**Bar**—Chernogoriyadagi Adriatik sohilidagi shahar. Xuddi shu nomdagi jamoaning ma'muriy markazi. Munitsipalitetning maydoni 67 km². Mamlakatning asosiy porti/

Ta'lim va madaniyat
-------------------

Shahar Chernogoriyaning janubiy qismida Adriatik dengizi, Skadar ko'li o'rtasida 42° 6' kenglik va 19° 6' uzunlikda joylashgan.

Bar yiliga 270 kundan ortiq quyoshli bo'lib, Evropaning eng quyoshli shahridir.

Hikoya
------

 Bar 1863 yil
 Old Bar, Chernogoriya
Arxeologik topilmalardan ko'rinib turibdiki, zamonaviy Bar hududi eneolit davridayoq ( neolitning oxiri - bronza davrining boshi) yashagan. Apennin yarim orolida joylashgan Bari shahri qarshisidagi Illiriya aholi punkti rimliklar tomonidan *Antibarium* ( lotincha: *Antibarium* deb nomlangan).

Adriatik qirg'og'ida slavyanlarning kelishi bilan asl ism *Barga* qisqartirildi. 9-asrga kelib, Bar shahri Duklja Slavyan Knyazligiga tegishli edi. 1042-yilda slavyan qo'shini bu erda vizantiyaliklarni mag'lub etdi. Shundan keyin Duklya Vizantiyadan mustaqil bo'ldi. 1077-yilda Sankt-Jorj soborida, Barning homiysi (Mixailo Voislavlevich) toj kiygan bo'lib, u Duklaning birinchi qiroli bo'ldi.

1089 yilda Papa Gregori VII Serbiya va Bosniyadan Ulsinjgacha bo'lgan hududni qamrab olgan Bar arxiyepiskopini tuzdi. Bar arxiyepiskopi Serbiya (Primati) ham ega edi. Biroq, bar katta diniy bag'rikenglik bilan ajralib turardi.Shaharning ba'zi cherkovlarida ham (pravoslav), ham katolik qurbongohlari o'rnatilgan. Bu erda ikkala marosim bo'yicha xizmatlar o'tkazilgan.

1166-yilda Dukla qirolligi qulagandan so'ng, Bar yana Vizantiyaga yo'l oldi, ammo uzoq vaqt emas. 1183-yilda shahar serb (Župan Stefan Nemanya tomonidan bosib olindi, vayron qilindi. Butun Zeta bilan birgalikda Nemanjić Serbiya davlatining bir qismiga aylandi. 13-asr oʻrta asrlar barining gullagan davri edi. Nemanichlar davlatining bir qismi bo'lgan shahar o'z nizomi, gerbi o'z tangalarini zarb qilish huquqini oldi.

14-asrda Bar Balshichi knyazlari qoʻliga oʻtdi. Ulardan baʼzilari ( Elena Balshich, Balsha III ) Barni oʻz poytaxti hisoblagan. 1404-yilda Bar yana Vizantiya tomonidan bosib olindi. 1412-yilda u yana Balsichlar hukmronligi ostida edi. Keyin advokat turli feodallar qo'lida edi (1421-1427-yillarda - Stefan Lazarevich, 1427-yildan - Jurdja Brankovich, undan keyin - Gertsog Stefan Vukshich ).

 Qirol Nikola saroyi
1443-yilda Bar Venetsiya tomonidan bosib olindi. Suverenitetning qoldiqlarini yo'qotdi. Venetsiyaliklar shaharni *Antivari* deb atashdi va uni o'zlarining "Albaniya Veneta "provinsiyasiga kiritdilar.

1571-yildan boshlab shahar uch yuz yildan ortiq vaqt davomida Usmonlilar imperiyasi tomonidan bosib olindi. Turklar Barda keng qamrovli qurilish ishlarini boshladilar. Masjidlar, hammomlar, suv o'tkazgichlari, soat minoralari qurildi. Biroq Usmonlilar istilosi davrida katolik arxiyepiskopi shaharda bo'lishda davom etgan va taniqli cherkov arboblari ba'zan bu lavozimni egallagan.

1878-yilda shahar chernogoriyaliklar tomonidan ozod qilindi, ammo kukun omborlaridagi portlash tufayli u butunlay vayron bo'ldi. Pristanning qirg'oq mintaqasida *Novy Barga* asos solingan. 1885-yilda Chernogoriya knyazi (Nikola I Petrovich-Negosh kuyovi Pyotr Karageorgievich) uchun Topolika yaqinidagi Novy Barda saroy qurdi.

1908-yilda Bar Skadar ko'lidagi Virpazar shahriga tor temir yo'l orqali ulangan. Ushbu temir yo'l 1958- yilgacha ishlagan.1976 yilda zamonaviy temir yo'l liniyasi Barni Belgrad bilan bog'lagan. 1954-yilda Barda katta port ochildi. ugungi kungacha u Chernogoriyadagi eng muhim port hisoblanadi.

1979 yilda Bar shahri zilziladan jiddiy zarar ko'rgan;

Aholi
-----

2003-yilgi aholini ro'yxatga olishda (Bar munitsipalitetida) 40 037 kishi bor edi. Barning o'zi aholisi 13 719 kishini tashkil qiladi.

* 1981-yil mart - 6742-yil
* 1991-yil mart - 10971
* 2003-yil noyabr - 13719

So'nggi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, munitsipalitet aholisining 44% dan ortig'ichernogoriyaliklar, 25% serblar, 12% ga yaqini albanlar, 6% dan ortig'i musulmonlardir.

Iqtisodiyot
-----------

Bar -Chernogoriyadagi eng yirik savdo portidir .Italiyaning Bari shahriga muntazam parom qatnovi mavjud; 2016-yil dekabriga qadar Italiyaning Ancona shahri bilan parom qatnovi mavjud edi . Chernogoriya qirg‘oq qo‘riqlash qo‘shinlari Bar portida joylashgan.

Barda (teri ishlab chiqarish), shuningdek, an'anaviy zaytun moyi ishlab chiqarish rivojlangan (bu erda 1927-yilda yirik zaytunni qayta ishlash zavodi ishlagan).

Ko'plab kiyim-kechak,poyabzal do'konlari, asosan Italiya va Turkiyadan keltiriladi.

So'nggi yillarda Bar sayyohlik markaziga aylandi.

Transport
---------

 Temir yo `l vokzali
Bar Chernogoriya qirg'og'ining qolgan shaharlari bilan ikki qatorli avtomobil yo'li bilan bog'langan.Ya'ni. Adriatik shossesi. Sozina tunneli orqali siz tezda Podgoritsaga borishingiz mumkin. 2015-yildan beri Bar va Serbiya poytaxti Belgradni bog'laydigan Belgrad-Bar avtomobil yo'li qurilmoqda .

Bar Belgrad va Podgoritsa bilan muntazam temir yo'l aloqalari bilan bog'langan. 2013-yilgacha to'g'ridan-to'g'ri Moskva - Bar vagonlari mavjud edi.

Barga eng yaqin aeroportlar Tivat va Podgoritsada joylashgan.

Arxitektura
-----------

Bar munitsipalitetida 7 ta asosiy maktab mavjud:

* shahar markazidagi "Blažo Yokov Orlandich" maktabi;
* Cheluga shahridagi "Meksika";
* Belishidagi "Yugoslaviya";
* Shushandagi "Anto Djedovich maktabi";
* Eski barda "Serbiya";
* Dobrye Vodidagi "Mrkoevichi" va "Dzherj Kostrioti Skenderberg" .

Barda: oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, iqtisodiy, turistik-iqtisodiy, savdo, veterinariya, qishloq xoʻjaligi maktablari ham bor.

 Bar parkidagi shaxmat stollari
**Ishlanmalar**

Shaharda teatr sahnasi, kinoteatr, balet, aktyorlik maktabi, chet tillari maktablari joylashgan madaniyat uyi mavjud. Velimir Lekovichning san'at galereyasi yosh chernogoriyalik rassomlarning asarlarini taqdim etadi. Qirol Nikola saroyida uchta ekspozitsiyadan iborat muzey mavjud.

Barning eng katta diqqatga sazovor joylaridan biri bu Qirol Nikola saroyi (saroy majmuasining bir qismi sifatida - katta va kichik saroylar, cherkov, qish bog'i va botanika bog'i ). Hozirgi vaqtda saroy hududidan o'lkashunoslik muzeyi va ko'rgazma zallari sifatida foydalanilmoqda.

* "Bar xronikasi "festivali (kitob yarmarkasi, teatr tomoshalari va boshqalar)
* 1995 yildan beri har yili noyabr oyida o'tkaziladigan Xalqaro televizion festival
* "Qadimgi zaytun daraxti ostidagi uchrashuvlar" - bolalar ijodiyoti festivali; noyabr oyida bo'lib o'tdi
* Masliniada - zaytun, zaytun moyi va boshqa milliy mahsulotlarning bayram-yarmarkasi; zaytun hosilidan keyin noyabr oyida bo'lib o'tadi
* har yili (1998 yildan) avgust oyida Barda suzish marafoni o'tkaziladi

 Old Bardagi akveduk
Bar yaqinida bir qator monastirlar mavjud:

Shaharning diqqatga sazovor joylarining muhim qismi dengizdan 4 km uzoqlikda joylashgan Rumiya tog'i etagidagi Eski Barlokatsiyada to'plangan. Hammasi bo'lib Old Barda 240 ga yaqin binolar mavjud. Ammo 1878-yilda eski shahar deyarli butunlay vayron bo'lganligi sababli, ko'plab yodgorliklar bizgacha faqat xaroba holida etib kelgan. Eski shaharning eng qadimiy yodgorliklaridan biri 10-11 -asrlarga oid darvoza hisoblanadi. Muqaddas sobori xarobalari diqqatga sazovordir. XI asrdagi Jorj , ikkita cherkov - Sankt. Ketrin bilan St. Veneranda shuningdek, turk hukmronligi davridagi ba'zi yodgorliklari eski Barning janubi-gʻarbiy devorida yaxshi saqlanib qolgan minorali Omerbashich masjidi. Darvish-Xachan maqbarasi masjid yonida ziyoratchilar, imomlar uchun binolar bor.

Biroq, New Bar diqqatga sazovor joylarda kambag'al emas. Ular orasida Avliyo cherkovi bor. Katolik arxiyepiskopining qarorgohi bo'lgan Nikola; Barni Usmonli bo'yinturug'idan ozod qilganlarga yodgorlik Rim imperatori Yustinian davridagi cherkovning asosi; st cherkovi. Shushandagi Petki.

 Old Bar shahar devorlarining xarobalari
### Turar joy dahasi

Sutomore yaqinidagi Spich qishlog'ida, Sankt-Peterburg cherkovi xarobalari. Roka ( XIV asrda tashkil etilgan; ikkita qurbongoh bor edi - pravoslav va katolik); Sutomorning g'arbiy qismida - Avliyo cherkovi. Thekla (shuningdek, ikkita konfessiyaning qurbongohlari mavjud). Sotonichida - Avliyo pravoslav cherkovi. 14-asrning Anastasiya.

* 1247 yilda tashkil etilgan va 16-asrda turklar tomonidan vayron qilingan Bar va Sutomore o'rtasidagi Ratach xudosining onasi Benediktin monastiri;
* Zuptsy qishlog'idagi Ribnyak monastiri Sankt-Peterburg cherkovi bilan. Vasiliy Zaxumskiy;
* Gorni Brceli va Dolni Brceli monastirlari (pastkisi 15-asrda tashkil etilgan; 18-asrdan beri mavjud boʻlgan yuqorisi yepiskop Danilaning qishki qarorgohi boʻlib xizmat qilgan).

Sutomore yaqinidagi Spich qishlog'ida, Sankt-Peterburg cherkovi xarobalari, Sutomorning g'arbiy qismida - Avliyo cherkovi. Thekla (shuningdek, ikkita konfessiyaning qurbongohlari mavjud). Sotonichida - Avliyo pravoslav cherkovi. 14-asrning Anastasiya.

Bardan unchalik uzoq boʻlmagan joyda, Sutomordan 1 km shimoli-gʻarbda, oʻrta asrlardagi Nexay shahri oʻrnida 15-asrda venetsiyaliklar tomonidan asos solingan Xay-Nexay qalʼasi xarobalari joylashgan.

Boshqa ma'lumotlar
------------------

* XII asrda Barda Ratachskaya Bokira monastirida Janubiy slavyan erlarida birinchi mashhur asar yaratildi - "Ruhoniy Duklyanin yilnomasi "(asar muallifligi aniqlanmagan).
* 1904 yil 30 avgustda Bar yaqinidagi Voluitsa tog'ining tepasidan italiyalik olim va muhandis Guglielmo Markoni Adriatik dengizining qarama-qarshi qirg'og'ida joylashgan Bariga Bolqon yarim orolidagi birinchi radiostansiyadan birinchi simsiz telegraf signalini uzatdi. .

Egizak shaharlar
----------------

|  |
| --- |
| * Italiya — Бари
* Andoza:Country data Китай — Шанхай
* Rossiya — Подольск
* Serbiya — Бор
 |

Adabiyot
--------

* "Adriatik" rus jurnali" № 3, 2007 yil avgust

Manbalar
--------

 

* Путеводитель «Бар (Черногория)» в Викигиде (англ.)
* barinfo.co.me — Новости Бара [*sayt ishlamaydi*] /вебархив/

Eslatmalar
----------

1. ↑  „Паром Бар — Бари". 20-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-yanvar 2019-yil.