**Dame Meri Barbara Hamilton Kartlend**, DBE, DStJ (1901-yil 9-iyul – 2000-yil 21-may) **Barbara Kartlend** nomi bilan ijod qilgan ingliz yozuvchisi, zamonaviy va tarixiy sevgi romanlarning sermahsul nashriyotchisi sifatida tanilgan, asardagi voqealarda asosan Viktoriya yoki Edvard davri tasvirlangan.

Kartlend oʻzining zamondoshi yozuvchi Agata Kristi bilan 20-:asrda butun dunyo boʻylab kitoblarning sotilish tomonidan birinchi oʻrinda turadigan mualliflaridan biri hisoblanishadi.

Uning koʻpgina romanlari ommaviy axborot vositalari orqali namoyish etilgan*,"Yuraklar xavfi" va "Yuraklar* *jangi* romanlari film sifatida ekran yuzini koʻrgan.

Uning ingliz tilidagi romanlari koʻplab tillarga tarjima qilingan va Kartlend dunyo boʻylab eng koʻp tarjima qilingan beshinchi muallifdir uning 723 ga yaqin romani roman yozgan va *Ginnesning rekordlar kitobiga* kiritilgan. Kartend bir yilda nashr etilgan romanlarning eng koʻp soni uchun ham Giness rekordlar kitobiga kiritilgan (1977).

Garchi u oʻzining romantik asarlari bilan mashhur boʻlsa-da, u biografiyalar, spektakllar, pyesalar, musiqa, sheʼrlar, dramalar, operalar va bir nechta sogʻliqni saqlash va oshpazlik retseptlari kitoblarini ham yozgan. Shuningdek, u televizor tomoshabinlari va gazeta jurnallar uchun intervyular berib borgan.

Xabarlarga koʻra, u oʻz kitoblarining 750 million nusxada sotgan, ammo boshqa manbalar uning umumiy sotilgan kitoblari sonini ikki milliarddan ortiq deb hisoblashadi. Uning romanlarining muqovalarida odatda Frensis Marshall (1901 – 1980) tomonidan yaratilgan portret uslubidagi rasmlar bilan bezalgan.

Kartlend, shuningdek, *Cartland Promotions* kompaniyasining boshqaruvchisi boʻlgan ishbilarmon xonim edi. U Londonning eng taniqli jamiyat arboblaridan biri hisoblangan. Koʻpincha pushti shifon koʻylakda, toʻq rangli shlyapa, sariq parik va proffesional pardoz bilan Britaniyaning eng mashhur ommaviy axborot vositalari yulduziga aylandi.

Yoshligi
--------

Birmingem, Edgbaston, 31-avgustda Roadda tugʻilgan, Kartlend Britaniya armiyasi ofitseri mayor Jeyms Bertram „Bertie" Folkner Kartlend (1876—1918) va uning rafiqasi Meri Hamilton Skobellning toʻngʻich farzandi va yagona qizi edi. „Polly" nomi bilan tanilgan (1877—1976). Kartlandning ikkita ukasi bor edi: mayor Ronald Kartlend, Ikkinchi Jahon urushida (1907—1940) armiya mayori boʻlib xizmat qilgan parlament aʼzosi (deputat) va Jeyms Entoni Gamilton Kartlend "Toni''(1912—1940). Ikkalasi ham Flandriyadagi urush paytida halok boʻlishgan.

Garchi u yuqori sinf qulayligida tugʻilgan boʻlsa-da, Kartlandlar oilasining moliyaviy ahvoli uning tugʻilishidan koʻp oʻtmay yomonlashgan. Keyinchalik Kartlend bu pasayishni otasi tomonidan bobosi Jeyms Kartlendning joniga qasd qilishi bilan bogʻlaydi, uning soʻzlariga koʻra, bobosi bankrotlikdan keyin oʻzini otib oʻldirgan u moliyachi edi. Biroq, probate reestridagi yozuvga koʻra, Jeyms Kartlend, mis quyish kompaniyasining egasi Jeyms Kartland & Son Ltd 92,000 funt sterlinglik mulkni qoldirib vafot etgan, Barbara Kartlendning voqealar versiyasi maʼlum darajada yolgʻon ekanligini koʻrsatadi. 

Koʻp oʻtmay, birinchi jahon urushida uning otasi Berri-o-Bakda vafot etdi. Kartlendning onasi kun kechirish Barbara va uning ikki ukasini boqish uchun Londonda quruq mahsulotlar doʻkonini ochdi, ukalarining ikkalasi ham 1940-yilda jangda halok boʻldi

Kartlend xususiy qizlar maktablarida taʼlim olgan: Elis Ottley maktabi, Malvern qizlar kolleji va Xempshirdagi Abbey House taʼlim muassasasi. U 1922-yildan keyin jamiyat muxbiri va romantik fantastika yozuvchisi sifatida muvaffaqiyat qozondi. U oʻzining dastlabki romani uchun Edvardlik yozuvchi Elinor Glinning romanlaridan ilhomlanganini va u bilan doʻstlashganini aytdi.

 Barbara Kartlend 1925-yil
*The Daily Telegraph* nashrida eʼlon qilingan maʼlumotga koʻra, Kartlend jinsiy aloqa haqida bilgach, soqchilar zobiti bilan birinchi nikohini buzgan. Bu daʼvo uning keyingi hayotida bunday masalalar hech qachon muhokama qilinmagan avlod vakili sifatidagi tashqi koʻrinishiga mos kelardi, lekin u 1920-yillarda jinsiy mavzuda asar yaratganidan koʻngli boʻlib bezovta oʻtirardi. U 1927-yil 23-aprelda Shotlandiyadan boʻlgan Britaniya armiyasi ofitseri va katta boylik egasi kapitan Aleksandr "Sachi" Jorj Makkorkodeylga turmushga chiqishidan oldin 49 ta nikoh taklifini rad etganini aytgan. Ular kapitan bilan 1933-yilda ajrashishdi,  va u 1964-yilda yurak yetishmovchiligidan vafot etdi

Ularning qizi Reyn Makkorkodeyl (1929-yil 9-sentabr - 2016-yil 21-oktabr), keyinchalik Kartlend Sazerlendning 5-gersogi Jorj Sazerlend-Leveson- Guerning Kent gertsogi shahzoda Jorjning qizi boʻlgan. 1933-yilda McCorquodales xiyonat qilganlikda va boshqa ayblovlarni oʻz ichiga olgan mojaroli ajrimidan soʻng, Kartland 1936-yil 28-dekabrda sobiq erining amakivachchasi Xyu Makkorkodeylga turmushga chiqqan. Xyu Makkordeyl 1963-yilda vafot etgan. Ikkinchi eridan Kartlendning ikki nafar oʻgʻli bor edi: Ivan McCorquodale (1937-yil 11-oktabrda tugʻilgan), sobiq *Debretts* nashriyotchisi va Glen McCorquodale (1939-yilda tugʻilgan), birja brokeri.

Barbara Kartlend birma lordi Mauntbatten bilan koʻp vaqt doʻstlikni saqlab qolgan, uning 1979-yildagi vafoti "hayotidagi eng katta yoʻqotish "ekanligini aytgan. Mountbatten Kartlendni oʻzining turli xayriya ishlariga, xususan, Birlashgan Jahon kollejlarida jalb etgan va hatto unga "*Rossiyadagi muhabbat ''* kitobini yozishda yordam berdi va dengiz haqida tarixiy maʼlumotlarni taqdim etgan. Mountbatten Irlandiyada vafot etganidan soʻng, lord Mountbattenning toʻngʻich jiyani Charlz tomonidan 1980-yilda tashkil etilgan Mountbatten Memorial Trust ushbu kitobdan tushgan mablagʻni qabul qilib oluvchisi boʻlgan. 

Kartland yosh Diana Spenser oʻz romanlarini oʻqishni yaxshi koʻrishini bilgach, unga romanlarining birinchi chiqqan nusxalarini yuborishni boshladi. Ammo, Diana mehmon sifatida Kartlendni Uels shahzodasi bilan toʻyiga taklif qilmadi. Keyinchalik Kartlend Diananing shahzoda bilan ajrashishini ochiq tanqid qildi, lekin ular oʻrtasidagi yomon munosabat Diananing 1997-yilda Parijda halokatli avtohalokatidan sal oldin yumshagan edi.  Tina Braunning malika haqidagi biografiyasiga koʻra, Kartlend bir marta shunday soʻzlarni aytgan : „Diana mening kitoblarimni yaxshi koʻrar edi lekin kitoblarim Diana uchun unchalik yaxshi tanlov emas edi". 

Bir yil davomida *Daily Express* gazetasida mish-mishlar boʻyicha sharhlovchi sifatida ishlagandan soʻng, Kartlend oʻzining birinchi romani *Jig saw* (1923) ni nashr etdi, bu asar eng koʻp sotilgan roman boʻldi. U, shuningdek, bir oz irqiy kamsitish haqida pyesalar yozdi va nashr etishni boshladi, ulardan biri „ *Qonli pul"* (1926)romani Lord Chemberlen idorasi taqiqlagan. 1920—1930-yillarda Kartlend London jamiyatidagi taniqli yosh styuardessa boʻlib, oʻzining goʻzalligi, kuchli jozibasi va dadil nutqlari bilan ajralib turardi. Uning moda tanlovi ham yutuqlarida muhim rol oʻynadi. U dizayner Norman Xartnelning birinchi raqamli mijozlaridan biri edi. U 1979-yilda vafot etgunga qadar dizaynerga mijoz boʻlib qoldi. U unga taqdimot va toʻy liboslarini tikdirardi ikkinchidan Xartnelning xohishiga qarshi oʻzining dizayni boʻyicha qilingan liboslarni tikkan va u bu muvaffaqiyatsizl chiqqan u buni tan olgan. 

1950-yilda, oʻquvchi Kartlendning dastlabki tarixiy romanlarida yozuvchi Heyer obraz nomlari, xarakter xususiyatlari, dialogi va syujet nuqtalarining yaqqol oʻzlashtirilganiga eʼtibor qaratdi. Keyin, yozuvchi Jorjet Heyer tomonidan Kartlend plagiatlikda ayblandi. Xususan, *A Hazard of Hearts* (1949) Xeyerning *Juma kuni bolasi* (1944) va *"Yuraklar zarrasi"* (1950) dagi personajlari (shu jumladan ismlarni) aynan takrorlanardi, Heyerning taʼkidlashicha, "kontseptsiya'', asosiy qahramonlar va koʻplab voqealar toʻgʻridan-toʻgʻri 1926-yilda birinchi marta nashr etilgan "*Bu eski soyalar* „ nomli birinchi kitobimdan olinganini daʼvo qiladi. Kichik obrazlar va bosh qahramonlar uchun u mening toʻrtta romanimdan foydalangan." Heyer oʻz advokatlari uchun daʼvo qilingan plagiatlarning batafsil tahlilini yakunladi, ammo ish hech qachon sudgacha bormadi.

Oʻzlarining kichik hikoyalariga qaramay, Kartlendning keyingi romanlari unga muvaffaqiyat keltirdi. 1983-yilga kelib, u *"Kim kim"* jurnalidagi eng uzun maqolasini baholadi (garchi bu maqolaning aksariyati uning kitoblari roʻyxati edi) va u *Ginnesning rekordlar kitobi* tomonidan dunyodagi kitoblari eng koʻp sotilgan muallif deb topildi. Bundan tashqari, 1976-yilda Kartlend 23 ta roman yozdi bu unga bir yil ichida eng koʻp asar yozgan yozuvchi sifatida *Ginnesning rekordlar kitobiga* kiritdi. 1970 va 1980-yillar uning eng samarali davri boʻldi u oʻsha davrda ham muntazam ravishda televizorda chiqishlar qildi.

2000-yilda nashryotlar hisobotlariga koʻra, 1923-yilda Kartlendning yozuvchilik faoliyati boshlanganidan buyon Barbaraning jami 723 ta romanni yozib tugatgan. 

1990-yillarning oʻrtalarida, u bir milliarddan ortiq kitob sotgan edi, *Vogue jurnali* Kartlendni „haqiqiy romantika malikasi" deb atadi. U sevgi, nikoh, siyosat, din, sogʻliq va moda masalalari boʻyicha oʻzining pushti liboslari va shlyapalari bilan mashhur ommaviy axborot vositalarining asosiy nishoniga aylandi. U davlat maktablarida ibodatni olib tashlashga qarshi edi. U xiyonat va ajralishlarga qarshi chiqdi, garchi u bu ikkala mavzu bilan tanishligini tan oldi.

Aviatsiyaga qoʻshgan hissasi
----------------------------

Shaxsiy ravishda, Kartlend birinchi parvoz harakati bilan qiziqgan va 1931-yilda 200 milya (360 milya) ni pochta tashuvchi planerda bosib oʻtdi. 1984-yilda u ushbu tajribasi uchun Bishop Rayt havo sanoati mukofotiga munosib koʻrildi.

U 1920—1930-yillarda Bruklend aerodromi avtomobil poygalarida muntazam qatnashib kelgan va Bruklend muzeyida oʻsha davrdagi yashagan xonasini saqlab qolgan va uni uning nomi bilan atagan.

Badiiy boʻlmagan kitoblar
-------------------------

Kartlend 1964-yilda *Metternix: Ehtirosli diplomat*, 1956-yilda *Shvetsiyalik Kristinaning tarjimai holi,* *Karl II ning shaxsiy hayoti u sevgan ayollar* va *Fransiya qirolichasi Jozefina* kabi bir qancha yirik shaxslarning biografiyalarini nashr etgan. Klemens fon Metternixning tarjimai holi uning koʻplab ishqiy sarguzashtlariga bagʻishlangan boʻlib, quyidagi soʻzlarni oʻz ichiga oladi : „U jasur, tajribali va ehtirosli oshiq edi. Hatto eng tajribali ayollar ham uning qoʻllarida oʻzlarini ilgari bilmagan narsalarni oʻrgangandek his qilishdi. Har bir ayol u bilan birga hissiy ekstaz choʻqqilariga koʻtarilgan, ifoda etish kuchidan tashqarida."

Siyosiy taʼsir
--------------

Parlamentning konservativ aʼzosi boʻlgan (deputat) akasi Ronald Kartlend Ikkinchi Jahon urushi paytida vafot etganidan keyin, Kartlend uning tarjimai biografiyasini Bosh vazir Uinston Cherchillning soʻzlari bilan birga nashr etdi.

Urush paytida turli xayriya ishlarida, shuningdek, Sent-Jon tez tibbiy yordam brigadasida xizmat qilgan Kartlend uchun fuqarolar farovonligi siyosatga qiziqishning boshlanishiga sabab boʻldi. 1953-yilda u Bukingem saroyiga xizmatlari uchun Quddus Avliyo Ioann ordeni qoʻmondoni sifatida mukofot olgan.

1955-yilda Kartlend Xertfordshir okrugi kengashiga konservator sifatida saylangan va toʻqqiz yi okrugda xizmat qilgan. Bu vaqt davomida u qariyalar uyini isloh qilish, doyalarning ish haqini oshirgan va ruminiyaliklar bolalari uchun taʼlimni qonuniylashtirish uchun muvaffaqiyatli ishlar olib bordi.

1978-yilda Kartlendning "*Muhabbat qoʻshiqlari albomi* "toʻplami Norman Nyuell tomonidan chiqarila boshlagan State Records orqali chiqarildi. Albomda Kartlend Qirollik Filarmonik orkestri bilan bir qator mashhur standartlarni ijro etgan, jumladan, „Men sirli yuragimni kuzatib boraman" va "Berkli maydonida bulbul kuylagan ".

Mukofotlar
----------

1988-yil yanvar oyida Barbara Kartlend Fransiyada 25 million dona romanni nashr etgani uchun Parij shahrining eng oliy mukofoti - Médaille de Vermeil de la Ville de Parijga sazovor boʻldi.

1991-yilda Kartlend qirolicha Yelizaveta II tomonidan adibaning deyarli 70 yillik adabiy, siyosiy va ijtimoiy xizmatlari uchun Britaniya Imperiyasi ordeni (DBE) bilan taqdirlangan. 

Madam Tyusso muzeyida Kartlendning mumdan yasalgan haykali koʻrgazmaga qoʻyilgan, lekin uning oʻgʻli Ivanning soʻzlariga koʻra, Kartlend nusxasi „etarli darajada chiroyli" chiqmagan. 

U ikki marta, 1958-yil mart oyida BBC televizion teatrida Eamonn Endryu bilan suratga tushganida, u „ *Bu sizning hayotingiz"* va 1989-yil dekabr oyida, Maykl Aspel uni Elstree Studiosda suratga tushganda hayrat qolgan.

Keyingi hayotdagi intervyular
-----------------------------

 Dame Barbara Kartland (98 yoshda), muxbir Rendi Bryan Bigham bilan, o'zining so'nggi reklama fotosuratlaridan birida, 2000-yil
Kartlendning ruhiy salomatligi va jismoniy salomatligi masalan koʻrish qobiliyati 90-yillarning oʻrtalarida yomonlasha boshladi. , lekin u hayotining soʻnggi oylarida ham xalqaro axborot agentliklariga intervyu bergan, umrining oxirigacha matbuotning sevimlisi boʻlib qoldi.

Oʻlim va meros
--------------

Kartlend 2000-yil 21-mayda, 99 yoshga kirishiga yetti hafta qolganda, Xetfild yaqinidagi Kemfild Pleys rezidentsiyasida, Xertfordshir shtatida uyqu vaqtida vafot etdi. U bundan olti oy oldin sogʻligʻi yomonlashgani tufayli demansdan aziyat chekkan va keyinchalik toʻshakka mixlanib qolgan va sekvestr qilingan. U vafot etganida ikkala oʻgʻli Ivan va Glen Makkorkuodeyl uning yonida edilar. Koʻp oʻtmay, Kartlendning birinchi turmushidan boʻlgan qizi Reyn ham oilaviy xilxonadan joy olgan.

U dastlab farishtalar bilan qoplangan marmar konstruktsiyali tobutga dafn etmoqchi boʻlishgan lekin Kartlend atrof-muhit muammolaridan xavotirga tushgani uchun qogʻoz tobutga koʻmilgan. U Xertfordshir shtatidagi Xetfilddagi shaxsiy mulkida qirolicha Yelizaveta I tomonidan ekilgan eman daraxti ostida dafn etilgan. Kartlend 1,139,123 funt sterling miqdoridagi meros qoldirgan, ammo qarzlar va soliqlardan keyin sof summa nolga teng edi. U bir marta tan olgan edi: „Men pulni nimaga sarflaganimni bilmayman. Gohida "qarzimiz bormi?" deb soʻrayman. Bizda har doim qarz boʻlardi."

Oʻlimdan keyingi nashrlar
-------------------------

Kartlend oʻlimidan keyin "*Barbara Kartlend pushti toʻplami* "deb nomlanuvchi 160 ta nashr etilmagan romanlar qoralamasini qoldirdi. Bu qoralamalar uning oʻgʻli Ivan McCorquodale tomonidan elektron kitob formatida nashr etilmoqda toʻplamdan olingan romanlar har oy nashr etiladi.

2010-yilda yozuvchi vafotining 10 yilligi munosabati bilan Kartlendning birinchi romani boʻlgan *Jig-Saw* (birinchi marta 1925-yilda nashrdan chiqqan) qayta nashr etildi.

" Olmos yubileyi munosabati bilan qirolicha oliyjanoblari hurmati va Barbaraning hamma joyda romantikaga boʻlgan muhabbati uchun noshirlar uning "Abadiy toʻplam" nomli katalog toʻplamini qayta nashr etishdi. 2013-yil noyabr oyida chiqarilgan ushbu toʻplamda 1952-yilda qirolicha Yelizaveta II taxtga oʻtirgan paytda chop etilgan baʼzi romanlarni ham oʻz ichiga oladi

Bundan tashqari, uning elektron kitoblari toʻplamlari nemis, ispan, fransuz va golland tillarida mavjud.

Ommaviy madaniyatda
-------------------

BBC Four telekanali "*Barbaraning oshigʻi* "(2008-yil 26-oktabr) nomli biografik drama filmini namoyish etgan, unda aktyor Enn Rid Kartlend rolida va Devid Uorner Lord Mauntbatten rolini oʻynagan. Filmning muallifi Jacquetta May.

Uning soʻnggi ishi film sifatida suratga olingan va hayotiy hikoya uchun intervyu olinishi kerak edi (rejissor Stiven Glen „Moviy qovun filmlari" uchun). "*Bokira qiz qahramonlar* "hujjatli filmida uy kinosining dastlabki tasvirlari va Dame Barbara 2000-yil boshida kompyuterda bilan oʻz veb-saytini ishga tushirgan

Kartlend "*To the Manor Born* "filmining beshinchi qismida tilga olingan. U Judi Kayning 2019-yilgi Brodvey nomli "*Diana* "musiqiy filmida ham tasvirlangan.

Arxivlar
--------

* Barbara Kartlendga tegishli baʼzi yozilgan maqolalari London Iqtisodiyot maktabi kutubxonasidagi Ayollar boʻlimida saqlanadi, ref 7BCA[*sayt ishlamaydi*]

Manbalar
--------

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. ↑  „BARBARA CARTLAND NOVEL BECOMES FILM".  Los Angeles Times.
3. ↑  [stacker.com/stories/720/49-most-translated-authors-around-world-?page=3 „49 most-translated authors from the world"].
4. ↑  *McCorquodale.* „Welcome to the romantic world of Barbara Cartland.". *BarbaraCartland.com* (2017). — „During her long career, my mother, Barbara Cartland wrote an incredible 723 books, which were translated into 38 languages, making her the most prolific author of the 20th Century.". 12-avgust 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-avgust 2017-yil.
5. ↑  *Severo, Richard*. „Barbara Cartland, 98, Best-Selling Author Who Prized Old-Fashioned Romance, Dies". *The New York Times* (22-may 2000-yil).
6. 1 2 3 4 5 6 7  „Dame Barbara Cartland". *The Daily Telegraph* (22-may 2000-yil). Qaraldi: 22-aprel 2013-yil.
7. ↑  „Final Curtain Calls". *CBS News* (20-dekabr 2000-yil).
8. ↑  „Today's Inspiration – Francis Marshall" (7-sentabr 2009-yil). Qaraldi: 20-yanvar 2018-yil.
9. ↑  „CARTLAND, JAMES BERTRAM FALKNER".  Commonwealth War Graves Commission.
10. 1 2 3  „Cartland, Barbara". *Howard Gotlieb Archival Research Center*.  Boston University. 9-noyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-aprel 2013-yil.
11. ↑  „Overview". *archives.lse.ac.uk*.
12. ↑  Gormley, Beatrice*. Diana, Princess of Wales: Young Royalty*, 2005.
13. ↑  „Sex, lies and cream teas: The colourful life of Barbara Cartland is". *Evening Standard* (12-sentabr 2008-yil).
14. ↑  Kloester, Jennifer (2012). *Georgette Heyer: Biography of a Bestseller*. London: William Heinemann. ISBN 978-0-434-02071-3. pp. 275–79.
15. ↑  *SEVERO, RICHARD*. „Barbara Cartland, 98, Best-Selling Author Who Prized Old-Fashioned Romance, Dies". *The New York Times* (22-may 2000-yil). Qaraldi: 14-iyul 2017-yil.
16. ↑  „Barbara Cartland: One of the Most Prolific Writers". *Kerosi*. 4-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-iyul 2017-yil.
17. ↑  *Berg, Sanchia*. „Thatcher's link to alternative medicine". *BBC News* (9-mart 2019-yil).
18. ↑  „Official Website: Life Story". 18-avgust 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-sentabr 2006-yil.
19. ↑  Barbara Cartland, *Metternich: The Passionate Diplomat*, London: Hutchinson of London, 1964, p. 43.
20. ↑  „Album of Love Songs (feat. Royal Philharmonic Orchestra)".  iTunes.
21. ↑  „Archived copy". 9-fevral 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-oktabr 2011-yil.
22. ↑  „BBC News | UK | Barbara Cartland dies". *news.bbc.co.uk*.
23. ↑  *Levin, Angela*. „Barbara Cartland: My mum always played the heroine". *Daily Telegraph* (19-avgust 2013-yil).
24. 1 2  Alexis Parr, Barbara Cartland shock: Author’s stately home at risk – 'Itʼs costing a fortune to runʼ, Daily Express, 14 September 2019
25. ↑  „The Pink Collection". *BarbaraCartland.com*. 13-yanvar 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-may 2012-yil.
26. ↑  Cartland, Barbara*. Jig-Saw*. Barbara Cartland.com, 4-noyabr 2010-yil. ISBN 978-1906950200.
27. ↑  „Newsflash: THE BARBARA CARTLAND ESTATE RELEASES HER GREATEST ROMANCES AS E-BOOKS". *BarbaraCartland.com*. 7-may 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-may 2016-yil.
28. ↑  Cartland, Barbara*. Introduction to the Eternal Collection*, First, Barbara Cartland.Ebooks ltd, 27-noyabr 2013-yil.
29. ↑  Glen, Steven (Director)*. Virgins and Heroes*. Blue Melon Films.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti
* Barbara Cartland IMDbda Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
* Interview with Barbara Cartland's son, who describes how she worked