recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Reduplikatsiya** (lot. reduplicatio ikkilanish, qoʻshaloqlanish) (tilshunoslikda) — soʻzdagi dastlabki boʻgʻinni yoki oʻzakni, butun soʻzni takror qoʻllash bilan takroriy soʻz, grammatik shakl hosil qilish usulidan iborat fonomorfologik hodisa. Shu nuqtai nazardan qisman va toʻliq R. turlari farqlanadi. hozirgi oʻzbek tilida soʻz shaklining bu turi koʻplik, davomiylik va takroriylik kabi grammatik maʼnolarni ifodalaydi. R. yoʻli bilan hosil qilingan birliklarda leksikgrammatik jihatdan bir butunlikni tashkil qiladi. Mas, balandbaland (imoratlar), dastadasta (gul), kulakula, oʻshaoʻsha, mingminglab kabi. Har qanday soʻzning takror holda (ketmaket) qoʻllanishi bilan R. vujudga kelmaydi, yaʼni soʻzning takroriy shakli hosil boʻlavermaydi. R. jahondagi turli tuzumdagi koʻplab tillarga xos hodisa boʻlib, uning vazifasi ham xilmaxildir: Mas, R. rarotonga tilida maʼnoni kuchaytirsa (tupu — oʻsmoq, tutupu — gurkirab oʻsmoq), malayya tilida koʻplikni hosil qilishning asosiy usuli (orang — odam, orangorang — odamlar) hisoblanadi. Baʼzi adabiyotlarda "R." termini "takroriy shakl", "takroriy soʻz" terminlari bilan sinonim tarzida qoʻdlanadi. Nemat Mahkamov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ofoqxoʻja** (1625, Kumul, Sharqiy Turkiston — 1695, Qoʻqon qishlogʻi, Kashqar viloyati) — islom va tasavvuf ilmining yirik targʻibotchilaridan biri va Yorkend xonligida taxtga oʻtirgan xoʻjalarning dastlabkisi; Turkiston tasavvuf ilmining rahnamolaridan Mahdumi Aʼzamning avlodi. O.ning ismi Hidoyatullo boʻlib, u xalq orasida hurmat belgisi boʻlgan "Ofoq" ("Yorugʻ dunyo" yoki "Yorugʻlik egasi") — xuja nomi bilan mashhurdir. O. yoshligida otasi Muhammad Yusuf ibn Eshon Kalon bilan turli shaharlarda yurib bilim va tarbiya olgan. 1638-yilda Kash-qarga kelib, otasi vafotidan soʻng bu yerdagi oqtogʻlik xujalarga bosh bulgan. 1670-yilda Yorkend xonligida yuz bergan ichki kurashlar natijasida O. Qashqarni tark etib Turkiston shaharlarida, qalmoqlar (oyrotlar) orasida va Xeshi yulagidagi (Xesi-szoulan) vi-loyatlarda diniy targʻibot ishlari bilan shugʻullangan. 1678-yilda Tibetda 2 yilga yaqin yashagan va bu yerdagi budda dini vakillari bilan yaqin aloqada boʻlgan. 1680-yil Tibet zodagonlari yordamida oyrotlar xoni bilan tanishgan. 1681-yilda qalmoklar tomonidan Yorkend xonligi taxtiga oʻtqazilgan. Uning jasadi Yogʻdu deb nomlangan joydagi ota-buvalari qabri yoniga dafn etilgan. Shundan boshlab ushbu qabriston "Ofoqxoʻja mozori" deb nomlanib, ziyorat maskaniga aylangan.

Abdulahad Xoʻjayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Barakatxon ibn Davlat Malik** (? - 1246) — Jaloliddin xorazmshohning nufuzli amirlaridan biri va qarindoshi. Qipchoq qabilasidan boʻlgan sarkarda. Otasi — Davlat Malik Xorazmshoh Alouddin muhammad II ning oʻgʻli Gʻiyosiddin Pirshohning amiri boʻlgan. Davlat Malik Eron Ozarbayjonidagi Zanjon yaqinidagi jangda halok boʻlgach (1224), Barakatxon Ozarbayjondagi ildegiziylar hukmdori Ogʻabek Oʻzbek qoʻlida tarbiya topgan. Jaloliddin Hindistondan qaytib Tabrizni olgandan soʻng (1225), Barakatxon uning xizmatiga kirgan va tez orada yirik lashkarboshilaridan biriga aylangan. Jaloliddin halok boʻlganidan soʻng (1231-yil avgust), Barakatxon uning boshqa amirlari Qirxon, Ilon Bugʻo, Saruxon, Berdixon (Xonberdi) qatorida Alouddin Kayqubod qoʻshiniga kirgan. Ammo Kayqubodning vafotidan soʻng uning vorisi Kayxusrav xorazmiylar qoʻmondoni Barakatxonni oʻziga qarshi fitnada ishtirok etganlikda ayblab hibsga oladi. Shunda xorazmlik boshqa amirlar isyon koʻtarib, Barakatxonni ozod qiladilar va mamlakatni talon-toroj qilib ketadilar. 1237–1246-yillarda Barakatxon boshchiligidagi xorazmiylar Yaqin Sharq hukmdorlarining oʻzaro nizolarida ishtirok etganlar. 1246-yil Barakatxon Shom viloyatlari birlashgan qoʻshini tomonidan magʻlub etilib, jangda halok boʻlgan, qoʻshini tarqab ketgan. Bir qism qoʻshin Barakatxonning oʻgʻli qoʻmondonligida xalifa xizmatiga oʻtgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Barakatxon ibn Davlat Malik" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rodoxrozit** (yun. rhodon — atirgul, chrosis — rang), marganesli shpat — karbonatlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi MpSO3. Trigonal singoniyada kristallanadi. Rangi turli qoʻshimchalar borligi tufayli toʻq binafshadan och sargish, kulranggacha oʻzgaradi, oksidlanganda qoʻngʻir tusga oʻtadi. Asosan, yarim shaffof, baʼzan shaffof boʻladi. Yaltiroqligi shishaga oʻxshash, sadafeimon. Qattikligi 3,5—4. Zichligi 3700 kg/m³. Moʻrt. R. koʻpincha dengizlarda choʻkindi yoʻl bilan hosil boʻlgan marganets konlarida, baʼzan oʻrtacha trali polimetall va past trali oltinpolimetall konlarda uchraydi. R. asosan, marganets rudalari tarkibiga kiradi. Sanoat ahamiyatiga ega. Yumshok,ligiga qaramasdan baʼzi shaffof turlari zargarlikda va bezaktosh sifatida qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shahob Shamsiyevich Hamrayev** (1935. 10.5, Shofirkon tumani) — ortopedtravmatolog olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1999), tibbiyot fanlari doktori (1974), professor (1976). Toshkent tibbiyot akademiyasining pediatriya fakultetini tugatgach (1958), Buxoro viloyati Jondor tumani markaziy shifoxonasi xirurgi, boʻlim mudiri (1958—59). Travmatologiya va ortopediya ilmiy tadqiqot in-stitutida klinik ordinator (1959— 61). Toshkent vrachlar malakasini oshirish institutida aspirant (1961 — 64), assistent (1964—74). Shu institut xirurgiya fakulteti dekani va ayni chogʻda shu institut travmatologiya va ortopediya kafedrasi mudiri (1974—85). Toshkent tibbiyot akademiyasi oʻquv ishlari boʻyicha prorektor (1985 — 87). Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vaziri oʻrinbosari (1987— 90), respublika bosh ortoped-trav-matologi (1975-87). 1990-yildan Respublika ixtisoslashtirilgan boʻgʻin va panjalar jarrohligi markazi direktori. Ilmiy faoliyati qoʻl bar-mogʻi jarohati va kasalliklari, surunkali osteomiyelit, sunʼiy boʻgʻimlar oʻrnatish (endoprotezlash), revmatoid artritlarni ortoped-xirurgik usulda davolash, shuningdek, suyak, togʻay va muskullarning plastik operatsiyasiga va boshqa masalalarga oid.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

* Provodnikovoye obezbolivaniye nervnn stvolov i spleteniy pri operatsii na konechnostyax, T. 1990; Kaft va barmoqlarning jarohatdan keyingi kontrakturalarini apparat-jarroxlik usulida davolash, T. 1996; Komp-leksnoye lecheniye ishemicheskoy kontrakturm paltsev i kistey, T. 2004.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Barakaltepa**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti va oʻz oʻrnida arxeologiya yodgorligi hisoblanadi. Ushbu yodgorlikning davri: aniqlanmagan. Qashqadaryo viloyatining Kitob tumanida joylashgan. Yodgorlikning manzili: „Beshterak" QFY, Beshterak qishlogʻi.

Koʻchmas mulkka boʻlgan huquqi: Davlat mulki hisoblanadi. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Antroposofiya** (antropo … va yun. sophia — donishmandlik) — xudo oʻrnida ilohiylashtirilgan odamga eʼtiqod qilishni targʻib etuvchi taʼlimot. 20-asr maʼnaviy hayotida paydo boʻlgan bu taʼlimotga nemis olimi R. Shteyner (1861 — 1925) asos soldi. Odamni ilohiylashtirgan A. uch olam: oliy — ruhiy, oʻrta — avstral (energiya), quyi — tabiiy (materiya) olam bor, deb qaraydi. 1913-yilda „Umumiy antroposofik ja-miyat" deb atalgan tashkilot tuzilgan. Bu jamiyatning turli mamlakatlarda 47 mingdan ziyod aʼzosi boʻlgan. A. gʻoyalari soʻnggi paytlarda ped.da (Valdorf mak-tablari), sanʼatda (evritmiya), tibbiyotda (shu jumladan farmatsevtikada), qishloq xoʻjaligida namoyon boʻla boshladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lesya Ukrainka haykali (**ukraincha: *Пам'ятник Лесі Українці у Телаві*) — Telavi shahrida (Gruziya) ukrainalik shoira, yozuvchi, tarjimon va madaniyat arbobi Lesya Ukrainkaga oʻrnatilgan yodgorlik.

Tarixi
------

Yodgorlik muallifi Ukraina haykaltaroshlari O. Y. Rubana, V. R. Lipovka va meʼmor V. P. Skulskiy hisoblanishadi.

2006-yil 1-avgustda Ukraina Vazirlar Mahkamasi 440-r-sonli „Metro bekati yaqinidagi Lesya Ukrainka yodgorligini ziyorat qilish toʻgʻrisida"gi qarorini qabul qildi. Telavi (Gruziya).

Yodgorlik Kiyevdan olib kelingan va 2010-yil yanvar oyida Nadikvari bogʻiga oʻrnatilgan, ammo u 2010-yil 14-yanvarga belgilangan edi. Yodgorlikning ochilishi Ukraina tomonining tashabbusi bilan qoldirildi.

2017-yilning 28-noyabr kuni Ukraina Bosh vaziri V.Groysman Kaxetiyaga safar qildi, unda Ukraina hukumati rahbari Gruziya madaniyat va yodgorliklarni muhofaza qilish vaziri M.Giorgadze, Kaxeti viloyati gubernatori I.Kadagishvili va Telavi shahri meri Sh.Narekishvili ishtirokida 1909-1910-yillarda taniqli ukrain shoirasi yashagan va „Tosh ustasi", „Rufin va Priskilla" kabi asarlar yaratgan Lesya Ukrainka haykalini Telavi shahrida rasman ochildi.

Havolalar
---------

* Kaxeti viloyatida uroxist zukko yozuvchi Lesya Ukrainchi haykali oʻrnatildi. Arxivnaya kopiya (Ukraincha) )
* Gruziya yaqinida Lesi Ukrainchi haykali oʻrnatildi Arxivnaya kopiya -da(Ukraincha) )
**Shahnoza Sodiqovna Azimova** (1951.8.8, Toshkent) – Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (1999). Biol. fanlari doktori (1988), professor (1993). Toshkent davlat universitetining kimyo fakultetini bitirgan (1972). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida laborant, kichik ilmiy xodim, katta ilmiy xodim (1972–79), Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Biokimyo institutida ilmiy xodim (1979–92), 1992-yildan Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Genetika va eks-perimental biologiya institutida molekulyar genetika laboratoriya mudiri. Ilmiy ishlari molekulyar biol. genetika, rekombinat oqsillar olishga oid. A. normal va rak holatida tireoid gormonlar reseptorlarini oʻrgangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Baranovichi** — Belarus Respublikasining Brest viloyatidagi shahar (1919-yildan). Yirik temir yoʻl tuguni. Aholisi 167 ming kishi (1999). Baranovichi 19-asrning 70-yillarida vujudga kelgan. Shaharda avtomobil agregatlari, avtomatik liniyalar, stanok jihozlari, ventilyatsiya asboblari, temir-beton konstruksiyalari, moy, sut va pivo zavodlari, goʻshtkonserva, un, non kombinatlari, ip gazlama ishlab chiqarish birlashmasi, tikuvchilik, poyabzal, trikotaj va mebel fabrikalari va boshqa korxonalar mavjud. Qurilish materiallari, uy-roʻzgʻor kimyosi mahsulotlari, oʻyinchoq, badiiy buyumlar ishlab chiqariladi. Texnologiya, yengil sanoat texnikumlari, musiqa, tibbiyot bilim yurtlari, oʻlkashunoslik muzeyi bor.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maasmechelen -** Belgiyaning Limburg viloyatidagi Meuse sohilida joylashgan munisipalitetdir .

U Mechelen-an-de-Maas, Vucht, Leut, Meesveyk, Uikhoven, Eisden, Opgrimbie, Boorsem va Kotemning sobiq munitsipalitetlarini o'z ichiga qamrab oladi.

Maasmechelenning chegara yaqinida joylashganligi va uning ko'mir qazib olish tarixi natijasida hozirgi aholisining bir qismi golland, nemis, italyan yoki afg'on (asosan turk va marokash)dan iborat.

Tarixi
------

Kampin platosi muzlik davrida Ardennesning yuqori oqimida joylashgan. Meuse daryosi eroziya qilgan qum va boshqa materiallar konlari bilan qurilgan. Balandligi va unumdor daryo gilining yaqinligi bu joyni miloddan avvalgi 2-ming yillikda bu yerda oʻrnatgan tarixdan oldingi qabilalar va eramizdan avvalgi 1-ming yillikda koʻchib kelgan kelt xalqlari uchun jozibador joyga aylantirgan.

Rim davrida bu hudud Gallia Belgiya va Germaniya Inferior provinsiyalari o'rtasidagi chegarada bo'lgan. Rimning asosiy yo'li janubdagi Maastricht yaqinidagi daryoni kesib o'tdi. Mastrichtdagi ko'prikni himoya qilish uchun qo'riqlanadigan garnizonga xizmat ko'rsatish uchun bugungi kunda aholi punktlari qurilgan.

Sporti
------

 *Duivelsbergcircuit* - Maasmechelen-Opgrimbie-da rallikross
* Maasmechelen viloyatining taniqli sport arboblari:
	+ sportchi Patrick Stevens, sprinter (1996-yilda 200 metrga olimpiada finalchisi)
	+ dzyudochi Heidi Rakels .
* Maasmechelen K. Patro Maasmechelen nomli futbol klubiga mezbonlik qiladi.
* Shahar, shuningdek, *Duivelsbergcircuit* (Devils Hill Circuit) Opgrimbie-da, yaxshi tashrif buyurgan xalqaro Rallycross maskani.

Taniqli shaxslari
-----------------

* Katerine Avgoustakis, qo'shiqchi va 2005-yilda "Yulduzlar akademiyasi" g'olibi (1983-yilda tug'ilgan)
* Logan Bayli, futbolchi
* Ruben Bemelmans, tennischi
* Luka Bresel, snuker o'yinchisi
* Niko Klaesen, sobiq futbolchi
* Davy De Fow, futbolchi
* Xeydi Rakels, dzyudochi
* Murat Selvi, professional futbolchi
* Dré Steemans, teleboshlovchi
* Leandro Trossard, professional futbolchi

Havolalar
---------

* Rasmiy veb-sayt - faqat golland tilida mavjud
* Maasmechelen qishlog'i
* Jumelagecomité veb-sayti
***Bursa Haber*** 1946-yildan beri Bursada turli nomlar bilan nashr etilayotgan mahalliy gazeta .

Bu Bursaning birinchi xususiy gazetasi va Turkiyaning birinchi xususiy gazetalaridan biridir. *Bursa Haber* gazeta uchun ilk qadam birinchi marta 1947-yilda *Doğru gazetasi* sifatida qoʻyilgan. *Hakimiyat* gazetasidan oldin 1947—1950-yillarda Demokratik partiyaning mahalliy nashri sifatida nashr etilgan *Doğru gazetasi* mualliflari Mustafo Taylo boshchiligida birlashdilar va „*Dogru Hakimiyet*" nomli oq-qora gazeta chiqara boshladilar.

Bursaning birinchi mahalliy gazetasi *Doğru Hakimiyet* 1974-yilda qoʻllarini almashtirdi va *Bursa Hakimiyet* nomi bilan nashr etila boshlandi. Bu oʻzgarishlardan soʻng, 1950-yillarda nashr etilgan *Hakimiyet* gazetasining sobiq mualliflari boʻlgan Mustafo Taylo va uning doʻstlari „*Dogʻru Hakimiyet*" nomi bilan nashr etishni davom ettirdilar. .

1983-yilda ishbilarmon Mumin Gençogʻlu gazetani sotib olib, Mustafo Tayla muharrirligida ofset usulida va „*Dogʻru Hakimiyet*" nomi bilan nashr eta boshladi. Hozirgi kompaniyaning boshqa gazetasi *Bursa Hakimiyetga* raqib boʻlgan yangi gazeta, 1983-yil 13-noyabrdan beri Engin Oʻzpinar boshqaruvida kompyuter terish va rangli ofset bosib chiqarish texnikasi bilan nashr qilinmoqda. 1994-yilda Kemal Sulaogʻlu boshchiligida „Dogʻru *Hakimiyet*" gazetasi yangilandi va *Bursa Haber* nomiga oʻzgartirildi.

Bugungi kunda *Bursa Haber* gazetasi Dibay Gazetecilik Yayıncılık A.Ş. nomi bilan Cüneyt Dizdar tomonidan nashr etilishi davom etmoqda *Bursa Haber* gazetasi lokomotiv sifatida koʻrinadigan Dibay Media Group ichida; Bursa Haber FM va Bursa Haber TV seshanba-juma kunlari chop etiladigan, *Highlife*, *Kongreum*, *Gündem16*, *Bursa Time* jurnali va mahalliy gazetalar orasida birinchi boʻlgan *Iddaadayiz* qoʻshimchasi bilan ham mavjud.

Havola
------

* Bursa mahalliy ommaviy axborot vositalari roʻyxati

Havolalar
---------

* Bursa Haber Gazetesi rasmiy veb-sayti 2020 7 Ekim 2020 tarihinde
**Buxor** (arabcha:  yoki مبخرة) arab mamlalatlari dunyosi va Turkiyada bir necha yillar avval qazilma ishlarida topilgan tutatqidir. Mabxora yoki buxr anʼanaviy ravishda loydan yoki yumshoq toshdan yasalgan. Mabxaraning asosiy vazifasi xonaga yaxshi, yoqimli hid berishdur.Aksariyat mabxaralar (yoki *mabahir*, arabcha koʻplik) toʻrtburchak poydevorga ega boʻlib, yon tomonlari ichkariga egilib, yon tomonlari tashqariga egilgan toʻrtburchak kosani qoʻllab-quvvatlaydi. Yogʻoch taglik koʻpincha oyoqlarni hosil qilish uchun oʻyilgan. Kubokning oʻzi metall lavha bilan qoplangan. Qadimgi burnerlar yumshoq metall qoziqlar va guruch tayoqlarning naqshli kombinatsiyalari bilan bezatilgan, koʻpincha yuqori qismning panellarida nometall bilan bezatilgan. Oyoqlari odatda lavha bilan qoplangan.

Hozirgu kunga kelib esa mabxaraning/buxorning koʻproq zamonaviy oʻzgarishlari naqshlar-u, turli xildagai toshlar va yaltiroq qoplangan lavhadan qilingan. Har bir zodagon arab oilasida buxor mavjud edi. Ular anʼanaviy shaklni saqlab qolishlariga qaramay, ular nometall, rangli metallar bilan bezatilgan va balandligi bir necha dyuymdan bir necha futgacha boʻlgan koʻplab oʻlchamlarda boʻladi. Mabaxara tayyorlash hunarmandchiligi bugungi kunda asosan hunarmandlar tomonidan shugʻullanadi, ulardan biri Saudiya Arabistoni Podshohligining shimoliy viloyatlaridan biri boʻlgan Xail viloyatida yashovchi.

Arxitektura mabharalari
-----------------------

Mabxara/buxormeʼmorlarni anʼanaviy mabxora shaklida binolar yaratishga ilhomlantirgan sababi mabxara xech bir mamlakatning binolariga oʻxshamay takrorlanmas koʻrinishga ega edi. Masalan, Jiddadagi maydonda kofe idishlari bilan oʻralgan mabxara haykali bor. Arxitektorlar, haykaltaroshlar va rassomlar mabharalarni manzaraning dekorativ elementi sifatida kiritdilar. Ar-Riyod va Jiddada jamoat joylarida mabxara shaklidagi yirik haykallar mavjud. Bronza mabxaralar Ar-Riyoddagi suv minorasini oʻrab turgan jamoat bogʻlarini bezatadi va Jiddaning Hamra qismida katta granit mabxara joylashgan.

Bunga qarang
------------

* Buxor
* Dabqad

Saudiya Arabistonida ham ushbu yoqimli hid beruvchi buxorlar topilgan. Taxminlarga koʻra buxr Turkiyaga turli yurishlar yoki savdogarlar orqali borgani aytilmoqda.
**Konstant nav** (lot. constantis — doimiy, turgʻun, barqaror), navning genetik aynimasligi — uzoq. muddat qaytaqayta ekilganda (koʻpaytirilganda) ham morfologik hamda qimmatli xoʻjalik belgilari aynimaydigan nav. Navning barqarorligiga seleksiya jarayonida va elita-urugʻchilik ishlarida uzluksiz olib boriladigan tanlash bilan erishiladi. Navlarni ishlab chiqarish da uzoq, saqlanishini taʼminlaydigan gomozigotalik tanlash yoʻli bilan zarur boʻlgan darajagacha yetkaziladi. Konstantlik morfologik belgilarga koʻra aniqlanadi. Aynimaydigan yoki nav sofligi yuqori boʻlgan Konstant nav rayonlashtiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Suriyaning Halab shahridagi, Musulmonlar qabristoni
**Qabriston** yoki **mozor** (arabcha: ) marhumlar dafn etiladigan maхsus joy. Qabriston turlari va ularni muhofaza qilish tartibi dafn marosimi, muayyan хalq, din, mazhab, ijtimoiy guruh va boshqalar, shuningdek, hokimiyat organlari tomonidan oʻrnatilgan maʼmuriy va sanitariya normalari bilan belgilanadi.

**Qabriston**, mozor — marhumlar dafn etiladigan maxsus joy. Q. turlari va ularni muhofaza qilish tartibi dafn marosimi, muayyan xalq, din, mazhab, ijtimoiy guruh va boshqalar, shuningdek, hokimiyat organlari tomonidan oʻrnatilgan maʼmuriy va sanitariya normalari bilan belgilanadi. Dafn etish joylari antik davrda va qadimiy Sharqda nekropol deb atalgan. Oʻzbekistonda Q.ga qadimdan alohida eʼtibor berilgan. Q uchun koʻpincha tepalik joylar tanlangan, atrofi devor yoki panjaralar bilan oʻralgan. Mashhur kishilar uchun esa maqbaralar qurilgan. Oʻrta Osiyoda yashovchi boshqa dinga mansub xalqlarning alohida Q.lari boʻlgan (mas, Buxoro yahudiylari qabristoni, eroniylar qabristoni (shialar uchun), yevropaliklar qabristoni va boshqalar).

Dafn etish joylari antik davrda va qadimiy Sharqda nekropol deb atalgan.

Oʻzbekistonda qabristonga qadimdan alohida eʼtibor berilgan. Qabriston uchun koʻpincha tepalik joylar tanlangan, atrofi devor yoki panjaralar bilan oʻralgan. Mashhur kishilar uchun esa maqbaralar qurilgan. Oʻrta Osiyoda yashovchi boshqa dinga mansub хalqlarning alohida Qabrlari boʻlgan (mas. Buхoro yahudiylari qabristoni, eroniylar qabristoni (shialar uchun), yevropaliklar qabristoni va boshqalar).

Mashxur qabristonlar
--------------------

* Baqi qabristoni - Saudiya Arabistonidagi qabriston.

Adabiyot
--------

1. ↑  Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Shato Sheval Blan** (FR. Château Cheval Blanc — „oq ot Manori") ― yangi Akvitaniya viloyati, Jirond boʻlimi, Sankt-Emilion shahrida joylashgan fransuz sharob zavodi. Bordo vinochilik hududiga, Liburn sub-mintaqasiga tegishli.

„Sent-Emilion vinolarining rasmiy tasnifi" (2012-yil nashri) ga koʻra, mulk mintaqadagi boshqa uchta vino zavodlari (Chateau Angelus, Chateau Ozon va Chateau Pavie) bilan birga Saint-Emilion toifasiga kiradi, „A" sinfidagi Grand Kryu, yaʼni tasnifda eng yuqoridir.

Oʻzining uzumzorlaridan ikkita qizil sharob ishlab chiqaradi: xysusan, Château Cheval Blanc va „ikkinchi sharob" Le Petit Cheval

LVMH guruhi boshqaruvi raisi Bernar Arno va Belgiya biznesmeni Alber Ferere (Albert Frère) ga tegishli. Qishloq xoʻjaligi boshligʻi Pyer Lyurton (Per Lurton) bir vaqtning oʻzida Sotern[FR] — Shato d’Ikem kommunasining eng yaxshi iqtisodiyotini boshqaradi.

Manbalar
--------

* Robert M. Parker Jr. „Bordo: Dunyoning eng yaxshi sharoblari boʻyicha isteʼmolchilar uchun qoʻllanma", 4-nashr, Simon & Schuster nashriyoti, 2003-yil
* Robert M. Parker Jr. „Dunyodagi eng katta vino mulklari: zamonaviy istiqbol", Simon va Shuster nashriyoti, 2003-yil
* X.Jonson va J.Robinson „Vinoning jahon atlasi" Mitchell Beazley nashriyoti, 2005-yil

Havolalar
---------

* Château Cheval Blanc vinochilik sayti Château Cheval Blanc
**Igebayev Abdulhaq** (boshqirdcha: *Абдулхаҡ Хажмөхәмәт улы Игебаев*) — Boshqird sovet shoiri va nasriy yozuvchisi, Boshqirdiston Respublikasining xalq shoiri. Salavat Yulaev nomidagi Respublika mukofoti laureati (1991).

Hayoti
------

U Kusay qishlogʻida (hozirgi Boshqirdistonning Baymak tumani) dehqon oilasida tugʻilgan. Erta yoshida yetim qolgan boʻlib, u bolalar uyida oʻsgan.

1946-yilda Temyasov nomidagi pedagogika kollejini, 1950-yilda Boshqirdiston davlat universitetini tamomlagan.

1950—1969-yillarda „Sovet Boshqirdiston" (Boshqirdiston) gazetasida, „Oltin Tan" va „Agidel" jurnallarida adabiy xodim boʻlgan.

1969—1971-yillarda SSSR Yozuvchilar uyushmasining Oliy adabiy kurslarida oʻqidi.

1971-1990 — „Agidel" jurnalining sheʼrlar boʻlimining mudiri etib tayinlandi.

Oilasi
------

Qizi Faniya Igebayeva — Boshqirdiston davlat agrar universitetining falsafa, sotsiologiya va pedagogika kafedrasi dotsenti. U „Sotsiologiya", „Siyosatshunoslik" va „Ishbilarmon aloqa" fanlaridan maʼruzalari bilan tanilgan. 160 ta ilmiy va oʻquv ishlar, shuningdek ikkita elektron darslik muallifi.

Ijodi
-----

Birinchi sheʼrlar toʻplamini 1948-yilda nashr etgan. „Irendekdan kelgan burgut" (Ulug 'Vatan urushida vafot etgan vatandoshiga, Sovet Ittifoqi Qahramoni Taftizan Minnigulovga bagʻishlangan) (1959), „Vatan qichqirigʻi" (1966—1967), „Ural sadosi" (1969) va bastakorlar X. Ahmadov, Z.Ismagilov, R. Salmanov, Sh. Kulborisov — R. Xasanovning mashhur qoʻshiqlariga soʻzlar muallifi.

Abdulla Igebayev 30 dan ortiq kitoblarni nashr etdi, shu jumladan „Mening singlim" (1958), „Akbuzat" (1960), „Mis qoʻngʻirogʻi" (1968), „Nima uchun zarang yigʻladi?" (1982), „Mening dengiz flotim xizmati" (1987), „Oltin quyon raqslari" (1977) va boshqalar

U hazilkash va satirik sheʼrlar yozgani bilan ham mashhur edi. Boshqird adabiyotining olti jildlik tarixining asoschilaridan biri edi.

Mukofotlari
-----------

G. Salyam mukofoti (1968) („Ovozli ona zamin" dostoni uchun)

Boshqird Muxtor Sovet Sotsialistik Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1980)

Salavat Yulaev nomidagi Respublika mukofoti (1991) („Ochiq soʻzlar" sheʼrlar toʻplami uchun)

Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1991)

B. Valid mukofoti (1997)

Salavat Yulaev ordeni (2005)

Boshqirdiston Respublikasining xalq shoiri (2010)

Baymak shahri va Boshqirdiston Respublikasining Baymak tumanining faxriy fuqarosi.

Xotirasi
--------

Baymak viloyatining Merach qishlogʻidagi koʻchalardan biri Abdulhaq Igebaev nomi bilan atalgan.
**Guptalar davlati** - qadimgi hind imperiyasi (IV VI asrlar). Taxminan 320 -yil Chandragupta asos solgan (oʻsha yildan boshlab Hindistonda Guptalar erasi hisobi boshlangan). Poytaxti — Pataliputra. Eng gullab rivojlangan davri (Chandragupta II davri taxminan 380 — 414)da deyarli butun Shimoliy Hindiston va boshqa bir qancha hududlarni oʻz ichiga olgan. Skandagupta davri (455 — 467) da boʻysundirilgan xalqlarning qoʻzgʻolonlari va saltanatning shimoli-gʻarbiy chegaralariga eftaliylarniig hujumlari boshlangan. V asr oxiridan parchalana boshlagan. VI asr boshida eftaliylar Guptalar davlatining gʻarbiy qismini bosib olib, uni katta tovon toʻlashga majbur etishgan. Guptalar davlati Markaziy Hindistondagi Mandasor davlati bilan ittifoq tuzib eftaliylarni magʻlubiyatga uchratgan boʻlsada, bu urushlar natijasida nihoyatda zaiflashgan va natijada VIasr oxirida barham topgan.

**Guptalar davlatining qulashi** **va Xarsha davlatining vujudga kelishi**. Guptalar davlati VI asming boshlariga kelib qulagan. U V  asrdayoq tushkunlikka uchray boshlagan bo'lib, buning asosiy sababi,  mehnatkash omma ahvolining og'irligida bo'lgan. Hukmronlar haddan tashqari zeb-ziynat ichida yashaganlar, dehqonlarga og'ir  soliqlar solingan, ular o'zlari yetishtirgan hosilning ko‘p qismini  soliq uchun to'lashga majbur bo'lgan. Aholi davlat foydasiga uzluksiz ravishda turli ishlarni bajarishga majbur qilingan. Mana  shu kabi omillar hind dehqonlarining ahvolini og‘irlashtirgan.  Mehnatkashlar o'rtasida norozilik tug'ilganligi alomatlari Guptalar zamonidan qolgan adabiy yodgorliklarda ko‘p uchraydi. Guptalar  podsholigiga uzil-kesil zarba bergan narsa ko'chmanchi eftaliylar,  ya’ni oq xunnlarning bostirib kirishi bo'lgan. Ular V asr oxiri — VI asr  boshlarida Shimoliy chegarani buzib o'tib, Shimoliy Hindistonning  ko'pgina shahar va qishloqlarini vayron qilganlar. 530-yilda oq xunnlar Guptalarning vassali roja Yasodharma tomonidan mag'lub  qilingan. 

Xunnlarni mag'lubiyatga uchratganidan so'ng Yasodxarma  guptalar sulolasiga itoat qilishdan bosh tortib, o'zi maxaroja unvonini olgan. Lekin, unga Guptalar davlati hududining faqat bir  qismigina bo'ysungan. VII asming boshlarida Xarsha (606-647) davlati birmuncha  vaqtgacha yuksalib borgan. Xarsha Kanauja viloyatining rojasi bo'lib, keyinchalik u butun Shimoliy Hindistonni o'ziga bo'ysundirgan.  Xarsha davlati Gang daryosi vodiysi bo'ylab Sharqiy Panjobdan to  Bengaliya qo'ltig'igacha bo'lgan hududni o ‘z ichiga olgan. Markaziy  Hindistonning 40 tacha rojasi Xarshaga vassal bo'lgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Afgʻon mumtoz adabiyoti rivojiga katta hissa qoʻshgan shoirlardan biri. Abdulhamid 17 asrning 60−yillarida dunyoga kelgan va tahminan 1732-yillarda vafot etgan. Abdulhamidning sheʼrlari „ hind uslubi"da yozilgan."Hind uslubi" deganda, sharq va gʻarb olimlari, avvalo,Iroq va Xuroson uslublaridan farqli oʻlaroq sheʼrning falsafiyligini, obrazlarini nihoyatda murakkablashib ketganligiga bildiruvchi uslubga aytiladi. Abdulhamid sheʼriyatida, asosan, ishq−muhabbat, tasavvuf va boshqa anʼanaviy mavzular kuylanadi. Abdulhamid Muhammad Akram Gʻanimat degan shoirning „Nayrange ishq" masnaviysini fors tilidan pushtu tiliga erkin tarjima qilgan. Abdulhamid SHayx Saʼdiy va Hofizlarning gʻazallarini pushtu tiliga tarjima qilgan.1975−yilda Moskvada afgʻon olimlari Zevariddin Mirojiddin Abdulhamid poeziyasining tili haqida nomzodlik dissertatsiyasini yoqladi. Abdulhamidning koʻpgina sheʼrlari rus tiliga ham tarjima qilingan.

Adabiyotlar
-----------

1. Gerasimov A.Literatura Afganistana.
2. Afgʻon shoirlari.(toʻplovchi A. Gʻaniyev)
3. Afganskaya klasssicheskaya poeziya. M.1975.
Fayl:Boitano Brian 1988 800x450.webpBrian Boitano 1988-yilgi qishki Olimpiada oʻyinlarida
**Brian Boitano** (*talaffuzi:* Brian Boitano) (1963-yil 22-oktyabr, Mountain Viewda tugʻilgan) — amerikalik figurali uchish sportchisi. Toʻrt karra AQSh chempioni (1985—1988), ikki karra jahon chempioni (1986, 1988); 1988-yilgi qishki Olimpiadada erkaklar oʻrtasidagi yakkalik konkida uchish bahslarida oltin medalni qoʻlga kiritdi.

Biografiyasi
------------

9 yoshida u murrabiyi Linda Lever qoʻlida mashgʻulotlarni boshladi. 1987-yilda Linda Leaver xoreograf Sandra Bezichni 1988-yilgi Qishki Olimpiya oʻyinlari uchun qisqa va erkin dasturlarni yaratishda ishtirok etish uchun taklif qildi.

Sandra Bezik Boitanoning Olimpiya dasturlari xoreografiga aylandi va u bilan oltin medalni qoʻlga kiritdi.

Qisqa dastur uchun Giacomo Meyerbeerning  *(talaffuzi: Giakomo Meyerber)* „Les Patineurs"  *(tajimasi: Muzda uchuvchilar)* baletidagi musiqa 19-asr figurali uchuvchilarga bagʻishlangan edi. „Napoleon" filmi musiqasi uchun erkin dasturda Sandra Bezich Boitano uchun urushga ketib gʻalaba bilan qaytadigan ishqiy qahramon obrazini yaratdi.

1996-yilda uning nomi Jahon figurali uchish shon-sharaf zaliga va Amerika figurali uchish shon-sharaf zaliga kiritildi.

Brian Boitanoning superqahramonga parodiyasi ,,South Park"Rojdestvo ruhi" va "South Park: Bigger, Longer & Uncut „ multfilmlari asosida yaratilgan. Unga bagʻishlangan,,What Would Brian Boitano Do?"  *(tarjimasi:Brayan Boitano nima qilar edi?)* nomli qoʻshiq ommaviy mashhurlikka erishdi.

Brian Boitano — ochiq gomoseksual. 2013-yil 19-dekabrda sportchi AQSh prezidenti Barack Obama tomonidan Sochidagi 2014-yilgi qishki Olimpiya oʻyinlarining rasmiy Olimpiya delegatsiyasi tarkibiga kiritilganidan bir kun oʻtib coming-outni amalga oshirdi.

Hozirda u Kaliforniyaning Sunnyvale shahrida istiqomat qiladi.

Sport yutuqlari
---------------

| Musobaqalar/mavsum | 1978 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 yil | 1994 yil |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Qishki Olimpiya oʻyinlari |  |  |  | 5 |  |  |  | bitta | 6 |
| Jahon chempionatlari |  |  | 7 | 6 | 3 | 1 | 2 | bitta |  |
| AQSh chempionatlari |  | 4 | 2 | 2 | 1 | 1 | 1 | bitta | 2 |
| Jahon chempionati (oʻsmirlar) | 3 |  |  |  |  |  |  |  |  |

*

Manbalar
--------

1. ↑  „Brian Boitano, U.S. figure skating champion, says he’s gay". 20-dekabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-dekabr 2013-yil.

Havolalar
---------

* Brayan Boitanoning tarjimai holi Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
* Brayan Boitano fan-klubi 2007 Arxivnaya kopiya
**Abdulhamid ibn Umar Usmandiy**(arabcha:عبد الحميد بن عمر عثماندي — Abdulhamid ibn Umar Usmandiy — Toʻliq ismi:Abu Muhammad Abdulhamid ibn Umar ibn Husayn ibn Hasan ibn Hamza ibn Tohir) — roviy.

*Usmandiy* — „Usmand"dan yasalgan nisba bo‘lib, Ustrushananing Borkas qishlog‘iga 2-farsax masofada joylashgan qishloqlaridan biri. Bu qishloq Samarqand hududiga yaqin joyda bo‘lganligi bois keyinchalik shu hududga qaragan.

Faoliyati
---------

Abdulhamid ibn Umar Usmandiy faqih, kalom ilmining namoyandasi Muhammad ibn Abdulhamid Usmandiyning otasi bo‘lib, manbalarda faqat ismi va rivoyat qilgan hadislarigina yozib qo‘yilgan. Biror mansab egasi yoki o‘z davrida mavqei qanday bo‘lgani, hattoki tavallud topgani yoki vafot etgan yillari haqida ham birorta maʼlumot keltirilmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  O‘rta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 672.
2. ↑  O‘rta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 673.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Gurbaxsh singh** (1895-1977) -hind (panjob) yozuvchisi. Muxandislik kollejida (Rurkiy) va Michigan (AQSH) universitetida oʻqigan. "Pritlari" ("Sevgi halqasi") jur.ni chiqargan (1933). "Rajkumar Latika" (1923) pyesasida dehqonlarning yerga egalik qilish uchun zamindorlarga qarshi kurashi tasvirlangan. G.S.ning ijodida hind xalqining milliy ozodlik harakati muhim oʻrin tutadi. Uning "Vatanparvar" hikoyasida teng huquqli, farovon jamiyat haqidagi orzu-umidlari aks etgan. G.S. 30 dan ortiq asar muallifi ("Sevgi yoʻli", "Sevgi hikoyalari", "Shabnam", "Hayot sharbati", "Abadiy yonuvchi mashʼal" va b.). Chet ellik ijodkorlar (V. Gyugo, U. Uitman, T. Hardi va b.)ning asarlarini panjob tiliga tarjima qilgan. 1958-yilda Oʻzbekistonda boʻlgan. Baʼzi hikoyalari oʻzbek tilida nashr etilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdulhay Maxsum Qozoqov** (1923-yil Andijon viloyati — 1999-yil 6-aprel) — askiyachi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi.

Biografiyasi
------------

Abdulhay Maxsum Qozoqov 1923-yili hozirgi Qorasuv shahrida (oʻsha davrda Andijon viloyati Voroshilov rayoni Ilichevsk boʻlgan) savdogar oilasida dunyoga kelgan. Abdulhay Qozoqov oilada yetti oʻgil farzandning uchinchisi boʻlgan. Dastlab oila oʻziga toʻq boʻlgan, keyinchalik mol-mulki, shuningdek, hovli-joylari musodara qilingan. Abdulhay oʻn besh oylik chaqaloqligida onasi vafot etgan. 1937-yili 15 yoshida esa otasi Muhammad Yunus Oxunjonov Rossiyaga surgun qilingan va oʻsha yerda vafot etgan. Otasi vafotidan soʻng erta yetim qolgan Abdulhay Qozoqov bobosi yaʼni onasining otasi Qozoqboy hoji qoʻlida tarbiyalangan.

Abdulhay Maxsum sanʼatga yoshlik davrlaridan qiziqa boshlagan. 1945—1947-yillarda tanburchi hofiz Yusufjon Soliyev boshchiligifagi kolxoz hamda sovxozlar teatrida xizmat koʻrsatgan. Teatrda Abdulhay turli adabiy, tarixiy qahramonlar obrazini yaratgan. Shuningdek, qishloq kengashida 1948—1959-yilgacha kotiblik bilan shugʻullangan.

Oʻzbekistonda 1970-yillarda Abdulhay Maxsum Qozoqov zamondoshlari Tursunbuva (Ijroqo‘mbuva) Aminov, Mamaroziq Is’hoqov, Rahmatqul va Abdullajon Yasharovlar, Mamajon Madaminov, Toshkentda aka-uka Shojalilovlar bilan birga askiya rivojiga hissa qo‘shgan.

Abdulhay Maxsumning repertuarida yuzdan ortiq askiyalari boʻlgan. Ushbu askiyalardan hozirgi kungacha Abdulhay Maxsumning shogirdlari Muhammad Siddiq Alixonov, Muhiddin Sultanov foydalanadi.

1997-yili Abdulhay Maxsum 75 yoshga toʻlganligi munosabati bilan Qorasuvda tadbir oʻtkazilgan. Tadbir „Sayilgoh" dam olish maskanida boʻlib oʻtgan va u yerda Abdulhay Maxsumning uch migndan ortiq muhlislari yigʻilgan. Oʻsha kuni viloyat hokimi tomonidan Abdulhay Maxsumga „Tiko" rusumli yengil avtomobil sovgʻa qilingan.

Abdulhay Maxsum toʻrt oʻgil, olti qizning otasi boʻlgan.

### Vafoti

Abdulhay Maxsum 1999-yil 6-aprel sanasida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Nozikfahm zakiylar bahsi tugamaydi, Amir Temur ham payrovga usta boʻlgan, Margʻilonda askiya maktabi ochiladi – yiqilib qolguncha kuldirish sanʼati" (31-mart 2023-yil). Qaraldi: 14-iyun 2023-yil.
2. 1 2 3 4 5  Mahmudov, Avazbek*. Andijon san'ati fidoiylari*, To'ldirilgan 2-nashr, Akademnashr, 2018 — 110-115 bet. ISBN 978-9943-5226-4-0. 14-iyun 2023-yilda qaraldi.
3. ↑  *O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi (A harfi)*, Toshkent, 2000 — 698-879 bet.
**Mavlono Ya‘qubi Charxiy** — (1363—1447) — faqih va avliyo.
Hazrat Yaʼqub Usmon ibn Muhammad Afg‘onistonning G‘azna shahri yaqinidagi Charx qishlog‘ida tavallud topgan. Naqshbandiya tariqati „Silsilayi sharif"idagi o‘n sakkizinchi halqaning piri murshidi, buyuk avliyo, Qur’oni Karimni tafsir etgan alloma, adib, faqih, atoqli tarbiyachi. Xojagon-naqshbandiya tariqati rivojiga katta hissa qo‘shgan Hazrat Mavlono Yaʼqubi Charxiy toʻgʻrisida Jomiyning „Nafohat ul-uns", Alisher Navoiyning „Nasoyim ul-muhabbat", Ali Safiyning „Rashahotu ayn ul-hayot", Nosiriddin To‘raning „Tuhfat az-zoirin" va boshqa asarlarda maʼlumotlar uchraydi. Mavlono Yaʼqubi Charxiy Balx, Misr, Buxoroyi sharif madrasalarida taʼlim olgan. Diniy va dunyoviy ilmlarni egallagan zot boʻlgan. Mavlono Yaʼqub Misrda Hazrat Shayx Zayniddin Xavofiy bilan hamsaboq bo‘lgan. Manbalarda yozilishicha, Mavlono Yaʼqubi Charxiy 1380-yilda Buxoroga kelgan. Hazrat Yaʼqub Charxiy quyidagi asarlarning muallifi sifatida dunyoga mashhur: „Tafsiri Charxiy" (Qur’oni Karim tafsiri), „Risolai unsiya", „Ar risolatul abdoliya", „Risola dar siyrati Mustavafiya va tariqai mustaqimiya" (Mustafoning siyratlari va to‘g‘ri yo‘llar haqida risola), „Risola dar ilmi faroiz", „Risola dar ilmi aqoid", „Risola fil hisob val faroyiz" (Hisob va meros taqsimi haqida risola), „Muxtasar dar bayoni silsilai Naqshbandiya" (Naqshbandiya suluki haqida qisqacha risola), „Sharhi asmoullox" (Alloh ismlarining sharhi haqida risola), „Sharhi navadu nuh nom" (Allohning to‘qson to‘qqiz ismining sharhi), „Faroyizi manzuma". Yaʼqub Charxiyning „Naynoma" asari ham mashhur bo‘lib, u Mavlono Rumiyning „Masnaviy"siga sharhidir. Hazrat Yaʼqubiy Charxiyning juda ko‘p murid-shogirdlari bo‘lgan. Eng yetuk shogirdi buyuk avliyo Hazrat Xoja Ahrori Valiy hisoblanadi. Hazrat Mavlono Yaʼqubi Charxiy 1447-yil Dushanbeda vafot etadi. Qabri obod ziyoratgohdir. Navoiy viloyatining Qiziltepa tumani, Vangʻozi qishlog‘ida, shuningdek, Buxoro viloyatining Qorako‘l tumanidagi Yangibozor qishlog‘i va Vobkent tumanlarida Hazrat Mavlono Yaʼqubi Charxiyning qadamjo-ziyoratgohlari mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  Yoʻldoshev N*. Buxorodagi ayrim avliyolar tarixi*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1993 — 143 bet.
2. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.
**Antuan Valua-Fortier** (fransuzcha: *Antoine Valois-Fortier*; 1990-yil 13 mart, Kvebek) — kanadalik yarim oʻrta vazn toifasidagi dzyudochi, 2011-yildan buyon Kanada terma jamoasida bellashib keladi. Londondagi yozgi Olimpiya oʻyinlarining bronza medali sovrindori, jahon chempionatining kumush va bronza medali sovrindori, Panamerika oʻyinlarining bronza medali sovrindori, bir qancha milliy va xalqaro ahamiyatga molik turnirlar gʻolibi sanaladi.

Tarjimai hol
------------

Antuan Valua-Fortiyer 1990-yil 13-martda xuddi shu nom ostidagi  provinsiyaning Kvebek shahrida tugʻilgan. U bolalik chogʻidan dzyudo bilan shugʻullana boshlagan, Monrealdagi murabbiylari Nikolya Jil, Mari-Elen Shisolm va Serxio Pessoalar qoʻlida dzyudo boʻyicha tayyorgarlik koʻradi.

U oʻzining kattalar oʻrtasidagi xalqaro miqyosdagi birinchi jiddiy muvaffaqiyatiga 2011-yilda Kanada milliy terma jamoasining asosiy tarkibiga kirganida va Gvadalaxaradagi Panamerika oʻyinlarida ishtirok etganida va u yerdan yarim oʻrta vazn toifasida qoʻlga kiritgan bronza medalini olib qaytadi. U Parijda oʻtkazilgan jahon chempionatida ishtirok etadi, u yerda uni germaniyalik Ole Bishof magʻlub etadi.

2012-yilda u Monrealda oʻtkazilgan Panamerika uy chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritdi va bir qator muvaffaqiyatli chiqishlari tufayli Londondagi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida mamlakat sharafini himoya qilish huquqiga ega boʻladi. Olimpiadaning dastlabki bahsida Antuan kutilmaganda avvalgi oʻyinlar chempioni ozarbayjonlik Elnur Mamadli ustidan gʻalabaga erishdi, keyin britaniyalik Yuen Byorton va qorabogʻlik Srdjan Mrvalevich kabi kuchli dzyudochilardan qoʻli baland keldi, ammo chorak final bosqichida rossiyalik Ivan Nifontovga biribir imkoniyatni qoʻldan boy beradi. Uchinchi oʻrin uchun tasalli bahslarda u argentinalik Emmanuel Luchenti va amerikalik Trevis Stivensni magʻlub etadi va shu tariqa Olimpiada bronza medalini qoʻlga kiritadi.

London Olimpiadasidan soʻng Valua-Fortiyer Kanada dzyudo jamoasining asosiy  tarkibida qolib, yirik xalqaro turnirlarda ishtirok etishda davom etdi. Shunga koʻra, 2013-yilda u San-Xosedagi Panamerika chempionati va Nissadagi Frankofon oʻyinlarining kumush medali sovrindoriga aylanadi. Oradan bir oʻtib, Antuan Guayakildagi Panamerika chempionatida va Chelyabinskdagi jahon chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritadi va hal qiluvchi bahsda gruziyalik Avtandil Chrikishviliga imkoniyatni boy beradi. Yana bir yildan soʻng u Edmontondagi Panamerika chempionatida va Ostonadagi jahon chempionatida bronza medallarini qoʻlga kiritdi - yarim finalda fransuz Loik Petriga magʻlub boʻladi. 

Tokioda oʻtkazilgan 2019-yilgi Olimpiya oʻyinlaridan oldingi jahon chempionatida uchinchi oʻrin uchun kechgan jangda Antuan misrlik raqibi Muhammad Abdulallohni yengib, bronza medaliga sazovor boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Brydon, James.* „Valois-Fortier Wins Bronze in Men's Judo".  CTV Olympics (31-iyul 2012-yil). 31-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-iyul 2012-yil.

Havolalar
---------

* Antuan Valua-Fortier — *Sports-Reference.com* saytidagi Olimpiya statistikasi
* Antuan Valua-Fortier — *judoinside.com* profili
**Konstansa** — Ruminiyaning janubi-sharqiy qismidagi shahar, Konstansa judetsining maʼmuriy markazi. Atrofidagi kurort rayonlar bilan birga alohida maʼmuriy birlik sifatida ajratilgan. Mamlakatning Qora dengiz sohilidagi muhim porti (yuk ortib-tushirish yiliga 15 mln. t). Konstansa va avtomobil yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Aholisi 342,2 ming kishi (1998). Mashinasozlik, xususan, kemasozlik — yetakchi sanoat tarmogʻi. Konstansa — jun sanoatining yirik markazlaridan. Oziqovqat, tikuvchilik, qurilish materiallari, sellyuloza-qogʻoz, mebel sanoati korxonalari, issiqlik elektr st-yasi mavjud. Baliq ovlash bazasi. Arxeologiya va badiiy muzeylar, teatr bor. Xalqaro ahamiyatdagi kurort shahar. Konstansa oʻrnida miloddan avvalgi 6-asrgacha yunonlar polney boʻlgan, 1878-yildan Ruminiya tarkibida. Meʼmoriy yodgorliklardan antik davrga xos turar joy, bazilika qoldiqdari (5—6-asrlar), masjidlar saqlangan.

Aholisi
-------

| Yil | Aholi |
| --- | --- |
| 1853 | 5 200 |
| 1879 | ▲ 10 419 |
| 1900 | ▲ 13 000 |
| 1910 | ▲ 27 000 |
| 1930 | ▲ 59 000 |
| 1950 | ▲ 80 000 |
| 1970 | ▲ 172 000 |
| 1985 | ▲ 319 000 |
| 1992 | ▲ 350 581 |
| 2002 | Decrease 310 471 |
| 2006 | Decrease 306 200 |
| 2007 | Decrease 304 900 |
| 2008 | Decrease 303 712 |
| 2009 | Decrease 302 171 |

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Konstantin Ivanov haykali** — 1952-yilda Cheboksari shahrida oʻrnatilgan Chuvash adabiyoti klassikasi Konstantin Ivanovga oʻrnatilgan yodgorlik.

Tarixi
------

1937-yilda Chuvashiyaning birinchi haykaltaroshlaridan biri Ilya Fedorovich Kudryavtsev chuvash shoiriga haykal yaratish gʻoyasini ilgari surdi. 1939-yilda u Ivanovning katta gipsli byustini yasadi va 1940-yilda shoir tavalludining 50-yilligiga bagʻishlangan koʻrgazmaga taqdim etdi. Lekin tez orada Ulugʻ Vatan urushi boshlandi.

Urush tugaganidan soʻng, Ilya Kudryavtsev oʻz gʻoyasiga qaytdi: u yangi eskizlarni ishlab chiqdi va 1949-yilda Moskvada ishlaganida, u bevosita SSSR xalq rassomi V. I. Muxina rahbarligida Konstantin Ivanov haykali loyihasini tugatdi. SSSR Vazirlar Kengashi huzuridagi Sanʼat boshqarmasi ekspert kengashi haykaltaroshning ishini maʼqulladi. Yodgorlik uchun shoirning tasdiqlangan byusti Leningradning „Monumentskulptura" bronza quyish zavodida quyildi; yodgorlikning poydevori Moskva viloyatidagi Mytishin zavodida qizil granitdan ishlandi.

Yodgorlik Cheboksari shahrida 1952-yil 29-iyunda Volga boʻyidagi xiyobonda oʻrnatilgan. Yodgorlikning umumiy balandligi besh metrni tashkil etdi: bronza byusti kubik va silindrsimon shakldagi sayqallangan qizil granitdan yasalgan poydevor ustida joylashgan boʻlib, unda chuvash tilida: *"Chuvash xalq shoiri K. V. IVANOV 1890-1915"* yozuvi bor. Oʻsha paytdan boshlab, yodgorlik oʻrnatilgan Volga qirgʻogʻidagi maydon Konstantin Ivanov nomi bilan atala boshlandi.

Chuvash ASSRda K. V. Ivanov haykali ochilishi haqida Butunittifoq radiosida xabar berildi:

> 
> „Chuvashiyaning ajoyib qoʻshiqchisi xotirasiga bagʻishlangan tantanali miting Cheboksari shahar ishchilar deputatlari kengashi ijroiya qoʻmitasi raisi oʻrtoq Yenchikovning nutqi bilan boshlanadi. U Konstantin Ivanov ijodiy merosining chuvash adabiyoti va sanʼati rivojiga ezgu taʼsiri, Konstantin Vasilyevich adabiy chuvash tilining yaratuvchisi ekanligi, yodgorlikning ochilish kuni butun Chuvash milliy madaniyati uchun bayram ekanligi haqida gapiradi…".
> 
> 
> 

Ushbu yodgorlik Chuvashiya poytaxtida oʻrnatilgan birinchilardan biri edi. Dastlab, uning oldidagi maydon sement asosli beton plitalardan yotqizilgan. 2010-yil oʻrtalarida yodgorlik oldidagi hudud rekonstruksiya qilindi: maydonchaga plitalar yotqizildi, poydevor atrofiga gulzorlar oʻrnatildi, maydonning asosiga sayqallangan jigarrang granit plitalari yotqizildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Бюст Константина Васильевича Иванова". 13-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-iyul 2021-yil.
2. 1 2  „Год Константина Иванова: скульптура И. Ф. Кудрявцева, посвященная основоположнику чувашской литературы". 13-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-iyul 2021-yil.

Havolalar
---------

* Памятник Константину Иванову
* Бюст Константина Иванова (Чебоксары)
* Скульптура И. Ф. Кудрявцева, посвященная памяти К. В. Иванова Wayback Machine saytida arxivlandi (2021-07-13).