| Siyosiy korrupsiya |
| --- |
| 
Tushunchalar |
| * Anti-korrupsiya
* Poraxoʻrlik
* Kronizm
* Korrupsion iqtisodiyot
* Saylovdagi firibgarlik
* Elita qoʻlga olish
* Taʼsir qilish savdosi
* Kleptokratiya
* Mafiya davlati
* Nepotizm
* Soxta fond
* Simoniya
 |
| 
Mamlakatlar boʻyicha korrupsiya |
| 

| Afrika |
| --- |
| * Angola
* Botsvana
* Kamerun
* Chad
* Kongo
* Misr
* Ekvatorial Gvineya
* Eritreya
* Efiopiya
* Gana
* Gvineya-Bisau
* Keniya
* Liberiya
* Mavrikiy
* Marokash
* Nigeriya
* Senegal
* Serra-Leone
* Somali
* Janubiy Afrika
* Janubiy Sudan
* Sudan
* Tanzaniya
* Tunis
* Uganda
* Zambiya
* Zimbabve
 |
| Osiyo |
| * Afgʻoniston
* Armaniston
* Ozarbayjon
* Bahrayn
* Bangladesh
* Kambodja
* Xitoy
* Kipr
* Gruziya
* Hindiston
* Indoneziya
* Eron
* Iroq
* Isroil
* Iordaniya
* Quvayt
* Qirgʻiziston
* Qozogʻiston
* Livan
* Malayziya
* Myanma
* Nepal
* Shimoliy Koreya
* Pokiston
* Filippin
* Singapur
* Janubiy Koreya
* Shri Lanka
* Suriya
* Tojikiston
* Tailand
* Turkiya
* Turkmaniston
* Oʻzbekiston
* Vyetnam
* Yaman
 |
| Yevropa |
| * Albaniya
* Avstriya
* Belgiya
* Bosniya va Gersegovina
* Bolgariya
* Xorvatiya
* Chexiya
* Daniya
* Finlandiya
* Fransiya
* Germaniya
* Gretsiya
* Vengriya
* Islandiya
* Irlandiya
* Italiya
* Kosovo
* Latviya
* Litva
* Lyuksemburg
* Shimoliy Makedoniya
* Moldova
* Chernogoriya
* Niderlandiya
* Norvegiya
* Polsha
* Portugaliya
* Ruminiya
* Rossiya
* Serbiya
* Slovakiya
* Sloveniya
* Ispaniya
* Shvetsiya
* Shveysariya
* Ukraina
* Birlashgan Qirollik
* Vatikan shahri
 |
| Shimoliy Amerika |
| * Kanada
* Meksika
* Qoʻshma Shtatlar
 |
| Markaziy Amerika |
| * Kuba
* Gaiti
* Nikaragua
 |
| Janubiy Amerika |
| * Argentina
* Boliviya
* Braziliya
* Chili
* Kolumbiya
* Ekvador
* Paragvay
* Peru
* Venesuela
 |
| Okeaniya |
| * Avstraliya
* Yangi Zelandiya
* Papua Yangi Gvineya
 |
| * k
* m
* t
 |

 |
| * k
* m
* t
 |

Soʻnggi yillarda **Ruminiyada korrupsiya** kamaydi. 2014-yildan beri Ruminiya korrupsiyaga qarshi kurash boʻyicha muhim saʼy-harakatlarni amalga oshirmoqda. Jumladan, Milliy korrupsiyaga qarshi kurash boshqarmasi tomonidan oʻrta va yuqori darajadagi siyosiy, sud va maʼmuriy mansabdor shaxslarni tergov qilish va jinoiy javobgarlikka tortish talablari belgilandi. Korrupsiyaga qarshi kurash milliy boshqarmasi 2002-yilda Ruminiya hukumati tomonidan Norvegiya, Belgiya va Ispaniyadagi oʻxshash tuzilmalardan ilhomlangan tashkilot modelidan foydalangan holda oʻrta va yuqori darajadagi korrupsiya bilan bogʻliq jinoyatlarni tergov qilish va taʼqib qilish uchun tashkil etilgan. AQShning Ruminiyadagi elchisi Adrian Sukerman 2021-yilda „Ruminiyada qonun ustuvorligi mustahkamlangani"ni aytdi. 2022-yildan boshlab yuqori darajadagi korrupsiyani tergov qilish va jazolash samaradorligi, shu jumladan protsessual sabablarga koʻra yillar davomida koʻrib chiqilayotgan ishlarni ilgari surish orqali yanada yaxshilandi.

2013—2018-yillarda Ruminiya korrupsiya holatlariga qarshi muvaffaqiyatli kurash olib borilgani uchun Ruminiya prokurori Laura Kodruta Kovesi birinchi Yevropa bosh prokurori etib tayinlandi.

Tarixi
------

1989-yilda kommunistik rejim qulagandan soʻng, Ruminiya oʻzini Yevropa Ittifoqi standartlariga yetkazish uchun bir qator sud-huquq islohotlarini amalga oshirdi. Masalan, 2002-yilda Korrupsiyaga qarshi kurash boʻyicha Milliy boshqarmasi tashkil etilgan boʻlib, u yuqori darajadagi korrupsiya ishlarini taʼqib qiladi. Yevropa Ittifoqiga kirganidan beri Ruminiya davlat sektorida shaffoflik va hisobdorlikni yaxshiladi, lekin zaif tomonlari saqlanib qolgan.

2012-yilda Yevropa Komissiyasi qonun ustuvorligi borasida xavotirlarini bildirib, Bosh vazir Viktor Ponta va Prezident Trayan Basesku oʻrtasidagi hokimiyat uchun kurashdan tashviahlandi. U esa 2012-yilgi siyosiy inqirozga sabab boʻldi. Komissiya, shuningdek, Ruminiyani davlat muassasalaridagi korrupsiyani yoʻq qila olmagani uchun tanqid qildi. Bir yil o‘tib, Deputatlar palatasi Jinoyat kodeksiga bir qancha munozarali tuzatishlarni parlament muhokamasisiz qabul qildi. Jumladan, mamlakat prezidenti, senatorlar, quyi palata aʼzolari, shuningdek, advokatlar endi „davlat amaldori" hisoblanmaydi. Natijada, bu shaxslar mansab vakolatlarini suiisteʼmol qilish, poraxoʻrlik, manfaatlar toʻqnashuvi va boshqa korruptsion jinoyatlar uchun javobgarlikka tortilmasdan, noqonuniy manfaatlarda ishtirok etishlari mumkin. Tuzatishlar Ruminiya muxolifat partiyalari va Yevropa yetakchilari tomonidan keskin tanqid qilindi. Natijada Ruminiya Konstitutsiyaviy sudi bu harakatni konstitutsiyaga zid deb topdi. Jinoyat kodeksiga taklif qilingan oʻzgartirishlar 2017-yilda keng koʻlamli fuqarolik namoyishlari tufayli nihoyat bekor qilindi.

2014-yildan buyon Korrupsiyaga qarshi kurash milliy boshqarmasi tomonidan korrupsiyaga qarshi kurash boshlandi. Kurash natijasi davlat, biznesdagi ko‘plab yuqori martabali amaldorlar, shuningdek, sudyalar va prokurorlarning hibsga olinishiga olib keldi.

Ruminiya 2016 yilda davlat xaridlarini takomillashtirish va shaffofroq qilish uchun yangi qonunlarni qabul qilish orqali Yevropa Ittifoqining davlat xaridlari boʻyicha qayta koʻrib chiqilgan direktivalarini amalga oshirdi. Davlat xaridlari milliy agentligi (ANAP) xaridlar ustidan umumiy nazoratga ega va qonun loyihasini ishlab chiqishi mumkin. Ammo xaridlar bo‘yicha qarorlar xarid qiluvchi tashkilotlarda qoladi. Davlat tashkilotlari, shuningdek, Yevropa Ittifoqi fondlarining davlat va xususiy benefitsiarlari qonun bo‘yicha davlat xaridlari to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya qilishlari va elektron xaridlar tizimidan foydalanishlari shart. Sohaviy xaridlar, shu jumladan energetika va transport sohasidagi xususiy kompaniyalar elektron xaridlar veb-sayti orqali davlat xaridlari to‘g‘risidagi qonunlar va tenderga rioya qilishlari shart. 2021-yil aprel oyidagi Yevropa Ittifoqining Ruminiya uchun mamlakat hisobotida innovatsiyalarga asoslangan davlat xaridlari yechimlarini amaliy qoʻllash muammo boʻlib qolayotganini taʼkidladi.

2022-yil mart oyi holatiga ko‘ra, Ruminiya 2020—2022-yillarga mo‘ljallangan harakat rejasidan 12 ta majburiyatni amalga oshirdi. Ushbu harakat rejasida fuqarolik maydoni, ishtirok etish, maslahatlashuvlar, ijtimoiy xizmatlar, korrupsiyaga qarshi kurash, fiskal shaffoflik, adolat va halollik, sogʻliqni saqlash va ijtimoiy javobgarlik, byurokratiklikni yoʻqotish va ochiq maʼlumotlar bilan bogʻliq majburiyatlar mavjud edi.

Statistika
----------

Transparency International yillik korrupsiyani idrok etish indeksiga koʻra, 2021-yil holatiga koʻra, Ruminiya Vengriya va Bolgariyani ortda qoldirib, 66-oʻrinni egalladi. 2020-yilda Ruminiya 180 mamlakat ichida 69-oʻrinni egalladi (Senegal va Vengriya bilan bir qatorda). 2018-yilda 70-o‘rindan yuqoriga ko‘tarildi va Yevropa Ittifoqida korrupsiya bo‘yicha mos ravishda Bolgariya va Vengriyadan keyingi o‘rinni egalladi. 2014-yilgi Yevropa Ittifoqining Korrupsiyaga qarshi hisobotida ruminiyaliklarning 57 foizi korrupsiyani shaxsan guvohi bo‘lishganini aytganlar.

Transparency International maʼlumotlariga koʻra, Ruminiya hozirda korrupsiya boʻyicha 180 mamlakat orasida 70-oʻrinni egallab turibdi va 100 balldan 44 ball (0 ball toʻliq korrupsiyalashgan va 100 ball toza) ga javob bergan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Extent of public corruption in Romania".
2. ↑  „2015 Investment Climate Statement - Romania". *The US Department of State*.  The US Department of State. Qaraldi: 17-avgust 2015-yil.
3. ↑
4. ↑  „PROFILES: ROMANIA | ANTI-CORRUPTION AUTHORITIES". 24-aprel 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi.
5. ↑  „Meeting with Justice Minister Stelian Ion" (16-yanvar 2021-yil).
6. ↑
7. ↑  „Romania praised again in EU justice monitoring report but weaknesses remain" (en-GB). *EURACTIV.com* (26-yanvar 2017-yil). Qaraldi: 13-noyabr 2017-yil.
8. ↑  *Andrew Gardner, Toby Vogel.* „Romanian power struggle alarms Europe's leaders". *European Voice* (11-iyul 2012-yil).
9. ↑  *Sam Cage, Luiza Ilie.* „Populism takes spotlight in Romania power struggle". *Reuters* (22-noyabr 2012-yil).
10. ↑  „EU Commission chides Romania over state corruption". *BBC News* (18-iyul 2012-yil).
11. ↑  *Raluca Besliu.* „Legally corrupt: Romanian politicians chase 'super-immunity'". *Aljazeera* (18-yanvar 2014-yil).
12. ↑  „Transparency International Romania statement on recent immunity decision by Chamber of Deputies". *Transparency International* (12-dekabr 2013-yil).
13. ↑  *Valentina Pop.* „Romanian MPs decriminalise political corruption". *EUobserver* (11-dekabr 2013-yil).
14. ↑  *Luiza Ilie.* „Romania parliament boosts criminal immunity, may irk EU". *Reuters* (22-yanvar 2013-yil).
15. ↑  *Wendy Zeldin.* „Romania: Court Finds Immunity Law Unconstitutional". *Library of Congress* (23-yanvar 2014-yil).
16. ↑  „Romania anti-sleaze drive reaches elite". *BBC News* (19-fevral 2015-yil).
17. 1 2 3  „Romania".
18. ↑  „2021 Corruption Perceptions Index - Explore the results".
19. ↑  „Corruption Perceptions Index 2020".  Transparency International. 28-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-sentabr 2021-yil.
20. ↑  EU Anti-Corruption Report

Havolalar
---------

* tandfonline.com, Maykl Xayn: *Ruminiyadagi hukumat korrupsiyasiga qarshi kurash: qaytarib boʻlmaydigan natijalarmi yoki Sisyphean Challenge?* 2015 yil iyun.
* Korrupsiyaga qarshi biznes portalidan Ruminiya korrupsiya profili
* Korrupsiyaga qarshi kurash milliy boshqarmasi
*