**Psixoanalitik sotsiologiya** — bu psixoanaliz shaxsni tahlil qilish uchun qoʻllagan usullardan foydalangan holda jamiyatni tahlil qiladigan tadqiqot sohasi.

„Psixoanalitik sotsiologiya turli xil sotsiologik anʼanalar va siyosiy istiqbollardan kelib chiqadigan ishlarni oʻz ichiga oladi": uning umumiy „ongsiz ruhiy jarayonlar va xatti-harakatlarga urgʻu berish psixoanalitik sotsiologiyani kengroq sotsiologik intizom doirasidagi bahsli kichik sohaga aylantiradi".

Xuddi shunday, psixoanalitik sotsiologiya psixiatriyani jamiyatning oʻziga qoʻllaydi.

Tarixi
------

### Freyd

"Psixoanaliz va sotsiologiya oʻrtasidagi aloqani oʻrnatish istagi Freydning ishida juda erta paydo boʻlgan. "Obsessiv harakatlar va diniy urf-odatlar" (1907) va "Madaniyatli" jinsiy axloq va zamonaviy asab kasalliklari" (1908) maqolalari buning dalilidir". Garchi oxirgi maqola Freydning „sivilizatsiya va instinktual hayot oʻrtasidagi qarama-qarshilik haqidagi toʻliq metrajli munozaralarining eng birinchisi" boʻlsa-da, uning bu mavzuga boʻlgan eʼtiqodlari ancha uzoqqa borib taqaladi: ammo „bu qarama-qarshilikning sotsiologik jihatlari asosiy mavzuni tashkil qiladi" (1908)

Xuddi shu yondashuvni Freyd oʻzining „ *Guruh psixologiyasi va ego tahlili"* (1921) kitobida ham qoʻllagan, u yerda „olomon psixologiyasi va u bilan birga barcha ijtimoiy psixologiya individual psixologiyaga parazitdir" deb taʼkidlagan. 1930-yilda "*sivilizatsiya va uning noroziliklari* "uning toʻliq sotsiologik tadqiqotini shakllantirdi, unda u „ijtimoiy va siyosiy hayot tahlilini inson tabiati nazariyasiga koʻra oʻziga xos tarzda bogʻladi".

Darhaqiqat, Freyd „ Totem va tabu" (1912-1913) dan Muso va monoteizm (1939)gacha boʻlgan „asarlarida" ijtimoiy aloqalarning asoslanishi va oʻzgarishi, sivilizatsiyaning paydo boʻlishi va hozirgi noroziliklarning kuchayishi bilan bogʻliq voqealarni tahlil qildi. Jeyms Strachey esa *"Illyuziya kelajagi"ni* (1927) „Freyd izlangan yillarining koʻp qismini bagʻishlagan bir qator sotsiologik asarlarning birinchisi" deb taʼriflagan.

### Freydistlar

Ilk tahlilchilarning koʻpchiligi marksistlar edi. Reyx, Pol Federn va Otto Fenixel ular orasida eng koʻzga koʻringanlari edi va Erix Fromm taʼbiri bilan aytganda, hech boʻlmaganda „ijtimoiy tuzilma bilan belgilanadigan psixik tuzilmani tushuntirishga" toʻliq tayyor edilar. Teodor Adornoning psixoanaliz haqidagi esselarida Freydning asarini qaytadan oʻzlashtirib, uni ijtimoiy hodisalarga tatbiq etgan, xususan, „ *Freyd nazariyasi va fashistik targʻibot namunasi"* (1951) asarida u ijtimoiy psixologiya nazariyasini bayon qilgan.

1946-yilda Fenixel „Taʼlimning qiyosiy sotsiologiyasi" eng katta amaliy ahamiyatga ega boʻlgan yangi ilmiy yoʻnalish deb hisobladi, shuningdek, umuman olganda, bu „tajriba, yaʼni madaniy sharoitlar potentsiallarni haqiqatga aylantiruvchi" degan xulosaga keldi.Bu insonning instinktiv talablarini maʼlum yoʻnalishlarga majburlash orqali uning haqiqiy ruhiy tuzilishini shakllantiradi.

Boshqa tomondan, ilk Lakan "har qanday „konkret psixologiya" etnologiya, tarix va qonunga havolalar bilan toʻldirilishi kerak"; va keyinchalik „Ramziylik" deb ataladigan "Lévi-Strouss "tuzilmaviy antropologiyasiga tayangan. Post- Lakanchilar "umumiy madaniy bogʻlanish momenti sifatidagi superego "yoki „bizni bogʻlaydigan ijtimoiy rishta, qonun bizni itoat qilish *yoki* boʻysunmaslikning mumkin emasligi rishtasi" kabi sotsiologik sohalarni oʻrganishda davom etadilar. .

### 1960-yil va soʻllar

1960-yillarda radikal holat kuzatildi  bir qator turli mutafakkirlar rahbarligida keng ommabop taʼsir koʻrsatadi. Devid Kuper „Freyd kashfiyoti nuqtai nazaridan oilaning ijtimoiy funksiyasini mafkuraviy tartibga solish vositasi sifatida" oʻrganishga harakat qildi. RD Laing "Sartrning begonalashuv tushunchasini tahlil qilganidek ekzistensial psixoanalizini moslashtirgan. „Begonalanishning sotsiologik va klinik maʼnoda tahlili"ga nazar tashlar ekan, Leing „Begonalanish bizning hozirgi taqdirimiz" degan ajoyib xulosaga keldi.

Norman O. Braun „jinoyatchilikdan kelib chiqadigan siyosat jinoyat kabi, vijdon ham jamoaviydir" degan fikrni koʻrib chiqdi. Gerbert Markuz zamonaviy zamonda „ repressiv desublimatsiya haqiqatan ham jinsiy sohada qanday taʼsir koʻrsatishini hukmronlikni kuchaytirib, erkinlikni kengaytiradigan texnologik voqelikning ijtimoiy nazoratining qoʻshimcha mahsuloti sifatida" oʻrganib chiqdi.

Lakanistlar
-----------

Duan Russelle fransuz psixoanalisti Jak Lakanning „ijtimoiy aloqani tashkil etuvchi narsa nutqdir" degan daʼvosining markaziyligini taʼkidlab, sotsiologik nazariyaga intervensionistik yondashuvni ishlab chiqdi.

Feministik hissalar
-------------------

Nensi Chodoruning ishi feministik tushunchalar, xususan *, „Onalikni koʻpaytirish" va „Tuygʻularning kuchi"* doirasida muhim ahamiyatga ega edi. „Garchi Chodorow psixoanalitik yondashuvdan foydalansa-da, u obyekt munosabatlari nazariyasidagi soʻnggi oʻzgarishlarni oʻz ichiga olgan yanada nozik, ijtimoiy psixologik yondashuv foydasiga klassik Freyd fikrining instinktiv determinizmini rad etadi".

Jessica Benjamin, shuningdek, ijtimoiy nazariyani psixoanaliz bilan bogʻlash loyihasida, xuddi *"Boshqalar soyasi" filmida ham* taʼsir koʻrsatdi. Biroq, Juliet Mitchell „Benjaminning buyrugʻi psixoanalitik doirada emas, balki psixosotsial tarzda amalga oshirilishini" tanqid qildi.

Tanqid
------

Freyd „psixoanalizni madaniy hamjamiyatga yetkazishga boʻlgan har qanday urinishlar haqida ogohlantirgan edi;nafaqat odamlar uchun, balki tushunchalar bilan ham ularni ular paydo boʻlgan va rivojlangan sohadan ajratish xavfli".

Boshqalar shundan soʻng, "sotsiologiya va psixoanalizni bogʻlash boʻyicha urinishlar turli natijalar berdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Wilhelm Reich (1933) *The Mass Psychology of Fascism*
2. ↑  K. V. Hansen/A. I. Garey, *Families in the U. S.* (1998) p. 297
3. ↑  Eugène Enriquez, "Sociology and Psychoanalysis/Sociopsychoanalysis"
4. ↑  Angela Richards, „Editor’s Note", Sigmund Freud, *Civilization, Society and Religion* (PFL 12) p. 30
5. ↑  Peter Gay, *Freud: A Life for Our Time* (London 1989) p. 405
6. ↑  Gay, p. 547
7. 1 2  Enriquez
8. ↑  "Chronological Table", Freud, *Civilization* p. 26
9. ↑  Adam Phillips, *On Flirtation* (London 1994) p. 134 and p. 132
10. ↑  Hammer, Espen (2006) *Adorno and the political*, p.60 quotation: 
> [...] in his later essays he tends simply to *apply* psychoanalysis to social phenomena.
11. ↑  Hammer (2006) p.82
12. ↑  Otto Fenichel, *The Psychoanalytic Theory of Neurosis* (London 1946) p. 586-8
13. ↑  David Macey, „Introduction", Jacques Lacan, *The Four Fundamental Concepts of Pscho-Analysis* (London 1994) p. xx and p. xxiv
14. ↑  Tony Thwaites, *Reading Freud: Psychoanalysis as Cultural Theory* (London 2007) p. 108 and p. 125
15. ↑  David Cooper, *The Death of the Family* (Penguin 1974) p. 5-6
16. ↑  Maurice Cranston, „Neocommunism and the Students' Revolts", in *Studies in Comparative Communism* Vol I (1968)p. 49
17. ↑  R. D. Laing, *The Politics of Experience* (Penguin 1984) p. 12
18. ↑  Quoted in John OʻNeill, *Sociology as a Skin Trade* (London 1972) p. 47
19. ↑  Quoted in OʻNeill, p. 51
20. ↑  Duane Rousselle, (2019) *Jacques Lacan and American Sociology* Palgrave.
21. ↑  Hansen/Garey, p. 297
22. ↑  Quoted in Stephen Froth, *For and Against Psychoanalysis* (East Sussex, 2006) p. 215
23. ↑  Freud, *Civilization* p. 338

Qoʻshimcha oʻqish
-----------------

* Markus Brunner, Nikol Burgermeister, Yan Lohl, Mark Shvitring va Sebastyan Vinter: Nemis tilida soʻzlashuvchi mamlakatlarda tanqidiy psixoanalitik ijtimoiy psixologiya (2013)
* Entoni Elliott, *Zamonaviy ijtimoiy nazariya* (2009)
* Samuel Léze, "Psixoanaliz va ijtimoiy fanlar ", in : Endryu Skull (tahrir.), *Ruhiy kasalliklarning madaniy sotsiologiyasi: A-to-Z qoʻllanmasi*, Sage, 2014, pp. 712-14
* Samuel Lézé, "Psixoanaliz va ommabop madaniyat ", in : Endryu Skull (tahrir.), *Ruhiy kasalliklarning madaniy sotsiologiyasi: A-to-Z qoʻllanmasi*, Sage, 2014, pp. 711-12
* Talkott Parsons, „Superego va ijtimoiy tizimlar nazariyasi", "*Ijtimoiy tuzilma va shaxsiyat* "(1964)