**Albert Agarunovich Agarunov** (ozarbayjoncha:  *Albert Aqarunoviç Aqarunov*) (25-aprel 1969-yil — 8-may 1992-yil) — ozarbayjonlik tankchi, Qorabogʻ urushi qatnashchisi, Ozarbayjon Milliy Qahramoni.

Biografiya
----------

### Yoshlik yillari

Albert Agarunov 1969-yil 25-aprelda Boku shahrining Orjonikidze tumani (hozirgi Suraxani) Amirjaniy qishlogʻida Agarun va Lio Agarunovlar oilasida tugʻilgan. Albertning otasi Agarun Agarunov neftchi boʻlib, uzoq yillar Suraxoniydagi neft konlarida ishlagan. Onasi Lio Izyaevna esa oʻn farzandni tarbiyalab, "Qahramon ona" unvoniga sazovor boʻlgan. Albert oilaning kenja oʻgʻli edi. Millati boʻyicha — yahudiy. Agarunovlar oilasi togʻli yahudiylar yashaydigan Gubadagi Krasnaya Sloboda qishlogʻidan edi.

Amirjoni shahridagi 154-maktabning sakkiz sinfini tamomlab , Azizbekov tumanidagi 101-sonli oʻrta kasb -hunar bilim yurtiga oʻqishga kirib, traktorchi-mashinist mutaxassisligini olgan. Agarunov musiqa maktabida truba sinfida ham oʻqigan. Uning singlisi Sofya Mamedovaning soʻzlariga koʻra, Albert „har qanday kompaniyaning ruhi edi, u hazil qilishni, turli amaliy hazillarni uyushtirishni yaxshi koʻrardi va umuman olganda, juda ochiq odam edi".

Mashinasozlik zavodida tokar boʻlib ishlagan Agarunov 1987 yilda Sovet armiyasi safiga chaqirilgan va Gruziya SSR ning Axalkalaki viloyatida oʻquv boʻlimida kursant sifatida xizmat qilib, kichik serjant unvonini olgan. shundan soʻng u tank qoʻmondoni etib tayinlandi. Albert Agarunov bir necha bor qism komandirlarining minnatdorchiligini oldi, "Gvardiya "va "Sovet Armiyasi aʼlochisi "koʻkrak nishonlari bilan taqdirlandi.

1989 yilda demobilizatsiyadan so‘ng tokarlik lavozimiga tiklandi va bir muddat Suraxoniy mashinasozlik zavodida ishladi.

### Qorabogʻ urushi

Qorabog‘ urushi boshlanishi bilan, 1991 yil qishda Agarunov tashkil etilayotgan Milliy armiya safiga ko‘ngillilar safiga qo‘shildi va frontga jo‘nadi. Oʻsha yillarda yangi tashkil etilgan Milliy armiyaga malakali tankerlar kerak edi. Albert o‘z safdoshlariga T-72 tankini boshqarishni ham o‘rgatgan. 1991 yil dekabr oyida Agarunov brigadir unvoni bilan tank komandiri etib tayinlandi va Shusha frontiga yuborildi. Elchin Mammadov boshchiligidagi 777-maxsus maqsadli batalyon tarkibida jang qilgan. Agarunov nishonlarga qarata oʻq uzdi, ularning joylashuvi 777-batalon skautlari tomonidan etkazilgan. Agarunov ekipajining sobiq aʼzosi Agababa Gasimovning soʻzlariga koʻra, Agarunov faqat bir marta oʻtkazib yuborgan, keyinroq maʼlum boʻlishicha, Ozarbayjon harbiylari joylashgan joyda notoʻgʻri maslahat berilgan.

Agarunov ekipaji keyinchalik butun front boʻylab mashhur boʻldi. Ozarbayjon manbalaridan olingan maʼlumotlarga koʻra, Stepanakert, Dashalti, Jamilli yoʻnalishlarida boʻlgan janglarda u dushmanning koʻp sonli ishchi kuchi va zirhli texnikasini yoʻq qilgan. Agarunov jang qilgan „Sabail" tank batalonining sobiq komandiri Gaji Azimovning aytishicha, Agarunov qoʻmondonlik qilgan tank Qorabogʻ urushi paytida dushmanning 9 ta tanki, 7 ta piyoda jangovar texnikasi va boshqa qator texnikasini yoʻq qilgan. Agarunovning tank bilan jang qilish usullaridan biri, Azimovning soʻzlariga koʻra, u dushmanning ikkita zirhli texnikasi bir-biriga yaqinlashib, ularni bir snaryad bilan nokaut qilishini kutgan.

Oʻlimidan biroz oldin, 1992 yil may oyi boshida Albert Agarunov ANS telekanaliga intervyu berdi (muxbir — Миршахин Агаев(ingl.)oʻzb. ), operator — Chingiz Mustafoev). Agayevning "Yahudiyni Ozarbayjon zaminini himoya qilishga nima majbur qiladi? ", Agarunov: „Men bu yerda yashayman, shu yerda tug‘ilganman, shu yerda yashayman, boshqa hech narsa meni majburlamaydi".

#### Soʻngi jang

 Armani T-72 tanki Agarunovning tanki tomonidan yakson qilindi. Hozir — Shusha shahrining chekkasida joylashgan yodgorlik
1992 yil 8 mayda Shusha shahriga hujum boshlandi. Erta tongda Lochinga olib boradigan yoʻlda arman qoʻshinlarining tanklari koʻrindi. Albert Agarunov oʻzining dumli 533 raqami boʻlgan T-72 tankini shu yoʻnalishga, Dashalti qishlogʻi yaqinida yuborish toʻgʻrisida buyruq oldi. Agarunovning tanki u yerda uch-to‘rt soat turdi, ammo hujum boshqa tomondan boshlangani uchun ekipaj asfalt zavodi tomonga qaytdi. Kunduzi shaharning shimoliy chekkasidagi Shusha teleminorasi va sharqdagi qamoqxona uchun shiddatli janglar ketardi. Shaharga shimoliy yondoshuvlar Armaniston qoʻmondonligi tomonidan Gagik Avsharyan qoʻmondonligidagi 442 raqami ostida T-72 tankini qoplashni buyurdi. Tez orada uchta ozarbayjon tankidan biri paydo boʻldi. Bu Albert Agarunovning tanki edi. Ikkala tank ham 350 metr masofadan bir-biriga qarata oʻt ochdi. „U ajoyib zarba edi", deb eslaydi Avsharyan keyinroq. O‘shanda Agarunov tankidan uchinchi snaryad uning tankiga tegsa, arman tanki komandiri lyukni ochib, tashqariga otilib chiqishga muvaffaq bo‘lgan. Og‘ir kuyish jarohatlariga qaramay, u tirik qolgan, haydovchi Ashot Avanesyan va o‘qchi Shagen Sarkisyan vafot etgan. Ikki T-72 ning tank dueli keyinchalik ommaviy axborot vositalarida keng yoritildi. Urush tugagach, Agarunov tomonidan nokautga uchragan Avsharyan tanki yodgorlik sifatida Stepanakertdan Shushaga olib boruvchi yoʻl ustidagi tosh ustiga qoʻyildi.
[[Файл:Могила\_Альберта\_Агарунова.jpg|thumb|240x240px|Bokudagi Shahidlar xiyobonidagi Albert Agarunovning qabri]]
Shusha va Lochin oʻrtasidagi yoʻlda boʻlgan jangda Albert Agarunov halok boʻldi. Agarunovning tank ekipaji aʼzosi Agababa Gasimovning xotiralariga koʻra, snaryadlar tugagach, tank oʻq-dorilar zaxirasiga qayta boshlagan. Yo‘l-yo‘lakay shahar himoyachilari o‘z o‘rnini yo‘qotayotgani maʼlum bo‘ldi. Albert, Gasimovning soʻzlariga koʻra, tank lyukida ishonchli turib, xotirjam edi. Tez orada tank oʻq-dorilarni toʻldirib, oʻq otish joyiga qaytdi. Agarunov Gasimovning ogohlantirishiga qaramay, lyukdan chiqib, otilgan snaryadni qidirardi. Qarshilik yana bir soat davom etdi. Jang oʻrtasida Agarunov ekipaji dushmanning ikkinchi texnikasini nokautga uchratdi (Gasimovning soʻzlariga koʻra, bu avtomobil yoki piyoda jangovar mashinasi edi). Agarunov natijani koʻrish uchun haydovchi lyukidan tushdi. Shunda Gasimov Agarunov hech qanday signal bermayotganini payqadi. Qosimov o‘rnidan turib, Albertning lyukka qarab yotganini ko‘rdi. U Albertga bir necha marta qo‘ng‘iroq qildi, so‘ng uning oldiga sudralib bordi va silkita boshladi va bir zumda Agarunovning tanasida o‘q teshigini topdi: mergan o‘qi o‘ng ko‘kragiga kirib, yurakka tegdi. Albert vafot etgan edi. Ekipajning yana bir aʼzosi Sarraj Mustafoyevning soʻzlariga koʻra, u Albertning jasadini kompaniya brigadiriga topshirgan, u uni mashinaga ortib, kasalxonaga joʻnatgan va erdan jasad vertolyotda Bokuga yetkazilgan..

Oʻlimi paytida Agarunov yolgʻiz edi. Bokudagi Shahidlar xiyoboniga dafn etilgan. Ular Albertni Shahidlar xiyoboniga dafn etishga qaror qilganlarida, tankerning otasi o‘z komandirlariga o‘g‘lini „Ozarbayjon askarlari dafn etilgan joyda dafn etish kerakligini, chunki uning o‘g‘li Ozarbayjon uchun jang qilgan", dedi. Agarunovning dafn marosimida mulla ham, ravvin ham duolarni bir vaqtda oʻqigan. Uning dafn marosimida amerikalik jurnalist Tomas Goltz ham qatnashdi.

Mukofotlar
----------

Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti vazifasini bajaruvchi Iso Gambarovning 1992 yil 7 iyundagi 833-sonli farmoni bilan Albert Agarunovich Agarunovga Ozarbayjonning hududiy yaxlitligini himoya qilishda ko‘rsatgan shaxsiy jasorati va jasorati uchun Ozarbayjon Milliy Qahramoni (vafotidan keyin) unvoni berilgan. Ozarbayjon Respublikasi va tinch aholi xavfsizligini taʼminlash. Milliy Qahramon medalini Albertning singlisi Sofya Mammadovaga shaxsan Ozarbayjon Prezidenti Haydar Aliyev topshirdi.

2014-yil 8-mayda „Dede Gorgud" Milliy jamg‘armasi, Oqsoqollar kengashi, Respublika faxriylar kengashi va „Azərbaycan dunyosi" jurnali qarori bilan Albert Agarunov „Vatan o‘g‘li" ordeni bilan taqdirlangan (vafotidan keyin) Shusha shahri uchun boʻlgan janglarda koʻrsatgan qahramonligi uchun. Orden bilan qahramonning ukasi Rantik Agarunov.

2016 yil 6 mayda Agarunov Azi Aslanov ordeni bilan taqdirlangan (vafotidan keyin). Mukofotni qahramonning ukasi Rantiq Agarunovga „Dede Gorgud" milliy jamg‘armasi rahbari Eldar Ismoilov topshirdi.

Xotira
------

Albert Agarunov jang qilgan dum raqami 533 boʻlgan T-72 tanki Bokudagi Ozarbayjon harbiy tarixi muzeyida namoyish etilgan.

2004 yilda Bokudagi „Chabad Or-Avner" yahudiy maktabida Albert Agarunov muzeyining ochilishi boʻlib oʻtdi.

Ozarbayjonda har yili 25 aprel Albert Agarunovning tugʻilgan kunida uning xotirasiga bagʻishlangan tadbirlar oʻtkaziladi. 2017 yilda Ozarbayjon Mudofaa vaziri general-polkovnik Zokir Hasanov Isroilga rasmiy tashrifi doirasida Albertning ukasi Rantik Agarunov bilan uchrashdi. 2018 yilda esa Agarunovning Bokudagi qabrini Isroil mudofaa vaziri Avigdor Liberman ziyorat qildi.

2017-yilda Sumgaitda, 2018-yilda esa Bokuda karate boʻyicha Albert Agarunov xotirasiga bagʻishlangan xalqaro turnir oʻtkazildi.

### Agarunov nomi bilan atalgan buyumlar va yodgorliklar

Albert Agarunov tugatgan Bokudagi 154-sonli oʻrta maktab uning nomi bilan ataladi. Maktab binosi oldida qahramon byusti oʻrnatilgan. Maktabda Agarunov burchagi ochiq, unda har doim yangi gullar bor va barcha maktab tadbirlari byust yonida oʻtkaziladi.

Krasnaya Sloboda qishlogʻida koʻchalardan biri Albert Agarunov nomi bilan atalgan, koʻchadagi binolardan birining devorida Milliy Qahramon sharafiga yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan.

2017 yilda Agarunov yashagan Amirjon qishlogʻidagi uy devoriga memorial taxta oʻrnatildi.

2018-yilda Boku ko‘chalaridan biriga qahramon nomi berildi.

2019-yil 15-noyabr kuni Bokuning Narimanov tumanidagi shu nomli ko‘chada Albert Agarunov haykali ochildi. Yodgorlik mualliflari Rahib Garayev va Zamik Rzayevdir. Loyiha Omar Eldarov rahbarligida amalga oshirildi.

### Agarunov haqida filmlar

2010 yilda rejissyor va ssenariy muallifi Efim Abramov Ozarbayjonning „Salname" hujjatli filmlar studiyasida Agarunovga bagʻishlangan va „Qorabogʻ qahramonlari" siklidagi filmlardan biri boʻlgan „Doʻstimga maktub" filmini suratga oldi.

2017 yilning yozida Albert Agarunov ga bagʻishlangan „Men yashayotgan oʻlka" badiiy hujjatli filmining taqdimoti boʻlib oʻtdi.

2019- yilda Ozarbayjon jamoat televideniyesi qoshidagi „Jarchi-film" ijodiy uyushmasi tomonidan „Jasur tanker — Albert Agarunov" hujjatli filmi suratga olindi.

* Bokudagi Albert Agarunov haykaliBokudagi Albert Agarunov haykali
* Amirjoni qishlogʻida Albert Agarunov byustiAmirjoni qishlogʻida Albert Agarunov byusti
* Krasnaya Sloboda qishlogʻidagi Albert Agarunov koʻchasidagi uy devoridagi memorial taxta.Krasnaya Sloboda qishlogʻidagi Albert Agarunov koʻchasidagi uy devoridagi memorial taxta.
* nomidagi 154-sonli umumtaʼlim maktabi. Alberta Agarunovanomidagi 154-sonli umumtaʼlim maktabi. Alberta Agarunova

Adabiyot
--------

* Vüqar Əsgərov*. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları*, 500 экз, Bakı: Respublika Xatirə Kitabı Redaksiyası, 2005.   (azerb.)
* Thomas de Waal.*. Black Garden*. New York: New York University Press, 2003.  (ingl.)

Manbalar
--------

1. 1 2  *ANS.* „Интервью Альберта Агарунова с места боевых действий" (az).  Youtube (1992). Qaraldi: 12-noyabr 2018-yil.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Де Ваал 2003. sfn error: no target: CITEREFДе\_Ваал2003 (help)
3. ↑  Беккер М.*. Евреи Азербайджана: история и современность*. Б.: CBS Polygraphic Productions, 2000 — 62 bet.
4. ↑
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Əsgərov 2005. sfn error: no target: CITEREFƏsgərov2005 (help)
6. 1 2
7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  „Фильм «Земля, где я живу» про Альберта Агарунова" (az).  Youtube (2016). 6-sentyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-noyabr 2018-yil.
8. ↑
9. 1 2  Жирохов М. А.*. Семена распада: войны и конфликты на территории бывшего СССР*. СПб.: БХВ-Петербург, 2012 — 256 bet. ISBN 978-5-9775-0817-9.
10. ↑  „Текст указа президента Азербайджанской Республики № 833 от 7 июня 1992 года" (az).  e-qanun.az. 12-mart 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-noyabr 2018-yil.
11. ↑  Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Albert Aqarunov ölümündən sonra "Həzi Aslanov" ordeni ilə təltif olunub // Азертадж. — 2016.
12. ↑  *Rzayeva Ə.* Milli Qəhrəman Albert Aqarunovun xatirəsinə həsr olunan Karate–Do üzrə V açıq çempionat keçirilib(ozar.) // Azərtac. — 2017. — 24 aprel.
13. ↑  В Баку cтартовал международный турнир по карате // CBC. — 2018. — 21 iyun. Архивировано 13 noyabr 2018 года.
14. ↑  „В Баку появится улица в честь Национального героя Азербайджана". 28-yanvar 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-yanvar 2019-yil.
15. ↑  „В Баку состоялось открытие памятника, возведенного в честь Национального героя Азербайджана Альберта Агарунова" (ru).  azertag.az. 15-noyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-noyabr 2019-yil.
16. ↑  В Баку установлен памятник национальному герою Азербайджана(rus.) // Yenicag.ru. — 2019. — 3 сентября.
17. ↑  {{{заглавие}}}.