Gibraltar boʻgʻozi
**Gibraltar boʻgʻozi kesishmasi** Gibraltar boʻgʻozini oʻz ichiga olgan faraziy koʻprik yoki tunneldir (taxminan 14 km yoki eng tor nuqtasida 9 milya). Yevropa va Afrikani bogʻlaydi. Ispaniya va Marokash hukumatlari 1979-yilda ikki qitʼani bogʻlash imkoniyatini tekshirish uchun qoʻshma qoʻmitani tayinladilar. Buning natijasida Euromed Transport loyihasi ancha yutuqqa erishdi.

2021-yil yanvar oyida Buyuk Britaniya va Marokash Gibraltar va Tanjers o‘rtasidagi o‘tish joyini qurishni muhokama qilishi haqida xabar berildi. 2023-yil holatiga koʻra, Marokashning Kasablankadan Tanjersgacha boʻlgan birinchi milliy tezyurar temir yoʻl liniyasining tugashi ushbu liniyani Ispaniyaning yuqori tezlikdagi tarmogʻiga bogʻlaydigan tunnelga qiziqishning yangilanishiga olib keldi.

Gibraltar boʻgʻoziga qaragan Ispaniyadagi Mirador del Estrecho nuqtai nazaridan janubga qarash. Chapdagi rasmda Seuta va o'ngda (rasmdan tashqarida) Tanjer tasvirlangan.

Koʻprik
-------

Bir nechta muhandislar turli xil tekisliklarda va har xil konfiguratsiyaga ega koʻpriklarni loyihalashtirdilar. Professor TY Linning Oliveros va Point Cires oʻrtasidagi kesishma taklifida uzunligi 14 kilometr (9 milya), 910-metr-tall (3,000 ft) chuqur iskalalardan iborat rejasi mavjud edi. 2004 yilda meʼmor Yevgeniy Tsuining taklifi Oʻrta yer dengizi oʻrtasida joylashgan kengligi 4,8 km boʻlgan orolda suzuvchi va suv ostidagi koʻprikni qurish edi.

Tunnel
------

Har xil tunnellar taklif qilingan. Ispaniya birinchi marta 1930-yilda Gibraltar boʻgʻozi ostidagi zamonaviy tunnel qurishni taklif qilgan edi. Ispaniya hukumati tomonidan yollangan muhandislar Bo‘g‘oz ostidagi material nihoyatda qattiq tosh ekanligini va mavjud texnologiya yordamida tunnel qazishni imkonsiz qilishini aniqlaganlarida katta muammo yuzaga chiqdi. Muhandislik yechimlaridan biri kabellar yordamida boʻgʻoz poliga prefabrik beton tunnelni oʻrnatish edi. Bu tunnel avtomobillar va poyezdlar harakatini boshqaradi.

2008-yilda oʻtkazilgan geologik tadqiqot tunnelning texnik imkoniyatlarini shubha ostiga qoʻydi. 2009-yil mart oyida Marokash Société Nationale d’Etudes du Detroit de Gibraltarni (SNED) ispaniyalik hamkasbi Sociedad española de estudios para la comunicación fija a través del Estrecho de Gibraltar (SECECEGSA) bilan bog‘lovchi qo‘shma tizim uchun shartnoma tuzildi. 2003-yilda temir yoʻl tunneli uchun uch yillik tadqiqot eʼlon qilingan edi. SNED va SECEGSA bir nechta dengiz tubini oʻrganuvchi tadqiqotni tashkil etgan edi.

Boʻgʻozning chuqurligi eng qisqa yoʻlda 900 metr (3000 fut) gacha choʻzilgan, lekin u Camarinal tokchasi deb nomlanuvchi hududda, gʻarb tomonda atigi 300 metr chuqurlikda joylashgan; Bu hudud atrofida Yevropa va Afrika tektonik plitalari uchrashadi. Eng qisqa oʻtish joyi 14 kilometr (8.7 mi). Tavsiya etilgan marshrut 23 kilometr (14 mi) Tarifadan gʻarbda va Tanjerdan sharqda joylashgan. Tunnel umumiy uzunligi taxminan 34 kilometr (21 milya) boʻlishi mumkin. Uning Kadisdan Malagagacha Algeciras orqali qurilishi rejalashtirilgan liniyaga ega boʻlgan Ispaniya tezyurar temir yoʻl tarmogʻiga ulanish kerakligi taklif qilinmoqda.

2009-yilda Yevropa Ittifoqiga tunnelning texnik-iqtisodiy asoslari to‘g‘risidagi hisobot taqdim etilgan. Keyingi loyiha tadqiqoti SYSTRA, Amberg va COWI mutaxassislari maslahatchilari guruhi tomonidan ishlab chiqilmoqda.

### Rejalashtirish

 Gibraltar boʻgʻozidan sharqqa qarab, oʻngda Marokash (janubiy) va chapda Ispaniya (shimol).
Loyihaning siyosiy kelib chiqishi Ispaniya va Marokash qirollari tomonidan imzolangan 1979-yil 16-iyundagi Fes umumiy ispan-marokash deklaratsiyasidan kelib chiqadi. Deklaratsiyaning natijalaridan biri 1981 (42 yil avval) (1981)-yilda yaratilgan SECEGSA, Ispaniya hukumati tomonidan moliyalashtiriladigan korporatsiya, uning ishi kesib oʻtishni oʻrganish va targʻib qilishdir.

2003-yil dekabr oyida Ispaniya va Marokash temir yoʻl tizimlarini ulash uchun suv osti temir yoʻl tunnelini qurishni oʻrganishga kelishib oldilar. Tunnel Tanjer yaqinidagi Malabata burnini Gibraltardan 40 kilometr (25 milya) gʻarbda joylashgan El Estrecho tabiiy bogʻidagi Punta Paloma bilan bogʻlashi mumkin edi. 2006-yil oxirida Shveytsariyaning Lombardi Engineering Ltd muhandislik va dizayn kompaniyasi temir yoʻl tunnelining loyihasini ishlab chiqish uchun ishga kirishdi. Kompaniya maʼlumotlariga koʻra, Fransiya va Buyuk Britaniyani bogʻlaydigan Yevrotunnelning qurilishi oʻrtasidagi asosiy farq dengiz chuqurligi va geologik sharoitda. Boʻgʻoz ostidagi hudud La-Mansh boʻyi ostidagi hududga qaraganda barqaror emas. Faol yirik geologik yoriq, Azor orollari—Gibraltar oʻzgarishi boʻgʻozini ikkiga ajratadi va bu hududda kuchli zilzilalar sodir boʻladi. Boʻgʻoz oʻrtasida ikkita chuqur toʻrtlamchi loy kanallarining mavjudligi qurilishni murakkablashtiradi, bu loyihaning maqsadga muvofiqligi va qidiruv tunneliga oid takliflar haqida shubha tugʻdiradi.

2007-yilga kelib loyihaning narxi haqida rasmiy maʼlumotlar eʼlon qilinmagan, biroq oldingi hisob-kitoblarga koʻra 5 milliard yevrodan oshgan.

2023-yil fevral oyida Ispaniya va Marokash o‘rtasidagi yuqori darajadagi ikki tomonlama uchrashuvdan so‘ng Marokash va Ispaniya hukumatlari Gibraltar bo‘g‘ozi ostidagi dengiz osti temir yo‘l tunneli loyihasini qaytadan boshlashga qaror qilishdi. 2023-yildan boshlab loyiha 2030-yilda qurilish rejalashtirilgan. 2023-yil iyun oyida Ispaniya hukumati tunnelni loyihalash va rejalashtirish bo‘yicha Ispaniya-Marokash qo‘shma qo‘mitasi uchun 2,3 million yevro miqdorida moliyalashtirish paketini eʼlon qildi. Tunnel Ispaniyaning milliy tezyurar poyezdlar tarmog‘ining janubiy qismini yaqinda qurilgan Al-Boraq tezyurar liniyasining shimoliy qismi bilan Kasablankadan Tanjersga bog‘laydi. Bu Afrikadagi birinchi tezyurar temir yo‘l liniyasi boʻladi.

### Texnik jihatlar

Taklif etilayotgan temir yoʻl tunnelining uzunligi 40 kilometr (25 mi), chuqurligi 300 metr va uning qurilishi 15 yil davom etadi. Ilgari ikki qitʼani boʻgʻozning eng tor qismi orqali bogʻlash reja edi, ammo tunnel uzunligi dengiz sathidan 900 metr (3,000 ft) pastda boʻlishi sababli bu gʻoya rad etildi. Taqqoslash uchun, hozirda eng chuqur dengiz osti tunneli Norvegiyaning Ryfylke tunneli dengiz sathidan 291 metr (955 ft) pastda. Norvegiyada ham Ryfylkedan chuqurroq tunnel qurilmoqda; uzunligi Rogfast 27 kilometr (17 mi) va chuqurligi 392 metr (1,286 ft) li tunnel 2028-2029-yillarda tugallanishi kutilmoqda.

Parom
-----

Avtomobil paromlari uzoq vaqtdan beri Gibraltar boʻgʻozi boʻylab harakatlanadi. 2023-yildan boshlab ular quyidagi yoʻnalishlarda ishlaydi:

* Algeciras — Tanjer
* Tarif — Tanjer
* Algeciras — Seuta

Parom qatnovi mijozlarning oʻrnatilgan bazasiga ega boʻlib, u doimiy havola uchun foydalanuvchilar miqdorini hisoblash uchun foydalidir.

Yana qarang
-----------

* Atlantropa
* Marmaray
* Marokash—Ispaniya chegarasi
* Marokash—Ispaniya munosabatlari
* Marokashda transport
* Ispaniyada transport
* Kabelli osma koʻprik

Manbalar
--------

1. ↑  „Portail national du Maroc". 4-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-dekabr 2012-yil.
2. ↑  „UK and Morocco may discuss a tunnel linking Gibraltar and Tangiers" (11-yanvar 2021-yil).
3. 1 2  „High-speed rail tunnel to link Europe to Africa gets EU funding" (en). *The Independent* (16-iyun 2023-yil). Qaraldi: 16-iyun 2023-yil.
4. ↑  „Gibraltar Bridge – Feasibility Study".  OPAC Consulting Engineers (2003). Qaraldi: 5-mart 2009-yil.
5. ↑  „Strait of Gibraltar Floating Bridge".  Tsui Design & Research, Inc. (2004). 7-oktabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-mart 2009-yil.
6. ↑  „Tunnel from Spain to Africa". *Popular Mechanics* (mart 1930). — „article bottom-left". Qaraldi: 28-yanvar 2023-yil.
7. ↑  „Strangest Tunnel to Join Europe and Africa". *Popular Mechanics* (avgust 1930). Qaraldi: 28-yanvar 2023-yil.
8. ↑  „Project of the fixed link through the strait of Gibraltar". *SECEG SA* (noyabr 2007). 19-fevral 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-fevral 2009-yil.
9. ↑  *Wood, Danny*. „Spain-Africa link decision 'near'". *BBC News* (19-iyul 2008-yil). Qaraldi: 20-iyul 2008-yil.
10. ↑  „El proyecto del túnel del Estrecho llegará en 2009 a manos de la UE en busca de apoyos" (es). *20 minuto.es* (16-noyabr 2008-yil). Qaraldi: 3-fevral 2009-yil.
11. ↑  „Marco Institucional" (Spanish). *SECEGSA*.  Government of Spain – SECEGSA. — „El Proyecto de Enlace Fijo a través del Estrecho de Gibraltar tiene sus orígenes en la Declaración Común Hispano-Marroquí, fechada en Fez el 16 de junio de 1979, mediante la cual, los reyes Hassan II de Marruecos y Juan Carlos I de España, conscientes de la importancia que en el futuro tendrían las relaciones entre los dos países y entre Europa y África, pusieron de manifiesto su deseo de trabajar conjuntamente en el desarrollo de dicho Proyecto.". Qaraldi: 31-may 2018-yil.
12. ↑  „Estatutos de la Sociedad Anónuma Denominada: Soviedad Española de Estudios para la Comunicación fiha a través del Estrecho de Gibraltar, S.A. (SECEGSA)" (Spanish). *SECEGSA*.  Government of Spain – SECEGSA. — „La duración de la Sociedad será por tiempo indefinido, habiendo dado comienzo sus operaciones el día 26 de febrero de 1981, fecha del otorgamiento de la escritura de constitución.". 24-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-may 2018-yil.
13. ↑  „Europe-Africa rail tunnel agreed". *BBC News* (14-dekabr 2003-yil). Qaraldi: 3-fevral 2009-yil.
14. ↑  „Africa and Europe set for tunnel link". *BBC News* (13-mart 2007-yil). Qaraldi: 3-fevral 2009-yil.
15. ↑  „Spain and Morocco agree to rail tunnel under Gibraltar strait".  wsws.org. Qaraldi: 10-yanvar 2007-yil.
16. ↑  „Swiss plan tunnel under Strait of Gibraltar".  swissinfo.org. 25-yanvar 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-yanvar 2007-yil.
17. ↑  „Project of the fixed link through the strait of Gibraltar". *SECEG SA* (noyabr 2007). 19-fevral 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-fevral 2009-yil.
18. ↑  „Doubts cast over tunnel plan". *Middle East Online* (29-sentabr 2008-yil). Qaraldi: 3-fevral 2015-yil.
19. ↑  *Tremlett, Giles*. „By train from Europe to Africa – undersea tunnel project takes a leap forward". *The Guardian* (20-oktabr 2006-yil). Qaraldi: 10-yanvar 2007-yil.
20. ↑  *News.* „Morocco, Spain Relaunch Gibraltar Strait Tunnel Project" (en). *www.moroccoworldnews.com/*. Qaraldi: 14-fevral 2023-yil.
21. ↑  *Wood, Danny*. „Spain-Africa link decision 'near'". *BBC News* (19-iyul 2008-yil). Qaraldi: 20-iyul 2008-yil.
22. ↑  Ferries from Spain to Morocco 2023
„Website of the project of the fixed link through the Strait of Gibraltar". 16-may 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-fevral 2009-yil.

Havolalar
---------

* SNED[*sayt ishlamaydi*]
* SECEGSA
* Documentario — Il Ponte sullo stretto di Gibilterra Parte 1 (italyancha)
* Documentario — Il Ponte sullo stretto di Gibilterra Parte 2 (italyancha)
* Documentario — Il Ponte sullo stretto di Gibilterra Parte 3 (italyancha)