recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Muhammad Hoji Salleh** — malay ziyoli shoiridir.
Yozuvchi doktor Muhammad Hoji Sallehning asarlarini Andrey Voznesenskiy, Yevgeniy Yevtushenko va Bella Axmadulina kabi shoirlar sovet davrida yangi va erkin she’riyat uslubini yaratgan juda mashhur Muhamed she'rlarini rus tiliga tarjima qilgan.
Xorijda (AQShda) ta’lim olgani va ingliz tilida she’r yoza olgani uchun Muhammadni "ziyoli shoir" deb atashgan.
Bu atama rus tadqiqotchisi doktor Boris Parnikel (1934-2004) tomonidan ham ishlatilgan.
MALAYZIYA Milliy mukofoti sovrindori doktor Muhammad Hoji Salleh o'zining ajoyib iste'dodi va butun insoniyatga daxldor muammolarni tushunish qobiliyati bilan Malayziyada mashhur. Chunki uning she’riyati umumbashariy bo‘lib, uni hamma tushuna oladi. Bu uning "mustamlaka tili" bo'lgan ingliz tilida she'r yozish qobiliyatidan ham kelib chiqishi mumkin.
Shaydullayeva Ròzinor, [09.12.2022 10:44]

Faoliyati
---------

Uning ishi 1960 yilda Battervort savdo maktabida o'qituvchi sifatida boshlandi va keyin bir nechta maktablarda o'zining universitet xizmatlarini repetitor, o'qituvchi, o'ng qo'l maslahatchisi bo'lish uchun davom ettirdi va keyinchalik mahalliy va xalqaro universitetlarda bir nechta ilmiy lavozimlarda xizmat qildi. U, shuningdek, 1979 yilda 37 yoshida ushbu lavozimga tayinlangan eng yosh professor sifatida tarixni yozdi[1].
Malayziyaga qaytib kelgach, u Universiti Kebangsaan Malaysia va Universiti Sains Malaysia universitetlarida xizmat qildi. 42 yil davomida u USM, UKM va UMda xizmat qilgan. U AQSh, Bruney, Germaniya va Niderlandiyaga tashrif buyurgan professor sifatida dars berishga taklif qilindi va AQSh, Yaponiya va Niderlandiyadagi bir qancha universitetlardan "stipendiya" oldi.

Manbalar
--------

1. Viktor A. Pogadaev. Malay jangchisining "ruhi" // Kundalik yangiliklar, 23.12.2017[1]
2. Janubi-Sharqiy Osiyoda davlatning rivojlanishi va adabiyot/madaniyatning rivojlanish jarayoni. Ijrochi muharrir V.A. Pogadaev. M:. Osiyo va Afrika tadqiqotlari instituti, M.V. Lomonosov nomidagi Moskva davlat universiteti; Nusantara jamiyati, 1997, p. 154-167[1]
3. Orolga aylanish uchun dengizga tushish: II jild. Muhammad hoji allohning to'liq she'rlari. Kuala-Lumpur: ITBM, 2014, p. 325[1]
4. "Prof Dr Muhammad Hj Salleh 2008 yil Davlat akademik arbobi deb topiladi". Asl nusxadan arxivlangan, 2013-02-12. 2021-08-31 da qabul qilingan.[1]

Havolalar
---------
**Doʻrmon masjidi** — Navoiy viloyati Karmana shaharchasida joylashgan masjid. Masjid Navoiy viloyati adlya boshqarmasi tomonidan roʻyxatga olingan

Tarixi
------


**Doʻrmon** — oʻzbek xalqi tarkibiga kirgan qabilalardan biri. Doʻrmon moʻgʻulcha „toʻrt" demakdir. Toʻrtta urugʻdan tashkil topgani uchun shunday atalgan boʻlishi mumkin. Doʻrmon qabilasi XV asrda Oʻzbek ulusida katta nufuzga ega boʻlgan. Doʻrmonlar XVI asr boshlaridan eʼtiboran Oʻrta Osiyo hududiga kelib oʻrnashib, Buxoro xonligining siyosiy hayotida faol qatnashgan. Doʻrmonning bir qismi Toshkent vohasiga kelib joylashgan va joy nomi atamasi sifatida saqlanib qolgan.

Masjid qadimgi ipak yoʻli yaqinida joylashgani sababli, safarda yurgan, musofir kishilar uchun ziyorat qilib namoz oʻqib ketadigan makon boʻlgan. Sobiq tuzum davrida masjid binosidan omborxona va turli maqsadlarda foydalanishgan. Natijada masjid binosi birmuncha eskirib taʼmirtalab boʻlib qolgan edi. 1998-yilda bu masjid Navoiy viloyati adlya boshqarmasi tomonidan roʻyxatga olingach, xashar yoʻli bilan masjid binosi qaytadan taʼmirlandi va masjid xovlisi obod qilindi. 2012-yilda masjidning eski taxoratxonasi oʻrnida zamon talablari asosida yangi taxoratxona qurilib foydalanishga topshirildi.

Masjid bogʻi obodonlashtirildi, turli xil mevali va manzarali daraxtlar va gullaroʻtqazildi. Xozirda masjid oʻz binosiga 180—200 kishini sigʻdira oladi. Juma va Hayit namozlarida bu masjid namozxon va ziyoratchilar bilan gavjum boʻladi. Namoz oʻqish xonasi, xonaqoh, imom xatibi uchun alohida xonalar, va tahoratxonalari mavjud. Isitish tarmogʻi, yoritish chiroqlari soz holatda, atrofi obodonlashtirilgan, kuzatuv kameralari mavjud. Qur’on oyatlaridan keltirilgan bannerlar eski, tom qismiga oʻrnatilgan karnaylar joriy taʼmirtalab holatda.

Manbalar
--------

1. ↑  „Navoiy viloyati Islomiy qadamjolar" (uzbekistan.travel). Qaraldi: 26-iyul 2023-yil.
2. ↑  „ДЎРМОН" («toshkent» ensiklopediyasi). 4-sentabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-iyul 2023-yil.
3. ↑  „Navoiy viloyatidagi "Do‘rmon" masjidi yangidan quriladi" (daryo.uz). 26-iyul 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-iyul 2023-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Masjid haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ozod qiluvchi-tankchilar** — Sovet qoʻshinlari tomonidan Krivoy Rog shahrini nemis bosqinchilaridan ozod qilgani xotirasiga oʻrnatilgan tarixiy yodgorlikdir.

Tarixi
------

Yodgorlik Krivoy Rog uchun boʻlgan janglar xotirasiga bagʻishlangan boʻlib, 1943-yil 23-oktabrdan 1944-yil 22-fevralgacha shaharni nemis bosqinchilaridan ozod qilgan sovet tankerlari sharafiga oʻrnatilgan. Janglarda 5-gvardiya tank armiyasi , 2-Ukraina frontining 18- va 29-tank korpuslari, 23-gvardiya korpusi, 4-gvardiya mexanizatsiyalashgan korpusi, 28-alohida gvardiya tank polki, Ukraina 3-sonli 6-alohida ogʻir tank polklari qatnashgan. Aynan tankerlar 1943-yil oktabr oyida birinchi boʻlib Krivoy Rogga bostirib kirib, hozirgi yodgorlik oʻrnatilgan tarixiy joyga yetib kelishgan.

Ural metallurglari tomonidan Krivoy Rog aholisi ishtirokida qurilgan 23-raqamli T-34-85 tanki jangda Pragagacha yetib kelgan.

1972-yilda Krivoy Rog shahar kengashi ijroiya qoʻmitasining iltimosiga binoan Kiyev harbiy okrugi qoʻmondonligi tankni muzey arsenallaridan shaharga oʻtkazgan. Krivoy Rog shahar Kengashi ijroiya qoʻmitasining 1972-yil 14-apreldagi 20/114-son qarori bilan Tinchlik maydoniga yodgorlik koʻrinishidagi tank oʻrnatilgan. Tantanali ochilish 1972-yil 8-mayda boʻlib oʻtgan. Dnepropetrovsk viloyat kengashi ijroiya qoʻmitasining 1972-yil 6-iyuldagi 453-sonli qarori bilan ob’ekt 1683-sonli xavfsizlik raqami ostida davlat hisobiga olingan.

Xarakteristikasi
----------------

Tashabbuskor Krivoy Rog tarixiy oʻlkashunoslik muzeyi direktori Yakov Rakitindir.

Tank Krivoy Rog markaziy tumanidagi Ozodlik maydoni markazidagi poydevorga oʻrnatilgan. Loyiha muallifi arxitektor Boris Koxno.

Jangovar mashina yashil rangga boʻyalgan. Minoraning ikki tomonida oq boʻyoq bilan 23 raqamlari yozilgan. Temir-beton poydevori asosi 4,5x8x4,55 m, tepasi qiya kesilgan piramida koʻrinishida, kulrang rangga boʻyalgan (yuqori qismi oʻlchamlari 3,7x6,54x3,3 m, old tomonining balandligi 3,55 m, orqa tomoni — 2, 41 m). Tankning balandligi 2,6 m.

Manbalar
--------

1. ↑  S 1975 goda — ploщad Osvobojdeniya.

Adabiyotlar
-----------

* Tankistam pamyatnik // Ensiklopediya Krivorojya. V 2 t. T. 2. L—Ya : [ukr.] / sost. V. F. Buxtiyarov. — Krivoy Rog : Yavva, 2005. — S. 563.
* Pamyatniki istorii i kulturi Ukrainskoy SSR: katalog-spravochnik [P. T. Tronko i dr.]. — K.: Institut istorii Akademii nauk Ukrainskoy SSR: Naukova dumka, 1987. — S. 115.
* Buxtiyarov V. Pomnim / Buxtiyarov V. — Krivoy Rog: Krasniy gornyak, 1994. — S. 97—100.

Havolalar
---------

* Krivoy Rog resurs markazidagi tanker-ozodchilar haykali(Ukraincha) )
* „Rudana" SEC: poydevor ustidagi tarix: tankerlar uchun(Ukraincha) )
**Muhammad ibn Abd Keshiy** Abdulhamid Keshiyning oʻgʻli oʻz otasidan koʻplab hadislar rivoyat qilgan. Muhammad ibn Abd Keshiydan koʻplab muhaddislar hadis keltirgan. U ota-bobolarining maʼnaviy merosini asosiy davomchilaridan hisoblanib, keshiylar sulolasini davom ettirgan. U Muhammad Abu Jaʼfar Kabiy (Keshiy) ham deb nomlangan va 286/899 yilda vafot etgan. Muhaddisning oʻgʻli otasidan soʻng uning ilmiy merosini davom ettirgan. Otasi va bobolari haqidagi tarixiy maʼlumotlarni Abdulhamid Keshiyning musnad va tafsir asarlarini keyingi avlodlarga etkazilishida katta xizmat qilgan.
Muhammad ibn Abd Keshiyning asosiy ustozi oʻz otasi Abdulhamid Keshiy hisoblanadi undan arab tili, hadis, tafsir va boshqa fanlardan tahsil olgan. Keshiylar sulolasining kenja vakili Muhammad Keshiy quyidagi ustozlardan ham ilm-maʼrifat oʻrganib ulardan hadislar rivoyat qilgan. Ular Abu Ismoil Abdurrahmon ibn Uʼbbod ibn Ismoil Maʼvaliy, Muhammad ibn Gʻolib ibn Abdurrahmon ibn Yazid, Usmon ibn Shayba, Hasan ibn Haysam Abu Ali Mazaniy Bagʻdodiy, Ubaydullo ibn Muso, Yahyo ibn Mugʻira, Bishr Ibn Aflah Keshiy va boshqalar.
Muhammad ibn Abd Keshiy ham ulugʻ ustozlardan olgan ilmni oʻz shogirdlariga taʼlim bergan. Undan quyidagi kishilar hadis rivoyat qilishgan. Ular Ibn Sakin Aʼmr ibn Muhammad, Abdulmumin ibn Xalaf Nasafiy, Ibrohim ibn Xuzaym Shoshiy, Husayn Ibn Ismoil Forisiy va boshqalar.
Muhammad ibn Abd Keshiy otasining eng keyingi shogirdi boʻlgan „Musnad Abd" va „Tafsir Abd" asarlarini muhaddisning oʻzidan eshitib yozib olgan Ibrohim ibn Xuzaym Shoshiy bilan birga hatto unga ustoz boʻlib, ana shu buyuk merosni yozma holda saqlanib qolishida ilmiy hamkorlikda ish olib borgan. Muhaddis asarlarining qoʻlyozma nusxalari Ibrohim ibn Xuzaym Shoshiy orqali bizgacha etib kelgan.
Muhammad ibn Abd Keshiy va uning oilasiga oʻxshash ilm-maʼrifat, hadis ilmi yoʻlida xizmat qilgan oilaviy sulola vakillari tarixda juda kam uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Заҳабий. Тариху-л-ислом. – Байрут: Дору китоби арабий, 1987. – Ж. 21. – Б. 274.
2. ↑  Самъоний (506-562 ҳ.). Ансоб.– Байрут, Дорул фикр. 1998. – Ж.2. – Б. 461.
3. ↑  Ибн Ҳажар Асқалоний. Исобату фий тамйизи-с-саҳобати. – Байрут. Дору Ҳийл. 2009. – Ж. 7. – Б. 219.
4. ↑  Муҳаммад ибн Ҳиббон (354 ҳ.в.) Мажруҳийн мин муҳаддисийн. 2009. – Ж. 2. – Б. 15.
5. ↑  Хатиб Бағдодий. Тариху Бағдод. – Байрут: Дору китоби илмий, 1995. – Ж. 7. – Б. 450.
6. ↑  Ибн Асокир. Тариху-л-Дамашқ. 2009. – Байрут. – Ж.22. – Б.78. ва – Ж. 62. – Б.672.
7. ↑  Ибн Ҳажар Асқалоний (773/852ҳ.). назҳату-л-албоб фий-л-алқоб. – Риёз. Мактабату рушд, 1989. – Ж. 1. – Б. 123.
8. ↑  Ибн Ҳажар Асқалоний. Исобату фий тамйизи-с-саҳобати. – Байрут. Дору Ҳийл, 2009. – Ж. 7. – Б. 219.
9. ↑  Муҳаммад ибн Ҳиббон (354 ҳ.в.) Мажруҳийн мин муҳаддисийн. 2009. – Ж. 2. – Б. 15.
10. ↑  Заҳабий. Тариху ислом. Дору китоби арабий, 1987. – Ж. 21. – Б. 274.
11. ↑  Ибн Асокир. Тариху-л-Дамашқ. – Байрут. 2009.– Ж. 62. – Б.672.
12. ↑  Абу Наъим Аҳмад Исбаҳоний (430 ҳ.в.). Маърифату-с-саҳоба. – Риёз: Дору-л-ватан, 1998. – Ж. 3. – Б. 1640.
**Shoymardan Qudratov** (1933 -?) — oʻzbek paxtakori, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1966).

Surxondaryo viloyati Sho‘rchi tumani Yangibozor qishlog‘ida tug‘ilgan. 1962-yildan KPSS aʼzosi.

Toshkent qishloq xoʻjalik institutini sirtdan tamomlagan (1975).

1947-1966-yillarda Sho‘rchi tumanidagi „Kommuna" kolxozida (1964-yildan Oxunboboyev kolxozi deb nomlangan) kolxozchi, traktorchi, brigada boshligʻi, yaxlit mexanizatsiyalashgan brigada rahbari lavozimlarida faoliyat yuritgan.

Shoymardon Qudratov 1966-yilda o‘zlashtirilmagan yerlarga jo‘nab ketgan. 1967-yildan Oʻzbekiston SSR Surxondaryo viloyati Gagarin tumanidagi „Sovetobod" sovxozining kompleks-mexanizatsiyalashgan brigadasi brigadiri.

Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1966). Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan paxtakor (1964).

1968-yilda „Sovetobod" sovxozida umumittifoq rekordini qayd etib, 528 tonna paxta, shu jumladan, 120 tonna nozik navli paxtani terib olgan. 1970-yilda „O‘zbekiston" mashinasida 650 tonna paxta terishga erishgan. 1971-yilda paxta terish mashinasi bilan 800 tonnadan ortiq paxta terib jahon rekordini o‘rnatgan.

1972-yildan Sherobod tumani N.Murodov nomidagi sovxoz (8-sonli sovxoz) direktori.

8-chaqiriq SSSR Oliy Kengashi deputati (O‘zbekiston SSR 111-son Termiz saylov okrugidan Millatlar kengashi deputati). KPSS XXIII va XXIV qurultoylari delegati. KPSS Markaziy taftish komissiyasi aʼzosi (1971-1976).

**OAVda chop etilgan nutqi:**

Qudratov Shoymardon: Har bir xonadonga mexanik mahorat maktabi kerak! Respublikaning olijanob mexanizatori Shoymardon Qudratovning O‘zbekiston qishloq mehnatkashlariga so‘zlagan nutqi — „Pravda Vostoka", 1971-yil, 25-noyabr.  

Qudratov, Shoymardon: Navbatchi bizni dalaga chaqiradi. [Qahramon-ijtimoiy murojaat. Mehnatkash, Gagarin tumani „Sovetobod" sovxozining kompleks mexanizatsiyalash brigadasi boshligʻi. „Pravda Vostoka", 1969-yil, 4-dekabr; Sovet  Qoraqalpogʻistoni, 1969-yil, 7-dekabr.  

Qudratov Shymardon Qudratovich Lenin (1977), Oktabr inqilobi va xalqlar doʻstligi ordeni bilan mukofotlangan.

Eslatmalar
----------

1. ↑  Zvezda Vostoka — Google Knigi
2. ↑  [Ensiklopediya xlopkovodstva, Tom 1, str. 452]

Manbalar
--------

* Kudratov Shaymardan Kudratovich (rus.). Sayt „Geroi strani".
* Yejegodnik BSE, 1971 god.
* Ensiklopediya xlopkovodstva, tom 1, 1985, str. 452.
* Deputati Verxovnogo Soveta SSSR. Verxovniy Sovet SSSR. Izd-vo „Izvestiya Sovetov Deputatov Trudyaщixsya SSSR", 1970
* Istomin M. S. Opit raboti znatnogo mexanizatora. Shaymardana Kudratova. T. „Uzbekistan", 1971. 20 s. s portr. (Za visokiy urojay).—17 sm.
* Kudratovskie millioni
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Insho (maʼnolari).

**Insho** (taxallusi; asl ismi Inshoollohxon Insho) (?, Murshidobod — 1818) — hind yozuvchisi. Urdu, hind, fors tillarida ijod qilgan. 1786-yil dan Dexlidagi, soʻng Lakhnavdagi shoh saroylarida xizmat qilgan. I. ning urdu tilida yaratgan sheʼriy merosi (9000 baytdan iborat) orasida qasidalar aloxida oʻrin tutadi. I. hind adabiyotida nasriy anʼanalarni boshlab bergan adiblardan biri. "Rani Ketki tarixi" qissasi mutlaqo oʻziga xos asardir. I. ning fors tilida yaratgan "Daryoi latofat" ("Goʻzallik daryosi") ilmiy asari urdu tili grammatikasi, stilistikasi, sheʼr tuzilishiga bagishlangan birinchi asardir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kirgil ota ziyoratgohi** — Fargʻona viloyatining Margʻilon shahrida joylashgan qadamjo. Marg‘ilon shahar, Bobodehqon ko‘chasi, 2-uyda joylashgan.

„Kirgil mozor" ziyoratgohi Marg‘ilon shahriga janub tomondan kirishda shu nom bilan ataluvchi mahalla ichida joylashgan. Ikkinchi nomi „Kirg‘il mozor". Ziyoratgoh 1933-yilda qurilgan. milliy uslubda qurilgan maqbara, chillaxona, ayvonlardan iborat.

Maqbara toʻgʻrisida aholi oʻrtasida har xil fikrlar mavjud. Naql qilinishicha, bundan taxminan ikki yuz yil muqaddam yashab o‘tgan Kirg‘il ota yoxud „Mushukni tiriltirgan to‘ram" nomi bilan mashhur bo‘lgan Hazrat Ubaydulloh ibn Abdulloh xoʻja qabri ustida qurilgan maqbara.
Xalq ogʻzida Kirgil ota ziyoratgohi deb atalishiga oid rivoyatlar ham mavjud: Kunlardan bir kuni hazrat Ubaydullo Xoʻja Eshon masjidda vaʼz aytib turgan mahali uning muridlaridan biri kelib „Hazratimning vaʼzlarini eshitishga kech qolibman", deb tashqarida qolib kirishga jur’at qilolmay turgan bir paytda uning holati Ubaydullo Xoʻja Eshonga ayon bo‘ladi: „Kirgil so‘fi", deya xitob qiladi ustoz. Masjiddagilar hazrat bu so‘zlarni kimga aytdi ekan deb taajjubga tushganlarida eshik ochilib, boyagi so‘fi kirib keladi. Shu tarzda Ubaydullo Xoʻja Eshonni „Kirgil ota" deb atashgan ekan.
Boshqa bir rivoyatda keltirilishicha, Farg‘ona vodiysi hududiga qalmoqlar bosqin qilib, hozirgi Qirguli hududiga yetib kelganlarida bunday dahshatli baloni yoʻq qilishni aholi Hazrat Ubaydullo Xoʻja Eshondan iltimos qiladi.
„Avliyolar xudomas lekin Xudo ulardan judo emas", deganlaridek Hazrat Ubaydullo Xoʻja Eshon erta tongda Xudodan yurtga kelgan baloni tezroq daf qilishni so‘rab: „Xudoyim, bu dushmanni o‘zing qaytar! Iloyo bitta qolmay qirilib ketsin", deya duo qilgach, dushman o‘z-o‘zidan qirilib ketgan ekan. Shundan so‘ng bu nom „Qirg‘il" yoxud keyinchalik „Qirguli" deb yuritilgan.

Majmuaning sovetlar davridagi taqdiri nomaʼlum. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarori bilan 2019-yilning 4-oktyabrida Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rasuljon Mirzaahmedov, Azizbek Murtazayev, Asilbek Murtazayev*. Marg‘ilon zamini javohirlari*. Farg'ona 2014 — 44 bet. ISBN 978-9943-4272-1-1.
2. ↑  „Fargʻona viloyati". *uzbekistan.travel*. Qaraldi: 3-iyul 2023-yil.
3. ↑  BAXTIER ERALIYEV*. O'zbekiston ziyoratgohlari va qadamjolari. Farg'ona viloyati*. Toshkent 2014 — 232 bet. ISBN 978-9943-335-24-0.
4. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyun 2023-yil.
**Inson huquqlari bo'yicha Osiyo markazi** ( **ACHR** ) Osiyoda inson huquqlari va asosiy erkinliklarini ilgari surish hamda himoya qilishga bag'ishlangan NNT (nohukumat tashkilot). Bosh ofisi Hindistonning Nyu-Dehli shahrida joylashgan. Tashkilot o'z vaqtida va aniq ma'lumotlarni taqdim etishga intiladi, mamlakatdagi vaziyatlar yoki alohida holatlar bo'yicha tekshiruvlar, tadqiqotlar va kampaniyalar va lobbilarni olib boradi. U huquq himoyachilari va fuqarolik jamiyati guruhlari ta'sirini oshirishga qaratilgan, inson huquqlari bo'yicha xalqaro standartlarni ishlab chiqish jarayonlariga hissa qo'shish; siyosiy, huquqiy va amaliy maslahatlar beradi. U xalqaro taraqqiyotga huquqqa asoslangan yondashuvlar orqali madaniy, ijtimoiy va iqtisodiy huquqlarni ta'minlaydi. Markaz Hindiston, Shri Lanka, Bangladesh, Nepal, Filippin, Afg'oniston, Butan, Maldiv orollari, Pokiston va Tailandga alohida e'tibor qaratadi. Ushbu tashkilot Subimal Bikash Chakma tomonidan asos solingan.

Havolalar
---------

* Bosh sahifa
* BMTTDning "Demokratik boshqaruv bo‘yicha faoliyat yurituvchi fuqarolik jamiyati tashkilotlari uchun qo‘llanma" (PDF)ga kirish
**Aleksandr Stepanovich Abdalin** (1906-yil 25-dekabr, Saratov viloyati Xmelinka — 1978-yil 23-oktabr, Toshkent ) — Oʻzbekiston SSR davlat va siyosiy arbobi; Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumi raisining oʻrinbosari (1963—1978).

Tarjimai hol
------------

Aleksandr Stepanovich Abdalin 1906-yil 25-dekabrda Saratov guberniyasining Xmelinka shahrida kambag‘al dehqon oilasida tug‘iladi. 

U 1922-yildan mardikor sifatida ishlagan. 1923-yilda komsomol, 1930-yilda – BKP(b)ga a’zo bo‘ladi. O‘zbekiston Kompartiyasi(b) MK  instruktori, O‘zbekiston KP(b) MK bo‘lim mudiri o‘rinbosari va bo‘lim mudiri, O‘zbekiston Kompartiyasi(b) Farg‘ona viloyat qo‘mitasi 2-kotibi lavozimlarida ishlaydi.

1959-yil 23-martgacha — O‘zbekiston Kompartiyasi Toshkent viloyat qo‘mitasining 2-kotibi.  

Abdalin 1963-yildan—1978-yil 2-oktabrgacha — O‘zbekiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumi raisining o‘rinbosari; bundan tashqari, bir vaqtning o‘zida — O‘zbekiston Respublika tabiatni muhofaza qilish jamiyati raisi sifatida ham faoliyat yuritadi. 

O‘zbekiston SSR Oliy Kengashi 3—9-chaqiriqlar deputati.

Aleksandr Abdalin 1978-yil 23-oktabrda vafot etadi, Chigʻatoy qabristoniga dafn etiladi.

Mukofotlari
-----------

* Oktyabr inqilobi ordeni
* Beshta Mehnat Qizil Bayroq ordeni
* Qizil yulduz ordeni
* "Faxriy nishon" ordeni

Xotirlash
---------

Sirdaryo viloyatida paxtachilik sovxoziga A.S.Abdalin nomi beriladi.

Manbalar
--------







1. ↑  Ныне территория относится к Саратовской области (см.: „Хмелинка Саратовской области".  Генеалогическая база знаний: персоны, фамилии, хроника. 29-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-yanvar 2016-yil.

).
2. ↑  „Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898 - 1991".
3. ↑  „Мемориал памяти".
4. ↑  „Сentrasia.org".
**Byust** (lot. bustum — kuydirish joyi, frans. buste — maqbaradagi haykal) — odamning koʻkrakdan yuqori — bosh qismi tasvirlangan haykal, mukammal haykaltaroshlik asari. Dastlab Misr va Yunonistonda paydo boʻlgan, soʻng Qadimgi Rimda portret sanʼati sifatida shakllangan (mujassamotiga taglik ham qoʻshilgan). Uygʻonish davri sanʼatida keng tarqalgan. Donatella Deziderio da Settinyano, L. Bernini, J. A. Gudon, O. Roden va boshqa, Rossiyada F. Shubin, S. Galberg va boshqa eng yaxshi B. namunalarini yaratgan. Oʻzbekiston hududida milodiy 1-asrdan boshlab B. haykallar yaratilgan. Maye, Ayritomaan topilgan musiqachilar (2-asr), Qoʻykirilgan qalʼadan topilgan ostadon qopqogʻiga ishlangan erkak boshi (2—3-asrlar), Samarqanddan topilgan ostadonning haykal kismi (6—7-asrlar).

20-asr oʻzbek haykaltaroshligida taniqli jamoat, madaniyat va sanʼat arboblarining B.lari (A. Shoymurodov, "Mehnat qahramoni Sh. Qudratov"; H. Husniddinxoʻjayev, "Mannon Uygʻurt", "Hamza"; A. Ahmedov, "Komil Yormatov"; Ya. Shapiro, "Shukur Burhonov" va boshqalar), shuningdek inson, ayol goʻzalligi tarannum etilgan B.lar (N. Feodoridis, "Ayol"; E. Tojiboyev, "Oydin" va boshqalar) ham yaratildi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Baliq filetosi
**Fileynik** nomi bilan mashhur boʻlgan **file pichoq**, baliq, goʻsht yoki parranda goʻshti filesini tayyorlashga moʻljallangan oshxona yoki baliq pichogʻi hisoblanadi.

Tavsifi
-------

File pichoq uzun, tor va egiluvchan boʻlib, bu pichoqqa bir harakat bilan goʻsht, baliq yoki parranda goʻshtidan ingichka va tekis file boʻlaklarini ajratish imkonini beradi. Pichoqning uzunligi 10 dan 34 santimetrgacha boʻlishi mumkin. 10, 15, 19 va 23 santimetrli pichoqlar oʻlchami standart, uzunligi 19 santimetr boʻlgan pichoqlar esa universal hisoblanadi, bu esa har qanday oʻlchamdagi masalliqlarni kesish imkonini beradi.

File pichoqning tigʻlari zanglamaydigan poʻlatning turli navlaridan, tutqichi esa yogʻoch, rezina va plastikdan tayyorlanadi. Tutqichlarda koʻpincha koʻrsatkich barmoq uchun tirgak yostigʻi mavjud boʻlib, ular tigʻ bilan birlashgan joyda joylashgan.

File pichoqlari mahkamlangan tigʻ hamda buklama sifatida ham mavjud. File pichogʻining elektr asbob koʻrinishidagi versiyalari mavjud.

Qoʻllanilishi
-------------

Ushbu pichoqlar baliq, goʻsht yoki parranda goʻshtini file qilishda qoʻllaniladi. File pichoqlari yordamida file suyak va teridan ajratiladi. Har xil oʻlchamdagi goʻsht, baliq va parranda goʻshtini kesish uchun turli uzunlikdagi file pichoqlaridan foydalaniladi, baliqni qayta ishlash uchun esa pichoq uzunligi kesilayotgan tana goʻshti kengligidan bir yarim-ikki baravar uzunroq boʻlgan pichoqdan foydalanish tavsiya etiladi. File pichoqlari sushini tayyorlashda ham qoʻllanilishi mumkin.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Justin Hoffman.* „Fillet Knife Facts" (en) (deadlink).  sportsmansguide.com. 6-sentabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-yanvar 2017-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2015-09-06).
2. ↑  Н. С. Алексеев 1954. sfn error: no target: CITEREFН.\_С.\_Алексеев1954 (help)
3. ↑  *Александр Лопухов.* „Филейные ножи" (ru).  «Калашников». Qaraldi: 8-yanvar 2017-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Alekseev N. S. Tovari metallicheskie, stroitelnie i drevesnie. — Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1954. — 392 s.
**Inqilobchilar yodgorligi** *(xalq orasidagi nomi* ***"Uch bosh"*** *)* — Tver viloyati, Rjev shahridagi Inqilob maydonining asosiy dominanti boʻlgan haykaltaroshlik kompozitsiyasi.

Rjev shahridan II Butunrossiya Sovetlar qurultoyi delegatlariga bagʻishlangan: K. G. Jigunov, X. Bodyashkin, Sh. S. Ioffe

Tavsifi
-------

Inqilobchilar haykali Rjev shahrining chap qirgʻogʻida, Inqilob maydonida joylashgan.

Maydonning tarixan shakllangan ansambliga muvaffaqiyatli mos keladigan yodgorlik uni uchta yoʻlning ayriga yoʻnaltiradi: Leningrad shossesi (Ostashkovga yoʻnaltirilgan), Nikita Golovniy koʻchasi (Tverga) va Lenin koʻchasi (Moskvaga).

koʻchasi (Tverga) va Lenin koʻchasi (Moskvaga).

Haykaltaroshlik kompozitsiyasi yonma-yon oʻrnatilgan (ikkitasi orqada, biri oldida) Rjev shahridan boʻlgan II Butunrossiya Sovetlar qurultoyi delegatlari: Kondratiy Grigoryevich Jigunov (oldida), Ivan Xaritonovich Bodyakshinning byustlari bilan oʻrnatilgan uchta poydevordan iborat. Shevelev Solomonovich Ioffe (*aslida Mixail ham Rjev delegatlari Orlov orasida edi, lekin yodgorlik u haqida jim*).

Poydevorlar keng kvadrat maydonchaga oʻrnatilgan boʻlib, uning yon tomonlarida zinapoyalar, burchaklarida "bolgʻa va oʻroq „ tasviri bilan bezatilgan gulzorlar oʻrnatilgan.

Tarqoq bronza lentalar orqa poydevorga oʻrnatilgan, old tomonida — *"Yashasin ishchilar, askarlar va dehqonlar inqilobi" yozuvi boʻlgan belgi ilingan.*

Yodgorlik orqasida annotatsiya taxtasi joylashgan boʻlib, uning matnida mahalliy tarixchilar ikkita grammatik xatoni aniqladilar: birinchidan, Kondrat J**i**gunovning familiyasi „e" bilan yozilgan, ikkinchidan, Ioffening bosh harflari "**S.S.** "deb yozilgan, garchi haqiqatda esa „Shevelev Solomonovich" (mos ravishda „Sh.S.") boʻlgan.

Yaratilish tarixi
-----------------

Sovetlarning II Butunrossiya qurultoyi delegatlariga monument Oktabr inqilobining 70-yilligi munosabati bilan — 1987-yil 7-noyabrda Rjev korxonalari jamoalari faol ishtirokida xalq qurilishi usulida qurilgan.

Yodgorlik muallifi tverlik haykaltarosh, Rossiya Federatsiyasi xalq rassomi — E.A. Antonov.

Yodgorlik qurilishining tashabbuskori 1986-yilda KPSS shahar qoʻmitasi edi, qurilishga mafkura boʻyicha kotib G.Meshkov.

Manbalar
--------

1. ↑  *NP InfoRost.* „ГПИБ Vtoroy Vserossiyskiy sʼezd Sovetov rabochix i soldatskix deputatov. — M.; L. 1928.".  elib.shpl.ru. 9-yanvar 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-noyabr 2016-yil.

Yana qarang
-----------

* Inqilob maydoni (Rjev)
* Leningrad avtomagistrali (Rjev)
* Lenin ko'chasi (Rjev)
**Chori Olmatov** (1919-yil tavallud topgan — 1995-yil vafot etgan) — Sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni. KPSS aʼzosi. VII—X-chaqiriqlar Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti deputati. Oʻzbekiston Kompartiyasi Surxondaryo viloyati Jarqoʻrgʻon tuman qoʻmitasining birinchi kotibi.

Hayoti va faoliyati
-------------------

1919-yil 23-mayda Oʻzbekiston Respublikasi Surxondaryo viloyati Denov tumanidagi Ol-Yanql qishlogʻida tugʻilgan. Millati oʻzbek.

1939-yildan 1941-yil fevral oyi Qizil Armiya safiga chaqirilgunga qadar mashina-traktor stansiyasida (MTS) hisobchi boʻlib ishladi. 1945-yil fevral oyidan Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi. Jang yoʻli 324-gvardiya miltiq polkining (103-gvardiya miltiq diviziyasi, 3-Ukraina fronti) 6-oʻqchilar kompaniyasining pulemyot vzvodining komandiri edi. Vengriya uchun janglarda koʻrsatgan jasorati uchun gvardiya kichik leytenanti Olmatov Qizil Yulduz ordeni bilan taqdirlangan.

1946-yil iyun oyida demobilizatsiyadan soʻng Oʻzbekistonga qaytib, Toshkent Oliy partiya maktabini tamomlab, moliya va sovet organlarida ishladi. 1958-yildan Denov tuman ijroiya qoʻmitasi raisi, soʻng boshligʻi. Sariosiyo ishlab chiqarish kolxoz-sovxoz boʻlimi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Jarqoʻrgʻon tuman qoʻmitasi birinchi kotibi. Surxondaryo viloyati Jarqoʻrgʻon tumani kolxoz va sovxozlari mehnatkashlari sugʻoriladigan yerlarda gʻoʻzaning ingichka navlarini yetishtirish bilan shugʻullandilar. Sakkizinchi besh yillikda (1966-1970) „oq oltin"dan ayniqsa yuqori hosil oldilar. SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1971-yil 8-apreldagi Farmoni bilan qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini rivojlantirish va davlatga dehqonchilik va chorvachilik mahsulotlarini sotish boʻyicha besh yillik rejani bajarishda erishilgan ulkan muvaffaqiyatlar uchun Olmatov Chori Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan Lenin ordeni hamda Oʻroq va Bolgʻa oltin medali bilan taqdirlangan.

Keyinchalik Chori Olmatov Surxondaryo viloyati Shoʻrchin agrar okrug qoʻmitasining birinchi kotibi, 1977-yildan Oʻzbekiston Kompartiyasi Qumqoʻrgʻon okrug qoʻmitasining birinchi kotibi lavozimlarida faoliyatini davom ettirdi. Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasi aʼzosi, VII—X-chaqiriqlar Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti deputati (1967—1985) va uning Prezidiumi aʼzosi etib saylangan.

1995-yil 12-fevralda Surxondaryo viloyatida vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

Lenin ordeni (1971-yil 4-avgust; 1976-yil 25-deekabr);

Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1965-yil 3-yanvar, 1973-yil 12-oktyabr, 1981-yil 26-fevral);

Qizil Yulduz ordeni (1945-yil 4-avgust).

Manbalar
--------





1. 1 2  „Депутаты Верховного Совета Узбекской ССР X-го созыва (1980 - 1985)". 6-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-avgust 2023-yil.
2. 1 2 3 4 5  „Chori Olmatov biografiyasi".
**Insolyasiya** (lotincha: incolo — quyoshga tutaman) — 1) yer sirtining quyosh radiatsiyasida nurlanishi. Muayyan vakt birligi mobaynida 1 sm2 sirtga tik tushayotgan quyosh nuri engergiyasi bilan ifodalanadi. Quyosh radiatsiyasining atmosferada yutilishi, sochilishi va kaytishi natijasida I. kun davomida va shuningdek, fayeldan fayelga juda tez (0 dan 1,5 kal/sm2 min va undan or-tiq) oʻzgaradi. Uy va binolarni loyihalashda I. hisobga olinadi. Masalan, bi-noni, ayniqsa, turar joylarni kungay joyga solishga harakat qilinadi. I. miqdori aktinometr va pirgeliometr bilan oʻlchanadi; 2) tibbiyotda — quyosh nuri bilan davolash va badanni chi-niqtirishda I.dan keng foydalaniladi. Davolash muassasalari, sanatoriylarda maxsus insolyariylar boʻladi (qarang Havo va quyosh vannalari).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
*Indikatorlar*(kimyoda) -tekshiriladigan eritmadagi biror komponent konsentratsiyasining oʻzgarishi bilan rangi, lyuminessentsiyasini oʻzgartiradigan yoki choʻkma hosil qiladigan moddalar. Asosan, kimyoviy reaksiya tugaganini yoki eritmadagi vodorod ionlari konsentratsiya-sini titrimetrik tahlilda ekvivalent nuqtasini (titrlashning oxirgi nuqtasini) aniqlash uchun qoʻllaniladi.Reaksiya pirovardida tekshirilayotgan eritma rangi oʻzgaradi.Eritma tiniq boʻlgan boʻlsa, rangsiz yoki rangli choʻkma hosil boʻladi yoki aksincha, loyqa yoʻqoladi.

Kislota-asos indikatorlari — muqitda vodorod ionlari konsentratsiyasi (rN) turlicha boʻlganda rangini oʻzgartiradigan moddalar. Neytrallash reaksiyasi uchun ishlatiladi; mas, neytral muhitda rangsiz boʻlgan fenolftalein ishqoriy muhitda qizaradi. Rangli choʻkmalar hosil qiladigan maxsus (adsorb-sion) koʻpincha choʻktirish reaksiyalari uchun tekshiriladigan eritmalar bilan rangli eruvchan birikmalar qosil qiladigan (kompleksa-nometrik) kompleks hosil qilish reaksiyalari uchun ishlatiladi. Oksidlansh-qaytarilshi reaksiyalari uchun baʼzan maxsus yod bilan titrlashda kraxmal sifatida qoʻshiladi, u yod taʼsirida koʻk tusga kiradi. Aksari oksidimetrik titrlash reaksiyalari uchun umumiy oksidlovchiqaytaruvchi (oksidlanish yoki qaytarilishi bilan rangini oʻzgartiradigan organik moddalar) qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Graavilohi (gravlaks)

**Graavilohi** (fin: *graavilohi*), **gravlaks** (shvedcha: *gravlax* yoki *gravad lax*, niderlandcha: *gravad laks* *gravlaks*, daniyacha: *gravlaks*, estoncha: *graavilõhe*, isl. *graflax*, tom maʼnoda „chuqurdan olingan losos") — Shimoliy Yevropa mamlakatlari, asosan Finlandiya, Shvetsiya, Norvegiya, Daniya va Islandiya oshxonasiga xos boʻlgan yaxna gazaklar toifasidan baliq taomi. Graavilohi — quruq xushtaʼm marinadda tayyorlangan qiymatli turdagi xom baliq. Odatda arpabodiyon-xantal sousi ostida Karel pirojkasi, javdar noni yoki qaynatilgan kartoshka bilan tortiladi.

Nomining etimologiyasi
----------------------

**Graavi-**, **grav-** (*graavi*, *grav*) komponenti shimoliy german tilidagi gräva ogʻzaki oʻzagi „*qazmoq*"ga borib taqaladi, bu esa oʻz navbatida hind-evropa tillarida *\*ghrebh-* „qazish, tirnash, qirqish" oʻzagidan boshini olgan *\*grabą, \*grabō -* „oʻra", „chuqur" pragerman leksemasidan kelib chiqqan. Bu nom tuzlangan baliqni suv koʻtarilishi liniyasi ustidagi qirgʻoq qumiga vaqtincha koʻmib qoʻyishning anʼanaviy oʻrta asrlardagi pishirish usulini anglatadi. Xuddi shu usuldan dastlab Islandiya haukarli va shved syurstrommingini tayyorlashda foydalanilgan.

Tayyorlash usuli
----------------

 Graavilohi ilon baligʻi pashteti bilan
Asosiy ingredientlarga daryo yoki dengiz lososlarga mansub baliqlari (syomga, gulmohi, arktika zogʻora baligʻi, katta oq baliq ham ishlatilishi mumkin), tuz, shakar, arpabodiyon kiradi. Pishirish paytida baliq filesi ketma-ket tuz, shakar, arpabodiyon va qalampir bilan qoplanadi, toza matoga oʻraladi (oziq-ovqat plyonkasi, maxsus qogʻoz, folga), baʼzida 20-30 gramm jin, konyak, brendi yoki kalvados quyiladi va 3-4 kun sovuq joyda, baʼzan bosim ostida saqlab turiladi. Natijada, baliq qisman fermentatsiyaga uchraydi va oʻzgacha taʼmga ega boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Mikä pilasi hauen maineen?". 2-dekabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2022-yil.
2. ↑  „grav Svenska Akademiens ordbok; столбцы G851, 868". 20-aprel 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-yanvar 2020-yil.
3. ↑  „История блюда и рецепт (на англ. языке)". 27-fevral 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2022-yil.
4. ↑  Graavilohi Kotikokki
**Viborg harbiy gospitali** — Viborgdagi harbiy gospital, Petrovskiy mikrorayonida (fin: *Neitsytniemi*) Gospitalniy koʻchasida Oʻt oʻchiruvchilar maydoni yonida joylashgan.

Tarixi
------

 Gospital binosining qush uchish balandligidan koʻrinishi
Rossiya harbiy garnizonlari joylashgan *Neitsitniemi* hududidagi gospital haqida birinchi manba XVIII-asrning oxiriga toʻgʻri keladi. U yogʻoch binolarda joylashgan boʻlib, ishlatilgan davrida ancha eskirgan.

1840-yillarda garnizon kasalxonasining yangi binolarini qurish Rossiya imperiyasi Harbiy vazirligining muhandislik boʻlimi meʼmori P. I. Tamanskiy loyihasi boʻyicha amalga oshirildi. 1845-yilda uning hududida avliyo Pyotr va Pavlus cherkovi qurilgan (hozir xarob holatda). 1917-yilda Finlandiya mustaqillikka erishgandan soʻng, kasalxona Finlandiya Mudofaa vazirligi tasarrufiga oʻtdi va 1918-yil iyun oyida shahar meri Magnus Gadd koʻmagida muassasa oʻz faoliyatini tikladi. 1930-yilda kasalxonada 401 ta palata, shu jumladan, 77 ta jarrohlik, 29 ta oftalmologik, 50 ta otorinolaringologiya va 50 ta ortopediya, 100 ta oʻrinli teri-venerologiya boʻlimlari mavjud edi.

1931-yilda meʼmorlar T. Elovaara va loyihasiga koʻra, 183 oʻrinli yangi bino qurildi. Asosiy kirish eshigi yonidagi fasadlarga sherlar tasviri qoplangan. Qishki urush boshlanishiga kelib, kasalxona 530 bemorni qabul qila olardi.

Qishki urush paytida kasalxona faol ishlagan va u tugagandan soʻng xodimlar, jihozlar va bemorlar Mikkeli shahriga evakuatsiya qilingan. 1940-yil iyul-avgust oylarida Laxti xalq gimnaziyasi va Viyerumaki sport maktabi negizida kasalxona Viborgda oʻz ishini davom ettirdi. 1944-yilda Sovet qoʻshinlari bosqinidan keyin, guvohlarning soʻzlariga koʻra, kasalxona binolari yarador askarlar va tinch aholi bilan toʻlib ketgan. Tez orada muassasa Lahtiga koʻchirildi.

1944-yildan hozirgi kungacha bino harbiy gospital sifatida ishlatilib kelinmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  „Neitsytniemen kaupunginosa" (fi).  Virtual Viipuri. 30-aprel 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-aprel 2022-yil.
2. 1 2  Неувонен П. Пёюхья Т. Мустонен Т.*. Выборг. Архитектурный путеводитель*, 2-е изд, Выборг: «СН», 2008. ISBN 5-900096-06-8.
3. ↑  „Храм свв. первоверх. апп. Петра и Павла в г. Выборге".  aquaviva.ru. 14-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-aprel 2022-yil.
4. 1 2  *Arno Forsius.* „Viipurin kaupungin terveydenhuollosta vuosina 1812–1940" (fi). 30-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-aprel 2022-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Неувонен П. Пёюхья Т. Мустонен Т.*. Выборг. Архитектурный путеводитель*, 2-е изд, Выборг: «СН», 2008. ISBN 5-900096-06-8.
**Koʻylak** — inson tanasining yuqori qismiga moslab tikiladigan yalang qavat yupqa kiyim. Turli matolardan, asosan, yupqa gazlamadan, kishi jinsi, yoshiga qarab turlicha tikiladi. Bola K. ayol K. erkak K. kabi turlari farqlanadi. Bola K.: chilla K. yoki chaqaloq K. (yumshoq, yupqa matodan keng, uzun yengli qilib, etak va yeng uchlari qaytarilmay tayyorlanadi), maktabgacha yoshdagi qiz va oʻgʻil bolalar K.gi (turli bichiqaa uzun va kalta, yengli va yengsiz), maktab yoshdagilar K.gi maxsus shaklda (forma) tayyorlanadi. Ayol K. har xil matodan turli bichikda yengli va yengsiz, yokali va yoqasiz qilib bichiladi; uning ustki va ichki turi boʻlib, ichki K. yupka, mayin matodan, ustki K. turli (shoyi, atlas, movut va boshqalar) matolardan tayyorlanadi. Erkak K. qadimdan yoqasiz va yoqali (asosan, tik yoqali), uzun yengli boʻlgan. Oʻzbek ayollari va erkaklarining K.lari yevropacha va boshqa K. nusxalari bilan boyitilmokda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kushoniya** — Zarafshon daryosining oʻrta oqimida boʻlgan qad. viloyat va uning markaziy shahri nomi. Xitoy solnomalarida Fumo (Fumo-Chan) yoki Xe deb atalgan. K. viloyatining sharqiy chegarasi Sao viloyati (Oqdaryo shim. dagi yerdar) ga tegishli hududgacha 150 li (52 km), jan.-sharqiy chegarasi Kan (Samarqand) hududigacha 100 li (35 km), gʻarbiy chegarasi An (Buxoro) hududigacha 300 li (105 km) boʻlgan. Uning hududi aylanasi esa 1400 li (450 km) ga yaqin masofani tashkil qilgan. Miloddan avvalgi 2— milodiy 1-asrlargacha K. viloyati Qangʻ davlati tarkibiga kirgan, soʻng kushonlar sulolasi va eftaliylarta tobe boʻlgan, milodiy 6-asr oxiri — 7-asr 1-yarmida esa Sugʻd ixshidita itoat etgan.

Mazkur viloyatning markaziy shahri K. hozirgi Samarqand viloyati, Kattaqoʻrgʻon shahri yaqinida, Nami (Zarafshon) daryosidan bir necha km jan.roqda boʻlgan. U Sugʻdning eng obod shaharlaridan biri va Samarqand yuksalguniga qadar Zarafshon vohasining madaniy markazi edi. Uning aholisi Sugʻddagi qolgan barcha viloyatlar aholisidan ham badavlatroq boʻlgan. Maʼlumotlarga koʻra, K. hokimining taxti oltindan yasalgan, uning saroyi devorlariga Oʻrta Osiyo, Eron, Hindiston, Xitoy va Rim hukmdorlari suratlari chizib qoʻyilgan. V. V. Bartoldnnng fikricha, birgiva bino devorlarida mahalliy hamda chet el hukmdorlarining suratlari mavjud boʻlgan bunday shahar jahonning hech qaysi mamlakatida boʻlmagan. Bu esa K.ning koʻplab xorijiy davlatlar va ularning xalqlari bilan yaqin aloqada boʻlganligini koʻrsatadi.

Adabiyot
--------

* Bartold V. V. Sochineniya, t. 2, ch.1, M. 1963; Shoniyozov K. Qangʻ davlati va qangʻlilar, T. 1990.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Umarshayx, Umarshayx Mirzo** (1356—1394, Xarmotu) — temuriy shahzoda. Amir Temurning ikkinchi oʻgʻli.

Onasi Toʻlun ogʻo (Toʻmlun ogʻo). Yoshligidan mohir chavandoz va mard jangchi boʻlib yetishgan. Keyinchalik koʻp janglarda koʻrsatgan jasurligi va qahramonligi evaziga „Bahodir" unvoniga erishgan. 1370-yil Amir Temurning Husayn ibn Musallab bilan boʻlgan jangida, Umarshayx Balx qalʼasini qamal qilish chogʻida mardona kurashgan, lekin jang oxirida oyogʻidan yaralangan. U moʻgʻullarga qarshi olib borilgan koʻpgina janglarda faol qatnashib, Sohibqiron qoʻshinidagi isteʼdodli sarkardalar qatoridan oʻrin olgan. 1393-yil Amir Temur Umarshayxni Fors viloyatini zabt etish ishiga masʼul etib tayinlaydi. Umarshayx Mirzo Istahr, Farak, Shahriyor va boshqa qalʼalarni egallab, navbatdagi Sarjon qalʼasini egallash uchun uni qamal qiladi. Ayni shu chogʻda Amir Temur Misr va Shom (Suriya)ni qoʻlga kiritish uchun Diyorbakir tomon qoʻshin tortadi. Shu bois, Sohibqiron Umarshayxni oʻz huzuriga yetib kelishini buyuradi. Umarshayx Mirzo Sarjon qalʼasini qamal qilish amaliyotini amir Idiku Barlosga topshirib, oʻzi Sherozga keladi. Bu yerda Umarshayx ishonchli amiri Sevinchakni Forsni zabt etish ishiga mutasaddi qilib, oʻzi otasini qoshiga yoʻl oladi. Umarshayx Mirzo safar paytida Bagʻdod (baʼzi manbalarda Shavliston) yoʻli bilan yurib Bagʻdoddan toʻrt manzil masofadagi Kurdistondan oʻtib borayotganida yoʻl chekkasidagi Xarmotu qalʼasiga duch kelgan. Umarshayx ushbu qalʼani yaxshiroq tomosha qilish maqsadida bir tepalikka chiqadi. Shu payt qalʼa ichidan otilgan nogahoniy kamon oʻqi uning qulogʻi ostidagi koʻk tomirga tegadi. Umarshayx Mirzo shu zahoti olamdan koʻz yumadi. Uning qoʻshini Xarmotuni yer bilan yakson etadi. Ushbu voqeadan xabar topgan Amir Temur qattiq iztirobga tushadi. U amir Uchqaro bahodirni oʻgʻlining jasadini Sherozga olib kelish uchun Xarmotu tomon joʻnatadi. Umarshayxning jasadi Sherozga olib kelingach, motam tutilib, Mirzoni muvaqqat dafn qiladilar. Maʼlum fursatdan soʻng, Umarshayxning xotinlari — Sevinch Qutluq ogʻo begim, Beka Mulk ogʻo begim va Mulkat ogʻo begimlar hamda hali voyaga yetmagan oʻgʻli Iskandar Mirzolar jasadni Sherozdan Kesh (Shahrisabz)ga olib keladilar va temuriylar xonadoni uchun maxsus barpo etilgan daxmaga dafn etadilar. Umarshayx vafotidan soʻng, Amir Temur Fors mamlakati yerlarini boshqarishni uning toʻngʻich oʻgʻli Pirmuhammad Mirzoga topshiradi. Umarshayx Mirzodan shuningdek, yana besh oʻgʻil — Rustam Mirzo, Iskandar Mirzo, Ahmad Mirzo, Said Ahmad Mirzo va Boyqaro Mirzolar qolgan edi.

Adabiyot
--------

* Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, T. 1966; Fayziyev T. Temuriylar shajarasi, T. 1996.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
| Qalat jangi |
| --- |
| Bobur yurishlarining bir qismi |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Sana | 1506 |
| Manzil | Qalati Ghilji ,  Zobul, Afgʻoniston |
| Natija | Temuriylar gʻalabasi |

 |
| Jangchilar |
| Kobul temuriylari \_ | Argun fraktsiyasi |
| Qoʻmondonlar va rahbarlar |
| Zahiruddin Muhammad Bobur
Jahongir Mirzo II
Boqi Chegʻoniyani
Kuchek *Boqi Dewana*
Kuchek Begim | Farrux Argʻun
Kara Bilut |

Bobur 1506 yilda Qandahorga qarshi ekspeditsiyani rejalashtirgan edi, uni Shoh Beg Argʻun nomi bilan mashhur Shoh Shuja boshqargan. Bobur Vardak afgʻonlari istiqomat qiladigan Shniz tomon yurgan edi.  U Qandahorga qarshi kurashni davom ettirish yoki qilmaslik haqida qaror qabul qilmagan edi, u urush kengashini oʻtkazganida, ukasi Jahongir Mirzo II olish va oʻrniga Boqi Chegʻanyaniy Kalati Ghiljini taklif qilgan edi.  Qalati Ghilji Mukim Beg Argʻunga otasi Zul-Nun Beg Argʻun tomonidan inʼom etilgan.  Bu vaqtda Mukimning partizanlari Farrux Argʻun va Qora Bilut uni oʻtkazdilar.  Tazi shahriga yetib borgach, Sher Ali Chihreh va Kuchek Baqi *Dewana* boshqalar bilan birga choʻlchilik rejasini tuzdilar.  Bobur ularni bir zumda qoʻlga oldi, Sher Ali Chihreh qatl etildi, qolganlarni qurol-yarogʻi va otlaridan mahrum qilib, qoʻyib yubordi. 

U Qalati Ghiljiga yetib kelganida, qurol-aslaha kiymasdan yoki hujum qilish uchun qamal rejasini tuzmasdan, u darhol hujumga oʻtdi.  Urush juda shiddatli edi.  Xoja Kalanning katta akasi Kuchek beg Qalot-e Ghiljining janubi-gʻarbiy tomonidagi minoraga koʻtarilib, koʻzidan nayza bilan yaralanganida deyarli choʻqqiga chiqqan edi. qalati Ghilji ikki-uch kun oʻtib bu yaradan vafot etdi.  Sher Ali bilan birga sahroga chiqishga urinayotganda qoʻlga olingan Kuchek *Boqi Devana* shu yerda oʻsha xiyonati uchun kafforat qilib, ichkariga kirishga urinayotganda qalʼa tagida tosh bilan oʻldirilgan.  Yana ikki yoki uch kishi halok boʻldi. Jang shu tarzda, taxminan peshin namozi vaqtigacha davom etdi. Jasorat bilan jang qilgan, bor kuchini sarflagan hujumchilar deyarli toliqib qolganda, garnizon chorak talab qilib, Farruh Argʻun va Qora Bilut taslim boʻldilar.  Bobur Qalʼati Gʻilji maʼmuriyatini Jahongir Mirzo II ga topshirdi, lekin u rad etdi. Boqiy Chegʻoniyon ham uni saqlab qolish majburiyatini olmagan, rad etish uchun yetarli va ishonchli bahona keltira olmadi.  Qalʼani olish uchun qilgan barcha urinishlari besamar ketganidan Bobur xafa edi.  Shuning uchun u Sava-Sang, Olatogʻ afgʻonlarini talon-toroj qilishga qaror qildi va keyin Kobulga qaytib keldi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Zahir-ud-din Muhammad Babur*. The Baburnama: memoirs of Babur, prince and emperor*. Random House Publishing Group, 2002 — 554 bet. ISBN 0375761373. 26-dekabr 2012-yilda qaraldi.
2. ↑  Mirza Muhammad Haidar Dughlat*. A History of the Moghuls of Central Asia: The Tarikh-i-Rashidi*. Cosimo, Inc. 31 Dec 2008 — 696 bet. ISBN 9781605201504. 19-noyabr 2012-yilda qaraldi.

Adabiyotlar
-----------

* "Boburnoma " — Boburiylar imperatori Boburning tarjimai holi
* "Tarixi -i-Rashidiy " — Oʻrta Osiyo moʻgʻullari tarixi
**Chiroq tutgan bahodirlar** (fin: *Lyhdynkantajat*) — Xelsin temir yoʻl stantsiyasining asosiy kirish eshigining ikkala tomonida juft boʻlib joylashgan qoʻllarida sharsimon chiroqlari boʻlgan erkak figuralarining relyefli granit haykallari. Har bir gigantning koʻkragining ogʻirligi 6 tonna, boshi esa 1,4 tonna, diametri taxminan 1 metr.

Dastlab, 1914-yilga kelib, milliy romantizm uslubida stansiyaning yangi granit binosini qurgan meʼmor Eliel Saarinen, jabhada ayiqlarning haykallarini joylashtirishni rejalashtirgan, ammo keyinchalik bu gʻoya 1913-yilda qurilgan Viborg stantsiyasi binosi fasadini bezashda ishlatilgan, uning silueti Xelsinki stantsiyasi bilan umumiylikka ega. Viborgsk temir yoʻl stantsiyasi gulchambarlarli ikki ayol va juft ayiqlar tosh figuralari bilan bezatilgan boʻlsa, Xelsinkidagi temir yoʻl vokzalining jabhasida Emil Vikstryom tomonidan globus koʻrinishidagi lampalar bilan atlantlarning ijodiy qayta ishlangan haykallari oʻrnatilgan. Va Vikstryom tomonidan yaratilgan ayiq haykali Saarinen tomonidan Finlandiya Milliy muzeyi zinapoyasi uchun bezak sifatida ishlatilgan.

Viborgdagi temir yoʻl vokzalidagi ayol figuralaridan farqli oʻlaroq, Xelsinki bahodirlari Sovet-Fin urushlarida omon qolishgan va oxir-oqibat Xelsinkining eng mashhur yodgorliklaridan biriga aylangan , VR Group davlat temir yoʻl kompaniyasining reklama ramzlaridan biriga ham aylanib ulgurgan.

2013-yilning may-noyabr oylarida, haykallarninh yuz yilligi arafasida va stansiyaning jabhalarini qayta tiklash munosabati bilan, granit bahodirlari demontaj qilingan va taʼmirlangan, oddiy lampalarni LED lampalar bilan almashtirishgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Kamennix velikanov vernuli na mesto". 18-fevral 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-iyun 2022-yil.
2. ↑  Fasad vokzala v Xelsinki budet otrestavrirovan
3. ↑  Kuka taiteili kiviset körttipäät?
4. ↑  „Гранитные гиганты возвращаются на Железнодорожный вокзал".  YLE (9-noyabr 2013-yil). Qaraldi: 26-fevral 2018-yil.