recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Piyozli sousi** — asosiy tarkibi piyoz dan tashkil topgan sous hisoblanadi. U oq yoki jigarrang rangda boʻlib, uning tayyorlanishida piyozning bir necha turlari qoʻllanilishi mumkin.

Tayyorlanishi
-------------

Piyoz tilim yoki toʻrtburchak shaklda kesiladi. Shundan soʻng sousning asosi tayyorlanadi — piyoz un bilan birgalikda sariyogʻda qovurib olinadi. Uning asosiga turli ingredientlar: qaymoq, sut, pomidor, tovuq bulyoni, sharob, pivo, limon sharbati, un, tuz, qalampir, kayen qalampiri, muskat yongʻogʻi, xantal, shalfey va boshqa ziravorlar, koʻkatlar, qoʻziqorinlar, yongʻoqlar, non boʻlaklari, bekon va boshqalar qoʻshiladi. Shundan keyin mazkur aralashma tayyor boʻlguniga qadar dimlanadi. Baʼzi retseptlarga koʻra piyozni turli darajada oltin rangga kirgunga qadar qovuriladi.

Piyozli sousni kartoshka, noʻxat, goʻsht, masalan, choʻchqa, oʻrdak, quyon, qoʻzichoq va jigar goʻshtlari kabi koʻplab taomlar bilan birga tortiladi, masalan, buzoq jigari bilan. Qotgan non boʻlaklari bilan tayyorlangan piyozli sousi gʻoz kabi turli xil parranda goʻshtlariga toʻldirma sifatida qoʻllanilasdi.

Milliy oshxonalarda
-------------------

Subiz sosi fransuz oshxonasida keng mashhurlikka ega. Miranton — pomidorli sous asosidagi fransuzcha piyozli sous hisoblanadi.

Sebolada — bu portugalcha piyozli styu (sous, pasta) boʻlib, u bir nechta portugalcha taomlarda qoʻllaniladi.

Nyu-Yorkda Sabrett ishlab chiqaruvchilarining hot-doglari Sabrett Onions in Sauce nomi ostidagi piyozli-tomatli sousiga oʻxshatiladi. Bu Sabrett brendining koʻplab hot-dog aravalaridagi standart ziravorlari hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Kitchiner, William*. Apicius Redivivus: Or, The Cook's Oracle*. S. Bagster, 1817.
2. 1 2 3 4 5  *Cassell's dictionary of cookery*. Cassell, ltd, 1883 — 468–469 bet.
3. ↑  Meyer, Ethel*. 1200 Traditional English Recipes*. BoD – Books on Demand, 2010 — 215–216 bet. ISBN 978-3861952893. 5-sentabr 2014-yilda qaraldi.
4. ↑  Caggiano, Biba*. Biba's Northern Italian Cooking*. Penguin, 2002 — 145 bet. ISBN 1440623910.
5. ↑  Kulinarnaya ensiklopediya. Tom 21. M (Mineralnaya voda — Morskoy yazik). — M.: ID „Komsomolskaya pravda", 2016.
6. ↑  *A Portuguese-English Dictionary, Volume 243*. Stanford University Press, 1976 — 146 bet. ISBN 9780804704809.
7. ↑  Metzelthin, Pearl Violette Newfield*. Gourmet, Volume 54, Issues 7-12*. Condé Nast Publications, 1994 — 214 bet.
8. ↑  „Sabrett® Onions in Sauce 16oz".
**Sikhlar qoʻzgʻoloni** - Panjob (Hindiston)dagi dehqonlar va shahar aholisining Boburiylar davyaatidatp amaldorlar va zamindorlar zulmiga qarshi kurashi (17-asr oxiri — 18-asrning 1choragi). Panjobdagi ogʻir ijtimoiy vaziyat, mulkdorlar tomonidan uni talontoroj etilishi natijasida iqtisodiy tanazzulga yuz tutishi sabab boʻlgan. Dehqonlarning sikhlar jamoasiga kelib qoʻshilishi natijasida (qarang Sikhizm) qoʻzgʻolonlar avj oldi. Panjobdagi xukmron doiralarga nisbatan adovatda boʻlgan sikhlar bilan bir necha marta harbiy toʻqnashuvlar roʻy berdi va bu 1687-yilda uzoq davom etgan dehqonlar urushiga olib keldi. 1699-yil sikxlarning gurusi (ustozi) Govind Singh jamoani demokratik harbiy tashkilot (xalsa)ga aylantirdi. 1705-yil Boburiylar qoʻshini sikhlar ustidan gʻalaba qozondi. Govind Singh oʻldirildi (1708), Qoʻzgʻolonga rahbarlik qilishni dehqon Banda oʻz qoʻliga oldi (1710). Bu vaqtga kelib sikhlar armiyasining soni 10 mingga yetdi, u toʻplar va oʻq otar qurollar bilan qurollangan edi. Sharqiy Panjobning katta qismi qoʻzgʻolonchilar qoʻl ostiga oʻtdi. 1710-yil 5 dekabrda Bahodirshoh I qoʻshini Banda ustidan gʻalaba qozondi. Lekin, qoʻzgʻolon togʻli rayonlarda yana 5 yilgacha davom etdi. Bandaning qatl etilishi bilan ham qoʻzgʻolon toʻxtamadi.

18-asrning 30—40 yillarida sikhlar Panjobda hukmron kuch boʻlib qoldi. 1765-yil ular mustaqil davlat tuzdilar. 1849-yilda esa bu davlatni inglizlar bosib olgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shodiya Toʻxtayeva** — Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan aktrisa.

Biografiya va Karyerasi
-----------------------

Abdukadirova Shodiya Dilshatovna 1983-yilda Toshkentda tugʻilgan.Oʻzbekistonning teatr hamda kino aktrisasi.2014-yil „Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻsatgan artist" faxriy unvoni bilan taqdirlangan.Milliy teatrda 2007-yildan buyon faoliyat yuritib kelmoqda.
Sh.Toʻxtaeva jamoat ishlarida ham faol qatnashib, oldiga qoʻyilgan har bir vazifaga jiddiy yondashadi. U kelajagi porloq, isteʼdodli va serqirra aktyorlardan biri. 2012-yil „Oʻzbekiston belgisi" koʻkrak nishoni bilan tadirlangan. U respublikamiz miqyosida keng nishonlanib kelinayotgan Mustaqillik va Navroʻz umumxal bayramlari va bosha koʻplab madaniy tadbirlarda boshlovchi va aktyor sifatida faol ishtirok etib kelmoqda.

Rollar
------

Caption text| Film nomi | Rol oʻynagan yili |
| --- | --- |
| Nazira | 2017 |
| Mehmonxona | 2015 |
| Tutash taqdirlar | 2013 |
| Soy qoʻshigʻi | 2013 |
| Tubanlik | 2012 |
| Zirapcha | 2012 |
| Hay hay qizaloq | 2012 |
| Dilor,Dilor Dil va Or | 2012 |
| Fidoiylar | 2011 |
| Yorim-bezorim | 2011 |
| Uqubat | 2009 |
| Oʻyin | 2008 |
| Vijdon | 2007 |
| Chashma | 2006 |
| Kelgindi kuyov | 2005 |

==Manbalar==

1. ↑  „Shodiya To'xtayeva". *savol-javob.com*. 25-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-iyun 2022-yil.
2. ↑  „Shodiya To'xtayeva".. Qaraldi: 25-iyun 2022-yil.
**Lord** (ing. Lord) — 1) oʻrta asrlarda Angliyada dastlab yer egalarining nomi, keyinchalik ingliz oliy dvoryanlarining umumlashma unvoni. Britaniya parlamentida lordlar palatasini tashkil etuvchi qirollik per (Fransiya va Angliya oliy zodagonlari vakillarining nomi)lariga berilgan. 19-asrdan fan va madaniyat arboblari unvoni; 2) Buyuk Britaniyadagi baʼzi mansablarning tarkibiy qismi (mas, L.-kansler — lordlar palatasining raisi, L.-mer — London hamda boshqa yirik shaharlarda mahalliy hukumat idoralari boshligʻi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jaʼfariylik** — shialikaat diniy-huquqiy tizim. Unga Jaʼfar asSodiq asos solgan deb hisoblasalarda, aslida 9— 10-asrlarda bir qator mujtahid va ilohiyotchilar tomonidan ishlab chiqilgan. J. sunniylikdagi 4 mazhab (hanafiylik, molikiylik, shofiʼiylik va hanbaliylik) qatori islomda 5-diniy-huquqiy mazhab (imomiylar) deb tan olingan. J. mazhabining sunniylikdagi mazhablardan asosiy farqi: jaʼfariylar qiyosni Qurʼon, sunna, ijmoʼdan keyingi shariat manbai ekanligini rad qiladilar. Shialikdagi imomlar naqllarinigina tan oladilar, vaqtinchalik nikoh (mutʼa)ga yoʻl qoʻyadilar, xavf paydo boʻlgan chogʻda oʻz eʼtiqodlarini yashiradilar, ijtihodga imkon yaratadilar. J. 16-asr boshlarida Eronda hukmron diniy-huquqiy tizimga aylangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Placebo** (*Plasibo* deb tallafuz etiladi) — britaniyalik alternativ rok yoʻnalishida ijod qiluvchi musiqiy guruh. 1994-yili Brian Molko (vokal, gitara, klavishlar) va Stefan Olsdal (gitara, bas, klavishlar, bek-vokal) tomonidan tashkil topgan. 1996-yili barabanchi Robert Schultzbergni Brayanning avvaldan tanishi Steve Hewitt almashtiradi.

Tarix
-----

Placebo guruhining tarixi 1994-yili ikki lyuksemburglik sinfdosh Brayan Molko va Stefan Olsdal Londonning „Janubiy Kensington" metro bekatida uchrashishganligidan boshlanadi. Maktab paytlarida ular unchalik muloqot qilmas edilar, ammo yillar oʻtib uchrashganlarida ikkalari musiqa bilan qiziqishlarini anglab, guruh tuzishga qaror qiladilar. Bu qarorning natijasi „Ashtray Heart" (Kuldon-yurak) guruhi boʻladi. Stiv Hyuitt birinchi demo-yozuvlarni yaratishda ishtirok etgan boʻlsa ham, u doimiy ishtirokchi boʻla olmaydi, chunki u boshqa guruhda edi. Shuning uchun Stefan Brayanni oʻzining doʻsti Robert Shulsberg bilan tanishtiradi. Va ular uchchalasi Placebo guruhiga asos soladilar. 1996-yili Robert Brayan bilan kelishmovchiliklar tufayli guruhni tark etganida Stiv guruhga qaytib keladi.

Tarkib
------

* Brayan Molko (inglizcha: *Brian Molko*) — vokal, gitara, klavishlar.
* Stefan Olsdal (inglizcha: *Stefan Olsdal*) — gitara, bas, klavishlar, bek-vokal.
* Robert Shulsberg (inglizcha: *Robert Schultzberg*; 1994—1996) — barabanlar.
* Stiv Hyuitt (inglizcha: *Steve Hewitt*; 1996-yildan) — barabanlar, perkussiya.

Diskografiya
------------

### Studiyaviy albomlar

* *Placebo* (17-iyul, 1996)
* *Without You I’m Nothing* (12-oktabr, 1998)
* *Black Market Music* (9-oktabr, 2000)
* *Sleeping with Ghosts* (22-sentabr, 2003)
* *Meds* (13-mart,2006)
* *Battle for the Sun* (2009)
* *Loud Like Love* (2013)
* *Never Let Me Go* (2022)

### Termalar

* *Once More with Feeling (Singles 1996—2004)* (25-oktabr, 2004)
* *Covers* (5-mart, 2007)

### DVD

* *Soulmates Never Die (Live in Paris 2003)* (15-mart, 2004)
* *Once More with Feeling (Videos 1996—2004)* (25-oktabr, 2004)

Havolalar
---------

* Placeboʻning rasmiy sayti (ingl.)
* Placebo haqida rus sayti Wayback Machine saytida arxivlandi (2007-09-26). (rus.)
**Markaziy stadion** (qozoqcha: *Орталық стадион*) — Qozogʻistonning Pavlodar shahridagi koʻp maqsadli stadion. Stadionning avvalgi nomi — „Traktor". U „Irtish" futbol klubining uy stadioni hisoblanadi.

Tashqi koʻrinishi va darajasi
-----------------------------

Futbol arenasi 1947-yildan beri oʻz bagʻrida futbol bahslarini qabul qiladi. foydalaniladi. Stadion 105×68 metr o‘lchamdagi o‘yin maydoniga ega bo‘lib, 11 828 tomoshabinga mo‘ljallangan. „Markaziy" 2001-, 2007-, 2015- va 2020-yillarda rekonstruksiya qilingan. Quyidagi oʻzgarishlar amalga oshirilgan:

### 2001-yilgi rekonstruksiya:

Ishqibozlar uchun avtoturargohlar qurildi.

OAV vakillari uchun maxsus qism kengaytirildi, operatorlar uchun maydonchalar qurildi.

Jamoalarning kiyinish xonalari va konferensiya xonasi kengaytirildi.

Futbol maydonida keng ko‘lamli taʼmirlash ishlari amalga oshirildi.

Maysaning sug‘orish tizimi rekonstruksiya qilindi.

Barcha oltita yoritish ustunlari tiklandi (poydevor betonlashtirildi).

Jamoat hojatxonalari kapital taʼmirdan chiqarildi.

### 2007-yilgi rekonstruksiya:

Asosiy oʻyin maydonining tabiiy chimini Gollandiyada ishlab chiqarilgan drenaj tizimiga ega sunʼiy maysa bilan almashtirish.

Stadionning kichik maydoni qurilgan.

Gʻarbiy, shimoliy, sharqiy tribunalar oʻrindiqlarini UEFA standartlariga mos keladigan suyanchigʻi 30 sm boʻlgan plastik oʻrindiqlarga almashtirish.

Yugurish yo‘lagi asfaltlangan.

VIP-qism yangilandi.

Tashqi taʼmirlash: barcha konstruktiv detallarni boʻyash, stadion devorlari sayding bilan qoplangan, yogʻoch derazalar plastik oynalarga almashtirildi.

2007-2008-yillarda eskirgan elektron tablo videotakrorlar va boshqa oʻyindagi hisobotlarni koʻrish imkoniyatiga ega yangi LCD-monitor bilan almashtirildi. 2009-2010 yilgi mavsumda Irtish jamoasi sunʼiy isitiladigan maydonda mashgʻulotlarga chiqdi.

Tasvirlar
---------

* Markaziy stadion, Pavlodar, Qozog'iston. 2009-yil 20-may kuni "Irtish" va "Ordabasi" (Chimkent, Qozog'iston) jamoalari o'rtasidagi o'yin, Qozog'iston kubogi, 1/8 final. "Irtish" 3:0 hisobida g‘alaba qozongan.Markaziy stadion, Pavlodar, Qozog'iston. 2009-yil 20-may kuni "Irtish" va "Ordabasi" (Chimkent, Qozog'iston) jamoalari o'rtasidagi o'yin, Qozog'iston kubogi, 1/8 final. "Irtish" 3:0 hisobida g‘alaba qozongan.
* Stadion ma'lumot tablosi. 2009-yil 20-mayStadion ma'lumot tablosi. 2009-yil 20-may
* Stadionning 2007-yil 2-noyabrdagi ko'rinishiStadionning 2007-yil 2-noyabrdagi ko'rinishi

Manbalar
--------

1. ↑  „Центральный стадион города Павлодар" (ru) (html) (deadlink).  Pvl-Stadion.kz (2009-2010). — официальный сайт дирекции стадиона. 27-fevral 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-mart 2010-yil.
2. ↑  „Вместимость трибун: 11 828". 30-mart 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-oktabr 2022-yil.
3. ↑  *Айдын Кожахмет.* „«Иртыш» готовится в Павлодаре" (ru).  gazeta.kz (10-mart 2010-yil). Qaraldi: 13-mart 2010-yil.

[*sayt ishlamaydi*]

Havolalar
---------

* fc-irtysh.narod.ru sayti: Markaziy stadion
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: San-paulu (maʼnolari).

 
**San-Paulu** — Braziliyaning jan.sharqiy qismidagi shtat. Maydoni 248,8 ming km². Aholisi 36,6 mln. kishi (2000), 9U% dan ortigʻi shaharliklar. Maʼmuriy markazi — SanPaulu sh. Braziliya yassitogʻligining jan.sharqiy qismida joylashgan. Iklimi tropik, oʻrtacha oylik tralar ichki xududlarda 14—16° dan 22°gacha, sohil qismida 18—26°. Yillik yogʻin 1200–2500 mm. Sernam tropik oʻrmonlar bor. S.P. — mamlakatning iqtisodiy jihatdan eng rivojlangan shtatlaridan. Mamlakat sanoat mahsulotining 1/2 qismi shu shtatda ishlab chiqariladi. Sanoatining yetakchi tarmoqlari: avtomobilsozlik, elektrotexnika, qogʻozsellyuloza, poʻlat prokati. Oziqovqat, toʻqimachilik, kimyo, farmatsevtika sanoatlari ham rivojlangan. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Foydali qazilmalardan slyuda, kaolin, ohaktosh qazib olinadi. Qishloq xoʻjaligida kofe, paxta, shakarqamish, sitrus mevalar, sholi, donli ekinlar ekiladi. Goʻshtsut chorvachiligi, parrandachilik rivojlangan. Baliq ovlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

 Braziliya shtatlari |
| --- |
|  |
| 
Akri • Alagoas • Amazonas • Amapa • Baiya • Goyas • Maranyan • Matu-Grosu • Matu-Grosu-du-Sul • Minas-Jerais • Para • Paraiba • Parana • Pernambuku • Piaui • Rio-de-Janeyro • Riu Grandi du Norti • Riu Grandi du Sul • Rondoniya • Rorayma • San Paulu • Santa-Katarina • Seara • Serjipi • Tokantins • Federal okrug • Espiritusantu |

 |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qilich Burxoniddin ota ziyoratgohi** — Andijon shahrida, Namangan va Farg‘ona viloyatlarida joylashgan ziyoratgohdir.

Tarixi
------

Ofoqxojaning XVIII-asrda yashab ijod qilgan avlodlaridan birining nomi Qilich Burxoniddinxoja boʻlgan. XII-asrda yashab ijod qilgan Burxoniddin Qilichning O‘zgandagi mozoridan tashqari Burxoniddin Qilich nomi bilan bog‘liq Andijon, Namangan, Farg‘ona viloyatlarida o‘ndan ortiq ziyoratgoh mavjud. Qilich Burhon ziyoratgohi ham shundan ziyoratgohlar jumlasidan.Farg‘ona vodiysidagi ko‘plab sayyidlar xonadoni nasabnomalari aynan Burxoniddin Qilich nomi bilan atalib keladi.Qilich Burhoniddin ota 1010—1080-yillarda yashab ijod qilgan.1946—1947-yillarda Oq goʻr nomli masjid qurilgan.
Oʻzbekiston davlat arxivida Qoʻqon xonlari tomonidan Xazrat Sayyid Burhoniddin qilich mozori shariflariga deb nomlanuvchi bir nechta yorliqlar saqlanib qolgan. Qilich Burhoniddinning Qilich hazratlari zulhijja oyining 7-hijriy 695, yangi milodiy 1296-yilning 16-oktyabrda vafot etgan. Qilich Burxoniddin nomi bilan ataluvchi Fargʻona hukmdorining ixtiyoriy taxtdan voz kechishi Buxoniddin nomi bilan ataluvchi Buyuk ipak yoʻli manzilgohidan biri va ikkita dafn etish joyi bor. Bu dafn etish joyi Qilich Burxoniddin va Sayyid Burxoniddin deb atalgan.Qilich Burxoniddin nomi bilan ataluvchi bir necha ziyoratgohlar qurila boshlagan Andijon viloyatining Paxtaobod tumani,Andijon shahar,Baliqchi tumanlarida va yana Fargʻona viloyatining Toshloq tumani, Oʻzbekiston tumanida Qilich Burxoniddin ziyoratgohlari mavjud boʻlgan.Qilich Burxoniddin ota ziyoratgohi Qoʻqonliq nomi bilan ataluvchi qarbistonda joylashgan.

Adabiyotlar
-----------

* Abdurahim Hoshim Mashhadiy. Atush (1).Qashqar uyg‘ur nashriyoti,2005.35-b.
* Abdulahatov N. G‘oziyev T. Burhoniddin Marg‘inoniy: tarixiy haqiqat va asotirlar. – T.: Yangi asr avlodi, 2010. 273-b.

Manbalar
--------

1. ↑  *O'zbekiston ziyoratgohlari va qadamjolari: Andijon va Namangan viloyati (2-kitob)*, Turon zamin ziyo 2014. ISBN 978-9943-335-74-5. 27-iyun 2023-yilda qaraldi.
2. ↑  „Diqqatga sazovor joylar Qilich Burhon ziyoratgohi". Qaraldi: 27-iyun 2023-yil.
**Joshpara** - O'rta Osiyo, Janubiy Kavkaz va Yaqin Sharqda mashhur bo'lgan chuchvara turi. Ular maydalangan go'sht va ziravorlar bilan to'ldirilgan xamirturushsiz bug'doy xamir kvadratlaridan tayyorlanadi. Islomiy ovqatlanish qoidalariga ko'ra, go'shtni to'ldirish odatda cho'chqa go'shtisiz bo'ladi.

Etimologiya
-----------

*Josh* "qaynatish" degan ma'noni anglatadi, *para* esa erta fors tilida "bit" uchun atamadir. Bu so'z 10-asrgacha keng tarqalgan bo'lib, uning o'rniga "qo'zichoq qulog'i" degan ma'noni anglatuvchi zamonaviy forscha *gosh e-barreh* nomi ishlatilgan. Boshqa tillarda bu ismning bir qancha oʻzgarishlari mavjud, jumladan ozarbayjon ( *düşbara*, *dushbara* ), qozoq (tushpara, *tushpara* ), qirgʻiz (chuchpara, *chuchpara* ), tojik (tushbera, *tushbera* ), oʻzbek ( *chuchvara* ) va uygʻur (gۆچۈrە, *chöchürä* ). Arabcha *shishbarak* so'zi ( arabcha:  ) yoki *shushbarak* ( arabcha:  ) islomdan oldingi davrlarda *joshparadan* olingan deb taxmin qilinadi. 

So'zlarning etimologiyasiga oid yana bir nazariyaga ko'ra, bu so'z turkiy *"düşbarə"* so'zidan kelib chiqqan. *Tosh*, *dash* so‘zlari to‘ldirilgan, to‘kilgan, *berek* esa "ovqat" (xamirdan tayyorlangan taom) ma’nolarini bildiradi. Bu suv qaynayotganda va yirtqichlardan to'kilganda, *tushbara* qo'shilishi kerakligiga ishora qiladi. 

Oddiy ozarbayjon hazilida bu so'z "bu erga tushish" degan ma'noni anglatuvchi "*düş beri* "dan kelib chiqqanligini ko'rsatadi: boshqacha qilib aytganda, qoshiqni iloji boricha ko'proq chuchvara bilan to'ldirishni so'rash.
**Qichima**, **prurigo** — badanga tariqdek mayda, uchi pufakchali, pushti rang yoki sogʻlom teri rangidagi toshmalar toshishi bilan kechadigan kasallik. Toshmalar qoʻl va oyoqlarning yozluvchi yuzalarida, dumbada paydo boʻlali. Irsiy omillar, baʼzi ovqat mahsulotlari, dori-darmonlarning organizmga allergik taʼsiri va boshqalar qichimaning rivojlanishiga sabab boʻladi. Bolalar va kattalarda uchraydigan hamda tugunchali qichima bor. Bolalar qichimasida balanning qattiq qichishib turishi bolaning uyqusi bilan ishtahasini buzadi, u injiq boʻlib qoladi. Badan(terisining qashlanib tirnalishi oqibatida ikkilamchi piodermiya qoʻshilishi mumkin; bunda kasallik surunkali davom etadi. Kattalar qichima sida goshmalar bel, qorin va boshqa sohalarga toshadi, ular qattiq qichishadi va bemor qashinganda pufakchalar yorilib, eroziyaga aylanadi. Undan ajralgan suyuqlik qotib, qizgʻish poʻstloqlar hosil boʻladi. Kasallik surunkali kechishi va qaytalanib turishi natijasida teri qalinlashib, unda qoramtir dogʻlar yuzaga keladi, qashinganda tirnalgan joylar oqarib, chandiqlanadi. Koʻpincha kasallik ikkilamchi infeksiya bilan murakkablashadi, bunda bemorning umumiy ahvoli oʻzgarib, asabiy holat vujudga keladi. Bolalar qichimasi koʻproq ekssudativ-kataral diatez bilan ogʻriydigan bolalarda (baʼzan, bolalikdan toshgan eshakem keyinchalik qichimaga aylanadi) kuzatilib, odatda, yuz va soch zararlanadi. Baʼzan keksalarda uchraydigan qichimada badanga hech narsa toshmaydi, faqat qashingʻan joyda tirnoq izlari qoladi. Qichimada bemorning nerv sistemasi buziladi, uyqusi yoʻqoladi, terisi quruqshab, limfa tugunlari kattalashadi.

Davosi
------

Qichimani mutaxassis vrach davolaydi. Davo jarayonida bolalar, shuningdek, kattalar ovqatiga alohida eʼtibor berish lozim. Bolalarni qoʻshimcha ovqatlantirishda, albatta, vrach bilan maslahatlashib olish zarur. Ochiq havoda sayr qilish, yoz kunlari oftobda toblanish, dengizda choʻmilish tavsiya etiladi. Bola qattiq qashinmasligi uchun tirnogʻini bot-bot olib turish, terining yiringli kasalliklariga xos alomatlar paydo boʻlsa, albatta, vrachga koʻrinish kerak. Qichimaning oldipi olish uchun parhez saqlash, shirinliklar, achchiq, shoʻr, dudlangan ovqatlar isteʼmol qilmagan maʼqul. Bemorga antigistaminlar, tinchlantiruvchi dorilar, parhez buyuriladi; qichimaga qarshi kortikosteroid mazlar surtiladi, sanatoriy va kurortlarda davolapish tavsiya etiladi.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Moniylik** (forscha: آیین مانی *Ãyīnⁱ Mānī*) — 3-asrda Eronda vujudga kelgan din. Asoschisi Moniy. Moniylik koinotda nur bilan zulmat, ruhiy asos bilan moddiy asos, yaxshilik bilan yomonlik oʻrtasidagi oʻzaro kurashni eʼtirof etishga asoslanadi. Nur, ruhiy asos, yaxshilik olamida xudo, ikkinchisida — shayton (iblis) hukm suradi. Moniylikka koʻra, ikki olam kurashi falokat bilan tugaydi, natijada moddiy asos olami halokatga uchrab, ruh ozodlikka chiqadi. Moniylik taʼlimotiga koʻra, bu dunyo yovuzlik dunyosidir. Inson ikki unsur (ruh — nur farzandi, jism — zulmat farzandi)dan iborat mavjudot boʻlgani uchun zulmat kuchlariga qarshi kurashda nur kuchlariga yordam bera oladi. Moniy samo nuri elchisi hisoblangan.Moniyning falsafiy axloqiy qarashlari uning tavbanomasi "Xuastuanift" asarida yanada yaqqolroq namoyon bo'ladi. Moniylikda zardushtiylik va xristianlik gʻoyalari mavjud. Moniylik dunyoning koʻp mamlakatlariga, jumladan, Italiyadan to Xitoyga qadar tarqalgan. 8-asrda Uygʻur xonligida hukmron dinga aylangan. Moniylik 8—9-asrlarda islom tarafdorlarining taʼqibiga uchradi. Keyinchalik Yevropa va Osiyoda barham topdi. Xitoyda u 14-asrga kelib taqiqlandi.

Manbalar
--------

1. ↑  R. van den Broek, Wouter J. Hanegraaff *Gnosis and Hermeticism from Antiquity to Modern Times*SUNY Press, 1998 ISBN 9780791436110 p. 37
2. ↑  "Mani (Iranian prophet)". *Encyclopædia Britannica*.. Qaraldi: 4-oktabr 2013-yil.
3. ↑  "Manichaeism". *Encyclopædia Britannica*. Archived from the original on 3-iyun 2013-yil.. Qaraldi: 4-sentabr 2013-yil.
4. ↑  „Manichaeism".  New Advent Encyclopedia. Qaraldi: 4-oktabr 2013-yil.
5. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Monizm** (qadimgi yunoncha: *μόνος* — monas — yakka, yagona) — dunyodagi turli hodisalar negizida bitta ibtido, yagona substansiya yotadi deb hisoblaydigan taʼlimot. M. dualizm va plyuralizmning aksi. Falsafa tarixida materialistik va idealistik M. mavjud boʻlgan. Materialistik M. tarafdorlari suvni (Fales), apeyron (noaniq modda)ni (Anaksimandr), havoni (Anaksimen), gomeomeriya (zarra)ni (Anaksagor), atomni (Demokrit, Epikur), olovni (Geraklit) dunyoning yagona moddiy asosi deb hisoblaganlar. Idealistik M.ning yirik vakili Gegel dunyo va uning hodisalari asosiga dunyoviy gʻoyani qoʻygan. Falsafada M. butun borliqni — tabiat, jamiyat, inson maʼnaviy dunyosini bir deb bilish, ular yagona asosdan kelib chiqqan, bir-birlaridan mutlaqo ajralmas deb hisoblashdir.

Tabiatshunoslikda M. jonsiz (noorganik) va jonli (organik) tabiat bosqichlari — oʻsimlik dunyosi, hayvonot dunyosi, insoniyat dunyosini bir asosdan uzoq rivojlanish jarayonini bosib oʻtib, bir-biridan kelib chiqqanligi haqidagi taʼlimotdir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qozi Salim madrasasi** Mir Tahur guzarida joylashgan. Qozi Salim XVII asrda yashab o‘tgan. U mazkur madrasani ashtarxoniy Subhonqulixon zamonida qurdirgan.

Tarixi
------

O‘zi qozilik lavozimida ishlagan. Ushbu madrasa faoliyatiga oid beshta hujjat mavjud. Hujjatlarning birida Qozi Salim madrasasi mudarrisi mulla Mu’iniddin Xalifa Xudoyberdi xonaqohida bo‘sh qolgan dars o‘rniga o‘tkazilishi so‘raladi. U Qozi Salim madrasasida 13 tilla maosh olgan ekan. Qozikalon Mir Badriddinning boshqa arznomasida Mavlona Sharif ayvoni hujralari mudarrisi mulla Najmiddin qozi Salim madrasasida mulla Sadriddinning bo‘sh qolgan o‘rniga o‘tkazilishi so‘ralgan. Maoshi 12 tilla belgilangan. Bemor talabalar ro‘yxatida qori Mir Sayid Xo‘qandiy, Abduqodir Xo‘qandiy va yana bir ilm tolibi nomi mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  Buxoro taʼlim tizimi tarixi. Abdusattor Jumanazar. Toshkent: Akademnashr, 2017. — B. 483.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Madrasa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Asillik darajasi nazorati (Probir nazorati)** — Oʻzbekiston Respublikasida asillik darajasi nazorati (Probir nazorati) Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki huzuridagi Qimmatbaho metallar agentligining Davlat asillik darajasini belgilash palatasi tomonidan amalga oshiriladi. Asillik darajasini belgilash palatasi:
OʻzRda tayyorlanadigan hamda sotish uchun chet ellardan olib kirilayotgan, qimmatbaho metallardan yasalgan buyumlarning asillik darajasini aniqlash, tekshirish va ularga davlat asillik darajasi tamgʻalarini boshishni taʼminlaydi;
Davlat asillik darajasi tamgʻalarining, tayyorlovchilarga tegishli shaxsiy tamgʻalarning izlarini texnik ekspertizadan oʻtkazadi va ular yuzasidan xulosalar beradi;
Qimmatbaho metallar bilan ishlash uchun roʻyxatdan oʻtgan guvohnomalar beradi va belgilangan tartibda ulardan mahrum qiladi;
Qimmatbaho metallardan yasalgan buyumlarning qonunda belgilangan asillik darajasiga muvofiqligi yuzasidan davlat nazoratini yuritadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
**Mustafo Kalemli**, (26 mart 1943, Tavşanli, Kutahya), turk shifokori, siyosatchi, Turkiyaning sobiq ichki ishlar, oʻrmon xoʻjaligi, sogʻliqni saqlash va mehnat va ijtimoiy xavfsizlik vaziri.

Hayotiy
-------

Anqara universiteti tibbiyot fakultetini tamomlab, shu universitetning urologiya boʻlimida assistent boʻlib ishlay boshladi. 1972-yilda u urolog bo'ldi. 1976-1978-yillarda Turkiya Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligida turli lavozimlarda ishlagan. 1978-yilda dotsent bo'lganidan so'ng, Akdeniz universiteti tibbiyot fakultetini tashkil etishda ishtirok etdi. U shu fakultetning urologiya kafedrasi mudiri va fakultet hay’ati a’zosi boʻlgan. Bulardan tashqari, SSK Tavşanli kasalxonasining asoschi bosh shifokori lavozimida ishlagan. 1983-yilda SSK Buca gospitali urologiya klinikasi mudiri lavozimida ishlagan.

1983-yil 6-noyabrda boʻlib oʻtgan umumiy saylovlarda ANAPdan Kütahya deputati etib saylandi. 1983-1986-yillarda Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, 1986-1987-yillarda esa Sogʻliqni saqlash va ijtimoiy yordam vazirligi boʻlgan. 1987-yili ikkinchi marta Kutahyadan deputat etib saylangan Kalemli bu safar ichki ishlar vazirligiga olib kelindi. Bu lavozimni tark etgach, u Turkiya Oliy Millat Majlisi deputati sifatida quyi qoʻmita parlament komissiyasining turk guruhi aʼzosi, keyinroq Yevropa Kengashi parlament assambleyasidagi Turkiya parlament guruhi aʼzosi sifatida ishlagan.. Turkiya Buyuk Millat Majlisining Tashqi aloqalar qoʻmitasi aʼzosi boʻlgan va vitse-prezidentlik qilgan. 1991-yil 24-iyunda tashkil etilgan Mesut Yilmaz hukumatida ikkinchi marta ichki ishlar vazirligiga, 1991-yil 26-avgustda esa yangi tashkil etilgan oʻrmon xoʻjaligi vazirligiga tayinlandi. 1995-yil, 1996-1997-yillarda Turkiya Buyuk Millat Majlisi raisi boʻlgan. 17, 18, 19 va 20-davletlarda Kutahya deputati bo'lgan Kalemli uylangan va ikki farzandi bor.

Manba
-----
**Bazel** — Shveysariyaning shim. chekkasidagi shahar, Bazel-Shtadt yarim kantonining maʼmuriy markazi. Fransiya — GFR chegarasi yaqinida, Reyn daryosidagi port. Aholisi 170 ming kishi (1990, shahar atrofi bilan 360 ming), koʻpchiligi nemis tilida soʻzlashadi. B. kattaligi jihatdan mamlakatda 2-oʻrindagi shahar. Xalqaro aeroport bor. Yirik savdo, moliya va sanoat hamda madaniyat markazi. Kimyo, poligrafiya, mashinasozlik, qurilish va metallsozlik, yengil, oziq-ovqat sanoatlari rivojlangan. B.da har yili yarmarka oʻtkaziladi. Xalqaro bank joylashgan. Universitet (1460-yildan), tarix va etnografiya muzeyi bor. Dastlab 374 yilda Baziliya deb qayd etilgan. 1501-yildan Shveysariya konfederatsiyasi tarkibida. 15-asr oxiri, 16-asrda Yevropadagi savdo, kredit operatsiyalari, hunarmandchilik markazlaridan biri boʻlgan. 1833-yilda mustaqil yarim kanton huquqini qoʻlga kiritgan. 11 — 19-asrlar meʼmoriy yodgorliklari: roman-gotika sobori (1185 — 1200), ratusha (1504 — 1608) saqlangan.

Fotogalereya
------------

  

* Bazel - Basel
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb11865939n (maʼlumot)
* GND: 4004617-5
* HDS: 007478
* LCCN: n79062979
* MusicBrainz: 264779d6-59a8-4fb6-8c43-5f39ce67ccd1
* NARA: 10045346
* NDL: 01099869
* NKC: ge128722
* NLI: 000975632
* SELIBR: 140531
* SUDOC: 026406268
* VIAF: 130173038
* en:WorldCat Identities: lccn-n79062979

 |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qoziboqar Sindarov Sindarovich** — Sovet iqtisodchisi, davlat va siyosat arbobi.  Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

Biografiyasi
------------

Qoziboqar Sindarov 1924-yilda Sirdaryo viloyatining Forish tumanida dunyoga kelgan.

Iqtisodchi olim KPSS (Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi) aʼzosi, shuningdek, Ulug‘ Vatan urushi qatnashchisi hamda 19-o‘ziyurar artilleriya brigadasi motorli batalonining avtomatchi hisoblangan. 1946-yildan Sindarov mamlakatdagi  iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy sohalarda faoliyat ko‘rsata boshlagan. 1946-1984-yillarda — Sirdaryo viloyatining Sirdaryo tumanidagi ,,Leningrad" kolxozida dastlab hisobchi, keyinchalik turli mas’ul vazifalarda ishlagan va ushbu kolxozda  rais lavozimigacha ko‘tarilgan.

Qoziboqar Sindarov SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1976-yil 25-dekabrdagi Farmoni bilan Lenin ordeni, ,,O‘roq va Bolg‘a" oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan.

Iqtisodchi Qoziboqar Sindarov 1994-yilda vafot etgan.

**Farzandlari:** Sindarov Saidazim Qoziboqarovich, Sindarov Beknazar, Sindarov Akromjon, Sindarov Azimjon, Sindarov Qahramon va boshqalar.

Havolalar
---------

* Sindarov, Qoʻzibakar // Paxtachilik entsiklopediyasi 2 jildda. — O‘zbek Sovet Ensiklopediyasining bosh nashri, 1985 yil — 2-tom. — C. 241.
* Buyurtmalar
**Muso ibn Nusayr** (?—716 yoki 717) — Umaviylarning Afrikadagi lashkar-boshisi, Sharqiy barbarlar yordamida Afrikaning shimolidagi dengiz sohillarini Tanjer shahriga qadar bosib olgan (706—709). Vizantiya tomonidan Seuta qalʼasi boshligʻi etib tayinlangan graf Yulian ham arablarga boʻysungan. Keng tarqalgan rivoyatga koʻra, aynan Yulian arablarni Ispaniyaga qarshi yurish qilishga undagan; bunga uning qizini vestgotlar qiroli Rodrig tomonidan haqorat qilinishi sabab boʻlgan. M. ibn N.ning mavlosi Toriq ibn Sayd 7 ming barbar bilan boʻgʻozdan Ispaniya sohiliga oʻtgan (qarang Gibraltar) va 711 yil Kadiks (baʼzi maʼlumotlarga koʻra Xeres dela Fronter) yaqinida gʻalaba qozongan va osonlik bilan boshqa shaharlarni birin-ketin egallay boshlagan. M. ibn N.ning bunga gʻayirligi kelib 712 yil 18 ming qoʻshini bilan oʻzi ham Ispaniyaga oʻtgan, Toriqni hibsga olib, Ispaniyani zabt etishni oʻzi nihoyasiga yetkazgan. M. ibn N.ning qudrati kuchayib ketishidan xavfsiragan xalifa uni Damashqqa chaqirtirib olgan (715); M. ibn N. ning mol-mulki tortib olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Musson oqimlari** - musson shamollari taʼsirida okeanlar va dengizlar yuzasida vujudga keladigan oqimlar; 100 m chuqurlikkacha yetadi. Hind okeanining shim. qismidagi oqim, Arabiston dengizi va Bengaliya qoʻltigʻidagi oqimlar, qisman, Somali oqimi (Afrikaning shim.-sharqiy qirgʻoklarida) eng kuchli Musson oqimlari hisoblanadi. Musson oqimlari ham musson shamollariga oʻxshab qishda Osiyodan Afrika va Avstraliya tomonga, yozda esa qarama-qarshi tomonga yoʻnaladi. Musson oqimlarining tezligi soatiga 1–2 km, suv temperaturasi 25°, 28° boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tillitlar** (ing. tillite, till — valun gili) — muzlik yotqiziklari, morenalar. Zichlashgan, saralanmagan hosilalar boʻlib, dagʻal chaqiq jinslardan tarkib topgan, baʼzan metamorfizmga uchragan. T. tarkibida valunlar boʻlgan mayda donador massadan iborat. Dengiz choʻkindilari va muzning tarqalishi natijasida hosil boʻladigan dengiz T. (akvatillitlar) va pastki katlamdagi tub jinslarning harakatdagi muzlarida ularning tarkibida aks etadigan kontinental T. farq qilinadi. T. qad. muzlanishning qoldiklari boʻlib (qarang Paleoiqlimshunoslik), ular erta proterozoydan va deyarli hamma kontinentlarda kechki proterozoy qatlamlarigacha maʼlum. T.ning gorizontlari Sharqiy Yevropa platformasining yuqori rifey qatlamlari, Afrika, Avstraliya, Xitoy, Oʻrta Ural va Tyanshanning kechki proterozoy qatlamlarida uchraydi. T.ning qalinligi oʻnlab va yuzlab m ga yetadi. T. dan stratigrafiya, paleogeografiya muammolarini yechishda hamda choʻkindi foydali qazilmalari (temir rudasi) konlarini bashoratlashda foydalaniladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rustavi** — Gruziyadagi shahar (1948-yildan). Kura daryosi boʻyida. Tbilisi shahridan 27 km jan.sharkda. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 162 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). R.da qora va rangli metallurgiya korxonalari, "Azot" va "Ximvolokno" kimyo i.ch. birlashmalari, kransozlik, qurilish va yoʻl mashinalarini taʼmirlash, taʼmirlashmexanika, metall konstruksiyalar, sement, "Sentrolit" zdlari, uysozlik, temirbeton buyumlar, kurilish materiallari, yogʻochsozlik korxonalari, oziq-ovqat, yengil sanoat korxonalari faoliyat koʻrsatadi.

Bir necha oʻrta maxsus bilim yurti, drama teatri, oʻlkashunoslik muzeyi, stadion, sport majmui mavjud. R. yonida Tbilisi issiqlik elektr st-yasi bor. Shahar metallurgiya zdi qurilishi munosabati bilan vujudga kelgan. Shaharning Kura daryosi chap sohilidagi shemila 13-asrda moʻgʻullar tomonidan vayronaga aylantirilgan qad. shaharning qoldiqlari aniqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tillo**, ilgari **Aydinlar**, Turkiyaning Siirt viloyatiga qarashli tuman.

Tillo Sharqiy Anadoluda diniy taʼlimda muhim oʻrin tutgan madrasa madaniyatining yetakchi markazlaridan biri edi. Sharqiy viloyatlar va Tilloda tug‘ilgan ko‘plab islom ulamolari bu madrasalarda ta’lim olganlar. Ulardan ba'zilari; Shayx Mansur, Shayx Mujohid, Gavsü'l-Memduh,  Ismoil Fakirulloh va Erzurumlu Ibrohim Hakqiy .

Tarix
-----

1953- yil 6068-sonli qonun bilan Tillo qishlogʻida shaharcha (tuman) tashkil etilgan. Munitsipalitet 1957-yil 10-oktabrda tashkil etilgan boʻlib, markazi Tillo tumanidagi Tillo qishlogʻi boʻlgan. Tillo tumani 1990-yil 18-maydagi 3647-sonli qonun bilan "Oydinlar" nomi bilan tumanga aylangan.  2013- yil oktyabr oyida Turkiya Buyuk Millat Majlisi raisiga tuman nomini eski nomiga oʻzgartirish toʻgʻrisida taqdim etilgan qonun taklifi  2013-yil 30- oktyabrda parlament tomonidan qabul qilindi va qonunga aylandi  ]. , 2013-yil 7-noyabrdagi Rasmiy gazetada e’lon qilinganidan keyin tuman nomi Tillo deb o‘zgartirildi. 

 Tillo vodiysi
 Gavs-ul Memduh qabri

Aholi
-----

Andoza:Türkiye ilçe nüfus/Siirt/Tillo

Manba
-----

1. ↑  „Gavs-ül Memduh (k.s) | Evliyalar.net - Evliya, Sahabe, Peygamber Kabirleri" (Türkçe). 24 aralık 2016da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7 kasım 2022.
2. ↑  *Cumhuriyet döneminde Siirt*. İstanbul: Düzey Yayınevi, 2016 — 25 bet. 28 eylül 2020da qaraldi.  Wayback Machine saytida arxivlandi (2021-11-07).
3. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 11 ekim 2013da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9 ekim 2013.
4. ↑  „İsim değişiklikleri kabul edildi". 1 kasım 2013da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30 ekim 2013.
5. ↑  „İsim değişiklikleri kabul edildi". 1 kasım 2013da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30 ekim 2013.
6. ↑  „BİR ÜNİVERSİTE ADI İLE BİR İLÇE ADININ DEĞİŞTİRİLMESİ HAKKINDA KANUN".  Resmi Gazete. 5 martda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7 kasım 2013.

Havolalar
---------

* Tillo tumani 2014 7 Nisan 2014 tarihinde
* Tillo munitsipaliteti Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-07-10). 10 Temmuz 2017 tarihinde
**Jelezinka qishlogʻi** — Pavlodar viloyati Jelezin tumanining maʼmuriy markazi (1935-yildan buyon). Viloyat markazi — Pavlodar shahridan shimoli-gʻarbga tomon 188 km masofada, Irtishning oʻng yoqasida joylashgan. Aholisi 5,189 nafar (2012). Qishloqqa 1717-yili asos solingan.

Ijtimoiy soha
-------------

Jelezin tumani tashkil topishi bilan Jelezinka tuman va qishloq kengashining, 1957-yilda esa shirkatlarning markazi boʻldi. Qishloqda moy zavodi, tikish fabrikalari, kasbiy-texnik maktab, umumiy bilim beruvchi maktablar, sport maktabi, musiqa maktabi, tuman kasalxonasi va shifoxona, kutubxonalar, madaniyat uyi, v.h. mahkamalar faoliyat yuritmoqda. Jelezinka orqali Pavlodar — Omsk avtomobil yoʻli oʻtadi.

Tarix
-----

**Jelezin qishlogʻi** — Irtish daryosi boʻyida 1717-yili tashkil topdi. Jelezin qishlogʻi Sibir general-gubernatorligining ilk gubernatori M.P. Gagarinning rahnamoligida tashkil etildi. 1714 — 16-yillari Petr I farmoniga binoan Irtish dahasiga yuborilgan I.D. Buxgolsning yoʻrigʻi magʻlubiyatidan keyin, knyaz Gagarin Irtish daryosining boʻyida yangi qamallar barpo etish uchun P.Severskiy va V.Cheredov boshchiligidagi ekspeditsiyani tashkillashtirdi. Cheredov Kolbasinsk qamali, Severskiy Jelezin shahrini barpo qildi. Jelezin shahri avvalida toʻrt burchakli, zangbaraklar joylashtirilgan bastionlari bor kichik qamal edi. Rossiya hokimyati Zaysan koʻliga, Qora Irtishga, Sharqiy Turkistonga yurishlarning harbiy tiragi maqsadida foydalandi. 18 asrning 20 — 30-yillarida Jelezin shahri qozoqlarni joʻngʻor bosqinchiligidan himoya qilishda katta roʻl oʻynadi. Ikkinchidan, joylashgan yeri qulay boʻlganligi sababli Rossiya imperiyasi Jelezin shahrini Oʻrta juzni mastahkamlama qilishning bir tiragi maqsadida foydalandi. Shahar 18 asrning 40 — 50-yillarida qozoq-rus, rus-joʻngʻor savdo aloqalarini rivojlantirishda yaxshi roʻl oʻynadi. Jelezin shahri hokimyati Sibir general-gubernatorligiga, 1783-yildan boshlab Toʻbil namestnichestvosiga qaram boʻldi. Keyin Semey, Oʻstkemen, Omsk shaharlari bilan raqobatlasha olmay, oddiy qishloq boʻlib qoldi. 1868-yili Semey viloyati Pavlodar uezining tarkibiga kirdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Pavlodar viloyatining telefon kodlari
2. ↑  Qozogʻistonning pochta indekslari

Havolalar
---------

* Jelezin tumanining rasmiy sayti
* Jelezinke va Jelezin tumanining sayti Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-03-07).
* Sayt Tsentralnoy bibliotechnoy sistemi Jelezinskogo rayona[*sayt ishlamaydi*]
**Vahdatul-mavjud** (arab. وحدة الموجود mavjudot birligi). Milodiy birinchi asrlardan boshlab, turli davrlarda turfa diniy-falsafiy ta’limotlar tarkibida mavjud boʻlgan qarashlar majmuasi.

Vaxdatul-mavjud moddiy olam Xudo vujudida mavjud, biroq Xudo olamga singib ketgan emas (panenteizm) degan gʻoyani ilgari suradi. Unga koʻra, Xudo koinot qamrab olgan barcha narsalarda (ajzo) mavjud, shu bilan birga ulardan tashqari mavjuddir. Xudo koinotni qamrab olgan, ammo koinot Xudoni qamrab ola olmaydi. A’zo egasi a’zoni anglay olgani holda, a’zo oʻz egasini anglay olmagani kabi, Xudo koinotni anglaydi, ammo koinot uni anglay olmaydi.

Vaxdatul-mavjud qarashlari «vaxdatul-vujud» ta’limotiga yaqin turadi. Vaxdatul-mavjudning Vahdatul-vujuddan asosiy farqi Xudoning moddiy olamdan tashqarida ham mavjud ekani toʻgʻrisidagi qarashlar hisoblanadi.

Oʻrta asr manbalarida vaxdatul-mavjudni "hululiya", vahdatul-vujud esa "vujudiya" deb ajratilgan. Oʻrta asrlarda shialarning e’tiqodiy qarashlari va botiniy ta’limotlari (irfon) hamda tasavvufiy-falsafiy qarashlarga katta ta’sir koʻrsatgan. Jumladan, Haydar Omuliy va Mulla Sadra qarashlari aslida Ibn Arabiy gʻoyalari ostida shakllangan boʻlsada, ularda vaxdatul-mavjud gʻoyalari koʻproq aks etiriladi. XVII asr oxirlariga kelib (Rabboniy islohoti) tasavvufiy doiralarda ta’limotga qiziqish pasaygan.

Hozirda bu tushuncha bektoshiya va Inoyat Xon asos solgan "Universal sufiylik" tariqati gʻoyalariga yaqin hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Usmonov, Olimov, Yo'ldashxo'djayev, Faxriddinov, To'ychiyeva, Jabborov, Cho'tmamatov, Rahimov, Komiljonova, Karimova, Nurmuhammedov, Erkaboyeva, Jurayev 2015, s. 63. sfn error: no target: CITEREFUsmonov,\_Olimov,\_Yo'ldashxo'djayev,\_Faxriddinov,\_To'ychiyeva,\_Jabborov,\_Cho'tmamatov,\_Rahimov,\_Komiljonova,\_Karimova,\_Nurmuhammedov,\_Erkaboyeva,\_Jurayev2015 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Usmonov I, Olimov S, Yo'ldashxo'djayev H, Faxriddinov Z, To'ychiyeva N, Jabborov N, Cho'tmatov J, Rahimov K, Komiljonova Z, Karimova S, Nurmuhammedov D, Erkaboyeva F, Jurayev O Turdiyeva D.*. Tasavvuf atamalari*. Movarounnahr nashriyoti, 2015 — 360 bet. ISBN 978-9943-12-346-5.
*A* = 7001500000000000000♠50 uchun Woods-Saxon potensiali, *a*=6984500000000000000♠0.5 fm va {\displaystyle R=4.6fm} uchun *V*0 ga nisbatan grafik
**Woods-Saxon** **potensiali** atom yadrosi ichidagi nuklonlar (protonlar va neytronlar) uchun asosiy maydon potentsiali bo'lib, yadro qobig'i modelida har bir nuklonga ta'sir qiluvchi kuchlarni taxminan tasvirlash uchun ishlatiladi. Potensial Rojer D. Vuds va Devid S. Sakson sharafiga nomlangan.

Potensialning yadro markazidan *r* masofaga bog'liqlik ifodasi quyidagicha:

{\displaystyle V(r)=-{\frac {V\_{0}}{1+\exp({r-R \over a})}}}

Bu erda *V* 0 (energiya o'lchamiga ega) potensial o'ra chuqurligi, *a* - yadroning "sirt zichligini" ifodalovchi uzunlik va {\displaystyle R=r\_{0}A^{1/3}}-yadro radiusi, *r*0 = 6985125000000000000♠1.25 fm va *A* - massa soni.

Parametrlar uchun odatiy qiymatlar: *V*0 ≈ 6988801088243500000♠50 MeV, *a* ≈ 6984500000000000000♠0.5 fm.

Katta atom raqamli yadrolar uchun uchun bu potentsial potentsial o'raga o'xshaydi. U quyidagi xususiyatlarga ega:

* U masofa bilan monoton ravishda ortib boradi.
* Katta yadro massalari uchun uning shakli markazda taqribiy tekislik bo'ladi.
* Yadro yuzasiga yaqin joylashgan nuklonlarga ta'sir kuchi (ya'ni a tartibli masofada, *r* ≈ *R* *bo'lganda*) markazga yo'nalgan va katta qiymatga ega.
* *r* cheksizlikka (*r* − *R* >> *a*) intilganda potensial qiymati tez nolga yaqinlashadi, bu kuchli yadro ta'sirining qisqa masofali tabiatini aks ettiradi.

Ushbu potentsialning Shredinger tenglamasini analitik tarzda, uni gipergeometrik differensial tenglamaga aylantirish orqali yechish mumkin. To'lqin funksiyasi radial qismi quyidagicha bilan berilgan:

{\displaystyle u(r)={\frac {1}{r}}y^{\nu }(1-y)^{\mu }{}\_{2}F\_{1}(\mu +\nu ,\mu +\nu +1;2\nu +1;y)}

buyerda {\displaystyle y={\dfrac {1}{1+\exp \left({\frac {r-R}{a}}\right)}}}, {\displaystyle \mu =i{\sqrt {\gamma ^{2}-\nu ^{2}}}}, {\displaystyle {\dfrac {2mE}{\hbar ^{2}}}=-\nu ^{2}}, {\displaystyle \nu <0} va {\displaystyle {\dfrac {2mV\_{0}}{\hbar ^{2}}}a^{2}=\gamma ^{2}}. Bu yerda {\displaystyle {}\_{2}F\_{1}(a,b;c;z)=\sum \_{n=0}^{\infty }{\frac {(a)\_{n}(b)\_{n}}{(c)\_{n}}}{\frac {z^{n}}{n!}}} gipergeometrik funktsiyadir.

Yana qarang
-----------

* Chekli potentsial oʻra
* Kvant garmonik ossilyator
* Yukava potensiali
* Yadroviy kuchlar
* Yadro tuzilishi
* Qobiq modeli

Manbalar
--------

1. ↑  Flügge, Siegfried*. Practical Quantum Mechanics*. Springer Berlin Heidelberg, 1999 — 162ff bet. ISBN 978-3-642-61995-3.

* Woods, R. D.; Saxon, D. S. (1954). „Diffuse Surface Optical Model for Nucleon-Nuclei Scattering". *Physical Review*. 95-jild, № 2. 577–578-bet. Bibcode:1954PhRv...95..577W. doi:10.1103/PhysRev.95.577.
* Schwierz, N.; Wiedenhover, I.; Volya, A. (2007). "Parameterization of the Woods–Saxon Potential for Shell-Model Calculations". arXiv:0709.3525 [nucl-th].
* Flügge, Siegfried*. Practical Quantum Mechanics*. Springer Berlin Heidelberg, 1999 — 162ff bet. ISBN 978-3-642-61995-3.

Havolalar
---------

* http://nucracker.volya.net/ Woods-Saxon Solver
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Ruta (maʼnolari).

**Ruta** — ikki tomonga ulanuvchi naqsh taqsimp; naqsh mujassamotini oʻrab turadigan hoshiya naqsh. Amaliy bezak sanʼatining deyarli barcha turlari (naqqoshlik, ganch va yogʻoch oʻymakorligi, miskarlik, gilamchilik va h.k.)da keng qoʻllanadi. R.ning kengligi naqsh mujassamotida turlicha boʻlishi mumkin, uning ketmaket hamda toʻnkarma usulda ulanadigan xillari mavjud. Ketmaket ulanuvchi R.lar 1, 2, 3 yoʻnalishli boʻlib, har bir yoʻnalish bittadan chiqish nuqtasiga ega boʻladi. Toʻnkarma R.ning taqsim asosini usta 2 buklangan qogʻozga chizadi, buklangan qogʻozni ochganda toʻnkarma R. axta (ulgi)si hosil boʻladi; unda 1—2, baʼzan 3 chiqish nuqtasi boʻlishi mumkin, bunday R.da 3chiqish nuqtasi (odatda, oʻrtada boʻladi) boʻsh joylarni toʻldirishga xizmat qiladi. 2 chiqish nukali R.larda "aylanma nusxa" deb ataladigan kompozitsiya ham uchraydi (yaʼni 2 nuqtadan chiqqan novdalar halqa hosil qiladi), toʻldiruvchi boʻlaklar ham novdalarning oʻrnashgan joyiga moslab chiziladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |