Andoza:Infraspeciesbox

***Ophrys caucasica*** janubi-sharqiy Yevropadan Kavkaz orqali Erongacha bo'lgan hududlarda tarqalgan orkide o'simliklarining ostki turi. *Ophrys caucasica* sifatida Armaniston, Ozarbayjon, Gruziya va Rossiyaning ko'plab hududlarida qayd etilgan. Shuningdek bir qator ahalliy nomlarga ham ega, jumladan, armancha: *Սարդակիր Մեղվակիր*, ozarbayjoncha: *xarı-bülbül* va gruzincha: *ფუტკრის-დედა*.

IUCN Qizil kitob ro'yxatiga ko'ra, turning toifasi va holati "Yo'qolib ketish xavfi ostida" - EN (endangered) B1ab(iii)+2ab(iii)[].

Tavsifi
-------

O'simlik hayotining turli bosqichlarida oq gulbarglari pushti rangga aylanadi, bu yerda turli xil ranglar (yashil, sariq, qizil va boshqalar) birlashadi. Bundan tashqari, gullarida turli naqshlar ham bo'ladi

Tarqarilish holati
------------------

***Ophrys caucasica*** butun dunyoda keng tarqalgan. Janubi-sharqiy Yevropaning Albaniya, Bolgariya, Sharqiy Frakiya, Gretsiya, Qrim, Ruminiya va sobiq Yugoslaviya hududlarida uchraydi. G'arbiy Osiyoda esa Krit, Kipr, Sharqiy Egey orollari, Eron, Iroq, Livan - Suriya, Falastin mintaqasi va Turkiyada keng tarqalgan. Bundan tashqari, Shimoliy Kavkaz va Janubiy Kavkaz *Ophrys caucasica* o'simligining vatani hisoblanadi.

Mahalliy etimologiyasi
----------------------

Arman tilidagi o'simlikning asl nomi (*sardakir mexvakir*) uning asosiy changlatuvchilari, o'rgimchaklar (*sard*) va asalarilar (*mexu*) hamda ularning oziq-ovqatlari (*kir*) so'zlarining birlashmasidan hosil qilingan[].

*Xara* ozarbayjoncha qalin va yaltiroq matodir. Unda turli xil naqshlar mavjud bo'lib, turli burchaklardan qaralganda turfa xil rangda ko'rinadi. Ushbu xususiyati tufayli o'simlik o'zining ozarbayjoncha nomini xameleon mato nomidan olgan. Ozarbayjoncha gulning nomi "*xara* bulbuli" deb tarjima qilinadi. *Xara* soʻzining imlosi ozarbayjon tilidagi uygʻunlik qonuni talabi bilan *xari*ga o'zgargan.

Madaniy tadbirlardagi o'rni
---------------------------

 2007-yilgi gul tasviri tushirilgan Ozarbayjon markasi
 1991-yildagi Xari Bulbul musiqa festivali logotipi
2014-yilda Rossiyadagi Ozarbayjonlar Federal Milliy Madaniy Avtonomiyasi tomonidan "Xari bulbul, tinchlik va muhabbat guli" nomli ko‘rgazma tashkil etilgan. 2014-yil mart oyida *Ophrys caucasica* taqdimot marosimi Amerika Qo'shma Shtatlari Botanika bog'i konservatoriyasida bo'lib o'tgan.

Havolalar
---------

* *Hari bulbul* - tinchlik va sevgi guli
* *Xari bulbul* so'zining ma'nosi

|  |  |
| --- | --- |
| Taxon identifiers | 
* Wikidata: Q23978545
* Wikispecies: Ophrys caucasica
* CoL: 7XPY3
* EPPO: OPRKK
* IPNI: 647829-1
* Plant List: tro-23513845
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:647828-1
* Species+: 15523
* WFO: wfo-0001088539

 |


1. ↑  „Studies on the botanical and ecological aspects of a rare species *Ophrys caucasica* from Azerbaijan (Orchidaceae)" (2019-yil oktyabr). Qaraldi: 2020-yil 12-noyabr.
2. ↑  „Georgian Biodiversity Database". *biodiversity-georgia.net*. Qaraldi: 2020-yil 12-noyabr.
3. ↑  *Huseyinoghlu.* „"Xarı bülbül" adının mənası". *Axar* (2022-yil 8-aprel). Qaraldi: 2023-yil 12-mart.
4. ↑  "*Ophrys sphegodes* subsp. *taurica* (Aggeenko) Soó ex Niketic & Djordjevic". *Plants of the World Online*. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 2023-12-13.
5. ↑  „The meaning of the word Khari Bulbul". *Karabakh Foundation*. Qaraldi: 2023-yil 12-mart.
6. ↑  „'Khari Bulbul - a flower of peace and love' exhibition due in Moscow". *Today.az* (2014-yil 4-avgust). Qaraldi: 2017-yil 12-may.
7. ↑  *Rajabova.* „Karabakh's Khari Bulbul presented in U.S.". *Azernews* (2014-yil 19-mart). Qaraldi: 2017-yil 12-may.