**"Madonna Litta"** - Sankt-Peterburgdagi Ermitaj kolleksiyasida saqlanib kelinayotgan, an'anaviy Italiya rassomi va Uyg'onish davri olimi Leonardo da Vinchining ishi sifatida tasvirlangan, taxminan 1481-yilga tegishli. Rasmning nomi uning so'nggi egalariga borib taqaladi. Litti nomi 1865-yilda rus imperatorlik kolleksiyasi uchun sotgan Milanlik Counts Litta oilasi vakillari nomidan kelib chiqqan. 19-asrda maxsus tuvalga o'tkazilgan yog'och taxtali temperali rasm, tuvalning o'lchami 42 × 33 sm.

 Leonardo da Vinchi. Ayolning boshi profilga o'girildi (ehtimol "Madonna Litta" uchun tadqiqot). Vallardi kodeksidan varaq. 1481-1484-yillar. Qog'oz, kumush nuqta, oq qo'rg'oshin. Luvr, Parij

Rasmning ikonografiyasi
-----------------------

Chaqaloq Masihni emizgan Madonnaning kompozitsion yo'nalishi Xudoning onasini tasvirlash Galaktotrofusa yoki Vizantiya ikonografik yo'nalishiga borib taqaladi. Shunga o'xshash asarlar Vizantiya ta'siri ostidagi Italiya Uyg'onish davri san'atida, xususan, 13-16-asrlarda Italiya -Kretan maktabi va Venetsiya terra fermasi (Veneto viloyati) rasmlarida keng tarqaldi. Moviy maforiyadagi Madonnaning yarim figurasi (katolik san'atida Bibi Maryamning plashi ko'k rangda tasvirlangan) xarakterli "Leonard uchburchagi" ga mos keladi. "Oy manzarasi" kabi, bu tafsilotlar Leonardo da Vinchi asarlarida ham tez-tez takrorlanadi. Go'dak onaning ko'kragini o'ng qo'li bilan ushlab, tomoshabinga diqqat bilan qaragan holatda tasvirlangan.

Rasmning qo'lga kiritilish tarixi va atributi
---------------------------------------------

Rasmning tarixini 1784-yilda shahzoda Albiriko Barbiano, Juzeppe Rodan sotib olgan paytdan boshlab kuzatish mumkin. Shahzoda Albiriko Barbiano vafotidan so'ng, rasm uning kuyovi, Littaning 1-gersogi Antonio Litta-Viskonti-Areze kollektsiyasiga o'tdi. 1864-yilda Sankt-Peterburgdagi Imperatorning Ermitajdagi maslahatchisi baron Boris Ko'ne Milandan Litta gersogining jiyani - Littaning 3-gersogi Antonio Litta-Viskonti-Aresedan (1819-1866) maktub oldi. Milanda oilaviy san'at galereyasiga ega bo'lgan, "Madonna va bola" deya mashhur bo'lgan san'at asarini bir nechta boshqa rasmlar bilan birga sotib olish taklifini bergan edi. Taklif oila a'zolarining Rossiya bilan chambarchas bog'liqligi bilan izohlanadi. Xususan, graf Julio Renato Litta-Viskonti- Arese (rus anʼanasida Yuliy Pompeevich Litta, 1763-1839), 1-Litta gersogining ukasi , Malta ordeni qoʻmondoni va imperator Pavel I ning maslahatchisi boʻlib xizmat qilgan. U grafinya Yekaterina Skavronskaya bilan turmush qurgan. Keyingi yili Milanaga jo'nab ketgan Ermitaj direktori S. A. Gedeonov galereyadan to'rtta rasm tanlab oldi va ularni yuz ming frankga sotib oldi: "Isoni emizayotgan Madonna", "Apollon va Marsyas tanlovi ", "Venerani oziqlantiruvchi kupid" (Parmigianino, keyinchalik Laviniya Fontana rasmi deb mashhur bo'lgan) va Sassoferratoning "Madonnasi". Yog'och taxtada temperada bo'yalgan Madonnani restavrator A. F. Sidorovning yog'ochdan yasalgan tuvalga ko'chiradi. Bu ish 19-asrning ko'plab muzeylarida keng tarqalgan amaliyot hisoblanadi. 1865-yilda Yangi Ermitajning yangi qurilgan binosi ekspozitsiyasida hozirgi kungacha saqlanib qolgan. Biroq, rasm Leonardo da Vinchiga tegishlimi degan shubhalar ham paydo bo'lgan. Kolleksioner A. V. Somov asarni Leonardoning o'zi boshlagan va uning shogirdlaridan biri, masalan, Ambrojio de Predis tomonidan yakunlangan degan farazni aniqlashtirish uchun, rasmni tekshirib chiqishni taklif qildi.

Kolleksioner A. N. Benois, Jovanni Morelli singari, Leonardo da Vinchi muallifligini qat'iyan rad etdi. Bahslar uzoq davom etdi. Masala ochiqligicha qolmoqda va shuning uchun Madonna Littani oddiygina "Leonardo shogirdining ishi" deb atash yanada oqilona bo'ladi .Rasmni rentgen nurlari bilan tekshirish shuni ko'rsatdiki, qo'pol retseptlar keyinchalik "restavrator" ning nojo'ya qo'li bilan qo'shilgan. Qora soyaning ko'pligi keyinchalik "yangilanishlar" ning natijasidir. Ba'zi joylarda, masalan, Madonnaning ko'k plashida, bo'yoq shunchaki o'chirilgani ma'lum bo'ldi. Bolaning chap qo'lidagi tillo ham keyinchalik boshqa ikonografiya bo'yicha bo'yalgan: "Zilla bilan Madonnalar ". Oxir oqibat shunday xulosaga keldi. "Madonna Litta" Leonardo da Vinchi chizgan yoki u 1482-yilda Milanaga jo'nab ketishdan oldin Florensiya boshlab qo'ygan, ammo boshqa ko'plab rasmlar singari tugallanmagan bo'lishi mumkin. Bundan tashqari, Leonardo tugallanmagan rasmni o'zi bilan Milanaga olib ketgan va keyinchalik uni shogirdlaridan biri, katta ehtimol bilan Boltraffio tugatgan bo'lishi mumkin.

Hujjatli film
-------------

1966-yilda Pavel Kogan va Sergey Solovyov yashirin kamera bilan "Yuzga qarang "hujjatli filmini suratga olishdi. Ermitajga tashrif buyuruvchilar "Madonna Litta" ni tomosha qilish haqida.

Manbalar
--------

1. ↑  Litta Visconti Arese, famiglia
2. ↑  Левинсон-Лессинг 1986. sfn error: no target: CITEREFЛевинсон-Лессинг1986 (help)
3. ↑   Стасов В. В. Новая картина Рафаэля в Петербурге // Собр. соч. в 4-х т. —СПб. 1894. — Т. 1. — С. 173—176
4. ↑   Власов В. Г. «Мадонна Литта» // Власов В. Г. Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства. В 10 т. — СПб.: Азбука-Классика. — Т. V, 2006. — С. 236—237
5. ↑  Бенуа 1997. sfn error: no target: CITEREFБенуа1997 (help)
6. ↑   Гуковский М. А. Мадонна Литта. — Л.-М.: Искусство, 1959

Adabiyotlar
-----------

* Бенуа А. Н. Путеводитель по картинной галерее Императорского Эрмитажа / А. Н. Бенуа; Послесл. Ю. К. Золотов. — 2-е изд. доп. — М. : Изобразительное искусство, 1997. — 304 с. — ISBN 5-85200-213-5.
* Кустодиева Т. К. Произведения Леонардо да Винчи и его школы в собрании Эрмитажа = Works by Leonardo da Vinci and His School in the collection of the Hermitage / Т. К. Кустодиева; Государственный Эрмитаж. — СПб : Чистый лист, 2016. — 248 с. — ISBN 978-5-90152-850-1.
* Левинсон-Лессинг В. Ф. История Картинной галереи Эрмитажа (1764-1917) / Предисл. Б. Б. Пиотровского ; Вступ. ст. Н. Н. Никулина. — 2-е изд. испр. и доп. — Л. : Искусство, 1986. — 423, [3] с. — OCLC 19623497.
* Ульянов О. Г. Картина Леонардо да Винчи «Мадонна Литта» и древнейшее изображение Богоматери в катакомбах Св. Присциллы (Рим) : (к 550-летию со дня рождения художника) // Искусство христианского мира : альманах. — М. : Изд-во ПСТБИ, 2003. — Вып. 7. — С. 336—348. — 464 с. 8 л. цв. ил. — 1000 экз. — ISBN 5-7429-0191-7.

Havolalar
---------

* "Madonna Litta" kartinasi Davlat Ermitaj muzeyining rasmiy sahifasida
* Madonna Litta
* Oleg Germanovich Ulyanov. Leonardo boshqa birovning kashfiyotini takrorladi (Strana bilan suhbatda ekspert fikri. Ru 2003-yil 15-dekabr