recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kremova** — Italiyaning shim. qismidagi shahar, Lombardiyada, Po daryosining chap sohilida. Kremova pro-vinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 80 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalarida). Daryo porti, temir yoʻl tu-guni. Oziq-ovqat, tikuvchilik, mashinasozlik, yogʻochsozlik, neftni qayta ishlash, kimyo, keramika sanoati korxonalari bor. Qadimdan musiqa asboblari ishlab chiqariladi. 16—18-asrlarda K.da Amati, Gvarneri, Stradinari kabi mashhur skripka ustalari ishlagan. 12—14-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan. Qadimda K. gallar qishlogʻi boʻlgan. 1167-yildan Lombardiya ligasi tarkibida, 1499—1509-yillarda Venetsiya xukmronligi ostida, 1525—1702-yillarda Ispaniya, 1859-yil gacha Avstriya mulklari tarkibida boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Silliq oqim texnologiyasi
-------------------------

**Silliq oqim** (Rus tilida tarjimasi: uzluksiz oqim o'tkazmasi) — bu HTTP protokoli orqali oqimli videoni adaptiv translyatsiya qilish texnologiyasi. Shuningdek, ushbu texnologiya Microsoft kompaniyasining "Silverlight" video pleerida ishlaydigan IIS (Internet Information Services) ilovasi hisoblanadi. Smooth Streaming videoni Internet orqali uzatayotganda haqiqiy HD-1080p sifatini taqdim etish uchun tarmoqning keng ko'lamli kengayishi va translyatsiya kontentini tarqatish bilan yuqori sifatli ko'rish tajribasini taqdim etadi.

Texnologiya birinchi marta Microsoft tomonidan 2008 yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlarida NBCOlympics.com uchun video translyatsiyada qo'llanilgan.

Ish printsipi
-------------

Smooth Streaming kontentning kichik qismlarini (odatda ikki soniyada) yetkazib berish va ularning har biri toʻgʻri vaqtga ega ekanligini va kutilgan sifat darajasida ijro etilishini tekshirish uchun oddiy, ammo kuchli kontseptsiyadan foydalanadi. Agar parcha ushbu talablarga javob bermasa, keyingi fragment pastroq sifat darajasida yetkazib beriladi. Aksincha, sharoitlar ruxsat berganda, keyingi qismlarning sifati yuqori bo'ladi.

***Ushbu kodlash rejimi bir vaqtning o'zida bir nechta bit tezligida videoni translyatsiya qilish imkonini beradi, bu esa mijozga ulanish tezligi, protsessor quvvati, ekran o'lchamlari asosida HD-1080p gacha sifatli optimallashtirilgan onlayn real vaqtda video oqimini olish imkonini beradi.***Smooth Streaming translyatsiyasini yaratish uchun siz videoni bir necha sifat darajalarida kodlashingiz kerak. Odatda, har bir daraja o'zining to'liq video fayliga ega. Odatda Expression Encoder 3 vositasi yordamida videoni siqish uchun, lekin Microsoft -ning ko'plab hamkorlaridan Smooth Streaming texnologiyasini qo'llab-quvvatlaydigan va IIS server ilovasida ishlaydigan boshqa mahsulotlar mavjud.

Translyatsiya so'rovini olgandan so'ng, IIS video serveri dinamik ravishda video fayllardan virtual keshlarni yaratadi. Natijada, oxirgi foydalanuvchi video materialni uning tarmoqli kengligi bo'yicha eng yaxshi sifatda oladi.

Havolalar
---------

• www.iis.net — ushbu texnologiyani tavsiflovchi Microsoft sayti.

• microsoft.com[*sayt ishlamaydi*] (mavjud havola) — Mahalliy o'rnatish tavsifi.

• SeeTV.tv Wayback Machine saytida arxivlandi (2021-06-23). — Adaptive Smooth Streaming texnologiyasidan foydalanadigan sayt, u yerda video sifati qanday o'zgarishini ko'rish uchun tarmoqli kengligingizni o'zgartirishingiz mumkin.

• EggTop.com — Sankt-Peterburgdagi kontsertlarni translyatsiya qilish uchun Adaptive Smooth Streaming texnologiyasidan foydalanadigan sayt

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tohiriylar davlati** - Abbosiylar xalifaligi parchalanishi munosabati bilan Xurosonda tashkil topgan davlat (806—873). Asoschisi — Tohir ibn Husayn. Xalifa Ma'munga Arab xalifaligi taxtini egallashga yordam bergani uchun 821 yilda Tohir ibn Husayn Xuroson va Movarounnahrning noibi etib tayinlangan. U xalifalikdan mustaqil boʻlishga harakat qilgan. 822-yilda xutbadan xalifa nomi chiqartirib tashlangan. Shunday qilib, Xuroson va Movarounnahr boshqaruvi tohiriylar xonadoniga meros boʻlib qolgan. Tohir ibn Husaynning oʻgʻli Abul Abbos Abdulloh noibligi (828—844) davrida maʼmuriy markaz Marvdan Nishopur shahriga koʻchirilgan. Tohiriylar davrida Somonxudot avlodlari Movarounnahr shaharlarida mahalliy noib edilar. Tohiriylar ularni oʻzlariga tobe sifatida tan olganlar. Tohiriylar rasman oʻzlarini xalifaga tobe deb koʻrsatsalarda amalda mutlaqo mustaqil ish yuritganlar. Ular dastavval siyosiy hokimiyatni mustahkamlashga va qishloq xoʻjaligini tartibga solishga harakat qilishgan. Dehqonchilik vohalarining suv taʼminotini yaxshilash uchun yangi kanallar qazilgan. Tohiriylar davlat boshqaruvi, fuqarolarga munosabat, ayniqsa, soliq tartiblariga alohida ahamiyat berganlar. Mulkdor dehqonlarning jabr zulmidan, ogʻir soliqlardan bezor boʻlgan aholi mamlakatda tez-tez qoʻzgʻolon koʻtarib turgan. 9-asrning 60-yillarida Xurosonda gʻoziylar faolligida xalq qoʻzgʻoloni avj olib ketgan. 873 yilda Tohiriylar hukmronligi tugatilib, yangi Safforiylar davlati tashkil topgan. Mamlakatda sodir boʻlgan bunday siyosiy oʻzgarishdan soʻng Movarounnahr Xurosondan ajralib oʻz mustaqilligini toʻla tiklab olish imkoniga ega boʻlgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**V. I.** **Kuzminning yodgorlik-byusti** — Yakutsk shahridagi Kuzmin Valeriy Ilichga bagʻishlangan yodgorlik.

Yodgorlikning ahamiyati
-----------------------

Kuzmin Valeriy Ilich 1918-yil 7-noyabrda Olekminskiy tumani Innyax qishlogʻida tugʻilgan. Yoshligidan u aviatsiyani yaxshi koʻrardi, birinchi boʻlib Yuriy Shafer boshchiligidagi yangi ochilgan planer stansiyasiga kirdi. 1935-yilda Kuzmin Ulyanovsk uchuvchilik maktabiga oʻqishga kirdi va uni 1937-yilda tugatdi. Keyin Aldan, Yakut uchish klublarida uchuvchilar tayyorgarligidan oʻtdi. Urushdan oldin Kuzmin yangi tashkil etilgan mahalliy aviatsiyaning uchuvchisi edi. 1942-yil oxirida Alyaska-Sibir havo yoʻli ochildi. Bu yoʻl Sovet Ittifoqi uchun taʼminot manbai boʻldi. Uning yordami bilan sakkiz mingga yaqin Amerika samolyoti SSSRning jangovar havo guruhlariga qoʻshildi. Urush yillarida V. I. Kuzmin Amerika harbiy samolyotlarini Alyaskadan Krasnoyarskka olib oʻtish uchun ushbu marshrutni tadqiq qilish va taʼmirlash ishlarini olib bordi. Kuzmin — million kilometrlik parvoz tajribasiga ega boʻlgan Yakutiyaning birinchi uchuvchilaridan sanaladi. U bir necha bor YaSSSR Oliy Kengashiga deputat etib saylangan. Yakutsk, Olekminsk shaharlari va Yoqut Respublikasining bir qator viloyatlarining faxriy fuqarosi. Valeriy Kuzmin sharafiga „Yakutiya" aviakompaniyasining TU-154M samolyoti va teploxod nomlangan. 1984-yil iyul oyida Yakutsk shahridagi aeroport yaqinidagi koʻcha uning nomi bilan atala boshlandi.

Yodgorlik tarixi
----------------

Kuzmin haykali bir marta koʻchirilgan. U dastlab 2007-yil 5-oktabrda ochilgan, joylashgan joyi — Aviatsiya shon-shuhrati xiyoboni. Aviaport. Yoqut aeroporti rahbariyati yodgorlikni xalqaro terminalning vokzal maydoniga koʻchirishga qaror qildi. Koʻchirish toʻgʻrisidagi qaror 2015-yilda Yakutsk aeroporti bosh direktori tomonidan bir qancha sabablarga koʻra qabul qilingan boʻlib, ulardan asosiysi yodgorlikning qattiq eskirishi va stela qoplamasining doimiy ravishda buzilishi boʻlgan. 2017-yil 8-sentabrda Alyaska-Sibir avtomagistralining 75-yilligi munosabati bilan yangilangan yodgorlik ochildi.

Yana qarang
-----------

* Ulugʻ Vatan Urushi
* Sovet Ittifoqi Qahramoni K. K. Krasnoyarov yodgorlik-byusti

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  Bessonova Olga Ivanovna. Pamyatniki goroda Yakutska. Mesto izdaniya Yakutsk. Izdatelstvo Alaas. God izdaniya 2015 god. Kolichestvo stranits 80 s. — Str. 35
2. ↑  „Памятник первому якутскому летчику Валерию Кузьмину установили у главных воздушных ворот республики". 4-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-sentabr 2021-yil.
**Grozniy, Ivan Grozniy** - Rossiya Federatsiyasidagi shahar (1870-yildan), Chechen Respublikasi (Ichkeriya) poytaxti (1944-yildan 1957-yilgacha Grozniy viloyatining markazi). Sunja daryosi (Terek irmogʻi) vodiysida joylashadi. Temir yoʻl stansiyasi. Xalqaro aeroport (Xonqalʼa) bor. Grozniy 1818-yilda Grozniy qalʼasi sifatida barpo etilgan. 19-asr oxirida Beslan — Petrovskport (hoz. Maxachqala) temir yoʻl qurilishi va neft sanoatining vujudga kelishi bilan tez oʻsa boshladi. Grozniy neft qazib olish rnining markazi. Sanoati neftni qayta ishlash, neft kimyosi, kimyo, mashinasozlik (neft jihozlari, tibbiy asboblar va boshqalar), oziq-ovqat (konserva, vino, vino-konyak, sut-yogʻ, pivo zavodlari, goʻsht kombinati, makaron, konditer fabikalari va boshqalar) va yengil sanoat korxonalari (tikuvchilik va poyabzal fabikalari)dan iborat boʻlgan. 3 oliy oʻquv yurti (shu jumladan universitet), 3 teatr, oʻlkashunoslik, tasviriy sanʼat muzeylari bor. Rossiya armiyasi va ichki qoʻshinlarining Chechenistonda separatizmga barham berish maqsadida 1995 va 2000-yillarda olib borgan harbiy operatsiyalari natijasida Grozniy butunlay vayron qilib tashlandi. Shu bois Grozniy aholisi keskin kamaydi, 2000-yilda taxminan 70 ming kishi (1992-yilda 387,5 ming kishi edi).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Rossiya geografiyasi | *Rossiya oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Faoliyat** subyektning olam bilan faol oʻzaro munosabatidir. Odam faoliyati falsafaning faoliyat falsafasi sohasida oʻrganiladi.

**Faoliyat** — kishilarning tashqi olamga faol munosabati shakli, insonning oʻzini oʻzi maqsadga muvofiq tarzda oʻzgartirish usuli, inson borligʻining muhim xususiyatlaridan biri. Faqat F. zamiridagina inson mohiyati namoyon boʻlishi, jamiyatning, har qanday ijtimoiy tuzilmaning mavjudligi taʼminlanishi mumkin. Inson va jamiyat ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda, F. shakllari, asosan, quyidagicha turkumlashtiriladi: moddiy F. (insonning oʻz xavfsizligi taʼminlanishi, oziqovqat, kiyimkechakka boʻlgan dastlabki ehtiyojlarining qondirilishi va mehnat qurollari orqali tashqi tabiatning oʻzgartirilishi); ijtimoiysiyosiy F. (ijtimoiy munosabatlarga, ijtimoiy hayotga taʼsir koʻrsatish); maʼnaviy F. (ilmfan, sanʼat, din, badiiy ijod va boshqa sohalardagi F.).

Inson F.i shakllari, turlari, avvalo, mehnat taqsimoti, odamlar, jamiyat ehtiyojining oʻsishi jarayonida oʻzgarib, rivojlanib boradi. F. elementlarini insonlar, inson ehtiyojlari va manfaatlari, F. predmeti, motivlari, F.ning maqsadlari, amalga oshirish yoʻllari, vositalari va usullari tashkil etadi. F. muayyan yaxlit jarayon sifatida oʻzida mavjud olamni, ijtimoiy borliqni, amaliyotni oʻzgartirish va tushuntirish dasturi hamda undan kelib chiqadigan harakatlar majmuini mujassamlashtiradi.

Keyingi davrlarda F. funksiyalarining murakkablashuvi, turlarining ortishi va chuqurlashishi kuzatilib, u ilmiy, amaliy, ijtimoiy ahamiyatga molik masalaga aylandi. Shu bois, F. bir qancha fanlar: psixologiya, sotsiologiya, siyosatshunoslik, ekologiya, iqtisodiy nazariya, huquqshunoslik, xususan, falsafaning ham maxsus tadqiqot obʼyekti sanaladi. 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**FАQR** (arab. - kambagʼallik) - tasavvufda tariqat 
yoʼliga kirgan orifningtoʼrtinchi maqomi; faqirlik — bu 
moddiy yetishmovchilik yoki tilanchilik qilish emas, balki 
Xudo oldida oʼzini ojiz, gʼarib va faqir his qilishdir. 
Paygʼambar (a.s.): «Faqirlik faxrimdir», deganlari bu 
bilan faxrlanish, xalqqa kambagʼalligini, tilanchilarga 
xos xayotini koʼrsatish em as, Xudo oldida ojiz va 
faqirligini his etib yolvorishdir.
Bu maqomning uch bosqichi bor: birinchi bosqichda orif 
nima topsa, shunga qanoat qiladi. Ikkinchi bosqichda orif 
oʼzida dunyo molidan kechish hissini tarbiyalaydi. Soʼnggi 
bosqichda uning uchun boylik va kambagʼallikning farqi 
boʼlmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Hakim Termiziy. Navodir al-usul. - Bayrut, 2010; Xdkim 
Termiziy.
2. ↑  Xatm al-avliyo. - Bayrut, 1965
3. ↑   Kalobodiy, Аbu Bakr. at-Taarruf li-mazhab ahl at-tasavvuf. - Qohira, 1994;
4. ↑  Аbu Nasr Sarroj Tusiy. al Luma\*. - Qohira, 1960;
5. ↑  Hujviriy. Kashf al-mahjub. - Misr, 1974. T.N .;
6. ↑  Shihobuddin Suhravardiy. Аvorif al-maorif. - Bayrut, 1992; Lisoniddin
7. ↑   Xatib. Ravzat at-taʼrif bi-l-hubb ash-sharif. - Qohira, 1966; Muhammad
8. ↑   Аnvar Badaxshoniy. Аkidatut-Tahoviya sharhiningtalxisi.-Toshkent, 2014.
**Artur Veary Treacher** ( /ˈtriːtʃər/, 1894 yil 23 iyul - 1975 yil 14 dekabr) 1920-yillardan 1960-yillargacha faol boʻlgan ingliz kino va sahna aktyori boʻlib, ingliz janrlarida, ayniqsa butler va xizmatkor rollarini oʻynashi bilan tanilgan. PG Wodehouse valet personaji Jeeves ( *Rahmat, Jeeves*, 1936) va mehribon butler Endryu *Xeydidagi* Shirli Temple (1937) sifatida. 1960-yillarda u Amerika televideniesida tok-shou boshlovchisi Merv Griffinning diktori/yordamchisi va Disneyning *Meri Poppins* (1964) filmidagi yordamchi qahramon Konstebl Jons sifatida mashhur bo'ldi. U o'z nomini Artur Treacher's Fish and Chips restoranlar tarmog'iga berdi.

Shaxsiy hayot
-------------

Treacher Sasseks advokati Artur Veari Treycherning (1862–1924) o'g'li edi; uning onasi Elis Meri Longhurst (1865-1946) edi. U Rutlanddagi Uppingham shahridagi internat maktabida tahsil olgan. 1936 yilda u Virjiniya Teylorga uylandi (1898-1984).

Aktyorlik karerasi
------------------

Treacher Birinchi jahon urushi faxriysi bo'lib, qirollik garnizoni artilleriyasining ofitseri bo'lib xizmat qilgan; uning otasi Treacher tug'ilishidan oldin Sasseks ko'ngilli artilleriyasida xizmat qilgan. Urushdan keyin u Angliyada aktyorlik karerasini yo'lga qo'ydi va 1926 yil mart oyida *"Buyuk vasvasalar"* nomli musiqiy-komediya revyusining bir qismi sifatida Nyu-Yorkka jo'nadi. U 1930 yilda *"Sweet and Low"* musiqiy revyusi Billy Roseda tasvirlangan.

Keyingi yillar
--------------

1961 va 1962 yillarda u Uilyam Gakston bilan birga Guy Lombardoning Jons Beach dengiz teatrida o'ynagan *"Jannat oroli* "musiqiy revyusini ishlab chiqarishda ishtirok etdi.  1962 yilda u Robert Kutni Lerner va Lyovning "*Kamelot* "musiqiy spektaklining Brodveydagi asl spektaklida qirol Pellinor (nomi ustidan to'lov bilan) o'rnini egalladi va u Chikagodagi nishon va Brodveydan keyingi gastrol davomida shouda qoldi. 1964 yil avgust oyida tugadi.

Manbalar
--------



1. ↑  „Arthur Treacher". *Los Angeles Times*. Qaraldi: 4-dekabr 2019-yil.
2. ↑  „Theater: Straw Hat Shows – Marine Theater, Jones Beach, LI". *Life* (16-iyun 1961-yil), s. 23.
3. ↑  *Jones Beach Lifeguard Corps*. „Forum pages". *JBLC.net*.
**Tripolitaniya** —Liviyadagi tarixiy viloyat. Mil. av. 1ming yillikning 1yarmida T.ning sohil boʻyi qismida finikiyaliklarning 3 ta koloniyasi — Sabrata, LeptisMagna va Ea [shundan yun. Tripolus (aynan — 3 shahar) nomi olingan] barpo etilgan. Mil. av. 5-asr oʻrtasi — 3-asr oxirida Karfagenga, 218— 201 yillarda Numidiya, mil. av. 2-asr oxiri — mil. 5-asrda Rimga, soʻngra — vandallar, keyinchalik Vizantiyaga tobe boʻlgan. 7-asrdan arablar hukmronligi ostida. 16-asr — 1911-yillarda Usmonli turk imperiyasi, soʻngra 1943-yilgacha — Italiyaning Liviya mustamlakasi tarkibida. 1951—63 yillarda Liviya kirolligining 3 viloyatidan biri.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tristandakunya** — Atlantika okeanining janubiy qismidagi 4 vulkan orolidan iborat orollar guruhi. Buyuk Britaniya mulki. Eng katta oroli —Tristan (maydoni 117 km²) vulkan konusidan iborat boʻlib, bazalt va traxit yotqiziqlaridan tuzilgan. Bal. 2060 m gacha. 1961—1962-yillarda kuchli otilgan. Aholi baliq ovlash bilan shugʻullanadi. Asosiy aholi punkti —Edinburg. 

Orolga yevropaliklardan birinchi boʻlib 1506-yilda portugaliyalik dengizchi sayyoh Tristan da Kunya borgan. Orollar uning nomi bilan atalgan.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4370187-5
* LCCN: n95116212
* NKC: ge468083
* VIAF: 300081404
* en:WorldCat Identities: lccn-n95116212

 |
**Abdulloh Nasrullohiy** (taxminan 15-asr 70-yillari — 16- a. oʻrtalari) — Shayboniylar davri oʻzbek tarixchi olimi. 

15-asrning 90-yillarida Balx viloyati hokimi temuriyzoda Badi-uzzamon Mirzo saroyida xizmat qilgan. Shayboniyxon Hirotni egallagach (1507), shayboniylar (Muhammad Shayboniyxon, Muhammad Temur sulton, Suyunchxoʻjaxon) xizmatida boʻlgan. Suyunchxoʻjaxonning oʻgʻli Sulton Muhammad (boshqa bir ismi Keldi Muhammad, Shoxruxiya viloyati hokimi) topshirigʻiga koʻra "Zubdat ul-asar" asarini yozgan (taxminan 1533). Unda turkiy, moʻgʻul xalqlarining tarixi, turkiylarning afsonaviy bobokaloni Yofas ibn Nuxdan boshlab Movarounnaxr va Xurosonni shayboniylar bosib olgunigacha, dastlabki shayboniylar davridagi Movarounnaxr va Xurosondagi siyosiy hayot (1525-yilgacha) bayon etilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Talas jangi** — Talas (Taroz) daryosi boʻyida arab va xitoy qushinlari oʻrtasida yuz bergan hal qiluvchi jang (751). 8-asrning 1 yarmida Tan imperiyasi Buyuk ipak yoʻlini egallash va bu yoʻldagi davlatlarni oʻziga boʻysundirish uchun bir necha bor urushlar qilgan. Movarounnahrdagi murakkab ichki ahvol (arablarga qarshi xalq qoʻzgʻolonlari), Fargʻona hokimining Choch hokimiga qarshi kurashida Xitoydan yordam soʻragani bu yurishlarga bahona boʻlgan. Tan davlati 750 yil millati koreys boʻlgan Gao Syanchji (Gav Shanchji) qoʻmondonligida katta qoʻshin joʻnatgan. Bu qoʻshin fargʻonaliklar bilan ittifoqlikda Chochni olib vayron qilgan, katta oʻlja (tuyalar, otlar, oltin, kumush)ni qoʻlga kiritgan. Choch qokimi qatl qilingan, uning oʻgʻli arablardan yordam soʻragan. 751 yil iyul oyida arablarning Ziyod ibn Solih qoʻmondonligi ostidagi qoʻshini Gao Syanchjining xitoylar, fargʻonaliklar, qashqarliklar, kucharliklar hamda qarluqlardan iborat yirik qoʻshini (arab manbalariga koʻra 100 ming kishi) bilan Talas daryosi boʻyida toʻqnashgan. Talas jangi 5 kun davom etgan. Toʻqnashuv jarayonida Tan armiyasi tarkibidagi qarluqlar arablarga qarshi kurashdan bosh tortgan va xitoyliklarning arʼyergardiga zarba berganlar. Xitoy qoʻshini butunlay yakson qilingan. Gao Syanchji yordamchilari Li Siye va Duan Shoushilar bilan birga zoʻrgʻa qochib qutilgan. Ibn al Asirning yozishicha, xitoyliklardan 50 ming kishi oʻldirilib, taxminan 20 ming kishi asir olingan. Asirga tushgan Xitoy jangchilari orasidan tanlab olingan hunarmandlar Samarqandga keltirilgan. Ular Samarqandda qogʻoz ishlab chiqarish. sanoatini yanada rivojlanishiga munosib hissa qoʻshganlar. Xitoylik xunarmandlar hatto Mesopotamiya shaharlariga ham keltirilgan. Talas jangi Markaziy Osiyo xalqlari tarixida oʻta muhim rol oʻynaydi. U Tan imperiyasining Oʻrta Osiyo xududini egallash yoʻlidagi tajovuzkorona siyosatiga uzilkesil chek qoʻygan. Ammo bu Gʻarb bilan Sharq oʻrtasidagi savdo aloqalarini bugunlay uzilishiga olib kelmagan.

Abdulahad Xoʻjayev.

**Talas jangi** 751 — Talas vodiysida boʻlib oʻtgan jang. (Xozirgi Qozog'iston va Qirg'iziston) hududida Abbosiylar xalifaligi (Qutayba ibn Muslim) va Tan xitoylari oʻrtasida O'rta Osiyo hududini nazoratga olish uchun boʻlib oʻtgan. Arab otliq askarlari Xitoy suvoriylarini toʻliq magʻlubiyatga uchratishgan.

Jang natijasida Tan imperiyasining gʻarbga boʻlgan yurushi toʻxtatildi. Shu bilan birgan Xitoy sarkardalari Arablarga yetarlicha qarshilik koʻrsatishi natijasida, vaqtinchalik ularning sharqga boʻlgan yurushi toʻxtatildi.

Natija
------

* Qarluqlar erkin yurt tuzishdi.
* Islom turkiylar orasida tarqala boshladi.
* Qogʻoz ishlab chiqarish texnologiyasi turkiyalar orqali arablarga oʻtdi.Ular orqali esa gʻarbga.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Kik-in-de-Kek** (Kiek in De Kök, quyi nemis tili oshxonaga qarang) — Tallin shahrining oʻrta asr mudofaa devorining artilleriya minorasi (komandani Tee, D. 2). XV-asr meʼmoriy yodgorligi.

Minora 1475-yilda qurilgan, balandligi 38 metr, devor qalinligi 4 metr. 1577-yilga oid toʻp yadrolari hali ham tashqi devorlarga oʻrnatilgan.

Minora oʻz faoliyati davomida Tallinga bir nechta hujumni qaytarishga muvaffaq boʻldi. Livon urushi paytida unga eng jiddiy zarar yetkazildi, 1577-yilda Ivan Grozniy qoʻshinlari Revelni qamal qilishdi.

XX-asrning tiklash ishlari minora va uning atrofini asl qiyofasiga qaytardi. Endi minora muzey va Fotogalereya sifatida ishlaydi.

Ism
---

Kik-in-de-Kek nomi minoralarning eski (nemis) nomi, asosan shahar istehkomlarining bir qismi boʻlgan. Minora aholisi yaqin atrofdagi uylarning oshxonalarida nima tayyorlanayotganini koʻrish uchun oʻz nomlarini oldilar.

Ganzey Ittifoqi va zamonaviy Germaniyadan tashqaridagi minoralar Tevtonik ordeni davrida, masalan, Gdansk (Danzig) va Tallinda bu nomni oldi.

Yana qarang
-----------

* Tallin qal’a devorlari va minoralari

Manbalar
--------

1. ↑  „3015 All-linna kindlustused - linnamüür, tornid, väravaehitised, muldkindlustused, vallikraav, 13.-18.saj." (et). *Kultuurimälestiste register*. 2-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-sentabr 2021-yil.

Havolalar
---------

* Официальная страница Кик-ин-де-Кёк
* TV3: Kiek in de Kökist saab aastasse 2219 (Из Кик-ин-де-Кёк можно попасть в 2219 год) Wayback Machine saytida arxivlandi (2010-02-04).
Artur Aikin FLS FGS (1773-yil 19-may — 1854-yil 15-aprel) ingliz kimyogari, mineralogi va ilmiy yozuvchisi boʻlib, Kimyo jamiyatining (hozirgi Qirollik Kimyo Jamiyati) asoschisi boʻlgan. U birinchi marta 1841-yilda gʻaznachi va keyinchalik jamiyatning ikkinchi prezidenti boʻldi.

Hayoti
------

U Lankashirning Warrington shahrida taniqli unitarchilarning taniqli adabiy oilasida tugʻilgan. Ulardan eng mashhuri uning xolasi Anna Laetitia Barbauld edi, sheʼr va insholar yozgan, shuningdek, erta bolalar adabiyoti. Uning otasi doktor Jon Aykin tibbiyot shifokori, tarixchi va yozuvchi edi. Uning Jon ismli bobosi (1713-1780), Warrington akademiyasi bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan unitar olim va ilohiyot oʻqituvchisi edi. Uning singlisi Lyusi (1781-1864) tarixchi yozuvchi edi. Ularning akasi Charlz Rochemont Aikinni mashhur xolasi asrab olgan va ularning amakivachchasi sifatida tarbiyalangan. Artur Aikin Xakneydagi Yangi kollejda Jozef Pristli qoʻli ostida kimyo fanini oʻrgangan va fanning amaliy qoʻllanilishiga eʼtibor bergan. Ilk hayotida u qisqa vaqt davomida unitar vazir boʻlgan. Aykin oʻttiz ikki yil davomida Guy kasalxonasida kimyodan maʼruza qildi. U 1801 yilda Britaniya Mineralogiya Jamiyatining prezidenti boʻlib, 1806 yilgacha jamiyat Askesiya jamiyati bilan birlashgunga qadar besh yil davom etdi. 1803 yildan 1808 yilgacha u yillik sharhning muharriri boʻlgan. 1805 yilda Aiken, shuningdek, 1806 yilda rasman tashkil etilgan London Institutining egasi boʻldi. U 1807 yilda London Geologiya Jamiyatining asoschilaridan biri va 1812-1817 yillarda uning faxriy kotibi boʻlgan. U 1813 va 1814 yillarda ham maʼruzalar o‘qigan. U Wrekin va Shropshire koʻmir koni boʻyicha maqolalar bilan birga shu jamiyatning bitimlariga hissa qoʻshgan. Uning Mineralogiya boʻyicha qoʻllanmasi 1814 yilda nashr etilgan. Keyinchalik u Sanʼat Jamiyatining pullik kotibi boʻldi va keyinchalik stipendiya sifatida saylandi. U 1841 yilda London Kimyo Jamiyatining asoschisi boʻlib, uning birinchi gʻaznachisi va 1843-1845 yillarda ikkinchi prezidenti boʻlgan.
Oʻzini taʼminlash uchun Britaniya Mineralogiya Jamiyati, London Instituti va Geologiya Jamiyati bilan ishlagandan tashqari, Aiken yozuvchi, tarjimon va Guy kasalxonasida jamoatchilik va tibbiyot talabalari uchun oʻqituvchi boʻlib ishlagan. Uning yozishi va jurnalistikasi xorijiy ilmiy yangiliklarni Britaniya jamoatchiligiga etkazish uchun foydali boʻlgan. U, shuningdek, Linnean jamiyatining aʼzosi edi va 1820 yilda Qurilish muhandislari institutiga qoʻshildi.
U sogʻlom fikrli va keng bilim egasi sifatida juda hurmatga sazovor edi. Aikin hech qachon turmushga chiqmagan va 1854 yilda Londondagi Xokstonda vafot etgan.

Nashrlar
--------

* Mineralogiya va tabiiy tarixning boshqa sohalarida kuzatuvlar bilan Shimoliy Uels va Shropshirening bir qismi boʻylab sayohat jurnali (London, 1797)
* Mineralogiya boʻyicha qoʻllanma (1814; 2-nashr, 1815)
* Kimyo va mineralogiya lugʻati (ukasi C. R. Aykin bilan), 2 jild. (London, 1807, 1814).

Reesning Cyclopædia uchun u kimyo, geologiya va mineralogiya haqida maqolalar yozgan, ammo mavzular nomaʼlum.

Manbasi
-------
Jan Sobieski maqbarasi Sankt-Leonardning qasrida.
**Muqaddas Leonard kriptasi ―** Krakovdagi Avliyolar Stanislav va Vaslav sobori ostida joylashgan. Bu Romanesk meʼmorchiligining yodgorligi. Kripta XI-asrda (taxminan, 1038-1039-yillarda) oʻz qarorgohini shaharga koʻchirgan qirol Kazimir I buyrugʻi bilan qurilgan.

XI-asrning oxirida *"Germanovska"* nomi ostida soborda qurilish ishlari boshlangan. Ehtimol, Vladislav I German ushbu loyihaning homiysi boʻlgan. Sobor 1142-yilda muqaddaslashtirilgan. Ushbu bino haqida koʻp narsa maʼlum: uning tasviri XIII-asr muhrlaridan birida bor. Binoning oʻzi, shu jumladan, Kumush qoʻngʻiroq minorasining poydevori qisman saqlanib qolgan.

Butun kriptani sakkizta ustun koʻtarib turadi. 1118-yilda yepiskop Mavriy dafn etilgan, ammo keyinchalik uning daxmasidan patena va cherkov kosasi olib tashlangan.

Koʻplab Polsha qirollari va mashhur tarixiy shaxslar maqbarada dafn etilgan.

* Mixail Koribut Vishnevetskiy — Rech Pospolitaya qiroli
* Yan III Sobiyeski — Rech PospolitayaRech Pospolitaya qiroli va Vena jangi paytida Polsha armiyasi qoʻmondoni
* Mariya Kasimira — Rech PospolitayaRech Pospolitaya qirolichasi va Yan III Sobiyeskining rafiqasi
* Jozef Ponyatovski — Polsha shahzodasi va Fransiya marshali
* Tadeush Kostyushko — Polsha generali, inqilobchi va inqilobiy urush davrida AQSh armiyasining brigada generali
* Vladislav Sikorskiy — surgundagi Polsha hukumati bosh vaziri va Polsha qurolli kuchlari oliy bosh qoʻmondoni

Rim papasi Ioann Pavel II 1946-yil 2-noyabrda, ruhoniylikka tayinlanganidan bir kun oʻtib, Avliyo Leonard kriptasi mehrobida birinchi ibodatini bajardi.

Havolalar
---------

* Krakovdagi Vavel soborining *qirollik* qabrlari
**Süleyman Bey I** (turkcha: *Süleyman Bey I*) — 1291-1461-yillar orasida Onadoʻlida hukm surgan turk-islom bekligining asoschisi Yaman Candarning oʻgʻli. Süleyman Bey ushbu beklikni 1309-1340-yillar orasida boshqargan.

Tarix
-----

Otasining vafotidan soʻngra, biroz vaqt Eflanida hukmdorlik qilgan Suleyman Bey 1309-yilda Kastamonuga harbiy safarga chiqqan va oʻsha vaqtda Kastamonuda bek boʻlgan Çobanoğlu Mahmud Bey saroyini ishgʻol qilgan va Çobanoğulları bekligini tarixdan oʻchirgan. Shundan soʻng, Çobanoğlu Mahmud Bey qochayotganida ushlanib, qatl etildi. Suleyman Bey beklik poytaxtini Kastamonuga koʻchirdi. Shuningdek, u Tarakli Borluni ham egallab, bu yerda hokimlik qilish uchun oʻrtancha oʻgʻli Alini qoldirdi.

Pervaneoğlu Gazi Çelebi oʻgʻil farzandi boʻlmaganligi uchun Suleyman Bey hokimiyatini tan olgan. Gazi 1322-yilda vafot etganidan keyin, Sinopda qizi oʻz bekligini eʼlon qiladi. Ammo Suleyman Bey qizni oʻldirtirgan va Sinop shahri butunlay Candaroğulları bekligi tarkibiga qoʻshib olingan. Suleyman Bey Sinop shahriga katta oʻgʻli İbrahim Bey I hokim qilib tayinlagan. Mesalik-ül Ebsar va Ettarif asarida, Suleyman Beyning 40 dan oshiq shahar va qal’alari borligi, 25-30 ming otliq askarlari mavjudligi va kerak boʻlgan payt askarlar sonini yanada koʻpaytira olishi va Mamluklar davlati bilan doʻstona aloqalar oʻrnatgani haqida yozib qoldirilgan.

### Beklikning ahvoli

Beklik Suleyman Beyning otasi Yaman Candar davridagi kabi Hulokuiylar davlatiga vassal holda boshqarilar edi. Bu vassllik Abu Said Bahodirxon vafot etishi bilan nihoyasiga yeta boshlagan.

### Bekligining oxirgi vaqtlari va vafoti

Suleyman Beyning qachon va qanday vafot etganligi haqida maʼlumotlar uchramaydi. Ammo oʻgʻli İbrahim Bey I 1341-yilda beklik taxtiga chiqqani haqida manbalar, Suleyman Beyning katta ehtimol bilan 1340-yilda vafot etganligini bildiradi. Ibrahim Bey ukasi Choban valiaht deb eʼlon qilishi ortidan isyon etgan va beklik taxtiga oʻtirgan. Ibn Battuta beklikni ziyorat qilganida Suleyman Bey 70 yoshda boʻlganini aytgani bois, vafot etganida yoshi 80 ga yetgan boʻlishi kerak.

Manbalar
--------

1. ↑  Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1937). *Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri* (2019 bas.). Türk Tarih Kurumu Yayınları. ISBN 9789751624574
2. ↑  Yücel, Yaşar (1980). *Anadolu Beylikleri Hakkında Araştırmalar I: Çoban-Oğulları Beyliği, Çandar-Oğulları Beyliği, Melikü’l-Ebsar’a göre Anadolu beylikleri* (1988 bas.). Türk Tarih Kurumu Yayınları. ISBN 9789751600806
3. ↑  Yaman, Talat Mümtaz (1935). a.g.e, syf. 109
4. ↑  Yücel, Yaşar (1980). a.g.e (1988 bas.), syf. 65.

| Humkdorlik unvoni |
| --- |
| Oʻtmishdoshi:**Yaman Candar** | **Candaroğulları beki**1309-1340 | Vorisi:**İbrahim Bey I** |
**Karlar maktabi** - tugʻma kar yoki yoshligida eshitish qobiliyatini yoʻqotgan bolalar (qarang Karlik) uchun ochilgan internat maktab tipidagi maxsus taʼlim-tarbiya muassasasi. Karlar va zaif eshituvchilar internat maktabga boʻlinadi. Oʻzbekistonda birinchi marta 1920 i. nogiron (kar, koʻr, aqli zaif) bolalar internat maktabi sifatida tashkil etilgan. Karlar internat maktabiga mutlaqo eshitmaydigan va gapirmaydigan, shuningdek, eshitish qobiliyatidan 75 dB dan ortiq darajada mahrum boʻlgan, kuchli ovozdan taʼsirlanadigan va baʼzi nutq tovushlarni qisman farq qiladigan bolalar qabul qilinadi. Maktabgacha tarbiya muassasasiga olinmagan 6—7 yoshdagi bolalar internat maktabning tayyorlov sinfiga qabul qilinadi. Zaif eshituvchilar internat maktabiga nutq, eshitish qobiliyatidan 30 dan 75 dB gacha darajada mahrum boʻlgan, nutq (oddiy ovoz bilan aytiladigan soʻz va gaplar)ni 3 m masofadan tushunadigan hamda eshitish qobiliyati yetarli boʻlmaganligi sababli nutqi turli darajada rivojlanmay qolgan, shuningdek, maktabgacha tarbiya va maktab yoshida kar boʻlib qolib, nutqi saqlangan bolalar qabul qilinadi. Kar va zaif eshituvchi bolalar respublika, viloyat, shahar xalq taʼlimi boshqarmalari tomonidan tashkil etilgan tibbiy psixologik-pedagogik komissiyalar tomonidan koʻrikdan oʻtkaziladi va oʻqishga yoʻllanma beriladi. Kar va zaif eshituvchi bolalar uchun maxsus taʼlim-tarbiya „Taʼlim toʻgʻrisida"gi OʻzR qonuni (1997-yil 29-avgust) asosida amalga oshiriladi. K.m. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tizimiga kiradi. Karlar internat maktabida taʼlim 2 bosqich — boshlangʻich taʼlim (1 — 5-sinf), tayanch taʼlim (6—11-sinf)dan, zaif eshituvchilar internat maktabida 2 boʻlim (10-sinfgacha va 11-sinfgacha)dan iborat. K.m.ning boshlangʻich sinflarida oʻqish maxsus reja, dastur, darelik va oʻquv qoʻllanmalari asosida, yuqori sinflarda normal maktablarning 5—9-sinflar dareliklaridan foydalanib olib boriladi. Har bir sinfda oʻquvchilar soni 8—10 tadan oshmasligi kerak. Oʻquv rejasi, dasturi, darsliklar va oʻquv qoʻllanmalari OʻzR Xalq taʼlimi vazirligi Taʼlim markazining maxsus taʼlim boʻlimi tomonidan bolalarning eshitish va nutq taraqqiyotidagi kamchiliklari nazarda tutilgan holda tuziladi. 2000/2001 oʻquv yili boshi OʻzRda 13 karlar internat maktabi (2956 oʻquvchi) va 5 zaif eshituvchilar internat maktabi (1051 oʻquvchi) ishladi.

Yana qarang
-----------

* Maxsus maktablar
* Internat maktab
* Yordamchi maktab

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
OʻzbekistonShlimbetov Jenisbay Kurbanbaevich
**Shlimbetov Jenisbay Kurbanbaevich** — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi mintaqaviy vakili, huquqshunos va tarixchi.

Jenisbay Shlimbetov 1979 yil 7 may sanasida Qoraqalpogʻiston Respublikasi Chimboy tumanida tugʻilgan. 2003 yilda Nukus davlat pedagogika institutini, 2009 yil Qoraqalpoq davlat universitetini tamomlagan. Maʼlumoti boʻyicha mutaxassisligi — tarixchi va huquqshunos.

Mehnat faoliyatini 2006-2008 yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi sud qarorlarini ijro etish, sudlar faoliyatini moddiy texnika jihatdan va moliyaviy taʼminlash departamentining Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududiy boʻlimi jamoatchilik asosida xodimi sifatida boshlagan. Shuningdek, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesida turli lavozimlarda ishlagan. 2021-2022 yillarda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Konstitutsiyaviy nazorat qoʻmitasi raisining oʻrinbosari, 2022 yildan buyon Ombudsmanning Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi mintaqaviy vakili lavozimini egallab kelmoqda.

Jenisbay Kurbanbaevich Qoraqalpogʻiston Respublikasida 2022 yil 1-2 iyul kunlari yuz bergan holatlar va voqealarni oʻrganish boʻyicha **Mustaqil komissiya** aʼzosi.

Oilali, 3 nafar farzandi bor.
***Giperproteinemiya*** - qon plazmasi oqsillari umumiy miqdorining oshishi boʻlsa, ***gipoproteinemiya*** - plazma oqsillari umumiy miqdorining kamayishi. (norma: umumiy oqsil - 7,4g/dL (6,4-8,3); albuminlar - 4,8g/dL (3,5-5,5); globulinlar - 2,3g/dL (2-3,5); Albumin/globulin nisbati (***A/G***) 1,7:1) )

Gipoproteinemiya sabablari
--------------------------

1.Ovqat tarkibida oqsillar yetishmovchiligi va zahiraning sarflanishi hisobiga yuzaga keladi. 

2.Spru kabi ichak kasalligi sababli malabsorbsiya sindromi gipoproteinemiya bilan bogʻliq. 

3.Gepatit, sirroz kabi jigar kasalliklari sababli jigarda oqsillar sintezi pasayishi bilan bogʻliq. 

4.Nefrotik sindrom kabi buyrak kasalliklari sababli oqsillarning buyrak bilan yoʻqotilishi bilan bogʻliq. 

5.Qon yoʻqotish yoki keng yuzali kuyish sababli oʻtkir gipoproteinemiya kelib chiqadi. 

6.Irsiy analbuminemiya (genetik kasallik, albumin sintezi amalga oshmaydi). 

7.Tugʻma afibrinogenemiya (genetik kasallik, qon ivish nuqsoni bilan tavsiflanadi).

Gipoproteinemiyaning effektlari
-------------------------------

Plazma oqsillari miqdorining kamayishi osmotik bosim pasayishiga olib keladi hamda tana toʻqimalarida shish paydo boʻlishiga olib keladi. (*oqsil kamayishi hisobiga shish kelib chiqishi shishlar patogenezining bir yoʻli boʻlib, jarayon yuqorida koʻrib chiqilgan onkotik bosim pasayishi hisobiga boradi*).

Giperproteinemiya sabablari
---------------------------

1.Oʻtkir yalligʻlanish hollarida oʻtkir fazali oqsillar sintezi oshishiga sabab boʻladi (m: *C-reaktiv oqsil, alfa antitripsin, gaptoglobin, fibrinogen va seruloplazmin*).                         2.Miokard infarkti kabi toʻqima oʻtkir destruksiyasi oʻtkir fazali oqsillar sintezi oshishiga sabab boʻladi.                

3.Surunkali yalligʻlanish va Malignizatsiyada ham C-reaktiv koʻtarilishi kuzatiladi.                                                    

4.Mielom kasalliklarda suyak iligi anormal shakllanishi tufayli Bence-Jones deb nomlanuvchi oqsillar va mielom globulinlar miqdori oshishi kuzatiladi.

Normal A/G nisbatining oʻzgarishi
---------------------------------

A/G (albumin / globulin) nisbati normada 1,7:1 holatida boʻladi. Ammo, qachonki jigar kasalliklarida *albumin sintezi kamaysa* (Globulinlar bu vaqtda B limfotsitlardan sintezlanganligi sababli normal boʻladi) yoki globulinlar miqdori ortsa nisbat oʻzgarishi kuzatiladi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  Indu Khurana, Arushi Khurana: Textbook of medical physiology; 2nd edition, 2009.
2. ↑  Artur Guyton, John Hall: Textbook of

medical physiology; 14th edition, 2020.
3. ↑  Linda Costanzo: Medical physiology; 6th

edition, 2018.
**Gipergen jarayonlar** - Yer poʻsti va uning yuzasidagi mineral moddalarning atmosfera, gidrosfera va tirik organizmlar taʼsirida past temperaturalarda kimyoviy va fizik oʻzgarishi. G. j. kimyoviy ajralish, erish, gidroliz, gidratatsiya, oksidlanish, karbonatlanish va b. hodisalarda namoyon boʻladi.

G. j. taʼsirida quyidagilar kelib chiqadi: foydali qazilmalarning oksidlanishi va nurash poʻstining vujudga kelishi, tuproq hosil boʻlishi, yer osti, daryo, koʻl, dengiz va okeanlar suv tarkibining shakllanishi, xemogen va biogen choʻkishning yuzaga kelishi, choʻkishning diagenez va ilk epigenezi. Endogen jarayonlar uchun asosiy omillar temperatura va bosim boʻlsa, G. j. uchun muhitning ishqorlilik yoki kislotalilik darajasi va oksidlanish-tiklanish imkoniyati muhimdir. Biogeokimyoviy jarayonlar ham katta rol oʻynaydi. G. j. ning muhim tashqi omili iqlim boʻlib, G. j.ning yer yuzasida joylashish qonuniyati — zonallik esa ilk bor V. V. Dokuchayev tomonidan aniqlangan. G. j. natijasida qimmatbaho foydali qazilma konlar vujudga keladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Karl Mööl** (1992-yil 4-martda tugʻilgan) — estoniyalik professional futbolchi hisoblanadi, Estoniyaning „Paide Linnameeskond" klubi va Estoniya terma jamoasida oʻng qanot himoyachisi sifatida toʻp suradi.

Klubdagi faoliyati
------------------

### Flora

Mööl dastlab mahalliy „Kotkad" klubida oʻynagan va 2008-yilda Flora yoshlar akademiyasiga qoʻshilgan. U Meistriliigadagi debyutini 2009-yil 11-iyulda uyinda Tammeka ustidan 2:1 hisobida gʻalaba qozongan. 2010-yil iyul oyida Möol 2010-yilgi mavsum oxirigacha ijara asosida Tulevikga oʻtdi. 2011-yilda u „Viljandi"ga bir mavsumga ijara asosida oʻtdi. Mööl oʻzining birinchi Meistriliiga golini 2011-yil 4-iyunda Kuressaare ustidan 2:0 hisobida gʻalaba qozongan uchrashuvda kiritdi.

Mööl Flora uchun birinchi golini 2012-yil 6-mart kuni Estoniya Superkubogi uchun Narva Transga qarshi o‘yinda kiritdi va o‘yinda 4:0 hisobida g‘alaba qozondi. 2013-yil 18-mayda u Estoniya kubogini qoʻlga kiritdi.

2013-yilning 28-iyunida Mööl Kuressaarega mavsum oxirigacha ijaraga berildi.

### Nõmme Kalju

2014-yilning 24-fevralida Mööl Meistriliiga klubi Nõmme Kalju bilan uch yillik shartnoma imzoladi. 2015-yil 30-may, u ikkinchi Estoniya kubogini qoʻlga kiritdi, chunki Nõmme Kalju finalda Paide Linnameeskondni 2:0 hisobida magʻlub etdi.

### HB Køge

2018-yilning 22-fevralida Mööl Daniyaning HB Koge klubi bilan shartnoma imzoladi.

### Tallinna Kalev

2018-yilning 2-iyulida Mööl Meistriliiga klubi Tallinna Kalevga qoʻshildi.

### Paide Linnameeskond

2018-yilning 5-dekabrida Mööl Paide Linnameeskond bilan ikki yillik shartnoma imzoladi.

Xalqaro maydonlarda
-------------------

Mööl xalqaro faoliyatini 2007-yilda Estoniyadagi 16 yoshgacha boʻlgan milliy terma jamoada boshlagan va 17 yoshgacha, 18 yoshgacha, 19 yoshgacha, 21 yoshgacha va 23 yoshgacha boʻlgan milliy terma jamoalar sharafini himoya qilgan futbolchi sanaladi.

2012-yilning 1-noyabrida Mööl murabbiy Tarmo Ryuutli tomonidan 2012-yilning 8-noyabrida Ummonga qarshi boʻlib oʻtgan o‘rtoqlik o‘yinida Estoniya terma jamoasi safiga kiritilgan edi va terma jamoadagi debyutini safardagi 2:1 hisobidagi g‘alabada o‘tkazdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „2012. aasta Superkarikas kuulub Florale" (Estonian).  Estonian Football Association (6-mart 2012-yil).
2. ↑  „Evald Tipneri karikafinaalis võidutses FC Flora" (Estonian).  Estonian Football Association (18-may 2013-yil).
3. ↑  „Karl Mööl liitub Kuressaarega" (Estonian).  Soccernet.ee (28-iyun 2013-yil).
4. ↑  „Karl Mööl liitus Nõmme Kaljuga" (Estonian).  Estonian Football Association (25-fevral 2014-yil).
5. ↑  „Evald Tipneri karika võitis Nõmme Kalju FC" (Estonian).  Estonian Football Association (30-may 2015-yil).
6. ↑  „Karl Mööl liitus Taani esiliigaklubiga" (Estonian).  ERR Sport (23-fevral 2018-yil).
7. ↑  „Karl Mööl liitus Paide Linnameeskonnaga" (Estonian).  ERR Sport (5-dekabr 2018-yil).
8. ↑  „Eesti koondise koosseis järgmisteks maavõistlusteks" (Estonian).  Estonian Football Association (1-noyabr 2012-yil).
9. ↑  „Eesti koondis alistas tänu lõpuspurdile Omaani" (Estonian).  Estonian Football Association (8-noyabr 2012-yil).
**Rapsodiya** [yun. rhapsodia — rapsod (dostonchi) qoʻshigʻi| — erkin shakldagi cholgʻu yoki vokal asari. Xuddi doston bayonini ifodalab, turli, kontrast epizodlardan tashkil topadi, koʻpincha xalq qoʻshiq va kuylariga asoslanadi. Yevropada 18-asrning oxiridan maʼlum (K.F.D.Shubart, 1786). FListning 19 ta "Vengercha R."si, M. Ravelning "Ispancha R."si, J. Gershvinning "Blyuz uslubida R."si ommalashgan. Oʻzbekistonda ilk simfonik R.ni V. Zolotaryov yaratgan (1931). Oʻzbek kompozitorlaridan S. Boboyev(1946), D. Zokirov(1958), T.Qurbonov (1980) va boshqalar R. yozishgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jeneva koʻli**, Leman - Shveysariya va Fransiyadagi koʻl, Alp togʻlaridagi koʻllar ichida eng yirigi. Mayd. 582 km2, uz. 72 km, kengligi 14 km gacha, eng chuqur joyi 310 m, suv hajmi 89 km3. Gʻarbiy Alp va Yura togʻlari oraligʻidagi soylikda, 372 m balandlikda joylashgan. Koʻl Alp togʻlaridan siljib tushgan muzlik oʻrnida hosil boʻlgan. Qirgʻoqlari gʻarbida yotiq, sharqida tik. J. k. orqali Rona daryosi oqib oʻtadi (koʻl suvining 72% shu daryodan yigʻiladi). Daryoning koʻldan chiqish joyiga toʻgʻon qurilgan. Sohilida iqlim yumshoq, iliq; koʻl qishda muzlamaydi. Kema qatnaydi. Koʻl atrofi xushmanzara: Shveysariya sohilida turistik bazalar, shifoxonalar, iqlim va balneologik kurortlar, Jeneva, Lozanna va b. shaharlar joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Raqamli qalʼa** (inglizcha: *Digital Fortress*) — amerikalik yozuvchi Dan Brownning romani. Asar milliy xavfsizlik agentligi va Amerika Qoʻshma Shtatlarining eng yaxshi kriptografi Syuzan Fletcherning nomaʼlum xavfli shaxsga qarshi turishi haqida. Bunda AQSHning barcha maxfiy maʼlumotlari xavf ostida qolgan boʻladi.

Sujet
-----

Elektron maʼlumotlarni himoyalash uchun dekodlanmaydigan shifr yaratgan sobiq milliy xavfsizlik agentligi (MXA) xodimi oʻldirib ketiladi. MXAning super kompyuteri Transxabar "raqamli qalʼa" dasturi bilan yaratilgan shifrlangan bu kodni ocha olmaydi. Aslida esa "raqamli qalʼa" dasturi mavjud boʻlmaydi, shifr esa yashirin xabar emas, transxabarni buzadigan virus boʻlib chiqadi. Bu virusni oʻzining ishdan boʻshatilishi, ona yurti (Yaponiya)ning Amerika tomonidan atom bombalari bilan 1945-yilda bombardimon qilinishi va odamlarni yoppasiga kuzatish rejimini barbod qilish maqsadida MXA sobiq xodimi Enzay Tankado yaratgan edi. Roman oxirida xodimlar virusni xavfsizlantirishadi. Transxabarning borligi sir saqlanib qolinsada, oʻzi yoʻq qilinadi.

Qahramonlar
-----------

Syuzan Fletcher — bosh qahramon, MXA bosh kriptografi

Devid Bekker — Zamonaviy tillar boʻyicha professor, Syuzanning qayligʻi

Enzay Tankado — Raqamli qalʼa dasturi yaratuvchisi, MXA sobiq xodimi

Komandor Trever Stratmor — MXA operatsiyalar boʻlimi direktori

Liland Fonteyn — MXA direktori

Jabba — MXA xavfsizlik tizimi direktor oʻrinbosari

Soshi Kuta — Jabbaning bosh texnigi va assistenti

Fil Chartrukian — MXA texnigi

Greg Heyl — MXA kriptografi

Halohot — Stratmor tomonidan kodni olish uchun yollangan qotil

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Official website

|  |  |
| --- | --- |
| Romanlar | *Romanga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Jarrohlik lanseti
 Qon namunalarini olish uchun ishlatiladigan avtomatik lanset
**Lanset** (fransuzcha: *lancette*, lotincha: *lancea* — nayza, pike) — xoʻppozlarni (tana toʻqimalaridagi yiringlash) ochish uchun teshuvchi jarrohlik asbobi. Zamonaviy tibbiy amaliyotida u oʻz oʻrnini skalpelga boʻshatib bergan.

Bugungi kunda tibbiyotda „lanset" atamasi kapillyar qon namunalarini olish uchun lanset yoki skarifikatorni anglatadi. Bu barmoq terisini teshish uchun steril, bir martalik foydalaniladigan kichik ignadir. Koʻpincha lanset olingan qon namunasini saqlash uchun kichik idish bilan konstruktiv jihatdan birlashtiriladi, uning bunday turi „avtolanset" deb ataladi.

Etimologiya
-----------

Asbobning nomi nemischa tilidan u *Lanzette* soʻzidan olingan boʻlib, u oʻz navbatida borib fransuzcha „lancette", bu soʻz esa, lotincha „lancea" soʻzidan olingan (lance — „nayza").

Madaniyatda
-----------

* Tibbiy asbobga oʻxshash shakl uchun, eng oddiy xordali organizmlar oilasi „lansetlar" deb nomlangan.
* Eng qadimgi tibbiy jurnallardan biri ushbu asbob sharafiga „*The Lancet*" deb nomlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2   Etimologicheskiy slovar russkogo yazika Maksa Fasmera
2. ↑  „children with DIABETES - auto". 17-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-dekabr 2015-yil.
3. ↑  „Этимологический словарь Крылова/Ланцет" (ru).  enc-dic.com. 25-may 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-may 2015-yil.

Havolalar
---------

* Lanset // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb. 1890—1907.