recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ZYUSS (Suess) Eduard** (nemischa:; 1831.20.8, London — 1914.24.4, Vena) — avstriyalik geolog. Vena universitetida geologiya prof. (1857—1901). Vena FA prezidenti (1898—1911). Reyxstrat aʼzosi (1873-yil dan). Alp togʻlari, Lombardiya botiqligi, Apennin togʻlarining geologik tuzilishi va tektonikasini oʻrgangan. "Alp togʻlarining hosil boʻlishi" (1875) ilmiy asarida togʻliklarning hosil boʻlishi toʻgʻrisidagi fikrlarni kontraksiya nazariyasi asosida rivojlantirdi. 3 jildli "Lik Zemli" ("Yerning koʻrinishi"; 1883—1909) asarida 20-asr boshlarigacha turli mamlakatlarda olib borilgan barcha regional tadqiqotlarni toʻplagan va Yer poʻstiklt materik qismlaridagi tuzilishi va rivojlanishi toʻgʻrisidagi fikrlarni umumlashtirgan. 3. ning bu asari geol.ning turli sohalarini rivojlanishida muhim rol oʻynagan. 3. ning nazariy fikrlari hozirgacha geol. da saqlanib qolgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. 1 2  *(unspecified title)*
3. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zygaena ferganae** (lotincha: *Zygaena ferganae*) — kapalaklar turkumi, pestriankalar turkumi. O‘zbekiston uchun endemik, yo‘q bo‘lib ketgan. Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

Tarqalishi
----------

O‘zbekistonning tor mahalliy endemiki. Farg‘ona vodiysining janubiy qismidagi Beshariq qishlog‘i yaqinidan 1937—38-yillarda to‘plangan kichik tipdagi turkumdan topilgan. Bir necha marta maxsus izlanishlarga qaramay, kapalakning bunday turi boshqa hech qayerda qayd etilmagan. Farg‘ona vodiysida g‘o‘za yetishtirish natijasida tabiiy yashash muhitining buzilishi natijasida bu tur yo‘q bo‘lib ketgan bo‘lishi mumkin. Shu bilan birga, shunday hududlarda yem-xashak o‘simliklarining mavjudligi turning populyasiyasini saqlab qolish imkoniyatini istisno qilmaydi. U Isfara daryosining sobiq quyi oqimidagi cho‘l-to‘qay jamoalari bilan chegaralangan edi.

Hayot tarzi
-----------

Hayot tarzi yetarlicha o‘rganilmagan. Yiliga bir avlod. Bu kapalak turining parvoz vaqti va tuxum qo‘yishi iyun-iyul oylariga to‘g‘ri keladi.

Manbalar
--------

1. 1 2  Красная книга СССР: Redkie i naxodyaщiesya pod ugrozoy ischeznoveniya vidi jivotnix i rasteniy. Tom 1 / Glavnaya red. kollegiya: A. M. Borodin, A. G. Bannikov, V. Ye. Sokolov i dr. — 2-e izd. — M.: Lesnaya promishlennost, 1984. — S. 240. — 392 s.
2. 1 2  Krasnaya kniga Respubliki Uzbekistan. — T. II — Jivotnie. — Tashkent: Chinor ENK, 2009. — 218 s.
3. ↑  „Von L. Sheljuzhko, Eine neue Zygaena aus Zentralasien. Zygaena {Coelestis) ferganae, spec. nova. Seite 6 Zeitschrift des Wiener Entomologen-Vereines". 6-iyul 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-iyul 2015-yil.
4. ↑  Efetov, K. A. On the type series of Zygaena (Agrumenia) ferganae Sheljuzhko, 1941 (Lepidoptera: Zygaenidae, Zygaeninae) 2012, Entomologistʼs Gazette 63: 241—245
Sfalerit
**Sfalerit** (yun. sphaleros — aldamchi), pyx aldamchisi — sulfidlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi ZnS (67,1% Zn va 32,9% S). Izomorf aralashmalari: Fe(26% gacha), Mp (8,4% gacha), Si (15% gacha), Cd (9,2% gacha), In (2,5%gacha), Hg(35% gacha), Sn (2% gacha), Ti (1% gacha), Ga, Co, Ag. Temirga boy (10% dan koʻproq) turi marmatit, rangeiz va och ranglisi kleyofan deb ataladi. S. strukturasi — S atomlaridan tashkil toptan zich kubik holatda boʻlib, tetraedrik boʻshliqlarda Zn atomlari joylashgan, ZnSNing geksagonal modifikatsiyasi vyursit deb ataladi. S.ning aralashmalarsiz xili rangeiz va shaffof, tarkibida Fe borlari jigarrangdanqoragacha, Fe aralashmasi oz bulganlarining yashilsargʻish rangi Cdra, qizil rangi tarkibidagi Mp, Si, Ag, In va Ti ga bogʻliq. Olmosdek yaltiroq. Qattiqligi 3,4—4; zichligi 3,9—4,1 g/sm³. Moʻrt. Pyezoelektrik va piro elektrik xususiyatlarga ega. Asosan gidrotermal konlar (galenit, pirit, xalkopirit, arsenopirit, kvars, kalsit, barit, dolomit bilan birga) hamda choʻkindi konlarsh hosil boʻladi. Oksidlanish zonasida pyx sulfati (goslarit) va rux karbonati — smitsonitta, metamorfizmda sinkitta, franklinit, villemit va boshqa minerallarga aylanadi. S. rux uchun asosiy ruda boʻlib, undan yana Cd, In va Ga kabi qimmatbaho nodir metallar ham ajratib olinadi. S. Qurama togʻlari yon bagʻridagi (Oʻzbekiston, Tojikiston) qoʻrgʻoshinrux (Qoʻrgʻoshinkon, Oltintopgan, Sardob), oltinkumush (Lashkarak, Qoʻshbuloq), mismolibden (Qalmoqqir), kassiteritsulfidli (Novgarzonsoy) va boshqa koʻpgina rudali konlarda gidrotermal sharoitda paydo boʻladi. Oʻzbekiston Gʻarbida Uchquloch, Oʻzbekiston janubida kolchedanpolimetalli Xondiza, Tozachorva (Hisor togʻlari) konlari mavjud.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bo Pu** (kit. trad. (rus tilida, ko'pincha Bai Pu; o'rta ism Bo Zhenfu, Xitoy. upr. pinyin Bái Rénfǔ, 1226-1306 yoki 1310?)- Xitoy dramaturgi ("zaju" janrida) va shoir ("tsy" va "qu"janrlarida).

Xebey viloyatida tug'ilgan, boshqa manbalarga ko'ra — Shanxi viloyati. Yurxen shtatining yirik amaldorining o'g'li Jin. Song sulolasiga sodiqlik belgisi sifatida (uning otasi imperatorlardan birining vakili edi) mo'g'ullarga xizmat qilishdan bosh tortdi (Yuan sulolasi) va adabiy ish bilan shug'ullangan. U bohem turmush tarzini olib bordi. Faqat tanazzulga uchragan yillarida, o'g'li rasmiy karerasida muvaffaqiyat qozonganida, u yuqori martabali amaldorlar uchun odatiy kasb doirasiga qaytdi.

Bo Pu she'riy ijodi tsy "samoviy quvur" va 37 qu to'plami bilan ifodalanadi. 20 ga yaqin she'rlari rus tiliga tarjima qilingan.

Russhoiri Bo Pu 16 ta pyesa muallifi-tsaju, ulardan uchtasi bizning davrimizgacha saqlanib qolgan— "Sharqiy devor tarixi" va rus tiliga tarjima qilingan "chinorlardagi yomg'ir" yoki "kuz kechasida Xuanzong chinorlardagi yomg'irdan xafa" va komiks "Panjara yaqinidagi ot" (sarlavha tarjimasining ruscha versiyalari - "panjara yaqinidagi otda"," Devordagi otliq"; bu yoshlarning hayot sherigini tanlashda ma'lum bir erkinlik huquqi haqidagi savolni tug'diradi).

Bo Puning eng mashhur "Chinorlarda yomg'ir" pyesasi Xitoy adabiyotida Tang imperatori Syuan Tszong (VIII asr) va uning kanizagi Yang Gifeyning sevgisi haqida qayta-qayta ishlatilgan syujetda yozilgan. Tarixiy xronikadan so'ng, muallif hukumat ishlarini tark etgan imperatorning vaqtinchalik ishchilarning (kanizakning qarindoshlari) qudratliligi va nihoyat, harbiy qo'mondon An Lushanning qo'zg'oloni haqida hayratga solganligi haqida hikoya qiladi. shuningdek, go'zallik bilan hayratga tushdi. Isyonchilar hujumi ostida imperator poytaxtni tark etishga majbur. Yo'lda uning armiyasi ofatlar jinoyatchilarini-Yang oilasini topshirishni talab qilmoqda. Gifey o'z joniga qasd qiladi va askarlar uning jasadini oyoq osti qilishadi. Imperator taxtdan voz kechdi. U kunlarini sevgilisining portretidan ko'zini uzmasdan o'tkazadi va uning qayg'usi cheksizdir, xuddi chinor barglarini taqillatgan yomg'ir kabi, ular ostida bir-biriga sodiqlikka qasamyod qiladilar.

Bibliografiya
-------------

•Xitoy she'riyatining antologiyasi. - Jild 3. - P. 108
•
•Tog'lardan kelgan odam / / Sharqiy almanax. M. 1978 yil. Yo'q. 6. P. 530-531.
Pei Shao-jun panjara yaqinidagi otni qanday to'xtatdi; kuz oqshomida min-Xuan Chinorlarda yomg'ir yog'moqda / Per. T. Malinovskaya; Per. she'rlar S. Botvinnik // yuan dramasi, — L.; M. 1966 yil. - S. 143-230.
**Toʻlqinlar** — fazoda chekli tezlik bilan tarqaluvchi modda yoki muhitning holat oʻzgarishlaridir. Toʻlqinlarning tarqalish jarayonida energiya fazoning bir nuqtasidan ikkinchi nuktasiga uzatiladi, lekin zarralari koʻchmaydi. Turli xil mexanik, issiqlik, elektromagnit holat oʻzgarishlariga turli xil toʻlqinlar mos keladi.

Blender3D_CircularWaveAnim

Toʻlqin tezligi v barcha yoʻnalishlarda bir xil tarqalsa, manba esa nuqtaviy boʻlsa, toʻlqin sferik boʻladi.
Manbaning tebranish fazazi 𝛚t (yaʼni f0=0) boʻladi. U holda, toʻlqin sirtidagi r radiusda faza quyidagiga teng boʻladi: ω(t-r/v).
Toʻlqin muhit tomonidan soʻrilmasa, doimiy boʻlmasa, tebranish amplitudasi 1/r qonun boʻyicha kamayib boradi. Oʻz navbatida sferik toʻlqin tenglamasi:
ε=A/r cos⁡ω(t-r/v) yoki ε= A/r cos⁡(ωt-kr)
bu yerda A manbadan birlik masofa uzoqlikdagi amplituda. Yuqoridagi tenglama r ning kichik qiymatlarida qoʻllanilmaydi, r—>0 amplituda cheksizlikga intiladi.

Manbalar
--------

Vinogradova M. B. Rudenko O. V. Landsberg.
Ahmad ibn Ali Amr ibn Ahmad ibn Ibrohim ibn Yusuf ibn Anir as-Sulaymoniy, al-Poykandiy (Abul Fazl). U milodiy 923-yil (hijriy 311-yil) tug‘ilgan. Bir qancha yurtlarga safar qilgan. O‘z davrida isnod keltirish, yodlash va ishonchli hadislarni keltirishda unga teng keladigani bo‘lmagan. Ko‘plab katta va kichik asarlar yaratgan. Har haftada biron narsa yozar va uni Poykanddan Buxoro jome masjidiga olib borar va u yerda hadis o‘rganar edi. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar. 
Ahmad as-Sulaymoniy milodiy 1014-yil (hijriy 404-yil) zulqaʼda oyida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Z. Munavvarov va boshqalar*. Ренессанс олимлари қомуси* (oʻzbekcha, inglizcha va arabcha), 2021-yil — 57 bet. ISBN 978-9943-7557-7-2.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Renessans olimlari qomusi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ekskretor urografiya** — siydik ayiruv yoʻllarini tekshirishning rentgenologik usuli boʻlib, buyrakning tanaga kiritilgan maʼlum rentgen kontrast moddalarni ajratish (ekskretsiya qilish) qobiliyatiga asoslanadi, natijada rentgenogrammada buyraklar va siydik yoʻllarining tasviri paydo boʻladi. Kontrast modda sifatida yodni oʻz ichiga olgan konsentrlangan (60-80 %) eritmalar sergosin, urografin, urotrast va boshqalar ishlatiladi. Preparat tomir ichiga asta-sekin (2-3 minut ichida) oqim bilan kiritiladi. Kontrast miqdori vaznga qarab hisoblanadi.

Bir qator rentgenografiyalar ketma-ketlikda olinadi: birinchisi — 5-7 daqiqada, ikkinchisi — 12-15 daqiqada, uchinchisi — 20-25-daqiqada, kontrast moddaning chiqarilishi kechiksa, 45- va 60-daqiqalarda kechiktirilgan suratlar olinadi. Tadqiqot sizga buyraklar tomonidan kontrast moddaning ekskretsiyasi va uning siydik yoʻllari orqali oʻtishi haqida deyarli toʻliq tasavvurga ega boʻlishga imkon beradi. Tasvirlar soni patologiya turiga qarab belgilanadi.

Ekskretor urogrammalarni tahlil qilishda quyidagilar baholanadi: buyraklarning holati, shakli, oʻlchami, chegaralari, buyraklarning funksional holati, siydik yoʻllari va siydik pufagining shakli va chegaralari.

Jarayonni amalga oshirayotganda, albatta birinchi yordam uchun kerak boʻlgan hamma narsaga ega ekanligingizga ishonch hosil qilishingiz kerak.

Koʻrsatmalar
------------

* gematuriya (siydikda qon boʻlishi);
* ogʻriq, uning manbayi siydik yoʻllarida boʻlganda;
* siydik yoʻllarining takroriy infeksiyalari;
* urolitiozning mavjudligiga shubha boʻlganda;
* ureteral obstruktsiyaga shubha boʻlganda;
* jarrohlik aralashuvidan keyingi asoratlarni aniqlash;
* tugʻma anomaliyalarni aniqlash;
* travmalar.

Qarshi koʻrsatmalar
-------------------

* yodlangan kontrast moddalarga yuqori sezuvchanlik;
* oʻtkir glomerulonefrit;
* buyrak etishmovchiligi (oʻtkir va surunkali);
* tireotoksikoz;
* qandli diabet bilan ogʻrigan bemorlarda glyukofagni qabul qilishda;
* feoxromotsitoma.

Asoratlar
---------

Allergik reaksiyalar va nefrotoksik taʼsirlar. Koʻpgina zamonaviy rentgenkontrast moddalar molekulasida yod atomlarini oʻz ichiga oladi, yodga allergiya boʻlganda, tomir ichiga urografiya qarshi koʻrsatmadir. Xavf guruhiga kontrastli vositani qoʻllaganda paydo boʻlgan oʻtmishdagi allergik reaksiyalar, boshqa ogʻir allergik reaksiyalar va bronxial astma bilan kasallangan bemorlar kiradi.
**Buena-Vista** (ispancha: *Buena Vista*) — Peru poytaxti Lima shimolidagi Chillon daryosi vodiysida joylashgan 8 gektarlik arxeologik joy. Birinchi marta qazish ishlari Frederik Engel tomonidan amalga oshirilgan (1987-yil). U radiokarbon bu joyni Andda kulolchilikdan oldingi davrdan (taxminan 9700 ± 200-yil, yaʼni miloddan avvalgi 8 ming yillikning boshi) erta oraliq davrgacha (1960 ± 80-yil yoki eramizning boshi) mavjudligini aniqladi.

2006-yilda Missuri universiteti arxeologi Robert Benfer 3000-yillarning oxiriga oid (hozirgi kungacha 4200-yil) observatoriya topilganini eʼlon qildi. Observatoriya „Tulkilar ibodatxonasi" kod nomini oldi. U kichkina piramidaning tepasida edi. Maʼbadning dizayn xususiyatlari maʼlum belgilarning qish va yozgi kunning nuqtalari bilan mos kelishini taʼminlaydi. Maʼbadda topilgan organik materiallar miloddan avvalgi 2200-yillarga toʻgʻri keladi. Shunday qilib, Tulkilar ibodatxonasi Amerikadagi eng qadimgi rasadxona hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Benfer (2006)
2. ↑  Benfer et al. (2006)

Adabiyotlar
-----------

* Benfer, R. A. (2006), „Were Constellation Alignments Used to Orient Early Peruvian Monumental Architecture?", *71st Annual Meeting of the Society for American Archaeology*
* Benfer, R. A. Jr. Ojeda, B. Duncan, N. A. Ludeña, H. Vallejos, M. Adkins, L. R. Rojas, V. Ocas, A. Ventacilla, O. Villarreal, G. & Ramírez, M. (2006), „Los Alineamientos Astronómicos y esculturas más tempranos del Perú en el sitio de Buena Vista", *V Simposio Internacional de Arqueología: Procesos y Expresiones de Poder, Identidad, y Orden Tempranos en Sudamérica*`{{citation}}`: CS1 maint: multiple names: authors list ()

Havolalar
---------

* milliy geografik hikoya
**Bukish mashinasi** (mashinasozlikda) — yogoch yoki metall zagotovka (xom ashyo, list, truba)ni sovuqlayin yoki qizdirib bukish uchun moʻljallangan qurilma. Universal Bukish mashinasi ning uch va toʻrt valikli (rotatsion), traversasi buriladigan, rolikli, andazasi yoki richagi buriladigan xillari bor. Qalinligi 40–50 mm dan ortiq zagotovkalar qizdirib, bundan yupqalari sovuqlayin bukiladi. Listli prokat toʻgʻri chiziqli harakatlanuvchi list bukish mashinalari (presslar)da, traversasi buriladigan va rotatsion mashinalarda, sortli prokat va trubalar rolikli Bukish mashinasi da bukiladi. Polosa, burchaklik, kvadrat, doyra va boshqa sortli prokatlardan yasalgan detallarni bukish, toʻgʻrilash va shtamplash uchun gorizontal bukishshtamplash presslari (buldozerlar), toʻgʻrilash presslari ishlatiladi. Kalibrlangan simlar yoki lentalardan yasaladigan mayda buyumlar (shplintlar, skrepkalar, radioapparatura detallari va boshqalar) bukish avtomatlarida tayyorlanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
GEVELIY (Hekelius) Yan (1611.28.1-Gdansk —1687.28.1) — polyak astronomi. 1641-yilda Gdanskda Yevropada eng yirik rasadxona kurgan. "Selenografiya yoki Oy relyefining bayoni" (1647) asarini yozib, selenografiyaga asos solgan. Oyning batafsil haritasini (1647), 1564 yulduzning katalogi (roʻyxati)ni (1687) tuzgan. G. Kuyosh holati jadvalini takomillashtirgan; Oyning optik libratsiyasini topgan (qarang Oy libratsiyasi) va 4 kometani kashf qilgan. 1690-yilda "Yulduzlar osmonining atlasi" ("Uranografiya") chop ettirilgan. Mazkur atlas akademik V. P. Shcheglov tomonidan bir necha marta qayta nashr qilingan. Atlasda keltirilgan ikki gravyurada oʻsha davrning mashhur astronomlari orasidan Ulugʻbekka ham faxrli oʻrin berilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chakqir** — Gumushhane viloyatining Kelkit tumaniga qarashli qishloq .

Tarixi
------

Qishloqning eski nomi „Cibi" deb atalgan. Aholi punkti nomi XVI asr Usmonli manbalarida „Cebre" sifatida qayd etilgan. Qishloq mintaqadagi urushlardan katta zarar koʻrgan va shuning uchun 1516-yilgi Usmonlilar aholini roʻyxatga olishda musulmonlardan tashkil topgan atigi 16 xonadon qayd etilgan. Koʻchirish siyosati natijasida 1530-yilda aholi punktida 25 nafar musulmon va 5 nafar nasroniy boʻlgan 30 ta xonadon roʻyxatga olingan. 1591-yilgi aholini roʻyxatga olishda qishloqda faqat musulmonlardan iborat 68 ta xonadon mavjud boʻlgan. Celâlî qoʻzgʻolonlari vaqtida aholi punktiga salbiy taʼsir koʻrsatgan va uning qoʻshilgan Kelkit tumanida boʻlgani kabi aholisi ham sezilarli darajada kamaygan. 1642-yilgi avariz daftarida „Cebi" nomi bilan mashhur boʻlgan turar-joyda jami 3 ta avariz xonadoni qayd etilib, ulardan 1 tasi musulmonlardan ozod qilingan. 1835-yilgi aholini roʻyxatga olishda faqat erkak aholi soni hisoblangan va faqat musulmonlar yashaydigan Cibi deb nomlangan qishloqda 6 xonadonda 19 nafar erkak kishi qayd etilgan.

Turkiya Respublikasining tashkil topishi bilan, Cibi nomi bilan Kelkit qishlogʻi sifatida davom etgan aholi punkti nomi 1950-yillarning oxiriga kelib oʻzgartirildi va 1960-yildan boshlab hozirgi nomi bilan manbalarda uchray boshladi.

Joylashuvi
----------

Gumushane viloyatidan 89 km, Kelkit tumaniga 13 km uzoqlikda joylashgan.

Aholisi
-------

| Qishloq aholisining yillar boʻyicha maʼlumotlari |
| --- |
| 2020 | 53 |
| 2019 | 50 |
| 2018 | 137 |
| 2017 yil | 21 |
| 2016 yil | 17 |
| 2015 yil | 20 |
| 2014 yil | 48 |
| 2013 yil | 88 |
| 2012 yil | 86 |
| 2011 yil | 93 |
| 2010 yil | 96 |
| 2009 yil | 100 |
| 2008 yil | 102 |
| 2007 yil | 106 |
| 2000 | 116 |
| 1990 yil | 140 |
| 1985 yil | 171 |
|

Manba
-----

1. ↑  „1960 Genel Nüfus Sayımı: İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (Türkçe).  sehirhafizasi.sakarya.edu.tr (1963). 18 şubat 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22 ekim 2021.
**2017-yilgi Klublar o‘rtasidagi jahon chempionati finali 2017-yilgi Klublar o‘rtasidagi Jahon chempionatining** final o‘yini bo‘lib, 14-marta FIFA tomonidan tashkil etilgan futbol turniri bo‘lib, oltita qitʼa konfederasiyalari g‘oliblari hamda mezbonlar o‘rtasida o‘zaro bahslashardi. mamlakat ligasi chempionlari. Final uchrashuvi 2017 yilning 16 dekabr kuni Birlashgan Arab Amirliklarining Abu Dabi shahridagi Zayed Sports Siti stadionida boʻlib oʻtdi va u Ispaniya klubi va chempionlar ligasining amaldagi chempioni sifatida UEFA vakili boʻlgan "Real Madrid" hamda Braziliyaning "Gremio "klubi oʻrtasida boʻlib oʻtdi. Libertadores kubogining amaldagi chempioni sifatida KONMEBOL vakili. 

„Real Madrid" oʻyinda Krishtianu Ronalduning goli evaziga 1:0 hisobida gʻalaba qozonib, uchinchi marta FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempionati chempionligini qoʻlga kiritdi. Bu oʻtgan yili „Real" gʻalaba qozonganidan soʻng, klublar oʻrtasidagi jahon chempionati chempionligini birinchi marta muvaffaqiyatli himoya qilgan edi. Bu g‘alaba, shuningdek, UEFA jamoasining klublar o‘rtasidagi jahon chempionatida o‘ninchi marta gʻoliblikka ega boʻldi.

Joy
---

Abu-Dabidagi Zayed Sports City stadioni 2017-yil 11-aprelda yakuniy joy sifatida eʼlon qilindi  Stadion avvalroq 2009 va 2010 yillarda finalga mezbonlik qilgan edi.

1. 1 2 3  „Match overview Real Madrid CF-Grêmio FBPA". *FIFA.com*.  Fédération Internationale de Football Association (16-dekabr 2017-yil). 4-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-dekabr 2017-yil.
2. ↑
3. ↑  „Match Schedule – FIFA Club World Cup UAE 2017" (PDF). *FIFA.com*.  Fédération Internationale de Football Association (2017). 15-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-dekabr 2017-yil.
4. ↑  „Official Emblem unveiled as UAE prepares for kick-off".  FIFA.com (11-aprel 2017-yil). 11-aprel 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi.
**Timsoh koʻz yoshlari** koʻp tillarda mavjud boʻlgan frazeologik birlik boʻlib, his-tuygʻularning soxta, samimiy boʻlmagan ifodasini, soxta yigʻlashni anglatadi.

Kelib chiqishi
--------------

Bu ibora timsohlar oʻljasini tanovul qilayotganda yigʻlaydi, degan qadimgi ishonchdan kelib chiqqan. Plutarx asarlaridan birida timsohning xatti-harakati kimnidir oʻldirishga qasd qilib, keyin qurboniga motam tutadigan odamlarning qilmishiga qiyoslanadi. K. A. Bogdanovga koʻra. Bogdanov timsohning „koʻz yoshlari" haqidagi ilk xabar Patriarx Fotiyning „Miriyobiblione" asarida (IX asr oʻrtalarida yozilgan) aniqlangan. Oʻrta asrlarda bu iboraning turli xil maʼnolari boʻlgan: oʻsha davrning baʼzi bestiariylari, yaʼni zoologik asarlarida timsoh oʻz qilmishidan afsuslanib, qurboniga yigʻlaydi. Rotterdamlik Erasmus „Hikmatlar" kitobida ushbu iboraning zamonaviy ahamiyatga ega ekanligini tasdiqlashga hissa qoʻshgan, bundan tashqari, A. E. Maxova fikricha, „Timsoh koʻz yoshlari" „zoologiyasi"dan „narsa"dan „soʻz"ga uslubida maqol yasagan Erasmusdir. XVII asrdagi alifbo kitobida (lugʻatda) shunday deyiladi: „Timsoh suvda yashovchi hayvondir. Qachonki insonni yesa, yigʻlaydi va qattiq boʻzlaydi, lekin yeyishdan toʻxtamaydi. Tanasini boshidan uzar ekan, boʻzlab yigʻlaydi".

Biologiya nuqtai nazaridan, bu ifoda timsoh koʻzlarining tevaragida ter bezlari mavjudligi bilan izohlanadi. Timsoh oʻljasini yesa, uning teri ushbu bezlar orqali chiqariladi. Ehtimol, ayni shu narsa ibora paydo boʻlishiga sabab boʻlgan.

Timsoh koʻz yoshlari sindromi
-----------------------------

Timsoh koʻz yoshlari *sindromi yoki Bogorad sindromi* Bell falajini notoʻgʻri davolash natijasida paydo boʻlgan[ *<span style="" title="Информация перед этим предупреждением нуждается в подтверждении авторитетными источниками">ko'rsating</span>* ], oqibatda ovqatlanish paytida yosh bezlari taʼsirlanadi. Sovet neyrofiziologi F. A. Bogorad birinchi marta 1928-yilda sindromni tasvirlab berdi va ushbu nomni taklif qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Каторгина Д. Ю. Ромашина О. Ю. (2016). *Сравнительный анализ эмоциональных фразеологических единиц с компонентом-зоонимом в русском, английском и французском языках* (Universum: Филология и искусствоведение : электронный научный журнал nashri). .
2. ↑  Константин А. Богданов*. О крокодилах в России. Очерки из истории заимствований и экзотизмов*. Новое Литературное Обозрение, 2014. ISBN 9785444803493.  Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-05-01).
3. ↑  Тамаз Мчедлидзе*. Энциклопедическией словарь оториноларингологических терминов. Автор-составитель Т. П. Мчедлидзе*. Издательские решения, 2017. ISBN 978-5-4490-1206-7.
4. ↑  Жмуров В.А*. Психиатрия. Энциклопедия*. T/O Neformat, 2016.

Havolalar
---------

* Timsoh koʻz yoshlari haqidagi *Straight Dope* maqolasi (10/6/1978)
* Timsoh koʻz yoshlari haqidagi yangilangan *Straight Dope* maqolasi (3.05.2002)
**Tina Ann Mapes** (talaffuzi: *Tina Meyps*; 1971-yil 21-yanvarda tugʻilgan) — ingliz futbol murabbiyi va sobiq futbolchi, Angliya ayollar milliy futbol jamoasini yuqori darajadagi xalqaro miqyosda himoya qilgan. U 1995-yilgi FIFA ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati finalida Angliya terma jamoasi safida oʻynagan.

Faoliyati
---------

### Klublarda

Mapes Sussex Martlet ligasida Reigate bilan oʻynagan, keyin Buyuk London ligasida Millwall Lionesses bilan shartnoma imzolagan. 1989-90-yillardagi birinchi mavsumda yilning eng yaxshi klub oʻyinchisi boʻlgan Mapes 1991-yilda Ayollar oʻrtasidagi Angliya kubogini qoʻlga kiritgan Millwall jamoasi aʼzosi edi.

Ushbu muvaffaqiyatdan soʻng Millwall jamoasi tarqalib ketdi va Mapes 1991-92-yillarda faoliyatini „Wimbledon"da davom ettirdi. Mavsum tugashidan oldin Mapesga Shvetsiyaning ikkinchi darajali klubi Lindsdals IF qiziqish bildirdi. U shvedlarga yarim professional futbolchi boʻlib qoʻshildi.

1994-yilda Mapes Angliya ligasi vakili Croydonga qoʻshildi, uning oʻyinchisi-menejyeri Debbie Bampton Millwallning 1991-yilda Angliya kubogi gʻolibi boʻlgan jamoasining yana bir aʼzosi edi. Markaziy yarim himoyachi sifatida oʻynagan Mapes 1996-yilda oʻzining yangi klubiga Liga va Kubok dubliga yordam berdi. 1996-yilgi Ayollar kubogi finalida „Liverpool" ustidan qozonilgan gʻalabada Mapes penaltilar seriyasida oʻzining zarbasini golga aylantirdi. Keyingi yilgi Croydon yarim finalda Millwallga yutqazdi.

1997-yilda Mapes chempion boʻlgan „Arsenal" bilan shartnoma imzoladi. 1997—1998-yillardagi Angliya ayollar kubogida Mapes yana bir yarim final oʻyinida ishtirok etdi, bu safar „Arsenal" aʼzosi Sarah Reed qizil kartochka olgandan keyin favqulodda darvozabon sifatida ishtirok etdi. „Arsenal" „Bradford City"ni ortda qoldirdi va „Arsenal" finalda Croydonni 3:2 hisobida magʻlub etdi, Mapes yana bir bor medalni qoʻlga kiritdi. Mapes beshta oʻyinda maydonga tushdi va Angliya kubogi finalida gʻoliblar qatorida boʻldi.

### Milliy terma jamoada

Mapes Ayollar futbol assotsiatsiyasi (WFA) Angliya U-21 terma jamoasi sardori edi.

Murabbiylik faoliyati
---------------------

Mapes, shuningdek, koʻplab mahalliy klublar bilan ishlaydigan murabbiylik boʻyicha UEFA A litsenziyasiga ega, shuningdek, FA da 1- va 2-darajali murabbiylik kurslarini olib boradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „England-Tina Mapes".  FIFA. 13-avgust 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-iyul 2009-yil.
2. ↑  „First Team Player Profiles".  Croydon Women's Football Club. 7-yanvar 1997-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-noyabr 2012-yil.
3. ↑  *Aldis.* „England Clubs".  Women's Soccer World. 14-fevral 1997-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-noyabr 2012-yil.
4. ↑  *Aldis.* „Miracles and Upsets Do Happen...".  She Kicks (5-aprel 2011-yil). 27-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-oktabr 2012-yil.
5. ↑  *Colin A. Aldis.* „ENGLAND Clubs 1997 – 1998 Season".  WomenSoccer.com. 28-sentabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyul 2011-yil.
**Shayx Shilvi masjidi** — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: IX asr. Qashqadaryo viloyatining Qarshi tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Istiqlol" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida "Vaqf" xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi asosida biriktirilgan.. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Temur xoqon**, Temur qagʻan (1265—1307) — Xitoyda Xubilay xoqon tomonidan asos solingan Yuan imperiyasi (1271 — 1367) hukmdori (1295— 1307). Temur xoqonning 13 yillik hukmronlik davri Xitoy solnomalarida YuanChjen (129597) hamda Dade (1297— 1307) tarzida nomlangan. Temur xoqon Oʻqtoyxon avlodlaridan Xaydu noʻyon tomonidan Xubilay va uning vorislari siyosatiga qarshi 40 yil davomida olib borilgan kurashga chek qoʻygan, oʻzaro urushlar hamda turli tabiiy ofatlar tufayli nochor boʻlib qolgan Qoraqurum aholisining ahvolini yengiLlatish maqsadida katta miqdorda mis tangalar zarb qildirib, ularni boshqa turli tovarlar qatori Moʻgʻulistonga joʻnatgan. 1307-yil Qoraqurumda "buyuk xoqon (qoon) sayyor kotibiyati" tashkil etilishi natijasida "Tartib saqlash boshqarmasi" (syuanveysi) tugatilib, oʻrniga Qoraqurum oliy dorugʻasi qarorgohi taʼsis etilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ekskorioz** — tokning zamburugʻ kasalligi. Tok zangida, barg va novdalarida qora uzunchoq dogʻ va yoʻlyoʻl chiziqlar koʻrinishida paydo boʻladi. E. kasalligi tez tarqaladi, chiziqlar oʻrnida yoriqlar hosil boʻladi. Poʻstloq ingichka uzun boʻlaklarga boʻlinib koʻcha boshlaydi, novda oʻsib chiqqan joy yoʻgʻonlashadi. Novdaning asosi yoʻgonlashib (shishib), oziq moddalar oʻtmay qoladi. Novdalarda choʻzinchoq qoramtir dogʻlar paydo boʻlishi mumkin. Kech kuzda novdalar uchi oqaradi, ularda ham dogʻ paydo boʻladi. E. yomgʻir koʻp yoqqan yilda juda tez rivojlanadi. Kasallik qoʻzgʻatuvchisi novda oʻsib chiqqan joylarda mitseliy koʻrinishida qishlaydi.

Kurash choralari: toklarga yorugʻlik va havoning yaxshi oʻtishi uchun qulay sharoit yaratiladi, kurtak chiqqunga qadar hamda novda oʻsish davrida fungitsidlar, organik preparatlar bilan ishlov beriladi. Kurtaklar boʻrtishiga qadar 2% li nitrafen purkash yaxshi natija beradi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Temple Ewell** - Angliyaning Kent grafligidagi fuqarolik cherkovi va tarixiy qishloq. Qishloq Kentning Dover tumani tarkibiga kiradi va Dover shahar hududining bir qismini tashkil qiladi. U Dover shahridan uch mil shimoli-g'arbda joylashgan ekanligi aniq.

Dour vodiysida joylashgan Temple Ewell qo'riqxonalar va qo'riqxonalar bilan o'ralgan. Qishloqda cherkov cherkovi, qishloq binosi va boshlang'ich maktab mavjud. Bundan tashqari, mahalliy do'kon va pochta bo'limi va 18-asr jamoat uyi mavjud ekan.

Temple Ewellga Templ Ewell, Kearsney va River qishloqlari o'rtasida joylashgan Kearsney temir yo'l stantsiyasi xizmat ko'rsatar ekan.

2001 yilgi aholini ro'yxatga olishda aholi soni, jumladan Kearnsi qayd etilgan, Templ Evell uchun 1,696 kishi,  2011 yilgi aholini ro'yxatga olishda 1,669 ga tushgan ekanligi aniq. 

1. ↑  *National Statistics.* „Temple Ewell CP". *Neighbourhood Statistics*. 12-iyun 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-noyabr 2007-yil.
2. ↑  „Civil Parish population 2011". *Neighbourhood Statistics*.  Office for National Statistics. Qaraldi: 4-oktabr 2015-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
**Temperatura** (lot. temperatura — zarur siljish, oʻlchamdorlik, normal holat) — makroskopik tizimning termodinamik muvozanat holatini xarakterlovchi asosiy parametrlardan biri. Termodinamik muvozanat holatida turgan tizimning barcha qismlarining temperaturasi bir xil boʻladi. Agar tizim muvozanat holatdan chiqarilsa, uning issiqroq qismlaridan sovuqroq qismlariga issiqlik uzatilishi natijasida maʼlum vaqtdan soʻng tizimning hamma qismlarida temperaturaning tenglashishi vujudga kelib, termodinamik muvozanat holatiga qaytadi.

 Tizim tarkibidagi jismlarni isitish yoki sovitish, yaʼni temperaturasini oʻzgartirish ularning qariyb barcha fizik xossalariga taʼsir qiladi: jismlarning chiziqli oʻlchamlari, elastikligi, elektr oʻtkazuvchanligi va boshqa xossalari oʻzgaradi. Temperaturani oʻlchash uchun bu oʻzgarishlarning istalgan biridan foydalanish mumkin. Temperatura bevosita oʻlchanmaydigan kattalik. U boshqa kattaliklarni oʻlchash orqali aniqlanadi. Masalan, tizimning temperaturasini isitish yoki sovitish natijasida gaz hajmi yoki bosimining oʻzgarishi (suyuqlik, jumladan, simobli termometrlar) oʻtkazgichlarning elektr yurituvchi kuch (E.Yu.K.)lari oʻzgarishi (termoparalar) va boshqa orqali aniqlash mumkin. 

Statistik fizikatsa temperatura termodinamik muvozanat holatdagi tizimni tashkil etgan zarralarning oʻrtacha kinetik energiyalarini tavsiflovchi kattalikdir. 

Astrofizikada temperatura — muhitning fizik holatini ifodalovchi parametr. Osmon jismlarining temperaturasini baʼzi nazariy farazlarga asoslangan holda ularning nurlanishini oʻrganish yoʻli bilan aniqlanadi. 

Temperaturaning quyidagi xillari mavjud: yulduz (yoki boshqa obʼyektning, masalan, Quyosh toji) ning effektiv temperaturasi — yulduz oʻlchamiga teng va yulduz tarqatayotgan toʻliq nurlanishni chiqara oladigan mutlak qora jism. 

Ravshanlik temperaturasi — berilgan yoʻnalishda kuzatilayotgan muayyan toʻlqin uzunlikdagi nurlanish intensivligiga teng nurlanish chiqara oladigan mutlaq qora jism. 

Spektrofotometrik temperatura — kuzatilayotgan spektral sohadagi nurlanish intensivligining nisbiy taqsimlanishiga yaqin nurlanish chiqara oladigan mutlaq qora jism.

Spektrometrik temperatura — spektrning turli sohalarida turlicha boʻlishi mumkin.

Gʻalayonlash temperaturasi — atomlarning gʻalayonlash holatlari boʻyicha taqsimlanishini ifodalovchi parametr. 
Ionlanganlik temperaturasi — spektral chiziqlarning nisbiy intensivligi boʻyicha aniqlanuvchi va moddaning ionlanganlik darajasini belgilovchi parametr.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Krit qoʻzgʻolonlari** (1866–69, 1896–97) – Usmonli turk imperiyasiga qarshi Krit o.da kutarilgan qoʻzgʻolonlar; Gretsiya bilan qayta qushilish shiori ostida oʻtgan. 1866–69 yillardagi qoʻzgʻolon davrida qoʻzgʻolonchilar Vaqtli hukumat tuzishgan, ularga yordamga Gretsiya va boshqa mamlakatlardan koʻngillilar kelgan, qurol-yarogʻ keltirilgan. Yevropa davlatlari konferensiyasi (1869-yil yanvar). Gretsiyani qoʻzgʻolonchilarga yordam berishni toʻxtatishga majbur qildi, vatijada qoʻzgʻolonchilar tez orada magʻlubiyatga uchrashgan. 1896–97 yil lardagi qoʻzgʻolon davrida Turkiya kritliklarga (ularga grek harbiy otryadlari kelib qoʻshilgan) qarshi "muqaddas urush" (jihod) eʼlon qilgan (1896-yil noyabr). Gretsiya 1897-yil Turkiya bilan boʻlgan urushda yengilgach, qoʻzgʻolon bostirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Krivoshipli mexanizm** - qoʻzgʻalmas oʻq atrofida aylanib bir tur harakatni ikkinchi tur harakatga aylantiruvchi zvenosi (krivoship yoki tirsaqli val) boʻlgan mexanizm. Krivoshipli mexanizmda, odatda, aylanma va ilgarilanma kinematik juftlar boʻladi. Krivoshipli mexanizmningyassi (barcha zvenolari parallel tekisliklarda harakatlanadigan) va fazoviy, 4 zvenoli va koʻp zvenoli turlari bor. Mashinasozlikda eng koʻp tarqalgan yassi 4 zvenoli Krivoshipli mexanizm 3 guruhga: 4 zvenoli krivoship-polzunli, sharnirli va krivoship-kulisali turlarga boʻlinadi. Krivoship — polzunli mexanizm aylanma harakatni toʻgʻri chiziqli ilgarilama-qaytma yoki aksincha harakatga aylantiradi. Uning aksial va dezaksial turlari bor; porshenli dvigatellar, kompressor, presslar vasoslar va boshqalarda qoʻllaniladi. Krivoship koromisloli mexanizm aylanma harakatni tebranma harakatga aylantiradi. Toʻquv avtomatlaridagi 4 zvenoli krivoshipkoromisloli mexanizm batan mexanizmi deyiladi. Bunday mexanizmlar xamir qorish mashivalarida ham ishlatiladi. Tarkibida 2 krivoship boʻlgan 4 zvenoli mexanizm qoʻsh krivoshipli mexanizm deyiladi (mas, sharnirli antiparallelogramm mexanizmi). K. m. ning yana boshqa turlari ham bor (yana qarang Kuliskali mexanizm, Sharnirli mexanizm).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Brisben**, Brisbeyn — Avstraliya Ittifoqining sharqidagi shahar. Tinch okean sohilida. Kvinslend shtatining maʼmuriy markazi. Aholisi shahar atrofi bilan birga 1,5 mln.kishi (1996). Brisben daryosi Morton qoʻltigʻiga quyiladigan joydagi dengiz porti. Brisben va avtomobil yoʻllari tuguni. Mamlakatning industriya va madaniy markazlaridan. Shtatdagi sanoat korxonalarining deyarli yarmi B. da toʻplangan. Metallurgiya, neftni qayta ishlash, kimyo, mashinasozlik (kemasozlik, avtomobil yigʻish, qishloq xoʻjaligi mashinalari ishlab chiqarish), oziq-ovqat (shakarqand va un tortish zavodlari, goʻsht, meva va sabzavot konservalari tayyorlash), toʻqimachilik, koʻn poyabzal va tikuvchilik korxonalari bor. B. orqali asosan jun, goʻsht, shakarqand, mineral xom ashyolar eksport qilinadi. Universitet (1909-yildan), botanika bogʻi va muzeylar bor. Shaharga 1824-yilda asos solingan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Matematikada **Hilbert-Burch teoremasi** proyektiv o'lchamga ega bo'lgan taqdirda mahalliy yoki darajali halqaning bir qismining ba'zi erkin ruxsatlarining tuzilishini juda yaxshi tavsiflaydi. 2.Hilbert  (polinomli halqalar uchun bu teoremaning yangi versiyasini isbotladi va Burch (umumiyroq versiyani ham isbotladi. Keyinchalik bir qancha boshqa mualliflar bu teoremaning o'zgarishlarini qayta kashf qildilar va nashr etdilar. Eisenbud (1995) yilda bayonot va isbot beradi.

Hisobot
-------

Agar *R* ideal *I* va bilan mahalliy halqa bo'lsa quyidagicha

{\displaystyle 0\rightarrow R^{m}{\stackrel {f}{\rightarrow }}R^{n}\rightarrow R\rightarrow R/I\rightarrow 0}
*R* - modulning erkin o'lchamlari *R*/*I*, keyin *m*=*n*-1 va ideal *I* *aJ*, bunda *a* *R* va *J* ning muntazam elementi, chuqurlik-2 ideal, birinchi Fitting ideal deyiladi. {\displaystyle \operatorname {Fitt} \_{1}I} ning *I*, ya'ni *f* matritsasining *m* o'lchamli kichiklarining determinantlari tomonidan yaratilgan ideal hisoblanadi.

Manbalar
--------

* Burch, Lindsay (1968), „On ideals of finite homological dimension in local rings", *Proc. Cambridge Philos. Soc.*, 64-jild, 941–948-bet, doi:10.1017/S0305004100043620, ISSN 0008-1981, MR 0229634, Zbl 0172.32302
* Eisenbud, David (1995), *Commutative algebra. With a view toward algebraic geometry*, Graduate Texts in Mathematics, 150-jild, Berlin, New York: Springer-Verlag, ISBN 3-540-94268-8, MR 1322960, Zbl 0819.13001
* Eisenbud, David (2005), *The Geometry of Syzygies. A second course in commutative algebra and algebraic geometry*, Graduate Texts in Mathematics, 229-jild, New York, NY: Springer-Verlag, ISBN 0-387-22215-4, Zbl 1066.14001
* Hilbert, David (1890), „Ueber die Theorie der algebraischen Formen", *Mathematische Annalen* (German), 36-jild, № 4, 473–534-bet, doi:10.1007/BF01208503, ISSN 0025-5831, JFM 22.0133.01, S2CID 179177713`{{citation}}`: CS1 maint: unrecognized language ()
Kategori:Türkçe Vikipedi ve Vikiveride resmi olmayan maddeler
Uning otasi mayor Mehmet Kaya. Uning otasi 27 may to'ntarishipaytida bosh vazirlik binosini egallab olgan ismlar orasida edi. Boran Kaya konservatoriya bitiruvchisi. U konservatoriyadan Okan Bayulgen bilan sinfdosh. U Kent FM radiosida "**Oltin qarilar** "deb nomlangan radiodasturni taqdim etdi va telekanalda "**Oq ko'ylak** "deb nomlangan bir programmani taqdim etdi. Keyinchalik u ATVda basketbol o'yinlari haqida gapirdi. U 1990-yillarda ATV ekranlarida namoyish etilgan, ishtirokchilar oʻz isteʼdodlarini namoyish etgan *"İnermış Chiksin"* nomli tanlov dasturining boshlovchisi edi.Bir muddat Ferhan Shensoy teatrida ishladi.

1986-yili "İchinden tramvay oʻtish qoʻshigʻi" nomli teatr spektaklida va 1999-yilda suratga tortilgan"Içteki" qisqa metrajli filmida rol oʻynagandir.

Antaliyada yo‘l-transport hodisasida vafot etgan va shu yerda dafn etildi.  Tuncay Güney o'z e'tiroflarida, "Kaya harbiy xizmatda bo'lganida Veli Küçükning pochtasiga ega bo'lganini va Kuchuk Dinch Bilginga qo'ng'iroq qilib, uni dastur qilganini so'yladi.Shuningdek, u Kayaning amakisini ham Yaşar Kaya bo'lganini so'yladi

Manba
-----

1. ↑  „Boran Kaya gözyaşlarıyla uğurlandı". *www.hurriyet.com.tr* (2 ağustos 2000). 10 eylül 2018da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30 mayıs 2022.
2. ↑  „Tuncay Güney'İn şok ifadesi". *Pazar 53* (7 haziran 2022). 4 temmuz 2022da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14 ocak 2009.
**Temur Ahmad oʻgʻli Mahmudov** (1943.18.1, Toshkent) — sozanda (chang), bastakor, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (2000). Mulla Toʻychi hofizniyat nevarasi. 1969-yil Toshkent konservatoriyasini tugatgan. Chang ijrochiligi sirlarini F. Sodiqov va A. Odilovlardan oʻrgangan. Muqimiy teatri musiqa rahbari (1963—71), Oʻzteleradiokompaniyasida "Maqom" ansambli sozandasi (1973-yildan), musiqa rahbari (1976—2002). Badiiy jamoalar direksiyasi rahbari oʻrinbosari (2002-yildan). Ayni paytda Mahmudov Uygʻur nomidagi Toshkent sanʼat institutida (1982—92) va Hamza nomidagi Toshkent musiqa kollejida (1992-yildan) oʻqituvchi. Yakkasoz va joʻrnavoz sozanda sifatida tanilgan. Zarblari nozik va mayin. Repertuaridan Shashmaqom cholgʻu va ashula turkumlari, Fargʻona—Toshkent maqom yoʻllari, xalq va mumtoz cholgʻu kuylari ("Fargʻonacha rez", "Rohat", "Gulbahor", "Tanavor" va boshqalar), oʻzbek bastakorlari asarlari ("Oʻzbek valsi", "Gulnor" F. Sodiqov; "Orzudili" M. Mirzayev va boshqalar) oʻrin olgan. Bastakor sifatida bir nechta qoʻshiq ("Oʻzbekistonim mening", "Koʻngil", "Vatan" va boshqalar)lar va dramatik speptakllar ("Nodirabegim", "Figʻon", Oʻzbek milliy akademik drama teatri; "Qora kamar", "Paranji sirlari", A. Hidoyatov nomidagi drama teatri) uchun musiqalar yozgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Psoriaz** (yunoncha: psoriasis — qichima), qipiqli temiratki — yuqmaydigan surunkali teri kasalligi. Mod-dalar almashinuvi (xususan, yogʻ va uglevod almashinuvi), nerv va endokrin sistema faoliyatining buzilishi, tonzillit, gaymorit, xoletsistit, adnek-sit va boshqa oqibatida kelib chiqishi, "suyak surishi" mumkin. Koʻpincha boshning sochli qismi, tizza, tirsak va qoʻl-oyoq yuzasida paydo boʻladi. Dastlab terida mayda, pushti yoki qizgʻish tugunchalar hosil boʻlib, ularning usti qipiqlanuvchi oqish, kumush rang poʻstloqb-n qoplanadi. Tugunchalar asta-sekin kattalashib, bir-biriga qoʻshilib ketadi. Kasallik zoʻrayganda P. toshmalari badanni butunlay egallab oladi (psoriatik eritrodermiya); bunda bemor oʻzini yomon his qiladi, isitmalaydi, limfa tugunlari kattalashadi.

P.ning baʼzi turida tirnoq, boʻgʻimlar ham zararlanib, shakli oʻzgaradi, harakat qilganda qattiq ogʻriydi, tirnoq yuzasi qalinlashib, xira tortadi (qushlar tirnogʻiga oʻxshab qoladi). Kasallik, odatda, kuz va qish oylarida qoʻzgʻab, yozda bir oz yengillashadi (remissiya). Asabiyruhiy shikastlar, spirtli ichimliklar ichish, quvvatsizlanish, parhez buzilishi natijasida P. toshmalari qaytadan paydo boʻladi. Teri kasalligiga xos belgilar koʻzga tashlanganda, albatta, vrachga uchrashish va uning koʻrsatmasi boʻyicha davolanish lozim. Maxsus davo tadbirlaridan tashqari, sut-oʻsimlik mahsulotlaridan tayyorlangan parhez taomlar, xususan, toʻla bemorlarga tvorog, oʻsimlik moyi, vitaminga (A, V, S) boy ovqatlar tavsiya etiladi. P.ning xili va kechish davrlariga qarab vrach buyurganda iqlim bilan davolanish yaxshi naf beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tempera** (ital. tempera — boʻyoqni aralashtirmoq) — 1) boʻyoq moddasi va bogʻlovchi moddasi suvli emulsiya va tuxum sarigʻidan tarkib topgan boʻyoq. Bogʻlovchi moddalar tarkibiga qarab sariq T. (tuxum sarigʻi qoʻshilgan), oq T. (tuxum oqi qoʻshilgan), kazeinli T. va boshqa turlari bor. Sanoat usulida katta va kichik tyubiklarda ishlab chiqariladi; 2) T. boʻyoqlari yordamida yaratiladigan rangtasvir turi; monumental va dastgoh sanʼatida keng qoʻllaniladi. T.da yaratilayotgan asarlar sirti lok bilan qoplanmaydi, shuning uchun ular mayin jilosiz sirtga ega. T. asarlarida rang va rang tuslari tashqi taʼsirga chidamli, oʻzining dastlabki sifatini moyboʻyoq rassomligiga nisbatan uzoq vaqt saqlaydi. T.ni akvarel va guash bilan qoʻshib ishlatish mumkin.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Psixofiziologiya** - psixik va fiziologik jarayonlar oʻrtasidagi munosabatlarni oʻrganuvchi fan sohasi. P.ning asosiy vazifasi psixofizik masalani ilmiy hal qilishdan iborat. "P." terminini 1830-yilda fransuz faylasufi N. Massias (1764—1848) qoʻllagan boʻlsada, nemis psixologi V. Vundt P. asoschisi hisoblanadi. Sezgi organlari P.si birmuncha keng tarqalgan va ilmiy jihatdan ishlab chiqilgan. Ayni shu sohada ilmiy tadqiqotning juda aniq metodlari qoʻllanilgan va koʻpgina muhim psixofiziologik qonuniyatlar belgilangan. P. masalalarini psixologlar ham, fiziologlar ham, shuningdek, boshqa shularga yaqin fanlar vakillari oʻrgana-dilar. P. va differensial psixologiya orasida differensial P. paydo boʻddi va jadal rivojlanib bormoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |