**Shah Vali Kot hujumi** Afgʻonistondagi urush paytida Avstraliya maxsus kuchlari va Afgʻoniston milliy armiyasi tomonidan AQSh havo koʻmagida 2010-yil 10-14-iyun kunlari oʻtkazilgan besh kunlik qoʻshma operatsiya edi. Operatsiya Qandahor viloyatining Shah Vali Kot tumanida bo‘lib o‘tdi, bu viloyatni koalitsiya tomonidan tozalashga tayyorgarlik ko‘rish chog‘ida sodir bo‘ldi va natijada isyonchilar og‘ir talafot ko‘rdi.

Tarix
-----

2010-yil iyun oyida Xalqaro xavfsizlik kuchlari (ISAF) Afgʻonistonning janubiy Qandahor shahri atrofida xavfsizlikni kuchaytirishga urinish doirasida Hamkari operatsiyasini boshladi. Operatsiya doirasida Avstraliya kuchlariga Qandahor viloyati shimolidagi Shah Vali Kot tumanida bir qator tartibsizlik amaliyotlarini bostirish vazifasi yuklatildi. Keyinchalik, 1995-yildan beri Tolibon nazoratida boʻlgan isyonchilarning tayanch nuqtasini nishonga olgan besh kunlik havo mobil operatsiyasi iyun oyining ikkinchi haftasida boshlandi. Ishtirok etilgan kuchlar tarkibiga Avstraliya maxsus operatsiyalari guruhi va Afgʻoniston milliy armiyasi boʻlinmalari kirdi, ular Amerika Qoʻshma Shtatlari armiyasining 1-batalyon vertolyotlari, 101-aviatsiya polki tomonidan qoʻllab-quvvatlandi .

Jang
----

2-komanda polkining Alpha kompaniyasi guruhi 10-iyun kuni dastlabki hujumni amalga oshirdi va keyinchalik isyonchilar qarshi hujumga tayyorlanayotgani aniqlanganda, 2-eskadron, Maxsus havo xizmati polki (SASR) qoʻshinlari tomonidan kuchaytirildi. Operatsiyaning ikkinchi kunida janglar ayniqsa qizgʻin kechdi, avstraliyalik va afgʻon askarlari Tizak shahriga hujum paytida vertolyotlardan tushganidan koʻp oʻtmay isyonchilar tomonidan oʻqqa tutildi, jang 13 soat davom etdi.  Besh kunlik janglardan so‘ng omon qolgan isyonchilar hududdan chiqib ketishdi. 

Operatsiyadan so‘ng ISAF 100 dan ortiq qo‘zg‘olonchi kuch mag‘lubiyatga uchraganini maʼlum qildi. Yaqin Sharqdagi Avstraliya kuchlari qo‘mondoni, general-mayor Jon Kantvellning taʼkidlashicha, operatsiya „isyonchi kuchlar va ularning qo‘mondonlariga katta zarba berdi hamda Qandahor viloyati va unga yaqin tumanlarda ISAF xavfsizlik amaliyotlariga bevosita hissa qo‘shdi. Bu hodisalar Oruzgan viloyatida xavfsizlikni ham yaxshilaydi". Avstraliya qo‘shinlari ham operatsiya davomida ko‘p sonli qurollarni qo‘lga kiritdi.

Oqibat
------

Avstraliya Mudofaa vazirligi operatsiya „koʻp sonli isyonchilar"ning oʻlimiga sabab boʻlganini daʼvo qildi, ammo halok boʻlganlar soni haqida maʼlumot bermadi. Operatsiya chog‘ida bir avstraliyalik askar va bir afg‘on askari otishma natijasida yaralangan, bir necha vertolyot zarar ko‘rgan. Afgʻonistonlik tinch fuqaro ham qoʻlidagi jarohat uchun tibbiy yordam soʻrab koalitsiya qoʻshinlariga murojaat qilgan, biroq Avstraliya Mudofaa vazirligi bu jarohatni qanday olgani nomaʼlumligini bildirgan. ISAF, amaliyotda tinch aholidan jabrlanmaganini maʼlum qildi. 100 ga yaqin isyonchi o‘ldirilgani taxmin qilingan.

Keyinchalik, 21-iyun kuni hududda o‘tkazilgan navbatdagi amaliyotlar chog‘ida AQSh armiyasining UH-60 Blackhawk vertolyoti shimoliy Qandahor viloyatida qulashi oqibatida uch avstraliyalik komandor halok bo‘ldi. Vertolyot ekipajidan biri ham halok bo‘ldi, yana yetti nafar avstraliyalik va bir amerikalik ekipaj aʼzosi og‘ir yaralandi. 2011-yil 23-yanvarda kapral Ben Roberts-Smit 2010-yil 11-iyundagi harakatlari uchun Pertdagi Kempbell kazarmasida Avstraliya uchun Viktoriya xochi bilan taqdirlandi. Roberts-Smitning patrul qoʻmondoni, serjant P. jangdagi roli uchun Gallantry yulduzi bilan taqdirlandi. Jasorat uchun jami 13 ta shaxsiy mukofotlar, maxsus havo xizmati polki va 2-komanda polki esa oʻz harakatlari uchun „Sharqiy Shah Vali Kot" jangovar sharaf ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  „Combined Afghan and Australian force targets major insurgent cell". *Press release*.  Australian Department of Defence.
2. 1 2 3 4  "Combat Operations: Afghanistan". *Australian and New Zealand Defender* (Brisbane: Fullbore Magazines) (71): 36. Spring 2010. ISSN 1322-039X.
3. 1 2  *Oakes, Dan*. „Australian troops in fierce combat with insurgents". *The Sydney Morning Herald* (17-iyun 2010-yil). Qaraldi: 17-iyun 2010-yil.
4. ↑  *Brissenden, Michael*. „Regiment to be recognised for historic Afghan battle". *ABC News* (9-may 2013-yil). Qaraldi: 9-may 2013-yil.
5. 1 2  „ADF says Diggers inflicted 'substantial' losses to insurgents in Shah Wali Kot district". *The Australian* (16-iyun 2010-yil). Qaraldi: 17-iyun 2010-yil.
6. 1 2  *ISAF Public Affairs Office.* „Insurgents Driven Out of Shah Wali Kot". *Press release*.  International Security Assistance Force. 21-iyun 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyun 2010-yil.
7. ↑  „3 diggers die in Afghan chopper crash". *ABC News* (21-iyun 2010-yil). Qaraldi: 21-iyun 2010-yil.
8. ↑  „3 Aussie soldiers killed in Afghanistan". *3AW Radio* (21-iyun 2010-yil). Qaraldi: 22-iyun 2010-yil.
9. ↑  „WA digger awarded VC medal". *West Australian* (22-yanvar 2011-yil). Qaraldi: 22-yanvar 2011-yil.
10. ↑  *Hetherington, Andrew*. „Recognised for heroism". *Army News*. Canberra: Australian Department of Defence (3-fevral 2011-yil), s. 3.
11. ↑  „Special Operations Units Awarded Battle Honour".  Department of the Prime Minister and Cabinet (26-mart 2013-yil). 27-mart 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-mart 2013-yil.