recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Galina Karimovna Saidova** (oʻzbekcha: Galina Karimovna Saidova — 1956-yil, Samarqand, OʻzSSR, SSSR) — 2011-yildan Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot vaziri. 2011-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi aʼzosi.
Galina Karimovna Saidova 1956-yilda Samarqand shahrida tugʻilgan.

Oliy maʼlumotli. Samarqand kooperativ institutini (hozirgi Samarqand iqtisodiyot va servis instituti) iqtisodiyot mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. Iqtisodiyot fanlari doktori, professor.

Karyerasi
---------

1. 1987—1991-yillarda Oʻzbekiston SSR Davlat qoʻmitasining isteʼmol tovarlari savdosi va xizmat koʻrsatish boshqarmasi boshligʻi.

2. 1992-yilda — „Toshkent" birjalar aksiyadorlik birlashmasi boshqaruvi raisining oʻrinbosari.

3. 1992—1994-yillarda — Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti prorektori.

4. 1994—1997-yillarda — Oʻzbekiston Respublikasi tahlil va statistika davlat qoʻmitasi raisining oʻrinbosari.

5. 1997—2002-yillarda — Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Axborot-tahlil boshqarmasi boshligʻi.

6. 2002—2005-yillarda — Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi huzuridagi qoʻmita raisi.

7. 2003—2005-yillarda — Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirining birinchi oʻrinbosari — Makroiqtisodiyot va umumiy iqtisodiy tahlillar majmuasi rahbari.

8. 2005—2006-yillarda — Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirining birinchi oʻrinbosari — Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash davlat qoʻmitasi raisi.

9. 2006—2010-yillarda — Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirining makroiqtisodiy parametrlar va moliya-valyuta balansi hamda Respublika investitsiya dasturini ishlab chiqish masalalari boʻyicha birinchi oʻrinbosari.

10. 2008—2010-yillarda — Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Prognozlashtirish va makroiqtisodiy tadqiqotlar instituti direktori.

11. 2010—2011-yillarda — Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vaziri.

12. 2011—2017-yillarda — Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vaziri. Bu lavozimda u oʻzining sobiq lavozimini egallagan Ravshan Gʻulomovni almashtirdi. Galina Saidova 2011-yil 1-avgustdan buyon kafedraga rahbarlik qilib kelmoqda.

13. 2017-yil 1-noyabrdan hozirgi kungacha — Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining ijtimoiy-iqtisodiy masalalar boʻyicha Davlat maslahatchisi oʻrinbosari.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  „arxiv nusxasi". 24-iyun 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-iyun 2022-yil.
4. ↑  „arxiv nusxasi". 2-fevral 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-iyun 2022-yil.
5. ↑

Havolalar
---------

* Personalniy sostav Kabineta Ministrov
* Novim ministrom ekonomiki Respubliki Uzbekistan naznachena Galina Saidova (Wayback Machine saytida 14-aprel 2016-yil sanasida arxivlangan)
* Ministerstvo ekonomiki Respubliki Uzbekistan
**Zaxar Timofeyevich Avdonin** (1913-1997)- sovet kolxozchisi.

Biografiyasi
------------

Dehqon oilasida tugʻilib, boshlangʻich maktabni tamomlagan.

Ulugʻ Vatan urushi yillarida 106-alohida signal polkida haydovchi boʻlib xizmat qilgan va medal bilan taqdirlangan. Gvardiya serjanti Zaxar Avdonin 1945-yilning kuzida demobilizatsiya qilingan. U oʻz vataniga Samara viloyati, Stavropol tumanidagi „Iskra" (keyinchalik „Lenin yoʻli" deb nomlangan) kolxoziga qaytib keldi va tez orada uning raisi boʻldi.

Ishini mukammal tashkil etgan Avdonin tezda muvaffaqiyatga erishdi va kolxoz viloyatda yetakchilardan biriga aylandi. 1947-yilda kolxoz 300 gektar maydondan kuzgi bugʻdoydan 35 sentnerdan, 42,1 gektar maydondan 30,4 sentnerdan javdar oldi, bitta sigirdan 2350 kilogramm sut sogʻib oldi.

1947-yilda qishloq xoʻjaligi mahsulotlaridan yuqori hosil uchun Zaxar Avdonin 1948-yilda SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining farmoni bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Avdoninning portreti „Pravda" gazetasining 1948-yil 29-iyundagi 181 (10922) sonining birinchi sahifasida Qahramon unvoni bilan taqdirlangan boshqa kolxozchilar qatorida chop etilgan.

Nafaqaga chiqqanidan keyin, u Togliattida yashadi.

Mukofotlari
-----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948);
* Lenin ordeni (1948);
* II darajali Vatan urushi ordeni (1985);
* Harbiy xizmatlari uchun medali (1944).

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* *Ширяева В.В.* „Герои Социалистического Труда".  Мэрия городского округа Тольятти (2010.08.05). 2013-yil 18-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 31-avgust.



* „Наши Герои".  "МБУК "Ставропольская межпоселенческая библиотека". 2014-yil 5-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 12-oktyabr.
**Magomet Abdurzakovich Botashev** (1921-yil 5-may, RSFSR, SSSR, Karachay milliy okrugi, Xurzuk qishlogʻi – 2006-yil 6-may) – sovet partiya yetakchisi, davlat arbobi, Qorachoy-Cherkasiya viloyat ijroiya qoʻmitasi raisi (1964–1979). Millati qorachoy.

Hayoti
------

Magomet Abdurzakovich Botashev 1921-yil 5-mayda tugʻilgan. Uning kelib chiqishi qadimgi qorachoy qishlogʻi Xurzuk urugʻidan. Toʻrt aka-singilning eng kenjasi hisoblanadi. Otasi u hali bir yoshga toʻlmaganida vafot etgan. Bolaligi va yoshligi Kislovodskda oʻtgan, u yerda maktabni oltin medal bilan tamomlagan. Keyin Tbilisidagi sanoat institutiga oʻqishga kirgan va oʻqish payti armiyaga chaqirilgan. Magomet Abdurzakovich Botashev Sovet-fin urushi hamda Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi. U artilleriya ofitseri boʻlgan, koʻplab harbiy mukofotlar bilan taqdirlangan hamda Stalingrad mudofaasi va Kursk janglarida qatnashgan. Urushdan keyingi davrda qorachoylar bilan birga Oʻrta Osiyoga surgun qilingan. Bir muddat Toshkentda yashagan va Toshkent temir yoʻl transporti muhandislari institutini tamomlagan. Qatagʻonga uchragan xalqlarni oʻz vataniga qaytarish harakatining faol ishtirokchisi boʻlgan.

Magomet Abdurzakovich Botashev 1939–1945-yillar Qizil Armiya safidada xizmat qilgan. 1957–1965-yillarda KPSS Qorachoy shahar qoʻmitasi kotibi, Qorachoy-Cherkasiya viloyati rejalashtirish komissiyasining raisi boʻlgan. 1965–1979-yillarda Qorachoy-Cherkasiya viloyati ijroiya qoʻmitasi raisi, 1979–1989-yillarda SSSRning Polshadagi savdo vakolatxonasi raisining oʻrinbosari boʻlgan.

Magomet Abdurzakovich Botashev 1989-yildan nafaqaga chiqqan hamda 2006-yil 6-mayda 85 yoshida vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

Magomet Abdurzakovich Botashev „Birinchi darajali Vatan urushi" va „Qizil Yulduz" ordenlari, uchta „Mehnat Qizil Bayroq" ordeni, „Shon-sharaf belgisi" ordeni hamda „Jasorat uchun", „Stalingrad mudofaasi uchun" va „Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun" kabi koʻplab medallar bilan taqdirlangan. U 1997-yilda II darajali „Vatanga xizmatlari uchun" ordeni, 2001-yilda esa „Doʻstlik" ordeni bilan mukofotlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Боташев, Магомет Абдурзакович". *www.dic.academic.ru*. Qaraldi: 20-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Указ Президента Российской Федерации от 08.05.1997 г. № 459". 4-iyul 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-iyun 2015-yil.
3. ↑  „Указ Президента Российской Федерации от 27.04.2001 г. № 504". 6-oktyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-iyun 2015-yil.

Havolalar
---------

* 🎓 Botashev Magomet Abdurzakovich – Istoricheskiy Cherkessk : Ensiklopediya
* 
* Botashev Magomed Abdurzakovich (1921—2006)
* V Karachaevo-Cherkesii uvekovechili pamyat zaslujennix zemlyakov
**1-samolyot tashuvchi eskadroni** 1943-yil noyabrda Britaniya Tinch okean flotiga tayinlangan Qirollik dengiz flotining samolyot tashuvchilarining tarkibi edi. Ular Formidable, Indomitable, Victorious, Illustrious -sharaf va Indefatigable edilar. U 1947-yilda tarqatib yuborilgan.

Ikkinchi jahon urushi va undan keyin
------------------------------------

Eskadron 1943-yil noyabr oyida kontr-admiral Klement Mudi qo'mondonligi ostida tashkil etilgan bo'lib, u bir vaqtning o'zida kontr-admiral, 1-samolyot tashuvchi eskadron unvoniga ega bo'lgan samolyot tashuvchilari (Britaniya Tinch okean floti) bayrog'i. AQShning Beshinchi floti tarkibida Tinch okeanida xizmat qilganda, eskadron "Vazifa guruhi 57.2" deb belgilandi. Okinava yaqinidagi Aysberg operatsiyasi paytida eskadron kamikadze hujumlariga uchradi. Ularning zirhli uchish maydonchalari angar palubalari uchun yetarli darajada himoya edi, ammo kuchlanish kema konstruksiyalarining deformatsiyasiga olib keldi.  .

Theseus served as squadron flagship for the squadron in 1947.

Koreya urushi
-------------

Urushdan so'ng, Koreya urushi boshlanganda "Triumph "va "Unicorn "tashuvchilaridan iborat "Birinchi samolyot tashuvchi eskadroni, Uzoq Sharq floti "flagman sifatida Belfast kreyseri bilan Yaponiyadan Gonkongga yo'l olgan va Yaponiyaga qaytarib yuborilgan.

Bayroq ofitserining buyrug'i
----------------------------

Kiritilgan:

|  | Daraja | Bayroq | Ism | Muddati | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Kontr-admiral, 1-samolyot tashuvchi eskadron** |
| 1 | Kontr-admiral | </img> | Klement Mudi | 1943-yil noyabr - 1944-yil noyabr |  |
| 2 | Kontr-admiral | </img> | Ser Filipp L. Vian | 1944-yil noyabr - 194-yil |  |
|

Manbalar
--------

1. ↑  Hobbs, David*. The British Pacific Fleet: The Royal Navy's Most Powerful Strike Force* (en). Barnsley, England: Seaforth Publishing, 2012 — 33 bet. ISBN 978-1-84832-048-2.
2. ↑  Naval-history.net, HMS Theseus, accessed October 2011
3. ↑  „"The Forgotten Cruise" HMS Triumph and the 13th Carrier Air Group in Korea". *royalnavyresearcharchive.org.uk*. Qaraldi: 22-oktabr 2015-yil.
4. ↑  *Watson.* „Royal Navy Organisation in World War 2, 1939–1945". *www.naval-history.net*.  Gordon Smith, 19 September 2015. Qaraldi: 27-fevral 2018-yil.
5. ↑  Hobbs, David*. The British Pacific Fleet: The Royal Navy's Most Powerful Strike Force* (en). Barnsley, England: Seaforth Publishing, 2012 — 33 bet. ISBN 978-1-84832-048-2.
**Ziyadin Javtobeli** (haqiqiy ismi – qrim tatarcha: ) (1905-yil 10-sentyabr Jav-Tobe – 1991-yil 16-iyun Samarqand) – Qrim-tatar shoiri, oʻqituvchi. SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi (1934).

Biografiyasi
------------

1905-yil 10-sentabrda Jav-Tobe qishlogʻida oʻrtahol dehqon oilasida tugʻilgan.

Qishloq maktabini tugatgan. 1923-yildan Totaykoʻy pedagogika texnikumida tahsil ola boshlagan. 1927-yilda texnikumni tugatgach, Olma-Tarxon qishlogʻidagi maktab direktori lavozimida ishlay boshlagan. 1923-yildan boshlab kommunistik matbuot tomonidan qrim-tatar tilida nashr etilgan „Inkylabiy shiirlar" jurnali asoschisi. Uning ijodida turk shoiri Memed-Eminning taʼsiri katta boʻlgan. 1926-yilda u oʻzining birinchi toʻplamini nashr ettirgan.

1928-yildan – „Yangi dunyo" gazetasining mas’ul kotibi lavozimida ish boshlagan. Qrim pedagogika instituti talabasiga aylangan. „Qrimgosizdat" gazetasida bosh muharrir boʻlib ishlagan. „Bolshevik yoʻli" jurnalining tahririyati aʼzosi boʻlgan. 1934-yildan – SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi. 1937-yilda „Yosh buvun" („Yosh avlod") bolalar sheʼrlar toʻplamini nashr ettirgan.

1938-yil 11-noyabrda Ziyodin Javtobeli josuslikda gumonlanib hibsga olingan. Bir yil oʻtgach, 1939-yil 23-oktyabrda SSSR NKVDning navbatdan tashqari yigʻilishi uni 58-moddaga binoan uch yillik mehnat lagerlarida saqlashga hukm qilingan. U 1946-yilgacha lagerda boʻlgan. 1956-yil 20-sentyabrda reabilitatsiya qilingan.

Ozodlikka chiqqanidan keyin u 1944-yilda Qrim tatarlari deportatsiya qilingan Oʻzbekiston SSRga koʻchib kelgan. „Lenin bayrogʻi" jurnalida uning „Yirla, inson", „Cheshit yillar shiirlari", „Edebiyat sevdalari" va „Ayrilmaz dostlarim" sheʼriy toʻplamlari nashr etilgan. 1958-yil oktyabrda Toshkentda boʻlib oʻtgan Osiyo va Afrika mamlakatlari yozuvchilarining anjumanida qatnashgan.

1991-yil 16-iyunda Samarqandda vafot etgan.

Manbalar
--------



1. ↑  „Зиядин Джавтобели (Менлиазизов) (1905 – 1991)". *Республиканская крымскотатарская библиотека им. И. Гаспринского*. 2020-yil 10-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 21-iyun.
2. ↑   Литературная энциклопедия. — В 11 т.; М.: издательство Коммунистической академии, Советская энциклопедия, Художественная литература. Под редакцией В. М. Фриче, А. В. Луначарского. 1929—1939
3. 1 2 3 4  „Зиядин Джавтобели (Менлиазизов) (1905 – 1991)". *Республиканская крымскотатарская библиотека им. И. Гаспринского*. 2020-yil 10-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 21-iyun.
**Yer tekislagichlar** - oʻzlashtiriladigan yerlarni va ekin ekiladigan dalalarni ekin ekish va sugʻorish uchun qulay holatga keltirib tekislaydigan q. h. mashinalari; uzun ramali, [[choʻmichli va agʻdargichli xillari bor]]. Uzun ramali Ye. t. traktorlarga tirkab ishlatiladi. Choʻmichli Ye. t. dalalarni uzil-kesil tekislashda qoʻllaniladi. Ish organi oldi, usti va tubi ochiq choʻmich kovshdan iborat. U ramaga mahkamlanadi. Choʻmichning quyi qismiga doʻngliklarni kesuvchi pichoq oʻrnatilgan. Ye. t.da choʻmichni maʼlum balandlikka oʻrnatadigan mexanizm bor. Ye. t. harakatlanganda choʻmich 20 sm gacha boʻlgan doʻngliklarni kesib, pastqam joylarga surib tekislaydi. Ye. t. gidravlik mexanizm va lazer nurlari bilan ishlaydigan avtomatik rostlash mexanizmlari bilan rostlanadi.

Agʻdargichli Ye. t. ekin ekish oldidan tuproqqa ishlov berish uchun xizmat qiladi; ish organi harakat yoʻnalishiga nisbatan bir oz kiya oʻrnatilgan bir yoki bir nechta yassi yoki yoysimon agʻdargichlardan iborat. Bular 3 guruhga boʻlinadi: yer tekislagich-mola, ekin ekish oldidan tuproqni tekislagich-yoygich va sudratma (volokusha)li Ye. t. sholi ekish uchun suv bostiriladigan dalalardagi notekisliklar 3 sm, egatdan sugʻoriladigan dalalarda 5 sm, sunʼiy yomgʻirlatib sugʻoriladigan dalalarda esa 10 sm dan oshmasligi lozim. Agʻdargichli Ye. t.ning qamrov kengligi 6–8 m. Yer tekislagichmolaning ish organi gidrotsilindr yerdamida old tomonga qiyalantirilganda tuproq notekisliklarni kesadi, orqaga qiyalantirilganda esa dala betini bir oz zichlaydi (molalaydi). Tekislagichyumshatkich tishli tirma (borona) bilan qoʻshib ishlatiladi, u dala betini 10 sm chuqurlikda yumashatib, ketidan tekislab ketadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qoʻshimcha nerv** (nervus accessorius) — bosh miya nervlarining XI jufti. Bu nervning nomi uni dastlab tavsiflagan (1664) ingliz vrachi T. Villiziy nomi bilan villiziy ner-v i deb ham yuritiladi. Qo‘shimcha nervda ikkita harakatlantiruvchi o‘zak bo‘ladi. Bu o‘zaklar uzunchoq miya va orqa miyaning bo‘yin segmentlarida joylashadi. Asosan, bu nerv X juft nerv tarkibidan ajralib, adashgan nerv bilan birga bo‘yinturuq teshigi - foramen jugularae orqali kalla bo‘shlig‘idan ikkita ildiz sifatida chiqadi:

Qo'shimcha nerv-n.accessorius
a) radix cranialis (pars vagalis) - kalla qismidagi ildizi; 

b) radix spinalis (pars spinalis) - orqa miya ildizi.

Qo‘shimcha nerv poyasi - tractus nervi accessorii ichki shox - r. internus va tashqi shox -r. externus larga ajraladi.

Qo‘shimcha nerv r.r. muscularis shoxlari orqada joylashgan m. trapezius hamda bo‘yindagi 

to‘sh-o‘mrov-so‘rg‘ichsimon (m.sternocleidomastoideus) mushaklarini innervatsiya etadi. Qo‘shimcha nerv tolalari adashgan nerv (n. vagus) tolalariga qo‘shilib, halqum hamda hiqildoq mushaklarini innervatsiya etishda qatnashadi (ramus internus). 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Odam bosh miyasi | *Nerv sistemasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Akrom Ibrohimovich Moʻminov** (1937.20.5, Samarqand—2001.1.11, Toshkent) — otorinolaringolog olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980). Tibbiyot fanlari doktori (1972), professor (1973). I. M. Moʻminovnnnt oʻgʻli. Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgach (1960), Sam-TI otorinolaringologiya klinikasida ordinator (1960—62), assistent (1965— 67). 1967-yildan SamTI, 1970-yildan Toshkent tibbiyot akademiyasi quloq, tomoq va burun kasalliklari kafedrasida dotsent, professor (1975). SamTI davolash fakultetida dekan oʻrinbosari (1967—70), Toshkent tibbiyot akademiyasida internatura ishlari boʻyicha dekan (1971), davolash va sanitariyagigiyena fakulteti quloq, tomoq, burun kasalliklari ka-fedrasi mudiri (1975—90), Buxoro tibbiyot instituti rektori (1990—95) va kafedra mudiri, SamTI rektori (1995— 2000). M. quloq, tomoq aʼzolari ekopatologiyasi, karlik va eshitish qobili-yatining susayishi muammolari ustida tadqiqot olib bordi, shu aʼzolar kasalliklarida magnitoterapiya qoʻllashni tavsiya etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Zarafshon davlat qoʻriqxonasi** — Samarqand viloyati (Zarafshon daryosining oʻng qirgʻogʻi) hududidagi qoʻriqxona. 1975-yildatashkil qilingan. Qoʻriqxona mayd. 2352 ga, shu jumladan oʻrmonzorlar bilan qoplangan mayd. 868 ga. Samarqand sh.dan 5 km janubisharqda joylashgan. Qoʻriqxona hududi daryo sohili boʻylab eni 150 m dan 1400 m gacha boʻlgan 35 km masofaga choʻzilgan. Asosiy vazifasi — toʻqay oʻsimliklari va hayvonot olamiga mansub tabiiy muhitni, noyob va yoʻqolib borayotgan oʻsimliklar va hayvonlar genofondini saqlash, oʻrganish hamda tiklashdan iborat. Qoʻriqxona iqlim sharoitlari kontinental subtropiklarga xos. Havo harorati yozda +40° ga yetadi, qishda —27° gacha pasayadi. Oʻrtacha yillik yogʻin miqdori 100–400 mm. Oʻsimlik dunyosi terak, tol, jiyda, chakanda kabi daraxt, buta va oʻt toʻqayzorlardan iborat. Qoʻriqxona hududida oʻsimliklarning 266, qushlarning 172, baliklarning 8 turi uchraydi. Qoʻriqxonada zarafshon qirgʻovuli muhofaza qilinadi va uni kataklarda boqib koʻpaytirish masalalari oʻrganilgan. 1996-yildan qoʻriqxonada Badaytoʻqay va Qizilqum qoʻriqxonalaridan keltirilgan 6 bosh buxoro bugʻusi (xongul)ni iqlimlashtirish boʻyicha ishlar olib boriladi. 1998-yilda ulardan birinchi nasl olindi va bu noyob hayvonni koʻpaytirish ishlari davom etmoqda. Boris Dyakin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Флаг Узбекистана Oʻzbekistonning alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlari |
| --- |
|  |
| Biosfera qoʻriqxonasi | 
Badaytoʻqay davlat qoʻriqxonasi |
|  |
| Davlat qoʻriqxonalari | 
* Zomin qoʻriqxonasi
* Zarafshon qoʻriqxonasi
* Hisor qoʻriqxonasi
* Kitob qoʻriqxonasi
* Qizilqum qoʻriqxonasi
* Nurota qoʻriqxonasi
* Surxondaryo qoʻriqxonasi (Orol-Paygʻambar qoʻriqxonasi)
* Chatqol qoʻriqxonasi
 |
|  |
| Milliy bogʻlar | 
* Ugom-chatqol milliy bogʻi
* Zomin qoʻriqxonasi
 |
|  |
| Maxsus bogʻlar | 
Buxoro „Jayron" ekomarkazi |

 |
**Nijat Azad oʻgʻli Abasov**  (1995-yil 14-may) — ozarbayjonlik shaxmatchi, xalqaro grossmeyster. 2020-yil fevral oyida eng yuqori renyting ballga 2670 ballga yetdi va u Ozarbayjonda 3-oʻrinni, dunyoda esa 67-oʻrinni egalladi.

Dastlabki yillar
----------------

Abasov 2009-yilda xalqaro sport ustasi unvoni bilan taqdirlangan. U grossmeyster unvoni uchun zarur boʻlgan uchinchi va yakuniy normani 2010-yil dekabr oyining oxirida Ozarbayjon birdamlik kuni tadbirida qoʻlga kiritgan, shuningdek birinchi oʻrinni egallagan. 2011-yilning fevralida FIDE unvon topshirgan .

Professional faoliyati
----------------------

2015-yil noyabr oyida Abasov 2016-yilgi Tata Steel Challenger turniriga yo‘llanma olish uchun Veyk-an-Zi shahrida bo‘lib o‘tgan Cultural Village turnirida g‘olib chiqqan. Abasov Boku shahrida boʻlib oʻtgan 42-shaxmat Olimpiadasida Ozarbayjon 2 jamoasida ishtirok etdi. U 13 oʻyindan 6½ ochko toʻpladi. 2016-yil dekabr oyining oxirida u Viktor Laznička, Dennis Vagner, Kristian Bauer va Mateush Barteldan tay-breyk boʻyicha Zurich Rojdestvo ochiq chempionatida gʻolib chiqdi. 2017-yilda Abasov shaxmat bo‘yicha Ozarbayjon chempionatida ham, Baku Open turnirida ham g‘olib boʻldi.

2019-yil oktyabr oyida Nijat FIDE Grand Shveysariya turnirida 6,5 ochko (+2=9-0) olib, 154 nafar o‘yinchi orasida 15-o‘rinni egalladi. Oʻsha yilning noyabr oyida Abasov jahon reytingida 93-oʻringa koʻtarildi va faoliyatida birinchi marta FIDE Top 100 roʻyxatiga kirdi.

Eslatmalar
----------

1. ↑
2. 1 2  Grandmaster title application, FIDE
3. ↑  „Azerbaijani Solidarity Day 2010".  Chess-Results.com. Qaraldi: 16-aprel 2013-yil.
4. ↑  „List of titles approved by the 1st Presidential Board meeting 2011". *FIDE* (8-fevral 2011-yil). 24-sentabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-iyun 2019-yil.
5. ↑  *Schulz.* „Shipwrecked in the Benoni".  ChessBase (30-noyabr 2015-yil). Qaraldi: 16-yanvar 2016-yil.
6. ↑  „USA and China win gold medals in Baku Chess Olympiad". *FIDE* (10-sentabr 2016-yil). 13-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-iyun 2019-yil.
7. ↑  *Crowther.* „Magnus Carlsen wins his fifth Tata Steel Masters". *The Week in Chess* (31-yanvar 2016-yil). 8-oktabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-oktabr 2022-yil.
8. ↑  „Zürich: Nijat Abasov with best tie-break". *Chess News*.  ChessBase (9-yanvar 2017-yil). Qaraldi: 9-iyun 2019-yil.
9. ↑  „The Week in Chess 1203". *theweekinchess.com*. Qaraldi: 9-iyun 2019-yil.

Havolalar
---------

* Shaxsiy sahifasi FIDE saytida
* Partiya Chessgames.com saytida(ingl.)
* Shaxsiy sahifasi  365chess.com saytida(ingl.)
**Deformatsiya** (lotincha: *deformatio* — buzilish) (Mehanik kuchlanish): 

1) fizikada — tashqi kuch, temperatura, elektr va magnit maydonlari taʼsirida jism shakli va oʻlchamlarining oʻzgarishi. Elastik va plastik xillari bor. Chuqurroq o'rganilganda cho'zilish-siqilish, buralish, egilish va siljish turlariga bo'linadi. Jismga tasir qiluvchi kuchlarning turiga qarab deformatsiya turlarini kuzatish mumkin. Tashki kuch taʼsiri toʻxtagandan keyin deformatsiya yoʻqolsa (jism oʻz holiga qaytsa) elastik deformatsiya, saqlansa (jism oʻz holiga qaytmasa) plastik deformatsiya yuz beradi. Elastiklik va plastiklik nazariyasida qattiq jism deformatsiyasiga oid harakat va kuchlanish oʻrganiladi. Elastik deformatsiyalanuvchi qattiq jism yoʻq, har qanday qattiq jism tashqi kuch taʼsirida plastik deformatsiyalanadi. Plastik deformatsiya temperatura, tashki kuch va deformatsiya tezligiga bogʻliq. Tashqi kuch maʼlum vaqt davomida bir xil taʼsir qilib tursa, deformatsiya vaqt oʻtgan sari oʻzgara boradi; bu hodisaga yoyiluvchanlik deyiladi. Temperatura koʻtarilishi bilan yoyiluvchanlik ortadi. Tashki kuch ortib borgandagi deformatsiya aktiv (faol), tashki kuch kamayib borgandagi deformatsiya passiv (sust) deformatsiya deyiladi. Deformatsiyaning choʻzilish, siqilish, egilish, buralish xillari mavjud. Mutlaq deformatsiyaning jism boshlangʻich oʻlchami (shakli)ga nisbati nisbiy deformatsiya deyiladi. Deformatsiya qonunlari materiallar qarshiligi, puxtaligi, inshootlar mustahkamligi va h.k.ni hisoblashda tatbiq qilinadi; 

2) geologiyada — tektonik harakatlar natijasida tog jinslarining shakli va hajmi oʻzgarishi. Deformatsiyaga uchragan tog jinslarining tarkibi baʼ-zan butunlay oʻzgarib ketadi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Alifbo** (arab Alifbosining boshlangʻich ikki harfi — alif va bo nomidan olingan) — biror tilning yozuviga qabul qilingan va maʼlum anʼanaviy tartib berilgan yozuv belgilari (mas, arab Alifbosi, lotin Alifbosi) yoki boʻgʻin belgilar (mas, hind Alifbosi — devanagari) majmui. Alifbo mil. av. 2000-y. oxirlarida qad. Uga-rit va finikiy yozuvi tovush tizimidan kelib chiqqan. Undan ilgari Misr iyerogliflari sanoq tizimi mavjud boʻlgan, deb taxmin qilinadi. Turkiy xalqlarning run, Urxun-Yenisey yozuvi va turkiy (uygʻur) yozuvlari boʻlgan. Ularga oid harflar jadvali tovush belgilari haqidagi boshqa manbalardagi maʼlumotlar hamda shu yozuv yodgorliklari asosida tuzilgan. Hozirgi harfiy va baʼzan boʻgʻin Alifbolari finikiy Alifbo sidan, oromiy (arab, yahudiy), yunon (lotin va hokazo) va boshqa Alardan kelib chiqqan. Arab Alifbosiga — barcha arab mamlakatlari, shuning-dek Eron, Afgʻoniston, Pokiston, Sharqiy Turkiston — Shinjon, shuningdek 13-20-asr boshlarida turkiy xalqlar yozuv tizimida; lotin Alifbosiga Amerika, Avstraliya qitʼasidagi barcha xalqlar, Yevropaning koʻpchilik xalqlari, Osiyo va Afrikadagi baʼzi xalqlar (Indoneziya, Turkiya va boshqalar) yozuv tizimida; Kirill Alifbosiga — Yevropa, Osiyodagi baʼ-zi xalqlar yozuv tizimida; hind boʻgʻin Alifbosiga — Hindistondagi koʻpgina elatlar yozuv tizimida amal qilingan.

Alifbolar
---------

* Runik yozuv
* Arman yozuvi
* Gruzin yozuvi
* Koreys yozuvi
* Turkiy(uygʻur) yozuvi,
* Oʻrxun-yenisey yozuvi ,
* Yunon yozuvi
* Hind yozuvi

* Lotin alifbosi
* Kirill alifbosi
* Arab alifbosi
* Urdu alifbosi
* Japon kanjilari
* Xitoy yozuvi
* Yahudiy yozuvi

Yana q.
-------

* Tilshunoslik

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Kvadrupol** (lot. quadrum — toʻrtburchak, kvadrat va polos — qutb) — ishoralari musbat va manfiy, miqdor jihatdan bir xil boʻlgan zaryadlarning kvadrat shakl uchlariga ketma-ket joylashishidan tashkil topgan sistema. K. dipol momentlari teng , zaryad ishoralari qarama-qarshi va bir-biridan maʼlum masofada joylashgan ikkita dipol (zaryad) dan iborat. K.ning asosiy harakteristikasi K. momentdir. K. dipol momenti Q=2e/a, bu yerda ye — elektr zaryad, /— dipollar orasidagi masofa, a—dipol oʻlchami. K.dan uzoqlashgan sari, bunday sistemaning elektr maydon kuchlanganligi masofaning toʻrtinchi darajasiga teskari proporsional holda kamayib boradi: £■= I/W. K. moment dipol momenti nolga teng boʻlgan atom sistemalarda, molekulyar birikmalarda hosil boʻladi. K. taʼsir 1/L5 kattalik, dipol taʼsir esa 1/L6 kattalik bilan ifodalanadi. Shuning uchun K. taʼsirda energiya kuchli boʻladi. K. momentning vaqt boʻyicha oʻzgarishi natijasida K. nurlanish vujudga keladi. K. tushunchasi kvant mexanika, yadro fizikasi, elektronika, termodinamikada keng qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Tasqaralar** (Aegypinae) — qarchigʻaylar oilasiga mansub qushlar kenja oilasi. Uz. 50 dan 120 sm gacha, vazni 1,5 dan 12 kg gacha. Boshi va boʻyni kalta parlar bilan qoplangan boʻlib, oʻlimtiklarni yeganida ifloslanmaydi (boltayutar va xurmo T.i bundan mustasno). Qanotlari uzun, keng va kuchli; oʻlimtik qidirib havoda qanot qoqmasdan parvoz qilishga moslashgan. Koʻpchilik yirik hayvonlar oʻlimtigi bilan oziqlanadi. Oyokdaridagi tirnoqlari qayrilmaganligi uchun oʻljasini tutib turishga moslashmagan. Faqat boltayutar oyoqlari oʻljani tutib tura oladi. Bolalariga oziqni jigʻildonida olib keladi. 9 urug, 14 turi bor. Jan. Yevropa, Afrika, Markaziy va Jan. Osiyoda tarqalgan. Oʻzbekistonda 4 turi (qora T. oq boshli qumoy, qor qumoyi, boltayutar) uchraydi; baland togʻlarga uya quradi. Barcha turlari Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qarqunoqlar** — chumchuqsimonlar turkumiga mansub sayroqi qushlar oilasi. Uz. 16—36 sm. Tumshugʻi ikki yondan siqilgan, uchi yirtqich qushlarniki singari ilmoqqa oʻxshash qayrilgan. Dumi uzun, ingichka. 12 urugʻi, 72 turi maʼlum. Shim. Amerika, Yevropa, Afrika va Osiyoda tarqalgan. Butalar va siyrak daraxtlar oʻsadigan joylarda, yalangliklarda yashaydi. Hasharotlar va mayda umurtqali hayvonlar bilan oziqdanadi. Boshqa qushlarning ovoziga taqlid qila oladi. Daraxt va butalarga uya quradi. Ayrim turlari oʻz oʻljasini mayda butoqlarga qadab qoʻyib, oziq gʻamlaydi. Oʻzbekistonda Q.ning 4 turi tarqalgan. Qora peshona Q. (. гшпог) togʻ etaklarida, uzun dumli Q. (. 8спасп) Zarafshon, Surxondaryo, Qashqadaryoning oʻrta oqimi va Sirdaryoning yuqori oqimida; olatoʻngʻiz (. сшШиз) va kulrang, yaʼni katta Q. qushlar uchib oʻtishi davrida uchraydi. Zararkunanda hasharotlarni qirib foyda keltiradi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Xurshid Doʻstmuhammad** (asl ismi **Xurshid Doʻstmuhamedov**) (1951.8.1, Toshkent) — yozuvchi, jurnalist. Toshkent universitetining jurnalistika fakultetini tugatgan (1973). „Fan" nashriyoti hamda „Fan va turmush" jur.da muharrir va boʻlim muharriri (1973— 19

83), „Qishloq haqiqati" gaz.da muxbir (1983-84), „Yosh kuch" jur.da boʻlim muharriri, bosh muharrir oʻrinbosari, bosh muharrir (198495), Respublika Prezidenta devonida masʼul xodim (1995—97), „Hurriyat" gaz.da bosh muharrir (1997—2002) va Ommaviy axborot vositalarini demokratlashtirish va qoʻllab-quvvatlash ijtimoiy-siyosiy jamgʻarmasida hamrais (1997—2004). „Oʻzbekiston matbuoti" jur.ning bosh muharriri (2002—05), Oʻzbekiston Jurnalistlari ijodiy uyushmasining rais oʻrinbosari (2004 — 05). Oʻzbekiston „Milliy tiklanish" demokratik partiyasi Markaziy kengashi raisi (2004). Dastlabki kitobi — „Hovli etagidagi uy" (1989). Shundan keyin yozuvchining „Panoh", „Oromkursi", „Soʻroq", „Sof oʻzbekcha qotillik", „Mahzuna", „Ibn Mugʻanniy", „Yolgʻizim — Siz", „Koʻz qorachigʻidagi uy", ayniqsa, „Jajman" (1997) asarlari, shuningdek, „Hijronim mingdir mening" (2000) qissa va hikoyalar toʻplami, „Yolgʻiz" qissa va maqolalar toʻplami, „Bozor" (2000) romani nashr etilgan. X. D. shuningdek, qatagʻon qurbonlaridan birining fojiali taqdiriga bagʻishlangan „Hamid Aʼlamovning aytolmagan gaplari" xotiraessesi va „Jurnalist boʻlmoqchimisiz?" (2002) risolasi, „Chayongul" kinossenariysi muallifi (2000). X. D. 1 va 2 chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining deputata. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi deputati, Axborot va kommunikatsiya texnologiyalari masalalari qoʻmitasi raisi (2005-yildan).

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  "Xurshid Doʻstmuhammad" *OʻzME*. X-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Yozuvchi, shoir yoki dramaturgga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ulugʻbek Gʻaniyevich Fayziyev**— Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati aʼzosi. Navoiy viloyati Qiziltepa tumani hokimi. Navoiy shahridagi „Zarafshon Golden Group" MChJ taʼsischisi, oʻzbekistonlik yirik tadbirkorlardan biri. Doʻstlik ordeni sohibi (2019).

Tarjimayi holi
--------------

Ulug‘bek Fayziyev 1976-yil 28-sentabrda Navoiy viloyati Qiziltepa tumanida tavallud topgan, Navoiy davlat konchilik instituti (1998) va Toshkent davlat iqtisodiyot universitetlarida (2010) tahsil olgan. Hokimlikka tayinlangunga qadar u tadbirkorlik bilan shugʻullangan va koʻplab yirik loyihalarni amalga oshirgan.

U „Zarafshon Golden Group" kompaniyasini tashkil etib Navoiy viloyatida va Toshkent shahrida ko‘p qavatli turar joy binolari, shuningdek, ishlab chiqarish obyektlari, ichki avtomobil yo‘llarini qurish, bog‘chalarni taʼmirlash va boshqa qator qurilish ishlari bilan shug‘ullangan.

Ulug‘bek Fayziyev 2019-yilda Doʻstlik ordeni bilan mukofotlangan.

2021-yil 13-noyabr kuni xalq deputatlari Qiziltepa tumani Kengashining navbatdan tashqari sessiyasida Navoiy viloyati hokimi Normat Tursunov so‘zga chiqib, 1998-yildan beri tuman hokimi lavozimida ishlab kelayotgan Shabon Nabiyevni boshqa ishga o‘tgani munosabati bilan vazifasidan ozod etilganini maʼlum qildi va tuman hokimi lavozimiga Ulug‘bek Fayziyevni tayinlash to‘g‘risida qabul qilingan viloyat hokimining qarorini o‘qib eshittirdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Файзиев Улугбек Ганиевич". *Senat.uz*. 18-aprel 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-aprel 2023-yil.
2. ↑  „Qiziltepaning 25 yillik hokimi ishdan olinib, o‘rniga tadbirkor keldi". *Qalampir*. Qalampir.uz (2021-yil 13-noyabr). Qaraldi: 18-aprel 2023-yil.
(Abadiy dvigatel) mavjud emas ...

Abadiy dvigatelga yaqin misol
**Abadiy dvigatel** (lot. *Perpetuum mobile*) — bir marta harakatga solib yuborilgandan keyin cheksiz uzoq vaqt oʻz-oʻzidan ish bajara oladi, deb faraz qilingan mashina. Energiyaning saqlanish qonuni kashf etilmasdan oldin asrlar davomida odamlar sarflangan energiyadan koʻproq ish bajarishga imkon beradigan mashinani yaratishga urinib keldilar. Bunday mashinaga hatto „Abadiy dvigatel" deb nom ham berilgan. Abadiy dvigatelning turli-tuman loyihalari taklif qilingan, lekin abadiy dvigatel qurish mumkin ekanligini tabiatning asosiy qonunlari uzil-kesil inkor qiladi. Tashqaridan energiya olmay, oʻz-oʻzidan ish bajara oluvchi mashina shartli ravishda birinchi tur abadiy dvigatel deyiladi. Energiyaning saqlanish va bir turdan ikkinchi turga aylanish qonuniga asosan har qanday ish faqat energiya hisobiga bajariladi. Shuning uchun bunday abadiy dvigatelning boʻlishi mumkin emas. Taklif qilingan koʻpchilik abadiy dvigatel loyihalarida ogʻirlik kuchi taʼsiriga umid qilinadi. Shunday loyixalardan biri rasmda koʻrsatilgan. Unda zalvar massa (zoldir) berk yoʻlda harakatlanadi..

Bunda zoldir pastga tushganda uni yukrriga koʻtarish uchun sarflangan ish miqdoriga teng ish qaytadi. Shuning uchun bunday mexanizm sarflangan dastlabki energiya zaxirasi hisobiga ishlaydi. Bu zaxira tugagach, mexanizm ham toʻxtaydi. Jismni sovita borib, uning issiqligini toʻla-toʻkis ishga aylantiruvchi mashina (issiqlik mashinasi) shartli ravishda ikkinchi tur abadiy dvigatel deyiladi. Bundam abadiy dvigatel energiyaning saqlanish va bir turdan ikkinchi turga aylanish qonuniga zid kelmaydi. Lekin biror manba (mas, okeanlar, atmosfera)dagi issiqlikni butunlay ishga aylantiruvchi tabiiy jarayon mavjud emas. Shuning uchun termodinamikaning ikkinchi qonuniga asosan bunday abadiy dvigatel ham boʻlishi mumkin emas. Abadiy dvigatel larni yasash mumkin emasligi materiya va harakatning haqiqatan abadiy ekanligidan, tabiat hodisalarining muayyan qonunlar asosida rivojlanib turishidan darak beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Tovuslar** (*Pavo*) — tovuqsimonlar turkumi, qirgʻovullar oilasiga mansub qushlar urugʻi. 2 turi bor. Oddiy T. tanasining uz. 100—125 sm, dumi 1,5 sm gacha. Ogʻirligi 4—4,2 kg. Boshi, boʻyni va koʻkragining bir qismi yashil, orqasi koʻk, tanasining osti qora. Hindiston va Shri Lankada tarqalgan. Oʻrmonning butazorli qismini xush koʻradi. Uyasini yerda chukurcha shaklida yasaydi. 4—7 ta tuxum qoʻyib, urgʻochisi 30 kun bosadi. Yashil kanotli T. Hindixitoy va Indoneziyada tarqalgan. Butazorlar, dare qirgʻoqlari va boshqa yerlarda yashaydi. T. oʻsimlik, hasharot va mayda umurtqalilar bilan oziqlanadi. Goʻshti mazali. Oddiy T. tutqunlikdayaxshi koʻpayadi. T. tovuqsimonlarning yirik, chiroyli va jozibador vakillaridan; hayvonot bogʻlarida boqiladi.

Peafowl in Zaamin
Peafowl from behind
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Halayib** (arabcha:  *Ḥalāyib* [ħæˈlæːjeb]), Qizil dengiz porti va shaharchasi. U Halayib uchburchagida, 20,580 km2 (7,950 mi²) lik maydonda joylashgan. Shaharcha Misr va Sudan o'rtasidagi bahsli hudud hisoblanadi. Shahar misrliklar Qizil dengiz Riviera deb ataydigan hududning janubiy chekkasida va Sudanning Qizil dengiz davlatining shimoli-sharqiy burchagida joylashgan. Shaharcha o'rta asrlardagi ʽAydhab xarobalariga yaqin hududda o'rnashgan. Hududni *amalda* nazorat qilish Misr hukumati qo‘l ostida.

Nomlanishi
----------

*Halaib* nomi arabcha:  *Ḥalāyib* so'zini ifodalaydi. *Halayeb*, *Haloib* va *Halayib* ko'rinishidagi shakllari ham uchraydi.

Ekologiya va geografiyasi
-------------------------

Halayib mintaqasida afrotropik elementlarning shimoliy chegaralari Elba tog'ida joylashgan bo'lib, u Shimoliy Afrika ekotizimlarida hukmronlik qiladigan mintaqalar orasidagi noyob hudud hisoblanadi. *Biscutella elbensis* kabi o'simliklarning endemik turlaridan tashqari, akatsiya, mangrov va boshqa butalarning zich qoplami ham mavjud.

Mintaqaning eng baland cho'qqisi Elba tog'idir (1,435 m or 4,708 ft). Shuningdek Shellal tog'i (1,409 m or 4,623 ft), Shendib tog'i (1,911 m or 6,270 ft) va Shendoday tog'i (1,526 m or 5,007 ft) ham shu hududda joylashgan.

Iqlimi
------

Yana qarang
-----------

* Halayb uchburchagi
* Shalatin

Andoza:Egyptian Cities

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* LCCN: n96070488
* VIAF: 124502909
* en:WorldCat Identities (VIAF orqali): 124502909

 |
**Chigirtchilar**, dengiz qaldirgʻochlari (Sternidae) — baliqchisimonlar turkumiga mansub qushlar oilasi. 10 urugʻi va 43 turi bor. Gavdasininguz. 20—55 sm. Qanoti uzun, tumshugʻi uchli. Umumiy rangi och, koʻpchilik turlarining boshida qora "qalpoqcha"si, barmoqlari orasida teri parda bor. Chaqqon uchadi, suvda yaxshi suzadi. Dengiz, kichik daryo va koʻllarning orollarida yerda, baʼzilari daraxtlar va butalarda, botqoqlikda yashovchi turlari suv yuzasiga oʻsimlik toʻshab, uya yasaydi. 1—4 ta tuxum qoʻyib, 14 —22 kun bosadi. T uxumdan chiqkan joʻjalari 1 kundan orqasidan ergashish qobiliyatiga ega. Tabiatda 23—27 yil yashaydi. Asosan, baliqlar, keyin urgochisi qisqichbaqasimonlar va hasharotlar bilan oziqlanadi. Yer yuzida juda keng tarqalgan. Oʻzbekistonda 7 turi uchraydi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ashley De Vere Campbell** (1880-yil 29-sentabr — 1943-yil 5-iyul) avstraliyalik erkak tennischi boʻlib, Birinchi jahon urushidan oldin tennis musobaqalariga faol qatnashgan havaskor tennischilardan biri edi.

U Sidneyda tugʻilgan va Nyuington kollejida (1893-1898) oʻqigan. Campbell oʻn sakkiz yoshigacha tennis oʻynamagan va uning oʻyiniga eski Nyuingtonlik hamkasbi David Edwards katta taʼsir koʻrsatgan. Campbell 1903-yilda Melburnga koʻchib oʻtdi va 1910 va 1914-yillardagi Avstraliya erkaklar oʻrtasidagi juftlik chempionatlarida gʻolib boʻldi. 1929-yildan 1939-yilgacha u Yevropada yashab, Avstraliya va Yangi Zelandiyadagi Colonial Shakarni qayta ishlash kompaniyasining boshqaruvchisi boʻlgan. Campbell Viktoriyadagi Erkin fransuzlar jamiyatining kotibi boʻldi. Bundan tashqari u Qizil Xoch kotibi va Fransiya ittifoqining faol aʼzosi ham edi. U Viktoriya shtatining Sharqiy Sent-Kilda shahridagi kasalxonada vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Australia Open
2. ↑  Newington College Register of Past Students 1863-1998 (Syd, 1999) pp 28
3. ↑  „LAWN TENNIS.". *The Referee*. Sydney: National Library of Australia (1918-yil 16-yanvar), s. 11. Qaraldi: 2014-yil 30-sentyabr.
4. ↑  „Lawn Tennis.". *The Winner*. Melbourne: National Library of Australia (1915-yil 26-may), s. 8. Qaraldi: 2014-yil 30-sentyabr.
5. ↑  „OBITUARY.". *The Examiner*. Launceston, Tas.: National Library of Australia (1943-yil 6-iyul), s. 2. Qaraldi: 2014-yil 30-sentyabr.
6. ↑  „DEATH OF FRENCH SECRETARY.". *The Sydney Morning Herald*. National Library of Australia (1943-yil 7-iyul), s. 8. Qaraldi: 2014-yil 30-sentyabr.
**Motli oqim** (lotincha: *Lophoceros fasciatus*) Afrika qushlarining shoxlilar oilasiga mansub bir turi.Ilgari u Toko jinsiga kiritilgan.

Tavsifi
-------

54 sm uzunlikdagi rang-barang oqim. Qop-qora, faqat qorni va dumining tepa qismi oq rangda. Uzun qora va sariq tumshug'i va o'rta bo'yli shoxi bor. Ayol erkakdan faqat kichikroq shoxda farq qiladi. Voyaga etmagan qushlarning patlari xiraroq va shoxsiz kichikroq tumshug'i bor.

Tarqalishi
----------

Dog'li oqim G'arbiy Afrikadagi Gambiyadan Kamerungacha bo'lgan qirg'oq bo'ylab o'rmonlarda keng tarqalgan naslchilik qushidir. Markaziy Afrikada tarqalish diapazoni sharqda G'arbiy Uganda va janubda Shimoliy Angolaga cho'zilgan.

Ozuqasi
-------

Oziq-ovqat hasharotlar va mevalardan iborat. Qushlar ko'pincha daraxtlarda, ayniqsa yog'li palmalarda ovqatlanadilar.

Hayot tarzi
-----------

Qushlarning parvozi to'lqinli. Bu yorqin qush, suruvlarda yashovchi,"pee-pee-pee" qichqirig'i bilan o'ziga e'tibor qaratadi.

Ko'payishi
----------

Urgʻochisi daraxtning chuqurchasiga 4 tagacha tuxum qoʻyadi, soʻngra uni loy, goʻng va mevalardan boʻgʻma bilan oʻrab oladi. Erkak o'zi va jo'jalari uchun ovqat o'tkazishi uchun u kichik bir teshik qoldiradi. Bo'shliqni toza saqlash uchun axlat teshikdan tashqariga tashlanadi. Agar jo'jalar va ularning onasi chuqurlikda juda gavjum bo'lib qolsa, u o'tish joyini tozalaydi va bo'shliqni tark etadi. Keyin bo'shliq yana devor bilan o'ralgan va ikkala ota-ona ham jo'jalarini boqadi.

Manbalari
---------

1. ↑

Adabiyoti
---------

* Gambiya qushlari Barlou, Vacher va Disley tomonidan, ISBN 1-873403-32-1 .
**Marbella Ibarra** (1972 — 2018) meksikalik ayollar futbol assotsiatsiyasining advokati boʻlib, huquqshunos sifatida oʻqitilgan. U Meksikada birinchi professional ayollar futbol jamoasini yaratdi. U 2018-yilda oʻldirilgan.

Hayot
-----

Ibarra Akapulko de Xuarez munitsipalitetida tugʻilgan. U huquqshunos sifatida oʻqitilgan, ammo universitetdan keyin u murabbiy sifatida qoldi.

U Meksikada ayollar futboli himoyachisi sifatida tanildi. U oʻyin-kulgi uchun bir oz futbol va basketbol oʻynadi, lekin murabbiy sifatida u Isamar FC nomli havaskor ayollar jamoasini tuzdi.

U futbolga ishtiyoqi baland edi va 2014-yilda ayollar jamoasini yaratishga koʻndirish uchun Tixuanalik Xolos bilan yordam soʻradi. U ularning murabbiyi edi va ular muammoga duch kelishdi, chunki ular Meksikadagi yagona professional jamoa edi. Jamoa shunga oʻxshash klublarni topish uchun AQShga borishi kerak edi va Ibarra ularning sayohat xarajatlarini oʻzining goʻzallik biznesidan subsidiyalar edi. Bu uning Meksikada liga yaratish orzusi edi va uch yildan soʻng Liga MX Femenil tashkil etildi.

2017-yilda Andrea Rodebo Tixuana ayollar jamoasining yetakchisi sifatida tasdiqlandi. Ushbu eʼlon minnatdorchilik bildirgan, ammo jamoani yaratishda hisoblangan Ibarrani olib tashlagan.

U isteʼdodlar skauti edi va u turli jamoalar bilan sinab koʻrishlari uchun umidli ayol futbolchilarga moliyaviy yordam yaratishga vaqt ajratdi. U Meksikaning ayollar milliy futbol jamoasini asos solgan.

2018-yilda uning jasadi Rosaritoda plastmassaga oʻralgan holda topilgan. Qiynoq izlari bor edi. U sentabr oyidan beri yoʻqolgan va uning oʻlimi uning sportdagi faoliyati bilan bogʻliq deb oʻylanmagan. Uning jasadi oktabr oyida topilgan va u bir necha kun oldin vafot etgan deb taxmin qilinadi. Uning qoʻllari va oyoqlari bogʻlangan edi.

Uning jasadi Meksikada oʻldirilgan ayollar sonini taʼkidladi. Bogʻlangan va qiynoqqa solingan jasad noyob emas va oʻlim qandaydir xabar yuborish uchun moʻljallangan deb oʻylangan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Malkin, Elisabeth. „Marbella Ibarra, Pioneer of Women’s Soccer in Mexico, Found Dead" (en-US). *The New York Times* (2018-yil 18-oktyabr). Qaraldi: 2020-yil 1-iyun.
2. 1 2 3 4 5  Lakhani, Nina. „Pioneer of women's football in Mexico is latest victim of Tijuana violence" (en-GB). *The Guardian* (2018-yil 21-oktyabr). Qaraldi: 2020-yil 1-iyun.
3. 1 2  „Hallada muerta Marbella Ibarra, promotora del fútbol femenino en México" (es). *abc* (2018-yil 18-oktyabr). Qaraldi: 2020-yil 1-iyun.
4. ↑  „Fútbol Femenil: Marbella Ibarra deja la Dirección Deportiva de las Xolas de Tijuana" (es-MX). *MARCA Claro México* (2017-yil 25-may). Qaraldi: 2020-yil 1-iyun.
5. 1 2  „Mexican women's football pioneer murdered" (en-GB). *BBC News* (2018-yil 18-oktyabr). Qaraldi: 2020-yil 1-iyun.
Shaxsiy ma'lumot

1956 yilda tug'ilgan (65-66 yosh)

Damashq - Suriya Arab Respublikasi

amaliy hayot

Islomshunoslik va Qur’on fanlari bo‘yicha PhD darajasida o‘qish

Shon-shuhratga sabab 1985 yildan beri radioda Qur'oni Karim o'qilishidir‌‌

**Abd al-Hadiy bin Ahmad Kanakari** 1956 yilda Damashqda tug‘ilgan. U Qur’oni Karimni yoshligida otasi Damashq qozisi Ahmad Kanakariydan olgan va uni Levantning bir qancha ulamolariga o‘qib bergan. U Shom universiteti qoshidagi Islomshunoslik kollejiga o‘qishga kirdi va islomshunoslik va arab tili bo‘yicha bakalavr darajasini oldi, so‘ngra 1980 -yilda Qur’oni Karim mutolaasi bo‘yicha magistrlik darajasini oldi. 1985-yilda Pokiston Islom universitetida islomshunoslik va Qur’on fanlari bo‘yicha doktorlik darajasini oldi.

1985 yilda Saudiya Arabistoni Podshohligidagi rasmiy teleradiokompaniya qirol Fahd ibn Abdulaziz Ol Saudning ko'rsatmalariga asoslanib, Osim rivoyatida Hafs rivoyati bilan Qur'oni Karimning to'liq tugatilishini yozib olishni so'radi. Kundalik dasturlari doirasida Qur'oni Karim radiosida efirga uzatiladi. 1980-yilda Saudiya Arabistoni Podshohligida Ar-Riyod, Zahron va boshqa bir qator islom universitetlarida Qur’on fanlari bo‘yicha o‘qituvchi va professor sifatida ishlagan.‌‌

1990-yilda esa hozirgacha Zahron shahridagi Shaxzoda Sulton sog‘liqni saqlash fanlari harbiy kollejida islom va arabshunoslik va Qur’on fanlari bo‘limi mudiri lavozimida ishlagan.‌‌

Ma'lumotnomalar
---------------