Phi Phi Don sohili
 Phi Phi Don gʻarbdan koʻrnishi
**Ko Phi Phi Don** taycha: *เกาะพีพีดอน* , RTGS : Ko Phiphi Don [kɔ̀ʔ pʰīː.pʰīː dɔ̄ːn] deb talaffuz qilinadi. Tailanddagi Ko Fi Fi arxipelagidagi orollarning eng kattasi hisoblanadi. Phi Phi Don — 9,73 km 2 (3,76 mi 2), uzunligi 8 kilometr (5,0 milya) boʻlib kengligi 3,5 kilometr (2,2 milya) tashkil etadi. Orollarning bir qismi maʼmuriy jihatdan Krabi provinsiyasidagi Ao Nang qismi hisoblanadi. Bu doimiy aholisi boʻlgan guruhdagi yagona orol boʻlib, aksariyati turistik savdoga xizmat koʻrsatadigan vaqtinchalik ishchilardan iborat.

Arxipelagdagi boshqa orollar singari, Phi Phi Don vulqon mavjud boʻlmagan yagona oroldir, asosan ohaktoshdan iborat. U deyarli ikkita orolga boʻlingan, ammo ularni tekis yerlar bogʻlab turadi. Ushbu oroldagi qismda eng katta aholi punkti, shuningdek, koʻpgina kurortlar joylashgan.

Qishloqlar
----------

* Ban Laem Tong
* Laem Tong
* Ban Ton Sai
* Hat Yao

2004-yilda yuz bergan sunami
----------------------------

 Sunamidan keyin Phi Phi Don, 2005-yil mart.
2004-yil 26-dekabrda orolda sodir bo‘lgan sunami oqibatida 1000 dan ortiq odam halok bo‘ldi.

Lohdalum koʻrfaziga eng katta zarba berildi, sohil boʻyidagi uylar va restoranlarning aksariyati vayron boʻldi. Lohdalum koʻrfaziga qaragan sohilda sunamida halok boʻlganlar uchun yodgorlik mavjud. Har yili kichik xotira marosimi boʻlib oʻtadi, u yerda oila aʼzolari va doʻstlari oʻz hurmatlarini bildirish va halok boʻlganlar haqida gapirish uchun kelishadi. Sunami sodir boʻlgan paytda bir daqiqa sukut saqlandi.

U yerda uchta toʻlqin sodir boʻlgan: birinchisi Lohdalum koʻrfazini suv bosdi, ikkinchisi barcha yogʻoch binolarni vayron qildi va uchinchisi va eng katta vayronalarga aylangan tosh binolar qumdan yasalgandek boʻlin qoldi. Butun sunami bor-yoʻgʻi uch daqiqa davom etdi (10:29-10:32 gacha), lekin u deyarli butun orolni vayron qildi.

Atrof-muhiti
------------

 Sohildagi uzun dumli qayiq, Phi Phi Don
 Bungalov, Phi Phi Don kurorti, 2006-yil
Phi Fi orollarining aksariyati Xat Noppharat Thara-Mu Ko Phi Phi milliy bogʻining bir qismi boʻlgan qoʻriqlanadigan dengiz qoʻriqxonasi muhofazasidadir. Ammo Phi Phi Donning bir qismi parkning yurisdiktsiyasidan tashqarida va Ao Nang Tambon maʼmuriy tashkiloti (TAO) yurisdiktsiyasi tomonidan moliyalashtiriladi. Uning byudjeti doimiy roʻyxatdan oʻtgan aholi soniga asoslanadi va tashrif buyuruvchilarni hisobga olmaydi. Orolning hujjatlashtirilgan aholisi juda kam. Sayyohlik savdosiga xizmat koʻrsatadiganlarning aksariyati Tailandning boshqa joylarida roʻyxatdan oʻtgan fuqarolardir. Doimiy va vaqtinchalik aholi soni tashrif buyuruvchilar soniga nisbatan kam. Shunday qilib, Ao Nang TAO Phi Phisga yiliga atigi 170 million baht ajratadi. Kam moliyalashtirish jiddiy ekologik muammolarni keltirib chiqardi. 

### Qattiq chiqindilar

2014-yilda Phi-Fi orollarida kuniga o‘rtacha 25 tonna qattiq maishiy chiqindi ishlab chiqarilgan bo‘lib, noyabrdan aprelgacha davom etadigan yuqori mavsumda bu ko‘rsatkich 40 tonnagacha ko‘tarilgan.  Orolga kelgan barcha sayyohlar „Ko Phi Phi tozaligini saqlash" uchun Ton Sai Pierda 20 baht haq toʻlaydilar. Kuniga 20 000 bahtgacha boʻlgan pul (2014-yil), keyin xususiy kompaniyaga har kuni oroldan Krabiga taxminan 20 tonna axlatni utilizatsiya qilishi va tashishi uchun toʻlanadi. 2014-yilda Ao Nang TAO ushbu xizmat uchun oyiga 600 000 baht toʻlagan. Tashrifchilardan yigʻilib hosil boʻlgan qattiq maishiy chiqindilarni samarali qayta ishlash uchun zarur boʻlgan summaning atigi uchdan bir qismini tashkil qilgan. 

### Suv: ichimlik va chiqindilar

Kasetsart universiteti muhandislik fakulteti tadqiqot guruhining maʼlumotlariga koʻra, Phi Phi Don oroli toza chuchuk suvning keskin tanqisligidan aziyat chekmoqda. Muammo yogʻingarchilikning kam yogʻishi bilan bogʻliq boʻlib, yuqori turistik mavsumga toʻgʻri keladi va oqava suv bilan notoʻgʻri ishlov berish natijasida yanada kuchayadi. Yilning eng qurgʻoq davrida, noyabrdan aprelgacha, orol sayyohlar bilan gavjum boʻlib, suvga boʻlgan talabning keskin oshishiga olib keladi. Oroldagi quvurli suvning yagona manbai boʻlgan ikkita chuchuk suv havzasini toʻldirish uchun yogʻingarchilik yoʻq. Cheklangan taʼminot quvurlari suv narxini oshiradi va oʻz navbatida korxonalarni yer osti suvlari uchun quduqlarni yanada kovlashga majbur qiladi. Bu suv sathini pasaytiradi. Suv qatlamining suv sathining pasayishi dengiz suvining yer osti suvlariga kirishiga imkon beradi. Bundan tashqari, orolning suv tozalash inshooti hosil boʻladigan chiqindi suv hajmiga bardosh bera olmaydi, yaʼni ortiqcha tozalanmagan chiqindi suv dengizga quyiladi va u yerda yer osti suvlarini ham ifloslantiradi.  Katta infratuzilma investitsiyalari kamligi sababli, Kasetsartning yetakchi tadqiqotchisi tashrif buyuruvchilar sonini orolning yuk tashish qobiliyati bilan cheklashni tavsiya qildi: kuniga 12 000 dan 27 000 kishigacha. Uning tavsiyasi 2015-yilda Tailand milliy islohot kengashi aʼzosi tomonidan ilgari surilgan boʻlib, u Phi Phi-ni „kulba" deb atagan va sayyohlar sonini cheklashni tavsiya qilgan. 

 Quyosh botishi, Lohdalum koʻrfazi
 Nui koʻrfazi, Phi Phi Don

Yana qarang
-----------

* Tailand orollari roʻyxati

Manbalar
--------

1. 1 2  *Rujivanarom, Pratch*. „A paradise nearly lost". *The Nation* (3-dekabr 2018-yil). Qaraldi: 3-dekabr 2018-yil.
2. 1 2  *Plerin, Chutharat*. „Special Report: Phi Phi cries for help". *The Taiger* (25-oktabr 2014-yil). Qaraldi: 3-dekabr 2018-yil.
3. ↑  *Sidasathian, Chutima*. „Mass Tourism Makes 'a Slum' of Phi Phi". *Phuket Wan Tourism News* (21-mart 2015-yil). Qaraldi: 3-dekabr 2018-yil.

Havolalar
---------

* Ko Phi Phi travel guide from Wikivoyage

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* LCCN: sh2007003286
* NKC: ge399781

 |