**Bryusseldagi teraktlar** 2016-yil 22-mart kuni Bryussel aeroporti va Bryussel metrosining Malbek bekatidagi portlashlardan iborat. Voqea uchun javobgarlikni „IShID" tashkiloti oʻz zimmasiga oldi.

Voqeadan avval
--------------

2015-yilning 13-noyabrida Parijdagi teraktdan ko‘p o‘tmay, 21-noyabr kuni Belgiya bosh vaziri Sharl Mishel Bryusselda yirik terakt sodir etish xavfini eʼlon qildi. Shu bilan birga, xavf darajasi „ogʻir" deb eʼlon qilindi.

2016 yil 18 martda, hujumlardan 4 kun oldin, Bryusselning Molenbek-Sent-Jan chekkasida Parij teraktining asosiy tashkilotchisi sanalgan Saloh Abdeslam hibsga olingan; 22 mart kuni sodir boʻlgan terakt uning hibsga olingani uchun qasos edi degan taxminlar bor.

Bryussel aeroporti
------------------

 Bryussel aeroportining uchib ketish joyi 2008-yil
2016-yil 22-mart kuni mahalliy vaqt bilan ertalab soat 8:00 (CET, UTC+1) atrofida Bryussel aeroportining jo‘nab ketish zalida 2 ta portlash sodir etildi, biri American Airlines va Brussels Airlines aviakompaniyalarining turargohlari o‘rtasida, ikkinchisi Starbucks kafesi yaqinida, jami ikkita portlash sodir bo‘ldi. Hujum natijasida, dastlabki maʼlumotlarga koʻra, 14 kishi halok boʻlgan, 96 kishi jarohatlangan. Aeroportga barcha reyslarning qoʻnishi taqiqlandi, samolyotlar muqobil aerodromlarga yoʻl oldi. Aeroport binosi qisman shikastlangan, shiftining bir qismi qulagan, oynasi singan. Aeroportga temir yoʻl qatnovi ham toʻxtatildi.

Bryussel metrosi
----------------

 „Malbek" stantsiyasi. 2012-yil
Uchinchi portlash ertalab soat 9:30 (CET, UTC+1) atrofida Bryussel metro poyezdida shaharning Yevropa kvartalida joylashgan „Malbek" va „Shuman" stansiyalari o‘rtasida sodir bo‘ldi.

Hujum natijasida, dastlabki maʼlumotlarga koʻra, 20 kishi halok boʻlgan, 106 kishi jarohatlangan, shundan 17 nafari ogʻir ahvolda edi. Metro butunlay yopildi.

Koʻrilgan choralar
------------------

Shu kuni Bryussel hukumati terrorchilik tahdidining eng yuqori darajasini joriy qildi.

Belgiya poytaxtida jamoat transporti butunlay to‘xtatildi. Rasmiylar aholini uylari yoki ofislarini tark etmaslikka va tashqarida boʻlmaslikka chaqirdi. Shuningdek, mobil tarmoq bandliklar sababli odamlardan iloji boʻlsa qoʻngʻiroqlar oʻrniga SMS yoki ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish soʻralgan — buning uchun Wi-Fi tarmogʻi operatori Telenet barcha kirish nuqtalaridan foydalanganlik uchun toʻlovni bekor qildi.

Shuningdek, Belgiyadan Fransiya bilan chegara butunlay yopildi: yo‘llar to‘sib qo‘yildi va temir yo‘l aloqasi to‘xtatildi — allaqachon jo‘nab ketgan Thalys tezyurar poyezdlari teskari yo‘nalishda jo‘nab ketish nuqtalariga qaytayotgan edi.

Belgiya prokuraturasi barcha OAVga davom etayotgan tergov haqidagi har qanday maʼlumotni chop etishni vaqtincha toʻxtatish talabi bilan murojaat qildi.

Tergovning borishi
------------------

 Aeroportdagi hujumda gumonlanuvchilarning suratlari.
22-mart kuni kechqurun tergov idoralari Bryussel aeroporti kuzatuv kameralaridan o‘sha kuni ertalab terakt sodir etishda gumon qilinayotgan uch kishi tasvirlangan suratni eʼlon qildi. Ulardan ikki nafarining jasadi halok bo‘lganlar orasidan topilgan, uchinchisi (o‘ngdagisi) topilmagan va Belgiya maxsus xizmatlari tomonidan faol qidirilmoqda. Politsiya halok bo‘lgan terrorchilardan birining yonidan Kalashnikov avtomati topilganini va aeroportda uchinchi ishlamay qolgan portlovchi moslama topilganini aytdi.

23-mart kuni Belgiya politsiyasi bir kun oldin xudkushlik hujumini amalga oshirgan uch nafar xudkush-terrorchidan ikki nafarining ism-sharifini eʼlon qildi: ular Belgiyada tugʻilgan aka-uka Ibrohim va Xolid al-Bakraui edi. Birinchisi aeroportda (oʻrtadagi), ikkinchisi metroda terakt sodir etgan. Biroz vaqt oʻtgach, aeroportdan ikkinchi kamikadze ham oʻrnatildi — u marokashlik Najim Laashraui boʻlib chiqdi (chapdagi). Ibrohim al-Bakraui va Najim Laashraui bilan birga aeroport kameralariga tushgan uchinchi shaxs dastlab aniqlanmagan.

Terrorchilarni aeroportga olib kelgan taksi haydovchisining yordami tufayli ularning jo‘nab ketgan joyini aniqlash va Bryusselning Sxarbek chekkasida qidiruv ishlarini o‘tkazish mumkin bo‘ldi. Natijada 15 kg atseton peroksid, 150 litr atseton, 30 litr vodorod peroksidi, shuningdek, bombaning zarba beruvchi elementi bo‘lishi kerak bo‘lgan detonatorlar hamda mix va vintlar bilan to‘ldirilgan chamadon musodara qilindi. Yaqin atrofda axlat qutisidan kompyuter topilgan boʻlib, unda Ibrohim al-Bakrauiyning oʻziga xos „vasiyatlari" yozilgan boʻlib, u „shoshayotganini, chunki ular uni hamma joyda izlashayotganini aytdi, lekin u buni xohlamaydi". Bu 2015-yil 13-noyabr kuni Parijdagi teraktlarning asosiy tashkilotchisi Saloh Abdeslamga ishora qiladi.

Keyingi kunlarda gumonlanuvchilarning shaxsi haqida maʼlumot olindi. Xususan, Ibrohim al-Bakrauiy (1986-yilda Belgiyada tug‘ilgan) Belgiya jinoiy politsiyasiga yaxshi tanish bo‘lgani maʼlum bo‘ldi — 2011-yil 30-sentabrda u Bryusseldagi Western Union filialini 2011-yil 30-yanvarda o‘marishga uringani uchun 9 yilga ozodlikdan mahrum etildi.

Najim Laashrauiy 2009-2010-oʻquv yilida Bryussel erkin universiteti bakalavriatning birinchi kursida oʻqigan. Oʻqishning birinchi yilidan soʻng u nazariy fanlardan yomon natijalarga erishgani uchun oʻqishdan chetlashtirilgan, ammo amaliy fanlardan, xususan, kimyodan yaxshi ball olgan. Laaruiyning DNKsi 2015-yil 13-noyabrda Parijda sodir etilgan teraktlar tergovi davomida topilgan DNKga mos keladi: Sent-Denis stadioni yaqinida portlagan bomba va Bataklanga hujum vaqtida foydalanilgan mato parchasi. Laashraui 2015-yilda Turkiyada hibsga olingani haqida ham xabarlar bor edi, biroq keyinchalik bu maʼlumot rad etildi.

27-mart kuni aeroport kuzatuv kamerasiga tushgan gumondorlarning uchinchisi qo‘lga olingani haqida xabarlar paydo bo‘ldi. Bu Faysal Shefu bo‘lib chiqdi, u 24-mart kuni ikki tanishi bilan federal prokuratura binosi yonidan avtomashinada o‘tib ketayotganda qo‘lga olingan (uning tanishlari qo‘yib yuborilgan). Shefu uchalasini aeroportga olib kelgan taksi haydovchisi tomonidan aniqlangan. Haydovchi, shuningdek, taxmin qilinayotgan terrorchilar aeroportga o‘zlari bilan beshta katta chamadon olib ketishni rejalashtirishgan, biroq xayriyatki, yukxonaga faqat uchtasi kiritilgan. Shuningdek, „Malbek" metro bekatidagi portlashdan so‘ng Shefu stansiyaga kiraverishda olomon orasida bo‘lganligi xabar qilingan.

Shuningdek, 27-mart kuni Italiya politsiyasi Salerno provinsiyasidagi Bellizzi shahrida Parij va Bryusseldagi teraktlarning bir qancha tashkilotchilari, jumladan Najim Laashrauiy uchun soxta hujjatlar tayyorlaganlikda gumon qilingan 40 yoshli Jamoliddin Uali ismli jazoirlikni hibsga oldi.

Siyosiy oqibatlar
-----------------

* 22-mart kuni Belgiya Turkiyadagi diplomatik vakolatxonalarini yopdi.
* 24-mart kuni Belgiya ichki ishlar vaziri Yan Yambon va adliya vaziri Kun Gens isteʼfoga chiqish haqida ariza berishdi, biroq bosh vazir Sharl Mishel ularni qabul qilmadi.
* Belgiya boʻylab uch kunlik milliy motam eʼlon qilindi.

Galereya
--------

* Bryussel koʻchalarida hujumdan keyin harbiy yuk mashinalariBryussel koʻchalarida hujumdan keyin harbiy yuk mashinalari
* Hujumdan keyin boʻsh koʻchalarHujumdan keyin boʻsh koʻchalar
* Bryusseldagi teraktdan keyin koʻcha belgisida harakatlar boʻyicha tavsiyalarBryusseldagi teraktdan keyin koʻcha belgisida harakatlar boʻyicha tavsiyalar
* Bryusseldagi Birja maydonida marhumlar xotirasiga gullar va shamlarBryusseldagi Birja maydonida marhumlar xotirasiga gullar va shamlar
* Hujum sodir boʻlgan „Malbek" metro bekati chiqishidagi gullarHujum sodir boʻlgan „Malbek" metro bekati chiqishidagi gullar
* Berlindagi Brandenburg darvozasi Belgiya bayrogʻi ranglarida yoritilganBerlindagi Brandenburg darvozasi Belgiya bayrogʻi ranglarida yoritilgan

Manbalar
--------

1. ↑  „LIVE. Tientallen doden bij aanslagen in Brussel: "ISIS eist aanslagen op"" (nl).  Het Nieuwsblad (22-mart 2016-yil).
2. ↑  „Власти Бельгии: В Брюсселе возможен теракт, подобный парижскому".
3. ↑  „Бельгия повысила уровень террористической угрозы до «серьезной и неотвратимой»".
4. ↑  „Brussels raids: Paris attack suspect Abdeslam arrested" (en).  BBC News (19-mart 2016-yil).
5. ↑  *Béatrice Delvaux.* „Bruxelles n’est plus qu’une sirène" (fr).  Le Soir (22-mart 2016-yil).
6. ↑  *Matthew Weaver*. „Brussels Airport explosions - live updates". *The Guardian* (22-mart 2016-yil). Qaraldi: 22-mart 2016-yil.
7. ↑  „Attentat-suicide à Zaventem : «Un bain de sang effroyable», selon les témoins" (fr).  Le Soir (2016-023-22).
8. ↑  „Explosion at Brussels Airport took place near American Airlines desk - reports". *RT International*.
9. ↑  „Взрывы в аэропорту Брюсселя. Онлайн-репортаж" (ru).  РИА Новости.
10. ↑  Aeroport Bryusselya zakrili posle dvux vzrivov *RBK*, 22 mart, 2016
11. ↑  *hrt.* „Vrees voor doden bij explosie in metrostation Maalbeek". *De Standaard*.
12. ↑  „Explosion dans la station de métro Maelbeek: au moins 15 morts" (fr).  Le Soir (22-mart 2016-yil).

[*sayt ishlamaydi*]
13. ↑  „Rester chez soi, rassurer ses proches… les recommandations des autorités belges" (fr).  Libération (22-mart 2016-yil).
14. ↑  „Explosions à Bruxelles : au moins 21 morts selon un bilan provisoire" (fr).  Libération (22-mart 2016-yil).

[*sayt ishlamaydi*]
15. ↑  Aeroport Bryusselya zakrili posle dvux vzrivov *Vesti.ru*, 22 mart, 2016
16. ↑  *William Plummer, Eugénie Bastié.* „Bruxelles : Hollande appelle à «l'unité» face à la menace terroriste" (fr).  Le Figaro (22-mart 2016-yil).
17. ↑  *William Plummer, Eugénie Bastié, Claire Rodineau, Pierre Jova.* „Attentats de Bruxelles : la photo des suspects de l'aéroport" (fr).  Le Figaro (22-mart 2016-yil).
18. ↑  „Attentats de Bruxelles: les frères El Bakraoui identifiés comme kamikazes" (fr).  Le Soir (23-mart 2016-yil). 26-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-oktabr 2022-yil.
19. ↑  *B. Dn.* „Najim Laachraoui, un kamikaze de l’aéroport, est un ex-étudiant de l’ULB" (fr).  Le Soir (25-mart 2016-yil). 26-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-oktabr 2022-yil.
20. ↑  „L’ADN de Laachraoui retrouvé sur du matériel explosif utilisé le 13 novembre à Paris" (fr).  Le Soir (25-mart 2016-yil).
21. ↑  *M. M.* „Attentats de Bruxelles: comment les policiers ont arrêté Fayçal Cheffou" (fr).  Le Soir (27-mart 2016-yil).
22. ↑  *Belga.* „L’homme arrêté en Italie était connu des autorités belges" (fr).  Le Soir (27-mart 2016-yil).
23. ↑  „Бельгия закрыла свои диппредставительства в Турции после терактов.".
24. ↑  *Marie-Béatrice Baudet.* „Crise politique en pleine cérémonie d’hommage aux victimes des attentats de Bruxelles" (fr).  Le Monde (24-mart 2016-yil).
25. ↑  „В Бельгии объявлен траур по жертвам терактов".