**Manjuriya operatsiyasi —** Sovet Ittifoqining **Manchuriyaga bostirib kirishi**, rasmiy ravishda Manchuriya strategik hujum **operatsiyasi** (ruscha: *Манчжурская стратегическая наступательная операция*) 1945 yil 9 avgustda Sovet Ittifoqining Yaponiya qoʻgʻirchoq davlatiga bostirib kirishi bilan boshlandi. Manchukuo Bu Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi va Sovet Ittifoqi oʻrtasidagi harbiy harakatlarni qayta boshlagan 1945 yildagi Sovet-Yapon urushining eng yirik kampaniyasi edi. Deyarli olti yillik tinchlikdan soʻng Yaponiya imperiyasi. 1983-yildan buyon operatsiya baʼzan „**Avgust boʻroni" operatsiyasi** deb ataladi, chunki AQSh armiyasi tarixchisi Devid Glants ushbu mavzu boʻyicha maqola uchun ushbu nomdan foydalangan.

Sovet Ittifoqining qitʼadagi yutuqlari Manchukuo, Mengjiang (hozirgi Ichki Moʻgʻulistonning shimoli-sharqiy qismi) va Shimoliy Koreya boʻldi. Sovet Ittifoqining ushbu urush teatriga kirishi va Kvantung armiyasining magʻlubiyati Yaponiya hukumatining soʻzsiz taslim boʻlish qarorida muhim omil boʻldi, chunki Sovet Ittifoqi urushni tugatish boʻyicha muzokaralarda uchinchi tomon sifatida harakat qilish niyatida emasligi maʼlum boʻldi. shartli shartlar asosida harbiy harakatlarga.

Natija
------

Asosiy maqola: Sovet-Yapon urushi#Xulosa1943 yil noyabrdagi Tehron konferentsiyasi va 1945 yil fevraldagi Yalta konferentsiyasida Buyuk Britaniya va Qoʻshma Shtatlar (Gʻarbiy ittifoqchilar) bilan kelishilgan holda , Sovet Ittifoqi Ikkinchi Jahon urushi Tinch okeani teatriga urush tugaganidan keyin uch oy ichida kirdi. Yevropa. Bosqin 1945 yil 9 avgustda, nemislar taslim boʻlganidan 8 may oʻtgach, roppa-rosa uch oy oʻtgach (Moskva vaqti bilan 9 may, 0:43) boshlandi.

Bosqinning boshlanishi Amerikaning Xirosimani atom bombasi bilan portlatish davriga toʻgʻri kelgan boʻlsa-da, 6 avgust kuni va Nagasaki bombardimonidan 9 avgustdan bir necha soat oldin boʻlgan boʻlsa-da, bosqin vaqti oldindan rejalashtirilgan va kelishuvlar vaqti bilan aniqlangan edi. Tehron va Yaltada, Tehrondan beri Uzoq Sharqda Sovet qoʻshinlarining uzoq muddatli toʻplanishi va Germaniyaning taslim boʻlgan sanasi taxminan uch oy oldin; 3 avgust kuni marshal Vasilevskiy Bosh vazir Iosif Stalinga, agar kerak boʻlsa, 5 avgust kuni ertalab hujum qilishi mumkinligini aytdi .

1945 yil 8 avgustda Trans-Baykal (UTC+10) vaqti bilan soat 23:00 da Sovet tashqi ishlar vaziri Vyacheslav Molotov Yaponiya elchisi Naotake Satoga Sovet Ittifoqi Yaponiyaga urush eʼlon qilgani va 9 avgustdan boshlab Sovet hukumati oʻzini shunday deb hisoblashini maʼlum qildi. Yaponiya bilan urushda. 1945-yil 9-avgustda Trans-Baykal vaqti bilan yarim tundan bir daqiqa oʻtganda Sovet qoʻshinlari Manchuriyaning sharqiy, gʻarbiy va shimolidagi uchta frontda bir vaqtning oʻzida bostirib kirishdi:

* Xingan-Mukden hujum operatsiyasi (1945-yil 9-avgust — 1945-yil 2-sentyabr) (Kichik Xingan -Mukden hududi);
* Harbin-Kirin hujum operatsiyasi (1945-yil 9-avgust — 1945 yil 2-sentyabr) (Xarbin-Jilin hududi); va
* Sungari hujum operatsiyasi (1945-yil 9-avgust — 1945-yil 2-sentyabr).

* 

*Jang anʼanaviy ravishda Manchuriya* deb nomlanuvchi chegaralardan tashqariga choʻzilgan boʻlsa -da, yaʼni Manchularning anʼanaviy erlari — Yaponiyaning shimoliy hududlariga muvofiqlashtirilgan va birlashtirilgan bosqinlar *Manchuriya jangi* deb ham ataladi. *U Manchuriya strategik hujum operatsiyasi* deb ham atalgan.

Kelishuvi va tuzilishi
----------------------

Asosiy maqola: Sovet-Yapon urushi#Kelishuvi va tuzilishiYana qarang: Osiyoda Ikkinchi jahon urushining tugashi20-asr boshidagi rus-yapon urushi Yaponiyaning gʻalabasi va Portsmut shartnomasiga olib keldi, unga koʻra boshqa keyingi voqealar, jumladan Mukden voqeasi va 1931-yil sentyabr oyida Yaponiyaning Manchuriyaga bostirib kirishi bilan birgalikda Yaponiya Koreya va Manchuriya ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi. va Janubiy Saxalin. 1930-yillarning oxirida Sovet-Yaponiya chegarasida bir qator voqealar sodir boʻldi, ularning eng muhimi Xasan koʻlidagi jang (Changkufeng voqeasi, 1938-yil iyul-avgust) va Xalxin-Gol jangi (Nomonxon voqeasi, 1939-yil may-sentyabr) edi. Sovet-Yaponiya betaraflik paktiga olib keldi 1941-yil aprel. Betaraflik pakti qoʻshinlarni chegaradagi voqealardan ozod qildi va Sovetlarga Germaniya bilan urushga, yaponlarga esa Osiyo va Tinch okeaniga janubiy ekspansiyaga eʼtibor qaratishga imkon berdi.

Stalingraddagi muvaffaqiyat va Germaniyaning yakuniy magʻlubiyati tobora aniq boʻlishi bilan, Sovetlarning Yaponiyaga boʻlgan munosabati ommaviy ravishda oʻzgardi, Stalin Yaponiyani qoralovchi nutq soʻzladi va „shaxsiy ravishda" Sovetlarning Uzoq Sharqda kuch va taʼminotni qurishi bilan oʻzgardi. Tehron konferentsiyasida (1943-yil noyabr), Stalin, Uinston Cherchill va Franklin Ruzvelt Germaniya magʻlub boʻlganidan keyin Sovet Ittifoqi Yaponiyaga qarshi urushga kirishishi haqida kelishib oldilar. Stalin bir dilemmaga duch keldi: u ikki frontli urushdan qochishni xohladideyarli har qanday narxga qaramay, Sovet rahbari ham Uzoq Sharqda, shuningdek, Evropada daromad olishni xohladi. Stalinning Uzoq Sharqdagi yutuqlarini ikki frontli urushsiz qoʻlga kiritishning yagona yoʻli Germaniyaning Yaponiya oldida taslim boʻlishi edi.

Sovet-Yaponiya betaraflik pakti tufayli Sovet Ittifoqi Yaponiyaga qarshi operatsiyalardan soʻng Sovet hududiga qoʻngan Ittifoqchi samolyot ekipajlarini internatsiya qilish siyosatini oʻrnatdi, garchi bunday sharoitda Sovet Ittifoqida boʻlgan harbiy xizmatchilarga odatda bir muncha vaqt oʻtgach „qochib ketishga" ruxsat berilgan. Shunga qaramay, Germaniya magʻlub boʻlishidan oldin ham Uzoq Sharqda sovet qurilishi barqaror ravishda tezlashdi. 1945-yil boshida yaponlarga Sovet qoʻshinlari Manchuriyaga bostirib kirishga tayyorgarlik koʻrayotgani maʼlum boʻldi, garchi ular Germaniya magʻlubiyatidan oldin hujum qilishlari dargumon edi. Tinch okeanidagi muammolariga qoʻshimcha ravishda, yaponlar Sovet bosqinining qachon va qayerda sodir boʻlishini aniqlashlari kerakligini tushunishdi.

Yalta konferentsiyasida (1945-yil fevral) Stalin Ruzveltdan Stalinning Uzoq Sharqdagi hududiy istaklarini vaʼda qildi, evaziga Germaniya magʻlub boʻlganidan keyin ikki yoki uch oy ichida Tinch okeani urushiga kirishga rozi boʻldi. 1945-yil mart oyining oʻrtalariga kelib, yaponiyaliklar uchun Tinch okeanida ishlar yaxshi ketmadi va ular Tinch okeanidagi harakatlarni qoʻllab-quvvatlash uchun oʻzlarining elita qoʻshinlarini Manchuriyadan olib chiqdilar. Shu bilan birga, Sovetlar Uzoq Sharqdagi qurilishni davom ettirdilar. Sovetlar betaraflik paktini yangilashni xohlamaslikka qaror qilishdi. Betaraflik paktining shartlariga koʻra, uning muddati tugashidan 12 oy oldin Sovetlar yaponlarga bu haqda maslahat berishlari kerak edi, shuning uchun 1945-yil 5-aprelda ular yaponlarga shartnomani yangilashni xohlamasliklarini maʼlum qilishdi. Bu yaponiyaliklarni katta tashvishga soldi, lekin Sovetlar yaponlarni shartnoma yana oʻn ikki oy davomida amalda boʻlishini va yaponlar xavotirga soladigan hech narsa yoʻqligini taʼminlash uchun koʻp harakat qildilar.

1945-yil 9-mayda (Moskva vaqti bilan) Germaniya taslim boʻldi, yaʼni Sovetlar Yalta kelishuvini bajarsalar, 1945-yil 9-avgustgacha Yaponiya bilan urush boshlashlari kerak edi. Yaponlar uchun vaziyat yomonlashda davom etdi va ular endi urushda qolgan yagona eksa kuchi, uzaytirishni xohlardilar, shuningdek, urushni tugatishga intilishdi. Yaltadan beri ular betaraflik paktini uzaytirish va Sovetlarni Gʻarbiy ittifoqchilar bilan tinchlik muzokaralariga jalb qilish uchun Sovetlarga bir necha bor murojaat qilishgan yoki yaqinlashishga harakat qilishgan. Sovetlar yaponlarning bu umidlarini susaytirish uchun hech narsa qilmadilar va jarayonni iloji boricha uzoqroqqa choʻzdilar (bosqin kuchlarini tayyorlashda davom etar ekan). 1945-yil aprel oyida lavozimga kirishgan Admiral Baron Suzuki kabinetining rollaridan biri soʻzsiz taslim boʻlishdan tashqari har qanday tinchlik shartlarini taʼminlashga harakat qilish edi. Iyun oxirida ular Sovetlarga murojaat qilishdi (betaraflik shartnomasi hali ham mavjud edi), ularni Yaponiyani qoʻllab-quvvatlash uchun Gʻarbiy ittifoqchilar bilan tinchlik muzokaralarini oʻtkazishga taklif qilishdi, ularga aniq takliflar berishdi va buning evaziga ular Sovetlarga juda jozibali hududni taklif qilishdi. imtiyozlar. Stalin qiziqish bildirdi va yaponlar Sovet Ittifoqining javobini kutdilar. Sovetlar javob berishdan qochishda davom etdilar. 1945-yil 16-iyuldan 2-avgustgacha Potsdam konferentsiyasi boʻlib oʻtdi. 24-iyulda Sovet Ittifoqi barcha elchixona xodimlari va oilalarini Yaponiyadan chaqirib oldi. 26-iyul kuni konferentsiya Potsdam deklaratsiyasini qabul qildibu bilan Cherchill, Garri S. Truman va Chiang Kay-shek (Sovet Ittifoqi Yaponiya bilan rasman urushda boʻlmagan) Yaponiyaning soʻzsiz taslim boʻlishini talab qildilar. Yaponlar Sovet Ittifoqining javobini kutishda davom etdilar va deklaratsiyaga javob berishdan qochdilar.

Yaponlar Trans-Sibir temir yoʻlining harakatini va Manchuriyaning sharqida Sovet faoliyatini kuzatib borishdi va Sovet Ittifoqining kechiktirish taktikasi bilan birgalikda bu ularga Sovetlarning avgust oyining oxirigacha Sharqiy Manchuriyaga bostirib kirishga tayyor emasligini koʻrsatdi. Ularda har qanday bosqin qachon va qayerda sodir boʻlishi haqida hech qanday haqiqiy fikr va tasdiqlovchi dalillar yoʻq edi.. Ular hujum 1945-yil avgustida yoki 1946-yil bahoridan oldin sodir boʻlmasligini taxmin qilishgan; ammo *Stavka* 1945-yil avgust oyining oʻrtalarida hujum qilishni rejalashtirgan va 90 diviziyadan iborat kuchlarni toʻplashni yashirgan edi. Koʻpchilik temir yoʻl aloqasini buzmaslik uchun oʻz mashinalarida Sibirni kesib oʻtgan.

1945-yil 8-avgustda yarim tundan bir soat oldin Sovet qoʻshinlari urush eʼlon qilganda va 9-avgust yarim tundan keyin bir vaqtning oʻzida uchta frontga bostirib kirishganida yaponlar butunlay hayratda qoldilar.

Combatant forces
----------------

### Sovet Ittifoqi

Sovet Ittifoqi marshali Aleksandr Vasilevskiy boshchiligidagi Uzoq Sharq qoʻmondonligi, odddiy, lekin miqoyisi jixatdan katta boʻlgan Manjuriyani, zabt etish rejasini tuzib, butun Manchuriya boʻylab katta qisqichbaqalar harakati oʻtkazishga chaqirdi. Buni gʻarbdan Transbaykal fronti va sharqdan 1-Uzoq Sharq fronti amalga oshirishi kerak edi ; 2 -Uzoq Sharq fronti shimoldan choʻntak markaziga hujum qilishi kerak edi. Urush paytida faoliyat koʻrsatgan teatr qoʻmondonligining yagona sovet ekvivalenti (gʻarbda qisqa muddatli 1941 yilgi „Yoʻnalishlar" dan tashqari) Uzoq Sharq qoʻmondonligi uchtadan iborat edi. Qizil Armiya frontlari

#### Transbaikal Front

Sovetlarning Manchuriyaga bostirib kirish rejasi koʻrsatilgan asosiy xarita
Marshal Rodion Malinovskiy boshchiligidagi Transbaykal fronti tarkibiga quyidagilar kiradi:

* 17-Armiya
* 36-Armiya
* 39-Armiya
* 53-Armiya
* 6-gvardiya tank armiyasi
* Issa Pliev boshchiligidagi Sovet Moʻgʻul otliqlari mexanizatsiyalashgan guruhi
* 23-havo armiyasi.

Transbaykal fronti ichki Moʻgʻul choʻli va Katta Xingan togʻlari ustidan hujum qilib, sovet qisqichlari harakatining gʻarbiy yarmini tashkil qilishi kerak edi. Bu kuchlarning maqsadi birinchi navbatda Mukdenni (hozirgi Shenyang) qoʻriqlash, soʻngra 1-Uzoq Sharq fronti qoʻshinlari bilan Manchuriyaning janubiy markaziy qismidagi Changchun hududida uchrashish, va shu tariqa qoʻshaloq konvertni tugatish edi.

Mingdan ortiq tanklar va oʻziyurar qurollarni yigʻib , 6-gvardiya tank armiyasi zirhli nayza uchi boʻlib xizmat qilishi kerak edi, frontning oldinga siljishi va bosqinning beshinchi kunida Manchuriya ichida 350 km (220 milya) maqsadlarni egallashi kerak edi.

36-armiya ham gʻarbdan hujum qildi, ammo maqsad 2-Uzoq Sharq fronti kuchlarini Harbin va Tsitsixarda toʻplash edi.

#### 1-Uzoq Sharq fronti

Marshal Kirill Meretskov boshchiligidagi 1-Uzoq Sharq fronti tarkibiga:

* 1-Qizil bayroqli armiya
* 5-qurolli armiya
* 25-Armiya
* 35-qurolli armiya
* 10-Mexanizatsiyalashgan korpus
* 9-havo armiyasi.

1-Uzoq Sharq fronti qisqichbaqa harakatining sharqiy yarmini tashkil qilishi kerak edi. Ushbu hujumda 1-Qizil bayroq armiyasi, 5-chi armiya va 10-mexanizatsiyalashgan korpus Mudanjiang (yoki Mutanchiang) tomon zarba berdi. Bu shahar qoʻlga kiritilgach, bu kuch Jilin (yoki Kirin), Changchun va Xarbin shaharlari tomon yurishi kerak edi. Uning yakuniy maqsadi Changchun va Jilindagi Transbaykal fronti kuchlari bilan bogʻlanish va shu bilan ikki tomonlama konvertatsiya harakatini yopish edi.

Ikkinchi darajali maqsad sifatida 1-Uzoq Sharq jabhasi yapon qoʻshinlarining Koreyaga qochib ketishining oldini olish va keyin Koreya yarim oroliga 38-parallelgacha bostirib kirish, bu jarayonda keyinchalik Shimoliy Koreyaga aylangan hududni oʻrnatish edi. Bu ikkinchi darajali maqsad 25-armiya tomonidan amalga oshirilishi kerak edi. Ayni paytda, 35-armiya Boli (yoki Poli), Linkou va Mishan shaharlarini egallash vazifasini oldi.

#### 2-Uzoq Sharq fronti

General Maksim Purkayev boshchiligidagi 2-Uzoq Sharq fronti tarkibiga:

* 2-Qizil bayroqli armiya
* 15-Armiya
* 16-Armiya (uning 56-oʻqotar korpusi Janubiy Saxalindagi jangovar janglarni koʻrgan yagona tuzilma boʻlgan)
* 5-miltiq korpusi
* Chuguevsk operatsion guruhi
* Amur harbiy flotiliyasi
* 10-havo armiyasi

2-Uzoq Sharq fronti yordamchi hujum rolida joylashtirilgan. Uning maqsadi Xarbin, Tsitsixar shaharlari va yapon qoʻshinlari tomonidan janubga tartibli ravishda olib chiqib ketilishining oldini olish edi. Jabhada 1940-yillarning boshlarida SSSRga chekingan Shimoli-Sharqiy Yaponiyaga qarshi Birlashgan Armiyasining Xitoy va Koreya partizanlaridan tashkil topgan 88-alohida otishma brigadasi ham bor edi. Chjou Baozhong boshchiligidagi boʻlinma, qoʻporuvchilik va razvedka missiyalarida foydalanish uchun bosqinda qatnashish uchun belgilangan, ammo jang maydoniga yuborish uchun juda qimmatli hisoblangan. Shunday qilib, ular janglarda qatnashishdan toʻxtatildi va uning oʻrniga keyingi ishgʻol paytida ozod qilingan hududlardagi tuman boʻlimlari va politsiya boʻlimlari uchun rahbarlik va maʼmuriy lavozimlarda foydalanildi. Brigadaning koreys bataloni (shu jumladan , KXDRning boʻlajak rahbari Kim Ir Sen ham) 1-Uzoq Sharq fronti tarkibida Shimoliy Koreyaning keyingi bosib olinishiga yordam berish uchun yuborilgan.

1-Uzoq Sharq fronti va Transbaykal fronti qoʻshinlari Changchun shahrini egallab olgandan soʻng, 2-Uzoq Sharq fronti Lyaotun yarim oroliga hujum qilib, Port Arturni (hozirgi Lyushun) egallashi kerak edi.

**Uzoq Sharq qoʻmondonligi ostidagi Sovet qoʻshinlari**|  | Umumiy | Transbaykal
fronti | 1-Uzoq Sharq
fronti | 2-Uzoq Sharq
fronti |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Erkaklar** | 1,577,725 | 654,040 | 586,589 | 337,096 |
| **Artilleriya qismlari** | 27,086 | 9,668 | 11,430 | 5,988 |
| **Bir nechta raketa uchirgichlar** | 1,171 | 583 | 516 | 72 |
| **Tanklar va oʻziyurar qurollar** | 5,556 | 2,416 | 1,860 | 1,280 |
| **Samolyot** | 3,721 | 1,324 | 1,137 | 1,260 |

Har bir jabhada armiya oʻrniga toʻgʻridan-toʻgʻri frontga biriktirilgan „old boʻlinmalar" mavjud edi. Qoʻshinlar 1,5 million kishi, 3704 tank, 1852 oʻziyurar qurol, 85819 avtomobil va 3721 samolyotdan iborat 89 ta boʻlinmani tashkil etdi. Uning kuchining taxminan uchdan bir qismi jangovar yordam va xizmatlarda edi. Sovet rejasi ular nemislarga qarshi kurashda olgan manevr urushidagi barcha tajribalarni oʻz ichiga olgan.

### Yaponiya

General Otozo Yamada boshchiligidagi Yaponiya imperatorlik armiyasining Kvantung armiyasi Manchuriya va Koreyadagi yapon bosqinchi kuchlarining asosiy qismi boʻlib, ikkita hududiy armiya va uchta mustaqil armiyadan iborat edi:

* Birinchi hudud armiyasi (shimoli-sharqiy Manchukuo), shu jumladan:
	+ 3-armiya
	+ 5-armiya
* Uchinchi hudud armiyasi (janubi-gʻarbiy Manchukuo), shu jumladan:
	+ 30-armiya
	+ 44-armiya
* Mustaqil birliklar:
	+ 4-armiya (Shimoliy Manchuriya uchun mas’ul boʻlgan mustaqil dala armiyasi)
	+ 34-armiya (Shimoliy Koreyadagi uchinchi va oʻn yettinchi hudud qoʻshinlari oʻrtasidagi hududlar uchun mas’ul boʻlgan mustaqil dala armiyasi)
	+ Oʻn ettinchi hudud armiyasi (Koreya uchun mas’ul; oʻn birinchi soatda Kvantung armiyasiga tayinlangan, hech qanday foyda yoʻq)

Har bir *hududiy armiya* (*Homen Gun,* Gʻarbiy „armiya" ning ekvivalenti) dala qoʻshinlaridan tashqari (Gʻarbiy korpusga teng) toʻgʻridan-toʻgʻri hududiy armiyaga biriktirilgan shtab-kvartira va boʻlinmalarga ega edi. Bundan tashqari, yaponlarga oʻzlarining qoʻgʻirchoq davlatlari Manchukuo va Mengjiang kuchlari yordam berdi. Manchukuoda 170 dan 200 000 gacha qoʻshin bor edi, Mengjiangda esa 44 000 ga yaqin askar bor edi, bu qoʻgʻirchoq qoʻshinlarning aksariyati shubhali sifatga ega edi. Sovet Uzoq Sharq qoʻmondonligining navbatdagi nishoni boʻlgan Koreya Yaponiyaning oʻn yettinchi hudud armiyasi tomonidan garnizonlangan edi .

Manchuriya tank maktabining IJA turi 95 Ha-Go
Koreyadagi yapon qoʻshinlarini hisobga olgan holda, Kvantun armiyasi 31 ta boʻlinma va 13 brigadada 900 000 dan ortiq kishidan iborat edi; 400 ga yaqin eskirgan tank va 2000 samolyot bor edi (Manchuriyadagi 1040 samolyotdan atigi 230 tasi jangovar va 55 tasi zamonaviy ). Biroq, Kvantung armiyasi ruxsat etilgan kuchidan ancha past edi; Oʻzining ogʻir texnikasining koʻp qismi va eng yaxshi harbiy boʻlinmalari Amerika qoʻshinlarining oldinga siljishi bilan kurashish uchun soʻnggi uch yil ichida Tinch okeani teatriga oʻtkazildi. Baʼzi Kvantung armiyasi boʻlinmalari Ichigo operatsiyasida millatchi xitoylarga qarshi janubga qayta joylashdi.1944-yilda. 1945-yilga kelib Kvantung armiyasi odatda eskirgan, yengil yoki boshqa jihatdan cheklangan jihozlarga ega boʻlgan koʻp sonli xom askar va chaqiriluvchilarni oʻz ichiga oldi. Deyarli barcha tanklar 1930-yillarning boshlarida 95 Ha-Go va Type 89 I-Go kabi modellar edi, tankga qarshi boʻlinmalar faqat Sovet zirhlariga qarshi samarasiz boʻlgan 1-toifa 37 mm tankga qarshi qurollarga ega edi va piyodalar juda kam pulemyotlar va anti-material miltiqlar yoki avtomatlar yoʻq. Natijada, Manchuriya va Koreyadagi yapon qoʻshinlari asosan engil piyodalarga qisqartirildi.harakatchanligi va kelishilgan dushmanga qarshi anʼanaviy quruqlikdagi urushda kurashish imkoniyati cheklangan qoʻzgʻolonga qarshi kuch. 1945 yilning yanvarigacha Kvantung armiyasining faqat oltita boʻlinmasi mavjud edi. Shunga koʻra, yaponlar Kvantung armiyasining hech bir boʻlinmasini jangovar tayyor deb hisoblamadilar, baʼzilari esa 15% dan kam tayyor deb eʼlon qilindi.

Yaponiya imperatorlik dengiz floti Manchuriyani mudofaa qilishga hissa qoʻshmadi, uni bosib olishga u doimo strategik asosda qarshilik koʻrsatgan. Bundan tashqari, Sovet bosqinchiligi paytida uning flotining bir nechta qoldiqlari Amerika qoʻshinlari bosqiniga uchragan taqdirda Yaponiyaning uy orollarini himoya qilish uchun joylashtirilgan edi.

Yapon armiyasi oʻz muammolarini birlashtirib, koʻplab notoʻgʻri taxminlar va katta xatolarga yoʻl qoʻydi, eng muhimi:

* Ular gʻarbdan keladigan har qanday hujum eski temir yoʻl liniyasi boʻylab Xaylargacha boradi yoki Moʻgʻulistonning sharqiy chekkasidan Solunga boradi, deb notoʻgʻri taxmin qilishgan. Sovet qoʻshinlari bu yoʻllar boʻylab hujum qilishdi, ammo ularning gʻarbdan asosiy hujumi Solun janubidagi va Manchuriya markaziga oʻtib boʻlmaydigan Katta Xingan tizmasi orqali oʻtdi.
* Yaponiya harbiy razvedkasi Sovet Uzoq Sharqidagi sovet qurilishining tabiati, joylashuvi va koʻlamini aniqlay olmadi. Sovet kuchini dastlabki baholamaganligi va Trans-Sibir temir yoʻlidagi Sovet harakatining monitoringiga asoslanib, yaponiyaliklar Sovetlarning 1945-yil avgust oyining oxirigacha hujum qilish uchun etarli kuchga ega emasligiga ishonishdi va bu hujum edi. katta ehtimol bilan 1945-yilning kuzida yoki 1946-yilning bahorida.

Tinch okeani teatriga qayta joylashtirish uchun Kvantung armiyasining elita qoʻshinlari olib chiqib ketilganligi sababli, yaponlar 1945-yilning yozida Manchuriyani muqarrar boʻlib tuyulgan sovet hujumidan himoya qilish uchun yangi operatsion rejalar tuzdilar. Bular mavjud kuchlarning asosiy qismini chegara hududlaridan qayta joylashtirishni talab qildi; asosiy kuch janubi-sharqiy burchakni mustahkam ushlab turish (shuning uchun Koreyani hujumdan himoya qilish) uchun chegaralarni engillashtirish va kechiktirish harakatlariga qarshi kurashish kerak edi.

Bundan tashqari, yaponlar faqat Trans-Sibir temir yoʻli va Sharqiy Manchjuriya fronti boʻylab sovet faoliyatini kuzatgan va shunga mos ravishda sharqdan bosqinga tayyorlanishgan. Ular gʻarbdan hujum sodir boʻlganda, qayta joylashtirilgan kuchlar bu bilan kurashishga qodir boʻlishiga ishonishdi.

Yaponiyaning Manchukuoda qayta joylashtirilishi boshlangan boʻlsa-da, u 1945-yil sentyabrigacha yakunlanishi kerak edi va shuning uchun Sovetlar uch jabhada bir vaqtning oʻzida hujumni boshlaganda Kvantung armiyasi qayta joylashtirish oʻrtasida edi.

Campaign
--------

Yana qarang: Mutanchiang jangi
Manchuriya hujumi
Operatsiya Ikkinchi Jahon urushi davridagi butun Gʻarbiy Evropa teatri hajmidagi maydonda klassik qoʻshaloq qisqich harakati sifatida amalga oshirildi. Gʻarbiy qisqichbaqada Qizil Armiya Moʻgʻulistondan choʻl va togʻlar boʻylab, ularning temir yoʻllaridan uzoqda oldinga oʻtdi. Bu sovet logistikasini yapon harbiy tahlilini chalkashtirib yubordi va himoyachilar mustahkamlanmagan pozitsiyalarda hayratda qoldilar. Kvantung armiyasi qoʻmondonlari bosqin paytida rejalashtirish mashqlari bilan shugʻullangan va mojaroning dastlabki oʻn sakkiz soati davomida oʻz kuchlaridan uzoqda edilar.

Yaponiya aloqa infratuzilmasi yomon edi va yaponlar oldinga boʻlinmalar bilan aloqani juda erta yoʻqotdilar. Biroq, Kvantung armiyasi shiddatli va shafqatsiz jangchilar sifatida katta obroʻga ega edi va hatto kuchsiz va tayyor boʻlmasa ham, Sovet qoʻshinlarining bir qismini bogʻlab turgan Xaylar shahrida kuchli qarshilik koʻrsatdi. Yaponiyalik himoyachilar 18 avgustgacha chidashdi, 3827 nafar tirik qolganlar taslim boʻldi. Shu bilan birga, Sovet havo-desant boʻlinmalari quruqlikdagi qoʻshinlar oldidan aerodromlar va shahar markazlarini egallab oldilar va samolyotlar taʼminot liniyasidan oshib ketgan qismlarga yonilgʻi tashidi.

Yaponiyaning 37 mm va 47 mm tankga qarshi qurollari faqat engil sovet tanklari bilan jang qilish uchun mos boʻlganligi sababli, yapon kuchlari granata va portlovchi moddalar bilan oʻralgan xudkush-terrorchi otryadlardan asosiy qoʻlbola tankga qarshi qurol sifatida foydalanishga qaror qilishdi.

Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Yaponiya armiyasi aviatsiyasi Sovet Ittifoqining yurishini toʻxtatish uchun kamikadze samolyotlaridan foydalangan.

Shunga qaramay, Yaponiya armiyasini tezda magʻlubiyatga uchratish istiqbollari aniq emas edi. 1945-yil aprel-iyun oylarida Okinava jangida yapon qoʻshinlarining fanatik va baʼzan oʻz joniga qasd qilish qarshiliklarini hisobga olsak, qolgan soʻnggi yapon istehkomlari hududlarini bosib olish uchun uzoq va qiyin kampaniya kutilayotganiga ishonish uchun barcha asoslar mavjud edi. Sovet hujumining baʼzi qismlarida bu umidlar amalga oshdi.

Sharqdan kelgan sovet qisqichbaqasi Ussurini kesib oʻtib, Xanka koʻli boʻylab yurib, Suyfenxe tomon hujum qildi va yapon himoyachilari qattiq kurashib, kuchli qarshilik koʻrsatishgan boʻlsa-da, Sovetlar gʻalaba qozonishdi.

Sovet qoʻshinlarining Manchuriyaga oʻtishi, 1945 yil 9 avgust
Sovet qoʻshinlari Manchukuoga chuqur kirib borgan bir haftalik janglardan soʻng, Yaponiya imperatori Xiroxito 1945-yil 15-avgustda radio orqali yapon xalqiga efirga uzatilgan *Gyokuon-xosoni* yozib oldi. Buning oʻrniga hukumatga Potsdam deklaratsiyasining shartlarini toʻliq qabul qilish topshirilganligini taʼkidladi. Bu Yaponiya taslim boʻlganiga amin boʻlmagan koʻplab tinglovchilarning ongida chalkashliklarni keltirib chiqardi. Radioeshittirishning sifatsiz audio sifati, shuningdek, nutq tuzilgan rasmiy saroy tili chalkashlikni yanada kuchaytirdi.

Yaponiya imperatorlik armiyasi shtab-kvartirasi Kvantung armiyasiga sulh toʻgʻrisidagi buyruqni darhol etkazmadi va armiyaning koʻplab elementlari buni tushunmadi yoki eʼtiborsiz qoldirdi. Shunday qilib, Kvantung armiyasining qattiq qarshiliklari davom etdi va Sovet qoʻshinlari qarshilik choʻntaklaridan qochib, 20-avgustgacha Mukden, Changchun va Qiqixarga etib borishdi. Olovni toʻxtatish toʻgʻrisidagi buyruq oxir-oqibat Kvantung armiyasiga etkazildi, ammo Sovetlar oʻzlarining hududiy yutuqlarining koʻp qismini qoʻlga kiritmasdan oldin emas.

Sovet qoʻshinlari 1945 yil 21 avgustda Xarbin ozod qilinganidan keyin unga kirishdi
Sovet oʻng qanotida Sovet- Moʻgʻul otliq-mexanizatsiyalashgan guruhi Ichki Moʻgʻulistonga kirib, Dolon Nur va Kalganni tezda egallab oldi. Manchukuo imperatori (va Xitoyning sobiq imperatori) Puyi Qizil Armiya tomonidan asirga olingan.

18-avgust kuni sovet amfibiyalari quruqlikka chiqish oldidan bir nechta qoʻnishlar amalga oshirildi: Shimoliy Koreyaga uchta , Janubiy Saxalinga va Kuril orollariga bitta qoʻnish. Bu shuni anglatadiki, Koreyada hech boʻlmaganda sovet askarlari quruqlikka kelayotgan qoʻshinlarni kutayotgan edi. Janubiy Saxalin va Kurilda bu Sovet suverenitetining toʻsatdan oʻrnatilishini anglatardi.

Quruqlik harakati Koreya yarim orolining boshlanishi boʻlgan Yalu daryosidan ancha uzoqda toʻxtatildi, hatto havo taʼminoti ham mavjud boʻlmaganda. Koreyadagi kuchlar yarim orolning shimoliy hududida nazorat oʻrnatishga muvaffaq boʻldi. Amerika hukumati bilan Koreya yarim orolini ikkiga boʻlish toʻgʻrisida avvalroq tuzilgan kelishuvlarga koʻra, Sovet qoʻshinlari 38-parallelda toʻxtab, yarim orolning janubiy qismini haligacha yaponiyaliklar nazoratida qoldirdi. Keyinchalik, 1945-yil 8-sentyabrda Amerika qoʻshinlari Incheonga tushdi.

Oqibat
------

Yana qarang: Sovet-Yapon urushi#Ahamiyati va oqibatlari va Xabarovsk urush jinoyatlari boʻyicha sudlar
Sovet Qizil Armiyasi shahidlari qabristoni urushdan keyin Manjoulida qurilgan.
Manchuriyaning bostirib kirishi Yaponiyaning taslim boʻlishiga va Ikkinchi jahon urushining tugashiga sabab boʻlgan omil boʻldi. Bundan tashqari, Sovet Ittifoqining Manchuriyani bosib olishi Koreya yarim orolining shimoliy qismlari bilan birga bu hududlarni Sovet Ittifoqi tomonidan mahalliy kommunistlar nazoratiga oʻtkazishga imkon berdi. Sovet hokimiyati tomonidan qoʻllab-quvvatlangan kommunistik hukumatlar tomonidan ushbu hududlarni nazorat qilish Xitoy kommunistlarining yuksalishida omil boʻladi va Koreya urushining siyosiy mojarosini shakllantiradi.

Manchukuo va Ichki Moʻgʻulistonga mustamlakachi sifatida yuborilgan bir necha ming yapon Xitoyda qolib ketdi. Xitoyda qolib ketgan yaponlarning aksariyati ayollar edi va bu yapon ayollari asosan xitoylik erkaklarga uylanib, „qora urush xotinlari" (zanryu fujin) nomini oldilar. Ularning xitoylik erkaklar otasi boʻlgan farzandlari boʻlganligi sababli, yapon ayollariga xitoylik oilalarini Yaponiyaga olib kelishga ruxsat berilmagan, shuning uchun ularning koʻpchiligi qolgan. Yaponiya qonunchiligi faqat yapon otasi boʻlgan bolalarga Yaponiya fuqarosi boʻlishga ruxsat bergan.

1949-yil oxirida Sovet qoʻshinlarining Manchuriyaga bostirib kirishi paytida asirga olingan sobiq Kvantung armiyasining koʻplab aʼzolari 731-boʻlinma va unga aloqador boʻlinmalar insoniyatga qarshi jinoyatlar va kimyoviy va biologik qurollardan foydalanish bilan aloqadorliklari uchun sudlangan edi.

Harbiy jinoyatlar
-----------------

Qoʻshimcha maʼlumotlar: Miao qirgʻiniga qarshi va Sovet harbiy jinoyatlari
Manchuriyaga bostirib kirish paytida sovet askarlari yaponiyalik tinch aholini oʻldirgan va zoʻrlagan. Eng mashhur misol Gegenmiao qirgʻini boʻldi, zirhli boʻlinmadagi sovet askarlari mingdan ortiq yapon ayollari va bolalarini qirgʻin qilishdi. Yaponlarning mulki ham sovet qoʻshinlari tomonidan talon-taroj qilingan. Qirgʻin uchun masʼul Sovet qoʻshinlari Sharqiy Prussiyada tinch aholiga qarshi xuddi shunday jinoyatlarni amalga oshirgan edi.

Sovet tarixchisi Vyacheslav Zimoninning yozishicha, Qizil Armiya yaqinlashganda koʻplab yapon koʻchmanchilari ommaviy oʻz joniga qasd qilishgan. Onalar oʻzlarini oʻldirish yoki oʻldirishdan oldin yapon harbiylari tomonidan oʻz farzandlarini oʻldirishga majbur qilishgan. Yaponiya armiyasi koʻpincha tinch aholini oʻldirishda qatnashgan. 5-Yapon armiyasi qoʻmondoni general Shimizu „har bir xalq oʻz qonunlari bilan yashaydi va oʻladi" deb izohladi. Oʻz-oʻzidan harakat qila olmaydigan yarador yapon askarlari koʻpincha armiya orqaga chekinayotganda halok boʻlishdi.

Britaniya va AQSh hisobotlari shuni koʻrsatadiki, Manchuriyani egallab olgan Sovet qoʻshinlari (taxminan 700 000 kishi) Mukdenning mahalliy aholisini ham talon-taroj qilgan va qoʻrqitishgan va Sovet hukumati tomonidan „uch kunlik zoʻrlash va talonchilik" dan tushkunlikka tushmagan. Harbinda Sovet qoʻshinlari Xitoy Kommunistik partiyasi rahbarlarining ommaviy zoʻrlash va talon-taroj qilish haqidagi noroziliklarini eʼtiborsiz qoldirdi. Manchuriyadagi Xitoy politsiya kuchlari sovet qoʻshinlarini turli jinoyatlar sodir etganliklari uchun hibsga olgan yoki hatto oʻldirgan bir qancha voqealar boʻlgan, bu esa Sovet va Xitoy hukumati oʻrtasida baʼzi mojarolarga sabab boʻlgan. Manchuriyada.

Sovet qoʻshinlari Shimoliy Koreyani bosib olgan paytda , Koreya yarim orolining shimoliy yarmida sovet askarlari ham yapon, ham koreys ayollariga nisbatan zoʻrlaganliklari haqida xabar berilgan. Sovet askarlari Shimoliy Koreyada yashovchi yapon va koreyslarning ham mulkini talon-taroj qildilar. Sovetlar Manchuriya va Shimoliy Koreyadagi yapon korxonalariga daʼvo qilib, qimmatbaho materiallar va sanoat jihozlarini olib ketishdi.

Rossiya Fanlar akademiyasining Koreya tadqiqotlari markazi xodimi Konstantin Asmolov Sovet Ittifoqining Uzoq Sharqdagi tinch aholiga nisbatan zoʻravonligi haqidagi Gʻarb maʼlumotlarini boʻrttirib va ​​mish-mish sifatida rad etadi va Qizil Armiya tomonidan ommaviy jinoyatlarda ayblovlar 2 000 000 ga yaqin sovet askari bilan bogʻliq alohida voqealarni notoʻgʻri ekstrapolyatsiya qilishini taʼkidlaydi. Uzoq Sharqdagi qoʻshinlarni ommaviy jinoyatlarga aylantirdi. Uning soʻzlariga koʻra, bunday ayblovlarni oʻsha davr hujjatlari rad etadi, shundan koʻrinib turibdiki, bunday jinoyatlar Germaniyadagiga qaraganda ancha kam muammo boʻlgan. Asmolovning taʼkidlashicha, Sovetlar Ikkinchi Jahon Urushida nemis va yapon „zoʻrlovchilar va talonchilar" ning jinoiy javobgarlikka tortilishi deyarli nomaʼlum edi.

Yana qarang
-----------

* Sovet Ittifoqining xorijiy interventsiyalari
* Manchuriyadagi yapon koʻchmanchilari
* Yaponiyaning harbiy tarixi
* Sovet Ittifoqining harbiy tarixi
* Mongolia in World War II
* Moʻgʻuliston Ikkinchi jahon urushida
* Rossiya Manchuriya
* Sovet Ittifoqining Shinjonga bostirib kirishi
* Manchukuodagi urush jinoyatlari

Eslatmalar
----------

1. ↑  Combined with the 34th Army in northern Korea, the Kwantung Army had 713,729 troops.
2. ↑  Of this total, 188 were fighters, 9 bombers, 27 reconnaissance, 8 transports, and 810 trainers.
3. ↑  There was one tank regiment, the 12th, in Northern Korea at that time.
4. ↑  Coox, Alvin D. *Nomonhan; Japan Against Russia, 1939.* 1985; 2 volumes. Stanford University Press. ISBN 0-8047-1160-7. Page 1176. 21,389 dead is from Japanese medical records; the Soviets claimed that the number of Japanese dead numbered 83,737. This number does not count POWs who died due to mistreatment in camps after the war.
5. ↑  After the war, the number of Japanese soldiers and amounts of materiel in Soviet possession are as follows: 594,000–609,000 POWs, 861–925 aircraft, 369–600 tanks, 2,576–3,704 guns and mortars, and 2,129–2,300 other vehicles
6. ↑  Coox, Alvin D. *Nomonhan; Japan Against Russia, 1939.* 1985; 2 volumes. Stanford University Press. ISBN 0-8047-1160-7. Page 1176. 21,389 dead is from Japanese medical records; the Soviets claimed that the number of Japanese dead numbered 83,737. This number does not count POWs who died due to mistreatment in camps after the war.
7. ↑  After the war, the number of Japanese soldiers and amounts of materiel in Soviet possession are as follows: 594,000–609,000 POWs, 861–925 aircraft, 369–600 tanks, 2,576–3,704 guns and mortars, and 2,129–2,300 other vehicles
8. ↑  Soviet sources give 4,841 tanks and 1,393 self-propelled guns as fit for service on 5 August 1945 in the Far East. These were a most varied fleet to be found anywhere, and included pre-war BT-5 fast tanks alongside IS-2 heavy tanks and Lend-Lease Sherman M4A2 tanks.
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27  LTC David M. Glantz (February 1983), „August Storm: The Soviet 1945 Strategic Offensive in Manchuria". Leavenworth Papers No. 7, Combat Studies Institute, Fort Leavenworth Kansas.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  „Battlefield Manchuria — The Forgotten Victory", *Battlefield*, 2001, 98 minutes.
3. 1 2  Glantz, David M. & House, Jonathan (1995), *When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler*, Lawrence, Kansas: University Press of Kansas, ISBN 0-7006-0899-0, p. 378
4. 1 2  AJRP: Dispositions and Deaths Retrieved 5/3/2021
5. ↑  p. 230
6. ↑  I. B. Moschanskiy, „West — East", Ch. 12, „Razgrom Kvantunskoy armii". Retrieved 5/3/2021. Japanese AFV losses in combat were relatively light.
7. 1 2  SCAP, „Final Report: Progress of Demobilization of the Japanese Armed Forces, 30 December 1946" Part IV, inclosure no. 51. Retrieved 4/23/2021
8. ↑  Jowett, s. 53.
9. ↑  „Russia and USSR in Wars of the 20th Century".  И.И.Ивлев. 5-may 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyul 2008-yil.

. Total casualties of the three fronts, excluding the Pacific Fleet involved in the invasions of the Kuriles and South Sakhalin.
10. 1 2 3  Coox, Alvin D. *Nomonhan; Japan Against Russia, 1939.* 1985; 2 volumes. Stanford University Press. ISBN 0-8047-1160-7. Page 1176.
11. ↑  Glantz, David (2004). *Soviet Operational and Tactical Combat in Manchuria, 1945: 'August Storm'*. Routledge. Page 124.
12. ↑  „Russia and USSR in Wars of the 20th Century".  И.И.Ивлев. 5-may 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyul 2008-yil.
13. ↑  Australian War Memorial. "Australia-Japan Research Project: Dispositions and deaths". Citing figures of the Relief Bureau of the Ministry of Health and Welfare, March 1964. Total dead in Manchuria are given as 45,900 for the IJA, but this includes the earlier Soviet-Japanese border conflicts (c. 10,000 deaths), soldiers killed by Chinese Northeast Anti-Japanese United Army and Chinese Anti-Japanese volunteer armies in the Manchurian insurgency (c. 15,000 deaths), and POW deaths after the war.
14. 1 2 3  Hayashi, S. (1955). Vol. XIII — Study of Strategic and Tactical peculiarities of Far Eastern Russia and Soviet Far East Forces. Japanese Special Studies on Manchuria. Tokyo, Military History Section, Headquarters, Army Forces Far East, US Army.
15. 1 2 3  Drea, E. J. (1984). "Missing Intentions: Japanese Intelligence and the Soviet Invasion of Manchuria, 1945". *Military Affairs* **48** (2): 66–73. doi:10.2307/1987650.
16. ↑  Robert Butow, *Japanʼs Decision to Surrender*, Stanford University Press, 1954 ISBN 978-0-8047-0460-1.
17. ↑  Richard B. Frank, *Downfall: The End of the Imperial Japanese Empire*, Penguin, 2001 ISBN 978-0-14-100146-3.
18. ↑  Robert James Maddox, *Hiroshima in History: The Myths of Revisionism*, University of Missouri Press, 2007 ISBN 978-0-8262-1732-5.
19. ↑  Tsuyoshi Hasegawa, *Racing the Enemy: Stalin, Truman, and the Surrender of Japan*, Belknap Press, 2006 ISBN 0-674-01693-9.
20. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
21. ↑  „Soviet Declaration of War on Japan", 8 August 1945. (Avalon Project at Yale University)
22. ↑  Maurer, Herrymon, *Collision of East and West*, Henry Regnery, Chicago, 1951, p. 238.
23. ↑  „Stalin's War on Japan". *www.armyupress.army.mil*. Qaraldi: 11-dekabr 2022-yil.
24. ↑  Soviet-Japanese Neutrality Pact, April 13, 1941. (Avalon Project at Yale University)
25. ↑  Declaration Regarding Mongolia, April 13, 1941. (Avalon Project at Yale University)
26. ↑  Goodby, James E; Ivanov, Vladimir I; Shimotomai, Nobuo*. "Northern Territories" and Beyond: Russian, Japanese, and American Perspectives*. Westport, Conn.: Greenwood Publishing Group, 1995 — 36 bet. ISBN 027595093X.
27. ↑  Soviet Denunciation of the Pact with Japan, April 5, 1945. (Avalon Project at Yale University)
28. ↑  So sorry, Mr Sato, April 1945, Time magazine.
29. ↑  Russia and Japan (Wayback Machine saytida 2011-09-13 sanasida arxivlangan), declassified CIA report from April 1945.
30. 1 2 3 4  Boris Nikolaevich Slavinskiĭ, The Japanese-Soviet Neutrality Pact: A Diplomatic History 1941-1945, Translated by Geoffrey Jukes, 2004, Routledge. (Extracts on-line)
31. ↑  Jones, F. C. „Manchuria since 1931", 1949, Royal Institute of International Affairs, London. pg.221
32. ↑  Glantz, David M.*. When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler*. Kansas, USA: University Press of Kansas, 1995 — 278 bet. ISBN 0-7006-0899-0.
33. 1 2  *Gavryuchenkov Yuri Fedorovich.* „Kim Il Sung". *zhurnal.lib.ru*. Qaraldi: 25-sentyabr 2019-yil.
34. ↑  Coox p. 1062
35. ↑  Japanese Monographs No. 155 Record of Operations against Soviet Russia, Northern and Western Fronts (August — September 1945) p. 270
36. ↑  Glantz, „August Storm", p. 32
37. ↑  Hastings, Max*. Nemesis: The Battle for Japan 1944-45*. London: William Collins, 2007 — 543 bet.
38. ↑  *Мерецков К. А.* „На службе народу".  — М.: Политиздат, 1968.
39. ↑  „August Storm: The Soviet 1945 Stragetic Offensive in Manchuria". Qaraldi: 7-oktyabr 2022-yil.
40. ↑  „Японские летчики-камикадзе против Красной Армии в 1945 году." (ru). Qaraldi: 7-oktyabr 2022-yil.
41. ↑  „The Soviet Invasion of Manchuria led to Japan's Greatest Defeat". Qaraldi: 7-oktyabr 2022-yil.
42. ↑  „Soviet Invasion of Manchuria: Catching Japan Unawares" (4-oktyabr 2016-yil). Qaraldi: 7-oktyabr 2022-yil.
43. ↑  „"August Storm: The Soviet 1945 Strategic Offensive in Manchuria. Leavenworth Papers №7. by LTC David. M. Glantz"".  Combat Studies Institute, fort Leavenworth, Kansas, 1983. 24-avgust 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-iyun 2010-yil.
44. ↑  Left Behind: Japanʼs Wartime Defeat and the Stranded Women of Manchukuo
45. ↑  Mackerras 2003, p. 59.
46. ↑  Sheldon H. Harris, „Factories of Death: Japanese Biological Warfare, 1932-1945, and the American Cover-up (rev. ed)", Routledge, 2002, p. 318.
47. 1 2  Tillman, Barrett*. When the Shooting Stopped: August 1945* (en). Bloomsbury Publishing, 2022-04-14 — 101–02 bet. ISBN 978-1-4728-4897-0.
48. 1 2  *Ealey, Mark* „An August Storm: the Soviet-Japan Endgame in the Pacific War". *Japan Focus*. Qaraldi: 21-fevral 2014-yil.
49. 1 2  *Zimonin, Vyacheslav*. The Truth and Lies About Japanese Orphans. Moscow: Academy of Sciences of the USSR, s. 121.
50. 1 2  Jones, FC „XII. Events in Manchuria, 1945–47",*. Manchuria since 1931*. London, Oxford University Press: Royal Institute of International Affairs, 1949 — 224–5 and pp.227–9 bet.
51. ↑  *Christian Science Monitor*, 12 October 1945, „Japanese armies were guilty of appalling excesses, both in China and elsewhere, and had the Russians dealt harshly with only Japanese nationals in Manchuria this would have appeared as just retribution. But the indiscriminate looting and raping inflicted upon the unoffending Chinese by the Russians naturally aroused the keenest indignation."
52. ↑  Pakula, Hannah*. The last empress: Madame Chiang Kai-Shek and the birth of modern China*. Simon & Schuster, 2009 — 530 bet. ISBN 978-1-4391-4893-8.
53. ↑  Heinzig, Dieter*. The Soviet Union and communist China, 1945–1950: the arduous road to the alliance*. ME Sharpe, 2004 — 82 bet. ISBN 0-7656-0785-9.
54. ↑  Lim, Robyn*. The geopolitics of East Asia: the search for equilibrium*. Psychology Press, 2003 — 86 bet. ISBN 0-415-29717-6.
55. ↑  Spector, Ronald H*. In the Ruins of Empire: The Japanese Surrender and the Battle for Postwar Asia*. Random House, 2008 — 33 bet. ISBN 978-0-8129-6732-6.
56. ↑  *Hess, Christian A.* „From Colonial Jewel to Socialist Metropolis: Dalian 1895-1955".
57. ↑  Edele, Mark (2015), Maiolo, Joseph; Bosworth, Richard (muh.), „Soviet liberations and occupations, 1939–1949", *The Cambridge History of the Second World War: Volume 2: Politics and Ideology*, The Cambridge History of the Second World War, Cambridge: Cambridge University Press, 2-jild, 487–508-bet, ISBN 978-1-107-03407-5, qaraldi: 2021-05-09

|  |
| --- |
| In Korea, Red Army men also ‘committed depredations against the Japanese and Koreans, including rape and looting, on what appears to have been a wide scale and which went quite beyond taking revenge against the enemy and its Korean allies’ |
58. ↑  *Cumings, Bruce* „The North Wind: The Origins of the Korean War".
59. 1 2  Edele, Mark (2015), Maiolo, Joseph; Bosworth, Richard (muh.), „Soviet liberations and occupations, 1939–1949", *The Cambridge History of the Second World War: Volume 2: Politics and Ideology*, The Cambridge History of the Second World War, Cambridge: Cambridge University Press, 2-jild, 487–508-bet, ISBN 978-1-107-03407-5, qaraldi: 2021-05-09

|  |
| --- |
| Even in North Korea, ‘Japanese enterprises of military and heavy industry’ were considered ‘trophies of the Red Army, since all these enterprises to one degree or another worked for the Japanese army’. These factories ‘must be transferred to the Soviet Union as partial payment of reparations’, as a December 1945 document put it. |
60. ↑  Asmolov, Konstantin (2008). "Pobeda na Dal'nem Vostoke". in Dyukov, Aleksandr; Pyhalov, Igor (ru). *Velikaya obolgannaya voina [The Great Slandered War]*. **2**. Moscow: Yauza. Archived from the original on 2017-09-04. . <!--->

* Jowett, Phillip*. Rays of the Rising Sun: Japan's Asian Allies 1931–45 Volume 1: China and Manchukuo*. Helion and Company Ltd, 2005. ISBN 1-874622-21-3.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***World War II Manchurian Strategic Offensive Operation*** haqida turkum mavjud |

* Japanese in Manchuria and Korea following the war