recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pleonazm** (yun. pleonasmos — ortiqchalik) — bir xil yoki sinonimik ifoda vositalarining (til birliklarining) semantik jihatdan takror holda qoʻllanishi. P. tejamlilik prinsipiga zid hodisadir. Biroq shunga qaramay u uslubiy vazifa bajarishga asoslanadi. Pleonastik qoʻllanish uchun shakliy takror asosiy mezon boʻla olmaydi, balki mavjud maʼnoning qayta takrorlanishi asosdir. Nutqda takrorlanayotgan birliklarning turi (qoʻshimcha, soʻz, gap)ga qarab, P.ni quyidagi turlarga ajratish mumkin: 1. Leksik P.lar; 2. Semantik P.lar; 3. Affiksal P.lar; 4. Leksik-affiksal P.lar. 5. Sintaktik P.lar.

Agar sinonim yoki semantik jihatdan yaqin boʻlgan soʻzlar leksik birlik sifatida birikib, oʻzaro aniqlovchi — aniqlanmish munosabatida boʻlsa, ular leksik P.lar hisoblanadi: koʻppak it, tuz namak, interval oraligʻi, mayda mikroblar kabi. Bunday tavtologik xarakterdagi P.lar koʻpincha oʻzlashma soʻzning maʼnosini toʻla anglamaslik yoki hisobga olmaslik natijasida unga shu soʻzning oʻzbekcha sinonimini qoʻshish tufayli vujudga keladi. Baʼzi leksik P.larda aynan bir tushunchaning takrori mavjud boʻlsa-da, oʻzlashma soʻz semantikasida maʼno siljishi roʻy beradi: bosh-oyoq sarpo (forscha "sar-po" — bosh-oyoq), lahm goʻsht (arab. "lahm" – goʻsht).

Oʻzbek tilida semantik P. ham keng tarqalgan: oyoq bilan tepmoq, koʻz bilan koʻrmoq, qari chol, maxfiy sir kabi (tepish oyoq orqali, koʻrish koʻz orqali sodir boʻlishi; chol boʻlgach, uning qariligi, sir boʻlgandan keyin maxfiyligi aniq narsa). Mazkur misollardagi semantik ortiqchaliklar nutqda taʼsirchanlikni, taʼkidni oshirish maqsadlariga xizmat qiladi.

Affiksal P.lar qoʻshimchalarning takrorlanishi natijasida vujudga keladi: kuylashaylikkuylaylik, koʻkimtirroq (-imtir va roq), singlisi (-i va -si) va boshqa leksik-affiksal P.larda oʻzak-negiz anglatgan maʼno qoʻshimcha orqali yana takror ifodalanadi. Mas, toʻqayzor, oʻrmonzor soʻzlarining oʻzagida oʻrin maʼnosi ham, jamlik maʼnosi ham anglashiladi. Kulolchi, omborxona, yotoqxona soʻzlarida ham pleonastik qoʻllanish kuzatiladi. Bunday hollarda pleonastik qoʻllanishga hojat yoʻq. Til doimo oʻta aniqlikka intilar ekan, unda ortiqchalikning yuzaga kelishi tabiiydir. Ortiqchaliklar esa koʻpincha uslubiy vazifa uchun xizmat qiladi. Tavtologiya ham P.ning bir koʻrinishi hisoblanadi.

Neʼmat Mahkamov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Dioptaz(Ashirit)
**Ashirit**, **Dioptaz** (yun. dioptas — orasidan koʻrmoq)? mis zumradi, axirit — mineral, misning suvli silikati. Kimyoviy formulasi Cu6(Si6O|8). 6N2O. Birinchi boʻlib buxorolik savdogar Muhammad Ashir 1785-yilda Markaziy Qozogʻistondagi Oltintepa degan joydan topgan, dastlab uning nomi bilan ashirit deb atalgan. Kristallarining ichidagi ulanish chiziqlari butunlay koʻrinib turganligi uchun fransuz mineralogi Gayu (1797) ashiritni D. deb atagan. Trigonal singoniyali. Qisqa ustuncha, romboedr koʻrinishida. Rangi zumradsimon yashil, yaltiroqligi shishasimon. Kattikligi 5. Zichligi 3300 kg/m3. Mis konlarining nurash zonasida malaxit, broshantit, xrizokolla va misning ikkilamchi minerallari, shuningdek, kalsit, kvars, limonit bilan birga uchraydi. Chili (Kopiano yaqinida), AQSH (Arizona shtati), Kongo Demokratik Respublikasi (Shaba), Namibiyada ham topilgan.

  

Mis zumradi — dioptazning eski nomi (qarang Dioptaz). Ashirit Markaziy Qozogʻistondagi Oltintepa koni yonidan bu mineralning 1785-yilda katta kristallini topib kelgan buxorolik savdogar Ashir Muhammadning nomiga qoʻyilgan. Kimyoviy formulasi: Su6[Si6O18]×6H2O .

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Turin Fanlar akademiyasi** (italyancha: *Accademia delle Scienze di Torino*) — Turindagi fanlar akademiyasi, 1757- yilda yosh matematik Jozef Lui Lagranj tomonidan tuzilgan.

 Sala dei Mappamondi

Tarixi
------

Oʻn toʻqqiz yoshli Sardiniya fuqarosi Jozef Lui Lagranj (asli turinlik) 1755-yilda Turindagi Qirollik artilleriya maktabiga matematika professori etib tayinlangan. Lagranj mamlakatda bilimdonlar jamiyatini tashkil qildi, undan ikki yil oʻtib *Turin akademiyasi* tashkil topdi.

Akademiya ishlarining birinchi jildi 1759-yilda nashr etilgan; Lagrangening maqolalari odamlarda alohida qiziqish uygʻotgan. Eng mashhur matematiklar ishtirok etgan akademik ishlar 1784-yilgacha lotin tilida nashr etilgan, keyin fransuz tilida nashr etilgan.

1760-yilda akademiyaga *qirollik* unvoni berildi.
Akademiya dastlab matematika va tabiiy fanlarga yoʻnaltirilgan edi. Napoleon davrida fan va sanʼat va adabiyot sinfiga aylantirildi va Imperial Akademiya deb oʻzgartirildi. Hozirda (2020) fanlar sinfida Germaniya va chet eldan 170 nafar aʼzo bor, ulardan 120 nafarianiq fanlar, 130 nafari gumanitar fanlarga mos keladi. Ikki sinfning italiyalik aʼzolari Akademiyaning maʼmuriy organi sifatida vaqti-vaqti bilan yigʻilishadi. Akademiyaning prezidiumi prezident, vitse-prezident, gʻaznachi va ikki sinf rahbarlari va kotiblaridan iborat.
Jamiyat 1759-yilda „Miscellanea philosophico-mathematica Societatis privatae Taurinensis" deb nomlangan birinchi nashrni chiqardi. Akademiya Turin shahridagi Accademia delle Scienze 6 orqali, Palazzo dell’Accademia delle Scienze deb nomlangan gʻishtli binoda joylashgan.

Akademiyaning rus aʼzolari orasida Fedor Andreevich Giltebrandt ham boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Akademіi // Ensiklopedicheskiy slovar
2. ↑  *David de la Croix* „Scholars and Literati at the Academy of Sciences of Turin (1757–1800)". *UCLouvain*. Qaraldi: 7-dekabr 2022-yil.

Havolalar
---------

* LEKIN. N. Krilov Hikoya muallifi: Jozef Lui Lagrange Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-12-28).
**Turgʻun Aʼzam oʻgʻli Karimov** (1916 — Toshkent — 1969.9.11) — xonanda, Oʻzbekiston xalq hofizi (1950). Ashula sanʼati yoʻllarini Yu. Rajabiy va A. Haydarovayan oʻrgangan. Oʻzbekiston radioqoʻmitasi (1935 — 42 va 1947—53), Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1942—47) hamda Oʻzbek davlat estradasi (1953— 59)da xonanda. Katta Fargʻona kanali, Farhod GES, Kattaqoʻrgʻon suv ombori qurilishlarida qatnashgan. Repertuaridan oʻzbek mumtoz va xalq ashulalari — "Ushshoq", "Buxoro Irogʻi", "Oh kim, rahm aylamas", "Oromijon", "Ul parivash" hamda zamonaviy bastakorlar asarlari urin olgan: "Raʼnolanmasun", "Qadah" (Yu. Rajabiy), "Bormikin" (J. Sultonov), "Soʻlim" (I. Ikromov), "Qorabayir" (F. Sodiqov), "Istadim" (F. Toshmatov) va b. Shuningdek, A. Xay-darov, O. Imomxoʻjayevlar bilan hamnafaslikda "Fargʻonacha shahnoz", "Hanuz", "Fargʻonacha jonon", "Chaman yalla", "Oʻlmasun" (J. Sultonov) kabi ashulalarni mahorat bilan ijro etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toshkent artezian havzasi** - Toshkent sh. yaqinidagi togʻ oldi bukilmasida joylashgan havza; janubida Fargʻona, garbda Qizilqum va shimolida Chimkent (Aris) artezian xavzalari bilan tutash. Sharqda ChatqolQurama burmalanish oblasti togʻ oldilari bilan chegaralanadi. Havza oʻramidagi yura yotqiziklarining qalinligi 100–150 m gacha boʻlib, tarqalishi cheklangan. Boʻr yotqiziqlari keng maydonni egallagan va yupqa qatlamchali ohaktoshlar koʻshilgan terrigen choʻkindilari (konglomerat va qumtosh)dan iborat. Boʻr yotkdoiklarining qalinligi 50–100 m dan 900 m gacha oʻzgarib turadi. Paleogen yotqizikdari juda keng tarqalgan, ular ohaktosh, qumtosh, konglomerat va gillar boʻlib, umumiy qalinligi 150 m gacha. Neogenning kontinental qatlami 300 m dan 1600 m gacha boʻlgan terrigen yotqizikdardan iborat. Toʻrtlamchi davr yotqiziklari esa 600 m gacha boʻlgan allyuvial, prolyuvial, yoki delyuvial va elyuvial choʻkindilardan tarkib topgan. Regionda tektonik strukturalarning har xilligi gidrogeologik sharoitning xilmaxilligini belgilaydi. Asosiy antiklinal strukturalar (togʻli zonada) paleozoy yotqizikdarining darzlik va darzlikkarst suvlari tarqalgan joylaridir. Sinklinallarda vodiy va togʻ oldi qismlari toʻrtlamchi davr yotqiziklarida bosimli chuchuk suvlar, neogen, paleogen, quyi boʻr va yura togʻ jinslarida shoʻr suvlar hamda yuqori boʻr yotqizikdari (senoman va turon)da chuchuk mineral termal suvlar tarqalgan. Yuqori boʻr qatlamlaridagi mineral suvlarning yoshi 0,2 dan 3,5 mln. yilgacha, "yosh" suvlar (0,2 mln. yilgacha) Toshkent artezian havzasih.ning shim. va sharqiy qismida boʻlib, jan.gʻarb tomonga ularning yoshi 2—3,5 mln. yilgacha oshib boradi. Havzaning botiq (choʻkkan) joylarida deyteriy konsentratsiyasining oʻrganilishi infiltratsion va sedimentatsion suvlarning siljiganligini va Toshkent mineral suvlarining koʻplab foydalanilganligi oqibatida suvning sifati yomonlashib, zaxirasi kamayib borayotganligini koʻrsatmoqda. Havzaning turli punktlarida U234/U238 lar munosabatining oʻzgarishiga qarab yuqori boʻrga mansub yer osti suvlarining harakat tezligi chekka qismlarda yiliga 8—10 sm, markaziy qismda yiliga 1 sm gacha ekanligi aniklandi. Yer osti suvlarining umumiy oqimi gʻarbiy, jan.gʻarbiy yoʻnalishiga ega boʻlib, havzaning chekka qismlarida harakat tezligi markazdagi (Toshkent sh. hududi)ga nisbatan koʻproq.

Adabiyot
--------

* Sultanxodjayev A. N. Dusxodjayev X. R. Sirdarinskiy artezianskiy basseyn, T. 1973; Sultanxodjayev A. N.Latipov S. U. i dr. Gidroseysmologicheskiye predvestniki zemletryaseniy, T. 1983.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yevropa-Kavkaz-Osiyo transport yoʻlagi**, TRACECA - Yevropani Kavkaz orkali Osiyo bilan bogʻlaydigan avtomobil va temir yoʻllari majmui. Dastlab Bryusselda 1993 yil may oyida Oʻrta Osiyo respublikalari, Qozogʻiston, Ozarbayjon, Armaniston, Gruziya davlatlarining savdo va transport vazirlari ishtirokida oʻtkazilgan konferensiyada bu yoʻlakni qurish dasturi qabul qilingan. Konferensiyada Yevropa Ittifoqi tomonidan moliyalanadigan Gʻarb-Sharq yoʻnalishida Yevropadan Qora dengizni kesib oʻtib, Kavkaz, Kaspiy dengizi orqali Oʻrta Osiyo va undan Xitoyga chiqadigan transport yoʻlagini qurish boʻyicha texnikaviy hamkorlik haqida bitam imzolandi.

Dasturni amalga oshirish maqsadlari Markaziy Osiyo va Zakavkazye respublikalarining Yevropa va jahon bozorlariga muqobil transport yoʻlaklari orqali chiqishiga imkoniyat yaratish bilan ularning siyosiy va iqtisodiy mustaqilligini qoʻllab-quvvatlash; bu respublikalar oʻrtasida mintaqaviy hamkorlikni yanada rivojlantirishga koʻmaklashish; bu yoʻlakni Transevropa tarmoqlari (TENs) bilan bogʻlash va b.dan iborat; Yevropa-Kavkaz-Osiyo transport yoʻlagi Markaziy Osiyodan yuklarni jahon bozorlariga xizmat koʻrsatadigan yirik tonnajli dengiz kemalariga yetkazib berish uchun eng qisqa va eng arzon yoʻldir. 2000 yilga qadar texnikaviy hamkorlikning 28 tadqiqoti (37 mln. yevro) va infratuzilmalarni tiklash boʻyicha 10 investitsiya loyihasi (48 mln. yevro) mablagʻ bilan taʼminlandi.

Yoʻlakni barpo qilishda yirik xalqaro moliyaviy muassasalar ishtirok etadi. Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki yoʻnalish boʻyicha portlar, temir yoʻllar va avtomobil yoʻllari kapital loyihalari (umumiy miqdori 250 mln. AQSH dollari), Jahon banki Armaniston va Gruziyadagi avtomobil yoʻllari boʻyicha kapital loyihalarini (40 mln. AQSH dollari) va Osiyo taraqqiyot banki avtomobil va temir yoʻllarni takomillashtirishni moliyalash majburiyatini olgan. Yevropa Ittifoqidagi xususiy investorlar Markaziy Osiyo va Kavkazdagi transport kompaniyalari bilan qoʻshma korxonalar tashkil qilgan.

Yevropa-Kavkaz-Osiyo transport yoʻlning umumiy uz. 10 ming km.dan ortiq. Uning 677 km (Olot — Buxoro — Navoiy — Samarqand — Jizzax — Toshkent — Gʻishtkoʻprik yoʻnalishi) Oʻzbekiston hududidan oʻtadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Mirzayev, Tohirjon. *OʻzME*. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dmitriy Vyacheslavovich Bystrov** (1967-yil 30-iyul, Moskva — 2005-yil 1-iyun, Moskva) — sovet va rus futbolchisi, himoyachi pozitsiyasida toʻp surgan.

Biografiya
----------

U faoliyatining asosiy qismini Moskvaning „SSKA" klubi safida oʻtkazdi. Dmitriy SSKA jamoasi tarkibida SSSR chempioni boʻldi va 1991-yilda kubokni qoʻlga kiritdi. Keyinchalik Rossiyaning „Zenit", „Shinnik", O‘zbekistonning „Navbahor", „Lokomotiv", Nijniy Novgorod, Lipetskning „Metallurg" klublari tarkibida o‘ynagan.

1997-yilgi mavsumda Oʻzbekiston Oliy ligasininmg amaldagi chempioni, Namanganning Navbahor jamoasiga taklif qilindi va Namangan klubi bilan shartnoma imzoladi. Tarkibdagi raqobat va jamoaga moslasha olmaslik tufayli mavsum yakunida jamoani tark etdi. 2000-yilgi mavsumda Qozogʻistonning Petropavlovsk shahri jamoasi safida 19 ta oʻyin oʻtkazgan. „Access-Golden Grain" jamoasi tarkibida chempionat yakuniga 3 tur qolganda „Semey" jamoasi bilan oʻyinda oʻz darvozasiga 2 ta gol urib, jamoasini oltin medallarni qoʻlga kiritishda mahrum qilgani bilan yodda qoldi. Bu oʻyindan soʻng u jamoadan chetlatildi va oʻrinbosarlar jamoasiga joʻnatildi. Keyinchalik qozoq jamoasidan soʻng Rossiyaning asosan havaskor jamoalarida toʻp surdi.

Futbolchilik faoliyatini yakunlaganidan soʻng u „Presnya" va „Obninsk" klublarida murabbiylar shtabida faoliyat olib bordi, Sergey Kolotovkin taklifiga koʻra Serpuxovdagi „Lokomotiv-M" jamoasida yordamchi murabbiy vazifasida ishladi.

2005-yil may oyida daryoda choʻmilganidan soʻng u ogʻir kasal boʻlib qoldi, ikki marta kasalxonaga borishdan bosh tortdi. 1-iyun kuni u 37 yoshida ikki tomonlama zotiljam kasalligidan vafot etdi. U Xovanskiy qabristoniga dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „«Проклятый матч». Трагические судьбы участников финала Кубка СССР 1991 года". 26-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-yanvar 2022-yil.
2. ↑  „СВОЯ КОЛОНКА• Александр КРУЖКОВ• ПОСЛЕДНИЙ ЧЕМПИОН СССР".  www.sport-express.ru. 24-sentabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-sentabr 2015-yil.
3. ↑  „Они тоже гостили на земле... Быстров Дмитрий Вячеславович (1967-2005)". *nec.m-necropol.ru*. 21-noyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-noyabr 2022-yil.

Havolalar
---------

* — U hech kimni tanimadi. Nima uchun TsSKA va „Zenit" oʻyinchisi Bistrov yoshligida vafot etdi
* Dmitry Bystrov at FootballFacts.ru (in Russian)
**Muhiddinxoʻja qozi** (1841 -Toshkent —1902-yil mart) — oʻzbek maʼrifatparvari. Soʻnggi Toshkent qozikaloni — Hakimxoʻja oʻgʻli. Toshkent, Buxoro madrasalarida tahsil olgan. Toshkentning Sebzor dahasidagi Isaxonxoʻja madrasasida mudarrislik qilgan. Toshkent rus askarlari tomonidan qamal qilinib aholi qirilib ketish arafasida turgan. 1865-yil iyunida Muhiddinxoʻja qozi Abulqosim eshon, Solihbek oxund va oʻz otasining topshirigʻiga koʻra, gʻoyat xavfli vaziyatda MX. Chernyayev qarorgo-higa borgan, unga maxsus maktub topshirib, shaharni nisbatan yengil shartlar bilan taslim boʻlishi tadbirlarini koʻrgan. Otasi vafotidan soʻng, 60-yillar oxiridan — Sebzor dahasi qozisi. 80-yillar boshida Sattorxon, keyinroq Furqat bilan yangi oʻzbek maʼrifatpar-varligiga asos solishda qatnashgan, zamonaviy ilm-fan, texnika va ilgʻor madaniyat targʻiboti bilan shugʻullangan. Muhiddinxoʻja qozi 1884-yildan "Turkiston viloyatining gazeti" bilan hamkorlik qilib, ilk oʻzbek publitsistlaridan biri si-fatida tanilgan. Muhiddinxoʻja qozi oʻtmish madaniy obidalarini avaylab saqlashga jiddiy eʼtibor qaratgan. Sharafiddin Ali Yazdiyning "Zafarnoma" asarining jahonda yagona mukammal nusxasi Muhiddinxoʻja qozi va avlodlari saʼyharakati bilan bizgacha yetib kelgan va respublikamiz mustaqillikka erishgach, toʻlaligicha nashr etilgan.

Muhiddinxoʻja qozi 1886-yil Sebzor dahasidagi 3son rus-tuzem maktabini qurdirgan va umrining oxirigacha unga faxriy nozir boʻlgan. Maʼrifatparvarlik faoliyati, shuningdek, 1892-yil "vabo qoʻzgʻoloni"ga xayrixoxdigi uchun Muhiddinxoʻja qozi chor maʼmurlarining koʻplab taʼqib va tazyiklariga uchragan, shunga qaramay oʻz ilgʻor gʻoyalariga sodiq qolgan.

Adabiyot
--------

* Yusupov Sh. Oʻzbek maʼrifatparvarlik adabiyoti va Furqat, T. 1992; Tarix va adab boʻstoni, T. 2003.

Sharif Yusupov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhiddin Ermatov** (1898—1938) — davlat va jamoat arbobi.
Muhiddin Ermatov 1898-yil Qoʻqon shahrida masjid imom oilasida dunyoga kelgan. U dastlab jadid maktabida, soʻng rus-tuzem maktabida tahsil oladi. Madrasaga qatnab zamonasining ilgʻor yoshlaridan biriga aylanadi. Muhiddin Ermatov 1919—1920-yillar davomida Qoʻqon jome masjidi yonida joylashgan doʻkonda kitoblar va oʻquv ashyolari savdosini yoʻlga qoʻyadi. 1923-yilda u Qoʻqondagi „Nashri maorif" jamiyatining rahbarlaridan biriga aylanadi. Keyinchalik u kompartiyaga kirib, mahalliy sovet idoralarida maʼsul lavozimlarda ishlay boshlaydi. U Fargʻona muzofotida qarshilik harakati davomida xonavayron boʻlgan xalq xoʻjaligini tiklash, madaniyat va maorifni oyoqqa qoʻyishda katta yutuqlarni qoʻlga kiritgan. Bu toʻgʻrisida „Fargʻona" gazetasi sahifalaridagi qator maqolalari guvohlik beradi. 1930-yilda Moskvada Svedlov nomidagi komuniversitetda tahsil oladi. 1932—1937-yillarda Namangan shahar partiya qoʻmitasi kotibi boʻlib ishlaydi. Namangan xalq xoʻjaligini ishga solish, qishloq xoʻjaligi va sanoatni rivojlantirishni yoʻlga qoʻyadi. U faoliyati davomida „Qizil bayroq ordeni" bilan taqdirlanadi. 1937-yil 9-sentyabr kuni OʻzSSR JKning 60 va 67 moddalari bilan aksinqilobiy „Milliy ittihod" tashkiloti aʼzosi deb ayblanib qamoqqa olishga qaror qabul qilinadi. 1937-yil 10-sentyabr kuni order berilib, uni uyida tintuv oʻtkaziladi va qamoqqa olinadi. 1937-yil 15-17-sentyabr kunlari soʻroq davomida Muhiddin Ermatov oʻz aybini tan olishga majbur boʻladi. 1938-yil 4-oktabr kuni Oliy sud qaroriri bilan unga oliy jazo tayinlanadi va shu kunning oʻzidayoq otib tashlanadi. 1957-yil 1-avgust SSSR Oliy sudi Harbiy kollegyasi qarori bilan Muhiddin Ermatov oqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Irzayev B*. Qoʻqon tarixidan lavhalar*. Toshkent: „Akademnashr", 2020 — 240 bet.
2. ↑  Hasanov B*. Tarixning nomaʼlum sahifalari VIII kitob*. Toshkent: „Akademnashr", 2018 — 304 bet.
**Kuyukmozor qabristoni** — Navoiy viloyati, Qiziltepa temir yoʻl styasining jan.-gʻarbidagi qabriston (miloddan avvalgi 2-asr — milodiy 8-asr). Balandligi 1 — 1,2 m, diametri 12-14 m li 100 ga yaqin tuproqqoʻrgʻondan iborat. 1934-yilda arxeolog V. A. Shishkin ochgan. 1952 yildan arxeolog O. V. Obelchenko qazish ishlari olib borgan. Kuyukmozor qabristoni 2 xil tipdagi qabrlardan iborat: birinchisi — yer ostida oʻra shaklida shim.dan jan.ga choʻzilgan, ikkinchisi — sharq tomondan zinapoya shaklida qazib tushilgan lahad. Qabrlarga murdalar uzunasiga va bukik holda, boshi jan.ga qaratib qoʻyilgan. Murdalar yonidan sopol idishlar, qurollar (dudama qilichlar, xanjarlar, kamon hamda uning oʻqlari va boshqalar), jubba kiygan jangchi surati solingan suyak plastinkalar, oʻzuk, temir toʻqa, maʼbuda Anaxitaning haykalchasi va boshqa topilgan. Ossuariyga solib koʻmilgan jasadlar ham ochilgan. Bir ulik koʻmilgan joyga 2-marta koʻmish holdari ham uchraydi. Kuyukmozor qabristoni sarmatlarta tegishli ekanligi aniqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qazo namozi** — oʻz vaqtida oʻqiy olmay keyin oʻqilgan namoz. Qazo namozini oʻqiydigan kishi [[bir marta azon aytib soʻngra har qazo namozi orasida takbir aytadi. Lekin, qazo namozlarida faqat farz oʻqiladi Xufton namozidagi vitr namozi ham qazo sifatida oʻqiladi. 1 kunning 5 vaqt namozi qazo boʻlgan boʻlsa ularni bomdod namozidan boshlab xufton namozigacha oʻz tartibi bilan qazosi oʻqiladi.

Kim bir namozni o‘tkazib yuborsa, yaʼni biror sabab tufayli o‘qiy olmagan bo‘lsa, uni vaqti kirgan namozdan avval o‘qishi lozim. Masalan, asr namozini qazo qilgan bo‘lsa, uni shom namozidan oldin o‘qishi kerak. Ammo o‘qimagan (asr) namozini o‘qiydigan bo‘lsa-yu, keyingi namoz (yaʼni, shom) vaqti ham o‘tib ketadigan bo‘lsa, unda avval keyingi (shom) namozini o‘qib olib, so‘ngra o‘qimagan (asr) namozi qazosini o‘qiydi.

Agar **besh vaqt** namozlarni o‘tkazib yuborgan (yaʼni, qazo qilgan) bo‘lsa, ularni tartibi bilan (avval bomdod, peshin, asr va hokazo) qazosini o‘qishi kerak. Vitrni o‘qimagan bo‘lsa, bomdoddan oldin o‘qishi lozim.

Agar qazo namozlar oltita yoki undan ortiq bo‘lsa, ular o‘rtasidagi hamda ular va vaqti kirgan namoz orasidagi tartib soqit bo‘ladi. Yaʼni, avval vaqti kirgan namozni o‘qish mumkin. Shuningdek, o‘tkazib yuborilgan namozlarning istaganidan boshlab qazolarini o‘qishi ham joiz bo‘ladi.

Vaqti kirgan namozini o‘qiyotib qoldirgan namozi yodiga tushib qolsa, *shu vaqt namozi buziladi* („Hidoya").

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh | *Islom diniga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Namoz |
| --- |
|  |
| Farz namozlari | 
* Bomdod namozi
* Peshin namozi
* Asr namozi
* Shom namozi
* Xufton namozi
* Juma namozi
* Iyd namozi
* Janoza namozi
* Qazo namozi
 |
|  |
| Sunnat namozlari | 
* Nafl namozi
* Zuho namozi
* Istisqo namozi
* Istixora namozi
* Kusuf namozi
* Vudu namozi
* Tasbih namozi
* Ratibat namozi
* Tarovih namozi
* Tahajjud namozi
* Tahiyatul-masjid namozi
* Hojat namozi
* Xusuf namozi
* Vitr namozi
* Kasr namozi
* Xavf namozi
 |
|  |
| Asosiy elementlari | 
* Rakaat
* Takbir
* Qiroat
* Qiyom
* Sajda
* Jalsa
 |
|  |
| Sharoitlari | 
* Tahorat
* Gʻusl
* Vuzu
* Avrat
* Qibla
* Namoz vaqtlari
* Azon
* Iqomat
* Niyat
 |
|  |
| Duolari | 
* Fotiha surasi
* Vajahtu
* Qunut duosi
* Tashahhud
* Salavot
* Taslim
 |
|  |
| Zikr | 
* Oyat al-Kursiy
* Tasbeh
* Alhamdulillah
 |
|  |
| Boshqalar | 
* Takbir
* Imom
* Muazzin
* Xutba
* Joynamoz
 |

 |
**Argʻanun**, argʻan (arab. yun. organon) — maxsus meshlardan yoʻnaltiriladigan havo yordamida tovushlar yuzaga keladigan yirik musiqa cholgʻu asbobi. A. Yevropa va Sharq xalqlari musiqa amaliyotida qadimdan (miloddan avvalgi 4-asr) mashhur boʻlib, oʻrta asr qoʻlyozmalarida turlicha tasvir-langan. Qomuschi olimlar Banu Muso bin Shokir (9-asr) va Abu Abdulloh al-Xorazmiy (Yu-asr)larning maʼlumotlariga koʻra, A. bir necha qoramol terisidan tayyorlangan uchta mesh va ularga birikti-riluvchi 12 tadan 40 tagacha boʻlgan yoʻgʻon-ingichka mis naylardan tarkib topgan. Meshlarga havo bir necha kishi yordamida puflab kiritilgan — pnevmatik A. havo suv bosimi yordamida sadolanuvchi — me-xanik A. shuningdek har bir nayini bir kishi chalgan A. turlari boʻlgan. 14 — 15-asrlarda A. Yevropada ancha takomil-lashtirilib, unga klavishlar oʻrnatilgan (qarang Organ). Forobiy, al-Isfahoniy, Ibn Sino, Xusrav Degʻlaviy, Alisher Navoiy va boshqa sharq mutafakkirlarining asarlarida A. va uning ijrosidagi musiqaning estetik taʼsir imkoniyatlari tasvirlan-gan. 17 — 19-asrlardagi maʼlumotlarga koʻra, A.ning boshqacha shakllari ham sharq xalqlarida keng qoʻllanilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tmutarakan** — Taman yarim oroldagi Taman stanitsasi yaqinidagi qad. rus shahri. 8—9-asrlarda T. oʻrnida Xazar xokonligita. tobe boʻlgan Tamatarxa qishlogʻi joylashgan. Xazar xoqonligi 965-yil Kiyev knyazi Svyatoslav Igorevich tomonidan tormor etilgach, Tamatarxa oʻrnida T. vujudga kelgan. U bu yerda tashkil topgan Tmutarakan knyazligining siyosiy markazi boʻlgan. T. yirik savdo shahri sifatida rus knyazliklari, Shimoliy Kavkaz xalklari va Vizantiya bilan siyosiy va iqtisodiy aloqalar olib borgan. T.da kasoglar, greklar, alanlar, ruslar va armanlar yashagan. 10-asrda T. gʻishtdan ishlangan mustahkam mudofaa devori bilan oʻrab olingan. 1023-yil T.da xukmronlik qilgan knyaz Mstislav Vladimirovich Bogoroditsa cherkovini qurdirgan. 12-asrda polovetslar (qipchoklar) zarbalari ostida T.ning rus yerlari bilan aloqasi uzilgan. T.da arxeologik qazish ishlari 19-asrdan 20-asr oʻrtalarigacha olib borilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**„Erkin Vohidov saboqlari"**, toʻliq nomi **„To quyosh sochgayki nur: Erkin Vohidov hayoti va ijodi zamondoshlari nigohida"**  — oʻzbek shoiri Erkin Vohidov hayoti va ijodiga bagʻishlangan kitob. Ilk bor 2016-yil Toshkent shahrida Oʻzbekiston matbuot va axborot agentligining „Oʻzbekiston" nashriyotida chop etilgan. 2018-yil qayta nashr etilgan. Toʻplamni Ibrohim Gʻafurov nashrga tayyorlagan, unga kiritilgan maqolalarni Rustam Mirvohid hamda Temur Mirzayev toʻplagan. Kitobga Umarali Normatov, Anvar Obidjon, Hamidulla Boltaboyev, Xurshid Doʻstmuhammad, Iqbol Mirzo hamda Ashulari Joʻrayev taqrizchilik qilgan.

Asarni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: L. Igamova – muharrir, B. Zufarov – rassom dizayner, T. Xaritonova – texnik muharrir, G. Yeraliyeva – kichik muharrir, G. Aripova va D. Xusanova – musahhihlar, L. Abkerimova – kompyuterda tayyorlovchi. Kitob adadi – 5 000 nusxa.

Manbalar
--------

1. ↑  „Erkin Vohidovga haykal oʻrnatiladi". *Kun* (7-dekabr 2016-yil). Qaraldi: 27-dekabr 2020-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Toʻra Mirzo** (***Toʻramirza Jabborov***) — 1956-yili Namangan viloyati Chortoq tumani Peshqoʻrgʻon qishlogʻida tugʻilgan. 1979-ili Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti Teatrshunoslik boʻlimini va 1989-yili Moskvadagi Adabiyot institutining Oliy adabiyot kurslari dramaturgiya boʻlimini tamomlagan.

Faoliyati
---------

Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi, Oʻzbekiston Jurnalistlari ijodiy uyushmasi va Oʻzbekiston teatr arboblari uyushmasi aʼzosi, Muqimiy nomidagi Oʻzbekiston davlat musiqali teatri Badiiy kengashi maʼsul kotibi, adabiy emakdosh, shoir, dramaturg va teatrshunos.
1985-yili „Maysalar hayqirigʻi", „Goʻroʻgʻlining belanchagi" sheʼriy toʻplamlari uchun Yoshlar Ittifoqi mukofotiga sazovor boʻlgan. Uning oʻndan ortiq sheʼriy kitoblari Toshkentda, ikkita sheʼriy kitobi Moskva nashriyotlarida, 4ta pesasi Moskvaning „Iskusstvo" va VAAP nashriyotida chop etilgan. "Amir Temur" sheʼriy dramasi Mulla Toʻychi Toshmuhamedov nomidagi Qashqadaryo viloyati musiqali drama teatrida sahnalashtirilgan. Ushbu sheʼriy dramasi uchun Toʻra Mirzoga 1991-yili MDH yozuvchilar uyushmasi hamjamiyatining Xalqaro Fuzuliy mukofoti berildi. Dramaturgiyada 5ta, sheʼriy asarlari uchun 5ta xalqaro mukofotlar bilan taqdirlangan.

Asarlari
--------

Uning "Amir Temur va Yildirim Boyazid  munoqashasi", „Bekat", „Tonggi tramvay", „Poytaxt latifalari", „Saratondagi izgʻirin", „Amir Temur" kabi pesalari xalqaro tanlovlarda mukofotlarga sazovor boʻlgan.
Toʻra Mirzoning Muqimiy nomidagi Oʻzbekiston davlat musiqali teatrida „Soxta malika", „Oʻtgan-oʻtmagan kunlar" nomli musiqali dramalari sahnalashtirilgan. Shuningdek, shoir „Oy onam — qaynonam", „Aloviddinning sehrli chirogʻi", „Garovdagi muhabbat", „Tuzoq", „Afrika goʻzali", „Asl xazina", „Aloviddining sehrli chirogʻi", „Antiqa sovchilar", „Uygʻonish" va „Toʻmaris" spektakllarida ijro etilgan qoʻshiqlar matnining muallifidir.
Uning yigirmadan ortiq pesa va tarjimalari respublika teatrlarida sahnalashtirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑
**Yevrilox** (Eurylochus va qadimgi yunoncha: *Εὐρύλοχος*) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, Odisseyada tilga olingan. Odisseyning sherigi va uning qarindoshi (munosabatlar darajasi aniqlanmagan, ammo farazlardan biriga koʻra, Yevrilox Odisseyning singlisi Ktimenega uylangan). Kirkka borgani haqidagi hikoyada tilga olingan. Kirkning afsunidan qochib qutuldi va u choʻchqaga aylantira olmagan yagona odam boʻldi. Delfidagi Polignot kartinasida qurbonlik qilish uchun qora qoʻchqor koʻtarib turgan holatida tasvirlangan. Uning undovi bilan Heliosning muqaddas buqalari Trinakiya orolida soʻyilgan. Bu bilan Yevrilox oʻzini va hamrohlarini halokatga olib keldi.

Manbalar
--------

1. ↑  Lyubker F. Realniy slovar klassicheskix drevnostey. M. 2001. V 3 t. T.1. S.566
2. ↑  Gomer. Odisseya X 441
3. ↑  Heinrich Wilhelm Stoll: Ktimene // Wilhelm Heinrich Roscher. Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie. B. 2,1, Leipzig 1894, Sp. 1580
4. ↑  Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka E VII 14-16; Ovidiy. Metamorfozi XIV 252
5. ↑  Gomer. Odisseya X 205, 232—260, 429
6. ↑  Pavsaniy. Opisanie Elladi X 29, 1
7. ↑  Gomer. Odisseya XII 278, 339—352
**Hududlar**| Shimoli-Gʻarbiy | Shimoliy | Shimoli-Sharqiy |
| Gʻarb | Markaziy | Sharqiy |
| Janubi-Gʻarbiy | Janubiy | Janubi-Sharqiy |

**Shimoliy hudud** - Avstraliyaning shim. qismidagi maʼmuriy birlik. Maydoni 1,4 mln. km². Aholisi 196,3 ming kishi (2000). Maʼmuriy markazi — Darvin shahri Hududining katta qismini bal. 200–300 m li plato egallaydi. Iqlimi shimolida tropik mussonli va janubida choʻl iqlimi. Shimoliy hudud mamlakatning nisbatan kam rivojlangan va aholi siyrak joylashgan rayoni. Xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi — konchilik sanoati va chorvachilik. Marganets rudasi, boksit, oltin, mis va temir rudalari, kumush va qalay qazib olinadi. Chorvachilikda, asosan, qoramol boqiladi. Dehqonchilikda yer yongʻoq, sorgo, banan, apelsin, sabzavotlar yetishtiriladi.

Shimoliy hudud

* Shimoliy hudud (Braziliya)
* Shimoliy hudud (Kamerun)
* Shimoliy hudud (Malavi)
* Shimoliy hudud (Portugaliya)
* Shimoliy hudud (Singapur)




|  |  |
| --- | --- |
|  | **Shimoliy hudud** soʻzini bildiruvchi bir necha sahifa topildi. Ushbu sahifaga sizni olib kelgan maqoladagi tegishli ishoratni bu yerga emas, toʻgʻri kerakli maqolaga yoʻnaltirishingiz mumkin. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Shimoliy orol** — Tinch okeandagi orol, Yangi Zelandiyaning shimoliy qismi. Janubiy oroldan Kuk boʻgʻozi orqali ajralgan. Maydoni 115 ming km². Gʻarbiy va sharqiy sohillari togʻlardan, markaziy qismi vulkanik platodan iborat. Issiq buloqlar, geyzer va issiq suvli koʻllar bor. Iqdimi subtropik, dengiz iqlimi. Yangi Zelandiyaning eng uzun daryosi (Uaykato, 354 km) va eng katta koʻli (Taupo, 612 km²) Shimoliy orolda. Hududining katta qismi ekin maydonlari va yaylovlardan iborat. Oʻrmonlar bor. Mamlakat aholisining 70% dan koʻprogʻi Shimoliy orolda yashaydi. Shimoliy orol — Yangi Zelandiyaning asosiy chorvachilik rayoni. Goʻshtsut chorvachiligi rivojlangan. Muhim shaharlari: Vellington, Oklend, NyuPlimut. Orolga dastlab yevropaliklardan 1642-yilda A. Tasman borgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Shina (maʼnolari).

**Shina** (tibbiyotda) — suyak, boʻgʻim, yumshoq toʻqimalar shikastlanganda va kasallanganda ularni qimirlatmay qoʻyish (immobilizatsiya) maqsadida ishlatiladigan moslama. Sh. metall, gips, taxta, plastmassa va boshqalar dan tayyorlanadi. Sh. qoʻyilganda singan oyoq va qoʻl ogʻrigʻi kamayadi. Suyaklar bilan yumshoq toʻqimalar shikastlanishining oldi olinadi. Transport va davolash Sh. lari farq qilinadi.

Transport Sh.lari jarohatlangan kishini vaqtincha koʻchirish yoki tashishda qoʻllanadi, unga Kramer, Diterixs, fanerli, kartonli Sh.lar kiradi. Kramer Sh. simdan qilingan tayyor metall narvonga oʻxshash, uz. 75— 100 sm, eni 7—10 sm. Shikastlangan oyoq yoki qoʻlga oddin paxta qoʻyib, soʻngra shahrini marlili, kraxmalli yoki gipsli bogʻlovlar bilan mahkam bogʻlanadi. Diterixs Sh. 2 ta — uzunqisqa tayoq, qalin fanerdan qilingan taglik va buramadan iborat. Koʻpincha chanoqson boʻgʻimi va son suyagi shikastlanganda qoʻllanadi. Transport Shina. boʻlmagan vaqtda faner, yupqa taxta, tayoq va boshqalardan foydalaniladi. Davolash Sh.si, asosan, shinaligipsli bogʻlovlar sifatida (qarang Gips bogʻlov) ishlatiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Shina (maʼnolari).

**Shina** (nem.) (texnikada) — avtomobil, traktor va boshqalar mashinalarning gʻildiragi gardishiga kiygiziladigan rezina yoki rezina toʻqimali pnevmatik qobiq; gʻildirakning yoʻl bilan tishlashishini taʼminlaydi, notekis yoʻllardagi turtki va zarbalarni yumshatadi. Kamerasiz va kamerali turlari mavjud. Kamerali Shina, asosan, kamera, pokrishka va bort lentasidan iborat. Shina karkas, protektor, yostiqsimon qatlam (breker), yon devorlar va bortlardan tashkil topadi. Karkas pokrishka uchun asos vazifasini bajaradi va kord qatlamlaridan yasaladi. Pokrishka kameraga nasos yordamida yuborilgan havo bosimiga qarshilik koʻrsatadi va uni shikastlanishdan saqlab turadi. Kamerasiz shinada havoning ichki bosimi taʼsirida pokrishka bortlari gʻildirak gardishi chetlariga zich tegib turadi, bu esa zarur germetiklikni (havoning sizib chiqmasligini) taʼminlaydi.

Shina mashinaning tormoz yoʻli uzunligiga, yonilgʻi sarfiga va boshqalar omillarga sezilarli taʼsir koʻrsatadi. Vazifasiga qarab, Sh.lar yengil avtomobillar va yuk avtomobillariga, qishloq xoʻjaligi mashinalari (traktorlar, paxta terish mashinalari va boshqalar) ga, yoʻl qurilish mashinalariga, mototsikllar va velosipedlarga moʻljallangan xillarga boʻlinadi. Aviatsiya, bir relsli (monorelsli) transport va boshqalar uchun moʻljallanganlari maxsus Sh.lar hisoblanadi.

Shina koʻp qatlamli rezinatoʻqimachilik mahsuloti boʻlib, asosan, kauchuk,2. Shinalardagi rezina, kimyoviy tolalar va armatura materiallari (kordlar)dan avtomatpotok liniyalarida tayyorlanadi.

Yana qarang
-----------

* Kauchuk
* Rezina

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Linpleum strukturasi
**Linoleum** (lotincha: *Linum* — zigʻir mato, polotno va oleum — moy) — polimer rulon (oʻram) material. Asosli (zigʻir toladan toʻqilgan matoli, pergalinli yoki issiqlik-tovush izolyasiyali) hamda asossiz (bir va koʻp qavatli), polivinilxloridli, gliftalli (alkidli), kolloksinli (nitrolinoleum) va rezinali (relin) xillarga boʻlinadi. Linoleum 1,5—4 mm qalinlikda, eni 2 m gacha, uzunligi 6—20 m boʻlgan rulon (oʻram) va koʻp rangli qilib ishlab chiqariladi. Bino va avtomobil pollariga qoplash va b. maqsadlarda ishlatiladi.

Linoleum dastlab 1864-yil Angliyada ishlab chiqarilgan. U jut matoga (asosga) oʻsimlik (zigʻir, kungaboqar va b.) moyi, poʻkak kukuni va b. qoplangan gliftalli materialdan iborat boʻlgan.

Linoleum tekis asosga (taxta yoki sement polga, shpaklepkalab tekislangan avtomobil poliga) polimer mastika yoki maxsus yelim yordamida yopishtiriladi. Standart oʻlchamli xonalarga moʻljallab muayyan oʻlchamda ishlab chikariladigan yaxlit polivinilxlorid linoleum gilamlari ham bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
35 YTYH mamlakatlari
**Yevroda  toʻlovlar yagona hududi** (YTYH;inglizcha: *Single Euro Payments Area — SEPA*) — yevro pul birligida ichki va xalqaro toʻlovlar oʻrtasidagi farqlar butunlay yoʻq qilingan yagona hududdir. SEPA bilan bogʻliq ilk oʻzgarishlar 2008 yilning 28 yanvaridan kuchga kirdi.

Loyihaning maqsadi davlatlararo toʻlovlar samaradorligini oshirish va turli mamlakatlar milliy bozorlarini yagona ichki bozorga birlashtirishdan iborat. *Yevroda to‘lovlar yagona hududi* foydalanuvchilariga yagona bank hisobvarag‘i va yagona to‘lov vositalari to‘plamidan foydalangan holda mintaqaning istalgan joyida istalgan boshqa foydalanuvchi bilan tranzaksiyalarni amalga oshirish imkonini beradi.

Banklarning SEPA toʻlovlarini mijoz hisobiga toʻliq va hech qanday komissiyasiz toʻlash majburiyati tufayli iqtisodga erishiladi. Toʻlovlar roʻyxatdan oʻtganidan keyin 1 ish kunidan kechiktirilmay amalga oshiriladi.

Loyiha barcha ishtirokchi davlatlar miqyosida iqtisodiyotni qo‘llab-quvvatlash uchun umumiy moliyaviy vositalar, standartlar, tartiblar va infratuzilmani yaratishni o‘z ichiga oladi. Yevroda yagona toʻlov sohasini joriy etish natijasida Yevropa iqtisodiyotida kapitalni koʻchirishning umumiy xarajatlarini (umumiy YaIMning 2-3 %) kamaytirishga erishiladi.

Yana qarang
-----------

* Yevrohudud
* Shvetsiya va yevro

Manbalar
--------

1. ↑  „Определение ЕЗПЕ" (ru). 18-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-fevral 2010-yil.
2. ↑  „Solution: SEPA, the single euro payments area".  []. 18-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-fevral 2010-yil.
3. ↑  „Agreement reached on cross-border banking". RTÉ News (27-mart 2007-yil). Qaraldi: 20-fevral 2010-yil.
**Araukariyadoshlar**, arauka-riyalar (Araucariaceae) — ochiq urugʻli oʻsimliklarga mansub baland boʻyli da-raxtlar oilasi. Ikki turkumi (Agathis, Araucaria) va 40 ga yaqin turi bor. Aso-san, Janubiy Amerika, Janubi-sharqiy Osiyo, Malakka va Filippin o.larida tar-qalgan. Novdalari doira shaklida joy-lashgan. Nina bargi yassi, mevasi yirik qubba, urugʻi xomligicha yoki qovurilib va quritib, shuningdek un qilib isteʼmol qilinadi. Yogʻochidan qurilishda foyda-laniladi. Baʼzi turlari xushmanzara da-raxt sifatida ekiladi. Oʻzbekiston hududida A.ning changi, yogʻochi va shoxchalarining izi qazilma holda topilgan. Xususan ular Fargʻona vodiysining janubiy hududlari va Qurama togʻlarining karbon, yura qatlamalarida uchraydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yettixoʻja qoʻzgʻoloni** - Qashqarda Ofoqxoʻja avlodlaridan yettita xoʻja (Kattaxontoʻra, Kichikxontoʻra, Valixontoʻra, Tavakkalxontoʻra va b.) rahbarligida manjur hokimlarining zulmiga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolon (1846—47). Bu qoʻzgʻolonga Tangritogʻ qirgʻizlari ham qatnashgan. Gʻalayonchilar 30 kunlik jangdan soʻng 1846 y.ning kuzida Qashqar sh.ni egallab, mustaqil hokimiyat oʻrnatdilar. Kattaxontoʻra Qashqar hokimi deb eʼlon qilindi. Xoʻjalar Qashqarda Qoʻqon xonligining idora tartibini qoʻlladilar, katta lavozimlarga Qoʻqondan kelgan shaxslarni tayinladilar. Ayrim beklarning mol-mulki musodara qilingan. Bu hol qoʻzgʻolonning rivojlanishiga salbiy taʼsir koʻrsatdi. Yangi hokimiyatni Yorkent, Xoʻtan viloyatlari qoʻllabquvvatlamadi. Bundan foydalangan manjur qoʻshinlari xoʻjalar ustidan osonlik bilan gʻalaba qozondi (1847). Xoʻjalar bilan Qoʻqonga qochgan 20 ming kishining koʻpchiligi Tirak dovoni (Qashqar — Oʻsh yoʻli) dan oʻtishda sovuqdan halok boʻldi.

Adabiyot
--------

* Valixanov Ch. Ch. Sobr. soch. [v 5ti t.], t.2, Alma-Ata, 1962.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Lutsk** — Ukrainadagi shahar, Volin viloyati markazi. Stir daryosi (Pripyatning oʻng irmogʻi)ning ikkala sohilida joylashgan. Temir yoʻl stansiyasi, avtomobil yoʻllar tuguni. Pristan, aeroport bor. Aholisi 218 ming kishi (1997). Mashinasozlik va metallsozlik (avtomobil zavodi, podshipnik va boshqa ishlab chiqarish zavodlari), priborsozlik (priborsozlik va elektr apparatlari zavodlari), yengil (tikuvchilik va poyabzal fabrikalari), oziq-ovqat (spirt-araq kombinatlari, qand-shakar, un, meva-konserva zavodlari), kimyo sanoatlaririvojlangan. Ped. instituta, musiqali drama teatri, badiiy va oʻlkashunoslik muzeylari, filarmoniya va boshqa bor. Ilk bor 1085-yilda Ipatiy sol-nomasida tilga olingan. 14 a. dan Litva va Polsha, 1795—1917-yillarda Rossiya imperiyasi, 1921-yildan Polsha, 1939-yildan Ukraina tarkibida. 1970-yildan tarixiy-meʼmoriy qoʻriqxona deb eʼlon qilingan. Uning tarkibiga Yuqori (13—16-asrlar) va Quyi (14— 17-asrlar) saroylar qoldiqlari, "Puzina uyi" (14-asr), iyezuitlar kollegiumi, Pyotr va Pavel kostyoli (17-asr), Pokrov va Krestovozdvijenskaya cherkovlari (17-asr) kiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lutfulloh bin Fathulloh Chustiy** (taxminan 1485, Fargʻona vodiysi, Axsikent mavzesi — taxminan 1571) — naqshbandiylik tariqatining mashhur namoyandasi. Axsikentdagi madrasada tahsil oladi. Ilmini takomillashtirish maqsadida Samarqandga keladi. Baʼzi manbalarda Xoʻja Ahrorning xalifasi Muhammad Qozi huzurida 6 yil tarbiyalangani va sulukni oʻtaganligi aytiladi. L.ga Maxdumi Aʼzamning istagi bilan "Fargʻona va Toshkentdagi barcha naqshbandiylik birodarlari" ishonib topshirilgan. L. bir necha marta yashashjoyini oʻzgartirgan. Oʻzining aytishicha, "kishloq axlining fitnasi oqibatida" koʻchishga majbur boʻlgan. Oxiri Chustga kelib, muqim boʻlib koladi. Bu yerda dehkonchilik bilan tirikchilik oʻtkazadi. U shayboniylar orasida nufuz orttirishga muvaffaq boʻladi. Shu bois oʻsha davrda davlatdagi koʻpgina ichki nizolarni bartaraf etishga, saroydagi ayrim bek va amirlarning gʻayriqonuniy xatti-harakatlarini cheklab qoʻyishga erishdi. Movarounnahrda kubroviylik tariqati yoyilgan boʻlib, L. uning vakillarini koʻp marta rofi-ziylik (islom yoʻlidan chetga chiqish)da aybladi. L.ning izdoshlari koʻp edi. Ular Toshkent, Fargʻonadan tashqari, Hisor hamda Movarounnahrning boshqa chekka viloyatlarida 20-asrning boshlariga qadar faoliyat koʻrsatgan. L.ning ijodiy merosi haqida maʼlumotlar kam. Manoqiblarda uning oʻz oʻquvchilariga tanbeh tarzida yozilgan 2 ta kichik risolasi tilga olinadi.

L.ning qabri qayerdaligi aniq emas. Baʼzi manbalarda u Chustga (bu yerda uning maqbarasi bor), boshqa manbalarda Hisorga dafn etilgan deyiladi.

Adabiyot
--------

* Ismoilov M. Ikromov T. Mavlono Lutfulloh Chustiy, Namangan, 1998; Muhammad Mufti Ohangaroniy , Mavlono Lutfulloh manoqibi, T. 2002.

Baxtiyor Bobojonov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Janggoh** — jang maydoni. Bu maʼno oʻtmishda maʼrakagoh, dorulharb kabi istiloxlar bilan ham ifodalangan. Boʻlajak jangdan oldin har bir sarkarda J.ni bevosita oʻzi tanlagan, koʻzdan kechirgan. J.ning tekis, keng va qoʻshin qismlarini joylashtirishga qulay boʻlishi talab qilingan. Ayniqsa, J.ning ichimlik suv manbaiga yaqin boʻlishi hamda jang paytida quyosh nurining askarlar koʻziga tushmasligi maqsadga muvofiq hisoblangan. J. tanlash — tovochi zimmasida boʻlgan. J.ning noqulayligi baʼzan magʻlubiyatga ham sabab boʻlgan. Maye: Anqara jangida Amir Temurning ustalik bilan J.ni tanlashi va bu bilan raqibi turk sultoni Boyazidni oʻzi uchun noqulay J.da jang qilishga majbur qilishi turklarning bu jangda magʻlubiyatga uchrash sabablaridan biri boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |