recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Doniyor Ochilovich Joʻraqulov** (1957-yil, Gʻallaorol tumani, Jizzax viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari nomzodi, professor.

Biografiyasi
------------

Doniyor Joʻraqulov 1957-yilda Gʻallaorol tumanida tavallud topgan. 1980-yilda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizasiyalashtirish injenerlari institutining Yer tuzish fakultetini Muhandis yer tuzuvchi mutaxassisligi boʻyicha tamomlab, „Gʻallaorol suv qurilishi" trestida muhandis geodezist lavozimida ishlagan. 1981-yilda Samarqand davlat arxitektura-qurilish instituti „Muhandislik geodeziyasi" kafedrasi assistenti, 1985—1988-yillarda Moskva qurilish muhandislari institutida „Geodeziya" ixtisosligi boʻyicha aspiranturada tahsil olib, 1990-yili nomzodlik dissertasiyasini himoya qilgan. 1996—2010-yillari Samarqand viloyati „Koʻchmas mulk kadastri xizmati", „Yer resurslari va davlat kadastri" boshqarmalari boshligʻi, „Yer mulk kadastr xizmati" davlat unitar korxonasi boshligʻi oʻrinbosari, davlat roʻyxatidan oʻtkazuvchisi lavozimida ishlagan. Hozirda Samarqand davlat arxitektura-qurilish instituti bino va inshootlar kadastri kafedrasi mudiri.

Ilmiy faoliyati
---------------

2 ta darslik, 7 ta oʻquv qoʻllanma, 2 ta uslubiy qoʻllanma, 2 ta monografiya, 5 ta maʼruzalar matni, 2 ta ixtirosi uchun patent, 20 dan ortiq uslubiy koʻrsatmalar, 50 dan ziyod ilmiy maqolalar, 5 ta ilmiy ishlanmalar muallifi. „Oʻzbekiston Respublikasi Mustaqilligining 15 yilligi" koʻkrak nishoni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 1-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2022 — 342 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Nitroglitserin**, glitserin trinitrat, trinitrin, O2NOCH(CH2ONO2)2 — glitserin va nitrat kislotaning murakkab efiri. Mol. m. 227,14; rangsiz yopishqoqsuyuklik, zichligi 1,591 g/sm3 (25° da), qotish temperaturasi 13,2°. Benzinda, suvda erimay-di, atseton, efir va benzolda yaxshi eriydi. Glitserinni nitrat va sulfat kislota aralashmasida eterifikatsiyalab olinadi. N.ni ilk bor 1846-yilda italiyalik olim A. Sobrero sintez qilgan. 19-asrning 60—70-yillarida A. Nobel (qarang Nobellar) taklifiga binoan, sanoat miqyosida ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyilgan. N. juda kuchli portlovchi modda. Tutunsiz porox, shuningdek, dinamit ishlab chiqarishda qoʻllanadi. Tibbiyotda spirtdagi 1% li eritmasi va tabletkasi ishlatiladi. Asosan, bosh, yurak va gavdaning yuqori qismi terisidagi kon tomirlarni ken-gaytiradi. Yurak va miya tomirlari spazmida buyuriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb11968823w (maʼlumot)
* GND: 4042391-8
* LCCN: sh85092085
* NDL: 00568571

 |
**Shavkat Vohidovich Abdullayev** (1944-yil, Samarqand, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, kimyo fanlari doktori, professor.

Biografiyasi
------------

Shavkat Abdullayev 1944-yil Samarqand shaharida akademik Vohid Abdullayev oilasida tugʻilgan. 1961—1966-yillarda Samarqand davlat universiteti kimyo fakultetida oʻqigan. 1969—1991-yillarda Samarqand davlat universiteti organik kimyo kafedrasi katta oʻqituvchi, dotsent, kafedra mudiri, kimyo fakulteti dekani, umumiy kimyo kafedrasi mudiri, 1992—2004-yillarda Namangan davlat universiteti kimyo-biologiya fakulteti dotsenti, umumiy kimyo kafedrasi mudiri, fakultet dekani, universitetining ilmiy ishlar boʻyicha prorektor lavozimida ishlagan. 2004-yildan kimyo kafedrasi professori lavozimda ishlab kelmoqda.

Ilmiy faoliyati
---------------

1970-yilda akademik Obid Sodiqov ilmiy rahbarligida nomzodlik ishini himoya qilgan. Olim 1992-yilda Ukrainaning Xarkov shahridagi Dorivor oʻsimliklar kimyosi ilmiy tekshirish institutida doktorlik dissertatsiyasini yoqlagan. Olim 200 dan ortiq maqolalar, 50 ga yaqin oʻquv qoʻllanma, 2 ta monografiya, 200 dan ziyod tezis, 2 patent, 3 ta guvohnoma muallifi hisoblanadi. Shogirdlari bilan birgalikda koʻkamaronlarning 30 ta turi, veksibiyaning 2 ta turi, dukkakli oʻsimliklarining 3 ta turi tekshirishib, 80 dan ortiq fenolli birikmalar, 60 ga yaqin flavanoidlardan 8 ta yangi modda olishda, gomogen flavononlarni degidrogenlash reaksiyasida N-oksid piridin ishlatilgan, 14 nomaʼlum dipiridil hosilalari sintez qilingan hamda 4-almashingan 2,3-dipiridil va 4-nitroamin 2,2- va 2,3-dipiridillarni sintez qilishda erishgan. Yana olim o‘simlik pigmentlari va flavon glyukuronidlarini olishda laboratoriya texnologik reglamentlarini taklif  etib, o‘simlik bo‘yoqlari bilan jun, paxta va sun’iy matolarni bo‘yaladigan biologik faol qoʻshhimchani yaratgan. 1982-yil xalq maorifi aʼlochisi, 2003-yildan Namangan davlat universitetining professori, 2021-yildan Oʻzbekiston „Tabobat" akademiyasi haqiqiy aʼzosi.

Manbalar
--------

1. 1 2  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 2-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2023 — 383 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Unvon** — vakolatli organlar tomonidan belgilanadigan va beriladigan nom. Bu alohida shaxsning xizmatlari yoki kasb, xizmat, ilmiy va boshqa malakalari rasman eʼtirof etilganligini tasdiqlaydi. Unvon belgilash, berish va undan mahrum etish tartiblari, shuningdek, unvon bilan bogʻliq boʻlgan huquq va majburiyatlar qonun hamda boshqa normativ xujjatlar bilan belgilanadi.

Oʻzbekiston Respublikasida Faxriy (qarang Faxriy unvonlar), harbiy (qarang Harbiy unvonlar), ilmiy (qarang Ilmiy unvon), maxsus professional, sport, akademik unvonlar, turli mukofot, konkurs laureatlari unvonlari va shu kabilar bor. Prokuratura organlaridagi prokuror va tergovchilar uchun belgilangan unvon chin, diplomatiya xodimlari uchun belgilangan unvon diplomatiya daraja va martabalari deb ataladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Gemella karbonat angidrid***ning yuqori qisman bosiminingeng yaxshi rivojlanadigan Gram-musbat bakteriya turidir.

Tarifi
------

Gemella turi birinchi marta 1938 yilda Neisseria hemolysans deb ta'riflangan. 1960 yilda shtammlar Neisseriyadan yangi turni talab qilish uchun yetarlicha ajralib turishi aniqlanganda, u yangi jins sifatida qayta ta'riflangan. Bu nom organizmga asoslanib taklif qilingan diplokok va gemellaning kichraytiruvchisi egizaklaridirrUlar fakultativ ravishda anaerob,oksidaza va katalaza testlariga salbiy reaktsiyalar beradi. Ular fermentativ bo'lib, sirka va sut kislotalari aralashmasini yoki sirka kislotasi va Co 2 ning ekvimolyar molyar aralashmasini tashkil qiladi. Masalan, gemolizlangan kislorod yo'qligida sirka va sut kislotalari aralashmasini hosil qiluvchi glyukozani, kislorod bor bo'lgandasa sirka kislotasi va karbonot angdridni hosil qiladi*[4].*

Klinik ahamiyati
----------------

*Gemella* bakteriyalari ko'pincha odamlar va boshqa hayvonlarning shilliq pardalarida, ayniqsa og'iz bo'shlig'ida va yuqori ovqat hazm qilish yo'lida uchraydi. Gemella gemolizis sistik fibrozi bilan kasallangan bemorlarning o'pka kuchayishida ishtirok etishi aniqlangan[1]. 2000 yilga kelib, odamlar  15 holatda asosan, klapan kasalligi va tishlari yomon yoki tish manipulyatsiyasi bo'lgan erkaklarda qayd etilgan. Aksariyat holatlar penitsillin va gentamitsin kombinatsiyasi bilan davolandi. Bundan tashqari, bakterial vaginozda Gemella asacarolytica bilan bog'liq himoyalanmagan jinsiy aloqada OIV infektsiyasi xavfini oshadi.

Adabiyotlar
-----------

1. ↑  Thjötta (1938). "Neisseria hemolysans. A Hemolytic Species of Neisseria trevisan". *Acta Path. Et Microb. Scandinavica*.
2. ↑  BERGER, U. (1961-01-01). "A proposed new genus of gram-negative cocci: Gemella". *International Bulletin of Bacteriological Nomenclature and Taxonomy* **11** (1): 17–19. doi:10.1099/0096266x-11-1-17.
3. ↑  „gemellus - Wiktionary". *en.wiktionary.org*. Qaraldi: 31-oktabr 2015-yil.
4. ↑  Carmody, Lisa A.; Zhao, Jiangchao; Schloss, Patrick D.; Petrosino, Joseph F.; Murray, Susan; Young, Vincent B.; Li, Jun Z.; LiPuma, John J. (2013-06-01). "Changes in Cystic Fibrosis Airway Microbiota at Pulmonary Exacerbation". *Annals of the American Thoracic Society* **10** (3): 179–187. doi:10.1513/AnnalsATS.201211-107OC. ISSN 2329-6933. PMID 23802813. PMC 3960905. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3960905.
5. ↑  Mosquera, J.D.; Zabalza, M.; Laniero, M.; Blanco, J.R. (2000). "Endocarditis due to Gemella haemolysans in a patient with hemochromatosis". *Clinical Microbiology and Infection* **6** (10): 566–568. doi:10.1046/j.1469-0691.2000.00136.x. .
**Perxlorat kislota**, HClO4 -rangsiz, havoda tutovchi gifoskopik suyuklik. Suvdagi eritmasi kaliy perxlo-ratga sulfat kislota taʼsir ettirib olinadi. Perxlorat kislota xlorning kislorodli kislotalaridan eng barqarori va maʼlum kislotalar ichida eng kuchlisi hisoblanadi. Kuchli oksidlovchilardan. Oddiy temperaturada reaksiyaga kirishmaydi, qizdirilganda, konsentrlanganda reaksiyaga shiddatli kirishadi. Organik moddalar bilan reaksiyaga kirishganida portlash yuz beradi. Murakkab rudalarni parchalashda, minerallarni analiz qilishda, katalizator sifatida qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mirkozimjon Fozilovich Nishonov** (1954-yil 7-mart, Izboskan tumani, Andijon viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari nomzodi, professor.

Biografiyasi
------------

Mirkozimjon Nishonov 1954-yil 7-mart Izboskan tumanida tugʻilgan. 1971—1976-yillarda Fargʻona davlat pedagogika instituti tabiiyot-geografiya fakultetini „Kimyo-biologiya" mutaxassisligi boʻyicha tugatgan. 1977-yil 1-dekabrdan Fargʻona davlat pedagogika instituti „Kimyo" kafedrasi oʻqituvchisi, 1979—1982- yillarda Toshkent politexnika instituti kimyo-texnologiya fakulteti „Anorganik moddalar texnologiyasi" kafedrasi aspiranti, 1986-yildan dotsent vazifasini bajaruvchi, 1988-yilda kimyo kafedrasi dotsenti, 2005-yildan Fargʻona davlat universiteti kimyo kafedrasi mudiri, dotsent, professor lavozimida ishlab kelmoqda.

### Oilasi

Oilali, 4 nafar farzandi bor.

Ilmiy faoliyati
---------------

1983-yilning 24-iyunida „Nitrat kislota ishlab chiqarishi chiqindi gazlarini azot oksidlaridan past foizli palladiyli katalizatorlarda katalitik tozalash" mavzusida „Noorganik moddalar texnologiyasi" mutaxassisligi boʻyicha texnika fanlari nomzodi ilmiy darajasi uchun dissertatsiyani yoqladi. 2019-yil 30-dekabrda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasi tomonidan „Noorganik moddalar va ular asosidagi materiallar texnologiyasi" ixtisosligi boʻyicha professor ilmiy unvoni berildi. 7, 8, 9-sinflar kimyo darsliklari va oliy oʻquv yurtlari talabalari uchun yaratilgan „Kimyo oʻqitish metodikasi" darsligining mualliflaridan biridir. 150 dan ortiq ilmiy, ilmiy-metodik maqolalar, 10 dan ortiq darslik va qoʻllanmalar, 2 ta monografiya muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Nishonov Mirkozimjon Fozilovich".
2. 1 2 3  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 2-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2023 — 383 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

Havolalar
---------

* Mirkozimjon Nishonov Google Scholar
**Toshpo‘lat Hamid** (asl ism-sharifi — Toshpo‘lat Hakimovich Hamidov, 1927-yil 12-dekabr, Buxoro viloyati, O‘zbekiston SSR — 1984-yil 9-fevral, Yessentuki, Stavropol o‘lkasi) — shoir, pedagog, journalist, tarjimon. O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi (1978). Filologiya fanlari nomzodi (1969). Hamid Olimjon mukofoti sovrindori (1983).

Tarjimayi holi
--------------

Toshpo‘lat Hamid 1927-yil 12-dekabrda Buxoro viloyati (hozirgi Navoiy viloyati) Bo‘ston qishlog‘ida xizmatchi oilasida tug‘ilgan. U Maksim Gorkiy nomli o‘rta maktabda ta’lim olgan. 1945-yilda Buxoro davlat pedagogika instituti (hozirgi Buxoro davlat universiteti)ning til va adabiyot fakultetiga o‘qishga kirib, uni muvaffaqiyatli yakunlaydi. Mehnat faoliyatini Shofirkon tumanidagi Shota Rustaveli nomli maktabda oddiy o‘qituvchilikdan boshlab, Qiziltepa tuman xalq ta’limi bo‘limi mudiri darajasigacha ko‘tarilgan (1949—1955). 28 yoshida O‘zbekiston Yozuvchilari uyushmasi Buxoro viloyat bo‘limi mas’ul kotibligiga tayinlangan. U 1960—1962-yillarda Moskvada Oliy adabiyot kursida tahsil oldi. 

Toshpo‘lat Hamid „Asqad Muxtorning badiiy mahorati" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini yozdi va uni 1969-yilning may oyida muvaffaqiyatli himoya qildi. U Buxoro davlat pedagogika institutida o‘qituvchi, o‘zbek adabiyoti kafedrasi mudiri, O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Buxoro viloyat bo‘limida (1955—1970), „Buxoro haqiqati" gazetasida bosh muharrir bo‘lib ishladi (1970—1979-yillar va 1983-yildan vafotiga qadar).

Toshpo‘lat Hamid 1984-yilda 57 yoshida og‘ir kasallik natijasida vafot etdi.

Asarlari
--------

Toshpo‘lat Hamid „Quyosh sha’niga", „Tumbazlar sadosi", „Asrorqulning qo‘chqori" (1960), „Mening asrim" (1965), „Manzil", „Bo‘ston navolari", „Quvg‘in", „Binafsha ufqlar" (1973), „Родина аистов", „Tog‘larga boq, tog‘larga", „Qo‘shiqlar qanotida" (1974) nomli she’riy kitoblari muallifi. U „Tilla darvoza" (1972), „Qora kiyik" (1973), „Mozorlar sotilmaydi" (1974), „Gulob" (1975) kabi dostonlar yozgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Тошпўлат Ҳамид (1927—1984)". Qaraldi: 2023-yil 28-iyul.
2. ↑  Мақсудов Р. Ражабов Қ*. Қизилтепа тарихи*. Тошкент: Тамаддун, 2015 — 203 bet.
**Guljaxan Ermekbayevna Qarlibayeva** (1978-yil 21-aprel, Nukus, Qoraqalpogʻiston ASSR, Oʻzbekiston SSR) — qoraqalpogʻistonlik va oʻzbekistonlik olima, pedagogika fanlari doktori, professor.

Biografiyasi
------------

Guljaxan Qarlibayeva 1978-yil 21-aprelda Nukus shahrida tugʻilgan. 1995-yil Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universtitetining fizika-matematika fakultetiga oʻqishga kirib, 1999-yil mazkur fakultetning fizika bakalavr yoʻnalishini tugatadi. 2003-yilda shu universitetining „Yarim oʻtkazgichlar va dielektriklar" mutaxassisligi boʻyicha magistraturani tugatgan. 2001—2005-yillarda Nukus transport kasb-hunar kolleji fizika fani oʻqituvchisi, 2005—2013-yillarda Nukus davlat pedagogika institutining „Umumiy fizika" kafedrasiga assistent oʻqituvchisi, 2013—2022-yillarda „Fizika oʻqitish metodikasi" kafedrasi dotsenti lavozimida ishlagan. 2022-yilda „Fizika oʻqitish metodikasi" kafedrasi professori.

Ilmiy faoliyati
---------------

2012-yil 15-martda „Innovatsion taʼlim texnologiyalari sharoitida fizika oʻqituvchisining metodik tayyorgarligini shakllantirish" mavzusida nomzodlik ishini himoya qiladi va pedagogika fanlari nomzodi ilmiy darajasini oladi. 2014-yil 18-avgustda „Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlim aʼlochisi" koʻkrak nishoni bilan taqdirlangan. 2017-yil 15-dekabrda Oʻzbekiston Xotin-qizlar „Olima" uyushmasi tomonidan tashkillashtirilgan „Ilm yulduzlari" IV Respublika intellektual koʻrik-tanlovida ishtirok etib, „Eng mohir ilm sohibasi" nominatsiyasi gʻolibi boʻldi. 2019-yil 30-dekabrdan pedagogika fanlari doktori. Doktorlik dissertatsiya himoyasini „Boʻlajak fizika oʻqituvchilarining metodik tayyorgarligini takomillashtirish" mavzusida qilgan. 2021-yilda „Oʻzbekiston Respublikasi Mustaqilligining 30 yilligi" esdalik nishoni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 2-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2023 — 383 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
İmitasiya Pantsir-C1
**Niqoblash**, maskirovka — harbiy ishda — oʻz qoʻshinlarini dushman razvedkasi kuzatuvidan yashirish, dushmanni chalgʻitish uchun qoʻllanila-digan tadbirlar majmui. Haqiqiy obʼyektlarni yashirish (panalash), soxta obʼyektlar qurish, chalgʻitma harakatlar qilish, radiotexnika vositalari bilan yolgʻondakam shovqinlar tarqatish, N. toʻrlari qoʻllash, soxta xabarlar tarqatish, boshqaruv punktlarining oʻrnini tez-tez oʻzgertirib turish va boshqa tadbirlar orqali amalga oshiriladi. N.dagi asosiy vositalar: niqoblovchi kiyim-bosh, boʻyoqlar, oʻsimliklar, yorugʻlik, tutun, shovqinlar, toʻrlar va boshqa

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Youhikko. Kareliya Respublikasi Milliy muzeyi
**Youhikko** (karel. va fin. *jouhikko,* shuningdek, fin: *jouhikas*), kamonli kantele — karel-fin kamonli cholgʻu asbobidir.

Umumiy maʼlumotlar
------------------

Youhikko qoraqaragʻay, qaragʻay yoki qayindan yasaladi. Shakli qoʻl uchun maxsus kesigi bor, keng figurali boʻyinli, qorni sayoz koʻrinishga ega. Torlari (ikki yoki uchta), qoidaga koʻra, qildan (*"jouhi" — oʻzbekcha „ot qili", shundan cholgʻu **youhikko** nomini olgan*) yoki toʻrt yo olti ipdan iborat boʻlib, iplar quloqlar yordamida tortiladi. Bugungi kunda youhikko uchun sintetik va metall torlar (alt yoki gitara) ishlatiladi. Kamonchasi yoy shaklida.

Ushbu asbob fin va karel xalq musiqasi ijrochilari orasida juda mashhur. Anʼanaviy ijrochilarning repertuarini runik, qoʻshiq va raqs kuylari tashkil etadi.

1970-1980 — yillarda Youhikko chalish anʼanasiga yangi hayot berildi. Sibelius Akademiyasida (Xelsinki) va Xalq musiqasi institutida (Kaustinen, Finlandiya) youhikko yasash va chalishni oʻrganish boʻyicha oʻquv kurslari ish boshladi.

Chalish usuli
-------------

Youhikkoning pastki qirrasi oʻtirgan sozandaning oʻng sonining ichki yonida, tizzasidan sal yuqorida joylashadi, korpusining yon tomoni esa chap songa tegib turadi. Bosh barmoq tutqichni ushlaydi, chap qoʻl barmoqlari (bosh barmogʻidan tashqari) yuqoridagi teshikchadan oʻtkazib olinadi. Kamoncha qamishga tortiladi, oʻrta va nomsiz barmoqlar tor va qamish orasida turadi. Chap qoʻl barmoqlarini bosib tor qisqartiriladi. Barmoqlarni oʻziga xos tuta bilish chalish mahoratini belgilaydi. Ijrochi navbatma-navbat barmoqlarining orqa tomoni bilan torni bosib, ohang chiqaradi, qolgan torlar qoʻshimcha ton beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Семакова 2007. sfn error: no target: CITEREFСемакова2007 (help)
2. ↑  Kareliya ofitsialnaya. Youxikko
3. „Лира",*Большая российская энциклопедия. Том 17*, М. 2010 — 560—561 bet.

Adabiyot
--------

* „Йоухикко",*Музыкальный энциклопедический словарь*. М.: Советская энциклопедия, 1990 — 221 bet.
* Семакова И.Б. „Йоухикко",*. Карелия. Энциклопедия. Том 1*. Петрозаводск: ПетроПресс, 2007 — 385 bet.
* *Marayev V.* Youhi kantele — youhikko — kamon lirasi
**Elmira Shodmonovna Nazirova** (1982-yil 10-noyabr, Kasbi tumani, Qashqadaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, texnika fanlari doktori, professor.

Biograiyasi
-----------

Elmira Nazirova 1982-yil 10-noyabr Kasbi tumani Pandiron qishlogʻida ziyolilar oilasida tavallud topgan. Otasi Nazirov Shodmonqul Abdiroziqovich (1953—2014) Toshkent axborot texnologiyalari universiteti „Informatika va kompyuter grafikasi" kafedrasi mudiri boʻlgan. Onasi Eshonqulova Malika Qayumovna (1957). 1999—2003-yillarda Toshkent davlat universitetining kompyuter texnologiyalari fakultetida oʻqigan. 2003—2005-yillarda Toshkent axborot texnologiyalari universitetida tahsil olgan. 2005—2009-yillarda mazkur universitetning „Oliy matematika" kafedrasi aspirantiranti. 2010-yilda Toshkent axborot texnologiyalari universiteti „Axborot texnologiyalari" fakulteti „Informatika va kompyuter grafikasi" kafedrasi assistenti, 2011-yil mazkur fakultetning „Axborot texnologiyalari" kafedrasi assistenti, 2013-yilda „Axborot texnologiyalari" kafedrasi katta oʻqituvchisi, 2014-yilda „Axborot texnologiyalari" kafedrasi dotsenti lavozimida faoliyat yuritadi. 2015-yilda „Multimedia texnologiyalari" kafedrasi mudiri vazifasini bajaruvchi, 2015-yildan hozirgi kunga qadar „Multimedia texnologiyalari" kafedrasi mudiri lavozimida faoliyat koʻrsatib kelmoqda.

### Oilasi

Oilali, 2 nafar farzandi bor.

Ilmiy faoliyati
---------------

2012-yil 12-mayda „Neft-gaz konlari koʻrsatkichlarini aniqlovchi avtomatlashtirilgan tizimning matematik va dasturiy taʼminoti" nomli nomzodlik dissertatsiyasini himoya qiladi. 2017-yil 27-dekabrda „Hisoblash mashinalari, majmualari va kompyuter tarmoqlarining matematik va dasturiy taʼminoti" ixtisosligi boʻyicha dotsent ilmiy unvoni berilgan. 2019-yilda „Suyuqlik va gazlarning filtrlanish jarayonini tadqiq qilish uchun matematik modellar, sonli usullar va dasturlar majmui" mavzusida doktorlik (DSc) dissertatsiya ishini himoya qilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 2-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2023 — 383 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Abdushukur ibn Abdurasul** yoki **Qozikalon Abdushukur** (1817-yil, Chorjoʻy — 1889-yil, Buxoro) — shoir, mudarris, qozikalon, rais. Jadid maʼrifatparvarlaridan boʻlgan Sharifjon Maxdum Sadr Ziyoning otasi.

Abdushukur ibn Abdurasul 1817-yilda Choʻrjoʻy viloyati Ersari qishlogʻida tugʻilgan. Amir Haydar hukmronligi yillarida shoirning bobosi va otasi Buxoro shahriga kelib, Mirza Gʻafur mahallasiga joylashadilar. Abdushukur ibn Abdurasulning ustozi Oxund domla Hasan bin Bashar al-Tuntari Qiziltepa hududidagi Zarmitan qishlogʻidan boʻlgan. Abdushukur qozi amir Nasrulloh davrida madrasani tamomlab, Arab, Avazboy, Mulla Ernazar, Miskin, Muhammad Sharif va Tursunjon kabi madrasalarda dars bergan. Abdushukur qozi Naqshbandiya tariqatining „Dil ba yor-u, dast ba kor" shioriga qattiq amal qilgan. Oʻzi ham ota-bobo kasbi boʻlgan ohorchilik va koʻnchilik bilan shugʻullanib roʻzgʻor tebrangan.
Amir Muzaffar Abdushukur domlani dastlab Chorjoʻy viloyatiga, soʻngra Ziyovuddin tumaniga qozi etib tayinlaydi. Undan soʻng Buxoro shahriga rais boʻladi. Amir Muzaffar uni 1878-yilda amirlik qozikaloni deb eʼlon qiladi. Abdushukur bu lavozimda umrining soʻnggiga qadar qolgan. 1889-yilda vaboga uchrab vafot etgan.

Amir Muzaffar viloyatlarga safarga chiqqanda oʻzi bilan qozikalon Abdushukurni olib yurgan. Sadri Ziyoning „Navodiri Ziyoiya" asarida yozilishicha, qozikalon Abdushukur hech qachon oʻzining mansabi bilan gʻururlanmagan. Kartarin, ogʻir-bosiq, ota-onasi va oilasidagilarga mehribon boʻlgan. Shoir Iso, Ahmad Donish, Mirzo Azim Somiy Boʻstoniy qozi Abdushukurning eng yaqin doʻstlari boʻlgan. Abdushukur ibn Abdurasul „Oyat" taxallusi bilan sheʼrlar yozgan. Buxorodagi taraqqiyparvar ulamo Muhammad Ikromga ustozlik qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  S.Ayniy*. Esdaliklar*. Toshkent „Fan" 1960 — 197 bet.
2. ↑  I.Qodirov, F.Shirinova*. Soʻnggi sulola taqdiri*. Toshkent „Muharrir" 2009 — 80 bet. ISBN 978-9943-354-44-9.
3. ↑  Садр Зиё*. Наводири Зиёия*. Душанбе „Адиб" 1991 — 46 bet.
**Fonofobiya** — **ligirofobiya** yoki **sonofobiya** deb ham ataladigan baland tovushlardan qoʻrqish yoki undan qoʻrqish (masalan, otashinlar) — oʻziga xos fobiya turidir. Bu juda kam uchraydigan fobiya boʻlib, koʻpincha giperakuziyaning alomati hisoblanadi. Sonofobiya, bemorning tovushga yuqori sezuvchanligiga ishora qilishi mumkin va migren tashxisining bir qismi boʻlishi mumkin. Baʼzan ***akustikofobiya*** deb ham ataladi.

*Fonofobiya* atamasi yunoncha phōnĮ — *phōnē*, „ovoz" yoki „tovush" va phosbos — *phobos*, „qoʻrquv" soʻzlaridan kelib chiqqan.

Ligirofobiklar toʻsatdan baland tovushlarni chiqaradigan qurilmalardan qoʻrqishlari mumkin, masalan, kompyuter karnaylari yoki yongʻin signallari. Uy kinoteatr tizimi, kompyuter, televizor yoki CD pleer kabi qurilmalarni ishlatganda, ular karnaylardan tovush chiqarishiga olib keladigan har qanday harakat qilishdan oldin ovoz balandligini oxirigacha oʻchirib qoʻyishni xohlashlari mumkin. ovoz berilsa, foydalanuvchi karnaylarning ovozini qulay tinglash darajasiga koʻtarishi mumkin. Barabanlar kabi baland ovozli asboblar tufayli ular paradlar va karnavallardan qochishlari mumkin. Bayram tadbirlari 120 desibeldan ortiq musiqa bilan birga boʻlganligi sababli, koʻplab fobiyalarda agorafobiya rivojlanadi. Boshqa ligirofoblar ham otashin otilishi kerak boʻlgan har qanday hodisalardan qochishadi. 

Yana bir misol, kimdir balonni normal quvvatidan tashqari portlatishini kuzatishdir. Ligirofobiya bilan ogʻrigan odamni koʻpincha bezovta qiladigan, hatto bezovta qiladigan narsa, chunki u balon uchib ketganda baland ovozni kutadi. Balonlar uchganda, ikki turdagi reaktsiyalar ogʻir nafas olish va vahima hujumlaridir. Jabrlanuvchi baland ovoz manbasidan uzoqlashishni istaydi va bosh ogʻrigʻi boʻlishi mumkin. Bu, shuningdek, giperakuziya, baland tovushlarga haddan tashqari sezgirlik bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Fonofobiya, shuningdek, misofoniyaning ekstremal shakliga tegishli boʻlishi taklif qilingan.

Yana qarang
-----------

* Astrafobiya — momaqaldiroqdan qoʻrqish
* Mizofoniya — maʼlum tovushlarga nisbatan irratsional „nafrat" yoki jirkanish
* Fobiyalar ro'yxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Home : Oxford English Dictionary" (en). *oed.com*. 28-dekabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-iyun 2022-yil.
2. ↑  %3Aentry%3Dfwnh%2F φωνή, Henry George Liddell, Robert Scott,*A Greek-English Lexicon*, on Perseus
3. ↑  %3Aentry%3Dfo%2Fbos φόβος, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, on Perseus
4. ↑  Roeser, Ross*. Audiology: Diagnosis*. New York, NY: Thieme Medical Publishers, Inc, 2007 — 331 bet. ISBN 978-1-58890-542-0.
5. ↑  "Decreased sound tolerance: hypersensitivity of hearing (hyperacusis, misophonia, phonophobia)", Jonathan Hazell FRCS, Director, Tinnitus and Hyperacusis Centre, London UK
**Rauman maalaiskunta** (Rauma qishloq munitsipaliteti, tez-tez qisqartirilgan Rauman mlk) Finlandiyaning sobiq munitsipalitetidir. U 1993-yil 1-yanvarda Raumaga qoʻshilgan. Anneksiya qilingan paytda munitsipalitet aholisi 9000 ga yaqin edi. Munitsipalitet dastlab 1476-yilda Rauma shahri va uning atrofidagi qishloqlar o'rtasida chegara chizilganida tashkil etilgan. Shahar aholisi dengizda sayohat qilish huquqiga ega edi, bu esa qishloq aholisiga yetishmayotgan edi. XVIIasr va XIX asr boshlari orasida shaharga yoki shahardan o'tadigan tovarlardan bojxona yig'imlari undirilgan va hatto chegara devori mavjud edi. Raumadagi joy hanuzgacha "Porintulli" (Pori odatlari) deb ataladi - Pori yo'lidagi bojxona joyi xozirgacha saqlanib kelgan.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Satakunta munitsipalitetlari |
| --- |
|  |
| Munitsipalitetlar | 
* Eura
* Eurajoki
* Harjavalta
* Huittinen
* Jämijärvi
* Kankaanpää
* Karvia
* Kokemäki
* Merikarvia
* Nakkila
* Pomarkku
* Pori
* Rauma
* Siikainen
* Säkylä
* Ulvila
 | 
Coat of arms of Satakunta |
|  |
| Sobiq munitsipalitetlar | 
* Ahlainen
* Hinnerjoki
* Honkajoki
* Honkilahti
* Kauvatsa
* Keikyä
* Kiikoinen
* Kiukainen
* Kodisjoki
* Kullaa
* Köyliö
* Lappi
* Lavia
* Luvia
* Noormarkku
* Porin maalaiskunta
* Rauman maalaiskunta
* Vampula
 |
|  |
| 
* **Satakunta**
* **Finlandiya**
 |

 |

Koordinatalari: 61°07′53″N 21°34′46″E﻿ / ﻿61.1314°N 21.5794°E﻿ / 61.1314; 21.5794GO
**Elmurod Salamovich Tulakov** (1954-yil, Xatirchi tumani, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari doktori, professor.

Biografiyasi
------------

Elmurod Tulakov 1954-yilda Xatirchi tumanida tugʻilgan. 1977-yilda Samarqand davlat arxitektura-qurilish institutining „Sanoat va fuqaro qurilishi" fakultetini tugatgan. 1987-yilda Moskva muhandislik-qurilish institutida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 2005-yilda Moskva davlat qurilish universitetida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1977-yildan Samarqand davlat arxitektura-qurilish instituti qoshidagi loyihalash va tajriba ustaxonasida muhandis, katta muhandis, bosh mutaxassis, loyihalash boʻlimi boshligʻi, bosh muhandis va ustaxona boshligʻi lavozimida ishlagan. Hozirda Samarqand davlat arxitektura-qurilish universiteti „Bino va inshootlarni doyihalash" kafedrasi professori lavozimida ishlab kelmoqda.

Ilmiy faoliyati
---------------

6 ta oʻquv qoʻllanma, 6 ta monografiya, 176 dan ortiq ilmiy-uslubiy maqolalar, jumladan, „Binolarning energiya samaradorlik injeneringi", M.Mahmudov bilan hammualliflikda „Sanoat va fuqaro binolari arxitekturasi. Qurilish fizikasi", „Stroitelstvo na prosadochnix lessovix gruntax", „Fundamenti vodonapornix bashen v uvlajnyaemix lessovix gruntax Sredney Azii", „ Oʻta choʻkuvchan namlangan gruntlarda qurilayotgan suv minoralarining doirasimon poydevorlarini deformatsiyasini hisoblash", „Bino va inshootlar-ning yer osti qismini gidroizolyatsiya qilish", „Oʻta choʻkuvchan gruntlarda namunaviy loyihalar asosida qurilayotgan kam qavatli turar-joy binolarining yer ostki qismini loyhalashni takomillashtirish", „Raschet deformatsii kolsevix fundamentov vodonapornix bashen v uvlajnyaemix lessovix gruntax Sredney Azii" nomli darslik, oʻquv qoʻllanma, monografiyalar muallifidir.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 2-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2023 — 383 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Vladimir Dmitriyevich Filatov** (1949-yil 6-may) — sovet futbolchisi va darvozaboni.

Tarjimayi holi
--------------

Vladimir Filatov 1968-yilda Zarafshon jamoasida (Navoiy) toʻp surishni boshlagan. Keyingi besh mavsumda u Zarafshon tarkibida 100 ga yaqin oʻyin oʻtkazdi.

1972-yilgi mavsumda Oʻzbekiston SSRning yetakchi jamoasi — „Paxtakor" ga oʻtdi. Toshkent klubi tarkibida 1972-yilda birinchi ligada, 1973-yildan esa oliy ligada oʻynagan. Filatov 1973-yil 28-oktyabrda „Zorya Lugansk" ga qarshi debyut uchrashuvini eng yuqori saviyada oʻtkazdi. 1974-1975-yillarda u klubning asosiy darvozaboni boʻlib, har mavsumda 22 ta oʻyin oʻtkazgan. 1975-yilda Filatov „Dinamo" (Kiyev futbol klubi) bilan (1:0 safarda va uyda 5:0) gʻalaba qozongan oʻyinlarda qatnashdi, bu klub tarixidagi eng yaxshi oʻyinlar sanaladi. Biroq 1975-yilgi mavsum yakunlariga ko‘ra, „Paxtakor" oliy ligadan chiqib ketdi. 1976-yilda Filatov birinchi ligada klubning asosiy darvozaboni boʻlib qoldi, ammo keyinchalik tarkibdagi oʻrnini yoʻqotdi. Darvozabon Vladimir Filatov „Paxtakor" tarkibida mamlakat chempionatlarida 74 ta o‘yin o‘tkazgan bo‘lsa, shundan 46 tasi oliy liga oʻyinlari boʻlgan.

1978-1979-yillarda ikkinchi ligada „Paxtachi" (Guliston), 1980-1984-yillarda esa Jizzaxning „Boʻston-Zvezda" (hozirgi „Soʻgʻdiyona") jamoasida birinchi ligada 163 ta oʻyin oʻtkazgan. Keyin esa ikkinchi ligada „Sohibkor" va Toshkentning „Traktor" jamoalarida oʻynadi. „Sohibkor" tarkibida ikki marta ikkinchi liga turnirida g‘olib chiqqan, „Traktor" tarkibida 1988-yilda O‘zbekiston SSR kubogini qo‘lga kiritgan.

Faoliyatining oxirida u APC (Azov) va Rostov viloyati havaskor jamoalarida oʻynagan. APC tarkibida Filatov 1990-yilda RSFSR kubogi sohibi boʻlgan. 1989-yilda Gornyak (Gornyatskiy) jamoasi tarkibida u RSFSR KFK chempionatining zona turnirida gʻolib chiqqan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Paxtakor" Tashkent 1 : 2 „Zarya" Voroshilovgrad
2. ↑  „Вылетать — так с музыкой". 27-noyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-avgust 2018-yil.
3. ↑  „Пахтакор, Пахтакор времен СССР". 26-avgust 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-avgust 2018-yil.
4. ↑  „ПРЕДСТАВЛЯЕМ НАШУ КОМАНДУ". 2-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-avgust 2018-yil.
**Kunskapskanalen** (ingliz tilida: *The Knowledge Channel*) shved tilidagi telekanal boʻlib, haftaning barcha kunlari ertalab soat 9.00 dan 01.00 gacha oʻquv va faktga asoslangan dasturlarni efirga uzatadi. Kanal Sveriges Television (SVT) va Sveriges Utbildningsradio (UR) tomonidan boshqariladi va sunʼiy yoʻldosh, kabel va raqamli yer usti televideniyesi orqali Shvetsiyaga, shuningdek, Finlandiyaning baʼzi qismlariga kabel orqali va Alandda yer usti orqali uzatiladi. Daniya va Shvetsiya chegaralari Øresund boʻgʻozida juda yaqin joylashganligi sababli, kanalni Kopengagenda DVB-T orqali ham qabul qilish imkoniyati yaratilgan.

Tarixi
------

Kanal rasman 2004-yil 27-sentabrda, dastlab faqat yakshanba va payshanba kunlari oʻrtasida efirga uzata boshlagan. Juma va shanba kunlari translyatsiyalar 2006-yil yanvar oyida boshlangan. Ish kunlarida UR 6-7:30 va 9:30-11 va SVT 7:30-9:30 oraligʻida efirga uzatiladi. Dam olish kunlarida UR 6 da boshlandi, 9 da SVTga topshiriladi. UR oʻz dasturlari uchun 2007-yil yanvarigacha, taqdimotchilaridan foydalangan. Kechasi efir vaqti uchun koʻrsatuvlar tayyorlanmaydi. Kanal kun davomida efirga uzatiladigan Barnkanalen bilan boʻsh joyni toʻldiradi.

2007-yil 1-sentabrda kanal yangi efir soatlariga ega boʻldi. Barnkanalen 6-7 oʻrinni egalladi, Kunskapskanalen esa efir vaqtini ertalab soat 1 gacha uzaytirdi.

2008-yil kuzida Barnkanalen yana bir soatlik efir vaqtini oldi. 2008-yil 8-avgustdan boshlab Barnkanalen 7.30 ga qadar va ish kunlaridan boshlab efirga uzatiladi va 2008-yil 25-avgustdan Kunskapskanalen haftaning har kuni soat 20:00 da efirga uzatiladi. SVT, shuningdek, Kunskapskanalen uchun ishlab chiqaradigan original dasturlash miqdorini qisqartiradi, buning oʻrniga kanalga SVT2 dan dasturlarni qayta ishga tushirishga imkon beradi.

2010-yilning 18-yanvaridan boshlab Kunskapskanalen SVT24 kanal maydonini egallab olgandan soʻng uning efir soatlari sezilarli darajada oshadi. Keyin u ish kunlari ertalab soat 9 dan, dam olish kunlari soat 12 dan boshlab efirga uzatiladi. Kunduzi u SVT Forumini (ilgari 24 Direkt nomi bilan tanilgan) efirga uzatadi, u seminarlar, bahslar va Riksdag va Yevropa Parlamentini yoritishni amalga oshiradi.

Kanalning birinchi va sobiq logotipi Oskar Reutersvardning imkonsiz figuralaridan ilhomlangan.

Logotiplar va identifikatorlar
------------------------------

* Kunskapskanalenning ikkinchi va oldingi logotipi 2012-yil 5-martdan 2017-yil 20-dekabrgacha ishlatilgan.Kunskapskanalenning ikkinchi va oldingi logotipi 2012-yil 5-martdan 2017-yil 20-dekabrgacha ishlatilgan.
* Kunskapskanalenning 2017-yildan beri uchinchi va joriy logotipiKunskapskanalenning 2017-yildan beri uchinchi va joriy logotipi

Havolalar
---------

* Hujjatli telekanallar ro'yxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Nu blir det ännu mer kunskap i Kunskapskanalen!".  SVT (15-dekabr 2009-yil). 6-yanvar 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash (in Swedish)

Andoza:Swedish television channels
**Maxmatrasuljon Joʻrayev** (1948-yil 17-aprel, Oʻsh shahri, Qirgʻiziston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (1993), professor (1998).

Biografiyasi
------------

Maxmatrasuljon Joʻrayev 1948-yil 17-aprel Oʻsh shahrida ishchi oilasida tugʻilgan. 1965-yilda Toshkent davlat pedagogika institutining fizika-matematika
fakultetiga oʻqishga kirgan va 1969-yili fizika oʻqituvchisi mutaxassisligi boʻyicha bitirgan. Oʻqishni bitirgach 1969—1992-yillarda ushbu fakultetdagi nazariy fizika kafedrasi oʻqituvchisi, 1992—1998-yillarda fizika fakulteti dekani, 1998—2007-yillarda Qirgʻizistondagi „Qirgʻiz-oʻzbek" universitetida kafedra mudiri, fakultet dekani va „Qirgʻiz-oʻzbek" universitetining pedagogika institutin direktori vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2007-yildan Toshkent davlat pedagogika universiteti fizika va uni o'qitish metodikasi kafedrasi professori.

### Ilmiy faoliyati

1985-yilda Chelyabinsk pedagogika institutida ruscha: *„Приемственность в развитиистатистических идей при подготовке учителя физики в педагогическом институте"* mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan va pedagogika fanlar nomzodi ilmiy darajasini olgan. 1988-yilda dotsent ilmiy unvonini olgan. 1993-yilda ruscha: *Методологические и дидактические основы формирования вероятностно-статистических идей и понятий (на примере обучения физики в высшей и средней школе"* mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1998-yilda professor unvonini olgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 1-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2022 — 342 bet.
2. ↑  „DJORAYEV MAXMATRASULJON".

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**OMONOV Qudratulla Sharipovich** – 1972-yil Shahrisabz shahrida tugʻilgan. ToshDU (hozirgi OʻzMU) oʻzek filologiyasi fakultetining 1995-yil bitiruvchisi. Filolog, oʻzbek tili va adabiyoti mutaxassisi, filologiya fanlari doktori, dotsent. 

1989-yildan Shahrisabzdagi oʻrta maktabda laborant, 1995 OʻzFA Qoʻlyozmalar institutida laborant, 1996-yildan aspirant, 1997 ilmiy xodim, 1997 – 2000-yillar  OʻzFA Til va adabiyot instituti doktoranti. 2000-yildan Toshkent davlat sharqshunoslik instituti turkiyot kafedrasi katta oʻqituvchisi, 2008-yildan dotsenti, 2009 – 2012-yillar Turkiy tillar kafedrasi mudiri; 2012-yildan ToshDSHI Sharq filologiyasi va falsafa, 2014-yildan Sharq filologiyasi fakulteti dekani. 2010-yilda Moskva davlar universitetida, 2009-yilda Turkiya, Stanbul universitetida  va Yaponiyaning Sukuba universitetida malaka oshirib qaytgan.

**Ilmiy yoʻnalishi –** turkologiya, turkiy tillar tarixi, turkiy hujjatchilik oʻtmishi, siyosiy-huquqiy atamalar tarixi, manbashunoslik matnshunoslik masalalari. 100 dan ortiq ilmiy ishlar, manografiyalar muallifi. Bir qancha Xalqaro ilmiy konferensiyalar ishtirokchisi. Turkiya (1997, 2003); Qozon (2013), Yaponiya (2011).

**Asosiy ilmiy ishlari:**

Nomz. diss. mavzusi: «uygʻur yozuvidagi imtiyoz huquqini beruvchi davlat hujjatlarining lisoniy-uslubiy tadqiqi. – Tashkent, 1997.

Dokt. diss. mavzusi: "Accomplishing and maturating for turkic official style (early and middle centuries)" ‒ Tashkent - 2016.
**Suspenziyalar** (lotincha: suspensio — osmoq) — suyuq dori turi. Tarkibidagi kukun (qattiq zarra koʻrinishidagi) dori moddalari biror suyuklik (suv, glitserin, oʻsimlik moyi)da muallaq holda turadi. S. dorivor moddalarni ayni eritmada eritib boʻlmaydigan hollarda tayyorlanadi. S.ni ishlatishdan oldin yaxshilab chayqatiladi. S. kondensatlab yoki disperslash yoʻli bilan hosil qilinadi.

Qishloq xoʻjaligida oʻsimliklarni himoya qilishda purkash uchun keng qoʻllanadi. S. dispersion muhit (odatda, suv) va dispers faza — pestitsidning qattiq zarrachalaridan tashkil topadi. Ular yetarli darajada barqaror, yaʼni tayyorlanganidan keyin uzoq vaqtgacha choʻkmaydigan, purkaladigan sathni yaxshi hoʻllashi va yopishqoq boʻlishi kerak. S, odatda, ishlatiladigan paytda, qattiq kukun preparatlar — hoʻllanuvchi kukundan tayyorlanadi. Ularning tarkibi (30—90%) pestitsidlar, toʻldiruvchilar, sirt faol va qoʻshimcha moddalardan iborat. Toʻldiruvchi modda sifatida koʻpincha kaolin qoʻllanadi. Dehqonchilikda tuproqni zararkunanda va kasalliklardan himoya qilishda yoki begona oʻtlarga qarshi kurashda ishlatiladi. Oltingugurt, akreks, keltan, gardona, tiodan, fozalon va boshqa insektitsid hamda akaritsidlarning hoʻllanuvchi kukunlaridan tayyorlangan S. keng tarqalgan.

Bir qator texnologik jarayonlarda (qogʻoz, lok, boʻyoq, plastiklar, rezina va boshqa ishlab chiqarishda) S.ning ahamiyati katta.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Taxiatosh issiqlik elektr stansiyasi** — Qoraqalpogʻiston Respublikasining Taxiatosh shahridan 4 km uzoqlikda, Amudaryoning chap qirgʻogʻida qurilgan. Shahar va stya qurilishi 1956-yil boshlanib, styaning 12 MVt quvvatli birinchi agregati 1961-yil 10 sentabrda ishga tushirilgan. Shu yili styaning oʻrnatilgan quvvatlari 28 MVt birinchi navbati qurilishi nihoyasiga yetkazilgan. 1964-yilda uning 24 MVt quvvatli 2navbati ishga tushirildi. 1969-yilda 200 MVt quvvatli 3navbat, 1974-yilda 110 MVt quvvatli 4navbati ishga tushirildi. 1980—1985-yillarda styaning 1 va 2 navbatlari demontaj qilindi. 1990-yilda 420 MVt quvvatli 5 va 6 navbati tamomlandi va styani kengaytirish ishlari nihoyasiga yetkazildi. Styada oʻrnatilgan quvvatlar 730 MVt ni tashkil etadi. Quvvatlar 220, PO, 35 kV kuchlanishlarda uzatiladi. Oqar suv bilan taʼminlangan. Asosiy yoqilgʻisi tabiiy gaz, zahira yoqilgʻisi mazut. 2003-yilda 2905 mln. kVt•soat elektr energiyasi ishlab chiqardi. Stansiya Oʻzbekiston Respublikasining yagona energetika sistemasiga ulangan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xit** ( fin. *Hiittinen ) — kichik arxipelag va* Finlandiyadagi sobiq munitsipalitet. U Finlandiyaning janubi-g'arbiy qismidagi Kimitoyon shahridan janubda joylashgan.

Hitisning asosiy orollari - Rosala va Hitis. Ular materik bilan parom orqali bog'langan. Xitda jami 2000 dan ortiq orollar va orollar mavjud bo'lib, ularning ba'zilari hali ham doimiy yashaydi. Hitisda yozgi uylar ko'p .

Hitis Vikinglar davrida savdo bandargohi bo'lgan. Maʼmuriy jihatdan u 1861-yilda munitsipalitet tashkil etilgunga qadar Kimito tarkibiga kirdi. Ikkinchi jahon urushi davrida Hitislar hududida Bengtskar va Morgonlandet janglari boʻlgan. Munitsipalitet 1969-yilda Dragsfyardga birlashtirildi .

| Hitis

Hitis - Xittinen |
| --- |
| Sobiq munitsipalitet |
| Mamlakat | Finlandiya |
| Mintaqa | Janubi-g'arbiy Finlandiya |
| Tashkil etilgan | 1861 yil |
| Birlashtirilgan | 1969 yil |
| Hudud |
| • Shahar | 109,8 km 2 (42,4 kv mil) |
| Aholi
(1963) |
| •  Shahar | 811 |
| • Shahar zichligi | 7,38/km 2 (19,1/kv mil) |
|  |  |
| Vaqt zonasi | UTC+02:00 ( EET ) |
| • Yoz ( DST ) | UTC+03:00 ( EEST ) |

Manbalar
--------

1. ↑  „http://www.maanmittauslaitos.fi/sites/maanmittauslaitos.fi/files/attachments/2018/01/Suomen\_pa\_2018\_kunta\_maakunta.pdf".
2. ↑  „http://www.toti.eu.com/nordic.municipalities/kunta.asp?kuntanumero=094&id=68".
Aholisi 18 430 408 (2022-yil boʻyicha; dunyoda 66-oʻrin). 

2022-yil uchun yillik oʻsish 0,66% (dunyoda 135-o'rin). 

2022-yil uchun tugʻilish darajasi har bir ayolga 1,76 tugʻilishni tashkil etadi (dunyoda 151-o'rin). 

2022-yil uchun tugʻilish darajasi 1000 kishiga 12,75 (dunyoda 141-o‘rin).

2022-yil uchun oʻlim darajasi 1000 kishiga 6,52 (dunyoda 136-oʻrin) ni tashkil qiladi.  
2022-yil uchun chaqaloqlar oʻlimi 1000 kishiga 6,55 ni tashkil qiladi (dunyoda 165-oʻrin).

15 yoshdan oshgan aholining savodxonlik darajasi 2017-yil holatiga koʻra 96,4 foizni tashkil etadi. 

2022-yil uchun shahar aholisi 87,9% ni tashkil qiladi.

Chililiklarning 88,9% kavkazliklar , 9,1% Mapuche, 0,7% Aymara, 1% boshqa mahalliy guruhlar (jumladan, Rapa Nui, Likan Antai, Kechua, Kolla, Diaguita, Cavescar, Yagan yoki yamana), 0,3% - ma'lumotlar yo'q. Immigrantlarning milliy tarkibi juda xilma-xil bo'lgan va shunday bo'lib qolmoqda: Ispaniya (asosan basklar va galisiyaliklar), Italiya, Germaniya, Fransiya, Xorvatiya va Britaniya orollaridan kelgan muhojirlar.

Mustamlaka davrida 100 000 dan 150 000 gacha yevropaliklar, asosan ispanlar Chiliga kelib joylashdilar. Keyin, XIX asrning 70-90-yillarida mamlakatning markaziy qismining janubiy hududlariga ikki oʻn mingga yaqin nemislar kelishdi. 1880-1890-yillarda Chiliga 75 ming yangi fuqarolar keldi, ulardan 44 ming nafari ispanlar, 19 ming nafari italiyaliklar va fransuzlar, 12 ming nafari shveytsariyaliklar edi. 20-asrda Chiliga immigrantlar soni 600 mingdan ortiq kishini, asosan ispanlar, italyanlar, nemislar, xorvatlar va arablar edi. Bugungi kunda, turli hisob-kitoblarga koʻra, basklarning avlodlari - 4,5 million chililiklar, fransuzlar va inglizlar - har biri - 800 ming, nemislar - 500 ming, xorvatlar - 400 ming, italiyaliklar - 300 ming, arablar - 1 millionga yaqin kishi.

Bugungi kunda Chilida 1,5 million kishi chet elda tugʻilgan. Birgina 2019-yilning oʻzida muhojirlar sonining oʻsishi 242 ming kishini tashkil etdi. Xorijiylarning asosiy guruhlari Janubiy Amerika davlatlaridan kelgan: Venesuela (455,5 ming yoki 30,5 foiz), Peru (235,2 ming yoki 15,8 foiz), Gaiti (185,9 ming yoki 12,5 foiz), Kolumbiya (161,2 ming yoki 10,8 foiz), Boliviya (120,1 foiz). ming yoki 8%). Gaitiliklar, dominikanlar, kolumbiyaliklar, braziliyaliklar va kubaliklarning yirik jamoalarining paydo boʻlishi Afrika millatiga mansub chililiklar sonining ko'payishiga va ularning mamlakat umumiy aholisidagi ulushini 3-4% gacha oshirishga olib keldi.

Manbalar
--------

* 
* 
* 
*

Havolalar
---------

Chili aholisining xalqaro indeksi 2018
**Yangi angren issiqlik elektr stansiyasi** — Oʻzbekiston energetika tizimidagi yirik issiqlik elektr st-yasi; unitar korxona. Toshkent viloyati Angren shahri yaqinidagi Nurobod shaharchasida joylashgan. st-yaning oʻrnatilgan quvvati 2100 MVt, har biri 300 MVt quvvatli 7 energoblokka ega. st-ya qurilishi va tayyorgarlik ishlari 1976-yilda boshlangan. 1985-yil 3 aprel

da st-yaning 1energobloki foydalanishga topshirilgan. 1995-yil 23 avgustda 7energoblok ishga tushirilgan. Energobloklarning asosiy yoqilgʻisi 1blokdan 5blokkacha — koʻmir va gaz, rezerv yoqilgʻi — mazut; 6 va 7bloklarda — gaz, zaxira yoqilgʻi — mazut. Fargʻona vodiysi, Toshkent shahri va OlmaliqOhangaron sanoat rayoni korxonalarini elektr quvvati bilan taʼminlaydi. Quvatlar 220 va 500 kV elektr uzatish liniyalari orqali tarqatiladi. 2003-yilda 5588,5 mln. kVtsoat elektr energiyasi ishlab chiqarildi, isteʼmolchilarga 132 ming Gkal issiqlik energiyasi berildi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Mehtar Idrok madrasasi** Mehtar Idrok guzarida joylashgan bo‘lib, to‘rtta hujradan iborat bo‘lgan. Ayrim manbalarda keltirilishicha ushbu joy Asbgardon guzari ham deyilgan.

Tarixi
------

Mudarrislarni ishga tayinlash haqidagi hujjatlarning birida shunday ma'lumotlar uchraydi: "Mehtar Idrok guzari masjidi imomi va hujralari mudarrisi qori mulla Husayn Sarrojon guzari masjidi imomi va mudarrisi mazkur mulla Umar o‘rniga o‘tish-
dan umidvor bo‘lib janobi oliyni duo qiladi. Maoshi yigirma besh tilla. Ahmad darug‘a guzari masjidi hujralari mudarrisi mulla Baqoxoja mehtar Idrok guzari masjidi imomi va hujralari mudarrisi mulla Husayn o‘rniga o‘tishdan umidvor bo‘lib janobi oliyni duo qiladi. Maoshi o‘n olti tilla". Bemor talabalar ro‘yxatida bu madrasadan Abdusattor Buxoriy nomi keltirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Buxoro ta'lim tizimi tarixi. Abdusattor Jumanazar. Toshkent: Akademnashr, 2017. – B. 333.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Madrasa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |