Sovet Ikkinchi **B ligasi** yoki **Sovet Quyi Ikkinchi Ligasi** Sovet ligasi tizimining yordamchi toʻrtinchi darajasi edi, chunki u faqat olti mavsum davomida va biroz professional jamoalar mavjud boʻlmaganligi sababli izchil emas edi. Bu sovet futbolining toʻrtinchi eng yuqori divizioni boʻlib, Sovet Ikkinchi ligasidan pastroq edi.

Tarixi
------

SSSR futbol chempionatining bir qismi sifatida liga vaqti-vaqti bilan mavjud boʻlgan (1936-yilda paydo boʻlgan, 1937-yildan keyin tarqalib ketgan, 1970-yilda qayta paydo boʻlgan va tarqatib yuborilgan, Sovet Ittifoqi parchalanishidan oldin soʻnggi ikki yil davomida mavjud edi).

1990—1991-yillarda zonal turnirlar ikkinchi liganing ajralib turadigan „bufer zonalari" bilan ajralib turadigan taqqoslash uchun „respublika guruhlari" (ikkinchi liga) deb nomlandi.

Tavsif
------

U 1936-yilda „G" guruhi sifatida 1936-yilda Sovet ligasi tashkil etilgandan soʻng uch mavsum (ikki bosqich) uchun joriy qilingan va 1938-yilgacha barcha jamoalarga bitta Superligada ishtirok etishga ruxsat berilgan. Oʻsha paytda u bitta guruhdan iborat edi. Birinchi chempionatlarda ulardan ikkitasi 1936-yilda boʻlib oʻtgan, unda beshta jamoa bor edi. 1937-yilda liga 12 ishtirokchiga koʻtarildi. Shuningdek, oʻsha yili G guruhidan pastroq boʻlgan D guruhi deb ataladigan yana bir boʻlinma qoʻshildi. D guruhiga ikkita guruh kirdi — biri oddiy va ikkinchisi „Sharq shaharlari" nomi bilan. Muntazam guruhda 11 ta jamoa boʻlgan boʻlsa, „Sharq shaharlari"da bor-yoʻgʻi 7 ta jamoa qatnashgan. G guruhi chempionlari ikkita jamoaga aylandi: Traktor Stalingrad. 1938-yilda liga nomaʼlum sabablarga koʻra toʻxtatildi.

Keyinchalik u 1970-yilda faqat bir mavsumga ikkinchi liganing kengaytmasi sifatida va „Klass B" nomi ostida qayta tiklandi. U toʻrtta respublika quyi ligalariga boʻlingan: Rossiya, Ukraina, Qozogʻiston va Oʻrta Osiyo. Rossiya quyi ligasi beshta kichik guruhdan iborat toʻrtta zonaga boʻlingan. Ishtirokchi klublar soni 17 dan 18 tagacha oʻzgardi. Ukraina quyi ligasi ikkita zonadan iborat edi: biri 13 ta klubdan, ikkinchisi 14 tadan iborat. Qozogʻiston quyi ligasida 16 ta, Osiyo quyi ligasida esa 18 ta klub ishtirok etgan. Umumiy jamoalar149 ta klubni tashkil etdi. Har bir zonadan toʻqqizta klub koʻtarildi, qolganlari havaskorlar maqomiga ega boʻldi. Liga chempionlari: Rossiya — Motor Vladimir, Terek Grozniy, Kord Balakovo, Saxalin Yujno-Saxalinsk; Ukraina — Ximik Severodonetsk; Qozogʻiston — Tsementnik Semipalatinsk; Osiyo — Oʻzbekistondan Zarafshon Navoiy.

1990-yilda liga ilgari Sovet Ikkinchi ligasining bir qismi boʻlgan toʻqqizta mintaqaviy zonani va qoʻshimcha 10-chi zonani (shuningdek, ilgari koʻtarilganlar uchun oʻrinbosar jamoalar qoʻshilgan) oʻz ichiga olgan holda qayta yaratildi. U Ikkinchi quyi Liga deb nomlandi. Keyinchalik u Ikkinchi liga deb ataldi, Ikkinchi liga esa Bufer Liga deb oʻzgartirildi. Hududlar gʻoliblari Sovet Ikkinchi ligasiga (Bufer ligasi) yoʻllanma olishadi. Eng muhimi, 1-zona Ukraina, 2- Armaniston , 3- Ozarbayjon , 4-Janubiy Rossiya, 5-Oʻrta Rossiya, Moldova, Belorussiya (keyinchalik 6-oʻringa koʻchirildi), 6-chi — Boltiqboʻyi Rossiyasi, Boltiqboʻyi davlatlari, Moskva, 7-oʻrinni egalladi. Volga viloyati, 8-zona — Qozogʻiston, 9-chi — Oʻzbekiston, 10-chi — Rossiyaning Uzoq Sharqiy qismi.

Eslatma: Liga tizimining asosiy qayta tashkil etilishi 1970-yilda, UEFA kubogi va Butun Yevropa ligasi reytingi joriy etilishidan oldin, keyinroq esa 1989-yilda, Sovet Ittifoqi qulashidan oldin sodir boʻlgan.

Ismlar
------

* 1936-1937-yillar G guruhi
* 1970—1970-yillar B sinfi
* 1990-1991 Ikkinchi liga

Eng yaxshi jamoalar
-------------------

| Mavsum | Gʻolib | Ikkinchi oʻrin | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1936-yil (bahor) | * Traktorniy zavod Xarkov
 | * Krilya Sovetov Moskva
* Dinamo Pyatigorsk
 |  |
| 1936-yil (kuz) | * Traktorniy zavod Xarkov
 | * Stal Dnepropetrovsk
* Lokomotyv Kiev
 |  |
| 1937-yil | * Traktor Stalingrad
 | * Iskra Smolensk
* Krilya Sovetov Moskva
 |  |
| 1937-1969-yillar | Nomaʼlum sabablarga koʻra oʻtkazilmagan | tarqatib yuborilgan |
| 1970-yil | * Motor Vladimir (Rossiya)
* Terek Grozniy (Rossiya)
* FC Kord Balakovo (Rossiya)
* Saxalin Yujno-Saxalinsk (Rossiya)
* Ximik Severodonetsk (Ukraina)
* Tsementnik Semipalatinsk (Qozogʻiston)
* Zarafshon Navoiy (Markaziy Osiyo)
 | Spartak Kostroma (Rossiya)
FK Spartak Ryazan (Rossiya)
Neftianik Tumen (Rossiya)
Vulkan Petropavlovsk-Kamchatski (Rossiya)
Lokomotyv Vinnitsa (Ukraina)
Traktor Pavlodar (Qozogʻiston)
Yangiyer (Markaziy Osiyo) | etti zona, toʻrttasi *RSFSRda* |
| 1971-1989-yillar | Nomaʼlum sabablarga koʻra oʻtkazilmagan | Liga toʻxtatildi |
| 1990-yil | * Torpedo Zaporojya (Ukraina)
* Ararat-2 Yerevan (Armaniston)
* Qarabag Agdam (Ozarbayjon)
* Torpedo Taganrog (Janubiy Rossiya)
* Asmaral Moskva (Markaz)
* Volga Tver (Shimoliy/Moskva)
* KamAZ Naberejnye Chelni (Volga/Ural)
* Vostok Ust- Kamenogstan
* Nurafshon Buxoro (Markaziy Osiyo)
* Saxalin Yujno-Saxalinsk (Uzoq Sharq)
 | * Sudobudivnik Mykolaiv (Ukraina)
* Arax Oktembyeryan (Armaniston)
* Xazar Sumgait (Ozarbayjon)
* APK Azov (Rossiya janubi)
* Tighina Benderi (Markaz)
* KIM Vitebsk (Shimoliy/Moskva)
* Lada Togliatti (Volga/Ural)
* Jetisu Taldi‑Kazakets
* Kosonsoy (Markaziy Osiyo)
* Lokomotiv Chita (Uzoq Sharq)
 | 10 zona |
| 1991-yil | * Naftovyk Oxtyrka (Ukraina)
* Syunik Kapan (Armaniston)
* Xazar Sumgait (Ozarbayjon)
* Jemchujina Sochi (Rossiya janubi)
* Spartak Anapa (Markaz)
* Prometei-Dinamo Sankt-Peterburg (Shimoliy/Moskva)
* Rubin Qozon (Volga/Ural)
* Aktyubinetsk (Aktobe)
* Traktor (Markaziy Osiyo)
* Lokomotiv Chita (Uzoq Sharq)
 | * Prikarpattia Ivano-Frankivsk (Ukraina)
* Shirak Gyumri (Armaniston)
* Stroitel Baku (Ozarbayjon)
* Uralan Elista (Janubiy Rossiya)
* Svetotexnika Saransk (Markaz) Textilschik
* Ivanovo (Shimoliy/Moskva) Metallurg Magnitogorsk (Ukraina)
* Metallurg Magnitogorsk (Vollatzak)
* Umid (Markaziy Osiyo)
* SKA Xabarovsk (Uzoq Sharq)
 | 10 ta zona, oxirgi chempionat |

Yana qarang
-----------

SSSR Oliy Ligasi

SSSR Kubogi

SSSR Birinchi Ligasi

SSSR ikkinchi futbol ligasi

SSSRning ikkinchi ligasi - B liga

Manbalar
--------

1. ↑  V 1937 годu suщestvoval eщyo i pyatiy divizion komand masterov — Gruppa „D"
2. ↑  **Skript xatosi: „Biblio" moduli yoʻq.**

Havolalar
---------

* Barcha Sovet va Rossiya chempionatlari