**«Tulki va Boʻri»** (*«Tulkicha va boʻri»*, *«Kulrang boʻri haqidagi ertak»* nomlari ham mavjud) bir nechta rus xalq ertaklarining syujetidir.

Tulkining Boʻrini aldab kulib oʻtirishlari

Mazmuni
-------

Ertak bir nechta bir mavzuli syujetlarni bogʻlashdan iborat boʻlgan „ifloslanishkontaminatsiyani" ni ochib beradi. „Tulki va boʻri" ertagida anʼanaviy tarzda uchta epizod bogʻlangan: „Tulki chanadan baliq oʻgʻirlaydi", „Muz teshigida boʻri" va „Urmaganning omadli boʻlishi". Epizodlarni turli vaziyatlardagi qahramonlarning xarakterli oʻxshash harakatlari — ayyor Tulki va ahmoq Boʻri birlashtiradi. Tulkining makkoraligi va ayyorligi oʻquvchilar yoki tinglovchilarni oʻzi tomon qaratib keladi va hayvonlar oʻrtasidagi ziddiyatning keskinligi yumshoq hazil bilan yumshatiladi.

Bir kuni Tulki baliq toʻla chana tortayotgan odamni koʻrdi. Tulki baliq yeyishga qaror qilib, oʻzini oʻlgandek koʻrsatadi. Erkak Tulkini koʻtarib, uning moʻynasini yoqaga qoʻyishga qaror qiladi va chana orqasiga taylab qoʻyadi. Bu orada Tulki baliqni yeb, qochib ketadi. Yoʻlda u Boʻrini uchratib, unga baliq tutganini aytadi va dumini teshikka tiqib: „Kichik va katta baliq ilin!" deb baliq ovi haqida hikoya qilib beradi. Boʻri tulkiga ishonib daryoga boradi. U yerda dumini suvga tiqadi va: „Kichik va katta baliq ilin!" deb baliq ovlashni boshlaydi. Shu payt orqavarotda oʻtirgan Tulki esa "Osmondagi yulduzlar tiniqlashing, bor boʻling! Muzlating, boʻri dumini muzlatib qoʻying! "deya oʻz hiylasini amalga oshirganligidan xursand boʻlib oʻtiradi. Sovuqda qolgan Boʻrining dumi esa allaqachon muzlagan teshikka muzlab qoladi. Ayni paytda, Boʻrini qishloq aholisi payqab qolishadi, ular qoʻrquvdan uni har qanday narsa bilan urishni boshlaydilar: kaltaklar, tırmıklar, qoʻllar bilan, ammo Boʻri dumi teshikda muzlab qolgani uchun tashqariga chiqa olmaydi. Oxir-oqibat dumini yulib, qochishga muvaffaq boʻladi.

Bu orada Tulki yegulik narsa izlab kulbaga yashirincha kirib ketadi va bir idish xamir topadi, lekin xamir uning boshiga toʻkiladi va Tulki qoʻli boʻsh chiqib ketadi. Koʻp oʻtmay u Boʻrini uchratadi, u oʻz hikoyasini aytib beradi. Tulki esa oʻzi ham kaltaklaganini aytadi va xamirni chiqib ketgan miyasi deb yana Boʻrini aldaydi. Sodda Boʻri Tulki Patrikeevnaga achinadi va u uni koʻtarib uyiga olob borishni taklif qiladi.

Tulki mamnun boʻlib, Boʻrining orqa tomoniga oʻtiradi va mamnun boʻlib gʻoʻldirab ketadi: „Tayoq yegan urilmaganni koʻtarib ketayapdi". Boʻri buni eshitib, nima deyayotganini soʻraydi, shunda Tulki „Urmaganning omadli boʻlishi"ni aytadi va Boʻri ustidan miygʻida kulib ketadi.

Kelib chiqishi
--------------

Ertakning birinchi koʻrinishi taxminan VIII-asrda nashr etilgan va 2003-yilda u „Yangi yoʻl bilan eski hayot: VIII-asr oxiri nashrlarida rus ertaklari" toʻplamida qayta nashr etilgan. Ertakning „klassik" versiyalari 1848-yilda Voronej viloyatining Bobrovskiy tumanida A. N. Afanasyev tomonidan, Moskva viloyatining Pereslavl-Zalesskiy tumanida N. Bodrov va shu nomdagi viloyatning Xarkov tumanida yozuvchi G. F. Kvitka-Osnovyanenko, keyin esa Afanasiev toʻplamida nashr etilgan.

Aarn-Tompsonning ertak syujetlari indeksida syujet № 7 va tavsifga ega: „Tulkining maslahati bilan Boʻri baliq ovlash uchun dumini teshikka tushiradi; dumi muzlaydi; Boʻri odamlardan (erkaklardan, boʻyinturuqli ayollardan) dumini kesib qochadi". Bu syujet XII-XIV asr oxirlaridagi fransuz shahar adabiyoti yodgorligida „Tulki haqida roman"da qoʻllaniladi, bu yerda xuddi shu tarzda bosh qahramon tulki Renar boʻri Isengrandni aldaydi.

Boshqa koʻrinishlari
--------------------

* Ertakning Moldaviya va Ruminiya versiyalarida (Tulki ayiqni qanday aldadi), tulki Boʻrini emas, balki Ayiqni aldaydi. Bu ertak mashhur rumin yozuvchisi va folklorshunosi Ion Kreanga tomonidan yozilgan.
* Shunga oʻxshash yapon xalq ertaki mavjud (yaponcha: *きつねとかわうそ* yaʼni baliqni dum bilan ovlamoq), bu yerda tulkining oʻzi qurbon boʻlib, qunduz esa ayyorlik qiladi. Baʼzi versiyalarda tulki oʻrniga qurbon boʻlib maymun ham keladi. U ikki marta suratga olingan: 1975-yilda „Chizilgan yapon ertaklari" anime seriyasining chiqishida namoyon boʻlgan (yaponcha: *まんが にほん むかし ばなし* *Manga Nihon Mukashi Banashi*?) va 2014-yilda 93-qismda (yaponcha: *尾釣り*) „Yapon xalq ertaklari" anime seriyasi (yaponcha: *ふるさと再生 日本の昔話*). „Yapon ertaklarini chizish" turkumidan olingan GIF 2009-yilda internet-memga aylandi.

Ekrandagi filmlari va sahna koʻrinishlari
-----------------------------------------

* „Tulki va boʻri" (1936) — ertakning birinchi filmga moslashuvi, shuningdek, SSSRdagi birinchi rangli multfilmlardan biri. Oʻsha paytda bu juda katta muvaffaqiyat edi.
* „ Tulki va boʻri" (1958) — rejissyor Pyotr Nosov tomonidan suratga olingan multfilm.
* „ Boʻri — kulrang dum" — tarjima texnikasidagi multfilm (1982)
* "Ulin, baliq! "- Sverdlovsk kinostudiyasining qoʻgʻirchoq multfilmi (rejissyor Galina Turgeneva, 1983 yil)
* „ Baliqni tuting" — multfilm studiyasi uchuvchi togʻli toshlar 2005 yil

Manbalar
--------

1. ↑  Н. М. Ведерникова „Сказки о животных",*. Русская народная сказка*, 70000 экз, М.: Наука, 1975 — 81—82 bet.
2. ↑  Налепин А. Л.*. Два века русского фольклора: опыт и сравнительное освещение подходов в фольклористике России, Великобритании и США в XIX-XX столетиях*. ИМЛИ РАН, 2009 — 191 bet.
3. ↑  „尻尾のつり　＜福娘童話集　きょうの日本昔話＞" (ja).  hukumusume.com. 2019-yil 21-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 21-aprel.
4. ↑  Tail Fishing しっぽの釣り Funky Otter Sauce YouTubeda
5. ↑  „Dancing Otter | Know Your Meme". 2019-yil 27-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 8-mart.

Havolalar
---------

* Rus xalq ertaki „Tulki va boʻri opa". (Magʻlub boʻlmagan omadli! Muzla, muzla, boʻri dumi!
* Aleksey Tolstoyning hikoyasidagi ertak
* Moldova / Ruminiya versiyasi
* Yapon versiyasi[*sayt ishlamaydi*] (mavjud havola)
* Yaponcha versiyasining ingliz tiliga tarjimasi, bolalar jurnali Little People, 1901 yil