recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Galina Vladimirovna Drozdova** (1955.13.1, Toshkent) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1988). 1976-yildan Toshkent shahridagi 3-kechki, 151-maktabda rus tili va adabiyoti oʻqituvchisi, 1979-yildan Oʻzbekiston Maorif vazirligida mehnat taʼlimi va kasbga yoʻnaltirish boʻyicha katta metodist, 1982-yildan Hamza tumanidagi 103-internat maktabda oʻqituvchi-defektolog. U darslarda tikish-bichishdan nazariy bilimlar berish bilan birga, olingan bilimlarni amalda qoʻllashga oʻrgatadi. Noanʼanaviy hamda ijodiy dars shakllaridan unumli foydalanadi. Yordamchi maktablarning 4—9sinflari uchun "Mehnat taʼlimi" dasturi muallifi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Zoopsixologiya**, hayvonlar psixologiyasi — psixologiyanint hayvonlar psixikasi, uning namoyon boʻlishi hamda ontogenez va filogenezdagi taraqqiyotini oʻrganadigan boʻlimi. 3. dalillaridan bir qancha fanlar, jumladan, bionika va biokiberneti-kada foydalaniladi. 3. solishtirma psixologiya va etologiyat yaqin turadi. 3. ekologiya, neyrofiziologiya, sezgi organlari fiziologiyasi va b. sohalar bilan uzviy bogʻlangan. 3. 18-a oxiri — 19-asr boshlarida mustaqil fan sifa-tida shakllangan. 3. tarixida 2 qarama-qarshi yoʻnalish boʻlgan. Mexanik yoʻnalish boʻyicha hayvonlar avtomat mashinaga oʻxshatiladi (R. Dekart, J.Lyob va b.)- Antropomorfik yoʻnalish boʻyicha inson psixikasi bilan hayvon psixikasi oʻrtasidagi farq inkor etiladi (J.L. Byuffon, J.B. Lamark, Ch. Darvin va b.). Z.da evolyusion yoʻnalishning boshlanishi rus olimlari K. F. Rulye va V. A. Vagner ishlari bilan bogʻliq. Z.ning fan sifatida rivojlanishida I. P. Pavlovnchnt oliy nerv faoliyashi toʻgʻrisidagi taʼlimoti muhim ahamiyat kasb etadi. Bu taʼlimot inson psixikasi hatto eng yuksak tuzilgan hayvon psixikasidan sifat jihatdan keskin farq qilishini koʻrsatadai. Bu farq insonning ijtimoiy hayoti, i.ch. fao-liyati va nutqi bilan bogʻliq.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Domna pechi**, domna — temir rudalaridan choʻyan olinadigan shaxta pech. Beton poydevorga oʻrnatilgan silindrik kojuxdan iborat. Kojux ichiga pech tagligi (leshad) ni hosil qiluvchi oʻtga chidamli gʻisht terib chiqiladi. Pechning pastki qismida gorn va furma bor. Gornda choʻyan va shlak oqib chiqadigan teshiklar qilingan. Shaxta silindrik koloshnik bilan tugaydi. Chuyan oqib chiqadigan teshik sathidan koloshnik yuqorisidagi yuklash konusigacha bulgan masofa D. p.ning foydali balandligi deyiladi. Ana shu balandlik orasidagi hajm foydali hajm deb ataladi. Foydali hajmdan foydalanish koeffitsiyenti D. p. ishining asosiy texnik-iqtisodiy kursatkichi bulib, u pechda 1 sutkada eritib olinadigan 1 t chuyanga tugʻri keladigan foydali xajmni ifodalaydi. U qanchalik kichik bulsa, pech shunchayaxshi ishlaydi. YirikD. p.ning ish unumdorligi sutkasiga 10000 t dan ortiq.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Dayaklar, 2008
**Dayaklar** — Indoneziya, Malayziya va Bruneydagi xalqlar guruhi (ngadjular, klemantanlar, ibanlar, kenyalar va b.), Kalimantan o.ning tubjoy aholisi. 3,7 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Indonez guruhiga mansub tillarda soʻzlashadi. Anʼanaviy diniy eʼtiqodlarga amal qilishadi. Xristianlar va musulmon sunniylar bor. D.ning deyarli barchasi qoʻl mehnatiga asoslangan dehqonchilik bilan mashgʻul. Ovchilik, baliqchilik va terimchilik oʻtroq D.da qoʻshimcha mashgʻulot sanaladi. D.ning qishloqlari, asosan, daryo qirgʻogʻining sayoz joylarida joylashgan. 100—500 aholiga moʻljallangan qishloqlarda 50 tagacha oila yashaydigan anʼanaviy uzun uylar bilan bir qatorda 1—5 oila uchun qurilgan uylar ham bor. D.ning ayollari bilan bir qatorda erkaklari ham be-zak buyumlariga oʻch. D. orasida tishlarni qoraytirish va arralatish, shuningdek, badanga turli rasmlar solish (tatuirovka) keng tarqalgan. 19-asr oxirigacha "kalla ovi" udum boʻlgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dupree** (talaffuzi: *Dupri*) — AQShning Janubiy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Aholisi 2020-yilgi aholini roʻyxatga olishda 494 kishini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

Dupree shahri 45°3′0″N 101°36′4″W﻿ / ﻿45.05000°N 101.60111°W﻿ / 45.05000; -101.60111GO (45,050110, −101,601052) koordinatalarda joylashgan.

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 0.39 kvadrat mil (1.01 km2) tashkil qiladi.

Dupreega 57623 pochta indeksi va 17420 FIPS joy kodi berilgan.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1920** | 213 |  | — |
| **1930** | 365 |  | 714% |
| **1940** | 460 |  | 260% |
| **1950** | 438 |  | −48% |
| **1960** | 548 |  | 251% |
| **1970** | 523 |  | −46% |
| **1980** | 562 |  | 75% |
| **1990** | 484 |  | −139% |
| **2000** | 434 |  | −103% |
| **2010** | 525 |  | 210% |
| **2020** | 494 |  | −59% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

2010-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 525 kishi, 176 ta xonadon va 116 ta oila istiqomat qilgan. Shaharning irqiy tarkibi 29,3% oq tanli, 66,9% tubjoy amerikaliklar, 0,4% boshqa irqlardan va 3,4% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 4,2 foizini tashkil etadi.

Shaharda 176 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 44,9 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 38,1 foizi er-xotinlar birga yashagan, 21,6 foizi eri boʻlmagan ayollar, 6,3 foizida xotini boʻlmagan erkaklar. va 34,1% oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 31,8 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 10,8 foizida 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahar aholisi oʻrtacha yoshi 27,6 yoshni tashkil etadi. Aholining 37,3 foizi 18 yoshgacha boʻlganlar; 9% 18 yoshdan 24 yoshgacha boʻlganlar; 22% 25 dan 44 gacha; 23,8% 45 dan 64 gacha; va 7,8% 65 yosh va undan kattadir. Shaharning gender tarkibi 46,5% erkaklar va 53,5% ayollarni tashkil qiladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 22 250 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 20 781 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 21,667 dollarni, ayollarniki esa 14 875 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 8 206 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 41,9 foizi va aholining 52,1 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlarning 77,4 foizi va 65 yoshdan oshganlarning 17 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „U.S. Census Bureau: Dupree city, South Dakota" (en). *www.census.gov*.  United States Census Bureau. Qaraldi: 28-iyun 2022-yil.
2. ↑  „US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990".  United States Census Bureau (12-fevral 2011-yil). Qaraldi: 23-aprel 2011-yil.
3. ↑  „US Gazetteer files 2010".  United States Census Bureau. 2-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
4. ↑  *United States Census Bureau.* „Census of Population and Housing". Qaraldi: 26-iyun 2016-yil.
5. ↑  „U.S. Census website".  United States Census Bureau. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
**Tomas Keyn Tulley** (1908 yil 21 avgust - 1982 yil 27 aprel) amerikalik aktyor edi. U *"Shimoliy ta'qib"* (1943) filmida debyut qilishdan oldin radioda va sahnada o'z faoliyatini boshlagan. Keyinchalik u *"Keyn qo'zg'oloni"* (1954) filmidagi yordamchi roli uchun Akademiya mukofotiga nomzod bo'ldi.

Dastlabki yillar
----------------

Tulli Koloradoning janubi-g'arbiy qismidagi Durango shahrida, Tomas X. Tulley va Viktoriya Lenore Day Tulleyning o'g'li bo'lib tug'ilgan. U Amerika Qo'shma Shtatlari dengiz flotida xizmat qilgan va Denverdagi *Denver Post* gazetasida muxbir bo'lib ishlagan, u yaxshi maosh olish umidida aktyorlik faoliyatini boshlagan.

Karyera
-------

Tulli Broadwayda *"Me Ziggy"* (1937) filmida debyut qildi. Uning Brodveydagi boshqa kreditlari orasida *"Quyosh maydoni"* (1942), *"Stringlar, mening Rabbim, yolg'ondir"* (1942), *Jeyson* (1942), *"Ah, cho'l!"* (1941), *"Umringiz vaqti"* (1940), *"Tungi musiqa"* (1940), *"Umringiz vaqti"* (1939), *"Oq ot"* (1939), "*Bo‘rlangan* "(1937).

Qadimgi radio davrida Tulli *"Jasurlar uyi"* serialida Jo rolini o'ynagan.  U, shuningdek *, "Hayot boshlanadi"* serialida Jim Kerroll rolini o'ynadi,  *"Onamning eri"* komediyasida Villi amaki,  va *Stella Dallas* serialidagi Charlz Martin. U Gunsmoke -da tez-tez mehmon bo'lib, keng ko'lamli qismlarni tasvirlagan.

Shaxsiy hayot
-------------

1930 yilda Tulli Koloradoda Xelen Braunga turmushga chiqdi. Ularning qizi bor edi va ular 1935 yil 26 noyabrda ajrashishdi. 1938 yilda u aktrisa Frensis Makxyuga uylandi va u bilan 1953 yilda vafotigacha turmush qurdi. 1954 yil 20 iyunda u Los-Anjelesda Ida Jonsonga turmushga chiqdi va ular vafotigacha turmush qurishdi.

Tulli pochta orqali shaxmat o'ynagan, pashsha baliqchi bo'lgan va boshlang'ich maktab uchun bolalar kitoblarini ovozli qilgan.

Tulli 1982 yil 27 aprelda Kaliforniyaning Nyuport-Bich shahridagi Xoag memorial kasalxonasida 73 yoshida saraton kasalligidan vafot etdi.

Manbalar
--------


1. 1 2 3  Aaker, Everett*. Television Western Players, 1960–1975: A Biographical Dictionary* (en). McFarland, 2017 — 423 bet. ISBN 978-1-4766-2856-1. 22-aprel 2018-yilda qaraldi.
2. ↑  „Tom Tully". *Internet Broadway Database*. 22-aprel 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-aprel 2018-yil.
3. 1 2 3 4  Terrace, Vincent*. Radio Programs, 1924–1984: A Catalog of More Than 1800 Shows*. McFarland & Company, 1999 — 314 bet. ISBN 978-0-7864-4513-4.
4. ↑  „Tom Tully". *rusc.com*.
5. ↑  „Tom Tully". *BFI*.
6. ↑  „Blood Harvest – Tales of the Texas Rangers (01-21-51)". *OTRWesterns.com*. 7-oktabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-dekabr 2022-yil.
7. ↑  „The Pittsburgh Press - Google News Archive Search". *news.google.com*.
8. ↑  „YOURS TRULY, JOHNNY DOLLAR: THE KING'S NECKLACE MATTER (RADIO)". *Paley Center for Media*. Qaraldi: 4-oktabr 2022-yil.
9. ↑  *Tseng, Ada*. „Tom Tully never knew he had a Hollywood star. His grandchildren found it decades after his death". *Daily Pilot* (10-iyul 2019-yil). Qaraldi: 4-oktabr 2022-yil.
10. ↑  *Thackery, Ted Jr.*. „Tom Tully" (en). *Los Angeles Times* (28-aprel 1982-yil). Qaraldi: 4-oktabr 2022-yil.
**Magnitostriksiya** (magnit va lot. strictio — qisilish, taranglashish) — kristall jismning magnitlanganda oʻlcham va shakllari oʻzgarishi; kristall panjaraning magnit maydonida energetik holatining, shuningdek, panjaradagi tugunlari orasidagi masofaning oʻzgarishiga olib keladi. Ferro-va ferrimagnetiklarda zarralarning magnitli oʻzaro taʼsiri juda yuqori boʻlgani uchun M. eng katta qiymatga erishadi. M. hodisasiga teskari hodisa Villari effekti hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Magnitostriksion materiallar** — magnitlanganda oʻz shakli va oʻlchamlarini oʻzgartirish (magnitostriksiya) xususiyatiga ega boʻlgan materiallar. Nikel, ferritning baʼzi turlari, temirnikel, temir-kobalt va temir-alyuminiy qotishmalari Magnitostriksion materiallar hisoblanadi. Temirnikel qotishmalarning magnit oʻtkazuvchanligi yuqori boʻladi. Ulardan ixcham kuch transformatorlarining oʻzaklari, magnit kuchaytirgichlar, kontaktsiz rele va boshqa tayyorlanadi. Temir-kobalt qotishmalarning magnitostriksiya xususiyatlari juda yuqori boʻladi. Ulardan kuchli magnitostriksiya oʻzgartirgichlarnint oʻzaklari va boshqa tayyorlanadi. Temir-alyuminiy qotishmalarning magnitostriksiya xususiyati yuqori boʻlishi bilan birga solishtirma elektr qarshiligi katta va mustahkam boʻladi. Ulardan ham magnitostriksion oʻzgartirgichlarning oʻzagi tayyorlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Magniy oksid** (kuydirilgan magneziya), MgO —magniyning kislorodli birikmasi. Rangsiz kristall modda. Tabiatda periklaz minerali koʻrinishida uchraydi. Suyuqlanish temperaturasi 2827°, qaynash temperaturasi 3600°, zichligi 3,58 g/sm3. Moos boʻyicha qattiqligi 5—6. Xavodan suv va karbonat angidridni yutib, magniy gidroksid va magniy karbonat hosil qiladi. Suvda deyarli erimaydi. Amorf holdagi Magniy oksid kislotalarda, ammoniy tuzlari eritmalarida, hatto sirka kislotada ham yaxshi eriydi. Magniy oksid 1200°—1600° da qizdirilsa yirik kristallar hosil qiladi. U suvda va kislotalarda erimaydi. Magniy oksid rezina buyumlari olishda, oʻgʻitlarni donadorlashda, neft maqsulotlarini tozalashda, tibbiyotda, magniyli sementlar olishda, qurilish materiallari sanoatida, sunʼiy toshlar ishlab chiqarishda ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dori changitish** - oʻsimlik zarar kunandalari va kasalliklariga, shuningdek, begona oʻtlarga qarshi kukunsimon pestitsid(dust)larni sepish; maxsus changlatgichlar bilan sepiladi. D.ch. vaqtida preparat zarrachalari shamol taʼsirida vaznga qarab har xil uzoqlikka tarqaladi. Zarrachalarning ishlov beradigan yuzaga tushish vaqti ularning kattaligi va ogʻirligiga bogʻliq; dust zarrachalarining kattaligi yer apparatlari uchun 15—25 mkm boʻlishi kerak. D.ch. asosan ertalab va kechqurun, faqat havo salqin vaqtlarda kunduzi oʻtkaziladi, chunki barglarning nam sathi dustlar zarrachalarini yaxshiroq ushlab qoladi. Changitish muddati qishloq xoʻjaligi ekinlari zararkunandalarining va kasallik qoʻzgʻatuvchilarining biologik xususiyatlari hamda iqlim sharoitiga qarab belgilanadi. D.ch.ni shamol tezligi 2 m/s boʻlganda oʻtkazish lozim. Baʼzan preparatlarning fizik xususiyatlari tarkibiga 3—5% mineral moylar qoʻshib yaxshilanadi (bonifikatsiya). Baʼzi pestitsidlarning changlagichlardagi harakati natijasida zarrachalar elektr zaryadlanadi, bundan preparatlarning yopishqoqligi va barg sathida ushlanishi ortadi. Bundan tashqari, sertuk, burishgan, gorizontal joylashgan va nam barglarda changsimon preparatlar koʻproqushlanib qoladi. D.ch.ning afzalligi oddiyligidadir, kamchiliklari — shamol taʼsirida pestitsidlarning katta maydonlarga tarqalib ketishi, preparat sarf normasining yuqoriligi, dustlar samaradorligining pastligi. Shu sababli qishloq xoʻjaligida D.ch. oʻrniga pestitsidlarni qoʻllashning purkash usuli keng qoʻllanilmoqda. Lekin chigirtkalar makonida ularning rivojlanishiga qarshi kurashda D.ch. asosiy usul hisoblanadi. Gʻoʻza maydonlarida paydo boʻlgan oʻrgimchakkana oʻchoklariga oltingugurt changitiladi. D.ch. oʻtkazishda pestitsidlardan zaharlanishning oldini olish uchun ehtiyotkorlik choralariga amal qilish kerak (qarang Xavfsizlik texnikasi). Shomil Xoʻjayev.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
*Doré* (Carolus-Duran, 1877)
DORE (Dore) Gyustav (1832.6.1, Strasburg — 1883.23.1, Parij) — fransuz grafik rassomi, illyustratsiya ustasi. D. ijodi kamolotida O. Domye sanʼatidan ilxrmlangan. Romantik xususiyatga ega boʻlgan joʻshqin tasviriy, hajviy illyustratsiyalari, hayotiy qiziq voqealar, yengil yumorli asarlari bilan hikoyanavis usta rassom sifatida shuhrat qozongan. F. Rable ("Gargantyua va Pantagryuel", 1854), O. Balzak ("Qiziq hikoyalar", 1855— 56), Dante ("Ilohiy komediya", 1861), Servantes ("Don Kixot", 1862—63) va b. asarlari, Injil (1864—66)ga ishlagan rasmlarida D.ning nihoyatda boy xayoloti va oʻziga xosligi namoyon boʻlgan. Maishiy janrda asarlar yaratgan ("Koʻprikdagi qashshoqlar. London", 1873 va b.), haykaltarosh sifatida ijod qilgan (A. Dyuma yodgorligi, bronza, 1882 va b.).

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Napaleon fors elchilarini qabul qilmoqda.
**Finkenshteyn shartnomasi** — 1807-yil 4-mayda Finkenshteyn graflar saroyida (Sharqiy Prussiya, hozirgi Polshada) imperator Napoleon tomonidan u yerda fors shoxi Fath Alishoh elchilari oʻrtasida tuzilgan ittifoqchilik shartnomasidir. Shartnoma Rossiya va Britaniya imperiyalariga qarshi qaratilgan edi.

1807-yil 24-dekabrda general Gardanning fransuz missiyasi Tehronga kirgandan soʻng, shartnomada qoʻshimcha band paydo boʻladi. Unga koʻra forslar Karek orolini Napoleonga beradilar va buning evaziga fransuzlar fors armiyasini Yevropa modeliga muvofiq isloh qilishi hamda Gombrun va Bushehrda harbiy savdo punktlarini tashkil etish kerak edi.

Tugatilishi
-----------

Lekin shartnomaning amal qilishi uzoq davom etmadi. Napoleon Gruziyani qaytarib olishni istagan Forslar Rossiya bilan urushning ikkinchi frontini ochishiga va bundan tashqari, Buyuk Britaniya bilan barcha diplomatik va savdo aloqalarini uzib, Afgʻoniston xalqlarini unga qarshi kurashishga chaqirishiga umid qilgan edi.

Shartnoma tuzilganidan 10 oy oʻtgach, Britaniya diplomati Jon Malkolm pora va sovgʻalar evaziga Franko-Fors ittifoqini tugatishga muvaffaq boʻldi. 1808-yilda Angliya-Fors shartnomasi imzolandi. Ushbu shartnoma aslida Rossiyaga qarshi qaratilgan edi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Эрнест Лависс, Альфред Рамбо.* История XIX века
Категория:Карточка на Геокаре: исправить
Категория:Карточка на Геокаре: Исправить: Множественные параметры
Категория:Горные вершины по алфавиту

Категория:Горные вершины — семитысячники
Категория:Природные географические объекты по алфавиту
Категория:ПРО:ГЕО:Последняя правка: в текущем году
**Tarixchi-o-Nal** (inglizcha: *Istor-o-Nal* ) - Pokistonning Xayber-Paxtunxva provinsiyasidagi Chitral tumanidagi Hindukush togʻ tizimidagi choʻqqi, dengiz sathidan 7403 metr balandlikda. Histor-o-Nal cho'qqisiga birinchi ko'tarilish 1955 yil 8 iyunda amerikaliklar Jozef Merfi va Tomas Match va Prinston Alp klubi ekspeditsiyasi doirasida pokistonlik mayor Ken Bankvala tomonidan amalga oshirilgan.

Jismoniy va geografik xususiyatlari
-----------------------------------

Tarix o Nal choʻqqilar guruhi boʻlib, ulardan 11 tasi balandligi 7000 metrdan oshadi. Histor-o-Nal butunlay Pokiston hududida, Hindukush tog' tizmasidagi Xayber-Paxtunxva viloyatining Chitral tumanida joylashgan. Istor-o-Nalaning eng baland cho'qqisi dengiz sathidan 7403 metr balandlikda joylashgan. Istor-o-Nal - Hindukushning Tirich -Mir (7708 metr) va Noshak (7492 metr) cho'qqilaridan keyin uchinchi eng baland cho'qqisi .

Istor o Naluning asosiy cho'qqisi shimoli-g'arbdan taxminan 7,5 kilometr uzoqlikda joylashgan Noshak tog'idir. Ikki cho'qqi orasidagi eng past nuqta 6378 metr balandlikda joylashgan bo'lib, Histor-o-Nal cho'qqisining nisbiy balandligi 1025 metrni tashkil etadi .

Toqqa chiqish tarixi
--------------------

Histor-o-Nal cho'qqisiga birinchi ko'tarilish 1955 yil 8 iyunda amerikaliklar Jozef Merfi va Tomas Match va Prinston Alp klubi ekspeditsiyasi doirasida pokistonlik mayor Ken Bankvala tomonidan qilingan. Ekspeditsiyaning tayanch lageri Tirich muzligidagi tog'ning janubiy tomonida, taxminan 4500 metr balandlikda tashkil etilgan. Cho'qqiga ko'tarilish g'arbiy tizma bo'ylab amalga oshirildi. Histor-o-Nal o'sha paytdagi barcha Amerika cho'qqilari orasida ikkinchi eng baland cho'qqiga aylandi .

Havolalar
---------

* „Istor-o-Nal Weather Forecast, Pakistan" (en).  mountain-forecast.com. 7-mart 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-mart 2022-yil.



* „Istor o Nal" (en).  summitpost.org. 7-mart 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-mart 2022-yil.
2017-yil 11-aprelda Xorxe Vilstermanga qarshi Libertadores kubogi o'yinida "Atletiko Tukuman" uchun zaxira o'rindig'ida maydonga tushgandan so'ng,Kuello besh kundan so'ng 16 aprel kuni Argentina Primera divizioni "San Lorenso" ga qarshi o'yinda professional debyut qildi. Shu tariqa,u 2000-yillarda tug‘ilgan Argentinaning oliy ligasida o‘ynagan birinchi futbolchiga aylandi.

#### Ijaralar

Libertadores kubogi va Sudamerikana kubogidagi yigirma uchrashuvdan so‘ng Kuello 2020-yil fevral oyida Red Bull Bragantinoga ijara asosida ketdi U 2020-yil 15-oktabrda" Marakana"da"Flamengo"ga qarshi o‘yinda debyut qilgan.Yigirma to'rtta o'yindan so'ng Kuello o'zining birinchi yirik golini Braziliya kubogining birinchi turida Mirassolga qarshi o'yinda kiritdi,chunki yarim himoyachi Kleber Andrade Estádio stadionida to'pni to'xtatib qo'ydi.

Xalqaro martaba
---------------

2017-yilning fevral oyida Kuello Argentina U17 jamoasi tomonidan 2017y-ilgi Janubiy Amerika 17 yoshgacha bo'lgan futbolchilar o'rtasidagi futbol chempionatidan oldingi yig'inga chaqirildi. U 2017-yil sentyabr va oktyabr oylarida U20 mashg'ulotlariga tanlangan edi 2018-yilning fevral oyida Kuello U19 jamoasi bilan mashg'ulotlarga chaqirildi.

Adabiyotlar
-----------

1. 1 2 3 4  „Tomás Cuello profile". *Soccerway*. Qaraldi: 19-aprel 2017-yil.
2. 1 2  „Tomás Cuello: "me quedo con esto antes que con lo de la Selección"". *La Gaceta* (12-aprel 2017-yil). Qaraldi: 19-aprel 2017-yil.
3. ↑  „Tomás Cuello, el primer jugador del nuevo milenio". *El Tucumano* (17-aprel 2017-yil). Qaraldi: 19-aprel 2017-yil.
4. ↑  „Modelo 2000". *Olé* (17-aprel 2017-yil). Qaraldi: 19-aprel 2017-yil.
5. ↑  „Tomás Cuello explica diferença entre futebol brasileiro e argentino e projeta grande temporada do Red Bull Bragantino". *ISTOÉ* (11-mart 2021-yil). Qaraldi: 19-mart 2021-yil.
6. ↑  „Tomás Cuello: "El más grande de todos"". *El Tucumano* (6-oktabr 2017-yil). Qaraldi: 9-oktabr 2017-yil.
7. ↑  „Tomás Cuello vuelve a la lista de concentrados de Atlético". *La Gaceta* (28-sentabr 2017-yil). Qaraldi: 9-oktabr 2017-yil.
8. ↑  „Dos joyas de Atlético fueron convocadas a la Pre Selección Nacional Juvenil Sub 19". *La Gaceta* (23-fevral 2018-yil). Qaraldi: 1-mart 2018-yil.

Manbalar
--------
**Najafbek Vazirov** (Fataliboy oʻgʻli) [1854. 5(17). 2, Shusha - 1926. 9. 7, Boku]— ozarbayjon dramaturgi, publitsist, jamoat arbobi. Ozarbayjon zamonaviy teatrining asoschilaridan. Ilk bor Bokuda (ozarbayjon tilida) Mirza Fatali Oxundovning "Lenkoron xonining vaziri" va "Hoji Qora" komediyalarini sahnalashtirishda ishtirok etgan (1873). "Eti sizniki, suyagi bizniki" (1873), "Uy tarbiyasining bir shakli" (1875) komediyalarida eski oʻqituv usuli, ibtidoiy taʼlim shakli tanqid qilinadi. "Baxtsiz" (1874) dramasida ayollarning qismati, turmushdagi huquqsizligi tasvirlanadi. "Musibati Faxriddin" (1896) ozarbayjon dramaturgiyasidagi birinchi fojiaviy dramadir. "Uy tarbiyasining bir shakli", "Musibati Faxriddin" asarlari Abdulla Avloniy tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilinib, Toshkentdagi "Turon" teatr truppasi tomonidan sahnalashtirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abay Qoʻnonboyev** **haykali** — Moskva shahridagi Chistoprudniy xiyobonida, Qozogʻiston elchixonasi yaqinida oʻrnatilgan.

Tarixi
------

Qozogʻiston va Rossiya prezidentlari Nazarboyev va Putin 2006-yilni Qozogʻistonda Pushkin yili, Rossiyada esa Abay yili deb eʼlon qildilar. Shu munosabat bilan ikki mamlakat poytaxtlari: Ostona va Moskvada shoirlarga bronza yodgorliklari oʻrnatildi.

Moskvada oʻrnatilgan yodgorlik Qozogʻistonning Rossiya poytaxtiga sovgʻasidir. Moskvada Abay Qoʻnonboyev haykali oʻrnatish toʻgʻrisidagi qaror Qozogʻiston prezidentining 2005-yil yanvar oyida Rossiya Federatsiyasiga rasmiy tashrifi chogʻida Nursulton Nazarboyevning Vladimir Putin bilan uchrashuvi chogʻida qabul qilingan. Loyihani Qozogʻiston tomoni moliyalashtirilgan. Yodgorlik qurilishining umumiy qiymati taxminan 162 million tengeni tashkil etgan. Bu 1,25 million AQSh dollaridan ortiqroqdir. 2006-yil 4-aprelda yodgorlikning ochilishida Rossiya va Qozogʻiston prezidentlari Vladimir Putin va Nursulton Nazarboyev ishtirok etgan.

Oʻz navbatida, 1999-yil 29-oktabrda Olmaota shahrida buyuk rus shoiri A. S. Pushkin tavalludining 200-yilligi munosabati bilan uning haykali — byusti oʻrnatildi (muallif — rus haykaltaroshi A. A. Bichukov, qozoq meʼmorlari T. Eraliev A. Anchugov).

2012-yil may oyida Chistye Prudiydagi Abay haykali yonida rus muxolifatining „#OccupyAbai" xeshtegi ostida shov-shuvli namoyishi boʻlib oʻtdi. Bu esa yana Abay sheʼriyatiga ruslarning eʼtiborini qaratdi.

Mualliflar
----------

* Haykaltaroshlar: Marat Ainekov, Said Ainekov
* Konstruktor: Sayran Fazilov
* Meʼmorlar: Valeriy Romanenko, Timur Suleymenov (Qozogʻiston milliy valyutasi tenge eskizlarini yasovchi).
* Dizayner: Igor Polyakov.

Tavsifi
-------

Yodgorlik bronzadan yasalgan boʻlib, shoir oʻtirgan holda tasvirlangan. U tosh poydevorga oʻrnatilgan boʻlib, qozoq milliy naqshlari bilan bezatilgan va „Oʻlmas soʻz ijodkori mangudir" yozuvi bitilgan. Yodgorlik kompozitsiyada Polovets butlari uslubida yaratilgan ikkita tosh butlar mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  Interesnie pamyatniki — ya.ru[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  Putin i Nazarbaev otkrili v Moskve pamyatnik Abayu Kunanbaevu | Obщestvo | Lenta novostey „RIA Novosti"
3. ↑  „«Оккупай Абай»". 9-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-avgust 2015-yil.
4. ↑  „Памятник казахскому поэту Абаю Кунанбаеву Москва". 6-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-may 2012-yil.

Yana qarang
-----------

* „OccupyAbay"

Havolalar
---------

* Abay Kunanboev haykali Arxivnaya kopiya
**Abazalar, abazinlar** — Rossiya Federatsiyasining Qorachoy-Cherkas va Adigey muxtor viloyatlari hamda Stav-ropol oʻlkasida yashaydigan xalq. Abazalar 33 ming kishi (1992). Turkiyaning markaziy hududlarida 10 mingga yaqin Abazalar yashaydi. Umumiy soni 44 ming kishi (1992). Abazalarning ilk ajdodlari Qora dengiz boʻylarida, taxminan Tuapse bilan Bzib daryosi oraligʻida joylashgan edi. Kavkaz tillari guruhiga mansub abaza tilida gaplashadi. Hozor hududda 14-asrdan yashaydi. 19-asrning 30-yillari boshlarida Rossiya tomonidan boʻysundirilgan. Abazalar adigey xalqi bilan qadimdan qoʻshni yashaganliklari tufayli, madaniyat va turmushlari ularga oʻxshab ketadi. Abazalar islom dinining sunniy mazhabida. 20-asr boshlarida Abazalar katta qabilaviy (tapanta va shkaraua) guruhlarga boʻlinib yashar edilar. Koʻpchiligi dehqonchilik (bugʻdoy, javdar, tariq), bogʻdorchilik va chorvachilik bilan shugʻullanadi.

Madaniyati
----------

Asosiy mashgʻulotlari chorvachilik, shu jumladan chorvachilik. Togʻ qoʻylari, qoramol va otlar boqilgan. Otchilik zodagonlar qo'lida jamlangan bo'lib, ular orasida mashhur tramvay otlari zoti yetishtirilgan.

Qishloq xo'jaligi ham rivojlangan kasb edi. Avvalo, uyga eng yaqin er uchastkalari shudgorlash uchun tayyorlandi, bu erda qishloq xo'jaligi asboblarini etkazib berish eng oson edi. Bu ish qishda boshlangan: saytlar toshlardan tozalangan va daraxtlarni ildizi bilan sug'urib tashlagan. Tog'lardagi yerlar dehqonchilik uchun noqulay edi. Bog'dorchilik ham Abazaning muhim mashg'uloti edi. O‘rmon maydonlarini ekin maydonlari uchun tozalash, yovvoyi mevali daraxtlar va butalar buzilmagan holda qoldirildi. Bular, asosan, yovvoyi olma daraxtlari, nok, it daraxti, zirk va findiq edi. Uylar va xo'jalik inshootlari doimo mevali daraxtlarga ko'milgan.

Tili
----

Asosiy maqola: Abazin tili
Abazin tilida gapiradi (iber-kavkaz tillari guruhining abxaz-adige guruhiga kiradi). Yozuv 1932-1933 yillarda lotin alifbosi asosida yaratilgan. 1938 yil kirill alifbosiga ko‘chirildi.

Qozogʻistondagi abazinlar
-------------------------

Abazinlar Ulugʻ Vatan urushi davrida va undan oldin Qozogʻistonga majburan koʻchirilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Qozogʻistonda 27 kishi istiqomat qiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Manbalar
--------

1. ↑  K 450-letiyu zaklyucheniya voenno-politicheskogo soyuza Rossii i Cherkesii[*sayt ishlamaydi*]Andoza:Недоступная ссылка
2. ↑  Abazini / istoriko-etnograficheskiy ocherk. Cherkessk 1989. — str. 63, ISBN 5-7644-0269-7, 5000 ekz.
**G'ulomlar sulolasi.** Eltutmish davrida Dehli saltanati zaminda mo'g'ullar tomonidan ta'qib qilinayotgan Muhammad Xorazmshoh ning o'g'li Jaloliddin Manguberdi paydo bo'ldi. Bu vaqtda mo'g'ullar butun O'rta Osiyo hamda Manjuriyadan Turkis- tongacha cho'zilgan hududlarni istilo qilgan edi. Bu ulkan davlat tepasida ko'plab xalqlar va elatlarni larzaga keltirgan Chingizxon turardi. Eltutmishni o'ziga ittifoqchi qilish maqsadida Jaloliddin 103 unga mo'g'ullarga qarshi bir lashib kurashni taklif qiladi. Ammo Dehli sultoni unga ijobiy javob bermaydi. Eltutmish davrida Shimoliy Hindistonda musulmon har biy boshliqlarining hukmronligi o'matiladi. Harbiy a'yonlar "qirqlar" nomini olgan kuchli feodal guruhdan tashkil topgan edi (bu guruh asosan qirq nafar harbiy boshliqlardan iborat edi). Davlat xizmatidagi amaldorlar va din peshvolarining aksariyati xurosonli forslar edi. Islomning sunniy mazhabi davlat dini hisoblanardi. Dehli sultonligining avvalgi ikki hukmdori musulmon harbiy boshliqlari tomonidan saylangan bo'lsa-da, Eltutmish sultonlik mansabini vorisiy qilishga jazm etdi va qizi Roziyani taxt vorisi deb e'lon qildi. Roziya garchi qattiqqo'l, aqlli ayol bo'lsa-da, musulmon harbiy boshliqlari unga bo'ysunishni o'zlariga or deb bilishdi. To'rt yil o'tar-o'tmas Roziya suiqasd natijasida o'ldirildi. Mamlakatda parokandalik boshlandi. Ayni shu damda qo'qqisdan mo'g'ullar Hindistonga bostirib kirdilar. 1241 yilda ular Loho'rni olishga erishdilar. 1246 yili Eltutmishning kenja o'g'li Nasriddin taxtga chiqadi. Lekin haqiqiy hokimiyat uning irodali, qobiliyatli mas lahatchisi G'iyosiddin Bolbonning qo'lida edi. 1265 yilda Nasriddin ning vafotidan so'ng u taxtni egalladi (1265-1287 yy.). Bolbon mo'g'ullarni mamlakatdan quvib chiqarishga muvaffaq bo'ldi va shimoliy-g'arbiy chegarada tayanch nuqtalari sifatida bir necha istehkomlar bunyod qildi. U shafqatsizlik bilan xalq qo'zg'olonlarini bostirdi, "qirqlar" to'dasining kuchini sindirdi, 1280 yilda Bengaliyadagi musulmon harbiy boshliqlari isyonini dafn etdi. Sulton vafotidan so'ng mamlakatdagi feodal guruhlar o'rta sida yana nizolar boshlandi. Bu kurashda turkiy qavmlarga mansub xiljiylar nomi bilan atalgan harbiy boshliqlar g'olib keldilar. Taxtga 70 yoshli Jaloliddin Feruz chiqdi (1290-1296 yy.)

**Manba.**

1. ↑  *t.f.d. prof. Giyosov Temur G'iyosovich
 s.f.n. Abdullayev Nodir Abdulhayevich
t.f.n. Abdullayev Ulug'bek Artikbayevich
Qodirov Zikrilloxon Musaxonovich*.
2. ↑  *t.f.d. prof. Giyosov Temur G'iyosovich
 s.f.n. Abdullayev Nodir Abdulhayevich
t.f.n. Abdullayev Ulug'bek Artikbayevich
 Qodirov Zikrilloxon Musaxonovich*.
**Libbi Riddles** (1956-yil 1-aprelda tavallud topgan) - amerikalik itlar ovchisi va Iditarod Trail Sled Dog Race musobaqasida g'olib chiqqan birinchi ayol hisoblanadi.

Riddles Viskonsin shtatining Madison shahrida Villard va Meri Riddles oilasida dunyoga kelgan va 17 yoshga toʻlishidan oldin Alyaskaga koʻchib oʻtgan (Minnesotadan; u Sent-Clouddagi Apollon oʻrta maktabida oʻqiyotganida esa Sent-Jozefda istiqomat qilgan). U sprint poygasini televizordan ko'radi va mushing sport turini yoqtirib qoladi. Uning birinchi poygasi 1978-yilda Clines Mini Mart Sprint poygasida bo'lib o'tadi, u bu musobaqada birinchi o'rinni egallaydi. 1980 va 1981-yillarda Iditarod poygalarida 18 va 20-o'rinlarni egallaganidan keyin, u o'zini rivojlantirish uchun o'zining chana itlarini ko'paytirishga qaror qiladi. U Alyaskaning Shaktoolik shahriga ko'chib o'tadi va itlarini o'rgatish paytida qisqa muddat baliq sotuvchisi sifatida ishlaydi, keyin Tellerga (Alyaska) ko'chib o'tadi va u yerda Jo Garni bilan uchrashadi va tanishib qoladi; ular sherik bo'lib, birga itlarni ko'paytirish va o'rgatishni boshlaydilar.

1985-yil 20-martda Riddles Iditarod Trail Sled Dog Race musobaqasida gʻolib chiqadi va buni amalga oshirgan birinchi ayolga aylanadi. U o'zining sarguzashtlari haqida uchta kitob yozgan, shuningdek, professional notiq aylangan. 2007-yilda uning Iditarod Trail Race g'alabasi Alyaska sport shon-shuhrat zaliga "Shon-sharaf fahri" sifatida ro'yxatga kiritiladi.

Iditarodda g'alaba qozonganidan keyin, u olti yil davomida Alyaskaning mahalliy aholisidek kabi yashashga qaror qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Young, Ian*. The Iditarod: Story of the Last Great Race*, contributor Timothy V. Rasinski, illustrated, Red Brick Learning, 2002 — 37 bet. ISBN 0-7368-9523-X. 7-may 2009-yilda qaraldi.
2. ↑  Riddles, Libby*. Race across Alaska: first woman to win the Iditarod tells her story*, illustrated, Stackpole Books, 1988. ISBN 0-8117-2253-8. 7-may 2009-yilda qaraldi. „Libby Riddles."
3. ↑  Riddles, Libby*. Storm Run: The Story of the First Woman to Win the Iditarod Sled Dog Race*, Illustrated by Shannon Cartwright, revised, illustrated, Sasquatch Books, 2002. ISBN 1-57061-293-5. 7-may 2009-yilda qaraldi.
4. ↑  Riddles, Libby*. Danger: The Dog Yard Cat*, Illustrated by Shannon Cartwright, illustrated, reissue 4, Paws IV Pub, 2002. ISBN 0-934007-20-9. 7-may 2009-yilda qaraldi.
5. ↑  *Pardes.* „Entertaining the tourists". *The Juneau Empire* (29-iyun 2000-yil). 4-fevral 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-avgust 2022-yil.
6. ↑  „Libby Riddles' Iditarod Victory: 2007 Induction into the Alaska Sports Hall of Fame".  YouTube (3-feb 2009-yil). 20-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-avgust 2022-yil.
7. ↑  *Riddles.* „Female Frontiers QuestChat Archive". *NASA Quest > Archive* (28-yanvar 1999-yil). 25-iyun 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti
**Issiq elitishi** - tashqi muhitning yuqori temperaturasi taʼsirida badanning qizib ketishidan kelib chikadigan kasallik. yozda, saratonda yoki is-siq binoda uzok, ishlaganda I. e. mumkin. Ter bezlarining sust ishlashi, organizmning suvsizlanishi, suv ichish maromini buzish va b. sabablar bilan ter chiqmasligi yoki havoning juda nam boʻlishi, namni oʻtkazmaydigan kiyim kiyish va sh. k. natijasida badandan ter bemalol bugʻlanib ketmasligidan boʻladi (qarang Termoregulyasiya). Issiqqa har kim har xil chidaydi, buning ustiga biror kasallik bilan ogʻrib oʻtishdan keyin, ich ketganda, bezgak tutganda, spirtli ichimliklar ichganda va shunga oʻxshash hollarda odamning issiqqa chidami oʻzgarishi mumkin. Qalqonsimon bez, yurak-tomir kasalliklari boʻlgan, semirib ketgan kishilar boshqa kishilarga nisbatan tezroq qiziydi. Ayniqsa, yangi tugʻilgan va goʻdak bolalar salga qizib ketadi. Organizm qizib ketganda gavda temperaturasi avvaliga sekinlik bilan koʻtariladi, keyin tobora tez oshadi. Odam gavdasi qizib ketganda darmoni qurib, baʼzan boshi aylanadi. Zoʻr berib terlash natijasida organizmdan koʻp suv va tuz chiqib ketadi. Toʻqimalarda suv kamayishi tufayli ter va siydik kam chiqadi, qon quyuklashib, tomirlarda qon harakati qiyinlashadi, toʻqimalar kislorodga yolchimaydi, shuning oqibatida bosh miya faoliyati buziladi. I. e. toʻsatdan boshlanadi: gavda temperaturasi 42—43° gacha koʻtariladi, bosh, orqa, oyoklar ogʻriydi, baʼzan koʻngil aynib, odam qusadi, ich ketadi, yuz qizaradi va kerkadi, nafas olish va tomir urishi tezlashadi. Issiq qattiq elitganda hushsizlik, tirishish hollari kuzatiladi, koʻz qorachiqlari kengayadi, ular yorugʻdan taʼsirlanmaydi, badan koʻkarib qoladi, baʼzan talvasa tutadi. Tez yordam: issiq elitgan kishini salqin joyga yotqizib, kiyimini yechish, badaniga sovuq suv sepib, orom berish, fiziologik eritma quyish, sunʼiy nafas oldirish, kislorodga yolchitish, yurak faoliyatini yaxshilaydigan dorilar berish va darhol vrachga murojaat qilish zarur (yana qaranf Oftob urishi). Oldini olish: issiq binolarni shamollatish (ventilyasiya yoki konditsioner yordamida), yengil kiyim kiyish, ustdan sovuq suv quyib, tanani savitish, issiq sexda ishlaganda gazli shoʻrtang suv yoki meva sharbati, ayniqsa olcha suvi ichish kerak. Suv ichish rejimiga rioya qilinsa va ter bemalol bugʻlanib tursa, odam 50—60° temperatura chidaydi (organizmga ziyon yetmaydi). Issiq iqdimga yoki issiq joyda ishlashga asta-sekin moslashuv (adaptatsiya) ning ahamiyati katta.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**VAZELIN** (frans. vaseline, nem. wasser— suv va yun. elaion — zaytun moyi) — mineral moy bilan qattiq uglevodorodlar (parafin, serezin, petrolatum) aralashmasi; hidsiz, muloyim, oq yoki sariq modda, taʼmi yoʻq. 37—50° da suyuqlanadi; suvda erimaydi. Qoʻllash maqsadiga muvofiq turli tarkibda tayyorlanadi. V. kosmetika va tibbiyotda surtma (maz) tayyorlashda qoʻllaniladi, yalligʻlanishga qarshi taʼsir etadi va terini har xil zararli taʼsirlardan saqlaydi; texnik maqsadlarda (qogʻoz, mato va sh. k. ga singdirish uchun), shuningdek elektrotexnika va lab. amaliyotida, texnikada antifraksion va himoya qiluvchi surkov moyi sifatida ishlatiladi.Vazelin moyi (parafin moyi)— neft distillatini tozalab olina-digan uglevodorodlar aralashmasi, tibbiyotda surgi sifatida ishlatiladi (surunkali qabziyatda kuniga 1—2 osh qoshiqsan ichiladi) va surtmaga qoʻshiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
VAZNIY (OGʻIRLIK) ANALIZ -miqdoriy analiz usullaridan biri; kimyoviy birikma tarkibidagi ayrim elementlar yoki ionlar miqdorini ogʻirlik oʻlchovlari bilan ifodalash. Analitik tarozi V.(o.)a. ning asosiy oʻlchov asbobidir. V.(o)a. da aniqlanayotgan mod-daning maʼlum miqdori analitik tarozida tortilib, eritiladi. Keyin aniqlanayotgan komponent eritmadan tegishli reaktiv yordamida choʻkmaga tushiriladi va eritmadan ajratib olingach, quritib yoki qizdirib maʼlum tarkibdagi turgʻun birikma hosil qilinadi. Aniqlanayotgan moddaning dori foiz (protsent) bilan hisoblab topiladi. V. (o) a. da asosiy ish — aniqlanuvchi moddani kam eruvchan modda (yoki oddiy modda) — choʻkmaga oʻtkazishdir. Choʻkmalar koʻpincha sulfid, fosfat, karbonat yoki metallar gidroksidlari yoki metallning organik reagentlar (kupferon, oksixinolin va b.) bilan hosil qilgan kompleks tuzlari holida boʻlishi mumkin. Elektr vazniy analiz ham V. (o.) a. ning bir turidir. Bu usulda elementlar eritmada elektroliz yoʻli bilan ajratib olinib, tortiladi. V. (o.) a. ning yangi usullaridan biri termogravimetriya usulidir. Undan moddalarning termik barqarorligini oʻrganishda hamda ularda yuqori haroratlarda roʻy beradigan oʻzgarishlarni aniqlashda foydalaniladi. Bunda moddalar maxsus termotarozilarda tortiladi. T-ra ortishi bilan tekshirilayotgan moddaning ogʻirligi oʻzgaradi. V. (o.) a. togʻ jinslari va minerallarning kimyoviy tarkibini, sanoatning turli sohalarida kimyoviy mahsulotlar sifatini aniqlashda qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aydin Guseinov** (ozarbayjoncha: *Aydın Hüseynov*), (1957-yil 31-avgust — 2003-yil 30-oktabr) — Ozarbayjon shaxmatchisi. 1996-yilda FIDE xalqaro ustasi, 1998-yilda grossmeyster unvoniga sazovor boʻlgan.

Biografiya
----------

U yoshligida „Burevestnik" klubida shaxmat darslariga qatnay boshladi, xususan, GM Vladimir Bagirov guruhining jamoa aʼzosi edi. Bundan tashqari, u bir necha oy davomida GM Vladimir Makogonovning guruh darslarida qatnashdi. Bundan tashqari, Aydin Guseinov butun faoliyati davomida hech qachon shaxmat boʻyicha bitta ham murabbiyga ega boʻlmagan. 1978-yildan sport ustasi, 1995-yildan xalqaro usta, 1998-yildan xalqaro grossmeyster (Ozarbayjon tarixida 3-GM),199-6yilda shaxmat boʻyicha Yevropa jamoaviy chempionatida oltin medalni qoʻlga kiritgan Ozarbayjon jamoasi tarkibida oʻynagan.. 1991-1996-yillarda Qatar shaxmat federatsiyasida murabbiy boʻlib ishlagan. 2003-yil 30-oktabrda 46 yoshida Bokuda vafot etdi.

### Oilasi

Uning olia aʼzolari ham shaxmatchilar boʻlib ular ham turli turnirlarda ishtirok etishgan. Uning rafiqasi Elmira Aliyeva shaxmat boʻyicha 13 karra Ozarbayjon milliy chempioni, xalqaro usta va sport ustasi unvoniga erishgan birinchi ozarbayjonlik ayoldir. Uning oʻgʻli Elmir Guseinov xalqaro usta unvoniga ega, oʻsmirlar oʻrtasida bir necha karra Ozarbayjon chempioni, 2007-yilda shaxmat boʻyicha Ozarbayjon chempioni.

Natijalar
---------

Aydin Guseynov Kavkaz chempionatlarida (Ozarbayjon, Armaniston, Gruziya) va Butunittifoq chempionatida juda muvaffaqiyatli oʻynadi:

* 1982-yil — Kavkaz chempionati (Ganja), 1-oʻrin
* 1984-yil — Kavkaz chempionati (Tbilisi), 3-oʻrin
* 1983-yil — „Urojay" Butunittifoq chempionati, 1-oʻrin
* 1987-yil — SSSR chempionati (Tyumen), 2-oʻrin
* 1988-yil — SSSR chempionati (Ujgorod), 2-oʻrin
* 1990-yil — SSSR chempionati (Herson), 2-oʻrin
* 1996-yil — Ozarbayjon chempionati, (Boku), 1-oʻrin

Xalqaro turnirlar:

* 1983-yil: Xalqaro turnir (Boku), 2-oʻrin (Nayjel Shortdan keyin)
* 1984-yil: Xalqaro turnir (Chexiya), 1-oʻrin
* 1988-yil: Xalqaro turnir (Polsha), 1-oʻrin
* 1994-yil: Xalqaro turnir (Oʻzbekiston), 2-oʻrin
* 1997-yil: Xalqaro turnir (Ozarbayjon, Zagulba), 1-2 oʻrin
* 1998-yil: Xalqaro turnir (Turkiya, Anqara), 1-2 oʻrin
* 1999-yil: Xalqaro turnir (Gretsiya, Afina), 2-4 oʻrinlar

Aydin Guseynov deyarli 30-yil davomida Ozarbayjonni jamoaviy turnirlarda muvaffaqiyatli himoya qilib kelmoqda:

* 1974-yil — SSSR Spartakiadasi (maktablar oʻrtasida), 1-chi doskada 1-oʻrin (5,5 dan 7), 2-taxtada Garri Kasparov, umumiy hisobda 2-oʻrinni egalladi.
* 1990-yil — SSSR Spartakiadasi, 2-taxtada 1-oʻrin (9 tadan 8 tasi)

Manbalar
--------

1. ↑  „Aidyn Guseinov".  Grandmaster Games Database. Qaraldi: 14-may 2015-yil.
2. ↑  „Ушел из жизни известный азербайджанский шахматист". Day.Az (1-noyabr 2003-yil).
3. ↑  Guseynov Aydin. Mejdunarodniy grossmeyster s 1998-go goda.
**Aydar** — bosh atrofida tugʻilgandan olib tashlanmagan bir tup sochlarini maxsus qoldiriladi. Aydar — kuch va quvvatning belgisi. Qadimgi zamonda bola koʻrmay yurib, toʻsatdan oʻgʻilli boʻlsa, uning boshiga bir tup soch qoʻyib, unga marjon-munchoqlar aralshtirib oʻrib qoʻyadigan odat boʻlgan. Baʼzi xon urugʻlari va baymanaplar yaxshi koʻrgan oʻgʻillarining boshining tepasiga aydar qoʻydi. „Aydarli oʻgʻling, tulimli qizingiz bormi" degan frazeologizm shuni dalolat beradi. Qulning, choʻrilarning bolalariga aydar qoʻydirmagan. Bu anʼananing ham oʻziga xos maʼnosi bor. Keksalar boshiga aydar taqilgan bolalarga alohida eʼtibor qaratadilar, bolalarga mehr bilan qaraydilar, ularni chaqiradilar, ismlarini soʻrab, duo qiladilar. U uzoq umr, sihat-salomatlik tilaydi. Xullas, aydarli bolalarga ezgu niyat bilan yoziladi: „Bu bolani xalqning madadi, himoyasi, umidi boʻlsin". Aydar qoʻyish turk, venger qipchoqlari, moʻgʻul, xitoy, manjur, qalmiq, ukrain va boshqa xalqlar uchun xos. Bu ham xalqlarning odatidir. Qozoq xalq adabiyotida Aydarli (oʻgʻil), tulim (qiz), tilla aydar, shoq belbeu va boshqalari. Frazeologik iboralarning tez-tez uchrab turishi bu anʼananing etnik-madaniy hayotda keng tarqalganligini koʻrsatadi. Aydar yoki Tulumdan majburan mahrum qilish uning egalarining asl ijtimoiy mavqeyini yoʻqotish, yaʼni kamsitish ramzi. Qahramonlar qoʻshiqlaridagi „Tulimdasini tul qildi, aydardoshin qul qildi" kabi mashhur iboralar magʻlubiyatga uchragan tomonning kuch-qudrati butunlay zaiflashganini bildiradi.

Xalq aydarli odam chiroyli koʻrinadi, unga til — koʻz tegmaydi deb ishonishgan. Qoʻyilgan aydarni bola yetti yoshga yoki oʻn uch yoshga toʻlguncha koʻz va tildan himoyalanish niyatida emas deb hisoblashgan. Xalq anʼanalarida oʻng peshonaga qoʻyib, oʻzgacha bolaga tili va koʻz tegmasin, begʻaraz odamning koʻzi aydargʻa tushib aldanib qolsin, degan ishonch bilan qoʻyadi. Aydar qoʻygan bolaning sochin sunnat qilinganidagina olinadi.

Aytishlaricha, oʻsha paytlarda qozoqlar bolani tashqi koʻrinishidan tanigan — kim oʻgʻil, kim himoyasiz, yetim, uzoq vaqt farzand koʻra olmay, xunuk oʻgʻil yoki qiz tugʻgan. - Ammo, etnografning soʻzlariga koʻra, bugungi kunda turli xil niqoblar ostida soch qoʻyish anʼanasi asta-sekin yoʻq boʻlib ketgan. Ular tashqaridan taqlid qilish uchun model olib kelishadi. Shunday qilib, qaysi biri moda, qaysi biri moda ekanligini ajrata olmay qolgan.

Manbalar
--------

1. ↑   Qazaqtiң etnografiyaliq kategoriyalar, ұgʻimdar men ataulariniң dәstүrlі jүyesі. Ensiklopediya. — Almati: DPS, 2011. — ISBN 978-601-7026-17-2
2. ↑  „Қазақ балаға неліктен айдар, тұлым және желке шаш қойған". 8-noyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-noyabr 2022-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Parkent (maʼnolari).

**Parkent**, Parakati, Pushti Parkati — oʻrtagi mahalliy xoʻraki uzum navi. Xalq seleksiyasi (Toshkent viloyati Parkent tumani)da yara-tilgan. Sharqiy ekologik-geografik navlar guruhiga mansub. Barglari urtacha va yirik kattalikda, keng panjasimon yoki yumaloq shaklda, chetlari qirrali, baʼzan qirrasiz. Guli ikki jinsli. Uzum boshi yirik, silindrsimon, zichligi oʻrtacha. Gʻujumi yirik, dumaloq-oval shaklda, toʻq-qizil yoki toʻq pushti rang. Eti sershira, poʻstiyupqa, gʻubor bilan qoplangan. Kurtagi ^ koʻkarganidan keyin Toshkent viloyatida faol harorat yigʻin-disi 3000—3200°da 135—140 kunda, sentabr oʻrtalarida yaxshi pishib yetiladi. Tupi kuchli usadi, novdalari yaxshi pishadi. Hosildorligi 180— 220 s/ga (ishkomlarda 250 s/gacha). Sovuqqa chidamsizligi, kul (oidium) kasalligiga moyilligi bilan ajralib turadi. Yangiligida isteʼmol qilinadi, musallas, desert va shampan vinolari tayyorlanadi. Qisman mayiz solinadi. Toshkent viloyatida koʻp ekiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |