recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatalari: 41°17′24.691199999991″N 69°21′54.741600000002″E﻿ / ﻿41.29019199999999756°N 69.36520600000000059°E﻿ / 41.29019199999999756; 69.36520600000000059GO

**Toshkent Xalqaro Ta'lim Universiteti**  (inglizcha: *Tashkent International University of Education*, **TIUE**) — Toshkent shahrida joylashgan oliy ta'lim muassasasi. Darslar Oʻzbek,ingliz va Rus tilida olib boriladi. Axborot texnologiyalari,Biznes va Ta'lim jarayonlarini boshqarish borasida yuqori malakali kadrlar tayyorlaydi.

Tarixi
------

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 23-iyundagi 404-son qaroriga muvofiq tashkil etilgan

Qisqacha tavsif
---------------

TIUE axborot texnologiyalari, biznesni boshqarish, taʼlimni boshqarish va oʻquv jarayonlari sohasida yuqori sifatli mutaxassislarni tayyorlashga yoʻnaltirilgan birinchi xususiy xalqaro universitetdir. TIUE asosiy maqsadi-ta'lim jarayonining barcha ishtirokchilariga kashfiyotlar qilish, yangi gʻoyalarni ishlab chiqish, tanqidiy oʻrganish, bilim, donolik va qadriyatlarni saqlash va uzatish imkonini beradigan amaliy oʻquv muhitini yaratish, bu innovatsiyalar, ijodkorlik, tadqiqot va tadbirkorlik. Bitiruvchilar innovator, tadbirkor, ijodkor va ishbilarmonga aylanadi. Oʻqituvchilar tarkibi mahalliy va xorijiy tajribali professor-oʻqituvchilardan iborat.

Asosiy maqsad va vazifalar
--------------------------

Universitetda yetakchi xorijiy oliy taʼlim muassasalarining taʼlim dasturlarini joriy etish va respublika iqtisodiyotining real sektori ehtiyojlarini hisobga olgan holda oliy ma’lumotli yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash;

* xorijdagi yetakchi oliy taʼlim muassasalari bilan hamkorlik asosida tajriba almashish dasturlarini amalga oshirish, shuningdek, rivojlanish rejalariga zamonaviy fanlar, innovatsiyalar va dalillarga asoslangan texnologiyalarni joriy etish;

* yetakchi xorijiy oliy taʼlim muassasalarining malakali professor-oʻqituvchilari, olimlar va mutaxassislarini oʻquv jarayoniga keng jalb etish;

* Respublika oliy taʼlim tizimida zamonaviy taʼlim texnologiyalari asosida o‘quv jarayonini tashkil etishning ilg‘or xorijiy tajribasini qo‘llash, ochiq axborot-ta’lim muhitini rivojlantirishga ko‘maklashish.

O‘quv dasturlari
----------------

Hozirda TIUEda ingliz va rus tillaridagi Xalqaro bakalavr dasturida 460 dan ortiq talaba bor:

* Axborot texnologiyalari
* Biznes Boshqaruvi
* Ta'lim va oʻquv jarayonlarini boshqarish
* International Foundation Programme

Hamkor universitetlar
---------------------

* Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti
* Toshkent pedagogika universiteti
* Toshkent shahridagi Inha universiteti
* Toshkent xalqaro Vestminster universiteti
* Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
* Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
* Toshkent shahridagi Singapur menejmentni rivojlantirish instituti
* Toshkent shahridagi Inha universiteti

Manbalar
--------

1. ↑  Tashkent International University of Education xalqaro universitetini tashkil etish toʻgʻrisida
2. ↑

Havolalar
---------

* Rasmiy veb-sayti
* TIUE rasmiy kanali Telegramda
* TIUE rasmiy kanali Facebookda
* TIUE rasmiy kanali Instagramda
**Barbro Eriksdotter (Bilke)** (shved. Barbro Eriksdotter (Bielke); 1505 — 1553, Linchyoping sobori, Brokind aholi punkti, Shvetsiya) — shved zodagon ayoli va shved zodagonlari Bielke oilasining yer egasi, uning arvohi dafn etilgan joy ustida paydo boʻladi. **Barbro maydoni** sifatida ham tanilgan.

Tarjimai hol
------------

Barbro Eriksdotter 1505-yilda badavlat oilada tugʻilgan. Feodal Eric Bielke qizi (? — 1511) va zodagon ayol Gunilla Bese (1475 −1553), ritsarlarning singlisi Axel Eriksson (Bielke) (1500 — 1559) Ture Eriksson (Bielke) (? — 1533 (1534)) va zodagon ayol Anna Eriksdotter (1490 — 1525). 1524-yilda Barbra ritsar va advokat Måns Johansson (Natt och Dag) turmushga chiqdi. (1500-1555), ularning olti nagar farzandi boʻlgan. Oila Östergötland viloyatida yashagan.

> 
> 
> Barbro Eriksdotter shafqatsiz xoʻjayin sifatida tanilgan, ularning azoblari unga zavq bagʻishlagan. Afsonaga koʻra, yer egasi Eriksdotter qulflangan mahbuslar oldiga ichimlik va oziq-ovqat solingan stol qoʻyishni buyurganda, jamoatchilik noroziligi paydo boʻladi va ular ovqatlana olmaydilar.  Bu holatga Eriksdotter shunday javob beradi:
> „Yeb ichishga hamma narsalari bor, yemasalar oʻzlarini ayblasinlar".
> 
> 
> 
> 
> 

Barbro Eriksdotter sehrli kuchga ega boʻlgan jodugar sifatida mashhur edi. U 1553-yilda vafot etdi.

Arvoh haqida afsona
-------------------

> 
> 
> Zodagon ayolning oʻlimidan soʻng, u Lipchoning soboriga dafn qilinadi.  Biroq, afsonada aytilishicha, Eriksdotterning jasadi boʻlgan tobut Vordnes cherkoviga topshirilgan. Bir manbaga koʻra, u yerga koʻmilgan.  Boshqa birining soʻzlariga koʻra, marhumning jasadi biror narsa bilan teshilgan, soʻngra uyi yaqinidagi Tarmsyon koʻliga tashlangan. Aynan shu manbaga koʻra, Barbra Eriksdotterning arvohi koʻl ustida uchib, shunday soʻzlarni qichqirib gapiradi:
> „Barbro oʻzini osib qoʻydi, Barbro oʻzini osib qoʻydi va ruh koʻtarildi…"
> 
> 
> 
> 
> 

Afsonaga koʻra, tun qorongʻusida shaytonning oʻzi bilan raqs tushayotgan arvohni koʻrish mumkin. Bundan tashqari, arvohni Linchoping sobori va Brokind qal’asida topish mumkin.

Yana qarang
-----------

* Katalina Lerkaro arvohi
* Frederik Fisherning arvohi
* Grodziec qal’asidagi qizil sharpa
* Dantelli Jean

Manbalar
--------

1. ↑  „*Adliga ätten Bielke af Åkerö nr 8, † Tab. 19*". 9-oktabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-dekabr 2016-yil.
2. ↑  „*Personakt för Barbro Eriksdotter*". 29-oktabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-dekabr 2016-yil.
3. ↑  „*Personakt för Erik Bielke (Turesson)*". 29-oktabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-dekabr 2016-yil.
4. ↑  „*Artikel om Barbro Påle*".. Qaraldi: 16-dekabr 2016-yil.

Havolalar
---------

* Помещица Барбро Эриксдоттер / Барбро Поле (shved.)
* Призраки поместья Брокинд (shved.)
**Ibn Daqiq al-Iyd** (arab. ابن دقيق العيد; 1228–1302), Arabistonning Yanbu shahrida arab qabilalaridan Banu Qushayrda tug‘ilgan. U islom fiqhi va aqidasi asoslari bo‘yicha buyuk musulmon olimlardan biri va shofe’iy maktabida nufuzli shaxs sanaladi. Ibn Daqiq al-Iyd ustozi Ibn Abdussalomning qo‘li ostida shofe’iy fiqhini o‘rgangan bo‘lsa-da, u molikiy fiqhida ham yetuk olim edi. U Misrda shofe’iy mazhabining bosh qozisi bo‘lib xizmat qilgan. Ibn Daqiq al-Iyd Zahabiy, Nuvayriy va keyingi avlodning boshqa yetakchi olimlariga hadis ilmidan saboq bergan. Ibn Daqiq juda ko‘p kitoblar yozgan, ammo uning Navaviy qirq hadisiga yozgan sharhi eng mashhuri bo‘lgan. Bu asarda u Navaviy tuzgan va "al-Arba’in an-Navaviyya" deb nomlanuvchi qirqta hadisni sharhlagan. Uning sharhi shu qadar mashhur bo‘ladiki, Ibn Daqiqdan iqtibos keltirmasdan qirq hadis haqida jiddiy kitob yozish har qanday olim uchun deyarli imkonsiz bo‘lib qoladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *al-'Id, Ibn Daqiq* „Al-Iqtirah fi Bayan Al-Istilah" (ar).
2. ↑  Muhanna, Elias*. The World in a Book: Al-Nuwayri and the Islamic Encyclopedic Tradition*. Princeton University Press, 2017 — 13 bet. ISBN 9780691175560.
3. ↑  Ibn 'Arabi in the Later Islamic Tradition: The Making of a Polemical Image in Medieval Islam by Alexander D. Knysh
4. ↑  Al-Eid, Ibn-Daqiq*. Ibn-Daqiq's Commentary on the Nawawi Forty Hadiths* (en). New York: CreateSpace Independent Publishing Platform, 2011-01-29. ISBN 9781456583255.
Joriy Toshkent shahri gerbi

  

**Toshkent shahri gerbi**- Oʻzbekiston poytaxti - Toshkent shahrining rasmiy ramzi. Gerbning amaldagi versiyasi 1997-yilda qabul qilingan va 2019-yil iyun oyida biroz oʻzgartirilgan.

Tavsifi
-------

Gerb – koʻk rangdagi sharqona dumaloq qalqon boʻlib, chetidan Oʻzbekiston bayrogʻi ranglari bilan oʻralgan. Qalqonning markazida ochiq tillarang qadimiy sharqona naqshli darvozalari boʻlgan koʻk arka joylashgan. Arkaning markazida uchta koʻp-koʻk togʻ qor choʻqqisi tasvirlangan. Arka ostida yam-yashil chinor joyalshgan, uning tanasi ikki oq daryo aylanib oʻtadi. Qalqonning yuqori ichgi qismida "Kuch adolatdadir" (ruscha: *«Сила в справедливости»*) shiyori yozilgan. Gerbning pastki qismida kulrang rangda lotin alifbosida shahar nomi yozilgan. Dumaloq sharqona qalqon himoya ramzidir.

Tarixi
------

 Toshkent gerbi 1909-yil
Toshkent shahri gerbi tasviri P. P. fon Vinklerning "Rossiya imperiyasining 1649-yildan 1900-yilgacha boʻlgan qonunlarning toʻliq toʻplamiga kiritilgan shaharlar, viloyatlar va qishloqlarning gerblari" kitobida berilgan. Ushbu gerb 1878-yil 5-iyulda "yuqori darajada tasdiqlangan"ligini koʻrsatadi. Sirdaryo viloyati gerbining ta’rifini takrorlovchi tavsif berilgan: *"Oltin qalqonda, markazining tepa va pastki qismida ikki yashil, agʻdarilgan, uzum barglari va oʻrtasida joʻr boʻlib turgan jozibali toʻlqinsimon kamar ifodalangan.* *Qalqon ustki qismida qadimgi podshoh toji bilan bezatilgan va qalqon yon qisimlari oltin eman barglari va oltin uzumlar bilan bezatilgan. Aleksandr lentasi bilan bogʻlangan*.

 Toshkent gerbi, 1981-yil
Toshkent shahri gerbi, 1981-yil namunasi. Bu ochilgan kitob shaklida boʻlib, tomonlar nisbati 2:3 boʻlib, respublika davlat bayrogʻi tasvirlangan. Markazida V.I.Lenin muzey filiali binosining silueti quyosh fonida, pastki qismida gʻoʻzapoya ichidagi kaptar ifodalangan. Tishli kompozitsiyaning markazini egalaydi. Kitobning yuqori qismida oʻzbek tilida(kirilchada) "Toshkent" degan yozuv joylashgan. Ochiq kitob Sharqning buyuk ta'limotini va O'rta Osiyoda sovet ilm-fanining boshlanishini ifodalaydi. Respublika bayrogʻi Sovet Oʻzbekistonining poytaxti ramzidir. Quyosh va uning fonida V.Lenin muzeyi - quyosh shahri, musaffo osmon, Sovet O'zbekistonining ma'muriy va madaniy markazi.

Manbalar
--------

* „Герб города Ташкент".  Геральдика.ру. Qaraldi: 5-iyul 2019-yil.



* „г. Ташкент (Узбекистан)".  Геральдикум. Qaraldi: 5-iyul 2019-yil.



* „Герб Ташкента".  Мой Узбекистан. Qaraldi: 5-iyul 2019-yil.



* „Герб Ташкента обновили".  «Газета.uz». Qaraldi: 5-iyul 2019-yil.



* „Работы конкурса на герб Ташкента показаны на выставке (фото)".  «Газета.uz». Qaraldi: 5-iyul 2019-yil.



* „Объявлен конкурс на герб Ташкента".  «Газета.uz». Qaraldi: 5-iyul 2019-yil.



* „Азамат Шамузафаров: Новый герб Ташкента".  zametki.uz. Qaraldi: 5-iyul 2019-yil.



* „Азамат Шамузафаров: Скоро вы получите новый герб Ташкента".  zametki.uz. Qaraldi: 5-iyul 2019-yil.



* „Новый герб Ташкента".  Письма о Ташкенте. Qaraldi: 5-iyul 2019-yil.



* „Жюри определило победителя конкурса по созданию герба Ташкента".  fergana.agency. Qaraldi: 5-iyul 2019-yil.
**Ibn Havqal**, Abulqosim ibn Havqal an-Nisibiy (? — Bagʻdod, 976) — arab sayyohi va geografi. 931—943 yil larda Magʻrib va Mashriq mamlakatlari, Sitsiliya o. Italiya, Ispaniya, Mesopotamiya (Ikki daryo oraligʻi), Eron boʻylab sayohat qilgan; Kordovada maʼlum vaqt yashagan. 952 yil da Istaxriyning "Kitob masolik al-mamolik" ("Mamlakatlar yoʻllari haqida kitob") asaridagi va haritalaridagi chalkashliklarni uning roziligi bilan tuzatib, keyinchalik shu asosda "Kitob ul-masolik va-l-mamolik" ("Yoʻllar va mamlakatlar haqida kitob") deb atalgan mukammal asar yaratgan. Mazkur kitobni yozishda Ibn Hurdodbeh, Jayhoniy, Qudama ibn Jaʼfar asarlaridan ham foydalangan. I. H. ning Afrika va Yevropadagi mamlakatlarga oid xabarlari, xususan, etnik maʼlumotlari oʻsha davr ilmfani uchun muhim yangilik boʻldi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Muhammad ibn Muslim ibn Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Shihob az-Zuhriy (vafoti 124 hijriy/741-2 milodiy), shuningdek, Ibn Shihob yoki az-Zuhriy nomi bilan ham atalgan, tabiiy arab huquqshunosi va anʼanachisi boʻlib, sira rivojiga kashshof boʻlgan. -magʻoziy va hadis adabiyoti.

Hayoti va Faoliyati
===================

Madinada ulg‘ayib, Umaviylar saroyida mashhurlikka erishgunga qadar madinalik urf-odatchilar qo‘lida hadis va mag‘oziy ilmlarini o‘rgangan, u yerda bir qator diniy va maʼmuriy lavozimlarda xizmat qilgan. U oltita kanonik sunniy hadislar toʻplamiga kiritilgan bir necha ming hadisni rivoyat qilgan va uning magʻoziy ishi Muhammadning hozirgi tarjimai hollarining asosini tashkil qiladi. Uning Umaviylar bilan aloqasi erta va zamonaviy sunniylar, shialar va islomshunoslik boʻyicha Gʻarb mutaxassislari tomonidan muhokama qilingan.

Muhammad ibn Muslim az-Zuhriy tugʻilgan c. Hijriy 58 (677/678) Madina shahrida. Otasi Muslim Ikkinchi Fitna davrida Zubayriylar tarafdori bo‘lgan bo‘lsa, bobosi Abdulloh islomni qabul qilishdan oldin Uhud jangida Muhammadga qarshi jang qilgan.

Quraysh qabilasidan boʻlgan Banu Zuhradan boʻlishiga qaramay, Zuhriyning erta hayoti qashshoqlikda kechgan va u oilasiga boquvchi boʻlgan. Zuhriy yoshligida sheʼriyat va nasl-nasabni o‘rganishni yaxshi ko‘rardi va ajoyib xotiraga ega bo‘lib, bu ishda unga yordam berdi. U asal siropini yanada oʻtkirlash uchun isteʼmol qildi va xotirani eslab qolishga yordam berish uchun shifer va pergamentga katta hajmli yozuvlar yozdi.

Yigirma yoshida o‘zini hadis va maʼg‘oziy rivoyatlar o‘rganishga bag‘ishlab, Madinalik ulamolar Said ibn al-Musayyib, Urva ibn Zubayr, Ubayd-Alloh ibn Abdulloh va Abdurahmon ibn Avfning o‘g‘li Abu Salamadan tahsil oldi.. U ularni to‘rtta „ilm ummoni" deb atagan. Zuhriy o‘ziga yetib kelgan anʼanalardan foydalanib, bir mag‘oziy asar tuzgan bo‘lib, uning qismlari shogirdlari Ibn Ishoq va Maʼmar ibn Roshidlarning asarlarida uchraydi. Birinchi boʻlib bir nechta maʼruzalarni birlashtirib, umumiy rivoyat zanjirlari bilan yagona, izchil hikoyani yaratishga muvaffaq boʻldi — bu usul keyinchalik Ishoq va Al-Voqidiy tomonidan qoʻllanilgan.

Pensiya va o'lim
================

Umrining oxirlarida Zuhriy Hijoz va Falastin chegarasida joylashgan Shag'b va-Badada Umaviylar tomonidan berilgan mulkka nafaqaga chiqdi. 124-hijriy/741-2-yillarda kasallikdan vafot etdi. U vasiyatnomasida bu mulkni sadaqa qilib belgilagan va o'tkinchilar unga duo qilishlari uchun yaqin yo'lning o'rtasiga dafn etilishini iltimos qilgan. Uning qabrini al-Husayn ibn al-Mutavakkil al-Asqaloniy ziyorat qilib, uni ko‘tarilgan va oq gips bilan suvoqlangan deb ta’riflagan.

Adabiyotlar=
============

1. ↑  *Ibn Bakkār, Al-Zubayr, al-ʻĀnī, Sāmī Makkī (ed.), Al-Akhbār al-muwaffaqīyāt (2nd ed.)*. « Dār ʻĀlam al-Kutub » [1996] — 14-18 bet.
"TOSHKENT TRAKTOR ZAVODI" DAVLAT AKSIYADORLIK JAMIYATI — yirik sanoat korxonasi. "Oʻzqishloqxoʻjalikmashxolding" xolding kompaniyasi tarkibiga kiradi. Universal chopiq traktorlari, paxtachilik traktorlari, paxta tashish tirkamalari ishlab chiqaradi. Oʻqdori ishlab chiqaradigan zavodd sifatida 1942-yilda tashkil qilingan. 1945-yilda oziq-ovqat mashinasozligi zavodi ("Tashprodmash") ga aylantirilib, oziq-ovqat sanoati uchun uskunalar va maishiy xoʻjalik mollari ishlab chiqarilgan. 1950-yildan Paxtachilik mashinasozligi zavodi deb atalib, unda paxtaga dastlabki ishlov berish uchun mashinalar, quritishtozalash sexlari uchun uskunalar tayyorlangan. 1957-yildan paxta tashiydigan transport vositalari va GAZ51 avtomashinasi ehtiyot qismlari ishlab chiqaradigan "Tashavtomash" zavodiga aylantirilgan. 1967-yilda rekonstruksiya kilingan. 1969-yildan traktor zavodi. 1970-yildan Rossiyadagi Vladimir traktor zavodida ishlab chiqarilgan tayyor agregat va uzellardan paxtachilik uchun moslashtirilgan (paxta modifikatsiyasidagi) T28X4 traktorlari yigʻilgan, 1972-yildan zavodning oʻzida tayyorlangan uzellardan traktorlar ishlab chiqarila boshladi. 1976-yilda paxta modifikatsiyasidagi ancha quvvatli va tejamkor MTZ80X traktorini ishlab chiqarishga oʻzlashtirildi. 1995-yildan hozirgi nomdadir. 1997-yildan AQSH ning "Keys" firmasi bilan hamkorlikda traktor ishlab chiqaradigan "Oʻzbekkeystraktor" qoʻshma korxonasi tashkil etildi.

|  |  |
| --- | --- |
| **Toʻliq nomi** | Toshkent Traktor zavodi |
| **Tashkil etilgan yil** | 1942-yil |
| **Joylashuvi** | Oʻzbekiston bayrogʻi Oʻzbekiston , Toshkent |
| **Soha** | traktorlar va traktor jihozlari ishlab chiqarish |

Mustaqillik yillarida zavodda keng koʻlamli savdo ishlari yoʻlga qoʻyildi. 2001-yilda Rossiya (Noginsk, Zlatoust, Qozon va boshqalar), 2002-yilda Turkiya, Qozogʻistonda savdo uylari ochildi. 2001-yildan XXR bilan hamkorlikda 30 ot kuchiga ega boʻlgan 2 modeldagi kichik traktorlar ishlab chiqarila boshlandi, uning koʻpgina detal va uzellari mahalliylashtirilgan. Korxona TTZ80 va TTZ100 rusumli uch gildirakli paxtachilik va toʻrt gʻildirakli universal chopiq traktorlari ishlab chiqaradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
"TOSHKENT VINO KOMBINATI" AKSIYADORLIK JAMIYATI - vino sanoatining yirik korxonasi. Uzum vinosi, araq mahsulotlari, xom spirt va tozalangan spirt, uzum va olma sharbati, qayta ishlash uchun vino mahsulotlari ishlab chiqaradi "Oʻzmevasabzavot uzum sanoat" xolding kompaniyasi tarkibida. 1867-yil Toshkentda rus savdogar va sanoatchisi I. I. Pervushkin asos solgan. 1914-yilga kelib 60 ming dal vino ishlab chiqargan.

Oktyabr toʻntarishidan keyin natsionalizatsiya qilinib, "Turkvino" tresti tarkibiga kirdi. 1927-yilda "Oʻzbekvino"ga 7zavod boʻlib qoʻshiddi. Parkent va Qibrayda vino xom ashyosi tayyorlanadigan punktlar ochildi. 30-yillarda zd koʻp tarmoqli xoʻjalikka aylandi. 1962-yilda zd vino kombinatiga aylantirildi. 70-yillarda quvvati 3 mln.dal vino qoʻyishga moʻljallangan sex, quvvati 3 mln. dal araq mahsulotlari tayyorlovchi sex, kuvvati 450 ming dal boʻlgan spirt sexi ishga tushirildi. 1994-yildan ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati. Mahsulotlari chet ellarga eksport qilinadi. Korxonada tayyorlangan "Hosilot", "Aloatiko", "Buvaki", "Xeres", "Farhod", "Oftobi" kabi ichimliklar, "Toshkent" aragʻi xalqaro koʻrgazmalarda oltin, kumush va bronza medallari bilan takdirlangan. 2003-yilda (ming dal) araq g 825, vino — 1298, spirt — 725 ishlab chiqardi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Karl Pavlovich Bryullov** [1799. 12 (23). 12, Peterburg 1852.11(23).6, Marchano, Rim yaqinida] — rus rassomi. Peterburg Badiiyot akadimyasida taʼlim olgan (180921). 182335-yillar va 1850-yildan Italiyada yashagan. 1836-yildan Peterburg Badiiyot akadimyasida professor B. rus rangtasviridagi klassitsizm oqimiga romantizm va hayotdan zavqlanish kayfiyatini olib kirdi. Asarlari insonning goʻzal, nafis histuygʻularini kuylashi ("Virsaviya", 1812), obrazlarining dramatik qudrati ("Pompeyning soʻnggi kuni", 1830— 33), realistik anʼanalar, nozik psixologizmi (M. Lanchi portreti, 1851; avtoportret, 1848) bilan ajralib turadi.

B.ning mujassamot tuzish va bezash mahorati ayniqsa hashamdor portretlarda toʻla namoyon boʻlgan. "Chavandoz ayol" (1832), "N. V. Kukolnik" (1836), "I. A. Krilov" (1839) va boshqa asarlari rus realistik portretining katta yutugʻi boʻldi. B. akvarel va rasm ustasi hamdir (italiyaliklar maishiy hayotidan lavhalar, Gresiya va Turkiya safarlari chogʻidagi manzara va chizgilari, 1835).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toshkent viloyat pedagogika instituti** — pedagog kadrlar tayyorlaydigan oliy oʻquv yurti. 1967-yil Toshkent viloyatining Angren shahrida ochilgan. Institutda 6 ft (mat. va kasbiy taʼlim, boshlangʻich taʼlim metodikasi, tarix, filol. xorijiy tillar, tibbiyotgeogr.), sirtqi ft va boʻlim, 29 kafedra, 17 oʻquv laboratoriya, 21 boʻlim va markaz, jumladan, oʻquv, magistratura, ichki nazorat va monitoring, marketing, maʼnaviyat va maʼrifiy ishlar, iqtidorli talabalar bilan ishlash boʻlimlari, "Kamolot" yoshlar ijtimoiy harakatining institut boʻlimi, axborot texnologiyasi va masofadan oʻqitish markazi, kutubxona (85 mingdan ortiqasar) mavjud. Institutda 18 taʼlim yoʻnalishi (mat.informatika, kasbiy taʼlim, ped.psixologiya, maktabgacha tarbiya va bolalar sporti, tarix, milliy istiklol goyasi, huquq va maʼnaviyat asoslari, jismoniy tarbiya va jismoniy madaniyat, kimyo va ekologiya, geogr. va iktisodiy bilimlar asoslari, biol. va inson faoliyati xavfsizligi, oʻzbek tili va adabiyoti, qozoq tili va adabiyoti, rus tili va adabiyoti, ingliz tili, tasviriy sanʼat va muhandislik grafikasi, fizikaastronomiya, boshlangʻich taʼlim) buyicha bakalavrlar, 3 mutaxassislik (oʻzbek tili, biol. kimyo) boʻyicha magistrlar tayyorlanadi. 2003/04 oʻquv yili institutda 4633 talaba taʼlim oldi, 360 oʻqituvchi, jumladan, 5 fan doktori va professor, 68 fan nomzodi va dotsent ishladi. Institut faoliyati I. T. Yormatov, D. T. Toʻxliyev, U. Abdiyev, G. Pardayev, M. B. Boboyev, Sh. Ergashev, M. Mirkomilov, G. B. Niyozov kabi professor oʻqituvchilar nomi bilan bogʻliq. Institutda "Chotqol ziyokori" gaz. nashr etiladi (2002-yildan). 2004-yil gacha institut 1,4 mingdan ortik, mutaxassis tayyorladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Graduation | *Oliy oʻquv yurti haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Xloritoid** [xloritlar (minerallar)ga oʻxshash va yun. eidos — koʻrinish] — orolli silikatlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi (Fe, Mg)2 (AlFe3+)Al3[SiOJ2O2(OH)4 Ottrelitda 16,6% gacha MpO bor. Monoklin yoki triklin singoniyada kristallanadi. Toʻgri tuzilgan kristallari kam uchraydi, koʻpincha varaqvaraq, tangasimon afegatlar shaklida tarqalgan. Rangsiz, yashilsargʻish, sariq, qoʻngʻirkoʻk, qoramtir koʻk; shishadek yaltiroq. Qattikligi 6,5, zi.chligi 3,5—3,8 g/sm3. Xloritlar va slyudalardan qattikligi, moʻrtligi va optik xususiyatlari bilan farklanadi. Baʼzi metamorfik slanetslar va kontaktli rogoviklarda jins hosil qiluvchi mineral hisoblanadi. X. najdak konlarida uchraydi. Korund, diaspor, xlorit, Margarit, kaltsit, rutil va anataz bilan assotsiatsiyada topiladi. Oʻzbekistonda Nurota, Molguzar toglarida uchraydi. Abraziv xom ashyo sifatida ishlatiladi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Samarqand miniatyura maktabi** — oʻrta asrlarda Samarqandda shakllangan tasviriy sanʼatdagi uslubiy yoʻnalish. Eng rivojlangan davri 14-asr 2-yarmi — 15-asr va 17-asrlarga toʻgʻri keladi. Temuriylar davrida Samarqand yirik madaniyat markaziga aylangan, meʼmorlik va kitobat sanʼati beqiyos darajada taraqkiy etgan. Yozma manbalar, saqlanib qolgan sanʼat yodgorliklari Samarqandda tasviriy sanʼat qadimdan rivojlanganligini koʻrsatadi (qarang Afrosiyob devoriy rasmlari). Amir Temur bogʻlaridagi saroylar devorlariga mahobatli rasmlar ishlangan, shohona chodirlar tasvirlar bilan bezatilgan, keyinchalik Mirzo Ulugʻbek davrida ham binolar tasviriy lavhalar, syujetli asarlar bilan bezatilgan: shoh, uning yaqinlari va safdoshlari portretlari, qabul marosimlari, ziyofat, safar va jang lavhalari, ov va boshqa manzaralar aks ettirilgan; ayniqsa, Mirzo Ulugʻbek rasadxonasi devorlariga osmon gumbazi, yulduzlar olamiga taalluqli jismlarning ramziy tasvirlari ishlangan. Xuddi shunday tasvirlar bilan olim Abdurahmon asSoʻfiyning astronomiyaga oid risolasi ham Samarqand miniatyura maktabim. vakillari tomonidan bezatilgan. Samarqand miniatyura maktabim. ustalari yaratgan rasmlarda voqealar, asosan, manzara zaminida tasvirlanadi; romantik tasvirlarda Oʻrta Osiyo tabiatiga xos manzaralar, oʻsimlik va hayvonot dunyosi, mahalliy xalq qiyofalari oʻz aksini topgan. Mujassamotdagi originallik, bezak tuzilishi va badiiy ifoda vositalaridagi aniqlik, yirik shakli, kenglikni simmetrik tuzilishi, sokin ritmi va boshqa oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlgan Samarqand miniatyura maktabim.da qiyofalar roʻparadan chizilgan, voqealar pastbaland adirlarda, koʻshk, chodir zaminida tasvirlangan; ayniqsa, zarrin och sariq — och binafsha rangli vazmin kolorit diqqatni tortadi. Us tod Gung, Gʻiyosiddin, Amir Temur saroyida yashagan Xoja Abdulhay, uning shogirdi Pir Ahmad Bogʻishamoliy, Muhammad Murod Samarqandiy va boshqa Samarqand miniatyura maktabi m.ning yirik vakillaridan. Nizomiyning "Hamsa" (1446—47, Istanbuldagi Toʻpqopu saroyida), "Mirzo Ulugʻbek oʻz aʼyonlari bilan" alohida miniatyura (taxminan 1442, Vashingtondagi Frir galereyasida), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti fondida saqlanayotgan Muhammad Shodiyning "Fathnoma" (taxminan 16-asrning 10—20y.lari), "Tarixi Abulxayrxoniy" (taxminan 16-asr 40y.), Firdavsiyning "Shohnoma" (1556), Sharafuddin Ali Yazdiyning "Zafarnoma" (1628) va boshqa qoʻlyozma kitoblar Samarqand miniatyura maktabim. vakillari tomonidan badiiy bezatilgan. Elmira Ismoilova.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xloratlar** — xlorat kislota (HClO3) tuzlari. Oddiy temperaturada barqaror kristall modda, qizdirilganda yoki katalizatorlar ishtirokida kislorod chiqarib parchalanadi. Koʻpchilik xloratlar suvda va baʼzi organik erituvchilarda eriydi. Organik va oson oksidlanadigan moddalar bilan portlovchi aralashmalar hosil qiladi. Metall xloridlarning suvdagi eritmalarini elektrokimyoviy oksidlanish, metall gidroksidlarni xlorlash usullari bilan olinadi. Xloratlardan natriy xlorat NaClO3, kaliy xlorat KClO3 (bertolle tuzi), kalsiy xlorat Ca(ClO3)2, magniy xlorat Mg(ClO3)2 sanoat miqyosida ishlab chiqariladi. Natriy xlorat gugurt va pirotexnik tarkiblarni tayyorlashda, kalsiy xlorat kaliy xlorat olishda oraliq mahsulot sifatida ishlatiladi.

Magniy xlorat desikantlar guruhiga kiradi. Unga oz miqdorda etanolamin fosfatning suvdagi eritmasini qoʻshib samarali taʼsir etuvchi defoliantlar olinadi. Bu preparatlar gʻoʻzaga qoʻllanganda yosh yashil koʻsaklar saqlanib qoladi, barglar qurimasdan 80—90% gacha toʻkiladi, hosil gektariga 3—4 s ga ortadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Samarqand qishloq xoʻjaligi instituti** — agrar soha boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydigan oliy oʻquv yurti. 1929-yilda Oʻzbekiston davlat paxtachilik instituti va Oʻzbekiston zooveterinariya instituti bazasida tashkil etilgan. 1933-yildan Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi instituti, 1961-yildan hozirgi nomda. Institut tarkibida (2004): agronomiya, injenerlik, veterinariya, zootexniya, qorakoʻlchilik, iqtisodiyot, kasbiy taʼlim ftlari va magistratura boʻlimi, 40 ga yaqin kafedra bor. 1995-yildan Respublika litseyinternati faoliyat koʻrsatadi (2004-yilda 222 oʻquvchi taʼlim oldi). Institut krshida maxsus vivariy, dala uchastkalari, oʻquv tajriba xoʻjaligi, parrandachilik boʻyicha mikroferma, veterinariya poliklinikasi, jahon qorakoʻl teri namunalari maxsus muzeyi, institut muzeyi, ilmiy kutubxona (530 mingdan ortik, asar) mavjud. 2003/04 oʻquv-yilida Institutda agronomiya, seleksiya, agrokime va tuproqshunoslik, mevasabzavotchilik, uzumchilik, qorakoʻlchilik, veterinariya, zootexniya, buxgalteriya hisobi, iqtisodiyot, muhandismexanika, teri va moʻyna texnologiyasi va boshqa mutaxassisliklar boʻyicha 3768 talaba oʻqidi, 283 oʻqituvchi, shu jumladan, 31 fan doktori va professor, 155 dotsent va fan nomzodi ishladi. Institut tashkil topgandan beri 30 mingdan ortiq mutaxassis tayyorladi. Aspiranturasi, dissertatsiyalar himoyasi boʻyicha 2 ixtisoslashgan ilmiy kengash bor. Oʻz bosmaxonasiga ega. Darsliklar, oʻquv qoʻllanmalari va „Ilmiy ishlar toʻplamlari" nashr etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Graduation | *Oliy oʻquv yurti haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sayyid Baraka**, Mir Sayyid Baraka (?— 1404) — Amir Temurning piri.

Sharafiddin Ali Yazdiyning yozishicha, asli Makka shahridan boʻlib, Amir Temur bilan dastlab Termiz shahrida uchrashgan. Makka va Madinaning vaqflarini (Makka va Madina shaharlari islom olamida muqaddas shaharlar deb atalgani sababli islom davlatlari hukmdorlari har yili bu shaharlarga vaqf mablagʻi, yaʼni belgilangan miqdordagi mablagʻni yuborib turishni sharafli burch deb bilganlar) undirish uchun Balxga Amir Husayn huzuriga kelgan. Amir Husayn u talab qilgan mablagʻni berish u yoqsa tursin, hatto Sayyid Barakaga iltifot ham koʻrsatmaydi. U bunday sovuq munosabatdan xafa boʻlib Termizga qarab ketadi va Termiz yaqinida Amir Temur bilan uchrashadi. Amir Temur u talab qilgan mablagʻni ortigʻi bilan beradi. Sayyid Baraka Amir Temurga nogʻora bilan bayroq tortiq qiladi. Amir Temur 1370-yil saltanatni qoʻlga olgach, Andxoʻy (Afgʻoniston) viloyatini barcha qishloqlari bilan Sayyid Barakaga „iqtoʻ" tarzida inʼom qiladi. Sayyid Baraka Sohibqironning Mozandaron, Dashti qipchoq harbiy yurishlarida unga hamroh boʻlgan, qoʻshinning ruhini koʻtargan. Sayyid Baraka harbiy safarlarga qatnashmagan paytda Samarqand va Andxoʻyda yashagan. 1404-yil qishda Sayyid Baraka ogʻir kasallikdan soʻng vafot etadi. Bu xabarni eshitgan Amir Temur Sayyid Barakaning jasadini Andxoʻyda dafn etishni buyuradi. 1409-yil Shohrux Mirzo Movarounnahr taxtini Xalil Sultondan tortib olgach, Sayyid Barakaning xokini Andxoʻydan Samarqandga keltirib, Amir Temur maqbarasiga dafn ettiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maxdumi Aʼzam Dahbediy qadamjolari** — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik.
Buxoro shahrida Maxdumi Aʼzam nomli guzar va ziyoratgoh bor. Bu guzar hozirgi Namozgoh ko‘chasidadir. Turki Jandi ziyoratgohi kun chiqarida Maxdumi Aʼzam guzarlari joylashgan. Ushbu joyda Maxdumi Aʼzam bir necha muddat yashagan. Maʼlumki, Maxdumi Aʼzam Dahbediyning ismi Sayid Ahmad Jaloliddin Kosoniy bo‘lib, 1461-yil Farg‘ona vodiysining Koson degan joyida tug‘ilgan. Hazrat Maxdumi Aʼzam o‘z davrining buyuk piri murshidi bo‘lib, tariqat sabog‘ini Xoja Ahrori Valiyning shogirdlari Xoja Muhammad Qozidan olgan. Hazrat Maxdumi Aʼzam o‘ttizta kitob yozgan: „Asrorun nikoh", „Risolai samoʻiya", „Risolayi vujudiya", „Odobus solikin", „Odobus siddiqin", „Ganjnoma", „Risolayi buqoiya", „Nasihatus solikin", „Sharhi savodil vajh", „Nafohatus solikin", „Risolai zikr", „Risolayi chahor kalom", „Silsilayi siddiqin", „Mirʼotus safo", „Meʼrojul oshiqin", „Murshidul solikin", „Risolayi Boburiya", „Tanbehul ulamo", „Risolai fanoiya", „Risolai ilmiya" va boshqalar. Ushbu nodir asarlar OʻzFA Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti kutubxonasida saqlanmoqda.
„Tuhfat az-zoirin" kitobida Hazrat Maxdumi Aʼzamning nasabi ham berilgandir: Hazrat Sayid Ahmad Maxdumi Aʼzam bin Sayid Jaloliddin bin Sayid Jamoliddin bin Sayid Burhoniddin bin Sayid Amir Majmun bin Sayid Burhoniddin Qilich bin Sayid Kamoliddin bin Sayid Jaloliddin bin Sayid Shoh Husayn bin Sayid Hasan bin Sayid Muhammad bin Sayid Ahmad bin Sayid Abdullo al Afzal bin Sayid Abdullo al-Akmal bin Sayid Abu Tolib hujjatulloh Sayid Muhammad Ali bin Sayid Imom Ali Muso ar Rizo bin Sayid imom Muso Kozim bin Hazrat Sayid Jaʼfari Sodiq bin Hazrat Sayid Imom Muhammad Boqir bin Hazrat Imom Zaynulobidin bin Hazrat Imom Husayn bin Hazrat Amiral Mʼminin Imom Ali r.a. Maxdumi Aʼzam toʻgʻrisida Botirxon Valixo‘jayev, Komilxon Kattayevlarning ko‘plab ilmiy maqola va risoladari chop etilgan. Hazrat Maxdumi Aʼzamning mozori Samarqanddagi Dahbed mavzeida joylashgan va u yer obod ziyoratgohga aylantirilgan. Uning nomidagi ulkan jome namozxonlar ixtiyoriga berilgan. Bu jome Amir Yalangto‘sh Bahodir tomonidan 1618-yilda qurilgan. Dahbeddagi mozorda avliyolar qatori hukmdorlar, jumladan, Amir Yalangto‘sh Bahodir, Amir Sultonquli va Malika Iqlimabonu, shuningdek, Afg‘oniston podshohlari Shoh Hidoyat ibn Shoh Qosim, Shoh Saodatlar ko‘milgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.
2. ↑  Насир ад-Дин ал-Ханафи ал-Хасани ал-Бухари*. Тухфат аз-заирин («Подарок паломникам») Автор перевода с таджикско-персидского, предисловия и комментариев: Халим Тураев*. Toshkent: Splendid Idea, 2021 — 204 bet.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Samarqand (maʼnolari).

**Samarqand** - ASHXOBOD TURKMANBOSHI AVTOMAGISTRALI (m³7) — xalqaro ahamiyatli magistral avtomobil yoʻli. Umumiy uz. 1581 km. Yoʻl Samarqand shahridan boshlanib, Buxoro— Turkmanobod (Chorjoʻy) — Mari orkali Kaspiy dengizi qirgogʻida Turkmanboshi portida tugaydi. Yoʻlning Oʻzbekiston hududidagi uz. 365 km, shundan 283 km I toifali, 82 km II toifalidir. Yoʻlning 62 km sementbeton, qolgan qismi asfaltbeton qoplamali. Yoʻldagi kunlik transport harakati jadalligi 13438 avtomobil/ kunni tashkil kiladi (2003). Yoʻlning oʻtmish tarixi 1928-yillardan boshlanadi. Dastlab shagʻaltosh qoplamali boʻlib, Samarqand— Navoiy—Buxoro viloyatlarini oʻzaro bogʻlovchi asosiy yoʻl boʻlgan. 1950—63 yillarda yoʻl qattiq qora qoplamali kdlib qayta qurilgan (k. Zarafshon trakti). Keyinchalik sobiq Ittifok davrida yoʻl qoʻshni Turkmanistonning Krasnovodsk (hozirgi Turkmanboshi) port shahrigacha davom etdirilib, m³7 xalqaro avtomagistrali deb qayta nomlangan. Hozir bu avtomagistral Yevropa Ittifoqining Kale sh. (Fransiya)dan boshlanib Belgiya, Germaniya, Polsha, Ukraina, Rossiya, Qozogʻiston, Oʻzbekistan, Kirgʻiziston orqali oʻtib, qoʻshni Qozogʻistonning Olmaota shahrida tugaydigan katta YE40 xalqaro avtomagistralining respublikamiz hududidan Buxoro—Navoiy—Samarqand orqali oʻtuvchi qismiga kiradi.

Adabiyot
--------

* Strelsov I. V. Semenov L. I. Opit stroitelstva avtomobilnix dorog v Oʻzbekistane, T. 1965.

Tohirjon Mirzayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maxdumi Xorazmiy madrasasi** — Samarqand madrasasi.

Tarixi
------

Maxdumi Xorazmiy madrasasi Samarqand qal’asi devori tashqarisida joylashgan boʻlib, Buxoro xonligida hukmronlik qilgan shayboniylar hukmdori Abdullaxon II davrida, Maxdumi Xorazmiy tomonidan bunyod etilgan. Madrasa gʻarbi va shimolida yoʻl, sharqi va janubida qabriston boʻlgan. Madrasa pishiq gʻishtdan qurilgan boʻlib, ikki binodan tashkil topgan 16 hujrali boʻlgan. Maxdumi Xorazmiy madrasasida 1 mudarris, 32 nafar talabaga dars oʻtilgan. Dargohda 3 nafar mutavvali boshqargan, 1 sartarosh, 1 farrosh, 1 meshkobchi faoliyat olib borgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazar ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlari va manbalarni oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Madrasa bir necha shaxslar tomonidan vaqf qilingan. Madrasaga oid vaqf hujjatlarni Oʻzbekiston milliy arxivida T-18. 1-9997 raqami ostida saqlanmoqda. Vaqf hujjatiga "Maxdumi Xorazmiy madrasasi vaqf hujjati sifatida rasmiylashtirilgan. Hujjatga 1893-yil 24-aprel—1904-yil, 12-dekabr deb yozilgan. Madrasa hujralari shifti gumbazli boʻlib, hujralarida 2 nafardan talaba yashagan. Bundan tashqari madrasaga oid 1853-yil vaqf hujjatlari ham mavjud. Vaqf hujjatida hijriy 1270-yil muharram oyida (1853-yil, oktyabr) qozi mir Umarxoja valadi qozi ul-quzzot Mir Abu Saʼidxoja oʻz avlodlari va hazrat Mahdumi Xorazmiy madrasasi uchun Shavdor tumanidagi Brinjak mavzesida 100 tanob yerni vaqf qilgan. Bundan tashqari yana shu tumandagi Boʻzxona mavzesida ham 100 tanob xurri xolis yerini vaqf qiladi. Madrasaga voqifning oʻzi mutavvali boʻlgan. Mutavvali vaqf mulklarida ushr olgan. Hujjat Amir Nasrullo muhri bilan tasdiqlangan. Manbalarga koʻra Maxdumi Xorazmiy nogironlar va koʻzi ojizlar uchun dunyoda birinchi boʻlib Samarqandda oliy oʻquv yurti madrasa bunyod ettirgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Maxdumi Xorazmiy madrasasi 16 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Tursunova M*. Samarqand madrasalari (monografiya)*. Toshkent: Fan nashriyoti, 2019 — 208 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Samarqand taʼlim tizimi va madrasalari tarixi*. Toshkent: Fan, 2021 — 520 bet.
**Sayyid Hodi Naqshbandiy** — (XVI asr) — alloma va avliyo.
Sayid Hodi Naqshbandiy Hazrat Xoja Mahmud Naqshbandiyning o‘g‘illari hisoblanadilar. Bu zoti sharif nasablari besh halqa orqali Hazrat Bahouddin Naqshbandga borib taqaladi. Sayid Hodi haqlarida „Muzakkiri ahbob"da xabar berilgan. Bu zoti sharif o‘z zamonasining olimi, donishmandi, shayxi bo‘lgan. Halollikda, taqvoda hammaga namuna edilar. Quyidagi gʻazal Hazratning qalamlariga mansub: *„Az tori pirohai ozurda meshavad badanash, Agarche rishtai jonhost tori pirohanash. Ba yak suxan labi o‘ boz dar kamon andoxt, Maro ki yak kamone nabuvad az dahanash. Maro xayoli suxan buvad az labash, lekin, Zi tangii dahani o‘ berun nashud suxanash. Ba zeri har xami zulfash buvad hazor shekan, Hazor dil buvad ammo ba zeri har shekanash. Kalomi dilkashi Hodiyst qobili tahsin, Ki dar kamoli suxan hast himmati husnash"*. Mazmuni: ko‘ylak ipidan og‘rinar emish badani, garchi ko‘ylagi ipi jonlar rishtasidan bo‘lsa ham. Bir so‘z aytdi-yu labi yana yumildi qoldi, og‘zidan hech bir so‘z chiqqanini ko‘rmay qoldim. Men labidan bir so‘z orzu etaman, lekin og‘zi torligidan bir so‘z ham tashqariga chiqa olmaydi. Zulfining har qayrilgan yerida ming pech bor, ming dil bo‘lur ammo har bir pechi ostida. Hodiyning dilkash kalomi tahsinga arzir, ki yetuk so‘zida yor husnining himmati bor. Hazrat Sayid Hodiy Naqshbandiyning taxallusi „Hodiy" bo‘lgan. Bu zoti sharif XVI asrda yashab faoliyat ko‘rsatib o‘tganlar.

Manbalar
--------

1. ↑  Yoʻldoshev N*. Buxorodagi ayrim avliyolar tarixi*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1993 — 143 bet.
2. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.
**Shisha-oyna sanoati** - sanoatning shmishdan taxta oyna, meʼmorlikqurilish, optika, yorugʻlik texnikasi, elektrotexnika shishalari, uy-roʻzgʻor idishlari, shisha tolalar va boshqalar mahsulotlar ishlab chiqaruvchi tarmogʻi. Shisha ishlab chiqarish qadimdan maʼlum boʻlib, hunarmandchilik sifatida oʻrta asrlarda keng tarqalgan. Rossiyada dastlabki shisha zavodi 1685-yilda ishga tushirilgan. 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida, ayniqsa, AQSH, Buyuk Britaniya va Fransiyada shisha ishlab chiqarish rivojlandi. Oʻzbekistonda 1951-yilda Shisha-oyna sanoatis.ning dastlabki korxonasi — Gʻazalkent oyna zavodi deraza oynalari ishlab chiqara boshladi. 1975-yilda Fargʻona shisha idishlari zavodining birinchi navbati ishga tushirildi. Bu zdda turli sigʻimdagi shisha bankalar, butilka, profilit shishasi, shisha bloklari chiqarish oʻzlashtirildi.

80-yillarda Quvasoy shisha zavodida (hozirgi Quvasoy "Kvars" aksiyadorlik jamiyati) 0,5, 1, 2, 3 l li shisha bankalari, 0,5 l li butilkalar ishlab chiqarish oʻzlashtirildi. Mustaqillik yillarida Shisha-oyna sanoatis. korxonalarida deraza oynasi ishlab chiqarish quvvatlari 13,3 mln.m2ga yetkazildi, "Kvars" aksiyadorlik jamiyati mahsulotlari bazasida avtomobil oynalarini ishlab chiqarish, oʻzlashtirildi, shisha butilkalar ishlab chiqaradigan "Farmglass" (yillik quvvati 70 mln. dona), tibbiyot ampulalari ishlab chiqaradigan "Medglass" (yillik quvvati 252 mln. dona) qoʻshma korxonalari ishga tushirildi. Oʻzbekistonda 9982 ming m2deraza oynasi, 280,9 mln.dona shisha idishlar va butilkalar, 47,9 mln.dona tibbiyot ampulalari ishlab chiqarildi (2004). Shisha-oyna sanoatis. chet ellarda AQSH, GFR, Rossiya, Buyuk Britaniya, Fransiya, Yaponiya, Italiya, Belgiyada ayniqsa rivojlangan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Neytron yulduzlar** - katta mas-sali yulduzlar evolyusiyasida sodir boʻlishi mumkin boʻlgan oxirgi bosqichlardan biri. Neytron yulduzlar moddasi, asosan, neytrondan va qisman elektron, proton va ogir yadrolardan tashkil topgan. Neytron yulduzlarning koinotda boʻlishi mumkinligini birinchi marta L. D. Landau aytgan (1932). 1934-yil esa amerikalik astronomlar U. Baade va F. Svikki Neytron yulduzlar oʻta yangi yulduzlarning chaqnashlarida xreil boʻlishi mumkin, deb tax-min qildilar.

Yulduzlar evolyusiyasi nazariyasida koʻrsatilishicha, katta yulduzlarning yadro "yonilgʻisi" tugagach, ularning markaziy qismlarida falokatli suratda tez yuz beradigan gravitatsion siqilish (gravitatsion kollaps) kuzatiladi. Kollaps paytida modda zichligi shu qadar koʻp ortadiki, bunda neytronlar protonlarga nisbatan turgʻunroq boʻlib qoladi. Bunday sharoitda protonlar va turgun atom yadrolari neytronlarga va koʻp neytronli atom yadrolariga aylanadi. Neytron yulduzlarning oʻrtacha zichligi moddaning yadro zichligiga teng yoki undan ham katta boʻladi, shu sababli, Neytron yulduzlarning tuzilish xususiyatlari, asosan, yadro kuchlariga bogʻliq. Neytron yulduzlar uchun gravitatsion energiya (~1053 erg) ham harakterli. Bu ikki omil Neytron yulduzlarning ichki tuzilishini oʻrganishda katta ahamiyatga ega. 1967-yilda ayrim Neytron yulduzlar (pulsarlar) kashf etildi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sayyid Ahmadxoja madrasasi** — Samarqand madrasasi. Sayyid Ahmadxoja madrasasi Samarqandda 1637—1638-yilarda Buxoro xonligida hukmronlik qilgan Imomqulixon hukronligi davrida Sayyid Ahmadxoja tomonidan bunyod etilgan. Madrasa Shayboniyxon madrasasining janub tomonida boʻlgan. Madrasa bunyodkorining qabri ham madrasa ichkarisida boʻlgan. Dargoh baʼzi manbalarda Turba madrasasi sifatida ham atalgan. Madrasa tarkibida masjid ham boʻlgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazar ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlari va manbalarni oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Madrasa hujralarida ikki nafar talaba istiqomat qilgan. Uzurli sabasiz 2 oyi 10 kun darsga qatnashmagan talabalar oʻqishdan chetlashtirilgan. Madrasa Sayyid Makkiyxoja madrasasi nomi bilan ham atalgan. XVII asr boshlarida Sayyid Ahmadxoja ilm toliblar uchun madrasa qurdirishni boshlagan ammo qurilish tugallanmay u vafot etgan. Ushbu qurilishni Sayyid Makkiyxoja davom ettiradi. Madrasa Abu Tohirxojaning Samariya asarida hijriy 1047-yil emas balki, 1027-yil (1618) qurib bitkazilgan. Sayyid Makkiyxoja 1618-yil aprelda madrasa uchun vaqf mulklari ajratgan. Mazkur madrasa Muhammad Shayboniyxon madrasasi qarshisida, Chorsu yaqinida pishiq gʻishtdan ikki qavat qilib bunyod etilgan. Madrasa bitta darsxona, masjid salovatxonalar uchun alohida xonalari boʻlgan. Madrasada bir nafar mudarris taʼlim bergan. Ashtarxoniy hukmdor Abulfayxon davrida madrasa xaroba holga kelib qolgan. Mazkur madrasa sovet davrida buzib yuborilgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Sayyid Ahmadxoja madrasasi ikki qavatdan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Samarqand taʼlim tizimi va madrasalari tarixi*. Toshkent: Fan, 2021 — 520 bet.
2. ↑  Tursunova M*. Samarqand madrasalari (monografiya)*. Toshkent: Fan nashriyoti, 2019 — 208 bet.
**Keratofir** (yun. keras — shox, muguz, porhyreos — toʻq qizil rang) — paleotip koʻrinishdagi porfirli effuziv yoki tomir koʻrinishidagi nordon togʻ jinsi. Ikkilamchi jarayonlar taʼsirida oʻzgargan. Kulrang , och yashil, qizgʻishbinafsha, baʼzan qoʻngʻir rangda boʻladi. Porfirli donachalar albit, goho anortoklaz, diopsid va biotitdan iborat. Diopsid va biotit koʻpincha oʻzgarib xloritga aylanadi. Kvarsli, ortoklazli va b. turdagi K.lar mavjud. Kvarsli porfir, diabaz va spilit togʻ jinslari bilan birga uchraydi. Koʻpincha qayta kristallanishga uchraydi hamda kvars va albitning globu-lyar oʻsimtalari hosil boʻladi. Mikroskop ostida ishqorli dala shpati mikrolitlaridan tashkil topganligi koʻrinadi. Xorijda Germaniya, Chexiya, Polsha, Norvegiya, Shvetsiya, AQSH, RFda (Sibir, Jan. Ural), shuningdek, Kavkaz, Qrimda bor. Oʻzbekistonda Qurama, Tomdi togʻlarida uchraydi. Binolarni ichki koʻrinishi, metro st-yalari va yodgorliklarni bezashda ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |