recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**M.M.Raskova haykali** — mashhur uchuvchi, Sovet Ittifoqi Qahramoni Marina Mixaylovna Raskova haykaltaroshlik yodgorligi. Saratov shahri, Aronova koʻchasida, 93-sonli oʻrta maktab roʻparasida joylashgan. Yodgorlik 1968-yil 9-mayda haykaltaroshlar R.P. Xaritonov, V. N. Oshshepkovaning loyihasi boʻyicha ochilgan. Mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros ob’ekti hisoblanadi.

Tavsifi
-------

 Memorial plita — kompozitsiyaning elementi
Marina Mixaylovna Raskova — Sovet uchuvchi-shturmani, Qizil Armiya Harbiy-havo kuchlari mayori, Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor boʻlgan birinchi ayollardan biri.

Marina Raskovaning Saratovdagi haykali uchuvchi-qahramon Aronova nomidagi koʻchada, Osipov va Jukovskiy koʻchalari oʻrtasida, 93-sonli shahar oʻrta maktabi qarshisida joylashgan.

1960-yillarning oʻrtalarida 93-sonli maktab oʻqituvchilari va oʻquvchilari tashabbusi bilan mashhur uchuvchi Marina Raskova sharafiga haykal oʻrnatishga mablagʻ toʻplash boshlandi. Oʻsha paytda oʻquvchilarning ota-onalari, shuningdek, Saratov korxonalarining bir qator jamoalari: Lizyukov nomidagi SVVKIU, „Korpus" zavodi va tuman hokimligi katta yordam koʻrsatgan. Raskova haykali 1968-yil 9-mayda tantanali ochilgan. Ushbu monumental ob’ektning ochilishiga Marina Mixaylovna tomonidan yaratilgan ayollar aviatsiya polklaridan 300 dan ortiq uchuvchi ayol keldi. Shuningdek, marosimda Qahramonning qizi va ukasi ham boʻlgan.

Haykaltaroshlik kompozitsiyasining mualliflari Moskva arxitektura institutining diplomantlari R. P. Xaritonov va Saratovlik V. N. Oshshepkovlar boʻldi. Yodgorlik 14 metrli steladan iborat boʻlib, uning tepasida poʻlat lochinlar, markazda esa Raskovaning haykaltarosh portreti joylashgan. Uning yonida Maksim Gorkiyning „Lochin qoʻshigʻi" dan olingan quyidagi soʻzlar yozilgan plitalar oʻrnatilgan: „Oh, jasur lochin! Dushmanlar bilan jangda sening qoning toʻkildi".

Oʻshandan beri yodgorlik yonidagi maydon mikrorayon va maktabning tantanali tadbirlari oʻtkaziladigan joyga aylandi. Gʻalabaning 65-yilligi nishonlanadigan yilda haykaltaroshlik kompozitsiyasi qayta tiklandi, yodgorlik atrofi obodonlashtirildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Памятник М.М. Расковой | Tvoy Saratov" (ru-RU). 13-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-iyul 2021-yil.
2. ↑  „БОЛЬШАЯ САРАТОВСКАЯ ЭНЦИКЛОПЕДИЯ : Памятники Саратова : Расковой М. М.". *saratovregion.ucoz.ru*. 26-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-iyul 2021-yil.
3. ↑  *Туристический Саратов.* „Памятник знаменитой лётчице, Герою Советского Союза М. М. Расковой - Исторические памятники Саратова" (ru-RU). *Туристический Саратов* (1-fevral 2018-yil). 13-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-iyul 2021-yil.
4. ↑  „ПАМЯТНИК МАРИНЕ РАСКОВОЙ. Информация о достопримечательностях Саратова. Достопримечательности. О Саратове". *www.saratovmer.ru*. 13-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-iyul 2021-yil.

Havolalar
---------

* Саратов. Памятник М. М. Расковой
* Саратовская энциклопедия. Памятник М. М. Расковой в Саратове
**Qorabogʻtepa (Nomsiztepa-5)**  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: XVI—XVII asrlar. Surxondaryo viloyatining Sherobod tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Qorabogʻ qishlogʻi va Zarautsoy oraligʻida, „Mehnatobod" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Surxondaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qorabogʻiy Yusuf**, Yusuf ibn Muhammadjon al-Qorabogʻiy alMuhammad Shohiy (1563, Ozarbayjon, Qorabogʻ qishlogʻi — 1647, Buxoro) — faylasuf olim va faqih. Dastlabki maʼlumotni Qorabogʻda olgan, soʻngra Shirvon va Sherozda tahsilni davom ettirgan. Arab va fors tillarini chuqur bilgan. Siyosiy notinchliklar (Safaviylar davlatiaati qizilboshlilar zulmi) natijasida ustozi Habibulla Mirzojon Sheroziy bilan Samarqandga kelib (1586), kubroviylik tariqatining Samarqanddagi piri Xalilullo Badaxshiyning shogirdi sifatida kubroviylikning faol targʻibotchisiga aylangan. Keyinchalik Buxoroga koʻchib kelgan va uning Sepulon mavzeida yashab qolgan.

Q. Forobiy, Ibn Sino, Beruniy, Gʻazoliy, Nosiruddin Tusiy, Jaloliddin Davoniy, Taftazoniy kabi faylasuflarning anʼanalarini davom ettirib, 16—17-asrlarda falsafaning Oʻrta Osiyodagi taraqqiyotiga katta hissa qoʻshgan. Q.ning "Risolai botiniyya" (bu asar "Yetti jannat" nomi bilan mashhur), "Fi taʼrifi ilm" ("Ilm taʼrifida"), "Mafotih" ("Kalitlar") va boshqa asarlar yozgan. Shuningdek, u Davoniy, Qazviniy, Taftazoniy, Shahobiddin Suxravardiy kabi olimlarning asarlariga sharhlar bitgan, arab tili, mantiq, riyoziyot, lugʻatshunoslik va fiqh masalalariga oid qator risolalar, sheʼrlar ham yozgan. Olimning 24 ta risolasining qoʻlyozmasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti fondida saqlanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Koordinatalari: 41°18′22.2″N 69°24′56″E﻿ / ﻿41.306167°N 69.41556°E﻿ / 41.306167; 69.41556GO

 Qoraboshtepa qal’asining gʻarbiy tomondan koʻrinishi
**Qorabashtepa**, **Qorabashtepa**(oʻzbekcha: *Qoraboshtepa*) — Toshkent yaqinidagi qadimiy manzilgoh, Toshkent vohasi rivojlanishining ikkinchi bosqichidagi arxeologik yodgorlik.

Tavsifi
-------

Qoraboshtepa Toshkent arxeologik yodgorliklari qatoriga kiradi, ammo u shahardan tashqarida (sharqda), Chirchiq daryosining oʻng sohilidagi Tuzel hududi yaqinida joylashgan. U hozirgi poytaxtdan shimoli-sharqiy yoʻnalishda daryo boʻyigacha choʻzilgan qadimiy manzilgohlar (*tepa*) guruhiga kiradi va Buzgantepadan 4 km janubi-gʻarbda joylashgan. Qoraboshtepaning joylashuvi uni Toshkent hududi rivojlanishining qadimiy bosqichidagi (ikkinchi, V — XIII asrlar) sugʻorish kanallari tizimi boʻylab toʻplangan manzilgohlar bilan bogʻlash imkonini beradi.

Qoraboshtepa xarobalari mustahkam qal’aga ega boʻlgan aholi punktlari qatoriga kiradi. Qal’aning markaziy tepaligi unga tutash pastroq platformada joylashgan. Hozirgi vaqtda tarixiy qishloq deyarli butunlay zamonaviy binolar bilan qoplangan, bu uning umumiy hajmini baholashni qiyinlashtiradi.

Arxeologik yodgorlik 1929-yilda *A. A. Potapov* tomonidan ilk bora tilga olingan. 1949-yilda *I.Baishev* va *V.Masson* tarixiy izlanishlar oʻtkazishgan. Tepalikda 11-12-asrlarga oid sopol buyumlar topilgan. 1973-yil holatiga koʻra, aholi punktida hech qanday qazish ishlari oʻtkazilmagan.

Qoraboshtepa-Chirchiq daryosi qishlogʻi fuqarolar yigʻini (V — VII asrlar)-Toshkent shahri va viloyatida joylashgan arxeologik yodgorliklar roʻyxatiga kiritilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 05.12.2014-yildagi 335-son qaroriga koʻra Tarixiy, badiiy yoki oʻzga madaniy qimmatliligi tufayli-garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatiga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3   „Археологические памятники",*Ташкент. Энциклопедия*. Ташкент: Главная редакция УзСЭ, 1983 — 31—32 bet.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Буряков Ю. Ф. Касымов М. Р. Ростовцев О. М. „Карабаштепе",*. Археологические памятники Ташкентской области*, 3000 экз, Ташкент: Издательство «Фан» Узбекской ССР, 1973 — 41 bet.
3. ↑  *Тошкент: энциклопедия.*. Тошкент: «Ўзбекистон миллий энциклопедияси» Давлат илмий нашриёти, 2008 — 10 bet. ISBN 978-9943-07-096-7.
4. 1 2  *Древний Ташкент*. Ташкент: Фан, 1973 — 113 bet.
5. ↑   *Археологические разведки в районе Ташкента*.
6. ↑
7. ↑

Adabiyotlar
-----------

* Буряков Ю. Ф. Касымов М. Р. Ростовцев О. М. „Карабаштепе",*. Археологические памятники Ташкентской области*, 3000 экз, Ташкент: Издательство «Фан» Узбекской ССР, 1973 — 41 bet.
* Баишев И. Массон В. (1956). *Археологические разведки в районе Ташкента* (Труды Среднеазиатского государственного университета им. В. И. Ленина nashri). Ташкент. pp. 137—138.


  

Andoza:Toshkent arxeologik yodgorliklari
**Gumin kislotalar** (lotincha: humus -yer, tuproq) — tabiiy mahsulotlar (torf, qoʻngʻir koʻmir, toshkoʻmir va boshqalar)dan ishqorlarning suvdagi eritmasi yordamida ajratib olinadigan organik moddalar; tabiatda oʻsimlik qoldiqlaridan yoki toshkoʻmir va b. organik mahsulotlarning oksidlanishi natijasida hosil boʻladi. Torf xiliga, shuningdek, uning chirishi darajasiga qarab Gumin kislotalar har xil miqdorda uchraydi.

Choʻkmay, eritmada qolgan organik moddalar fulvokislotal ar deb ataladi. Choʻkkan Gumin kislotalardan spirtda eriydigan gimatomelan kislotalar hamda erimaydigan qoldiq — gumus kislotalar ajratib olinadi. Kimyoviy tuzilishiga koʻra Gumin kislotalar yuqori molekulyar (mol. m. 1300—1500) kondensirlangan aromatik birikmalar boʻlib, ularda fenol gidroksillari, karboksil, karbonil va atsetoguruhlar, oddiy efir bogʻlari va b. borligi aniqlangan. Elementar tarkibi: 50—70% S, 4-6% N, 25-35% O.

Gumin kislotalar neft va gaz qavzalarini kazishda yuvuvchi suyuqliklar komponenti, akkumulyatorlar tayyorlashda kislotabardosh toʻldirgichlar, tuproq tuzilishini yaxshilashda, oʻsimliklarning oʻsishini tezlashtiruvchi modda, organik-mineral oʻgʻitlar va qishloq xoʻjaligi hayvonlarining teri kasalliklarini davolashda antiseptik modda sifatida qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Gumin kislotalar" *OʻzME*. G-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Meri Villa "Mami" Gummer** (inglizcha: *Mary Willa «Mamie» Gummer* ; jins. 1983-yil 3-avgust)-amerikalik kino va televideniye aktrisasi, aktrisa Meril Stripning qizi.

Dastlabki yillar
----------------

Mami Gummer 1983-yil 3-avgustda aktrisa Meril Strip va haykaltarosh Don Gummer oilasida tug‘ilgan.

Gummer Miss Porter maktabida o'qigan, keyin Konnektikutdagi Kent maktabini tamomlagan va keyinchalik Shimoli-g'arbiy universitetda o'qishni davom ettirgan va uni 2005-yilda tugatgan.

Karyerasi
---------

Gummer 2011-yilda namoyish etilgan"Yaxshi xotin"va"Koordinatadan tashqari"teleserialidagi ikkinchi darajali rollari bilan tanilgan.

Filmda u" Oqshom "(2007)va"Iblis Prada kiyadi" filmlarida kichik rollarda paydo bo'lgan, ammo uning sahnalari oxir-oqibat filmdan uzilgan. 2012-yilda u doktor Emili Ouens teleserialida bosh rolga tushdi.

Shaxsiy hayot
-------------

  

2018-yil avgust oyida Mami ssenariynavis va prodyuser Mehar Seti bilan unashtirilgan.2019-yil fevral oyida er-xotin o‘g‘il ko‘rdi.

Teatrdagi rollar
----------------

* 2018 yil - "Bizning o'zimiz Karlin Makkalo"
* 2017 yil - "Qamal"
* 2015 yil - Xunuk yolg'on suyaklar
* 2008 yil - "Vanya amaki "/ *Vanya amaki*
* 2008 yil - "Xavfli aloqalar "/ *Les Liaisons Dangereuses*
* 2008 yil - "Ov va yig'ish"
* 2007 yil - Dezdemona / *Dezdemona*
* 2007 yil - "Kuzgi bog '"
* 2006 yil - Suv qirg'og'i
* 2005 yil - janob. marmelad »
* 2004 yil - Moviy barglar uyi
* 2004-yil - "12 voltli yurak"
* 2003 yil - Laramie loyihasi

Manbalar
--------

1. ↑  „Mamie Gummer- Biography". *Yahoo!*. 26-oktabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-oktabr 2012-yil.
2. ↑  *Lacey Rose.* „CW's 'Carrie Diaries,' 'Arrow,' 'Cult,' 'First Cut,' 'Beauty and the Beast' Ordered to Series". *The Hollywood Reporter* (11-may 2012-yil). 31-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-may 2012-yil.
3. ↑  „Meryl Streep’s Daughter Mamie Gummer and Fiance Mehar Sethi Welcome First Child". 1-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-mart 2019-yil.
**Lev Minayevich Penkovskiy** (1894.01.31(02.12), Kremenchug- 1971.26.7, Moskva) — rus shoiri, uzbek sheʼriyatining tarjimonlaridan biri. Adabiy faoliyati 1917-yilgacha boshlangan boʻlishiga qaramay, 20-yillarning 2yarmida shoir sifatida tanila boshlagan. 30-yillardan boshlab asosan badiiy tarjima bilan shugʻullangan. Oʻrta Osiyo xalklari ogʻzaki ijodi, mumtoz sheʼriyati obidalari va zamonavii shoirlarining koʻplab asarlarini rus tiliga tarjima qilgan. P. Firdavsiyning "Shohnoma", Alisher Navoiyning "Farhod va Shirin", Bedilning "Komde va Modan" dostonlari, Umar Xayyom ruboiylari, Bobur gʻazal va ruboiylari, Oybek, Xdmid Olimjon, Zulfiya va boshqa uzbek, gruzin, arman, eston, tatar, boshqird, chuvash, yoqut shoirlarining sheʼrlari-ni, shuningdek, oʻzbek xalqining "Al-pomish", "Orzigul", qirgʻiz xalqining "Manas", qozoq xalqining "Qiz-Ji-bek" singari epos va dostonlarini rus tiliga tarjima qilgan. U ayni paytda Gyote, Geyne, Beranje, Gyugo kabi jahon mumtoz shoirlarining asarlarini ham rus tiliga oʻgirgan. P. qaysi tidsan tarjima qilgan boʻlsa, shu tilning lisoniy va musiqiy xususiyatlarini, u yoki bu shoirning ijodiy-individual uslu-bini oʻrganish, tarjima qilinayotgan asardagi milliy ruhni saqlashga alo-hida eʼtibor bergan. Tarjimalari "Tanlangan sheʼriy parchalar" (1956), "Asrlar va yillar osha" (1960), "Chang" (1971) toʻplamlarida nashr qilingan.

Manbalar
--------

* Skvoz veka i godi, T. 1960.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**TROTSKIY (Bronshteyn) Lev Davidovich** (1879.26.10, Xerson gubernyasi, Yanovka qishlogʻi — 1940.21.8, Mexikoning Koyoakana chorbogʻi) — siyosat va davlat arbobi. 1896-yildan sotsial-demokratik harakatda. 1904-yildan bolsheviklar va mensheviklar fraksiyalarini birlashtirish uchun kurashdi. 1905-yil "permanent" (uzluksiz) inqilob nazariyasini ishlab chiqdi. T.ning fikricha, Rossiya proletariati burjua inqilobini amalga oshirgach, inqilobning sotsialistik bosqichini boshlaydi, bu inqilob jahon proletariatining yordami bilangina gʻalaba qozonadi. RSDRPning eng radikal qanotiga mansub boʻlgan. 1908—12 yillarda "Pravda" gaz. muxarriri. 1917-yil Petrograd harbiy inqilobiy komiteti raisi sifatida Oktyabr toʻntarishinn amalga oshirishning asosiy tashabbuskori va rahbarlaridan biri. RSFSR tashqi ishlar xalq komissari (1917. 25.10—1918.22.2). Qizil armiyaning asoschilaridan, Fuqarolar urushining koʻp frontlarida bu armiyaning xarakatlariga shaxsan rahbarlik qilgan, repressiyalarni keng qoʻllagan. 1917—27 yillarda MK aʼzosi. 1917 i. oktabr va 1919—26 yillarda MK Siyosiy Byurosi aʼzosi. Yetakchi boʻlish uchun Iosif Stalin bilan kechgan keskin kurash T.ning magʻlubiyati bilan tugagan (1924-yil). T.ning qarashlari (trotskizm) RKP(b)dagi "mayda burjuacha ogʻish" deb eʼlon kilingan. 1927-yil T. 75 nafar faol tarafdori (L. B. Kamenev, G. Ye. Zinovyev va boshqalar) bilan birga partiyadan oʻchirilgan, Olmaotaga surgun qilingan, 1929-yil chet elga chikarib yuborilgan. Turkiya (1929—32), Fransiya (193335) Norvegiya (193537), Meksika (1937—40)da yashagan. I.V. Stalinga qarshi gʻoyaviy kurash olib borib, uni Oktyabr gʻoyalarining xoini deb atagan. 1938-yil 4-Internatsional tuzish tashabbusi bilan chiqqan. Asosiy asarlari: "Yangi yoʻl" (1924), "Lenin haqida" (1924), "Oktyabr saboqlari" (1924), "Rus inqilobi tarixi" (1931—33), "Permanent inqilob" (1928—29), "Adabiyot va inqilob" (1923), "Mening xayotim" (1930), "Stalin" (1940) va boshqalar. NKVD agenti R. Merkoder (ispan) tomonidan oʻldirilgan. T. Turkistonni sovetlashtirishga alohida eʼtibor qaratgan shoʻro arboblaridan edi. U Fargʻona viloyatiga kelgach (1922-yil 10 iyun), istiqlolchilarga qarshi boshlangan qizil armiyaning jang harakatlarini shaxsan boshqarib, qoʻrboshilarga qarshi shafqatsiz jazo choralarini qoʻllatgan. T.ning buyrugʻi bilan istiqlolchilarni tormor etish uchun Qurolli kuchlar Oliy bosh qoʻmondoni S. S. Kamenev Fargʻona vodiysi va Buxoroga (1921—23-yil), S. M. Budyonniy Andijonga (1922-yil avgust) yuborilgan. T.ning Turkistondan soʻng Afgʻoniston orqali Hindistonni bosib olish va Sharqda ommaviy inqilob uyushtirish gʻoyasi bor edi.

Adabiyot
--------

* Arxiv Trotskogo [Kommunisticheskaya oppozitsiya v SSSR (19231927)], t. 14, M. 1980; Doycher I. Trotskiy v izgnanii, M. 1991; Vasetskiy N. A. Trotskiy. Opit politicheskoy biografii, M. 1992.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Lev Naumovich Sverdlin** (1901.16.11, Astraxon — 1969.29.8, Moskva) — Xalq artisti (1954). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1944). 1921-yil Turkiston Siyosiy boshqarmasi qoshidagi teatr studiyadan Sverdlin Moskvaga oʻqishga joʻnatilgan. Oʻqishni tugatgach (1926), 1937-yilgacha Meyerxold, 1937—40 yillar Vaxtangov teatrlarida, Moskva drama teatri, 1954—67 yillar V. Mayakovskiy nomidagi teatrda ishlagan. Sverdlin oʻzbek professional aktyorlarining birinchi muallimlaridan. U 1924—30 yillar Moskvada birinchi va ikkinchi oʻzbek drama studiyalarida dars bergan ("Qorovul uyqusi", "Yorqinoy" spektakllarini sahnalashtirgan). Tixon ("Momaqaldiroq"), Poloniy ("Hamlet"), Xlebnikov ("Nomus qonuni"), Melodi ("Shoir qalbi") va boshqa sahnada yaratgan eng yaxshi rollaridan, "Moskvadan yiroqda" (Zalkind), "Moviy dengiz yonida" (Yusuf), "Toqqa qochgan Alitet" (Alitet), "Yoʻl" (Beimbetov) kabi filmlarda suratga tushgan. Toshkentda onasi yashagani tufayli u Oʻzbekistonga teztez kelib turgan va milliy kinomizning shakllanishiga munosib hissa qoʻshgan. 1943-yil Sverdlin "Nasrnddin Buxoroda" filmida Xoʻja Nasriddin obrazini yaratgan. Shuningdek, Toshkent kinostudiyasida yaratilgan "Uning ismi SuxeBator" ("Mongolkino", 1942) filmida ham SuxeBator rolini oʻynagan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Metopa** (qadimgi yunoncha: *Μετώπη*) — yunon mifologiyasining Argos siklidagi qahramoni, daryo nimfasi va Asop Fliasiyning rafiqasi. Egina va boshqa koʻplab qizlarning onasi.

Mifologiyada
------------

Qadimgi mualliflar Metopani daryo xudosi Ladon va Stimfalidaning qizi deb atashadi; shunga koʻra, uning singlisi Dafna edi. Metopa boshqa daryo xudosi Asop Fliasiyning xotini boʻldi, u koʻp farzand tugʻdi. Bular oʻgʻillari Ismen va Pelasg (yoki Pelagon) hamda qizlari edi. Qizlarining soni Diodor Sitsiliyskiyga koʻra, oʻn ikkita, Psevdo-Apollodorga koʻra yigirmata. Metopaning oʻzi daryoning, qizlari esa bir qator orol va shaharlarning nomlariga aylangan. Diodor quyidagi nomlarni sanaydi: Kerkira, Salamina, Egina, Pirene, Kleona(Yunoncha)o'zb. Fiva, Tanagra, Fespiya, Asopida, Sinopa, Orniya va Xalkida.

Metopa Peloponnesning shimoli-sharqida — Arkadiya va Argolis tutashgan joyda Stimfal mintaqasida xuddi shu nomdagi buloqning nimfasi hisoblangan. Shu munosabat bilan, Pindar oʻzining Olimpiya odalaridan birida uni Stimfalida deb ataydi. Taxminlarga koʻra, yunonlar bu nimfani Killena togʻi etagidagi yilning turli vaqtlarida daryo yoki koʻlga aylanuvchi buloq bilan bogʻlashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Lamer 1932. sfn error: no target: CITEREFLamer1932 (help)
2. ↑  Curtius E. Peloponnesos: Eine historisch-geographische Beschreibung der Halbinsel. B. 1. Perthes, Gotha, 1851. S. 202

Adabiyotlar
-----------

1. Диодор Сицилийский*. Историческая библиотека*. М.: Алетейя, 2005. ISBN 5-89329-716-4.
2. Пиндар. Вакхилид*. Оды. Фрагменты*. М.: Наука, 1980.
3. Lamer. Metope 2 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1932. — Bd. XV. — Kol. 1468.
**Beva qush** (lotincha: *Vidua*) — beva qushlar oilasiga mansub qushlar turkumi (Viduidae). Bu nom koʻplab turdagi erkaklarning „motam" qora rangi tufayli berilgan.

Koʻpayishi
----------

Bu qushlar uya parazitidir — ular tuxumlarini uya toʻquvchi uyalariga qoʻyadi. Baʼzi joylarda toʻquvchi qushgning barcha yoki deyarli barcha uyalariga tuxumlari „sovgʻa qilinadi". Bundan tashqari, beva qushlarning har bir turi aniq bir turkumdagi qushlarning uyalarina tanlashadi.

Toʻquvchi joʻjalarning ogʻiz burchaklarida sariq, oq, koʻk rangli osimtachalari mavjud (baʼzi turlarida nurni aks ettiruvchi, qorongʻuda porlab turadi), baʼzan qora halqa bilan chegaralangan, tayagda, tilda va tumshuq qirralarida qora nuqta va chiziqlar boʻladi. Bunday rang-barang ogʻiz ochilganda, u uyaning soyasida juda aniq koʻrinadi. Har bir turning joʻjalarida turli xil ranglar va ogʻiz bezaklari bilan ajralib turadi, tanadagi yalangʻoch terining turli xil ranglari (qizʻish, jigarrang, qora) yoki qalin paxmoq bilan ajralib turadi. Ajralib turuvchi ovz va bosh burush orqali ozuqa soraydi.

  

Beva qushning joʻjalari aka-uka va opa-singillar bilan birga oʻsadi va uyadan chiqqandan keyin bir muncha vaqt doʻstona oilada yashaydi. Yosh bevalar oʻzlarining asrab oluvchi ota-onalarining ovozlarini, hushtaklarini, jaranglarini va boshqa qichqiriqlarini eslashadi. Keyinchalik, etuk boʻlib, erkak bevalar bir xil qoʻshiqlarni kuylashadi. Urgʻochilar esa faqat uyalarida oʻsib ulgʻaygan qushlar kabi qoʻshiq aytadigan erkaklarga uchadilar va keyinchalik faqat oʻsgan oilasining turkumidagi qushlar uyasiga tuxum qoʻyiladi.

Jannat beva qushi

Tasniflash
----------

Vidual obtusa erkagi
2018-yil fevral holatiga koʻra, 19 tur jinsga kiritilgan:

* Vidua camerunensis (Grote, 1922)
* Vidua chalybeata (Statius Müller, 1776) — Qizilboshli beva qush
* Vidua codringtoni (Neave, 1907)
* Vidua fischeri (Reichenow, 1882) — Fisher beva qushi
* Vidua funerea (de Tarragon, 1847) — Oqoyoq beva qush
* Vidua hypocherina Verreaux & Verreaux, 1856 — Yaltiroq beva qush
* Vidua interjecta (Grote, 1922)
* Vidua larvaticola Payne, 1982
* Vidua macroura (Pallas, 1764) — Domiinikan beva qush
* Vidua maryae Payne, 1982
* Vidua nigeriae (Alexander, 1908)
* Vidua obtusa (Chapin, 1922)

Qizilbosh beva qush
* Vidua orientalis Heuglin, 1870 — Kengdumli beva qush
* Vidua paradisaea (Linnaeus, 1758) — jannat beva qushi
* Vidua purpurascens (Reichenow, 1883)
* Vidua raricola Payne, 1982
* Vidua regia (Linnaeus, 1766) — Qirollik beva qushi
* Vidua togoensis (Grote, 1923)
* Vidua wilsoni (Hartert, 1901) — Vilson beva qushi

Adabiyotlar
-----------

* *Akimushkin I. I.* Hayvonlar dunyosi: Qushlar. Baliqlar, amfibiyalar va sudralib yuruvchilar. — 4-nashr, Rev. va qoʻshimcha — M. : „Fikr", 1998. — 445 [1] b.: kasal. — S. 251-253. — ISBN 5-244-00803-X.

Havolalar
---------

1. ↑
**Farida Salimova**– Sharqshunos-filolog-hindshunos, filologiya fanlari nomzodi. 1941-yil Toshkent shahrida tugʻilgan. ToshDU (hozirgi OʻzMU) sharq fakultetining 1963-yil bitiruvchisi. 

1963 – 1964-yillar – Toshkentdagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida kichik muharrir; 1964–1967-yillar OʻzFA SHI aspiranti; laborant, kichik ilmiy xodim va 1977-yildan katta ilmiy xodim, ayni paytda, 1981-yildan ToshDSHI XMT kafedrasida oʻrindosh.

Hozirgi kunda ham olima mazkur institutlarda faoliyat koʻrsatib kelmoqda.

**Ilmiy yoʻnalishi –** sotsiologiya, Hindistonda ayollar masalasi. 100 dan ortiq ilmiy ishlar muallifi. Bir qancha Xalqaro ilmiy konferensiya va simpoziumlar ishtirokchisi.

**Asosiy ilmiy ishlari:**

Nomz. diss. mavzusi: "Polojeniye jenщin-rabotnis v sovremennoy Indii i ix borba za sotsialnыy progress i mir". – T. 1970.

  

1. Hind ayollari. – Toshkent, 1968. - 77 b.

2. M.K. Gandi hind ayolining jamiyatdagi va oiladagi oʻrni haqida // Moxandas Karamchand Gandi. – Toshkent, 1972. – B.52 – 68.

3. Qahramon hind ayollari. – Toshkent: Fan, 1973. - 48 b.

4. Hind diyori. – Toshkent: Oʻzbekiston, 1973. -96 b.

5. Jenщinы nezavisimoy Indii (1947 – 1970 gg.). – M. 1974. - 176 s.

6. Rol i mesto Uzbeksk. SSR vo vneshneekon. i kulturn. vzaimootnosheniyax Sov. Soyuza s Indiyey // Uzbekistan i stranы Vostoka. – Tashkent, 1975. – S. 7 – 26. -Sovm. s M.M. Kutinoy.

7. Demokratich. assotsiatsiya jenщin Pakistana // Pakistan: (Ocherki istorii, ekonomiki, kulturы). – Tashkent, 1977. – S. 54 – 63.

8. Jensk. dvijeniye v Indii na sovrem, etape // Ocherki istorii Indii. – Tashkent, 1977. – S. 65 – 82.

9. Prosvetit. organizatsii i uchastiye jenщin v nas.-osvobodit. borbe narodov Indii posledn. chetverti XIX - nachala XX v. // Jenщinы Vostoka. – Tashkent, 1977. - S. 3 – 16; S. 98 – 115.

10. Oktyabr i jensk. dvijeniye na zarubej. Vostoke: (1917 – 1935 gg.) // Velikiy Oktyabr i zarubej. Vostok. – Tashkent, 1977. – S. 21 – 31.

11. Aruna Osaf Ali-Hindiston ozodligi va mustaqilligi uchun kurashchi. – Toshkent, 1982. - 52 b.

12. Ikki olam – ikki bolalik. – Toshkent: Oʻzbekiston, 1985. -44 b.

13. Mejdunarodnoye demokraticheskoye jenskoye dvijeniye. – Tashkent: Uzbekistan, 1985.

14. Jenskoye dvijeniye v stranax Yujnoy Azii. – Tashkent, 1986. - 12 s.

15. Indira Gandi. – Toshkent, 1988. - 46 b.

16. Islam i jenщinы Vostoka. – Tashkent: Fan, 1988. - 208 s.
JERIKO (Gericault) Teodor (1791.26.9, Ruan - 1824.26.1, Parij) — fransuz rassomi va grafigi; fransuz rassomlik sanʼatida romantizm asoschisi. K. Berne (1808—10) va P. Geren (1810— 11)da taʼlim olgan, A. Grodan ilxomlangan. J. fransuz sanʼatida ilk bor romantizmga xos boʻlgan dunyo qaramaqarshiliklarini oʻtkir his etishni ifodalagan, davrining muhim hodisa va kuchli tuygʻularini joʻshqin gavdalantirishga intilgan: "Hujumga borayotgan Imperator gvardiyasi yegerlari ofitseri" (1812), "Jang maydonini tark etayotgan yarador kirasir" (1814) va b. Italiya (1816—17), Buyuk Britaniya (1820—22) va b.da ijodiy safarlarda boʻlgan, Italiya klassitsizmi (ayniqsa, Mikelanjelo) taʼsirida J. asarlarida umumlashma shakl va mahobatlilik, rasmining aniqligi ortdi ("Rimda ozod otlarning chopishi", 1817), dolzarb mavzudagi "Meduza soli" (1818 — 19) asarida inson tuygʻularining murakkab uygʻunligi tasvirlangan; "20 yashar Delakrua portreti" (1819) va avtoportretlarida romantik rassom qiyofasini ifodalagan; maishiy lavhalar, manzaralar yaratgan. J. ijodi 19-asr oʻrtalarida yashagan realist rassomlarga taʼsir koʻrsatgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nadine Apetz** (tugʻ.1986-yil 3-yanvar) — germaniyalik bokschi, 69 kg gacha toifasida ishtirok etadi, Germaniya terma jamoasi aʼzosi. 2016 va 2018-yilgi Jahon chempionati gʻolibi. 2018- yilgi Yevropa chempionati va 2019-yilgi Yevropa oʻyinlari sovrindori. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari ishtirokchisi.

Faoliyati
---------

Nadine 69 kg gacha vazn toifasida mamlakat chempionatining besh karra gʻolibi (2011, 2013, 2016, 2017, 2018).

2016-yilda Nur-Sultonda (Qozogʻiston) ayollarning boks boʻyicha oʻrtasida boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida 69 kg gacha boʻlgan vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2018-yilda Sofiyada (Bolgariya) ayollarning boks boʻyicha oʻrtasida boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida 69 kg gacha boʻlgan vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili Hindistonda ayollarning boks boʻyicha oʻrtasida boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida 1/2 final uchrashuvida nemis sportchisi xitoylik sportchi Gu Xun bilan uchrashib, unga 1:4 hisobida imkoniyatni boy berib, Jahon chempionatidagi chiqishlarini yakunladi, turnirning bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2019-yilgi Minskda (Belarus) boʻlib oʻtgan Yevropa oʻyinlarida 69 kg vazn toifasida u bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ishtirok etgan. 1/8 finalda u Hindiston sportchisi Lovlina Borgohainga yutqazdi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2
4. ↑
5. ↑
**Maʼruf Karxi** (forscha: معروف کرخی), toʻliq ismi bilan ham mashhur **Abu Mahfūẓ Maʼruf Ibn Firuz al-Karxiy** soʻfiy musulmon avliyo edi.

Biografiya
----------

Ma'ruf Bag'dodning Vosit yoki Karx tumanida tug'ilgan. Otasining ismi Firuz bo‘lib, bu uning asli fors bo‘lganligini ko‘rsatadi. Attor o‘zining "Avliyolar xotirasi" asarida Ma’rufning yoshligida har qanday shirkni rad etib, Ali ibn Muso qo‘lida Islom dinini qabul qilganini aytadi. An'anaga ko'ra, u darhol borib, uning qaroridan xursand bo'lgan va o'zlari musulmon bo'lgan otasi va onasiga aytdi. Ma’ruf islomni qabul qilgach, Dovud To‘iyga shogird bo‘ldi va uning shogirdiligida og‘ir sinovdan o‘tdi. Ma’ruf esa sobit bo‘lib, o‘zini shu qadar taqvodorligini isbotladiki, uning solihligi mahalliy miqyosda mashhur bo‘ldi.

So'fiylik an'anasi
------------------

Tasavvufda *Ma'rufiy* tariqatiga mansublar Ma'ruf Karxiyga bog'langanlardir. Shunday qilib, Ma'ruf so'fiylikning Zahabiya nasabnomasi ( *Oltin zanjir yoki silsila* ) deb nomlanuvchi so'nggi bo'g'in bo'lib, Muhammad alayhissalomning uzilmagan zanjirini tashkil qiladi. Ma'ruf Ali ar-Rizoning shogirdi bo'lib, shu naslning bir qismi bo'lib, ayni paytda ustozi Dovud To'iyning ta'limotini saqlab qolgan va shu tariqa uning davomchisi ham bo'lgan. So'fiylar Ma'rufni uning ta'limotlarida bir-biriga bog'lab turadigan ko'plab ruhiy zanjirlar uchun juda hurmat qilishadi .

Yana qarang
-----------

* So'fiylar ro'yxati
* Seyyid Qutbiddin Muhammad Neyriziy

Eslatmalar
----------

1. ↑  *Memorial of the Saints*, Attar, *Maruf al-Karkhi*, p. 161.
2. ↑  Cyril Glasse, "The New Encyclopedia of Islam", Published by Rowman & Littlefield, 2008.
3. ↑  *What is Sufism?*, M. Lings, p. 120, Suhail Academy.
**Agim Kaba** (16-fevral 1980-yilda tugʻilgan) — amerikalik aktyor, rassom va film rejissor. U Aaron Snyderning „As the World Turns" filmidagi roli bilan tanilgan.

Yoshlik davri
-------------

Kaba aktyor, rieltor, rassom va sobiq futbolchi, hozir Oregon shtatining Portlend shahrida yashaydi. Uning ilk qiziqishlari futbol va aktyorlik edi. Florida shtatidagi Countryside High School-da talaba boʻlgan paytida, u Florida shtatidagi Olimpiya Taraqqiyoti boʻyicha futbol jamoalariga besh yil ketma-ket tanlab olingan. Keyinchalik u Nyu-York shahridagi Sent-Jon universitetida oʻqidi, u erda futbol oʻynadi. U alban millatiga mansub.

Faoliyati
---------

Avliyo Jonning talabasi boʻlganida Agim Tasviriy sanʼatga oʻtishdan oldin biznes va tarix boʻyicha ikki mutaxassislik bilan shugʻullana boshladi. Bu qaror unga nafaqat rassomlik va rejissyorlik mahoratiga ega boʻlishga imkon berdi, balki oxir-oqibat uni televizion karerada ishlashga ilhomlantiradi. Uch yil davomida Nyu-York va Milanda modellik qilganidan soʻng, Guess Jeans uchun katta kampaniyani boshlagandan soʻng, Agim oʻzining birinchi televizion rolini 2002-yil aprel oyida CBSʼs World Dunyo burilishida namoyish etdi.
2004-yil mart oyida oʻsha paytda 24 yoshli aktyor „Kunduzgi Emmi" nominatsiyasini „Drama serialidagi eng yosh aktyor" nominatsiyasida oldi. Kaba uzoq davom etgan kunduzgi sovun operasida Aaron Snayder rolini 2005-yil aprelgacha davom ettirdi va keyinchalik 2007-yil iyun oyida serialga qaytdi.

Mukofot va nominatsiyalari
--------------------------

### Emmy mukofoti

Nomzod: *As the World Turns* drama serialidagi eng yosh aktyor (2004)

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Agim Kaba IMDbda

VikiIqtibosVikiIqtibos
Vikiiqtibosda   
**Agim Kaba** haqida sahifa mavjud.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Agglyutinatsiya (maʼnolari).

**Agglyutinatsiya** (lotincha: agglutina-tio -yopishish) — tibbiyotda zarrachalar, bakteriyalar, qizil va oq qon tanachalari (eritrotsitlar va leykotsitlar) va boshqa hujayralarning agglyutininlar (qon zardobi) taʼsirida bir-biriga yopishib, gʻuj-gʻuj boʻlib choʻkib tushishi. Ular organizmning har xil kasalliklarida va immunitet hosil qilganda toʻplanadi. Mas, tajriba hayvonlarini ich terlamaga qarshi emlab, unda olingan zardob (im-mun zardob) ich terlama mikroblari bor muhitga taʼsir ettirilsa, mikroblar harakat qilishdan toʻxtaydi va gʻuj-gʻuj boʻlib choʻkib tushadi. Qon gruppasini aniqlash, baʼzi yuqumli kasalliklarni tekshirish uchun qilinadigan serologik reaksiyalar A. ga asoslangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Agioi Theodoroi** (grekcha: *Άγιοι Θεόδωροι*) Grevena munitsipalitetiga qarashli qishloq va jamoadir. 2011-yilgi mahalliy hokimiyat islohotidan oldin u Grevena munitsipaliteti tarkibiga kirgan va munitsipalitet okrugi edi. 2011-yilgi aholini ro'yxatga olishda qishloqda 215 nafar va jamiyatda 369 nafar aholi istiqomat qilgan. Agioi Theodoroi jamoasi 152.182 km2 maydonni egallagan holda istiqomat qiladi.

Ma'muriy bo'linishi
-------------------

Agioi Theodoroi jamoasi to'rtta alohida aholi punktlaridan iborat: 

* **Agioi Teodoroi** (215 nafar aholi)
* Aimilianos (36 nafar aholi)
* Anthrakia (103 nafar aholi)
* Despotis (15 nafar aholi)

Yuqorida tilga olingan aholi soni 2011-yilga toʻgʻri keladi.

Aholisi
-------

2011-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, Agioi Theodoroi aholi punkti aholisi 215 nafar kishini tashkil etdi, bu son 2001-yildagi oldingi aholini ro'yxatga olish bilan solishtirganda deyarli 20% ga kamaygan.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Yil | Aholi |
| --- | --- |
| 2001 | 268 nafar |
| 2011 | 215 nafar |

 |

Manbalar
--------

1. ↑  „ΦΕΚ B 1292/2010, Kallikratis reform municipalities" (el).  Government Gazette.
2. 1 2 3  „Population & housing census 2001 (incl. area and average elevation)" (el).  National Statistical Service of Greece. 21-sentabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi.

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Diafragma (maʼnolari).

**Diafragma** (yunoncha: diaphragma — toʻsiq) — 1) biror fizik sistemaning qismlarini ajratib turuvchi toʻsiq; 2) optikada — optik sistemalar (teleskop, mikroskop, spektroskop, kino va fotoapparatlar va b.) da yorugʻlik nuri dastasining koʻndalang kesimini cheklovchi noshaffof toʻsiq. Shaffof ekrandagi kichik teshik ham D. boʻladi. Linza va koʻzgu gardishi, koʻz qorachigʻi va b. optik buyumlar D. vazifasini bajaradi. Optik sistemaning yorugʻlik kuchi va tasvir sifati D.ning katta-kichikligi va vaziyatiga bogʻliq boʻladi. Foto- va kinoapparatlarda D. obyektiv ichida linzalar orasiga joylashtiriladi. Hozirgi zamon foto- va kinoobʼyektivlari iris D. bilan taʼminlanadi. Iris D. halqaga oʻrnatilgan bir nechta oʻroqsimon yaproqchalardan iborat. Halqani burib, obʼyektivdagi teshik kattaligini oʻzgartirish mumkin. Yorugʻlik nurlari optik sistemadan chiqayotganda ular maydonini gʻoyatda toraytiradigan D. apertura D.si deyiladi; 3) elektron optikada — zaryadlangan zarralar dastasi kesimini cheklovchi elektr oʻtkazuvchi plastin-kadagi tirqish; 4)oʻlchash texnikasida — quvurlardan oqayotgan bugʻ, gaz va suyukliklar sarfini oʻlchashda qoʻllaniladigan teshikli disk; 5) turbinalarda — yoʻnaltiruvchi apparat kurakchalari oʻrnatiladigan halqasimon toʻsiq; 6) gidrotexnika inshootlarida — gidravlik zulfin elementi; beton, temirbeton, metall, baʼzida yogʻochdan qilingan vertikal devor koʻrinishidagi qurilma.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**R** - Radius, **D** - Diametr, **O** - Markaz, **C** - Aylana
**Diametr** — (lot. *diametros* — koʻndalang) aylana markazidan oʻtuvchi vatar. Shu vatar uzunligi (ikki radiusga teng).

**Diametr** (yun. diametros — koʻndalang oʻlcham) — aylana va doiraning markazdan oʻtuvchi (yaʼni eng katta) vatari. Radiusning ikkilanganiga teng boʻlgan bu vatar uzunligi ham D. deyiladi. D. tushunchasi boshqa figuralar uchun umumlashtiriladi. Masalan, r radiusli aylana yoki shar diametri 2g ga, ellips va ellipsoid diametri ularning katta oʻqiga, kvadrat va kubniki dia-gonaliga teng boʻladi. Analitik geometriyasa konus kesimi (ikkinchi tartibli chiziq)ning diametri biror yoʻnalishga parallel vatarlar oʻrtasidan oʻtuvchi toʻgʻri chiziq boʻladi. Ellips va giperbolaning D.i ularning markazidan oʻtuvchi, parabolaning D.i esa uning oʻqi va oʻqiga parallel boruvchi toʻgʻri chiziqdan iborat.

Yana qarang
-----------

* Radius
* Aylana
* Geometriya
* Vatar

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Matematikaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
***Machairasaurus*** (lat.) — oviraptoridlar oilasidan (Oviraptoridae) boʻlgan dinozavrlar jinsi, yuqori boʻr davrida (Kampaniya davri) yashagan. ***Machairasaurus leptonychus*** bir turini oʻz ichiga oladi. Dinozavr qoldiqlari Bayan *Mandaxu* formatsiyasida (Xitoy) topilgan.

qadimgi yunoncha: *μάχαιρα* ism dan olingan qadimgi yunoncha: *μάχαιρα* — „qilich" va σαῦρος — „kaltakesak", oʻziga xos — qadimgi yunoncha: *λεπτός* qadimgi yunoncha: *λεπτός* — „nozik" va ὄνυξ — „panja".

Tur namunalari (IVPP V15979, IVPP V15980) old oyoq falanjlari, metakarpallar (metakarpallar), bilaklar, oyoq falanjlari, umurtqalar va qovurgʻalarning tarqoq qoldiqlarini oʻz ichiga oladi.

*Machairasaurusning qoʻllari* oʻlja olish uchun moslashtirilmagan va bu dinozavr butunlay oʻtxoʻr boʻlgan boʻlishi mumkin.

Bu jins Ingeniinae sinfiga tegishli boʻlib, *Khaan*, *Conchoraptor* ibtidoiy avlodlari va „ilgʻor" Ajancingenia va *Heyuannia* *avlodlari* oʻrtasida oraliq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Machairasaurus (angl.) informatsiya na sayte Paleobiology Database. (Data obraщeniya: 13 avgusta 2017).
2. 1 2  Nicholas R. Longrich, Philip J. Currie, Dong Zhi-Ming. 2010. A new oviraptorid (Dinosauria: Theropoda) from the Upper Cretaceous of Bayan Mandahu, Inner Mongolia. *Palaeontology* **53**(5): 945—960.
**Ismli son** — biror oʻlchov birligi bilan birga yoziladigan son. Masalan, 7 m (yetti metr), 9° (toʻqqiz gradus), 3 ga (uch gektar), 40 sm2 (qirq kvadrat santimetr). Bu sonlar abstrakt (mavhum) sonlar (mas, 7, 9, 40) bilan taqqoslanadi. Son yonida bir xil oʻlchov birliklari qatnashsa, I. s. sodda (mas, 7 m), bir necha birliklar qatnashsa, murakkab (mas, 7 m 20 sm 5 mm) deyiladi.
Ismli sonlar ustida amallar (kesmani detsimetr va santimetr bilan oʻlchashda murakkab ismli sonlar hosil boʻlishi) birinchi sinfdayoq uchraydi. Bunday sonlar ustida amallar bajarish oʻlchovlar orasidagi bogʻlanishlarni yetarlicha toʻla oʻzlashtirish uchun bir birlikdan ikkinchi birlikka oʻtishga oid (ancha mayda birliklarni yiriklari bilan almashtirish yoki buning teskarisi), ismli sonlarni taqqoslash (oddiy ismli sonlarni ham, murakkab ismli sonlarni ham)ga oid mashq bajarish zarur. 
Koʻp xonali ismsiz sonlarni qoʻshish va ayirish bilan bogʻliq holda uzunlik, massa, vaqt va baho (narx) oʻlchovlari bilan ifodalanadigan ismli sonlarni qoʻshish va ayirish ustida ishlash amalga oshiriladi. Bunday sonlar ustida amallarni ikki usulda bajarish mumkin. 
Sonlarni qanday berilgan boʻlsa, shunday qoʻshish (ayirish) kerak. Bunda qoʻshish kichik oʻlchov birliklaridan boshlanadi. Natija topilgandan keyin yirikroq oʻlchov birliklarida ifodalanadi. 
Masalan: 62 m 24 sm + 12 m 26 sm = 74 m 50 sm
162 m34 sm

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ismoil Gʻaznaviy** — 997-998-yillar oraligʻida Gʻaznaviylar davlatida hukmdorlik qilgan shaxs.

Mahmud Gʻaznaviy Somoniylar bilan urushlar olib borayotgan vaqtda, Nishopur hokimi hisoblanar edi. Sabuqtakin 997-yilda vafot etishidan oldin, ikkinchi oʻgʻli Ismoilni oʻzidan keyin taxtga chiqishini vasiyat qildi. Otasining vafotidan keyin, Ismoil Balxga kelib, oʻzini Gʻaznaviylar davlatining sultoni deb eʼlon qildi.

Gʻazna jangi
------------

Ukasining oʻzini sulton deb eʼlon qilganini eshitgan Mahmud, Gʻazna taxtiga oʻtirgan ukasi Ismoilga eʼtiroz etib, amakisi Borguz va boshqa ukasi Nureddin Yusufning dastagi bilan Gʻazna ustiga qoʻshin tortdi. Boʻlib oʻtgan jangda Ismoil magʻlubiyatga uchrab, qochib ketgan va bir qal’aga yashiringan. Ammo oz muddat oʻtgach, akasi Mahmudga taslim etilgan va qatl etilgan.

Yana qarang
-----------

* Gʻaznaviylar davlati
* Mahmud Gʻaznaviy
* Gʻazna jangi (998)

Manbalar
--------

1. ↑  Kaushik Roy, *Warfare in Pre-British India – 1500BCE to 1740CE*, (Routledge, 2015), 88.
Vikipediyada shunday familiyali boshqa shaxslar haqida ham maqolalar mavjud, qarang: Yusupov.

**Abduaziz Yusupovich Yusupov** (1927. 17.10, Samarqand) — oftalmolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1990). Tibbiyot fanlari doktori (1967), professor (1967). SamTIning davolash fakultetini tugatgach (1949), koʻz kasalliklari kafedrasida aspirant (1949—52), assistent (1953—58), dotsent (1958—68), oʻquv ishlari boʻyicha prorektor (1969—74), koʻz kasalliklari kafedrasi mudiri (1974-yildan), shu kafedrada professor (1996-yildan). Asosiy ilmiy ishlari traxomatsan keyin qovoqda boʻladigan asoratlarni jarrohlik usulida davolash, glaukoma va oʻlkaga xos koʻz kasalliklarini oʻrganishga oid. U ilk bor uzoqni yaxshi koʻra olmaslik kasalligini davolashda koʻzning shox pardasi va oqsil pardasida operatsiya oʻtkazish usulini amaliyotga joriy etgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
***Sulaymon Chalabiy 1351—1422 yillarda Bursada yashab ijod qilgan. Bu davrda Bursa*** Usmonlilar imperiyasiga qarashli bir shahar edi. U Bursadagi Ulugʻ masjidda imomlik vazifasini bajargan. U turk tilida birinchi boʻlib mavlid turida asar yozgan. Vesiletü'n-necât asari uning yagona va eng mashhur asari hisoblanadi.

Sulaymon Chalabiy hayoti
------------------------

Sulaymon Chalabiy Oʻrxon Gʻoziy davrida dunyoga kelgan. Uning hayoti haqida koʻp maʼlumot mavjud emas. Baʼzi manbalarda keltirilgan maʼlumotlarga koʻra, u Usmoniy sultonlardan Murot I ning vazirlaridan biri Ahmad poshoning oʻgʻli, Shayx Mahmudning nabirasi deyiladi. Bobosi Mahmud Bey Shayx Edebalining nabirasi boʻlib, 1338-yilda Sulaymon Posha boshchiligida Rumeliga borganlardan biri hisoblanadi. Sulaymon Chalabiy 1346-1351 yillar orasida tugʻilgan va 1422-yilda vafot etgan deb taxmin qilinadi.

U yoshligida Bursada yaxshi taʼlim olgan deb taxmin qilinadi. Chalabiy taxallusiga kelsak, oʻsha davrda „Chalabiy" taxallusi olimlar va mavlaviylik tariqati oqsoqollariga berilar edi. Sulaymon Chalabiyning mavlaviy ekanligi haqida maʼlumotlar yoʻq. U oʻzining bilimdonligi bilan Sulton Yildirim Boyazidning eʼtiboriga tushgan va 1399-yilda qurib bitkazilgan Ulugʻ masjidga imom vazifasiga tayinlangan. U bu yerda imomlik vazifasini bajargan vaqtida bir voqeaga guvoh boʻladi. Bu voqeadan qattiq taʼsirlangan Sulaymon Chalabiy oʻzining mashhur asari „Vesiletü'n Necat"ni yozgan.

Manbalarda keltirilgan rivoyatlarga koʻra, Sulaymon Chalabiy Muhammad (s.a.v.)ning boshqa paygʻambarlardan ustunligi yoʻqligini iddao qilgan eronlik voizning gaplaridan qattiq taʼsirlangan va Muhammad (s.a.v.)ning boshqa paygʻambarlardan ustunligini isbotlash maqsadida mavlid asarini yozgan. Sulaymon Chalabiy Usmonlilar saltanatining zaif bosqichi boʻlgan va Onadoʻli oʻlkalarida har xil ziddiyatlar hukm surgan Fetret davrida botiniy qarashlar va Ahl-i sunnat oʻrtasida ziddiyatli vaziyatlarda sunnat tomonida boʻlgan. Shuning uchun ham mavlid asarining yozilish sabablaridan yana biri sifatida Ahl-i sunnatni qoʻllab quvvatlash boʻlgan deb qaraladi. U oʻz asarini 1409-yilda (taxminan 60 yoshlarida) yozib tugatgan. U asarni yozishda Oshiq Poshoning "Gʻaribnoma ", Erzurumlu Dorirning „Siyerü’n Nebi", Eb’ul Hasan Bekriyning „Siyer" va Muhyiddin Ibnu’l-Arabiyning „Fusus" asarlaridan keng foydalanganligi aniqlangan. Uning yagona mashhur asari „Mavlid" yaʼni „Vesiletun Nejat" hisoblanadi.

Sulaymon Chalabiy 1422-yilda vafot etgan deb taxmin qilinadi. Uning qabri esa Bursadagi Chekirge yoʻlida joylashgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  *(unspecified title)*
2. ↑  „Mustafa Koz, Akif Gümral, *Süleyman Çelebi*, *Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Öğrenci Ödevleri Sayfası*". 11 nisan 2009da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21 temmuz 2009.
3. ↑  „Musikidergisi.net". 19 aralık 2013da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21 temmuz 2009.
Nadim Behbudiy (1929-yilda Samarqandda tugʻilgan — 1998-yilda vafot etgan) — sharqshunos, filolog, eronshunos, Hozirgi OʻzMU sharq fakultetining 1949-yilgi bitiruvchisi. Filologiya fanlari nomzodi, dotsent.

1949-yildan Dushanbe pedinstitutida oʻqituvchi, aspirant. 1956-yildan katta oʻqituvchi. TojikDUda katta oʻqituvchi va dotsent. Tojikiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida katta ilmiy xodim va shevashunoslik sektorining mudiri. 1981-yildan umrining oxirigacha Samarqand pedinstituti va universitetida dotsent va kafedra mudiri.

Ilmiy yoʻnalishi
----------------

Shevashunoslik. 10 dan ortiq ilmiy-uslubiy ishlar muallifi.

Asosiy ilmiy ishlari:
---------------------

Nomz. diss. mavzusi: „Samarkandskiy govor". — M. 1953.

1. Kratkiy sintaksis Samarkandskogo govora. — Dushanbe, 1960.
2. Sheva sharoitida adabiy tilni oʻrganish // Maktabi Soveti. -Dushanbe, 1962.
3. Malik-ush-shuaro Rudakiy tili xususida mulohazalar // Tojik tilshunosligi masalalari. — Dushanbe, 1964. — № 5.
4. Guftori adabi // Maktabi Soveti. — Dushanbe, 1971.
5. Russko-tadjikskiy slovar. — M.: Russkiy yazik, 1985. — v soavtorstve.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Oʻzbekiston sharqshunoslari bibliografiyasi 2021, s. 215—218. sfn error: no target: CITEREFOʻzbekiston\_sharqshunoslari\_bibliografiyasi2021 (help)

Adabiyotlar
-----------

*Oʻzbekiston sharqshunoslari bibliografiyasi*, Toshkent, 2021 — 215—218 bet.