**Sayyida al Hurra** (arabcha: ), asl ismi **Lalla Aisha bint Ali ibn Rashid al-Alamiy** (arabcha: ) (1485 — 1561-yil 14-iyul), 1515—1542-yillarda Hakimat **Tetuan (**Tetuan gubernatori) va 16-asr boshlarida xususiy rahbar boʻlgan. U Vattasid Sulton Ahmad ibn Muhammadning xotini edi. U „zamonaviy davrda Islom Gʻarbining eng muhim ayol arboblaridan biri" hisoblanadi.

Sayyida al-Hurra hayotini geosiyosiy va diniy kontekstlarda, xususan, uning hayoti davomidagi musulmon va nasroniy imperiyalari oʻrtasidagi kurashda tushunish mumkin. Musulmon Usmonlilar 1453-yilda Konstantinopolni egallab olishdi, bu Rim imperiyasining tugatilishini nishonladi. Portugallar 1487-yildan boshlab Marokashning gʻarbiy qirgʻogʻidagi baʼzi portlarni egallab olib, mustamlakachilikni bosib olishganida Al-Hurra ikki yoshda edi. Bir necha yil oʻtgach, Granada katolik monarxlari Kastiliya Izabella I va Aragonlik Ferdinand II qoʻliga oʻtdi va Ispaniyadagi musulmonlarni majburan qabul qildi.

Jazoirning Turk korsar Barbarossasi bilan ittifoq tuzgan al-Hurra Gʻarbiy Oʻrta er dengizini, Barbarossa esa sharqni nazorat qilgan. U Tetuan prefekti ham edi. 1515-yilda u Tetuanni boshqargan eri vafotidan keyin islom tarixida qonuniy ravishda *al-Hurra* (qirolicha) unvoniga ega boʻlgan oxirgi shaxs boʻldi. Keyinchalik u Marokashning berber qiroli Ahmad al-Vattasiga turmushga chiqdi, ammo buning uchun Tetuanni tark etishdan bosh tortdi.

Etimologiya
-----------

*Sayyida al-Hurra* unvoni „ozod va mustaqil ayol; hech qanday oliy hokimiyatga taʼzim qilmaydigan suveren ayol" degan maʼnoni anglatadi. Hakimat Tatvan Tetuan gubernatori degan maʼnoni anglatadi.

Yoshlik davri
-------------

Sayyida al-Hurra taxminan 1485-1495 (hijriy 890-yillar) yoki aniqrogʻi 1491-yilda Andalusiya zodagonlarining taniqli musulmon oilasida tugʻilgan, ular 149-yilda Ferdinand va Izabella Granada musulmon shohligini zabt etganlarida oilasi bilan Rekonkista oxirida Marokashga qochib ketgan va Chefchaouenga joylashgan. U Sharif Abd as-Salom al-Alamiy va u orqali Hasan ibn Alining avlodi edi.

Sayyidaning bolaligi baxtli va xavfsiz oʻtdi. Bolaligida unga birinchi darajali taʼlim berildi. U kastiliyalik ispan va portugal tillarini oʻz ichiga olgan bir nechta tillarni bilardi. Marokashlik mashhur olim Abdulloh al-Gʻazvoniy uning koʻplab ustozlari qatorida boʻlgan. U 16 yoshida Ali al-Mandrining nabirasi yoki jiyani, otasining doʻsti va Tetuan shahrining asoschisi va gubernatori boʻlgan oʻzidan 30 yosh katta Andalusiyalik Mavriyalik qochqin odamga turmushga chiqdi. U bolaligidanoq turmush oʻrtogʻiga vaʼda qilingan edi.

Tetuan gubernatori sifatida
---------------------------

Aqlli ayol Al Hurra eriga biznes ishlarida yordam berar ekan, koʻp narsalarni oʻrgandi. U amalda vitse-gubernator edi, eri har safar shahar tashqarisiga chiqqanida hokimiyat boshqaruvini unga ishonib topshirardi. 1515-yilda eri vafot etganida, uning qudratini koʻrishga odatlangan aholi uni Tetuan gubernatori sifatida qabul qilib, unga *al-Hurra* unvonini berishdi. Ispaniya va portugal manbalari al-Hurrani „diplomatik oʻyindagi sherik" deb taʼriflaydi. Baʼzi tarixchilarning fikriga koʻra, gʻayrioddiy „al-Hurrani hukmdor sifatida qabul qilish darajasi" „Andalusiyaliklarning Ispaniyadagi monarx oilalaridan, masalan, Kastiliyalik Izabella I kabi ayollar hokimiyatini meros qilib olish bilan tanishishi" bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Boshqalarning fikricha, al-Hurra gubernator sifatida muvaffaqiyat qozongan, chunki u „Gʻarbiy Oʻrta yer dengizi qaroqchilarining soʻzsiz rahbari" edi.

1541-yilda u Marokash Vattasidlar sulolasining sultoni Ahmad al-Vattasining turmush qurish taklifini qabul qildi, u Fezdan Tetuanga unga uylanish uchun borgan. Uning u bilan nikohi Marokash qirolining oʻz poytaxtidan tashqarida turmush qurishining yagona qayd etilgan misoli edi. Bu al-Hurra Tetuan malikasi rolidan voz kechishga yoki hatto nikoh marosimi uchun shaharni tark etishga tayyor emasligi sababli sodir boʻldi va al-Vattasini uning oldiga kelishga majbur qildi. Taxminlarga koʻra, Sayyida al-Hurra Sultonga uylangan boʻlsa-da, Tetuanni boshqarishdan voz kechmasligini hammaga koʻrsatish uchun buni talab qilgan.

Sayyida al-Hurra sarguzashtli va romantik hayot kechirdi. U ukasi Moulay Ibrohimni Fes sultoni Ahmad al-Vattasiga vazir etib tayinladi va bu Rashidlarni Ispaniya va Portugaliyaning tez oʻsib borayotgan kuchlariga qarshi Marokashni birlashtirish uchun asosiy oʻyinchilarga aylantirdi.

Qaroqchi sifatida
-----------------

Sayyida Granadadan qochishga majbur boʻlgan xoʻrlikni na unutib, na kechira oldi. „Xristian dushmani" dan oʻch olish istagida u qaroqchilikka murojaat qildi. U Jazoirlik afsonaviy Usmonli admirali Hayrettin Barbarossa bilan aloqa oʻrnatdi. Qaroqchilik tez daromad keltirdi, „asirlar uchun oʻlja va toʻlov", shuningdek, Andalusiyaga qaytish orzusini saqlab qolishga yordam berdi. U nasroniylar tomonidan Oʻrta yer dengizi ustidan hokimiyatga ega boʻlgan va portugal va ispan asirlarini ozod qilgan malika sifatida hurmatga sazovor edi. Masalan, Fotima Mernissiy *"Unutilgan Islom* malikalari" asarida 1540-yilga oid ispan tarixiy hujjatlarini eslatib oʻtadi, ularga koʻra Gibraltardagi muvaffaqiyatli qaroqchilik operatsiyasidan soʻng „ispanlar va Sayyida al-Hurra oʻrtasida" muzokaralar boʻlib, qaroqchilar „koʻp oʻlja va koʻp mahbuslar" olishgan.

Keyingi hayoti
--------------

U 30 yil qirolichalik qilganidan keyin kuyovi Muhammad al-Hasan al-Mandri 1542-yil oktabrda uni taxtdan agʻdardi. *Yamen Times gazetasiga* koʻra, al Hurra „ mulk va hokimiyatdan mahrum qilingan" edi. Oʻz taqdirini tan olib, al-Hurra Chefchaouenga nafaqaga chiqdi va u yerda yana 20 yil yashadi.

Kaliforniya bilan munosabatlar
------------------------------

Sayyida al-Hurra Kalifiya afsonasi uchun ilhom manbai boʻlib, Kaliforniya nomini bilvosita ilhomlantirgan boʻlishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „Malika VI: Sayyida Al-Hurra". *Muslim Heritage* (8-fevral 2018-yil). Qaraldi: 9-aprel 2022-yil.
2. ↑  Klausman, Ulrike*. Women Pirates and the Politics of the Jolly Roger*. Perseus Book LLC, 2010 — 98 bet. ISBN 978-1282000018. OCLC 892994261.
3. ↑  Qazi, Moin*. Women in Islam : exploring new paradigms*, 2015. ISBN 9789384878030. OCLC 906544767.
4. ↑  Elbl, Martin*. Portuguese Tangier (1471-1662): Colonial Urban Fabric as Cross-Cultural Skeleton* (en). Baywolf Press / Éditions Baywolf, 2013-12-27 — 242 bet. ISBN 978-0-921437-50-5.
5. ↑  Kugle, Scott A.*. Sufis and Saints' Bodies: Mysticism, Corporeality, and Sacred Power in Islam* (en). Univ of North Carolina Press, 2011 — 300 bet.
6. ↑  *Archivos del Instituto de Estudios Africanos, Volume 4*. El Instituto, 1950 - Instituto de Estudios Africanos (Consejo Superior de Investigaciones Científicas (Spain)), 1950 — 85, 94, 97 bet.
7. ↑  *Verde.* „Malika VI: Sayyida Al-Hurra". *AramcoWorld* (january–february 2017). Qaraldi: 17-iyul 2018-yil.
8. ↑  Daoud, Mohammed*. History of Tétouan (تاريخ تطوان)* (ar), 1993 — 122 bet. 7-oktabr 2018-yilda qaraldi.