recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Blastotsista** (blasto... va yun. Kystis — pufakcha), blastoderma pufakchasi — sut emizuvchi hayvonlar va odam pushti (urugʻlangan tuxum hujayra)ning maydalanishi jarayonida hosil boʻladigan moruladan keyingi davri; boshqa organizmlarda blastula bosqichiga moye keladi. Tarkibida embrion tuguni boʻlib, undan embrion va uning qobigʻi (pardasi) hosil boʻladi. B. tashqi devoridan trofoblast vujudga keladi. Blastotsist sutemizuvchilarning dastlabki embrion rivojlanishida hosil bo'lgan tuzilishdir. U embrionni hosil qiluvchi embrioblast deb ham ataladigan ichki hujayra massasiga (ICM) va trofoblast hujayralarining trofektoderma deb ataladigan tashqi qatlamiga ega. Bu qatlam hujayraning ichki massasini va blastokol deb ataladigan suyuqlik bilan to'ldirilgan bo'shliqni o'rab oladi. Kechki blastotsistda trofektoderma trofoblast deb ataladi. Trofoblastdan xorion va amnion, embrionni o'rab turgan ikkita xomilalik membrana hosil bo'ladi. Plasenta embrion xoriondan (xorionning villi rivojlanadigan qismi) va onaning bachadon to'qimasidan kelib chiqadi. "Blastosist" nomi yunoncha blastos ("nihol") va kyssis kystis ("quviq, kapsula") so'zlaridan kelib chiqqan. Boshqa hayvonlarda bu hujayralarning ajratilmagan to'pidan iborat tuzilish bo'lib, blastula deb ataladi.
Odamlarda blastotsist shakllanishi urug'lantirilgandan keyin taxminan besh kun o'tgach, morulada suyuqlik bilan to'ldirilgan bo'shliq ochilganda, 16 hujayradan iborat to'pning dastlabki embrion bosqichida boshlanadi. Blastotsistning diametri taxminan 0,1-0,2 mm bo'lib, tez bo'linishdan keyin (hujayra bo'linishi) 200-300 hujayradan iborat. Urug'lantirishdan taxminan etti kun o'tgach, blastotsist bachadon devorining endometriumiga joylashib, implantatsiyadan o'tadi. U erda u keyingi rivojlanish jarayonlarini, shu jumladan gastrulyatsiyani boshdan kechiradi. Blastotsistning endometriumga joylashishi uchun uning tuxum qobig'i zona pellucidadan chiqishi kerak bo'lib, oldingi embrion bachadonga yo'l olayotganda fallop naychasiga yopishib qolishiga to'sqinlik qiladi.

Blastosistlarni in vitro urug'lantirish (IVF) qo'llash urug'lantirilgan tuxumni bachadonga o'tkazishdan oldin besh kun davomida etishtirishni o'z ichiga oladi. Bu an'anaviy IVFga qaraganda tug'ilishni davolashning samarali usuli bo'lishi mumkin. Blastotsistlarning ichki hujayra massasi embrion ildiz hujayralarining manbai bo'lib, ular hujayralarni tiklash, almashtirish va regeneratsiyani o'z ichiga olgan ildiz hujayralarini davolashda keng qo'llaniladi. IVF va boshqa tug'ilishni davolashda ham qo'llanilishi mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Sigir lyambdasi** (lotincha: *Lambda Tauri* , qisqartma λ Tau) — Sigir yulduz turkumidagi qoʻsh yulduz boʻlib, koʻrinadigan kattaligi 3,41 m, Quyoshdan taxminan 370 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan. Algol tipidagi tutiladigan qoʻsh yulduzlar sinfiga kiradi. Ikki yulduz tutilishida ikkala yulduzning orbitalari amalda kuzatish tekisligida boʻladi, shuning uchun birinchi yulduz ikkinchisini yopadi, keyin esa ikkinchi yulduz birinchisini toʻsib qoʻyadi. Har 3,952955 kunda (3 kun 22 soat 52 daqiqa) Sigir lyambdasi yorqinligi oʻzining yarmidan koʻprogʻiga pasayadi. Butun tutilish, shu jumladan qisman fazalar 1,1 kun davom etadi. λ Tau yorqinligini yaqin atrofdagi yulduzlar bilan taqqoslaganda, yorqinlikning pasayishi hatto oddiy koʻz bilan ham seziladi. Birlamchi tutilishlar orasidagi davrda ikkilamchi tutilish sodir boʻladi (yorqinroq yulduz xirarogʻini yopadi), bunda yorqinlikning pasayishi amplitudasi boʻyicha birlamchidan uch baravar zaifdir.  

Tutilishlar yorugʻlik oʻzgarishi va yulduzlarning aylanish tezligidagi oʻzgarishlarni tahlil qilish asosida tizimning tuzilishini ochishga imkon beradi. Tizim yaqin yulduzlar juftligidan, asosiy ketma-ketlik B3V spektral tipidagi yorqin koʻk-oq yulduzidan va A4IV spektral tipidagi oq subgigantdan iborat. Ular bir-biridan 0,1 astronomik birlik (21,9 quyosh radiusi) masofada joylashgan, bu Merkuriydan Quyoshgacha boʻlgan masofaning 27 % ni tashkil qiladi. Algol singari, tutilishlar qisman boʻlib, har bir yulduz bir-birining atrofidagi har bir aylanish paytida boshqasining faqat bir qismini yashiradi. Birlamchi tutilish kichikroq (5,5 quyosh radiusi) va xiraroq (Quyoshdan 95 marta yorqinroq) spektrli A tipidagi yulduz kattaroq (6,6 quyosh radiusi), ancha yorqinroq (4000 quyosh nuri) spektral turdagi B yulduzi oldidan oʻtganda sodir boʻladi, eng koʻp ultrabinafsha nur tarqatadi, buning natijasida birlamchi vizual tutilishlar ikkilamchidan atigi 3 baravar koʻp boʻladi

Ikki yulduz shunchalik yaqinki, hatto tutilish boʻlmasa ham yorqinligi biroz oʻzgaradi. Oʻzaro toʻlqin kuchlari yulduzlarning shaklini oʻzgartiradi va ular orbitada harakatlanar ekan, ular kuzatuvchiga, oldin kengroq, keyin esa torroq tomoni bilan buriladi. Bu yorqinroq B yulduzi xiraroq yulduz oldidan oʻtganda va B yulduzining yorugʻligining bir qismi hamroh yuzasida „akslanganda" koʻproq seziladi. Shunday qilib, Sigir lyambdasi ikkilamchi tutilishdan oldin va keyin yana yorqin boʻladi.

Ikki yulduz oʻrtasida gaz oqimlari va moddalar almashinuvi mavjudligi haqida baʼzi dalillar mavjud. Massasi 6,8 va Quyoshnikidan 1,8 baravar katta boʻlgan bu ikki yulduzga 33 kunlik 0,4 a. e. masofada oʻz orbitasi boʻylab aylanadigan ancha yengilroq (1 quyosh massasi) uchinchi yulduz hamroh boʻlganligi haqida baʼzi dalillar ham mavjud. U haqida boshqa hech narsa maʼlum emas va bu maʼlumotlar juda noaniq. Turkumning yoshi 100 million yil deb baholanmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  „LAMBDA TAU" (en). *Jim Kaler*. 4-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2017-yil.
Afgʻonistondagi **Shibar dovoni** (*Kovtal-e Shibar*) dengiz sathidan 3000 metr (9,800 ft) balandlikda joylashgan. Parvon viloyatini Bomiyon viloyati bilan bogʻlaydi. Bu hudud Kobuldan Bomiyonga boradigan ikkita asosiy yoʻlning eng uzuni hisoblanadi. Unda sayohat taxminan 6 yarim soat davom etadi va 237 km (147 mi)ga yaqin masofani qamrab oladi. U Ahmad Shoh Shairzay va nemis muhandisi tomonidan 1933-1938-yillarda loyihalashtirilib, qurilgan. Mazkur dovon mamlakatning muhim togʻli dovoni ekanligi qayd etilgan.

Maydan Vardakdagi Unai dovoni va Hajigak dovoni orqali Bomiyonga boradigan yoʻl qisqaroq va toʻgʻri, lekin ayni paytda qiyinroq hamdir. Mazkur yoʻl 3700 m.gacha koʻtariladi va odatda, qishda undan foydalanilmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Whitehead, Kim*. Afghanistan*, 21-oktabr 2014-yil. ISBN 9781633559899.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Bomiyon viloyati |
| --- |
|  |
| 
**Ma'muriy markazi**: Bomiyon |
|  |
| Tumanlar | 
* Bomiyon
* Kahmard
* Panjob
* Sayghan
* Shibar
* Waras
* Yakawlang
 | 
 |
|  |
| Landshaft | 
* Ajar vodiysi tabiat qoʻriqxonasi
* Band-e Amir milliy bog‘i
* Kakrak vodiysi
* Koʻhibobo
* Shebartoo
* Shibar dovoni
 |
|  |
| Boshqa tuzilmalar | 
* Gubernatorlar
* Bomiyon aeroporti
* Bomiyon universiteti
* Bomiyon Budda haykallari
* Hajigak koni
* Panjab aeroporti
* Shahri Gʻulgʻula
* Xurosonga moʻgʻul bosqini
* Yakawlang
* Zuhak
 |

 |

Andoza:Parvon viloyati
**Pagʻmon tumani** — Afgʻonistonning Kobul viloyatining gʻarbiy qismida. 120 000 dan ortiq aholi istiqomat qiladi (2002- yil UNHCR rasmiy maʼlumotlariga koʻra. ). 

Pagʻmon tumani gʻarbda Vardak va Parvon viloyatlari, shimolda Shakardara, sharqda Kobul va janubi-sharqda Chor Osiyob tumanlari bilan chegaradosh sanaladi. Uning shtab -kvartirasi tumanning shimoli-sharqiy qismida joylashgan Pagman shahri hisoblanadi.

Viloyatdagi urushlar tufayli tumandagi binolarning 50 foizi vayron bo'lgan va ko'plab odamlar qochib ketgan.  ] Kobul shahridagi qishloq xoʻjaligi, mehnat faoliyati, chorvachilik va bandlik asosiy daromad manbalari hisoblanadi. Bir necha qishloqlar, jumladan Dara Pashayi, Adam Khel Kala, Hatam Kala, Seeno Kala, Mulla Khel Kala, Muhabbat Xon Kalla, Lachi Khel Kala, Pajakk Tappa va boshqalar bor.

Yana qarang
-----------

* Pagman
* Paghman bog'lari

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  UNHCR profile for Paghman District

Havolalar
---------

* Pag'mon tumani xaritasi (Manba: AIMS)

Andoza:Districts of KabulAndoza:Kabul Province

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* LCCN: n2010053878
* VIAF: 147990757
* en:WorldCat Identities (VIAF orqali): 147990757

 |
**Shibbalash mashinasi** - bino yoki inshoot zaminini mustahkamlash maqsadida tuproqni zichlash uchun moʻljallangan qurilma. Asosiy ish organi tuproqqa (gruntga) zarb bilan davriy taʼsir qiladigan plitadan iborat. Shibbalash mashinasi zarba kuchiga qarab, ogʻir (zarba kuchi 5104J gacha), oʻrtacha (103— 104J) va yengildastaki (103J gacha) turlarga boʻlinadi.

Ogʻir Shibbalash mashinasiga strelali ekskavatorkran yoki traktor asosida tuzilgan mashinalar kiradi. Ularning ish organi vazni 3 t gacha boʻlib, zaminga 2,5 m gacha balandlikdan tashlanadi. Oʻrtacha Shibbalash mashinasiga oʻzi yurar shassi yoki traktorga oʻrnatilgan osma jihozli dizelshibbalagichlar kiradi. Zanjir (gusenitsa)li traktorga oʻrnatilgan osma Sh. mashinasi keng tarqalgan. Uning ish organi ketmaket ishlovchi 5 ta dizelshibbalagich yoki yuqoridan zarb bilan tashlanadigan plitadan iborat. Uning ish tezligi 200– 300 m/soat, ish unumdorligi 450 m³/soatgacha, zichlash qalinligi 1,5 gacha. Yengil dastaki Shibbalash mashinasi jumlasiga dastali gʻaltaklar, titrama plitalar va boshqalarni kiritish mumkin.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tik** (frans. tic — uchish, pirpirash), muskul uchishi — ayrim yoki bir guruh muskullarning ixtiyorsiz tez-tez takrorlanadigan qisqarishi. Aksari yuz, boʻyin, kul muskullari, baʼzan til muskullari va diafragma ham uchadi. Turli kishilarda T.ning tashki alomatlari turlicha, birok, bitta kishining oʻzida, odatda, bir xil namoyon boʻladi, yaʼni har bir takrorlangan xurujda oʻsha bir xil muskullarning oʻzi uchadi. Mas. kishining yuz muskullari uchganda toʻsatdan peshonasini tirishtiradi, qoshlarini chimiradi, koʻzini qisadi, burnini qimirlatadi, labini choʻchchaytiradi, bu xildagi qisqarish yuz muskullarining yarmida yoki hammasida roʻy berishi mumkin; boʻyin muskullari T.ida bemor boshini koʻylak yoqasi siqqandek buradi yoki yelkalarini egniga oʻxshovsiz oʻtirgan kiyimni tuzatgandek harakatlantiradi. Ogʻiz muskullari va hiqildoq T.ida tilini taqillatadi, labini choʻlpillatadi, yalaydi, chaynaladi. T. nafas muskulaturasiga tarqalganda bemor tomogʻini qirib yoʻtaladi, pishillaydi yoki tumovdagi kabi burni bilan tez-tez nafas oladi. Bayon etilgan ixtiyorsiz harakatlar koʻpincha boshi shikastlanib yoki bosh miyasi hamda pardasi yalligʻlanib tuzalgan odamlarda uchraydi. Biroq T. qattiq iztirob chekish, bolalarda yoki kattalarda kuchli qoʻrqish, uzoqvaqt toliqish va darmonsizlanish yoki surunkali kasallik, nevroz oqibatida kelib chikishi mumkin. Baʼzi xollarda yuzning gʻayriixtiyeriy harakatlari uch shoxli nerv nevralgiyasida ogʻriq xuruji vaqtida paydo boʻladi, bu ogʻriqli T. deyiladi. Bunday T.ka uch shoxli nerv qoʻzgʻalishining yuz nerviga taʼsir etishi sabab boʻladi.

T.ni keltirib chiqargan sababiga kura vrach davolaydi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Donetsk** (1924-yilgacha Yuzovka, 1961-yilgacha Stalino) — Ukrainadagi shahar (1917-yildan). Kalmius daryosi boʻyida. Donetsk viloyati markazi. Temir yoʻl tuguni. Aeroport bor. Aholisi 1075 ming kishi (1997). Yondosh shaharlar bilan birga sanoat tuguni va shahar aglomeratsiyasini tashkil etgan. Ogʻir sanoatning eng yirik markazlaridan. Donetsk toshkoʻmir havzasiaan koʻmir qazib olinadi. Qora va rangli metallurgiya, mashinasozlik (kon, metallurgiya jihozlari va b. muzlatgich, kabel, velosiped va b. ishlab chiqariladi), kimyo (kimyoviy reaktiv, plastmassa zavodlari), qurilish materiallari, koks kimyosi, oziq-ovqat, yengil (shu jumladan ipgazlama) sanoat korxonalari bor. Ukraina FA ning ilmiy tadqiqot institutlari, oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlari (shu jumladan universitet), 3 teatr (shu jumladan opera va balet teatri), oʻlkashunoslik muzeyi va badiiy muzey mavjud. D.ga 1869-yil asos solingan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

1. ↑  Donetsk shahrining pochta indeksi
**Ziynat toshlari** - sanʼat buyum lari (vaza, quticha, qadama naqsh va sh. k.) va zebiziynatlar (uzuk, isirgʻa, toʻgʻnogʻich va b.) tayyorlanadigan rangli mineral va togʻ jinslari. 3. t. fizikmexanik xossalariga qarab qattiq (5 va undan qattiqroq — mineral shkalasi boʻyicha, mas, nefrit, yashma, agat va b.) va yumshoq (qattiqligi 4 va undan yumshoqroq mas, malaxit, marmar oniksi, flyuorit va b.) boʻladi. 3. t. qiymatiga koʻra, 3 sinfga boʻlinadi: birinchi sinfga nefrit, lojuvard, sodalit, rodonit, malaxit, avantyurin va b.; ikkinchiga — lepidolit, serpentin, obsidian, diatomit, flyuorit, kahrabo va b.; uchinchiga — tosh tuzi, gips, marmar, angidrit, porfirlar va b. kiradi. Agat, kahrabo va baʼzi bir boshqa minerallarning yaxshi turlari qimmatbaho toshlar hisoblanadi. Z.t. konlari Yer kurrasining koʻp joylarida bor. Oʻzbekistonda Z.t. Samarqand, Navoiy viloyatlarida (marmar), Zirabuloq, Chatqol togʻlari, Kumushkonda (marmar oniksi), Qizilqum, Sulton Uvaysda (feruza), Qurama, Chatqol (xalsedon, flyuorit, agat) va Piskom togʻlarida (ametistsafsar, malaxit, togʻ billuri) topilgan. Xorijda 3. t.ning konlari RF (Ural, Sibir, Oltoy va b.), Ukrainada (Donbass, Karpat togʻlari, Qrim va b.), Qozogʻiston, Afrika, Jan. Amerika, Avstraliya va b. joylarda bor. 3.t.ning kup turlari texnikaning turli sohalarida ham ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Ziyo Samadiy** (1914.15.4, Toldiqoʻrgʻon viloyati Panfilov qishlogʻi) — uygʻur yozuvchisi, davlat va jamoat arbobi, zamonaviy uygʻur adabiyoti asoschilaridan. Qozogʻiston xalq yozuvchisi (1986). Sharqiy Turkistonda yashagan (1931—60). Gomindan hukumatiga qarshi ozodlik kurashida qatnashgan, qamalgan (1937—44). XXR Shinjon (Sinszyan) uygʻur muxtor respublikasi madaniyat ishlari vaziri, yozuvchilar uyushmasi raisi (1950—57). 1957 yil Xitoy Kompartiyasi rahbarlarining siyosatiga qarshi chiqqani uchun hamma lavozimlardan boʻshatilgan va Qurla viloyatiga ogʻir jismoniy mehnat jabhasiga yuborilgan. 1961 yil Qozogʻistonga qaytgan. Sheʼrlari 1934 yildan "Ili gazeti" da bosilgan. Pyesalari ("Qonli dogʻ", 1934; "Xitoy zindonlarida", 1947; "Loshmon", 1950; "Zulmga zavol", 1952), tarixiy romanlari ("Moyimxon", 1965; "Yillar siri", toʻrt kitobdan iborat, 1967—96; "Gʻani botir", 1979; "Ahmad afandi", 1977) da uygʻur xalqining milliy ozodlik kurashi oʻz ifodasini topgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

* Moyimxon, T. 1972; Yillar siri, roman, T. 1986.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Ziyo naxshabiy**, Ziyouddin Naxshabiy (13a, oxiri, Qarshi yaqinidagi Naxshab sh.; hozirgi Shulliktepa — 1350, Hindiston, Badoyun sh.) — shoir. Fors va turkiy tilida ijod qilgan. Asarlarida insonparvarlik gʻoyalari talqin etilgan. Hindlar orasida mashhur boʻlgan "Toʻtining yetmish hikoyasi" asarini qayta ishlab, "Toʻtinoma" dostonini yaratgan (1330). Unda soflik, ezgulik, odoblilik, vafodorlik kabi insoniy fazilatlar ulugʻlangan, tubanlik kabi xususiyatlar qoralangan. (Asarning bir necha qoʻlyozma nusxalari OʻzFASHIda saqlanadi, inv. № 4666/4395). 3. N. "Lazzat unniso" ("Ayol lazzati"), "Juzviyot va kulliyot" ("Butun va boʻlaklar"), "Gulrez", "Silk ussuluk" ("Izlovchilar yoʻli"), "Sharhi surai Zabur" ("Zabur suralarining sharhi") va b. asarlar muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ronald Lauder** (tugʻ.1944-yil 26-fevral, Nyu-York, AQSh) — amerikalik tadbirkor, yahudiy faol, sanʼat kollektsiyachisi va xayriyachi. Nyu-Yorkdagi MoMA muzeyi direktorlar kengashining uzoq yillik raisi Lauder Butunjahon yahudiylar kongressi prezidenti va Nyu-Yorkdagi Nyu-galereya muzeyining egasi. 2012-yilda u Rossiya yahudiylari kongressi Prezidiumi Byurosiga aʼzo boʻldi. Amerikaning Forbes jurnali maʼlumotlariga koʻra, 2010-yilda uning boyligi 2,6 milliard dollarga baholangan.

Ronald, Lauder oilasidan, tadbirkor Jozef Lauderning ikkinchi oʻgʻli va Amerika kosmetika firmasi Estée Lauder asoschisi Este Lauder.

Ronald Lauder avstriyalik rassom Gustav Klimt ijodining ishtiyoqli muxlisi va yoshligidanoq uning asarlarini toʻplaydi, uning marvaridi 2006-yilda Adel Bloch-Bauer I portreti hisoblanadi.

Biografiya
----------

Lauder Nyu-York shahrida yahudiy ota-onalari Este Lauder va Jozef Lauder oilasida tugʻilgan, ular Estée Lauder kompaniyalari asoschilaridir. U Estee Lauder kompaniyalari boshqaruvi raisi Leonard Lauderning ukasi.

U Bronks Oliy fan maktabida oʻqigan va Pensilvaniya universitetining Uorton maktabida xalqaro biznes boʻyicha bakalavr darajasini olgan. Shuningdek, Lauder Parij universitetida tahsil olgan va Bryussel universitetida xalqaro biznes boʻyicha sertifikat olgan.

Martaba
-------

Lauder 1964-yilda Estee Lauderda ishlay boshladi. 1984-yilda esa u AQSh Mudofaa vazirligida Yevropa va NATO siyosati boʻyicha mudofaa vaziri yordamchisining oʻrinbosari boʻldi.

1986-yilda Ronald Reagan uni AQSHning Avstriyadagi elchisi etib tayinladi, u bu lavozimda 1987-yilgacha ishlagan. Elchi sifatida u diplomatik xodim Feliks Bloxni ishdan boʻshatdi, keyinchalik u Robert Hanssenning josuslik ishi bilan bogʻliq holda maʼlum boʻldi.

Respublikachi sifatida u 1989-yilda Nyu-York meri uchun kurash olib bordi va Rudolf Giulianiga yutqazdi.

1998-yilda Isroil Bosh vaziri Benjamin Netanyahu Lauderdan Suriya rahbari Hofiz Asad bilan Track II boʻyicha muzokaralarni boshlashni soʻradi; bu muzokaralar Ehud Barak bu lavozimga saylanganidan keyin ham davom etdi. Lauder Asadning isroilliklar bilan tinchlik uchun umumiy kelishuvda murosaga kelishga yangi tayyorligini koʻrsatdi va uning Isroil-Suriya tinchlik shartnomasi loyihasi Isroil-Suriya muzokaralarining muhim qismiga aylandi.

Lauder koʻchmas mulk investitsiyalari va ommaviy axborot vositalarini, shu jumladan Markaziy Yevropa media korxonalari va Isroil televideniyesini boshqaradi. 2010-yilda Lauder RWL Water, MChJga asos solgan.

Jamoat va xayriya faoliyati
---------------------------

Lauder Amerikaning yetakchi yahudiy tashkilotlari prezidentlari konferentsiyasi, Yahudiy milliy jamgʻarmasi, Butunjahon yahudiylar kongressi, tuhmatga qarshi liga, yahudiy diniy seminariyasi, Amerika ravvinlar kolleji, Brandeys universiteti kabi tashkilotlar bilan bogʻlangan. U akasi bilan Uorton maktabida Lauder institutiga asos solgan. Lauder Nyu-York shtat qoʻmitasining moliyaviy raisi sifatida ham ishlagan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
**Ziyovuddin Haziniy ziyoratgohi** — Fargʻona viloyati Uchkoʻprik tumanidagi Katta kenagas qishlogʻida joylashgan qabriston. Ziyoratgohda shoir Haziniy dafn etilgan. Dahmada shuningdek, shoir avlodlarining xilxonasi, Haziniyning bobolaridan biri Nabiraxoja maqbarasi
hamda chillaxona majmuasi joylashgan. Haziniy 1904-yilda shayx va shoir sifatida mashhurlikka erishdi. 1923-yil 56 yoshida vafot etgan. Novcha boʻyli, oq yuzli, soqolli, koʻrkam qomatli, toza,
ozoda kishi boʻlgan. Vafotidan soʻng ikki xotini va oʻgʻillari qolgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. Mirziyoyevning  Fargʻona viloyatiga tashrifi chogʻida  bergan topshirigʻiga muvofiq Ziyovuddinxon Doniyolxon (Katta xoja) oʻgʻli Haziniyning maqbarasida  kapital taʼmirlash va obodonlashtirish ishlari olib borildi.

Yana qarang
-----------

Haziniy Xoʻqandiy

Manbalar
--------

1. ↑  *Otabek Jo‘raboyev* „HAZINIY (1867-1923)". *ziyouzcom* (28-oktabr 2013-yil). Qaraldi: 3-iyun 2023-yil.
2. ↑  Baxtiyor Eraliev, Ikromiddin Ostonaqulov, Nodirjon Abdulahatov*. O‘zbekiston ziyoratgohlari va qadamjolari. 1-kitob. Farg‘ona viloyati*. Turon zamin ziyo, 2013 — 320 bet bet. ISBN 978-9943-335-24-0. 3-iyun 2023-yilda qaraldi.
3. ↑  *Po'latjon Qayumov* „Tazkirayi Qayumiy". *ziyouzcom*. Qaraldi: 3-iyun 2023-yil.
4. ↑  „Ziyovuddin Haziniy maqbara majmuasi". *madaniymerosfergana*.  Farg'ona madaniy meros boshqarmasi. Qaraldi: 3-iyun 2023-yil.
**Koʻhnadaryo**, Daryoliq — Amudaryoning qurib qolgan oʻzani. Amudaryo muzlik davrida shu oʻzandan oqib,chuchuk suvli Sariqamish koʻliga quyilgan. Hozir qad. daryo oqiziqlari va shoʻrxoklar bilan toʻlgan. Urganch shahri yaqinidan boshlanib, shimoli-gʻarbga yoʻvaladi.Toshhovoʻz vohasi orqali Koʻhna Urganch shahrigacha boradi, undan gʻarbga yoʻvalib, Boʻten togʻi yaqinida ikki tarmoqqa ajraladi. Oʻz. 300 km. K.ning ikki chetida ariq, kanallarning izlari uchraydi. Amudaryo toshganda suvi K.ga kirib boradi. 1878-yilgi katta toshqinda Amudaryoning suvi K. orqali Sariqamish koʻliga quyilib, koʻl suvi sathini 8 m koʻtargan. K. atrofida barxanlar uchraydi. Uning terrasa (koʻhna qayir)larida qamish, qoʻgʻa, yulgʻun, oqbosh, yantoq va boshqa oʻsadi. Toʻqayzorlar ham bor. Keyingi yillarda K. kollektor boʻlib xizmat qilmokda. Xorazm viloyati, Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Turkmanistonning Toshhovoʻz viloyatidagi sizot suvlar K.dan Sariqamishga oqizilmokda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Eng uzun daryo - Amazonka | *Daryo haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Koʻhistonilar** - Pokistonning shim.da, Hindiston (Gilgit va Svat daryolari oraligʻi)da yashovchi kichik qardosh qabilalar guruhining umumiy nomi. 1947-yildan K. turgan xududning koʻp qismi Pokiston va bir qismi Hindiston tarkibida. Afgʻonistonda ham yashaydi (5 ming kishi). K.ning umumiy soni taxminan 100 ming kishi (1988). K. tili — hind tillarining dard guruhiga mansub. Asosiy mashgʻuloti — chorvachilik. K.da urugʻdoshlik anʼanalari saqlangan. Dindorlari — sunniy musulmonlar.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vaqt paradoksi** — harakatlanayotgan jism yoki tizimdagi soatning tinch turgan tizimdagi soatdan "orqada qolib" yurishi. V. p. nisbiylik nazariyasidan kelib chiqadigan xulosalardan biri. Nisbiylik nazariyasiga binoan, har qanday harakatdagi jism yoki tizimda soatning yurishi sekinlashadi. Soat oʻrniga maʼlum vaqt oʻtishi bilan takrorlanib turuvchi ixtiyoriy davriy jarayonni tekshirishimiz mumkin. Harakatdagi tizimda roʻy beradigan barcha fizik, kimyoviy, biologik jarayonlar mos ravishda sekinlashadi. Mas. egizaklardan biri katta tezlik bilan sayohat qilib qaytib kelgan boʻlsin, u holda shu egizak ikkinchi egizakka Karaganda kam vaqt oʻtkazadi, yaʼni sayohat natijasida "yasharadi". Vakt haqidagi odatdagi inson tasavvuriga zid boʻlgan bu xulosa egizaklar paradoksi nomi bilan mashhur. V. p. soat paradoksi yoki L anjeven paradoksi deb yuritiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
MapTutak ota qishlogʻi xaritada
**Tutak ota** — Oʻzbekiston Respublikasining Qashqadaryo viloyatiga, qarashli Yakkabogʻ tumanidagi qishloq.

Tarixi
------

Tutak ota tarixi oʻrta asrlarga borib taqaladi. Qishloqning paydo boʻlishi va bu yerda odamlarning yashay boshlashi haqida turli taxmin va afsonalar mavjud. Tutak soʻzini etimologik jihatdan tahlil qiladigan boʻlsak, tutak — soʻgʻdiycha tutk, togʻ shamoli, balandlikda joylashgan yer kabi maʼnolarni anglatadi.
Yana bir manbada keltirilishicha Amir Temur Kesh Dorugʻasi lavozimida boʻlgan vaqtlarda soxta shayxlar koʻpayib ketadi va ularga aniqlik kiritish uchun sinovdan òtqazadi. Qishning qahraton sovuq kunlarida Shodi Shayx Valiy ismli shayxning hozirgi Tutak ota hududi oʻrnida joylashgan maskaniga tashrif buyuradi. Shodi Shayx Valiy shayx darajasiga yetishganligining belgisini koʻrsatishi kerak bòladi. Shunda shayx shogirdlari bilan qishning qahratonida(90 ni kunida) chiqib bir lagan tut bilan tokni (yaʼni uzumni) Amir Temur va uning askarlari oldiga olib kelib qòyadi. Shundan keyin qishda tut ham tok ham pishmasligini yaxshi bilgan Amir Temur shayxga tan beradi va òz otini soʻyishni buyuradi.
Amir Temur qishloqdan chiqayotgan paytda essiz otim yaxshi ot edi deya koʻnglidan oʻtqizadi va bu shayxga yetib boradi va Shodi Shayx Valiy Amir Temurning otini shogirdlaridan qaytarib jónatib yuboradi. Shundan keyin shayxga tut bn tokni qish boʻlishiga qaramay pishirganligi uchun tutak ota nomi beriladi. Keyinchalik bu nom shayx yashagan qishloq nomiga aylanadi.

Aholisi
-------

Qishloq aholisi 2023-yilning 1-aprel sanasiga koʻra 1228 kishini tashkil qilib, 254 xoʻjalik istiqomat qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Joy nomlari qisqacha izohli lugʻati[*sayt ishlamaydi*]

* Gʻulomxon Gʻafurov, Ibodulla Shaymardonov, JumanTuxliev*. Yakkabogʻ tumani*. Toshkent: Sharq, 1997 — 192 bet.
**Koʻhitang seriyasi** - yura davrining kellovey Oksford hamda bat yarusiga taalluqli togʻ jinslari kompleksi. Birinchi marta Oʻzbekistonning janubidagi Koʻhitang tizmasida oʻzbek olimlari tomonidan aniqlangan. Key-inchalik Koʻhitang seriyasi Hisor togʻlarining jan. va jan.-gʻarbiy qismida, Buxoro—Koʻhna arkning gʻarbiy devori.

Xiva hamda Tojikiston depressiyasida keng tarqalganligi aniqlandi. Koʻhitang seriyasining qalinligi 200–500 m boʻlib, gil, mergel, gips, ohaktosh va dolomitlardan iborat. Oʻzbekistonning gʻarbi va jan. hamda Dushanba shahri yaqinida Koʻhitang seriyasi dan gaz olinmokda. Razvedka va qidiruv ishlarida Koʻhitang seriyasining stratigrafik ahamiyati katta.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vaqt xizmati** — 1) vaqtni aniqlash va "saqlash" hamda uni aniq vaqt radiosignallari yordamida uzatish va qabul qilishga doir uygʻunlashgan ishlar majmui. Aniq vaqt yulduzlarni kuzatish orqali va b. usullar bilan aniqlanadi. Uni astronomik soat va b. vakt etalonlari yordamida "saqlanadi". V. x. astrometriya tadqiqotlari jumlasiga kiradi; 2) vaqtni aniqlash, uni aniq yuradigan soatlar yordamida "saqlash", vaqt radiosignallari yordamida uzatish va qabul qilish kabi ishlar bilan shugʻullanadigan astronomik muassasa. Astronomik kuzatishlar yordamida aniq vaqtni topish — yoritqichlar, mas. yulduzlarning meridiandan oʻtish (kulminatsiya) paytida soat toʻgʻrilamasini aniqlashdan iborat. Soat toʻgʻrilamasi yetarlicha aniq boʻlishi uchun, odatda, 10—12 yulduz kuzatiladi. V. x. asosan meridianga oʻrnatilgan passaj asboblar bilan taʼminlanadi. Baʼzan, fotografik zenit trubadan ham foydalaniladi. Hozir fotoelektrik passaj asbobi koʻp qoʻllaniladi. Har sutkada topilgan soat toʻgʻrilamalarining farqi olinib, soatning sutkali yurishi (ilgarilashi yoki orqada qolishi) topiladi. Astronomik soatning sutkali yurishiga asoslanib, astronomik kuzatishlar oʻtkazilmagan paytlar uchun ham aniq vaqtni hisoblab topish mumkin. Bunday paytlarda vaqt juda aniq yuradigan bir nechta astronomik soat yordamida aniqlanadi va "saqlanadi". Bunda mayatnikli soatlar, kvars soatlar, atom soatlardan foydalaniladi. V. x. har kunning maʼlum soatlarida radio orqali aniq vaqt signallarini berib turadigan styalar koʻp. Yer yuzidagi V. x. ishlarini Parijdagi Xalqaro vaqt byurosi boshqarib turadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Tutash muhitlar mexanikasi** — mexanikaning gazlar, suyuqliklar, plazma va deformatsiyalanuvchi qattiq jismlarning harakati hamda muvozanatini oʻrganuvchi boʻlimi. Gidrodinamika, elastiklik nazariyasi, plastiklik nazariyasi, shuningdek, qator boshqa nazariyalarini oʻz ichiga oladi. Tutash muhitlar mexanikasi- moddaning diskret (atom, molekulyar) tuzilishini hisobga olmaydi, uni yaxlit, uzluksiz muhit deb qaraydi. Muhitning xarakati va muvozanati tenglamalari, uzluksuzlik tenglamasi, energiyaning saqlanish qonuni, shuningdek, kuchlanishlar, deformatsiyalar, deformatsiya tezliklari va boshqa orasidagi bog'liqlik munosabati Tutash muhitlar mexanikasim.ning asosini tashkil etadi. Muhit xarakteristikalari temperatura va boshqa fizikkimyoviy parametrlarga bogʻliq boʻlishi mumkin. Aniq bir masala yechilayotganda yuqorida sanab oʻtilgan tenglamalardan tashqari muhitning xususiyatlariga bogʻliq boshlangʻich va chegaraviy shartlar ham berilishi shart. Tutash muhitlar mexanikasim. usullari fan va texnikada keng qoʻllanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb119428967 (maʼlumot)
* GND: 4032296-8
* LCCN: sh85031576
* NDL: 00575759
* NKC: ph115248

 |
**"Vaqt mashinasi"** (inglizcha: *The Time Machine*) — ingliz yozuvchisi Herbert Wellsning dastlabki ilmiy-fantastika janridagi romani. „Vaqt mashinasi"da zamonlararo sayohat va unda vaqt mashinasidan foydalanish gʻoyasi birinchilardan boʻlib ilgari surilgan. Keyinchalik bu mavzu boshqa adib va yozuvchilar tomonidan rivojlantirilgan va xronofantastika janrining yuzaga kelishiga asos boʻlgan.

Asarning katta qismida bosh qahramon, zamonlararo sayohatchi tushib qolgan kelajakdagi (802 701-yil) dunyo tasvirlanadi. Mazkur dunyodada tasvirlangan oʻziga xos antiutopiyada ilm-fan taraqqiyoti va ijtimoiy tengsizlik insoniyatning inqiroziga olib keladi. Kitobda insoniyat evolutsiya oqibatida ikki alohida tur-morloklar va eloilarga boʻlinib ketishi tasvirlanadi.

Muallif bosh qahramon nomidan mazkur kelajakda oʻtkazilgan sakkiz kunni tasvirlaydi. Kelajakka tushib qolgan Sayohatchi dastlab eloilarga duch keladi va morloklarning mavjudligidan shubhaga bormay, mashinani oq sfinks ostida qoldiradi va eloilar bilan muloqotga kirishish harakatiga tushadi. Bir paytning oʻzida u yangi insoniy jamiyatning tuzilishi va mohiyati haqida oʻy sura boshlaydi va Yerdagi ilmiy-texnikaviy taraqqiyot toʻxtagan va insoniyat mutlaq sokinlikka va turgʻunlikka erishgan, degan yuzaki xulosaga keladi.

Orada yoʻqotilgan intellektual salohiyatga qaramay, texnikaga va unga xizmat koʻrsatishga nisbatan sof mexanik qiziqishni yoʻqotmagan morloklar oq sfinks haykali ostida mashinani topib olishadi va uni haykalning boʻsh fundamentidagi kameraga yashirib qoʻyishadi. Bundan xabar topgan sayohatchi deyarli aqldan ozib qolay, deydi, lekin mashinaning oʻz-oʻzida gumdon boʻlishi mumkin emasligini va uni kimdir oʻgʻrilaganini anglaydi va uni qaytarishga umid qila boshlaydi. U mashinaning oq sfinks fundamenti ostidagi xonaga olib borilganini maysadagi izlardan aniqlaydi, lekin eloilardan bu haqda biror narsa bilib olishga urinishlar butkul tushunarsizlik bilan qabul qilinadi.

Bu orada sayohatchi eloilardan biri — Vinani daryoda choʻmilish paytida gʻarq boʻlishdan qutqarib qoladi va u bilan hamroh tutinadi.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Vaqt mashinasi*** haqida turkum mavjud |

* *The Time Machine*"

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BNE: XX2230807
* BnF: cb11972664p (maʼlumot)
* GND: 4435384-4
* LCCN: n86117134
* MusicBrainz: 563644d9-c291-4a6e-ba9e-7ade352b8df4
* NLA: 35256839
* SUDOC: 027750809
* VIAF: 306075793
* en:WorldCat Identities (VIAF orqali): 306075793

 |
**Tutanxamon** (taxtga oʻtirgandagi ismi — Nebxeprura) — Misrda Yangi podsholik davri (18sulola)da mil. av. taxminan 1347—1337-yillarda hukm surgan firʼavn. Firʼavn Amenxotep IV (Exnaton)ning Nefertititsan tugʻilgan 3qizi Anxesenpaatonga uylangan. Ehtimol Amenxotepning ukasi ham boʻlgan. taxminan 12 yoshida Tutanxaton (Atonning jonli obrazi degani) nomi bilan taxtga oʻtirib, 20 yoshga toʻlmasdan vafot etgan. Hokimiyat amalda vazir Eye va boshqa amaldorlar qoʻlida boʻlgan. T. davrida Exnatonning diniy islohotlari bekor qilingan. Amon kultiga sajda qilish tiklank\*ih, T.ning oʻzi T. ismidan voz kechib, firʼavn qarorgohini Exetatondan Fivaga qaytargan.

T.ning shoxlar vodiysidagi maqbarasi 1922-yil ingliz arxeologi G. Karter tomonidan topilgan. Maqbara oʻgʻriqaroqchilar tomonidan talanmagan. Undan T.ning oltin sarkofagidan tashqari, yosh firʼavn tirikligida yaxshi koʻrgan sanʼat asarlari va uning qurol, buyumlari: oltin niqobi, rafiqasi Anxesenpaatonning tasviri, firʼavn 2 gʻildirakli jang aravasi ustida aks ettirilgan haykalcha, oltin, ganch, qora va qizil yogʻochlardan ishlangan haykalchalar, oʻqyoy, xanjar, quticha, oʻrindiq va boshqa buyumlar topilgan. Bu noyob sanʼat asarlari jahonning koʻpgina mamlakatlarida namoyish etilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Alexandria 1970-yilda
 
**Nana Alexandria** (gruzincha: *ნანა გიორგის ასული ალექსანდრია*, *Nana Giorgis asuli Aleksandria*; 1949-yil 13-oktabrda tugʻilgan) — gruziyalik shaxmatchi. Ayollar oʻrtasida uch karra sovet chempioni boʻlgan u shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati uchun ikkita uchrashuvda raqib boʻlgan.

Karyera
-------

 Axmilovskaya, Gaprindashvili va Alexandria shaxmat olimpiadasida 1986-yil
Alexandria 1966, 1968 (birgalikda) va 1969-yillarda ayollar oʻrtasida SSSR chempioni boʻlgan. U 1975 va 1981-yillarda ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida raqib boʻlgan. 1975-yilda u Nona Gaprindashviliga yutqazdi (+3 =1 −8). 1981-yilda u chempionlik unvonini saqlab qolgan Maya Chiburdanidze (+4 =8 −4) bilan durang oʻynadi. Alexandria Sovet terma jamoasi safida 1969, 1974, 1978, 1980, 1982 va 1986-yillardagi ayollar shaxmat olimpiadalarida ishtirok etgan. U 1980-yillardagi ayollar olimpiadalarida ustunlik qilgan SSSR terma jamoasining hissa qoʻshgan oʻyinchilaridan biri edi.

FIDE unga 1966-yilda ayol xalqaro usta (WIM) unvonini va 1976-yilda ayol grossmeyster (WGM) unvonini berdi. 1995-yilda Alexandriya xalqaro hakam unvoniga sazovor boʻlgan. U 1986-yildan 2001-yilgacha FIDE ayollar komissiyasining raisi boʻlgan.

Shaxsiy hayoti
--------------

U gruziyalik siyosatchi Giga Bokeriyaning onasi.

2021-yilda Alexandria Nona Gaprindashvili, Maya Chiburdanidze va Nana Ioseliani bilan birga *"Qirollik shon-sharafi* "hujjatli filmida paydo boʻldi.

Qoʻshimcha oʻqish
-----------------

*New In Chess*, no. 7, 1986-yil, 66-68-betlar.

Nana Aleksandriya — ayollar shaxmatining ustuni, ChessBase, 2009-yil 13-oktabr.

Manbalar
--------

1. ↑  „Women's Chess Olympiads: Nana Alexandria". *OlimpBase*.
2. ↑  „Recommendations and assessments from European Perliament". *Georgian Journal* (24-noyabr 2011-yil). Qaraldi: 17-fevral 2021-yil.
3. ↑  Skhirtladze, Tatia; Khazaradze, Anna, *Glory to the Queen* (documentary), Nona Gaprindashvili, Maia Chiburdanidze, Nana Alexandria, Nana Ioseliani, Berg Hammer Film, Amour Fou Vienna, Playground Produkcija, qaraldi: 2021-02-03
**Xushvaqtova Mahfurat Jabborovna** (tugʻ. 1973-yil 23-sentyabr, Qarshi, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbek shifokori va davlat arbobi, 2020-yildan „Adolat" sotsial-demokratik partiyasidan IV chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati. Byudjet va iqtisodiy islohotlar qoʻmitasi aʼzosi. Qashqadaryo viloyati „Ona va bola" skrining markazi bosh vrachi.

Biografiya
----------

Mahfurat Jabborovna 1973-yil 23-aprelda Qarshi shahrida tugʻilgan. 1997-yilda Samarqand davlat tibbiyot institutini „Umumiy tibbiyot" mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

Martaba
-------

Mehnat faoliyatini 1997-yilda Qashqadaryo viloyatidagi tugʻruqxonada ordinator sifatida boshlagan. Keyin 1998-2004-yillarda Qarshi shahridagi 2-sonli poliklinikada akusher-ginekolog boʻlib ishlagan. 2004-2009-yillarda oila va nikoh boʻlimi mudiri. Keyingi yillarda Mahfurat Qarshi shahar tibbiyot birlashmasi ona va bola salomatligini muhofaza qilish boʻyicha mudir oʻrinbosari, 2009-2017-yillarda esa Qashqadaryo viloyati davolash diagnostika markazi ginekologiya boʻlimi mudiri va akusher-ginekologi boʻlgan.

Hushvaqtova 2017-yildan Qashqadaryo viloyati „Ona va bola" skrining markazi bosh shifokori lavozimida ishlab kelmoqda.

2020-yildan boshlab Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputati. „Adolat" sotsial-demokratik partiyasi fraksiyasi aʼzosi. Shuningdek, byudjet va iqtisodiy islohotlar qoʻmitasi aʼzosi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „arxiv nusxasi". 2-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-noyabr 2021-yil.
2. ↑  „ 326-IV-сон 10.06.2020. О создании межпарламентской группы по сотрудничеству «Олий Мажлис Республики Узбекистан-Парламент Японии»". *lex.uz*. Qaraldi: 2-may 2021-yil.
3. ↑  „Кандидаты" (ru). *elections.uz*. Qaraldi: 2-may 2021-yil.
4. ↑
5. ↑  „Депутаты". *parliament.gov.uz*. 2-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-noyabr 2021-yil.
**Tushpa** — Van koʻli (Turkiya) sharqiy sohilida joylashgan qad. shahar, Urartu davlati poytaxti (mil. av. 9—6-asrlar). Tushpaning qalʼa qismi baland qoya ustiga qurilgan. Podsho Menua davrida (mil. av. 9-asr oxiri) togʻ buloklaridan shaharga kanal oʻtkazilgan. 1916-yil I. A. Orbeli qoyatoshning jan. yon bagʻridan podsho Sarduri II (mil. av. 8-asr oʻrtasi) yilnomasi bitilgan katta ustun (stela)ni topgan. Tushpa ossuriy yozma manbalarida bir necha marta qayd etib oʻtilgan. Mil. av. 735 y. ossuriyaliklar shaharni vayron qilishgan boʻlsada, qalʼani egallay olishmagan. Mil. av. 7-asrda podshoh qarorgohi Tushpa tarkibiga kiruvchi Tuproqqalʼaga koʻchirilgan. Qalʼa mil. av. 6-asr boshida midiyaliklar tomonidan vayron etilgan, lekin Axomaniylar davrida qalʼada hayot davom etgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fob**, franko bort (ing. FOB, free on board) — xalqaro savdoda tovarlarni yetkazib berish shartlaridan biri, aynan "kemada erkin" maʼnosini bildiradi. Bu shartga koʻra, sotuvchi oʻz hisobidan tovarni kema bortiga yetkazib (ortib) beradi va (FASdan farq qilgan xrlda) eksport bojlarini toʻlaydi; xaridor esa kemani oʻz hisobidan yollashi, tovar haqini toʻlashi, yetkazib berilganidan keyin tovarni tashib berishni taʼminlashi lozim....FOB,... FOBIYA (yun. phobos — qoʻrquv) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning asosan ikkinchi qismi; biron kishi yoki narsani yomon koʻruvchi, unga qarshi kishi; biron narsani yoqtirmaslik, undan qoʻrqish kabi maʼnolarni bildiradi (mas, anglofob; gidrofobiya).

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Gulkaram** (Brassica oleracea L. var botrytis L.) —karamdoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻsimlik, sabzavot ekini. 15—20 barg chiqargandan keyin oʻzagining yuqori qismida oqish (300— 500 g kattalikda) boshcha hosil qiladi. Boshcha juda koʻp qisqa seret gulpoyalardan iborat boʻlib, uning shaqli (kattakichikligi, oʻsish darajasi) G.ning naviga va oʻsish sharoitiga bogʻliq. Karam boshchasi shakllangandan keyin poyalarining ayrimlari oʻsishda davom etib, toʻpgul, gul va urugʻli gulpoyaga aylanadi. Guli oq yoki sariq. G. biologik xususiyati jihatidan oddiy karamga oʻxshaydi, lekin tezpishar. Koʻchati oʻtqazilgach, 50—60 kunda karam boshchasi yetiladi. Tarkibida 7— 3,3% quruq modda, 1,2—4,4% qand, 1,5—3,7% oqsil, 0,7—0,8% mineral moddalar bor. Vitamin S va A, kaliy, temir, fosfor tuzlari oddiy karamdagidan koʻp. Atalangan tuxumga botirib olib qovuriladi, shoʻrvasi mazali va parhez taom, konserva tayyorlanadi. G. sovuqqa (—3—5°) chidamli, koʻchati bahor (mart) va yoz (iyul)da 60x30, 70x35 sm sxemada eqiladi. Bahorgisi may—iyunda, yozgisi oktabr—noyabrda pishadi. Sifatli yetilishi uchun barglari uchi boshcha ustiga toʻda qilib bogʻlanadi yoki boshchasi sindirib olingan barglari bilan soyalab qoʻyiladi. Gektaridan 100—180 s hosil olinadi. Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida eqiladi.

Orip Qodirxoʻjayev.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Vennerbrunnen.
**Vennerbrunnen** (Banner tashuvchisi yoki Veksillum favvorasi) — Shveytsariyadagi Bern shahrining Eski shahar qismidagi Rathausplatzda bunyod etilgan tarixiy favvora. Bu favvora Shveytsariyaning milliy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy obyektlaridan biri hisoblanadi, shuningdek, Bernning eski shahar hududi YuNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

Tarixi
------

Vennerbrunnen favvorasi eski shahar hokimiyati yaʼni *Rathaus* binosi oldida bunyod etilgan. Haykalda tasvirlangan Venner — oʻrta asrlarda Shveytsariyaning kuchli ahamiyatga ega harbiy-siyosiy unvoni boʻlgan. Bu lavozim egasi shaharning ma'lum bir qismining tinchligi va mudofaasi uchun mas’ul shaxs hisoblangan, keyinchalik esa jang vaqtida shu qismdan keltirilgan qoʻshinlarga boshchilik qilgan. Bernda Venner juda kuchli mavqega ega unvon hisoblanar edi hamda shahar hokimiyatchiligida va boshqaruvda asosiy rol oʻynagan. Har bir Venner gildiyaga alohida saralanib olingan va boshqa lavozimga koʻtarilishda ayni gildiyadan tanlangan. Venner Schultheiß yoki Lord Mayor unvonlari orasida tanlangan ikkita lavozimdan biri hisoblangan. 1542-yilda qurilgan haykalda Venner oʻziga tegishli boʻlgan hududning qizil-sariq yoʻl-yoʻlli qora ayiq tasviri tushirilgan bayrogʻini tutgan holda tasvirlangan. Shuningdek, Venner temir-zirhli harbiy yurish kiyimida, koʻk va qizil yoʻlli gedri kiygan holatda hamda qurol-yaroqlar bilan tasvirlangan. U oʻng qoʻlida bayroqni, chap qoʻlida esa qinidan chiqarilmagan qilich dastasidan tutgan tarzda yasalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Kantonsliste A-Objekte:Bern" (German). *KGS Inventar*.  Federal Office of Civil Protection (2009). 18-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyul 2010-yil.
2. ↑  Flüeler*. Kulturführer Schweiz*. Zurich, CH: Ex Libris Verlag AG, 1982 — 72–73 bet.

Koordinatalari: 46°56′54″N 7°27′09″E﻿ / ﻿46.948418°N 7.45239°E﻿ / 46.948418; 7.45239﻿ (Vennerbrunnen)GO


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Bernning Eski shahridagi favvoralar |
| --- |
|  |
| 
 • Anna-Seiler-Brunnen  • Bernabrunnen  • Gerechtigkeitsbrunnen  • Kindlifresserbrunnen  • Läuferbrunnen  • Mosesbrunnen  • Münzbrunnen  • Pfeiferbrunnen  • Ryfflibrunnen  • Simsonbrunnen  • Schützenbrunnen  • Vennerbrunnen  • Weltpostdenkmal  • Welttelegrafen-Denkmal  • Zähringerbrunnen |

 |
Koordinatalari: 39°56′51.47″N 32°42′18.83″E﻿ / ﻿39.9476306°N 32.7052306°E﻿ / 39.9476306; 32.7052306GO

**Turk Assotsiasiyasi muzeyi** Oltindagʻdagi Turk Aviatsiyasiga tegishli. Anqara Turkiyadagi fuqaro aviatsiayasiga bagʻishlangan.

Joylashuv va kirish
-------------------

Muzey Hipodrom koʻchasida joylashgan. Muzey har kuni ochiq boʻladi, lekin dushanba qish kunlari 9:00 dan 18:00 gacha, yozda 10:00dan 19:00 gacha ochiq boʻladi. Muzeyga yiliga 15,000 ga yaqin insonlartashrif buyurishadi.

Muzey
-----

2002-yil 19-mayda tashkil etilgan. Muzey maydoni 5,294m². Ochiq osmon ostidagi muzeyning maydoni 287m² ni egallaydi. Binodagi tarixiy orginal parashut minorasi hovli markazida joylashgan. Muzeyda hujjatlar, fotosuratlar va Turkiya fuqarolariga tegishli boshqa ashyolar saqlanadi. Turkiyaning birinchi samolyot zavodi TOMTAS (1920-yilda ishlab chiqarilgan).Turli xil kiyimlar bezaklar, fotosuratlar va medallar THK (Turk Hava Kurumu)tomonidan foydalanilgan. THK uchun bosilgan shtamplar va THKning boshqa mamlakatlardagi oʻquv muassasalari maketari shahar muzeylarida namoyish etiladi. Bundan tashqari, muzeyda 17- asr Usmonli arboblari Lageri Hasan Chalabiy va Hezarfen Ahmet Chalabiy 3 tomonidan amalga oshirilgan uchish sinovlaega oid maketlar mavjud.

Paeashut minorasi
-----------------

Parashut minorasi 1937-yilda turk va rus muhandislari tomonidan qurilgan. Balandligi 41,10m (134,8 fut) boʻlgan minora Xalqaro aviatsiya federatsiyasi (FAI) standartlariga mos keladi. May va oktyabr oylari orasida parashyutda sakrash uchun dam olishni taklif qiladi. Sakrash kemasi uchinchi qavatda 37,90 m (124,3 fut) balandlikda joylashgan boʻlib, unga zinapoya yoki lift orqali chiqish mumkin. Jumper parashyutini ushlab turish uchun ikkita kran mavjud. Oʻn olti yoshdan oshgan, vazni 45-90 kq (99-198 Ib) gacha boʻlgan sogʻlom odamlarga instruktorlar rahbarligida parashyutda sakrashga ruxsat beriladi.

Manbalar
--------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |