recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rahim Majidovich Qoriyev** (1905. 31.12 - Toshkent - 1989.24.8) - teatr arbobi. Oʻzbekiston (1967) va qoraqalpogʻiston (1957)da xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi. Leningraddagi Gersen nomidagi pedagogika, Plexanov nomidagi Moskva xalq xoʻjaligi, Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutlarida taʼlim olgan. Oʻzbekiston XKS huzuridagi Sanʼat ishlari boshqarmayei boshligʻining oʻrinbosari hamda Oʻzbek davlat opera va balet teatri lirektori (1934—41), Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941 — 45). 1946— 57 yillar Navoiy teatri direktori. Madaniyat vazirligi Sanʼat boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari (1958-62), 1962-85 yillar Oʻzbekiston Teatr jamiyati prezidiumi raisi oʻrinbosari.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bilim** — kishilarning tabiat jamiyat hodisalari haqida hosil qilgan voqelik maʼlumotlar; voqelikning inson tafakkurida aks etishi. Kundalik tasavvurimizda nimaning nima ekanligiga ishonsak va bu ishonchimiz biz odatlangan voqea va qoidalarga zid kelmasa bunda ishonch hisoblanadi. Voqelik haqidagi bilgan maʼlumotlarimiz Bilim darajasiga koʻtarilishi uchun quyidagi shartlarni qanoatlantirishi lozim: birinchidan, bu maʼlumotlarning voqelikka mutanosibligi; ikkinchidan, yetarli darajada ishonarli boʻlishi; uchinchidan, bu maʼlumotlar dalillar bilan asoslangan boʻlishi lozim. Uchala shart birgalikda mavjud maʼlumotlarni Bilim darajasiga olib chiqadi. Inson ijtimoiy taraqqiyot jarayonida bilmasliqdan bilishga, mavhum Bilimlardan mukammal va aniq Bilimlar hosil qilish tomon boradi. Kishining moddiy dunyo toʻgʻrisidagi Bilimi nisbiydir, u doimo rivojlanib boradi. Bilim kundalik tajriba, kuzatish orqali toʻplanadi. Bilimlarni tadqiqetuvchi taʼlimot — epistemologiyada perseptiv (hissiy), hayotiy — kundalik (sogʻlom akl) va ilmiy Bilim shakllari ajratib koʻrsatiladi. Ilmiy adabiyotlarda Bilimlarning ilmiy va ilmdan tashqari shakllari ham farq qilinadi. Ilmdan tashqari Bilimlarga madaniyat, adabiyot, sanʼat, mifologiya, din va shahrik. sohalarga oid Bilimlar kiradi. Odatdagi fan sohalarida tadqiq etiladigan Bilimlar ekzoterik (koʻzga tashlanuvchan) Bilimlar deb atalsa, astrologiya va shahrik. sohalarga oid Bilimlar ezoterik (pinhoniy) Bilimlar deyiladi. Ekzoterik Bilimlar ilm-fan qoidalariga zid kelmaydigan boʻlsa, ezoterik.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Biliavintsi** (ukraincha: *Біля́винці*) — Ukraina gʻarbidagi Ternopil viloyati ( viloyat ) Chortkov tumanidagi qishloq. Bu Ukrainaning hromadalaridan biri bo'lgan Buchach urban hromadaga tegishli.  Qishloqdan Strypa daryosi oqib o'tadi. Qishloq aholisi 2001-yilda 624 nafar edi.

Tarix
-----

Birinchi yozma eslatma 17-asrga tegishli. Keyin Polsha-Litva Hamdoʻstligi, 1772—1918-yillarda Avstriya ( Gabsburg monarxiyasi, Avstriya imperiyasi, Avstriya-Vengriya ) imperiyalariga, 1918—1919-yillarda Gʻarbiy Ukraina Xalq Respublikasiga tegishli edi. 1991-yildan Ukrainaga tegishli.

Qishloqda "Prosvita "Ukraina jamiyatining o'quv zali faoliyat yuritdi.

20-asrning birinchi yarmidagi eng yorqin soprano opera yulduzlaridan biri Solomiya Krushelnitska qishloqda tug'ilgan.

2020-yil 18-iyulgacha Biliavyntsi Buchach tumaniga tegishli edi. 2020-yil iyul oyida Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida bu tuman tugatildi, buning natijasida Ternopil viloyatining tumanlari soni 3 tagacha qisqartirildi. Buchach tumani hududi Chortkov tumaniga birlashtirildi.

Diqqatga sazovor joylar
-----------------------

 Yog'och qo'ng'iroq minorasi
* Muqaddas Uch Birlik cherkovi (1909)
* Chapel (1849)
* Qo'ng'iroq minorasi, yog'och

1. ↑  „Бучачская городская громада" (Russian).  Портал об'єднаних громад України.
2. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (uk). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Нові райони: карти + склад" (Ukrainian).  Міністерство розвитку громад та територій України.
**Rahmatulla Xolmurodovich Mallin** (1906, Oqmachit, Hozirgi Qiziloʻrda — 1990.4.3, Toshkent) — fizik olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1965). Leningrad universitetni (1927), Leningrad politexnika institutini tugatgan (1931). Oʻzbekiston Davlat Universitetida dekan (1931—41), Oʻrta Osiyo universitetida dotsent (1941—48), Toshkent pedagogika institutida kafedra mudiri (1948—67, 1972—86), prorektor (1957—59). Toshkent Davlat Universitetida dekan va nazariy fizika kafedrasi mudiri (1967—72). Ilmiy ishlari elektrodinamika, maydon nazariyasi, terminologiya va boshqalarga oid. M. fizikadan oʻquv qoʻllanmalari, darslik va lugʻatlar muallifi.

Adabiyotlar
-----------

* Fizikadan ruscha-oʻzbekcha terminlar lugʻati, T. 1974; Klassik mikroelektrodinamika, T. 1974; Klassik makroelektrodinamika, T. 1978.

Havolalar
---------

* 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Rahim Olimjonov** (1913.10.7 — Toshkent — 1985.17.2) — entomolog olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1952), biol. fanlari doktori (1949), professor (1950). Oʻrta Osiyo universitetining qishloq xoʻjaligi fakultetini tugatgan (1934). Oʻrta Osiyo oʻsimliklarni himoya qilish ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1935 — 37). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Zoologiya sektori ilmiy xodimi (1939—40). Botanika va zoologiya instituti direktori oʻrinbosari (J941-44). UzDU rektori (1950-55). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Zoologiya va parazitologiya instituti entomologiya laboratoriya mudiri (1956—72), shu institut direktori (1958— 61), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti entomologiya kafedrasi mudiri (1972— 81). Ilmiy asarlari gʻoʻza, beda va boshqa ekinlar zararkunandalarini oʻrganish va ularga qarshi kurash choralariga bagʻishlangan. Entomologiya darsligini tuzgan (1977).

Manbalar
--------

* Pochvoobitayushiye i pripochvennie formi nasekomix oroshayemix zemel Oʻzbekistona. T. 1972; Formirovaniye vrednoy entomofauni xlopchatnika i lyuserni v Karshinskoy stepi, T. 1974.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ramazon** - Rossiyaning Yekaterinburg shahridagi masjid. "RDUM Sverdlovsk viloyati "musulmon tashkilotiga tegishli.

Bunyod etilishi
---------------

Ximmash qishlog‘ida musulmonlar jamiyatini birlashtirish 1994-yilda boshlangan. Ilhom Safiullin imom etib tayinlandi. Chkalovskiy tumani ma'muriyati rahbari E.V. Sarapultsevning qarori bilan musulmonlarga "Dimitrova ko`chasi, 15" manzilidan katta yer uchastkasi ajratildi. U yerlar chiqindixona kabi bo'lgan cho'llar edi. Musulmonlar mutasaddilarning ko‘magida 104-joydan chiqindilarni va yerning yuza qatlamini olib tashlashdi  .

Vaqtinchalik masjidni qurish uchun yangi yog‘och karkas sotib olindi. Shuningdek, eski savdogarning yog'ochlar bilan poydevorga tiklangan uyi sotib olindi. O'sha paytdagi muvaqqat (vaqtinchalik) masjiddagi juma namoziga 60 kishicha namozxonlar qatnashgan  .

2001-yilda Markaziy musulmonlar diniy boshqarmasi oliy muftiysi T.Tajutdin va Sverdlovsk viloyati gubernatori E.Rossel ishtirokida masjidning tamal toshi qoʻyildi . G‘ishtdan bino bo`lgan masjid qurilishi taxminan 12 yil davom etgan. Devor va tom o'rnatilgandan so'ng darhol kunlik namozlar, Islom asoslari va arab tili darslari boshlab yuborildi. Masjid qurilishi bo'yicha asosiy ishlar 2009-yilda yakunlandi, yana uch yil davomida binolarni tugatish ishlari olib borildi. Yaqin atrofda joylashgan vaqtinchalik yog'och masjid esa demontaj qilindi. Uning o‘rnida halol yemakxona qurildi. Masjidning tantanali ochilishi 2013-yilning 27-sentabr kuni bo‘lib o‘tdi. Masjidning ochilishida Rossiya Musulmonlar diniy bosh boshqarmasi oliy muftiysi Talgat Tadjuddin va Sverdlovsk viloyati gubernatori o‘rinbosari Yakova Silin  ishtirok etishdi. Masjid qurilishiga oʻnlab tadbirkorlar, yuzlab oddiy dindorlar hissa qoʻshishgan  .

Arxitektura
-----------

Masjid ikki qavatli bino bo‘lib, yerto‘lasidan ham foydalaniladi. Birinchi qavatda erkaklar uchun katta namozxona, yuqorida esa ayollar uchun balkon bor. Birinchi qavatda sinf va oshxona mavjud. Masjidning loyihaviy sig'imi 300 kishiga mo'ljallangan, biroq Juma va bayram namozlariga yana ko'plab mo`min-musulmonlar kelishadi. Masjidda muntazam ravishda arab tili va islom asoslari darslari o‘tkaziladi, islom do‘koni mavjud. Ramazon oyida "Ramazon chodiri" faoliyat yuritib, u yerda roʻzadorlar uchun iftorlik tashkil etiladi .

Masjid imomlari
---------------

* Safiullin, Ilhom (1994-1999) - imom-xatib.
* Xasanov, Fatqulqodir Nasretdinovich (1999 - hozir) - imom-xatib.
* Bayazitov, Albir Mudarisovich - Imom-xatib noibi  .

Qo`shimchasiga
--------------

Ekaterinburgda din

Havolalar
---------

1. 1 2 3 4 5  „Местная мусульманская религиозная организация МАХАЛЛЯ п. Химмаш г. Екатеринбург".  РДУМ Свердловской области. 5-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-sentabr 2014-yil.
2. ↑  „Мечеть "Рамазан", п. Химмаш".  Мусульмане Урала (2012 -02-16.02). 14-sentabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-sentabr 2014-yil.
3. ↑  *Старостин, Алексей*. „В Екатеринбурге открыли первую настоящую мечеть". Ислам News (27-sentabr 2013-yil). Qaraldi: 14-sentabr 2014-yil.
**Ilmen qoʻriqxonasi** - Jan. Uraldagi barcha tabiiy boyliklarni kompleks ravishda oʻrganish ishlari olib boriladigan ilmiy markaz. I. q. oʻzining mineralogik boyliklari boʻyicha Yer sharidagi noyob rayonlardan. Rossiyaning Chelyabinsk viloyati hududida, Jan. Uralning sharqiy yon bagʻirlarida joylashgan. Qoʻriqxona tarkibiga Ilmen togʻ tizmasining 55 km uzunliqsagi qismi, Kosaya togʻi, Ar-gayash, Katta Tatkoʻl, Kichik Kisegach, Katta Miass koʻllari kirgan. Mayd. 30380 ga. 1920 yilda mineralogiya muzeyi sifatida tashkil qilingan. 1935 yilda kompleks qoʻrikxonaga oʻzgartirilgan.

I. q. Jan. Uralga xos boʻlgan minerallar va togʻ jinslari hamda Ilmen togʻlarining flora va faunasini saqlash va oʻrganish maqsadida tashkil qilingan. I. q. da laboratoriyalar bilan taʼminlangan ilmiy baza faoliyat koʻrsatmoqda. Qoʻriqxona hududida olib borilgan ilmiy tadqiqot ishlari davomida bu yerdan 200 ga yaqin mineral turi (shulardan 11 tasi jahonda il k bor) aniqlangan boʻlib, ularning 30 dan koʻprogʻi, jumladan slyuda, topaz, ilmenit, kankrinit, vishnevit, chevkinit, ishkulit va b. dastlab shu yerdan topilgan. Qoʻriqxonada foydali qazilma konlarining qad. qoldiklari saqlangan. Bu esa tabiiy mineralogiya muzeyi sifatida katta ilmiy ahami-yatga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Toshtiq madaniyati** - Jan. Sibirning temir davri arxeologik madaniyati (mil. av. 1-asr — mil. 5-asr). Yenisey daryosining oʻrta havzasi — Minusinsk kotlovinasida, Krasnoyarsk atrofi, Kemerovo viloyatining sharqiy qismida tarqalgan. Yenisey boʻyida joylashgan Bateni qishlogʻi yaqinidagi Toshtiq daryosi sohilidagi mozorqoʻrgʻon nomidan olingan. Dafn inshootlariga oʻliklar kuydirib qoʻyilgan. Toshtiq madaniyati qabilalari Tagar madaniyati aholisi (dinlinlar) ajdodi boʻlib, mil. av. 2 — 1-asrlarda Markaziy Osiyodan kelgan [[turkiy xalklar|turkiyzabon gyangunlar bilan aralashib ketganlar. Toshtiq madaniyati kabrlaridan rangli naqsh berilgan maskalar, idishlar va boshqa topilgan.

Zodagonlar qabrlaridan hayvonlarning yogʻochdan ishlangan haykalchalari, kambagʻallarni aks ettirgan haykallar chiqqan. Toshtiq madaniyati aholisining mashgʻuloti chorvachilikdehqonchilik edi. Jamoa ibtidoiy munosabatlarining soʻnggi bosqichida boʻlgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Kartaxena (maʼnolari).

**Kartaxena** — Ispaniyaning jan.sharqiy qismidagi shahar. Mursiya muxtor viloyatida. Aholisi 175,6 ming kishi (1998). Oʻrta dengiz boʻyidagi yirik port (yillik yuk ortib-tushirish 10 mln. t dan ortiq) va sanoat markazi. Transport yoʻllari tuguni. K. va uning atrofida kemasozlik (jumladan, harbiy kemalar i. ch.), qoʻrgʻoshin va rux eritish, neftni qayta ishlash, kimyo, oziq-ovqat (asosan, meva konserva) sanoati korxonalari bor. Shaharga mil. av. 228 yilda Yangi Karfagen nomi bilan asos solingan. Mil. av. 209 yildan mil. 5-asrgacha Rim, 534 yildan Vizantiya, 7-asrdan vestgotlar va 711 yildan arablar hukmronligi ostida boʻlgan. 1234 yilda K. Kastiliyaga qoʻshilgan. 16-asrdan yirik harbiy dengiz portiga aylangan. 12—18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Auksion** (lot. auction) – maxsus kim-oshdi savdo bozorlari; tovarlarni talabgor haridorlarga sotish.

Auksionda savdo tovarlarning nisbatan cheklangan roʻyxati boʻyicha, ommaviy sotuvga qoʻyish yoʻli bilan oʻtkaziladi. Auksion eʼlon qilingan vaqtda va maʼlum davrda oʻtkaziladi. Bunda tovarlarning bozorga kelib tushish mavsumi va hajmi hisobga olinadi. Auksion savdosida namuna tovarlar roʻyxatda koʻrsatilgan tartibda savdoga qoʻyiladi, xaridorlar orasida eng yuqori narxni taklif qilgan kishi tovarni sotib oladi.

Auksionlarda sanʼat asarlari, noyob buyumlar, kolleksiyalar ham sotilishi mumkin. Savdo yarmarkalari maʼlum vaqtda oʻtkazilib, bu erda tovarlar ulgurji ravishda oldi-sotdi qilinadi. Tovar savdosi uning egasi bilan savdo firmasi oʻrtasida yuz berib, unda bevosita isteʼmolchi qatnashmaydi.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Iqtisodiyot | *Iqtisodiyot va moliyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Illyuziya** (lot. illusio — yanglish tasavvur, yanglishish) — voqelikni notoʻgʻri, yanglish idrok etish. Ikki xil illyuziya farq qilinadi: a) sezgi va idrokning muayyan qonunlari tufayli roʻy beradigan illyuziyalar. Koʻpincha, narsa va hodisalarni yaxlit idrok qilish kishida yanglish tasavvur hosil etadi. Masalan, ogʻirligi aynan teng, ammo kattaligi har xil boʻlgan ikki buyumni ketma-ket koʻtarib koʻrilsa, kattasi yengilroq, kichigi ogʻirroqdek tuyuladi. Buning sababi shundaki, kishi hajmi kattaroq buyumning hajmi kichikroq buyumdan ogʻir ekanligini oʻz tajribasida doimo sinab kelgan, binobarin, hajmi har xil buyumlarni koʻz bilan idrok qilganda beixtiyor shu tajribasiga tayanib, kattaroq buyumlarni ushlaganida koʻproq zoʻr beradi, kichikroq buyumni qoʻliga olganda uncha zoʻr bermaydi.

Illyuziya ko'p hollarda koʻzning chalgʻishi bilan bogʻliq. Bu xil illyuziyalar optik illyuziya deyiladi. Optik illyuziya muayyan sharoitda turli kesmalar uzunligi, burchaklar kattaligi, narsalar oʻrtasidagi masofalar va shu kabilarni oʻzaro taqqoslanganda kuzatiladi. Bu xil illyuziyalar turmushda ko'p uchraydi. Shuningdek, eshitish illyuziyasi (birovning nutqidagi ayrim so'zlar boshqacha bir maʼnoda aytilgan soʻzdek eshitiladi), harakat illyuziyasi (poyezd juda ham tez yurganda vagondagi kishiga goʻyo u harakat qilmayotgandek tuyiladi) va boshqa insondagi psixofiziologik, koʻpincha hayajonlanish, charchash, qoʻrqish holatlarida roʻy beradigan subyektiv illyuziyalar. Masalan, oʻrmondagi toʻnka qoʻrqoq odamning koʻziga bironta yirtqich qayvonga oʻxshab koʻrinadi. Sogʻlom odamlarda illyuziya oʻtkinchi holat; ayrim psixik kasalliklar (makropsiya, metamorfopsiya, giperpatiya va hokazolar) natijasida paydo boʻladigan illyuziya esa ancha turgʻun. Illyuziyani yoʻq narsalar bordek boʻlib tuyuladigan holat — gallyusinatsiyadan farq qilish kerak.

Illyuziya xususiyatlarini bilish ulardan toʻgʻri foydalanish imkoniyatini beradi. Masalan, toʻla kishilar uzunasiga yoʻl-yoʻl kiyim kiyishga harakat qiladilar. Chunki bu xil kiyimlarda kishi illyuziya tufayli nisbatan ixcham boʻlib koʻrinadi. Optik illyuziyadan tasviriy sanʼatda, meʼmorchilik va harbiy maskirovkada, bosmaxona shriftlarini tayyorlashda keng foydalaniladi; 

Mirkomil Mirboboyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Rostam Farroxzod** ( forscha: رستم فرخزاد ) Ispahbudxonlar oilasidan bo'lgan eron *sulolasi* bo'lib *,* Boran ( r. 630–630, 631–632 ) va Yazdigard III ( r. 632–651 ). Rostam tarixiy shaxs, fors dostonining *"Shohnoma"* ("Shohlar kitobi") qahramoni va aksariyat eron millatchilarining tayanch toshi sifatida yodga olinadi.

Tarix
-----

Rostam Sosoniylar imperiyasining elita aristokratiyasini tashkil etgan Eronning Yetti buyuk xonadonidan biri bo'lgan Ispahbudxon xonadoni a'zosi edi. Bu oilaning kelib chiqishi harbiy marshallar ( *spahbed* ) ga borib taqaladi va shohlikdagi muhim lavozimlarni egalladi.  Ularning kelib chiqishi haqidagi qadimiy afsonaga ko'ra, Parfiya/Arsaklar shohi Fratlar IVning qizi ( r. 37–2 Miloddan avvalgi ), Koshmga uylangan. Ularning avlodlari "Aspahpet Pahlav" unvoniga ega bo'lib, keyinchalik Ispahbudxon urug'ini tashkil qilgan.  Ispahbudxon oʻzining arsak nasl-nasabi orqali oʻzini Kayoniya shohlari Dara II va Isfandiyorning avlodlari deb daʼvo qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Lewental 2017b. sfn error: no target: CITEREFLewental2017b (help)
2. ↑  Pourshariati 2008. sfn error: no target: CITEREFPourshariati2008 (help)
3. ↑  Shahbazi 1989. sfn error: no target: CITEREFShahbazi1989 (help)
**Ilmiy-yordamchi bibliografiya** — bibliografiya turi; ilmiy va ixtisosli ilmiy yordamchi faoliyatiga yordam berishga xizmat qiladi. Alohida xizmat kŏrsatish sohalari bilan uzviy bogʻliq, shu tufayli u hamisha aniq kitobxonlar guruhiga ega. I.-yo. b. mutaxassis, ilmiy xodimlarga ularni qiziktirgan masalalarga oid adabiyotlar haqida toʻliq maʼlumot beradi; zarur hollarda asarning mazmunini ham (annotatsiya, referat yordamida) yoritib beradi. I.-yo. b.da bibliografiyaning universal, retrospektiv; tarmoq kundalik yoki retrospektiv; oʻlkashunoslik kundalik yoki retrospektiv va b. shaxsiy I.-yo.b. turlari jamlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Illocska** , ( nemis : *Illutsch* ), ( serb : Ilochat , rom.  *Iločac* ) — Vengriyaning Baranya okrugidagi qishloq. Aholisi magyarlar, ozchilikni serblar va Dunay shvablari tashkil qiladi. Ikkinchi jahon urushi tugagunga qadar aholining aksariyati Rim-katolik Dunay shvabiylari (Schwowe) edi, ularning ota-bobolari bir vaqtlar 1790ғyilda Nagyszekeli va Gyonk qishloqlaridan Illokskaga kelishgan.  Sobiq nemis koʻchmanchilarining aksariyati ittifoqchilar tomonidan bosib olingan Germaniyaga haydalganva 1946-1948 yillarda ittifoqchilar tomonidan bosib olingan Avstriya , Potsdam kelishuvi natijasida.  U erda faqat bir nechta Vengriya nemislari yashaydi, bugungi kunda ko'pchilik Chexoslovakiya-Vengriya aholi almashinuvidan kelgan vengerlarning avlodlaridir. Ular sobiq Dunay Svabiya aholisining uylariga ega bo'lishdi.

|  |
| --- |
| Illocska joylashgan joy |
| Koordinatalari: 45,80097°N 18,52327°DKoordinatalar : 45.80097° N 18.52327° D |
| Mamlakat | Vengriya |
| Tuman | Baranya |
| Hudud |
| • Jami | 15,1 km 2 (5,8 kv mil) |
| Aholi
(2004) |
| • Jami | 257 |
| • Zichlik | 17,01/km 2 (44,1/kv milya) |
| Vaqt zonasi | UTC+1 ( CET ) |
| • Yoz ( DST ) | UTC+2 ( CEST ) |
| Pochta kodi | 7775 |
| Hudud kodi | 72 |

Adabiyotlar
-----------

1. ↑  „https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi\_nemzetisegek/nemetek/branau\_baranya/pages/013\_illocska.htm".
2. ↑  „https://ldu-online.de/die-vertreibung".
**Halima Ahmedova** — shoira, O‘zbekiston yozuvchilar uyusmasi aʼzosi, koʻplab sheʼriy kitoblar muallifi.

Tarjimai hol
------------

**Halima Ahmedova** — 1960 yil 1 oktyabrda Buxoro viloyati (hozirgi Navoiy viloyati)ning Qiziltepa tumani Poʻloti qishlogʻida tugʻilgan. Maktabni tugatib, 1978-1983-yillarda Toshkent davlat universiteti (hozirgi O‘zMU)ning filologiya fakultetida, 1998-1991-yillarda Moskvadagi Oliy adabiyot kursida tahsil olgan.

Faoliyati
---------

Mehnat faoliyatini dastlabki yilini oʻqituvchilikdan boshlab, Navoiy shahar pedagogika bilim yurtida dars berishdan boshladi. Jurnalistikiga boʻlgan mehri uni „Do‘stlik bayrog‘i" gazetasiga yetaklaydi 1984-1985-yillarda gazeta tahririyatida, 1986-1988 yillari G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida muharrir vazifasida faoliyat yuritgan.

1988-1990-yillari Moskvadagi Oliy adabiyot kursida tahsil olgan. 1990-1991 yillari O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi qoshidagi adabiyot jamg‘armasida, 1994-1998 yillari „Tong yulduzi" gazetasida ishlagan. 1998-yildan O‘zbekiston radiosida muharrir lavozimida faoliyatini davom ettirmoqda.

Ijodi
-----

Shoiraning ilk kitobi 1986-yili „Koʻzimning tili" nomi bilan chop etilgan. Keyinchalik u quyidagi kitoblarni nashardan chiqardi: 

* 1987-yili „Tungi marvaridgullar";
* 1996-yili „Erk darchasi";
* 2005-yili „Tiyramoh";
* 2007-yili „Afsun";
* 2008-yili „Umid soyasi";
* 2011-yili „Nigoh qiblasi";
* 2012-yili „Shafaq ibodati";
* 2013-yili „Yosuman gulining soyasi";
* 2016-yili „Yashil", „Tashbeh" singari kitoblari nashr etilgan.

Mukofoti
--------

Halima Ahmedova Londonda oʻtkazilgan „Markaziy Osiyo kitob forumi va adabiyoti festivali"ning „Adabiy asar" nominatsiyasidagi mukofotiga sazovor boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Halima Ahmedova. Sheʼrlar & Eng katta ustozlarim — oʻqigan kitoblarim & Har bir inson koʻngli — moʻjiza & Umid soyasi
2. ↑  Ahmedova (1960) [*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  Halima Ahmedova haqida batafsil ma'lumotlar

Havolalar
---------

* Halima Ahmedova she'riyatida takror san'atning lingvopoetik xususiyatlari
* Halima Ahmedova
* Taniqli shoira Halima Ahmedova tavallud topgan kun
**Rostovka** — Rossiyaning Lipetsk viloyati Usman tumanidagi qishloq. Plastinskiy qishloq kengashi tarkibiga kiradi.

Geografiyasi
------------

Qishloq Lipetsk viloyatining janubi-sharqiy qismida, oʻrmon-dasht zonasida, Oka-Don tekisligida, Baygor daryosidan gʻarbda, Usmon shahridan taxminan 27-kilometr (toʻgʻri chiziqda) shimoli-sharqda joylashgan. tumanning maʼmuriy markazi. Mutlaq balandligi dengiz sathidan 145-metr.

Iqlim
Iqlimi mo''tadil kontinental, yozi issiq va qishi oʻrtacha sovuq. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 511 mm. Ularning maksimal soni may va oktyabr oylariga toʻgʻri keladi. Eng sovuq oyning oʻrtacha harorati (yanvar) −9 °C, eng issiq (iyul) — 20°S.

Vaqt zonasi
Derevnya Rostovka, kak i vsya Lipeskaya oblast, naxoditsya v chasovoy zone MSK (moskovskoe vremya). Smeщenie primenyaemogo vremeni otnositelno UTC sostavlyaet +3:00[4].

Aholi
-----

Jins tarkibi
2010-yildagi Butunrossiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholining gender tarkibida erkaklar 50 %, ayollar esa mos ravishda 50 % ni tashkil qiladi.; Milliy kompozitsiya

2002-yilgi aholini roʻyxatga olish natijalariga koʻra, ruslar milliy aholi tarkibidagi 46 kishining 100 foizini tashkil etdi.

Koʻchalar
---------

Qishloqning koʻcha tarmogʻi bitta koʻchadan iborat (st. Bepul).

1. ↑  „Rostovka" (en).  GeoNames. 7-dekabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-dekabr 2019-yil.
2. ↑  „Генеральный план сельского поселения Пластинский сельсовет Усманского муниципального района Липецкой области".  Федеральная государственная информационная система территориального планирования (ФГИС ТП).

[*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  *Коряков Ю. Б.* „База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»". 27-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-dekabr 2019-yil.
4. ↑  „Регионы России → Липецкая обл. → Усманский р-н → Ростовка д.". 7-dekabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-dekabr 2019-yil.
**Uchquloch qoʻrgʻoshinrux koni** — Jizzax viloyatining Forish tumanida, Nurota togʻlarining shim. togʻ oldi qismidajoylashgan. Jan.dan Xonbandi va shim.dan Shimoliy Uchquloch yoriqlari bilan chegaralangan. Kon geol. si 1951-yilda kompleks oʻrganilgan. Konning 2 ta uchastkasida mufassal qidiruv ishlari olib borilgan, bu uchastkalar baritpiritgalenitsfalerit rudali maydonlardan iboratligi maʼlum boʻldi. Uchquloch qoʻrgʻoshinrux konir.k. maydonida, asosan, devon, karbon (toshkoʻmir) davrlariga oid jinslar tarqalgan. Magmatik togʻ jinslaridan diabaz, gabbro, albitofir, kvarsli porfir va tuflar uchraydi. Uchquloch qoʻrgʻoshinrux konir.k.da ruda jismlari 50– 100 m dan 1100–1300 m gacha boʻlgan chuqurlikda joylashgan. Kondagi asosiy foydali qazilmalar — qoʻrgʻoshin, rux, mis. Uchquloch ruda maydoni Xonbanditogʻ gorst — antiklinalida joylashgan. Uchquloch qoʻrgʻoshinrux konir.k. sanoatbop kon, asosiy minerallari: galenit PbS (86,7% Pb), sfalerit ZnS (67% Zn), ikkinchi darajali minerallari xalkopirit, pirrotin, karrolit, kumush, oltin va boshqa Uchquloch qoʻrgʻoshinrux konir. k.ning zaxiralari S, toifasi boʻyicha: qoʻrgʻoshin — 2862,1 ming t, rux — 3140,8 ming t; S2 toifasi boʻyicha: qoʻrgʻoshin — 431,6 ming t va rux 214,07 ming t.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**A. I. Babuxin** **haykali ―** Rossiyada fiziologiya, gistologiya va bakteriologiyaning rivojlanishiga katta hissa qoʻshgan rus gistologi, fiziologi va embriologi , Moskva gistologik maktabining asoschisi uchun Rossiyadagi birinchi yodgorlikdir.

Tavsif
------

Aleksandr Ivanovich Babuxin Oryol gubernatorligining Semendyayevo qishlogʻida tugʻilgan. Moskva universitetining tibbiyot fakultetini imtiyozli diplom bilan tugatgan, doktoranturani tamomlagan. 1888-yilda kafedrada Moskvada birinchi bakteriologik laboratoriya tashkil etdi.

2001-yil 8-iyunda Oryol davlat universiteti Tibbiyot instituti binosiga kiraverishda professor A.I.Babuxin haykali ochildi, u professorlar V.I.Nozdrin va S.A.Nikiforovlar mablagʻlari hisobidan Karl Zays va „Retinoidlar" farmatsevtika ilmiy-ishlab chiqarish korxonasi asoschilari ishtirokida yaratilgan.  Asar muallifi — Moskva Rassomlar uyushmasi aʼzosi, haykaltarosh D. A. Yunakovskiy. Olimning bronza byusti granit poydevorga oʻrnatilgan. Yodgorlikda „Babuxin Aleksandr Ivanovich, rus olimi" yozuvi va „Fiziologiya", „Gistologiya", „Bakteriologiya" yozuvlari bilan uchta kitobda turgan mikroskop tasvirlangan.

Adabiyotlar
-----------

* „Открытие памятника А. И. Бабухину в Орле",*Ретиноиды : Альманах*, Выпуск 12, М.: ФНПП «Ретиноиды», 2001 — 17—47 bet. ISBN 5-93118-008-7.

Manbalar
--------

1. ↑  *Живая связь времён (Памятники, мемориальные доски г. Орла). Справочник*. Орёл: «Вешние Воды», 2004 — 22 bet. ISBN 5-87295-156-6.
**Butterkeze** (nemischa: — „yogʻli pishloq") ― nemis yarim yumshoq pishloqining bit turi. Butterkeze asosan Germaniyada sigir sutidan tayyorlanadi, lekin Viskonsinda ishlab chiqarilgan yogʻ ham bu pishloqning bozordagi kichik ulushini tashkil qiladi. Butterkze birinchi marta 1928-yilda Germaniyada ishlab chiqarilgan. 2012-yilda Germaniyada 31,5 ming tonna Butterkeze ishlab chiqarilgan. Pishloqning nomi bilan osongina tushunishingiz mumkin, butterkeze taʼmi va koʻrinishi sariyogʻga oʻxshaydi. Pishloqning yumshoqligi myunster va gaudani eslatadi. Pishloq oqdan tortib  krem va och sariq ranggacha turli xil rangda boʻlishi mumkin. Ovqat pishirishda u koʻpincha maydalangan shaklda ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  J. Kammerlehner: *Labkäse-Technologie*, Band II, Verlag Th. Mann, Gelsenkirchen-Buer (1988), ISBN 3-7862-0079-3.
2. ↑  Käseverordnung (PDF-Datei; 94 kB)

Adabiyotlar
-----------

● Erhard Gorys. Butterkäse // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 86. — 599 S. — ISBN 3-423-36008-9.

● Charles Sinclair. Butterkäse // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 98. — 632 p. — ISBN 978-1-4081-0218-3.
**Butin** ( ukraincha: *Бутин* ) — Ukrainaning Ternopil viloyati (viloyati ) Kremenets tumanidagi qishloq. U Ukrainaning hromadalaridan biri bo'lgan Vyshnivets hromada posyolkasiga tegishli. 

2020-yil 18-iyulgacha Butin Zbaraj tumaniga tegishli edi. 2020-yil iyul oyida Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida bu tuman tugatildi, buning natijasida Ternopil viloyatining tumanlari soni 3 tagacha qisqartirildi. Zbaraj rayoni hududi Kremenets va Ternopil rayonlari oʻrtasida boʻlindi, Butin esa Kremenets tumaniga koʻchirildi. 

1. ↑  „Вишнивецкая громада" (Russian).  Портал об'єднаних громад України.
2. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (uk). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Нові райони: карти + склад" (uk).  Міністерство розвитку громад та територій України.
**Uchqun kamerasi** - zaryadlangan zarralarning treklari (izlari) kuzatiladigan va qayd qilinadigan asbob; ishlash prinsipi zarralarning elektr kondensatorning gaz oraligʻidan uchib oʻtayotganda qosil boʻlayotgan uchqun razryadning kuchayishiga asoslangan. Uchqun kamerasining elektrodlari ikki yassi parallel plastinadan iborat. Plastina oraligʻi (odatda, 1+50 cm) He, Ne yoki ularning aralashmasi bilan toʻldiriladi. Ish hajmidagi bosim 1 atm.ga yaqin. Zaryadlangan zarralar tomonidan gazlar ionlashishi tufayli elektronlar hosil boʻlib, uchqun razryad vujudga keladi. Uchqun kamerasini dastlab 1957-yilda Kranshau va de Bir qoʻllashgan. Koʻpgina xrllarda Uchqun kamerasilar boshqa qayd qiluvchi detektorlar (mas, Cherenkov hisoblagichi, ionlash kamerasi) bilan birgalikda ishlatiladi.

Uchqun kamerasilarning bir necha xili mavjud: a) tor oraliqli Uchqun kamerasilar bir nechta elektrodlardan tuzilib, ikki elektrodi orasi 1 sm; b) elektrodlari 3550 sm da joylashtirilgan Uchqun kamerasilar (izli Uchqun kamerasilar) da uchqun razryad zarraning izi boʻylab kuzatiladi; v) strimer Uchqun kamerasi (plastinalar oraligʻi 5+20 sm) larda uz. 3 mm dan 10 mm gacha boʻlgan tolasimon yorqin kanallar — strimerlar hosil boʻladi, ularni apparat yordamida suratga olish mumkin. Magnit maydoniga oʻrnatilgan Uchqun kamerasilar yordamida kamerani kesib oʻtgan zarraning impulsini ham aniklash mumkin. Uchqun kamerasi hozirgi kunda yadro zarralari, yadro reaksiyalar, elementar zarralar va kosmik nurlarni oʻrganishda asosiy vositalardan biridir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oqchoʻp svitasi** — Fargʻona vodiysining shim. va shim.-gʻarbiy qismida joylashgan oʻrta pliotsen (neogen) qatlamlari tarkibidagi stratigrafik birlik. M. N. Gramm (1959—62 yillar) ajratgan. Oqchoʻp svitasi och qoʻngʻir, qizgʻish hamda toʻq qoʻngʻir rangdagi giltosh, gilli alevrolit, qumtosh hamda konglomerat lardan tarkib topgan. Umumiy kalinligi 400 m dan (Izboskan) 800–1000 m gacha (Oqchoʻp, Supatogʻ). Qatlamlar yoshi ayrim dengiz hayvonlari (gastropodalar, ostrakodalar) hamda subtropik oʻsimliklar qoldiqlariga qarab aniqlangan. Oqchoʻp svitasining ostida baxmaltepa yoki obchak svitalari, yuqorisida kepelli svitasi ajratilgan. Oqchoʻp svitasi stratigrafik ahamiyatga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oqchitir**, qargʻatirnoq (Euclidium syriacum) — butguldoshlarga mansub bir yillik begona oʻt. Poyasi asosidan tarvaqaylagan, sershox, qat-tiq tuklar bilan qoplangan, boʻyi 10— 30 sm. Barglari bandli, choʻzinchoq, ket-ma-ket joylashgan, chetlari siyrak tishli, tukli. Gullari oq yoki oqish-sariq, bandsiz, poya uchida shoda toʻpgul hosil qiladi. Mevabandi yoʻgʻon, me-vasi — qoʻzoq. Ildizi oʻq ildiz. May — iyulda gullaydi va mevalaydi. Bir tupi 3 mingdan ortiq urugʻ tugʻadi. Urugʻidan koʻpayadi. Urugʻlari 4—18° haroratda koʻkaradi. Mart — mayda, shuningdek, avgust—oktabrda nihol beradi. Oʻrta Osi-yoda tarqalgan. Beda, su-gʻoriladigan va lalmi don ekinlari orasida uchraydi.

Kurash choralari: gullagunga-cha oʻtoq qilinadi, pichanga ekilgan beda erta muddatlarda, begona oʻt mevalari yetilgun-cha oʻriladi; gʻalla ekinlariga 2,4=D tipidagi gerbitsidlar purkaladi va boshqa

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Tarixiy jihatdan Dogʻiston (Kavkaz Albaniyasi) Shimoliy Kavkazning sharqiy qismidagi togʻli knyazliklar federatsiyasidan iborat edi. Shimol va janubdagi jahon sivilizatsiyalarining chorrahasida joylashgan Dogʻiston koʻplab davlatlarning manfaatlari toʻqnashuviga sabab boʻlgan va XIX asrning boshlariga qadar, ayniqsa, Fors (Eron) va Rossiya imperiyasi oʻrtasida talash hudud hisoblangan. 

Dogʻiston nomi tarixiy jihatdan 1860-yilda Rossiya imperiyasi tomonidan qabul qilingan va Dogʻiston viloyati deb oʻzgartirilgan sharqiy Kavkazga tegishli. Dogʻistonning hozirgi muxtor avtonom respublikasi ancha kattaroq hududni qamrab oladi, 1921-yilda Terek viloyatining sharqiy qismi tarkibiga kiritilib, Dogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi sifatida tashkil etilgan.

Sosoniylar forsiylari hukmronligi va milodiy VI asrda Xazar bosqinlari
----------------------------------------------------------------------

VI asrda Sosoniylar imperiyasi 100 yildan ortiq davom etgan urushdan soʻng Sharqiy Kavkazni bosib oldi, natijada butun Dogʻiston mintaqasi Fors taʼsiriga tushib qoldi. 

552-yilda xazarlar Shimoliy-Sharqiy Kavkazga bostirib kirib, Dogʻistonning shimoliy pasttekisliklarini egallab oldilar. Fors shohi Xusrav I (531—579), oʻz mulkini koʻchmanchilarning yangi toʻlqinidan himoya qilish uchun, Derbentda Kaspiy dengizi va Kavkaz togʻlari orasidagi tor yoʻlni yopadigan mudofaa istehkomlari qurishni boshladi. Xusrav I Gumik qalʼasiga egalik qilgan. Zamonaviy „Derbent" nomi forscha soʻzdir (Darband) „darvoza" maʼnosini anglatadi, aynan oʻsha davrda, milodiy V asrning oxiri yoki VI asr boshlarida, shahar qayta tiklanganida, paydo boʻlgan.

VII-VIII asrlarda arablar bosqini
---------------------------------

Dogʻiston musulmonlarning Forsni bosib olishidan keyin Eron hukmronligidan arablar hukmronligiga oʻtdi. Shimoliy-sharqiy Kavkaz xalqlari uchun arablar bilan xazarlar oʻrtasida 150 yil kurash olib borishgan. 643-yilda xalifa Umar ibn Xattob davrida Abdurrahmon ibn Rabi boshchiligidagi arab qoʻshinlari Derbent va qoʻshni hududlarni egallab oldilar. 652-yilda Xazarlarning Balanjar shahrini qamal qilish paytida Abdurman ibn Rabi oʻldirildi. 662-yilda xazarlar Dogʻistonga bostirib kirganlar. 698-yilda xalifa Abdulmalik ibn Marvonning ukasi Muhammad ibn Marvon Derbentni qoʻlga kiritdi. 705-yilda xalifa al-Valid I ning ukasi Maslamah ibn Abdulmalik yana Derbentni egallab oldi.

Manbalar
--------

1. ↑  Al-Tabari (d. in 923) informs about the participation of three Sassanid rulers – Peroz I (457-484), Kavadh I (488-531) and Khosrau I (531-579) in the construction of fortifications in Derbent. (М. Т. Гаджимурадов, Л. П. Магомедов. История Дагестана. М. 2007. С. 47.)
2. ↑  Ибн Рустэ. Из книги драгоценных камней. (Пер. Караулова Н. А.) — Тифлис. 1903; Баладзори. Книга завоеваний стран. — Баку. 1927. С. 7.
3. ↑  Ат-Табари. Тарих ар-русуль ва-л-мулук. Сер. 1. С. 2667
4. ↑  In these events, Salman ibn Rabi, brother of Abd al-Rahman, is mentioned sometimes; Ат-Табари. Указ. соч. Сер. 1. С. 2890; Ибн ал-Асир. Ал-камиль фи-т-тарих. Каир, 1934. Т. 3. С. 66.
5. ↑  Мовсес Каланкатваци. История страны алуанк. Ереван, 1984. С. 160.
**Armin Kogler** — (1959-yil 4-sentyabrda tugʻilgan) avstriyalik changʻidan sakrash yoʻnalishidagi sobiq sportchi.

Faoliyat
--------

1979-yilda XCHF changʻi uchish boʻyicha jahon chempionatida kutilmagan gʻalaba qozonganidan soʻng, Kogler Planikada (1981-yil) 180 metrga sakrash bilan yangi rekord oʻrnatgan. U ikkita Jahon kubogini (1981-yil va 1982-yil) va 1982-yilgi Shimoliy changʻi musobaqasi boʻyicha jahon chempionatida medallarning toʻliq toʻplamini qoʻlga kiritgan, yakka tartibdagi oddiy tepalikda oltin, jamoaviy katta tepaligida kumush va yakkalik bahsda bronza medallarini qoʻlga kiritgan.

1985-yilda Seefeld shahrida boʻlib oʻtgan XCHF Shimoliy changʻi musobqalasi boʻyicha jahon chempionatida jamoaviy katta tepalik bahslarini kumush medal bilan yakunlagan. Bundan tashqari, Kogler 1980-yilda Xolmenkollen changʻi festivalida changʻidan sakrash musobaqasida gʻolib chiqqan.

Koglerning eng yaxshi Olimpiya marrasi 1980-yilda Leyk-Plasidda boʻlib oʻtgan Qishki Olimpiada oʻyinlarida alohida katta tepalikda beshinchi oʻrinni egallagani boʻlgan.

Changʻida sakrashdagi muvaffaqiyatlari uchun 1984-yilda Xolmenkollen medali bilan taqdirlangan (Lars-Erik Eriksen va Jeykob Vaage bilan birgalikda). Kogler Martin Kochning amakisi hisoblanadi.

1980-yil 27 -martda Chexoslovakiyaning Xarraxov shahridagi Chertak tepaligida Toni Innauer va Klaus Ostvaldlarni ortda qoldirgan, 176 metr (577 fut) masofani bosib oʻtib, jahon rekordini oʻrnatgan.

1981-yil 26-fevralda Gʻarbiy Germaniyaning Oberstdorf shahridagi Xayni-Klopfer-Skiflugschanzeda 180 metr (591 fut) balandlikda changʻida sakrash boʻyicha yana bir jahon rekordini oʻrnatgan.

Changʻida sakrash boʻyicha jahon rekordlari
-------------------------------------------

| Sana | Tepalik | Manzil | Metr | Ballar |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1980-yil 27-mart  | Čerťák K165 | Xarraxov, Chexoslovakiya | 176 | 577 |
| 1981-yil 26-fevral  | Heini-Klopfer-Skiflugschanze K175 | Oberstdorf, Gʻarbiy Germaniya | 180 | 591 |

Manbalar
--------

1. ↑  „Že prvi dan poletov je Kogler izenačil rekord (page 11)" (slovencha).  Delo (28-mart 1980-yil).
2. ↑  „17. svetovni rekord v Oberstdorfu (page 9)" (slovencha).  Delo (28-fevral 1981-yil).
3. ↑  „Armin Kogler - Oberstdorf 1981 - 180 m - World record".  YouTube (26-fevral 1981-yil). 31-oktabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-oktabr 2022-yil.
**Oqbuloqsoy** - Jizzax viloyati Forish tumanidagi soy. Nurota tizmasining sharqiy tarmogʻi — Qoʻytosh togʻlarining shimoliy yonbagʻrida, Katta Bogʻdon qishlogʻidagi Oqbuloq chashmasidan (900 m) hosil boʻladi. Shimoliy yoʻnalishda oqadi. Uzunligi 7,8 km, havzasining maydoni 15 km2. Boshlanishida joylashgan Oqbuloq chashmasi Matlubotchi bolalar yozgi oromgohi hududida joylashgan, atrofi obodonlashtirilib marmar bilan egirilgan. Oqtepa qishlogʻi yonida unga Yomchisoy qoʻshilgach, Ilonchisoy deb ataladi. Oqbuloqsoy chashma suvidan tashqari bahor mavsumida qor, mavsumiy yomgʻir suvlaridan ham toʻyinadi. Oqbuloq chashmasidan 700 m quyida Qorabuloq chashmasi suvlari qoʻshilgach suvlari yana ham toʻyinadi. Yillik oqimning 70—80% mart — aprelda oqib oʻtadi. Oqbuloqsaoydan uzumzorlar, mevazor va poliz ekinlarini sugʻorishda foydalaniladi.

U boshlanish nuqtasidan Oqtepada Yomchisoy bilan qo'shilishguncha 4H1249 raqamli Bo'g'ombir aylanma yo'lini va quyidagi qishloqlarni kesib o'tadi:

* Katta Bog'don q.
* Sayyod q.
* Usta-Qishloq q.
* Ilonchi q.
* Jayraxona q.
* Archa q.
* Oqtepa q.

Manbalar
--------

1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. Ilonchisoy wikipedia sahifasi
3. Google Maps
**Mavlono Qobiliy** (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan turshizlik shoir. Nomi "Majolis un-nafois"ning uchinchi majlisida tilga olingan. Alisher Navoiy uning sipohiylik bilan ham mashgʻul boʻlganini, goʻyo odamlarni koʻp hajv qilgani uchun har ikkala hunaridan ayrilganligini aytadi. "Majolis un-nafois"da uning quyidagi matlaʼsi keltirilgan boʻlib, Navoiy *"bu sheʼri bila oʻzin hajv ham qilibtur. Bovujudkim, hech mazasi yoʻqtur va qofiyasi ham gʻalatdur"* deb yozadi:

> Ajab navbad ba lutf arzonki, binavozi gʻaribonro,
> 
> 
> Navozish z-onki, rasm-u odati xubest xubonro.
> 
> 
> 
> (Mazmuni: Lutf-marhamatingni arzon qilib, goho gʻariblarni yoʻqlab tursang yomon boʻlmas edi. Chunki marhamat koʻrgazish goʻzallarning goʻzal odatidir). 
> 
> 

Navoiy bu oʻrinda "qofiyasi gʻalat" deganda, "gʻaribonro – xubonro" qofiyalaridagi "b" raviysidan oldin kelayotgan ridfi asliyning ikki xil harf: "i" va "u"boʻlib kelayotganligini nazarda tutyapti, aslida mumtoz qofiya talabiga koʻra ridfi asliy bir xil unli harfdan iborat boʻlishi kerak.

Manbalar
--------

1. ↑  *Alisher Navoiy: Qomusiy lug'at*.
2. ↑  *Majolis un-nafois*.
**Adara** (arabcha:  ‎ ʽaðārā] — „bokira qizlar") — yorqin oq-koʻk gigant. Yulduz kattaligi +1,5m. Bu yulduz turkumidagi ikkinchi eng yorqin (Siriusdan keyin) boʻlsa-da, Bayer yozuvida u yunon alifbosining beshinchi harfi e bilan belgilanadi.

Asosiy xususiyatlar
-------------------

Yulduzgacha boʻlgan masofa 430 yorugʻlik yili deb baholanadi. Uning 8-kattalik yulduzi bor. Asosiy komponent, Adara A, koʻrinadigan yorqinligi + 1,51 m va B1,5II spektral turiga ega. Yulduzning sirt harorati 25 000 °C, yorqinligi quyoshdan 20 000 marta oshadi. 10 dona masofadan turib Adara Venera kabi yorqin yulduz. Adara osmondagi ultrabinafsha nurlanishning eng kuchli manbalaridan biridir. Adara sunʼiy yoʻldoshi B koʻrinadigan yorqinligiga ega +7,5m, komponentlar orasidagi burchak masofasi 7,5 yoy soniya. Yulduzlar orasidagi burchak masofasi ancha katta boʻlsa-da, tizimni faqat katta teleskoplarda hal qilish mumkin, chunki Adara A, Adara B dan 250 marta yorqinroq. Shuningdek, massa zarbalar Quyoshning 10 massasiga teng va uning xususiyatlariga koʻra Adara yorqin koʻk gigantlar sinfiga kiradi.

Taxminan 4,7 million yil oldin Canis Majordan Quyosh tizimigacha boʻlgan masofa 34 yorugʻlik yili edi va yulduz Yer osmonidagi eng yorqini edi — Adaraning yorqinligi oʻsha paytda −4,0m edi. Endi hech qanday yulduz yoʻq (va keyingi 5 million yil ichida boʻlmaydi) qiyoslanadigan yorqin yorqinlikka ega. Faqat Venera sayyorasi, baʼzida, eng yaxshi koʻrinish davrida, taqqoslanadigan yorqinlikka ega.

Kuzatish shartlari
------------------

Adara yulduzi janubiy egilishi −29 °C ga ega va shuning uchun faqat Rossiyaning markaziy yoki janubiy viloyatlarining janubida kuzatilishi mumkin, Belorussiya hududidan va Markaziy Federal okrugning koʻp qismi faqat istisno hollarda kuzatilishi mumkin. Yulduz qishda, kech kuzda ertalab quyosh botganidan keyin erta bahorda koʻrinadi. Bir necha ming yil oʻtgach, Adara, butun Canis Major yulduz turkumi singari, Rossiya va Belorussiya hududidan presessiya tufayli kuzatuv uchun imkonsiz boʻlib qoladi.

Adara 2-kattalikdagi eng yorqin yulduzdir, chunki uning yorqinligi +1,51m ni tashkil qiladi. Osmondagi keyingi eng yorqin yulduz — Regulus allaqachon birinchi kattalikdagi yulduzdir. Hammasi boʻlib Adara yorqinligi boʻyicha 22-oʻrinni egallaydi.

Yana qarang
-----------

* Eng yorqin yulduzlar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  *Звёзды*, Астрономия и астрофизика. М.: Издательство Физико-математической литературы, 2008 — 34 bet. ISBN 9785-94052-164-8.
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑  Nauka Ensiklopediya. Dorling Kindersli. Prilojenie. Spisok samix yarkix zvyozd.
**Dalmatsiya** — Xorvatiyadagi tarixiy viloyat, qad aholisi — dalmatlar (nomi shundan) va b. 6—7-asrlarda slavyanlar kelib oʻrnashgan. 9-asrda Xorvat davlati, 12-asr boshlarida Vengriya tarkibiga kirgan. 12—15-asrlar boshida oʻrta asr shahar kommunalari (Zadar, Split, Dubrovnik, Kotor va b.) gullab yashnagan. 1420—1797-yillarda D. (Dubrovnikdan boshqa) Venetsiya qoʻl ostida boʻlgan (16-asrda D.ning ichki viloyatlari Turkiya tasarrufiga oʻtgan), 1797—1918-yillarda Avstriya tarkibida (1805—13-yillarda Fransiya qoʻl ostida, 1809—13-yillarda Illiriya provinsiyalari tarkibida). 1918-yildan D. (Zadar va Italiya tomonidan egʻallangan baʼzi orollardan tashkari) Serblar, Xorvatlar va Slovenlar kirolligi (1929-yildan Yugoslaviya) tarkibida. 1941-yil fashist bosqinchilari tomonidan tashkil qilingan qoʻgʻirchoq "Mustaqil Xorvatiya davlati" tarkibiga kiritilgan. 1945-yildan D. Chernogoriya (jan. qismi) va Xorvatiya tarkibida.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |