recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Manteharju Finlandiya kommunadir.

U Janubiy Savoniya mintaqasida joylashgan. Baladiyya 5555 aholiga ega (2023-yil 28-fevral) va 1210,98 kvadrat kilometr maydonni egallaydi (467,56 kv milya) shundan 229,23 km2 (88,51 kv milya) suvdir. Sohil chizig'i deyarli 1520 kilometr (940 milya). Aholi zichligi 6,2 km2 ga to'g'ri keladi.

Qo'shni Baladiyya: Heinola, Hirvensalmi, Kouvola, Mikkeli, Pertunmaa va Savitaipale.

Qishloqda joylashgan yozgi uylar yoki kottejlar Finlandiya madaniyatining bir qismidir, bu erda ko'pchilik fin oilalari yozgi ta'tilni o'tkazadilar. Mxekspntyharju Finlandiyada yozgi uylar bo'yicha beshinchi o'rinni egallagan munitsipalitetdir. M. ning ba'zi sabablarixarjuning mashhurligi uning ko'plab toza ko'llari va Finlandiya poytaxtiga nisbatan qisqa masofani o'z ichiga oladi Xelsinki mashinada taxminan 200 kilometr. Shuningdek, munitsipalitet poytaxt hududiga to'g'ridan-to'g'ri, tezyurar poezd aloqasiga ega. Chunki ko'p yozgi uylar, eng mashhur yozgi dam olish marta davomida uch barobarga ortiq M. Ntyharju aholisi.

Iyul–avgust oylarida Finlandiyaning eng yirik madaniy tadbirlaridan biriga mezbonlik qiladi.

Munitsipalitet bir tilda fin tilidir .

Tarix
-----

Zamonaviy Mxkxarju munitsipaliteti tarixiy Tavastiya, Savoniya va Kareliya mintaqalari chegarasida joylashgan. The cherkov ning Mik-Ntyharju 1595 yilda tashkil etilgan Iitti, Sysm dots, Pellosniemi (qarang Mikkeli, Mikkelin maalaiskunta) va Taipalsaari. Bundan oldin, kytt qishlog'ida allaqachon cherkov bor edi.burchning bir qismi.

Keyin Turku shartnomasi 1743 yilda g'arbiy mot-Ntyxarju shved bo'lib qoldi, Sharqiy qismi, shu jumladan cherkov Rossiyaga berildi. Qismlar 1821 yilda, eski Finlandiya Buyuk knyazlikka qo'shilganda birlashtirildi. Pertunmaa 20 yil 1924 mayda alohida cherkovga va 1926 yilda munitsipalitetga aylandi, shu jumladan Xartola va Joutsaning kichik qismlari.

Taniqli odamlar
---------------

* Antti Häkkänen (1985 yilda tug'ilgan), Finlandiya sobiq Adliya vaziri 2017-2019
* Antti Jaatinen (1987 yilda tug'ilgan), xokkeychi
* Sami Savio - (1975 yilda tug'ilgan) siyosatchi
* Edvard Vesala (1945–1999), fin avangard jazz bastakori, guruh rahbari va barabanchisi.
**Abul Hasan Said Mutazid**- (1248-yilda vafot etgan) **1242**-yildan to vafotigacha hukmronlik qilgan Muvahhidlar xalifasi. U Idris al-Ma’munning o‘g‘li edi.

Hayoti
------

Muvahidinlar hozirgi Marokashning faqat bir qismini nazorat qilgan davrda u ukasi Abdulvohid II dan keyin xalifa bo‘ldi. Hukmronligi davrida u Mariniylardan Miknasni, Zayyoniylardan Tlemsenni qaytarib olishga harakat qilgan. Said Mariniylardan kontingent olishga muvaffaq bo‘ldi. Lekin Ujda jangida Zayyoniylar tomonidan o‘ldirildi, shundan so‘ng uning boshi olinadi.

Keyin Mariniylar Fesni zabt etish imkoniyatidan foydalanib, Muvahhidlarning Marrakosh hududiga nazoratini samarali tarzda kamaytirdilar.

Manbalar
--------

1. ↑   Histoire des Beni Zeiyan, rois de Tlemcen, par Abou-Abd'Allah-Mohammed ibn-Abd'el-Djelyl et Tenessy, ouvrage trad. par ... 'Abu Abdallah Muhammad ibn 'Abd-al-jalil al-Tanasi. Duprat.
2. ↑   Jamil M. Abun-Nasr (20 August 1987). A History of the Maghrib in the Islamic Period. Cambridge University Press. pp. 103–104. ISBN 978-1-316-58334-0.
**Marupov Zubaydullo**(1914-yil, Samarqand viloyati, Rossiya imperiyasi – 1964-yil 6-noyabr, Samarqand, Oʻzbekiston SSR, SSSR) – Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, 3 karra Shuhrat ordeni sohibi.

Biografiyasi
------------

Marupov Zubaydullo 1914-yil Rossiya imperiyasiga qarashli boʻlgan Samarqand viloyatida dehqon oilasida tugʻilgan. U 1943-yilda Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasiga aʼzo boʻldi. Samarqandda oʻrta taʼlimni olgach, kolxozda ishladi. 1939-yil Ishchi-dehqonlar Qizil Armiyasi safiga qabul qilingan. 1941-yildan esa Ikkinchi jahon urushida qatnashgan. Ikkinchi jahon urushidagi Stalingrad jangida, Ukrainaning sharqiy qismidagi janglarida jasorat koʻrsatgan. Marupov Zubaydullo 1943-yil 26-oktyabrda Markaziy frontning 65-armiyasida ekipaj komandiri etib tayinlandi. U birinchilardan boʻlib, Dneprning shimoliy qismidan kesib oʻtib, dushman tomonga zarba berdi. Shu zahoti, dushman tomondan Zubaydullo Marupovning koʻkragiga qarab oʻq uzildi va xushini yoʻqotdi. Zubaydulloning 2 nafar safdoshi birinchi yordamni koʻrsatib uning hayotini saqlab qolishdi.

SSSR Oliy Kengashining 1943-yil 5-dekabrdagi qarori bilan oddiy askar Marupov Zubaydulloning Dnepr daryosidan oʻtib, dushman qoʻshiniga bergan zarbasi va koʻrsatgan jasorati uchun „3-darajali Jasorat" ordeni bilan taqdirlangan.

Marupov Zubaydullo davolanib chiqqanidan soʻng, yana frontga qaytdi. U 1944-yil 7-avgust kuni Annopol shaharchasi yaqinidagi jangda qatnashadi. Jang mobaynida 20 nafar dushman askarlarini yoʻq qildi.

SSSR Oliy Kengashining 1944-yil 21-noyabrdagi qarori bilan Zubaydullo Marupov „2-darajali Shon-sharaf" ordeni bilan mukofotlangan.

1946-yil serjant Marupov Zubaydullo oʻzi tugʻilgan Samarqandga demobilizatsiya qilindi. 1964-yil 6-noyabrda vafot etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Марупов Зубайдулло". MinOboroni Rossiya. Qaraldi: 11-sentabr 2023-yil.
2. ↑  „Марупов Зубайдулло - Годы: [1914 - 06.11.1964"]. Sibirskaya Federalnaya institut. Qaraldi: 11-sentabr 2023-yil.
**Ivalo** ( Inari Sami , Northern Sami , Skolt Sami ) — Finlandiya, Laplandiya, Inari munitsipalitetidagi qishloq, Ivalo daryosi bo'yida 20 kilometr (12 mi) joylashgan. Arktika doirasidagi Inari ko'lidan janubda 2003-yil holatiga ko'ra uning aholisi 3998 kishini tashkil qiladi va kichik aeroportga ega. 30 kilometr (19 mi) Ivalo janubida Saariselkä nomli juda mashhur kurort mavjud.Ko'plab sayyohlar bu yerga har yili qishki sport turlari (pastlik va chang'i uchish, snoubord, xaski va bug'uli chanada sayr qilish) va yozgi mashg'ulotlar (Saariselkä fjellarida trekking va piyoda sayr qilish, Laplandiya daryolarida kanoeda sayr qilish,tog' velosipedi, oltin uchun panning) uchun tashrif buyurishadi. 

Ivalo Laplandiya urushi paytida (1944-1945) Generaloberst Lotar Rendulic boshchiligidagi nemis qo'shinlarining chekinishi tufayli jiddiy zarar ko'rdi. Qishloq keyinchalik keng qamrovli qayta qurildi. 

" Yarim tunda quyosh "24-maydan 22-iyulgacha (70 kun) ufqdan yuqorida bo'lib, kunduzgi yorug'lik davri biroz uzoqroq davom etadi. Qutb kechasi 28-noyabrdan 9-yanvarga (43 kun) to'g'ri keladi.

Tarixi
------

Kiryo qishlog'i 1750-yillarda Tornio vodiysidan kelgan Finlandiya ko'chmanchisi Henrik (Heikki) Mikonpoika Kyryo tomonidan tashkil etilgan. Inariga joylashishdan oldin u Enontekiyo va Kittilada bir oz vaqt o'tkazdi.

Ivalo 19-asrning oʻrtalaridan boshlab rasman alohida qishloq boʻlgan, ammo bu nom faqat 20-asr boshlarida keng qoʻllanila boshlagan. Inaridagi ba'zi odamlar buni *Iivalo* deb ham bilishardi. Ivalo Petsamoga olib boradigan yo'l qurilganidan keyin o'sishni boshladi. Kyryo 1940-yilga kelib Ivaloga toʻliq qoʻshilgan edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Arctic Circle – Blood & Snow in Finnish Lapland" (8-may 2019-yil). — „Arctic Circle is a crime thriller set in the village of Ivalo, Finland, about 300 km north of the Arctic Circle.". Qaraldi: 4-may 2022-yil.
2. ↑  
„Inari Lapland". 9-sentabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-sentabr 2009-yil.
3. ↑  „Lapinkyläväki: saamelaisina esiintyviä suomalaisia" (fi). *faktalavvu.net*. Qaraldi: 23-avgust 2022-yil.
4. ↑  „SuomalainenPaikannimikirja\_e-kirja\_kuvallinen.pdf" (fi). *kaino.kotus.fi*. Qaraldi: 23-avgust 2022-yil.
**Gʻafur Gʻulom nomidagi madaniyat istirohat bogʻi** (рус. *Парк культуры и отдыха имени Гафура Гуляма) —* Toshkentda Alisher Navoiy nomidagi milliy bogʻdan keyin ikkinchi oʻrinda turadi. Bogʻ bir qancha attraksionlar, jumladan, aylanma gʻildirak va moʻjazgina hayvonot bogʻiga ham ega.

2019 — yilda Gʻafur Gʻulom istirohat bogʻi Vazirlar Mahkamasining 2019 — yil 9-avgustdagi №670-f son qarori va Toshkent shahar hokimining 2019-yil 15-avgustdagi № 1126-son qarori asosida BMP Smart Desision kompaniyasiga ijaraga berildi. Kompaniya investitsiyasi doirasida «jahon talabiga javob beradigan» zamonaviy bogʻni modernizatsiya qilish va barpo etishi kerak.

Park qayta taʼmir yuzini koʻrgandan soʻng, 2022-yil yoz oyida ochilishi rejalashtirilmoqda.

Havolar
-------


1. ↑  Парк Г. Гуляма передан сингапурской компании с узбекским учредителем gazeta.uz
2. ↑  Парк Гафура Гуляма планируют открыть летом gazeta.uz
**Baxram Rustamovich Mendiboev** (tugʻ. 27-avgust 1983-yil, Qoraqalpogʻiston ASSR, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbek ogʻir atletikachisi va murabbiyi, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi. 2012-yilgi yozgi Olimpiada oʻyinlari aʼzosi, ogʻir atletika boʻyicha Oʻzbekiston milliy terma jamoasining 2020-yilgi yozgi Olimpiada oʻyinlarida bosh murabbiyi.

Martaba
-------

2006-yildan boshlab u xalqaro musobaqalarda ishtirok eta boshladi. 2009-yilda Taldiqoʻrgʻan shahrida (Qozogʻiston) ogʻir atletika boʻyicha oʻtkazilgan Osiyo chempionatida 69 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida dast koʻtarishda 141 kilogramm tosh koʻtarib, uchinchi boʻldi, biroq siltab koʻtarishda muvaffaqiyat qozona olmadi va qitʼa medalini qoʻlga kirita olmadi, toʻrtinchi oʻrinni egalladi. Goyang shahrida (Koreya Respublikasi) ogʻir atletika boʻyicha oʻtkazilgan jahon chempionatida jami 313 kilogramm natija bilan jahonda sakkizinchi oʻrinni egalladi.

2011-yilgi Osiyo chempionatida beshinchi, 2012-yilgi qita chempionatida esa bor-yoʻgʻi oʻninchi oʻrinni egalladi. Londondagi (Buyuk Britaniya) Yozgi Olimpiya oʻyinlarida 69 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida siltab koʻtarishda 135 kilogrammgacha boʻlgan uchta urinish ham muvaffaqiyatsizlikka uchradi va Olimpiya oʻyinlarida muddatidan oldin yakunlandi.

2013-yilda ogʻir atletika boʻyicha oʻtkazilgan Osiyo chempionatida sakkizinchi oʻrinni egalladi. Oʻsha yili Mendiboevning doping testi taqiqlangan stanozolol preparati borligini koʻrsatdi va u ikki yilga diskvalifikatsiya qilindi. Tez orada u sport karerasini yakunlab, murabbiylik faoliyatini boshladi.

2016-yilda Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning farmoni bilan "Shuhrat" medali bilan taqdirlangan. 2017-yilda ogʻir atletika boʻyicha Oʻzbekiston yoshlar terma jamoasi murabbiyi lavozimida ishlagan. Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiya oʻyinlarida ogʻir atletika boʻyicha Oʻzbekiston terma jamoasi bosh murabbiyi lavozimida ishlagan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Wayback Machine". *web.archive.org* (23-may 2012-yil). 23-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-avgust 2021-yil.
2. ↑  *IOC.* „London 2012 Weightlifting - Olympic Results by Discipline" (en). *Olympics.com*. Qaraldi: 21-avgust 2021-yil.
3. ↑  „Sanctions" (en-US). Qaraldi: 21-avgust 2021-yil.
4. ↑  „Бир гуруҳ мураббийларимизда Давлат мукофотлари!" (uz). *Olamsport.com*. Qaraldi: 21-avgust 2021-yil.
5. ↑  *2017-04-03 15:45:00.* „Команда Узбекистана по тяжелой атлетике участвует в чемпионате мира" (ru). *sports.uz* (3-aprel 2017-yil). Qaraldi: 21-avgust 2021-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
6. ↑  „Сборные России и Узбекистана по тяжёлой атлетике проводят тестовые акклиматизационные сборы перед Олимпиадой в Токио (ФОТО) – Новости Владивостока на VL.ru". *www.newsvl.ru*. 21-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-noyabr 2021-yil.
**Rosolye** (estoncha: *rosolje*) — Estoniya oshxonasida sovuq salat. Anʼanaviy Estoniya „sovuq" bayram dasturxoniga kiritiladi, ayniqsa qishloq joylarida. Rosolye rus vinegretidan kelib chiqqan degan versiya mavjud, chunki Estoniya uzoq vaqt davomida Rossiya imperiyasining bir qismi boʻlgan, rosolye esa yozma manbalarda anʼanaviy eston taomi sifatida nisbatan yaqindan beri, eston va rus oshxonalari tutashganidan soʻng tilga olinadi. Shu bilan birga, rosolye juda lavlagi, kartoshka va selyodkaga asoslangan shved selyodka baligʻidan tayyorlanadigan salatni eslatadi va bu mamlakat bilan ham Estoniyani uzoq tarix davri bogʻlab turadi. Rosolye tarkibiga selyodka, kartoshka, tuzlangan bodring, piyoz, qaynatilgan lavlagi, qaynatilgan tuxum, sabzi, olma kiradi. Koʻpincha bu ingredientlarga qaynatilgan yoki qovurilgan goʻsht qoʻshiladi. Salatga xantal bilan smetana qoʻshiladi.

Shu bilan birga, Rosolli vinegret salati fin oshxonasining anʼanaviy taomi va tarixan Estoniya va Finlandiya madaniyati va turmush tarzi juda yaqin. Fin oshxonasida Rosolli uchun odatda moy bilan sirka ishlatilmaydi. Zapravka, koʻpincha, lavlagi qaynatmasi va yerqalampir sharbati bilan suyultirilgan smetana yoki qaymoq asosida tayyorlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Pribaltika: Riga, Tallin, Vilnyus. Putevoditel
2. ↑  Estonskiy rozol i russkiy vinogradnik
3. ↑  Estonskiy rozol i russkiy vinogradnik
4. ↑  Salat „Rosole" s seledkoy

Adabiyotlar
-----------

* Charles Sinclair. rossolye // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 491. — 632 p. — ISBN 978-1-4081-0218-3.
**Rafael Tolmasov** (tojikcha: *Рафаэл Толмасов* ; 24-fevral 1923-yil, Samarqand) – Sadriddin Ayniy nomidagi Tojikiston akademik opera va balet teatrining yahudiy millatiga mansub qoʻshiqchisi. Tojikiston SSR xalq artisti.

Biografiyasi
------------

Rafael Mixaylovich Tolmasov 1923-yil 24-fevralda Samarqand shahrida tugʻilgan. Uning ovozi lirik va dramatik janrlarga birdek mos tushgan. Rafael Tojikiston SSR xalq artisti unvonini qoʻlga kiritgan(1968). Ikkinchi jahon urushida qatnashgan. Tojik yahudiy qoʻshiqchisi, musiqachi va bastakor Mixaylo Tolmasovning oʻgʻli. 1934—1936-yillarda Dushanbe musiqa-badiiy majmuasida tahsil olgan, Toshkentdagi A.Loxuti nomidagi teatr texnikumini (1939), S.Ayniy nomidagi Davlat opera va balet teatri qoshidagi opera va balet studiyasini (homiyligi va rahbarligida) tamomlagan. Bolaligidan musiqaga mehr qoʻygan, dastlab nogʻora chalgan, soʻngra qoʻshiq aytishga qiziqib qolgan, 10 yoshida „Najot" musiqali-dramatik asarida (bastakor M. Tolibov) birinchi marta chiqish qilgan. 1940-yildan Isroilga koʻchib oʻtgunga qadar (1990-yil) Rafael Tolmasov Sadriddin Ayniy nomidagi Davlat akademik opera va balet teatri sahnasida chiqish qilishda davom etgan.

  

Rafael Tolmasov – sobiq SSSR va Uzoq Sharq xalqlarining 16 tilida kuylaydigan, tojik kompozitorlarining qoʻshiq va romanlarining mashhur qoʻshiqchisi boʻlgan. Tojik sanʼati dekadasi (1941) va Moskvadagi tojik adabiyoti va sanʼati dekadasi (1957)da qatnashgan. Sovet Ittifoqining eng yirik teatrlari – Moskva, Leningrad, Riga, Minsk, Kiyev, Toshkent, Olmaota, Frunze, Sverdlovsk va boshqa sahnalarda chiqishlar qilgan. Daniya, Angliya, Fransiya, Italiya, Gretsiya, Turkiya, Tunis (1961), Afgʻoniston, Bolgariya, Chexoslovakiya, Vengriya, Ruminiya (1980) sahnalarida koʻrinish bergan.

Mukofotlari
-----------

Rafael Tolmasov „Shon-sharaf", „Sharaf" ordeni (3-darajali), medallar va Tojikiston SSR Oliy Radasi Prezidiumining Faxriy yorligʻi bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Сомонаи театр". 20 жовтня 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4 листопада 2020.
2. ↑  Ensiklopediyai adabiyot va sanʼati toҷik. – Dushanbe. – 2004. – Ҷ. 3. – S. 213.
**Andezin** (inglizcha: *andesine*, nemischa:) — plagioklaz guruhiga mansub mineral.

Mineral 1841-yilda Kolumbiyaning Choko departamentidagi konda topilgan. Tosh nomi Janubiy Amerikadagi And togʻlaridan kelib chiqqan, bu togʻlardagi andezit lavalarining koʻplab topiladi.

Xususiyatlari
-------------

NaAlSi3 O8 (albit) — CaAl2 Si2 O8 (anortit) izomorf seriyasining aʼzosi, anortit molekulasining 30-50% ni oʻz ichiga oladi.

Rangi oq, kulrang, yorqinligi shishasimon, sinishi notekis. Andezin asosan granular agregatlar shaklida boʻladi va juda kamdan-kam hollarda ustunli kristallar hosil qiladi.

Qiyinchilik bilan eriydi. Kislotalarda erishi qiyin.

Kelib chiqishi
--------------

Andezin koʻplab intruziv va effuziv jinslarda jins hosil qiluvchi mineral. Koʻpincha kvarts, kaliyli dala shpati, biotit, hornblend va magnetit bilan birgalikda uchraydi.

Topilgan joyi
-------------

And togʻlaridan tashqari, u koʻpincha Fransiya, Italiya, Germaniya, Yaponiya, Finlandiya, Chexiya, Rossiya, AQSh, Grenlandiya, Janubiy Afrika va Krivoy Rog temir rudasi havzalarida uchraydi.

Ishlatilishi
------------

Kislotalarga chidamli keramika mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun ishlatiladi. Gematit parchalari qoʻshilganligi sababli miltillovchi, namunalar (baʼzan oltin tusli — „quyosh toshi") yarim qimmatbaho toshlar sifatida ishlatiladi. Togʻ jinslarining metamorfizm sharoitlari va darajasini aniqlashda ilmiy tadqiqotlar uchun muhim ahamiyatga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  Klein, Cornelis, and Cornelius S. Hurlbut, Jr. *Manual of Mineralogy,* Wiley, 20th ed. 1985, p. 455 ISBN 0-471-80580-7
2. ↑  Tables of Gemstone Identification By Roger Dedeyne, Ivo Quintens p.118
**Juankoski** Finlandiyaning sobiq shaharchasi va munitsipalitetidir. 2014-yil mart oyida Xuankoski shahar kengashi 2017-yil boshida shahar Kuopio bilan birlashishga qaror qildi.

Juankoski Sharqiy Finlandiya viloyatida joylashgan boʻlib, Shimoliy Savoniya viloyatining bir qismi hisoblanadi. Maydoni 586,26 km² shundan 120.99 km2 (46.71 mi²) qismi suvdir. Xuankoski 1998-yilda rasman shaharga aylandi.

Juankoski bilan qoʻshni hududlarga Juuka, Kaavi, Tuusniemi, Kuopio, Nilsia va Rautavaara kiradi.

Sobiq hududdoshlar bir tilda fin tilida soʻzlashishadi.

Tarixi
------

1746-yilda Brynolf Brunou Vuotjarvi va Akonvesi oʻrtasidagi tezkor daryolar yaqinida temir zavodini qurd. Hudud Kuopio cherkovining Nilsia ibodatxonasi jamoasining bir qismi edi. Nilsia 1816-yilda alohida cherkovga, 1869-yilda esa munitsipalitetga aylandi Xuankoski 1907-yilda Muuruvesi cherkoviga koʻchirildi va 1923-yilda Xuankoski alohida munitsipalitetga aylanmaguncha uning bir qismi boʻlib qoldi Muuruvesi va Säyneinen 1971-yilda Xuankoski bilan birlashdi.

Xuankoski 2017-yilda Kuopio bilan birlashdi.

Masuuni Brunou muzeyi mintaqaning temir va karton sanoatiga, shuningdek, mahalliy tarixga eʼtibor qaratadi.

Qishloqlari
-----------

Akonvesi, Hipanlahti, Jouhteninen (Joutseninen), Muuruvesi (qishloq), Säyneinen (qishloq), Vehkalahti, Västinniemi kabi qishloqlari mavjud.

Odamlar
-------

* Kaj Chydenius, bastakor
* Jaakko Kolmonen, TV oshpazi
* Juice Leskinen, qoʻshiq muallifi
* Anssi Neuvonen, qoʻshiq muallifi / musiqachi

Manbalar
--------

1. ↑  *Inkinen.* „Juankoski päätti liittyä Kuopioon". 3-sentabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-oktabr 2015-yil.
2. ↑  Area of Finnish Municipalities 1.1.2016. National Land Survey of Finland
3. ↑  „Historia - Juankosken Kulttuurihistoriallinen Seura ry" (fi). *museobrunou.fi*. Qaraldi: 29-dekabr 2022-yil.
4. ↑  „Historiaa - Nilsiän Pitäjä ry" (fi). *nilsia.fi*. Qaraldi: 29-dekabr 2022-yil.
5. ↑  „Suomen Sukututkimusseura" (fi). *hiski.genealogia.fi*. Qaraldi: 29-dekabr 2022-yil.
6. ↑  „SuomalainenPaikannimikirja\_e-kirja\_kuvallinen.pdf" (fi). *kaino.kotus.fi*. Qaraldi: 29-dekabr 2022-yil.
**Rossiya-Buxoro shartnomasi (1868)** ― Rossiya imperiyasi va Buxoro amirligi oʻrtasida tuzilgan dastlabki tinchlik shartnomasidir. 1866-68-yillarda rus qoʻshinlarining Buxoroga yurishlari natijasida buxoro qoʻshinlari magʻlubiyatga uchragach, 1868-yil 23-iyunda tuzilgan. Turkiston general-gubernatorligi general-leytenanti K. P. fon Kaufmann va Buxoro elchisi Muso-bek tomonidan imzolangan.

Shartnomaning ahamiyati
-----------------------

Buxoro amirligi tomonidan Jizzax, Oʻra-tepa va Xoʻjant shaharlari bilan hududning bir qismini bosib olinishi va Rossiya imperiyasi tarkibiga kirishi tan olindi. Amir 125 000 tilla pul (500 000 rubl) miqdorida tovon toʻlashi shart edi. Rossiya imperiyasi fuqarolariga eʼtiqodidan qatʼi nazar, amirlik hududida erkin savdo qilish huquqi berildi, amirlik hokimiyati ularning mulki va shaxsiy xavfsizligini himoya qilishni oʻz zimmasiga oldi, shuningdek, ular Buxoro amirligi yerlari orqali qoʻshni davlatlarga erkin sayohat qilish huquqiga ega edi. Rossiya imperiyasi savdogarlariga amirlikning barcha nuqtalarida savdo agentliklarini ochishga ruxsat berildi. Amirlikka olib kirilayotgan rus tovarlari uchun boj ularning qiymatining 2,5 foizi miqdorida belgilandi.

Shartnoma imperator Aleksandr II tomonidan ratifikatsiya qilinmagan, lekin 1873-yildagi Shaar shartnomasi imzolangunga qadar Rossiya imperiyasining Buxoro amirligi bilan munosabatlarini sezilarli darajada belgilab bergan. Oʻrta Osiyoda rus protektoratlari tizimini shakllantirishda va mintaqada tinchlik oʻrnatishda zarur rol oʻynadi. Rossiya imperiyasi hukumati amirlik tomonidan tovon toʻlanishini taʼminlash uchun Samarqand va Kattaqoʻrgʻonning vaqtincha bosib olinishini eʼlon qildi. 1868-yilda bosib olingan va Rossiyaga qoʻshib olingan yerlarda maʼmuriy markazi Samarqand boʻlgan Zaravshon okrugi tashkil etildi.

Yana qarang
-----------

* Shaar shartnomasi
* Gendemiya tinchlik shartnomasi
* Katta oʻyin

Adabiyotlar
-----------

* Trever K. V. Yakubovskiy A. Yu. Vorones M. E.: Istoriya narodov Uzbekistana, tom 2. — Tashkent: AN UzSSR, 1947. — 517 s.
* Logofet D. N. Buxarskoe xanstvo pod russkim protektoratom. SPb. 1911. T. 1; Xalfin N. A. Prisoedinenie Sredney Azii k Rossii (60-90-e gg. XIX v.). Moskva, 1965.
* Babaxanov M. B. Russko-buxarskiy dogovor 1868 g. (1873 g.) i prevraщenie emirata v vassala Rossiyskoy imperii // Rossiya — Tadjikistan: istoriya vzaimootnosheniy. Dushanbe, 2009.
**Saydigʻanixoʻja Ibragimovich Ismoilov** (1948-yil 14-yanvar, Toshkent, Oʻzbeskiton SSR — 2022-yil 25-oktyabr, Toshkent, Oʻzbekiston) — oʻzbekistonlik olim, endokrinolog, jarroh, tibbiyot fanlari doktori, professor. Oʻzbekiston Endokrinologik va diabetik assotsiatsiyasining raisi, Yevropa Qandli diabetni oʻrganish tadqiqot guruhi, Xalqaro Diabet federatsiyasi, Xalqaro Endokrin jarrohlar assotsiatsiyasi, Amerika diabetik assotsiatsiyasi va Amerika klinik endokrinologlari assotsiatsiyasining aʼzosi boʻlgan.

Biografiyasi
------------

Saydigʻanixoʻja Ismoilov 1948-yil 14-yanvarda Toshkent shahrida ziyolilar oilasida tugʻilgan. 1972-yilda Patris Lumumba nomidagi Xalqlar doʻstligi universitetining tibbiyot fakultetini tugatgan. 1972—1975-yillarda mazkur universitetda aspirantura boʻlimida tahsil olgan. 1975—1976-yillarda Sharbiy hizmatni oʻtagacha, aspiranturada oʻqishni davom ettirgan. 1977—1978-yillarda Butun Ittifoq jarrohlik ilmiy markazining Toshkent filialida kichik ilmiy xodim sifatida faoliyat yuritgan. 1978-yilda Moskva shahrida Patris Lumumba nomidagi Xalqlar doʻstligi universitetida „Erkaklar jinsiy aʼzolarining trasplantatsiyasi (Klinik — eksperimental izlanishlar)" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini yoqlagan. 1978—1981-yillarda Oʻrta Osiyo meditsina pediatriya institutining Umumiy jarrohlik kafedrasi assistenti boʻlib faoliyat yuritib kelgan. 1982-1988-yillarda oʻlka tibbiyot ilmiy tekshirish institutining qalqonsimon bez kasalligining laboratoriyasida katta ilmiy xodim lavozimida ishladi. 2022-yil 25-oktyabrda vafot etgan.

Ilmiy faoliyati
---------------

1988-yili Xarkov shahrida „Gipotireozni davolash maqsadida qalqonsimon bez kriokonservatsiyasi" doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi. 590 dan ortiq ilmiy maqolalar, 10 ta mualliflik guvohnomalari va 30 ta monografiya, 87 ta uslubiy qoʻllanma muallifi. Olim tashabbusi bilan diabetik oyoq sindromining neyroishemik shaklini davolash va oldini olish uchun V. V. Vohidova nomidagi Jarrohlik markazi, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Biokimyo instituti hamkorligida diabetik oyoq sindromini tashxislash va oldini olish maqsadida mamlakatda podoskopishlab chiqildi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 2-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2023 — 383 bet.
2. 1 2   ТАЪЗИЯ(oʻzb.) Telegram mesenjerida
3. ↑  „2022 yili yo‘qotganlarimiz".

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Isomiddin Ikromovich Ikromov** (1951-yil 16-iyun, Jizzax tumani, Jizzax viloyati, Oʻzbekiston SSR — 2014-yil, Jizzax, Jizzax viloyati, Oʻzbekiston) — oʻzbekistonlik olim, filologiya fanlari nomzodi, dotsent.

Biogafiyasi
-----------

Isomiddin Ikromov 1951-yil 16-iyunda Jizzax tumanida ishchi oilasida dunyoga keldi. 1973-yilda Samarqand davlat pedagogika instituti oʻzbek tili va adabiyoti fakultetini tugatgan. 1975—1994-yillarda Samarqand davlat pedagogika instituti oʻqituvchisi, 1994—2014-yillarda Jizzax davlat pedagogika instituti oʻzbek tili va adabiyoti fakulteti oʻqituvchisi, oʻquv ishlari boʻyicha dekan oʻrinbosari, fakultet dekani lavozimlarida ishlagan. 2014-yilda vafot etgan.

Ilmiy faoliyati
---------------

1988-yilda „Hozirgi o‘zbek adabiy tanqidida lirika masalalari (H.Yoqubov, S.Mamajonov, O.Sharafiddinovlar ijodi misolida)" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qiladi. „Studentlarni ilmiy-tadqiqiot ishlariga oʻrgatish" (1979), „Hozirgi oʻzbek adabiy tanqidi" (1982) monografiyasi, „Adabiyotshunoslik asoslari" (2001) va „Yangi pedagogik texnologiya" (2007) kabi uslubiy qoʻllanmalar, adabiyotshunoslik muammolarini oʻrganishga bagʻishlangan 100 dan ortiq maqolalar muallifi. „Antik dunyo" ilmiy akademiyasi professori.

Manbalar
--------

1. 1 2  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 2-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2023 — 383 bet.
2. ↑  „ЎЗБЕК ТИЛИ УСЛУБИЯТИНИНГ ДОЛЗАРБ МАСАЛАЛАРИ".
3. ↑  „ХОТИРА МУҚАДДАС–УМР АБАДИЙ".

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Firdavs Xolnazarovich Sharipov** (tugʻ. 7-sentyabr 1983-yil, Surxondaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbek mafkurachisi va siyosatchisi, IV chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati, Oʻzbekiston Xalq demokratik partiyasi aʼzosi.

Biografiya
----------

Firdavs Sharipov 7-sentyabr 1983-yil Surxondaryo viloyatida tugʻilgan. 2000-2003-yillarda Surxondaryo viloyati Denov tumanidagi A.Hidoyatov nomidagi kolxozda hisobchi boʻlib ishlagan. 2007-yilda Termiz davlat universitetini Milliy istiqlol gʻoyasi, huquq va maʼnaviyat asoslari yoʻnalishini. 2007-2012-yillarda Termiz ijtimoiy-iqtisodiyot kasb-hunar kollejida dars bergan. 2012-yilda Fuqarolik jamiyati shakllanishini monitoring qilish mustaqil institutining Surxondaryo viloyati hududiy boshqarmasiga dastlab bosh mutaxassis, yetakchi mutaxassis, keyin guruh rahbari, soʻngra rahbar oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan. 2017-yilda Respublika „Maʼnaviyat va maʼrifat" markazi Surxondaryo viloyati boʻlimi rahbari etib tayinlangan.

2020-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi saylandi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Mehnat va ijtimoiy masalalar qoʻmitasi tayinlandi.

2021-yilda boʻlib oʻtgan Prezident saylovida u Oʻzbekiston Prezidentligiga nomzod Maqsuda Vorisovaning ishonchli vakili boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Вилоятдан сайланган депутатлар". *www.surxondaryo.uz*. Qaraldi: 16-oktyabr 2021-yil.
2. ↑  „Депутаты". *Oʻzbekiston Xalq demokratik partiyasi*. Qaraldi: 16-oktyabr 2021-yil.
3. ↑  „Депутаты". *parliament.gov.uz*. 16-oktyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-noyabr 2021-yil.
4. ↑  „№1125 О регистрации доверенных лиц кандидата в Президенты Республики Узбекистан М.А. Варисовой" (ru). *saylov.uz*. 16-oktyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-noyabr 2021-yil.
**Fyodor Pavlovich Reshetnikov** (ruscha: *Фёдор Павлович Решетников*) (1906-yil 28-iyul [ *eski taqvim* 15-iyul ] – 1988-yil 13-dekabr) – taniqli sovet rassomi. "Sotsialistik realizm "ning koʻzga koʻringan namoyondalaridan biri Reshetnikov oʻz faoliyati uchun hukumat tomonidan eʼtirof etilgan va uch yarim yil davomida Sovet Badiiy akademiyasining aʼzosi boʻlgan. Uning asarlari Rossiyaning eng yaxshi kolleksiyalarida, jumladan Tretyakov galereyasida (Moskva), Rossiya muzeyida (Sankt-Peterburg), Davlat tarix muzeyida (Moskva) va boshqalarda saqlanadi.

Hayoti
------

Reshetnikov Ukrainaning hozirgi Dnepropetrovsk viloyatidagi Sursko-Litovskoe qishlogʻida piktogrammachilar oilasida dunyoga kelgan. Yoshligida yetim qolgan Reshetnikov akasi qoʻlida tarbiyalangan. Shuningdek, uning akasi tirikchilik maqsadida cherkov freskalari va piktogrammalarini chizgan va Reshetnikovni oʻziga shogird qilib olgan.

Oʻrta maktabda tahsil olmagan Reshetnikov Moskvadagi VKXUTEIN sanʼat kollejiga oʻqishga tayyorgarlik koʻrish uchun "Rabfak "institutiga oʻqishga kirdi.

Arktika ekspeditsiyalari
------------------------

Reshetnikov hali sanʼat boʻyicha talaba boʻlgan paytlarida, realistik tasvirdagi mahorati unga 1932–1934-yillarda ikkita arktik ekspeditsiyada doimiy „badiiy muxbir" lavozimini egallashiga yordam berdi: birinchisi, mashhur tadqiqotchi Otto Shmidt bilan *Sibiryakovda* ; ikkinchisi, 1934-yilda halokatli choʻkib ketgan *Chelyuskinda*. Reshetnikov *Chelyuskin* choʻkib ketganidan keyin muzdan qutqarilganlardan biri edi.

Ijodiy faoliyati
----------------

1940-yillarning oxiridan boshlab Reshetnikov Sovet Ittifoqining eng taniqli sotsialistik realistlaridan biri sifatida tanildi. U, asosan, oʻz kartinalarini ikki turda yaratgan: Sovet rahbariyati tasvirlari (uning bir nechta Stalin rasmlari diktator tomonidan maʼqullangan) va oddiy hayotiy tasvirlar. Uning rasmlarida bolalar ayniqsa muhim oʻrin tutadi. Uning bolalar tasvirlangan asarlaridan eng mashhurlari "*Taʼtilga keldi* "(*Pribil na kanikuli*) (1948), „ *Yana ikki"* (*Opyat dvoyka*) (1952), „ *Qayta imtihon*" (*Pereekzamenovka*) (1954) kabi kartinalaridir.

Reshetnikov umri davomida sanʼatdagi formalizmga qarshi chiqqan. Uning qarashlari rasmiylar orasida mashhur boʻlib, u 1953-yilda Badiiy akademiyaning aʼzosi, 1974-yilda esa vitse-prezidenti boʻldi. Reshetnikov Sovet madaniyatiga qoʻshgan hissasi uchun koʻplab nufuzli hukumat mukofotlari, shu jumladan, Stalin mukofoti bilan ham taqdirlangan.

Reshetnikov 1953-yildan 1962-yilgacha Moskvadagi ikkita kollejda sanʼatdan dars bergan. 1963-yilda u „*Abstraksionizm sirlari"* (*"Tayni abstraksionizma* ") kitobini yozdi, bu kitobida u „burjua" badiiy harakatlarga salbiy qarashlarini ochib berdi.

Reshetnikov 1988-yilda 82 yoshida Moskvada vafot etdi.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Taʼlim vazirligi veb-saytidan tarjimai holi Wayback Machine saytida arxivlandi (2007-02-11). da Archived (ruscha)
* „Krugosvet" ensiklopediyasidan tarjimai hol (ruscha)

* L. Yevgrafova (Evgrafova L.), *Fyodor Pavlovich Reshetnikov* (*Fedor Pavlovich Reshetnikov*), Perm, 1961 yil
* *Fyodor Reshetnikov* (albom), „Izobrazitelnoe iskusstvo" pub. Moskva, 1982 yil
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Esse (maʼnolari).

**Esse** (fransuzcha: *essai* — urinish, sinash, ocherk) — erkin kompozitsiyali, uncha katta boʻlmagan nasriy asar. Esse orqali narsa va yoki shaxsga oid subyektiv fikr bildiriladi. Esselar falsafiy, tarixiy-biografik, publitsistik, adabiy-tanqidiy, ilmiy-ommabop yoki sof belletristik xarakterda boʻladi. Esse uslubi obrazliligi, aforistikligi, jonli tilga yaqinligi bilan ajralib turadi. Mazmuni muayyan sabab yoki masalaga oid tugal tafsilotni yoki aniqlikni talab qilmaydigan individual taassurot va mulohazalardan iborat boʻladi. Mustaqil janr sifatida A. Montel ijodida tarkib topdi. O‘zbek adabiyotida XX-asrning 90—110-yillaridan 
Esse yaratila boshlandi.

Yana qara
---------

* Pamflet

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shirinboy Sharofovich Olimov** (1971-yil 18-noyabr, Buxoro tumani, Buxoro viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori, professor.

Biografiyasi
------------

Shirinboy Olimov 1971-yil 18-noyabr Buxoro tumanida tugʻilgan. 1994-yilda Buxoro davlat universitetini „Pedagogika va tarbiyaviy ishlar metodikasi" mutaxassisligini tugatgan. 1994—1995-yillarda Buxoro industrial-pedagogika texnikumi pedagogika fani oʻqituvchisi, 1995−1998-yillarda Buxoro industrial-pedagogika texnikumi sirtqi boʻlim boshligʻi, 1998—2000-yillarda Buxoro pedagogika texnikumi sirtqi boʻlim uslubchisi, 2000—2002-yillarda Buxoro pedagogika texnikumi kunduzgi boʻlim boshligʻi, 2002—2007-yillarda Buxoro viloyat oʻrta maxsus kasb-hunar taʼlimi birlashgan kasaba uyushma qoʻmitasi raisi, 2007—2010 -yillarda Buxoro tumanidagi Yangi turmush iqtisodiyot kolleji direktori, 2010—2013-yillarda Buxoro muhandislik-texnologiya instituti „Ijtimoiy fanlar" kafedrasi dotsenti, 2013—2016-yillarda Buxoro muhandislik-texnologiya instituti „Ijtimoiy fanlar" kafedrasi professori, 2016-yildan Buxoro davlat universiteti „Pedagogika" kafedrasi mudiri lavozimida ishlab kelmoqda.

Ilmiy faoliyati
---------------

2002-yilda nomzodlik, 2012-yilda „Kasb-hunar kollejlari oʻquvchilarini maʼnaviy-axloqiy tarbiyalash nazariyasi va amaliyoti" mavzusidagi doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 2008-yilda dotsent, 2018-yilda professor ilmiy unvoni berilgan. 2013-yilda Oʻzbekiston Respublikasi „Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi aʼlochisi" koʻkrak nishoni bilan taqdirlangan. „Tarbiyaviy ishlar metodikasi" (2018), „Pedagogik va psixologik fanlarni oʻqitish metodikasi" (2022), „Pedagogik deontologiya va kompetentlik" (2022), „Innovatsion pedagogik faoliyatni tashkil etish texnologiyasi" (2022), darsliklari, „Pedagogik texnologiyalarning oʻquv-tarbiya jarayoniga qoʻllash" (2014), „Pedagogika. Ensiklopediya 1-jild" (2015), „Pedagogik mahorat" (2018), „Umumiy pedagogika" (2018), „Pedagogik texnologiya" (2019), „Obshaya pedagogika" (2019), „Pedagogika nazariyasi va tarixi" (2022) oʻquv qoʻllanmalar, 200 ga yaqin ilmiy maqola muallifi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 2-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2023 — 383 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Begali Irisaliyevich Niyazaliyev** (1958-yil, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, qishloq xoʻjaligi fanlari doktori, professor.

Biografiyasi
------------

Begali Niyazaliyev 1958-yilda tugʻilgan. Millati oʻzbek, qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (23.12.2016), professor (13.12.2019). 1980-yilda Toshkent qishloq xoʻjalik institutini tamomlagan. 1980—1990-yillarda Butunittifoq paxtachilik ilmiy-tadqiqot instituti kichik ilmiy xodimi, 1990—1994-yillarda Oʻzbekiston paxtachilik ilmiy-tadqiqot instituti oʻgʻitlar boʻlimi katta ilmiy xodimi, 1994—1997-yillarda Yalpi tahlillar laboratoriyasi mudiri, 1997—1998-yillarda Yangi va istiqbolli gʻoʻza navlari agrotexnikasi boʻlimi mudiri, 1998—2002-yillarda oʻgʻitlar boʻlimi mudiri, 2002—2006 va 2012—2014-yillarda Oʻzbekiston paxtachilik ilmiy-tadqiqot institutining ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari, 2015-yili katta ilmiy xodim izlanuvchi, 2017—2021-yillarda Mineral, mahalliy, noanʼanaviy oʻgʻitlarni qoʻllash texnologiyalarini ishlab chiqish va ommaviy tahlillar laboratoriyasi katta ilmiy xodimi, loyiha rahbari. 2022-yildan Agrokimyo va yalpi tahlillar laboratoriyasi mudiri. Katta ilmiy xodim (1994).

Ilmiy faoliyati
---------------

1989-yilda „Paxtachilikda yangi mulchalash usulining samaradorligi" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini, 2016-yilda „Paxtachilikda organik va organo-mineral oʻgʻitlarni qoʻllash texnologiyasini takomillashtirish" mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 230 ta ilmiy ish, jumladan, 90 ta ilmiy maqolalar muallifi. Ilmiy izlanishlari organik va organo-mineral oʻgʻitlarni mineral oʻgʻitlar bilan paxtachilikda qoʻllash samaradorligi boʻyicha izlanishlar oʻz ichiga oladi. Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 25 yilligi koʻkrak nishoni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 2-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2023 — 383 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Oddiy qariya** (lotincha: *Synthliboramphus antiquus*) — chistiklar *(Alcidae)* oilasiga mansub boʻlgan kichkina qush.

Tashqi koʻrinish
----------------

Kattalarining yozda oq chiziqlar bilan qoplanadigan qora boshi bor. Tanasining ustki tomoni kulrang, pastki tomoni oq rangda. Kalta tumshugʻi sariq rangda.

Tarqalishi
----------

Asosan Aleut orollari va Alyaska qirgʻoqlaridagi boshqa orollarda in quradi.

Hayot tarzi
-----------

Oddiy qariyalar koloniyalar boʻlib in quradilar. Urgʻochisi toʻgʻri toshloq yerga yoki daraxtlarning ildizlari orasiga bir yoki ikkita tuxum qoʻyadi. Yoshlarini yirtqichlardan himoya qilish maqsadida ota-onalar, polaponlar ochib chiqqanidan bir necha kun oʻtgach, ularni inlarida emas, balki oʻzlari bilan dengizga olib borib, oʻsha yerda ovqatlantiradilar.

Ozuqa izlab, oddiy qariyalar toʻgʻridan-toʻgʻri suv yuzasidan chuqur shoʻngʻishadi. Ularning oʻljasi baliq, shuningdek, qisqichbaqasimonlar va boshqa mayda dengiz hayvonlaridir.

Qishda oddiy qariyalar janubga Kaliforniya qirgʻoqlariga uchib ketishadi. Baʼzi qushlar (kuzda yomon ob-havoda yoʻldan adashganlar) materikning tubida kuzatilishi mumkin.

Qiziq faktlar
-------------

Aksariyat chistiklardan farqli oʻlaroq, qariyalar hech qachon quruqlikda ustunda turishmaydi, garchi ular koʻpincha aniqlovchilarda shunday tasvirlanadilar.

1990-yilda Britaniyaning Landi orolida ushbu turdagi qushlardan birining topilganligi ajablanarli edi. Bundan ham hayratlanarlisi, bir yil oʻtgach, xuddi shu qush aynan shu yerga qaytib kelishi boʻldi. Qushlarning yagona turlari Finlandiyada ham qayta-qayta kuzatilgan.

Avacha koʻrfazining janubida, Kamchatka qirgʻogʻida joylashgan Qariyalar oroli oʻz nomini unda yashovchi oddiy qariyalar koloniyasidan kelib chiqib oldi.

Manbalar
--------

1. ↑  Бёме Р. Л. Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Русский язык, РУССО, 1994. — С. 94. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0.
2. ↑   Gill F. Donsker D. & Rasmussen P. (Eds.): Noddies, skimmers, gulls, terns, skuas, auks (англ.). IOC World Bird List (v11.2) (15 июля 2021). doi:10.14344/IOC.ML.11.2. Дата обращения: 16 августа 2021.
3. ↑  „В Финляндии обнаружен обыкновенный старик" (ru). *Yle Uutiset*. 10-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-noyabr 2021-yil.
4. ↑  „Старик — птица, давшая название острову". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-sentabr 2015-yil.
5. ↑  „Остров Старичков". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-sentabr 2015-yil.

Havolalar
---------

* Позвоночные животные России: Старик[*sayt ishlamaydi*]
* Обыкновенный старик в списке видов МСОП
**Jämsänkoski** sobiq shahar va munitsipalitetdir Markaziy Finlandiya viloyati Finlandiya. U yaqin joyda joylashgan Lake Päijänneva Jämsänjok va Daryo.2008-yilda shaharda 7,351 kishi istiqomat qiladi-shundan 48,02 km2 suv-u 448,67 maydonni egallaydi. Aholi zichligi har kvadrat kilometrga 16,9 kishini tashkil etdi.

Koskenpää munitsipaliteti 1969-yilda Yamsänkoski bilan, 2009-yilda esa Yamsänkoski Jämsä bilan birlashtirilgan.

Tarix
-----

Linnasenmäki, temir davri tepaligi qoldiqlari, Yamsänkoskining janubiy qismida qog'oz fabrikasi yaqinida joylashgan. Bu hududda tosh davriga oid aholi punktlari ham bo'lgan bo'lishi mumkin. 

Qoʻshimcha maʼlumotlar: Jämsä
Jämsänkoski dastlab Jämsänjoki daryosidagi tez oqimlarning nomi edi. Bu hudud dastlab Jämsä cherkovining bir qismi edi.

Rapids bo'yida 1790-yillardan beri arra tegirmoni mavjud.  Qog'oz ishlab chiqarish 1888-yilda, Elieser Yoxansson va Per Benjamin Köhlin bu hududda tsellyuloza zavodini tashkil qilgandan so'ng boshlangan. Jamsänkoski aholi punkti fabrikalar atrofida o'sdi. Jämsänkoski 1925-yilda o'z cherkoviga ega bo'ldi va 1926-yilda alohida munitsipalitetga aylandi  Jämsänkoski cherkovi 1935-yilda qurilgan 

Koskenpää munitsipaliteti 1969-yilda Jämsänkoski bilan birlashtirildi. Jämsänkoski 1986-yilda shaharchaga aylandi. 2009-yilda Jämsänkoski yana Jämsä tarkibiga kirdi.

Iqtisodiyot
-----------

UPM Kymmene qarashli qog'oz tegirmon Jämsänkoskida eng yirik ish beruvchi hisoblanadi.

1. ↑  „Kulttuuriympäristön palveluikkuna" (fi). *kyppi.fi*. Qaraldi: 21-avgust 2022-yil.
2. ↑  „Introduction". *museo24.fi*. Qaraldi: 21-avgust 2022-yil.
3. ↑  „SuomalainenPaikannimikirja\_e-kirja\_kuvallinen.pdf" (fi). *kaino.kotus.fi*. Qaraldi: 21-avgust 2022-yil.
4. ↑  „Jämsänkosken kirkko - Jämsän seurakunta" (fi). *jamsanseurakunta.fi*. Qaraldi: 21-avgust 2022-yil.
**Chori Begaliyevich Normurodov** (1953-yil 4-yanvar, Jarqoʻrgʻon tumani, Surxondaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, fizika-matematika fanlari doktori, professor.

Biografiyasi
------------

Chori Normurodov 1953-yil 4-yanvarda Jarqoʻrgʻon tumanida ishchi oilasida tugʻilgan. 1971—1976-yillar Samarqand davlat universiteti amaliy matematika fakultetitda oʻqigan. 1976—1977-yillarda Samarqand davlat universiteti amaliy matematika fakulteti matematik mantiq va dasturlash kafedrasida oʻqituvchi, 1977—1979-yillarda Novosibirsk davlat universiteti stajyor-tadqiqotchisi, 1979—1981-yillarda Novosibirsk davlat universiteti ilmiy tadqiqot sektori ilmiy xodimi, 1981—1984-yillarda Rossiya Fanlar akademiyasi Sibir boʻlimi Nazariy va amaliy mexanika instituti aspiranti, 1984—1992-yillarda Samarqand davlat universitetida dastlab oʻqituvchi, soʻngra dotsenti vazifasida faoliyat yuritgan. 1992—1994-yillarda Termiz davlat universiteti fizika-matematika fakulteti dekani oʻrinbosari, 1994—2005-yillarda Termiz davlat universiteti hisoblash matematikasi va informatika kafedrasi mudiri, 2005—2008-yillarda Termiz davlat universiteti amaliy matematika va informatika kafedrasi mudiri, 2008—2013-yillar Termiz davlat universiteti ilmiy ishlar va axborot texnologiyalari boʻyicha prorektori, 2013—2015-yillarda Termiz davlat universiteti amaliy matematika va informatika kafedrasi dotsenti, 2015-yildan Termiz davlat universiteti amaliy matematika va informatika kafedrasi mudiri lavozimida faoliyat yuritmoqda.

Ilmiy faoliyati
---------------

Chori Normurodov 1987-yilda Rossiya Fanlar akademiyasining akademigi Nikolay Nikolayevich Yanenko ilmiy rahbarligida Rossiya Fanlar akademiyasi Sibir boʻlimida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 2008-yilda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Matematika va informatsion texnologiyalar institutida akademik Faradey Basirovich Abutaliyev ilmiy rahbarligi doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1991-yilda „Hisoblash matematikasi" boʻyicha dotsent, 2021-yilda „Matematik modellashtirish. Sonli usullar va dasturlar majmui" yoʻnalishida professor ilmiy unvoni berilgan. Hisoblash matematikasi, sonli usullar, matematik modellashtirish, algoritmlash va dasturlashga oid 250 dan ortiq ilmiy, ilmiy-ommabop ishlar muallifi. Olim rahbarligida 1 ta darslik, 4 ta monografiya, 5 ta oʻquv qoʻllanmalar va 20 tadan ortiq oʻquv-uslubiy qoʻllanmalar tayyorlangan. „Mustaqillikning 30 yilligi" koʻkrak nishoni sohibi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 2-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2023 — 383 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Iniö** Finlandiyaning sobiq munisipalitetidir. 2009-yil 1-yanvarda u Xoutskär , Korpo , Nagu va Pargas bilan birlashtirilib, yangi Väståboland shahrini tashkil etdi , 2012-yil boshidan bu nom Pargasga o'zgartirildi.

G'arbiy Finlandiya viloyatida joylashgan va janubi-g'arbiy Finlandiya mintaqasining bir qismidir. Munitsipalitetning aholisi 250 kishi edi (2008-12-31) [1] va 63,86 km 2 (24,66 kv milya) (dengizdan tashqari) maydonni egallagan , shundan 0,17 km 2 (0,07 sq mi) ichki suvlar maydoni hisoblanadi. Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 3,97 nafar kishi .

Munitsipalitet ikki til mavjud, ko'pchilik shved va ozchilik fin tilida so'zlashadilar.

| Iniö kommun - Iniön kunta |
| --- |
|  |
| Viloyat | G'arbiy Finlandiya |
| Mintaqa | Janubi-g'arbiy Finlandiya |
| Submintaqa | Åboland |
| Hududi
- qaysi yerdan
- daraja | 63,86 km 2
63,69 km 2 423-
o‘rinni egalladi |
| Aholi
- Zichlik
- O'zgarish
- O'rin | 250 (2008)
4,0 aholi/km 2
+ 0,8% 428-
o‘rin |
| Urbanizatsiya | 0,0% |
| Ishsizlik | 5,0% |
| Rasmiy tillar | Shved , Finlandiya |
| Bosh sahifa | http://www.inio.fi Arxivlangan 2009-01-26 Wayback Machine -da |

**Manbalar**
------------

1. ↑  „http://www.inio.fi/". 26-yanvar 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-aprel 2023-yil.
**Hassoumi Massaoudou** (talaffuzi: *Hassumi Massaudu*; 1957-yil 22-oktyabrda tugʻilgan) — Niger siyosiy arbobi. 2013–2016-yillarda va 2021-yildan hozirgacha Niger tashqi ishlar vaziri. 2023-yilgi Nigerdagi davlat toʻntarishidan keyin oʻzini Niger prezidenti vazifasini bajaruvchi deb eʼlon qilgan.

Siyosiy faoliyati
-----------------

Massaoudou 1990-yilda Mahamadou Issoufou boshchiligida tuzilgan Niger demokratiyasi va sotsializmi uchun partiyasi asoschilaridan biri. 1990-yilning 23–24-dekabr kunlari partiyaning taʼsis kengashida Hassoumi Massaoudou partiyaning matbuot va tashviqot kotibi etib tayinlangan. Nigerda 1993-yil boʻlib oʻtgan ilk koʻppartiyaviy saylovdan keyin Mahamadou Issoufou boshchiligida koalitsion hukumat tuzilgan. Massaoudou aloqa, madaniyat, yoshlar va sport vaziri sifatida ushbu hukumat aʼzosiga aylandi. U 1994-yilning sentyabrida Mahamadou Issoufou bosh vazirlikni tark etguniga va partiya koalitsiyadan chiqquniga qadar mazkur lavozimda ishlab turdi. 1994-yilning 5-oktyaprida Nigerda yangi hukumat tuzildi.

1996-yilda Ibrahim Baré Maïnassara tomonidan harbiy toʻntarish amalga oshirilgach, oʻsha yilning 13-iyul kuni Hassoumi Massaoudou hibsga olingan, hibsda u jismoniy va ruhiy qiynoqlarga solingan. 

Massaoudou 1999-yil noyabrdagi parlament saylovida Milliy kengashga saylangan va keyingi saylovgacha parlament guruhining prezidenti vazifasini bajargan. 2004-yilda u Niger demokratiyasi va sotsializmi uchun partiyasi bosh kotibining birinchi oʻrinbosari lavozimida ishlagan.

Massaoudou 2011-yilgi prezidentlik saylovida Mahamadou Issoufouning saylov kampaniyasini boshqargan. Issoufou saylovda yutib, 2011-yilning 7-aprelida oʻz lavozimiga kirishgan kundan Hassoumi Massaoudouni prezident kabineti direktori lavozimiga tayinlagan.

Hassoumi Massaoudou prezident kabineti direktori vazifasida ikki yildan ortiq ishlagach, 2013-yilning 13-avgustida ichki ishlar vaziri lavozimiga tayinlandi. Issoufou ikkinchi muddatga saylangach, 2016-yil 19-oktyabrda siyosatchi milliy mudofaa vaziri lavozimiga tayinlandi. Olti oy oʻtib, 19-oktyabrda u moliya vaziri lavozimini egalladi.

2023-yilgi Nigerdagi davlat toʻntarishidan soʻng Massaoudu prezident Muhammad Bazoum tarafida qoldi va prezidentni toʻntargan harbiy xuntani tanqid qildi. Toʻntarishdan keyin, 2023-yilning 27-iyulida Hassoumi Massaoudou oʻzini davlat rahbari vazifasini bajaruvchi sifatida eʼlon qildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Niger soldiers declare coup on national TV". *BBC News* (26-iyul 2023-yil). Qaraldi: 27-iyul 2023-yil.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Niger davlat rahbarlari |
| --- |
|  |
| 
* Hamani Diori
* Seyni Kountché (h)
* Ali Saibou (h)
* Mahamane Ousmane
* Ibrahim Baré Maïnassara (h)
* Daouda Malam Wanké (h)
* Mamadou Tandja
* Salou Djibo (h)
* Mahamadou Issoufou
* Muhammad Bazoum
* Abdurahmon Tchiani (h)
 | 
Niger Bayrogʻi |
|  |
| 
(h) harbiy rahbar |

 |

Manbalar
--------