**Ser Frank Makfarleyn Bernet,** OM, AK, KBE, FRS, FAA, FRSNZ (1899-yil 3-sentabr - 1985-yil 31-avgust), odatda **Makfarleyn** yoki **Mac Burnet** nomi bilan tanilgan, immunologiyaga qoʻshgan hissasi bilan mashhur avstraliyalik virusolog edi. U 1960-yilda orttirilgan immun tolerantlikni bashorat qilgani uchun Nobel mukofotiga sazovor boʻldi va klonal tanlanish nazariyasini ishlab chiqdi.

Burnet 1924-yilda Melburn universitetida tibbiyot fanlari doktori, 1928-yilda esa London universitetida doktorlik darajasini oldi. U Melburndagi Valter va Eliza Xoll nomidagi tibbiy tadqiqotlar institutida mikrobiologiya va immunologiya sohasida kashshof tadqiqotlar olib borishni davom ettirdi va 1944-yildan 1965-yilgacha institut direktori lavozimida ishladi. 1965-yildan 1978-yilda nafaqaga chiqqunga qadar Burnet Melburn universitetida ishlagan. Faoliyati davomida u Avstraliyada tibbiyot fanlari boʻyicha davlat siyosatini ishlab chiqishda faol rol oʻynadi va Avstraliya Fanlar Akademiyasining (AAS) taʻsischi aʻzosi boʻlgan va 1965-yildan 1969-yilgacha uning prezidenti boʻlib ishlagan.

Burnetning mikrobiologiyadagi asosiy yutuqlari orasida Q-isitmasi va psittakozning qoʻzgʻatuvchilarini aniqlash; gripp virusini ajratish, ekish va aniqlash uchun tahlillarni ishlab chiqish; gripp shtammlarining rekombinatsiyasini tavsiflash; miksomatoz virusi odamlarda kasallikka olib kelmasligini koʻrsatadi. Grippga qarshi vaktsinalarni ishlab chiqarishning zamonaviy usullari hali ham Burnetning tovuq tuxumlarida virus oʻsishi jarayonlarini yaxshilashga asoslangan ishiga asoslanadi.

Avstraliya faniga qoʻshgan hissasi uchun Bernet 1960-yilda birinchi avstraliyalik, va 1978-yilda Avstraliya ordeni ritsariga sazovor boʻldi. U oʻzining yutuqlari uchun xalqaro miqyosda tan olingan: Nobeldan tashqari, u Lasker mukofoti va Qirollik jamiyatining Qirollik va Kopley medallarini, faxriy doktorlik unvonlarini va Millatlar Hamdoʻstligi va Yaponiyaning xizmat koʻrsatish unvonlarini olgan.

Yoshligi
--------

Burnet Viktoriya shtatining Traralgon shahrida tugʻilgan; uning otasi, Avstraliyaga shotlandiyalik muhojir Frenk Bernet Colonial Bankning Traralgon boʻlimining menejeri edi. Uning onasi Xadassa Burnet (nami Makkay) oʻrta sinf shotlandiyalik muhojirning qizi edi va otasi bilan Frenk Koroit shahrida ishlayotganida tanishgan. Frank 36 yoshda va Xadassadan 14 yosh katta edi. Oila sotsial jihatdan konservativ anglo-sakson protestanti edi. Frank Makfarleyn Bernet yetti farzandning ikkinchisi edi va bolaligidanoq "Mac" nomi bilan tanilgan. Uning katta opasi, ikkita singlisi va uchta ukasi bor edi. Katta qizi Dorisning aqliy zaifligi bor edi, u Hadassaning koʻp vaqtini oʻtkazar edi va oila Dorisning ahvolini aytilmagan stigma sifatida koʻrib, boshqa bolalarni toʻngʻich qiziga duch kelmasliklari uchun doʻstlarini uyga taklif qilishdan qaytardilar. Traralgondagi dastlabki yillaridanoq Mac atrofdagi muhitni, xususan Traralgon Creekni oʻrganishni yoqtirardi. U 7 yoshida davlat boshlangʻich maktabida oʻqishni boshlashdan oldin bir oʻqituvchi tomonidan boshqariladigan xususiy maktabda oʻqigan. Mac yoshligidan boʻsh vaqtini baliq ovlash va golf oʻynashni yaxshi koʻradigan otasidan uzoq edi. U yoshligidan kitobiy mashgʻulotlarni ma’qul koʻrgan va sportga mehr qoʻymagan, sakkiz yoshida otasining xarakterini tahlil qilish yoshiga yetgan; Mak Frenkni maʻqullamadi va uni ikkiyuzlamachi sifatida koʻrdi, u axloqiy tamoyillarni qoʻllab-quvvatladi va shubhali axloqiy ishbilarmonlar bilan aloqada boʻlib, toʻgʻrilik fasadini qoʻydi. Hadassa Doris bilan mashgʻul edi, shuning uchun Mak juda yolgʻiz shaxsni rivojlantirdi.

Bernets 1909-yilda Terangga koʻchib oʻtdi, Frank u yerda bank menejeri etib tayinlanganda, Londondagi lavozimni rad etdi. Burnet yaqin atrofdagi Terang koʻli atrofidagi yovvoyi tabiat bilan qiziqdi; u 1910-yilda skautlar safiga qoʻshildi va barcha ochiq havoda mashgʻulotlardan zavqlandi. Terangda yashab, qoʻngʻizlarni yigʻishni va biologiyani oʻrganishni boshladi. U *Chambers entsiklopediyasida* biologiyaga oid maqolalarni oʻqidi, bu uni Charlz Darvinning ishi bilan tanishtirdi. Erta oʻsmirlik davrida oila har yili Port Peri taʻtilini oʻtkazar edi, u yerda Burnet oʻz vaqtini yovvoyi tabiatning xatti-harakatlarini kuzatish va yozib olish bilan oʻtkazdi. U Terang davlat maktabida taʻlim olgan va mahalliy cherkovdagi yakshanba maktabida oʻqigan, u yerda ruhoniy uni sxolastik tadqiqotlar bilan shugʻullanishga undagan va akademik muvaffaqiyati uchun mukofot sifatida chumolilar haqidagi kitob bilan taqdirlagan. U Frankga Mac taʻlimiga sarmoya kiritishni maslahat berdi va u Viktoriyaning eng eksklyuziv xususiy maktablaridan biri Geelong kollejida oʻqish va oʻqish uchun toʻliq stipendiya yutib oldi. 1913-yilda u yerdan boshlab, Burnet toʻliq stipendiyaga ega boʻlgan yagona pansioner edi. Bu davrda u qoʻngʻiz yigʻishtirib, tengdoshlaridan noroziligini sir tutdi va zarurat tufayli sinfdoshlari bilan aralashib ketdi. Shunga qaramay, uning ilmiy qobiliyatlari unga imtiyozlar berdi va u 1916-yilda maktabni umumtaʻlim maktabida tarix, ingliz tili, kimyo va fizika boʻyicha birinchi oʻrinni egalladi. Ijtimoiy kelib chiqishi boʻlgan odam uchun odatiy universitet yoʻli ilohiyot, huquq yoki tibbiyotda oʻqishni davom ettirish edi. Bu vaqtga kelib, u dindan koʻngli qolgan va tibbiyotni tanlagan edi. Birinchi jahon urushi tufayli harbiy xizmatni oʻtash imkoniyati bor edi va u tibbiy maʻlumot uning jangovar boʻlmagan lavozimga ega boʻlish imkoniyatini oshirishini his qildi.

Akademik asoslar
----------------

1918-yildan beri Burnet Melburn universitetiga oʻqishga kirdi va u yerda stipendiya asosida Ormond kollejida yashadi. U erda u Darvinning koʻproq asarlarini oʻqidi va HG Uellsning asarlaridagi fan va jamiyat gʻoyalariga taʻsir qildi. U universitetdagi vaqtini zavq bilan oʻtkazdi va boʻsh vaqtining koʻp qismini ilmiy bilimlarga boʻlgan ishtiyoqini oziqlantirish uchun kutubxonada biologiya kitoblarini oʻqish bilan oʻtkazdi. Shuningdek, u qisqa vaqt davomida Ormondning birinchi VIII eshkak eshish jamoasida oʻz oʻrnini egallab, tez sport muvaffaqiyatiga erishdi. U yolgʻiz qoʻngʻizlarni oʻrganishni davom ettirdi, garchi sinfdoshlari uning sevimli mashgʻulotiga ijobiy munosabatda boʻlganini bilishgan va bundan hech qanday yoʻqotish boʻlmagan. Bernet doimiy uyatchanligiga qaramay, universitet xodimlari va talabalari bilan yaxshi munosabatda boʻldi. Burnet oʻzini oʻzi ragʻbatlantirdi va tez-tez oʻz tezligida oʻqish va kutubxonada qoʻshimcha bilim olish uchun maʻruzalarni oʻtkazib yubordi va u birinchi yili fizika va kimyo boʻyicha birinchi oʻrinni egalladi. Keyingi yili, 1918-yilda u laboratoriya ishlariga tobora koʻproq shoʻngʻidi, lekin u ham tengdoshlarining bosimiga duchor boʻlib, harbiy xizmatga kirishdi va bu oʻzini yoqimsiz istiqbol deb bildi. Biroq, urush oxirida buning oldi olindi. Oʻsha yili u klinik ishni boshladi, ammo bu biroz yoqimsiz deb topdi, chunki u bemorga tashxis qoʻyishdan manfaatdor edi va ularga nisbatan hamdardlik koʻrsatishga unchalik qiziqmasdi.

Universitetda oʻqiyotganda u agnostik, keyin esa tajovuzkor ateistga aylandi; u diniy eʻtiqodga shubha bilan qaragan, buni u "sogʻlom aql sizga toʻgʻri emas degan narsaga ishonishga urinish" deb hisoblagan. U, shuningdek, diniy tarafdorlarning ikkiyuzlamachilik deb hisoblagan xatti-harakatlaridan nafratlangan edi. Bakalavrlik yillarining soʻnggi yillarida uning dinga boʻlgan baxtsizligi uni koʻproq itoat qila boshladi. U qisqa vaqt davomida kommunizm bilan shugʻullanishga harakat qildi, ammo keyin oʻzini ilmiy tadqiqotlarga bagʻishlashga qaror qildi. Birinchi jahon urushi boshlanganidan keyin shifokorlarni tezroq tayyorlash uchun tibbiyotni oʻrganish uchun zarur boʻlgan vaqt besh yilga qisqartirildi va Burnet 1922-yilda tibbiyot bakalavri va jarrohlik bakalavri bilan tugatib, finalda ikkinchi oʻrinni egalladi. bir necha hafta oldin otasi vafot etganiga qaramay imtihonlar. Uning bitiruvchilari orasida Ian Uork, Keyt Kempbell, Jan Maknamara, Rupert Uillis va Roy Kemeron bor edi, ular oʻzlarining taniqli olimlariga aylandilar.

Keyin u amaliyotga kirishdan oldin tajriba orttirish uchun Melburn kasalxonasida oʻn oylik rezidenturani oʻtkazdi. Yangi bitiruvchilar toʻrt oyni tibbiyot boʻlimida, yana toʻrt oy jarrohlikda, qolgan ikkitasini esa jarohatlarda oʻtkazishdi. Jarrohlik boʻlimida u taniqli jarrohlar Jon Gordon va Alan Nyuton qoʻl ostida ishlagan. U bu davrni juda yaxshi oʻtkazdi va shifokorlik ordinaturasini oʻtashga majbur boʻlganida hafsalasi pir boʻldi. Biroq, u tez orada oʻz ishiga berilib ketdi va Bernet uni butlash uchun kelgan nevrolog Richard Stawelldan ilhom oldi. Buning natijasida u klinik nevrologiya boʻyicha martaba niyatida boʻldi va u periferik asab lezyonlaridan keyin hissiy yoʻqotishlarni tekshirish haqida nazariy maqola yozdi, ammo uning *Melburn kasalxonasining klinik hisobotiga* taqdim etishi rad etildi. Burnet oʻzining klinik martaba yoʻlining bir qismi sifatida tibbiy registr boʻlish uchun ariza topshirdi, ammo bunday tayinlashlar uchun masʻul boʻlgan Melburn kasalxonasining tibbiy boshligʻi Burnetning xarakteri va shaxsiyatini laboratoriya tadqiqoti martabasiga koʻproq mos deb hisobladi va Burnetdan arizasini qaytarib olishni soʻradi. Burnet boʻysundi.

Oʻtish davrida u Valter va Eliza Xoll nomidagi Tibbiy tadqiqotlar institutida patologiya registratori boʻlib ishladi va 1923-yil oxirida tibbiyot fanlari doktori imtihonlariga tayyorlandi 1923-yilda u Melburn kasalxonasida katta rezident patolog lavozimini egalladi; laboratoriyalar Valter va Eliza Xoll institutining bir qismi edi. U tif isitmasidagi aglutinin reaksiyalari boʻyicha tadqiqotlar olib bordi va bu uning birinchi ilmiy nashrlariga olib keldi. U texnik jihatdan shifoxona oldidagi majburiyatlari doirasida patologiya bilan shugʻullanishi kerak boʻlsa ham, tifda antikor reaksiyasi ustida toʻliq vaqt ishlashga qaror qildi. Burnet tibbiyot fanlari doktori imtihonlarida uzoq masofaga birinchi oʻrinni egalladi va boshqa talabalar ortda qolib ketmasliklari uchun uning balli oʻlchov jarayonidan chiqarib tashlandi.

 Frank Makfarleyn Burnet rafiqasi va qizlari bilan 1960-yilda Stokgolmda
Oʻsha paytda Hall instituti tez kengayishning dastlabki bosqichida edi. Institutning yangi direktori Charlz Kellauey tashkilot faoliyatini nafaqat shifoxona operatsiyalarini qoʻllab-quvvatlash, balki mustaqil tadqiqotlar olib boradigan fiziologiya, mikrobiologiya va biokimyo boʻyicha alohida tadqiqot guruhlariga ega boʻlishni xohladi. U, shuningdek, institutni Yevropa va Amerikadagi jahon miqyosidagi operatsiyalar bilan solishtirish uchun standartlarni oshirishga umid qildi. Biroq, u Avstraliyada bakteriologiya boʻyicha oʻzining tadqiqot guruhini boshqarish uchun Burnetga Angliyadagi laboratoriyada ishlash tajribasi kerak deb oʻyladi. Burnet 1925-yilda Avstraliyadan Angliyaga joʻnab ketdi va sayohati davomida bepul yoʻl haqi evaziga kema jarrohi boʻlib xizmat qildi. Kelgach, u Londondagi Lister institutida Milliy madaniyatlar toʻplamining kuratoriga yordam beradigan pullik lavozimni egalladi. Bernet ertalab boshqa tadqiqotchilar uchun bakteriya madaniyatini tayyorladi yoki saqlab turdi va tushdan keyin oʻz tajribalarini oʻtkazishi mumkin edi. 1926-yilning ikkinchi yarmida u Salmonella typhimurium bakteriofagidan taʻsirlanganligini aniqlash uchun tajriba oʻtkazdi.

U 1926-yilda Lister instituti tomonidan Bayt Memorial Fellowship mukofotiga sazovor boʻlgan; Bu unga kuratorlik lavozimidan voz kechishi uchun yetarli pul berdi va u bakteriofaglar boʻyicha toʻliq vaqtli tadqiqotni boshladi. U sichqonlarga bakteriyofaj kiritdi va ularning immunologik reaksiyalarini kuzatdi va bakteriofaglarni viruslar deb hisobladi. Bu ishi uchun u fan nomzodi ilmiy darajasini oldi. 1928-yilda London universitetidan professor JCG Ledingem rahbarligida va Tibbiy tadqiqot kengashining *bakteriologiya tizimi* uchun bakteriofaglar boʻyicha boʻlim yozishga taklif qilindi. Shuningdek, unga 1927-yilda Qirollik Tibbiyot Jamiyatida O-aglutininlar va bakteriofaglar oʻrtasidagi bogʻliqlik haqida maqola taqdim etish taklifi berildi. Shuningdek, u boʻsh vaqtini teatr tomosha qilish, havaskor arxeologiya bilan shugʻullanish va kontinental Yevropa boʻylab velosipedda oʻtkazish bilan oʻtkazdi.

Londonda boʻlganida, Burnet avstraliyalik Edit Linda Marston Druce bilan unashdi. U oʻrta maktab oʻqituvchisi va advokatning qizi edi va er-xotin 1923-yilda tanishgan va bir necha marta uchrashgan, lekin aloqada boʻlmagan. Druce Londonda taʻtilda boʻlganida Burnetni qidirdi va ular tezda turmush qurishga rozi boʻlishdi, garchi u Avstraliyaga qaytishi kerak edi. Ular 1928-yilda doktorlik dissertatsiyasini tamomlagandan keyin turmush qurishdi. va Avstraliyaga qaytib, va bir oʻgʻil va ikki qizi bor edi.

Valter va Eliza Xoll instituti
------------------------------

### Virusologiya va tibbiyot

Bernet Avstraliyaga qaytgach, u yana Uolter va Eliza Xoll institutiga bordi va u yerda Kellaway tomonidan direktor yordamchisi etib tayinlandi. Uning birinchi topshirigʻi "Bundaberg falokatini" tekshirish boʻlib, unda 12 bola ifloslangan difteriyaga qarshi emlashdan keyin vafot etgan. Kellavey bu masalani tekshirish uchun qirollik komissiyasiga masʻul boʻldi va u Bernetni laboratoriya tekshiruvlariga masʻul qildi. U bolalarga kiritilgan toksin- antitoksin aralashmasida oltin *stafilokokkni* aniqladi; u bolalardan birining terisidan olingan va keyin ukolda boshqalarga uzatilgan edi. Biroq, bu bolalarning oʻlimiga sabab boʻlgan boshqa zahar boʻlib chiqdi; Stafilokokk toksiniga oid bu ish uning immunologiyaga qiziqishini uygʻotdi. Bu vaqt ichida u bakteriofaglarni oʻrganishni davom ettirdi, 1924—1937-yillarda faglar haqida 32 ta maqola yozdi. 1929-yilda Burnet va uning aspiranti Margot Makki bakteriofaglar bakteriya xosti bilan koʻpayadigan barqaror yuqumli boʻlmagan shakl sifatida mavjud boʻlishi mumkinligini koʻrsatadigan maqola yozdilar.

 Q isitmasi qoʻzgʻatuvchisi *Coxiella burnetii* Burnet nomi bilan atalgan.
1932—1933-yillar oraligʻida Burnet Londondagi Milliy Tibbiy tadqiqotlar institutida tahsil olish uchun taʻtil oldi. Buyuk Depressiya natijasida Burnetning maoshi 1000 funtdan 750 funtgacha qisqartirildi va Milliy institutga Rokfeller jamgʻarmasidan katta grant ajratildi, bu ularga Burnetni yiliga 1000 funt sterlingga yollash imkonini berdi. Milliy institut direktori ser Genri Deyl Kellaueydan ikki yillik harakatga ruxsat oldi; Kellavey qaytib kelganida uning uchun Burnetning ishini bajarishga vaʻda berdi va tajriba Bernetni - u Xoll institutining eng yorqin yosh olimi sifatida koʻrgan - Melburnga qaytib kelganida operatsiyalarni kengaytirish uchun yaxshi jihozlanishini his qildi. Deyl, shuningdek, Burnetning singlisi akasining yosh bolalariga qarashga yordam berish uchun Angliyaga borishi uchun pul toʻlagan.

U erda boʻlganida virusologiyada muhim yutuqlarga erishildi, jumladan, gripp virusi tarqalishining izolyatsiyasi va birinchi namoyishi. Oʻzining tadqiqoti kanaripoksi virusi boʻyicha boʻlib, u hayvonlar viruslarini ajratish va miqdorini aniqlash uchun joʻja embrionini tahlil qilishda foydalangan. Deyl Bernetga doimiy lavozimni taklif qildi, lekin u rad etdi va Xoll institutiga qaytdi. Melburnda tadqiqot asoslarini boshlash uchun u Milliy institutdan viruslar toʻplamini olib keldi.

Burnet Avstraliyaga qaytib kelgach, u virusologiya, shu jumladan gerpes simplex epidemiologiyasi boʻyicha ishini davom ettirdi. U, shuningdek, virusli boʻlmagan ikkita loyihada, psittakoz va Q isitmasi qoʻzgʻatuvchilarining tavsifida ishtirok etgan. Ammo u rad etildi va keyinchalik hukumatning katta xavf yoʻqligi haqidagi pozitsiyasiga rozi boʻldi. U avstraliyalik olim E.H.Derrik bilan Q isitmasi ustida ishlagan vaqtida, uning qoʻzgʻatuvchisi Burnet sharafiga *Coxiella burnetii* deb nomlangan, u laboratoriyada kasallikni yuqtirgan birinchi odam boʻldi. Uning gerpes va Q isitmasi boʻyicha epidemiologik tadqiqotlari uning ilmiy uslubiga xos boʻlgan yuqumli kasallikning ekologiyasini qadrlashini koʻrsatdi.

 Burnet 1945-yilda laboratoriyada ishlagan
Ikkinchi jahon urushi paytida Bernetning tadqiqotlari gripp va tifüs skrabiga oʻtdi. Urush boshlanishi bilan Bernetga koʻproq masʻuliyat yuklandi va direktor vazifasini bajaruvchi etib tayinlandi va Kellavey 1939-yilda harbiy xizmatga yuborilganligi sababli yangi binoga koʻchib oʻtishni nazorat qilishi kerak edi Kellauey tufayli harbiylarni qiynayotgan koʻplab yuqumli kasallik muammolari institutga yuborilgan. Birinchi jahon urushidan keyin sodir boʻlgan global gripp epidemiyasining takrorlanishidan qoʻrqib, Burnet institutni vaktsina izlashga qaratdi. U birinchi boʻlib vaktsinani bir guruh tibbiyot talabalarida sinovdan oʻtkazdi va 1942-yil fevral oyida infeksiyalar koʻpayganidan keyin 107 armiya koʻngillilari uchun istiqbolli sinovdan soʻng, ikki oy oʻtgach, A grippi avj olgandan keyin barcha yangi ishga yollanganlarni emlash uchun keng koʻlamli dastur joriy etildi.. Ushbu sinovda 20 000 xodim emlandi, ammo muvaffaqiyat qozonmadi va sxemadan voz kechildi. 1942-yilda, bu sohadagi tadqiqotchilar Malayadan Yaponiyani bosib olgandan soʻng, skrab tifiga qarshi tadqiqotlar tezlashdi. Biroq, uning hamkori Dora Lush tasodifan oʻziga ukol kiritib, keyin infeksiyadan vafot etganida, bu fojia bilan yakunlandi. Shunga qaramay, uning immunizatsiya boʻyicha ishi shu vaqtga qadar unga xalqaro eʻtirofga sazovor boʻldi.

Burnetning birinchi kitobi *"Yuqumli kasallikning biologik jihatlari"* 1940-yilda nashr etilgan U keng taʻsir koʻrsatdi va bir necha tillarga tarjima qilindi. 1942-yilda u Qirollik jamiyati aʻzosi etib saylandi va 1944-yilda u Danham maʻruzalarini oʻqish uchun Garvard universitetiga yoʻl oldi. U erda unga stul taklif qilishdi, lekin u rad etdi va Avstraliyaga qaytib keldi. Bu uning millatchilik tendentsiyalari, shuningdek, Xoll institutiga sodiqlik hissi bilan bogʻliq edi. Safar davomida u Fort Braggdagi AQSh harbiy obʻektiga ham tashrif buyurdi va u yerda ishlaydigan olimlar bilan gripp boʻyicha olib borayotgan ishlarini muhokama qildi.

1944-yilda Kellauey Wellcome Foundation direktori etib tayinlanganda u institut direktori etib tayinlandi. Kellavey Bernetni hal qiluvchi shaxs boʻlish uchun tayyorlagan boʻlsa-da, u Burnet strategik yetakchilik rolida eng samarali boʻladimi yoki yoʻqmi, deb ikkilanardi. Kellavey Bernet bu lavozimga mos kelmasligi mumkin deb oʻyladi va hozircha faqat tadqiqotga eʻtibor qaratishda davom etishi kerak edi. Byornet ham xuddi shunday shubhalarga ega edi, ayniqsa uning jimjimadorligini hisobga olgan holda, lekin baribir bu lavozimga ariza berdi. U oʻzining ijtimoiy qobiliyatlari bilan mashhur boʻlmasa-da, olim sifatidagi qobiliyati va qoʻl ostidagilarga tadqiqot uchun gʻoyalarni etkazish qobiliyati uning rahbariyatini va institutni yaxshi oʻrin tutdi. Har doim kuchli irodali va juda yakkalanib qolgan odam, u koʻproq bir fikrli va oʻz ishini tanqid qilishga kamroq toqat qilardi va yanada ierarxik tuzilmani va shubhasiz itoatkorlikni kutdi. Biograf Sextonning soʻzlariga koʻra, u "oʻz ishiga nisbatan oʻziga xos hududiy himoya koʻrsatdi".

1944-yilda Melburn universiteti tomonidan universitet talabalari institutda eksperimental ravishda oʻqitilishi, tadqiqotchilar esa bir oz oʻqitish bilan shugʻullanishlari uchun Burnet hamkorlik dasturining bir qismi sifatida professor etib tayinlanishiga qaror qilindi. Burnet ham universitetni moliyalashtirish siyosati bilan qiziqmasdi va uning maʻmuriy masalalardan voz kechishi norozilikni keltirib chiqardi. Boshqa tomondan, Bernet doimiy kuchli qoʻllab-quvvatlashni taʻminlash uchun chet elga koʻchib oʻtishga qiziqish uygʻotadigan blefga murojaat qilib, Xoll instituti uchun hukumat organlaridan mablagʻ olishda kuchli edi. Biroq, u Xoll institutining tadqiqot doiralarida yuqori obroʻsiga qaramay, tejamkorligi va zamonaviy uskunalarga sarmoya kiritishdan bosh tortgani uchun tanqid qilindi. Hamkasblari uning zamonaviy texnologiyalarga shubha bilan qarashiga ishonishdi va uning dunyoqarashini cheklovchi deb hisoblashdi.

1946-yilda u Klinik tadqiqotlar boʻlimining tashabbuskori boʻlib, hozirda Melburn Qirollik kasalxonasining klinik faoliyati bilan yaqindan hamkorlik qilish imkonini beradi. Klinik ilm-fan haqidagi maʻlum masxara qarashlariga qaramay, u ishni ishtiyoq bilan qoʻllab-quvvatladi.

 Proteinlar kimyosi boʻlimidagi CSIRO xodimi Piter Kolman oʻzining gripp oqsili (neyraminidaza) modelini Frenk Makfarleyn Burnetga koʻrsatmoqda
Bernet rahbarligida institut olimlari "virusologiyaning oltin davri" deb atalgan davrda yuqumli kasalliklarni tadqiq qilishga katta hissa qoʻshdilar. Virusologlar, jumladan Alik Ayzeks, Gordon Ada, Jon Kerns, Stiven Fazekas de Sent-Grot va Frank Fenner Myurrey vodiysi ensefaliti, miksomatoz, poliomielit, poxviruslar, gerpes va grippga katta hissa qoʻshdilar.

Burnet gripp tadqiqotlariga katta hissa qoʻshdi; u virusni oʻstirish va oʻrganish usullarini, shu jumladan gemagglyutinatsiya tahlillarini ishlab chiqdi. U grippga qarshi jonli vaktsina ustida ishlagan, ammo Ikkinchi jahon urushi paytida vaksina sinovdan oʻtkazilmagan. Uning gripp retseptoriga boʻlgan qiziqishi uni *Vibrio cholerae* tomonidan chiqariladigan neyraminidazani kashf etishga olib keldi, bu keyinchalik Alfred Gottschalkning glikoproteinlar va neyraminidaza substrati sial kislotasi boʻyicha muhim ishiga asos boʻldi. 1951—1956-yillarda Burnet gripp genetikasi ustida ishlagan. U virulentlikning genetik nazoratini oʻrganib chiqdi va virus yuqori chastotada rekombinatsiyalanganligini koʻrsatdi; Bu kuzatuv bir necha yil oʻtgach, grippning segmentlangan genomi koʻrsatilgunga qadar toʻliq baholandi.

### Immunologiya

 **Klonal seleksiya** (1) Gematopoetik ildiz hujayra turli xil antigen retseptorlari boʻlgan (2) etuk boʻlmagan limfotsitlarni hosil qilish uchun differentsiatsiya va genetik qayta tashkil etishdan oʻtadi. Organizmning oʻz toʻqimalaridan (3) antigen bilan bogʻlanganlar nobud boʻladi, qolganlari esa (4) faol boʻlmagan limfotsitlarga aylanadi. Ularning aksariyati hech qachon mos keladigan (5) begona antigenga duch kelmaydi, ammo ular faollashadi va (6) oʻzlarining koʻplab klonlarini ishlab chiqaradilar.
1957-yilda Burnet institutdagi tadqiqotlar immunologiyaga eʻtibor qaratishga qaror qildi. Burnet qarorga bir tomonlama erishdi, koʻplab tadqiqotchilarning umidini pir qildi va bu harakatni takabburlik deb hisobladi; Bernetning oʻzi uchun u bu qarorni samarali deb hisoblagani uchun qulay edi. Koʻpgina virusologlar institutni tark etib, Avstraliya Milliy Universitetining Jon Kertin nomidagi tibbiy tadqiqotlar maktabiga joylashdilar. 1957-yildan keyin institutning barcha yangi xodimlari va talabalari immunologik muammolar ustida ishladilar; Burnet otoimmün kasalliklar va greft-xost reaksiyasi bilan bogʻliq ishlarda va tobora koʻproq immunologiya, immunologik kuzatuv va saratonning nazariy tadqiqotlarida ishtirok etdi.

Oʻsha paytda immunologiya molekulyar biologiya va biokimyoning roli ortib borishi bilan yanada murakkablashdi. Burnet immunologiya qaysi yoʻnalishda ketayotgani, texnologiyaga va yanada murakkab tajribalarga eʻtibor kuchayib borayotganiga shubha bilan qaradi va hamkasblari Burnetning konservativ munosabati uning institut eʻtiborini immunologiyaga qaratish qarorida omil boʻlgan deb hisoblashdi.

Bernet oʻz eʻtiborini 1940-yillarda immunologiyaga oʻtkaza boshladi. 1941-yilda u "Antitellarning ishlab chiqarilishi" nomli monografiyasini yozdi, u 1949-yilda Frank Fenner bilan hammuallif sifatida qayta koʻrib chiqilgan va qayta nashr etilgan. Ushbu kitob immunologiyaning asosiy nashri sifatida qaraladi - u immunologiyani kimyoviy urinish sifatida oʻrganishdan biologik tadqiqotga oʻtishni anglatadi. Muhimi, bu asarida u immunologiyaga «oʻzlik» va «mendan tashqari» tushunchalarini kiritdi. Oʻzini va oʻzini boʻlmagan oʻrtasidagi farq Byornetning biologik dunyoqarashining ajralmas qismi edi, uning tirik organizmga, uning faoliyati va oʻzaro taʻsiriga qiziqishi. Burnet mezbon tananing "oʻzini" embrionogenez jarayonida immun hujayralar va embrion ichidagi barcha boshqa hujayralar va molekulalar oʻrtasidagi murakkab oʻzaro taʻsirlar orqali faol ravishda aniqlangan deb hisobladi.

Oʻz-oʻzini anglash kontseptsiyasidan foydalangan holda, Burnet tananing oʻz tarkibiy qismlariga (otoimmunitet) antikorlarni ishlab chiqara olmagan vaziyat haqida gipoteza kiritdi va shu bilan birga immunitetga chidamlilik gʻoyasini ilgari surdi. U buni taklif qildi

> agar embrion hayotida genetik jihatdan alohida irqning ajraladigan hujayralari implantatsiya qilinsa va oʻrnatilsa, hayvon mustaqil hayotga kirishganda, begona hujayra antijeniga qarshi antikor reaksiyasi paydo boʻlmasligi kerak.
> 
> 

Biroq, Burnet buni eksperimental tarzda isbotlay olmadi. Piter Medavar, Rupert E. Billingem va Lesli Brent 1953-yilda Burnet gipotezasini qoʻllab-quvvatlaganlarida, splenotsitlar sichqonlarga bachadonda yoki tugʻilgandan soʻng vena ichiga yuborilishi mumkinligi va bu sichqonlar etuk boʻlganda, teri va boshqalarni qabul qilishlari mumkinligini koʻrsatdilar. donordan olingan toʻqimalar, lekin boshqa sichqoncha shtammidan emas. Bernet va Medavar 1960-yilda fiziologiya yoki tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti laureatlari boʻlgan, chunki u immun tolerantlikni qoʻzgʻatish uchun eksperimental asos yaratdi va shu bilan qattiq organlarni transplantatsiya qilishga imkon berdi. Burnet va Medavar oʻzlarining shaxsiyatlari va jismoniy ajralib turishlariga qaramay, oʻz ishlarini samarali muvofiqlashtira oldilar; Burnet jim edi, Medavar esa yosh va shaharcha ingliz edi, lekin ular bir-birlarini juda hurmat qilishdi.

> Orttirilgan immunologik bagʻrikenglikni kashf qilishda mening hissam juda kichik edi - bu eksperimentni talab qiladigan gipotezani shakllantirish edi.
> 
> 

Burnet tananing antijenlarga javoban antikorlarni qanday ishlab chiqarishi bilan qiziqdi. 1940-yillargacha adabiyotda ustunlik qilgan gʻoya antigen antikor ishlab chiqarish uchun shablon boʻlib xizmat qilgan, bu "koʻrsatma beruvchi" gipoteza sifatida tanilgan. Burnet bu tushuntirishdan qoniqmadi va "Antikorlarning ishlab chiqarilishi" ning ikkinchi nashrida u Fenner bilan bilvosita shablon nazariyasini ilgari surdilar, bu esa har bir antijen genomga taʻsir qilishi va shu bilan antikorlarning ishlab chiqarilishiga taʻsir qilishi mumkin. 1956-yilda u Niels Kaj Jernening tabiiy tanlanish gipotezasi bilan qiziqib qoldi bu gipoteza Nobel mukofoti sovrindori immunolog Pol Erlixning oldingi nazariyasiga asoslangan immun javob mexanizmini tasvirlab berdi. Jerne antigenning tasodifan antikor bilan bogʻlanishini va bogʻlangandan soʻng bu antigenga koʻproq antikor ishlab chiqarishni taklif qildi. Burnet Jerne gipotezasini kengaytirgan va takomillashtirgan klonal tanlov deb nomlagan modelni ishlab chiqdi. Burnet har bir limfotsit oʻz yuzasida antikorning oʻziga xosligini aks ettiruvchi oʻziga xos immunoglobulinlarga ega boʻlishini taklif qildi, ular keyinchalik hujayra antigen tomonidan faollashtirilgandan keyin sintezlanadi. Antigen selektiv stimul boʻlib xizmat qiladi, bu antigen uchun retseptorlari boʻlgan klonlarning imtiyozli koʻpayishi va differentsiatsiyasiga olib keladi.

1958-yilda Gustav Nossal va Lederberg bitta B hujayrasi har doim faqat bitta antikor ishlab chiqarishini koʻrsatdi, bu klonal tanlash nazariyasi uchun birinchi dalil edi. Burnet nazariya haqida 1959-yilda "*Olingan immunitetning klonal tanlash nazariyasi"* kitobida yozgan. Uning nazariyasi immun tizimining deyarli barcha asosiy xususiyatlarini, shu jumladan otoimmün kasallik, immun bardoshlik va antikor ishlab chiqarish mexanizmi sifatida somatik gipermutatsiyani bashorat qildi. Klonal tanlash nazariyasi immunologiyaning markaziy tushunchalaridan biriga aylandi va Bernet uning immun tizimini nazariy tushunishga qoʻshgan hissasini fanga qoʻshgan eng katta hissasi deb hisobladi, u va Jerne bu ish uchun Nobel olishlari kerak edi, deb yozadi. Jerne 1984-yilda Nobel mukofoti laureati boʻlganida immunitet tizimini kontseptuallashtirishga qoʻshgan hissasi uchun tan olingan.

1957-yilda Burnetning oʻz nazariyasi versiyasini *Avstraliya fan jurnalida* nashr etishi haqida baʻzi tortishuvlar mavjud. Baʻzi sharhlovchilarning taʻkidlashicha, u oʻz gipotezasini tezlashtirish va Burnet nashr etilishidan oldin oʻqigan Devid Talmage tomonidan yozilgan qogʻozda oʻsha yili nashr etilgan gʻoyalarga nisbatan nazariyasiga ustunlik berish uchun Avstraliya jurnalida nashr etgan. Burnet oʻzining gazetasida Talmagening sharhidan iqtibos keltirgan va keyingi intervyusida Talmage u Burnet "mening qogʻozimni olishdan oldin bu gʻoyani haqiqatdan ham ishlab chiqqaniga" ishonishini aytdi. Bu nazariya hozirda baʻzan Burnetning klonal tanlash nazariyasi deb nomlanadi, u Erlix, Jerne, Talmage va klonal tanlanish genetikasini kontseptsiyalashtirgan Lederbergning hissalarini eʻtibordan chetda qoldiradi.

Burnetning graft-versus-host mavzusidagi ishi 1960—1962-yillar oraligʻida Lone Simonsen bilan hamkorlikda boʻlgan. Simonsen 1957-yilda joʻja embrioni vena ichiga kattalar parrandalarining qoni bilan emlanganda, payvand-xostga qarshi reaksiya paydo boʻlishini koʻrsatdi; bu Simonsen fenomeni sifatida tanilgan. Ularning ushbu tizimdagi ishi keyinchalik transplantatsiyada yoʻlovchi leykotsitlarini tushuntirishga yordam beradi. Institutda u ishlagan oxirgi loyiha Yangi Zelandiya qora sichqon modelida otoimmün kasallik yordamchisi Margaret Xolms bilan tadqiqot edi; bu sichqonchada spontan otoimmun gemolitik anemiya insidansı yuqori. Ular otoimmun kasallikning merosxoʻrligini koʻrib chiqdilar va kasallikni davolash uchun immunosupressiv dori siklofosfamiddan foydalanish insonning otoimmün kasalligida immunosupressiv dorilarni qoʻllashga taʻsir qildi.

 Frank Makfarleyn Bernet 1960-yilda Stokgolmda
1960-yilda Bernet laboratoriya ishini qisqartirdi va diqqatini yozishga bagʻishlash uchun haftasiga bir kun dam oldi. 1963-yilda Ian Mackay bilan birgalikda mualliflik qilgan "*Otoimmün kasalliklar: patogenez, kimyo va terapiya* "nashr etildi. Shuningdek, u Xoll institutining kengaytirilishini nazorat qildi va Nuffild fondi va shtat hukumatidan binoda yana ikkita qavat qurish va Qirollik Melburn kasalxonasida patologiya boʻlimi egallagan joyning bir qismini egallash uchun mablagʻ ajratdi. Shunga qaramay, Burnet jahon miqyosidagi tadqiqot organi bir kishi uni samarali boshqarishi mumkin boʻlgan darajada kichik boʻlishi kerakligiga ishondi va butun rahbariyat davomida uning faoliyatini qattiq nazorat qildi. U siyosatni oʻzi belgilab oldi va oʻz rejalarini amalga oshirish uchun kichik xodimlarga tayanib, barcha tadqiqotchilar va talabalarni shaxsan tanladi.

U 1965-yilda nafaqaga chiqqunga qadar laboratoriyada faol boʻlishni davom ettirdi, garchi operatsiyalar immunologiyaga tobora koʻproq yoʻnaltirilganligi sababli uning eksperimental vaqti qisqara boshladi; Bernetning bu sohadagi ishi asosan nazariy edi. Gustav Nossal Valter va Eliza Xoll institutining navbatdagi direktori boʻldi. Burnet rahbarligida institut "ehtimol, immunologiyani oʻrganishga bagʻishlangan dunyodagi eng mashhur tadqiqot markaziga" aylandi. Biroq, tibbiyot fanining tobora takomillashib borishi va uning yanada murakkab texnologiyaga tayanishi bilan, Burnetning yolgʻiz boʻri yondashuvi tadqiqot muhitiga kamroq mos kela boshladi, bu esa koʻproq hamkorlikni talab qildi. Boshqaruvdagi soʻnggi yillarida Burnet Nossal rahbariyatiga oʻtish davrida koʻproq texnik modernizatsiya qilishga ruxsat berdi.

Jamoat salomatligi va siyosati
------------------------------

1937-yildan beri Burnet poliomielit boʻyicha hukumat maslahat kengashidagi lavozimidan boshlab turli ilmiy va davlat siyosati organlarida ishtirok etdi. 1944-yilda Uolter va Eliza Xoll institutining direktori boʻlganidan soʻng, u jamoat arbobi hisoblangan va uyatchanlikni engib, yaxshi notiq boʻlishga muvaffaq boʻlgan. U keng jamoatchilik fan va olimlarni tushunishi uchun ommaviy axborot vositalari bilan hamkorlik qilish muhimligini tan oldi va uning yozuvlari va maʻruzalari Avstraliyada turli biologik mavzular boʻyicha jamoatchilik munosabati va siyosatini shakllantirishda muhim rol oʻynadi.. Biroq, radio va televidenieda koʻp chiqish qilganiga qaramay, u hech qachon intervyu olishdan bexabar boʻlib, koʻplab taklifnomalar olganligi sababli, u bilan bogʻliq ishlarda tanlab olishga majbur boʻldi va institutni targʻib qilish imkoniyatiga ega boʻlganlarni qabul qilishga moyil edi. Vaqt oʻtishi bilan u faolligini oshira boshladi, chunki u obroʻ-e’tibori oshgani sayin, ayniqsa Nobel mukofotini qoʻlga kiritgach, institut direktorligidan nafaqaga chiqqanidan keyin ham oʻz ta’sirini oʻtkaza olishiga ishonchi ortdi. Bernet tabiatan ochiqkoʻngil boʻlmasa-da, u omma oldida chiqish qilish, keng jamoatchilikka donolik va bashorat berishni ilmiy rahbar va olimning ijtimoiy mas’uliyati deb bildi.

Burnet Avstraliyada ham, xorijda ham ilmiy qoʻmitalar aʻzosi yoki raisi boʻlib ishlagan. 1947—1953-yillarda u Milliy sogʻliqni saqlash va tibbiy tadqiqotlar kengashining Tibbiy tadqiqotlar boʻyicha maslahat qoʻmitasi aʻzosi boʻlgan. Qoʻmita Avstraliyada tibbiy tadqiqotlarni moliyalashtirish boʻyicha maslahat berdi. Xuddi shu davrda (1947—1952) u Hamdoʻstlik hukumatining Mudofaa tadqiqotlari va taraqqiyot siyosati qoʻmitasi aʼzosi ham boʻlgan. Ushbu qoʻmitaning maxfiyligi oshkor etilgan fayllar shuni koʻrsatadiki, Burnet Avstraliyaga qoʻshni mamlakatlarning oziq-ovqat zahiralarini nishonga olish va yuqumli kasalliklarni tarqatish uchun kimyoviy va biologik qurollarni ishlab chiqishni tavsiya qilgan.  Uning hisoboti *Biologik burchakdan urush* deb nomlangan. 1955—1959-yillarda u Avstraliya radiatsiya boʻyicha maslahat qoʻmitasining raisi boʻlgan; u avstraliyaliklar keraksiz tibbiy va sanoat nurlanishiga duchor boʻlayotganidan xavotirda edi.

Xalqaro miqyosda Burnet 1962—1969-yillarda Papua-Yangi Gvineya Tibbiy tadqiqotlar boʻyicha maslahat qoʻmitasining raisi boʻlgan. Oʻsha paytda Papua-Yangi Gvineya Avstraliya hududi edi va Burnet birinchi marta u erga oʻgʻlini yuborganligi sababli sayohat qilgan. Uning qoʻmitadagi roli unga inson biologiyasiga boʻlgan qiziqishini oʻrganishga imkon berdi. U ayniqsa, kuru (kulgi kasalligi) bilan qiziqdi va Avstraliya hukumatiga Papua-Yangi Gvineya Inson Biologiyasi Institutini tashkil etish uchun lobbichilik qildi. Keyinchalik Burnet institutning Angliya-Avstraliyaning Inson Moslashuvi sohasidagi Xalqaro Biologik Dasturdagi ishtirokiga qoʻshgan hissasini nazorat qilishda yordam berdi.

Burnet Hamdoʻstlik jamgʻarmasining birinchi raisi boʻlib ishlagan (1966—1969), aʼzo mamlakatlar elitasi oʻrtasidagi oʻzaro hamkorlikni rivojlantirishga qaratilgan Hamdoʻstlik tashabbusi va u Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotida ham faol boʻlgan, viruslar boʻyicha ekspert maslahat panellarida xizmat qilgan. 1952—1969-yillarda kasalliklar va immunologiya va 1969—1973-yillarda Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining tibbiy tadqiqotlar boʻyicha maslahat qoʻmitasi

1964-yilda u 1966-yilda tashkil etilgunga qadar Viktoriyaning uchinchi universiteti La Trobe universiteti kengashiga vaqtinchalik asosda oʻtirishga tayinlandi. 1970-yilgacha xizmat qildi. U professor va talaba oʻrtasidagi kamroq ierarxik munosabatlarni yoqladi, bu Avstraliyada keng tarqalgan ingliz anʻanalaridan Amerika modeliga oʻtish sifatida koʻriladi. U, shuningdek, liberal sanʻatga berilgan ahamiyatni pasaytirishga chaqirdi. Uning gʻoyalari tengdoshlari uchun juda radikal edi va u 1970-yilda uning takliflaridan hech biri taʻsir oʻtkazmagandan soʻng, bu rolni tark etdi.

Burnet Avstraliyada yadroviy qurolning tarqalishi bilan bogʻliq muammolar tufayli yadroviy energiyadan foydalanishga qarshi edi. Keyinchalik u Avstraliyada uran qazib olish boʻyicha oʻz eʻtirozlaridan voz kechdi va boshqa qayta tiklanadigan energiya manbalari ishlab chiqilayotganda atom energiyasi zarur deb hisobladi. 1960-yillarning oxiri va 1970-yillarda u chekishga qarshi harakatda ham ishtirok etgan; u Avstraliyadagi birinchi mashhur shaxslardan biri boʻlib, aholini tamakining zarari haqida maʼlumot bergan va u tamaki reklamasi etikasiga tanqidiy munosabatda boʻlgan televidenie reklamasida paydo boʻlgan. U va uning hamkasblari reklama stansiyasi tomonidan efirga uzatilgunga qadar qisqa muddatga koʻrsatilishiga ruxsat berilganidan hayratda qolishdi va bu chekishga qarshi kampaniyaga eʻtiborni yanada kuchaytirdi. Sobiq chekuvchi, u 1950-yillarda bir nechta doʻstlari vafot etganidan keyin bu odatini rad etgan edi. Burnet, shuningdek, Vetnam urushini tanqid qilgan va xalqaro politsiya kuchlarini yaratishga chaqirgan.

Keyinchalik hayot
-----------------

Uolter va Eliza Xoll institutidan isteʻfoga chiqqanidan soʻng, Burnetga Melburn universitetida Mikrobiologiya maktabida ofis taklif qilindi. Universitetda oʻqiyotganda u immunologiya, qarish va saraton va inson biologiyasi kabi turli mavzularda 13 ta kitob yozgan. U shuningdek, 1968-yilda chop etilgan "*Oʻzgaruvchan naqshlar: atipik* avtobiografiya" nomli avtobiografiyasini ham yozdi Umuman olganda, u Xoll institutidan nafaqaga chiqqanidan keyin yana 16 ta kitob yozdi. U tez yozish qobiliyati bilan, koʻpincha yakuniy qoralamasiz va keng doiradagi oʻquvchilarga xabar etkazish qobiliyati bilan mashhur edi, lekin uning fikrlari katta taʻsir koʻrsatishiga shubha bilan qaradi. 1969-yilda u "*Hujayra immunologiyasi* "nomli asarini nashr etdi, u oʻzining immunitet boʻyicha oʻzining asosiy asarini koʻrib chiqdi, u klonal tanlash nazariyasi orqali turli hodisalarni qanday bashorat qilish mumkinligini koʻrsatishga harakat qildi. Keyingi yili u "*Immunologik kuzatuv* "asarini yozdi, unda sutemizuvchilar tanadagi begona naqshlarni aniqlash qobiliyati orqali oʻzlarini immunizatsiya qilishlari mumkinligi haqidagi oʻz fikrini bayon qildi. U qattiq va diqqatli ish jadvalini saqlab qolishda davom etdi, koʻpincha ogʻir yozish yukini ushlab turish uchun boshqalardan qochdi.

U 1965-yilda Avstraliya Fanlar akademiyasining prezidenti boʻldi, 1954-yilda Akademiya tashkil etilganda asoschi xodim boʻlgan. Unga 1958-yilda inauguratsiya rahbari Ser Mark Olifantni almashtirish uchun prezidentlik taklif qilingan edi, ammo u 1961—1963-yillarda kengashda va vitse-prezident lavozimida ishlagan boʻlsa ham, rad etdi. Prezident sifatida u hukumat va jamoatchilik tomonidan Avstraliyadagi yetakchi olim sifatida tan olingan. Uning olim sifatidagi obroʻ-eʻtibori unga siyosiy nizolarni tugatish uchun kuch berdi va Akademiya va uning himoyasiga hukumat va sanoat oldida koʻproq ishonch bagʻishladi. Shuning uchun uning muddati juda muvaffaqiyatli deb hisoblangan. Olifantning soʻzlariga koʻra, Burnetning shaxsiy obroʻsi AAS qozongan hurmatning ortishida juda muhim va u "biologiya fanlarini Avstraliyada yanada maqbulroq qilgan".

U ilmiy-tadqiqotchilar va sanoatchilar oʻrtasidagi muloqotni yaxshilash maqsadida oʻz rahbariyatining ikkinchi yilida tashkil etilgan Akademiyaning Fan va sanoat forumini tashkil etishga yordam berdi. U milliy ilm-fan siyosatini shakllantirish kerakmi yoki yoʻqligini oʻrganib chiqdi va natijada Avstraliya Fan va Texnologiya Kengashining yaratilishiga olib keldi. U, shuningdek, Avstraliya biologik resurslarni oʻrganish asoslarini qoʻydi. 1969-yilda uning prezidentlik muddati tugagach, Akademiya Makfarleyn Bernet medali va maʻruzasini taʻsis etdi, bu Akademiyaning biologiya fanlari boʻyicha eng yuqori mukofotidir.

Oldingi koʻplab izlanishlarida boʻlgani kabi, Burnet oʻzi uchun ambitsiyali kun tartibini belgiladi, ammo qiyinchiliklarga duch keldi. U Akademiyani ilmiy jamoatchilikning eng yuqori lobbi guruhi va hukumat va sanoat bilan asosiy aloqasi sifatida koʻrdi. U uning obroʻsini koʻtarishga va undan siyosiy va sanoat rahbariyatini ilm-fanga koʻproq sarmoya kiritishga ishontirishga harakat qildi. Shuningdek, u akademiyadan Avstraliyaning taniqli olimlarini kelajak avlodni tayyorlash va ragʻbatlantirishga jalb qilish uchun foydalanishni xohladi, ammo bu tashabbuslar aniq usul yoʻqligi sababli muvaffaqiyatli boʻlmadi. Eng ziddiyatlisi, u Akademiyaga aʻzolik mezonlarini oʻzgartirishga harakat qildi. U Qirollik jamiyatining Avstraliyada faoliyat yuritishini va yangi avstraliyalik aʻzolarni qabul qilishni toʻxtatmoqchi edi. Uning fikricha, agar Qirollik jamiyati u bilan raqobatlasha olsa, Avstraliya akademiyasi kuchli boʻlmaydi va agar avstraliyalik olimlarga ikkala organ aʻzoligiga ruxsat berilsa, qirollik jamiyati kuchliroq boʻlib, Avstraliya akademiyasini qashshoq koʻrinishga olib keladi, deb hisobladi. taqqoslaganda. Mavjud qoʻsh aʻzolar, masalan, Burnet - oʻz mavqeini saqlab qola olishi va buning natijasida Burnetning millatchilik taklifida yuzaga kelgan ikkiyuzlamachilik haqida savollar koʻtarildi va u jiddiy magʻlubiyatga uchradi.

1966-yilda Burnet Britaniya Hamdoʻstligining turli davlatlari oʻrtasidagi kasbiy almashinuvni oshirishga qaratilgan Hamdoʻstlik jamgʻarmasining birinchi raisi boʻlish uchun Avstraliya Bosh vaziri ser Robert Menzis nomzodini qabul qildi. Burnet bu rolda uch yil xizmat qildi va uni barqaror oʻsish yoʻlida boshlashga yordam berdi, garchi u uni inson biologiyasining ahamiyatini qoʻllab-quvvatlash uchun shaxsiy platforma sifatida ishlata olmadi.

Bernetning keyingi hayotida nashr etilgan insholari va kitoblari ilmiy jamoatchilik ichida nizolarni keltirib chiqardi va tengdoshlarini xafa qildi. 1966-yilda Burnet *The Lancet jurnaliga* "Erkaklarmi yoki molekulalarmi?" unda u molekulyar biologiyaning foydaliligini shubha ostiga olib, uning tibbiyotga foydasi yoʻqligini va qoʻllamasligini va bakteriyalarda koʻrsatilgandek genomni manipulyatsiya qilish odamlarga foydadan koʻra koʻproq zarar etkazishini taʻkidladi. Keyinchalik Gustav Nossal Burnetni "biolog, biokimyoga muhabbat va nafrat bilan munosabatda boʻlgan, bu molekulyar biologiyaning qiymatini qisqa, ammo zararli rad etishga olib keldi" deb taʻrifladi.

U 1971-yilda Monash universitetida Oskar Mendelsonning ilk maʻruzasini oʻqidi va Avstraliya uchun aholini nazorat qilish, urushning oldini olish, atrof-muhit va tabiiy resurslarni boshqarish boʻyicha uzoq muddatli rejalar, aborigenlarning er huquqlari, sotsializm, qayta ishlash, reklama taqiqlari kabi siyosatlarni himoya qildi. ijtimoiy zararli mahsulotlar boʻyicha va atrof-muhitni koʻproq tartibga solish. U Tinch okeanidagi fransuz yadroviy sinovlarini gʻazab bilan qoraladi va soʻnggi bir necha oʻn yilliklar davomida hukmronlik qilgan Liberal partiya koalitsiyasiga doimiy ravishda ovoz berganidan soʻng, 1972-yilda hokimiyatni qoʻlga olgan muxolifatdagi Gough Uitlamning Leyboristlar partiyasini qoʻllab-quvvatlovchi ochiq xatni imzoladi. Biroq, tez orada u Whitlamning tamaki reklamasi va fransuz yadroviy sinovlariga qarshi choralar koʻrmaganiga qarshi chiqdi. Bernet siyosatchilarning siyosatni inson hayotining barqarorligi kabi uzoq muddatli maqsadlarga asoslashdan bosh tortganidan tez-tez hafsalasi pir boʻlgan.

1971—1972-yillarda u toʻrtta kitob yozdi, xususan, "*Genlar, orzular va haqiqatlar* ", molekulyar biologiya, hujayra biologiyasi va saraton va boshqa turli kasalliklarni davolab boʻlmaydigan va buning maʻnosiz ekanligi haqidagi keskin hujumlari tufayli katta bahs-munozaralarga sabab boʻldi. shunday qilishga harakat qilish. U, shuningdek, ilmiy taraqqiyot tez orada yakunlanishini bashorat qilgan.

Burnet nafaqaga chiqqanidan keyin jamiyatning barcha qatlamlarini qamrab olishni maqsad qilgan holda inson biologiyasi mavzusida keng gapirdi va yozdi. U ommaviy axborot vositalari bilan bir qatorda ilmiy hamjamiyatni qiziqtirdi va koʻpincha oʻzining ochiq fikrlari haqida shov-shuvli yoki ilmiy jihatdan qatʻiy boʻlmagan xabarlarga olib keldi. Bu koʻpincha hamkasblarini gʻazablantirardi, ular uni qasddan shov-shuvga sabab boʻlish uchun oʻz qaddi-qomatini suiisteʻmol qilish deb bilishardi. 1966-yilda Burnet inson biologiyasiga bagʻishlangan Boyer maʻruzalarini taqdim etdi. U barqaror rivojlanish uchun kontseptual asosni taqdim etdi; 21 yil oʻtgach, Brundtland komissiyasi tomonidan berilgan taʻrif deyarli bir xil edi. 1970-yilda u *Dominant sutemizuvchilar nomi bilan nashr etilgan avvalgi kitobini qayta koʻrib chiqdi: Inson taqdirining biologiyasi*; undan keyin 1978-yilda nashr etilgan *"Hayotning chidamliligi"* nashr etildi. Kitoblarda inson biologiyasining aspektlari muhokama qilinadi, bu mavzu Burnet oʻzining keyingi yillarida keng yozgan. U "*Dominant sutemizuvchilar* "asarida insonning barcha xulq-atvorining ildizlarini hayvonlarning xulq-atvorida topish mumkinligini ta’kidlagan; «*Chordam*» asarida insoniyatning qarishi, hayoti, oʻlimi va kelajagi masalalariga toʻxtalgan. Kitoblar ilmiy hamjamiyatni kuchli qutblashtirdi va bir sharhlovchi uning sotsiobiologiya haqidagi gʻoyalarini "haddan tashqari" deb taʻrifladi va "insoniyatga yoqimsiz, yoqimsiz koʻrinish" beradi. *"Hayotga chidamlilik" asarida* u, shuningdek, jamiyatni kasal keksa odamlarning evtanaziyasini, zoʻravon jinoyatchilarni takrorlashni va eng ziddiyatlisi, nogiron bolalarga olib kelishi mumkin boʻlgan homiladorlikni abort qilish va nogiron yangi tugʻilgan chaqaloqlarni oʻldirishni qabul qilishga chaqirdi. Bunday siyosatlar uchun kuchli norozilik boʻlishini bilib, u kitob taqdimoti paytida ikki oylik maʻruzalar seriyasini oʻqish uchun chet elga joʻnab ketdi. Uning yoʻqligida u gazeta xatlarida qattiq tahqirlangan va baʻzi muxbirlar uning goʻdak oʻlimi haqidagi pozitsiyasini Adolf Gitler bilan solishtirgan.

Uning birinchi rafiqasi Edit Linda Druce toʻrt yillik kurashdan soʻng 1973-yilda limfoid leykemiyadan vafot etdi. Oʻzining soʻnggi yillarida Bernet kasal xotinini parvarish qilish uchun koʻproq vaqt sarflash uchun chet elda maʻruza takliflarini rad etdi. Bir muncha vaqt oʻtgach, u juda letargik va yolgʻiz boʻlib qoldi, xotinining oʻlimi tufayli uyqusiz qoldi. Bora-bora ishtiyoqi qaytadi va yana yoza boshladi. 1975-yilda u Kaliforniyaga bir qator maʻruzalar oʻqish uchun yoʻl oldi. 1976-yilda u mikrobiologiya boʻlimida kutubxonachi boʻlib ishlagan 70 yoshlardagi ishbilarmon oiladan boʻlgan sobiq qoʻshiqchi Hazel G. Jenkinsga turmushga chiqdi va Ormond kollejidan koʻchib.

1978-yilda Burnet rasman nafaqaga chiqishga qaror qildi; nafaqaga chiqqanida u ikkita kitob yozgan. Bu vaqt ichida u laboratoriya ishlarini oʻtkazib yubordi va u ijtimoiy hodisalar va nazariyalar bilan cheklanib qoldi. 1982-yilda Burnet irsiy muammolar va ularning xalq taʻsiriga taʻsiri haqida yozgan "*Challenge to Australia* "ning uchta ishtirokchisidan biri edi. Kitobning muvaffaqiyati natijasida 1983-yil boshida Burnet siyosatchilarga maslahat berish uchun 70 kishidan iborat Avstraliya Oqsoqollar Kengashiga tayinlandi, biroq bir necha aʼzolar juda zaif boʻlib qolgan yoki vafot etganidan keyin guruh yigʻilib qoldi.

Burnet sayohat qilishda va gapirishda davom etdi, ammo 1980-yillarning boshlarida u va uning rafiqasi kasallik tufayli tobora koʻproq xalaqit berishdi. Ikki yil oldin oʻz kasalligini taxmin qilib, 1984-yil noyabr oyida u yoʻgʻon ichak saratoni uchun operatsiya qilindi. U ilmiy uchrashuvlarni davom ettirishni rejalashtirgan, ammo keyin yana kasal boʻlib, koʻkrak qafasi va oyoqlarida jiddiy ogʻriqlar bilan kasallangan. Ikkilamchi lezyonlar 1985-yil iyun oyida topilgan va ular ishlamaydigan va terminal deb eʻlon qilingan. Evtanaziya tarafdori boʻlgan Burnet oʻzining yaqin oradagi oʻlimidan hayratda qoldi va u ikki oylik kasallikdan soʻng 31-avgust kuni Port Peridagi oʻgʻlining uyida vafot etdi. U Avstraliya hukumati tomonidan davlat dafn qilindi; Nossal va Fenner kabi Hall institutidan uning koʻplab taniqli hamkasblari pallador boʻlgan va u Port Peri yaqinidagi Koroitdagi Tower Hill qabristonida shaxsiy oilaviy xizmatdan soʻng otasi va buvisi yoniga dafn etilgan. Oʻlimidan soʻng u Vakillar palatasi tomonidan sharaflangan; Bosh vazir Bob Xouk taʻziya bildirish boʻyicha gʻayrioddiy qadam tashladi, bu odatda parlament aʻzolariga beriladigan sharafdir. Lady Hazel Burnet 1990-yilda vafot etdi.

Shon-sharaf va meros
--------------------

Bernet hayoti davomida ilm-fan va jamoat hayotiga qoʻshgan hissasi uchun katta mukofotlarga sazovor boʻldi. U 1951-yilda Yangi yil nishonida ritsar unvoniga sazovor boʻlgan, 1953-yilda Yelizaveta II toj kiyish medalini olgan va 1958-yilda Qirolichaning tugʻilgan kuni munosabati bilan "Buyuk xizmatlari uchun" ordeniga (OM) tayinlangan. 1960-yilda u "Yilning eng yaxshi avstraliyalik" mukofotining birinchi sovrindori boʻldi. U 1961-yilda Yaponiyaning Quyosh chiqishi ordenidan Oltin va Kumush yulduzni olgan U 1969-yilda Yangi yil nishonida Britaniya imperiyasi (KBE) ordeni ritsar qoʻmondoni etib tayinlangan va 1977-yilda Yelizaveta II yubiley medalini olgan. 1978-yilda u Avstraliya ordeni ritsariga sazovor boʻldi (AK). U bu sharafga sazovor boʻlgan toʻrtinchi odam edi.

U 30 ta xalqaro fanlar akademiyalarining aʼzosi yoki faxriy aʼzosi boʻlgan. U 10 ta faxriy fan doktori ilmiy darajasini oldi. Kembrij, Garvard va Oksford universitetlarining ilmiy darajalari, Hahnemann tibbiyot kollejining faxriy MD darajasi (hozirgi Drexel universitetining bir qismi), Janubiy Karolina tibbiyot universitetining faxriy tibbiyot fanlari doktori va LL. Melburn universitetidan D. darajasi. Nobel bilan birga, u 19 ta medal yoki mukofotga sazovor boʻldi, shu jumladan Qirollik medali va Qirollik jamiyatining Kopley medali va asosiy tibbiy tadqiqotlar uchun Albert Lasker mukofoti; u shuningdek, Avstraliyada 33 ta xalqaro maʻruzalar va 17 ta maʻruzalar oldi.

Uning oʻlimidan soʻng, Avstraliyaning eng yirik yuqumli kasalliklar tadqiqot instituti - Makfarleyn Burnet tibbiy tadqiqotlar markazi uning sharafiga oʻzgartirildi. Uolter va Eliza Xoll institutining Burnet klinik tadqiqot boʻlimi ham 1986-yilda uning sharafiga nomlangan. 1975-yilda uning immunologiya boʻyicha ishi Australia Post tomonidan chiqarilgan 33 sentlik marka bilan tan olingan. 1995-yilda chiqarilgan toʻrtta avstraliyalik shtamplar toʻplamida yetti nafar avstraliyalik tibbiyot olimlari esga olindi; u 45 sentlik markada Melburn universiteti bitiruvchisi Jan Maknamara bilan birga koʻrinadi. U 1997-yilda chiqarilgan Dominikan markasida ham paydo boʻlgan. Uning tavalludining yuz yilligi 1999-yilda Avstraliyada nishonlandi; uning haykali Traralgondagi Franklin koʻchasida oʻrnatildi; va uning sharafiga bir qancha tadbirlar boʻlib oʻtdi, jumladan, Oksford universiteti nashriyoti tomonidan tarjimai holining yangi nashri chop etildi.

Burnetning biografi Kristofer Sekstonning fikricha, Bernet merosi toʻrtta: (1) tadqiqotining koʻlami va sifati; (2) uning Avstraliyada qolishiga olib kelgan milliy munosabati, Avstraliyada ilm-fanning rivojlanishiga olib keldi va avstraliyalik olimlarning kelajak avlodlarini ilhomlantirdi; (3) uning muvaffaqiyati butun dunyo boʻylab Avstraliya tibbiy tadqiqotlari obroʻsini oʻrnatdi; va (4) uning kitoblari, insholari va boshqa yozuvlari. Ilm-fan va insonparvarlik haqidagi baʻzida munozarali gʻoyalariga qaramay, Piter C. Doherti "Byornetning obroʻsi uning eksperimentalist, nazariyotchi va Avstraliya ilmiy hamjamiyatining yetakchisi sifatidagi yutuqlarida ishonchli" ekanligini taʻkidladi.

Manbalar
--------

1. 1 2  Fenner, F. J. (1987). „Frank Macfarlane Burnet. 3-sentabr 1899-yil-31-avgust 1985-yil". *Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society*. 33-jild. 100–126-bet. doi:10.1098/rsbm.1987.0005. JSTOR 769948. PMID 11621432.
2. ↑  Lewis, Wendy*. Australians of the Year*. Pier 9 Press, 2010. ISBN 978-1-74196-809-5.
3. 1 2  *Biographical Memoirs*, p. 101.
4. ↑  Sexton (1999), pp. 9–10.
5. ↑  Sexton (1999), p. 8.
6. ↑  Sexton (1999), p. 10.
7. ↑  Sexton (1999), pp. 10–11.
8. ↑  Sexton (1999), p. 11.
9. ↑  Sexton (1999), pp. 11–12.
10. ↑  Sexton (1999), pp. 12–13.
11. ↑  Sexton (1999), p. 13.
12. ↑  Sexton (1999), p. 14.
13. 1 2 3 4 5  *Biographical Memoirs*, p. 102.
14. ↑  Sexton (1999), pp. 16–17.
15. ↑  Sexton (1999), pp. 18–19.
16. ↑  Sexton (1999), p. 20.
17. 1 2  Sexton (1999), p. 21.
18. ↑  Sexton (1999), pp. 21–22.
19. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  *Biographical Memoirs*, p. 103.
20. 1 2  Sexton (1999), p. 24.
21. ↑  Sexton (1999), p. 25.
22. ↑  Sexton (1999), pp. 26–27.
23. ↑  Sexton (1999), pp. 28–30.
24. ↑  Sexton (1999), pp. 30–31.
25. 1 2  Sexton (1999), p. 27.
26. ↑  „Archived copy". 17-aprel 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-oktabr 2021-yil.
27. ↑  Sexton (1999), pp. 31–33.
28. 1 2  Sexton (1999), p. 36.
29. ↑  Sexton (1999), p. 38.
30. ↑  Sexton (1999), p. 39.
31. ↑  Sexton (1999), pp. 39–40.
32. 1 2 3  Sexton (1999), p. 41.
33. ↑  *Cathcart, Michael.* „The scientist and weapons of mass destruction".  ABC Television (29-avgust 2004-yil). 15-yanvar 2005-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-sentabr 2004-yil.
34. ↑  Sexton (1999), p. 44.
35. 1 2 3  Sexton (1999), pp. 48–49.
36. ↑  Sexton (1999), p. 47.
37. 1 2  Sexton (1999), p. 50.
38. 1 2 3 4 5 6  *Biographical Memoirs*, p. 104.
39. 1 2  Sexton (1999), p. 52.
40. ↑  Sexton (1999), p. 59.
41. ↑  Sexton (1999), pp. 52–57.
42. ↑  Sexton (1999), p. 55.
43. 1 2 3 4 5  *Biographical Memoirs*, p. 109.
44. ↑  Sexton (1999), pp. 60–61.
45. 1 2  Sexton (1999), pp. 66–67.
46. 1 2  Sexton (1999), p. 65.
47. ↑  *Biographical Memoirs*, pp. 116–117.
48. ↑  Burnet, F. M.; McKie, M. (1929). „Observations on a permanently lysogenic strain of B. enteritidis Gaertner". *Australian Journal of Experimental Biology and Medical Science*. 6-jild, № 4. 277–284-bet. doi:10.1038/icb.1929.26.
49. ↑  „Sir Frank Macfarlane Burnet – biography".  Nobel Foundation (1960). 7-sentabr 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-oktabr 2010-yil.
50. ↑  Sexton (1999), p. 95.
51. 1 2 3 4 5  *Biographical Memoirs*, p. 105.
52. ↑  Sexton (1999), p. 71.
53. ↑  Sexton (1999), pp. 77–78.
54. ↑  Sexton (1999), pp. 79–80.
55. ↑  Sexton (1999), p. 95.
56. ↑  Sexton (1999), p. 96.
57. 1 2  Sexton (1999), p. 101.
58. 1 2  Sexton (1999), p. 97.
59. ↑  Sexton (1999), pp. 97–101.
60. 1 2  Sexton (1999), p. 102.
61. ↑  Sexton (1999), p. 81.
62. 1 2 3 4  *Biographical Memoirs*, p. 106.
63. ↑  Sexton (1999), p. 108.
64. ↑  Sexton (1999), pp. 109–110.
65. ↑  Sexton (1999), p. 113.
66. ↑  Sexton (1999), p. 114.
67. ↑  Sexton (1999), pp. 116–117.
68. ↑  Sexton (1999), pp. 117–118.
69. ↑  Sexton (1999), p. 118.
70. ↑  Sexton (1999), p. 121.
71. ↑  Sexton (1999), pp. 129–130.
72. ↑  Sexton (1999), p. 131.
73. 1 2  Sexton (1999), p. 132.
74. ↑  Sexton (1999), p. 115.
75. ↑  Sexton (1999), p. 116.
76. 1 2  *Goding, Jim.* „Sir Frank Macfarlane Burnet".  Australasian Society for Immunology (1999). 18-fevral 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-sentabr 2010-yil.
77. ↑  Sexton (1999), pp. 117–125.
78. ↑  *Biographical Memoirs*, pp. 126–130.
79. ↑  *Biographical Memoirs*, pp. 106, 129–130.
80. 1 2 3 4 5  Fenner F (1987). „Frank Macfarlane Burnet". *Historical Records of Australian Science*. 7-jild, № 1. 39–77-bet. doi:10.1071/HR9870710039. PMID 11619659.
81. ↑  Burnet, F. M. (1956). „Structure of the influenza virus". *Science*. 123-jild, № 3208. 1101–1104-bet. Bibcode:1956Sci...123.1101M. doi:10.1126/science.123.3208.1101. PMID 13324158.
82. 1 2  *Biographical Memoirs*, p. 107.
83. ↑  Sexton (1999), p. 134.
84. 1 2  Doherty, P. C. (1999). „Burnet Oration: Living in the Burnet lineage". *Immunology and Cell Biology*. 77-jild, № 2. 167–176-bet. doi:10.1046/j.1440-1711.1999.00812.x. PMID 10234553.
85. 1 2 3 4 5 6  *Biographical Memoirs*, p. 108.
86. ↑  *Biographical Memoirs*, pp. 105–106.
87. ↑  *Biographical Memoirs*, p. 117.
88. ↑  *Biographical Memoirs*, p. 155.
89. ↑  Christ, E.; Tauber, A. I. (1999). „Selfhood, Immunity, and the Biological Imagination: The Thought of Frank Macfarlane Burnet". *Biology and Philosophy*. 15-jild, № 4. 509–533-bet. doi:10.1023/A:1006657124783.
90. ↑  Park, Hyung Wook (2006). „Germs, hosts, and the origin of Frank Macfarlane Burnet's concept of 'self' and 'tolerance', 1936–1949". *Journal of the History of Medicine and Allied Sciences*. 61-jild, № 4. 492–534-bet. doi:10.1093/jhmas/jrl002. PMID 16769800.
91. ↑  Burnet, F. M.*. The Production of Antibodies*, 2nd, Macmillan, 1949.
92. ↑  Burnet, F. M.; Stone, J. D.; Edney, M. (1950). „The failure of antibody production in the chick embryo". *Australian Journal of Experimental Biology and Medical Science*. 28-jild, № 3. 291–297-bet. doi:10.1038/icb.1950.29. PMID 14772171.
93. ↑  Billingham, R. E.; Brent, L.; Medawar, P. B. (1953). „'Actively Acquired Tolerance' of Foreign Cells". *Nature*. 172-jild, № 10. 603–606-bet. Bibcode:1953Natur.172..603B. doi:10.1038/172603a0. PMID 13099277.
94. ↑  *Biographical Memoirs*, p. 134.
95. ↑  Sexton (1999), p. 137.
96. ↑  *Burnet, Frank Macfarlane.* „Immunological Recognition of Self: Nobel Lecture".  Nobel Foundation (12-noyabr 1960-yil). 15-dekabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-sentabr 2010-yil.
97. ↑  Pauling, L. (1940). „A theory of the structure and process of formation of antibodies". *Journal of the American Chemical Society*. 62-jild, № 10. 2643–2657-bet. doi:10.1021/ja01867a018.
98. ↑  Silverstein, A. M.*. A History of Immunology*. Academic Press Inc. 1989. ISBN 978-0-12-643770-6.
99. ↑  *Biographical Memoirs*, pp. 134–135.
100. ↑  Burnet, F. M. (1957). „A modification of Jerne's theory of antibody production using the concept of clonal selection". *Australian Journal Science*. 20-jild, № 2. 67–69-bet. Reprinted in Burnet FM (1976). „A modification of Jerne's theory of antibody production using the concept of clonal selection". *CA Cancer J Clin*. 26-jild, № 2. 119–21-bet. doi:10.3322/canjclin.26.2.119. PMID 816431.
101. 1 2  Nossal, G. J. V. (1985). „Sir Frank Macfarlane Burnet (1899—1985)". *Nature*. 317-jild, № 6033. 108-bet. Bibcode:1985Natur.317..108N. doi:10.1038/317108b0. PMID 3897872.
102. ↑  Nossal, G. J. V.; Lederberg, J. (1958). „Antibody production by single cells". *Nature*. 181-jild, № 4620. 1419–1420-bet. Bibcode:1958Natur.181.1419N. doi:10.1038/1811419a0. PMC 2082245. PMID 13552693.
103. ↑  Nossal, G. J. V. „One Cell – One Antibody",*. Immunology: The making of a modern science* Gallagher, R. B.:. Academic Press, 1995 — 39–47 bet.
104. 1 2  *Biographical Memoirs*, p. 135.
105. ↑  Sexton (1999), pp. 139–140.
106. ↑  Talmage, D. W. (1957). „Allergy and immunology". *Annual Review of Medicine*. 8-jild, № 1. 239–256-bet. doi:10.1146/annurev.me.08.020157.001323. PMID 13425332.
107. ↑  Forsdyke, D. R. (1995). „The Origins of the Clonal Selection Theory of Immunity". *FASEB J*. 9-jild, № 2. 164–166-bet. doi:10.1096/fasebj.9.2.7781918. PMID 7781918. 30–iyul 2012–yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30–sentabr 2010–yil.`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()
108. ↑  Cruse, J. M.; Lewis, R. E. (1994). „David W. Talmage and the advent of the cell selection theory of antibody synthesis". *Journal of Immunology*. 153-jild, № 3. 919–924-bet. PMID 8027564.
109. ↑  Sexton (1999), pp. 137–139.
110. ↑  Sexton (1999), pp. 134–141.
111. 1 2  *Biographical Memoirs*, p. 136.
112. ↑  *Biographical Memoirs*, p. 137.
113. ↑  Russell, P. J.; Hicks, J. D.; Burnet, F. M. (1966). „Cyclophosphamide treatment of kidney disease in (NZB x NZW) F1 mice". *Lancet*. 1-jild, № 7450. 1279–1284-bet. doi:10.1016/s0140-6736(66)91198-6. PMID 4160875.
114. 1 2  Sexton (1999), p. 154.
115. 1 2  Sexton (1999), p. 155.
116. ↑  *Biographical Memoirs*, pp. 110–111.
117. ↑  Marchalonis, J. J. (1994). „Burnet and Nossal: the impact on immunology of the Walter and Eliza Hall Institute". *The Quarterly Review of Biology*. 69-jild, № 1. 53–67-bet. doi:10.1086/418433. PMID 8208917.
118. ↑  Sexton (1999), pp. 132–133.
119. ↑  *Biographical Memoirs*, p. 144.
120. 1 2 3  *Biographical Memoirs*, pp. 144–145.
121. ↑  Sexton (1999), p. 159.
122. 1 2  Sexton (1999), p. 172.
123. 1 2 3 4 5  *Biographical Memoirs*, p. 145.
124. 1 2 3  *Biographical Memoirs*, p. 146.
125. ↑  *Burnet, Frank Macfarlane.* „Biological warfare – Remarks by Sir Macfarlane Burnet".  National Archives of Australia. Qaraldi: 30-sentabr 2010-yil.
126. ↑  *Nicholson, Brendan*. „Burnet's solution: The plan to poison S-E Asia". *The Age* (9-mart 2002-yil). Qaraldi: 30-sentabr 2010-yil.
127. ↑  *Bromage, David.* „Australia: Biological weapons".  Federation of American Scientists (2-sentabr 2002-yil). 17-may 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-sentabr 2010-yil.
128. ↑  „Tantalising secrets of Australia's intelligence world revealed". The Age (31-avgust 2019-yil). Qaraldi: 1-oktabr 2019-yil.
129. ↑  Sexton (1999), p. 167.
130. 1 2 3 4  *Biographical Memoirs*, p. 147.
131. ↑  *Biographical Memoirs*, pp. 146–147.
132. ↑  Sexton (1999), pp. 172–173.
133. ↑  Sexton (1999), pp. 214–215; 232–234.
134. ↑  *Biographical Memoirs*, pp. 140, 146.
135. ↑  Sexton (1999), pp. 174–176.
136. ↑  Sexton (1999), p. 174.
137. ↑  Sexton (1999), p. 177.
138. ↑  *Biographical Memoirs*, p. 158.
139. 1 2  Sexton (1999), p. 206.
140. 1 2  Sexton (1999), p. 208.
141. ↑  Sexton (1999), pp. 218–219.
142. 1 2  Sexton (1999), pp. 160–161.
143. 1 2 3  Sexton (1999), p. 163.
144. ↑  Sexton (1999), p. 166.
145. ↑  Sexton (1999), pp. 163–165.
146. ↑  Sexton (1999), p. 165.
147. ↑  Sexton (1999), p. 162.
148. ↑  Sexton (1999), pp. 162–163.
149. ↑  Sexton (1999), pp. 166–167.
150. ↑  Sexton (1999). pp. 254–255.
151. ↑  Burnet, Frank Macfarlane (1966). „Men or molecules? A tilt at molecular biology". *Lancet*. 1-jild, № 7427. 37–39-bet. doi:10.1016/s0140-6736(66)90021-3. PMID 4159163.
152. ↑  Sexton (1999), pp. 213–214.
153. ↑  Sexton (1999), pp. 214–216.
154. ↑  Sexton (1999), pp. 214–216.
155. ↑  Sexton (1999), p. 216.
156. ↑  Sexton (1999), pp. 179–180.
157. ↑  Sexton (1999), p. 217.
158. ↑  Sexton (1999), p. 211.
159. ↑  Sexton (1999), p. 212.
160. ↑  Blutstein, H. (2003). „A forgotten pioneer of sustainability". *Journal of Cleaner Production*. 11-jild, № 3. 339–341-bet. doi:10.1016/S0959-6526(02)00051-3.
161. 1 2  Sexton (1999), p. 209.
162. ↑  Woodhead, A. D. (1979). „Untitled review of Endurance of Life. The Implications of Genetics for Human Life". *The Quarterly Review of Biology*. 54-jild. 121-bet. doi:10.1086/411130.
163. ↑  Sexton (1999), pp. 235–237.
164. ↑  Sexton (1999), pp. 232–233.
165. ↑  Sexton (1999), pp. 220–221.
166. ↑  Sexton (1999), pp. 222–223.
167. ↑  Sexton (1999), pp. 223–230.
168. 1 2  Sexton (1999), p. 230.
169. 1 2  Sexton (1999), p. 239.
170. ↑  Sexton (1999), pp. 239–240.
171. ↑  Sexton (1999), pp. 240–241.
172. ↑  Sexton (1999), p. 241.
173. ↑  Sexton (1999), pp. 242–248.
174. ↑  Sexton (1999), pp. 245–248.
175. ↑  Sexton (1999), p. 249.
176. 1 2  Sexton (1999), p. 250.
177. ↑  *Biographical Memoirs*, p. 111.
178. ↑  *Biographical Memoirs*, p. 148.
179. ↑  Sexton (1999), p. 273.
180. ↑  Sexton (1999), p. 234.
181. ↑  *Biographical Memoirs*, pp. 148–149.
182. ↑  *Biographical Memoirs*, p. 149.
183. 1 2  *Biographical Memoirs*, p. 150.
184. ↑  *Burke, Peter.* „Sir Frank Macfarlane Burnet".  Traralgon & District Historical Society (1999-yil noyabr). 16-fevral 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-sentabr 2010-yil.
185. ↑  Sexton (1999), pp. 250–260.
186. ↑  Sexton (1999), pp. 251–254.

Qoʻshimcha oʻqish
-----------------

* Sankaran, N. (2009). „Mutant Bacteriophages, Frank Macfarlane Burnet, and the Changing Nature of "Genespeak" in the 1930s". *Journal of the History of Biology*. 43-jild, № 3. 571–99-bet. doi:10.1007/s10739-009-9201-4. PMID 20665082.
* Sankaran, N. (2008). „Stepping-stones to One-step Growth: Frank Macfarlane Burnet's Role in Elucidating the Viral Nature of the Bacteriophages". *Historical Records of Australian Science*. 19-jild. 83-bet. doi:10.1071/HR08004.

Havolalar
---------

* Avstraliya fan va texnologiya merosi markazi - Frenk Makfarleyn Burnet yozuvlar boʻyicha qoʻllanma
* Sir Frank Macfarlane Burnet </img>



1. ↑  Burnet wrote: "The most effective counter-offensive to threatened invasion by overpopulated Asiatic countries would be directed towards the destruction by biological or chemical means of tropical food crops and the dissemination of infectious disease capable of spreading in tropical, but not under Australian conditions".