**Pratibha Devisingh Patil** (1934-yil 19-dekabrda tugʻilgan) — hind siyosatchisi va huquqshunosi. 2007-yil 25-iyuldan 2012-yil iyuligacha Hindistonning 12-prezidenti lavozimida ishlagan. Shuningdek, Hindistonning birinchi va hozirgacha yagona ayol prezidenti. U Hindiston Milliy Kongressi aʼzosi. Avval 2004-yildan 2007-yilgacha Rajastan gubernatori lavozimida ishlagan.

Yoshligi
--------

Pratibha Devisingh Patil — Narayan Rao Patilning qizi. U 1934-yil 19-dekabrda Hindistonning Maxarashtra shtati, Jalgaon shahri, Raj Indian tumani, Nadgaon qishlogʻida tugʻilgan. Pratibha dastlab RR Vidyalaya, Jalgaon shahrida tahsil olgan va keyinchalik Jalgaon shahridagi Moolji Jetha kollejida (oʻsha paytda Poona universitetida) siyosiy fanlar va iqtisod boʻyicha magistr darajasiga, soʻngra Bombaydagi Hukumat yuridik kollejida huquq bakalavriatiga sazovor boʻlgan. Keyin Patil Jalgaon tuman sudida advokatlik faoliyatini boshladi, shu bilan birga hind ayollari duch keladigan sharoitlarni yaxshilash kabi ijtimoiy masalalar bilan ham qiziqdi.

Patil 1965-yil 7-iyulda Devisingh Ramsing Shexavatga turmushga chiqdi. Er-xotinning Jyoti Rathore ismli qizi va siyosatchi Raosaheb Shexavat ismli oʻgʻli bor.

Siyosiy karyera
---------------

1962-yilda 27 yoshida, u Jalgaon saylov okrugi boʻyicha Maxarashtra qonunchilik assambleyasiga saylangan. Shundan soʻng u 1967—1985-yillarda Muktainagar (sobiq Edlabod) saylov okrugida ketma-ket toʻrt marta gʻalaba qozondi, 1985—1990-yillarda Rajya Sabhada parlament aʼzosi boʻldi. 1991-yilgi Sabha saylovlarida u Amravati saylov okrugidan parlament aʼzosi etib saylangan. Keyingi oʻn yil ichida siyosatdan nafaqaga chiqdi.

Patil Maxarashtra Qonunchilik Assambleyasidagi faoliyati davomida turli Vazirlar Mahkamasi lavozimlarini egallagan va u Rajya Sabha va Lok Sabhada ham rasmiy lavozimlarni egallagan. Bundan tashqari, u bir necha yillar davomida Maxarashtra-Pradesh kongressi qoʻmitasi prezidenti boʻlgan, shuningdek, shahar kooperativ banklari va kredit jamiyatlari milliy federatsiyasi direktori va Milliy kooperativ boshqaruv kengashi aʼzosi lavozimlarida ishlagan.

2004-yil 8-noyabrda u Rajastanning 17-gubernatori etib tayinlandi, bu lavozimni egallagan birinchi ayol.

Prezidentlik (2007—2012)
------------------------

### Saylov

Patil 2007-yilning 14-iyunida Birlashgan Progressiv Alyans (UPA) nomzodi sifatida eʼlon qilindi. Alyansning chap qanot partiyalari sobiq ichki ishlar vaziri Shivraj Patil yoki Karan Singx nomzodlari maʼqullanmaganidan keyin u murosaga erishuvchi nomzod sifatida paydo boʻldi. Patil oʻnlab yillar davomida INC va Neru-Gandining oilasiga sodiq boʻlgan va bu INC rahbari Sonia Gandi tomonidan uning nomzodi maʼqullangan boʻlgan. Ammo Patil u „nomiga shtamp prezidenti" boʻlish niyati yoʻqligini aytdi.

Patil UPA aʼzosi sifatida saylangan 2005-yilning iyun oyda Vishram Patil qotilligi ishida akasi G.N.Patilni himoya qilganlikda ayblangan. Vishram Patil Jalgaon okrugi kongress qoʻmitasi prezidenti lavozimiga saylovda G.N.Patilni qiyinchilik bilan magʻlub etgan va oʻsha yilning sentyabr oyida oʻldirilgan. Oxir-oqibat Vishram Patilning bevasi G.N.Patilni jinoyatga aloqadorlikda aybladi va Pratibha Patil jinoiy tergovga taʼsir qilganini va prezidentning daxlsizligi faollashgunga qadar bu masalani koʻrib chiqish kerakligini daʼvo qildi. Uning ayblovlari 2009-yilda sudlar tomonidan rad etilgan, ammo 2015-yilda G.N.Patilga nisbatan ayblov eʼlon qilingan. Hozirda Pratibha Patilning ishtiroki haqida hech qanday maʼlumot berilmagan.

Prezidentlik roli asosan asosiy lavozim boʻlganligi sababli, nomzodni tanlash koʻpincha turli siyosiy partiyalar oʻrtasida tanlanadi va nomzod raqibsiz keyingi bosqichga oʻtadi. Oddiy voqealardan farqli oʻlaroq, Patil saylovda qiyinchilikka duch keldi. BBC vaziyatni „Mamlakatning tobora partizan siyosatining soʻnggi qurboni" deb taʼrifladi va bu rahbariyatning keskin inqirozi ekanligini taʼkidlaydi". U „Hukmron partiya va muxolifat oʻrtasidagi gʻayrioddiy kelishmovchilikka aylandi". Uning raqibi amaldagi vitse-prezident va Bharatiya Janata partiyasi (BJP) faxriysi Bhairon Singx Shekhawat edi. Shexawat mustaqil nomzod sifatida chiqdi va BJP boshchiligidagi Milliy Demokratik Alyans (NDA) tomonidan qoʻllab-quvvatlandi. Ammo NDAning bir qismi boʻlgan Shiv Sena partiyasi uni marati millatiga mansubligi sababligina qoʻllab-quvvatladi.

Patilning prezident boʻlishiga qarshi boʻlganlar uning xarizma, tajriba va qobiliyatga ega emasligini daʼvo qilishdi. Ular, shuningdek, uning yuqori darajadagi siyosatdan uzoqda oʻtkazgan vaqtini taʼkidladilar va uning gʻayritabiiy narsalarga ishonishini asos qilib koʻrsatishdi. Yana biri Amravati parlamenti aʼzosi boʻlganida, u MPLADS fondidan 3,6 million rupiyni eri tomonidan boshqariladigan firmaga yoʻnaltirganini daʼvo qildi. Bu deputatlarga qarindoshlari tomonidan boshqariladigan tashkilotga mablagʻ ajratishni taqiqlovchi Hukumat qoidalarini buzish edi. Parlament ishlari vaziri Patilning har qanday qonunbuzarliklarini rad etdi va mablagʻlar MPLADS ostida Hindiston nazoratchisi va bosh auditori tomonidan ishlatilishini taʼkidladi.

Patil 2007-yil 19-iyulda boʻlib oʻtgan saylovda gʻalaba qozondi. U ovozlarning qariyb uchdan ikki qismini qoʻlga kiritdi va 2007-yil 25-iyulda Hindistonning 12-prezidenti, birinchi ayol prezidenti, sifatida qasamyod qildi.

### Ish jarayonida

Prezident Patil Mustaqillik kuni arafasida hindlarga murojaat qilmoqda. 2007-yil
Patilning Hindiston Prezidenti sifatidagi muddati turli bahs-munozaralarga sabab boʻldi va koʻpchilik uning davrini kamchiliklar davri deb hisoblaydi. U 35 ta arizachining oʻlim jazosini umrbod jazoga almashtirdi, bu rekorddir. Biroq Prezident devoni buni himoya qilib, Prezident ichki ishlar vazirligining tavsiyalarini oʻrganib chiqib, arizachilarga afv etishini aytdi degan.

Patil chet el safarlariga koʻproq pul sarflagani va avvalgi prezidentlarga qaraganda koʻproq chet elga safar qilgani bilan taʼkidlanadi. Baʼzan u oilasining 11 aʼzosi hamrohligida, 2012-yil may oyigacha 22 mamlakatni qamrab olgan sayohatlarga chiqqan. Ushbu sayohatlar 205 million rupiy (2,05 milliard rupiy) ga tushgan. Tashqi ishlar vazirligi bu xususida oila aʼzolarini olib ketish „gʻayritabiiy holat emas"ligini aytgan.

Prezident devoni besh yillik muddatga ega va Patil 2012-yil iyul oyida bu lavozimni tark etdi.

Patil Pune shahridagi 24,000 m2 yerga pensionerlar uchun turar joy qurgan. Anʼanaga koʻra, nafaqaga chiqqan prezident yoki Dehlidagi hukumat turar joyida istiqomat qiladi yoki oʻz hududidagi qarorgohiga qaytadi. Prezidentlik muddati tugagandan soʻng uning hukumat pulidan qariyalar uyi qurish uchun foydalanishi misli koʻrilmagan edi. Uning nafaqaga chiqqanidan keyin paydo boʻlgan boshqa bahs-munozaralar orasida uning rasmiy davlat avtomobili va shaxsiy avtomobilini boshqarish uchun yoqilgʻi toʻlovini talab qilish istagi bor edi, garchi qoidalar bu yoki/yoki vaziyat ekanligini aniq belgilab qoʻyganiga qaramay. Shuningdek, u oʻzining rasmiy vazifasida unga berilgan koʻplab sovgʻalarni egallab oldi va keyinchalik ularni qaytarishga majbur boʻldi.

Prezident Patil va uning eri qirolicha va shahzoda Filipp bilan Vindzor qasrida. 2009-yil

Biznes manfaatlari
------------------

Patil Amravati, Jalgaon, Pune va Mumbayda maktablar va kollejlar zanjirini boshqaradigan Vidya Bharati Shikshan Prasarak Mandal taʼlim institutini yaratdi. Shuningdek, u Nyu Dehli, Mumbay va Pune shaharlarida ishlaydigan ayollar uchun yotoqxonalarni boshqaradigan Shram Sadhana Trust -ni tashkil etdi. Jalgaon tumanidagi qishloq oʻquvchilari uchun muhandislik kolleji qurdirdi. U, shuningdek, Muktainagardagi Sant Muktabai Sahakari Sakhar Karkhana nomi bilan tanilgan shakar kooperativ zavodiga ham asos solgan.

Bundan tashqari, Patil kooperativ Pratibha Mahila Sahakari bankiga asos soldi. U 2003-yil fevral oyida litsenziyasi Hindiston zaxira banki tomonidan bekor qilingandan soʻng savdoni toʻxtatdi. Boshqa kamchiliklar qatorida, bank uning qarindoshlariga bankning ustav kapitalidan ortiq noqonuniy kreditlar bergan. Shuningdek, u shakar zavodiga hech qachon qaytarilmaydigan kredit bergan. Bank bu kreditlardan voz kechgan. Bankning hukumat tugatuvchisi P.D.Nigam shunday dedi: „Bizning auditimiz davomida taʼsischi raisining qarindoshlari (Pratibha Patil) begʻaraz kredit berilganlar orasida boʻlganligi va baʼzi noqonuniy kreditlardan voz kechish holatlari sodir boʻlgan". Bankdagi eng yaxshi faoliyatning oʻntalikdan oltitasi uning qarindoshlari bilan bogʻliq edi. INC Patil bank bilan 1994-yildan beri aloqasi yoʻqligini daʼvo qildi, biroq *The Indian Express* 2002-yilda uning ishtirokini tasdiqlovchi rasmiy hujjatlarga ega ekanligini xabar qildi.

Tayinlangan lavozimlar
----------------------

Pratibha Patil oʻz faoliyati davomida turli rasmiy idoralarda ishlagan. Bular:

| Davr | Lavozim |
| --- | --- |
| 1967—1972-yillar | Maxarashtra hukumati sogʻliqni saqlash, turizm, uy-joy va parlament ishlari boʻyicha vazir oʻrinbosari |
| 1972—1979-yillar | Vazirlar Mahkamasi, ijtimoiy taʼminot, Maxarashtra hukumati |
| 1974—1975-yillar | Vazirlar Mahkamasi, Sogʻliqni saqlash va ijtimoiy taʼminot vaziri, Maxarashtra hukumati |
| 1975—1976-yillar | Vazirlar Mahkamasi, Taqiqlash, Reabilitatsiya va Madaniy Ishlar Vazirlari, Maxarashtra Hukumati |
| 1977—1978-yillar | Maxarashtra hukumati, taʼlim vazirlar mahkamasi |
| 1979—1980-yillar | Muxolifat rahbari, Maxarashtra Qonunchilik Assambleyasi |
| 1982—1985-yillar | Vazirlar Mahkamasi, Shaharsozlik va uy-joy vaziri, Maxarashtra hukumati |
| 1983—1985-yillar | Vazirlar Mahkamasi, Fuqarolik taʼminoti va ijtimoiy taʼminot vaziri, Maxarashtra hukumati |
| 1986—1988-yillar | Rais oʻrinbosari, Rajya Sabha |
| 1986—1988-yillar | Imtiyozlar qoʻmitasi raisi, Rajya Sabha; Ishbilarmonlik boʻyicha maslahat qoʻmitasi aʼzosi, Rajya Sabha |
| 1991—1996-yillar | Palata qoʻmitasi raisi, Lok Sabha |
| 2004-yil 8-noyabr — 2007-yil 23-iyun | Rajastan gubernatori |
| 2007-yil 25-iyul — 2012-yil 25-iyul | Hindiston prezidenti |

Maqtovlar
---------

* Meksikaning Aztek burguti ordeni 2019-yil 1-iyunda taqdim etilgan).

Manbalar
--------

1. ↑  „Smt. Pratibha Devisingh Patil".  National Informatics Centre. 19-sentabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-fevral 2019-yil.
2. 1 2 3 4  „Ex Governor of Rajasthan".  Rajasthan Legislative Assembly Secretariate. 4-avgust 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-iyun 2012-yil.
3. 1 2  „Profile: President of India".  NIC / President's Secretariat. 8-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-iyun 2012-yil.
4. ↑  *Purohit, Kunal*. „In Amravati, it's about taking revenge for 2009 polls". *Hindustan Times* (11-oktabr 2014-yil). Qaraldi: 11-yanvar 2016-yil.[*sayt ishlamaydi*]
5. ↑  Ritu Singh*. President Pratibha Patil: India's First Woman President*. Rajpal & Sons, 2007 — 52 bet. ISBN 978-81-7028-705-6.
6. 1 2 3  „Profile: Pratibha Patil". BBC (21-iyul 2007-yil). Qaraldi: 26-iyun 2012-yil.
7. ↑  „Former Governors of Rajasthan".  Rajasthan Legislative Assembly Secretariat. 17-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-iyun 2012-yil.
8. 1 2  „Prez polls: Sonia announces Pratibha Patil's name". NDTV (14-iyun 2007-yil). Qaraldi: 3-iyul 2012-yil.
9. ↑  „I will not be a rubber stamp President". *Daily News & Analysis*. PTI (16-iyun 2007-yil). Qaraldi: 11-yanvar 2016-yil.
10. ↑  „Congman's wife drags Pratibha name into allegations, NDA distances itself". *The Indian Express* (22-iyun 2007-yil). Qaraldi: 10-yanvar 2016-yil.
11. ↑  „Court dismisses lawsuit against president's brother". *Thaindian*. IANS (11-dekabr 2009-yil). Qaraldi: 10-yanvar 2016-yil.
12. ↑  „Court summons brother of Pratibha Patil in murder case". *The Indian Express* (8-iyul 2014-yil). Qaraldi: 10-yanvar 2016-yil.
13. ↑  *Pradhan, Bibhudatta*. „Patil Poised to Become India's First Female President". Bloomberg (19-iyul 2007-yil). Qaraldi: 2-iyul 2012-yil.
14. 1 2 3  *Biswas, Soutik*. „India's muckraking presidential poll". BBC (13-iyul 2007-yil). Qaraldi: 3-iyul 2012-yil.
15. ↑  „Indian MPs vote for new president". BBC (19-iyul 2007-yil). Qaraldi: 2-iyul 2012-yil.
16. ↑  *Menon, Meena*. „Shiv Sena backs Pratibha Patil". *The Hindu* (26-iyun 2007-yil). Qaraldi: 4-fevral 2014-yil.
17. ↑  *Dhawan, Himanshi*. „Pratibha believes in spirits?". *The Times of India* (27-iyun 2007-yil). Qaraldi: 11-yanvar 2016-yil.
18. ↑  „Now, a land grab haunts Patil". *DNA* (4-iyul 2007-yil). Qaraldi: 11-yanvar 2016-yil.
19. ↑  „For family again: Patil's MP funds for sports complex on land leased to husband society". *Indian Express* (6-iyul 2007-yil). Qaraldi: 11-yanvar 2016-yil.
20. ↑  „First female president for India". BBC (21-iyul 2007-yil). Qaraldi: 3-iyul 2012-yil.
21. ↑  *Reals.* „India's First Woman President Elected". *CBS News* (21-iyul 2007-yil). Qaraldi: 30-iyul 2015-yil.
22. ↑  Turner, B.*. The Statesman's Yearbook 2009: The Politics, Cultures and Economies of the World* (en). Springer, 12-yanvar 2017-yil — 605 bet. ISBN 978-1-349-74027-7.
23. ↑  „President Pratibha Patil's brush with controversy". *IBN Live* (12-aprel 2012-yil). Qaraldi: 14-aprel 2013-yil.
24. ↑  „President defends mercy spree to death row convicts". *The Times of India* (26-iyun 2012-yil).
25. ↑  „President Pratibha Patil goes on mercy overdrive". *The Times of India* (22-iyun 2012-yil).
26. ↑  „President Patil's foreign trips cost Rs 205 crore". *The Indian Express* (26-mart 2012-yil). Qaraldi: 21-sentabr 2013-yil.
27. ↑  *Dhawan, Himanshi*. „Pratibha Patil took up to 11 relatives on 18 trips in a year". *The Times of India* (3-may 2012-yil). Qaraldi: 10-yanvar 2016-yil.
28. ↑  *Kshirsagar, Alka*. „Pratibha Patil gets retirement home in Pune". *Business Line* (25-iyun 2012-yil). Qaraldi: 26-iyun 2012-yil.
29. ↑  *Joseph, Josy*. „Pratibha's Pune home a break from tradition". *The Times of India* (15-aprel 2012-yil). Qaraldi: 10-yanvar 2016-yil.
30. ↑  *Satish, D. P.*. „Former President Pratibha Patil wants both car & fuel from government". *IBN Live* (29-iyul 2015-yil). Qaraldi: 11-yanvar 2016-yil.
31. ↑  „Pratibha Patil's Resume". *The Times of India* (19-iyul 2007-yil). Qaraldi: 11-yanvar 2016-yil.
32. ↑  „Pratibha-founded sugar unit owes bank Rs 17.70 cr". *Hindustan Times* (30-sentabr 2007-yil).
33. ↑  *Sarin, Ritu*. „Patil was aware of her bank mess, top defaulters her kin". *The Indian Express* (26-iyun 2007-yil). Qaraldi: 10-yanvar 2015-yil.
34. ↑  „Report on Trend and Progress of Banking in India, 2005–06: Appendix Table IV.3: Urban Co-operative Banks Under Liquidation".  Reserve Bank of India. Qaraldi: 5-iyul 2012-yil.

Havolalar
---------

* Hindiston Prezidentining rasmiy sayti
* Hindistonning sobiq prezidenti Pratibha Patilning rasmiy sayti Archived
* Sobiq prezident Pratibha Patilning shaxsiy sayti (www.pratibha patil.info)