recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Xitoy madaniyat va kino markazi** - Tayvanning Taypeyi, Shilin tumanida joylashgan sobiq kinostudiya va turistik diqqatga sazovor joyi hisoblanadi. U "Central Motion Picture Corporation" kompaniyasiga tegishli joy hisoblanadi. Dastlabki davrda u kino va teledasturlarni sur'atga olish joyi va studiyasi sifatida ish faoliyatini olib borgan. Xitoy Respublikasi hukumati harbiy holatni bekor qilgandan so'ng, Markaz tomonidan ishlab chiqarilgan ko'plab teledasturlar va filmlar Hong Kong va materik Xitoyda sur'atga olindi. Xitoy madaniyati va kino markazi 2008 yilda noma'lum muddatga yopildi.

Tarixi
------

1974-yil 31-dekabr kunida Markaziy kinofilmlar koorporatsiyasi Taypeyning Shilin tumanida, Soochow universiteti va Milliy saroy muzeyi yonidagi studiya qurilishini boshladi. Studiya klassik Xitoy me'morchiligiga hos hola qurilgan. 

1975 yil 10 fevralda Xitoy madaniyati va kino markazi bu yerga tashrif buyuruvchilarni rasman kutib olishni boshladi.

2006 yil 28 fevralda Xitoy madaniyati va kino markazi ichki tamirlashni to'xtatdi.

2008 yil 26 iyul kunida Taypey shahar hukumati Xitoy madaniyati va kino markazining sinov muddati bilan ishini boshladi. Sinov operatsiyasidan va million NT dollarlarini sarflagandan so'ng, park noma'lum muddatga yopiladi.

Tasvirlar galereyasi
--------------------

* Umumiy koʻrinishiUmumiy koʻrinishi
* An'anaviy Xitoy ko'chasining nusxasi.An'anaviy Xitoy ko'chasining nusxasi.
* Qadimgi Xitoy darvozasining nusxasi.Qadimgi Xitoy darvozasining nusxasi.
* Qadimgi Xitoy ibodatxonasining nusxasi.Qadimgi Xitoy ibodatxonasining nusxasi.

Yana qarang
-----------

* Tayvan kino
* Tayvan madaniyati
* Tayvandagi muzeylar ro'yxati
* Sinikizatsiya

Ma'lumotnomalar
---------------
**Kikn** (qadimgi yunoncha: *Κύκνος* — „oqqush") — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni. Sfenelning oʻgʻli, Faetonning sevgilisi. Faetonning onasi tomonidan qarindoshi. Liguriyaliklar shohi, Apollonning irodasi bilan qushga, oqqushga aylangan. Vergiliyning soʻzlariga koʻra, u oʻzining sevgilisi Faetonga qaygʻurib, kuylagan va osmonga koʻtarilgan. Apollon unga yoqimli ovoz bergan va keyin uni osmonga koʻtargan.

„Kiknova minorasi" Briksia yaqinida joylashgan. Lukianning soʻzlariga koʻra, Apollonning yoʻldoshlari Eridanda qushlarga aylangan.

Manbalar
--------

1. ↑   Mifi narodov mira. M. 1991-92. V 2 t. T.1. S.649, Lyubker F. Realniy slovar klassicheskix drevnostey. M. 2001. V 3 t. T.1. S.400
2. ↑   Pavsaniy. Opisanie Elladi I 30, 3
3. ↑   Gesiod, fr.311 M.-U.; Ovidiy. Metamorfozi II 367—380; Gigin. Mifi 154
4. ↑   Vergiliy. Eneida X 189—193
5. ↑   Serviy. Kommentariy k „Eneide" Vergiliya X 189 // Losev A. F. Mifologiya grekov i rimlyan. M. 1996. S.662
6. ↑   Katull. Stixotvoreniya LXVII 32
7. ↑   Lukian. O yantare 4
**Togʻ qulashi** — katta hajmdagi togʻ jinslari massasining uzilishi, yon bagʻir boʻylab qulab tushishi. Tik (45— 50°) togʻ yon bagʻirlari, dengiz qirgʻoqlarida, daryo vodiylarida sodir boʻladi. Togʻ jinslarining nurashi, yer osti va yuzasidagi suvning harakati, gravitatsiya taʼsirida vujudga keladi. Togʻ qulashi koʻp hollarda zilzilalar, qurilishlar, konchilik ishlarida texnika nazoratiga amal qilmaslik oqibatida kelib chiqadi. Togʻ qulashi paytida turli oʻlchamdagi tosh boʻlaklari toʻsatdan pastga qulab, toshlar uyumini hosil qiladi. Togʻ qulashi natijasida daryo vodiylari toʻsilib qolib, koʻllar vujudga keladi. 1911-yilda Murgʻob daryosida yirik Usoy Togʻ qulashi sodir boʻlgan. Natijada bal. 700–800 m keladigan tabiiy toʻgʻon va Sarez koʻli vujudga kelgan. Togʻ qulashini oʻrganish va oldindan aytib berish togʻli oʻlkalarda turli qurilishlar olib borishda amaliy ahamiyatga ega.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rudolf Karl Augstein** (1923-yil 5-noyabr — 2002-yil 7-noyabr) — nemis jurnalisti, muharriri, publitsist va siyosatchisi. U eng nufuzli nemis jurnalistlaridan biri, Der Spiegel jurnalining asoschisi va uning egasi edi. Siyosatchi sifatida u 1972-yil noyabrdan 1973-yil yanvargacha Germaniya Erkin Demokratik partiyasi (FDP) uchun Bundestag aʼzosi edi.

Hayot va kariyera
-----------------

Germaniyaning Hanover shahrida tugʻilgan, Ikkinchi Jahon urushi paytida **Heer**da (Germaniya armiyasi) radio operatori va artilleriya kuzatuvchisi boʻlgan. Urush oxirida u Leutnant der Reserve (zahiradagi ofitser) unvoniga ega edi. U 1946/1947-yillarda *Der Spiegel* jurnaliga asos solgan, u Germaniyadagi eng muhim haftalik tadqiqot jurnaliga aylangan (hali ham shunday). 1961—1962-yillardagi Spiegel ishi paytida u hibsga olindi va 103 kun qamoqqa tashlandi, Frans Yozef Shtraus jamoatchilikning davom etayotgan noroziligi va FDP kabinet aʼzolarining isteʼfosi ostida Mudofaa vaziri lavozimidan ketishga majbur boʻldi. Augstein 1972-yilda Shimoliy Reyn-Vestfaliya uchun erkin demokratlar uchun Gʻarbiy Germaniya parlamenti Bundestag aʼzosi boʻldi, lekin bir yildan soʻng oʻz jurnalistlik vazifalarini bajarish uchun isteʼfoga chiqdi. Taxminlarga koʻra, u oʻzini jurnali bilan qonun chiqaruvchi organdagidan koʻra koʻproq nufuzli deb hisoblagan.

Havaskor tarixchi Augstein bir nechta muvaffaqiyatli kitoblarni nashr etdi, ular orasida *Preußens Friedrich und die Deutschen*, Otto von Bismarck va uning haqida umrbod raqib, *Überlebensgroß Herr Strauß. Ein Spiegelbild*. 1986—1987-yillardagi Historikerstreit paytida Augstein Ernst Nolte va Andreas Xilgruberni Augshteyn „Yangi Osventsim yolgʻoni" deb atagan narsani yaratgani uchun qattiq tanqid qildi. Augsteinning munozarali bayonoti uning Hillgruberni „konstitutsiyaviy natsist" deb taʼriflash edi.

Stefan Aust Der Spiegel jurnalining bosh muharriri boʻlganidan soʻng, Augstein shaxsiy hayotga koʻproq chekindi, garchi u deyarli oʻlimigacha jurnalda muntazam ravishda sharhlar nashr etishda davom etdi. Tinchlik, fuqarolik erkinliklari va matbuot erkinligi yoʻlidagi umrboqiy yutuqlari uchun 2000-yilda 101 nemis jurnalisti tomonidan „Asr jurnalisti" unvoni bilan taqdirlangan. Augstein 2000-yilda Spiegel ishidagi roli uchun Xalqaro Matbuot Institutining Jahon matbuoti erkinligi qahramoni 50 ta laureati orasida edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Um Antwort wird gebeten", *Der Spiegel*, 16 January 1973
2. ↑  Augstein, Rudolf „The New Auschwitz Lie"  *(„Die neue Auschwitz-Lüge")* pages 131-134 from *Forever In The Shadow of Hitler?* edited by Ernst Piper, Humanities Press, Atlantic Highlands, New Jersey, 1993 pages 133-134
3. ↑  Augstein, Rudolf „The New Auschwitz Lie" pages 131-134 from *Forever In The Shadow of Hitler?* edited by Ernst Piper, Humanities Press, Atlantic Highlands, New Jersey, 1993 page 131
4. ↑  Laudatory submission for Hero of World Press Freedom Award: Rudolf Augstein Wayback Machine saytida arxivlandi (8-iyun 2011-yil).
**Gneys** (nem. Gneis) — granitoid tarkibli kristalli slanes. Choʻkindi va magmatik jinslarning metamorfizmga uchrashidan hosil boʻladi. Rangi oqish, kulrang , yashilsimon. Ichki tuzilishi granoblast va porfirblast, tashqi tuzilishi yoʻl-yoʻl ("gneyssimon") massiv koʻrinishida. Tarkibida kvars, dala shpati, biotit, muskovit, amfibol, baʼzan avgit boʻladi. Bundan tashqari slanesda granat, sillimanit, aksessor minerallardan apatit, sirkon, sfen hamda rudali minerallar uchraydi. Tarkibidagi minerallarga qarab G.lar biotitli, amfibolli, piroksenli, granatli deb ataladi. G.ni paydo boʻlishiga koʻra nemis geologi K.G.Rozenbush (1891) ortogneys va paragneysga ajratgan. Choʻkindi jinslarning metamorflanishidan paragneys, magmatik togʻ jinslarining metamorflanishidan ortogneys hosil boʻladi. G. Oʻzbekistonda Hisor togʻlarining jan.-sharqida, Sultonuvays, Ovminza togʻlarida bor. RF (Kola yarim orol), Ukraina, Kavkaz, Markaziy Osiyo va b. joylarda koʻp tarqalgan. Tokembriy davri jinslarida esa ayniqsa koʻp. Shagʻal tayyorlashda, yoʻlka plitalarida va bino poydevorlarini bezashda koʻp ishlatiladi.

...GNOZIYA (yun. gnosis — taʼlimot, fan) — qoʻshma soʻz tarkibiy qismi boʻlib, "bilim" soʻzi maʼnosi ifodasini beradi (mas, farmakognoziya).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Korsakov psihozi**, Korsakov kasalligi, alkogol polinevretik psihozi — alkogoldan surunkali zaharlanish (surunkali intoksikatsiya) oqibatida kelib chiqadigan ruhiy kasallik. Rus psixiatri S. S. Korsakov tomonidan 1887-yilda aniqlangan. Bunda Korsakov sindromiga xos xotira buzilishlari bilan bir qatorda aql-farosatning zaiflashishi, mulohazalarning susayishi, tanqidning yoʻ-qolishi kuchayib boradi. Ammo shaxsga xos boʻlgan sifatlar saqlanib qoladi. Polinevrit belgilari esa parezlar, falajlik, bir guruh muskullar atrofiyasi, sezgi, pay reflekslarining susayishi yoki yoʻqolishi, nerv tolalari boʻylab ogʻriq va boshqa tarzida kechadi.

Korsakov psihozi alkogolni surunkali isteʼmol qiladigan 50—60 yoshdagi kishilarda uchraydi. Kasallikdan forigʻ boʻlish uchun bemor spirtli ichimlikdan butunlay voz kechishi lozim. Asosan B vitamini, nikotin kislotasi hamda nootrop preparatlar qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rudolf Julius Emanuel Clausius** (1822.2.1, Kyoslin, hozirgi Koshalin, Polsha — 1888.24.8, Bonn) — nemis fizigi, termodinamika va gazlar kinetik nazariyasi asoschilaridan biri. Berlin universitetini tugatgan (1848). Syurix (1857-yildan), Vyursburg (1867-yildan) va Bonn (1869-yildan) universitetlari professor Termodinamikaning ikkinchi bosh qonunini taʼriflab bergan (1850). Entropiya tushunchasini kiritgan (1865). Moddaning erish temperaturasi oʻzgarishini bosim oʻzgarishi bilan bogʻlovchi tenglamani (qarang Clausius–Clapeyron tenglamasi) asoslab bergan (1850). Ideal gaz, shuningdek, molekulalarning erkin yugurish uzunligi tushunchasini fanga kiritgan va birinchi boʻlib shu uzunlikni hisoblagan (1860). K. elektroliz nazariyasiga muhim hissa qoʻshgan. Joul—Lens qonuninp nazariy jihatdan asoslagan, termoelektr nazariyasini rivojlantirgan, dielektriklarning qutblanish nazariyasini ishlab chiqqan.

Manbalar
--------

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. ↑  "KLAUZIUS (Clausius) Rudolf Yulius Emanuel" *OʻzME*. K-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Murdak** (forscha: موردك lotinchalashtirilgan nomi: **Moordak**) — Eronning Fors viloyati, Kazerun tumani, Kuhmare baxshi, Kuhmare qishloq okrugiga qarashli boʻlgan qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uning aholisi 1 138 nafar va 252 ta oiladan iborat.

Murdakning tarixi qadim zamonlardan boshlanadi, chunki anʼanaviy madaniyatda qishloqning oʻtmishiga oid koʻplab afsonalar mavjud.

Qishloq tarixiy Kazerun shahri yaqinida joylashgan boʻlib, mintaqada koʻplab diqqatga sazovor boʻlgan qadimiy joylar mavjud.

Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirish boʻyichasitrus bogʻlari, bugʻdoy maydonlari va uzumzorlar mavjud. Uzumzorlar Murdakning oʻziga xos xususiyatga ega jihati boʻlib, u yerda anʼanaviy tarzda koʻplab uzum turlari yetishtiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Moordak can be found at GEOnet Nom Serveri, at this link, by opening the Advanced Search box, entering "-3076041" in the "Unique Feature Id" form, and clicking on "Search Database".
2. ↑  „Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)" (Excel).  Eron statistika markazi. 11-noyabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi.
**Murch** (Piper nigrum) — murchdoshlar oilasiga mansub ilashib oʻsuvchi koʻp yillik oʻsimlik (liana). Poyasininguz. 15 m cha, diametri 8-12 mm. Bargi keng, tuxumsimon, nayza uchli. Gullari mayda, sargʻish, toʻpguli shingilsimon. Mevasi bir urugʻli, qizil, pishgach sargʻayadi, pishmagani quritilsa qora-yib bujmayadi. Hindiston, Hindixitoy, Seylon, Sumatra, Yava va Borneo, Lagos, Gana, Mavrikiy va Madagaskarda, Katta Antil o.larida va Brazili-yada koʻp ekiladi. Oʻzbekistonda aksari-yat issiqxonalarda oʻstiriladi. Qalamchasidan koʻpaytiriladi, 2—3-yili meva tugib, yiliga ikki marta (tupidan 2-4 kg) hosil beradi. Dunyo boʻyicha yiliga 55—60 ming t M. yetishtiriladi. Mevasini yumshoq eti bilan quritib, qora murch, etidan tozalab va yanchib oqmurch olinadi. Mevasi oziq-ovqat sanoatida va oshpazlikda ishlatiladi. Tarkibida piperin, piperidin alkaloidlari va efir moyi (1 — 1,5%) bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* LCCN: sh85102395

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tamaddixona belgisi | *Oziq-ovqatga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Go'bekli tepe
-------------

**Go'bekli tepe**-Shanliurfa shahar markazidan 18 kilometr shimoli-sharqda, O'renjik qishlog'i yaqinida joylashgan.Bu joy 1963-yilda Istanbul va Chikago universitetlarining hamkorligida o'tkazilgan tadqiqot davomida topilgan va "Neolit davri turar joyi"sifatida aniqlangan.Hududning haqiqiy qiymati 1994-yildan keyin boshlangan qazilma ishlari bilan o'rganila boshlangan.Ma'lum bo'lishicha,u 12000 yil oldin paydo bo'lgan diniy markaz hisoblanadi.Diametri 30 metr bo'lgan 20ga yaqin yumaloq va oval shaklidagi inshootlar o'rtasida 2 ta "T" shaklidagi , balandligi 5 metr bo'lgan ohaktoshdan yasalgan mustaqil ustunlar joylashgan.Go'bekli tepe o'zining joylashuvi,o'lchami,tarixi va inshootlarining monumentalligi bilan neolit davri uchun ziyoratgoh sifatida foydalanilganligi kelib chiqadi. Buyuk bir tasavvur kuchining asari bo'lgan go'bekli tepe, bu hajmdagi eng qadimgi yodgorlik bo'lib, ko'p ma'noda tarixning boshlang'ich nuqtasida shakllangan.Odamlar ovchilik, temirchilik bilan yashagan bir davrda ilg'or me'morchilikni talab qiladigan ibodatxonlar qurilishi butun dunyoda hayrat uyg'otgan. Tarixdan oldingi insonning e'tiqod dunyosini animistik haykallar bilan boyitilgan go'bekli tepe ibodatxonalari arxeologik tarixning eng muhim kashfiyotlaridan biri sanaladi. Durdona.Choriyeva (munozara) 11:15, 4-Dekabr 2022 (UTC)
**Yogʻinlar** — 1) atmosfera (bulutlar yoki havo)dan Yer (yoki suv) yuziga tushadigan suyuq yoki qattiq holatdagi suv. Yo. bulutlardan yomgʻir, qor, doʻl va muz zarralari koʻrinishida, havo qatlamidan shudring hamda qirov shaklida tushadi. Yogʻin miqsori tushgan Yo.ning holatidagi qatlami qalinligini (mm) oʻlchab aniqlanadi. Yo. jadalligi maʼlum vaqt (sutka, soat va b.) ichida tushgan Yo. miqdori bilan belgilanadi. Yo. miqdori meteorologiya st-yalarida maxsus asboblar — yogʻin oʻlchagichlar, plyuviograflar yordamida, qor qoplamining qalinligi maxsus oʻlchash reykasi bn; zichligi zichlik oʻlchagich bilan oʻlchanadi. Har bir joy bir kunlik, oʻn kunlik, oylik, yillik va oʻrtacha koʻp yillik Yo. miqdori — Yo. yigʻindisi hisoblab chiqiladi. Joyning geografik kengligiga, dengiz va okeanlardan uzoqyaqinligiga, shamol yoʻnalishiga va joyning relyefiga qarab, yer yuzining turli joylarida Yo. miqdori har xil boʻladi. Tropiklarda yiliga 1000 mm dan ortiq, hatto 12000 mm gacha (mas, Hindistonda), moʻʼtadil kengliklarda 250 mm dan 1000 mm gacha, choʻllar va yuqori kengliklarda 250 mm dan kam (mas, Misrda) Yo. tushadi. Umuman Yer yuziga tushadigan bir yillik Yo. miqdori oʻrta hisobda 1000 mm (50 ming km3 dan koʻproq suv)ni tashkil etadi. Oʻzbekiston hududida yillik yogʻin miqdori 80– 90 mm dan 1000 mm gacha yetadi. Yo. tarkibida suvdan tashqari chang zarralari, mikroorganizmlar, shuningdek, radioaktiv elementlarning parchalanishidan hosil boʻladigan mahsulotlar ham boʻladi. Yo. radioaktivligi oʻrta hisobda har bir gramm yogʻin 10~" — 10~12 kyuri. Momaqaldiroq paytida yogʻayotgan Yo.ning radioaktivligi boshqa vaqtdagi Yo.nikiga nisbatan koʻproq boʻladi; 2) sunʼiy Yo. — oʻta sovigan bulutlarga maxsus kimyoviy modda (reagent)lar taʼsir ettirib, sunʼiy muz kristallari hosil qilish natijasida ulardan tushadigan Yo. Kimyoviy moddalar bulutlarga samolyotlardan yoki yerdagi maxsus qurilmalar yordamida sochiladi. Bu usul yogʻingarchilik juda kam boʻlgan mintaqalarda qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ertoʻgʻrul** (taxminan 1191-1281) - harbiy sarkarda, oʻgʻuzlarning qay (qayigʻ) urugʻidan, usmonlilar sulolasi bobokaloni. 13-asrning 20-yillari — moʻgʻullar istilosi davrida E. oʻz urugʻdoshlari bilan Movarounnahr va Xurosondan Kichik Osiyoga kelib oʻrnashgan. Bu paytda Kichik Osiyodagi Saljuqiylar davlati bir-biridan mustaqil 12 ta beklik (beylik)ka ajralib ketgan edi. Ana shunday bekliklardan biri Kichik Osiyoning shim.gʻarbiy qismida — Koʻniya sultonligi hududida tashkil topgan boʻlib, bu beklikning asoschisi E. hisoblangan. U chegara hududlarida xizmat qilgan va saljuqiylardan iqto sifatida mazkur mulkni olgan va ularga tobe boʻlgan. Bu beklik Syogyut (Sugut) atrofi (Biljiq va Eskishahar oʻrtasi)dagi hududni oʻz ichiga qamrab olgan. E. Eskishahardan to Yangishahargacha boʻlgan 50 km lik hududni ham oʻziga boʻysundirgan. Oʻgʻuz turklarining qay urugʻi Eskishahar va Anadolu atroflariga kelib oʻrnashganda ular hali islom dinini qabul qilishmagan edi. Biroq ular musulmon boʻlgach, tez orada islom dinining eng otashin himoyachilariga aylanishgan. E. boshchiligidagi turkiylar qoʻshini salibchilarga kuchli zarbalar bergan. E. uzoq umr koʻrib, baʼzi manbalarda yozilishicha, 90 yoshida olamdan oʻtgan. U tiriklik payti — 1281-yilda oʻgʻli Usmon I ga mazkur beklik boshqaruvini topshirgan.

LL:Miller A.F. Kratkaya istoriya Tursii, M. 1948; Raxmanaliyev R. Imperiya tyurkov, M. 2002.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kikoin** - NOSKOV EFFEKTI, fotomagnit-elektr effekt — magnit maydoni N ga joylashtirilgan yarimoʻtkazgich yoritilganda elektr maydoni hosil boʻlishi hodisasi. Bu elektr maydoni magnit maydoniga, yarimoʻtkazgichning yeritilgan sirtidan yoritilmagan sirtiga diffuziyalanayotgan zaryad tashuvchilar (elektronlar va kovaklar) oqimiga perpendikulyar boʻladi.

K — N. e. asosiy boʻlmagan tok tashuvchilarning oʻta bir jinsli boʻlmagan konsentratsiyasida kuzatiladi (bunday holat yorugʻlik kuchli yutilganda vujudga keladi). Bu effektni 1933 yilda Kikoin I.K. va Noskov M.M. hamkorlikda kashf qilgan. Bu hodisa fotomagnitoelektr effekt ham deyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Kikn** (qadimgi yunoncha: *Κύκνος* — „oqqush") — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni. Poseydon va Kalikaning oʻgʻli, Troadadan (yoki Garpala yoki Skamandrodik). Onasi uni qirgʻoqda qoldirib ketgan, dengiz qushlari (oqqushlar) unga yemish olib kelib turishgan, keyin baliqchilar uni topishgan.

Tugʻilish boʻyicha Frakiyalik. Kolonda (Troada) hukmronlik qilgan. Uning boshi oq edi. Xotini Prokliya, bolalari Tenes va Gemifeya. Uning ikkinchi xotini Filonoma, uni yoʻldan ozdirganlikda Tenesni yolgʻon ayblaydi. Kikn haqiqatni bilib, xotinini yerga koʻmib tashlaydi. U oʻgʻlining oldiga suzib borib, kechirim soʻraydi va kemani arqon bilan daraxtga bogʻlaydi, ammo Tenn arqonlarni bolta bilan kesib tashlaydi (shuning uchun „Tenedos boltasi" degan gap yuradi). Troyada Paris kenotafi ustida oʻtkazilgan oʻyinlarda, poygalarda qatnashgan.

U mustahkam edi, yunonlarning qoʻnishiga xalaqit bergan. U Troya urushi boshida Axill tomonidan tashlangan toshdan vafot etgan. Yoki Axill uni boʻgʻib oʻldirgan. Taxminga koʻra, u Protesilayni oʻldirgan. Ovidiyning soʻzlariga koʻra, u minglab dushmanni oʻldirgan, ammo kuchli olishuvda Axill tomonidan oʻldirilgan, dubulgʻa kamari bilan boʻgʻilgach, oqqushga aylangan.

Esxilning „Kikn" tragediyasi, Sofoklning „Choʻponlar" tragediyasi, ehtimol, Axey Eretriyskining „Kikn" tragediyasining qahramoni.

Xet manbalarida Alaksandusning salafi Vilusa (Ilion) shohi **Kukkunis** (Kukunnis) tilga olinadi. Suppilulium I ning zamondoshi. Uning Kikn bilan tenglashtirilishi birinchi marta 1930-yilda P. Kretchmerning maqolasida uchragan va zamonaviy fanda keng qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Mifi narodov mira. M. 1991-92. V 2 t. T.1. S.649, *Lyubker F.* Реальный словарь классических древностей. M. 2001. V 3 t. T.1. S.400
2. ↑   Gigin. Mifi 157
3. ↑   Sxolii k Pindaru. Olimpiyskie pesni II 147 // Kommentariy D. O. Torshilova v kn. Gigin. Mifi. SPb, 2000. S.191
4. ↑   Likofron. Aleksandra 237 i komm.
5. ↑   Strabon. Geografiya III 1, 46 (str.604)
6. ↑   Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka V 83, 1; Pavsaniy. Opisanie Elladi X 14, 1; Strabon. Geografiya XIII 1, 19 (str.589)
7. ↑   Gesiod. Perechen jenщin, fr.237 M.-U.
8. ↑   Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka E III 23-25
9. ↑   Pavsaniy. Opisanie Elladi X 14, 3-4
10. ↑   Gigin. Mifi 273
11. ↑   Palefat. O neveroyatnom 11
12. ↑   Aristotel. Ritorika II 22
13. ↑   Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka E III 31; Stasin. Kiprii, sinopsis; Pindar. Olimpiyskie pesni II 82 kratko; Istmiyskie pesni V 39 kratko
14. ↑   Primechaniya Ye. G. Rabinovich v kn. Seneka. Tragedii. M. 1983. S.416
15. ↑   Kvint Smirnskiy. Posle Gomera IV 523—531
16. ↑   Ovidiy. Metamorfozi XII 72-145
17. ↑   Aristofan. Lyagushki 963
18. ↑   Gindin L. A. Tsimburskiy V. L. Gomer i istoriya Vostochnogo Sredizemnomorya. M. 1996. S.97
19. ↑   Latacz J. Troy and Homer. Oxford UP. 2004. P.106
**Ajanta** — Hindistonning gʻarbidagi shaharcha nomi bilan yuritiluvchi meʼmoriy majmua. Avrangoboddan shimoli-sharq, da, Mahorashtra shtatida. A. Vagxo-ra daryosi yoqasidagi tosh qoyalarga yasalgan 29 Budda ibodatxonalaridan iborat (mil. av. 2-asr- mil. 7-asr). Jami 29 ta gʻor ichiga zal ishlangan. A. majmuasi qad. xalq meʼmorligi uslubida yaratilgan. A.ning keyingi qurilgan qismlari haykallar va devoriy rasmlar bilan beza-tilgan. Ularda tantanali shodiyonalar va xalq sanʼati aks ettirilgan. Sanʼatkorlar haykaltaroshlik va rassomlik asarlariga xalq badiiy ijodiga xos realistik ruh va goʻzallik bera olganlar. Ad.: Tyulyayev S. I. Arxitektura Indii, M. 1939.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Yaldo kechasi yoki „chilla" kechasi Eronning qadimiy bayramlaridan biridir. Bu bayramda, yilning eng uzun tunining oʻtishi va Shimoliy yarimsharda kunlarning uzayishi nishonladi.

Yaldo deb kuzning oxirgi kunidagi quyosh botishidan boshlab (21-dekabr) keyingi kundagi quyosh chiqqunga qadar(qishning birinchi kuni) oraligʻidagi vaqtga aytiladi. Eronlik oilalar Yaldo kechasida, odatda kechki ovqat tayyorlashadi va shuningdek turli xil mevalarni va tarvuzni tayyorlaydilar va birgalikda isteʼmol qiladilar.

Ovqatlar isteʼmolidan keyin, Hofiz devoni bilan folbinlik ommalashgan. Bu kechada oʻtkaziladigan bayram va chilla, qadimiy anʼanalardan biridir.

Uzoq oʻtmishdagi qishloq xoʻjaligi turmush tarzining asosini tashkil qilgan odamlar, tajriba orttirish va vaqt oʻtishi bilan fasllarning oʻzgarishi, kun va tunning uzunligi va qisqaligi tufayli oʻz ishi va faoliyatlarini moslashtira oldilar.

شب یلدا
Ular birinchi kundan kunlar uzayishini bilishadi va natijada oʻsha kunlar, yorugʻlik va quyosh nuridan koʻproq foydalana olishadi. Yorugʻlik va quyosh nuri yaxshilik va muvafaqqiyat ramzi va qorongʻulik, zulmat kechasi bilan jang va toʻqnashuvda degan ishonch yaratilgan edi.degan ishonch yaratilgan edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ночь Ялда" (ruscha). *truly.club*. Qaraldi: 2-dekabr 2022-yil.
2. ↑  „شب یلدا از کجا شروع شد؟" (forcha). *digikala.com*. Qaraldi: 2-dekabr 2022-yil.

Yana qarang
-----------

Adabiyotlar
-----------
**Echkichilik** —chorvachilikning echkilarni boqish va koʻpaytirish bilan shugʻullanuvchi tarmogʻi. Jahon boʻyicha 709,9 mln. bosh echki boqiladi. Uning asosiy qismi Osiyo (443,7 mln. bosh), Afrika (205,6 mln. bosh), Janubiy Amerika (25,9 mln. bosh) mamlakatlariga toʻgʻri keladi. E. xoʻjaliklari togʻ, baland togʻ oʻtloqlari, choʻl yaylovlari va dashtlarda joylashgan. Iqlim sharoitiga moslashgan serjun echki zoti Oʻzbekistonning jan. mintaqalarida, angor echkisi Turkiya, AQSH, Janubiy Afrika Respublikasi, Avstriya va qisman Madagaskar o.ida, kashmir echkisi Tibetda, orenburg, oltoy echkilari Rossiya da yetishtiriladi va ulardan foydalaniladi. E.ning sut, jun, tivit yoʻnalishlari mavjud. Sut echkichiligi Yevropa mamlakatlari (Angliyada 1984-yilda Britaniya echkichilik assotsiatsiyasi tashkil etildi, 150—200 ona echkidan iborat sutchilik fermalari yuzaga keldi), Rossiyaning markaziy hududlari, Shimoliy Kavkaz, Qrim, Zakavkazye, Oʻrta Osiyoda, jun echkichiligi Turkiya, AQSH, Afrika, Avstraliya, Oʻrta Osiyo, Qozogʻistonda; tivit echkichiligi Tibet, Rossiyada keng rivojlangan. Koʻp mamlakatlarda echki suti uchun bokiladi. Echki suti yengil hazm boʻladi, ayniqsa, bolalar va oshqozoni kasal odamlar uchun nihoyatda foydalidir. Echki sutidan pishloq va boshqalar turli parhez mahsulotlar ham tayyorlanadi. Echki goʻshti toʻyimliligi va taʼmi jahatidan qoʻy goʻshtidan qolishmaydi. Maxsus serjun zot echkilardan kokili uzun, ipaksimon tovlanadigan jun olinadi. Juni bir xil, chidamli, pishiq, elastikligi tufayli ulardan kostyumbop gazlamalar, gilam, trikotaj buyumlar ishlab chiqariladi. Terisidan shavro, xrom va boshqalar olinadi, poʻstak qilinadi, qalin junli terilardan moʻyna tayyorlanadi. Echki tivitidan jahonga maʼlum va mashhur (orenburg) roʻmollar va sharflar toʻqiladi. E. Uzbekistonda qadimdan rivojlangan. Namangan viloyatining Chust, Pop, Kosonsoy, Toshkent viloyatining togʻ oldi tumanlarida, Samarqand viloyatining ayrim xoʻjaliklarida, Navoiy viloyatining Nurota va Surxondaryo viloyatining Boysun tumanlarida boqib koʻpaytiriladi. Hozirgida E. sohasida naslchilik ishlarini tashkil qilish, ularni asrash, parvarish qilish, ulardan sifatli mahsulotlar olish boʻyicha ilmiyamaliy ishlar Oʻzbekiston chorvachilik instituti, qishloq xoʻjaligi oliy oʻquv yurtlari kafedralarida olib boriladi.

Yana q.
-------

* Echki
* Chorvachilik
* Qoʻychilik

Adabiyot
--------

* Vorobyev P.A. i dr. Ovsevodstvo, kozovodstvo i texnologiya proizvodstva shersti i myasa, M. 1988; Am irov A. Echkichilik fanini oʻrganish boʻyicha qoʻllanma, T. 1993. Abdusattor Amirov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Ajdaho (obraz)*** – ogʻzidan oʻt purkab, kishini oʻz domiga tortuvchi bahaybat afsonaviy maxluq. Ajdar, ajdarho shaklida ham qoʻllaniladi. "Ajoyib ul-maxluqot" muallifining yozishicha, uzunligi uch gaz (2,7 metr) va yoshi uch yuz yildan oshgan ilon Ajdahoga aylanadi. Ajdahoning yoshi besh yuz yilga yetganidan soʻng baliq kabi ikki yonidan qanot chiqarib, suvda ham bemalol suzgan, suv jonzotlarini ov qilgan. Avom kishilarning eʼtiqodicha, Ajdahoning yuragini isteʼmol qilgan odam qoʻrqmas, botir, agar terisi oshiq kishining taomiga qoʻshib berilsa, ishq dardidan forigʻ boʻlarkan. Afsonalarda keltirilishicha, Ajdaholar asosan yer tagida yashirinib yotgan xazinalarni qoʻriqlab yotgan. Ajdahoga qarshi kurashish xalq ogʻzaki ijodi hamda mumtoz adabiyotda jasorat va qahramonlik timsoliga aylangan.

"Tarixi anbiyo va hukamo"da Shis paygʻambarning oʻgʻli Anush hamda Asʼhobi Uxdud bobida tilga olingan obid yigit Ajdahoni yengadi. Shuningdek, ushbu asar hamda turli munosabatlar bilan "Xamsa" va "Xazoyin ul-maoniy"da ham Muso (alayhissalom)ning moʻjizaviy hassasi yerga tashlanganda, Ajdahoga aylanib, Firʼavn sehrgarlarining jodularini yutib yuborgani qayd qilingan. "Tarixi muluki Ajam"da shoh Gushtospning Ajdaho va karkidonni oʻldirgani qahramonlik sifatida tilga olinadi. "Xamsa"ning ikki asosiy qahramoni – Farhod va Bahrom Goʻr ham Ajdahoni magʻlub etgan bahodirlar sifatida tasvirlangan. "Nasoyim ul-muhabbat"da Imraatun Misriyatun uxro – misr­lik valiy ayol zikr qilgan paytda atrofida ajdaholar va ilonlar halqa urib yurishi ayolning karomati sifatida berilgan.

Ajdaho lirik asarlarda turli maʼno va obrazlarni ifodalagan. Ayniqsa, tun va zulf timsollarini tavsiflashda ajdaho obraziga koʻp murojaat qilingan. Irfon falsafasida Ajdaho – nafsi ammora timsoli:

> Mehnat oʻtidin yoruqtur har taraf koshonamiz,
> 
> 
> Boʻldi goʻyo ajdaho komi bizing vayronamiz.
> 
> 
> ("Gʻaroyib us-sigʻar", 241-gʻazal)
> 
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  *"Alisher Navoiy: Qomusiy lugʻat"*.
2. ↑  *"Tarixi anbiyo va hukamo"*.
3. ↑  *"Gʻaroyib us-sigʻar"*.
4. ↑  *"Farhod va Shirin"*.
**Baxtsiz hodisa** - turli tabiiy ofat, avariya va boshqa koʻngilsiz hodisalar oqibatida badanga shikast yetish, mayib boʻlish yoki oʻlish hollari. Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida korxonalar, qurilish, transport, konlar va bosh joylarda xavfsizlik qoidalari buzilishiga yoʻl qoʻyib, Baxtsiz hodisalarga sababchi boʻlgan shaxslarga nisbatan tegishli jazo choralari belgilangan. Jumladan, radioaktiv materiallar va yadro qurilmalaridan foydapanish qoidalarini buzish, shu materiallarni konunga xilof tarzda ishlatish, tadqiqot ishlarini bajarishda, togʻ kon, qurilish yoki portlatish ishlarida xavfsizlik, mehnatni muhofaza etish, yongʻin xavfsizligi qoidalarini buzish hollari, transport harakati va vositalaridan foydalanish xavfsizligiga zid ravishda jinoyatlar sodir etilgani uchun Oʻzbekiston Respublikasi JKda tegishli jazo choralari koʻzda tutilgan. Jumladan, xavfsizlik texnikasi, sanoat sanitariyasi yoki mehnatni muhofaza qilishga oid boshqa qoidalarning ular ijrosi uchun masʼul shaxslar tomonidan buzylishi oʻrtacha ogʻir yoki tan jarohati yetkazilishiga sabab boʻlsa, eng kam ish haqining 25 baravaridan 50 baravarigacha miqdorda jarima yoki 5 yilgacha muayyan huquqdan mahrum qilish yoki 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan, oʻsha qilmish odam oʻlishiga va boshqa ogʻir oqibatlar kelib chiqishiga sabab boʻlsa, muayyan huquqdan va 5 yilgacha ozodlikdan mahrum kilish bilan jazolanadi (257-modda). Transport vositasidan foydalanish uchun masʼul shaxsning Mast holatda yoki giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar yoki aql-idrokka taʼsir koʻrsatuvchi boshqa moddalar taʼsiri ostida boʻlgan shaxsning transport vositasini boshqarishiga yoʻl qoʻyishi badanga ogʻir shikast yetkazilishiga yoxud odam oʻlishiga sabab boʻlsa, oʻsha masʼul shaxs eng kam oylik ish haqining 50 baravarigacha miqdorda jarima toʻlaydi yoki 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud muayyan huquqdan va 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilinadi (261-modda). Transport vositalari harakati yoki ulardan foydalanish xavfsizligi koidalarining transport vositasini boshqaruvchi shaxs tomonidan buzilishi badanga oʻrtacha yoki ogʻir shikast yetkazilishiga sabab boʻlsa, eng kam oylik ish haqining 50 baravarigacha miqdorda jarima yoki 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari bilan, oʻsha qilmish odam oʻlishiga sabab boʻlsa, muayyan huquqdan va 7 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan, oʻsha qilmish odamlar oʻlimiga, xdlokatga va boshqa ogʻir oqibatlarga sabab boʻlsa, muayyan huquqdan va 10 yilagacha ozodlikdan mahrum etish bilan jazolanadi (266-modda).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yogʻ bosish**, semirib ketish — organizm toʻqimalarida, asosan teri ostidagi yogʻ kletchatkasida, shuningdek, qorin boʻshligʻida ortiqcha yogʻ (koʻproq charvi) yigʻilishi. Gavda vaznining ancha ortganligi organizmda suv toʻplanishiga aloqador boʻlmasa, deyarli hamisha Yogʻ bosishdan darak beradi. Yogʻ bosishda koʻpincha organizmga zoʻr keladi: yurak ishi, qon aylanishi qiyinlashadi, kishi halloslaydi, tez charchaydi, ish qobiliyati va infeksion kasalliklarga chidamliligi kamayadi, ateroskleroz va b. baʼzi kasalliklar paydo boʻlishiga imkon tugʻiladi. Bunda kishi organizmi ehtiyoji (sarf qiladigan energiyasi)ga nisbatan ortiq ovqatni oʻzlashtiradi. Ammo koʻp kishilar koʻp ovqat yeyish bilan birga, ularda energiya ham koʻp sarflanadi, moddalar almashinu vi kuchli boʻladi, ularni yogʻ bosmaydi. Moddalar almashinuvi susayganda ham yogʻ bosishi mumkin. Ovqat koʻp yeyilganda Yogʻ bosish ichki sekretsiya bezlari bilan nerv sistemasining holatiga ancha bogʻliq. Yogʻ bosish moddalar almashinuvi buzilishidan kelib chiqadigan turli kasalliklar (podagra, diabet va h. k.) bilan birga, jinsiy bezlar faoliyati susaygan davrda koʻproq kuzatiladi. Har qanday jismoniy ish energiya sarfini oshiradi va moddalar almashinuvini kuchaytiradi. Yogʻ bosishning oldini olish uchun badan tarbiya bilan shugʻullanish, piyoda yurish, jismoniy ish qilish, ayni vaqtda ovqatni kamroq (toʻymasdan) yeyish kerak. Oson hazm boʻladigan uglevodlar (oq non, xamir ovqatlar, kartoshka, qandshakar, asal, murabbo va sh. k.) ayniqsa kam isteʼmol qilinishi lozim. Suvni ham kamroq ichish, spirtli ichimliklarni mutlaqo ichmaslik zarur. Haddan tashqari semirib ketgan kishilarga parhez ovqatlar buyuriladi. Asosan sabzavot, oshkoʻk, shirasi kam mevalar isteʼmol qilinadi. Bemor vrach nazorati ostida davolanadi. 7—9 kunda bir kun nuqul olma (1500 g) yeyiladi yoki faqat sut (5 stakan) ichiladi, yoki bir kun 3 mahal shirguruch va 800—1000 g olma yeyiladi, yoki shirasi kam meva bilan sabzavot (1500 g) 4—5 mahal isteʼmol qilinadi. Yogʻ bosish ga davo qilishda davolash badan tarbiyasi va fizioterapiya tadbirlari (suv, massaj)ning ahamiyati katta.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yoga** (sanskritcha — birlashish, muloqot) —1) inson ruhiyati va fiziologiyasini boshqarish taʼlimoti va metodi. "Xalos boʻlish" (moksha yoki nirvana) holatiga erishishni maqsad qilib qoʻygan hind diniy va falsafiy tizimlarining tarkibiy qismi. Insonda (ruhiyatni muayyan yoʻsinda chogʻlash orqali) organik va anorganik jarayon va jismlarni boshqarish uchun qandaydir kuch va imkoniyatlar mavjudligini tan oladi. Y.da jismoniy mashqlar tizimi ishlab chiqilgan va organizmning nafas olish va b. fiziologik funksiyalarini boshqarishda, insonda xohlagan ruhiy holatni vujudga keltirishda maʼlum muvaffaqiyatlarga erishilgan. Asosiy falsafiy gʻoyasi— inson psixofiziologiyasi bilan koinot oʻrtasidagi uygʻunlik; 2) hind falsafasidagi 6 ortodoksal (vedalarni eʼtirof etadigan) tizimlardan biri. Qad. hind faylasufi Patanjali (mil. av.2-asr bilan mil. 2-asr oraligʻi) asos solgan. Y. metodlari tabiati va funksiyalarini, ularni qoʻllanish bosqichlari va b. ni tadqiq etgan. Umumiy falsafiy masalalarda sankxya taʼlimotiga ergashadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Helvadere** Turkiyaning Aksaray viloyati Aksaray tumanidagi shaharcha (*belde*) va munisipalitetdir. Aholisi 2021-yil holatiga koʻra 2564 nafarni tashkil etadi.

Joylashuvi
----------

Helvadere Hasan togʻining gʻarbiy etagida, taxminan 1,350 m (4,430 ft) da, 30 km (19 mi) Aksarayning janubida joylashgan.

Tarixi
------

 Yenii Camii (Yangi masjid), ba'zan Kilise Camii deb ataladi va ilgari ("Agios Nikolaos") Avliyo Nikolay cherkovi sifatida tanilgan.
Helvadere ellinistik Kapadokiyadagi muhim shahar boʻlgan qadimiy **Nora** shahri xarobalari yonida joylashgan. Oxir-oqibat, shahar oʻzining avvalgi ahamiyatini yoʻqotdi va oʻrta asrlarda u **Hardaldere** nomli kichik qishloqqa aylandi. Evliya Çelebi oʻzining "Sayohatnoma" sida hardaldereni 65 uydan iborat qishloq sifatida tasvirlaydi; Aholining koʻpchiligi turklar, ammo baʼzi yunonlar ham boʻlgan. XX asr boshlarida bu qishloq **Halvadara** deb atalgan. Ammo 1968-yilda Halvadara Helvadere nomli shaharcha deb eʼlon qilindi.

Iqtisodi
--------

Helvadere qishloq xoʻjaligiga xos shaharchalardan biridir. Bu yerda kartoshka, olma va gilos eng muhim ekinlar qatoriga kiradi. Shaharning baʼzi aʼzolari Gʻarbiy Yevropada sanoat ishchilari (*gastarbayter*) sifatida ishlaydilar va ular shahar iqtisodiyotiga ham hissa qoʻshadilar.

Cherkovlar
----------

* Kemerli Kilise, "Arched cherkovi", ilgari Muqaddas Uch Birlik cherkovi yoki Muqaddas Jorj cherkovi sifatida nom qozongan.

* Yardibaş cherkovi

* "Sut cherkovi"

* Bozboyun cherkovi

* "Tepalik cherkovi"

Manbalar
--------

1. ↑  Belde, Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 15 January 2023.
2. ↑  „Address-based population registration system (ADNKS) results dated 31 December 2021" (turkcha) (XLS).  TÜİK. Qaraldi: 12-yanvar 2023-yil.
3. ↑  „Mayor’s page". 26-iyul 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyun 2010-yil.
**Buxoro Amirligi bayrogʻi** yoki **Buxoro Amirining bayrogʻi** Buxoro amirligining rasmiy davlat ramzi va Amirning bayrogʻi boʻlgan. Bayroq 1868-yilda amir Muzaffar tomonidan tasdiqlangan va 1920-yilda BXSR tashkil etilgandan keyin bekor qilingan.

Ifodalanishi
------------

Bayroq och yashil rangdagi toʻgri toʻrtburchak matodan tikilgan boʻlib, Amir nomi arabcha harflar bilan mil boʻylab oltin rangda, boʻsh joyida esa shahodat yozilgan. Yozuvlar orasiga himoya tumori boʻlgan „Fotimaning qoʻli" (Hamsa) ustidagi oltin yarim oy va besh qirrali yulduz oʻrnatilgan. Matoning chegarasi qora bezakli toʻq sariq rangda edi. Mil yashil boʻlib, tepasida oltin yarim oy edi.

Tarixi
------

 BNSR bayrogʻining rasmiy talqini
Bayroq 1868-yilda amir Muzaffar tomonidan tasdiqlangan. Koʻp oʻtmay, xuddi shu yili Buxoro amirligi Rossiya imperiyasining vassaliga oʻtib, uning protektorati maqomini oldi. Mustaqillik boy berilganidan keyin ham bayroq amirlikning ramzi sifatida foydalaniladi. Bu bayroqdan Buxoro amirligining keyingi amirlari: Said-Abdul-Ahad-xon va Said Olimxon ham foydalangan. 1920-yil 2-sentabrda Qizil Armiya va Yosh buxoroliklar Buxoroni bosib oldilar, 8-oktabrda Buxoro Xalq Sovet Respublikasi eʼlon qilindi. Amir va uning hukumati Buxoro amirligining sharqiy qismiga, soʻngra Afgʻoniston amirligiga qochishdi.

Buxoro amirligi hududida sovet hokimiyati oʻrnatilgach, amir bayrogʻi bekor qilindi, uning oʻrniga boshqa bayroq ishlab chiqildi. 1921-yil 23-sentabrda boʻlib oʻtgan ikkinchi Umumbuxoro qurultoyi Buxoro Xalq Sovet Respublikasi Konstitusiyasini qabul qildi va tasdiqladi, uning 79-moddasida BXSR bayrogʻi tasvirlangan: :

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| B.N.S.R davlat bayrogʻi ikkita parallel tikilgan matodan tashkil topgan: ustki qismi yashil va pastki qismi qizil rangda, ularning oʻrtasida oltin oʻroqda yarim oy tasviri, uning ichida oltin besh qirrali yulduz ifodalangan. Yuqori yashil matoda uning chap burchagida milga yaqin joylashgan B.N.S.R. harflari mavjud. | "|

1924-yilda SSSR Oʻzbekiston SSR, Turkmaniston SSR va Tojikiston ASSR oʻrtasida BXSR hududini milliy-hududiy chegaralashni amalga oshirdi. Ushbu milliy-hududiy chegaralash natijalariga koʻra, BXSR va uning bayrogʻi bekor qilindi va uning oʻrniga yangi ittifoq respublikalarining bayroqlari ishlab chiqildi.

Hozirda Buxoro tarix va oʻlkashunoslik muzeyida XX-asr boshlariga mansub Buxoro bayrogʻi saqlanmoqda: qizil hoshiyali toʻq yashil mato, unda "Fotimaning qoʻli, oq yarim oy va uchta besh qirrali yulduz tasvirlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  Flagi Uzbekistana: Buxara.
2. 1 2 3 4 5  Flagi Buxari
3. ↑  W.Trembicky*. Flags of Non-Russian peoples under Soviet Rule, The Flag Bulletin*, Lexington, 1969 — 121 bet.
4. ↑   Put Buxari i Xivi k sotsializmu (Istoriya Buxarskoy i Xorezmskoy narodnix sovetskix respublik), M. 1967
5. ↑  К.А.Иванов*. Флаги государств мира*, 1971 — 25-26 bet.
6. ↑  Konsitutsiya Buxarskoy Narodnoy Sovetskoy Respubliki. Statya 79.
7. ↑  „Интересные факты о флагах: Флаг Бухарского Эмирата". 5-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-iyul 2022-yil.
**Hoshim Arslonov** (01.08.1956, Namangan — 29.05.2020. Toshkent) — Oʻzbekiston kino va teatr aktyori.

Biografiya
----------

* 1950-yilda Chust tumanida tugʻilgan. 1977-yilda Mannon Uyg'ur nomidagi Toshkent davlat san'at institutini tamomlagan.
* 1977-yildan 2017-yilgacha Oʻzbek davlat drama teatrida faoliyat yuritgan.

Filmografiya
------------

Kinodagi rollari „Margʻiyona" (1996), „Otamdan qolgan dalalar" (1997), „Alpomish" (2000), „Xoʻja Nasriddin: Oʻyin boshlandi" (2006), „Chavandoz" (2007), „Qasos" (2011) va boshqalar. Uning kinodagi soʻnggi ishi 2019-yilda suratga olingan „101-reys" filmi boʻlib qoldi. Bu filmda Hoshim Arslonov layner bosh uchuvchisi samolyot kapitani obrazini gavdalantirdi. Hoshim Arslonov 2020-yilning 29-may kuni saraton kasalligidan vafot etdi. Italiyaning Iskya shahrida xalqaro kinofestivalda „Ulugʻbek. Osmon toqiga qoʻyilgan narvon" filmidagi roli uchun gʻoliblikni qoʻlga kiritgan va sovrindor boʻlgan.

Dublyaj
-------

Hoshim Arslonov dublyaj sohasida uzoq va samarali faoliyat olib bordi.Minglab kino-film va seriallardagi obrazlarni oʻzining betakror ovozi bilan oʻzbek tomoshabinlariga jonlatirib bera oldi. Karib dengizi qaroqchilari, Garri Potter, Uzuklar Hukumdori kabi jahon kinolaridagi personajlarga bergan ovozi betakror edi. Hoshim Arslonov Ichkarida serialidagi Jalol Duman obraziga juda katta mahorat bilan ovoz berdi. Ushbu obrazni uning ovozisiz tasavvur qilish qiyin.

Manbalar
--------

1. ↑  XAShIM ARSLANOV
2. ↑  XAShIM ARSLANOV
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Aktyor | *Aktyor yoki aktrisa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Buxoriy Ubaydulloh ibn Masʼud ibn Umar Toj ash-sharʼia al-Buxoriy** (?, Buxoro — 1346) — qomusiy olim. Hirotda ijod qilgan. Buxoriydan matematikaga doir „Algebraik masalalar" („Masoil al-jabriya"), „Hisob", „Meros taqsimlash haqida fan" („Taʼlimi faroiz") nomli asarlar qolgan. Buxoriyning qomusiy asarlaridan „Qisqa kafolatni tozalash" (An-nuqaya muxtasar al-viqaya") diqqatga sazovor. Buxoriy Ali Fargʻoniy Margʻiloniyning (?—1197) „Rahbarlik masalalarida kafolat haqida hikoya" („Viqaya ar-rivaya fi masoil al-hidaya") deb ataluvchi asarini qisqacha va tushunarli bayon etgan. Buxoriy asarlari Angliya, Vengriya, Germaniya, Tojikiston va Oʻzbekiston qoʻlyozmalar fondlarida saqlanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Daralitogʻ** — Kalif-Sherobod qator tepalari (gryadasi)ning bir qismi, Sherobod dashtiga tutashgan. Surxondaryo viloyatida. Eng baland joyi 823 m. D. Talxobdaxana darasidan (jan.-gʻarbdan) Shoʻrbuloqqacha 30 km ga choʻzilgan. Boʻr davrining gil, qumtosh, alevrolit va mergellaridan, paleogenning qumtosh va ohaktoshlaridan tuzilgan. Paleogenning ohaktoshlari (buxoro yarusi) D.ning oʻq qismiga toʻgʻri keladi. Ohaktoshlar zich va qattiq boʻlganligi tufayli suvayirgʻich qismida qalqonsimon relyef shakllari vujudga kelgan.

D.ning janubi-sharqiy yon bagʻri ancha tik. Quruq soylar bilan kuchli parchalangan va vaqtincha oqar soylarning pro-lyuvial tekisliklari togʻ oldida keng hududni egallagan. Dagʻal toʻq boʻz tuproqlarda shuvoq, biyurgʻun, shoʻra, gulxayri, oqquray, qoʻngʻirbosh, rang va boshqa efemerlar keng tarqalgan, bahor va kuzda pichan oʻrib olinadi. D. yaylov chorvachiligida foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Daralitogʻ" *OʻzME*. D-harfi[*sayt ishlamaydi*] Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ajar** (dariycha: *پارک ملی دره آجر*) — Afgʻonistonning Bomiyon viloyatidagi milliy bogʻ. Hudud XX asr boshidan boshlab afgʻon shohligi oilasining ov qilish uchun qoʻriqxonaga aylantirilgan. Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi (IUCN) parkni Afgʻonistondagi oʻta muhim tabiat hududi deb hisoblaydi va 1981-yilda milliy park deb tan olingan.

Park uchun brakonerlikka qarshi kurashish va harbiy harakatlar paytida hududni himoya qilish ustuvor vazifa deb belgilangan. Asosiy xavf togʻ echkilarining populyatsiyasiga tajovuz hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Shackleton, David M.*. Wild sheep and goats and their relatives: status survey and conservation action plan for caprinae* (ingliz tilida). International Union for Conservation of Nature and Natural Resources. Species Survival Commission. Caprinae Specialist Group, 1997 — 206 bet. ISBN 978-2-8317-0353-4.
2. ↑  „Rangelands of Band‐I‐Amir and Ajar Valley, Bamian Province, Afghanistan" (deadlink).  Society for Range Management. 28-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi.