recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kimyoviy ekvivalent** - kimyoviy elementning massa miqdori. U vodorodning 1 (aniqrogʻi 1,008) massa qismini yoki kislorodning shoʻnga yarasha 8 massa qismini biriktiradi yoki uning oʻrnini oladi. Elementning atom massasini valentligiga boʻlib, ekvivalentini topish mumkin: E = ^ ; bu yerda E — ekvivalent, V — valentlik, A — atom massasi. Kimyoviy ekvivalent tushunchasining muhimligiga sabab shuki, elementlar bir-biri bilan Kimyoviy ekvivalentiga proporsional miqdorda oʻzaro birikadi. Gramm-ekvivalent son jihatdan gramm hisobidagi Kimyoviy ekvivalentga teng.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Yelyuy Chutsay
**Yelyuy Chutsay** (1189.3.8-1243.2.6) - Xitoydagi Yuan (moʻgʻul) sulolasining davlat va harbiy arbobi, olim va yozuvchi. Kidoshyurnij Lyao saltanati hukmdorlari avlodidan. 1214 yil chjurchjenlarning Szin davlati hokimlari tomonidan Pekin shahri noibligiga tayinlangan. Moʻgʻullar tomonidan Pekin bosib olingandan (1215) keyin Chingizxonning xizmatiga oʻtgan. Markaziy Osiyoga (1219) va Hindistonga (1224) qilingan bosqinchilik yurishlarida Chingizxonga hamroh boʻlgan. Chingizxon vafotidan soʻng moʻgʻul xonlaridan Oʻqtoyxon va Xubilaynnng eng yaqin maslahatchisi boʻlgan. Moʻgʻullar bosib olgan yerlarda turli xil soliq, toʻlovlar tizimini joriy etishda katta rol oʻynagan. "Gʻarbga qilingan sayohat xotiralari" asarida safar taassurotlarini bayon etgan. Asar moʻgʻullar bosqini davrida Movarounnahr haqida koʻplab tarixiy, geografik, etnografik maʼlumotlarga boy.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yelkan va bo'ron** Hanna Mina tomonidan yozilgan bo'lib, The House of Arts tomonidan nashr etilgan. Ushbu roman 14-o'rinda olib tashlanishi kerak bo'lgan romanlar ro'yxatiga Arabiston Yozuvchilari tomonidan kiritilgan. Romanni rus tiliga Vladimir Shagal tarjima qilgan.

Syujet
------

Yelkan va bo'ron romani - Ikkinchi Jahon urushi paytidagi Suriyaning qirg'oq bo'yidagi shahri haqida hikoya qilinib, unda muallif urush ta'sirini va fransuzlar tomonidan bosib olingan mamlakatlarda qoldirilgan bo'ronlarni tasvirlab, jamiyatni o'lja qilgan qarama-qarshiliklarni ta'kidlaydi, lekin eng avvalo, dengizchilar qissasi, tabiat ustidan g‘alaba qissasi, inson irodasi va sarguzashtlari hikoyasi. Dengiz arab romanida Xanna Minni tilga olmay tilga olinmaydi, go‘yo ular egizaklar, aslida ular Suriya qirg‘og‘ining qornidan kelib, vaqt o‘tishi bilan birga abadiy adabiyotni kristallashtirmoqdalar.

Film
----

Film ishlab chiqarish davlat fondi va Kann kino va televideniyesi festivali hamkorligida ishlangan ssenariyni rejissyor Gassan Shmeyt tomonidan yozilgan.
Koordinatalari: 55°14′13″N 6°19′48″W﻿ / ﻿55.237°N 6.330°W﻿ / 55.237; -6.330GOKoordinatalari: 55°14′13″N 6°19′48″W﻿ / ﻿55.237°N 6.330°W﻿ / 55.237; -6.330GO

 Port
**Portbraddon** yoki **Portbraddan** (from) Shimoliy Irlandiyaning Antrim okrugidagi qishloq. Qishloqda qadimgi losos baliq ovlash stantsiyasi mavjud. Ommabop iborada aytilishicha, Portbraddonda Irlandiyadagi eng kichik cherkov joylashgan. Ko'rib chiqilayotgan bino 1950-yillarda hukumat oldindan izlanishlarsiz ro'yxatga olingan sigir sifatida qurilgan. Muqaddas Gobban nomi bilan atalgan va 11 feet 4 inches (3.45 m) o'lchagan cherkov uzun, 6 feet 9 inches (2.06 m) keng, 2017-yilda yangi egasi tomonidan buzib tashlangan.

Chap tomonda 2017 yilgacha Irlandiyadagi eng kichik cherkov hisoblangan Avliyo Gobban ibodatxonasini ko'rish mumkin. 
Andoza:County Antrim

1. ↑  „Portbraddon". *North Antrim*. 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi.
2. 1 2  *Preston, Allan*. „Dismay and fond memories: Demolition of Ireland's smallest church - St Gobban's". *Belfast Telegraph*. Belfast: Independent News & Media (29-iyun 2017-yil). Qaraldi: 22-noyabr 2021-yil.
**Shehsuvar Sulton** (1682-yil — 1756-yil 29-aprel), Usmonli sultoni Usmon III ning onasi Valide Sulton va u Sulton Mustafa II ning xotini edi.

Kelib chiqishi
--------------

Uning kelib chiqishi va oilasi nomaʼlum. Usmonning uch yillik saltanatining boshida bir yarim yildan kamroq vaqt ichida Valide Sulton boʻldi.

Davrda sodir boʻlgan muhim voqealar
-----------------------------------

Usmon III U 1754-yil 13-dekabrda Usmonlilar sultoni boʻlganidan soʻng Chorlulu Koʻsa Bahir Mustafa Posho Sadr vazir boʻlgan bir paytda Valide Sulton boʻladi. Usmon III hukmronligining uchinchi oyi boshlanar ekan, oʻsha paytda Anadoʻlining hokimi boʻlgan Hekimoʻgʻli Ali Posho uchinchi marta sadr vazirligiga tayinlandi. Uning raqiblari tomonidan ulugʻ vazirligining toʻrtinchi oyi, Usmon III ga shikoyat qilingan va qamoqqa olish uchun qayiqda Qizlar qasriga olib ketilgan Hekimoʻgʻli Ali Posho Shohsuvar Valide Sultonning takliflari natijasida ozod qilingan va 1755-yil 18-mayda Naili Abdulloh Posho sadr vazirligiga tayinlangan. Bu davrning iyul oyida Kadirga portida 20 soat davom etgan katta yongʻin chiqdi. 1755-yil 24-avgustda Silahdar Biyikli Ali Poshoning amiri etib tayinlangan boʻlsa-da, bu voqeadan soʻng, yolgʻon gapirgani, pora olgani, oltmish uch kundan soʻng 1755-yil 25-oktabrda ishdan boʻshatilgan va qatl etilgan. uning nomi korruptsiyaga aralashgan. U Parij elchixonasi muallifi Tventsekiz Mehmed Chalabiyning oʻgʻli Tventsekizzade Mehmed Said Poshoning Sadr Vaziri lavozimini egalladi. Biroq u oliy vazirlik lavozimidan chetlashtirilib, uning mol-mulki oltinchi oyini tugatmasdan xazinaga oʻtkazildi. Chorlulu Koʻse Bahir Mustafa Posho ikkinchi marta sadr vazirligiga tayinlandi.

Uning oʻlimi
------------

Oʻgʻli hukmronligi davrida, 1756-yil 29-aprel da oʻgʻlining oʻlimidan bir yil avval Miroch Qandili kechasida vafot etgan. Uning jasadi Istanbulning Fotih tumani Chemberlitosh tumanidagi Nuruosmaniye masjididagi Shoh- Suvar Sulton qabriga dafn qilindi.

Manbalar
--------

1. ↑  Argit, Betül Ipsirli*. Life after the Harem: Female Palace Slaves, Patronage and the Imperial Ottoman Court*. Cambridge University Press, October 29, 2020 — 66 bet. ISBN 978-1-108-48836-5.
2. ↑  *Osman Gazi'den Sultan Vahidüddin Han'a Osmanlı tarihi, Volume 4*. Çamlıca Basım Yayın — 422 bet.
3. ↑  „VÂLİDE SULTAN Osmanlılar'da padişah annelerine verilen unvan". *İslam Ansiklopedisi*. Qaraldi: 29-mart 2020-yil.
4. ↑  Freely, John*. Istanbul: the imperial city*. Penguin Books Limited, February 26, 1998 — 255 bet. ISBN 978-0-141-92605-6.
5. ↑  Fanny Davis*. The Ottoman Lady: A Social History from 1718 to 1918*. Greenwood Publishing Group, 1986 — 11 bet. ISBN 978-0-313-24811-5.
6. ↑  *Osmanlı padişahları ve Musevi tebalarına ilişkin kısa tarihçe*, 1999 — 136 bet.
7. ↑  ; Shaw, Ezel Kural*History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, volume 1: Empire of the Gazis: the rise and decline of the Ottoman Empire, 1280-1808*. Cambridge, England: Cambridge University Press, 1976 — 240 bet. ISBN 0-521-21280-4.
**Sanitariya-epidemiologiya stansiyasi** (SES) (OʻzRda) - sanitariya-epidemiologiya xizmatining asosiy ixtisoslashtirilgan muassasasi. 1952-yilda tashkil etilgan. Oʻzbekiston sogʻliqni saqlash vazirligining 1999-yil 2 dekabr buyrugʻi asosida kayta tashkil qilindi.

1955-yilda Oʻzbekistonda sanitariyaepidemiologiya xizmati tarkibiga oʻzgartirishlar kiritildi. Davlat sanitariya inspeksiyasi, SES, bezgak va brutsellyoz (qora oqsoq)ga qarshi ish olib borgan muassasalar birlashtirilib, yagona hududiy SES tashkil etildi. 1967-yilda Oʻzbekistonda sanitariya epidemiologiya xizmati faoliyatini takomillashtirish maqsadida tuman SES larining mustaqilligini tiklash toʻgʻrisida qaror qabul qilindi va 1956-yilda tuman markaziy kasalxonasiga biriktirib qoʻyilgan tuman SES lari mustaqilligi taʼminlandi. SES tarkibiga sanitariyagigiyena, epidemiologiya va dezinfeksiya boʻlimlari kiradi. SES tashqi muhitni (ayniqsa, sanoat korxonalari joylashgan hududlarda) sogʻlomlashtirish tadbirlari ustidan sanitariya nazorati oʻrnatish, yuqumli, parazitar va kasb kasalliklarining oldini olish va yoʻqotish kabi tadbirlarni amalga oshiradi. Baʼzi SESlarda oʻta yuqumli, ogʻir infeksiyalarning oldini olish boʻlimlari; radiologik guruh va boshqa bor. Hozirgi Oʻzbekistonda 237 ta SES boʻlib, unda 3622 vrach va 9767 oʻrta tibbiy xodim xizmat kiladi (2004).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shela** yoki Silom (qadimiy ivritcha: שֵׁלָה „tinchlik, baxt" degan maʼnoni anglatuvchi) — Patriarx Iudaning uchinchi oʻgʻli boʻlgan, Beshkitobning qahramoni.

Injil hikoyasi
--------------

Shelaning ikkita akasi, Ir va Onan vafot etgandan soʻng, Iuda uning kelini Ir va Onanning xotini boʻlgan Famarning Shelaga turmushga chiqishini xohlamaydi. Iuda Famar laʼnatlangan boʻlishi mumkin va Shela ham shu sabab akalari kabi oʻlishi mumkin deb xavotirda edi. Shunday qilib, Iuda avval Famarga Shela ulgʻayguncha kutishni aytdi. Biroq, Shela ulgʻaygach, Iuda uni Famarga uylanishiga qaror bera olmadi.

Birinchi Paralipomenon solnomalari kitobida Sheladan bir nechta oʻgʻil tugʻilganligi koʻrsatilgan:

1. Ir, Lexining otasi;
2. Layeda, Mareshaning otasi va visson yaratuvchilar oilasi, Ashbeya xonadonidan;
3. Iokim;
4. Ioash;
5. Saraf (Ioash bilan birgalikda Moavga egalik qilgan);
6. Iashuvilixem.

„Ular kulol edilar va bogʻlarda va polizlarda yashadilar; ular podshohning ishi uchun u yerda yashadilar".

Olimlarning taʼkidlashicha, Shela tavsifining bir qismi boʻlgan Famarning hikoyasi levirat nikohi institutini yaratishga yoki uning kelib chiqishi versiyalaridan biriga qaratilgan edi. Shunday qilib, Shelaning dostondagi roli levirat qonuniga koʻra uylanmagan ukaning misoli boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  J. A. Emerton. Judah and Tamar.
2. ↑  Силом // Библейская энциклопедия архимандрита Никифора. — М. 1891—1892.
3. ↑  Шела // Библейская энциклопедия архимандрита Никифора. — М. 1891—1892.
4. ↑   Быт. 38:5
5. ↑  Быт. 38:11
6. ↑   Быт. 38:12
7. ↑  1 Пар. 4:21, 22 Сыновья Силома, сына Иудина: Ир, отец Лехи, и Лаеда, отец Мареши, и семейства выделывавших виссон, из дома Ашбеи и Иоким, и жители Хозевы, и Иоаш и Сараф, которые имели владение в Моаве, и Иашувилехем; но это события древние.
8. ↑  1 Пар. 4:23
**Rossiya-Xitoy yaxshi qoʻshnichilik, doʻstlik va hamkorlik shartnomasi** ― 2001-yil 16-iyulda Moskvada Rossiya Prezidenti Vladimir Putin va XXR raisi Tszyan Szemin tomonidan imzolangan. Shartnoma 20-yilga moʻljallangan boʻlib, agar tomonlardan hech biri shartnomadan chiqish niyatini bildirmasa, muddat avtomatik ravishda 5-yilga uzaytiriladi.

Shartnoma Rossiya-Xitoy munosabatlarining turli sohalarini qamrab oluvchi 25 moddadan iborat. Shartnoma savdo-iqtisodiy, harbiy-texnikaviy, ilmiy-texnikaviy, energetika, transport va boshqa sohalardagi hamkorlikni rivojlantirishni nazarda tutadi. Tomonlar terrorizm, separatizm va ekstremizmga qarshi kurashda hamkorlik qilishga niyat bildirgan. Bundan tashqari, Rossiya va Xitoy bir-biriga qarshi yadro qurolini birinchi boʻlib ishlatmasliklarini va strategik yadroviy raketalarni oʻzaro nishonga olmasliklarini tasdiqladilar.

Shartnomaning 6-moddasida tomonlarning oʻzaro hududiy daʼvolari yoʻqligi mustahkamlangan. Chegaraning tartibga keltirilmagan maqomga ega ikki kichik uchastkasiga kelsak, tomonlar oʻzaro manfaatli murosaga erishish uchun muzokaralarni davom ettirish niyatida kvo-holatni saqlab qolishadi.

Shartnoma matnida uning uchinchi davlatlarga qarshi qaratilmagani taʼkidlangan boʻlsa-da, kuzatuvchilar Rossiya va Xitoy AQSh taʼsirining kuchayishidan qoʻrqishadi, chunki ikkinchisi BMTning ahamiyatini pasaytirish istagida ekanligini taʼkidlashadi. Rossiya va Xitoy, shuningdek, NATOning BMT Xavfsizlik Kengashi funksiyalarini tortib olishga urinishlari, insonparvarlik bahonalari bilan suveren davlatlar ishlariga aralashish, separatizmni qoʻllab-quvvatlash, NATOning kengayishi, AQShning 1972-yil RQM shartnomasidan chiqish va ularning baʼzi boshqa xalqaro shartnomalarga qoʻshilishdan bosh tortishi niyatiga salbiy munosabat bildirishdi. Shu bilan birga, siyosatshunos Aleksandr Xramchixinning fikriga koʻra, Rossiya-Xitoy iqtisodiy hamkorligi haqiqatan ham foydali va istiqbolli ekanligi yoki hech boʻlmaganda Rossiya tomoni uchun shunday boʻlishi mumkinligiga shubhalar mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  Losyukov A. P. „Bolshoy dogovor", bolshie perspektivi // Mejdunarodnaya jizn, avgust 2001
2. ↑  Лукин А. В. Россия-Китай: друзья или соперники? // Независимая газета, 3 августа 2001
3. ↑  Russia and China sign alliance Wayback Machine saytida arxivlandi (11-yanvar 2008-yil). // CNN, July 16, 2001
4. ↑  Patrick E. Tyler Russia and China Sign 'Friendship' Pact // New York Times, July 17, 2001
5. ↑  „Храмчихин А. Специфика партнерства: о некоторых аспектах российско-китайских экономических отношений.". 5-dekabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-noyabr 2010-yil.

Havolalar
---------

* Текст договора на сайте kremlin.ru
* В Кремле состоялись российско-китайские переговоры на высшем уровне // kremlin.ru, 16 июля 2001
**Arilaminlar** azot atomi bilan bogʻlangan radikallarning soniga qarab birlamchi, ikkilamchi va uchlamchi boʻladi.Arilaminlar sof aromatik va alkilaromatik aminlarga boʻlinadi. Sof aromatik aminlarda azot atomi faqat aromatik radikal bilan, alkilaromatik aminlarda esa aromatik va alifatik radikallar bilan bogʻlangan.

Aromatik aminlar trivial va sistematik nomenklaturalarga binoan nomlanadi. Sistematik nomenklaturada  amino old qoʻshimchasi va aren nomidan yoki radikal nomiga amin (diamin) soʻzini qoʻshish bilan hosil qilinadi.**C7H9N** tarkibli arilamin 5ta izomer (benzilamin, N-metilanilin, *o-*, *m-* va *p-*toluidinlar) holida uchraydi.Arilaminlar oʻziga xos hidli, rangsiz suyuqlik yoki qattiq moddalar boʻlib, suvda yomon eriydi.Arilaminlarda azot atomining erkin elektron jufti elektronga moyil benzol halqasi bilan p, p – tutashish hosil qiladi. Bunday tutashish tufayli erkin elektron jufti delokallashadi va kislotalar bilan reaksiyaga kirishganda uning protonni biriktirib olish qobiliyati pasayadi. Shuning uchun anilin metilaminga nisbatan qariyb million marta kuchsiz asos boʻlib, uning suvdagi eritmalari kuchsiz (karbonat, sianid, sulfid) kislotalar bilan tuzlar hosil qilmaydi, lakmus va fenolftalein rangini oʻzgartirmaydi.Arilaminlar ma’dan va karbon kislotalar bilan tuzlar hosil qiladi.Aromatik aminlar galogenalkanlar va spirtlar ta’sirida alkillash, angidridlar va galogenangidridlar bilan esa atsillash reaksiyalariga kirishadi.

Birlamchi, ikkilamchi va uchlamchi aromatik aminlar nitrit kislota bilan reaksiyaga turlicha kirishadi.

Birlamchi arilaminlar nitrit kislota bilan ***diazotirlash*** reaksiyasiga kirishib, arendiazoniy tuzlarini hosil qiladi.Ikkilamchi alkilaromatik aminlar nitrit kislota bilan  ***N-nitrozoamin***larni hosil qiladi.Uchlamchi dialkilaromatik aminlar nitrit kislota ta’sirida *p-*nitrozobirikmalarni hosil qiladi.

Arilaminlarni galogenlash nihoyatda tez boradi. Anilinga hatto bromli yoki xlorli suv ta’sir ettirganda ham galogen atomlari halqaning barcha ***orto*-** va ***para*-** holatlarini egallaydi.

1. ↑  *R.A.Shaymardonov, B.B.Umarov, M.Y.Ergashov, S.F.Abduraxmonov
"Organik kimyo"*.
**Shelby Mustang** 1965-yildan 1970-yilgacha Ford Motor Company tomonidan ishlab chiqarilgan Ford Mustangning yuqori texnologiyali variantidir. Shelby Carroll Shelby tomonidan oʻzgartirilgan va Shelby Cobra logotiplari bilan Shelby GT sifatida sotilgan Ford Mustanglar seriyasi edi. 1968-yildan beri model mos ravishda **Shelby 500 yoki Shelby 350**deb nomlanadi.Ford oʻzining ishlab chiqarish quvvatlari bilan Corvette bilan raqobatlashishga yordam berdi (xuddi shunday Chevrolet tomonidan qoʻllab-quvvatlangan).

2007-yilda, beshinchi avlod Ford Mustang taqdim etilgandan soʻng, Shelby nomi Mustangning yangi yuqori samarali versiyalari uchun qaytarildi.Ikkita versiyada taqdim etilgan — GT500 va 2015-yildan GT350. GT350 atmosfera dvigateli va GT500 mexanik supercharger bilan ishlab chiqariladi. GT350R trekka moslashtirilgan versiya ham mavjud. 2011-yilgi Shelby GT500 ning ogʻirligi taxminan 1735 kg.

Manbalar
--------

1. ↑  „1965 Shelby GT 350 sales brochure" (en).  www.oldcarbrochures.com (28-dekabr 2008-yil). 15-fevral 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi.
2. ↑  „1967 Shelby GT 350/500 sales brochure cover" (en).  www.nvsaac.com (28-dekabr 2008-yil). 27-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  „1968 Shelby Cobra GT sales brochure" (en).  www.oldcarbrochures.com (28-dekabr 2008-yil). 27-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
4. ↑  „Купе shelby gt350 станет доступно с атмосферным мотором и автоматической КПП" (ru).  NewsMe (7-may 2010-yil). 27-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
**Arifmetik qator** (t tartib-li) — tartibli koʻpxadning oʻzgaruvchi x ga butun, musbat qiymatlar berilganda oladigan qiymatlari ketma-ketligi. Har xil tartibli Arifmetik qator lar har xil sonlar qatorlari hosil qiladi. 1-tartib-li Arifmetik qator arifmetik progressiya hosil qilganidek, 2-tartibli Arifmetik qator, mas, uch-burchakli sonlar figurali (shakldor) sonlar, xususiy holda kvadrat sonlar tashkil etadi, 3-tartibli Arifmetik qator esa penta-gonal (beshburchak) sonlar yoki tetraedrik sonlar tashkil etadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Arin-berd** — Urartu davlati pod-shosi Argishti I tomonidan miloddan avvalgi taxminan 780 yilda bunyod etilgan qal’a xarobasi; Yerevan shahri atrofida. Arin-berdda topilgan bitiklarga koʻra, qal’aning nomi Erebuni boʻlgan (Yerevan shahrining nomi shundan olingan deb taxmin eti-ladi). 1950-yildan beri Arin-berdda kazishma ishlari olib boriladi. Arin-berddan devoriy rasmlari boʻlgan saroy va ibodat-xonalarning xonalari ochilgan, ularda naqshlardan tashqari Urartu maʼbudlarining tasvirlari, xoʻjalik xonalari va omborxonalar, bitiklar topilgan. Qal’a urart qabilalarining Sevan koʻli tomon yurishlarida tayanch punkta boʻlib xizmat qilgan. Miloddan avvalgi 8-asr oxirida oʻzining dastlabki ahamiyatini yoʻqotgan va uning yangi davri Urartu davlati tugagandan keyingi davr (miloddan avvalgi 5-asr) bilan bogʻliq.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Arif Sağ** (1945-yilda tugʻilgan, Aşkale, Erzurum) — turk xalq musiqa sanʼatkori, baglama virtuozi, akademik va sobiq deputat.

1945-yilda Erzurumning Aşkale tumanidagi Dalli qishlogʻida tugʻilgan. Yoshligidan saz chalishni boshlagan Arif Sağ Istanbulga kelib Aksaray musiqa jamiyatida Nida Tüfekchining shogirdi boʻldi. Qisqa vaqt ichida oʻzining musiqiy infratuzilmasini oʻrnatishga muvaffaq boʻldi. 1960-70-yillar Arif Sağ uchun musiqaga intilish yillari edi. Arif Sağ bu davr musiqasiga mos ijtimoiy harakatlarning jihatlariga emas, balki bozor va rasmiy muassasalardagi musiqa amaliyotlariga koʻproq eʼtibor qaratdi. 50-yillarning oxirida TRT Istanbul radiosida baglama sanʼatkori sifatida boshlaganida bozordagi faoliyatini davom ettirdi. Bu davrda u Orxan Gencebay bilan doʻstlashdi.

U oʻzining bagʻlamasi bilan turli sanʼatkorlarga hamroh boʻlishdan tashqari, bu davrda koʻplab sanʼatkorlarga uning kompozitsiyalarini oʻqib berdi. Biroq, u oʻynaydigan va oʻqiydigan oʻz yozuvlari ham bor. Yaratilgan musiqa bugungi terminologiya bilan bir xil arabesk-fantaziyadir. Oʻz kompozitsiyalarida mahalliy naqshlardan (joylardagi parchalar) tez-tez foydalangan. Bu uning xalq musiqasidan uzoqlasha olmaganidan yana bir dalolatdir.

1976-yilda Istanbul Texnika Universiteti Turk Musiqasi Davlat Konservatoriyasida oʻqituvchi boʻlib ishlay boshlagan Sağ 1982-yilda bu lavozimni tark etib, shaxsiy taʼlimga eʼtibor qaratdi.

Koʻplab rassomlarga kasseta ishlarida yordam berdi. Bu xususiyatidan tashqari, u rassom sifatida 10 dan ortiq lentalarda ham ishtirok etgan. Musa Erogʻlu va Muhlis Akarsu bilan boshlangan, keyinchalik Yavuz Top ishtirokida kengaygan Muhabbet nomli albom asarlari turk xalq musiqasining 1980-yildan keyin keng ommaga yoyilishiga katta hissa qoʻshdi.

1987-1991-yillarda Anqara deputati boʻlgan va deputatlik lavozimini egallagan birinchi rassomdir.

1993-yil 2-iyulda Sivas qirgʻinidan omon qoldi.

1996-yilda Germaniya Prezidentining koʻmagi bilan Kyoln Filarmoniya orkestrida konsert berdi va baglama va Anadolu musiqasini Gʻarbga tanitishda katta rol oʻynadi. 2000-yilda u mashhur ispan flamenko gitarachisi Tomatito bilan Yevropaning 12 ta shahrida konsert berdi.

Erdal Erzinjon bilan Baglama usuli deb nomlangan ikki jildlik kitob muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  Sarı, E.*. Gönül Dostları: Ülkemizde, hoyrat geleneğinin tanınmasında, geniş kitlelere ulaşmasında ve yeni nesillerce bilinmesinde büyük emekleri var...*, Müzik (tr). noktaekitap, 2016 — 29 bet.
2. ↑  Sökefeld, M.*. Struggling for Recognition: The Alevi Movement in Germany and in Transnational Space*, Berghahn Series. Berghahn Books, 2008 — 221 bet. ISBN 978-1-84545-478-4.
**Uybat chaatasi** - Xakasiya Respublikasi (RF)dagi Uybat st-yasidan 6 km jan.sharqda joylashgan qad. mozorqoʻrgʻon (mil. av. 3-asr — mil. 7—8-asrlar). Eng qad. qabrlar tagar madaniyatiga, aksariyati — toshtiq madaniyatja oid. 1936 va 1938 yillardagi arxeologik qazishmalar (SV. Kiselyov, L. A. Yevtyuxova va boshqalar) chogʻida toshtiq madaniyatiga mansub zodagonlar qabridan (mil. av. 1-asr—mil. 5-asr) ularning gips va terrakotadan yasalgan dafn niqoblari, yogʻochdan ishlangan naqshinkor haykaltaroshlik namunalari va boshqa topilgan. 7—8-asrlarga oid yenisey qirgʻizlari mozorqoʻrgʻonlaridan sirtiga oltin suvi yuritilgan, yogʻochdan ishlangan qoʻylarning haykalchalari, UrxunYenisey bitigi tushirilgan kumush koʻzacha va boshqa chiqqan. Uybat chaatasi topilmalari — qad. Sibirda mulkiy tabakalanish vujudga kelishi tarixini oʻrganishda muhim manba.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Категория:Проект:Музыка:Последняя правка в 2022 году
Категория:Музыкальные коллективы по алфавиту
**Metro bekati** с Ingliz — Subway Station - Los-Anjelesda vujudga kelgan. Amerika pop guruhi. 2006 yil oxirida guruh Columbia Red Ink bilan shartnoma tuzdi.  Guruh Billboard Hot 100 dagi debyut albomidagi eng yaxshi o'nta "Shake It"  hiti bilan tanilgan.

 Trace Cyrus, Melburn, Avstraliya, 2009 yil fevral
2006 yilda Trace Cyrus va Meyson Mussoning onalari ularni Meysonning akasi Mitchel va Tracening singlisi Mayli o'ynagan Xanna Montana to'plamida bir-birlari bilan tanishtirishdi. O'zlarining musiqiy qiziqishlarida o'xshashlikni topib, Trace va Meyson guruh tuzishga qaror qilishdi . 

Guruh barabanchi sifatida jalb qilingan Entoni Improgoning e'tiborini tortdi va guruh MySpace Music veb-saytida "Seventeen Forever" qo'shig'ini yaratdi. Guruhning MySpace Music-da mashhurlikka erishdi. U erda guruh Columbia Records vakillarining e'tiborini tortdi, shundan so'ng shartnoma tuzdi  .

Alternative Press musiqa jurnalining 2007 yil iyul sonida guruh "Eng yaxshi 22 Underground guruhi ehtimol uzoq vaqt davomida yer ostida qolmagan qatoriga kiritilgan.

Guruh 2007 yil sentyabr oyida o'zining debyut studiyaviy albomini yaratdi. Albom ikkita "Kelsey" va "Control" singllarini chiqardi. Ikkala singl ham yuqori chart o'rinlarini egallamagan bo'lsa-da, albomning yuqori sotilishi bilan ular yanada mashhur bo'ldi. 2008 yil o'rtalarida "Shake It" singli chiqdi, shundan so'ng guruh ko'plab tijorat takliflarini oldi va qo'shiqning o'zi AQShning uchta chartining birinchi o'ntaligiga kirdi.

  

2011 yil 31 mayda Meyson Musso "Ain't So High" "Sunchalik baland emasmi"yangi qo'shig'ini YouTube'ga joylashtirdi. U Metro Station nomiga bo'lgan huquqlarni qaytarib oldi va hozirda guruh nomidan Cyrusning ishtirokisiz foydalanmoqda.

### Albomlar

1. 1 2  „Another Cyrus, another career". 17-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-yanvar 2010-yil.
2. ↑  „Metro Station Singles Chart History".  Billboard.com. 14-yanvar 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-iyul 2008-yil.
3. ↑  „Biography - Metro Station".  billboard.com. 26-aprel 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-oktabr 2007-yil.
4. ↑  „Metro Station Complete Debut Album". 24-fevral 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-yanvar 2010-yil.
**Nagi** (sanskr. नाग ; *nag* — „ilon") — hinduizm va buddizmdagi ilonga oʻxshash afsonaviy mavjudotlar. Ular tana va boshi odam, pasti ilon sifatida, gohida tepasi ilon boshli yelpigʻich bilan tasvirlangan. Ular gʻorlarda va suv havzalarida, quruqlikda, suvda yoki yer ostida yashaydi.

Kambodja sanʼatida nagalar toʻqqiz boshli etib tasvirlangan.

 Beng Melea ibodatxonasiga kiraverishdagi Nagi

Mifologiya
----------

"Ilon odam" mifologiyasi qadimiy ildizlarga ega. Nagalar inson boshi bilan tasvirlangan. Naga — donolik ramzi. Ilon kulti va u bilan bogʻliq bayramlar mavjud. Ilon-naga qadimgi qudratli qabilalardan birining totemi boʻlib, ularning vakillari nagalar deb atalgan. Donishmand Patanjali naga koʻrinishida tasvirlangan, uning tepa qismi inson qiyofasiga ega. Aytishlaricha, nagalar haqiqatni odamlar tushunib yetgunga qadar sir saqlagan. Nagalar Mahatala va Patala (Nagaloka) sayyoralarida yashaydi. Kundalini ilon shaklida tasvirlangan, u ruhiy amaliyot paytida odamda eng past psixo-fiziologik markazdan (chakra) eng yuqori darajaga koʻtarilib, u yerda xudo bilan birlashadi. Nag Muchalinda ongi ochilishidan oldin meditatsiya paytida Buddani kapyushoni bilan jazirama quyoshdan himoya qildi. Xitoy mifologiyasida insoniyatning ajdodi, maʼbuda Nuyva hamda uning akasi va Fusining birinchi hukmdori boʻlgan eri nagalar sifatida tasvirlangan.

Ommaviy madaniyatda
-------------------

* Nagalar — *Heroes of Might and Magic III* dagi mavjudotlar. Unda ular tanasi odam, koʻp qoʻlli, qilich bilan qurollangan katta ilonlar koʻrinishida tasvirlangan.
* Kobralar Nag va Nagayna. R. Kiplingning „Rikki-tikki-tavi" ertagidagi ilonlar.

Tabiat hodisalari
-----------------

* Naga olov sharlari Tailand va Laosdagi Mekong daryosi boʻyining noyob tabiat hodisasi boʻlib, mahalliy madaniy anʼanalar Naga bilan bogʻliq.

Yana qarang
-----------

* Shesha
* Ilon (mifologiya)
* Ajdaho

Adabiyotlar
-----------

* M. DA. de Visser, *"Xitoy va Yaponiyadagi ajdaho"* (Kitobning ruscha tarjimasi: Marinus Villem de Visser (1876-1930), Xitoy va Yaponiyadagi ajdaho. Amsterdam, J. Myuller, 1913 // Nagalar va Xitoy / Yapon ajdaholarining qiyosiy mifologiyasi).
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Miriy (maʼnolari).

**Miriy**, Shoiq (taxallusi; asl ismsharifi Mirahmadxon Mirabdurahmon oʻgʻli) (1833 - Toshkent -1916) - oʻzbek shoiri, xattot, tarjimon.

Margʻilon va Buxoroda oʻqigan. Toshkent madrasalarida mudarrislik qilib arab va fors tillaridan dars bergan, shogirdlariga nastaʼliq va nasx xatlarini oʻrgatgan. Oʻzbek, arab va fors tillarida ijod qilgan. Bedil gʻazallariga muhammaslar bogʻlagan. Sheʼrlarining koʻpchiligi anʼanaviy ishqiy mavzuda ("Ey jamoling shavqidin...", "Yotdim adam saxrosida..."). Ayniqsa, 20-asr boshlarida kam yozilgan taʼrix ustasi boʻlgan. "Fiqhi Akbar" nomli arabcha asarni "Ikdi durar sharhi fikh al-Akbar" nomi bilan sheʼriy tarjima qilib (1898), Toshkentda 1908-yilda chop ettirgan.

Sheʼrlari turli bayozlarda va Moʻminjon Muhammadjonov — Toshqinning "Toshkentlik va Toshkentda boʻlgan oʻzbek shoirlarining tarjimai xrllari" kitobida uchraydi.

Adabiyot
--------

* Murodov A. Oʻrta Osiyo xattotlik sanʼati tarixidan, T. 1971.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Nasx (maʼnolari).

**Nasx** (arabcha: ) — Qurʼon oyatlaridan ayrimlarining qiroati va yozuvini oʻzgarishsiz saqlagan holda, ularni faqat amaldan qoldirish, tatbiq etmaslik. Shu kabi oyat — „mansux" (bekor qilinuvchi), uni bekor qiluvchi oyat — „nosix" deb ataladi. Islom tarixiga koʻra, Qurʼon oyatlari yaxlit emas, balki vaqt-vaqti bilan, zarurat va ehtiyojga koʻra, 23 yil mobaynida nozil qilingan. Bu asnoda shariatning ayrim hukmlari oyat va hadislar koʻrsatmasi bilan yangilanib turgan. Shuning uchun baʼzi oyatlar mazmuni bir-biriga zid tuyuladi. Bunday vaqtda ulardan qaysi biri keyin nozil qilingan boʻlsa, oʻshanisi nosix, oldin nozil qilingani esa, mansuxdir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Ochilgan Qurʼon | *Qur’onga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**1648-yildagi Boqchasaroy shartnomasi** — Zaporojye Xost va Qrim xonligi oʻrtasida 1648-yil mart oyida Bogdan Xmelnitskiy va Qrim xoni Islom Garay tomonidan tuzilgan harbiy-siyosiy ittifoq toʻgʻrisidagi kelishuv.

Rech Pospolitayaga qarshi qurolli qoʻzgʻolonga tayyorgarlik koʻrgan Xmelnitskiy 1647-yil kuzida Qrim aristokratik elitasi bilan munosabatlar oʻrnatishga kirishdi. 1648-yil yanvar oyining ikkinchi yarmida u Rech PospolitayagaRech Pospolitayaga qarshi harbiy yordam yuborish iltimosi bilan Boqchasaroyga Yaska Klishiga elchixona yubordi. Zaporojye qoʻshinlari bilan uzoq yillik dushmanlikni hisobga olib, Islom Garay buni rad etdi.

Fevral oyining ikkinchi oʻn kunligida Xmelnitskiy Boqchasaroyga yangi elchixona yubordi va bu kelishuvga erishdi. Uning shartlari: Zaporojye va Qrim xonligi qoʻshinlari oʻrtasida doʻstona munosabatlar oʻrnatish, oʻzaro harbiy yordam, tatarlarning Ukraina yerlarini vayron qilish va asir olishini taqiqlash, Ukraina tomonidan tatar armiyasi xizmatlari, oziq-ovqat, yem-xashak, shuningdek, harbiy oʻljaning bir qismi uchun pul toʻlash. Boqchasaroy shartnomasining shartlari XVII-asr oʻrtalarida kazak-qrim munosabatlarining xarakterini belgilab berdi. U 1648-1653-yillarda Xmelnitskiyning Rech Pospolitayaga qarshi kurashida, xususan, 1648-yilda Sariq Suv ostidagi, 1648-yilgi Korsun, 1649-yildagi Zborov va 1652-yildagi Batog ostidagi gʻalabalarida katta rol oʻynadi.

Adabiyotlar
-----------

* + Krip’yakevich І.P. Bogdan Xmelnitskiy. Lvіv 1990.
	+ Mitsik Yu. A. Storojenko І.S. Zasvіt vstali Kozachenki: Narisi. Dnіpropetrovsk, 1990.
	+ Smolіy V. A.Stepankov V. S. Bogdan Xmelnitskiy: Sotsіalno-Polіtichniy portret. Kiїv. 1995.
	+ Grushevskiy M. S. Іstorіya Ukraїni-Rusi, t.8, ch.2. Kiїv 1995.
**Myunxen shartnomasi** (nem. *Vertrag von München)* — 1619 -yil 8-oktabrda Myunxenda Muqaddas Rim imperatori Ferdinand II tomonidan katolik ligasi rahbari, Bavariya gertsogi Maksimilian I bilan tuzilgan shartnoma, unga koʻra u imperatorni Pfalz saylovchisi Frederik V ga qarshi kurashda harbiy yordam bilan taʼminlash majburiyatini olgan.  

1618-yilda boshlangan Chexiya imperatori Ferdinand II ga qarshi qoʻzgʻolon oʻttiz yillik urushga aylanib ketdi. Qoʻzgʻolonchilar 1618-yil sentabr oyida uning otasi Muqaddas Rim imperiyasida protestantizmni himoya qilish uchun asos solgan Evangelistlar Ittifoqining rahbari sifatida Fridrixga Bogemiya tojini taklif qilishdi.

Bavariya gersogi Maksimilian harbiy mojaroni bartaraf etish uchun Katolik Ligasi qoʻshinlarini taqdim etishga vaʼda berdi. Buning uchun Bavariya gersogiga Pfalz saylovchisining mulki va uning saylov darajasi vaʼda qilingan.

Dyuk Maksimilian Tilli boshchiligidagi armiyani Yuqori Avstriya garovi evaziga tuzdi; ikkinchisi Praga yaqinidagi Oq togʻda Pfalzlik Fridrix V va chexlarni butunlay magʻlub etdi (1620) va Pfalzni zabt etdi. Buning uchun mukofot sifatida Maksimilian I 1623-yilda imperatordan Yuqori Pfalz va Pfalz saylovchisi mavqeini oldi.

Myunxen shartnomasida matnga kiritilmagan bir nechta moddalar mavjud boʻlib, ular Bavariya gersogligiga Yuqori Pfalzni egallashga ruxsat berishni va Pfalz elektoratini Maksimilian unvoni bilan birga topshirishni nazarda tutgan. Koʻrinib turibdiki, bu maqolalar hali ham maʼlum edi, chunki saylovoldi qadr-qimmatini Maksimilianga topshirishdan oldin ham, zamondoshlarining yozishmalarida Bavariya gertsogiga nisbatan qoʻllaniladigan "saylovchi "unvoni mavjud edi.

Manbalar
--------

1. ↑  Documenta Bohemica bellum tricennale illustrantia / Hrsg. von den Tschechoslowakischen Akademien der Wissenschaften. Bd. 2. -Prag, 1972. — S. 258 (D. № 718), S. 264 (D. № 742)

Adabiyotlar
-----------

* Gerxard Taddey: Myunxener Vertrag. In: Ders. (Hrsg.): Lexikon der deutschen Geschichte. Personen, Ereignisse, Institutionen. Von der Zeitwende bis zum Ausgang des 2. Weltkrieges. 2. uberarbeitete Auflage. Kröner, Shtutgart 1983, ISBN 3-520-80002-0, S. 852f.(olm.) )
* Sazerlend, NM Oʻttiz yillik urushning kelib chiqishi va Yevropa siyosatining tuzilishi. Oksford universiteti nashriyoti: ingliz tarixiy sharhi, 107-jild, №. 424, bet. 587-625, 1992-yil iyul.(Inglizcha) )

Havolalar
---------

* 17-asrda nemis davlatlari
* 1619 Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-07-07).
**Abdullaxonning sharqiy madrasasi** uning g‘arbiy madrasasining sharqiy tarafida joylashgan. Darvozalari bir-biriga qaragan. O‘rtada tosh yotqizilgan kattagina maydon bor. Uni keying davrlarda (XIX asrning ikkinchi yarmidan) va hozirgi kunda ham Modarixon madrasasi deb atashadi.

Tarixi
------

Buxoroda bunday nomdagi madrasa bir nechta bo‘lgan. Unga tegishli vaqf hujjati tepasiga „Abdullaxonning sharqiy madrasasi" vaqfi deb yozilgan. Modarixon madrasasi nomi uchramaydi. Unda qayd etilishicha, mazkur madrasa Abul G‘ozi Abdullaxon ibn Iskandarxon tomonidan Xiyobon ko‘chasida pishiq g‘ishtdan oltmish to‘rt hujrali qilib qurilgan. Uning ichki va tashqi hovlisi, masjidi, tahoratxonasi hamda darsxonasi bo‘lgan. U ko‘p jihatlari bilan g‘arbiy madrasaga juda o‘xshab ketadi.
Hozirgi paytda madrasaning birinchi qavatidagi hujralarni xalq amaliy sanʼati buyumlari ishlab chiqaradigan turli kasb egalari band qilgan. Ularni birlashtirib turadigan viloyat uyushmasi idorasi ham shu yerda joylashgan. Madrasa masjidi birinchi qavatning shimoli-g‘arbiy va darsxona janubi-g‘arbiy burchagida joylashgan. Manbalarga ko‘ra mazkur madrasani Abdullaxon onasi sharafiga qurdirgan. Shuning uchun u Modarixon madrasasi deb atalgan.
Abdullaxonning sharqiy madrasasi yonidagidan 15-yil keyin, hijriy 989-yili (1581 — 1582) qurilgan. U ham oliy toifa madrasalar sirasiga kiradi. Abdurauf Fitrat uning yillik vaqf mablag‘ini 40000 tanga deb ko‘rsatgan. Madrasining vaqf mulki hujjatda quyidagicha ko‘rsatilgan: Samarqand darvoza masjidi ko‘chasidagi, Registon, Xiyobon, Tirkash do‘zon, Zargaron va Sarrafonda jami oltita hammom; Sarrafon guzarida bitta baqqollik, bitta kabobpazlik do‘koni; Shofirkon tumanidagi Ko‘krabot qishlog‘ida 1000 tanob, Gʻijduvon tumanidagi Osiyo qishlog‘ida 1100 tanob, yana bir qancha joylarda bo‘lak-bo‘lak yer va tegirmonlar. Vaqf shartiga ko‘ra, hosil, avvalo, imorat ehtiyojiga ishla-tiladi. Qolganidan ikki mudarris xums ish haqi oladi. Muta- valli haqqi nisfi ushr qilib belgilangan. Imom yiliga 200 kumush tanga, muazzin 100 tanga, ikkita farrosh 60 tangadan (ular kunora navbatma-navbat ishlagan) haq olgan. Masjid va darsxonani yoritish uchun yiliga 24 tanga ajratilgan. Har bir hujrada ikki nafardan talaba yashagan va ularga kuniga (0,5) nim tangadan berilgan. Uzrli sababsiz 2 oy davomida o‘qishga qatnamasa va buzuq ishlar bilan shug‘ullansa, hujradan quvilib o‘qishdan haydalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Buxoro taʼlim tizimi tarixi. Abdusattor Jumanazar. Toshkent: Akademnashr, 2017. — B. 154.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Madrasa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulla Bozkurt** (1971-yilda Balikesir, Turkiyada tugʻilgan), turk jurnalisti. Bozkurt Gulen harakati bilan aloqador *Today’s Zaman* gazetasining byuro rahbari sifatia faoliyat koʻrsatgan.

Biografiya
----------

Bozkurt jurnalistlik faoliyatini Zaman gazetasida boshlagan. U New-Yorkdagi byuro boshligʻi va Zaman gazetasining Vashingtondagi vakili boʻlib ishlagan. Keyinchalik *"Today’s Zaman* "gazetasida shu ishni yana davom ettirdi.

2011-yilda Bozkurt Ergenekon tergovida bir qancha jurnalistlarning hibsga olinishini himoya qilib, Ahmet Shik kabi jurnalistlar „mustaqil tadqiqot" olib borayotgan tergovchi jurnalistlar emas, balki „terrorchi tarmoqning oʻzi tomonidan ishlab chiqilgan va amalga oshirilgan fitna" rejasini tuzayotganliklarini taʼkidlagan edi.

Bozkurt, 15-iyuldagi muvaffaqiyatsizlikka uchragan davlat toʻntarishiga urinishdan beri Shvetsiyada koʻchib oʻtib shu yerda yashamoqda. Turkiya hukumati terrorchi tashkilot deb hisoblagan Gulen harakatiga aʼzolikda ayblanib, Turkiyada hibsga olish uchun orderlar mavjud edi. 2020-yil iyun oyida TGRT Haber xususiy telekanalidagi epizodda Bozqurtni „yoʻq qilish"ga chaqirgan.

Bozkurt Shvetsiyada direktori boʻlgan Nordic Research & Monitoring Network (yoki Nordic Monitor) tarmogʻiga asos solgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Who are the Gulenists?". *BBC News* (29 temmuz 2016). Qaraldi: 18 aralık 2021.
2. ↑  „Turkey officially designates Gulen religious group as terrorists". *Reuters* (31 mayıs 2016). Qaraldi: 18 aralık 2021.
3. ↑  „How does FETÖ's mouthpiece in Sweden generate fake news?". *Daily Sabah* (6 ocak 2020). Qaraldi: 18 aralık 2021. „Bozkurt has a warrant out for his arrest stemming from his FETÖ membership".
4. ↑  „FETO fugitive complains of Turkish anti-Israel protests". *Anadolu Ajansı* (10 aralık 2017). Qaraldi: 18 aralık 2021.
5. ↑  „Suspected members of FETO terror group allowed to spread propaganda at UN". *TRT World* (7 mart). Qaraldi: 18 aralık 2021.
6. ↑  „Paradoxical Turkey" (İngilizce). *Middle East Forum* (30 temmuz 2020). 1 ağustos 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18 aralık 2021.
7. ↑  „Turkish Television Program Calls For The Country's Intelligence Agency To Kill Journalists" (İngilizce). *Greek City Times* (5 haziran 2020). 5 haziran 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18 aralık 2021.
8. ↑  „Abdullah Bozkurt: Erdogan has built a new Berlin wall all around Turkey". *European Interest* (22 temmuz 2018). Qaraldi: 18 aralık 2021.
NAMANGAN "ATLAS" AKSIYADORLIK JAMIYATI - Oʻzbekistondagi yirik toʻqimachilik korxonasi. "Oʻzbek ipagi" uyushmasining "Shoyi" aksiyadorlik kompaniyasi tarkibida. Korxona, asosan, tabiiy ipak, sof ipakdan tayyorlangan milliy xonatlas, tandasi sof ipak va arqogʻi paxta ipli adras va beqasam gazlamalari hamda sof ipakdan qadimgi miniatyuralar tasvirlari bilan gilamlar ishlab chiqaradi. Jamiyat tarkibida pillakashlik, boʻyoqchilik, toʻquvchilik korxonalari bor.

1925-yilda mahalliy hunarmand, toʻquvchi kosiblarni birlashtirgan "Yangi rivojiya" arteli tashkil etilgan. 1962-yilda korxona Namangan shoyi toʻqish fabrikasiga aylantirildi. 1971-yilda Namangan abrli shoyi toʻqimachilik kombinati, 1994-yildan hozirgi nomda. 1973-yillarda 202 t ipak ishlab chiqaradigan pillakashlik korxonasi, 1976—80 yilda 7,2 mln. m milliy gazlama ishlab chiqarish quvvatiga ega boʻlgan boʻyoqchilik va toʻquvchilik korxonalari ishga tushirildi. 1994-yilda kombinat davlat tasarrufidan chiqarildi va aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi.

1998-yilda pillani qayta ishlash jarayonida chiqqan chiqindilardan ipak tayyorlashga ixtisoslashgan "Silk Road" Oʻzbekiston—Yaponiya qoʻshma korxonasi ishga tushirildi. 2002-yilda paxta ipi ishlab chiqaradigan "Channa-Teks" Oʻzbekiston—Xitoy qoʻshma korxonasi qurib bitkazildi. 2003-yilda esa Janubiy Koreyaning "Ay-Di-Zi" korporatsiyasining zamonaviy pillakashlik avtomatlari oʻrnatilib, korxona quvvatlari oshirildi. Mah-sulotlari xorijga eksport qilinadi.

Korxonada 1,6 mln. m tayyor gazlama (shundan 956 ming m ipak gazlama, 645 ming m ip gazlama), 65 t tabiiy ipak tayyorlandi (2002). Korxonada 3000 ga yaqin ishchimuxandis xodimlar ishlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ashut** — Gumushhane viloyatining Kelkit tumaniga qarashli qishloq .

Tarixi
------

Aholi 1516-yilgi Usmonlilar roʻyxatga olishidan beri Ashud/Ashut nomi bilan musulmonlar yashaydigan qishloq sifatida taʼkidlangan. Ashud/Ashut nomi mintaqada istiqomat qilgan turk qabila/qabilalaridan kelib chiqqan. Celâlî iqoʻzgʻolonlari vaqtida aholi punktiga salbiy taʼsir koʻrsatgan, xuddi oʻzi bogʻlangan Kelkit tumanida boʻlgani kabi, oʻtgan yillarda aholi soni sezilarli darajada kamaydi. 1642-yil yozuvida 8 ta musulmon xonadoni qayd etilgan boʻlib, ulardan 3 tasi oddiy, 5 tasi yangichalar/beshtasi, timar va sipohiy biluvchilar edi. 1835-yilgi aholini roʻyxatga olishda (faqat erkaklar soni hisobga olingan) faqat musulmonlar yashaydigan 23 xonadonda 69 erkak roʻyxatga olingan. Qishloq Turkiya Respublikasining tashkil topishi bilan Kelkit qishlog‘i maqomini saqlab qoldi.

Joylashuvi
----------

Gumushane shahar markazidan 82 km, Kelkit shahar markazidan esa 6 km km uzoqlikda joylashgan.

Aholisi
-------

| Qishloq aholisining yillar boʻyicha maʼlumotlari |
| --- |
| 2020 | 157 |
| 2019 | 120 |
| 2018 | 240 |
| 2017 yil | 19 |
| 2016 yil | 41 |
| 2015 yil | 30 |
| 2014 yil | 81 |
| 2013 yil | 200 |
| 2012 yil | 171 |
| 2011 yil | 163 |
| 2010 yil | 209 |
| 2009 yil | 228 |
| 2008 yil | 235 |
| 2007 yil | 218 |
| 2000 | 227 |
| 1990 yil | 307 |
| 1985 yil | 306 |
|

Manba
-----
**Namangan muxandislik pedagogika instituti** - muhandis-pedagoglar, muhandislar, iqtisodchipedagog va iqtisodchilar tayyorlay-digan oliy oʻquv yurti. Sanoat, transport, qurilish, mashinasozlik, oziq-ovqat va kimyoviy texnologiya, qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash, axborotlar texnologiyasi, elektroenergetika, menejment, buxgalteriya hisobi va audit qamda moliya yoʻnalishlari boʻyicha mutaxassislar tayyorlanadi. Toshkent politexnika institutining Namangan filiali negizida Namangan sanoat-texnologiya instituti nomi bilan tashkil etilgan (1991). 1998-yildan hozirgi nomda. Institut kasb-hunar kollejlari uchun muhandis-pedagoglar tayyorlash boʻyicha tayanch oliy oʻquv yurti hisoblanadi. Institut tarkibida 7 fakultet (mexanika, mashinasozlik, texnologiya, qurilish, informatika, iqtisodiyot, malaka oshirish), 27 kafedra, tadbirkorlik va biznes maktabi, akademik litsey, axborot texnologiyalari va masofaviy taʼlim boʻlimi, sport-sogʻlomlashtirish majmualari hamda bir qancha kasb va til oʻrgatuvchi kurslar faoliyat koʻrsatadi. Institutda bakalavriatning 17 taʼlim yoʻnalishi va magistraturaning 11 mutaxassisligi boʻyicha kadrlar tayyorlanadi.

Institut olimlari dolzarb yoʻnalishlarda, jumladan, oziq-ovqat resurslarini rivojlantirish, yangi qurilish materiallari yaratish, bino va inshootlarning zilzilabardoshligini oshirish, xalq xoʻjaligida quyosh energiyasidan foydalanish, qishloq xoʻjaligi ekinlari hosildorligini oshirish kabi mavzularda nazariy va amaliy ahamiyatga molik ilmiy tadqiqotlar ishlari olib boradi. Bir qancha ilmiy ishlan-malar ishlab chiqarish ga joriy etilgan.

Institutda 230 dan ortiq professor-oʻqituvchi, jumladan, 15 fan doktori, professor, 110 dan ortiq fan nomzodi, dotsentlar ishlaydi (2003). Institutda aspirantura, magistratura, oʻquv-ilmiy kutubxona (PO mingdan ortiq asar) mavjud. Institut bir kator rivojlangan xorijiy mamlakatlar (AQSH, Germaniya, Gollandiya, Ja-nubiy Koreya, Fransiya) bilan hamkorlik aloqalari oʻrnatgan. Institut tashkil topgandan beri 10 mingdan ortiq mutaxassis tayyorlandi. Institutda 2002/2003 oʻquv yilida 4100 talaba taʼlim oldi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Graduation | *Oliy oʻquv yurti haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Qo‘sh madrasa guzari, bir yuz qirqta hujradan iborat. Mazkur madrasaning vaqf hujjati saqlanib qolgan. Muhammad Sharif maxdum uni 108 hujrali deb ko‘rsatgan. Uning darvozasi peshtoqida jimjimador naqshlar va arabiy yozuvlari mavjud. Uning katta qadimiy yog‘och darvozasi mavjud. Hovlisi juda keng. Tosh yotqizilgan. Ayrim hujralarini chilangar ustalar va rassomlar ijodxona qilib olgan.

Tarixi
------

O‘tmishda Buxoro mumtoz musavvirlik (miniatyura) maktabi Hindiston, ayniqsa, Eron rassomlari ishidan ancha farq qilgan. Bugungi kunda Buxoro va boshqa ko‘pgina joylarda ham suratlardagi qiyofalar tasvirida Eron maktabi taʼsiri kuchayib borayotgani seziladi. Madrasa binosi taʼmirlangan, saqlanish holati yaxshi. U qarshisidagi yana bir go‘zal tarixiy obida — hozirgi tilda Modarixon madrasasi bilan birgalikda atrofga chiroy berib turibdi. Shaharning bu qismi ular ikkisi tufayli Qo‘sh madrasa guzari nomi bilan ataladi. Ulargacha bu joy Xiyobon guzari yoki Ko‘yi Xiyobon nomi bilan yuritilgan. Ushbu madrasa shayboniy humdorlarning mashhur vakili Abdullaxon ibn Iskandarxon ibn Jonibekxon ibn Abul Xayrxon tomonidan barpo etilgan. Uning qurilishini Hofiz Tanish Buxoriy shunday taʼriflaydi: "Bu hikoyatni tahrir qilishdan maqsad shulki, jahongirlik maydonining shahriyori (Abdullaxon) Parvardigorning yordami va osmonning quvvatlashi bilan mamlakatlardan ko‘pini o‘z tasarrufiga olib, mehribonchilik rasmlari va marhamat qonunlarini tartibga keltirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Buxoro taʼlim tizimi tarixi. Abdusattor Jumanazar. Toshkent: Akademnashr, 2017. — B. 153.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Madrasa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |