**Marcha Real** (ispancha talaffuzi: [ˈmaɾtʃa reˈal]; „Qirollik marshi") — Ispaniyaning davlat madhiyasi. Bu Bosniya va Gersegovina , San-Marino va Kosovo bilan bir qatorda dunyodagi toʻrtta davlat madhiyalaridan biri boʻlib, ularning rasmiy matni yoʻq. Ilgari qoʻshiq soʻzlari boʻlgan boʻlsa-da, ular endi ishlatilmaydi.

Dunyodagi eng qadimiylardan biri boʻlgan Ispaniya milliy madhiyasi birinchi boʻlib 1761-yilda Libro de la Ordenanza de los Toques de Pífanos (Yangi kuylangan harbiylar farmoni kitobi) nomli hujjatda chop etilgan. Manuel de Espinosa tomonidan „Ispan piyoda askarlari" asarida kuylangan va ijrosi harbiy Fife va baraban orqali amalga oshiriladi. Madhiya qoʻshiq" La Marcha Granadera "(inglizcha: "Grenadiers marti ") deb nomlanadi. Hujjatga koʻra, bastakori Manuel de Espinosa de los Monteros hisobalanadi.

Baʼzi manbalarda uning muallifi Prussiyalik Fridrix II degan notoʻgʻri tushuncha mavjud. Bu notoʻgʻri qarash 1861-yilda La España militar (Harbiy Ispaniya) davriy nashrida haqiqat sifatida eʼlon qilinganida paydo boʻlgan. 1864-yilda polkovnik Antonio Vallesillo bu voqeani "El Espíritu Público "(„Jamoat ruhi") kundaligida eʼlon qilib, Marcha Realning Prussiyadan kelib chiqishini taxmin qildi. Vallesilloning soʻzlariga koʻra, madhiya Fridrix II va qirol Karl III buyrugʻi bilan Fridrix II armiyasi tomonidan ishlab chiqilgan. 1868-yilda bu soxta qarash Los Sucesosda nashr etilgan, Count of Aranda uchun sovgʻa sifatida taʼriflangan. Shuningdek, ushbu qarash 1884 va 1903-yillardagi turli nashrlarda toʻplanib, 1908-yilda Espasa Ensiklopediyasiga kiritildi.

1770-yilda Charlz III „Marcha de Granaderos"ni rasmiy faxriy marsh deb eʼlon qildi, bu uni omma oldida, ayniqsa tantanali marosimlarda oʻynash anʼanasini rasmiylashtirdi. Bu Izabel II hukmronligi davrida Ispaniyaning rasmiy madhiyasiga aylandi .

1870-yilda, 1868-yilgi inqilobdan soʻng, general General Juan Prim yangi rasmiy davlat madhiyasini yaratish uchun milliy tanlov uyushtirdi va gʻolibni aniqlash uchun uchta taniqli bastakordan iborat hakamlar hay’ati tanlandi. 400 dan ortiq kompozitsiyalar, jumladan, yosh bastakorlar Federico Chueca, Ruperto Chapí va Tomás Bretón tomonidan yozilgan kompozitsiyalar taqdim etilgan boʻlsa-da, yangi madhiya tanlanmagan. Keng muhokamalardan soʻng, hakamlar hay’ati „Marcha de Granaderos" allaqachon mamlakatning rasmiy madhiyasi deb hisoblangan va tanlov toʻxtatilganligini maslahat berdi. Alfonso XIII tomonidan 1908-yil 27-avgustdagi Qirollik sirkulyar buyrugʻi bilan Halberdier gvardiyasi qirollik korpusining yuqori darajali musiqachisi Bartolome Peres Kasas tomonidan tuzilgan musiqiy nota rasmiy versiya sifatida oʻrnatildi. U anʼanaviy ravishda „Grenadier marti" yoki „Qirollik ispan marshi" sifatida tanilgan. Ispaniya Ikkinchi respublikasi davrida Himno de Riego respublika madhiyasi sifatida qabul qilingan.

Peres Kasas oʻrnini egallagan „Marcha Real" ning haqiqiy simfonik versiyasi maestro Fransisko Grau tomonidan yozilgan va Ispaniya Qirolligi „Marcha Real" mualliflik huquqlarini sotib olgan 1997-yil 10-oktyabrdagi Qirollik farmonidan keyin rasmiy hisoblanadi. 1560/1997-sonli Qirollik farmoniga koʻra, u B-flat major kalitida va tezligi 76 zarba/daqiqada (♩=76), AABB shaklida va 52 soniya davom etishi kerak.

Joriy versiya
-------------

1560/1997-sonli Qirollik farmonida taʼriflanganidek, „Marcha Real"ning joriy rasmiy versiyasi oʻn olti bar uzun ibora boʻlib, ikki boʻlimga boʻlingan, har biri toʻrtta takroriy bardan iborat (AABB shakli). Temp ♩= 76 ga, tugma esa B-flatga oʻrnatiladi.

Uzun, toʻliq versiya qirol uchun sharaf musiqasi boʻlsa, qisqaroq versiyasi esa Ispaniya hukumati prezidenti Avstriya malikasi qabul qilinishda uchun yoki sport tadbirlarida takroriy takrorlanmasdan ijro etiladi.

Shuningdek, uchta rasmiy tartib mavjud: biri orkestr uchun, ikkinchisi harbiy orkestr uchun va uchinchisi organ uchun Fransisko Grau Vegara tomonidan yozilgan va Ispaniya hukumati tomonidan tasdiqlangan. Umuman olganda, har bir tartib va ​​uzunlik uchun olti xil rasmiy moslashuv mavjud. Ularning barchasi Ispaniya milliy orkestri va Ispaniya qirollik gvardiyasi guruhi tomonidan rasmiy yozuv sifatida yozilgan va cheklangan vaqt uchun kompakt diskda chiqarilgan.

### Mualliflik huquqi bilan bogʻliq muammolar

"Marcha Real"ning uygʻunlashuvi 20-asr boshida Pérez Casas tomonidan yozilganligi sababli mualliflik huquqi hali tugamagan. Hukumat uni 1997-yilda Pérez Casasning mulkidan 130 million peset (781 315,734 evro) evaziga kelajakdagi huquqiy muammolarni oldini olish uchun sotib olgan. Muddati tugaguniga qadar mualliflik huquqi Madaniyat vazirligiga tegishli boʻlib, yigʻuvchi jamiyatlar mualliflik huquqi uchun toʻlov oladi, bu esa tanqidlarga sabab boʻldi.

Natijada, ijrochilar tomonidan pul toʻlamaslik uchun koʻplab turli xil sabablar vujudga kelgan. Shunga qaramay, 1997-yilgi Fransisko Grau tahririga boʻlgan huquqlar hukumatga bepul oʻtkazildi, ammo ular jamoat mulkiga kiritilmadi.

Musiqa
------

* Marcha Realning fortepiano yozuvlariMarcha Realning fortepiano yozuvlari

Qoʻshiq matni
-------------

" Marcha Real "ning rasmiy qoʻshigʻi boʻlmasa-da, oʻtmishda uning uchun soʻzlar yozilgan va ishlatilgan. Bir versiyasi Alfonso XIII davrida, ikkinchisi esa Frankoist davlat davrida ishlatilgan. Ammo, ularning hech biri hech qachon rasmiylashtirilmagan. Milliy madhiya 1978-yildan beri soʻzsiz yangradi, general Franco tomonidan tasdiqlangan qoʻshiq matni bekor qilingan.

### Qoʻshiqlar tanlovi

2007-yilda Enfildda „You'll Never Walk Alone" qoʻshigʻining ijrosiga guvoh boʻlgan Ispaniya Olimpiya qoʻmitasi (COE) prezidenti Alexandro Blanko Madridning „La Marcha Real" qoʻshigʻiga qoʻshiq soʻzlarini izlashdan ilhomlanganini aytdi. Oʻsha yili Telecinco KOE tomonidan milliy tanlov uyushtirdi va oʻz veb-saytida COE talablariga eng mos keladigan 25 xil qoʻshiq soʻzlarini joylashtirdi. Gʻolib aniqlandi, garchi atigi 40 000 kishi ovoz bergan boʻlsa ham. Enrique Hernández-Luike tomonidan yozilgan soʻzlar qabul qilingan. Gʻolib soʻzlar Pastrana shahridagi Ronda de Aranzueque xori tomonidan kuylangan va nemis televideniyesi tomonidan suratga olingan. Biroq, COE qoʻshiq matnlari uchun yangi tanlov uyushtirdi, natijada 2000 dan 7000 gacha (manbaga qarab) arizalar kelib tushdi. Hakamlar hay’atining shaxsiy jamoasi oʻsha paytda ishsiz boʻlgan Paulino Kuberoning arizasini tanladi. Yangi qoʻshiqlar tanqidga uchradi, natijada ular faqat besh kundan keyin qaytarib olindi va gʻoya nomaʼlum muddatga bekor qilindi.

Bugungi kunda Ispaniyaning bir qator avtonom jamoalari oʻzlarining mintaqaviy madhiyalariga ega.

Avvalgi matnlar
---------------

### Alfonso XIII hukmronligi davridagi matnlar

**La bandera de España** (Coro)  

Gloria, gloria, corona de la Patria,  

soberana luz  

que es oro en tu Pendón.  

Vida, vida, futuro de la Patria,  

que en tus ojos es  

abierto corazón…!  

Púrpura y oro: bandera inmortal;  

en tus colores, juntas, carne y alma están.  

Púrpura y oro: querer y lograr;  

Tú eres, bandera, el signo del humano afán.  

  

**España guiadora** (Solo)  

¡Pide, España! ¡Tu nombre llevaremos  

donde quieras tú;  

que honrarlo es nuestra ley!  

¡Manda, España, y unidos lucharemos,  

porque vivas tú,  

sin tregua pueblo y rey!  

Una bandera gloriosa nos das;  

¡nadie, viviendo, España, nos la arrancará!  

Para que, un día, nos pueda cubrir,  

¡danos, España, el gozo de morir por ti!  

  

**¡Viva España!…** (Coro)  

¡Viva España! Del grito de la Patria,  

la explosión triunfal  

abrió camino al sol;  

¡Viva España! repiten veinte pueblos  

y al hablar dan fe  

del ánimo español…  

¡Marquen arado martillo y clarín  

su noble ritmo al grito de la Patria fe!  

¡Guíe la mente a la mano hasta el fin,  

al „Viva España" asista toda España en pie!

**Flag of Spain** (Chorus)  

Glory, glory, crown of the Fatherland  

sovereign light  

which in your standard is gold.  

Life, life, future of the Fatherland,  

in your eyes it is  

an open heart  

Purple and gold: immortal flag;  

in your colors, together, flesh and soul are.  

Purple and gold: to want and to achieve;  

You are, flag, the sign of human effort.  

  

**Spain guiding** (Solo)  

Ask of us, Spain! Your name we will take  

anywhere you want;  

because honoring it is our law!  

Command us, Spain, and united we will fight,  

so that you may live,  

relentless people and king!  

You give us a glorious flag;  

Nobody, who is alive, Spain, will take it from us!  

So that, one day, we can be covered by it,  

Give us, Spain, the joy of dying for you!  

  

**Long live Spain! …** (Chorus)  

Long live Spain! The cry of the Fatherland,  

the triumphant explosion  

Has opened the way to the sun;  

Long live Spain! repeated twenty peoples  

and when they speak they have faith  

in the Spanish will …  

Mark plow hammer and bugle  

your noble rhythm at the cry of the Fatherland faith!  

Guide the mind and the hand until the end,  

the „Long Live Spain" Spain attends all standing!

### Franko davri matni

Alfonso XIII va Migel Primo de Rivera hukumati davrida Xose Mariya Peman (1897-1981) tomonidan 1928-yilda yozilgan oldingi versiyadan moslashtirilgan qoʻshiq matni hisoblanadi. Oʻzgarishlar milliy-katoliklik deb atalgan general Fransisko Frankoning oʻta oʻng qanot mafkurasining „choʻzilgan oʻng qoʻl bilan salom" va „boʻyinturuq va oʻqlar" belgilariga mos kelishini maqsad qilgan. Boʻyinturuq va oʻqlar, birinchidan, oʻrta asrlarda Kastiliyalik Izabella va Aragonlik Ferdinand tomonidan oʻz sulolalari va qirolliklarining ittifoqini ifodalash uchun ishlatilgan ramz, ikkinchidan, Ispaniyadagi falangizm ramzi edi.

¡Viva España! Alzad los brazos, hijos  

*(original in J.M. Pemán: Viva España, alzad la frente, hijos)*  

del pueblo español, que vuelve a resurgir.  

  

Gloria a la Patria que supo seguir,  

sobre el azul del mar, el caminar del sol.  

  

¡Triunfa España! Los yugos y las flechas  

*(original in J.M. Pemán: ¡Triunfa España! Los yunques y las ruedas)*  

cantan al compás del himno de la fe.  

  

Juntos con ellos cantemos de pie  

la vida nueva y fuerte del trabajo y paz.  

  

¡Viva España! Alzad los brazos, hijos  

*(original in J.M. Pemán: Viva España, alzad la frente, hijos)*  

del pueblo español, que vuelve a resurgir.  

  

Gloria a la Patria que supo seguir,  

sobre el azul del mar, el caminar del sol.

Long live Spain! Raise your arms, sons  

*(original in J.M. Pemán: Long live Spain! Raise your foreheads, sons)*  

of the Spanish People, which rebirths anew.  

  

Glory to the Fatherland that knew how to follow,  

over the Ocean blue, the course of the setting sun.  

  

Triumph, Spain! The yokes and the arrows  

*(original in J.M.ª Pemán: Triumph, Spain! The anvils and the wheels)*  

sing to the rhythm of the anthem of faith.  

  

Letʼs stand and sing along with them  

for the new and strong life of work and peace.  

  

Long live Spain! Raise your arms, sons  

*(original in J.M.ª Pemán: Long live Spain! Raise your foreheads, sons)*  

of the Spanish People, which rebirths anew.  

  

Glory to the Fatherland that knew how to follow,  

over the Ocean blue, the course of the setting sun.

Tarjima va odob-axloq qoidalari
-------------------------------

Ispaniya Qurolli Kuchlari va Ispaniya Milliy Politsiya Korpusining harbiy orkestrlari hamda fuqarolik marsh orkestrlari va kontsert guruhlari madhiyaning zarbli ansambllar uchun moslashtirilgan B flat-major versiyasini ijro etadilar va (Fransisko Grau tomonidan aranjirovka qilinganidek) A asosiy versiyasini ijro etadilar.

Ispaniyadagi "Ranglarga "qoʻngʻirogʻi ispan cherkovlarida Bugle guruhlari tomonidan diniy marosimlarda va fuqarolik guruhlari va cherkovlar tomonidan uyushtirilgan yurishlarda ijro etilgan versiyadir. Baraban va bugl uchun moslashtirilgan turli xil versiyalar qoʻllaniladi, garchi mis cholgʻular ham madhiyani ijro etsa ham. Ammo baʼzi bugl guruhlarida madhiyaning tekis versiyasi (eski rasmiy, bugl uchun moslashtirilgan) ijro etiladi. B flat versiyasi oʻynalganda faqat bugl chaqiruvi eshitiladi.

Ispaniya qiroli va qirolichasi sharafiga kuylanadigan milliy madhiya boʻlib, u yangragandan keyin hamma uchun turishi odatiy holdir. Garchi u cherkov tadbirlarida yangrasa ham, qirol oilasiga hurmat koʻrsatish barcha ishtirokchilar tomonidan talab qilinadi. Tinch aholi eʼtiborida turishadi va formada boʻlmaganlar salomlashishadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Spain – Marcha Real".  NationalAnthems.me. Qaraldi: 23-noyabr 2011-yil.
2. ↑  Francisco Javier Molero Caminero*. Hasta aquí hemos llegado: Recopilación histórica de la vieja piel de toro* (es-ES). Punto Rojo Libros S.L. 26 June 2019 — 487 bet. ISBN 978-84-17988-93-7.
3. ↑  María del Rosario Ruiz Mateos*. Manual de Protocolo General. Formación para el Empleo*. EDITORIAL CEP, 21 October 2010 — 81 bet. ISBN 978-84-681-8473-9.
4. ↑  „Real Decreto 1560/1997, de 10 de octubre, por el que se regula el Himno Nacional". *Boletín Oficial del Estado*. 1997-jild, № 244. 11 October 1997.
5. ↑  „Real Decreto 1543/1997, de 3 de octubre, sobre adquisición por el Estado de los derechos de explotación de determinadas obras musicales y encomienda de su administración al Ministerio de Educación y Cultura". *Boletín Oficial del Estado*. 1997-jild, № 243. 10 October 1997.
6. ↑  „El himno da aún mucho dinero". Crónica. #604. May 27, 2007.   

„Cuando el himno es de un particular". Periodista Digital. May 27, 2007.
7. ↑  „Real Decreto 2027/1998, de 18 de septiembre, de aceptación de la cesión gratuita efectuada por el maestro don Francisco Grau Vergara de los derechos de explotación por la revisión y orquestación del Himno Nacional y atribución de la administración de tales derechos al Ministerio de Educación y Cultura". *Boletín Oficial del Estado*. 1998-jild, № 233. 29 September 1998.
8. ↑  *Elkington, Mark*. „Divisive national anthem lyrics ditched". Reuters (16-yanvar 2008-yil). Qaraldi: 24-avgust 2016-yil.
9. ↑  Liverpool fans help inspire Spain to write words to anthem (Wayback Machine saytida 2008-02-02 sanasida arxivlangan) Reuters, 5 June 2007
10. ↑  Spain to add lyrics to wordless national anthem NBC News, 26 June 2007
11. ↑  „El concurso para poner letra al Himno Nacional de la web de Telecinco ya tiene ganador" (es).  La Crónica de Guadalajara (20-sentyabr 2007-yil). 20-iyun 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-may 2018-yil.

Havolalar
---------

* El Himno Nacional Español se encuentra regulado por el Real Decreto 1.560/1997, de 10 de Octubre[*sayt ishlamaydi*]
* The National Anthem (Prime Minister’s Office site)
* Streaming audio, lyrics and information about the Marcha Real
* 2008 Spanish National Anthem Lyrics in English (Wayback Machine saytida 2014-07-13 sanasida arxivlangan) and in Spanish (Wayback Machine saytida 2014-07-13 sanasida arxivlangan)
* MIDI File
* MP3 version by Band of Regimento Inmemorial del Rey N°1
* UNANU — The „Union Nacional de Antiguos Oficiales y Suboficiales de las Milicias Universitarias" has a website about the anthem, with a complete instrumental version. Archived from the original on 22 October 2004.
* English translation of the proposed new lyrics (Wayback Machine saytida 2014-07-13 sanasida arxivlangan)