recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Maykl Stern Xart** (1947-yil 8-mart - 2011-yil 6-sentyabr) - amerikalik yozuvchi, elektron kitoblar ixtirochisi va elektron kitoblarni Internet orqali erkin foydalanish imkonini yaratgan "Gutenberg" loyihasi asoschisi. Birinchi materiallarning aksariyatini u shaxsan chop etgan va joylashtirgan.

Biografiyasi
------------

1971 yilda Maykl Xart Illinoys universiteti operatorlaridan katta Xerox Sigma V kompyuteriga cheksiz vaqt ruxsatini oldi. Bu manbadan unumli foydalanish maqsadida u birinchi elektron kitobni kompyuterga terib "Mustaqillik deklaratsiyasi"ni yaratdi. Shunday qilib, ko'proq kitoblarning raqamli nusxalarini yaratish orqali Gutenberg loyihasi tug'ildi.

Shahsiy hayoti
--------------

U kichik ishlar orqali o'zini moddiy jihatdan qo'llab-quvvatladi va o'zining avlodi Gutenberg loyihasi uchun xayriya to'pladi.

Shifokorlarga pul sarflashdan qochib, uyda davolanishni afzal ko'rdi. U savodsizlikka qarshi kurash va aholining axborot resurslaridan foydalanish imkoniyatini saqlab qolish uchun o'z dabdabasini qurbon qilib, ko'pincha foydalanilmayotgan uskunalarni, ko'plab kompyuterlar va musiqa asboblarini, boshqa jihozlarni yig'di. U qashshoqlikka yaqin hayot kechirgan, "asosan konservalangan loviya iste'mol qilgan".

O'limi
------

Maykl Xart 2011-yil 6-sentyabrda Illinoys shtatining Urbana shahridagi uyida yurak xurujidan vafot etdi. U 64 yoshda edi.

Havolalar
---------

* *Hart's personal page*, PGLAF.
* Hart, Michael, *Online Writings*.
* Andoza:Gutenberg author
* Levy, Steven. «Lawrence Lessig’s Supreme Showdown». *Wired*, October 2002.
* «More about Project Gutenberg’s Michael Hart, RIP» by Jack Schofield
Tarixi
------

Teatrning yaratilish tarixi 30-yillarning boshlarida, 1932-yili Bobruiskda Vladimir Kumelskiy boshchiligidagi sayohatchi aktyorlar truppasi asosida BSSR Davlat Rus drama teatri ochilgan paytdan boshlanadi. 1935-1941-yillarda teatr Mogilevda ishlagan. 1939-yilda truppa Leningrad teatr maktabining bitiruvchilari bilan to'ldirildi.

1940-yilning oxirida teatrni Minskka ko'chirish to'g'risida qaror qabul qilindi, ammo urush bunga to'sqinlik qildi. 1943-yilda teatr Moskvadagi bazaga ega bo'lgan oldingi teatr sifatida tiklandi. 1945-yilning aprelidan - Grodnoda, 1947-yil, iyuldan - Minskda. 1955-yilda teatrga Maksim Gorkiy nomi berildi.

Binolari
--------

 Xor ibodatxonasi binosi rekonstruksiya qilinishidan oldin
 Teatr zalining ichki qismi
 Ikkinchi qavatdagi zalning ichki qismi
Bugungi kunda teatr 1906-yilda qurilgan xor sinagogasi binosini egallagan. Bino Mavr uslubida qurilgan. Ibodatxona qurilishi uchun mablag' shaharning yirik yahudiy jamoasi tomonidan ajratilgan.

Inqilobdan keyin sinagoga binosi milliylashtirildi. 1923-yilda binoda BSSR Milliy yahudiy teatri joylashgan bo'lib, u yerda ma'ruzalar, kongresslar o'tkaziladi va filmlar namoyish etiladi. 

  

1926-yilning noyabr oyida bino "Belgoskino" tashkilotiga foydalanish uchun topshirildi. Tez orada bu yerda "Madaniyat" kinoteatri ochildi - o'sha paytdagi Belorussiyadagi eng yirik kinoteatrlardan biri bo`lgan. "Madaniyat"ning auditoriyasi (dastlab xor zali) yaxshi akustikasi bilan mashhur edi. Taniqli qo'shiqchilar va san'atkorlar ( Vladimir Mayakovskiy, Leonid Utyosov, Sergey Lemeshev va boshqalar) gastrol safarlarida u yerda chiqishni afzal ko'rdilar.

Ulug' Vatan urushidan keyin rus teatri uchun kinoteatr binosi qayta qurildi .

Bosh rejissyorlar, badiiy rahbarlar
-----------------------------------

* A. Donatti (Adolf Yakovlevich Baranov) (1936-1938)
* Dmitriy Orlov (1939-1941, 1944-1948)
* S. Vladichanskiy (1948-1952)
* V. Fedorov (1952-1958)
* B. Dokutovich (1958-1960)
* M. Spivak (1960-1964)
* A. Dobrotin (1966-1971)
* Fedor Shein (1969-1971)
* Boris Lutsenko (1974-1981)
* Boris Glagolin (1981-1983)
* Valeriy Maslyuk (1983-1990)
* Boris Lutsenko (1991-2008)
* Sergey Kovalchik (2008 yildan beri)

Teatrning hozirgi repertuari
----------------------------

**Kichik bosqich:**

* S. Zlotnikov "Er xotinini tashlab ketdi" rejissyor. B. Lutsenko, san'at. I. Kostyuchenko
* E. Minchukov "Edip" rejissyori. B. Lutsenko, san'at. A. Sorokin

**Bolalar uchun:**

* G. Davydko "Yettinchi osmon yulduzlari" rejissyori. G. Davydko, ras. V. Marshak
* Rus ertaklari asosida "Baqa malika" rejissyor. P. Xarlanchuk, san'at. A. Merenkov

Va shuningdek...
----------------

* Belarusiya teatrlari
* Minskdagi teatrlar

Havolalar
---------

1. ↑  „Минская область —> Минский район —> город Минск —> Синагога хоральная: Фото". 18-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-oktabr 2012-yil.
„Национальный академический драматический театр имени М. Горького". 26-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-noyabr 2009-yil.
**Zoltán Lipták** (1984-yil 10-dekabrda tugʻilgan) — vengriyalik futbolchi, Gyirmót FC Gyyor jamoasida oʻynaydi.

Jamoalardagi faoliyati
----------------------

2007-yil yanvar oyida u birinchi liga jamoasi Xaddersfild Taun bilan tayyorgarlikni boshladi, ammo uning kutilgan mavsum oxiridagi ijarasi nomaʼlum sabablarga koʻra amalga oshmadi. 2007-yilning iyul oyida u yaqinda Birinchi ligaga tushib ketgan "Sautend Yunayted "ga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvida maydonga tushdi. Liptak Vengriya kichik ligasi Lombard-Pápa TFC jamoasi bilan 2007-yilning 24-iyulida 52 000 funt sterlingga doimiy shartnoma imzoladi.

Videoton
--------

Liptak 2009-yilda Videoton bilan shartnoma imzolagan. U klub himoyasining eng muhim qismlaridan biriga aylandi. U 2011-yilda Vengriya Ligasidagi birinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi.Dyordji Mezey murabbiyligi davrida klubni chempionlikka olib chiqqan. Portugaliyalik Paulo Sousa kelganidan keyin u tarkibdan chetlashtirildi. Liptak Vengriya milliy futbol jamoasi aʼzosi boʻlsa-da, u oʻz klubida oʻynay olmadi. Shu bois u Shvetsiyaga qarshi Yevro-2012 saralash bosqichidagi muhim oʻyindan bir necha kun oldin Videoton tomonidan qoʻyib yuborildi. Liptak klubda duch kelgan qiyinchiliklardan taassurot qoldirmadi va Yevro-2012 saralashida Shvetsiya va Moldova bilan oʻynadi. Sentabr oyida Liptak Premer-liganing "Suonsi Siti "klubi bilan bogʻlandi.

### Újpest

Liptak "Uypesht "klubi bilan shartnoma imzoladi.

Terma jamoadagi faoliyati
-------------------------

U oʻz mamlakati tarkibida 21 yoshgacha boʻlgan terma jamoada 15 marta oʻynagan. Liptak terma jamoadagi debyutini „ Uembli" stadionida Angliyaga qarshi oʻtkazdi. Oʻyin tugashiga 55 daqiqa qolgan boʻlsa, Vengriya 2:1 hisobida magʻlub boʻldi.

Manbalar
--------

1. ↑  „NB II: válogatott védővel erősített a Gyirmót FC Győr" (vengercha).  Nemzeti Sport Online (7-yanvar 2019). 8-yanvar 2019da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-yanvar 2019.
2. ↑  „Champions Videoton proud of historic success".  UEFA.com (12-may 2011-yil). 1-aralık 2017da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2011-yil.
3. ↑  „Swans take Liptak on trial".  swanseacity.net (21-sentaybr 2011). 24-sentaybr 2011da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-sentaybr 2011.
4. ↑  „Swansea City take Hungarian Zoltan Liptak on trial".  BBC Sport (21-sentaybr 2011). 22-sentaybr 2011da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-sentaybr 2011.
5. ↑  „Swansea City linked with move for Hungarian defender Zoltan Liptak".  Wales Online (21-sentaybr 2011). Qaraldi: 21-sentaybr 2011.
6. ↑  „England 2–1 Hungary". BBC Sport (11-avgust 2010). Qaraldi: 11-avgust 2010.

Havolalar
---------

* Zoltán Lipták 2022-yil 26-yanvarda magyarfutball.hu saytida 26-Yanvar 2022 tarihinde arxivlangan
**M.A.Terentevning Orta Osiyoni istilo qilish tarixi nomli asari.**
M.A.Terentevning mustamlakachilik davriga oid rasmiy-monarxik yo'nalishda bo'lgan "O'rta Osiyoni istilo qilish tarixi" nomli asarida muallifning Turkiston amaldorlari va ularning o'lkani boshqarish sohasidagi faoiyatiga munosabati o'z aksini topgan. Rus yer sotib oluvchilari, Yer bilan chayqovchilik qilishga qarshi chora-tadbirlar, Hukumat obro'sining tushib ketishi kabi ayrim boblarida general gubernator Kaufmandan to uyezd boshliqlarigacha bolgan Rossiya byurokratiyasi vakillarining qilmishlarini tahlil qilishga uriniladi. Muallif sudlov idoralarining mahalliy amaldorlar sodir etgan mansub jinoyatlariga doir arxiv malumotlaridan foydalanib, mamurlarning poraxorligi va boshboshdoqligi, mahalliy aholidan yerlarni kuch bilan tortib olishi, yer va ko'chmas mulk bilan chayqovchilik qilishi, g'azna mablag'i hisobiga turli soxta firma va kompaniyalar tuzishi haqidagi ko'plab faktlarni keltiradi. Bu materiallar mustamlakachi ma'murlarning asl niyatini fosh qilib, ularning halolligi haqidagi davolarni chippakka chiqaradi. K.P.Kaufman va unga yaqin bolgan amaldorlar Sirdaryo viloyati harbiy gubernatori Golovachev, Toshkent shahri boshlig'i Medinskiy, kanselariya boshligi Savenkov, uyezd boshliqlari Guyus, Kolzakov va boshqalar haqidagi tanqidiy materiallar ushbu asarga ilk bor kiritildi.

Manbalar
--------

 M.A. Terentevning "O'rta Osiyoni istilo qilish tarixi"
**Maʼmuriy javobgarlik** - fuqaro yoki mansabdor shaxsning huquqni buzganligi uchun davlat (maʼmuriy organ) oldidagi jinoiy boʻlmagan javobgarligi. Bu davlatning majburlov chorasi boʻlib, davlat faoliyatining turli sohalarida sodir etilgan maʼmuriy huquqbuzarlik uchun qoʻllaniladi. Maʼmuriy javobgarlik da odatda, jazo berayotgan maʼmuriy organ bilan huquq normasini buzgan shaxs oʻrtasida xizmat yuzasidan boʻysunish munosabatlari boʻlmaydi. Maʼmuriy javobgarlik shunisi bilan institutizomiy javobgarlikdan farq qiladi. Maʼmuriy javobgarlikga tortilganlar sudlangan hisoblanmaydilar, maʼmuriy jazo choralari yengil va muddati qisqa belgilanadi. Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmurii javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi, UzR qonunlari, OʻzR Oliy Majlisining qarorlari, OʻzR Prezidentining farmonlari, OʻzR Vazirlar Mahkamasining qarorlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi qonunlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesining va Vazirlar Kengashining qarorlari, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahri kengashlarining , viloyatlar va Toshkent shahri hokimlarining qarorlaridan iborat.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maʼnaviyat va maʼrifat markazi**, Respublika "Maʼnaviyat va maʼrifat"markazi — respublika madaniy-maʼrifat ishini olib boruvchi jamoatchilik tashkiloti. 1994-yil 23-aprel Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining "Respublika "Maʼnaviyat va maʼrifat" jamoatchilik markazini tashkil etish toʻgʻrisida"gi farmoniga binoan tuzilgan. Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahri, barcha shaharlar va tumanlarda uning boʻlimlari faoliyat yuritadi. 1999-yilda "M. va m." m. ishiga bevosita rahbarlik qilish, uning ishlarini muvofiqlashtirish maqsadida Qoraqalpogʻiston Respublikasi, vilo-yatlar, Toshkent shahri, barcha shahar va tumanlarda boʻlimlari boʻlgan Respublika Maʼnaviyat va maʼrifat Kengashi (oliy organi — konferensiya) tashkil qilindi; asosiy shiori — "Jaholatga qarshi maʼrifat". Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri oʻrinbosari Respublika Maʼnaviyat va maʼrifat Kengashining, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi raisi, viloyat, shahar, tuman hokimlari joylardagi Maʼnaviyat va maʼrifat Kengashlarining raislari hisoblanadi. Kengash targʻi-botchilar roʻyxatini tasdiqlaydi va ularni qoʻllanma va tavsiyalar bilan taʼminlaydi, shuningdek, markaz ishini tashkil etib, faoliyat yoʻnalishlarini belgilab beradi, ishlarini nazorat qiladi va boshqa "M. va m."m. hamda Kengashning asosiy vazifasi jamoatchilik ongiga istiklol gʻoyalarini singdirish, uning mustakil tafakkurining yuksaltirishga koʻmaklashish, ayniqsa, oʻsib kelayotgan yosh avlodda milliy mafkura va umumbashariy qadriyatlarga asoslangan dunyoqarashni shakllantirishdan iborat. Maʼnaviyat va maʼrifat Kengashining nashri sifatida "Tafakkur", "Jahon adabiyoshi" jur.lari chop etiladi; "Maʼnaviyat" nashriyoti, "Oltin meros" xalqaro xayriya jamgʻarmasi kabi jamgʻarmalar ham faoliyat koʻrsatadi. "M. va m." m. Respublika maʼnaviyat va maʼrifat Kengashi karorlari va koʻrsatmalarini joylarda amalga oshiruvchi va targʻibot, tashviqot tadbirlarini uyushtiruvchi tashkiliy guruxga aylantirildi (1999) va uning tarkibida targʻibotchilarni muvofiklashtirish tashkiliy boʻlimi, maʼnaviymaʼrifiy targʻibot boʻlimi, ijtimoiy-iktisodiy targʻibot boʻlimi, ijtimoiysiyosiy, huquqiy targʻibot boʻlimi va boshqa boʻlimlar faoliyat olib boradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kamishev Emani** — Svyatogorsk davlat tarixiy-arxitektura boshqarmasi hududida Severskiy Donets daryosining oʻng qirgʻogʻida (Ukraina, Donetsk viloyati, Svyatogorsk shahri yaqinida) togʻda oʻrnatilgan qoʻriqchi leytenanti Vladimir Maksimovich Kamishev haykali. Zaxira.

Jasorat tarixi
--------------

Ulugʻ Vatan urushi paytida, Donetsk viloyati, Svyatogorsk shahri hududida Sovet qoʻshinlari hujum paytida daryoni kesib oʻtishdi. Severskiy Donets. Chap qirgʻoq yumshoq va tekis. Bu yerdan Qizil Armiya hujumni boshladi. Oʻng qirgʻoq, tik va baʼzi joylarda tekis, nemis qoʻshinlari tomonidan egallab olingan va daryo boʻylab chuqur mudofaa uyushtirgan. 1943-yil 17-avgustda, Severskiy Donetsidagi jang boshlanganidan bir oy oʻtgach, qoʻriqchilar batareyasi, leytenant V. Kamisheva Artyom yodgorligidan unchalik uzoq boʻlmagan joyda pozitsiyalarni egallab, Yasinovoye traktida mudofa boshlagan nemislarga qarata oʻt ochdi. Notoʻgʻri relef maqsadli oʻt oʻtkazishga xalaqit berdi.

Kamishev akkumulyator oʻrnidan uncha uzoq boʻlmagan joyda, zich tojli yolgʻiz eman daraxti borligini payqadi. Ikki askar bilan u jimgina emanga yoʻl oldi va magistralga koʻtarilib, batareyasining olovini sozlashni boshladi. Nemislar oʻziyurar qurollardan eman daraxtiga oʻq uzdilar. Oʻqlardan biri daraxt tanasiga tegib, uning tojini buzdi. Kamishev yarador boʻldi va jangdan soʻng Bannoe (hozirgi Svyatogorsk) qishlogʻidagi Tyajmash sanatoriysi (hozirgi Konchi) negizida tashkil etilgan kasalxonaga yotqizilgan va u yerda vafot etgan. U Bannoe qishlogʻi markazidagi qabristonga dafn etilgan (hozir shu yerda Shon-shuhrat tepasi bor).

Xotira
------

* Boʻr togʻining choʻqqisida, yoʻlning ajralishida Janubi-gʻarbiy frontning 8-gvardiya armiyasining 88-gvardiya miltiq diviziyasining razvedkachi artilleriyachisi — gvardiya leytenanti V. M. Kamishev. haykali oʻrnatilgan
* V. M. Kamishevning qoldiqlari 1970-yil 20-avgustda — qishloqning shahar qabristonidan, uning jasorati joyiga tantanali ravishda dafn qilindi. Bannoye(Slavyanogorsk).
* 1985-yilda Kamishev vafot etgan joyda askar tasviri tushirilgan eman daraxti koʻrinishidagi yodgorlik oʻrnatilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Dedov V.N. Muqaddas togʻlar. Unutilishdan tirilishgacha. 3-nashr (qayta koʻrib chiqilgan va kattalashtirilgan): Donetsk: Sizning tasviringiz, 2009. — 220 p.; 32 l. kol. kasal.
* Dedov V.N. Dashevskiy A.B. Slavyanogorsk tarixiy-arxitektura qoʻriqxonasi. Qoʻllanma. Donetsk : Donbass, 1986. — 40 p.
* Svyatogorsk koʻprigi 1941-1943. Hujjatlar va jangchilarning guvohliklari. Svyatogorsk tarixiy-arxitektura qoʻriqxonasi tomonidan nashrga tayyorlangan. (Tuzuvchi Dedov V.N.). — Donetsk: Sizning tasviringiz, 2008. — 284 p. kasal.

Manbalar
--------

1. ↑  *Dub Kamisheva*, 2012-10-25da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2022-06-14

Havolalar
---------

* "dub-kamysheva"-na-mogile-leytenanta-v.-m.-kamysheva-1943-g.html Svyatogorsk davlat tarixiy-arxitektura qoʻriqxonasining rasmiy veb-sayti[*sayt ishlamaydi*] (mavjud havola)
* „Leytenant Vladimir Kamishev qoʻriqchilarining jasorati"
**Maʼpura Orifxonova** (1917. 25.10, Chimkent shahri — 1977.9.7, Toshkent) — meteorolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1967). Geogr. fanlari doktori (1966), professor (1966). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1940), 1944—46 yillarda shu universitetda, 1946-yildan Toshkent politexnika institutida ishlagan, oliy mat. kafedrasi mudiri (1967-yildan). Ilmiy ishlari janubiy siklonlarning Oʻrta Osiyo ob-\avosi shakllanishiga taʼsiri mavzuiga bagʻishlangan. Dastlabkilardan boʻlib "Ruscha-oʻzbekcha meteorologik lugʻat" tuzgan (T. 1956). Oliy texnika oʻquv yurtlari qoshidagi tayyorlov kurslari uchun "Matematika" qoʻllanmasi tuzuvchilaridan (T. 1974).

Manbalar
--------

* Pols vetra sikpoiov nad Sredney Aziyei pri prornvax yujnnx siklonov, T. 1974.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**"Pallada Justiniani"** yunon haykalining Rim nusxasi.
**Pallada** (qadimgi yunoncha: *Παλλάς*), qadimgi yunon mifologiyasida *Tritoniya-parizod* — Afinaning singlisi, Tritonning qizi, bolaligida Afina tomonidan tasodifan oʻldirilgan titan Okeanining nabirasi. Bir afsonaga koʻra, uning ismi Pallas Afina epitetining manbai boʻlgan.

Boshqa talqinlarga koʻra, epiteti *"pallein to dori* („nayza otish") iborasidan yoki Pallen orolidan; yoki u oʻgʻirlagan oqsoqol Dionisning yuragi urishidan (*palleyn*) kelib chiqqan.

Maʼbuda Afina uchun tavsif sifatida ishlatilgan. Palladaning bogʻi feakilarga tegishli edi.

Pallada suratidagi tasviri quroldagi tasvirdir. Pallada nomidan **"palladiyum"** soʻzidan kelib chiqqan (moʻ'jizaviy taʼsirga ega boʻlgan maʼbudaning yogʻoch tasviri). Palladiy egalik qilgan shahar maʼbuda homiyligida hisoblangan. Troyada saqlanadigan palladium haqida „u osmondan tushgan" degan bir afsona bor edi. Eney avlodlari uni Rimga olib kelishgan va oʻshandan beri palladium Vesta ibodatxonasida saqlanadi.

Pallada asteroidi va **palladiy** kimyoviy elementi, shuningdek, quyidagi rus kemalari Palladaning sharafiga nomlangan: 

- „Pallada" dengiz floti fregati; 

- I darajali zirhli kreyser „Pallada"; 

- „Pallada" Imperator dengiz flotining zirhli kreyseri; 

- „Pallada" uch ustunli oʻquv fregati.

Manbalar
--------

1. ↑  Первый Ватиканский мифограф II 22, 5
2. ↑  Орфика, фр.35 Керн; Прокл. Гимны VII 11
3. ↑  Гомер. Илиада I 221
4. ↑  Гомер. Одиссея VI 321
**Shimoliy Koreya — Somali munosabatlari** Koreya Xalq Demokratik Respublikasi (KXDR, Shimoliy Koreya) va Somali oʻrtasidagi ikki tomonlama diplomatik munosabatlar sanaladi. Mamlakatlar Birlashgan Millatlar Tashkilotiga (BMT) aʼzo hisoblanadi.

Tarixi
------

Koreya Xalq Demokratik Respublikasi va Somali o‘rtasidagi diplomatik munosabatlar rasman 1967-yil 13-aprelda o‘rnatilgan. 1950-yillarning oxiridan 1960-yillargacha boʻlgan davrda KXDR birinchi marta aloqalarni oʻrnatdi. Somali Demokratik Respublikasi mavjud bo‘lgan davrda Koreya Xalq Demokratik Respublikasi bilan umumiy ideallar va geosiyosiy manfaatlar tufayli munosabatlar mustahkam edi. Davlat antiimperializm va marksizm-leninizm siyosatiga rasman amal qildi, Sovuq urushda Sovet Ittifoqi tomoniga qoʻshildi. Somali Oliy Inqilobiy Kengashi 1970-yilda Koreya Xalq Demokratik Respublikasi bilan aloqalarni o‘rnatgan. Somali prezidenti Muhammad Siad Barre Pxenyanga ikki marta tashrif buyurdi.

Keyingi yillarda harbiy hamkorlik faollashdi, Koreya Xalq Demokratik Respublikasi Somali qurolli kuchlarini tayyorladi. Shimoliy Koreya hukumati Efiopiyaning Koreya urushidagi ishtirokidan norozi edi, shuning uchun Shimoliy Koreya maslahatchilari Ogaden hududida faoliyat yurituvchi Somali tarafdori partizan kuchlarini tayyorladilar. 1974-yilda Efiopiyada Derg hokimiyat tepasiga kelganidan keyin vaziyat sezilarli darajada oʻzgardi, bu oxir-oqibat Efiopiyaga Sovet qoʻllab-quvvatlashining boshlanishiga olib keldi. Koreya Xalq Demokratik Respublikasi ham shunga ergashdi va Efiopiya-Somali urushi paytida Efiopiyaga Somaliga qarshi harbiy yordam ko‘rsatdi. Shimoliy Koreya Milliy qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, 2014-yil mart oyi holatiga koʻra, Koreya Xalq Demokratik Respublikasi va Somali rasmiy ravishda diplomatik aloqalarni saqlab kelmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  *Military Marxist Regimes in Africa*. London: Routledge, 2013 — 22, 26 and 37 bet. ISBN 978-113-517-661-7.
2. ↑  *A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East*. Santa Barbara: ABC-CLIO, 2009 — 2513 bet. ISBN 978-185-109-672-5.
3. ↑  „DPRK Diplomatic Relations".  National Committee on North Korea. 19-aprel 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-dekabr 2014-yil.
**Shimoliy Pitsen tili** — qadimgi Rim hududining shimoliy qismida, Pitsenum hududida soʻzlashadigan til. Bu toshlardagi bir qator yozuvlardan maʼlum, ammo bu tilning hind-yevropa yoki boshqa tillar oilasiga tegishli ekanligini aniqlash uchun yetarli emas; baʼzi tadqiqotchilar Shimoliy Pitsen tili hind-yevropa tili boʻlmagan degan fikrda. Bir vaqtlar Shimoliy Pitsen yozuvlari notoʻgʻri ravishda etrusk tili deb tasniflangan.

Pitsenumning janubiy qismi aholisi Sabinlar nomi bilan tanilgan, ularning tili Janubiy Pitsen tili, shunga oʻxshash nomga qaramay, Shimoliy Pitsen tili bilan bogʻliq emas.

Novilara shahridan yodgorlik toshi
----------------------------------

 Novilara shahridan yodgorlik toshi.
Yodgorlik toshidagi yozuv etrusk tilidan olingan alifboda. Hozirda Pigorini muzeyida saqlanadi, miloddan avvalgi VI-V asrlarga tegishli.

Yodgorlik toshi transliteratsiyasi:

*mimniś. erút. caareś (.) tadeś | ro(t)nem. úvlin. part(en). úś | polem. iśairon. tet | šút. trat (.) neši. kr(úš/úví) | ten(a)c. trút. ipiem. rotne(š/m) | lútúiś. θ(a)lú. iśperion. vúl | teś. rotem. teú. aiten. tašúr | śoter. merpon. kalatne | niś. vilatoś. paten. arn | úiś. baleśtenac. andś. et | (š)út. (l)akút. treten. teletaú | (ne)m. p(o)lem. tišú. śotriś. eúś*.

Qavs ichiga olingan harflarning oʻqilishi bahsli.

Pezarodan ikki tilli yozuv
--------------------------

Bu marmar parcha boʻlib, unda lotin va Shimoliy Pitsen tillarida nazr yozuvi bor:

(A) *L. caf(at)ius. l. f. ste. haruspex | fulguriator;*

(B) *cafates. lr. lr. netšvis. trutnvt. frontac;*

Yozuv (A) chapdan oʻngga, (B) oʻngdan chapga, matn ikkita dumaloq tirqishli ramka bilan hoshiyalangan.

Adabiyotlar
-----------

* Vittore Pisani, *Le lingue dell’Italia antica oltre il latino*, seconde édition, Rosenberg & Sellier, Turin, 1986.
* Marcello Durante, *Nord piceno: la lingua delle iscrizioni di Novilara, in Popoli e civiltà dell’Italia antica*, tome 6, Biblioteca di Storia patria, Rome, 1978.
* J.P. Mallory, *In search of the indo-europeans, Language, Archaelogy and Myth*, Thames & Hudson, Londres, 1989.
**Shimoliy Amerika (Kanada) platformasi** — qadimiy baykal burmalanishi davrlarida (1250—950 mln. yil avval) shakllangan platforma. Unga Shimoliy Amerika qitʼasining katta qismi bilan Baffin Yeri, Grenlandiya va bir qancha kichik orollar kiradi. Platformaning gʻarb tomonidan turli geologik davrlarda burmalanish jarayoniga uchragan togʻlik zona Tinch okeandan, sharqda paleozoy davri togʻlari Atlantika okeanidan ajratadi. Shimolida esa u Arktika arxipelagi va Shimoliy Grenlandiya bilan chegaradosh. Kanada qalqoni yer ustiga chiqib qolgan platforma kristalli zaminning katta qismini egallaydi. Tektonik harakatlar jarayonida zaminning ayrim joylari koʻtarilibchoʻkishi tufayli u joylarda proterozoy, kembriydan tortib toʻrtlamchi davr qatlamlarigacha uchratish mumkin. Platformaning markaziy qismini Yuqori koʻldan jan.gʻarbga gumbazsimon Nemaxa anteklizasi egallaydi. Gʻarbda Kanada qalqoni va Qoyali togʻlar orasida 3000 km ga choʻzilgan keng va katta vodiy joylashgan va u, oʻz navbatida, Albert va Villiston choʻkmalarga ajralgan. Nemaxa anteklizasining sharq tomonida bir necha gumbazsimon koʻtarilma va choʻkma strukturalar bu joylarning geologik tuzilishini murakkablashtirgan. Buning natijasida Ulugʻ orollar zonasida doira shaklidagi Illinoys sineklizasi, Michigan chuqur choʻkmasi, eni juda tor boʻlgan Sinsinnat uzun antekliza strukturalari shakllangan. Ular kontinental sharoitda rivojlanmoqda.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Albertus Jonas Brandt** (1787-yil 25-noyabrda tavallud topgan) — gollandiyalik natyurmort rassomi. U kitob chop etuvchi va sotuvchining oʻgʻli edi.  Otasining doʻkonida ishlaganida, u JE Morelning shogirdi boʻldi. 1808-yilda Morel vafotidan keyin u rassom G. bilan ikki yil birga boʻldi. J. J. furgon Os, (Piter van Osning oʻgʻli edi). Van qachon Os 1810-yilda Fransiyaga koʻchib oʻtdi, Brandt oʻzi oʻrgatdi, Yan van Huysumdan nusxa koʻchirdi. 1814-1816-yillarda u Feliks Meritis akademiyasida sovrinli oʻrinlarni egalladi. Koʻp oʻtmay u oʻlik oʻyin, mevalar va gullarni boʻyab, mashhur boʻldi. 

Albertus Jonas Brandt sil kasalligidan vafot etadi. Uning rasmlari, rasmlari va asboblari toʻplami 1821-yil 29-oktyabrda kim oshdi savdosiga qoʻyildi  .

Brandt tomonidan boshlangan Terakota vazadagi *gullar* rasmini Eelke Jelles Eelkema tugatgan .

* Gullar va mevalar bilan natyurmort, 1816-yil (Rijksmuseum Amsterdam)*Gullar va mevalar* bilan natyurmort, 1816-yil (Rijksmuseum Amsterdam)

Manbalar
--------

1. ↑  Van der Aa
2. ↑  Bryan 1886 harvnb error: no target: CITEREFBryan1886 (help)
3. ↑  Catalogus van eene verzameling schilderijen, teekeningen, prenten en prentwerken, voorts schilder- en teekengereedschappen enz. nagelaten door wijle de kunstschilders Albertus Jonas Brandt en Daniel Kerkhoff

Havolalar
---------

* Albertus Jonas Brandt

* London: George Bell & Sons.

*
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Agglyutinatsiya (maʼnolari).

**Agglyutinatsiya** (tilshunoslikda) — tillarda soʻz oʻzagi, negizga grammatik va derivatsiyaviy maʼnoga ega affikslarni qoʻshish yoʻli bilan yangi soʻz yoki grammatik shakl hosil boʻlishi. Affikslar bir maʼnoli, yaʼni ularning har biri bitta grammatik maʼnoni ifodalaydi va mazkur maʼnoni anglatish uchun ayni shu affiks xizmat qiladi. Affikslar birin-ketin ulanib keladi va oʻzak bilan ham, boshqa affiks bilan ham qorishib ketmaydi, ular chegarasi aniq boʻladi. Unli tovushlar asosning tovush tarkibiga bogʻliq holda fonetik oʻzgarishga uchrashi mumkin (shuningdek, singarmonizmga qarang). Bundan tashqari undosh tovushlar ham morfemalar qoʻshilganda oʻzgarishga uchraydi. Lekin bu oʻzgarish muayyan til uchun xos boʻlgan sof fonetik qoidaga boʻysungan boʻladi. Bu holatni turkiy tillar, fin-ugor tillarida kuzatish mumkin. Agglyutinatsiya morfologik tavsifga koʻra agglyutinativ tillarda yaqqol namoyon boʻladi. Masalan, oʻzbek tilidagi *"yozuvchilarga"* soʻzida *yoz* — oʻzak (yozmoq maʼnosiga ega), *-uv* soʻz yasovchi qoʻshimcha (harakat nomi maʼnosiga ega), *chi* — soʻz yasovchi qoʻshimcha (shaxs oti maʼnosiga ega), *lar* — koʻplik qoʻshimchasi, *ga* — kelishik qoʻshimchasi; keyingi ikki qoʻshimcha soʻz oʻzgartiruvchi qoʻshimchalar hisoblanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vitraj** (frans. vitrage, lot. vitrum — shisha) — rangli oyna (shisha) parchalaridan terib yoki yorugʻlik oʻtkazadigan boshqa materiallardan foydalanib, deraza, eshiklarga har xil ranglarda naqsh, tasvir ishlash sanʼati; shuningdek deraza, toʻsiqlar oʻrnidagi (toʻliq yoki qisman ishlangan) shisha namoyon. Deraza oʻrnidagi rangli V. nurlar jilvasini hosil qiladi, intererning ifoda taʼsirini orttiradi. Dastlabki sodda V. namunalari Qad. Misr (mil. av. 2 minginchi yil) va Rim (mil. 1-asr)da topilgan. Roman uslubida qurilgan ibodatxonalarda (Fransiyadagi Shartr sobori, Germaniyadagi Augsburg sobori, 12-asr boshlari), gotika soborlarida V. keng qoʻllanilgan, boʻyalgan shishalardan oʻtayotgan nur bino ichini jozibador koʻrsatgan. Keyinchalik rangsiz yoki rangli shishalarga silikat boʻyoqlarda rangtasvir asarlari ishlash texnikasi qoʻllanilgan. 20-asrga kelib V. ishlash mahorati oshdi, V. uchun shishalar maxsus usulda ishlana boshlandi. Keyingi yillarda shisha yoki plastmassa, sement va temir-beton bilan mustahkamlanadigan usuli keng tarqalib, V.ning imkoniyat doirasi kengaydi. Oʻzbekistonda V. 20-asr 60-y.laridan rivojlandi, qator mahobatli asarlar yaratildi. "Zarafshon" restorani, "Oʻzbekistan" mehmonxonasi, Temuriylar davlati tarixi muzeyi V.lari shular jumlasidan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Spiking** - bu tahririyat, tijorat yoki siyosiy sabablarga ko'ra hikoyani nashr etishdan yashirish harakati. Uning faktlari va grammatikasi to'g'ri bo'lishi mumkin, ammo uning mazmuni qog'oz manfaatlariga yoki uning jamiyati uchun foydali bo'lgan maqola talqiniga zid keladi. Tiklanish uni qo'zg'atgan narsaga va e'tiroz(lar)ni yengib o'tish mumkinligiga qarab doimiy yoki vaqtinchalik bo'lishi mumkin.

Ba'zi misollar, haqiqatan to'g'ri bo'lsa-da, kuchli mahalliy siyosatchini qo'zg'atishi, ushbu gazetadagi qimmatli reklama beruvchini xafa qilishi yoki jamiyatga istalmagan e'tiborni jalb qilishi mumkin bo'lgan voqea bo'lishi mumkin. Tahririyat xodimlari, yoki agar ruxsat berilsa, gazeta mulki yoki rahbariyati o'zining barcha manfaatlarini sof nazariy "jurnalistlik yaxlitligi" bilan muvozanatlashi kerak bo'ladi. Spiking bilan bog'liq mojarolar ko'pincha jurnalistik tadqiqotning bir qismi sifatida olib borilayotgan yoki tuhmat da'vosi bilan tahdid qiladigan (asossiz bo'lsa ham kurashish qimmatga tushishi mumkin) hikoyalardan kelib chiqadi. Bundan tashqari, muallif tomonidan plagiat yoki boshqa axloqiy qoidabuzarliklarga shubha qilingan, ammo tahririyat e'tiborini tortdi.

Spiking faqat bosma ommaviy axborot vositalari bilan cheklanmaydi, chunki radio yoki televidenie uchun hikoyalar ham xuddi shu sabablarga ko'ra unga bog'liq.

Havolalar
---------

* Garold Evans, kelajak xotiralari: Spike, janob Bow-Tie va boshqa Fleet Street afsonalari. Times adabiy qo'shimchasi, 2009-yil 16-sentabr.
**Akustik shovqin** — garmonik boʻlmagan tovush toʻlqinlari. Turmushda Akustik shovqin nutq va musiqani toʻgʻri eshi-tishga xalaqit beruvchi turli tovushlar shaklida uchraydi. Akustik shovqin kuyidagi turlarga ajraladi: 1) qattiq jismlar teb-ranishi natijasida vujudga keladigan mexanik shovqin; 2) harakatlanayotgan gaz, bugʻ yoki suyukliklarda uyurma oqimlar qatlamining turli tezlik bilan harakatlanishi tufayli hosil boʻladigan a er o yoki gidrodinamik shovqin; 3) gazlarning yonishi natijasida yuz beradigan uyurma oqim va zichlik oʻzgarishlaridan hamda portlash yoki razryad paytida qisqa vaqtda bosimning ortishi tufay-li vujudga keladigan termik shovqin; 4) suyuqlikdagi pufakchalarning yorilishi natijasida hosil boʻladigan ka-vitasion shovqin. Tutash spektrli shov-qin „oq shovqin" deyiladi. Akustik shovqinni nazariy oʻrganishda ehtimollik naza-riyasiga asoslangan statistik fizika qonunlaridan foydalaniladi. Akustik shovqinni oʻrganishdan asosiy maqsad uning manba-281larini aniqlab, odam organizmiga hamda baʼzi bir tizimlarga koʻrsatadigan sal-biy taʼsirini kamaytirishdan iborat. Akustik shovqin xossalari turli analizatorlar yordamida aniqlanadi. A.shahrining eshitish aʼzolariga taʼsiri uning jadalligi va takroriyligiga bogʻliq. Uzoq vaqt taʼsir etuvchi Akustik shovqin kishiga salbiy taʼsir koʻrsatadi, charchashni kuchaytirib, ish qobiliyatini pasaytiradi. Jadalligi 80-90 db va tarkibida past takroriylikli tovushlardan tashqari ultrato-vush takroriylikli tovushlar boʻlgan Akustik shovqin taʼsirida kishining asabi buzilishi natijasida oshqozon va ichak yarasi, gipertoniya va boshqa kasalliklar kelib chiqishi mumkin. Odatda, sanoat korxonalari va qurilish muassasalarida Akustik shovqinni kamaytirish choralari koʻriladi. Baʼ-zan, Akustik shovqindan xabarchi (signal) sifatida foydalaniladi. Mas, suv osti kemasining yaqinlashuvini undan tarqaladigan Akustik shovqindan sezish mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Parametrli tenglama bilan ifodalangan eskiz misoliga Kapalak grafigini keltirish mumkin.
**Parametrli tenglama** — matematikada biron-bir bogʻlanishni parametrlar yordamida ifodalagan tenglama. Parametrli tenglamaga sodda misol sifatida kinematikadan vaqt parametri bilan harakatdagi jismning joyini, tezlanishini va boshqa xususiyatlarini ifodalovchi tenglamani keltirish mumkin. Abstrakt maʼnoda parametrli tenglama deb tenglamalar toʻplamini aytish mumkin.

Matematik taʼrif
----------------

*x*, *a* oʻzgaruvchilar qatnashgan

{\displaystyle f(x;a)=0\,}
tenglama berilgan bo’lsin. Agar *a* ning har bir haqiqiy qiymati uchun bu tenglamani *x* ga nisbatan yechish masalasi qo’yilsa,

{\displaystyle f(x;a)=0\,}
tenglama *x oʻzgaruvchili va a parametrli tenglama* deyiladi. *a* parametrli tenglamani yechish bu — parametr *a*ning har bir qiymati uchun *x*ning bu tenglamani qanoatlantiruvchi qiymatlarini topish demakdir.

Havolalar
---------

* Tekislikda parametrli chiziqlar chizuvchi (ingl.)
inson aortasi
**Aorta** (lotincha: *aorta*, qadimgi yunoncha: *ἀορτή*), shotomir – odam va hayvonlar organizmidagi eng katta, uzun yagona qon tomiri. Yurakning chap qorinchasidan chiqib organizmning barcha a’zolari va toʻqimalariga tarmoqlanadi. Aorta devori qalinroq boʻlib, asosan ela-stik toʻqimadan tuzilgani uchun chap qorinchadan otilib chiqqan qon bosi-miga chidamli va kengayish xususiyati rivojlangan. Aorta yuqoriga koʻtariluvchi ravoq va pastga tushuvchi qismlardan iborat. Pastga tushuvchi qism koʻkrak va qorin Aortasiga boʻlinadi. Qorin Aortasi IV bel umurtqasi roʻparasida oʻng va chap umumiy yonbosh arteriyalarga ajraladi. Aortaning boshlanishidan oxirigacha boʻlgan qismidan chiqqan arteriya tolalari butun organizm toʻqimalari va a’zolarini qon bilan ta’minlaydi.

Yana q.
-------

* Arteriyalar
* Qon tomirlari

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aktualizm** (geologiyada), aktu-alistik metod (ing. aktual — zamona-viy haqiqiy, amalda mavjud) — Yer taraqqiyotining tarixini oʻrganish uchun qullaniladigan qiyosiy-tarixiy metod. A. oʻtmishdagi geologik jara-yonlar hamda ular natijasida roʻy bergan hodisalar hozirgi zamonda boʻlayotgan jarayon va hodisalarga oʻxshash degan fikrga asoslangan. Shunga asosan, hozirgi zamonda boʻlib turadigan geologik ja-rayonlar, muhitlar va ular natijasida kelib chiqqan hodisalarni (hozirgi zamon choʻkindilari, vulkan mahsulotlari, re-lef va hokazo) oʻtmishda paydo boʻlgan jin-slarga, organik choʻkindilarga, relef shakllariga taqqoslash yoʻli bilan oʻtmish geologik davrlarda boʻlib oʻtgan geologik jarayonlar va tabiiy geografik sharo-itlar taxminan aniqlanadi. Ammo Yer doim taraqqiy etib turganligidan oʻtmish geo-logik ja-rayonlarini hozirgi jarayonlar bilan tuda taqqoslab boʻlmaydi. Baʼzi bir ja-rayonlar ayrim geologik davr uchungina xos. Shuning uchun Yerning oʻtmish tari-xidagi geologik jarayonlarni hozirgi vaqtda kuzatilayotgan geologik jarayonlar bilan aynan taqqoslash unchalik toʻgʻri emas. A. termini nemis geol. adabiyotida 19-asr 2-yarmida paydo boʻlib, 20-asr 20-yillaridan ommalashdi. A. kurtaklari in-sonning dastlabki bilimlari vujudga kelgan davrda, eng kad. afsonalarda va yozma manbalarda uchraydi. Keyinroq geo-logik tarixni tushuntirishda A.dan Ibn Sino, Beruniy, 18-asr oʻrtalaridan Rossiyada M. V. Lomonosov, Buyuk Britaniyada J. Getton va boshqa foydalandilar. A.ning birinchi shaklini hozirgi uniformizm deb ataydilar. A. ilmiy prinsip sifatida 19-asr 1-yarmida ingliz olimi Ch. Layelning „Geologiya asoslari" asarida olgʻa surilgan. U katta dalillarga asoslanib, A.ni geologiyani oʻrganish usuli tariqasida tavsiya qildi. Layelning fikricha, oʻtmish geologik jarayonlar hozirgi zamon jarayonlaridan hech farq qilmaydi. Baʼzi bir xorijiy mamlakat geologlari hozir ham shunday fikrdalar. Uniformizmga hozirgi geologik dunyokarash sifatida geologik taffakkoʻrning bosib oʻtilgan davri deb qaraladi. Oʻzbekistonda yosh yotqiziklarni oʻrganish asosida qad. davr choʻkindilarining hosil boʻlish sharoitlarini aniqlash sohasida koʻpgina ishlar qilingan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Akustooptika** — akustikaning fizika bilan texnika orasidagi sohasi; elektromagnitik toʻlqinlarning tovush toʻlqinlari bilan oʻzaro taʼsiri oʻrganiladi hamda bu hodisalarning texnikada qoʻllanish asoslari ishlab chiqiladi. Yorugʻlikning tovush bilan oʻzaro taʼsiridan optikada, optoelektronikada, lazer texnikasida kogerent yorugʻlik nurlanishini boshqarishda foydalaniladi. Akustooptik qurilmalar yorugʻlik signalining amplitudasini, takroriy-ligi (chastotasi)ni, qutblanishini spek-tral tarkibini hamda yorugʻlik nurining tarqalish yoʻnalishini bosh-qarishga im-kon beradi. Akustooptik effektlarning muhim amaliy qoʻlanish sohasi OʻYUT (oʻta yuqori tovushlar) — signallarga chin vaqt koʻlamida ishlov berish tizimlaridir. Tovush toʻlqini vujudga keltirgan mexanik qayishishlar taʼsirida muhit optik xossalarining fazoviy modulyatsiyasi yuzaga kelib, uni fotoqayishish ef-fekti deyiladi. Bunda muhitning optik xossalari tovush toʻlqini takroriyligida oʻzgaradi. Akustooptik oʻzaro taʼsir effektlari fizika tadqiqotlarida ham-283da texnikada qoʻllaniladi. UT (ultra tovushlar)dagi yorugʻlik difraksiyasi UT — maydonlarning mahalliy harakteristikalarini aniqpash imkonini beradi. Optik nurlanishning past jadalli-gida akustooptik oʻzaro taʼsirlar faqat optik refraksiya va difraksiya effektlariga olib keladi. Nurlanish jadal-ligi ortishi bilan muhitga nurlanishning nochiziqli taʼsirlari koʻproq rol oʻynay boshlaydi. Tovushning optoakustik generatsiyasi asosida fotoakustik spektroskopiya usuli yaratilgan. UT larda yorugʻlikning difraksiyasi va refraksiyasi ef-fektlari asosida yorugʻlikning barcha koʻrsatkichlarini boshqarish imkonini beruvchi faol optik elementlar yaratilgan. Ad.: Fizicheskaya akustika (ing. tilidan tar-jima), 7- jild, M. 1974; Rebrin Yu. K. Upravleniye opticheskimi lucha-mi v prostranstve, M. 1977; Magdich L. N. Molchanov V. Ya. Akustoopticheskiye ustroytsva i ix primeneniye, M. 1978.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
SPINOZA (Spinoza, d’Espinosa) Benedikt (diniy ismi Barux) (1632. 24.11, Amsterdam — 1677.21.2, Gaaga) — niderland faylasufpanteisti. Ajdodi Portugaliyadan koʻchib kelgan yahudiylar edi. Ruhoniy boʻlish maqsadida iudaizm falsafasi va iloxiyotini oʻrganadi. Pekin unda mustaqil fikrlashga moyillik, tabiiy fanlarga hamda R. Dekart falsafasiga qiziqish paydo boʻldi. Yahudiy dini peshvolarini vijdon erkinligiga rioya etmaslikda aybladi, uning mustaqil tanqidiy fikri yahudiylar jamoasi bilan ixtilof chiqishiga olib keldi, natijada u 24 yoshida "daxshatli yolgon taʼlimoti" uchun bu diniy jamoadan haydaldi.

S. falsafada panteistik nuqtai nazardan fikr yuritib, xudo bilan tabiatni aynan bir narsa — yagona, abadiy va cheksiz boʻlgan substansiya deb bildi. Uning fikricha, substansiyaga cheksiz koʻp atributlar xos, lekin inson ulardan 2 tasi masofa va tafakkurni bila oladi. Cheksiz turlituman ayrim narsalarning realligini eʼtirof etib, S. ularni moduslar majmui — yagona substansiyaning ayrim koʻrinishlari, deb tushundi. S.ning tabiat, substansiya, atribut va moduslar toʻgʻrisidagi taʼlimoti materialistik harakterga ega, u yagona moddiy substansiyadan tashqari hech qanday gʻayrimoddiy sababga oʻrin qoldirmaydi. S. bilish nazariyasida ratsionalist sifatida fikr yuritadi. Aqliy bilishga katta eʼtibor bersada, hissiy bilish rolini yetarlicha baholay olmadi. S. "Etika" asarida inson masalasini tahlil qiladi. Uning fikricha, inson oʻz faoliyatida yaxshilik qonunlariga yoki yomonlikdan nafratlanishga asoslanmaydi, balki oʻzini saqlab qolish va foyda olish yoʻlida harakat qiladi. Demak, inson faoliyati yashash uchun kurashga qaratilgan. U erkinlikni bilingan zaruriyat deb tushunib, zaruriyat va erkinlikning birligi haqidagi dialektik taʼlimotni rivojlantirdi. Uningcha, inson akl bilan qoʻrquvni yengishi, tabiatni bilish orqali erkinlikka erishishi mumkin. Asosiy asarlari: "Siyosiy traktat", "Dekart falsafasining prinsiplari", "Akdni takomillashtirish haqida traktat" va boshqa

Abdulla Ayupov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Geteropolibirikmalar** - kompleks birikmalar. Ular tarkibiga ligandlar sifatida molibdenli, volframli, baʼzan vanadiyli, niobiyli va b. anorganik izopolikislotalarning anionlari, shuningdek geteropolikislotalar va ularning guzlari kiradi. Geteropolikislotalarning geteropolianionlariga [Ep+Me12O40]"8-">-, [Ep+ Me|2O42]<12—>-, [E°+ Me6O24]"2-")- va b. misol boʻla oladi. Bu yerda Me — volfram W yoki molibden Mo, E — kompleks hosil qiluvchi atom (geteroatom). Geteropolikislotalar va ularning baʼzi tuzlari (rubidiy, seziy, simob, ammoniy ioni, ogʻir metallar va organik asoslardan tashqari) suvda va tarkibida kislorod boʻlgan erituvchilar (spirtlar, ketonlar, oddiy efirlar) da yaxshi eriydi. Suvli eritmalardan kristallogidratlar holida ajralib chiqadi. Kislotali va neytral muhitlarda nisbatan barqaror boʻlib, ish-qoriy muhitda parchalanadi. Geteropolikislotalar suvli eritmalardan, mas, H3PO4+12Na2MoO4 + 12H2SO4 -> H3[PMol2O40J+12Na2SO4+12H2O reaksiya asosida olinishi mumkin. Geteropolituzlar esa geteropolikislotalarni gidroksidlar yoki metallarning karbonatlari bilan neytrallash jarayonida hosil boʻladi. G. antibiotiklarni ajratib olishda, katalizator sifatida (mas, olefinlarning oksidlanishida) qoʻllaniladi. G.ning hosil boʻlishidan analitik kimyola margimush, qalay, surmani ochishda, rubidiy, seziy, fosfor, molibden va b.ni fotometrik usudda aniqlashda foydalaniladi. Baʼzi G. lok, boʻyoq i.ch.da qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mineral resurslar instituti**, Oʻzbekiston Respublikasi Geologiya va mineral resurslar Davlat qoʻmitasi tarkibidagi ilmiy tadqiqotlar instituti — geologik ishlab chiqarish boʻyicha respublikada yetakchi ilmiy metodik markaz. Oʻrta Osiyo yer osti qazilmalarini keng koʻlamda oʻrganish markazi sifatida 1957-yilda Toshkentda tashkil etilgan. 1994-yilgacha Oʻrta Osiyo mineral resurslari ilmiy tadqiqot instituti, 1994-yil apreldan hozirgi nomda. Oʻzbekistonning alohida regionlarining geologik oʻrganish, mineral xom ashyo resurslariga boʻlgan ehti-yojni qondirish, import monitorin-gni hamda import oʻrnini bosadigan xom ashyo ishlab chiqarish uchun tavsiyalar berish kabi vazifalarni bajaradi.

Oʻzbekiston hududi va uning ayrim regionlari geologik tuzilishini, asosiy foydali qazilmalarning joylanishi qonuniyatlarini oʻrganish; Mamlakat mineral xom ashyo bazasini kengaytirish maqsadida muayyan bashoratlar berish; geologiyarazvedka ishlarining ilmiy asoslangan metodlarini ishlab chiqish, ruda va noruda qazilma konlarini baholash va razvedka qilish; geol.razvedka ishlarining samaradorligini oshirish, mineral xom ashyodan foydalanish boʻyicha tavsiyalar berish; turli foydali qazilmalarni boyitish va ajratib olishning takom illashgan texnologiyasini ishlab chiqish va h.k. institutning asosiy ilmiy yoʻnalishlaridir.

Institut qoshida ilmiy texnika axboroti bilan taʼminlovchi guruh faoliyat koʻrsatadi, ilmiy texnika kutubxonasi, tajriba-metodik partiyalar, ilmiy ishlab chiqarish tajriba uchastkalari mavjud.

Institut tuzilgandan buyen 20 dan ortiq ilmiy asar nashr qilingan, tarmoqqa oid 80 dan ziyod qoʻllanma ishlab chiqilgan. Institut qoshida malaka oshirish kursi, aspirantura, doktorantura faoliyat koʻrsatadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Graduation | *Oliy oʻquv yurti haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**City Nature Challenge** — shahar bioxilma-xilligini hujjatlashtirish boʻyicha har yili oʻtkaziladigan global tanlov. Bu aprel oyining oxiri — may oyining boshida toʻrt kun davom etadi. Tanlov doirasida shahar aholisi tanlovda ishtirok etuvchi shaharlar hududidagi oʻsimliklar, qoʻziqorinlar, hayvonlar va boshqa tirik organizmlarni izlaydi va hujjatlashtiradi (birinchi navbatda smartfon va kameralar yordamida suratga oladi). Bu jamoatchilikni bioxilma-xillik toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni toʻplashga jalb etishga qaratilgan fuqarolik ilmiy tadbiridir. Tanlov yakunida gʻolib shaharlar uchta toifa boʻyicha aniqlanadi: eng koʻp kuzatuvlar soni, eng koʻp topilgan biologik turlar va eng koʻp qatnashgan ishtirokchilar.

Raqobatchilar kuzatishlarini hujjatlashtirish uchun Milliy geografik jamiyati va Kaliforniya Fanlar Akademiyasi tomonidan ishlab chiqilgan iNaturalist ilovasi va veb-saytidan foydalanadilar. Toʻrt kunlik kuzatuvlar yuklangandan soʻng, bir necha kun gʻoliblarni aniqlash va yakuniy eʼlon qilish davom etadi. Ishtirokchilar turni qanday aniqlashni bilishlari shart emas — yordam iNaturalistning avtomatik turlarni aniqlash yordami orqali, shuningdek, iNaturalist foydalanuvchi hamjamiyati, jumladan, professional olimlar va tabiatshunos mutaxassislar orqali taqdim etiladi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Натуралисты в деле: в России впервые пройдет City Nature Challenge".  Агентство социальной информации (20-aprel 2024-yil). 23-sentabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-fevral 2021-yil.
2. 1 2 3  *Lewis White.* „City Nature Challenge 2019 is bigger than ever" (en).  BBC Wildlife (25-aprel 2019-yil). 1-mart 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-fevral 2021-yil.
3. 1 2 3  *DaLyah Jones.* „City Nature Challenge Can Help Us Find Resilience and Mindfulness at Home" (en).  The Texas Observer (22-aprel 2020-yil). 24-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-fevral 2021-yil.

Yana qarang
-----------

* Fuqarolik fanlari

Havolalar
---------

* Musobaqaning rasmiy sayti