recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|**Nikolay Aleksandrovich Apuxtin** (ukraincha: *Микола Олександрович Апухтін* ; 1924-yil 20-may, Toshkent, Oʻzbekiston — 1996- yil 10-noyabr, Kiyev, Ukraina) — sovet va ukrain balet artisti va baletmasteri, 1945-1966-yillarda Ukrainaning Kiyev opera va balet teatri solisti. Ukraina SSR xalq artisti (1960).

Biografiya
----------

Nikolay Apuxtin 1924-yil 20-mayda Toshkentda (O‘zbekiston) tug‘ilgan.

1934-1942-yillarda Moskvada, soʻngra Leningrad xoreografiya bilim yurtida tahsil olgann.

1945-1966-yillarda Ukrainadagi T. Shevchenko nomidagi Kiyev akademik opera va balet teatrining artisti. Nikolay lirik-romantik plandagi klassik raqqoss boʻlib, ijro etilgan partiyalari: Zigfrid, Dezire, Lukash, Basil, Albert, Spartak, Feb, Giray, Konrad, Menzer, Danila, Stepan, Sofrondan iborat. Uning ijodi ayniqsa duet raqslari bilan tanilgan: „Ukraina balet tarixida oʻziga xos boʻlib, ayniqsa ular orasida Apuxtin va Lidiya Gerasimchuk dueti barchaga maʼlum va mashhurdir"  .

1951-1971-yillar davomida Kiyev xoreografiya maktabida raqsdan dars bergan. 1971-1975-yillarda Berlin balet maktabida oʻqituvchi lavozimida ishlagan. 1972-1978 va 1981-1996-yillarda — P. Virskiy nomidagi Ukraina raqs ansamblining pedagog-baletmasteri.

1978-1981-yillarda Bolsheviklar madaniyat saroyi (Kiyev) xalq raqs ansamblining badiiy rahbari. 1981-1984-yillarda — Kiyev estrada teatrining xoreograf-baletmasteri.

Manba
-----

1. ↑  *Stanishevskiy Yu.* Ukrainskiy baletniy teatr. Kiev: Muzichna Ukraїna, 2008. — S. 244.

Adabiyot
--------

* *Turkevich V. D.* Ukraina xoreografik sanʼati shaxsiyatda. Kiev, 1999. — S.24-25.
* *Stanishevskiy Yu.* Ukraina balet teatri. Kiev: Musiqiy Ukraina, 2008. — 411 p.
**Qirsildoq qoʻngʻizlar** — qattiqqanotlilar turkumiga mansub qoʻngʻizlar oilasi. 10 mingga yaqin turi uchraydi. Qoʻngʻizlarning tana uz. 10–20 mm, boshi kichkina, moʻylovi arrasimon yoki taroqsimon. Old yelka qismining orqa burchagi tikansimon turtib chiqqan. Oldkoʻkrak oʻsimtasi oʻrta koʻkrak chuqurchasiga kirgan boʻlib, toʻnkarilib qolgan qoʻngʻizlar shu moslama yordamida harakatlanib (shunda qirsillagan ovoz chiqadi; nomi ham shundan) agʻdariladi. Qanotlari yaxshi rivojlangan. Urgʻochisi tuproqqa 150—200 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumi oq, bir oz ovalsimon, silliq. Lichinkasi sariq, choʻziqroq va qattiq, simga oʻxshaydi (shuning uchun simqurt deyiladi), 3 juft oyoklari bor. Lichinkasi tuproqda yashaydi (rivojlanish davri 3—4 yil). Ivigan urugʻlar, oʻsimlik nihollari hamda qoldiqlari va boshqa bilan ovqatlanadi. Qoʻngʻizi va lichinkasi qishlaydi. Qoʻngʻizlar aprelmay oylarida tuproq yuzasiga chiqadi. Oʻsimlik barglari, gul va boshqalarni yeydi. Zararkunandaning 15 turi maʼlum boʻlib, asosan, lalmikor va togʻ oldi hududlaridagi ekinlarni shikastlaydi.

Kurash choralari: kuzgi shudgor, oʻsimlik qoldiqlarini yoʻq qilish, asosan, ammiakli mineral oʻgʻitlar, nordon tuproqlarga ohak solish, qator oralariga chuqur ishlov berish; ekishdan oldin urugʻlikni dorilash va boshqa


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**SKUP mukofoti** (*SKUP-prisen*) — Norvegiyaning jurnalistika mukofoti.

U 1990-yildan beri har yili Norvegiyaning Erkin va tergov matbuoti fondi (*Stiftelsen for en Kritisk og Undersøkende Presse*) yoki SKUP tomonidan taqdirlangan. Mukofot norvegiyalik usta va zargar Sinnøve Korssjøen tomonidan yaratilgan kubok va mukofot puli sifatida taqdim etilgan.

2015-yilda gʻoliblar Anders Fjellberg, Tomm W. Christiansen, Hampus Lundgren va Anders Wiik gazetasidan *Dagbladet* „Wetsuit Mystery" (*Våtdraktmysteriet*). Tergov jurnalistlari Norvegiya va Gollandiyada ikkita jasad topilishi oʻrtasidagi bogʻliqlik haqidagi xabar uchun javobgar shaxslar edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „SKUP-PRISEN" (norvegcha).  SKUP - Stiftelsen for Kritisk og Undersøkende Presse. Qaraldi: 18-fevral 2017-yil.
2. ↑  „Statutter for SKUP-prisen". *SKUP*. Qaraldi: 1-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Synnøve Korssjøen". *Norsk Kunstnerleksikon*. Qaraldi: 1-oktabr 2020-yil.
4. ↑  Dagbladet vant SKUP-prisen NRK
5. ↑  „SKUP-prisen til Dagbladet". *Dagbladet*. Qaraldi: 1-oktabr 2020-yil.
6. ↑  „Våtdraktmysteriet". *Dagbladet*. Qaraldi: 1-oktabr 2020-yil.

Havolalar
---------

* SKUP - Norvegiyadagi tadqiqot jurnalistika jamg'armasi Wayback Machine saytida arxivlandi (3-aprel 2004-yil).
**Gepatologiya** (yun. hepar — jigar va ...yaogiya) — gastroenterologiya fanining bir boʻlimi; jigar va oʻt yoʻllari kasalliklarining kelib chiqish sabablari, klinik kechishi, diagnostikasi hamda davolash va oldini olish usullarini oʻrganadi. Xususiy va umumiy G. farq qilinadi. G. jigarning tuzilishi va faoliyatini oʻrganish borasida elektron mikroskopiya, gistokimyo, ultratsentrifugalash, xromatografiya, radioizotop tekshirish, EHM va b. tadqiqotlarga asoslanadi. Tibbiyot texnikasining takomillashganligi (mas, punksion nina va zondlar, laparoskopiya, angiografiya oʻtkaziladigan apparatlar) G.ning jadal rivojlanishiga im kon berdi. Hoz. G. oldida turgan eng muhim muammolardan biri gepatit, virusli gepatit, gepatoz, jigar sirrozi kabi jiddiy kasalliklarning oldini olish va davolashga qaratilgan. G. oʻz amaliyotida jigarni punksiya qilish, radioizotop skanirlash, ultratovush tashhisi (UTT), immunologik, kompyuter tomografiya kabi tekshirish usullaridan foydalanadi.

GEPIDLAR(lot. Gepidae) — gotlartya qardosh boʻlgan german qabilalari guruhi. 2-asrda Skandinaviyadan Boltiq dengizining sharqiy sohiliga koʻchib oʻtishgan. 2-asrning oxirida gotlar ortidan jan.-sharqqa qarab siljishgan. 4-asrning oxirida gunnlarning qabilalar ittifoqiga kirgan. 6-asrning 2-yarmida langobardlar va avarlarnint birlashgan kuchlari tomonidan boʻysundirilgan. G.ning qolganlari 9-asrda venger elatining shakllanishida qatnashgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Geoxronologik jadval**- tog' jinslarining yoshini va o'simlik hamda hayvonlarning taraqqiyoti vaqtini aniqlash sohasida olimlarning uzoq vaqtlar davomida olib borgan ishlari natijasida tuzilgan jadvaldir.Geoxronologik jadvalda asosiy geologik voqealar geologik vaqt davomida relyefning taraqqiyoti, foydali qazilmalarning vujudga kelishi,shuningdek hayot taraqqiyotining asosiy boshqichlari to'g'risida eralar va davrlar bo'yicha ma'lumotlar beriladi. Yer shari taraqqiyotida 2 ta eon mavjud bo'lib bular, kriptozoy va fanerozoy eonlari hisoblanadi. Eonlar eralarga bo'linadi, eralar o'z navbatida davrlarga bo'linadi. Kriptozoy eoni ikkta eradan, ya'ni arxey, proterozoy eralariga, fanerozoy eoni esa paleozoy, mezozoy, kaynozoy eralariga bo'linadi. 

| k • m • tERALAR NOMI |
| --- |
| arxey (davom etishi)- 1 mlrd yil |
| proterozoy (davom etishi)- 2 mlrd yil |
| paleozoy (davom etishi)- 330 mln yil |
| mezozoy (davom etishi)- 173 mln yil |
| kaynozoy (davom etishi)- 67 mln yil |

1. ↑  „geoxronologik jadval" (rus tilida). Qaraldi: 5.07.2022-yil.
**Gepatargiya** (yun. hepar — jigar, argia — faoliyatsizlik) — jigar yetishmovchiligi yoki uning zaharlanishidan kelib chiqadigan kasallik holati. G. termini nemis vrachi G. Kvinke va E. Toppe-Zeyler tomonidan taklif etilgan (1912). G. gepatitlar (oʻtkir va surunkali), homiladorlar eklampsiyasi, jigar venalarining oʻtkir trombozi, jigar sirrozi yoki xolestazi, shuningdek organizmning gepatotrop zaharlar (benzol, zaharli zamburugʻlar) va baʼzi bir dori moddalari bilan zaharlanishi oqibatida kelib chiqadi. Jigar hujayralari nekrozga uchraydi, ruhiy-asabiy faoliyat izdan chiqadi. Bemor alahsiraydi, terisi sargayib ketadi, koʻz qorachigʻi kengayadi, koʻrish qobiliyati pasayadi va es-hush oʻzgaradi, bora-bora bemorning ahvoli ogʻirlashib, jigar komasi rivojlanishi mumkin. Davo kasallikning kechishi va klinik belgilariga qarab olib boriladi. Bemorni tinch qoʻyish, ovqat tarkibidan hayvon oqsillarini cheklash, vrach koʻrsatmasi boʻyicha doridarmonlar berish lozim. G.ning oldini olish uchun jigar kasalliklari, xususan virusli gepatitdan saqlanish, meʼda-ichak yoʻllaridan qon ketishi yoki infeksiya kirishiga yoʻl qoʻymaslik, dorilarni, ayniqsa, narkotik, diuretik va sedativ dorilarni suiisteʼmol qilmaslik talab etiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Registr (maʼnolari).

**Registr** — 1) raqamli hisoblash mashinasi (RHM) ning kodlarni xotirlashga moʻljallangan elementi. Har qaysi RHM da turli ishlarga moʻljallangan R. toʻplami boʻladi (Mas, markaziy boshqarish registri). R.ning soni, razryadi va konstruktiv xususiyatlari RHMning umumiy strukturasiga, komandalar tizimiga, R.ning funksional vazifasiga, RHM ning element bazasiga bogʻliq boʻladi; 2) avtomat telefon va telegraf st-yalari hamda aloqa uzellarida biron manzilga yuboriladigan abonent axborotlarini raqamlar shaklida qabul qiluvchi va yozib oluvchi qurilma. Yozib olingan axborotdan aloqa oʻrnatishda, aloqa uchun xizmat haqini hisoblashda foydalaniladi; 3) xuquqiy ahamiyatga ega boʻlgan, roʻyxat, hisobiy hujjat, qaydnoma.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Registr (maʼnolari).

**Registr** (lotincha: *registrum* — roʻyxat) — musiqa asbobi chiqara oladidan eng past va eng baland ovoz balandligi oʻrtasidagi masofa. Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasida „musiqa cholgʻu asbobi yoki xonanda diapazonining bir xil tembrga ega tovushlar guruhi" oʻlaroq taʼriflangan. Xonanda ovozining muayyan registr tovushlari bir usulda (masalan, koʻkrak, bosh yoki aralash rezonator yordamida) chiqariladi.

Registr musiqada boshqa maʼnolarda ham qoʻllaniladi. Xususan, akkordeon, bayan, klavesin kabi musiqa cholgʻularida tovush kuchi va tembrini oʻzgartirishga imkoniyat beruvchi moslama ham registr deb nomlanadi. Shuningdek, organda bir xil tuzilishga hamda tovush tusiga ega boʻlgan trubalar guruhi ham registr deyiladi.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Valtorna | *Musiqa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Klub karerasi
-------------

Mak Allister,ikki ukasi kabi,o'z faoliyatini Argentinos Juniorsda boshlagan.Uning argentinaliklar asosiy tarkibidagi ilk uchrashuvi 2016-yilning 27-fevralida "Estudiantes"ga 4:1 hisobida mag‘lub bo‘lgan. 2016 yilgi debyut mavsumida yana uchta o'yin o'tkazildi.Klub ushbu kampaniyada quyi ligaga tushib ketdi,Mac Allister keyinchalik Primera B Nacionalda o'n oltita o'yinda maydonga tushdi,chunki Argentinos chempionlikni qo'lga kiritdi. U o'zining birinchi golini 2018 yil mart oyida Gimnasia y Esgrima darvozasiga kiritdi. Mak Allister 2019-yil yanvar oyida "Boka Xuniors"ga ijara asosida qo‘shildi

Xalqaro martaba
---------------

Mac Allister 2017-yilda Ekvadorda bo'lib o'tadigan Janubiy Amerika yoshlar futbol chempionatiga Argentina U20 terma jamoasiga chaqiruv oldi. Ammo jarohat tufayli turnirni o'tkazib yubordi.

Shaxsiy hayot
-------------

Kevin Mak Allisterning Aleksis va Frensis ismli ikkita ukasi bor,ular ham professional futbolchi.Ular Karlos Mak Allisterning o'g'illari va Patrisio Mak Allisterning jiyanlari.

Karyera statistikasi
--------------------

*29 January 2019*.

Adabiyotlar
-----------

1. ↑  „Kevin Mac Allister profile". Argentinos Juniors (13-noyabr 2017-yil). Qaraldi: 13-noyabr 2017-yil.
2. 1 2 3 4 5 6  „Kevin Mac Allister profile". *Soccerway* (13-noyabr 2017-yil). Qaraldi: 13-noyabr 2017-yil.
3. ↑  „No es el de Mi Pobre Angelito: Kevin Mac Allister debuta en Argentinos". *TyC Sports* (26-fevral 2016-yil). Qaraldi: 13-noyabr 2017-yil.
4. ↑  „¡Bienvenido, Kevin!". Boca Juniors (28-yanvar 2019-yil). Qaraldi: 29-yanvar 2019-yil.
5. 1 2  „Kevin Mac Allister, una baja importante para el Sudamericano sub-20". *Clarín* (6-yanvar 2017-yil). Qaraldi: 13-noyabr 2017-yil.
6. 1 2  „Triple Mac". *Olé* (23-sentabr 2017-yil). Qaraldi: 13-noyabr 2017-yil.

Manbalar
--------
**1679-yilgi Armaniston zilzilasi (Garni zilzilasi , Yerevan zilzilasi)** — 1679-yil 4-iyunda Erivan (oʻsha paytda Fors imperiyasining bir qismi) yaqinida sodir boʻlgan kuchli zilzila hisoblanadi. Uning epitsentri Garni qishlogʻi yaqinida joylashgan. Zilzila magnitudasi 6,4 (boshqa manbalarga koʻra — 8) ni tashkil qilgan. Zarbalarning kuchi 9-10 ballga yetgan. Bu Armaniston tarixidagi eng kuchli zilzilalardan biri hisoblanadi.

Nork, Kanaker, Noragavit, Noragyug, Dzoragyug aholi punktlari vayron boʻlgan, ularning bir qismi hozir Yerevan chegaralarida joylashgan. Zilzila markazida joylashgan Garni qishlogʻi butunlay vayron boʻlgan. Kanaker qishlogʻida 1228 kishi halok boʻlgan.

Zilzila koʻplab binolarni vayron qilgan. Erivanda koʻplab tarixiy binolar, jumladan Erivan qal’asi , Pogos-Petros , Katogike , Zoravor, Surb Ovanes Mkrtich cherkovlari va Gefsiman cherkovi vayron boʻlgan. Milodiy I asrga tegishli Garni majusiylar ibodatxonasi vayron boʻlgan. Xarobaga aylangan koʻplab cherkov va monastirlar qatorida Avuts Tar monastiri, Ushi qishlogʻidagi Avliyo Sargis monastiri, Ovanavank monastiri, Gegard monastiri va Xor-Virap monastiri boʻlgan.

Tarixchi Zakariya Kanakertsi bu zilzilani quyidagicha taʼriflagan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Andoza:Нп3*. Երևանի պատմությունը (1500–1800 ԹԹ.)*. Yerevan State University Press, 1979 — 328 bet.
2. ↑  Zekuytsʻner, Volume 42. HSSṚ Gututʼyunneri Akademiayi Hratarajchutʼyun, 1966
3. 1 2 3  Pyat samix silnix zemletryaseniy v istorii Armenii // armeniasputnik.am. 07.12.2016
**Yaman Candar** (turkcha: *Yaman Candar*) — 1291-1461-yillar orasida Onadoʻlida hukm surgan turk-islom bekligining asoschisi. Yaman Candar ushbu beklikni 1291-1309-yillar orasida boshqargan.

Kelib chiqishi va yoshligi
--------------------------

Yaman Candarning turkman qabilasidan ekanligidan boshqa hech qanday manbalar tarixda uchramaydi. Ammo uning turkmanlarning qaysi qabilasidan ekanligi manbalarda yoritilmagan. Islom ensiklopediyasiga koʻra, uning ismi Candar ham saroy qoʻriqchilari unvoni boʻlgan va Yaman Candar, katta ehtimol, Saljuqiylar saroyidagi candar yaʼni qoʻriqchi boʻlgan.

Fuqarolar urushidagi faoliyati
------------------------------

1291-yilda Koʻniya sultonligi qaram boʻlgan Hulokuiylar davlati oliy xoni Argʻun ibn Abaqaxon vafot etdi. Saljuqiylar shahzodasi Qilich Arslon (Qrimda yashovchi Kaykaus II ning oʻgʻli) Argʻun xonning oʻlimidan keyingi tartibsizliklar chogʻida 1292-yilda Saljuqiylar taxtiga kurashish uchun Onadoʻliga keldi. Uning asosiy ittifoqchisi Çobanoğulları bekligi edi. Koʻniya sultoni, Qilich Arslonning akasi Mesut Qilich Arslonni taʼqib ostiga oldi. Ammo Çobanoğulları bekligi beki Muzaffereddin Yavlak Arslan va Qilich Arslon jangda Mesutni magʻlubiyatga uchratdi. Mesut qamoqqa olindi. Biroq Yaman Candar kutilmagan hujum orqali ikki ittifoqchini magʻlub etdi. Mesut ozod qilindi va Muzaffereddin Yavlak Arslan qatl etildi.

Beklik davri
------------

Hulokuiylar davlatining yangi xoni Geyxatu Yaman Candardan mamnun boʻlib, Kastamonu (Turkiyaning Qoradengiz mintaqasi, ilgari Çobanoğulları bekligi mulki boʻlgan)ni Yaman Candarga iqto sifatida hadya etdi. Yaman Candarning keyingi hayoti haqida hech qanday maʼlumot yoʻq. U, ehtimol, 14-asr boshlarida vafot etgan. Baʼzi manbalarda 1309-yilda vafot etganligi qayd etilgan.

Vafotidan soʻng
---------------

Yaman Candarning vafotidan koʻp oʻtmay, Çobanoğulları bekligi Kastamonuni qaytarib olganlar. Beklik taxtiga oʻgʻli Süleyman Bey I oʻtirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1937). *Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri* (2019 bas.). Türk Tarih Kurumu Yayınları. ISBN 9789751624574
2. ↑  Yücel, Yaşar (1980). *Anadolu Beylikleri Hakkında Araştırmalar I: Çoban-Oğulları Beyliği, Çandar-Oğulları Beyliği, Melikü’l-Ebsar’a göre Anadolu beylikleri* (1988 bas.). Türk Tarih Kurumu Yayınları. ISBN 9789751600806
3. ↑  Yaman, Talat Mümtaz (1935). a.g.e, syf. 109
4. ↑  Islam Encyclopedia
5. ↑  Prof. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim: *Türkiye tarihi* Cilt I, AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991 pp. 199
6. ↑  *Turkish history*, 2016-06-15da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2022-05-27

| Humkdorlik unvoni |
| --- |
| Oʻtmishdoshi:**lavozimga asos solindi** | **Candaroğulları beki**1291-1309 | Vorisi:**Süleyman Bey I** |
**Yaʼqubiy**, al-Yaʼqubiy, Abul Abbos Ahmad ibn Yaʼqub (? — 897 yoxud 905) — arab tarixchisi va geografi. Bagʻdodda amaldor oilasida tugʻilgan. Armanistonda, soʻngra Xurosonda yashagan. Hindiston boʻylab sayohat qilgan. Misrda qoʻnim topib, u yerdan Magʻribga borgan. Ya.ning "Kitob ul buldon" ("Mamlakatlar kitobi") asari (taxminan 891 yil) oʻsha davr olimlariga maʼlum boʻlgan dunyo mamlakatlari geogr.siga doir boʻlib koʻp jihatdan oʻziga xosligi bilan ajralib turadi. Ya. shuningdek, "Tarix" asari muallifi boʻlib, asarning 1-qismi Ossuriya, Misr, Yunoniston va qadimiy dunyoning boshqa davlatlari tarixiga oid. 2-qismida — islom dini va Arab xalifaligining 872 yilgacha boʻlgan tarixi bayon etilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yamatoe** — yapon tasviriy sanʼatidagi maktablardan biri; YU—Pa.larda shakllangan. Tarixiy mavzudagi hamda aslzodalarning hayotidan olingan afsonaviy sahnalar, saroy romanlariga ishlangan kompozitsiyalar husnixatlar bilan qoʻshilib ketgan, koʻproq oʻramlarga tush va boʻyoqlarda bajarilgan, odatda turkumlar hosil qilgan. Eng gullagan davri 12— 14-asrlarga toʻgʻri keladi. Ya.e xususiyatlari (naqsh shaklidagi bulutlar, parallel perspektivalar usuli va boshqalar) keyinchalik Kano va Ukiyoe maktablarining tarkibiy qismlariga aylangan. Yirik vakillari — Fudzivara Nobudzane, Fudzivara Takanobu va boshqalar.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Chjenzze laqabli Ye Shi (xitoycha 叶适, pinyin Ye Shi), shuningdek, „Janob Shuisin" (xitoycha 水心先生) taxallusi bilan yozgan (1150-1223) — xitoylik faylasuf, neokonfutsiylik, yozuvchi.

Tarjimai hol
------------

Ye Shi eng yuqori darajadagi tzinshi imtihonlarini topshirdi, yuqori davlat lavozimlarida ishladi va Szin Chjurchjen shtatiga qarshi harbiy yurishlardagi xizmatlari uchun maxsus unvonlar bilan taqdirlandi. Sharmanda boʻlib, u oʻzini oʻqitish va oʻrganishga bagʻishladi. Ye Shi tug‘ilgan joyiga ko‘ra, uning falsafiy maktabi Yongjia maktabi deb ataladi.

Ijod
----

Yirik asarlari: „Si syue tzi yan" („Taʼlimot haqida eslatmalar va maqollar"), „Shuisin siansheng ventzi" („Ustoz Shuysin asarlari to‘plami"), „Be tzi" („O‘zga sayyoraliklar haqidagi asarlar to‘plami").

Manbalar
--------

1. ↑  „Xitoy bibliografik ma'lumotlar bazasi" (xitoycha). *Harvard University*.  The Faculty of Arts and Science. Qaraldi: 13-dekabr 2022-yil.

Adabiyotlar
-----------

* "Xitoy falsafasi. Entsiklopedik lug'at" — Moskva, "Fikr", 1994-yil. 124-125 b. ISBN 5-244-00757-2
* Xitoy falsafasi tarixi. — Moskva, 1989-yil. 364-371 b. ISBN 5-01-001036-4
**"Yamayka, biz sevadigan yer"** — Yamaykaning milliy madhiyasi boʻlib, ushbu madhiya 1962-yilning iyul oyida rasman qabul qilingan. Madhiya 1961-yil sentabrdan 1962-yil 31-martgacha boʻlgan tanlovdan soʻng tanlangan, unda milliy madhiyaning soʻzlari Yamayka parlamenti tomonidan tanlangan. 1962-yil 6-avgustda Yamayka mustaqillikka erishgach, „Yamayka, biz sevadigan yer" rasman davlat madhiyasi sifatida ishlatila boshlandi.

Tarix
-----

Yamayka mustaqilligi eʼlon qilinishidan oldin, Yamayka Buyuk Britaniyaning Vest-Indiya federatsiyasiga tegishli boʻlib, u hali ham Birlashgan Qirollik hukmronligi ostida edi. Millat federatsiyaga Bosh vazir Norman Manley boshqaruvi ostida kirdi, u ham mustamlakachilik jarayonini tez sur’atlar bilan amalga oshirish uchun turli konstitutsiyaviy tuzatishlar kiritdi. Ushbu tuzatishlar, shuningdek, mamlakatning oʻzini oʻzi boshqarish vakolatlariga ega boʻlish imkonini berdi va bosh vazir boshchiligidagi vazirlar mahkamasini shakllantirishga ruxsat berdi. Bosh vazir Norman Manleyning Vest-Indiya federatsiyasidagi ishtiroki mashhur boʻlmagan va 1962-yil 6 avgustda mamlakat mustaqilligiga olib kelgan va 1962-yil iyul oyida tanlangan milliy madhiya oʻsha kundan boshlab rasman foydalanilgan.

1961-yil sentabr oyida yetakchi Milliy Xalq partiyasi Yamaykaning boʻlajak milliy madhiyasi matnini yozish uchun tanlov eʼlon qildi, bu tanlov Yamayka parlament palatalarining tanlangan aʼzolari tomonidan baholanashi belgilandi. Tanlovga 100 ga yaqin ssenariy arizalari kelib tushdi va tanlov 1962-yil 31-martda yopildi, buning tugash sanasi 17-martga belgilangan edi, ammo biroz vaqt komissiya haʼyati tomonidan qoʻshib berildi. Parlament palatalariga 1962-yil 19-iyulda ovoz berish uchun madhiyalarning ikkita varianti berildi va mutlaq koʻpchilik ovoz bilan bitta ssenariy tanlandi. Gʻolib ssenariyni Reverend Hon yozgan edi va Hugh Sherlock bilan birgalikda musiqani Reverend Hon bastalagan. Robert Lightbourne va madhiyani Mapletoft Poulle va Christine Alison Poulle aranjirovka qilgan.

Matn
----

| Ingliz tilida |  |
| --- | --- |
| **I**
Eternal Father bless our land
Guard us with Thy mighty hand
Keep us free from evil powers
Be our light through countless hours
To our leaders, Great Defender,
Grant true wisdom from above
Justice, truth be ours forever
Jamaica, land we love
Jamaica, Jamaica, Jamaica, land we love. | **II**
Teach us true respect for all
Stir response to duty's call
Strengthen us the weak to cherish
Give us vision lest we perish
Knowledge send us, Heavenly Father,
Grant true wisdom from above
Justice, truth be ours forever
Jamaica, land we love
Jamaica, Jamaica, Jamaica, land we love. |

Manbalar
--------

1. ↑  „Jamaica: Self government".  Encyclopædia Britannica. Qaraldi: 1-avgust 2015-yil.
2. ↑  „West Indies Federation".  Caricom. 29-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-avgust 2015-yil.
3. ↑  „Anthem & Pledge".  Jamaica Information Service. Qaraldi: 8-may 2020-yil.

Havolalar
---------

* Jamaican National Anthem on Jamaican government site
* Richie Stephens performs Jamaica's National Anthem on SoundCloud
**Yamayka valyuta tizimi**, Yamayka bitimi — 1976-yil yanvarda Kingston (Yamayka)da Xalqaro valyuta fondi (XVF) aʼzolari boʻlgan mamlakatlar vakillari kengashida tuzilgan bitimga muvofiq tashkil topgan va 1978-yil apreldan kuchga kirgan jahon valyuta tizimi. Yamayka bitimi XVF ustaviga oʻzgarishlar kiritdi va ilgari BrettonVuds bitimi (1944) dan farq qiladigan (bu bitimga koʻra XVF aʼzolari boʻlgan mamlakatlar oʻz valyutasi kursini dollarga yoki oltinga nisbatan belgilar edi) infratuzilma tamoyillarini belgiladi. Birinchidan, oltinga va ikki zaxira valyuta — AQSH dollari va Buyuk Britaniya funt sterlingiga asoslangan oltin deviz standarti 1969-yildan amalga kiritilgan SDR (maxsus qarz olish huquqlari) standarti bilan almashtirildi va uning valyutalar paritetlari hamda valyutalar qursi asosini tashkil etishi belgilab qoʻyildi. Uning shartli qiymati 5 valyuta (AQSH dollari, GFR markasi, Shveysariya franki, Angliya funt sterlingi, Yaponiya iyenasi)dan iborat valyuta savati bilan aniqlanadigan boʻldi. Bu valyutalar XVF Ustaviga koʻra, "erkin almashtiriladigan valyutalar" deb nomlandi.

Ikkinchidan, Yamayka valyuta tizimit. oltinning valyuta birliklari qiymati meʼyori tarzidagi vazifasini, qogʻoz pullarning oltin taʼminotini bekor qildi. Natijada oltinning qatiy baholari tugatildi va oltin jahon puli mavqeini yoʻqotdi. Yamayka valyuta tizimit. doirasida oltinning pul funksiyalarini bajarishga barham berilgani qonunlashtirildi. Uchinchidan, banklarga oltinni xususiy bozorlarda shakllangan narxlarda erkin sotib olish va sotish imkoniyati berildi.

Mamlakatlar oʻrtasidagi valyuta munosabatlari ularning milliy pul birliklarining suzib yuruvchi ("sirgʻaluvchi") kurslariga asoslanadigan boʻldi, yaʼni Yamayka valyuta tizimit. har bir mamlakatga oʻz valyuta kursi uchun istalgan rejimni tanlash huquqini berdi. Bu bilan suzuvchi valyuta kurslari rejimi qonunlashtirildi va mamlakatlar 1973-yil martidan shu rejimga oʻtdilar. Valyuta kurslari tebranishlari asosiy 2 omil: valyutalarning ichki bozordagi xarid qobiliyatining real qiymati nisbatlari bilan, ikkinchidan, xalqaro bozorlarda milliy valyutalarga boʻlgan talab va taklif nisbati bilan belgilanadigan boʻldi. Bu nisbatlar kapitalning mamlakatlararo stixiyali oqib oʻtishi natijasida oʻzgarib turadi.

YA.v.t.ning amal qilishi bir qator murakkab muammolarni keltirib chiqaradi. Yuridik jihatdan oltinning pul funksiyasi bekor qilinganiga qaramay, u favqulodda jahon puli va ishonchli zaxira aktivi maqomini saqlab kelmoqda. Jahon boʻyicha markaziy banklar va xususiy tezavratorlar qoʻlida 60 ming t dan koʻproq oltin alohida likvid tovar sifatida saqlanadi (yana qarang Yevro, Yevropa valyuta bitimi).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yam** (Kanʼon tilidan tarjima qilinganda — „dengiz") Kanʼon va Ugaritning eng muhim xudolaridan biridir.

Dengiz va daryolar xudosi yam, nafaqat Ugaritda, balki Finikiyada ham, Oʻrta er dengizi sohilidagi Suriya qirgʻogʻida ham sajda qildilar, chunki bu hududlar iqtisodiyoti asosan dengiz savdosi va baliq ovlashga bogʻliq edi. Dengiz xudosini tasvirlashda unga xos boʻlgan, ammo feʼl-atvori jihatidan qarama-qarshi boʻlgan ikkita xususiyat hisobga olingan. Bu katta ehtimol bilan, tinch, uzoq masofali dengiz sayohatlari uchun mos, bir tomondan yozga, ikkinchi tomondan, boʻronli kunlarga boy, suzish uchun xavfli qishga mos keladi.

Kanʼon-Ugarit afsonalaridan biri Yam qanday qilib oʻzi uchun saroy qurishga qaror qilgani va shu tarzda xudolar orasida ustuvorlikni oʻrnatish istagini taʼkidlagani haqida gapiradi. „El oʻgʻillari" deb nomlangan barcha kichik xudolar allaqachon Pitga taslim boʻlishga qaror qilishgan, birdan Baʼl oʻrnidan turib, ularni qoʻrqoqlik uchun qoralaydi va Pitni jangga chaqiradi. Jangning hakami — buyuk xudo El boʻlib, u Yamni raqib sifatida kuchliroq aytib va ikkita maʼbuda — Anat va Astarte homiyligidagi xudosi borligidan Baʼlni ogohlantiradi. Hunarmandchilik xudosi Kusor Baʼl uchun ikkita bolgʻa yasaydi, uning yordamida Ba'l gʻalaba qozonadi. U xudolar orasida ustun deb tan olingan. Dengiz xudosi, oʻlim va tartibsizlik hukmdori Yamning daʼvolarini rad etib, Ba'l xayrixoh qahramon sifatida harakat qiladi va koinotni xaosga qaytishdan qutqaradi.

Oʻlim xudosi Motadan farqli oʻlaroq, Yamuga sigʻinish Ugaritning rasmiy madaniyatining bir qismi edi. Suriya dengiz xudosi Yam tasviri qadimgi yunon xudosi Poseidonga yaqin.

Havolalar
---------

* *The Epic of Baʼal*
* The Historical Evolution of the Hebrew God
* „Putting God on Trial: The Biblical Book of Job"
* „Baalism in Canaanite Religion and Its Relation to Selected Old Testament Texts" Arxivnaya kopiya ot 10-aprelya 2007 na Wayback Machine
**Naum Davidovich Nikomarov** (1904.6.1, Boku - 1974.27.11, Moskva) — Oʻzbekiston xalq artisti (1950). Boku teatr texnikumini (1920), Moskva markaziy teatr sanʼati texnikumini (1924), Diksiya va deklamatsiya institutini (1925) tugatgan. Turli yillarda Boku, Samara teatrlarida, 1946-yildan Toshkent rus drama teatrida ishlagan. Kutuzov ("Feldmarshal Kutuzov"), Satin ( "Tubanlikda"), Mister Dulitl, Genri Xiggins ("Pigmalion"), Montanelli ("Soʻna"), Uriel Akosta ("Uriel Akosta"), Yegor Bulichyov ("Yegor Bulichyov va boshqalar"), Famusov ("Akllilik balosi") kabi rollari bilan tanildi. Sahnaviy joziba, joʻshqinlik, oʻtkir ifodaviy vositalar topa bilish uning ijodiga xosdir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Yamato davlati
--------------

Yamato davlati (ヤマトyínmī, Yamato-Ōken) Asuka davrida yanada rivojlandi, bu davr hozirgi Nara janubidagi Asuka mintaqasi nomi bilan atalgan, bu davrda koʻplab vaqtinchalik imperator poytaxtlari joylashgan joy. Asuka davri oʻzining muhim badiiy, ijtimoiy va siyosiy oʻzgarishlari bilan mashhur boʻlib, ular kech Kofun davridan kelib chiqqan.

Asuka mintaqasida toʻplangan Yamato sudi Kyushyu va Xonsyudagi urugʻlar ustidan hokimiyatni amalga oshirib, urugʻ boshliqlariga baʼzi merosxoʻr unvonlarni berdi. Yamato nomi butun Yaponiya bilan sinonimga aylandi, chunki Yamato hukmdorlari urugʻlarni bostirib, qishloq xoʻjaligi erlarini qoʻlga kiritdilar. Xitoy modellariga asoslanib (shu jumladan xitoy yozuvi kanjining qabul qilinishi) ular markaziy maʼmuriyat va imperator sudini ishlab chiqdilar, unga boʻysunuvchi qabila boshliqlari ishtirok etdi, ammo doimiy poytaxti yoʻq. VII asrning oʻrtalariga kelib, qishloq xoʻjaligi erlari markaziy siyosatga boʻysunuvchi muhim davlat mulkiga aylandi. Gokishichidoning asosiy maʼmuriy birligi (yángíníní, Gokishichidō,besh viloyat va etti tuman) maʼmuriy tizim okrug boʻlib, jamiyat ishgʻol guruhlariga boʻlingan. Aksariyat odamlar dehqon edi; boshqalari baliqchilar, toʻquvchi, kulol, hunarmandlar, qurol-yarogʻchilar va marosim mutaxassislari edi.

Voqealar
--------

538: Koreyaning Baekje qirolligi Yaponiya imperatoriga buddizmni tanishtirish uchun delegatsiya yubordi.

593: Soga urugʻidan boʻlgan shahzoda Shotoku Yaponiyani boshqaradi va buddizmni targʻib qiladi.

600: Shahzoda Shotoku birinchi rasmiy yapon missiyasini Xitoyga yubordi.

604: Shahzoda Shotoku Konfutsiy tamoyillariga asoslangan Xitoy uslubidagi konstitutsiyani (Kenpo Jushichijo) chiqardi, bu esa Yaponiya imperiyasini de-fakto ochadi.

605: Shahzoda Shotoku buddizm va konfutsiylikni Yaponiyaning davlat dinlari deb eʼlon qildi.

607: Shahzoda Shotoku Asuka vodiysida Horyuji buddistlar ibodatxonasini quradi.

645: Shahzoda Shotoku oʻrniga Kotoku Tenno keladi, u aristokratik klanlar ustidan imperator hokimiyatini mustahkamlaydi (Taika islohoti), ularning shtatlarini viloyatlarga aylantiradi.

Manbalar
--------

Beasley, WG Yapon tajribasi Yasponiyaning qisqacha tarixi. Berkli Kaliforniya universiteti matbuoti .2000 ISBN 0520225600 Tsuboi Kiyotari 1992. Yaponiyaning arxeoloogik tadqiqotlari. Tokio : Toxo Gakkai
**Natural xoʻjalik** — oʻz ehtiyojlarini oʻzi yaratgan mahsulot va xizmatlar bilan qondiradigan xoʻjalik. Natural xoʻjalik qoʻl mehnatiga asoslanadi, mehnat unumdorligi past boʻlgan koʻhna mehnat qurollari ishlatiladi. Natural xoʻjalikning kengayishi yangi resurslarni jalb etish, Mas, yangi yerlarni ochib, ekin maydonlarini kengaytirish, mollar sonini koʻpaytirish, ishlovchilar sonini oshirish orqali amalga oshiriladi.

Natural xoʻjalik sharoitidagi iqtisodiy munosabatlar ham sodda boʻladi, ular uzok, vaqt, hatto asrlar davomida, hech bir oʻzgarishsiz saqlanib qoladi. Masalan, Oʻrta Osiyoda yerlarni ogʻzaki kelishuv asosida ija-raga berish, ijara haqini hosilning bir qismidan olish, hosildan kafsan tarqatish kabi munosabatlar uzoq saqlangan. Natural xoʻjalikning eng muhim belgisi uning bozordan ajralgan boʻlishidir.

Bu xoʻjaliqda pul munosabati boʻlmaydi, yaratilgan mahsulotni xoʻjalikning oʻzi xonaki qayta ishlaydi. Mas, natural chorvador xoʻjaligida jundan matolar, gilam, palos va kigizlar, teridan esa oyoq kiyimlari, poʻstin tayyorlanadi. Natural xoʻjalik ibtidoiy davr va oʻrta asrlarda rivoj topgan. Tovar xoʻjaligiga asoslangan bozor munosabatlariga oʻtilgach, u oʻz ahamiyatini yoʻqotadi.

Tovar-pul munosabatlarining rivojlanishi Natural xoʻjalik miqyosini qisqartiradi, soʻngra amalda toʻliq siqib chiqa-radi. Lekin uning ayrim unsurlari jahon iqtisodiyotida saqlanib kelmoq-da. Iqtisodiy rivojlangan mamlakatlarda uning ahamiyati katta emas Aholi turmush darajasi past, ilmiy-texnika potensiali yuqori boʻlmagan, ij-timoiyiqtisodiy munosabatlar rivojlanmagan mamlakatlarda Natural xoʻjalik oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish, uy-joy qurilishi, hunarmandchilik va boshqalarda ham muayyan rol oʻynab kelmoqda.

Natural xoʻjalikning ayrim koʻrinishlari 21-asr boshlarida ham Osiyoning togʻli hududlarida, Afrika va Lotin Amerikasining (Amazonka) oʻrmonzor va chakalakzorlarida ovchilik va terimchilik bilan shugʻullanadigan qabilalarda saqlanib qolgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nikki Boyer** (1975-yil 22-iyulda tugʻilgan) — amerikalik aktrisa va qoʻshiqchi-qoʻshiq muallifi. Boyer Yahoo! ning „*Daytime in No Time*" koʻrsatuvining sobiq boshlovchisi boʻlib, kuniga millionlab xitlarni oladi. Boyer, shuningdek *, „Buni tomosha qiling" koʻrsatuvining sobiq hammuallifi.* TV Guide kanalida.

Karyerasi
---------

Nikki 1998-yilda Kaliforniyaning Los-Anjeles shahriga koʻchib oʻtdi va The Spirit Theory bilan qoʻshiq kuylashni boshladi.

2003 va 2004-yillarda Boyer TLCning *"Perfect Proposal"* realiti-serialiga mezbonlik qildi. 2007-yilda u *"Buni tomosha qiling!* TV Guide kanalida.

2008-yilda uning „The Spirit Theory" guruhi bilan *"Underlying Poetry"* soʻnggi albomi chiqdi. Endi u „The Cardboard Cutouts" bilan ijro etadi: uning guruhi Tommy Fields bilan. Boyer, shuningdek, The Tonight Showning Ross „The Intern" Mathews -ning „Ross bilan toʻgʻridan-toʻgʻri suhbat" podkastida muntazam ravishda chiqadi.

Yaqin vaqtgacha Nikki Yahoo TV-ning *"No Time"da „* *Kundi"* koʻrsatuviga mezbonlik qilgan. Qisqa vaqt davomida u Yahoo TV-ning *"Whatʼs shu kadar kulgili?"* Mayk Baxman bilan.

Nikki „Jinsiy aloqa uchun oʻlish" nomli mashhur Wondery podkastining boshlovchisi va hammuallifidir. Apple podkastlaridagi eng yaxshi 20 ta podkastlardan biri sifatida qayd etilgan Nikki eng yaqin doʻsti Molliga oʻz hikoyasini aytib berishga yordam beradi. Molliga koʻkrak bezi saratonining IV bosqichi tashxisi qoʻyilganda, u jasur ish qilishga qaror qiladi. U baxtsiz nikohni tark etadi va oʻzini tirik his qilish uchun bir qator jinsiy sarguzashtlarga kirishadi.

Manbalar
--------


1. ↑  *Gail Pennington*. „My day at 'The Office'". *St. Louis Post-Dispatch* (11-yanvar 2007-yil). Qaraldi: 17-iyul 2008-yil.
2. ↑  *Deb Peterson*. Ex-Host Here of TV Show for Kids Will Host Cable Show for Lovers. *St. Louis Post-Dispatch* (7-avgust 2003-yil), s. B2.
3. ↑  *Linda Moss*. „TV Guide to Watch This! Again". *Multichannel News* (30-mart 2007-yil). Qaraldi: 17-iyul 2008-yil.
Naukan(village) haqida
----------------------

Naukan shaxarchasi XIV asrda Chukotka avtonom okrugida tashkil topgan.

Naukan — Dejnev burchagidagi tashlab ketilgan Eskimo posyolkasi.
1958 yilgacha Yevroosiyoning eng Sharqiy aholi punkti boʻlgan, ammo keyinchalik bu unvonni Uelenga topshirgan. Hozirgi kunda oʻlka sifatida Beringiya tabiat-etnik bogʻining Rossiya qismiga (Uelen uchastkasi) kiradi.

Iqlim turi — qutubli.

Vaqt mintaqasi — UTC+12:00.

Aholisi — 0 kishi(2008 yilga koʻra).

Tarixi
------

Naukan taxminan XIV asrda tashkil etilgan. 1648 yilda Naukan yaqinida Semyon Dejnev kochalaridan biri magʻlub boʻldi, hozirda bu joyda bir nechta yodgorliklar, shu jumladan Ingegruk togʻidagi byusti, 1910 yilda qurilgan yogʻoch xoch va arxitektor B. K. Semenenko (1956 yil) yodgorlik-mayak joylashgan. Ushbu shaharchada Xuxutan va Eskimo shoiri Zoya Nenlumkina yashardi. Uelen va Naukandan Lavrentiya va Nunyamo qishlogʻigacha boʻlgan yoʻlda odamlar Keyp Leyminda toʻxtab, qor yogʻdi, 1958 yilda qishloq tumanlarini yiriklashtirish kampaniyasi doirasida shaharcha tarqatib yuborilgan. Koʻchirishdan oldin Naukanda toʻrt yuzga yaqin kishi yashardi, oʻn uchta zot mavjud edi. Yashirin ravishda koʻchirish 1954 yildan beri sodir boʻlgan va AQSh bilan yuzaga kelishi mumkin boʻlgan harbiy qarama-qarshilikning strategik vazifalari bilan bogʻliq deb taxmin qilinadi; rasmiy ravishda 1958 yil 20 noyabrda Chukotka tuman mehnatkashlar deputatlari Kengashi ijroiya qoʻmitasining 165-sonli qarori bilan yakunlandi. Koʻchib oʻtish paytida naukan tilida soʻzlashuvchilar (Eskimo tillari) tarqatib yuborildi, qisman chukchalar bilan birga joylashdi yoki boshqa Eskimo tili Chaplin tili tarqalgan joylarga koʻchirildi. Naukandan kelgan eskimolarning aksariyati nunyamo qishlogʻiga koʻchirilgan, hozirda u ham mavjud emas; hozirgi vaqtda naukandan kelgan eskimolarning alohida oilalari Chukotning Uelen, Lavrentiya va Lorino posyolkalarida, shuningdek, yangi Chaplino, sireniki va Uelkal Eskimo posyolkalarida va Anadir, Magadan shaharlarida yashaydilar. Oxir oqibat, ilm-fanning bu joylashuvi tilning deyarli butunlay yoʻq boʻlib ketishiga olib keldi.

Naukan uylaridan-yaranglar oʻtlar orasida koʻtarilgan tosh devorlar boʻlib qoldi. Shuningdek, kitlarning pastki jagʻlari ham saqlanib qolgan, ular qishda itlar tishlamasligi uchun morj terisidan yasalgan kayaklarni osib qoʻyishgan.

2018-yilda „Chukotkaning pravoslav gʻoliblari" ga yodgorlik belgilarini qoʻyishga urinish „Beringiya" maʼmuriyati va pravoslav faollari oʻrtasida tortishuvlarga sabab boʻldi.

2019-yilda Naukan, ekven aholi punkti va qabristoni, dengiz Arktikasining avliyo Ioann wort madaniyatini ifodalovchi Nunak aholi punkti Rossiyaning UNESKO saytlarining dastlabki roʻyxatiga kirdi.
**69**

 
*Bu — yil haqida maqola, son haqida maqola uchun 69 (son) sahifasini koʻring.*

Voqealar
--------

Tugʻilgan
---------

Vafot etgan
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| Yil | *Yilga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |
| --- |
| **Bu maqola ruscha yozilgan.** |
| nothumb | Iltimos, maqolani oʻzbek tiliga tarjima qiling. |

 
В конце января, в результате заговора убит римский император Гальба;императором становится глава заговора — наместник провинции Бетика(Южная Испания)тридцати шестилетний Марк Сальвий Отон;возмущенные этим рейнские легионы весной провозглашают императором наместника провинции Верхняя Германия Авла Вителлия и идут маршем на Рим;в апреле происходит битва при Бедриаке(Италия)между войсками Вителлия и Отона, в результате которой последний проигрывает;Отон покончил жизнь самоубийством,сожаление о смерти Отона постигает многих солдат;летом восточные легионы провозглашают императором наместника провинции Иудея Тита Флавия Веспасиана, который с войском приближается к Италии, его признают императором все провинции;Вителлий безуспешно действует против Веспасиана в Италии, что приводит в замешательство Преторианскую гвардию,решившую избавиться от Вителлия,чтобы не быть в опале перед набравшем силу Веспасиане,она провозглашает последнего императором и лишает жизни Вителлия в декабре;Веспасиан вступает в Рим и становится единственным властелином Римской империи.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Naturalizm (maʼnolari).

**Naturalizm** — tabiat butun mavjudotni izoxlashning yagona va universal tamoyili deb hisoblaydigan fal-safiy yoʻnalish. U "tabiat" tushunchasiga ruh va ruhiy narsalarni ham ki-ritadi (stoitsizm, Epikur, J.Bruno, Gyote, romantizm, 19-asrdagi biologik dunyoqarash, hayot falsafasi). I.Kant fikricha, N. hamma sodir boʻlayotgan narsalarni tabiat bilan bogʻlash va undan keltirib chiqarishdir. Axloqsa N. tabiat qonunlariga mos keluvchi oʻz shaxsiy intilishlarini rivojlantirishga asoslangan hayot tarzi. Bunga axloq tushunchasini tabiiy krbiliyatlar, shuurlar, intilishlar, manfaatlar kurashi orqali falsafiy tushuntirishga harakat qilish ham kiradi (kiniklar, stoiklar, J.Russo, O.Kont, K.Marks, F.Nitsshe). Sotsiologiyada N. — jamiyat taraqqiyoti turli tabiiy omillarga — iklim sharoitlari, geografik muhit, odamlarning biologik va irq-iy xususiyatlariga bogʻliq deb tushuntiruvchi nazariyalarga mansub. N. 17— 18-asrlar maʼrifatchilarining yetakchi tamoyillaridan biri ("tabiiy inson", tabiiy jamiyat, tabiiy axloq, tabiiy hukuq konsepsiyalari va h.k.). Diniy dunyoqarashda N. — panteistik gʻoyalarning namoyon boʻlishidir, yaʼni xudo bilan tabiatni bir deb bilish, xu-doni tabiatga singdirib yuborish, xudo bilan moddiy olam oʻrtasiga hech qanday toʻsiq qoʻymaslik (Forobiy, Ibn Sino, Bedil, J.Bruno, B. Spinoza).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Afanasiy Nikitin** (ruscha: *Афанасий Никитин*; XV asr (?), Tver – 1475) — rus sayyoxi, tverlik savdogar. 1466-yil Tver shahridan chiqib jan.ga ketayotgan karvonlar bilan birga Volga daryosi va Kaspiy dengizi orqali Darbandga, Shemaxa xonligi orqali Bokuga yetib kelgan. Sungra Eron orqali yurib 1469-yil Xoʻrmuz shahriga, undan Arabiston dengizini suzib utib Hindistonga yetib borgan va oʻsha yerda kariyb 3 yil yashagan. Vataniga qaytishda Afrika sohilida (Somali), Arabiston yarim orolda (Maskat) boʻlgan. Soʻngra yana Eron shaharlari orqali yurib Trabzon shahriga yetib boradi. Qora dengizni suzib oʻtib, 1472-yil Kafa (Feodosiya) shahriga, undan Kiyevga yetib borgan. 

Tverga qay-tishda vataniga yetmasdan oʻsha yili kuzda Smolensk shahri yaqinida vafot etgan. Sayohat davomida N. Hindistonning ijtimoiy tuzumi, davlatni boshqarish, xoʻjalik hayoti, dini, xalqining urf-odati, qisman tabiati haqida xil-ma-xil maʼlumotlar toʻpladi. Hindiston va Eronda barcha koʻrgan-kuzatganlari haqidagi xotiralarini, shuningdek, Shri Lanka, Xitoy va boshqa mamlakatlar haqida boshqalardan eshitganlarini "Uch dengiz osha" kundalik daftariga yozib qoldirgan. Undagi aniq faktik materiallar Hindistonning oʻsha davrdagi ijtimoiy hayoti haqida muhim manbadir. Tver shahrida 1955-yilda N.ga xaykal qoʻyilgan.

Adabiyot
--------

* Vitashevskiy M.N. Stranstviya Afanasiya Nikitina, M. 1972.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Ekvatorial koordinatalar
**6 Risi** (lotincha: *6 Lyncis*) ― Risi yulduz turkumida Quyoshdan taxminan 186 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan yulduzdir. Uning aniq kattaligi +5,88 ga teng, yaʼni yulduzni juda yaxshi sharoitlarda (yorugʻlik ifloslanishining toʻliq yoʻqligi, aniq ob-havo) oddiy koʻz bilan koʻrish mumkin. Yulduzning kamida bitta sayyorasi bor.

Sayyora tizimi
--------------

2008-yil iyul oyida Sato boshchiligidagi yapon astronomlari guruhi 6-sonli Risi b sayyorasi kashf etilganligini eʼlon qildi. Uning minimal massasi 2,4 Yupiter massasi; u zaif elliptik orbita boʻylab aylanib, taxminan 899 Yer kunida toʻliq inqilob qiladi.

Xususiyatlari
-------------

*6 Risi* toʻq sariq subgigant boʻlib, massasi va yorqinligi boʻyicha bizning Quyoshdan mos ravishda 1,7 va 15 baravar yuqori. Sirt harorati 5000 daraja Kelvingacha isitiladi. Yulduz allaqachon asosiy ketma-ketlikni tark etgan va yulduzlar evolyutsiyasining hozirgi modeliga koʻra, qizil gigant bosqichiga oʻtmoqda. Yulduz Quyosh tizimidan 36 km/s tezlikda uzoqlashmoqda.

| Sayyora | Ogʻirligi</br> (*M* J) | Radius</br> (*RJ* ) | Aylanma davri</br> (kunlar) | Asosiy oʻq</br> orbitalar (a. e. ) | Eksantriklik</br> orbitalar |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| b | >2.4 |  ? | 899±19 | 2.2 | 0,134±0,05 |

Yana qarang
-----------

* Lynx yulduz turkumidagi yulduzlar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  Sato ; Toyota, Eri; Omiya, Masashi; Izumiura, Hideyuki; Kambe, Eiji; Masuda, Seiji; Takeda, Yoichi; Itoh, Yoichi; Ando, Hiroyasu et al. (2008) (en). *Planetary Companions to Evolved Intermediate-Mass Stars: 14 Andromedae, 81 Ceti, 6 Lyncis, and HD167042*. **60**. Astronomical Society of Japan. pp. 1317—1326. . (web Preprint)

Havolalar
---------

* Planetary Companions to Evolved Intermediate-Mass Stars: 14 Andromedae, 81 Ceti, 6 Lyncis, and HD 167042 (angl.) // arXiv : journal.
* Planetnie sistemi
* Astronomicheskaya baza dannix SIMBAD

[[Turkum:Lynx (yulduz turkumi)]
**Kampilobakterioz**, v i b r i o z— hayvonlarda uchraydigan yuqumli infeksion kasallik. Asosan, qoramol va qoʻylar kasallanadi, choʻchqa, echki, tovuklar va odamga yuqishi mumkin. Kasallik hayvonlar jinsiy organlari zararlanishi bilan kechadi. Infeksiya jinsiy organlarning shilliq pardasida boʻlib, hayvonlarni qochirish vaqtida, shuningdek, toʻshama, ozuqa va b. orqali yuqadi. Kasallik qoʻzgʻatuvchi — Campylobacter fetus (vibriofetus) veneralis hisoblanadi. Kasallik dunyoning barcha mamlakatlarida qayd qilingan.

Kasallik qoʻzgʻatuvchisi 1903—13-yillarda topilgan. Kasal haivon qisir qoladi va sutdan chiqadi, oriqlaydi, boʻgʻoz boʻlsa bola tashlaydi, bolasi koʻpincha oʻlik tugʻiladi, tirik tugʻilgani 1—2 kunda oʻladi, yoʻldoshi koʻp hollarda tushmaydi, qon va yiring aralash shilliq suyuqlik chiqib turadi. Erkak hayvonlarda urugʻdoni yalligʻlanadi. Kasallik klinik, epizootologik, bakteriologik, serologik maʼlumotlarga asosan aniqlanadi.

Davolash: kasal qoramollarga streptomitsin, penitsillin, bitsilin va b. dorilar beriladi, 3 marta ketmaket urugʻlantirilgandan keyin boʻgʻoz boʻlmagan sigir hamda gʻunajinning bachadoniga (kuyikish vaqtida), buqalarning preputsiya boʻshligʻi va mushak oraligʻiga (3—4 kun qatorasiga) antibiotik yuboriladi. Davolangandan soʻng bir oy oʻtgach, buqalarning spermasi va preputsiya shilligʻi tekshirilib, ularning tuzalganligi aniqlanadi. Kasal qoʻylar ham antibiotiklar bilan davolanadi. Bundan tashqari, qoʻy bachadoniga kaliy permanganat eritmasi yuboriladi.

Oldini olish: hayvonlar sinchiklab tekshiriladi, kasallangan hayvonlar ajratib, alohida boqiladi, davolanadi, sunʼiy qochirish usulidan foydalaniladi, nosogʻlom xoʻjaliklar dezinfeksiya qilinadi.

Adabiyot
--------

* Shopoʻlatov J. Burxonova H. Jiyanov Ya . Epizootologiya va mikrobioloshya asoslari, T. 1991; Parmonov M. S ayilkulov B. Parmonov J. Epi fooiojioi mya. T. 1996.

Hoshim Nurmamatov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |