recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Chayir**, shair (Andropogon L.) — soyabonguldoshlarga mansub koʻp yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi; ozuqabop ekin. Tropik va subtropik mamlakatlarda 25 ga yaqin turi maʼlum. Oʻrta Osiyo, Qozogʻiston, Kavkaz va Qrimda 2 turi (oddiy Ch. hamda Kavkaz Ch.i) oʻsadi. Quruq dashtlarga moslashgan. Ildizi yoʻgʻon, etdor. Poyasi bitta, baʼzan ikkiuchta, yuqori qismidan shoxlangan. Gullari sariq, shoxlari uchidagi murakkab soyabon toʻpgulga joylashgan. May oyida gullaydi, urugʻi iyulda pishadi. 100 kg koʻk massasi tarkibida 24,2 ozuqa birligi va 1,4 kg hazm boʻladigan protein (xashagida tegishlicha 37,7 va 3,3 kg) bor. Oʻzbekistonning Nurota togʻi, mirzachoʻl hamda Qizilqumdagi past togʻlarning toshloq yon bagʻirlarida oʻsadi. Ildizlarida shirasmola, kraxmal, barglarida efir moyi bor. Smola xalk, tabobatida turli jarohatlarni davolashda, ilmiy tibbiyotda qon toʻxtatuvchi vosita sifatida ishlatiladi. Barcha qishloq xoʻjaligi hayvonlari uchun yaxshi yemxashak hisoblanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Anadir (maʼnolari).

**Anadir** (chukcha tili: *Йъаайваам*) — Rossiya Federatsiyasining Magadan viloyati Chukotka muxtor okrugidagi daryo. Uzunligi 1150 km. Havzasining maydoni 191 ming km². Anadir yassi togʻligidan boshlanib, Bering dengizining Anadir qoʻltigʻiga quyiladi. Bosh qismida togʻlar orasidan, quyirokda tekislikdan oqadi. Oʻrtacha suv sarfi 1680 m³/sek. Qor va yomgʻirdan suv oladi. Qishda muzlaydi. Eng katta irmoqlari: chapdan — Belaya, Tanyurer, oʻngdan — Yablon, Yeropol, Mayn. A.da 570 km masofada kema qatnaydi. Quyi oqimida baliq ovlanadi. 1648-yilda sayyoh S. I. Dejnyov A.ning quyilish yerigacha yetib borgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Anadolu’da Vakit*** islomiy va konservativ kundalik siyosiy gazeta edi. U kundalik „*Akit*" gazetasi xodimlari tomonidan tashkil etilgan boʻlib, unga qarshi chiqarilgan kompensatsiya qarorlarini toʻlay olmay, yopilishga majbur boʻlgan.

Madaniyat-aksiya va sport kabi boʻlimlardan tashqari, turkum maqolalaridan asosan diniy yoʻnalishdagi mavzularni ham yoritgan. U 2010-yil 10-oktabrda nashr etilishini toʻxtatdi. *Yangi Akit* sifatida nashr etilishi davom etmoqda.

Daʼvolar
--------

### Tuhmat boʻyicha daʼvo

Turkiya Quruqlik kuchlari qoʻmondoni Aytach Yalmanning 2003-yil avgust oyida *Hurriyat* gazetasida „Shimoliy Iroq togʻlarida Mussogorskini tomirlarimda his qilyapman" degan bayonoti bilan chiqdi. Armiya qoʻmondoni Chetin Doʻgʻanning „Nega Yamanda Mehmetchikning qonini toʻkdik? Hali soʻrayapmiz" degan maqolasi Anadoʻlu gazetasining 2003-yil 25-avgustida *"Vakit" gazetasida* „Efektor ham boʻla olmaydiganlar general boʻlgan mamlakat" sarlavhasi bilan nashr etilgan.

312 generalning Anadoluda *Vakit gazetasiga qarshi ochgan daʼvosida, Anadoluda Vakit* *gazetasi* tomonidan chop etilgan bu xabarga asoslanib, Fuqarolik ishlari boʻyicha birinchi fuqarolik sudi 2010-yil 6-mayda ishni yakunlab, gazetani adolatsiz deb topdi va gazetani tovon undirishga hukm qildi.

Maʼlumoti
---------

* Egasi: Nuri Aykon
* Mas’ul bosh muharrir: Ahmet Karahasanogʻlu
* Aloqa koordinatori: Sami Özey
* Yangiliklar direktori: Muharrem Coshkun
* Xorijiy yangiliklar: Ahmet Varol
* Iqtisodiyot: Mehmet Doğru

Mualliflar
----------

* Hasan Karakaya
* Abdurahmon Dilipak
* Ali İhsan Karahasanoglu
* Abdurahim Karakoch
* Hasan Aksay
* Salahaddin Chaqirgil
* Adnan Oktar
* Duran Kömürcü
* Atilla Ozdur
* Huseyin Ozturk
* Mustafo Islomoglu
* Mustafo Kaplan
* Sami Osey
* Lütfü Oflaz
* Huseyin Uzmez
* Merve Kavakchi
* Serdar Arseven
* Sibel Eraslan
* Yavuz Bahadirogʻlu

Manbala
-------

Havolalar
---------

* Anadoludada Vakit gazetasi veb-sayti 15 Haziran 2006 tarihinde
**Anaeroblar**, anaerob organizmlar — erkin kislorod boʻlmaydigan sharoitda yashash va rivojlanish qobiliyatiga ega boʻlgan organizmlar. A. terminini 1861-yilda yog kislotali bakte-rial bijgʻishni ixtiro qilgan L. Paster taklif etgan. A. asosan prokariot orga-nizmlar orasida keng tarqalgan. Euka-riotlardan achitqilar hamda hayvonlar organizmida parazitlik qiladigan, yaʼni ikkilamchi tarzda kislorodsiz muhitda yashashga moslashgan, bir hujayralilar haqiqiy A. hisoblanadi. Koʻp hujayrali A. anaerobioz hayvonlarning ichagi va tana boʻshligʻi hamda toʻqimalarida pa-razitlik qiladigan yassi toʻgarak chu-valchanglar orasida uchraydi. Anaerob organizmlarda metabolizm kisloroddan boshqa oksidlovchilardan foydalanishga asoslangan. Organik moddalardan foydalanadigan anaerob organizmlar (glikoliz natijasida hosil boʻladigan energiyadan foydalanadigan barcha eu-kari-otlar) spirtlar va yogʻ kislotalar qaytarilishi orqali boradigan har xil tipdagi bijgʻishni amalga oshiradi. Boshqa A. mas, denitrifikatorlar, te-mir bakteriyalari, oltingugurt bakteri-yalar, metan hosil qiluvchi bakteriyalar esa anorganik oksidlovchilar (nitratlar, oltingugurt birikmalari, karbonat an-gidrid va boshqalar)dan foydalanadi. Almashi-nuv mahsulotlariningxiliga qarab anae-rob bakteriyalar yogʻ kislotali, sut kislo-tali, propion kislotali guruhlarga aj-ratiladi. Fototrof bakteriyalar A.ning boshqa maxsus guruhini tashkil etadi. Kislorodga boʻlgan talabiga koʻra A.ning obligat va fakultativ guruhlari farq qilinadi. Obligat A.da metabolizm kis-lorod ishtirokisiz boradi, fakultativ A. (mas, denitrifikatorlar) anaerobioz holatdan kislorodli muhitda yashashga utishi mumkin. Anaerob muhitda ok-sidlanish energiyasi kam boʻlganidan A. faoliyati tufayli juda koʻp qaytarilish mahsulotlari — spirtlar, yogʻ kislotalari va boshqa hosil boʻladi. A. muhitdagi kislorod aerob organizmlar tomonidan batamom oʻzlashtiriladigan sharoitda (mas, suv tubidagi balchiqda, ifloslan-gan oqova suvlarda) rivojlanadi. A.dan mikrobiologiya sanoatida spirtlar va organik kislotalar ishlab chiqarish, oqova suvlarni tozalashda keng foydalaniladi. Ay-rim A. ogʻir infeksion kasalliklar (qoqshol, gazli gangrena va boshqalar)ni kel-tirib chiqaradi. Haqiqiy A. bilan birga ayrim umurtqasizlar orasida kislorod tanqisligiga vaqtincha moslashgan turlari ham bor. Ayrim obligat A. kislo-rodga juda sezgir boʻlganidan kislo-rodli muhitda juda tez halok boʻladi. Issiq suvli havzalardan va suvning chuqur qatlamlaridan topilgan A. Yer yuzida paydo boʻlgan eng qadimgi organizmlar boʻlishi mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Buxoro davlati Toji ordeni** 1886-yilda Buxoroda amir Abdulahadxon tomonidan taʼsis etilgan.

Orden tavsifi
-------------

Buxoro amirligi ordenlari — Buxoro davlati Toji va Buxoroi Sharif ordenlari (shuningdek, Rossiya imperiyasining 1-darajali Muqaddas Anna va Muqaddas Stanislav ordenlari) taqib olgan Buxoro amirligi qo‘shbegisi, XX asr boshlari
Ordenda arab imlosidagi „Poytaxt Buxoroi Sharif mukofoti" va amir hukmronligi boshlangan sana yozuvi tushirilgan. Orden toʻliq aksessuarlarga: nishon, yulduz va qizil lentaga ega boʻlganligi sababli qiymati jihatidan oʻzidan oldingi „Buxoroi Sharif" ordenidan oshib ketdi. Orden romb shaklida boʻlib, katta va kichik olmoslar bilan bezatilgan, medaloni emallangandi. Orden markazi „Buxoro davlati Toji" yozuvi tushirilgan dumaloq sirlangan koʻk medalon hamda olmoslar bilan bezatilgan toʻrtta halqadan iborat boʻlgan.

Orden bilan taqdirlangan Aleksey Evert (chapdan ikkinchisi)

Orden bilan taqdirlanganlar
---------------------------

Amir Abdulahadxon davrida orden bilan mahalliy va rus amaldorlar taqdirlangan. Oxirgi marta orden bilan taqdirlash Buxoro amirligi qulashi paytida, 1920-yilda yuz bergan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „100 великих наград" (Rus tilida). 25-iyul 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2022-yil 27-iyul.
2. ↑  „Знаки отличия Бухарского эмирата" (rus tilida) (10-oktabr 2010-yil). 3-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2022-yil 27-iyul.
3. ↑  *Abdufarrux Mirzoirov.* „НАГРАДЫ БЛАГОРОДНОЙ БУХАРЫ". 25-iyul 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2022-yil 27-iyul.
**Buxoro qatlamlari** (Buxoro shahri nomidan) — oʻrta paleotsen davrida hosil boʻlgan yotqiziqlar. O. S. Vyalov birinchi boʻlib 1934-yil gorizont, 1935-yil yarus sifatida paleogen davri quyi qismiga kiritgan. 1959-yil stratigraflar kengashi qaroriga koʻra Buxoro qatlamlari deb ataldi. Asosan karbonatli (ohaktosh, dolomit mergel) togʻ jinslaridan, baʼzan gipsangidriddan iborat. Sharqiy Oʻzbekiston (Toshkent viloyati, Fargʻona vodiysi) va Janubiy Oʻzbekistonda keng tarqalgan shoʻr suvli sayoz dengiz lagunasida yashagan mollyuskalarning endemik kompleksi asosida paleotsenga kiritilgan. Xalqaro stratigrafik sxemada Buxoro qatlamlari paleotsenning tanet yarusiga (quyi qismi) mansub. Buxoro qatlamlari dagi faunalarni S. H. Mirkamolova, G. N. Kreydenkov, G. H. Soliboyev va boshqa oʻrgangan. Buxoro qatlamlari Sharqiy Ustyurtning qizil taqir gorizonti (quyi qismi) hamda Kavkaz va Qrimdagi kachin yarusi bilan taqqoslanadi. Biostratigrafik sxemada Buxoro gorizonti acarinina tadjikistanensis foraminifera va NP9 nannoplankton zonalarga taalluqli.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Berdyansk** (1939–58 yillarda Osipenko) — Ukrainaning Zaporojye viloyatidagi shahar (1835-yildan). Azov dengizi boʻyidagi port. Berdyansk stansiyasi. Aholisi 135 ming kishi (1999). "Azovkabel", "Yujgidromash", "Azovselmash" zavodlari bor. Shisha tola, neft moylari ishlab chiqariladi. Oziq-ovqat, yengil sanoat korxonalari, pedagogika instituti, mashinasozlik, tokchilik va vinochilik texnikumlari, tibbiyot bilim yurti, badiiy va oʻlkashunoslik muzeylari mavjud. Yozi quruq, issiq (iyulning oʻrtacha temperaturasi 24°), qishi iliq (yanvarning oʻrtacha temperaturasi – 4°), yiliga 380 mm yogʻin tushadi. Shahardan 5 km narida dengiz boʻyida balchiq bilan davolash va iklimiy kurort joylashgan. Kattalar va bolalar sanatoriysi, dam olish uylari ishlab turibdi. Berdyanskga 1827-yilda asos solingan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Erkin Buzrukxoʻjayevich Usmonxoʻjayev** (1927-yil 20-avgust, Uyrat qishlogʻi, Bagʻdod tumani, Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston SSR — ?) — paxtakor, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957-yil 11-yanvar).

Tarjimayi holi
--------------

Erkin Usmonxoʻjayev 1927-yil 20-avgust kuni Uyrat qishlogʻi Buzrukxoʻja Usmonxoʻjayev xonadonida tavallud topgan. Millati oʻzbek. Otasi Buzrukxoʻja Usmonxoʻjayev (1896—1977) Usmon Yusupov nomidagi Katta Fargʻona kanali ekspluatatsiya boshqarmasi boshligʻi (1952—1977) boʻlib ishlagan. Ukasi Inomjon Usmonxoʻjayev (1930—2017) Oʻzbekiston Kompartiyasi MK birinchi kotibi (1983—1988) boʻlgan. Erkin Usmonxoʻjayev 1948-yildan KPSS aʼzosi. 1945-yilda Bagʻdod tumanidagi „Bolshevik" kolxozining brigada boshligʻi, 1946—1967-yillarda ushbu kolxozning raisi boʻlib ishlagan. 1968—1970-yillarda Bagʻdod tumani mahalliy sanoat kombinati direktori, 1971-yildan yana „Bolshevik" kolxozi raisi sifatida faoliyat koʻrsatgan. 1957-yilda Usmonxoʻjayev raisik qilgan kolxozda har gektar yerdan 33 sentner paxta yetishtirilgan hamda qishloq xoʻjaligi va chorvachilik mahsulotlarini yetishtirishda yuqori koʻrsatkichlarga erishilgan. 1957-yil 11-yanvarda qishloq xoʻjaligidagi yutuqlari uchun SSSR Oliy Soveti Prezidiumi farmoniga asosan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, Lenin ordeni hamda „Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali bilan mukofotlangan. Keyingi taqdiri nomaʼlum.

Mukofotlari
-----------

Erkin Usmonxoʻjayev 2 marotaba Lenin ordeni (1951-yil 19-iyun, 1957-yil 11-yanvar), 2 marta Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1950-yil 6-yanvar, 1978-yil 20-fevral), Xalqlar doʻstligi ordeni (1984-yil 6-iyun), „Hurmat Belgisi" ordeni (1948-yil) bilan mukofotlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2   *Oʻzbek sovet ensiklopediyasi: 11-jild (Tekislik — Fazliy)*. Toshkent: „Oʻzbek sovet ensiklopediyasi" Bosh redaksiyasi, 1978 — 656 bet.
**Sport maktablari** — yuqori malakali sportchilarni tayyorlaydigan ixtisoslashgan oʻquvtarbiya muassasasi. Oʻzbekistonda Sport maktablarining 3 asosiy turi mavjud: bolalar va oʻsmirlar sport maktablari, bolalar va oʻsmirlar ixtisoslashgan olimpiya maktablari hamda oliy sport mahorati maktablari. Sm. Xalq taʼlimi vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi davlat jismoniy tarbiya va sport qoʻmitasi, kasaba uyushmalari va boshqa tashkilot hamda idoralar qoshida tuzilgan. Toshkentda dastlabki Sm. 1934-yil ochilgan. Uzok, yillar davomida Toshkent, Samarqand, Andijon, Chirchiq sh.larida sport internatlari (hozir olimpiya oʻrinbosarlari kollejlari) faoliyat koʻrsatib keldi va respublika terma jamoalari uchun koʻp minglab iqtidorli sportchilarni tayyorlab berdi. Ular orasida yuzlab xalqaro sport musobaqalarining sovrindorlari bor. OʻzRda 570 dan ortiq har xil turdagi Sm. faoliyat koʻrsatadi (2004).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chayot**, Meksika bodringi (Sechium edule L.) — qovoqdoshlar oilasiga, Sechium turkumiga mansub oʻsimlik turi, oziq-ovqat ekini. Markaziy Amerikada indeyslar tomonidan madaniylashtirilgan. 19-asr oʻrtalaridan Afrikada, soʻngra Janubiy Yevropada, Osiyoning tropik qismida tarqalgan. Asosan, Meksikada koʻp ekiladi. Tropiklarda koʻp yillik, subtropiklarda bir yillik ekin, poyasining uz. 10 m gacha boradi. Bargi besh boʻlmali, guli ayrim jinsli. Mevasi noksimon, rangi yashil, bir urugʻli, uz. 13—20 sm gacha, ogʻirligi 0,2–2 kg. Mevasi tarkibida 3—3,5% qand, 20% kraxmal, oqsil, qisman moy bor. Qovurib yoki dimlab yeyiladi. Ekilganidan keyin 2yildan boshlab ildizida 2 kg dan 30 kg gacha tuganaklar hosil qiladi. Ildizda hosil boʻlgan tuganaklarda 20% gacha kraxmal, oqsil, smolali moddalar toʻplanadi, mazasi kartoshkaga oʻxshaydi, bolalar va bemorlar uchun parhez un tayyorlanadi. Poyasidan bosh kiyim va savatlar toʻqiladigan pishiq tola olinadi.

Subtropiklarda butun mevasini band tomoni Chayot bilan ekib koʻpaytiriladi. Ekish sxemasi 2 m x 1,5 m. Sentabr da gullaydi, bir oydan keyin mevalari yetiladi (bir oʻsimlik 200 donagacha meva tugadi).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**BMTda ispan tili kuni** ( ispancha: *Día del Idioma Español en las Naciones Unidas* ) — mazkur sana har yili 23-aprelda nishonlanadi. Bu bayram 2010-yilda BMTning Jamoatchilik axboroti departamenti tomonidan "ko‘p tillilik va madaniy turfa xillikni nishonlash hamda tashkilotdagi barcha rasmiy oltita tildan tenghuquqli ravishda foydalanishni targ‘ib qilish maqsadida" tashkil etilgan.  

BMT bayrami bilan bir qatorda, 2009-yilda Servantes Instituti "Ispan tili kuni" (isp.*Día E*) — bu bayramni ispan tilidan saboq beradigan yoki o‘rganadigan har bir shaxs tomonidan nishonlanadi. Servantes Instituti filiallari mavjud bo‘lgan barcha mamlakatlarda yoz kunida oxirgi shanbasida quyosh tutilgan pallada o‘tkaziladi. Bundan tashqari, 12-oktabr Ispaniyada milliy bayramdir, shu kuni Ispaniya va ko‘plab ispan tilida so‘zlashuvchi mamlakatlar Kolumb kunini nishonlaydilar, u "Ispanidad kuni" (isp.  Día de la Hispanidad — ispan madaniyati kuni) deb ham yuritiladi .

Yana qarang
-----------

* Xalqaro ona tili kuni
* BMTning rasmiy tillari

Manbalar
--------

1. ↑  UN International Days, 2021-06-13da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2022-12-15. Retrieved 2019-04-09.
2. ↑  Department of Public Information to Launch ‘Language Days at the United Nations’ Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-07-06). United Nations Department of Public Information, 19 February 2010

Havolalar
---------

* BMTning ispan tili kuni - BMTning rasmiy sayti(isp.) )
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**BMT ustavi** — mohiyatiga koʻra zamonaviy xalqaro huquq yutuqlarini oʻzida mujassamlashtirgan benazir hujjat.
*BMT ustavi "Biz, Birlashgan Millatlar xalqlari, qatʼiyat bilan… "soʻzlari bilan boshlanuvchi muqaddima va 111 moddadan iborat boʻlib, 19 bobni oʻz ichiga oladi.*
BMT ustavining birlamchi loyihasi 1944-yilning avgust-oktyabr oylarida Dumbarton-Oks (AQSh)da boʻlib oʻtgan konferentsiyada sobiq Sovet Ittifoqi, AQSh, Buyuk Britaniya va Xitoy vakillari tomonidan ishlab chiqildi. „Katta uchlik" rahbarlari ishtirokidagi Qrim (Yalta) konferentsiyasida (1945-yil, fevral) tinchlik va xavfsizlikni saqlash uchun tinchliksevar kuchlar bilan hamkorlikda universal xalqaro tashkilot yaratish masalasi ham qizgʻin muhokama qilindi.
Uch buyuk davlat Sovet ittifoqi, AQSh, Buyuk Britaniya rahbarlari 1945-yil 13-fevralda eʼlon qilingan qoʻshma kommyunikellarida avvalgi kelishuvlarga muvofiq tashkilot Ustavini tayyorlash uchun 1945-yil 25-aprelda San-Fransisko shahrida Birlashgan Millatlar konferensiyasini chaqirish zarurligi taʼkidlandi. Tinchlikni taʼminlashning tub masalalarida ushbu tashkilotning faoliyati buyuk davlatlarning xamfikirligi prinsipi asosida boʻlishi belgilab quyildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
**Biologik drenaj**, tabiiy drenaj —ortiqcha yer osti suvlariii tabiiy oʻsimlik qoplami—daraxtzorlar, oʻrmon mintaqalari, ekinlar yordamida chiqarib tashlash. Biologik drenaj tuproqsharoitini yaxshilashga, zaxini krchirishga xizmat qiladi, yer osti suvlari sathini pasaytiradi (qarang Transpiratsiya). Barglari orqali koʻp suv bugʻlatish qobiliyatiga ega boʻlgan tol, terak, qayragʻoch kabi daraxtlar va beda singari qishloq xoʻjaligi ekinlari Biologik drenaj vazifasini bajaradi. Maye, vegetatsiya davrida bir tup tol va terak 20—100 m3 gacha suv bugʻlatadi, sugʻoriladigan maydonning 1,5% ni qoplagan daraxtzor drenaj chikaradigan tuzlarning 15% ni olib chiqadi. Beda (yoshi, zichligi, sizot suvlari sathining chuqurligi, tuproqning granulometrik tarkibi va boshqa sharoitlarga qarab) 4–20 m³/ga suv sarflaydi. Bu miqdorning 78% gacha qismi yer osti suvlari hissasiga toʻgʻri keladi. Yoz faslida, oʻsimliklar suvni koʻplab sarflaydigan davrda bedazorlardagi yer osti suvlari sathi ekinzor dalalaridagiga nisbatan 50—70 sm chuqurroqda boʻladi. Oʻzbekistonning choʻl va yarim choʻl zonalarida oʻzlashtirilgan yerlarning meliorativ holatini yaxshilashda terak, tol, jiyda, chinor, oq akatsiya va boshqalardan keng foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Biolaboratoriya**, biologik laboratoriya (qishloq xoʻjaligida) - qishloq xoʻjaligi ekinlarini zararkunanda hasharotlardan, kasallik, begona oʻtlardan biologik usulda himoya qilishni amalga oshiradigan va nazorat qilib turadigan muassasa. Viloyat ishlab chikarish B.si va xoʻjalik B.lari mavjud. Oʻzbekistonda qishloq xoʻjaligiga xizmat koʻrsatadigan 700 dan ortiq B. bor (2000). Bu B.larda entomofaglar (tangaqanotlilar tuxumining paraziti— trixogramma, gʻoʻza tunlami qurtining paraziti—brakon, komstok chervesining paraziti—psevdafikus, shumgiya fitofagi — fakultetomiza pashshasi va boshqalar) koʻpaytiriladi hamda gʻoʻza va boshqa qishloq xoʻjaligi ekinlari zararkunandalariga qarshi qoʻllaniladi. Sabzavotchilik xoʻjaliklaridagi ishlab chiqarish B.sida issiqxona oqqanotiga qarshi qoʻllaniladigan entomopatogen zamburugʻ—ashersoniya yetishtiriladi. Bundan tashqari B. oʻsimliklarni himoya qilishda boshqa biologik vositalardan, mas, mikrobiologik preparatpar—denrobatsillin, entobakterin va boshqalardan ham foydalanadi. OʻzR Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Oʻsimliklarni himoya qilish va agrokimyoviy tadqiqotlar Markazi reepublikadagi B.ga ilmiymetodik rahbarlik qiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Koʻlxanjar gʻori** - Surxontogʻ tizmasining jan. yon bagʻrida, 1175 m balandlikda joylashgan. Gʻorning kirish qismi tor (eni va balandligi 1 m ga yaqin). 1Pu oʻlchamda ichkariga 11 m davom etib, soʻng katta xonaga (oʻz. 40 m, eni 7 m dan 15 m gacha, balandligi 3 m gacha) oʻtiladi. Xonaning shipi gumbazeimon va kalsit minerallaridan tashkil topgan. Katta xona oxirida tor yoʻlakka (oʻz. 10 m, eni va balandligi 1 m) aylanadi va oxirida kirib bulmaydigan yoriq, bilan tugaydi. Gʻorning umumiy oʻz. 61 m, maydoni 63 m2, hajmi 142 m3.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Iskandar Loʻdiy** (? — 1517) — Dehli sultonligi hukmdori (1489—1517). Bahlul Loʻdiyning oʻgʻli. I.L. xudojoʻy, adolatli, rahmdil, muruvvatli hukmdor boʻlgan. Uning buyrugʻiga binoan, qishda kam-bagʻallarga kiyimkechak, pul, issiq ovqat ulashilardi. Din peshvolariga soliqtoʻlamaslik imtiyozi bilan qishloqlar hadya qilinardi. Amalda u yaxshi yoʻlga qoʻyilgan aygʻoqchilik xizmatiga ega boʻlgan qattiqqoʻl hukmdor edi I.L. ulamolar va sanʼat axllariga homiylik qilgan. Ammo mamlakatning tub mahalliy xalqiga nisbatan nojoʻya siyosat olib borgan. U oʻz davlatida qator hind ehromlarini vayron qilgan va ular oʻrnida karvonsaroylar va madrasalar qurdirgan. Rajputan davlati bilan uzoq kurash olib borgan. Bihar sh. Dehli sultonligiga qoʻshib olingan. Poytaxt I. L. asos solgan Agra sh.ga koʻchirilgan (1504).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Qirol oila aʼzosi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mamadjon Tashmatov (Muhammadjon Toshmatov)** (oʻzbekcha: *Мамажон Тошматов*; 1878-yil, Sang qishlogʻi — 1964-yil fevral) — Oʻzbekiston SSR Namangan viloyati Pap tumanidagi „Stalingrad" kolxozida brigadir sifatida faoliyat olib borgan. Sovet ittifoqida ishlab chiqarish yetakchisi, Lenin ordeni va Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan (1957).

Faoliyati
---------

1878-yilda Sang qishlogʻida kambagʻal dehqon oilasida tugʻilgan. Yoshligida boshlang'ich ta'limni olgach, badavlat boylar uchun yollanma ishchi sifatida ishlagan. Kollektivlashtirish boshlanganidan so'ng yerga ishlov berish uchun mahalliyshirkatga ishga kirdi. 1930-yillardan Pop tumanidagi „Stalingrad" kolxozida oddiy kolxozchi, paxtachilik zvenosi, paxtachilik brigadasi brigadiri boʻlib ishlagan.

O‘tgan asrning 50-yillarida Mamajon Toshmatovaning bo‘linmasi har gektardan yiliga o‘rtacha 45-50 sentnerdan paxta xomashyosi yetishtirib tayyorlar edi. O‘zbekiston paxtakorlari o‘rtasida „Paxtakor, kasbingni ulug‘la! Paxta uchun hammamiz javobgarmiz!" kabi soʻzlari bilan mashxur edi.

Mamajon Toshmatov zvenosi 1956-yilda davlatga paxta xom ashyosini topshirish bo‘yicha beshinchi besh yillik (1951-1955-yillar)ning kollektiv sotsialistik majburiyatlari va reja topshiriqlarini muddatidan oldin bajardi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1957-yil 11-yanvardagi farmoni bilan „Sovet paxtachiligini rivojlantirishda erishilgan ulkan muvaffaqiyatlar, paxta yetishtirishda fan yutuqlari va ilgʻor tajribalardan keng foydalanilgani va yuqori va yuqori hosil olish uchun paxta xomashyosining barqaror hosildorligi" nominatsiyasida Lenin ordeni va "O‘roq va „Bolg‘a" oltin medali bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berildi.

Siysiy faoliyatida esa Xalq deputatlari Farg‘ona viloyat Kengashiga deputat etib saylangan.

1964-yil fevral oyida vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Мамажон Тошматов". 10-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-iyun 2023-yil.
2. ↑  Nekrolog, Kizil Uzbekistoni, 9 fevralya 1964 goda, str. 4
3. ↑  „Mamadjon Toshmatov". 10-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-iyun 2023-yil.

Adabiyot
--------

* Nekroloq, Qizil O‘zbekiston, 1964 yil 9 fevral, 4-bet
**Mamaliha** (ukraincha: *Мамалига*; rumincha: *Mămăliga*) — Ukraina, Chernovtsi viloyati, Dnistrovskiy tumanidagi qishloq hisoblanadi. Unda Ukrainaning aholi punktllaridan biri bo'lgan Mamalixa qishloq ma'muriyati joylashgan.

2020-yil 18-iyulgacha Mamalixa Novoselitsa tumaniga tegishli edi. Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida 2020-yil iyul oyida ushbu tuman tugatildi, buning natijasida Chernovtsi viloyatining tumanlari soni 3 taga qisqartirildi. Novoselitsa tumani hududi Chernovtsi va Dnistrovskiy rayonlari oʻrtasida boʻlindi, Mamalixa esa Dnistrovskiy tumaniga oʻtkazildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Мамалыговская громада" (Russian).  Портал об'єднаних громад України.
2. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (uk). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Нові райони: карти + склад" (Ukrainian).  Міністерство розвитку громад та територій України.
**Mamajon Dadajonov** (1931-yil Oʻzbekiston SSR Andijon viloyati Marhamat tumanida tavallud topgan — 1973-yil 16-oktyabrda vafot etgan) — Oʻzbekiston partiya va sovet davlat arbobi, Oʻzbekiston SSR Andijon viloyati Lenin tumani Ilyich nomidagi kolxoz brigadiri. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1966-yil). Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi deputati. KPSS aʼzosi.

Hayoti va faoliyati
-------------------

1931-yilda O‘zbekiston SSR, hozirgi Andijon viloyati, Marhamat tumanida tug‘ilgan. Millati oʻzbek. 1947-yilda qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash maktabini tamomlab, mahalliy mashina-traktor stansiyasida (MTS) traktorchi bo‘lib ishlay boshladi. 1957-yilda MTS qayta tashkil etilgach, Andijon viloyati Ilyich Marxamatskiy nomidagi (1965—1970-yillarda — Lenin) paxtachilik kolxoziga brigadir etib tayinlanadi. Integratsiyalashgan mexanizatsiyalashgan brigadada yildan-yilga mo‘l paxta hosili yetishtirildi. Mamajon Dadajonov mexanizatsiyani keng joriy etish uchun faol kurash olib bordi, buning sharofati bilan yettinchi kengaytirilgan besh yillik (1959—1965) yillarida paxtani mashina bilan terishda yuqori natijalarga erishdi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1966-yil 30-apreldagi farmoni bilan paxta va pilla xom ashyosi yetishtirish va tayyorlashni ko‘paytirishda erishgan muvaffaqiyatlari uchun Dadajonov Mamajon Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, Lenin ordeni va "O'roq va bolg'a" oltin medali bilan taqdirlandi.

Mamajon Dadajonov raisligidagi kolxoz 1966-yildan beri lalmi yerlarni o‘zlashtirmoqda. Dastlab „Andijon" sovxozining tajriba uchastkasi mudiri, keyin kolxoz raisi bo‘lib ishladi. Sakkizinchi besh yillik (1966 — 1970) yakunlari bo‘yicha qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishini rivojlantirish va davlatga qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini sotish rejasini bajarishdagi muvaffaqiyatlari uchun Oktyabr inqilobi ordeni bilan taqdirlangan. 1971-yildan Sirdaryo viloyati Doʻstlik tumanidagi Lenin nomidagi sovxoz direktori. U umrining oxirigacha o‘z bilim va kuch-g‘ayratini respublikada paxtachilikni rivojlantirishga sarfladi. U rahbarlik qilayotgan sovxoz qisqa vaqt ichida O‘zbekistonning ilg‘or mexanizatsiyalashgan ilg‘or va yuqori rentabelli xo‘jaliklaridan biriga aylandi. KPSS aʼzosi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti aʼzosi, Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti deputati etib saylangan.

Sirdaryo (hozirgi Jizzax) viloyatining Doʻstlik tumanida yashagan. U 1973-yil 16-oktyabrda baxtsiz hodisada tufayli vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

Lenin ordeni (1966);

Oktyabr inqilobi (1971);

O‘zbekiston SSRda xizmat ko‘rsatgan mexanizator

Manbalar
--------



1. 1 2 3 4  „Mamajon Dadajonov biografiyasi".
2. 1 2  Deputati Verxovnogo Soveta Uzbekskoy SSR, 10-go soziv. Tashkent, 1981.
**Muhandislik qoʻshinlari** -barcha qoʻshin turlarining jangovar harakatlariga yordam beradigan muhandislik inshootlari va vositalarini barpo etuvchi maxsus qoʻshinlar. Dastlab Fransiyada 17-asrda, Rossiyada 18-asr boshida paydo boʻlgan. Zamonaviy qoʻshinlarda Muhandislik qoʻshinlari muhandislik sapyorlik (sapyor), muhandislik-yoʻl, ponton-koʻprik quruvchi, muhandisquruvchilik, kechib oʻtuvchidesant va boshqa birlashma, qism va boʻlinmalardan tarkib topgan. Hozirda Muhandislik qoʻshinlari quruklikdagi qoʻshinlarning jangovar harakatlarini osonlashtiradi, mudofaa inshootlari quradi, hujum operatsiyalarini taʼminlaydi va kechuv vositalari tayyorlaydi. Dushman istehkomlarini aniqlab, ularni yakson kilishga yordam beradi. Mudofaa joylarining ihotasini, dushman aviatsi-yasi va artilleriyasi oʻtidan yashirinadigan joylarni mustahkamlash, komanda va kuzatuv punktlari uchun inshootlar qurish, armiyani suv va energiya bilan taʼminlash, minalar qoʻyish va joylarni minadan tozalash ishlarini bajaradi; harbiy aerodromlar quradi va h.k. Muhandislik qoʻshinlari tomonidan koʻriladigan muhandislik tadbirlari qoʻshinlarning jang maydonida keng masshtab boʻylab harakat qilishini taʼminlashga va ularni ommaviy qirgʻin qurollaridan himoya kilishga qaratilgan. Oʻzbekiston Qurolli Kuchlarida ham bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammadxon Nuriddinovich Nuriddinov** (1948.6.1, Namangan) — rang-tasvir ustasi, Oʻzbekiston xalq rassomi (2004). Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1968) va repin nomidagi Leningrad rassomlik, haykadtaroshlik va meʼmorlik instituti (1976)ni tugatgan. 1976-yildan hozirgi Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn institutida pedagog, 1998-yildan dotsent. Nuriddinov realizm uslubida ijod qiladi, realistik sanʼat anʼanalarini zamon ruhi bilan boyitishga intiladi. "Namangan ohanglari", "Kundagi tashvishlar", "Katta Fargona kanali", "Rejissyor O.Abdurazzoqov", jadidlar portretlari turkumi, "Abu Ali ibn Sino" portreti, "Sayid Baraka Amir Temurga bayroq topshirmoqda", "Bahor suvlari" va boshqa asarlarida rassomning ijodiy izlanishlari namoyon boʻldi. Nuriddinov respublika va xorijdagi koʻrgazmalarda ishtirok etgan. Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi Oltin medali bilan taqdirlangan (2003).

Manbalar
--------

1. ↑  "Nuriddinov Muhammadxon Nuriddinovich" *OʻzME*. N-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhandis** yoki **injener**, texnikaning muayyan bir sohasiga ixtisoslashgan mutaxassis hamda muhandislik sohalaridan biri boʻyicha oliy maʼlumotli kasb egasi. Ilgari Sharqda binokor, yer oʻlchovchi, bino va inshootlarni loyihalovchi, geometriya bilan shugʻullanuvchi kishilar "muhandis" deb atalgan. Bagʻdod, Damashq, Buxoro, Xiva, Samarqand, Toshkent, Qoʻqon va boshqa shaharlarda hozirgacha saqlanib qolgan qadimiy bino va inshootlar qurilishida foydalanilgan murakkab geometrik shakllar, arklar, gumbazlar, qubbalar, jumladan sugʻorish va suv chiqarish inshootlari (koriz, sardoba), charxpalak (chigʻir) muhandislik qadimdan taraqqiy etganligini bildiradi. Xususan, Ashad al-Fargʻoniyning Nil daryosiga qurilgan suv miqdorini oʻlchash inshooti ham muhandislik namunasi hisoblanadi.

Yevropada, dastlab, harbiy mashinalarni boshqargan kishilar injener (Lotincha: ingenium – qobiliyat) deb nomlangan. Bu tushuncha 16-asrda Gollandiyada koʻprik va yoʻl quruvchilarga nisbatan ishlatilgan, soʻngra Angliya va boshqa Yevropa mamlakatlariga tarkalgan.

Turlari
-------

Muhandislikning mexanik-muhandis, gidrotexnik-muhandis, kon muhandissi, harbiy muhandis, loyihalovchi muhandis, fizik-muhandis, texnolog-muhandis, quruvchi-muhandis, irrigator-muhandis va boshqa turlari bor. Muhandislar sanoat, transport, qurilish va xalq xoʻjaligining turli tarmoqlarida, ilmiy tadqiqot muassasalarida ishlaydi, muhandislik akademiyalarida, oliy texnika bilim yurtlari va boshqa muassasalarda tayyorlanadi. Oʻzbekistonda muhandislar Toshkent texnika universiteti, Toshkent informatsiyalar texnologiyasi universiteti, respublika viloyatlaridagi oliy texnika oʻquv yurtlari, Toshkent arxitektura-qurilish instituti, Toshkent kimyotexnologiya instituti, Toshkent davlat aviatsiya instituti, Toshkent avtomobil-yoʻllar instituti, Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligi instituti, Toshkent temir yoʻl transport muhandislari instituti, Toshkent toʻqimachilik va yengil sanoat instituti va boshqa muassasalarda tayyorlanadi.

Adabiyotlar
-----------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Muhandislik-geologik rayonlashtirish** — muhandislik va geologik sharoitlari oʻxshash boʻlgan yer maydonlarini rayonlarga boʻlish. M-g.r.da quriladigan inshootlarning turlari, ulardan foydalanishga salbiy va ijobiy taʼsir qiluvchi geologik, geomorfologik, gidrogeologik maʼlumotlar hamda tabiiy va inson faoliyati bilan bogʻliq jarayonlar asos qilib olinadi. Rayonlashtirilayotgan hududlar tektonik strukturalaridan kelib chiqib regionlarga, geomorfologik tuzilishiga koʻra viloyatlarga, togʻ jinslarining majmuiga qarab rayonlarga va yer osti suvlarining tarkibi, togʻ jinslarining xossalari, geologik jarayonlar faolligi hisobga olinib kichikroq maydonlarga boʻlib chiqiladi.

M.-g.r. umumiy va maxsus rayonlashtirishga boʻlinadi. Umumiy rayonlashtirish haritalari loyixalashtirishning dastlabki bosqichida katta maydonlarga (respublika, viloyat miqyosida) barcha turdagi qurilishlar va oʻzlashtiriladigan rayonlar uchun tuziladi. Mas, Oʻzbekiston va uning oʻzlashtirilgan ayrim qismlari (Mirzachoʻl, Qarshi choʻli, Koʻkorol, Dalvarzin, Surxondaryo vodiysi hududlari) umumiy rayonlashtirilgan.

Maxsus rayonlashtirish esa ayrim tipdagi qurilishlar — shahar va qishloqlarni joylashtirish va qurish, avtomobil, temir yoʻl va yuqori vol-tli elektr uzatish simlarini oʻtkazish, gidroenergetika inshootlarini qurish boʻyicha, yer osti foydali qazilmalarni qazib olish sharoitlariga koʻra amalga oshiriladi. Bulardan tashqari, M.-g.r. hududlarining oʻziga xos tabiiy sharoitlari boʻyicha ham bajariladi. Lyoss va lyossimon jinslarning choʻkish darajasi, karst va suffozion gʻovaklarning tarqalishi va rivojlanishi, koʻchkilarning turlari va tarqalishi, seysmik va mikroseysmik holatlari hisobga olinadi.

Oʻzbekistondagi choʻl va togʻ oldi zonalarini oʻzlashtirishda M.-g.r. ishlariga olimlardan Gʻ. O.Mavlonov, A. I. Islomov, R.A.Niyozov, S.M.Qosimov va boshqa salmokli hissa qoʻshgan.

Ad:. Lomtadze V. D. Injenernaya geologiya, L. 1988.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhandislik geologiyasi xaritasi** — qurilish moʻljallangan yer maydoniga tegishli har xil muxandislik-geologik omillar (tektonik, geomorfologik, gidrogeologik, gidrologik, geologik va muhandislik-geologik jarayonlarning tarkalish darajasi va boshqalar) aks ettirilgan harita. M.g.x.da togʻ jinslarining tarkibi, fizik-mexanik xossalari eʼtiborga olinadi. Haritalar mazmuniga qarab bir necha guruhga — muhandislikgeologik sharoitlar (yer usti inshootlari qurilishi moʻljallangan hududlar uchun eng muhim maʼlumotlar koʻrsatiladi), muhandislik-geologik rayonlashtirish (region, oblast, rayon va ayrim maydonlar muhandislik-geologik sharoiti hisobga olinadi), maxsus muhandislik (alohida qurilish obʼyekti uchun tuzilib, lyosslarning namlik taʼsirida choʻkishi, surilmalar oʻrni mukammal tasvirlanadi va bashoratlanadi) va boshqa haritalarga boʻlinadi.

Har bir haritaga tushuntirish matni, muhandislik-geologik kesim va shartli belgilar ilova qilinadi. Haritalar turli masshtablarda tuziladi. Oʻzbekiston va Oʻrta Osiyo hududlarining M.g.x. tuzilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Obligatsiya** (lotincha: *obligatio* — majburiyat) — qiymatiga nisbatan egasiga (qatʼiy belgilangan daromad keltiruvchi) qimmatli qogʻoz, qarzni qaytarib berish va foiz toʻlashni tasdiqlovchi majburiyatnoma. Fond birjalarida sotiladi. Obligatsiya aholi, korxona va tashkilotlar qoʻlidagi pul mablagʻlarini toʻplab, biror maqsad yoʻlida safarbar etish uchun chiqariladi. Obligatsiya, asosan, davlat, mahalliy va korporatsiya Obligatsiyalariga boʻlinadi. Daromad davlat tomonidan chiqariladigan Obligatsiya boʻyicha yutuq, kompaniyalar Obligatsiyalariga foiz shaklida toʻlanadi. Obligatsiya uyushtirilgan savdo orqali (birjalarda) va erkin joylashtiriladi. Obligatsiya moddiy yoki pul mablagʻi evaziga kafolatlangan yoki kafolatlanmagan, yaʼni Obligatsiya chiqaruvchilarning chin soʻzi va obroʻsi bilan taʼminlangan yoki taʼminlanmagan boʻlishi mumkin. Baʼzi Obligatsiyalar konvertirlanadi (Obligatsiya egasi uni boshqa Obligatsiyaga almashtirib olish huquqiga ega boʻladi). Obligatsiyaning bozor narxi uning nominalidan yuqori yoki past boʻladi.

Zayom Obligatsiya ilk bora 17-asr boshlarida Angliyada chiqarilgan boʻlib, keyinchalik jahonning bir qancha mamlakatlarida muomalaga kiritilgan. Ular, asosan, davlat hamda aksiyadorlik kompaniyalari tomonidan chiqarilib, ssuda kapitali bozorida erkin muomalada boʻlgan.

Oʻzbekistonda 1996-yildan Moliya vazirligi tomonidan yuridik shaxslarga moʻljallangan davlat qisqa muddatli Obligatsiyalari muomalaga chiqarila boshlandi. Obligatsiyani sotishdan kelib tushgan mablagʻlar davlat byudjeti taqchilligini qoplashga yoʻnaltiriladi.

Oʻzbekistonda Obligatsiyalar asosan tijorat banklari va aksiyadorlik jamiyatlari (AJ) tomonidan chiqariladi. Shuningdek, 2020-yilning fevral oyidagi qonunchilikdagi oʻzgarishlarga koʻra mas’uliyati cheklangan jamiyatlar (MChJ) ham korporativ obligatsiyalar chiqarishi imkoni yaratilgan.

Yana qarang
-----------

* Aksiya

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Obmoʻri** (fors, ob — suv va moʻri — quvur) — qalʼa, istehkom, qoʻrgʻon va shaharlarni ichimlik suvi bilan taʼminlovchi yer osti suv inshooti. U ikki xil — quduqli va sopol quvurlar yotqizilgan lahim (tunnel)li boʻladi. Quduqli O. — qalʼa tubida gumbazsimon suvxona bino qilinib, tubidan quduq qaziladi. Suvxonaga zinapoyalar orqali tushiladi. Lahimli O. suv manbalari (soy yoki daryo tarmogʻi) qalʼa tomon qazilgan lahim boʻylab tosh yoki pishiq gʻishtlardan novsimon suv yoʻli — ariq ishla-nadi va unga sopol quvurlar yotqiziladi (mas, Aksikat shahrining 10—11-asrlarida barpo etilgan moʻrisining quvurlari 40 sm li boʻlgan). Quvurlardan oqib kelgan suvdan foydalanish maqsadida qalʼa ichida bir nechta suvxona va ularga tushish uchun zinali moʻrilar ishlab chiqiladi. Inshootning zinali suvxonasi "Kofir moʻri" anikrogʻi ("Kof-har moʻri") deb yuritiladi (yaʼni qasr suvxonasiga tushiladigan moʻri).

Shubhasiz koriz usulida barpo etilgan yer osti suv inshooti O. kabi oʻrta ayerning murakkab gidrotexnikasini yaratgan muhandislar qalʼa yoki shahar aholisini, xususan, uning mudofaachilarini ichimlik suvi bilan taʼminlab, qamal vaqtida ularni suv tan-qisligida qoldirmaslik chora va tadbirlarini nazarda tutganlar va ularning yechimini topa olganlar.

Adabiyot
--------

* Muhammadjanov A. R. Oʻzbekistonning qadimgi gidrotexnika inshootlari, T. 1997.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Anton Golovatiy haykali** (ukraincha: *Пам'ятник Антону Головатому*) — Odessada Starobazarniy maydonida ukrainalik kazaklar boshligʻi, Qora dengiz kazaklari armiyasining asoschilaridan biri va Qora dengiz kazaklarini zamonaviy Ukraina hududidan Kubanga koʻchirish tashabbuskori sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik.

Odessada yodgorlikning paydo boʻlishi tarixi XVIII-asr oxiridagi tarixiy voqealar bilan bogʻliq.

Anton Golovatiy, Xojibeyni qoʻlga olish paytida rus askarlari bilan birga turklarga qarshi kurashgan Qora dengiz kazaklarining boshliqlaridan biri. Ushbu harbiy tuzilma Rossiya hukumati tomonidan 1787-yilda sodiq kazaklar armiyasi boʻlinmalaridan tuzilgan (asos — sobiq Zaporijya kazaklari). Janubiy Bug va Dnestr oʻrtasidagi hudud qoʻshinlar uchun ajratildi.

Qora dengiz kazaklari armiyasining atamani Anton Golovatiy haykali 1999-yil 2-sentabrda Ukraina Prezidenti ishtirokida Odessa shahrining 205-yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan bayram tadbirlarida tantanali ravishda ochildi.

Yodgorlik, dam olish uchun oʻtirgan ataman va yaqin atrofda oʻtlayotgan ot va tepada uchayotgan farishta tasvirlangan bronza haykalidir,. Mualliflar: haykaltarosh Tokarev A. meʼmor Chepelev V. N..

Galereya
--------

* Yodgorlik elementi- Xojibeyning qoʻlga olinishi*Yodgorlik elementi- Xojibeyning qoʻlga olinishi*
* Yodgorlik elementi- Kubanga oʻtish*Yodgorlik elementi- Kubanga oʻtish*
* Shahar kuni uchun, Ukrposhta tomonidan chiqarilgan konvert (2001-yil)*Shahar kuni uchun, Ukrposhta tomonidan chiqarilgan konvert (2001-yil)*

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Михно.* „Памятник Атаману Головатому одному из атаманов Войска верных казаков черноморских".  odportal.com.ua. 11-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2017-yil.
2. ↑  „205-й день рождения отмечает Одесса.. Новости. Первый канал" (ru). 1-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2017-yil.
3. ↑  „НА ОДЕССКОМ ПРАЗДНИКЕ НЕ БЫЛО ПЕЧАЛИ | СЕГОДНЯ" (ru).  www.segodnya.ua. 1-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2017-yil.
**"Anton Chexov va itli xonim"** — bu Anton Pavlovich Chexovning bronza haykaltaroshlik kompozitsiyasi va uning „Itli xonim" asari qahramoni. 2004-yilda Lenin nomidagi Yalta qirgʻogʻining markazida ochilgan.

Tarixi
------

Tarkibi bronzadan qilingan. U Moskvadagi „Vel" badiiy-ishlab chiqarish birlashmasidan aka-uka Gennadiy va Fyodor Parshinlar tomonidan arxitektor Yuriy Ivanchenko loyihasi boʻyicha uch yil davomida yaratilgan.

  

Anton Chexov 1898-yildan to vafotigacha Yaltada yashab, u yerda xuddi shu shaharda boʻlib oʻtadigan „It bilan xonim" romanini yozgan.

Yodgorlik 2004-yilda Yaltadagi Lenin qirgʻogʻida „Yubileyniy" kontsert zali binosi yaqinida ochilgan. Yodgorlikning ochilishi yozuvchi Anton Chexov vafotining 100 yilligiga bagʻishlangan. Kompozitsiya „Birgalikda" xalqaro televideniye va kino forumi asoschilarining buyrugʻi bilan qurilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  *Алсу Гатауллина.* „Памятник «Антон Чехов и дама с собачкой» – романтика на набережной Ялты". *История Крыма*. 26-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-iyul 2018-yil.
2. 1 2  „Памятник «Дама с собачкой и Чехов» в Ялте". *Туролайф*. 13-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-iyul 2018-yil.
3. ↑  „Памятник "Чехов и дама с собачкой"". *My-Travels.club*. 13-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-iyul 2018-yil.