recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kakliktogʻ** — Hisor tizma togʻlarining janubi-gʻarbiy etaklaridagi adir, Qashqadaryo viloyatida joylashgan. Janubiy da Qizildaryo, shim.da Yakkabogʻdaryo, gʻarbda Qashqadaryo vodiylari, sharqda Kam va Koʻktepa togʻlariga tutashadi. Uz. 13–14 km, sharqsan gʻarbga tomon yoʻnalgan, shim.ga tomon pasayib boradi. Eng baland joyi 1072 m, adir zamini neogen va toʻrtlamchi davrning konglomeratlaridan iborat, yuzasi esa turli qalinlikdagi lyossimon jinslar bilan qoplangan. K. relyefi ancha parchalangan, baʼzan chuqur jarlar vujudga kelgan, ularning tubida buloqlar (Kinchashma) jilgʻa hosil qilgan. Oddiy (quyi qism) va toʻq boʻz tuproqlarda rang, qoʻngʻirbosh, qoʻziquloq, oqquray, karrak, choʻlyalpiz, togʻ shuvogʻi, mingbosh, chitir, yuqori qismida bugʻdoyiq keng tarqalgan. Yaylovlarning oʻrtacha mahsuldorligi gektariga 1—3, bahorda 4 i.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alice Bruce** (1867-yil 29-aprel — 1951-yil 4-noyabr) britaniyalik pedagog va maktab maʼmuri edi. U Oxforddagi Somerville talabalar yotoqxonasida uzoq vaqt xizmat qilgan va Kardiffdagi Aberdare Xoll prezidenti boʻlgan.

Hayoti
------

Bruce 1867-yilda Londonda tugʻilgan. U Henry Austin Bruce, 1-baron Aberdare (1815-1895) va uning ikkinchi rafiqasi Creina Blanchening (qizlik familiyasi Napier) sakkiz farzandining kenja qizi edi. Otasining birinchi turmushidan uchta farzandi bor edi. Bruce Oxford universitetida Bedford kolleji va Somerville talabalar uyida yaxshi taʼlim olgan. Bruce oʻqishni 1890-yilda tarix boʻyicha ikkinchi darajali diplom bilan tugatgan. 1894-yilda u Somervillega qaytib, Agnes Maitlandning kotibi boʻlgan.

Somervilledagi faoliyatidan nafaqaga chiqqanida, u 1929-yilda Cardiffdagi Aberdare Xoll prezidenti etib tayinlangan va u yerda 1936-yilgacha xizmat qilgan. (Uning onasi 1883-yilda Abardare Xollning asoschisi boʻlgan va 1895-yilgacha xizmat qilgan) U boshqa rollarni ham oʻz zimmasiga olgan, shu jumladan „Girls' Public Day School Trust" (25 ta mustaqil maktablar guruhi) ning vitse-prezidenti boʻlgan.

Bruce 1951-yilda Oxfordda Somerville Xollning faxriy xodimi sifatida vafot etdi. SomervilleRobert Duckworth Greenham tomonidan yaratilgan Bruce portretiga egalik qiladi.

Manbalar
--------

1. 1 2  Evans, W. (2004-09-23). Bruce, Alice Moore (1867-1951), educationist. Oxford Dictionary of National Biography. Retrieved 2 Feb. 2018, See link
2. ↑  *Journal of Education*. Oxford University Press, 1952 — 32 bet.
3. ↑  „Alice Bruce, Vice-Principal (1898–1929) | Art UK" (en). *www.artuk.org*. Qaraldi: 2-fevral 2018-yil.
**Kakolyo** — Kagoro (oʻzining nomi), Malidagi xalq. Kakolyo tarqalgan holda, Bamana va Soninke bilan aralashib, Kaarta viloyatidan Segougacha boʻlgan chiziqda, ayniqsa Kaarta-Bine mintaqasida va Gumbuda yashaydilar. Maninka kitlariga yaqin. 33 minggacha, Baman va Soninke tomonidan kuchli assimilyatsiya qilinadi (Okhotina 1977: 132).

Til
---

Kakolyo — Niger-Kordofaniya oilasining Mande guruhining yozilmagan tili. Koʻpchilik kakolyo ikki va uch tilli (bamana, soninke), koʻplari oʻz ona tilini yoʻqotib qoʻyish xavfi ostida qolgan (Andrianov 1964:75).

Din
---

Ular islomga eʼtirof etadilar, dindorlarning aksariyati sunniy musulmonlar, oz qismi esa anʼanaviy eʼtiqodlarga sodiq qoladilar (Kirei 1983:19).

Aholi
-----

### Kasbi

Qishloq xoʻjaligi (joʻxori, tariq, makkajoʻxori, kassava, yams, gombo, yeryongʻoq, shi yogʻi), shuningdek, chorvachilik (qoʻy, echki, qoramol). Iqtisodiyoti, ijtimoiy tuzilishi va madaniyati Baman va Sharqiy Maninkadan deyarli farq qilmaydi.

### ijtimoiy tashkilot

Ular patrilineal guruhlarga birlashgan — damu (Koita-Makalu, Fofana, Kamara, Magasa, Magasuba, Nyakate), ularning har biri barcha aʼzolar uchun umumiy nominal taqiqga ega — totem (Kaliforniya universiteti 2000:43). Jamiyat kastalarga boʻlingan: olijanob va pastki — temirchilar, yertakchilar. Ular xazilkam qarindoshlik" davombe (dyogorame) bilan (Smit 1974:61) munosabatda boʻladilar.

Manbalar
--------

1. ↑  Kagoro of Mali
2. ↑  [Lvova E. S. Etnografiya Afriki [Ucheb. posobie dlya ist. i vostokoved. spes. un-tov] / E. S. Lvova — M.: Izd-vo MGU, 1984.]

Adabiyotlar
-----------

* Андрианов Б. В. Население Африки, - М. : Наука, 1964. - 275 с.
* Асоян А. С. Солодовников В. Г. Современная Нигерия: справочник, - М. 1974. - 411 с.
* Григорьев А. А. Краткая географическая энциклопедия Том. 5, - М : Советская энциклопедия, 1960. - 237 с.
* Исмагилова Р. Н. Этнические проблемы современной тропической Африки, - М. : Наука, 1973. - 414 с.
* Кирей Н. И. Этнография народов Африки. Учебное пособие, - Краснодар. : Изд. Кубан. Универ-та, 1983. - 110 с.
* Охотина Н. В. Проблемы языковой политики в странах Тропической Африки, - М. : Наука, 1977. - 195 с.
* African Studies Center African arts, Том 33, - Los Angeles. : University of California, 2000.
* Smith M. Corporations and Society: The Social Anthropology of Collective Action, - New Jersey. : a Dwision of Transaction Pablishers, 1974. - 384 p.

Havolalar
---------

* Энциклопедия народов мира
* Kagoro of Mali
* Langues du Mali
Edward Topsell yozgan „Toʻrt oyoqli maxluqlar va ilonlar" kitobidan olingan yakkashox rasmi (1658).
**Yakkashox** Yevropa folklorida tarqalgan afsonaviy hayvon boʻlib, peshonasidan katta, oʻrama shox oʻsib chiqqan oq ot sifatida tasvirlanadi. Yakkashox haqidagi yozuvlar Qadimgi Yunonistondan butun Yevropaga tarqagan. Oʻrta Asrlar mifologiyasida yakkashox yovvoyi oʻrmon maxlugʻi sifatida tasvirlangan va soflik ramzi boʻlib taʼriflangan. Shoxi zaharlangan suvni tozalash va kasalni tuzatish xislatlariga ega deb hikoya qilinadi.

Yakkashoxlar tabiatda kuzatilmagan. Eng yaqin keladigan hayvon Italiyada 2008-yili topilgan bir shoxli bugʻu boʻlib, u genetik kasallik tufayli shunday tugʻilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Falconi, Marta*. „'Unicorn' deer is found in Italian preserve". MSNBC (11-iyun 2008-yil). Qaraldi: 2-noyabr 2012-yil.

Yana qarang
-----------

* Qilin, Osiyo xalqlari yakkashoxi

Havolalar
---------

* American Museum of Natural History, *Mythic Creatures*: Unicorns, West and East (ingl.)
* Pascal Gratz, *De Monocerote – Zur Rezeptionsgeschichte des Einhorns* (olm.)
* David Badke, *The Medieval Bestiary*: Unicorn (ingl.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Yakkashoxlar*** haqida turkum mavjud |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Kakku
**Kakku**, oddiy kakku (Cuculus canorus) — kakkusimonlar turkumiga mansub qush. Tanasining uz. 33—38 sm, ogʻirligi 100 g gacha. Qanoti kalta, dumi uzun. Pati koʻngʻir kulrang yoki qoʻngʻir sargʻish, qorin tomoni oqish boʻlib, qoramtir yoʻl-yoʻl. Yevropa va Osiyoning oʻrta va jan. hududlarida keng tarqalgan. Uchib ketadigan qushlardan. Uya qurmaydi, tuxumini chumchuqsimonlar uyasiga tashlab ketadi. Shuning uchun K. chumchuqsimonlar uya quradigan deyarli barcha biotoplarda tarqalgan. Oʻzbekistonning hamma daraxtzorlarida uchraydi. May— avgust oylarida 12—25 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumdan ochib chiqqan K. joʻjasi uya egasining tuxumlarini uyadan chiqarib tashlaydi. Boshqa qushlarning uyasini buzishi tufayli K. birmuncha ziyon yetkazadi. Hasharotlar va ularning kurtlari, shu jumladan, boshqa qushlar tegmaydigan paxmoq qurt (tengsiz ipak qurti) bilan oziqlanib, foyda keltiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chen Kaige** — xitoylik kinorejissyor, xalqaro kino mukofotlari sovrindori. 1952-yili 12-avgustda Pekinda tugʻilgan. Otasi rejissyor, onasi kino aktrisasi boʻlgan. 1978-yili Pekin kino akademiyasiga o‘qishga kirdi va 1982-yili Chjan Yimou bilan birga tamomlab chiqadi. Birinchi toʻliq metrajli „Jeltaya Zemlya" filmini 1984-yili suratga oldi. 1988-yili Chen birinchi marta Kann kinofestivaliga taklif qilinadi. „Proshay, moya zolojnisa" filmi uni dunyoga mashhur qildi. 1990-yili u ikkita tarixiy film suratga oldi. 2002-yili uning birinchi ingliz tilidagi „Ubey menya nejno" filmi chiqdi. 2005-yili suratga olingan „Klyatva" filmi rejissyorning avvalgi uslubidan butunlay boshqacha uslubga o‘tganini ko‘rsatadi. Bundan tashqari, rejissyorning koʻplab filmlari bor.

Yoshligi
--------

Chen Kaige Xitoyning Pekin shahrida Fuchjou shahridagi Changle oilasida tugʻilgan va beshinchi avlod bitiruvchisi Tian Chjuanchjuan bilan bolalikdagi doʻsti sifatida oʻsgan. Uning otasi Chen Huai’ai oʻzicha taniqli rejissyor edi. Uning onasi Lyu Yanchi katta ssenariy muallifi edi. Madaniy inqilob davrida Chen qizil gvardiya safiga qo‘shildi. Qizil gvardiyaning oʻsmir aʼzosi sifatida Chen, boshqa yoshlar singari, oʻz otasini qoraladi, bu taqdir qaroridan afsuslanishni oʻrgandi. Darhaqiqat, uning hayotining ushbu davri bugungi kunda uning koʻp ijodiga taʼsir qilishda davom etmoqda, xususan, „Vidolashuv mening kanizim"dagi „Madaniy inqilob" va „Birgalikda" filmidagi „Ota-oʻgʻil" munosabatlaridagi tinimsiz tasvirlarda. 1969-yilda Chen bir muddat Xishuangbanna qishloq xoʻjaligini melioratsiya qilish byurosiga yuborilgan yosh yigit boʻlib, kelgusi yil Xalq Ozodlik Armiyasiga (PLA) qoʻshildi. 1975-yilda Chen armiyadan boʻshatilib, Pekinga qaytib keldi va u yerda Pekin plyonka bosma fabrikasida ishchi boʻlib ishladi. 1978-yilda Chen Pekin kino akademiyasiga qoʻshildi va u yerda 1982-yilda Xitoy kinoijodkorlarining Beshinchi avlodi deb ataladigan bir qismi sifatida tamomladi. Chen Kayge Amerika Qo'shma Shtatlariga Green card egasidir.

Shaxsiy hayot
-------------

Chenning birinchi rafiqasi 1975-1978-yillar oraligʻida Pekin kinofabrikasida ishlayotganida tanishgan Sun Jialin (kàngìnì) edi; Ular 1983-yilda turmush qurishdi. Bu ittifoq tugadi va u keyinchalik Mao Szedun uchun ingliz tili tarjimoni boʻlib ishlagan diplomat Chjan Xanjining qizi Xon Xuanga turmushga chiqdi. U Nyu-Yorkdagi Vassar kollejini tamomlagan va hozirda China Interactive Media Group bosh direktori. 1990-yillarning boshlarida, ular ajrashgandan soʻng, Chen televidenie xodimi Ni Ping bilan birga yashadi. 1996-yilda Chen aktrisa Chen Xongga uylandi.

Manbalar
--------

1. ↑  Yang Jie: „Chen Hong, behind Chen Kaige´s illustrious cinematic career".  CCTV International (8-dekabr 2008-yil).
2. ↑  „陈凯歌曾陷国籍门：绿卡VS入籍应区分" (zh). *Sina*. Qaraldi: 20-mart 2017-yil.
3. ↑  *Mak Mun San*. „8 questions with... Hung Huang". *AsiaOne* (21-may 2007-yil). Qaraldi: 24-may 2009-yil.
**Vladimir Ilich Lenin** **haykali** — Chelyabinsk shahrining markaziy maydonining asosiy tarkibi boʻlgan haykal. Rossiya Federatsiyasining madaniy meros obyekti.

Mualliflar
----------

* Muallif va haykaltarosh: Vitaliy Semenovich Zaikov va Lev Nikolaevich Golovnitskiy.
* Arxitektor: Evgeniy Viktorovich Aleksandrov.

Tarkibi
-------

Balandligi 5 metr boʻlgan haykal bronzadan quyilib, taxminan 10 metrlik granit poydevorga oʻrnatilgan. Postamentda „Chelyabinsk ishchilaridan V.I. Leninga" degan yozuv bor. Bronza haykal Leningraddagi Monumentskulptura zavodida ishlangan. Hozirgacha (2015-yil) Chelyabinskdagi Inqilob maydonidagi Lenin haykali Sovet davlati asoschisining eng yirik yodgorliklaridan biri hisoblanadi.

Tarixi
------

Chelyabinskda V.I.Leninning yana bir yodgorligining paydo boʻlishi Buyuk Oktabr Sotsialistik inqilobining 40 yilligini nishonlashga tayyorgarlik koʻrish bilan bir vaqtga toʻgʻri kelishi kerak edi. Eʼlon qilingan tanlovda 18 ta loyiha, jumladan chelyabinsklik haykaltarosh L. N. Golovnitskiyning loyihasi ham bor edi. Tanlovning ikki bosqichidan soʻng birinchi oʻrin Chelyabinskdan duetga nasib etdi: Golovnitskiy — Aleksandrov va haykaltarosh V.S. Zaykov. Vitaliy Zaykov tarixda birinchi boʻlib dinamik Lenin — harakatdagi Lenin haykali yaratish gʻoyasini ilgari surdi. Keyin bu tendensiya butun MDHdagi boshqa haykaltaroshlar tomonidan ularning ishlarida takrorlandi.

1957-yil 5-noyabrda Inqilob maydoniga yodgorlik tosh qoʻyildi, unda „Sovet davlatining buyuk asoschisi" haykali yaqinda ushbu joyda paydo boʻlishi bildirildi. Yodgorlik 1959-yil 5-noyabrda ochilgan. XX asrning 70-yillarida, rekonstruksiyadan soʻng, poydevorning kengligi oshirildi. Yodgorlikning soʻnggi rekonstruksiyasi 2020-yilda boʻlib oʻtgan. Oldingi taʼmirlash 2001-yilda boʻlib oʻtgan edi. Yodgorlikni Chelyabinskning bosh maydonidan koʻchirish boʻyicha koʻtarilgan savollarga qaramay, Chelyabinsk viloyati gubernatori P. I. Sumin qarori bilan yodgorlik davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „«Государственный научно-производственный центр по охране культурного наследия Челябинской области». Памятник В. И. Ленину.". 3-fevral 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-fevral 2015-yil.

Havolalar
---------

* Chelyabinsk entsiklopediyasi Arxivirovano 7 2012-yil aprel yilning.
* Chelyabinsk yodgorliklari Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-03-07). Arxivnaya kopiya
* „Chelyabinsk viloyati madaniy merosini muhofaza qilish davlat ilmiy-ishlab chiqarish markazi". V. I. Lenin haykali. Wayback Machine saytida arxivlandi (2015-02-03). Arxivnaya kopiya
**Elis Uayt** (1904-yil 25-avgustda tugʻilgan **Alva Uayt**  – 1983-yil 19-fevral) — amerikalik kino aktrisasi. Uning karerasi kech ovozsiz filmlar va erta ovozli filmlarni qamrab oldi.

Dastlabki yillar
----------------

Elis Uayt Nyu-Jersi shtatidagi Paterson shahridagi onasi va buvisi tomonidan katta bo'lgan va u Nyu-Jersi shtatidagi Paterson va Sharqiy Orange maktablarida o'qigan. Uning bobosi mevali biznesga ega edi.

Film
----

Maktabni tugatgandan so'ng, Uayt rejissyor Jozef fon Sternbergning kotibi va "ssenariy qizi "bo'ldi.  U, shuningdek, Gollivud Yozuvchilar klubida kommutator bo'lib ishlagan.  Fon Sternberg bilan to'qnash kelganidan so'ng, Uayt Charli Chaplinga ishlash uchun ketdi, u ko'p o'tmay uni kamera oldiga qo'yishga qaror qildi. 

Uning shijoatli va quvnoq shaxsi Klara Bou bilan solishtirishga olib keldi, ammo Uaytning karerasi sekin rivojlandi. Robert K. Klepper o'zining *"Silent Films, 1877-1996: A Critical Guide to 646 Movies"* nomli kitobida shunday yozgan: "Ba'zi tanqidchilar Uayt xonimni Klara Bowning ikkinchi qatori deb aytishgan. Aslida, Uayt xonimning o'ziga xos jozibasi bor edi va o'ziga xos, o'ziga xos tarzda yoqimli aktrisa edi. Klara Bow o'ziga xos, olovli qizil sochli qanotni o'ynagan bo'lsa, Elis Uayt ko'proq ko'pikli, jonli sarg'ish edi."

Keyingi martaba
---------------

U 1931 yilda aktyorlik qobiliyatini yaxshilash uchun filmlarni tark etdi va 1933 yilda qaytib keldi, faqat aktyor yigiti Jek Uorberton va bo'lajak turmush o'rtog'i Sy Bartlett bilan aloqasi tufayli yuzaga kelgan janjal karerasiga zarar yetkazdi. Garchi u keyinchalik Bartlettga uylangan bo'lsa-da, uning obro'siga putur yetdi va bundan keyin u faqat yordamchi rollarda paydo bo'ldi, jumladan, *Jimmi Gent* (1934) Jeyms Kagni va Bette Devis bilan. 1937 va 1938 yillarga kelib, uning ismi aktyorlar ro'yxatining pastki qismida edi. U *"Flamingo yo‘li* "(1949) filmida so‘nggi marta suratga tushdi va oxir-oqibat kotib sifatida ishlashni davom ettirdi.

O'lim
-----

Uayt 1983 yil 19 fevralda 78 yoshida insultdan vafot etdi. U Shimoliy Gollivuddagi Valhalla Memorial Park qabristoniga dafn qilindi.

Manbalar
--------

1. ↑  *The Film Encyclopedia: The Most Comprehensive Encyclopedia of World Cinema in a Single Volume* incorrectly lists White's date of birth as August 28, 1907.
2. 1 2 3 4  Katz, Ephraim (1979). *The Film Encyclopedia: The Most Comprehensive Encyclopedia of World Cinema in a Single Volume*. Perigee Books. ISBN 0-399-50601-2, pg. 1228.
3. ↑  "(photo caption)". *The New Movie Magazine*: 38. December 1929.. Qaraldi: November 11, 2016. Alice White]]
4. ↑  Waterbury, Ruth (December 1929). "The Girl Who Licked Hollywood". *The New Movie Magazine*: 39–40, 123.. Qaraldi: November 11, 2016. Alice White]]
5. ↑  Klepper, Robert K.*. Silent Films, 1877-1996: A Critical Guide to 646 Movies*. McFarland, 1999 — 540 bet. ISBN 9781476604848. 11-noyabr 2016-yilda qaraldi.
6. ↑  Resting Places: The Burial Sites of More Than 14000 Famous Persons by Scott Wilson
**Clarisse Agbegnenou** (tugʻ. 1992-yil 25-oktyabr, Rennes, Fransiya) — fransuz dzudochi, 63 kg gacha vazn toifasida, Fransiya terma jamoasi aʼzosi. 2020-yilgi Olimpiada oʻyinlari ikki karra chempioni va 2016-yilgi Olimpiada oʻyinlari kumush medali sovrindori. Besh karra Jahon chempioni, toʻrt karra Yevropa chempioni, Yevropa oʻyinlari chempioni. Jahon chempionatlari, Yevropa chempionatlari va Yevropa oʻyinlari gʻolibi.

Faoliyati
---------

1992-yilda Rennes shahrida tugʻilgan. 2012-yilda Chelyabinskda (Rossiya) u Yevropa chempionatining bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2013-yilda Budapeshtda (Vengriya) u Yevropa chempioni va Ostonada (Qozogʻiston) Jahon chempionatining kumush medali sovrindori boʻldi. 2014-yilda u Jahon (Chelyabinsk) va Yevropa (Montpellier) chempioni boʻldi. 2015-yilda Bokuda (Ozarbayjon) u Yevropa oʻyinlarining bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2016-yilda Rio-de-Janeyroda (Braziliya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarida 63 kg gacha vazn toifasida fransuz sportchi turnirning kumush medalini qoʻlga kiritdi. U finalda uchun kurashda sloveniyalik dzyudochi Tina Trstenjakni yutqazib qoʻydi.

2017 va 2018-yillarda mos ravishda Budapesht va Bokuda oʻtkazilgan Jahon chempionatlarida oltin medallarni qoʻlga kiritgan. 2018-yilda Tel-Avivda boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Clarisse Agbegnenou 63 kg gacha vazn toifasida gʻalaba qozondi va uch karra qitʼa chempioni boʻldi.

2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiya oldidan Jahon chempionatida u finalda yaponiyalik sportchi Mika Tashironi magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2019-yilgi Minskdagi (Belarus) Yevropa oʻyinlarida u chempion unvonini qoʻlga kiritdi.

2020-yil noyabr oyida Pragada (Chexiya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Clarisse 63 kg gacha boʻlgan vazn toifasida chempion boʻlishga muvaffaq boʻldi. Finalda u avstriyalik sportchi Magdalena Krsakkovadan ustun keldi.

2021-yilda Budapeshtda (Vengriya) boʻlib oʻtgan Olimpiya oldidan Jahon chempionatida Clarisse 63 kg gacha vazn toifasida chempionlik uchun kurashda sloveniyalik sportchi Andreja Leškini magʻlub etib va besh karra qitʼa chempioni boʻldi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 63 kg gacha vazn toifasida u finalda sloveniyalik Tina Trstenjakni magʻlub etib, Olimpiada chempioniga aylandi va Fransiya terma jamoasi bilan Olimpiada oltinini qoʻlga kiritdi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. 1 2
5. ↑
6. ↑
**Oʻquv dasturi** — taʼlim tizimidagi har bir oʻquv fanining mazmuni va oʻtilish tartibini, oʻquvchilar tomonidan oʻzlashtirilishi lozim boʻlgan bilim hamda koʻnikmalar hajmini belgilab beradigan rasmiy pedagogik hujjat. Oʻzbekistonda Oʻquv dasturi tegishli vazirliklar qoshidagi ilmiy metodik kengashlar tomonidan tasdiqlanadi. Har bir Oʻquv dasturi uqtirish xati, oʻquv fani mazmunining qisqa bayoni, oʻquvchilarning bilim va koʻnikmalariga qoʻyiladigan talablar singari 3 qismdan iborat. Oʻquv fanining maqsad va vazifalarini belgilab berish Oʻquv dasturining muhim belgisidir. Chunki ayni shu narsa yaratiladigan oʻquv darsligi muallifiga muayyan nuqtai nazarni tanlash, oʻqituvchiga esa pedagogik moʻljalni toʻgʻri belgilash imkonini beradi. Taʼlim amaliyotida Oʻquv dasturi yaratishning konsentrik (markazlashgan) hamda tizimli usullari bor. Konsentrik yoʻl bilan tuzilgan Oʻquv dasturida taʼlimning mazmuni yoki oʻquv materiallari oʻqitishning keyingi bosqichida yuksakroq darajada takrorlanishi koʻzda tutiladi. Boshlangʻich sinflarda oʻtiladigan oʻquv fanlari boʻyicha Oʻquv dasturilari shu usudda tuziladi. Tizimli usuddagi Oʻquv dasturilarida oʻquv materiallari fan mantigʻiga muvofiq soddadan murakkabga qarab ketmaket joylashtiriladi. Maktabning boshlangʻich sinfdan keyingi bosqichlarida qoʻllaniladigan bu usudda ortiqcha takrorlarga yoʻl qoʻyilmaydi, har bir mavzuning oʻz oʻrnida oʻtilishi koʻzda tutiladi. Taʼlimning Oʻquv dasturi tomonidan belgilangan mazmuni darslik, oʻquv qoʻllanmalari, koʻrgazmali qurol va metodik tavsiyalarda toʻla namoyon boʻlad

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gizavesh** — Albaniyaning sharqiy qismidagi Elbasan okrugida joylashgan qishloq. 2015-yilgi mahalliy hukumat islohotidan soʻng, Gizavesh Librazhd munitsipaliteti tarkibiga kirdi va Qendër Librazhd munitsipalitetiga qarashli boʻldi.

Demografik tarixi
-----------------

Gizavesh (*Kinazhavic*) 1467-yilgi Usmonli imperiyasi davrida Çermeniça vilayetidagi aholi punkti sifatida tasdiqlangan. Qishloqda jami yettita uy xoʻjaligi boʻlib, quyidagilar uy xoʻjaliklari boshliqlari edi: *Pop* *Nikolla*, *Petri Manci* (ehtimol *Maneci*, *Çiro Batishi*, *Mihal Kalevari*, *Gjon Filoku* (ehtimol *Floku)*, *Nikollë Derazi* va *Miho Prifti*.

Manbalar
--------

1. ↑  „Law nr. 115/2014" (sq).
2. ↑  Caka, Eduart*. Defteri i hollësishëm për zonat e dibrës i vitit 1467*. Tiranë: Akademia e studimeve albanologjike instituti historisë, 2019 — 135 bet.



|  |  |
| --- | --- |
| Albaniya geografiyasi | *Albaniya geografiyasi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Chen De** xitoycha: 陈德 1949-yil 26-noyabrda tugʻilgan  ) — xitoylik FIDE ustasi shaxmatchi .

Chen De Xitoy shaxmat ligasida (CCL) Guangdong shaxmat klubida o'ynaydi.

Milliy chempionatlar
--------------------

1974 va 1977-yillarda shaxmat bo'yicha Xitoy chempionatida g'olib chiqadi.

Milliy terma jamoa
------------------

Shaxmat bo'yicha Xitoy terma jamoasi a'zosi bo'lgan. U 1978-yilda Shaxmat Olimpiadasida qatnashgan, Xitoy 1- marta qatnashgan. Bu uning ushbu nufuzli musobaqadagi yagona ishtiroki bo'lib, u jami 9 o'yin o'tkazib, 1 g'alaba, 3 durang va 5 mag'lubiyat qayd etdi. 

1977-1981-yillar oralig‘ida shaxmat bo‘yicha erkaklar o‘rtasidagi Osiyo chempionatida (Osiyodagi eng nufuzli jamoaviy shaxmat turniri) milliy terma jamoa safida qatnashgan. U jami 17 o‘yin o‘tkazib, 12 g‘alaba, 3 durang va 2 mag‘lubiyat qayd etgan.

Xalqaro hakam
-------------

2004-yil iyul oyida u Xalqaro hakamlik unvoniga ega bo'ldi.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  „中国国际象棋运动员等级分数据库". 12-noyabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-fevral 2008-yil.
2. ↑  „雅戈尔杯中国国际象棋甲级联赛官方网站". 28-oktabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2018-yil.
3. ↑  Chen De OlimpBase - Chess Olympiad
4. ↑  Chen De OlimpBase - Men's Asian Team Chess Championship

Havolalar
---------

* Chen, De rating card at FIDE
* De Chen player profile and games at Chessgames.com

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Oʻtmishdoshi:**Zhang Donglu (1966)** | **Men's Chinese Chess Champion**1974 | Vorisi:**Qi Jingxuan** |
| Oʻtmishdoshi:**Qi Jingxuan** | **Men's Chinese Chess Champion**1977 | Vorisi:**Qi Jingxuan** |
**Baryer funksiya** - odam va hayvonlar organizmining oʻz ichki muhitini (qon, limfa va toʻqima suyukligini) tashqi taʼsirlardan himoya qilishi, shu muhitni (tarkibi, kimyoviy, fizik hamda biologik xossalarini) nisbatan bir meʼyorda saqlay olishi (qarang Gomeostaz). Organizm bu funksiyani baryerlar deb ataladigan maxsus fiziologik mexanizmlar yordamida amalga oshiradi. Ular shartli ravishda tashqi (teri, shilliq pardalar, nafas, ayirish va ovqat hazm qilish apparatlari) hamda ichki — gistogematik va gematoensefalik baryerlarga boʻlinadi. Gistogematik baryerlar aʼzo va toʻqimalarda qon bilan toʻqima oraligʻida joylashgan. Shu baryerlar orasida jigar baryeri ayniqsa muhim. Ichakda hosil boʻlib, undan qonga oʻtadigan baʼzi zaharli moddalarni jigar baryeri zararsizlantirib turadi. Baryer funksiya ham boshqa moslashuv mexanizmlari singari evolyutsiya jarayonida takomillashgan. Aʼzo va toʻqimalarning bakteriyalarga, toksinlarga, moddalar almashinuvining buzilishi natijasida hosil boʻlgan mahsulotlarga, yot moddalar va doridarmonlarga sezgirligi Baryer funksiya ga bogʻliq. Baryer funksiya dan gematoensefalik baryer (qon bilan miya oraligʻidagi), gematooftalmik baryer (qon bilan koʻz toʻqimalari oraligʻidagi), platsentar baryer (ona organizmi bilan homila oraligʻidagi) va boshqa batafsil oʻrganilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Mă Duanlin*** (1245-1322) - xitoylik tarixchi yozuvchi va ensiklopediyachi. 1317-yilda, Yuan sulolasi davrida u 348 jilddan iborat keng qamrovli Xitoy ensiklopediyasi *Wenxian Tongkaoni* nashr etgan.

U keng tarixiy hujjatlar to'plamiga ega bo'lgan Sharqiy- janubiy vaziri Ma Tingluanning oilasida tavallud topgan. 1273- yildan Ma Duanlin otasining to'plami va maslahatlaridan foydalangan holda "Venxian Tongkao" ni to'plashni boshlagan. Otasining vafotidan keyin Ma Duanlin Yuan sulolasiga xizmat qilishga chaqiriladi hamda Xitoyning ta'lim tizimini qayta tiklashda muhim rol o'ynagan.

Ma Duanlin Champa, Chi Tu, Pan Pan, Khmer imperiyasi va Kediri qirolligini tasvirlagan. U Jayavarman 1177- yilgi bosqin uchun Champaga qarshi yurishini tasvirlab, "u o'z dushmanlaridan dahshatli qasos olishga qaror qildi, bu esa o'n sakkiz yillik sabr-toqatdan keyin buni amalga oshirishga muvaffaq bo'ldi" deb yozgan edi.

Adbiyotlar
----------

Havolalar
---------

* Wenxian Tongkao "Ma'muriyatda keng qamrovli tadqiqotlar" - Chinaknowledge.de.
* Tötösi de Zepetnek, Stiven va Jennifer V. Jey, Sharqiy Osiyo madaniy va tarixiy istiqbollari: tarix va jamiyat - madaniyat va adabiyotlar. Alberta universiteti qiyosiy adabiyot va madaniyatlararo tadqiqotlar tadqiqot instituti, 1997 yil.ISBN 0-921490-09-7ISBN 0-921490-09-7 ,ISBN 978-0-921490-09-8 Vsego stranits: 383 s. 66
* Jozef Piter MakDermott Davlat va Xitoydagi sud marosimi str. 257

Manbalar
--------

* 
* 
*
**Ahmad Ibn Muso Ibn Shokir** (9-asr) — astronom. Ahmad al-Fargʻoniy zamondoshi, tarixda Muhammad va Hasan ibn Muso ibn Shokir nomi bilan mashhur boʻlgan uch aka-uka hayʼatshunos (munajjim)larning biri. Aka-ukalari katorida Ahmad Ibn Muso Ibn Shokir M. Maʼmun akademiyasi hisoblangan „Bayt ul-hikmat"da ishlagan vaqnida Vizantiyadagi yunoncha qoʻlyozma manbalarni koʻrish uchun uyushtirilgan ekspeditsiyada qatnashgan. U Ahmad al-Fargʻoniy rahbarligida aka-ukalari bilan Sanjar sahrosi va Kufaning Tot degan joyida xalifa Maʼmunning topshirigʻi bilan yer meridiani boʻylab kenglik darajalari orasini muvaffaqiyatli ravishda oʻlchagan. Aka-ukalar Bagʻdoddagi Bob utToq (Toq darvozasi) degan joy 33°20’ shimoliy kengliqda ekanligini juda toʻgʻri aniqlashgan. Ahmad Ibn Muso Ibn Shokir M. „Kitobi Maʼrifat misohat il-ashkol il-basita valquraviya" („Yumaloq va tekis shakllarni oʻlchashni oʻrganish") nomli 18 bobdan iborat asar muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maadim vodiysi** (lotincha: *Ma'adim Vallis*) — Marsning eng katta vodiylaridan biri, daryoning quruq oʻzani uzunligi taxminan 700 km. Kengligi 20 km dan ortiq, chuqurligi baʼzi joylarda 2 km ga yetadi. U janubiy pasttekisliklardan boshlanadi, u yerda bir vaqtlar katta koʻllar guruhi boʻlgan deb hisoblanadi (qarang. Eridaniya). U sayyora ekvatori yaqinidagi Gusev kraterigacha boradi.

Maadim vodiysi Marsning erta tarixida oqar suv kesib oʻtishi orqali shakllangan deb hisoblanadi. Vodiy chegaralaridagi baʼzi qisqa, tor kanallar, aftidan, koʻmilib ketgan. Koʻmilish yer osti suvlari togʻ jinslarini qisman eritib, buzib yuborganda sodir boʻladi, ular qoʻporilib, qoldiqlari maydalanadi va eroziya jarayonida olib ketiladi.

„Maadim" (ivritcha: *מאדים* — Mars sayyorasining ivritcha atalishi. Vodiy nomi 1973-yilda Xalqaro Astronomiya Ittifoqi tomonidan tasdiqlangan.

Yana qarang
-----------

* Mars gidrosferasi
* Mars kanallari

Manbalar
--------

1. ↑  |Международным астрономическим союзом в 1973 году

Havolalar
---------

* Google Mars xaritasida Maadim vodiysi(Inglizcha) )
**Barxan** (turkiycha) — qumli choʻl va chala choʻllardagi relyefning koʻchma qum shakllari. Shamol yoʻnalishiga koʻndalang boʻladi. B. yiliga oʻrta hisobda bir necha sm dan yuzlab m gacha koʻchadi. Qizilqum va Qoraqum choʻllarining baʼzi joylarida qattiq shamol vaqtida yangi B.lar paydo boʻladi yoki eskilari joyini oʻzgartiradi. B.lar tepadan qaraganda koʻpincha yoy, yarim oy shaklida boʻladi. Shamolga roʻpara yon bagʻirlari qiya (5° — 14°), shamolga teskari yon bagʻirlari tik (30° gacha) boʻlishi mumkin. B. uchlari shamol kuchiga, qumning namligi, tarkibiga qarab uzun yoki qisqa boʻladi. B. balandligi 0,7 m dan 20 m gacha, hatto murakkab shakllari 200–300 m va undan ham baland boʻladi. Shamol harakatiga qarab B.ning toʻplanishi turli shakllar oladi: barxan tepalari, barxan zanjirlari, barxan piramidalari va h. k. Qum kam boʻlgan qattiq yerlarda, koʻpincha taqirlarda yakka-yakka B.lar uchraydi. Tutash qumlarda murakkab B. tizmalari vujudga keladi. B. tizmalari Amudaryo sohillarida, Sandiqli, Kanpirak, Qoraqum choʻllarida, shuningdek Markaziy Fargʻonadagi Yozyovon choʻlida uchraydi. B.lar nisbatan yaxshi nam toʻplaydi va ihota qilinadigan boʻlsa, daraxtzor boʻlib qolishi mumkin. Avvallari Buxoro, Qorakoʻl vohalarining shim. qismidagi bir qancha unumdor yerlar, qishloqlar koʻchma qum ostida qolib ketar edi, endilikda saksovul va boshqa oʻsimliklar ekilib, uz. 125 km, eni 3 – 4 km daraxt-zorlar barpo qilindi va qum koʻchishi toʻxtatildi. Yana q. Eol relyef shakllari.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bartolinit** - qin (diloq) dahlizidagi katta Bartolin bezlarining yalligʻlanishi. Kasallik qoʻzgʻatuvchi mikroblar: gonokokk, streptokokk, stafilokokklarning bez yoʻllariga kirishi sabab boʻladi. Gonokokklar qoʻzgʻatgan B. (soʻzak B. i)da koʻpincha bez yoʻllarining har ikki tomon i yalligʻlanadi. Uz vaqtida davo qilinmasa, bez yoʻlining yalligʻlanib boʻrtishi natijasida teshigi berkilib, yiring toʻplanadi, yaʼni Bartolin bezining abssessi paydo boʻladi, bunda qattiq ogʻriq seziladi, harorat koʻtariladi, baʼzan tovuq tuxumidek shish paydo boʻladi. Abssess oʻz-oʻzidan yorilishi ham mumkin, bunda ogʻriq yoʻqolib, harorat normallashadi, lekin maʼlum vaqt oʻtgandan soʻng yorilgan joy berkilib, abssess yana qaytarilishi va oqma hosil boʻlishi mumkin. Shuning uchun qin dagʻlizi sohasida deyarli ogʻriqsiz kichik boʻrtma (doʻmboqcha) paydo boʻlishi bilan shifokorga koʻrinish lozim. Aks holda kasallik ogʻir asoratlarga olib kelishi mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Naslchilik** — qishloq xoʻjaligi hayvonlari zotlarini takomillashtirishga qaratilgan tashkiliy-zootexnik tadbirlar majmui. Insoniyat hayvonlarni xona-kilashtirgan davrlardan beri davom etib keladi. N.ning asosiy vazifasi mavjud qishloq xoʻjaligi hayvonlari, parrandalari, asalari, baliklar va ipak qurti zotlarini muttasil takomillashtirish, mahsuldorligini oshirish, nasldorlik sifatlarini yaxshilash, yangi tiplar, zot guruhlari, liniyalari, oilalari, zotlari, krosslari, partenoklonlarini yaratishdan iborat.

N. ishlari N. zavodlari, N. xoʻjaliklari, N. fermalari va oddiy xoʻjaliklarda olib boriladi. N. ishida qoʻlla-niladigan asosiy usul urchitish uchun eng yaxshi erkak va urgʻochi hayvonlarni tanlash va ularni saralash (juftlash)dir. Oʻzbekistonda "Naslelita" il-miy-ishlab chiqarish birlashmasi qoramol, noqorakoʻl qoʻylar, yilqi, echki, asalari; Qorakoʻlchilik va choʻl ekologiyasi instituti va "Oʻzbek qorakoʻli" kompaniyasi qorakoʻl qoʻylari va tuya (bir oʻrkachli yoki ikki oʻrkachli)lar; "Oʻzbaliq" kor-poratsiyasi va Akvakultura ilmiy tadqiqot instituti baliq zotining zogʻora baliq, oʻtxoʻr baliklarning zotlari boʻlgan karp, doʻng peshona, oq amur; "Oʻzbek ipagi" uyush-masi va Ipakchilik ilmiy tadqiqot instituti 20 tadan ziyod ipak qurti zotlari, Oʻzbekiston parrandachilik ilmiy markazi parranda zotlarini takomillashtirish boʻyicha ilmiy tajribalar hamda N. ishlarini olib boradi. "Naslxizmat" respublika naslchilik uyushmasi N. ishlari boʻyicha barcha xizmatlarni muvofiqlashtiradi. Davlat naslchilik korxonasi xoʻjaliklardagi qoramol zotlarini takomillashtirishda qatnasha-di va ularni eng yaxshi mahsuldor bu-qalar avlodlarining sifat boʻyicha ba-holangan urugʻlari bilan taʼminlaydi.

Respublikada N. ishlariga Qishloq va suv xoʻjligi vazirligining Chorvachilikda naslchilik ishlari bosh davlat inspeksiyasi rahbarlik qiladi. Oʻzbekiston Respublikasi N. ishlariga oid har qanday munosabatlar 1995-yil 21 dekabrda qabul qilingan Oʻzbekiston Respublikasining "Naslchilik toʻgʻrisida" qonuni bilan tartibga solinadi.

Izatulla Eshmatov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ahmad ibn Usmon Samarqandiy** (arabcha: أحمد بن عثمان سمرقندي — Ahmad ibn Usmon Samarqandiy — Toʻliq ismi: Shihobuddin Ahmad ibn Usmon ibn Nizom Samarqandiy Xattobiy Shofi’iy (vafoti 901/1460-yil)) — Qiroat olimi, faqih va mufassir.

Hayoti va Faoliyati
-------------------

Ahmad ibn Usmon Samarqandiy Shofi’iyning bobosi Xattobga nisbat berilgan. Mullozoda nomi bilan tanilgan. Qiroat, mantiq, fiqh, tafsir, hadis va balog‘at ilmlarini
bilgan. Tarixchilardan birining xabar berishicha, Ahmad ibn Usmon Samarqandiy alloma imom, qiroatda oliy isnodli boʻlgan. Damashq, Halab kabi shaharlarga safar qilgan va u
yerdagi ulamolardan istifoda etgan. 
Asarlari: „*Kitob jumi’a fiyhi-l-hidoya va-l-muharrar*" („Hidoyat va ozod qiluvchi masalalar jamlangan kitob"), „*Sharh hidoyatu-l-hikma*" („Hidoyatu-l-hikmat" kitobiga sharh"), „*Sharhu-sh-sham-siyya*" („Shamsiyya"ga sharh"), „*Hoshiyya ala-sh-sharhi-l-muxtasar li-t-Taftazoniy ala talxisi-l-miftoh li-l-Qazviniy*" ("Qazviniyning „Talxisu-l-miftoh" asariga Taftazoniyning yozgan muxtasar sharhiga hoshiya-izoh").

Asarlari
--------

* „Kitob jumi’a fiyhi-l-hidoya va-l-muharrar",
* „Sharh hidoyatu-l-hikma",
* „Sharhu-sh-shamsiyya",
* „Hoshiya ala-sh-sharhi-l-muxtasar li-t-Taftazoniy ala talxisi-l-miftoh li-l-Qazviniy".

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 551.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ahmad ibn Umar Samarqandiy** (арабча: أحمد بن عمر سمرقندي — Ahmad ibn Umar Samarqandiy — Toʻliq ismi Abullays ibn Muhammad ibn Kasir, Ahmad ibn Umar Samarqandiy (vafoti. 1157 yil.)) — Faqih.

Faoliyati
---------

Ahmad ibn Umar Samarqandiy hanafiy faqihlaridan biri bo‘lgan. Allomaning tug‘ulgan joyi va yili haqidagi ma'lumotlar manbalarda topilmadi. U 552/1157-yilda jumadul ula oyining 27-kuni vafot etgan. Haj qilganidan keyin, ilm o‘chog‘i Bag‘dodga borgan. Undan u yerda ko‘p shogirdlar ilm tahsil olgan. Komil, fozil, voiz, husni xulq va mehribon bo‘lgan. Hanafiy mazhabiga doir ko‘plab asarlar yozgan.

Asarlari
--------

"*Muqaddimatu-l-Lays Samarqandiy*", "*Risolatu-t-tahorat va-s-solat va masoi-lu-l-fiqhiyya*".

Manbalar
--------

1. ↑  O‘rta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. – Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. – B. 549.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
```
== **Hayoti va ijodi** ==
```

Afg’on (pashtu) mumtoz adabiyotida Xushholxon darajasiga yetib boradigan adib yo’q.Uning adabiy merosi nihoyatda boy,rang-barang shakl vamazmunga ega.Hushholxon katta yirik adabiy maktabning yaratuvchisidir va bu adabiy maktab afg’on adabiyotida "hataklar maktabi" nomi bilan mashhur bo’lib,afg’on adabiyoting rivojlanishga katta hissa qo’shgan.Xushholxon Hatak 1022 hijriy (yaʼniy 1613 milodiy) yilda Peshovarning sharqida joylashgan Akora degan joyida tug’ulgan.Hushholxonning otasi Shaxbosxon o’sha vaqtda 22 yoshda bo’lib boburiylardan Shoh Jahon xizmatida edi.Xushholxon bolaligidayoq o’zining katta isteʼdod ega ekanligini namoyish qildi.U davirdagi ilimlarni qunt bilan o’rganib chiqdi.16 yoshidanoq sheʼr yoza boshladi.Sanʼat va sheʼriyatni juda yaxshi qadirlaydigan shoh jahon Xushholxon Hatakning harbiy talanti va sheʼriyat sohasidagimahoratni yo’qori baholab, uni "jang maydonining sheri vaqalam sohibi" deb ataydi.

**Adabiy merosi**
-----------------

Shoir 40,000 baytdan iborat kulliyot yaratdiki,unda g’azzllar,qasidalar,ruboiylar,qitʼalar,muxammaslar,musaddaslar,masnaviylar,tarjiʼbandlar go’zalligi va teran fikirligi bilan hozirgi zamon sheʼryati muxlislarini ham maftun etib kelmoqda.Ingliz olimi Ravertining aytishicha, Xushholxon qariyib yarim asirlik ijodiy foliyat davomida yozgan asarlarining umumiy sani 900ga yaqin. Ammo hozirgacha shoir asarlarining yarmi ham yetib kelgan emas. Biroq saqlanibqolganasarlarining o’ziyoq ulkan ijodidan dalolat beradi.

```
 Shoir "kullyoti"da (Peshovar-1960) 857 g’azal, 52 ta qasida, 1603 ta ruboiy, 227 qitʼa 2 musadda,2 tarkiban va masnaviylar mavjuddir."Kullyoti"dagi sheʼrlarni aniq tematik klassifikatsiya ancha qiyin ishdir, chunki shoir qalamga olgan mavzularning benihoyat keng va ko’p. Biz shartli ravishda uning sheʼrlari tematikasini quydagi qisimlarga bo’lamiz:
```

1.Ishqiy lirika.
2.Axloqiy lirika.
3.Tarixiy lirika.
4.Vatanparvarlik lirikasi.
5.Ijtimoiy-siyosiy lirikasi.
6.Falsafiy va so’fiyona lirikasi.
7.Peysaj lirikasi.
8.Diniylirika.
9.Hajviy-yumoristik lirika.

**Asosiy adabiyotlar:**
-----------------------

1. 1.Xushholxon Hatak.Kulliyoti.Peshovar,1960. 2.Kushev.V.V. Афганслфя рукописная книгаю.M.1980. 3.Usmonov O.Kurashlardatoblangan sheʼiyat.Toshkent.1974. 4.Xushholnoma.Kabul,1973-78 yillar.

1. ↑  Mannonov, Abdurahim*. Afg'oniston xalqlari falklori va mumtoz adabitoti tarixi*, 2001 — 89/99 bet.
Mert (Meret, Merit; Misr.Mr.t „sevimli") — **qadimgi Misr mifologiyasida** raqs, musiqa va qoʻshiq bilan bogʻliq boʻlgan kichik maʼbuda.

Mifologiya
----------

Musiqa maʼbudasi sifatida Mert asosan diniy madhiyalarga homiylik qilgan, Xeb-sed bayramlarida qatnashgan. Mert kaftlari bilan qarsak chalayotgan sifatida tasvirlangan. U „xazina malikasi" epitetini oldi va bu borada koʻpincha oltin belgisi ustida turgan yoki uni boshiga taqib yuradigan holda tasvirlangan: 

Mert, shuningdek, Nil xudosining ramziy turmush oʻrtogʻi Hapi boʻlgan va baʼzan unga hamroh boʻlgan. Bunday holda, u Xapining xususiyatlarini oʻziga mujassam qildi: uning bosh kiyimi Yuqori Misr ramzi boʻlgan koʻk lotus yoki Quyi Misrning ramzi boʻlgan papirus bilan bezatilgan edi (Meret ham ikki xil shaklda tasvirlangan boʻlishi mumkin, chunki uning ikkita timsolga (Yuqori va Quyi Misrga) mos keladi.). Xapi Nilning moʻl-koʻllik xudosi boʻlganligi sababli, Mert oʻzi olib kelgan neʼmatlarning ramziy oluvchisi sifatida harakat qilgan va qurbonliklar uchun idish bilan tasvirlangan.

Yuqori tabaqa vakillari orasida, joyiga qarab, Xapining xotini odatda Yuqori yoki Quyi Misrning homiy maʼbudasi hisoblangan — mos ravishda Nexbet yoki Vajit, pastki tabaqa vakillari uchun geografik va siyosiy jihatlar muhim emas edi, shuning uchun, shuning uchun ular maʼbuda Mertni afzal koʻrishgan. Suv toshqini Nildan sovgʻalarni qabul qiluvchi xudo sifatida harakat qilgan Mert, shuningdek, oʻyin-kulgi — qoʻshiq va raqs bilan chambarchas bogʻliq edi.

Darvozalar kitobi kabi keyingi matnlarga koʻra, Mert tunning sakkizinchi soati maʼbudasi edi.

Yana qarang
-----------

* Ayxi — Qadimgi Misr musiqa xudosi
* Axa
* Qadimgi Misr musiqasi

Manbalar
--------

1. ↑  www.reshafim.org
2. ↑  В. Д. Гладкий „Мерт",*. Древний мир. Энциклопедический словарь в 2-х томах. — М.: Центрполиграф*, 1998.
3. ↑  Lurker, Manfred. *Dictionary of Gods and Goddesses, Devils and Demons*, p. 231. Routledge, 1987. ISBN 0-7102-0877-4.

Havolalar
---------

* Meret (ingliz))
* Meret, shuningdek Mert, Merit)
**Nasimiy tumani** - Nasimiy tumani 1969-yil 13-iyunda tuzilgan. Nasimiy tumanida aholi punktlari, qishloqlar va boshqa maʼmuriy hududiy birliklar mavjud emas. Tumanda 8 ta oliy maktab, 33 ta umumtaʼlim maktabi, 4 ta oʻrta va kasb-hunar taʼlimi, 8 ta oʻquv muassasasi, 2 ta musiqa maktabi, 47 ta bolalar bogʻchasi va bolalar bogʻchasi, 11 ta kasalxona, 11 poliklinika va 13 ta meʼmoriy obidalar mavjud. Tumanda 12 ta madaniyat va istirohat bogʻlari, 1 madaniyat markazi, 3 ta kinoteatr va 6 ta kutubxona mavjud. Nasimiy tumanida joylashgan muhim makonlardan Haydar Aliyev saroyi, Baki poezd stansiyasi, Boku davlat sirki va Boku xalqaro dengiz savdo portini aytib oʻtish mumkin. Baki Metrosining „28 may", „Memar Ajami", „Jafar Jabborli" va „20 yanvar" stansiyalari ham tuman hududida joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Rayon haqqında".  nesimi-ih.gov.az. Qaraldi: 27 sentyabr 2017.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Boku tumanlari |
| --- |
|  |
| 
* Xazar tumani
* Binaqadi tumani
* Qoradogʻ tumani
* Xatoiy tumani
* Narimonov tumani
* Nasimiy tumani
* Nizomiy tumani
* Pirallahi tumani
* Saboil tumani
* Sabunchi tumani
* Suraxani tumani
* Yasamal tumani
 | 
 |

 |
Байтемиров, Насирдин
**Nasirdin Boytemirov** (1916, Chu tumani Kegeti qishlogʻi — 1996, Bishkek) — Qirgʻiziston xalq yozuvchisi (1986). Adabiyot institutini bitirgan (Moskva, 1955). Dastlab oʻqituvchi, keyinchalik respublika gazetada maxsus muxbir. "Azamat" (1948), "Saltanat" (1949), "Oxirgi oʻq" (1955), "Tarix esdaligi" (1966) va boshqa asarlarida Ikkinchi jahon urushi janglari, urushdan keyingi qayta qurish voqealari oʻz ifodasini topgan. "Qizil yoʻllik" (1964), "Urquya" (1976), "Adiku" (1984), "Turmush shunday" (1986) va boshqa roman, povest, pyesalarida qirgʻiz mehnatkashlarining turmush tarzi aks etgan. Sheʼr va dostonlardan iborat "Yurak kuylari" (1955), "Muhabbatim — qanotim" (1981) toʻplamlari bor. "Ertaklar" (1939) toʻplami bolalarga bagʻishlangan. Baʼzi sheʼrlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Naslchilik kitobi**, nasldor hayvonlar davlat kitobi — zot standartlariga mos keladigan naslli mollarni roʻyxatga olish kitobi. Naslchilik kitobida xoʻjaliklarda urchitilayotgan hayvonlar zotlaridagi eng mashhur erkak va urgʻochi hayvonlarning kelib chiqishi va mahsuldorlik koʻrsatkichlari haqidagi maʼlumotlar qayd qilib boriladi. Naslchilik kitobi zotlarni takomillashtirishda muhim ahamiyatga ega. Dunyoda birinchi marta Naslchilik kitobi Angliyadagi yoʻrtoqi otlarning sinov natijalari boʻyicha 1751-yilda nashr etilgan. 1793-yilda nashr etilgan kitobda 1690-yildan boshlab yoʻrtoqi sof zotli otlarning genealogik maʼlumotlari toʻplangan. Keyinchalik qoramol zotlari: 1822-yilda shortgorn va gernsey; 1838-yilda jersey; 1845-yilda gereford; 1862-yilda aberdin-anguss va gallovey zotlari boʻyicha Naslchilik kitobi lari chop etilgan. Rossiyada 1834-yilda salt miniluvchi sof zot va 1839-yilda orlov zoti boʻyicha, 1903— 08 yillarda Kursk, Harkov va Shimoliy qishloq xoʻjaligi jamiyatlarining Naslchilik kitobi tashkil etilgan. 1924-yilda yaroslav, 1926-yilda qizil gorbat, 1927-yilda xolmogor sigir zotlari toʻgʻrisidagi kitoblar chop etilgan.

Oʻzbekistonda Naslchilik kitobi birinchi marta 1941-yilda N.A.Teterin va P.P.Yesyutinlar tomonidan "Oʻrta Osiyoning zotli otlari" boʻyicha 1-jild, shuningdek, 1950 va 1960-yillarda P. K. Trofimov va V. A. Shchekinlar tomonidan "Qora-bayir zotlari" kitobining 2- va 3-jildlari, 1982-yilda K.A. Lixov, N. T. Gorshkov va T.D.Sabdushevlar tomonidan "Qorabayir zotlari"ning 4-jildi tayyorlanib, nashr etilgan. Qoramolchilikda 1958-yilda A.A. Atbashyan tomonidan "Bushuyev zot guruhi" davlat Naslchilik kitobining 1-jildi tuzilgan boʻlib, unda 60 buqa va 240 sigir, 1982-yilda A. M. Mustafayev tomonidan "Bushuyev zotlari" davlat naslchilik kitobining 2-jildi tuzilib, bunda 45 buka va 568 sigir haqidagi maʼlumotlar berilgan. Qoʻychilikda 1949-yilda "Hisor qoʻy zotlari"ning 2-jildi va 1980-yilda "Qorakoʻl qoʻy zotlari"ning 11 jildi nashr etilgan.

Kitobda kayd etilgan maʼlumotlardan ishlab chiqarishda keng mikesda foydalanish mumkin. Ushbu kitob respublikada urchitilayotgan nasldor qoramol, ot, tuya, qoʻy va echkilarni roʻyxatga olish, ularning mahsuldorlik koʻrsatkichlarini tahlil qilib, xoʻjalik yurituvchi subʼyektlar oʻrtasida keng targʻib qilish imkonini beradi.

Izatulla Eshmatov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |