Frederik va Mari Blansh Passi, taxminan 1855-yil
**Frederik Passi** (1822-yil 20-may). – 1912-yil 12-iyun) fransuz iqtisodchisi va pasifist boʻlib, bir qancha tinchlik jamiyatlari va Parlamentlararo ittifoqning asoschisi boʻlgan. U shuningdek, 1881-yildan 1889-yilgacha Deputatlar palatasida oʻtirgan muallif va siyosatchi edi. U 1901-yilda Yevropa tinchlik harakatidagi faoliyati uchun Nobel Tinchlik mukofoti sovrindori edi.

Parijda taniqli katolik va orleanist oilada tugʻilgan Passi harbiy faxriylar va siyosatchilar bilan oʻralgan edi. Yuridik taʻlimdan soʻng u hisobchi boʻlib ishlagan va Milliy gvardiyada xizmat qilgan. Tez orada u bu lavozimni tark etdi va Fransiya boʻylab sayohat qila boshladi va iqtisodiyot boʻyicha maʻruzalar oʻqiy boshladi. Yevropa boʻylab yillar davom etgan shiddatli toʻqnashuvlardan soʻng, Passy 1850-yillarda tinchlik harakatiga qoʻshildi va bir qancha taniqli faollar va yozuvchilar bilan jurnallar, maqolalar va taʼlim dasturlarini ishlab chiqdi.

Deputatlar palatasida oʻtirgan vaqtida Passy Britaniya deputati Uilyam Randal Cremer bilan parlamentlararo konferensiyani (keyinchalik parlamentlararo ittifoq) ishlab chiqdi. Shu bilan birga, u bir nechta tinchlik jamiyatlarini tuzdi: Ligue Internationale et Permanente de la Paix , Société Française des Amis de la Paix va Société Française pour l'Arbitrage entre Nations. Passining tinchlik harakatidagi faoliyati uning keyingi yillarida ham davom etdi va 1901-yilda Qizil Xoch asoschisi Genri Dyunant bilan birga u tinchlik uchun Nobel mukofotiga sazovor boʻldi.

Passi 1912-yilda uzoq davom etgan kasallik va nogironlikdan soʻng vafot etdi. Iqtisodiy ishlari unchalik eʻtiborga olinmaganiga qaramay, uning tinchlik harakatidagi harakatlari "Yevropa tinchlik faollarining dekani "sifatida tan olinishiga olib keldi. :34Uning oʻgʻli Pol Passi 1927-yilda oʻz hayoti haqidagi xotira kitobini nashr etdi va uning asarlari 21-asrda ham qayta nashr qilinmoqda va ingliz tiliga tarjima qilinmoqda.

Oila va erta hayot
------------------

Frederik Passi 1822-yilda Parijda aristokrat katolik oilasida tugʻilgan, :41Orleanizm siyosati bilan mustahkam aloqada boʻlgan. :49

Uning otasi Jastin Feliks Passi Vaterloo faxriysi edi. :35Uning otasi tomonidan bobosi Lui Fransua Passi :5Recevuer General des Finances edi (Moliya boʻyicha bosh qabul qiluvchi), Qadimgi rejimdagi muhim idora. :222Uning otasi tomonidan buvisi Jakket Paulin Helen dʻAure edi, uning akasi graf dʻOr Misr va Sen-Dominjda Fransiya uchun kurashgan chavandozlar ustasi edi. :35

Passining onasi Mari Luiza Paulin Salleron parijlik aristokratlar oilasidan edi. Uning onasi tomonidan katta bobosi Jozef Salleron Parijning 6- okrugi merining oʻrinbosari boʻlgan, onasi tomonidan bobosi Klod Lui Salleron esa yuqori daromadli koʻnchilik biznesini yaratgan va 1814-yilda Milliy gvardiyaga ofitser lavozimiga taklif qilingan. :220–3

1821-yilda turmush qurgandan soʻng, Feliks Passi Klod Lui Salleron bilan oilaviy uyga koʻchib oʻtdi. Ular bir-birlari bilan biznesga kirishdilar va Feliks oxir-oqibat teng huquqli sherik boʻldi. :222–3Frederik Passining onasi 1827-yilda vafot etdi va 1847-yilda Feliks oʻgʻlining beva qolgan qaynonasi Irma Moricetga uylandi. :59

### Erta martaba

La Démocratie et l’instruction ning bosh sahifasi (*Demokratiya va taʻlim*), 1864-yilda uning maʻruzalaridan yigʻilgan asar.
1846-yildan Passy Konsel de Droitda hisobchi boʻlib ishlagan. :1101848-yilda u Milliy gvardiyada xizmat qildi. :46U 1849-yilda iqtisodchi sifatida faoliyatini boshlash uchun Konsel lavozimidan isteʻfoga chiqdi. :37

U taʻlim sohasida toʻliq vaqtli lavozimni taʻminlay olmadi; u fransuz monarxi Napoleon III ga majburiy sodiqlik qasamyodini berishdan bosh tortdi, uning boshqaruvini noqonuniy deb hisobladi. :34Biroq, bu vaqt ichida Passy iqtisodiyot boʻyicha bir nechta kitoblarni nashr etdi, ularning aksariyati Pau, Monpelye, Bordo va Nitssadagi universitetlardagi maʻruzalaridan tuzilgan. :37

### Fikrlarni rivojlantirish

Passi huquqshunoslik boʻyicha taʻlim oldi, lekin tez orada axloqiy va siyosiy iqtisodga qiziqib qoldi. U urush oqibatlari haqida oʻylar ekan, u bir qancha liberal iqtisodchilar va islohotchilarning asarlaridan ilhom oldi: Frederik Bastiat, Richard Kobden va Daniel OʻKonnell. :35Passy oʻz gʻoyalarini Kobdenning Misrga qarshi qonunlar ligasidan ishlab chiqqan Bastiatdan katta taassurot qoldirdi. :22Bastiat koʻpincha militarizmga hamroh boʻladigan harbiy majburiyat va yuqori soliq kambagʻallarga salbiy taʻsir koʻrsatadi, deb ishongan va Passy bu gʻoyalarni oʻz faoliyati davomida sinfiy mojarolar haqida yanada rivojlantirgan. :26

Harbiy faxriylar oilasida oʻsgan Passi oʻz tarjimai holida qanday qilib "militarizmga osonlik bilan jalb qilinganligini" tasvirlab berdi. Buning oʻrniga, Fransiyaning Jazoirni bosib olishi dahshatlari haqidagi hikoyalar uni urushning insoniyatga taʻsiri haqida oʻylashga undadi. :351859-yilda Passy harbiy harakatlar siyosiy masalalarning yechimi boʻlishi mumkinligi haqidagi gʻoyani qoraladi va buning oʻrniga Yevropada "insoniyatning umumiy manfaatlarini nazorat qiluvchi doimiy kongress" va xalqaro politsiya kuchlari boʻlishini taklif qildi. :32

Tinchlik uchun kurashda jurnalistikaning muhimligini tan olib, u "tinch okeani targʻiboti"ga bagʻishlangan jurnal yaratish rejasini ishlab chiqdi. Bu uning Edmond Potonié-Pierre bilan Le Courrier International ishlashiga olib keldi (*The International Mail*), Yevropa tinchlik harakatiga bagʻishlangan ingliz/fransuz davriy nashri. :39Passyning Potonieʻs Ligue du Bien Public bilan aloqasi (Jamoat manfaati ligasi), monopoliyalarga va yuqori soliqqa qarshi hujumga qaratilgan liberal va sotsialistik guruh Potonie ijtimoiy siyosatni tubdan oʻzgartirishga chaqira boshlaganida tugadi. U cherkov va davlatni ajratish, erkin matbuot, jinslar tengligi, oʻlim jazosini bekor qilish tarafdori edi. :32

Tinchlik Ligasi
---------------

### Ligani tashkil etish

1867-yil aprel oyida Parijning *Le Temps* gazetasi fransuzlarning Lyuksemburgga nisbatan harakatlariga qarshi uchta maktubni nashr etdi, uchinchisi Passy tomonidan yozilgan. Maktub oʻquvchilarni "tinchlik ligasi" ga qoʻshilishga taklif qildi va unga: :33

* Michel Chevalier, economist
* Jean Dollfus, industrialist
* François Barthélemy Arlès-Dufour, banker
* Lazare Isidor, Grand Rabbi of France
* Hyacinthe Loyson, Catholic priest and activist
* Auguste Joseph Alphonse Gratry, Catholic priest and activist
* Joseph Martin-Paschoud, Protestant pastor
* Gustave d'Eichthal, Saint-Simonian writer
* Émile Louis Victor de Laveleye, economist
* Gustave de Molinari, economist
* Auguste Couvreur, politician

Tinchlik jamiyati kotibi Genri Richard oʻsha yili Parijga tashrif buyurdi va ichki ishlar vazirini 1867-yilgi Parij koʻrgazmasida xalqaro tinchlik kongressini oʻtkazishga ruxsat berishga chaqirdi. Gʻoya rad etildi, ammo hukumat oxir-oqibat tinchlikning umumiy tamoyillari boʻyicha maʻruzalar oʻqishga ruxsat berdi, bundan keyin hech qanday savol berilmasin. :33–4

1867-yil may oyida :34Passy va Chevalier Ligue Internationale et Permanente de la Paix tashkil qilish uchun ruxsat olishdi (Xalqaro va Doimiy Tinchlik Ligasi). :162Bu Ligue edi oʻsha Passi "urushga qarshi urush" eʻlon qilgan va liberal iqtisod harbiy xarajatlarni yoʻq qilgandan soʻng ijtimoiy oʻzgarishlarga olib kelishiga ishongan. Bu Fridrix fon Gentz kabi oldingi konservatorlarning gʻoyalari bilan juda farq qilar edi, ularning urushga qarshi pozitsiyasi status-kvoni saqlab qolish bilan bogʻliq edi. :34

21-may kuni Passy École de Médecine maʻruza qildi Parijdagi (Tibbiyot maktabi) pasifizm haqidagi fikrlarini muhokama qilish. U oʻz qarashlarini diniy yoki siyosiy nuqtai nazardan emas, balki iqtisodiy, axloqiy va falsafiy nuqtai nazardan tushuntirdi. U mudofaa yoki mustaqillik urushlari "hayotdagi eng olijanob va ulugʻvor vazifa" boʻlishi mumkinligini taʻkidlagan boʻlsa-da, u bosqinchilik va kengayish urushlarini mamlakat boyligi va axloqiy xarakteriga zarar keltiradigan deb qattiq qoraladi. :44–5

Xuddi shu yili fransuz Sent-Simoniyalik Sharl Lemonnier Jenevada xuddi shunday nomdagi Ligaga asos soldi. :38Bu guruh Passiga qaraganda ancha siyosiy edi, respublika qarashlariga asoslanib, cherkov va davlatni ajratish tarafdori edi. :163Passi oʻz Ligue farqlash uchun harakat qildi shundan kelib chiqib, oʻzlarining "aksilinqilobiy maqsadlarini" takrorlash va inson huquqlari boʻyicha siyosiy savollardan qochish. :35

Ligue 600 aʻzosi uchun etarli joy topishda qiynalayotganiga qaramay 1868-yil iyun oyida yigʻilish oʻtkazdi, unda Passi guruhning "inqilobga qarshi" maqsadlari haqida nutq soʻzladi:

"Biz [...] hech narsani ag'darishni, hech narsani o'zgartirishni xohlamaymiz, lekin bizning ko'zimiz ostida sodir bo'layotgan o'zgarishlar tezroq amalga oshishini xohlaymiz. Biz istaymiz - endi tsivilizatsiyalashgan dunyo yagona tanaga aylanib bormoqda - hamma uchun [...] zarar etkazmasdan yo'q qilib bo'lmaydigan tirik tarmoq; [biz] bu tsivilizatsiyalashgan dunyoning tashqi chegaralariga, so'ngra [...] vahshiy yoki vahshiy dunyoga [...] tabiatning baxtsiz holati hali ham hukmronlik qiladigan doiraga surishni xohlaymiz. Biz [...] qonunni istaymiz va kuch emas, balki [...] nafaqat shaxslar va shaharlarning, balki xalqlarning ahvolini hal qilish uchun ishlatiladi."

### Franko-Prussiya urushi

Ligue davomida sodir boʻlgan birinchi yirik mojaro ning mavjudligi 1870-yilgi Franko-Prussiya urushi edi. Sedan jangi va Napoleon III qoʻlga olingandan soʻng, Passi Prussiya qirolligidan "siz faqat oʻzingizni himoya qilish uchun urush qilganingizni, hujum qilish uchun emas, balki" eslab qolishni va fransuz xalqiga hukumati qulagandan keyin hujum qilishni toʻxtatishni iltimos qildi. Vosgesdagi qaynogʻining oʻlimidan soʻng, Passi Ligue hafsalasi pir boʻlib, yana Parijni tark etdi. urushni toʻxtata olmadi. :43–4

### Muxolifat

Passy oldingi guruhdan qat'iyan voz kechganligi sababli, Edmond Potonie ning asosiy raqiblaridan biri bo'lganini tushunish mumkin. U o'zgarishlar tezligi haqidagi juda xilma-xil fikrlari tufayli bu jiddiy tinchlik jamiyati emas deb hisoblardi: u faqat tez ijtimoiy o'zgarishlar tinchlikka olib keladi, deb hisoblardi, Passy guruhi esa tinchroq qonuniy yondashuvni yoqladi. Bunga qarshi boshqa norozilik diniy guruhlar tomonidan bo'lib o'tdi, Hyacinthe Loyson o'ng qanot jurnalist Lui Veuillot tomonidan "protestant fronti" ning bir qismi sifatida qoralandi: bu ish uchun ko'proq katoliklarni jalb qilish harakatlari asosan muvaffaqiyatsizlikka uchradi.:34

### Moliyalashtirish

Ligue Jon Styuart Mill (1867-yil 4-avgustda qoʻshilgan) kabi taniqli liberallardan pul yordamini oldi :162va Jan Dollfus. 600 aʻzosi uchun obuna narxlari Ligue ruxsat berdi 1868-yilda gʻaznada olti ming frank boʻlishi kerak edi: taʻsischilar taxminan yuz frank toʻlashdi, sheriklar esa besh frank toʻlashdi. :34

Tinchlik doʻstlari jamiyati
---------------------------

Drawing of Frédéric Passy Nyu-York jurnalida chop etilgan Passy chizmasi (1899-yil fevral)
Ligue keyin Franko-Prussiya urushidan soʻng, Yevropada tinchlik faolligi Jenevada Buyuk Britaniya va Qoʻshma Shtatlar oʻrtasidagi muvaffaqiyatli arbitrajlardan soʻng yangilanish oldi. Daniël van Eyk, Philip Johannes Bachiene va Samuel Baart de la Faille Passyʻs Ligue gʻoyalari boʻyicha Gollandiya guruhini yaratdilar. 1871-yilda mason lojalari tinchlik loyihalarini amalga oshira boshladilar. :45–6

Passi tinchlikka boʻlgan bu yangi ishonchni payqadi va 1872-yilda u Ligue qayta tiklash ustida ishlay boshladi.. :46U jamiyat qaysi ikki yoʻlni bosib oʻtishi mumkinligini tushuntirdi:

1. Elzas-Lotaringiyani tiklash uchun Prussiya va Germaniya imperiyasiga qarshi urush va qasos yoʻli, doimiy qurol-yarogʻ, doimiy armiya va yigitlar kazarmada hayotga mahkum boʻlgan dunyoni oʻz ichiga oladi. :46
2. Arbitraj Yevropa boshqaruvining asosiy qismi boʻlgan tinchlik va qonun yoʻli va uyushgan xalqaro tizim referendum kabi diplomatik vositalar orqali "yoʻqolgan viloyatlar" ni qaytarishga imkon beradi. :46

U o'zining sevimli yo'li, ikkinchisi, darhol yoki hatto yaqin kelajakda sodir bo'lmasligini bilar edi, lekin hakamlikni rivojlantirish uchun yangi Fransiya tinchlik jamiyatini (Fransiya Tinchlik Do'stlari Jamiyati) yaratishga kirishdi..:46

Shu vaqt ichida arbitraj va xalqaro huquqning rivojlanishini koʻrib chiqadigan bir qancha boshqa guruhlar, jumladan Association pour la Réforme et le Codification du droit des gens paydo boʻldi. (Xalq huquqini isloh qilish va kodifikatsiya qilish assotsiatsiyasi; keyinchalik Xalqaro huquq assotsiatsiyasi) 1873-yilda Passy va Genri Richard ishtirok etgan. Turli jamoalar oʻrtasidagi nizolarni kamaytirish yoʻllari boʻyicha munozaralarni oʻz ichiga olgan uchrashuvlar Passy xalqaro hamkorlikni rivojlantirish uchun muhim deb hisoblagan suhbatlarni kuchaytirish usuli boʻldi. :47–8

### 1878-yil Parij koʻrgazmasi

Tinchlik harakatining oʻsishi va mashhurligini payqab, Société aʻzolari 1878-yil Parij koʻrgazmasida kongress uyushtirdi, ammo ular ishtirokchilarni "yoqimsiz" va provokatsion masalalarni koʻtarmaslik haqida ogohlantirdilar. 150 nafar delegat orasida 13 ta turli millat vakillari bor edi, garchi 95 nafari Fransiyadan edi. :49Kongress bir necha kun davomida bir qator muzokaralar va maʻruzachilarni oʻz ichiga olgan holda boʻlib oʻtdi:

* Fransuz faylasufi Adolf Frank kongressni tinchlik faolligi jamiyat uchun foydali ekanligini ta’kidlab ochib berdi. Uning taʻkidlashicha, urush ilgari jamoalar yaratish va madaniyatni yoyish orqali jamiyatga foyda keltirgan boʻlsa, endi bu halokat va azob-uqubatlardan boshqa narsa emas. :49
* Charlz Lemonnier avvalgi tinchlik jamiyatlarining hissalarini koʻrib chiqdi va harakatning yoshligini bildirgan holda transmilliy tashkilot yoki federatsiya yaratishga intilgan harakatga qarshi chiqdi. Delegatlar uning maslahatini eʻtiborsiz qoldirdilar, lekin u toʻgʻri tuyuldi, chunki bunday guruhni yaratish uchun yana 13 yil kerak boʻldi. :50
* Jamiyat rahbari Société , Passi urush "despotizm taxtiga oʻtiradi va... eng koʻp va eng qashshoq tabaqalarning ahvolini ogʻirlashtiradi" degan rezolyutsiyaga qarshi chiqdi. U urush nafaqat eng kambagʻallarga, balki jamiyatning barcha aʻzolariga zarar etkazishi va respublikalar ichida sinfiy tuzum yoʻqligi sababli buni rad etdi. Lemonnier sinf va Parij kommunasi boʻyicha keyingi munozaralarda rezolyutsiyani qoʻllab-quvvatlaganlar orasida edi, ammo konferensiya Passining nuqtai nazarini qoʻllab, sinfni ijtimoiy voqelik sifatida tan olishdan bosh tortdi.
* Kongressning bir qancha maʻruzachilari uni doimiy va yuridik organ yaratishga ishontirishga harakat qilishdi, jumladan fransuz publitsist Edmond Tiaudière, parlamentda oʻtirgan transmilliy vakillar oʻz mamlakatlaridagi militaristlarni yoʻq qilish uchun birgalikda harakat qilishlari mumkinligini taʻkidladilar. Ispaniyalik tinchlik faoli Arturo de Markoartu, uni imzolagan davlatlar oʻrtasidagi urushni bekor qiladigan Yevropa parlament tizimini yaratish boʻyicha butun dunyo boʻylab tashabbusni qoʻllab-quvvatladi. :50–1

1878-yilgi kongressdan keyingi oʻn yil Société uchun sekin kechdi, Charlz Richet uchrashuvlar koʻpincha "faqat Passy, Thiaudière va [oʻzi]" dan iborat ekanligini taʻkidladi. :52

### Birlashish

1889-yilda Passyʻs Société Xodgson Prattning Xalqaro Arbitraj va Tinchlik Assotsiatsiyasi bilan birlashib, Société Française pour l'Arbitrage entre Nations tashkil etdi. (Fransiya xalqlar oʻrtasidagi arbitraj jamiyati). :137Bu yangi Société 1890-yillarda Association de la paix par le droit kabi boshqa guruhlarga yordamini yoʻqotdi. (Qonun orqali tinchlik uyushmasi), bir guruh yosh protestantlar tomonidan tashkil etilgan. :139

Siyosiy martaba
---------------

1873-yil 28-aprelda Passi radikal Eduard Lokroyga qarshi mustaqil konservativ respublikachi sifatida Deputatlar palatasida Marsel oʻrindigʻiga nomzodini qoʻydi. Passi 17 000 ovoz bilan yutqazdi, Lokroy esa 54 000 ovoz. Biroq, u 1874-yilda Seine-et-Oise mahalliy kengashiga saylangan va yigirma toʻrt yil davomida bu lavozimni egallagan. :49

1881-yilda Passi Bonapartist nomzodni ortda qoldirib, Parijning 8-okrugi deputati etib saylandi. :49Palatada boʻlganida, Passi tinchlik haqidagi oʻz qarashlarini ilgari surishda davom etdi. 1883-yil oktyabr oyida u Tonkin kampaniyasini muhokama qilib, hukumatning imperialistik siyosatiga hujum qildi va mojaroni hakamlik muhokamasiga qoʻyishni taklif qildi. Uning pozitsiyasi masxara bilan kutib olindi va u uzoq vaqt kasallik uchun palatani tark etdi. :45 U hukumatni Tonkin va boshqa koloniyalarga emas, balki Elzas va Lotaringiyaga huquqlar berganligi uchun tanqid qildi. :45–6

U tez-tez Fransiyaning makkajoʻxori majburiyatlariga qarshi gapirdi va erkin savdoni qoʻllab-quvvatladi, Moliya vaziri Léon Say bilan birgalikda Savdo va sanoat erkinligini himoya qilish assotsiatsiyasining bir qismi sifatida ushbu erkin savdo eʻtiqodlarini targʻib qilish uchun ishladi. Passining palatadagi tashabbuslaridan hech biri qonunchilik tomonidan qoʻllab-quvvatlanmadi, lekin uning davlat "arbitraj amaliyotini targʻib qilish uchun boshqa hukumatlar bilan muzokaralar olib borish uchun barcha qulay imkoniyatlardan foydalanish" haqidagi taklifini turli partiyalardan 112 aʻzo qoʻllab quvvatladi. :50

Passi 1885-yilda Palataga qayta saylandi. :52U 1889-yilda yana oʻz nomzodini qoʻydi va saylov oldidan haftalar ichida ovoz ulushini oshirganiga qaramay, Marius Martinga 1717 ovoz bilan yutqazdi.

### Parlamentlararo konferensiya

1887-yilda Passy va britaniyalik deputat Uilyam Randal Cremer oʻz parlamentlariga oʻz mamlakatlari va Qoʻshma Shtatlar oʻrtasidagi arbitraj shartnomalarini qoʻllab-quvvatlash uchun murojaat qilishdi. :50Passi fransuz parlamentariylaridan 112 ta imzo toʻpladi, uni Jyul Simon va Jorj Klemenso qoʻllab-quvvatladi. :56Bir yil oʻtgach, 1888-yil noyabr oyida Cremer yigirma besh fransuz deputatlari bilan birgalikda ishlashni muhokama qilish uchun toʻqqiz deputatdan iborat delegatsiyani boshqardi. Ushbu yigʻilish 1889-yilda birinchi parlamentlararo konferensiyani (keyinchalik parlamentlararo ittifoq) tashkil etdi, unda Leon Burjua va Jan Jaure kabi taniqli siyosatchilar ishtirok etdilar, Passi prezident :50–1

Yozuvchilik faoliyati
---------------------

Passy turli siyosiy jurnallarga, jumladan, feministik *Revue de Morale Sociale* jurnaliga hissa qoʻshgan (*Ijtimoiy axloq sharhi*) va adabiy-siyosiy *Revue Politique et Littéraire* (*Siyosiy va adabiy sharh*). U 1909-yilda "Pour la paix: Notes et documents "nomli avtobiografiyasini nashr etdi (*Tinchlik uchun: eslatmalar va hujjatlar*). :57

1877-yilda Passi Académie de sciences morales et politiques qabul qilindi. (Axloqiy va siyosiy fanlar akademiyasi) siyosiy iqtisodga oid asarlari uchun mukofotlandi va Association française pour l’avancement des sciences prezidenti etib saylandi. (Fransiya fanlar assotsiatsiyasi) 1881-yilda :55Académie arizasida, Passi "tinchlik" soʻzini ishlatishdan qochdi va oʻrniga shunday yozdi:

"Mening yozuvlarim va maʼruzalarim tinimsiz jamoat va xususiy axloqning asosiy muammolarini oʻrganish va tushuntirishga bagʻishlangan; Bu... qiyinchiliksiz va qurbonlarsiz amalga oshirilgan [lekin] men ruhlar va yuraklarga, ba'zan juda qat'iy ta'sir ko'rsatishga muvaffaq bo'ldim. "

Passi toʻqqiz-oʻn ikki yoshli bolalar uchun darslik yozishni ragʻbatlantirish, tinchlikka erishishda taʻlimning muhimligini bilardi. Uning guruhi shu maqsadda 1896-yilda mukofot inshosiga homiylik qildi. Passy va dʻEsturnelles de Constant 1906-yilda "La Paix et L'enseignement pacifiste "nomli taʻlim ishida birga ishlagan. (*Tinchlik va tinchlik taʻlimi*) va 1909-yilda Cours d'Enseignement Pacifiste nomli butun oʻquv dasturini chiqardi. (*Pasifist oʻqitish kursi*). :79

Tinchlik uchun Nobel mukofoti
-----------------------------

Mukofot atrofidagi jamoatchilik eʻtibori shu darajaga koʻtarildiki, Passini "Nobel mukofoti sizniki emas" deb duelga chaqirdi, ammo bu voqeadan boshqa hech narsa chiqmadi. :53

1901-yil dekabr oyida Passiga Qizil Xoch asoschisi Genri Dyunant bilan boʻlingan birinchi Nobel Tinchlik mukofotining yarmi berildi va har biriga 100 000 frankdan koʻproq pul berildi. :54

Kristianiyadagi (hozirgi Oslo) marosimda qatnashish uchun juda keksa va kasal boʻlganligi sababli, Passi ham, Dyunant ham qabul nutqi bilan chiqishmadi. Maqola La Paix par le droit tinchlik jurnalida chop etilgan (*Qonun orqali tinchlik*) 1926. :54Passining eʻtirozlariga qaramay, tarix professori Sandi E. Kuperning qayd etishicha, mukofot pullari uning tinchlikdagi faolligini moliyalashtirish uchun ishlatilgan. :81

Yakuniy yillar
--------------

Passi oʻzining keyingi yillarida tinchlikni himoya qilishni davom ettirdi. 1905-yilda u Fransiya va Germaniya oʻrtasidagi ziddiyat kuchaygan paytda Lutserndagi 14- Umumjahon tinchlik kongressida qatnashdi. U kongressdagi keskinlikni polni kesib oʻtib, nemis pasifisti Lyudvig Quidde bilan qoʻl siqish orqali bartaraf etdi. :167–8Bu uning oʻlimidan bir necha daqiqa oldin qayd etilgan oxirgi voqea edi. :209Bir yil oʻtgach, u Milandagi 15-Umumjahon tinchlik kongressida Feliks Moscheles va Berta fon Suttner kabi Yevropa va Qoʻshma Shtatlardan kelgan delegatlar bilan birga qatnashdi. :87

Passining shon-shuhratiga qaramay, uning iqtisodiy taʻlimotlari vatandoshlari orasida kuch topa olmadi.

Kasallik va oʻlim
-----------------

1912-yil may oyida Passining 90 yilligiga tantanalar tayyorlandi, ammo u sogʻligʻi yomonlashgani sababli qatnasha olmadi. :213U tantanalarda nutq soʻzlamoqchi edi, lekin u keyinchalik Le Paix par le Droit -da chop etildi.. :213

"Dunyodagi yomonlikni kamaytirib, yaxshilikni koʻpaytirish" istagiga murojaat qilib, u shunday soʻzlar bilan yakunlandi:"Iymonli bo'ling, tog'larni ko'taradigan iymon, dunyo ustidan g'olib bo'lgan iymon va bu yerdagi hayotingiz befoyda bo'lmaydi."

Passi oʻzining soʻnggi oylarini yotoqda ojiz holda oʻtkazdi. :541912-yil 12-iyunda u Parijda vafot etdi. :975Uning dafn marosimi "gullar va dabdabalarsiz" oddiy boʻlib, xizmatni uning doʻsti, protestant pastori Charlz Vagner olib bordi. :42

Diniy va siyosiy qarashlar
--------------------------

### Din

Passi katolik oilasida tugʻilgan, muntazam ravishda Massaga tashrif buyurgan va 1850-yillarda u yerda yashab, Ezy-sur-Eure ruhoniysi bilan doʻstlashgan. :41

1870-yilda Papa Piy IX ning birinchi Vatikan kengashi Pastor aeternus chiqardi. , bu Papaning xatosizligini qonuniylashtirdi va uning soʻzini ilohiy deb mustahkamladi. Passi bu hokimiyat daʻvosini qabul qila olmadi va uning oilasi oʻrniga diniy boʻlmagan, liberal protestantizmga oʻtdi.Passining oʻgʻli Pol radikal katolik ruhoniysi Hyacinthe Loyson bilan yaqin doʻstligini izohlab, 1870-yildan keyin ham "liberal katolik" boʻlib qolgan boʻlishi mumkinligini aytdi. :40–1

### Sotsializm

Tinchlik kongresslarida qatnashganliklarini eʻtirof etar ekan, Passy tinchlikka intilish saʻy-harakatlariga toʻsiq boʻlayotganini hisobga olib, koʻpincha ishchilar harakati bilan birga boʻladigan zoʻravonliklarga rozi boʻlmadi. Biroq, u sotsialistlarning "baʻzi fikrlari, juda qonuniy intilishlari bor" degan fikrga qoʻshildi, biz eʻtiborga olmaslik notoʻgʻri boʻladi. :43

1894-yilda Antverpenda boʻlib oʻtgan Umumjahon tinchlik kongressi ishchi harakati aʻzolarini tinchlik harakati bilan yanada jalb qilish usullarini koʻrib chiqdi, ammo Passy bunday hamkorlikka qarshi chiqdi.U erkin va demokratik jamiyatda ijtimoiy tabaqalar oʻrtasidagi har qanday tafovutni inkor etdi va mehnat harakati aʼzolariga jamiyatga moslashgan yangi tuzilmalar yaratish oʻrniga, allaqachon mavjud tinchlik jamiyatlariga qoʻshilishni taklif qildi. :43

### Harbiy xizmat

Milliy gvardiyada xizmat qilganiga qaramay, Passi garnizon hayoti gʻoyasini maʻqullamadi va bu dangasalik, qimor oʻyinlari va fohishalikka olib keldi, deb hisobladi. :46Buning oʻrniga, u fuqaro-askar yaxshiroq fikr boʻlishini taklif qildi.

Palatada oʻtirganida, Passy barcha fransuz fuqarolari uchun uch yillik majburiy xizmat muddatini qoʻllab-quvvatladi, ammo "Fransiyaning intellektual ulugʻvorligiga" qoʻshilganlarga qisqaroq muddatga ruxsat berilishini taklif qildi. :49

### Qurolsizlanish

Yosh tinchlik faollari qurolsizlanishni qoʻllab-quvvatlashni soʻrashganda, Passy shunday javob berdi:

"Qurolsizlanish bizning sa'y-harakatlarimiz va umidlarimizdan uzoq maqsad bo'lgan bo'lsa-da, buni talab qilish vaqti kelmadi.... armiyaga hujum qilish yoki intizomning zaiflashishi sifatida talqin qilinishi mumkin bo'lgan narsa. , bizning ko'rish uslubimizga mutlaqo zid edi. "

Uning taʻkidlashicha, birinchi navbatda xalqaro hamkorlik va arbitrajga yordam beruvchi institutlarni yaratmasdan turib, mamlakatlarni qurolsizlantirish mumkin emas. :47

### Apolitizm

Oʻzining diniy boʻlmagan diniy qarashlari singari, Passi ham apolitik edi. U mustaqil konservativ respublikachi sifatida oʻtirdi

1898-yil avgust oyida Rossiyaning Nikolay II tinchlik kun tartibini muhokama qilish uchun xalqaro konferensiya oʻtkazishga chaqirgan reskriptni nashr etdi. Passy buni oʻzining neytral va siyosatsiz tinchlikparvarlik brendi ishlaganining isboti sifatida koʻrdi, chunki liderlar "cheksiz qurollanish poygasi "ning salbiy tomonlarini koʻradi va mamlakat boʻylab birgalikda ishlaydi. :208

Nikoh va masala
---------------

Pol, Passining birinchi oʻgʻli
1847-yilda Passi badavlat Mari Blansh Sageretga (1827—1900), Jyul Sageret va Mari Florens Irma Moricetning qizi turmushga chiqdi. Ularning birinchi o'g'li Pol 1859-yilda tug'ilgan. U mashhur tilshunos bo'lib, Xalqaro fonetik assotsiatsiyaga asos solgan. Passining Yevropa madaniyati haqidagi ilg'or qarashlari uning ota-onasiga ta'sir ko'rsatdi: uning o'g'li Pol bolaligida to'rtta tilni o'rgangan, lekin hech qachon maktabga bormagan.:21

Passi va Sageretning Mari Luiza ismli qizi ham bor edi, uning eri Lui Andre Paulian Deputatlar palatasining stenografik byurosini boshqargan. 1912-yil 17-fevralda Mari va Luining 20 yoshli qizi Mathilde Paulian Eyfel minorasi kuzatuv maydonchasi panjaralari ustiga chiqib, bobosi (Passy) va singlisining sogʻligʻidan xafa boʻlib yiqilib vafot etdi.. :54–5

Passi va Sageretning yana bir qizi Aliks Faxriy legion ofitseri Charlz Mortetga uylandi. :558

### Désert de Retz

1856-yilda Passy Désert de Retz sotib oldi Jan-Fransua Bayardning Chamboursidagi koʻchmas mulki. U erda 1923-yilda Per Passi ismli qarindoshi yashagan va oila 1949-yilgacha bu uyga egalik qilgan

Meros
-----

Passining arbitraj va xalqaro hamkorlik orqali tinchlik brendi uning oʻlimidan keyin ham davom etdi, faollar "chet ellik mehmonlarning huquqlari, suv yoʻllariga birgalikda kirish, hududiy nizolarni hal qilish" boʻyicha rasmiylashtirilgan shartnomalar uchun lobbichilik qilishdi. :208 Oʻz vasiyatnomasida Passy oʻzining mustaqil va tinch tabiatini ifoda etib, shunday yozgan:

"Doʻstlarimdan avvalo meni biron bir partiyaga, mazhabga yoki siyosat, din yoki ilm-fanga yozmasliklarini soʻrayman. O'zimning zaif mulohazalarim erkinligida men haqiqat va adolatni qidiradigan barcha samimiy ruhlar va barcha pok yuraklarning buyuk universal cherkoviga tegishliman. Men ruhning torligi va qalbning quruqligidan boshqa hech narsani yomon ko'raman, chunki biz ikkilamchi nuqtalarga bo'linganmiz, biz osongina birlasha oladigan buyuk maqsadlar uchun birgalikda ishlashimizga to'sqinlik qiladi. "

1927-yilda uning oʻgʻli Pol otasining hayoti haqida "Un apôtre de la paix: La vie de Frédéric Passy "nomli xotirasini nashr etdi.. :57

Nitstsa, Neuilly-sur-Seine va Saint-Germain-en-Laye kabi bir nechta yoʻllar Passy nomi bilan atalgan. 2004-yil mart oyida Parlamentlararo ittifoq Passining uni yaratishdagi saʻy-harakatlarini tan oldi va Parijda Frederik Passi arxiv markazini ochdi.:55–6

Tanlangan asarlar
-----------------

### Kitoblar

| Sarlavha | Inglizcha tarjima | Birinchi nashr vaqti | Birinchi nashr nashriyoti/nashriyoti | Noyob identifikator | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Mélanges économiques | *Iqtisodiy aralashmalar* | 1857-yil | Parij, Guillaumin |  |  |
| De la propriété intellectuelle | *Intellektual mulk* | 1859-yil | Parij |  |  |
| Leçons d'économie politique faites à Montpellier | *Siyosiy iqtisod darslari Monpeleda* | 1862-yil | Parij, Guillaumin |  |  |
| La démocratie et l'instruction: discours d'ouverture des cours publics de Nice, 1863-1864 | *Demokratiya va taʻlim: Nitssadagi ommaviy kurslarning ochilish nutqi, 1863-1864* | 1864-yil | Parij, Guillaumin |  |  |
| Réforme de l'éducation: introduction de l'économie politique dans l'enseignement des femmes: deux discours | *Ta’lim islohoti: ayollar ta’limiga siyosiy iqtisodni joriy etish: ikki nutq* | 1871-yil | Parij, Guillaumin |  |  |
| La question des jeux | *Oʻyinlar haqida savol* | 1872-yil | Parij, X. Beller |  |  |
| Les machines et leur influence sur le développement de l'humanité, 2 conferences | *Mashinalar va ularning insoniyat taraqqiyotiga taʻsiri, 2 ta konferensiya* | 1881-yil | Parij, Hachette |  |  |
| Discours prononcé par M. Frédéric Passy: séance du 26 janvier 1884: discussion de l'interpellation de M. Langlois sur le programme économique du gouvernement | *Janob Frederik Passining nutqi: 1884-yil 26-yanvardagi yigʻilish: janob Langluzning hukumatning iqtisodiy dasturi boʻyicha soʻrovini muhokama qilish* | 1884-yil | Parij, Imprimerie des Journaux Officiels |  |  |
| Nos droits sur Madagascar et nos griefs contre les Hovas: examinés impartialement | *Madagaskardagi huquqlarimiz va Xovaga qarshi qaygʻularimiz: xolis koʻrib chiqildi* | 1885-yil | Parij, P. Monnerat |  | Passy tomonidan soʻzboshi, Ruben Saillens tomonidan yozilgan |
| Discours prononcé par M. Frédéric Passy: séance du 8 février 1886: interpellation de M. le baron de Soubeyran sur la circulation monétaire | *Janob Frederik Passining nutqi: 1884-yil 8-fevraldagi uchrashuv: Baron Subetranning pul muomalasi boʻyicha muhokamasi* | 1886-yil | Parij, Imprimerie des Journaux Officiels |  |  |
| Les conséquences économiques et sociales de la prochaine guerre d'après les enseignements des campagnes de 1870-71 et de 1904-1905 | *1870-71 va 1904—1905-yillardagi yurishlarga koʻra keyingi urushning iqtisodiy va ijtimoiy oqibatlari.* | 1909-yil | Parij, V. Giard va E. Brier |  | Passy tomonidan soʻzboshi, Bernard Serrigni tomonidan yozilgan |
| Pour la paix; notes et documents | *Tinchlik uchun: eslatmalar va hujjatlar* | 1909-yil | Parij, Faskelle |  |  |
|

### Maqolalar

| Title | English translation | Time of publication | Journal | Volume (Issue) | Page range | Unique identifier | Notes |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| "*De lʻhérédité*" | "Of Heredity" | Jan 1866 | *Revue des Cours Littéraires* | **4** | 427 |  |  |
| "*Conférence sur la paix et sur la guerre*" | "Conference on Peace and War" | Jan 1868 | *Bibliothèque Universelle* | **0** | 160 |  |  |
| "*Les Accapareurs*" | "The Hoarders" | Jul 1894 | *Séances et Travaux de lʻAcadémie des Sciences Morales et Politiques* | **42** | 5 | OCLC 1127415070 |  |
| "The Armaments of the Future - where will they stop?" |  | 1895 | *The Advocate of Peace* | **57** (5) | 101–103 | Andoza:JSTOR |  |
| "Peace Movement in Europe" |  | Jul 1896 | *American Journal of Sociology* | **2** (1) | 1–12 | Template loop detected: Andoza:DoiThis citation will be automatically completed in the next few minutes. You can jump the queue or expand by handFrédéric Passy]] |  |
| "*Obs. sur les accidents ouvriers*" | "Observations on Workersʻ Accidents" | Jan 1897 | *Séances et Travaux de lʻAcadémie des Sciences Morales et Politiques* | **47** | 470 |  |  |
| "*Rapp. sur un ouvr. de M. Chmerkine: Les conséquences de lʻantisémitisme en Russie*" | "Report on a Work by Mr Chmerkine: The Consequences of Antisemitism in Russia" | Jul 1897 | *Séances et Travaux de lʻAcadémie des Sciences Morales et Politiques* | **48** | 277 |  |  |
| "*Rapp. sur un ouvr. de M. Rostand: Lʻaction sociale par lʻinitiative privée*" | "Report on a Work by Mr Rostand: Social Action through Private Initiative" | Jan 1898 | *Séances et Travaux de lʻAcadémie des Sciences Morales et Politiques* | **49** | 421 |  |  |
| "*Lamartine et la paix*" | "Lamartine and Peace" | Jul 1900 | *Revue Bleue* | **14** | 102 |  | Article on Alphonse de Lamartine |
| "*Rapport sur le concours pour le prix Bordin, à décerner en 1905*" | "Report on the Competition for the Bordin Prize, to be Awarded in 1905" | Sep 1905 | *Séances et Travaux de lʻAcadémie des Sciences Morales et Politiques* | **64** (9) | 316 |  |  |
| "*Entre mère et fille*" | "Between Mother and Daughter" | Apr 1907 | *Séances et Travaux de lʻAcadémie des Sciences Morales et Politiques* | **67** (4) | 549 |  |  |
| "*La suppression de la misère*" | "The Suppression of Misery" | Dec 1907 | *Séances et Travaux de lʻAcadémie des Sciences Morales et Politiques* | **68** (12) | 495 |  |  |
| "*La démocratie individualiste, de M. Yves GUYOT*" | "Individualist Democracy, by Mr Yves Guyot" | Dec 1907 | *Séances et Travaux de lʻAcadémie des Sciences Morales et Politiques* | **68** (12) | 564 |  | Work on Yves Guyot |
| "*La répercussion des impots*" | "The Impact of Taxes" | Jan 1911 | *Journal des Économistes* | **29** (1) | 69 |  |  |
| "*Ma carrière*" | "My Career" | Jan 1912 | *Revue Bleue* | **50** (1) | 682 |  |  |
| "*Observations à la suite de la communication de M. Aubert sur la natalité et la mortalité infantile*" | "Observation following from the Communications of Mr Aubert on the Birth Rate and Child Mortality" | Apr 1912 | *Séances et Travaux de lʻAcadémie des Sciences Morales et Politiques* | **77** (4) | 682 |  |  |
| "The School of Liberty" |  | 2017 | *Journal of Markets and Morality* | **20** (2) | 413–469 |  | Originally published in French in 1890 |

Manbalar
--------

1. ↑  Chatfield, Charles*. Peace/Mir: An Anthology of Historic Alternatives to War* (inglizcha). Syracuse University Press, 1994 — 124 bet. ISBN 9780815626015. 4-noyabr 2019-yilda qaraldi.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36  Cooper, Sandi E.*. Patriotic Pacifism: Waging War on War in Europe, 1815-1914* (inglizcha). Oxford University Press, 1991. ISBN 9780199923380.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36  Clinton, Michael (2007). „Frédéric Passy: Patriotic Pacifist" (PDF). *Journal of Historical Biography*. 2-jild, № 1. University of the Fraser Valley. ISSN 1911-8538. Qaraldi: 18–oktabr 2019–yil.`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()
4. 1 2 3 4 5  „PASSY Antoine François | Cour des comptes" (fransuzcha). *www.ccomptes.fr*. Qaraldi: 2-noyabr 2019-yil.
5. ↑  „Mémoires de la Société historique et archéologique de l'arrondissement de Pontoise et du Vexin". *Société Historique et Archéologique de Pontoise, du Val-d'Oise et du Vexin*. 1916.
6. 1 2 3 4  Garrioch, David*. The Formation of the Parisian Bourgeoisie, 1690-1830* (inglizcha). Harvard University Press, 1996. ISBN 9780674309371. 18-oktabr 2019-yilda qaraldi.
7. ↑  Cobden, Richard*. The Letters of Richard Cobden: 1860-1865* (inglizcha). Oxford University Press, 2007. ISBN 9780199211982. 15-oktabr 2019-yilda qaraldi.
8. 1 2 3  Varouxakis, Georgios*. Liberty Abroad: J. S. Mill on International Relations* (inglizcha). Cambridge University Press, 2013. ISBN 9781107039148. 15-oktabr 2019-yilda qaraldi.
9. 1 2  Ceadel, Martin*. Semi-detached Idealists: The British Peace Movement and International Relations, 1854-1945* (inglizcha). Oxford University Press, 2000. ISBN 9780199241170. 3-noyabr 2019-yilda qaraldi.
10. 1 2 3  Latest Intelligence. *The Times* (29-aprel 1873-yil), s. 12.
11. ↑  The Tonquin Credit. *The Times* (23-dekabr 1885-yil), s. 3.
12. 1 2 3  Frédéric Passy. *The Times* (13-iyun 1912-yil), s. 11.
13. ↑  France. *The Times* (15-dekabr 1878-yil), s. 5.
14. ↑  The French Elections. *The Times* (7-oktabr 1889-yil), s. 5.
15. ↑  Callahan, Kevin J.*. Views from the Margins: Creating Identities in Modern France* (inglizcha). U of Nebraska Press, 2008 — 247 bet. ISBN 9780803215597. 16-oktabr 2019-yilda qaraldi.
16. ↑  The Peace Congress At Milan. *The Times* (17-sentabr 1906-yil), s. 4.
17. 1 2  „The Last Message of Frederic Passy to his Co-workers in the Cause of Peace". *The Advocate of Peace*. 74-jild, № 9. Sage Publications. 1912. 213–216-bet. ISSN 2155-7799. JSTOR 20666537.
18. ↑  Collins, Beverly*. The Real Professor Higgins: The Life and Career of Daniel Jones* (inglizcha). Walter de Gruyter, 2012. ISBN 9783110812367. 15-oktabr 2019-yilda qaraldi.
19. ↑  News in Brief. *The Times* (19-fevral 1912-yil), s. 6.
20. ↑  Index. *The Times* (19-fevral 1912-yil), s. 9.
21. ↑  *Qui êtes-vous? Annuaire des contemporains: notices biographiques. 1908-1908/10, 1924*. Paris: C. Delagrave, 1908. 20-noyabr 2019-yilda qaraldi.
22. 1 2  „Historique". *www.ledesertderetz.fr*. Qaraldi: 5-noyabr 2019-yil.
23. ↑  *Revue de Zootechnie, la Revue des Éleveurs* (fransuzcha), 1923 — 308 bet. 5-noyabr 2019-yilda qaraldi.