**Janubiy banki** (ispancha: *Banco del Sur*, portugalcha: *Banco do Sul*, niderlandcha: *Bank van het Zuiden*) yoki **BancoSur** — 2009-yil 26-sentyabrda Argentina, Braziliya, Paragvay, Urugvay, Ekvador, Boliviya va Venesuela tomonidan tashkil etilgan pul fondi va kredit tashkiloti boʻlib, 20 milliard AQSh dollari miqdoridagi boshlangʻich kapitalni vaʼda qiladi. Argentina, Venesuela va Braziliya har biri 4 milliard dollar, Urugvay, Ekvador, Paragvay va Boliviya esa kamroq miqdorda hissa qoʻshishi kerak edi. Bankning maqsadi Amerikadagi davlatlarga ijtimoiy dasturlar va infratuzilmani qurish uchun qarz berish boʻlib sanaladi. Bankni yuridik shaxs sifatida tashkil etish to‘g‘risidagi hujjatlar 2007-yilda imzolangan. Mamlakatlar o‘rtasidagi kelishuv 2009-yilda yakunlangan, biroq 2016-yil holatiga ko‘ra, bank kapitallashtirilmagan.

Rejalari va zaruriyatlari
-------------------------

 Taʼsvirda Rafael Korrea, Evo Morales, Nestor Kirchner, Kristina Fernandes, Luiz Inasio Lula da Silva, Nicanor Duarte va Ugo Chaves Janubiy Bankning taʼsis nizomini imzolashmoqda
Janubiy bankning yakuniy maqsadi Janubiy Amerika mintaqasidagi har bir shtatni oʻz ichiga olishdir. U Jahon banki va Xalqaro valyuta jamgʻarmasi (XVJ) protokolini maʼqullamaganligi, xususan, favqulod vaziyatlarda kredit olmoqchi boʻlgan mamlakatlarga nisbatan erkin bozor islohotlarini qoʻllash bilan bogʻliq boʻlganligi sababli tashkil etilgan. Bu, shuningdek, mintaqaviy mustaqillik va endogen rivojlanishga erishishga urinish boʻlib sanaladi.  Dastur tasdiqlangan dasturlarni qurish bilan shugʻullanadigan har qanday davlatga pul qarz beradi va bunday kreditlarga anʼanaviy tarzda biriktirilgan shartlarsiz, masalan, tartibga solishni bekor qiladi. 

Bank XVF va Jahon bankidan qarz olishga muqobil sifatida moʻljallangan. Hugo Chavez boshqa aʼzo davlatlarni ham bunga unashga vaʼda berdi. Lotin Amerikasining Xalqaro valyuta jamgʻarmasi (XVJ) ga qaramligi 2005 va 2008-yillar oraligʻida keskin pasaydi, toʻlanmagan kreditlar XVFning 81 milliard dollarlik kredit portfelining 80 foizidan XVFning 17 milliard dollarlik toʻlanmagan kreditlarining 1 foizigacha qisqardi. Braziliya va Argentina ham Xalqaro valyuta jamgʻarmasidan yana qarz olishdan bosh tortmoqda. 

Barcha aʼzo davlatlar Bankning oʻn toʻrt milliard Braziliya reali (etti milliard AQSh dollari) boʻlgan boshlangʻich kapitaliga teng ulushlarni qoʻshishlari haqida taklif qilinmoqda, agar shunday boʻlsa, hech bir aʼzo davlat ustun ulushni nazorat qilmaydi. Argentina bunday tashabbusni rasman taklif qilish uchun Venesuela bilan qoʻshildi, ammo Braziliya ham asosiy oʻyinchiga aylandi. Bundan tashqari, bank XVF dan farqli oʻlaroq, bir davlat bir ovozli tuzilmaga ega boʻladi.

Tarixi
------

### Tashkil etish

Bu kontseptsiya birinchi marta 1998-yilda Venesuela prezidenti Ugo Chavesning birinchi prezidentlik kampaniyasi paytida ilgari surilgan edi. Chaves loyihaning „Intellektual meʼmori" sifatida taʼriflangan Mark Weisbrot, bilan muntazam ravishda maslahatlashib turardi. Ushbu kontseptsiya dastlab 2006-yilda Venesuela va Argentina oʻrtasidagi hamkorlikda, ularning prezidentlari Ugo Chaves va Nestor Kirchner boshchiligida ishlab chiqilgan. 2007-yil aprel oyida Braziliya qoʻshilishga rozi boʻldi.

2007-yil may oyida Kitodagi uchrashuv bankning rasmiy tashkil etilishiga olib keldi va bu, shubhasiz, Lotin Amerikasi integratsiyasi yoʻlidagi yana bir qadamni anglatadi.

2007-yil 8-oktabrda Rio-de-Janeyroda Janubiy Amerikaning yetti davlati bankning boshlanishini rejalashtirish uchun uchrashdilar. Bank shtab-kvartirasi Venesuelaning Karakas shahrida boʻlishi va 2007-yil 3-noyabrda oʻz faoliyatini boshlashi eʼlon qilindi; Bu keyinchalik 2007-yil 5-dekabrga va keyin 2007-yil 9-dekabrga qoldirildi. Uchrashuvda Argentina, Boliviya, Braziliya, Ekvador, Paragvay, Urugvay va Venesueladan vakillar ishtirok etdi. Janubiy Amerikaning 12 mamlakatining barchasi bankdan qarz olish huquqiga ega boʻladi. Kolumbiya kutilmaganda 2007-yil 13-oktyabrda bankka aʼzo boʻlishni rasman talab qildi. 2008-yil 25-aprel holatiga koʻra, bank hali ham oʻz aʼzo davlatlari mahalliy qonun chiqaruvchi organlarining shaxsiy kapital qoʻyilmalarini tasdiqlashini kutmoqda. Oʻsha paytda aʼzolarning ovoz berish huquqi hali aniqlanmagan edi.

2009-yil mart oyida bir qator Lotin Amerikasi davlatlari bankning boshlang‘ich kapitaliga 7 milliard AQSH dollari ajratishga kelishib oldilar. Venesuela, Argentina va Braziliya har biri 2 milliard dollardan, Ekvador, Boliviya, Paragvay va Urugvay esa qolgan 1 milliard dollarni taʼminlash uchun turli miqdorda hissa qoʻshishga rozi boʻldi.

2009-yil 26-sentabrda Argentina, Braziliya, Paragvay, Urugvay, Ekvador, Boliviya va Venesuela prezidentlari 20 milliard AQSh dollari boshlang‘ich kapitali bo‘lgan Janubiy bankni tashkil etish to‘g‘risidagi bitimni imzoladilar. Liderlar, jumladan, Braziliya prezidenti Luis Inasio Lula da Silva va argentinalik Kristina Fernandes de Kirshner shartnomani rasman imzoladilar va boshlangʻich kapital 20 milliard AQSh dollari boʻlishini eʼlon qilishdi. Har bir davlat qancha hissa qoʻshishi nomaʼlum edi, biroq may oyida eʼlon qilingan avvalgi 7 milliard dollarga koʻra, Argentina, Venesuela va Braziliya har biri 2 milliard dollar vaʼda qilishlari kerak edi, Urugvay, Ekvador, Paragvay va Boliviya esa kamroq miqdorda sarmoya kiritishlari kerak edi.

### Kechikish

Janubiy bank 2016-yilgacha hech qachon oʻzining birinchi depozitlarini ola olmagan, Janubiy Amerika hukumatlari bankni qanday moliyalashtirish boʻyicha munozaralarni haligacha davom ettirmoqda. 2017-yilga kelib, Janubiy bank dasturi toʻxtatildi. Ekvador prezidenti Rafael Korrea 2017-yil may oyida shunday dedi: „Janubiy bank uchun yaxshi yangilik yo‘q. Bu qog‘ozlarda bor, lekin ishlay olmadi va men buni qisqa muddatda amalga oshirib bo‘lmaydi, deb qo‘rqaman". 2017-yil avgust oyida 2017-yilgi Venesuela Taʼsis Assambleyasi atrofidagi bahs-munozaralardan so‘ng, Urugvay kansleri Rodolfo Nin Novoa Urugvay o‘zining Janub bankidan hamda TeleSURning Venesuelaning guruhlardagi taʼsiri tufayli chiqishini baholayotganini aytdi.

Qabul
-----

2010-yilda Americas Quarterly: „Banco del Sur mintaqa rivoji va kredit qobiliyatiga salbiy taʼsir qiladi va uning aʼzolariga qimmatga tushadi", — deb yozgan edi, bankning xalqaro bozorlardan mustaqil boʻlishi tarafdorlari tashabbusni himoya qilish uchun faqat „Ritorik dalillar" dan foydalanishadi. Bu saʼy-harakatlarni "mintaqada yana kuchga kirgan populistik ambitsiya va notoʻgʻri siyosatning yana bir misoli sifatida sarhisob qildi.

Nobel mukofoti sovrindori, Jahon bankining sobiq iqtisodchisi Jozef Stiglits bu g‘oyani qo‘llab-quvvatlab, shunday dedi: „Janubiy bankka ega bo‘lishning afzalliklaridan biri shundaki, u janubdagilarning istiqbollarini aks ettiradi.. .. Aksariyat bozorlarda, jumladan, rivojlanish uchun kreditlash bozorida raqobat mavjudligi yaxshi narsadir" .

Yana qarang
-----------

* Janubiy Amerika Millatlar Ittifoqi
* Amerika uchun bolivar ittifoqi
* SUCRE (ALBA valyutasi)
* Merkosur
* Merkosur parlamenti
* Pushti oqim
* TeleSUR
* Janub-Janubiy hamkorlik

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  Mares, David R. and Harold A. Trinkunas*. Aspirational Power: Brazil on the Long Road to Global Influence*. Brookings Institution Press, 2016. ISBN 9780815727965. „Chavez made claims about never again having to seek funds from the IMF and having to endure its conditionality programs. Chavez even announced that Venezuela would leave the IMF (it did not, but did refuse to allow it to carry out formal reviews of the Venezuelan economy). ... Although an initial document for the establishment of the bank was signed in December 2007, it took another two years to finalize the agreement creating it. Among the controversial points was the question of voting rights ... The Bank of the South project, however, remains paralyzed six years after its ratification ... as of this writing in February 2016, the Bank of the South is still not capitalized ..."
3. ↑  „O Banco do Sul tem futuro?" (pt). *Jornal da UNICAMP* (13-avgust 2012-yil). Qaraldi: 1-yanvar 2013-yil.
4. ↑  *Pino, Soledad*. „El Modelo Americano no es Mejor que El Europeo" (es). *La Cave* (sentabr 2007), s. 44–47. Qaraldi: 7-aprel 2023-yil. „... se le considera el artífice intelectual del Banco del Sur, un proyecto impulsado por el presidente venezolano ... Segun fuentes cercanas, el propio Chavez consulta con cierta frecuencia a Weisbrot, aunque no siempre seguiría sus consejos. (He is considered the intellectual architect of the Bank of the South, a project initiated by the Venezuelan president ... according to sources close to him, Chavez himself consults Weisbrot with some regularity, although he may not always follow his advice.)".
5. ↑  „Banco del Sur: su objetivo contrarrestar la presencia del BM y del FMI" (es). *Diariocrítico*. Qaraldi: 15-mart 2018-yil. „Mark Weisbrot, artífice intelectual del Banco del Sur (Mark Weisbrot, intellectual architect of the Bank of the South)".
6. ↑  „El Banco del Sur será un arma financiera contra EEUU, según sus promotores". *America Economica* (18-sentabr 2007-yil). Qaraldi: 15-mart 2018-yil. „Mark Weisbrot, artífice intelectual de la propuesta del Banco del Sur (Mark Weisbrot, intellectual author of the proposal of the Bank of the South)".
7. ↑  *Cristóbal Carle.* „El Banco del Sur: un arma de la Revolución Chavista | GEES" (es).  Grupo de Estudios Estratégicos (4-noyabr 2008-yil). — „sus promotores — Mark Weisbrot, artífice intelectual de la propuesta (its promoters — Mark Weisbrot, intellectual architect of the proposal)". Qaraldi: 15-mart 2018-yil.
8. ↑  „Ecuador anuncia reunión para reimpulsar el Banco del Sur". *La Radio del Sur* (27-avgust 2016-yil). 20-avgust 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-avgust 2017-yil.
9. 1 2  „Rafael Correa: El Banco del Sur no ha podido despegar" (es-LA). *El Universo* (5-may 2017-yil). Qaraldi: 19-avgust 2017-yil.
10. ↑  „Uruguay evalúa retirarse de Telesur y del Banco del Sur". *La Diaria* (16-avgust 2017-yil). Qaraldi: 19-avgust 2017-yil.
11. ↑  *Artana.* „Why Banco del Sur Is a Bad Idea" (en). *Americas Quarterly* (24-fevral 2010-yil). Qaraldi: 30-may 2018-yil.
12. 
13. 
14. 
15. 
16. 
17. 
18. 
19. 
20. 
21. 
22. 
23.

Havolalar
---------

* Ugo Chaves bank sohasiga oʻtadi. *Iqtisodchi*, 2007-yil 10-may
* Boʻri v. Boʻri. *Iqtisodchi*, 2007-yil 10-may
* Janub banki: xavf ostida boʻlgan narsalarni koʻrib chiqish. 2007-yil may
* NBC News, 2007-yil may

Andoza:Pan-Americanism

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* SUDOC: 136917305
* VIAF: 242360474
* en:WorldCat Identities: viaf-242360474

 |

Andoza:Pan-Americanism

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* SUDOC: 136917305
* VIAF: 242360474
* en:WorldCat Identities: viaf-242360474

 |