**Koʻkcha qabristoni** yoki **Shayx Zayniddin qabristoni** — Toshkent shahrining Shayxontohur tumanidagi Koʻkcha mahallasida joylashgan qabriston.

Tarixi
------

Qabriston xalq orasida „Koʻkcha qabristoni" nomi mashxur boʻlib, XI-XII asrlarda tashkil topgan. Professor Omonulla Fayzullaevning Shayx Zayniddinning tarixini oʻrganish boʻyicha xulosasiga koʻra, u kishining toʻliq ismi Shayx Zayniddin Koʻyi Orifoni Toshkandiy ibn Shayx Shahobiddin Abu Hafs Umar Suhravardiy boʻlgan. U kishi 1164-yilda tugʻilgan. Otasi Shayx Shahobiddin Abu Hafs Umar Suxravardiy 25 yil davomida Iroqning Xorazmshoh davlatidagi elchisi boʻlgan. Shayx Zayniddin oʻsha vaqtlarda Xorazmdan Toshkentga kelib qoladi. Shayx Zayniddin Toshkentga yaqinlashganida, shaharning Koʻkcha darvozasidan bir necha chaqirim uzoqlikda tuya toʻxtab choʻkadi. Ushbu joy, keyinchalik, Koʻkcha dahasiga aylanadi va bu yerda Orifon qishlogʻi paydo boʻladi. Hazrati Shayx Zayniddin 1259-yilda 95 yoshida vafot etib bu yerda dafn etiladi va bu joy „Shayx Zayniddin" qabristoniga aylanadi. Bu qabriston 19-asrda shahardagi eng katta qabristonlardan biri boʻlgan. Oʻsha davrda u yerda faqat chillaxona va hujralar, keyinchalik esa masjid qurilgan. Shayxning oʻlimidan 132 yil oʻtgach Amir Temurning Shayx Zayniddin qabri oʻrnida maqbara qurdirgan. Maqbara shu kungacha bir necha bor taʼmirlangan. Maqbaraning orqa tomonida „Chillaxona" — sakkiz tomonli, gumbazli bino qad koʻtarib turibdi. Salohiddin ibn Aloiddin Toshkandiy qalamiga mansub „Temurnoma" kitobida quyidagilar yozilgan: 

> Amir Sohibqiron Turkiston ichra qabri shariflarga marqad koʻtarib, imorati oliy qurib, qancha erlarni vaqf qilib, andin keyin yana Hazrat Zayniddin Koʻyi Orifonga Kaykovus suvidan nahri azim chiqarib, qul-choʻri birla nazr etib, qabrlari uzra gumbaz koʻtarib, andin keyin Zangi otani muborak qabrlarini bino qildilar.
> 
> — Temurnoma kitobi, in 

„Sirli olam" jurnalining 1998-yil avgust sonida Qahramon Nazarov qalamiga mansub „Shayx Zayniddin Koʻyi Orifon hazratlari" va „Toshkent oqshomi" gazetasining 1998-yil sentabr oyidagi sonida Professor Omonulla Fayzullaev qalamiga mansub „Shayx Zayniddin Toshkandiy haqida" maqolalarida Shayx Zayniddinning tariqat murshidi, falakiyot ilmining bilimdoni va yer osti yoʻli qurilishining muhandisi ekanligi haqida ham maʼlumotlar mavjud. „Shayx Zayniddin" maqbarasi yonida joylashgan Oʻzbekiston Musulmonlari Idorasiga qarashli „Shayx Zayniddin" jomeʼ masjidi 1943-yilda ochilgandan to hozirga qadar shu nom bilan atalib kelinadi. Xalq tilida „Koʻkcha", jomeʼ „Shayx Zayniddin" nomlari bilan ham ataladi.

Joylashuvi
----------

Qabriston Toshkentning gʻarbiy qismida, Mannon Uygʻur koʻchasi 378-uyda, „Koʻkcha" mahallasi hududidadir joylashgan boʻlib, maydoni 8,20 gektarni tashkil qiladi. Qabriston yonida „Koʻkcha" masjidi, 40-oʻrta maktab, 53- va 46-avtobuslarning „Koʻkcha" bekati joylashgan.

Obodonlashtirish
----------------

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 14-dekabrdagi 1014-sonli qarori asosida Shayxontohur tumanidagi ushbu qabriston hamda „Zax qabristoni" va „Kamolon qabristoni"ning 2018—2020-yillarda sanitariya holatini yaxshilash, obodonlashtirish, aholi ziyorat qilishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratish va qabristonning moddiy-texnika bazasini mustahkamlash maqsadida
144,0 mln. soʻm mablagʻ ajratilgan.

Yana qarang
-----------

* Kamolon qabristoni
* Chigʻatoy qabristoni

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „TOSHKENT SHAHRIDAGI QABRISTONLARNING SANITARIYA HOLATINI YAXSHILASH VA MODDIY-TEXNIKA BAZASINI MUSTAHKAMLASH CHORA-TADBIRLARI TO‘G‘RISIDA". *lex.uz*. Qaraldi: 24 iyul.
2. 1 2  „ШАЙХ ЗАЙНИДДИН ЖОМЕ МАСЖИДИ" (uz). Qaraldi: 24 iyul.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Toshkent shahrining qabristonlari |
| --- |
|  |
| Yunusobod tumani | 
* Oqtepa qabristoni
* Bolta mozor qabristoni
* Sultonqul qabristoni
* Minor qabristoni
* Anorzor qabristoni (Oqil ota)
* Qalliq ota qabristoni
 |
|  |
| Mirzo Ulugʻbek tumani | 
* Yalangʻoch-2 qabristoni
* Musulmon qabristoni
* Oltintepa qabristoni
* Avayxon qabristoni
* Toʻqaytepa qabristoni
* Qizmozor qabristoni
 |
|  |
| Olmazor tumani | 
* Chigʻatoy qabristoni
* Teshik qopqoq qabristoni
* Buxoro yahudiylari qabristoni
* Said ota qabristoni
* Ibrohim ota qabristoni
* Gʻoyib ota qabristoni
* Chimir ota qabristoni
* Sagʻbon qabristoni
 |
|  |
| Shayxontohur tumani | 
* Shayx Zayniddin bobo qabristoni
* Kamolon qabristoni
* Koʻkcha Shayx Zayniddin qabristoni
 |
|  |
| Chilonzor tumani | 
* Do‘mbrobod qabristoni
* Sobitxon Hoji qabristoni
* Zax qabristoni
* Choʻpon ota qabristoni
* Noʻgʻayqoʻrgʻon qabristoni
* Qozirobod qabristoni
* Shuxrat qabristoni
* Beshqoʻrgʻon qabristoni
 |
|  |
| Yakkasaroy tumani | 
* Fozil ota qabristoni
* Yapon qabristoni
* Yakkasaroy qabristoni
* Yahudiylar qabristoni
* Birodarlar qabristoni
 |
|  |
| Sergeli tumani | 
* Qoʻshqoʻrgʻon qabristoni
* Qumariq qabristoni
* Sergili qabristoni
* Magʻruf ota qabristoni
* Noʻgʻayqoʻrgʻon qabristoni
* Eski Sergeli qabristoni
* Maʼruf ota qabristoni
* Pastdarxon qabristoni
 |
|  |
| Mirobod tumani | 
* Yopugʻliq ota qabristoni
* Qoʻyliq ota qabristoni
* Fayzobod qabristoni
 |
|  |
| Bektemir tumani | 
* Musulmon qabristoni
* Rus qabristoni
* Vozrojdeniye qabristoni
 |
|  |
| Yangihayot tumani | 
* Berdiyor ota qabristoni
 |
|  |
| Yashnobod tumani | 
* Otamozor qabristoni
* Chilon ota qabristoni
* Pulyemas ota qabristoni
* Botkin qabristoni
* Botkin yahudiylar qabristoni
* Kommunistlar qabristoni
* Koreys qabristoni
* Guliston qabristoni
* Eshon ota qabristoni
* Joʻrabek qabristoni
 |
|  |
| Uchtepa tumani | 
* Choʻpon ota qabristoni
* Saidvaqqos ota qabristoni
* Terakli ota qabristoni
 |

 |