**Xususiy sarmoya firmasi** investitsiya boshqaruv kompaniyasi boʻlib, u moliyaviy qoʻllab -quvvatlaydigan va boshlangʻich yoki operatsion kompaniyalarning xususiy kapitaliga turli xil erkin bogʻlangan investitsiya strategiyalari, shu jumladan leverajli sotib olish, venchur kapitali va oʻsish kapitali orqali investitsiyalarni amalga oshiradi. Koʻpincha moliyaviy homiy sifatida tavsiflangan har bir firma bir yoki bir nechta maxsus investitsiya strategiyalariga muvofiq investitsiya qilinadigan mablagʻlarni jalb qiladi.

Odatda, xususiy sarmoya firmasi kapital jamgʻarmalarini yoki ushbu operatsiyalar uchun aktsiyadorlik hissalarini taʼminlaydigan xususiy kapital fondlarini toʻplaydi. Xususiy sarmoyador firmalar davriy boshqaruv toʻlovini hamda boshqariladigan har bir xususiy kapital fondidan olingan foyda (oʻtkazilgan foizlar)dagi ulushni oladi.

Xususiy sarmoya kompaniyalari oʻz investorlari bilan kompaniyada nazorat qiluvchi yoki muhim ozchilik mavqeini qoʻlga kiritadilar va keyin ushbu investitsiya qiymatini maksimal darajada oshirishga harakat qiladilar. Xususiy kapital kompaniyalari odatda quyidagi yoʻllardan biri orqali oʻz investitsiyalaridan daromad oladilar:

* *birlamchi ommaviy taklif* (**IPO**) — kompaniyaning aksiyalari odatda moliyaviy homiyga qisman zudlik bilan sotilishi hamda keyinchalik qoʻshimcha aksiyalarini sotishi mumkin boʻlgan ommaviy bozorni taʼminlovchi ommaga taklif etiladi;
* *qoʻshilish* yoki *qoʻshib olish* — kompaniya naqd pulga yoki boshqa kompaniyaning aksiyalariga sotiladi;
* *qayta kapitallashtirish* — pul mablagʻlari aksiyadorlarga (bu holda moliyaviy homiy) va uning xususiy kapital fondlariga kompaniya tomonidan ishlab chiqarilgan pul oqimi yoki taqsimlashni moliyalashtirish uchun qarz yoki boshqa qimmatli qogʻozlarni jalb qilish orqali taqsimlanadi.

Xususiy sarmoya kompaniyalari odatda maqsadli sanoat tarmoqlariga yoki ularda tajribaga ega boʻlgan muayyan investitsiya sohalariga uzoq muddatli investitsiyalar kiritadilar. Xususiy kapital firmalari va investitsiya fondlarini odatda sanoat sektorida qimmatli qogʻozlarga va boshqa likvidli aktivlarga qisqa muddatli investitsiyalarni amalga oshiradigan, lekin maʼlum bir kompaniyaning faoliyatiga bevosita taʼsiri yoki nazorati kamroq boʻlgan toʻsiq fondi firmalari bilan adashtirmaslik kerak. Xususiy sarmoya kompaniyalari risklarni boshqarish va uzoq muddatli investitsiyalar orqali oʻsishga erishish uchun operativ rollarni oʻz zimmalariga oladigan boʻlsalar, toʻsiq fondlari koʻpincha biznesning yuqori va past tomonlariga yoki sanoat sektorining moliyaviy salomatligiga pul tikishda qimmatli qogʻozlarning qisqa muddatli treyderlari sifatida ishlaydi.

Xususiy kapital kompaniyalarining reytingi
------------------------------------------

Sanoat jurnali Private Equity International (The PEI 50) tomonidan yaratilgan 2008-yildagi yangilangan reytingga koʻra, eng yirik xususiy sarmoya kompaniyalari qatoriga The Carlyle Group, Kohlberg Kravis Roberts, Goldman Sachs Principal Investment Group, The Blackstone Group, Bain Capital va TPG Capital kiradi. Bu firmalar, odatda, xususiy kapital aktivlari sinfidagi investorlar emas, balki kompaniyalarning bevosita investorlaridir va koʻpincha yirik xususiy investitsiya firmalari venchur kapitaliga emas, balki asosan levered sotib olishga qaratilgan.

Preqin ltd (ilgari Xususiy kapital razvetkasi nomi bilan tanilgan), mustaqil maʼlumotlar provayderi 25 ta eng yirik xususiy kapital sarmoyasi menejerlari reytingini taqdim etadi. Ushbu reytingdagi eng yirik firmalar orasida AlpInvest Partners, Ardian (sobiq AXA Private Equity), AIG Investments, Goldman Sachs Private Equity Group va Pantheon Ventures bor edi.

Xususiy kapital kompaniyalari doimiy ravishda oʻzlarining xususiy kapital fondlarini jalb qilish, investitsiya qilish va taqsimlash jarayonida boʻlganligi sababli, jalb qilingan kapitalni oʻlchash eng oson boʻlishi mumkin. Boshqa koʻrsatkichlar firma tomonidan sotib olingan kompaniyalarning umumiy qiymatini yoki firmaning faol portfelining hajmini va yangi investitsiyalar uchun mavjud boʻlgan kapitalni oʻz ichiga olishi mumkin. Hajmiga eʼtibor qaratadigan har qanday roʻyxatda boʻlgani kabi, roʻyxatda ham ushbu fondlar yoki menejerlarning nisbiy investitsiya koʻrsatkichlari haqida hech qanday koʻrsatma berilmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  
A primer: Hedge funds, private equity & venture capital, USA Today, August 17, 2007.