**Hisar** ( tojikcha: *Ҳисор* , forscha: حصار , ruscha: *Гиссар* , *Hisor* ) — Tojikiston gʻarbidagi shahar, Dushanbedan taxminan 15km g'arbda joylashgan. Shahar sobiq Hisor tumanining markazi boʻlib, Respublikaga boʻysunuvchi tumanlar tarkibiga kiradi. U 799–824m balandlikda, baland togʻlar bilan oʻralgan (shimoldan Hisor tizmasi, janubdan Bobotogʻ va Oqtov tizmalari). Shahardan Kofarnihonning irmog'i bo'lgan Xonaqa daryosi oqib o'tadi. Uning aholisi shahar uchun 29,100 va chekka hududdagi aholi bilan shahar uchun 308,100 (2020) deb hisoblanadi. 2002-yil holatiga ko'ra, uning aholisi 81,6% tojiklar, 12,3% o'zbeklar, 3,6% ruslar va 2,5% boshqalar tashkil etadi.

Tarix
-----

Buxoro xonining qarorgohi boʻlgan Hisor qalʼasi Buyuk Kirsh davriga oid boʻlib, yigirma bir marta bosib olingani aytiladi.

1504-yilda bu hudud Muhammad Shayboniy tomonidan bosib olindi. Bobur 1511-yilda Hisorni qisqa muddat bosib oldi, biroq oradan ko‘p vaqt o‘tmay o‘zbeklar qo‘liga qaytib kelgan. Hisor keyingi bir necha oʻn yilliklarda yarim mustaqil xonlikka aylangan va sulton tomonidan boshqarilib, Buxoroning harbiy yurishlari uchun qoʻshinlar yetkazib bergan.XVII asrda oʻzbek yuzlar qabilasi Hisor hokimligini qoʻlga kiritib, mintaqada hukmron kuchga aylangan. Bu davrda Buxoro xonligi Buxorodagi xon va Balxdagi hukmdor (odatda uning qarindoshlaridan biri) oʻrtasida boʻlinib ketgan, Hisor esa umuman olganda ikkinchisiga boʻysungan. 1711-yilda Ubaydulloxon o‘ldirilganidan keyin Buxoro qudratining pasayishi Hisorning o‘z mustaqilligini ta’minlashiga olib kelgan.

Hisor 1993-yil 26 iyunda shaharga aylantirilgan.

Bo'limlar
---------

Taxminan oldin. 2018-yilda Hisor hozirgi Hisor shahrining qishloq qismini qamrab olgan Hisor tumanining markazi edi. Hisor shahri Hisorni, Sharora shahrini va oʻnta mahallani oʻz ichiga olgan. Bular quyidagilardir:

| Jamoat | Aholi (2015-yil yanvar)  |
| --- | --- |
| Sharora (shahar) | 12 700 |
| Olmosi | 21,261 |
| Dehqonobod | 20 686 |
| Durbat | 20 052 |
| Hisor | 32 912 |
| Xonaqohikuhi | 27 624 |
| Mirzo Rizo | 25 971 |
| Mirzo Tursunzoda | 20 303 |
| Oriyon |  |
| Navobod | 26 321 |
| Somon | 28 691 |

Geografiya
----------

### Iqlim

Hisor issiq-yoz O'rta er dengizi iqlimiga ega ( Köppen iqlim tasnifi *Csa* ). Oʻrtacha yillik harorat 14.1 °C (57.4 °F). Eng issiq oy iyul oyidir, oʻrtacha harorat 23.9 °C (75.0 °F) va eng sovuq yanvar o'rtacha harorati 1.7 °C or 35.1 °F. O'rtacha yillik yog'ingarchilik 568 millimetr or 22.36 inches tashkil etadi va yog'ingarchilik bilan o'rtacha 90,5 kun bor. Eng yomg'irli oy mart oyi bo'lib, o'rtacha 107.2 millimetr or 4.22 inches yog'ingarchilik, eng quruq oy esa o'rtacha 0.8 millimetr or 0.03 inches bilan avgust. 

| **{{{Joy\_ot}}} iqlimi** |
| --- |
| Koʻrsatkich | Yan | Fev | Mart | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek |

Manbalar
--------

1. ↑  *Atlas of Soviet Republics of Central Asia*, Moscow, 1988, in Russian, p. 48.
2. ↑  „Population of the Republic of Tajikistan as of 1 January 2020" (ru).  Statistics office of Tajikistan. 2021-yil 1-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 8-oktyabr.
3. ↑  „Hisor and Hisar Fortress travel guide" (en-US). *Caravanistan*. Qaraldi: 2019-yil 23-avgust.
4. 1 2 3  Wilde, Andreas*. What is Beyond the River?: Power, Authority, and Social Order in Transoxania 18th-19th Centuries* (en). Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, 2016. ISBN 978-3-7001-7866-8.
5. 1 2  „Population of the Republic of Tajikistan as of 1 January 2015" (ru).  Statistics office of Tajikistan. 2015-yil 2-iyulda asl nusxadan arxivlangan.
6. ↑  „Regions of the Republic of Tajikistan 2017" (ru) 15–21.  Statistics office of Tajikistan. 2022-yil 28-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 12-oktyabr.
7. 1 2  Jamoat-level basic indicators, United Nations Development Programme in Tajikistan, accessed 8 October 2020
8. ↑  „Climate of Hisor".  Weatherbase. Qaraldi: 2014-yil 4-avgust.