**Bolat Jamit Ogʻli Utemuratov** (1957-yil 13-noyabr) — qozogʻistonlik tadbirkor va milliarder. Qozogʻiston tennis federatsiyasi prezidenti, ITF xalqaro tennis federatsiyasi vitse-prezidenti va direktorlar kengashi aʼzosi, jamoat arbobi.

Biografiyasi
------------

1957-yil 13-noyabrda Qozog‘iston SSRning Guryev (hozirgi Atirau) shahrida tug‘ilgan. Urugʻi — Xoʻja

Qizilo‘rda shahridagi K.E.Voroshilov nomidagi 3-maktabda o‘qigan va 1975-yilda 10-sinfni tamomlagan.

1981-yilda Olmaota xalq xoʻjaligi institutini tamomlagan va iqtisodchi mutaxassisligini olgan. Institutni tamomlagach, u yerda o‘qituvchi bo‘ldi, so‘ngra 1986-yilgacha Olmaota savdo boshqarmasi tizimida ishlaydi. 1986-1990 yillarda Sovet tuman ijroiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari.

1990-1992 yillarda Qozog‘iston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar davlat qo‘mitasi, keyinchalik Qozog‘iston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligi bo‘limi boshlig‘i. 1992-yilda Avstriyadagi Qozogʻiston savdo uyining bosh direktori etib tayinlandi. 1993-yilda Qozog‘istonga qaytib, Qozog‘iston Respublikasi tashqi iqtisodiy aloqalar vazirining o‘rinbosari (1993-94), Qozog‘iston Respublikasi sanoat va savdo vazirining birinchi o‘rinbosari (1994-1995) lavozimlarida ishlagan. 

1996-1999-yillarda Qozogʻiston Respublikasining Shveysariyadagi Favqulodda va Muxtor elchisi, BMTning Jeneva va boshqa xalqaro tashkilotlardagi boʻlimining doimiy vakili

Qozog‘iston Respublikasi Prezidenti maʼmuriyatida turli lavozimlarda ishlagan: 1999-yil fevraldan 2003-yil iyungacha — Qozog‘iston Respublikasi Prezidentining tashqi siyosat va tashqi iqtisodiy masalalar bo‘yicha yordamchisi, 2003-yil iyunidan 2006-yil martigacha — Qozogʻiston Respublikasi Xavfsizlik Kengashi kotibi, shuningdek, Qozogʻiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Demokratiya va fuqarolik jamiyati masalalari boʻyicha milliy komissiya raisi (2004-yil noyabr — 2006-yil mart). 2006-yil martidan 2008-yil dekabrigacha Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining ishlari boʻyicha boshqaruvchi boʻlgan. 2007-yilda Qozog‘iston tennis federatsiyasi prezidenti etib saylangan. 2007-yil iyulidan 2022-yilga qadar. yanvargacha — „Nur Otan" Xalq demokratik partiyasi Siyosiy Kengashi aʼzosi.

2008-yil dekabridan 2013-yil martigacha Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining mustaqil maslahatchisi, 2010-yil may oyidan 2013-yil martigacha Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining Qirgʻiziston Respublikasi bilan hamkorlik masalalari boʻyicha maxsus vakili boʻlgan.

2019-yil 1-oktabrdan Xalqaro tennis federatsiyasi vitse-prezidenti etib saylangan.

Tijorat faoliyati
-----------------

Bolat Utemuratov Qozogʻistonning eng yirik tadbirkorlaridan biri. Uning birinchi yirik loyihasi „ATF Bank" ni ishlab chiqish va uni Italiyaning UniCredit guruhiga muvaffaqiyatli sotish edi (1995-yil — 2007-yil noyabr). Bu davrda bank kichik moliya institutidan 160 ta filial va 8 mlrd. balansga ega boʻlgan yirik koʻp mintaqaviy va koʻp mahsulotli moliyaviy guruhga aylandi. 2009-yil inqirozidan keyin u quyidagi banklarga asos soldi: Kassa Nova-Qozogʻistondagi birinchi mikrokredit banki va ForteBank — biznes banki. 2014-yil may oyida „Samruk-Qazina" MTJ „Temirbank"dagi ulushini va „Alyans Bank"dagi aksiyalarining bir qismini tadbirkor Bolat Utemuratovga sotish bo‘yicha bitimni yakunladi. Jamgʻarma „Temirbank" AKning 79,88 % oddiy aksiyalarini 35,7 mlrd. tengega, shuningdek, „Alyans Bank" AJning 16 % oddiy va imtiyozli aksiyalarini 1,5 mlrd. "Temirbank" AK 2010-2012-yillarda „Samruq-Qazina" AKga taqsimlanmagan foydadan qo‘shimcha ravishda 9,1 mlrd. Bitim natijasida "Samruq-Qazina" AK „Alyans Bank" 51 foiz oddiy va imtiyozli aksiyalarga ega bo‘lgan aksiyalarning nazorat paketini o‘zida saqlab qoldi, Bolat O‘temuratov „Temirbank" AK aksiyadorlarining nazorat paketiga aylandi. Mazkur bitim yuzasidan Utemuratov quyidagi fikrni bildirdi: "Temirbank" aksiyalarining nazorat paketi va „Alyans bank" aksiyalarining minoritar ulushini sotib olish bo‘yicha bitimning yakunlanishi ushbu banklarni tiklash jarayonidagi asosiy qadamdar. "Alyans Bank"ga kelsak, „Samruk-Qazina" jamg‘armasi bilan hamkorlikda bank kapitalini mustahkam tiklash maqsadida uning tashqi majburiyatlarini tarkibiy o‘zgartirish bo‘yicha bank kreditorlari vakillari bilan puxta va keng qamrovli muzokaralar olib borilmoqda. O‘z navbatida, „Temirbank" kapitalini kiritish va kelajakda ularni birlashtirish orqali „Alyans bank"ni qayta tiklashda ishtirok etishga tayyorman". Bundan tashqari, janob Utemuratov „Verniy Kapital" investitsiya guruhining asosiy hissadori (aksiyadori emas), VimpelCom Ltd bilan birgalikda „Beeline" brendi ostida faoliyat yurituvchi ikkita telekommunikatsiya operatoriga-Qozog‘istonda „KarTel" va Qirgʻizistondagi „Sky Mobile"ga egalik qiladi.

Boyligi
-------

Forbes maʼlumotlariga koʻra, Utemuratovning boyligi 2019-yil may holatiga koʻra 3,4 milliard AQSh dollarini tashkil qilgan.

Jamoatchilik va xayriya ishlari
-------------------------------

2007-yilning avgust oyida Bolat Utemuratov Qozog‘iston Respublikasi tennis federatsiyasi prezidenti etib saylandi. Federatsiyada „Maktab tennisi tashabbusi" joriy etilib, „O‘n yoshgacha bo‘lgan tennischilar uchun" dasturi ishlab chiqilmoqda. Team Kazakhstan tennis akademiyasi tashkil etildi, bu maktab-internat boʻlib, tennis boʻyicha terma jamoaning boʻlajak aʼzolari tayyorlana di. Erkaklar tennis jamoasi Devis kubogining chorak finaliga uch marta (2011, 2013, 2014-yillar yetib borgan), ayollar terma jamoasi Federatsiya kubogining jahon guruhida ishtirok etadi.

2015-yil dekabr oyida u 2019-yilgacha Qozog‘iston tennis federatsiyasi prezidenti lavozimiga qayta saylangan. Bolat Utemuratov 2015-yildan buyon Xalqaro tennis federatsiyasi (ITF) va Devis kubogi qo‘mitasi direktorlar kengashi aʼzosi bo‘lib, jahon tennisini rivojlantirishda ham faol ishtirok etib kelmoqda. Qozog‘istonda tennisni rivojlantirishdagi ulkan yutuqlari uchun u Xalqaro tennis federatsiyasi va Osiyo tennis federatsiyasining sovrinlari bilan taqdirlangan.

2019-yil sentabr oyida Bolat Utemuratov Xalqaro tennis federatsiyasi (ITF) direktorlar kengashiga qayta saylandi, shuningdek, tashkilot vitse-prezidenti lavozimiga tayinlandi.2019-yil oktabr oyida Qozog‘iston tennis federatsiyasi Nur-Sultonda Novak Jokovich va Rafael Nadal o‘rtasida xayriya uchrashuvini tashkil qildi.

2014-yilda Bolat Utemuratov xayriya jamg‘armasi tashkil etildi. Jamg‘arma faoliyati quyidagi yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi:

* "Autizm. „Dunyo umumiydir" dasturi — Qozog‘istonning 8 ta shahrida — Nur-Sulton, Olmaota, Ust-Kamenogorsk, Qizilo‘rda, Aqto‘be, Ural, Chimkent va Petropavlovskda autistik spektri buzilgan bolalar uchun „Asil Miras" autizm markazlari muvaffaqiyatli faoliyat yuritmoqda. Har yili "Autizm „Imkoniyatlar olami" xalqaro konferensiyasi bo‘lib o‘tadi.
* Qizil Yarim Oy Jamiyati bilan hamkorlikda favqulodda vaziyatlardan jabrlanganlarga moddiy yordam ko‘rsatadi;
* BCS Ardi hamjamiyatining BCSli bolalar ota-onalari loyihalarini qoʻllab-quvvatlaydi;
* Ko‘p bolali va kam taʼminlangan oilalar uchun uy-joy qurish bo‘yicha „Balameken" loyihasi — „Balameken" loyihasi doirasida Bolat O‘temuratov jamg‘armasi tomonidan Qizilo‘rda shahrida 100 ta kam taʼminlangan ko‘p bolali oilalar uchun uy-joylar qurildi. Ushbu loyihaning qiymati 450 million tenge edi. Aris shahrida 2019-yil iyun oyida o‘q-dorilar omborida sodir bo‘lgan portlash oqibatida uylaridan ayrilgan mahalliy aholiga 50 ta yangi uyning kalitlari topshirildi. Boshpana 100 oilaga mo‘ljallangan. Jamg‘arma bu maqsadda 850 million tenge ajratdi.2020-yil may oyida Bolat O‘temuratov Turkiston viloyatining Maqtaaral tumanida seldan jabr ko‘rgan aholi uchun 150 ta yangi uy-joy qurish uchun 6 million AQSh dollari ajratdi;
* Olmaota botanika bogʻini rekonstruksiya qilish. 2020-yil may oyida Qozog‘iston Respublikasi Prezidenti Qosim-Jomart Tokayev Olmaota shahriga amaliy tashrifi doirasida Botanika bog‘iga tashrif buyurib, bog‘ni rekonstruksiya qilish loyihasiga 15 million AQSh dollarini baholadi;
* Botirxon Shukenov nomidagi fondni qo‘llab-quvvatlash.

Bolat Utemuratov jamg‘armasi Burabike Fest sport va musiqa xayriya festivali tashkilotchilaridan biri. Yetti yillik xayriya festivali davomida 1 milliard tenge yigʻildi, bu mablagʻlar Qozogʻistonning bolalar tibbiyot muassasalari, perinatal va reabilitatsiya markazlarini jihozlash uchun sarflandi.

2019-yilda Jamg‘arma tomonidan taʼlim, sog‘liqni saqlash, madaniyat, ilm-fan, tabiiy va texnogen ofatlar qurbonlarini qo‘llab-quvvatlash, ehtiyojmandlar uchun uy-joy qurish kabi sohalarda xayriya loyihalarini amalga oshirishga 6 milliard tenge sarflandi.

2020-yil mart oyida Bolat Utemuratov jamgʻarmasi Nur-Sulton va Olmaota shaharlarida koronavirus infeksiyasiga qarshi kurashish chora-tadbirlari uchun 200 million tenge ajratdi. Jamg‘arma Nur-Sulton va Olmaota shaharlari sog‘liqni saqlash bo‘limlariga koronavirusni aniqlash uchun 94 000 ta ekspress testlarni topshirdi.

Bolat Utemuratov Qozog‘iston Respublikasining Birinchi Prezidenti Nursulton Nazarboyevning chaqirig‘iga birinchilardan bo‘lib javob bergan qozog‘istonlik ishbilarmonlardan bo‘ldi va „Verniy Kapital" kompaniyalar guruhi orqali 1 million AQSh dollari miqdorida mablag‘ ajratish to‘g‘risida qarorini eʼlon qildi. Respublika koronavirusga qarshi kurashish jamg‘armasiga.

Bolat Utemuratov-Balet va milliy raqsni qo‘llab-quvvatlash va rivojlantirish jamg‘armasi Vasiylik kengashi raisi, qozoq musiqachisi Botirxon Shukenov fondini qo‘llab-quvvatlaydi, yog‘och va guruch cholg‘u asboblari respublika tanlovini moliyalashtiradi hamda Qurmangazi nomidagi milliy konservatoriyaning iqtidorli talabalari uchun stipendiyalar ajratadi. Uning homiyligida Forte Bank Kulanshi Art Space Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-01-28). koʻrgazma maydonida Kulanshi zamonaviy sanʼat markazining doimiy koʻrgazmalari oʻtkaziladi. „Nazarboyev fondi" faxriy homiysi.

Ijtimoiy va ekologik javobgarlik
--------------------------------

Tadbirkorga tegishli kompaniya 2019-yil 12-mart kuni havo ifloslanishi va atrof-muhit muammolari bo‘yicha muhokama uchrashuvini tashkil etib, ommaviy axborot vositalari orqali o‘zining ekologik mas’uliyatini namoyish etmoqda. Uning xayriya jamg‘armasi Olmaotadagi Botanika bog‘ini rekonstruksiya qilish loyihasini amalga oshirmoqda. Botanika bogʻi taʼmirdan soʻng Prezident Qosim-Jomart Toqayevga koʻrsatildi. Rekonstruksiya ishlariga 15 million AQSH dollari sarflandi.

2019-yilda shahar hokimligi Qozog‘iston tennis federatsiyasiga Qarag‘andi markaziy bog‘ida tennis markazi qurish uchun yer ajratadi. Shu sababli jamoatchilik, aholi va atrof-muhit faollari norozilik to‘lqinini ko‘tarishdi va bunga javoban Tennis federatsiyasi qurilish maydonini boshqa joyga ko‘chirishga tayyorligini maʼlum qildi.Natijada shahar aholisi davlat tasarrufidagi bog‘ hududi va undagi yosh daraxtlarni asrab-avaylashdi. KTF tennis markazi uchun boshqa joy topishga qaror qildi.Investitsiyalar hajmi 2,2 milliard tenge.

2019-yilda Pavlodar shahar hokimligi tomonidan o‘tkazilgan tender doirasida „ForteBank" AK filial binosi qurish uchun Pavlodar shahridagi „Densaulik" istirohat bog‘i yer uchastkasidan vaqtincha foydalanish olish huquqini óldi. Bundan norozi bo‘lgan aholi va ekologlar bog‘ning buzilishi va bino qurilishiga keskin qarshi chiqdi. Forte Bank qonun talabiga binoan 1:15 hisobidan kompensatsiya sifatida yangi daraxtlar ekdi. Qonun talabiga ko‘ra, bog‘dagi qurilish masalasi bo‘yicha jamoatchilik muhokamasi o‘tkazilmagan va faqat jamoatchilik eʼtirozidan so‘ng tinglovni 16 may kuni o‘tkazishga qaror qilingan. Istirohat bog‘i hududi ommaviy yig‘ilishlar o‘tkazmasdan o‘rab olindi va 9-aprel kuni daraxtlarni noqonuniy kesish boshlandi.2012-yilda 9-mintaqalararo hamkorlik forumi arafasida Prezidentlar Nazarboyev va Putinning kelishi munosabati bilan „Salomatlik" bog‘ini byudjet mablag‘lari hisobidan kompleks obodonlashtirish bog‘ qurilishiga to‘sqinlik qilmadi.

Mukofotlar
----------

* „Shon-sharaf" ordeni (2002)
* Birinchi Prezident ordeni (2007)
* 2-darajali „Doʻstlik" ordeni (2014)
* Qizilo‘rda viloyati faxriy fuqarosi
* Qozog‘istonda tennisni rivojlantirishdagi ulkan yutuqlari uchun Xalqaro tennis federatsiyasi va Osiyo tennis federatsiyasining mukofotlari (2017)
* Oltin yurak yilining xayriyachisi (2018)

Oila
----

Uning otasi Guryev viloyat prokuraturasi mas’ul xodimi Jamit O‘temuratov.

Turmush oʻrtogʻi-Utemuratova (Baishuakova) Azhar Abjamiovna. Farzandlari: o‘g‘illari-Alidar Utemuratov (1979-yilda tug‘ilgan) va Anuar Utemuratov (1983-yilda tug‘ilgan), qizi — Dinara (2003-yilda tug‘ilgan).

Manbalar
--------

1. ↑  „arxiv nusxasi". 16-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑  „arxiv nusxasi". 27-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑
12. ↑
13. ↑  „arxiv nusxasi". 22-sentyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
14. ↑
15. ↑
16. ↑
17. ↑
18. ↑
19. ↑
20. ↑
21. ↑  „arxiv nusxasi". 22-sentyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
22. ↑
23. ↑
24. ↑