**Hamida Ahmad bey qizi Javanshir** (ozarbayjoncha: *Həmidə Cavanşir*) (1873-yil 19-yanvar – 1955-yil 6-fevral) – Ozarbayjonning birinchi maʼrifatparvar ayollaridan biri, tarixchi Ahmad Bey Javanshirning qizi, Jalil Mammadqulizodaning rafiqasi, tarjimon, xayriyachi va Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.

Yoshligi
--------

Oʻz oilasining Qahrizli qishlogʻidagi eski uyida tugʻilgan Hamida Javansher ozarbayjon tarixchisi, tarjimon va rus imperatori armiyasining zobiti Ahmad bey Javanshir (1828—1903) va uning rafiqasi Mulkijahonning toʻngʻich farzandi edi. U Qorabogʻning oxirgi hukmdor xoni Ibrohim Xalilxonning buvisi edi. Hamida va uning ukasi uyda oʻqigan; u toʻqqiz yoshga toʻlganda, rus oʻqituvchilari oilasi ularga taʼlim berish uchun ular bilan birga yashashga keldi. 14 yoshida u Yevropa va islom adabiyoti bilan tanish boʻlgan, rus va fransuz tillarida bemalol gapirgan.

1889-yili Hamida Javanshir Bardalik leytenant Ibrahim bey Davatdarovga uylanadi. Ular Brest-Litovskda (hozirgi Belorussiyada) joylashdilar. Tez orada ularning ikki farzandi Mino va Muzaffar dunyoga keldi. Javanshir bal raqslaridan saboq oldi, nemis va polyak tillarini oʻrgandi. 1900-yilda oila Karsga koʻchib oʻtdi va u yerda Davatdarov harbiy qal'a qoʻmondoni etib tayinlandi. Bir yil oʻtgach u vafot etdi, uning 28 yoshli xotinini beva qoldi; Hamidaning Moskvada tibbiyot oʻqish istagi amalga oshmay qoldi. 

 Hamida Javanshirning qizi Mina Davatdarova 1923-yilgi vafotigacha Kahrizli maktabida ko'ngilli mutaxassis o‘qituvchi bo‘lgan.

Hayoti va faolligi
------------------

U otasidan Kahrizli mulkini meros qilib oldi va paxtachilik tadbirkorligini muvaffaqiyatli davom ettirdi. *Vasiyatiga koʻra, "Qorabogʻ xonligining siyosiy ishlari toʻgʻrisida" 1747–1805 yillardagi* tarixiy asari qoʻlyozmasini "Geyrat" nashriyotida chop etish uchun Tiflisga (hozirgi Gruziya poytaxti) olib boradi. Bu yerda, 1905-yil oktyabr oyida u ozarbayjon tilida chiqadigan "*Sharg-i rus* "gazetasining sharhlovchisi boʻlgan Jalil Mammadqulizoda bilan uchrashdi.Ular 1907-yilda turmush qurishdi (Mammadqulizoda oʻsha paytda ikki marta ajrashgan) va 1920-yilgacha Tiflisda yashagan. Ular 1908-yilda Midhat va 1911-yilda Anvar ismli ikki oʻgʻil koʻrdi U Mammadqulizoda bilan "*Molla Nasriddin* "satirik jurnalini nashr etishda ishlagan.

1907-yil Qorabogʻdagi ocharchilik paytida Hamida Javanshir ochlikdan azob chekayotgan qishloq aholisiga un va tariq tarqatgan, ikki yillik oʻzaro qirgʻinlardan soʻng mahalliy armanlar va ozarbayjonlar oʻrtasida vositachi boʻlgan.1908-yilda u oʻzining tugʻilib oʻsgan Kahrizli qishlogʻida oʻrta maktabga asos soldi va bu maktab oʻgʻil va qizlar bir sinfda oʻqishi mumkin boʻlgan birinchi ozarbayjon maktabiga aylandi. 1910-yilda Javanshir shahardagi ozarbayjon zodagonlarining ayol aʼzolari bilan birgalikda Kavkaz musulmon ayollari xayrixohlik jamiyatini tuzdi. Sovet davridagi chechak epidemiyasi paytida u vaksina sotib olib, Kahrizli aholisiga bepul tarqatdi.

1921-yilda Tabrizda bir yil yashagach, oila Bokuga koʻchib oʻtadi va u yerda esdaliklar yozadi, erining asarlarini tarjima qiladi. U 1930-yillarda "*Uygʻoning: musulmon ayolning hayoti haqida yodgorlik" nomli esdalik asarini nashr etdi, 1907—1931-yillarda Kavkaz va Eronning eng nufuzli satirik jurnali "Molla Nasreddin" ,* vafotidan keyin 1967-yilda nashr etildi.Jurnal Hasan Javadi va Villem Floor tomonidan ingliz tiliga tarjima qilindi U rus she’rlarini ham tarjima qilgan. U ikki farzandidan ayrildi: 1923-yilda Mino va 1935-yilda Midxat vafot etishdi.U 1955-yilda Bokuda vafot etdi. Kahrizlida uning hayoti va ijodiga oid muzey bor.

Yana qarang
-----------

* Ozarbayjonda paxta yetishtirish

Manbalar
--------

1. ↑  Yolaçan, Serkan (2019-yil yanvar). „Azeri networks through thick and thin: West Asian politics from a diasporic eye". *Journal of Eurasian Studies* (inglizcha). 10-jild, № 1. 40-bet. doi:10.1177/1879366518814936. ISSN 1879-3665. `{{cite magazine}}`: sana kiritilishi kerak boʻlgan parametrga berilgan qiymatni tekshirish lozim: `|date=` (yordam)
2. ↑  Ameri, Anan*. Hermeneutics and Honor: Negotiating Female "public" Space in Islamic/ate Societies* (inglizcha). Harvard CMES, 1999 — 100 bet. ISBN 978-0-932885-21-0.
3. ↑  Heyat, Farideh*. Azeri Women in Transition: Women in Soviet and Post-Soviet Azerbaijan* (inglizcha). Routledge, 5-mart 2014-yil — 68–69 bet. ISBN 978-1-136-87177-1.
4. ↑  "Hamideh Khanum Javanshir 1873-1955" Wayback Machine saytida arxivlandi (3-avgust 2020-yil). *Sister-hood* (March 6, 2019).
5. ↑  Javanshir, Hamideh Khanum*. Awake : a Moslem woman's rare memoir of her life and partnership with the editor of Molla Nasreddin, the most influential satirical journal of the Caucasus and Iran, 1907-1931*, Javadi, Hasan, Floor, Willem M. Washington DC, 2016. ISBN 978-1-933823-87-4. OCLC 960719559.
6. ↑  (ruscha) Our Pride: Jalil Mammadguluzadeh Wayback Machine saytida arxivlandi (2007-11-07). by Galina Mikeladze. *Azerbaijanskie izvestia*. 4 January 2007. Retrieved 1 December 2007