recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lita** (qadimgi yunoncha: *Λιταί*, lotincha: *Litae* — „tavba qilish uchun iltimoslar") — qadimgi yunon maʼbudalari, pushaymonlikni ifodalaydi. Zevsning qizlari.

Gomerning „Iliada" sheʼrida (miloddan avvalgi IX-VIII asrlar) Litalar oʻzlarining katta singlisi — maʼbuda Ota (Ate, Ate) ga ergashib, chalgʻitish, aqlning qorongʻiligi yolgʻon va ahmoqlikni ifodalovchi oqsoq va qiyshiq sifatida tasvirlangan. N. I. Gnedich (1829) tarjimasida Lita maʼbudalari Namozlar deb nomlanadi va ularning katta opasi Ota — xafagarchilik deb ataladi: „Oqsoq, ajin, qoʻrqoq, qiya koʻzlarni koʻtarib, // Xafagarchilikka ergashib, ular tinimsiz gʻamxoʻrlik qilishadi". V.V.Veresaev (1949) tarjimasida maʼbudalar Soʻrovlar, katta opasi esa Koʻr deyiladi: „Ular oyoqlari choʻloq, ajinlar, koʻzlari qoʻrqoq; // Koʻr-koʻrona orqada tashvish bilan ergashadilar".

Litalar, oʻz singlisi qilgan gunohlarini tuzatishga harakat qilmoqdalar: „Ibodatlar yaradorlarga shifo berishga shoshiladi". Ularni hurmat qilganlar kechirim soʻrashadi, ularga eʼtibor bermaganlar jazolanadi: „Kim maʼbudalarni mensimaydi va qattiq qalb bilan rad etadi, — / Zevsga murojaat qilib, ular [Lita] otalariga yolvoradilar, ha Nafrat [Ota] // Uning izidan boradi va uni xafa qiladi, jazolaydi".

Bu maʼbudalar Smirnalik Kvintning eramizdan avvalgi IV-asrga oid „Gomerdan keyin" sheʼrida ham tilga olingan. Bu yerda ular haqida (A.P.Bolshakov tomonidan tarjima qilingan) aytilishicha, „Litalar Zevsning munosib qizlari", ular magʻrur odamlardan nafratlanadilar va ularga („xudolar gʻazabining xabarchisi" sifatida) qasos va nafrat maʼbudasi Eriniya yuboradilar.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6  Обнорский 1896. sfn error: no target: CITEREFОбнорский1896 (help)
2. 1 2  Hederich 1770. sfn error: no target: CITEREFHederich1770 (help)
3. 1 2 3  Гомер 1967. sfn error: no target: CITEREFГомер1967 (help)
4. ↑  Гомер 1949. sfn error: no target: CITEREFГомер1949 (help)
5. ↑  Квинт Смирнский 2016. sfn error: no target: CITEREFКвинт\_Смирнский2016 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Obnorskiy N. P. Liti, v mifologii // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb. 1896. — T. XVIIa. — S. 841.
* Gomer. Iliada // Iliada. Odisseya / Per. s drevnegrech. N. I. Gnedicha. — M. : Xudoj. lit. 1967. — S. 21—416. — 766 s. — (B-ka vsemirnoy literaturi. Seriya pervaya. Literatura Drevnego Vostoka, antichnogo mira, srednix vekov, Vozrojdeniya, XVII i XVIII vv.; T. 3). — 300 000 ekz. — OCLC 236192211.
* Gomer. Iliada / Per. V. V. Veresaeva. — M.-L. : Goslitizdat, 1949. — 551 s. — 10 000 ekz. — OCLC 741203886.
* Kvint Smirnskiy. Posle Gomera = Κοιητογ Τά μέθ Ομηρον / Per. s dr.grech. yaz. A. P. Bolshakova. — M. : Un-t Dmitriya Pojarskogo: Russkiy fond sodeystviya obrazovaniyu i nauke, 2016. — 320 s. — (Aristeas. Philologia classica et historia antiqua. Supplementa. Volumen VII). — 1000 ekz. — ISBN 978-5-91244-158-5. — OCLC 959891941.

---

* Hederich B[d]. Litae : [arx. 15-fevralya 2020] // Gründliches mythologisches Lexikon : [nem.]. — Leipzig : Gleditsch Handlung, 1770. — Kol. 1472. — 2502 Kol. — OCLC 18554679.
**Evrit** (qadimgi yunoncha: *Εὔρυτος*) — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Ehaliya shohi. Melaney va Stratonikaning oʻgʻli, Antioxning rafiqasi, bolalari: Klitiy, Deion, Ifit, Toksey, Iola. Evrit shohligi Evbeyaʼda, Fessalyaʼda yoki Mesiniaʼdamahalliylashtirilgan. Skepsislik Demetriyning soʻzlariga koʻra, Ehalia Arkadiyada edi.

Apollondan kamondan otish ilmini olgan va u bilan raqobatlashgan. U Geraklga kamondan otishni oʻrgatgan. Kamondan otish boʻyicha musobaqalar tashkil etdi. Gerakl ularni magʻlub etdi, ammo Evrit unga Iolani xotini sifatida berishdan bosh tortdi. Keyin Gerakl unig toychoqlarini oʻgʻirladi. Yoki otlar Avtolik tomonidan oʻgʻirlangan va Geraklga sotilgan.

Gerakl Ifitni aqldan ozgan holda oʻldirganida, u pulni Evritga viru sifatida berdi, lekin u buni qabul qilmadi. Keyinchalik Gerakl qoʻshin bilan Ehaliyaga qarshi yurish qildi va Evrit va uning oʻgʻillarini Toksey, Molion va Klitiyni Iola koʻz oʻngida oʻldirdi. Boshqa tahlilga koʻra, Evrit Apollon tomonidan otib tashlangan, u bellashuvga chaqirgan.

Xios Ionining „Evrit" tragediyasining qahramoni.

Oldining „Bir qahramon boʻlishi kerak" kitobining asosiy salbiy qahramoni, qadimgi Tartar titanlarini hokimiyatga qaytarish uchun Olimpiya xudolarini yoʻq qilishni va Flegrey dalalarida gigantlarni yaʼni olimpiyachilarni abadiy oʻldirishga qodir aqldan ozgan bolalar yetishtirishni maqsad qilgan birodarlik boshligʻi. Devlar oʻtish yoʻli bilan koʻpaytiriladi, ularda Evritning oʻz farzandlari ham qatnashadilar.

Manbalar
--------

1. ↑  Mifi narodov mira. M. 1991-92. V 2 t. T.2. S.656; Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka II 4, 9.11
2. ↑  Gomer. Iliada II 596, 730
3. ↑  Gesiod. Perechen jenщin, fr.26, st.29-31 M.-U.
4. ↑  Strabon. Geografiya VIII 3, 6 (str.339)
5. ↑  Gigin. Mifi 14 (s.26)
6. ↑  Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka II 4, 9
7. ↑  Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka IV 31, 2
8. ↑  Sxolii k Gomeru. Odisseya XXI 22 // Primechaniya V. G. Boruxovicha v kn. Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka. L. 1972. S.155
9. ↑  Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka II 6, 1-3
10. ↑  Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka II 7, 7
11. ↑  Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka IV 37, 5
12. ↑  Gigin. Mifi 35
13. ↑  Gomer. Odisseya VIII 224
**Aleksandr Sergeevich Zaychikov** (tug'. 1992-yil 17- avgustda) — qozog'istonlik og'ir atletikachi, 2015-yilgi jahon chempioni, 2015-yilda Rossiya prezidenti kubogi g'olibi.

Biografiya
----------

Aleksandr 1992-yil 17-avgust Belarusiyada tavallud topgan. Qizilo'rdada o'qishni boshladi. Arman Abdreev, Viktor Pak va Nurjan Smaxanovlar Aleksandr bilan shugʻullanishgan.

Yoshlar oʻrtasidagi 2008-yilgi Osiyo chempionatining bronza medali sovrindori, shuningdek, 2009-yilgi yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatining kumush medaliga ega.

2012-yilgi London Olimpiadasi ishtirokchisi. U jami 360 kg (155+205) bilan 105 kg gacha vazn toifasida 12-oʻrinni egallagan.

Qozondagi Universiadada kumush medalni qo'lga kiritdi. 2013-yilda Osiyo chempioni bo'ldi. Ammo keyinchalik u doping uchun diskvalifikatsiya qilindi.

2015-yil noyabr oyida Xyustonda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida u dast koʻtarishda 191 kg, siltab koʻtarishda 230 kg (421 kg) natija bilan 105 kg gacha vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritdi va jahon chempioni boʻldi.

2015-yil dekabr oyida Aleksandr Grozniyda bo'lib o'tgan Rossiya Federatsiyasi Prezidentining beshinchi kubogida siltab ko'tarishda 190 kg va ochko ko'tarishda 226 kg natija bilan turnirning kumush medali sovrindori bo'ldi.

Aleksandr Zaychukov, Oʻrqit-Ota nomidagi davlat universitetida "jismoniy tarbiya va sport" mutaxassisligi bo'yicha tahsil olgan.

Shuni etib otish kerakki, u Qozog'iston Respublikasining xalqaro toifadagi sport ustasi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Казахстанские штангисты Аборнева и Зайчиков дисквалифицированы на два года за допинг". 8-dekabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-noyabr 2015-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Kengash (maʼnolari).

"KENGASH" — taraqqiyparvar adabiy jurnal. 1917-yil Qoʻqonda bir guruh maʼrifatparvar muallimlar tashabbusi bilan nashr etilgan. Birinchi muharriri — Hamza Hakimzoda Niyoziy. Jur. 2 haftada 1 marta chiqqan. 1-sonida Hamzaning "Kengash" radifli sheʼri bosilib, unda tahririyatning maqsadi bayon qilingan. "K."ning 1- soni chiqqach, Hamza mahalliy hukumat tomonidan taʼqib ostiga olinib, jur.dan ketishga majbur boʻlgan. Keyinchalik jur.ga M. Rizoiy muharrirlik qilgan. Unda Muhammadjon Xoliqiy, Hakimjon domla, Rijoiyzoda, Muhammad Hodi va b.ning asarlari chop etilgan. "K." maʼrifatparvarlik gʻoyalarini ilgari surgan. Toshbosmada 400 nusxada nashr etilgan. Jami 6 soni chiqqan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ikrom Jalilov** (1922.10.2, Chimkent) — huquqshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1990), yuridik fanlari doktori (1972), professor (1988). 2-jahonurushi qatnashchisi. Toshkent davlat yuridik institutini (1946), shu institut aspiranturasini (1953) tugatgan. Andijon viloyatida tuman va shahar prokurori (1947—50), Toshkent davlat yuridik institutida oʻqituvchi (1954—55). Adliya va prokuratura sohalarida ishlagan. 1958-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Falsafa va huquq institutining ilmiy xodimi, sektor mudiri, katta ilmiy xodim. Ilmiy ishlari yer huquqini va agrar krnunchilikni takomillashtirish masalalariga bagʻishlangan. "Jasorat" medali bilan taqdirlangan (1994).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Kenjaboy Tilevmurotov** (1929, Qoraqalpogʻiston, Moʻynoq tumani — 1997.17.12, Nukus) — Qoraqalpoq xalq baxshisi (1977). Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1969). Xoʻjayli shaqridagi ped. bilim yurtini (1948), Nukus ped. intini (1954) tugatgan. Gaz tahririyatlarida adabiy xodim, maxsus muxbir, teatrda aktyor, maktabda oʻqituvchi, direktor (1956—60), 1960-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Qoraqalpogʻiston filiali N.Dovqorayev nomidagi Tarix, til va adabiyot institutida ilmiy xodim. 1976-yildan Qoraqalpogʻiston televideniyesi va radiosi qoshidagi "Muxalles" dutorchilar ansambliga rahbar.

Tilevmurotov baxshilik sirlarini erta oʻrgangan. Unga otasi Tilevmurot baxshi ustozlik qilgan. Kenjaboy baxshi otasidan "Yusuf Ahmad", "Xirmondali", "Sayodxon va Hamro" kabi dostonlarni, koʻplab xalq qoʻshiqlarini oʻrgangan. Xalq doston, terma va qoʻshikdariga oʻziga xos yoʻnalishda kuy bastalagan. Uning musiqiy repertuarida sof cholgʻu kuylari bilan bir qatorda, aytim (norma) kuylarining cholgʻu variantlari ham oʻrin egallagan. Moskva, Toshkent, Olmaota, Ashxobod, Ufa kabi shaharlarda oʻtkazilgan folklor festivallari hamda adabiyot va sanʼat dekadalarida ishtirok etgan. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1986).

Nasriddin Mamanazarov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Iobat** (boshqa Dr.βοβάτης) — yunon mifologiyasining qahramoni, likiya shohi, Korinf qahramoni Bellerofon haqidagi afsonalar bilan bogʻliq.

Mifologiyada
------------

Iobat paydo boʻlgan eng qadimgi qadimiy matnlar Gomerning „Iliad" sheʼri. Biroq, Iobat, Antiyaning otasi — qirol Tirinf Pretning rafiqasi Likiyaning nomaʼlum qiroli sifatida namoyon boʻladi. Antiya turmush oʻrtogʻi korinf surgunchisi Bellerofon uni yoʻldan ozdirmoqchi boʻlganini aytdi va Pret bu qahramonni qaynotasiga yubordi va maktubida Bellerofonni yoʻq qilishni soʻradi. Likiya qiroli kiyovining iltimosini bajarishga harakat qildi: u Bellerofonni Ximerga oʻldirishni buyurdi, keyin solim qabilasi va Amazonlar bilan jang qildi, lekin u barcha sinovlarni sharaf bilan oʻtdi. Qahramonning jasoratiga ishonch hosil qilib, qirol unga ikkinchi qizini berdi va unga yerlarining bir qismini berdi.

Keyinchalik bu qahramon Sofokl „Iobat" fojiasida paydo boʻldi; faqat parcha-parcha saqlanib qolgan ushbu asarda Likiya qiroli birinchi marta nomini oldi. Iobat, shuningdek, Yevrepid „Sfenebeya" fojiasida ham ishlaydi va keyinchalik uning tarixi qadimgi mifografik asarlarga aylandi. Odatda, bu manbalar gomer syujetini qayta koʻrib chiqadi, ammo tafsilotlar farq qiladi. Shunday qilib, Iobatning eng kichik qizi, Bellerofontning rafiqasi, Psevdo-Apollodor Filoneya, Gomer — Kassandra sxoliasti muallifi, Pindara sxoliasti — Antikley, Statsiya sxoliasti — Alkimenoy. Iobatning eng katta qizi Gomer kabi Antiya emas, balki Sfenebeya deb ataladi. Psevdo-Apollodorning soʻzlariga koʻra, oʻlimidan oldin Iobat Bellerofontni butun shohligini meros qilib oldi.

Manbalar
--------

1. ↑  Гомер 2008. sfn error: no target: CITEREFГомер2008 (help)
2. 1 2  Bethe 1916. sfn error: no target: CITEREFBethe1916 (help)
3. ↑  Аполлодор 1972, II, 3, 3. sfn error: no target: CITEREFАполлодор1972 (help)
4. ↑  Аполлодор 1972. sfn error: no target: CITEREFАполлодор1972 (help)

Adabiyotlar
-----------

1. Аполлодор*. Мифологическая библиотека*. Л.: Наука, **Lua xatosi: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'Yanvar'.**.
2. Гомер*. Илиада*. М.: Наука, **Lua xatosi: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'Yanvar'.**. ISBN 978-5-02-025210-3.
3. Bethe. Iobates // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1916. — Bd. IX, 2. — Kol. 1837—1838.
**Involyusiya** (lot. involutio — egiklik, bukiklik, oʻrama) — 1) biologiya da — evolyusiya jarayonida oʻz ahamiyatini yoʻqotgan ayrim organlarning qisman yoki toʻliq reduksiyaga uchrashi (kichrayib ketishi, yoʻqolishi). I. organlarning soddalashuvi bilan ular morfo-fiziologik funksiyalarining sekinlashuvi orqali sodir boʻladi. (qarang Parazitizm, Rudiment organlar). Muayyan sabablarga koʻra hajmi kattalashgan organlarning (masalan: bachadonning tugʻishdan keyin) oʻz holatiga qaytishi; yoshga qarab organizmlar toʻqima va organlarining yoʻqolib ketishi; mikroblar, bir hujayrali xayvonlar noqulay sharoit taʼsirida gʻayritabiiy shaklga kirganida ularning qayta tiklanishi, degeneratsiyayen hamda gastrulyasiya jarayonida invaginatsiya tufayli hujayralarning ichkariga botib kirishi ham I. deyiladi; 2) matematikada — tekislik (fazo)ni almashtirish takrorlanganda ayniy almashtirish beradigan almashtirish; masalan: inversiya, markaziy yoki oʻqaviy simmetriya I. hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Evpatriylar**, yevpatriylar (yunoncha: — moʻʼtabar otalar) — Afinada zodagon yer egalari. Rivoyatlarga koʻra, Tesey davrida (miloddan avvalgi taxminan 13-asr) tashkil topgan erkin aholining 3 tabaqasidan biri (geomorlar — mayda yer egalari va demiurglar — hunarmandlar qatori). Miloddan avvalgi 8 — 6-asrlarda E. ijtimoiymulkiy tabaqalanish jarayonida eng yaxshi yerlarga ega boʻlib olishgan. Ularning yerlarida ishlovchi chorakorlarga hosilning 5/6 qismini berishgan, siyosiy hokimiyat ham ular qoʻlida toʻplangan (faqat E.gina arxontp mansabiga saylanib areopag aʼzosi boʻlishi mumkin edi). Qonun chiqaruvchilar Solon (miloddan avvalgi 594—93 ylar) va Klisfen (miloddan avvalgi 6-asr oxiri)ning demokratik islohotlari tufayli oʻz imtiyozlaridan mahrum boʻlishgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ikonoskop** (yun. eikon — tasvir va ... skopiya) — tasvirni uzatuvchi dast-labki televizion trubkalardan biri. Ishi optik tasvirlarni televizion signallarga aylantirish uchun elektr zaryadlarni toʻplashga asoslangan. I.ni 1931 yilda rossiyalik S. I. Katayev va amerikalik V. K. Zvorikin bir-biridan mustaqil ravishda taklif qilishgan. I. birinchi marta tasvirni bevo-sita uzatishga imkon bergan. I.da yorugʻlik oqimi obʼyektidan (optik tizim orqali) yorugʻlik sezgir nishon — mo-zaikali slyuda plastinkaga tushib, uning sirtida elektr zaryadlarini tegishlicha. tarqatadi, yaʼni potensial relyef hosil qiladi. Nishon bir-biridan izolyasiyalangan bir necha mln. dona mitti fotokatodlardan iborat. Uning ikkinchi tomoniga metall patlami (signal plastinka) surkalgan. Har bir fotokatod shu plastinka bilan birgalikda kondesatornp tashkil qiladi. Elektron-nur nishondagi mozaikani maʼlum tartibda aylanib oʻtib, har bir kondensatorni zaryadsizlaydi. Natijada tasvirning yoritilganligiga mos kuchlanishga ega boʻlgan elektr signallar xreil boʻladi, bular kuchaytirgichga uzatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Guayakil** — Ekvadordagi shahar, Guayas provinsiyasining maʼmuriy markazi. Kema qatnaydigan Guayas daryosi boʻyidagi port. Aholisi 1,9 mln. kishidan ziyod (1990-yillar oxirlari). T. i. stansiyasi. Mamlakatning eng yirik shahri, sanoat va savdo markazi. Mamlakat eksportining kariyb yarmi (kakao, kofe, guruch, sitrus mevalar, oʻrmon xoʻjaligi mahsulotlari) va importining aksariyat qismi G. orqali oʻtadi. Sanoati qishloq xoʻjaligi mahsulotlari va yogʻochni (oziq-ovqat, taxta titish, koʻn poyabzal, toʻqimachilik va b. korxonalar) qayta ishlashga ixtisoslashgan. Metall quyish, mexanika zavodlari hamda universitet, xalqaro ahamiyatga ega aeroport bor.

G.ni 1531 yilda ispan konkistadorlari bunyod etgan. 1820 yilda Ispaniyaga qaramliqsan ozod boʻlib, mustaqil deb eʼlon qilindi. 1822 — 30 yillarda Buyuk Kolumbiya tarkibida boʻlgan. 16 — 18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Aleksandr Yuryevich Yakubovskiy** (1886.20.1, Sankt-Peterburg 1953.21.3, Leningrad) – sharqshunos va tarixchi.

SSSR Fanlar Akademiyasi muxbir aʼzosi (1943), Tojikiston Fanlar Akademiyasi akademik (1951), Oʻzbekiston (1943), Tojikistonda (1946) xizmat koʻrsatgan fan arbobi. Sankt-Peterburg u-ntining tarix-filol. (1913), Leningrad universitetining sharq fakultetini (1924) tugatgan. 1925-yildan Moddiy madaniyat tarixi davlat akademiyasi (keyinchalik institut)da, ayni paytda 1928-yildan Ermitajda ishlagan; soʻng Leningrad universiteti professor (1935-yildan), sugʻd-tojik arxeologik ekspeditsiyasining rahbari (1945-yildan). Oʻrta Osiyo, Kavkaz, Oltin Oʻrda, Iroqning oʻrta asrlar tarixi boʻyicha ilmiy tadqiqotlar olib borgan. Oʻrta Osiyo xalqlarining moddiy madaniyati, tarixi, oʻzbeklar va tojiklar etnogenezi, Ibn Sino hayoti va uning davriga oid tadqiqotlar muallifi.

Manbalar
--------

* K voprosu ob etnogeneze uzbekskogo naroda, T. 1941;
* Oltin Oʻrda va uning qulashi [B.D.Grekov bilan hamkorlikda], T. 1956.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Prujinali qoʻl tarozisi** — ogʻirlikni oʻlchash uchun ishlatiladigan qoʻl moslamasi, qoʻl dinamometri, maishiy foydalanish uchun moʻljallangan.

Moslama qattiq prujinadan iborat boʻlib, ular shkalali korpusga joylashtiriladi. Prujinaga strelka biriktiriladi. Prujinaga hech qanday kuch taʼsir etmasa, yaʼni oʻlchanadigan yuk osilmasa, u siqilgan holatda boʻladi. Prujina gravitatsiya taʼsirida choʻziladi, strelka shkalasi boʻylab harakatlanadi. Strelkaning holatiga qarab, tortilayotgan yukning ogʻirligini bilib olish mumkin.

Prujinali tarozilar qoʻshimcha aylanish tizimi bilan jihozlanishi mumkin, bu buyumlarning ogʻirligini yanada aniqroq oʻlchash imkonini beradi. Maishiy tarozilarning soʻnggi namunalari elektronlashtirilmoqda.

Boshqa har qanday tarozi kabi qoʻl tarozilari ham kuchni oʻlchaydi; ular ~9,81 N kuch uchun 1 kg koʻrsatishga mos qilib darajalangan.

Baʼzan qoʻl tarozisini bezmen deb ham atashadi.

Prujinaning uzayishi Guk qonuni bilan tavsiflanadi.

Tarixi
------

Birinchi qoʻl tarozisi taxminan 1770-yilda Vulverxempton yaqinidagi bilstonlik Richard Solter tomonidan yasalgan deya taxmin qilinadi. U va uning jiyanlari Jon hamda Jorj „George Salter & Co" firmasiga asos solishgan, firma mashhur tarozi ishlab chiqaruvchisiga aylangan va 1838-yilda qoʻl tarozisi uchun patent olishgan. Ular, shuningdek, prujina muvozanati tamoyilini parovozlarning xavfsizlik klapanlari uchun ham qoʻllaganlar va avvalgi dedveyt klapanlarini almashtirganlar.

Galereya
--------

* Elektron taroziElektron tarozi
* Prujinali qo‘l tarozisiPrujinali qo‘l tarozisi
* Fayl:Strelochnie richajnie vesi.jpgPrujinali soatsimon qo‘l tarozisi

Manbalar
--------

1. ↑  Hewison, Christian H.*. Locomotive Boiler Explosions*. David and Charles, 1983 — 18 bet. ISBN 0-7153-8305-1.
**Aleksandr Sergeyevich Yakovlev** (1906.19.3 Moskva 1989.22.8) - rus aviakonstruktori, akademik (1976), muhandislik xizmati generalpolkovnigi (1946), 2 marta Mehnat Qahramoni (1940, 1957). Moskvadagi N. Jukovskiy nomidagi Harbiyhavo muhandislik akademiyasini tugatgan (1931). Harbiy zdda muhandis va shu zdda yengil aviatsiya konstruktorlik byurosini tashkil qilgan (1932), konstruktor (1935-yildan), Bosh konstruktor (1957-yildan). Aviamodelchilik, planyorchilik va sport aviatsiyasi asoschilaridan biri. Yakovlev harbiy, yoʻlovchi va oʻquvsport samolyotlarini loyihalash boʻyicha maktab yaratgan. Samolyot (Yak-1, Yak-9, Yak-7 va boshqalar), vertolyotlar (mas, Yak-24) yaratgan. Yakovlev rahbarligida 1945-yilda birinchi reaktiv qiruvchi samolyotlar Yak-15, Yak-17 va Yak-23 yaratildi. U yaratgan yoʻlovchilar reaktiv samolyotlari Yak-40 va Yak-42 mahalliy liniyalarda foydalanish uchun qulay. Uning sport samolyotlari Yak-18P, Yak-18PM va Yak-50 da jami 45 ta jahon rekordi oʻrnatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Yakovlev Aleksandr Sergeyevich" *OʻzME*. Ya-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  




  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Gohenzollern ko'prigi
 Gohenzollern ko'prigining ko'k soatdagi ko'rinishi, uning orqasida Köln sobori .
**Hohenzollern koʻprigi** (nem. Hohenzollernbrücke) — Germaniyaning Kyoln shahrida joylashgan Reyn daryosini kesib oʻtuvchi koʻprik.

Dastlab temir yoʻl va avtomobil yoʻllari uchun foydalanilgan koʻprik 1945-yildan keyin bugungi kungacha faqat temir yoʻl koʻprigi va piyodalar oʻtish joyi sifatida foydalanilgan. Bu Germaniyada eng ko'p ishlatiladigan temir yo'l ko'prigi hisoblanib, Köln Hauptbahnhof va Köln Messe/Deutz stantsiyalarini bir-bir bilan bog'lab turadi.

U 1907-yildan 1911-yilgacha eskirgan Dom ko'prigi (Dombrücke) o'rniga uning o'tkazuvchanligidan oshib ketgan tirbandlik sababli qurilgan. II. jahon urushidavrining eng muhim ko'priklaridan biri bo'lgan Hohenzollern ko'prigi havo bombardimonlariga qaramay, katta zarar ko'rmadi. Biroq, 1945-yil 6 martda Ittifoq kuchlari Kyoln shahrining g'arbiy qirg'og'ini ishg'ol qila boshlaganida, u nemis muhandislik bo'linmasi tomonidan portlatilgan. U 1945-yil 8 mayda urush tugaguniga qadar qayta tuzildi va piyodalar o'tish joyi ochildi.

Keyingi o'n bir yil ichida ko'prik tuzatildi va 1959-yilda u to'liq foydalanishga yaroqli holatga keltirildi. 1980-yillarda ko'prik ikkita yangi yo'lak bilan yangilandi. Bugungi kunda Gohenzollern ko'prigidan har kuni 1200 dan ortiq poyezdlar o'tadi.

Ko'prik Kyolnning muhim qismi hisoblanadi, ya'ni u Kyoln markaziy stantsiyasini Reyn daryosining narigi tomonidagi yirik Yevropa shaharlari bilan bog'lab turadi.

Hohenzollern ko'prigining umumiy uzunligi 409,19 metrni tashkil qiladi.
**Dasht** — qora va kashtan tuproqlarda chim hosil qiluvchi gʻalla gulli oʻt oʻsimliklari oʻsadigan zonal landshaft tipi. Shim. va Jan. yarim sharlarda qurukliklarning ichki qismlaridagi moʻʼtadil va subtropik mintaqalarda dasht zonalarini hosil qiladi. Yevrosiyoda bu zona Oʻrta Dunay pasttekisligidan boshlanib, Ukraina, Rossiyaning Yevropa qismi jan.dan oʻtib, Qozogʻiston orqali Oltoy togʻ etaklarigacha choʻzilgan. Xitoyning shim.-sharqida ham katta maydonni egallagan. Shim. Amerikada materikning oʻrta qismida Kordilyera togʻlariga parallel ravishda shim.dan janubga choʻzilgan. Jan. Amerikada 30°—40° kengliklar orasida And togʻ oldi tekisliklarida joylashgan. Avstraliyaning jan.-gʻarbiy va jan.-sharqiy qismlarida, Yangi Zelandiyada ham mavjud. Turli joyda turli nom bilan ataladi: Vengriyada pushta, Ukraina va Rossiyada step, Shim. Amerikada preriya, Jan. Amerikada pampa deb yuritiladi. D. zonasi asosan tekisliklarda joylashgan. Iqlimi choʻlga nisbatan sernamroq, yillik yogʻin miqdori 400–500 mm. Yozda chuldagidek jazirama issiq boʻlmaydi, lekin yogʻin kam va yoz issiq bulganligidan Shim. yarim shardagi D. zonasining jan.da tuproklar bir oz shoʻrlangan boʻlib, asta-sekin chala choʻlga oʻtadi. Asosiy oʻsimligi chalov, betaga, chillakoyoq va b. chim hosil qiluvchi oʻt oʻsimliklari. Daraxt, buta (xususan, yirik buta) uchramaydi. Hayvonlari asosan kemi-ruvchilar, tuyoqlilar; yirtqichlar ham kup. D. tuproqlari juda unumdor bulganligidan deyarli hamma joyda haydalib, ekinzorlarga aylantirilgan. Aholi yashaydigan yerlardan uzoqroq, dehqonchilik uchun noqulay joylarda D. landshaftlari saqlanib qolgan.

D. termini dala, ovloq joy, choʻl maʼnolarida ham qoʻllaniladi. Eronda — Eron yassitogʻligidagi toshloq choʻl joylar D. deyiladi. Turkmanlar quruqtoshloq yerni, armanlar keng , tekis, ochiq joyni (Ararat tekisligi) D. deyishadi. Arab sayyohi Ibn Battuta Qrim yarim orol bilan Itil (Volga) daryosi oraligʻidagi yerlarni D. deb atagan. U "dasht yam-yashil, gullagan hudud, unda togʻ ham, tepa ham, birorta doʻng ham yoʻq" deb yozgan.

Oʻzbekistonda D.lar tekislik yerlarda yoʻq. Faqat togʻlardagi balandlik mintaqasida mavjud. D.lar dengiz sathidan 500 m va 1200–1300 m balandliklar orasida bugʻdoyiq va har xil oʻt, efemerlar oʻsadigan mintaqani hosil qiladi. Tuprogʻi toʻq boʻz va jigarrang tuproklar. Balandroq boʻlgani uchun qishda qor qoplami saqlanib turadi. Qish va bahorda yogʻin koʻproq boʻladi. Lalmikor dehqonchilik va bogʻdorchilikda keng foydalaniladi. 1300–3000 m balandlikda togʻ oʻrmon-oʻtlokdi D. mintaqasi joylashgan. Bu mintaqadagi barg toʻkuvchi oʻrtacha quruq daraxtzor va butazorlar orasida turli xil oʻt oʻsuvchi D. maydonlari uchraydi. Bu mintaqa Gʻarbiy Tyanshan, Turkiston, Zarafshon, Hisor togʻlarida bor. Bu mintaqadan ekstensiv togʻ mevachiligida (yongʻoq, xurmo, anjir, unobi, olma) hamda qoʻy va echki, yilqi boqishda foydalaniladi. Bu mintaqa yaxshi rekreatsiya zonasi ham hisoblanadi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ali ibn Abu Toyyib Yorkasiy** — (1126 yilda vafot etgan) roviy bo‘lgan.

Toʻliq ismi — **Ali ibn Abu Toyyib ibn Abdulloh ibn Abi Hafs Rixshaniy Yorkasiy**. Alloma Ustrushonaning Yorkas qishlogʻida tavallud topib, keyinchalik ilm talabi bilan Samarqandga keladi va shu yerda muqim yashab qoladi.
Alloma hadislarni Samarqandda shayx Abu Ali Husayn ibn Salmon ibn Muhammad Balxiy va shayx Abdulaziz ibn Zayd Zubayriy vositasida faqih Abu Lays Nasr ibn Muhammad ibn Ibrohim Samarqandiydan rivoyat qilgan. 520/1126 yili Samarqand shahrida vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi"; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

Manbalar
--------

1. ↑  Ataev M. Jizzax allomalari. — T.: Adib, 2014. — B. 69.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Xirayama Ikuo** (1930.15.6, Ikuchjima sh.) — yapon rassomi, tadqiqotchi olim, Tokio nafis sanʼat va musiqa milliy universiteti prezidenti. Uning ilmiy tadqiqot lari Buyuk ipak yoʻlining koʻp asrlik tarixiga bagʻishlangan. Toshkent, Samarqand, Buxoro sh.laridan olgan taassurotlari natijasi oʻlaroq "Turkiston xarobalari", "Buxoro", "Markaziy Osiyo" kabi kartinalari yuzaga keldi. Yaponoʻzbek madaniyati arboblari aloqalarini kengaytirishda, hamkorlikdagi arxeologik ekspeditsiyalar, koʻrgazmalar oʻtkazishda faollik koʻrsatmoqda. 2001 yil oʻz mablagʻiga Toshkentda Xalqaro madaniyat karvonsaroyi qurdirdi. YUNESKO—Yaponiya assotsiatsiyasining raisi. Yaponiya Sharq madaniyati muzeyining asoschisi va direktori. Afgʻoniston va Iroq madaniy yodgorliklari va tarixini sakdab qolish jamgʻarmasining prezidenti. Xalqaro mukofotlar (Avliyo Georgiy ordeni, Vatikan, 1974; Fransiya mukofoti, 1991; Shveysariya mukofoti, 1995), Yaponiyaning bir qancha mukofotlari, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi ning "Oltin medali" bilan mukofotlangan (2002).

Shuhrat Yoqubov.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Proyeksion apparat** (proyektor) — turli yassi obʼyektlar (chizmalar, rasmlar, fotonusxalar va boshqalar) tasvirini yorugʻlik oqimi yordamida ek-randa hosil qiluvchi optik qurilma. Muqim (statsionar) va koʻchma turlarga bulinadi. Diaskopik, episkopik va epidiaskopik xillari bor. Diaskopik Proyeksion apparat (diaproyektorlar) shaffof tasvirlarni yoritish yoʻli bilan ekranga tushiradi; bunga kinoproyeksion apparat, proyeksiyey fonar, kattalashti-ruvchi apparat va boshqa kiradi. Diaskop di-aproyektordan farq qiladi: diaproyektor negativdagi tasvirni fotoqogʻozga oʻtkazishda, diapozitivlarni koʻrishda, mikrofilmlarni oʻqishda, aerofotosuratlarni ishlashda qoʻllaniladi, diaskop shaffof obʼyektdan oʻtuvchi yorugʻlik nurlari yordamida okulyar orkali shu obʼyektni koʻrishga imkon beradi. Episkopik Proyeksion apparat ekranda noshaffof obʼyektlarning tasvirini ulardan qaytgan va sochilgan nurlar bilan xreil kiladi; bunga episkop, proyektor va boshqa kiradi. Epidiaskopik Proyeksion apparat dias-kopik va episkopik Proyeksion apparatlarning qoʻshilgani boʻlib, shaffof va noshaffof obʼyektlar tasvirini ekranga tushiradi. Proyeksion apparat mexanik va optik qismlardan iborat. Mexanik qismi yordamida proyeksiyalanuvchi obʼyektlar va-ziyati oʻzgartirilib turiladi. Optik qismi yoritish manbai va linzalar toʻplamidan iborat. Proyeksion apparat oʻlchash texni-kasida, kinoteatrlar, laboratoriyalar va boshqa joylarda ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Fizika | *Fizikaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ikrom Islomovich Islomov** (1906.7.11 - Toshkent - 1975.12.4) - fizik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1943). Oʻzbekiston malaka oshirish institutini (1927), Moskva universitetini tugatgan (1933). U rta Osiyo universitetida kafedra mudiri (1936—37), Oʻzbekiston Davlat Universiteti rektori (1937—38), Oʻzbekiston XKS Fanlar komiteti raisi (1938—40), Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—46). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Fizika-texnika institutida (1946—50), Geologiya institutida (1951—57) laboratoriya mudiri. 1968 yildan Yadro fizikasi institutida katta ilmiy xodim. Ilmiy ishlari spektral taxlil soha-siga oid. 1000 dan ortiq turli mineral va rudalarni spektroskopik taxlil qilib, geologlarning amaliy ishlariga yaqindan yordam bergan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* 



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mikayil Mushfiq haykali** (ozarbayjoncha: *Mikayıl Müşfiqin heykəli*) — Ozarbayjon shoiri Mikayil Mushfiqqa bagʻishlangan yodgorlik, Ozarbayjon poytaxti Boku shahrining markaziy xiyobonlaridan birida oʻrnatilgan.

Tarixi
------

Yodgorlik 1968-yilda Quruvchilar xiyobonida oʻrnatilgan. Yodgorlikning ochilishi 1970-yil 9-iyunda boʻlib oʻtdi. Haykalning ochilish marosimida Ozarbayjon xalq shoirlari Rasul Rzo, Sulaymon Rustam, xalq yozuvchisi Mirza Ibrohimovlar ishtirok etdi. Yodgorlikning haykaltaroshi Munavvar Rzayeva, meʼmori esa Shafigʻa Rzayeva.

2017-yil fevral oyida Narimon Narimanov shoh xiyobonini rekonstruksiya qilish doirasida yodgorlik demontaj qilingan boʻlsa-da, koʻp oʻtmay, Prezident farmoni bilan u oʻz joyiga qaytarildi. 2017-yil iyun oyida yodgorlik qayta tiklandi va yodgorlik yonidagi maydonga yangi oʻrindiqlar oʻrnatildi va obodonlashtirish ishlari olib borildi.

Tavsif
------

Byustning balandligi 1,5 metr, butun yodgorlikning balandligi esa 3,2 metrni tashkil qiladi. Poydevorga shoirning ismi va familiyasi lotin grafikasi asosida zarhal harflar bilan yozilgan.

Yana qarang
-----------

* Xurshidbon Natavon haykali

Manbalar
--------

1. ↑  „Бакинская городская скульптура: Памятник Микаилу Мушфигу и его история – ФОТО" (ru).  Новая Эпоха. Qaraldi: 19-sentabr 2019-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  „Памятник Микаилу Мушфигу".  www.window2baku.com. Qaraldi: 20-sentabr 2019-yil.
3. ↑  „Памятник Микаилу Мушфигу вернули на место".
4. ↑  *1news.* „Памятник Микаилу Мушфигу будет восстановлен в кратчайшие сроки - ФОТО".  1news.az. 20-sentabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-sentabr 2019-yil.
5. ↑  „Ко дню рождения Микаила Мушфига в Баку открыт восстановленный памятник поэту - ФОТО" (en).  1news.az. 20-sentabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-sentabr 2019-yil.
**Ali ibn Husayn ibn Ahmad ibn Rahim at-Tabotaboʻiy at-Tabriziy** — olim, mujtahid va qozilardan bo‘lgan. U milodiy 1858-yil (hijriy 1274-yil) zulhijja oyining 13-sanasi Tabrizda tavallud topib, ziyoli xonadonda voyaga ketgan. Baʼzi fozil odamlardan ilm o‘rgangan. Otasi Muso at-Tabriziy va boshqalarning shogirdi bo‘lgan. So‘ngra Najafga ko‘chib ketgan va u yerda masjidda al-Fozil ash-Sharobiyoniy, Muhammad Hasan al-Momaqoniy va boshqalarning huzurida bo‘lib, suhbatlarini olgan.

Ali at-Tabotaboʻiy milodiy 1947-yil (hijriy 1366-yil) rabiulavval oyining 6-sanasi chorshanba kechasi vafot etgan.

Asarlari
--------

* „Tafsiru-l-Qurʼon" („Qurʼon tafsiri")

Manbalar
--------

1. ↑  Z. Munavvarov va boshqalar*. Ренессанс олимлари қомуси* (oʻzbekcha, inglizcha va arabcha), 2021-yil — 39 bet. ISBN 978-9943-7557-7-2.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Renessans olimlari qomusi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| nothumb | **Il-de-France** | nothumb |

 |
|  |
| Markaz | Parij |
| Okruglari | 25 |
| Kantonlari | 317 |
| Kommunnalari | 1281 |
| Eng yirik shaharlar | [[]][[]][[]] |
| Maydon
   - Butun | OʻzR: - o`rinda
12 011 km² km² |
| Aholi
   - Butun
   - Zinchlik | OʻzR: - o`rinda
11 728 240 hab. (2009) 
{{{Aholi\_zinchlik}}} kishi/km² |
| Hokim | Jan Pol Yushon |
| ISO Qisqartmasi | [[Fransiya regionlari qisqartmalari|]] |
| Avtomobil Nomeri | [[Fransiya regionlari qisqartmalari|]] |
| Viloyat taomi | [[{{{Region\_taomi}}}]] |

Il-de-Frans departamentlari
Parij shahridagi Eyfel minorasi va Mars maydoni, rasmning orqa planida La Defens shaharchasing osmonoʻpar binolari koʻrinib turibdi.
Versal saroyi. UNESCOning Jaxon Obidalariroʻyxatida turuvchi bino.
Sen-et-Marn departamentidagi Oʻrta asrlarda qurilgan Provins qalasi devorlari. UNESCOning Jaxon Obidalariroʻyxatida turuvchi bino. 
**Il-de-Frans** (fransuzchada: Île-de-France, [il də fʁɑ̃s]; oʻzbekchada "Fransiya oroli mazmunini berib, Frank qabilalarining „Liddle Franke" — kichik Fransiya soʻzidan kelib chiqqan) — Fransiyaning regionlaridan biri boʻlib Sena, Marna va Uaza daryolari oraligʻida Parij pasttekisligida joylashgan. Il-de-Frans, markazida Parij shahri, bir qancha sanoat, hizmat koʻrsatish sohalari toʻplangan va aholisining soni, zichligi bilan Fransiyaning yuragi hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  *arxiv nusxasi*, 2014-01-13da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2012-05-16
Ali ibn Hajar ibn Saʼd ibn Iyos ibn Muqotil ibn Muxodish ibn al-Mushmarij as-Saʼdiy az-Zarzamiy (Abul Hasan). U hijriy 154-yilda tugʻilgan. Zarzam qishlog‘ida yashab, o‘sha yerda vafot etgan. Marvning imomlari hamda taniqli taqvodor, ishonchli olimlaridan biri bo‘lgan. Hujjati to‘g‘ri hisoblangan fozil, orif adib va tilshunos bo‘lgan. Iroqqa safar qilib, Iroq va Hijoz ulamolari darajasiga yetgan. Ulamolardan rivoyat qilgan va undan Buxoriy, Muslim, Abu Dovud, Termiziy va boshqalar rivoyat qilganlar. Uning oldiga tuli shaharlardan imomlar kelishgan.
Ali az-Zarzamiy hijriy 244-yilda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Z. Munavvarov va boshqalar*. Ренессанс олимлари қомуси* (oʻzbekcha, inglizcha va arabcha), 2021-yil — 41 bet. ISBN 978-9943-7557-7-2.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Renessans olimlari qomusi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abu Zuayb al-Huzaliy** (arabcha:  — Abu Zuayb Xuvaylid ibn Xolid ibn Muharris al-Huzaliy) — shoir sahoba.

Hayoti
------

Abu Zuayb al-Huzaliy hijratning 9-yilida (milodiy 630-yil) butun qabilasi bilan birga Islomni qabul qilgan. Cho‘lda istiqomat qilayotganida Payg‘ambarning kasal bo‘lgani haqida eshitadi. Madinaga kelganida Payg‘ambarning vafot etgani xabarini topadi. O‘sha vaqtda musulmonlar Saqifatu Bani Saʼidada to‘plangan edilar. Abu Zuayb al-Huzaliy ham o‘sha yerga boradi. Abu Bakr va Umarlarning nutqlarini tinglaydi. Abu Bakrga bay’­at etish voqeasiga guvoh bo‘ladi. Payg‘ambarning janozasi va dafn qilish marosimida ishtirok etganidan so‘ng, cho‘lga qaytadi. Umar zamonida Misr va Shimoliy Afrikaning fathida ishtirok etadi. Usmon davrida 646-47-yil (hijriy 26-yil)da Abdulloh ibn Saʼd ibn Abu Sarh qo‘mondonligi ostida Afrika safarida ishtirok etadi.

Vafoti
------

Usmonga fath xabarini bildirish uchun Abdulloh ibn Zubayr bilan birga orqaga qaytayotganida Misrda vafot etadi. Janozasini Abdulloh ibn Zubayr o‘qiydi. Manbalarda o‘g‘li va jiya­ni bilan birga Vizantiyaga qarshi qilingan safarlardan birida vafot etgani haqida ham rivoyat bor.

Ijodi
-----

Soʻida ibn Juayya al-Huzaliyning roviysi bo‘lgan Abu Zuayb al-Huzaliy, Huzayl qabilasining eng yaxshi shoiri bo‘lgan. Qasidada o‘z yo‘nalishiga ega bo‘lgan. Shuhratini yanada ziyoda bo‘lishida marsiyalari sabab bo‘lgan Abu Zuayb al-Huzaliy, o‘limidan bir yil avval Misrda chiqqan vabo taʼsirida besh o‘g‘lini birdan yo‘qotgani sabab „*Al-Ayniyya*" asarini yozgan. Bu asar arab adabiyo­ti tarixida eng go‘zal marsiya namunalaridan biri sifatida qabul qilinadi. Shuningdek, Payg‘ambarning vafoti haqidagi marsiyasi ham diqqatga sazovor. Abu Zuayb al-Huzaliyning „*Devon*"i Jozef Xell (Josef Hell) tomonidan nemis tiliga qilingan tarjimasi bilan birga „*Dıvan Ebı Züʾeyb — Der Dıwan des Abu Duʾayb*" nomi ostida chop etilgan (Gannover, 1926).

Adabiyotlar
-----------

1. Abu Zayd al-Qurashiy. Jamhara (Hoshimiy). II, 683-697;
2. Al-Jumahiy. Fuhӯl ash-shu­’arā. I, 123, 130;
3. Ibn Qutayba. Ash-Shi’r va-sh-shu’arā. II, 653-658;
4. Abu-l-Faraj. Al-Ag‘ānӣ. VI, 264-279;
5. Yoqut. Mu’jam al-udabā. XI, 83-89;
6. Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. II, 151; VI, 102-105;
7. Ibn Hajar. Al-Isāba. VII, 131-133;
8. Abdulqodir al-Bag‘dodiy. Xizāna al-adab. I, 422-423; V, 83-86;
9. Brockelmann. GAL. I, 36-37; Suppl. I, 71;
10. Ronart. CEAC. 142;
11. Sezgin. GAS. II, 255-256;
12. Abdulvahhob as-Sobuniy. Shu’arā va davāvӣn. — Bayrut: 1978. 57-58; Rahmi Er. „Ebû Züeyb el-Hüzelî". TDV İA. — İstanbul: 1994. X, 272.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ikkinchi signal sistemasi** — faqat odam uchun xos boʻlgan, soʻzlar vositasida yuzaga chikadigan bosh miya yarim sharlari poʻstlogʻining faoliyati. I.s.s. eshitiladigan, soʻzlanadigan yoki koʻzga koʻrinadigan soʻzlar (nutq) vositasida amalga oshadi. Bu tushunchani 1932-yil da I. P. Pavlov odam bilan hayvon bosh miyasi faoliyati oʻrtasidagi farqni ifodalash maqsadida taklif etgan. I.s.s. birinchi signal sistemasi asosida yuzaga chiqadi. Chunki soʻzlar birinchi signal sistemasi signallari umumlashmasi, "signallar signali" hisoblanadi. Bunday umumlashuv shartli reflekslar xrsil qilish bilan boglik. Narsa va hodisalarning umumlashgan tasviri, yaʼni soʻzlar tufayli inson butun borliq toʻgʻrisida mavhum fikrlash va uni ilmiy taxlil qilish uchun cheksiz katta imkoniyatga ega boʻladi. I.s.s. evolyusiya jarayonida biologik va ijtimoiy omillar taʼsirida paydo boʻlgan, yashash uchun kurash va irsiy oʻzgaruvchanlik asosida bosh miya poʻstlogʻining tobora takomillashuvi, ijtimoiy mehnat va kishilar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar tufayli kishilarda nutq vujudga kelgan va rivojlangan. I. s. s.ning shakllanishi bosh miya yarim sharlari poʻstlogʻining barcha qismlari bilan bogʻliq. Zamonaviy neyrofiziologik tadqiqotlar (miyaga mikroelektrod oʻrnatish) verbal (soʻz) signallarining kodlashish mexanizmini oʻrganishga imkon beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Qozoq alifbosi| Аа | Әә | Бб | Вв | Гг | Ғғ | Дд |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ее | Ёё | Жж | Зз | Ии | Йй | Кк |
| Ққ | Лл | Мм | Нн | Ңң | Оо | Өө |
| Пп | Рр | Сс | Тт | Уу | **Ұұ** | Үү |
| Фф | Хх | Һ, һ | Цц | Чч | Шш | Щщ |
| Ъъ | Ыы | Іі | Ьь | Ээ | Юю | Яя |

Ұ (**U deb oʻqiladi)** — kirill alifbosiga asoslangan alifbo harfi. Qozoq alifbosining 29-harfi. Fonetik belgi - [ʊ]. Dastlaki paytda Ӯ deb belgilangan, keyin esa Ұ-ga oʻzgartirildi.

Qalin, qattiq, labli unlini bildiruvchi harf. Soʻzning barcha boʻgʻinida uchraydi. Birinchi bo‘g‘inda "ұ" yoki "o" tovushi kelsa, ikkinchi bo‘g‘indagi qisqa unli "ы" tovushi "ұ" bo'lib aytiladi. Masalan, talaffuzi quluq, julun, orun, otuz, soydum, yozilishi quliq, julun, orin, otiz, soydim. Shuningdek, so‘z boshidagi "P" tovushining oldidan ham "ұ" tovushini ko‘p uchratamiz (talaffuzi – uruqsat, uru; yozilishi – ruqsat, ru).

 Qozoq klaviaturasi.

Manbalar
--------

1. ↑   Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 5 том
2. ↑  Кеңесбаев І. Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика, А. 1962
**Mijoz** — bu serverga soʻrovlar yuboradigan hisoblash tizimining apparat yoki dasturiy komponentidir.

Mijoz hisoblanuvchi dastur maʼlum bir protokol yordamida server bilan bogʻlanadi. U serverdan istalgan maʼlumotni soʻrashi, toʻgʻridan-toʻgʻri serverda maʼlumotlarni boshqarishi, serverda yangi jarayonlarni ishga tushirishi va shunga oʻxshash amallarni bajarishi mumkin. Mijoz dasturi foydalanuvchiga serverdan olingan maʼlumotlarni taqdim etishi yoki dasturning maqsadiga qarab boshqa usulda foydalanishi mumkin. Mijoz dasturi va server dasturi bitta kompyuterda yoki turli kompyuterlarda ishlashi mumkin. Ikkinchi holda, ular oʻrtasida maʼlumot almashish uchun tarmoq ulanishidan foydalaniladi.

Mijozlarning turlari boʻlib terminallar — klaviaturali monitor bilan jihozlangan va serversiz ishlamaydigan koʻp foydalanuvchili kompyuterlardagi ish stantsiyalari hisoblanadi. 1990-yillarda tarmoqqa ulangan kompyuterlar paydo boʻldi — terminal va shaxsiy kompyuterga oʻxshash qurilma. Tarmoq kompyuterlari soddalashtirilgan tuzilishga ega va asosan serverga bogʻliq. Baʼzan terminal har qanday mijoz yoki faqat ishonchli mijoz sifatida tushuniladi.

Shunga qaramay, mijoz har doim ham zaif hisoblash resurslariga ega kompyuterni anglatmaydi. Koʻpincha „mijoz" va „server" tushunchalari hisoblash quvvatini emas, balki maʼlum bir vazifani bajarishda rollarni taqsimlashni tavsiflaydi. Mijoz va server funktsiyalarini bajaradigan dasturlar bir vaqtning oʻzida bitta kompyuterda ishlashi mumkin. Masalan, veb-server mijoz sifatida SQL serverida sahifalar yaratishi uchun maʼlumotlarni qabul qilishi mumkin (Vikipediya shunday ishlaydi).

Qiziqarli faktlar
-----------------

„X Window System"da server deb grafik foydalanuvchi interfeysini amalga oshiruvchi dastur nomlanadi, mijoz esa shu interfeysdan foydalanadigan dasturdir. Shuning uchun ilova serverlarida amalga oshiriluvchi mijoz dasturi ishlarini koʻrsatuvchi „X Window Server" ishonchli mijozda ishga tushirilishi mumkin. Foydalanuvchi nuqtai nazaridan, bu odatiy hol emas, chunki server odatda masofaviy dastur hisoblanadi, mijoz esa lokal dasturdir.
**Klaviatura** — maʼlumot kirgizish uchun yoki biror bir qurilmani boshqarish uchun moʻljallangan maʼlum tartibda joylashgan dastak tugma. Odatda, tugmachalar qoʻl barmoqlari bilan eziladi. Lekin, sensorli klaviaturalar ham boʻladi.

**Klaviatura** (lotincha clavis — kalit) -1) musiqa cholgʻu sozlarida maʼlum tartibda joylashgan klavish (richag)lar majmui, klavish mexanizmi (tovush hosil qiluvchi va uni soʻndiruvchi richaglar tizimi)ning asosiy qismlaridan biri. 12-asrdan dastlab organyaa, soʻngra boshqa klavishli musiqa cholgʻularipa qoʻllanilgan. Klavesin, fisgarmoniya, elektroorgan kabi cholgʻularda bir nechta dastaki Klavituralar boʻlishi mumkin. Organda qoʻl uchun muljallangan Klavituralardan tashqari nihoyatda past (yoʻgʻon) tovushlar manbai — oyoq Klaviturasi (pedal) ham mavjud; 2) yozuv mashinkasi, kompyuter kabi mexanizmlarda klavishlar majmui.

Asosan klaviaturaning ikki turi mavjud: musiqiy va alifbo-sonli.

Xozirgi kunga kelib klaviaturaning spektorli galagramma turlari mavjuddir.

Klaviaturaning ikki turi mavjud boʻlib ular:

1. Windows klaviaturasi (104 ta klavisha mavjud); 

2. Standart klaviaturasi (101 ta klavisha mavjud).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |