**Arthur Lyon Bowley**, FBA (1869-yil 6-noyabr — 1957-yil 21-yanvar) angliyalik statistika tahlilchisi va iqtisodchisi boʻlib, iqtisodiy statistika ustida ishlagan va ijtimoiy soʻrovnomalar orqali umumiy manbalarga taʼrif berish usulini oʻylab topgan.

Yoshligi
--------

Bowleyning otasi James William Lyon BowleyAngliya cherkovida vazir boʻlgan. Otasi Arthur bir yoshga toʻlganida 40 yoshida vafot etdi va Arthurning onasini yetti farzandning oila boquvchisiga aylandi. Arthur Masih kasalxonasida tahsil olgan va Kembrijdagi Triniti kollejiga matematikani oʻrganish uchun stipendiya yutib olgan. U eng yaxshi top 10talik studentlar qatorida universitetni tamomlagan. Kembrijda Bowley iqtisodchi Alfred Marshall bilan qisqa davom etadigan kursda tanishgan.Alfred Marshall ham Kembrij wrangler(iqtidorli oʻquvchilar)lari qatorida edi.  Marshall taʼsiri ostida Bowley iqtisodiy fanlari boʻyicha statistik boʻldi. Uning *"Angliyaning tashqi savdosi toʻgʻrisida* "gi asari Kobden inshosi mukofotiga sazovor boʻldi va kitob sifatida chop etildi. Marshall Bowleyning karyerasini kuzatib, uni ishga tavsiya qildi va maslahat berdi. Marshal tomonidan berilgan eng yaxshi tanqidi unga "*Statistika elementlari* "kitobida „juda koʻp matematika" borligini aytishi boʻldi.

Akademik faoliyati
------------------

Kembrijni tark etgach, Bowley 1893-yildan 1899-yilgacha Leatherheaddagi Sent-Jon maktabida matematikadan dars bergan. Shu bilan bir paytda u iqtisodiy statistika haqidagi ishlarini ham nashr eta boshladiː Qirollik Statistika Jamiyati jurnali uchun birinchi maqolasi) 1895-yilda nashr etilgan. Oʻsha yili London iqtisodiyot maktabi (LSE) ochildi. Bowley yarim stavkada ishlaydigan oʻqituvchi etib tayinlandi va u 1936-yilda nafaqaga chiqqunga qadar oʻsha universitetda ishladi. Uni maktabning intellektual otalaridan biri deb hisoblash mumkin. Biroq, u boshqa joylarda ham dars berishni davom ettirdi; oʻn yildan ortiq vaqt davomida u universitet kollejida, Readingda (hozirgi Reading universiteti) dars berdi. U London Universitet kollejida Nyumarch oʻqituvchisi boʻlgan (1897-98 va 1927-28). LSEda u 1908-yilda Reader, 1915-yilda esa professor boʻldi. 1919-yilda u yangi tashkil etilgan Statistika kafedrasiga boʻlim boshligʻi etib tayinlandi, bu yangi boʻlim Britaniyada birinchi kafedralardan biri edi. Bowley davrida esa LSE statistik guruhi juda kichik edi: EC Rodos 1924-yilda va RGD Allen 1928-yilda ushbu jamoaga qoʻshilgan. Bowley 1890-yillarda savdo, ish haqi va daromadlar boʻyicha ish bilan boshlangan Britaniya iqtisodiy statistikasini oʻrganish oqimini yaratdi. Uning 1900-yilda nashr *etilgan "XIX asrda Birlashgan Qirollikdagi ish haqi* "Edith Marvin London Iqtisodiyot maktabida tadqiqotchi boʻlib ishlagan vaqtida uning toʻlanmagan yordami yordamida yaratilgan. 1920-yillarda milliy daromadni oʻrganishga oʻtish, 1911 va 1924-yillardagi Buyuk Britaniya milliy daromadini taqqoslash boʻyicha Josiah Stemp bilan hamkorligi alohida eʼtiborga loyiq ilmiy ishlar qildi. (Rasmiy milliy daromad statistikasi faqat Ikkinchi jahon urushidan boshlab berilgan) Taxminan 1910-yildan boshlab Bowley ijtimoiy statistikada ham ishlagan. Maqsadga koʻra, ish Charlz Butning „Londondagi odamlar hayoti va mehnati" (1889-1903) va Seebom Rountrining „Qashshoqlik, shahar hayotini oʻrganish" (1901) kabi ijtimoiy sharoitlarni oʻrganishning davomi edi. Uslubiy yangilik namuna olish usullaridan foydalanish edi. Bowley 1926-yilda nashr etilgan 62 betlik maqolasida namuna olishga boʻlgan yondashuvi haqida batafsil maʼlumot berdi. Bowleyning ijtimoiy soʻrovlar boʻyicha ishi*London hayoti va mehnatining monumental yangi tadqiqoti boʻldi.* Hatto 1930-yillarda ham uning tadqiqoti yangi yoʻnalishga ega boʻlishi mumkin edi, chunki u oʻzining kichik hamkasbi RGD Allen bilan oila xarajatlarini ekonometrik tahlil orqali oʻrganish boʻyicha hamkorlik qilgan edi.

Kitoblari
---------

Bowleyning „Statistika elementlari" odatda ingliz tilidagi birinchi statistika darsligi sifatida qabul qilinadi. Unda iqtisodchilar va ijtimoiy fanlar uchun foydali boʻlgan tavsiflovchi statistikaning usullari tasvirlangan va dastlabki nashrlarda statistik nazariya kam boʻlgan.Statistik nazariya boʻyicha Bowley innovator emas edi, lekin Karl Pirson, Udni Yule va FY Edjvortning ishlariga tayangan. 1930-yillarda Bowley Fisherga „professor Edjvort qarindoshlik mavzuda juda koʻp narsa yozgan" deb xabar berdi va Neymanni „ishonch" [ishonch oraligʻida] „ishonch nayrangi" emasligiga umuman amin emasman. '" Bowleyning taʼlimoti keyinchalik Jon Tukey tomonidan ommalashtirilgan EDA gʻoyalarini, jumladan, stemplots, desil boxplots, 7-rasmli xulosa va trimean kabi gʻoyalarni ilgari surdi . 

Bowleyning „Iqtisodiyotning matematik asoslari" asari amaliyotchi iqtisodchiga matematik iqtisodning asosiy gʻoyalari va usullarini taqdim etishga qaratilgan eʼtiborga molik urinish boʻldi; bu ingliz tilidagi birinchi kitob edi. Uning muvaffaqiyatlaridan biri Edgeworth qutisini umuman iqtisodchilar eʼtiboriga etkazish edi. Bowley shunchalik muvaffaqiyatli boʻldiki, bu koʻpincha „Edgeworth-Bowley qutisi" deb ataladi. Shuningdek, u ushbu kitobida oligopoliya nazariyasiga taxminiy oʻzgaruvchanlik tushunchasini kiritdi.

Mukofotlari
-----------

Bowley koʻplab mukofotlarga sazovor boʻldi. 1922-yilda u Britaniya akademiyasining aʼzosi boʻldi, 1937-yilda CBE etib tayinlandi va 1950-yilda ritsar unvoniga sazovor boʻldi. U Qirollik Iqtisodiy Jamiyati kengashida xizmat qilgan va 1938-99-yillarda Ekonometrik jamiyatning prezidenti boʻlgan. 1935-yilda Qirollik Statistika Jamiyati uni Oltindagi Guy medali bilan taqdirladi va u 1938-40-yillarda uning prezidenti boʻlib ishladi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Allen va Georgening soʻzlariga koʻra, "Bowley biroz uyatchan edi. U osonlik bilan doʻstlashmasdi va uning Edwin Cannan bilan koʻp yillar davomida yaqin doʻstligi deyarli noyob hodisa edi ". Ular Bowley va Cannan Edwort bilan velosipedda yurgan payti haqidagi latifani eslashadi. Edjvort matematik savolni muhokama qilmoqchi boʻlganida, Cannan shunday dedi: „Bowley, keling, bir oz tezroq boraylik, Edjvort matematikadan soatiga sakkiz mildan koʻproq gapira olmaydi". 

Bouli 1904-yilda Julia Hilliamga turmushga chiqdi va ularning uchta qizi bor edi. Uning qizi Marian Bowley ham iqtisod sohasida akademik martabaga ega edi.

Bowley qonuni
-------------

Bowley Bowley qonunini ishlab chiqdi, unga koʻra YaIMning mehnatdan olingan ulushi doimiydir.

AL Bowleyning asosiy nashrlari
------------------------------

* *Oʻn toʻqqizinchi asrda Angliya tashqi savdosi haqida qisqacha maʼlumot*, 1893-yil.
* *1860, 1900-yildan beri Buyuk Britaniyada ish haqi va daromadlar* .
* *Statistikaning elementlari*, 1901. (1920-yilda 4-nashr)
* *Statistikaning boshlangʻich qoʻllanmasi*, 1910-yil.
* *Tirikchilik va qashshoqlik: ishchilar sinfi uy xoʻjaliklarining iqtisodiy sharoitlarini oʻrganish,* AR Bennett-Hurst, 1915-yil.
* *Sanoat mahsuloti boʻlimi*, 1919-yil
* *Iqtisodiyotning matematik asoslari*, 1924-yil.
* *Qashshoqlik kamaydimi?*, M.Xogg bilan, 1925-yil.
* Namuna olishda erishilgan aniqlikni oʻlchash, *Bulletin de l’Institut International de Statistica,* (1926) 22, Suppl. 1-kitob, 1-62. Gallica (451-betdan keyin)
* *Milliy daromad 1924* J. Marka bilan, 1927-yil.
* Ikki tomonlama monopoliya, 1928, *Iqtisodiy jurnal.*
* *FY Edjvortning matematik statistikaga qoʻshgan hissasi*, 1928-yil.
* *London hayoti va mehnatining yangi tadqiqoti*, 1930-35.
* RGD Allen bilan *oilaviy xarajatlar*, 1935-yil.
* *Milliy daromad boʻyicha uchta tadqiqot*, 1939-yil.

Munozaralar
-----------

* Allen, R.D.G.; George, R. F. (1957). „Obituary of Professor Sir Arthur Bowley". *Journal of the Royal Statistical Society, Series A*. 102-jild. 236–241-bet.
* W F Maunder and Sir Arthur Lyon Bowley (1869-1957) in  *Studies in the History of Statistics Probability,* (ed. E S Pearson and M G Kendall) 1970. London: Griffin.
* Darnell, A. (1981), „A.L. Bowley, 1969-1957", in O'Brien, D. P.; Presley, J. R. (muh.), *Pioneers of Modern Economics in Britain*, London: Macmillan, 140–174-bet, ISBN 9780333231753.
* Bowley, Arthur Lyon, pp. 277-9 in *Leading Personalities in Statistical Sciences from the Seventeenth Century to the Present,*  (ed. N. L. Johnson and S. Kotz) 1997. New York: Wiley. Originally published in *Encyclopedia of Statistical Science.*

Yana qarang
-----------

* Poya va barg koʻrinishi Bowley ishiga tegishli

Manbalar
--------

1. ↑  „Bowley, Arthur Lyon". *Who's Who*. 59-jild. 1907. 196-bet.
2. ↑
3. ↑  Darnell (1981), p. 141.
4. ↑  Grebenik, E. (1965). „Edmund Cecil Rhodes, 1892–1964 (obituary)". *Journal of the Royal Statistical Society*. Series A. 128-jild, № 4. 615–616-bet. JSTOR 2343496.
5. ↑  Graham Upton and Ian Cook (2008), „Allen, Sir Roy George Douglas (1906–83)", *A Dictionary of Statistics* (2nd-nashr), Oxford University Press.
6. ↑  Darnell (1981), p. 159: „Bowley’s major contribution to econometrics was the path-breaking text *Family Expenditure* (1935) which he wrote in collaboration with R. G. D. Allen".
7. ↑  Sanger, C. P. (June 1901). „Review: *Elements of Statistics* by A. L. Bowley". *The Economic Journal*. 11-jild, № 42. 193–197-bet. doi:10.2307/2957149. JSTOR 2957149.
8. ↑  Darnell (1981), p. 165.
9. ↑  Edgeworth, F. Y. (Sep 1924). „Review: *The Mathematical Groundwork of Economics* by A. L. Bowley" (PDF). *The Economic Journal*. 34-jild, № 135. 430–434-bet. doi:10.2307/2222651. JSTOR 2222651.
10. ↑  Persons, W. M. (1925). „Review: *The Mathematical Groundwork of Economics* by A. L. Bowley" (PDF). *Bull. Amer. Math. Soc*. 31-jild, № 8. 469–470-bet. doi:10.1090/s0002-9904-1925-04111-7.
11. ↑  „Royal Statistical Society Presidents".  Royal Statistical Society. 2012-yil 17-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 6-avgust.
12. ↑  Dunning, John H. (2009), *Seasons of a Scholar: Some Personal Reflections of an International Business Economist*, Edward Elgar Publishing, 58-bet, ISBN 9781848444973, „Marian Bowley was as rigorous and demanding a scholar as I imagine her father – Sir Arthur Bowley, the father of economic statistics and Professor of Economics at University College Reading between 1907 and 1919 – must have been."

Havolalar
---------

* Ufqlar 2005-yil mart: Tarixdagi statistika — Artur afsonasi
* LSE arxividagi Bowley Papers
* Yangi maktab: Artur Lyon Bouli

Yangi maktab yozuvida fotosurat bor. Boshqasi bor

* Bouli „Statistiklarning portretlari" sahifasida.

*Elementlarning* 4-nashrida (1920) Bouli statistik nazariyaga koʻproq joy berdi. Quyidagi parcha uning yondashuvini koʻrsatadi

* Boulining „ Statistiklarning hayoti va faoliyati" sahifasida chi-kvadratga Pearsonian yondashuvi .

Bu Bouli Fisher va Pirson oʻrtasidagi chi-kvadratdagi mojaroga aralashishdan oldin yozilgan. Beshinchi nashrda (1926) Bouli oʻz hissasiga havola qoʻshdi.

Boulining tarixiy nuqtai nazardan namuna olish nazariyasiga qoʻshgan hissasi uchun qarang

* D qismi: Laplasdan Neymangacha boʻlgan statistik namunalarni koʻrib chiqish