**Parallel olam** yoki **parallel dunyo**, o'ziga xos makon va vaqtning o'lchamlariga ega bo'lgan olamdir .

Bu nazariy fizika yoki fantastika asarlarida hodisaning erkin o'zgartirilishi natijasida yaratilgan faraziy koinot bo'lishi mumkin. Fantastik asarlarga ko'ra, bu olamlar o'zlari mustaqil yoki bizning koinotimiz bilan o'zaro aloqada tasvirlangan.

Ko'pgina kosmologlar uchun biz butun olam deb o'ylaganimiz kattaroq butunlikning kichik bir qismidir. : ya'ni ko'p dunyolar mavjud. Ushbu nazariyaga ko'ra, ko'plab olamlar mavjud va ulardan biri biz yashayotgan olamdir. Va bu olamlarning har biri turli qonunlar bilan boshqariladi ; biz tabiatning asosiy tamoyillari deb o'ylagan narsalar u qadar mutlaq bo'lmaydi. Shunday qilib, elementar zarralarning turlari, xossalari va ularning o'zaro ta'siri bir olamdan boshqasiga qarab farq qilishi mumkin.

Nazariyalardan biri ta'kidlaydiki, asosiy koinot oniy va davomiy kengayishga uchragan. Bu kosmik inflyatsiya ", davrida kosmosning ba'zi qismlarining kengayishi boshqalarga qaraganda ertaroq qaynoq suv pufakchalariga o'xshash "koinot pufakchalari"ini paydo qilish bilan tugagan. Bizning koinotimiz ushbu pufakchalardan biri, undan tashqarida esa cheksiz boshqalari mavjud.

Fizikada
--------

### Everett haqiqatlari

Xyu Everet kvant mexanikasida to'lqin funksiyasini talqin qilishni taklif qildi : uning uchun bu funksiya voqelikni va butun voqelikni tasvirlaydi. Ushbu yondashuv bir vaqtning o'zidagi ikkita holatni alohida tasvirlashga imkon beradi va ularga g'oyib bo'lgan, paradoksal *ikki tomonlama haqiqatni* beradi (aniqrog'i « bir qancha turli koinotlarda bir nechta "haqiqat" - va faqat ajratilgandan keyin bir oz « mumkin). Shuni ta'kidlash kerakki, bu talqin reallikning takrorlanishi ( *ko'p olamlar* ) yoki aynan bitta reallikning kuzatuvchilarining takrorlanishi (ko'p onglar) haqidagi savollarga e'tibor bermaydi, chunki u funksional farqni ifodalamaydi.

Murakkabligi va rad etilishiga shubha bo'lishiga qaramay, bu talqin fizikada dekogerentlik va Kopengagen talqinlari bilan bir qatorda qo'llaniladi va shuning uchun kvant qonunlarini oddiy statistik emas, balki aniq va to'liq taqdim etadi.

Bu yerda parallel so'zidan foydalanish biroz noto'g'ri, chunki bunday olamlarning o'tmishida aniq kamida *bir umumiy nuqta bor*. *Farqli* olamlar haqida gapirish to'g'riroq bo'lar edi.

#### Ommaviy tushuntirish

*"Dunyolar to'qnashuvi* "trilogiyasida Everet ma’nosidagi parallel olamlar katta rol o‘ynaydi. Shuning uchun qahramonlardan biri olamlar orasidagi ajralish qanday sodir bo'lishini tushuntiradi.

Bu dunyo boshqa dunyolardek ehtimollik natijasida paydo bo'lgan. Tanga tashlash o'yinini olib qaraylik: irg'itilgan tanga orqasi bilan yoki oldi bilan tushadi, ammo oldindan qaysi tomoni tushishini bilmaymiz. Agar oldi bilan tushsa orqasi bilan tushish ehtimoli yo'qqa chiqadi. Lekin tanga tashlashdan oldin ikki tomonning ham tushish ehtimoli teng edi.

Agar boshqa olamda tanga o'sha paytda orqasi bilan tushsa, ikkita olam ajraladi. Tanganing ikki tomoni misolidan buni yorqinroq tushintirish uchun foydalandim. Haqiqatda, bu ehtimollik yo'qqa chiqishi elementar zarra miqyosida sodir bo'ladi.

### Koinot" oyna »

Antimateriya haqidagi jumboq (nega koinotda antimateriya juda oz ? "yoki boshqacha aytganda" nega materiya antimateriyadan ustunlik qildi ? ") ba'zilarni parallel olam gipotezasiga olib keldi. Fizika CP simmetriyasining buzilishi sababini ilgari suradi, metafizika esa antropik printsipga asoslanadi, lekin materiya va antimateriya o'rtasidagi bu assimetriyaning biron bir *asosiy* sababini tushuntirmaydi, chunki agar materiya va antimateriya bir xil boshlang'ich energiyadan paydo bo'lgan bo'lsa, ularni aksincha, teng nisbatda yaratilgan deb tasavvur qilish mumkin edi, *koinot hech qanday ustunliklarga ega emas* .

Keyin sovet fizigi Andrey Saxarov 1967 yilda simmetrik antimateriya materiyadan ustunlik qiladigan parallel olam mavjudligi haqidagi gipotezani ilgari surdi. Asosiy olamning ikkita parallel olamga bo'linishi, ularda biriga materiya, ikkinchisi uchun antimateriya hukmronlik qilishi mantiq va tajribani uyg'unlashtirishi mumkin edi. Bu egizak olam biznikiga nisbatan CPT-simmetrik bo'lar edi, ya'ni nafaqat materiya antimateriya bilan almashtiriladi (C simmetriyasi), balki vaqt o'qi ham teskari bo'lardi (T simmetriyasi) va biznikiga nisbatan geometrik ravishda teskari bo'lar edi ( P simmetriyasi). Ushbu gipoteza ba'zi ilmiy ishlarga olib keldi ( Jan-Pyer Petit va Gabriel Charden uni o'rganishgan).