recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Usuli hijoiya** (arab. boʻgʻin usuli), boʻgʻin usuli — xatsavod oʻrgatish usullaridan. Bu usul soʻzlarning tovush tarkibiga emas, balki boʻgʻin (hijo)lar hosil qilib, ularni yod olishga asoslangan. Usuli hijoiyada soʻzdagi undosh tovushlarga tegishli unli tovushlar qoʻshilib, hijo xrsil qilingan, soʻng hijolar qushib oʻqilgan.

Usuli hijoiya taʼlimda qadimdan qoʻllanib kelgan. Mil.av. asrlardayoq Yunoniston va Rim davlatlarida savod oʻrgatish shu usul asosida olib borilgan. Oʻrta Osiyo, umuman Sharkdagi maktabxonalarda ham Usuli hijoiya uzoq davr hukmronlik qilgan.

Maktabxonalarda Usuli hijoiyada savod urgatish (harflar nomini yodlash, bugʻinlar hosil qilish, boʻgʻinlarni qushish) 3 bosqichga bulingan: 1bosqichda arab harflarining yozilish shakli bandlarga ajratilib yozib borilgan. Oʻquvchi har bir banddagi harflarni yodlab olgandan soʻng ("alif", "be", "te", "se" tarzida) 2bosqichga oʻtilgan. Bu bosqichda har bir harfning nomi aytilib, unga "zeru zabar" qoʻshib boʻgʻin hosil qilingan (mas, "be" + "zabar" + "ba"). 3bosqich abjad uqish bilan boshlangan. Unda bolalar qoʻlidagi taxtachaga "abjad", "havvaz", "xutti", "kalaman", "saʼufas", "qarashat", "saxxaz", "zagʻaz" soʻzlari yozib borilgan. Bu soʻzlarning tarkibida arab alifbosidagi barcha 28 harf, chunonchi "abjad" soʻzida "be", "jim", "dol" harflari qatnashgan.

Boʻgʻin usulida savod oʻrgatish qiyin boʻlganligi sababli 19-asrdan uni birmuncha isloh etishga harakat qilindi. Xususan, yangi usuldagi oʻzbek maktablarida usuli maddiya (arab. — choʻzish usuli)da savod urgatish rayem buldi. Bu usulda harflarning nomiga unli tovushlar qoʻshilib, choʻzib boʻgʻin hosil qilingan. A. Avloniynish "Birinchi muallim", A. Ibodiyevttg "Tahsilulalifbo", M. Faxriddinotshnt "Rahbari avval" darsliklari usuli maddiya asosida tuzilgan. Usuli hijoiyaga nisbatan usuli maddiyaning birmuncha ijobiy tomoni boʻlgan: bola boʻgʻinning qanday hosil boʻlishini bir oz boʻlsada, anglagan, shu boʻgʻinlar qatnashgan soʻzlarni oʻqigan. 19-asr oxirlaridan yangi usuldagi maktablarda tovush usuli (qarang Usuli savshiya) paydo boʻlib, Usuli hijoiya va usuli maddiyadan afzalligini koʻrsatdi va keyinchalik savod oʻrgatishda asosiy usul boʻlib qoldi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ustyurt qoʻriqxonasi** (Qoraqalpocha: Ústirt mámleketlik tábiyiy qorı, qozoqcha: *Үстірт мемлекеттік табиғи қорығы*, *Üstirt memlekettik tabigi qorygy*; ruscha: *Устюрт национальный заповедник*, *Ustyurt natsional’nyy zapovednik*) yoki **Ustyurt milliy biosfera rezervati**—1984-yil 12-iyulda oʻsha paytdagi Qozogʻiston Sovet Sotsialistik Respublikasi (KSSR) hududida, Qozogʻiston janubi-gʻarbidagi Mangʻistau viloyatida tashkil etilgan qoʻriqxona. Maydoni 223,000 km2 (223,000 km2), Ustyurt platosida joylashgan. Qoʻriqxona Oʻzbekiston va Turkmaniston bilan chegaradosh boʻlib joylashgan. Uning maqsadi choʻllarni, shuningdek, noyob flora va faunani saqlab qolishdir. Qoʻriqxona hududida Sherqala togʻi va Toʻplar vodiysi joylashgan. Bundan tashqari, u juda koʻp oʻsimlik va faunani oʻz ichiga oladi.

Iqlim
-----

Harorat juda farq qiladi: 40 °C (104 °F) dan yuqori yoz oylarida −41 °C (−42 °F) dan pastroq qish oylarida. Oʻrtacha yillik yogʻingarchilik atigi 120 mm (4.7 in) tashkil qiladi.

Flora va fauna
--------------

Qoʻriqxona hududida 163 xil turkum va turkumlarga mansub 250 turdagi oʻsimlik dunyosi mavjud, ular orasida kaktus, boʻz shalfa, tukli oʻt, anabasis-salsa, shoʻr oʻsimtalari mavjud. Turlarning 37 tasi Chenopodiaceae oilasiga mansub.

Qoʻriqxona hududida sut emizuvchilarning 44 ga yaqin turi, jumladan, Ustyurt mufloni, saygʻoq, jayron, tulki va polet kabi koʻplab noyob hayvonlar yashaydi. Boʻrilar va shoqollarni, shuningdek, kelin va parom bilan birga topish mumkin. Saygʻoq, fors jayron va Ustyurt mufloni faqat Ustyurt va Mangʻishloq atrofida yashaydi.

2021-yil sentabr oyida Ustyurt qoʻriqxonasida boʻrilar, shoqollar, togʻ qoʻchqorlari, qoraqoʻllar va boshqa hayvonlar kameraga tushib qolgan edi.

Peyzaj
------

Ustyurt qoʻriqxonasi choʻl va botiqlardan tortib, balandligi bir necha yuz metrga yetadigan ustunlargacha boʻlgan turli xil landshaftlarni oʻz ichiga oladi. Ustunlar bir nechta rangda boʻlishi mumkin, jumladan och pushti, koʻk va koʻzni qamashtiruvchi oq. Keng Kenderlisor depressiyasi qoʻriqxonaning butun uzunligini janubi-gʻarbdan shimoli-sharqgacha qamrab oladi. Qoʻriqxona hududida oʻnlab neolit davriga oid yodgorliklar bilan bir qatorda qadimiy Shahri Vazir shahri ham joylashgan.

Maʼlumotnomalar
---------------

1. ↑  „Ustyurt Nature Reserve, Kazakhstan".  Advantour. Qaraldi: 8-sentabr 2016-yil.
2. ↑  „Ustyurt National Biosphere Reserve".  OrexCA. Qaraldi: 8-sentabr 2016-yil.
3. ↑  „Kazakhstan's National Parks Are Breathtakingly Beautiful".  Caravanistan. Qaraldi: 8-sentabr 2016-yil.
4. ↑  „Ustyurtsky state natural reserve". 13-sentabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-noyabr 2022-yil.
5. 1 2 3  „Ustyurtsky state natural reserve". 13-sentabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-noyabr 2022-yil.

„Ustyurtsky state natural reserve" Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-09-13)..
6. ↑  *Asia.* „Wolves, Jackals and Mountain Rams Caught On Camera In Ustyurt Nature Reserve" (en). *The Astana Times* (26-sentabr 2021-yil). Qaraldi: 8-dekabr 2021-yil.
**ABC Bunny** — Wanda Gág tomonidan yaratilgan bolalar uchun alifbo kitobi. Kitob muallif tomonidan oq va qora ranglarda bezatilgan va kitobning muallifining akasi Howard tomonidan qoʻlda yozilgan. Kitobga qoʻshilgan „ABC Songs" musiqasini kitobning muallifi Wanda Gágning singlisi Flaviya bastalagan.

Kitob dastlab muallif Wandaning jiyanlaridan biri uchun yaratilgan edi. Muallifning oʻz jiyani uchun yaratgan kitobi 1934-yilda 1972-yilgacha Newbery Faxriy mukofotiga sazovor boʻlgan soʻnggi rasmli kitob sifatida tarixda qoldi. Kitob 1933-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlarining Coward-McCann, Inc nashriyotida nashr etilgan.

Syujeti
-------

Ritmik va qofiyali matn olma bilan sodir boʻlgan baxtsiz hodisadan keyin Bunnylanddan boshqa joyga haydalgan Bunni haqida hikoya qiladi. Bunni sayohatida alfavitdagi har bir harf aks etadi: Gale G harfi uchun, Insect I harfi uchun va boshqalar.

Havolalar
---------

* Koʻrib chiqish

Manbalar
--------

1. ↑  „'The ABC Bunny,' by Wanda Gag". *Tallahassee Democrat* (4-aprel 1995-yil), s. 60. Qaraldi: 27-sentabr 2020-yil.
2. ↑  „The ABC Bunny". *Star Tribune* (12-noyabr 1933-yil), s. 28. Qaraldi: 27-sentabr 2020-yil.
3. ↑  Parravano, Martha V. (July–August 1999). "'Alive and Vigorous': Questioning the Newbery". *The Horn Book Magazine* (Boston) **75** (4): 434-444.
4. ↑  The University of Minnesota Press: The Classic Tales of Wanda Gág
**Gravitatsion anomaliya**, ogʻirlik anomaliyasi — Yer kurrasining aniq nuqtasida kuzatiladigan ogʻirlik kuchi bilan uning nazariy miqdori (ogʻirlik kuchining normal taqsimoti formulasidan hisoblangan kattalik) oʻrtasida farq boʻlishi. Ogʻirlik kuchi geografik kenglikka va Yerning shakliga bogʻliq boʻlib, kuzatiladigan kattalik yagona yuza sathi — dengiz sathi (geoid)ga nisbatan ifodalanadi. Yer sathidan h balandlikda ogʻirlik kuchining kamayishi — 2gh/R "—0,0003086 Gal ga teng, bu yerda K — Yer radiusi, g — ogʻirlik kuchi tezlanishining oʻrtacha qiymati (1 Gal = 1 sm/s2).

G. a. havodagi anomaliya boʻlib, Faya anomaliyasi deb ataladi. Yerning dengiz sathiga nisbatan I qoʻshimcha qatlamining tortishish kuchi (taʼsiri)ni hisobga olganda ogʻirlik kuchi oʻzgarishi — 2gh/R + 2nfah~( — 0,0003086+0,0000418o)/! Gal ga teng, bu yerda o — qatlam zichligi, /— tortishish doimiysi. Bu ifoda yordamida aniqlangan G.a. Buge anomaliyasi deb ataladi. G.a.ni aniqlash natijalari izoanomal, yaʼni G.a. bir xil qiymatli egri chiziqlar orqali ifodalangan kartalar yordamida tasvirlanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Utilitarizm** (lot. utilitas — foyda, manfaat) — 1) barcha hodisalarini ularning faqat foyda keltirishi, muayyan maqsadga erishish uchun vosita boʻlib xizmat qilish imkoniyati nuqtai nazaridan baholash prinsipi; 2) etikada — pozitivistik yoʻnalish. I. Ventam asos solgan. Foydani axlok,ning asosi va insoniy xattiharakatlarning mezoni deb hisoblagan. 19-asrda Buyuk Britaniyada tarqalgan. Uning asosiy prinsipi shaxsiy manfaatlarni qondirish vositasi bilan "eng koʻp odamlarni iloji boricha koʻproq baxtli qilish"dan iborat. U. davlat va huquq funksiyalarini tushunishga asos qilib qoʻyiladi. "Fonda prinsipi"ni bilish nazariyasiga koʻchirish pragmatizmnit paydo boʻlishiga yordamlashdi. Hozirgi zamon Gʻarb etikasida U. oʻrniga "axloqiy mulohazalarni tahlil qilish" (emotivizm, etikada mantiqiy pozitivizm) qoʻyilmokda.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**A105 yoʻli** Angliyaning London shahridagi qatnov yoʻlidir. U Canonburidan Hayberi hamda Dalston oʻrtasida, yoʻli Enfild Taungacha boradi. Yoʻl 8 milya (13 km) uzun. Yoʻlning bir qismi Londonning eng uzun koʻchalaridan biri boʻlgan Green Lanesni tashkil etadi, A105 esa Wood Greendagi Shopping City savdo markaziga asosiy kirish yoʻli boʻlib xizmat qiladi.

Yoʻl dastlab qirq tepalik Bhamdaulls Cross orqali Enfield Town shimolga davom, Uoltham Xoch janubida Bullsmoor da A1010 uchun A10 kesib. Enfild Taun hamda A10 oʻrtasidagi boʻlim endi. Oʻshandan beri eng shimoliy qismi A1055 ning bir qismi boʻlish uchun sharqqa choʻzilgan.

Manbalar
--------

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. ↑  „SABRE: A105". *www.sabre-roads.org.uk*.  The Society for All British and Irish Road Enthusiasts. Qaraldi: 19-aprel 2016-yil.
Koordinatalari: 51°35′55″N 0°06′39″W﻿ / ﻿51.5987°N 0.1109°W﻿ / 51.5987; -0.1109GOKoordinatalari: 51°35′55″N 0°06′39″W﻿ / ﻿51.5987°N 0.1109°W﻿ / 51.5987; -0.1109GO
**Jarqoq neftgaz koni** - Buxoro viloyatidagi Qorovulbozor sh. ning shim.-sharqida joylashgan kon. Neft va gaz Jarqoq strukturasida toʻplangan. 1955-yilda burgʻi qudugʻi qazilgan. 1956-yilda quyi bur yotqiziqlarining 12-gorizontidan gaz olingan. Konning geologik tuzilishida paleozoy, yura, boʻr va paleogen yotqiziqlari ishtirok etgan. Tektonik jihatdan Jarqoq strukturasi Kogon tepaligining jan.-sharq qismida joylashgan, uz. 17 km, kengligi 7 km, bal. 100 m.

Struktura 3 gumbazdan iborat. Ularning oʻlchami minus 570 m izogipsi boʻyicha: shim. gumbaz 2,6 km x 0,7 km, bal. 10 m, markaziy gumbaz — 6,7 km x 3,3 km, bal. 50 m, jan. gumbaz 2,3 km x 1,0 km, bal. 20 m. 1955—57-yillarda konda 13 burgi qudugʻi kavlangan. Ularning bittasida neft, 6 tasida gaz, 1 tasida gaz bilan neft, 1 tasida suv bilan neft, 4 tasida suv bilan gaz, qolganlarida suv borligi aniqlangan.

12-, 13-, 15-gorizontda gaz, 13-, 15-va 15a-gorizontda neft va gaz bor. Kondagi gazning havoga nisbatan zichligi 0,580—0,612 kg/m3, karbonat angidridi 0,09—1,08%, azot va kamyob gazlar 0,24—0,5%, metan 94-96%, nefti yengil (0,823 g/sm3), oltingugurt miqdori 0,7%, parafin 1,42%, qatron 10%. Kondan neft va gaz olinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Uta Abe** (yaponcha: *阿 部 詩*; tugʻ. 2000-yil 14-iyul, Kobe, Yaponiya) — yaponiyalik dzudochi, 52 kg gacha vazn toifasida, Yaponiya terma jamoasi aʼzosi. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlari chempioni va kumush medali sovrindori, ikki karra Jahon chempioni.

Faoliyati
---------

Uta Abe dzyudochi, Yozgi Olimpida va ikki karra Jahon chempioni Hifumi Abening singlisi.

2016-yil fevral oyida Dusseldorfda (Germaniya) Gran-prisida Abe birinchi oʻrinni egallab, IJF (Xalqaro dzudo federatsiyasi) Gran-prisini yutgan eng yosh ayol dzudochi boʻldi.

2018-yilda Bokuda (Ozarbayjon) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida u 52 kg gacha vazn toifasida ishtirok etdi va 18 yoshida birinchi Jahon chempionligini qoʻlga kiritdi. Uta Abe tarixda sayyoramizning eng yaxshi dzudochi unvonini qoʻlga kiritgan uchinchi eng yosh dzudochiga aylandi. Avvaliga Abe polshalik dzudochi Karolina Penkovskani, keyin esa shveysariyalik Fabien Kocherni magʻlub etdi. U yarim finalda fransiyalik Amandine Buchardni 40 soniyadan kamroq vaqt ichida magʻlub etishdan oldin braziliyalik Jessica Pereyrani magʻlub etdi. Finalda Abe hamyurti, amaldagi Jahon chempioni Ai Shishime bilan toʻqnash keldi va oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oldidan Jahon chempionatida u finalda rossiyalik sportchi Natalya Kuzyutinani magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi. Keyingi yili u Toshkentda (Oʻzbekiston) va Qozonda (Rossiya) boʻlib oʻtgan „Katta dubulgʻa" turnirlarida gʻolib chiqdi. U 2021-yilgi Jahon chempionatida ishtirok etmayapti, bu yerda hamyurti Ai Shishime chempionlikni qoʻlga kiritadi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u 52 kg gacha vazn toifasida final bahsida fransiyalik Amandine Buchardni magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Doira.

**R** - Radius, **D** - Diametr, **O** - Markaz, **C** - Aylana
**Radius** (lotincha: *radius* — g'ildirak spitsi , nur) — aylana (yoki sfera) ning ixtiyoriy nuqtasini uning markazi bilan tutashtiruvchi kesma. Radius aylana diametrining yarmiga teng.

Xossalari
---------

* Radius aylananing o'zi tutashgan nuqtasiga perpendikular bo'ladi.
* Akkordga (xorda) perpendikulyar radius uni ikkita teng qismga ajratadi.

Aloqador ta'riflar
------------------

* *Doiradagi markaziy burchak* ikki radiusdan hosil bo'lgan burchakdir .
* Egri chiziqning *egrilik radiusi -* bu egri chiziq bilan ikkinchi darajali teginishga ega bo'lgan aylananing radiusi.

Etimologiya
-----------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikilugʻatda ***радиус*** nomli maqola mavjud. |

"Radius" so'zi birinchi marta 1569 yilda fransuz olimi P. Romus, biroz keyinroq F. Vieta qo'llagan. U faqat 17-asrning oxirida ommaviy qabul qilinadi. lotincha: *radius*, "nur, g'ildirak spitsi" degan ma'noni anglatadi.

Umumlashtirish
--------------

Радиусом множества {\displaystyle M}, лежащего в метрическом пространстве с метрикой {\displaystyle \rho }, называется величина {\displaystyle (\sup \_{x,y\in M}\rho (x,y))/2}. Например, радиус *n*-размерного гиперкуба со стороной *s* равен radiusni o'rnating

bu chiziqli fazoda yotuvchi {\displaystyle \rho } miqdor {\displaystyle M} radiusi {\displaystyle (\sup \_{x,y\in M}\rho (x,y))/2}. Masalan, tomoni *s* bo'lgan *n* o'lchovli giperkubning radiusi

{\displaystyle r={\frac {s}{2}}{\sqrt {n}}.}
Andoza:Нет ссылок

Turkum:geometriya

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Jarqoʻrgʻon (maʼnolari).

**Jarqoʻrgʻon** — Surxondaryo viloyati Jarqoʻrgʻon tumanidagi shahar (1973). Tuman markazi. 1951-yilda shaharcha sifatida tashkil etilgan. Viloyat markazi — Termizdan 42 km shim.da. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Jarqoʻrgʻondan 2 km. Surxon daryosining oʻng sohilida, 350 m balandlikda joylashgan. Shahar orqali Zang kanali oqib oʻtadi. Aholisi 20,5 ming kishi (2000). J. nomi qadimda jar yoqasida joylashgan qoʻrgʻon nomidan kelib chiqqan. 8—12-asrlarda J. oʻrnida Charmangan (Sarmangan) sh. boʻlib, arab-fors geografik adabiyotlarida koʻp tilga olingan. 8-asrda arablar, 10-asrda gʻaznaviylar, 11-asrda saljuqiylar, 12-asr 1-yarmida Bomiyon gʻuriylari, 13-asr boshlarida xorazmshohlar qoʻlida, 13-asr oʻrtalarida Chigʻatoy ulusiga kirgan. Oʻsha davrlarda J. (Charmangan) mavqei jihatidan Termiz sh.dan keyin 2-oʻrinda boʻlgan. Geografik oʻrnining qulayligidan J. qadimdan muhim xoʻjalik markazi boʻlib kelgan. 1929-yildat. y. oʻtkazilishi, 30-y.larda bir necha neft konining ochilishi J. xoʻjaligining tez oʻsishiga sabab boʻldi. Shahar atrofidan neft qazib olinadi. Paxta tozalash, qurilish materiallari zavodlari, "Jarqoʻrgʻon-neft" kon boshqarmasi, neft-kon mashinalarini taʼmirlash ustaxonalari, tikuvchilik f-kasi, avtotransport korxonasi, yoqilgʻi saqlash, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qabul qilish omborxonalari mavjud. J.da maʼmuriy, savdo va madaniy muassasalar, kasalxona, ambulatoriya, oʻrta maktablar, xalq teatri, kutubxona, aloqa boʻlimi, stadion, istirohat va madaniyat bogʻi faoliyat koʻrsatadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Flag of Uzbekistan Jarqoʻrgʻon tumani aholi punktlari |
| --- |
|  |
| Markazi | 
Jarqoʻrgʻon | 
 |
|  |
| Aholi punktlari | 
Hayitobod  • Kafrun  • Kakaydi  • Madaniyat  • Markaziy Surxon  • Minor  • Oqqoʻrgʻon  • Paxtaobod  • Qariyogʻoch  • Qiron  • Qoraqursoq  • Qurtogʻay  • Yangi Usul • |

 |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Changitkich** — oʻsimliklarni zararkunanda va kasalliklardan himoya qilish, gʻoʻzaning barglarini toʻkish (defoliatsiya) maqsadida ularga quruq changsimon moddalar (zaharli dorilar) sepish uchun moʻljallangan qishloq xoʻjaligi mashinasi. Xuddi shu maqsadda oʻsimliklarga suyuq moddalarni sepadigan mashina purkagich deb ataladi (qarang Purkagichlar). Ch.ning traktorga oʻrnatib va yelkaga osib ishlatiladigan turlari boʻladi. Traktorga oʻrnatib ishlatiladigan Ch. bilan bir yoʻla 8 yoki 16 qator oʻsimlikka (mac, gʻoʻzaga) dori sepish mumkin. Asosiy qismlari: ventilyator (yoki dori aralashtirish kamerasi), parrak, dorini toʻzituvchi uchlik, taʼminlagich shnek, gʻaltak va tarelka (rasmga q.). Ch.ning ish organlari traktorning quvvat olish validan harakatlanadi. Yelkaga osib yuriladigan Ch.ning asosiy qismlari: taʼminlagichli bunker, qoʻlda harakatlantiriladigan ventilyator, toʻzituvchi uchlikli nay, yelkaga osish tasmasi. Barcha Ch.larning ish tarzi bir xil: taʼminlagich bunkerdagi dorini aralashtirish kamerasiga haydaydi, ventilyator hosil qiladigan havo oqimi uni toʻzitkich orqali oʻsimlikka purkaydi. Ch.lar bilan gʻoʻzalar, daraxtlar, toklarga ishlov beriladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bonaventura Cavalieri** (1598, Milan — 1647.30.11, Bolonya) — italiyalik matematik. 1629-yildan Bolonya universitetida mat. kafedrasini boshqargan. "Geometriya" asarida yuza va hajmlarni aniqlashning yangi usuli ("boʻlinmaslar usuli")ni ishlab chiqqan (1635). K.da yassi figuralarning parallel vatarlari yoki fazoviy figuralarning parallel kesimlari boʻlinmas hisoblanadi. K. bu figuralar uchun boʻlinmas yigʻindilar tushunchasini kiritgan. K. ishlari cheksiz kichik miqdorlarni hisoblashning shakllanishida katta rol oʻynagan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb12085151g (maʼlumot)
* CiNii: DA10911161
* GND: 118872621
* ISNI: 0000 0001 1339 0245
* LCCN: n88061073
* MGP: 154456
* NKC: xx0301581
* NLI: 000029511
* NTA: 072953802
* RERO: 02-A003085087
* SBN id CFIV067678 yaroqsiz.
* SUDOC: 029169410
* VIAF: 44324467
* en:WorldCat Identities: lccn-n88061073

 |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Lakshmana (chapda) Rama (markazda), Sita (oʻngda) va Hanuman (tiz choʻkib) bilan — Bhaktivedanta Manor, Krishna Temple, Uotford, Angliya
**Lakshmana** (sanskr, IAST „xayrli"; malaycha: *Laksmana*;) — qadimgi hind eposining "Ramayana" qahramoni, Sumitra va Dasarathaning oʻgʻli. U Sumitra muqaddas prasadamni isteʼmol qilgandan keyin tugʻilgan. Donishmand Vasistha Rama va Lakshmanani ilohiy mujassamlar deb eʼlon qiladi — Nara-Narayana. Uttaraphalguni yulduzining xayrli kunida Rama, Lakshmana, Bharata va Shatrughnaning toʻyi bir vaqtning oʻzida boʻlib oʻtadi. Lakshmana Urmilaga uylandi.

Lakshmananing tugʻilishi
------------------------

Qirol Dasaratxa oʻz xotinlariga (Kaushalya, Kaykeya, Sumitra) farzand koʻrishlari uchun olingan prasadaning har bir qismidan bir qismini tarqatadi. Sumitra gʻusuldan soʻng, kosasini terastaga qoʻyadi va sochlarini qurita boshlaydi. Shu payt bir burgut kelib, prasadamni olib ketadi. Erining gʻazabidan qoʻrqib, Sumitra Kaushalya va Kaykeyidan prasadamasini soʻraydi. Natijada, Kaushalya bergan qismdan Lakshmana, Kaykeya bergan qismdan esa Shatrughna tugʻiladi. Lakshmana va Shatrughna tugʻilgandan boshlab faqat yegʻlaydilar. Ular faqat Lakshmana Ramaning yoniga, Shatrughna esa Bharata bilan birga joylashtirilganida tinchlanishadi.

Surgundagi hayot
----------------

Lakshmana Ramasiz yashay olmaydi va shuning uchun birinchi boʻlib u bilan surgunga ketishga rozi boʻladi. U Rama va Sitaga oʻrmonda surgun paytida har tomonlama yordam beradi, masalan, ular uchun qamishdan kulbalar qurib beradi. Jahli chiqqan Lakshmana Ramani vasvasaga solmoqchi boʻlganida Ravananing singlisi Shurpanaxaning burnini kesib tashlaydi va Sitani haqoratlaydi, bu esa oʻz navbatida Ravanani qasos olishga undaydi. Lankada kshatriya (jangchi) vazifasini bajarib, Lakshmana koʻplab rakshasalarni oʻldiradi, ammo Indrajit bilan jangda u Shakti nayzasidan qattiq jarohat oladi va u hushini yoʻqotadi. Shamolning oʻgʻli Xanuman Sanjivi tepaligini Himoloydan hayotga qaytaradigan shifobaxsh oʻt bilan koʻchiradi va ilgari oʻgʻirlab ketilgan shifokor Ravana Lakshmanani davolaydi. Shundan soʻng Lakshmana yana Indrajit bilan jang qiladi va bu safar u gʻalaba qozonadi.

Lakshmana har doim Ramaga boʻlgan muhabbat va sadoqat bilan toʻla edi, chunki u Rama Xudoning avatari ekanligini tushundi.

Manbalar
--------

1. ↑    — С. 555.
2. ↑   — С. 111—112.
3. ↑    — С. 326.
4. ↑  Ramayana/Per. s sanskrita V. Potapovoy; Vstup. statya P. Grinsera; Komment. B. Zaxarina; Poyasnit. slovar B. Zaxarina, V Potapovoy. — M.: Xudoj. lit. 1986. — S. 84
5. ↑   — С. 112.
6. ↑  «Сказание о Раме. Рамакатха Расавахини Архивная копия от 30 декабря 2019 на Wayback Machine» Шри Сатья Саи Баба

Adabiyotlar
-----------

* «Рамакатха Расавахини» — «Рамаяна» в изложении Сатьи Саи Бабы
* «Рамаяна» — «Рамаяна»
* «Сказание о Раме» — Литературное изложение Э. Н. Тёмкина и В. Г. Эрмана

Havolalar
---------

* Лакшмана — Мифы народов мира
**Boshqaruvchilar** — korporatsiyalarning oliy mansabdor xodimlari; ular korporatsiyalarning kundalik ishlariga rahbarlik qiladi va direktorlar boshqaruvi qarorlarini amalga oshiradi. Mulk shaklidan qati nazar B. har qanday korporatsiya, kompaniya yoki firmada tashkilotchilik, boshqaruvchilik, muvofiqlashtirish, taxdil vazifalarini bajaradi, lekin korxonaning ishlab chiqarishmoliyaviy siyosatini belgilamaydi, maʼmuriyatga boʻysungan holda ularning topshiriklari ijrosi bilan shugʻullanadi (qarang Menejerlar).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bosh qorakoʻl kollektori** — Buxoro viloyatida AmuQorakoʻl kanali zonasida joylashgan. Kollektor dehqonchilik kilinadigan 17,9 ming ga maydondagi sizot va tashlama suvlarni chiqarib yuborishga xizmat qiladi. Umumiy r. 42 km. 1967-yilda qurilgan. B. Bosh qorakoʻl kollektori tarkibida Yomonjar nasos st-yasi ham ishlaydi. B. Bosh qorakoʻl kollektori suvi Qizilqumni yonlab oʻtib, Tuzli koʻlga kuyiladi. Qoʻshilish joyida suv sarfi 11,4 m³/sek. B. Bosh qorakoʻl kollektori va boshqa kollektorlar suvini Amudaryoga parallel holda qazilayotgan Bosh yigʻuvchi kollektorga oqizish ishlari olib borilmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  "Bosh qorakoʻl kollektori" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Laktoza** (lakt...), sut qandi, S12N22OP — disaharidlar guruhiga mansub uglevod, D- glyukoza va D- galaktozalar qoldiqlaridan hosil boʻlgan. Optik faol; mol. m. 342,3. Ona sutida — 5—8%, sigir sutida — 4—e5% Laktoza bor. Laktoza — oq kristall modda, taʼmi shirin, suvda yaxshi eriydi. Kislotalar bilan gidrolizlanganda va laktaza taʼsirida glyukoza va galaktozata parchalanadi. Kaytarilish xususiyatiga ega, bijgib sut kislotasini hosil qiladi, shu bois sut mahsulotlari tayyorlashda Laktoza qoʻl keladi. Sut yogʻi va oqsili ajratilgach, zardobidan Laktoza olinadi. Oziq-ovqat sanoati, tibbiyot va bakteriologiyada (oziq muhitlar tayyorlashda) ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boshlangʻich urugʻchilik** — yangi hamda rayonlashtirilgan ekin navlari va duragaylari urugʻlarining navdorlik va mahsuldorlik sifatlarini saqlab qolgan holda yalpi koʻpaytirish. Istiqbolli yangi navlar elitasi navni dastlabki koʻpaytirish urugʻchilik xoʻjaliklarida, rayonlashtirilgan navlar elitasi ixtisoslashtirilgan elitaurugʻchilik xoʻjaliklarida yetishtiriladi. Yangi va rayonlashtirilgan navlar dastlabki koʻpaytirish ustidan mualliflik nazoratini seleksiya muassasalari — orginatorlar olib boradi. Ekin turiga kura (donli, moyli, texnika, yemxashak va boshqalar) ekinlarni tashkil etishda turli sxemalar qabul qilingan. Masalan, gʻoʻza urugʻchiligi sxemasida Boshlangʻich urugʻchilik bosqichi 1yilgi urugʻlik koʻchatzori (superelita) va 2yilgi urugʻlik koʻchatzori (elita)ni oʻz ichiga oladi (qarang Urugʻchilik).

Manbalar
--------

1. ↑  "Boshlangʻich urugʻchilik" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Taʼlim boʻyicha maslahatchi (EC)** ota-onalarga / talabalarga va tashkilotlarga taʼlimni rejalashtirishda yordam beradigan maslahatchi. **Taʼlim boʻyicha maslahatchi** maktab maslahatchilariga shunga oʻxshash xizmatlarni taklif qiladi, lekin odatda oʻz-oʻzini ish bilan taʼminlaydi yoki konsalting firmalarida ishlaydi, maktab maslahatchilari esa maktablarda ishlaydi.

Tashkiliy bogʻlanishlar
-----------------------

Qoʻshma Shtatlardagi taʼlim boʻyicha maslahatchilar uchun ikkita asosiy professional tashkilot — Oliy taʼlim boʻyicha maslahatchilar uyushmasi va mustaqil taʼlim maslahatchilari uyushmasi. Oliy taʼlim boʻyicha maslahatchilar uyushmasi faqat kollejga qabul qilish boʻyicha maslahat amaliyotiga yoʻnaltirilgan professional uyushma boʻlib, mustaqil taʼlim boʻyicha maslahatchilar uyushmasi aʼzolari talabalarga kollejga kirish, kunduzgi va maktab-internat, xavf ostida boʻlgan talabalar va oʻqishni oʻz ichiga olgan konsalting mutaxassisliklari boʻyicha yordam beradi. Har ikkala assotsiatsiya aʼzolari ham amerikalik talabalar, ham boshqa mamlakatlardan Amerika Qoʻshma Shtatlariga oʻqish uchun kelishga qiziqqan talabalar bilan ishlaydi.

Taʼlim boʻyicha maslahatchilar Buyuk Britaniya, Kanada, Yevropa, Osiyo va Janubiy Amerikada ham joylashgan. Buyuk Britaniyadagi asosiy assotsiatsiya Taʼlim boʻyicha maslahatchilar jamiyati (SEC) hisoblanadi. Taʼlim boʻyicha maslahatchilar odatda aʼzo boʻlish yoki aʼzo boʻlish uchun Buyuk Britaniyaning boshqa professional uyushmalari yoki organlariga Bolalar, maktablar va oilalar boʻlimi, Ofsted (Taʼlim, bolalar xizmatlari va koʻnikmalari standartlari boʻyicha idora), Taʼlim va koʻnikmalar kengashi, Oʻquv dasturi boʻyicha kengash kiradi. Imtihonlar va baholash, maxsus taʼlim ehtiyojlari va nogironlar tribunali va Gilfus taʼlim guruhikabi guruhlarga aʼzo boʻladi.

Etika
-----

IECAning „Taʼlim boʻyicha maslahatchi kasbining axloqiy yoʻriqnomasi"da aytilishicha, u „maslahatchilarning talabalar va oilalar, maktablar va kollejlar va hamkasblar bilan munosabatlarida harakatlarini tartibga soluvchi qatʼiy axloqiy koʻrsatmalar toʻplamini ishlab chiqdi. Bularga har bir o‘quvchining o‘ziga xos kuchli tomonlari, qadriyatlari va ehtiyojlarini tushunish mas’uliyati kiradi, shu bilan birga taʼlimni rejalashtirish jarayoniga barcha oila aʼzolarini jalb qilishga intiladi. IECA aʼzosi bolani joylashtirish uchun taʼlim muassasalaridan hech qanday kompensatsiyani qabul qilmaydi. Barcha IECA aʼzolari ushbu Yaxshi amaliyot tamoyillariga obuna boʻlishadi va barcha IECA aʼzolari har yili oʻzlarining Assotsiatsiyaga aʼzoligining bir qismi sifatida yaxshi obroʻga ega boʻlgan tamoyillarga imzo chekishlari va ularga rioya qilishlari shart."

Manbalar
--------

1. ↑  Higher Education Consultants Association
2. ↑  „IECA:Principles of Good Practice".  iecaonline.com. Qaraldi: 11-oktabr 2019-yil.

Havolalar
---------

* Mustaqil taʼlim boʻyicha maslahatchilar
* Mustaqil taʼlim boʻyicha maslahatchi boʻlish Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-09-05).
* Taʼlim boʻyicha maslahatchilar nima qiladi
**Changlanish**, oʻsimliklarda — changlarning urugʻchi tumshuqchasiga (gulli oʻsimliklarda) yoki urugʻ kurtakka (ochiq urugʻlilarda) tushishi. Ch.dan soʻng changdan chang naychasi rivojlanadi; naycha tugunchaga qarab usadi. Naycha orqali urugʻ hujayralar — spermitlar urugʻ kurtakdagi tuxum hujayraga yetib boradi. Uruglangan tuxum hujayradan murtak rivojlanadi. Gulli oʻsimliklarda chetdan va oʻzidan Ch. sodir boʻladi. Chetdan Ch.da bir gulning changdonidagi changlar 2gul urugʻchisi tumshuqchasiga, oʻzidan Ch.da changlar shu gul urugʻchisi tumshuqchasiga tushadi. Chetdan Ch.da hosil boʻladigan yangi organizm urugʻli oʻsimliklar belgilari kombinatsiyasiga ega boʻlgani uchun oʻzidan changlanishga nisbatan biologik ustunlikka ega. Oʻzidan Ch. esa tur belgilarining turgʻunlashuviga imkon beradi. Koʻpchilik oʻsimliklar oʻzidan changlanadi. Chetdan changlanadigan oʻsimliklarda biror sababga koʻra chetdan Ch. sodir boʻlmaganida (mac, obhavo noqulay kelganida) oʻzidan Ch. roʻy beradi.

Oʻsimliklarda evolyutsiya davomida chetdan Ch.ga moslashish (gullar va ayniqsa, oʻsimliklarning ayrim jinsli boʻlishi, ikki jinsli gullarda changdonlar va urugʻchining bir vaqtda yetilmasligi) paydo boʻlgan.

Chetdan Ch.da hayvonlar (zoofiliya), jumladan, qushlar (ornitofiliya), sut emizuvchilar — koʻrshapalaklar, kemiruvchilar, ayrim xaltalilar (Avstraliyada), lemurlar (Madagaskar o.da) ishtirok etadi. Lekin chetdan Ch.da hasharotlar (entomofiliya), shamol (anemofiliya) va suv (gidrofiliya) asosiy ahamiyatga ega. Evolyutsiya davomida hayvonlar (asosan, hasharotlar) bilan gulli oʻsimliklar oʻrtasida Ch.ga oʻzaro moslashish belgilari (koevolyutsiya) sodir boʻlgan. Mingdevona gul qoʻrgʻoni nayining choʻzilishi bilan uni changlatadigan arvoh kapalak xartumi ham uzayib borgan. Orxideyalar gullari esa ularni changlatadigan hasharotlar urgʻochisiga oʻxshash boʻlib qolgan. Orxideyalar va bir qancha boshqa oʻsimliklar gullarining ochilishi ularni changlatadigan hasharotlar rivojlanishining muayyan davriga toʻgʻri keladi. Bir xil oʻsimliklar (mac, anjir) faqat bir turdagi, boshqalari oʻnlab, hatgo yuzlab hasharotlar yordamida changlanadi.

Anemofiliya, odatda, ochiq yerlarda oʻsadigan oʻsimliklar va koʻpchilik daraxtlar uchun xos. Bunday oʻsimliklar gullari mayda boʻlib, toʻpgulga toʻplangan; gullar juda koʻp chang hosil qiladi. Ular barg yozishdan oddin gullaydi yoki toʻpgullari barglaridan ancha yuqori koʻtarilib turadi (bugʻdoydoshlar). Anemofil oʻsimliklarning toʻpgullari kuchsiz shamolda ham tebranib, changini havoga tarqatadi.

Suv orqali changlanadigan oʻsimliklar changlari toʻkilgach, suv orqali urugʻchi tumshuqchasiga tushadi. Ayrim oʻsimliklar har xil yoʻl bilan changlanadi. Masalan, zubturum hasharotlar va shamol yordamida changlanishi mumkin.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bosh qoʻmondon** — biron bir harbiy harakatlar (mas. jang operatsiyasi), shuningdek mamlakat qurolli kuchlari tarkibiga kiradigan qoʻshin turlariga qoʻmondonlik kiluvchi oliy harbiy mansabdor shaxs. Baʼzi mamlakatlarda qurolli kuchlarning ayrim turlari boʻyicha: 1) strategik raketa qoʻshinlari; 2) quruqlikdagi qoʻshinlar; 3) Harbiy Havo kuchlari qoʻshinlari; 4) Harbiy Dengiz kuchlari; 5) Havo hujumidan mudofaa qoʻshinlarining Bosh qoʻmondon i bor. Urta asrlardagi islom mamlakatlaridagi amir ulumaro, sipohsolor lavozimlari Bosh qoʻmondon ga moye keladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Категория:Горные вершины по алфавиту

Категория:Горные вершины — семитысячники
Категория:Природные географические объекты по алфавиту
Категория:ПРО:ГЕО:Последняя правка: в текущем году
**Changze** ( tibetcha: *བྱང་རྩེ*"shimoliy cho'qqi ", кит. línēng , pinyin *Zhāngzi fēng* , pall. *Chjanzi-feng*, 7543 m) - asosiy va Sharqiy Rongbuk muzliklari o'rtasida, Mahalangur-Himal tizmasida, Himolayning markaziy qismida, Tibetda, Everest shimolida (8848 m) joylashgan cho'qqi va u bilan bog'langan. mashhur Shimoliy Kol (7020 m). Changze cho'qqisi shimoli-g'arbiy tomondan Kanshung vodiysini yopadi, janubdan ulug'vor cho'qqilar - Everest, Lxotse, Chomolonzo, Makalu bilan chegaralanadi. Changze dunyodagi eng baland 45-chi cho'qqidir.

Changze muzligi Sharqiy Rongbukka quyiladi. U dunyodagi uchinchi (ba'zi manbalarga ko'ra) ko'liga ega  .

Eslatmalar
----------

1. ↑  „The Highest Lake in the World: 3. "Changtse Pool"". 16-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-avgust 2011-yil.

Havolalar
---------

* Himolay jurnali
* Peakware.com

Adabiyot
--------

* Toni. *Everest tog'i : Razvedka 1935 yil*. Muallif tomonidan nashr etilgan, 2005 yil. ISBN 0-9549201-0-4
**„Boshlangʻich rubob darsligi"** — oʻzbek musiqachisi Qobiljon Usmonov qalamiga mansub rubob chalishni oʻrgatuvchi qoʻllanma. Ilk bor 1975-yil Toshkent shahrida „Oʻqituvchi" nashriyoti tomonidan chop etilgan. 1995-yil qayta nashr qilingan. Qoʻllanma maktab va maktabdan tashqari muassasalardagi musiqa toʻgaraklari hamda musiqa bilim yurtlari uchun moʻljallangan.

Qoʻllanma uch qismdan iborat boʻlib, birinchi qismda asbobning kelib chiqishi va uni chalishni oʻrganish metodlari haqida soʻz yuritiladi; ikkinchi qismdan mashqlar, gammalar va etyudlar oʻrin olgan; nihoyat, yakuniy qismda rubob uchun maxsus yozilgan asarlar keltirilgan.

Qoʻllanmani nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: L. Qoʻldoshev, H. Ahmadjonov — muharrirlar, H. Ahmadjonov — badiiy muharrir, A. Osheyko — musiqa rassomi, T. Skiba  — texnik muharrir, D. Abdullayeva — musahhih. Kitob adadi — 10 000 nusxa.

Manbalar
--------

1. ↑  „Boshlangʻich rubob darsligi" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 7-dekabr 2020-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
"TAʼMIRSHUNOSLIK" - Toshkentdagi masʼuliyati cheklangan ochiq turdagi aksionerlik jamiyati. Oʻzbekiston madaniy yodgorliklarini asrash va taʼmirlash instituti (1979—2003) negizida tashkil topgan (2004). "T." qad. shaharlarning tarixiy mintaqalarini oʻrganadi, qoʻriklanuvchi mintaqalar, tarixiy meʼmoriy va etnografik muzeyqoʻriqxonalar loyihasini tuzadi; tarixiy va madaniy yodgorliklarni tadqiq qiladi; meʼmoriy va mahobatli sanʼat yodgorliklarini asrash va taʼmirlash loyihasini ishlab chikadi. Oʻrta Osiyo moddiymadaniy yodgorliklarini asrash va taʼmirlashga doyr ilmiyuslubiy tavsiyanomalar beradi, taʼmirlash uchun qad. qurilish tafsilotlarini oʻrganadi va qayta tiklaydi; qoʻriqlanadigan mintaqada joylashgan mahobatli sanʼat yodgorliklari va taʼmirlash maydonlari loyihasini ishlab chiqarish "T." jamiyati ilmiy tadqiqotlari va loyihalari asosida Registon ansambli, Shohizinda, Ichan qalʼa, Koʻhna ark va boshqa yirik meʼmoriy inshootlar taʼmirlandi, Koʻhna Urganch, Mare, Qirgʻiziston va Qozogʻistondagi meʼmoriy obidalarning ilmiy tadqiqot va taʼmir loyihalari ishlab chiqilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Charles David Farrell** (talaffuzi: „Charlz Devid Farrell", 1900-yil 9-avgust — 1990-yil 6-may) 1920-yillarning sukunat davri va 1930-yillargacha boʻlgan amerikalik kino aktyori, keyinroq esa televideniye aktyori boʻlgan. Farrell, ehtimol, *7th Heaven*, *Street Angel* va *Lucky Star* kabi oʻndan ortiq filmlarda aktrisa Janet Gaynor bilan ekrandagi romantikalari uchun esga olinadi.

Keyinchalik hayotda u 1950-yillarda *„My Little Margie*" sitkomlarida televizorda rol oʻynadi va oʻzini *Charles Farrell shousida* oʻynadi. U Kaliforniya shtatidagi Palm Springs shahrida biznes va fuqarolik ishlarida faol boʻlib, bir muddat mer boʻlib ishlagan.

Biografiya
----------

Massachusets shtatining Uolpol shahrida tugʻilgan Charles oʻz faoliyatini Gollivudda Paramount Pictures filmida oʻyinchi sifatida boshlagan. Farrell Lon Chaney, Sr. Cecil B. DeMillening „*The Ten Commandments*" va „The Cheat with Pola Negri",*„The Hunchback of Notre Dame*" kabi filmlarda qoʻshimcha rol ijro etdi.

 *The Man Who Came Back* (1931)
Farrell keyingi bir necha yil davomida nisbatan kichik rollarda ishlashni davom ettirdi, u Fox Studios tomonidan imzolanmaguncha va *7th Heaven* romantik dramasida boshqa yangi kelgan Janet Gaynor bilan bogʻlanmaguncha koʻp muvaffaqiyat qozonmadi. Film ommabop va tanqidiy muvaffaqiyatga erishdi va Farrell va Gaynor bilan 1920-yillarning oxirlarida va 1930-yillarning boshidagi ovozli filmlar davrida oʻndan ortiq filmlarda bir-biriga qarama-qarshi rol oʻynashdi. Ovozsiz ekrandagi koʻplab tengdoshlaridan farqli oʻlaroq, Farrell „ovoz muammolari" bilan unchalik qiyinchilik tugʻdirmadi va butun ovoz davri davomida omma oldida mashhur aktyor boʻlib qoldi.

Mukofotlar
----------

Kinofilmlar va televideniyega qoʻshgan hissasi uchun Charles Farrell 1960-yilda Gollivud shon-shuhrat xiyobonida kinofilmlar uchun Gollivud bulvari 7021 va televizor uchun 1617 Vine koʻchasida joylashgan ikkita yulduz bilan taqdirlangan.

1992-yilda Palm Springs yulduzlar xiyobonidagi Oltin Palma yulduzi unga bagʻishlangan.

Manbalar
--------


1. ↑  LA Times Star Walk
2. ↑  Hollywood Walk of Fame
3. ↑  „Palm Springs Walk of Stars by date dedicated". 10-noyabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-fevral 2017-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Boshlangʻich taʼlim (maʼnolari).

**Boshlangʻich taʼlim** — umumiy oʻrta taʼlimning dastlabki bosqichi. OʻzRda Boshlangʻich taʼlim 1—4sinflarda bolalarga ilk taʼlim berish, ularni maʼnaviy kamol toptirishning boshlanish davri hisoblanadi. U 1—4sinflarni oʻz ichiga oladi va oʻqish 6—7 yoshdan boshlanadi. Bunda taʼlim mazmunini belgilash muhim ahamiyatga ega. OʻzRning 1997-yil 29 avgustda qabul qilingan „Taʼlim toʻgʻrisida"gi qonunida Boshlangʻich taʼlim umumiy oʻrta taʼlim olish uchun zarur boʻlgan savodxonlik, bilim va koʻnikma asoslarini shakllantirishga karatilgan. Boshlangʻich taʼlim sinflari uchun oʻquv rejasi va dasturlari mavjud. Boshlangʻich taʼlim da oʻquv rejasi asosida ona tili, mat. tibbiyot, tarix (tarixiy mavzulardagi matnlar asosida), rus tili, tasviriy sanʼat, jismoniy tarbiya boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkaziladi. Ona tili darsida xatsavod oʻrgatiladi, nutqni oʻstirish, oʻqish va yozishga oʻrgatish yuzasidan maxsus mashgʻulotlar oʻtkaziladi, dastur asosida imlo qoidalari va baʼzi grammatik vositalar toʻgʻrisida dastlabki maʼlumotlar beriladi. Mat. darsida 4 arifmetik amal ichida hisoblash (qoʻshish, ayirish, koʻpaytirish va boʻlish) oʻrgatiladi, algebra va geom.ga oid ilk tushunchalar bilan tanishtiriladi. Boshlangʻich taʼlim da maktab dasturida belgilangan bilim, malaka va koʻnikmalarni oʻrgatish hamda hosil qilishga erishish uchun taʼlimning turli usullari, shakllari hamda vositalaridan foydalanish asosida ish olib borish talab qilinadi (yana qarang Boshlangʻich maktab).

Manbalar
--------

1. ↑  Abdullayev, Yoʻldosh. „Boshlangʻich taʼlim" *OʻzME*. B-harfi[*sayt ishlamaydi*] Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boshmoq** — 1) tormozda — vagonlarni toʻxtatish uchun temir yoʻl iziga qoʻyiladigan ponasimon moslama; 2) qoziqoyoq boshmogʻi — qoziqoyoqning pastki oʻtkir uchiga kiydiriladigan poʻlat uchlik; 3) texnologik B.— mashinalar oʻrnatiladigan va sozlanadigan tayanch; 4) qutbiy B.— elektr mashinalari magnit qutblarining bir qismi; magnit oqimi zichligining bir meʼyorda tarqalishini taʼminlaydi; 5) tayanch ustunning bosim asosga bir tekis tushishini taʼminlaydigan pastki qismi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bosh koʻrsatkichi** — antropologiyada qoʻllaniladigan koʻrsatkich; bosh kengligining uzunligiga nisbati (foiz hisobida yuritiladi). Agar Bosh koʻrsatkichi 75,9 gacha boʻlsa — uzun bosh (dolixotsefal), 76,0 dan 80,9 gacha boʻlsa — oʻrta bosh (mezotsefal), 81,0 dan katta boʻlsa — dumaloq bosh (braxitsefal), deb ataladi. Bosh koʻrsatkichi ni shved anatomi A. Retsius (1842-yilda) taklif qilgan. Oʻtgan asrning 60—70- yillarida antropologiyada Bosh koʻrsatkichi oʻzgarmas irqiy belgi degan notoʻgʻri qarash hukm surgan edi. 19-asrda rus antropologi A. P. Bogdanov bosh suyagi tananing boshqa qismlari kabi davriy oʻzgaruvchanlikka ega ekanligini va mayda, ikkinchi darajali irklarni yoki lokal irklarni bir-biridan ajratishda taksonomik (tasniflash, sistemalash) ahamiyatga ega ekanligini aniqlab berdi (yana qarang Antropometriya).

Manbalar
--------

1. ↑  "Bosh koʻrsatkichi" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mandola** — italyancha chalib chalinuvchi torli musiqiy asbob hisoblanadi. Mandala haqidagi eslatmalar XII-XIII asrlarda uchratilgan. „Mandola"ning nomi qadimgi panduradan (yunoncha. — kichik lyutna) kelib chiqqan. Tadqiqotchilarning fikriga koʻra, asbob yanada ixcham va tejamkor shaklda boʻlgani uchun lyutnani ishlab chiqarish jarayonida ishlab chiqilgan. Asbobni ketma-ketlik bilan rivojlanisho va nomenklaturasini hozirda kuzatish qiyin.

Mandola „mandora" va „mandole", „pandurina" va „bandurina" kabi nomlar bilan ham tanilgan va mandolinaning „ajdodi" hisoblanib, uning nomi shunchaki „kichkina mandola" degan maʼnoni anglatadi.

Nomlar, kelib chiqish joyi va shaklidagi farqga qaramay, „haqiqiy" mandalani ajratib turuvchi asosiy xususiyatlari mavjud:

* *Mandola kengaytirilgan boʻyinli bir maromda egilgan boshi va oktavada emas, balki birlikda sozlangan toʻrtta qoʻsh torlarga ega.*
* *Xorlar (ikki tomonlama birlashgan tor) C-G-D-A tomonidan yuqoriga (yuqoridan pastga) harakat ostida sozlangan.*
* *Menzura mandalasining uzunligi odatda taxminan 42 sm (16,5 dyuym)ni tashkil etadi.*
* *Mandola odatda plektr bilan oʻynaydi.*

Koʻpincha mandola xalq musiqasida, akkomhamroh cholgʻu asbobi sifatida qoʻllanilgan (ayniqsa, italyan xalq musiqasida). Yaqinda u anʼanaviy irland, fransuz va shved musiqalarida qoʻllanilgan. Biroq, vosita keng qoʻllanmaga ega boʻlmadi. Baʼzi zamonaviy bastakorlar (Franko Donatoni, Yasuo Kuvaxara) tomonidan mandola chalishni rivojlantirishga qoʻshgan hissasiga qaramay, zamonaviy musiqa amaliyotida tez-tez ishlatilmaydi. Hozirgi vaqtda quyidagi zamonaviy mandala musiqa ijrochilari maʼlum: Brayan Makdonax, Aleks Layfson, Vladisvar Nadishana, Vadim Baxramov, Aleksandr Ponomarchuk. Richi Blekmor Blackmoreʼs Nightda mandala oʻynagan.

Adabiyotlar
-----------

* „Мандола",*Музыкальный энциклопедический словарь*. М.: Советская энциклопедия, 1990 — 324 bet.
* D moddasi. Makoeva „Mandola" Xor guruhi saytida
* Ilk mandolin (Jeyms Tayler, Pol Sparks)
* Musiqiy asboblarning Oksford hamrohi (Entoni Beyns)