recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gujarot** — Hindiston shtati, mamlakatning gʻarbida, Arabiston dengizi sohilida. 1960-yilda Bombay shtatidan aholisining aksariyatini gujarotlar tashkil etgan viloyatlarni ajratib tashkil etilgan. Mayd. 196 ming km2. Aholisi 50,6 mln. kishi (2001), 90% xindular, 8,4% musulmonlar. Maʼmuriy markazi — Gandinagar sh. Yirik shaharlari: Axmadobod, Baroda, Surat, Rojkut, Bhavnagar, Jamnagar, Kandla.

Gujarot yer yuzasining koʻp qismi allyuvialdengiz qumli gillardan tuzilgan yassi payettekislik. Iqlimi subekvatorial, yogʻinlar barqaror emas. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 16—23°, iyulniki 28°. G.ning katta qismida oʻrtacha yillik yogin 500–1000 mm. Oʻsimliklari shtatning gʻarbida tropik savannalardan, sharqida tropik quruq oʻrmon va tikanli butazorlardan iborat. Yirik daryolari — Tapti, Narbada, Maxi. G. kuchli seysmik zonada joylashgan (qarang Gujarot zilzilasi).

Qadimda va oʻrta ayerlarda G. hududida bir necha davlat mavjud boʻlgan. 1297—1396-yillarda G. yerlari Dexli sultonligiga karam edi. 1406-yil Dexli sultonligining G.dagi noibi Muzaffarxon G.ni mustaqil sultonlik, Ahmadobodni uning poytaxti deb eʼlon qildi. Mahmud I Begara davrida (1459—1511) G. ancha rivojlandi, savdo-sotiq kuchaydi. 16-asr boshlarida portugallarning G. portlarini qamal qilishi natijasida sultonlik iqtisodiy tushkunlikka uchradi. 1572-yilda Akbar G.ni oʻz davlatiga qoʻshib oldi. 18-asr oʻrtalarida G. hududi marath peshvolari qoʻliga oʻtdi. 19-asr boshlarida esa inglizlar uni Bombay (Mumbay) viloyatiga qoʻshib yubordi. Hindiston mustaqillikka erishgach (1947), G. aloqida shtatga aylantirildi (1960).

G. Hindistonning muhim paxtachilik rayoni va sanoati rivojlangan shtatlaridan. Butun Hindistondagi paxta maydonining 1/5 qismi va hosilining 1/4 qismidan koʻprogʻi, yer yongʻoqning 1/3 qismidan koʻprogʻi G. hissasiga toʻgʻri keladi. Oziq-ovqat uchun sholi, ichki viloyatlarda va shim.da jovar (tariqning bir turi), makkajoʻxori, bugʻdoy, shtatning hamma joyida dukkaqli ekinlar eqiladi. Chorvachilikda qoramol, qoʻy, echki boqiladi. Kach qoʻltigʻidan tuz olinadi. Shuningdek, marganes, ohaktosh, boksit, neft ham qazib chiqariladi. Yetakchi sanoat tarmogʻi—toʻqimachilik. Umumiy va elektrotexnika mashinasozligi, kimyo, sement i. ch. sanoatlari ham rivojlangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

 Hindiston shtatlari va hududlari |
| --- |
|  |
| 
Andhra Pradesh • Arunachal-Pradesh • Accom • Bihar • Goa • Gujarot • Jammu va Kashmir • Jarkhand • G'arbiy Bengaliya • Karnataka • Kerala • Madhya-Pradesh • Manipur • Maharashtra • Meghalaya • Mizoram • Nagalend • Orissa • Panjob • Rojasthon • Sikkim • Tamilnad • Tripura • Uttarakhand • Uttarpradesh • Xaryana • Ximachalpradesh • Chxattisgarx
 **Ittifoqdosh hududlari:** Andaman va Nikobar orollari | Dadra va Nagar-Haveli • Daman va Diu • Dehli • Lakshadvip • Puducherri • Chandigarh |

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yonchashmatepa**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: VII asrlar. Samarqand viloyatining Urgut tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Moʻminobod-2" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Togʻanbay Qaumbayev** (1922-yil 20-mart, Chimqoʻrgʻon qishlogʻi – 2014-yil 11-iyul, Chimkent, Qozog'iston) – Markaziy front 65-armiyasining 69-Qizil bayroq Sevsk miltiq diviziyasining 20-alohida razvedka rotasi otryadi komandiri, serjant, Sovet Ittifoqi Qahramoni.

Hayoti
------

1922-yil 20-martda Janubiy Chimqoʻrgʻon qishlogʻida (hozirgi O‘zbekiston, Jizzax viloyati, Forish tumani, avvalgi Janubiy Qozogʻiston viloyati Qizilqum tumani) dehqon oilasida tugʻilgan. Maktabda 6-sinfni tugatib, sovxozda choʻpon boʻlib ishlagan.

1942-yil yanvar oyida Qozogʻiston SSR Janubiy Qozog‘iston viloyati Qizilqum tuman harbiy komissarligi tomonidan harbiy xizmatga chaqirilgan. Frontda 1942-yil apreldan boshlab urushlarda qatnashgan. 1944-yildan Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi aʼzosi.

Markaziy front 65-armiyasining 69-Qizil bayroq Sevsk miltiq diviziyasining 20-alohida razvedka rotasi komandiri, serjanti sifatida jang qilgan.

1944y-ilda Togʻanbay Qaumbayev kichik leytenantlar kurslarini tugatdi.

1946-yilda katta leytenant unvoni bilan zaxiraga chiqdi. 1948-yilda Olmaota yuridik maktabini tamomlagan. 1962-yilda Sovet partiya maktabini tugatgan.

Qozogʻistonning Chimkent viloyati Shardara sovxozida muhandis-gidravlik boʻlib ishlagan.

KKP Janubiy Qozogʻiston viloyat qoʻmitasi aʼzosi.

Togʻanbay Qaumbayev 2014-yil 11-iyulda Chimkentda vafot etdi.

Frontdagi faoliyati
-------------------

20-alohida razvedka rotasi otryadi komandiri (69-piyoda diviziyasi, 65-armiya, Markaziy front), komsomol aʼzosi serjant Togʻanbay Qaumbayev 1943-yil 15-oktyabrda bir guruh skautlar bilan Dnepr daryosini janubiy tomondan kesib oʻtdi. Dneprning oʻng qirgʻogʻidagi chiziqni egallab olgan otryadning oʻrnini egallab ushlab turdi..

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1943-yil 30-oktyabrdagi farmoni bilan fashist bosqinchilariga qarshi frontda qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajargani, koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun serjant Togʻanbay Qaumbayev Lenin ordeni, „Oltin yulduz" medali va Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan (1625-son).

Mukofotlari
-----------

* "Oltin yulduz" medali (1625-son).
* Lenin ordeni (1943 yil 30 oktyabr).
* Qizil Yulduz ordeni (10.02.1945).
* "Jasorat uchun" medali (02.10.1943).

Manbalar
--------

1. ↑  Члены Южно-Казахстанского обкома КНПК — лучшие люди области  at knpk.kz Error: unknown archive URL arxivlandi (20111109091137).
2. ↑  „Память народа :: Документ о награде :: Каумбаев Тоганбай , Герой Советского Союза (Орден Ленина и медаль «Золотая звезда»)".  pamyat-naroda.ru. 10-noyabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-noyabr 2017-yil.
3. ↑  „Память народа :: Документ о награде :: Каумбаев Тогонбай , Орден Красной Звезды".  pamyat-naroda.ru. 10-noyabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-noyabr 2017-yil.
4. ↑  „Память народа :: Документ о награде :: Каумбаев Тоганбай , Медаль «За отвагу»".  pamyat-naroda.ru. 10-noyabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-noyabr 2017-yil.

Tashqi havolalar
----------------

Каумбаев Тоганбай
**Peredvijniklar** (rus), sayyor koʻrgazmachi rassomlar – Ros-siyada 19-asr 70-yillarida yuzaga kelgan koʻchma badiiy koʻrgazmalar birodarligi, badiiy uyushma (1870—1923) aʼzolari P. deb atalgan; bu ibora 20-asrning 50—60-yillarida uzbek matbuot va ada-biyotlarida ishlatilgan; hozirgi kunda „sayyor rassomlar" iborasi ishlatiladi. Tashabbuskorlari G. G. Myasoyedov, I. N. Kramskoy, N. N. Ge, V. Perov vab. Jamiyatdagi ilgʻor ijtimoiy va estetik qarashlar taʼsirida boʻlgan P. mamlakatdagi yaxshi anʼanalarni rivojlantirdi, koʻrgazmalar tashkil etdi, maʼrifatparvarlik ishlarini keng yoʻlga qoʻydi. Birinchi koʻrgazma 1871-yil 29 oktabrda Peterburgda ochilgan, soʻngra bu koʻrgazma mamlakatning boshqa oʻndan ortiq shaharlarida namoyish etilgan. P. ijodiy metodi tanqidiy realizmga asoslangan. Xalq hayoti va tarixi, oʻlka va uning tabiati demokratik nuktai nazardan tasvirlandi, meh-natkash xalq ulugʻlandi, rus xalqining ozodlik harakati qizgʻin maʼqullandi. P. ijodida maishiy janr, portret yetakchi oʻrin tutdi, tarixiy janr rivojlandi. Uning saflarida I. Repin, V. Surikov, V. Vasnetsov, V. Perov, K. Savitskiy, I. Levitan, V. Serov va boshqa boʻlgan. P. anʼanalari 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida uzbek tasviriy sanʼatiga kirib keldi. I. Kazakov, L. Bure, N. Rozanov va ularning shogirdlari B. Hamdamiy, A. Abdullayev, L. Abdullayev va boshqa rassomlar ijodida shu taʼsirni koʻrish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bursa Texnika Universiteti** (turkcha: *Bursa Teknik Üniversitesi,* inglizcha: *Bursa Technical University*) 2010-yil Turkiyaning Bursa shahrida qurilgan davlat universitetidir. 
*Bursa Texnika Universiteti* Turkiyaning beshinchi texnika universiteti va Bursaning ikkinchi davlat universiteti hisoblanadi. Ta’sischi rektor prof. Dr. **Ali Sürmen** hisoblanadi. 2022-yil 23-dekabr holatiga koʻra rektor prof. Dr. **Naci Çağlar**boʻlgan.

Tarix
-----

Bursaning ikkinchi davlat universiteti va Turkiyaning beshinchi texnik universiteti sifatida 2010-yilning 21-iyulidagi 27648-sonli *"Oliy ta’lim muassasalarini tashkil etish toʻgʻrisida"*gi qonun bilan 2010-yilning 21-iyulidagi Rasmiy gazetada e’lon qilingan. Shuningdek 6005-sonli "Ayrim qonunlar va qonun hujjatlariga oʻzgartishlar kiritish toʻgʻrisida"gi qonunga muvofiq 6 ta fakultet, 2 ta institut va 1 ta kollej bilan tashkil etildi.

2011-yil Osmangazi shaharchasida 10 gektar maydon ajratildi. *Merinos Otaturk Kongress madaniyat markazi*ning bir qismi Bursa shahar hokimiyatidan ijaraga olingan va Mashinasozlik va kimyo fakultetlariga ilk bakalavriat talabalarini qabul qilgan. 2012-yilda **Yildirim kampusi** foydalanishga topshirildi. Universitet kutubxonasi tashkil etilib ilk kitoblar xarid qilindi. **Osmangazi kampusi**da oshxona, sinf xonalar va laboratoriyalar foydalanishga topshirildi. **Mimar Sinan Kampusi** 2016-yilda foydalanishga topshirildi.

Akademik birliklar
------------------

Bursa Texnika Universitetida 6 fakultet, 1 institut, 1 kollej va 12 tadqiqot markazi mavjud.

**Fakultetlar**

* Muhandislik va tabiiy fanlar fakulteti
* Gumanitar va ijtimoiy fanlar fakulteti
* Dengizchilik fakulteti
* O‘rmon xo‘jaligi fakulteti
* Aloqa fakulteti
* Arxitektura va dizayn fakulteti,

Talabalar va ilmiy xodimlar soni
--------------------------------

2021-2022-o‘quv yilida universitetda jami 8739 nafar talaba tahsil olgan. Ulardan 6915 nafari 46 ta yo‘nalish bo‘yicha bakalavriatda va 1824 nafari 58 ta yo‘nalish bo‘yicha magistraturada tahsil olgan. Talabalarning 8 % ini chet ellik talabalar tashkil etadi.

2022-yil holatiga ko’ra Universitetda 50 nafar professor, 42 nafar dotsent, 130 nafar doktor, 249 nafar oʻqituvchi va ilmiy xodim, shuningdek, 166 nafar ma’muriy va 97 nafar xizmat koʻrsatuvchi hodim ishlagan.

Kampuslar
---------

Bursa Texnika Universiteti akademik, ilmiy tadqiqotlari va ta’lim faoliyatlarini Mimar Sinan va Yildirim kampuslarida davom ettirmoqda.

Havolalar
---------

Rasmiy sayt

Manbalar
--------

1. ↑  „BTÜ Genel Bilgiler". 3-mart 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-sentabr 2023-yil.
2. ↑  „BTÜ - Bilgi Ekranı". 27-yanvar 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-aprel 2020-yil.
**Grafton Tayler Braun** (1841-yil 22-fevral – 1918-yil 2-mart) amerikalik rassom, litograf va kartograf boʻlgan. Braun Tinch okeanining shimoli-gʻarbiy qismi va Kaliforniyani tasvirlaydigan asarlar yaratuvchi birinchi afro-amerikalik rassom edi.

Hayoti va taʼlimi
-----------------

U 1841-yil 22-fevralda Pensilvaniya shtatining Harrisburg shahrida tugʻilgan. Uning ota-onasi Vilgelmina va Tomas Braun boʻlib, Merilendda tugʻilgan va 1837-yilda Pensilvaniyaga koʻchib oʻtgan. Uning otasi ozodlik tarafdori boʻlgan. Braun oʻn toʻrt yoshida Filadelfiya bosmaxonasida ishlagan. U yerda Braun litografiya mahoratini oʻrgangan.

 Grafton Tayler Braun, *Tacoma togʻi*, 1918-yil

Karyera
-------

 Grafton Tayler Braun, *Katta Kanyon, Yellowstone* (1886). Bruklin muzeyi
Braun 1858-yilda San-Frantsiskoga koʻchib oʻtdi va mehmonxona boshqaruvchisi va yuk tashuvchisi boʻlib ishlagan. 1880-yillarda rassom sifatida tanilgunga qadar litograf boʻlib ish boshlagan. 1867-yilda u oʻz firmasini ochdi. Kaliforniyadagi konchilik faoliyati bilan qoʻllab-quvvatlangan iqtisodiy faoliyat Braunning 1870-yillarda bir qator mijozlar uchun reklama, xaritalar va skriptlarni yaratadi. 1878-yilda u *"San-Frantsiskoning tasvirlangan tarixi" asarini yaratdi,* u shaharning 72 topografik tasviridan iborat. Braunning Bay Area va Nevada hududidagi ishi aholi punktlari, mulkni sotish, daʼvolar va shahar chegaralari boʻyicha hujjatlarni toʻgʻirlash boʻlgan.

 Grafton Tayler Braun, *Qadimgi geyzer, Yellowstone milliy bogʻi,* 1887-yil
Keyingi yili u oʻz kompaniyasini sotdi. Braun 1882-yilda koʻrfaz hududini tark etib, Viktoriya, Britaniya Kolumbiyasiga koʻchib oʻtdi. U yerda boʻlganida u Amos Bowman geologik tadqiqotida qatnashgan. U chizmachi boʻlib xizmat qilgan va Kaskad togʻlarini hujjatlashtirgan. 1884-yilda u Qoʻshma Shtatlarga qaytib keldi. U Portlendda (Oregon shtati) yashagan, landshaftlarni chizgan, shuningdek, rasm chizish uchun Yosemit va Yellowstone milliy bogʻiga sayohat qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Joan Marter*. The Grove Encyclopedia of American Art*. Oxford University Press, January 20, 2011 — 343–344 bet. ISBN 978-0-19-533579-8. 21-aprel 2012-yilda qaraldi.
2. ↑  „Grafton Tyler Brown | American artist" (en). *Encyclopedia Britannica*. Qaraldi: 28-fevral 2020-yil.
3. ↑  „Grafton Taylor Brown: A brief biography by Dr. John Lutz". *web.uvic.ca*. Qaraldi: 28-fevral 2020-yil.
4. ↑  Dreck Spurlock Wilson*. African-American Architects: A Biographical Dictionary, 1865-1945*. Taylor & Francis, January 12, 2004 — 105–109 bet. ISBN 978-0-415-92959-2. 21-aprel 2012-yilda qaraldi.
5. ↑  Chandler, Robert*. San Francisco lithographer: African American artist Grafton Tyler Brown*. Norman, Oklahoma: University of Oklahoma Press, 2014 — 113–150 bet. ISBN 978-0-8061-4410-8.
**Xoʻjakent ges** - Chirchiq daryosining yuqori qismida, Chorvoq GES dan quyirokda. Toshkent viloyati Boʻstonliq tumani Qoronkoʻl qishlogʻi yaqinida joylashgan. Oʻrta Chirchiq GESlar kaskadi tarkibiga kiradi. Styada umumiy kuvvati 165 MVt boʻlgan 3 gidroagregat oʻrnatilgan. GES qurilishi 1971-yilda boshlangan. 1gidroagregati 1976-yil 10 dekabrda foydalanishga topshirilgan, keyingi 2 agregati 1977-yilda ishga tushirilgan.

GES gidrouzeli tarkibiga bal. 40 m, uz. 597 m li toʻgʻon, 3 ta suv tashlama inshoot, stya binosi kiradi. GESdan elektr quvvati 110 kV kuchlanishli elektr uzatish liniyasi orqali sanoat korxonalariga yetkazib beriladi. 2003-yilda 688,1 mln. kVtsoat elektr energiyasi ishlab chiqarildi. Oʻrta Osiyo "Energiya" birlashgan energetika tizimiga ulangan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fathnomayi sultoniy** (Sulton fathnomasi, Tarixi amir Nasrulloxon) – tarixiy asar. Muallifi Mir Olim Buxoriy. U Buxoro amiri Amir Nasrulloxon (1826–1860) davrida Gʻuzor hokimi Muhammad Olimbekning xizmatida boʻlgan va uning topshirigʻiga koʻra ushbu asarni yozgan.
Mazkur asar Buxoro amiri Amir Shohmurod (1785–1800) hukmronligi davridan to Amir Nasruloxongacha boʻlgan davr tarixini yoritib beruvchi manbalardan biri hisoblanadi. Asar „Tarixi amir Nasrulloxon" nomi bilan ham ataladi.
„Fathnomayi sultoniy" asari soʻz boshi, 29 bob va bayondan iborat. Asar XVIII asrning boshlaridagi voqealar bilan boshlanadi. „Fathnomayi sultoniy" asarida Buxoro amirlari Amir Shohmurod va Amir Haydar (1800–1826) hukmronlik davri, Amir Nasrulloxon va uning yurishlari, Qoʻqon xoni Umarxon bilan munosabatlari, Shahrisabzni bosib olish uchun qilgan yurishlari, hokimiyat uchun olib borgan yurishlari haqida maʼlumotlar keltirilgan. „Fathnomayi sultoniy" asari koʻproq Amir Nasrulloxon davri yoritilgan. Asar Buxoro amiri Amir Nasrulloh hukmronligining dastlabki yillarida Mir Olim Buxoriy koʻrgan va shaxsiy kuzatuvlari natijasida yozib tugallangan.
„Fathnomayi sultoniy" asari qoʻyozma nusxalaridan biri Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik institutida saqlanadi. Mazkur asarning birinchi jildi boʻlib, ikkinchi jildi maʼlum sabablarga koʻra yozilmay qoladi. „Fathnomayi sultoniy" asari Buxoro amirligi davri tarixini oʻrganishda muhim ahamiyatga ega.
Akademik olim Boʻriboy Ahmedov tadqiqotlariga koʻra „Fathnomayi sultoniy" asarining maʼlum qismlari Chexovich tomonidan rus tiliga tarjima qilingan va chop etilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  Зияева 2022, s. 38. sfn error: no target: CITEREFЗияева2022 (help)
2. 1 2  Doniyorov Alisher 2020, s. 219. sfn error: no target: CITEREFDoniyorov\_Alisher2020 (help)
3. ↑  Doniyorov Alisher 2020, s. 218. sfn error: no target: CITEREFDoniyorov\_Alisher2020 (help)
4. ↑  Аҳмедов 2001, s. 239. sfn error: no target: CITEREFАҳмедов2001 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Зияева Доно*. Ўзбекистон тарихига оид манба ва тадқиқотлар*. Тошкент: Nurafshon business, 2022 — 456 bet. ISBN 978-9943-6044-2-1.
* Doniyorov Alisher*. Markaziy Osiyo xalqlari tarixshunosligi*. Toshkent: NIF MSH, 2023 — 444 bet.
* Аҳмедов Б*. Ўзбекистон тарихи манбалари*. Тошкент: Ўқитувчи, 2001 — 352 bet.
**Tursunxon Soliyeva** (1922-yil Oʻsh, Fargʻona viloyati — 2001-yil Oʻsh, Qizgʻiziston) — Bobur nomidagi Oʻsh davlat akademik oʻzbek musiqali drama teatri aktrisasi, Qirgʻiziston xalq artisti Qirgʻiziston madaniyati va sanʼati rivojiga katta hissa qoʻshgan.

Biografiyasi
------------

Tursunxon Soliyeva 1922-yil 17-dekabrda Oʻsh shahrida tugʻilgan. Yarim asrdan ortiq vaqt davomida Bobur nomidagi O‘sh o‘zbek musiqali drama teatrida ishlab, turli janrdagi spektakllarda 150 dan ortiq rollarni ijro etgan. 1940 — 1944-yillarda Toshkent Muqimiy nomidagi teatrda ishlagan. 1944-yildan esa yana Oʻsh oʻzbek drama teatrida oʻz faoliyatini olib borgan.

Teatr sanʼati rivojiga, oʻzbek va qirgʻiz madaniyatini yaqinlashtirishga qoʻshgan hissasi uchun Tursunxon Soliyeva 1953-yilda Qirgʻiziston SSRda xizmat koʻrsatgan artist, 1974-yilda esa Qirgʻiziston xalq artisti unvonlari bilan taqdirlangan. Isteʼdodli aktrisa bir necha bor Qirg‘iziston va O‘zbekiston Oliy Kengashlarining diplomlari, „Mehnat faxriysi" va „Dank-1000" medallari va ko‘krak nishonlari bilan taqdirlangan. Tursunxon Soliyeva shahar, viloyat jamoat hayotida faol ishtirok etgan, yosh ijodkorlarning g‘amxo‘r ustozi bo‘lgan.

2001-yil 21-sentyabrda Oʻsh shahrida vafot etgan.

2017-yilda Qirg‘iziston Teatr arboblari uyushmasi Tursunxon Soliyeva nomidagi mukofotni taʼsis etdi.

Teatrdagi faoliyati
-------------------

Kabanixning Momaqaldiroq asarida A. Ostrovskiy

K.ning „Togʻ bulbuli" spektaklidagi birma. Jantoshev

Mustai Karimning „Oy tutilishi kechasida" dramasida Tangabika

Vassaning „Vassa Jeleznova" asarida M. Gorkiy

Farmonbibi Said Ahmadning „Kelinlar g‘alayoni" komediyasida.

Ismoil Akramovning „Adolat" dramasida Sajida

Mukofotlari
-----------

Qirgʻiziston SSR xalq artisti (1974)

Qirgʻiziston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining Faxriy diplomi

O‘zbekiston SSR Oliy Soveti Prezidiumining faxriy yorlig‘i

Qirgʻiziston SSR Madaniyat vazirligining Faxriy diplomi

Adabiyotlar
-----------

1. .  BBK 92ya2 (rus.).
2. .  Arxivnaya kopiya ot 12 iyulya 2018 na Wayback Machine (uzb.)
3. .  (kirg.)
4. .  Mat-li k dekade kirg. iskusstva v Moskve. 1939 g.
5. .  21 sm, BBK 85.4. (uzb.), (rus.) i (kirg.)
6. .  − 76 s.: il.; 16 sm.
7. .  (uzb.)
8. .  UDK 351/354. BBK 66,3(2Ki). (uzb.), (rus.) i (kirg.)

Yana qarang
-----------

* Bobur nomidagi Oʻsh davlat akademik oʻzbek musiqali drama teatri
* Madazimov, Rahmonberdi
* Rahmonov, O‘rinboy Rahmonberdievich
* Raxmonov, Juraxon Rahmonberdievich
* Sultonov, Baltixoʻja Sultonovich

Manbalar
--------

1. ↑  „Tursunxon Soliyeva".
2. ↑  „Qirgʻiziston SSR xalq artistlari".
3. ↑   Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-03-31). Tursunxon Salieva
4. ↑  „Tursunxon Soliyeva".

Havolalar
---------

* Qirgʻiziston SSR xalq artistlari
* "Sovetik Qirgʻiziston" gazetasi 4-bet 29.08.1972
* "Sovetik Qirgʻiziston" gazetasi 4-bet 31.08.1972
* "Sovetik Qirgʻiziston" gazetasi 4-bet 05.07.1978
* "Sovetik Qirgʻiziston" gazetasi 3-bet 9.09.1979
* "Sovetik Qirgʻiziston" gazetasi 2-bet 8.03.1990
* "Sovetik Qirgʻiziston" gazetasi 3-bet 27.09.1990
* 20-asr 1-yarmida Qirgʻiziston musiqa va dramatik sanʼatining shakllanishi va rivojlanishi.
**Tinch okean delfini** yoki **Tinch okeanining oq qirrali delfinlari** (lotincha: *Sagmatias obliquidens*) — delfinlar turkumiga mansub delfinlar turi. 2019-yilgi reviziyaga qadar bu turdagi delfinlar odatda kalta boshli delfinlar (*Lagenorhynchus*) jinsi ichida tasniflangan.

Tashqi koʻrinishi va tuzilishi
------------------------------

Ayol delfinlarning oʻlchamlari va vazni 2,21 m va 100 kg ni tashkil etadi, erkak delfinlarda esa — 2,3 m va 180 kg. Tananing nisbati va shakli Atlantika oq qirrali delfiniga juda oʻxshaydi. Tananing yuqori qismi esa tumshuqning uchi va qanotlarning oldingi qismlari toʻq qora rangga ega. Tananing pastki qismi (qorin, koʻkrak, iyak) oq rangda. Koʻkrak qafasidan ikkita qora „kamar" oʻtadi: biri ogʻiz burchagiga, ikkinchisi kaudal pedunkulning pastki tepasiga. Albinizm bu turdagi delfinlarda juda kam uchraydi.

Har bir tishning diametri 4 dan 5 mm gacha. Yuqori jagʻda 30-32 juft, pastki jagʻda 30-31 juft bor. Umurtqalar 74-75.

Tarqatish
---------

Ular Tinch okeanining shimoliy qismida — Kuril orollari va Yaponiyadan Shimoliy Amerikaning gʻarbiy qirgʻoqlarigacha yashaydilar.

Ovqatlanish
-----------

Tinch okean delfinlari kichik va mayda baliqlar va sefalopodlar bilan oziqlanadilar.

Xulq-atvor
----------

Tinch okean delfnlari ming delfingacha boʻlgan podalarda toʻplanishadi. Kundalik faoliyat. Ular suvdan baland sakrab, havoda yoylar hosil qiladilar. Bu delfinlar nafaqat qarindoshlari tomonidan berilgan tashvishlarga, balki toʻrga tushgan uchuvchi kitlarning qichqirigʻiga ham munosabat bildiradi.

Tinch okean delfin va odam
--------------------------

Ular asirlikni yaxshi toqat qiladilar va akvariumlarda mashq qilishlari ham mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „*Sagmatias obliquidens* (Gill, 1865)" (en). *ASM's Mammal Diversity Database*. 28-oktabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-iyul 2021-yil.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
**Shimoliy fargʻona kanali** — Fargʻona vodiysidagi kanal. Uchqoʻrgʻon shahri yaqinida Norin daryosidagi Uchqoʻrgʻon toʻgʻonidan boshlanib, Tojikiston Respublikasining Sugʻd viloyati (Asht tumani)da tugaydi. Kanal 1940-yilda eski kanallar — Yangiariq (1820), Rozenbax (1890), Anhor (1938) kanallari oʻrnida xalq hashari yoʻli bilan qurildi. Uz. 162,5 km (Oʻzbekiston hududida 144 km, Tojikistonda 18,5 km). Suv oʻtkazish imkoniyati 103 m³/s Namangan viloyati Chust va Pop tumanlari (71,5 ming ga) va Tojikistonning Asht tumanidagi (45,8 ming ga) yerlarni sugʻoradi. Shimolida adir etaklaridan Namangan shahrini aylanib oʻtadi. Bu yerda kanal (9 km) chuqur oʻyiq va koʻtarmalar orasidan oʻtadi. 91,6 km da kanal koʻpgina yirik va mayda soylar (Gʻovasoy, Japarsoy, Olmossoy, Kosonsoy, Sumsarsoy) ni kesib oʻtadi, soʻng togʻ oldi tekisligidan oqadi. Kanalda 400 dan ortiq gidrotexnika inshooti, jumladan, bosh rostlagich, 5 toʻgʻon inshooti, 197 suv chiqargich, 15 dyuker, 5 ta temir yoʻl, 35 ta avtomobil yoʻli koʻprigi, 95 nasos styasi, 8 tashlama inshoot qurilgan. 228 mustaqil tarmoqqa ega; eng yiriklari: Yangiariq (23 m³/s), Rozenbax (7 m³/s gacha); PopOqsuv, Toʻda, Sang (3 dan 5 m³/s gacha), Anhor (3 m³/s) va boshqalar.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Gʻazalkent gidrouzeli (janubiy qismi)
Yuqori Derivasiya kanali Gʻazalkent gidrouzelida
**Gʻazalkent gidrouzeli** — Chirchiq daryosidagi gidrotexnika inshooti. 1940-yilda qurilgan. Toʻgʻonning umumiy uz. 544 m. Toʻgʻon ostonasi daryo oʻzanidan 1,5 m yuqorida qurilgan. Toʻgʻon 115° burchak ostida qurilgan toʻsiqli va tuproqli qismlan iborat. Toʻsikli qismining uz. 94 m; har qaysisining eni 14 m dan boʻlgan 5 darvozadan iborat. Toʻgʻon darvozalari toʻliq ochilganda sekundiga 2300 m³suv oʻtadi. Uning oʻng qismida Tovoqsoy GES kanaliga suv chiqargich — rostlagich qurilgan. Rostlagichning maksimal suv sarfi 260 m’/sek. Kanalga ketadigan suvdagi oqiziqlarni ushlab qolish uchun uning bosh qismiga 125,8 × 130 m oʻlchamli 6 kamerali tindirgich qurilgan. Toʻgʻon ostonasi 2 pogʻonali boʻlib, yuqorigi pogʻona ochilsa, tindirgichga quyiladi, pastki pogʻona ochilsa, tindirgichga yigʻilib qolgan oqiziq choʻkin-dilar oʻlchami 1,7 × 3,5 m li 6 ta maxsus tuynuk orqali uz. 300 m, eni 10 m, qiyaligi 0,005 boʻlgan kanalga chiqarib tashlanadi. Suvning tezligi 7- 9 m/sek. boʻlganda tuynuklar sekundiga 280 m³suv oʻtkazadi. Toʻgʻonda daryoda suzib keladigan muz parchalarini oʻtka-zib yuborish uchun balandligi 7 m li darvoza bor. Tuproqli toʻgʻon toʻsiqli toʻgʻonning davomi boʻlib, uz. 450 m. Toʻgʻonning chap qismida yangi kanalga suv chiqaruvchi rostlagich qurilgan. Rostlagichning maksimal suv sarfi sekundiga 2,5 m³. Daryoning chap qirgʻogʻiga damba va toʻsiqlar qurilgan (qarang Gʻazalkent GES).

Manbalar
--------

1. ↑  "Gʻazalkent gidrouzeli" *OʻzME*. Gʻ-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Oʻzbekiston bayrogʻi va xaritasi | *Oʻzbekiston haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulla Telman Alishayev** (ruscha: *Абдулла Тельман Алишаев*; 2008-yil 2-sentyabr kuni vafot etgan) – Rossiyalik, dogʻistonlik jurnalist va yozuvchi boʻlgan. Alishayev Dogʻiston Respublikasidagi mashhur islomiy telekanalda teleboshlovchi boʻlib ishlagan.

Karyerasi
---------

Abdulla Alishayev faoliyat yuritgan musulmon telekanali *Islomiy mavzudagi* taniqli teledasturlardan biri boʻlgan. Bu teledastur TV Chirkey (TV-Chirkei)da namoyish etilib boriladi. Shuningdek, u Dogʻiston va Rossiyadagi fundamentalistik islom harakatiga raqiblik qilib kelgan. U „Chirkey" telekanalida efirga uzatilgan radikal koʻrinishli islomni tanqidga oluvchi hujjatli filmni olib borgan. Alishayev qoʻshni davlatlardan biri Chechenistonda keng ommalashgan vahhobiylikni qattiq tanqidga oladi. Shuningdek, u islom dinining tarafdori boʻlib, islomning moʻtadil shakllarini faol ravishda targʻib qilgan.

Oʻlimi
------

Abdulla Alishayev 2008-yili 2-sentyabrda kechki paytda oʻz mashinasini haydab ketayotganda, ikkita nomaʼlum shaxs tomonidan boshi va yelkasiga oʻq uzilgan. Voqea Dogʻistonning poytaxti Maxachqal’a shahrida yuz bergan. U jarohat olgandan soʻng, darhol Maxachqal’aning markaziy kasalxonasiga olib borilib, operatsiya qilingan. Biroq, Alishayev 2008-yilning 3-sentyabrida vafot etadi. Uning dafn marosimiga 1000 dan ziyod odam qatnashgani aytiladi.

Alishayevning oʻldirilishi Ingushetiya.ru saytining egasi boʻlgan jurnalist va tadbirkor Magomed Yevloyevning oʻlimidan uch kun oʻtmasdan sodir boʻlgan. Magomed Yevloyev Ingushetiya Respublikasida politsiya tomonidan otib oʻldirilgan edi.

Reaksiya
--------

Abdulla Alishayevning oʻldirilishi haqida AQSh Davlat departamentining matbuot kotibi Sean McCormack: „Boʻlgan voqea uchun javobgar odamlar boʻlmogʻi kerak. Afsuski, Rossiyada ham oʻz faoliyatini olib bormoqchi boʻlgan jurnalistlarga qarata boʻlib oʻtgan zoʻravonlik va qotilliklarning achinarli tarixi saqlanmoqda. Ammo, Rossiyada erkin matbuotning xodimlariga yoki erkin matbuotga ishga joylashmoqchi boʻlganlarga qarata sodir boʻlayotgan tahdidlar, qoʻrqitish va zoʻravonlikning qaysi turi boʻlsa ham qabul qilinishi mumkin emas",- deb aytadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Two Russian Journalists Killed". Voice of America (5-may 2008-yil). 6-oktyabr 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-sentyabr 2008-yil.
2. ↑  „Telman (Abdulla) Alishayev".  Committee to Protect Journalists (2-sentyabr 2008-yil). Qaraldi: 14-mart 2013-yil.
3. 1 2 3 4  „IPI Deplores Deadly Attack on Journalist Abdulla Alishayev in Russia's North Caucasus". International Press Institute. Qaraldi: 15-sentyabr 2008-yil.[*sayt ishlamaydi*]
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  „Anti-radical Islam reporter killed in south Russia". *The Independent*. Reuters (3-may 2008-yil). Qaraldi: 15-sentyabr 2008-yil.
5. ↑  „Dagestan, Journalist for "Official" Islam Killed". Agenzia Giornalistica Italia. Reuters (3-may 2008-yil). 4-iyun 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-sentyabr 2008-yil.
6. 1 2  *Belton, Catherine*. „Tension in Ingushetia after journalist's death". *Financial Times* (3-may 2008-yil). Qaraldi: 15-sentyabr 2008-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Boʻri (maʼnolari).

**Boʻri, qashqir** (*Canis lupus*) — itsimonlar oilasiga mansub yirtqich sut emizuvchi hayvon. Yevropa, Osiyo va Shimoliy Amerikada tarqalgan. Oʻzbekistonning choʻl, dashtlari, oʻrmon, toʻqay, togʻ va togʻ etaklarida tarqalgan; qor va muz bilan qoplangan baland togʻlar va tundrada ham yashaydi. Boʻrilarning turli kenja turlari mavjud, jumladan osiyo boʻrisi, tundra boʻrisi, meksika boʻrisi, arktika boʻrisi va boshqalar. 

Boʻrilar qoyalar orasiga, toʻqaylik va jarliklarga, quruq qamishzorlarga in quradi. Tulki inlaridan ham foydalanadi. Boʻrilar inida bolalaydi va bolalarini parvarish qiladi. Chorvachilik r-nlarida podalardan uzoqqa ketmaydi. Boʻrilar yanvar oyidan boshlab urchiydi. Urchish vaqtida erkaklari urgʻochisini talashib qattiq urishadi. Boʻrilar monogam hayvon. Jufti uzoq muddat saqlanib qoladi. Homiladorlik davri 62— 65 kun. Yosh boʻri 3—5 ta, qarisi 6—8 ta, baʼzan 10—13 ta bola tugʻadi. Bolasini 5—6 hafta emizadi. Bolasi 3 haftaligida inidan chiqa boshlaydi. Urgʻochisi emizikli davrida erkagi ovqat olib kelib turadi. Bolalari goʻsht bilan oziqlanishga oʻtgandan soʻng ona boʻri ham oʻlja tutib kela boshlaydi. Avgust oxiridan boshlab yosh boʻrilar har xil mayda kemiruvchilarni tutib yeya boshlaydi. Sentabrda kattalari bilan birgalashib, uy hayvonlarini va yovvoyi hayvonlarni ov qilishga oʻrganadi. Noyab.ga qadar 10—15 ta buri gala boʻlib yuradi. Oʻlja topish qiyin boʻlib qolganda bitta yoki ikkitadan boʻlib, tarqalib ketadi. Erkagi 2 yoshida, urgʻochisi 2—3 yoshida voyaga yetadi. B. 15—16 yil yashaydi. Yilda ikki marta — bahor va kuzda tullaydi. Boʻrilar kuchli, chidamli va chaqqon, hid bilish va eshitish organlari yaxshi rivojlangan hayvon. Goʻsht bilan oziqlanadi, baʼzan olma, qovun, tarvuz kabi mevalarni ham yeydi. Asosan, uy hayvonlari va yovvoyi hayvonlar, quyon, yumronqoziq kabi kemiruvchilar, qushlar, hatto oʻlimtiklar bilan oziqlanadi. Boʻrilar juda ochkoʻz va xoʻra, ikkitasi bitta qoʻyni yeb qoʻyishi mumkin. Podaga hujum qilganda koʻp qoʻyni nobud qiladi. Bir nechta B. birgalikda yoki tuda boʻlib ov qiladi. Quturgan va ochiqqan boʻrilar odamga ham hujum qilishi mumkin. B.ning 12 ta kenja turi bor. Oʻrta Osiyoning choʻl, dasht va past togʻlarida choʻl boʻrisi (S. 1. campestris), Pomir togʻlarida tibet boʻrisi (S. 1. laniger) kenja turlari yashaydi. Baʼzan qora boʻrilar ham uchraydi, uning terisi qimmatbaho hisoblanadi. Oʻzbekistonda choʻl boʻrisi tarqalgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Huquqiy ong** - ijtimoiy ong shakli; jamiyat aʼzolarining mavjud huquqiy munosabatlar va huquqni tushunishi, huquq-tartibot haqidagi tasavvurida oʻz aksini topadi. Huquqiy ong nafaqat amaldagi huquq, balki uning tarixi, shuningdek boshqa jamiyatlardagi voqeliklarni bilishni ham oʻz ichiga oladi. Alohida shaxs, guruh va jamiyatning Huquqii ongi ajratib koʻrsatiladi. Huquqii ong huquqiy mafkura va huquqiy psixologiyadan tashkil topgan. Huquqiy mafkura — har xil huquqiy hodi-salar haqidagi nuqtai nazar, tushun-cha, gʻoya va qarashlarning ilmiy umumlashtirilgan tizimidan iborat. Huquqiy ongning huquqiy mafkura qismida aksini topgan huquqiy hodisalar huquqqa bagʻishlangan maxsus nazariy izlanishlarda oʻz rivojini topib, ilmiy darajada anglab yetiladi. Bunday ilmiy asarlarning mazmuni odamlar maʼnaviy mulkiga aylanib, ularning ongiga aniq huquqiy bilimlarni, mulohazalarni, eʼtiqod va kay-fiyatni olib kiradi. Huquqiy mafkura — shaxsning Huquqii ongini ilmiy asosda shakllantira borib, huquqqa, odamning huquqqa boʻlgan munosabatiga hal qiluvchi taʼsir qiladi. Huquqiy psi-xologiya — huquqiy hodisalarni his-siyot bilan anglashdir. Odam ijtimoiy hodisalarni, jumladan, huquqiy munosabatlarni nafaqat aql bilan, balki sezgi bilan ham tushunib yetadi.

Huquqii ong darajasi jamiyat aʼzolarining huquqiy maʼlumotlariga ham bogʻliqdir. Shunga koʻra, fuqarolarning huquqiy madaniyat darajasini koʻtarishga koʻmak beradigan huquqiy ax-borot tizimini tashkil qilishning ahamiyati katta. Huquqiy madaniyatning darajasiga qarab, Huquqii ong 3 turga ajratiladi: oddiy, ilmiy va kasbiy. Oddiy Huquqii ong, odatda, oʻz-oʻzidan vujudga keladi va odamning shaxsiy tajribasi, huquqiy hodisalar bilan bogʻliq boʻlgan hayotiy vaziyatlar haqidagi tushunchasi bilan belgilanadi. Bunga odamning ishga joylashuvidagi yoki oliy oʻquv yurtiga kirish qoidalari yo boʻlmasa yoʻl qoidasini buzganligi uchun javobgarligi haqidagi bilimlar misol boʻla oladi. Huquqii ong borliq haqidagi oddiy tushunchalar chegarasida qolib ketmaydi, doimo rivojlana borib, nazariy, ilmiy tushunchaga aylanadi. Ilmiy Huquqii ong ijtimoiy huquqiy haqiqatni u yo bu darajada toʻgʻri aks ettiruvchi bilimlar tizimini oʻz ichiga oladi. Kasbiy Huquqii ong esa yuridik oliy oʻquv yurtlaridaoʻqish natijasida shakllanadi, soʻngra, huquqiy amaliyot jarayonida sayqallanadi. Huquqiy fanlar vakillari, huquqshunos amaliyotchilar uning subʼyektlari hisoblanadi.

Huquqii ong jamiyat hayotining ijtimoiysiyosiy sharoitlari, uning madaniyHUQUQIY, demokratik yoki avtoritar anʼanalari bilan belgilanadi.

Nurali Javliyev.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Meidinger, Karl fon**
Andoza:TO'LIQ ISMI SHARIF
Andoza:Bir kishi

Baron **Karl fon Meidinger (Meidinger)** (nemischa:; 1750—1820) — avstriyalik mineralog, Rossiya Imperator fanlar va san'at akademiyasi (1794).Karl fon)]</ref>

Biografiya
----------

1-may 1750-yilda Trier shahrida nemis aristokratik oilasida tug‘ilgan. Uning otasi Baron fon Meidinger Leyptsig, Halle, Göttingen, Erfurt va Geydelberg ta'lim muassasalarida yaxshi ta'lim olgan. U Trier va Venadagi zarbxona direktori edi.

Karl uyda ta'lim olgan, keyin Venadagi o'rta maktabni tugatgan. Shundan soʻng Shemnitsa (hozirgi Banska Stiavnitsa, Slovakiya) konchilik akademiyasida N. Jaquin; ma'ruzalar tingladi D. Scopoli tabiiy tarix, kimyo va metallurgiya bo'yicha. Shu bilan birga, u Yevropa bo'ylab sayohat qildi, ko'plab mamlakatlarda bo'ldi, u erda qiziqarli narsalarning eskizlarini yaratdi.

O'qishni tugatgandan so'ng, u Quyi Avstriyadagi Yer huquqi bo'yicha qonunlar kodeksi idorasida kotib bo'ldi. U ko'p tillarni bilgan, yozgan, tarjima qilgan va kitoblar nashr etgan. 1770-1781 yillarda u lotin tilidan tarjima qilgan va Skopolining bir qancha asarlarini Vena shahrida nashr etgan. 1790-yillar boshlarida Meidinger italyan tabiatshunosi A. Volta va ularning ba'zilarini nemis tiliga ham tarjima qilgan. Karl Meidinger ham o'z tadqiqotlarini olib bordi, natijalarini u bir qator nashrlarda bayon qildi. Uning ilmiy yutuqlarining e’tirofi uning Berlindagi Tabiat fanlari do‘stlari jamiyatiga a’zo etib saylanishi bo‘ldi.

Fayl:Karl fon Meidinger - Icones Piscium Austriae indigenorum - Salmo trutta.jpgKarl fon Meidinger asarlaridan biri
1785 yilda Meidinger o'zining "Versuch einer naturgema¨ßen Eintheilung des Mineralreichs fu¨r Anfa¨nger" asarini Tabiat fanlari do'stlari jamiyatiga bag'ishladi. bir qator mineralogistlarning ishlarini umumlashtirib, tizimli mineralogiyaga kirishga aylandi. 1785-1794 yillarda u Avstriya baliqlariga oid 5 jildlik monografik tadqiqotini nashr ettirdi: "Icones piscium Austriae indigenorum, quos collegit vivisque coloribus expressos..."', bu ixtiologiyada muhim voqea bo'ldi. Nashr Meidingerning o'zi tomonidan yaratilgan baliq tasvirlari bilan ta'minlangan.

1794 yil 28 iyulda E. R. Dashkova Karl fon Meidinger Rossiya Imperator Fanlar va Sanʼat Akademiyasining faxriy aʼzosi etib saylandi. U Rossiyaga o'zining maqolalari va kitoblari, shu jumladan Avstriya baliqlariga bag'ishlangan besh jildli monografiyasi bilan posilkalar yubordi.

Umrining soʻnggi ikki yilida olim ogʻir kasal boʻlib, 1820-yil 1-avgust va Vena shahrida vafot etadi.

Adabiyot
--------

* XVIII-XXI asrlardagi Rossiya Fanlar akademiyasining xorijiy a'zolari: Geologiya va tog'-kon fanlari. / Vah. muharriri I. G. Malaxova. 2012, ISBN 978-5-904509-08-8 (elektron versiya).

Eslatmalar
----------

Havolalar
---------

* Meidinger, Karl Freiherr von (olm.)
* Meidinger, Karl fon (1750-1820) (olm.)


1. 1 2
**Ummon Arab Banki** ( arabcha:  ) — Ummondagi tijorat banki, 1984 yilda tashkil etilgan. U Arab Bank plc (49%), Ummon Xalqaro taraqqiyot va investitsiya kompaniyasi SAOG (31,63%) va boshqa jismoniy yoki korporativ aktsiyadorlarga (19,37%) birgalikda egalik qiladi.

Tarix
-----

2014-yilda bank raqamli transformatsiya strategiyasini yo‘lga qo‘ydi, bank kanallari va xizmatlarini zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash orqali takomillashtirish, innovatsiyalar va iste’dodlarni boshqarish madaniyatini yuksaltirish, shuningdek, strategik hamkorlik orqali qo‘shimcha xizmatlarni taqdim etish orqali amalga oshirilgan. Bosh direktor Abdul Qodir Ahmad Askalan 2013 yilda iste'foga chiqqan.

Ummon Arab Banki 2020-yil iyun oyida Alizz Islamic Bankning 100% ulushini sotib olgan va Al Yusr Islom banki oynasini Alizz Islamic Bank bilan birlashtirgan.

2020-yil 6-iyulda Ummon Arab Banki yopiq aksiyadorlik jamiyatidan ommaviy aksiyadorlik jamiyatiga aylantirilgan bo'lib, uning aksiyalari Maskat qimmatli qog‘ozlar bozorida (MSM) ro‘yxatga olingan.

Ummon Arab Banki chakana bank ishi, korporativ bank ishi, loyihalarni moliyalashtirish, investitsiya banki, savdo moliyasi va islom banki kabilar sektorida faoliyat yuritadi.

Yana qarang
-----------

* Ummondagi banklar ro'yxati

Foydalanilgan adabiyotlar
-------------------------

1. ↑  „Chairman Message". *Oman Arab Bank*.
2. ↑  „Chairman Message". *Oman Arab Bank*.
3. ↑  „About OAB". *Oman Arab Bank*.
4. ↑  „Oman Arab Bank Launches Step to the Future 2.0". *BusinessLiveME* (11-oktabr 2019-yil). Qaraldi: 12-avgust 2020-yil.
5. ↑  „Resignation of the CEO of Oman Arab Bank". *www.ominvest.net*. Qaraldi: 3-fevral 2023-yil.
6. ↑  „Oman Arab Bank acquires Alizz Islamic Bank". *The Arabian Stories* (21-aprel 2020-yil). Qaraldi: 12-avgust 2020-yil.
7. ↑  „Oman Arab Bank lists shares on MSM". *Oman Observer* (6-iyul 2020-yil). Qaraldi: 12-avgust 2020-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti (English)
* Rasmiy sayti (arabcha)

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* LCCN: n89188666
* VIAF: 131470348
* en:WorldCat Identities: lccn-n89188666

 |
**Anatoliy Anatolievich Matkevich** (ukraincha: *Анатолій Анатолійович Маткевич*; 1977-yil 17-iyun) — ukrainalik futbolchi, himoyachi .

Biografiyasi
------------

U oʻz faoliyatini Kirovograd Zvezdada boshlagan va jamoada 1 marta maydonga tushgan (1994-yil). Keyinchalik Ukrainaning koʻplab klublarida oʻynagan: „Metallurg" (Novomoskovsk) (1995—1996), „Gornyak-Sport" (1996), „Kremen" (1996—1998), „Metallurg" (Zaporojye) (1999), "Dnepr "(Dnepropetrovsk) (1994, 1999—2001), „Nafkom" (2001), „Krivbas" (2002—2004), „ Polissya" (Jitomir) (2004).

2005-yil qishda Tavriya Simferopolga koʻchib oʻtdi va jamoadagi debyutini 2005-yil 1-martda Borisfen Borispolga qarshi oʻyinda (2:1) oʻtkazdi. 2006-yil yanvar oyida erkin agent maqomini oldi va Molodejnoye qishlogʻidan Krimteplitsaga koʻchib oʻtdi. Shundan soʻng, 2007-yilda Suriyaning Aleppo shahrining „Al-Ittihod" klubida oʻynagan. Keyinchalik Chernigov Desnada Ukrainaga qaytib keldi. 2007—2008-yilgi mavsumning ikkinchi yarmini „Olimpik Kirovograd"da oʻtkazdi. 2008-yilning yozida „Kommunalnik Lugansk"ga koʻchib oʻtdi, ammo muammolar tufayli klub oʻz faoliyatini toʻxtatdi. Matkevich esa Qarshi shahridan Oʻzbekistonning „Nasaf" klubiga oʻtdi. 2010-yilda Dachya (Kishinyov) jamoasida 5 marta maydonga tushdi va gol ura olmadi. 2010-yili Legion (Kirovograd) jamoasiga oʻtdi. 2010—2011-yillarda Nikolayev jamoasida 26 marta maydonga tushib, 1 ta gol urdi. 2012-yil Sumi jamoasida 7 marta maydonga tushdi va gol ur olmadi. 2012-yili Niva (Ternopol) jamoasida 12 marta maydonga tushib, 1 ta gol urdi. 2013-yili esa Krivoozerskaya jamoasiga oʻtdi. 2014-yil Bucha jamoasida va 2014—2015-yillarda UTK-Yatran jamoasida boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „В «Таврии» команда новичков". 6-may 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-oktabr 2009-yil.
2. ↑  „«Коммунальник» укрепляет состав". 28-sentabr 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-oktabr 2009-yil.
**Şura-yi Devlet** (usmonlicha **شوراى دولت**) – Usmonlilar Imperiyasidagi bugungi Davlat Kengashiga mos keladigan oliy sud organi. 1868-1922-yillarda faoliyat yuritgan.

Davlat kengashining asoslari Mahmud II tomonidan1837-yilda Majlis-i Valâ-yi Ahkam-i Adliye deb nomlangan oliy sudga asoslangan. Bu sud bugungi Davlat Kengashi va Oliy Apellyatsiya sudining asosi boʻlgan muassasadir. Keyinchalik 1839-yilda Gulhane liniyasi Humoyun bilan Usmonli xalqining hayoti, mulki, iffati va nomus kabi tabiiy huquqlari, dini va mazhabidan qatʼi nazar, qonun bilan kafolatlanishi davlat tomonidan kafolatlangan. Yangi huquqiy davlatning asosiy tamoyillari va boshqaruvi huquq normalariga amal qilishi zarurligi Usmonlilar imperiyasida qabul qilingan gʻoyaga asoslanadi

1868-yilda Sulton Abdulaziz davrida Majlis-i Valayi Ahkam-i Adliya ikkiga boʻlingan: Davlat kengashi vazifasini bajaradigan Davlat kengashi va Divan-i Ahkom-i Adliya, Oliy sud funksiyasini bajarish. Shunday qilib, sud va qonun chiqaruvchi hokimiyat bir-biridan ajratilgan. Bu ikki adliya organidan Davlat kengashiga qonun loyihalarini tayyorlash va maʼmuriy nizolarni hal qilish shaklida „loyiha ishlab chiqish" va „sud" kabi ikkita vazifa yuklangan. Divan-i Ahkam-i Adliyaga faqat „hukum" chiqarish vazifalari berilgan.

Sulton Abdulazizning 1868-yil 10-maydagi nutqi bilan samarali ish boshlagan Davlat Kengashining vazifasi qonun va qoidalarni oʻrganish va tartibga solish, fuqarolik ishlarini tekshirish, hukumatdagi oʻzgarishlarni kuzatish edi. 1876-yilgi Konstitutsiya va hukumat bilan bogʻliq ishlarni koʻrib chiqish va hal qilish majburiyati umumiy sudlarga qoldirilganligi sababli, Davlat kengashining sudyalik vazifasi juda cheklangan boʻlib qoladi.

Usmonlilar davrida 54 yil faoliyat yuritgan Davlat kengashi 1922-yilning 4-noyabrida Istanbuldagi barcha markaziy muassasalar Turkiya Buyuk Millat Majlisi hukumati boshqaruviga oʻtishi bilan tugatiladi. 669-sonli qonun bilan eski Davlat Kengashi oʻrniga yangi Davlat Kengashi tashkil etiladi va 1927-yil 6-iyulda ish boshlagan.

Shuningdek
----------

* Davlat kengashi rahbarlarining roʻyxati
* Turkiya Davlat kengashi raislari roʻyxati

Manba
-----

1. ↑  „II. Meşrutiyet Döneminde Danıştay (Şura-yı Devlet), Erkan Tural, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, V:13, 2006, sayfa: 79-89". 17 mayıs 2011da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14 mayıs 2010.
2. ↑  „1868'den 1922'ye Şura-yı Devlet Reisleri, Fethi Gedikli". 20 şubat 2011da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14 mayıs 2010.
**Donnelli, Rut**
Andoza:TO'LIQ ISMI SHARIF
Andoza:Kinematograf

**Rut Donnelli** (inglizcha: *Rut Donnelli*, Andoza:DR — ) — amerikalik aktrisa.

Trentonda shahar meri oilasida tugʻilgan. Birinchi marta kino ekranlarida u 1914 yilda paydo bo'lgan, biz jim qisqa metrajli filmlarda bir nechta rollarni ijro etamiz. 1917 yildan boshlab aktrisa Brodveyda aktyorlik faoliyatini boshladi, keyingi yillarda u bir qator mashhur spektakllarda ishtirok etish orqali katta muvaffaqiyatlarga erishdi. 1927 yilda Donnelli katta ekranga qaytdi va keyingi yillarda u saksondan ortiq filmlarda suratga tushdi, jumladan, Limblight paradi (1933), janob "(1936), "Janob Smit Vashingtonga boradi. "(1939), "Avliyo Meri qo'ng'irog'i" (1945), "Ilon chuquri" (1948), "Yol yo'laklari qayerda" (1950) va "Kuzgi barglar" (1956). 1950-yillarda aktrisa televizorda ishlay boshladi, u erda 1965 yilda "Hamshiralar" teleserialida so'nggi rolini o'ynadi.

1932 yilda aktrisa Basil de Guichardga uylandi, u 1958 yilda vafotigacha birga edi. Rut Donnelli hayotining so'nggi yillarini Manxettenda Vellington mehmonxonasida o'tkazdi va u erda 1982 yilda 86 yoshida vafot etdi.

Havolalar
---------

* VikiOmbor logotipi VikiOmborda **Rut Donnelli** mavzusi boʻyicha mediafayllar bor
|  |
| --- |
|  |
| **Toshloqtepa mahallasi** |
| Mamlakat: | O'zbekiston |
| Hudud: | Fargʻona |
| Shahar: | Margʻilon |
| Maqomi: | Mahalla |
| Aholisi: | 5 654 |
| Koʻchalar: | 28 |
| Diqqatga sazovor joyi: | Qizlartepa arxeologik yodgorligi |

**Toshloqtepa mahallasi** — Fargʻona viloyati Margʻilon shahrida joylashgan mahalla. Toshloqtepa mahallasi hududi qadimgi nomi Toshloqtepa boʻlgan. Hududda toshli tepalik boʻlganligi sababli shunday atalgan. Toshloq — toshli, toshi koʻp, sertosh yerlarda vujudga kelgan, tashkil topgan qishloq maʼnosini ifodalaydi. Avval qishloq nomi sifatida shakllangan Toshloq toponimi keyinchalik tuman nomiga koʻchgan.

2011-yilgi maʼlumotlarga koʻra, Toshloqtepa mahallasida 1221 ta xonadon va ularda 6500 mingdan ziyod aholi yashaydi. 2018-yilda mahallada jami aholi soni 5 654 ta jami oilalar soni 1 131 tani tashkil qiladi.
Mavzeda 11 savdo shaxobchasi, shifoxona, 2 sartaroshxona, 3 oshxona, 2 ta qassobxona, 4 ta otalar choyxonasi mavjud. Mahalla ahlining koʻpchiligi kosiblik bilan shugʻullanadi.

Mahalla fuqarolar yigʻinida 28 ta koʻcha mavjud. Koʻchalar quyidagi nomlar bilan ataladi: Shohimardon, Imom Zahiriddin, al- Fargʻoniy, Behizor, Vatan, Navnihol, A.Teshaboyev, Ehtirom, Bodomzor, Hamkorlik, Yangibogʻ, Alpomish, Farhod, Toshloqtepa, Sandiqchi, Sherdor, Jayhun, Tokzor, Tutzor, Anorzor, Anjirzor, Tepatagi, Osh tor koʻcha, Ulugʻbek, Lutfiy, Saodat, Navnihol torkoʻchasi.

1991—2011-yillar davomida Toshloqtepa mahalla fuqarolar yigʻinidan 20 dan ortiq kishilar haj ziyoratini amalga oshirdilar.
Toshloqtepa MFY hududida Qizlartepa arxeoogik yodgorligi mavjud. Milodiy II asrining oxiri — III asrni boshlarida hozirgi Toshloqtepa mahallasidagi Qizlartepa yodgorligi oʻrnida shahar ibodatxonasi bunyod etiladi. Qizlartepada olib borilgan arxeologik tadqiqotlar natijasida 1000 dan ortiq sopol siniqlari topilib, ulardan 370 tasi idishning haqiqiy shaklini tiklashga imkon beradi.

Margʻilon shahar sektorlar kesimida Toshloqtepa mahallasi 4-sektorga qaraydi. Sektor boshligʻi — tuman DSI boshligʻi Siddiqov Soyib Mamajonovich.

Yana qarang
-----------

Burhoniddin Marg‘inoniy mahallasi

Manbalar
--------

1. ↑  *Nodirbek Abdulahatov* „Marg'ilon mahallari tarixidan". *elib.buxdu*.  Andijon nashriyot matbaa, MChJ. Qaraldi: 1-iyun 2023-yil.
2. ↑  „Marg'ilon shahar sektorlar kesimida". *Marg'ilonuz*.  MARG'ILON SHAHAR HOKIMLIGI (07.13.2018). Qaraldi: 3-iyun 2023-yil.
3. ↑  *Nodirbek Abdulahatov* „Marg'ilon mahallari tarixidan". *elib.buxdu*.  Andijon nashriyot matbaa, MChJ. Qaraldi: 1-iyun 2023-yil.