recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Perm tillari** — finn-ugor tillari guruhining bir tarmogʻi; komiziryan (komi), komi-permyak va udmurt tillarini qamrab oladi. Perm tillarida soʻzlashuvchilar, asosan, Rossiya Federatsiyasining Komi va Udmurtiya respublikalarida, Komi-Permyak muxtor okrugida yashaydi; shuningdek, komilar Tyumen va Omsk viloyatlarida (Ob va Tobyl daryolari boʻylarida), udmurtlar esa Bosh-qirdiston, Tatariston respublikalari hamda Kirov, Sverdlovsk viloyatlarida istiqomat qiladilar. Perm tillarida soʻzlashuvchilarning umumiy miqdori 1 mln. kishidan ortiqroqdir.

Komi va udmurt tillari shu tillarda soʻzlashuvchilarning oʻzaro fikr almashuvlariga monelik qiluvchi muayyan tafovutlarga qaramay, bir tipdagi tillar hisoblanadi. Har uchala adabiy tilning fonetik tarkibi oʻzaro moye keladi: 7 ta unli va 20 ta undosh fonema mavjud; morfologik tarkibi ham asosan bir tipda boʻlib, kelishiklar tizimi deyarli farq qilmaydi: udmurt tilida 15 ta, komiziryan tilida 16 ta, komi-permyak tilida 17 ta kelishik mavjud; ulardan 14 tasi har uchala til uchun umumiydir. Olmosh va sonlarda, feʼllarning oʻtgan zamon tizimida ham oʻxshashliklar koʻp. Birok, sintaksisda anchagina tafovutlar uchraydi. Tatar tilining taʼsiri tufayli udmurt tili turkiy tillar sintaksisiga xos xususiyatlarni saqlab qolgan, feʼl, asosan, ran oxirida keladi. Udmurt tili leksikasida tatar tilidan oʻzlashgan soʻzlar koʻp. Perm tillari 20-asrning 30-yillarida lo-tin grafikasidagi alifbodan foydalangan, 30-yillarning oxiridan esa ayrim qoʻshimcha harflar qoʻshgan holda rus alifbosidan foydalanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Permanganat kislota**, HMnO4 — bir asosli kuchli kislota. Tarkibidagi MpO4 anioni tufayli qizgʻishbinafsha rangli. Erkin holda olinmagan, faqat suvli eritmadagina mavjud. Permanganat kislota juda kuchli kislota boʻlib, suvdagi eritmada ionlarga toʻla dissotsila-nadi. Shartli dissotsiatsiya darajasi 0,1 n eritmada 93% ga teng. Permanganat kislotaning angidridi Mp2O7 erkin holda ajratib olingan. Permanganat angidrid yashilroq-qoʻngʻir tusli moysimon su-yuklik. Nihoyatda beqaror, qizdirilganda yoki yonuvchi moddalarga tekkanda portlab, marganets qoʻsh oksid va kislorodga ajraladi. Permanganat kislota va uning tuzlari (permanganatlar) kimyo amaliyotida kuchli oksidlovchi sifatida koʻp ishlatiladi, kaliy permanganat dezinfeksiyalovchi vosita hamdir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ariokarpus** (lotincha: *Ariocarpus*) — kaktuslar oilasiga mansub shiralilar turkum. Nom tarjimasining ikkita turi mavjud: „rovon mevasi" (*Aria* dan — togʻkulining kichik turi) yoki „nok shaklidagi" (Sobres Aria dan — nok turi).

Tavsif
------

Poyasi past, yassilangan, kulrang-yashil yoki kulrang-jigarrang, diametri 12 sm gacha, qattiq deltosimon, prizmatik yoki uchburchakli, 3-5 sm uzunlikdagi kuchli qalinlashgan papilla bilan qoplangan plitkalar kabi. Papillalarning uchlarida umurtqa pogʻonasini koʻtaradigan areolaning tikanli qismi joylashgan.

Yumaloq Ariakarpus uchun toʻmtoq areolaning gulli va tikanli qismlarini bosqichma-bosqich ajratish va ikkinchisining papilla tepasida keyingi rivojlanishi bilan tavsiflanadi. Bunday areola monomorfik deb ataladi.

Ariokarpuslarda shira oʻtkazuvchi kanallarning keng tizimi va uning toʻplanishi uchun sholgʻomga oʻxshash massiv ildiz mavjud.

Gullari qoʻngʻiroqsimon, oq, sariq, qizil, diametri 3-5 sm, oʻsish joyiga yaqin joyda paydo boʻladi. Mevalari oq, yashil yoki qizgʻish tusli, goʻshtli, yumaloq yoki choʻzinchoq, uzunligi 1,5-2,5 sm gacha. Urugʻlar mayda.

Tarqalishi
----------

Turkumning tabiiy diapazoni Texas shtati (AQSh) va Meksikaning Koahuila, Nuevo Leon, San Luis Potosi va Tamaulipas shtatlaridir. Turkum vakillari tosh, toshloq, kalkerli tuproqlarda uchraydi.

Sistematika
-----------

Turkum birinchi marta 1838-yilda Maykl Jozef Scheidweiler (1799-1861) tomonidan tasvirlangan.

Ariokarpus turkumi 6-8 turni oʻz ichiga oladi:

* Ariocarpus agavoides — Ariokarpus agavovidniy;
* Ariocarpus bravoanus;
* Ariocarpus confusus;
* Ariocarpus fissuratus;
* Ariocarpus kotschoubeyanus;
* Ariocarpus retusus Scheidw. 1838 — Ariokarpus prituplyonniy;
* Ariocarpus scapharostrus Boed. — Ariokarpus kilevidniy;
* Ariocarpus trigonus (F.A.C.Weber) K.Schum. — Ariokarpus treugolniy.

Sinonimlar
----------

* *Roseocactus* A.Berger, 1925-yil;
* *Neogomesia Kastanyeda*, 1941-yil;
* *Neogomezia.*

Adabiyotlar
-----------

* Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира»: Пер. с англ. (ред. Григорьев Д. и др.) — Könemann, 2006 (русское издание). — С. 111. — ISBN 3-8331-1621-8.
* *Мохов Е. Р.* Кактусы. — СПб.: ООО «Издательский Дом „Кристалл"», 2003. — С. 99 ISBN 5-306-00172-6
* Борисенко Т. И.*. Кактусы. Справочник*. Киев: Наукова думка, 1986 — 26—27 bet.
* *Урбан, А.* Колючее чудо.— Братислава: Веда, 1976. — С. 276—277.

Havolalar
---------

* Ariokarpus (angl.): informatsiya na sayte GRIN.
* Ariocarpus — living rocks of Mexico

Manbalar
--------

1. ↑   Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Двудольные».
**Anna** **kartoshkasi** (fransuzcha: *Pommes Anna*) ― klassik fransuz taomi. Qat-qat kesilgan kartoshka juda katta miqdorda eritilgan sariyogʻda pishiriladi.

Masalligʻi
----------

Kartoshka, sariyogʻ, tuz, maydalangan murch.

Retsepti
--------

Taom tarkibi kartoshka va sariyogʻni oʻz ichiga oladi. Kartoshka tozalanib, juda nozik boʻlaklarga boʻlinadi, soʻngra tuz va qalampir sepiladi. Tayyorlangan boʻlaklar tovaga joylashtiriladi, yogʻ qalin quyiladi va qobiq paydo boʻlguncha pishiriladi/qovuriladi. Taomga qaymoqli taʼm beradigan yogʻ, pishirish paytida karamellashadi va qobiqni hosil qiladi. Kartoshkani har oʻn daqiqada tashqi tomondan qobiqlar oltin va tiniq boʻlguncha aylantirib turish kerak.

Kartoshka qovurilgandan soʻng, diametri 6-8 dyuym (15-20 sm) va balandligi taxminan 2 dyuym (5,1 sm) boʻlgan idishga pirog shaklida joylanadi. Taom xanjar shaklidagi boʻlaklarga boʻlinadi va oʻsha zahotiyoq, odatda qovurilgan goʻsht bilan dasturxonga tortiladi.

Fransiyada ushbu taomni tayyorlash uchun *la cocotte à pommes Anna deb nomlanuvchi* misdan tayyorlangan maxsus dumaloq shakl — idish ishlab chiqariladi. Shakl yuqori va pastki qismlardan iborat boʻlib, ular bir-biriga oʻrnatiladi. Bu taomni pishirish choʻgʻida pastki tomonni yuqoriga qilib aylantirish imkonini beradi. Taomni tayyorlash taxminan 60 daqiqa davom etadi.

Anna kartoshkasi taomi Napoleon III davrida Karemning shogirdi oshpaz Adolf Dugleret tomonidan birinchi marta tayyorlangan, deb ishoniladi. Dugleret XIX asrda Parijning mashhur restorani Café Angletda oshpaz boʻlgan chogʻida shu taomni pishirgan. Taom ikkinchi imperiyaning mashhur kurtizankasi Anna Deslionssharafiga shunday nomlangan. Boshqa manbalarga koʻra, taom aktrisa *Dame Judich* (haqiqiy ismi Anna Damiana) sharafiga nomlangan boʻlishi mumkin.

„Anna" nomi kartoshkaning bir nechta navlari tomonidan ham qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Djuliya Chayld (1970), *Осваивая искусство французской кухни*, tom. 2, Alfred Knopf Inkorporeyted
2. ↑  *Rogov, Daniel.* „Rogov's Ramblings".  Art and Betsy Stratemeyer. 12-yanvar 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-avgust 2013-yil.
3. ↑  Lichnaya stranitsa Iv Xaotov-Marshan

Adabiyotlar
-----------

* Erhard Gorys. Annakartoffeln // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 22. — 599 S. — ISBN 3-423-36008-9.
* Charles Sinclair. pommes Anna // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 452. — 632 p. — ISBN 978-1-4081-0218-3.

Havolalar
---------

* Kartoshka Anna
* Anna kartoshka
**Anna Zatonskix** (ukraincha: *Ганна Затонських*; 1978-yil 17-iyul) — Ukrainada tugʻilgan amerikalik shaxmatchi, xalqaro usta (IM) va ayol grossmeyster (WGM) unvonlariga ega. U ayollar oʻrtasida toʻrt karra AQSh chempioni, shuningdek, sobiq ittifoqda shaxmatchi ayollar ichida Ukraina chempioni.

Karyerasi
---------

1978-yil 17-iyulda Ukrainaning Mariupol shahrida (oʻsha paytda Sovet Ittifoqi tarkibida) tugʻilgan Zatonskih, shaxmatni besh yoshida ota-onasidan oʻrgangan, ularning ikkalasi ham kuchli shaxmatchilar edilar. Uning otasi Vitaliy taxminan 2300 ballga ega, onasi esa magistrlikka nomzod. Anna birinchi marta onasini 14 yoshida shaxmatda yutgan.

Zatonskih bir necha yosh toifalarida koʻplab unvonlarini qoʻlga kiritdi. 1999-yilda FIDE tomonidan WGM unvoniga sazovor boʻldi. U 2001-yilda ayollar oʻrtasidagi Ukraina chempionatida gʻolib boʻldi. Shuningdek, Ukrainada ikki marotaba ayollar shaxmat Olimpiadasida, 2000-yilda Istanbulda Bled-2002da va ikki marta Ayollar jamoasi Yevropa chempionatida, 1999-yil Batumi (u yerda kumush medalni qoʻlga kiritgan) va 2001-yilda Leonn turnirlarida qatnashgan.

Zatonskih 2004-yildan beri barcha ayollar olimpiadalarida va ayollar oʻrtasidagi uchta jahon chempionatlarida AQSh terma jamoasida oʻynagan. Uning jamoasi 2004-yilgi Olimpiadada jamoaviy kumush medalni, 2008-yilgi Olimpiadada esa bronza medalini qoʻlga kiritdi. Zatonskih shuningdek, 2008-yilgi Olimpiadada 1-taxtada oʻynab oltin medalni va 2017-yilgi ayollar jamoalari oʻrtasidagi jahon chempionatida bitta bortda kumush medalni qoʻlga kiritdi. Zatonskix 2006, 2008, 2009 va 2011-yillarda shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi AQSh chempionatida gʻoliblikni qoʻlga kirtigan. 2008-yilda u "Armageddon "formatida oʻtkazilgan pley-offda ayollar oʻrtasidagi turnirda amaldagi AQSh chempioni Irina Krushni magʻlub etdi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Zatonskihshaxmatchi Daniel Fridmanga turmushga chiqqan. Ularning Sofiya ismli qizi va Joshua ismli oʻgʻli bor.

Manbalar
--------

1. ↑  Anna Zatonskih FIDE rating history, 1994-2001 at Olimpbase.org
2. ↑  „IM Anna Zatonskih (Top Player Bio)", United States Chess Federation
3. ↑  „Armageddon at the US Women's Championship". *Chess News*.  ChessBase (9-iyun 2008-yil). 13-mart 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-dekabr 2020-yil.
4. ↑  Tom Braunlich (2008-06-13) „Interview with Anna Zatonskih". United States Chess Federation.
**Bussol** (frans. boussole — quticha) — 1) joydagi yoʻnalishlarning magnit azimutini oʻlchash uchun moʻljallangan asbob. Ishi magnit meridiani bilan biror predmetga tomon yoʻnalgan chiziq orasidagi gorizontal burchaklarni oʻlchashga asoslangan. B.ni mukammallashtirilgan kompas deyish mumkin. Kichik joylarning uncha aniqmas gorizontal tarxini olishda ishlatiladi. Oʻlchash uchun B.ni shtativ ustida burib, magnit milining shim. uchi limbdagi 0° ga toʻgʻriladi. Soʻngra koʻz va predmet dioptrlari orqali oʻtgan chiziq yoʻnalishining magnit azimuti aniqlanadi. B. asosan topogeodezik ishlarda qoʻllaniladi. Marksheyder sʼyomkalari va kon qazilmalarini topishda osma B. dan foydalaniladi; 2) harbiy ishda tup va minomyotni nishonga toʻgʻrilash, nishonni koʻrsatish, nishonni nazorat qilish, dushman joylashgan yerlarni, artilleriya turgan joylarni aniklash maqsadida artilleriya B. ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Novokuznetsk** (1622-1931-yillarda Kuznetsksibirskiy, 1932—1961-yillarda Stalinsk-Kuznetsk) — Rossiya Federatsiyasi Kemerovo viloyatidagi shahar. Tom dar-yosining har ikkala sohilida. Transport yoʻli tu-guni. Aholisi 564 ming kishi (1998). N. 1617-yilda qalʼa sifatida vujudga kelgan. Rossiya Federatsiyasining metallurgiya markazlaridan biri. 1917-yilgacha kichik savdo va hunarmandchilik markazi boʻlgan. Sanoati 1929-yil Kuznetsk metallurgiya kombinatining qurilishi munosabati bilan rivojlandi. Asosiy korxonalari: Kuznetsk, Gʻarbiy Sibir metallurgiya kombinatlari. Ferrokrtishmalar, alyuminiy zavodlari va boshqa ishlab turibdi. Mashinasozlik va metallsozlik rivojlangan. Kimyo-farmatsevtika ishlab chiqarish birlashmasi, yengil, oziq-ovqat sanoati mavjud. Toshkoʻmir qazib olinadi. 2 oliy oʻquv yurti, 2 teatr, 4 muzey (shu jumladan, oʻlkashunoslik, tasviriy sanʼat muzeylari) bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qorabogʻ xonligi** - Ozarbayjondagi Araks va Kura daryolari oraligʻida 18—19-asr boshlarida mavjud boʻlgan davlat. 1747 y. Panoh Alixon (40-yillar oxiri — 1759) hokimiyatni egallab olib Qorabogʻ xonligiga asos solgan; oʻz taʼsirini bosqichma-bosqich Ganja, Yerevan, Naxichevan va Ardabil xonliklariga oʻtkazgan. Qx. aholisining asosiy mashgʻuloti dehqonchilik, chorvachilik va bogʻdorchilik boʻlgan, hunarmandlar, ayniqsa, gilam toʻqish va charm buyumlari bilan shuhrat qozonganlar. Panoh Alixonning oʻgʻli Ibrohim Xalilxon davrida (1759— 1806) Qishloq xoʻjaligi boshqa xonliklar orasida oʻzining kuch-qudrati bilan ajralib turgan. 1783 va 1797—99 yillarda Ibrohim Xalilxon Eron yoxud Turkiya tomonidan qoʻshib olish xavfi tugʻilgani tufayli Rossiyadan homiylik qilishni soʻragan. 1805 y. Qorabogʻ xonligini Rossiya tobeligiga oʻtganligi haqida bitim imzolagan. 1822 y. xonlik boshqaruvi bekor qilinib, rus harbiy maʼmuriyati bilan almashtirilgach, sobiq Qorabogʻ xonligi hududida Qorabogʻ viloyati tashkil qilingan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Metilbromid**, brommetil (SN3Vg) — fumigant. Bir oz hidli, rangsiz yoki sargʻimtir suyuklik; taʼsir qiluvchi moddasi — 98,5%. Juda uchuvchan va kuchli bugʻlanish xususiyatiga ega. M.dan oziq-ovqat va yem uchun moʻljallangan don omborlarini zararsizlantirishda, hasharot va kanalarga qarshi, koʻchatlar, kema tryumlari hamda temir yoʻl vagonlaridagi karantin obʼyektlarga qarshi, shuningdek, yangi kuritilgan meva va sabzavotlarga ishlov berishda foydalaniladi. Omborlarni fumigatsiya qilish uchun sarf normasi — 25—35 g/m3; dimlash muddati (ekspozitsiya) — 1—2 sutka; karantin obʼyektlarga qarshi sarf normasi —30—100 g/m3. Zahari kuchli. Kalamushlarda nafas yoʻllari orqali OʻD50 2,3 mg/l. M. bilan ishlaganda protivogaz kiyish shart.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Metida**, shuningdek, **Metis** (qadimgi yunoncha: *Μῆτις* — fikr, donolik) — qadimgi yunon mifologiyasida maʼbuda — donolik timsoli, titanida (okeanida), Okean va Tetisning qizi (*Hesiod*, Teogoniya), Zevsning birinchi xotini (oʻsha yerda). Metida orfik teogoniyada ham ishtirok etadi. (Akusilayda u Ereb va Nyuktaning qizi.)

Kritdagi Kronosdan yashiringan Zevsning xolasi (yoki amakivachchasi) va tarbiyachisi. Metida oʻzining shogirdi Zevsga boʻlgan qizgʻin maylidan qochish uchun turli qiyofalarga kirdi, lekin Zevs qatʼiyat koʻrsatib, u bilan birga boʻldi.

U Zevsga Kronos yutib yuborgan Zevsning aka va opalarini qornidan chiqarishga yordam berdi; sehrli iksir tayyorladi, ichganidan soʻng Kronos ularni qayt qilib tashladi. Afsonaning keyingi talqinida Metidaning oʻgʻli Laas deb ataladi.

Uran va Geya (yoki Moyra yoki hatto Metidaning oʻzi) Zevsga Metida undan oʻzib ketadigan oʻgʻil tugʻishini bashorat qilgan. U homilador boʻlganida, Zevs uni erkalatib uxlatib qoʻydi va uni yutib yubordi. Shundan soʻng, birmuncha vaqt oʻtgach, uning boshidan bir qiz — otasi va onasining donoligini birlashtirgan Afina tugʻildi. Shunday qilib, u oʻgʻil tugʻmaslikka muvaffaq boʻldi. Oʻshandan beri, Zevsning ichida boʻlgan Metida uning maslahatchisi boʻlib, unga yaxshilik va yomonlikni bildirib turadi: „nima yomonu, nima yaxshi" (Teogoniy, 900).

Prof. V. G. Boruxovichda Metida obrazi inson ongining timsollaridan biridir.

Yana qarang
-----------

1848-yilda kashf etilgan asteroid (9) Metida va 1979-yilda kashf etilgan Yupiterning sunʼiy yoʻldoshi maʼbuda Metida sharafiga nomlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Gesiod. Teogoniya 359; Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka I 2, 2; Gigin. Mifi. Vvedenie 6
2. ↑  Theog. 886
3. ↑  Orfika, fr.83, 85 Kern
4. ↑  „Нимфы · Боги и божества Греции · Энциклопедия античной мифологии". 14-iyul 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-avgust 2008-yil.
5. ↑  Akusilay, fr. V1 Dils-Krans = Damaskiy. O pervix nachalax 124; Primechaniya A. A. Taxo-Godi v kn. Platon. Sobranie sochineniy. M. 1990-94. V 4 t. T.2. S.445
6. ↑  Kron
7. ↑  Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka I 2, 1; 3, 6
8. ↑  Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka I 3, 6
9. ↑  Afina
10. ↑  Gesiod. Teogoniya 886—900; fr.343 M.-U.
11. ↑  Realniy slovar klassicheskix drevnostey
12. ↑  Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka. Kniga I

Adabiyotlar
-----------

* Metida / A. A. Taxo-Godi // Mifi narodov mira : Ensikl. v 2 t. / gl. red. S. A. Tokarev. — 2-e izd. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1987—1988.
* Metis // Realniy slovar klassicheskix drevnostey / avt.-sost. F. Lyubker ; Pod redaksiey chlenov Obщestva klassicheskoy filologii i pedagogiki F. Gelbke, L. Georgievskogo, F. Zelinskogo, V. Kanskogo, M. Kutorgi i P. Nikitina. — SPb. 1885.
* Metida // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb. 1890—1907.
**Wu Jiani** (1966-yil 23-aprelda tugʻilgan) — sobiq xitoylik gimnastikachi ayol.

Yoshligi
--------

Wu Shanxayda tugʻilgan. U 1973-yilda gimnastika bilan shugʻullana boshlagan va 1976-yilda Shanxay gimnastika jamoasiga, 1977-yilda esa Xitoy terma jamoasiga qabul qilingan.

Gimnastika faoliyati
--------------------

Wu 1984-yilgi Olimpiya oʻyinlarida qatnashgan va ayollar jamoasi musobaqasida bronza medalini qoʻlga kiritgan. U koʻpkurash, notekis barlar va muvozanat toʻsinlari boʻyicha finalga yoʻllanma oldi, biroq jamoaviy musobaqadan soʻng tirsagi chiqib ketgani uchun ularning barchasidan voz kechishga majbur boʻldi. U besh karra Xitoy milliy chempioni va 1981-yilda muvozanat nuri boʻyicha jahon chempionatining bronza medali sovrindori boʻlgan. 

Wu Jiani Salto C qiymatiga ega notekis barlarning mahorati hisoblaandi. Ushbu mahorat apparatning rivojlanishi tufayli taqiqlangan. 

Uning eri Li Yuejiu taniqli gimnastikachi va Olimpiya oʻyinlari sovrindori. Ularning qizlaridan biri Anna Li boʻlib, u 2007-yildan 2010-yilgacha boʻlgan mavsumlarda UCLA Bruins gimnastika jamoasi uchun kurashgan va ota-onasi Olimpiya medallarini qoʻlga kiritgan Pauli pavilionida qatnashgan. Viza chempionati va Texasning Nyu-Veyverli shahridagi Karolyi ranchosida oʻtkazilgan ikkita saralash lageridan soʻng, Anna Li AQShning 2011-yilgi jahon chempionatining oltin medalini qoʻlga kiritdi. Jarohatlaar tufayli u musobaqalarda qatnasha olmadi. 2012-yilda u 2012-yilgi Olimpiya oʻyinlariga tuzilgan jamoa aʼzosi deb topildi. 

Andrea Li, Wuning kenja qizi, u ham Nastia Liukin kubogi va oʻsmirlar Olimpiya chempionati kabi oʻsmirlar oʻrtasidagi musobaqalarda gimnastikachi sifatida muvaffaqiyat qozongan. 

Wu va uning qizi Li bir qancha elita sportchilarga, jumladan opa-singillar Kaquattoga: Jahon kumush medali sovrindori Makkenzi Kaquatto va Panamerika oʻyinlarining uch karra oltin medali sohibi, murabbiylik qilishgan. 2009-yil aprel oyida ular mahalliy gimnastikachilarni tayyorlash uchun Illinoys shtatining Aurora shahrida birgalikda „Legacy Elite" Gimnastika zalini ochdilar.

Manbalar
--------

1. ↑  Chinese Athletes Database: Wu Jiani Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-03-04). *Chinese Olympic Committee*
2. ↑  Chicago Tribune: Families bend over backwards for gymnasts, *Chicago Tribune*, December 2010
**Saralash** (chorvachilikda) — erkak va urgʻochi nasldor hayvonlar va parrandalarni maqsadli yoʻnalishda reja asosida chatishtirish S. tanlash bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, naslchilik ishlarida ota-onaga xos boʻlgan seleksion belgilarni avloddan avlodga oʻtishi xususiyatini saqlab qolish maqsadlarida oʻtkaziladi. Seleksiya amaliyotida urgʻochi hayvonlarga erkak hayvonlarni juftlash boʻyicha yakka, yalpi va yalpiyakka S. shakllari qoʻllaniladi. Yakka tartibda S.da har bir ona molga yakka tartibda maʼlum bir tizim va oilaga mansub erkak hayvon juftlanadi. Naslchilik xoʻjaliklarida qoʻllaniladi. Yalpi S.da guruhsagi ona mollar, asosan, 2 erkak hayvonga biriktiriladi. Bu shakl naslchilik boʻlmagan xoʻjaliklarda ishlatiladi. Yakkayalpi S.da podadagi har bir guruh ona hayvonlarga 1 erkak hayvon juftlantiriladi va naslchilik styalarida amalga oshiriladi. S.da belgilarning oʻxshash yoki oʻxshash boʻlmasligi boʻyicha gomogen va geterogen turlar mavjud. Gomogen S.da tana tuzilishi, yoʻnalishi, mahsuldorlik darajasi yaqin boʻlgan ota va ona hayvonlar juftlanadi. Geterogen S.da esa tipi, kelib chiqishi va mahsuldorlik xususiyatlari har xil erkak va urgʻochi hayvonlar tanlab olinadi. Geterogen S. geterozigotalik holatini kuchaytiradi. Zot ichida geterogen S.ni qoʻllash krosslarni yaratishda muhim ahamiyatga ega. S.da hayvonlarning yoshi ham muhim va yetuk yoshdagi hayvonlar juftlashtirilganda ulardan olinadigan avlodlar har tomonlama baquvvat boʻladi. S.da qarindoshlik darajasi boʻyicha qarindosh (inbriding) va oʻzaro qarindosh boʻlmagan (autbriding) hayvonlarni juftlashtirish usullari mavjud.

Chorvachilik seleksiyasida S. usullari va shakllaridan foydalanish keng yoʻlga qoʻyilgan. Masalan, Santagertruda qoramol zotinn yaratishda dastlab shortgorn zotini Hindistondan keltirilgan zebu bilan geterogen saralangan. Keyinchalik "oʻz ichida" qarindoshlik urchitish natijasida foydali belgilar yuzaga chiqib, zotga xos biologik xususiyatlar irsiyatda mustahkamlangan. Oʻzbekistonda bu zotning bir necha tizimlari va 20 dan ortiq sigirlar oilasi yaratilgan. Yilqichilikda geterogen S. usullaridan foydalanib angliya zoti bilan qorabayir va angliya zoti bilan axaltaka zotini S. orqali ulardan angliyaqorabayir va angliyaaxaltaka duragaylari olinib, ot sportida samarali foydalanilmoqda.

Izatulla Eshmatov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Sarandoz**, toʻr—toʻy yopinchigʻi; toʻyda, salomda kelinning boshiga yopiladigan toʻr; nafis oq matodan tikiladi. Zarafshon vodiysidagi shahar va qishloqlarda keng tarqalgan. Dastlab bezaksiz boʻlgan, keyinchalik S. atrofi gir aylantirib hoshiya naqshli kashtalar tikib, chetiga uqalar tutib bezatila boshlagan: naqsh mujassamoti yorqin rangli gullar uygʻunlashgan sershox novdalardan iborat; gullarida kashtadoʻzlikdagi anʼanaviy (choyshab, soʻzana) buyumlar bezagining taʼsiri seziladi. 20-asr oʻrtalaridan Samarqand—Buxoro va boshqa mintaqalarda atrofiga pishiq matodan tikib kashtasi qoʻlda hamda mashinada tikib ingichka va keng jiyaklar bilan bezatilgan S. keng tarkalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xarsangtosh** — koʻpincha ohaktosh, dolomit, qumtosh, baʼzan fanit kabi togʻ jinslarining ajratib olinadigan notoʻgʻri shaklli (koʻndalangiga 15— 50 sm) boʻlaklari. X. tayyorlash uchun qisilishga mustahkamlik chegarasi 100 Mn/m2 (1000 kgs/sm2)gacha boʻlgan togʻ jinslaridan foydalaniladi. X.lar poydevorlar ostiga solishga, ehromlar, yordamchi devorlar, kanalizatsiya, kanallar, gidrotexnik inshootlar va boshqa qurishda ishlatiladi. Ilgarigi vaqtlarda tegirmon toshlari sifatida keng foydalanilgan. X. oʻtmishda koʻpincha ochiq usulda, kam hollarda yer ostidan ajratib olingan. Qadimda X. keng koʻlamda Xitoy, Misr, Mesopotamiya, Yunoniston, Rimda, oʻrta asrlarda hozirgi Oʻrta Osiyo hududida oddiy usudda qazib olingan. 18-asrdan X. olishda burgʻilab portlatish usulidan foydalanila boshladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Saraji qoʻy zoti** - yarim dagʻal junli dumbali qoʻy zoti. Vatani — Turkmaniston. Nomi Mari sh. yaqinidagi Sari Ja ovuli nomidan. Chorvadorlar tomonidan uzoq tanlash va saralash orqali yaratilgan. Qoʻchqorlarining vazni 80–90 kg, sovliklariniki 50–65 kg. Dumbasi oʻrtacha (6–7 kg), serpushtligi 110—115%. Saraji qoʻy zotiz. dumbali qoʻy zotlari orasida jun mahsuldorligi boʻyicha eng yaxshi zot hisoblanadi. Sovliqlaridan 3—3,5 kg, qoʻchqorlaridan 3,5— 4,5 kg jun qirqib olinadi. Junining tusi oq, och kulrang kokilchalardan iborat, uz. 12—20 sm, tarkibida uz. 7— 9 sm tiviti bor. Sof jun chiqishi — 55— 60%. Juni turkman gilamlari ishlab chiqarishda xom ashyo hisoblanadi. Sof holda Turkmanistonda koʻpaytiriladi. Yil boʻyi yaylovda boqishga moʻljallangan. Saraji qoʻy zotiz. dan Oʻzbekistonda dumbali jaydari qoʻylar zotini yaxshilashda foydalaniladi. Toshkent viloyati Chinoz va Yangiyoʻl tumanlari xoʻjaliklarida Saraji qoʻy zotiz. duragaylari urchitib koʻpaytiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shahadat Hussain** (1893-1953) hind bengal tilida ijod qiluvchi shoir va adib.

Biografiya
----------

Shahadat Hussain Hindistonning Gʻarbiy Bengaliya qismidagi Chabbish Paragana shahrida tugʻilgan. 1915-yilda Hussain *Bani Sommiloniyda* shoirlik olamiga kirib keldi va ilk sh’erlarini chop eta boshladi. 1931-yilda Shahadat Hussain, Kalkuttadagi Ein Omanno Andolon shaharchasida Britaniya hukumatiga qarshi harakatda ishtirok etdi hamda baʼzi siyosatga qarshi gaplar aytdi, shu sababli ham, Shahadat Hussain uch oylik qamoq jazosiga hukm etildi

Ishlari
-------

Shahadat Hussain shoir, yozuvchi, dramaturg va qissa singari badiiy uslublarda ijod qiluvchi bengal adiblaridan biri edi. U Rabindranat Tagorning yozganlaridan ilhomlangan holda oʻz asarlarini yaratgan.

### Sheʼriyat

Shahadat Hussainning Mridongo, Kolpolexa, Rupochanda, Modhuchanda nomli sheʼriy kitoblari nashrdan chiqqan va hind xalqi tomonidan ijobiy baholangan.

### Romanlar

Shahadat Hussain shuningdek bir qator romanlar muallifi hamdir. Jumladan, uning Morur Kusum, Xiron Rekha, Parer Pothe, Pother dekha singari asarlari bir necha nusxada bosmadan chiqqan. Shahadat Hussainning Shiri Farhad, Laili Majnu va Yousuf Julaykha singari dostonlari ayniqsa mashxur boʻlgan. Shahadat Hussain garchi xamsachilik anʼanalariga munosib tarzda xamsa asarini yaratmagan boʻlsa ham, uning asosiy uch romaniga munosib tarzda hindiycha romanlarini yozgan.

### Dramalar

Shahadat Hussainning Sorforaj Xon, Anar Koli, Masnader Moho singari birqator tarixiy dramalari ham mavjud.

### Bolalar uchun yozgan asarlari

Shahadat Hussain bolalar uchun ham kitoblar yaratgan. Ayniqsa uning Mohon Vog, Cheleder Golpo, Gulbadan va Jahanara nomli kitoblari, maktab oʻquvchilari va kichik yoshdagi bolalar uchun eng yaxshi kitoblar sirasiga kiradi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Anjali Basu*. {{{title}}}* (bn). Sahitya Samsad, 1976.
2. ↑  „Shahadat Hussaini kitoblari". Qaraldi: 4-sentabr 2022-yil.
**Shimoliy sibir pasttekisligi**, Taymir pasttekisligi — Yenisey va Olenyok daryolarining quyilish yeri oraligʻidagi pasttekislik. Krasnoyarsk oʻlkasi va Saxa (Yakutiya) Respublikasi hududida, gʻarbda Gʻarbiy Sibir bilan, shimoli-sharqda Laptevlar dengiziga tutash. Gʻarbdan sharqqa 1550 km dan ziyod, shimolidan jan.ga 480–500 km ga choʻzilgan. Yer yuzasi toʻlqinsimon tuzilishga ega.

SH.Shimoliy Sibir pasttekisligi gersin va mezozoy burmalanishlari natijasida shakllangan strukturalarning choʻkkan qismida joylashgan boʻlib, toʻrtlamchi davr dengiz, daryo va muzlik yotqiziqlaridan tuzilgan. Arktika va subarktika iklim mintaqalarida joylashgan. Qishi uzoq (7—8 oy) va sovuq, yozi qisqa va salqin. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —30°, —36°, eng past temperatura gʻarbida —57°, sharqida —61° gacha. Iyulning oʻrtacha temperaturasi shimolida 4°, janubida 12°, eng yuqori temperatura 30°. Yogʻingarchilik gʻarbiy qismida 300–350 mm, sharqiy qismida 200–230 mm, Lena daryosi deltasi hududida 100 mm. Sh.Shimoliy Sibir pasttekisligi orqali Pyasina, Yuqori Taymir, Xatanga, Anabar, Olenyok va boshqalar daryolar oqib oʻtadi. Pasttekislikda koʻplab muz va termokarst koʻllari bor. Katta qismida doimiy muzloq yerlar va botqoqliklar tarqalgan. Pasttekislikda, asosan, tundra oʻsimliklari (mox, lishayniklar), janubiy qismida butali tundra, janubiy chekkasida oʻrmontundra oʻsimliklari oʻsadi. Sh.Shimoliy Sibir pasttekisligida qutb tulkisi (oq tulki), boʻri, bugʻu, lemming va boshqalar uchraydi. Neft, gaz, toshkoʻmir konlari bor.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yukarıözlüce**— Gumushhane viloyatining Kelkit tumaniga qarashli qishloq.

Tarixi
------

Qishloqning eski nomi „Yukari Sipenazat" deb atalgan. Qishloqning joylashuvi avvalgi davrlarga borib taqalsa-da, 1516-yil Usmonli manbasida „Sipanazad-ı Ulya" (Yukari Sipanazad) nomi bilan kimsasiz (boʻsh) qishloq sifatida koʻrsatilgan. Koʻchirish siyosati natijasida qishloqda koʻchirish boshlandi va 1530 va 1591-yilgi aholi roʻyxatiga koʻra qishloqda faqat musulmonlar yashagan. 1642-yildagi avariz daftarida qishloqda 10 ta avariz xonadoni boʻlib, ularning hammasi musulmonlardan iborat boʻlgan. 1835-yilgi aholini roʻyxatga olishda (faqat erkak aholi hisoblangan) faqat musulmonlar yashaydigan 6 xonadonli qishloqda 21 nafar erkak aholi roʻyxatga olingan. Bundan tashqari, qishloq chegaralarida koʻchmanchilardan 6 nafar erkak boʻlib 1876-yilda qishloqda 10 ta xonadonda 44 kishi yashagan.

Turkiya Respublikasining tashkil topishi bilan Kelkit tumaniga qarashli Sipanazatıulya va Yukari Sipenazat nomlari bilan qishloqlari orasida joylashgan aholi punkti nomi 1950-yillarning oxiriga kelib oʻzgartirilib, 1960-yilgi aholini roʻyxatga olishdan buyon hozirgi nomi manbalarda qayd etila boshlangan.

Joylashuvi
----------

Gumushhane shahar markazigacha 85 km, Kelkit tumanigacha 20 km uzoqlikda.

Aholisi
-------

| Qishloq aholisining yillar boʻyicha maʼlumotlari |
| --- |
| 2020 | 141 |
| 2019 | 135 |
| 2018 | 348 |
| 2017 yil | 7 |
| 2016 yil | 46 |
| 2015 yil | 20 |
| 2014 yil | 70 |
| 2013 yil | 173 |
| 2012 yil | 175 |
| 2011 yil | 154 |
| 2010 yil | 185 |
| 2009 yil | 180 |
| 2008 yil | 196 |
| 2007 yil | 195 |
| 2000 | 251  |
| 1990 yil | 311  |
| 1985 yil | 315  |
|

Manba
-----

1. ↑  *Gümüşhane İdari, Sosyal ve Ekonomik Tarih (1850-1918)* (Türkçe). İstanbul: Gümüşhane Üniversitesi Yayınları, 2014 — 225 bet. ISBN 978-605-63476-5-8.
2. ↑  „1935 Genel Nüfus Sayımı: Köyler Nüfusu" (Türkçe).  mku.edu.tr (1937). 16 ocak 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18 şubat 2020.
3. ↑  „1960 Genel Nüfus Sayımı: İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (Türkçe).  sehirhafizasi.sakarya.edu.tr (1963). 18 şubat 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25 aralık 2021.
4. 1 2 3 4  „Yukarıözlüce Köyü" (Türkçe).  YerelNet.org.tr. 5 martda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2 ocak 2022.
**Melaninlar** (yun. melas — qora) — toʻq jigarrang va qora pigmentlar. Odam, oʻsimlik va hayvon toʻqimalarida keng tarqalgan. Yuqori molekulali boʻlib, suvda erimaydi. Teri qoplami va uning hosilalari (soch, jun, pat, tangachalar), hasharotlar kutikulalari, meva poʻsti va h.k. rangini belgilaydi; albinoslarda M. boʻlmaydi (qarang Albinizm). M. tirozin aminokislotalarining oksidlanishi natijasida hosil boʻladigan oʻzgarishlar mahsuli. Odam terisining rangi maʼlum darajada M.ga bogʻliq. Odam va hayvonlarda M. hosil boʻlishi endokrin bezlar faoliyati bilan bogʻliq. Ayrim gormonal buzilishlar, baʼzan homiladorlik, ku-yish va ultrabinafsha nurlar taʼsirida terida M. paydo boʻlishi tezlashadi. M. miqsorining ortishi soʻgal, ayrim xavfli oʻsma (melanoma)larda kuzatiladi. Baʼzan oʻsimlik mahsulotlarini tozalash chogʻida (mas, kartoshka artganda) ham M. hosil boʻlishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Melan** yoki **Melas** (qadimgi yunoncha: *Μέλας*) — Argos siklidan boʻlgan yunon mifologiyasining qahramoni, Likimniyning oʻgʻli. U qarindoshi Geraklning hamrohi edi va Exaliyaga qarshi yurish paytida vafot etgan.

Mifologiyada
------------

Melan Perseidlar oilasiga tegishli edi. U Likimniyning oʻgʻli va mos ravishda Perseyning nevarasi boʻlgan, Gerakl esa uning amakivachchasi edi. Melanning onasi Perimeda (Amfitrionning singlisi), aka-ukalari Eon va Argiy boʻlgan. Uchalasi ham Gerakl muhitiga tegishli boʻlgan.

Antik mualliflar Melanni faqat Geraklning tarjimai holidagi bitta epizod bilan bogʻliq holda eslatib oʻtishadi. Psevdo-Apollodorning soʻzlariga koʻra, bu qahramon Fesaliyadagi Traxindan Evbeydagi Exaliya shohi Yevritga qarshi yurishida qarindoshiga hamroh boʻlgan. Geraklning armiyasida Arkadiyaliklar, Melianlar va Epiknemidiyalik Lokrlar boʻlgan. Ular gʻalaba qozonishdi: Exaliya boʻron bilan va talon-toroj qilindi, lekin Melan ukasi Argiy bilan birga jangda halok boʻldi (boshqa bir versiyaga koʻra, Argiy keyinroq Troya yaqinida vafot etgan); Gerakl shaharni egallab olgandan soʻng darhol ikkalasini dafn qildi. Ushbu voqealarga „Exaliyaning qoʻlga olinishi" poemasi bagʻishlangan, uni koʻpincha Samoslik Kreofilga, baʼzan Gomerga tegishli deb oʻylashgan. Bu asarning matni saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Wernicke 1895. sfn error: no target: CITEREFWernicke1895 (help)
2. 1 2  Kolf 1931. sfn error: no target: CITEREFKolf1931 (help)
3. 1 2  Аполлодор Афинский 1972. sfn error: no target: CITEREFАполлодор\_Афинский1972 (help)

Adabiyotlar
-----------

1. Псевдо-Аполлодор*. Мифологическая библиотека*. Наука, 1972.
2. Kolf. Melas 9 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1931. — Bd. XV, 1. — Kol. 438.
3. Wernicke. Argeios 3 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1895. — Bd. II, 1. — Kol. 701—702.
**Permda oʻrnatilgan Tatishev haykali** ― shaharning Lenin tumanidagi Lenin koʻchasidagi Razgulyai maydonida oʻrnatilgan.

Tarixi
------

V. N. Tatishev haykali 2001-yilda tashkil etilgan. Yodgorlikni yaratish jamoat bosimi ostida Perm maʼmuriyati tomonidan buyurilgan. 2001-2002-yillarda uch bosqichli yodgorlik loyihalari tanlovi boʻlib oʻtdi, uning gʻolibi Perm haykaltaroshi A. A. Kovrijkin boʻldi. Yodgorlikni yaratishda meʼmor S. I. Tarasov ham ishtirok etgan. Yodgorlik Nijniy Tagilda yaratilgan va 2003-yil 27-mayda Permga yetkazilgan. Yodgorlik Perm tarixidagi asosiy bosqichlarni koʻrsatish uchun moʻljallangan tarixiy va meʼmoriy kompozitsiyaning markaziga aylanadi, deb taxmin qilingan.

Yodgorlik 2003-yil 11-iyunda Perm shahrining 280-yilligi sharafiga oʻrnatilgan. U bronzadan yasalgan va toʻrt metrli toʻliq uzunlikdagi Tatishevning hilpirayotgan plashida va Yegoshixa zavodining rejasi bilan tasvirlangan. Balandligi 4,5 m boʻlgan, sayqallangan qizil granit bilan qoplangan poydevorda bronza relyefli kartushkada quyidagi matn yozilgan.

> Perm shahri
> 
> 
> asoschisi
> 
> 
> TATISHEV 
> 
> 
> 
> Vasiliy Nikitich
> 
> 

Kompozitsiyani granit pogʻonali tsokol toʻldiriladi, uning ustiga ikkita mortira va choʻyan toʻp oʻqlari oʻrnatilgan.

Yodgorlik atrofini qayta rejalashtirish va obodonlashtirish moʻljallangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Пермь: Памятник Василию Татищеву будет отлит в Нижнем Тагиле" (ru).  Regnum. Qaraldi: 5-dekabr 2012-yil.

[*sayt ishlamaydi*]

Havolalar
---------

* „Памятник Татищеву установят сегодня" (ru).  Новый Регион (Пермь) (28-may 2003-yil). 16-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-dekabr 2012-yil.



* „Памятник В.Н. Татищеву" (ru). *Свод петровских памятников России и Европы*.  Институт Петра Великого. 27-oktabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-sentabr 2020-yil.
**Shah Marai** (1977-yil 5-fevral - 2018-yil 30-aprel) afgʻon jurnalisti va fotografi edi. U 1996-ildan 2018-yilgacha vafotigacha Agence France-Presse Kobul byurosining bosh fotografi boʻlgan. Umuman olganda, AFP uning 18 000 dan ortiq suratlarini tarqatdi. U 2018-yil 30-aprel kuni Afgʻonistonda sodir etilgan xudkushlik hujumida qurbon boʻlganlardan biri edi. Uning xotini va olti farzandi qoldi.

O'limi
------

2016-yildagi AFP blogida Marai portlash qurboni boʻlishdan qoʻrqishini shunday yozgan edi: "Men har kuni ertalab ofisga borganimda va har oqshom uyga qaytganimda, faqat bubi tuzoqqa tushishi mumkin boʻlgan mashinalar haqida oʻylayman. yoki olomon orasidan chiqayotgan xudkush-terrorchilar. Men tavakkal qila olmayman. Shuning uchun biz tashqariga chiqmaymiz".

Marai 2018-yil 30-aprelda Kobulda Iroq va Shom islomiy davlati tomonidan amalga oshirilgan xudkush portlashlarda 25 nafar (jumladan 8 jurnalist) halok boʻlganlar qatorida edi.

### Reaksiya

"Bizning doʻstimiz, buyuk fotosuratchi Shah Marai bugun ertalab Kobuldagi ikkinchi portlashda halok boʻlganlar orasida. U oʻz ishini xuddi yigirma yildan koʻproq vaqt davomida qilgandek qilardi", — deb yozadi New York Times muxbiri Mujib Mashal Agence France-Presse global yangiliklar bo'yicha direktori Mishel Leridon: "Bu bizning birlashgan Kobul byurosining jasur xodimlari va butun agentligi uchun halokatli zarbadir" dedi. "Biz ko'pincha travmatik, dahshatli voqealarni sezgirlik va mukammal professionallik bilan yoritgan fotografning kuchi, jasorati va saxiyligini hurmat qilishimiz mumkin."

Manbalar
--------

1. ↑  „In Memoriam 2018". *photographydatabase.org*.
2. ↑  *Taylor.* „Photos from Shah Marai, a Photojournalist Who Was Killed Today in Afghanistan". Qaraldi: 30-aprel 2018-yil.
3. ↑  *McKirdy.* „BBC reporter and famed photographer among 31 killed in Afghanistan".  CNN. Qaraldi: 30-aprel 2018-yil.
4. ↑  „When hope is gone" (13-oktabr 2016-yil). Qaraldi: 30-aprel 2018-yil.
5. ↑  „Afghanistan from Shah Marai’s lens, a journalist killed in Kabul blasts".  Hindustan times. Qaraldi: 30-aprel 2018-yil.
6. ↑  „Photographer among dead in Kabul blasts".  BBC News (30-aprel 2018-yil). Qaraldi: 30-aprel 2018-yil.
7. ↑  *Luc Mathieu*. „Shah Marai, photographe de l'AFP" (fr). *Libération.fr*.
8. ↑  „Shah Marai, charismatic and courageous AFP journalist". 29-iyul 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-iyul 2022-yil.
9. ↑  *Coleman*. „A life in images: Remembering Afghan photojournalist Shah Marai". *Washington Post* (1-may 2018-yil).
Yuki qabilalari hindlari Dumaloq vodiy rezervatsiyasida, taxminan 1858-yil.
**Yukilar**, *Yuki* — Dumaloq vodiy, hozirgi Mendosino okrugi, Shimoliy Kaliforniyaning shimoliy qismi hududida yashovchi hind xalqi. Oʻz nomi — *Ukomnoʻm* („vodiy odamlari"). Nomi „yuki", *Yuki* vintu tilida „dushman" degan maʼnoni anglatadi. Ularni Nomlaki qoʻshni qabilasidagi hindlar shunday atashgan, ulardan oq koʻchmanchilar bu qabilaning mavjudligi haqida birinchi marta 1850-yilda bilib olishgan.

Tarixi
------

Koʻpgina Kaliforniya hindlaridan farqli oʻlaroq, Yukilar oʻz qoʻshnilarining koʻpchiligi bilan dushmanlik munosabatlarida edi.

1850-yillarning boshlarida „Oltin tutqanogʻi" paytida oq koʻchmanchilar Shimoliy Kaliforniyaga ommaviy ravishda kira boshlaganlarida, Yukilar oʻz yerlaridan haydab chiqarildi. Qabilaning koʻp qismi mahalliy rancholar egalari tomonidan yoʻq qilingan yoki qullikka aylantirilgan. 1856-yilda Dumaloq vodiy hududi hind qoʻriqxonasiga aylantirildi, u erga Yuki ham, boshqa qabilalardan boʻlgan hindular ham majburan koʻchirildi va ular oʻta ogʻir sharoitlarda yashashga majbur boʻldilar. Bu 3 yildan soʻng Mendosino urushining boshlanishiga olib keldi, bu urushda yuzlab yuki halok boʻldi.

XXI-asr boshiga kelib, Yuki qabilasidan 100 ga yaqin odamlar qolgan.

Til
---

Yuki tilida XXI-asr boshlariga kelib oʻndan ortiq kishi soʻzlashmagan.

Yuki tilida hisoblash tizimi toʻrtlamchidir, chunki ular kaftida barmoqlarni emas, balki ular orasidagi boʻshliqlarni sanashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Harrison, p.173

Adabiyotlar
-----------

* Cook, Sherburne F. 1956. «The Aboriginal Population of the North Coast of California». *Anthropological Records* 16:81-130. University of California, Berkeley.
* Cook, Sherburne F. 1976. *The Conflict between the California Indian and White Civilization*. University of California Press, Berkeley.
* Harrison, K. David 2007. *When Languages Die*. New York: Oxford University Press.
* Kroeber, A. L. 1925. *Handbook of the Indians of California*. Bureau of American Ethnology Bulletin No. 78. Washington, D.C.

Havolalar
---------

* *Revolution*, Revolutionary Communist Party
* Four Directions Institute Wayback Machine saytida arxivlandi (2009-10-03).
* Round Valley history
* Central California culture Wayback Machine saytida arxivlandi (2009-04-09).
**Tohiriy Muidjon Vahhobovich** — Oʻzbekiston Respublikasi Davlat Bojxona qoʻmitasi raisi (2016-2018). General-mayor. Jaloliddin Manguberdi ordeni sohibi.

Biografiya
----------

2001—2006-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmatining Surxondaryo viloyati boshqarmasi boshligʻi.

2006—2009-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati raisining oʻrinbosari.

2009—2010-yillarda Oʻzbekiston Prezidenti huzuridagi Milliy xavfsizlik kengashi kotibining oʻrinbosari.

2010—2011-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Davlat maslahatchisi.

2011—2016-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati raisining oʻrinbosari.

2013—2016-yillarda Oʻzbekiston Prezidentining xavfsizlik xizmati boshligʻi.

2016-yil 20-dekabrdan 2018-yil 12-fevralgacha — O‘zbekiston Respublikasi Davlat bojxona qo‘mitasi raisi.

2018-yilning dekabr oyida hibsga olingan. 2019-yil 16-may kuni jinoyat ishlari boʻyicha Toshkent viloyati sudi hukmi bilan uch yarim yilga ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlandi.

Manbalar
--------

1. ↑  *ТОХИРИЙ Муиджон*, 2017-01-09da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2017-01-09
2. ↑  *News.uzreport.uz*, 2017-01-09da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2017-01-09
3. ↑  Davlat bojxona qoʻmitasining sobiq rahbari Muidjon Tohiriy uch yarim yilga qamaldi


  



|  |  |
| --- | --- |
| Flag of OʻzbekistonBiografik ikona | *Oʻzbekistonlik shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Muhsin Xalilovich Qodirov** (1932.10.3, Shahrisabz) — teatrshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1978). Sanʼatshunoslik doktori (1976), professor (1980). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1955). Qashqadaryo viloyat madaniyat boshqarmasida katta mutaxassis (1955—57). Toshkentdagi Sanʼatshunoslik institutida ilmiy xodim (1957—58), katta ilmiy xolim (1961—64, 1966—76), ilmiy ktib (1964—66), 1976-yildan boʻlim mudiri. 1962-yildan Sanʼat institutida dars beradi (1996—98 yillar institut rektori). Ilmiy faoliyati oʻzbek xalqi tomosha sanʼatlari (anʼanaviy teatr, raqs, sirk, maydon tomoshalari va bayramlar)ni oʻrganishga bagʻishlangan. Q.ning "Oʻzbek xalq ogʻzaki dramasi" (1963), "Masxara-boz va qiziqchilar sanʼati" (1971), "Xalq qoʻgʻirchoq teatri" (1972), "Oʻzbek teatri anʼanalari" (1976), "Oʻzbek xalq tomosha sanʼati" (1981), "Navoiy va sahna sanʼati" (2000) kabi kitoblari alohida qimmatga ega. Q. "Tanbur nolasi" (Fargʻona teatrida qoʻyilgan), "Sehrli uzuk" (Rus yosh tomoshabinlar teatrida, Kattaqoʻrgʻon, Qashqadaryo, Surxondaryo teatrlarida qoʻyilgan), "Kenja qiz", "Sirli nay" (Respublika qoʻgʻirchoq teatrida), "Baxt qushi" (Muqimiy teatrida sahnalashtirilgan), "Susanbil" (Xorazm qoʻgʻirchoq teatrida qoʻyilgan), "Samar va qand qissasi" (Samarqand viloyat qoʻgʻirchoq teatrida sahnalashtirilgan) kabi pyesalar yozgan. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2003).

Manbalar
--------

* Yusufjon qiziq, T. 1991; Temur va temuriylar davrida tomosha sanʼatlari, T. 1996; Oʻzbek teatri tarixi, T. 2005.

Adabiyot
--------

* Ilmga baxshida umr, T. 2002; Kumusheva N. Muhsin Qodirovning ilmiy tad-qiqrtchilik faoliyati, T. 2002.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |