| Siyosiy korrupsiya |
| --- |
| 
Tushunchalar |
| * Anti-korrupsiya
* Poraxoʻrlik
* Kronizm
* Korrupsion iqtisodiyot
* Saylovdagi firibgarlik
* Elita qoʻlga olish
* Taʼsir qilish savdosi
* Kleptokratiya
* Mafiya davlati
* Nepotizm
* Soxta fond
* Simoniya
 |
| 
Mamlakatlar boʻyicha korrupsiya |
| 

| Afrika |
| --- |
| * Angola
* Botsvana
* Kamerun
* Chad
* Kongo
* Misr
* Ekvatorial Gvineya
* Eritreya
* Efiopiya
* Gana
* Gvineya-Bisau
* Keniya
* Liberiya
* Mavrikiy
* Marokash
* Nigeriya
* Senegal
* Serra-Leone
* Somali
* Janubiy Afrika
* Janubiy Sudan
* Sudan
* Tanzaniya
* Tunis
* Uganda
* Zambiya
* Zimbabve
 |
| Osiyo |
| * Afgʻoniston
* Armaniston
* Ozarbayjon
* Bahrayn
* Bangladesh
* Kambodja
* Xitoy
* Kipr
* Gruziya
* Hindiston
* Indoneziya
* Eron
* Iroq
* Isroil
* Iordaniya
* Quvayt
* Qirgʻiziston
* Qozogʻiston
* Livan
* Malayziya
* Myanma
* Nepal
* Shimoliy Koreya
* Pokiston
* Filippin
* Singapur
* Janubiy Koreya
* Shri Lanka
* Suriya
* Tojikiston
* Tailand
* Turkiya
* Turkmaniston
* Oʻzbekiston
* Vyetnam
* Yaman
 |
| Yevropa |
| * Albaniya
* Avstriya
* Belgiya
* Bosniya va Gersegovina
* Bolgariya
* Xorvatiya
* Chexiya
* Daniya
* Finlandiya
* Fransiya
* Germaniya
* Gretsiya
* Vengriya
* Islandiya
* Irlandiya
* Italiya
* Kosovo
* Latviya
* Litva
* Lyuksemburg
* Shimoliy Makedoniya
* Moldova
* Chernogoriya
* Niderlandiya
* Norvegiya
* Polsha
* Portugaliya
* Ruminiya
* Rossiya
* Serbiya
* Slovakiya
* Sloveniya
* Ispaniya
* Shvetsiya
* Shveysariya
* Ukraina
* Birlashgan Qirollik
* Vatikan shahri
 |
| Shimoliy Amerika |
| * Kanada
* Meksika
* Qoʻshma Shtatlar
 |
| Markaziy Amerika |
| * Kuba
* Gaiti
* Nikaragua
 |
| Janubiy Amerika |
| * Argentina
* Boliviya
* Braziliya
* Chili
* Kolumbiya
* Ekvador
* Paragvay
* Peru
* Venesuela
 |
| Okeaniya |
| * Avstraliya
* Yangi Zelandiya
* Papua Yangi Gvineya
 |
| * k
* m
* t
 |

 |
| * k
* m
* t
 |

Gretsiyada **korrupsiya** mamlakatning iqtisodiy va siyosiy rivojlanishi uchun taʼsir koʻrsatadi. Transparency International tashkiloti 2012-yilda korrupsiya Gretsiyadagi moliyaviy inqirozni keltirib chiqarishda katta rol oʻynaganini taʼkidlaydi. (lekin inqirozning oʻzi 2007—2008-yillardagi global moliyaviy inqiroz sabab kelib chiqqan va Gretsiya iqtisodiyoti oʻtgan davrning koʻp vaqtida inqirozga qadar yaxshi ahvolda edi. Soliq toʻlashdan boʻyin tovlash yunon siyosatchilari tomonidan „milliy sport turi" sifatida taʼriflangan — 2012-yilgi hisob-kitoblarga koʻra, yiliga 30 milliard yevrogacha mablagʻ undirilmaydi. 2016-yilgi hisob-kitoblarga koʻra, yiliga 11 milliard yevrodan 16 milliard yevrogacha pul yigʻib boʻlmaydi. Boshqa muhim summalar QQS (savdo soligʻi) firibgarligi va kontrabanda tufayli undirilmagan. 2016-yilda Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti, Gretsiya va Yevropa Komissiyasi Gretsiyaning korrupsiyaga qarshi milliy harakat rejasini (NACAP) amalga oshirish uchun Gretsiya rasmiylariga texnik imkoniyatlar berish orqali Gretsiyada yaxlitlikni oshirish va korrupsiyani kamaytirish loyihasini boshladi.

Siyosiy korrupsiya koʻplab siyosatchilar tomonidan ham muhim muammo sifatida tan olinadi.

Korrupsiyaga qarshi kurash boʻyicha hukumatning saʼy-harakatlari samarali deb baholanmagan, bir qancha manbalarga koʻra, bu korrupsiyaga qarshi kurash boʻyicha qonunchilikning yomon ijro etilishi va korrupsiyaga qarshi kurash idoralarining samarasizligi bilan izohlanadi. Korrupsiyaga qarshi kurash idoralariga haddan tashqari siyosiy taʼsir xodimlarni doimiy ravishda almashtirishga toʻsqinlik qilmoqda. So‘nggi paytlarda ommaviy axborot vositalarida yuqori martabali amaldorlarning korrupsiya ishlariga aloqadorligi haqida xabarlar tarqalgan.

Gretsiya korrupsiyasining kelib chiqishi
----------------------------------------

Yunonistonning ichida va tashqarisida sharhlovchilar yunon madaniyatidagi bu kamchilikni Gretsiyani Usmonli imperiyasi tomonidan notoʻgʻri boshqaruvi bilan bogʻlashdi. Usmonlilar tomonidan bosib olingan Yunonistonda soliqlarqa qarshilik koʻrsatish vatanparvarlik shakliga va baʼzan omon qolish shartiga aylangan. Shu bilan birga, korrupsiya imperiya amaldorlari orasida, ayniqsa uning keyingi asrlarida keng tarqalgan edi. Mulk va tijorat soliq tizimlari xavf ostida qolgan.

Gretsiya 1830-yilda mustaqillikka erishdi, ammo zamonaviy Gretsiyadagi korrupsiya va Usmonli imperiyasiga soliq toʻlashga qarshilik koʻrsatish, shuningdek, imperiyaning etnik yunon amaldorlarining bir qismi (kodjabashilar) Yunoniston mustaqilligidan keyin oʻz pozitsiyalarini saqlab qolganligi bilan bogʻliq. Mustaqillikka erishgandan soʻng darhol yunonlar mustaqillik urushi davrida toʻplangan qarzlar tufayli ogʻir soliq yukiga duchor boʻlganlar, bu urush natijasida yuzaga kelgan qashshoqlik va vayronagarchilik bilan birlashdi. Biroq, Usmonlilar tomonidan nazoratsiz yurishga odatlangan va Yunon davlatida bu maqomni saqlab qolishga intilgan yuqori martabali amaldorlar orasida soliq toʻlashdan boʻyin tovlash kattaroq muammo edi.

Gretsiyaning soliq toʻlashdan boʻyin tovlash va korrupsiya darajasi
-------------------------------------------------------------------

 X asrda qurilgan Vatopedi monastiri. Monastir rahbariyati korrupsion faoliyatda ishtirok etgan, yunon hukumatining korrupsion mansabdor shaxslari bilan til biriktirib, davlat mablagʻlarini oʻzlashtirgan.

Korrupsiyani idrok qilish indeksi (2008-yil) (Gretsiya qarz inqirozi oldidan): Yeropa Ittifoqining eng yomon koʻrsatkichlari| Mamlakat | CPI reytingi 2008 (Jahon reytingi) |
| --- | --- |
| Bolgariya | 3,6 (72) |
| Ruminiya | 3,8 (70) |
| Polsha | 4,6 (58) |
| Litva | 4,6 (58) |
| Gretsiya | 4,7 (57) |
| Italiya | 4,8 (55) |
| Latviya | 5.0 (52) |
| Slovakiya | 5.0 (52) |
| Vengriya | 5.1 (47) |
| Chex Respublikasi | 5.2 (45) |
| Malta | 5,8 (36) |
| Portugaliya | 6.1 (32) |

Inqirozdan oldin Gretsiya Transparency International tashkilotining korrupsiyani idrok etish indeksiga koʻra Yevropa Ittifoqining eng yomon koʻrsatkichlaridan biri edi (jadvalga qarang);

2021-yilga kelib, Gretsiya 0 dan („juda korrupsiyalashgan") 100 („juda toza") gacha boʻlgan shkala boʻyicha 49 ball toʻpladi. Bu 2008-yilda qoʻllanilganidan farqli ball tizimi, shuning uchun 2008- va 2021-yil ballarini toʻgʻridan-toʻgʻri solishtirib boʻlmaydi. Ballar boʻyicha tartiblanganda, Gretsiya global indeksda 180 mamlakat orasida 58-oʻrinni egalladi. Indeksda birinchi oʻrinni egallagan davlat eng halol davlat sektoriga ega deb hisoblanadi. Taqqoslash uchun, 2021-yildagi eng yaxshi ball 88 ball (1-o‘rin), eng yomon ball esa 11 ball (180-o‘rin) bo‘lgan.

2017-yilda yashirin iqtisodiyot (yalpi ichki mahsulotning %) (tanlangan Yevropa Ittifoqi mamlakatlari)| Mamlakat | Yashirin iqtisodiyot (yalpi ichki mahsulotga nisbatan foiz) |
| --- | --- |
| Estoniya | 24.6 |
| Malta | 23.6 |
| Vengriya | 22.4 |
| Sloveniya | 22.4 |
| Polsha | 22.2 |
| Gretsiya | 21.5 |
| Italiya | 19.8 |
| Ispaniya | 17.2 |
| Belgiya | 15.6 |
| Fransiya | 12.8 |
| Shvetsiya | 12.1 |
| Germaniya | 10.4 |

2012-yil uchun maʼlumotlar shuni koʻrsatdiki, unchalik katta boʻlmagan yoki umuman soliq undirilmagan Gretsiya „soya iqtisodiyoti" yoki „yashirin iqtisodiyot" YaIMning toʻliq 24,3% ni tashkil etgan — Estoniyada 28,6%, Latviyada 26,5%, Italiyada 21,6%, Belgiya uchun 17,1%, Shvetsiya uchun 14,7%, Finlandiya uchun 13,7% va Germaniya uchun 13,5% (2017-yilga kelib, Gretsiyada, Yevropa Ittifoqining aksariyat davlatlari qatorida vaziyat yaxshilandi).

Lagard roʻyxati
---------------

Gretsiya hukumati 2010-yilda Fransiya sobiq moliya vaziri Kristin Lagarddan olingan Shveytsariyaning HSBC bankida hisob raqamlariga ega bo‘lgan 1991 kishi ro‘yxati bo‘yicha tergov olib bordi. Dastlab, rasmiylar turli vaqtlarda maʼlumotni yoʻqotgan yoki notoʻgʻri joylashtirganini daʼvo qilishgan. 2012-yil 29-oktabrda hukumat oʻz pozitsiyasini oʻzgartirib, oʻgʻirlangan maʼlumotlardan jinoyat sodir etganlikda gumon qilinganlarni jinoiy javobgarlikka tortish uchun foydalanmasligini aytdi. Buning oʻrniga Gretsiya hukumati jurnalist va haftalik *Hot Doc* jurnali muharriri Kostas Vaxevanisni hibsga oldi, chunki Vaxevanis „Lagard roʻyxati"ni eʼlon qilgandi. Vaxevanis ikki yillik qamoq jazosiga hukm qilinishi mumkin boʻlgan shaxsiy hayot qonunlarini buzganlikda ayblangan. Biroq bor-yo‘g‘i bir kun davom etgan sud jarayonidan so‘ng u oqlandi. 2015-yilda bo‘lib o‘tgan yana bir sud jarayoni sobiq iqtisodiyot vaziri Giorgos Papakonstantinouni hujjatlarni buzib ko‘rsatganlikda aybdor deb topdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Primary Greek tax evaders are the professional classes" (en). *the Guardian* (9-sentabr 2012-yil). Qaraldi: 13-oktabr 2022-yil.
2. ↑  „*The Cost of a Bribe* Transparency International, Surveys, 3 April 2012". 3-dekabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-dekabr 2022-yil.
3. ↑  „2010-2018 Greek Debt Crisis and Greece's Past: Myths, Popular Notions and Implications". Academia.edu. Qaraldi: 14-oktabr 2018-yil.
4. ↑  „A national sport no more". *The Economist* (3-noyabr 2012-yil).
5. ↑  „Tax evasion in Greece between €11bn and €16bn annually". *www.keeptalkinggreece.com*. 15-iyun 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-noyabr 2017-yil.
6. ↑  „VAT Gap: Greece Lost 5 Bln Euros in Uncollected VAT Revenue - GreekReporter.com". *greece.greekreporter.com*. Qaraldi: 10-noyabr 2017-yil.
7. ↑  „Tax Evasion in Greece – A Study" (22-iyun 2016-yil). Qaraldi: 10-noyabr 2017-yil.
8. ↑  „Greece-OECD project: Technical support on anti-corruption - OECD". *www.oecd.org*. Qaraldi: 13-oktabr 2022-yil.
9. ↑  „Greece Corruption Profile- Political Climate".  Business Anti-Corruption Portal. 22-iyun 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-dekabr 2013-yil.
10. ↑  „2012 Human Rights Reports: Greece".  The US Department of State. Qaraldi: 16-dekabr 2013-yil.
11. ↑  *Itano, Nicole*. „Taxing Times in Greece". *Time* (15-fevral 2010-yil). Qaraldi: 10-sentabr 2012-yil.
12. ↑  *Reguly, Eric*. „The roots of the Greek tragedy: bloated bureaucracy and tax evasion". *The Globe and Mail* (10-iyun 2011-yil). Qaraldi: 10-sentabr 2012-yil.
13. ↑  Rozenweig, Luc; Stephane Monclare (Spring 2012). "Pour En Finir Avec Crise". *Politique Internationale* (135). Archived from the original on 5 January 2020.. Qaraldi: 10 September 2012. Gretsiyada korrupsiya]] This is a transcript of an interview with Jean-Claude Juncker in which he mentions the Ottoman impact upon Greeceʼs property and commercial tax systems.
14. ↑  Michael Lewis, „Beware of Greeks Bearing Bonds." *Vanity Fair*, 1 October 2010.
15. 1 2  „Transparency International Corruption Perceptions Index 2008". *Transparency International*. Qaraldi: 27-oktabr 2018-yil.
16. ↑  „The ABCs of the CPI: How the Corruption Perceptions Index is calculated" (en). *Transparency.org*. Qaraldi: 24-noyabr 2022-yil.
17. ↑  „Corruption Perceptions Index 2021: Greece" (en). *Transparency.org*. Qaraldi: 24-noyabr 2022-yil.
18. 1 2  „Shadow Economies Around the World: What Did We Learn Over the Last 20 Years?". *IMF* (yanvar 2018). Qaraldi: 27-oktabr 2018-yil.
19. ↑  „Will Euro Austerity Push the Shadow Economy Even Deeper Into the Dark?". *Bloomberg* (6-dekabr 2012-yil). Qaraldi: 8-yanvar 2014-yil.
20. ↑  „Media Coverage of the 2010 Greek Debt Crisis: Inaccuracies and Evidence of Manipulation". *Academia.edu* (yanvar 2014).
21. ↑  „Λίστα Λαγκάρντ".  zougla (26-oktabr 2012-yil).
22. ↑  *McElroy, Damien*. „Greek officials accused of persecution as 'Lagarde List' journalist appears in court". London: The Telegraph (30-oktabr 2012-yil).
23. ↑  „Greek bank list editor Costas Vaxevanis acquitted". *BBC News* (1-noyabr 2012-yil).
24. ↑  A year in jail for Langarde list at Giorgos Papakonstantinou Το Βήμα 24 March 2015

Havolalar
---------

* Korrupsiyaga qarshi biznes portalidan Gretsiya korrupsiya profili
* Maykl Lyuis, "Bogʻlangan yunonlardan ehtiyot boʻling ". *Vanity Fair*, 2010 yil 1 oktyabr.
* 
* Daromad soligʻi # Shaffoflik va jamoatchilikka oshkor qilish
* 
*