**Latifa Nabizoda** Afgʻoniston Havo kuchlarida afgʻon vertolyot uchuvchisi. U Afgʻonistonda xizmat qilgan va Mi-17 vertolyotini boshqarish malakasiga ega boʻlgan dastlabki ikki ayol uchuvchidan biri. 2013-yilga kelib u yangi Afg‘oniston havo kuchlarida polkovnik bo‘lgan. Nabizodaning afg‘on armiyasidagi faoliyati boshqa ayollarni ham qo‘shilishga ilhomlantirgan.

Tarjimayi holi
--------------

### Yoshligi va faoliyati

Nabizoda 1970-yillarda oʻrta sinf mahallasida oʻsgan, otasi mujohadinlar aʼzosilikda ayblanib, olti yil qamoqda oʻtirgan. Uning etnik jihatdan kelib chiqishi oʻzbek. Oilasi „chuqur dindor", islomga amal qiladi. Nabizoda va uning singlisi Laliuma Nabizoda maktabni tamomlagandan so‘ng, uchuvchi bo‘lishni xohlashgan va Afg‘oniston Harbiy-havo kuchlaridagi afg‘on harbiy maktabiga hujjat topshirishgan. Ular bir necha bor „tibbiy sabablarga koʻra" rad etilgan, ammo nihoyat 1989-yilda shifokor ularni tasdiqlagach, qabul qilinganlar. Har ikki opa-singillar ham oʻzlarining shaxsiy formalarini tikishlari kerak edi, chunki armiyada tayyor ayollar formasi boʻlmagan. 1991-yilda u singlisi bilan vertolyot uchuvchilar maktabini tamomlagan. Latifa ham, uning singlisi ham Afgʻonistondagi fuqarolar urushi paytida transport missiyalarida parvoz qila boshladilar. Missiyalari davomida u va uning singlisi tez-tez birga uchib ketishardi, boshqa missiyalarda Latifaning yakka oʻzi uchgan. Parvoz davomida ular mujohidlar tomonidan ishlatiladigan Stinger raketalaridan qochishlari kerak edi. Bu qurollar oʻsha paytda Sovet va Afgʻoniston harbiy samolyotlari uchun eng katta tahdid edi. 1992-yilda kommunistik tuzum qulaganidan keyin yangi hukumat opa-singil Nabizodalarni uchuvchi sifatida xizmatda qoldirdi

### Tolibon davri va surgun

1996-yilda Tolibon Kobulni egallab olganida, opa-singillar general Abdulrashid Doʻstum tomonidan boshqarilayotgan xavfsiz joyga Mozori Sharifga koʻchib oʻtishgan. Ularning Mozori Sharifdagi yashirin joyi Tolibon tarafiga oʻtgan sobiq havo kuchlari aʼzosi tomonidan xiyonat tufayli oshkor qilingan. Natijada opa-singillar va ularning oilalarining hayoti xavf ostida qolgani uchun Pokistonga qochib ketishgan. 1998-yilda Mozori Sharif bosib olinganda u singlisi bilan O‘zbekistonga xavfsiz boshpana qochib ketish niyatida vertolyot o‘g‘irlagan. Biroq oxir-oqibat oilasi tufayli ortga qaytishga majbur boʻlishgan. Bu davrda Tolibon opa-singillarni oila aʼzolarini qidirib topdi, hatto ularning joylashuvini hech qachon oshkor etmagan uch akasini hibsga olib, qiynoqqa soldi. Latifa esa oilasining boshqa aʼzolari bilan Pokistonga joylashgndi. U yerda 2000-yilgacha Peshovar atrofidagi qochqinlar lagerlarida yashab, soʻng Afgʻonistonga qaytishga qaror qildi. 2001-yilda Tolibon rejimi qulaganidan soʻng, Nabizodalar oilasi Kobulga qaytib keldi, u yerda opa-singillar Hamid Karzayning yangi Afgʻoniston hukumatiga oʻz xizmatlarini taklif qildilar va yangi tashkil etilgan Afgʻoniston milliy armiyasi havo korpusida vertolyot uchuvchisi sifatida qayta tiklandilar.

### Tolibondan keyingi yillar

2004-yilda Latifa shifokorga turmushga chiqqan, uning singlisi ham turmush qurgan, lekin ular oilali boʻlganlaridan keyin ham parvozni davom ettirishgan. 2006-yilda ikkala opa-singil ham homilador edi. Homiladorlik paytida imkon qadar parvoz qilishdi. Latifa qizi Malaloyni sogʻ-omon dunyoga keltirdi, biroq uning singlisi Laliuma tugʻruq vaqtida vafot etdi. Nabizoda bir muddat qizini ham, singlisining qizi Maryamni ham emizdi, ammo jiyanini boqish va shaxsiy ishi haddan tashqari ko‘payib ketganidan so‘ng, buvisi Maryamni o‘z zimmasiga oldi. Oradan bir necha oy o‘tgach, Nabizoda birinchi marta singlisisiz harbiy xizmatga qaytdi. Turmush o‘rtog‘i ishlagani, Malaloyni boqadigan bolani parvarishlaydigan yoki boshqa oilasi bo‘lmagani uchun Nabizoda qizini o‘zi bilan birga ishga va vertolyotda parvozga olib ketgan. Malalai vertolyotda ilk bor uchganida atigi 2 oylik edi. U va uning qizi 2011-yilga kelib 300 dan ortiq missiyalarni birgalikda bajargan. Uning qizi bilan qilgan missiyalarining aksariyati insonparvarlik yordami bilan bogʻliq. Qizi maktabga borish yoshiga yetganida, u onasidan ajraldi.

2013-yilda Nabizodaning oilasi uning uchuvchilik faoliyati tufayli Tolibon tomonidan o‘lim tahdidiga duch keldi, shuning uchun u Afg‘oniston Mudofaa vazirligining Kobuldagi mahkamasiga o‘tkazildi.

Nashr etilgan asarlar
---------------------

* *″Greif nach den Sternen, Shvester!* *″ Tolibonga qarshi kurashdim*. Andrea-Klaudiya Xoffman bilan. Myunxen: Knaur 2014 yil.

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  *Perez, Armando*. „Afghan women honored for service to country". *U.S. Army* (8-mart 2013-yil). Qaraldi: 19-dekabr 2016-yil.
3. ↑  *Moreau, Ron*. „Afghanistan's Amelia Earhart". *The Daily Beast* (13-avgust 2013-yil). Qaraldi: 19-dekabr 2016-yil.
4. ↑  Annibale, Marcus (28 January 2013). "Women of Islam Soar in the Skies of South Asia". *Flying*.. Qaraldi: 19 December 2016. Latifa Nabizoda]]
5. ↑
6. ↑
7. ↑  *Otitigbe, Jessica*. „Continue To Reach for Equality and Inclusiveness in All Rights". *The Approach* (29-may 2015-yil). Qaraldi: 19-dekabr 2016-yil.
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑
12. ↑
13. ↑
14. ↑
15. ↑
16. ↑  *Graham-Harrison, Emma*. „Afghanistan's forces losing more than a few good men. And women". *The Guardian* (3-sentabr 2013-yil). Qaraldi: 19-dekabr 2016-yil.
17. ↑  „Women defy Islamists to serve in Afghan army". *The Day* (29-yanvar 2014-yil). Qaraldi: 19-dekabr 2016-yil.

Havolalar
---------

* Afgʻonistonning birinchi ayol havo kuchlari uchuvchisi (2013 yil videosi)