**Shag‘ob** (arabcha: ) (933-yilda vafot etgan) o‘n sakkizinchi abbosiy xalifa Muqtadirning (h. 908–932) onasi bo‘lib, o‘g‘li hukmronligi davrida davlat ishlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatgan. Odatda faqat **Ummu al-Muqtadir** (Muqtadirning onasi) yoki **as-Sayyida** (xonim) deb atalgan.

Yoshlik davri
-------------

Shagʻob *Rumiy*, yaʼni Vizantiya imperiyasidan kelib chiqqan yunonlardan boʻlgan. Asli Bag‘dodning 851—867-yillardagi Tohiriy hokimi Muhammad ibn Abdulloh ibn Tohirning qizi Ummu Qosimning quli bo‘lgan. Asl ismi Naima („yumshoq") boʻlib, qanday va qachon xalifa Mutazid (h. 892–902) haramiga kirib, uning kanizagiga aylangani nomaʼlum. 895-yilda boʻlajak Muqtadir, Jaʼfarni dunyoga keltirgach, ozodlikka chiqarilib (ummu valad), *Shagʻob* („toʻpolon") nomi berilgan. Bu oʻsha paytda qizlarning „oʻz goʻzalligidan eʼtiborni jalb qilish yoki, ehtimol, hasad va baxtsizlikdan qutulish"i uchun odatiy hol edi.

Shagʻob saroyda, ayniqsa Mutazidning birinchi xotini, bir kuni Shagʻobning burnini kesib tashlash bilan tahdid qilgan malika Qatr an-Nada o‘limidan so‘ng, alohida nufuzga ega boʻlgan. Muktafiy (h. 902–908) birinchi merosxoʻr boʻlsa-da, uning kasalligi tufayli oʻg'li xalifa boʻlishi kutilgan. Shuningdek, oʻz oilasi, singlisi Xotif, ukasi Gʻarib al-Xal va jiyani Horunning martabalarini astoydil koʻtargan. Gʻarib boʻlajak bosh qoʻmondon Munis al-Xadim kabi Mutazid atrofidagi koʻplari yunonlardan boʻlgan yirik *gʻilmonning* yaqin doiralaridan biriga aylangan. Gʻarib 917-yilda vafot etguniga qadar davlatning yetakchi qo‘mondonlari va viloyat noiblaridan biri bo‘lgan. Mutazid vafot etib, Muktafiy xalifa boʻlgach, Muqtadir turli saroy fitnalari nishoniga aylangan boʻlsa-da, Shagʻob oʻgʻliga boʻladigan har qanday xavf-xatarning oldini olish maqsadida Mutazidning keksa gʻilmonining oʻz avlodlariga boʻlgan sadoqatidan foydalanishi mumkin edi.

Muqtadir hukmronligi
--------------------

908-yilda Muktafi kasal boʻlib qolgan. Bu vaqtda uning umri oxirlab qolgan edi. Bu vaqtda vorislik masalasi ochiq boʻlib, xalifa xastalangach, vazir Abbos ibn Hasan al-Jarjaroiy vorislik masalasini hal qilishni oʻz zimmasiga olgan. Voqealar rivoji haqida ikki xil maʼlumot mavjud. Miskavayhning xabar berishicha, vazir eng muhim mutasaddilardan maslahat soʻragan, Mahmud ibn Dovud ibn al-Jarroh yoshi kattaroq va tajribali Abdulloh ibn al-Mu'tazzni taklif qilgan, lekin miskavayh tomonidan yovuz odam sifatida taʼriflangan Ali ibn Furot zaif, yumshoq feʼlli va yuqori martabali amaldorlar osonlikcha manipulyatsiya qila oladigan odamni tanlash taklifini bergan. Vazir rozi boʻlgan va Shagʻobning 13 yoshli oʻgʻli merosxoʻrlikka tayinlangan. Muktafiyning vasiyatnomasi ochilganda, u oʻz ukasini merosxoʻr etib tanlagani maʼlum boʻlgan. Andalusiyalik tarixchi Arib boshqa bir voqea haqida aytgan. Unda vazir Ibn al-Muʼtazz va yana bir keksa Abbosiy shahzoda Muhammad ibn al-Muʼtamid nomzodlari oʻrtaga tashlanadi. Bulardan ikkinchisining tanlanish katta siyosiy xato boʻlar edi. Chunki Mutazid toʻntarish oʻtkazib, xalifa Muʼtamid (h. 870–892) avlodlarini hokimiyatdan mahrum qilgan edi. Shu sababli ham bu nomzodni qoʻllash Mutazid rejimini qoʻllab-quvvatlagan amaldorlar va *gʻilmonlar* guruhini rad etish boʻlardi. Xalifa yakuniy tanlov qilinmasdanoq tuzalib ketib, oʻlimidan oldin Jaʼfarni merosxoʻr etib tayinlagan. Bu ikki hikoyada Muqtadir taxtga kelishining turli jihatlari yoritilgan. Bir tomondan amaldorlar guruhining zaif va qatʼiyatsiz hukmdorni saylashi butun Abbosiylar tarixidagi „eng halokatli hukmronliklardan birini" boshlab bergan „mash’um rivojlanish" [...] chorak asr davomida [Muqtadir] salaflarining barcha ishlarini barbod qilar", boshqa tomondan esa sulola vorisligi masalasida, ayniqsa Mutazid gʻilmonining oʻgʻliga sodiqligi ham muhim rol oʻynagani aniq.

### Haram va Shagʻabning taʼsiri

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Massignon 1994, s. 185. sfn error: no target: CITEREFMassignon1994 (help)
2. 1 2  El Cheikh 2013, s. 168. sfn error: no target: CITEREFEl\_Cheikh2013 (help)
3. ↑  Kennedy 2006, s. 192. sfn error: no target: CITEREFKennedy2006 (help)
4. ↑  Kennedy 2006, s. 189. sfn error: no target: CITEREFKennedy2006 (help)
5. ↑  Massignon 1994, ss. 122, 186. sfn error: no target: CITEREFMassignon1994 (help)
6. 1 2  Massignon 1994, s. 186. sfn error: no target: CITEREFMassignon1994 (help)
7. ↑  El Cheikh 2013, ss. 168–169. sfn error: no target: CITEREFEl\_Cheikh2013 (help)
8. ↑  Kennedy 2013, ss. 17–21. sfn error: no target: CITEREFKennedy2013 (help)
9. 1 2  Osti 2013, s. 54. sfn error: no target: CITEREFOsti2013 (help)
10. ↑  Kennedy 2004, ss. 185–186. sfn error: no target: CITEREFKennedy2004 (help)