**Shirō Ishii -** (石井 四郎, Ishii Shirō, [iɕiː ɕiɾoː]; shifokor/jarroh va mikrobiolog bo'lgan. Ikkinchi jahon urushidan oldin va uning davomida u butun Yaponiyadagi eng yaxshi biologlardan biri hisoblangan. Undan tashqari 731 - boʻlim direktori boʻlib ishlagan.

Ishii 1937-yildan 1945-yilgacha bo'lgan Ikkinchi Xitoy-Yaponiya urushi davrida Manchukuodagi 731-bo'limda biologik qurollarni ishlab chiqish va qo'llashga rahbarlik qildi, shu jumladan Xitoyning Changde va Ningbo shaharlarida bubonik vabo hujumlari va unga qarshi biologik hujumni "Tunda gilos gullari" operatsiyasini rejalashtirdi. Ishii va uning hamkasblari, g'ayri insoniy tajribalar bilan shug'ullangan, natijada 10 000 dan ortiq odam halok bo'lgan, ularning aksariyati tinch aholi yoki harbiy asirlar bo'lgan. Keyinchalik Ishii Uzoq Sharq bo'yicha Xalqaro Harbiy Tribunalda AQSh Shironi qo'lga oldi va u nima qilganini yaxshi bilardi. Shunga qaramay, AQSh unga tadqiqot ma'lumotlari evaziga immunitet taklif qiladi..

Biografiya
----------

 Shiro Ishiining Chiba Imperial maktabining boshlang'ich o'quvchisi sifatidagi surati
### Dastlabki yillar

Shiro Ishii Yaponiyaning Chiba prefekturasidagi Shibayama shahrida mahalliy yer egasi va sake ishlab chiqaruvchi Katsuya Ishi-ning to'rtinchi o'g'li bo'lib tug'ilgan. Shiro oilasi, eng yirik yer egasi boʻlib, mahalliy qishloq va uning atrofidagi qishloqlar ustidan feodal hukmronligini amalga oshirgan. Yosh Shiro Chiba shahridagi Chiba Imperial maktabida va Ishikawa prefekturasi Kanazava shahridagi To'rtinchi o'rta maktabda o'qidi. U "Sevimli o'quvchi" boʻlib, fotografik xotiraga ega boʻlib, qiyin matnni bir oʻqishda boshidan oxirigacha aytib bera oladi, deyishardi. Ba'zi sinfdoshlari uni qo'pol, tajovuzkor va takabbur deb bilishardi. Ammo uning qizi Xarumi 731 - bo'limning sobiq a'zolari bilan birga Shiro "nohaq hukm qilingan" deb o'ylashdi. 

– Otam juda issiq odam edi... u shunchalik yorugʻ ediki, odamlar uning fikrlash tezligiga ba’zan yetolmay, gʻazabini qoʻzgʻatib, baqirardilar. Ishii Kioto Imperial Universitetida tibbiyot bo'yicha tahsil olgan.

 Shiro Ishining 1920-yilda Kioto Imperial Universitetining Tibbiyot fakultetining bitiruv fotosurati.
1921-yilda Ishii Yaponiya imperatorlik armiyasiga, armiya jarrohi, ikkinchi darajali (jarroh - leytenant) harbiy jarroh sifatida qabul qilindi. 1922-yilda Shiro Tokiodagi 1-armiya gospitali va armiya tibbiyot maktabiga tayinlandi, u yerda uning ishi, o'z rahbarlarini hayratda qoldirdi va 1924-yilda aspiranturada o'qish uchun Kyoto Imperator universitetiga qaytishga imkon beradi. O'qish paytida Ishii ko'pincha bir nechta petri idishlarida "uy hayvonlari" bakteriyalarini o'stirardi va uning tadqiqot mavzusi sifatida emas, balki hamroh sifatida bakteriyalarni ko'paytirishdagi g'alati amaliyoti uni universitet xodimlariga e'tibor qaratdi. Shiro sinfdoshlari bilan yaxshi til topishmasdi; ular uning "dag'alligi" va "beparvoligi" natijasida g'azablanar edi. Uning ustozlari, professor Ren Kimura, Shiro-ning o'z laboratoriya ishlarini yarim tunda sinfdoshlari tomonidan ehtiyotkorlik bilan tozalagan laboratoriya jihozlaridan foydalangan holda qilishining g'alati odati borligini esladi. Uning sinfdoshlari "ertasi kuni ertalab laboratoriya jihozlarini iflos deb topishganda, jinni bo'lishardi". 1925-yilda Ishii birinchi darajali armiya jarrohi (jarroh kapitan) lavozimiga ko'tarildi.

### Biologik urush loyihasi

1927-yilga kelib Ishii Yaponiyaning bio-qurol dasturini yaratish tarafdori edi va 1928-yilda G'arb bo'ylab ikki yillik gastrol safarini boshladi, u yerda Birinchi jahon urushidan boshlab biologik urush va kimyoviy urushning rivojlanishining ta'siri bo'yicha keng qamrovli tadqiqotlar olib bordi. Shiro-ning sayohatlari juda muvaffaqiyatli bo'ldi va unga Yaponiya armiyasi vaziri Sadao Araki homiyligini qozonishga yordam berdi. Ishii, shuningdek, Arakining armiyadagi g'oyaviy raqibi, general-mayor Tetsuzan Nagata tomonidan qo'llab-quvvatlandi, keyinchalik u Xabarovskdagi urush jinoyatlari bo'yicha sudlarda Ishii-ning "eng faol tarafdori" deb topildi. 1931-yil yanvar oyida Ishii uchinchi darajali katta armiya jarrohi lavozimiga ko'tarildi (mayor jarroh). Shiro-ning izdoshlarining fikriga ko'ra, Ishii imperatorga juda sodiq edi va "g'ayratli shaxsiyat" va "jasur va beparvo munosabat" ga ega edi, Shiro-ning ekssentrik odatlari bor edi, masalan, shaharda do'stlari bilan birga bo'lgandan keyin laboratoriyada tunda ishlash. U, shuningdek, ko'p ichkilikbozlik, xotinbozlik va o'zlashtirish odatlari bilan mashhur bo'lgan, bu hamkasblari tomonidan toqat qilingan. Ishii shiddatli millatchi sifatida ta'riflangan va bu unga mablag' bilan ta'minlaydigan odamlarga kirishga yordam bergan.

1935-yilda Shiro katta armiya jarrohi, ikkinchi darajali (jarroh podpolkovnik) lavozimiga ko'tarildi. 1936-yil 1-avgustda Ishii 731 - bo'lim va uning ilmiy-tadqiqot muassasalari ustidan rasmiy nazoratga ega bo'ladi. Ushbu muassasalarda Ishii va uning odamlari tirik odamlarda tajribalar o'tkazdilar, shu jumladan, lekin ular bilan cheklanmagan holda: tirik sub'ektlarni vabo kalamushlari bilan yuqtirish, majburiy homiladorlik, jonlantirish (ko'pincha behushliksiz o'tkaziladi) va sovuqni qo'zg'atish va uni davolashga harakat qilish.

 Ishii 1939-yilda Xalxin Gol jangida suv filtrlarini tekshirdi
 Shiro Ishii
731-bo'linmaning sobiq a'zosi 1998-yilda Tokioda Ishii bilan birinchi marta uchrashganida, komandirining ko'rinishidan hayratda qolganini esladi: "Ishii jingalak kiyingan edi. Uning kiyimi oziq-ovqat dog'lari va ko'plab sigaretalar kuli bilan qoplangan. Uning zobitining qilichi yomon mahkamlangan va polga sudralib ketgan ». Biroq, Manchuriyada Ishii boshqa xarakterga aylanadi: "u beg'ubor kiyingan edi. Uning kiyimi begʻubor, qilichi toʻgʻri bogʻlangan edi"

Ishii uchun qo'shimcha reklama aktsiyalari amalga oshiriladi; 1938-yilda katta armiya jarrohi, birinchi darajali jarroh polkovnik, 1941-yil mart oyida general jarroh yordamchisi (jarroh general-mayor ) va 1945-yil mart oyida general jarroh (general-leytenant jarroh) lavozimlariga ko'tarildi. Urushning oxiriga kelib Ishii AQShning g'arbiy qirg'oqlari bo'ylab vabo burgalarini tarqatish rejasini ishlab chiqadi, bu "Tunda "Gilos gullari" operatsiyasi" deb nomlanadi. 1945-yil 15-avgustda Yaponiyaning taslim bo'lishi sababli bu reja amalga oshmadi. Ishii va Yaponiya hukumati ob'ektlar va tajribalarni yashirishga harakat qilishdi, ammo oxir-oqibat Tokiodagi maxfiy universitet laboratoriyasi va Xitoyning Xarbin shahridagi asosiy laboratoriyasi bilan muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Harbin shahridagi Yaponiya armiyasining 731-sonli harbiy jinoyatlar ko'rgazma zali (sobiq Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-02-15). 731 língíngìnìnín) shu kungacha bo'linma va ular sodir etgan vahshiyliklarning muzeyi sifatida saqlanadi.

### Urush jinoyati va uning immuniteti

Ishii Ikkinchi Jahon urushi oxirida Yaponiyani bosib olish paytida Qo'shma Shtatlar hukumati tomonidan hibsga olingan va boshqa rahbarlar bilan birga Sovet hukumati tomonidan yaxshilab so'roq qilinishi kerak edi. Buning o'rniga, Ishii va uning jamoasi 1946-yilda Tokio tribunali oldida Yaponiyaning urush jinoyatlari bo'yicha ta'qibidan muzokara olib borishga va ularning to'liq oshkor etilishi evaziga immunitet olishga muvaffaq bo'lishdi. Garchi Sovet hukumati jinoiy ta'qiblar bo'lishini xohlasa-da, AQSh mikrobiologlarining tekshiruvidan so'ng Qo'shma Shtatlar e'tiroz bildirdi. Ular orasida Fort Detrik boshlig'i Edvin Xill ham bor edi, uning hisobotida ma'lumotlar "mutlaqo qimmatli" ekanligi ta'kidlangan; U "Qo'shma Shtatlarda hech qachon odamlar ustida o'tkazilgan tajribalar tufayli qo'lga kiritilishi mumkin emas edi" va "ma'lumot juda arzonga tushgan". 1947-yil 6-mayda Duglas MakArtur Vashingtonga shunday deb yozdi: "Qo'shimcha ma'lumotlar, ehtimol Ishiining ba'zi bayonotlari, ehtimol, yaponlarga ma'lumotlarning razvedka kanallarida saqlanishi va "Urush jinoyatlari "sifatida ishlatilmasligi haqida xabar berish orqali olinishi mumkin. dalil." 

Ishiining daxlsizligi to'g'risidagi bitim 1948-yilda tuzilgan va u hech qachon harbiy jinoyatlar uchun javobgarlikka tortilmagan va 1947-yildan beri uning aniq qaerdaligi yoki ishg'oli noma'lum edi. Kembrij universiteti tarix o'qituvchisi Richard Draytonning ta'kidlashicha, Ishii keyinchalik Merilendga bioqurollar bo'yicha maslahat berish uchun borgan. Yana bir manbaning aytishicha, u Yaponiyada qolib, u yerda klinika ochgan, tekshiruv va muolajalarni tekin qilgan. Ishii kundalik yuritdi, lekin u 731-bo'linma bilan urush davridagi faoliyati haqida ma'lumot bermadi 

 Shiro Ishii urushdan keyin 731-qism a'zolarining uchrashuvida
 Shiro Ishii urushdan keyin
### O'lim

O'zining so'nggi yillarida Ishii aniq gapira olmadi; u noqulay va og'riqli dori ichdi va qattiq ovoz bilan gapirdi. U 1959-yil 9-oktyabrda 67 yoshida Tokioning Shinjuku shahridagi kasalxonada halqum saratonidan vafot etdi. Qizig'i shundaki, Ishiining butlaridan biri, admiral Togo Xeyxachiro ham tomoq saratonidan vafot etgan. Ishiining dafn marosimini uning 731-bo'limdagi ikkinchi qo'mondoni Masaji Kitano boshqargan 

Qizining so'zlariga ko'ra,  Ishii o'limidan sal oldin katoliklikni qabul qilgan. 

Ishining qizi Xarumi Ishii intervyusida o'limidan sal oldin Ishining sog'lig'i yomonlashganini esladi:

> Bir kuni u Tokio universitetining tibbiyot fakultetiga o'zidan bir oz namuna to'qimasini oldi va o'zining sobiq qo'l ostidagi xodimlaridan kimga tegishli ekanligini aytmasdan, uni tekshirishni so'radi. Unga toʻqima saraton kasalligiga chalinganini aytishganda, u ham shunday deb oʻylaganman, deb gʻurur bilan baqirdi. Hech bir shifokor unga tomoq saratoni bilan og'riganini aytishga jur'at eta olmadi. Oxir-oqibat u operatsiya qilindi va ovozini yo'qotdi. U o'zining jismoniy holatini qayd qilib, oxirgi kunigacha tibbiyotning astoydil talabasi edi. U o'sha paytda uni ziyorat qilish uchun kelgan eski professori Ren Kimuraga aytdi: "Endi hammasi tugadi", u endi gapira olmagani uchun xabar yozdi. O'limidan biroz oldin u Tokiodagi Sofiya universitetining sobiq prezidenti, marhum doktor Herman Heuvers tomonidan suvga cho'mishni so'radi. Doktor Heuvers va mening otam urushdan oldin bir-birlari bilan tanish edilar. Otam nemis xalqi va madaniyatini juda hurmat qilgan. U Rim-katolik cherkovida suvga cho'mdi va Jozef ismini oldi. Nazarimda, otam qandaydir yengil tortgandek tuyuldi.
> 
> — Williams and Wallace (Uilyams va Uolles), "Unit 731: The Japanese Army's Secret Of Secrets" (1989 p.298)

Ommaning ko'zida
----------------

* Min Ji Xvan tomonidan 1991–1992-yillardagi MBC teleserialida *"Tong ko'zlari"* da tasvirlangan.
* Gang Vang tomonidan 1988-yilda *"Quyosh ortidagi odamlar"* filmida tasvirlangan.

Qo'shimcha o'qish uchun
-----------------------

* Jozef Mengele
* Operatsiya Qog'oz qisqichi
* Xabarovsk urush jinoyatlari bo'yicha sudlar

Manbalar
--------


1. ↑  Williams and Wallace "UNIT 731" p. 246, 247
2. 1 2  Harris, Sheldon*. Factories Of Death*, 2002 — 14 bet.
3. ↑  Harris, Sheldon H.*. Factories of Death: Japanese Biological Warfare, 1932-45, And the American Cover-up.*. New York: Routledge, 1994 — 58 bet. ISBN 9780415932141.
4. ↑  Harris, Sheldon H.*. Factories of Death: Japanese Biological Warfare, 1932-45, And the American Cover-up.*. New York: Routledge, 1994 — 39 bet. ISBN 9780415932141.
5. ↑  Harris, Sheldon*. Factories Of Death*, 2002 — 15 bet.
6. ↑  Brody, Howard; Leonard, Sarah E.; Nie, Jing-Bao; Weindling, Paul (April 2014). „United States Responses to Japanese Wartime Inhuman Experimentation after World War II: National Security and Wartime Exigency". *Cambridge Quarterly of Healthcare Ethics*. 23-jild, № 2. 220–230-bet. doi:10.1017/S0963180113000753. PMC 4487829. PMID 24534743.
7. ↑  *Kaye, Jeffrey*. „Department of Justice Official Releases Letter Admitting U.S. Amnesty of Unit 731 War Criminals". *Medium* (27-aprel 2021-yil).
8. ↑  „Interview with Harumi Ishii".

* Barenblatt, Daniel. *A Plague Upon Humanity: the Secret Genocide of Axis Japan's Germ Warfare Operation*, HarperCollins, 2004. ISBN 978-0060186258
* Gold, Hal. *Unit 731 Testimony*, Charles E Tuttle Co. 1996. ISBN 978-4900737396
* Williams, Peter and Wallace, David. *Unit 731: Japan's Secret Biological Warfare in World War II*, Free Press, 1989. ISBN 978-0029353011
* Harris, Sheldon H. *Factories of Death: Japanese Biological Warfare 1932–45 and the American Cover-Up*, Routledge, 1994. ISBN 978-0415091053 va 978-0415932141
* Endicott, Stephen and Hagerman, Edward. *The United States and Biological Warfare: Secrets from the Early Cold War and Korea*, Indiana University Press, 1999. ISBN 978-0253334725
* Handelman, Stephen and Alibek, Ken. *Biohazard: The Chilling True Story of the Largest Covert Biological Weapons Program in the World – Told from Inside by the Man Who Ran It*, Random House, 1999. ISBN 978-0375502316 va 978-0385334969
* Harris, Robert and Paxman, Jeremy. *A Higher Form of Killing: The Secret History of Chemical and Biological Warfare*, Random House, 2002. ISBN 978-0812966534
* Barnaby, Wendy. *The Plague Makers: The Secret World of Biological Warfare*, Frog Ltd, 1999. ISBN 978-1883319854, 978-0756756987 va 978-0826412584

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb169834679 (maʼlumot)
* GND: 1065059485
* ISNI: 0000 0000 3606 3928
* LCCN: n2004120238
* NARA: 10596914
* NDL: 01009459
* VIAF: 51086695
* en:WorldCat Identities: lccn-n2004120238

 |