Gdanskdagi Tibbiyot akademiyasi binosida sovun tayyorlash boʻyicha tajribalar esga olingan esdalik lavhasi .
**Inson yogʻidan tayyorlangan sovun** Nyurnberg sinovlari materiallariga koʻra, inson tanasidan sovun ishlab chiqarishni baʼzi olimlar fashistlar Germaniyasida tajriba sifatida oʻtkazganlar. Kichik partiyani Danzigdagi Anatomiya instituti professori Rudolf Spanner tayyorladi. Ushbu tajribalarning maqsadi va hajmi tadqiqot va ilmiy munozaralar mavzusidir.

Tarixi
------

Nemislar inson jasadlaridan tayyorlangan sovunni ishlatgani haqidagi daʼvolar Birinchi jahon urushi paytida paydo boʻlgan. 1917-yil aprel oyida *"Tayms"* gazetasi nemislar oʻz askarlarining jasadlaridan sovun va boshqa mahsulotlar tayyorlayotganligini taʼkidlagan. 1925-yilda Buyuk Britaniya Bosh vaziri bu xabarni yolgʻon deb atadi.

Germaniyada inson jasadlaridan sovun tayyorlanayotgani haqidagi mish-mishlar Ikkinchi jahon urushi boshlanishi bilan yana avj oldi. Shunday qilib, Germaniyada ishlab chiqarilgan sovun qutilaridagi *RJF* qisqartmasi *Reines Jüdisches Fett* („sof yahudiy yogʻi") deb shifrlangan. Aslida, bu *Reichsstelle für industrielle Fettversorgung* (Sanoat yogʻlarini yetkazib berish boʻyicha davlat idorasi) degani edi.

Keyinchalik professor Rudolf Spanner mahbuslarning jasadlaridan 100 kg gacha sovun ishlab chiqargan. Nyurnberg sudlarida paydo boʻlgan koʻrsatmalarni institutda ishlagan guvohlar bergan. 1945-yil 28-mayda Zigmund Mazur soʻroq paytida anatomik institutda tayyorlovchi boʻlib ishlaganligini aytdi. Jasadlar Koenigsberg va Danzig qamoqxonalaridan keltirilgan. Retsept boʻyicha 5 kg odam yogʻi 10 litr suv va 500-1000 g kaustik soda bilan 2-3 soat davomida qaynatiladi. Sovutilgandan soʻng, sovun yuzaga suzib chiqdi. Aralashmaga tuz, soda, toza suv qoʻshiladi va yana qaynatiladi. Sovunning yoqimsiz hidi bor, bu hidbenzaldegid bilan yoʻq qilingan. Mazur oʻzining ehtiyojlari uchun (hojatxona va kir yuvish uchun) bu sovundan 4 kg ishlatganini aytadi.

Mazurning soʻzlariga koʻra, taʼlim vaziri Bernxard Rust, sogʻliqni saqlash vaziri Leonardo Konti, Danzigning Gauleiter Albert Forster institutga tashrif buyurdi. Institutda qurilish bilan shugʻullangan ikki ingliz harbiy asirlari — Jon Genri Vitton va Uilyam Anderson Nili ham guvohlik berishdi. Ular murdalardan sovun tayyorlash faktini tasdiqlashdi.

> 
>

Zamonaviy hisob-kitoblar
------------------------

Odam tanasidan sovunning sanoat uchun ishlab chiqarilishi haqidagi koʻplab hikoyalar olimlar tomonidan urush yillarining folklori deb hisoblanadi . Xususan, tarixchilar Valter Laker, Gitta Sereni, Debora Lipstadt  . Quddus yahudiy universiteti professori Yehuda Bauer va Yad Vashem arxivi direktori Shmul Krakovski   ham shu fikrda. Ushbu nuqtai nazar professor Yoaxim Neander tomonidan "Dansig sovun ishi: „Professor Spanner" va Danzig Anatomiya instituti 1944-1945-yillar atrofidagi faktlar va afsonalar"  maqolasida batafsil taqdim etilgan.

2006-yil oktabr oyida Polsha milliy xotira instituti rasmiy tekshiruvni yakunlab, urush paytida Gdansk yaqinidagi Anatomiya institutida nemis professori Rudolf Spanner sovun tayyorlash uchun inson jasadlaridan olingan yog‘dan foydalanganini tasdiqladi. Nyurnberg sinovlarida xuddi shu sovunning laboratoriya tahlilida inson yogʻlari topildi. Texnologiya bu jinoyatni faqat XXI srda isbotlash imkonini berdi  .

Sanʼatda
--------

„Jang klubi" filmida Edvard Norton va Bred Pitt oʻynagan bosh qahramonlar kosmetika klinikasining axlat qutisidan inson yogʻini (liposaktsiya chiqindilarini) oʻgʻirlab, ular uchun ayniqsa yuqori sifatli (*va shuning uchun ayniqsa qimmat*) sovun tayyorlashadi va sotishadi. Bu lahza kino afishasida aks etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ślad nieludzkiego mydła na ścianie akademii".  wiadomosci.gazeta.pl. 2-fevral 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-yanvar 2014-yil.
2. ↑  Knightley 2004. sfn error: no target: CITEREFKnightley2004 (help)
3. ↑  Ponsonby 2010. sfn error: no target: CITEREFPonsonby2010 (help)
4. ↑  *The soap myth* Jewish Virtual Library. Accessed December 29, 2006.
5. ↑  Laqueur 2012. sfn error: no target: CITEREFLaqueur2012 (help)
6. ↑  Sereny 2011. sfn error: no target: CITEREFSereny2011 (help)
7. ↑  Nazi Soap Rumor During World War II, Los Angeles Times, May 16, 1981, p. II/2.
8. ↑  Bill Hutman, Nazis never made human-fat soap, The Jerusalem Post — International Edition, week ending May 5, 1990.
9. ↑  Holocaust Expert Rejects Charge That Nazis Made Soap from Jews, Northern California Jewish Bulletin, April 27, 1990. (JTA dispatch from Tel Aviv.) Facsimile in: Christian News, May 21, 1990, p. 19.
10. ↑  Chicago Tribune 1990. sfn error: no target: CITEREFChicago\_Tribune1990 (help)
11. ↑  Neander 2006. sfn error: no target: CITEREFNeander2006 (help)
12. ↑  „SOAP MADE FROM HUMAN REMAINS" (en).  Nizkor. 14-yanvar 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-yanvar 2014-yil.
13. ↑  „Доказано: нацисты делали мыло из людей".  MIGnews.com (8 октября). 25-may 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-iyul 2008-yil.
14. ↑  „Zakończono śledztwo w głośnej "sprawie profesora Spannera"" (pl).  wiadomosci24.pl (7-oktabr 2006-yil). Qaraldi: 27-yanvar 2014-yil.
15. ↑  „Auschwitz-Birkenau - Human Fat Was Used to Produce Soap in Gdansk during the War" (en).  en.auschwitz.org. 12-dekabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-yanvar 2014-yil.
16. ↑  „Страшное мыло". 30-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-avgust 2007-yil.

Adabiyotlar
-----------

* *The Danzig Soap Case: Facts and Legends around "Professor Spanner" and the Danzig Anatomic Institute 1944-1945*. .
* Walter Laqueur*. The Terrible Secret: Suppression of the Truth about Hitler's Final Solution*, перепечатанное, Transaction Publishers, 2012 — 82, 219 bet. ISBN 9781412849418.
* Gitta Sereny*. Into That Darkness: An Examination of Conscience*, перепечатанное, Knopf Doubleday Publishing Group, 2011 — 82, 219 bet. ISBN 978-0307761064.
* *A Holocaust Belief Cleared Up*. .
* Phillip Knightley*. The First Casualty: The War Correspondent as Hero and Myth-Maker from the Crimea to Iraq*, 3rd Edition, Johns Hopkins Paperback, Johns Hopkins University Press, 2004 — 105—106 bet. ISBN 978-0801880308.
* Arthur Ponsonby*. Falsehood In War Time: Containing An Assortment Of Lies Circulated Throughout The Nations During The Great War*, Paperback, Kessinger Publishing, LLC, 2010 — 102, 111—112 bet. ISBN 978-1162798653.

Havolalar
---------

* Guvohlarning koʻrsatmalari va sovun retsepti. Nyurnberg sudlari materiallari toʻplami. Davlat yuridik adabiyot nashriyoti, Moskva 1954 yil. Birinchi jild
* „Soap from human fat? Discussion by Prof. Harold Marcuse" (en).  University of California, Santa Barbara (2006). Qaraldi: 3-oktabr 2015-yil.