**Golden Eye** (soʻzma-soʻz tarjimasi **Oltin koʻz**) – 1995-yilda namoyish etilgan josuslik filmi. Eon Productions tomonidan ishlab chiqarilgan James Bond seriyasining oʻn yettinchi filmi. Pierce Brosnan MI6 agenti James Bond rolini birinchi marta oʻynagan. Martin Campbell film rejissyori boʻlib, Ian Fleming asarlaridan hikoya elementlaridan hech qanday foydalanilmagan birinchi film. Shuningdek, Albert Broccoli tomonidan suratga olinmagan James Bond haqidagi birinchi film. Hikoya Maykl Frans tomonidan, keyinchalik boshqa yozuvchilar bilan hamkorlikda yaratilgan va yozilgan. Filmda Bond sobiq MI6 agentiga (Sean Bean) qarshi kurashadi.

Film huquqiy kelishmovchiliklar tufayli yuzaga kelgan seriyadagi olti yillik tanaffusdan soʻng ekranga chiqdi, bu davrda Timoti Daltonning Jeyms Bond roli uchun shartnomasi muddati tugadi va uning oʻrniga Brosnan keldi. M roli ham oʻzgartirildi, aktrisa Judi Dench Robert Braun oʻrnini egallagan birinchi ayol boʻldi. Miss Moneypenni roli ham oʻzgartirildi, Karolin Bliss oʻrniga Samanta Bond keldi. Desmond Llewelyn Q obrazini takrorlagan yagona aktyor edi. Bu Sovet Ittifoqi parchalanib ketganidan keyin va Sovuq urush tugaganidan keyin suratga olingan birinchi Bond filmidir. Film uchun asosiy suratga olish ishlari Buyuk Britaniya, Rossiya, Monte-Karlo va Puerto-Rikoda amalga oshirilgan. Kompyuterda yaratilgan tasvirlardan va maxsus effektlardan (CGI) foydalanilgan ilk James Bond filmidir.

Film butun dunyo boʻylab 350 million AQSh dollaridan ortiq daromad toʻplagan. Tanqidchilar Brosnanni ijobiy baholashgan. Film Britaniya kino va televidenie sanʼati akademiyasining eng yaxshi maxsus vizual effektlar va eng yaxshi ovoz berish ishlari uchun mukofotlangan.

Mazmuni
-------

1986-yil. Sovuq urush davom etmoqda, biroq SSSR siyosiy yoʻnalishdagi oʻzgarishlar tufayli oʻzining avvalgi hukmronligini yoʻqotmoqda. Ikki MI6 agenti – 006 Alek Trevelyan va 007 Jeyms Bond – Arxangelskdagi toʻgʻon yaqinidagi kimyoviy zavodni portlatish boʻyicha yashirin topshiriqni bajarishmoqda. Maqsad oddiy: bazaga kirib, gaz bilan omborni portlatib yuborish. Ushbu operatsiya davomida Sovet Armiyasi polkovnigi Arkadiy Grigoryevich Urumov Trevelyanni ushlab olib, oʻldiradi. Bond bombalardagi taymerni 6 dan 3 minutgacha oʻrnatishga va portlashdan bir necha daqiqa oldin samolyotda zavoddan qochishga majbur boʻladi.

9 yil oʻtdi. Sovet Ittifoqi quladi. Bond razvedka missiyasi bilan Monte-Karloga boradi va uni kuzatib borish uchun yuborilgan ayol psixologni yoʻldan ozdiradi. Kechqurun kazinoda u Yanus jinoyat sindikati aʼzosi boʻlgan va soxta fransuz raqamlari boʻlgan Ferrari mashinasini boshqarayotgan sobiq sovet sinovchi uchuvchisi Kseniya Onatoppni uchratadi. Kechasi jinsiy aloqa paytida yaxtasida u oʻz sevgilisi, kanadalik admiral Chak Farrelni boʻgʻib oʻldiradi. Ertalab Jeyms Bond ushbu yaxtaga kiradi va admiralning jasadini topadi. Monte-Karloda boʻlib oʻtayotgan Eurocopter kompaniyasi tomonidan Yevropaning „Tiger" yashirin vertolyotining harbiy taqdimotiga boradi. U yerda Kseniya ikki uchuvchini oʻldiradi va formani oʻsha paytga qadar general-polkovnik va Rossiya Harbiy-kosmik kuchlari rahbariga aylangan Arkadiy Urumovga topshiradi. Aynan Urumov admiralning kabinasiga kirib, ruxsatnomani oladi. Ular Bondning ularni toʻxtatishga urinishiga qaramay, taqdimotga yetib kelishadi va vertolyotni oʻgʻirlab ketishadi.

Vertolyot Rossiyaning Sibirdagi „Severnaya" sunʼiy yoʻldosh stansiyasiga yetib keladi. Bu „GoldenEye" maxfiy hukumat loyihasining asosidir. Ushbu qurollar Yerga taʼsir qilish nuqtasida barcha elektronikani oʻchirib qoʻyadigan kuchli elektromagnit impulslarni yaratadigan sunʼiy yoʻldoshlardir. Oʻsha paytda faqat ikkita sunʼiy yoʻldosh ishlagan – „Petya" va „Misha". Urumov Rossiya kosmik mudofaa kuchlari boshligʻi va loyihaning kuratori boʻlib, „Severnaya" komandiriga jangovar tayyorgarlikni tekshirishga asoslanib, „Petya"ni faollashtirishga buyuradi. Sunʼiy yoʻldosh otishga tayyor boʻlishi bilan Kseniya deyarli barcha stansiya xodimlarini oʻldiradi, Urumov esa kosmik qurolni ishga tushiradi. Kseniya va ularning sherigi, dasturchi Boris Grishchenko bilan vertolyotda uchib ketadi. Stansiya xodimlaridan biri oʻlimidan oldin signal yoqishga muvaffaq boʻladi va Rossiya Harbiy-havo kuchlarining uchta MiG-29 samolyoti Severnayaga yuboriladi. Biroq, GoldenEye samolyotlarni ham, uchuvchilarni ham, stantsiyani ham yoʻq qiladi. Kseniya va Urumov tomonidan oʻgʻirlangan Tiger vertolyoti elektromagnit impulslarga sezgir emasligi uchun ular tinchgina uchib ketishadi. Voqealar MI6 xodimlari tomonidan sunʼiy yoʻldosh orqali kuzatilgan, u ham GoldenEye impulsi bilan yoʻq qilingan. Keyinchalik, boshqa sunʼiy yoʻldoshdan foydalanib, ular Severnayada ayol dasturchi Natalya Fedorovna Semyonova omon qolganini payqashadi. U sunʼiy yoʻldosh antennasi vayronalari ostidan chiqib, itlar bilan eng yaqin shaharga yetib keldi.

Yangi M bu ishda „rus mafiyasi", yaʼni tushunib boʻlmaydigan „Yanus" ishtirok etganini tushunadi. U Bondni Londondan Sankt-Peterburgga vaziyatni oʻrganish uchun yuboradi. Bundan oldin Q Bondga oʻzining bir qancha yangi ixtirolari: poʻlat simli kamar, granata ruchkasi, yangi soat va BMW Z3 avtomobilini yetkazib beradi. U Bondga Londondan Sankt-Peterburgga British Airways chiptasini ham beradi. Ayni paytda Sankt-Peterburgda mudofaa vaziri Dmitriy Mishkin boshchiligida Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirligining kengashi boʻlib oʻtmoqda. Urumov soʻzga chiqib, hujumni mamlakatdagi vaziyatni beqarorlashtirishni maqsad qilgan Sibir separatistlari amalga oshirganini aytib, „Oltin koʻz" boʻyicha tadqiqotlarni yoʻqotib qoʻygani uchun isteʼfoga chiqishni soʻraydi. Ammo Mishkinning fikricha, bularning barchasida Sibir separatistlarini ayblash xato edi. Chunki ikki dasturchi – yuqorida aytib oʻtilgan Natalya Semyonova va Boris Grishchenko qochib ketishgandi. Urumov tergovni boshlashga tayyorligini maʼlum qiladi. Ayni paytda Bondni Pulkovo aeroportida Markaziy razvedka boshqarmasining Sovet Ittifoqi va Rossiyadagi rezidenti Jack Wade kutib oladi.

Wade 007ni rus mafiozi, sobiq SSSR KGB agenti Valentin Dmitriyevich Jukovskiyga olib boradi. Bond bir marta oyogʻiga oʻq uzgan va Jukovskiyning oʻsha paytdagi qiz doʻsti bilan ketgandi. Uning fikricha, „Oltin koʻz"dan qilingan hujum uning Yanus guruhidagi mafiya raqiblarining ishi boʻlgan. Agent 007 Jukovskiy bilan qurollarni qayta sotish toʻgʻrisida shartnoma tuzadi va uni Yanusga olib boradi. Valentinning aytishicha, sindikatni natsistlar Germaniyasi tomonida jang qilganlardan biri boʻlgan oq kazak boshqaradi. Valentinning maslahatidan soʻng, Bond turk hammomiga boradi va u yerda Kseniya bilan uchrashadi. Kseniya Bondni ham oʻldirishga harakat qiladi, lekin eplolmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  „The James Bond Films – 1994–2002".  BBC News (2002-yil 10-noyabr). 2009-yil 9-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 22-oktyabr.
2. ↑  „Box Office History for James Bond Movies". *The Numbers*.  Nash Information Service. 2012-yil 16-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 18-oktyabr.
3. ↑  *Kendrick.* „GoldenEye".  Qnetwork. Qaraldi: 2022-yil 5-iyun.
4. ↑  McCarthy, Todd. „GoldenEye". *Variety* (1995-yil 15-noyabr). 2013-yil 17-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 17-iyun.
5. ↑  *Null.* „GoldenEye".  Filmcritic.com. 2007-yil 13-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 27-aprel.
6. ↑  „Film Nominations 1995".  British Academy of Film and Television Arts. 2008-yil 28-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 5-aprel.

| * k
* m
* t
James Bond |
| --- |
| Kitoblar | 
* Royal qimorxonasi
* Yashayver
* Moonraker
* Yashasin olmoslar
* Rossiyadan muhabbat bilan
* Doktor No
* Goldfinger
* For your eyes only
* Sharli momaqaldiroq
* Meni sevgan josus
* Hazrati Oliyalarining maxfiy xizmatida
* Ikki hayoting bor
* Oltin toʻpponchali kishi
* Sakkizoyoq. Koʻz chaqnashi

 |
| Filmlar | 
* Doktor No
* Rossiyadan muhabbat bilan
* Goldfinger
* Sharli momaqaldiroq
* Ikki hayoting bor
* Hazrati Oliyalarining maxfiy xizmatida
* Yashasin olmoslar
* Yashayver
* Oltin toʻpponchali kishi
* Meni sevgan josus
* Moonraker
* Faqat sening koʻzlaring uchun
* Sakkizoyoq
* Qotillik uchun sharoit
* Koʻz chaqnashi
* Qotillik uchun ruxsatnoma
* Oltin koʻz
* Ertangi kun doim bor
* Dunyo ham kam
* Oʻlishning mavridi emas
* Royal qimorxonasi
* Mehribonlik kvanti
* Skyfall
* Doira
* Oʻlish vaqti emas

 |
| Norasmiy filmlar | 
* Hech qachon „hech qachon" dema
* Royal qimorxonasi (film, 1954)
* Royal qimorxonasi (film, 1967)

 |
| Aktyorlar | 
* Barry Nelson
* David Niven
* Sean Connery
* George Lazenby
* Roger Moore
* Timothy Dalton
* Pierce Brosnan
* Daniel Craig

 |