recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yusif Qorabogʻiy** (1532-yil, Qorabogʻ, Safaviylar saltanati – 1591-yil; Samarqand, Shayboniylar) – turkiy olim, shifokor va faylasuf.

Hayoti
------

Yusif Qorabogʻi Qorabogʻda tugʻilib, ilk taʼlimni shu yerda olgan. Qorabogʻi turkman koʻchmanchi Otuziki qabilasidan, Muhammadshohlu urugʻidan edi. Keyinchalik Habibulloh Mirzajon Sheroziydan saboq oldi. Taʼlimni tugatgach, ustozi bilan Oʻrta Osiyo boʻylab sayohat qiladi. Yusif Qorabogʻiy Samarqand va Buxoroda yashab, u yerdagi faoliyati uchun Buyuk Oxund unvonini olgan. U mashhur soʻfiy shayxi Najmuddin Kubro asos solgan „Kubroviya" tariqatiga mansub edi. Keyinchalik Buxoroga koʻchib kelgan Yusif Qorabogʻiy samarali ilmiy ijod bilan shugʻullangan. U Buxoro amiri Imomqulixon (1611-1642) bilan yaqin boʻlib, uning majlislarida qatnashgan.

Yusif Qorabogʻiyning oʻgʻli Xoja Yoqub otasining oʻlimining moddiy-tarixini yozgan. Oʻsha moddiy tarixga koʻra („Yoqubning koʻzida qolgan Yusif") Yusif Qorabogʻiy hijriy 1054-yilida (1644/45) vafot etadi. Buxoro yaqinida dafn etilgan.

Faoliyati
---------

Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti kutubxonasida saqlanayotgan qoʻlyozmalardan 20 tasi Yusif Qorabogʻiy qalamiga mansub. Bu asarlarning aksariyati arab tilida bitilgan. Ulardan baʼzilari turk tilida yozilgan. Turk olimi Abdurahim Goʻzel oʻzining qoʻlyozmalarida Sulaymoniya kutubxonasida yettita Yusif Qorabogʻiy asari mavjud ekanligini qayd etgan. Uning ilmiy-falsafiy asarlari bilan bir qatorda sheʼriy asarlari ham boʻlganligi manbalarda qayd etilgan boʻlsa-da, ular haligacha topilmagan. Yusif Qorabogʻiyning fors tilida yozilgan „Heft Jinan" („Yetti bogʻ") asari sharqshunos olim Masiyagʻa Muhammadiy tomonidan ozarbayjon tiliga tarjima qilingan va nashr etilgan. Uning asarlaridan biri Sankt-Peterburg kutubxonasida saqlanadi.

Manbalar
--------

1. 1 2  Çingizoğlu 2010. sfn error: no target: CITEREFÇingizoğlu2010 (help)
2. ↑  Araslı 1956. sfn error: no target: CITEREFAraslı1956 (help)
3. 1 2  Бакиханов 1983. sfn error: no target: CITEREFБакиханов1983 (help)
4. 1 2  Tərbiyət 1987. sfn error: no target: CITEREFTərbiyət1987 (help)
5. ↑  Raqim 2016. sfn error: no target: CITEREFRaqim2016 (help)
6. ↑  Güzel 1991. sfn error: no target: CITEREFGüzel1991 (help)
7. ↑  Qarabaği 1997. sfn error: no target: CITEREFQarabaği1997 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Raqim, Xacə Seyid Şərif*. Tarix-e Raqimi*. AMEA Şərqşünaslıq İnistitutu, 2016.
* Бакиханов, Аббас-Кули-ага*. Сочинения, записки, письма*. Elm, 1983.
* Araslı, Həmid*. Azərbaycan XVII=XVIII əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi*. BSU, 1956.
* Tərbiyət, Məhəmmədəli*. Danişməndani-Azərbaycan*, 1987.
* Güzel, Abdürrahim*. Karabaği ve Tehafütü*, 1991.
* Çingizoğlu, Ənvər*. Yusif Qarabaği*. Soy, 2010.
* Qarabaği, Yusif*. Yeddi bağ*. İrşad, 1997.
**Nurota shahri yodgorligi** – Sirdaryo viloyati Sayxunobod tumani, Sholikor jamoa xoʻjaligi hududida joylashgan yodgorlik. Shaharning maydoni 40-45 gektardan iborat boʻlgan. Hozirgi davrda yodgorlikning maydonining bir qismi oʻzlashtirib yuborilgan. Boshqa bir qismi ekin ekiladigan yerlarga qoʻshib olingan, bir qismi ustida zamonaviy qishloq joylashgan, qolgan 7,5 gektar balandlikda joylashgan hududi esa qabriston uchun ajratilgan. Nurota shahri IX asr oxirlarida, Sirdaryoning oʻng sohilidagi Banokat shahriga karvonlar oʻtuvchi, qoʻrgʻon qoʻnalgʻa sifatida vujudga kelgan. Shahar hududida hayot XI asrning birinchi yarmigacha davom etgan. Nurota shahri hayotining ikkinchi yuksalish davri moʻgʻul istilolaridan keyingi paytga toʻgʻri keladi. Shahar oʻrta asrlarda Xushkat nomi bilan atalgan. Arxeolog Yuriy Buryakov boshchiligida 1970-yillarda CHoch – Iloq ekspeditsiyasi tadqiqotlarida 1984-yilda Sirdaryo otryadi sopol buyumlar, pishgan gʻishtlar namunalari va 1003—1004-yillarda ash Shoshda al-Odilxon nomidan zarb etilga qoraxoniy fuls tangasi topilgan. 1987—1989-yillarda arxeolog A.Gritsina tomonidan qazishma ishlari oʻtkazilgan. Nurota shahri yodgorligidan qazib olingan sopol buyumlar qoldigʻi, numizmatikaga oid tangalar Xushkatning Choch (Shosh) bilan doʻstona munosabatda ekanligini isbotlaydi. Ikkinchi tarafdan esa, ushbu shahar Ustrushona shaharlari hamda somoniylarning Kultepa (Sovot) shahri oʻrtasida doimiy munosabat mavjudligini ashyoviy dalillar orqali koʻrsatadi. Nurota shahri xarobalarining tashqi qiyofasidan markaziy minora mavjudligi, shaharning shimol tomonidan janubiga markaziy yoʻl oʻtgan. Shahar taraqqiyotidsa Movarounnahrning janubdagi viloyatlarini shimol bilan birlashtiruvchi karvon yoʻli muhim rol oʻynagan. Arab geograflari maʼlumotiga qaraganda ushbu yoʻl Xovos hududidan oʻtgan. Ibn Xurdodbek maʼlumotlariga koʻra Xovosdan ash-Shosh daryosining sohiligacha 9 forsax boʻlgan. Soʻngra Banokat koʻprigidan oʻtilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Алибеков У, Маматов Ш* „Қадимий Мирзачўлда шаҳарсозлик маданиятининг ривожланиши". Qaraldi: 10-sentabr 2023-yil.
2. ↑  To'ychiboyev B*. Oʻlkа mоddiy mаdаniyati tаriхi*. Guliston 2022 — 101 bet.
**Interlingvistika** - 1) tilshunoslik boʻlimi; turli yordamchi tillar (sunʼiy tillar)ni yaratish va ishlatish bilan bogʻliq masalalarni oʻrganadi; 2) tilning abstrakt nazariyasi; uning turli birliklari orasidagi munosabatlarni oʻrganadi.

Bibliografiya
-------------

(en) Gobbo, Federico, 2020, Introduction to Interlinguistics, München: GRIN Publishing  

(eo) Vĕra Barandovská-Frank, 2020, Interlingvistiko. Enkonduko en la sciencon pri planlingvoj, 333 pp. Poznań, Univ. Adam Mickiewicz, ISBN 9788365483539  

(fr) M. Monnerot-Dumaine, Précis d'interlinguistique générale et spéciale, Paris, Maloine, 1960  

(de) Detlev Blanke, Interlinguistische Beiträge. Zum Wesen und zur Funktion internationaler Plansprachen. Frankfurt, éditions Peter Lang, 2006  

(de) Alicja Sakaguchi, Interlinguistik. Gegenstand, Ziele, Aufgaben, Methoden, Frankfurt, Peter Lang, 1998, 494 p.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Viktor Fedosiyovich Chetin** (1970-yil 22-iyul) – darvozabon, ukrainalik futbolchi. Ukrainaning turli ligalardagi futbol klublaridagi oʻyinlari va Mukachevoning „Karpaty" jamoasidagi oʻyinlari bilan tanilgan, sportchi u yerda uzoq vaqt davomida Mukachevo jamoasi professional maqomini yoʻqotmaguncha jamoaning asosiy darvozaboni boʻlgan.

Klubdagi faoliyati
------------------

Viktor Chetin futbolchilik faoliyatini 1987-yilda Odessaning „Chornomorets" jamoasida boshlagan, biroq oʻsha yili birinchi sovet ligasida oʻynagan jamoada asosiy tarkibda bitta oʻyinda maydonga tushmagan. Keyingi yili Oʻzbekistonning ikkinchi ittifoq ligasidagi „Soʻgʻdiyona" klubidan taklif olib, ushbu klubda ikki yil oʻynagan boʻlsa, keyingi ikki yil davomida Oʻzbekistonning boshqa bir klubi „Zarafshon" da oʻyinga tushdi.

SSSR parchalanib, Ukraina mustaqilligi eʼlon qilinganidan soʻng, Chetin Ukrainaga qaytib keldi va u yerda yangi tashkil etilgan Ukraina oliy ligasida boshlangan Odesa SC klubida oʻynay boshladi. Biroq dastlab futbolchi oliy ligada bor-yoʻgʻi 2 ta toʻliq oʻyin oʻtkazib, jamoada asosiy darvozabonga aylanmadi va keyingi mavsumda Odessa klubi birinchi ligaga tushib ketganidan soʻng, u klubda asosiy darvozabonga aylandi, ammo darhol oliy ligaga qaytishga muvaffaq boʻlmadi. Viktor Chetin 1993–1994-yilgi mavsumni birinchi liganing yana bir jamoasi Mukachevoning „Karpaty" jamoasida boshlagan. Chetin ushbu jamoada jamoaning asosiy darvozaboni boʻldi. 1998–1999-yilgi mavsumda Viktor Chetin Ujgorodning „Zakarpatya" klubi oʻyinchisiga aylandi, u yerda futbolchi asosiy darvozabonga aylandi va klubning birinchi ligaga qaytishiga yordam berdi. Biroq keyingi mavsumda u bazadagi oʻrnini yoʻqotib, birinchi liganing boshqa klubi „Poligraftexnika"ga oʻtadi. Ammo bu klubdagi bir yillik faoliyati davomida futbolchi hech qachon maydonga tushmagan. Soʻngra Chetinning Aleksandriya klubini tark etib, Lutskning „Volin-1" klubi futbolchisiga aylandi. Viktor Chetin 2001-yil mobaynida ushbu jamoada oʻynadi, shundan soʻng futbolchi professional jamoalarda oʻynashni tugatdi, bu esa 2001–2002-yillarda birinchi liga turniri gʻolibi unvonini qoʻlga kiritishiga toʻsqinlik qildi.

Manbalar
--------


1. ↑  „Четин Виктор Федосьевич" (ukraincha). Qaraldi: 27-sentyabr 2023-yil.
2. ↑  „Футбольне золото Волині". 3 серпня 2017da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22 жовтня 2017.
Rolikli zanjir va tishli uzatma
**Zanjirli uzatma** - bir valdan ikkinchi valga aylanma harakat uzatuvchi zanjirli mexanizm. Ikkala valga bikr oʻrnatilgan tishli gʻildiraklar (yulduzlar)ga kiydirilgan berk ("uzluksiz") zanjir halqadan iborat. Zanjirning tuzilishi, yulduzchalar soni, yetakchi yulduzchaning aylanish yoʻnalishi, yetakchi valning aylanish chastotasi (aylanishlar soni)ga, moylanishi va b.ga koʻra turli xillarga boʻlinadi. Zanjirli uzatma. Tishli gʻiddiraklar zanjir halqa bilan tekis ishlashi uchun gʻildirak tishlari zanjirning tuzilishi (tipi)ga qarab yasaladi. 3. u.lar bir tekis va shovqinsiz ishlaydi. Vtulkali va vtulkarolikli zanjirlar paydo boʻlishi bilan 3. u.lar katta quvvat 700 Mn (70000 kgkuch)ni katta (35 m/s gacha) aylanish tezliklarida uzata oladigan boʻldi. Turli mashinalar, mexanizmlar, mototsikl va velosipedlarda qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Chingunjav yodgorligi** (moʻgʻ.: *Хотгойдын Чингүнжавын хөшөө*) — Moʻgʻuliston poytaxti Ulan-Bator shahrida Xalxa moʻgʻullarining Qing imperiyasiga qarshi milliy ozodlik kurashi yetakchisi Chingunjavga oʻrnatilgan yodgorlik.

Tavsifi
-------

Yodgorlik stela oldidagi poydevor ustidagi bronza chavandoz Chingunjav haykali boʻlib, unda moʻgʻul va ingliz tillarida u haqidagi biografik maʼlumotlar hamda Chingunjavning "Davlatim va avlodlarim mangu yashasin! "degan daʼvati (moʻgʻ.: *Төр, үр хоёр минь мөнх оршиг*) va metall portret barelyef tasvirlangan.

Yaratilish tarixi
-----------------

Chingunjavga haykalni yaratish tashabbusi bilan Moʻgʻuliston Xalq partiyasi raisi U.Enxtuvshin boshchiligidagi Chingunjav jamgʻarmasi mamlakat hukumati koʻmagida boʻlgan. Yodgorlikning joylashuvi Ulan-Bator shahar kengashi tomonidan yaqinda uning sharafiga oʻzgartirilgan Chingunjav prospektiga qadar belgilandi; yodgorlik muallifi haykaltarosh O.Tengisbold edi. Chingunjav haykali 2012-yil 26-noyabrda Bayangol metropoliyasining 19-xoronida ochilgan va ikki yil avval Murenda oʻrnatilgan haykaldan soʻng Chingunjav mamlakatdagi navbatdagi yodgorlik boʻldi.

Manbalar
--------


19-asr oxiri va 20-asr boshlarida mo'g'ullar zulmidan ozod bo'ldi.
**Jabbor Suxanov** (1908-yil, Keneges qishlogʻi, Xiva xonligi – vafot etgan yili nomaʼlum, Kegenes qishlogʻi) – Telman (Turkman SSR) Gurbansolton nomidagi Ilya tumanida kolxoz raisi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950). 1962-yilda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvonidan mahrum qilingan.

Hayoti
------

1908-yilda Xiva xonligining Keneges qishlogʻida (hozirgi Koʻhna Urganch hududida) dehqon oilasida tugʻilgan.

Yoshligidan dehqonchilik bilan shugʻullangan. 1944-yildan – Ilyalin tumanidagi Telman kolxozi raisi.
1949-yilda kolxoz davlatga 131 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 37,8 sentnerdan paxta xom ashyosi topshirdi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1950-yil 30-iyundagi farmoni bilan "Oʻzbekistonda sugʻoriladigan yerlardan yuqori paxta hosili olgani uchun Lenin ordeni va „Oʻroq va bolgʻa" (№ 5363) oltin medali taqdimoti bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan.

Xuddi shu Farmon bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni Telman nomidagi kolxoz mehnatkashlari, Hosildorlik kengashi raisi Allabergen Jumanazarov, brigadirlar Qo‘zibay Jumaniyazov, Sapa Klychev, Hait Atajanov va Oguldjan Matchanovaga berildi.

Keyinchalik u qoʻshimcha ishlar va sotsialistik mulkni oʻgʻirlash uchun jinoiy javobgarlikka tortildi. U kolxoz hisobchilari va kassir bilan til biriktirganlikda ayblangan. Soxta hujjatlardan foydalanib, kolxozga qariyb 93 ming rubl miqdorida zarar yetkazgan. 1956-yil 26-mayda Turkmaniston SSR Oliy sudi tomonidan kolxoz mablagʻlarini oʻgʻirlashda ayblanib, 13 yilga ozodlikdan mahrum etildi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1962-yil 29-yanvardagi farmoni bilan u Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni va barcha mukofotlardan mahrum etildi.

Muddatidan oldin ozodlikka chiqqanidan keyin u kolxozga qaytib, u yerda kolxoz boshqaruvi aʼzosi boʻlib ishlagan.

Oʻzining tugʻilgan qishlogʻi Kegenesda yashagan. Oʻlim sanasi aniqlanmagan.

Mukofotlar (barcha mukofot va unvonlardan mahrum)
* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Lenin ordeni
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (28.01.1950)
* "Mehnat jasorati uchun" medali (11.04.1947)

Adabiyotlar
-----------

* *{{{title}}}*.

Havolalar
---------

* Andoza:Jang qahramonlari

1. 1 2 3 4 5  „Суханов Джаппар" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*.
Категория:Персоналии по алфавиту
Категория:Википедия:Статьи без изображений (тип: человек)
**Gusman Abdullin** (1884—1955) - G'arbiy Qozog'iston viloyati, Qozog'iston SSR, Janibek tumani, Stalin nomidagi kolxozdagi katta cho'pon.

XX asrning 20-yillari oxirida u kollektivlashtirishda faol ishtirok etgan. 1930-yildan tugʻilib oʻsgan qishlogʻidagi qishloq xoʻjaligi artelida (keyinchalik – Janibek tumanidagi Stalin nomidagi kolxozda) choʻpon, keyinchalik katta choʻpon boʻlib ishlagan.

1947-yilda qo‘ychilikda yuqori natijalarga erishdi. 1948-yilda *"1947-yilda kolxoz qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini majburiy yetkazib berish va chorvachilikni rivojlantirish rejasini bajarganida chorvachilikning yuqori mahsuldorligiga erishgani uchun"* Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlandi.

**Mukofotlari**
* Sotsialistik Mehnat Qahramoni - SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 23-iyuldagi farmoni bilan
* Lenin ordeni

Manbalar
--------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР от 23 июля 1948 года

Adabiyotlar
-----------

* Muzalevskiy M.V. Sotsialistik mehnat qahramonlari. Biobibliografik lug'at. - M.: RIC "Cavalier", 2008 yil. - T. 2. - 200 s.
* Batys Kazakhstan kal. Entsiklopediya. - Olmaota: "Aris" baspasi, 2002 ISBN 9965-607-02-8
**Kasai** (yaponcha: *加西市* *Kasai-shi*?) – Yaponiyaning Hyōgo prefekturasida joylashgan shahardir.

Geografiyasi
------------

Kasai Harima tekisligining markazida joylashgan, shimolda oʻrmonlar va janubda esa past togʻlar bilan oʻralgan. Bu yerdan oqib oʻtadigan asosiy daryolar: Kako daryosining irmoqlaridan biri boʻlgan Manganji daryosi va Manganji daryosining irmogʻi boʻlgan Fukkoji daryosi hisoblanadi.

### Qoʻshni munitsipalitetlar

Hyōgo prefekturasi

* Himeji
* Kakogawa
* Ono
* Nishiwaki
* Katō
* Taka
* Ichikawa
* Fukusaki

Iqlimi
------

Kasai nam subtropik iqlimga ega (Köppen *Cfa*), yozi issiq va qish faslida qor yogʻmaydi. Kasaida oʻrtacha yillik harorat 14,9 °C. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1606 mm, sentyabr esa eng nam oy hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat 26,8 atrofida °C, eng pasti esa yanvarda, 3,5 °C atrofida  boʻladi.

Demografiyasi
-------------

Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Kasai aholisi soʻnggi 70 yil ichida nisbatan barqaror boʻlib qolgan.

Aholining oʻsishi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1920 | 39 586 | —     |
| 1930 | 39 061 | −1.3% |
| 1940 | 38 642 | −1.1% |
| 1950 | 49 474 | +28.0% |
| 1960 | 49 234 | −0.5% |
| 1970 | 48 354 | −1.8% |
| 1980 | 51 051 | +5.6% |
| 1990 | 51 784 | +1.4% |
| 2000 | 51 104 | −1.3% |
| 2010 | 48 022 | −6.0% |

Tarixi
------

Zamonaviy Kasai shahrining hududi qadimgi Harima provinsiyasida boʻlgan. Hōjō qishlogʻi Kasai tumanida 1889-yil 1-aprelda zamonaviy munitsipalitetlar tizimini yaratish tizimi tatbiq etilishi bilan tashkil etilgan. Hōjō 1955-yil 15-yanvarda shahar maqomiga koʻtarildi.

Hukumati
--------

Kasai toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 15 aʼzodan iborat bir palatali shahar kengashiga ega boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakliga ega. Kasai Hyogo Prefekturasi Assambleyasiga bir aʼzodan hissa qoʻshadi. Hyōgo Milliy siyosat nuqtai nazaridan, Yaponiya Parlamenti quyi palatasining 4-okrugiga kiradi.

Iqtisodiyoti
------------

Kasai iqtisodiyoti qishloq xoʻjaligiga asoslangan.

Taʼlim
------

Kasai shahrida 11 ta davlat boshlangʻich maktabi va Hyōgo prefekturasi taʼlim boshqarmasi tomonidan boshqariladigan ikkita davlat oʻrta maktabi mavjud. Prefekturada nogironlar uchun bitta maxsus taʼlim maktabi ham bor.

Manbalar
--------

1. ↑  „Kasai city official statistics" (ja).
2. ↑  Kasai climate data
3. ↑  Kasai population statistics
**Igor Oleksandrovich Chuprina** (ukraincha: *Чуприна Ігор Олександрович*; 1956-yil 19-fevral, Ukraina SSR) – Sovet futbolchisi va ukrainalik murabbiy.

Futbolchilik faoliyati
----------------------

U futbolchilik faoliyatini 1979-yilda Cherkassining „Dnepr" jamoasi tarkibida boshlagan. Dnepr jamoasi tarkibida SSSR ikkinchi ligasi musobaqasida 25 ta oʻyin oʻtkazgan. Keyingi yili u ikkinchi liganing boshqa bir jamoasi, Oʻzbekiston SSRning „Xiva" jamoasi sharafini himoya qildi. Xiva jamoasi tarkibida chempionat oʻyinlarida bir oʻyinda ishtirok etdi. 2013-yilda u „Energiya" (Cherkasy) faxriylar jamoasida oʻynagan.

Murabbiylik faoliyati
---------------------

Igor 1996-yilning boshidan murabbiylik faoliyatini boshlagan. 1996-yilning sentabrigacha „Cherkassi Dnepr" klubiga bosh murabbiylik qilgan. Keyinchalik u Cherkassi shahridagi havaskor jamoalarni, jumladan, „Energiya" (Cherkassi) jamoasini musoboqalarga tayyorladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Chuprina, Igor Aleksandrovich kak trener (rus.)
2. ↑  „«Інтернаціонал» здобуває свою першу перемогу". 7 березня 2016da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22 липня 2018.

Havolalar
---------

* Profil FootballFacts.ru saytida
* Profіl na saytі footbook.ru
**Moʻdin** (ruscha: *Мудин*) — Oʻzbekistonning Qashqadaryo viloyati Koson tumanida joylashgan shaharcha hisoblanadi. Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 13-martdagi 68-sonli qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Qadimgi xunn xoqonligi davridagi xoqonlardan birining ismi Modun, Moʻdun boʻlganligi tarixiy manbalardan maʼlum. Moʻgʻul tilida modon soʻzi daraxt, oʻrmon, yogʻoch maʼnosida qoʻllanilgan. Qirgʻiz tilida esa bu soʻz shunchaki oʻrmon maʼnosini bergan. Qirgʻiz tilshunos olimi B. O. Oruzbayevaning yozishicha toʻqay va moʻdun soʻzlari oʻzaro sinonim ekanligini, hamda Alamudun soʻzi ham ayni shu maʼnoda yasalganligini taʼkidlab oʻtadi (bunda al yoki ola + mudun). Qadimiy moʻgʻul va turkiy tillarda mavjud boʻlgan mudun, modon, mudin soʻzlaridan Moʻdin nomi yuzaga kelgan. Mudin bu turkiychada daraxtzor, daraxtlar koʻp oʻsadigan hudud deganidir. Ibtidoiy davrlarda odamlar nafaqat hayvonlarga, balki oʻsimliklar, daraxtlar singari jonsiz buyumlarga ham sigʻinganlar va bu buyumlarni oʻzlariga totem sifatida qabul qilganlar. Shuning natijasida joy nomlari va insonlarning ismlari shakllangan. Arabcha ism boʻlmish Muhiddin ismining buzilgan Mudin yoki Moʻdin shakli ham mavjud.

Joylashuvi
----------

Moʻdin shaharchasi Qashqadaryo viloyatining Koson tumanida joylashgan. Shaharcha hududida ikkita maktabgacha taʼlim muassasasi, maktab, 1939-1945-yillar davomida boʻlib oʻtgan Ulugʻ vatan urushi qurbonlari xotirasiga oʻrnatilgan yodgorlik monumenti joylashgan.

Aholisi
-------

Aholini roʻyhatga olish maʼlumotlarida qayd etilishicha, Moʻdin shaharchasida 2013-yil 1-yanvarda 3789 nafar, 2016-yilda esa 4.2 ming nafar aholi istiqomat qilgan.

Iqlimi
------

Moʻdin shaharchasining iqlimi kontinental boʻlib, yozi issiq, qishi sovuq. Iyul oyining oʻrtacha harorati 35-40° C, yanvar oyiniki 0 dan 1° C gacha yetishi mumkin.

### Yogʻin miqdori

Vegetatsiya davri 210—240 kunni tashkil etadi. Oʻrtacha yillik yogʻin miqdori 190-200 mm ga teng boʻlib, bu yogʻin asosan, bahor va qish oylarida tushadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Koson tumani aholi punktlari pochta indekslari".. Qaraldi: 18-aprel 2023-yil.
2. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 174-175 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
3. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 149 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Oʻzbekiston Koson tumani aholi punktlari |
| --- |
|  |
| 
Markazi: Koson |
|  |
| 
* Alatoʻn
* Beklar
* Boyterak
* Boygʻundi
* Bovurdoq
* Beshqoʻton
* Darcha
* Esaboy
* Etak
* Gala
* Guliston
* Guvalak
* Halimesaboy
* Jarqum
* Koʻlbuqa
* Moʻdin
* Maydayobu
* Nekoʻz
* Obod
* Obdida
* Pistali
* Puduna
* Poʻlati
* Qipchoq
* Qorabayir
* Qoraxitoy
* Qozoqli
* Qoʻngʻirtogʻ
* Rahimsoʻfi
* Sahobu
* Tinibek
* Toshli
* Toʻlgʻa
* Toʻqmangʻit
* Ushoqtepa
* Xoʻjaqoʻrgʻon
* Yuqori Obron
* Zarbuloq
* Zulfiqorota
* Oʻrta Obron
 | 
 |

 |
**Federal tekshirishlar byurosi** (**FTB**) (inglizcha: *Federal Bureau of Investigation*; qisqartmasi: **FBI**) — AQShda federal qonunlar buzilishlarini tekshiruvchi muassasa. 1908-yilda tuzilgan. Qarorgohi Vashington shahrida joylashgan. Uyushgan jinoyatchilik, terrorizm, giyohvand moddalar savdosi, mansab jinoyatlari, zoʻravonlik holatlariga, AQSh hududida boshqa davlatlar razvedkalariga qarshi kurash FTB faoliyatining muhim yoʻnalishlaridir. Byuroning mamlakat shtatlari poytaxtlarida, yirik shaharlarda 60 ga yaqin boʻlimi, 500 dan ortiq mahalliy boʻlinmalari, ayrim mamlakatlarda esa aloqa postlari mavjud. FTBda 24 mingga yaqin xodim, jumladan, 10 mingga yaqin maxsus agent xizmat qiladi. Byuro rahbarini AQSh prezidenti tayinlaydi, AQSh Kongressi tasdiqlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Overview of the Legal Attaché Program Wayback Machine saytida arxivlandi (13-mart, 2016-yil). Federal tekshirishlar byurosi, Qaraldi: 25-mart, 2015-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BNE: XX150939
* BnF: cb120073677 (maʼlumot)
* GND: 35632-3
* ISNI: 0000 0004 0481 0043
* LCCN: n78095617
* NKC: kn20030825006
* NLA: 35567597
* SELIBR: 133942
* SUDOC: 027521052
* VIAF: 136624868
* en:WorldCat Identities: lccn-n78095617

 |
**Meros (Tur. Miras) ―** turkiy haykaltarosh Metin Yurdanurning asaridir. Bu Turkiyaning poytaxti Anqara shahridagi birinchi fuqarolik haykali ekanligi bilan mashhur. Haykalda Xoja Nasreddin xet ximerasida orqaga va orqaga qarab oʻtirgan holda tasvirlangan.

Tarix
-----

1979-yilda Anqara shahar hokimiyati "shaharni plastik elementlar bilan jihozlash loyihasi" ni ishlab chiqdi va Ankaraning turli tumanlarini bezash uchun bir qator haykallarni buyurdi. Bir nechta haykaltaroshlar, shu jumladan Metin Yurdanur tomonidan yaratilgan ushbu asarlar o'sha yili shahar hokimiyatiga taqdim etildi. Shunday qilib, ushbu Yurdanur merosi loyihasi doirasida Anqara temir yo'l stantsiyasi bog'ida, "qo'llar "(tur. Eller) — Abdi Ipekchi parkida va "birdamlik" - Anqara atrofidagi Batikent maydonida joylashtirilgan.

Tavsif
------

Meros haykali Anatoliya bilan bog'liq ikki xil, ammo muhim madaniy shaxslarni birlashtiradi. Shunday qilib, turli vaqtlarda o'sha yerda mavjud bo'lgan kichik Osiyo tsivilizatsiyalarining birligi va uzluksizligini ramziy qilish uchun mo'ljallangan. Yodgorlikda folklor qahramoni Xo'ja Nasriddin tasvirlangan, uning o'ziga xos xususiyati eshakda teskari otirish odati edi. Xuddi shu kompozitsiyada eshakning rolini qanotli va ikki boshli xet sher bajaradi.

Umuman olganda, haykaltaroshlik mavhum ifoda uslubi bilan ajralib turadi. U yubormoqchi bo'lgan xabar turli tafsilotlar bilan qo'llab-quvvatlanadi. Ishning realizmi geometrik va o'tkir haykaltaroshlik elementlaridan foydalanish orqali kuchayadi. Xo'ja Nasrddinning eshak o'rniga sherdagi surati, bir tomondan, turli davrlarni birlashtiradi, boshqa tomondan, bu xalq qahramonini "vaqt sayohatchisi" ga aylantiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Metin Yurdanur « Hamam 1955 / The Bath 1955 »". *galerisoyut.com*.  Galeri Soyut (2015). 14-fevral 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-iyun 2022-yil.
2. ↑  „Metin Yurdanur". *Anıt Heykeller Serisi* (turk). Ege University. 2011. 7-bet. Qaraldi: 5 июля 2021. `{{cite magazine}}`: sana kiritilishi kerak boʻlgan parametrga berilgan qiymatni tekshirish lozim: `|access-date=` (yordam)
3. ↑  *Yalçın, Necati*. „Yurdanur’un Kimera’yla başlayan Ankara serüveni" (tr). Hürriyet (31 января 2017). Qaraldi: 5 июля 2021.
4. ↑  Özkarakoç, Özcan (2019). „Türk Kültür Coğrafyasının Ortak Değeri Nasreddin Hoca'nın Bazı Heykelleri Üzerine Değerlendirmeler". *MANAS Journal of Social Studies* (turk). 8-jild, № 1. Manas University. 157–175-bet. ISSN 1694-7215. Qaraldi: 5 июля 2021. `{{cite magazine}}`: sana kiritilishi kerak boʻlgan parametrga berilgan qiymatni tekshirish lozim: `|access-date=` (yordam)
**Anabolizm** (yun. anabole — koʻtarilish) — hujayralar va toʻqimalar tarkibiy qismlarining hosil boʻlishi va yangilanishida tirik organizmlarda kechadigan barcha kimyoviy jarayonlar majmui. A.ning aksi boʻlgan katabo-lizmda esa birmuncha oddiy moddalardan murakkab moddalar sintezlanib, ener-giya jamgariladi. Biosintez uchun zarur boʻlgan energiya (asosan ATF shaklida) biologik oksidlanish katabolitik re-aksiyalarida yetkazib beriladi. A. orga-nizmlarning oʻsish davrida (hayvonlarda yoshlik davrida, oʻsimliklarda — umr boʻyi) jadal kechadi. Fotosintez plane-tar ahamiyatga ega boʻlgan eng muhim A. jarayoni hisoblanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Uspenskiy tumani** – Rossiyaning Krasnodar oʻlkasi tarkibidagi maʼmuriy-hududiy birlik va munitsipal tuzilma (munitsipal okrug).

Maʼmuriy markazi – Uspenskoye qishlogʻi.

Munitsipal tuman Krasnodar oʻlkasining janubi-sharqiy qismida joylashgan. Sharqda Stavropol oʻlkasining Kochubeevskiy tumani bilan, janubda Otradnenskiy tumani bilan, gʻarbda esa Novokubanskiy tumani va Armavir shahar okrugi bilan chegaradosh. Tumanning maydoni – 1129,98 km².

Mintaqaning asosiy daryolari – Kuban, Urup va Bechug. Iqlimi nam moʻʼtadil, yozi issiq, qishi salqin.

Tarixi
------

Uspenskiy tumani 1924-yil 2-iyunda Janubi-Sharqiy mintaqaning Armavir tumani tarkibida tashkil etilgan. U Kuban-Qora dengiz mintaqasining tugatilgan Armavir departamenti hududining bir qismini oʻz ichiga olgan.

Dastlab okrug tarkibiga 24 qishloq sovetlari kirgan: Bratsko-Opochinovskiy, Vrevskiy, Galitsinskiy, Gusarovskiy, Gʻarbiy, Egorlikskiy, Karamurzinskiy, Konokovskiy (Konokovo qishloq’i), Konokovskiy (Konokovskiy qishlogʻi), Kurgokovskiy, Livonskiy, Malaminskiy, Maryinskiy, Nadzornenskiy, Nikolaevskiy, Novokavkazskiy, Ovechkovskiy, Panteleimonovskiy, Piskunovskiy, Janubiy xutorlar ittifoqi (Velikobratskiyx.), Trexselskiy, Ubezhenskiy, Urupskiy va Uspenskiy.

* 1924-yil 16-noyabrdan boshlab mintaqa Shimoliy Kavkaz hududi tarkibiga kiradi.
* 1929-yil 6-noyabrda okrug tugatilib, uning hududi Armavir, Otradnenskiy va Nevinnomissk tumanlari oʻrtasida boʻlingan.
* 1934-yil 31-dekabrda hudud qayta tiklandi.
* 1937-yil 13 sentyabrdan beri Uspenskiy tumani Krasnodar oʻlkasi tarkibiga kiradi.
* 1962-yil 28-apreldan 1975-yil 21-fevralgacha Uspenskiy tumani tugatilib, uning hududi Novokubanskiy tumani tarkibiga kiritildi.
* 1993-yilda qishloq kengashlari faoliyati toʻxtatildi, qishloq hokimliklari hududlari qishloq okruglariga aylantirildi.
* 2005-yilda munitsipal hududda qishloq tumanlari chegarasida 10 ta qishloq aholi punkti tashkil etildi.

Aholining oʻrtacha yoshi: 38,1 yosh. Erkaklarning oʻrtacha yoshi esa: 35,6 yil. Ayollarning oʻrtacha yoshi: 40,3 yil.

Aholining oʻrtacha yoshi: 37,0 yil. Erkaklarning oʻrtacha yoshi esa: 34,5 yil. Ayollarning oʻrtacha yoshi: 39,4 yil.

Viloyatning maʼmuriy-hududiy tuzilishining bir qismi sifatida Uspenskiy tumani 10 ta qishloq okrugini oʻz ichiga oladi.

Невозможно определить количество столбцов



  

Невозможно определить количество столбцов

Uspenskiy tumani iqtisodiyotining asosi: qishloq xoʻjaligi – 46%, sanoat – 41%, savdo – 11% va qurilish – 1%.

Havolalar
---------

1. ↑  „Закон Краснодарского края от 2 июля 2009 г. № 1765-КЗ «Об административно-территориальном устройстве Краснодарского края и порядке его изменения»". 8-mart 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-dekabr 2020-yil.
2. ↑  „Административно–территориальное деление края на 2020 год". 17-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-dekabr 2020-yil.

* .

* Uspenskiy tumani maʼmuriyatining rasmiy veb-sayti
* Viloyat ijroiya hokimiyati portalida Uspenskiy tumani Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-09-14).
Koordinatalari: 33°27′21.499999999206″N 126°33′42.839999999979″E﻿ / ﻿33.45597222222200173°N 126.56189999999999429°E﻿ / 33.45597222222200173; 126.56189999999999429GO

**Jeju milliy universiteti** – Janubiy Koreyaning oʻnta yetakchi milliy universitetlaridan biridir. 1952-yilda Janubiy Koreyaning Jeju viloyati poytaxti Jeju shahrida tashkil etilgan. 2008-yilda Cheju milliy universiteti va Jeju milliy taʼlim universiteti birlashtiriladi va Jeju milliy universiteti deb atala boshlandi.

Tarixi
------

1952-yilda Jeju kichik kolleji tashkil etildi va 1955-yilda toʻrt yillik kollejga aylandi.1962-yilda huquq va gumanitar fanlar fakultetlari ochilgach,Jeju milliy kollejiga aylandi. 1979-yilda aspirantura tashkil etildi va kollej 1982-yilda universitet maqomini oldi.
2008-yilda hukumatning milliy universitetlarni birlashtirish va tugatish hamda qabul qilinadigan talabalar sonini qisqartirish siyosatiga muvofiq, Jeju milliy taʼlim universiteti va Cheju milliy universiteti integratsiya qilindi va bitta Jeju milliy universiteti tashkil etildi. Sobiq Jeju milliy taʼlim Universitetining kampusi Sara Kampus nomi ostida yangi universitet kampusiga aylandi. Bundan tashqari, 2009-yilda yuridik fakultetni tashkil etish maʼqullandi va ochildi.

Fakultetlar
-----------

Universitetning bakalavriat taʼlim shakli boʻyicha 12 ta kollejni taklif etadi: sanʼat va dizayn kolleji, gumanitar fanlar kolleji, Huquq va siyosatshunoslik kolleji, iqtisodiyot va tijorat kolleji amaliy fanlar kolleji, tabiiy fanlar kolleji, muhandislik kolleji, tibbiyot kolleji va veterinariya kolleji. 6 ta yoʻnalish boʻyicha aspirantura mavjud: oliy taʼlim, biznes boshqaruvi, davlat boshqaruvi, sanoat va ijtimoiy taʼlim oliy maktabi. 3 ta professional aspirantura yoʻnalishlari mavjud boʻlib, bular: huquq, tibbiyot va tarjimonlik yoʻnalishlaridir.

Manbalar
--------

1. ↑  Website of Jeju National University

Havolalar
---------

| * k
* m
* t
Janubiy Koreya universitetlari |
| --- |
| Davlat | 
* Seul milliy fan va texnologiya universiteti
* Chonnam Milliy Universiteti
* Chungnam milliy universiteti
* Incheon milliy universiteti
* Kangwon milliy universiteti
* Jeju milliy universiteti
* Koreya milliy transport universiteti
* Jeonbuk milliy universiteti
* Andong milliy universiteti
* Sunchon milliy universiteti
* Changwon milliy universiteti
* Kyungpook milliy universiteti
* Kongju milliy universiteti

 |
| Xususiy | 
* Kyung Hee universiteti
* Sungkyunkwan universiteti
* Ewha ayollar universiteti
* Busan xorijiy tillar universiteti
* Chung-Ang universiteti
* Sejong universiteti
* Hanyang universiteti
* Sogang universiteti

 |
„**Vorona i Lisitsa**" (tarjimasi „Qargʻa va tulki") Ivan Krilov qalamiga mansub masaldir. Birinchi marta 1808-yilda „Dramaticheskiy vestnik" jurnalida chop etilgan.

Yaratilish tarixi
-----------------

Krilov Ezop, Phaedrus, Babrius, Ignatiy Dikon, Jean de La Fontaine, Gotthold Ephraim Lessing, P. P. Sumarokova, V. K. Trediakovskiylarda paydo boʻlgan qadimiy syujetdan foydalangan.

Syujeti
-------

Masal axloqiy muqaddima bilan ochiladi: muallif xushomadlik yomon, zararli, lekin hamma narsa kelajak uchun emas, koʻngilda esa xushomadgoʻy hamisha burchak topadi. Keyin qayerdandir bir bo‘lak pishloq olib, yemoqchi bo‘lgan qarg‘a haqida hikoya qilinadi. Masalning asosiy qahramonlari ikkita oʻrmon yashovchisi — tulki va qargʻadir. Bir kuni qargʻa bir boʻlak pishloq olishga muvaffaq boʻladi. Qush nonushta qilish uchun shoxga oʻtiradi. Bu vaqtda tulki yugurib oʻtib ketadi. U qarg‘aning pishlogʻini payqab qoladi va uni olishga qaror qiladi. Tulki qargʻaga xushomad qiladi, uning goʻyoki gʻayrioddiy goʻzalligini maqtaydi. Tulki qargʻadan goʻyoki ajoyib ovozi bilan nimadir kuylashni soʻraydi. Ahmoq, ishonuvchan qarg‘a beadab xushomadgo‘ylikka berilib, o‘zining „qo‘shiqchilik isteʼdodi"ni ko‘rsatish uchun tumshug‘ini ochadi. Qargʻa xushomadga berilib, qichqirdi, pishloq darhol tumshugʻidan tushadi. Ayyor tulki oʻljani olib, qochib ketadi. Aldangan qargʻa nonushtasiz qoladi.

Axloqiy jihati
--------------

„Vorona i Lisitsa" ertagining axloqi shundaki, xushomadgoʻylik xavfli narsa, unga qarshi turish juda qiyin. Krilov ertakning axloqini birinchi satrlarida ifodalaydi: xushomadgoʻylik „yomon va zararli" va bu haqda hamma biladi, lekin odamlar hali ham yomon xushomadgoʻylarning tuzogʻiga tushib qolishadi. Afsuski, odamlar koʻpincha barcha ogohlantirishlarga qaramay, xushomadgoʻylik bilan boshlarini yoʻqotadilar.

Manbalar
--------

1. ↑  И. А. Крылов. Сочинения в двух томах. Москва, «Государственное издательство художественной литературы», 1955.
2. ↑  „https://pacificlight.ru/uz/derevo-iz-basni-vorona-i-lisica-basnya-o-vorone-i-lisice-yumor-nervnyh/".
3. ↑  I.A.Krilov*. I.A.Krilov Basni Dramaturgiya* (rus), 1982 — 367 bet.
4. ↑  [ „Мораль басни "Ворона и лисица"
].

Havolalar
---------

* „Vorona i Lisitsa" (ruscha)
**Tiristor** (yun. thyra — eshik, kirish va rezistor) — elektrik ventil xossasiga ega boʻlgan kremniy monokristall asosidagi yarimoʻtkazgich asbob. Yarimoʻtkazgich elementi kremniy (bir oz bor, alyuminiy va fosfor qoʻshilgan) monokristall disk (plastinka)dan tayyorlanadi. Ishlash prinsipi kremniy monokristallning elektronteshikli oʻtish (elektron p oʻtkazuvchanlikdan teshikli r oʻtkazuvchanlikka oʻtish) xossasiga asoslanadi. Bu xossa asbobning ventilli oʻtkazuvchanligini taʼminlaydi. T.ning triodli (trinistor; uchta tashqi chiqish — katod, anod, boshqaruvchi elektrod) va diodli (dinistor, boshkaruvchi elektrodsiz) turlari bor. Vazifasiga koʻra, bir tomonlama va ikki tomonlama oʻtkazuvchan, yuqori chastotali, impulsli, ikki operatsiyali va maxsus xillarga boʻlinadi. Fotorezistorlar, galliy arsenid asosidagi T.lar ham bor.

T. elektr oʻzgartirgichlarida ventil, avtomatik boshqarish tizimining ijrochi va kuchaytiruvchi elementlari, turli elektron qurilmalarda xotira kaliti hamda elementlari va boshqa sifatida ishlatiladi.

{{ru:Тиристор}}

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Akbar Abdullayevich Hakimov** (1949.9.8, Termiz shahri) — sanʼatshunos, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (2017), Oʻzbekiston Badiiy akademyasi akademigi (1997), sanʼatshunoslik fanlari doktori (1993), professor(1996). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1972). 1969-yildan Sanʼatshunoslik institutida katta laborant, ilmiy xodim (1979—82), boʻlim mudiri (1982—92), direktor oʻrinbosari (1992—97; 2000-05-yillarda direktor vazi-fasini bajaruvchi); 2005-yildan Tasviriy va maliy-bezak san`ati bo`limi mudiri. O`rindoshlik asosida Oʻzbekiston Badiiy akademyasi bosh ilmiy kotibi (1997—2005), K.Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti professori (1993-yildan) H.ning ilmiy ishlari Oʻrta Osiyo tasviriy va amaliy-bezak san`atini oʻrganishga bagʻishlangan. H. bir qancha xalqaro ilmiy anjumanlar qatnashchisi, koʻrgazmalar loyihasi va ularga tuzilgan kataloglar hammuallifi ("Orol fojiasi", "Oʻzbekiston — Amir Temur vatani" va boshqalar) "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan (2000). Tokiyodagi Soka universiteti faxriy professori (2000-yildan).

Manbalar
--------

* Iskusstvo Sentralnoy Azii, L. 1987; Sovremennoye dekorativnoye iskusstvo Sent-ralnoy Azii, T. 1988; Sovremennaya dekora-tivnaya plastika respublik Sredney Azii, T. 1999; Iskusstvo natsiy, M. 2000.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***p* -Toluol sulfo kislota** ( **PTSA**, **pTSA** yoki ***p* TsOH** ) yoki **tosil kislotasi** ( **TsOH** ) CH3C6H4SO3H formulasiga ega bo'lgan organik birikma. Bu suvda, spirtda va boshqa qutbli organik erituvchilarda eriydigan oq rangdagi juda gigroskopik qattiq moddadir.  CH3C6H4SO2 guruhi **tosil** guruhi sifatida tanilgan va ko'pincha Ts yoki Tos deb qisqartiriladi. Ko'pincha, TsOH monogidratga, TsOH ga ishora qiladi. H2O. 

Boshqa arilsulfo kislotalar singari, TsOH ham kuchli organik kislotadir. Bu benzoy kislotadan taxminan bir million marta kuchliroq.  Bu qattiq bo'lgan kuchli kislotalardan biridir, shuning uchun qulay tarzda o'lchanadi va saqlanadi.

Olinishi va qo'llanilishi
-------------------------

Toluol sulfo kislota sanoat miqyosida toluolni sulfolash orqali tayyorlanadi. Umumiy aralashmalarga benzolsulfo kislota va sulfat kislota kiradi. TsOH monogidratida suv mavjud. Notozalik sifatida mavjud bo'lgan umumiy namlikni baholash uchun Karl Fisher usuli qo'llaniladi. Notozalik uning konsentrlangan suvli eritmasidan qayta kristallanish, so'ngra toluol bilan azeotropik quritish yo'li bilan olib tashlanishi mumkin. 

TsOH organik sintezda "organik - eruvchan" kuchli kislota sifatida foydalaniladi. Foydalanish misollariga quyidagilarni keltirish mumkin:

* Aldegidning asetalizatsiyasi .
* Fisher-Speier esterifikatsiyasi (efir hosil bo'lishi)
* Transesterifikatsiya reaktsiyalari

Tosilatlar
----------

Alkil tosilatlar alkillashtiruvchi moddalardir, chunki tosilat elektronni tortib olish xususiyatiga ega, shuningdek, yaxshi ajralib chiqadigan guruhdir. Toluol sulfo efirlari nukleofilik hujumga yoki eliminatsiyaga uchraydi. Tosilat efirlarining qaytarilishi uglevodorodni hosil bo'lishiga olib keladi. Shunday qilib, tosillanishdan so'ng pasayish spirtli ichimliklarni kislorodsizlantirishga imkon beradi.

 p-orbital stabilizatsiyasi bilan 7-norbornenil kationining tuzilmalari.

  

Tosilatlar, shuningdek, spirtli ichimliklar uchun himoya guruhidir. Ular spirtli ichimliklarni 4-toluol sulfonilxlorid bilan, odatda aprotik erituvchi sifatida, ko'pincha piridin bilan birlashtirish orqali tayyorlanadi.

Reaksiyalar
-----------

Gidroliz reaksiyalari

* TsOH fosfor pentoksidi bilan isitish orqali *p* -toluensulfonik angidridga aylanishi mumkin.
* Kislota va suv bilan qizdirilganda TsOH toluolga gidrolizlanadi :

CH3C6H4SO3H + H2O → C6H5CH3 + H2SO4
Bu reaksiya arilsulfonik kislotalar uchun umumiydir.

Shuningdek qarang
-----------------

* Tosil
* Kollidiniy <i id="mwkQ">p</i> -toluensulfonat

Ma'lumotnomalar
---------------

1. 1 2 3  Baghernejad, Bita (31 August 2011). "Application of p-toluenesulfonic Acid (PTSA) in Organic Synthesis". *Current Organic Chemistry* **15** (17): 3091–3097. doi:10.2174/138527211798357074.
2. ↑  Armarego, W. L. F.*. Purification of Laboratory Chemicals.*, 8th, Oxford: Elsevier Science, 2003 — 612 bet. ISBN 978-0-12-805457-4.
3. ↑  „Nucleophilic Substitution".
4. ↑  C. M. Suter*. The Organic Chemistry of Sulfur*. New York: John Wiley & Sons, 1944 — 387–388 bet.
5. ↑  J. M. Crafts (1901). "Catalysis in concentrated solutions". *J. Am. Chem. Soc.* **23** (4): 236–249. doi:10.1021/ja02030a007. .
**Nazariya** — biror hodisa va faktlarni izohlovchi va bashorat qila biluvchi bilimlar tizimi, sxemasidir. Nazariyalar ilmiy uslub vositasida yaratiladi, shakllantiriladi voqelik qonuniyatlari va undagi muhim aloqalar haqida bir butun tasavvur beradigan bilim shakli. Nazariya borliqning muayyan sohasiga oid boʻlgan tajribalardan umumlashtirilgan maʼlumotlar asosida kelib chiqadi. Ilmiy bilishda Nazariya ning asosiy vazifasi tajribalar bergan dalillarni izohlash, shu bilan birga, narsa va hodisalarning mohiyatiga chuqurroq kirib borish, yuzaga keladigan yangi narsa va hodisalarni oldindan koʻra olishdan iborat. Har qanday Nazariya ilmiy bilishning natijasi sifatidagi bilish shakli boʻlsada, lekin uni tugallangan, oʻzgarmas, mutlaq bilim deb qaramaslik kerak. Nazariya bilish jarayonidabiz toʻplagan bilimlarning natijasigina emas, balki yangi bilimlar hosil qilish yoʻlidagi boshlangʻich asosdir. Nazariya hamma vaqt amaliyot bilan uzviy boglik boʻladi va shundagina u harakat va rivojlanishning quroliga aylanadi. Nazariya ning boshlangʻich shakli gipotezalmr. Amaliyotda gipotezaning toʻgʻri, haqiqat ekanligi isbotlansa, shu asosda yangi Nazariya yuzaga kelishi mumkiNazariya Ilmiy bilish jarayonida kishilarning ilmiy Nazariya lar bilan qurollanganligi unga ilmiy oldindan koʻrish — ilmiy bashorat qilish imkoniyatini beradi. Bu esa, oʻz navbatida, yangi qonuniyat va yangi Nazariya larning shakllanishiga olib keladi.

  

* kundalik turmushda - biror hodisaga oid faraz va fikrlar toʻplamidir (masalan: Fitnalar nazariyasi).

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ijro ish yurituvi** – qonun hujjatlarida belgilangan tartibda buzilgan yoki bahsli subyektiv moddiy huquqlarni yohud qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarning real himoyasini taʼminlash maqsadida vakolatli oʻrganlar huquqiy hujjatlari ijrosini majburiy ravishda amalga oshirilishi nazarda tutiladi. Ijro ish yurituvi sud hujjatlari, shuningdek qonunda belgilangan vakolatlarni amalga oshirayotganlarida jismoniy yoki yuridik shaxslar zimmasiga pul mablagʻlari va boshqa mol-mulkni oʻzga shaxslarga berish yoki shu jumladan ular foydasiga muayyan harakatlarni amalga oshirish yoki bunday harakatlarni amalga oshirishdan oʻzini tiyish majburiyatini yuklah huquqi berilgan boshqa oʻrganlarning (mansabdor shaxslarning) hujjatlari majburiy ijro etilayotganda yuzaga keladigan munosabatlar majmui deb qaraladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Toychiyev, N. ed (2009). "Ijro ish yurituvi". *Oʻzbekiston yuridik ensiklopediyasi*. Toshkent: „Adolat" nashriyoti. p. 202.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Huquqshunoslikka oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Oq-Qalʼa** (turkm. Ak gala; shuningdek yana Adak, Yangishahar degan nomlar mavjud) – Turkmanistonning oʻrta asrlardagi shahalaridan (qal’asi) biri, Amudaryoning Sariqamish deltasidagi Toshhovuz viloyati hududida joylashgan qadimiy shahar xarobalaridan biri hisoblanadi.

Tarixi
------

Amudaryoning eski oʻzani Daryoliq 13-asrda Amudaryodagi toʻgʻonni vayron qilgan moʻgʻul bosqinchilarining Xorazmga olib kelgan vayronagarchiliklari natijasida vujudga kelgan. Daryoning sharqirab oqayotgan suvlari dastlab Xorazm poytaxti Gurganj shahrini, soʻngra qadimda Amudaryoning Kaspiy dengiziga olib boradigan Sariqamish deltasi va Oʻzboy oʻzanlarini toʻldirgan. Bu toshqindan turkman qabilalari muvaffaqiyatli foydalanib, 14-asr oxiriga kelib bu yerlarda ulkan sugʻorish tarmogʻini yaratganlar. Tarixchilarning fikriga koʻra, aynan oʻsha paytda Daryoliq oʻzanlaridan biri boʻyida Oq-Qalʼa shahri qurilgan boʻlib, uning hududida turkman qabilalar istiqomat qilgan.

Tavsifi
-------

Oq-Qal’aning qal’a devorlari gil gʻishtdan qurilgan boʻlib, balandligi 6 metrga koʻtarilgan, poydevor qalinligi esa ikki metrdan oshgan. Devorlar boʻylab tashqi tomondan teshiklari boʻlgan kamon otishga moʻljallanga joylari mavjud va minoralarda ikki qavatli kamon otish uchun qoʻshimcha joylar va ikki qator zaxira kamonchilari uchun qoʻshimcha joylar mavjud, butun qal’a keng xandaq bilan oʻralgan. Qal’a devorlaridan butun qal’a boʻylab kengligi 8 metr boʻlgan toʻgʻridan-toʻgʻri asosiy koʻchaga yoʻnalgan yoʻlaklar mavjud va bu yoʻlaklarning oxiri hovuzlarning yashirincha kirish joyiga olib chiqgan. Shuningdek, qal’a hududida loydan qurilgan turar-joy binolarini tashkil etuvchi koʻndalang koʻchalar boʻlgan, ularning koʻpchiligi poydevori tosh plitalardan qurilgan.

Manbalar
--------



1. 1 2  „С. Атаныязов. Словарь туркменских этнонимов. — Ylym, 1988. — 188 с.".
2. ↑  „Хемра Юсупов. Приузбойские туркменские племена XIV-XV вв. / Е. Атагаррыев, Б. И. Вайнберг. — Ашхабад, Туркменистан: Ылым, 1975. — 120 с.".
3. ↑  „М. Б. Дурдыев. Туркмены Центральной Азии. — Ашхабад: Юрт, 1993. — С. 9. — 52 с.".
4. ↑  „Белая крепость. Интернет альманах Turkmen.ru. Дата обращения: 25 января 2022.".
**Roziya Zaripovna Karimova** (1916.18.3, Qozon - 15.03.2011, Toshkent) — raqqosa, balet artisti, xoreograf, pedagog, olima. Oʻzbekiston xalq artisti (1950). Oʻzbek davlat musiqali teatri qoshidagi teatr studiyasini tugatgan (1932), shu teatr truppasida, 1939—57 yillar Oʻzbek davlat opera va balet teatri (hoz. Navoiy teatri)da yakka raqqosa. 1949-yildan Oʻzbek raqs va xoreografiya oliy bilim yurtida pedagog. 1964-yildan Hamza nomidagi Sanʼatshunoslik institutida katga ilmiy xodim. Spektakllarda lirik va qahramonlik harakteridagi raqslarni ijro etish bilan birga Anorxon ("Oʻrtoqlar"), Asal ("Gulsara"), Osiyo ("Arshin mol olon") kabi dramatik rollar ham ijro etgan. Balet partiyalarida oʻzbek xalq raqsi harakatlarini pantomima bilan uygʻunlashtirishga harakat qilgan. "Gulandom" (Yevgeniy Brusilovskiy), "Oq bilak" (S. Vasilenko), "Esmeralda" (Ch. Puni) baletlarida Gulandom, Oq bilak, Ona; "Boʻron" (M. Ashrafiy, S. Vasilenko), "Karmen" (J. Bize) operalarida Kumushoy, Fraskita balet partiyalarini ijro etgan. 1957—60 yillar Muqimiy teatrida baletmeyster. "Ravshan va Zulxumor", "Nurxon" kabi spektakllarning raqslarini sahnalashtirgan. Oʻzbek raqsiga oid asarlar, uslubiy oʻquv qoʻllanmalari muallifi. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1983). "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1998).

Manbalar
--------

1. ↑  
	* Tansi ansamblya Baxor, T. 1979; Oʻzbekskiye tansi v postanovkax Isahara Akilova, T. 1987; Urok oʻzbekskogo tansa, T. 1987; Fargʻona raqsi, T. 1992; Tanavor, T. 1993; Doyra zarblariga mashgʻulot, T. 1995.
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |