**Tigr** — bu Harbiy sanoat kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan, birinchi marta 2006-yilda Rossiya armiyasiga yetkazib berilgan 4 × 4 koʻp maqsadli piyoda askarlar harbiy transporti.

Tarixi
------

 Tigr ichki qoʻshinlarning 604-maxsus maqsadli markazida xizmat qilmoqda.
 Konveyerda tugallanmagan interyerli Tigr-M
Tigr birinchi marta 2001-yilda IDEX koʻrgazmasida namoyish etilgan. Koʻp miqdorda ishlab chiqarish 2004-yilda 96 ta mashina bilan boshlangan. Rossiya armiyasi GAZ-2975ni 2006-yil oxirida rasman foydalanishga qaror qabul qildi.Keyin avtomobil rasman 2007-yilda ishlab chiqarila boshlangan.

Xitoy dastlab kompaniyarga toʻliq litsenziya berishdan bosh tortgach, kompaniya Tigrni Rossiya bilan hamkorlikda ishlab chiqargan. **110 Tigr** rusumi 2008-2010-yillarda yetkazib berilgan va hozirda Xitoy jamoat xavfsizligi politsiyasida xizmat qilmoqda. Baʼzilar Tigrdan 2008-yil Pekin Olimpiadasida va 2009-yil Shinjondagi ommaviy tartibsizliklarda foydalanishganini koʻrishgan.

2010-yilgi Interpolitex koʻrgazmasida MIC yangi YaMZ-534 dizel dvigateli, qoʻshimcha zirh va NBC himoya tizimiga ega **Tigr-the** **VPK-233114** Tigr-Mning takomillashtirilgan versiyasini taqdim etdi. Ushbu yangi **Tigr-M** 2013-yilning birinchi yarmida Rossiya armiyasida xizmatga kirdi. Ommaviy ishlab chiqarish va eksport versiyasi allaqachon 205HP dvigateli bilan ishga tushirilgan.

2015-yil mart oyi boshida YeXHT inspektorlari Mariupol sharqidagi Shirokine qishlog‘i yaqinida DXR nazorat-o‘tkazish punktini qo‘riqlayotgan „kamuflyajlangan Tigr tipidagi zirhli transport vositasini" payqashdi.

2011-yilda "Rosoboroneksport "Ozarbayjonga oʻz hududida zirhli transport vositalarining litsenziyalangan ishlab chiqarishini yaratishni taklif qildi.

2015-yildan beri Tigr avtomashinalari Suriya armiyasi tomonidan muxolifat va ekstremistik guruhlarga qarshi kurashda foydalanilmoqda.

2018-yilda Streit Group AAD 2018 va EDEX 2018 mudofaa konventsiyalarida debyut qilgan Falcon Tigrni ishlab chiqarish huquqiga ega boʻldi.

2020-yil may oyi holatiga koʻra Tigr 16ta davlatga eksport qilindi va 2005-yildan beri 2000 dan ortiq avtomobillar turli xil konfiguratsiyalarda ishlab chiqarildi hamda Rossiya va xorijiy mamlakatlarga yetkazib berildi.

 2022-yil Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi, rus armiyasining Tigrga zarar yetkazdi
2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi paytida Tigr rus qoʻshinlari tomonidan ishlatilgan. Ukrainada ruslar tomonidan foydalaniladigan Tigrlar Arbalet-DM RWS bilan jihozlangan.Ukraina kuchlari qoʻlga olingan Tigrlardan foydalanmoqda.

Dizayni
-------

Avtomobil yoʻlda va yoʻldan tashqarida qoʻshinlar va turli xil texnikalarni tezda tashish uchun moʻljallangan. Old dvigatel, oʻrta ekipaj boʻlimi va orqa yuk joyining anʼanaviy tartibiga ega shassi ramkasi konstruktsiyasiga ega. Standart funktsiyalarga quyidagilar kiradi: gidravlik amortizatorlar va stabilizator panjaralari bilan mustaqil toʻliq gʻildirakli burama suspenziyasi, qulflash markazi differentsialli uzatish qutisi, cheklangan sirpanishlar differensiallari, ikki tezlikli uzatish qutisi, shinalarni avtomatik shishirish, dvigatel bloki isitgichi va elektr vinch.

GAZ-233001 ixtiyoriy konditsioner, stereo, elektr oynalar va blokirovkaga qarshi tormoz tizimiga ega.

Variantlari
-----------

### Ruscha variantlari

Tigr bir nechta variantda ishlab chiqarilgan.

#### GAZ-2975

* GAZ-2975-A prototipi zirhsiz uch eshikli vagonli sport transport vositasi
	+ GAZ-29751 — 3 eshikli vagon,
	+ GAZ 29752 — toʻrt kishi va 500 dan 1000 kilogrammgacha yuk tashish uchun moʻljallangan 5 eshikli vagon;
	+ GAZ-297533 — 2-eshik, egilish bilan qoplangan yuk platformasi.

* 

#### Tigr-2

 Tigr-2 Nijniy Novgoroddagi AUTOFORUM-2007da
Tigr-2, eksperimental qayta ishlangan fuqarolik uslubidagi SUV birinchi marta 2006-yil sentyabr oyida Moskva avtosalonida „Rossiya avtomobillari" koʻrgazmasida taqdim etilgan. 2008-yildan boshlab kichik seriyalarda chiqarilgan, dilerlardagi asosiy sotuvlar 2009-yilda boshlanishi rejalashtirilgan boʻlib, avtomobil ikki xil — hashamatli va oddiy trim darajasida mavjud edi.

Standart SUV mexanik jihatdan harbiy Tigrga juda oʻxshaydi. U 190 horsepower (140 kW) Steyr turbodizel bilan qadoqlangan yoki olti silindrli Cummins B205 205 horsepower (153 kW) bilan va 160 kilometres per hour (99 mph) gacha tezlikka moʻljallangan .

3,500 kilogram (7,700 lb) ogʻirligi bilan, fuqarolik Tigr-2 yoqilgʻi isteʼmoli 15 L / 100km ni tashkil qiladi. Uning uzunligi 5.7 metr (19 ft), uning kengligi va balandligi 2.3 metr (7.5 ft) ga teng va uning klirensi 330 millimetr (1.08 ft) ni tashkil qiladi. Harbiy versiya bilan taqqoslaganda, fuqarolik Tigr 2,800 kilogram (6,200 lb)ga yengilroq. Narxi 270 000 dollar/17 600 000 rubl miqdorida rejalashtirilgan edi.

#### SP46

2007-yilda tantanali parad varianti ishlab chiqilgan boʻlib, SP46 (SP 46) tantanali Tigr — olinadigan qattiq tomga ega ikki eshikli kabriolet. Oldida ikkita oʻrindiq va bitta orqa oʻrindiq mavjud va zamonaviy hashamatli avtomobillar bilan jihozlangan. Ushbu Tigr avtomatik Allison 1000 seriyali uzatmalar qutisi va Cummins B205 turbodizel bilan jihozlangan. Avtomobil ogʻirligi 4,750 kilogram (10,470 lb) ga kamaydi, chunki bu versiya zirhlanmagan.

2008-yil noyabr oyida Tigr paradining prototipi Mudofaa vaziri Anatoliy Serdyukovga taqdim etildi. Keyinchalik, uchta mashinaga buyurtma berildi va 2009-yil 9-may kuni Sankt-Peterburgdagi Saroy maydonida, shuningdek, Rossiyaning Ikkinchi Jahon urushidagi gʻalabasining 64 yilligiga bagʻishlangan Gʻalaba paradida foydalanildi.

 Zirhli transport vositasi modulli VPK −3927 Volk
#### STS

CTC (inglizcha: STS) „Tigr"- maxsus transport vositasi, Rossiya armiyasining zirhli versiyasi. Aramid tolasidan yasalgan parchalanishga qarshi qoplamali qanotli qoplamali korpus. Cummins B 205 4-zarbali turbinali dizel dvigateli. „Tigr" STS Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirining 2007-yil 6-martdagi buyrugʻi bilan Rossiya Federatsiyasi Bosh shtabining boʻlinmalariga yetkazib berish uchun qabul qilingan. STS 2014-yil Qrim operatsiyasida ishtirok etgan.

* STS "Tigr" 2014-yil Rostov-Dondagi G'alaba kuni parad mashqlariSTS "Tigr" 2014-yil Rostov-Dondagi G'alaba kuni parad mashqlari
* STS "Tigr" 2008-yil Moskvada 1-may parad mashqlari paytidaSTS "Tigr" 2008-yil Moskvada 1-may parad mashqlari paytida
* STS "Tigr" 2013-yil 12-aprelda G'alaba kuni paradining repetisiyasidaSTS "Tigr" 2013-yil 12-aprelda G'alaba kuni paradining repetisiyasida
* STS "Tigr" qurol stantsiyasining yaqin ko'rinishiSTS "Tigr" qurol stantsiyasining yaqin ko'rinishi

#### SPM-1

Spetsialnaya politseyskaya mashina SPM-1 (Maxsus politsiya avtomobili SPM-1) Tigr Rossiya Ichki ishlar vazirligi OMON tomonidan terrorizmga qarshi operatsiyalarda va hududiy mudofaada foydalaniladi. U zirhli, IEC 50963-96 3-sinf yon/orqa himoyasi va 5-sinf old himoyasi bilan jihozlangan (GOST P 50963-96, 1-daraja STANAG 4569 ga mos keladi). Avtomobilda yetti nafar yo‘lovchi, shu jumladan haydovchi uchun turar joy mavjud. Dastlabki modellar shaxsiy qurollarni tanadagi bir tomonlama teshiklar orqali otish imkonini beradi. Keyingi modellarda shaxsiy qurollarni zirhli oynadagi illuminatorlar orqali otish mumkin. Avtomatik qurol aravachasi tomga, radio signallarini tiqilib qolish uskunalari bilan birga oʻrnatilishi mumkin.

##### SPM-1 AAV

 SPM-1 Tigr avtomobili asosidagi Abaim-Abanat maxsus politsiya hujum mashinasi
SPM-1 samolyotiga hujum qilish vositasi katta masofadan boshqariladigan gidravlik narvon tizimi bilan jihozlangan SPM-1. U binolar va samolyotlarning ikkinchi yoki uchinchi qavatlariga kirishni taʼminlash uchun moʻljallangan.

#### SPM-2 „Tigr-Alpha-BB"

Spetsialnaya politseyskaya mashina SPM-2 (Special Police Vehicle SPM-2) Tigr-Alfa-BB (Tiger-Alpha-VV) — atrofida SPM-1 GOST 50963-965 5-darajali ballistik himoyaga ega (3-darajali aralashma oʻrniga 5). Tom qismidada ikkita qoʻshimcha shisha lyuk shaxsiy qurollarni otish imkonini beradi.

##### R-145BMA

Ushbu variant maxsus hodisalar va inqirozlar uchun qoʻmondonlik markazi sifatida ishlab chiqilgan. Bu keng koʻlamli aloqa uskunalari bilan jihozlangan SPM-2 Tigr.

* R-145BMA qo'mondonlik vositasiR-145BMA qo'mondonlik vositasi
* 2008-yilda Interpolitexda namoyish etilgan R-145BMA qo'mondonlik mashinasi2008-yilda Interpolitexda namoyish etilgan R-145BMA qo'mondonlik mashinasi
* 2008-yilda Interpolitexda R-145BMA qo'mondonlik mashinasining haydovchisi lavozimi2008-yilda Interpolitexda R-145BMA qo'mondonlik mashinasining haydovchisi lavozimi

##### Kornet-D

 MAKS-2011 da Kornet-EM
2011-yilda Tula asboblarini loyihalash byurosi yangilangan Kornet-EM tankga qarshi raketa tizimini namoyish etdi. Ikkita shunday birlik SPM-2 Tigrning oʻzgartirilgan shassisiga oʻrnatildi. Mashina 8 ta raketa va oʻq otish moslamalari uchun ikkita tortib olinadigan ishga tushirish moslamasi (koʻrish tizimlaridan tasvirlarni koʻrsatish uchun ekranli qurollarni masofadan boshqarish), shuningdek, 8 ta qoʻshimcha raketalar bilan jihozlangan. Ushbu tankga qarshi tizim Kapustin-Yarda sinovdan oʻtkazildi. Tigrga oʻrnatilgan raketa majmuasi Kornet-D sifatida tanilgan va u 9P148 raketa tashuvchisini almashtirish uchun moʻljallangan. Yetkazib berish 2015-yilda boshlangan.

### "420-loyiha"

2010-yil boshida 420 ot kuchiga ega 5.9 litre (360.0 cu in)) boʻlgan takomillashtirilgan Tigr zirhli avtomobili paydo boʻldi. Cummins ISB va Chrysler 545RFE avtomat uzatmasi yaratildi. Ushbu dvigatel/transmissiya kombinatsiyasi dastlab Dodge Ram pikap uchun moʻljallangan. Tashqi tomondan, avtomobil kapotida qoʻshimcha havo olish va kengaytirilgan tormozlarga ega edi. 100 kilometres per hour (62 mph) ga tezlashtirish vaqti standart versiyaga nisbatan 35 dan 23 soniyagacha qisqardi va maksimal tezlik 140 kilometres per hour (87 mph) dan 160 kilometres per hour (99 mph) gacha oshdi.

#### Tigr-M

2010-yilgi Interpolitex koʻrgazmasida Harbiy sanoat kompaniyasi tomonidan koʻp maqsadli zirhli avtomobil (Ru: Avtomobil mnogotselevogo naznacheniya (AMN)) AMN 233114 Tigr-M taqdim etildi. Unda yangi YaMZ −534 dizel dvigateli, yangi zirhli kapot, havo filtri oʻrnatilishi, orqa yoʻlovchi oʻrindiqlari sonining koʻpayishi (8 dan 9 tagacha) va ikki tomonlama orqa lyukning katta kvadrat lyuk bilan almashtirilishi mavjud edi. M harfi rus tilida Modernizirovanniy yoki Upgraded degan maʼnoni anglatadi.

Hozirgi vaqtda Tigr-M ommaviy ishlab chiqarilmoqda va Rossiya armiyasiga 12,7 mm Kord yoki 7,62 mm PKTM pulemyotlaridan tashkil topgan yangi Arbalet-DM masofadan boshqariladigan qurol stantsiyasi bilan birga yetkazib berilmoqda.

21-26-avgust kunlari Moskva yaqinidagi Kubinka shahrida boʻlib oʻtgan Armiya 2018 mudofaa koʻrgazmasida himoyasi kuchaytirilgan yangilangan Tigr 4×4 zirhli avtomobili namoyish etildi. Yangilanish Suriyadagi operatsiyalar davomida olingan jangovar tajribaga asoslanadi va ASN 233115 Tigr-M SpN deb nomlanadi.

AMN 233144 va ASN 233115 modellari oʻrtasidagi farq kamaytirilgan oʻrindiqlarni oʻz ichiga oladi, chunki ikkinchisida toʻqqiz oʻrin, birinchisida oltita oʻrindiq, tom ustidagi aylanma platforma, qurollarni oʻrnatish va ichkarida qurol, oʻq-dorilar va aksessuarlarni saqlash uchun saqlash boʻlimlari mavjud.

„Armiya-2022" forumida taqdim etilgan „Tigr-M" uchuvchisiz uchishga qarshi modul bilan jihozlangan.

##### Tigr-6A SPV

 Tigr 6A
CTC „Tigr" SPV prototipi birinchi marta 2011-yil 10-iyunda Bronnitsi zirhli transport vositalari koʻrgazmasida namoyish etilgan. SPM-2 asosida SPV jangovar ofitserlarni tashish uchun moʻljallangan. U toʻrt eshikli vagon korpusiga ega boʻlib, GOST 6A zirhli himoyasi kuchaytirilgan (ogʻir minalardan himoyalanish va polga biriktirilmagan maxsus zarba yutuvchi oʻrindiqlar/oyoq suyanchlari). 2012-yil noyabr oyidan boshlab test sinovlari oʻtkazilmoqda. Mashinaning tomida yigʻiladigan qopqoqli katta aylanadigan lyuk va qurollarni oʻrnatish uchun ikkita qavs mavjud. Ekipaj va hujum guruhining shaxsiy qurollaridan oʻq otish avtomobilning eshiklari va yon tomonlaridagi ochiq zirhli oynalar orqali amalga oshirildi. Oʻq-dorilarni saqlash uchun joylar, RPG-26 kabi raketa otish moslamalari, radiostansiya va radio boshqariladigan portlovchi qurilmalarni blokirovka qilish uchun joy mavjud.

##### MKTK REI PP

Tigr-M MKTK REI PP Leer-2 VPK-233114 yoki Mobil elektron urush tizimi EW avtomobili mobil texnik nazorat, elektron emulyatsiya va Lee 2 elektron qarshi choralar tizimi bilan jihozlangan Tigr-M variantidir.

#### Samolyotga qarshi vositalar

 Tigr-M shassisida havo mudofaasi qoʻmondonligi
Tigr shassisiga 1L122E radar oʻrnatilgan boʻlib, u avtomobilga bir vaqtning oʻzida sekundiga 15 ta havo nishonlarini aniqlash va bir soniyada nishonni baholashni amalga oshirish imkonini beradi. Uning maqsadi MANPADS bilan qurollangan rus askarlariga aniqroq maqsadli maʼlumotlarni olish uchun qoʻmondonlik va nishon koʻrsatuvchi vositani berishdir. Avtomobil besh daqiqa ichida ishga tushishi va 50 dan 60 darajagacha (Farengeyt boʻyicha −58 dan 132 darajagacha) haroratda ishlashi mumkin. Ishlab chiqish 2013-yil oʻrtalarida boshlangan, birinchi prototipi 2014-yil may oyida taqdim etilgan. Avtomobil hozirda mustaqil ravishda ishlab chiqilgan prototip boʻlib, sinovlar va seriyali ishlab chiqarishni boshlash uchun muzokaralar olib borilmoqda.

Gibka-S toʻrtta Igla-S yoki 9K333 Verba MANPADS trubkalarini tortib olinadigan uchirish stantsiyasida olib yuradigan zenit Tigr variantidir. 2017-yil yanvariga kelib tizim dastlabki sinovlarga tayyorlanayotgan edi. Davlat testlari 2019-yil dekabr oyida yakunlandi. Uning eksport versiyasi 2021-yil oxiridan boshlab seriyali ishlab chiqarishga tayyor.

#### Zirhli tez yordam mashinasi

BNK Tigrning zirhli tez yordam mashinasi versiyasini ishlab chiqdi.

* Fayl:Armored (medical) van based on GAZ „Tigr" (front view).jpg
* Fayl:Armored (medical) van based on GAZ „Tigr" (rear view).jpg

#### RHD varianti

RHD mamlakatlari uchun sozlanishi mumkin boʻlgan Tigrlar mavjud.

 Tigr operatorlari xaritasi koʻk rangda
#### Maxsus jangovar razvedka mashinasi

Optik, termal tasvirlash, radar, akustik va seysmik razvedka uskunalari bilan jihozlangan razvedka mashinasi.

 Zirhli transport vositasi modulli VPK −3927 Volk
### Belarusiya variantlari

#### Lis-PM

 Belarusiya Lis MZKT
**MZKT-233036 Lis-PM** Minsk gʻildirakli traktor zavodi (MZKT Volat) tomonidan ishlab chiqarilgan Tigr rusumli Belarusda ishlab chiqarilgan versiyasidir. Lis-PM 7,5 tonnagacha vaznga ega va sakkiz nafar askarni tashiydi. Avtomobil NSVT Utyos 12.7mm ogʻir pulemyot (HMG) bilan qurollangan.

#### Shershen ATGM

Ikki barrelli Shershen ATGM bilan variant

### Xitoy variantlari

Xitoyda ishlab chiqarilgan Tigrs Yuchayda ishlab chiqarilgan YC V6 300 dizel dvigatellari bilan jihozlangan.

#### Yanjing Guardian

* **YJ2081C** Himoyalangan hujum vositasi — 4 × 4 oʻlchamli avtomobil, tepada RWS oʻrnatish, old tomondan ikkita eshik va orqadagi eshiklar bilan jihozlangan.
* **YJ2081A** qoʻmondon avtomobili — old tomonida toʻrtta eshik va orqa tomonda eshigi boʻlgan asosiy 4 × 4 avtomobil.
* **YJ2081B** Recon Vehicle — YJ2081A modeliga oʻxshash 4 × 4 avtomobil, razvedka missiyalarida foydalanish uchun moʻljallangan.
* **YJ2120D** Protection Logistic Support Vehicle — 6×6 yuk tashish tizimi bilan jihozlangan, turli yuk platformalari va konteynerlarni yuklash/tushirish imkonini beradi.

#### Yanjing himoyachisi

* **YJ2080B** Recon Vehicle — Razvedka vositalari uchun ishlatiladigan asosiy 4 × 4 avtomobil YJ2081A/B Guardian modellariga oʻxshab koʻrinadi.
* **YJ2080C1 qoʻzgʻolonga** qarshi vosita.
* **YJ2080C** Himoyalangan hujum vositasi — 4 × 4 oʻlchamli avtomobil, tepada RWS oʻrnatish, old tomondan ikkita eshik va orqadagi eshiklar bilan jihozlangan.
* **YJ2080C** raketa tashuvchisi — 4 × 4 oʻlchamli avtomobil, tepaga oʻrnatilgan 8 ta raketa uchirish moduli bilan jihozlangan.

### Slovakiya variantlari

Tigr Korvus Slovakiya litsenziyasiga ega.

Tigrga asoslangan ishlanmalar
-----------------------------

### Rossiya

2010-yilda Jukovskiyda boʻlib oʻtgan xalqaro forumda MIC-3927 Volk (ruscha **Volk** (Volk) soʻzi „Boʻri" deb tarjima qilingan) deb nomlangan modulli toʻliq gʻildirakli avtomashinalar oilasining uchta prototipini omma oldida taqdim etdi. Tigr singari u Rossiyaning Harbiy sanoat kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „ГАЗ "Тигр" будет производиться серийно RosInvest.Com - Венчур, управление, инвестиции". 20-avgust 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2018-yil.
2. ↑  *John Pike.* „GAZ 2975 Tigr". 24-dekabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-dekabr 2014-yil.
3. 1 2  „Tigr GAZ-2330 light armoured vehicle personnel carrier".  Army Recognition. 19-sentabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-sentabr 2012-yil.
4. ↑  „Russia have successfully concluded a deal to supply China with armoured vehicle Tigr - Army Recognition".  Armyrecognition.com (5-noyabr 2010-yil). 9-yanvar 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-mart 2012-yil.
5. 1 2  „TIGR (GAZ 2330)" (fr). 2-mart 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-sentabr 2012-yil.
6. ↑  „La Chine sur le point d'acheter des 4x4 russes TIGR pour sécuriser les jeux olympiques" (fr). 13-iyun 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-sentabr 2012-yil.
7. ↑  „The new Tigr-M GAZ-233114 multipurpose 4x4 armoured will enter in service with Russian army 1002134 - Army Recognition". 23-sentabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-dekabr 2014-yil.
8. ↑  „Псковский спецназ получил бронеавтомобили "Тигр" - Еженедельник "Военно-промышленный курьер"". *vpk-news.ru*. 7-fevral 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2018-yil.
9. ↑  „"Рособоронэкспорт" предложил Азербайджану бронемашины "Тигр"". 5-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2018-yil.
10. ↑  „"Рособоронэкспорт" предложил Азербайджану бронемашины "Тигр"". *army.lv*. 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2018-yil.
11. ↑  „В Сирии "Тигры" могут вывести из строя БМП - Еженедельник "Военно-промышленный курьер"". *vpk-news.ru*. 26-sentabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2018-yil.
12. ↑  „ЦАМТО / Новости / Российские бронеавтомобили "Тигр" состоят на вооружении 16 стран". 1-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-may 2019-yil.
13. ↑  „Defense firm delivers over 2,000 Tigr armored vehicles to Russian, foreign customers".
14. ↑  „Russian commandos engage Tigr armored vehicles with Arbalet-DM RWS in Ukraine | Defense News July 2022 Global Security army industry | Defense Security global news industry army year 2022 | Archive News year".
15. ↑  „Russian 'Tigr' impresses Ukraine Army | Facts about rugged & hard-wearing infantry mobility vehicle". *MSN*.
16. ↑  „Russian armed forces to receive Kornet-M and 9K115 Metis-M1 anti-tank-guided missiles TASS 12605161 | weapons defence industry military technology UK | analysis focus army defence military industry army". *www.armyrecognition.com*.
17. ↑  „National Guard of Uzbekistan has received VPK-233136 4x4 armored vehicles | April 2019 Global Defense Security army news industry | Defense Security global news industry army 2019 | Archive News year". 6-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-aprel 2019-yil.
18. ↑  „ASN-233115 Tigr-M SpN new modernized version of Russian Tigr armored vehicle | weapons defence industry military technology UK | analysis focus army defence military industry army". *www.armyrecognition.com*.
19. ↑  „Спецназ ЦВО получил бронеавтомобили "Тигр-М СпН" - Еженедельник "Военно-промышленный курьер"". 9-noyabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-dekabr 2014-yil.
20. ↑  „ВС РФ получили первые броневики "Тигр-М" с модулем "Арбалет-ДМ" - Еженедельник "Военно-промышленный курьер"". *vpk-news.ru*. 4-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2018-yil.
21. ↑  „Russian special forces use Arbalet-DM robotic weapon station in Ukraine – source".
22. ↑  „ЦАМТО / Главное / На форуме «Армия-2022» подписаны 7 и вручены 29 госконтрактов с 26 предприятиями ОПК".
23. ↑  „Army 2018: VPK displays upgraded Tigr-M vehicle - Jane's 360". *janes.com*. 27-avgust 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2018-yil.
24. 1 2  „Multipurpose vehicle "Tigr-M" AMN-233114 | Catalog Rosoboronexport". 30-oktabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi.
25. ↑  „Armored vehicle Tigr equipped with anti-drone module presented at Army-2022 forum".
26. ↑  „Tigr-M MKTK REI PP Leer-2 VPK-233114 Mobile Electronic Warfare EW vehicle technical data sheet | Russia Russian army wheeled armoured vehicle UK | Russia Russian army military equipment vehicles UK". *www.armyrecognition.com*.
27. ↑  „Janes | Latest defence and security news". *Janes.com*.
28. ↑  „Russia completes acceptance trials of Gibka-S air defense missile | January 2020 Global Defense Security army news industry | Defense Security global news industry army 2020 | Archive News year". *www.armyrecognition.com*.
29. ↑  „Russia's first very short-range air defense system ready for serial production". *TASS*. Qaraldi: 6-may 2022-yil.
30. ↑  „Бронированный медицинский автомобиль БМА "Тигр"". 15-avgust 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi.
31. ↑  „Right-hand drive armored car "Tiger" was shown in Russia". *ВПК.name*.
32. ↑  „Special Combat Reconnaissance Vehicle SBRM | Catalog Rosoboronexport". *roe.ru*. 28-fevral 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-aprel 2022-yil.
33. ↑  „On July 3th VOLAT's vehicles took part in the parade!". *www.volatdefence.com*. 5-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-mart 2022-yil.
34. 1 2  *Frahan.* „Belarus parades new armored vehicles on Independence Day military parade 2018 - July 2018 Global Defense Security army news industry - Defense Security global news industry army 2018 - Archive News year". *armyrecognition.com*. 9-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2018-yil.
35. ↑  „Analysis: New combat vehicles and military equipment of Belarus army at military parade 2020 | weapons defence industry military technology UK | analysis focus army defence military industry army". *www.armyrecognition.com*.
36. ↑  „Archived copy". 9-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-dekabr 2017-yil.
37. ↑  „Armored Cars: MIC GAZ Tigr" (29-sentabr 2016-yil). 4-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2018-yil.
38. ↑  „宋楠独家评测燕京版"猛虎"装甲突击车\_车家号\_发现车生活\_汽车之家". *chejiahao.autohome.com.cn*.
39. ↑  „燕京汽车 官方网站". *yanjingauto.com*. 4-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2018-yil.
40. ↑  „燕京汽车 官方网站". *yanjingauto.com*. 4-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2018-yil.
41. ↑  „燕京汽车 官方网站". *yanjingauto.com*. 4-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2018-yil.
42. ↑  „燕京汽车 官方网站". *yanjingauto.com*. 27-avgust 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2018-yil.
43. ↑  „燕京汽车 官方网站". *yanjingauto.com*. 4-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2018-yil.
44. ↑  „燕京汽车 官方网站". *yanjingauto.com*. 4-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2018-yil.
45. 1 2  „燕京汽车 官方网站". *yanjingauto.com*. 27-avgust 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2018-yil.
46. ↑  „ShieldAfrica 2017: Corvus Slovakia now offers the Tigr armored vehicle for the foreign market 22401172 | ShieldAfrica 2017 Online Show Daily News | Defence security military exhibition 2017 daily news category".

Havolalar
---------

* Arzamas harbiy yoʻlbarsining rasmiy sahifasi
* Arzamas Civilian Tiger rasmiy sahifasi
* BNK Tiger-M rasmiy sahifasi


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Sobiq Sovet Ittifoqi davlatlaridagi avtomobilsozlik zavodlari |
| --- |
|  |
|  Armaniston | 
* ErAZ
 |
|  |
| Ozarbayjon bayrogʻi Ozarbayjon | 
* AzSamand
* Ganja avtomobil zavodi
* NAZ
 |
|  |
| Belorussiya bayrogʻi Belarus | 
* BelAZ
* Ford Union
* MAZ (MZKT)
* Neman
* Unison
 |
|  |
| Gruziya bayrogʻi Gruziya | 
* KAZ
 |
|  |
| Latviya bayrogʻi Latviya | 
* DARTZ
* RAF
* Russo-Balt
 |
|  |
| Litva bayrogʻi Litva | 
* KAG
 |
|  |
| Qozogʻiston bayrogʻi Qozogʻiston | 
* AgromashHolding
* Asia-Auto
 |
|  |
| Rossiya Rossiya | 
* AMUR
* Avtokam
* AvtoKuban
* Avtotor
* AvtoVAZ
* GM-AvtoVAZ
* Lada
* VIS
* AZLK
* Moskvich
* BAZ
* Derways
* GAZ
* GolAZ
* KAvZ
* LiAZ
* PAZ
* UralAZ
* Ijmash
* KAMAZ
* KZKT
* Marussia Motors
* NefAZ
* Renault Russia
* SeAZ
* Silant
* Sollers JSC
* UAZ
* ZMA
* TagAZ
* Voljanin
* Yarovit
* Yo-Mobile
* ZiL
 |
|  |
| Ukraina Ukraina | 
* Bogdan Corporation
* Cherkasskiy avtobus
* Bohdan Motors
* Dobrota-Auto
* Electron
* ElectronMash
* ElectronTrans
* Etalon-Avto
* BAZ
* ChAZ
* XalAZ
* Eurocar
* KRAZ
* KRASZ
* XTZ
* LAZ Holding
* Striy-Avto
* Ukraina avtomobil korporatsiyasi
* AvtoZAZ
* ZAZ
* MeMZ
* IZAA
 |
|  |
| Oʻzbekiston Oʻzbekiston | 
* GM Uzbekistan
* Land Rover Uzbekistan
* MAN
* SamKochAvto
* UzDaewooAuto
 |

 |