recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Armaniston qoʻy zoti** — Yarim dagʻal junli zot, Armanistondagi „Aragat" naslchilik xoʻjaligida murakkab chatishtirish (balbas zoti sovligʻi x linkoln zoti qoʻchqori) x balbas zoti sovligʻi] yoʻli bilan yaratilgan. 1984-yilda zot sifatida tasdiqlangan. Qoʻylarning koʻz atrofi va oyoqlarida qora rangli dogʻlar boʻlishi bilan ajralib turadi. Zot mustahkam konstitutsiyali, gavdasi yirik, goʻshtdorlik sifati yuqori, qoʻchqorlarining tirik vazni 80-90 kg, sovliqlariniki 50-55 kg, 4-4,5 oylik qoʻzilariniki 28-32 kg. Asosan oq, yarimdagʻal kokil tuzilishidagi yaltiroq jun qoplamiga ega. Qoʻchqorlaridan oʻrtacha 2,5-3,5 kg, sov-liqlaridan 1,5 −1,9 kg jun olinadi, jun kokili uzunligi 16-20 sm, sovlikdarida 14-18 sm, tivit qismining uzunligi 10-12 sm, toza jun chiqimi 68 — 72 %. Qoʻylar sharoitga tez va yaxshi moslashib, laktatsiya davrida 100-120 litr sut beradi, sutining yogʻlilik darajasi 5,9 %.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

Havolalar
---------

* (Arxiv.uz/ Maʼlumotlar ombori) Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-11-28).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Armaniston pasporti** (armancha: *Հայկական անձնագիր*) Armaniston fuqarolariga Armanistondan tashqariga chiqishlari yoki shxsini tasdiqlash uchun beriladigan hujjat. Armanistonning xorijdagi konsullik mansabdor shaxslari tomonidan himoyalanish huquqini beradi. Armaniston fuqarolari 2022-yildan boshlab 65 mamlakat va hududlarga vizasiz kirishgan.  Bugungi kunda arman pasportlari bilan bir qatorda arman ID kartalari mamlakat ichida shaxsni tasdiqlovchi hujjat sifatida ham qoʻllaniladi.

Koʻrinishi
----------

**Armanistonning oddiy pasporti** toʻq koʻk rangda boʻlib, old muqovasining oʻrtasida Armaniston gerbi tilla bilan bezatilgan. Հայաստանի Հանրապետություն so‘zlari „Armaniston Respublikasi" va Անձնագիր Old muqovada arman va ingliz tillarida „pasport" ham bor. Pasport berilgan vaqtdan boshlab 10 yil davomida amal qiladi, keyinchalik amal qilish muddatini yana 5 yilga uzaytirish imkoniyati mavjud. Pasport muddatini 5 yilga uzaytirish imkoniyati 2017-yilning avgustida bekor qilingan  Unda maxsus eslatmalar va vizalar uchun 32 sahifa hamda uning egasi haqida arman va ingliz tillarida maʼlumotlar mavjud.

2012-yil 1-iyundan boshlab Armaniston fuqarolarining oddiy pasportlari oʻrniga ikkita yangi ID-hujjat joriy etildi. Hujjatlardan biri ID-karta mamlakat ichida mahalliy foydalanish uchun, ikkinchi hujjat — biometrik pasport chet elga chiqish uchun ishlatiladi. Pasportdagi elektron chipda barmoq izlarining raqamli tasvirlari va pasport egasining fotosurati boʻladi. Biometrik pasportlar va eID kartalari Polsha Security Printing Works (Polska Wytwornia Papierow Wartosciowych) tomonidan ishlab chiqariladi. 

### Shaxsiy maʼlumotlar sahifasi

Armaniston pasporti quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi:

* Pasport egasining surati
* Turi
* Mamlakat kodi (ARM)
* Sarlavha / Pasport №.
* Familiya
* Berilgan ismlar
* Millati
* ugʻilgan sana
* Jinsi
* Tugʻilgan mamlakati
* Chiqarilgan sana
* Yaroqlilik muddati
* Masul organi kodi

### Pasportdan foydalanish boʻyicha cheklovlar

Artsax, Armaniston va Ozarbayjon oʻrtasida boʻlib oʻtgan birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi natijasida Ozarbayjon millatiga mansub Armaniston pasporti egalariga davlatga kirishn rad etildi. Shuningdek, pasportida Artsax Respublikasiga kirish dalolatnomasi boʻlgan chet el fuqarolarining kirishini qatʼiyan rad etadi.

### Arman ID kartasi

* Armenian ID cardArman ID kartasi

Manbalar
--------

1. ↑  „ГРАЖДАНЕ АРМЕНИИ, ИМЕЮЩИЕ ПАСПОРТА СОВЕТСКОГО ОБРАЗЦА, МОГУТ ПОЛУЧИТЬ НОВЫЕ ПАСПОРТА РЕСПУБЛИКИ АРМЕНИЯ ДО 25 НОЯБРЯ" (ru). *armenpress.am* (25-oktabr 2005-yil). 29-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-aprel 2021-yil.
2. ↑  „Validity of old-styled Armenian passports will not be extended anymore". *arka.am*. Qaraldi: 2-sentabr 2017-yil.
3. ↑  „Republika Armenii ma e-dowody i paszporty z PWPW S.A.". *PWPW.PL*.
4. ↑  PLUS journal — PLUS-daily — Project of Biometric Passports in Armenia
5. ↑  U grajdan Armenii mogut bit dva vida pasportov "Novosti Armenii kajdiy chas ::: Www.
**Armaniston togʻligi** — Gʻarbiy Osiyodagi uch togʻlikdan biri, asosan, butun Armaniston hududi va Gruziyaning janubiy qismini, qisman Turkiya va Eronni ishgʻol etgan. Armaniston togʻligi gʻarbda Kichik Osiyo togʻligiga, sharqda Eron togʻligiga qoʻshilib ketadi. Maydoni taxminan 400 ming km². Relyefi uchlamchi va toʻrtlamchi davrlarning lava tuf jinslaridan tuzilgan yassitogʻliklar, vulkan konuslari va tektonik botiqlardan iborat, bu botiqdarni burmali-palaxsali tizmalar ajratib turadi. Koʻpgina tizmalar bir qancha soʻngan vulkanlardan iborat. Eng yirik vulkanlari: Katta Ararat (5165 m), Sebelan (4821 m), Syupxan (4434 m). Xrom, mis, temir, toshkoʻmir, alunit va boshqalar foydali qazilmalari bor. Togʻlikdan Kura, Araks, Furot daryolari boshlanadi. Mineral buloqlar mavjud. Baʼzi bir botiklar koʻllar bilan band (Van, Sevan va hokazo). Eng katta botiqlari: Ararat, Arzirum, Tabriz va boshqalar Iqlimi subtropik, kontinental. Togʻlarda yiliga 300 — 800 mm, botiqlarda 150 — 300 mm yogʻin yogʻadi. Botiqlar quruq dasht va chala choʻllardan iborat, togʻ yon bagʻirlarining pastroq qismlarida keng bargli va igna bargli oʻrmonlar hamda butazorlar bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

Havolalar
---------

* Maʼlumotlar ombori Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-11-28).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Plamen Tsvetanov Getov** (bolgarcha: *Пламен Цветанов Гетов* ; 1959-yil 4-martda tugʻilgan) — bolgariyalik nafaqaga chiqqan futbolchi, hujumkor yarim himoyachi yoki hujumchi sifatida oʻynagan.

Jarima zarbasini mohir tepuvchi. Getov deyarli 20 yillik faoliyati davomida turli pozitsiyalardan koʻplab gollar urdi. Getov 1986-yilgi jahon chempionatida Bolgariyani himoya qilgan.

Faoliyati
---------

Sungurlare shahrida tugʻilgan Getov Varnada oʻsgan. Spartak Varna yoshlar akademiyasining tarbiyalanuvchisi boʻlib, u 1977-78-yilgi mavsumda ularning asosiy jamoasiga oʻtdi. U klubda 37 ta oʻyin oʻtkazib, 7 ta gol urgan va Vatev Beloslavda ijarada oʻynagan.

1980-yil iyun oyida Getov „Spartak Pleven" ga oʻtdi va u yerda sakkiz mavsum davomida 207 oʻyinda 123 ta gol urdi. 1984-85-yilgi mavsumda Getov 26 ta gol bilan A guruhining eng yaxshi toʻpurari boʻldi.

U ikki marta Bolgariya oliy ligasida g‘olib chiqqan: 1989-yilda SSKA Sofiya va 1993-yilda „Levski Sofiya" bilan. 1992-93-yilgi mavsumning eng yaxshi oʻyinchisi deb eʼlon qilindi. U 34 yoshida 26 ta gol urib, ligani eng yaxshi toʻpurarlar roʻyxatiga kirdi.

Getov oʻzining birinchi klubi bilan 39 yoshida nafaqaga chiqdi, mamlakat oliy divizionida jami 286 oʻyin oʻtkazdi va 165 gol urdi, shundan 108 tasi Plevenning „Spartak" klubiga tegishli edi.

Xalqaro faoliyati
-----------------

Bolgariya terma jamoasi uchun Getov 25 oʻyin oʻtkazdi va toʻrt bor toʻp kiritdi, 1986-yilda Meksikada boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida barcha toʻrtta oʻyinda qatnashdi va guruh bosqichida 1:1 hisobida Janubiy Koreyaga qarshi oʻyinda gol urdi.

### Xalqaro faoliyati

| # | Sana | Joy | Raqib | Hisob | Natija | Musobaqa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 1983-yil 7-mart | Yuriy Gagarin nomidagi stadion, Varna, Bolgariya | ShveysariyaShveytsariya | **1** — 1 | 1-1 | Doʻstona |
| 2 | 1985-yil 1-iyun | Vasil Levski milliy stadioni, Sofiya, Bolgariya | Yugoslaviya Yugoslaviya | **1** — 0 | 2-1 | 1986-yilgi jahon chempionati saralashi |
| 3 | 1985-yil 1-iyun | Vasil Levski, Sofiya, Bolgariya | Yugoslaviya Yugoslaviya | **2** — 1 | 2-1 | 1986-yilgi jahon chempionati saralashi |
| 4 | 1986-yil 5-iyun | Olímpico Universitario, Mexiko Siti, Meksika | Janubiy Koreya Janubiy Koreya | **1** — 0 | 1-1 | 1986-yilgi jahon chempionati |
|

Manbalar
--------

1. ↑  „Пламен Гетов - българинът, когото сравняваха с Пеле" (Bulgarian).  sportal.bg (14-aprel 2013-yil).
2. ↑  „Пламен Гетов пред Topsport.bg: Петър Жеков е моят учител" (Bulgarian).  topsport.bg (30-yanvar 2016-yil).
**Abu Abdulloh Muhammad al-Axsikatiy** (arabcha:  — Abu Abdulloh Muhammad ibn Muhammad ibn Umar al-Axsikatiy) — hanafiy faqihi.

Hayoti va faoliyati
-------------------

Movarounnahr hanafiy faqihlari ora­sida muhim o‘ringa ega. Imom-peshvo, ha­nafiy mazhabi faqihi Husomuddin Mu­hammad ibn Muhammad al-Axsikatiy tavallud topgan sana maʼlum emas. Olim 644-yil yigirma uchinchi zul-qa’da dushanba kuni vafot etgan, Yetti qozi qabris­tonida Qozixon Ustoz Muhammad ibn Muhammad al-Abdiy qabri yaqiniga dafn qilingan.

Abu Abdulloh Muhammad ibn Muhammad ibn Umar al-Axsikatiy usul al-fiqh ilmi bilimdonlaridan bo‘lib, hanafiy mazhabi usul al-fiqhiga oid „*Al-Muntaxab fӣ usӯl al-mazhab*" nomli asar yozgan. Olimning shoh asari hisoblangan mazkur kitobga Husomuddin Husayn ibn Ali as-Sig‘noqiy „*Al-Vāfӣ fӣ usӯl al-fiqh*", Abdulaziz ibn Ahmad al-Buxoriy „*At-Tahqӣq*", hanafiy faqihi Qavomuddin Amir Kotib ibn Amir Umar al-Itqoniy „*At-Tabyӣn*" nomli hamda Abdulloh ibn Ahmad an-Nasafiy maxsus sharh bitganlar. Amir Kotib sharhi Sobir Nosir Mustafo Usmon, Nasafiyning sharhi esa Salim O‘g‘ut tomonidan doktorlik ishi sifatida tadqiq etilgan hamda asar ilmiy-tanqidiy matn holida nashr qilingan. „*Al-Muntaxab*" asari 1877-yil Lakhnavda, 1907-yil Dehlida nashr etilgan.

Hozirda Abu Abdulloh Muhammad ibn Muhammad ibn Umar al-Axsikatiyning usuli fiqhga oid asarlaridan Sharq mamlakatlarida asosiy darslik, qo‘llanma sifatida foydalaniladi.

Quyida nomlari zikr qilingan asarlar ham Abu Abdulloh Muhammad ibn Muhammad ibn Umar al-Axsikatiyga nisbat berilgan: „*Miftāh al-usӯl*", „*Gʻāya at-tahqӣq*", „*Daqāiq al-usӯl va-t-tabyӣn*".

Adabiyotlar
-----------

1. O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediya­si. — Samarqand: „Imom Buxoriy xalqaro markazi", 2016. 30-31;
2. Mustafa Uzunpostalci. „Ahsîkesî". TDV İA. — İstanbul: 1989. II, 181.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abu Abdulloh Muhammad al-Varoq al-G‘unjoriy** — (?—1022) — buxorolik alloma va muhaddis.
Hazrat Abu Abdulloh Muhammad ibn Abu Bakr al Buxoriy al Varroq al G‘unjoriy hofiz (yani Qurʼonni to‘la yodlagan), olim, orif, muarrix, valiyulloh, muhaddis boʻlgan. U Xoja G‘unjoriy nomi bilan mashhur bo‘lib, „Tarixi Buxoro", „Farz amallari kitobi", „Sahobalar kitobi" asarlarining muallifi hisoblanadi. Xoja G‘unjoriyning „Buxoro tarixi" kitobi arab tilida yozilgan. Unda Imom Buxoriy hayotlariga doir boblar, shuningdek, Buxoro obidalari tarixiga doir maʼlumotlar mavjud. Xoja G‘unjoriy quydagi olimlardan hadis o‘rgangan: Abu Solih ibn Muhammad al-Xayyom, Muhammad ibn Muhammad ibn Sobir al-Buxoriy, Salx ibn Usmon, as Sullamiy, Abu Ubayd Ahmad ibn Urva al Karminiy, Muhammad ibn Hafs ibn Aslam, Ibrohim ibn Horun al-Muloximiy, Al Hasan ibn Yusuf Yaʼqub. Xoja G‘unjoriy hadis yig‘moq maqsadida boshqa shaharlarga safar qilgan. Ko‘plab tarixiy asarlarda, jumladan, Mullozodaning „Tarixi Mullozoda", Nosiriddin To‘raning „Tuhfat az-zoirin", Shamsiddin Zahabiyning (1274—1348) „Mashhur allomalar siyrati",Tojiddin as Saboqiyning (1327—1370) „At Taboqot ash Shofeʼiya va kubro", al Xabib al Bag‘dodiyning (1002—1071) „Tarixi Bag‘dod" kitoblarida Xoja G‘unjoriyning „Buxoro tarixi" kitoblaridan misollar, tarixiy dalillar keltirilgan. Lekin Xoja G‘unjoriyning mashhur „Buxoro tarixi" kitobi hozircha topilmagan. Xoja G‘unjoriy 1022 yil vafot etgan. „Tuhfat az-zoirin" asarida yozilishicha, Ismoil Samoniy mozorining janubiga qarab borilganda Hazrat Xoja G‘unjoriy qabrlari chiqadi. Hozirgi kunda Hazrat Xoja G‘unjoriy qabri Buxoro shahri Mir Do‘stim ko‘chasida joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.
2. ↑  Насир ад-Дин ал-Ханафи ал-Хасани ал-Бухари*. Тухфат аз-заирин («Подарок паломникам») Автор перевода с таджикско-персидского, предисловия и комментариев: Халим Тураев*. Toshkent: Splendid Idea, 2021 — 204 bet.
**Deryayev Xidir** (1905, Mari viloyati Egriguzar qishlogʻi — 1987, Ashxabod) — Turkmenistan xalq yozuvchisi (1967). Turkmaniston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1969). Toshkentdagi maorif instituti (1926) va Oʻrta Osiyo davlat universitetini tugatgan (1931). Ashxobod pedagogika institutida oʻqituvchi (1931), kafedra mudiri (1938). Turkman mumtoz adabiyotini tadqiq etish va nashr qilishda faol qatnashgan, birinchi boʻlib turkman tili darsligini yaratgan. Ilk sheʼrlarini Toshkentda yozgan. "Amudaryo" dostoni (1928) Turkmanistonda suv muammosiga bagʻishlangan. "Afsusmi yo maslahat" dostoni (1929) odob-axloq mavzuida. "Qonli panja" (1937) asari turkman adabiyotidagi dastlabki realistik romandir. Yozuvchi uni qayta ishlab, 2—4 qismlarini yozib, "Qismat" nomi bilan chop ettirgan (1960—71). "Boʻron" (1974) romani, "Qismat" (1962, roman asosida), "Mehri" (1964), "Xoʻjanafas" (1969) dramalari muallifi. "Qismat" romanining 1—2 kitoblari P. Krdirov tarjimasida oʻzbek tilida nashr qilingan (1967, 1972).

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dok-puding** (angl. *Dock* *pudding*) — Gʻarbiy Yorkshirga xos boʻlgan ingliz taomidir, u asosan Kalder vodiysida tayyorlanadi. Uning asosiy tarkibiy qismlariga bolshaya zmeyevika barglari (baʼzan „nejniy shavel" yoki „strastosvet" deb ataladi, garchi u Shovul turkumiga kirmasa ham), joʻxori uni, qichitqi oʻti, piyoz va taʼbga koʻra ziravorlar kiradi. Boshqa ingredientlar ham qoʻshiladi. Dok-puding retsepti oiladan oilaga farq qiladi. Anʼanaga koʻra, „puding" bekon bilan birga tovada qovuriladi. 1971-yildan beri Mitolmroyd qishlogʻidagi mahalliy jamoatchilik markazida har yili dok-puding boʻyicha jahon chempionati oʻtkaziladi, gʻolibga kumush kubok tantanali ravishda topshiriladi.

Dok-puding dastlab eng kambagʻal dehqonlarning taomi boʻlgan, bahorda, dehqonlar don zaxiralari tugab qolganda, birinchi pishgan oʻtlardan tayyorlaganlar. Bugungi kunda dok-puding asosan Kalder vodiysi bilan bogʻliq boʻlsa-da, tarixan oʻxshash taomlar, xususan, qichitqi oʻtli pirog yoki pijma pirogi, jumladan, Angliya shimolida ham koʻproq tarqalgan.

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* Devidson, A. (2006). Jaine, T. (Tahr.), The Oxford Companion to Food, Oksford universiteti nashriyotida „Dock puding" lugʻat yozuvi.

Havolalar
---------

* Mytholmroyd.net
* Yangiliklar — Dockdan puding uchun retsept
* Love food.com — Dock Puding
* Angliya taomlari loyihasi — Dock Puding
**Gadgor** - Pokistonning Sialkot tumanidagi Pasrur Tehsildagi qishloq. Gadgor yaqinidagi shaharlarga Behrampur, Jahar, Joshan, Chobara, Gillan Vala, Chavinda, Kotli Muglan va Filura kiradi. Uning geografik koordinatalari 32° 24' 0" shimoliy, 74° 46' 0" sharqiy kenglikda joylashgan.  Gadgor Chawinda va Kingrah sektorlarining markazida joylashgan.

Gadgor 1947- yilda Hindiston-Pokiston bo'linishidan oldin yaxshi tashkil etilgan qishloq edi. 1965- yil avgustidan oldin Pokiston armiyasi Pokiston hududiga o'tib borayotgan Hindiston armiyasidan himoya qilish uchun hudud aholisini boshqa joylarga ko'chirdi. 1965- yilgi urush Ikkinchi jahon urushidan keyingi eng yirik tank janglarining guvohi bo'ldi. Hindistonning Chavinda jangidagi 1-zirhli diviziyasi va yordamchi bo'linmalari boshchiligidagi hujumi Chavinda sektoridagi 6-zirhli diviziya (sobiq 100-mustaqil brigada guruhi) tomonidan to'xtatildi. Pokiston Hindiston Chavindada 120 tankni yo'qotganini da'vo qildi. Gadgor qishlog‘ida 1965-yilgi urush yodgorliklari hamon saqlanib qolgan.

1. ↑  „Gadgore".  Wikimapia.org. Qaraldi: 11-yanvar 2015-yil.
2. ↑  „Gadgor Map - Pakistan Google Satellite Maps".  Maplandia.com. Qaraldi: 11-yanvar 2015-yil.
3. ↑  „Where is Gadgor in Punjab, Pakistan Located?".  Gomapper.com. Qaraldi: 11-yanvar 2015-yil.
**Gadelsha** (boshqirdcha: *Ғәҙелша*) — Janubiy Uraldagi sharshara, Boshqirdiston Respublikasi (Rossiya) hududida joylashgan. U Irendiq togʻ tizmasining etaklarida oqib oʻtuvchi Xudolaz daryosining yuqori oqimida joylashgan. Sharsharaning umumiy balandligi 15 m dan oshadi, bu koʻrsatkichga koʻra Gadelsha koʻrsatkichkaliga koʻra Boshqirdistondagi eng baland sharshara sifatida tan olingan.

1965-yil 17-avgustda u gidrologik tabiat yodgorligi deb e'lon qilindi. Mashhur sayyohlik joylariga tegishli. U **Tuyalyas**, **Tuyalas**, **Tualyas** va **Ibragimovskiy sharsharasi** mahalliy nomlari bilan ham tanilgan. Birinchi uchta variant Xudolaz daryosining boshqirdcha nomidan kelib chiqqan.

Joylashuvi
----------

 Gadelshaning pastki qismi
Maʼmuriy jihatdan Gadelsha sharsharasi Boshqirdistonning Baymak tumanida, Baymak oʻrmon xoʻjaligi yerlarida joylashgan. Xuddi shu nomdagi qishloq ilgari sharsharadan 6,5 km janubi-gʻarbda joylashgan edi (hozir tashlab ketilgan), sharsharadan 4 km janubi-gʻarbda Abzakovo qishlogʻi joylashgan. Bundan tashqari, sharsharadan 1,5 km uzoqlikda Boshqird mis-oltingugurt zavodining dam olish markazi qurildi.

Gidrologiya
-----------

 Hudolaz sharshara ostidagikichik sharshara
Sharshara Uralning daryosining oʻng irmogʻi boʻlgan Xudolaz daryosining oqimidan hosil boʻlgan. Gadelsha kaskad tipidagi sharsharalarga mansub boʻlib, uchta qirradan iborat. Sharsharaning umumiy balandligi 15 m dan oshadi, bu koʻrsatkichga koʻra u Janubiy Uraldagi eng baland sharshara. Sharsharaning birinchi qirrasi mayin boʻlib, balandligi 1,2 m dan oshmaydi, suv undan egilgan truba kabi oqadi. Har birining balandligi 7 m boʻlgan ikkinchi va uchinchi togʻaylar ikkalasi ham tik, ulardan oqib oʻtadigan suv alohida soylarga boʻlinadi. Koʻpgina togʻ sharsharalarida boʻlgani kabi, Gadelshning oqimi yil vaqtiga qarab juda katta farq qiladi. Qishda bu sharshara muzlab qoladi. U orqali eng katta suv bahorda, choʻqqilarda qor erishi bilan oʻtadi, bu vaqtda sharshara ayniqsa xushmanzara. Yoz va kuzda undagi suv oqimi ancha kam, yozda oqim tezligi 10 l/s ni tashkil qiladi

Galereya
--------

* Sharshava mavsumlarda
* aprelaprel
* maymay
* iyuniyun
* iyuliyul
* sentabrsentabr

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  *Н. Рундквист, О. Задорина.* „Гадельша // Урал. Иллюстрированная краеведческая энциклопедия. — Издательство «Квист», 2013." (ru). *quist.pro*. 27-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-aprel 2021-yil.
2. ↑
3. ↑

Havolalar
---------

* Водопад Гадельша YouTubeda
* Путешествие на водопад Гадельша весной YouTubeda
Beni Mellal qal'asi
**Béni-Mellal —** Marokashning Béni Mellal-Khénifra mintaqasida joylashgan provinsiya hisoblanadi. 2004-yildagi statistik maʼlumotlarga koʻra, aholi soni 946 018 kishi edi.

Geografiyasi
------------

Beni Mellal viloyati Atlas togʻlaridagi, dengiz sathidan 400-600 metr balandlikda joylashgan plato boʻlib, 2460 metr (Ighnayen togʻi) va 2240 metr (Tassemit togʻi) koʻtarilgan togʻlar bilan joylashgan. Noyabrdan aprel oraligʻida baland togʻlar qor bilan qoplanadi.

Beni Mellal provinsiyasi kontinental iqlimga ega boʻlganligi uchun, yogʻingarchilik miqdori yiliga qarab 350 dan 650 mm gacha oʻzgarib turadi. Noyabr - eng yomgʻirli oy hisoblanib, yillik yogʻingarchilikning deyarli 25% shu oyda boʻladi. Qishda platoda qor kam uchraydi. Platoda haddan tashqari harorat 2005-yil yanvar oyida -6°C gacha, 2007-yil iyul oyida esa 47°C gacha kuzatiladi. Yoz odatda juda issiq boʻladi, chunki *chergui* deb nomlanuvchi sharqiy yoki janubi-sharqiy shamollar Sahroi Kabirni uchirib oʻtib, haroratni 40°C darajadan yuqoriga koʻtaradi. Issiq toʻlqinlar baʼzida kuchli momaqaldiroq bilan yakunlanadi.

Aholi punktlari
---------------

Yirik shahar va qishloqlar: 

* Aghbala
* Beni Mellal
* El Ksiba
* Kasba Tadla
* Oulad M Barek
* Oulad Yaich
* Sidi Jaber
* Zaouiat Cheikh

Boshqa shaharlar va aholi punktlariga quyidagilar kiradi:

* Tartemat

Manbalar
--------

Turkumlar
---------
Bengal genotsidi — 1971-yil 25-martdan 16-dekabrga qadar muddat davomida Sharqiy Pokistonda (hozirgi Bangladesh) Pokiston islom respublikasi rahbariyati tomonidan uyushtirilgan qonli qirgʻin.
Bangladeshdagi genotsid 1971-yil 25-martda „Projectlight" harbiy operatsiyasining boshlanishi bilan boshlandi. Gʻarbiy Pokiston hukmronlik qilgan Pokiston hukumati Sharqiy Pokistonda bengallarning o‘z taqdirini o‘zi belgilash haqidagi chaqiriqlarini bostirish uchun harbiy repressiyani boshladi. Toʻqqiz oy davom etgan Bangladesh ozodlik urushi davomida Pokiston Qurolli Kuchlari aʼzolari va „Jamoati Islomiy"ning Pokiston tarafdori islomiy qoʻshinlari tomonidan 300 mingdan 3 mln.gacha bengallar qirib yuborilgan. Bengal tadqiqotchilari maʼlumotlariga koʻra, bu qirgʻin Ikkinchi jahon urushidagi „Xolokost"dan keyingi eng yirik genotsiddir.

  

Fayl:Human Remains and War Materiel from 1971 Genocide - Liberation War Museum - Dhaka - Bangladesh.jpgB
1971-yilgi Bengal genotsididan qolgan inson qoldiqlari. Ozodlik urushi muzeyi. Dakka shahri
**Gemoftalm** (yun. haima - qon va ophthalmos — koʻz) — koʻz soqqasining ichiga qon quyilishi. Gemoftalm koʻz shikastlanganda va organizmning umumiy kasalliklari (gipertoniya, qandli diabet, ateroskleroz, buyrak va qon kasalliklari) oqibatida roʻy beradi. Bemor koʻz oldi qorongʻilashib, koʻrmay qolganini sezadi. Koʻzning shishasimon tanasiga quyilgan qon juda ham sekin soʻriladi. Shishasimon tananing xiralashishi, toʻr pardaning koʻchishi, koʻz ichi bosimining ortishi sababli koʻrish oʻtkirligining pasayishi Gemoftalmning asoratlari hisoblanadi. Davo Gemoftalmga sabab boʻlgan kasallikni bartaraf etishdan iborat. Qonning soʻrilishini tezlashtirish uchun fermentlar va biogen stimulyatorlar buyuriladi. Qon butunlay yoki qismai soʻrilishi mumkin, zarur boʻlganda qonning soʻrilmay qolgan qismi jarrohlik usuli bilan olinadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Gemofiliya** (qadimgi yunoncha: *αἷμα* [gemo] - qon va qadimgi yunoncha: *φιλία* [philia] — moyillik), toʻxtamasdan qon oqishi — qon oqishiga moyillik bilan ifodalanadigan irsiy kasallik. Qon plazmasida qonning ivishi uchun zarur boʻlgan omillar yetishmasligi sabab boʻladi. Gemofiliya asosan erkaklarda uchrasa ham onadan oʻtadi, yaʼni buvadan nabiraga sogʻlom qizi orqali oʻtadi. Gemofiliya belgilari yoshlikdanoq paydo boʻlib, bola ulgʻaygan sari kamayib boradi. Bemor lat yeganida terisi ostiga, muskuli orasiga va boʻgʻimiga koʻp qon quyiladi; tilini tishlab olganida, tishini oldirganida va b. hollarda ham juda koʻp qon oqib, hayoti xavf ostida qoladi. Yirik boʻgʻimlar (tizza, boldirpanja boʻgʻimi)ga qon quyilib, ularda kuchli oʻzgarishlar sodir boʻladi. Qon ivishining buzilishi Gemofiliyani boshqa xil qon oqishlardan ajratib turadigan asosiy belgidir: bemorning venasidan qon olib probirkaga solib qoʻyilsa, soatlab ivimaydi. Bunga bemor qonida oqsil modda, yaʼni antigemofil globulin yetishmasligi sabab boʻladi. Gemofiliyaning A, V yoki Kristmas kasalligi va S (haqiqiy Gemofiliya deb hisoblanmaydi) xillari bor. Bemor oʻzini har xil shikastlardan ehtiyot qilishi kerak. Davosi: yangi olingan qon yoki plazma quyiladi; bemorga toʻgʻridantoʻgʻri donordan qon quyish, sogʻlom odam plazmasidan tayyorlangan konsentratlarni qoʻllash yaxshi naf beradi. Zarur hollarda jarrohlik usuli qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gemolitik anemiya -** eritrotsit(qizil qon tanachalari) larning irsiy, turli anormal shakllarga ega boʻlishi natijasida kapillarlardan oʻtayotganda tez parchalanish hodisasi natijasida yuzaga keladigan kamqonlik turi. Gemolitik anemiyada qizil qon tanachalarining parchalanishi asosan taloqda amalga oshadi. Eritrotsitlar soni normal yoki baʼzi gemolitik kasalliklarda bir qancha yuqori boʻlsada, ularning hayot davomiyligi qisqa boʻladi va parchalanishi hosil boʻlishidan tezroq boradi. Gemolitik anemiyaning bir qancha turlari maʼlum boʻlib, ularga irsiy sferotsioz, oʻroqsimon anemiya, eritroblastoz kabilar kiradi.

### **Irsiy sferotsioz**

**Irsiy sferotsiozda** qizil qon tanachalari kichik va sferik shaklda boʻladi. Bu hujayralar siqilishlarga bardosh berolmaydi, chunki ular normal RBC lar kabi "sumka" tuzilishiga ega emas. (*yaʼni harakatlanayotganda qon tomir holatiga koʻra shaklini oʻzgartirolmaydi*).

### **Oʻroqsimon anemiya**

Oʻroqsimon anemiyada eritrotsit tuzilishi va uning tomir devorida tiqin hosil qilishi
**Oʻroqsimon anemiya** Gʻarbiy Afrika va Amerika qora tanlilarining 0,3-1% i qonida gemoglobinning anormal S turi boʻladi. Bunda gemoglobinning betta zanjirida oʻzgarish mavjud boʻlib, *glutamat oʻrniga valin* kelishi bilan bogʻliq. Bu gemoglobin past konsentratsiyali kislorodli muhitda *uzun zanjirli kristal* holiga keladi. Bu kristallar hujayrani oʻroqsimon shaklda choʻzadi va choʻzilish hisobiga hujayraning moʻrtlashishidan tashqari, oʻroqsimon hujayra qon tomirlarda tiqinlar hosil qilishi mumkin. Natijada bemorlarda oʻroqsimon "krizis"lar kuzatiladi.

### **Eritroblastoz fetalis**

**Eritroblastoz fetalis** homila RBClaridagi rezus omil positiv (Rh+) onadagi rezus omil negativ (Rh-) boʻlganda, ona organizmi tomonidan *Rh+ RBClar* antigen hisoblanadi va onaning antitelolari xujumiga uchraydi. Natijada hujayralar qobigʻi moʻrtlashadi va tez yorilish (gemoliz) kuzatiladi. Oqibatda homila anemiya bilan tugʻiladi. Juda koʻplab parchalangan hujayralarning oʻrnini bosish uchun suyak koʻmigidan yangi RBClar bilan birgalikda blast hujayralar ham chiqarildi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Indu Khurana, Arushi Khurana: Textbook of medical physiology; 2nd edition, 2009.
2. 1 2 3  Artur Guyton, John Hall: Textbook of

medical physiology; 14th edition, 2020.
3. 1 2 3  Linda Costanzo: Medical physiology; 6th

edition, 2018.
**Razyad 102**-Qozogʻistonda joylashgan Akmolin viloyatining Arshalinskiy tumanidagi razyad. Jibek jola qishloq okrugining bir qismi. KATO kodi 113433400.

Geografiyasi
------------

Razryad tumanning gʻarbiy qismida, tuman maʼmuriy markazidan taxminan 44 kilometr shimoli-gʻarbda — Arshali qishlogʻida, qishloq okrugining maʼmuriy markazidan 6 kilometr janubda — Jibek Joli qishlogʻida joylashgan.

Dengiz sathidan balandligi 399 metr  .

Eng yaqin aholi punktlari: janubi-gʻarbda Kuigenjar qishlogʻi, janubda Jibek Joli qishlogʻi.

Janubiy Sibir temir yoʻli razryad orqali oʻtadi.

Aholisi
-------

1989-yilda razryad aholisi 12 kishidan iborat boʻlgan (ulardan 75% qozoqlar).

1999-yilda aholisi 32 (15 erkak va 17 ayol) edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, razryadda 45 kishi (23 erkak va 22 ayol) yashagan .

Manbalar
--------

1. ↑  „База КАТО".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 27-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-fevral 2013-yil.
2. ↑  „× Raz"yezd Nomer Sto Dva". *www.geonames.org*. 12-iyun 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyun 2022-yil.
3. ↑  „Итоги Всесоюзной переписи населения 1989 года по Казахской ССР. Том 3". 11-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyun 2022-yil.
4. 1 2  „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 13-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
**Asl qora**, Kizlyar qorasi, Prosko-veysk qorasi– oʻrtapishar vinobop uzum navi. Xalq seleksiyasi yoʻli bilan Shimoliy Kavkazda chiqarilgan. Tupi kuchli oʻsadi. Bargi oʻrtacha kattalikda, besh boʻlakchali, arra tishli, orqasi bir oz tukli. Guli ikki jinsli. Uzum boshi oʻrtacha, si-lindr-konussimon, vazni 150 – 250 g, shingil va gʻujumlari oʻrtacha tigʻiz. Gʻujumi dumaloq, koʻk-binafsha, kattaligi oʻrtacha (16 – 18 mm). Eti pushti, shirin, sersuv (tarkibida 27% gacha qand bor). Asl qora kurtak yozgandan boshlab faol harorat yigʻindisi 2890°da 140 kunda pishadi. Hosildorligi 100– 120 s/ga. Asosan, Shimoliy Kavkazda rayonlashtirilgan. Oʻzbekistonda Toshkent va Sirdaryo viloyatlarida ekiladi. Spirti past qizil vi-nolar va sharbatlar tayyorlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Asl qora" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oldi-sotdi** (huquqda) — fukarolik huquqiy munosabatlarida keng tarqalgan shartnoma. Uning asosiy vazifasi tovar-pul almashinuvini amalga oshirishdir. O.-s. shartnomasiga muvofiq, 1 taraf—sotuvchi 2taraf—sotib oluvchiga tovarni mulk qilib topshirish majburiyatini oladi, 2taraf (sotib oluvchi) esa tovarni qabul qilish va uning haqini toʻlash majburiyatini oladi.

O.-s. shartnomasi kadim zamonlardan kishilar oʻrtasida keng qoʻllaniladigan shartnomalar sirasiga kiradi. U taraflarning maxsus (ogʻzaki yoki yozma) kelishuvi asosida amalga oshiriladi. Tovar bu shartnomaning predmeti hisoblanadi. Tovar-ashyolar. koʻchar va koʻchmas mol-mulk, qimmatlp qogʻozlar, mulkiy huquqlar hamda pul shartnoma predmeti boʻladi. Fuqarolar, yuridik shaxslar va davlat shartnoma subʼyektlari hisoblanadi. O.-s shartnomasining asosiy shartlarp: taraflar, predmet, baho, taraflarning huquq va majburiyatlari, shartnoma shartlarini buzganlik uchun taraflarning javobgarligidir. O.-s. shartnomasining chakana O.-s, mahsulot yetkazib berish, kontraktatsiya (qarang Kontraktatsiya shartnomasi), energiya taʼminoti, koʻchmas mulkni sotish kabi turlari mavjud.

Koʻpgina davlatlarda O.-s. fuqarolik kodeksi va boshqa qonun hujjatlari talablari asosida amalga oshiriladi. Ichki, shuningdek, xalqaro bozorda ham turli tovarlar O.-s.siga oid operatsiyalarni mukammal tartibga soluvchn maxsus savdo (tijorat) kodekslari mavjud.

Oʻzbekiston Respublikasi FK da Oldi-sotdi shartnomasining turli jihatlari va uning shartnoma taraflarining huquqlari, majburiyatlari va javobgarligini aniq koʻrsatgan holda amalga oshirilishiga oid qonun talablari katʼiy belgilangan. Xorijiy yuridik va jismoniy shaxslar, shuningdek, chet el davlatlari ishtirokida amalga oshiriladigan O.-s. operatsiyalari Oʻzbekiston Respublikasining chet el investitsiyalari toʻgʻrisidagi qonunchiligi, Oʻzbekiston Respublikasining xorijiy davlatlar va xalqaro tashkilotlar bilan tuzgan ikki tomonlama va koʻp tomonlama bitimlari bilan tartibga solinadi.

Sayd Gʻulomov, Nurillo Imomov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Samuil Yakovlevich** (1887.22.10, Voronej - 1964.4.7, Moskva) — rus shoiri, 20-asr rus bolalar adabiyoti asoschilaridan. M.ning "Jek qurgan uy", "Bolalar qafasda", "Ahmoq sichqoncha haqida ertak" sheʼriy kitoblari 1923-yilda nashr qilingan. M. 1933-yilda "Mister Tvister" hajviy pamfletini yaratdi. "Nomaʼlum qahramon haqida hikoya" romantik dostoni (1938)da yangi davr qahramonlarining jasorati ifodalangan. "Harbiy pochta" (1944), "Har xil rangli kitob" (1947), "Yil boʻyi" (1948), "A dan Ya gacha zavqli sayohat" (1953) sheʼriy kitoblarida bolalarning oʻziga xos tabiati, adabiyot haqidagi falsafiy fikrlari oʻz ifodasini topgan. Uning "Un ikki oy", "Aqlli asar", "Mushukvoyning uyi" ertak-pyesalari mashhur. M. "Hayot boʻsa-gʻasida" avtobiografik qissasi (1960) va "Tarbiyaviy soʻzlar bilan" maqolalar toʻplami (1961), "Tanlangan sheʼrlar" (1962) asari muallifi. Asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Manbalar
--------

* Sheʼr va ertaklar, T. 1959; Yongʻin, T. 1959; Styopa amaki, T. 1960; Ahmoq sichqoncha haqida ertak, T. 1961.

Adabiyot
--------

* Smirnova V. S. Ya. Marshak, M. 1954; Galanov B. Ye. S.Ya.Marshak. Jizn i tvorchestvo, 4 izd. M. 1965; S ar no v B. Samuil Marshak (ocherki poezii), M. 1968.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 
Andoza:DEAULTSORT:Marshak, Samuil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vallisneriya**, suvyaproq (Vaillisneria) — suvguldoshlarga mansub koʻp yillik oʻsimliklar turkumi. Suv ichida usadi. Bargi ingichka, tasmasimon, uz. 75 sm ga yetadi. Gullari mayda, ikki uylik. Changchi gullari dastlab suv ichida rivojlanadi, keyinroq uzilib suv yuzasiga koʻtariladi. Urugʻchi gullarining gulbandlari dastlab spiral shaklda oʻralgan boʻlib, keyinchalik choʻzilishi tufayli suv yuzasiga koʻtarilib changlanadi. Changlangan gulning gulbandi yana qisqarib oʻraladi va suv ostiga choʻkib, meva tugadi. Spiral V. (V.spiralis), odatda, oqmas va tinch oqadigan chuchuk suvlarda 1 m gacha chuqurlikda uchraydi. Oʻrta Osiyo, Yevropa va Osiyoning chuchuk suvli havzalarida tarqalgan. Yozning ikkinchi yarmida gullaydi. Spiral V. ildiz otadigan novdalari yordamida vegetativ koʻpayadi. Koʻpincha akvariumlarda koʻpaytiriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Verakrus (maʼnolari).

**Verakrus**— Meksika sharqidagi shahar, Verakrus shtatida. Meksika qoʻltigʻi sohilidagi port. Aholisi 439 ming kishi (1990). Transport tuguni. Savdo markazi. Mamlakatga chetdan keltirilgan yuklarning deyarli hammasi V. porti orqali oʻtadi. V. orqali chetga kofe, tamaki, teri mahsulotlari chiqariladi. Metallurgiya, qismlardan avtomobil yigʻish, tamaki, kemasozlik, ip gazlama, alyuminiy, oziq-ovqat sanoati rivojlangan. Neft, neft kimyosi va choksiz quvurlar zavodlari, shahar yaqinida TES bor. V. ga 1519 yilda asos solingan. Meʼmoriy yodgorliklardan San-Xuan de Ulua qalʼasi (1528— 17-asr), Ayuntamento ratushasi (1627 yildan qurila boshlangan), 18-asr cherkovi saqlangan. Dengiz kurorti; turizm rivojlangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gazanda**, qichitqi oʻt (Urtica L.) — 1) gazandadoshlar oilasiga mansub koʻp yillik yoki bir yillik oʻtlar turkumi. Barglari arra tishli, bulaklarga boʻlingan, qarama-qarshi joylashgan. Barglari va poyasi qichitqi tuklar bilan qoplangan. Gullari juda mayda, bir jinsli, barg qoʻltigʻidagi boshoqsimon toʻpgullarga yigʻilgan. Mevasi yongoqchasimon. Shim. kamroq Jan. yarim sharda hamda tropiklarda 40—50 turi tarqalgan. Oʻzbekistonda bitta turi bor. Soya, zah yerlar, dal al ar, bogʻlar va b. yerlarda usadi. Bu turdan tibbiyotda qon toʻxtatuvchi vosita sifatida foydalaniladi. Yosh novdalari isteʼmol qilinadi. Poyasidan arqon, dagʻal mato tuqishda ishlatiladigan iplar tayyorlanadi; 2) zoologiyada suvda va quruqlikda yashovchilar bilan sudralib yuruvchilarning umumiy nomi (qarang Sudralib yuruvchilar), jonli tidda, kaltakesak, ilon, hasharotlar va urgimchaksimonlar singari badburush, yirtqich, zaharli yoki badboʻy maxluqlarga nisbatan ishlatiladigan soʻz.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gaz termometr** — temperaturani oʻlchash asbobi. Ishi ideal gaz bosimi r yoki hajmi Vning temperaturaga bogʻliqligiga asoslangan: pV=RT (R — gaz doimiysi). Temperatura shkalalarini tuzish temperaturani Gaz termometr vositasida oʻlchashga asoslangan. Gaz termometrdan Xalqaro amaliy temperatura shkalasining reper (tayanch) nuqtalarini aniqlashda birlamchi temperatura asbobi sifatida foydalaniladi. Odatda doimiy hajmli Gaz termometrdan foydalaniladi; unda temperaturaning oʻzgarishi gaz bosimining oʻzgarishiga mutanosib yuz beradi. Gaz termometr vositasida temperatura 2 dan 1300 K gacha oraliqda oʻlchanadi. Bunda erishish mumkin boʻlgan aniqlik 3-10—3—2-10—z Kni tashkil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gaz generatori** (gaz... va lot. generator — hosil qiluvchi) — 1) aso-san qattiq va suyuq yoqilgʻilardan yonuvchi gaz hosil qiladigan apparat. G.g.ning transport va muqim (statsionar) turlari bor. Transport G.g.da oʻtin, pistakoʻmir, antratsit va torf kabi qattiq yoqilgʻilardan avtomobil va traktorlarning dvigatellari uchun yonuvchi gaz olinadi. Muqim G.g. qizitish, pishirish va eritish pechlari oʻrnatilgan sanoat korxonalari uchun gaz ishlab chiqaradi. G.g. koʻpincha ichki devorlari oʻtga chidamli gʻishtdan teriladigan shaxtadan iborat boʻladi. Bu shaxtaga yuqoridan yoqilgʻi solib turiladi, pastdan havo yuboriladi, yoqilgʻi qatlamini kolosnikli panjara koʻtarib turadi. G.g.ning ishi yonilgʻini yuqori temperaturalarda havoda oksidlashga va suv bugʻida oksidlashga asoslangan. Bosim ostida va bugʻkislorod aralashmasidan foydalangan holda koʻmirdan tarkibida 15% gacha metan boʻlgan shahar gazi hosil boʻladi; 2) suyuqlikli raketa dvigateli generator i — yoqilgʻi yoki uning komponentlari yonishi yoki parchalanishi (termik, katalitik va h.k.) hisobiga qaynoq gaz (temperaturasi 200—900°) ishlab chiqariladigan apparat. Bunday gaz turbonasos ag-regatini harakatga keltirish uchun ish jismi hisoblanadi. Bunday G.g.ning asosiy ish organlari — aralashtirish kallagi va kallak.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gazdan qutqaruv ishlari** - zaharli gazlar ajralishi, portlash va yongʻin chiqishi xavfi boʻlgan sanoat korxonalarida ish xavfeizligini taʼminlashga doyr tadbirlar majmui. Gaz bilan bogʻliq falokatlarning oldini olish, avariya yuz berganda uning oqibatlarini tugatish, sanoat bino-lari havosidagi zararli va xavfli aralashmalar miqdorini oʻlchab turish, gazdan muhofaza qilish va qutqarish vositalarining holatini nazorat qilish, korxona xodimlarini bunday vositalardan foydalanish qoidalari bilan tanishtirish va b. tadbirlarni oʻz ichiga oladi. Bu tadbirlarni amalga oshirish maxsus xizmatlar: gazdan qutqarish st-yalari va koʻngilli gazdan qutqarish drujinalari zimmasiga yuklanadi. Gazdan qutqarish st-yalari respiratorlar, havo apparatlari, gazniqoblar, kislorod yostiqlari va b. ehti-yot vositalari bilan taʼminlanadi. Avariyalarning oldini olish va oqibatlarini tugatishda xuddi konlardagi qutqarish ishlarida qoʻllana-digan tadbirlar va vositalardan foydalaniladi (qarang Konda kutkaruv jihozlari).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Gaz karotaji** — neft va gaz konlarini topish usuli. G. k. burgʻilashda ishlatiladigan gilli qorishma, baʼzan kernda gazeimon va yengil suyuq uglevodorodlar miqdori va tarkibini muntazam aniqlab borish yoʻli bilan bajariladi. Kern olib burgʻilashda G.k. kernda bajarilishi ham mumkin. G. k. sanoatda 1940-yillar avvalidan tadbiq etila boshladi. Neft va gazli qatlamlar orqali quduq kovlanayotganda uglevodorodlar burgʻilash qorishmasiga aralashib u bilan birga yer yuzasiga chiqadi. Burgʻilash qorishmasidan ajratib olingan gaz oʻrganiladi. Olingan maʼlumotlar asosida diagramma tuziladi. Diagramma burgʻi qudugʻi kesmasini boshlanishidan oxirigacha boʻlgan oraligʻidagi uglevodorodning tarkibi va miqsori oʻzgarishini yaqqol koʻrsatadi. Diagramma yordamida neft yoki gazli qatlamning joylashgan chuqurligi aniqlanadi.

G. k. da maxsus avtomashinalarga oʻrnatilgan st-yalarda turli asboblar yordamida burgʻi qudugʻining chuqurligi kovlanish tezligi, burgʻilash qorishmasining sirkulyatsiyasi, quduqda neft bor-yoʻqligi va u qanday chuqurlikda joylashganligi kuzatiladi. Burgʻi qudugʻining kovlanish tezligi va chuqurligini hisobga olgan holda maʼlumotlarga oʻzgartishlar kiritib boriladi. Bular neft va gaz uyumlarining joylashgan chuqurligini aniq belgilashga imkon beradi. G. k. shuningdek quduq kovlash toʻxtatilgandan keyin ham davom ettiriladi. Burgʻilash qorishmasining neft va gaz uyumlari bor joylardagi qismi uglevodorodlarga boyiydi. Keyin burgʻilash qorishmasining odatdagi sirkulyatsiyasi boshlanadi (burgʻilash paytidek) va G.k. bajariladi. Natijada suyuqlikning uglevodorodlarga boyigan intervali aniqlanadi. Burgʻi qudugʻining chuqurligi va burgʻilash qorishma sirkulyatsiyasini hisobga oluvchi tuzatishlar kiritilib quduq kesmasi boʻyicha neft gaz uyumlarining joylashgan oʻrni aniqpanadi. Koʻmirli qatlamlarning gazliligini oʻrganishda G. k. kam qoʻllaniladi va asosan yonuvchi massa birligida metanning miqdorini aniqlashda foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mahakoshal** yoki **Mahakaushal** Hindistonning markaziy qismi hisoblanadi. Mahakoshal Hindistonning Madhya Pradesh shtatidagi Narmada daryosi vodiysining yuqori yoki sharqiy oqimidan joy olgan. Jabalpur mintaqadagi eng katta shahar. Nimar viloyati gʻarbda, Narmada vodiysining quyi oqimida joylashgan.

Mahakoshal hozir hind tilida so'zlashadigan hudud hisoblanib, u Gondi, Pardxan va Bxariya kabi dravid tillarining vatani bo'lsa ham Gondi keng miqyosda foydalanganligi sababli mintaqani Gondi tilida so'zlashuvchilar Gondvana deb ham ataydilar. Mintaqada ishlatiladigan boshqa tillar bagheli va marathi tillarini o'z ichiga olgan.

Geografiya
----------

Vindxya tizmasi mintaqaning shimoliy chegarasini tashkil qiladi. Vindxya tizmasidan shimolda shimoli-g'arbda Malva, shimolda Bundelkand va shimoli-sharqda Bagelxand viloyatlari joy olgan. Chhattisgarh shtati sharqda va Maxarashtra shtatining Vidarbha mintaqasi janubda Satpura tizmasi bo'ylab joylashgan. Mintaqaning shaharlari va tumanlari orasida Jabalpur, Shahdol, Katni, Chhindwara, Narsinghpur, Mandla, Dindori, Seoni hamda Balaghatlar bor .

Tarixi
------

Hududni egallagan sulolalar orasida Gondlar, Kalachuri, Satavahanas va Marathalar mavjud. Britaniya davrida Raj Mahakoshal ikkita alohida til mintaqasini o'z ichiga olgan Markaziy viloyatlarning bir qismidir.. Mahakoshal (Hind va Gondi ) hamda Vidarbha (Marathi). Ikki til mintaqasi mintaqaviy va madaniy tafovutlar tufayli birlik sifatida to'liq birlasha olmaydi.

Alohida davlatga bo'lgan talab
------------------------------

Bu tan olinmagan va rivojlanmaganligi sababli bo'linmagan Madhya Pradeshdan juda ko'p talab qilinadigan davlatdir. Deputat Oliy sudi advokatlar kengashi tomonidan Mahakaushal va Bundelkandning 25 ta tumanlardan iborat yangi "Revaxand" shtatini tashkil etish talabi bilan tashabbus boshlanadi.

Yana qarang
-----------

* Markaziy viloyatlar
* Maxakoshal Express
* Hindistonning tavsiya etilgan shtatlari va hududlari

Manbalar
--------

1. ↑  Hunter, William Wilson, Sir, et al. (1908). *Imperial Gazetteer of India*, Volume 6. 1908-1931; Clarendon Press, Oxford.
2. ↑  Raghaw Raman Pateriya, *Provincial Legislatures and the National Movement*. Northern Book Centre, 1992. pg. 9
Andoza:Historical regions of North IndiaAndoza:Proposed states and territories of IndiaKoordinatalari: 23°09′N 79°56′E﻿ / ﻿23.150°N 79.933°E﻿ / 23.150; 79.933GOKoordinatalari: 23°09′N 79°56′E﻿ / ﻿23.150°N 79.933°E﻿ / 23.150; 79.933GO
**Mahalliy bozor** — ayirboshlash miqyosi jihatidan muayyan mamlakatning davlat chegaralari doirasi bilan cheklangan shahar, tuman, viloyat hududlaridagi bozor. Bu bozorlarda sotiladigan mahsulotlar koʻlami va xilma-xilligi eng avvalo mahalliy qishloq xoʻjaligi, sa-noatning rivoji va yoʻnalishi bilan belgilanadi. Bu bozorlardagi tovarlar, asosan, oziq-ovqat, keng isteʼmol, sanoat mollari, xoʻjalik va uy-joy buyumlari, qurilish materiallari va boshqalardan iborat boʻladi. Mahalliy bozorning xilma-xilligi, ularning xususiyatlari, sotiladigan tovarlar turlari shu yerli xalqning xoʻjalik tarzi, hududning uzoq shakllangan madaniyiqtisodiy taraqqiyoti natijasidir. Mahalliy bozor mintaqa bozori va jahon bozori bilan aloqalarga kirishib, oʻz biqiqligini yoʻqotib boradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |