(yaʼni boʻlinib), uzoq masofaga aloqaga eʼtiborni qaratdi.
1984-yilda ajralgan kompaniyalardan biri Southwestern Bell Corporation nomini oldi. 1995-yilda bu kompaniya nomini SBC Communications ga oʻzgartirdi. 2005-yilda SBC, shu vaqtgacha AQSH ning yirik telekommunikatsiya holdingiga aylanib, 16 mlrd AQSH dollariga miqdorda AT&T ga foyda keltirdi, bu bilan AT&T nomi birlashgan kompaniya nomiga aylanib ketti.

Qoʻshib olish
-------------

2006-yil martda AT&T BellSouth ni sotib olish narxini 67 mldr $ ga kelishib oldi, natijada 2006-yil 29-dekabrda AQSH da yirik telekommunikatsion kompaniya paydo boʻldi(bu xarid AT&T ni oldingi raqibi Verizon dan oʻzib ketishga imkon berdi).
2011-yil martda T-Mobile USA у Deutsche Telekom kompaniyasini oʻziga qoʻshib olish uchun 39 mlrd $ sarflash uchun muzokara olib bordi, bu bilan operatorning abonentlari 129 mln odamga yetishi mumkin edi va Verizon (102 mln ta abonent)dan oʻzib ketishi mumkin edi, ammo raqobatdoshlarning halaqiti va boshqaruv komissiyasining qarshiligi tufayli kelishuv amalga oshmadi.

Rahbariyat va boshqaruv
-----------------------

Kompaniyaning bozor kapitalizatsiyasi 2010-yilda – $111.95 mlrd ga yetdi.
Direktorlar kengashi raisi va bosh direktor oʻrinbosari Rendall Stivenson.

Faoliyati
---------

Kompaniya telefoniya, uzoq masofali aloqa, internet, kabel televideniyasi va boshqa sohada xizmatlarni taqdim etadi. 2006-yil boshida AT&T 50 mlndan ortiq telefon liniyasiga xizmat koʻrsatdi. Bandliklarni umumiy soni – 294.6 ming abonent.
Hodimlari soni – 303,5 ming xodim. 2010-yilda kompaniya daromadi $124,28 mlrd(2009-yilda 122,51mlrd), operatsion foyda – $19,57 mlrd($21mlrd), toza foyda $20,18 mlrd.


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* CiNii: DA00191339
* GND: 25774-6
* ISNI: 0000 0001 0790 8706
* LCCN: no97054125
* LNB: 000187033
* NDL: 00276274
* NKC: ko2004238919
* NLA: 36586499
* VIAF: 146516488
* en:WorldCat Identities: lccn-no97054125

 |
**Shoʻrchi neft-gaz koni** - Navoiy viloyati Qiziltepa tumanidagi kon. Qorovulbozor temir yoʻl stansiyasidan 55 km shim.sharkda. 1964-yilda ochilgan va oʻsha yili foydalanishga topshirilgan. Kon relyefi tekislikdan iborat, 257–368 m balandliqda joylashgan. Shoʻrchi maydoni Kogon koʻtarilmasi halqasining ichki qismida boʻlib, shim.sharqiy yoʻnalishda choʻzilgan asimmetrik braxiantiklinal burmadan iborat. Struktura janda Okjar, shim.gʻarbda Qoraiz burmalari bilan chegaralangan, ular oraligʻida sinklinal egilmalar mavjud. 12gorizont shipi boʻyicha burma oʻlchami 7x3 km, bal. 120 m. Shoʻrchi neft-gaz konig.k.da jami 28 ta quduq qazilgan boʻlib, yura, boʻr, paleogen va neogen davri jinslari ochilgan. Kon koʻp qatlamli konlar turkumiga mansub. Sanoat miqyosidagi neftgazlilik boʻr davrining 13gorizontida (gaz uyumi) va yuqori yura davrining 15 va 16gorizontlarida (gaz va neft uyumi) aniqlangan. 13gorizont qumtoshlardan tarkib topgan, qalinligi 66–89 m. 15gorizont 690–760 m chuqurlikda ochilgan. Kelloveyoksford yarusining qumtoshlari va ohaktoshlaridan tuzilgan. Qalinligi 31–49 m, foydali qalinligi 2,8—4,5 m, gʻovakliligi 18%. Gazneft uyumi qatlamli, gumbazli, tektonik toʻsilgan tipga mansub. 16gorizont kelloveyoksford yarusining pastki qismida joylashgan boʻlib, gil va gravelit qatlari bilan navbatlangan qumtoshlardan tashkil topgan. Hozirgi kunda kondan foydalanilmoqda.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ozodiy Davlatmamed** (1700—1760) — turkman shoiri va maʼrifatparvari. Mahtumqulining otasi. Turkman mumtoz adabiyotining yirik vakillaridan biri. Avval eski maktabda, soʻngra Xiva madrasasida oʻqigan, arab, fors tillarini oʻrgangan, keyinchalik shu mad-rasada mudarrislik qilgan. U xalq ogʻzaki ijodini, Sharq adabiyotlari ulugʻ namoyandalari asarlarini chuqur oʻrgangan, ular taʼsirida kasida, ru-boiy, gʻazallar yozgan. 6000 misrali "Vaʼzi Ozod" nomli yirik ilmiy ri-sola-dostoni (1753—54) O. ijodida muhim oʻrin tutadi. Asar masnaviy usulda yozilgan boʻlib, 4 bobdan iborat. 1-qismida mamlakatda tartib oʻrnatish, 2-qismida qalʼa va saroylar qurish, 3-qismida jamiyatda fan va maorifning oʻrni, 4-qismida kambagʻallar va darveshlar toʻgʻrisida fikr yuritilgan. Asarda turkman kabilalarini birlashtirish, soliqlarni kamaytirish, kanallar oʻtkazish, yoʻl va koʻpriklar qurish kabi masalalar aks etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Chizellash** — tuproqqa ishlov berish usullaridan biri; tuproqni yumshatish, aralashtirish, begona oʻtlar ildizini yoʻqotish vazifasini bajaradi. Ch. uchun tirkama va osma chizellar osma yoki tirkama boronalar bilan birga ishlatiladi. Tuprogʻi ogʻir, yaxob berish yoki shoʻr yuvishda haydalma qatlami zichlashib ketgan yerlarda 1—2-marta Ch. oʻtkaziladi. Chunki boronalash tuproqni kutilgan darajada yumshatish va uqalantirishga imkon bermaydi. Ch.ni yetilgan tuproq chuqurligi (12—14 sm)da koʻllash lozim. Ch.da ekishga qadar dalaga mineral oʻgʻitlar solinadigan boʻlsa, ish qurollari ish organlari orasi 25—30 sm qilib, ekish qatoriga nisbatan koʻndalang yoʻnalishda oʻrnatiladi. Ch. ayniqsa, kartoshka va boshqa ildizmevali ekinlarda yaxshi samara beradi, ularning hosiddorligi 15—20% ga oshadi.

Begona oʻtlar kup oʻsgan yerlarni Ch.da yassi (yotiq) kesmali chizel qoʻllaniladi. Taroqlab yigʻilgan ildizpoyalar dala tashqarisiga chiqarilib, yoqib yuboriladi. CHIZIQ — 1) yozadigan, chizadigan yoki yuqadigan narsalar qoldirgan ingichka iz. Masalan, qalam yoki boʻr bilan chizilganda paydo boʻladigan yoʻl; 2) narsalarning chegarasini, joylashishini yoki borishini koʻrsatuvchi yoʻnalish. Masalan, reaktiv samolyot uchganda dvigatelining orqasidan chiqadigan tutun izi; 3) matematikada — sirtning ikki qoʻshni sohasidagi umumiy qism. Analitik geometriyada tekislikdagi Ch. nuqtalarning koordinatalari orasidagi tenglamalar bilan ifodalanadi. Toʻgʻri burchakli koordinatalar tizimida Ch. tenglamalarning turiga qarab ajraladi. Agar tenglama Gʻ(x, u)= 0 koʻrinishida boʻlsa, u hodda yatartiblialgebraik egri chiziq deb ataladi (bunda Gʻhx, u) — x, u ga nisbatan ldarajali koʻphad). 1tartibli Ch. toʻgʻri chiziq boʻladi. Konussimon kesim, ellipslar (shu jumladan, aylanalar), giperbolalar va parabolalar 2tartibli Ch.lar jumlasiga kiradi. Algebraik boʻlmagan Ch.larga misollar: trigonometrik funksiyalarning grafiklari, logarifmik va giperbolik funksiyalar, sikloida, gipotsikloida, epitsikloida va koxleoida.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**„Ivan Denisovichning bir kuni"** (ruscha: *Один день Ивана Денисовича*) — rus yozuvchisi Aleksandr Soljenitsin qalamiga mansub qissa. Muallif boshida asarni „Shch-854" (ruscha: *Щ-854*) deb atagan. Asardagi hodisalar 1950-yillarda sovet mehnat lagerida sodir boʻladi va oddiy mahbus Ivan Denisovichning u yerda oʻtkazgan bir kuni haqida hikoya qiladi.

Soljenitsin asarni 1959-yilda yozgan. Ilk bor 1962-yilda „Noviy mir" jurnalida chop etilgan. Soljenitsin asarni hikoya oʻlaroq taʼriflagan, ammo jurnal muharrirlari uni qissa deb nashr qilishgan. Gʻarb mamlakatlarida „Ivan Denisovichning bir kuni" roman oʻlaroq yuritiladi.

Qissaning nashr qilinishi Sovet adabiyoti tarixida katta ahamiyatga ega, chunki mamlakatda undan avval biror marta ham Iosif Stalin repressiyasi ochiq muhokama qilinmagan. „Noviy mir" jurnali bosh muharriri Aleksandr Tvardovskiy jurnal oʻquvchilarini asarga tayyorlash uchun „Kirish soʻz oʻrnida" deb ataluvchi qisqa muqaddima yozgan.

„Ivan Denisovichning bir kuni" muallifga xalqaro shuhrat olib kelgan. Adabiyotshunoslar asar butun Sovet Ittifoqi tarixini oʻzgartirgan, deb hisoblaydi. Qissa dunyonig bir necha tiliga tarjima qilingan.

Syujet
------

Asardagi voqealar 1950-yillarda, sovet mehnat lagerida sodir boʻladi. Bosh qahramon Ivan Denisovich Shuxov (ruscha: *Иван Денисович Шухов*) 40 yoshlardagi rus aksaridir. U jinoyatchi emas, balki Stalin repressiyasi qurbonidir. Ikkinchi jahon urushida Shuxovni fashistlar asir oladi, ammo u qochib ketishga muvaffaq boʻladi. Ammo sovet rasmiylari uni sotqinlikda ayblab, 10 yilga qamashadi.

Shuxov lagerdan chiqishiga koʻzi yetmaydi, chunki odatda rasmiylar mahbuslar qamalgan muddatni uzaytirib qoʻyishadi. Asarda Shuxovning qamoqdagi oddiy bir kuni haqida hikoya qilinadi. Boshqalar bilan sovuq barakda yashashi, qanda kiyinishi, uxlashi, ovqatlanishi va issiqlik elektr stantsiyasi qurilishida ishlashi haqida hikoya qilinadi. Asar yakunida Shuxovni ozodlikka chiqarishadi. Uning keyingi hayoti oʻquvchiga nomaʼlumligicha qoladi.

Qahramonlar
-----------

* Ivan Denisovich Shuxov (ruscha: *Иван Денисович Шухов*) – bosh qahramon, mahbus, 104-mahbuslar brigadasi aʼzosi
* Alyosha (ruscha: *Алёша*) – baptist
* Gopchik (ruscha: *Гопчик*) – yosh mahbus
* Andrey Prokofyevich Tyurin (ruscha: *Андрей Прокофьевич Тюрин*) – 104-mahbuslar brigadasi yetakchisi
* Fetyukov (ruscha: *Фетюков*) – obroʻ-eʼtiborsiz mahbus
* Sezar Markovich (ruscha: *Цезарь Маркович*) – qamalgan rejissyor
* Buynovskiy (ruscha: *Буйновский*) – sobiq kapitan
* Pavlo (ruscha: *Павло*) – Tyurin yordamchisi
* Ivan Kildigs (ruscha: *Кильдигс*) – latviyalik mahbus
* Senka Klevshin (ruscha: *Сенька Клевшин*) – kar mahbus

Havolalar
---------

* „Ivan Denisovichning bir kuni" Lib.ru saytida (rus.)

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ivan Ivanovich Artobolevskiy** (1905.9.10 — Moskva — 1977.21.9.) -mexanika sohasidagi olim, akademik (1946), texnika fanlari doktori (1936), professor (1929), Mashina va mexanizmlar nazariyasi asoschilaridan biri. Moskva oliy oʻquv yurtlarida, MDUda ishlagan (1927-yildan). Artobolevskiy mexanizmlar tasnifini rivoj-lantirib, tekis va fazoviy mexanizm-653larning umumiy tasnifini, tekis mexanizmlar kinematikasi va kineto-statistikasini, fazoviy sferik mexanizmlarning tuzilishi va kinematikasi masalalarini, mexanizmlar sintezi, di-namikasi kabi masalalarning hal etili-shi yoʻllarini ishlab chiqdi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Artobolevskiy Ivan Ivanovich" *OʻzME*. A-harfi[*sayt ishlamaydi*] Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ivan Nikitich Dyachkov** (1905.23.8, hozirgi Rossiya Federatsiyasi Voronej viloyati Ternovka tumani Novo-Troitskoye qishlogʻi — 1985.18.8, Samarqand) — zootexnik olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan zootexnik (1959), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1969) professor (1971). Moskva qoʻychilik institutini tamomlagan (1932). Samarqanddagi qorakoʻlchilik ilmiy tadqiqot institutida katta ilmiy xodim, laboratoriya va boʻlim mudiri (1935—60), institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari (1943—54 va 1970—75). Ilmiy ishlari qorakoʻlchilikda seleksiya va naslchilik masalalariga bagʻishlangan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofti laureati (1970).

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Cherkez**, norboyalish (*Salsola richteri* (Moq.) Karel) — shoʻradoshlar oilasiga mansub yirik buta yoki daraxt Oʻrta Osiyoning qumli choʻllari, Eron va Afgʻonistonda oʻsadi. Boʻyi 4 m cha, barglari ingichka, deyarli ipsimon, uz. 4—8 sm. Gulyonbargchalari gullaridan qisqa yoki ularga teng. Gullari koʻrimsiz, gulqoʻrgʻoni oddiy, besh boʻlakli. Iyun—sentabrda gullab, meva beradi. Oʻzbekistonning qumli yerlarida keng tarkalgan. Yemxashak va dorivor oʻsimlik. Undan koʻchma qumlarni mustahkamlashda ham foydalaniladi. Xashagi toʻyimli, mevasidan dorivor moddalar, yangi barglaridan gazlama boʻyoqlari olinadi, yagdil novdalari sovun tayyorlashda ishlatiladi. Urugʻi, qalamchasi va ildiz bachkilaridan koʻpayadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maud Barger-Wallach** (talaffuzi: *Maud Barger-Vollak*; 1870-yil 15-iyun — 1954-yil 2-aprel) — amerikalik tennischi.

Faoliyati
---------

Wallach advokat va New York markaziy temir yoʻli direktori Samuel F. Barger va Edna Janie LaFavorning qizi. 1890-yil iyun oyida u sportchi Richard Wallachga turmushga chiqqan.

U tennis oʻynashni 30 yoshida boshlagan. Barger Wallach 1908-yildagi AQSh ochiq chempionatida 38 yoshida eng keksa chempioniga aylangan (rekord 1926-yilda 42 yoshli Molla Mallori tomonidan yangilangan).

1931-yilda, 61 yoshida u AQSh erkaklar tennis kontingenti bilan chet elga sayohat qilgan va amerikalik Sidney Wood Wimbledonning erkaklar oʻrtasidagi finalida amerikalik Frank Shieldsni magʻlub etgan. Barger Shieldsni oson yengishi sababi chunki Shields jarohat olgan holda maydonga tushgan edi. U kubokni Barger-Wallachga berib, keyingi safar Shields bilan maysada o‘ynashlari kerak bo‘lganida (Wimbledondagi kabi) uni g‘olibga berishini aytgan. Wood nihoyat Shields bilan uch yil oʻtib Londondagi Queenʼs Clubidaoʻyin turnirida uchrashishadi va uni magʻlub etadi. Keyin Barger-Wallach Woodga Wimbledon kubogini topshiradi.

U oʻng qoʻlli, aniq zarbali, ammo sekin zarba beruvchi va oʻng qoʻlda yaxshi oʻynay olmaydigan bilan oʻyinchi. Lekin u iloji boricha maydon atrofida tez yugurishga harakat qilardi. U oʻzining gʻayrioddiy oʻyin uslubiga ega boʻlgan. Barger oʻzining oʻng qoʻlda oʻynashi, aniq joylashuvi, shuningdek, tennis zakovati va qatʼiyatliligi bilan boshqa oʻyinchilardan ajralib turgan.

Barger-Wallach 1958-yilda Xalqaro tennis shon-sharaf mukofoti sohiblari qatoriga kiritilgan.

Katta dubulgʻa finallari
------------------------

### Yakkalik: 3 (1 ta chempionlik, 2 ta ikkinchi o‘rin)

| Natija | Yil | Chempionat | Maydon turi | Raqib | Hisob |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ikkinchi oʻrin egasi | 1906 | AQSh milliy chempionati | Maysa | Helen Homans | 4-6, 3-6 |
| Gʻolib | 1908 | AQSh milliy chempionati | Maysa | Evelyn Sears | 6-3, 1-6, 6-3 |
| Ikkinchi oʻrin egasi | 1909 | AQSh milliy chempionati | Maysa | Hazel Hotchkiss | 0-6, 1-6 |

### Juftliklar: 1 ta ikkinchi o‘rin

| Natija | Yil | Chempionat | Maydon turi | Hamkor | Hisob |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ikkinchi oʻrin egasi | 1912 | AQSh milliy chempionati | Maysa | Mrs. Frederick Schmitz | 2-6, 7-5, 0-6 |

Manbalar
--------

1. ↑  David L. Porter*. Biographical Dictionary of American Sports: 1992-1995 Supplement for Baseball, Football, Basketball, and Other Sports*. Westport: Greenwood, 1995 — 651, 652 bet. ISBN 978-0313284311.
2. ↑  Collins, Bud*. The Bud Collins History of Tennis*, 2nd, [New York]: New Chapter Press, 2010 — 15, 467 bet. ISBN 978-0942257700.
3. ↑  „Sydney Wood".  The Telegraph. Qaraldi: 9-may 2012-yil.

Havolalar
---------

* Maud Barger-Wallach at the International Tennis Hall of Fame
* Sportspundit.com profile