recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
General-mayor **(Abdul Qayum Tutaxayl yoki Totaxil)** Afg‘onistonning Paktiyo viloyatining Sayid-Karam tumanida tug‘ilgan. U Afg‘oniston Mudofaa vazirining sog‘liqni saqlash masalalari bo‘yicha yordamchisi bo‘lgan. Bungacha general Tutaxail Afg‘oniston milliy armiyasining general jarrohi  va AFAMS fakulteti o‘qituvchisi bo‘lib, jangovar jarrohlik, taktika, tashkilot va tibbiy etikadan dars bergan. 1970-yillardan beri general Tutaxail afgʻon armiyasida turli lavozimlarda xizmat qilgan. U janubiy Paktiyo viloyatidan boʻlgan etnik pushtun .

Erta hayot va martaba
---------------------

Abdul Qayum Tutaxail Xon Muhammad Tutaxaylning o‘g‘li 1940-yilda Afg‘onistonning Paktiya viloyatida tug‘ilgan. U Kadet kollejida o'qigan va uni tugatgandan so'ng Kobul tibbiyot universitetiga doktorlik darajasini olgan. Sobiq Ittifoqda keyingi oʻqishni Kievdagi Neyroxirurgiya institutida tugatgan va fan nomzodi ilmiy darajasini olgan. U neyroxirurgiya / neyrotravmatologiya bo'yicha ixtisoslashgan bo'lib, kashshof tibbiyot usullarini joriy qilgan holda 3000 dan ortiq operatsiyalarni o'tkazgan.

Tutaxail jangovar jarohatlarni davolash usullari, himoya usullari, tibbiy asbob-uskunalar bilan ta'minlash va tarqatish, jarohatlarni davolash tamoyillari va jangovar jarohatlar kabi ko'plab ilmiy maqolalar muallifi edi.

2010-yil dekabr oyi oʻrtalarida sobiq jarroh general Ahmad Ziyo Yaftali korruptsiya,  Afgʻoniston Milliy Xavfsizlik Kuchlariga moʻljallangan 42 million AQSh dollari miqdoridagi dori-darmonlarni oʻgʻirlash  va jarohatlangan askarlar va politsiyachilarga halokatli eʼtiborsizlikda ayblanib ishdan boʻshatilganida. Sardor Muhammad Dovud Xon kasalxonasida  General Abdul Qayum Tutaxail vaziyatni boshqarishda yordam berish uchun avvalgi lavozimiga qayta tayinlangan. O'shandan beri shifoxona katta yaxshilanishlarga guvoh bo'ldi va 2011-yil fevralidan beri hech qanday hujjatlashtirilgan e'tiborsizlik holatlari kuzatilmadi

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  „جنرال احمد ضیا یفتلي په ځان لګیدلي تورونه رد کړل". *ازادي رادیو*. 2015-yil 2-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 2-aprel.
2. ↑  „Millions of Dollars Worth Medicines Disappeared". 2012-yil 25-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 10-sentyabr.
3. ↑  „Afghan hospital chief sacked following suicide attacks". *BBC News* (2010-yil 29-dekabr). 2011-yil 1-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 2-aprel.
4. 1 2  *Maria Abi-Habib.* „Neglect at Afghan Military Hospital – WSJ". *WSJ* (2011-yil 3-sentyabr). 2015-yil 8-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 2-aprel.
**Dasturiy taʼminot** yoki **Software** bu Komputerda maʼlum bir turdagi vazifani bajarish uchun ishlab chiqilgan vositadir.

Aynan shu dasturiy taʼminotgina kompyuter — „quruq temir" degan atamani yoʻqqa chiqargan. Dasturiy vositalar Komputer tomonidan qoʻllaniladigan barcha dasturlar toʻplamidir. Ingiliz tilida bu atama **software** yaʼni „soft" — yumshoq, „ware" — „mahsulot" degan maʼnoni bildiradi.

Dasturiy taʼminot 3 guruhga boʻlinadi: 1-Sistema dasturlari (unga turli yordamchi vazifalarni bajaruvchi dasturlar kiradi: Task Manager (Windows OSda mavjut)), 2-Amaliy (unga foydalanuvchiga aniq bir foydalanish sohasida maʼlumotlarga ishlov berish va qayta ishlashni amalga oshiruvchi dasturlar, masalan : Microsoft Office, Adobe CC), 3-Uskunaviy dasturlar (bular dasturlash uchun ishlatiladigan dasturlar)

  

Dasturiy ta'minot tizim
Bu tizimning to'g'ri ishlashi uchun zarur bo'lgan barcha dasturlarning bajarilishi uchun mas'ul bo'lgan dastur. U tez-tez operatsion tizim bilan aralashib ketadi, ammo boshqa tarkibiy qismlar qatorida optimallash vositalari, qurilmalar drayverlari va serverlarini ham o'z ichiga olganligi sababli yanada rivojlanadi.

Yana qarang
-----------

* Dasturlash

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kompyuter | *Kompyuterlarga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Fales Miletlik** (qadimgi yunoncha: *Θαλῆς ὁ Μιλήσιος*; miloddan avvalgi taxminan 625 — taxminan 547) — yunon faylasufi, antik falsafa va fanning ilk namoyandasi. Milet maktabiga asos solgan. Fales savdogar, siyosiy arbob, munajjim, fiziolog, suv muhandisi sifatida ham taniqli edi. U ko‘pgina mamlakatlar (jumladan, Misr va Bobil)da bo‘lib, ularning madaniyati, fani, falsafiy merosi bilan yaqindan tanishgan. Turli sohalarda, xususan, astronomiyada kashfiyotlar qildi (mas, Yunonistonda 1bo‘lib Quyoshning miloddan avvalgi 585 yilda tutilishini oldindan aytib bergan). Falesning fikricha, Oyning yorug‘i Quyosh nurining undagi inʼikosidir. U, shuningdek, Quyoshning 1 yil davomida harakati 365 kunga teng ekanligini isbotlagan. Fales taʼlimotiga ko‘ra, tabiatdagi turli-tuman narsa va hodisalar dastlabki ibtido — suvdan paydo bo‘lgan va pirovardida suvga aylanadi. U 1 bo‘lib, olamning moddiy birligi haqida, bu moddiy birlikning doimiy harakatda va o‘zgarishda ekanligini aytgan.

Fales asarlari saqlanmagan. U haqidagi maʼlumotni Aristotel asarlaridan topish mumkin. Jumladan, Fales „Quyoshning harakati haqida" „Teng kunlik haqida" kitoblarini yozganligi maʼlum.  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kyowa Kirin** — Yaponiya farmatsevtika kompaniyasi, Kirin Holdings pivo ishlab chiqarish guruhining shoʻba korxonasi (u 53,4% aksiyalarga egalik qiladi).

Tarixi
------

Kompaniya 2008-yilda Kyowa Hakko Kogyo va Kirin Pharma Company birlashishi natijasida tashkil etilgan.

Kirin Brewery pivo ishlab chiqarish kompaniyasi 1907-yilda tashkil etilgan. 1984-yilda u eritropoetinni oʻrganish boʻyicha Amerikaning Amgen kompaniyasi bilan qoʻshma korxona yaratdi. 1988-yilda kompaniya La Xolyedagi Immunologiya institutini (La Jolla Institute for Immunology) yaratishda ishtirok etgan.

Kyowa Hakko Kogyo 1949-yilda Kyowa Sangyo kompaniyasining filiali sifatida tashkil etilgan. 1951-yilda Kyowa Hakko Kogyo Merck&amp; Co kompaniyasining texnologiyasidan foydalangan holda streptomitsin antibiotikini ishlab chiqarishni boshladi. 1956-yilda kompaniya oʻsmaga qarshi mitomitsin C antibiotikini oldi.

2008-yilda birlashgandan keyin kompaniya Buyuk Britaniyada ikkita xaridni amalga oshirdi, 2011-yilda ProStrakan Group va 2014-yilda Archimedes Pharma.

Faoliyati
---------

Kompaniya buyrak anemiyasi, leykemiya va boshqa saraton turlari, allergiya va gipertoniya kabi kasalliklar uchun diagnostik reagentlar va dori vositalari ishlab chiqaradi.

Mahsulotlar 3 ta fabrikada ishlab chiqariladi, ulardan ikkitasi Yaponiyada (Takasaki va Ube) va bittasi Xitoyda joylashgan. Ilmiy-tadqiqot laboratoriyalari Yaponiya, AQSH, Buyuk Britaniya, Xitoy va Janubiy Koreyada joylashgan.

Daromadning geografik taqsimoti:

* Yaponiya — 52%;
* Osiyoning qolgan qismi — 10%;
* Amerika — 22%;
* Evropa — 15%.

Yana qarang
-----------

* Dunyodagi eng yirik farmatsevtika kompaniyalari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Annual Report 2020" (en).  Kyowa Kirin Co. Ltd.. Qaraldi: 2022-yil 24-aprel.
2. 1 2  „Kyowa Kirin Co. Ltd. - Nikkei Asia" (en).  Nikkei. 2022-yil 24-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 24-aprel.
3. ↑  „4151.T - Kyowa Kirin Co Ltd Profile" (en).  Reuters. Qaraldi: 2022-yil 24-aprel.
4. ↑   4151.T - Kyowa Kirin Co Ltd Profile (англ.). Reuters. Дата обращения: 24 апреля 2022.
Seydi Mahmud qabri
**Seydi Mahmud Hayroniy maqbarasi** (turkcha: *Seydi Mahmut Hayrani Türbesi*) Turkiyaning Konya viloyati Akshehir shahrida joylashgan.

Seydi Mahmud Hayroniy
---------------------

Seydi Mahmud soʻfiy tasavvuf olimi boʻlgan va Jaloliddin Rumiyga ergashgan. U Turkiyaning hozirgi Şanlıurfa viloyatidagi Harran qishlogʻida tavallud topgan. Konyaga qilgan safari chogʻida Mavlono Rumiy bilan uchrashgan.

Seydi Mahmud 1268-yilda Konyadan 100 kilometr (62 mi) shimoli-gʻarbda joylashgan Akshehir shahrida vafot etgan. Mashhur satirik arbob Nasriddin Afandi Seydi Mahmudning izdoshi boʻlishi mumkin.

Qabr
----

Seydi Mahmutning qabri Akshehirning eski kvartalida joylashgan.

Texnik tafsilotlar
------------------

Qabrning pastki pogʻonasi toʻrtburchak, ustki pogʻonasi silindrsimon, tomi konussimon shaklda. Uning ichki qismi firuza rangli yulduzlar va olti burchakli naqshlar bilan bezatilgan.

Qabrning ichki qismida toʻrtta yogʻoch tobut (turkcha: *sanduka*) boʻlgan va ular yuksak badiiy qimmatga ega edi. Ushbu tobutlar 1976-yilda oʻgʻirlangan. Tobutlardan biri hozir Daniyaning Kopengagen shahridagi Devid Samling muzeyida saqlanmoqda. Yana ikkita tobut Turkiyadan olib chiqib ketilishidan oldin musodara qilingan. Ular hozirda Istanbuldagi Turk va Islom sanʼati muzeyida saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Online biography (turkcha)
2. ↑  Newspaper article (Hürriyet 30 July 2001) (turkcha)
3. ↑  „Ministry of Tourism page (turkcha)". 2012-yil 10-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 18-yanvar.
**Liza Suzanna Blount** (1957-yil 1-iyul – 2010-yil 27-oktabr) amerikalik kino va televideniye aktrisasi va Akademiya mukofoti sovrindori prodyuseri edi.

Yoshligi
--------

Blount Arkanzas shtatining Fayettevill shahrida Margaret Luiza Martin va Glen Rosko Blount oilasida tug‘ilgan va Arkanzas shtatining Jeksonvill shahrida o‘sgan. Jeksonvill o'rta maktabini tugatgandan so'ng, Arkanzas universiteti va Jorjiyadagi Valdosta shtat universitetida teatr bo'yicha o'qiganidan so'ng u bir nechta kichik televizion rollarni ijro etdi. U 1986-yilda kollejga qaytib keldi, bu safar San-Fransisko Davlat Universitetiga (SFSU), u yerda teatr san'ati bo'yicha diplom oldi va 1986/1987 o'quv yilini SFSUning Sud ekspertizasi (nutq va bahslar) jamoasida raqobatlashdi. 1987-yilning kuzida u Amerika Konservatoriyasi Teatrida "*Sochlar"* musiqiy asarini muvaffaqiyatli qayta tiklashda ayol bosh rolga tayinlangan.

Karyerasi
---------

Blount *"Ofitser va jentlmen"* filmidagi ijrosi uchun yilning yangi yulduzi nominatsiyasida "Oltin globus" nominatsiyasini oldi va u 1987-yilda *"Zulmat shahzodasi" kult-dahshat* filmida rol o'ynadi. Yana bir esda qolarli rol Jim Profitning g'azablangan o'gay onasi Bobbi Stakovskining qisqa muddatli *"Profit"* teleserialidagi roli edi. U "*Moonlighting"* ning ikkinchi mavsumida "Sleep Talkin' Guy" (1986) epizodida paydo bo'ldi.

Keyinchalik Blount prodyuser bo'ldi va eri Rey MakKinnon bilan 2001-yilda *"Buxgalter"* filmi uchun eng yaxshi jonli qisqa metrajli film uchun Akademiya mukofotini qo'lga kiritdi. Bu filmda uni garderob bekasi sifatida ham ko'rish mumkin. Blount Billy Bob Tornton rolini o'ynagan *"Kristal"* filmida ishlab chiqarilgan va rol o'ynagan.

Filmografiyasi
--------------

Film| Yil | Sarlavha | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1977 | *September 30, 1955* | Billie Jean Turner |  |
| 1979 | *The Swap* | Vivan Buck | Yangi sahnalar |
| 1981 | *Dead & Buried* | Lisa |  |
| 1982 | *An Officer and a Gentleman* | Lynette Pomeroy | Nomzod - Yilning yangi yulduzi uchun Oltin globus mukofoti |
| 1984 | *What Waits Below* | Leslie Peterson |  |
| 1985 | *Radioactive Dreams* | Miles Archer |  |
| *Cut and Run* | Fran Hudson |  |
| *Cease Fire* | Paula Murphy |  |
| 1987 | *Nightflyers* | Audrey |  |
| *Prince of Darkness* | Catherine Danforth |  |
| 1988 | *South of Reno* | Anette Clark |  |
| 1989 | *Out Cold* | Phyllis |  |
| *Great Balls of Fire!* | Lois Brown |  |
| *Blind Fury* | Annie Winchester |  |
| 1991 | *Femme Fatale* | Jenny Purge |  |
| 1993 | *Needful Things* | Cora Rusk | Akkreditivsiz |
| 1994 | *Stalked* | Janie |  |
| *Judicial Consent* | Theresa Lewis |  |
| 1996 | *Box of Moon Light* | Purlene Dupre |  |
| 1999 | *If... Dog... Rabbit...* | Sarah Cooper-Toole |  |
| 2002 | *A.K.A. Birdseye* | Vicky Sharpless |  |
| 2005 | *Chrystal* | Chrystal | Eng yaxshi aktrisa mukofoti – Stokgolm kinofestivalida |
| 2007 | *Randy and the Mob* | Charlotte Pearson |  |

Manbalar
--------



1. 1 2 3  Kadden, Jack. „Lisa Blount, 53, Played Cynical Friend". *The New York Times* (29-oktabr 2010-yil), s. B 11. Qaraldi: 15-may 2021-yil.
2. ↑  *The Accountant*, DVD end credits.
**Shuhrat Muhammadjonovich Sodiqov** - O'zbekiston Respublikasi Bosh vazir kotibiyati rahbari o‘rinbosari. (1969-yilda tugʻilgan, Toshkent viloyati, OʻzSSR, SSSR) — Oʻzbekiston davlat arbobi, 2018-2021 yillarda Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vaziri

Biografiya
----------

Shuhrat Muhammadjonovich Sodiqov 1969-yilda Toshkent viloyatida tugʻilgan.

### Ta'lim

1992-yilda Jizzax davlat pedagogika institutini tamomlagan. 2004-yilda Toshkent axborot texnologiyalari universitetini tugatgan va 2006-yilda magistraturani magistr darajasida tamomlagan. 2008-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasini tugatgan, iqtisod boʻyicha magistr darajasini olgan

### Mehnat faoliyati

1992-yilda Shuhrat Sodiqov oʻz ishini Jizzax radiotelefon aloqa markazida muhandis-iqtisodchi sifatida boshladi. 1993-1997-yillarda „Nur" kichik korxonasining kompyuter texnikasiga xizmat koʻrsatish va texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha texnik direktor boʻlib ishlagan. 1997-yildan 2002-yilgacha — Davlat aloqa inspektsiyasining inspektori, 1-toifali muhandisi, 2-toifali muhandisi, boshliq vazifasini bajaruvchi Toshkent shahar Davlat aloqa inspektsiyasi boshligʻi.

2004-2006-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Axborot tizimlari va telekommunikatsiyalar boʻyicha Axborot-tahlil boʻlimi bosh mutaxassisi boʻlib ishlagan. 2006-yildan beri oʻrinbosar, 2008-yil 6-noyabrdan esa — „Uztelecom" AK Bosh direktori lavozimida ishlagan.

2010-yil 25-martda Sadikov Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Axborot tizimlari va telekommunikatsiyalar boʻyicha Axborot-tahlil boʻlimi boshligʻi etib tayinlandi. 2017-yil 1-avgustdan boshlab Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Loyiha boshqaruvi milliy agentligi direktori lavozimida ishlaydi. 2018-yil 8-avgustdan ushbu lavozimda Azim Ahmadxoʻjayev oʻrnini bosgan holda Oʻzbekiston Respublikasining Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vaziri boʻlib ishlagan.

2021-yil 3-noyabrda „O‘zkomnazorat" tomonidan Shaxsga doir maʼlumotlar sub’yektlari huquqlarini buzuvchilar reestriga qo‘shilgan ijtimoiy tarmoqlar (Telegram, YouTube, Instagram, Facebook va Odnoklassniki) faoliyati cheklab qo‘yilishi ortidan ishdan olindi.

Mukofotlar
----------

"Mehnat shuhrati" ordeni (29.08.2020)

Oilasi
------

Oilali, 4 ta farzandi bor.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑  „arxiv nusxasi". 2021-yil 22-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 22-aprel.
7. ↑
8. ↑  Shuhrat Sodiqov va Olimjon Umarov lavozimidan ozod qilingani rasman tasdiqlandi
9. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Flag of OʻzbekistonBiografik ikona | *Oʻzbekistonlik shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Penah Chodar oʻgʻli Huseyn** (1957-yil 28-oktabr, Sobirobod ), Ozarbayjon Respublikasi Bosh vaziri (1993-yil apreldan iyungacha), Ozarbayjon Respublikasi Milliy Majlisining 3-muddati deputati (2005-2010).

Hayotiy
-------

Penah Husayn 1957-yil 28-oktabrda Sobirobod tumanidagi Karakashli qishlog‘ida tug‘ilgan. 1979-yilda Ozarbayjon Davlat universitetining tarix fakultetini tamomlagan.U rus va ingliz tillarini biladi.

1980-1983-yillarda Sobirobod tumani qishloq oʻrta maktabi oʻqituvchisi, tuman tarix muzeyi xodimi.1986-yildan Ozarbayjon Fanlar akademiyasi Falsafa va huquq institutida laborant, kichik ilmiy xodim, ilmiy xodim boʻlib ishlagan.

1988-1991-yillarda Ozarbayjon milliy ozodlik harakati safiga qoʻshilgan, Ozarbayjon Xalq fronti asoschilaridan biri.1992-yilda Ozarbayjon Respublikasi Davlat kotibi, qisqa muddat (1993-yil aprel – 1993-yil iyun) 1993-yilda Ozarbayjon Respublikasi Bosh vaziri  boʻlib ishlagan.1997-2000-yillarda Ozarbayjon Milliy Fanlar Akademiyasi Falsafa va huquq institutining ilmiy xodimi.

Siyosiy martaba
---------------

Ozarbayjon Xalq partiyasining asoschisi, birinchi (1995-2003) raisi

U 2003-yil Ozarbayjon prezidentligi saylovida Bizning Ozarbayjon Alyansiga a'zo bo'lgan va Isa Gamber nomzodini qo'llab-quvvatlagan.Saylov natijalari e'lon qilinganda, u saylovga norozilik bildirish uchun o'tkazilgan ruxsat etilmagan mitinglarda qamalgan.O'sha yili u Ozarbayjon Xalq partiyasi raisligidan iste'foga chiqdi.

  

  

U Sobirobod birinchi saylov okrugidan Ozarbayjon Respublikasi Milliy Majlisining uchinchi muddatga deputati etib saylangan.U Vakillar palatasining Xavfsizlik va mudofaa qo'mitasi a'zosi edi.

Shaxsiy hayot
-------------

Oilali, 3 nafar farzandi bor.

Manba
-----

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının Baş naziri vəzifəsini P. C. Hüseynovun namizədliyinin təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi qərarı. Bakı şəhəri, 28 aprel 1993-cü il. № 586[*sayt ishlamaydi*]

Yana qarang
-----------
„**What's My Age Again?**" (inglizchadan tarjimasi: „Yoshim nechada edi?") Amerikada tuzilgan Blink-182 rok guruhi ijro etgan qoʻshiqdir. 1999-yilning aprelida guruhning *Enema of the State* nomli uchinchi studiyaviy albomining asosiy singli oʻlaroq chiqarilgan. Unda Travis Barker ilk bora qatnashgan. Bas gitarachi Mark Hoppus tomonidan yozilgan ushbu ashula 23 yoshga kirib ulgʻaysa ham oʻzini yosh boladek tutuvchi bosh qahramon nomidan kuylanadi.

„What's My Age Again?" qoʻshigʻi Blink-182 guruhi shuhratini keskin oshirishga yordam etgan taronalardan biridir. Tarona *NME* jurnali 2012-yilda tuzgan „Oʻtgan 15 yilning eng zoʻr 150 ashulasi" (inglizcha: *) roʻyxatida 117-oʻrinni egallagan.*

Manbalar
--------

1. ↑  „150 Best Tracks Of The Past 15 Years".  Nme.Com. Qaraldi: 2012-yil 12-yanvar.

Havolalar
---------

* What's My Age Again? klipi, YouTube

|  |  |
| --- | --- |
| Qoʻshiqlar | *Qoʻshiqqa oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Seutadagi al-Idrisiy haykali
**Idrisiy** (1100, Seuta (Sibta), Marokash — 1165 yoki 1161, Sitsiliya) — arab geografi va sayyohi. Toʻliq ismi **al-Idrisiy Abu Abdulloh Muhammad ibn Muhammad**.

Ispaniyadagi arab xalifaligining poytaxti Qurtuba (Kordova) shahrida tahsil olgan. Portugaliya, Fransiya, Angliya va Kichik Osiyo yarim oroliga sayohat qilgan. Idrisiy Yevropada eng mashhur sayyoh hisoblangan. taxminan 1138-yil Sitsiliyaning Palermo shahriga kelib, Sitsiliya qiroli Rojer II saroyida yashagan. Qirol topshirigʻi bilan 1154-yil oʻsha davrda dunyoning ilm ahliga maʼlum boʻlgan qismi xaritasini tayyorlagan, uni kumush yassi sharga oʻyib chizgan va qogʻozga ham tushirgan. Xaritaga *"Nuzxat al-mushtoq fi-ixtiroq al-ofoq"* (Sayohatga mushtoq boʻlganning ufqlarga sarguzashtlari) izohnomasini yozgan (baʼzan uni "Rojer kitobi" ham deyishadi). Idrisiy asarlarining nusxalari koʻp, biroq birorta ham toʻla nusxasi saqlanmagan; 16-asrdan boshlab Yevropada bir necha marta nashr qilingan. Jumladan, lotin tilidagi tarjimasi 1593-yil Rimda nashr qilingan.

Idrisiy xaritasining asli yoʻqolgan, nusxasi bilan izohnomasigina saqlanib qolgan. Idrisiy yerni 7 iqlimga boʻlgan (har bir iqlim 10 qismdan iborat). Idrisiyning barcha iqlimni oʻz ichiga olgan asarlari va unga ilova qilingan xaritalar (70 ta) oʻrta asrlarda geografiya fanida eng mukammal asar hisoblangan, Yevropa va Afrika tarixi hamda tarixiy geografiyasini oʻrganishda muhim manba boʻlgan. Unda musulmon sharqidan tashqari Gʻarbiy va Sharqiy Yevropa mamlakatlari haqida turli-tuman qiziqarli maʼlumotlar bayon qilingan. Idrisiy asarlarini shaxsan oʻzi koʻrgan-bilganlari, sayohatchilar, savdogarlar, ziyoratchilar va turli mamlakatlarni oʻrganish uchun yuborilgan kishilar axboroti asosida yozgan. U Ibn Hurdodbeh, Ibn Havqal, Masʼudiy kabi arab geograflari va sayohatchilari asarlaridan ham foydalangan. Ammo Idrisiy xaritasi xatoliklardan holi emas: Afrika olisdagi Hindixitoy yarim oroli bilan tutash, Hind okeani koʻl tarzida koʻrsatilgan, yaʼni Klavdiy Ptolemey dunyo xaritasidan aynan koʻchirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muxtor Umarxonovich Avezov** (1897.28.09, Sharqiy Qozogʻiston (sobiq Semipalatinsk) viloyati Abay tumani – 1961.27.06, Moskva) – qozoq yozuvchisi, olim. Qozogʻiston Fanlar Akademiyasiakad. (1946), filol. fanlari doktori (1952), Kozogʻistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1957). Semipalatinskdagi madrasada hamda oʻsha yerdagi 5 sinfli rus makta-bida oʻqigan, soʻng oʻqituvchilar semi-nariya-sini tamomlagan (1917). Abay ovulida sahnalashtirilgan (1917) "Yenglik – Ke-bek" intermediyasi bilan qozoq dramatur-giyasiga asos soldi. Toʻngʻich qozoq teatri (hozirgi Avezov nomida) – Qozogʻiston davlat akademik drama teatri ham 1926-yil 13-yanvarda shu pesani sahnalashtirib ochilgan. A.ning dramatik asarlari qozoq dramaturgiyasining rivojlani-shiga katta hissa boʻlib qoʻshildi. A. 20-yillarda Toshkentda yashadi va Oʻrta Osiyo davlat universiteti aspiranturasida oʻqidi (1928). Mashhur oʻzbek yozuvchisi Abdulla Qodiriy romanlaridan kuchli ilhomlandi. 1920–30 yillarda Toshkentdagi qozoq nashriyotida adabiy-badiiy, ijtimo-iy-siyosiy "Choʻlpon" jurnali bilan bir necha adabiy toʻplam nashr etilgan. A. 1922–23 yillarda Toshkentdalik vaqtida "Kundoshlar" pesasi, hikoyalari, "Asov tulporlar haqida" (1922), "Qozoq qalamkashlariga ochiq xat" (1922) maqolalari shu jurnalda bosildi. A.ning "Abay", "Abay yoʻli" epopeyasi qozoq xalqi hayotiga bagʻishlangan boʻlib, u oʻz davrida yuksak bahoga sazovor boʻldi. Asarda qozoq xalqining 19-asrdagi ogʻir, ziddiyatlarga toʻla hayoti badiiy aks et-tirilgan. Oʻsha davrdagi qozoq dashtini qamrab olgan nodonlik va johillik toʻsiqlarini yenggan Abayning oʻz xalqi asl farzandi, mutafakkir, insonparvar shoir darajasiga koʻtarila olishi asarda mohirlik bilan tasvirlangan. "Abay yoʻli"ni Zumrad (Orifjonova) 1950–60 yillarda oʻzbek tiliga tarjima qilgan. U boshqa xalqlar tillariga ham tarjima qilindi. Janubiy Qozogʻiston chorvadorlari hayotiga bagʻishlangan "Ravnaq" romani vafotidan soʻng bosilib chiqdi (1962). 20-yillarda qozoq choʻllarida yuz bergan ocharchilik va boshqa dahshatli voqealar aks ettirilgan "Ogʻir sinov" romani ham vafotidan soʻng nashr etildi. A. ijodiy, ilmiy ishlar bilan birga, 30 yildan ortiq (1928–61) Olmaota ped. instituti, Qozogʻiston va Moskva davlat universitetlarida pedagoglik faoliyatini qoʻshib olib bordi. A umrining koʻp yillarini shoʻro mafkurachilarining ogʻir tazyiqi va ta’qibi ostida oʻtkazishga majbur boʻldi.A. turkiy xalqlar adabiyoti tarixini teran tadqiq etuvchi koʻplab maqolalar yaratdi. Uzoq yillar davomida turkiy xalqaar ogʻzaki ijodi namunalarini, xususan xalq dostonlarini keng targʻib qildi. "Er Targʻin", "Alpomish", "Manas" dostonlarini tadkiq etdi.

Muhtor Avez qobiri

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Xalqaro Islom Tafakkuri va Sivilizatsiyasi Instituti** -(ISTAC) Malayziya Xalqaro Islom Universiteti (IIUM) qoshidagi aspirantura institutidir. ISTAC – IIUM islomiy tadqiqot instituti boʻlib, milliy va global miqyosda islom tafakkuri va sivilizatsiyasi boʻyicha ilgʻor darajadagi tadqiqotlar bilan shugʻullanishga qaratilgan. U yangilanishga bagʻishlangan qiyosiy, madaniy va sivilizatsiyaviy tadqiqotlarni rivojlantirishga e'tibor beradi.

Joylashuvi
----------

Institut binosi Kuala-Lumpurning Taman Duta shahrida, Malayziya xalqaro islom universitetining Gombakdagi asosiy kampusidan taxminan 20 kilometr uzoqlikda joylashgan.

Yana qarang
-----------

* Bilimni islomlashtirish

**^**  Waardenburg, Jacques (1998). "Observations on the Scholarly Study of Religions as Pursued in Some Muslim Countries". *Numen*. Vol. 45. No. 3. pp. 237. JSTOR.

Havolalar
---------

* Sayid Muhammad Naqib al-Attas kutubxonasi (Wayback Machine saytida 2 February 2019 sanasida arxivlangan)

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* ISNI: 0000 0001 1882 8226
* LCCN: n96903581
* VIAF: 158443927
* en:WorldCat Identities: lccn-n96903581

 |
Sulton sanjar maqbarasi
**Sulton sanjar maqbarasi** - Marv (Turkmaniston)dagi meʼmoriy yodgorlik (12-asr 40y.lari). Meʼmori Muhammad ibn Otsiz as Saraxsiy. Sulton kalʼa markaziga joylashgan. Sulton Sanjar (1157 yilda vafot etgan) maqbarasi bizgacha haroba holda yetib kelgan. Maqbara murabba tarhli (tashqarisi 27×27 m, ichkarisi 17×17 m). Xona bal. 36 m (ichki gumbazgacha, tashki gumbaz saqlanmagan). Mahobatli toʻrtburchak devor (bal. 15 m, kalinligi 5 m) ustiga 8 qirrali poygumbaz (qalinligi 1,5 m) oʻrnatilgan. Poygumbaz 3 pogʻonali. 1pogʻonasi 4 tomondagi ravoklarga tayangan, 2pogʻonasidagi mayda ravoqchalar 6 qirrali, 3pogʻonasi ustiga gumbaz oʻrnatilgan. Maqbara ichki devorlarida oq, koʻk va qizil rangli boʻyoqlar saqlangan. Nozik islimiy naqshlar bilan bezatilgan devor tepasida yozuvlar, sharqiy gumbazga ishlangan ganchkor naqshlar zaminida meʼmor nomi qayd etilgan. Maqbaraga Saljuqiylar saroyi va masjid tutash boʻlgan. S.Sm.ga turli urushlar koʻp putur yetkazilganiga qaramay, oʻz mahobatini yoʻqotmagan. 1980-yilda qayta tiklangan.

Adabiyot
--------

* Vseobshaya istoriya arxitekturi, v 12 tomax, t. 8, M, 1969.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jamiya Islamiya Markazul Ulum**, shuningdek, **Jamiya Islamiya Markaz-ul-Ulum** deb ham ataladi, Hindistonning Orissa shtatining Kuttak tumanida Deobandi tafakkur maktabiga mansub eng qadimgi islomiy ta'lim muassasasi.

Tarixi
------

Jamiya Islomiya Markaz-ul Ulum o'z faoliyatini aslida maktab sifatida boshlangan. Ammo 1945-yilda *Anjuman Tabligʻi Islom* taʼsis etilgandan soʻng oʻsha maktab anjuman nazoratiga oʻtgan. Anjuman bu maktabni arab seminariyasiga aylantirib, uni boshqa joyga koʻchirgan va *Madrasa Arabiston Islomiya Sungra* deb nomlana boshlangan. Shundan so‘ng 1946-yil 29-dekabrda Muhammad Ismoil Katkiy Anjuman voizi va bu madrasaning mudiri etib saylangan. 1951-yil 7-mayda esa u anjuman tomonidan doimiy muhtaram etib tayinlanadi.

 Jamiya Islamiya Markaz-ul Ulumning ichki ko'rinishi
 Jamiya Islamiya Markaz-ul Ulumning tashqi ko'rinishi
 Jamiya Islamiya Markaz-ul Ulumning g'arbiy qismi

  

1987-yilda Imārat anjumani munosabati bilan Sirajussajidin Katki seminariya nomi "Madrasa Arabiya Islamiya Sungra"dan "Markaz-ul Ulum Madrasa Arabiya Islamiya Sungra"ga oʻzgartirildi. O'z faoliyati davomida u "AlJamiya al-Islamiya Markaz-ul Ulum" nomini olgan va hozirda bu muassasa Jamiya Islamiya Markaz-ul Ulum sifatida ro'yxatga olingan. 

 Jamiya Islomiya Markaz-ul Ulum masjidi, "Markaz-ul Masjid"
Husayn Ahmad Madaniy birinchi kundan boshlab ushbu seminariyaga homiylik qilgan, keyin Asad Madaniy vafotiga qadar homiylik qilgan. Hozirgi seminariya homiysi Arshad Madaniydir. 

 Jamiya Islomiya Markaz-ul Ulumning asosiy darvozasi (Bāb-i- Ismoil)

Ma'muriyati
-----------

| №: | Ism | Vakolat muddati |
| --- | --- | --- |
| 1 | Muhammad Ismoil Katki (1914–2005) | 1946 yil | tax. 1993 yil |
| 2 | Sirajussajidin Katki (1939–2006) | tax. 1993 yil | 2006 yil |
| 3 | Abdul Hamid Markazi (d. 3 April 2018; As the vice rector) | 2006 yil | 2018 |
| 4 | Sayid Naqibul Amin Barqi (b. ?) | 2006 yil | -- |
|


1. 1 2 3  *Mayurbhanji.* „Maulana Sayed Muhammad Ismail Katki: Life and Work" (ur). *www.baseeratonline.com*.  Baseerat Online (2023-yil 24-noyabr). Qaraldi: 2023-yil 26-noyabr.
2. ↑  Ishaq, Mohammad Qamar*. Hindustan Ke Aham Madāris* (ur). New Delhi: Institute Of Objective Studies, 1996 — 313 bet.
3. ↑  Katki, Syed Abdul Hafeez*. Majlis e Shura Jamia Rashidia Riyazul Uloom Sungra* (ur). Cuttack: Department of Broadcasting, Jamia Rashidia Riyazul Uloom Sungra, June 2004 — 11–12 bet.
**Qalqonsimon bez** — odam va hayvonlarning ichki sekretsiya bezi. Qalqonsimon bezning rivojlanishi homilalik davrida boshlanib, bola 1 yoshga yetganda uning vazni 1—2 g ni tashkil etadi, oʻsish jarayonida u kattalashib 20—22 g gacha yetadi. Qalqonsimon bez embrion jabra xaltachasi epiteliysidan rivojlanadi. Qalqonsimon bez odam embrioni taraqqiyotining 8—9 oyida toʻliq shakllanib, gormon ajrata boshlaydi, u boʻyinda, hiqildoq togʻaylari sohasida joylashgan; 2 palla va boʻyinchadan iborat. Qalqonsimon bezni bir juft yuqori va bir juft pastki arteriyalar qon bilan taʼminlaydi, simpatik va parasimpatik nerv tolalari innervatsiya qiladi. U organizmda modda va energiya almashinuvi regulyatsiyasida ishtirok etuvchi yodli gormon tiroksin (T4), triyodtironin (TZ) va tireokaltsitonin ishlab chiqaradi. Qalqonsimon bez funksiyasini markaziy nerv sistemasi, faoliyatini esa gipofiz bezi boshqaradi.

Gipofizning tireotrop gormoni Qalqonsimon bez funksiyasi va rivojlanishini kuchaytiradi. Organizmda Qalqonsimon bezning ahamiyati juda katta, u bosh miya faoliyati, moddalar almashinuvi, suyak oʻsishi, immun sistemalar, jismoniy va aqliy rivojlanish, jinsiy yetilish jarayonlari, adaptatsiya va boshqalar reaksiyalarni taʼminlaydi. Bu bez faoliyatining buzilishi buqoq, gipotireoz, gipertireoz va boshqalar kasalliklarga olib keladi.

Yana q.
-------

* Paratireoid bezlar
* Endokrin bezlar


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
„**Kerak emas shahlo koʻzlaring**" yoki shunchaki „**Kerak emas**" — oʻzbek xonandasi Davron Gʻoipov ijro etgan rock'n'roll janridagi qoʻshiq. Ashulaning matnini ham, musiqasini ham 1983-yilda Gʻoipovning oʻzi yozgan. 1999-yil „Bolalar" oʻzbek pop-rok guruhi „Kerak emas shahlo koʻzlaring" qoʻshigʻining pop janridagi remiksini kuylagan. Qoʻshiq Gʻoipov hamda „Bolalar" guruhi repertuaridagi eng taniqli qoʻshiqlardan biriga aylangan.

Dastlab „Bolalar" ijro etgan remiksni Gʻoipovning oʻzi ijro etmoqchi boʻlgan. Gʻoipov 1999-yilning dekabrida oʻzbek qoʻshiqchisi Ruslan Sharipovdan „Kerak emas shahlo koʻzlaring" qoʻshigʻining yangicha aranjirovkasini hozirlashni soʻragan. Ammo Gʻoipov Sharipovni kutmay, qoʻshiq remiksining yakuniy aranjirovkasini oʻzi hozirlagan. Remiksni yozishda Gʻoipov 1988—1991-yillarda ishlab chiqarilgan Ensoniq EPS sempleridan foydalangan. Remiks davomida oʻziga xos ohang chalingan. Gʻoipovning soʻzlariga koʻra, bu ohangga qoʻshiqchi diskotekada eshitib qolgan kuy turtki boʻlgan.

Gʻoipov „Kerak emas shahlo koʻzlaring" qoʻshigʻining yangi talqinini eʼlon qilishni rejalashtirayotganida „Bolalar" guruhi solisti Tohir Sodiqov undan qoʻshiqni ijro etishiga ruxsat berishni soʻragan. Gʻoipov bunga rozilik bergan. Oʻsha kuniyoq „Bolalar" ijrosidagi remiks studiyada yozib olingan va keyingi kun radioda eshittirilgan va guruhga katta shuhrat olib kelgan. Gʻoipov bergan intervyularida konsertlar davomida „Kerak emas shahlo koʻzlaring" qoʻshigʻini ijro etsa, baʼzan muxlislar „Bolalar" qoʻshigʻini yaxshi kaver qilganini aytishlarini soʻzlab bergan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Би-би-си меҳмони - машҳур рок қўшиқчиси Даврон Ғойиповга савол йўлланг". *BBC* (18-aprel 2011-yil). Qaraldi: 2-iyun 2022-yil.
2. ↑  „Керак эмас шаҳло кўзларинг". *Facebook*.  Uzbek TV (25-yanvar 2018-yil). Qaraldi: 2-iyun 2022-yil.

Havolalar
---------

Ushbu maqolani tinglang (2 daqiqa)noicon
Spoken Wikipedia iconBu audiofayl ushbu maqolaning 14-iyul, 2022-yil(2022-07-14)
 sanasidagi versiyasi asosida yaratilgan boʻlib, shu sanadan keyin amalga oshirilgan tahrirlarni aks ettirmaydi.(Yordam · Koʻproq audiomaqolalar)
* „Kerak emas shahlo koʻzlaring YouTubeda (Jonli ijro)
* „Kerak emas shahlo koʻzlaring" YouTubeda („Bolalar" ijrosida)
„**Lesnik**" (ruscha: *Лесник*, yaʼni „Oʻrmon qorovuli") — „Korol i shut" rus rok guruhi ijro etgan qoʻshiq. Qoʻshiq matnini 1991-yil guruh aʼzosi Andrey Knyazev yozgan, musiqasini guruh vokalisti Mixail „Gorshok" Gorshenyov bastalagan.

„Lesnik" qoʻshigʻi guruh repertuaridagi eng taniqli qoʻshiqlarning biridir. 2013-yilda „Nashe radio" radiokanali tuzgan „Bizning eng yaxshi 500 qoʻshigʻimiz" (ruscha: *500 НАШИх лучших песен*) roʻyxatida birinchi oʻrinni egallagan. Gorshenyov vafotidan keyin Knyazev har bir konsertida bu qoʻshiqni ijro etishni odat qilgan, chunki, uning soʻzlariga koʻra, „Lesnik" Gorshenyov uchun muhim ahamiyat kasb etgan. Gorshenyovning oʻzi esa qoʻshiq haqida shunday degan:

> „Lesnik" — unda hammasi aytilgan. Agar siz „Korol i shut" nima ekanligini tushunmoqchi boʻlsangiz, „Lesnik"ni eshitib koʻring.
> 
> 

1993-yildan boshlab guruh qoʻshiqni turli klublarda ijro etgan, ammo boshida qoʻshiq studiyada yozib olinmagan. Qoʻshiq 1994-yil „Bud kak doma, Putnik" nomi bilan shu nomli, oz adadli albomga kiritilgan. 1997-yil albom „Koról i Shut" nomi bilan qaytadan yozilgan. Aynan shu albomda qoʻshiq nomi „Lesnik" oʻlaroq oʻzgartirilgan.

„Lesnik" qoʻshigʻi tufayli guruh nomi „Kontora"dan dastlab „Korol shutov" nomiga, soʻngra „Korol i shut" nomiga oʻzgartirilgan. 1996-yil „Rjavie Provoda" rok-festivali doirasida qoʻshiq uchun arzon klip olingan. Gorshenyov oʻlimidan oldingi yillarda „Lesnik" qoʻshigʻini ijro etayotganda yakuniy naqoratdan keyin SSSRda tugʻilib oʻsgan amerikaliklar tuzgan „Red Elvises" guruhining „Donʼt Crucify Me" qoʻshigʻi misralarini kuylashni odat qilgan.

Jamoa
-----

### 1993-yilgi yozuv

* Mixail „Gorshok" Gorshenyov — vokal
* Aleksandr „Balu" Balunov — gitara
* Dmitriy „Ryabchik" Ryabchenko — bas-gitara
* Aleksey „Yagoda" Gorshenyov — barabanlar

### 1997-yilgi yozuv

* Mixail „Gorshok" Gorshenyov — vokal
* Yakov Tsvirkunov — gitara
* Aleksandr „Balu" Balunov — bas-gitara
* Aleksandr „Poruchik" Shchigolev — barabanlar

Manbalar
--------

1. ↑  „500 лучших песен НАШЕго Радио" (deadlink). 2016-yil 16-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 16-iyul.
2. ↑  Рыбин Алексей — Король и Шут — Нота-Р, 2002 — 203 с.

Havolalar
---------

Ushbu maqolani tinglang (2 daqiqa)noicon
Spoken Wikipedia iconBu audiofayl ushbu maqolaning 9-iyul, 2022-yil(2022-07-09)
 sanasidagi versiyasi asosida yaratilgan boʻlib, shu sanadan keyin amalga oshirilgan tahrirlarni aks ettirmaydi.(Yordam · Koʻproq audiomaqolalar)
* „Lesnik" YouTubeda (muxlis yaratgan klip)
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Kurakoyoqlilar (maʼnolari).

**Kurakoyoqlilar** (Scaphopoda) - dengiz mollyuskalari sinfi. Tanasining oʻz. 3 mm dan 12 sm gacha, ikki tomonlama simmetriyali, shakli fil tishiga oʻxshash yaxlit chigʻanoq (oʻz. 1,5 mm — 15 sm) bilan qoplangan. Chigʻanoqning 2 uchida teshigi bor; oldingi teshigidan oyogʻi bilan boshi chiqib turadi. Oʻsimtaga oʻxshash boshining uchki qismida ogʻiz teshigi joylashgan. Boshidagi uchi toʻmtoq moʻylovlari sezish va oziqni ushlash vazifasini bajaradi. Foram iniferalar va boshqa bentos hayvonlari bilan oziqlanadi. Oyogʻi toʻmtoq, konus shaklida. K. ayrim jinsli, tuxumlari tashqi muhit (suv)da urugʻlanadi. Tuxumdan suvda soʻzadigan troxofora lichinkasi rivojlanib chiqadi; lichinka 5—6 kundan soʻng suv ostiga choʻkib voyaga yetadi. K.ning 1000 ga yaqin turi mavjud. K. suv tubidagi loyga koʻmilib hayot kechiradi; loydan chigʻanogʻining uchi chiqib turadi. Asosan, tropik dengizlarda tarqalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
„**Oʻrtar**" — Mashrab g'azali, X.Jo'rayev musiqasi. oʻzbek xonandasi va aktyori Murodjon Ahmedov ijro etgan qoʻshiq. „Oʻtgan kunlar" filmida yangraganidan keyin shuhrat qozongan. Oʻzbek tilidagi eng koʻp kaver qilingan qoʻshiqlarning biri.

Ahmedovning oʻgʻli Farhodjon Ahmedovning soʻzlariga koʻra, „Oʻtgan kunlar" filmi rejissori Yoʻldosh Aʼzamov hamda film bastakori Manas Leviyev „Oʻrtar" qoʻshigʻini film kulminatsiyasida ishlatishga qaror qilgan. Filmda qahramon Otabek suyuklisi Kumush hajrida figʻon chekib, cholgʻuchidan „ajralish" kuyini ijro etishni soʻrashi ortidan „Oʻrtar" qoʻshigʻi yangraydi.

Qoʻshiqni bir necha xonanda, jumladan, Kamoliddin Rahimov, Nasiba Abdullayeva, Shuhrat Qayumov, Jahongir Otajonov, Kaniza, Aziz Rajabiy, Dilnoza Ismiyaminova va boshqalar kaver qilgan. Yulduz Usmonova esa „Oʻrtar" nomi bilan butunlay yangi qoʻshiq ijro etgan, ammo ashula muqaddimasida hamda xotimasida Ahmedov versiyasini qisqa kuylagan. Shuningdek, qoʻshiq Oʻzbekiston boʻylab tuzilgan musiqiy guruhlar, jumladan, maqom ansambllari repertuariga kiritilgan.

Tanqidchilar qoʻshiq „Oʻtgan kunlar" filmi uchun ideal tanlangan, degan fikrni ilgari surgan. Xususan, Hojiakbar Hamidov qoʻshiq „kinoga juda uygʻun", degan:

> Oʻzbeklarda yana bir gap bor. Yigʻlab koʻrishdi degan. Xudo rahmat qilsin Murodjon Ahmedov ijro qilgan bu qoʻshiq sasi kinoga juda uygʻun. Dramatik bariton deb tasniflanadigan Murod akaning ovozi Otabek va Kumush fojiasini talqin qilishga qodir boʻldi. „Oʻtgan kunlar" kinosidagi bosh qahramon haëtini ostin-ustun qilgan ayriliq kunlarini aks ettirish uchun Boborahim Mashrabning gʻazali va Murodjon Ahmedovning ijrosi zarur edi.
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  *A.Hakimov, D.Ergasheva. Saraxbor (birinchi kitob). Namangan 2010-yil. 49-bet.*.
2. ↑  „Yosh maqom ijrochilari". *Jarqoʻrgʻon tuman hokimligi*. Jarqoʻrgʻon tuman hokimligi Axborot xizmati (7-dekabr 2021-yil). Qaraldi: 17-iyul 2022-yil.
3. ↑

Havolalar
---------

Ushbu maqolani tinglang (2 daqiqa)noicon
Spoken Wikipedia iconBu audiofayl ushbu maqolaning 28-iyul, 2022-yil(2022-07-28)
 sanasidagi versiyasi asosida yaratilgan boʻlib, shu sanadan keyin amalga oshirilgan tahrirlarni aks ettirmaydi.(Yordam · Koʻproq audiomaqolalar)
* „Oʻrtar" YouTubeda
* „Oʻtgan kunlar" filmidan lavha YouTubeda
* Kamoliddin Rahimov ijrosidagi kaver YouTubeda
* Nasiba Abdullayeva ijrosidagi kaver YouTubeda
* Shuhrat Qayumov ijrosidagi kaver YouTubeda
* Yulduz Usmonova ijrosidagi kaver YouTubeda
* Jahongir Otajonov ijrosidagi kaver YouTubeda
* Kaniza ijrosidagi kaver
**Qayta qurish** – 20-asrning 80-yillari oʻrtalarida keng isteʼmolga kirgan tushuncha; SSSRda totalitar tizimni isloh yoʻli bilan oʻzgartirishga qaratilgan harakatni anglatgan. Qayta qurish siyosatining maqsadi va vazifasi mamlakatda toʻplanib qolgan ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, madaniy va mafkuraviy sohalardagi muammolarni „qayta qurish" yoʻli bilan hal etishdan iborat boʻlgan. M. S. Gorbachyov boshchiligida KPSS rahbariyatining bir qismi tomonidan boshlangan bu siyosat mamlakat hayoti va umuman jahonda maʼlum oʻzgarishlar sodir boʻlishiga olib keldi (oshkoralik, siyosiy plyuralizm, „sovuq urush"ning tugashi va h.k.). Qayta qurishniamalga oshirishdagi qarama-qarshilik va norozichilliklar natijasida 80-yillarning oxiri – 90-yillarning boshidan mamlakat hayotining barcha sohalarida boʻhronlar kuchayib ketdi. Bunga shu davrda turli respublikalarda boʻlib oʻtgan siyosiy voqealar, milliy nizolarning ayrim joylarda ixtilofli tus olishi misol boʻladi.

Qayta qurish sobiq SSSRda toʻplanib qolgan muammolarni toʻla hal etishga xizmat qilmadi. Mustaqillik, demokratiya va erkinlik gʻoyalariga toʻgʻri kelmaganligi tufayli ham amaliy samara bermadi. Oxir oqibatda KPSS ning halokati va SSSR ning tugashiga muayyan turtki boʻldi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Tovush (maʼnolari).

**Tovush** (tilshunoslikda) nutk, tovushi — kishining murakkab artikulyatsion faoliyat natijasi gʻisoblangan, muayyan akustik (eshitilish) va perseptiv (idrok etilish) xususiyatlari bilan ajralib turadigan eng kichik nutq birligi. Talaffuz usuliga muvofiq holda Tovushning akustikasi, artikulyatsiyasi va persepsiyasi haqida fikr yuritiladi. Har bir nutq tovushi artikulyatsion jihatdan talaffuz aʼzolarining murakkab harakati natijasida paydo boʻladi. Akustik jihatdan esa, har qanday boshqa tovush singari, havo muhiti orqali tarqaladigan tebranma harakat sifatida taʼriflanishi mumkin. Nutq tovushlarini hosil qiluvchi vosita (tebrantiruvchi kuch) oʻpkadan nafas yoʻli orqali chiqib, avval boʻgʻizga va undan ogʻiz boʻshligʻiga, baʼzan burun boʻshligʻiga oʻtadigan havo oqimidir. Ovoz (un), asosan, boʻgʻizda hosil boʻladi. Unda koʻndalang joylashgan elastik, yupqa tovush (un) paychalari mavjud boʻlib, soʻzlash paytida oʻpkadan chiqayotgan havoning kuchi bilan titraydi va ovoz hosil qiladi. Unlilar, sonorlar va jarangli undoshlardagi ovoz ana shuning natijasidir. Boʻgʻiz orqali oʻtgan havo oqimi til, tanglay, tish yoki ikki labning toʻsqinligiga duch kelib, shovqin paydo qiladi, natkjada jarangsiz undoshlar hosil boʻladi.

Tovushlar soʻz va grammatik koʻrsatkichlarni shakllantirish hamda ularni birbiridan farqlash, ajratish uchun xizmat qiladi. Bunday xususiyatli Tovushlar fonema deb yuritiladi, biroq barcha Tovush ham fonema boʻla olmaydi. Tovush (fonema)lar bir necha jihatdan tasnif qilinadi. Ovoz va shovqinning ishtirok etish darajasiga koʻra, ular avvalo 2 ga boʻlinadi: unli tovushlar va undosh tovushlar (qarang Fonema, Undosh tovushlar, Unli tovushlar).

Yana q.
-------

* tilshunoslik

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
„**Do You Love Me**" (tarjimasi „Meni sevasanmi?") — AQShda tuzilgan „The Contours" guruhi ijro etgan qoʻshiq. 1962-yil yozib olingan va oʻsha yili eʼlon qilingan „Do You Love Me (Now That I Can Dance)" nomli albomga kiritilgan. Qoʻshiqni „Motown Records" leybli egasi Berry Gordy Jr. yozgan. „Do You Love Me" qoʻshigʻi „Billboard Hot 100" xit-paradiga ikki marta kirgan: 1962-yilda 3-pogʻonagacha, 1988-yilda esa 11-pogʻonagacha koʻtarilgan.

Gordy dastlab „Do You Love Me" qoʻshigʻini „The Temptations" guruhi uchun moʻljallab yozgan, chunki ularning birorta qoʻshigʻi xit-paradda eng yuqori 40 pogʻonasiga chiqa olmagan boʻlgan. Keyinchalik esa qoʻshiqni „The Contours" guruhiga berishga qaror qilgan. Guruhning ikki oldingi singli („Whole Lottaʼ Woman" hamda „The Stretch") xit-paradlarga kira olmagani uchun leybldan chetlatilish xavfi ostida boʻlgan.

Qoʻshiq ritm-end-blyuz janrida boʻlib, uni yozib olishda „The Funk Brothers" guruhi aʼzolari qatnashgan. Xususan, Joe Hunter pianino chalgan, James Jamerson bas chalgan, Benny Benjamin esa baraban chalgan.

„Do You Love Me" qoʻshigʻi 1987-yil „Dirty Dancing" filmida yangragan. Qoʻshiq film ortidan e'lon qilingan „More Dirty Dancing" nomli ikkinchi saundtrek albomga kiritilishi ortidan yana xitga aylangan va 1988-yilning avgustida „Billboard Hot 100" xit-paradida 11-pogʻonagacha koʻtarilgan.

„Do You Love Me" qoʻshigʻini bir necha guruh kaver qilgan. „The Tremeloes" guruhi 1963-yilda ijro etgan versiya Buyuk Britaniya singllar xit-paradida eng yuqori pogʻonaga koʻtarilgan. Yana bir ingliz guruh — „The Dave Clark Five" ijro etgan kaver esa 1964-yil „Billboard Hot 100" xit-paradida 11-pogʻonagacha koʻtarilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Waller, Don*. The Motown story*. New York: C. Scribner, 1985 — 109 bet. ISBN 9780684182933.
2. ↑  Roberts, David*. British Hit Singles & Albums*, 19th, London: Guinness World Records Limited, 2006 — 565 bet. ISBN 1-904994-10-5.

Havolalar
---------

* „Do You Love Me" YouTubeda
* „The Tremeloes" ijrosidagi kaver YouTubeda
* „The Dave Clark Five" ijrosidagi kaver YouTubeda
„**In the Shadows**" (tarjimasi „Soyalarda") — The Rasmus fin guruhi ijro etgan qoʻshiq. 2003-yil guruhning „Dead Letters" nomli beshinchi studiyaviy albomiga kiritilgan. Guruh repertuaridagi eng taniqli taronalarning biri.

Qoʻshiq Yevropa va Okeaniya xit-paradlarida yuqori pogʻonalarga koʻtarilgan. Xususan, Buyuk Britaniya singllar xit-paradida uchinchi, Finlandiya, Germaniya, Vengriya hamda Yangi Zelandiya xit-paradlarida esa birinchi pogʻonagacha koʻtarilgan. Qoʻshiq 2004-yil „Kerrang! Award for Best Single" mukofotiga nomzod qilib koʻrsatilgan.

„In the Shadows" qoʻshigʻi „Guitar Hero World Tour" videooʻyiniga kiritilgan. Fransiyada esa 2006-yildan 2020-yilgacha „On n'est pas couché" dasturining musiqiy mavzusi oʻlaroq qoʻllanilgan. 2004-yil „Eddsworld" veb-seriali asoschisi Edd Gould f „Creative Shadows" animatsion filmida „In the Shadows" ashulasidan foydalangan.

Kliplari
--------

Qoʻshiq uchun uch xil klip suratga olingan. 2003-yil Helsinkida olingan fin versiyaga Finn Andersson rejissorlik qilgan boʻlib, unda bankni oʻmarish urinishi tasvirlangan. Shuning uchun mazkur versiya „bandit versiyasi" deb nomlanadi.

2003-yil Stokgolm shahrida klipning Yevropa versiyasi suratga olingan. Ushbu versiyada guruh xonada qoʻshiqni ijro etar ekan, qargʻalar ularning atrofida aylanadi. Shuning uchun ham mazkur versiya „qargʻa versiyasi" deb nomlanadi.

2004-yil Buxarest shahrida Philipp Stölzl rejissorligida yana bir klip suratga olingan. Unda guruh qadimiy qasrda olomon oldida konsert berayotgani tasvirlangan. Videoda oʻtmishda ushbu uyda xizmat qilgan xizmatkor ham tasvirlangan. Xizmatkor uydagi ulkan koʻzgularda guruhni va tomoshabinlarda koʻradi va qayta-qayta qoʻlidagi narsalarni tushirib yuboradi. Mazkur klip „Koʻzgu versiyasi" deb ham nomlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Official Singles Chart Top 100" (inglizcha). *Official Charts*. Qaraldi: 27-iyul 2022-yil.
2. ↑  „The Rasmus - In the Shadows" (nemischa). *GfK Entertainment chartlari*. Qaraldi: 27-iyul 2022-yil.

Havolalar
---------

* „In the Shadows" YouTubeda (fin/bandit versiyasi)
* „In the Shadows" YouTubeda (Yevropa/qargʻa versiyasi)
* „In the Shadows" YouTubeda (AQSh/koʻzgu versiyasi)