recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Hoji (maʼnolari).

|  |
| --- |
| **Islom**
**Islom tarixi** |
| **Din asoslari** |
| Allohning birligi • TavhidFarishtalar • Kitoblar  Paygʻambarlar • Qiyomat  Qazo va Taqdir |
| **Asosiy ibodatlar** |
| Kalimai shahodat  Namoz • Roʻza  Haj • Zakot |
| **Muhim Shaxslar** |
| Muhammad•
Abu Bakr •
Umar •
Usmon •
Ali •
Sahobalar •
Ahli bayt •
Ashari mubashshara |
| **Muqaddas matnlar** |
| Qurʼon • Hadis • Shariat  Islom huquqi Muhammadning hayoti  Makonlar • Islom falsafasi |
| **Islomdagi mazhablar** |
| Siyosiy mazhablar  Eʼtiqodiy mazhablar  Fiqh mazhablari • Soʻfizm |
| **Jamoat** |
| Islom taqvimi  Jihod • BayramlarMuborak kechalar |
| **Islom portali** |

2010-yilgi haj mavsumidagi hojilar
**Hoji** (arabcha: ) — Makka shahrida haj amallarini bajargan musulmonga beriladigan faxriy unvon. Asosan kishining ismidan keyin qoʻshib ishlatiladi (masalan: Murod hoji, Akbar hoji). Baʼzi hollarda ism yoki familiya shaklida ham qoʻllanadi. Haj qilgan ayollar "hojja" (arabcha: ) deyiladi.

Qoʻllanilishi
-------------

### Arabistonda

Arab mamlakatlarida keng tarqalgan *haj* va *hajja* soʻzlari, hajga borgan yoki bormaganidan qatʼi nazar, keksa yoshdagi kishiga hurmat bilan murojaat qilish uslubidir.
Ushbu soʻz maqom yokida ulugʻ unvon emas

### Bolqon davlatlarida

Bir paytlar Usmonlilar hukmronligi ostida boʻlgan Bolqondagi nasroniy mamlakatlarida (hozirgi Bolgariya, Serbiya, Gretsiya, Chernogoriya, Shimoliy Makedoniya va Ruminiyada) "hoji" atamasi Quddus va Muqaddas Yerga sayohat qilgan nasroniyga nisbatan qoʻllanadi.

### Janubi-sharqiy osiyo

Malay tilida soʻzlashuvchi mamlakatlarda ham hoji va hojja soʻzlari haj amallarini bajargan kishiga nisbatan qoʻllanadi. Ular qisqa qilib, mos ravishda H. va Hj. belgisini ishlatishadi.

### Eronda

Eronda armiya qoʻmondonlarining harbiy unvoni boʻlgan "Sardar"(General) oʻrniga, Hoji (حاج) atamasi qoʻllaniladi.

### Kiprda

Kiprda ushbu unvon shunchalik koʻp tarqalganki, xatto baʼzi grek nasroniylarining familiyalarida ham qoʻllaniladi. Masalan Hojiziannu. Bining sababi Kipr Quddus va Muqaddas Yerga juda yaqin joylashgani va bir necha asrlar davomida bu yerdagi musulmon va nasroniylar oʻzaro aralashib yashaganligidir.

Irqiy kamsitishlar
------------------

Iroq urushi paytida amerikalik askarlar Iroq qoʻzgʻolonchilari va mahalliy arab aholisiga nisbatan "Hoji" jargon soʻzini ishlatgan, xuddi vetnamliklarga nisbatan "Charli" va "Viktor Charli "soʻzlarini ishlatgani kabi.

Manbalar
--------

1. ↑  Malise Ruthven*. Islam: A very short introduction*. Oxford University Press, 1997 — 147 bet. ISBN 978-0-19-285389-9.
2. ↑  „Guide to going to Mecca".  BBC. 13-mart 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-dekabr 2008-yil.
3. ↑  „Jerusalem and Ancient Temples (in Greek)".  apologitis.com. Qaraldi: 4-may 2010-yil.
4. ↑  Slang from Operation Iraqi Freedom
5. ↑  „From 'Gook' to 'Raghead'".

Adabiyot
--------

* Гогиберидзе Г. М.*. Исламский толковый словарь*, 3000 экз, Словари, Ростов н/Д: Феникс, 2009. ISBN 978-5-222-15934-7.
**Hoji barlos** (? - 1361) - Sohibqiron Amir Temurnint amakisi. movarounnahrning nufuzli va yirik bek(amir)laridan. Amir Qazagʻonning oʻgʻli amir Abdulloh oʻz qarorgohini Samarqandga koʻchirmoqchi boʻlganda norozi beklar tomonidan oʻldirilgach, amir Bayon Sulduz va amir H. B. mamlakatni oʻz qoʻllariga olib, idora etish va xalq osoyishtaligini taʼminlashga harakat qiladilar. Kesh shahri ilgaridan Sohibqiron va amir H.B. ajdodlari tasarrufida boʻlgan. H.B. nufuzi baland bek boʻlishiga qaramay nisbatan jurʼatsiz va qoʻrqoq shaxs edi. 1360-yil u Jete sipohining bostirib kelishidan qoʻrquvga tushadi va qadim yurtini eʼtiborsiz qoldirib, Xuro-son tomon yuzlanadi. Xurosondan qaytgan H.B. amir Boyazid bilan ittifoq tuzib Amir Temurga qarshi Oqyor mavzesida jangga kiradi va magʻlubiyatga uchrab, Samarqandga qochadi. Maʼlum muddatdan soʻng H.B. Sohibqiron bilan yarashadi va ular amir Xizr ustiga yurish qilib, gʻalaba qozonishadi. 1361-yil Jete hukmdori Tugʻluq Temurxon ikkinchi bor Movarounnahrga cherik tortib kelganda H.B. vahima va qoʻrquvga tushib Kesh tomonga, u yerdan Jayhunni kechib oʻtishga jazm qiladi. Sabzavor viloyatining Joʻyan tumanidagi Xoʻrosha qishlogʻiga yetgan chogʻida shu joyning bir toʻda isyonkorlari uni birodari Idiku bilan tutib olib, qatl etadilar.

Adabiyot
--------

* Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, T. 1996; Sharafuddin Ali Yaz-diy, Zafarnoma, T. 1997.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Quli Jalilov** (1890 — Samarqand — 1960) — ganch oʻymakori, binokor. Otasi usta Abdujalil bilan birga ishlagan. Buxoroda yashab amakisi usta Abdumalikdan hunar oʻrgangan, Amir madrasasi qurilishida qatnashgan (1900—15). Samarqand va uning atrofida bir qator jamoat binolari (Samarqandda OʻzDU korpuslari, maktab, kasalxona, hammomlar) qurgan. Samarqanddagi meʼmoriy obidalar (Ulugʻbek madrasasi, Sherdor Madrasa, Amir Temur maqbarasi va b.)ni taʼmirlashda qatnashgan. Turkistondagi Xoʻja Ahmad Yassaviy majmuasi (1939—40)ni taʼmirlash va konservatsiya qilish ishlarini bajargan. Navoiy teatrining Samarkand xonasi (1946—47), Muqimiy teatrining tomosha zali (1948)ni bezagan. Ganch oʻymakorligi bilan bezatilgan namoyonlar yaratgan (1940, Oʻzbekiston davlat sanʼat muzeyida saqlanadi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Qulja arvohkapalagi (Sphingonaepiopsis kuldjaensis) — arvohkapalaklar (Sphingidae). oilasiga mansub tungi kapalak turi.

Tavsif
------

Bunday kapalaklarning qanoti kengligi 30-34 mm. Tana va oldingi qanotlari kulrang-jigarrang. Oldingi qanotlarda qanotning markazi bo‘ylab jigarrang chiziq mavjud bo‘lib, ularda ochiq ko‘ndalang va quyuq uzunlamacha chiziqlari ajratib turadi. Orqa qanotlarining maydoni  keng.

**Tarqalishi**
--------------

O‘zbekistonda (Gʻarbiy Tyan-Shan, Zarafshon tizmasida), Tojikiston, Qirg‘iziston, Qozog‘iston, Xitoy (Sinszyan)da tarqalgan.

Kapalaklar o‘rta tog‘li (dengiz sathidan 1000-2500 metr balandlikda) daraxt va buta o‘simliklari bo‘lgan quruq aralash o‘tli dashtlarda, yaxshi isitiladigan quruq joylarda yashaydi. Asosan populyasiyasi mahalliy tartibda.

**Hayot tarzi**
---------------

Yiliga bir marta to‘la, ikkinchi marta qisman nasl beradi. Kapalaklar oqshom va tunda faol. Parvoz vaqti aprel-iyun (birinchi nasl) va iyul-sentyabr oylarida, ba’zan oktyabrda (ikkinchi nasl). Qurtlar may-iyun oylarida va avgust-sentyabr oylarida rivojlanadi. Qurtlar ozuqa o‘simliklari - chaqamiq (Galium) o‘simligida rivojlanadi. Tuproqning yuqori qatlamida g‘umbakka aylanadi. Birinchi nasl qisman va ikkinchi nasl g‘umbaklari to‘liq qishlaydi.

**Muhofaza etish**
------------------

Hamma joyda kam. Lokal populyasiyalarida mavsumda 10–20 donagacha hisobga olinadi, uzluksiz kamayib bormoqda. O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan (2-toifa – zaif turlar: soni kamayib borayotgan, tabiiy ravishda kam uchraydigan).

Cheklovchi omillar
------------------

Yashash makonlarida daraxt va butalarning kesib tashlanishi, pichan tayyorlash va chorvachilikda yaylovdan haddan tashqari ko‘p foydalanish.

**Maqomi**
----------

2(VU:D): Turkistonning zaif, qisqarib borayotgan, mozaik tarqalgan endemik turi.

**Ko‘payish holati**
--------------------

Ko‘paytirilmagan.

**Muhofaza choralari**
----------------------

Kitob, Chotqol qo‘riqxonalari va Ugom-Chotqol milliy tabiat bog‘ida muhofaza ostiga olingan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  Красная книга Республики Узбекистан : Редкие и исчезающие виды растений и животных : в 2 т.. — 3-е изд. — Ташкент : Chinor ENK, 2009. — Т. 2 : Животные. — 217 с.

Havolalar
---------

* Sphingonaepiopsis kuldjaensis
**Oxim** (qadimgi yunoncha: *Ὄχιμος*) — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon. Gelios va Rodaning yetti oʻgʻlining eng kattasi. Rodos hukmdori (Egey orollari).

Mifologiyasi
------------

Taxtga koʻtarilishdan oldin aka-ukalar birodarining joniga qasd qilishgan. Yetti aka-uka geliodlar Rodosda yashagan. Aka-ukalar Aktiy, Triop, Makarey va Kandal oʻz birodari Tenagni oʻdirishgan. Shundan soʻng oʻz orollaridan qochib ketishgan, Oxim va Kenaf esa jinoyatga aloqador boʻlmaganligi uchun qolishgan.

Oxim orol ustidan nazoratni egallab, Ialis mintaqasiga joylashadi va u yerda Axaya shahriga asos soladi.

Oxim nimfa Gegetoriyaga uylanadi, ularning qizi Kidippa (Kirbiya deb ham ataladi) duyoga keladi. Diodorning soʻzlariga koʻra, Oxim qizini akasi Kerkafga turmushga bergan. Plutarxning soʻzlariga koʻra, otasi uni Okridionga unashtirgan, ammo uni sevib qolgan Kerkaf xabarchini uni oʻziga olib borishga koʻndirgan. Kerkaf va Kidippa qochib ketishgan va Oxim qariganda qaytib kelishgan.

Kerkaf va Kidippaning uchta oʻgʻli (Lind, Ialis va Kamir) Rodos orolini meros qilib olishgan. Rodosdagi uchta shahar ularning nomi bilan atalgan.

Strabon oʻzining „Geografiya" nomli XIV kitobida Rodos boʻylab harakatlanish kontekstida Ialis, Lind, Kamir hududlari va Oxima akropolisi haqida xabar beradi:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Linddan keyin Iksiya va Mnasiriy degan joylar keladi. Undan keyin Zevs Atabiriyga bag'ishlangan mahalliy tog’larning eng balandi - Atabiriy keladi; so’ng - Kamir, keyin esa Ialis qishlog'i, uning ustida Oxiroma deb nomlangan akropol joylashgan. | "|

Madaniy taʼsiri
---------------

Chervon oxim (lotincha: *Lycaena ochimus*) Lycaenidae oilasiga mansub kunduzgi kapalak.

Manbalar
--------

1. ↑  Диодор Сицилийский. Историческая библиотека V 56, 5
2. ↑  Диодор Сицилийский. Историческая библиотека V 56; 57
3. ↑  Диодор Сицилийский. Историческая библиотека V 57, 7
4. ↑  Страбон. География. XIV.2.12; c. 655
5. ↑  Плутарх. Греческие вопросы 27
**Mevali oʻsimliklar** - meva beradigan yovvoyi va ekib ustiriladigan oʻsimliklar. M.oʻ.dan meva, rezavor va yongʻoqlar olish uchun ekib ustiriladigan madaniy oʻsimliklar muhim ahami-yatga ega. Ekib ustiriladigan M.oʻ.ning 32 botanik oilaga mansub 200 ga yaqin turi maʼlum.

M.oʻ. quyidagi asosiy guruhlarga boʻlinadi: urugʻlilar (urugʻli meva daraxtlari): olma, nok, behi, doʻlana, irgʻay, mushmula, chetan va boshqa; danaklilar (danakli meva daraxtlari): oʻrik, shaftoli, gilos, olcha, olxoʻri, togʻolcha, qizil vab.; yongʻoqmevalilar (bodom, yongʻoq, pekan, lista, leshchina, funduk, kashtan va boshqalar); sub-tropik oʻsimliklar (anjir, anor, xurmo, avakado, zaytun, apelsin, feyxoa, limon, mandarin, greypfrut va boshqalar); tropik oʻsimliklar (banan, ananas, mango, papayya), rezavor mevalilar (yertut, qulupnay, malina, maymunjon, smorodina, krijovnik); chirmashib oʻsuvchi (liana) M.oʻ. sifatida tok keng tarqalgan. M.oʻ.ning barchasi — koʻp yillik, koʻpchiligi bargini toʻkadi va ayrimlari doim yashil (mas, feyxoa, sitruslar). M.oʻ. moʻʼtadil, subtropik va tropik mintaqalarda (60° shim. kenglikdan 60° jan. kenglikkacha) ustiriladi. Olma, nok, sitruslar, banan, mango, finikiya xurmosi eng koʻp ekiladi. Oʻzbekistonda mevali va rezavor mevali oʻsimliklarning 70 turi usadi, 20 turi ekiladi. M.oʻ. mevasi tarkibida qand (fruktoza, saharoza, glyukoza), kraxmal, yogʻ, oqsillar, vitaminlar, mineral moddalar bor. M.oʻ. oziq-ovqat sifatida pishib yetilganidan keyin isteʼmol qilinadi.

Adabiyot
--------

* Ribakov A. A. Ostrouxova S. A. Oʻzbekiston mevachiligi, T. 1967; Pomologiya Oʻzbekistana, T. 1987.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Anor**, **anorgul** — anor koʻrinishidagi islimiy naqsh turi; kulollik, naqqoshlik, kashtachilikda keng qoʻllaniladi. A. tasviri qadimdan toʻqchilik va toʻkin-sochinlikni ifodalagan. A. gohida aynan oʻzi, gohida uslublashtirib ifodalanadi. Baʼzan uning kesimi va ichidagi donalari ham tasvirlanadi. Bunda idishning shakliga mos tushgan yorqin boʻyoqli naqsh nafis koʻrinadi, nur taʼsirida sir tovlanib, 535 jonli manzara hosil boʻladi. Har bir bezakning shakli va qayerda ishlatili-shi ustalarning noziq didiga bogʻliq. A. tasviri xalq amaliy sanʼatining boshqa turlarida ham qoʻllaniladi. Jum-ladan A. naqsh sifatida oʻzbek milliy toʻqimachiligida 19-asrning 2-yarmida keng tarqaldi. Masalan, dasturxon va shu kabu buyumlar guli anorsimon gul shaklida boʻyalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Maserati Sp.** **A.** (qisqacha: **Maserati** — talaffuzi: *Mazerati* — italyan kompaniyasi, eksklyuziv sport va biznes-klass avtomobillarini ishlab chiqaruvchi. 1914 yilda Italiyaning Bolonya shahrida tashkil etilgan. Kompaniyaning emblemasi Boloniyadagi Neptun favvorasining elementi boʻlgan Poseidon uch tishli ayrisi. Bosh ofisi Italiyaning Modena shahrida joylashgan. Hozirda kompaniya Fiat Chrysler Automobiles xalqaro xoldingiga tegishli. 2017 yilda kompaniya sotuvchilarga rekord darajadagi 51 500 avtomobil joʻnatgan (1998 yilda atiga 518 ta avtomobil joʻnatilgan), 2019 yilda ishlab chiqarilgan avtomobillar soni 19 300 taga kamaydi.

Tarixi
------

 Alfieri Maserati 1930 yilda Monzada
 1957 Maserati 200SI Scarsdale Concours da
Maserati oilasida olti aka-uka bor edi: Alfieri, Bindo, Karlo, Ettore, Ernesto va Mario. Mario oʻzini sanʼatga bagʻishladi. Karlo poyga haydovchisi sifatida muvaffaqiyatli faoliyatini boshladi, ammo 1919 yilda u sil kasalligidan vafot etdi. Alfieri, Bindo va Ernesto Isotta Fraschini avtomobil firmasida ishlaganlar. 1914 yilda Alfieri Boloniya yaqinida oʻz ustaxonasini ochishga qaror qildi. Koʻp oʻtmay, unga ikki aka-uka Bindo va Ernesto qoʻshildi va ular birgalikda ikki litrli dvigatelli sport avtomobilini qurishdi. 1926 yilda Diatoning moliyaviy koʻmagida aka-uka Maserati kompaniyasiga asos soldi. Kompaniya 4, 6, 8 va 16 silindrli dvigatelli avtomobillar ishlab chiqarishni boshladi. Alfieri tomonidan boshqarilgan birinchi Maserati avtomashinalaridan biri 1926 yilda Targa Florioda yutdi.

Rassom Mario kompaniya emblemasi — uch tishli ayrini loyihalashtirgan. 1932 yilda Alfieri vafot etdi, ammo qolgan uchta aka-uka — Bindo, Ettore va Ernesto kompaniya faoliyatini davom ettirdilar.

Galereya
--------

* 1968 yil Maserati Quattroporte1968 yil Maserati Quattroporte
* Maserati Quattroporte 3Maserati Quattroporte 3
* Maserati Quattroporte 4Maserati Quattroporte 4
* Maserati Quattroporte 5Maserati Quattroporte 5
* Maserati Quattroporte 6Maserati Quattroporte 6
* Maserati Ghibli IIIMaserati Ghibli III
* Maserati Gran TurismoMaserati Gran Turismo
* Maserati GranCabrioMaserati GranCabrio
* Maserati MC12Maserati MC12
* Birdcabe 75thBirdcabe 75th
* 1971 yil Maserati Ghibli SS 4.9 Coupe1971 yil Maserati Ghibli SS 4.9 Coupe
* BoraBora

Manbalar
--------

1. ↑  „100 лет Maserati: История в фотографиях" (ru). *1gai.ru* (28-aprel 2014-yil). 29-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-avgust 2020-yil.
2. ↑  *Brandpedia-история брендов и шедевры рекламы.* „История бренда Maserati" (ru). *Brandpedia*. 1-oktabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-avgust 2020-yil.
**Shvetsiya publitsistlari assotsiatsiyasi** (shvedcha : *Publicistklubben*) — jurnalistikada matbuot va soʻz erkinligini targʻib qilishga bagʻishlangan Shvetsiya tashkiloti hisoblanadi

Assotsiatsiya 1874-yilda Stokgolmda tashkil etilgan va bugungi kunda Shvetsiyaning turli mintaqalarida taxminan 5200 aʼzo va etti boʻlimga ega. U dolzarb mavzular boʻyicha bahslarni tashkil qiladi va Lars Yoxan Hiertaning xayriya hisobidan moliyalashtiriladigan sovrinlar hamda stipendiyalarni topshiradi.

Sovrinlar
---------

### Soʻz erkinligi mukofoti

Ushbu mukofot oʻldirilgan rossiyalik jurnalist, yozuvchi va huquq faoli Anna Politkovskaya xotirasiga beriladi.

* 2015-yil: Xadicha Ismoilova
* 2013-yil: Mixail Afanasiev
* 2012-yil: Yoxan Persson, Jonas Fahlman va Martin Schibbye
* 2011-yil: Fredrik Gertten
* 2010-yil: Amun Abdullahi Muhammad
* 2009-yil: Elin Yonsson
* 2008-yil: Ulf Yoxansson, Nerikes Allehanda gazetasi bosh muharriri.
* 2007-yil: Davit Isaak

Manbalar
--------

* "Publicistklubben". *Nordisk familjebok*. 1915.. Qaraldi: 2009-02-12.

1. ↑  „PK:s yttrandefrihetspris till fängslade journalisten Khadija Ismayilova, Azerbajdzjan" (24-aprel 2015-yil). — „The Swedish National Press Club’s Freedom of Speech award 2015, in memory of Anna Politkovskaya, will be presented to Khadija Ismayilova from Azerbaijan". 19-iyun 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-iyul 2015-yil.

This article contains content from the Owl Edition of Nordisk familjebok, a Swedish encyclopedia published between 1904 and 1926, now in the public domain.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayt (in Swedish)
**Sxemotexnika** - radiotexnika, aloqa, avtomatika, hisoblash texnikasi va boshqalarning elektron qurilmalarini taxlil va sintez qilish muammolarini oʻz ichiga olgan ilmiytexnikaviy yoʻnalish. Yuqorida sanab oʻtilgan qurilmalarning aniq ishlashini taʼminlash va ularning tarkibiga kiradigan elementlarning parametrlarini hisoblash uchun qoʻllanadi. "S." termini 20-asr 60y.larida koʻp funksiyali elektron qurilmalarning paydo boʻlishi bilan bogʻliq ravishda paydo boʻlgan. S.ning nazariy bazasini chiziqli va nochiziqli elektr zanjirlari nazariyasi, elektrodinamika, matematik dasturlash, avtomatlar nazariyasi va boshqa tashkil qiladi. Elektr va radioelementlar (rezistorlar, kondensatorlar, diodlar, tranzistorlar va boshqalar) va integral mikrosxemalar elektron qurilmalarning elementlar bazasi sifatida xizmat qiladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mexanizmlar nazariyasi** - mexanizmlarni tekshirish (analiz qilish), muayyan kinematik va dinamik shartlarga muvofiq yangi mexanizmlarni loyihalash, ularning kinematika va dinamikasini oʻrganish bilan shugʻullanadigan fan. Mexanizmlarning tuzilishi, kinematikasi va dinamikasiga oid umumiy krnuniyatlarni ochib beradi; bu krnuniyatlar esa konkret mexanizmlarga tatbiq qilinadi. Mexanizmlar nazariyasining muhim boʻlimi — mexanizmlar sintezi; unda muayyan kinematik va dinamik shartlarga muvofiq mexanizmlarni loyihalash usullari oʻrganiladi. Mexanizmlarni loyihalash, asosan, uch bosqichdan iborat: birinchi bosqichda mexanizmning kinematik sxemasi tuziladi, ikkinchi bos qich da mexanizmning puxta, ishonchli, f.i.k. yuqori boʻlgan konstruktiv shakli aniqlanadi, uchinchi bosqichda mexanizmning texnologik va texnik-iktisodiykoʻrsatkichlari ishlab chiqiladi. Mexanizmlar nazariyasining ushbu bosqichlari mexanizmlarni loyihalash masalalarining asosiy mazmunini tashkil etadi, chunki detallarning mustahkamligini hisoblash va konstruktiv shaklini aniqlashga oid keyingi barcha operasiyalar ularning kinematik va dinamik xususiyatlarini oʻzgartira olmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Fizika | *Fizikaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Katmandu** — Nepal poytaxti. Mamlakatning iqtisodiy va madaniy markazi. Baghmati daryosi sohilida, 1360 m balandlikda joylashgan. Iklimi mussonli, tropik togʻ iklimi, iyulning oʻrtacha temperaturasi 24,5°, yanvarniki 18,3°. Yillik yogʻin 1400 mm. Tez-tez zilzila boʻlib turadi. Aholisi shahar atrofi bilan 420 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari).

K.ga 724 yilda asos solingan, dastlab Kantipur deb atalgan. K. nomi 16-asr oxirida qurilgan Kastamandap ibodatxonasi nomidan olingan. K. 12—18-asr oʻrtalarigacha hozirgi Nepal xududida mavjud boʻlgan turli knyazliklarning poytaxti boʻlib keldi. 1769-yildan Nepal davlatining poytaxti.

K. — transport yoʻllarining muhim tuguni. Havo yoʻllari orqali Nepalning boshqa shaharlari, shuningdek, Hindiston, Bangladesh, Myanma, Tailand bilan bogʻlangan. Yengil va oziqovqat sanoatlari rivojlangan. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlovchi korxona koʻp, hunarmandchilik korxonalari va ustaxonalar ham bor. Badiiy oʻymakorlik va zargarlik buyumlari tayyorlanadi. Toʻqimachilik, koʻn poyabzal, remont-mexanika, kulolchilik korxonalari, gʻishtcherepitsa zavodi va b. mavjud. Universitet, kollejlar, Qirollik akademiyasi, Milliy, Markaziy kutubxonalar, Milliy teatr va muzey, gospital va boshqa bor.

K. — Buddizm dini markazlaridan. Meʼmoriy yodgorliklari: Katx Mandir (Kastamandap) pagodasi (1596), saroy va ibodatxonalar majmui (15—18-asrlar), saroy (20-asr), Bhismena minorasi (1834) va b. Shahar yaqinida Bodxnatx stupasi va Svayambxunatx meʼmoriy-skulptura majmuasi (mil. av. 3-asr), Pashupatinatx ibodatxona majmuasi (13-asr) saqlangan.

  

* Katmandu
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Osiyo poytaxtlari |
| --- |
|  |
| 
BMTga aʼzo mamlakatlar: Abu-Dabi **·**  Amman **·**  Anqara **·**  Ostona **·**  Ashxobod **·**  Bagʻdod **·**  Boku **·**  Bandar-Seri-Begavan **·**  Bangkok **·**  Bayrut **·**  Bishkek **·**  Ventyan **·**  Dakka **·**  Damashq **·**  Dili **·**  Doʻha **·**  Dushanbe **·**  Jakarta **·**  Yerevan **·**  Quddus **·**  Islomobod **·**  Qobul **·**  Katmandu **·**  Kuala Lumpur **·**  Male **·**  Manama **·**  Manila **·**  Maskat **·**  Moskva **·**  Neypido **·**  Nikosiya **·**  Nyu-Dehli **·**  Pekin **·**  Pnompen **·**  Putrajaya **·**  Pxenyan **·**  Sano **·**  Seul **·**  Singapur **·**  Toshkent **·**  Tbilisi **·**  Thimphu **·**  Tehron **·**  Tokio **·**  Ulan-Bator **·**  Xanoy **·**  Shri-Jayavardenepura-Kotte **·**  Al-Quvayt **·**  Ar-RiyodMustaqilligi tan olinmagan mamlakatlar:
Ramalla **·**  Stepanakert **·**  Suxumi **·**  Taypey **·**  Sxinvali |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chevrolet Agile** — Braziliyada Chevrolet tomonidan ishlab chiqilgan va Argentinada ishlab chiqarilgan subkompakt avtomobildir. 2008-yil San-Paulu avtosalonida taqdim etilgan „GPiX kontseptsiyasi" asosida Agile 2009-yilda sotuvga chiqqarilgan va Volkswagen Fox va shunga oʻxshash modellar bilan raqobatlashadi. Ikkinchi avlod Chevrolet Montana kupe dasturi Agile bilan bir xil platformani baham koʻradi. Chevrolet Agile oila 1 dvigateli 1,4 L egiluvchan yonilgʻi dvigateli bilan jihozlangan.

Xususiyatlari
-------------

 2012-yilda ishlab chiqarilgan Chevrolet Agile 1.4 LS Spiritning orqa koʻrinishi.
Agile ikkita trim darajasida mavjud edi bular LT va LTZ, baʼzi bozorlarda asosiy LS bilan LTZ modelida blokirovkaga qarshi tormoz tizimlari mavjud.

Dvigatellari
------------

Koʻpgina Janubiy Amerika bozorlarida 1389cc dvigatel 92 PS (68 kW; 91 bhp) ni ishlab chiqaradi va 120 N·m (89 lb·ft). Braziliyalik Agile Flexfuel 1,4 litrli 8 valfli dvigatel 97 PS (71 kW; 96 bhp) dona ishlab chiqaradi va 129 N·m (95 lb·ft) benzin bilan va 102 PS (75 kW; 101 bhp) va 132 N·m (97 lb·ft) etanol bilan chiqarilgan.

Xavfsizligi
-----------

Chevrolet Agile oʻzining eng oddiy Lotin Amerikasi konfiguratsiyasida havo yostigʻisiz va ABSsiz 2013-yilda Lotin NCAP tomonidan mutlaqo xavfli deb baholandi va kattalar uchun nol yulduz va bolalar uchun ikkita yulduz bilan baholangan.

Oʻzgartirish
------------

General Motors 2012-yilda Chevrolet Celta oʻrniga Chevrolet Onix avtomobilini chiqardi. Biroq, Agilega yaqin oʻlcham uning kelajagini noaniq qildi.

Agilening ishlab chiqarilishi 2016-yilda yakunlandi, vanihoyat Onix uning oʻrniga ishlab chiqarila boshladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Chevrolet unveils the GPiX concept".  LeftLaneNews. 19-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-noyabr 2022-yil.
2. ↑  „Officially Official: GM debuts Chevy GPiX Concept in Sao Paulo".  Autoblog. Qaraldi: 28-oktabr 2008-yil.
3. ↑  „First Look: Chevrolet Agile".  Edmunds Inside Line. Qaraldi: 29-may 2012-yil.
4. ↑  „Especificaciones técnicas".  Chevrolet Argentina. Qaraldi: 29-may 2012-yil.
5. ↑  „Motorização e Freios".  Chevrolet Brazil. 4-noyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-may 2012-yil.
6. ↑  Latin NCAP report Wayback Machine saytida arxivlandi (2021-10-12). Chevrolet Agile
7. ↑  IIHS Status Report Safety gains arenʼt global
**Taxtdagi maʼbuda** (albancha: *Hyjnesha në fron*, serbcha: *Богиња на трону / Boginja na tronu*) — ona maʼbudaning terakotadan yasalgan haykali, Vinka neolit sanʼatining yaxshi saqlanib qolgan namunasi. Prishtina va Kosovo ramzlaridan biri.

Tavsif
------

Balandligi 18,5 sm bo‘lgan figura terakotadan yasalgan bo‘lib, taxtda qo‘llarini beliga bog‘lab o‘tirgan ayolning antropomorfik tasviridir. Koʻzga yaqqol tashlanadigan yuz bichimiga ega beshburchak boshi yarim doira diadema bilan bezatilgan. Bezaklardan biri V shaklidagi yoqa yoki yumaloq medalyonli marjondir.

Tarixi
------

1956-yilda Radoslav Galovich boshchiligidagi Serbiya Milliy muzeyining bir guruh mutaxassislari tomonidan Prishtina chekkasidagi Kalabriya toʻqimachilik fabrikasi yaqinidagi "Predionitsa [sr] "(albancha: *Tjerrtorja*) qazish ishlari olib borilayotgan joyda topilgan.

U Kosovo va Metoxiya muzeyida saqlanib, uning ramzlaridan biriga aylangan. 1999-yilda Yugoslaviya bombardimon qilingan paytda u Belgradda, Serbiya Milliy muzeyi va Serbiya Fanlar va sanʼat akademiyasi tomonidan tashkil etilgan, „Kosovo va Metoxiya arxeologik xazinalari" koʻrgazmasida boʻlgan. 2002-yil 30-mayda u Kosovo maqomi boʻyicha muzokaralar paytida qulay muhit yaratish maqsadida Kosovo muzeyiga qaytarilgan.

Hozirda — Kosovo muzeyining doimiy koʻrgazmasida saqlanadi.

Maʼnosi
-------

Britaniyalik arxeolog Kolin Renfryuning soʻzlariga koʻra, nozik tarzda yasalgan bosh, qirrali burun va katta, bodomsimon koʻzlar Vinka madaniyatining „Prishtina uslubi" ga xosdir. Mariya Gimbutas „Taxtdagi maʼbuda"ni o‘ziga xos topilma va Prishtinadan topilgan haykalchalar orasida alohida xudolarni ajratib ko‘rsatish mumkin degan farazning tasdig‘i deb hisoblagan. Baʼzi tadqiqotchilar ayol qiyofasida qushga oʻxshashlikni koʻradi va haykalchani Qush maʼbudasi sifatida tasvirlaydi.

Alban publitsistlari haykalni albanlarning Illiriyadan va Bolqonning eng qadimiy xalqi ekanligidan dalolat sifatida koʻrishadi. „Taxtdagi maʼbuda" tasviri Prishtina gerbida va qisman tan olingan Kosovo Respublikasining shaxsni tasdiqlovchi guvohnomalarida joylashgan.

Yana qarang
-----------

* Vinka madaniyati

Manbalar
--------

1. ↑  „Kosovo - Cultural life" (en). *Encyclopedia Britannica*.
2. 1 2  Гимбутас 2006. sfn error: no target: CITEREFГимбутас2006 (help)
3. ↑  „Srpska arheologija / Serbian Archaeology" (sr). *www.arheologija.narod.ru*.

Adabiyotlar
-----------

* Гимбутас Мария*. Цивилизация Великой Богини: Мир Древней Европы*, Гендерная коллекция. Зарубежная классика. М.: РОССПЭН, 2006. ISBN 5-8243-0600-1.
**Meva-sabzavot konservalari** — meva va sabzavotlarga turli usullarda ishlov berish yuli bilan tayyorlanadigan konservalar. Meva konservalari: shakar qoʻshib konservalangan yangi rezavor mevalar yoki ulardan tayyorlangan kompotlar, pyure, sharbatlar (qarang Meva sharbati), murabbo va boshqa Shuningdek, muzlatilgan mevalar, rezavor mevalar ham meva konservalariga kiradi. Sabzavot konservalari: toʻgʻrab yoki butun holida konservalangan sabzavotlar (sabzi, lavlagi, gulkaram, koʻk noxat, pomidor, bodring , shirin ju-hori va b); sharbatlar (sabzi, pomidor, lavlagi sharbatlari), quyuklashtirilgan pomidor mahsulotlari — pasta, souslar; usimlik moyida qovurilgan baklajon, sabzi, kabachki, pi-yozdan tayyorlangan gazaklar; marinadlangan, tuzlangan, sabzavotlar. Bolarlar isteʼmoli uchun konservalar pyuresimon va mayda toʻgʻralgan holda, parhez konservalar biron bir kasalliklari boʻlgan shaxslar isteʼmoli uchun maxsus retsept boʻyicha tayyorlanadi. Qoʻziqorindan tayyorlangan konservalar ham sabzavot konservalariga kiradi.

Oʻzbekiston konserva sanoatida, asosan, meva va sabzavot konservalari ishlab chikariladi. 2002-yilda respublikada 48,4 mln. shartli banka konservalar ishlab chikariladi.

Rixsivoy Joʻrayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Somnambulizm** (lotincha: somnus uyqu va ambulo — yurmoq, lunatizm) — uyquda yurish, bunda be mor uyquda odatdagi harakatlarni gʻayriixtiyoriy bajaradi (mas, yuradi, kiyinadi, buyumlarini olib taxlaydi) va yana oʻrniga yotib uyqusini davom ettiradi. Kuchli tovush yoki biror taʼsirlovchi yordamida uygʻotilsa, u darrov oʻziga keladi va qilgan xattix.arakatlarini mutlaqo eslay olmaydi. Bunga oʻxshash qolat epilepsiyasa ham kuzatiladi, shu bois uni Sdan farqlash lozim. S. juda charchab qolganda, astenik nevrozlarda, mstermyada,ogʻir kasalliklardan tuzalayotganda paydo boʻlishi mumkin. S. uyqu paytvda markaziy nerv sistemasining tormozlanishi miyaning harakat funksiyasini belgilaydigan sohasiga tarqalmaganda roʻy beradi. Notoʻliq, yuzaki tormozlanishga uxlab yotgan odamning tushida gapirishi, oʻrnidan turib oʻtirishi misol boʻla oladi. Biroq ancha roʻyrost buzilishlar S. deb ataladi. Bunda uxlab yotgan odam oʻrnidan turib, maqsadsiz yuradi yoki koʻrgan tushiga qarab harakat kiladi, ertalab uyqudan turgach, buni zoʻrga eslaydi yoki butunlay eslay olmaydi. S.ga uchragan isterik tabiatdagi odam boʻlgan yuqeani lof urib gapiradi. S. xurujlari paytida uyqudagi odam yiqilib tushishi, jarohatlanishi mumkin, shundagina u uygʻonib ketadi. Baxtsiz hodisa roʻy bermasligi uchun S.ga uchragan kishi yotgan uyning derazalari va eshiklarini yopib, elektr asboblarini oʻchirib qoʻyish lozim. S. bilan kasallangan odamni xuddi uxlab yotgan odamni uygʻotgandek ohista, past ovoz bilan uygʻotish lozim. S.ga mubtalo boʻlgan odam oʻzini tekshirtirishi va davolanishi kerak.

Manbalar
--------



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Somonxudot** - Somoniylar sulolasining asoschisi. Somonxudot VIII asrda tug`ilgan.

Somonxudotning kelib chiqishi hakida turli xil maʼlumot va fikrlar mavjud. Abu Bakr Narshaxiy (10-asr) va Hamza Isfahoniy (10-asr) keltirgan maʼlumotlarga qaraganda, Somonxudot Balx viloyatidagi Somon qishlogʻidan, al Mukaddasiy (10-asr) ning maʼlumotiga koʻra esa, u Samarqand viloyatidagi Somon nomli qishloqdan boʻlgan. "Saʼdiya" nomli asar (17-asr) da keltirilgan maʼlumotlarga koʻra, uning asl ismi Arquq boʻlib, u Fargʻonadan Termizga koʻchib kelgan va u yerda Somon nomli qishlogʻiga asos solgan.Oʻrta asrlarda Buxoro, Fargʻona, Tohariston, Xuttalon va boshqa viloyatlarda ham Somon nomli qishloqlar boʻlganligi kayd etilgan. Bu maʼlumotlar "Somon" toponimi oʻrta asrlarda Oʻrta Osiyo hududlarida va undan tashqari yerlarda ham keng tarqalgan joy nomi boʻlganligidan dalolat beradi.

Koʻpchilik manbalar (Hudud alolam, Ibn Havqal, Beruniy, Gardizi va h.k.) ga koʻra, Somonxudot sosoniylar davridagi mashhur sarkarda Bahrom Choʻbin (6-asr) ning 4 yoki 5 pogonadagi avlodi boʻlgan. Baxrom Choʻbinning kelib chiqishi eftaliylar bilan bogʻlik U sosoniylarga qarshi koʻzgʻolon koʻtarib (590 y.) magʻlubiyatga uchragandan keyin Fargʻonaga qochib kelgan va turkiy malikaga uylanib, umrining oxirigacha oʻsha yerda kolib ketgan. Uning avlodlari ham oʻzlarini podshohdar oilasiga mansub deb hisoblaganlar va Sosoniylar davlatidagi shahanshohlar oliy taxtiga daʼvo kilganlar. Somonxudotning shajarasida keltirilgan ajdodlaridan ayrimlarining (Juba, Jamchan, Tamgʻas kabi) turkiy ismlari boʻlgan. Shunisi diqqatga sazovorki, turkiylarning rivoyatlarida Somonyabgʻu (yaʼni Somonxudot) turkiylarning Oʻgʻuzxondan keyingi davrlarda yashagan ajdodlari qatorida tilga olingan.

Oʻrta Osiyoga arablar bostirib kelganda, Somonxudot, ayrim maʼlumotlarga koʻra, Balx viloyatidan Marvga Xuroson amiri Asad ibn Abdulloh al Qushayriy (725/727 va 735/738 yillar)ning oldiga kelib, undan dushmanlariga qarshi qurolli yordam berishini suraydi. Arablar yordamida dushmanlarini yenggach, Somonxudot islom dinini qabul qiladi va oʻgʻlining ismini amirning sharafiga Asad qoʻyadi. Somonxudotlarning nabiralari ham mavjud boʻlib ular. Arab xalifaligiga qarshi Rofe Ibn Lays boshchiligida kutarilgan qoʻzgʻolonni bostirib va Rofe Ibn Laysni qulga olishda yordam bergani uchun 4 ta nabirasiga mulklar yaʼni yerlarni boʻlib beradi. Bular Nuhga samarqand, Ahmadga Fargʻona, Ilyosga hirot, Yahyoga shosh va ustrushona tegadi 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Beta Gerkules** (b Herculis/b Herculis) — Gerkules yulduz turkumidagi spektral-juft yulduz. Bir nechta tarixiy ismlar mavjud:

* Korneforos yunoncha "*Korneforos* „ soʻzi *"klub koʻtaruvchi"* degan maʼnoni anglatadi. Bu nom butun Gerkules yulduz turkumiga ham tegishli.
* **Rutilikus,** **Rutilik** yoki lotin tilidan, *oltin qizil*, *yaltiroq* yoki *qoʻltiq* degan maʼnoni anglatuvchi buzilgan lotin soʻzidan olingan.

Korneforos yulduz turkumining eng yorqin yulduzi boʻlsa-da, u Bayer tomonidan beta harfi bilan belgilandi va alfa Gerkules boshida boʻlgani uchun Ras Algetiga berildi.

Korneforos ― sariq, nisbatan sovuq (4 900 K) G7 spektral sinf giganti, 148 yorugʻlik yili uchun yerdan ajralib turadi va yorqinligi Quyoshdan 175 marta kattaroq  porlaydi. Ushbu maʼlumotlardan yulduzning radiusi quyoshdan deyarli 20 baravar katta ekanligini hisoblash mumkin, massasi taxminan 3 quyosh. Yulduzning oʻzi Kapelning asosiy komponentiga oʻxshaydi, faqat bir oz issiqroq va 60 foizga yorqinroq.

Gigant kabi yulduz tez rivojlanadi va endi, ehtimol, yulduzning markazida geliyni uglerod va kislorodga aylantirish bilan termoyadroviy reaktsiya sodir boʻladi. Hayotni spektrli B sinf yulduzining asosiy ketma-ketligining issiq yulduzi sifatida boshlab, u Tarozi Beta-ga oʻxshar edi. Endi Yulduz Zuben el Shemali bilan taxminan 200 million yil ichida boʻlishini koʻrsatadi. Uning yoshi uchun yulduz juda keng tarqalgan. Bu magnit faol yulduzlarni koʻrsatadigan rentgen nurlanishining juda kuchli manbai va uglerodga nisbatan ortiqcha azotga ega (ammo bunday yulduzlar uchun juda keng tarqalgan).

Boshqa koʻplab yulduzlar singari, Korneforosning hamrohi bor, lekin u koʻrinmas va faqat 1899-yilda V. V. Kempbell tomonidan oʻtkazilgan spektroskopik tadqiqotlar orqali maʼlum. 2005-yilda, qoʻshimcha hisob-kitoblar tufayli, yoʻldoshning orbital xususiyatlari aniqlandi: aylanish davri 410 kunga teng edi, eksantriklik-0.55, moyillik-53.8 ± 2,3°. Yoʻldosh haqida deyarli hech narsa maʼlum emas, faqat uning massasi quyosh tartibiga toʻgʻri keladi. Korneforos Supernova kabi portlashi uchun yetarlicha katta emas va hayotini juda katta oq mitti sifatida tugatadi.

Beta Gerkules CCDM J16302+2129B vizual sherigiga ega boʻlib, koʻrinib turgan kattaligi +10,7 m. Biroq, ular tortishish kuchi bilan bogʻliq emas va faqat optik ikki barobar boʻlishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  The history of the star Kornephoros na constellationsofwords.com(ingl.)
2. ↑  Richard Hinckley Allen. „Korneforos",*. Star Names — Their Lore and Meaning*, 1899. (Inglizcha)
3. 1 2 3 4  Kornephoros (Stars, Jim Kaler)(ingl.)
4. ↑  W. W. Campbell (11 1900) (en). *The variable velocity of β Herculis in the line of sight*. **11** (The Astrophysical Journal nashri). IOP Publishing. pp. 140. doi:10.1086/140674.
5. ↑  S. Jancart, A. Jorissen, C. Babusiaux, and D. Pourbaix (10 2005) (en). *Astrometric orbits of SB9 stars*. **1** (Astronomy and Astrophysics nashri). EDP Sciences. pp. 442. doi:10.1051/0004-6361:20053003.
**Abdurashid Mukamilov** — (1901—1937) — Buxorodagi jadidchilik harakatining namoyandasi. Jamoat arbobi.

Tarjimayi holi
--------------

Abdurashid Mukamilov 1901-yilda Karki bekligidagi Chaqir qishlogʼida (hozirgi Turkmanistonning Lebop viloyati hududida) hunarmand Mukamil Maqsudov oilasida tugʻilgan. 1915-yildan Yosh buxoroliklar partiyasi faoliyatida qatnashgan. Karki shahridagi yangi usul maktabini bitirgan (1917). Yosh buxoroliklar firqasining Karki shuʼbasi boshligʻi (1919—1920). Buxoroda amirlik hokimiyati agʻdarib tashlangach, Аbdurashid Mukomilov 1920—1921-yillarda Karkida, 1921-yil Bosh konsul sifatida Toshkentda faoliyat koʻrsatgan.

Faoliyati
---------

Abdurashid Mukamilov faoliyati davomida BXSR Tashqi ishlar noziri (1922), BXSRning Moskvadagi favqulodda vakili (1922—1923), BXSR Xalq Nozirlar Shoʻrosi ish boshqaruvchisi (1924), Buxoro Kompartiyasi MK kotibi va boshqa lavozimlarda ishlagan. Oʻzbekiston SSR tashkil topgach, u Qashqadaryo va Zarafshon viloyatlari ijroiya qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosari (1925-yildan), «Sredazselьxozsnab» aktsionerlik jamiyati raisi (1931—1936), «Uzglavmyaso» tresti boshqaruvchisi (1937) lavozimlarida ishlagan.
Abdurashid Mukomilov 1920—1930-yillarda «Milliy Ittihod" tashkilotining faol aʼzosi boʻlgan. U Fayzulla Xoʻjayevning ishonchiga sazovor boʻlgan milliy rahbar xodimlardan biri edi. Zarafshon viloyati ijroiya qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosari lavozimida ishlagan paytida Oʻn sakkizlar guruhi faoliyatida qatnashganligi uchun u keyinchalik jazolandi. A. Mukomilov 1937-yil 22-iyunda Toshkent shahrida qamoqqa olindi. U BXSRda faoliyat koʻrsatgan milliy rahbar xodimlar (Otaulla Xoʻjayev, Muinjon Aminov, Muxtorjon Saidjonov va b.; jami 17 kishi) qatorida 1937-yil 14-oktabrda oʻlim jazosiga hukm qilindi. A. Mukamilov Toshkentda 1937-yil 25-oktabrda otib tashlangan. 1961-yil 25-dekabrda u oqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Inoyatov S, Rajabov Q*. Buxoro tarixi*. Toshkent: Tafakkur, 2015 — 460 bet.
2. ↑  Rahmonov K*. Buxoro Xalq Sovet Respublikasi tarixi matbuot sahifalarida*. Toshkent: „ABU MATBUOT — KONSALT", 2012 — 175 bet.
**Tamil adabiyoti** - Janubiy Hindistondagi Tamilnad shtati xalqining adabiyoti. Tamil adabiyoti sanskrit adabiyoti taʼsiri ostida mil. 1ming yillikda shakllangan. Tamil tilidagi dastlabki (1—3-asrlar) yozma yodgorliklar — "Ettutoxey" ("Sakkiz toʻplam"), "Pattuppattu" ("Oʻn qoʻshiq kitobi") nazmda yaratilgan boʻlib, ular "sangi sheʼriyati" deyiladi. Unda "porul" (poetik mazmun) uzini 2 xil: "puram" ("tashki maʼno") va "axam" ("ichki maʼno") tarzida namoyon etadi. "Puram"da tamil xalqining kundalik muammolari, kaxramonliklari, odil shoh madhiyasi, baʼzan harbiylar kuylangan. "Axam"da esa sevgi, oilaviy munosabatlar koʻproq aks etgan. Sheʼriyatda (6—12-asrlar) "tiney" ("turlar") toifasidagi toʻplamlar koʻp yaratilgan. Masalan, "Aintiney ejubadi" ("Besh mavzuli tineyga 70 ta sheʼr") yoki "Tineymaley nuttraimbadi" ("Tiney mavzusiga yuz ellikta sheʼr gulchambari") va boshqa "Tirukural" ("Muqaddas kurallar", 6-asr) va "Naladiyar" ("Toʻrtliklar", 6— 9-asr) din, hayot va sevgi mavzusidagi aforizmli sheʼriy toʻplamlardir. 13-asrlarga kelib Tamil adabiyoti rivojlanib, hikmatli soʻzlar, chuqur maʼnoli sheʼrlardan iborat toʻplamlar yaratilib, sheʼriy tarjimai hol janri shakllandi. Shivaizmga oid risolalardan Meykandarning "Sivanyanapodam" ("Shivaizm haqida ilmlar") toʻplami mashhurdir. Bu davrda "talapuranam" ("mahalliy puranlar") janri keng tuye oldi. 19-asrga kelib ijtimoiymadaniy hayotda koʻtarilish boʻldi, maʼrifatparvarlik goyalari oʻsdi, birinchi tamil jurnali "Tamil patrika" (1831) va "Svadesamittiran" (1880) gaz. nashr etildi. T. nayerchiligining otasi, shrilankalik yozuvchi Arumugu Navarala (1823—79) ham shu davrga mansub boʻlib, u 1sinflar uchun tamil tilida qoʻllanma yozgan. Birinchi tamil romani "Mudalnyor Pratan tarixi" (1879) muallifi S. Vedayanagam Pillai (1826—89) hamda A. Madaviya (1874—1926), Mareinmaleya Adigal (1876—1950) va boshqa yozuvchilar tamil romanini mavzu va gʻoyaviy jihatdan yuqori pogʻonaga koʻtardilar. S. Ayer (1881 — 1925) va boshqalarning dastlabki asarlarida xalqning kolonializmga qarshi kayfiyatlari bayon etilgan. Natesa Sastiri (1859—1906) detektiv hikoyaga, Rajam Ayyar (1872—98) publitsistikaga asos solgan. Dastlabki tamil roman va hikoyalarida maʼrifatparvarlik gʻoyalari, romantik motivlar ustun boʻlib, ayollarga past nazar bilan qarash qoralangan. 20-asr tamil sheʼriyatida Suppiramaniya Baradi (1882—1921) ijodi oʻziga xos oʻrin tutgan ("Milliy qoʻshiqlar", 1908; "Tush", 1910; "Baradining 66 sheʼri", 1917 va boshqalar). Keyingi davr Tamil adabiyoti taraqqiyotida M. Baradarajanning (1912) "Koʻmir boʻlagi", Lakshmining (1912) "Ayol qalbi" romanlari, Jagannadan (1906) va G. Ajahirisamining (1923) hikoyalari, B.S. Ramayyaning (1905) dramalari katta rol oʻynadi.

Adabiyot
--------

* Boʻchixina L. V. Dubyanskiy A. M. Tamilskaya literatura, M. 1987.

Ulfatxon Muhibova.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Marmarak** (Solvia L.) — koʻp yillik oʻtlar turkumi; gulzorlarda ekiladigan bir yillik manzarali oʻsimlik. M.ning yaltiroq M. Korolkov M.gi, xushboʻy M. xivicheimon M. choʻl M.gi (zigʻirak) kabi 5 turi bor. Yaltiroq M. (S.splendens ver. Gawl.) — bir yillik oʻt, boʻyi 50—80 sm, poyasi tik usadi. Barglari uchburchaklinashtarsimon. Gultoji 50–60 mm. Iyun — okt.oylarida gullaydi, gullari sariq, 25–33 mm. Korolkov M.gi (S.korolkovii Rgl. et Schmalh.) — koʻp yillik oʻt. Boʻyi 24— 50 sm. Ildiz boʻgʻizidagi barglar nashtarsimon, uchi oʻtkir, dumaloq ponasimon, yashil tukli. Iyun—avg. oylarida gullab urugʻlaydi, gullari siyoh rang. Togʻli mintaqalarda oʻsadi. Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan. Xushboʻy M. (S.sclarea L.) — koʻp yillik oʻt. Boʻyi 50—100 sm. Poyasi tik usadi, tepa qismidan shoxlangan. Barglari yashil, ellipssimon-choʻziq, yirik burmali, Iyun—avg. oylarida gullab urugʻlaydi. Togʻli mintaqalardagi bogʻlarda, togʻ daralarida oʻsadi. Efir moyli oʻsimlik hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"Abdurahmonbegi"** — keng tar-qalgan oʻzbek mumtoz ashula yoʻllari turkumi, Abdurahmonbek ijrochilik sanʼati va ijodi bilan bogʻliq. Buzruk maqomining Savti Sarvinoz shoʻ’basiga ohangdosh. Uch qism (saraxbor, soqiynoma va ufar usullari bilan ijro etiladigan asarlar)dan iborat. Hoji Abdulaziz Ra-sulov, Yunus Rajabiy „A." yoʻllarini mukammal oʻzlashtirib, aynan shu us-lub yoʻnalishida kuylar yaratishgan. „A."ning turli yoʻllari „Oʻzbek xalq musiqasi" toʻplamining 1-, 2- va 4- jildlarida nashr etilgan: „A." va „Ufari A." (Muqimiy gʻazallari), „A." (Muqimiy) va „Savti A." (Furqat), „A. III". Bularga taqlidan yaratilgan ashula va cholgʻu yoʻllari ham maʼlum.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Aysberg (maʼnolari).

Aysberg
Aysberg
Aysberg suv ostidagi ko'rinish (fotomantaj)
**Aysberg** (nemischa:, inglizcha: *iceberg*, gollandcha isberg, bu so‘z skandinaviyaliklar tiliga mansub), muztog‘ — okean, dengiz va muzlikka yaqin ko‘llarda suzib yuruvchi yoki sayozliklarga o‘tirib qoluvchi katta muz tog'i. Suvga tushib kelayotgan quruqlik muzliklari suvning gidrostatik bosimi, suv qalqishi, oqimlar, shamol ta’siri-da sinib, A. bo‘lib qoladi. A. asosan, Antarktika, Kanada Arktika arxipelagining shim. orollari, Grenlandiya qirg‘oqlarida vujudga keladi. Muz hamda suvning zichligiga qarab, A.ning 5/6 dan 9/10 gacha qismi suv ostida bo‘ladi. Suv ustidagi qismining balandligi Arkti-kada 70 m gacha, Antarktikada 100 m gacha, uz. 1—2 km li, eni 500 m li mayda va uzunligi bir necha o‘n km li yirik A.lar bo‘ladi. A. Shim. yarim sharda 40—50° sh. klargacha, Jan. yarim sharda 45—60° j. k.largacha uchrashi mumkin. A. kemalar qatnovi uchun xavfli.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Olyokma** (saxa.: *Өлүөхүмэ*) — Rossiya Federatsiyasining Chita va Amur viloyatlari hamda Saxa (Yakutiya)dagi dare. Lenaning yirik oʻng irmogʻi. Olekmin-skiy Stanovik togʻlarining shim. yon bagʻirlaridan boshlanib, avval shimoli-sharq, soʻngra shimoli-gʻarbga oqib Olyok-minsk shahri yaqinida Lena daryosiga quyiladi. Uz. 1436 km, havzasining maydoni 210 ming km². O. asosan, yomgʻir va qor suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha suv sarfi 1950 m³/sek. Daryo okt. oʻrtalaridan may oʻrtalariga qadar muz bilan qoplanib yotadi. Asosiy irmoqlari: oʻngda — Tungir, Nyukja; chapda — Chara. Yenyuk st-yasidan quyilish joyigacha kema qatnaydi. Tungir irmogʻi quyilgan joydan yogʻoch oqiziladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Allan Alakula** (1968-yil 11-sentyabrda Kohtla-Jarve shahrida tugʻilgan) — estoniyalik jurnalist.

Tartu universitetining tarix fakultetini tamomlagan (1993), Birmingem universitetida (1996) va Hindiston ommaviy kommunikatsiya institutida (2000) taʼlimni davom ettirgan.

2001—2004-yillarda Estoniya Jurnalistlar uyushmasi prezidenti, 1999—2003-yillarda Estoniya matbuot kengashi aʼzosi. 2012-yil iyuldan 2017-yil yanvargacha Tallin televideniyesi kuzatuv kengashi raisi lavozimlarida ishlagan

Estoniyaning *Postimees* gazetasida muharrir muallifi, *Sõnumileht* gazetasida fikr boʻlimi boshligʻi va haftalik *Kesknädalda* bosh muharrir boʻlib ishlagan. Tallin munitsipal maʼmuriyatida ilgari jamoatchilik bilan aloqalar boʻyicha direktor lavozimida ham faoliyat olib borgan.

2007—2020-yillarda Bryusseldagi Tallin Yevropa Ittifoqi boʻlimi rahbari.

2021-yil yanvar oyida ommaviy axborot vositalari tanqidchilarining blogi  Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-10-24). ishga tushirildi va turli nashrlarda freelancing sifatida ishlaydi. 2021-yildan boshlab sentyabr oyidan boshlab Valgejõe Mälutalu notijorat jamiyati bilan Lahemaa milliy parkida mahalliy sayohatlarga rahbarlik qiladi.

2021-yil 21-noyabr Lahemaa shahridagi Valgejõe qishlogʻining oqsoqoli/rahbari etib saylandi.

Manbalar
--------