recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Laokoont** yoki **Laokoon** (qadimgi yunoncha: *Λᾱοκόων*) — yunon mifologiyasida Troya shahridagi Apollon xudosining ruhoniysi.

Mif
---

Aketning oʻgʻli (Giginda boʻlgani kabi), Anxisesning ukasi, Apollonning ruhoniysi. Apollonning irodasiga qarshi xotin oldi va bolalar tugʻadi; Evforionning soʻzlariga koʻra, Apollon undan gʻazablandi, chunki u oʻz haykali oldida xotini bilan birlashdi. Boshqa manbaga koʻra, Antenorning oʻgʻli. Ikki oʻgʻli egizak edi.

Poseidon ruhoniysi Virgil tomonidan qabul qilingan manbaga koʻra; yoki Apollon Fimbreyning ruhoniysi, lekin Poseydonga (Euvforion) qurbonlik qilish uchun tanlangan.

Troyan urushi paytida vatandoshlarini troyan otini shaharga olib kelmaslik haqida ogohlantirgan folbin. Apollon dengiz boʻylab suzib oʻtgan ikkita ilonni yuboradi va Laokuntes Antifantus va Fimbreyaning oʻgʻillarini yutib yuboradi va keyin Laokuntaning oʻzini boʻgʻib oʻldiradi. Boshqa bir hikoyaga koʻra, bu Afinaning gʻazabi tufayli sodir boʻlgan va ilonlar Afina haykali oyoqlaridagi qalqon ostida yashiringan (yoki ilonlar Kalidna orollaridan suzib, odamlarga aylangan). Troyanlar buni Laokoont troya otiga nayza uloqtirgani uchun sodir boʻldi deb oʻylashgan. Arktinning soʻzlariga koʻra, ilonlar Laokoont va uning oʻgʻillaridan birini oʻldirgan. Afsonaning bir manbasiga koʻra, ilonlar faqat uning bolalarini boʻgʻib oʻldirishgan. Uning oʻzi taqdirini abadiy aza tutish uchun tirik qoladi.

Sofoklning „Laokunt" tragediyasining bosh qahramoni. Sofokl uchun u Anxisesning ukasi.

Rodos haykaltaroshlari Agesander, Polidora va Afenodora tomonidan yaratilgan mashhur "Laokoon va uning oʻgʻillari" haykali 1506-yilda Rimda topilgan. Hozir Vatikanda, Pius Klementin muzeyida. Haykal Lessingning „ Laocoon" yoki „Rasm va sheʼriyat chegaralari toʻgʻrisida" risolasining mavzusi boʻlib xizmat qildi. Laokoont tarixi rasmda ham oʻz aksini topgan.

Yana qarang
-----------

* Timeo Danaos va dona ferentes

Manbalar
--------

1. ↑   Мифы народов мира. M. 1991-1992. T. 2. S. 36-37,
2. ↑   Gigin. Mifi 135, po Yevforionu: Serviy. Kommentariy k „Eneide" Vergiliya II 201 // Kommentariy D. O. Torshilova v kn. Gigin. Mifi. SPb. 2000. S. 166
3. ↑   Tsets. Kommentariy k „Aleksandre" Likofrona 347 // Kommentariy D. O. Torshilova v kn. Gigin. Mifi. SPb, 2000. S. 166
4. ↑   Petroniy. Satirikon 89, st. 42
5. ↑   Vergiliy. Eneida II 201; Petroniy. Satirikon 89, st. 19
6. ↑   Serviy. Kommentariy k „Eneide" Vergiliya II 201 // Losev A. F. Mifologiya grekov i rimlyan. M. 1996. S. 664
7. ↑   Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka E V 17-18
8. ↑   Kvint Smirnskiy. Posle Gomera X 427—478
9. ↑   Vergiliy. Eneida II 226
10. ↑   Vakxilid, fr. 9 Blass
11. ↑   Ovidiy. Ibis 484; Gigin. Mifi 135
12. ↑   Arktin. Razrushenie Iliona, sinopsis
13. ↑   Lyubker F. Realniy slovar klassicheskix drevnostey. M. 2001. T. 2. S. 238

Adabiyotlar
-----------

* Готхольд Эфраим Лессинг.*. Лаокоон, или о границах живописи и поэзии*, Памятники мировой эстетической и критической мысли. М.: Художественная литература, 1957.  (v per. superobl.)

Havolalar
---------

* Лаокоон // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
**Wendy Owen** (talaffuzi: *Vendi Ouen*; 1954-yilda tugʻilgan) — Angliya futbol terma jamoasining ingliz sobiq himoyachisi va murabbiyi. Oʻzining terma jamoadagi debyutida jamoasi bilan Grinokda Shotlandiya ustidan 3 – 2 hisobida gʻalaba qozongan.

Klublardagi faoliyati
---------------------

Owen sportchi oilada tugʻilgan va otasi Devidning vatani Wales terma jamoasi safida faoliyat koʻrsatgan, shuningdek, Angliyada futbol oʻynagan. Televizorda 1966-yilgi Jahon chempionati finalidan motivatsiya olib Owen futbol bilan shugʻullanishni boshlagan, ammo maktab oʻynashga toʻsqinlik qilgan va Futbol assotsiatsiyasi (FA) ayollarning maydonlardan foydalanishini taʼqiqlaganidan xafa boʻlgan.

1968-yilda „gʻazablangan" Owen oʻzi oʻynagan oʻgʻil bolalar jamoasini, ular FA bilan bogʻliq ligaga qoʻshilgach, tark etishga majbur boʻldi. U otasini yaqin atrofdagi Beaconsfieldda qizlar jamoasini tuzishga koʻndirgan, boshqa mahalliy qizlar jamoalarida roʻyxatdan oʻtmagan hakamlar va FA yurisdiksiyasidan tashqarida boʻlgan maydonlarda oʻynagan. Raqobat darajasidan norozi boʻlgan Owen 1969—1970-yilgi mavsumni yakunlab, Thame jamoasiga qoʻshildi.

Terma jamoalardagi faoliyati
----------------------------

Bir paytlar Angliya terma jamoasi bosh murabbiyi Jon Adams Owenning haddan tashqari koʻp gapirganini sezganida: „Wendy, men seni futbol oʻynashing uchun tanlaganim yoʻq, sen shunchaki raqib oʻyinini toʻxtatib, magʻlubiyatga uchratishing kerak", - dedi.

Oʻzining terma jamoadagi faoliyati davomida Owen ommaviy axborot vositalarida ayollar futboli haqidagi seksistik yoritilishini yodda tutgan.

Murabbiylik faoliyati
---------------------

Owen Dartford oʻqituvchilar tayyorlash kollejida ayollar futbol jamoasiga asos soldi. Oʻyinchi-menejer rolida u 1976-77-yillarda WFA kubogi chorak finaligacha borgan va „Southampton"ga 3:2 hisobida magʻlub boʻlgan.

1974-yil bahorida Owenni keyinchalik Birlashgan Futbol Ligalari (USL) asoschisi va komissari boʻlgan Francisco Marcos AQShdagi Xartvik kollejida ayollar futbol lagerini boshqarish uchun ish qidirdi.

1987-yil yanvar oyida Owen Chester universitetida ishlay boshladi. 2012-yildan boshlab „Sport murabbiyligi va pedagogikasi" kafedrasi katta oʻqituvchisi lavozimida ishlagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Owen 2005, s. 11 harvnb error: no target: CITEREFOwen2005 (help)
2. ↑  Owen 2005, s. 12 harvnb error: no target: CITEREFOwen2005 (help)
3. ↑  Owen 2005, s. 16 harvnb error: no target: CITEREFOwen2005 (help)
4. ↑  Owen 2005, s. 17 harvnb error: no target: CITEREFOwen2005 (help)
5. ↑  Owen 2005, s. 18 harvnb error: no target: CITEREFOwen2005 (help)
6. ↑  Lopez 1997, s. 94 harvnb error: no target: CITEREFLopez1997 (help)
7. ↑  Williams & Ward 2009, s. 126 harvnb error: no target: CITEREFWilliamsWard2009 (help)
8. ↑  Owen 2005, s. 77 harvnb error: no target: CITEREFOwen2005 (help)
9. ↑  Owen 2005, s. 75 harvnb error: no target: CITEREFOwen2005 (help)
10. ↑  „Wendy Owen".  University of Chester. Qaraldi: 24-iyun 2012-yil.
**Narx-franko** — tovarni haridorga tashib yetkazib berish sarflarini ham oʻz ichiga olgan ulgurji narx. U odatdagi narxdan transport sarflarining kiritilganligi bilan farqlanadi. Tovarni sotuvchi tashib yetkazish manzili — temir yoʻl st-yasi, kemalar porti, om-bor yoki davlat chegarasi boʻlishi mumkin. Manzilning uzoq-yaqinligiga, to-varning ortib-tushirib berilishiga qarab N.-f. har xil boʻladi. N.-f. haridor uchun qulay boʻlib, transportni tashkil etish muammolaridan ozod qiladi.

Xalqaro savdoda N.-f.ning SIF, FAS, FOB singari tijorat shartlari bor. SIF (ing. Cost, Issurance, Freight — qiymat, sugʻurta, fraxt) — tovarning sotilish narxiga tovar qiy-mati, sugʻurta va manzilgacha transport harajatlari ham kiradi; FAS (Free Alongside Ship — kema boʻylab erkin) — sotuvchi oʻz tovari uchun kema yollay-di, tovarini kemagacha oʻzi hisobidan yetkazib va ortib beradi; FOB (Free on Board — kemada erkin) — kemani xa-ridor yollaydi, sotuvchi oʻz tovari uchun kemaga yuklash davriga qadar javobgar boʻlib, tovar narxi bevosita tovar qiymati va uni yuklashgacha boʻlgan harajatlardan tagi kil topadi (yana qarang Franko).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aqtas masjidi** — arxitektura saʼnatining yodgorligi. Hozirgi Qiziloʻrda viloyati, Jangaqorgʻan tumani, Besariq stansiyasining gʻarbida 7—8 km masofada, Sirdaryo daryosining sohilida joylashgan. 1884-yili qurilgan. Muallif nomaʼlum. Masjidning yonida qozoqlarning XVI-XIX asrlardagi doimiy manzilgohlari boʻlganga oʻxshaydi. Rivoyatlarga koʻra, masjidni toʻngʻich oʻgʻli Ibodulla qurishga kirishgan, oʻgʻli Otamagʻzum esa uni tugatgan, qurilishni maʼlum bir Toshkenboy moliyalagan, Samarqanddan hunarmandlar taklif qilingan (ozin Manap Kukenov). Bino Sirdaryoning oʻng qirgʻogʻidagi sel boʻyi ustidagi baland ayvonda joylashgan boʻlib, ayvon etagida shifobaxsh kuchiga ega buloq bor. Masjid shu qadar baland ediki, Xoja Ahmad Yassaviy va Ariston-bobo maqbaralari koʻrinib turardi. Makkaga jo‘nab ketish oldidan ziyoratchilar masjid yaqinidagi hududga to‘planishdi.

Tavsifi
-------

Bino toʻgʻri burchakli kuydirilgan gʻishtdan (6,5x13x26 sm, 10 qator + 10 ip = 0,77 m) qurilgan. Shakli kvadrat shaklida qilib solingan gumbazli masjidning polidan gumbazgacha boʻlgan balandligi 19,15 m. Kirishi sharq tomonda. Masjid gumbaziga 4 qirrali, 2 qavatli boʻyin orqali chiqishga boʻladi. Devorlari bezakli naqshlar bilan bezatilgan. Kirish tomonida 3 ta baland, nafis ark bor, masjidga kirish oʻrta arkdan qilingan. Shimol va janubiy devorlarga bezatilgan derazalar oʻrnatiladi; shimoliy deraza ostida va bitta eshik bor.

Masjidning mehrobi gʻarb tomondagi devorning oʻrtasida joylashgan. Shimoliy poydevoriga olib boriladigan qazish ishlari davomida toʻrt burchakli xonalarning poydevori topildi. Shu bilan solishtirsak, masjid yonida madrasa bo‘lgandek tuyuladi.

Tarixi
------

1982-yili davlat ahamiyatiga molik tarix va madaniyat yodgorliklari roʻyxatiga kiritgan, davlat muhofazasiga olingan.

1984-86-yillari masjidni qayta tiklash ishlari olib borildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Памятники истории: мечеть Актас" (ruscha) (памятники истории: мечеть актас).
2. ↑  "Qazaqstan": Ұlttiq ensklopediya/Bas redaktor Ә. Nisanbaev — Almati „Qazaq ensiklopediyasi" Bas redaksiyasi, 1998 ISBN 5-89800-123-9
3. ↑  Qazaq mәdenietі. Ensiklopediyaliq aniqtamaliq. Almati: „Aruna Ltd." JShS, 2005 ISBN 9965-26-095-8
4. ↑  Islam. Ensiklopediyaliq aniqtamaliq. Almati: „Aruna Ltd." JShS, 2010 ISBN 9965-26-322-1
**Aqtamberdi Saryuli** (1675, hozirgi Janubiy Qozogʻiston, Qoratau, — 1768 — hozirgi Sharqiy Qozogʻiston viloyati Abay tumani Uryutjota qishlogʻi) — jirau,shoir, qoʻlboshi, qadimgi qozoq jiraular maktabining koʻzga koʻringan vakili, diplomat. U nayman qabilasining qorakerey urugʻining Siban boʻlimidan chiqqan.

*"O‘n ikkida ot minib, bilagimga qilich taqdim" degandan* ko‘ra ertaroq kurash bilan shug‘ullangan jangchi jangchi toifasiga kiradi. Uning sheʼrlarida hayot, oila, yurt, qahramonlik, yer masalasining nozik jihatlari yaxshi tasvirlangan. Qisqa maqollar va maqollar ustasi. 1742-yilda u Oʻrta juz urugʻlari rahbarlarining Orenburgdagi qasamyod yigʻilishida vakil boʻlgan. 1738-1752 yillarda u deyarli barcha qonli qozoq-qalmoq mojarolarida qatnashgan. U „Oqtabon shubirindi" voqeasining qora qonini boshidan kechirdi. U jasur qahramon, mashhur notiq, devoriy raqqosa, 70 yil davomida otdan tushmagan, ongi bor edi. Qozoq askarlarining ozodlik, qullik, ko‘chmanchi xalq hayoti, ertangi kunga ishonch, insof-zulm, zolimlik, adolatsizlik haqidagi tasavvurlari Oqtamber dididan o‘tib, qo‘shiqqa aylangan.

Ijodkorlik
----------

Aqtamber hayotiy hikoyalarida yuksak badiiy quvvat, uyg‘un naqshlar bilan tasvirlangan.Uning ijodida aqlli zargarning imzosi namoyon bo‘ladi.Hali hal etilmagan muammolar mamlakat ogʻzida qolishi mumkin.Hozirda 300 dan ortiq qatorlar mavjud emas. Ozginaning xazinasi aforizmlarga to‘la. *"Kumbir-kumbir kishnetip", „Ey chol Bogembay", „Oynama men bilan o‘ynama", „Dushmanga bayroq bog‘lab hujum qildim", „Vaqtim tor edi"* va boshqa sheʼrlarida mardlik, fazilat, vatanparvarlik tuygʻulari.Aqtamberdining *"*Farzandlarimga vasiyat"i uning so‘nggi asarlaridan biri bo‘lsa kerak. Jirau oʻz farzandlarini hayotda, ideallarda va tinchlikda birlikka chorlaydi. Yosh avlod yurtni o‘z maqsadiga olib kelishidan ogohlantiradi. Odamlarni boʻlinadigan xatti-harakatlardan himoya qiladi.

Tadqiqotlar
-----------

Jangovar sheʼriyatning eng yaxshi namunalari — *"Kuldir-quldir kisinetip", „Otbasar borsi otaudai"* va boshqa sheʼrlari qozoq sheʼriyatining oltin fondiga qo‘shiladi. Auezov *"Qozoq SSR tarixi"* (1957) 1-jildning *"Qozoq og‘zaki adabiyoti"* bobida XVIII asr jiroviy sheʼriyatini tahlil qilib, shunday deydi: *"Aktumberdi Jirau epik janr shoiri edi. U o‘z mehnatlarida qahramonlarning qahramonligi va jasoratiga qoyil qoldi".*  Oqtamberdi toʻgʻri va sheʼrlari S. Muqonovning „XVIII-XIX asrlarda qozoq adabiyoti tarixi ocherklari" (1942), „Ilk adabiy variantlar" (1967), "Aldaspan "(1971), „XV-XVIII asrlarda qozoq sheʼriyati" (1982), „Besh asr kuylaydi" (1985) toʻplamlarga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Aybin. Ensiklopediya. / Bas red. B.Ө.Jaqip. — Almati: „Qazaq ensiklopediyasi", 2011. — 880 bet.ISBN 9965-893-73-X
2. ↑
3. ↑  Islam. Ensiklopediyaliq aniqtamaliq. Almati: „Aruna Ltd." JShS, 2010 ISBN 9965-26-322-1
4. ↑  "Qazaq әdebietі. Ensiklopediyaliq aniqtamaliq. — Almati: „Aruna Ltd." JShS, 2010 jil.ISBN 9965-26-096-6
5. ↑  Mұxtar Әuezov ensiklopediyasi — Almati, „Atamұra" baspasi, 2011 jil. ISBN 978-601-282-175-8
6. ↑  Otirar. Ensiklopediya. — Almati. „Aris" baspasi, 2005 ISBN 9965-17-272-2
**Narx pariteti** — bir tovar narxining boshqa tovar narxiga nisbati. Narx pariteti bir tovarning boshqa tovarga qanday miqdorda tenglashuvini, bir tovarni sotishdan tushgan pulga qancha boshqa tovar berilishini bildiradi. Narx pariteti oʻzgarishi bozor holatiga bogliq boʻlganida unga talab-taklif nisbati, harajatlar, narx bilan raqobatlashuv taʼsir etadi. Davlat narxning ortishi yoki pasayishini cheklab qoʻyganda bu bozor holatidan kelib chiqmaganligi sababli Narx paritetida sunʼiy siljish roʻy beradi. Narx pariteti oʻzgarishiga inflyasiya taʼsir etadi. Iqtisodiyot uchun eng maqbuli Narx paritetining bozor holatiga qarab oʻzgarishidir, chunki bu talab-taklifning oʻzgarishini, bozor nimani talab qilishini, nimani ishlab chiqarish nafli boʻlishini bildiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Auyeski kasalligi**, soxta quturish kasalligi (venger vrachi A. Auieszky nomidan) – hayvonlarda markaziy nerv sistemasi va nafas organlarining shikastlanishi belgilari bilan oʻtadigan virusli yuqumli kasallik. Auyeski kasalligi bilan barcha sut emizuvchilar va qushlar kasallanadi. Kasallik ayniqsa, darran-dachilik va choʻchqachilik xoʻjaliklariga katta zarar keltiradi. Auyeski kasalligi, asosan, ot, choʻchqa, qoramol, qoʻy-echki va itlarda yilning hamma faslida uchraydi. Kasallik koʻproq kemiruvchilar va etxoʻr (yirtqich) lar orqali tarqaladi; choʻchqalarga boshqa kasal hayvonlardan bevosita ham yuqadi. Viruslar qon va limfa bilan butun organizmga tarqaladi. Auyeski kasalligi ning inkubatsiya davri 1–8 kun. Kasallangan hayvon toʻsatdan lohas boʻladi, harorati koʻtariladi, ovqat yemay qoʻyadi, qichinadi, qoramol oz qoʻy-echkilardan koʻp soʻlak oqadi, halloslaydi, yurak urishi tezla-shadi, mudrab yuradi va 3–5 kundan soʻng halok boʻladi.Tashhis kasallikning klinik belgilari va laboratoriya tekshirishlari asosida qoʻyiladi. Davosi: Auyeski kasalligi yuqkan hayvonlarga gammaglobulin; qaytalanmasligi uchun penitsillin, streptomitsin beriladi. Oldin i olish: hayvonlar emlanadi, Auyeski kasalligi tarqalganligi aniqlangan xoʻjalik karantin zonasi deb e’lon qilinadi. Epizootiyaga qarshi chora-tadbirlar oʻtkaziladi. Kasal va tu-zalgan hayvonlar boshqa joyga olingach, molxonalar 1% li formaldegid erit-masi, yangi soʻndirilgan ohakning 20% eritmasi bilan dezinfeksiya qilinadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Paragvay kaymani** yoki **jakar** (lotincha: *Caiman yacare*) - Kaymaning bir turi, ilgari lotincha: *Caiman crocodilus* kichik turi deb qisoblangan. Tashqi koʻrinishi kayman timsohlarga oʻxshash boʻladi. Tana uzunligi odatda 2 metr atrofida boʻladi, ayollar erkaklarga qaraganda kichikroq boʻlishadi. Eng katta vakillari 4 metr uzunlikka etishi mumkin.

Yashash joylari
---------------

Paragvay kaymanlari Argentina shimolida, Braziliya janubida, Boliviya va Paragvayda uchratish mumkin. Ushbu turdagi kaymanlarni diapozoni materikning janubi, La-Plata daryo sohillarigacha chozilgan. Botqoq va botqoqli pasttekisliklarda yashaydi, ko'pincha suzuvchi orollar orasida yashirinadi.

Oziqlanishi
-----------

Paragvay kaymanlari asosan suvda suzuvchi umurtqasiz (saylangozlar) va umurtqali hayvonlar bilan oziqlanishadi: baliqlar, asosan piranyala aholi sonini meyorda ushlab turishadi, ilonlar, ba'zan paragvay anakondalariga hujum qilaishadi. Jagʻ va tushlar tuzilish tabiati va tabiy qoʻrqoqligi sababli paragvay kaymanlari oʻz hajmidan yirik oljaga hujum qilmaydi.

Nasilchilik mavsumi
-------------------

Nasilchilik mavsumi yomgʻirlar mavsumida boshlanadi. Yomgʻirlar mavsumi oʻrtasida ayyolar uyalar qurib, uya ichiga 21-38 tuxum qoʻyishadi. Kaymanlar xavf ostida qoʻlsa uyalarini tashlab ketishadi, xavf solmagan holatda uya ildida qiladishadi. Paragvay kaymanlari bolalari mart oyida tuxum yorishadi.

Paragvay kaymanlariga yaguarlar, yovvoyi itlar va yirik anakondalar tahdid qqilishadi.

Qizil kitobdagi statusi
-----------------------

  

Paragvay kaymanlar soni tarqilish doirasi ichida kam. Boliviya, Braziliya va Argentinada kaymanlarni himoya va aholi sonini kʻopaytirish dasturlari mavjud. Boliviya tabiy sharoitlarida koʻpayish, Braziliya va Argentinada tinsoh fermalari faoliyatlari yirgʻiziladi. 

Jacare raqamlari hamma joyda past. Boliviya, Braziliya va Argentinada kaymanni saqlash bo'yicha qo'shma dasturlar mavjud. Boliviyada tabiiy sharoitda yashovchi kaymanlarni ko'paytirish, Braziliya va Argentinada timsoh fermalari faoliyat yuritadi. Jakar IUCN Qizil ro'yxatiga kiritilgan himoyalangan tur. Hozirgi aholi soni unchalik katta emas (100 000-200 000 kishi), lekin u ancha barqaror va yilning noqulay fasllarida ham bir xil darajada saqlanib qoladi.

Havolalar
---------

* crocodilian.com: *Caiman yacare* (DAUDIN, 1802) Wayback Machine saytida arxivlandi (2015-11-04).)
* Sudralib yuruvchilar The Reptile Database
* Caiman yacare (inglizcha). IUCN Qizil ro'yxati xavf ostidagi turlar
* A. Filipechev, M. Kozlov. Timsohlar ()
**Saygid Abdusalomovich Katinovasov** (1969-yil 22-aprelda tugʻilgan, Batlaich, Dogʻiston ASSR) — sovet, rus va oʻzbek erkin kurashchisi, jahon va Osiyo chempionatlari sovrindori. Xalqaro toifadagi sport ustasi .Egizak akasi - Rasul Katinovasov, erkin kurashchi, Yevropa va Osiyo oʻyinlari gʻolibi, Osiyo chempioni. Rossiyada xizmat koʻrsatgan sport ustasi.

Biografiyasi
------------

1969-yilda Dogʻiston ASSRning Xunzaxskiy tumani, Batlaich qishlogʻida tugʻilgan. 1986-yilda yoshlar oʻrtasida SSSR chempioni, oʻsmirlar oʻrtasida jahon chempioni, 1988-yilda kadetlar oʻrtasida Yevropa chempioni boʻlgan. SSSR terma jamoasi tarkibida 1991-yilda Jahon kubogida kumush medalni qoʻlga kiritgan. 1991-yilda RSFSR chempioni, Tbilisidagi xalqaro turnir gʻolibi.

1993-yilda Rossiya nomidan ishtirok etib, Jahon chempionatining kumush medali sovrindori boʻlgan. 1992-yilgi jahon chempionati sovrindori, 1994-yilgi jahon chempionati kumush medali sovrindori. 1995-yilgi Jahon harbiy oʻyinlari gʻolibi.1996-yildan buyon Oʻzbekiston terma jamoasi safida toʻp suradi. 1996-yilgi jahon chempionati gʻolibi. 1997-yilda Osiyo chempionatining bronza medali sovrindori boʻlgan. 1998-yilda jahon chempionatida 8-oʻrinni egallagan va oʻsha yili sport faoliyatini yakunlagan.

Havolalar
---------

* Jahon kubogi g'oliblari
* I. X. Totoonti "Erkin kurashga 100 yil" (Ma’lumotnoma), Vladikavkaz: Olimp, 2005 (Krasnodar: FSUE "Sovet Kuban" nashriyoti), 197 bet.
**Parametrit** (paro... va yun. metra — bachadon) — bachadon atrofidagi yogʻ toʻqimasi (kletchatka)ning yalligʻlanishi. Yiring xreil qiluvchi mikroblar (asosan, streptokokk, stafilokokk, ichak tayoqchasi) qoʻzgʻatadi. P.ga kupincha nojoʻya qilingan abort, tugʻruqning noraso kechishi tufayli jinsiy aʼzolarning zararlanishi, baʼzan qovuq hamda ichaklarning surunkali kasalliklari va boshqa sabab boʻladi. P.ningoʻtkir va surunkali shakli farq qilinadi. P.da gavda harorati koʻtariladi, et uvishib, qorin pasti ogʻriydi, bemor darmonsizlanadi. Qin orqali tekshirib infiltrat paydo boʻlganligini aniklash mumkin. Baʼzan infiltrat yiringlasa, yiring qovuqqa, toʻgʻri ichak yoki qorin boʻshligʻiga teshib utishi ham mumkin. Shuning uchun oʻtkir P.da darhol vrachga murojaat etish kerak, aks holda yiringli P. paydo bulib, yiring qoʻshni aʼzo va toʻqimalarga, hatto qonga oʻtishi mumkin.

P.ning oldini olish uchun asosiy abort, ayniqsa, yashirin abortdan sak,lanish, homiladorlikni toʻxtatish za-rur boʻlsa, faqat statsionar sharoitda amalga oshirish lozim. P.ning oʻtkir shaklida bemor oʻrinda yotishi tavsiya etiladi, antibiotiklar, yalligʻlanishga qarshi dorilar buyuriladi; surun-kalisida fizioterapevtik muolajalar, kurortlarda davolanish maqsadga muvofiq; yiringlash hollarida xirurgik usul qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sayid Abdi ibn Yaʼqub** (arabcha: سيد عبدي بن يعقوب — Sayid Abdi ibn Yaʼqub — Toʻliq ismi:Sayid Abdi ibn Yaʼqub ibn Saʼid ibn Usmon ibn Affon (IX asrda yashagan)) — qozi.

Hayoti
------

Abdi Berun arablarning „Abdi" qabilasidan boʻlib, Muhammad (s.a.v.)ning (qizlari Ruqiya tomondan) avlodi boʻlgan. Abdi Berunning bobosi (Saʼid ibn Usmon) Movarounnahrga arablar bilan birga kirib kelgan. Abdi Berun Samarqand qozisi boʻlgan. Qabri shahar tashqarisida boʻlganligi uchun vafotidan keyin u dafn etilgan joy shunday atalgan. Samarqand qal’a devorining janubi (berun — tashqari)da joylashgan meʼmoriy majmua. Koʻhna qabr yoniga toq-ravoqli xonaqoh — masjid (XV asr), oʻrtasiga jamoatxona, atrof burchaklarga hujra va zinalar qurilgan.
Qoʻsh qavat sirkor gumbaz, poygumbaz va devorlar sirkor gʻishtlar va koshinkor naqshlar bilan bezatilgan. Jamoatxonaning uch tomonidan eshik ochilgan. Mehrob
esa oddiy, xonaqoh xushbichim, sodda va fayzli ziyoratgoh, uning shimol yonboshida avliyoning qabri bor. Katta hovli sahnida sufa, hovuz va darvozaxona koʻzga tashlanadi. Abdi Berun 247/861-yil may oyida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 14.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Geliografik koordinatalar** — quyosh sirtidagi obʼyektlar oʻrnini belgilaydigan miqdorlar — geliografik kenglik (f) va geliografik uzunlik (/). (sr) — quyosh sirtidagi aniqpanishi lozim boʻlgan nuqtaga xayolan oʻtkazilgan perpendikulyar bilan Quyosh ekvatori tekisligi orasidagi burchak. Quyosh ekvatorining fazodagi oʻrni quyosh sirtidagi obʼyektlarni kuzatish yoʻli bilan aniklanadi. Obʼyektlar ekvator tekisligining ekliptika tekisligiga ogʻish burchagi / va Quyosh ekvatori tugun nuqtasining chiqish burchagi O. bilan belgilanadi. Ingliz astronomi R. K. Kerrington tomonidan 1854 yil uchun qabul qilingan qiymat: /=7° 15’, Q=73°40/ishlatiladi. G. k.ga tegishli maʼlumotlar maxsus jurnalda yilning istalgan kuni uchun Grinvich vaqti bilan beriladi. Rasmda R — Quyosh aylanish oʻqining osmon sferasi proyeksiyasi bilan osmon meridiani orasidagi burchak, D — Yer — Quyosh yoʻnalishida oʻtkazilgan perpendikulyar bilan Quyosh oʻqi orasidagi burchak (—7°<D< <+7°). Agar Quyoshning Shimoliy qutbi Yer tomonga ogʻgan boʻlsa, D ning qiymati musbat, aks holda manfiy boʻladi. / ni aniqlashda boshlangʻich meridian sifatida 1854 yilning 1 yanvari Grinvich vaqti bilan 0h00m da Quyosh ekvatori tugun nuqtasining chiqish burchagidan oʻtgan meridian qabul qilingan. Uning Quyosh atrofida aylanish davri — 25,38 sutka. Yuqoridagi qiymatlar vositasida istalgan vaqt uchun markaziy meridiandan Kerrington meridianigacha boʻlgan masofa (1)ni hisoblash mumkin. Amalda Quyosh sirtidagi obʼyektlarning koordinatalarini maxsus toʻr vositasida tez aniqlash mumkin. Shimoliy yarim shardagi obʼyektlarning geliografik kenglik (f) musbat, Janubiy yarim shardagilarniki manfiy boʻladi. Geliografik uzunlik (I) Quyoshning markaziy meridianidan gʻarb tomonda joylashadi detallarda musbat qiymatga, sharq tomonda joylashganlarida esa manfiy qiymatga ega boʻladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Olga Ivanovna Smirnova** (27-iyun 1910, Sankt-Peterburg — 13-yanvar 1982) — sovet tilshunosi, Soʻgʻd va Turk-Sʻogʻd numizmatikasining asoschilaridan biri.

Eroniy tillar tarixi, Eron xalqlari va turkiy xalqlarning etimologiyasi va etnografiyasi sohasidagi mutaxassis, Soʻgʻd matnlarining tarjimoni. Leningrad davlat universiteti filologiya fakulteti sharqiy filialining Eron boʻlimini tugatgan. 1963-yildan SSSR Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutining Leningrad filialida / Rossiya Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutining Sankt-Peterburg filialida ishlagan (katta ilmiy xodim).

Smirnova Soʻgʻd va Turk-sʻogʻd numizmatikasining asoschilaridan biri edi. 1963-yilda Smirnova nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi. Soʻgʻd numizmatikasiga katta hissa qoʻshgan Smirnovaning monografiyasi „Panjakent aholi punktidan tangalar katalogi" deb nomlanadi (1963). Soʻgʻdiy va turkiy-soʻgʻd numizmatikasi boʻyicha fundamental tadqiqotlar olib borgan. Smirnova hukmdorlar va belgilarning portretlari tushirilgan dastlabki Soʻgʻd tangalarini (5—6-asrlar), Soʻgʻd-Xitoy tangalarini, Soʻgʻd ixshidlari, Panjakent hukmdorlarini, Choch hukmdorlari, Ustrushana afshinlarini, turkiy-Soʻgʻdiy podsholarni ajratib koʻrsatdi. Tangalarda Choch, Oʻtror, Turkash, tuxus va boshqa hukmdorlarni tangalarini, oʻqib, ularning kelib chiqishi va etimologiyasini aniqladi. Hukmdorlarni aniqlash boʻyicha juda koʻp ishlarni amalga oshirdi.

Olga Smirnova 1982-yilda vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Davlatkhodzha Dovudi. Razvitiye numizmatiki v Tadzhikistane // Soobshch. Natsional’nogo muzeya Tadzhikis-tana. № 1, 2014. s. 104-126

Adabiyotlar
-----------

* Smirnova O.I. (1950). Monety iz raskopok drevnego Pendzhikenta // MIA, № 15. M. — L. 1950, s. 224-231.
* Smirnova O.I. (1963). Katalog monet s gorodishcha Pendzhikent. M. 1963, s. 56-57.
* Smirnova O.I. (1963a). Klad abbasidskikh drakhm s Pendzhikentskogo gorodishcha // EV, XV. M.-L, 1963, s. 58-72.
* Smirnova O.I. (1981). Svodnyy katalog sogdiyskikh monet. (Bronza). M. 1981.
**Maxsar** (Carthamnus) — murakkab-guldoshlarga mansub bir, ikki va koʻp yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi, moyli ekin. Aksariyati Oʻrta dengiz atroflari, Gʻarbiy va Oʻrta Osiyoda oʻsadigan 19 turi maʼlum. Dehqonchilikda C.tinctorius (boʻyokli M.) turi ekiladi. Vatani — Efiopiya va Afgoniston. Oʻrta Osiyoda qadimdan, Misr, Hindi-ston, Xitoyda miloddan avvalgi, Yevropada 18-asrdan yetishtiriladi. Yovvoyi hoddaoʻsishi kuzatilmagan. Hindiston, Turkiya, Eron, Xitoy, Yevropa mamlakatlari, AQSH va boshqa mamlakatlarda, shuningdek, Oʻrta Osiyoda faqat Oʻzbekistonda — Jizzax, Toshkent, Sirdaryo viloyatlarida (lalmi yerlarida) ekiladi. Bir yillik issiqsevar, qurgʻoqchilikka juda chidamli ekin. Boʻyi 60— 120 sm, poyasi silliq, barglari nashtarsimon, tikanli va tikansiz. Toʻpguli savatcha, sariq, jigarrang. Mevasi pista, urugi oqish. 1000 dona urugi vazni 25—50 g. Asosan chetdan changlanadi. Oʻsuv davri 95—135 kun. Tuproqtanlamaydi. Urugi 1—2° da una boshlaydi, maysalari —6, —7° sovuqqa bardosh beradi. Urugi tarkibida 47—61% gacha oziq-ovqatga ishlatiladigan moy bor. Moyi yuqori si-fatli margarin, texnikada oqsariq boʻyoq va emallar tayyorlashda ham ishlatiladi (1950-yillarga qadar M. gullaridan tabiiy boʻyoq olish uchun ekilgan). Kunjarasi chorva mollari uchun yaxshi ozuqa. M. almashlab ekishda kuzgi bugʻdoy va makkajoʻxoridan keyin ekiladi. Yer kuzda 25—30 sm chuqurlikda haydaladi. Urugʻi kech kuzda yoki erta bahorda qatorlab (qator orasi 30—45 sm) ekiladi. 1 ga maydonga 6–10 kg urugʻ sarflanadi. Oʻsuv davrida oʻtoq qilinadi, kultivatsiyalanadi (1—2-marta). 2-marta mineral oʻgʻitlar bilan oziqlantiriladi. Urugʻi toʻla yetilganda don kombaynida oʻrib-yigʻib olinadi. Hosildorligi 8—14 s/ga va undan ortiq. Oʻzbekistonda 1950-yildan Milyutinskiy 114 navi ekiladi.

Zararkunandalari: maxsar ka-palagi, maxsar filchasi; kasalliklari fuzarioz, zang kasalligi.

Adabiyot
--------

* Momot Ya G. Kultura saflora v Oʻzbekistane, T. 1956.

Halima Otaboyeva.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maxset Saparovich Xoʻjaniyozov** (1947.4.4, Nukus) — opera xonandasi (bas). Oʻzbekiston (1993), Qoraqalpogʻiston (1980), Tatariston (1981) xalq artisti. Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1972). 197274 ylar Navoiy teatrida, 1974-yildan Qoraqalpoq davlat musiqali drama va komediya teatrida yakkaxon xonanda, ayni paytda Nukus musiqa bilim yurtida oʻqituvchi. Opera sahnasida Primbiy (N. Muhammaddinov, "Ajiniyoz"), Gremin (P. Chaykovskiy, "Yevgeniy Onegin"), Kdri loʻli (S. Raxmaninov, "Aleko") kabi partiyalarni ijro etgan. Konsert repertuaridan qoraqalpoq (T. Esirkenovning "Oʻzbekistonim"), oʻzbek (H. Rahimovning "Sevimli yor", T. Sodiqovning "Jonon koʻrinur") va chet el mumtoz kompozitorlar (Brams, Betxoven, Verdi va boshqalar)ning romans, qoʻshiq va ariyalari, shuningdek, qoraqalpoq xalq koʻshiklari ("Boʻzatov", "Jetiasirim") oʻrin olgan. Mintaqaviy (Toshkent, 1972) va xalqaro (Toshkent, 1977; Rio de Janeyro, 1979) tanlovlar laureati. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1983).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Tarhunju Sari Ahmad Posho** (? - 1653 yil 21 mart Istanbul) IV. U 1652 yil 20 iyundan 1653 yil 21 martgacha Mehmed II davrida to‘qqiz oy yigirma bir kun sadr bo‘lib xizmat qilgan Usmonli davlat arbobi.

Hayoti
------

U Albaniyaning Mat shahridan.  Ta'limni Enderunda olgan. Qurolli bosniyalik Muso ogʻa 1633 yilda Misr hokimi bilan birga saroyni tark etar ekan, Kapikulu otliqlari bilan birga chiqib ketgan. Avval Muso Poshoga, keyin esa Hezarpare Ahmad Poshoga xizmat qilgan. Hezarpare Ahmad Poshoning o'ldirilishidan so'ng, uning ukasi Oruch ham otliqlarning Sofu Mehmet Poshoga qarshi qo'zg'olonida halok bo'ldi. Ammo Ahmad og'aning hayotini shayxul-islom Hoji Abdurrahim afandi himoya qilib saqlab qoldi. Unga Diyarbakir gubernatorligi berildi. Keyin Hijozga haj ziyoratiga bordi. U 1649-yil yanvarida Misr gubernatorligiga oʻtib, Diyobakir gubernatorligiga qaytib keladi. 

Tarhunju Ahmad Posho 1651 yilning yanvarida Misrdan quvib, Istanbulga keldi. Naima tarixiy Misr oʻrniga valiy qilib tayinlangan Hadim Abdurrahmon Posho asli sipahi boʻlgani uchun uni haqorat qilganida, Tarhunju Ahmad Posho tomonidan juda mahoratli, ammo xorlovchi tarzda javob berganligini bildiradi.  Istanbulga qaytib kelgach, vazir Gurju Mehmed Posho, Tarhunju Ahmad Posho buyuk isteʼdodlari tufayli vazirlikda unga raqib boʻla oladi, deb oʻyladi. Birinchidan, Misr davlati Tarhunju Ahmad Poshoni hisob-kitoblarida ba’zi xatoliklarga yo‘l qo‘ygani uchun Yedikule zindoniga yubordi. Keyin uni Istanbuldan haydash maqsadida unga Yannina Sanjakbeyi lavozimini berdi; lekin u Salonikida surgun sifatida yashashga buyurilgan.

Manba
-----

1. 1 2  Uzunçarsılı, İsmail Hakkı, (1954) *Osmanlı Tarihi III. Cilt, 2. Kısım, XVI. Yüzyıl Ortalarından XVII. Yüzyıl Sonuna kadar)*, Ankara: Türk Tarih Kurumu (Altıncı Baskı 2011 ISBN 978-975-16-0010) say.404
2. ↑  Vecihi tarihi, say.69, Mısır'a tayininin 1648 yılı sonlarında olduğunu belirtmektedir.
3. ↑  Naima Tarihi: c.5 say.327)
**Tarhan Erdem**, (1933, Bartin, - 2022-yil 8-iyun, Mug'la), turk siyosatchisi, tadqiqotchisi, yozuvchi. 1977-yilda 40. Turkiya hukumatida Turkiya sanoat va texnologiya vaziri lavozimida ishlagan. Erdem, shuningdek , Respublika Xalq partiyasining 16-prezidenti hisoblanadi. Turkiya Buyuk Millat Majlisida Istanbul deputati sifatida qatnashgan va 1999-2000-yillar orasida Jumhuriyat Xalq partiyasi Bosh kotibi lavozimlarida ishlagan.

Yoshlik davrlari va ta'lim olishi
---------------------------------

U 1933-yilda Bartin, Kurucasile shahrida tug'ilgan. 1959-yilda Istanbul texnika universitetining qurilish fakultetini tamomlagan.

Martaba
-------

1959-1995-yillar orasida Turkiya shakar zavodlari, Milliy Mudofaa vazirligi infratuzilma ob'ektlari, Cam Elyaf Sanayi A.Ş kabi turli muassasa va tashkilotlarda loyiha va nazorat muhandisi, bosh direktor va bosh koordinator bo'lib ishlagan. Turli davrlarda "Milliyet "va "Radikal "gazetalarida maqolalar yozgan. "Radikal" gazetasining nashr etilishi tugatilgandan soʻng u T24 axborot saytida oʻz ruknlarini davom ettirdi.

1953-yilda CHPda ro'yxatdan o'tgan. U shahar boshqaruvchisidan tortib partiya bosh kotibigacha deyarli barcha darajalarda ishlagan. Shuningdek, u talabalar uyushmalari va kasb-hunar palatalari boshqaruv kengashi a'zosi, Turk inqilobiy o'choqlari umumiy raisi edi.

1977-yilda Istanbul deputati etib saylangan. 1977-yil iyun oyida u Ecevit hukumatida sanoat va texnologiya vaziri bo'lib, ishonch ovozini olmagan.

Shaxsiy hayot va o'lim
----------------------

U ANAP Izmirning sobiq deputati va Turkiya Buyuk Millat Majlisi spikerlaridan biri İsmet Kaya Erdemning ukasi. Oilali, 2 nafar farzandi bor. Tarhan Erdem TESEV a'zosi edi. Erdem 2022-yil 8-iyun kuni Mugʻlaning Bodrum shahrida davolangan shifoxonada 89 yoshida vafot etdi.

Uning jasadi 2022-yil 11-iyun kuni Bebek masjidida oʻqilgan namozdan keyin Ashiyan qabristoniga dafn qilindi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Eski Bakan Tarhan Erdem hayatını kaybetti" (Türkçe). *CNN TÜRK*. 8 haziran 2022da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8 haziran 2022.
2. ↑  „Eski bakanlardan Tarhan Erdem, İstanbul'da son yolculuğuna uğurlandı". 11-iyun 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11 haziran 2022.
**"Alpomish oʻyinlari" festivali** — Oʻzbekistonning eng yirik milliy sport oʻyinlari musobaqalari. 2 yilda bir marta oʻtkaziladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazir-lar Mahkamasining "Alpomish" dosto-ni yaratilganligining 1000-yilligini nishonlash toʻgʻrisidagi"gi qarori (1998-yil 13 yanvar) asosida tashkil qilingan. Maqsadi — xalq oʻyinlarini keng om-malashtirish, Oʻzbekistonda Alpomish kelbatli yoshlarni koʻpaytirish, ular-ni vatanparvarlik, fidoyilik ruhida tarbiyalash. Festival nizomiga koʻra, u 3 bosqichda oʻtkaziladi. 1-bosqich tumanlar miqyosida tashkil qilinadi. Tuman musobaqasi gʻoliblari 2-bosqichda viloyat musobaqalarida qatnashadilar. Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyat va Toshkent shahri. musobaqalari gʻoliblari 3-bosqich — respublika fi-nal bahslarida qatnashish huquqini qoʻlga kiritadilar. "A.oʻ." f. 6 milliy sport turi; milliy kurash (buxorocha, fargʻonacha usullar), "Turon", kamondan oʻq otish, tosh koʻtarish, armrestling (bi-lak kuchi kurashi) hamda xalq oʻyinlari: "tortishmachoq", "mindi", "boʻron", "elkada kurash" boʻyicha oʻtkaziladi. Musobaqalarda 15 yoshdan 50 yoshgacha boʻlgan kishilar ishtirok etishi mumkin. Oilaviy jamoalarning qatnashishiga ham ruxsat beriladi. "A.oʻ." f. gʻoliblari pahlavonlik, mardlik va oriyat timsoli sifatida hurmatga sazovor boʻladilar. Birinchi "A.oʻ." f. 1998-yil 13—14-noyabrda Termiz shahridagi "Alpomish" sta-dionida boʻlib oʻtdi. Unda umumjamoa hisobida Surxondaryo viloyati vakillari gʻolib chiqdi. 2-oʻrinni Andijon viloya-ti, 3-oʻrinni Toshkent sh. jamoasi oldi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Zona (maʼnolari).

**Zona** (musiqada) — muayyan tovushning tebranish doirasi. 3. nazariyasini rus akustik olimi N. Garbuzov (1880—1955) asoslab bergan. Musiqa tovushlarining umumiy xususiyati saqlangan holda miqdoriy ifodasi (tebranish tezligi, tarkibi, kuchi, davomiyligi va b.) oʻzgarib turadi. Musiqa tovushqatorining har bir pogʻonasiga bir xil tebranishlar emas, maʼlum tebranishlar doirasi toʻgʻri keladi. Maye, birinchi oktava "lya" tovushining umumiy ifodasi 440 gs tebranishga teng deb hisoblansa ham aslida uning tebranish doirasi, yaʼni Z.si 435—445 tebranishlarni oʻz ichiga oladi. Musiqa tovushning bu xususiyatlarini Sharqda ilk bor Forobiy va Ibn Sinolar taʼkidlashgan. Oʻzbek xalq musiqasining 3. xususiyatlarini musiqashunos L. Koval tadqiq etgan.

Adabiyot
--------

* Koval L. G. Intonatsionniy stroy oʻzbekskoy narodnoy muziki, T. 1990.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kamina** (taxallusi; asl ismi Mamatvali) (1770—1840) — turkman mumtoz shoiri. Xiva, Buxoro madrasalarida oʻqigan. Ijodida hajviyot yetakchi oʻrin egallaydi. Qator sheʼrlarida zamona nosozliklari tanqid etilgan ("Gʻariblik", "Qozim", "Davr", "Aklga ishon", "Yarashmas" va b.). "Zulfing", "Bilo bilmadim", "Kelinlar", "Ersarining qizi" kabi sheʼrlarida turkman xalqini birlikka, urugʻlararo ahillikka chaqiradi, sevgi va sadoqat, erk va baxt kabi yuksak gʻoyalarni kuylaydi. K. sheʼrlari turkman, oʻzbek baxshi va ashulachilari repertuaridan keng oʻrin olgan. K. Sharq xalqlari adabiyotida satira janri taraqqiyotiga katta hissa qoʻshgan. Turkman xalqi orasida K. nomi bilan bogʻliq latifalar keng tarqalgan. Asarlari oʻzbek va b. qardosh turkiy tillarga tarjima qilingan. K. tavalludining 200 yilligi keng nishonlangan (1971).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Dolos** (dolos) — qadimgi yunon mifologiyasida yolgʻon va ayyorlik ruhi. Ayyorlik va xiyonat (xiyonat)ning ham ustasi hisoblanadi.

Kelib chiqishi
--------------

Geya (Yer) va Eterning oʻgʻli, yoki boshqa manbalarga koʻra, Erebus (Erebus) va Nyuktaning oʻgʻli. Dolosning koʻplab aka-uka va opa-singillari boʻlgan, ularning aksariyati zoʻravonlik, nifoq, satira va boshqalar kabi turli xil insoniy fazilatlarning ruhiy timsoli sifatida harakat qilishadi. Shuningdek, uning qarindoshlari orasida Titanlar va Sikloplar ham bor edi.

Tavsif
------

Dolos titan Prometeyning shogirdi va Psevdologiyaning hamrohi (yolgʻon). Uning ayol hamkasbi — firibgarlik va yolgʻon maʼbudasi Apata. Uning rim tilidagi ekvivalenti **Mendatsiydir**.

Dolosning birinchi pranki Alethea (Veritas) haykalining soxta nusxasini yaratishga urinish boʻlib, odamlarni asl nusxasi oldida ekanligiga ishontirish edi. Biroq, Dolosning loylari tugab, haykalning oyoqlarini yaroqsiz qoldirishga majbur boʻldi. Ruh bu hiylasi uchun ustoz Prometeyning gʻazabidan qoʻrqdi. Haykallarning oʻxshashligi Prometeyni hayratda qoldirdi. Shuning uchun Dolos aldash va chalgʻitish qobiliyatlarini rivojlantirdi. Bu ruh xudolarni qanday aldaganligi haqida hatto bir nechta hikoyalar mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  Pseudo-Hyginus, *Preface* (trans. Grant)
2. ↑  Cicero, *De Natura Deorum* 3. 17 (trans. Rackham)
3. ↑  Moshe Idel, „Golem: Jewish Magical and Mystical Traditions On the Artificial Anthropoid". p. 4.
**V. I. Lenin** haykali — 1950-yilda Latviya Sovet Sotsialistik respublikasi poytaxti Riga markazida oʻrnatilgan yodgorlik. Sobiq Lenin koʻchasi va Kirov koʻchasi (hozirgi Elizabeth) chorrahasida oʻrnatilgan. 1991-yilda demontaj qilingan.

Yodgorlik mualliflari: meʼmor — Ernest Shtalberg, haykaltaroshlar — Veniamin Bogolyubov va Vladimir Ingal.

Yodgorlik tarixi
----------------

V. I. Leninning haykaltaroshlar V. Ya. Bogolyubov va V. VA. Ingal modeli loyihasiga koʻra bronza haykali quyilgan. Haykal Leningraddagi M. G. Manizer nomli, Qizil bayroq ordenli „Monumentskulptura" badiiy quyma tajriba zavodida quyilgan.

Yodgorlik Latviya respublikasi poytaxti Riga shahrining markaziy xiyobonida, Ozodlik monumentidan joʻka xiyobonining qarama-qarshi tomonida, Nativity sobori va hozir Latviya Respublikasi Vazirlar Mahkamasi joylashgan maʼmuriy binodan uncha uzoq boʻlmagan joyda oʻrnatilgan.

Yodgorlik tagkursisi yuqori darajadagi binolar uchun ishlatiladigan qizil Shroksha kvartsiti bilan qoplangan. Bunday kvartsit SSSRning 1937-yil (Parij) va 1939-yilgi (Nyu-York) Butunjahon koʻrgazmalaridagi pavilonlarida, shuningdek, Moskva metro stantsiyalarida ishlatilgan.

V.I.Lenin haykalining tantanali ochilishi 1950-yil 20-iyulda, Latviya Sovet Sotsialistik Respublikasi eʼlon qilinganligining oʻn yilligi arafasida (21-iyul) boʻlib oʻtgan.

Oʻsha vaqtda urf boʻlgan sovet anʼanalariga muvofiq, shaharliklar qariyb qirq yil davomida davlat bayramlari va unutilmas sanalarda yodgorlik poyiga gullar keltirishgan. Meʼmor bu holatni ham inobatga olgan. Tantanali tadbirlar chogʻida qizil granitdan yasalgan poydevorning keng supasiga gullar qoʻyilgan.

1991-yil 25-avgustda yodgorlik demontaj qilingan. Demontaj paytida shikastlangan haykal Riga shahar chekkasidagi omborlardan birida saqlanmoqda.

Yana qarang
-----------

* Haykaltarosh Veniamin Bogolyubov
* Haykaltarosh Vladimir Ingal
* Arxitektor Ernest Stahlberg
* yodgorliklar V. VA. Lenin Latviyada
* Muzey V. VA. Lenin Rigada
* yodgorliklar V. VA. Lenin

Manbalar
--------

1. ↑  „О памятниках В. И. Ленину в Риге". 16-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-oktabr 2013-yil.
2. ↑  „Livejournal. Восстановят ли в Риге памятник Ленину?". 15-yanvar 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-oktabr 2013-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Leninu V. I. pamyatnik // Riga : Ensiklopediya = Enciklopēdija Rīga / [per. s latish. ; gl. red. P. P. Yeran]. — Riga : Glavnaya redaksiya ensiklopediy, 1989. — S. 423-424. — ISBN 5-89960-002-0.

Havolalar
---------

* Latviya yoshlari Rigadagi Lenin haykalini qayta tiklamoqchi. Andoza:Wayback 2.
* Riga Andoza:Wayback 2 V. I. Lenin yodgorliklari nusxasi

|  |
| --- |
| **Lenin haykali Riga** haqida Vikipediyaning qardosh loyihalarida koʻproq bilib oling |
|  | Maʼno va tarjimalari Vikilugʻatda |
|  | Media fayllar Vikiomborda |
|  | Taʼlim resurslari Vikiversitetda |
|  | Xabarlar Vikiyangiliklarda |
|  | Iqtibos, maqol va matallar Vikiiqtibosda |
|  | Asarlar matnlari Vikimanbada |
|  | Kitob va darsliklar Vikikitobda |
|
|
|
**Tarinkot jangi** 2001-yilda Afgʻonistondagi urush paytida boʻlib oʻtgan. Bu urush Afgʻonistonning janubida joylashgan Tarinkot shahrida boʻlib oʻtgan. 2001-yil 14-noyabrda ODA 574 va Hamid Karzay 4 MH-60K vertolyotlari orqali oz sonli partizanlar bilan Uruzgan viloyatiga kiritildi Karzay kuchlarining yaqinlashishiga javoban Tarinkot shahri aholisi isyon koʻtarib, oʻzlarining Tolibon maʼmurlarini quvib chiqarishdi. Karzay shahar oqsoqollari bilan uchrashish uchun Tarinkotga bordi. U yerdaligida, Tolibon Tarinkotni qaytarib olish uchun 500 kishilik qoʻshinni toʻpladi. Karzayning kichik kuchlari va AQSh armiyasining ODA 574 maxsus kuchlari va ularning AQSh havo kuchlarining jangovar nazoratchisi, texnik serjant Aleks Yoshimoto boshchiligidagi Amerika kontingenti ularning oldinga siljishini toʻsish uchun shahar oldiga joylashtirildi. Yoshimoto tomonidan boshqariladigan havo kuchlari yordamiga tayangan holda, Amerika/Afgʻon kuchlari Tolibon harakatini toʻxtatib, ularni shahardan haydab chiqarishga muvaffaq boʻldi. Tarinkot jangida 300 dan ortiq askar qurbon boʻldi. ularning Shimoliy Alyans va AQSh ittifoqidagi tomondan 20 kishi, Tolibon tomonda esa 300 dan ortiq jangari halok boʻldi.

Tolibonning Tarinkotdagi magʻlubiyati Karzay uchun muhim gʻalaba boʻldi, u gʻalabadan foydalanib, oʻzining yangi tashkil topgan partizan guruhiga koʻproq odamlarni jalb qildi. Uning kuchi kattalashib, 800 ga yaqin kishiga yetadi. 30-noyabr kuni ular Tarinkotni tark etib, Qandahor tomon yurishni boshladilar.

Erik Blehm tomonidan yozilgan „*The Only Thing Worth Dying For (*Oʻlishga *arziydigan yagona narsa"*) asarida Erik Blehm tomonidan AQSh armiyasining maxsus kuchlari boʻlinmasi boʻlgan Alpha 574 operativ otryadining tajribalari haqida hikoya qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  98, 000
3. ↑  Neville, Leigh,  *Special Forces in the War on Terror (General Military)*, Osprey Publishing, 2015 ISBN 978-1472807908, p.43
4. ↑  „Archived copy". 8-aprel 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-may 2009-yil.
5. ↑  *Jon.* „Eleven Men at the Gates of Kandahar - Special Operations Forces and Operation Enduring Freedom".  Defense Media Network (16-dekabr 2012-yil). Qaraldi: 2-aprel 2018-yil.
6. ↑  „The United States Army in Afghanistan - Operation ENDURING FREEDOM - October 2001-March 2003". 23-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-avgust 2022-yil.
**Paragonit** (yun. paragon — aldovchi; talkka juda oʻxshash) — mineral, muskovit guruhiga mansub slyu-dalar. Kimyoviy tarkibi NaAl2[AlSi3O10] [ON, F]2. Monoklin singoniyali, yupqa plastinkasimon agregat tuzilishga ega. Qattikligi 2—2,5. Zichligi 2,7—3,0 g/sm3. Tashqi koʻrinishi muskovitdan farq qilmaydi. Slanetslar orasida uch-raydi. AQSH, Rossiya Federatsiyasi (Ural), Shveysariyada topilgan. Yirik kristallari izo-lyatorlar tayyorlashda ishlatiladi. Oʻzbekistonda Qorjontov tizmasidagi oqtosh ikkilamchi kvarsitlari orasida ochyashil rangdagi mayda tangacha va zich agregat holatda uchraydi. G.da ish-krrlardan Na2O koʻproq.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |