Xinolonlarning umumiy tuzilishi. Ftorxinolonlar tarkibida har doim ftor atomi (**qizil rang** bilan belgilangan) va piperazin halqasi (**ko'k rang** bilan belgilangan) mavjud.
**Ftorxinolonlar** - keng ma'noda, kimyoviy moddalar guruhi, tor ma'noda - in vitro va in vivo yaqqol mikroblarga qarshi faollikka ega dorivor moddalar va tibbiyotda keng spektrli antibakterial dorilar (ya'ni antibiotiklar sifatida) sifatida keng qo'llaniladi. Ftorxinolonlar tabiiy ravishda paydo bo'lmaydi va boshqa antibiotiklar sinflari va ularning yarim sintetik hosilalaridan farqli o'laroq, to'liq sintetik antibiotiklardir. Antimikrob faollik spektrining kengligi, faolligi va foydalanish ko'rsatkichlari bo'yicha ular tabiiy antibiotiklarga yaqin, ammo kimyoviy tuzilish va ta'sir mexanizmida ulardan farq qiladi.

Tarixi
------

1960-yillarda nalidiks kislotaning mikroblarga qarshi yuqori darajada faolligi aniqlandi. Keyinroq bir xil ta'sir spektriga ega, ammo faolroq bo'lgan (in vitroda 2-4 marta) oksolin kislotasi sintez qilindi. Ushbu ishlarning davomi sifatida bir qator 4-xinolon hosilalari sintez qilindi, ular orasida *6* -pozitsiyada ftor atomi (rasmda qizil rang bilan belgilangan) va *7* -pozitsiyada (ko'k rang bilan belgilangan) piperazin halqasini o'z ichiga olgan (qo'shimcha almashtirishlar bilan yoki ularsiz) birikmalar ayniqsa faol bo'lib chiqdi. Ushbu birikmalar *ftorxinolonlar* deb nomlangan; ular *ikkinchi avlod xinolonlari* deb ham atalishi mumkin.

Klassifikatsiyasi
-----------------

1. Molekuladagi ftor atomlari soni bo'yicha: monoftorxinolonlar, diftorxinolonlar va triftorxinolonlar;
2. Avlod bo'yicha tasnif - ftor atomi bo'lgan va bo'lmagan xinolonlarni o'z ichiga oladi (birinchi avlod):

* Birinchi avlod: nalidiksik kislotasi, oksolin kislotasi, pipemid kislotasi (ftor atomini o'z ichiga olmaydi, qat'iy ma'noda ftorxinolonlarga tegishli emas).
* Ikkinchi avlod: siprofloksatsin, norfloksatsin, ofloksatsin, pefloksatsin, lomefloksatsin.
* Uchinchi avlod: sparfloksatsin, levofloksatsin, marbofloksatsin.
* To'rtinchi avlod: moksifloksatsin, gemifloksatsin, gatifloksatsin, sitafloksatsin, trovafloksatsin, delafloksatsin.

Ftorxinolonlardan lomefloksatsin, ofloksatsin, siprofloksatsin, levofloksatsin, sparfloksatsin va moksifloksatsin hayotiy va muhim dorilar ro'yxatiga kiritilgan.

Ta'sir mexanizmi
----------------

Mikrob hujayrasining ikki muhim fermenti DNK giraza va topoizomeraz-4 ni ingibitsiya qilib, ftorxinolonlar DNK sintezini buzadi, bu esa bakteriyalarning o'limiga olib keladi (ya'ni, ftorxinolonlar bakteritsid ta'sirga ega). Bundan tashqari, antibakterial faollik bakteriyalarning RNKsi ga ta'siri, ularning membranalarining barqarorligi va bakteriya hujayralarining boshqa hayotiy jarayonlariga ta'siri bilan bog'liq.

Mikroblarga qarshi faollik spektri
----------------------------------

 Siprofloksatsin - ikkinchi avlod ftorxinolon.
Nalidiks va oksolin kislotasi bilan solishtirganda, ftorxinolonlar kengroq ta'sir doirasiga ega. Birinchi avlod dorilari ko'pchilik gramm-manfiy bakteriyalarga qarshi faoldir: Pseudomonas aeruginosa, Haemophilus influenzae, Escherichia coli, Vibrio cholerae, Shigella, Salmonella, Meningococcus, Gonococcus) Ular, shuningdek, Campylobacter, Graydima, Mydicoplas, Mycoplas - ga qarshi faoldir. bakteriyalar : ba'zi turlari pnevmokokklar va stafilokokklar ko'p shtammlari. Ular anaerob bakteriyalarga ta'sir qilmaydi.

Ko'pgina ftorxinolonlar (ofloksatsin, siprofloksatsin va keyingi avlodlari) Mycobacterium tuberculosis ga qarshi samarali.

Ftorxinolonlarning yuqori bakteritsid faolligi ularning ko'pchiligi uchun ko'z va quloq tomchilari shaklida ishlab chiqish imkonini berdi.

Farmakokinetikasi
-----------------

Ftorxinolonlar oshqozon-ichak traktidan tez va yaxshi so'riladi. Qondagi eng yuqori konsentratsiyaga qabul qilinganidan keyin o'rtacha 1-3 soat o'tgach erishiladi. Ular qon plazmasi oqsillari bilan kam bog'lanib, barcha organlar va to'qimalarga nisbatan oson kirib borib, ularda yuqori konsentratsiyalarni hosil qiladi ; tana hujayralariga kirib, hujayra ichidagi bakteriyalarga ta'sir qiladi (xlamidiya, mikobakteriyalar va boshqalar). P.) 

Oziq-ovqat xinolonlarning so'rilishini kechiktirishi mumkin, ammo biomavjudligiga sezilarli ta'sir ko'rsatmaydi. Ftorxinolonlar gematoplasentar baryerdan o'ta oladi, shuningdek, oz miqdorda ona sutiga o'tadi, shuning uchun ular homilador va emizikli ayollarga buyurilmaydi. Ular tanadan buyraklar orqali, asosan, o'zgarmagan holda chiqariladi va siydikda yuqori konsentratsiyani hosil qiladi. 

Buyrak funksiyasining buzilishi bilan xinolonlarning chiqarilishi sezilarli darajada sekinlashadi.

Nojo'ya ta'sirlari
------------------

* Oshqozon-ichak traktidan - yurak urishi, epigastral soxada og'riq, ishtahani yo'qotish, ko'ngil aynishi, qusish, diareya.
* Markaziy asab tizimi tomonidan - ototoksiklik (eshitish va vestibulyar apparatlarning ishlashiga salbiy ta'sir), uyquchanlik, uyqusizlik, bosh og'rig'i, bosh aylanishi, ko'rishning buzilishi, paresteziya, tremor, konvulsiyalar.
* Immunitet tizimi tomonidan - vaqtinchalik (vaqtinchalik, tez o'tuvchi) immunitet tanqisligi.
* Allergik reaksiyalar - toshma, qichishish, angionevrotik shish ; fotosensibilizatsiya (**lomefloksatsin** va **sparfloksatsin** uchun eng keng tarqalgan).

Kamdan va juda kam xollarda:
* *Tayanch-harakat tizimidan* - artropatiya, artralgiya, miyalgiya, tendinit, tendovaginit, paular yorilishi.
* Buyraklar tomonidan - kristalluriya, vaqtinchalik nefrit.
* Yurak tomonidan - elektrokardiogrammada QT oralig'ining uzayishi, juda kam hollarda: taxikardiya, yurak soxasida tez paydo bo'ladigan va tez o'tadigan og'riqlar, qo'l-oyoqlarning arterial trombozi (umuman o'z-o'zidan o'tib ketadi yoki rutin qabul qilish bilan davolanadi).
* Boshqalar - og'iz bo'shlig'i shilliq qavatining kandidozi va / yoki vaginal kandidoz, psevdomembranoz kolit.

Qo'llash mumkin bo'lmagan holatlar
----------------------------------

Miyaning og'ir aterosklerozi, glyukoza-6-fosfat degidrogenaza yetishmovchiligi, ftorxinolon guruhining dorilariga allergik reaksiya. Homiladorlik, emizish, bolalik.

Havfsizlik
----------

Ftorxinolonlar uzoq vaqt havfsiz dorilar deb hisoblangan, ammo 2016-yilda FDA ularning jiddiy nojo'ya ta'siri haqida ogohlantirib, ularni asoratlanmagan infektsiyalarda (o'tkir sinusit, surunkali bronxitning kuchayishi, asoratlanmagan siydik yo'llarining infektsiyalari) foydalanishni cheklashga chaqirdi, asosiy kasallikning bunday ta'siri bilan solishtirganda terapiyaning bemorning sog'lig'iga aniqroq salbiy ta'siri uchun.

Bolalar yoshi (18 yoshgacha) ftorxinolonlarni qo'llashning rasmiy qarshi ko'rsatmasi hisoblanadi. Ushbu qarshi ko'rsatma eksperimental tadqiqotlar natijalariga asoslangan bo'lib, unda barcha xinolonlar (nafaqat ftorlanganlar) yosh hayvonlarda artropatiyaga sabab bo'lgan.

**Barcha** ftorxinolonlarning eng havfli nojo'ya ta'siridan biri QT oralig'ining uzayishi bo'lib, u juda kamdan-kam hollarda (yakka-yakka habarlarda) aritmiyaning hayot uchun havfli shakllariga olib keladi. Mexanizmi HERG retseptorlarini ingibitsiya qilish bilan bog'liq. FDA ko'rsatmasi bo'yicha barcha yangi ftorxinolonlar kardiotoksiklik va tegishli dori vositalarining o'zaro ta'siri uchun yaxshilab tekshiriladi; Siprofloksatsin ftorxinolonlar orasida HERG ning eng zaif ingibitori bo'lib, kamdan-kam hollarda QTc uzayishiga olib keladi. Bir nechta ftorxinolonlar og'ir nojo'ya ta'siri tufayli bozordan olib tashlandi, masalan, QT oralig'ining sezilarli darajada uzayishi tufayli grepafloksatsin.

2020-yil uchun bir qator mamlakatlar veterinariya tibbiyotida, shu jumladan qishloq xo'jaligi hayvonlarini davolashda ftorxinolonlardan foydalanishni taqiqladi yoki chekladi, chunki ularda *Campylobacter, Salmonella, E. Coli* va boshqalarning chidamli shtammlari borligi aniqlangan. chidamli bakteriyalar oziq-ovqat zanjiri orqali odamlarga kirib, bakterial infektsiyalarning og'ir va qiyin yoki har doim ham davolanib bo'lmaydigan shakllariga olib keladigan joylarda; hayvonlarning o'zlari (masalan, qushlar) chidamli bakteriyalarning biologik rezervuaridir.

Eslatmalar
----------

1. ↑  **{{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda `sarlavha=` parametrini belgilashingiz kerak.** „{{{title}}}".
2. 1 2  **{{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda `sarlavha=` parametrini belgilashingiz kerak.** „{{{title}}}".
3. ↑  Машковский 2005. sfn error: no target: CITEREFМашковский2005 (help)
4. ↑  Офлоксацин в терапии микобактериозов.Этот шаблон использует устаревший параметр «название». Пожалуйста, отредактируйте эту статью, заменив «название» на «заглавие».
5. ↑  FDA Drug Safety Communication: FDA advises restricting fluoroquinolone antibiotic use for certain uncomplicated infections; warns about disabling side effects that can occur together(ingl.)
6. ↑  Фторхинолоны. FDA призывает резко ограничить применение
7. 1 2 3 4  **{{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda `sarlavha=` parametrini belgilashingiz kerak.** „{{{title}}}".
8. ↑  **{{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda `sarlavha=` parametrini belgilashingiz kerak.** „{{{title}}}".

Adabiyotlar
-----------

* Машковский М. Д. Лекарственные средства. — 15-е изд. — М.: Новая Волна, 2005. — С. 842—850. — 1200 с. — ISBN 5-7864-0203-7.
* Падейская Е. Н. Яковлев С. В.*. Антимикробные препараты группы фторхинолонов в клинической практике*, М. 1998.
* *Яковлев С. В.* Новое поколение фторхинолонов — новые возможности лечения внебольничных инфекций дыхательных путей. — 2001.

Havolalar
---------

* Xinolonlar va klinik laboratoriya // CDC, sog'liqni saqlash bilan bog'liq infektsiyalar(Inglizcha) )