1900 yildagi teatr afishasi, fikr oʻqish seansiga taklif
**Mentalizm** (inglizcha: *mentalism*), shuningdek, **psixologik eksperimentlarni** oʻzlashtirish — sahna sanʼatining bir turi, psixologik eksperimentlar, eksperimentlar va telepatiya, ravshanlik, psixokinez va boshqalar kabi "psixik "qobiliyatlarni (ajoyib qobiliyatlar, xotira, kuzatish va tezkor hisob-kitoblar) omma oldida namoyish qilish. Sahna sanʼati sifatida gipnozni mentalizm bilan ham bogʻlash mumkin.

**mentalist**[dict] — bunday mahoratni namoyish etuvchi mutaxassis.

Tarixi
------

Mentalizm uzoq tarixga ega. Sehrgarlar, jodugarlar, afsungarlar va folbinlar qadim zamonlardan beri maʼlum boʻlib, ular haqidagi maʼlumotlar bizga etib kelgan qadimgi yunon va rim matnlarida, Eski Ahdda va boshqa koʻplab tarixiy manbalarda mavjud. Sanʼat turi sifatida mentalizm 19-asrda jamiyatda spiritizm va oʻrtamiyona qiziqishning rivojlanishi bilan bogʻliq holda rivojlangan.

Amalga oshirish yondashuvi
--------------------------

Mentalizm illyuzionizmning boshqa turlariga oʻxshash tamoyillar va koʻnikmalardan foydalanadi. Baʼzi ijrochilar (firibgarlar) aslida ruhiy qobiliyatga ega ekanligini taʼkidlaydilar (Volf Messing, Uri Geller), boshqalari oʻzlarining chiqishlarida gʻayritabiiy narsa yoʻqligini taʼkidlaydilar (Derren Braun, Yuriy Gorniy), ularning „nomerlari" inson psixikasi va fiziologiyasi fani yutuqlaridan foydalanadi..Baʼzi mentalistlar oʻz sanʼatini sahna sehrining boshqa turlaridan ajratib turadilar, lekin koʻplab spektakllar psixologik tajriba va illyuziya elementlarini birlashtiradi.

Madaniyatda
-----------

2008-yilda Qoʻshma Shtatlarda mashhur "Mentalist "teleseriali suratga olindi, unda AQSh Kaliforniya Tergov Byurosi (CBI) maslahatchisi Patrik Jeyn qotillik holatlarini ochishda oʻz qobiliyatlaridan qanday foydalanishi haqida hikoya qiladi.

Shpongle „Hech narsa yoʻq …" loyihasining uchinchi studiyaviy albomida 13-trek „Mentalizm" deb nomlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Randi J.* Mentalist (Wayback Machine saytida 2013-04-26 sanasida arxivlangan) // An Encyclopedia of Claims, Frauds, and Hoaxes of the Occult and Supernatural
2. ↑  Lois W. Choi-Kain, M.D. M.Ed. John G. Gunderson, M.D. Mentalization: Ontogeny, Assessment, and Application in the Treatment of Borderline Personality Disorder. Am J Psychiatry, №165 (9), 2008
3. ↑  Lieberman, A.F. Van Horn, P. Ippen, C.G. Towards evidence-based treatment: Child-parent psychotherapy with preschoolers exposed to marital violence. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 44, 2005
4. ↑  Schechter DS, Myers MM, Brunelli SA, Coates SW, Zeanah CH, Davies M, Grienenberger JF, Marshall RD, McCaw JE, Trabka KA, Liebowitz MR. Traumatized mothers can change their minds about their toddlers: Understanding how a novel use of videofeedback supports positive change of maternal attributions. Infant Mental Health Journal, 27 (5), 2006

Adabiyotlar
-----------

* Kreskin: *Mentalist*
* Saymon Uintrop: Mentalist
* Teodor Annemann: *Amaliy aqliy taʼsirlar*
* Teodor Annemann: *Amaliy aqliy sehr*
* Banachek: *Psixologik nozikliklar 1-3*
* Borodin: *Yakuniy parda*
* Toni Korinda: *Mentalizmga 13 qadam*
* Erich Juhn: *Leben und Taten des Hellsehers Henryk Magnus*
* Devin Knight: *Koʻzi bogʻlangan mashina*
* Ajoyib Kreskin: *Kreskinning aqlni kengaytirishning qiziqarli usuli: oʻzlashtirishingiz mumkin boʻlgan aqliy texnikalar*
* Vilfrid Kugel: *Hanussen*
* Piter *Lamont*
* Ted *Lesli*
* Utz Napierala: *Geistes-Blitze*
* Perkeo, *Geheimnisse der Parapsixologiya*
* Perkeo, *Im Bannkreis der Psychometrie*
* Jeyms Randi : *Sehrgarlik*, *Uri Gellerning haqiqati*
* Wonder Man Fred: *Yarim aqliy sayohat*
* Ian Rowland: *Sovuq oʻqishning toʻliq faktlari kitobi*

Mentalistlarning jamoalari va yigʻinlari
----------------------------------------

* Psixik koʻngilochar uyushmasi .
* PSYCRETS Britaniya sirli koʻngilochar jamiyati (Wayback Machine saytida 2019-07-31 sanasida arxivlangan)
* Mind Summit 2014 — 1-Umumevropa mentalizm konventsiyasi (Wayback Machine saytida 2016-05-03 sanasida arxivlangan)