recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Idiomorfizm** (yun. idios — oʻziga xos va morphe — shakl) — minerallarning oʻziga xos kristallografik shaklga ega boʻlishi. I.ni fanga nemis petrografi G. Rozenbush (1887) kiritgan. Togʻ jinslarida koʻpincha granatlar, dala shpatlari, amfibollar, avgit, kvars, nefelin va b. rudalarda esa pirit, arsenopirit va b. idio-morf, qisman shakli yoʻqolgan boʻlsa gipidiomorf va butunlay shaklsiz boʻlsa ksenomorf deb ataladi.

Mineralning I. darajasi uning kri-stallanish xususiyati va magmadan ajralib chiqishi vaqtiga bogʻliq. Idiomorf minerallar magmadan birinchi boʻlib kristallanadi. Minerallarni aniqlashda M.ning ahamiyati muhim.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tulayha** (Talha ismining kichraytirilgan shakli) - Talha ibn Xuvaylid (7-642(645) -
Muhammad (sav) vafotlaridan soʻng Arabistonda paydo boʻlgan soxta paygʻambarlardan biri. Tulayha Asad qabilasi lashkarboshilaridan boʻlib, musulmonlar bilan 626 va 627 yilardaga janglarda qatnashgan. Oʻtkir zehni va bashorat qilishi bilan shuhrat qozongan. 631-632 yillari sahroda nogahon quduq topib olgach, oʻzini paygʻambar deb eʻlon qilgan. U oʻziga Alloh nomidan farishta yoki Zu-n-Nun ismli shaxs vahiy keltirishini aytgan; arablarning kelajakdagi gʻalabalari, xususan ularning Suriya va Iroqni zabt etishlarini bashorat qilgan. Oʻz qoʻl ostiga Asad, Fazora va Tayy qabilalarining bir qismini toʻplab, Muhammad (sav) bilan muzokara olib borishga harakat qilgan. Baʻzi maʻlumotlarga koʻra, u Madinada islomni qabul qilgan, soʻngra undan voz kechgan. 632 yilda Muhammad (sav) vafotidan soʻng Tulayha qoʻshini Xolid ibn Valid qoʻmondonligi ostidaga qoʻshin tomonidan tor-mor qilingan. Tulayha qochgan, yashiringan, soʻngra islomni qabul qilgan va Suriya va Iroqni fath etilishida qatnashgan. 

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kreollar** (ispancha: *criollo* — barpo qilmoq) — 1) Lotin Amerikasiga dastlab koʻchib kelgan ispan va portugʻallarning avlodlari; 2) Braziliya va Lotin Amerikasi hamda Vest-Indiyadagi ingliz, golland, fransuz mustamlakalarida — afrikalik qullar avlodlari; 3) Syerra-Leone va Liberiyada — ozod qilingan afrikalik qullar avlodlari; 4) Afrika mamlakatlarida — afrikaliklar va kelgindi xalq vakillari nikohidan boʻlgan avlodlar; 5) 18—19 asrlarda Alyaskaga koʻchib kelgan ruslar bilan indeyslar, eskimoslar va aleutlar nikohidan boʻlgan avlodlar.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Tula (maʼnolari).

**Tula** — Rossiya Federatsiyasi Tula viloyatidagi shahar, viloyat markazi, qahramon shahar, Upa daryosi (Oka irmogʻi) boʻyida. Moskvadan 193 km jan.da. Transport yoʻli tuguni. Aholisi 519 ming kishi (1998). Shahar 4 maʼmuriy tumanga boʻlingan.

T. 1146-yildan maʼlum boʻlib, Ryazan knyazligi tarkibida edi. 1503-yildan Moskva davlati tarkibida. 16—17-asrlarda Rus davlatining jan. chekkasidagi muhim mustahkamlangan istehkom. 17-asrda mahalliy temir rudasi asosida T. temirchilik sanoatining markazi boʻlib qoldi. 1712-yilda Pyotr I buyrugʻi bilan T.da Rossiyada dastlabki qurol-aslaha zdi kurildi. 1777-yildan T. Tula namestnichestvosi markazi, 1796-yildan gubernya markazi, 19-asrda T.da qurolaslaha ishlab chiqarish. rivojlangan. T. 1929—37 yillarda Moskva viloyati tarkibida. 1941-yilning okt,— dekabr oylarida T. nemis fashistlaridan qahramonona mudofaa qilindi. 1976-yil 7 dekabrda T.ga qahramon shahar faxriy unvoni berildi.

T. — Rossiya Federatsiyasining yirik sanoat markazi. Sanoatining asosiy tarmoklari: kora metallurgiya, mashinasozlik va metallsozlik (kombayn zdi, mashinasozlik, konchilik va transport mashinasozligi, qurolaslaha zdlari motoroller va samovarlar ishlab chikariladigan "Shtamp" zdi), kimyo (kimyo tolalari, plastmassa va boshqalar), yengil, oziq-ovqat sanoatlari, qurilish materiallari va musiqa asboblari ishlab chiqarish. 3 oliy oʻquv yurti (shu jumladan, unt), 3 teatr, oʻlkashunoslik, badiiy, qurol-aslaha (1724-yildan) muzeylari, sirk, filarmoniya mavjud.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tuhmat** (jinoyat huquqida) — biror shaxsni obroʻsizlantirish maqsadida ataylab yolgʻon va uydirma gaplar tarqatish. Tuhmat qilish shunday harakatlar uchun maʼmuriy jazo qoʻllanilganidan keyin sodir etilgan boʻlsa, jinoiy javobgarlikka tortishga olib keladi. Bunda aybdor shaxs eng kam oylik ish haqining 50 baravarigacha miqdorda jarima yoki 2 yilgacha axloq tuzatish ishlari bilan jazolanadi (Oʻzbekiston Respublikasining JK, 139-modda, 1-qism). Agar T. qilish nashr qilish yoki boshqacha usulda koʻpaytirilgan matnda yoxud ommaviy axborot vositalari orqali sodir etilgan boʻlsa, bu ogʻirlashtiruvchi holat sifatida shaxsni toʻgʻridan toʻgʻri jinoiy javobgarlikka tortish uchun asos hisoblanadi. Aybdor shaxs eng kam oylik ish haqining 50 baravaridan 100 baravarigacha miqdorda jarima yoki 2 yildan 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud 6 oygacha qamoq bilan jazolanadi (Oʻzbekiston Respublikasi JK, 139-modda, 2-qism). Agar Tuhmat ogʻir yoki oʻta ogʻir jinoyat sodir etishda ayblab; ogʻir oqibatlar kelib chiqishiga sabab boʻlgan holda; xavfli retsidivist tomonidan; gʻarazgoʻylik yoki boshqa past niyatlarda qilinsa, aybdor 3 yilgacha ozodlikdan mahrum etish bilan jazolanadi. Shuningdek, shaxs oʻzining shaʼni, qadr-qimmati va ishchanlik obroʻsini Oʻzbekiston Respublikasining FK asosida ham himoya qilishi mumkin. Fuqaro oʻzining shaʼni, qadr-qimmati yoki ishchanlik obroʻsiga putur yetkazuvchi maʼlumotlar yuzasidan, basharti bunday maʼlumotlarni tarqatgan shaxs ularning haqiqatga toʻgʻri kelishini isbotlay olmasa, sud yoʻli bilan raddiya talab qilishga haqli. Manfaatdor shaxslarning talabiga koʻra, fuqaroning shaʼni va qadrqimmatini uning vafotidan keyin ham himoya qilishga yoʻl qoʻyiladi. Basharti, fuqaroning shaʼni, qadrqimmati yoki ishchanlik obroʻsiga putur yetkazuvchi maʼlumotlar ommaviy axborot vositalarida tarqatilgan boʻlsa, ayni shu ommaviy axborot vositalarida raddiya berilishi lozim. Agarda bunday maʼlumotlar tashkilotdan olingan hujjatda uchrasa, bunday hujjat almashtirilishi yoki qaytarib olinishi kerak. Boshqa hollarda raddiya berish tartibini sud belgilaydi. Fuqaro ommaviy axborot vositalarida uning huqukdari yoki qonun bilan himoyalanadigan manfaatlarini kamsituvchi maʼlumotlar eʼlon kilinganda u ayni oʻsha ommaviy axborot vositalari orqali chiqib, oʻzini himoya qilish huquqiga ega. Oʻzining shaʼni, qadrqimmati yoki ishchanlik obroʻsiga putur yetkazuvchi maʼlumotlar tarqatilgan fuqaro bunday maʼlumotlar rad etilishi bilan bir qatorda ularni tarqatish oqibatida yetkazilgan zararlar va maʼnaviy ziyonning oʻrnini qoplashni talab qilishga haqlidir.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tuhmat" *OʻzME*. T-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Huquqshunoslikka oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kresfont** (qadimgi yunoncha: *Κρεσφόντης* qadimgi yunoncha: *Κρεσφόντης*) — Messeniyaning miloddan avvalgi XI asrda hukmronlik qilgan afsonaviy qiroli, uning Geraklidlar sulosasidan boʻlgan birinchi hukmdori.

Kelib chiqishi
--------------

Cresfont Geraklidlar sulolasiga mansub boʻlib, Gerkulesning chevarasi boʻlgan. Uning otasi Aristomax dorianlarga ularning Peloponnesga yurishida yetakchilik qilgan va jangda vafot etgan. Temenus va Aristodem Kresfontning aka-ukasidir.

Biografiyasi
------------

Messeniylar xalqi Doriylar nazorati ostida boʻlishga rozi boʻlib, ularga oʻz yerlarining bir qismini bergan. Doriylar Peloponnesni zabt etgandan soʻng, qur’a tashlangach Messeniya Cresfontga tushadi, u qurbongohda bashorat belgisi boʻlmish — tulkini topadi. Tarixchi Eforning soʻzlariga koʻra, u Messeniyani beshta hududga boʻlib, butun mamlakat markazida joylashgan Steniklarni poytaxtga aylantirgan.Kresfont qolgan hududlar — Pilos, Rion, Mesolu va Giamitisga — hukmdorlarni yuborib, barcha messeniyaliklarni doriylar bilan tenglashtiradi. Ammo bu chora-tadbirlar istilochilarni norozi qilganligi sababli, Kresfont tezda oʻz qarorini bekor qilib, Steniklarni shahar deb eʼlon qiladi va u yerga barcha doriylarni toʻplaydi.

Kresfont oʻsha paytda Arkadiyada hukmronlik qilgan qirol Kipselning qizi Meropesga uylangan edi. Meropes unga bir necha farzand tugʻib bergan; ularning eng kichigi Epit hisoblangan. Umuman, Kresfont hukmronligi oddiy xalq manfaatlariga mos kelgan. Bu bilan u koʻplab boylar nufuzli insonlar noroziligiga sabab boʻlgan. Ular oʻz imtiyozlarini xalq bilan baham koʻrmaslik uchun qoʻzgʻolon koʻtargan. U qisqa muddat hukmronlik qilib, ikki oʻgʻli bilan birga Polyfont tomonidan oʻldirilgan. Boshqa bir taxminga koʻra, mahalliy aholi tashkil etgan suiqasd qurboni boʻlgan. Shundan soʻng, isyonchilar Kipseldan talab qilib olgach, uning ikki oʻgʻlini ham oʻldirga. Ushbu qatli omda mashhur Epitidlar sulolasiga asos solgan Epitusgina tirik qoldi.

Manbalar
--------

1. ↑  Страбон. География VIII 4, 7 (стр.361)
2. ↑  Павсаний. Описание Эллады IV 3, 5; Полиэн. Стратегемы I 6
3. ↑  Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека II 8, 4-5
4. ↑  Гигин. Мифы 137
5. ↑  Николай Дамасский. История, фр.31 Якоби
6. ↑  Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka II 8, 4-5
7. ↑  Павсаний. Описание Эллады IV 3, 3-4

Adabiyotlar
-----------

* Darvin A. L. Proisxojdenie spartanskix sarey ot Gerakla // Vestnik Rossiyskogo universiteta drujbi narodov. Seriya: Vseobщaya istoriya. — 2018. — T. 10, № 3. — S. 237-249. — ISSN 2312-8127.
**Pavel Ploc** — (1964-yil 15-iyunda tugʻilgan) sobiq chexiyalik changʻidan sakrash yoʻnalishidagi sportchi, Chexoslovakiya uchun kurashgan va ikkita Olimpiya medalini qoʻlga kiritgan.

Faoliayti
---------

Qishki Olimpiya oʻyinlarida Pavel 1988-yilda yakka tartibli oddiy tepalikda kumush medalini va 1984-yilda yakka tartibli katta tepalikda bronza medalini qoʻlga kiritgan. Ploc shuningdek, XCHF Shimoliy changʻi boʻyicha jahon chempionatida (1984-yil va 1989-yillar) Jamoaviy katta tepalik musobaqasida ikkita bronza medalini qoʻlga kiritgan. Jumladan, u XCHF changʻi uchish boʻyicha Jahon chempionatida 1983-yilda kumush va 1985-yilda bronza bilan ikkita medalni qoʻlga kiritgan.

Ploc changʻida sakrash boʻyicha oʻzining faol faoliyatini 1992-yilda yakunlagan va 1996-yilda Chexiyaning Xarrachov shahrida Bed&Breakfast ochgan. 1996—2002-yillarda Xarracov shahar kengashi deputati etib saylangan. 2002-yilda Chexiya parlamenti deputatligiga nomzodini qoʻyib, muvaffaqiyatsizlikka uchragan, ammo 2006-yilda bu oʻrinni qoʻlga kiritgan va Chexiya sotsial-demokratik partiyasidan (ČSSD) Chexiya parlamentining quyi palatasi deputati etib tayinlangan.

1983-yil 19-martda changʻida uchish boʻyicha 7-jahon chempionatida Chexoslovakiyaning Xarraxov shahridagi Chertakda 181 metr (594 fut) balandlikda changʻidan sakrash boʻyicha jahon rekordini oʻrnatgan.

Jahon chempionati
-----------------

Jahon miqiyosidagi shohsuppalarni 1983—1984-yilgi Jahon chempionatidagi ilk shohsuppasi yaʼni bronza medali bilan boshlagan. Oradagi uch yillik muvafaqqiyatsiz mavsumlardan soʻng 1987—1988-yilgi Changʻida sakrash Jamon chempionatida yana shohsuppaga koʻtrilgan. Bu galgi gʻalabani kumush medal bilan nishonlagan. 

### Turnir jadvali

| Mavsum | Umumiy bahslarda | 4H | SF |
| --- | --- | --- | --- |
| 1981—1982-yil | 38 | 46 | Yoʻq |
| 1982—1983-yil | 11 | 7 | Yoʻq |
| 1983—1984-yil | 03 !3rd | 5 | Yoʻq |
| 1984—1985-yil | 7 | 10 | Yoʻq |
| 1985—1986-yil | 13 | 48 | Yoʻq |
| 1986—1987-yil | 39 | 14 | Yoʻq |
| 1987—1988-yil | 02 !2nd | 28 | Yoʻq |
| 1988—1989-yil | 19 | 11 | Yoʻq |
| 1989—1990-yil | 7 | 18 | Yoʻq |
| 1990—1991-yil | 20 | — | — |

Changʻidan sakrash boʻyicha Jahon rekordi
-----------------------------------------

| Sana | Tepalik | Manzil | Metr | Ballar |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1983-yil 19-mart  | Čerťák K185 | Xarraxov, Chexoslovakiya | 181 | 594 |

Manbalar
--------

1. ↑  „Ostwald prvak, Tepeš deseti (page 9)" (slovencha).  Delo (21-mart 1983-yil).
2. ↑  „Pavel Ploc - Harrachov 1983 - 181 m - World record".  YouTube (19-mart 1983-yil). 30-oktabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-oktabr 2022-yil.
Yangi tugʻilgan chaqaloq
**Tugʻruqxona** — davolash-profilaktika muassasasi. Ayollarga xrmiladorlik, tugʻruq va chilla davrlarida malakali tibbiy yordam (qatnab yoki statsionar sharoitda) koʻrsatadi hamda ularga xos ginekologik kasalliklarni davolaydi, shuningdek, chaqaloqlarni parvarish qilish va tegishli tibbiy yordam koʻrsatish ishlarini olib boradi. 1996-yildan Oʻzbekistondagi mavjud T.lar tugʻruq majmui (kompleksi) deb yuritiladi, ular boshqa davolashprofilaktika muassasalari, xususan, oilaviy poliklinikalar bilan uzviy bogʻliq holda ish koʻradi, bu esa onalar va chakaloklar salomatligini muntazam nazorat qilish imkonini beradi. Koʻzi yoriydigan ayollarning turar joylaridan qatʼi nazar zarur hollarda tugʻruq majmuida zudlik bilan akusherginekologik yordam koʻrsatiladi (yana qarang Onalar va bolalar muhofazasi, Tugʻruq, Tugʻruqqa yordam berish). Hozir Oʻzbekistonda 54 ta tugʻruq majmui, 1 ta perinatal markaz, tuman markaziy kasalxonalari tarkibida 185 ta tugʻruq boʻlimlari faoliyat koʻrsatmoqda; Toshkent shahrida esa 9 ta yirik tugʻruq majmui va 2 ta perinatal markaz ishlab turibdi (2004).

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

Manbalar
--------
Guseyn Arablinskiy
**Guseyn Mamed oʻgʻli Arablinskiy** (Xalafov) (1881 — Boku — 1919) — ozarbayjon demokratik teatrining asoschisi, aktyor, rejissyor A. yaratgan Faxriddin ("Faxriddin kulfati"), Bahodir ("Bahodir va Soʻna"); Nodirshoh (Na-rimonovning shu nomli asari), Frans Moor ("Qaroqchilar"), Xlestakov ("Revizor"), Otello ("Otello") kabi ob-razlari diqqatga sazovor. A. san’ati kuchli hissiyot, chuqur haqqoniyat, ilgʻor, insonparvar, demokratik gʻoyalar bilan sugʻorilgan, tasviriy vositalarning boyligi bilan oʻziga xoslik kasb etgan. A. rejissyor sifatida Shekspir, Shiller, Go-gol, Turgenev, Sundukyan, Shirvonzoda, Oxundov, Haqberdiyev, Vazirov kabilar-ning asarlarini sahnalashtirdi. A. bi-rinchi ozarbayjon kinoaktyori ("Neft va millionlar saltanatida"). Musovot-chilar tomonidan oʻldirilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**VI asrning 2-yarmida** Xitoyning shimoli va janubi oʻrtasida madaniy, iqtisodiy va siyosiy tafovutlar yumshay boshladi. Shimol koʻchmanchilari asta-sekin mahalliy aholiga qoʻshila boshladi. Aksariyat koʻchmanchi qabilalar oʻtroq turmush tarziga oʻtdi. Oʻrta Osiyo koʻchmanchi qabilalari Turk xoqonligining qudratli ittifoqini tuzdi. Yangi bosqinchilarga boʻysunish xavfi haqiqatga aylandi. Bunday sharoitda mamlakat birligini tiklash zarur edi. Hokimiyat tepasiga shimoliy viloyatlardan biri — **Chjou** zodagonlarining harbiy guruhi keldi. Shimoli-gʻarbiy Xitoy bosqinchilarga qarshi kurashish markaziga aylangan. **581 yilda** Shimoliy Yang Jian (Ven-di) qoʻmondoni **Suy** deb nomlangan yangi sulolaning imperatori deb eʼlon qilindi. Ulkan davlatning nisbatan tez birlashishiga quyidagilar sabab bo‘ldi. Madaniy, iqtisodiy va Xitoyning siyosiy manfaatlari ichki urushlarni tugatish va beqaror qirolliklarni yagona imperiyaga birlashtirishni talab etardi. Kichik va kuchsiz viloyatlar Xitoyning qishloq xo'jaligi tumanlarining ulkan quruqlik chegarasini koʻchmanchi bosqinlaridan himoya qila olmadi. Imperator **Yang Jian** Konfutsiy taʼlimotlariga mos ravishda ilgari surdi, mamlakatdagi munosabatlarni tartibga solish, barqarorlik va farovonlikni tiklash yoʻlida soliqlarni kamaytirdi yoki bekor qildi, yangi tanga chiqarildi. Imperator **Yang Jian** qatʼiyat bilan markaziy hokimiyat kuchini mustahkamlashga intildi va mahalliy zodagonlarga shafqatsiz munosabatda boʻlgan. Ammo **604- yilda** u oʻgʻli **Yang Guang** tomonidan oʻldirilgan. Yang Guang (Yang-di) siyosati asosan xazinani boyitish, iqtisodiy yuksalish va siyosiy hokimiyatni markazlashtirishga qaratilgan edi.

Manbalar
--------


1. ↑  Меликсетова, А. В.*. ПРАВЛЕНИЕ ДИНАСТИИ СУЙ (581-618)* (ruscha). M.: ИЗДАТЕЛЬСТВО МОСКОВСКОГО УНИВЕРСИТЕТА, 2002 — 165-166 bet.
**Gusli** — torli tirnama rus musiqa cholgʻusi. G. haqidagi dastlabki yozma maʼlumotlar 6-asrga oid. Bir necha xili mavjud. Eng qad. turi qanotsimon (kichkina changga oʻxshagan) boʻlib, diatonik so shagi 7—12 torlardan iborat. Undan kuproq rus xalq boyanlari epik asar (doston)lar joʻrnavozligida foydalanishgan. Qalpoqsimon shakldagi, 11 — 36 torli G. skomorox (masharaboz)larning asosiy sozi hisoblangan. 17-asrdan shahar madaniyatida (kursi ustida turadigan) kengroq shakldagi, 50—60 metall torlari tortilgan xromatik turi tarqalgan. G. sharq xalqlari sozlaridan qonunta, Boltiqboʻyi xalqlari musiqa cholgʻularidan kantele (karel), kannel (eston) va b.ga yaqin.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Suyak** (inglizcha: *bones*) — idiofon turkumiga mansub cholgʻu asboblari, yaʼni cholgʻuning tanasi tomonidan tovush chiqaradigan asboblar. Ular kuyning ritmik joʻrligi yoki yakkaxon ijro uchun ishlatiladi. Koʻpincha notoʻgʻri tarzda kastanetaga oʻxshatishadi.

Ular sigir, echki yoki qoʻyning qaynatib ajratib olingan qovurgʻalarining ikkita segmentini tashkil qiladi (uzunligi 10-20 sm). Ular, shuningdek, qattiq yogʻoch, tosh yoki boshqa qattiq materiallardan tayyorlanishi mumkin. Bugungi kunda ular asosan qattiq yogʻochdan yasalgan.

Suyaklar qadimiy musiqa asboblaridan biridir. Ushbu asbob kelt xalqlari orasida — Irlandiyada, Shotlandiyada, Galisiya va Asturiyaning Ispaniya hududlarida, shuningdek, Moʻgʻulistondan Turkiyagacha boʻlgan koʻplab Osiyo xalqlari, Peru va Ekvador xalqlari orasida keng tarqalgan.

Turli mintaqalarda suyaklar turli xil materiallardan tayyorlanishi mumkin, ammo oʻyin texnikasi hamma joyda taxminan bir xil: suyaklar vertikal ravishda barmoqlar orasida ushlab turiladi, biri harakatsiz, ikkinchisi erkin, qoʻl bilakka perpendikulyar ravishda yuqoriga egilgan, bunda qoʻl bilan birga yon tomonlarga silkitadigan harakatlarni amalga oshiriladi, bunda kimgadir salomlashish yoki xayrlashish uchun qoʻlimizni silkitganimizdek boʻladi. Ushbu harakat tufayli harakatlanuvchi suyak qoʻzgʻalmas suyakka maʼlum bir tarzda uriladi va quruq chertish tovushini chiqaradi.

Yana qarang
-----------

* Qoshiq (cholgʻu)

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gusle** (serbcha: *гусле*, xorvatcha: *gusle*, slovencha:  ,albancha: *lahuta*), **gusla** (Bulg bolgarcha: *гусла*) — bu janubiy slavyanlarning kamonsimon musiqa asbobi hisoblanadi. U (ayniqsa) Chernogoriya, Bosniya va Gertsegovina, Makedoniya, Xorvatiya, Serbiyada XX asrining soʻnggi uchdan bir qismiga qadar juda ommabop boʻlgan. U shuningdek, ilgari Bolgariyada ham mashhurlikka erishgan.

Gusle yogʻochdan oʻyilgan boʻlib, koʻrinishi oval yoki nok shaklida. Uning ochiq tomoni teri membranasi bilan qoplangan boʻlib, baʼzi turlarida bir nechta kichik rezonator teshiklari kesilgan. Boʻyin qismining yuqori tomonida uzun yogʻoch qoziq perpendikulyar ravishda joylashtirilib, unga 50-60 ot sochidan oʻralgan, bir yoki ikkita torlar tortilgan. Uni kamon tortish usuli kabi oʻynaladi. Torni boʻyin qismiga bosmagan holda, barmoqlar bilan oxista teginib, flajolet tovushlari yaratiladi.

Anʼana boʻyicha Gusle cholgʻu asbobiga, qiroat uslubidagi (yunak — barakalla) qadimiy qahramon-epos deb atalgan yunatsk qoʻshiqlari joʻr boʻlgan. Tarixiy yilnomalarda keltirilgan maʼlumotlarga koʻra, Sharqiy Yevropaning koʻplab mamlakatlarida serb sayohatchi musiqachilari oʻz chiqishlarini namoyish etib, ulkan mashhurlikka erishishgan .

* Chernogoriya-Gersegovina (chekkada) va serb (o'rtada) gusle Chernogoriya-Gersegovina (chekkada) va serb (o'rtada) gusle
* Filip Vishnjich, ko'r serb ko'ruvchi va huslar Filip Vishnjich, ko'r serb ko'ruvchi va huslar
* O'ynayotgan albanning tanasi va qo'llarining holati O'ynayotgan albanning tanasi va qo'llarining holati

Manbalar
--------

1. ↑  Музыкальная энциклопедия 1974. sfn error: no target: CITEREFМузыкальная\_энциклопедия1974 (help)

Adabiyotlar
-----------

* „Гусле",*Музыкальная энциклопедия. Том 2*. М.: Советская энциклопедия, 1974.
* *На страже сербской истории. Феномен гусле*. 2019.
**Akvatoriya** [lot. aqua — suv va (territoriya] — suv havzasi yuzasining 260bir qismi. Port akvatoriyasi deganda portning quruqlikdagi qismidan tashqari suv qismi tushuniladi. Gidro-aerodrom akvatoriyasi — suv yuzasining gidrosamolyotlar uchishi, qoʻnishi va langarda turishi uchun ajratilib, maxsus jihozlangan qismi. Yangi qurol va texnikani sinab koʻrish uchun poligon sifa-tida foydalaniladigan suv maydoni ham A. deyiladi. Baʼzan A. harbiy kemalar turadigan joyni ham oʻz ichiga oladi. Dengiz xoʻjaliklari (baliqchilik, boshqa dengiz hayvonlarini koʻpaytirish, dengiz karami yetishtirish va boshqalar) rivojlanishi bilan turli xoʻjalik A.lari paydo boʻlmoqda.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ache** (**Guayaqui**, bu soʻzma-soʻz guar: oʻrmon kalamushlari; nomi aché — odam anglatadi) — Sharqiy Paragvayning subtropik oʻrmonlarida yashagan aborigen xalq.

Xalq tarixi
-----------

Achelar anʼanaviy ravishda ovchilar va terimchilar xalqi sifatida yashagan. Ularning tirikchiligi ov qilish, meva, asal va ildiz terish bilan bogʻliq edi. XX-asrda, Stroessnerning diktatura tizimi ostida, ular aslida ommaviy qirgʻin qilingan va ilgari bosib olingan yerlardan koʻchirilgan. XX-asrning 70-yillarida Acheni rezervatsiyaga ommaviy deportatsiya qilish amalga oshirildi, ammo 2000-yilda ularga oʻz ona hududlariga qaytishga ruxsat berildi. Achelarning hozirda aholi soni 1500 dan ortiq kishi.

Ache haqida bir qator antropologik tadqiqotlar mavjud.

Yulian Semyonovning „Ekpansiya II" kitobida 1940-yillarning oxirida Isaev-Stirlitzning Janubiy Amerikadagi faoliyati haqida yozilgan. Bu davrda Paragvayda Acheni tekin ovlashga ruxsat berilgani aytiladi.

Geografiya va boʻlinish
-----------------------

Achelar birinchi marta XVII-asrda iyezuitlar tomonidan tasvirlangan. Ular toʻrtta endogamik guruhdan iborat boʻlib, ular orasidagi munosabatlar tinch emas edi. Bu *janubiy Ache*, *Ache Va*, *Ache Gatu* va *Yvytyrusu guruhlari* edi. Til guarani tillariga tegishli. Ache hozirda asosan ettita aholi punktlarida istiqomat qiladi: Chupa Pou, Arroyo Bandera, Kuetuvy, Kuetuvywe, Cerro Moroti, Puerto Barra va Ypetimi. Kuetuuvă 2000-yilda Ache tashkiloti *La Liga Nativa por la Autonomía, Justicia y Ética* (avtonomiya, adolat va axloq boʻyicha milliy liga) tomonidan yaratilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Philippe Edeb Piragi, «Los Aché del Paraguay y las revelaciones de la 'Palabra de los Ancestros' : de la tradición oral a la resistencia cultural», Suplemento Antropológico, Vol.XXXVI, N°1, junio 2001, pp.: 147—245, CEADUC, Asunción, PARAGUAY.
* Бартоломеу Мелья, Луиджи Миралья, Марк и Кристина Мюнцель, Агония индейцев аче-гуаяки, М. Прогресс, 1982, 160 с.

Manbalar
--------

1. ↑  Aché | Ethnologue
2. ↑   Гуаяки // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
3. ↑  Парагвай: общины коренного народа аче · Global Voices по-русски
4. ↑  „Архивированная копия" (deadlink). 10-sentabr 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-sentabr 2008-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2008-09-10).

Havolalar
---------

* Последние из аче Журнал «Вокруг Света» № 8 (2587). Август 1974
SUXON (Sushon) Eugen (1908.25.9, Bratislava yonidagi Pezinok) — slovak kompozitori, pedagog, musiqa jamoat arbobi. Milliy kompozitorlik maktabi asoschilaridan. Chexoslovakiya xalqartisti (1959). Bratislava va Praga konservatoriyalarida taʼlim olgan (1927—33). Slovak kompozitorlar uyushmasi raisi (1972—81). Ijodida xalq musiqa anʼanalari bilan zamonaviy kompozitsiya (dodekafoniya, modallik kabi) uslublari uygʻunlashgan. 2 opera ("Girdob", 1949 — birinchi milliy operasi; "Svyatopluk", 1960), "Karpatzamin psalmi" kantatasi (1938), simfonik va kamercholgʻu asarlari (jumladan, fortepiano uchun "Slovakiya manzaralari", 1957), xorlar ("Togʻlar haqida", 1942), teatr spektakllari va kinofilmlarga musiqalar yozgan. Garmoniya va polifoniya boʻyicha nazariy asarlar muallifi. Chexoslovakiya davlat mukofoti laureati (1951, 1954, 1960, 1973). 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Diesel Sp.** **A.** italyan dizayn kompaniyasi, shuningdek, moda kiyimlari va jinsi aksessuarlar brendidir. Kompaniya asoschisi Renzo Rossoga tegishli va Italiya shimolidagi Molvene shahrida joylashgan. Diesel 1,5 milliard yevroga yaqin aylanmasi bo‘lgan Only The Brave xoldingining bir qismi bo‘lib, unga Staff International ishlab chiqarish kompaniyasi, Maison Margiela, Viktor & Rolf brendlari va boshqalar kiradi  .

Tarixi
------

 Tel-Avivdagi Diesel do'koni, Isroil .
1978 - yilda Renzo Rosso va uning sobiq boshlig'i AG Jeans Adriano Goldshmied Diesel bo'lgan yangi kompaniya ochishga qaror qilishdi. Kompaniya tarixida asosiy sanalardan biri - 1985- yil Renzo kompaniyaning to'liq egasi bo'lgan , 1988- yili moda kolleji bitiruvchisi Uilbert Dasni yetakchi dizayner va kreativ direktor lavozimiga ishga olgan,1991 - yil va 1996 - yillarda kompaniya xalqaro marketing strategiyasini joriy qilgan , Nyu-Yorkdagi birinchi yirik Diesel do'konining ochilishi Leksington avenyusida ). 2007 - yil fevral oyida kompaniya erkaklar va ayollar uchun intim va plyaj kiyimlari liniyasini ishga tushirdi.

Faoliyat
--------

Diesel brendi ostida kiyim-kechak, poyabzal, interyer buyumlari qatori, zargarlik buyumlari va aksessuarlar ishlab chiqariladi. Hatto Fiat 500 avtomobili va Dieseldan Ducati mototsikli chiqarildi . Kompaniyaning o'zi ishlab chiqarish bilan shug'ullanmaydi, buyurtmalarni yon tomonda qo'yadi va 2012 - yil holatiga ko'ra 40 Dizel brendi ostida ishlab chiqarilgan mahsulotlarning % Italiya zavodlarida ishlab chiqarilgan va 60 ta % - boshqa mamlakatlarda  .

Eng yirik Diesel tovar do'koni Milanda joylashgan.

Hozir kompaniyaning Yevropa, Osiyo va Amerikadagi 18 ta filialida 2200 ga yaqin xodim ishlaydi. Uning mahsulotlari 5000 chakana savdo do'konlarida mavjud bo'lib, ulardan 300 ga yaqini Dizel markali do'konlardir. O'rtacha yillik sotuvlar 2005 - yilda taxminan 1,2 milliard evroga, 2009 - yilda esa 1,3 milliardga etdi. Kompaniyaning daromadi asosan kattalar mahsulotlarini sotishdan olinadi, ammo bolalar kiyimlari liniyasi Diesel Kid ham katta hissa qo'shmoqda.

Tasvirlar
---------

* Dizel jinsi modellaridan biriDizel jinsi modellaridan biri
* Wilbert Das ijodiy direktoriWilbert Das ijodiy direktori

Manbalar
--------

1. 1 2  *Александр Губский, Александра Крекнина.* „Ренцо Россо: «Когда сотрудник счастлив, он работает намного лучше»".  // vedomosti.ru. 21-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-may 2012-yil.
2. ↑  „Человек недели: Ренцо Россо.". 18-noyabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-avgust 2011-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy veb-sayt (ingl.) )
* Diesel Black Gold Style.com saytida
**Tbilisi teleminorasi ―** Tbilisidagi (Gruziya) koʻp maqsadli minora boʻlib, u teleradioeshittirish va uyali antennalarni joylashtirish uchun ishlatiladi.

Tavsif
------

Minora 1972-yilda eski televizor minorasi oʻrniga qurilgan. 1955-yilda tashkil etilgan Gruziya televizion markazining boshqaruviga ishora qiladi. Bu tabiiy balandlikda (Mtatsminda togʻi) alohida bino. Bu gʻayrioddiy shaklga ega — minoraning asosiy magistrali, ikkita „qoʻllab-quvvatlash" bilan birga proektsiyada uchburchak hosil qiladi. Minora balandligi tog ' yuzasidan 274,5 metr balandlikda. Dengiz sathidan balandligi-719,2 metr. Endi u „Mtatsminda" bogʻida joylashgan.

Yongʻin
-------

1994-yil oktabr oyida 100 metr balandlikda yongʻin sodir boʻldi. Yongʻin faqat kabellar toʻliq yoqilganda toʻxtadi, bu orqali uzatish uskunasidan antennaga signal keldi. Yongʻin natijasida televizion eshittirish bir kundan koʻproq vaqtni toʻxtatdi, ammo keyinchalik qayta tiklandi, chunki uzatish uskunalari deyarli zarar koʻrmadi.

Manbalar
--------

|  |
| --- |
| **Tbilisi televizion minorasi** haqida Vikipediyaning qardosh loyihalarida koʻproq bilib oling |
|  | Maʼno va tarjimalari Vikilugʻatda |
|  | Media fayllar Vikiomborda |
|  | Taʼlim resurslari Vikiversitetda |
|  | Xabarlar Vikiyangiliklarda |
|  | Iqtibos, maqol va matallar Vikiiqtibosda |
|  | Asarlar matnlari Vikimanbada |
|  | Kitob va darsliklar Vikikitobda |
|
|
|

* Tbilisi teleminorasi
* Tbilisi teleminorasi ham yongʻindan omon qolgan
**Achchi (atchi) surilmasi** — Ohangaron daryosi yuqori oqimining chap sohilida 1972-yil bahorida vujudga kelgan ulkan surilma. Sahni 8 km² boʻlgan 800 mln. m3 hajmdagi togʻ jinsi surila boshladi. Achchi surilmasining dastlabki belgilari 70-yillar avvalida namoyon boʻlgan. Mikrorelyefda eng koʻp jiddiy oʻzgarishlar 1973-yildan boshlangan (yirik yoriqlar paydo boʻldi, turar joy binolari va inshootlar shikastlandi, avtomobil yoʻllari va Ohangaron daryosi koʻprigi deformatsiyalandi). Surilma Teshiktosh shaharchasini, „Yerostigaz" stansiyasi va Angren shahar quyi qismini bosishi hamda Angren GRESga yeuv beruvchi kanalni toʻsib, koʻmir havzasini yeuv ostida qoldirish xavfini tugʻdirdi. Surilma tezligi dastlab sutkasiga 1-2 mm, keyinroq 17 mm ga yetdi. Dunyoda eng katta surilmalardan biri boʻlgan Achchi surilmasining paydo boʻlishiga u yerda 8 km2 maydonda 1947-yildan shaxta usulida uzluksiz koʻmir qazib olinishi, 1961-yildan koʻmirning bir qismini yer ostida gazga aylantirilishi natijasida boʻshliq paydo boʻlishi, 40-65 m qalinlikda 60 mln. m3 kon chiqindilari toʻkmasi (otval)ning uyumlanishi, yaʼni nazoratsiz antropogen omillar sabab boʻldi. Bularning barchasi togʻ jinslari qatlamida tabiiy muvozanatning buzilishiga olib keldi. Koʻmirning shaxta usulida qazib olinishi, 100-130 m chuqurlikda 5-15 m qalinlikdagi koʻmir qatlamining gazga aylantirilishi 1960-yildayoq 60 ga yerda surilma sodir boʻlishiga, yer usti qatlamining 45 m gacha surilishi va 4-15 m choʻkishiga sabab boʻlgan edi. Zagsan surilmasi ham yer osti suvlari rejimini oʻzgartirdi. Achchi surilmasi favqulodda murakkab va xavfli vaziyatni vujudga keltirdi. U ni bartaraf etish maqsadida respublika hukumatining maxsus qarori asosida tezkor ekspert-metodik kengash tashkil qilinib, unga tegishli tashkilotlar jalb qilindi. Koʻlami jihatidan ulkan falokat keltirib chiqarishi ayon boʻlgan surilmaning zudlik bilan toʻxtatib qolish chora-tadbirlari belgilandi. Tavsiyalarni muvofiqlashtirish va amaliy ishlarni bajarish Geologiya va mineral resurslar davlat qoʻmitasining „Oʻzbekgidrogeologiya" birlashmasi zimmasiga yuklandi. Yuzdan ortiq burgʻilash ishlari olib borildi va surilma maydonining muhandislik-geologik va gidrogeologik holatlari oʻrganildi. Surilmani toʻxtatish uchun 120 mln.m3 hajmda togʻ jinsi keltirilib daryo buy i ga 3,2 km masofaga yotqizildi va damba (kontrfos) hosil qilindi. Teshiktoshning 13 ming aholisi boshqa yerga koʻchirildi, Ohangaron daryosi yangi oʻzan (6 kmli aylanma kanal)ga burib yuborildi. Achchi surilmasi tezligi kamaytirila borib, 17 yildan keyin toʻxtash fazasiga erishildi. Surilmaning barqarorlashtirishga erishilishi tabiiy ofatlarning oldini olishda jahon amaliyotida katta voqea boʻldi. Achchi surilmasini „Oʻzbekgidrogeologiya" birlashmasi qoshidagi Xavfli geologik jarayonlarni kuzatish davlat xizmati tomonidan nazorat qilib borish davom etmokda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Taʼsir etuvchi massalar qonuni** — kimyoviy muvozanat sharoitida uzaro reaksiyaga kirishuvchi moddalar va reaksiya mahsulotlari, massalari orasidagi bogʻlanishlarni ifodalovchi qonun; u massalar taʼsiri qonuni deb ham yuritiladi. Bu qonunni birinchi bor 1865-yilda Nikolay Beketov qoʻllagan va 1867-yilda norvegiyalik olimlar K.Guldberg va P. Vaagelar rivojlantirgan. Taʼsir etuvchi massalar qonuni turli hisoblashlarda keng qoʻllanadi.Kimyoviy reaksiya tezligiga konsentratsiyani tasirini 1867-yil norvegiyalik olimlar; K.Mguldberg va P.Vagelar tomonidan kimyoviy kinetikaning asosiy qonuni massalar tasiri qonuni kashf etildi. Bu qonunga ko’ra: kimyoviy reaksiya tezligi reaksiyaga kirishayotgan moddalar konsentratsiyalari ko’paytmasiga proporsional va reaksiya tenglamasidagi modda formulasi oldidagi koefitsent konsentratsiya darajasiga bog’liq. Masalan; NH3 ni hosil bo’lish reaksiyasi uchun to’g’ri va teskari reaksiya tezliklari quyidagicha ifodalanadi. N2 + 3H2 ↔ 2NH3 V1 = k [N2] [H2] 3; V2 = [NH3] 2 Bu formulalarda [N2] [H2] va [NH3] lar tegishlicha N2 va NH3 larning molyar konsentratsiyalari; k1 va k2 lar proporsionallik koefitsentlari bo’lib, reaksiyaning tezlik doimiysi deb ataladi. tezlik doimiysi reaksiyada qatnashuvchi moddalar tabiatiga, temperaturaga, katalizatorning bor-yo’qligiga bog’liq, lekin konsentratsiyaga bog’liq bo’lmaydi. Agar reaksiyaga kirishayotgan moddalardan biri qattiq holatda bo’lsa, masalan, uglerodning yonishi: C + O2 = CO2 Bu reaksiya tezligi faqat kislorod konsentratsiyasiga bog’liq. v = k[O2]


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Taʼziya** (arab. — yupatish, hamdardlik bildirish) — azador kishiga tasalli berish, ahvol soʻrash odati. T.da marhumning oila aʼzolari va yaqinlariga qarindoshlari, doʻstyorlari, qoʻshnilari, hamkasblari tomonidan hamdardlik bildiriladi. Islomda T. bildirish savob ishlardan hisoblanadi. Vafot etgan birodarga eng kerakli va foydali narsa uni duo qilishdir. Janoza va T.dan maqsad aynan shunday duodir. T.ning muddati va adadi 3 kun ichida bir bor T. bildirish, mabodo buning iloji bulmasa, soʻng bildirsa ham boʻladi. Kimsaning vafoti haqidagi yozma xabar — taʼziyanoma (nekrolog), motam marosimi oʻtkazilayotgan xonadon — taʼziyaxona, motam tutgan, azador kishi — taʼziyachi deyiladi (yana qarang Aza, Motam marosimlari).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yorugʻlikning sinishi** -yorugʻlik ikki shaffof muhitning boʻlinish chegarasidan oʻtayotganda tarqalish yoʻnalishining oʻzgarishi (rasmga q.). Bir jinsli izotrop shaffof muhitlarning yassi va uzun boʻlinish chegarasida yorugʻlik nurlarining sinishi Snellius — Dekart sinishi qonuni boʻyicha yuz beradi. Bu qonunga binoan yorugʻlik tushish burchagi sinusining sinish burchagi sinusiga nisbati doimiy kattalikdir. Ushbu holatnitoʻla ichki qaytish hodisas i deyiladi. Yorugʻlikning sinish qonunini 1620 yilda golland olimi V. Snellius tajribalar natijalariga asoslanib ochdi. Pekin bu qonun nashr qilinmagan edi. Fransuz olimi R. Dekart 1627 yilda arab olimi AlHasan ibn alXaysamning asarlari ustida ishlashi natijasida yorugʻlik tezligini tashkil etuvchilarga ajratish orqali oʻzining yorugʻlikning sinishi qonunini yaratadi va 1637 yilda "Dioptrika" asarida nashr etadi. Shuning uchun ham bu qonunni Snellius — Dekart qonuni deyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Yorugʻlikning qaytishi** - sindirish koeffitsiyenti turlicha boʻlgan ikki muhit chegarasi sirtiga tushuvchi yorugʻlikning oʻzi kelayotgan muhitga qisman yoki toʻla qaytishi. Ikki muhit chegarasining xossalari qanday boʻlishiga qarab, Yorugʻlikning qaytishining tabiati ham turlicha boʻlishi mumkin. Agar chegara notekisliklari oʻlchami yorugʻlik toʻlqini uzunligidan kichik boʻlsa, bunday sirt koʻzgusimon sirt deb ataladi. Shunday sirt (mas, silliq shisha sirti, yaxshilab jilolangan metall sirti, simob tomchisining sirti va b.)ga ingichka parallel nurlar dastasi tarzida tushadigan yorugʻlik nurlari sirtdan qaytgandan keyin ham parallel nurlar dastasi koʻrinishida qoladi. Yorugʻlikning bunday qaytishi tekis qaytish deb (1rasm), yorugʻlikni tekis qaytaruvchi sirt koʻzgu deb ataladi. Bu holda tushayotgan AS nur bilan MM, sirtning nur tushayotgan S nuqtasiga oʻtkazilgan CN normal orasidagi burchaka gayorugʻlikningtushi sh burchagi deyiladi. Qaytgan S5nurbn CN normal orasidagi a’ burchak yorugʻlikning qaytish burchagi boʻladi. Singan CD nur bilan CW, normal orasidagi r burchak sinish burchagi deyiladi (2rasm). Yorugʻlikning qaytishi quyidagi qonunga boʻysunadi: 1) tushuvchi AS nur va ikki muhit chegarasida nurning tushish nuqtasidan chiqarilgan CN normal qaysi tekislikda yotsa, qaytgan nur SV ham shu tekislikda yotadi; 2) qaytish burchagi tushish burchagiga teng boʻladi, yaʼni a=a’. Qaytgan yorugʻlikning intensivligi tushayotgan yorugʻlik nurining qutblanishiga, tushish burchagiga hamda birinchi va ikkinchi muhitlarning sindirish koʻrsatkichlari l va p2 ning oʻzaro munosabatiga bogʻliq. Agar sirtdagi notekisliklarning oʻlchami yorugʻlik toʻlqini uzunligiga oʻlchovdosh yoki undan katta boʻlsa, ingichka shuʼla chegarada sochiladi. Yorugʻlik nurlari qaytgandan keyin turli yoʻnalishlarda tarqalsa, bunday qaytish tarqoq qaytish (yoki diffuz qaytish) deb ataladi (3rasm). Yorugʻlikning fazo boʻyicha taqsimoti Lambert qonuni boʻyicha aniqlanadi. Oʻzi yorugʻlik tarqatmaydigan buyumlarni ulardan yorugʻlikning xuddi shu tarqoq qaytishi tufayligina koʻramiz. Hatto juda silliq sirtdan ham yorugʻlik juda oz darajada sochiladi. Aks hrlda biz bunday jismlarning sirtini koʻra olmagan boʻlar edik. Baʼzi tabiiy hodisalar, mas, sahrodagi sarob Yorugʻlikning qaytishi hodisasiga asoslanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Murabbiylik** — yoshlarga axloqodob, kasb-hunar, ilm-fan sohalarini oʻrgatish, sanʼat, sport mashgʻulotlariga rahbarlik qilish faoliyati. M. oilada, mahallada, taʼlimtarbiya muassasalarida, mehnat va jamoat tashkilotlarida amalga oshiriladi. Bolalar va oʻsmirlarning turli yosh davrlarida M. turlicha mazmun va yoʻnalishda olib boriladi. Goʻdaklik va bogʻcha yoshi davrlarida bolaning nutqi, axloq-odobi va ilk dunyoqarashini shakllantirishga ota-ona, tarbiyachi va enagalar M.lik qiladi. Maktab, akademik litsey, kasb-xunar kolleji, oliy oʻquv yurtida pedagog-oʻqituvchilar, ishlab chiqarish korxonalarida esa oʻz kasbini puxta egallagan, pedagoglik koʻnikmalarni oʻzlashtirgan, usta nomini olgan tajribali ustozlar M. qiladilar. OʻzRda eng yaxshi murabbiylarga "Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiysi" faxriy~ unvoni taʼsis etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
ADAM (Adam) Robert (1728.3.7, Ker-koldi — 1792.3.3, London) — ingliz meʼmori va binokor. 18-asr ingliz klassitsizmining yirik vakili. Edinburg untida oʻqigan (1743-yildan). Yevropa mam-lakatlariga sayohatga chiqib qad. yodgorli-klarni oʻrgangan (1754 — 58). 1761 — 68 yillarda qirollik meʼmori. Akasi Jeyms bilan hamkorlikda ratsional mujassamot-da chorbogʻlar (Londondagi Kenvudxaus, 1767 — 69) va jamoat binolari (Edin-burgdagi universitet, 1789 — 93), shahar mavzelari (Londondagi Adelfi, 1768 — 72), 2 — 3 qavatli turar joy binolari va boshqa qurishgan. A. qad. meʼmorlikka suyanib, mumtoz uslubdagi nafis bezak shakllaridan foydalangan. Binoning ichki qismini bezash va uy jihozlari joyla-shishiga katta ahamiyat bergan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
(1413-1494) – Venetsiyalik savdogar va elchi. 1436-yili sayohatga chiqqan va dastlab Tana (Azov)ga kelgan va o‘sha yerda o‘n olti yil istiqomat qilgan. O‘shanda u Qora dengiz bo‘yidagi shaharlarni aylanib chiqdi, Kavkazda bo‘ldi. O‘n yil – 1463-1473-yillari avval Dalmatsiya (Adriatika dengizi sohilida joylashgan va Yugoslaviyaga qarashli tarixiy viloyat)da, so‘ngra Albaniyada Venetsiya respublikasining favqulodda va muxtor vakili sifatida, 1473-1479-yillarda esa Tabrizda Oq qo‘yunlilar hukmdori Uzun Xasan (1453-1478) huzurida Venetsiya elchisi bo‘lib turdi. O‘sha yillari Iosafat Barbaro Turkiyaga qarshi Oq qo‘yunlilar davlati bilan Venetsiya o‘rtasida ittifoq tuzishga harakat qildi. Bunday ittifoq tuzildi ham. Venetsiya Uzun Hasanga qurol – yaroq yetkazib bermoqchi bo‘ldi, lekin yo‘lda Venetsiya karvonini turklar bosib oldilar. 1473-yili Frot daryosining yuqori oqimida joylashgan Terjon degan joyda bo‘lib o‘tgan urushda Uzun Hasan mag‘lubiyatga uchradi. Iosafat Barbaro 1479-yili Rossiya poytaxti Moskvada ham bo‘ldi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

Manbalar
--------

1. ↑  *O‘RGANILAYOTGAN MAMLAKAT (MINTAQA) TARIXSHUNOSLIGI VA MANBASHUNOSLIGI (ERON)*.
Barbara Kay (1943 yilda tugʻilgan) Kanadaning National Post gazetasi sharhlovchisi.  U, shuningdek, The Post Millennial uchun haftalik rukni va Epoch Times uchun oylik ruknini yozadi. Kay 2020-yil 24-iyulda o‘z maqolalari tahririyati nazorati kuchayganligi sababli Milliy Postni tark etishini eʼlon qildi. 2020-yil 23-oktabrda Milliy pochta Barbara Kayning qaytishini eʼlon qildi.

Biografiyasi
------------

Kay 1943-yilda Michigan shtatining Detroyt shahrida tug‘ilgan. Kayning otasi va buvisi va ularning toʻrt nafar farzandi 1917 yilda Polshadan Kanadaga koʻchib ketishgan. Ular Polshadan kelgan muhojirlarning sinagoga jamoati yonida joylashdilar va u yerda yahudiy muhojirlar jamoasini qoʻllab-quvvatladilar.  Uning bobosi yahudiy tilida soʻzlashuvchi mijozlarga „ot aravasidan keraksiz narsalarni" sotib olib sotardi, garchi oila kambagʻal boʻlsa-da va ingliz tilini oʻrganmagan boʻlsa-da, ular hech qachon oʻzlarini yakkalangan yoki nafratlangan his qilmagan. Garchi Kay otasining ukalaridan faqat bittasi universitetda oʻqishga kirgan boʻlsa-da, ularning barchasi oʻrta maktabda oʻqishdi. Barbara Kayning amakivachchalari, shu jumladan oʻzi ham universitetda oʻqigan va muvaffaqiyatli, farovon martabaga ega edilar. Kayning opalaridan biri.  Kanada davlat boshqaruvchisi Anne Golden.

Karerasi
--------

Kay jurnalistik faoliyatini kitob sharhlovchisi sifatida boshlagan.  1990-yillarda u qayta tiklangan Cité libre kengashi va yozuvchi xodimlariga qoʻshildi.  Keyinchalik, Kay 2003-yilda kolonist boʻlishdan oldin National Post uchun maqolalar yozish bilan shugʻullangan. Kay shuningdek, The Post Millennial, Pijama, The Walrus, Canadian Jewish News (CJNews) va Epoch Times gazetalarida maqolalar chop etgan.  Barbara Kay Ezra Levantning konservativ onlayn media kanali Rebel Newsga 2017-yil fevral oyida Monrealdagi muxbiri sifatida qo‘shildi.  Kay 2017-yil 15-avgust kuni Twitter’da "Rebel Media bilan mustaqil munosabatlarini tugatishini eʼlon qildi. U Ezra Levant va Faith Goldyga hurmatini bildirdi, biroq „Rebel Media" brendini bir qancha ishtirokchilar „bulg‘angan" deb hisobladi.  oʻzi kabi asosiy konservatorlarning qarashlarini aks ettirmagan.

1. ↑  „Barbara Kay".
2. ↑  „Barbara Kay". 27-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-dekabr 2022-yil.
3. ↑  „Barbara Kay".