**Karri** - Janubiy Osiyo oshxonasi bilan bog'liq bo'lgan turli xil ziravorlar qo'shilgan xushbo'y sous bilan tavsiflangan taomdir.Janubiy Hindistonda karri daraxtidan olingan karri barglari ko'pincha karri tarkibiga kiritiladi. 

Oshpazlik dunyosi karri turlarining keng assortimentini taklif etadi. Har bir taom uchun an'anaviy oshxonada ishlatiladigan ziravorlar tanloviga mintaqaviy, madaniy an'analar va shaxsiy ta'b ta'sir qiladi. Bu taomlar ko‘pincha tarkibiga, ziravorlar tayyorlash usullariga va pishirish uslubiga qarab nomlanadi. Hindiston yarimorolidan tashqari, *karri* Janubi-Sharqiy Osiyoda mashhur bo'lgan, Hindiston yong'og'i suti yoki ziravorlar pastalari bilan tayyorlanadigan va odatda guruch bilan iste'mol qilinadigan taom ma'nosini anglatadi. Karrida baliq, go'sht, parranda go'shti, mollyuskalar yoki ularning kombinatsiyasi bo'lishi mumkin, vegetariancha tayyorlash uslublari ham mavjud. Quruq karri kam miqdordagi suyuqlik bilan pishiriladi, bu bug'lanishiga imkon beradi va ziravorlar aralashmasi bilan qoplangan mahsulotlarni o'zi qoladi. Boshqa tomondan, nam karri tarkibida bulondan, kokos qaymog'i yoki sutidan, sutli qaymoq yoki yogurtdan, dukkakli pyuredan, qovurilgan maydalangan piyozdan yoki tomat pastasidan tayyorlangan sous yoki sousning katta miqdori mavjud.

G'arbiy bozorlarda 18-asrda tijorat maqsadida tayyorlangan ziravorlar aralashmasi bo'lgan karri kukuni ayniqsa mashhur bo'ldi. Hind savdogarlari Britaniya Sharqiy Hindiston kompaniyasiga garam masalaga o'xshash ziravorlar aralashmasini taqdim etishdi va keyinchalik uni Britaniyaga eksport qilishdi.

Etimologiyasi
-------------

Hannah Glassekarri tayyorlash retsepti, 1747-yilgi*The Art of Cookery Made Plain and Easy* kitobida ilk bor nashr etilgan. 
"Karri" atamasi tamilcha *கறி* karri so'zidan olingan bo'lib, "sous" yoki "guruchdan lazzatlanish" degan ma'noni anglatadi. Karri daraxti (Murraya koenigii deb ham ataladi) ushbu oshpazlik an'anasi bilan bog'liq va uning barglari karri taomi tayyorlashda ishlatiladi. "Karri" atamasi Malayyalan, Kannada va Kodava kabi boshqa Dravid tillarida ham mavjud bo'lib, u "har qanday turdagi sabzavotlar yoki, "karri" degan ma'noni anglatadi. Taxminan 17-asr o'rtalarida Hindistonning janubi-sharqidagi Koromandel sohilida Tamil savdogarlari bilan savdo qilgan Britaniya Sharqiy Hindiston kompaniyasi a'zolari portugal tilidagi oshxona kitobida "kaṟri" ni tasvirlab berishgan. U "ziravorlar aralashmasi... yoki karri kukuni" deb atalgan  ). "Karri" ning inglizlashtirilgan shakli Hanna Glassening 1747 yilda chop etilgan "The Art of Cookery Made Plain and Easy" kitobida "karri" sifatida paydo bo'lgan .

Qayd etish joizki, 1390-yillarda ingliz taomlari kitoblarida "Karri shakli"da uchraydigan "kuri" atamasi fransuzcha "cuire" soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, "pishirish" degan maʼnoni bildiradi .

Tarixi
------

Miloddan avvalgi 2600-yillarga oid Moxenjo-darodan topilgan arxeologik topilmalar ziravorlarni maydalash uchun ohak ishlatilganligini isbotlaydi. Xantal, arpabodiyon, zira va tamarind po'stlog'i o'sha paytda ovqatni xushbo'ylash uchun ishlatiladigan ziravorlardan edi  Hindiston yarimoroli va Janubi-Sharqiy Osiyoga madaniy bo'lgan qora qalampir, kamida miloddan avvalgi 2000 yildan beri hind oshxonasining ajralmas qismi bo'lib kelgan .

Zanjabil va sarimsoq ziravorli taom asosiy tarkibiy qismlarini tashkil etdi. Vankuverdagi Vashington universiteti arxeologlari "kraxmalli don tahlilidan" foydalanib, Hindistonda topilgan inson skeletlari va sopol parchalarida bu qadimiy ziravorlar izlarini aniqladilar. Tish qoldiqlari va qozon qoldiqlarini tekshirish zanjabildan foydalanishning aniq belgilarini ko'rsatdi.

15-asrning boshlarida Mo'g'ullar imperiyasining barpo etilishi aksar hududlarga, xususan, Shimoliy Hindistonga va uning karri eksportiga taʼsir koʻrsatdi. Bundan tashqari, 1510 yilda Goada tashkil etilgan Portugaliya savdo markazi Kolumbiya birjasining bir qismi sifatida Amerika qit'asidan chili qalampiri, pomidor va kartoshkaning kiritilishiga olib keldi .

Britaniya oshxonasi kontekstida sousga asoslangan barcha taomlar keng miqyosda "kori" atamasi ostida tasniflangan. Bu atama 17-asrda qaynatilgan va pishirilgan go'shtga achchiq soslar qo'shilganda ingliz-hind pishirishidan kelib chiqqan. Karri kontseptsiyasi asta-sekin ingliz oshxonasiga kirib bordi va 1809-yildan boshlab Britaniyadagi qahvaxonalarda xizmat qila boshladi. O'shandan beri u 1940 va 1970 yillarda sezilarli sur'atlarni boshdan kechirgan Buyuk Britaniyada tobora ommalashib bormoqda. Britaniya shakar sanoatidagi hindistonlik ishchilar 19-asrda Karib dengiziga karri olib kelishgan. 20-asrning o'rtalarida turli xil milliy uslubdagi karrilar o'zlarining asl mintaqalaridan tashqarida ommaviy taomga aylandi va xalqaro Fyujyon oshxonasida mashhur bo'la boshladilar .

Turli mintaqalarda
------------------

### Janubiy Osiyo

Asosiy maqola: South Asian cuisine
*Rajma-chawal*, qizil loviya va qaynatilgan guruch karrisi
Hindiston karri vatani bo'lib, ko'plab hind taomlari turli xil sabzavotlar, yasmiq yoki go'sht qo'shib tayyorlanadigan karri asosida tayyorlanadi. **Karri** tarkibi va tayyorlash uslubi mintaqaga qarab farq qiladi. Mashhur karrilar suvga asoslangan bo'lib, vaqti-vaqti bilan sut mahsulotlari va Hindiston yong'og'i sutidan foydalaniladi. Karri taomlari odatda sabzavotga boy va achchiq bo'lib, bug'da pishirilgan guruch va turli xil hind nonlari bilan birga iste'mol qilinadi. Mashhur *Rogan Josh*, masalan, Kashmir oshxonasidan, kashmir qalampiri bilan bo'yalgan qizil sousli qo'zichoq go'shti va xo'roz o'simligining qizil gullari ekstrakti (mavol) bilan tayyorlanadigan karri turidir. *Goshtaba* (qatiq sousida pishirilgan katta qo'zichoq go'shti) - G'arb restoranlarida vaqti-vaqti bilan tayyorlanadiganiladigan yana bir karri taomidir.

Bengalcha karri taomi
Bengal oshxonasidagi karrilarga dengiz mahsulotlari va yangi tutilgan baliq ham qo'shiladi. Xantal urug'lari va xantal yog'i kabi ko'plab mahsulotlar ham aralashtiriladi. Bangladeshning Silxet tumanidan kelgan emigrantlar Britaniyada karri sanoatiga asos solgan, Silxetda esa chet elliklar tomonidan boshqariladigan ba'zi restoranlar inglizcha hind taomlariga ixtisoslashgan.

### Sharqiy Osiyo

Karri Osiyoning boshqa mintaqalariga tarqaldi. Xitoy oshxonasining ajralmas qismi bo'lmasa-da, Xitoyning janubiy qismida ba'zi taomlarga karri kukuni qo'shiladi. Xitoy oziq-ovqat do'konlarida sotiladigan karri kukuni Madras karri kukuniga o'xshaydi, ammo qizilmiya va doljin qo'shiladi. Sobiq Portugaliya mustamlakasi Makaoda o'ziga xos pazandalik an'analari va karri taomlari, jumladan *Galinha à portuguesa* va karri qisqichbaqasi mavjud. Portugal sousi - kokos suti bilan quyuqlashtirilgan va karri bilan ta'mlangan sous hisoblanadi.

Yapon uslubidagi Karē-Raisu taomi
Yapon karri odatda *kare raisu* sifatida iste'mol qilinadi - karri, guruch va ko'pincha tuzlangan sabzavotlar, bir xil tovoqda suziladi va qoshiq bilan iste'mol qilinadi. Bu hind va Janubi-Sharqiy Osiyo korilariga qaraganda kamroq achchiq va ziravorli bo'lib, karridan ko'ra ko'proq qalin pishiriqqa o'xshaydi. Britaniyaliklar Hindiston mustamlakasidan Britaniyaga karri olib kelishdi va uni Yaponiyaga Meydzi davrida (1868 yildan 1912 yilgacha) ovqat sifatida tanishtirdi. Yaponiya milliy o'zini o'zi yakkalash (*sakoku*) siyosatini tugatgandan so'ng va Yaponiyada karri G'arbiy taom sifatida tasniflangan. Uning butun mamlakat bo'ylab tarqalishi uning Yaponiya armiyasi va dengiz flotida qo'llanilishi bilan bog'liq bo'lib, u uni qulay quruqlik va dengiz oshxonasida pishirish sifatida keng qo'llagan, bu hatto eng chekka qishloqlardan kelgan harbiy xizmatchilarga ham taomni tatib ko'rish imkonini beradi. Yaponiya dengiz o'zini-o'zi mudofaa qilish kuchlari an'anaviy ravishda har juma kuni tushlik qilish uchun karri yeyishadi va ko'plab kemalar o'z retseptlariga karri taomini qo'shishgan. Standart yapon karri tarkibida piyoz, sabzi, kartoshka va ba'zan selderey va katta qozonda pishirilgan go'sht mavjud. Ba'zida qo'shimcha shirinlik uchun maydalangan olma yoki asal qo'shiladi va ba'zida uning o'rniga boshqa sabzavotlar ishlatiladi.

### Janubiy-Sharqiy Osiyo

Mutton gulai - Indonezcha karri taomi
Hind-Indoneziya oshxonasi Hindistonning asl taomlari, shuningdek, Indoneziyaning xilma-xil oziq-ovqat madaniyatidan ilhomlangan turfa xil karri taomlaridan iborat. Indonez tilida karri - "*kari*", yava tilida - "*kari*" deb aytiladi. Indoneziya oshxonasida, ayniqsa Bandungda, lontong va mol go'shtidan tayyorlangan sariq kori sho'rvasi birlashtirilgan lontong kari deb nomlangan taom mavjud. Yava oshxonasida esa ko'k suzuvchi qisqichbaqa karrisi*(Tuban Regency)*, Sharqiy Yavaning xos taomiga aylandi.

Malayziya oshxonasi dastlab hind aholisi bilan bo'lgan munosabatlar orqali karrilarni tanishtirdi va u yerdagi malay va xitoyliklar orasida asosiy taomga aylandi. Malayziya karri odatda karri kukunlari, Hindiston yong'og'i suti, piyoz, zanjabil, *belakan* (qisqichbaqa pastasi), chili qalampiri va sarimsoqdan foydalanadi. Tamarind ham tez-tez ishlatiladi. 

Birma karrilari stoli
Birma oshxonasida karri odatda *hin* deb ataladi. Birma karrisi odatda qizil qalampir va *garam masala* kabi quritilgan ziravorlar bilan bir qatorda piyoz, zanjabil va sarimsoq kabi aromatik moddalarning karri idishida qaynatilgan oqsilli taomdan iborat. Birma karrisi odatda boshqa Janubi-Sharqiy Osiyo karrilaridan farq qiladi, chunki quritilgan ziravorlar ko'pincha idishlarni ziravorlash uchun ishlatiladi, Hindiston yong'og'i suti esa taomlar uchun juda kam ishlatiladi.

Filippin tovuqli karrisi(ginataang manok)
Filippinda ispaniylashgan shimol va hindilashgan janub o'rtasidagi madaniy tafovutga mos keladigan ikki turdagi karri an'analari ko'rinadi. Shimoliy hududlarda yangi karri retseptlarining chiziqli qatorini ko'rish mumkin edi. Eng keng tarqalgani - "Filippin tovuqli kori" deb nomlanuvchi karri kukuni qo'shilgan mahalliy *ginataang manok* (kokos sutida pishirilgan tovuq) taomining turidir va bu shimoliy filippinliklarga tanish bo'lgan odatiy karri taomidir. Xuddi shunday, "karri" deb hisoblanishi mumkin bo'lgan boshqa shimoliy Filippin taomlari odatda ginataan (kokos suti bilan pishirilgan) boshqa mahalliy go'sht yoki dengiz mahsulotlari, masalan, adobo, kaldereta va mechado kabi karri kukuni yoki mahalliy bo'lmagan hind ziravorlarini qo'shadi.

Cho'chqa go'shtidan tailandcha *kaeng kari* taomi
Tailand oshxonasida karrilar *"kaeng"* deb ataladi va odatda chili, piyoz yoki sarimsoq va qisqichbaqa pastasidan tayyorlangan xamirga asoslangan sousdagi go'sht, baliq yoki sabzavotlardan iborat. Chili qalampiri, kofir ohak barglari, limon bargi, *galanga*l kabi mahalliy ingredientlar va Markaziy-Janubiy Tailand oshxonasida kokos suti karri tayyorlashda ishlatiladi. Ammo Shimoliy va shimoli-sharqiy Tailand korilarida odatda kokos suti mavjud emas. Shakar va Hindiston yong'og'i sutidan foydalanish tufayli Tailand karrilari hind karrilariga qaraganda shirinroq bo'ladi. G'arbda Tailand karrilarining ba'zilari rang bilan tavsiflanadi; qizil karri qizil qalampirdan, yashil karri esa yashil chilidan foydalanadi. Tailand tilida *kaeng kari* (turli xil imlolar bo'yicha) deb ataladigan sariq karrining so'zma-so'z tarjimasi "karri sho'rvasi" bo'lishi mumkin va zira kabi boshqa quritilgan ziravorlardan foydalangan holda hind karrilariga ko'proq o'xshaydi. Bir nechta qovurilgan Tailand taomlari hind uslubidagi karri kukunidan va qovurilgan cho'chqa go'shtidan ham foydalanadi *(tailandcha: phong kari)*.

Cà ri 
Vietnam oshxonasida u *cà ri* sifatida tanilgan va undan kokos suti, kartoshka, taro, tovuq, koriander va yashil piyoz kabi ingredientlar tayyorlanadi. Bu taom hind karrisidan ko'ra ko'proq sho'rvaga o'xshaydi. Echki go'shti karrisi ham mavjud, lekin faqat Vietnamdagi bir nechta maxsus restoranlarda topiladi. Karri ko'pincha non, vermishel yoki guruch bilan xizmat qiladi. Karri janubda ham taom hisoblanadi. Karrining boshqa ingredientlari juda xilma-xil bo'lib, karri taomining mazasi go'sht tarkibiga, asosiy savzavot va mevalarga, shuningdek, oshpazning ijodiga bog'liq. Vetnam karrilari, shuningdek, Hindiston yong'og'i suti, qizil kaju, piyoz, zanjabil, barcha turdagi go'sht (cho'chqa, echki, mol go'shti, tovuq, qo'y, timsoh, tuyaqush va dengiz mahsulotlari), kartoshka, sabzi, turp, sabzavotlar va boshqalardan tayyorlanadi.

### Afrika

Bunny Chow karrisi. Durban, Janubiy Afrika
Karri iste'moli kolonial davrda Hindiston yarimorolidan mintaqaga odamlarning ko'chishi bilan Janubiy Afrikaga tarqaldi. Afrika karrilari, Keyp-Malay karrilari va Natal karrilari orasida an'anaviy *Natal kari, Durban karri* va *roti rulolari* mavjud. Durban Hindistondan tashqarida dunyodagi eng ko'p hindistonlik aholiga ega. *Bunny chow* yoki "to'plam", Janubiy Afrika qo'zichoq go'shti, tovuq yoki loviya karrisidan iborat bo'lib, u tunnelli nonga quyiladi va unga non bo'laklarini botirib, barmoqlar bilan yeyiladi.

### Yevropa

Chicken tikka masala
Karri Buyuk Britaniyada juda mashhur bo'lib, deyarli har bir shaharda karri uyi mavjud. Buyuk Britaniyada karri juda mashhur bo'lib, uni ko'pincha "qabul qilingan milliy taom" deb atashgan. Hisob-kitoblarga ko‘ra, 2016-yilda 100 000 kishi ish bilan ta’minlangan va yillik umumiy savdosi taxminan 4,2 milliard funt sterlingni tashkil etgan 12 000 ta karri uyi(Asosan karri taomi tayyorlanadigan restoranlar) mavjud edi.

2015 yil holatiga ko'ra, karri uylari Buyuk Britaniyadagi restoran biznesining beshdan bir qismini tashkil etdi, ammo tarixan past ish haqi sektori bo'lganligi sababli, ular ishchi kuchi tanqisligidan aziyat chekadi. Janubiy Osiyodan kelgan hind immigrantlari boshqa kasblarga o'tib ketishi kuchayganligi sababli yevropaliklarga karri pishirishni o'rgatishda qiyinchiliklar mavjud va malakali muhojirlarga yuqori maosh to'lashni talab qiladigan immigratsiya cheklovlari tufayli yangi oshpazlarni yetkazib berish to'xtatilgan.

Karri kukuni
------------

Ba'zi g'arbiy bozorlarda mavjud bo'lganidek, "karri kukuni" tijorat ziravorlar aralashmasi bo'lib, birinchi navbatda hind savdogarlari tomonidan yevropalik mustamlakachi savdogarga sotilgan. Bu hind ziravorlar aralashmasining olingan versiyasini eksporti oshishiga keldi. Britaniyalik savdogarlar kukunni Meiji islohotlari davrida Yaponiyaga 19-asrning o'rtalarida kiritdilar, u yerda u yapon karrisi nomi bilan mashhur bo'ldi.

Galereya
--------

* Hind restoranida tayyorlangan sariyo'gli tovuq go'shtti karriHind restoranida tayyorlangan sariyo'gli tovuq go'shtti karri
* Sariyog'li karriSariyog'li karri
* Pokistoncha karriPokistoncha karri
* Hindcha baliq karrisiHindcha baliq karrisi
* Karnataka ovqatiKarnataka ovqati
* Koreyscha guruchli karriKoreyscha guruchli karri
* Mango karrisiMango karrisi
* Goda oshxonasida cho'chqa go'shtili karriGoda oshxonasida cho'chqa go'shtili karri
* O'rdak go'shtidan tayyorlangan tailandcha karriO'rdak go'shtidan tayyorlangan tailandcha karri
* Vegetarian karriVegetarian karri
* Sariq karriSariq karri
* Yogurtli karriYogurtli karri
* Tuxumli karriTuxumli karri

Manbalar
--------

1. ↑  "Curry". *Encyclopædia Britannica*. . <!--->
2. ↑  „Definition of Curry".  Merriam-Webster. 10-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-avgust 2021-yil.
3. ↑  „Fresh Curry Leaves Add a Touch of India". NPR (28-sentyabr 2011-yil). Qaraldi: 6-aprel 2018-yil.
4. ↑  „Curry definition and synonyms". *Macmillan Dictionary*. 12-iyun 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-dekabr 2016-yil.
5. ↑  Raghavan, S.*. Handbook of Spices, Seasonings and Flavourings*. CRC Press, 2007 — 302 bet. ISBN 978-0-8493-2842-8.
6. 1 2  Collingham, Lizzie*. Curry: A Tale of Cooks and Conquerors*. New York, NY: Oxford University Press, 2006 — 115 bet. „No Indian, however, would have referred to his or her food as a curry. The idea of curry as a particular dish does not exist in India. Indians referred to their different dishes by specific names. But the British lumped all these together under the heading of curry"
7. ↑  Van Esterik, Penny*. Food Culture in Southeast Asia*. ABC-CLIO, 2008 — 58–59 bet. ISBN 9780313344206.
8. ↑  Senthil Kumar, A. S.*. An Etymological Dictionary of Tamil Loanwords in English, Hindi, Sanskrit, Greek, Minoan, and Cypro-Minoan Languages*. Senthil Kumar A.S. 2017 — 83 bet.
9. ↑  „kari – A Dravidian Etymological Dictionary". 23-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi.
10. 1 2  Sahni, Julie (1980). *Classic Indian Cooking*. New York: William Morrow. pp. 39–40.
11. ↑  *Taylor, Anna-Louise* „Curry: Where did it come from?". *BBC Food* (11-oktyabr 2013-yil). 29-mart 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-yanvar 2017-yil.
12. ↑  "Thys fourme of cury ys compyled of þe mayster cokes of kyng Richard þe secund ... by assent of Maysters of physik and of phylosophye". *Things sweet to taste: selections from the Forme of Cury*. 1996 ISBN 0-86373-134-1
13. ↑  Iyer, Raghavan (2008). *660 Curries*. New York: Workman Publishing. pp. 2–3.
14. ↑  Davidson & Saberi 178
15. ↑  „People Have Been Eating Curry for 4,500 Years". *Smithsonian Magazine*. 17-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-dekabr 2020-yil.
16. ↑  *Lawler, Andrew* „Where Did Curry Come From?". *Slate* (29-yanvar 2013-yil). 15-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-dekabr 2020-yil.
17. ↑  *Batsha, Nishant* „Curry Before Columbus". *Contingent* (25-iyun 2020-yil). 17-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-dekabr 2020-yil.
18. ↑  „The Word Curry Came From a Colonial Misunderstanding". *The Atlantic* (20-aprel 2019-yil). Qaraldi: 10-may 2021-yil.
19. ↑  Collingham, Lizzie*. Curry: A Biography*, London, 2005 — 115 bet.
20. ↑  „How Britain got the hots for curry".  BBC (26-noyabr 2009-yil). 28-yanvar 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-yanvar 2016-yil.
21. ↑  "Rogan Josh". In Khan Mohammed Sharief Waza, Khan Mohammed Shafi Waza, and Khan Mohammed Rafiq Waza (2007). *Wazwaan: Traditional Kashmiri Cuisine*. New Delhi: Roli & Janssen. p. 34.
22. ↑  "Ghushtaba". In Khan Mohammed Sharief Waza, Khan Mohammed Shafi Waza, and Khan Mohammed Rafiq Waza (2007). *Wazwaan: Traditional Kashmiri Cuisine*. New Delhi: Roli & Janssen. p. 37.
23. ↑  „From Bangladesh to Brick Lane". *The Guardian* (20-iyun 2002-yil). Qaraldi: 4-noyabr 2015-yil. „Some are even opening British-style curry restaurants with names like Taste of Bengal and the Last Days of the Raj.".
24. ↑  „Our Latest Obsession: Portuguese Chicken at Wing Kee Restaurant". *Houstonia* (28-dekabr 2016-yil). Qaraldi: 6-mart 2018-yil.
25. ↑  *S&B Company.* „History of Japanese curry". 11-aprel 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-fevral 2013-yil.
26. ↑  Booth, Michael*. The Meaning of Rice: And Other Tales from the Belly of Japan*. Random House, 2017 — 278 bet. ISBN 9781473545816.
27. ↑  *Itoh, Makiko*. „Curry – it's more 'Japanese' than you think" (en-US). *The Japan Times* (26-avgust 2011-yil). Qaraldi: 8-yanvar 2018-yil.
28. ↑  "The Curry Rice Research". Wayback Machine saytida arxivlandi (10 July 2011). (in Japanese)
29. ↑  „Kare Rajungan Khas Tuban yang Gurih dan 'Nendang'" (Indonesian). *genpi.id*. Qaraldi: 25-aprel 2023-yil.
30. ↑  „Pinoy Chicken Curry Recipe". *Panlasang Pinoy*. 20-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-aprel 2019-yil.
31. ↑  „"Thai cooking, food thai, Thai menu, pad thai recipe"".
32. ↑  „Curry", *Wikipedia* (inglizcha), 2023-08-29, qaraldi: 2023-09-13
33. ↑  *Moore, Malcolm*. „The great British curry crisis". *Financial Times* (8-yanvar 2016-yil). Qaraldi: 14-oktyabr 2018-yil.
34. ↑  „Britons Perturbed by a Troubling Shortage of Curry Chefs". *The New York Times* (4-noyabr 2015-yil). Qaraldi: 4-noyabr 2015-yil.