recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mavlonov Sirboy** (1922.17.9, Kustanay viloyati —.?, Olmaota) — Qozogʻiston xalq shoiri (1982). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—43). Urushdan yarador boʻlib qaytgach, Kustanay viloyati gaz.da muharrir oʻrinbosari (1943— 50). Soʻng turli vaqtda Qozogʻiston Yozuvchilar uyushmasida maslahatchi, "Qozoq adabiyoti" gaz. va "Juldiz" ("Yulduz") jurnalning bosh muharriri. Sheʼriy ijodi 1948-yildan boshlangan. "Yangi bahor" (1956), "Moviy togʻlar" (1964), "Yer qaymogʻi" (1965), "Jangchining kafti", "Tanlangan lirika" (1967), "Qadimiylik va yoshlik" (1969), "Barglar yonmoqda" (1971), "Aprel yomgʻiri" (1972), "Subhidam" (1976) singari qozoq va rus tillarida 30 dan ziyod sheʼriy kitoblari eʼlon qilingan. Bayron, Pushkin, Lermontov, Nekrasov, Mayakovskiy, Gʻafur Gʻulom, Mirtemir, Shukrullo, Mirmuhsin sheʼrlarini qozoq tiliga tarjima qilgan.

M. oʻzbek adabiyotining Qozogʻistondagi eng faol targʻibotchilari va tarjimonlaridan biri. M.ning "Kuzgi bulutlar" (1987) toʻplamidan joy olgan "Oʻzbekiston — gullar diyori" sheʼriy turkumi shoirning oʻzbek yurti va oʻzbek xalqiga mehr-muhabbat tuygʻulari bilan yoʻgʻrilgan. L.ning bir qancha sheʼrlari Mirtemir, S. Akbariy, M. Jalil va boshqa tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Abay nomidagi Qozogʻiston Davlat mukofoti laureati.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Uch o‘lchovli maydon metrikasi
 X o‘qi o'quvchi tomon yo‘naltirilgan, uch o‘lchovli koordinatalar tizimi
**Uch o‘lchamli maydon** -moddiy dunyoning geometrik modelidir. Bu fazo uzunlik, kenglik va balandlik bo’yicha uchta bir xil o'lchamga ega. Bu uch birlik ortogonal vektorlar bilan tavsiflanadi. Shuning uchun ham uch o‘lchovli maydon deb ataladi. 

Insonning uch o‘lchamli fazo haqidagi tushunchasi uning go‘daklik davridayoq  shakllanib boradi hamda hayoti davomida  harakatlarini muvofiqlashtirishi bilan chambarchas bog‘liq sanaladi. Atrofdagi olamni sezgi organlari bilan uch o‘lchovda idrok etishning vizual qobiliyati chuqurlik idroki deb ataladi.

Analitik geometriyada uch o‘lchamli fazodagi har bir nuqta uchta kattalik - koordinatalar to‘plami sifatida ifodalanadi. Boshida kesishuvchi uchta o'zaro perpendikulyar koordinata o‘qi beriladi. Nuqtaning o‘rni shu uch o‘qga nisbatan tartiblangan uchlik sonlarni ko‘rsatish orqali beriladi. Ushbu raqamlarning har biri tegishli o‘q bo‘ylab o‘lchanadigan boshlang‘ich nuqtadan nuqtagacha bo‘lgan masofani ko‘rsatadi, bu nuqtadan boshqa ikkita o’q hosil qilgan tekislikgacha bo‘lgan masofaga teng bo’ladi. 

Bundan tashqari, boshqa koordinata tizimlari ham  mavjud bo‘lib, ular orasida silindrsimon va sferik tizimlar eng ko‘p qo‘llaniladi.

Yana bir qarash chiziqli algebrada mavjud, ya’ni bu erda chiziq mustaqilligi tushunchasi muhim rol o‘ynaydi. Maydon, qutining balandligi uning uzunligi va kengligiga bog'liq bo’lmaganligi sababli uch o'lchamli hisoblanadi.  Chiziqli algebra tilida fazo uch o'lchovlidir.Chunki har bir nuqta uchta chiziqli mustaqil vektorlarning kombinatsiyasi bilan berilishi mumkin. Bu fazoviy atamalar bilan aytganda, to'rt o'lchovli, chunki nuqtaning vaqtdagi holati uning fazodagi holatiga bog'liq emas. 

Uch o‘lchamli fazo uni boshqa o‘lchamdagi maydonlardan  ajratib turadigan bir qancha xususiyatlarga ega. Masalan, bu eng kichik o‘lchamdagi maydon bo‘lib, unda siz arqonning bir qismiga tugun bog‘lashingiz mumkin. Ko‘pgina fizika qonunlari, masalan, ko‘plab teskari kvadrat qonunlari bizning fazomizning o‘lchami uchta ekanligi bilan bog'liq. 

  

Nol o‘lchamli, bir o‘lchamli va ikki o‘lchamli fazolarni uch o'lchamli fazoda joylashgan deb hisoblash mumkin.  Uning o‘zini esa to‘rt o‘lchamli fazo modelining bir qismi deb hisoblash mumkin (to‘rtinchi o‘lchov ba’zan vaqt deb ataladi)  .

Manbalar
--------

1. ↑  Dale Rolfsen, *Knots and Links*, Publish or Perish, Berkeley, 1976, ISBN 0-914098-16-0
2. ↑  Brian Greene, *The Fabric of the Cosmos*, Random House, New York, 2003, ISBN 0-375-72720-5
3. ↑  „Четырёхмерное пространство — время". Qaraldi: 26-fevral 2009-yil.
**Sirenus arxipelagi** (italyancha: *Le Sirenuse*), shuningdek, **Gallos** (*Li Galli*) nomi bilan ham tanilgan, „xoʻrozlar") — Italiyaning Amalfi qirgʻogʻida joylashgan Kapri oroli va bir qancha kichik orollarni oʻz ichiga oluvchi arxipelag. Ushbu arxipelag 6 km (4 mi) uzunlikdagi orollardan iborat. Unga Salerno viloyatining janubi-gʻarbiy qismidagi Positano provinsiyasi maʼmuriy jihatdan biriktirilgan. Ushbu orollar arxipelagning bir qismidir. **Sirenus** nomi u yerda yashaganligi aytilgan mifologik sirenalarga ishoradir.

Hajmi
-----

 Arxipelagning koʻrinishi.
Arxipelag uchta asosiy oroldan iborat:

* Delfin shaklini olgan **Gallo Lungo**
* **La Castelluccia**, shuningdek, Gallo dei Briganti nomi bilan ham tanilgan
* Deyarli dumaloq **La Rotonda**

Kichikroq orollar orasida qirgʻoqqa yaqinroq boʻlgan **Iska** orollari mavjud.

Mifologiya
----------

Aytishlaricha, orollarda bir nechta sirenalar yashagan, ulardan eng mashhurlari Parfenop, Leykosiya va Ligeya edi. Ulardan biri lira chaladi, biri qo‘shiq aytadi, yana biri nay chaladi. Ular haqida miloddan avvalgi 1-asrda yunon geografi Strabon va miloddan avvalgi 120-yilda Sardlik Straton oʻz asarlarida tilga olgan. Qadimgi hikoyalarda sirenalar qushlarning jasadlari va inson boshlari sifatida tasvirlangan, ammo hikoyalarning oʻrta asr talqinlarida ular suv parilari sifatida tasvirlangan.

*Sirenai* va *Sirenusay* atamalari lotincha *Sirenusae*, maʼnosi sirenalarning yashash joyi maʼnosi bildiradi.

### Isca

Orolni arxipelagdan koʻrinishi
Neapollik dramaturg Eduardo De Filippo keyinchalik uning oʻgʻli Luka De Filippoga tegishli boʻlgan ushbu orolni sotib oldi.

Iskaning qoyaga qaragan tomonida villasi va bogʻi bor (shuning uchun orol orqasida suzib ketayotganda koʻrinmaydi). Orol dramaturgning rafiqasi Izabella tomonidan „In mezzo al mare unʼisola c'è…" („Dengizda orol bor…") nomli kitobida tasvirlangan.

Isca orolining 2011-yilda umumiy narxi 268 000 000 AQSh dollariga teng edi.

Manbalar
--------

1. ↑  Douglas, Norman*. Siren Land: And Fountains in the Sand*. Secker & Warburg, 1957. „he says that there were *three* Siren islets. Now if Isca be omitted from this group, as lying too near the land, there is still the large rock of Vetara close to the Galli which cannot be overlooked and which raises their number to four."
2. ↑  Rob Bear, A Pricey Amalfi Archipelago and Some Cheaper Alternatives Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-02-26). Curbed, February 23, 2011, accessed September 6, 2013.

Havolalar
---------

* 
* Around Naples Encyclopedia — Land of the Sirens.
**Toshsoqa** — Xorazm viloyatidagi yirik sugorish kanali. Amudaryoning chap qirgʻogʻidan boshlanadi. Daryoda suvning koʻpkamligiga qarab suv 2 kanaldan: 1939—40 yillarda qurilgan Eski Toshsoqa (uz. 34 km; suv sarfi 285 m³/s) va 1964-yilda kurilgan Yangi Tuyamoʻyin (210m³/s ga moʻljallangan, amalda 90 m³ suv oladi) kanallari orqali olinadi. Eski Toshsoqa kanalining 34 km da qurilgan suvayirgʻich bilan tugaydi. Bu yerdan respublikalararo Shovot (uz. 150 km, bosh qismida suv sarfi 125 m³/s), PolvonGʻazovot (uz. 31 km, suv sarfi 170 m³/s) va xoʻjaliklararo Xonqaarna kanali (uz. 24 km, suv sarfi 11 m³/s) boshlanadi. T. suvi bilan Xorazm viloyatining Xonqa, Urganch, Bogʻot, Shovot tumanlaridagi 138,4 ming ga, Turkmanistonning Taxti tumanidagi 94,1 ming ga yer sugʻoriladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Elizabeth kuzatuv minorasi** (veng.: *Erzsébet-kilátó*) ― Budapeshtning eng baland nuqtasi boʻlgan Yanosh togʻining gumbazsimon choʻqqisida, dengiz sathidan 527 metr balandlikda qurilgan.

Vengriya poytaxti va uning atrofidagi goʻzal manzarani taqdim etadigan kuzatuv maydonchasi qadim zamonlardan beri mashhur boʻlgan. 1882-yilda imperator Sissi bu yerga koʻtariladi. 1902-yilda mehmonxonachilar kongressida tadbirkor va antikvar Frederik Glyuk oʻsha paytda faqat past yogʻoch platformaga ega boʻlgan kuzatuv maydonchasini koʻplab sayyohlarni jalb qila oladigan toʻlaqonli diqqatga sazovor joyga aylantirishni taklif qildi. 1907-yilga kelib, zarur mablagʻlar toʻplandi, kuzatuv minorasini loyihalash allaqachon Mattias cherkovini rekonstruksiya qilgan va mashhur Baliqchi qal’asini qurgan Vengriya tarixshunosligi ustasi Frigyesh Shulekga taklif qilindi.

Qurilish 1908-yilning bahorida boshlangan. Minora Vengriyadagi birinchi temir-beton konstruksiya edi. Bezatish uchun ishlatilgan ohaktosh maxsus qurilgan arqonli yoʻl orqali togʻga koʻtarilgan. Suvni yetkazib berish uchun vaqtinchalik suv taʼminoti tizimi tashkil etildi. 1910-yil 8-sentabrda kuzatuv minorasi ochildi va unga Bavariya qirolichasi Yelizaveta nomi berildi. Qurilish vaqtida bu minora Evropadagi eng katta minoralardan biriga aylandi.

Yangi Rim uslubida qurilgan zinapoyali toʻrt qavatli minora rejada yumaloq shaklga ega edi. Uning balandligi 23,5 metr, aylanma zinapoyaning bir yuz bir pogʻonasi yuqori qavatning kuzatuv maydonchasiga olib boradi. Minora foyesida Frederik Glyukning tashabbusi va mablagʻiga qirolicha Yelizavetaning marmar haykali oʻrnatilgan. Devorlarda Viktor Tardos-Krenner tomonidan yaratilgan mozaikali pannolar, uning hayotidan sahnalar tasvirlangan. Toza ob-havo sharoitida minora tepasidan 75-80 kilometrli koʻrinish ochiladi, kamdan-kam kunlarda siz hatto baland Tatralarning qorli choʻqqilarini ham koʻrishingiz mumkin.

Sotsializm yillarida minoraning yuqori maydonchasi uzoqdan koʻrinadigan ulkan qizil yulduz bilan tojlangan edi. XXI-asr boshlarida eskirgan minora qayta tiklandi.

Kuzatuv minorasi har kuni ertalab soat 8:00 dan 20:00 gacha jamoatchilik uchun ochiq. Kirish bepul.

Havolalar
---------

* 95 лет Башне Елизаветы на горе Яноша *(венг.)*
* Смотровая башня Елизаветы на горе Яноша *(англ.)*[*sayt ishlamaydi*]
**Michelson interferometri** — Albert Michelson  tomonidan ixtiro qilingan ikki nurli interferometr. Ushbu interferometr yordamida ilk marta yorugʻlikning toʻlqin uzunligi oʻlchangan. 1887-yilda Michelson va Morli efirning mavjudligini tekshirish uchun tajriba oʻtkazishgan.

Tuzilishi
---------

Michelson interferometri yarimshaffof koʻzgu va tushuvchi nurni ikkiga ajratuvchi koʻzgudan iborat. Yarimshaffof koʻzguga tushgan nurlar yana ajratuvchi koʻzguga tushadi va bir xil yoʻnalishda harakatlanadi. Soʻngra optik yo'llar farqi turlicha boʻlgani uchun ekranda interferension manzara hosil boʻladi (1-rasm).

Michelson interferometrida yorugʻlik nurining harakati
Koʻzgular orasidagi masofani maʼlum bir qiymatga oʻzgartirib, interferension manzaraning oʻzgarishidan yorugʻlik toʻlqin uzunligini aniqlash mumkin.

Michelson interferometri hozirgi kunda astronomiyada va fizikada turli tadqiqotlarni oʻtkazish maqsadida foydalanilmoqda.

Interferometrning konfiguratsiyalari
------------------------------------

Fazalar farqi {\displaystyle \Delta \varphi } ga teng boʻlgan ikkita monoxromatik yorugʻlik nurining interferensiyalanishidan hosil boʻlgan yorugʻlik nuri intensivligi quyidagiga teng:

{\displaystyle I={\sqrt {\frac {\varepsilon \_{0}}{\mu \_{0}}}}<|{\textbf {E}}|^{2}>\_{t}=<|{\textbf {E}}\_{01}\cos({\textbf {k}}{\textbf {r}}-\omega t)|^{2}>\_{t}+}
{\displaystyle +<|{\textbf {E}}\_{02}\cos({\textbf {k}}{\textbf {r}}-\omega t+\Delta \varphi )|^{2}>\_{t}+{2}<|{\textbf {E}}\_{01}\cdot {\textbf {E}}\_{02}\cos({\textbf {k}}{\textbf {r}}-\omega t)\cos({\textbf {k}}{\textbf {r}}-\omega t+\Delta \varphi )|>\_{t}}

Ikkala nurning amplitudasi tengligini hisobga olgan holda, shuningdek, kosinuslarni qoʻshish formulasidan foydalanib, natijaviy intensivlik uchun quyidagi ifodani hosil qilish mumkin:

{\displaystyle I=2I\_{0}+2I\_{0}\cos {(\Delta \varphi )}}
Michelson interferometrida fazalar farqi
Bir biriga perpendikulyar boʻlmagan koʻzgular orqali hosil qilingan interferension manzara
Qatʼiy perpendikulyar joylashgan koʻzgular orqali hosil qilingan interferension manzara
Michelson interferometri ikki xil konfiguratsiyaga ega:

* Interferometr koʻzgulari bir biriga nisbatan qatʼiy perpendikulyar oʻrnatilgan;
* interferometr koʻzgulari bir biriga nisbatan perpendikulyar boʻlmagan konfiguratsiya.
Uchar Lagʻmon Jonivori ramzi. Xristianlikning ixtis ramziga parodiya.
**Uchar lagʻmon jonivori** — **pastafarianizm** yoki **Uchar lagʻmon jonivori cherkovi** deb ataluvchi parodiya din xudosi. Ushbu din 2005 yili Oregon Davlat Universiteti fizika fakulteti bitiruvchisi Bobby Henderson tomonidan Kanzas shtati Xalq Taʼlimi boʻlimining maktablarda evolutsiya nazariyasi bilan birgalikda aqlli loyihani ham oʻqitish haqidagi qaroriga norozilik sifatida yaratildi. Xalq Taʼlimi boʻlimiga yozgan ochiq xatida Henderson olamni yaratgan, Uchar Lagʻmon Jonivori deb ataluvchi va lagʻmon hamda goʻshtdan iborat „Yaratuvchi" borligini eʼtirof etadi. Agar dunyoni xudo yaratgani maktabda oʻqitiladigan boʻlsa, „Pastafarianizm" ham oʻqitilishi zarurligini uqtiradi. Chunki bu din boshqa dinlaridan hech ham qolishmaydi.

Uchar Lagʻmon Jonivori ateist va agnostiklar tomonidan Russell choynagining zamonaviy shakli oʻlaroq argument sifatida ishlatiladi.

Henderson: „Mening din bilan muammom yoʻq. Muammo shundaki, din oʻzini fan qilib koʻrsatmoqda. Agar xudo bor va u aqlli boʻlsa, u holda menimcha uning mutoyiba hissi ham boʻladi", degan.

2011-yili avstriyalik ateist Niko Alm shaxsni tasdiqlovchi hujjat uchun suratga boshiga „diniy bosh kiyim" sifatida chovgi kiyib tushish huquqiga erishdi. Alm bu ishni boshqa dindagilar shunday suratlarga boshiga hijob, kipa kiyib tushayotganiga javob sifatida qilganini izohladi.

Yana qarang
-----------

* Parodiya din
* Ateizm
* Russell choynagi

Manbalar
--------

1. ↑  New York Times maqolasi
2. ↑  Hendersonʼning maktubi
3. ↑  Washington Post maqolasi
4. ↑  Wired News maqolasi
5. ↑  Uchar Lagʻmon Jonivori Cherkovi
6. ↑  „Austrian driver allowed 'pastafarian' headgear photo".  BBC (14-iyul 2011).

Havolalar
---------

* Uchar Lagʻmon Jonivori cherkovi sayti

|  |  |
| --- | --- |
| Dunyo dinlari | *Dunyo dinlaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**УНС**- (араб. - дўстлик, улфатлик). Тасаввуфда унс 
деганда Аллоҳ жамолини идрок этиш жараёнида қалбда 
фараҳ ва севинчнинг ҳосил бўлиши, «севувчи(ошиқ)нинг 
севилувчи(маъшуқ)дан розилиги», яъни Аллоҳ жамолини 
идрок этиш, қалбни фараҳ (хурсандчилик) ва севинчга 
эриштириш тушунилади. Машҳур суфий Ҳаким Термизий: 
«Ҳақ субҳонаҳу таоло муҳаббатининг ҳақиқати унснинг 
давоми ҳисобланади», - деган. Абу Ҳомид Ғаззолийнинг 
(1058-111) фикрича: «Унснинг ҳақиқий маъноси илоҳий 
жамолдан қалбнинг шодланиши, ҳаттоки, агар унс ғолиб 
бўлса ва ғойибдаги нарсанинг мулоҳазаси ҳамда йўқотиш 
хатаридан холи бўлса, унинг саодати ва лаззати улуғ бўлади». 
Тасаввуфда муайян даражага етган зотлар Аллоҳнинг 
анислари ҳисобланган.
Tasavvuf ataamalari )

Manbalar
--------

1. ↑  Hakim Termiziy. Navodir al-usul. - Bayrut, 2010; Xdkim 
Termiziy.
2. ↑  Xatm al-avliyo. - Bayrut, 1965
3. ↑   Kalobodiy, Аbu Bakr. at-Taarruf li-mazhab ahl at-tasavvuf. - Qohira, 1994;
4. ↑  Аbu Nasr Sarroj Tusiy. al Luma\*. - Qohira, 1960;
5. ↑  Hujviriy. Kashf al-mahjub. - Misr, 1974. T.N .;
6. ↑  Shihobuddin Suhravardiy. Аvorif al-maorif. - Bayrut, 1992; Lisoniddin
7. ↑   Xatib. Ravzat at-taʼrif bi-l-hubb ash-sharif. - Qohira, 1966; Muhammad
8. ↑   Аnvar Badaxshoniy. Аkidatut-Tahoviya sharhiningtalxisi.-Toshkent, 2014.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Ipak (maʼnolari).

"IPAK" — ilmiy-texnika jurnali. 3 oyda bir marta chiqadi. 1958—91 yillarda "I." ("Shyolk") nomlarida oʻzbek va rus tillarida nashr qilingan. 1996-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat ilmiy-texnika axboroti fondi tomonidan hozirgi nomda nashr qilinadi. Jur.da iqtisodiyot va bozor mexaniz-mi, xoʻjalik yuritishning yangi shakllari, tutchilik, ipakchilik, pillani qayta ishlash va ipak mato va buyumlar i. ch. toʻqimachilik va yengil sanoat masalalari yoritiladi. Shuningdek, jur.da agrosanoat yangiliklari, muhim sanalar, voqealar, tarix va hozirgi kun ruknlari bor. Adadi 100 nusxa (2002). Bosh muharriri texnika fanlari dri, prof. H. A. Alimova.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Toshpoʻlatbek Norboʻtabekov** — (?) davlat va jamoat arbobi. Turkistondagi milliy komunistlarning taniqli namoyondalaridan biri. Turkiston Milliy Majlisi aʼzosi.

Tarjimayi holi
--------------

Toshpoʻlatbek Norboʻtabekov Toshkent shahrida ulamo oilasida tavallud topgan. U dastlab madrasa ta’limini olgach, rus-tuzem maktabida va Rossiya markazidagi oliy o’quv yurtida tahsil oladi.

Faoliyati
---------

U faoliyati davomida Toshkentdagi taraqqiyparvarlar harakatiga faol qatnashib kelgan. Qo’qonda bo’lib o’tgan Butunturkiston musulmonlarining favqulodda IV qurultoyida qatnashgan va Turkiston Milliy majlisi a’zoligiga saylanadi. 1918-yilda Turkiston muxtoriyati tugatilgach, sovet hokimiyati idoralarida turli lavozimlarda ishlab kelgan. Boku shahrida 1920-yil 1-8-sentyabrda bo’lib o’tgan Sharq xalqlari qurultoyida Munavvar Qori, Turor Risqulov, Choʻlpon, Rajab Muhammedov, Qudratulla Yunisiy, Obidjon Mahmudov, Salimjon Tillaxonov, To’roqul Jonuzoqov, Zayniddin Qori Nasriddinov, Hoji Safo Jo’raboyev kabi turkistonlik millat fidoyilari qatorida Toshpo’latbek Norbo’tabekov ham faol qatnashgan. Toshpo’latbek Norbo’tabekov ushbu qurultoyda o’zini chiqishlari bilan sermazmun nutq so’zlaydi. Tarixchi olim Qahramon Rajabov so’zlariga ko’ra u o’z nutqida quyidagicha gapirgan: "Biz ozodlik, tinchlik va birodarlik shiorlari faqat qogʻozda emas, balki hayotda ham amalga oshishini talab qilamiz. Musulmon dunyosining boshqa qismlarida Turkistonda bo’lgan hodisalar qaytarilmasligi uchun men oʻzimizning hokimiyatni ogohlantirib qo’ymoqchiman. Biz uch yil ichida olib borgan siyosatni, undagi xatoliklarni bilamiz va shunday deymiz: "Oʻz ichlaringizdagi aksinqilobchilarni yo’q qiling, milliy kelishmovchilik urug’ini sochayotgan kelgindi unsurlarni yoʻq qiling, kommunizm niqobi ostida ishlayotgan zamonaviy mustamlakachilarni yoʻq qiling". 
Toshpoʻlatbek Norboʻtabekov faoliyati davomida sovet rejimiga qarshi kurashib kelgan va ta’qib va tazyiqlar ostida yashashga majbur bo’lgan. U XX asrning 30-yillarida qamoqqa olinib, otib tashlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdullayev R. Raximov M, Rajabov Q va boshqalar*. O’zbekiston tarixi (1917—1991) birinchi kitob*. Toshkent: O’zbekiston, 2019 — 560 bet.
2. ↑  Rajabov Q*. Turkiston muxtoriyati vazirlari hamda milliy majlis a’zolari hayoti va taqdiri*. Toshkent: Bodomzor invest, 2021 — 92 bet.
**Jabal makoni** — mezolit, neolit va jez davri (mil. av. 7—2-ming yilliklar)ga oid makon. Turkmanistondagi Katta Bolxon togʻlarida, Turkmanboshi — Ashxobod temir yoʻldagi Jabal stansiyasidan 3,5–4 km sharqdagi gʻorda joylashgan. Gʻor ikki tarmoqsan iborat boʻlib, ogʻzi jan.ga qaragan, kengligi 9 m, chuq. 7,5 m, bal. 4 m. 1949—50 yillarda A. P. Okladnikov tomonidan oʻrganilgan. J. m.ning madaniy qatlami 3 m qalinlikka ega. J. m.ning pastki 6-madaniy qatlamida oʻrta tosh davriga, keyingi qatlamlaridan neolit va jez davriga oid chaqmoqtoshdan ishlangan qirgʻich, paykon va koʻplab chaqmoqtosh chiqindilari, jayran, yovvoyi echki, baliq va b. hayvonlarning suyak qoldiqlari, sopol idishlar topilgan. Bu narsalar xoʻjalik hayotida ovchilik, baliqchilik va terimchilik asosiy oʻrinni egallaganini koʻrsatadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Unsur al-Maoliy (Kaykovus)** (1021—98) — fors yozuvchisi. Fors tilidagi birinchi nasriy asar — "Krbusnoma"yamnt muallifi.

UNSURIY (taxallusi; asl ismsharifi Abdulqosim Hasan ibn Ahmad) (970, Balx — 1040, Gʻazna) — forstojik shoiri, qasidaguy, gʻazalnavis va dostonnavis. Xususiy muallimlar hamda Balx madrasasida tahsil koʻrgan, zamonaviy barcha ilmfanlarni egallagan. Dastlab amir Nasr Sabuktegin, keyin esa Sulton Mahmud saroyida xizmat qilgan, "malik ush-shuaro" unvoniga sazovor bulgan. Davlatshoh Samarqandiy U. devoni 30 ming bayt sheʼrdan iboratligini yozib qoldirgan. Ammo bizga qadar shoirning muʼjazgina sheʼriy tuplami yetib kelgan. Bundan tashqari, U.ning maxsus qasidalar devoni borligi haqida ham maʼlumot mavjud. U. Sharq adabiyotida vasfbahoriya hamda madh qasidalarining eng mumtoz namunalarini yaratgan sanʼatkordir.

U. xalq ogʻzaki ijodi asarlari hamda Sharqdagi anʼanaviy mavzu va timsollar asosida "Vomiq va Uzro", "Xingbut va Surxbut", "Shodbahr va Aynulhayot" singari dostonlar yozgan. Oxirgi ikki masnaviyni, Sulton Mahmud Gʻaznaviy iltimosiga kura, Beruniy arab tiliga tarjima qilgan.

Adabiyot
--------

* Bertels Ye. E. Istoriya persidskotadjikskoy literaturi, M. 1960.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xalqaro xususiy huquq kodeksi, Bustamante kodeksi** ― sifatida ham tanilgan, xalqaro shartnoma boʻlib, uning maqsadi Amerikada xalqaro xususiy huquqni kodifikatsiya qilishdan iborat boʻlgan.

Kodeksni ishlab chiqish gʻoyasi 1928-yilda Kubada boʻlib oʻtgan 6-panamerika kongressida huquqshunos Antonio Sanches de Bustamante tomonidan taklif qilingan. Ushbu kongressda Gavana shartnomasi tuzilgan, uning ilovasi „Xalqaro xususiy huquq kodeksi" boʻlgan.

Kodeks keng tarqalmagan; Qoʻshma Shtatlar muzokaralarda ishtirok etishdan bosh tortgan, Meksika va Kolumbiya shartnomani imzolamagan. Argentina, Urugvay va Paragvay xalqaro xususiy huquqda Montevideo deb ataladigan qoidalarga amal qilishga qaror qilishgan, boshqa davlatlar shartnomani turli shartlar bilan imzolaganlar.

Kodeks faqat shartnoma ishtirokchilari boʻlgan davlatlar oʻrtasidagi huquqiy xalqaro munosabatlarga taalluqli normalarga nisbatan qoʻllaniladi. Turli mamlakatlar tomonidan qoʻyilgan shartlar, asosan, ushbu kodeksning qoidalari tegishli davlatning ichki qonunchiligiga zid boʻlgan hollarda qoʻllanilmaslik holatlariga ishora qiladi.

Havolalar
---------

* Texto del Código de Derecho Internacional Privado (ispan tilida, PDF )
* [dic.academic.ru/dic.nsf/lower/15358 Kodeks haqida bir nechta ensiklopedik maqolalar]
* Bustamante kodeksi / Katta qonun lugʻati. — M.: Infra-M. A. Ya. Suxarev, V. E. Krutskix, A. Ya. Suxarev. 2003-yil.
**Zirhlilar** (Dasypodidae) — chalatishlilar turkumi oilasi. Jan. Amerikada yuqori paleotsendan va Shim. Amerikada pleystotsendan maʼlum. Tanasining uz. 12 sm dan 100 sm, dumi 2,5 sm dan 50 sm, ogʻirligi 0,3 dan 55 kg gacha. Tanasining orqa tomoni kamar boʻlib joylashgan suya k va muguz plastinkalardan iborat zirh (qalqon) bilan qoplangan. Oldingi panjasi 4 yoki 5 panjali, oʻtkir tirnokli. Tishlari bir xilda, silindrsimon, 28 dan 100 tagacha. Ular soni bir tur individlarida ham oʻzgarib turadi. 3. hozirgi chalatishlilar orasida eng koʻp sonli hayvonlar, 9 urugi, 20—25 turi bor. AQShning jan.dan Chili va Argentinagacha boʻlgan hududlarda tarqalgan. Ochiq maydonlarda yashaydi. Ayrim turlari xavf tugʻilganida buralib, sharsimon shaklga kiradi. 2 dan 12 tagacha bolalaydi, odatda, bolalari bitta tuxumdan rivojlanadi (poliembrioniya). 3. tungi hayvon, mayda umurtqasizlar, baʼzan hayvonlar murdasi bilan oziqlanadi. Goʻshti va qalqoni uchun ovlanadi. Soni kamayib ketgan, 4 turi Xalqaro Kizil kitobga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ziradoshlar**, soyabonguldoshlar (Apiaceae) — ikki urugʻpallalilar yoki magnoliyasimonlar sinfiga mansub oʻsimliklar oilasi. Asosan, bir yillik yoki koʻp yillik oʻtlardan iborat. Tropik va subtropik mamlakatlarda oʻsadigan ayrim turlari buta. Poyasi, asosan, tik usadi. Kupchiligining barglari murakkab, turli darajada qirqilgan. Gullari mayda, oq, koʻkishsariq yoki och qizil rangli, koʻpincha murakkab soyabonsimon toʻpgullarga yigʻilgan. Soyaboni oddiy yoki murakkab, uz. 1 m gacha yetadi. Har bir soyabonda bir nechtadan gul oʻrnashadi. Pishgan mevasi 2 ta mevachaga ajralib, mevabandda osilib turadigan qoʻsh pistachadan iborat. Asosan, Yer yuzining quruq mintaqalarida tarqalgan. 300 ga yaqin turkumi, 3000 dan ortiqturi bor. Oʻzbekistonda 69 turkumi va 198 turi usadi. Z.ning ayrim turlari (mas, zira, kashnich, sabzi, sumbul, shivit, kovrak, arpabodiyon, alkor va b.) tarkibida (koʻpincha, meva va barglarida) hilmaxil efir moylari boʻlganligi uchun ulardan qadimdan foydalanib kelinadi. 3. tibbiyot, parfyumeriya va oziqovqat sanoatida ishlatiladi. Baʼzi turlari (mas, sassiqalaf) zaharli, baʼzilari ekinlar orasida begona oʻt sifatida usadi

Manbalar
--------



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Solishtirma quvvat** - dvigatel quvvatining oʻz massasi, hajmi yoki boshqa parametrlariga nisbati. Porshenli dvigatelda dvigatel litrajiga nisbati bilan oʻlchanadigani litr quvvati, porshenlar yuzalari yigʻindisi birligiga nisbati bilan oʻlchanadigan dvigatel quvvati porshen quvvati deyiladi. Transport mashinalarida Solishtirma quvvat dvigatel quvvatining tortiladigan tirkamalar ogʻirligiga nisbati bilan oʻlchanadi. Solishtirma quvvat transport mashinalarining dinamik xususiyatlari, yaʼni maksimal tezligi, tezlik olishi, qoʻshimcha yukni torta olish xususiyati va boshqa bilan ifodalanadi. Mashina Skrining oʻrtacha ish sharoitidagi Solishtirma quvvatiga nisbati shu mashina dvigatelining ish rejimi kuchlanganligini ifodalaydi. Yengil avtomobillar uchun bu kattalik 0,3 ga, yuk avtomobillari uchun 0,5 ga, traktorlar uchun 0,7 —0,75 ga teng.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jabbor Tillayevich Qobulov** (1911-Samarqand — 1995) — botanik olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1975), biol. fanlari doktori (1971), professor (1972). Oʻzbekiston Davlat Universitetini tugatgach (1937), Buxoro pedagogika institutida oʻqituvchi (1937—40), Oʻzbekiston Davlat Universiteti aspiranti (1940-41, 1945-48), urush yillarida oʻrta maktab direktori (1941 — 44), universitet botanika kafedrasida katta oʻqituvchi (1948—53), dotsent (1953— 60), 1960-yildan yuksak oʻsimliklar kafedrasi, 1986-yildan oʻsimliklar fiziologiyasi va mikrobiologiyasi kafedrasi mudiri. Ilmiy ishlari shumgʻiyadoshlar biologiyasini oʻrganishga oid.

Manbalar
--------

* Begona oʻtlar va ularga qarshi kurash choralari, T. 1976; Oʻrta Osiyo shumgʻiyadrshlari, T. 1978; Shumgiya va hrsi.1, T, 1981.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Solih Ishtixoniy** (arabcha: صالح اشتيخاني — Solih ibn Muhammad ibn Mutavakkil ibn Qudoma ibn Yahyo Soʻgʻdiy Ishtixoniy) — roviy.

Solih Ishtixoniy Jibriyl Ibn Muhammadning akasi boʻlgan. Najmiddin Umar Nasafiyning "Al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand" kitobida keltirilishicha, Jibriyl ibn Muhammadning nabirasi Muhammad ibn Ahmad ibn Jibriyl ibn Muhammad bobosining akasi Solih Ishtixoniydan u esa Muhammad ibn Yahyo ibn Abu Umar Adaniydan quyidagi hadisi sharifni rivoyat qilgan:
Solih Ishtixoniy: Bizga Muhammad ibn Yahyo ibn Abu Umar Adaniy hadis aytdi, dedi. U: Bizga Sufyon ibn Uyayna esa Ibn Abu Nujayhdan, u esa Mujohiddan, u esa ibn Abu Laylodan, u esa Ali raziyallohu anhudan hadis aytdi, dedi. U: „Rasululloh sollallohu alayhi vasallam menga (hajga keltirgan) jonliqlarini (tuyalarini) zabh qilmogʻimni va uning goʻsht, toʻqim va terilarini (odamlarga) ulashmogʻimni amr qildilar", — dedi.
Manbalarda Solih Ishtixoniyning tavallud topgan va vafot etgan yili haqida maʼlumotlar keltirilmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddin Umar ibn Muhammad ibn Ahmad Nasafiy. Al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand. — Tehron, 1999. — B. 258. Najmiddin Umar Nasafiy. Al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand. — T.: „Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti, 2001. — B. 47, 48.
2. ↑  Isaev Y. Abbosov A. Ishtixoniy allomalar. Imom Buxoriy xalqaro markazi. 2016. — B. 27.
**Jaberskiy qal’asi** (belaruscha: *Жаберскі замак*), **Vishnevetskiy qal’asi** sifatida ham tanilgan (belaruscha: *замак Вішнявецкіх*) — Drogichinskiy tumani, Jaber qishlogʻi yaqinidagi sobiq qal’a, XVII-XVIII asr boshlarida mavjud boʻlgan. Qishloqdan 3 km shimoli-gʻarbda, Yaselda daryosining oʻng qirgʻogʻida joylashgan edi. U Dolskiy knyazlariga, keyin Vishnevetskiy knyazlariga tegishli edi.

Tavsifi
-------

Toʻrtburchak shaklidagi istehkom (taxminan 1,5 gektar maydon) uch tomondan xandaq bilan oʻralgan (kengligi 20 m gacha, chuqurligi 5 m), gʻarbdan — daryo boʻyida joylashgan. Qal’a baland sopol qoʻrgʻon bilan mustahkamlangan boʻlib, uning burchaklarida tayanchlar va emanli qoziqdevor bor edi. Atrof bilan darvoza va koʻprik orqali bogʻlangan. Qal’aning hududida ikkita tosh (yoki tosh poydevorda yogʻoch) binolar mavjud edi — N. Volkov fikriga koʻra, bu binolar saroy va darvoza (yoki mitiqdori saqlanuvchi yertoʻla) boʻlishi mumkin edi.

Qal’a XVI-asr oxiri — XVII-asrning 1-yarmida qurilgan, Xmelnitskiy qoʻzgʻoloni va 1654-1667-yillardagi Rossiya-Polsha urushidan keyin u sezilarli darajada zamonaviylashtirilgan. XVII-asrning 2-yarmida qal’a Dolskiylarning, xususan, uni modernizatsiya qilish bilan shugʻullangan Yan Karol Dolskiyning markaziy qarorgohlaridan biri edi. XVII-asr oxirida qal’a Vishnevetskiyga oʻtdi. 1706-yilda Shimoliy urush paytida u Karl XII boshchiligidagi shvedlar tomonidan bosib olingan va vayron qilingan. Keyinchalik qayta tiklanmagan va foydalanilmagan.

Zamonaviylik
------------

Darvoza poydevori saqlanib qolgan. Qal’aning hududi, shu jumladan, binolarning poydevori „qora arxeologlar" dan katta azob chekmoqda.

2015-yil 16-17-aprel kunlari Belarus Milliy Fanlar Akademiyasi Tarix instituti arxeologlari Jaberskiy qal’asida tadqiqot olib bordilar.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  *Volkaoʻ M.*…
2. 1 2 3  *Tkachooʻ M.* Jaberskі zamak // Arxіtektura…

Adabiyotlar
-----------

* Ткачоў М. Жаберскі замак // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с.: іл. — ISBN 5-85700-078-5. — С. 209.
* Ткачоў М. Жаберскі замак // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5 т. Т. 2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — 702 с.: іл. — С. 421.
* Жа́берскі за́мак // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава (белор.) / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — С. 409. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0.

Havolalar
---------

* Жаберский замок на сайте Radzima.org
* Жаберский замок на сайте Глобус Беларуси
**Ziro** — qad. uzunlik oʻlchov birligi; koʻpgina sharq mamlakatlarida qoʻllanilgan. Forsiylarning gaziga, turkiylarning qarisita toʻgʻri keladi; oʻrtacha qiymati 54,04 sm. Ishlatilish joyiga qarab har xil qiymatga ega boʻlgan. Eronda 3. = 1 gaz boʻlsa, Turkiyada (hoz. vaqtda) 1 3. = 65 sm. Boburiylar davlatida shoh Z.si mavjud boʻlib, u 81,28 sm ga teng boʻlgan. Akbarshoh 1 Z.ni 83,31 sm deb belgilagan. Agrada 1647 yilda rasmiy ravishda 1 3. = 81,28 sm deb kabul qilingan. Musulmon mamlakatlarida qoʻllanilgan Z.ning yana 48,9 sm dan 145,608 sm gacha kiymatlarga ega 20 dan ortiq turi mavjud boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Ovlanadigan qushlar.** Mamlakat hududida 60 turdan ortiq ovlanadigan qushlar yashaydi. Tovuqlar turkumiga mansub kaklik, bedana; g'ozsimonlardan - dala gʻozi; o'rdaksimonlardan - churrak, haydar kokil, olaqanot suqsur va suqsurlar, Oʻzbekistonda in qurib yashaydigan turlardan kulrang gʻoz, kulrang oʻrdak, qizil boʻyin oʻrdak, olmabosh oʻrdak, olaqanot (oqqanot, chagʻirqanot) ham ovlanadi. Bu qushlar sovuq qattiq kelmagan yillari bemalol qishlaydi, ammo sovuq kuchli boʻlsa, koʻpchiligi qirilib ketadi. Yirik baliqchi qushlardan - katta qiziloyoq baliqchi, qiziloyoq, suvtargʻoqlar, respublika hududidan uchib oʻtadigan o'tkinchi baliqchi qush - loyxoʻraklar, oxirgi yillarda oddiy hamda yirik gʻurraklar koʻplab, koʻk kaptar va b. turdagi kaptarlar kamroq miqdorda ovlanadi. Turnasimonlar turkumidan, ayniqsa, qashqaldoqlar koʻproq ovlanadi. Ular kichikroq koʻllarda in qoʻyib yashaydi, sovuq tushishi bilan koʻpchiligi issiq joylarga uchib ketadi, maʼlum bir qismi esa qishlab qoladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. O'n ikkinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻzgan zilzilasi** — 1924 y 6 va 12-iyulda Fargʻona vodiysining jan,sharqida Oʻzgan shahri atrofida sodir boʻlgan zilzilalar. Ularning magnitudasi 6,4 va 6,5 boʻlib, birinchisi 7—8 ball, ikkinchisi 8—9 ball bilan tebrangan. Toʻsatdan yer ostidan chiqqan guldiragan kuchli tovush odamlarni vahimaga solgan. Zilzila oʻchoklari yer qaʼrida 22 km dan 14 km gacha boʻlgan chuqurlikda joylashgan. Epitsentr zonalari Qurshob atrofidagi antiklinal geologik strukturalar bilan bogʻliq boʻlib, Qurshob yer yoriqlari boʻyicha yunalgan. Ana shu yer yoriqlarining hozirgi zamon tektonik harakatlari natijasida yer osti qatlamlarning bir-biriga nisbatan siljishi zilzila oʻchoqlarini kelib chiqishiga sabab boʻlgan. Bu zilzilalardan Oʻzgan, Yassi va Andijon shahrilari va atrofdagi qishloqlar katta talafot koʻrgan. Ayniqsa, 12-iyuldagi tebranish natijasida bu joylarda 2000 ga yaqin binolar yer bilan yakson boʻlib, 950 tasiga katta shikast yetgan. Andijon shahrida 1902-yildagi zilziladan soʻng qurilgan yangi imoratlar ham zarar koʻrgan. Uzganda faqat masjid minorasi saqlanib qolgan. Zilziladan Qurshob daryosi sohilida paydo boʻlgan koʻchkilar yoʻl va qishloqlarga yopirilib tushib, bir necha oʻnlab odamlar va chorva mollarini halokatga uchratgan hamda 100 ga yaqin imorat koʻchkilar tagida qolgan. Quduqlarda suv sathi koʻtarilib, baʼzi joylarni suv bosgan.

Oldiyor togʻlari yon bagʻrida yer yorilgan va togʻ jinslari harakatga kelib, kattakatta tosh boʻlaklari qulagan va baʼzi joylarda oʻpirilmalar hosil boʻlgan. Keyingi yillarda seysmotektonik izlanishlar natijasida Qurshob yer yoriqlarida 7—8 balli zilzilalar boʻlish ehtimoli boʻlgan Qurshob seysmogen zonasi ajratilgan. Bu zonaning davomida 1974-yilda bir necha kuchli zilzilalar boʻlgan. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
"OʻZBEKQISHLOQMASH" AKSIYADORLIK JAMIYATI, "Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi mashinasozligi zavodi" aksiyadorlik jamiyati — yirik qishloq xoʻjaligi mashinasozligi korxonasi. Toshkent shahrida joylashgan. "Oʻzqishloqxoʻjalikmashxolding" xolding kompaniyasi tarkibiga kiradi. Chigit ekish seyalkalari, don ekish seyalkalari. podborshchiklar, rotorli oʻt oʻrgichmaydalagich, yemxashak oʻrish texnikasi, koʻsak chuvish mashinalari, mineral oʻgʻit sochgichlar, shuningdek, qishloq xoʻjaligi mashinalariga ehtiyot qismlar va xalq isteʼmoli mollari ishlab chiqaradi.

Korxona 1941-yilda Toshkentga evakuatsiya qilingan "Vulkan" (Leningrad), "Krasnny Aksay" (Rostov) va "Krasnaya Zvezda" (Kirovograd) zdlari asbobuskunalari asosida tashkil etilgan. 3d 1942-yildan front uchun aviabomba, turli xildagi minalar, 1943-yildan qishloq xoʻjaligi uchun pichan oʻrish mashinalari, shuningdek, qishloq xoʻjaligi mashinalari uchun ehtiyot qismlar ishlab chiqardi. Urushdan keyin zd toʻliq q.x mashinalari ishlab chiqarishga ixtisoslashdi, oʻrish mashinalari bilan birgalikda diskli boronalar, charxlash stanoklari, nasospurkagichlar ishlab chiqara boshladi. 1948-yildan korxona "Oʻzbekselmash" nomini oldi. 1949-yildan qatorlab chigit ekadigan seyalkalar, 1955-yildan yanada takomillashgan SG4, SKG4 seyalkalari, 1960-yildan koʻrak chuvish mashinasi, 1965-yildan PXN1,2 markali paxta podborshchiklari ishlab chiqarish oʻzlashtirildi. 1980-yillar boshida korxonada pnevmoapparatli chigit ekish seyalkalari, paxta podborshchiklarining 5 turi, koʻsak chuvish mashinalari, gʻoʻzapoya yuladigan mashinalar ishlab chiqarila boshladi. 90-yillardan korxona sexlari eng zamonaviy texnologiyalar, plastmassa quyulmalaridan qismlar ishlab chiqaradigan termoplast avtomatlar, Italiyadan metall bukuvchi avtomatlar bilan jihozlandi. 1994-yildan ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati. Mahsulotlari qoʻshni mamlakatlarga eksport qilinadi. 2004-yilda korxonada 2814,3 mln. soʻmlik tovar mahsulot ishlab chiqarildi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Doʻstlikdon aksiyadorlik jamiyati** — oziq-ovqat sanoati korxonasi. Jizzax viloyatining Doʻstlik sh.da joylashgan. "Oʻzdonmahsulot" davlat-aksiyadorlik korporatsiyasi tarkibiga kiradi. Asosan bugdoy uni va chor-va uchun aralash yem, makaron mahsulotlari ishlab chiqaradi. Quvvati: sutkasiga 300 t bugʻdoy uni (oliy, birinchi, ikkinchi navli), 250 t aralash yem va makaron mahsulotlari. 1977-yilda Doʻstlik don qabul qilish korxonasi, 1987—95 yillarda Doʻstlik don mahsulotlari kombinati, 1995-yildan hozirgi nomda va ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati. 1988-yil korxonada 62 ming t sigimli elevator, 1990-yilda quvvati 250 t/sutka boʻlgan omuxta yem sexi, sigʻimi 2500 t boʻlgan tayyor mahsulotlar ombori ishga tushirildi. Shveysariyaning "Byuller" firmasi texnologik uskunalari bilan jihozlangan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Butli oʻrgimchak oʻtlar va butalar orasiga qurgan toʻri ustida hayot kechiradi. tanasi kichik boshkoʻkrak va dumaloq shakldagi silliq qoringa boʻlinadi. Boshkoʻkrakning ustki tomonida toʻrt juft oddiy koʻzchasi, oldingi uchida boʻgʻimlarga boʻlingan ikki juft ogʻiz organlari joylashgan. Ogʻiz organlarining birinchi jufti ustki jagʻlar hisoblanadi. Ustki jagʻlarning birinchi boʻgʻimi harakatchan tirnoqsimon oʻsimtadan iborat boʻlib, oʻljasi tanasini teshish uchun xizmat qiladi. Jagʻlarning asosida zahar bezlari joylashgan. Jagʻlar sanchilganida zahar tirnoqlar ichidagi naycha orqali oʻljasi tanasiga tushadi va uni oʻldiradi. Oʻrgimchaklarning ikkinchi juft ogʻiz organlari oyoq paypaslagichlar deb ataladi. Ular mayda sezgir tukchalar bilan qoplangan boʻlib, tuygʻu organi hisoblanadi. Paypaslagichlarning asosiy boʻgʻimlari pastki jagʻlar vazifasini bajaradi. Butli oʻrgimchakning oyoq paypaslagichlari yurish oyoqlariga nisbatan birmuncha kalta. Boshkoʻkrakda uzun va ingichka 4 juft yurish oyoqlari ham joylashgan. Qorin boʻlimining hamma boʻgʻimlari qoʻshilib ketgan. Qornining orqa tomonida butsimon oqish dogʻi boʻladi. Shuning uchun unga butli oʻrgimchak nomi berilgan. Qorin boʻlimining keyingi uchida uch juft oʻrgimchak soʻgallari (bezlar) boʻlib, ularga oʻrgimchak bezlarining yoʻllari ochiladi. Oʻrgimchak bezlaridan ajralib chiqayotgan suyuqlik havoda qotib, iðga aylanish xususiyatiga ega. Orqa oyoqlaridagi taroqqa oʻxshash tirnoqlari yordamida bir necha bezdan hosil boʻlayotgan iðlarni oʻrgimchak bir-biriga yopishtirib, bitta yaxlit to`r hosil qiladi. Urgʻochisi bu iðlardan tutqich toʻr toʻqiydi. Butli oʻrgimchakning tutqich toʻri **gʻildirak** shaklida boʻlib, *butalar va baland boʻyli oʻtlar orasiga tik tortilgan* boʻladi.

Oziqlanishi
-----------

Oʻrgimchak zahari tarkibida hazm suyuqligi boʻladi. Bu suyuqlik ta’sirida oʻljaning ichki toʻqimalari parchalanib suyuq holga keladi. Oʻlja tanasini soʻrib oladi. Oʻljadan faqat xitin poʻsti qoladi. Butli oʻrgimchak zahari odam va umurtqali hayvonlarga ta’sir qilmaydi.

Nafas olishi
------------

Qornining oldingi tomonida bir juft oʻpka xaltalari joylashgan. Har qaysi oʻpkada koʻplab varaqsimon oʻsimtalar boʻladi. Bu varaqlar orqali qon aylanadi. Oʻrgimchakning nafas olishida oʻpka bilan bir qatorda ikki tutam traxeyalar (ingichka naysimon nafas olish organlari) ham ishtirok etadi. Traxeyalar qorin boʻlimining keyingi qismida umumiy teshik orqali atmosfera havosi bilan bogʻlangan. Oʻrgimchak qon aylanish, ayirish va nerv sistemalarining tuzilishi daryo qisqichbaqasinikiga oʻxshash boʻladi.

Koʻpayishi
----------

Butli oʻrgimchakning urgʻochisi erkagiga nisbatan yirikroq boʻladi. Urgʻochisi kuzda urugʻlangandan keyin biror pana joy (toshlar va daraxtlar poʻstlogʻi osti)ga bekinib olib, iðdan toʻqilgan pillaga bir qancha tuxum qoʻyadi. Qishda oʻrgimchaklar nobud boʻladi, tuxumlari pilla ichida qishlab qoladi. Bahorda tuxumlardan yosh oʻrgimchaklar chiqadi.

Manbalar
--------
„Jang qilayotgan amazonka" yodgorligi
**"Jang qilayotgan amazonka"** nemischa: yodgorligiKämpfende Amazone) — Berlin (Germaniya) shahrida qurilgan yodgorlik.

Tarixi
------

1839-yilda nemis haykaltaroshi Avgust Kiss panteraga qarshi kurashayotgan Amazonning haykaltarosh qiyofasini yaratdi va bu uni mashhur qildi. 1842-yilda Kiss oʻzining Amazonkasini Bavariya qiroli Lyudvig I uchun marmardan yasadi, birozdan soʻng Kristof Fisher Kissning kurashayotgan Amazonka asarini bronzaga quydi.

Haykal 1842-yilda yaratilgan va Berlindagi Altes muzeyi oldidagi Lustgartenga olib boruvchi tashqi zinapoyaning sharqiy tomoniga oʻrnatilgan. Tashqi zinapoyaning gʻarbiy tomonida Albert Volfning „Jangchi sher" (Löwenkämpfer) haykali oʻrnatilgan boʻlib, u „Jangchi Amazonka" ga oʻxshaydi. Har ikki haykalning vazni taxminan uch tonnani tashkil qiladi.

Tavsif
------

Bu otning boʻgʻziga qazib olgan panterani nayzalamoqchi boʻlgan ot ustidagi Amazonning bronza haykali.

AQShning Filadelfiya sanʼat muzeyi qarshisida 1929-yilda chiqarilgan „Kurashayotgan amazonka"ning bronza nusxasi oʻrnatilgan. Boshqa nusxalari Angliya, Italiya va Germaniyaning boshqa shaharlarida ham mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  The Mounted Amazon Attacked by a Panther

Havolalar
---------

* Kampfende Amazone
**Buton de kyulot** yoki **Buton de kyulott** (fr. *Bouton de culotte* — shimning tugmalari) — sigir, echki yoki ikki turdagi sut aralashmasidan tayyorlangan fransuz yangi keksa pishloq, maʼlum boʻlgan eng kichik pishloq shakli omili.

Tarixi
------

Afsonaga koʻra, uzoq yaylovlarga uzoq vaqt davomida uyni tark etgan Burgundiya choʻponlari vaqt oʻtishi bilan oʻz taʼmini yoʻqotmagan pishloqga ega boʻlishlari kerak edi. Natijada Buton de kyulot paydo boʻldi.

Ishlab chiqarilishi
-------------------

Bu pishloq xom sigir, echki yoki ikki turdagi sut aralashmasidan tayyorlanadi. Tayyor boʻlishi 1-2 oy davom etadi. 2 hafta saqlangandan soʻng, pishloq qobigʻida koʻk mogʻor paydo boʻladi va bir oydan keyin pishloq magʻzi sariq rangga va oʻziga xos oʻtkir taʼmga ega boʻladi.

Tavsifi
-------

Pishloq boʻlaklaribaraban shaklida boʻlib, diametri 3-5 santimetr, balandligi 3-4 santimetr va ogʻirligi 20 dan 60 grammgni tashkil etadi. Qattiq qobiq tabiiy mogʻor bilan qoplangan va tayyor boʻlishiga qarab oq, sariq, toʻq jigarrang yoki koʻk rangda boʻlishi mumkin.

Pishloq yongʻoq taʼmini eslatuvchi „echki" deb ataladigan taʼmga ega. Aslida oʻtkir va achchiq, baʼzida sovunli taʼmi va karıncalanma taʼmi bilan. U mahalliy pishloq shoʻrvasining bir qismi sifatida ham, mustaqil taom sifatida ham isteʼmol qilinadi. Toʻyingan eski vinolar, xususan, burgund Aligote bilan aralashtiriladi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Такие смешные французские сыры" (ruscha).  «5Республика». Qaraldi: 4-yanvar 2017-yil.
2. 1 2 3  Французские сыры: иллюстрированная энциклопедия 2003. sfn error: no target: CITEREFФранцузские\_сыры:\_иллюстрированная\_энциклопедия2003 (help)
3. 1 2 3  Джульет Харбатт 2012. sfn error: no target: CITEREFДжульет\_Харбатт2012 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Masui K. Yamada T. Fransuzskie siri : illyustrirovannaya ensiklopediya = [French Cheeses] / Kazuko Masui, Tomoko Yamada; vstup. sl. J. Robyushon; per. s angl.: S. Sapronov; foto Y. Maruyama. — SPb. : Izd. dom „Neva", 2003. — 240 s. — (A Dorling Kindersley Book). — ISBN 5-7654-2333-7.
* Джульет Харбатт*.*. ISBN 978-5-93679-168-0.