recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Raja Ampat Regency*

Raja Ampat Regency Indoneziyaning janubi-gʻarbiy Papua provinsiyasida joylashgan viloyatlardan biridir. Tuman poytaxti Vaysayda joylashgan. Bu tumanda 610 ta orol, jumladan, Raja Ampat arxipelagi bor. Ulardan to'rttasi, ya'ni Misul oroli, Salavati, Batanta va Vaygeo katta orollardir. Butun oroldan faqat 35 ta orolda aholi yashaydi, qolgan orollarda esa aholi yashamaydi va ularning aksariyatida nomlar yo'q.

Tarixi
------

Aytishlaricha, bir kuni bir ayol yettita tuxum topib, ulardan to'rttasi shahzodaga, qolgan uchtasi esa ayol, sharpa va toshga aylangan. To'rt shahzoda ajralib, keyin navbati bilan Waigeo (Vawiyai), Salawati (Samate), G'arbiy Misul (Vaygama) va Sharqiy Misul (Lilinta)da hukmronlik qildi. Ayni paytda, Sailolofdagi Janubiy Salavati qirolligiga Baykole qushining tuxumidan chiqqan Moy qabilasi, Vaygeo qiroli Pinfun Libitning qiziga uylangan qiziqarli Mo tomonidan asos solingan.[7]

Tarix nuqtai nazaridan, 15-asrda Raja Ampat orollari Tidor sultonligi hokimiyatining bir qismi bo'lgan, bu hudud ilgari Bacan sultonligi bilan aloqada bo'lganidan keyin Maluku orollarida joylashgan yirik imperiya. Gurabesi bilan munosabatlari kengayganidan so'ng, Tidor sultoni hukumatni boshqargan va Vaygeo, Salavati, Misul va Vaigamada hukmronlik qilgan mahalliy qirollar orqali bu mintaqadan soliq yig'gan. Ayni paytda, asoschisi boshqa shohliklar bilan qon aloqasi bo'lmagan Sailolof ham Tidor bilan bir xil munosabatda.

Ushbu orollar guruhida hukmronlik qilgan 4 Raja (Tidor nuqtai nazariga ko'ra Vaigama yoki mahalliy nuqtai nazarga ko'ra Sailolof) atamasi Raja Ampat nomining boshlanishi bo'ldi.

Geografiyasi
------------

Raja Ampat Regency - hududi asosan 2 ° 25' shimoliy kenglik - 4 ° 25' janubiy kenglik va 130 ° - 132 ° 55' sharqiy uzunlikda joylashgan orollar guruhidan iborat tuman. Ushbu regentlik ± 6084,5 km² maydonga ega. Bu regentlik taxminan 600 ga yaqin katta va kichik orollardan iborat bo'lib, ular katta orollarga, shu jumladan Salavati oroliga kiradi; Butanta oroli; Misul oroli va Vaygeo orollari vulqon bo'lmagan, tepalikli orollar bo'lib, ular asosan zich tropik yomg'ir o'rmonlari bilan qoplangan. Katta orollar orasida tarqalgan kichik orollar kokos daraxtlari va butalar bilan qoplangan marjon orollari va vulqon bo'lmagan orollardir.

Adabiyotlar
-----------

1  "Kabupaten Raja Ampat Dalam Angka 2020" 
2  "Raja Ampat, Papua Barat, Indonesia" 
3  "Ribuan Warga Sambut Bupati Terpilih Raja Ampat"
 
1
**WikiBhasha** — Vikipediya onlayn ensiklopediyasi uchun koʻp tilli kontent yaratish vositasi hisoblanadi. WikiBhasha vositasi Vikipediya muharrirlariga boshqa Vikipediya maqolalaridagi kontentni qidirish, uni boshqa tillarga tarjima qilish va keyin tarjimadan yangi maqolalar yaratish yoki boshqa Vikipediya tillarida mavjudlarini yaxshilash uchun foydalanish imkonini beradi.

Dunyo mamlakatlaridagi kundalik foydalanuvchilar, shuningdek, tilshunoslar ingliz tilidagi Vikipediya maqolalarini mahalliy tillarga moslashtirish uchun WikiBhashadan foydalanishlari mumkin. Shuningdek, ular tarjima qilgan maqolani kengaytirish uchun yangi mahalliy kontent yaratishlari mumkin. WikiBhasha foydalanuvchilari noldan yangi maqolalar yaratishlari ham mumkin. Va vaqt o'tishi bilan ushbu vosita ingliz tilidan boshqa tillardagi maqolalarni mahalliy tillarga aylantirishga yordam beradi.

WikiBhasha 30 dan ortiq tillarda kontent yaratishni qoʻllab-quvvatlaydi. Bu ingliz tilidagi Vikipediyadagi katta hajmdagi kontentdan maʼlumot manbai sifatida foydalanib, inglizcha boʻlmagan Vikipediyada kontent yaratishni osonlashtiradi. Wikimedia Foundation va Microsoft Research arab, nemis, hind, yapon, portugal va ispan tillarida kontent yaratish uchun Vikipediya foydalanuvchilari hamjamiyatlari bilan yaqindan hamkorlik qiladi. „Bhasha" soʻzi Shimoliy Hindiston tillarida „til" degan maʼnoni anglatadi va malay va indonez tilidagi „Bahasa" soʻzlari bilan bogʻliq. WikiBhasha Collaborative Translations Framework dasturidan foydalanadi, bu hamjamiyatga muayyan matnni tarjima qilishda birgalikda ishlash imkonini beradi.

Dastur 2008-yildan beri Vikipediya maqolalarini tarjima qilishda foydalaniladi hamda ishlash mexanizmiga koʻra Google Translator Toolkitga oʻxshaydi. Ularning asosiy farqi shundaki, WikiBhasha Vikipediya interfeysiga qo‘shimcha sifatida ishlaydi, Google Toolkit esa alohida ishlaydi va Google hisobini talab qiladi.

2010 yildan boshlab WikiBhasha (Beta versiyada) quyidagi shaklda mavjud boʻlgan:

MediaWiki kengaytmasi, Apache License 2.0 va qisman GPL v2 ostida,

Wayback Machine saytida 2010-10-21 WikiBhashada va Firefox foydalanuvchilari uchun Greasemonkey skriptida vazifasini bajargan.

Manbalar
--------

* WikiBhasha rasmiy sayti

1. ↑  „https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/write-wikis-in-any-language-with-new-multilingual-content-creation-tool-2111447.html".
2. ↑  „https://www.microsoft.com/en-us/research/blog/enhancing-multilingual-content-wikipedia/".
***WikiAfrica*** Afrika madaniy tashkilotlari, muzeylari va arxivlarini, shuningdek, bloggerlar va jurnalistlarni Afrika haqidagi bilimlarini Vikipediyada baham koʻrishga qaratilgan loyihadir.

*Africa Centre* va *lettera27* hamkorlikda 2007-yilda Vikipediyani afrikalashtirish boʻyicha xalqaro hamkorlik uchun ushbu loyihani yaratdilar, dastlabki maqsad ikki yil ichida 30000 ga yaqin Vikipediya maqolalarini ishlab chiqarish boʻlgan. Ushbu loyihaning asosiy gʻoyasi Afrika qitʼasi haqida chuqur bilimga ega boʻlgan odamlarni Afrikani veb-saytda namoyish qilishda qatnashish uchun jalb qilish hisoblangan. Loyiha Afrika haqidagi dolzarb maʼlumotlarni ham, tarixiy maʼlumotlarni ham ommaga taqdim etadigan bepul ensiklopediya yaratishga hissa qoʻshishga intiladi va shu bilan ushbu qitʼa haqida umumiy xabardorlikni oshiradi.

Tarixi
------

WikiAfrica loyihasi 2007-yilda boshlangan. Uning rahbarlari qulay kontent yaratish va ekspertlar va tashkilotlarni jalb qilish, shuningdek, boshqa aktivlardan foydalanishni reja qilishgan.

Lettera27 notijorat tashkiloti va Afrikaning Africa Center zamonaviy sanʼat tashkiloti Afrikaliklarning oʻzidan Afrika haqida koʻproq maʼlumot olish uchun birlashishgan. Voqealar, odamlar va joylar, tarix, adabiyot, ilm-fan, sanʼat va boshqa muhim maʼlumotlarni yoritish boʻyicha Afrika qitʼasi Internetda eng kam koʻrsatilgan, shuning uchun nafaqat inglizcha Vikipediyani tarjima qilishga, Afrika va uning madaniyati haqida xabardorlik, xususan, umumiy maʼlumotlarni oshirishga qaror qilingan.

Konsepsiya
----------

WikiAfrica loyihasi *Creative Commons* *CC-BY-SA* va *GNU Free Documentation License* ostida chop etilgan erkin qayta tarqatiladigan materiallar bilan ishlaydi.

Pan-Afrika tashkilotlari va WikiAfrica loyihasi aʼzolari Afrika qitʼasini qamrab oluvchi yangi maqolalar yaratish va Afrika haqidagi mavjud maqolalarni yaxshilashga taklif qilinadi. Bu bilim almashish va maqolalarni tarjima qilish orqali sodir boʻladi.

Internetda rivojlanish
----------------------

*WikiAfrica* asosan lettera27 fondi, Italiya Wikimedia fondi va *Africa Centre* bilan hamkorlik qiladi.

Lettera 27 va Wikimedia Italy internet, tadqiqotlar, nashrlar va tadbirlar orqali WikiAfrica xabarlarini tarqatishga hissa qoʻshadi.

Manbalar
--------

1. 1 2
2. ↑  „WikiAfrica". 28-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-iyun 2011-yil.
**Chuqur yodgorligi ―** Minskdagi Melnikaite koʻchasida joylashgan boʻlib, Xolokost qurbonlariga bagʻishlangan. Bu yerda 1942-yil 2-martda Minsk gettosining 5000 ga yaqin asirlari fashistlar tomonidan otib tashlandi.

Obelisk 1947-yilda oʻrnatilgan. Yozuvning yahudiycha matni shoir Xaim Maltinskiy tomonidan yozilgan:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| א ליכטיקער אָנדענק אפ אײביקע יאָרנ די פינפ טױזנט ייִדנ-קדױשימ װאָס זײַנענ דערמאָרדעט געװאָרנ דורכ די הענט פון די בלוטיקסטע סאָנימ פון דער מענשהײַט — די פאַשיסטיש-דײַטשישע מערדער־טאליאָנימ‏ | "|

Rus tilidagi yozuv matni:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Insoniyat dushmanlari qoʻlida halok boʻlgan besh ming yahudiyning xotirasi abadiy boʻlsin
— fashistik nemis yovuzlari 1942-yil 2-mart | "|

Bu SSSR-dagi Xolokost qurbonlari uchun birinchi yodgorlik boʻlib, uni Yahudiy tilida yozishga ruxsat berilgan. Ammo keyin Maltinskiy (1949-yilda) va tosh ustasi Mordux Sprishen (1952-yilda) „kosmopolitizm — yahudiy burjua millatchiligining koʻrinishi", shu jumladan yodgorlikka „tinch sovet fuqarolari" haqida emas, balki toʻgʻridan-toʻgʻri yahudiylar haqida yozilgan iborani yozishga jur’at etgani uchun hibsga olingan va Gulag lagerlariga surgun qilingan.

2000-yilda yodgorlik markaziga olib boradigan zinapoyalar boʻylab joylashgan va chuqur tubiga tushayotgan mahkum shahidlar guruhini ifodalovchi „Soʻnggi yoʻl" bronza haykaltaroshlik kompozitsiyasi oʻrnatilgan. Yodgorlik 8-yil ichida yaratilgan. Arxitektor — Leonid Levin. Haykaltaroshlar — Aleksandr Finskiy, E. Tokchalar.

Yodgorlikni rekonstruksiya qilish boʻyicha ishlarni bajarishda mashinalar va mexanizmlar ishlatilmadi — barcha ishlar qoʻlda amalga oshirildi, shu jumladan haykalning poydevorini qurish. Hech qanday qazish ishlari olib borilmagan.

Loyihaning asl nusxasiga koʻra, haykaltaroshlik guruhi mavhum boʻlsa ham (skripkachi yoki homilador ayolning tasviri koʻproq jamoaviy belgilar boʻlar edi) koʻproq oʻziga xos xususiyatlarni oʻz ichiga olishi kerak edi. Biroq, ular nihoyat milliy lazzatdan mahrum boʻlgan oʻziga xos tarzda yanada ifodali estetikaga qaror qilishdi.

Galereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

Yana qarang
-----------

* Belarusiyada Xolokost qurbonlari yodgorliklari

Manbalar
--------

1. ↑  „С. Спришен. Черный обелиск. К истории создания Мемориала на Минской Яме". 16-aprel 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-iyul 2014-yil.
2. ↑  M. Volodin. Chyorniy obelisk, ili Istoriya ob antisovetskom pamyatnike

Havolalar
---------

* Pamyatnik Yama Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-01-23).
**Chumolixoʻrlar** (Myrmecophagidae) — chala tishlilar turkumiga mansub sut emizuvchilar oilasi. 3 uruqqa mansub 3 turi bor: katta Ch. (gavdasi 100— 120 sm, dumi 60—90 sm, ogʻirligi 18—23 kg), tamandua (gavdasi 55 sm cha, ogʻirligi 3—5 kg), kichik Ch. (gavdasi 18 sm cha, dumi 20 sm cha, ogʻirligi 0,5 kg cha). Katta Ch.ning yelkasi va dumidagi tuklar juda uzun (40 sm cha), tumshugʻi naysimon, tishlari yoʻq; oldingi oyoqlaridagi tirnogʻi mustahkam, ilmoqsimon qayrilgan. Tamandua va kichik Ch. dumi tuksiz. Ch. okshomda va tunda faol. Asosan, chumoli va termitlar uyasini buzib, ularni yopishqoq uzun (60 sm cha) tili bilan tutib yeydi. Yilda bitta bola tugʻadi. Ch. Meksikadan Boliviyagacha boʻlgan joylarda, Braziliya va Shim. Argentinaning tropik oʻrmonlari hamda butazor dashtlarida tarqalgan. Katta Ch. kamayib ketgani uchun muhofazaga olingan. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
FDM ning Lyngbydagi shtab-kvartirasi
**Daniya avtoulovchilar federatsiyasi** (daniya:**Forenede Danske Motorejere**, qisqartirilgan **FDM**) 1906-yildan 1909-yilgacha nashr etilayotgan Daniyaning avtomobil qiziqishlari boʻyicha *Motor* (Danish for *Engine*) jurnalidan ajralib chiqqan tashkilot sifatida tashkil etilgan tashkilot hisoblanadi. 2009-yil bundan mustasno hisoblanadi. FDM tashkil etilganidan beri aʼzolar soni ortib bormoqda va 2010-yilga kelib esa 238 000 ta aʼzo boʻlgan.

Tashkilot oʻz aʼzolariga ham texnik, ham huquqiy yordam va maslahatlar taklif qilganligi va oʻz aʼzolari nomidan oʻrindiqlarning notoʻgʻri ishlashini, toʻxtab turish jarimalari va ishlatilgan mashinalar savdosi boʻyicha bir nechta huquqiy ishlarni sudga olib chiqgan.

*Dvigatel*
----------

*Motor* jurnali hali ham FDM ishining markaziy qismi boʻlib, 434 000 dan ortiq obunachi bilan u Daniyadagi eng yirik avtomobil jurnali hisoblanadi. Bu esa oʻz navbatida yaxshi koʻrsatkich hisoblanadi.

Xalqaro ishtirok
----------------

FDM — FIA va ARC Europe aʼzosi.

Yana qarang
-----------

* Daniya velosipedchilar federatsiyasi

Manbalar
--------

1. ↑  „Slidte bilsæder udløser erstatning" (Danish). *Jyllands-Posten* (27-dekabr 2010-yil). Qaraldi: 1-noyabr 2012-yil.
2. ↑  „Principiel sag om p-bøder er for retten" (Danish). *Jyllands-Posten* (4-iyun 2012-yil). Qaraldi: 1-noyabr 2012-yil.[*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  „Højesteret skal afgøre bilers alder" (Danish). *Jyllands-Posten* (5-sentabr 2012-yil). Qaraldi: 1-noyabr 2012-yil.
4. ↑  „FDM internationally". 12-fevral 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-noyabr 2012-yil.
**Zarnuq**, Zarnuj, UjuqZarnuq, Zerinuh (Saritoq) — qad. shaharqalʼa. Sirdaryoning soʻl sohilida joylashgan. Abu Abdullo Xorazmiyning "Mafotix alulum" asarida "zurnu istilohi chigʻir" maʼnosini anglatgan. Shunga qaraganda 3. qalʼasi chigʻir yordamida suv chiqariladigan balandlikda joylashgan. Chingizxon 1220 y. fevralda Buxoroni olgach, moʻgʻullar Chingizxonning kenja oʻgʻli Tuli rahbarligida Z.ni qamal qilganlar. Chingizxon qamaldagilarga oʻzining xos kishisi Donishmand hojibni joʻnatib taslim boʻlishni taklif etgan. 3. ahli kuchlar teng emasligi boisidan taslim boʻlgan. Moʻgʻullar Z.ga "Qutlugʻ baligʻ" deb nom qoʻyganlar.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zarqoa** — Addiy ibn Qays Hamadoniyning qizi, kufa lik ayol.
U mashhur Siffin muhoraba sida Hazrati Ali tarafida boʻlib, askarlarini jasurlikka targʻib etuvchi taʼsirchan xutba oʻqiydi. Ikki saf oʻrtasidan tuya mingan holda bu ishni amalga oshiradi.
Siffin muhobarasi hijriy 37 yilda boʻlib oʻtadi. 110 kun davom etgan ushbu muhobarada 90 marta toʻqnashuv boʻlib, har ikki tarafdan 70.000 musulmon qatl etiladi.

Xutbadagi nutqi
---------------

„Ey odamlar, quyosh ning yonida sham yoqmaysiz. Oy qalqib chiqqach, yulduz da nur qolmaydi. Hachir ot dan oʻzmaydi. Temirni temirdan boshqa narsa kesolmaydi. Sizlar bilasizki, yoʻl istovchilarga xaq yoʻlni korsatdik. Muhtojlarga haqiqiy hayr-ehson qildik, haqiqat oshkor boʻldi. Ey muhojir lar va ansor lar, sizlar sabru sabotli boʻlingiz! Oralaringizdan dushmanchilik ketib, adolat oʻrnatiladi. Botil bilan haq hech vaqt barobar boʻlmaydi… Bu kun oxiri oʻzi uchungina foyda boʻlgan kundir!"

Manbalar
--------


1. ↑  Fahriddin o`g`li, Rizouddin*. Mashhur xotunlar*. Toshkent: Navro`z 2019 — 303-bet bet.
**ZARMITON (CHORMITON) OLTIN KONI** — Samarqand viloyati Qoʻshrabot tumanida joylashgan. Nurota togʻining janubi-gʻarbiy chekkasida, Samarqand shahridan qariyb 100 km shimoli-gʻarbda joylashgan kon. 1952-yilda I. H. Hamroboyev tomonidan ochilgan. 1978-yil ishga tushirilgan. 1950-yillardan keyin konda olib borilgan geologik qidiruv va geofizik tadqiqotlar natijasida oltini bor bir qancha joylar aniqlandi. Kondagi asosiy ruda minerali — oltin va kumush; qoʻshimchalari: volfram, qoʻrgʻoshin, pyx, surma va geologik tuzilishida erta silur davri jazbuloq svitasiga taallukli vulkanogenterrigen jinslar ishtirok etgan. Ular izoklinal burmalar hosil qilgan va regional metamorfizm jarayoniga uchragan. Kondagi intruziv jinslar biotitamfibolli granosiyenitlardan iborat. Sanoat ahamiyatiga molik rudalar yertomir shaklida, ular 70—80° ostida shimol va shimoli-sharqqa enkaygan. Zarmitan konida oltin hosil boʻlishida tektonik, magmatik va litologik kabi omillar muhim rol oʻynagan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alix von Cotta** (*talaffuzi: Aliks fon Kotta;* 1842 — 1931-yil dekabr) Germaniyada ayollar taʼlimining Buyuk Britaniyalik targʻibotchisi edi. U Berlindagi Victoria litseyining ikkinchi direktori edi.

Hayoti
------

Cotta 1842-yilda Braunschweigda Carl Berhard von Cotta va Ilsabe Ida von Orges oilasida tugʻilgan. Cotta va uning ikki opasi ingliz tilida soʻzlashgan va otasi geologiya professori edi. 1866-yilda uning otasi yozgan maqolani advokat Philip Lawrence ingliz tiliga tarjima qilgan. Lawrencening Penelope ismli qizi bor edi. Cotta bir necha tilni yaxshi bilgan va u singari taʼlim sohasida yetakchi boʻlishni hohlagan Penelope Lawrence bilan xat yozishgan. Lawrence va Cotta Kembrijdagi Newnham kollejida birga tahsil olishgan. Cotta fransuz, nemis, ingliz va eski ingliz tillarini oʻrgangan.

 Victoria litseyi 1893-yil
Cotta Newnhamni tark etgach, Bedford kollejiga ishlashga taklif qilingan. Ikki yil davomida u talabalar kollejda oʻqishga tayyorlanishi mumkin boʻlgan ayollarga tayyorgarlik boʻlimida dars bergan. Keyin Cotta Germaniyaga qaytib kelgan va u yerda ayollarga taʼlim berish tajribasi haqida maqola yozgan. Aytilishicha, Cottaning Newnham kollejidagi tajribasiga valiahd malika Victoria, Victoria litseyi asoschisi vafotidan keyin boshqa yuqori malakali nomzodlar ichida uni litseyga rahbarlik qilishga tanlashiga sabab boʻlgan. Ushbu yangi tashkilot shotlandiyalik ayol Georgima Archer tomonidan asos solingan va u nemis ayollariga turli mavzularda maʼrifiy maʼruzalar oʻqigan.

1892-yilda Cotta litseyda nemis va tarix boʻyicha rasmiy ikki yillik kurslarni joriy qilgan. Bunda Germaniyada ushbu fanlar boʻyicha ilgʻor darajadagi ayol oʻqituvchilarga ehtiyoj borligini anglash ortib borgan. Biroq, fan va grammatika erkak oʻqituvchilar tomonidan oʻqitilishi aniq boʻlgan. Ayollar oʻqituvchi boʻlishlari uchun toʻliq vaqtli taʼlim olishlari kerakligiga kelishib olingan va Cotta va uning yuqori martabali xodimlari bilan maslahatlashgan — garchi ular bunday kursning davomiyligiga rozi boʻlmaganlar.

Cotta har bir necha haftada Penelope Lawrencega yozishda davom etgan. Uning Lawrencega yozgan 60 yillik maktublari London universitetida saqlanadi. Cotta 1931-yilda Hannoverda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  Alix von Cotta
2. ↑  Gillian Avery, ʻLawrence, Penelope (1856-1932)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, Jan 2007 accessed 29 Dec 2016
3. ↑  James C. Albisetti*. Schooling German Girls and Women*. Princeton University Press, 14-iyul 2014-yil — 117– bet. ISBN 978-1-4008-5979-5.
4. ↑  *Archives.* „The Discovery Service" (en-GB). *discovery.nationalarchives.gov.uk*. Qaraldi: 29-dekabr 2016-yil.
**Alistair Sylvester** (talaffuzi: *Alister Silvester;* 1994-yil 29-oktyabrda tugʻilgan) — Kanada vakili sifatida juftlikda musobaqalarida qatnashgan sobiq figurali uchuvchi. Sherigi Hayleigh Bell bilan birga ikki marta Oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida ishtirok etgan.

Konki uchish faoliyati
----------------------

### Hayleigh Bell bilan

Alistair Sylvester va Hayleigh Bell 2009-yilda juftlik hosil qilgan va ularga Ontario shtatidagi Barrie shahrida joylashgan „Allandale Recreation Centre" markazida Lee Barkell murabbiylik qilgan. Juftlik 2012-yilgi Kanada chempionatida oʻzlarining bosh sovrinini qoʻlga kiritgandan soʻng, 2012-yilda Belarusning Minsk shahrida boʻlib oʻtgan Oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida ishtirok etib, Kanada terma jamoasiga kiritilgan. Juftlik chempionatda qisqa dastur namoyishi bo‘yicha oʻn ikkinchi o‘rin, erkin dasturda esa toʻqqizinchi o‘rin bilan, umumiy hisobda jamoalar oʻrtasida oʻn ikkinchi oʻrinni egallagan.

Hayleigh Bell / Alistair Sylvester juftligi keyingi mavsumda oʻzlarining birinchi Xalqaro konkida uchish ittifoqi (ISU) tomonidan oʻtkazilgan Oʻsmirlar oʻrtasidagi Gran-pri musobaqalarida ishtirok etgan; ular Avstriyada boʻlib oʻtgan Gran-pri turnirida 7, Xorvatiyada esa 6-oʻrinni egallagan. 2013-yilgi Oʻsmirlar oʻrtasidagi Kanada chempionatida qatnashib, chempionlikni qoʻlga kiritgan juftlik, 2013-yilgi Oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida ishtirok etishi uchun Italiyaning Milan shahriga joʻnatilgan. Juftlik chempionatda qisqa dasturda 14-o‘rinni, erkin dasturdan esa 10-o‘rinni egallaganidan holda, umumiy hisob bilan jamoalar orasida 11-o‘rindan joy olgan.

Dasturlari
----------

### Hayleigh bilan

| Mavsum | **Qisqa dastur** | **Erkin dastur** |
| --- | --- | --- |
| 2012—2013  | * Charleston Cecil Mack
 | * Fantasie Impromptu Frédéric Chopin
 |
| 2011—2012  | * Nut Rocker Trans-Siberian Orchestra
 | * Liebestraum Franz Liszt
 |

Natijalari
----------

*GP: Gran-pri ; JGP: Oʻsmirlar oʻrtasidagi Gran-pri*

### Hayleigh juftlik

| **Xalqaro** |
| --- |
| Musobaqa | 2011—12 | 2012—13 |
| Oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionati | 12 | 11 |
| JGP Avstriya |  | 7 |
| JGP Xorvatiya |  | 6 |
| **Milliy** |
| Kanada chempionati | 1 | 1 |
|  |

Manbalar
--------

1. ↑  *Walker, Elvin*. „Canada’s Bell and Sylvester hope for more surprises". *Golden Skate* (13-sentabr 2012-yil).
2. ↑  *Kwong, PJ*. „Figure skaters get creative to cover massive costs". *CBC Sports* (18-noyabr 2015-yil).
**Oltingugurtli boʻyagichlar** - aromatik birikmalar, nitro- yoki aminobirikmalarni oltingugurt yoki natriy sulfid bilan birga qizdirishdan hosil boʻladigan sintetik boʻyagichlar. Oltingugurtli boʻyagichlar, odatda, suvda erimaydigan koʻp jinsli qattiq moddalardan iborat. Matoni boʻyashda Oltingugurtli boʻyagichlarni natriy sulfidning suvdagi eritmasi bilan qaytarib, leykobirikmalar hosil qilinadi. Bu moddalarning natriyli tuzlari suvda eruvchan boʻlib, matoga yaxshi singadi. Matoga singdirilgan leykobirikmalar xavo kislorodi bilan oksidlanib, dastlabki Oltingugurtli boʻyagichlar rangini oladi. Oltingugurtli boʻyagichlar sariq, jigarrang, koʻk, zangori, binaf-sha rang, yashil, qora va boshqa tusda boʻlishi mumkin. Oltingugurtli boʻyagichlar yuvilganda rangi aynimaydi. Arzon, olinishi oddiy boʻlgani uchun keng qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Xoʻjayev Sulaymon (maʼnolari).

**Sulaymon Xoʻjayev** (1893, Toshkent — 1937.20.8, Toshkent viloyati) — ilk oʻzbek kino aktyori, ssenariychi, kinorejissor. Oʻzbek kino sanʼatining asoschilaridan. Hamid Sulaymonovnint otasi. Toshkentdagi "Koʻkaldosh", Abulqosim madrasalari (1902—1912) va Moskvadagi kinematografiya instituti (1927—32)da tahsil koʻrgan. "Turon" teatr toʻdasi spektakllarida artist sifatida qatnashgan (1916—17), "Behbudiy" maktabida oʻqituvchilik qilgan (1927—32). "Turk adam markaziyat" va "Milliy istiqlol" aksilshoʻroviy tashkilotlari aʼzosi (1917—1921). X.20-yillarning 2-yarmi — 30-yillarning boshlarida yaratilgan dastlabki oʻzbek filmlarida artist ("Ravot qashqirlari", 1926; "Chachvon", 1927; "Soʻnggi bek", "Avliyo qizi", 1930; "Tong oddidan", 1933), ssenariy muallifi, rejissor assistenti va rejissor sifatida ishtirok etgan. Jizzax qoʻzgʻoloniga bagʻishlangan "Tong oldidan" filmida 1916-yil xalq qoʻzgʻolonining shafqatsiz bostirilishi haqqoniy tasvirlangan. Asarda X. ovozsiz kinoning barcha tasviriyemotsional imkoniyatlaridan mohirona foydalana oluvchi, montaj sanʼatini egallagan yetuk ijodkor ekanini namoyish etgan. X. navbatdagi filmni suratga olish paytida (1934) hibsga olinib, 6 yillik jazo muddatini oʻtash uchun "Malik" lagersziga yuborilgan. Koʻp utmay, aksilshuroviy targibotda ayblanib, usha yerda otib tashlangan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sulduz (Suldus)** — turklashgan moʻgʻul qabilalardan biri.

Sulduzlarning katta bir guruhi Chingizxon qoʻshini tarkibida Dashti Qipchoq va qisman hozirgi Oʻzbekiston hududi hamda Afgʻonistonning shimoliga kelib joylashgan, keyinchalik Ozarbayjon, Eronga ham oʻtishgan. Toyjuvutlar qabilasi bilan urushganda katta yordam berganlari tufayli Chingizxon saroyidagi eng nufuzli amirlar sulduzlardan boʻlgan. Ular Moʻgʻullar davlati tarkibidagi Movarounnahr, Moʻgʻuliston, Xitoy va Eronda xizmat qilishgan. Qoʻngʻirotlar amiri Qazagʻon (1346—1358) vafotidan soʻng amir Bayon Sulduz bir necha yil Samarqandda hokimlik qilgan, Balx viloyatining bir qismiga sulduzlarning qabila boshligʻi Oʻljoy Bugʻo sulduz rahbarlik qilgan.

Sulduzlar Amir Temur va Temuriylar davrida ham nufuzga ega boʻlishgan. Keyinchalik sulduzlar Shayboniyxon xizmatiga oʻtadilar. Baljuvon bekligida (hozirgi Tojikiston hududida) Sulduzi bolo va Sulduzi poyon qishloqlari boʻlgan.

Sulfuz nomi oʻzbek qabilalari roʻyxatiga kiritilgan oʻrta asr manbalarida uchraydi. XVI—XVII asrlarda sulduzlar oʻtrowlashib, mahalliy xalqdar tarkibiga singib ketgan. Ammo XX asrning boshlarida oʻzbek urugʻ-qabilalari orasida sulduz nomi uchramaydi. Chunki bu davrda sulduzlar Oʻrta Osiyo va Afganistan aholisiga batamom qorishib ketishgan.

Adabiyotlar
-----------

* Boʻriyev O. OʻzME. Toshkent, 2000-2005.
* Qarmisheva B. X. Очерки этнической истории южных районов Таджикистана и Узбекистана, M. 1976.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sulema** (lotincha: sublimatum — yuqori koʻtarilgan), simob (P)xlorid, HgCl2 — rangsiz kristall modda. Suyuqlanish temperaturasi 277—280°, qaynash temperaturasi 302°. Suv, spirt, atseton, efir va piridinda eriydi. Suvdagi eritmasi elektr tokini oʻtkazmaydi, chunki HgCl2 ionlarga parchalanmaydi. S. nixoyatda zaharli modda, oʻta suyultirilgan eritmalari idishtovoqlar, mebellar va pollarni dezinfeksiyalashda, organik kimyoda katalizator sifatida, qishloq xoʻjaligi.da urugʻlarga ishlov berishda, boʻyoqchilik, koʻnchilik ishlarida qoʻllanadi (yana qarang Simob).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Entoni Armand Fergyuson Padilla**  (1984-yil 12-fevralda tug'ilgan) - amerikalik professional aralash yakkakurash ustasi. Hozirda u Ultimate Fighting Championship (UFC) ning yengil vazn toifasida ishtirok etadi. U yengil vaznda UFCning sobiq vaqtinchalik chempioni. Fergyuson 2008-yilda debyut qilgan va 2011-yilda *The Ultimate Fighter 13* musobaqasida g‘alaba qozonganidan beri UFC bilan shug‘ullanadi. U erkin kurash, boks, jiu-jitsu, muay-tay va Ving Chun bilan shug'ullanadi. 2022-yil 11-iyul holatiga ko‘ra, u engil vazn toifasida UFC reytingida 11-o‘rinni egallab turibdi.

Yoshligi
--------

Fergyuson 1984 yil 12 fevralda Kaliforniyaning Oksnard shahrida tug'ilgan, lekin asosan Michigan shtatining Muskegon shahrida o'sgan. U meksikalik merosga ega. Uning Fergyuson familiyasi Shotlandiya amerikalik o'gay otasidan kelib chiqqan. 

Fergyuson Amerika futboli, beysbol va kurash bo'yicha Muskegon katolik markaziy o'rta maktabida uch sport turi bo'yicha sportchi edi. U 2000-yilgi 8-divizion shtat futbol chempionlari uchun dastlabki himoyachi bo'lgan va 2002-yilda 152-lb divizionida g'alaba qozongan kurash bo'yicha uch karra Butun shtat tanlovi bo'lgan.

1. ↑  *Earley.* „UFC Fighter Tony Ferguson: the Real Story!". *Black Belt Magazine* (13-aprel 2022-yil). Qaraldi: 14-may 2022-yil.
2. ↑  „UFC Rankings, Division Rankings, P4P rankings, UFC Champions | UFC.com". *www.ufc.com*. Qaraldi: 13-iyul 2022-yil.
**Yaxton volfram koni** — Samarqand viloyati Urgut tumanidagi kon. Urgut shahridan 10 km shimolida joylashgan. Yaxton volfram konik. hududida yana bir qancha mayda volfram konlari va namoyonlari (Choshtepa, Kamongaron, Zinak va Turangli) mavjud. Yaxton volfram konik. Yaxton rudali maydonida koʻproq oʻrganilgan va muhim obʼyektlardan hisoblanadi. Bu maydon yirik Xoʻjadik—Avgayjuman gektonik zonasida mujassamlashgan. Konda vulkanogenterrigenli, tufogenkarbonatli, karbonatli va kremniykarbonatli yotqiziqlar mavjud boʻlib, ularni intruziv hosilalar (granitoidli va ishqorbazaltli) majmuasi yorib chiqqan. Skarnlashgan metasomatik jinslar konning rudalarini oʻzida qamrovchi asosiy minerallashgan hosilalar boʻlib, ular qatlamlararo chegara va chegaraoldi hamda shtokverksimon tanalar shaklida intruziv va choʻkindi jinslar kontakt zonalarida rivojlanadi. Baʼzida skarnlar choʻkindi togʻ jinslari orasida joylashib, chegaradan 150–200 m uzoqlikda ham uchraydi. Konning asosiy zaxiralari skarnsheyelitli shtokverk va shim.gʻarbiy maydondagi qatlamlararo rudali jismlarda toʻplangan. Ushbu maydondagi kontaktoldi skarnli zona 500–600 m chuqurlikda boʻlib, 1000 m ga choʻzilgan. Skarnrudali jismlar qalinligi oʻzgaruvchan boʻlib, 2–3 m dan 20–25 m gacha. Barcha skarnlar volfram, oltin, vismut, margimush hamda kumush, molibden, rux, qalayning yuqori konsentratsiyasiga ega. Asosiy rudali mineral — sheyelit; oltin esa, yoʻldosh komponent boʻlib hisoblanadi. Sulfidlardan, odatda, pirrotin, arsenopirit, pirit, xalkopirit, baʼzan galenit, sfalerit, vismutin uchraydi. Norudalardan albit, kvars, xlorit, seritsit, piroksen va boshqalar mavjud. Asosiy rudali komponent — \\Yu, ning aniqlangan zaxiralari 22 ming t dan koʻproq, bashoratlanganlari 50 ming t dan ortiq.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Eylatdagi neft punkti
 Trans-Isroil quvur liniyasi xaritasi
**Trans-Isroil quvuri** (ivritcha: *קו צינור אילת אשקלון*), shuningdek, **Tipline**, **Eylat-Ashkelon quvur liniyasi** yoki **Yevropa-Osiyo quvur liniyasi deb ataladi.** Qizil dengizdagi Aqaba koʻrfazidan Oʻrta er dengizigacha choʻzilgan Isroildagi neft quvur hisoblanadi. U dastlab Erondan olinadigan neftni Isroil va Yevropaga tashish uchun qurilgan.

254km, Ashkelondagi maxsus pristandan Qizil dengizdagi Eylat portigacha boʻlgan 42 dyuymli quvur quvvati 400,000 barrel (64,000 m3) etadi va kuniga va 1.2 million barrels per day (190,000 m3/d) teskari yoʻnalishda yetkazish imkoniyatiga ega hisoblanadi. Quvur Eilat Ashkelon quvur liniyasi kompaniyasiga (EAPC) tegishli va boshqariladi u Isroildagi boshqa bir qancha neft quvurlarini ham boshqaradi.

Tarix
-----

Quvur 1968-yilda Isroil va Eron oʻrtasida 50/50 % qoʻshma korxona sifatida qurilgan. Biroq 1979-yilgi Eron Islom inqilobida Shoh Muhammad Rizo Pahlaviy hokimiyatdan ag‘darilgach, ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlar uzilganidan keyin Eron quvurdan foydalanishni to‘xtatadi.

2003-yilda Isroil va Rossiya oʻrtasida Novorossiyskdan Ashkelonga tankerlar orqali yetkazilgan, qolaversa Osiyoga joʻnatish uchun Eylatdagi tankerlarga qayta yuklangan rus neftini Osiyo bozorlariga yetkazib berish toʻgʻrisida kelishuv imzolandi. Shunday qilib, neft dastlab moʻljallanganiga teskari yoʻnalishda oqadi. Evropadan Osiyoga boradigan bu yoʻl Afrika boʻylab anʼanaviy yoʻlga qaraganda qisqaroq va Suvaysh kanali orqali yoʻlga qaraganda arzonroqqa tushadi.

2014-yil dekabr oyida quvurning janubiy uchi yaqinidagi buzilish Evrona qoʻriqxonasiga yirik neftningtoʻkilishiga olib keldi.

2020-yil sentabr oyida esa Amirlik neftini quvur orqali Qizil dengizdan O‘rtayer dengiziga tashish bo‘yicha dastlabki kelishuvga erishiladi.

2021-yil may oyida 2021-yilgi Isroil-Falastin inqirozida G‘azodan otilgan raketa tufayli quvurning Ashkelon omboridagi saqlash tanki talofat koʻradi.

### Eronning qonuniy daʼvosi

1979-yilda neft quvur olib qo‘yilgandan so‘ng, Eron Isroilga qarshi tovon puli talab qildi. 2016-yil 27-iyun kuni Shveytsariya Federal tribunali ishni Eron foydasiga hal qilib 1,1 milliard dollar undirdi.

Manba
-----

1. ↑  „Russian Oil to Transit Israel: The Trans-Israel Pipeline is Reborn". *Washington Institute* (17-noyabr 2003-yil). Qaraldi: 1-mart 2016-yil.
2. ↑  „PHOTOS: Israel Hit With Massive 600,000 Gallon Oil Spill". *Think Progress* (12-dekabr 2014-yil). Qaraldi: 5-dekabr 2014-yil.
3. ↑  „Israeli pipeline company signs deal to bring UAE oil to Europe". *Reuters* (20-oktabr 2020-yil). Qaraldi: 21-oktabr 2020-yil.
4. ↑  *Schreirber.* „Trans-Israel pipeline Hit By Rocket From Gaza" (en-US). *The Jewish Voice* (11-may 2021-yil). Qaraldi: 12-may 2021-yil.
5. ↑  *Daiss, Tim*. „Israel Loses Secretive Oil Pipeline Case To Iran, Ordered To Pay 8.1 Billion Plus Interest". *Forbes* (15-avgust 2016-yil). Qaraldi: 16-avgust 2016-yil.
***Trankvilizatorlar***  - ataraktik-ruhiyatni tinchlantiruvchi, xotirjamlik keltiruvchi moddalar hisoblanadi. U markaziy asab tizimiga - ruhiyatga o'ziga xos tinchlantiruvchi anksiolitik ta'sir ko'rsatadi. Moddalarning psixozga ta'siri juda kam bo‘lib, kimyoviy tuzilishi jihatdan u benzodiazepin unumlaridan iborat. Moddalarning anksiolitik ta'siri limbik sistema bilan bog'liq, shu yerda o'ziga xos bo'lgan benzodiazepin retseptorlarni bog'lab, ularni qo'zg'atadi. Benzodiazepin retseptorlari esa GAMK retseptorlarining modulyatori hisoblanadi, shu tufayli benzodiazepin retseptorlarining qo'zg'alishi GAMK ergik to'qimalarni faolligini oshiradi, GAMK mimetik ta'sir ko'rsatadi. Trankvilizatorlar markaziy nerv sistemasining qo'zg'atuvchi hamda harakatlantiruvchi faoliyatini kamaytiradi. Anksiolitik sedativ ta'sir tufayli bu moddalar uyquga ketishni osonlashtiradi. Shuning uchun bu moddalar bolalar va kattalarda uyqu dori sifatida psixonevroz holatlarida, xirurgiyada premedikatsiya sifatida qo'llanadi.

Benzodiazepin qatorlari
-----------------------

Benzodiazepinlar bir -biridan faolligi , ta'sir muddati , zaharliligi va zarari bilan farq qiladi. Ta'sir muddati bo'yicha qatorlash.

### Xlordiazepoksid

#### Qo'llanilishi

Alkogolizm ,narkomaniya abstensiyasi sindromini davolash uchun qo'llanadi. Xlordiazepoksida og'riq qoldiruvchi modda bo'lib , xirurgiyada jarrohlikdan keyin bo'ladigan og'riqlarda qo'llanadi. Jigar buyrak og'ir miasteniya kasalliklarida xlordiazepoksid man qilinadi.

### Seduksen

Anksiolitik mushsklarni bo'shashtirishi jihatdan xlordiazepoksiddan ustunroq , benzodiazepinlar ichida yog'da yaxshi erigani uchun miya to'qimalarida aniqlanadi.Moddaga psixik tobelik paydo bo'lishi mumkin. Davolash har 2 oydan oshmasligi zarur , takroriy davolashni 3 haftadan keyin boshlash lozim.Psixomotor qo'zg'lishlarda,kuchli qo'rquvda mushaklar orasiga ,venalarga yuboriladi. 
Fenazepam yuqori darajada anksiolitik ta'sirga ega.
S.S.Azimova
**Tramplin** (ital. trampolo — yogʻoch oyoq) — sakrashning ayrim turlari (mas. changʻida sakrash, suvga sakrash, gimnastikadagi sakrash)da sportchining sakrash masofasi va balandlikka koʻtarilishini oshirish uchun ishlatiladigan inshoot (qurilma); sakratgich. Changʻida sakrash T.i start maydonchasi, balandlikdan pastga qarab changʻida uchib tezlikni kuchaytirishga, uchish fazasini uzaytirishga xizmat qiladigan nishab qorli yoʻl xamda qoʻnish tepaligi, toʻxtash maydonchasidan iborat boʻladi. T.da qordan tashqari, sunʼiy sintetik qoplama ham ishlatiladi. Suvga sakrash T. i — 1 m dan 10 m gacha balandlikdan sakrash uchun ishlatiladigan uz. 4,8–5 m, kengligi 0,5 m, qalinligi 45–60 mm ga teng sakrash taxtasi. Taxta uchida sportchining silkinishi taʼsirida uning uchish fazasini oshiruvchi asbob (snaryad) boʻladi. Gimnastika T.i — egiluvchan (prujinalashadigan) taxta yordamida mashklarni bajarayotganda sakrash kuchiuchish fazasini oshirish asbobi. Suv changʻisida sakrash T.i — uzunligi 6,5 m ga yaqin (suv ustida) va kengligi 4 m ga yaqin silliq qiyalama taxta, yukrri chekkasining suv yuzasidan bal. 1,51,8 m.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Domulla Hasan madrasasi (Domullo Hasan madrasasi, Bozori alaf madrasasi)** — Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro viloyati, Buxoro shahrining tarixiy markazida joylashgan 2 qavatli madrasa inshooti. Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan. Hozirda turistik xizmat koʻrsatish obʼekti sifatida zamonaviy foydalanishga topshirilgan

Tarixi
------

Madrasa XIX asrning boshlarida Buxoro amirligi poytaxtining Kokilayi xoʻrd guzarida, oʻzbek hukmdori Haydar (1885–1910) hukmronligi davrida, Hasan oxund ibn Xol az-Zarir al-Buxoriy (Domulla Hasan) mablagʻlari evaziga bunyod etilgan.

Domulla Hasan 1779-yilda tavallud topgan. Amir Haydar va amir Nasrullaxon davrlarida dastlab muftiy lavozimida faoliyat yuritadi, Koʻkaldosh madrasasida mudarrislik qiladi va oxundlik darajasiga koʻtariladi. U 1857-yil 21-iyunda 78 yoshida vafot etadi. Undan soʻng mazkur madrasaga oʻgʻli Abdulhaq mudarris boʻlib taʼyinlanadi.

Sovetlar hukmronligi oʻrnatilgandan soʻng madrasada talabalarning oʻqitilishi tugatilgan.

2010-yilda ishlab chiqilgan Davlat dasturiga binoan, madrasani 2011-yilda tadqiq qilish, favqulotda qismlarini boʻlaklarga ajratish, konstruktiv mustahkamlash, tiklash va taʼmirlash, hududini obodonlashtirish ishlari rejalashtirildi va bu ishlarni amalga oshirish maqsadida 5 million soʻm mablagʻ ajratildi.

Madrasa inshooti, Buxoro shahri meʼmoriy yodgorligi sifatida, 2019-yilda tasdiqlangan Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan boʻlib, hozirda turistik xizmat koʻrsatish obʼekti sifatida zamonaviy foydalanishga topshirilgan. Katta koʻcha tarafidagi pastki hujralari doʻkonga aylantirilgan.

Buxoro shahridagi Koʻkaldosh MFYga qarashli Mehtar Anbar nomli koʻchada joylashgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Madrasa inshooti pishiq gʻishtdan 2 qavatli qilib qurilgan, 23 ta hujradan iborat.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Моддий маданий мероснинг кўчмас мулк объектлари миллий рўйхатини тасдиқлаш тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 846-сон 04.10.2019 й. қарори". *Lex.uz*. Qaraldi: 9-aprel 2021-yil.
2. 1 2  „Медресе Домулло Хасан". *Rusrav.uz*. Qaraldi: 9-aprel 2021-yil.
3. 1 2 3 4  Jumanazar A.*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*, 2017 — 240—241 bet.
4. 1 2  „Государственная программа по исследованию, консервации, реставрации и приспособлению для современного использования объектов культурного наследия г. Бухары до 2020 года". *Nrm.uz*. Qaraldi: 8-aprel 2021-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Jumanazar A.*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet. ISBN 978-9943-4728-2-2.
Zorkun platosi (2016 yil iyul)
**Zorkun platosi;** Usmoniyda joylashgan Mersinning Namrun platosi Adananing Tekir platosi bilan birga Chukurovaning eng qadimgi uchta platosidan biridir.

Transporti
----------

U Usmoniyning janubi-sharqida joylashgan va jami 26 ta km va 2 polosali asfalt yo'l 2008 yilda yakunlandi. Yo'lning 12-kilometrida joylashgan Mahsulot platosiga kirish oson. Yozgi dam olish maskani sifatida ham foydalaniladigan Olukbaşı platosidan Osmaniyani tomosha qilish mumkin. 16-kmda joylashgan Olukbaşı platosi juda yoqimli, qarag'ay daraxtlari orasida o'rnatilgan, pastki qavati beton va yuqori qavatdagi yog'och baland tog'li uylar. Zorkun platosi esa juda keng asosga yoyilgan. Qarag‘ay daraxtlarida qurilgan yassi tog‘da yarim yog‘ochli baland tog‘li uylardan tashqari, juda xilma-xil me’moriy uslubda qurilgan villalar va boshqa uylarni uchratish mumkin. Xalq orasida mashhur bo'lgan platoda; Bu yerda oziq-ovqat doʻkonlari, qishloq qahvaxonalari va restoranlar, qassoblar, koʻkatlar, novvoyxonalar, internet kafelar, dorixonalar, yoz oylarida koʻchma sogʻlomlashtirish markazi navbatchilik qiladi. Afsuski, sayyohlar uchun platoning hal qiluvchi kamchiligi bu mehmonxona, Zorkunga eng yaqin mehmonxona, kam sig'imga ega bo'lsa-da, Karncali platosidan 15 daqiqa uzoqlikda joylashgan kichikroq platoda mavjud. Tog'li mavsumda Zorkun va unga yaqin tog'li hududlar bilan birga viloyat aholisi 200 mingga yaqin. Mikroavtobus va taksilar Osmaniya markazi va Zorkun platosi oʻrtasida yoʻlovchi tashishni taʼminlaydi.

Har yili o'tkaziladigan Bolalar festivali mintaqa va platoni iqtisodiyoti va aholisi jihatidan yaxshilaydi.

Manba
-----

1. ↑  „Osmaniye - Zorkun ve Olukbaşı Yaylaları".  kulturturizm.gov.tr. 2 aralık 2016da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2 aralık 2016.
2. ↑  „Zorkun Yaylasına minibüs seferleri başladı".  hurriyet.com.tr (20 haziran 2016). 2 aralık 2016da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2 aralık 2016.
3. ↑  „Zorkun Yaylası".  kulturturizm.gov.tr. 3 aralık 2016da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2 aralık 2016.
**Zooxoriya** (zoo... va yun. choreo — tarqataman) — oʻsimliklar mevasi, urugʻi, sporasi va b.ning hayvonlar yordamida tarqalishi. 3. bir necha xilga boʻlinadi: epizooxoriya — meva va urugʻlarning hayvonlar tanasi sirtiga yopishib tarqalishi; endozooxoriya — oʻsimliklar mevasi va urugʻini hayvonlar yeganida ularning ekskrementi orqali tarqalishi; sinzooxoriya — meva va urugʻlarning qishda oziq toʻplaydigan hayvonlar orqali tarqalishi; mirmekozooxoriya — meva va urugʻlarning chumolilar orqali tarqalishi; sinzooxoriyaning bir xili. Meva va urugʻlarning tuzilishida Z.ning muayyan usuliga moslanishi paydo boʻladi. Maye, epizooxoriyada meva urugʻlar sirti yopishqoq modda yoki turli xil ilmoqchalar bilan qoplangan; endozooxoriyada mevalar etli va sersuv boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Dawlat Shoh tumani** Afg'onistonning Lag'mon viloyati markazi Mehterlamdan taxminan 74 km uzoqlikda joylashgan. U togʻli tuman boʻlib, shimol va shimoli-sharqdan Nuriston viloyati, sharqdan Alingar tumani, janubdan Alishing tumani, gʻarbdan Kapisa va Parvon viloyatlari bilan chegaradosh. Aholisi 36 950 (2019) kishi. Aholining milliy tarkibi 50% tojiklar, 40% pashaiylar va 10% pushtunlar. Tumanda 60 ta qishloq bor. Tuman markazi — **Davlatshoh** qishlogʻi. Joylashuv koordinatalari 34°57′10″N 70°04′12″E﻿ / ﻿34.9528°N 70.07°E﻿ / 34.9528; 70.07GO. Dengiz sathidan 1583 m balandlikda, Alishing daryosi vodiysidagi Hindukush tog'larida joylashgan. 2021-yil 20-mayda u Tolibon tomonidan bosib olingan.

Tumanda ichimlik va sugʻorish suvining asosiy manbai Farashgʻon togʻlaridan oqib oʻtuvchi daryo hisoblanadi. Aloqa sifati yomon, tuman markaziga boradigan bitta katta yo'l bor. Sifatli ichimlik suvi faqat buloqlardan olinadi. Biroq tuman aholisining hammasi ham ulardan foydalanish imkoniga ega emas. Koʻpchilik daryo suvidan foydalanadi. Bu esa gigiyenik talablarga javob bermaydi va suv bilan yuqadigan kasalliklarni keltirib chiqaradi. Misol uchun, 2001-yil oxiri - 2002-yil boshida vabo Atto va Chekla qishloqlarining 13 aholisini o'ldirgani haqida xabar berilgan. Suvni ayollar va qizlar uzoq masofalarga tashib boradilar. Buloq suvi ham ishonchli manba emas, chunki buloqlar qurg'oqchilikda qurib qoladi. Bu yer togʻli hudud boʻlgani uchun ekin maydonlari kam. Yerning balandligi tufayli koʻp joylarda daryodan sugʻorish imkoni mavjud emas. Buloq suvi sug'orish uchun foydalaniladi, bir u mavsumiy xarakterga ega. Asosiy daromad manbai o'rmon xo'jaligi. O'rmonning katta qismi boshpana qurish uchun kesib olingan. 1980-yillardagi urush paytida quruq mevali daraxtlarning bir qismi ham yoqib yuborilgan.

Shunga qaramay, jamoa Farashgʻon qishlogʻiga olib boruvchi yoʻl qurishni boshlab yubordi va 20 kmli yoʻl qurib boʻldi. Endi ular loyihani yakunlashda yordam berish maqsadida WFPdan oziq-ovqat dasturi uchun yordam so'rashdi. Umuman olganda, bu tumanda gumanitar tashkilotlarning faolligi kam.

Aholining asosiy qismi qashshoqlikdan aziyat chekmoqda. Ma'lum bo'lishicha, ish yo'qligi sababli yoshlarning aksariyati kasbsiz, ko'plari qurollanib, jinoiy harakatlarga aralashmoqda. Shunga qaramay, Davlatshoh o'rmonlar, meva va suv kabi yaxshi tabiiy resurslarga ega ekanligi ma'lum.

Muhojirlikdan qaytgan oilalarning yarmiga yaqini hozir  uylarini qayta qurmoqda. Uylar an'anaviy tog' uslubida - tosh va yog'ochdan qurilgan. Ba'zi qishloqlar 1980-yillardagi urush paytida yoqib yuborilgan, qolganlari bombardimon paytida vayron qilingan. Shunga qaramay, tumanda qurilish materiallari yetarli darajada ta’minlangan va koʻpchilik oʻz uylarini qayta qurishga muvaffaq boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Estimated Population of Afghanistan 2019-20".  Central Statistics Organization (18-noyabr 2019-yil). 9-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-aprel 2020-yil.
2. ↑  Laghman: ANDSF Retreat from Besieged Center of Dawlat Shah, 20 May 2021
**Fargʻona furan birikmalari kimyo zavodi** — gidroliz sanoatining yirik korxonasi. "Oʻzkimyosanoat" davlataksiyadorlik kompaniyasi tarkibiga kiradi. Davlat korxonasi maqomiga ega. Korxonada paxta shulxasi, sholi qipigi, paxta linti va boshqa mahalliy xom ashyodan organik sintez kimyoviy mahsulotlari, shu jumladan, furfurin, tetragidrofurfurin, etil va texnik spirtlar, qatron, paxta sellyulozasi, tormoz suyuqligi ishlab chiqariladi. Mahsulotlari konmetallurgiya, avtomobilsozlik, toʻqimachilik, neft kimyosi va boshqa sanoat tarmoqlarida qoʻllaniladi.

Korxona gidroliz zavodi sifatida tashkil etilib, birinchi navbati 1946-yil dekabrda ishga tushirildi va etil spirti ishlab chiqarila boshlandi. 1947-yildan furfuron, 1950-yildan ksilitan, 1955-yildan karbonat angidrid, 1964-yildan tetragidrofuril spirti, yem achitqisi, terogidrofuran va boshqa sexlar qurilib foydalanishga topshirildi. 1963-yildan hozirgi nomda. 2001-yilda Germaniyaning "Uniomateks" firmasi bilan hamkorlikda sellyuloza ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi. Mahsulotlari MDH mamlakatlariga eksport qilinadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |