recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mandavi** (sanskr. māṇḍavī IAST) ― hind dostoni Ramayana qahramoni.

Valmikining Ramayana matniga koʻra, Mandavi Kushadxvajning qizi va otasi tomonida Mithila Janaka hukmdorining qizi Sitaning amakivachchasi boʻladi. Dostonning yetti kitobidan biri boʻlgan „Balakanda" matnida Janaka oʻz qizlari va aka-ukalariga qanday uylanganligi haqida hikoya qilinadi. Shunday qilib, Mandavi Ramaning ukasi Bharataning xotini boʻladi. Dostonning soʻnggi kitobi „Uttarakanda" matniga koʻra, Mandavi va Bxarataning Taksha va Pushkala (baʼzan Pushkara) ismli ikki oʻgʻli boʻlib, ular Gandxara-desha hududini bosib olib, u yerda — mos ravishda oʻz shaharlariga asos solgan. Takshashilanagari va Pushkalavati (Pushkalavata). Shu bilan birga, hind tadqiqotchisi Vettam Mani oʻz oʻgʻillarining bu ismlaridan tashqari, boshqalarni ham nomlaydi — Subahu va Shurasena.

Valmikining Ramayana asariga koʻra, Mandavining faqat bitta singlisi bor edi, Shrutakirti, Janakining qizlari Sita va Urmila edi. Shu bilan birga, muallifligi shoir Qambarga tegishli boʻlgan Tamil Ramayanada Mandavining opa-singillari Sitadan boshqa barcha turmush qurgan qizlardir.

Manbalar
--------

1. ↑  *Рамаяна: Кн. 1: Балаканда (Книга о детстве); Кн. 2: Айодхьяканда (Книга об Айодхье)*. М.: Ладомир; Наука, 2006 — 874 bet. ISBN 5-86218-454-6.
2. ↑  *Рамаяна: Кн. 1: Балаканда (Книга о детстве); Кн. 2: Айодхьяканда (Книга об Айодхье)*. М.: Ладомир; Наука, 2006 — 225—226 bet. ISBN 5-86218-454-6.
3. 1 2 3  Mani, Vettam*. Puranic Encyclopedia*. New Delhi: Motilal Banarsidass, 1975 — 782 bet. ISBN 0-8426-0822-2.
4. 1 2  Mani, Vettam*. Puranic Encyclopedia*. New Delhi: Motilal Banarsidass, 1975 — 621 bet. ISBN 0-8426-0822-2.
5. 1 2  Mani, Vettam*. Puranic Encyclopedia*. New Delhi: Motilal Banarsidass, 1975 — 475 bet. ISBN 0-8426-0822-2.
6. ↑  *Рамаяна: Кн. 1: Балаканда (Книга о детстве); Кн. 2: Айодхьяканда (Книга об Айодхье)*. М.: Ладомир; Наука, 2006 — 225—226, 873 bet. ISBN 5-86218-454-6.
Changqoʻbizlar
**Changqoʻbiz**, changqovuz — tilchali cholgʻu asbobi. Plastinkasimon va yoysimon turlari bor. Suyak, yogʻoch, qamish, gʻarov, metalldan yasaladi. Osiyo (Sibir, Uzoq Sharq, Oʻrta Osiyo), Afrika va Yevropa xalqlarida turli nomda tarqalgan boʻlib, musiqiy folklor qatlamiga mansub cholgʻudir. Ch. tishlarga yaqin ushlab yoki bosib turib, tilchasi (turiga qarab) unga bogʻlangan ip yordamida tortib yoki qoʻl barmoklari (odatda, koʻrsatgich barmoq) bilan tirnab chalinadi. Undan maʼlum balandlikdagi doimiy bir ovoz va shu ovoz obertonlaridan ogʻiz artikulyatsiyasi yordamida muayyan ohanglar chiqariladi. Ovozning balandpastligi ogʻiz boʻshligʻining kattakichik ochilishiga, cholgu tilchasining uzun va qalinligiga bogʻliqdir. Ch. oʻziga xos past ovozi, nisbatan tor (oktava doirasidagi) diapazoni bilan ajralib turadi. Oʻtmishda oʻzbeklarda suyak Ch. ("Alpomish" dostoni) va temir Ch. turlari boʻlib, asosan, xotinqizlar tomonidan qoʻllanilgan. Hozir Oʻzbekistonda, asosan, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Surxondaryo, Qashqadaryo, shuningdek, Samarqand va Buxoro viloyatlarida temir Ch. tarqalgan. 1990-yillardan boshlab baʼzi folkloretnografik jamoalar tomonidan keng ishlatiladigan boʻldi. Ch. maʼlum Temir changqoʻbiz. marosim bilan bogʻliq boʻlmay, unda oddiy (baʼzida badiha uslubidagi) kichik kuylar ("CH. kuy" yoki "CH. chertit") chalinadi. Shuningdek, Ch.da turli hayvonlarning ovozlariga oʻxshatmalar qilinadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
| Changchun metropoliteni |
| --- |
|  |
| Maʼlumot |
| Davlat | Xitoy |
| Shahar | Changchun |
| Ochilgan vaqti | 2002-yil 30-oktyabr |
| Boshqaruvchi shirkat | Changchun Railway Traffic Group Co. Ltd. |
| Davlat | Xitoy |
| Uzunligi | 100,17 km |
| Stantsiyalari soni | 93 ta |
| Yoʻllari soni | 4 ta |
| Kunlik yoʻlovchilar soni | 350 000 |
| Yillik yoʻlovchilar soni | 127,3 million |
| Sxemasi |
| Changchun metropoliteni |

**Changchun metropoliteni** — Xitoyning Jilin viloyati, Changchun shahridagi temir yoʻlning ommaviy tranzit tizimi. Uning birinchi liniyasi, 3-qator, Xitoyning materik Xitoyidagi birinchi haqiqiy yengil temir yoʻldir. Tizim yengil temir yoʻl liniyasidan, ikkita yengil metro va ikkita tezkor tranzit liniyalaridan iborat.

Birinchi temir yoʻl metro liniyasining qurilishi 2011-yilda boshlangan va 2017-yil 30-iyunda foydalanishga topshirilgan. 1-liniya 15 stansiyaga xizmat qiladi va uzunligi 18,14 km (11.27 milya) ni tashkil qiladi. Metroning ikkinchi ogʻir temiryoʻl tarmogʻidagi qurilish 2012 yilda boshlanib, 2018 yil 30 avgustda foydalanishga topshirildi. 2-liniya 18 stantsiyaga xizmat qiladi va 20,5 km (12,7 milya) ni tashkil etadi.

Tarmoq
------

### Yoʻllar

#### 1-yoʻl

#### 2-yoʻl

#### 3-yoʻl

#### 4-yoʻl

Yana qarang
-----------

* Metropolitenlar roʻyxati

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Changchun Railway Traffic Group Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-03-22).
* UrbanRail Page on Changchun Subway

  



|  |  |
| --- | --- |
| Metro | *Metropoliten haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
*sollallohu alayhi vasallam* arab xattotligi ijodi
 Al-Masjid an-Nabaviy darvozasida arab xattotligi bilan yozilgan Muhammad *sollallohu alayhi vasallamning* yozuvi bor.
 Arabcha Muhammad va sulus xattotligi. Yozuv: *sollallohu alayhi vasallam*
**Salovat** — musulmonlar tomonidan Islom dinining paygʻambari Muhammad sallalohu alayhi vassallam va uning avlodlariga (Ahl ul-Bayt) hurmat koʻrsatish uchun oʻqiladigan duodir. Eng keng tarqalgan shakllari *Allohuma salli ala sayyidina Muhammadan va ala ali sayyidina Muhammad* va *sallallohu alayhi vasallam dir*. Qur’oni karimning „Ahzob" surasining 56-oyatida Alloh taolo va farishtalar Muhammad alayhissalomga salovot yuborgani, moʻminlardan esa u zotga salovot va salom oʻqishlari soʻralganligi aytiladi. Musulmonlar namoz vaqtida, tahiya duosi ustida oʻtirganlarida, namozdan keyingi duolarida, turli namozlarda (Mavlid) Muhammadning ismini aytganlarida yoki yozganlarida u zotga salovot aytadilar.

Odatda Muhammad alayhissalomning nomi aytilgandan soʻng darhol „sollallohu alayhi vasallam" (arabcha: **عليه و سلم**) deb aytiladigan salovot, yozma ravishda „S.A.V", „S.A.S" yoki „S.A", deb qisqartiriladi. Alloh taoloning duosi va salomi „Unga boʻlsin" degan maʼnoni bildiradi. „Sallallohu alayhi vasallam" iborasining keng tarqalganligi sababli, u Unicode kodi sifatida „ﷺ" shaklida qabul qilingan.

Etimologiyasi
-------------

**Salovat** arabcha *salat* soʻzining koʻpligidir. Biroq salovot soʻzining tarjimasida salom, ulugʻlash, rahmat, hamd, iltifot kabi ikkinchi darajali maʼnolari koʻproq afzal koʻriladi, chunki Alloh va farishtalarning Muhammadga duo qilishi islom dinida toʻgʻri qabul qilinmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Allah ve O'nun melekleri Peygamber'e salat ederler. Ey müminler, siz de ona salavat edip tam selam getirin.". 14 nisan 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13 mart.
2. ↑  .„Arabic Presentation Forms-A" (PDF). *The Unicode Standard, Version 5.2*.  Unicode, Inc. (1 ekim 2009). 1 nisan2010da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9 mayıs 2010.
Sason ( arman : Sasun ) — Turkiyaning Batman viloyatidagi tuman .

Sason - tog'lar orasida joylashgan qadimiy aholi punkti. Tuman markazi Helkis tog'i etagida tashkil etilgan. Tumanga kiraverishda shifobaxsh buloqlar bor. Sason tog'larining bir tomoni Kozluk orqali Bitlisga ko'tarilsa , boshqa tomoni Mush tekisligiga olib boradi. Mereto tog'i, taxminan 3000 m balandlikda , Diyarbakir havzasidan aniq ko'rinadi va mintaqadagi eng baland tog'dir.

Tarixi
------

Shaxardagi Mereto tog'i (2021 yil yanvar)
Armancha Sasun va Sanasunk nomlari bilan Vizantiya , suriya va arab manbalarida III asrdan boshlab qayd etilgan. Tarixiy Sasun viloyatiga hozirgi hududdan tashqari Mutki va Kozluk (Hazzo) tumanlari kiradi. Tarixdan kurd, arab va arman xalqlari mintaqada birga yashab kelgan.

Arman xalq adabiyoti asarlaridan biri "Sasuntsi Tavit" (turkcha: "Sasunlik Tavit") 10-asr atrofida Misr va Iroq arab hukmdorlari bilan munosabatlari haqidadir. Dostonning ayrim elementlarida Ossuriya davriga oid ancha eski afsonalar mavjud .

19-asr oxirida Sasun arman separatistik tashkilotlarining markazlaridan biriga aylandi. 1891 yilda Hinchak partiyasining rag'batlantirishi bilan boshlangan 1-Sason qo'zg'oloni tez orada Arman inqilobiy federatsiyasi (Dashnoq) nazoratiga o'tdi va qo'zg'olon va qo'zg'olon harakatlari 1904 yilgacha davom etdi, bu qo'zg'olon qo'zg'olon boshliqlar**i**ning qo'lga olinishidan keyin susaydi. Qoʻzgʻolonlar Gʻarb davlatlarining tashqaridan aralashuvi bilan shu sanada yakun topdi va qoʻzgʻolon rahbari sifatida qoʻlga olingan va sud natijasida oʻlimga hukm qilingan Antranik Ozanyan Gʻarb davlatlarining aralashuvi bilan avf etildi. va uning hukmi surgunga aylantirildi va u chet elga surgunga yuborildi. 

Respublikaning ilk yillarida Mush viloyatiga tutashgan Sason keyinchalik Sirt viloyatining bir tumaniga aylantirildi va 1935 yilda yana Mush viloyatiga tutashtirildi. Sason 1938-yilda Sirtga ikki alohida tuman boʻlib, unga boʻysungan Hazzo shaharchasi bilan birlashgan va Kozluk tumani deb oʻzgartirilgan. 1990 yil 16 mayda rasmiy gazetada chop etilgan 3647-sonli qonunning 2-moddasiga ko'ra, Batman viloyat bo'lganidan keyin Sasonning Batman bilan bog'lanishiga qaror qilindi.

Manbalari
---------

Sason tumani ko'rinishi

1. ↑  „Sason okrugi" (Turk) (10-dekabr 2022-yil). Qaraldi: 10-dekabr 2022-yil.
**Hikmatilloh Dostonovich Toʻrayev** (tugʻ. 1995-yil 25-may, Oʻzbekiston) — oʻzbek dzudochi, 73 kg gacha vazn toifasida, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi. 2019-yilda Jahon Harbiy oʻyinlari chempioni, Osiyo chempionatining bronza medali sovrindori, Gran-pri gʻolibi va sovrindori, „Katta dubulgʻa" turnirlari sovrindori. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari ishtirokchi.

Biografiya
----------

1995-yil 25-mayda Hikmatilloh Toʻraev tugʻilgan.

Faoliyati
---------

2015-yilda Orenburgda (Rossiya) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida chorak finalgacha yetib borgan. Oʻsha yili Chirchiqda oʻsmirlar oʻrtasidagi Osiyo kubogida oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2016-yilda Tyumenda (Rossiya) boʻlib oʻtgan „Katta dubulgʻa" turnirida bronza medali uchun bahsda magʻlub boʻlgan. 2017-yilda Toshkentdagi Gran-prida bronza medalini qoʻlga kiritgan.

2019-yilda Uxanda (Xitoy) boʻlib oʻtgan Jahon Harbiy oʻyinlarida 73 kg vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2019-yili Fujayrada (BAA) oʻtkazilgan dzudo boʻyicha Osiyo chempionatida Hikmatilloh 73 kg vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili Neapolda (Italiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Universiadada u erkaklar oʻrtasida 73 kg vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oldidan Jahon chempionatida Hikmatilloh Toʻrayev 73 kg gacha vazn toifasida ishtirok etdi. Birinchi jangda u misrlik Mohamed Mohieldinga yutqazib qoʻydi.

2021-yil yanvar oyida Doʻhadagi (Qatar) Masters musobaqasida bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2021-yil iyun oyida Budapeshtdagi (Vengriya) Jahon chempionatida erkaklar oʻrtasida 73 kg vazn toifasida bronza medali uchun bahsda magʻlub boʻldi. 2021-yilda Tokioda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u 73 kg vazn toifasida birinchi jangda germaniyalik Igor Wandtkeni magʻlub etdi, ammo keyin koreyalik An Chang-rimga yutqazdi.

Manbalar
--------

1. 1 2
2. ↑  *arxiv nusxasi*, 2021-07-31da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2022-05-29
3. 1 2 3
4. ↑  „arxiv nusxasi". 12-noyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-may 2022-yil.
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
**Hijoz** — Saudiya Arabistonining Shim.-Gʻarbida joylashgan tarixiy viloyat. H.ning asosiy shahri — Makka johiliyat davrida ham Arabistonning savdo va madaniy markazi boʻlgan. 7-asrning boshlarida H.da Muhammad (sav) yangi din — islomni targʻib etib, musulmon jamoasiga asos soldi. Xalifalikning poytaxti Madina, Makka shahri qatorida H. musulmonlarning muqad-das ziyoratgoh joyiga aylangan. Xali-falik poytaxtni Suriyaga, soʻngra Iroqqa koʻchirsa ham, H. muqaddas shaharlar tufayli oʻzining mumtoz diniy ahamiyatini saqlab qolgan. Xalifalik parchalangach, H. turli musulmon davlatlari (Fotimiylar, Ayyubiylar, Mamluklar) tarkibiga kirgan. 1517 yil Misrni turklar bosib olgandan keyin H. muqaddas shaharlari bilan birga Usmoniylar imperiyasiga qoʻshib olingan. 1811 — 18 yilda Muhammad Ali posho boshchiligidagi Misr qoʻshinlari H.ni egallab olgan.

1840 yildan uni turk gubernatori boshqargan. 1916 yilda H.da turk hukmronligiga qarshi (Makka sharifi Husayn ibn Ali boshchiligida) qoʻzgʻolon boshlangan. 1912—25 yillarda H. nomigagina mustaqil qirollik boʻlgan. 1925-yilda Najd hokimi Ibn Saud H.ni egallab olgan. 1932-yildan H. Saudiya Arabistonining qirol noiblari boshqaradigan viloyatlardan biriga aylangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Changsoʻrgich** — xonalarni yigʻishtirish, mebel, kiyimkechak, gilam va qalin pardalarni changdan tozalash uchun moʻljallangan havo soʻruvchi qurilma. Devorlarni boʻyash, yogoch va metall sirtlariga boʻyoq purkash, havoni namlash, oʻsimliklarga dori sepishda ham Ch.dan foydalanish mumkin. Asosiy qismlari — metall yoki plastmassa korpus, kollektorli dvigatel va markazdan qochma ventilyator. Uzaytiribqisqartirsa boʻladigan (gofrirlangan) shlang va turlituman uchliklar bilan butlanadi. Ch.ning polda turadigan, dastaki va orqaga osib yuriladigan, choʻtkasimon turlari bor. Ishlash tarziga koʻra, toʻgʻri oqimli silindrik, uyurmali (kanistrli) va boshqa xillari bor. Gilamlarni yuvish, pol yuvish va yaltiratish, mebelni yaltiratish, avtomobillarni tozalash uchun moʻljallangan moslamali Ch. ham boʻladi. Ch s. isteʼmol kiladigan elektr toki quvvati — 150—800 Vt.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hikmat Latipov** (1900.1.1, Buxoro — 1981.4.2, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti (1950). Sahna faoliyatini Buxoro teatrida boshlagan (1922— 24). Moskva oʻzbek drama studiyasida taʼlim olgan (1924—27). 1927—61 yillar Hamza teatrida aktyor. L. yaratgan obrazlari oʻz harakteri bilan obrazning gʻoyaviy va ijtimoiy mohiyatini, ichki olamini chuqur va haqqoniy ochilishi va zoʻr taʼsirchanligi bilan ajralib turadi. Ifodali sahna nutqi, mimika va grimmning mukammalligi, ijrosi sodda va hayotiyligi bilan qimmatlidir. Teatr sahnasida Barax ("Malikai Turandot"), Mengo ("Qoʻzi buloq"), Podkolyosin ("Uylanish"), Qodirqul mingboshi ("Boy ila xizmatchi"), Abdulmalik ("Alisher Navoiy"), Yormat ("Qutlugʻqon"), Brut ("Yuliy Sezar") kabi 80 dan ortiq obraz yaratgan. L. mashhur kino aktyori sifatida oʻzbek kinosining rivojiga munosib hissa qoʻshgan. Ab-dujabbor ("Stadionda uchrashamiz"), Mansur ("Koniyut gʻorining siri"), Shukur ("Laylak keldi, yoz boʻldi"), Gʻani ("Sayyod qoʻngʻirogʻi"), Sayd Obid ("Ulugʻbek yulduzi"), Joʻra ("Joʻra sarkor"), ota ("Sevgi fojiasi"), Ochil Buva ("Chinor") va boshqa aktyorga shuhrat keltirgan rollaridir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boʻgajili**, Bogʻajeli — Nurota togʻ etaklarida yashovchi oʻzbek va turkmanlar tarkibiga kirgan qabilalardan biri. Ular "olti ota boʻgajili" deb ham atalgan. B. oʻtmishda — qoʻshtamgʻali, oʻrda, yastavon, chasgash, jaman, jayparli kabi bir necha uruqqa boʻlingan. V. Radlov B.larni byogyoshyolyu, byugyoshyulyu deb ataydi va 19-asr oʻrtalarida Zarafshon vodiysining markaziy qismi shim.da, Nurota togʻlarida yashagan turkmanlar tarkibida uchta urugʻ: qozoyogʻli, qanjigʻali va byogyoshyolyu boʻlganligini, shulardan qanjigʻali va B. uysun qabilasiga mansub boʻlib Katta Oʻrda qozoqdari bilan qabiladosh boʻlganlarini qayd etib oʻtadi.

Adabiyotlar
-----------

Radlov V. V. Iz Sibiri, M. 1989.

Manbalar
--------

1. ↑  "Boʻgajili" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Hikmatli soʻzlar (maʼnolari).

**„Hikmatli soʻzlar (Navoiy)"** — Alisher Navoiy oʻylari, hikmatlari, naqllari va sheʼrlari toʻplami. Toʻplam Alibek Rustamov hamda Maryam Rahmatillayevalar tomonidan tuzilgan va nashrga tayyorlangan. Kitob 1985-yil Toshkent shahrida „Oʻzbekiston kompartiyasi markaziy komitetining nashriyoti"da chop etilgan. 

Navoiy qalamiga mansub hikmatli soʻzlar Sovet Ittifoqi davridan to shu kunga qadar koʻplagan adiblar tomonidan turlicha chop etilgan. Ushbu kitob mazkur nashrlarning mazmunan va shaklan bir oz oʻzgartirilgan variantidir. Toʻplamda hikmatli soʻzlar mavzusi boʻyicha guruhlashtirib berilgan. Har bir guruhga navoiyona iborayu uslub bilan sarlavha qoʻyib chiqilgan.

Toʻplamni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: Aziz Qayumov – muharrir, Fozila Sulaymonova - taqrizchi. Tahrir hayʼati: E. T. Ahmadxoʻjayev, J. J. Jabborov, A. P. Qayumov, B. S. Parmuzin, Sh. Shomuhamedov. Kitob adadi – 45 000 nusxa.

Havolalar
---------

* „Hikmatli soʻzlar (Navoiy)" Ziyo.uz saytida

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Laterit** (lot. later — gʻisht) — gilsimon yoki toshsimon zich togʻ jinsi. Issiq va nam iqlim sharoitidagi alyumosilikat jinslarining fizik-kimyoviy nurashining elyuvial mahsuli. L. nurash poʻstining qalinligi 50—60 m. Rangi kizil, goho sargʻish-qizil. Asosan, temir va alyuminiy oksiddan tashkil topadi. Qattiq toshli (havoda), juda boʻsh yoki gilli tuzilishga ega. Tarkibi boʻyicha bu kaolinit, temir, titan, magnetit, galluzit va gibbeit aralashmasidir. Unda, odatda, eriydigan tuzlar, sulfatlar, karbonatlar, gidroslyudalar va montmorillonitlar guruhi minerallari yoʻq. Gilli L.lar osongina yoʻniladi va havoda tez qotish xususiyatiga ega boʻlgani uchun ilgaridan Hindiston va Hindixitoyda qurilish materiali sifatida ishlatiladi. L.lar bilan temir rudalari, silikatli nikel hamda xrom, kobalt va oltin konlari bogʻliq. L.lar ham alyuminiy olinadigan xom ashyo hisoblanadi. L.ning eng sifatli rudalari Rossiya (Voronej viloyati)da qazib olinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Kartoshka dofin** (fransuzcha: *Pommes dauphine*) — fransuz oshxonasi retsepti, kartoshka pyuresini qaynoq suvga qorilgan xamirga aralashtirib tayyorlangan, soʻngra 170° dan 180 °C gacha boʻlgan haroratda frityurda qovurilgan kroket yoki knele kabi qarsildoq kartoshka sharchalari.

Kartoshka dofin, odatda, qizil goʻsht yoki tovuq bilan birga tortiladi. Uni, koʻpincha, restoranlardan topish mumkin, ammo Fransiyada kartoshka sharchalarini koʻpchilik supermarketlardan ham olish mumkin. Yogʻ ishlatmaslik uchun xonaki variantini pechda pishirish mumkin, ammo bu usul haqiqiy hisoblanmaydi.

Etimologiyasi
-------------

Bu taom dofin nomi sharafiga atalgan, bu unvon dofinning xotini yoki fransuz taxti vorisi uchun berilgan.

„Pommes dauphine" nomi 1891-yilga borib taqaladi va kamida 1864-yilda paydo boʻlgan „pommes de terre à la dauphine" nomining hosilasidir. 1865-yil 10 martda La Salle à manger kulinariya jurnali „ingliz tilida qoʻy egari (patoes a la dauphine)" ni oʻz ichiga olgan menyuni taklif qiladi. Retsept oshpaz Urben Dyubuaning 1871-yilda nashr etilgan uchinchi asari „Ecole des cuisinières, méthodes élémentaires, économiques" da keltirilgan.

Oʻxshash garnirlar bilan taqqoslash
-----------------------------------

Kartoshka dofin oʻrniga ishlatilishi mumkin boʻlgan shunga oʻxshash kartoshka garnirlar orasida pommes noisette, dyushes kartoshkasi, kroketlar va pommes soufflés mavjud. Biroq, kartoshka dofinning oʻziga xosligi shundaki, yegulik qaynoq suvga qorilgan xamirdan tayyorlanadi, bu esa uning zichligini kamaytiradi. Pommes Noisette xuddi shunday yumaloq shaklga ega, lekin faqat kartoshkadan tayyorlanadi va ancha-muncha kichikroqdir.

Manbalar
--------

1. 1 2  (2009), p. 355. Hamlyn
2. ↑  Sinclair, C.G.*. International Dictionary of Food and Cooking*. Fitzroy Dearborn, 1998 — 423 bet. ISBN 978-1-57958-057-5.
3. ↑  Elizabeth David (1970), *French Provincial Cooking*, p. 273. Penguin Books
4. ↑  Andoza:Ouvrage.
5. ↑  *Dessoliers.* „Menu de 6 à 8 couverts, sur Gallica, La Salle à manger : chronique de la table. Revue anecdotique, recettes culinaires, menus de saison, approvisionnement / par des gourmets littéraires et des maîtres de bouche, 10 mars 1865" (FR). Qaraldi: 13-may 2020-yil.

Manbalar
--------

* Картофель дофин
* Холостяцкие рецепты Бездария Донцова. – СПб.: Издательство «Продолжение жизни», 2005. – 256 с.
**Bananxoʻrlar**, turako (Musophagidae) — kakkusimonlar turkumiga kiradigan qushlar oilasi, 18 tacha turi bor. Ogʻirligi 250 g dan 1 kg gacha. Turatsin va turakoverdin kabi maxsus pigmentlar patlarining rangiga yarqiragan yashil va koʻk tus berib turadi. Sahroi Kabirdan jan.da Afrikaning oʻrmonlari va savannalarida yashaydi. Bananxoʻrlar koʻp vaqtini daraxt shoxlarida oʻtkazadi. Koʻpincha daraxt shoxlariga uya qoʻyadi. 2 ta tuxum bosadi. Tuxum bosishi 3 haftaga yaqin davom etadi. Joʻjalari 6 haftadan keyin uyani tashlab ketadi. Bu qushlarga bananxoʻr deb notoʻgʻri nom berilgan. Ular banan bilan emas, balki buta va daraxtlarning kurtaklari, meva va urugʻlari bilan oziqlanadi. Vakillari: kokildor turako (Corythaeola cristata), Efiopiya turakosi (Turaco ruspolii),T. bannermani turlari Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi (TMQXI)ning Qizil kitobiga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Bananxoʻrlar" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Gormonal preparatlar** - tarkibida gormonlar yoki ularning sintetik analoglari boʻlib, gormonoterapiya uchun qoʻllaniladigan dorilar. Tabiiy G.p. asosan soʻyilgan molning ichki sekresiya bezlaridan tayyorlanadi.

Gipofizning G.p.i [adrenokor-tikotrop gormon (AKTG). AKTG— rux fosfat, xorion gonadotropini, prolaktin, intermedii, pituitrin, adiurekrin, oksitotsin, vazopressin] gipofiz, buyrak usti bezlari, jinsiy bezlardan gormon chiQishi susayganda, kollagenoz, allergik kasalliklar va kuzning baʼzi kasalliklarida buyuriladi. Qalqonsimon bez G.p.i — tireoidin shu bez yetarli ishlamaganda, organizmni yogʻ bosganda, nevrozdaqoʻllaniladi. Qalqonsimon bez oldi bezlarining G.p.i — paratireoidin tetaniya, spazmofiliya, allergik kasalliklarga davo qilishda buyuriladi. Meʼda osti bezining G.p.i — insulin va uning preparatlari, shuningdek, sintetik preparatlar — butamid, xlorpromazin Qandli diabetga, lipokain esa jigar kasalliklari, ateroskleroz va b. kasalliklarga davo boʻladi.

Buyrak usti bezlari poʻstloq qavatining G.p.i — kortizon, gidrokortizon, dezoksikortikosteron, shuningdek, sintetik G.p. — prednizolon, deksametazon, sinalar va b. (kortizon bilan gidrokortizonning analoglari) revmatizm, infeksion poliartrit, bronxiol astma, infeksion mononukleoz, neyrodermit, ekzema va b. teri kasalliklari, Addison kasalligi, buyrak usti bezlari poʻstloq qavatida gormonlarning yetarli ishlanib chiqmasligi, ge-molitik anemiya, glomerulonefrit, oʻtkir pankreatit va b. kasalliklarni davolashda qoʻllaniladi. Ayol jinsiy gormonlarining G.p.i 2 xil: estrogen G.p. — follikulin yoki estron, estradioldipropionat, etilestradiol, sinestrol, dietilstil-bestrol, dimestrol, oktestrol, sigetin tuxumdonlar faoliyati susayganda yoki butunlay gormon chikarmaganda, tugʻruq dardi va toʻlgʻoq yaxshi tutmaganda, ayolning koʻkragidan sut kelmay qolganda, shuningdek, erkak prostata bezining rakiga davo qilishda buyuriladi. Gestagen G.p. — progesteron, oksiprogesteron kapronati, pregnin sariq tananing yetarli ishlamasligiga aloqador kasalliklarni davolashda buyuriladi. Erkaklar jinsiy gormonlarin ing G.p.i — androgen preparatlar (testosteron propionati, metiltestosteron) erkak jinsiy bezlari tuzuk ishlamaganda, erkak va ayollarning klimakteriy davrida, ayollar koʻkrak bezi rakini davolashda, tomir va nerv kasalliklarida, akromegaliyat buyuriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Mashkovskiy M. D. Lekarstvennie sredstva, 13 izd. t. 2, T. 1998.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kartoshka kavlagich** - kartoshkani kavlab, uni tuproq va palaklardan ajratib, qoʻlda terib olish uchun dalaga uyumlab tashlab ketadigan mashina. Elevatorli, gʻalvirli va rotorli xillari bor. Elevatorli K. k. ikki qatordagi kartoshkani kavlash uchun lemex (kavlagich) dan kovlagan kartoshka bilan chiqqan tuproq va kesaklarni maydalab elaydigan chiviq-kaskadli elevatordan iborat. Elevatordan oʻtgan massa titrama panjaraga tushadi. Unda kartoshka tugunaklari qolgan mayda kesak, tuproqlardan tozalanadi. Mashina tugunak, palak va qolgan aralashmalarni dala betiga tashlaydi. Tugunaklar qoʻlda terib olinadi. Gʻ a l v i r l i K. k.da chiviqli elevator oʻrniga ikki panjarali gʻalvir oʻrnatilgan. Bunda lemexlar panjara uchlariga mahkamlangan boʻlib, u bilan birgalikda tebranadi. Rotorli K. k. bir qatordagi hosilni yigʻishtirishda ishlatiladi; u lemex va aylanuvchi rotordan iborat boʻlib, lemex kavlagan massani rotor dalaga sochib turadi. Bu xildagi K. k. 40 — 70 kVt li traktorlarga osib ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kartoshka ekkich** - unib chiqqan (kurtaklar chiqargan) va unmagan urugʻlik kartoshka donalarini oddiy usulda qatorlab ekishga, ayni vaqtda joʻyaklarni ochishga moʻljallangan mashina. Bunker, ekish apparatlari, kartoshkani tuproqqa koʻmuvchi va joʻyak ochuvchi ish organlari, tayanch gʻildiraklardan iborat. Ish vaqtida bunkerdagi urugʻlik kartoshkani choʻmichli apparat olib, soshnikka tashlaydi. Soshnikdan tushgan kartoshkani urugʻ koʻmuvchi apparatlar koʻmib, 70 yoki 90 sm li joʻyak ochib ketadi. K. e.ning kartoshkani ekish bilan bir vaqtda oʻgʻit solib ketadigan olti, sakkiz qatorli xillari ham bor. K. e. 40 — 70 kVt quvvatli traktorlarga agregatlanib ishlatiladi. Oʻzbekistonda "Oʻzqishlokxoʻjalikmashxolding" kompaniyasi 2 va 4 qatorlab ekadigan KS-2 va KS-4 rusumli mashinalarni ishlab chiqaradi. Ish unumdorligi: KS-2 — 0,63 ga/soat va KS-4 - 1,28 ga/soat.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Rjevning ozod qilinishi sharafiga stela** — Ulugʻ Vatan urushi davrida Rjev shahrining nemis qoʻshinlaridan ozod qilinganligi sharafiga qurilgan tosh stela.

Bu urush yillarida (1944-yilda) qurilgan Rjev shahridagi yagona yodgorlikdir.

Yaratilish tarixi
-----------------

Rjev jangi Ulugʻ Vatan urushi tarixidagi eng uzoq va qonli janglardan biri boʻlib, Rjev-Vyazemskiy toʻsigʻini — dushmanning kuchli mudofaa istehkomlarini yoʻq qilish va Rjev shahrini toʻliq ozod qilish bilan yakunlandi.

Ushbu muhim voqea sharafiga Volganing chap qirgʻogʻida, eski Rjev koʻprigi yaqinida, shahar ozod qilinganining bir yilligida — 1944-yil 3-martda yodgorlik stelasi oʻrnatildi.

Stela granit bloklardan yigʻilgan mashʻal koʻrinishidagi baland poydevordir. Poydevor yonida gullar va gulchambarlar qoʻyish uchun maydoncha mavjud. Besh pogʻonali zinapoya platformaga olib boradi.

Baland piyoda oʻrtasiga memorial lavha oʻrnatilgan.

|  |
| --- |
|  |
|

Shahar 1-darajali Vatan urushi ordeni bilan taqdirlangandan soʻng („Ulugʻ Vatan urushi yillarida shahar mehnatkashlari tomonidan fashist bosqinchilariga qarshi kurashda koʻrsatgan jasorati, iqtisodiy va madaniy taraqqiyotda erishilgan yutuqlari uchun") 1978-yil 2-martda boʻlib oʻtgan shohsupaning tepasida, ustki tuzilmasining markazida oq ohaktoshdan olov koʻrinishida, ushbu ordenning relyefi tasviri oʻrnatilgan.

Havolalar
---------

* Memorial — Rjev ozod qilingani sharafiga monument / „Memory-tour.com" sayti
* Birinchi yodgorlik (Kitob olami) / A. nomidagi markaziy kutubxonaning sayti. N. Ostrovskiy
* Rjev ozod qilingani sharafiga birinchi yodgorlik / „Xotira xaritasi" veb-sayti
**Bxaratendu xarishchandra** (1850—Banoras—1885) — hind yozuvchisi, dramaturg. Zamonaviy hind adabiyoti asoschilaridan biri. U 13 yoshida "Ramayana"dyalh parchalarni (sanskritchadan hindchaga) tarjima qilgan. "Vidyasundar" (1868), "Adolatli Xarishchandra" (1874) asarlari sanskritchadan qilingan ilk erkin tarjimalari edi. B. X. "Sevgi maftuni" (1875), "Chandravali" (1876), "Xindiston musibati" (1880), "Ostinustun shahar" (1881) kabi asarlari bilan zamonaviy hind dramaturgiyasiga asos soldi, uni mumtoz dramalarga ijodiy yondashgan holda, zamonaviy mavzu va gʻoyalar bilan boyitdi. B. X. teatrlar tashkil etib, oʻzi ham rejissorlik, ham aktyorlik qilgan. Uning asarlari, adabiytanqidiy maqolalari vatanparvarlik ruhi, bosqinchilarga nafrat gʻoyalari bilan sugʻorilgan. Ijodi 19-asr 2-yarmi hind adabiyoti taraqqiyotiga sezilarli taʼsir etgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Baghlah suzib yurish
 Quvaytdagi bag'laning zeb-ziynatli orqa tomoni
**Baghla**, **bagala**, **bugala** yoki **baggala** (arabcha: ) - an'anaviy arab yelkanli kemasi  ."Bag'la" nomi arab tilida "xachir" degan ma'noni anglatadi.

Tavsif
------

 Bag'laga ko'plab dengizchilar kerak edi
Bag'la duxovkalarining boshi egilgan dumli, ziynatlangan o'yilgan dumli va chorak galereyasi bor edi. Ularning o'rtacha uzunligi 100 ft (30 m) edi o'rtacha og'irligi 275 tonna. Odatda, ular ikki-uchta lateen yelkanlari yordamida ikkita ustunga ega edi; ko'pincha kamon ustuniga, shuningdek, asosiy ustunning tepasida joylashgan to'plamga qo'shimcha yelkan kabi qo'shimcha yelkanlar qo'shilgan. Katta va og'ir kema sifatida Baghlah kamida 30 dengizchidan iborat ekipajga muhtoj edi. Ba'zilarida hatto 40tagacha bor edi .

*Ganja* yoki *kotiya* shunga o'xshash idish bo'lib, ko'pincha bag'ladan farqlash qiyin .

Tarix
-----

Baghlahlar o'tgan asrlarda Hind okeani va Arabiston yarim oroli atrofidagi kichik dengizlarda savdo kemalari sifatida keng qo'llanilgan. Ular sharqqa Sindga, Hindistonga va Bengal ko'rfaziga qadar va undan tashqarida Spice orollarigacha etib borishdi. Janubi-g'arbga qarab ular Sharqiy Afrika qirg'oqlariga etib borishdi. Ular Bohra savdogarlari tomonidan ishlatiladigan asosiy kema turlaridan biri edi.

Yana qarang
-----------

* 1809 yil Fors ko'rfaziga yurish
* Bom (kema)
* Ganja
* Shuay

Manbamalar
----------

1. ↑  Clifford W. Hawkins, *The dhow: an illustrated history of the dhow and its world*
2. ↑  Sulivan, G.L.*. Dhow Chasing in Zanzibar Waters and on the Eastern Coast of Africa: Narrative of Five Years' Experiences in the Suppression of the Slave Trade*. S. Low, Marston, Low & Searle, 1873 — 102–103 bet. 15-noyabr 2021-yilda qaraldi.  (with engraving as illustration)
3. ↑  Too Late to Document Dhows?
4. ↑  Thabit A. J. Abdullah, *The Political Economy of Trade in Eighteenth-Century Basra*, SUNY series in the Social and Economic History of the Middle East, 2000, ISBN 978-0-7914-4808-3
5. ↑  The Traditional Dhow

Havolalar
---------

* Hikoichi Yajima, *Hind okeanida arab duhou savdosi : dastlabki hisobot*
* Qatarda "Birinchi an'anaviy Dhow ko'rgazmasi"

Andoza:Sailing vessels and rigs
**Baffin dengizi**, Baffin qoʻltigʻi – Shimoliy Muz okeanidagi yarim yopiq dengiz. Grenlandiya bilan Kanada Arktika arxipelagining sharqiy qirgʻoqlari oraligʻida. Atlantika okeani bilan Deyvis boʻgʻozi orqali tutashadi. Maydoni 530 ming km². Oʻrtacha chuq. 861 m, eng chuqur joyi 2414 m. Suvning ustki qatlamidagi temperatura yozda 4 – 5°, qishda –G. Shoʻrligi qishda 34‰, yozda 30 – 32‰. Baffin dengizi qishda suzib yuruvchi muzlar bilan qoplanadi. Yozda muzlar Baffin dengizining markaziy va gʻarbiy qismidagina qoladi. Asosiy baliqdari – beluxa, treska, seld. Dengiz ingliz qutb sayyohi U. Baffin nomi bilan atalgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nikolay Aleksandrovich Dimo** (1873.30.11, Orgeyev - 1959.15.3, Kishinyov) — tuproqshunos olim, VASXNIL akademik. (1948), Moldaviyada xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1946). No-voaleksandriya qishloq xoʻjaligi va oʻrmonchilik institutini tugatgan (1902). SAGU (hoz. Oʻzbekiston milliy universiteti) va Kishinyov universitetini tashkil etishda qatnashgan; Oʻrta Osiyo tuproqshunoslik va geobotanika ilmiy tadqiqot institutiga (1920—31), Moldaviya Fanlar akademiyasi Tuproqshunoslik institutiga rahbarlik qilgan (1957—59). 1945-yildan Kishinyov universiteti professor, tuproqshunoslik kafedrasi mudiri. D.ning ilmiy ishlari tuproq geog.si, ularning shoʻrlanishi, biol. si, fizikasiga; Rossiya Yevropa qismi markaziy hududlari, Oʻrta Osiyo, Zakavkazye va Moldaviya tuproq melioratsiyasini oʻrganishga bagʻishlangan. D. rahbarligida Sirdaryo va Amudaryo oraligʻidagi tuproq qoplami tadqiq etildi, Oʻrta Osiyoning dastlabki tuproq haritasi tuzildi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Dimo Nikolay Aleksandrovich" *OʻzME*. D-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Nikolay Ivanovich Kibalchich** [1853.19(31).10, Chernigov viloyati, Korov sh. — 1881.3(15).4, Peterburg] — insonni uchirishga moʻljallangan dunyoda birinchi raketali uchuvchi apparat loyihasi muallifi. Loyihada K. porox dvigateli qurilmasini, dvigatelning ogʻish burchagini oʻzgartirib uchishni boshqarish, yonishni programmali boshqarish, apparatning turgʻunligini taʼminlash va boshalar koʻzda tutilgan. Peterburg temir yo'llar instituti va Tibbiy-jarroxlik akademiyasida oʻqigan (1871 —75). 1881-yil podsho Aleksandr II ga qilingan suiqasdda ishtirokchi sifatida ayblanib, qamoqqa olingan va qatl etilgan. Qamoqsaligida, ulimidan bir necha kun oldin, K. uchuvchili raketa apparatining noyob loyihasini tayyorlagan. Oydagi kraterlardan biri Kibalchich nomi bilan ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Kibalchich Nikolay Ivanovich" *OʻzME*. K-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Bagama pasporti** Bagama orollari fuqarolariga xalqaro sayohat uchun beriladi.

2019-yil mart oyi holatiga ko‘ra, Bagama fuqarolari 154 mamlakat va hududlarga kelganlarida vizasiz yoki vizasiz bo‘lishlari mumkin bo‘lib, Henley viza cheklovlari indeksiga ko‘ra Bagama pasporti sayohat erkinligi bo‘yicha 26-o‘rinni egalladi.

Pasport xabari
--------------

Pasportlarda boshqa mamlakatlarga pasport egasi mamlakat fuqarosi ekanligi va uning xavfsiz oʻtishini taʼminlash toʻgʻrisidagi xabar mavjud. Xabarda shunday deyilgan:

„Bular Bagama orollari general-gubernatori nomidan oʻzlariga tegishli boʻlgan barcha shaxslardan tashuvchiga hech qanday toʻsiqsiz yoki toʻsiqsiz erkin oʻtishiga ruxsat berishlarini va unga har qanday yordam va himoyani taqdim etishlarini soʻrashlari va talab qilishlari kerak. u muhtojlikda turishi mumkin".

Tashqi koʻrinish
----------------

Oddiy pasport to‘q-ko‘k rangda bo‘lib, old muqovasida Bagama orollari gerbi tasvirlangan. Quyida xalqaro elektron pasport belgisi bilan birga „BAHAMA ORTALARI DO‘STLIGI" va „PASSPORT" so‘zlari keltirilgan. Pasportda kirish/chiqish muhrlari va vizalar uchun 50 sahifa mavjud. Bundan tashqari, biomaʼlumotlar sahifasi polikarbonatdan tayyorlangan.

### Maʼlumotlar sahifasi

* Turi (PA)
* Mamlakat kodi (BHS)
* Pasport raqami
* Egasining fotosurati
* Familiya
* Ism va Sharif
* Millati (Bahamiya)
* Tugʻilgan kuni
* Jinsi
* Tugʻilgan joy
* Milliy sugʻurta raqami
* Chiqarilgan sana
* Quyidagi sanagacha foydalanilsin
* Kim tomonidan berilgan

Maʼlumot PABHS da boshlangan Mashina oʻqiladigan zonasi bilan tugaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Henley Passport Index 2019" (en). *Henley Passport Index*. 27-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-aprel 2019-yil.

Havolalar
---------

* Bagamiya pasportiga qoʻyiladigan talablar
**Bagdati** (gruzincha: *ბაღდათი*) — Gruziyaning gʻarbiy qismidagi Imereti viloyatida, Rioni daryosining irmogʻi boʻlgan Xanistsqali daryosi boʻyidagi Ajameti oʻrmonining chekkasida joylashgan 3700 kishilik shahar.

Geografiyasi
------------

Shahar Ajameti o'rmonining chetigi qismi, Xanistsqali daryosining chap qirg'og'ida, taxminan 170 kilometr (110 mi). Tbilisidan g'arbiy-shimoli-g'arbda va 25 kilometr (16 mi) Kutaisi janubi-janubi-sharqida.

Bag'dati iqlimini o'rtacha nam subtropik deb tasniflash mumkin.

Tarixi
------

 Bag'dotidagi Xanistskali
Bag'dati tarixiy Imereti mintaqasidagi eng qadimgi qishloqlardan biridir. Uning nomi Iroq poytaxti Bag‘dod nomi bilan bir xil kelib chiqishiga ega. Bag` "xudo" va *dati* "berilgan", *pahlaviy tilida* "Xudo bergan" yoki "Xudoning in’omi" deb tarjima qilinishi mumkin. Gruziya Rossiya imperiyasining bir qismi bo'lganida va Gruziya Sovet Sotsialistik Respublikasi davrida uning nomi Bag'dodiy(ruscha: *Багдади*) deb o'zgartirildi.1940-yilda u **Mayakovskiy** (gruzincha: *მაიაკოვსკი*; ruscha: *Маяковский*), 1893-yilda shu yerda tug‘ilgan shoir Vladimir Mayakovskiy nomi bilan 1981-yilda Mayakovskiyga shahar maqomi berildi. 1991-yilda biroz o'zgartirilgan asl nomi tiklandi.

Demografiyasi
-------------

| Yil | Aholi |
| --- | --- |
| 1959-yil | 4586 |
| 1970-yil | 4609 |
| 1979-yil | 4831 |
| 1989-yil | 5465 |
| 2002-yil | 4714 |
| 2009-yil | 4800 |
| 2014-yil | 3707 |

Eslatma: 1959–2014 yillardagi aholini ro‘yxatga olish ma’lumotlari

Iqtisodiyot
-----------

Bagʻdotida mebel fabrikasi va oziq-ovqat sanoati korxonalari (konserva, vino) mavjud. Eng yaqin temir yo'l stantsiyalari Rioni va Kutaisi shaharlarida joylashgan.

Madaniyat
---------

Bag'datida Vladimir Mayakovskiy muzeyi va milliy teatr mavjud.

Taniqli odamlar
---------------

* Vladimir Mayakovskiy (1893-1930), shoir

Eslatmalar
----------

1. ↑  Е. М. Поспелов (Ye. M. Pospelov). "Имена городов: вчера и сегодня (1917–1992). Топонимический словарь." (*City Names: Yesterday and Today (1917–1992). Toponymic Dictionary.*) Москва, "Русские словари", 1993, p. 30.

Havolalar
---------

* Bag'dati munitsipaliteti[*sayt ishlamaydi*]  (gruzin tilida)

Andoza:Cities and towns in Georgia (country)
**Utamaro Kitagava** [1753, Kavagoe — 1806.30.10/19.6, Edo (hozirgi Tokio)] -yapon rassomi, rangli ksilografiya ustasi. Ukiyoe maktabining yirik vakili. Edoda ijod qilgan. U. asarlari koloritida rang (mas, qogʻozning oq tuyey va boshqalar)dan mahorat bilan foydalangan, yapon ksilografiyasida ilk bor ayollarning koʻkrakkacha boʻlgan portretlarini yaratgan, ayollarning ruhiy holatlarini mayin oquvchan chiziq „ larda yuksak mahorat bn tasvirlagan. U. hunarmandlar hayoti mavzuida asarlar, manzaralar yaratgan, oʻsimlik va hayvonot dunyosini tasvirlagan ("Hasharotlar haqida kitob" gravyuralar albomi, 1788 va boshqalar); biroq u bidzinga (goʻzal ayollarni tasvirlash) janrida yaratgan asarlari bilan shuhrat qozongan ("Tikayotgan ayollar", 1790-yillar; geyshalarga bagʻishlangan "Yosivar yashil uylari yilnomasi" gravyuralar albomi, 1804 va boshqalar).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Usul** — 1) Sharq musiqa nazariyasida musiqiy ritm asoslarining umumiy tushunchasi. Kds. mumtoz musiqada aruz vaznlari bilan musiqiy vaznlarning umumiyligini ifoda etgan. Sheʼrning uzunqisqa boʻgʻinlar almashinuvi Ularda "t" va "n" unsiz harflar yordamida belgilangan: ochiq "ta", "na" boʻgʻinlari qisqa, yopiq "tan", "nan" boʻgʻinlar orqali — uzun zarb (naqr)lar oʻz ifodasini topgan. 2) doira va nogʻoralarda ijro etiladigan zarb tuzilmalari. Forobiy, Safiuddin alUrmaviy, ashSheroziy va boshqa ning musiqa risolalarida juda koʻp qad. usullar keltirilib, ular davri avsat, davri turkiy, davri ravon, davri asl, davri kabir, davri saqil, duyak, chorzarb, miatayn, ufar, zarbul fath, muxammas, hafif singari nomlar bilan atalgan. Bu usullarning koʻpi bizgacha ustoz sanʼatkorlar ijodi orqali yetib kelgan. Oʻzbek anʼanaviy musiqasida "Katta oʻyin", "Shodiyona" kabi U. turkumlari mavjud.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Utba ibn Abu Lahab** (arabcha: ) Islom payg'ambari Muhammadning birinchi amakivachchasi edi.

Biografiya
----------

Makkada tug'ilgan Utba Abu Lahab ibn Abdul-Muttalib va Ummu Jamil bint Harbning to'ng'ich o'g'li edi. Bir necha yil uning oilasi Muhammad(s.a.v) va Xadicha bilan qo'shni yashagan.

Utba o'zining sakkiz yoshli amakivachchasi, Muhammadning to'rtinchi farzandi va ikkinchi qizi Ruqayyaga eramizning 610-yil avgustidan oldin qonuniy ravishda uylangan edi.

Muhammad "*Abu Lahabning qoʻllari halok boʻlsin* "degan 111- *surani* oʻqiganidan keyin Abu Lahab u bilan aloqani uzmoqchi boʻldi. Muhammad «Qurayshga ochiqchasiga va'z qilib, ularga dushmanlik ko'rsatganida», boshqa qurayshliklar Abu Lahabning Muhammadning qizlarini o'z hisobidan ushlab qolmaslik istagiga hamfikr bo'lishdi. Ular Utba roziyallohu anhuga, agar u Ruqayyani taloq qilsa, unga xohlagan ayolni berishlarini aytishdi. va otasi ham agar u bilan ajrashmasa, u bilan boshqa hech qachon gaplashmasligini aytdi. Quraysh roziyallohu anhu Ruqayyani taloq qildi. O'shanda u o'n ikki yoshda edi va nikoh hali tugamagan edi.

Islomga kirishi
---------------

630-yil yanvar oyida Makka fath qilingandan keyin Utba va uning ukasi Muattib boshqa mushriklar bilan Makka chekkasiga chekindilar. Muhammad amakisi Abbosdan ularni oldiga olib kelishni iltimos qildi. Ularni olib kelishdi va Muhammadning taklifi bilan islomni qabul qilib, bay’at qilishdi. Al-Abbosning ta'kidlashicha, Muhammadning yuzi ularning dinini qabul qilganidan "hursandchilikni aks ettiradi". Utba islom qo'shiniga qo'shildi va Hunaynda jang qildi. U jangda Muhammadni tashlab ketmaganlardan edi. Ammo qolgan Hoshimlar Madinaga hijrat qilganlarida, Utba va uning ukasi Muattib Makkada qolishdi.

Utbaning Rofiya ismli oʻgʻli bor edi.  Uning Abdul Vohid ibn Ayman ismli quli bor edi, o'g'illari vafotidan keyin uni sotishdi.

Yana qarang
-----------

* Barirah mavlo Oisha

Manbalar
--------

1. ↑  Muhammad ibn Saad. *Kitab al-Tabaqat al-Kabir*. Translated by Haq, S. M. (1967). *Ibn Sa'd's Kitab al-Tabaqat al-Kabir Volume I Parts I & II*, p. 100. Delhi: Kitab Bhavan.
2. ↑  Ibn Saad/Haq vol. 1 p. 232.
3. ↑  Alla, Ibn Ishaq*. The Life of Muhammad or Sirat Rasul Allah*. Oxford University Press, 1955 — 314 bet. ISBN 0196360331.
4. ↑  Muhammad ibn Saad. *Kitab al-Tabaqat al-Kabir* vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). *The Women of Madina*, p. 24. London: Ta-Ha Publishers.
5. ↑  Ibn Saad/Bewley vol. 8 p. 24.
6. ↑  Ibn Ishaq/Guillaume p. 314.
7. ↑  Ibn Saad/Bewley vol. 8 p. 25.
8. ↑  Ibn Ishaq/Guillaume p. 314.
9. ↑  Ibn Saad/Bewley vol. 8 p. 25.
10. ↑  Muhammad ibn Jarir al-Tabari. *Tarikh al-Rasul wa'l-Muluk*. Translated by Landau-Tasseron, E. (1998). *Volume 39: Biographies of the Prophet's Companions and Their Successors*, p. 64. Albany: State University of New York Press.
11. ↑  Tabari/Landau-Tasseron p. 64.
12. ↑  Bukhari 3:46:739.