**Safvon ibn Umayya** (arabcha: ) - sahoba.

Oilasi
------

Safvon ibn Umayya Makkadagi Quraysh qabilasining Banu Juma qabilasidan bo'lgan. Uning otasi Quraysh oqsoqollaridan Umayya ibn Xalaf, onasi Karima binti Ma'mar ibn Habib edi. Uning Ali ismli ukasi va ona tomondan Jabala ibn al-Hanbal ismli ukasi bo'lgan.

Safvon kamida besh marotaba uylangan. Ular:

1. Barza binti Masud - Toifdagi Saqif qabilasining hukmron oilasidan. Uning Abdullohibn Safvon, Hishom ibn Safvon, Umayya ibn Safvon va Ummu Habib binti Safvon ismli farzandlari bo'lgan.
2. Faxita binti Valid ibn al-Mug‘iyra - Makkadagi Quraysh qabilasining Banu Maxzum urug‘idan.
3. Al-Bag'um binti al-Muazzil ibn Kinana - kichik Abdullohning onasi.
4. Ummu Kulsum binti Jarval (mulayka nomi bilan ham mashhur) - Xuzaa qabilasidan.
5. Umayna binti Abu Sufyon - Qurayshning Umayya qabilasidan, Abdulrahmonning onasi.

Safvon ibn Umayya Muhammadning iltimosiga ko'ra unga 50 000 dirham qarz bergan.

Muhammadga qarshi chiqishi va harbiy yurishlari
-----------------------------------------------

Safvonning otasi Umayya ibn Xalaf Makkada Muhammadga qarshi chiqqan edi. U payg'ambarga suiqasd qilishda ishtirok etgan, shu voqeadan so'ng Muhammad Madinaga jo'nab ketgan. 624-yilning mart oyida boʻlib oʻtgan Badr jangidan keyin Safvon ibn Afvon muxolifati faollashgan.

### Badr jangi

Safvon ibn Afvon Badrda jang qilmagan (624-yil, mart). U yerda Quraysh qo‘shini tor-mor etilgani haqidagi xabar Makkaga birinchi yetib borgach, Safvon elchining aqldan ozganini aytgan. Lekin elchidan: «Safvon ibn Umayyaga nima bo‘ldi?» deb so‘ralganda, elchi: «Mana, u bu yerda o'tirgan pay men uning otasi va ukasining o'ldirilganiga guvoh bo'ldim!» — deb javob bergan.

Bunga javoban Safvon o‘zining amakivachchasi Umayr ibn Vahb bilan Muhammadni o‘ldirish uchun til biriktirgan. Safvon Umayrning qarzlarini to‘lab, uning oilasini boqadi, Umayr esa Madinaga Muhammadni o'ldirish uchun qilichini o'tkirlab, Madinaga yo'l oladi. Safvon Quraysh ahliga tez orada Madinadan xushxabar eshitishlarini va'da qiladi. Ammo uning rejasi teskari natija beradi, chunki masjid darvozasi oldida musulmonlar Umayrni tanib, fitna tafsilotlarini allaqachon bilishga ulgurgan Muhammadning huzuriga olib kelishadi. O'sha yerda Umayr Islom dinini qabul qilib, Makka ahlini Islomga da'vat qilish uchun qaytib keladi. Safvon esa bundan buyon Umayr bilan gaplashmaslikka qasam ichadi.

Noyabr yoki dekabr oylarida Safvon ibn Afvon Iroq tomon 100 000 dirhamlik kumush idishlardan iborat savdogar karvonini olib ketadi. Zayd ibn Horisa ushbu karvonga hujum qiladi va ularning barcha kumushlarni tortib oladi, biroq qurayshlik erkaklarning barchalari ushbu hujumdan qochib qutulishga muvaffaq bo'lishadi.

### Uhud jangi

Safvon ibn Afvon Abdulloh ibn Abu Robiya va Ikrima ibn Abu Jahl bilan suhbatlashadi. Ular Badr jangida otalari, oʻgʻillari va akalari oʻldirilgan kishilar bilan uchrashib, Abu Sufyon va oʻsha karvonda savdo qiluvchilar bilan gaplashishadi. Ularga Muhammad ularning eng yaqin kishilarini o'ldirganini, bunga javoban esa unga qilich ko'tarish uchun moliyaviy yordam berishlarini so'raydi. Shunda keyin Safvon ibn Afvon shoir Abu Azzoga qinona qabilalarini Qurayshga yig‘ilishga chaqirish uchun pul beradi. Quraysh ahli 625-yilning mart oyida Muhammadga qarshi bosh ko'taradi va bu Uhud jangining boshlanishiga sabab bo'ladi.

Quraysh qabilasi qo'mondonlarining ko'pchiligi qo'shinni xursand qilish va ularni jang maydonida ruhlantirib turish uchun o'zlari bilan birga ushbu jangga ayollarni ham olib kelishadi. Safvon ham ikki xotini Barza binti Mas'ud va al-Bag'um binti al-Muazzilni jangga o'zi bilan birga olib keladi. Jang paytida u yaralangan Xorija ibn Zaydga (Abu Bakr Siddiqning qaynotasi) halokatli zarba berib, uni o'ldiradi, chunki Xorija Badr jangida Safvonning otasiga hujum qilgan edi. Shuningdek, Safvon jangda Avs ibn Arqam va Ibn Qavqalni ham o‘ldiradi.

Avgust oyida Adal va al-Qaradan 625 kishi asirga olingan uch nafar musulmonni Makkaga olib keladi. Safvon ulardan biri Zayd ibn al-Datinnani Badr jangida otasining o‘limi uchun qasos olish maqsadida o'z qo'llari bilan o'ldirish uchun sotib oladi. Abu Sufyon undan: "Zayd, hozir sizning o'rningizda Muhammad bo‘lishini, siz esa uyingizda oilangiz bilan birga bo‘lishni istamaysizmi?" deb so‘raydi. Zayd javob beradi: "Hato bu meni uyim, oilam tomon olib borganda ham, men Muhammad alayhissalomga tikan kirganchalik azob tilamayman!" Safvonning xizmatkori Nistas Zaydni o‘ldirar ekan, Abu Sufyon shunday deydi: "Men sahobalari Muhammad alayhissalomni yaxshi ko'rganichalik bir muhabbat ko'rmadim".

### Xandaq jangi

Safvon Xandaq jangini rejalashtirish va urush uchun kerak bo'ladigan mablagʻni yigʻishda Abu Sufyonni faol qoʻllab-quvvatlagan.

627-yilning kuzida Suriyadan qaytgan savdogar karvoni Safvonga tegishli bo'lgan koʻplab kumush boyliklarni olib ketayotgan edi. Ushbu karvon al-Isda Zayd ibn Horisa va 170 nafar chavandozlar tomonidan to'xtatilib, kumush va yana bir qancha asirlarni o'zlari bilan birga olib ketishadi.

### Hudaybiya shartnomasi

628-yilning mart oyida Quraysh ahli 1 600 nafar musulmonlar Makkaga yaqinlashayotganini eshitgach, ushbu vaziyatga qarshi chora ko'rish uchun qabilaga uch nafar rahbar tayinlanadi. Bu rahbarlar ichida Safvon ibn Afvon ham bor edi. U Ikrima ibn Abu Jahlni 200 otliq askar bilan atrofdagi boshqa qabilalardan yordam so'rash uchun yuboradi. Musulmonlar Makkaga yetib kelganlarida, ularni qabul qilish uchun to'rtta uy belgilanib, Safvonning uyi ham shu to'rtta uydan biri edi. Shuningdek, xalifa Usmon shaharga kirgach, unga salom beruvchilar orasida Safvon ibn Afvon ham bor edi. Bu voqealarning barchasi keyinchalik, Hudaybiya shartnomasining tuzilishiga olib keladi. Hudaybiya sulhi ikki shahar o'rtasidagi keskinliklarni kamaytirishga va keyingi 10 yil davomida tinchlik an'analarini saqlashga yordam beradi. 

Oradan ko'p o'tmay, Muhammad musulmon erkaklarga hali ham butparast bo'lgan xotinlarini taloq qilishni buyuradi. Xalifa Umar xotini Ummu Kulsum binti Jarvalni taloq qiladi. Ushbu voqeadan keyin Makkaga qaytib kelgan Ummu Kulsumga keyinchalik Safvon ibn Afvon uylanadi.

Bu orada Muhammad Haybarni qamal qiladi. Quraysh oqsoqollari ushbu jangda kim g'alaba qozonishiga garov tikishadi. Safvon Muhammad yutqazadi deya garov uchun beshta tuyaga qo'yadi, uning bu ishiga shubha bilan qaragani uchun Abu Sufyondan qattiq g'azablanadi. Bu paytda Xolid ibn Valid Islomni qabul qilib, Safvonni o'zi bilan birga Madinaga hamroh bo‘lib borishga taklif qiladi, biroq Safvon uning taklifini rad etadi va tirik ekan, hech qachon Muhammadga ergashmasligini aytadi. Shartnoma shartlariga ko'ra, Muhammad 629-yilning mart oyida kichik haj ziyorati (Umra) uchun Makkaga keladi. Bilol ibn Rabboh musulmonlarni namoz o'qish uchun chaqirganida, Safvon: "Otam buni ko‘rmasdan vafot etgani uchun Allohga hamdlar bo‘lsin!" deydi.

Badaviy boshliqlari Farvo ibn Hubayra al-Qushayriy va Navfal ibn Muoviya ad-Diliy Makkaga tashrif buyurganlarida Safvon va boshqa Quraysh oqsoqollari bilan uchrashadilar. Badaviylar Qurayshning turli badaviy qabilalari bilan birlashib, Muhammadga hujum qilishni taklif qilishadi. Muhammadga hujum qilishdan oldin uning makkalik ittifoqdoshlarni bo'lmish Banu Xuzoani bostirish kerakligini tushungan badaviylar birinchi navbatda Xuzoga hujum qilishlarini aytishadi. Ammo Safvon va boshqa ko'plab qurayshliklar o'rtadagi shartnomani buzishga jur'at eta olmasliklarini aytadilar va berilgan taklifni qabul qilmaydilar.

629-yilda Banu Bakr qabilasining Dil urugʻi Xuzolardan oʻch oladi. Safvon va uning qullari ularga qurol berib, hujumga yordam berishadi. Banu Bakr Qurayshga, Xuzoa esa Madinadagi musulmonlarga ittifoqchi bo‘lganliklari uchun, ushbu hujum Hudaybiya sulhining buzilishiga olib keladi va Makkaning fath qilinishiga turtki bo'ladi.

Islomni qabul qilishi
---------------------

630-yilning yanvarida musulmon qoʻshini Makkani qurshab olganida, Safvon ibn Afvon Ikrima ibn Abu Jahl bilan al-Xandamada Muhammadga soʻnggi marta qarshilik koʻrsatishadi. U yerda ular Xolid ibn Validga duch kelishadi va Xolidu ularni mag'lub eatd .

Safvonning rafiqasi Faxita Islomni qabul qiladi, ammo Safvon Yamanga suzib ketish niyatida Jiddaga qochib ketadi. Uning kemasi Yamanga jo'nab ketishidan oldin Umayr ibn Vahb uni ushlab oladi va unga Muhammadning sallasini sovg'a qiladi: "Ey Safvon, o'zingni halok qilma! Men senga Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning omonlik belgisini keltirdim", deydi. Bunga javoban Safvon avvaliga unga ket deydi, lekin Umayr ibn Vahb qat’iy turib: "Sening amakivachchang odamlarning eng zo‘r, solih va eng bag‘rikengidir, uning kuchi sening quvvating, izzati sening sha’ning, uning hukmronligi sening hukmronligingdir", deydi. Safvon Muhammad uni o'ldirishidan qo'rqishini aytadi, lekin Umayr Muhammadni juda saxiy va sabrli ekanligini takrorlaydi va nihoyat Safvon Umayr bilan Makkaga qaytishga rozi bo'ladi. Muhammad Safvonga haqiqatan ham unga xavf tug'dirmasligini tasdiqlaydi. Safvon o'ylab olish uchun ikki oy vaqt so'raganida, Muhammad unga hatto to'rt oy ham vaqt berishi mumkinligini.

Oradan bir necha hafta o‘tgach, Muhammad dushmanlarga qarshi jang olib borishi uchun Dafvondan qurol-aslaha va zirhlarini qarzga so‘rab xabar yuboradi. Safvon esa Muhammad uni qurollarni topshirishga majburlamoqchimi, deb so‘raydi, biroq bu do'stona iltimos ekanligini va keyinchalik uning mol-mulkini qaytarib berishini aytishganida, Safvon bunga e'tirozi yo'qligini aytadi. U Muhammadning Hunayn jangidagi Havazinlarga qarshi hujumi uchun unga yuzta pochta va boshqa qurol-yarog'larni berib yuboradi. Safvon ibn Afvonning o'zi ham Hunayn jangida Muhammad tomonidan turib jang qiladi va Muhammadga: "Menga havozinlik bir kishidan koʻra qurayshlik kishi hukmron boʻlganini afzal koʻraman", deydi.

Oradan ko'p o'tmay, Safvon ibn Afvon Muhammad ba'zi kishilarga Islomni qabul qilgani va musulmon sifatida nafslari ustidan g'olib kelgan kishilarga sovg'a-salom ulashadi. Ularning orasida Safvon ibn Afvon ham bor edi va u Muhammaddan yuzta tuya olsdi. Safvon Islom dinini qabul qilganidan keyin xotini Faxita u bilan birga yashash uchun uning yoniga qaytib keladi.

Yana qarang
-----------

* Sahobalar
* Rabo ibn Umayya
* Bilol ibn Riboh
* Muhammadning yurishlari ro'yxati

Manbalar
--------

1. 1 2  Muhammad ibn Jarir al-Tabari. *Tarikh al-Rusul wa'l-Muluk*. Translated by Landau-Tasseron, E. (1998). *Volume 39: Biographies of the Prophet's Companions and Their Successors*. Albany: State University of New York Press.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Muhammad ibn Umar al-Waqidi. *Kitab al-Maghazi*. Translated by Faizer, R. Ismail, A. & Tayob, A. K. (2011). *The Life of Muhammad*. London & New York: Routledge.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21  Muhammad ibn Ishaq. *Sirat Rasul Allah*. Translated by Guillaume, A. (1955). *The Life of Muhammad*. Oxford: Oxford University Press.
4. 1 2 3 4 5 6  Muhammad ibn Jarir al-Tabari. *Tarikh al-Rusul wa'l-Muluk*. Translated by Fishbein, M. (1998). *Volume 8: The Victory of Islam*. Albany: State University of New York Press.
5. ↑  Muhammad ibn Sa'd. *Kitab al-Tabaqat al-Kabir* vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). *The Women of Madina*, p. 169. London: Ta-Ha Publishers.
6. 1 2 3 4 5 6  Muhammad ibn Jarir al-Tabari. *Tarikh al-Rusul wa'l-Muluk*. Translated by McDonald, M. V. & annotated by Watt, W. M. (1987). *Volume 7: The Foundation of the Community*. Albany: State University of New York Press.
7. 1 2 3  Muhammad ibn Jarir al-Tabari. *Tarikh al-Rusul wa'l-Muluk*. Translated by Poonawala, I. K. (1990). *Volume 9: The Last Years of the Prophet*. Albany: State University of New York Press.
8. 1 2  Malik ibn Anas, *Al-Muwatta* 28:44.

Tashqi havolalar
----------------

* A2Youth - Islom haqida - Maqolalar - Sahobalar qissalari
* witness-pioneer.org
* muttakun.com - Bu veb-sayt sotiladi! - Muttakun Resurslar va Axborot.