recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Toʻlegen Aybergenov** (1937-yil 8-mart, Qoraqalpoq Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi — 1967-yil 29-avgust, Qoraqalpoq Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi) — qozoq yozuvchisi, shoiri, olimi, tarixchisi, oʻqituvchisi.

Biografiyasi
------------

Toʻlegen Aybergenov 1937-yil 8-martda O‘zbekiston SSR Qoraqalpoq Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi (hozirgi Qoraqalpog‘iston Respublikasi) Qo‘ng‘irot tumanida kolxozchi oilasida tug‘ilgan. Jetiru qabilasining Tabin urugʻidan. O‘rta maktabni tugatgach, Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika institutining tarix-filologiya fakultetiga o‘qishga kirib, uni 1959-yilda tugatgan. Institutda o‘qishni tamomlab, ona qishlog‘iga qaytib keladi, oʻrta maktabda rus tili va tarixi o‘qituvchisi bo‘lib ishlay boshlaydi. 1962—1965-yillarda Toʻlegen Aybergenov hozirgi Janubiy Qozog‘iston viloyatining Sariag‘ash tumanidagi ishchi yoshlar maktabida (kechki maktab) direktor bo‘lib ishlagan. Qozoq yozuvchilari delegatsiyasi tarkibida Nukusga kelgan To‘legen Aybergenov 1967-yil 29--avgustda shu shaharda vafot etgan. Toʻlegen Aybergenov Nukusda dafn etilgan. Toʻlegen Aybergenovni so‘nggi manzilga kuzatish uchun do‘sti Muqagʻali Maqatayev ham uchib kelgan.

Xotira
------

Janubiy Qozog‘iston viloyati Temirlanovka qishlog‘ining markaziy ko‘chalaridan biriga shoir nomi berilgan. Janubiy Qozog'istonning viloyat markazi Chimkent shahrida, shuningdek, Sariag'ash shaharidagi ko'chalar uning nomi bilan ataladi. Janubiy Qozog‘iston viloyatining tuman va shaharlaridagi bir qancha maktablar shoir nomi bilan ataladi. Ostona shahridagi 16-sonli umumta’lim maktabiga 2001-yilda hokimlik qarori bilan shoir nomi berilgan. 2007-yil 23-dekabrda mazkur ta’lim muassasasi rahbariyati tashabbusi bilan Toʻlegen Aybergenov hayoti va faoliyatiga bag‘ishlangan memorial muzey ochildi. Shoir hayoti va ijodiga bag‘ishlangan "Aybergenov olami" hujjatli film, she’r va qo‘shiqlariga videokliplar suratga olingan.

Ijodi

To‘legen Aybergenov she’rlari ilk bor 1957-yilda bosma nashrlarda chiqqan. Birinchi kitobi "Arman Sapari" ("Orzular yo'li") 1963-yilda nashr etilgan. Undan keyin 1965-yilda ikkinchi "O‘mirge sayoxat" ("Hayotga sayohat") chiqqan. Shoirning uchinchi kitobi "Qumdagʻi munaralar" ("Qumdagi minoralar") vafotidan bir yil o‘tib, 1968-yilda nashr etilgan. Tanlangan asarlari 1987-yilda "Mir sozvezdiya" nomi bilan rus tilida nashr etilgan. Ushbu asari uchun To‘legen Aybergenov vafotidan so‘ng, 1974-yilda adabiyot, san’at va me’morchilik sohasidagi Qozog‘iston Lenin komsomolining mukofoti bilan taqdirlangan.

To‘legen Aybergenov umri davomida bor-yo‘g‘i ikkita she’riy to‘plamini nashr etishga muvaffaq bo‘lgan, biroq shoirning bu yorqin, o‘ziga xos ijodi Qozog‘iston zamonaviy she’riyatida mustahkam o‘rin egallaydi. Aybergenov mashhur qozoq bastakori Shamshi Qaldayaqov bilan do‘st boʻlgan. 1965-yilda Toʻlegen Aybergenov va Shamshi Qaldayaqov Atirau (Guryev) shahriga borishganda "Aq erke - Akjayk" qo'shig'ini yaratishgan..
**Ajiniyoz Qosibay oʻgʻli byusti** — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Monumental sanʼat yodgorligi. Obyekt davri: 1994-yil. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Shumanay tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Naoʻriz" MFY hududidagi 16-sonli maktab oldida. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nemislar** yoki Olmonlar (oʻzlarini *doyche* deb ataydilar) — xalq, Germaniyaning asosiy aholisi (74,6 mln. kishidan ortiq). Umumiy soni 86 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari), jumladan, Rossiya Federatsiyasida 843 ming kishi, Qozogʻistonda 958 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Nemis tilida soʻzlashadi. Dindorlari — protestantlar (asosan, lyuteranlar) va katoliklar.

Nemis xalqining etnik asosini milodiy 1-ming yillik oʻrtalarida Reyn va Oder daryolari oraligʻida yashagan qad. german qabilalari: franklar, sakslar, bavarlar, alemannlar, tyuringlar, tevtonlar, kimvrlar qabilalari ittifoqlari tashkil etgan. Bu ittifoq namoyandalari 10-asr ga kelib oʻzlarini — "tevtonlar" deb atay boshlaganlar. Nemislar 9-asrda elat boʻlib shakllangan. Nemis xalqining shakllanishi jarayonida (12—13-asrlar) gʻarbiy slavyan (polab) va Bol-tiqboʻyi qabilalari (prusslar va ularga qardosh litva qabilalari) ham qatnashgan. 1871-yilda Prussiya yetakchiligida Germaniyaning siyosiy va iktisodiy birlashuvi nemis millatining shakllanishini, asosan, nihoyasiga yetkazgan. Nemislarning aksariyati yuksak rivojlangan sanoat va xizmat koʻrsatish sohasida band.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Langar** — Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumanida joylashgan qishloq. Qishloq Eski Langar va Langar Ota nomlari bilan ham mashxur.

Oʻxshash nomlar
---------------

Oʻrta Osiyo, Qozogʻiston va ularga yaqin hududlarda shu nomli hududlar koʻplab topiladi. Qashqadaryo viloyatining oʻzida Yakkabogʻ, Shahrisabz va Qamashi tumanlarida shu nomli qishloqlar boʻlib, ular Katta Langar, Kichik Langar, Eski Langar, Past Langar singari nomlar bilan bir-biridan farqlanadi. Navoiy viloyati Xatirchi tumanida ham ayni shu nomdagi qishloq mavjud.

Etimologiyasi
-------------

Langar soʻzi koʻpgina ziyoratgoh, geografik obyekt nomlarida uchraydi. Masalan, Langarsoy, Langarota, Hazrati Langar singari. Turkiy va eroniy tillarda langar darbozlarning muvozanat choʻpi (xodasi) va kemaning changaksimon metall detali maʼnosida ishlatiladi. Lekin qishloq nomi bu soʻzlarga bogʻliq emas.

Langar soʻzi nafaqat turk va eron balki, grek, lotin, roman-german, boltiq, slavyan, fin, arab va ayrim hind tillarida ham uchraydi.

Tarixshunos A. Z. Rozenfeld tarixiy lugʻatlar asnosida mazkur soʻzning ibodatxona, karvonsaroy, miskinlarga ovqat beriluvchi joy, xonaqoh, goʻrxona, yemxona, bekat, gʻaribxona singari qadimiy maʼnolarini aniqlagan. Langar — ibodatxona, sigʻinadigan joy, musofirlar tunab qoladigan joy maʼnolarida qoʻllanilgan. Ibodatxona maʼnosida faqat ziyoratgoh nomlaridagina saqlanib qolgan.

Mazkur hududdagi bu nomning saqlanishi esa Hazrati Langar ota ziyoratgohi bilan bogʻliq.

Tarixi
------

langar qishlogʻida zardushtiylik dini keng yoyilgan boʻlib, arablar istilosi vaqtida qishloqda islom dini tarqala boshlangan. Qishloqdagi Hazrati Langar ota ziyoratgohi ham avvaliga madrasa sifatida bunyod etilgan. Qishloqda Mulla Abdurahmon ismli shaxs yashagan boʻlib, u koʻplab islomiy kitoblarni qabristonga koʻmgan. Ammo bu kitoblar keyinchalik topilmagan. Langar qishlogʻi yaqinida Munchoqtepa nomli zardushtiylar qabristoni mavjud.

Tarixshunos olim Rustam Sulaymonov izlanishlariga koʻra, bu qishloqda insonlar besh ming yildan buyon yashab kelmoqda. Gadalisoydan topilgan qadimiy artefaklar va hozirgi Langar ota tarix muzeyi eksponatlari miloddan avvalgi asrga tegishli.

Tuzilishi
---------

Qishloq hududida Sulton Vois ismli inson ekkan ming yillik chinor mavjud. Xalq orasida, mazkur chinor bir bor yonib soʻng yana qayta oʻsganligi haqida afsonalar mavjud.

Qishloq hududidan Langar daryosi (Yamoqli soy) oqib oʻtadi. U avvalari Chashmaob deb nomlangan. Qishloq atrofini Chaqirikalon tizmasi oʻrab turadi.

Yana qarang
-----------

* Langar ota maqbarasi
* Langarota masjidi

Manbalar
--------

1. ↑  „O`zbekiston shaharlarining telefon kodlari". *goldenpages.uz*. Qaraldi: 08-2023.
2. ↑  „Qashqadaryo viloyatining yangi pochta indekslari:". *goldenpages.uz*. Qaraldi: 08-2023.
3. ↑  „Langar qishlog‘i". *uzbekistan.travel*. Qaraldi: 08-2023.
4. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti — 155 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
5. ↑  „Langar ota qishlog‘i yodgorliklari". hurriyat.uz. Hurriyat (2016). Qaraldi: 08-2023.
6. ↑  „Langar qishlog‘i ajoyibotlari". O'zA (27-mart 2023-yil). Qaraldi: 08-2023.
**Present Simple** (**Present Indefinite**) — ingliz vaqti. Bu vaqtdan foydalanib, odamlar oʻzlarining odatlari va boshqa muntazam faoliyati (davriylik muhim), shuningdek, ilmiy faktlar va har doim haqiqat boʻlgan narsalar haqida gapiradilar. Masalan, sevimli mashgʻulotlar, kundalik tartib yoki tadbirlar. Koʻpincha insonlar Present Simple bilan Present Continous ni chalkashtirib yuborishadi. Ularning asosiy farqi shundaki, ikkinchisi biz hozir nima qilayotganimizni tasvirlash uchun ishlatiladi.

Shakl
-----

Tasdiqlovchi gaplarda shakl infinitiv bilan bir xil boʻladi (*to* zarrachasiz), 3-shaxs birlikdan tashqari, ular uchun *infinitiv* + oxiri *"s"* (Misol: he plays). Arxaik qo‘llanishda 2-shaxs birlikda (y*ou* olmoshi bilan) — *infinitiv* + oxiri *"st"*. Shuningdek, oxirigacha harflarni almashtirish, qoʻshish yoki *tushirish* uchun qoʻshimcha qoidalar mavjud.

### Istisnolar

Present Simple (Present Continuous oʻrniga Present Continuous) odatda holat feʼllari bilan qoʻllaniladi: agree, believe, enjoy, hate, know, like, love, mean, prefer, remember, seem, think, understand, want. 
Masalan: I donʼt agree with you. (I am not agreeing with you emas, bu xato)

### Misollar

* *Do* you *play* football?
* I *play* football every day at 7 p.m.
* He *doesnʼt* play football well/

Manbalar.
---------
**Afgʻoniston urushida halok boʻlganlarga yodgorlik** — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Monumental san’at yodgorligi. Obyekt davri: 1990-yil. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Xoʻjayli tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Qishloq xoʻjalik kolleji. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Çavuşlu** — Artvin viloyatining Hopa tumaniga qarashli qishloq .

Tarixi
------

Qishloqning eng qadimgi nomi Çavuşlu deya nomlangan. 1876-yil Trabzon viloyati yilnomasida va 1928-yil Osmanlı qishloqlari ro'yxatida Çavuşlu (چاوشلی) sifatida qayd etilgan.

Çavuşlu 1876-yil Trabzon viloyatining yilnomasida Trabzon viloyatining Lazistanning Hopa tumaniga qarashli qishloq sifatida qayd etilgan. Çavuşlu aholisi 21 ta xonadonda yashovchi 100 kishini tashkil etadi. O'sha paytda Osmanlı ma'muriyati faqat erkaklarni ro'yxatdan o'tkazgan. Shuning uchun qishloqning umumiy aholisini topish uchun erkaklar soni qancha bo'lsa, shuncha ayollarni qo'shish kerak. Natijada, Çavuşluda taxminan 200 kishi istiqomat qiladi. Har bir xonadon taxminan 9,5 kishini tashkil etishi oilalarning gavjum ekanligini ko'rsatadi.

Çavuşlu, 1928-yildagi Osmanlı qishloqlari ro'yxatida Rize viloyatining Hopa tumanining markaziy shaharchasidagi qishloq edi. Qishloq keyinchalik Artvin viloyati oʻrnini egallagan Çoruh viloyati hududida joylashgan edi. 1935-yilgi aholini ro'yxatga olishda qishloq shunday ma'muriy mavqega ega bo'lib, 276 kishidan iborat edi.

Geografiyasi
------------

Çavuşlu qishlog'i Artvin shahar markazidan 60 km uzoqlikda joylashgan. Hopa tumani markazigacha 8 km uzoqlikda.

Aholi soni
----------

| Qishloq aholisining yillar bo'yicha ma'lumotlari |
| --- |
| 2020-yil | 356 |
| 2019-yil | 383 |
| 2018-yil | 486 |
| 2017-yil | 423 |
| 2016-yil | 466 |
| 2015-yil | 494 |
| 2014-yil | 484 |
| 2013-yil | 487 |
| 2012-yil | 585 |
| 2011-yil | 565 |
| 2010-yil | 575 |
| 2009-yil | 568 |
| 2008-yil | 626 |
| 2007-yil | 640 |
| 2000-yil | 764  |
| 1990-yil | 742  |
| 1985-yil | 936  |

Manbalar
--------

1. ↑  *Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904*, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 364, ISBN 9789157871117.
2. ↑  *Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları* (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 621.
3. ↑  *Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904*, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 35, ISBN 9789157871117.
4. ↑  *Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları* (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 621.
5. ↑  „*1935 Genel Nüfus Sayımı*, İstanbul, 1937, s. 83.". 16 ocak 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27 nisan 2021.
6. 1 2 3 4  „Çavuşlu Köyü" (Türkçe).  YerelNet.org.tr. 6 martda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4 haziran 2014.
**Mustaqillik maydoni yodgorligi** — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Monumental sanʼat yodgorligi. Obyekt davri: 2000-yil. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Ellikqal’a tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Boʻston shahri, Mustaqillik koʻchasi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Raj Reddy** (toʻliq ismi *Dabbala Rajagopal Reddy*, 1937-yil 13-iyun, Hindiston, Katur) – kelib chiqishi hind boʻlgan amerikalik kompyuter mutaxassisi. Reddy hamkasbi Edvard Feygenbaum bilan 1994-yil „design and construction of large scale artificial intelligence systems, demonstrating the practical importance and potential commercial impact of artificial intelligence technology" ilmiy izlanish doirasida A. M. Turing mukofoti soʻvrindori bo'ldi.

Hayoti va ish faoliyati
-----------------------

Reddy Hindistonning janubi-sharqida (*hozirgi Andxra-Pradesh shtati*)dagi Srikalahasti shahri yaqinidagi kichik qishloqda tugʻilgan. Reddy bakalavr darajasini (1958), Madrasdagi Guindi muhandislik kollejida (hozirgi Anna universitetining bir qismi, Chennay) va Yangi Janubiy Uels universitetida magistr (1960) darajasini qo'lga kiritgan. Reddy Stenford universitetida kompyuter fanlari boʻyicha magistr (1964) va doktorlik (1966) darajasini qoʻlga kiritish uchun Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtishdan oldin Avstraliyada (1960–1963) IBM kompaniyasida ishlagan.
Stenforddagi oʻqishni tugatganidan soʻng, Reddy maktabning informatika fakultetida (1966–69) oʻqidi. 1969-yilda Reddy Pitsburgdagi Karnegida Mellon universitetiga oʻqishini koʻchirdi. Reddy u yerda maktab Robototexnika institutining asoschi direktori (1979–91), informatika kafedrasi dekani (1991–99) va Moza Bint Nosser universitetining kompyuter fanlari professori va robototexnikachi (1984-) boʻldi.
Reddy Elektr va elektronika muhandislari institutiga (IEEE) va AQSH Milliy muhandislik akademiyasiga hamda Amerika sunʼiy intellekt assotsiatsiyasiga (1987–89-yillarda prezident lavozimida boʻldi). Yana Reddy Amerika sanʼat va fanlar akademiyasiga saylangan.

Mukofotlari
-----------

* 1984-yil – Fransiyaning Faxriy legioni
* 1991-yil – IBM Research Ralf Gomory Fellow mukofoti
* 1994-yil – A. M. Turing mukofoti
* 2001-yil – Hindiston Padma Bhushan mukofoti
* 2005-yil – Honda Foundation Honda mukofoti
* 2006-yil – AQSh Milliy fan kengashi Vannevar Bush mukofoti

Manbalar
--------

1. ↑  "Andhra Pradesh". *Andhra Pradesh*. Oxford University Press. .
2. ↑  „Andhra celebrates Formation Day, CM hoists tricolour". *Times of India* (1-noyabr 2020-yil).
3. ↑  Sailendra Nath Sen*. Ancient Indian history and civilization*. New Age International, 1999 — 172–176 bet. ISBN 9788122411980.
**Mirzachoʻlni oʻzlashtirishda qatnashganlar xotirasiga oʻrnatilgan yodgorlik** — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Monumental sanʼat yodgorligi. Obyekt davri: 1986-yil. Jizzax viloyatining Paxtakor tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Paxtakor shahar markazida. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Jizzax viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sanologiya** — organizmning kasalliklar bilan kurashish mexanizmlari va choralari haqidagi fan hisoblanadi. U bevosita faqat inson salomatligi bilan shug'ullanishni maqsad qilib qo'ymaydi. Fan salomatlik to'g'risida emas, balki sog'lom bo'lishga olib keluvchi vositalar yoki sog'ayish mexanizmlari to'g'risidagi ilmdir. Shuningdek, sanologiya noan’anaviy tibbiyot usullari bilan davolashni asoslab bera oluvchi yagona
yo'nalish ham hisoblanadi.

Fanning maqsadi va vazifasi
---------------------------

• Organizmga zararli ta’sir ko'rsatuvchi omillarga
qarshilik ko'rsatish mexanizmlarini tadqiq qilish; 

• Salomatlikni saqlash strategiyasini ishlab chiqish;

• Turli kasalliklarning birlamchi va ikkilamchi profilaktikasini tuzish va b.

Tibbiyotdagi o‘rni
------------------

Sanologiya ilmining markazida *"sanogenez"* tushunchasi yotadi. Sanogenez haqida taniqli patofiziolog olim S.M.Pavlenko tomonidan batafsil o‘rganilgan. *Sanogenez* — bu organizmning
o‘z zahiraviy quvvatini safarbar qilishi tufayli sog'ayish tomonga qarab rivojlanish mexanizmi hisoblanadi. Bu mexanizmning chuqurroq o‘rganilishi natijasida sanologiya ilmi rivojlanib borgan. Sanologiya tibbiyot, xususan, klinik tibbiyotda muhim ahamiyatga ega.

Manbalar
--------
**Aleksandr Vasilyevich Ivanov** (1918–1942) Qizil Armiya aviatsiyasi katta leytenanti, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Rossiya Federatsiyasi Qahramoni (1998).

Tarjimai holi
-------------

Aleksandr Ivanov 1919-yil 9-iyunda Klukolovo qishlogʻida (Yam-Tosovskiy qishlogʻi, Luga tumani, hozirgi Leningrad viloyati) tavallud topgan. 1938-yilda Qizil armiya safiga chaqirildi. 1940-yilda Engels nomidagi harbiy aviatsiya uchuvchilar maktabini tamomlagan. 1941-yil dekabrdan Ulugʻ Vatan urushi frontida xizmat qilgan va jangda yaralangan.

Katta leytenant Aleksandr Ivanov 1942-yil oxiriga kelib 6-uzoq masofali bombardimonchilar polkining bombardimonchi eskadroniga, 132-bombardimonchi aviatsiya diviziyasiga, 5-havo armiyasiga qoʻmondonlik qildi. Urush paytida uning ekipaji 134 ta jangovar missiyani amalga oshirib, dushmanning harbiy texnikasini bombardimon qilib, ularga katta talofat yetkazdi. Ivanov 1942-yil noyabr oyida Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga nomzod boʻldi, ammo intizomiy huquqbuzarlik tufayli nomzodlik oʻtkazilmadi. 1942-yil 30 dekabrda Salsk temir yoʻl stantsiyasini portlatish paytida Ivanovning qaytib ketayotib, Elbrus yaqinidagi togʻ darasida samolyoti urib tushirildi. Faqat 1996-yilda samolyot qoldiqlari alpinistlar tomonidan topilgan.

Katta leytenant Aleksandr Ivanov Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 1998-yil 12-dekabrdagi farmoni bilan „1941—1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida fashist bosqinchilariga qarshi kurashda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun" vafotidan keyin oliy unvon bilan taqdirlandi. Rossiya Federatsiyasi Qahramoni. Bundan tashqari ikki marta Qizil Bayroq ordeni bilan ham taqdirlangan.

Manbalar
--------


1. ↑  „Aleksandr Ivanov" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*.
2. ↑  „Aleksandr Ivanov" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*.
3. ↑  „Aleksandr Ivanov" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*.
**Pyotr Petrovich Kalitin** (1853-yil, Narva – 1927-yil, Parij, Fransiya) – rus otliq qoʻshinlari generali, Turkiston yurishlari va Birinchi jahon urushi qatnashchisi.

Biografiyasi
------------

Pavel Petrovich Kalitinning ukasi, 1853-yil 30-oktyabrda Narva shahrida tugʻilgan, Nijniy Novgorod kadet korpusida oʻqigan, nomaqbul xatti-harakatlari uchun 5-sinfdan haydalgan.

1871-yilda 1-Turkiston otishma batalyoniga koʻngilli boʻlib kirgan, uning akasi Pavel 2-rotani boshqargan. Ushbu batalyon saflarida Kalitin 1873-yilda Xiva yurishida qatnashgan, koʻrsatgan xizmati uchun harbiy orden bilan taqdirlangan va 1874-yilda praporshik unvoniga sazovor boʻlgan.

1875—1876-yillarda general Trotskiy otryadi tarkibida Qo‘qon xonligini zabt etishda qatnashgan; ikkinchi leytenant unvoni bilan taqdirlangan va 4-darajali Avliyo Anna, 3-darajali Avliyo Stanislav ordenlari bilan taqdirlangan. 1880—1881-yillarda Ahal Teke ekspeditsiyasi tarkibida boʻlgan, Kuropatkin ixtiyorida boʻlgan, Goʻktepega hujum paytida snaryaddan kontuziyalanib, shtab kapitanligiga koʻtarilgan va qilich bilan birgalikdagi 2-darajali Avliyo Stanislav, 4-darajali Avliyo Vladimir, 4-darajali Avliyo Georgiy ordenlari bilan taqdirlangan. Keyinchalik, Kalitinning mehnati bilan Dengiltepa yaqinida shu yerda halok boʻlganlar sharafiga yodgorlik oʻrnatilgan.

Kalitin va korpus shtab boshligʻi Lastochkin. 1916-yil.
Birinchi jahon urushi qatnashchisi. 1915-yil 17-fevraldan – 1-Kavkaz armiyasi korpusi qoʻmondoni. 1915-yil 4-aprelda unga otliq qoʻshinlar generali unvoni berilgan. Oʻsha yili 17-mayda 3-darajali Avliyo Georgiy ordeni bilan taqdirlangan.

Fuqarolar urushi davrida birinchi navbatda Rossiya janubidagi qurolli kuchlar Bosh qoʻmondoni Denikin shtab-kvartirasida, soʻngra Vrangel Kavkaz armiyasining shtab-kvartirasida zaxira saflarida boʻlgan; Qrimni tark etgach, Konstantinopolda boʻlgan, keyin Bolgariyaga ketgan va keyinchalik Fransiyaga koʻchib oʻtgan va bu yerda avtomobil zavodida tungi qorovul boʻlib ishlagan. Avliyo Georgiy ordeni kavalerlari ittifoqining raisi boʻlgan. 1927-yil 6-iyunda Saint Jeneviève des Bois shahridagi rus qariyalar uyida yurak hurujidan vafot etgan. Saint Jeneviève des Bois qabristoniga dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Калитин, Петр Петрович // Harbiy ensiklopediya / V. F. Novitskiy … [va b.]. — 1911—1915.
2. 1 2  Согласно «Списка генералам по старшинству» за 1916 г. стр. 18.
3. ↑  „Российское зарубежье во Франции, 1919—2000 годы". 15-aprel 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-may 2014-yil.
4. ↑  Незабытые могилы. Российское зарубежье: некрологи 1917—1997 в шести томах. Составитель В. Н. Чуваков. Том 3. И—К. — М.: Пашков дом, 2001 г. — 676 стр. ISBN 5-7510-0195-8 — Стр. 147.
**Yevgeniy Maksimilianovich Romanovskiy**, Leuchtenbergning 5-gersogi (1847-yil 8-fevral, Sankt-Peterburg – 1901-yil 31-avgust, Sankt-Peterburg) – Rossiya imperatorlik xonadoni aʼzosi (1852-yildan „Imperator Janobi Oliylari" unvoni). Piyoda qoʻshinlar generali (1898-yildan), general-adyutant.

Biografiya
----------

1847-yil 8-fevralda Buyuk knyagina Mariya Nikolayevna va Leuchtenberg gersogi Maksimilian oilasida tugʻilgan. Imperator Nikolay I  va Jozephina Boharnaislarning nevarasi. Bobosi Eugene Boharnaisning sharafigashu ismni olgan. 1852-yil dekabrda imperator Nikolay I ning farmoni bilan imperator oliyligi va knyaz Romanovskiy unvonini olgan.

Tugʻilgandan boshlab Preobrajensk va Ulan leyb-gvardiyalarining polklari roʻyxatiga, 1855-yilda esa imperator oilasining oʻqchi batalyoniga kiritilgan. Harbiy taʼlim olgan.

1867-yilda Ulan leyb-gvardiyasi polkining korneti lavozimiga koʻtarilgan. 1873-yilda Xivaga qarshi yurishda qatnashib, 1873-yil „…xivaliklarga qarshi 13, 15 va 17-iyuldagi harakatlarda koʻrsatgan aʼlo jasorati uchun" 4-darajali Avliyo Georgiy ordeni bilan taqdirlangan. Shuningdek, oltin qilich bilan taqdirlangan, imperator Janobi Oliylarining adyutanti boʻlgan va Orenburg kazaklari armiyasiga qoʻshilgan.

1874-yilda polkovnik unvonini olgan va 5-Aleksandriya gusar polkiga qoʻmondonlik qila boshlagan (1877-yilgacha). Rossiya-Turkiya urushida qatnashgan. 1877-yilda Dunay armiyasining bosh qoʻmondoni ixtiyorida, soʻngra I. V. Gurko qoʻmondonligi ostidagi qoʻshinlar tarkibida xizmat qilgan.

Xizmati uchun mulozimlar safiga oʻtkazilgan holda general-mayor unvoniga sazovor boʻlgan va qilich bilan birgalikdagi 3-darajali Avliyo Vladimir ordeni bilan taqdirlangan va Astraxan polkiga chaqirilgan. Harbiy harakatlar soʻngida 2-otliq qoʻshinlar diviziyasining 2 va 1-brigadalariga qoʻmondonlik qilgan. 1886-yildan – general-leytenant. 1888—1893-yillarda 37-piyoda qoʻshinlar diviziyasining boshligʻi boʻlgan. Keyinchalik gvardiya qoʻshinlari va Sankt-Peterburg harbiy okrugi bosh qoʻmondoni ixtiyorida boʻlgan. Sankt-Peterburgdagi Mariinskiy, Rumyantsev va Sergiyevkadagi Leuchtenberg saroylari egasi.

1901-yil 31-avgustda vafot etgan va Aleksandr Nevskiy monastirining Isidorovkoye cherkovi qabristoniga dafn qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  Лейхтенбергский герцогский дом
Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: т. XVIIa (1896): Ледье — Лопарев, с. 506—507
2. 1 2  Список генералам по старшинству. СПб 1900 г.
3. 1 2  Лейхтенбергские // Большая российская энциклопедия / С. Л. Кравец. — М.: БРЭ, 2011. — Т. 17. — С. 190. — 783 с.
4. ↑  Е. И. В. Кн. Романовский Герц. Лейхтенбергский Евгений Максимилианович // Список генералам по старшинству. Составлен по 1-е мая 1901 года. — СПб.: Военная типография, 1901. — С. 88.
5. ↑  Евгений Максимилианович // Harbiy ensiklopediya / V. F. Novitskiy … [va b.]. — 1911—1915.
Fischer himoyasi – bu quyidagi yurishlar bilan boshlanadigan shaxmat debyuti:

1. **e2-e4 e7-e5**
2. **f2-f4 e5:f4**
3. **Kg1-f3 d7-d6.**

Tarixi
------

Debyut amerikalik shaxmatchi, oʻn birinchi jahon chempioni Robert Fischer (1943—2008) sharafiga nomlangan, 3. …d7-d6 yurishi esa avvalroq maʼlum edi.

1960-yilda yosh Fischer Boris Spasskiy tomonidan magʻlub boʻldi, u amerikalik raqibiga qarshi Kieseritzki gambitidan foydalangan. Hafsalasi pir boʻlgan Fisher, oqlarning rejalariga qarshi samarali himoya topishga urinib, oʻyindagi pozitsiyani tahlil qila boshladi va 1961-yilda u American Chess Quarterly jurnalida „Qirol gambitiga büst" maqolasini nashr etdi va u yerda hozirgi 3-yurishni tavsiya qildi (…d7-d6). Maqola keng shuhrat qozondi va debyut „Fischer himoyasi" nomi bilan mashhur boʻldi.

Variantlar
----------

**4. d2-d4 g7-g5 5. h2-h4 g5-g4 6. Nf3-g1**
* + 6. **…Ng8-f6**
	+ 6. **…Bf8-h6**
	+ 6. **…Bf8-e7**
	+ 6. **…Bf8-g7**
	+ 6. **…f4-f3**
	+ 6. **…Qd8-f6**

Namuna oʻyin
------------

Dury – Jensen, 1975

**1. e2-e4 e7-e5 2. f2-f4 e5:f4 3. Ng1-f3 d7-d6 4. d2-d4 g7-g5 5. h2-h4 g5-g4 6. Nf3-g1 Bf8-h6 7. Nb1-c3 Ng8-f6 8. Ng1-e2 g4-g3 9. Ne2:f4 Nf6-g4 10. Nf4-h3 Qd8:h4 11. Qd1-f3 Ng4-f2 12. Rh1-g1 Bc8-g4 13. Qh3: g3 Qh4:g3 14. Nc3-e2 Nf2-d3++ 15. Ke1-d1 Qg3-e1x**

Manbalar
--------

1. ↑  „Dury vs Jensen (1975)". 8-iyun 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-noyabr 2016-yil.
**Madir** – Oʻzbekistonning Xorazm viloyati Xonqa tumanidagi qadimiy qishloqlardan biri. Xonlik davridagi kulolchilik markazlaridan biri. Maydoni 0.12 ming kv km.

Etimologiyasi
-------------

„Madir" soʻzini oʻlkashunoslar forscha „modar" – „ona" soʻzidan kelib chiqqanligini va qishloq nomi Navxos, Zenaxos, Pishkanik kabi viloyatdagi qishloq nomlari kabi eroniy atama ekanligini taʼkidlaydilar.

Mahalliy aholi esa bu soʻzni „mard" soʻzining oʻzgargan shakli oʻlaroq talqin etadi. Yana bu soʻz „matir" soʻzning ham oʻzgargan shakli ekanligi taxmini mavjud. Bu erkaklarning beliga marosimlarda bogʻlanadigan shoyi belbogʻning nomidir.

Istaxriyning yozishicha oʻrta asrlarda Xorazmdagi muhim 6 ta kanal boʻlgan va ularning biri Madra deb nomlangan. Vasiliy Bartold va Yahyo Gʻulomovlarning taxminlariga koʻra bu kanal hozirgi Gʻazovot kanalidir.

Joylashuvi
----------

Madirning janubidan Polvon kanali oqib oʻtadi. Gʻarb tomonida Navxos, sharqida Namuna va Tomadurvadik qishloqlari bilan chegaradosh. Qishloq Xonqa shahrining janubiy qismida joylashgan.

Tarixi
------

Qishloq aholisi avvaldan hunarmandchilik bilan shugʻullanib kelgan. 1912-yilgi rus manbalariga koʻra qishloq aholisining 50%i kambagʻallarni, 35%i oʻrtaxollarni, 15%i boylarni tashkil etgan. Eng yirik yer maydoni vaqf mulklari tasarrufida boʻlgan. 1925—1930-yillar davomida aholidan tortib olingan yerlar negizida „Komsomol", „Qizil yarim oy", „Oʻzbekiston", „Qizil batrak" kabi kolxozlar tashkil etilgan. 1937—1938-yillarda esa Madirda 20 dan oshiq kishi qatagʻonga uchragan. Ikkinchi jahon urushi davri frontda 60 ga yaqin madirlik vafot etgan.

1926-yilda Madirda Sobir Bobojonov uyida ilk maktab ochilgan. 1928-yili esa hashar yoʻli bilan 6 xonadan iborat maktab binosi qurilgan.

Hududiy boʻlinishi
------------------

Qishloq ikki mahalladan iborat. Ular „Doʻstlik" va „Ilgʻor" deb nomlanadi. Yana Madir tarixan shakllangan uch elat yaʼni Madir, Qiyot va Shat kabi elatlarga boʻlingan.

Aholisi
-------

Aholisi – 10 379 kishi boʻlib, 5 747 nafari „Doʻstlik"da, 4 632 nafari „Ilgʻor"da istiqomat qiladi.

Ijtimoiy soha obyektlari
------------------------

Bu yerda 1 ta bogʻcha, 4 ta maktab, 3 ta doʻkon, 3 ta qishloq vrachlik punkti, 1 ta toʻyxona va boshqalar aholiga xizmat koʻrsatib kelmoqda (2013). Qishloqda kulolchilik sohasi yaxshi rivojlangan.

Taniqli shaxslari
-----------------

* Saur Yusupov – 1877-yil tugʻilgan, sobiq quloq.

Manbalar
--------

1. ↑  „Xorazm viloyati aholi punktlari pochta indekslari". *goldenpages.uz*. Qaraldi: 9-oktyabr 2023-yil.
2. 1 2  Комилжон Нуржонов, Мамлакат Жуманиёзова & Хонқа тарихи, s. 23. sfn error: no target: CITEREFКомилжон\_Нуржонов,\_Мамлакат\_ЖуманиёзоваХонқа\_тарихи (help)
3. ↑  Комилжон Нуржонов, Мамлакат Жуманиёзова & Хонқа тарихи, s. 24. sfn error: no target: CITEREFКомилжон\_Нуржонов,\_Мамлакат\_ЖуманиёзоваХонқа\_тарихи (help)
4. ↑  Комилжон Нуржонов, Мамлакат Жуманиёзова & Хонқа тарихи, ss. 22, 24. sfn error: no target: CITEREFКомилжон\_Нуржонов,\_Мамлакат\_ЖуманиёзоваХонқа\_тарихи (help)

Adabiyotlar
-----------

* Нуржонов, Комилжон; Жуманиёзова, Мамлакат*. Хонқа тарихи*. "Хоразм" нашриёти. ISBN 978-9943-4488-1-0.
NYSE (inglizcha: *New York Stock Exchange*)
**Fond birjasi** - qimmatli qogʻozlar va boshqa moliyaviy vositalar oldi sotdi qilinadigan birja; pul kapitali harakatiga xizmat koʻrsatadigan moliya bozorining dastaklaridan biri. Bozor infratuzilmasining muhim boʻgʻini, qimmatli qogʻozlar (davlat obligatsiyalari, korxonalar aksiya va obligatsiyalari, bank kredit biletlari, tijorat veksellari), valyuta oldi sotdisi boʻyicha muntazam va tashkiliy faoliyat koʻrsatadi.

Fond birjasining asosiy vazifalari: boʻsh turgan pul va qimmatli qogʻozlarni sotishni tashkil etish orqali jamgʻarilgan pul kapitalini safarbar etish va toʻplash; xususiy xoʻjalik subʼyektlari va davlat investitsiyalarini ularning qimmatli qogʻozlari xaridini tashkil etish yoʻli bilan moliyalashtirish; qimmatli qogʻozlarning yuqori darajadagi likvidligini, yaʼni qimmatli qogʻoz egalari uchun yoʻqotishlarsiz tezda pul mablagʻlariga aylanishini taʼminlash. Huquqiy maqomiga koʻra, jahon amaliyotida doimiy davlat nazoratida faoliyat koʻrsatadigan yalpi huquqiy, aksiyadorlik jamiyatlari shaklidagi hususiy va davlat kapitali ishtirokidagi aralash Fond birjasi turlari bor.

Fond birjasi 16-asrda Gʻarbiy Yevropa mamlakatlarida paydo boʻlgan. Jahonda 150 dan ortiq yirik Fond birjasi bor (2003). Oʻzbekistonda birinchi fond birjalari 1991-yildan boshlab tashkil etila boshladi, lekin ularning ko'pi keyinchalik yopildi.

Shuningdek qarrang
------------------

* "Toshkent" respublika fond birjasi


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Uch avliyo maqbarasi** (yoki *Uch avliyo bobo maqbarasi*) – dastlab XVI asrda qishloq qabristoni boʻlgan, XX asrga qadar shakllangan Xorazm viloyatining Xiva shahridagi tarixiy obyekt. Obyekt Toshhovli saroyining gʻarbiy qismida joylashgan va Uch Avliyo majmuasining bir qismi hisoblanadi. 

Uch avliyo maqbarasi davlat mulkiga tegishli. U „Ichan qalʼa" davlat muzey-qoʻriqxonasi operativ boshqaruv huquqi asosida „Vaqf" xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi bilan berilgan.

Yodgorlik „avliyolar"ga bagʻishlangan boʻlib, maqbara keng zal hamda Xorazm uslubiga xos boʻlgan gumbaz bilan bunyod etilgan. Zaldagi tokchalar bu qurilishda buxorolik ustalar ishtirok etganidan darak beradi. Chunki maqbara XVI asr buxorolik ustalarning ishini eslatib yuboruvchi toʻrsimon yulduzli naqshlar bilan qoplangan.

Qurilish tarixi va uslubi
-------------------------

Maqbaraga kirish eshigida xivalik ustalar, yogʻoch oʻymakorlarining ismlari: Abdurahmon, Abdulloh ibn Said Asad Husayn, Ahmad Samarqandiy oʻgʻli kabi shaxslarning ismi yozilgan. Shuningdek, hijriy 969-yil sanasi koʻrsatilgan boʻlib, bu milodiy 1549-yilga toʻgʻri keladi. Oʻlchami: 16x10 m, zali – 6x6 m, balandligi 12 metrni tashkil etadi. Maqbaraning katta xonasida oltita qabr joylashgan boʻlib, toʻrdagi uchta qadimiy qabr uch avliyoning qabri ekanligi taxmin qilinadi. Eshikdagi yozuvlardan xulosa qiladigan boʻlsak, bu qabrlardan bittasi Mir Husaynga tegishli boʻlishi mumkin.

Taʼmirlanishi
-------------

Yozuvlarga qaraganda, maqbara 1821—1822-yillarda qayta taʼmirlangan, binosining bir qancha gʻisht va ustunlari almashtirilgan.

Kirish eshigining ustki qismida oq marmar toshga nastaʼliq yozuvi bilan forsiy tilda Shayx Latifning nevarasi Nazar Xoʻja maqbarani taʼmir ettirgani haqida maʼlumot keltirilgan. Uch avliyo maqbarasining qarshisida joylashgan ayvonli masjid Rahimqulixon oʻgʻli Iso toʻra tomonidan qurdirilgan. 

XX asrning 80-yillari boshida kuchli yomgʻirlar natijasida bino qattiq shikastlangan. Bundan tashqari, maqbara binosi qarshisidagi masjidning ayvon ustuni ham jiddiy shikastlangan. Yodgorlik restavratsiya qilinib, uning atrofidagi hudud obodonlashtirilgach, maqbara eng koʻp tashrif buyuriladigan joylardan biriga aylangan.

Yana qarang
-----------

Vayangan bobo maqbarasi

Poyanda maqbarasi

Yusuf Hamadoniy maqbarasi

Manbalar
--------

1. ↑  „Мавзолей Уч-Авлиё | Uzbekistan Travel" (ru). *uzbekistan.travel*. Qaraldi: 14-oktyabr 2023-yil.
2. ↑  „MODDIY MADANIY MEROSNING KO‘CHMAS MULK OBYEKTLARI MILLIY RO‘YXATINI TASDIQLASH TO‘G‘RISIDA". 4-oktyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktyabr 2023-yil.
3. ↑  „Uch avliyo maqbarasi" (uz). *Xiva*. Qaraldi: 14-oktyabr 2023-yil.
4. ↑  „Мавзолей Уч-Авлиё" (ru). *Xiva*. Qaraldi: 14-oktyabr 2023-yil.
**Amir Muzaffarxon masjidi** – Buxoro viloyati, Kogon tumani, Qasri Orifon qishlogʻi, Bahouddin Naqshband meʼmoriy majmuasidagi masjid. Masjid Buxoroda hukmronlik qilgan mangʻitlar sulolasi hukmdori Amir Muzaffarxon (1860–1885) tomonidan bunyod etilgan. Masjidga Bob us-salom darvozasi orqali kirib boriladi. Masjid Bahouddin Naqshband dahmasi oldida joylashgan.
Meʼmoriy majmua XIX asrga toʻgʻri keladi va katta oynali derazali oynalar bilan oʻralgan. Amir Muzaffarxon hukmronligi davrida diniy ishlar bilan dunyoviy ishlarga ham eʼtibor bergan.
Amir Muzaffarxon oʻgʻli Amir Abdulahadxonga shunday vasiyat qoldirgan: „Senga shuni vasiyat qilamanki, doimo taqvodor va parhezli boʻlgin. Islom shariati amirlari va Rasuli alayhi vasallam sunnatlarini toʻla bajarib tur. Biz hammamiz bu foniy dunyodan dorulbaqoga ketguvchilarmiz". 
Masjid tashqi tomonida ayvon bo'lib, 5 ustundan iborat. 
Jome masjidida katta shamdonlar, fonuslar va tuyakash (shturmurgʻ) tuxumlari osilgan boʻlgan. Shuningdek masjid ayvonida shamol kuchi bilan aylanib turilgan. Obida tashqi koʻrinishi oynali derazalar va 2 ta eshikdan iborat. Masjid ichkari tomonida ustunlar boʻlib, oʻrtasida mehrob mavjud.
Ammo 1940–1950-yillarda ular buzib tashlangan. Ushbu holatni arxiv fotosuratlaridan koʻrish mumkin. Oʻzbekiston mustaqilligi yillarida Amir Muzaffarxon masjidida Buxoro meʼmorlari Ahmad Bobomatov va Ochil Bobomurodov boshchiligidagi ustalar tomonidan qayta taʼmirlangan. Masjidning ichkarisini taʼmirlashda Gʻaybulla Barotov, Mubin Moʻminov, Naim Sharipov, Maqsud Moʻminov, Shavkat Moʻminov, Shokir Moʻminov kabilar ishtirok etgan. Masjid Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Amir Muzaffarxon masjidi qurilishida pishgan gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan foydalanilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Йўлдошев 2019, s. 77. sfn error: no target: CITEREFЙўлдошев2019 (help)
2. ↑  Бобожонов 2019, s. 182. sfn error: no target: CITEREFБобожонов2019 (help)
3. ↑  Йўлдошев 2019, s. 78. sfn error: no target: CITEREFЙўлдошев2019 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Бобожонов Ш*. Шариф шаҳар ёдгорликлари*, Бухоро, 2017 — 310 bet.
* Йўлдошев Н. Бобожонов Ш*. Баҳоуддин Нақшбанд тарихий меъморий мажмуаси*. Тошкент: Наврўз нашриёти, 2019 — 113 bet.
Abdolbobo maqbarasi
**Abdolbobo maqbarasi** — Xivadagi me’moriy yodgorlik (18-19-asr lar). Ichan qal’aning sharqiy darvoza-si tashqarisida joylashgan. Atrofida minora, masjid, hovuzdan iborat maj-mua barpo qilingan. Maqbara murabba tarxli bir xona (tashqi 5,7×5,4 m, ichki tomoni 3,4×3,4 m) dan iborat, gumbaz tomli. Gumbaz osti bagʻallari ikki qator muqarnaslar bilan bezatilgan. Peshtogʻi maqbara bilan tutashib ketgan. Uning te-pasiga ikki qatorli gʻishtin sharafalar ishlangan. Masjid (17,2×8 m) chortoq targʻli, ikki ustunli, oʻng va ters ayvon-li, shifti toʻsinli, minora (ost diame-tri 3,45 m, bal. 10 m)ning tepasi meza-nali, tanasi yashil koshin belbogʻlar bilan bezatilgan. Chorsi hovuzning (14,6×13 m) cheti pogʻonali.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Turgʻun Iskakovich Sizdiqov (1947.08.2, Qozogʻiston SSR Kokshetau viloyati Chistopol tumani Luganka qishlogʻi) – qozoq davlat arbobi.

Biografiya
----------

1947-yil 2-avgustda Kokshetau viloyati, Chistopol tumani, Luganka qishlogʻida tugʻilgan.

1967-yilda – Koʻkchetav viloyati, Kuybishevskiy tumani „Chervonniy" sovxozining mexaniki, mexanigi.

1967-yildan 1968-yilgacha – Selinograddagi „Kazakselmash" zavodida mexanik.

1968-1970-yillarda – 81-sonli SPTUning ishlab chiqarish taʼlimi ustasi. Kokchetav viloyati Ruzaevka, bir vaqtning oʻzida SPTU komsomol qoʻmitasining kotibi, keyin Ruzaevskiy tuman komsomol qoʻmitasi instruktori boʻlgan.

1975-yildan 1980-yilgacha – Ruzaevskiy tuman komsomol qoʻmitasining ikkinchi va keyin birinchi kotibi.

1980-1985 yillarda – nomidagi sovxoz partiya qoʻmitasi kotibi. Koʻkchetav viloyati Ruzaevskiy tumani KPSS XV qurultoyi.

1985-1990-yillarda – KPSS Koʻkchetav viloyat qoʻmitasi tashkiliy-partiya ishlari boʻlimi instruktori, mas’ul tashkilotchisi.

1990-yilda – Koʻkchetav viloyati KPSS Chistopol tuman qoʻmitasining ikkinchi kotibi.

1991-yildan 1992-yilgacha – Chistopol viloyati xususiylashtirish kengashining bosh mutaxassisi.

1992-yildan 1993-yilgacha – Chistopol okrugi xalq deputatlari kengashi raisi.

1993-yildan 1994-yilgacha – Chistopol tumani maʼmuriyati boshligʻining birinchi oʻrinbosari.

1994-yildan 1996-yilgacha – Kokshetau viloyati Leningrad tumani maʼmuriyati boshligʻi.

1996-yildan 1998-yilgacha – Kokshetau va Shimoliy Qozogʻiston viloyatlari Akimov idoralarida instruktor, boshliq oʻrinbosari, tashkiliy-kadrlar boʻlimi boshligʻi lavozimlarida ishlagan.

1998-yildan 1999-yilgacha – „Kogalajar" MChJ direktori (Shimoliy Qozogʻiston viloyati Gavrilovka qishlogʻi), Ruzaevka qishloq xoʻjaligi tajriba stansiyasi direktori (Shimoliy Qozogʻiston viloyati Ruzaevka qishlogʻi).

2000-2003-yillarda – „Aqmola viloyati xoʻjalik boshqarmasi" davlat korxonasi boshligʻi.

2003-yildan 2013-yilgacha – Oqmola viloyati mas’ulati apparati rahbari.

2013-2014 yillarda – Kokshetau davlat universiteti rektorining maslahatchisi. Sh. Ualixonov.

2014-2016-yillarda – Qozogʻiston Kommunistik Xalq partiyasi Markaziy Qoʻmitasi kotibi.

Mukofotlar
----------

Kurmet ordeni (2016)
„Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligiga 25 yil" medali (2016)
Qozogʻiston SSR Oliy Kengashining Faxriy yorligʻi (1979) va boshqalar.

1. ↑  „Депутатам Мажилиса вручили государственные награды Орденом «Құрмет» отмечены заслуги депутатов Мажилиса Тургуна Сыздыкова и др.". 22-sentyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-aprel 2020-yil.
2. ↑  „Вклад депутатского корпуса в создание и укрепление государства отмечен также юбилейными медалями «25 лет Независимости Республики Казахстан».". 22-sentyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-aprel 2020-yil.
**Sayyid Yahyo Murtuza masjidi** (ozarbayjoncha: *Seyid Yahya Murtuza məscidi*; forscha: مسجد سید یحیی مرتضی) yoki **Hazrat Ali masjidi** (ozarbayjoncha: *Həzrət Əli məscidi*; forscha: مسجد حضرت علی) – XVII asrga oid tarixiy masjid. Bino Icheri-sheherning bir qismi boʻlib, Ozarbayjonning Boku shahri Asaf Zeynalli koʻchasida joylashgan. Masjid Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001-yil 2-avgustdagi 132-son qarori bilan milliy meʼmoriy yodgorlik sifatida roʻyxatga olingan.

Tarixi
------

Oʻrta asr karvon savdo yoʻlida joylashgan Sayyid Yahyo Murtuza masjidi XVII asr boshlarida qurilgan. Ushbu yodgorlik oʻz davrining eng nufuzli shaxslaridan biri boʻlgan Sayyid Yahyo Murtuzaning mablagʻi evaziga bunyod etilgan. Murtuza ushbu masjidda diniy shaxs sifatida faoliyat yuritgan boʻlib, oʻlimidan keyin aynan shu masjid hovlisiga dafn etilgan. Hozirda uning qabri masjidning kirish eshigi yonida joylashgan.

Sayyid Yahyo Murtuza masjididan Ozarbayjon SSR davrida duradgorlik ustaxonasi sifatida foydalanilgan.

1990-yillardan keyin masjid Icheri-sheher Juma masjidi tarkibiga kiritilgan. Hozirgi kunda masjidda „Hazrati Muhammad" jome masjidi diniy jamiyati faoliyat yuritib kelmoqda.

Arxitekturasi
-------------

Qurilish rejasiga koʻra masjid kvadrat shaklda, markaziy qismi gumbazli, minorasi yoʻq. Mehrobning janubiy devorlariga stalaktiklar bilan ishlov berilgan.

Galereya
--------

Masjidning turli tomondan koʻrinishi

* 
* 
* 
* 
*

Yana qarang
-----------

* Juma masjidi (Boku)
* Chin masjidi
* Hoji Heybat masjidi
* Xidir masjidi

Manbalar
--------



1. ↑  „Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasi Nazirlər Kabinetinin qərarı". *e-qanun.az*. Qaraldi: 12-mart 2018-yil.
2. ↑  „MƏSCİD" (az).  icherisheher.gov.az. 19-yanvar 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-mart 2018-yil.
3. ↑  „"Azərbaycan bayrağı–milli-mənəvi sərvətimizi və bizi xarakterizə edən atribut" layihəsi uğurla icra olunur" (az). scwra.gov.az (18-mart 2016-yil). Qaraldi: 24-mart 2018-yil.
4. ↑  „MƏSCİD" (az).  icherisheher.gov.az. 19-yanvar 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-mart 2018-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Adabiyot muzeyi (maʼnolari).

Adabiyot muzeyi (Toshkent), 2022
**Adabiyot muzeyi**, Alisher Navoiy nomidagi Davlat adabiyot muzeyi (Toshkent sh.) — madaniy-maʼrifiy va ilmiy muassasa. 1940-yilda Alisher Na-voiy tavalludining 500 yilligi mu-nosabati bilan Respublika koʻrgazmasi 174tariqasida tashkil topgan. 1944 — 68 yillarda Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Til va adabi-yot instituti boʻlimi, 1968 — 78 yillarda Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Adabiyot muzeyi, 1978 — 91 yillarda Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi H. S. Sulay-monov nomidagi Qoʻlyozmalar institutining muzey boʻlimi. 1991-yildan Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Adabiyot muzeyi. Muzey ekspozitsiyasi 40 xonaga joylashgan, 8 boʻlimdan iborat. Jamlanmasida qariyb 34 ming koʻrgazma bor (1997). Muzeyda oʻzbek adabiyotiga oid asarlar, qoʻlyozma va toshbosma kito-blar, xalq hofizlarining ovoz yozuvlari, naqqoshlik sanʼatiga doir koʻrgazmalar (yogʻochdan ishlangan panjara, A. Fayzul-layev, 1968), 10-asrga oid sopol buyumlar mavjud. Muzey koʻrgazmalari temuriylar davri ekspozitsiyasi bilan, oʻzbek adabiyoti tarixi ekspozitsiyalari esa Alisher Na-voiy ijodidan boshlangan: „Hamsa"ning qoʻlyozma, foto va koʻchirilgan nusxalari, dostonlarga ishlangan miniatyuralar, rasm va bezaklar, shoir hayotiga oid por-tretlar, haykallar, harita, kitob, har xil sovgʻa va albomlar, lagan, koʻzachalar bor. Buxorolik 14 qiz tomonidan Navo-iy, Farhod va Shirin, Layli va Majnun rasmlari zar bilan tiqilgan gilam (1968) muzeyga alohida koʻrk bagʻishlaydi. Jo-miy xonasiga shoir asarlarining turli davrda kuchirilgan nusxalari qoʻyilgan. Muzeyning boshqa xonadagi koʻrgazmalari orasida Hofiz, Nizomiy, Firdavsiy, Xusrav Dehlaviylarning bir qancha qoʻlyozmalari bor. Bobur hayoti va ijodiy faoliyati haqidagi koʻrgazmalar ichida „Bobur haykali" (haykaltarosh A. Grish-chenko, 1968) va ipak bilan tiqilgan „Bobur portreta" (chevar F. Saydaliyeva, 1974) alohida oʻrin tutadi. Muzeyda Zebunni-so, Turdi, Nodira, Uvaysiy, Mahzuna va boshqa sheʼrlaridan namunalar, qoʻlyozmalar va asarlariga ishlangan tasvirlar, na-moyonlar bor. Muzeyning hozirgi zamon ada-biyotiga bagʻishlangan xonalariga „20-asr oʻzbek adabiyoti", „Istiqlol davri oʻzbek adabiyoti" ekspozitsiyalari joylashti-rilgan. 200 dan ortiq oʻzbek shoir va yozuvchilari ijodiy yoʻlini yorituvchi koʻrgazmalar qoʻyilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |