**Sharx**

 Shofeʼiy fiqhining eng muhim kitoblaridan baʼzilari va „Al-Vojiz" kitobi hisoblanadi.(Markazda joylashgan)
**Imom Shofeʼiy** mazhabidagi fiqhda toʻliq nomi **"Al-Vojiz"** yoki **"Imom Shofeʼiy fiqhida Al-Vojiz"** boʻlgan „Al -Vojiz" Imom Gʻazzoliy At-Tusiy tomonidan yozilgan kitob hisoblanadi (hijriy 505 vafot).

Kitobd koʻplab fiqhiy tushuntirishlar va qisqartmalar mavjud, mashxur olimlardan

> Men bu kitobdagi qisqa ma'lumtolar uchun yetmishta darsni band qildim. Mubolag'ali qilib aytsa G'azzoliy payg'ambar bo'lganida uning mo*jizasi Al-Vojiz bo'lar edi*
> 
> *— As-Salafoniy, كشف الظنون عن أسامي الكتب والفنون - ج 2. بيروت: دار إحياء التراث العربي — 2004 bet.*

As-Salafoniy.

Kitobga kirish
--------------

Kitob Shofeʼiy fiqhi va ixtilof ilmining qisqacha muxtasari boʻlib, kitob Abu Hanifa , Anas ibn Molik va Al-Muzaniy bilan birga Shofeʼiyning fikrlarini ham oʻz ichiga oladi. „Al-Vojiz" Al-G‘azzoliyning Shofeʼiy fiqhi bo‘yicha bir qator kitoblarining biri hisoblanadi. Bu kitoblarning barchasining asosini imom al-Haramayn al-Juvayniy (vaf. 478 hijriy), professor G‘azzoliyning "Nihoyatul-muttalib fi derayotul-mazhab "kitobi tashkil etadi.

Ibn Hajar al-Haytamiy (vaf. 973 hijriy) bu haqida aniqroq qilib shunday degan:

> "Al-G‘azzoliy yuqorida tilga olingan "oxir"ni (ya’ni Juvayniy kitobini) uzun va to‘liq qisqartma bilan umumlashtirib, uni "muxtasar" deb, undan kichikroq qilib qisqartirgan va "izohi muxtasar" deb atagan.
> 
> 

  

Bu kitoblar Abu Hafs Umar ibn Abdulaziz ibn Yusuf at-Tarabulsiy (vafoti 515-hijriy) sheʼrlarida tilga olingan va u shunday degan:

 

> Mehribon va rahimli Alloh nomi bilan "Muxtasar", "muxtasari soniy", "qIzohi muxtasar" najotiga baraka bersin.
> 
> 

As-Sayyid Alaviy ibn Ahmad as-Saqqaf (vaf. 1355 hijriy) va Muhammad Az-Zuhayliy kabi baʼzilar bu oyatda zikr qilingan „al-Xalasa" asari „Al-Vojiz" kitobining qisqartmasi ekanligini taʼkidlaganlar. Gʻazzoliyning oʻzi tomonidan esa „Vojiz" „al-Xalasa" ga emas balki, „Xalot al-Muxtasar" va „Naqat al-Mu’tasir" kitobiga ishora qilish ehtimoli koʻproqligini va bu kitobning qisqartmasi va tartibi ekanligini takidlab oʻtgan.

Qoʻlyozma shakllari
-------------------

Kitobning bir qancha qoʻlyozmalari bor, jumladan Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi Yel universiteti kutubxonasida saqlanadigan nusxa Al-Gʻazzoliy qoʻlyozmasidan koʻchirilgan nusxa hisoblanadi, va eng qadimgi nusxalardan biri hisoblanadi. Hijriy 575-yil Umar ibn Qosim ibn Umar Al-Davaliy qo‘lyozmasi Al-Azhar kutubxonasida Shofeʼiy fiqhi bilan birga saqlanadi va bu asarning nusxasi Arab qo‘lyozmalari institutida hozirda mavjud .

Shuningdek, hozirgi vaqtda Milandagi Imbrosiana kutubxonasida va Marokashdagi Zawia Al-Hamzaouia qoʻlyozmalar institutida asarning dastlabki qoʻlyozma nusxalari mavjud

Kitob bugungi kungacha bir necha marta chop etilgan, jumladan:

  

* Bilimlar uyi — 1399-hijriy yilda Bayrut.
* Dar al-Fikr — Bayrut 1414-hijriyda, Xolid Al-Attor gʻamxoʻrligi bilan.

Vojiz bilan bogʻliq kitoblar
----------------------------

Bular Al-Vojizdagi baʼzi sharhlar va izohlarning nomlari:

### izohlar

* Asad ibn Mahmud Al-Ajliy (vaf. 600 hijriy)ning „Bosh barmog‘i al-Vojiz va al-Vasitning tafsiri".
* Imom Faxriddin ar-Roziy (vaf. 606 hijriy)ning tafsiri.
* "Fath al-Aziz "yoki „Al-Aziz fi Sharh Al-Vajiz" Al-Rofi Al- Qazviniy tafsiri (vaf. 623 hijriy).

### Muxtasarlari

* Al-Navaviyning (vaf. 676 hijriy) „Ravdat al-Tolibin" yoki "Ravdat al-Tolibin va Umdat al-Muftiy "ar-Rofi’iy qisqartmasining muxtasaridir.
* Ibn Hajar al-Asqaloniy (vaf. 852 hijriy).
* U Abu Bakr ibn Bahrom Al-Ansoriy tomonidan qisqartirilgan muxtasari (taxminan 890 hijriy).

### Izoh

* Jamoliddin al-Asnaviyning (vafoti hijriy 772 yil) „Missiyalar".
* Zayn al-Din al-Iroqiyning (806 hijriy vafot etgan) „Vazifalar ustidagi topshiriqlar".

Yana qarang
-----------

* Abu Homid al-Gʻazzoliy kitoblari

Manbalar
--------

1. ↑  *كشف الظنون عن أسامي الكتب والفنون - ج 2*. بيروت: دار إحياء التراث العربي — 2004 bet.
2. ↑  الغزالي، حجة الإسلام محمد بن محمد أبي حامد (1426 هـ). الوجيز في فقه الإمام الشافعي، اعتني به نجيب الماجدي (الطبعة الأولى). بيروت : المكتبة العصرية. ص. 6.
3. ↑  „السـقاف".  مجلة الحجاز. 21-iyun 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30 شعبان 1434 هـ.
4. ↑  الغزالي، حجة الإسلام محمد بن محمد أبي حامد (1428 هـ). خلاصة المختصر ونقاوة المعتصر، دراسة وتحقيق أمجد رشيد محمد علي (الطبعة الأولى). الرياض: دار المنهاج. ص. 17.
5. ↑  الغزالي „مجلد مقدمة التحقيق",*. إحياء علوم الدين*, 1, دار المنهاج, 2011 — 211 bet.
6. ↑  name="المزيدي"*الوجيز في فقه مذهب الإمام الشافعي*, الأولى, تحقيق وتعليق أحمد فريد المزيدي - بيروت: دار الكتب العلمية, 1425 هـ — 22 bet. ISBN 2745142976.
7. ↑  *الدليل إلى المتون العلمية*. الرياض: دار الصميعي, 1420 هـ — 421 bet.
8. ↑  *الوجيز في فقه مذهب الإمام الشافعي*, الأولى, تحقيق وتعليق أحمد فريد المزيدي - بيروت: دار الكتب العلمية, 1425 هـ — 22 bet. ISBN 2745142976. 
تصنيف:أخطاء CS1: التاريخ
9. ↑  *مؤلفات الغزالي*, الثانية, الكويت: وكالة المطبوعات, 1977 — 27 bet.