**Muxtoriyat** — konstitutsiyaviy huquqda biron bir hududning unga konstitutsiya yoʻl qoʻygan chegaralarida davlat hokimiyatini mustaqil amalga oshirish huquqi. M. markazlashgan tizimdan markazlashmagan tizimga oʻtishning muayyan darajasini bildiradi, ammo bu — federativ davlatdagiga nisbatan kamroq darajada boʻladi. XX asr boshlarida Turkiston jadidlari M. harakatiga mustaqil davlat tuzish yoʻlidagi alohida bosqich sifatida qaraganlar va bu yoʻlda kurashganlar (qarang Turkiston muxtoriyati). Rossiyada bolsheviklar hokimiyat tepasiga kelgach, dastlab Turkiston Avtonom (Muxtor) Sovet Respublikasini tashkil qilishdi (1918-yil, 30-aprel.). Oʻzbekiston SSR tuzilgach, uning tarkibida Qoraqalpogʻiston ASSR (1936-yil 5-dekabrdan) boʻlgan.

M. keng maʼnoda — biron bir ilmiy muassasa (masalan, universitet), turli tashkilotlarning muayyan masalalarni oʻz holicha, mustaqil hal qilish huquqi.

**Muxtoriyat** – umuman olganda, kimningdir ixtiyoriga topshirilgan masalalarni uning o’zi mustaqil ravishda hal etish huquqi.
Konstitutsiyaviy huquqda Muxtoriyat tushunchasi bir nechta ma’noda qo’llaniladi:
a) davlat yoki viloyat muxtoriyati deb nomlanadigan milliy-davlatchilik tuzilishi shaklini belgilash uchun. Bunda muayyan milliy tarkibdagi aholi zich joylashgan, alohida xo’jalik va turmush xususiyatlariga ega bo’lgan hudud – muxtor davlat (respublika) yoki avtonom milliy-davlat tuzilmasi (viloyati, okrugi) deb e’lon qilinadi;
b) muayyan millatga mansub fuqarolar guruhining o’z milliy, ma’naviy, madaniy va boshqa manfaatlarini amalga oshirish uchun birgalikda harakat etish imkoniyatlarini ifodalash uchun;
v) u yoki bu konstitutsiyaviy-huquqiy munosabatlarining ishtirokchisi o’zining vakolatlarini amalga oshirishda erkinlikka egaligiga alohida urg’u berish uchun. Maxsus adabiyotlar va ro’znomalarda «viloyat o’z ishlarida to’liq avtonom», «mansabdor shaxs o’z vakolatlarini amalga oshirishda katta avtonomiya oldi» kabi iboralarni uchratish mumkin. Bu erda «muxtoriyat» atamasi ko’proq konstitutsiyaviy-huquqiy mazmunda emas, balki umumiy tushuncha sifatida ishlatiladi va tegishlicha davlatning, davlat tuzilmasining, ma’muriy-hududiy birlikning, mahalliy o’zini o’zi boshqarish organining, jamoat birlashmasining, mansabdor shaxsning erki o’zidaligini ifodalaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Erkinlik |
| --- |
|  |
| Konsepsiyalar | 
* Erkinlik timsollari
	+ Libertas
* Huquqlar
* Ijobiy erkinlik
* Kognitiv erkinlik
* Maʼnaviy masʼuliyat
* Salbiy erkinlik
* Sotsial erkinlik
* Xohish erkinligi
* Shaxsiy erkinlik
 |
|  |
| Tip boʻyicha | 
* Akademik erkinlik
* Fuqaroviy erkinlik
* Intellektual erkinlik
* Internet erkinligi
* Iqtiisodiy erkinlik
* Morfologik erkinlik
* Siyosiy erkinlik
 |
|  |
| Huquq boʻyicha | 
* Axborot erkinligi
* Din erkinligi
* Diskriminatsiyadan ozodlik
* Egalik huquqi
* Haqiqat huquqi
* Harakatlanish va yashash joyini tanlash erkinligi
* Internetdan foydalanish huquqi
* Jinsiy erkinlik
* Matbuot erkinligi
* Maxfiylik huquqi
* Morfologik erkinlik
* Norozilik bildirish huquqi
* Oilaviy hayot huquqi
* Ovqatlanish huquqi
* Qarshilik koʻrsatish huquqi
* Qochoqlik huquqi
* Qurolga egalik
* Sogʻliqni saqlash huquqi
* Sudda himoya olish huquqi
* Sukut saqlash huquqi
* Suv va sanitariya huquqi
* Soʻz erkinligi
* Tanlov erkinligi
* Taʼlim olish huquqi
* Taʼmirlash huquqi
* Turar joyga ega boʻlish huquqi
* Unutilish huquqi
* Uyushma erkinligi
* Vijdon erkinligi
* Yashash huquqi
* Yigʻinlar erkinligi
* Oʻlim huquqi
* Oʻzini himoya qilish huquqi
 |
|  |
| Yana qarang | 
* Anarxizm
* Barcha insonlar teng yaratilganlar
* Fuqarolik libertarianizmi
* Giyohvand moddalarni liberallashtirish
* Hayot, erkinlik va baxtga intilish
* Inson huquqlari umumiy deklaratsiyasi
* Libertarianizm
* Muxtoriyat
* Ozodlik, Tenglik, Birodarlik
* Soʻl libertarianizm
* Oʻng libertarianizm
 |

 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |