Entoni Salvinning 1837-1855-yillardagi Xarlakston malikasi — Yakobet davri arxitekturasining timsoli
**Yakobet** yoki **Yakobet Uygʻonish** meʼmoriy uslubi 1820-yillarning oxiridan boshlab Angliyada mashhur boʻlgan aralash milliy Uygʻonish davridagi uslub boʻlib, u oʻzining ilhomini va repertuarini ingliz Uygʻonish davridan (1550-1625) olgan.

 *Downton Abbey* teleserialidan maʼlum boʻlgan Highclere qal’asi Yakobetan uslubining namunasidir.
Jon Betjeman 1933-yilda „Yakobethan" atamasini kiritgan va uni quyidagicha taʼriflagan:

> Gotika ustunlik qiladigan uslubni, notoʻgʻri, Yelizaveta uslubi deb atash mumkin va klassik gotikadan ustun boʻlgan uslubni, xuddi shunday notoʻgʻri, Yakobet deb atash mumkin. Ushbu meʼmoriy noaniqlik davrlarini farqlashni istamaydiganlarning vaqtini tejash uchun men bundan buyon „Yakobethan" atamasidan foydalanaman.
> 
> 

Bu atama sanʼatshunoslar tomonidan qoʻlangan. Timoti Moul *"Elizabethan va Yacobean Style"* (2001) asarida taʼkidlaganidek, Yakobetan uslubi Yevropaning barokko taʼmiga qullik bilan sodiqlik bilan boʻgʻilib qolgan haqiqiy mahalliy dahoning soʻnggi chiqishini anglatadi.

 39 Welsh Row, Nantvichdagi sobiq bank boshqa
Arxitekturada uslubning asosiy belgilari yassilangan, qirrali „Tudor" kamarlari, deraza va eshiklar atrofidagi yengilroq tosh bezaklar, oʻyilgan gʻisht detallari, tomning tik panjalari, koʻpincha terrakota gʻishtlari, toʻsiqlar va parapetlar, ayvonlarda boʻlgani kabi ustunlar va baland moʻrilardir. Ushbu uslubga misollar Linkolnshirdagi Xarlakston Manor, Bukingemshirdagi Mentmore Towers va Norfolkdagi Sandringham uyi (Angliya).

1835-yil iyun oyida parlamentning yangi uylari dizayni uchun tanlov eʼlon qilinganida, shartlar gotika yoki Yelizaveta uslubidagi dizaynlarni talab qildi. Muhr gotika uygʻonishida milliy uslub sifatida, hatto eng katta miqyosdagi eng yirik loyihalar uchun ham oʻrnatilgan; shu bilan birga, tanlov Yelizaveta uslubi davrining tiklanish imkoniyatini taqdim etdi. Taqdim etilgan toʻqson yettita dizayndan oltitasi oʻzini oʻzi taʼriflagan Yelizaveta uslubida edi.

1838-yilda Buyuk Britaniyada gotikaning qayta tiklanishi bilan birga, AWN Puginning ofisida gotika tafsilotlarini loyihalash boʻyicha oʻqitilgan Jozef Nesh 1838-yilda *"Oʻrta asrlar arxitekturasi: Tabiatdan va toshga chizilgan"* litografik albomi bilan ajralib turadi. Kuzatuvni davom ettirish uchun Nesh oʻzining navbatdagi toshbosma ishlari bilan antikvar qiziqish doirasini kengaytirdi, 1839-1849-yillardagi *Angliyaning qadimiy uylari boʻlgan Tudor* va Yakobetning ajoyib uylari, ichki va tashqi koʻrinishlari aniq tasvirlangan boʻlib, mebellar bilan jonli qilingan va ruffs va farthingales aholisi tomonidan, "Merrie Olde England "kvintessensiya edi. 1849-yilda toʻrtinchi va oxirgi toʻplamning toʻrtinchi jildiga matn toʻplami hamroh boʻldi, ammo aynan Neshning goʻzal rasmlari uslubni ommalashtirdi va ingliz Uygʻonish davri uslublaridagi oʻzgarishlarga talabni tugʻdirdi, bu esa yangi tiklangan „Yakobet davri" lugʻatining mohiyati edi.

Yakobet davridagi binolarni ikki yosh meʼmor Jeyms Pennethorn va Entoni Salvin davom ettirdi, ikkalasi ham keyinchalik ritsar unvoniga sazovor boʻlgan. Salvinning Grantham yaqinidagi Yakobethan Harlaxton Manor, Linkolnshir, 1837-yilda tugallangan birinchi boʻlimlari uslubni belgilaydigan ajoyib namuna boʻldi.

Shimladagi Rashtrapati Niwas (sobiq Viceregal Lodge) Angliyadan tashqaridagi Yakobet uslubining namunasidir.
*Yakobet davrining* uygʻonishi 19-asrning oxirlarida saqlanib qoldi va 20-asrning dastlabki 20-yilida tijorat quruvchilar repertuarining bir qismiga aylandi. Buyuk Britaniyada paydo boʻlishidan tashqari, bu uslub Kanadada ham, Amerika Qoʻshma Shtatlarida ham erkin Uygʻonish uslubidagi mustahkam „baronial" turar-joylar uchun mashhur boʻldi. Britaniyadagi uslubning asosiy vakili T.G. Jekson edi. Baʼzi misollarni sobiq Britaniya imperiyasidagi binolarda ham topish mumkin, masalan, Rashtrapati Niwas, Hindistondagi Shimla shahridagi Viceregal Lodge bunga misoldir.

 Coxe Hall, Hobart Quad oldida. Bishop Artur Klivlend Koks nomi bilan atalgan bino Yakobet davri arxitekturasining namunasidir.
Qoʻshma Shtatlardagi uslubning ajoyib namunalari — Jeneva, Nyu-Yorkdagi Xobart kolleji toʻrtburchagining gʻarbiy va shimoliy tomonlarini belgilaydigan Koks Xoll, Uilyams Xoll va Medberi Xoll kabi binolardir..

Yakobet atamasi
---------------

Ushbu atama 1575-1625-yillardagi yarim asrda ingliz adabiyotining davomiyligini taʼkidlaydigan adabiyotshunoslik uchun foydali boʻldi. Misol uchun, 1603-yilda Yelizaveta I ning oʻlimi Shekspirning dramaturg sifatidagi faoliyatining oʻrtasiga toʻgʻri keladi: u ham *Yelizaveta* davri, ham *Yakobet yozuvchisiga* aylangan.

Yana qarang
-----------

* Adam arxitektura uslubi
* Gotika uslubi

Manbalar
--------

1. ↑  Newman and Pevsner 1972:55
2. ↑  Betjeman,  *Ghastly Good Taste*, 1933; Thomas Burns McArthur, Feri McArthur, eds. *The Oxford companion to the English language*, 1992:539.
3. ↑  Betjeman,  *Ghastly Good Taste*, London, Chapman and Hall, 1933 p 41
4. ↑  *Good Stuff IT Services.* „Mentmore Towers - Mentmore - Buckinghamshire - England".  British Listed Buildings (1951-yil 26-sentyabr). Qaraldi: 2012-yil 15-avgust.
5. ↑  Pevsner 1962:477
6. ↑  E.g. by S. Gorley Putt, reviewing works on Jacobethan drama in „Jacobethan wonderlands", *The Sewanee Review* 1976:699ff; „the revival of non-Shakespearean 'Jacobethanʼ plays has been particularly successful in two Elizabethan-style playhouses, the Swan at Stratford-upon-Avon and Shakespeareʼs Globe in London", observe Angela Stock and Ann-Julia Zwirerlein in D. Mehl and A. Stock, eds. *Plotting Early Modern London: New Essays on Jacobean City Comedy*, „Introduction: 'Our scene is London…'", 2004:1.

Qoʻshimcha adabiyotlar
----------------------

* Mowl, Tim*. Elizabethan And Jacobean Style*. London: Phaidon Press, 1993. ISBN 0-7148-2882-3.
* Newman, John*. Dorset*, The Buildings of England. Harmondsworth: Penguin Books, 1972 — 55 bet. ISBN 0-14-071044-2.
* Pevsner, Nikolaus*. London*, The Buildings of England. Harmondsworth: Penguin Books, 1962 — 477 bet.