recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ozodlik radiosi**, **Ozodlik**, **Ozod Yevropa** (inglizcha: *Radio Free Europe/Radio Liberty, RFE/RL*) — bir qancha Sharqiy Yevropa mamlakatlari hamda sobiq Sovet Ittifoqi respublikalariga eshittirishlar olib boruvchi notijoriy, nodavlat xalqaro radiostansiya. Ozodlik radiosi Sharqiy Yevropa, Oʻrta Osiyo va Oʻrta Sharq mamlakatlari haqida yangilik va maʼlumot berib boradi. Ozodlik radiosi 28 tilda, shu jumladan, oʻzbek tilida ham translatsiya qiladi. Ozodlik radiosi Oʻzbekistonda toʻsilgan.

Ozodlik radiosiga Sovuq Urush paytida kommunizmga qarshi stansiya sifatida Germaniyaning Munhen shahrida asos solingan. 1949-yildan 1995-yilgacha stansiyaning asosiy binosi shu yerda boʻlgan. 1995-yil stansiyaning markazi Chexiya poytaxti Pragaga koʻchirilgan.

Oʻzbek xizmati
--------------

Ozodlik radiosining oʻzbek xizmati 1992-yining 16-mart kuni Germaniyaning Munhen shahrida oʻz faoliyatini boshlagan. Hozirgi kunda Ozodlik radiosining oʻzbek xizmati derektori Alisher Siddiqdir.

Radio oʻzbek matbuotida yoritilmaydigan mavzularni keng yoritib keladi. 2021-yilning boshida Ozodlik radiosi surishtiruv oʻtkazib, prezident Shavkat Mirziyoyev uchun Ohangaron togʻlari bir necha million dollarga hashamatli saroy — Prezident „dachasi" qurilganini fosh qildi. Surishtiruv YouTube tarmogʻida bir oydan oz vaqt ichida 1 million martadan koʻp koʻrildi. 2021-yilning may oyi holatiga koʻra, Radioning Istagram sahifasidga 1,3 million, YouTube kanaliga 0,89 million odam obuna boʻlgan.

Yana qarang
-----------

* OzodWiki

Manbalar
--------

1. ↑  „Ozodlik radiosi oʻzbek xizmati 60 yoshda" (12-mart 2013-yil). Qaraldi: 15-iyun 2013-yil.
2. ↑  „RFE/RL’s Uzbek Service Reveals Secret Mountain Resort" (26-fevral 2021-yil). Qaraldi: 4-may 2021-yil.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Ozodlik radiosi*** haqida turkum mavjud |

* Rasmiy sayt (ingl.)
* Oʻzbekcha xizmatning rasmiy sayti

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Chiyaboʻri**, **shoqol** (*Canis aureus*) — yirtqichlar turkumining itsimonlar oilasiga mansub sut emizuvchi hayvon. Tanasi 71—85 sm, dumi 20—36 sm, ogʻirligi 7–13 kg. Qishda yungi xira sargʻish, kulrang (yelkasida qora aralash), yozda malla rangda, qorasi kam. Dumi mallaqoʻngʻir, uchi qora. Ch. daryo va koʻl qirgʻoqlaridagi toʻqay, butazorlarda inda yashaydi; boshqa hayvonlar inidan, tabiiy chuqurchalardan foydalanadi (baʼzan oʻzi uya qaziydi). Mart—mayda 4—9 ta bola tugʻadi. Hammaxoʻr, har xil hayvon hamda oʻsimlik mahsulotlari, oʻlimtiklar va boshqa bilan oziqlanadi. Shimoliy Afrika, Janubiy Osiyo, Janubi-Sharqiy Yevropa, Bolqon yarim orol va Arabistonda tarqalgan. Kavkaz, Oʻrta Osiyo, baʼzan Moldaviyada ham uchraydi. Aholi yashaydigan punktlarga yaqin joylardagi Ch.lar oʻlimtiklar bilan oziqlanib, baʼzi yuqumli kasallik qoʻzgʻatuvchilarini tarqatadi va parrandalarni yeb ziyon keltiradi. Moʻynasi sifatsiz.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

1. ↑  Краткий узбекско-русский словарь, Ташкент, 1942 г. (стр. 375)
**Yelizaveta Artyomovna Petrosova** (1913. 14.8, hozirgi Margʻilon – 1997), Lizaxonim — raqqosa, baletmeyster. Qoraqalpoqsahna raqsining asoschilaridan. Oʻzbekiston va Qoraqalpogʻiston xalq artisti (1957). Qoraqalpoq ashula va rake ansamblining tashkilotchisi (1956). Tamaraxonim va Gavhar Rahimovaning singlisi, Yayra Abdullayevannj onasi. Us t a Olim Komilov va opalaridan oʻzbek raqsi va ritmlarini oʻrgangan. Ijodiy faoliyatini Andijon te-atrida raqqosa va aktri sal i kdan boshlagan (1929). Osiyo ("Arshinmol-olon"), Qum-rixon ("Oʻrtoqlar"), Qunduzxon ("Niqob yirtildi") kabi obrazlarni yaratgan. 1933—36 yillarda Samarqand teatrida, 1936—38 yillar Oʻzbek davlat musiqali teatrida, 1938— 56 yillar Uzbek davlat filarmoniyasida, urush yillari G. Rahimova rahbarligidagi oʻzbek xotin-qizlar front ansamblida raqqosa va baletmeyster. 1956—65 va 1967—70 yillar Berdaq nomidagi Qoraqalpoq Davlat filarmoniyasida baletmeyster va badiiy rahbar. 1985-yildan 3. Gʻaniyeva nomidagi front konsert brigadasi ansamblida. "Nozigim", "Gul bargi", "Pilla", "Sadr", "Ufori soxta" kabi raqslarni mohirona ijro etgan. "Qashqar qizlari", "Far-gʻona qizlari raqsi", "Siynaxiroj" singari raqslarni, "Qoraqalpoq toʻyi" raqs-syuitasi, 70 dan ortiq yakka va ommaviy ijro etiladigan ("Qiz uzatish", "Baliqchilar", "Ilme Sulton", "Choʻponlar", "Oq oltin", "Qirq qiz" va boshqalar) qoraqalpoq raqslarini va spektakllar ("Suymaganga suykanma", "Gʻariboshiq" va boshqalar) dagi raqslarni sahnalashtirgan. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1969).

Ac: Qoraqalpoq raqsi, T. 1976.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Chjan syan** (? miloddan avvalgi taxminan 103) — xitoylik diplomat va sayyoh. Miloddan avvalgi 138 yil imperator Udu tomonidan garbga, yuyechjilar bilan hunnularga qarshi ittifoq tuzish maqsadida yuborilgan. Hunnular qoʻliga tushib qolib, faqat 10 yil oʻtgachgina qochishga muvaffaq boʻlib sayohatini davom ettirgan. Qaytishda yana hunnular qoʻliga tushgan, lekin tez orada qochishga erishgan. Miloddan avvalgi 115 yil elchilarga bosh boʻlib Xitoy chegaralaridan gʻarbdagi koʻchmanchi usun qabilasi hukmdori (gunmo) huzuriga joʻnatilgan. Ch.S. uni Xitoy bilan ittifoq tuzishga koʻndirgan. Ch.S. tomonidan Xitoydan Oʻrta Osiyoga bosib oʻtilgan yoʻl keyinchalik Yevropada Buyuk ipak yoʻli nomini olgan.

Gʻarbiy oʻlkalar — Oʻrta Osiyo va Sharqiy Turkiston Ch.S. sayohatigacha xitoyliklarga nomaʼlum boʻlib kelgan. Xitoyning Gʻarbiy oʻlka bilan diplomatik aloqalar oʻrnatishiga asosiy sabab miloddan avvalgi 1-asrning 1yarmida hunnular bilan yuyechjilar (toxarlar) oʻrtasidagi urush boʻlgan. Bu urushda yuyechjilar yengilib, ularning aksari kismi hozirgi Gansu viloyatidan Yettisuvga koʻchgan, biroq bu yerda ham hunnular ularga tinchlik bermay quvgʻin qilganlar. Ular Oʻrta Osiyoning jan.ga, Baqtriyaga ketishga majbur boʻlishgan, u yerda YunonBaqtriya podsholigitl vayron etishda boshqa qabilalar bilan ishtirok etishgan. Keyinchalik yuyechjilarning avlodlari Kushon podsholigini barpo etishgan.

Yuyechjilar hunnularga qarshi kurashda oʻzlariga ittifoqchi izlashgan. Xitoyning Xan sulolasi ham hunnularga qarshi kurash olib bormoqda edi. Ch.S. gʻarb safarida unga hun yoʻlboshlovchisi Tani Xunuganfu hamriugik qilgan. Biroq yoʻlda u xunnular tomonidan qoʻlga olinib ularning hukmdori huzuriga keltirilgan. Ch.S.ni hunnu qizga uylantirganlar, undan bir oʻgʻil farzand kurgan. Pekin qulay fursat kelishi bilan u hamroxlari bilan asirlikdan qochib, sayohatini davom ettirgan. U qad. Fargona — Davanta kelgan. Davan hokimi Xitoy bilan diplomatik aloqalar oʻrnatish niyati borligini aytgan. Ch.S. Davan aholisi mashgʻuloti haqida qimmatli maʼlumotlar qoddirgan. Imperator Udiga, ayniqsa, Davan tulporlari yoqib qolgan. Ch.S. Davandan Kangyuyga (qarang Qang davlati) oʻtgan, soʻng jan.ga Daxya (Baqtriya)ga borgan. U yerda bir yil turib orqaga qaytgan, lekin yoʻlda yana hunnular qoʻliga tushib qolgan. Biroq 1 yildan keyin, hunnular oʻrdasidagi ichki nizolardan foydalanib Xitoyga qochib borishga muvaffaq boʻlgan. Uning gʻarbiy oʻlkalarga qilgan 1sayohati 13 yil davom etgan. U bilan yoʻlga chiqqan 100 ta hamrohidan atigi 2 kishi — oʻzi va yoʻlboshlovchisi sogʻsalomat qaytib kelishgan. Xitoyga qaytib kelgach, Ch.S. imperatorga batafsil hisobot tayyorlagan. Oʻz hisobotida Oʻrta Osiyodagi davlatlar, mulklar — Davan, Usun, Kangyuy, Daxya, Yansay, Katta Yuyechji va boshqa haqida maʼlumot keltirgan.

Adabiyot
--------

* Rtveladze E. V. Velikiy shyolkoviy put, T. 1999.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mahmud muzahhib** (15-asr oxiri -16-asr 60-yillari, Buxoro) — naqqosh, musavvir. Kamoliddin Bexzodnint shogirdi. Ijodi Hirotda boshlangan. Rassom Dust Devona, xattot Sultonali Mashhadiy bilan hamkorlik qilgan. Ilk asarlaridan Alisher Navoiy portreti (Mashhaddagi Ostoni Quds majmuasida), Abdurahmon Jomiyning "Devon"i (Vashingtondagi Lafayet universiteti kutubxonasida) va boshqa qoʻlyozmalarga ishlagan miniatyuralari bizgacha yetib kelgan. 1507-yildan Buxoroda yashagan, Buxoro miniatyura maktabi badiiy uslubining shakllanishiga katta hissa qoʻshgan. M.M. yaratgan asarlarida badiiy ifoda vositalari loʻnda, aniq, por-tretlarida psixologik tasvir yetakchi. M.M. ijodida Saʼdiy va Jomiy asarlari alohida oʻrin tutadi. Saʼdiyning "Boʻston" (asarning uchta qoʻlyozmasini bezagan: Lissabondagi K. Gulbekyan majmuasida, Londondagi Keyr majmuasida va boshqalar), Nizomiyning "Mahzan ul-asror" ("Sirlar xazinasi", 1545; Parijdagi Milliy kutubxonada), Jomiyning "Tuhfat ul-ahror" (1545, sobiq O. Omber majmuasida va Parijdagi Milliy kutubxonada), "Ba-horiston" (1551, sobiq Ye. de Lorey majmuasida), "Yusuf va Zulayho" Maxmud Muzaxxib. "Bazm" ("Ravzat ulmuhibban" asariga ishlangan miniatyura, Buxoro, 16-asr). (1561, Nyu-Yorkdagi sobiq Kevorkyan majmuasida) asarlari va boshqa qoʻlyozmalarni bezagan.

"Shoir portreta" (1538—39, NyuYorkdagi sobiq Kevorkyan majmuasida), "Shahzoda portreti" (1562—63 va 1570 — 71, Istanbul majmuasida), "Oshiqlar", "Uch raqqosa", "Pari", "Kurash" (Mashhaddagi Ostoni Quds majmuasida) kabi mustaqil asarlar ham yaratgan.

Adabiyot
--------

* Usmonov O. Kamoliddin Behzod va uning naqqoshlik maktabi, T. 1977; Ash - rafi M. M. Bexzad i razvitiye buharskoy shkoli miniatyuri XVI v. Dushanbe, 1987.

Abdumajid Madraimov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Kaliforniya universiteti regentlari v.*** ***Bakke*** , 438 US 265 (1978) AQSh Oliy sudi tomonidan qabul qilingan muhim qaror edi.Bu qaror kollejga qabul qilish mezonlarida "affirmative action" (tasdiqlovchi harakat, ma'lum miqdordagi ish o'rinlari yoki o'qish kvotalari va shu kabilarning jamiyatda adolatsiz munosabatda bo'linadigan fuqarolarga ajratilishi)ni qo'llab-quvvatladi. Biroq, sud jamoasi maxsus irqiy kvotalarni nojo'ya fikr deb hisobladi, chunki atigi 100 ta talaba qabul qilinadigan Kaliforniya universitetining 16 ta o'rni irqiy kvotalarga to'g'ri kelardi.

Oliy sud maktablarda segregatsiyani noqonuniy deb e'lon qilgan va hatto maktab tumanlariga integratsiyani ta'minlash uchun choralar ko'rishni buyurgan bo'lsa-da, universitetlar tomonidan boshlangan "affirmative action"ni qo'llab-quvvatlovchi ixtiyoriy chiqishlarning qonuniyligi yoki qonunga zid eknligi masalasi hal qilinmagan. Tarafdorlar bunday dasturlarni o'tmishdagi kamsitishlarning o'rnini qoplash uchun zarur deb bilishgan-da, raqiblar ularni noqonuniy va AQSh Konstitutsiyasiga kiritilgan o'n to'rtinchi tuzatishning "Teng himoyalanish bandi"ni buzish deb hisoblashgan. Ilgari Oliy sud masalani hal qilishga urinishgani uchun, *DeFunis* *Odegaard* (1974), protsessual sabablarga ko'ra ishdan bo'shatildi.

Allan P. Bakke (Baki), muhandis va sobiq dengiz zobiti, tibbiyot maktabiga kirishga harakat qildi, ammo yoshi tufayli qabul qilinmadi. Bakke ariza berish paytida 30 yoshda edi va shuning uchun kamida ikkita muassasa tomonidan juda yoshi katta deb hisoblanadi. Kaliforniya universiteti, Devis tomonidan 2 marta rad etilgandan so'ng, Bakke shtat sudiga maktabning tasdiqlovchi harakatlarining konstitutsiyaviyligini da'vo qilib borgan. Kaliforniya Oliy sudi dasturni oq tanli da'vogarlarning huquqlarini poymol qildi deb tasdiqlovchi harakatni bekor qildi va Bakkega bunga rozi bo'lishni buyurdi. AQSh Oliy sudi keng jamoatchilik e'tibori ostida ishni qabul qildi.

Mazkur holat sud qarorinini buzdi; to'qqiz sudya jami oltita xulosa chiqardi. Sud qarori sudya Lyuis F. Pauell Jr tomonidan yozilgan; to'rt sudyadan iborat ikki xil blok Pauell fikrining turli o'rinlariga qo'shildi. Sinfdagi xilma-xillikni majburiy davlat manfaati deb topib, Pauell 1964 yilgi Fuqarolik huquqlari to'g'risidagi qonunning VI sarlavhasi va Konstitutsiyaga ko'ra, umuman olganda tasdiqlovchi harakatlarga ruxsat berilganligini ta'kidladi. Shunga qaramay, UC Devis dasturi sudyalarning ko'pchiligi uchun haddan tashqari uzoqqa cho'zildi va bekor qilindi. Bakke esa tan oldi. *Bakkening* amaliy ta'siri shundan iboratki, ko'pchilik ijobiy harakatlar dasturlari o'zgarishsiz davom etdi. *Bakke* ishi shunchaki ko'pchilikning fikrimi yoki majburiy pretsedentmi degan savollarga 2003-yilda sud *Grutter v.* *Bollinjer* tomonidan javob berildi.
**Chizuru Arai** (yaponcha: *新井千鶴*; tugʻ. 1993-yil 1-noyabr, Saitama, Yaponiya) — yaponiyalik dzudochi, 70 kg gacha vazn toifasida, Yaponiya terma jamoasi aʼzosi. Besh karra Jahon chempioni, Yozgi Osiyo oʻyinlari chempioni, Osiyo chempionati gʻolibi. 2020-yilgi Olimpiada oʻyinlari chempioni.

Faoliyati
---------

2012-yilda U20 Osiyo chempionatida gʻolib chiqqanidan soʻng, 2013-yilda Lyublyanada (Sloveniya) oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili u yirik turnirlarda ikkita shohsupani qoʻlga kiritdi: Moskvadagi (Rossiya) „Katta dubulgʻa"da ikkinchi oʻrin va Tokiodagi (Yaponiya) „Katta dubulgʻa"da gʻalaba. Keyingi mavsumda, 2014-yilda u xalqaro turnirlarda, Dyusseldorf (Germaniya) Gran-prisida va Tyumendagi (Rossiya) „Katta dubulgʻa" musobaqalarida ikkinchi oʻrinni egalladi. Oʻsha yili Inchxon (Koreya Respublikasi) Yozgi Osiyo oʻyinlari u kumush medalini qoʻlga kiritdi, shuningdek, Yaponiya terma jamoasi safida jamoaviy turnirda gʻolib chiqdi.

2016-yil aprel oyida u Rio-de-Janeyroda (Braziliya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlari uchun tanlovda gʻalaba qozongan Yaponiya chempionatida Xaruka Tahimotoga yutqazdi va u yerda Olimpiada chempioni boʻldi. 2017-yilda u Parijda (Fransiya) boʻlib oʻtgan „Katta dubulgʻa" turnirida gʻolib chiqdi. Dyusseldorf Gran-prisida gʻolib chiqdi. U aprel oyida Yaponiya chempionatida gʻolib chiqadi. Oʻsha yili Budapeshtda (Vengriya) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida u barcha raqiblarini magʻlub etib, Jahon chempioni boʻladi. Shuningdek, u Yaponiya terma jamoasining bir qismi boʻlib, aralash jamoalar musobaqasida gʻolib chiqadi.

2018-yilda Bokuda (Ozarbayjon) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida 70 kg gacha boʻlgan vazn toifasidagi finalda u barcha janglarida gʻalaba qozonib, chempionatning oltin medalini qoʻlga kiritdi. Bundan tashqari, Yaponiya terma jamoasi tarkibida aralash jamoalar bahsida ham oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 70 kg gacha vazn toifasida u finalda avstriyalik Michaela Polleresni magʻlub etib, Olimpiada chempioniga aylandi va Fransiya terma jamoasi bilan Olimpiada kumushni qoʻlga kiritdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Rédaction*. „Championnats du monde -70kg : Gévrise Emane remporte un 3e titre mondial" (fr). *L'ÉQUIPE*. 21-oktabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-sentabr 2018-yil.
2. ↑  *Rédaction*. „Championnats du monde : Chizuru Arai championne" (fr). *L'ÉQUIPE*. 2-sentabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-sentabr 2018-yil.
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
**Chernobil AESdagi avariya oqibatlarini bartaraf etishda qatnashganlarni qadrlash kuni —** Ukrainada xotira sanasidir. Bayramning ikkinchi nomi - "Likvidator kuni". Har yili 14-dekabrda nishonlanadi. Bu ishlamaydigan kun hisoblanmaydi.

Tarixi va nishonlanishi
-----------------------

1986-yil 26-aprelda Sovet Ittifoqida Ukraina SSR hududida joylashgan Chernobil AESda insoniyat tarixidagi eng yirik texnogen halokat ― Chernobil avariyasi sodir bo'ldi. Ko‘pchilik fidoiylar o‘z hayoti va sog‘lig‘ini qurbon qilib bo'lsa-da, avariya oqibatlari tarqalishini to'xtatishga harakat qilishdi. 1986-yil 30-noyabrda vayron qilingan energiya bloki ustida sarkofag qurilishi yakunlandi va ikki hafta o'tgach, 14-dekabrda KPSSning bosh gazetasi — "Pravda" va SSSRning boshqa markaziy nashrlari KPSS Markaziy qo'mitasi va Vazirlar Kengashining davlat komissiyasi tomonidan Chernobil AESning to'rtinchi energoblokining himoya inshootlari majmuasi foydalanishga topshirilganligi to'g'risida xabarnoma e'lon qildi. Aynan shu xabar e'lon qilingan sana edi, uni o'qib chiqqandan so'ng, mamlakat tinchgina nafas oldi va "Chernobil avariyasi oqibatlarini bartaraf etishda qatnashganlarni qadrlash kuni" bo'ldi.

Yigirma yil o'tgach, 2006-yil 10-noyabrda Ukraina Prezidenti Viktor Yushchenko Ukrainada ushbu unutilmas sanani belgilash to'g'risida № 945/2006 farmonni imzoladi. Xususan, farmonda shunday deyilgan edi: *"Ukrainada Chernobil AESdagi avariya oqibatlarini bartaraf etish ishtirokchilarini qadrlash kuni Chernobil AESning vayron qilingan to'rtinchi energiya bloki ustida sarkofag qurilishi tugagan kuni — 14-dekabr kuni nishonlanishi belgilansin*".

Hisob-kitoblarga ko'ra, tabiiy ofatni bartaraf etishda kamida 90 ming kishi qatnashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „14 Декабря. День чествования участников ликвидации последствий аварии на Чернобыльской АЭС. Праздник каждый день. RedDay.RU".
2. ↑  „Про День вшанування учасників ліквідації наслідків аварії на Чорнобильській АЕС".
**Chernogoriya fan va sanʼat akademiyasi** — Chernogoriya milliy oliy ilmiy va taʼlim muassasasi. Zamonaviy nomi (qisqartirilgan **CHANI** (CANU). Akademiyasi mamlakat poytaxtida Podgoritsa joylashgan.

Baza
----

Akademiya 1976-yilda tashkil etilgan.

1960-yillarning oxirida Chernogoriya Respublikasi ilmiy-tadqiqot faoliyatini muvofiqlashtirish kengashi va Respublikaning taʼlim, madaniyat va fan boʻyicha kotibiyati respublika fan va sanʼat arboblari hamda ijtimoiy-siyosiy tashkilotlarining milliy jamiyat yaratish tashabbusini qoʻllab-quvvatladi.

Chernogoriya Sotsialistik Respublikasi Assambleyasi Ijroiya Kengashi tomonidan keng jamoatchilik muhokamasidan soʻng, 1971-yil 12-oktyabrda parlament Chernogoriya fan va sanʼat jamiyatini tashkil etish toʻgʻrisida qaror qabul qildi.

Jamiyat ilmiy fikrni har tomonlama rivojlantirish, sanʼatni rivojlantirish va ragʻbatlantirish, ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borish hamda mustaqil ravishda sanʼatning barcha sohalaridagi taniqli olimlar va arboblarni birlashtirgan mustaqil ilmiy tashkilot boʻlishni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻygan edi.

Chernogoriya fan va sanʼat jamiyati Chernogoriya Respublikasi parlamentining 1973-yil 10-iyundagi qarori bilan tashkil etilgan.

1975-yil boshida Chernogoriya fan va sanʼat jamiyati SFRY (Yugoslaviya sotsialistik Respublikasi) Fanlar va sanʼat akademiyasi Kengashining toʻliq aʼzosi boʻldi. Uch yillik muvaffaqiyatli faoliyatdan soʻng, assotsiatsiya Chernogoriya fanlar va sanʼat akademiyasiga aylandi.

Boshqa akademiyalar bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq, 1976-yil mart oyida Chernogoriya Fanlar va Sanʼat Akademiyasi tashkil etilganligi eʼlon qilindi. 1976-yil aprel oyida Chernogoriya Fanlar va Sanʼat Akademiyasi toʻgʻrisidagi qonun qabul qilingandan soʻng, Jamiyat Chernogoriya Fanlar va Sanʼat Akademiyasiga (CANI) aylantirildi. Qonunga koʻra, CANI Chernogoriya Respublikasidagi fan va sanʼat sohasidagi eng yuqori muassasa hisoblanadi.

Akademiya Assambleyasi 2004-yil 17-dekabr va 2005-yil 27-mayda boʻlib oʻtgan sessiyalarida Akademiyaning yangi Ustavini qabul qildi.

Ayni paytda Akademiyada Chernogoriyadan 46 nafar va chet ellik 37 nafar aʼzo bor.

Uyushma va CANI prezidentlari akademiklar edi:

* Branko Pavicevich (1973-1981),
* Branislav Shoshkich (1981-1985),
* Mirceta Jurovich (1985-1989)
* Vukotik Dragutin (1989-2002)
* Momir Jurovich (2002 yildan).

Chernogoriya fanlar va sanʼat akademiyasi toʻrtta boʻlimga ega:

* tabiiy fanlar,
* ijtimoiy fanlar,
* gumanitar fanlar,
* sanʼat,

Pyotr II Petrovich Negosh nomidagi Til va adabiyot instituti, bir qancha qoʻmitalar va boshqa ishchi organlar mavjud.

Havolalar
---------

* Chernogoriya fanlar va sanʼat akademiyasining sayti(serb) )

1. ↑  „Anticrnogorski međunarodni skup :: Dnevni list Pobjeda". 7-oktabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-may 2010-yil.
2. ↑  „Ode DANU u CANU".
**Kaliforniya qalqondori** (Quadraspidiotus perniciosus Comstock) — teng qanotli hartumlilar turkumining qalqondorlar oilasiga mansub hasharot. 1881 yilda D. Komstok tomonidan Kaliforniya (AQSH)da aniqlangan. Mevali, manzarali va bargli oʻrmon daraxtlarining karantin oʻta xavfli zararkunandasi. Urgʻochilari och sariq rangda, tanasi dumaloq. Tanasining ustki tomoni tuq kulrang , diametri 2 mm, qalqon bilan qoplangan. Ogʻiz organlari soʻruvchi, koʻzi, moʻylovi, oyogʻi va qanoti yoʻq, kam harakatchan. May—iyul oylarida bir urgʻochisi 200—500 ta tirik lichinka tugʻadi. Bir yilda 3 av-lod beradi. Koʻproq olma, nok, shaftoli, oʻrik, olxoʻriga qattiq zarar yetkazadi. Mevali daraxtlarga tushib, poʻstlogʻi, novdasi, bargi va mevalarini zararlaydi. Asosan, zararlangan mevalarda yoki novdalarda qizgʻish dogʻlar paydo boʻladi, poʻstloq yoriladi, bargi toʻkilib, daraxt qurib qoladi. Oʻzbekiston hududiga 1964 yilda koʻchatlar bilan kelib qolgan. Deyarli hamma viloyatlarda uchraydi. Biologik kurashda xonqizi va xalsid parazitlardan foydalaniladi. Eng samarali usuli, meva daraxtlariga gullashdan oldin erta bahorda №30 preparati (40—100 l/ga) yoki guli tushganidan keyin BI-58 preparati (0,8—2,0 l/ga), oʻsuv davrida karbofos (1,0—3,0 l/ga) purkaladi.

Adabiyot
--------

* Konstantinova G. M. Ko-zarjevskaya E. F. Kaliforniyskaya shitovka, M. 1990.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻnli logarifm** — musbat sonning 10 asosga koʻra logarifmi. a sonining oʻnli logarifmi \\_ a kabi belgilanadi. Mas, 1810=1; 1§100=2, chunki 10 ni hosil qilish uchun asos 10 ni 1darajaga, 100 ni hosil qilish uchun esa asos 10 ni 2darajaga koʻtarish kerak: 10=10’; 100=102si 10 dan iborat martabali (pozitsion) sanoq sistemasi. Oʻnli logarifms. taxminan 5-asrda Hindistonda paydo boʻlgan. Muhammad Xorazmiyning "Algoritm hind hisobi haqida" risolasida Oʻnli logarifms, natural sonlar ustida toʻrt amal sistemasi bayon qilingan. Oʻnli logarifms. sonlar ustida arifmetik amallar bajarish uchun qulay. Oʻnli logarifms.da 10 ta belgi (raqam)dan foydalaniladi: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9. Har qanday natural sonni shu raqamlar yordamida yozish mumkin, bunda har bir belgi oʻzining yozuvdagi oʻrniga qarab turli qiymatga (martabaga) ega boʻladi. Mas, 717 sonidagi oʻngdan 1raqamdagi sonda 7 ta birlik, oʻngdan 3raqamdagi sonda esa 7 ta yuzlik borligini bildiradi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rochelle Hudson** (**Rachael Elizabeth Hudson,** talaffuzi: „Rachael Elizabeth Hudson", 1916-yil 6-mart — 1972-yil 17-yanvar) — 1930-yillardan 1960-yilgacha boʻlgan davrda ijod qilgan amerikalik kino aktrisasi. Hudson 1931-yilda WAMPAS chaqaloq yulduzi boʻlgan.

Dastlabki yillar
----------------

Hudson Oklaxoma shahrida Ollie Lee Hudson va Lenora May Hudsonning qizi sifatida tugʻilgan. Oklaxomada u raqs, drama, pianino va ovozni oʻrgangan. Hudson aktyorlik faoliyatini oʻsmirlik davrida boshlagan va oʻrta taʼlimni Fox studiyasidagi oʻrta maktabda tamomlagan.

Karyera
-------

Hudson 1930-yil 22-noyabrda, 14 yoshida RKO Pictures bilan shartnoma imzoladi.

Bugungi kunda uni *"Wild Boys of the Road"* (1933), „*Les Miserables*" (1935) filmidagi Cosetta, „Curly Top" filmidagi Shirley Temple obrazini o‘ynagani bilan yaxshi eslash mumkin. *Rebel Without a Cause* (1955) filmi ham shular jumlasidandir.

Shaxsiy hayot
-------------

 Rochelle Hudson *Argentina* jurnalida
Hudson toʻrt marta turmushga chiqdi. Hech qaysi nikohidan farzand koʻra olmadi. Uning birinchi nikohi 1939-yilda Garold Thompson bilan boʻlgan. Thompson Disney studiyasida Storyline boʻlimi boshligʻi edi.

1947-yilda ular ajrashgandan soʻng Hudson keyingi yili *Los Angeles Times* sport yozuvchisi Dick Irvingga ikkinchi marta turmushga chiqdi. Nikoh ikki yil davom etdi. U 1956-yil 28-sentabrda Missuri shtatida uchinchi eri Charles K. Brustga turmushga chiqdi.

1962-yil iyun oyida ajrashgan. Uning oxirgi nikohi mehmonxona rahbari Robert Mindell bilan boʻlgan. Ular 1971-yilda ajrashishgan. Bungacha sakkiz yil birga boʻlishdi.

Oʻlim
-----

1972-yilda Hudson Palm Desert Country Clubdagi uyida oʻlik holda topilgan. U koʻchmas mulk sohasida ishlagan biznes hamkori uning jasadi hammom polida yoyilgan holda topdi. 55 yoshda edi. Hudson jigar kasalligidan kelib chiqqan yurak xurujidan vafot etdi.

Manbalar
--------


1. 1 2 3 4  „Hudson, Rochelle (1916-1972)", *Dictionary of Women Worldwide: 25,000 Women Through the Ages*. Gale. 2007. Retrieved January 7, 2013 from HighBeam Research
2. 1 2  „Former Screen Star Rochelle Hudson Dies". *Arizona Daily Star*. Associated Press (19-yanvar 1972-yil), s. 5. „Walter Price, a real estate business associate, found the body Monday alter being summoned by Miss Hudson's widowed mother, Mae Hudson, who got no response from her daughter by telephone or at the door. A friend, Evelyn Young, said Miss Hudson recently had been ill with a cold and laryngitis.".
3. 1 2  *Houston, Noel*. „Film Stardom Beckons to Rochelle Hudson, Oklahoma City Girl, Who Was 'On Her Toes' When Contract Arrived". *The Oklahoma News* (9-oktabr 1934-yil), s. 3. Qaraldi: 30-oktabr 2019-yil.
4. ↑  „Missouri, County Marriage, Naturalization, and Court Records, 1800-1991". *FamilySearch*.  The Church of Christ of Latter-Day Saints. Qaraldi: 6-mart 2020-yil.
5. ↑  Beaver County Times: „Death is investigated". January 19, 1972.
**Cherkessk** (1825-1931-yillarda Batalpasha stansiyasi, 1936—37 yillarda Sulimov, 1939-yilgacha Batalpashinsk) — Rossiya Federatsiyasi QorachoyCherkasiya Respublikasidagi shahar (1931-yildan). KrrachoyCherkasiya Respublikasi poytaxti (1991-yildan). Kuban daryosi boʻyida. Cherkessk stansiyasi. Aholisi 116,2 ming kishi (2002). Mashinasozlik (sovitkichlar, past voltli apparatura ishlab chiqarish), elektrotexnika, kimyo, qurilish materiallari, oziq-ovqat va yengil sanoat korxonalari mavjud. Texnologiya instituti, teatr, oʻlkashunoslik muzeyi, bir necha ilmiy tadqiqot instituti faoliyat koʻrsatadi. Shahar 1803-yilda rus harbiylarining Kavkazdagi tayanch punkti sifatida vujudga kelgan. 1922—26, 1957—91 yillarda QorachoyCherkasiya muxtor viloyati, 1926—28 yillarda Cherkasiya okrugi, 1928—43 yillarda Cherkasiya muxtor viloyati markazi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jamolov Oʻner Boimbetovich** (1912, Janubiy Qozogʻiston viloyati Sembe qishlogʻi — 1975.8.8, Toshkent) — iqtisodchi olim, Oʻzbekiston FAning muxbir aʼzosi (1966), iqtisod fanlari d-ri (1958), prof. (1959). Toshkent moliyaiqtisod institutini tugatgan (1939). 1940—53 yillarda Toshkent sh.dagi oliy oʻquv yurtlarida siyosiy iqtisod oʻqituvchisi. Oʻrta Osiyo universitetida dotsent (1955—58), Oʻzbekiston FA Iqtisod institutining direktori (1958—71), Oʻzbekiston FA Falsafa, iqtisod va huquq boʻlimining akad. kotibi (1971—75). Ilmiy ishlari qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishni tashkil qilish, boshqarish, rivojlantirish, iqtisodiyot nazariyasi masalalariga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Oʻpka emfizemasi** (yun. — puflanish) — oʻpkaning kengayishi va harakatining cheklanishi, nafas va qon aylanish funksiyalarining buzilishi bilan kechadigan kasallik. Cheklangan (oʻpkaning ayrim joylarini qamrab oladigan) va diffuz (umumiy), oʻtkir va surunkali Oʻpka emfizemasi farq qilinadi. Surunkali, diffuz Oʻpka emfizemasi keng tarqalgan oʻpka kasalligi boʻlib, u har qanday yoshda, koʻproq 40—50 yoshdan keyin kuzatiladi va unga bronxlar oʻtkazuvchanligining izdan chiqishi sabab boʻladi. Surunkali bronxit, bronxial astma va oʻpkaning boshqa kasalliklari oqibatida bronxlar yorigʻi torayadi (ularda shilliq yigʻilishi yoki bronxlar spazmi hisobiga), bunda nafas chiqarish kuchi yetarli boʻlmay, havoning bir qismi oʻpka alveolalarida qoladi (qoldiq havo) va qayta nafas olinganida alveolalar choʻziladi. Yalligʻlanish jarayonlari oqibatida oʻpka toʻqimalari elastikligining kamayishi ham Oʻpka emfizemasiga olib keladi. Bunda alveolalar devori yupqalashadi va yirtiladi, natijada ular kengayadi. Pnevmoskleroz (oʻpkada biriktiruvchi toʻqimaning oʻsib ketishi), shuningdek, tamaki chekish ham Oʻpka emfizemasining rivojlanishiga yordam beradi. Kasallik uzoq davom etadi. Bemorning nafasi qisadi, yoʻtaladi, dastlab jismoniy ish qilganida, keyinchalik tinch holatida ham qiynalib nafas chiqaradi. Bemorning yuzi shishib, koʻkrak qafasi "bochkasimon" boʻlib qoladi. Kasallik asta-sekin zoʻrayib boradi.

Oʻpka emfizemasini vrach davolaydi. Quruq va iliq havo sharoitida iklim bilan davolash yaxshi naf beradi. Oʻpka emfizemasining oldini olish uchun bronxlar va oʻpkaning surunkali kasalliklarini oʻz vaqtida davolash, chekmaslik zarur.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yenisey** yoki **Yenisei** (nenetscha: *Ензя’ ям’*, evenkcha: *Ионэси*, xakas: *Ким суғ*, tiva tilida: *Улуг Хем*)— Osiyodagi daryo. BiyXem (Katta Ye.) va Ka-Xem (Kichik Ye.) daryolarning qoʻshilishidan hosil boʻladi. Yuqori oqimi (yoki Ulugʻ-Xem) Tuva soyligi boʻylab oqib, soʻng Gʻarbiy Sayan togʻ sistemasini kesib oʻtadi va Gʻarbiy Sibir chegarasi boʻylab oqadi, Kara dengizining Yenisey qoʻltigʻiga quyiladi. Uz. 3487 km (Ka-Xem daryosi boshidan 4092 km), havzasining mayd. 2580 ming km².

E. asosan, qor va yomgʻirdan toʻyinadi. Toshqin davri daryoning yuqori qismida aprel oxirlaridan sent.gacha, quyi qismida esa may oʻrtalaridan avgustgacha davom etadi. Ye. RFning eng sersuv daryosi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 19800 m³/sek. Quyi qismi oktabr dan iyungacha, yuqori qismi noyabrdan maygacha muzlab yotadi. Ye.ning gidroenergiya zapasi katta. Daryoda Krasnoyarsk GES, Sayan-Shushensk GES qurilgan. Ye.ning transport ahamiyati katta. Sayanogorskdan muntazam kema qatnaydi; dengiz kemalari daryoning quyilish joyidan Igarka sh.gacha kirib boradi. Baliq ovlanadi (asosan quyi oqimida). Ye. boʻyida Minusinsk, Krasnoyarsk, Yeniseysk, Igarka, Dudinka va b. shaharlar joylashgan. Ye.ning irmoklari: Angara, Toshloq Tunguska.

Manbalar
--------

1. ↑  *Хелимский Е. А.* „Фактор Мангазейского морского хода в этнонимии и топонимии // Компаративистика, уралистика. Лекции и статьи. М. 2000. С. 351—352." (ruscha). *www.philology.ru*. 19-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-mart 2019-yil.
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4109125-5
* NKC: ge117635
* VIAF: 244579309
* en:WorldCat Identities (VIAF orqali): 244579309

 |
**Oʻnkurash** — yengil atletikanij 10 turi boʻyicha erkak sportchilar oʻrtasida oʻtkaziladigan musobaqa. Oʻ. musobaqalari 2 kun davom etadi: 1kun 100 m ga yugurish, uzunlikka sakrash, yadro irgʻitish, balandlikka sakrash, 400 m ga yugurish, 2kun 110 m ga toʻsiqlar osha yugurish, lappak uloqtirish, langarchoʻpda sakrash, nayza uloqtirish, 1500 m ga yugurish musobaqalari oʻtkaziladi. Sportchiga har bir turda koʻrsatgan natijasiga mos ochko yoziladi. Gʻolib barcha turdagi ochkolar yigʻindisiga koʻra aniqlanadi. Oʻ. 1912-yilda olimpiada oʻyinlari dasturiga kiritilgan. Jahonda Refer Jonson, Bryus Jenner (AQSH), Jeyms Tomson (Buyuk Britaniya), Roman Shebrle (Chexiya) kabi Oʻ.chilar yuqori natijalarga erishgan. Oʻzbekistonlik Nikolay Ovsyannikov, Vadim Kolobov, Ramil Gʻaniyev, Leonid Andreyev singari Oʻ.chilar xalqaro musobaqalarda gʻolib chiqishgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dasturxoniy** — ertagi olma navi. R. R. Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik i.-t. institutida Yozgi (Persik letniy) navini nav ichida changlatish yoʻli bilan chiqarilgan. Daraxti oʻrtacha kattalikda, keng shoxshabbali. Koʻchati oʻtqazilgandan soʻng 5—6-yili hosilga kiradi. Aprelning oʻrtalarida gullaydi. Mevasi oʻrtacha kattalikda (120—200 g), pusti och yashil, sargʻish, eti och novvot rang, oʻrtacha suvli, shirin-nordonroq, 20 yillik daraxtlaridan 400–500 kg gacha hosil olinadi. Iyul oyining oxirlarida pishadi. Uzoq joylarga joʻnatishga yaroqli. Oʻzbekistonning barcha zonalarida ekish uchun tavsiya etilgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bofort shkalasi** — shamol kuchini baholash uchun moʻljallangan 12 balli shkala (jadval); shamolning yerdagi buyumlarga taʼsiri va dengizning toʻlqinlanish darajasiga qarab aniqlanadi. Bofort shkalasiga koʻra, 12 ball quyidagicha belgilanadi (baʼzi ballarga nisbatan): O ball — shtil (shamol esmayotgan payt, bunda tutun tikka kutariladi, dengiz suvining sathi koʻzguday tinch turadi); 4 ball — moʻʼtadil shamol (shamol yoqimli esib turadi; bunda shamol chang va qogʻoz parchalarini yerdan koʻtarib uchiradi, daraxtlarning ingichka shoxlari tebranadi, dengiz suvida uzunuzun toʻlqinlar paydo boʻladi); 6 ball — kuchli shamol (bunda daraxtlarning yoʻgʻon shoxlari tebranadi, telegraf simlari guvillaydi, dengiz suvida yirik toʻlqinlar paydo boʻladi); 10 ball — boʻron (kuchli shtorm) — bunda inshootlarda buzilishlar roʻy beradi, daraxtlarning shoxlari yerga tekkunday boʻlib egilib tebranadi, dengiz suvida balandbaland toʻlqinlar paydo boʻladi, suv yuzi koʻpirib ketadi, toʻlqinlarning uzun choʻqqilari pastga qarab egilibegilib tushadi; 12 ball — dovul (bunda ancha joydagi inshootlar buziladi, dengiz ustidagi havo koʻpik va suv tomchilari bilan toʻlib ketadi, dengiz sirti koʻpiradi, koʻrinish yomonlashib ketadi). Qolgan ballar shu koʻrsatilgan ballar oʻrtasidagi holatlar va hodisalar (alomatlar)ni bildiradi. Ingliz harbiy gidrografi va haritachisi F. Bofort (1774—1857) 1806-yil taklif qilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Datchik** (ruscha), birlamchi oʻzgartirgich — oʻlchanayotgan fizik kattalik (bosim, temperatura, elektr kuchlanish, siljish va b.)ni uzatish, unga ishlov berish va qayd qilish uchun signal (odatda, elektr signal)ga aylantirib beradigan vosita. Oʻlchash, signal yoki rostlash qurilmalari tizimining muhim qismi; sezgir elementi tekshirilayotgan miqdorlar (bosim, temperatura, tezlik, yorugʻlik kuchi, elektr toki, kuchlanish va b.) taʼsirini sezadi. Ishi elektr qarshiligi, sigʻim, induktivlikka, shuningdek, nazorat qilinadigan mexanik, akustik, issiqlik, elektr, optik, magnit kattaliklar taʼsir etganda elektr yurituvchi kuch (e. yu. k.) hosil boʻlishiga asoslangan D.lar (sigim datchigi, induktiv D. induksion D. va h. k.) keng tarqalgan. Elektr zanjirlarida kontaktlarning ulanib-uzilishiga asoslangan D.lar (kontakt datchigi) va elektr mashina D.lari ham bor. Ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish va ilmiy tadqiqot ishlarining amaliy kis-mini bajarishda ishlatiladi. D. avtomatika va telemexanika qurilmalarining muhim qismi hisoblanadi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Жан-Жак Руссо
 (talaffuzi: *Jan-Jak Russo*; 28-iyun 1712-yil, Jeneva — 2-iyul 1778-yil, Ermenonvil, Parij yaqinida) — fransuz faylasufi, maʼrifatparvari, yozuvchisi va bastakori. Fransuz sentimentayaizmining yirik vakili. Malay, xattot, murabbiy, musiqa oʻqituvchisi va boshqa ishlarda ishlagan. Parijda Denis Diderot rahbarligida tayyorlangan ensiklopediyaga musiqaga oid maqolalar yozgan. 1741-yilgacha Shveysariyada yashagan, keyin Parijga ketgan. 1762-yil „Emil, yaʼni Tarbiya toʻgʻrisida" nomli pedagogik romani va „Ijtimoiy shartnoma toʻgʻrisida" siyosiy risolasi chop etilgach, dindorlar tomonidan taqibga olingan  Fransiyani tark etgan. 1770-yil u yana Parijga qaytib kelib notalarni koʻchirish bilan shugʻullangan. „Fanlar va sanʼatlar haqida mulohazalar" (1750) asarida tengsizlik va zulmga asoslangan oʻz davridagi tamaddunni tanqid qilib, uning oʻrniga „tabiiy holat"ni qoʻygan. Uning gʻoyalari keyinchalik „Odamlar orasida tengsizlikning kelib chiqishi va asoslari haqida mulohaza" (1755) asarida oʻz ifodasini topgan. „Ijtimoiy shartnoma toʻgʻrisida" risolasida (1762) ideal jamiyat manzarasini tasvirlagan.  ingliz parlamentarizmini qoralab, xalq suverenitetini, xalq hokimiyatini himoya qilgan. Pedagogik masalalariga bagʻishlangan „Emil, yaʼni Tarbiya haqida" (1762) asarida sxolastik taʼlim va tarbiya usullarini tanqid qilgan, maktabning eng birinchi vazifasi haqiqiy inson va fuqaroni tarbiyalashdir deb uqtirgan. Bolalarda mustaqil fikrlash tarafdori boʻlgan. ning asarlari („Harbiy asirlar", 1743; „Yuliya, yaʼni Yangi Eloiza", 1761; „Iqror", 1766—69; „Yolgʻiz xayolparastning sayri", 1777—78 va boshqalar) Yevropa adabiyotida psixologizmning vujudga kelishiga sabab boʻlgan. Sheʼrlar, dostonlar, operalar („Kishloqlik jodugar", 1752—53) yozgan, bir pardali lirik sahna asari „Pigmalion" — melodramaning ilk namunasi hisoblanadi.  gʻoyalari koʻpgina mamlakatlar ijtimoiy tafakkuriga va adabiyotiga taʼsir koʻrsatgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BIBSYS: 90053125
* BNC: 000040520
* BNE: XX976371
* BnF: cb119228797 (maʼlumot)
* Botanist: Rousseau
* CANTIC: a10433648
* CiNii: DA00157716
* GND: 118603426
* HDS: 009547
* ISNI: 0000 0001 2145 1116
* KulturNav: 62b4eeff-837c-4000-8c48-995ba35bb8ef
* LCCN: n79008220
* LNB: 000027345
* MusicBrainz: 4a7f3a02-b1ba-4e26-8e30-f580ece1150c
* NDL: 00454830
* NKC: jn19990007193
* NLA: 35465222
* NLG: 61647
* NLI: 000114107
* NLK: KAC199623614
* NLP: A11800732
* NSK: 000005743
* NTA: 339698268
* RERO: 02-A000139771
* RSL: 000085770
* SBN id CFIV006663 yaroqsiz.
* SELIBR: 206561
* en:SNAC: w6r49ps1
* SUDOC: 028202368
* TLS: Jean-Jacques\_Rousseau
* en:Trove: 962783
* ULAN: 500250225
* VIAF: 100184045
* en:WorldCat Identities: lccn-n79008220

 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Don (maʼnolari).

**Don** (yun. nomi Tanais) — Rossiya Federatsiyasining Yevropa qismidagi daryo. Uzunligi 1870 km. Havzasining mayd. 422 ming km2. Oʻrta Rossiya qirlarining sharqiy yon bagʻridan boshlanib, Azov dengizining Taganrog qoʻltigʻiga quyiladi. Yuqori qismi tor vodiydan oqadi; oʻng qirgʻogʻi baland (90 m gacha), sohilida jar koʻp. Chuq. 20 m gacha. Donga oʻngdan Severskiy Donets, chapdan Medveditsa, Sal irmoqlari quyiladi. Donning quyi qismida Simlyansk suv ombori va GES bor. Rostov-Don sh.dan quyida Donning deltasi (mayd. 340 km2) boshlanadi. Oʻrtacha suv sarfi 935 m3/sek. Don kema qatnaydigan Volga-Don kanali orqali Volga bilan bogʻlangan. Asosan qor va yomgʻirdan suv oladi. Noyabr va dekabrda muz bilan qoplanib, martda muzdan boʻshaydi. Donda Sosna daryosi quyilish yeridan 1604 km gacha, Liski sh.dan 1355 km masofada muntazam kema qatnaydi. Bal i k, ovlanadi. Don boʻyida Kalach-Don, Rostov-Don, Azov shaharlari joylashgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Don parvonasi**, ombor parvonasi (Ephestia elutella Nv.) — parvonalar (Pyralididae) oilasiga mansub ombor zararkunandasi. Kavkaz, Oʻrta Osiyoda koʻp uchraydi. Qurti don, don mahsulotlari, kakao dukkagi, kofe doni, meva qoqilari va b. zararlaydi. Kapalagi qanoti yozilganda 12–17 mm. Oldingi kanotlari och kulrang , cheti qizgʻish yoki qoʻngʻir. Tuxumi oq, dumalok, (diametri 0,35—0,45 mm). Qurti 12–13 mm, duksimon, xira oq. Gʻumbagi 0,5—6,5 mm, sargʻish-qoʻngʻir. Kurtlik davrida qishlaydi. Urgʻochisi 150 tagacha tuxum qoʻyadi. Tuxumdan 4—5 kunda qurt chiqadi. Qurtlik davri 40—80 kun, gʻumbaklik davri 6—11 kun. Yiliga 2—4 avlod beradi.

Kurash choralari: omborlar yangi hosilni qabul qilishdan oldin devor yoriqlari geksaxloran dusti aralashtirilgan loy bilan suvaladi, bino atrofi tozalanadi. Bino ichi, asbob-uskunalar preparatlar suspenziyasi yoki emulsiyasi bilan dorilanadi va aerozol shashkalar tutatiladi, ombor deraza va eshiklari zich yopilib, metil bromid (1 m3 hajmga 40 g), xlorpikrin (1 m3 hajmga 25—40 g) va dixloretan (1 m3 hajmga 280—300 g) bilan dezinfeksiya qilinadi.

Lutfi Mirmaqsudova.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Don aloqachilariga** yodgorligi 2016-yil 9-sentabrda Rostov-Don shahridagi Ostrovskiy bogʻiga kiraverishda oʻrnatilgan yodgorlikdir. Yodgorlik muallifi haykaltarosh Valentin Kostev edi. Yodgorlikning tantanali ochilishi shahar kuni ga, shuningdek, birinchi fuqarolik radioaloqa sessiyasining 115-yilligiga toʻgʻri keldi.

Tarix
-----

2016-yil aprel oyida Rostov-na-Donu shahrida ommaviy ovoz berish boʻlib oʻtdi, uning davomida eng yaxshi maketni tanlash kerak edi. Uning asosida kelajakda „Don aloqachilari" haykali yaratiladi. Ovoz berishda qatnashganlarning qariyb 40 % ovozini toʻplagan birinchi oʻrin „Markaziy federal okrugning radiochastota markazi" Federal davlat unitar korxonasi filiali jamoasi tomonidan yaratilgan maketga nasib etdi. Haykaltarosh sifatida Valentin Kostev tanlangan. Yodgorlikni yaratish uchun pul shahar aholisining ixtiyoriy badallari va homiylardan olingan xayriya mablagʻlari hisobidan kelgan. Yodgorlikni oʻrnatish uchun Nikolay Ostrovskiy nomidagi madaniyat va istirohat bogʻiga kirish eshigi oldidagi maydon tanlandi.

2016-yil 9-sentabrda boʻlib oʻtgan haykaltaroshlik kompozitsiyasining ochilishida Rostov viloyati gubernatorining oʻrinbosari Vasiliy Rudoy, Rostov-na-Donu maʼmuriyati rahbari Sergey Gorban, uni yaratishga hissa qoʻshgan odamlar ishtirok etdilar.

Tavsifi
-------

Haykaltaroshlik kompozitsiyasining markazida globus joylashgan. U oʻqlari boʻlgan poydevor ustida joylashgan. Haykal muallifi telekommunikatsiya, pochta va aloqa yoʻldoshlarini namoyish qilish uchun mas’ul boʻlgan elementlarni oʻylab topdi. Shunday qilib, oʻqlar telekommunikatsiyani, tumshugʻida konvertli kaptarni anglatadi — pochta aloqasi, sunʼiy yoʻldosh aloqalari Yer atrofida joylashgan orbita bilan belgilanadi. Haykalning balandligi 6 metrga yaqin. Poydevorda yaratuvchilar loyiha homiylarining ismlari va aloqa operatorlarining nomlari koʻrsatilgan peshtaxtalarni oʻrnatdilar. Haykal yonida Wi-Fi mavjud, Xavfsiz shahar tizimi bilan bogʻlangan kamera oʻrnatilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  „В Ростове открыт памятник «Связистам Дона»". 28-iyun 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-mart 2017-yil.
2. 1 2 3 4  V Rostove-na-Donu otkrit pamyatnik svyazistam
3. ↑  V Rostove torjestvenno otkrili pamyatnik donskim svyazistam
**Petrushka** (*Petroselinum* L.) - soyabonguldoshlar oilasiga mansub bir yoki ikki yillik oʻt oʻsimliklar turkumi, sabzavot ekini. Vatani — Oʻrta dengiz boʻylari. 4 turi bor, shundan poliz P. turi (*P.sativum*) ekiladi. Birinchi yili barg va ildizmeva hosil qiladi. Barglari 3-marta patsimon ker-tikli. Ikkinchi yili oʻsimlik uzun sershox poya chiqarib gullaydi. Gullari mayda, chetdan changlanadi, toʻpguli — soyabonsimon. Urugʻi mayda. P. sovuqqa chidamli, namsevar va yorugʻtalab oʻsimlik; 3—5° da urugʻi unib chiqadi. Bargi va ildizmevasida oqsil, yogʻ, shuningdek, efir moylari, S,A,Vr V2, vita-minlar va boshqa bor. P.ning ildizi, bargi va faqat bargi isteʼmol etiladigan ikki xili bor. Ildizi va poyalaridan oziq-ovqat sanoati va tibbiyotda foydalaniladi. Bargi isteʼmol etiladigan turining ildizi ingichka va ser-tarmoq. P. urugʻi erta bahorda yoki kech kuzda sabzi kabi sepiladi. Oshkoʻk si-fatida ishlatiladi. Oʻzbekistonda P.ning Nilufar va ildizmevali Saharnaya navlari ekiladi.

Ad:. Boʻriyev X.Ch. Abdullayev A. Tomorqa sabzavotchiligi, T. 1987.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |