Gazlar tarkibidagi atom va molekula kabi zarralarning issiqlik ta'siridan xaotik harakati
**Harorat** (*temperatura*) (lot. *temperatura* — kerakli aralashma, o'rtacha holat) — moddaning holatini issiq-sovuqligini tavsiflaydigan fizik kattalik.

Harorat — bu jismni tashkil qiluvchi elementar zarralar (atom va molekulalar)ning xarakati kinetik energiyasining oʻrta statistik intensivligini ifodalovchi fizik kattalik. Xarorat birligi sifatida Kelvin gradusi qabul qilingan. SI birliklar tizimidajjnb b 1K suvning uchlanma nuqtasi termodinamijjb. k xaroratining 1/273.16 qismiga teng deb qabul qilingan. Shuningdek Kelvin gradusini mutloq nol xarorat xam deb yuritiladi. Chunki 0 K da xar qanday moddada molekulyar xarakat toʻxtaydi.
Texnikada esa kelvin shkalasidan tashqari Tselsiy shkalasi xam keng qoʻllaniladi. Tselsiy shkalasi suvning qaynash va muzlash xaroratlariga asoslangan va kelvin bilan quyidagi bogʻliqlikka ega: 1K =273,15 S.
Farengeyt shkalasiga koʻra esa 0S = 32F va 100S = 212F. Farengeyt shkalasi nochiziqli shkala boʻlib, tS = 5/9 (tF-32) va aksincha tF=9/5 (tS +32) tarzida nisbatda boʻladi.
Reomyur shkalasiga koʻra esa suvning muzlash xarorati 0R va qaynash xarorati 80R etib belgilangan. 1R=1.25 S

Harorat umumiy qilib aytganda, predmet va atrof muhitning shunaqa xususiyatiki, qaysiki inson sezgi organlariga sovuq, issiq va xok. sifatida ta'sir etadi. Harorat, modda zarralarining kinetik energiyasi bilan o'zaro bog'liqdir.

Harorat SI da kelvinlarda (K) o'lchanadi. Yordamchi o'lchov birligi sifatida esa Tselsiy darajasidan (°C) keng foydalaniladi.

Haroratni o'lchashda termometr, termal tomoshabin, termopara, optik pirometr va xok. ishlatiladi.

Tarixi
------

Qadimda «harorat», tanasi issiqroq odamlarda boshqa odamlarga nisbatan, ko'proq o'ziga xos xususiyatga — teplorodga ega deb tushunilgan. Shuning uchun harorat deganda kuchli tananing o'ziga xos xususiyati va teplorod tushunilgan. Shundan kelib chiqib spirtli ichimliklarning quvvati va harorat, bir xil — graduslarda o'lchanadi.

Harorat shkalalari
------------------

Suv 0 °C da muzlaydi. Termometr -17 °C ni ko'rsatib turibdi.

Harorat shkalalarining o'zaro nisbatlari| shkalalar | Kelvin | Tselsiy | Farengeyt |
| --- | --- | --- | --- |
| Kelvin (K) | = K | = С + 273,15 | = (F + 459,67) / 1,8 |
| Tselsiy (° C) | = K − 273,15 | = C | = (F − 32) / 1,8 |
| Farengeyt (°F) | = K · 1,8 − 459,67 | = C · 1,8 + 32 | = F |

Harorat shkalalarini solishtirish
---------------------------------

Harorat shkalalarini solishtirish| Tavsif | Kelvin | Tselsiy | Farengeyt | Rankin | Delil | Nyuton | Reomyur | Ryomer |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Absolut nol | 0 | −273.15 | −459.67 | 0 | 559.725 | −90.14 | −218.52 | −135.90 |
| Farengeyt qorishmasining erish harorati (tuz va muz teng miqdorda) | 255.37 | −17.78 | 0 | 459.67 | 176.67 | −5.87 | −14.22 | −1.83 |
| Suvning muzlash harorati (qulay sharoitda) | 273.15 | 0 | 32 | 491.67 | 150 | 0 | 0 | 7.5 |
| Inson tanasining o'rtacha harorati ¹ | 310.0 | 36.6 | 98.2 | 557.9 | 94.5 | 12.21 | 29.6 | 26.925 |
| Suvning qaynash harorati (qulay sharoit) | 373.15 | 100 | 212 | 671.67 | 0 | 33 | 80 | 60 |
| ErishTitan | 1941 | 1668 | 3034 | 3494 | −2352 | 550 | 1334 | 883 |
| Quyosh sirti | 5800 | 5526 | 9980 | 10440 | −8140 | 1823 | 4421 | 2909 |

¹ 
Inson tanasining o'rtacha harorati — 36.6 ° C ±0.7 ° C, yoki 98.2 °F ±1.3 °F. 
Jadvaldagi ba'zi qiymatlar yaxlitlanilgan!

Havolalar
---------

* Temperature of a Healthy Human (Body Temperature) Wayback Machine saytida arxivlandi (2010-09-26). (inglizcha)
* Shkalalarni biridan boshqasiga o'zgartirish (online) Wayback Machine saytida arxivlandi (2007-01-03).

Manbalar
--------

1. ↑  „Inson tanasining haroratini o'lchash uchun termal tomoshabin". 7-aprel 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-noyabr 2020-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |