**Saltenya** (ispancha: *salteña*) — goʻshtli pishirilgan empanadalarning Boliviya turi.

Saltenya — zaytun, mayiz va kartoshka oʻz ichiga olgan shirin, ozgina achchiq sous bilan aralashtirilgan mol goʻshti, choʻchqa goʻshti yoki tovuq bilan toʻldirilgan mazali pattilar. Baʼzi restoranlarda baʼzan vegetarian tuzlari xizmat qiladi.

Saltenyani odatda mamlakatning istalgan shahrida topish mumkin, ammo har bir hududning oʻziga xos oʻzgarishlari bor. Cochabamba va Sucre bu ishtahaning eng yaxshi versiyasiga ega ekanligini daʼvo qilishadi, lekin koʻpchilik Potosi versiyasini sinab koʻrish uchun yoʻldan tashqariga chiqadi. La -Pasda saltenyani ertalabki aperatif sifatida isteʼmol qilish odatiy holdir va sotuvchilar koʻpincha ertalab juda erta saltenya sotishni boshlaydilar.

Tarixi
------

Taomning kelib chiqishi tarixchi Antonio Paredes Candia tomonidan oʻrganilgan. Boliviyada bu taomning hozirgi versiyasi 19-asrning boshlarida Xuana Manuela Gorriti tomonidan yaratilgan deb ishoniladi. Bu xonim keyinchalik prezident Manuel Isidoro Belsoga turmushga chiqdi. Borriti Argentinaning Salta shahrida tugʻilgan va Xuan Manuel de Rosas diktaturasi davrida Boliviyaning Potosi shahriga surgun qilingan. Gorritlar oilasi oʻta qashshoqlikda yashagan va 19-asrning boshlarida ular tirikchilik qilish retseptini oʻylab topishgan. Ushbu qandolatchilikning xilma-xilligi oʻsha paytda Yevropaning koʻp qismida maʼlum boʻlgan.

Saltenya laqabli mahsulot juda mashhur boʻldi. Kandiyaning taʼkidlashicha, bolalar uchun: „Ve y recoge una empanada de la salteña" („Borib, Saltalik ayoldan empanada oling") deyish odat tusiga kirgan. Vaqt oʻtishi bilan odamlar Xuana Manuela Gorriti ismini unutishdi, lekin uning mazali gazak laqabini emas, balki oxir-oqibat Boliviya anʼanasiga aylandi.

Xuana Manuela Gorriti nafaqat siyosatchi, balki yozuvchi sifatida ham shuhrat qozondi, xususan, pazandachilik sanʼati haqidagi La cocina eclectica deb nomlangan kitobi bilan mashhur boʻlib, u oʻzining gastronomik qiymatidan tashqari, hujjatli ahamiyatga ega. unda koʻplab Argentina xalq retseptlari, shuningdek, boshqa Lotin Amerikasi mamlakatlari va hatto oʻz davrining Yevropa taomlari mavjud.

 Saltena ichi

Isteʼmol qilinishi
------------------

Saltenya xamirdagi güveçlarga oʻxshaydi, ular yarim suyuq toʻldirishga ega. Bunga jelatinni toʻldirishga qoʻshish orqali erishiladi, soʻngra uni muzlatgichda sovutib, pishirganda asta-sekin eriydi. Bu juda suvli plombalarda ham xamirning nam boʻlmasligini taʼminlaydi. Saltenya amerika futboliga oʻxshaydi va shu bilan u tekisroq empanadadan farq qiladi. Isteʼmol qilinganda, hiyla-nayrang tuzni tik holda eyish va issiq sharbatni toʻkib tashlamasdan, pastga qarab harakat qilib, yuqori burchagidan tishlashdir. Llahua sousi (boliviya salsasi) bu Boliviya pirogini yaxshi toʻldiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Toro Montoya, Juan José.* „La jugosa historia de la salteña". 6-aprel 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14 de abril de 2020.
2. ↑  La jugosa y picante historia de la „salteña"
3. ↑  The World’s Best Street Food: Where to Find it & How to Make it. — Lonely Planet, 2012. — ISBN 1743216645, 9781743216644
4. ↑  Biografía del Dr. y Gral. José Ignacio de Gorriti, héroe de la independencia argentina por Carlos Jesús Maita, publicado en Blogger.
5. ↑  „*La Boliviana FM - Las salteñas bolivianas en la lista de "La mejor comida callejera del mundo".*". 2 de febrero de 2014da asl nusxadan arxivlandi.
6. ↑  Juana Manuela Gorriti. COCINA ECLÉCTICA.