**Jahon banki guruhi** (**WBG**) rivojlanayotgan mamlakatlarga leveraj kreditlarini beradigan beshta xalqaro tashkilotning umumiy oilasidir. U dunyodagi eng yirik hamda eng mashhur taraqqiyot banki va Birlashgan Millatlar Tashkilotining Barqaror rivojlanish guruhida kuzatuvchi hisoblanadi. Bankning bosh qarorgohi AQShning Vashington shahrida joylashgan. U 2021-moliya yilida „rivojlanayotgan" va rivojlanish bosqichiga oʻtish davrida boʻlgan mamlakatlarga qariyb 98,83 milliard dollarlik kredit hamda yordam koʻrsatdi. Bankning vazifasi oʻta qashshoqlikka barham berish va umumiy farovonlikni taʼminlash boʻyicha mushtarak maqsadlarga erishishdir. 2015-yil holatiga koʻra, soʻnggi 10 yil davomida bank tomonidan „Rivojlanish siyosatini" moliyalashtirishga qaratilgan umumiy kreditlash miqdori taxminan 117 milliard dollarni tashkil etdi. Uning ichiga beshta tashkilot Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki (IBRD), Xalqaro taraqqiyot assotsiatsiyasi (IDA), Xalqaro moliya korporatsiyasi (IFC), Koʻp tomonlama investitsiyalarni kafolatlash agentligi (MIGA) va Investitsiya nizolarini hal qilish boʻyicha xalqaro markaz (ICSID) kiradi. Ulardan birinchi ikkitasi (IBRD va IDA) baʼzan birgalikda Jahon banki deb ataladi.

Jahon bankining (IBRD va IDA) faoliyati rivojlanayotgan mamlakatlardagi inson rivojlanishi (masalan, taʼlim, sogʻliqni saqlash), qishloq xoʻjaligi va qishloqlarni rivojlantirish (masalan, irrigatsiya va qishloq xizmatlari), atrof-muhitni muhofaza qilish (masalan, ifloslanishni kamaytirish, qoidalar ishlab chiqish va qoʻllash), infratuzilma (masalan, yoʻllar, shaharni qayta tiklash va elektr energiyasi), yirik sanoat qurilish loyihalari va boshqaruv (masalan, korrupsiyaga qarshi kurash, huquqiy institutlarni rivojlantirish) kabi sohalarga qaratilgan. IBRD va IDA Jahon bankiga aʼzo mamlakatlarga imtiyozli stavkalarda kreditlar, shuningdek, eng kambagʻal mamlakatlarga grantlar beradi. Muayyan loyihalar uchun kreditlar va grantlar koʻpincha sektor yoki mamlakatning umumiy iqtisodiyotidagi olib borilayotgan kattaroq siyosat oʻzgarishlari bilan bogʻliq holda ajratiladi. Masalan, qirgʻoq atrof-muhitini boshqarishni yaxshilash uchun ajratiladigan kredit milliy hamda mahalliy darajada yangi ekologik institutlarni rivojlantirish va ifloslanishni cheklash uchun yangi qoidalarni amalga oshirish bilan bogʻliq boʻlgan harakatlarni amalga oshirishga imkon beradi.

Tarixi
------

### Tashkil etilishi

Jahon banki guruhi 1946-yil 27-dekabrda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Valyuta va moliya konferensiyasidagi (1944-yil 1-22-iyul) Brettonvuds bitimlarini xalqaro ratifikatsiya qilishdan keyin rasmiy ravishda vujudga keldi. Shuningdek, u 1951-yilda Jahon taraqqiyoti hisobotini tayyorlash va baholash uchun masʼul Osiander qoʻmitasining asosini yaratdi. 1946-yil 25-iyunda oʻz faoliyatini boshlagan holda, Jahon banki guruhi 1947-yil 9-mayda birinchi kreditini berganini tasdiqladi (urushdan keyingi rekonstruksiya uchun Fransiyaga 250 million dollar ajratgan, bu real koʻrinishda bank bugungi kungacha bergan eng yirik kredit hisoblanadi).

Aʼzolik
-------

Jahon banki guruhi:
BMTning 188 ta aʼzosi va Jahon banki guruhi aʼzosi boʻlgan Kosovo eng kamida IBRDga aʼzo mamlakatlardir. 2016-yil may holatiga koʻra, ularning barchasi boshqa toʻrtta tashkilotda (IDA, IFC, MIGA va ICSID) ishtirok etadi.

WBG aʼzolari ular ishtirok etadigan tashkilotlar soni boʻyicha:

1. Faqat IBRDda: Yoʻq
2. IBRD va boshqa tashkilot: San Marino, Nauru, Tuvalu, Bruney
3. IBRD va boshqa ikkita tashkilot: Antigua va Barbuda, Surinam, Venesuela, Namibiya, Marshall orollari, Kiribati
4. IBRD va boshqa uchta tashkilot: Hindiston, Meksika, Beliz, Yamayka, Dominikan Respublikasi, Braziliya, Boliviya, Urugvay, Ekvador, Dominika, Sent Vinsent va Grenadin orollari, Gvineya-Bisau, Ekvatorial Gvineya, Angola, Janubiy Afrika, Seyshel orollari, Liviya, Somali, Efiopiya, Eritreya, Jibuti, Bahrayn, Qatar, Eron, Malta, Bolgariya, Polsha, Rossiya, Belarusiya, Qirgʻiziston, Tojikiston, Turkmaniston, Tailand, Laos, Vyetnam, Palau, Tonga, Vanuatu, Maldiv orollari, Butan, Myanma
5. Jahon bankining barcha beshta tashkiloti: WBGning qolgan 138 ta aʼzosi

Aʼzo boʻlmagan mamlakatlar Andorra, Kuba, Lixtenshteyn, Monako, Falastin, Muqaddas Taxt (Vatikan shahri), Tayvan va Shimoliy Koreya boʻlib, ulardan Andorra IMFga aʼzo boʻlgan lekin WBGga qoʻshilmagan yagona davlatdir.

Xitoy Respublikasi Jahon bankiga 1945-yil 27-dekabrda aʼzo boʻldi. Xitoy fuqarolar urushidan soʻng, hukumat Tayvanga qochib ketdi va 1980-yil 16-aprelgacha Xitoy Xalq Respublikasi ROC oʻrnini egallagunga qadar WBGga aʼzoligini davom ettirdi. Oʻshandan beri u „Tayvan, Xitoy" nomini ishlatadi.

Aʼzo davatlar roʻyxatidan quyidagi amaldagi davlatlar chiqarib tashlangan: Abxaziya, Artsax, Shimoliy Kipr, Sahroi Arab Demokratik Respublikasi, Somalilend, Janubiy Osetiya va Dnestr oʻlkasi.

Tashkiliy tuzilmasi
-------------------

 Vashingtondagi Jahon banki guruhi binosi
 Binodagi Jahon banki guruhi yozuvi
1957-yildan 1988-yilgacha tuzilgan toʻrtta filiali bilan birgalikda IBRD Jahon banki guruhining bir qismini tashkil etadi. Guruhning shtab-kvartirasi Vashingtonda joylashgan. Bu xalqaro tashkilot unga aʼzo hukumatlarga tegishli va mamlakatlarga foyda keltirsa-da, oingan daromadlar qashshoqlikni qisqartirish boʻyicha davomli saʼy-harakatlarni qoʻllab-quvvatlash uchun ishlatilib kelinadi.

Texnik jihatdan Jahon banki Birlashgan Millatlar Tashkiloti tizimining bir qismidir, lekin uning boshqaruv tuzilmasi boshqacha: Jahon banki guruhidagi har bir muassasa aʼzo hukumatlarga tegishli boʻlib, mamlakatlarning asosiy ustav kapitaliga obuna boʻladi, qarorlarni qabul qilishda beriladigan ovozlar aksiya ulushiga mutanosib ravishda yuritiladi. Aʼzolik barcha mamlakatlar uchun bir xil boʻlgan maʼlum ovoz berish huquqlarini beradi, ammo tashkilotlarda moliyaviy hissalarga bogʻliq boʻlgan qoʻshimcha ovozlar ham mavjud boʻladi. Jahon banki prezidenti Amerika Qoʻshma Shtatlari prezidenti tomonidan taklif etiladi va bank Boshqaruvchilar kengashi tomonidan saylanadi. 2009-yil 15-noyabr holatiga koʻra, Qoʻshma Shtatlar umumiy ovozlarning 16,4%, Yaponiya 7,9%, Germaniya 4,5%, Buyuk Britaniya 4,3% va Fransiya 4,3% qismiga egalik qiladi. Bank nizomiga kiritiladigan oʻzgartirishlar 85% qismni tashkil etishi talab qilinganligi sababli, AQSh bank boshqaruv tuzilmasidagi har qanday katta oʻzgarishlarni bloklashi mumkin. AQSh bankka rasmiy va norasmiy taʼsir koʻrsatadi, chunki ovozlar ulushi, prezidentlik ustidan nazorat va bankning Vashingtonda joylashgan shtab-kvartirasi sababli AQSh doʻstlari hamda ittifoqchilariga nisbatan yumshoqroq shartlar bilan koʻproq loyihalar uchun yordam bera oladi.

### Jahon banki guruhi agentliklari

Jahon banki guruhi quyidagilardan iborat:

* 1944-yilda tashkil etilgan Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki (IBRD); u suveren kafolatlar asosida qarzni moliyalashtirishni taʼminlaydi;
* 1956-yilda tashkil etilgan Xalqaro moliya korporatsiyasi (IFC); u suveren kafolatlarsiz, birinchi navbatda, xususiy sektorni moliyalashtirishning turli shakllarini taqdim etadi;
* 1960-yilda tashkil etilgan, odatda suveren kafolatlar bilan imtiyozli moliyalashtirishni (foizsiz kreditlar yoki grantlar) taʼminlaydigan Xalqaro taraqqiyot assotsiatsiyasi (IDA);
* 1965-yilda tashkil etilgan Investitsiya nizolarini hal qilish boʻyicha xalqaro markaz (ICSID); u investitsiya riskini kamaytirish uchun hukumatlar bilan hamkorlik qiladi;
* 1988-yilda tashkil etilgan Koʻp tomonlama investitsiyalarni kafolatlash agentligi (MIGA); u birinchi navbatda xususiy sektor uchun xavflarning ayrim turlaridan, shu jumladan siyosiy risklardan sugʻurtalashni taʼminlaydi.

„Jahon banki" atamasi odatda faqat IBRD va IDAga ishora qiladi, „Jahon banki guruhi" yoki „WBG" atamasi esa barcha beshta institutga umumiy murojaat qilish uchun ishlatiladi.

Jahon banki instituti Jahon bankining salohiyatni rivojlantirish boʻlimi boʻlib, unga aʼzo mamlakatlarga taʼlim va boshqa yoʻnalishlarda salohiyatni oshirish dasturlarini taqdim etadi.

IBRDga 189 ta hukumat aʼzodir, boshqa institutlarda esa 153 tadan 184 tagacha aʼzolar bor. Jahon banki guruhining barcha institutlari har yili bir marta yigʻiladigan Boshqaruvchilar kengashi tomonidan boshqariladi. Har bir aʼzo davlat gubernatorni, odatda uning moliya vazirini tayinlaydi. Jahon banki guruhini 25 nafar ijrochi direktorlar kengashi boshqaradi, ularga gubernatorlar maʼlum vakolatlarni topshirgan. Har bir direktor bir mamlakatga (eng yirik davlatlar uchun) yoki bir guruh mamlakatlarga maʼsul etib tayinlangan. Ijrochi direktorlar tegishli hukumatlar yoki saylov okruglari tomonidan tayinlanadi.

Jahon bankining agentliklarining har biri barcha ishlari uchun huquqiy va institutsional asos boʻlib xizmat qiluvchi *Bitim moddalari* bilan tartibga solinadi.

IFC va MIGAning faoliyat doirasi xususiy sektorga beriladigan investitsiyalar va sugʻurta taʼminotini oʻz ichiga oladi.

### Prezidentlik

Anʼanaga koʻra, bank prezidenti Amerika Qoʻshma Shtatlari prezidenti tomonidan tavsiya etilgan AQSh fuqarosi boʻlib, bankning eng yirik aksiyadori hisoblanadi. Nomzod ijrochi direktorlar tomonidan tasdiqlanishi kerak va u besh yillik, yangilanadigan muddat davomida faoliyat olib boradi.

#### Hozirgi prezident

2023-yil 3-mayda Ajay Banga Jahon banki guruhining 14-prezidenti etib saylandi. Uning vakolati 2023-yil 2-iyundan boshlangan.

### Boshqaruvchi direktor

Jahon bankining boshqaruvchi direktori tashkiliy strategiya uchun javobgardir. Bular qatoriga byudjet va strategik rejalashtirish, axborot texnologiyalari, alohida xizmatlar, korporativ xaridlar, umumiy xizmatlar va korporativ xavfsizlik, sanksiyalar tizimi, nizolarni hal qilish va ichki adolat tizimi kiradi. Sri Mulya Indoneziya moliya vaziri boʻlish uchun isteʼfoga chiqqanidan soʻng, boshqaruvchi direktor lavozimini Shaolin Yang egallagan. 2019-yil 7-oktyabrdan beri Jahon banki guruhining boshqaruvchi direktori va bosh moliyaviy direktori Anshula Kant hisoblanadi.

### Qazib olish sanoati sharhi

Fuqarolik jamiyatining bankning neft, gaz va togʻ-kon sanoatidagi ishtiroki haqidagi uzoq muddatli tanqidlaridan soʻng, 2001-yil iyul oyida Jahon banki *Qazib olish sanoati sharhi* (EIR — atrof-muhitga taʼsir hisoboti bilan adashtirmaslik kerak) deb nomlangan mustaqil tahlilni boshladi. Bu mustaqil tahlilni „taniqli shaxs", Emil Salim (Indoneziyaning sobiq atrof-muhit vaziri) boshqargan. Salim 2002- va 2003-yillarda manfaatdor tomonlarning keng doirasi bilan muzokaralar oʻtkazdi. EIR tavsiyalari 2004-yil yanvar oyida „Yaxshiroq muvozanatga erishish" nomi yakuniy hisobotda nashr etilgan. Hisobotda qazib olinadigan yoqilgʻi hamda togʻ-kon loyihalariga ajratiladigan kreditlar qashshoqlikni yengillashtirmaydi, degan xulosaga kelindi va Jahon bankining 2008-yilga borib bu sohalardagi ishtirokini qayta tiklanadigan energiya hamda toza energiyaga qilinadigan investitsiyalar bilan almashtirishni tavsiya qildi. Jahon banki 2004-yil sentyabr oyida direktorlar kengashi bilan keng koʻlamli muhokamalardan soʻng, EIRga nisbatan rahbariyatning javobini eʼlon qildi. Boshqaruvning javobi EIR hisobotining koʻpgina xulosalarini qabul qilmadi, biroq Jahon bankining yaqinda eʼlon qilgan navbatdagi hisobotida EIR Jahon bankining neft, gaz va togʻ-kon sanoati boʻyicha siyosatini muhim yoʻllar bilan oʻzgartirishga xizmat qilgani keltirilgan. Ayniqsa, munozarali sohalardan biri boʻlgan mahalliy xalqlarning huquqlari bilan bogʻliq loyihalarga eʼtibor qaratilgan edi. EIR jarayonidan soʻng Jahon banki tub aholiga nisbatan qayta koʻrib chiqilgan siyosatini eʼlon qildi.

Tanqid
------

 Indoneziyaning Jakarta shahrida Jahon bankining yosh namoyishchisi
 Jahon banki/XVJ namoyishchilari Vashingtonning Logan Circle mahallasida joylashgan PNC Bank filialining derazalarini sindirishgan
Jahon banki uzoq vaqtdan beri bir qator nodavlat tashkilotlar va akademiyalar, xususan sobiq bosh iqtisodchisi Joseph Stiglitz tomonidan tanqid qilingan, u Xalqaro valyuta jamgʻarmasi, AQSh gʻaznachilik departamenti, AQSh va boshqa rivojlangan mamlakatlar savdosini ham teng darajada tanqid qiladi. Tanqidchilar bank koʻp hollarda qoʻllab-quvvatlaydigan erkin bozor islohoti deb ataladigan siyosat amalda yomon, juda tez („shok terapiyasi"), notoʻgʻri ketma-ketlikda yoki juda zaif tarzda amalga oshirilsa, koʻpincha iqtisodiy rivojlanishga zarar olib kelishi mumkin ekanligini taʼkidlaydi. Jahon bankining kredit shartnomalari ham raqobatbardosh, erkin bozor siyosatidagidek boʻlmagan narxlarda tovar va xizmatlarni xarid qilishga majbur qilishi mumkin. John Perkins kabi boshqa tanqidiy yozuvchilar xalqaro moliya institutlarini „noqonuniy va moliyaviy terrorizmni amalga oshirishga majburlovchi Amerika diplomatiyasining tishi" deb atashadi.

Catherine Caufield *"Illyuziya ustalari: Jahon banki va xalqlarning qashshoqligi"* (1996) asarida Jahon banki faoliyatining taxminlari va tuzilishi pirovard natijada rivojlanayotgan davlatlarni targʻib qilish oʻrniga ularga zarar yetkazishi mumkinligni taʼkidlaydi. Caufield birinchi navbatda bank „rivojlanish"ni juda tizimlashtirganligini va Gʻarb retseptlarini tanqid qiladi. Jahon banki nazarida turli xalqlar va mintaqalar bir-biridan farq qilmaydi va ular uchun „taraqqiyotning yagona vositasi"ni birdek qoʻllash mumkin. Bu farazning xavfli tomoni shundaki, muvaffaqiyatning kichik qismlariga ham erishish uchun hayotga Gʻarb yondashuvlari qabul qilinadi va anʼanaviy iqtisodiy tuzilmalar hamda qadriyatlardan voz kechiladi. Ikkinchi taxmin shuki, kambagʻal mamlakatlar xorijdan olinadigan pul va maslahatlarsiz turmush tarzini modernizatsiya qila olmaydi.

  

Jahon banki himoyachilarining taʼkidlashicha, hech bir davlat qarzga pul olishga majbur emas. Bank kreditlar ham, grantlar ham beradi. Hatto kreditlar ham imtiyozli hisoblanadi, chunki ular xalqaro kapital bozorlariga chiqish imkoni boʻlmagan mamlakatlarga beriladi. Bundan tashqari, kambagʻal va oʻrtacha daromadli mamlakatlarga beriladigan kreditlar foizi bozor qiymatidan pastroqdir. Jahon bankining taʼkidlashicha, u grantlardan koʻra koʻproq kreditlar orqali rivojlanishga yordam berishi mumkin, chunki kreditlar boʻyicha toʻlangan pul keyinchalik boshqa loyihalar uchun qarzga berilishi mumkin.

Shu bilan bir qatorda, IFC, MIGA va ular amalga oshirayotgan loyihalarining ijtimoiy va atrof-muhitga taʼsirini baholash usullari tanqid qilindi. Tanqidchilarning taʼkidlashicha, IFC va MIGA Jahon bankiga qaraganda koʻproq bu standartlarga ega boʻlsa-da, ular asosan xususiy sektor mijozlariga xizmat qilishni nazorat qiladi. Shuning uchun institutlarning ijtimoiy va ekologik standartlarni amalga oshirish strategiyasini keng koʻlamda koʻrib chiqish talab etiladi.

Jahon banki 2007-yilda oʻsha paytdagi prezidenti Paul Wolfowitz va uning yordamchisi Shaha Riza bilan janjal mavzusi boʻlgan.

Maʼlumotlarga koʻra, 2018-yilda boʻlib oʻtgan xodimlar yigʻilishida maʼlumot tarqatuvchi tomonidan baham koʻrilgan yozuvga asoslanib, Jahon banki xodimlariga Cornell universitetini iqtisod boʻyicha yaqinda bitirgan va David Malpassning oʻgʻli boʻlgan Robert Malpass Jahon banki guruhining prezidenti etib tayinlangani maʼlum qilingan, u shu yilning iyul oyida tahlilchi sifatida ishga olingan edi. Yozuvda xodimlarga Robert Malpassning „shahzoda" va „dadasining ortidan yuguradigan" „muhim kichkina odam" ekanligi aytilgan. Bank rasmiylari David Malpassning oʻsha paytdagi AQSh gʻaznachilik vaziri Steven Mnuchindan koʻra koʻproq taʼsirga ega ekanligiga ishonishgan. 2018-yil aprel oyida AQSh gʻaznachiligi bankka 13 milliard dollarlik kapital qoʻyish uchun oʻz pozitsiyasini oʻzgartirdi.

### Korrupsiyaga oid daʼvolar

Jahon Bankining integratsiyalashgan vitse-prezidentligi (INT) ichki firibgarlik va korrupsiya, jumladan, shikoyatlarni qabul qilish, tekshirish va tergov hisobotlarini tekshirish bilan shugʻullanadi.

### Investitsiyalar

Jahon banki guruhi inson huquqlariga oid loyihalarga sarmoya kiritgani uchun tanqid qilingan.

Muvofiqlik boʻyicha maslahatchi/ombudsman (CAO) 2009-yilda Gondurasdagi davlat toʻntarishidan keyin bankning palma yogʻi ishlab chiqaruvchi Dinant kompaniyasiga bergan kreditini tanqid qildi. Dinant faoliyat yuritgan mintaqada koʻplab fermerlarning oʻldirilish holatlari sodir boʻlgan.

Boshqa shu kabi muzokarali investitsiyalar qatoriga harbiy diktatura davrida Chixoy gidroelektr toʻgʻonini qurish uchun Gvatemalaga berilgan va Goldcorpga (oʻsha paytda Glamis Gold) Marlin konini qurish uchun berilgan kreditlar kiradi.

2019-yilda Xitoy kongress-ijroiya komissiyasi Jahon bankini Shinjonga (Xitoy) berilgan kredit boʻyicha soʻroq qildi, u yuqori darajadagi xavfsizlik vositalarini, jumladan, kuzatuv uskunalarini sotib olish uchun ishlatilgan. Ushbu daʼvoga javoban bank ichki tekshiruv boshladi. 2020-yil avgust oyida AQSh qonun chiqaruvchilari kreditning davom ettirilishini shubha ostiga olishdi.

Prezidentlari roʻyxati
----------------------

* Eugene Meyer (1946-yil 18-iyun — 1946-yil 18-dekabr)
* John J. MacCloy (1947-yil 17-mart — 1949-yil 30-iyun)
* Eugene R. Black, Sr. (1949-yil 1-iyul — 1962-yil 31-dekabr)
* George D. Woods (1963-yil 1-yanvar — 1968-yil 31-mart)
* Robert McNamara (1968-yil 1-aprel — 1981-yil 30-iyun)
* Alden W. Clausen (1981-yil 1-iyul — 1986-yil 30-iyun)
* Barber Conable (1986-yil 1-iyul — 1991-yil 31-avgust)
* Lewis T. Preston (1991-yil 1-sentyabr — 1995-yil 4-may) (fevralda taʼtilda)
* Ernest Stern (1995-yil 1-fevral — 1995-yil 31-may) (vaqtinchalik)
* James Wolfensohn (1995-yil 1-iyun — 2005-yil 31-may)
* Paul Wolfowitz (2005-yil 1-iyun — 2007-yil 30-iyun)
* Robert Zoellick (2007-yil 1-iyul — 2012-yil 30-iyun)
* Jim Yong Kim (2012-yil 1-iyul — 2019-yil 1-fevral)
* Kristalina Georgieva (2019-yil 1-fevral — 2019-yil 8-aprel) (vaqtinchalik)
* David Malpass (2019-yil 9-aprel — 2023-yil 1-iyun)
* Ajay Banga (2023-yil 2-iyun — hozirgacha)

Bosh iqtisodchilari roʻyxati
----------------------------

* Hollis B. Chenery (1972—1982)
* Anne Osborn Krueger (1982—1986)
* Stanley Fischer (1988—1990)
* Lawrence Summers (1991—1993)
* Michael Bruno (1993—1996)
* Joseph E. Stiglitz (1997—2000)
* Nicholas Stern (2000—2003)
* Francois Bourguignon (2003—2007)
* Jastin Yifu Lin (2008-yil iyun — 2012-yil iyun)
* Martin Ravallion (2012-yil iyun — 2012-yil oktyabr)
* Kaushik Basu (2012-yil oktyabr — 2016-yil iyul)
* Paul Romer (2016-yil avgust — 2018-yil yanvar)
* Shanta Devarajan (2018-yil yanvar — 2018-yil noyabr)
* Pinelopi Koujianou Goldberg (2018-yil noyabr — 2020-yil fevral)
* Aart Kraay (2020-yil mart — 2020-yil iyun)
* Carmen Reinhart (2020-yil iyun — 2022-yil iyun)
* Indermit Gill (2022-yil sentyabr — hozirgacha)

Jahon bankining baholash boʻyicha bosh direktorlari roʻyxati
------------------------------------------------------------

* Christopher Willoughby — ketma-ket boʻlim boshligʻi, diviziya boshligʻi va operatsiyalarni baholash departamenti direktori (1970—1976)
* Mervyn L. Weiner — operatsiyalarni baholash boʻyicha va birinchi umumiy bosh direktor (1975—1984)
* Yves Rovani — umumiy bosh direktor, operatsiyalarni baholash boʻyicha bosh direktor (1986—1992)
* Robert Picciotto — umumiy bosh direktor, operatsiyalarni baholash boʻyicha bosh direktor (1992—2002)
* Gregory K. Ingram — umumiy bosh direktor, operatsiyalarni baholash boʻyicha bosh direktor (2002—2005)
* Vinod Thomas — umumiy bosh direktor, baholash boʻyicha bosh direktor (2005—2011)
* Caroline Heider — umumiy bosh direktor, baholash boʻyicha bosh direktor (2011-yildan hozirgi kungacha)

Yana qarang
-----------

* Afgʻoniston va Jahon banki
* Braziliya va Jahon banki
* Xitoy va Jahon banki
* Gonduras va Jahon banki
* Zimbabve va Jahon banki
* Vyetnam va Jahon banki

Manbalar
--------

1. ↑  „About the World Bank". *worldbank.org*.
2. ↑  „U.S. Businessman Ajay Banga Approved to Lead World Bank". *scroll.in*. Qaraldi: 19-iyun 2023-yil.
3. ↑  „SBI MD Anshula Kant appointed as MD, CFO of World Bank Group". *antopedia.org*. Qaraldi: 13-iyul 2019-yil.
4. ↑  „Board of Directors".  Web.worldbank.org. Qaraldi: 31-may 2010-yil.
5. ↑  „Member Countries".  World Bank Group. Qaraldi: 3-iyun 2016-yil.
6. ↑  „RDSI Sign Gold".  United Nations Development Group. Qaraldi: 27-may 2012-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
7. ↑  „Fiscal year data".  World Bank. Qaraldi: 7-dekabr 2021-yil.
8. ↑  The World Bank, Press release: „World Bank Group Commitments Rise Sharply in FY14 Amid Organizational Change", July 1 2014, http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2014/07/01/world-bank-group-commitments-rise-sharply-in-fy14-amid-organizational-change
9. ↑  „2015 Development Policy Financing Retrospective – Results and Sustainability". *worldbank.org*.
10. ↑  *World bank – structured financial products*. Washington: World bank, 5 April 2016. 5-noyabr 2018-yilda qaraldi.
11. ↑  „Member Countries" (en). *World Bank*. Qaraldi: 10-dekabr 2019-yil.
12. ↑  „Taiwan, China | Data".
13. ↑  FAQ-About The World Bank, Worldbank.org.
14. ↑  The United Nations system: Principal Organs (Wayback Machine saytida 2016-03-03 sanasida arxivlangan), Colorado.edu.
15. 1 2 3 4 5 6  „About Us", *wordbank.org*, accessed 30 May 2007.
16. ↑  US Blocks Stronger African Voice At World Bank Retrieved 7 August 2007.
17. ↑  Clark Richard and Lindsay Dolan.
18. ↑  „More Chinese at helm of international organisations". *The Straits Times*. Qaraldi: 3-oktyabr 2018-yil.
19. ↑  „Indonesia's president appoints World Bank's Sri Mulyani as finance minister". *The Star*. Qaraldi: 3-oktyabr 2018-yil.
20. ↑  „Anshula Kant".
21. ↑  „Striking a Better Balance", *worldbank.org*, January 2004, accessed 30 May 2007.
22. ↑  „Striking a Better Balance", (Wayback Machine saytida 2005-11-13 sanasida arxivlangan), „World Bank Group Management Response" to „The World Bank Group and Extractive Industries: The Final Report of the Extractive Industries Review: World Bank Group Management Response",17 September 2004, accessed 30 May 2007.
23. ↑  „The Energy Tug of War" (Wayback Machine saytida 2007-09-30 sanasida arxivlangan), *The New Internationalist*, No. 373 (November 2004), accessed 30 May 2007.
24. ↑  „World Bank Operational Manual: Operational Policies: Indigenous Peoples" (Op 4.10), *worldbank.org*, July 2005, accessed 30 May 2007.
25. 1 2  See Joseph Stiglitz, *The Roaring Nineties*, *Globalization and Its Discontents*, and *Making Globalization Work*.
26. ↑  „Microsoft Word - IFI Watch Bangladesh\_Vol\_1 No\_1.doc". 8-noyabr 2004-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-may 2010-yil.
27. ↑  Perkins, John*. Confessions of an Economic Hit Man*, 2004 — 259 bet. ISBN 0-452-28708-1.
28. ↑  For instance see David Mooreʼs edited book 'The World Bank', University of KwaZulu-Natal Press, 2007
29. ↑  *Korinna Horta.* „Most relevant review".  dandc.eu (fevral 2013).
30. ↑  „Pressure grows on World Bank boss" (en-GB). *BBC News* (13-aprel 2007-yil). Qaraldi: 29-iyun 2022-yil.
31. ↑  *Makortoff, Kalyeena*. „World Bank staff were told to give special treatment to son of Trump official". *The Guardian* (12-aprel 2023-yil). Qaraldi: 12-aprel 2023-yil.
32. ↑  *Lawder, David*. „World Bank shareholders back 263 billion capital increase". Reuters (21-aprel 2018-yil). Qaraldi: 12-aprel 2023-yil.
33. ↑  „Integrity Vice Presidency - The Investigative Process".  Web.world bank.org. Qaraldi: 27-may 2012-yil.
34. ↑  *Mychalejko.* „Beyond Reform: It's Time to Shut Down the World Bank". *Upside Down World* (23-yanvar 2014-yil). Qaraldi: 5-aprel 2014-yil.
35. ↑  *Malkin, Elisabeth*. „World Bank Is Criticized for Honduran Loan". *The New York Times* (10-yanvar 2014-yil). Qaraldi: 5-aprel 2014-yil.
36. ↑  *Allen-Ebrahimian.* „The World Bank Was Warned About Funding Repression in Xinjiang". *Foreign Policy* (27-avgust 2019-yil). Qaraldi: 28-avgust 2019-yil.
37. ↑  *Allen-Ebrahimian, Bethany*. „Scoop: China tried to get World Bank to fund surveillance in Xinjiang". *Axios* (11-dekabr 2019-yil). Qaraldi: 14-avgust 2020-yil.
38. ↑  *Allen-Ebrahimian, Bethany*. „Lawmakers demand answers from World Bank on Xinjiang loan". *Axios* (14-avgust 2020-yil). Qaraldi: 14-avgust 2020-yil.