recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**George Grosvenor Thomas** (talaffuzi: *Jorj Grosvenor Tomas*; 1856, Sidney, Avstraliya – 1923, London, Buyuk Britaniya) – avstraliyalik va britaniyalik postimpressionist rassom, Shotlandiyadagi Glasgow Boys rassomchilik guruhi aʼzosi.

Hayoti va ijodi
---------------

Grosvenor Thomas 1856-yilda Sidneyda tugʻilgan. Yoshligida rassom Angliyaga koʻchib oʻtadi. Rassom 1885—1886-yillarda Glazgoga tashrifidan soʻng, fransuz realistlarining Barbizon maktabi va postimpressionistlar tamoyillariga sodiq qolgan rassomlar guruhi *Glasgow Boys* aʼzolari bilan uchrashadi va shundan keyin rassomchilikkka qiziqib, rasm chizishni boshlaydi. Thomas akvarel va moyli boʻyoqlarda asosan peyzaj va natyurmortlarni chizgan. Koro Kamil va Charles-François Daubignyning sanʼat asarlari rassomning ijodiga sezilarli darjada taʼsir koʻrsatgan.

Grosvenor Thomas qirollik sanʼat akademiyasida, Shotlandiya Qirollik akademiyasida va Shotlandiya qirollik akvarel rassomlari jamiyatida bir necha bor oʻz ishlariini namoyish etgan. Rassomning suratlari Myunxen va Drezdendagi koʻrgazmalarda oltin medallar bilan taqdirlangan.

1892-yildan Grosvenor Thomas Shotlandiya qirollik akvarel rassomlari jamiyatining aʼzosi. Londonda yashaganiga hamda koʻp marotaba sayohat qilganiga qaramay, Thomas badiiy doiralarda doimo *Glasgow Boysning* aʼzosi hisoblangan.

Grosvenor Thomas 1923-yilda Londonda vafot etgan.

Galereya
--------

* SeascapeSeascape
* The watermillThe watermill
* The Watermill 1903The Watermill 1903
* Moonlit French Village 1903Moonlit French Village 1903
* he Mill at Moret-sur-Loing near Paris 1905he Mill at Moret-sur-Loing near Paris 1905
* The Mill PondThe Mill Pond
* Silver Birches 1911Silver Birches 1911
* CottagesCottages

Manbalar
--------

1. 1 2  „Гросвенор Томас".
2. 1 2 3  „George Grosvenor Thomas RSW (1856-1923)".
3. ↑  „George Grosvenor Thoma".

Havolalar
---------

* www.caltongallery.co.uk
**SAFO QORI ALIQORIEV (Hoji Muhammad Safo qori Aliqoriyev** (1894 – y, mart oyi Toshkent, 1965 – yil, 1- fevral Toshkent))– qori,  mudarris va diniy ulamo.

Tarjimai holi
-------------

Hoji Muhammad Safo qori Aliqoriev (Safo qori) 1894 yilning aprel oyida Toshkent shahrida ziyoli oilada tavallud topgan. Otasi Ali qori mohir xattot, murattab qori boʻlgan. Toshkentdagi Eshonquli Dodhoh madrasasining bosh mudarrisi Isoxon aʼlamdan tahsil oladi. Oʻn ikki yoshida Qur’oni karimni toʻla yodlab, Sebzor dahasidagi jomeʼda yigirma chogʻliq qorilar va ulamolar oldida sinovdan oʻtadi. Shu majlisda ulamolar unga Toza qori nomini beradilar. Ularning tavsiyasi bilan Safo qori Mir Arab madrasasida oʻqishni davom ettiradi.

Faoliyati
---------

II Jahon urushi yillarida Safo qori el qatori front ortida mehnat qiladi. 1943 yilda diniy nazorat tuzilganida Safo qori Oliy hay’at aʼzosi va muhtasib etib tayinlanadi. Diniy nazorat tomonidan amalga oshirilgan diniy, ilmiy va maʼrifiy ishlarda uning xizmatlari samarali boʻlgan. Shu bois 1955 yilda sobiq Ittifoqdan haj ibodatini oʻtashga ruxsat etilgan qirq besh kishilik guruhga Safo qori Aliqoriev bosh qilib joʻnatiladi. Ziyoratchilarni Saudiya Arabistoni podshosi Faysal ibn Abdulaziz oʻzi kutib olib, birga ibodatni oʻtadilar. Ushbu safar chogʻida Safo qori Saudiya Arabistoni va Misr radiolari uchun arab tilida intervyular beradi. Safar taassurotlari toʻgʻrisida Moskvada bosiladigan jurnallarida maqolalar chop etilgan.

Safo qori diniy nazoratda ishlash barobarida Toshkentdagi „Moʻgʻulkoʻcha" (hozirgi at-Termiziy) masjidida imom- xatiblik qilgan (1944-1946). Shuningdek, 1956-1961 yillarda Baroqxon madrasasida dars bergan.

Vafoti
------

Safo qori Aliqoriev 1965 yil 1 fevral kuni olamdan oʻtgan. U Toshkentdagi Teshikqopqa qabristoniga, birinchi ustozi Isoxon aʼlamning yoniga dafn etilgan.

Manbalar
--------


1. ↑  *O’zbekiston ziyoratgohlari va qadamjolari:*, Toshkent viloyati va Toshkent shahri / Uchinchi kitob.. Toshkent, "Turon Zamin-Ziyo", 2015 — 356 bet. ISBN 978-9943-335-74-5.
2. ↑  *«O‘zbekiston ulamolari»* Mas’ul muharrirlar: Usmonxon ALIMOV va Baxtiyor BOBOJONOV:. «Movarounnahr», 2015 — 496 bet. ISBN 978-9943-12-324-3.
**Igor Konstantinovich Jeltov** (1970-yil 31-yanvar, Ivanovo viloyati, Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi, SSSR – 1989-yil 3-iyun, Boshqird Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi, SSSR) – SSSR Qurolli Kuchlarining kichik serjanti, Shaxsiy jasorat uchun ordeni sohibi, Ufa yaqinidagi poyezd halokatida odamlarni qutqarish paytida vafot etdi.

Biografiyasi
------------

Igor Konstantinovich Jeltov 1970-yil 31-yanvarda Ivanovo viloyati Puchej shahrida tugʻilgan. Oʻz qishlogʻidagi sakkizinchi maktabni tugatgan. 1985-yilda u ota-onasi bilan Kostroma shahriga koʻchib oʻtdi, Severniy qishlogʻida yashadi va Kostromadagi 13-sonli oʻrta maktabning toʻqqizinchi va oʻninchi sinflarini tugatdi. Oʻrta maʼlumotni olgach, Jeltov Kostroma davlat qishloq xoʻjaligi institutiga oʻqishga kirdi.

1988-yilda birinchi kursni tugatgandan soʻng, Jeltov SSSR Qurolli Kuchlarida xizmat qilish uchun chaqirildi. U motorli miltiq eskort polkida xizmat qilgan va kichik serjant unvonini olgan. 1989-yil boshida Jeltov Novosibirsk – Ufa yoʻnalishi boʻylab sayohat qiluvchi yuk sifatida xizmat safariga yuborildi. 1989-yil 3 iyunda bu poyezd Ufa yaqinidagi yirik poyezd halokati joyidan unchalik uzoq emas edi. Qarshi kelayotgan ikkita poyezd oʻtayotganda gaz portlashi natijasida 575 kishi halok boʻldi, yuzlab odamlar jarohatlandi va kuyib ketdi. Kichik serjant Igor Konstantinovich Jeltov yonayotgan poyezdlarga yugurdi va oʻz hayotini xavf ostiga qoʻyib, ulardan yoʻlovchilarni olib chiqishni boshladi. U 20 kishini qutqarishga muvaffaq boʻldi, ammo kuchli kuyishlar oldi.

Hushsiz holatda u respublika poytaxti – Ufaga joʻnatildi. U yerda u 13-sonli Ufa shahar kasalxonasiga yotqizilgan. Shifokorlarning saʼy-harakatlariga qaramay, Jeltov 1989-yil 9-iyunda koʻplab kuyishdan vafot etgan.

U Kostroma shahar qabristonining Shon-sharaf xiyoboniga dafn etilgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining farmoni bilan kichik serjant Igor Konstantinovich Jeltov vafotidan keyin „Shaxsiy jasorat uchun" ordeni bilan taqdirlandi.

Xotirasi
--------

* Kostroma shahridagi koʻchaga Jeltov nomi berilgan.
* Kostromada Jeltov xotirasiga yodgorlik lavhasi oʻrnatildi.
* Jeltov oʻqigan 13-sonli oʻrta maktabda uning xotirasiga muzey tashkil etilgan.
* Kostromada har yili xotira tadbirlari oʻtkaziladi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Желтов И. К." (ru).  Музей средней школы № 3 города Костромы.. 2020-yil 30-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 3-iyun.
2. ↑  „В Костроме вспоминают героя Игоря Желтова, который погиб, спасая людей из горящего поезда." (ru).  K1NEWS. (2018-yil 31-yanvar). 2020-yil 3-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 3-iyun.
3. 1 2  „Уроки мужества памяти Игоря Желтова." (ru).  Молодёжно-досуговый центр «Перспектива», Костромской муниципальный район. (2015-yil 16-fevral). 2020-yil 3-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 3-iyun.
**Loy yigit** - rus xalq ertagi. Zaonezhie (rus. Заонежье) ning eng keng tarqalgan ertaklaridan biri. Bu "Puf" ertagiga o‘xshaydi. "Loy Ivanushka" rus repertuarida sakkizta yozuv bilan ifodalangan, bu syujet Ukraina, Belarusiya va G'arbiy Yevropa an'analarida yo'q. Aleksey Tolstoyning adabiy moslashuvida ertakning "Loy yigit" varianti mavjud. 1923-yilda Lev Zilov xalq ertagi syujeti asosida "Xum kalla" she'riyt variantini yozdi.

Syujeti
-------

Kulol va uning farzandi yo'q xotini loydan bir yigitni yasadilar. U ovqat so'radi va ularning hamma nonlarini yedi, barcha sutlarini ichdi va keyin ularni o'zlarini ham yeb qo'yadi. Keyin u ko'chaga chiqdi va yo'lda uni uchratganlarning hammasini yuta boshladi: o'tinchilar, o'roqchilar, ayollar (qaroqchilar). Oxir-oqibat, yigit echkini uchratadi, u o'zi uning og'ziga sakrab tushishga va'da beradi, lekin buning o'rniga uning oshqozoniga shoxlari bilan uradi. Loy yigit sinadi va u yegan barcha odamlar tirik va sog'-salomat chiqib ketishdi.

Analoglari
----------

Xuddi shunday syujetda Sh.Perro tomonidan yozilgan fransuz ertagi bor. Ertak "Qizil qalpoqcha" nomi ostida mashhur, unda yog'och kesuvchilar yovuz bo'rini o'ldirishdi va u yutib yuborgan buvisi va nabirasi uning ochiq qornidan sog'-salomat chiqib ketishgan voqealar tasvirlangan.

Vengriyaning "Kichik to'p" ertagi ( veng.: *A kis gömböc*).

Fransuz ( *Log* ) va Chexiya ( *Churbashka* ) versiyalarida asosiy xarakter - eri tomonidan topilgan va ozgina chaqaloq shakli berilgan to'nkacha haqida hikoya qilinadi. Churbashka o'z bog'ida karam terayotgan kampir tomonidan o'ldiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Новиков Н. В.* Образы восточнославянской волшебной сказки — Л.: Наука, 1974. — 255 с. — С. 24
2. ↑  *Хеллман Б.* Сказка и быль: История русской детской литературы. Перевод с английского Ольги Бухиной. — М.: Новое литературное обозрение, 2016 — (Научная библиотека) — 560 с. — ISBN 978-5-4448-0561-9

Adabiyotlari
------------

* *Gubanova G. N.* Ertaklarning oltin kitobi. - Tula: OOO Rodnichok. 2001. - S. 313. - ISBN 5-89624-013-9 .
* *Erben K. Ya.* Baladalar, she'rlar, ertaklar / M. Zenkevich va M. Golodniy. - M .: OGIZ, Davlat badiiy adabiyot nashriyoti, 1948. - S. 202-206. - 304 b.
* *Zilov L. N.* Clay blokhead - Ivanovo-Voznesensk: Osnova, 1923. [12] p.
* A. N. Tolstoyni qayta ishlashda rus xalq ertaklari - M .: Det. lit. 1946. - 325 b.
* Hikoya № 2028. "Gil Ivanushka (Puffer)" // Qiyosiy syujet indeksi. Sharqiy slavyan ertak

Havolalar
---------

* "Loy bola" rus xalq ertaki matni
* "Loy yigit" rus ertakini qayta ishlashda A. N. Tolstoy
**Dubay sanoat shahri** - BAAning Dubay shahridagi maxsus sanoat parki bo'lib, 2004-yilda tashkil etilgan. Maydoni 560 million kvadrat metrga teng.

Umumiy tavsif
-------------

Dubay sanoat shahri oziq-ovqat va ichimliklar zonalari, asosiy metall va transport zonalari, omborlar va keng qo'riqxonalarni o'z ichiga oladi va logistika, ta'lim va aralash foydalanish ishlanmalari sohalarida faoliyat olib boriladi. Dubay sanoat parki al-Maktum aeroporti va Jebel Ali xalqaro aeroporti yaqinida Amirlik yo'li bo'ylab joylashgan. 2015-yilga kelib, qurilish ishlari yakuniga yetgach, shahar 500 mingga yaqin odamni qabul qilishi rejalashtirilgan edi. 

Dubay sanoat shahri oltita zonani o'z ichiga oladi:

* 1-zona: Oziq-ovqat va ichimliklar
* 2-zona: Transport uskunalari va ehtiyot qismlari
* 3-zona: Mashina va uskunalar
* 4-zona: Mineral mahsulotlar
* 5-zona: Asosiy metall
* 6-zona: Kimyoviy moddalar

Ishlanmalar
-----------

2009-yilning mart oyida Dubay sanoat shahrining omborlari qurilish ishlari, butun loyiha ishlari esa 2015-yilda yakunlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Dubai Industrial City" (en). *dubaiindustrialcity.ae*. Qaraldi: 4-mart 2020-yil.
2. ↑  „Food and Beverage Zone at Dubai Industrial City home to 20 companies" (en). *Saudigazette* (10-mart 2013-yil). Qaraldi: 4-mart 2020-yil.
**Igor Petrovich Taran** (ukraincha: *Ігор Петрович Таран*; 23-may 1971-yil) – ukrainalik sobiq futbolchi, himoyachi pozitsiyasida toʻp surgan.

Futbolchilik faoliyati
----------------------

Kiyevning „Dinamo" klubi bitiruvchisi, 1989-yilda SSSR futbol federatsiyasi kubogida asosiy jamoa tarkibida 1 ta oʻyin oʻtkazgan. 1992—1995-yillar oraligʻida Kiyev klubi tizimiida harakat qildi. Igor dastlab asosiy jamoa tarkibida mashgʻulot olib bordi va keyinchalik Dinamo-2 farm jamoasi tarkibida oʻynadi. Kiyevlar farm jamoasidan keyinchalik boshqaq jamoalarga ijaraga ham berildi.

„Bukovina" da ijarada oʻynab, Ukraina chempionati oliy ligasida debyut qildi. Dastlabki debyut oʻyinini 1994-yil 21-may, „Bukovina" 2-0 „Metallurg" (Zaporojye) boʻlgan oʻyinda oʻtkazdi. Umuman olganda, u oliy ligada Chernovtsi jamoasi uchun 6 ta oʻyin oʻtkazgan. Nikolaev uchun oliy divizionda yana bir oʻyin oʻtkazdi.

1996-yilda u „Fakel" Varva havaskorlar jamoasiga qoʻshildi va u bilan Ukraina chempionati havaskorlar ligasining 4-zonasi gʻolibi boʻldi va keyinchalik ikkinchi ligada oʻynadi. 1998-yilgi mavsumda Oʻzbekiston Superligasi vakili „Doʻstlik" jamoasi tarkibida faoliyat olib bordi.

Terma jamoadagi faoliyati
-------------------------

1995-yilda u Yaponiyada boʻlib oʻtgan Universiadada Ukraina talabalar jamoasi aʼzosi sifatida ishtirok etdi. Turnir yakuniga koʻra ukrainaliklar 4-oʻrinni egalladi.

Havolalar
---------

* Footbook.ru saytidagi statistika
**Lucas de Oliveyra Cunha**, odatda **Lukas Kunya** yoki **Luquinhas** nomi bilan tanilgan, (1997-yil 30-iyulda tugʻilgan) — braziliyalik futbolchi, Comercial-SP jamoasida yarim himoyachi sifatida oʻynaydi.

Faoliyati
---------

17 yoshida Kunya 2015-yilda Kampeonato Kariokada Friburguense jamoasida oʻynadi va Tasa Guanabarada yettita oʻyinda maydonga tushdi. Friburguensening 2016-yilgi Copa Riodagi gʻalabasida maydonga tushganidan soʻng, u 2017-yil boshida yangi shartnoma boʻyicha kelisha olmagani uchun klubni tark etdi.

Kunha Mogi Mirim uchun debyutini 2017 Campeonato Brasileiro Série C da Botafogoga (San-Paulu) qarshi oʻtkazdi. U klubni tark etishdan oldin C Seriyada yana bitta oʻyin oʻtkazdi.

2018-yil oxirida Kunya 2019-yilgi Campeonato Paulista Série A3 mavsumida Primavera safiga qoʻshildi va u yerda sakkizta oʻyin oʻtkazdi.

2019-yilning yozida „Surxon" klubi safini kuchaytirdi. U yangi jamoasidagi debyutini 2019-yil 17-avgust kuni Oʻzbekiston Superligasi 17-turi doirasidagi „Qoʻqon −1912" ga qarshi safarda magʻlub boʻlgan (1:2) uchrashuvida oʻtkazdi. Lukas 69-daqiqada oʻz hamyurti Duglas Trujinyoning oʻrniga maydonga tushdi. U Oʻzbekiston Superligasida 7 ta, mamlakat kubogida yana 1 ta oʻyin oʻtkazdi.

2020-yilning fevral oyi oxirida u „Bolqon" bilan shartnoma imzoladi. U Zorya jamoasida debyutini 2020-yil 10-iyul kuni Birinchi liganing 23-turi doirasidagi safarda „Avangard Kramatorsk" ga qarshi oʻyinda (3:3) oʻtkazdi. 77-daqiqada Luis Fernando oʻrniga Lukas Kunya maydonga tushdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Meia Lucas Cunha, de 17 anos, é emprestado para o Corinthians até 2016" (pt-br). *A Voz da Serra* (13-aprel 2015-yil). Qaraldi: 2-iyun 2020-yil.
2. ↑  „Em definitivo, Frizão perde o meia Lucas Cunha para disputa da Segundona". *FutRio* (8-mart 2017-yil). Qaraldi: 2-iyun 2020-yil.
3. ↑  *Valério, Lucas*. „Em Ribeirão Preto, Mogi Mirim perde a primeira na Série C" (pt-BR). *O Popular* (24-may 2017-yil). Qaraldi: 2-iyun 2020-yil.
4. ↑  „Primavera anuncia contratações de meias e chega a nove reforços no elenco para disputa da Série A3" (pt-br). *Globo Esporte* (26-dekabr 2018-yil). Qaraldi: 2-iyun 2020-yil.
5. ↑  KOKAND-1912 VS. SURKHON 2:1 (ingl.)
6. ↑  Klub Pershoї lіgi pіdpisav tretogo brazilsya
7. ↑  AVANHARD VS. BALKANY ZORYA 3:3 (ingl.)

Havolalar
---------

* Lucas Cunha Soccerway saytida
**Madaklashtlar** (madaklashti) — Pokiston shimolidagi Haybar-Paxtunxva viloyatining Chitral tumanidagi Madaklasht vodiysi va uning atrofida yashovchi, kelib chiqishi tojiklarga borib taqaluvchi mahalliy etnik-lingvistik jamoa. Ular Madaklasht shevasida gapirishadi. Ayrim tilshunoslar bu shevani dariy yoki tojik tilining dialekti deyishsa, boshqalar, shu jumladan madaklashtlarning oʻzlari ham Gʻarbiy Eron tarmogʻining mustaqil tili deb hisoblaydi. Ular Islomning ismoiliya mazhabida․

Tarixi
------

Hozirgi madaklashtlarning ajdodlari Afgʻonistonning shimoli-sharqiy hududlaridagi tojik tilida soʻzlashuvchi viloyatlardan ikki yarim asrdan koʻproq vaqt oldin Chitralga koʻchib kelgan. Oʻshandan beri ular boshqa fors shevalaridan uzoqda yakkalanib qolgan holda istiqomat qilib keladi hamda yangi qoʻshnilari — Kxo, Gujar va pushtunlar taʼsiriga tushishgan. Aynan shu omillar Madaklasht xalqining oʻziga xosligini shakllantirishga va ham tojiklardan, ham Chitralning mahalliy xalqlaridan ajratib koʻrsatilishiga imkon beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Brief descriptions of the Languages spoken in Chitral". *University of Chitral*. Qaraldi: 10-fevral 2022-yil.
2. ↑  Kreutzmann 2017. sfn error: no target: CITEREFKreutzmann2017 (help)
3. ↑  „Madaklasht village of Ismaili Muslims sets an example of communal tolerance, harmony". *IsmailiMail* (9-iyun 2014-yil). Qaraldi: 10-fevral 2022-yil.
4. ↑  Israr 1969. sfn error: no target: CITEREFIsrar1969 (help)
5. ↑  Akhunzada 2018. sfn error: no target: CITEREFAkhunzada2018 (help)

Adabiyotlar
-----------

* *Akhunzada F.* Madaklashti: A Persian-Speaking Community Of Northern Pakistan // Archivio per l’Antropologia e la Etnologia. — 2018. — Andoza:Бсокр. — Andoza:Бсокр.
* *Israr D.* The people of Chitral: A Survey of their Ethnic Diversity // Pakistan Geographical Review. — 1969. — Andoza:Бсокр. — Andoza:Бсокр.
* *Kreutzmann H.* Language Variegation across the Pamir: Hindukush-Karakoram: Perceptions and Mobilities // Südasien-Chronik – South Asia Chronicle. — 2017. — Andoza:Бсокр. — Andoza:Бсокр.
**Rauf-Rafail Aleksandrovich Katsenovich** (7-sentabr 1920, Toshkent — 20-oktabr 2003) — terapevt, kardiolog va fizioterapevt. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1968), tibbiyot fanlari doktori (1964), professor (1966). Toshkent tibbiyot akademiyasi ni tugatgan (1945). Bosh turkman kanali qurilishida 1-tibbiyot-sanitariya qismining boshligʻi (1951-53), Oʻzbekiston sogʻliqni saqlash vazirligi Salomatlikni tiklash va fizioterapiya ilmiy tadqiqot institutida ilmiy kotib (1953-58), direktor oʻrinbosari (1958—72), ayni vaqtda Toshkent vrachlar malakasini oshirish institutida kafedra mudiri. 1972-yildan Toshkent tibbiyot akademiyasi (1990-yildan 2-Toshkent tibbiyot akademiyasi) gospital terapiya kafedrasi mudiri, Kardiologiya ilmiy tadqiqot institutidirektori (1976—97), 1997-yildan yurakning ishemik kasalligi laboratoriya mudiri. K. revmatizm, ovqat hazm qilish aʼzolari kasalliklari, yurakning ishemik kasalligi, gipertoniya kasalligini aniqlash va davolash usullari ustida ilmiy ish olib borgan. Kurortologiya, fizioterapiya va yurak-tomir sistemasi kasalliklariga oid asarlar muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

* Primeneniye antagonista kalsiya korinfara u bolnix stenokardiyey napryajeniya — nekotorie aspekti izucheniya i optimizatsii terapii, T. 1994.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  




  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Iskander Aminovich Xisamov** (1957-yil 23-iyulda Toshkentda tugʻilgan) – rossiyalik teleboshlovchi, jurnalist va siyosatshunos.

Hayoti
------

Iskander Xisamov 1957-yil 23-iyulda Toshkentda tugʻilgan. 1978-yili Toshkent Davlat universiteti (ToshDU)ning jurnalistika fakultetini tamomlagan.

Xisamov 1978—1981-yillarda Samarqand viloyati „Leninskiy put" gazetasida muxbir boʻlib ishlagan.

1981-yildan 1984-yilgacha – Toshkentning „Pravda Vostoka" gazetasi mas’ul kotibining oʻrinbosari.

1984-yildan 1990-yilgacha – Oʻzbekiston SSR TASS respublika boʻlimida bosh muharrir.

1989-yilda SSSR xalq deputatlarining birinchi qurultoylarida TASSning parlament muxbiri boʻlib ishlagan.

1990–1991-yillarda – „Pravda Vostoka" gazetasida boʻlim mudiri.

1991-yilda Moskva nashrlarida „Izvestiya", „Literaturnaya gazeta", „Trud" gazetalarida faoliyat olib borgan. U Oʻzbekistondan turk-mesxetiyaliklarni genotsid qilish va deportatsiya qilish, respublika rahbariyati tomonidan avgust toʻntarishini qoʻllab-quvvatlash, ayollarni oʻz-oʻzini yoqish muammosiga bagʻishlangan tanqidiy maqolalarni nashr etgan. Shundan soʻng, Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti birinchi kotibi Islom Karimovning shaxsiy buyrugʻi bilan „Pravda Vostoka" gazetasidan boʻshatilgan. Keyin Oʻzbekistonni tark etishga majbur boʻladi.

1992–1993-yillarda Rossiyaning „Megapolis" va „Siti N" nashrlarida jurnalist boʻlib ishlagan.

1993-yildan 1998-yilgacha – „Bronnitskiy News-Televiziya" axborot-madaniy markazi direktori (Moskva viloyati).
1998-yildan – siyosat boʻlimi boshligʻi, 2000-yildan 2004-yilgacha – Rossiyaning „Ekspert" jurnali bosh muharriri oʻrinbosari. Shu bilan birga, 1999–2000-yillarda Vladimir Poznerning tahliliy teledasturlari bosh muharriri boʻlib ishlagan.

2004-yilda „Ekspert-Ukraina" jurnalini nashr qilishni tashkil qilib, u yerda 2009-yilgacha rahbarlik qiladi.

2009–2010-yillarda prezidentlik saylovlarida Sergey Tigipko shtabida ekspertlar guruhini boshqargan.

2010-yilda „Ekspert kengashi" tahliliy markazini, „Islohotlar klubi" UmumUkraina jamoat tashkilotini tashkil etib, unga rahbarlik qilgan. Soʻng, uning prezidenti etib saylanadi. Klub Ukrainadagi islohotlar va mamlakatni modernizatsiya qilishdan manfaatdor boʻlgan oʻrta biznes vakillarini birlashtiradi.

Oilasi
------

Turmush oʻrtogʻi: Svetlana Valeryevna Xisamova (1983-yili tugʻilgan), jurnalist. Bolalari: Zarina (1980-yilda tugʻilgan), Dilyara (1985-yilda tugʻilgan), Amina (2011-yilda tugʻilgan), Nina (2014-yilda tugʻilgan).

Manbalar
--------

1. ↑  Iskander Xisamov. Spravka | RIA Novosti Ukraina
2. 1 2 3  „Искандер Хисамов" (deadlink). 2015-yil 17-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 12-mart.
3. ↑  „Деловой аналитический украинский журнал : Эксперт Украина" (deadlink). 2017-yil 11-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 8-may.
4. ↑  „Reformatorskiy klub: Sayt obщestvennoy organizatsii". 2015-yil 18-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 27-noyabr.
**Makka masjidi** – Hindistonning Karnataka shtatidagi Bijapur shahrida joylashgan masjid. Masjid podshoh xonadonidagi ayollar uchun qurilgan. U davlat ahamiyatiga ega yodgorliklar roʻyxatiga kiritilgan.

Tarixi
------

Masjidning qurilgan sanasi maʼlum emas. *The New Cambrdge History of India (Hindistonning yangi Kembrij tarixi)* asarida bu Ali Odil Shoh II hukmronligi davriga tegishli deb aytiladi, Henry Cousens esa uni 13-asr oxiriga aloqador deb baholaydi. Binoning sharqiy chekkasida bir avliyoning qabri bor, u masjidni foydalanishga topshirgan qurilish homiysiga tegishli boʻlishi mumkin.

Minoralar avvalroq qurilgan inshootning qoldiqlari boʻlishi mumkin. Henry Cousensning taʼkidlashicha, masjid atrofida qurilgan baland devorlar uning fillar saqlanadigan xona sifatida ishlatilganligini koʻrsatadi. Uning taʼkidlashicha, avvalgi masjid vayrona holatida boʻlgan vaqtda, yangi masjid qurilishidan oldin fil saqlanadigan xona sifatida foydalanilgan.

Tavsifi
-------

Masjid qoʻriqxona ichida joylashgan. Masjidning fasadi beshta qismdan iborat. U sakkizta arkada koʻtarilgan yarim sharsimon gumbaz bilan qoplangan.

### Ichki koʻrinishi

Masjidda minbar yoʻq, chunki ayollar namozidan oldin xutba oʻqilmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  *DHNS.* „Mecca Masjid gets a facelift" (en). *Deccan Herald* (24-may 2010-yil). Qaraldi: 24-oktyabr 2023-yil.
2. 1 2 3 4  Cousens, Henry*. Bijapur, the Capital of the Adil Shahi Kings: A Guide to Its Ruins* (en). Scottish Mission Industries Company, 1905 — 67–70 bet.
3. ↑  Michell, George*. Architecture and Art of the Deccan Sultanates*, The New Cambridge History of India I : 7. Cambridge University Press — 96 bet.
4. ↑  *Wright.* „General view of the east façade of the Mecca Mosque, Bijapur". *www.bl.uk*. 3-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-oktyabr 2023-yil.
**Ivan Timofeyevich Potapov** – Sovet harbiy, davlat va siyosiy arbobi, general-mayor.

Hayoti
------

Ivan Timofeyevich Potapov 1903-yil 20-dekabrda Gaida qishlogʻida tugʻilgan. 1929-yildan KPSS aʼzosi boʻlgan.

Ivan Potapov 1918-yildan boshlab harbiy xizmatda, ijtimoiy-siyosiy ishlarda faol boʻlgan. U 1918-1953-yillarda Qizil Armiya askari, kursant, pulemyot boshligʻi, zirhli mashina komandiri, vzvod komandiri, batalyon komandirining yordamchisi, batalyon komandiri, 97-ogʻir tanklar brigadasi komandiri, 2-Xarkov tank maktabi boshligʻi, 103-tank brigadasi komandiri, 65-gvardiya tank brigadasi komandiri boʻlgan. Shuningdek, 2-gvardiya tank armiyasi 12-gvardiya tank korpusi komandirining oʻrinbosari, GSVG 2-gvardiya tank armiyasi 12-gvardiya tank diviziyasi jangovar boʻlinmalari boʻyicha komandir oʻrinbosari, 9-tank diviziyasi komandiri, Toshkent tank maktabi boshligʻi ham boʻlgan.

Ivan Potapov 1953-yil 24-dekabrda Toshkentda vafot etgan.

Havolalar
---------

* Потапов
* Память народа
**Sabzavot** (fors.toj. sabza — yamyashil oʻt, maysa) — rezavor va poliz ekinlari va ularning ovqatga ishlatiladigan mahsuli. S.lar jahonning deyarli barcha mamlakatlarida ekiladi. S. tabiiy yoki qayta ishlangan holida isteʼmol qilinadi. S.larning barchasi oziqlik, dorivor va parhez xususiyatiga ega. Ovqatga va yangiligida istemol qilish uchun S.larning mevasi, yosh novdasi, ildizi, ildizmevasi, tuganagi, urugʻi, toʻpguli, bargi va boshqa ishlatiladi. Insonning bir kunlik ovkat ratsionida S. 600 g ni tashkil etishi kerak. S.ning tarkibi va ozuqalik sifati mahsulot turiga, yetishtirish sharoitiga va saqlanishiga qarab oʻzgarib turadi. Shuning uchun ularni koʻproq yangiligida isteʼmol qilinadi. S. mahsulotlari quruq moddasining asosiy qismini uglevodlar — kraxmal, qand, kletchatka hamda pektinli moddalar tashkil etadi. S. tarkibida qand (0,5—2,5%), organik kislotalar, xushboʻy moddalar, kul elementlari (0,4—3%), vitaminlar (5–50 mg%S vitamini, shuningdek, karotin, Vg V2, RR va boshqalar) bor. S. tarkibida moy boʻlmaydi, oqsil kam miqdorda (1—2%, dukkaklilarda 5—6%), suv 65—96% ni tashkil qiladi. Shu sababli ularning energetik qimmati unchalik yuqori emas. (2 dan 2 ming kj/kg gacha). Ammo S.da biologik faol birikmalar (kaliy, magniy, temir, fosfor tuzlari), mikroelementlar ham mavjud. S.larning muhim fiziologik xususiyatlari ularning ishtahani qoʻzgʻatishi, boshqa mahsulotlarning hazm boʻlishini yaxshilashidir. Oʻzbekistonda S.larning barcha turlari mart oyidan to kech kuzgacha, qishbahor fasllarida (issiqxona va parniklar)da yetishtiriladi. Ayrim S.lar qayta ishlanganda yoki ovqatga solinganda vitaminlar va xushtaʼmlik xususiyatlari birmuncha yoʻqoladi. Tuzlash, marinadlash, tez muzlatish, vakuumda quritishda vitaminlar va boshqa moddalar koʻproq saqlanib qoladi.

Abdunabi Hakimov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Iya Sergeevna Tsarevich** (1928-yil 31-oktyabr – 2010-yil 20-aprel) – sovet va ukrain oʻqituvchisi, pianinochi va musiqa arbobi.

Hayoti
------

Iya Tsarevich 1928-yil 31-oktyabrda Toshkent shahrida (Oʻzbekiston SSR) yozuvchi Sergey Tsarevich va jurnalist Yelena Mixaylovna Bragantseva oilasida tugʻilgan.

Musiqiy rivojlanishining boshida Tsarevichning oʻqituvchilari orasida Liya Moiseevna Levinson (Markaziy musiqa maktabi, Moskva, 1943-1946), professorlar Ya. D. Fastovskiy va A. L. Eydelmanlar (Kiyev konservatoriyasi) bor edi.

Uning hayoti ukrain bastakori, Ukraina kompozitsiya maktabining asoschisi Boris Lyatoshinskiyning oilasi bilan bogʻliq boʻlgan.

Tsarevich tufayli Boris Lyatoshinskiy va Reynhold Gliere (1914-1956) oʻrtasidagi yozishmalarning birinchi jildi nashr etilgan. Bu ish Ukraina Milliy musiqa akademiyasi professori bilan hamkorlikda amalga oshiriladi. Oʻz davrining ajoyib pianinochisi boʻlib, B. Lyatoshinskiy, B. Lyatoshinskiy ijodini, balki hozirgi zamon bastakorlari va jahon klassikalarini ham targʻib qilgan.

Uning ijodiy faoliyati koʻp qirrali boʻlib, koʻplab kontsertlarda yakkaxon pianinochi sifatida qatnashgan. Shuningdek, kamera ansambllarida taniqli musiqachi – skripkachilar Armen Marjanyan va Aleksey Goroxov, Violonçelchi Vadim Chervov, Lisenko va Leontovich kvarteti bilan birga bilan chiqish qilgan.

Iya Tsarevichning Ukraina badiiy hayotini rivojlantirishga qoʻshgan katta hissasi uzoq muddatli pedagogik faoliyatidan bilan bogʻliq. Yarim asrdan koʻproq vaqtini Chaykovskiy tashkil topgan NMAU kamera ansambli kafedrasida dars berishga bagʻishlagan. Oʻlimidan oldin ogʻir kasal boʻlib, kafedra tarixi haqida batafsil maqola yozgan.

Shogirdlari orasida Vadim Gladkov (Ispaniya), Tatyana Primak (Livan), Vyacheslav Boykov (Donetsk), Konstantin Fesenko (Kiev), Yanjima Morozova (Kiev), Natalya Fedusiv (Kiev), Yaroslav Mentsinskiy (Germaniya) kabi mashhur kontsert musiqachilari bor edi.

Iya Sergeyevna 2010-yil 20-aprelda uzoq davom etgan kasallikdan soʻng, vafot etadi. U Vorzel qishlogʻida dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Iya Sergeevna
2. ↑  Pіshla z jittya vidatna ukraїnska pіanіstka Іya Tsarevich

Havolalar
---------

* Tetyana Gomon, Igor Savchuk: „XX asrning ikkinchi yarmidagi Ukraina kamera-instrumental Vikonatining shakllanishi kontekstida Tsarevich Sergiusning Vikonian-pedagogik faoliyati"
**Xalil Ahmedovich Rahmatullin** (1909, Toʻqmoq shahri, Qirgʻiziston — 1988.10.1, Toshkent) — mexanika sohasidagi olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1947), Oʻzbekiston va RSFSR da xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1959, 1967). Mehnat Qahramoni (1979), fizikamat, fanlari doktori (1943), professor (1943). Moskva universitetini tugatgan (1934). Shu intda aerodinamika laboratoriya (1937— 52), gaz va toʻlqinlar dinamikasi kafedrasi (1952—88) mudiri. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi prezidiumi aʼzosi va texnika fanlari boʻlimi raisi (1947—52). Oʻzbekistonda koʻp fazali muhitlar gidrodinamikasi ilmiy maktabi asoschisi. Asosiy ilmiy ishlari elastik va elastikplastik muhitlarda toʻlqinlar tarqalishining dinamik nazariyasi, elastik bogʻlanishlar boʻyicha koʻndalang zarba nazariyasi, tuproq dinamikasi, singdiruvchi jismlar aerodinamikasi, parashyutlar nazariyasi va koʻp fazali tizimlar mexanikasiga doir. R.yuk tushadigan (nagruzkali) va yuk tushmaydigan (nagruzkasiz) toʻlqinlar mavjudligini kashf qildi (ular "Rahmatullin toʻlqinlari" nomini oldi). Bu kashfiyot inshootlar zaminini hisoblash va ularni loyihalashda, kema zirhi mustahkamligini aniqlash va boshqa masalalarni hal qilishda qoʻllaniladi. R.ning aerostatlarning troslarga koʻndalang urilishiga bagʻishlangan ishlari Ikkinchi jahon urushi yillarida Moskva mudofaasi tizimini tayyorlashda keng qoʻllanildi. R. rahbarligida paxta chigitidan lint (kalta tolalar) ni aerokimyoviy usul bilan ajratib olish texnologiyey va nazariyasi ishlab chiqildi.

Oʻzbek olimlari F. Abutaliyev, Ye. I. Buzin, G. A. Koshevnikov, J. Fayzullayev va boshqa R.ning shogirdlari hisoblanadi. R. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureata (1968). Toshkentdagi koʻchalardan biri R. nomi bilan atalgan.

Manbalar
--------

* Gazovaya dinamika, M. 1954; Osnovi gidrodinamiki vzaimopronikayushix dvijeniy sjimayemix sred, M. 1956; Teoriya osesimmetricheskogo parashyuta, M. 1980; Vzaimodeystviye sred i poley, T. 1985;

Adabiyot
--------

* Latipov Q. Sh. Ergashev E. V. Fan soʻqmoklaridan, T. 1969; Akademik Xalil Ahmedovich Rahmatullin, T. 1999.

Havolalar
---------

* Xalil Rahmatullinga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni" gazetasi

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Fillar
**Fillar** (Elephants) — xartumlilar turkumi oilasi. Baʼzi sistematiklar fikricha, kenja oilasi. 2 urugʻi: Afrika F.i (2 tur) va Osiyo F.i (1 tur) bor. F. asosan, Osiyo va Afrikaning oʻrmon hamda savannalarida tarqalgan. Boʻyi 4—4,5 m gacha, ogʻirligi 5—7,5 t gacha. Terisi kalta va siyrak tukli. Oyoklari yoʻgon, baquvvat. Barmoqlari (oldingi oyoklarida 5 ta, orqadagisida 4 yoki 5 ta) tuyoqqa oʻxshash shoxeimon tuzilma bilan qoplangan. Oyoq kaftining tagida yumshoq massa boʻlib, filning tovusheiz harakatlanishini taʼminlaydi. Bir kunda 100 km cha yoʻl yurishi mumkin. Jagʻining ustki va pastki qismida 1 tadan oziq tishi bor, ular vaqtvaqti bilan yeyilib tulik shoxshabbalari, bargi, mevasi, kurtaklari va boshqa (bir kunda 100 kg cha) bilan oziqdanadi. 70—80 yil yashaydi. Eng qadimgi F. qoldigʻi yuqori pliotsen davri yotqiziqlaridan topilgan. Goʻshti ovqatga ishlatiladi. Fil suyagi, dumidagi qattiq qili va terisidan turli buyumlar yasaladi. Hind fili xonakilashtirilgan, ishchi hayvon sifatida foydalaniladi. Koʻplab ovlanishi va yashash muhitining buzilishi natijasida F.ning soni kamayib ketgan. Barcha turlari muhofaza qilinadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Jumabay Tashenov** (qozoqcha: *Жұмабай Тәшенов*) (1925-yil 15-dekabr, Toʻrgʻay, SSSR – 1994) – qoraqalpoq va qozoq yozuvchisi, tarjimon, shoir, dramaturg va ssenariynavis. Bir necha davlat mukofotlari sohibi

Biografiyasi
------------

1925-yil 15-dekabrda Qoraqalpogʻiston ASSR ,Toʻrgʻayda tavallud topgan.

1942-yilda urush boshlanishi munosabati bilan armiya safiga safarbar qilingan va butun urush davomida Berlingacha boʻlgan yoʻlni bosib oʻtgan, ikkita orden bilan taqdirlangan.

Demobilizatsiyadan soʻng Oʻzbekiston SSR Kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasi huzuridagi partiya maktabiga oʻqishga kirib, uni 1950-yilda tugatgan. 1950-yilda Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika institutining tarix fakultetiga oʻqishga kirib, uni eksternatura boʻyicha tamomlagan va nihoyat Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi aspiranturasiga oʻqishga kirgan va 1945—1947-yillar orasida aspiranturada tahsil olgan, shu bilan bir qatorda, Qoraqalpogʻiston SP dramaturgiya seksiyasiga rahbarlik qilgan.

1947-yilda "Qizilqoraqalpogʻiston „ gazetasi va "Amudaryo" jurnali tahririyatiga ishga kirib, yozuvchi sifatida ilk faoliyatini boshlagan. Bu jurnallar 1961-yilgacha nashr etilgan. 1961-yilda "Qozoqfilm" kinostudiyasi tarkibiga qabul qilingan va muharrir-maslahatchi lavozimida faoliyat yuritgan.

Tashenov sheʼriy toʻplamlar, hikoyalar va romanlarni nashr ettirgan, rus mumtoz va sovet adabiyoti asarlarini qoraqalpoq hamda qozoq tillariga tarjima qilgan. Qoraqalpoq adabiyoti rivojiga qoʻshgan ulkan hissasi munosabati bilan Jumabay Tashenov hukumatning bir qator faxriy yorliqlari bilan taqdirlangan.

Qoraqalpoq tilidagi asarlardan eng mashhuri „Jangdosh doʻstlar" qissasi hisoblanadi. Bir qator ssenariylar va pyesalar muallifi. U ssenariylarni birinchi navbatda, Igor Savvin bilan birgalikda yozgan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
**Marina Konstantinovna Shmonina** (1965-yil 9-fevral, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR) – sovet yengil atletikachisi, 4x400 metrga estafetada olimpiada chempioni. SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1992).

Hayoti
------

Marina Shmonina 1965-yil 9-fevralda Oʻzbekiston SSRning Toshkent shahrida tugʻilgan. 1992-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarining estafeta bahslarda qatnashgan. Yelena Ruzina, Lyudmila Jigalova, Olga Nazarova va Olga Brizginalar bilan birgalikda finalda gʻalaba qozonganida, Shmonina ham oltin medal bilan taqdirlangan. Shmonina Olimpiada oltin medalini qoʻlga kiritgan birinchi oʻzbek sportchisi sifatida eslanadi.

Doping
------

1993-yilda IAAF yopiq inshootlardagi jahon chempionatida Shmoninaning anabolik steroid stanozolol uchun topshirgan doping testi ijobiy natija berdi va Rossiyaning 4x400 estafeta jamoasi oltin medalni yoʻqotdi. Shuningdek, Shmonina antidoping qoidalarini buzgani uchun 4 yilga sportdan chetlashtirildi.

Manbalar
--------

1. ↑  National Olympic Committee of the Republic Of Uzbekistan: Uzbekistan Olympic movementʼs history / BARCELONA 1992
2. ↑  Sports Reference – Marina Shmonina
**Jura Baqozoda** (tojikcha: *Ҷӯра Бақозода*) — sovet va tojik olimi, filolog va adabiyotshunos, filologiya fanlari nomzodi, dotsent, Tojikiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi, Tojikistonda xizmat koʻrsatgan fan xodimi.

Jura Baqozoda 1937-yil 22-sentyabrda Samarqandda tugʻilgan. 1962-yilda Samarqand davlat universitetining filologiya fakultetini tamomlagan. Universitetdagi oʻqishni tamomlagach, Dushanbega koʻchib oʻtdi va Rudakiy nomidagi Dushanbe davlat til va adabiyot institutida oʻqishni davom ettirdi. 1965—1968-yillarda A. M. Gorkiy nomidagi Moskva adabiyot instituti aspiranturasida tahsil olgan. Keyinchalik Tojikiston Fanlar akademiyasida ishlagan. 1978—1985-yillarda „Sadoi Sharq" (Sharq ovozi) oylik jurnali mudiri, 1985—1989-yillarda „Tojik Sovet Ensiklopediyasi"ning bosh ilmiy muharriri boʻlgan. Shuningdek, ushbu jurnalda zamonaviy fors tojik adabiyoti boʻlimi mudiri (1989—2002) boʻlib ishlagan

1989-yildan to vafotigacha Dushanbedagi Tojikiston Milliy universitetida ishlagan. 2012-yil 28-aprelda Dushanbe shahrida 74 yoshida vafot etdi.

Ilmiy faoliyati
---------------

Ilk ilmiy-tanqidiy maqolalari 1963-yilda matbuotda paydo boʻlgan. 200 dan ortiq ilmiy-tanqidiy maqolalar, monografiyalar va ilmiy tezislar muallifi. A.P.Chexov hikoyalarini, V.Yakovenkoning "Partizan sherlari" (1987) romanini, turkman yozuvchisi N.Bayramovning "Taqdir yo‘li" (1989) romanini tojik tiliga tarjima qilgan. Baqozoda koʻplab mashhur kitoblar yozgan. „Padidahoi toza" (1974), „Ustujhöhoi badei dar nasri muosiri toik" (1982), „Navisanda va ideali zamon" (1985), „Andesha va chorahoi adabi" (2005), „Abdulhamid Samad va inkishofi hikoya" (2007), „Guzashti ayom va tahavvuli adabiyot" (2009) kitoblari shular jumlasidan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Prominent Tajik Figures of the Twentieth Century". *www.academia.edu*. Qaraldi: 7-sentabr 2023-yil.
2. ↑  Adiboni Toҷikiston (maʼlumotnomai muxtasari sharhiholӣ)./Tahiya va tanzimi Asrori Somonӣ va Maҷid Salim. – Dushanbe, „Adib", 2014, – s. 54 ISBN 978-99947-2-379-9

Adabiyotlar
-----------

* Адибони Тоҷикистон // Маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ. — Душанбе: «Адиб», 2014. — С. 54. — ISBN 978-99947-2-379-9.
**Pyotr Viktorovich Ernstedt** (1890-yil 9-iyun (21-iyun) – 1966-yil 25-dekabr) – rus va sovet tilshunosi (ellinist va koptolog). SSSR Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi (1946).

Hayoti
------

Pyotr Viktorovich Ernstedt 1890-yil 9-iyunda (baʼzi maʼlumotlarda 21-iyun) qadimgi filologiya va paleografiya boʻyicha mutaxassis, akademik Viktor Karlovich Ernstedt oilasida tugʻilgan. 1913-yilda Sankt-Peterburg imperatorlik universitetini tugatgan. 1918–1950-yillarda SSSR FA Leningrad Sharqshunoslik instituti (Osiyo xalqlari instituti), 1950–1954-yillarda esa SSSR Fanlar akademiyasi Tilshunoslik instituti xodimi boʻlib ishlagan. 1935-yilda „Filologiya fanlari nomzodi", 1941-yilda „Filologiya fanlari doktori" ilmiy darajalarini olgan. 1946-yil 4-dekabrdan SSSR Fanlar akademiyasining adabiyot va til (kopt va yunon tillari) boʻlimining muxbir aʼzosi boʻlgan.

Pyotr Viktorovich Ernstedt kopt tili sintaksisi boʻyicha asarlar yozgan. U otasining shogirdi Grigoriy Tsereteli bilan birga SSSR toʻplamlarida saqlangan papirusdagi yunoncha matnlarni kataloglash va tahrirlash ustida ishlagan. Ayrim asarlar hali ham nashr etilmagan.

Pyotr Viktorovich Ernstedt Leningrad va Oʻrta Osiyo universitetlarida hamda SSSR Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik institutida yunon va kopt tillari hamda paleografiyadan dars bergan. Uning shogirdlari orasida mashhur olim A. I. Elanskaya ham bor boʻlgan.

Asosiy ishlari
--------------

Pyotr Viktorovich Ernstedt: Yunon tilidagi Misr qarzlari (SSSR Fanlar akademiyasining nashriyoti; 208 sahifa; 1953-yil).

Pyotr Viktorovich Ernstedt: Pushkin muzeyining kopt matnlari (SSSR Fanlar akademiyasining nashriyoti; 215 sahifa; 1959-yil).

Pyotr Viktorovich Ernstedt: Davlat Ermitajining kopt matnlari (SSSR Fanlar akademiyasining nashriyoti; 191 sahifa; 1959-yil).

Pyotr Viktorovich Ernstedt: Kopt tili grammatikasi boʻyicha tadqiqotlar (Nauka; 660 sahifa; 1986-yil)

Mukofotlari
-----------

Pyotr Viktorovich Ernstedt „Hurmat Belgisi" ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Петр Викторович Ернштедт (Эрнштедт)". *www.orientalstudies.ru*. Qaraldi: 9-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Ернштедт Петр Викторович". *www.nekropol-spb.ru*. Qaraldi: 9-noyabr 2023-yil.
3. ↑  *Papyri Russischer und Georgischer Sammlungen*. Bd. IV (Die Kome-Aphrodito Papyri der Sammlung Lichačev). Bearb. von P. Jernstedt. Tiflis, 1927; Bd. III (Spätrömische und byzantinische Texte). Bearb. von G. Zereteli u. P. Jernstedt. Tiflis, 1930; Bd. V (Varia). Bearb. von G. Zereteli u. P. Jernstedt. Tiflis, 1935.
**Urugʻlik reproduksiyasi** - elitadan boshlanadigan uruglik avlodi. Urugʻchilikda elita urugʻlarini 1qayta ekishdan 1 — reproduksiya, ularning avlodini qayta ekishdan 2reproduksiya va h. k. uruishk olinadi. Dala ekinlari urugʻchiligida 8reproduksiyadan (makkajuxorida 5dan)keyin yalpi reproduksiya deyiladi. Paxtachilikda 1 —3 reproduksiyalar urugʻlik chigit hisoblanadi, 4reproduksiya chigitlari, odatda, texnik maqsadlarda ishlatiladi. Urugʻlik reproduksiyasi ortib borishi bilan navlarning mexanik va biologik ifloslanishi natijasida, populyatsiya navlarida esa tabiiy tanlanish taʼsirida populyatsiya tarkibi oʻzgarishi oqibatida urugʻlik sifati pasayib ketadi, kasallik, zararkunandalardan shikastlanish darajasi ortadi. Urugʻchilikni toʻgʻri tashkil etish bilan bu oʻzgarishlar surʼatlarini sustlashtirish uchun sifati past reproduksiyalar uruglari elita va 2reproduksiya urugʻlari bilan davriy ravishda almashtirib boriladi (yana qarang Nav nazorati). yerga ekiladigan meʼyordagi koʻchat kalinligi va yuqori hosilni taʼminlaydigan urugʻlar miqdori. Oʻsimliklarning oziklanish maydoni, shoxlanishi, serbarg boʻlishi, hosil miqdori va sifati Urugʻlik reproduksiyasim.ga bogʻliq. Urugʻlik reproduksiyasim. unuvchan urugʻlar soni (mln. dona) va 1 ga yerga sarflanadigan urugʻlar (urugʻlik) vazni (kg) bilan ifodalanadi. Urugʻlik reproduksiyasim. turli ekinlarda oziqlanishi maydoniga qarab oʻzgaradi va urugʻning maydayirikligi, ekin yetishtirish maqsadlari (don, silos va boshqalar), tuproq sharoiti, unumdorligi, ekish usullari, vaqti va boshqalarga bogʻliq. Urugʻlari mayda ekinlarda Urugʻlik reproduksiyasim. yirik urugʻli ekinlarga qaraganda yuqoriroq boʻladi. Bir turdagi ekinlar urugʻini ekish meʼyori tuproqiklim sharoitiga, nav biologiyasi va boshqalarga qarab ham oʻzgaradi. Masalan, jan. va sharqiy mintaqalarda bahorgi bugʻdoyning Urugʻlik reproduksiyasim. gektariga 3,5— 5 mln. dona, shim. mintaqalarda esa 6—7 mln. dona, yaxshi oʻgʻitlangan, unumdor yerlarda oʻgʻitlanmagan kam hosilli yerlarga qaraganda kamroq boʻladi.

Urugʻlik reproduksiyasim.ni aniklashda urugʻlik sifati, sinfi, toifasi, unuvchanligi va boshqa koʻrsatkichlari hisobga olinadi. Masalan, navdorligi 100% boʻlsa, ekish meʼyori gektariga 185 kg, navdorligi 94% boʻlsa, gektariga = 196,8 kg boʻladi;

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maystruk Karp Lukyanovich** – Birinchi jahon urushi va fuqarolar urushi qatnashchisi. Birinchi Semirechensk Qizil Gvardiya polkining komandiri boʻlgan.

Biografiyasi
------------

U Semirechensk viloyatining ukrainalik dehqonlar oilasida dunyoga kelgan. Maʼlumotlarga qaraganda Gavrilovka qishlogʻida tugʻilgan. Muayyan farovon hayotga qaramay, 1917-yilda Semirechensk dehqonlari-yangi koʻchmanchilar hisoblanganliklari bois bolsheviklar tarafini olishgan.

Rasmiy sovet tarjimai hollarida ular u haqida „rus chor armiyasining sobiq askari, darhol bolsheviklar tomoniga oʻtgan" degan maʼlumotlar saqlangan. Bundan mantiqiy ravishda Karp Maystruk Birinchi jahon urushi qatnashchisi boʻlgan. Ammo bu juda koʻp shubhalar paydo qilgan. Chunki ruslar (jumladan, „buyuk ruslar", „kichik ruslar"  va belaruslar) Turkistonning tub aholisini chor armiyasiga chaqirishmagan. Bundan xulosa qilish mumkinki:

* Yoki Maystruk Kopalskiy tumanida tugʻilmagan, u yerga bolaligida Ukrainadan olib kelingan;
* Yoki u rus chor armiyasida askar boʻlmagan.

### 1-Semirechenskiy Qizil Gvardiya polkining jangovar askari

1917-yilda Semirechensk dehqonlarining katta qismi – yangi koʻchmanchilar Semirechensk kazak armiyasining (SMKV) davlat va huquqiy faoliyatiga qarshi boʻlib, bolsheviklar tomonini olganlar. 1917-yil noyabr oyida Kopalskiy tumani Sovetlari Syezdida Karp Maystruk yaqinda agʻdarilgan Muvaqqat hukumatga qarshi nutq soʻzlagan.

1918-yil boshida u Gavrilovskiy dehqonlaridan Qizil gvardiya otryadini tuzgan, u Shimoliy Semirechensk frontida Ataman Annenkov boʻlinishiga qarshi kurashgan. Otryad 1918—1919-yillarda Cherkassy mudofaasida faol qatnashishgan.

1920-yilda uning otryadi 1-Semirechenskiy polkiga aylantirilgan va Fargʻona vodiysiga, soʻngra Buxoro yaqinidagi choʻlga joʻnatilgan: Sovet hokimiyatiga qarshi qurolli muxolifatga qarshi kurash maqsadida (oʻsha yillar terminologiyasi bilan aytganda, „bosmachilar" ga qarshi). Shundan soʻng 1-Semirechenskiy polki bolsheviklar tomonidan bosib olingan sobiq Xiva xonligi hududiga oʻtkazilgan.

1921-yil 19-aprelda polkning Xiva yaqinida, Bezerkent qal’asi yaqinida olib borgan ogʻir jangida Karp yarador boʻlgan va vafot etgan. Yurtdoshlari ming kilometr uzoqlikdagi qoʻmondonining jasadini olib kelib, Gavrilovka markazidagi maydonga dafn etishgan. Yodgorlikka shunday yozuv yozilgan: „1-Semirechenskiy qizil gvardiya polki komandiri Maystruk Karp Lukyanovich va uning harbiy doʻstlari xotirasiga. Sovet hokimiyati uchun qurbon boʻlgan jangchilarga abadiy shon-sharaflar."

Xotirasi
--------

Hozirda qabr Markaziy madaniyat bog hududida joylashgan. Toldiqoʻrgʻon shahridagi koʻchalardan biri K. L. Maystruk nomi bilan ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Proizvodnoe ot „xoxli".
2. ↑  Podobno inogo-rodnim krestyanam Donskoy, Kubanskoy i Uralskoy oblastey.
3. ↑  Ukrainsev.
4. ↑  Sʼezd otkrilsya v kazachem Kopale, zatem pereexal v Gavrilovku.
5. ↑  Pereimenovannoy v 1920 v selo Taldi-Kurgan.
**Mikrooʻgʻitlar** — tarkibida oʻsimliklar uchun zarur mikroelementlar (bor, mis, kobalt, rux, molibden, marganets va boshqalar) boʻlgan oʻgʻitlar. M. asosiy oʻgʻitlar (azotli, fosforli va kaliyli) bilan birga oʻsimliklarning so-gʻlom oʻsishi va hosildorlikni taʼminlashda muhim ahamiyatga ega. Tuproqsa oʻsimliklar oʻzlashtira oladigan mikroelementlar yetishmagan hollarda qoʻllaniladi. Bulardan tashqari, tarkibida bir necha mikroelementi boʻlgan polimikrooʻgʻitlar ham ishlatiladi. Bor, marganets, rux qoʻshilgan superfosfatlar, nitrofoskalar, molibden va bor qoʻshilgan fosforkaliyli oʻgʻitlar, bor, mis, rux va boshqa mikroelementlar qoʻshilgan har xil aralash oʻgʻitlar makro- va mikroelementlarning eng samarali aralashmasi hisoblanadi. M. sugʻoriladigan zonalarda ekinlarga kam miqdorda: borli M. gektariga 1 kg, molibdenli M. 0,5– 1 kg, misli M. 1–2 kg, ruxli M. 2 kg, marganetsli M. 4–6 kg taʼsir etuvchi modda hisobida solinadi. Mas, tuproqqa borli oʻgʻitlar solinganda 1 ga yerdagi qand lavlagi hosili 20—40 s, sebarga va beda urugʻi 0,5—1,0 s, zigʻir urugʻi va tolasi 1—2 s, beda pichani hosili 5—7s; marganetsli oʻgʻitlar solinganda gʻalla, sabzavot hamda rezavor-mevali ekinlar hosili 10% oshadi. M. tuproqqa ekishdan oldin solish, qoʻshimcha ozikdantirish (mikro-elementlarning 0,1—0,05% eritmasini purkash), urugʻlikka ekishdan oldin ishlov berish (urugʻlikni ularning 0,02—0,05% eritmalari bilan hoʻllash) usullarida ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |