recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kombinatorika** (lotincha- combinare-birlashtirish), kombinator analiz, kombinator matematika — matematikaning chekli toʻplamlar ustida bajariladigan amallarni oʻrganadigan boʻlimi. Eng koʻp qullanadigan amallari: 1) toʻplamni tartiblash, yaʼni berilgan p elementli toʻplam elementlarini nomerlab (ag a2,... ap), ketma-ketlik hosil qilish. Bunday ketma-ketlik p elementdan tuzilgan urin almashtirish deyiladi va qisqacha ag a2,... ap kabi yoziladi. Mas, 3 ta a,, s elementdan 6 ta oʻrin almashtirish tuzish mumkin: abc, acb, bac, bca, cab, cba. Umuman, p elementdan tuzilgan oʻrin almashtirishlar soni:Ri= 1 -2-3...(ya- 1)l = i formula bilan hisoblanadi; 2) toʻplamning qismlarini tuzish. p elementli toʻplamning m elementli qismi p elementdan m tadan tuzilgan kombinatsiya deyiladi. Mas, {a,, s, d) toʻplamning 2 elementli 6 ta qism toʻplami bor {a, ), {a, s}, {a, d], {, s}, {b, d], {s, d). Umuman, p elementdan m tadan tuzilgan kombinatsiyalar soni:l(p-1)(p-2)...(p-sh+1) S = l-2-Z...tm\{n—m)\formula bilan hisoblanadi. Sp sonlari (a+)" ikki hadli yoyilmasining koeffitsiyentlari boʻlib, binomial koeffitsiyentlar ham deyiladi (qarang Nyuton binomi); 3) toʻplamning tartiblangan qismlarini tuzish. i elementli toʻplamning tartiblangan t elementi p elementdan t tadan tuzilgan oʻrinlashtirish deyiladi. Mas, uchta a,, s elementdan 2 tadan tuzilgan urinlashtirishlar ab, as, be, ba, ca, cb bu-ladi. Umuman, p elementdan t tadan tuzilgan oʻrinlashtirishlar soniA™ = p(p — 1)(l — 2)...(p — t + 1) formula bilan hisoblanadi. Rp, S™, A™ sonlari uchun Ap =Rt- Sp, Sp =Sp s™ + s"+| = s™+|, s" + s[ + +s] +... + s" + s" = 2° tengliklar oʻrinli. K.dashu singari masalalarni yechish kridalari ishlab chiqilgan.

K.ning kombinator geometriya deb ataladigan boʻlimida elementlari soni cheksiz koʻp boʻlgan baʼzi toʻplamlar (geometrik figuralar) ham oʻrganiladi. Masalan, tekislikda yotuvchi chegaralangan qavariq figuralar berilgan boʻlib, ulardan har uchtasi umumiy nuqtaga ega boʻlsa, shu figuralarning barchasiga tegishli nuqta ham mavjud boʻladi (J. Xelli teoremasi).

K.ga oid dastlabki maʼlumotlar qadimdan maʼlum. 17—18 asrlarda K.ning asosiy masalalari koʻp hadlilar nazariyasi va ehtimollar nazariyasi talabi bilan oʻrganilgan. 20-asrda elektron-hisoblash mashinalari, kompyuterlar yaratilishi bilan K. kengayib, texnika va iqtisodiyotda tatbiq qilina boshlandi.<ref>OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mihrinisa Ubaydullaeva** (1926-yilda tugʻilgan) — sovet qishloq xoʻjaligi yetakchisi, Oʻzbekiston SSR Toshkent viloyati Toshkent viloyati Stalin nomidagi kolxoz rahbari , Sotsialistik Mehnat Qahramoni .

Biografiya
----------

1926-yilda Oʻzbekiston SSR Toshkent viloyatida dehqon oilasida tugʻilgan.

1941-yildan boshlab, Ulug Vatan urushi yillarida, boshlang'ich ma'lumotni olgach, u mehnat faoliyatini oddiy kolxozchi sifatida boshladi, keyinchalik u mahalliy "Moskva" kolxozida zveno boshlig'i etib tayinlandi. 1942-yildan u o'n besh gektar maydonda qand lavlagi etishtirish bo'yicha dala yetishtirish brigadasi boshlig'i etib tayinlandi. Urush tugagach, 1946-yilda M.Ubaydullayeva rahbarligida uning dala dalalaridan biri to‘rt gektar maydonning har gektaridan 810 sentnerdan qand lavlagi hosili oldi.

1947-yil 19-martda SSSR Oliy Soveti Prezidiumining Farmoni bilan "1946-yilda qand lavlagidan yuqori hosil olgani uchun" Mihrinisa Ubaydullaevaga Lenin ordeni va oltin medallar bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, "O'roq va bolg'a" medali berildi.

1953-yildan Toshkent viloyat qishloq xoʻjaligi rahbarlari malakasini oshirish kurslarini tamomlab, 1953—1956 yillarda Oʻzbekiston Kompartiyasi qishloq xoʻjaligi boʻlimi instruktori, 1954—1955 yillarda Oʻzbekiston SSR qishloq xoʻjaligi vazirining oʻrinbosari lavozimlarida ishladi.. 1958-yildan KPSS MK huzuridagi Oliy partiya maktabini tamomlab, Toshkent viloyati xalq deputatlari Qorasuv tuman Kengashi ijroiya qoʻmitasi raisi etib tayinlandi. 1960-1961 yillarda Toshkent viloyati Kalinin tumanidagi sovxoz direktori lavozimida ishlagan. 1961-yildan 1963-yilgacha u Mehnatkashlar deputatlari Kengashi Kalinin tuman ijroiya qo'mitasi raisining o'rinbosari bo'lib ishlagan .

1963-1973 yillarda O‘zbekiston SSR Qishloq xo‘jaligi vazirligida rahbar lavozimlarda ishlagan. 1973-1977 yillarda - Toshkent viloyati Orjonikidzev tumanidagi "Qizil O'zbekiston" kolxozi raisi.

1949-1950 yillarda Osiyo va Afrika ayollarining Pekin xalqaro konferensiyasi va 1950-yilda Pragada boʻlib oʻtgan chet ellik talabalarning ikkinchi kongressi ishtirokchisi boʻlgan. Asosiy faoliyati bilan bir qatorda 2, 5, 9 va 10-chaqiriqlar Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashiga deputat etib saylangan .

Mukofotlar
----------

* O'roq va bolg'a medali (1947 yil 19 mart)
* Lenin ordeni (1947-19-3)
* "Shon-sharaf belgisi" ordeni
* "Mehnat jasorati uchun" medali (02.06.1947, 27.04.1948)
* "Mehnatdagi farqi uchun" medali (01.11.1957)
* "1941-1945 yillardagi Ulug 'Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medali »

Havolalar
---------

* Убайдуллаева Михриниса (рус.). Сайт «Герои страны».
**Qobiq** (texnika va elastiklik nazariyasida) — ikkita egri chiziq sirt bilan chegaralangan qattiq jism; sirtlar orasidagi masofa boshqa ikkita oʻlchamiga nisbatan kichik boʻladi. Shakliga qarab doiraviy, silindrlik. elliptik, konussimon, toroidal va boshqa; sirt geometriyasiga qarab musbat (sferik va ellipsoidal), manfiy (giperboloid, paraboloidlar) hamda nol (silindrik va konus) egrilikdagi xillarga; materialiga qarab, izotopli yoki anizotopli xillarga boʻlinadi. Q. temir-beton, poʻlat, yogʻoch, yengil qotishmalar, plastmassa va boshqa qurilish materiallaridan ishlanadi. Q. binolarning yopma va orayopmalarida, uchish apparatlari, kemalar, suyuqlik rezer-vuarlari, mashina qismlari va boshqalarda qoʻllanadi. Fizikada atom elektron qobigʻi (qarang Atom).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
„**Oltin beshik**" — Qoʻqon xonligini idora etgan ming sulolasining kelib chiqishi haqidagi rivoyat. Unga koʻra, 1512-yil Bobur Samarqanddan Fargʻona orqali Hindistonga qochadi, yoʻlda Boburning xotinlaridan biri oʻgʻil tugʻadi. Qochoklar goʻdakni qarovsiz tashlab ketishga majbur boʻlishgan. Uni qimmatbaho ziynat buyumlari qoʻyilgan beshikka yotqizib, sodiq xizmatkorlardan biriga qoldiradilar. U Boburga goʻdakning taqdiri haqida xabar berishi kerak boʻlgan. Bu vaqtda mazkur joyda oʻzbeklarning qirq, qipchoq, qirgʻiz va ming urugʻlarining ovullari bor edi. Ushbu urugʻ vakillari bolani topib olib, unga „Oltin Beshik" deb nom qoʻyganlar. Bola ming urugʻi ovuliga joylashtirilgan. Oltin Beshik voyaga yetganda xalq unga har bir urugʻdan (qirq, qipchoq, qirgʻiz va ming) bittadan qizga uylanishga imkon beradi. Ming urugʻidan boʻlgan katta xotin unga yolgʻiz oʻgʻil tugʻib beradi. Unga Tangriyor deb nom qoʻyadilar, boshqacha qilib Xudoyor yoki Eloq Sulton deb atay boshlaydilar. Bobur asarlarida Oltin Beshik haqida hech narsa demagan, uning zamondoshlari ham uni tilga olmaydilar. Shuning uchun bu rivoyatni Qoʻqon xonlari oʻz shajaralarini Bobur bilan bogʻlash va oʻz hokimiyatlarini barqaror etish maqsadida toʻqishgan deb hisoblash mumkin.

Rivoyatlarga koʻra, Oltin Beshik 1545-yil vafot etgan. Uning oʻgʻli Tangriyor keyinchalik Fargʻonaning hukmdori boʻladi, lekin xon emas, balki biy deb ataladi. Bu nom uning avlodlaridan to Olimxongacha berilgan.

Ad.h Bobobekov H.N. Qoʻqon tarixi, T. 1976.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**„Oltin kalit yoki Buratinoning boshidan kechirganlari"** (ruscha: *Золотой ключик, или Приключения Буратино*) — rus yozuvchisi Aleksey Tolstoy qalamiga mansub ertak. Karlo Kollodining „Pinokkioning sarguzashtlari: yogʻoch qoʻgʻirchoq ertagi" kitobiga asoslanib yozilgan. Asar oʻzbek tilida 1989-yil Toshkent shahrida „Oʻqituvchi" nashriyotida chop etilgan.

Kitob ilk bor 1936-yil Moskvada „Detgiz" nashriyotida chop etilgan. SSSRda 1986-yilgacha 182 marta chop etilgan. Umumiy adadi 15,5 million nusxadan oshib ketgan. Asar dunyoning 47 tiliga tarjima qilingan.

Syujet
------

Sharmankachi Karlo ota yogʻochdan uzun burunli qoʻgʻirchoq yasab, uni Buratino deb ataydi. Buratino qoʻgʻirchoq doʻstlari bilan koʻp sarguzashtlarni boshidan kechiradi. Ular qoʻgʻirchoq teatrining yovuz egasi Karabas-Barabasdan hamda ayyor tulki Alisa bilan mushuk Baziliodan qochadilar.

Qahramonlar
-----------

* Buratino – yogʻoch qoʻgʻirchoq
* Karlo ota – Buratino yogʻochdan yasagan sharmankachi
* Juzeppe – duradgor, Karlo otaning doʻsti
* Malvina – moviy koʻzli qoʻgʻirchoq
* Artemon – Malvinaga sodiq it
* Pyero – Malvinani sevuvchi shoir qoʻgʻirchoq
* Arlekin – Pyeroning qoʻgʻirchoq doʻsti
* Toshbaqa Tortila – Buratinoga oltin kalit sovgʻa qilgan toshbaqa
* Soʻzlovchi chigirtka – Buratinoga uning taqdirini aytib beruvchi chigirtka
* Karabas Barabas – qoʻgʻirchoq teatri egasi
* Duremar – zuluk sotuvchi
* Alisa – ayyor tulki
* Bazilio – ayyor mushuk

Oʻzbekcha tarjima
-----------------

Asarni rus tilida oʻzbek tiliga S. Muhammadjonov tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashr 1989-yil Toshkent shahrida „Oʻqituvchi" nashriyotida chop etilgan. Oʻzbekcha nashrni tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: S. Matchonov, X. Hayitmetov – muharrirlar, A. Kanevskiy – rassom, V. Apuxtin – muqova rassomi, J. Odilov – badiiy muharrir, T. Zolotilova, D. Gabdraxmanova – texnik muharrirlar, K. Sharipova, D. Abdullayeva – musahhihlar. Kitob adadi – 100 000 nusxa.

Manbalar
--------

1. ↑  „Oltin kalit yoki Buratinoning boshidan kechirganlari" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 23-sentabr 2016-yil.
2. ↑  Карайченцева С. А. Русская детская книга XVIII–XX вв. Монография – Москва: МГУП, 2006.- 294 с. – ISBN 5-8122-0870-0

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Buratino*** haqida turkum mavjud |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Komi-permyaklar muxtor okrugi** — Rossiya Federatsiyasida eng birinchi tuzilgan muxtor okrug, Perm viloyati tarkibida. 1925-yil 26-fevralda tashqil qilingan. Maydoni 32,9 ming km². Aholisi 151,6 ming kishi (2000). Shundan shahar aholisi 28% ni tashqil etadi. Asosan, komi-permyaklar, ruslar, shuningdek, boshqa millat vakillari ham yashaydi. Okrugda 1 shahar (Kudimkar), 3 shaharcha bor. Markazi Kudimkar shahri Uraloldi hududida, Kama daryosining yuqori oqimida joylashgan. Yer yuzasi past-baland tekislik, shim.da Shim.

Uvallar, gʻarbida Yuqori Kama qirlari bor. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi —15° dan —17° gacha, iyulniki 17—18°. Yillik yogʻin miqdori 500 mm. Hududining 80% oʻrmon. Oʻrmon va yogʻochsozlik, oʻrmon kimyosi, metallsozlik, oziq-ovqat, yengil sanoati rivojlangan. Qishloq xoʻjaligi goʻsht-sut chorvachiligi va gʻallachilikka ixtisoslashgan. Qora bugʻdoy, suli, bahorikor bugʻdoy ekiladi. Moʻynali hayvonlar ovlanadi. Kama daryosida kemalar qatnaydi. Teatr, muzey bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Komil Mansurov** (1948.11.9, Toshkent tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1999). Toshkent pedagogika institutining badiiy-grafika fakultetini tugatgan (1971). 1968—79-yillarda Toshkent viloyatidagi 27maktabda, 1979-yildan Toshkent shahri Yunusobod tumanidagi 63-maktabda rasm-chizmachilik oʻqituvchisi. Mansurov dars jarayonida ilgʻor va noanʼanaviy ish usullaridan foydalanadi. U rahbarlik qiladigan "yosh naqqoshlar" toʻgaragi aʼzolarining rasm, naqsh va uy-roʻzgʻor buyumlariga ishlagan naqsh namunalari tuman, shahar, respublika miqyosidagi koʻriktanlovlarda sovrinli oʻrinlarni egallagan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Miguel Angel Melogno** (ispancha: *Miguel Ángel Melogno*)—urugvaylik futbolchi, yarim himoyachi.1905-yil 22-martda Urugvay Salto shahrida tugʻilgan.

1930-yilda jahon chempioni, 1928-yilgi Olimpiada o'yinlari chempioni.

Tarjimai holi
-------------

Miguel Angel Melogno Salto shahrida tugʻilgan va „Belya Vista" darajasidagi klubda oʻynagan.U Xose Nasazzi, Ademar Kanavesi, Xose Leandro Andrade va Pablo Dorado bilan birga 1920-yillardagi klubning eng koʻzga koʻringan futbolchilari roʻyxatiga kirardi.

1925-yilda Urugvay terma jamoasida uchta oʻyin oʻtkazdi. Uchalasi ham oʻrtoqlik uchrashuvi maqomidagi oʻyinlar edi.Uchtasi ham Paragvayga qarshi Asunsionda oʻynadi.

1926-yilda Melogno ham Urugvay milliy terma jamoasiga chaqirilgan.1928-yilda Amsterdamga Yozgi olimpiada oʻyinlarining futbol musoboqasiga Urugvay terma jamoasi safida ketgan, ammo unga maydonga tushish nasib qilmagan.Urugvay terma jamoasining asosiy tarkib futbolchilari musobaqa taqdirini oʻzlari xal qilib chempionlikkacha barcha raqiblarni magʻlub etishgan.Lekin oʻyinlarda maydonga tushmay zahira oʻrindigʻida navbatini kutgan boʻlsada, jamoa aʼzosi sifatida Amsterdam Yozgi olimpiada oʻyinlari futbol musobaqalari gʻolibi sifatida oltin medalini qoʻlga kiritgan.

Xuddi shu narsa 1930-yilda vatani Urugvayda boʻlib oʻtayotgan futbol tarixida birinchi bor oʻtkazilayotgan jahon chempionatida ham sodir boʻlgan.Melogno jahon chempioni boʻldi, lekin u hech qaysi oʻyinda maydonga tushmadi.Jahon chempionati davomida Urugvayning Peru terma jamoasi, Ruminiya terma jamoasi, Yugoslaviya terma jamoasi va finalda Argentina terma jamoasiga qarshi oʻyinni jamoa zahira oʻrindigʻidan tomosha qilishga majbur boʻldi.

Miguel Angel Melogno 1945-yilda juda erta 40 yoshida vafot etdi.Urugvay poytaxti Montevideoda dafn etilgan.

Yutuqlar
--------

* Jahon chempioni-1930
* Olimpiya chempioni-1928

| № | Sana | Joyi | Raqib | Hisob | Baxsni maqomi |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 15.08.1925 | Asunson | Paragvay | 0:1 | Oʻrtoqlik oʻyini |
| 2 | 19.08.1925 | Asunson | Paragvay | 1:0 | Oʻrtoqlik oʻyini |
| 3 | 23.08.1925 | Asunson | Paragvay | 0:0 | oʻrtoqlik oʻyini |

Manbalar
--------

1. ↑  „История «Белья Висты»". 31-oktabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-oktabr 2011-yil.
2. ↑  „Angel Melogno" (inglizcha).  11v11.com (2011). Qaraldi: 18-oktabr 2011-yil.
3.

4.Futbol boʻyicha jahon chempioni jamoalari
**Amir masti qobuziy** (15-asr oxiri, Hirot — 16-asr boshlari, Buxoro) — sozanda, bastakor, hofiz. Abdurahmon Jomiyning shogirdi. A. M. Q.ning gʻoyat xushovoz ekanligini payqagan Jomiy, unga moslab „Imoma" nomli maxsus naqsh bastalagan va bu asarni ijro etish yoʻllarini A. M. Q. ga oʻrgatgan. Darvish Alining „Tuhfat us-surur"ida bayon eti-lishicha, A. M. Q. keyinchalik Hirotdan Buxoroga koʻchib oʻtgan. Bu yerda u Buxoro hofizlariga ustozlik qilgan. Buxoroning Shayx Ahmad, Hofiz Maxmud, Nasafiy, Hofiz Turdi, Hofiz Qosim, Hofiz Xasan Darbozai Obiy, Hofiz Poyondai Muhammad singari mashhur sanʼatkorlari A. M. Q.ning shogirdlari.

Manbalar
--------

1. ↑  "Amir masti qobuziy" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Mihri Xotun**, shuningdek, **Mihri xonim** va **Mihri Xotun** (taxminan 1460-yilda tug'ilgan - milodiy 1506-yilda vafot etgan; mhry kẖạtun) Usmonlilar shoiri edi. U bir qozi (Usmonli *qozisi*)ning qizi bo'lib, manbalarga ko'ra umrining ko'p qismini Amasiya va uning yaqinida, Anadoluda o'tkazgan. Hujjatlar uni Sulton Boyazid II ning o'g'li shahzoda Ahmadning adabiy doirasi a'zosi sifatida belgilaydi.

Uning atrofida paydo bo'lgan afsonada aytilishicha, u "bir necha bor sevib qolgan, ammo bu sevgilarning barchasi pok va begunoh bo'lgan va u tinimsiz fazilatli hayot kechirgan". Lyuisning ta'kidlashicha, u "chiroyli va qizg'in" deb ta'riflangan bo'lsa-da, u turmushga chiqmagan. Ammo uning hayotiga oid asosiy manbalar bo'lmish tezkiralarni bokiralik va shahvoniylikni uning axloqining belgisi sifatida ta'kidlagan zamondoshlari yozgani uchun uning qanchalik begunoh va pokiza ekanligini izohlab bo'lmaydi. U "Usmonlilarning sapfosi" deb nomlanadi.

She'riyati
----------

Mihriy xonimning she’rlarida ham fors adabiyotiga asos solgan, gʻazal kabi shakllarda ijod qilgan, shuningdek, chuqur adabiy bilim olgan ijodkor namoyon boʻladi. Bernard Lyuis kabi zamonaviy tanqidchilar uning uslubini "ajoyib yangilik va soddalikni saqlab qolish" deb ta'riflashadi. 

Uning mashhur satrlaridan biri quyidagicha: 

* "Bir qarashda

Men seni sevaman

Ming yurak bilan... 

Gʻayratlar oʻylasinlar

Sevish gunohdir

Hech boʻlmasin

Doʻzaxda yonib ketaman

Oʻsha gunohdan".

Yana biri: 

* "Qalbim qaygʻu alangasida yonadi

Osmonga burilib uchqunlar, tutun koʻtariladi

Ichimda yurak shamdek oʻt oldi

Aylanib yurgan vujudim, suratingdan yoritilgan mayoq".

Manbalar
--------

1. ↑  Havlioglu, 2
2. ↑  Lewis, 207
3. ↑  Havlioğlu, Didem (2010). „On the margins and between the lines: Ottoman women poets from the fifteenth to the twentieth centuries". *Turkish Historical Review* (inglizcha). 1-jild, № 1. 25–54-bet. doi:10.1163/187754610X494969. ISSN 1877-5454.
4. ↑  John Freely (2009), *The Grand Turk : Sultan Mehmet II - conqueror of Constantinople, master of an empire and lord of two seas*, London: I.B. Tauris, ISBN 9780857719287
5. ↑  Halman, 35
6. ↑  Damrosch, 786

Adabiyotlar
-----------

* Damrosch va Aprel Alliston. *Longman jahon adabiyoti antologiyasi: 17-18-asrlar, 19-asrlar va 20-asrlar: V. II* (D, E, F) Longman, Inc.ISBN 0-321-20237-6ISBN 0-321-20237-6
* Xalman, Talat Sait va Jayne L. Warner. *Bulbullar va zavq bog'lari: Turkcha sevgi she'rlari.* Syracuse University Press (2005)ISBN 0-8156-0835-7.
* Havliog'lu, Didem. "Qo'shimchalar va qatorlar orasida: XV asrdan XX asrgacha Usmonli ayol shoirlari". Turk tarixiy sharhi 1, №. 1 (nd): 25–54. https://www.academia.edu/806853/On\_the\_margins\_and\_between\_the\_lines\_Ottoman\_women\_poets\_from\_the\_the\_fifth\_to\_the\_XXenturies
* Havlioglu, Didem. *She'riy ovoz En/Gendered: Mihri Xotunning "Ayollik" ga qarshiligi.* Yaqin Sharq tadqiqotlari markazi: Sohbet-i Usmoniy turkumi (2010).
* Lyuis, Bernard. *Olis baraban musiqasi: klassik arab, fors, turk va ibroniy she'rlari.* Prinston universiteti matbuoti; Ltr ptg nashri. (2001).ISBN 0-691-08928-0ISBN 0-691-08928-0
**Amir al-Moʻminin** (arabmoʻminlar amiri) — ilk islom davridagi xalifalarning unvoni. Islom taʼlimotida Muhammad (sav) oxirgi paygʻambar, xalifalar esa paygʻambarning oʻrinbosarlari hisoblanadi. Diniy, dunyoviy va harbiy hokimiyat ularning qoʻllarida jamlangan. Bu vazifalarni bajaruvchilar „xalifa", „imom", „amir" istilohlari oʻrniga, har uchala mazmunni ifodalovchi yagona A. al-m. istilohi bilan atalgan. Mazkur unvon ilk dafʼa Abu Bakrdan keyingi ikkinchi xalifa Umarga berilgan, keyingi barcha xalifalar (Usmon, Ali va boshqalar) ham shu unvon bilan atalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Miguel Anxel Zepeda Espinoza** (1976-yil 25-mayda tugʻilgan) — meksikalik sobiq professional futbolchi, yarim himoyachi sifatida oʻynagan.

Faoliyati
---------

Zepeda professional debyutini 1996-yil 13-noyabrda Chivasga qarshi oʻyinda (2:2) oʻtkazgan. U faoliyatining katta qismini 1996-yildan 2001-yilgacha Atlas bilan oʻtkazgan. Invierno 2001da u Cruz Azulga oʻtgan. Cruz Azul Zepeda bilan 4 ta turnir oʻtkazgan. 2003-yilda Aperturada Zepeda Monarkas Moreliya jamoasiga oʻtgan va u yerda muvaffaqiyat qozona olmagan. 2004-yilda Klausurada Zepeda Toluca jamoasiga oʻtgan. Zepeda Cruz Azul bilan yana ikki mavsumga shartnoma imzolagan (Apertura 2004), (Clausura 2005). Keyinchalik u Santos Lagunaga oʻtgan, ammo u yerda unchalik muvaffaqiyat qozona olmagan. Zepeda 2006-yilgi KONKAKAF kubogida Cruz Azul jamoasi tarkibida harakat qilgan. Mavsum oxirida Zepeda Sent Luis jamoasi bilan shrtnoma imzolagan. Jamoada ishlari yurishmagach Atlas jamoasi tarkibiga qaytgan. Zepedani muhlislar Atlasdagi o'yinlari bilan yaxshi eslashadi.

Xalqaro faoliyat
----------------

Zepeda Meksika terma jamoasida oʻynagan. Uning debyuti 1999-yilning fevral oyida Argentina terma jamoasiga qarshi oʻyinda boʻlgan. U 1999-yilgi Konfederatsiyalar kubogini qoʻlga kiritgan jamoaning asosiy oʻyinchilaridan biri boʻlgan, u finalda Braziliya terma jamoasiga qarshi oʻyinda ikkita gol urgan va shu tariqa butun turnirda 2 ta gol kiritgan. Zepeda Meksika terma jamoasi bilan 2003-yilda Oltin kubokni qoʻlga kiritgan.

Yutuqlar
--------

**Meksika**

* FIFA Konfederatsiyalar kubogi : 1999-yil
* KONKAKAF Oltin kubogi : 2003-yil

Maʼnbalar
---------


1. ↑
2. ↑
**Bastani** (forscha: بستنی), mahalliy xalq **bastani sonnati** (forscha: بستنی سنتی „anʼanaviy muzqaymoq") yoki **bastani sonnati zafaroni** (forscha: بستنی سنتی زعفرانی „anʼanaviy zaʼfaronli muzqaymoq"), sut, tuxum, shakar, atirgul suvi, zaʼfaron, vanil va pistadan tayyorlangan Eron muzqaymoqidir. U keng tarqalgan **Fors muzqaymoq** sifatida tanilgan. Bastani koʻpincha dondurulmuş pıhtılaşmış kremning pullarini oʻz ichiga oladi.Baʼzida salep tarkibiy qism sifatida kiritiladi.*Āb havij bastani* (forscha: آب هویج بستنی) sabzi sharbatidan qilingan muzqaymoq boʻlib, vaqti-vaqti bilan dolchin, muskat yongʻogʻi yoki boshqa ziravorlar bilan bezatiladi.

Tarixi
------

 Yaxchal, Eronning Yazd shahridagi muz uyining qadimiy turi
Bastani tarixi miloddan avvalgi 500-yillarda Fors Ahamoniylar imperiyasida vujudga kelgan.Yozda „mevali muz" (*sharbat*) deb nomlanmish muzqaymoqni tayyorlash uchun muz ustiga har xil siroplar foydalaniladi. Odatda muz zaʼfaron, uzum sharbati, mevalar va boshqa masalliqlar bilan birga tayyorlanadi. Oʻn yil davomida forslar bilan jang qilgan Makedoniya rahbari Aleksandr Makedonskiy asal bilan tayyorlangan ushbu „mevali muzlar" dan zavqlangan. Miloddan avvalgi 400-yilda forslar atirgul suvi va vermisheldan tayyorlangan *faloodeh* (forscha: پالوده)deb nomlangan sorbetni ham ixtiro qildilar. Forslar Eronga arablar bostirib kirib, Fors Sosoniylar imperiyasi qulagandan keyin arablarga muzqaymoq va falodeni taqdim etishgan.

Yana qarang
-----------

* \*
* \*
* \*
* \*

Manbalar
--------

1. ↑  „بستنیِ سنتیِ زعفرانی".  iranchef. 25-oktabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-aprel 2014-yil.
2. ↑  „بستنی ایرانی چگونه ساخته می‌شد - سالارکتاب: اطلاعات معتبر و مستند" (fa-IR). *سالارکتاب: اطلاعات معتبر و مستند* (25-avgust 2018-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2018-yil.
3. ↑  „Who Invented Ice Cream? - Ice Cream Inventor" (en). *www.icecreamhistory.net*. — „History of ice creams begun around 500 BCE in the Persian Empire where ice was used in combination with grape juices, fruits, and other flavors to produce very expensive and hard to produce summertime treats.". Qaraldi: 31-avgust 2018-yil.
4. ↑  *Book of Firsts* (en). RW Press. ISBN 9781909284296. „c. 550-330 BC, First mention of flavoured snow or ice : during the Persian Empire"
5. ↑  The History of Ice Cream & The Ice Cream Cone
6. ↑  „علی (ع) و فالوده‌ خوردن با ایرانیان - سالارکتاب: اطلاعات معتبر و مستند" (fa-IR). *سالارکتاب: اطلاعات معتبر و مستند* (2-iyun 2018-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2018-yil.
**Amir ul-umaro** (arab. *أمير الأمراء* — *amirlar amiri, oliy amir*) — oʻrta asrlarda Movarounnahrda keng tarqalgan eng yuqori harbiy unvonli amaldor. U oliy bosh qoʻmondon hisoblanib, butun harbiy ishlar uning qoʻlida boʻlgan. Bundan tashqari, Oltin Oʻrda va Chigʻatoy ulusida hukumatning barcha bosh ijro idoralari (devonlar) ham Amir ul-umaro qoʻlida boʻlgan. Lekin Amir Temur va temuriylar zamo-nida Amir ul-umaro faqat bosh qoʻmondonlik, koʻp hollarda podshoh hudaychisi (ad’yutanti) vazifasini oʻtagan.

Davlat ijro idoralari esa viziri aʼzam qoʻlida boʻlgan. Amir ul-umaro lik lavozimi Qoʻqon xonligida ami-ri lashkar, beklar begi, Turkiya va Ozar-bayjonda 17-19-asrlarda beklar begi deb atalgan. Xiva xonlari arxividan maʼlum boʻlishicha, saroyda unga xizmat qiluvchi maxsus xodimlar, chunonchi 35 farrosh, 80 xizmatkor, 4 sayis va 6 darvozabon boʻlgan. Saroy lavozimlari ichida Amir ul-umaro Xiva xonligida naqibaan keyin kelgan va uning ma-oshi 500 tillani tashkil qilgan. Bundan tashqari bir necha vilo-yatning daromadlari Amir ul-umaro ixtiyoriga berilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Amir ul-umaro" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Andoza:Türkiye ilçe bilgi kutusu
**Posof** (gruzin: Ardaxon viloyatidagi tuman va shu tuman markazi. Usmonlilar davridagi nomi Poshov boʻlib, bu nom 1929-yilda Posofga oʻzgartirildi. Tuman Turkiya-Gruziya chegarasida joylashgan; Turkgözü chegara darvozasi tuman chegaralari ichida.

Posof shahri bugungi kunda ikkita mahalladan iborat. Markaziy mahalla shaharning katta qismini tashkil qiladi. Ushbu turar-joyning asosi Usmonlilar davrida ikkita alohida qishloq sifatida qayd etilgan Diğviri hisoblanadi. Shaharning kichik bir qismini tashkil etuvchi Doğrular mahallasi, ilgari Aşağı Cacun nomi bilan mashhur boʻlgan Doğrular qishlogʻidir. Yaqinda Posof shaharchasiga Doʻgʻrular qishlogʻi mahalla sifatida qoʻshildi.

Etimologiya
-----------

Posofning eng qadimgi nomi - Potshovi Bu joy nomi Cakeli sulolasining Botso nomidan kelib chiqqan boʻlib, gruzin qirolichasi Tamar hozirgi Posof tumanini oʻz ichiga olgan Samtshe viloyatining hukmdori etib tayinlagan. Botsos Hevi Botsoshevi, yaʼni „Botso vodiysi", vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib, gruzin tilida Potshovi boʻldi.

Aholi
-----

Turkiya Statistika Institutining 2014-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Posof tuman markazi va qishloqlarining umumiy aholisi 7322 kishidan iborat edi. Bu aholining 1936 nafari Posof shahrida, 5386 nafari qishloqlarda istiqomat qilgan.  Quyidagi jadval Posof shahri va Posof tumanidagi qishloqlarning umumiy aholisini koʻrsatadigan umumiy jadvaldir.
**Nazrandagi terakt** 2009 yil 17-avgust kuni ertalab soat 9 larda shahar Ichki ishlar boshqarmasi hovlisida sodir boʻlgan. „Gazel" rusumli avtomashinada xudkush-terrochilar darvozadan respublika ichki ishlar boshqarmasi hovlisiga bostirib kirib, portlovchi qurilmani ishga tushirgan (200 kg boshqa maʼlumotlarga koʻra, trotil ekvivalentida 400 kg). Bu vaqtda tuman IIB hududida militsiya xodimlari saflanayotgan edi.

Portlash oqibatida ichki ishlar boʻlimi binosi va yaqin atrofdagi koʻp qavatli turar-joy binosiga zarar yetgan. Dastlabki maʼlumotlarga koʻra, 25 kishi halok boʻlgan, 136 kishi turli ogʻirlik darajasidagi tan jarohatlar olgan.

Teraktdan soʻng Rossiya prezidenti Dmitriy Medvedev Ingushetiya ichki ishlar vaziri Ruslan Meyriyevni lavozimidan chetlatib, uning oʻrniga respublikadagi huquqni muhofaza qilish organlarining barcha xizmatlari va boʻlimlari faoliyatini muvofiqlashtirish uchun Rossiya Federatsiyasi ichki ishlar vaziri oʻrinbosari, general-polkovnik Arkadiy Yedelevni tayinladi.

Voqealarning texnik tomoni
--------------------------

Voqeaning deyarli barcha ishtirokchilarining soʻzlariga koʻra, yigirmaga yaqin maishiy propan ballonlari (ular erkin savdoda mavjud) portlatilgan. Ularni portlatish uchun bir nechta granatalardan foydalanilgan. Militsiya xodimlari ularga qarab kelayotgan terrorchilarga qarata oʻt ochgan, biroq portlash qurilmasi allaqachon ishga tushirilgan boʻlgan va terrorchilar oʻtirgan mashina toʻxtamagan. Nafaqat tuman boʻlimi binosi, balki unga tutash qolgan binolar ham jiddiy zarar koʻrgan[*manba?*].

Yana qarang
-----------

* Ingushetiyada reyd (2004)

Manbalar
--------

1. 1 2  „«Придется людей менять»." (deadlink). 5-sentabr 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-avgust 2009-yil.
2. ↑  Мощность взорванной в Назрани бомбы составляла 200 кг тротила — СКП
3. ↑  Число жертв теракта в Назрани возросло до 25 человек
4. ↑  Ингушскую милицию усилят варягами.

]
**Axey ittifoqi** (miloddan avvalgi 280-146) – Peloponnesda miloddan avvalgi 280 yilda tashkil topgan yunon shahar-davlatlari uyushmasi. U Makedoniyadagi shahar kambagʻallariga va qullarga qarshi ku-rashishni maqsad qilib olgan. Axey vi-loyatida tashkil topib, keyinroq uning hamma yeriga tarqalgan. Miloddan avvalgi 251 yilga kelib ittifoqqa Sikion ham qoʻshildi. Strateg Arat davrida Axey ittifoqi ga Korinf, Argos, Megara va boshqa shaharlar ham a’zo boʻlgan. Ittifoqqa kirgan jamoalar ichki muxtoriyatdan foydalangan. Oliy hokimiyat ittifoqchi fuqarolarning majlisiga topshirilgan. Bu majlis axeylarning qadimgi diniy markazi Egion shahrida yiliga 2-marta chaqirilib turil-gan. Majlis muhim masalalarni hal qilish bilan birga yuqori mansabdorlarni saylagan. Biroq Axey ittifoqi ga Sparta, Elida va Messeniyaning kirishi Rimni xavotirga solgan, Rim Axey ittifoqi ishiga faol aralasha boshlagan, bu esa Axey ittifoqining qarshiligiga duch kelgan. Miloddan avvalgi 146 yilda Rim Yuno-nistonni bosib olganidan keyin Axey ittifoqi tarqatib yuborilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Orif garmon Toshmatov** (1891.4.3 —Andijon—1944.3.5) — aktyor, sozanda (garmonchi). Oʻzbekiston xalq artis-ti (1941). Dutor chalishni otasi Toshmat hofizdan, garmon chalishni ama-kisi Hoji Garmondan oʻrgangan. 1905-yildan sayyor truppalarda qiziqchilik va sozandalik qilgan. 1918-yil Andijonda T. Jalilov boshchiligidagi "Sanoiy nafisa" toʻgaragiga aʼzo boʻlgan. Turkiston Oʻlka Sayyor siyosiy truppasi (1918-19), Andijon teatri (1920— 25), Asaka kolxoz—sovxoz teatri (1926—33)da aktyor, Andijonda musika ansambli rahbari (1933—44), O. G. oʻzbek professional teatriga xalq teatrining sah-na va musika anʼanalarini singdirilishiga hissa qoʻshgan. U garmonda "Abdurahmonbegi", "Munojot", "Orom", "Andijon polkasi", "Tanavor", "Dilxiroj" va boshqa oʻzbek kuylarini, "Nasrulloyi", "Bayet", "Buzruk", "Navo" singari maqom yoʻllarini na-fislik bilan ijro etgan. U bir kancha kuylar muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Erbaa
-----

Erbaa — Turkiyaning Tokat viloyatidagi shaharcha boʻlib, tuman markazidir. 2021-yil maʼlumotlariga koʻra, shahar aholisi 73.354 kishi, tuman esa 99.815 kishi boʻlib, u viloyatning Tokat shahridan keyin ikkinchi oʻrinda turadi. Erbaa tekisligi joylashuvi, ish imkoniyatlari, sanoat va OIZ kabi muhim omillar tufayli immigratsiyani qabul qilishda davom etayotgan mintaqaning diqqatga sazovor joyiga aylangan tumandir.

Tarixi
------

Erbaa soʻzi arabcha boʻlib, "toʻrt" degan maʼnoni bildiradi. Usmonli imperiyasi yozuvlarida Erbaa nomi 18-asr boshidan beri qoʻllanilganligi koʻrinadi. Bu so‘z bir muddat "Nevahi-i Erbaa" sifatida ishlatilgan. Qayd etilgan davrda Niksar va Amasiya o'rtasidagi eng muhim aholi punktlari; Erek, Karayaka, Sonusa va Tasabat edi. Aholi soni jihatidan bir shaharcha kattaligida bo'lib, bir hududda bo'lgani uchun hammasi Nevahi-i Erbaa, ya'ni "to'rt shaharcha" deb atalgan. Hatto hisoblangan soliqlar ham shu nom ostida qayd etilgan. 1840-yilda bu toʻrt tumanning (Erek, Karayaka, Sonusa, Tasabat) Erbaa nomi ostidagi soligʻi 47.243 kurush sifatida qayd etilgan.Shunga ko'ra, Erbaa; Erek, Karayaka, Sonusa va Tasabatning umumiy nomiga aylanib, to‘rttasi ham tuman qiyofasini oldi. Darhaqiqat, Kaza-i Erbaa atamasi rasman qoʻllanilgan.Keyinchalik, Erek boshqalardan koʻra koʻproq taraqqiyot koʻrsatgach, bir oʻzi Erbaa nomini olib, 1872-yilda tumanga aylangan. Qolgan uchtasi, ya'ni Tasabat, Karayaka va Sonusa Erek, bugungi Erbaa bilan bog'lanib, uning qishloqlari bo'ldi. Keyinchalik, 1944 yilda Tasabat, ya'ni hozirgi Tashova Erbaadan ajralib, alohida tumanga aylangan va Sonusa ham Tashova bilan bog'langan.

Iqlimi
------

Erbaaning mikroiqlim xususiyati bilan Erbaada sitrusdan tashqari barcha turdagi sabzavot va mevalar yetishtiriladi, organik dehqonchilik va issiqxona yetishtirishdagi rivojlanishlar va Erbaa uzum bargining brendga aylanishi Sharqiy Anadolu,Qoradengiz,Markaziy Anadoluni sabzavot va meva bilan ta'minlaydigan muhim hududga aylantirdi.
Erbaada fasllar o'z qoidasini to'liq bajarmasdan oldin biridan ikkinchisiga o'tadi. Bu holat mintaqaning iqlim tipini aniqlashni qiyinlashtiradi. Erbaada kontinental iqlim va mo'tadil dengiz iqlimi o'rtasida o'tish iqlimi hukm suradi. Bundan tashqari, mintaqada buzilgan O'rta yer dengizi iqlimi hukm surmoqda. Chunki Shimoliy Anadolu hududi oʻz taʼsirini yoʻqotganligi va Yeshilirmak havosining gʻarbida nam shamollarga duchor boʻlgani uchun bu yerda mo'tadil iqlim hukmron ekani koʻrinib turibdi. Shuning uchun qish issiq va yomg'irli. Erbaadagi eng uzoq va barqaror mavsum kuzdir. Kuz yumshoq va uzluksiz, qish qisqa va odatda yumshoq. Yozning eng issiq oylari iyul-avgust. Bu oylarda oʻrtacha harorat 36-39 daraja.Qishning eng sovuq oylari yanvar va fevral oylari. O'rtacha harorat 3-5 darajaga tushadi. Eng koʻp yogʻingarchilik may oyida boʻlib, yillik oʻrtacha 580 mm, eng kam yogʻingarchilik avgust oyida boʻlib, 8,03 mm deb belgilangan. O'rtacha nisbiy namlik 59% va eng yuqori ko'rsatkichlar 66% gacha. So‘nggi yillarda viloyatda qurilgan to‘g‘onlar ta’sirida tuman iqlimi bir oz yumshab ketdi.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Sachratqi (maʼnolari).

**Sachratqi**, oddiy sachratqi (Cichorium intybus L.) — murakkabguldoshlarga mansub koʻp yillik betona oʻt. Poyasi shoxlanadi, serbarg, bri 30—130 sm, pastki kismi oq tukli. Barglari ketma-ket joylashgan. Gullari havorang, barg qoʻltiqlarida kalta gulbandda tuptup boʻlib, poya uchida esa yakka savatchasimon toʻpgulga yigʻilgan. Ildizi oʻq ildiz, tuproqqa 1,5 m chuq. gacha kiradi. S. ildizida 20% gacha inulin bor (Yevropa mamlakatlarida dorivor ekin sifatida ekiladi). Mart—mayda oʻsa boshlaydi, iyul—okt.gacha gullaydi va mevalaydi. Urugʻidan koʻpayadi. Asosan, sugʻoriladigan ekinlar orasida (bedazorlarda juda koʻp) uchraydi. Shuningdek, tashlandiq yerlar, yoʻl, dala, ariq yoqalari, bogʻlarda oʻsadi. Zararkunandalarga makon. Xalq tabobatida oftob urganda va sachrama toshmalarni davolashda poyasi kaynatmasi va kulidan foydalaniladi.

Kurash choralari: beda urugʻini tozalash, paxta va boshqa chopiq qilinagan.

Manbalar
--------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pistirma** (pismoq, pusmoq, busmoq) — harbiy boʻlinmalarning dushman kismlari oʻtishi mumkin boʻlgan yoʻllarda odsindan puxta niqoblanib oʻrnashishi. P. qad. harbiy taktik usullardan biri boʻlib, muhorabalar chogʻida tez-tez qoʻllangan. Ushbu jang usulidan, ayniqsa, Chingizxon, Amir Temur va boshqa mashhur sarkardalar qoʻmondonligidagi qoʻshinlar unumli foydalangan. Shayboniyxon safaviylar P.siga duch kelishi oqibatida halokatga uchragan (qarang Marv jangi). P. asosan, gʻanimga qoʻqqisdan hujum qilib, uni tormor etish, texnikasini ishdan chiqarish maqsadida koʻyiladi. P.dan, shuningdek, dushman jangchilarini asirga tushirish, razvedka maqsadida "til" olish uchun ham keng foydalaniladi. P. qoʻlyozma manbalarda busugʻ, pusugʻ, pustura, kamin kabi istilohdar bilan ham ifodalangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toʻra**, toʻru (tora, toru) — 1) qonun, qoida, intizom, urfodat. Qad. turkiylar ijtimoiy hayotini tartibga solgan majburiy qoida (norma)lar majmui. Turkiy davlatlarda hukmdorning burch va majburiyatlari, vazifasi, shuningdek, jamiyatdagi huquq va jazoni belgilash T. asosida amalga oshirilgan. T. soʻzi "qonun" maʼnosida ilk bor xitoy yilnomalarida (4-asr) uchraydi. Shuningdek, UrxunYenisey bitiktoshlarida Turk xoqonligining qonunlari sifatida tilga olinadi. Bilga xoqon bitiktoshida "toʻy marosimi" maʼnosida qayd etilgan. Chingizxon tomonidan joriy etilgan koʻchmanchilarga xos huquqiy odatlar ham qad. turkcha T. asosida belgilangan. Moʻgʻul davlatining qonunqoidalari Chingizxon yasosida, Temuriylar saltanati tartibintizomlari esa, "Temur tuzuklari"da oʻz ifodasini topgan; 2) janob, shahzoda maʼnosida ishlatilgan. Ota tomonidan Muhammad paygʻambar avlodlari, ona tomondan esa Chingizxon avlodlari — oqsuyaklar toifasidan boʻlganlar T. deb atalgan; 3) Buxoro amirligi va xonligida amir va xon oʻgʻillari hamda Turkistonda rus podshosi maʼmurlari ismsharifiga qoʻshib aytilgan atama; 4) qad. davrlarda urushlarda ishlatiladigan, odam boʻyi keladigan qalqon.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Ur.

**Toʻqmoq** — Qirgʻizistondagi shahar (1927-yildan). Chu vodiysining sharqiy qismida, Chu daryosining chap sohilida. Aholisi 71,7 ming kishi (1990-yillar oxirlari).

Toʻqmoq 19-asr boshlarida Qoʻqon xonligi hududida qalʼa sifatida vujudga kelgan. Aholisi hunarmandchilik va savdosotiq bilan shugʻullangan. 1938-yilda Toʻqmoq shahrigacha temir yo'l oʻtkazilgan. Sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish. boʻyicha (Bishkekdan keyin) 2oʻrinda turadi. Toʻqmoqda konserva, shakarqand, sut, shisha, avtomobil taʼmirlash, tosh kesish temirbeton buyumlari zavodlari, "Goldstar" radiozavodi, goʻsht kombinati, karton, jun, kigiz bosish, junga dastlabki ishlov berish fabrikalari, qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalashtirish va elektrlashtirish texnikumi, tibbiyot va madaniymaʼrifiy bilim yurtlari bor. Shahardan 15 km janubida minorali oʻrta asr Burana xarobalari (11-asr boshlari) joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Toʻqmoq" *OʻzME*. T-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdussamad al-Forobiy** (arabcha: عبد الصمد الفارابي — Zahiruddin Abdusamad ibn Mahmud al-Forufiy al-Forobi) — Faqih.

Abdusamad al-Forobiy XIII asrda Forob shahrida tug‘ilgan. U faqih va usul al-fiqh ilmini puxta oʻzlashtirgan. Abdusamad al-Forobiy oʻzidan faqih va usul al-fiqh ilmiga oid boy ilmiy meros qoldirgan.

Asarlari
--------

•"Tavoliʼu-l- anzor li-l-Bayzoviy" („Bayzoviyning karashlariga oydinlik kiritish");

•"Sharhu Minhoji-l-vusul ala ilmi-l-usul li-l-Bayzoviy" („Bayzoviyning ilmi uslul asarini oʻzlashtirish uslubiga sharh").
Muallif bu asarlarning tahriri va tabyizi (oqqa koʻchirish)ni 707/1307 yilda yakunlagan.

Vafoti
------

Abdussamad al-Forobiy XIV asrning birinchi yarmida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Kahhola Umar Rizo. Muʼjamu-l-muallifiyn. J.2. — Bayrut: Dor ihyoi-t-turosi-l-arabiy, 2009. 154.

Adabiyotlar
-----------

•Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. —T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti, 2007. 270.

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abduvali Imomaliyev** (1931.5.12, Toshkent viloyati Boʻstonliq tumani, Burchmulla qishlogʻi — 1993.12.4, Toshkent) — biolog olim, Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi Fanlar akademiyasi (1991), VASXnil (1978), Ukraina, Belarus Qishloq xoʻjaligi Fanlar akademiyasi (1992) akademik, biol. fanlari doktori (1967), professor (1968). Toshkent Davlat Universitetning b iol.tu pro qshunoslik fakultetini tu-gatgan (1955). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Genetika va oʻsimliklar fiziologiyasi institutida ilmiy xodim (1958—59), Oʻsimliklar eksperimental biologiyasi institutida laboratoriya mudiri (1960 y.dan; 1964—68 yillarda direktorning ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti rektori (1968-75), VASXNIL Oʻrta Osiyo boʻlimida akademikkotib (1975—76), boʻlim Prezidiumi raisi (1990—91). SoyuzNIXI direktori (1976-83), "Soyuzxlopok" IIB bosh direktori (1983—86), "Biolog" IIB laboratoriya mudiri, bosh direktori (1987—1990). Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi Fanlar akademiyasi Prezidenta (1991-1993).

Ilmiy ishlari oʻsimliklar defoliatsiyasi va desikatsiyasi, oʻsimliklarda meva shakllanishi va toʻkilishi fiziologiyasi, gʻoʻzada hosil toʻplanishi, oziqlanish jarayonlari, paxta tolasi sifatini oshirish, paxtachilikda defoliantlar, desikantlar, gerbitsidlar, oʻsishni boshqaradigan kimyoviy moddalarni qoʻllash va nazariy asoslash masalalariga bagʻishlangan. Oʻzbekistonning paxtachilikda erishgan ilmiy va xoʻjalik yutuqlarini koʻpgina xorijiy mamlakatlarda takdim etgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1985).

Manbalar
--------

* Defolianti i ix fiziologicheskoye deystviye na xlopchatnik, T. 1969; Biologicheskiye osnovi regulirovaniya plodoobrazo-vaniye xlopchatnika, T. 1974.

Adabiyot
--------

* Abduvali Imamaliyevich Imamaliyev. Materiali k bibliografii uchenix Oʻzbekistana, T. 2001.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oʻzbekiston Respublikasida 1991-yil 29-dekabrda prezidentlik saylovlari bilan bir qatorda, **mustaqillik referendumi** ham boʻlib oʻtdi,

Mart oyida SSSRda oʻtkazilgan kengqamrovli referendumda Oʻzbekiston SSR saylovchilarining 95 foizi Sovet Ittifoqini saqlab qolish uchun ovoz bergan.

Biroq, avgustdagi davlat toʻntarishiga urinish ortidan mustaqillikka erishishga qaror qilindi. Keyinchalik, shu yilning 31-avgustida mustaqillik eʼlon qilindi hamda Sovet Ittifoqi 1991-yil 26-dekabrda referendumdan uch kun avval oʻz faoliyatini toʻxtatdi.

Oʻzbekiston Respublikasining mustaqilligi toʻgʻrisidagi referendum
------------------------------------------------------------------

1991-yil 18-noyabrda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining 8-sessiyasida „Oʻzbekiston Respublikasining davlat mustaqilligi toʻgʻrisida referendum oʻtkazish toʻgʻrisida"gi qaror qabul qilingan. Referendum oʻtkazish vaqti 1991-yil 29-dekabr kuni boʻlishi haqidagi qarori qabul qilingan.

Saylov
------

Birinchi marta 1991-yil 29-dekabrda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti saylovi va Oʻzbekiston Respublikasining mustaqilligini qoʻlga kiritish masalasi boʻyicha referendum boʻlib oʻtgan. Saylov natijalariga koʻra, Islom Karimov Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti etib saylangan, referendum natijalariga koʻra, aholining mutlaq koʻpchiligi Oʻzbekiston Respublikasining mustaqilligini maʼqullagan.

Natija
------

| Tanlov | Ovozlar | % |
| --- | --- | --- |
| Yoqlab | 9 718 155 | 98.3 |
| Qarshi | 172 294 | 1.7 |
| Yaroqsiz ovozlar | 8 258 | - |
| **Jami** | **9 898 707** | **100** |
| Roʻyxatdan oʻtgan saylovchilar | 10 515 066 | 94.1 |
| Manba: Nohlen *et al.* |

Yana qara
---------

* Oʻzbekiston Mustaqilligi kuni

Manbalar
--------

1. ↑  Dieter Nohlen, Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) *Elections in Asia: A data handbook, Volume I*, s. 490 ISBN 0-19-924958-X
2. ↑  Nohlen et al, p492
3. ↑  Uzbekistan, 17-mart 1991-yil: Equal sovereign republic Direct Democracy (olm.)
4. ↑  Uzkekistan, 29-dekabr 1991-yil: Independence Direct Democracy (olm.)
5. ↑  B.V. Rao (200) *History Of Modern Europe (1789-1992)* Sterling Publishers, s. 337
6. ↑  END OF THE SOVIET UNION; The Soviet State, Born of a Dream, Dies The New York Times, 26-dekabr 1991-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Oʻzbekiston bayrogʻi va xaritasi | *Oʻzbekiston haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |