Gayananing keng daryo tizimi va suv aylanishi qishloq xoʻjaligi uchun muhim ahamiyatga ega.
**Gayana** **qishloq xoʻjaligida** shakar va guruch yetishtirish ustunlik qiladi. Bir vaqtlar asosiy sanoat boʻlsa-da, hozir togʻ-kon sanoati soyasida qolgan.

Yerdan foydalanish
------------------

Tarixiy jihatdan, qishloq xoʻjaligi Gayanada asosiy iqtisodiy faoliyat boʻlgan, ammo mamlakatning atigi 5 foizini tashkil etuvchi qirgʻoq tekisligi qishloq xoʻjaligi ekinlarini yetishtirish uchun yaroqli, 2 foizi haydaladigan yerlar bor. Bu unumdor hududning katta qismi dengiz sathidan bir metrdan koʻproq pastda joylashgan va gollandiyaliklar tomonidan qoʻl mehnati yordamida qurilgan damba va toʻgʻonlar tizimi bilan himoyalangan. 1980-yillarda Gayanadagi 200 yillik suv omborlari tizimi jiddiy vayronagarchilikda ekanligi haqida xabarlar tarqalgan.

Ishlab chiqarish
----------------

Shakar va guruch XIX asrdan beri boʻlgani kabi eng muhim asosiy qishloq xoʻjaligi mahsulotlari hisoblanadi. Shakar asosan eksport uchun ishlab chiqarilgan, guruch esa mamlakat ichkarisida isteʼmol qilingan. Bugungi kunda Gayanada shakar ishlab chiqarish asosiy sanoatda eng koʻp daromad keltiradi, bu umumiy yillik YaIMning 15% ni tashkil qiladi. Boshqa muhim ekinlarga bugʻdoy, banan, kokos, qahva, kakao, sitrus mevalari, qalampir va qovoq va mamlakatning turli chorvachilik xoʻjaliklaridan chorva mollari, jumladan, mol goʻshti, choʻchqa goʻshti, parranda goʻshti, sut mahsulotlari va baliq, xususan, qisqichbaqalar kiradi. Baʼzi hududlarda yeryongʻoq ham muhim ekin hisoblanadi. Ushbu mahsulotlarning aksariyati, shu jumladan guruch mamlakat ichidagi milliy oziq-ovqat xavfsizligi uchun juda muhimdir. Bundan tashqari, oz miqdorda sabzavot, oʻsimlik moyi va tamaki ishlab chiqariladi. 1980-yillarning oxirlarida baʼzi fermerlar Yevropaga eksport qilish uchun xurmo va sarsabil kabi maxsus mahsulotlarni diversifikatsiya qilishga muvaffaq boʻlishgan.

2018-yilda Gayana 1,2 million tonna shakarqamish, 964 ming tonna guruch, 136 ming tonna kokos, shuningdek, baqlajon (47 ming tonna), ananas (34 ming tonna), qalampir (37 ming tonna), banan (23 ming tonna), apelsin (21 ming tonna), kassava (20 ming tonna) va boshqa kabi qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining kichik ishlab chiqarishiga qoʻshimcha ravishda ishlab chiqarildi.

Koʻpgina gayanaliklar qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullanishadi.

Shakar
------

Shakar sanoati Gayana tarixida sezilarli: siyosatga, immigratsiya toʻlqinlariga va Gayananing jahon iqtisodiyotidagi oʻrniga taʼsir koʻrsatadi. Gayananing milliylashtirilgan shakar sanoatiga Guysuko rahbarlik qiladi, u beshta mulk va shakar qamishini yetishtirish va qayta ishlash boʻyicha sakkizta zavodga ega.

Iqlim shakarqamish yetishtirish uchun qulay ekanligini birinchi boʻlib gollandlar aniqlagan edi va aynan Demerara shakari shu yerdan kelib chiqqan. Shakar plantatsiyalari mehnati Atlantika qul savdosining sababi boʻlgan va qullik Britaniya hukmronligi ostidagi Britaniya Gvianasida bekor qilingan. Hozirda shartnoma asosida xizmatchilar asosan Hindistondan olib kelingan. Hind-gayanaliklar qishloq xoʻjaligida asosiy kuch boʻlib qolmoqda.

### Shakar ishlab chiqarish: 1990-2018

| Yil | Ishlab chiqarish (M/T) | Eksport qilingan (M/T) |
| --- | --- | --- |
| 1990 | 132 | 132 |
| 1991 | 162.5 | 150 |
| 1992 | 246.9 | 229.5 |
| 1993 | 246.5 | 236.8 |
| 1994 | 256.7 | 239.4 |
| 1995 | 253.8 | 225.4 |
| 1996 | 280.1 | 255.5 |
| 1997 | 276.4 | 247.4 |
| 1998 | 253.9 | 236.8 |
| 1999 | 321.4 | 270.9 |
| 2000 | 273.3 | 277.3 |
| 2001 | 284.5 | 252.3 |
| 2002 | 331.1 | 282.0 |
| 2003 | 302.4 | 312.0 |
| 2004 | 325.3 | 289.6 |
| 2005 | 246.1 | 230.3 |
| 2006 | 259.5 | 238.6 |
| 2007 | 266.5 | 246.0 |
| 2008 | 226.3 | 205.0 |
| 2009 | 233.7 | 212.0 |
| 2010 | 220.8 | 203.5 |
| 2011 | 236.5 | 211.8 |
| 2012 | 218.1 | 197.1 |
| 2013 | 231.8 | 160.3 |
| 2014 | 216.3 | 189.6 |
| 2015 | 231.1 | 212.7 |
| 2016 | 183.6 | 158.5 |
| 2017 | 137.3 | 108.0 |
| 2018 | 104.6 | 77.8 |

Oʻrmon xoʻjaligi
----------------

 NASA sunʼiy yoʻldoshi Gayanada yonayotgan oʻrmon tasviri
Yogʻoch 1990-yillarning boshlarida Gayanadagi eng kam ekspluatatsiya qilingan, ammo eng koʻp tabiiy resurs boʻlgan. Yogʻoch, asosan, eksport qilinadi va oʻrmon yerlari uchun imtiyozlar yirik mahalliy va xalqaro firmalar tomonidan amalga oshiriladi.

Manbalar
--------

1. 1 2  *Merrill, Tim.* „Guyana: A Country Study:Agriculture".  Library of Congress, Washington, D.C. (1992). Qaraldi: 22-yanvar 2009-yil.
2. 1 2  „Agricultural Development Profile - Guyana".  CARICOM. 24-iyul 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-yanvar 2009-yil.
3. ↑  Guyana production in 2018, by FAO
4. ↑  *Mitchell.* „Sugar in the Caribbean: Adjusting to Eroding Preferences". *World Bank* (dekabr 2005). Qaraldi: 17-fevral 2021-yil.
5. ↑  „Skeldon Sugar Factory - Food Processing Technology". *www.foodprocessing-technology.com*. Qaraldi: 26-mart 2021-yil.
6. ↑  Davis, Horace B. (1967). "The Decolonization of Sugar in Guyana". *Caribbean Studies* **7** (3): 35–57. ISSN 0008-6533. .
7. ↑  „Production, Exports and Imports of Raw Sugar: 1990-2001".  GuySuCo (21-yanvar 2008-yil). 21-yanvar 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-aprel 2021-yil.
8. 1 2  „External Trade - Annual Exports of Selected Commodities by Volume, Guyana: 1990 to 2020" (en-US).  Bureau of Statistics Guyana. Qaraldi: 25-mart 2021-yil.
9. ↑  „Sugar Raw Centrifugal". *www.fao.org*.  Food and Agriculture Organization. Qaraldi: 26-mart 2021-yil.
10. ↑  *Merrill, Tim.* „Guyana: A Country Study:Timber".  Library of Congress, Washington, D.C. (1992). Qaraldi: 22-yanvar 2009-yil.
11. ↑  Mendes, Andrew*. Raising Forest Revenues and Employment: Unlocking the Potential of Small and Medium Forest Enterprises in Guyana : Discussion Paper* (en). IIED, 2006. ISBN 978-1-84369-602-5.

Havolalar
---------

* Gayana qishloq xoʻjaligi axborot tarmogʻi