**Muhammad Al-Amin**-Abbosiylar davlatining 6-xalifasi hisoblanadi. Otasi Horun ar-Rashid vafot etgandan soʻng 809-yilda hokimiyatni kuch bilan egallab oladi va hokimiyatdan agʻdarilguniga qadar davlatni idora qilib turadi. 813-yilda xalq unga qarshi bosh koʻtaradi va uni taxtdan agʻdarib tashlaydilar.

Hayoti va vorislik masalasi
---------------------------

U xalifa Horun ar-Rashid va Zubaydaning farzandi hisoblanadi.
Muhammadning katta akasi Abdulloh, kelajakdagi al-Maʼmun (813-833), 786-yil sentyabr oyida tugʻilgan. Ammo, Abdullohning onasi fors qulining kanizagi edi va uning sof Abbosiy nasli Muhammadga berilgan. Darhaqiqat, u bunday nasabni daʼvo qilgan yagona Abbosiy xalifasi edi. 792-yilda, Horun Muhammad Al-Amin („Ishonchli") nomi bilan bay’at qasamyodini qabul qilib, uni oʻzining asosiy vorisi sifatida belgilab qoʻygan edi, Abdulloh ikkinchi merosxoʻr deb nomlanmagan. Ikkala aka-uka ham qudratli Barmakidlar oilasining aʼzolariga repetitor sifatida tayinlanganlar: al-Aminning oʻqituvchisi al-Fazl ibn Yahya, al-Maʼmun esa Jaʼfar ibn Yahya edi.

Xalifalik
---------

### Al-Maʼmunga dushmanlik

Aka-ukalarning onalari turlicha edi. Al-Aminni Maʼmunga qarshi qoʻzgʻaluvchan vazirlar bor edi, xususan, Fazl ibn Ar-Rabi 'qoʻzgʻashga undadi. U Horunning vorislik hujjatlarini Makkadan Bogʻdodga olib kelgan va u yerda yoʻq qilgan. Keyin al-Maʼmunga qarshi chiqish uchun sharqdagi agentlarini yubordi. Biroq, chegaradagi ehtiyotkor qoʻriqchi ularni oʻtkazmagan.
811-yil mart oyida Amin Ali ibn Iso ibn Maxan boshchiligidagi al-Maʼmunga qarshi qoʻshin yubordi. Ali Rayga qarab yoʻl oldi. Maʼmunning qobiliyatli generali Tohir ibn Husayin Ali bilan uchrashib, uni magʻlub etadi.

### Ichki qoʻzgʻolonlar

Al-Amin Suriyadagi tartibsizliklarga duch keldi. U bu erda tartibni tiklash uchun Abd al-Malik ibn Solihni yubordi. Shiddatli janglar boʻlib, Abd al-Malik vafot etdi. Al-Amin Ahmad ibn Mazyad va Abdulloh ibn Humaydni sharqqa yubordi, ularning har biri oʻz qoʻshiniga ega (Tabariy 100-bet, 100-betga koʻra har birida 20000 kishi bor). Ammo Tohirning malaylari oʻzaro nizo qoʻzgʻashdi va bu ikki qoʻshin bir-biriga qarshi jang qilishdi.
Al-Amin Bag'dodda Ali ibn Isoning oʻgʻli Husayn boshchiligidagi qoʻzgʻolonga duch keldi. Shunda Husayn oʻldirildi. Tohir Ahvazni olib, Bahraynni va Arabistonning ayrim qismlarini egallab oldi. Basra va Kufa al-Maʼmunga bay’at qilishdi. Tohir Bagʻdod tomon yurdi va unga qarshi yuborilgan bir qoʻshinni magʻlub etdi. Makkada Dovud ibn Iso ibodat qiluvchilarga al-Amin Horun ar Rashidning vorislik majburiyatini yoʻq qilganini va ularni al-Maʼmunga bay’at qilgani haqida eslatdi. Keyin Dovud Marvga bordi va oʻzini al-Maʼmunga taqdim qildi. Al-Maʼmun Dovudni Makka va Madina hokimliklarida tasdiqlagan.

### Shaxsiy munosabatlar, oʻlim va vorislik

Koʻplab janglar boʻlib oʻtadi va oxir-oqibat al-Amin janglarda magʻlubiyatga uchraydi. Taxt Maʼmunga nasib etadi.

Manbalar
--------


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Abbosiy xalifalari |
| --- |
|  |
| Bagʻdod xalifalari (749-1258) | 
* As-Saffoh
* al-Mansur
* al-Mahdi
* al-Hadi
* Horun ar-Rashid
* al-Amin
* *Ibrohim ibn al-Mahdiy*[B]
* al-Maʼmun
* al Muʼtasim
* al Vosiq
* al-Mutawakkil
* al-Muntasir
* al-Musta'in
* al-Mu'tazz
* al-Muhtadi
* al-Mu'tamid
* Al Muʼtadid
* Al Muktafiy
* Al Muqtadir
* *Abdallah ibn al-Mu'tazz*[B]
* al-Qahir
* ar-Radi
* al-Muttaqi
* al-Mustakfi
* al-Muti
* at-Ta'i
* al-Qadir
* al-Qaʼim
* al-Muqtadi
* al-Mustazhir
* al-Mustarshid
* ar-Rashid
* al-Muqtafi
* al-Mustanjid
* al-Mustadi
* al-Nasir
* az-Zahir
* al-Mustansir
* al-Mustaʼsim
* *Moʻgʻullar bosqini*
 |
|  |
| Qohira xalifalari(1261-1517) | 
* al-Mustansir
* al-Hakim I
* al-Mustakfi I
* al-Wathiq I
* al-Hakim II
* al-Mu'tadid I
* al-Mutawakkil I
* al-Mustaʼsim
* al-Mutawakkil I
* al-Wathiq II
* al-Mustaʼsim
* al-Mutawakkil I
* al-Mustaʼin
* al-Mu'tadid II
* al-Mustakfi II
* al-Qaʼim
* al-Mustanjid
* al-Mutawakkil II
* al-Mustamsik
* al-Mutawakkil III
* al-Mustamsik
* al-Mutawakkil III
* *(Usmoniylar bosqini)*
 |
|  |
| 
[B] faqat Bagʻdod shahrida tan olingan xalifalar. |

 |