recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Juma Shukurov** (1925-yil 5-may, Pitman, Oʻzbekiston SSR, SSSR -?) — Oʻzbekiston SSR Buxoro viloyati Romitan tumani F. Xoʻjayev nomidagi oʻrta maktab oʻqituvchisi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1978).

Tarjimai holi
-------------

1925-yil 5-mayda O‘zbekiston SSRning Pitman qishlog‘ida (hozirgi O‘zbekistonning Buxoro viloyati Romitan tumani) dehqon oilasida tug‘ilgan. Millati boʻyicha oʻzbek.

1939-yilda Romitan tumani Engels nomidagi maktabning 7-sinfini tamomlab, Buxoro pedagogika texnikumiga o‘qishga kiragan va uni 1942-yilda tugatagan. 1942-yil sentyabr oyida oʻzi tugʻilgan Engels nomidagi maktabga boshlangʻich sinf oʻqituvchisi boʻlib ishga kirgan. 1943-yil mart oyida Qizil Armiya safiga chaqirildi. 1944-yil yanvardan frontda 37-gvardiya miltiq diviziyasi tarkibida. 1944-yil avgustda ogʻir yaralangan, kasalxonadan chiqarilgandan soʻng 77-gvardiya miltiq diviziyasi tarkibida jang qilgan, 45 mm kalibrli qurol bilan Berlinga yetib kelgan. 1945-yil aprel oyining oxirida ikkinchi marta yaralangan. Ikkita II va III darajali „Shon-sharaf" ordeni bilan taqdirlangan. 1945-yil dekabr oyida oʻqituvchi sifatida muddatidan oldin demobilizatsiya qilingan.

Uyga qaytib, yana tugʻilgan maktabiga boshlangʻich sinf oʻqituvchisi sifatida ishga kirgan. 1952-yilda Buxoro pedagogika institutini tamomlab, oʻz maktabiga qaytgan (1963-yildan Ushinskiy nomida, 1971-yildan F.Xoʻjayev nomida), bosh oʻqituvchi, 1955—1960 va 1961—1963-yillarda maktab direktori. Shu yillar davomida o‘zbek tili va adabiyotidan parallel dars bergan. 1974-yilda rahbarlik lavozimlarini tark etib, boshlangʻich maktab oʻqituvchisi sifatida ishga kirgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1978-yil 27-iyundagi „Talabalarni tarbiyalash va kommunistik tarbiyalashdagi ulkan xizmatlari uchun" Farmoni bilan unga Lenin ordeni, Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni Oʻroq va bolgʻa oltin medali berilgan.

1985-yilda 43 yil o‘qituvchilik qilib, nafaqaga chiqqan. Pitman qishlogʻida yashagan. Keyingi taqdiri nomaʼlum.

Lenin, 2-darajali Vatan urushi, Mehnat Qizil Bayroq, 2 va 3-darajali Shon-sharaf ordenlari, medallar bilan mukofotlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Герои Советского Союза и полные кавалеры ордена Славы". *krskstate.ru*. 8-noyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-iyul 2023-yil.
2. 1 2 3 4  „Шукуров Джума" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*. Qaraldi: 4-iyul 2020-yil.
**Yagʻmo** — turkiy qabilalardan biri.

IX asrning 1-yarmida yagʻmolar uygʻurlar tarkibida boʻlishgan. 840-yil uygʻurlar qirgʻizlar bilan boʻlgan urushda yengilgach, ulardan 15 urugʻ ajralib qarluqlar himoyasi ostiga oʻtgan. *Yagʻmo* — 15 urugʻ birlashmasining turkiycha nomi. X asr boshida yagʻmolarning katta bir qismi Qashqarga — Tyanshanning janubi-sharqiy yon bagʻirlariga, Norin daryosining yuqori oqimidagi hududlarga koʻchib kelib, oʻtroqlashgan.

Yagʻmolar Qoraxoniylar davlatini barpo etishda qarluq, chigil, xalaj kabi qabilalar bilan bir qatorda faol qatnashgan. Yagʻmolarning asosiy qismi XI asrning 1-yarmida qoraxoniylar qoʻshini tarkibida Movarounnahrga kelib joylashgan va keyinchalik yerli xalqlar bilan aralashgan. Ularning bir qismi Zarafshon vodiysida mahalliy turkiy aholi bilan aralashib ketgan va oʻzbek xalqining bir qismiga aylangan.

Adabiyotlar
-----------

* Bartold V. V. Ocherk istorii Semirechya, Sochineniya, t.2, ch. 1, M. 1963;
* Shoniyozov K. Oʻzbek xalqining shakllanish jarayoni, T. 2001.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kaj** — Afgʻoniston gʻarbidagi daryo boʻlib, Daykundi viloyatidan oqib oʻtadi. Hilmand daryosining asosiy irmogʻidir.

Geografiyasi
------------

Daryo uzoq shimoliy Daykundi viloyatining Daykundi viloyatida , Bamyan viloyati bilan chegaradosh Hazarajat deb nomlangan mintaqada koʻtariladi. Tugʻilganidan koʻp oʻtmay, Kaj janubga qarab yoʻl oladi. Deh Ravoddan qirq chaqirim shimolda joylashgan Hilmandning oʻng qirgʻogʻiga qoʻshilishi bilan tugaydi.

Gidrologiyasi
-------------

Oqimning mavsumiy sxemasi qorning mavsumiy erishini hisobga olgan holda markaziy Afgʻonistonning baland togʻlaridagi daryolarga xosdir.

Oʻrtacha yillik oqim yoki modul 6 yil davomida (1974-yildan 1979-yilgacha) hisoblab chiqilgan va sekundiga 35 kub metrdan koʻproq yoki kamroq edi. 1978-yilda kunlik oqimlarda kuzatilgan egri tebranish ushbu 6 yillik oʻrtacha koʻrsatkichga juda oʻxshash.

Yuqori suv davri qishning oxiri va bahorning boshiga toʻgʻri keladi. Maksimal oqim fevral oyining oxiri — may oyining boshlarida qor erishi paytida kuzatiladi. Aprel oyining birinchi yarmida u oʻrtacha sekundiga 200-300 kub metrga etadi. Bu koʻp suv davri iyun oyining boshidan boshlab 20 kub metrdan pastga tushadigan barqaror pasayish sur’ati bilan birga keladi, shuning uchun pasayish sekinlashadi va bu tezligi kuzning boshida, yaʼni sentyabr-oktyabr oylarida sekundiga 5 dan 7 m³ gacha boʻlgan eng past oʻrtacha darajaga yetdi. Quruq mavsumda momaqaldiroq va yomgʻir yogʻadi, bu tendentsiyada vaqti-vaqti bilan tanaffuslarni keltirib chiqaradi. Oraliq davr (mo''tadil oqim tezligi bilan) sovuq mavsumda, oktyabr oyining boshidan mart oyining boshigacha sodir boʻladi, bu davrda oʻrtacha tezlik sekin, ammo barqaror ravishda, soniyasiga 7 dan 15 kubometrgacha koʻtariladi.

1978-yil davomida bu koʻrsatkich eng past 5 va eng yuqori 160 m³ orasida oʻzgarib turdi. Aprel oyida qorning tez erishi choʻqqisiga chiqdi.

Manbalar
--------
**Yagaylo**, Yogayla (taxminan 1350 – 1434.1.6) — Litva buyuk knyazi (1377 – 92, tanaffuslar bilan), Polsha qiroli (Vladislav II Yagello nomi bilan, 1386-yildan) yagellonlar sulolasi asoschisi. Olgerdning oʻgʻli, Gediminning nabirasi. 1380-yil Moskva ulugʻ knyazligiga qarshi Oltin Oʻrda bilan ittifoq tuzgan; Kulikovo jangipa Mamayning ittifoqchisi boʻlgan. Tevton ordeni yordamiga suyangan. 1386-yil 18 fevralda Polsha qirolichasi Yadvigaga uylangan, natijada Ya. Polsha qiroli ham boʻlgan. Biroq muxolifat uni Litvadagi hokimiyatni topshirishga majbur qilgan (1392, Ya.da faqat Litva "oliy knyazi" unvoni qolgan).

1409 – 11 yillardagi Tevton ordeniga qarshi Buyuk urushda va 1410-yildagi Gryunvald jangida ittifoqdosh polyaklitvarus armiyalari qoʻmondoni boʻlgan. Ya. oʻzini iqtidorli tashkilotchi va sarkarda sifatida koʻrsatgan.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Toʻngʻiz goʻshtidan Sive
**Sive** (fransuzcha: *civet*) — Oksitan oshxonasining taomidir, odatda mahalliy piyozni oʻz ichiga olgan ragu turi. Odatda, sivega qizil sharob qoʻshiladi va sousda esa quyon, yovvoyi choʻchqa, omar, xoʻroz yoki hatto qirgʻovul kabi hayvonlarning qoni mavjud (garchi tarixan bu har doim ham shunday boʻlmagan).

Bu nom oksitan tilidan yoki fransuz tilidan kelganmi nomaʼlum, fransuzcha: *cive/civette* (piyozning dialekt nomi) va tom maʼnoda „piyoz yoki piyozdan tayyorlangan taom" degan maʼnoni anglatadi.

Oʻrta asrlarda Sive kamdan-kam hollarda quyon goʻshtini oʻz ichiga olgan. Sous tarkibidagi qon ham ancha kech paydo boʻlgan, bu qisman uni sous tarkibga aralashtirish qiyinligi bilan bogʻliq edi. Ushbu aralashma natijasida hosil boʻlgan bulyon bugungi kunda sivening taom sifatida muvaffaqiyat qozonishiga sabab boʻldi, uning retsepti faqat XX-asrning boshlarida yaratilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Названия блюд французской кухни".
2. ↑  Définition du civet Архивировано 10 июля 2015 года.
3. ↑  *Dalícies: a taula amb Salvador Dalí* , pàg. 272. Jaume Fàbrega, Cossetània Edicions, 2004. ISBN 9788497910019(kat.)
4. ↑  Définitions lexicographiques et étymologiques de "Civet "du Trésor de la langue française informatisé, sur le site du Centre national de ressources textuelles et lexicales
5. ↑  Patrick Rambourg, *Le civet de lièvre. Un gibier, une histoire, un plat mythique*, Paris, édition Jean-Paul Rocher, 2003,

Adabiyotlar
-----------

* Patrik Rambourg, *Le civet de Livre. Un gibier, une histoire, un plat mythique*, Parij, Jan-Pol Rocher Edityor, 2003. ISBN 2-911361-31-8
**Erich Alfred Hartmann** (nemischa:; 1922-aprel 19-yil, Weissach, Württemberg, Weimar Respublikasi — 20-sentabr 1993-yil, Weil im Schönbuch, Baden-Vyurtemberg, Gʻarbiy Germaniya) — nemis uchuvchisi, aviatsiya tarixidagi eng samarali qiruvchi uchuvchi hisoblanadi. Qoʻngʻiroq belgisi „Karaya 1". Ikkinchi Ikkinchi jahon urushi davomida 1404 ta jangovor parvozni amalga oshirgan, 802 ta havo jangida 352 ta havo gʻalabasini qoʻlga kiritgan (shundan 344 tasi Sovet samolyotlari va 8 tasi Amerika samolyotlari ustidan). Kichkina boʻyi va yosh koʻrinishi tufayli quroldosh doʻstlari unga *"Bubi"* (chaqaloq, bolacha) laqabini berishgan edi. Urushdan oldin planer uchuvchisi sifatida Hartmann 1940-yilda Luftwaffe tarkibiga kirdi va 1942-yilda uchuvchilik mashgʻulotlarini tugatdi. Koʻp oʻtmay u sharqiy frontga 52-qiruvchi eskadraga yuborildi (nemischa:), u yerda tajribali Luftwaffe qiruvchi uchuvchilari nazorati ostida boʻlgan. Ularning rahbarligi ostida Xartman oʻz mahorati va taktikasini rivojlantirdi va oxir-oqibat 1944-yil 25-avgustda 300-tasdiqlangan havo gʻalabasi uchun unga eman barglari, qilichlari va olmosli Temir xochining ritsar xochini taqdim etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Toliver and Constable 1986, p. 296.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Siydik**, peshob — odam va umurtqali hayvonlar moddalar almashinuvi mahsuloti (eksekret); buyraklarda ishlanib siydik yoʻllari orqali chiqarib yuboriladigan suyuqlikdik. Organizmdan S. bilan birga suv, tuzlar va boshqa chiqindilar, shuningdek, organizmga kirgan yoki uning oʻzida hosil boʻlgan turli zaharli moddalar chiqib ketadi. Odamdagi meʼyoriy S. tiniq, sargʻish rangda. S. ogʻ. 10101025 g/sm³; r-n=4,88,0 (S. reaksiyasi oqsilga boy ovqat isteʼmol qilinganda kislotali, oʻsimlik ovkatlar yeyilganda bir oz ishqoriydir). S. tarkibida 96% suv, 1,5% tuz, 2,5% organik moddalar (mochevina, siydik kislota va boshqalar) bor. S.da ham qon plazmasidagi kabi tuzlar, asosan, NaCl, shuningdek, sulfatlar, fosfatlar va kaliy, magniy, ammoniy karbonatlari uchraydi. Odam normada bir kechakunduzda 1,2—1,6 litr cha S. ajratadi. Uning miqdori va tarkibi suyuqlikning ichilish tartibi, ovqatning turi, tashqi muhit temperaturasi, funksional zoʻriqish va boshqa omillarga bogʻliq. S. fizikkimyoviy xossalarining koʻrsatilgan omillarga bogʻliq boʻlmagan holda oʻzgarishi organizmdagi baʼzi oʻzgarishlardan darak beradi. Mas, toʻq rangli S. ajralishi jigar funksiyasining buzilganligini, "goʻsht seli"ga oʻxshash S. siydik aʼzolari jiddiy kasallanganligini koʻrsatadi. S.da oqsil paydo boʻlishi buyrak va qovuq yalligʻlanganidan, qand boʻlishi esa qandli diabet borligidan dalolat beradi. Shuning uchun S.ni tekshirish (tahlil) koʻpgina kasalliklarni aniqlashda muhim ahamiyatga ega. Tahlil uchun nahorgi S.dan 100 — 200 ml toza idishga solinib, ogʻzi yaxshilab berkitiladi. Bundan oldin tashqi jinsiy aʼzolarni yuvish lozim (qarang Shaxsiy gigiyena).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Siydik-tanosil sistemasi** — rivojlanishi, joylashishi va funksiyasi jihatidan birbiri bilan bogʻliq boʻlgan siydik hosil qilish, siydik chiqarish va jinsiy aʼzolar majmui. Erkaklarda siydik yoʻli va jinsiy yoʻllar siydik chiqarish kanaliga tutashadi, ayollarda esa umumiy boʻshliqqa — qin dahliziga ochiladi. Hozirgi zamon anatomiyasida Siydik-tanosil sistemasis. 2 ta aʼzolar sistemasiga ajratiladi, bulardan biri — siydik ajratish sistemasi — siydik hosil boʻlishini va uning organizmdan tashqariga chiqarilishini taʼminlaydi. Ikkinchi sistema tashqi va ichki jinsiy aʼzolaraan iborat boʻlib, koʻpayish funksiyasini oʻtaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Buxoro minorasi (Shuxov minorasi)** — Buxoroning markazidagi Registon shahar maydonida, Buxoro arki roʻparasida qurilgan metall giperboloid konstruksiya. 1927—1929-yillarda sovet muhandisi, ixtirochisi va olimi Vladimir Shuxov loyihasi boʻyicha barpo etilgan. V.Shuxov loyihalari asosida elektr uzatish liniyalari, mayoqlar va boshqa shunga o‘xshash qurilishlarni o‘z ichiga olgan 200 yuzdan ortiq inshootlar qurilgan. Buxoroda metall minora qurish V.Shuxovning Oʻzbekistondagi mashhur loyihalaridan biridir.

Obyekt uzoq vaqt davomida Buxoroning suv taʼminoti minorasi sifatida xizmat qilgan. 1975-yilda shaharda yong‘in sodir bo‘lish oqibatida minoraning ustki qismining yogʻoch gʻilofi yonib, suv idishi shikastlangan, shundan soʻng minora oʻzining dastlabki funksiyasini yoʻqotgan, foydalanishni toʻxtatgan. 1990-yillarda mahalliy tadbirkor tomonidan minoraga lift qo‘shilgan va uning tepasi restoranga aylantirilgan, lift buzilib qolgandan keyin yopilgan. 2018-yilda fransuz sarmoyalari yordamida yana foydalanishga topshirildi. 2019-yil 24-martda yangi nom — *Buxoro minorasi* bilan qayta ochildi.

Hozirda u oynali lift, durbinli pullik kuzatuv maydonchasi (yuqorida), kichik fransuz restoranlari (ikkinchi qavatda va pastda), kichik muzeyga ega turistik maʼlumot markazi (pastki qismida) joylashgan. Minora Buxoro shahridagi diqqatga sazovor turizm obyekti sanaladi.

Qurilish loyihasiga koʻra metall chiziqlar poydevorning ushlab turuvchi halqasidan yerga tushadi va minoraning o‘zi bir-biriga yopishtirilgan alohida bloklar tarmog‘iga o‘xshaydi. Tuzilishning barqarorligi va yengilligi shamolga qarshi turishga imkon beradi.

Inshoot 45 yildan ko‘proq vaqt mobaynida aholiga xizmat qildi va keyinchalik madaniy meros ob’ekti sifatida ro‘yxatga olindi, „Oʻzbekiston moddiy madaniy merosi koʻchmas mulk obʼyektlari milliy roʻyxati"ga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Водонапорную башню Шухова вновь открыли в Бухаре". *Gazeta.uz*. 27-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-sentabr 2020-yil.
2. ↑  „Бухара, Узбекистан. Водонапорная башня 1927–1929 гг.". *Nat-geo.ru*. 10-avgust 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-sentabr 2020-yil.
3. ↑  „Buxorodagi Shuxov minorasi". Qaraldi: 12-iyul 2013-yil.
4. ↑  „Buxoro minorasi turistik majmuasi ishga tushirildi". Qaraldi: 12-iyul 2023-yil.
5. ↑  „«Об утверждении Национального перечня объектов недвижимости материального культурного наследия»". *Lex.uz*. 27-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-sentabr 2020-yil.
**Crystal Lake** AQShning Illinois shtatida joylashgan shahardir. McHenry County okrugi tarkibiga kiradi.

Aholisi
-------

40,840 nafar aholi istiqomat qiladi (2023).

Geografiyasi
------------

Maydoni — 43,6 km2. Shundan 42,1 km2 quruqlik, 1,5 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 226 m balandlikda joylashgan.

Iqlim
-----

Shaharning iqlimi qo'shni yirik shahar Chikagonikiga o'xshaydi. Shahar issiq yoz va sovuq qishni boshdan kechiradi, harorat shahar atrofiga qaraganda bir oz yuqoriroq, chunki qishloq yerlari hali ham shaharni o'rab oladi. shahar issiqlik oroli effekti yoʻqligi sababli Kristal koʻli Chikagoda qayd etilganidan koʻra sovuqroq kechalarni va kamroq yogʻingarchilikni boshdan kechiradi. Yuqori haroratlar odatda Chikagodagi harorat bilan taqqoslanadi, aksariyat kunlarda bir necha daraja farq qiladi.

Yilning eng issiq oyi iyul boʻlib, oʻrtacha yuqori harorat taxminan 86 °F (30 °C) boʻladi. Iyulda va umuman yozda harorat tez-tez 95 °F (35 °C) dan oshishi mumkin va vaqti-vaqti bilan 100 °F (38 °C) dan oshishi mumkin, ammo bu har yili sodir bo'lmaydi. Yilning eng sovuq oyi yanvar boʻlib, bu yerda oʻrtacha yuqori harorat 23 °F (−5 °C). Kechasi past haroratlar odatda 8 °F (−13 °C) atrofida bo'ladi. Qishda, past haroratlar yiliga ko'p (ko'pincha o'n besh yoki yigirma marta) 0 °F (−18 °C) dan pastga tushadi. Haddan tashqari sovuq tunlarda harorat −20 °F (−29 °C) yoki undan pastroq boʻlishi mumkin, ammo bu kamdan-kam uchraydi va har yili sodir boʻlmaydi.

Government
----------

### Mer

Mer shahar kengashining barcha majlislarida raislik qiladi va boshqa hollarda shahar hukumati barcha tantanali maqsadlarda va shahar kengashi tomonidan belgilanadigan yoki favqulodda vaziyatlarda boshqa maqsadlarda boshliq hisoblanadi. gubernator. Shahar hokimining muntazam maʼmuriy vazifalari yoʻq, chunki shahar kengash-menejer boshqaruv shakli ostida ishlaydi. Hozirgi mer Haig Haleblian.kam yuzaga va har yili sodir boʻlmaydi.

Mashhur insonlar
----------------

Asosiy maqola: Kategoriya:Crystal Lake'dan insonlar, Illinois

Manbalar
--------



  


|  |  |
| --- | --- |
| AQSh geografiyasi | *AQSh geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4320331-0
* LCCN: n81056722
* MusicBrainz: 9ecaf1c1-7cb6-46a8-8932-c38b6e549e2a
* VIAF: 125498190
* en:WorldCat Identities: lccn-n81056722

 |
**Siydik chiqarish kanali** (uretra) — odam, umurtqali hayvonlar va baʼzi umurtqasizlarda qovuqdan tashqariga siydik chiqadigan yoʻlning uchki qismi. Nay shaklida, devori ichki (shilliq) parda, muskulli va biriktiruvchi toʻqimali qavatlardan iborat. Ayollar Siydik chiqarish kanalik. (uzunligi 4—5 sm) qovuq tubidagi teshikdan boshlanib, tashqi teshigi qin daxliziga klitordan bir oz pastroqda ochiladi. Erkaklar Siydik chiqarish kanalik. (uzunligi 20 sm gacha) qovuqdan ichki teshik bilan boshlanadi, prostata bezining ichidan oʻtib, siydik-tanosil diafragmasini teshib chikadi va erkaklik olati gʻovak tanasining ichida yoʻnalib, olat boshchasida ochiladi. Sch.k.ning qovuqdan boshlanadigan qismi muskulli halqa bilan oʻralgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Koʻk kapalak | *Biologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Deyan Bolyevich** (serbcha: *Dejan Boljević*; 1990-yil 30-may, Chetinye, Yugoslaviya) - chernogoriyalik futbolchi, Chexiya klubi himoyachisi "Teplice".

Faoliyati
---------

2008/2009-yilgi mavsumda Chernogoriya chempionatida debyut qilgan Mogren klubi tarbiyalanuvchisi. Keyingi mavsumda Chernogoriyaning boshqa klubi Petrovacda ijarada boshlandi, yerda olti oy o'tkazdi, shundan so'ng Mogrenga qaytdi. 2010-yilda Serbiya birinchi ligasining "Teleoptik" klubiga o'tdi va u yerda bir mavsum o'tkazdi. 2011-yilda Serbiya Superligasining "Smederevo" klubida o'ynadi va u yerda ham bir mavsum o'tkazdi. 2012-yilda Slovakiyaning "Tatran" klubida 3 ta o'yin o'tkazdi, ammo 2013-yilning qishida Serbiyaga qaytdi. Kelajakda Serbiya Superligasining "Novi Pazar", "Cukarichki" va "Vojdovac" klublari, shuningdek, O'zbekistonning "Nasaf" va Maltaning "Hibernians" klublarida to'p surgan. 2017-yilning yozida "Luch-Energiya" FNL klubi bilan shartnoma imzoladi.

Havolalar
---------

* Teplice veb-saytidagi profil (chex. )
* Chexiya birinchi ligasi saytidagi profil (chex. )
**Adveksiya** (lot. advectio — el-tish), meteorologiyada — havo va u bilan birga fizik xossalari (temperatura, namlik va hokazo)ning gorizontal (yotiq) yoʻnalishda koʻchishi. Biror hududdagi ob-havo va uni tashkil qiluvchi meteorologiya unsurlari ikkinchi bir hududga gorizontal koʻchganda A. yuz beradi. Shu hududning temperaturasi A. tufayli koʻtarilsa, iliqpik A. si, aksincha, pasaysa — salqinlik A. si deb ataladi. A. natijasida yuz beradigan atmosfera hodisalari advektiv hodisalar deb ataladi, mas, advektiv tumanlar, momaqaldiroq, ayoz va boshqa Sovuq va issiq, quruq va nam havo massalari A. si ob-havoning qanday boʻlishida muhim rol oʻynaydi (yana qarang Konveksiya).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Neʼmatjon Ibragimovich Ibragimov** — oʻzbekistonlik yurist va davlat arbobi. 1983—1985-yillarda OʻzSSR ichki ishlar vaziri boʻlgan.

Bolaligi va taʼlimi
-------------------

1950-yilda Toshkent yuridik institutini tugatgan.

Mehnat faoliyati
----------------

1944—1946 — Oʻsh shahridagi „Sharq" jamoa xoʻjaligi buxgalteri.

1950—1956 — Andijon viloyati Andijon tumani prokuraturasida prokuror yordamchisi, tergovchi, katta tergovchi, tuman prokurorining muovini boʻlgan.

1956—1963 — Oʻzbekiston SSR prokuraturasi oʻta muhim ishlar boʻyicha tergovchisi, katta tergovchisi, boʻlim boshligʻi.

1963—1966 — Oʻzbekiston SSR kommunistik partiyasi maʼmuriy boʻlimi instruktori.

1966—1970 — Oʻzbekiston SSR prokurorining oʻrinbosari.

1970—1972 — OʻzSSR ichki ishlar vazirligi tergov boshqarmasi boshligʻi.

1972—1973 — OʻzSSR ichki ishlar vazirining oʻrinbosari. 

1973—1983 — Oʻzbekiston SSR kommunistik partiyasi maʼmuriy boʻlimi mudiri.

1983—1985 — OʻzSSR ichki ishlar vaziri.

2008-yil 24-yanvar kuni vafot etgan.

Oilasi
------

3 qizi va 2 oʻgʻli bor. Oʻgʻli Dilmurod Ibragimov — yurist, prokuratura tizimida ishlagan. Jinoyat ishlari boʻyicha Qibray tumani sudi raisi boʻlgan. Oʻgʻli Baxtiyor Ibragimov — diplomat, 2017—2023-yillarda Oʻzbekistonning Birlashgan Millatlar Tashkilotidagi doimiy vakili boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  NKVD — MVD Uzbekskoy SSR
2. ↑  „ИБРАГИМОВ Нематжон Ибрагимович".


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

 Oʻzbekiston ichki ishlar vazirlari |
| --- |
|  |
| 
*Izoh*: Oxiridagi shaxs amaldagi ichki ishlar vaziri hisoblanadi. |
|  |
| Oʻzbekiston SSR ichki ishlar vazirlari | 
* Naum Lextman
* Zelman Levin
* Nikolay Zagvozdin
* Derenik Apresyan
* Aleksey Sajaya
* Yoʻldosh Bobojonov
* Amayak Kobulov
* Yoʻldosh Bobojonov
* Aleksey Bizov
* Yoʻldosh Bobojonov
* Tojiddin Jalilov
* Haydar Yahyoyev
* Qudrat Ergashev
* Neʼmatjon Ibragimov
* Uchqun Rahimov
* Vyacheslav Kamalov
 |
|  |
| Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vazirlari | 
* Zokir Almatov
* Bahodir Matlyubov
* Adham Ahmadboyev
* Abdusalom Azizov
* Poʻlat Bobojonov
 |

 |
**Zokirov Qodir Zokirovich** (1906. 25.7, Jalolobod — 1992.9.8, Toshkent) — botanik, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademik (1956), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1956), biol. fanlari doktori (1951), professor (1951). Samarqand Davlat Universiteti tugatgan (1933). Oʻrta Osiyo universiteti oʻsimliklar sistematikasi va geografiyasi kafedrasi dotsenti (1941 —43), Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika instituti botanika kafedrasi mudiri (1943—52), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika instituti direktori (1952—56), Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi Fanlar akademiyasi prezidenti (1957–61). Fargʻona pedagogika instituti rektori (1963-66), 1966-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika instituti Oʻsimliklar resursi boʻlimi mudiri. Ilmiy ishlari oʻsimliklar (taksonomik birliklar) sistemasi, flora, oʻsimliklar qoplami va oʻsimliklar xom ashyolarini oʻrganishga oid. Oʻsimlikshunos-sistematik sifatida kampirchopondoshlar, torondoshlar, koʻknordoshlar, hiloladoshlar va b. oilalarni oʻrganib, yangi turkum va turlarni kashf etdi. Oʻzbek tilida botanika terminlarini yaratishga asos soldi. 3. koʻp jildli "Oʻzbekiston florasi"ni tuzishda faol qatnashdi. "Ruscha-oʻzbekcha botanika atamalarining qisqacha izohli lugʻati"ni (boshqa mualliflar bilan birga, 1963), keyinchalik "Botanikadan ruscha-oʻzbekcha ensiklopedik lugʻat"ning I jildini chop etdi (X. Jamolxonov bilan hamkorlik-da). Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1968).

Havolalar
---------

* Закиров Кадыр Закирович Wayback Machine saytida arxivlandi (2010-12-02). ZiyoNet
* Nekrolog


|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qurbonjon dodxoh**, Qurmonjon Mamatqizi, Olay malikasi (1811 — Oʻsh yaqinidagi Modi qishlogʻi — 1907.1.2) — chor Rossiyasi mustamlakachiligiga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolon rahbari. Qoʻqon xonligi vaziri Olimbek dodxoh Hasanboy oʻgʻli (1800—1863)ning rafiqasi.

Qoʻqon xonining harbiy sarkardasi Qashqardan qaytishda unga uylangach (1832), Qurbonjon dodxohni xon saroyiga olib kelib, Nodirabegimga tanishtiradi (1833). Nodirabegim va Uvaysiy kabi oʻzbek shoiralari taʼsirida Qurbonjon dodxohning dunyoqarashi shakllanadi. Qurbonjon dodxoh 5 oʻgʻil va 2 qizning onasi boʻlgan. Olimbek dodxoh hokimiyat uchun kurashlarda saroy fitnasi natijasida oʻldirilgach (1863), Qurbonjon dodxoh eri oʻrniga maʼlum muddat Andijon hokimi boʻlgan. Soʻngra farzandlarini olib, oʻz ovuliga joʻnab ketgan. U Olay malikasi sifatida nom chiqargan. Buxoro amiri Muzaffarxon jasur va dovyurakligi bois Qurbonjonga dodxoh unvonini bergan. Amir yordamida Qoʻqon taxtini qayta egallagan Xudoyorxon Qurbonjon dodxohni Olay vohasining hokimi qilib tayinlaydi (1865). Uning katta oʻgʻli Abdullabek esa Oʻsh hokimi qilib tayinlangan. Qurbonjon dodxoh bilan Qashqardagi Yettishahar uygʻur davlati hukmdori Yoqubbek oʻrtasida yaxshi munosabatlar oʻrnatilgan.

Qoʻqonda xon zulmi va chor Rossiyasi mustamlakachiligiga qarshi koʻtarilgan "Poʻlatxon" qoʻzgʻolonida Qurbonjon dodxoh va uning farzandlari — Abdullabek, Mahmudbek, Hasanbek, Botirbek va Qamchibek ham qatnashgan. "Poʻlatxon" qoʻzgʻoloni bostirilgandan keyin Olay vohasidagi aholi Qurbonjon dodxoh boshchiligida kurashni davom ettirishadi (qarangQurbonjon dodxoh qoʻzgʻoloni).

Qoʻzgʻolon bostirilgach (1876), Turkiston general-gubernatori K.P. Kaufman tomonidan Qurbonjon dodxoh avf qilinadi. Olay vohasidagi ichki boshqaruvda Qurbonjon dodxoh oʻz mustaqilligini saqlab qolgan. Olay malikasining dovrugʻi hatto Sankt-Peterburgdagi imperator saroyigacha yetib borgan.

Qurbonjon dodxoh Olay vohasida, soʻngra Oʻsh yaqinidagi qishlogʻida umrining oxirigacha yashagan. Qurbonjon dodxoh haqida Fargʻona vodiysi aholisi oʻrtasida koʻplab qoʻshiqlar va rivoyatlar toʻqilgan. Modi qishlogʻida uy-muzeyi mavjud. Fargʻona va Oʻshda koʻchalar, maktablar uning nomiga qoʻyilgan.

Adabiyot
--------

* Oʻzbekistonning yangi tarixi. 1-kitob [Turkiston chor Rossiyasi mustamlakachiligi davrida), T. 2000; Chorategin T. Omurbekov T. Qirgʻiziston tarixi (XIX asr boshi — 1917-yil), Jalolobod, 2000.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Talant (maʼnolari).

**Isteʼdod**, talant — nihoyatda zoʻr qobiliyat, biror sohada yuksak darajadagi layoqat. U idrok, tasavvur, tafakkur, xotira, kuzatuvchanlik benihoya oʻsganligida, voqeahodisalarning yangi qirralarini, ularning zamiridagi murakkab aloqadorlikni kashf etishda koʻrinadi. Kishining bilimlarni oʻzlashtirishi, nazariy va amaliy masalalarni hal etishi, ijodi, oʻz bilimi va malakalarini turmushga tatbiq qila bilishidan uning I. ini bilish mumkin. I. haqida turli nazariyalar mavjud. Ularga koʻra, I. xudo tomonidan beriladi; irsiyat orqali oʻtadi; tarbiya orqali paydo qilinadi; insondagi tabiiy, tugma anatomik-fiziologik layoqat muayyan faoliyatda shakllanadi va rivojlanadi.

I. insonning maʼlum faoliyati turida oʻzini namoyon etadi. Bilim, koʻnikma, malaka, tajribalar I. rivojida katta rol oʻynaydi. Qobiliyat yoki layoqat oʻsishiga ijtimoiy sharoit yaratilganda, uni tarbiyalab kamolga yetkazilgandagina I. yuzaga chiqadi, I. ga shaxsning mehnatsevarligi ham qoʻshilgan taqdirda yangilik va kashfiyot paydo boʻladi. Daho I. ning yuksak namunasi hisoblanadi. Daho egasi ba-tamom yangilik ijod etib, oʻz sohasida original yoʻnalish yaratadi.

Adabiyot
--------

* Mahmudov T. Talant xudojnika i obshestvo, T. 1972.

Tilab Mahmudov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Katta Jome masjidi** — Qarshi masjidi.
Shahar markaziy registonining janubida joylashgan boʻlgan. Masjid hozirgi kunda xalq orasida Odina masjidi sifatida mashhur. Manbalarda masjid Nasaf Katta Jome masjidi yoki Masjidi Kaloni kabi nomlar bilan tilga olinadi. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov fikriga koʻra masjid Buxorodagi Masjidi Kalondan nusxa olib qurilgan. Ammo uning farqi shundagi Qarshidagi masjid hajm jihatidan kichik qilib bunyod etilgan. Masjid mehrobi shimoliy qutbga nisbatan 250 gradus darajani tashkil etadi. Masjidning qurilgan yili nomaʼlum. Abusattor Jumanazarov fikriga koʻra Kepakxon davrida bunyod etilgan. U Amir Temur zamonida qurilgan deyuvchilar borligini ham takidlaydi. Ikkinchi jahon urushi yillarida masjid qamoqxona sifatida foydalanilgan. 2004—2005-yillarda qamoqxona u yerdan koʻchirilgan. Masjid juda xaroba holga kelib qolgan. Masjid XXI asr boshlarida qayta taʼmirlandi. Qamoqxona uchun qilingan binolar buzib yuborildi. Uning oldidagi sardoba ham qayta tiklandi. Nasaf Jome masjidi shahardagi eng goʻzal va yirik masjidlardan biri boʻlgan. Mazkur masjidda inqilobga qadar faqat juma kunlari namoz oʻqilgan. Uning Pargʻoʻza amlokidagi Chor koʻl, Qozoqli va Jumabozor amlokidagi Katagʻon, Qora qoʻngʻirot qishloqlarida 30 tanobga yaqin vaqf yerlari boʻlgan. Mazkur masjidning 1924—1925-yillarda yozilgan uchta hujjat vaqf hujjati saqlanib qolgan. Mazkur vaqf hujjatida masjid „Odina masjidi" sifatida qayd etilgan. Katta Jome masjidi Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Masjid pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Inshoot hozirgi kunda saqlanib masjidlardan biri hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Jumanazar A. K*. Nasaf*. Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2007 — 204 bet.
2. ↑  Ravshanov P*. Qarshi tarixi*. Toshkent: Yangi asr avlodi nashriyoti, 2006 — 639 bet.
**Abdurashid Xoʻjayevich Abdugʻafurov** — (15-yanvar 1931-yil, Toshkent) — adabiyotshunos, matnshunos.

Taʼlimi
-------

Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (1999), filologiya fanlari doktori (1970), professor (1979). Oʻrta Osiyo davlat universitetining filologiya fakultetini tamomlagan (1951).

Faoliyati
---------

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida katta ilmiy xodim, yetakchi ilmiy xodim, bosh ilmiy xodim (1958-1976-yillar; 1981-1992-yillar), boʻlim mudiri (1992-yildan) lavozimida faoliyat yuritgan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Prezidiumi qoshidagi Chet tillar kafedrasi mudiri (1977—1981-yillar) boʻlib ishlagan.

Asarlari
--------

Abdurashid Abdugʻafurovning oʻzbek mumtoz adabiyotining muhim ilmiy-amaliy masalalariga bagʻishlangan „Oʻzbek demokratik adabiyotida satira" (1961), „Navoiy sa-tirasi" (1-jild, 1966), „Navoiy ijo-dida satira" (2-jild, 1972), „Zokirjon Furqat" (1977) kabi yirik monografiyalari bor. Muqimiy, Zavqiy, Kamiy, Bobur, Mashrab kabi qator ijodkorlar asarlarini nashrga tayyorlagan. Shuningdek uning „Qalb qaʼridagi qadriyatlar" (1999-yil) va „Muhammad Rizo Ogahiy" (1999-yil) asarlari ham mavjud.

Mukofotlari
-----------

Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati (1992) boʻlgan.

Adabiyotlar
-----------

* „Abdurashid Abdugʻafurov", *Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi: 1-jild (A — Beshbaliq)*. Toshkent: „Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti, 2000 — 736 bet. .

Manbalar
--------

1. ↑  "Abdurashid Abdugʻafurov" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
| «Soʻm-Kupon» |
| --- |
|  |
| **:** |  |
| **Davlat nomi:** | Oʻzbekiston bayrogʻi Oʻzbekiston |
| **Simvol:** |  |

**Soʻm-Kupon** — Oʻzbekistonda 1993-yilning 15-noyabrida ichki bozorda rublning narxi oshib ketishini oldini olish uchun 1992-yilgi «Soʻm-Kupon» vaqtincha muomalaga kiritildi. Ushbu «Soʻm-Kupon» SSSR Rubliga nisbatan birga-bir qiymatga ega boʻlgan. 1994-yilning 1-iyul kuni Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning 1994-yilning 16-iyundagi №870-sonli qarori asosida «Soʻm-Kupon» muomaladan chiqarildi.

Banknotalar
-----------

«Soʻm-Kupon»ning barcha banknotalari bir xil turdagi rasmlarga ega edi. Faqat ranglar banknotalarda turlicha boʻlgan. Banknotalarning old tomonida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat Gerbi, orqa tomonida esa Samarqanddagi Registon ansamblining Sherdor Madrasasi tasviri joylangan. Banknotalar: 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100, 200, 500, 1000, 5000 va 10000 soʻmlik qiymatga ega edi.

| Tasvir | Qiymat(soʻm) | Oʻlchami(mm) | Rang | Belgi | Sana |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Old tomoni | Orqa tomoni | Muomalaga kiritilgan | Bosilgan | Muomaladan olingan |
|  |  | 1 | 120×61 | toʻq koʻkkulrang | ornament | 15-noyabr 1993-yil | 1992-yil | 1-avgust 1994-yil |
|  |  | 3 | yashil |
|  |  | 5 | binafsha rang |
|  |  | 10 | qizil |
|  |  | 25 | firuza |
|  |  | 50 | 144×69 | pushti | paxta guli |
|  |  | 100 | qorahavorang |
|  |  | 200 | och binafsha rang |
|  |  | 500 | olovrang |
|  |  | 1000 | jigarrang |
|  |  | 5000 | koʻk |
|  |  | 10 000 | qizgʻish-olovrang |
| Tasvir oʻlchami — bir millimetrga 1,0 piksel.  |

Yana qarang
-----------

* Som
* Soʻm

Manbalar
--------

* [*sayt ishlamaydi*] Ru.Wikipedia/Сум-купон
* Mustaqil Oʻzbekistonning ilk pul birligi Wayback Machine saytida arxivlandi (2014-07-05).
**Oʻpka oʻsmalari** — klinik nuqtayi nazardan toʻqimaning patologik oʻsishi boʻlib, hayotga xavf solishi va biologik faol molekulalar mahsuloti bilan tushuntiriladi. Oʻpka oʻsmalarining 90 % ini uning raki tashkil qiladi va 45-70 yosh oraligʻida uchraydi.
Ayollarda oʻpka raki sut bezi va bachadon rakidan keyin **uchinchi** oʻrinda turadi.

Etiologiyasi va patogenezi
--------------------------

Rakning etiologiyasi noaniq. Lekin kelib chiqishini 70-90 % holatlarda chekish natijasida tamaki tutunining komserogen taʼsiri bilan bogʻlashadi.

**Tahminiy etiologik sabablar:**
1. Chekish
2. Genetik omil
3. Professional omil
4. Havo ifloslanishi va turli dori vositalarining organizmga nojo'ya ta'siri.

**Patogenez** - toksik ta'sirlar hujayralarning genetik anomaliyasiga olib keladi(dominant onkogenlar faolligi va retsessiv onkogenlar inaktivatsiyasi). Bu esa o'z navbatida birlamchi o'smaning nazoratsiz o'sishiga olib keladi.DNK shikastlanishi, hujayra onkogenlarining faolligi va o'sish omilining stimulyatsiyasi o'sma kelib chiqishida hal qiluvchi omil hisoblanadi.
O'smaning o'sib borishi bronx o'tkazuvchanligi buzilishiga, bu esa bronx obturatsiyasi va o'pkaning pastki qismlarida atelektazga sabab bo'ladi.

Tasnifi
-------

**Gistologik shakli bo'yicha:** adenokarsinoma, yirik, mayda va yassi hujayrali rak;
**Joylashish bo'yicha:** markaziy, periferik, cho'qqi;
**O'sishi bo'yicha:** ekzobronxial, endobronxial, peribronxial

Rakka qarshi xalqaro uyushmaning tasnifi bo'yicha o'pka rakining 3 ta mezoni mavjud:
1.T (tumor)-birlamchi o'smaning tarqalishi;
2.N (nodulus)-limfa tugunining regionar holati;
3.M (metastasis)-metastazlarning borligi yoki yo'qligi;

Klinikasi
---------

Klinika 5-15 % holatlarda belgilarsiz kechib, rentgenografiyada tasodifan aniqlanadi. Ba'zi bemorlarda kasallikning 1-belgisi teri qichishishi, qariyalarda dermatoz yoki ixtiozning tez rivojlangan bo'lishi mumkin.
O'sma yiriklashib borgan sari, chap qo'ltiq osti limfa tugunlari kattalashadi. Bo'yin va ko'krak yuqori qismi, sut bezi kollateral venalarining kengayishi, yuzda shish, giperemiya, konyuktivit kuzatiladi. Yomon sifatli o'smalarning kechki belgilari - tana vazni kamayishi(kaxeksiya) hisoblanadi.

**Paypaslashda** - shikastlangan joyda ovoz dirillashining kuchayishi;
**Perkussiyada** - o'sma katta bo'lsa, qisqa perkutor tovush;
**Auskultatsiyada** - o'smaning endobronxial o'sishida chegaralangan xirillashlar va susaygan nafas eshitiladi.

Labarator-asbobiy tekshirish
----------------------------

Tekshiruv asosan bronxoskopiya, KT, ultratovush va tashqi nafas faoilyatini tekshirish talab qilinadi.

Davolash
--------

Kasallikning bosqichlariga qarab simptomatik, kimyoviy va nurterapiya, jarrohlik usuli yordamida davolash olib boriladi. O'pka rakini radikal davolash usullaridan **pulmonektomiya** yoki **lobektomiya** hisoblanadi. Jarrohlik amaliyotidan keyin metastazga shubxa bo'lsa, nur yoki kimyoterapiya o'tkaziladi.

Manbalar
--------

* *A.Gadayev, **Ichki kasalliklar***, 8th.
**Ahtam sahoba masjidi** — Navoiy viloyati Navbahor tumanida joylashgan masjid. Bosh imom xatib — Murtazoyev Beknazar.

Axtam sahoba masjidining avvalgi binosi taxminan hijriy 1336-yilda qurib tugatilgan. Bu maʼlumot masjid binosining yuqori qismidagi peshtoq ustida yozib qoldirilgan. Yoshi ulugʻlarning aytishicha iobiq shoʻrolar davrida atrofdagi boshqa masjidlar qatori bu masjid ham tashlandiq holatga kelib qolgan. SSSR davrida kolxoz omborxonasi sifatida foydalanilgan. Ushbu hududda 12ta masjid mavjud boʻlib, Sobiq ittifoq davrida ularning barchasi buzib tashlangan. Axtam sahoba masjidi esa omborxona sifatida foydalanilgani uchun buzilib ketishidan saqlanib qolingan. Masjidning nomi eskidan ham „Ahtam sahoba" nomi bilan atalgan. Masjid oldidagi qabristonda Ahtam sahobaga ramziy qabr qoʻyilgan. Masjid toʻgʻrisida boshqa maʼlumot mavjud emas.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan keyin masjid Diniy idora roʻyxatidan oʻtkazilib, juma namozini oʻqish yoʻlga qoʻyildi. 1998-yilda masjid mas‘ul tashkilotlarning qulash holatida degan maʼlumoti bilan foydalanishga yaroqsiz obyekt deb topildi. Shundan keyin homiylar jalb qilinib taʼmirlash ishlari olib borilgan. 2000-yilda esa adliya boshqarmasining 68 sonli qaroriga asosan qaytadan roʻyxatdan oʻtkazildi. Bir qacha mutaxasislarning fikrlariga koʻra, eskirib qolgan maskan binosini buzib tashlab, oʻrniga qaytadan davr talablariga uygʻun ravishda yangi masjid binosini qurish kerakligi aytildi. 2009-yil mart oyida masjid jamoasining roziligi va viloyat bosh imom xatibi N. Atoyevning ruxsati bilan eski masjid binosi buzilgan va shu yilning oʻzidayoq yangi masjid binosining qurilish ishlari boshlangan. Hozirgi paytda masjid hududida tahoratxona va boshqa qoʻshimcha binolar qurilishi yakunlangan, masjid xonaqohining tom usti yopilib gumbaz va pardozlash ishlari olib borilmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  „Navoiy viloyati". Qaraldi: 31-iyul 2023-yil.
2. ↑  „"АХТАМ САҲОБА" жоме масжиди". Qaraldi: 31-iyul 2023-yil.
**Gʻalaba bogʻi** Rigadagi park, Daugava daryosining chap qirgʻogʻida, Agenskalns tumanida joylashgan. Bogʻning zamonaviy koʻrinishdagi hududi 36,7 gektarni tashkil etadi.

Tarixi
------

Latviya Rossiya imperiyasi tarkibida boʻlgan yillar mobaynida, bogʻ **Riga Petrovsky Park** nomi bilan mashhur edi. U 1909-yilda Livoniya gubernatorligining Rossiya imperiyasiga rasman qoʻshilishining ikki yuz yillik yubileyini keng koʻlamli nishonlash arafasida barpo qilingan. Park majmuasining rasmiy ochilish marosimi 1910-yil oʻrtalarida Tsar Nikolay II va Riga meri Jorj Armitstead ishtirokida boʻlib oʻtdi.

1923-yilda, park 1919-yilda Latviya Mustaqillik urushi davrida polkovnik Pavel Bermondt-Avalov qoʻmondonligi ostida Gʻarbiy Rossiya koʻngillilar armiyasi ustidan qozonilgan gʻalaba sharafiga **Gʻalaba bogʻi** nomiga oʻzgartirildi.

Ikkinchi Jahon urushi boshlanishi oldidan Latviya poytaxti aholisi uchun ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan yangi dam olish markazini yaratishga qaratilgan chora-tadbirlar asosida parkni rekonstruksiya qilish ishlari amalga oshirildi. Sovet istilosi davrida Riga shahar kengashi 1961-yildagi Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasining 22-syezdidan keyin bogʻning nomini oʻzgartirishga qaror qildi. 1985-yilga kelib esa Sovet Latviyasi va Rigani nemis fashistik bosqinchilaridan ozod qilganlar sharafiga monument ochildi va ayni shu vaqtga kelib Riga shahar kengashi yana bir bor parkni Gʻalaba bogʻi deb nomlashni maʼqul koʻrdi.

2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi ortidan yodgorlik 22-25-avgust kunlari butunlay yopib qoʻyildi.

Manbalar
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Gʻalaba bogʻi (Riga)*** haqida turkum mavjud |

1. ↑  Evdokimov Alexey*. Рига. Ближний Запад, или Правда и мифы о русской Европе*, 2015. ISBN 9785457930940. 12-yanvar 2019-yilda qaraldi.
2. ↑  „Парк Победы :: Парки Агенскалнса :: Агенскалнс :: Другая Рига". *Citariga.lv*. Qaraldi: 12-yanvar 2019-yil.
3. ↑  „Demolition of Soviet Victory monument in Rīga". Public Broadcasting of Latvia (25-avgust 2022-yil). Qaraldi: 25-avgust 2022-yil.
4. ↑  „79 m tall obelisk of Soviet Victory Monument toppled in Pārdaugava". Baltic News Network (26-avgust 2022-yil). Qaraldi: 26-avgust 2022-yil.
5. ↑  „Largest Soviet monument in Baltics dismantled in Riga". *The Baltic Times* (26-avgust 2022-yil). Qaraldi: 26-avgust 2022-yil.

Havolalar
---------

* ↑  „Largest Soviet monument in Baltics dismantled in Riga". *The Baltic Times* (26-avgust 2022-yil). Qaraldi: 26-avgust 2022-yil.
**Louis Pasteur** (talaffuzi: *Lui Paster*; 27-dekabr, 1822 – 28-sentabr, 1895) — fransuz kimyogari va mikrobiologi, hozirgi zamon mikrobiologiyasi va immunologiyasi asoschilaridan biri. Parij Fanlar akademiyasi (1862) va Fransiya tibbiyot akademiyasi (1873), Fransiya akademiyasi (1886) akademik Strasburg universiteti (1849), Lill universiteti (1854), Oliy normal maktab (1857) va Parij universiteti (1867) professor 1888-yil Parijda xususiy mikrobiologiya ilmiy tadqiqot institutini (Paster instituti) tashkil qiladi va boshqaradi.

P. spirtli (1860), sut kislotali va yogʻ kislotali (1861) bijgʻishlar mikroblarning ferment ishlab chiqarish faoliyati sa-babli vujudga kelishini, kislorodsiz sharoitda yashaydigan mikroblar — ana-eroblar borligini isbotladi. P.ning vino hamda pivolarning achib qolishi va pilla qurti kasalliklari (1870) sabablarini aniklab, bu mikroblarga qarshi samarali chora-tadbirlarni (pasterizatsiya usuli) ishlab chiqishi sanoat va oziq-ovqat mikrobiologiya -sining shakllanishiga asos boʻldi. P. dunyoda birinchi boʻlib ilmiy izlanishlar natijasida parrandalar vabosi (1879), kuydirgi (1881) va quturish (1885) kasalliklariga qarshi vaksina tayyorlash usulini ishlab chikdi va kasallikning oldini olishda kuchsizlantirilgan kasallik qoʻzgʻatuvchi bilan emlash mumkinligini tasdiqlab, immunizatsiya (immunlash)ga asos soldi.

P. oziq muhitlarga tashqaridan begona mikroorganizmlarni tushirmaslik va yiringli yaralarga qarshi kurashish usullarini ishlab chikib, aseptika va antiseptikaga asos soldi. P. oʻz ilmiy izlanishlarining natijalari asosida mikroorganizmlar oʻzidan-oʻzi vujudga keladi degan nazariyani rad etdi.

Manbalar
--------

* Izbrannie trudi, t. 1—2, M. 1960.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
„**Tong nafasi**" — oʻzbek shoiri Erkin Vohidovning ilk sheʼriy toʻplami. Toʻplam 1961-yil Toshkent shahrida „Yosh gvardiya" nashriyotida chop etilgan. „Tong nafasi" toʻplami eʼlon qilingan paytda Vohidov 25 yoshda boʻlgan. Kitob juda kichik hajmli boʻlib, atigi 30 sahifaga ega.

Toʻplam oʻquvchilar hamda tanqidchilar tomonidan yaxshi kutib olindi. Filolog olim Yoʻldosh Solijonov „Tong nafasi" toʻplami eʼlon qilinishi bilanoq oʻquvchilar orasida qoʻlma-qoʻl boʻlganini xotirlashini yozgan. Adabiyotshunos olim Ozod Sharafiddinov toʻplamga taqriz yozib, shunday xulosa qilgan: „yosh shoirning ilk mashqlarida koʻproq dunyoni endi kashf etayotgan, oʻzining kashfiyotidan oʻzi zavqlanib, quvonchidan boshqalarni xabardor etishga oshiqayotgan, hayot benihoya goʻzal, noyob neʼmat ekanini tushunib kelayotgan murgʻak qalbning quvonchlari bor".

Manbalar
--------

1. ↑  „Tong nafasi" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 28-dekabr 2020-yil.
2. ↑  *Solijonov, Yoʻldosh* „Ruhiyatni yoritgan sheʼriyat". *Adabiyot*. 30-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-dekabr 2020-yil.

Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-11-30).
3. ↑  *Yusupova, S.* „Soʻz durlarin termoqdir ishi: Oʻzbekiston xalq shoiri Erkin Vohidov tavalludining 80 yilligiga bibliografik sharh". *Ahmad Fargʻoniy nomidagi Fargʻona viloyat axborot-kutubxona markazi* (2016). Qaraldi: 28-dekabr 2020-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
OPTIK KOGERENT TOMOGRAFIYA (OKT)
Optik kogerent tomografiya yoki boshqa nomi bilan OCT deb nomlanuvchi noinvaziv skanerlash boʻlib, u koʻz orqasining 3D tasvirini yaratadi. OCT 1001 Optik optometristlariga koʻzning sogʻligʻini yanada ilgʻor va aniq tekshirishni taʼminlash uchun koʻzning orqa qismidagi koʻz kasalliklari va kasalliklarini dastlabki bosqichlarida aniqlash imkonini beradi. Ushbu skanerlar juda muhim, chunki makula degeneratsiyasi, diabetik retinopatiya va glaukoma kabi baʼzi koʻz kasalliklari siz ularning mavjudligini bilmasdan jimgina rivojlanishi mumkin!

Optik kogerent tomografiya (OCT) qanday ishlaydi?OKT ogʻriqsiz, invaziv boʻlmagan (jismoniy aloqasiz) mashina boʻlib, ikkala koʻzni skanerlash uchun 2 daqiqadan kamroq vaqt ketadi. Natijalar koʻz orqasidagi yuqori aniqlikdagi rasmni hamda koʻz orqasidagi qatlamlarning kesma 3D koʻrinishini yaratadi. Keyin bizning optometristimiz sizga ushbu natijalarni koʻrsatishi, maslahatlashuvingizdagi topilmalarni tushuntirishi va bugungi natijani oldingilari bilan taqqoslash orqali kelajakda monitoring qilish uchun maʼlumotlar bazamizga saqlashi mumkin.

Optik kogerent tomografiya (OKT) nimani aniqlay oladi?OCT 1001 Optik optometristlariga koʻzning orqa qismidagi optik asab va makula kabi muhim tuzilmalarni yanada chuqurroq 3D koʻrish imkonini beradi.

Optik asab — bu koʻzingizni miyangizga bogʻlaydigan kabel boʻlib, barcha vizual maʼlumotlarni qayta ishlash uchun miyangizga yuboradi. Optik asab Glaukoma, Optik nevrit, Papilloedema va Optik Druzen kabi koʻz kasalliklariga moyil.

Makula sizning koʻrish markazi va unga hamroh boʻlgan barcha nozik tafsilotlar uchun javobgardir. Bu optik asab bilan birga koʻzning eng muhim tuzilmalaridan biridir. Makula yoshga bogʻliq makula nasli, diabetik makula shishi, epiretinal membranalar va makula druzen kabi koʻz kasalliklariga moyil. Bunday holatlar ertaroq aniqlanishi mumkin, bu esa davolanishning yaxshi natijalarini va doimiy monitoringni taʼminlaydi. OKT tekshiruvlari odatda Avstraliyadagi Medicare tomonidan qoplanmaydi, ammo 1001 Optical sizning orqangizda. Ushbu skanerlar uchun biz sizdan bir tsent ham undirmaymiz, boshqacha qilib aytganda, koʻzni koʻzdan kechirish uchun sizdan 0 dollar turadi.

Manbalar
--------