recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gidrosferada suvning aylanishi

**Gidrosfera** (qadimgi yunoncha: ὕδωρ (húdōr) — „suv", and σφαῖρα (sphaîra) — „shar") — Yer kurrasidagi barcha suv — okean va dengizlar, daryo, koʻllar va botqoqliklar, doimiy qorlik va muzliklar, tuproqdagi namlik hamda yer osti suvi majmui. Koʻpincha, gidrosfera deganda okean va daryolar tushuniladi, lekin bu — xato. Gidrosferaning umumiy hajmi 1 491 049 ming km3.

Ggidrosfera Yer massasining atigi 1/4100 qismini tashkil etadi. Gidrosferaning eng asosiy qismi — Dunyo okeani Yer kurrasi umumiy maydoni (510 million km2) ning 361 million km2 ni, yoki 71% ni gidrosfera qoplab olgan, koʻl va daryolardagi suvlar esa quruqlik maydonining 6% chasini egallab turadi. Yer kurrasidagi barcha abadiy qor va muzliklarning umumiy maydoni 21 million km2, bu esa Yer yuzasi umumiy maydonining 4% ini, quruqlik maydonining 14% ini tashkil etadi. Gidrosferaning kimyoviy tarkibi dengiz suvining oʻrtacha kimyoviy tarkibiga juda yaqin, undagi eng muhim kimyoviy elementlar: kislorod — 85,8%, vodorod — 10,8%, xlor va natriy — 2,95%. Gidrosfera suvlari uzluksiz va tez harakat qilib, tabiatda aylanib turadi va atmosfera, litosfera va biosfera bilan chambarchas bogʻlanishda boʻladi. Gidrosfera gidrologiya, okeanologiya, geologiya, geokimyo kabi qator geografik fanlarning tadqiqot predmeti hisoblanadi.

Yana qarang
-----------

* Biosfera
* Kriosfera
* Atmosfera

Manbalar
--------

1. ↑  ὕδωρ, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, Perseus
2. ↑  σφαῖρα, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, Perseus

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4208258-4
* NKC: ph114741

 |
**Gidrometallurgiya** (gidro... va metallurgiya) — kimyoviy elementlarning suvdagi eritmasi yordamida xom ashyo (ruda va baʼzi sanoat chiqindilari)dan rangli metallarni ajratib olish. G. birin-ketin bajariladigan quyidagi texnologik yumushlarni uz ichiga oladi: rudaga mexanik ishlov berish, kimyoviy ishlov berish, choʻktirish (tindirish), metallni ajratib olish. Rangli metallarni ajratib olish uchun xom ashyo maydalanadi, maydalangan xom ashyo xlorlovchi, oksidlovchi va qaytaruvchi muhitlarda kuydiriladi, qovushtiriladi, soʻngra erituvchi birikma bilan ishlanadi. Natijada pulpa (maydalangan rudaning erituvchi bilan aralashmasi) hosil boʻladi. Erituvchi birikma sifatida sulfat kislota, soda, oʻyuvchi natriy, ammiak, sianid va xloridlar, natriy sulfid va b. nin g suvdagi eritmasi ishlatiladi. Erituvchi birikmadagi metall eritmalari shlam (tarkibida metall boʻlmagan mayda qoʻshimchalar) dan ajratiladi. Buning uchun pulpa quritiladi, soʻngra tindirish qurilmalari va filtrlarda yuviladi. Erituvchi birikmadagi metall eritmalari chanlarda (krestovina va kurakchalar oʻrnatilgan val yordamida) va kimyoviy usul bilan (rux, alyuminiy kukunlari taʼsir ettirib) choʻkmagan zarralar va zararli qoʻshimchalardan tozalanadi. Metall va uning birikmalari eritmadan choʻktirib olinadi. Bu jarayonda elektroliz, sementitlash, sorbsiya (ion almashuvchi qatronlar yoki kumir yordamida), suyuq ekstraksiya (organik erituvchilar yordamida) usullari tatbiq etiladi. Choʻkindi metall va uning kimyoviy birikmalari qayta ishlanib, toza metall (mis, rux, kumush, oltin va b.) yoki shunga yaqin mahsulot olinadi. Buning uchun choʻkindi qayta kristallanadi, bugʻga aylangunga qadar qizdiriladi, qayta eritiladi va elektrolizlanadi. G. usulida oltin, mis, qoʻrgʻoshin, rux, volfram va b. rangli metallar olinadi (qarang Asl metallar. Gidroliz, Elektroliz).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gidromonitor** (gidro... va monitor) —katta bosimli suv oqimi hosil qiladigan va uni zarur joyga yoʻnaltiradigan apparat. Konlarda koʻmir va togʻ jinslarini yemirish va tashish uchun; qishloq xoʻjaligida lavlagi, kartoshka va b.ni loydan tozalash uchun ishlatiladi. Katta bosimli suv G. stvolidan otilib chiqqan paytda teskari kuch paydo boʻlmasligi uchun quvurdan keladigan yuqori bosimli suv ikki yonga barobar ajralib, soʻngra yana birlashadigan quvurlar yordamida G.ga beriladi. G. vazifasiga koʻra, ochiq joylarda, yer ostida ishlatiladigan va maxsus; ish tarziga qarab, oʻyadigan va yuvadigan xillarga; vujudga keltiradigan bosimi boʻyicha yuqori bosimli va past bosimli apparatlarga boʻlinadi. G.lar qoʻl yordamida va uzokdan boshqariladigan gidravlik uzatmali qilib ishlab chiqariladi. Uzokdan boshqariladigan oʻziyurar G. ayniqsa keng qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Gidrologik hisoblashlar** - muhandislik yoki amaliy gidrologiyaning boʻlimlaridan biri. Alohida fan sifatida 19-asrning 2-yarmida shakllana boshlagan. G.h.ning vazifasi daryolar suv rejimining turli miqdoriy koʻrsatkichlari (suv sathi, suv sarfi, oqim moduli, oqim qalinligi, oqim koeffitsiyenti va b.)ning qiymatlarini hisoblash va aniqlash usullarini ishlab chiqish hamda amaliyotga tatbiq etishdan iborat. G. h.da turli hisoblash usullari qoʻllaniladi. Bunda matematik statistika, ehtimollar nazariyasi, haritagrafiya fanlari yutuqlaridan foydalaniladi. Kam yoki umuman oʻrganilmagan daryolarning oqim meʼyori (normasi), bahorgiyozgi toʻlinsuv hamda kuzgi-qishki kam suvli davrlardagi oqim miqdorlari, oqimning yil davomida taqsimlanishi, uning eng katta va eng kichik qiymatlari, loyqa oqiziqlari koʻrsatkichlari, temperatura rejimi, gidrokimyoviy koʻrsatkichlari va b. aniqlanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gidrologik stansiya** - 1) daryo, koʻl, suv omborlari gidrologik rejimini Oʻrganish maqsadida gidrometeorologiya xizmati tasarrufida tashkil etiladigan i.ch. muassasasi. G. s. tegishli kuzatish qurilmalari va asboblari bilan jihozlanib, maxsus bilim va malakalarga ega boʻlgan kuzatuvchi xodimlar va ular faoliyat koʻrsatishlari uchun zarur boʻlgan bino bilan taʼminlanadi. G.s.lar oʻziga qarashli hududdagi suv manbalari (obʼyektlari)ning gidrologik rejimini oʻrganadi, oʻziga biriktirilgan kichik G.s. lar va kuzatuv manzillariga rahbarlik qiladi, suv rejimining elementlari haqida ularda toʻplangan kuzatish maʼlumotlarini qayta ishlaydi va umumlashtiradi, maʼlum korxona va muassasalarni suv manbalarining gidrologik rejimi haqida tegishli maʼlumotlar bilan taʼminlaydi. Shuningdek, suv manbalari (asosan daryolar)da bevosita suv sathi, suvning oqish tezligi, suv sarfi, loyqa oqiziqlar, temperatura va gidrokimyoviy tarkibi kabi elementlarni oʻlchash yoki aniqlash ishlarini bajaradi, kuzatish maʼlumotlarini dastlabki qayta ishlash va tahlil qilish bilan shugʻullanadi (yana q. Gidrologik tarmoqlar); 2) dengiz (koʻl)ning koordinatalari maʼlum boʻlgan biror nuqtasidagi maxsus kuzatish joyi. Unda kemadan turib dengiz (koʻl)ning ahvoli, ob-havo, har xil chuqurlikda suvning shaffofligi va rangi, temperaturasi va kimyoviy tarkibi, oqim yoʻnalishi hamda tezligi kuzatiladi va oʻrganiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Gidrologik yil** - daryo havzasida namlikning toʻplanishi va sarflanishi siklini toʻla qamrab oladigan vaqt. Bu vaqt oraligʻi daryolar havzasida qorning yogʻishi, toʻplanishi, eriy boshlashi va undan suv oqimi hosil boʻlishi davrini oʻz ichiga oladi. Joyning geografik oʻrni, iqlim sharoiti, relyefiga bogʻliq holda G. y.ning boshlanishi va tugashi turli geografik kengliklarda turlicha vaqtlarga toʻgʻri keladi. Shim. kengliklarda G. y.ning boshlanishi sifatida shim.dan jan.ga tomon mos ravishda 1 sentabrdan 1 yanvar gacha oralikdagi biror muddat qabul qilinadi (G. y. boshi tegishli oyning birinchi kunidan boshlanadi). G. y. boshini oʻrtacha oylik havo temperaturasi va atmosfera yogʻinlarining yil davomida taqsimlanishiga qarab ham aniqlasa boʻladi. Oʻrta Osiyo daryolari uchun G. y. boshi sifatida 1 oktabr qabul qilingan, tabiiyki, G. y. oxiri 30 sent.ga toʻgʻri keladi. Gidrologik tadqiqotlarda kalendar yil oʻrniga G. y.dan foydalanish ancha qulay.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gidrolokator** (gidro... va lot. loco —joylashtiraman) —suv ostidagi obyektlarning vaziyatini tovush signallari yordamida aniqlaydigan gidroakustik stansiya (asbob). G. yordamida suv ostidagi obyekt (mas, choʻkkan kema)gacha boʻlgan masofa, qiya uzoqlik boʻyicha suvga botish chuqurligi, vertikal tekislik boʻyicha obyekt tomonga yoʻnalish burchagi aniqlanadi. G.ning ishlash tarzi quyidagicha: generator ishlab chiqaradigan elektr kuchlanishlar impulsi "qabul qilish —uzatish" uzibulagichi orqali elektrakustik vibratorga boradi. Vibrator akustik impulslarni muayyan burchak ostida yoki hamma yoʻnalishlarda suvga tarqatadi. Obʼyektga tegib qaytgan impulsli signallar maxsus asboblar (rekorder, radiokarnay, telefon, elektronnurli trubka) da qayd qilinadi va ishlov beriladi hamda tegishli koʻrsatkichlar aniqlanadi.

G. obyektni qidirish usuliga koʻra, odimli qidirish, sektorli qidirish va doiraviy kuzatuv xillariga boʻlinadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"USA Today"** ( *USA Today*, с. - Qo'shma Shtatlardagi birinchi milliy kundalik gazeta. Vashingtonda tadbirkor tomonidan asos solingan. Gazetaning birinchi soni 1982 yil 15 sentyabrda chiqdi. Gazetaning birinchi bosh muharriri Jon Seygenthaler edi.

 Vashington chekkasidagi *USA Today* tahririyati binosi.
*USA Today* AQSH gazeta bozoriga kirishidan oldin segmentatsiya mintaqaviy asosda amalga oshiriladi. Mahalliy nashr har bir yirik shaharda yetakchilik qilgan.O'z gazetasi sahifalarida Nyuxart har qanday mintaqaviy qarama-qarshilikni yo'q qilishga harakat qilib, millat birligini qattiq ta'kidlayd.Tahririyat bilan bir qatorda, gazetada qarama-qarshi nuqtai,nazar tarafdorlari o'z fikrlarini bildirish,imkoniga ega bo'lgan rukn paydo bo'ldi.

*The Wall Street Journal* va *The New York Times* kabi ishbilarmonlik gazetalarining quruq uslubidan farqli o'laroq,*USA Today* rangli fotosuratlar va katta diagrammalar bilan chop etildi,keng sport va mashhurlarni qamrab oldi.So'rovnomalarni nashr etishga katta e'tibor qaratiladi.

O'zining jozibali dizayni va innovatsion marketing siyosati tufayli *USA Today* 2008-yilga kelib,Qo'shma Shtatlardagi boshqa barcha gazetalarni aylanib o'tib (2 250 000 nusxada) ingliz tilida so'zlashuvchi dunyoda *Hindistonning The Times of* India nashridan keyin ikkinchi o'rinni egalladi.Nashr Gannett Company media-konglomeratining toji hisoblanadi. 2018-yilda tiraj 3 million nusxaga yetdi  .Nashr veb-saytida 2 500 000 nusxa  tiraji haqidagi ma'lumotlar mavjud.

Nashr virtual va toʻldirilgan reallik bilan bogʻliq ishlari uchun dunyodagi eng innovatsion kompaniyalardan biri sifatida eʼtirof etildi. 2018-yilda shunday USA Today loyihalaridan biri Pulitser mukofoti bilan taqdirlandi  *.*

* 


1. ↑  „USA Today: circulation 2018" (en).  Statista. 19-dekabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-may 2020-yil.
2. ↑  „Complement Your Digital Marketing | Print Ads | USA TODAY NETWORK" (en).  USATN Marketing Site. 30-may 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-may 2020-yil.
3. ↑  „Print advertising, augmented reality, Interactive print ads, why print innovation is important" (en).  USATN Marketing Site. 30-may 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-may 2020-yil.
**Sirkoniy qotishmalari** - sirkoniy asosidagi qotishmalar. Sirkoniyni baʼzi elementlar (niobiy Nb, qalay Sn, temir Fe, xrom Cr, nikel Ni, mis Si va alyuminiy Mr) bilan legirlab olinadi. Bu elementlar Sirkoniy qotishmalari tarkibida 2—3% ni tashkil qiladi. S.ga legirlovchi elementlar qoʻshilganda uning puxtaligi ortadi, lekin plastikligi kamayadi. Mas, sirkoniyning mustahkamlik chegarasi sb=800—1000 MN/m2 (80—100 kG/mm2), nisbiy uzay-ishi a=3—5% boʻlgan qotishmalari maʼlum. Sirkoniy qotishmalarining 0,5—1% qalay, 0,2% temir, 0,3% nikel va qolgani sirkoniydan iborat boʻlgan turi sirkalloy, 0,3% qalay, 0,1% nikel, 0,1% niobiy va qolgani sirkoniydan iborat boʻlgani ojennit deb ataladi. Sirkoniyning suyuqlanish temperaturasi yuqori (1852°) boʻlishiga qaramay, baʼzi Sirkoniy qotishmalari uncha issiqbardosh boʻlmaydi va amalda 400° dan yuqori boʻlmagan bugʻsuvli muhitlarda ishlatish uchun yaraydi. Sirkoniy qotishmalari yadro energetikasida, kimyoviy apparatlar tayyorlashda, jarroxlik va boshqa sohalarda qoʻllanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gidrostatik tortish** - suyuqliklar va qattiq jismlar zichligini oʻlchash usuli. Arximed qonuniga asoslangan. Qattiq jismni ikki marta —dastlab havoda, soʻngra zichligi maʼlum boʻlgan suyuqlik ichida (odatda, distillangan suvda) oʻlchash (tortish) orqali shu jismning zichligi aniqlanadi. Birinchi oʻlchashda jism massasi aniqlanadi, har ikkala tortish natijalariga koʻra esa uning hajmi topiladi. Suyuqlikning zichligini aniqlash uchun uning ichiga massasi va hajmi aniq boʻlgan biror jismni (odatda, shisha qalqovuchni) tushirib, maxsus tarozida tortib koʻriladi. Qanday aniqdikda oʻlchash zarurligiga qarab, G. t. texnik, analitik yoki namuna (etalon) tarozida amalga oshiriladi. Ommaviy oʻlchashlarda aniqligi kichikroq, lekin ishlatish uchun qulay gidrostatik tarozidan (konstruksiyasini nemis kimyogari K. F. Mop 1849 yilda taklif qilgan) foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gidrostatik paradoks**, gidrostatik zidlik —muayyan idishga quyilgan suyuqlikning ogʻirligi idish tubiga taʼsir qiladigan bosim kuchidan farq qilish hodisasi. Masalan, yuqoriga tomon uchi kengayib boradigan idish tubiga taʼsir qiladigan bosim kuchi suyuqlikning ogʻirligiga nisbatan kichik; uchi torayib boradigan idishda esa, aksincha; katta, dumaloq (silindrik) idishda ikkala kuch bir-biriga teng boʻladi. Bunga sabab shuki, gidrostatik bosim" idish devorlariga tik (normal) taʼsir qiladi, qiya devorlarga taʼsir qiladigan bosim kuchi vertikal tashkil etuvchi kuchga ega boʻladi. Ana shu kuch idish 1 dagiga nisbatan idish 3 dagi ortiqcha suyuqlik hajmining va idish 2 dagi yetishmayottan suyuqlik hajmining oʻrnini qoplaydi. G. p.ni fransuz olimi B. Paskal 1654-yilda topgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Mustaqillik deklaratsiyasi (maʼnolari).

**AQSh Mustaqillik deklaratsiyasi** (1776-yil 4-iyul) — Shimoliy Amerikadagi Angliya mustaqillik uchun urush davrida (1775-83) ingliz mustamlakalari vakillarining Ikkinchi Kontinental kongressi qabul qilgan. Mustaqillik deklaratsiyasi Thomas Jeffersonning respublika va demokratiya ruhi bilan tuzilgan loyihasiga asoslangan. Mustaqillik deklaratsiyasi mustamlakalarning metropoliyadan ajralganligini va yangi mustaqil davlat — Amerika Qoʻshma Shtatlari barpo etilganligini, shuningdek, xalq erkinligini, barcha kishilarning qonun oldida tengligini eʼlon qildi. Mustaqillik deklaratsiyasi katta tarixiy ahamiyatga ega boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gidroliz sanoati** -oʻsimliklar va ularning chiqitlaridan turli organik birikmalar ishlab chiqaruvchi sanoat tarmogʻi. Yogʻoch (qipigʻi) yoki qishloq xoʻjaligi chiqindilari (makkajoʻxori soʻtasi, kungaboqar poʻchogʻi, shulxa, gʻoʻzapoya va sh. k)ni gidroliz qilinganda uglevod qismi suv va issiqlik taʼsirida hamda katalizatorlar (mineral kislota va b.) ishtirokida qand moddasiga aylanadi. Hosil boʻlgan qand moddasi (glyukoza, monoza va b.) bijgʻitilib, undan har xil spirt olinadi. Gidroliz vaqtida qand moddalari bilan birga furfurol, furan, turli organik kislotalar (mas, sirka, limon kislotasi va b.), oqsil-vitaminli yem qoʻshimchasi (drojji) kabi mahsulotlar hosil qilinadi. Hozirgi zamon texnologiyalari asosida ishlab chiqarish yoʻnalishlariga qarab gidroliz usuli bilan 1 t quruq yogʻoch va qishloq xoʻjaligi chiqindilaridan chorva uchun 220 kg oqsil-vitaminli aralash yem qoʻshimchasi yoki 35 kg oqsilli qoʻshimcha va 175 l etil spirti yoxud 105–110 kg oqsilli qoʻshimcha va 70–80 kg furfurol olish mumkin.

Oʻzbekistonda Andijon gidroliz zdi 1953—94 yillarda ishladi (qarang Andijon biokimyo zavodi), Fargʻona sh. Toshkent viloyatida (Yangiyoʻl sh.) gidroliz zavodlari bor (2001). Ularda etil spirti, furfurol, ksilit, oqsil-vitaminli qoʻshimcha, trioksiglutar kislota va b. mahsulotlar ishlab chiqariladi. G. s. chet mamlakatlardan AQSH, Germaniya, Fransiya, Rossiya Federatsiyasi, Vengriya, Polshada rivojlangan.

Risqivoy Yoqubov.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sirkadaraxt** (Rhus coriaria L.) -pistadoshlar oilasiga mansub buta yoki daraxt. Boʻyi 0,5–5 m. Barglari murakkab, toq patsimon, yashil, kuzda qizil rangga kiradi. Guli novdalarining uchida roʻvaksimon yoki shingilsimon gʻuj joylashgan. Iyun — iyulda gullab, sent — oktabrda mevalaydi. Urugʻi, novdasi va ildiz bachkisidan koʻpayadi. Janubiy mamlakatlarda, Oʻzbekistonda Surxondaryo viloyatidagi daryolarning sershagʻal qirgʻoklarida oʻsadi. Manzarali oʻsimlik. Mevasi nordon va xushboʻy, ishtaha ochadi, ovqatni tez hazm qiladi. Xalq tabobatida ogʻiz va milk jarohatlari, tomoq ogʻrigʻida ishlatiladi. Barglari, ildizlari, poʻstlogʻi, yosh novdalari va mevalarida teriga, yungga, ipakka va har xil gazmollarga rang berishda qoʻllaniladigan tannin (13—22%), gallat, pirogallat, vino va sirka kislotalari, kvarsetin, ramnetin, miritsetin hamda vitamin S bor.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gubkin haykali** ― Qoʻngʻirda Gogol va Sovetskaya koʻchalari kesishmasidagi Qoʻngʻir oʻlkashunoslik muzeyi yonidagi maydonda oʻrnatilgan.

Tarixi
------

Kungur „choy podshohi", jamoat arbobi va xayrixoh Aleksey Semyonovich Gubkinga haykal oʻrnatish gʻoyasi birinchi marta 1915-yilda uning tavalludining 100-yilligi arafasida paydo boʻlgan. Buyuk fuqaroning xotirasini abadiylashtirish tashabbuskori Kungur shahar dumasi A. V. Porozov edi. Biroq oʻshanda mablagʻ yoʻqligi sababli gʻoya amalga oshmagan. Ular unga qariyb bir asr oʻtib — 2005-yilda Qoʻngʻir shahar hokimi Maxmudov A.N.ning tashabbusi bilan qaytishadi. Loyiha yaratiladi va 2006-yilda yodgorlik oʻrnatiladi. 2007-yil avgust oyida yodgorlik A.S Gubkin Perm oʻlkasining tarixiy shaharlari festivalida oʻrnatiladi va tantanali ravishda ochiladi.

Yodgorlik mualliflari: meʼmor Aleksey Nikolaevich Shipiguzov va Permlik haykaltarosh Nikolay Nikolaevich Xromov. Eskizni yaratishda oʻlkashunoslik muzeyining arxiv fotosuratlaridan foydalanilgan.

Yodgorlikni bronzadan yasash rejalashtirilgan edi, lekin oxir-oqibat material sifatida quyma temir tanlanadi. Ish Moskvadan kelgan mutaxassislar tomonidan amalga oshirildi. Yodgorlikning balandligi 2,2 m, granit poydevorining balandligi esa 1,25 m.

Havolalar
---------

* „Памятники архитектуры" (ru).  Кунгур. Официальный сайт администрации города. 4-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyul 2013-yil.



* „Завтра в Кунгуре будет заложен камень в основание памятника купцу Губкину" (ru).  Новый Регион 2 (19-aprel 2006-yil). 18-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyul 2013-yil.
**Aleksandr** papirusi yoki **"Roman papirusi"** (inglizcha: *Romance Papyrus*, shifr *Supplément grec 1294*, Fransiya Milliy kutubxonasi) — nomaʼlum yunon romanining yoritilgan papirus parchasi. 11,5 × 34 sm formatda. Taxminan 1-2-asrlarga oid, tasvirli adabiy matnlarning eng qadimgi namunalaridan biri. Yomon saqlangan ushbu parcha 19-asr oxirida Misrda topilgan. Uzoq vaqt davomida u Fransiyada shaxsiy kolleksiyada saqlangan, 1902-yilda Milliy kutubxona tomonidan sotib olingan.

Omon qolgan fragmentda har biri 14 satrdan iborat toʻrtta ustunli matn mavjud, eng chap va oʻng ustunlari eng yomon saqlanib qolgan. Matn qadimgi yunon tilida boʻlib, qadimgi adabiyotning saqlanib qolgan yodgorliklari orasida unga oʻxshashi yoʻq. Koʻrinib turibdiki, bu romanning bir parchasi. Parchada ikki qahramon pul haqida bahslashmoqda va sudga murojaat qilmoqchi. Bir nechta sahnalar tasvirli qilib berilgan. Birinchisida ikkita raqam koʻrsatilgan, ulardan biri pushti rangda — aftidan ayol. Ikkinchi sahnada, koʻk rangdagi qahramon, aftidan, askar, Demetrius nomi bilan imzolangan va sudya qadimgi yunoncha: *ὁ στρατηγός*..Figuralar chiziqli texnikada tayyorlangan va toʻrtta rang bilan boʻyalgan.

Adabiyotlar
-----------

* Kurt Weitzmann, Manuscrits gréco-romains et paléochrétiens, Chêne, 1977, 127 p. (ISBN 2851081179), p. 9-10
* Kurt Weitzmann, Roll and Codexdagi rasmlar, Prinston, 1947, p. 51 (40-rasm)
* Kurt Weitzmann, Vizantiya sanʼatida yunon mifologiyasi, Prinston, 1951, p. 197.

Havolalar
---------

* Fransiya Milliy kutubxonasining veb-sayti Arxivnaya kopiya
* Fransiya Milliy kutubxonasi veb-saytidagi tavsif Arxivnaya kopiya
Granit tosh ustidagi Leninning barelyefi.
**Ikonostas** — Oltoy Respublikasining Turochak tumanidagi Udalovka qishlogʻi yaqinidagi Biya daryosining oʻng qirgʻogʻida, Turochakdan 7 km va Biyskdan 180 km uzoqlikda joylashgan tosh. Qoya Vladimir Leninning barelyefi tufayli oʻz nomini oldi. 1978-yildan boshlab Ikonostaz respublika ahamiyatiga molik, ilmiy, estetik, turistik va tarixiy ahamiyatga ega boʻlgan murakkab tabiat yodgorligi hisoblanadi.

Jismoniy va geografik xususiyatlari
-----------------------------------

Ikonostaz — bu Devon davri granitlaridan qurilgan 80-metrli devor. Atrofda qaragʻay, qayin, qaragʻay, qaragʻay, qayin — aspen butali baland oʻtli oʻrmonlar, qush gilosi, tog 'kuli, viburnum butalari keng tarqalgan. Uzun boʻyli oʻtlardan: shimoliy akonit, baland tormoz, mayda makkajoʻxori, tukli shoxchalar, Gmelin darajasi. Uchinchi darajali yodgorliklar ham mavjud: Evropa tuyoqlari, Robertning geraniumi, tog 'oʻti, qichitqi oʻti qoʻngʻirogʻi, Evropa oʻsimliklari, jami 15 ga yaqin tur.

Atrofning landshafti togʻli vodiy, eroziya-akkumulyatorli, Biya daryosining terraslangan vodiysi bilan toʻsilgan, qaragʻay va qayinli keng oʻtli oʻrmonlar.

Barelyef B. VA. Lenin
---------------------

Qoyaning oʻrtasida, 40 metr balandlikda barelyef bor: Qizil bayroq fonida V. I. Leninning profili, shuningdek, katta harflar bilan yozilgan shior: „ *Ismi. Lenin, uning ishi, ishi va taʼlimoti abadiy yashaydi* ." Barelyefning yaratuvchisi Turochak oʻqituvchisi va komsomolchi Ivan Sychevdir. Mahalliy afsonaga koʻra, Ulug 'Vatan urushidan koʻp oʻtmay, Ivan ogʻir kasal boʻlib qoldi va oʻzi haqida xotira qoldirishga qaror qildi — daryo qirgʻogʻidagi ajoyib qoyada partiya rahbarlarining barelyefini taqillatdi. Ish bir necha hafta davom etdi va natijada Lenin va Stalin suratlari paydo boʻldi. 1957-yilda uning shaxsiyatiga sigʻinish qoralanganidan soʻng, uning barelyefi yiqitilgan.

Havolalar
---------

* Gora Ikonostas (rus.). — Informatsiya ob OOPT na sayte informatsionno-analiticheskoy sistemi „Osobo oxranyaemie prirodnie territorii Rossii" (IAS „OOPT RF"): oopt.aari.ru. Data obraщeniya: 13 fevralya 2022.
* Sayt mountainaltai.ru — Ikonostas nad Biey
* Sayt galt-auto.ru — Ikonostas (skala)
**Klavesin**, chembalo [frans. clavecin, ital. cembalo, lot. clavicymbalum — klavishli simbala (changeimon musiqa cholgʻusi) soʻzidan]— klavishli torli-tirnama musiqa cholgʻusi. 16-asrdan maʼlum. Hozirgi fortepiano (royal)ning oʻtmishdoshi. Klavishlar bosilishi natijasida torlari pat yoki teridan ishlangan mizroblar yordamida tirnaladi, natijada jarangdor, ammo kuchsiz, dinamikasp deyarli oʻzgarmaydigan tovush hosil qilinadi. 17—18-asrlar davomida K.ning shakl qiyofasi hamda klaviaturalar soni oʻzgargan, pay torlari sim torlar bilan almashtirilgan, diapazoni 5 oktavagacha kengaygan, vyordjinel, spinet, klavitsiterium kabi turlari vujudga kelgan. Bunday K.lar uchun I. S. Bax, U. Byord, G. Gendel, D. Skarlatti, F. Koʻperen, J. Ramo kabi kompo-zitorlar yuksak badiiy asarlar yaratishgan, Angliya, Fransiya, Italiya K. maktablari yuzaga kelgan. 18-asr oxiridan K. oʻrnini fortepiano egalladi. Lekin 20-asr boshidan K. hamda aynan uning uchun muljallangan musiqaga yana qiziqish tugʻilib, u baʼzi cholgʻu ansambl hamda orkestrlar (mas, "Turkiston" kamer orkestri) tarkibiga kiritildi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Liaxvi daryosi havzasi
**Buyuk Liaxvi** (gruzincha: *დიდი ლიახვი* *Didi Liaxvi*, Ossetian, *Styr Lewakhi*) — Gruziyaning markaziy qismidagi daryo boʻlib, u Janubiy Osetiyaning amalda mustaqil mintaqasidagi Katta Kavkaz togʻ tizmasining janubiy yonbagʻirlarida boshlanib, Kura (Mtkvari)ga quyiladi. Bu 115 km (71 mi) uzunlikda va 2,311 km2 (892 mi²) drenaj havzasiga ega. Tsxinvali va Gori shaharlari Buyuk Liaxvi boʻyida joylashgan. Daryo asosan Kavkaz togʻlarining erishi qorlari va muzliklari oqimi, shuningdek yer osti suv manbalari bilan oziqlanadi. Liaxvi bahor va yozda eng yuqori suv hajmiga etadi, eng past suv esa qishda, daryoning baʼzi qismlari muzlaganda qayd etiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  South Ossetia's status is disputed. It considers itself to be an independent state, but this is recognised by only a few other countries. The Georgian government and most of the world’s other states consider South Ossetia *de jure* a part of Georgiaʼs territory.
2. ↑  Bolshaya Liaxvi, Great Soviet Encyclopedia
**Buyuk Ipak Yoʻli koʻchasi** — Toshkent shahrining Mirzo Ulugʻbek tumanida, Mirzo Ulugʻbek koʻchasi va Traktorsozlar shaharchasi oraligʻida joylashgan ko'cha. Uzunligi 8 kilometrdan ziyod.

Tarixi
------

Koʻcha XIX asrning oxirlarida tashkil topgan va Nikolsk qishlogʻini (hozirgi Navroʻz bozori atrofi) shahar bilan bogʻlagan. Shu bois dastlab Nikolsk koʻchasi deb atalgan. XX asrning 40-yillaridan boshlab rus yozuvchisi, adabiyotshunosi Anatoliy Lunacharskiy (1875-1933) nomi bilan yuritilgan. Dastlab koʻcha boshi Pushkin maydonidan boshlangan va koʻcha oxiri (1967-yilgacha) Toshkent viloyatiga qarashli boʻlgan. Toshkent zilzilasidan (1966) keyin rekonstruksiya qilingan. Koʻchaning Katta halqa yoʻli bilan kesishgan qismida koʻprik osti yoʻli qurilgan. 1992-yil 7-mayda koʻchaga Buyuk Ipak Yoʻli nomi berildi va koʻcha kengaytirildi, obodonlashtirildi.

Binolar
-------

Koʻcha yoʻnalishida koʻp qavatli turar joy binolari, yakka tartibdagi uyjoylar, „Buyuk Ipak Yoʻli" metro bekati, „Sayohat" mehmonxonasi, Markaziy harbiy sport klubiga qarashli sport majmuasi, „Gulshan" madaniyat va istirohat bogʻi, Traktor zavodi va uning sport majmuasi, 1-markaziy shifoxona, maktablar, bogʻchalar, maʼmuriy binolar, firmalar, dorixonalar, savdo doʻkonlari, banklar, maishiy xizmat koʻrsatish, umumovqatlanish va avtomobillarga yonilgʻi quyish shoxobchapari, avtobuslar boshbekati bor. 

Yaqinida „Turon" sanatoriysi va Ahmad Yugnakiy dahasi joylashgan.

Yana qarang
-----------

* Toshkent koʻchalari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  *Toshkent. Ensiklopediya*, 2009-yil.
**Gidrologik kuzatuv manzili** —suv manbalari (daryo, koʻl, kanal, suv omborlari va b.)ning holati va tartiboti muntazam kuzatib boriladigan maxsus joy. U suv balandligi va haroratini oʻlchash, qishki tartibot (muz qalinligi, muz ustidagi qorning balandligi)ni kuzatish, suvning toʻlqinlanishi, tiniqpigi va muallaq zarrachalar tarkibi, uning qiyaligi, suv sarfini aniqlash uchun namuna olish, suvdagi oʻsimliklarni kuzatish, gidrologik tartibot va yogʻin toʻgʻrisida maʼlumotlar toʻplash, yogʻin va qor qoplami ustida meteorologik kuzatishlar olib borish va b. vazifalarni bajaradi. Shuningdek, muz hosil boʻlishi va yogʻinni kuzatadi. Kuzatishlar gidrometeorologik stansiya va kuzatuv manzillari uchun tayyorlangan qoʻllanma asosida yagona usul hamda bir xil asboblar yordamida olib boriladi.

G.k.m.dan olingan maʼlumotlar qishloq va suv xoʻjaligi uchun katta ahamiyatga ega boʻlgan gidrologik bashorat uchun asos boʻlib xizmat qiladi.

G.k.m.lar ishini viloyat gidrologik boshqarmalari va Boshgidromet nazorat qilib boradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Qirgʻoq chizigʻi** - okean, dengiz, koʻllarning yuzasi bilan quruqlik yuzasi tutashib turgan chiziq. Suv havzasi bilan quruqlik chegarasi hisoblanadi. Suv havzalarining sathi balandligi suv qalqishi, shamol, oqim, toʻlqinlar va havo bosimiga bogʻliq ravishda oʻzgarib turadi. Shu sababli, suvning koʻp yillik oʻrtacha sathiga qarab Qirgʻoq chizigʻi shartli ravishda oʻtkaziladi. Daryolarda Qirgʻoq chizigʻi doimiy boʻlmay, tez-tez oʻzgaradi. Qadimiy Qirgʻoq chizigʻini oʻrganish orqali sohil, umuman, suv havzasining rivojlanish tarixi aniqlanadi va yer poʻsti vertikal harakatlari qanday surʼatlar bilan kechgani haqida xulosa qilish mumkin boʻladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Polvontosh** — Andijon viloyatining Marxamat tumaniga qarashli aholi punkti.

**Polvontosh** — Andijon viloyati Marhamat tuman idagi shaharcha (1947-yildan). Adirlar oʻrtasida joylashgan. Viloyat markazidan 30 km, tuman mar-kazidan 17 km. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Asaka (15 km). Aholisi 6,7 ming kishidan ziyod (2003), asosan, oʻzbeklar, shuningdek, tatar, rus, qirgʻiz, tojik va boshqa millat vakillari ham yashaydi. P. 1940-yilda neft koni ochilishi munosabati bilan konchilar shaharchasi sifa-tida vujudga kelgan. P. atrofidan neft va gaz qazib olinadi. Poyabzal fabrikasi, 2 umumiy taʼlim maktabi, kasb-hunar kolleji, tibbiy sanitariya qismi, Polvontosh sanatoriysi (PO oʻrinli) mavjud. P. — Asaka, P. — Marhamat yoʻnalishida avtobuslar qatnaydi.

Bu shaharchada sovet paytida koʻp turli millatga mansub xalqlar yashagan. Koʻpchiligi oʻzbek, qirim-tatar, rus, koreys, qirgʻiz, tojik millatlari. Adirlardan neft qazib olingan va olinmoqda.

Sovet paytida magazinlar, doʻkonlar Moskva, markazdan taʼminlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Oʻzbekiston geografiyasi | *Oʻzbekiston geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
„**AQSh qirgʻoq xavfsizligini saqlash kuni**" (inglizcha: *United States Coast Guard Day*) har yili 4-avgustda Amerika Qoʻshma Shtatlarida nishonlanadigan qirgʻoq xavfsizligi xizmatining norasmiy kasbiy bayramidir. „AQSh qirgʻoq xavfsizligini saqlash kuni"ni nishonlash sanasi tasodifan tanlanmagan. Aynan shu kuni, 1790-yil 4-avgustda AQSh Kongressi moliya vaziri Aleksandr Hamilton raisligida Qoʻshma Shtatlar harbiy-dengiz flotini qurish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. Ushbu qaror qabul qilingan vaqtda respublika dengiz kuchlari oʻnlab kichik va oʻrta kemalardan iborat edi.

Har yili „AQSh qirgʻoq xavfsizligini saqlash kuni"da Michigan shtatining norasmiy ravishda „Dengiz gvardiyasi shahri" deb ataluvchi Grand-Xeyven shahrida (en: Grand Haven, Michigan) Qoʻshma Shtatlar harbiy-dengiz kuchlari qirgʻoq xavfsizligini saqlash xizmatining keng koʻlamli festivali oʻtkaziladi. Ushbu festival Gran-Heyven merligi tomonidan homiylik qilinadi.

„Qirgʻoq xavfsizligini saqlash kuni", agar yil kunlariga qarab, dam olish kuniga toʻgʻri kelmasa, ishlamaydigan kun emas.

Yana qarang
-----------

* Dengiz kuchlari kuni
* Dengiz va daryo floti xodimlari kuni

Manbalar
--------

1. ↑  Den Beregovoy oxrani SShA — 4-avgusta. Istoriya i osobennosti prazdnika v proekte prazdniki 2010 god
2. ↑  PapilioTours || Strani | SShA | Prazdniki | Den beregovoy oxrani SShA[*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  Den beregovoy oxrani SShA — 4-avgusta. Istoriya i osobennosti prazdnika v proekte Kalendar Prazdnikov 2010

Havolalar
---------

* Официальная страница береговой охраны США
**Gidrotexnika tunneli** -ustki tuproq qatlamini qazib olmagan holda yer qobigʻiga quriladigan yer osti suv oʻtkazgichi. G. t. grunt (tuproq)ni qazib ochish qiyin boʻlgan, aholi zich joylashgan yoki oʻpirilib tushadigan tik nishabli yerlarga, suv oʻtkazgich chuqur joylashgan yerlarga quriladi. Vazifasiga koʻra, energetika, irrigatsiya, kema qatnovi, qurilish (gidrouzellarni qurishda vaqtinchalik suvni burish uchun) G.t.lariga boʻlinadi. G. t. kesim yuzining shakli va oʻlchamlari qurshab olgan togʻ jinslaridan chiqadigan suvning harakatiga, togʻning tik va yonlama bosimi qiymatiga qarab (oval, toʻgʻri toʻrtburchakli, teganasimon, taqasimon, doira) qabul qilinadi. Suv bosimi yuqori hududlardagi yirik gidrouzellar qurilishida G. t. bir necha bosqichli qilib quriladi. Toshkent viloyatidagi Chorvoq suv omboriga qurilgan G. t.ning diametri 12 m, uz. 774 m.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Polyak tili** (polyakcha: *język polski, polszczyzna*) — hind-yevropa tillari oilasining gʻarbiy slavyan tillari guruhidagi til; Polsha Respublika-sining rasmiy tili. Polsha, AQSH, Braziliya, Fransiya, Kanada hamda baʼzi MDH mamlakatlarida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 45 mln. kishidan ortiq. Polyak tili katta polyak, kichik polyak, mazovets, sileziya, kashuba lahjalariga boʻlinadi. Fonetik belgilari: urgʻu odatda soʻzlarning oxiridan ikkinchi boʻgʻinga tushadi; urgʻusiz unlilarning reduksiyaga uchrashi; unlilarda choʻziqlik-qisqalik oppozitsiyasining yoʻkligi; undoshlarning qattik,likyumshoklik oppozitsiyasiga egaligi. Morfologik belgilari: sifat va sifatdoshlarning qisqargan predikativ shakllari yoʻkligi; son soʻz turkumining alohida turlanishga egaligi; uchta jins shaklining mavjudligi va boshqa

Adabiy til katta polyak, kichik polyak, mazovets shevalari asosida shakllanmoqda. Adabiy tilning eng maqbul davrlashtirilishi: qad. Polyak tili — 1500-yilgacha; oʻrta Polyak tili — 16-asrdan 18-asrning 2yarmigacha; yangi Polyak tili — 18-asrning 2yarmidan hozirgacha. Yozuvi lotin grafikasi asosida. Unda polyak tiligagina xos boʻlgan baʼzi tovushlar diakritik belgili harflar bilan ifodalanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Polvon kachal**, Kachal polvon — oʻzbek anʼanaviy qoʻgʻirchoq teatrining qahramonlaridan biri. U, asosan, qoʻgʻirchoq teatrining qoʻgʻirchoqlar qoʻlga kiyib oʻynatiladigan "Chodir jamol" turi tomoshalarida qatnashgan. Polvon kachal tomoshalari 14-asrdan boshlab xalq orasida mashhur boʻlib kelgan. Polvon kachalning bosh qismi yogochdan yasalib, egniga koʻylak, chopon, boshiga doʻppi (qalpoq) kiydirilgan. Kirra burun, baroqqosh, oddiy xalq vakili sifatida namoyon boʻlgan. Qoʻgʻirchoqboz Polvon kachal qoʻgʻirchogʻini oʻng qoʻli barmoklariga qoʻndirib hara-katga keltirgan. Bizgacha turli vari-antlarda "Polvon kachal sarguzashtlari" komediyasi yetib kelgan. Komediya koʻpincha 3 koʻrinishli boʻlgan: birida Polvon kachalning Bichaxon ismli qizni sevib qolishi, uchrashuvi va uylanishi, ikkinchisida oʻz iti tomonidan talanishi, uchinchisida Polvon kachal bilan Sudxoʻr oʻrta-sidagi toʻqnashuv aks ettirilgan. Polvon kachal ham kulgili holatlarga tushib qoluvchi, feʼl-atvori ham ziddiyatli qahramon. U butun ziddiyati, ijobiy va sal-biy belgilari bilan hayotiy, xalqchildir. U hamisha xushchaqchaq hodsa hayotida uch-ragan toʻsiqlarni yengib oʻtgan, yomon amaldor va sudxoʻrlarni fosh etgan, adolat va rostgoʻylikni himoya qilgan.

Polvon kachal dunyodagi Koragyoz (Turkiya), Pulchinello (Italiya), Polishinel (Fransiya), Ponch (Angliya), Petrushka (Rossiya) kabi qoʻgʻirchoq teatri qahramonlaridan.

Adabiyot
--------

* Gavrilov M. Kukolniy teatr Uzbekistana, T. 1928; Qodirov M. Xalq qoʻgʻirchoq teatri, T. 1972.

Muhsin Qodirov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sferik aberratsiya** - optik ti zimlar geometrik aberratsiyasi turlaridan biri; bosh optik oʻkda hosil boʻlgan tasvirning noaniqlikka yoki buzilishiga olib keluvchi linzalarga xos kamchilik. Sferik aberratsiya hodisasi optik oʻqqa parallel va undan har xil masofada oʻtuvchi nurlar optik tizimdan oʻtib oʻqni turli nuqtalarda kesib utishidan kelib chiqadi (shaklga q.). Shakldagi nurlar optik oʻqni kesib oʻtgan 1 va 2 nuqtalar orasidagi masofaga boʻylama Sferik aberratsiya, nurlar yoʻlida qoʻyilgan ekranda nuqta oʻrniga hosil boʻlgan kichik doira koʻrinishidagi yorugʻlikka koʻndalang Sferik aberratsiya deyiladi. Egrilik radiusi 1:6 nisbatda olingan ikki yokli qabariq linzalarning qabariqroq tomonini buyumga qaratib oʻrnatilsa, eng kichik Sferik aberratsiya hosil boʻladi.

Tanlab olingan 2 linzali tizimda Sferik aberratsiya amalda hosil boʻlmaydi. Bunday xususiyatga ega tizim aplanatik tizim deyiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bukrilik**, bukirlik — umurtqa pogʻonasining qiyshayib, doʻppayib chiqib qolishi. B.ka bir yoki bir nechta umurtqalarning lat yeyishi, sil, raxit va boshqa kasalliklar tufayli shikastlanishi (qarang Spondilit), shuningdek goʻdakni juda erta oʻtirishga oʻrgatish sabab boʻladi. B. odatda koʻkrak qafasining qiyshayishi bilan kechadi. Umurtqa pogʻonasining sili oqibatida kelib chiqqan B.da bemorni ogʻriq, isitma bezovta qiladi, baʼzan bukri boʻlgan joydan yiring oqib, bir necha yilgacha bitmaydi. B.ning oldini olish uchun shikastlangan umurtqani oʻz oʻrniga tushirish, korset taqish, maxsus jihozlangan karavotlardan foydalanish tavsiya etiladi. Bolalarni barvakt oʻtqizmaslik, orqa muskullarini massaj qilib turish kerak. Davo B.ka sabab boʻlgan asosiy kasallikni davolashdan iborat.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Buloq** — Gumushhane viloyatining Kelkit tumaniga qarashli qishloq .

Tarixi
------

Qishloqning tashkil etilgan sanasi nomaʼlum boʻlsa-da, qishloq XVI asr Usmonlilar roʻyxatidan boshlab hozirgi nomi bilan manbalardan joy ola boshlagan. Qishloq mintaqadagi urushlardan katta zarar koʻrgan va shuning uchun turar-joy 1516 va 1530-yillardagi Usmonli tahrirlarida kimsasiz (boʻsh) sifatida qayd etilgan. Qishloqda koʻchirish siyosati qaytadan boshlanib, 1591-yil tahririda faqat musulmonlar yashaydigan aholi punkti sifatida uchraydi. 1642-yildagi avariz daftarida qishloqda 6 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 2 tasi musulmon, 4 tasi harbiylarga tegishli boʻlgan. 1835-yilgi aholini roʻyxatga olishda faqat erkaklar soni hisoblangan va musulmonlar yashaydigan qishloqdagi 20 ta xonadonda 71 nafar erkak kishi qayd etilgan.

Aholi punkti Turkiya Respublikasining tashkil etilishi bilan Kelkit tumaniga tutashgan qishloq maqomini saqlab qolgan.

Joylashuvi
----------

Gumushhanegacha 85 km, Kelkit tumanigacha esa 10 km uzoqlikda joylashgan.

Aholisi
-------

| Qishloq aholisining yillar boʻyicha maʼlumotlari |
| --- |
| 2020 | 144 |
| 2019 | 139 |
| 2018 | 375 |
| 2017 yil | 19 |
| 2016 yil | 3 |
| 2015 yil | 21 |
| 2014 yil | 35 |
| 2013 yil | 148 |
| 2012 yil | 167 |
| 2011 yil | 163 |
| 2010 yil | 182 |
| 2009 yil | 192 |
| 2008 yil | 211 |
| 2007 yil | 219 |
| 2000 | 249 |
| 1990 yil | 293 |
| 1985 yil | 311 |
|

Manba
-----
Xitoy bojxona boshqaruvi kadrlar akademiyasi
**Xitoy Bojxona boshqaruvi kadrlar kolleji**, Ta'lim vazirligining, rasmiy nomi **Bojxona boshqaruvi kadrlar kolleji** bo'lib, Xitoy Xalq Respublikasining kattalar uchun davlat oliy ta'lim muassasasi hisoblanadi, Xebey provinsiyasining Qinxuangdao shahrida joylashgan bo'lib, Xitoy Xalq Respublikasining Bosh Bojxona boshqarmasiga qarashli.

1984 yilda Bojxona boshqaruvi kadrlari akademiyasi tashkil etildi. 2000 yil noyabr oyida Bojxona boshqaruvi kadrlar akademiyasi Guanchjoudan Shanxayga ko'chirildi va qo'shma idorasi bilan Shanxay bojxona kollejiga (keyinchalik Shanxay bojxona kolleji deb o'zgartirildi) birlashtirildi. 2012 yil mart oyida Bosh bojxona boshqarmasining partiya guruhi bojxona kollejlari va universitetlarining tartibini optimallashtirish va moslashtirish bo'yicha maxsus tadqiqod o'tkazdi. Tadqiqod sobiq Qinxuangdao o'quv maktabidan foydalanildi. tadqiqod natijasida Xitoy bojxona boshqaruvi kadrlar akademiyasini Tsinxuangdaoga ko'chirishga qaror qilindi. Bosh bojxona boshqarmasini, Shanxay bojxona kollejidan ajratishga qaror qilindi. 2012 yil 22 oktyabr oyida bojxona rasman foydalanishga taqdim e'tildi.

Tashqi havola
-------------

* Rasmiy sayti
**№ 94 oʻrta maktab** — Qozogʻistonning Oqsuvkent qishlogʻida joylashgan maktab. Maktab 1995-yili ochilgan.

Dars programmasi
----------------

Oʻquvchilar birinchi sinfga 6 yoki 7 yoshda olinadi. 11 yillik oʻqish boshlangʻich (1-4-sinflar), oʻrta (5-9-sinflar) va yuqori (10-11-sinflar) qilib uchga boʻlinadi. 9 yillik umumiy programmaga qatnashish majburiydir. 10-11-sinfda oʻqish majburiy emas.

Qozogʻistondagi va boshqa MDH mamlakatlarida ham boshlangʻich sinf oʻquvchilari alohida etajda yoki binoda oʻqishadi. Ularga odatda 1-dan 4-sinfgacha bitta oʻqituvchi barcha fanlarni oʻtadi (chet tilidan tashqari). 

5-sinfdan boshlab har bir darsni alohida oʻqituvchi oʻqitadi. Katta sinf oʻquvchilariga matematika, informatika, fizika, kimyo, joʻgʻrofiya, biologiya, sanʼat, musiqa, jismoniy tarbiya, tarix, astronomiya kabi darslar oʻtiladi. № 94-oʻrta maktabda darslar oʻzbek tilida oʻtiladi. Oʻzbek tili bilan birga oʻquvchilar rus, qozoq va ingliz tillarini ham oʻrganishadi.

Qozogʻistondagi boshqa maktablarga oʻxshab № 94-oʻrta maktabda ham ikki smenada darslar oʻtiladi. Bunga sabab oʻquvchilar soni koʻpligidir.

Maktab yili 1-sentabrdan keyingi yil may oyining oxirigacha choʻziladi va toʻrt chorakka boʻlingan. Oʻqish programmasi oʻzgarmas, doimiy. Baʼzi gʻarb mamlakatlaridan farqli oʻlaroq, oʻquvchilar yoki ularning ota-onalari qaysi darslar oʻtilishini tanlay olishmaydi. Oʻquvchilar oʻzlashtirishi 5 qadamli shkalada baholanadi. Amalda 2 („qoniqarsiz") dan 5 („aʼlo") gacha qoʻyiladi. Kundalik baho berishda bu baholarni oʻqituvchilar yana guruhlarga boʻlishadi (masalan +4, −5), ammo chorak baholar faqat 2, 3, 4 yoki 5 boʻlishi mumkin.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |