recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Oʻqlogʻi
Yaponcha oʻqlogʻilar
**Oʻqlogʻi** yoki (**oʻqloq, o‘qlov, o‘qlovi**) — oshxamir yoyish uchun ishlatiladigan uzun silliq tayoqcha.O‘qlovning asosiy vazifasi pishirishdan oldin xamirni yoyishdir.

Etimologiyasi
-------------

,,Kampir o‘qlog‘ini ko‘tarib chiqdi".  Bu sifat qadimgi turkiy tilda **o‘q** otining dastlabki ,,dumaloq to‘g‘ri silliq tayoq" ma’nosidan **–la** qo‘shimchasi bilan yasalgan fe’lga **–g‘u** qo‘shimchasini qo‘shib yasalgan; o‘zbek tilida **u** unlisi **i** unlisiga, **a** unlisi ả unlisiga almashgan; (oq+la=oqla-)+g‘u=oqlag‘u>oqlảg‘i. 

Bu so‘z asli ,,dumaloq" ma’nosini anglatgan, ma’no taraqqiyoti natijasida otga aylangan. Keyinchalik **i** unlisi talaffuz qilinmay qo‘yib, **g‘** undoshi **q** undoshiga, **q** undoshi esa o‘z navbatida **v** undoshiga almashib, o‘qlảv shakli yuzaga kelgan: oqlảg‘i>oqlảg‘>oqlảq>oqlảv. O‘qlovi o‘zbek shevalarida turlicha aytiladi. Masalan,  Namangan shevasida o‘qlov "voytich" deyiladi.

Tarixi
------

Ma’lumotlarga ko‘ra, qadimgi odamlar taxminan 3000 yil avval tosh o‘qlovlardan foydalanishgan. O‘zbek o‘qlovilari asosan uzun, tutqichsiz tayoqcha shaklida bo‘lgan. Bugun ham 100-110 sm, diametri 2-3 smli uzun tayoqcha o‘qlovlar ishlatiladi. Dunyoning ba’zi mamlakatlarida loydan yasalgan o‘qlovlar ham ishlatilgan. XIX asrning oxirlarida Yevropada Jon Rid ismli odam tomonidan yog‘och silindrli va ikki tomonida tutqichlari bo‘lgan zamonaviy o‘qlovilar ixtiro qilingan.

Turlari
-------

Uy-ro‘zg‘orda ishlatiladigan o‘qlovining an’anaviy turlari:

1)   uzun tayoqchali o‘qlov;

2)   ikki qo‘lli o‘qlov;

3)   bir qo‘lli o‘qlov

Adabiyotlar
-----------

* Poxlebkin V.V. Zanimatelnaya kulinariya. – M.: "Legkaya  piщevaya promыshlennost", 1983.
* Baranov D.A.  dr. Skalka. – M.: Iskusstvo, 2004.

Manbalar
--------

1. ↑  *O‘zbek tilining izohli lug‘ati*. "O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi", 2006 — 192 bet.
2. ↑  Sh.Rahmatullayev*. O‘zbek tili etimologik lug‘ati*. Universitet, 2009 — 498 bet.
3. ↑  A.Aliyev*. O‘zbek dialektologiyasidan materiallar: Namangan shevalari*. Fan, 1974 — 24 bet.
**Baxtiyor Nazarov** (17.09.1945-17.01.2022) — adabiyotshunos olim. Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademigi (2000), filologiya fanlari doktori (1984), professor (1994). Toshkent davlat universiteti tugatgan (1966). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi til va adabiyot intstituda ilmiy xodim, ilmiy kotib (1969— 1972; 1979—1983), direktor (1986—1990), boʻlim mudiri (1996-yildan). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Bosh ilmiy kotibi oʻrinbosari (1973—1979), vitse-prezident vazifasini bajaruvchi (1999—2000). Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti davlat maslahatchisi (1990— 92), Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirining birinchi oʻrinbosari (1992—1994), ayni vaqtda „Oʻzbek tili va adabiyoti" jurnalining bosh muharriri (1986-1994).

Nazarovning ilmiy ishlari 20-asr oʻzbek adabiyoti taraqqiyoti, xususan, tanqidchilik va adabiyotshunoslik metodologiyasi muammolari, adabiyot nazariyasi va adabiy aloqa masalalariga bagʻishlangan. Tadqiqotlarida Fitrat, Oybek, Gʻafur Gʻulom, Abdulla Qahhor, Abdulla Oripov mahorati oʻrganilgan. Oybekning 20 jildli „Mukammal asarlar" toʻplamini nashrga tayyorlashda qatnashgan. Milliy istiqlol gʻoyasi bilan sugʻorilgan, yangi tipdagi darsliklar (oʻrta maktabning 9-, 11-sinflari uchun „Oʻzbek adabiyoti", oliy maktab uchun „20 asr oʻzbek adabiyoti tarixi" ning mualliflaridan biri.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  Bu sehrli dunyo, T. 1980; Hayotiylik — bezavol mezon, T. 1985.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Vladimir Andreyevich Pazdzerskiy** (pol. Wladimir Pazdzierski, rus. Владимир Андреевич Паздзерский, 25-aprel 1934, Toshkent — 3-sentyabr 2004, Toshkent)

Ota-onasi XX-asrning 30-yillarida Oʻrta Osiyoga SSRIning Yevropa qismidan «xalq dushmanlari» sifatida surgun etilgan.

Vladimir Pazdzerskiy Toshkent shahrining 50-maktabni oltin medal bilan bitirgach, Oʻrta Osiyo Davlat Universitetining Astronomiya kafedrasida oʻqishni boshladi. Oʻqishning 3-yilida astronomiya kafedrasi «xalq xoʻjaligiga kerak emas» deya markaziy hukumat qarori ila yopilgandan soʻng Pazdzerskiy nazariy fizika kafedrasida taʼlim olishni davom ettirdi. Bitirgandan keyin unga kafedrada assistent lavozimi taklif etildi.

1961-yilda Vladimir Pazdzerskiy va Hatam Valiyev yosh mutahassislar sifatida Moskvaga S.S.R.I. Fanlar Akademiyasining Fizika Institutiga (FIANga) stajirovkaga jönatildi. Bu yerda ular Lev Landauning seminariga va boshqa seminarlarga qatnashish va oʻzlalriga ilmiy rahbar izlash imkoniyati bor edi. Pazdzerskiy mashxur nazariyotchi F.Y. Fainbergda oʻz ilmiy rahbarini topdi. Fainberning yetakchiligidagi birinchi ishlari u paytda dolzarb boʻlmish pionlarning deytronlar bilan taʼsiri va pionlarning fototugʻilishi mavzusiga bagʻishlangan.

1961-yilda FIANning ilmiy kengashida yuqorida nomlangan ilmiy ishlar asosida fizika-matematika fanlari nomzodlik dissertatsiyasini yoqladi.

1993-yilda Pazdzerskiy Toshkent Davlat Universitetining nazariy fizika mahsus ilmiy kengashida fizika-matematika fanlari doktori darajasi dissertatsiyasini yoqladi.

1997-yilda Oʻzbekiston hukumati qaroriga asosan «Oʻzbekistonda hizmat koʻrsatgan taʼlim arbobi» davlat mukofotiga sazovor boʻldi.

Toshkent shahrining Botkin qabrstonida koʻmilgan.

Asarlari
--------

* "Избранные труды по физике взаимодействия излучения с веществом. Сборник избранных научных трудов профессора В. А. Паздзерского". Ташкент, Национальный университет республики Узбекистан, Кафедра теоретической физики, Изд."Тровант", 2005
**„Ramayana: Qadimgi hind eposi"** — „Ramayana" hind xalq dostonining oʻzbekcha tarjimasi. Valmiki yozgan deb taxmin qilinadigan dostonni oʻzbek tiliga Muhammad Ali tarjima qilgan. Oʻzbekcha tarjima 1978-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida chop etilgan. Dostonda Quyosh sulolasiga mansub afsonaviy shoh Ramaning qahramonliklari, uning zulm va adolatsizlikka qarshi kurashi haqida hikoya qilinadi. „Ramayana" 7 kitobdan iborat boʻlib, 1–7–kitoblar til va mazmun jihatdan boshqalaridan farq qiladi. Shu sababdan ayrim olimlar asarga keyinchalik qoʻshimchalar qilinganiga ishonadi.

Oʻzbekcha tarjima boshida Vohid Zohidov kirish soʻz yozgan. Muhammad Ali tarjimasi asarning ilk va yagona oʻzbekcha tarjimasidir. Muhammad Ali dostonni rus tilidan tarjima qilgan. Muallif 1992-yil „Ramayana" dostoni poetikasini oʻzbek tiliga oʻgirish mavzusida filologiya fanlari nomzodi darajasini olish uchun dissertatsiya yozgan.

Asarni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: A. Qosimov – muharrir, I. Kiriakidi – rasmlar muharriri, T. Smirnova – texnik muharrir, Sh. Sobirova – musahhih. Kitob adadi – 20 000 nusxa.

Manbalar
--------

1. ↑  „„Ramayana" poetikasining oʻzbekcha tarjimada talqini" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 1-dekabr 2020-yil.

Havolalar
---------

* „Ramayana: Qadimgi hind eposi" Ziyouz saytida

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Izotop indikatorlar** - izotop tarkibi bilan tabiiy izotoplardan farq qiladigan va har xil jarayonlarni oʻrganishda belgi sifatida ishlatiladigan moddalar. Kimyoviy elementlarning barqaror yoki radioaktiv izotoplari Izotop indikatorlar vazifasini bajaradi. Ularni aniqlash va miqdorini belgilash oson. Izotop indikatorlarning uziga xosliligi ularni har qanday murakkab sistemalar, jumladan, tirik organizmlarda moddalar almashinuvi, taqsimlanishi va oʻzgarishlarini kuzatib borishga imkon beradi. Turli jismlarning, masalan, metallarning diffuziya koeffisiyentini topishda, tuproqdagi elementlarning oʻsimlik tanasiga singi-shini, hayvon va oʻsimlik toʻqimalaridagi hayot faoliyatini kuzatishda ham Izotop indikatorlardan foydalanish qulay. Izotop indikatorlar usuli bir element turli izotoplarining kimyoviy xossalari deyarli bir xil boʻlishiga va, ayniqsa, radioaktiv izotoplarni aniqlash osonligiga asoslangan. Bu usuldan foydalanishda belgili atomlarning qayta taqsimlanishiga (demak, birikmaning belgini yoʻqotishiga) sabab boʻla oladigan izotop almashuvi reaksiyalarini, baʼzan jarayonning borishiga radioaktiv nurning taʼsir etishidan kelib chiqadigan radiatsion effektni hisobga olish zarur. Belgili izotop sifatida ishlatiladigan izotop oʻrganilayotgan birikma tarkibiga kiritiladi.

Izotop indikatorlar usulini 1913-yil vengriyalik kimyogarlar D. Xeveshi va F. Panetlar taklif etgan. Birikma molekulasidagi turli atomlarning qanday bogʻlanganligini aniqlashda ham Izotop indikatorlar usuli tat-biq etiladi. 270 dan ortiq barqaror va 1000 dan ortiq radioaktiv izotoplar maʼlum. Koʻpincha 2N, 13S, I5N, I8O va b. barqaror izotoplar sifatida qoʻllaniladi. Ular tabiiy izotoplararalashmasidan turli usullar (haydash, diffuziya, termodiffuziya, izotop almashuvi, elektroliz) bilan olinadi.

Radioaktiv izotoplarni tanlashda ularning yadroviy tavsifi, yarim yemirilish davri, turi va nurlanish energiyasidan foydalaniladi. Sunʼiy radioaktiv izotoplar sifatida 3N, 19S, NR, 35S, 45Ca, 5lCr, 59Fe, mSo, 89Sr, "5Zr, 95Nb, IO0Ag, I3II va b. ishlatiladi.

Kristallarda aralashma bir tekis tarqalganligini, oʻsimliklarda fosforning qayerda yigʻilishini, analitik va texnologik sxemalarni tekshirishda, organizmda moddalar almashinuvi va tezligini, oʻgʻitlarning samaradorligini aniqlashda, miqdoriy analizda, turli jarayonlar mexanizmini anikdashda Izotop indikatorlarning ahamiyati katta. Texnikada domna va b. pechlarda gazlarning harakatini, eritish pechlarida turli elementlar (oltingugurt, kremniy, fosfor, marganets va b.)ning metall bilan toshqol orasida taqsimlanishini oʻrganishda Izotop indikatorlar qoʻl keladi

Manbalar
--------

1. ↑  "Izotop indikatorlar" *OʻzME*. I-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jilvon** yoki **Jilvon-2** (xalq orasida **Oltinchi Jilvon**) — Oʻzbekistonning Buxoro viloyati Shofirkon tumani tarkibiga kiruvchi qishloq. Tuman markazi — Shofirkon shahridan 8—10 km uzoqlikda joylashgan.

Etimologiyasi
-------------

Shofirkon tumanida ushbu nom bilan ataluvchi nomlar koʻp uchraydi. Qizilqum choʻlining quyi qismidagi Jilvon choʻlining oʻzlashtirilishi bunga sabab boʻlgan. Uning tub oʻzagi qadimda harbiy mansablardan boʻlgan *jilbonlar* nomi bilan bogʻliq. Ushbu soʻz keyinchalik oʻzgarishlar natijasida *jilvon* koʻrinishiga kelgan. Ushbu nomda koʻplab qishloqlar nomlangan.

Tarixi
------

Qishloq hududi katta maydonlarni egallagan. Shu sababli bu yerdagi aholi toʻp-toʻp boʻlib yashagan va ular alohida nomlangan. Qishloq ilk bora 1930-yillarda Egron ismli shaxs tomonidan oʻzlashtirib boshlangan. U bu yerda ikki yil daromad olgan, ammo keyingi yil qurgʻoqchilik kelib hosil ololmagan. Shu sababli bu yerni tashlab ketgan. 1930—1970-yillar davomida bu yerga tumanning Regishoyi, Talija kabi qishloqlaridan aholi kelib oʻrnasha boshlagan. Bu yerni oʻzlashtirish ishlari olib borilgan.

1980-yillarning ikkinchi yarmidan boshlab esa aholisi zich boʻlgan Kotiyon, Regishoyi, Talija, Savrak, Kelachi, Bogʻiafzal qishloqlaridan boʻlgan yosh oilalarga reja asosida uy-joy qurib topshirilgan.

Qisloqni ikkiga ajratuvchi yoʻl oʻtgan, bu esa qishloqni ikki xil nomlanishiga sabab boʻlgan. Yoʻlning sharqi „Iskandarobod" va gʻargi „Fayziobod" deb nomlangan. Ammo aholi orasida bu nomlardan tashqari Talija-Jilvon va Alla Holiq nomlari qoʻllaniladi.

Xoʻjaligi
---------

Qishloq ilgari yulgʻunzor va qum barxanlaridan iborat boʻlgan. Oʻzlashtirish natijasida yerlar madaniylashgan, ammo hozirda ham shoʻrxok, shagʻalli va qumloq yerlari koʻp. Asosan dehqonchilik qilinib, ekin maydonlarida bugʻdoy, paxta, beda ekiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Shofirkon tumani pochta indekslari". *goldenpages.uz*. Qaraldi: 30-iyul 2023-yil.
2. 1 2  Шофиркон тарихи 1998, s. 88. sfn error: no target: CITEREFШофиркон\_тарихи1998 (help)
3. ↑  Шофиркон тарихи 1998, s. 86. sfn error: no target: CITEREFШофиркон\_тарихи1998 (help)
4. ↑  Buxoro toponimikasi 2021, s. 187. sfn error: no target: CITEREFBuxoro\_toponimikasi2021 (help)
5. ↑  Шофиркон тарихи 1998, ss. 88–89. sfn error: no target: CITEREFШофиркон\_тарихи1998 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Halim Toʻrayev*. Buxoro toponimikasi*. Buxoro: Durdona, 2021 — 276 bet.
* Мухтор Салим Бобомурод Қарим*. Шофиркон тарихи*. Тошкент: «Ёзувчи», 1998 — 224 bet.
**Goodwin S. Gaw** (talaffuzi: *Gudvin Gau*; 1968-yil 25-noyabrda tugʻilgan) gonkonglik mulk investori, Gaw Capital Partners kompaniyasi raisi, 8 milliard AQSH dollarlik koʻchmas mulk investitsiyalari, shu jumladan, Gaw oilasining pullari, 1,5 milliard AQSh dollariga baholangan Gaw oilasining pullarini ham boshqaradi.

Yoshligi
--------

Gaw Kaliforniyaning San-Fransisko okrugida tugʻilgan, otasi esa bu paytda Stenford universitetida muhandislik boʻyicha magistratura talabasi boʻlgan. Gawning otasi Antoni Gaw (1941-1999), mulk investori edi. Gawning onasi — Rosanna Vang. Gawning ukasi Kennet Gaw Tailandda tugʻilgan. Gawning singlisi Kristina Gaw.

Taʼlim
------

Gaw Rochester Texnologiya Institutidan oʻtgandan soʻng Pensilvaniya Universitetida qurilish muhandisligi boʻyicha bakalavr, Stenford universitetida qurilishni boshqarish boʻyicha magistr va Pensilvaniya universiteti Uorton maktabida MBA darajalarini egallagan.

Karyera
-------

Gaw Downtown Properties kompaniyasining asoschisi va boshqaruvchi direktoridir. 1995-yilda Downtown Properties, Gaw kompaniyasi bankrotlikka yuz tutgan Kaliforniyaning Los-Anjeles shahridagi 335 xonali Gollivud Ruzvelt mehmonxonasini sotib oladi.

2006-yilda Gaw Shanxayning Nankin yoʻlida joylashgan 71 yoshli Art Deco 7 qavatli savdo markazini 105 million AQSh dollariga sotib oldi va 25 million dollarni bu yerni qayta tiklashga sarflab yubordi.

2015-yilda Gaw oilasining umumiy boyligi 1,5 milliard AQSh dollariga teng edi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Gaw uylangan, ikki farzandi bor va hozirda Gonkongda yashaydi. Gaw 2007-yilda Qoʻshma Shtatlar fuqaroligidan voz kechgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Birth registration, californiabirthindex.org. Accessed August 25, 2022.
2. 1 2 3 4  „Gaw family". *forbes.com*. Qaraldi: 8-avgust 2017-yil.
3. 1 2 3  „How the famous Hollywood Roosevelt regained its glory". *scmp.com*. Qaraldi: 8-avgust 2017-yil.
4. 1 2 3  „Shanghai fixer-upper". *www.institutionalinvestor.com*. 8-avgust 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-avgust 2017-yil.
5. ↑  „Looking to China's past for today's growth". *The New York Times*. Qaraldi: 11-noyabr 2017-yil.
6. 1 2  „Downtown-Properties". Qaraldi: 24-iyul 2018-yil.
7. ↑  „Quarterly Publication of Individuals, Who Have Chosen To Expatriate, as Required by Section 6039G". *Federal Register* (8-fevral 2008-yil). Qaraldi: 23-iyul 2020-yil.

Havolalar
---------

* Gaw Capital Partners veb-sayti
Mahmud Maripovich Orifjonov - Sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi.

Biografiyasi
------------

1938-yilda tugʻilgan. KPSS aʼzosi. 

1962-yildan - iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faoliyat boshlagan. 1962—1992-yillarda — ekskavator mashinisti yordamchisi, zavod komsomol qoʻmitasi kotibi, Oʻzbekiston komsomoli shahar qoʻmitasining birinchi kotibi, boʻlim boshligʻi, Oʻzbekiston Kommunistik partiyasi shahar qoʻmitasi kotibi, Oʻzbekiston KP MK instruktori, Oʻzbekiston KP Angren shahar qoʻmitasining 1-kotibi, Oʻzbekiston Kommunistik partiyasi Olmaliq shahar qoʻmitasining 1-kotibi, KPSS Markaziy Komiteti apparatida ishlagan, Oʻzbekiston Kompartiyasi Andijon viloyat qoʻmitasi birinchi kotibi, Oʻzbekiston SSR Vazirlar Soveti Raisining oʻrinbosari kabi lavozimlarda faoliyat yuritgan.

Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashining 10-chaqiriq deputati, SSSR xalq deputati etib saylangan.

Havolalar
---------

* Orifjonov[*sayt ishlamaydi*]


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

 Oʻzbekiston Kompartiyasi Andijon viloyat qoʻmitasi 1-kotiblari  |
| --- |
|  |
| 
* Yuvenaliy Bakulin (1942—1944)
* Konstantin Shubladze (1944—1946)
* Abdurazzoq Mavlonov (1946—1949)
* Mansur Mirzaahmedov (1949—1956)
* Rahmonqul Qurbonov (1956—1961)
* Ergash Ashurov (1961—1963)
* Ashur Haydarov (1964—1966)
* Bektosh Rahimov (1968—1974)
* Inomjon Usmonxoʻjayev (1974—1978)
* Solijon Mamarasulov (1978—1985-yil 5-avgust)
* Mahmud Orifjonov (1985-yil 5-avgust — 1990-yil 5-mart)
* Qayum Xolmirzayev (1991—1992-yil 4-yanvar)
 |
|  |
| 
Andijon viloyati qoʻmitasi 1-kotiblari |

 |
**Yettishahar turkiy davlati** - Xitoydagi Manjur imperiyasiga qarshi milliy bosqinchilik kurashi davrida Sharqiy Turkistonda vujudga kelgan davlat (1864—78). Uning hududi hozirgi Shinjong Uygʻur Muxtor Oʻlkasining Qulja (Ili sultonligi), Oltoy, Chuguchak viloyatlaridan tashqari 7 shaharni (Qashqar, Yorkent, Xoʻtan, Kuchar, Oqsu, Qorashahar, Turfan) oʻz ichiga olganligidan mazkur mamlakat Ye.u.d. deb nomlangan.

1864-yil mustaqillik uchun Manjur imperiyasiga qarshi xalq qoʻzgʻolonlari boshlanib ketgan. Qashqarda Siddiqbek boshchiligidagi qoʻzgʻolonchilar Qoʻqon xonligilan Yorkent xonligining taxt vorislaridan birini yuborishni soʻraydi. Alimqul sobiq Yorkent xoni Burqoniddin xojaning nabirasi Jahongir xojaning oʻgʻli Buzruk xojani va unga Yoqubbek qushbegini harbiy maslahatchi qilib tayinlab, 50 ga yaqin odamni Qashqarga joʻnatadi. Buzruk xoja 1865-yil yanvarda Qashqarga yetib kelishi bilan oʻzini xon deb eʼlon qiladi. Ammo Buzruk xojaning qobiliyatsizligidan foydalanib, asta-sekin hokimiyatni oʻz qoʻliga oladi. U boshda Buzruk xoja nomidan ish yuritib, Yorkent, Xoʻtan, Kuchar xonliklarini birlashtiradi. 1870-yil Urumchi xonligi qoʻshilib, Ye. u. d. yana ham kengayadi. Mustaqillikka erishgandan soʻng mazkur davlatda xalqlarning iqtisodiy ahvoli yuksalib, savdo-tijorat rivojlandi. Eski tarixiy obidalar taʼmirlanib, yangi binolar, karvonsaroylar, harbiy inshootlar quriladi. 1877-yil Urumchi viloyatini egallagan manjurlar katta qoʻshin bilan urush boshlaydi. Yoqubbek ruslarning orqa tomondan qujum qilib qolishidan tashvishlanib bir qism kuchni Qashqar atrofida qoldirib, Qorashaharga kelib, qoʻshinga qoʻmondonlik qiladi. Ammo u koʻp oʻtmasdan xoinlar tomonidan zahar berib oʻldiriladi. Yoqubbekning katta oʻgʻli Bekqulibek xoin Niyozbek qoʻshinlarini tor-mor qilib, Hokimxon toʻra qoʻshinlariga zarba bergan boʻlsada, manjurlarni butunlay yengolmaydi. 1878-yil Ye. u. d. tugatiladi.

Adabiyot
--------

* Xodjayev A. Sinskaya imperiya, Djungariya i Vostochniy Turkestan, M. 1979; Isiyev D. A. Uygurskoye gosudarstvo Yettishar, M. 1981.

Abduxoliq Aytboyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Sempoala joylashuvi
**Sempoala** (astek tilidan soʻzma-soʻz tarjimada — „besh suv", koʻplab qadimgi kanal va suv oʻtkazgichlari borligi sababli) — Toʻtonaklar davri madaniyatining Mesoamerikan arxeologik yodgorligi. Meksikaning Veracruz shtatida, Mexiko shahridan taxminan 350 km uzoqlikda joylashgan.

Aholi punkti milodning boshlanish yillarida paydo boʻlgan. Eng qadimgi yodgorliklar Olmeklar taʼsirini namoyish etadi. Ispanlar kelishidan avvalroq shaharda istiqomat qilib kelgan Totonaklar davrida shahar aholisi 25-30 ming kishini tashkil qilgan.

Ernan Kortes boshchiligida bu joylarga kelgan konkistadorlar mahalliy totonaklar bilan ularning azaliy raqiblari va XV asr boshidan urush olib borgan atsteklarga qarshi ittifoq tuzadi.

Oʻsha kunlarda Sempoala obod va farovon shahar edi. U sharqiy Meksikaning muhim diniy va savdo markazi edi. Ispanlar shahar aholisining quvnoq tabiatiga qaramay, koʻplab festivallar va ulkan bogʻlari tufayli Sempoalani „Buzuq shahar" deb atay boshlashgan. Keyinchalik, shahar Ispaniyaning Sevilya shahriga uygʻunlashtirilib, „Yangi Sevilya" deb ataladi.

Kortes gʻalaba qozonib, Yangi Ispaniyada toʻliq nazorat oʻrnatgach, totonaklar qatagʻonga uchradi. Ular shahardan majburiy ravishda chiqarib yuborilgan, shakarqamish plantatsiyalarida ishlash uchun qul qilingan va nasroniylikni qabul qilishga majbur qilingan.

1575-1577-yillarda shaharda chechak epidemiyasi tarqagan, shundan koʻp oʻtmay, 1600-yillar boshida aholi shaharni tark etadi. Aholining qolgan qismi Xalapaga koʻchib oʻtadi va Sempoala arxeolog Fransisko del Paso i Tronkoso tomonidan kashf qilinmaguncha unutiladi. Shaharga asta-sekin yangi fuqarolar koʻchib kela boshladi.

Galereya
--------

Havolalar
---------

* Cempoala — WikiMapia
* Cempoala(isp.)
* Cempoala // latinamericanstudies.org(ingl.)

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rozanov kovuli** (lotincha: *Capparis rosanowiana*) — kovuldoshlar oilasi, kovul turkumiga mansub, koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan. Surxondaryo viloyati hududida uchrovchi endemik tur.

Tasnifi
-------

Boʻyi 1 metrgacha yetadigan, serpoya, sertikan, koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻq ildiz tizimiga ega. Chuqur choʻzilgan uzun ildizlar oʻsimlikka uzoq muddatli qurgʻoqchilik va yuqori haroratlarda omon qolish imkonini beradi. Poyasi oʻtkir, ilgaksimon tikanlarga ega. Yosh poyalari zich baxmalsimon sariq rangli tuklar bilan qoplangan. Poyasi yerbagʻirlab sudralib oʻsadi. Barglarining shakli choʻziq va nashtarsimon, kulrang-zaytun yashil rangda, baxmalsimon tuklar bilan qoplangan. Gullari barg qoʻltigʻida yakka-yakka joylashadi, diametri 5-8 sm. Gul tuzilishi toʻgʻri, sariq rangli, koʻp changchili. Arilar yordamida changlanadi. Mevasi koʻsak meva, nashtarsimon, uzunligi 30 sm ga yetadi, qoʻngʻir rangli, koʻndalang tomirlar bilan qoplangan. May-iyun oyida gullab mevasi, iyul-avgustda yetiladi. Urugʻi orqali koʻpayadi. Urugʻlari hayvonlar orqali tarqaladi. Unib chiqqanining beshinchi yilidan urugʻ bera boshlaydi.

Tarqalishi va oʻsish sharoiti
-----------------------------

Oʻzbekiston Respublikasi Surxondaryo viloyati hududida: faqat Bobotogʻda oʻsadi. Ochilib qolgan ola jinslarda, baʼzan ohaktoshlarda va nuragan qumtoshlarda uchraydi. Shoʻrlanishga chidamli. Tabiatda yakka holatda uchraydi. Oʻsimlik soni va oʻsish hududlarining kamayishi sabablari sifatida oʻsib turgan yerlarning turli maqsadlarda oʻzlashtirilishi koʻrsatilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi bogʻida ekib oʻstirilmoqda. Tabiatda oʻsib turgan joylari nazorat ostiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Каперсы розанова".
2. ↑  *O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobi I jild*, 2019.
**Rasulov Oʻtkir Hasanovich** (1939. 11.7, Toshkent — 4.5.2021) — fizik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1995), fizikamat, fanlari doktori (1979), professor (1992). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1961). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Fizikatexnika (1962—67), Elektronika intlari (1967—69)da, SSSR Fanlar akademiyasi Ioffe nomidagi Fizikatexnika instituti (196581) da ishlagan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Elektronika instituti laboratoriya mudiri (1981-yildan) va direktori (1985-yildan). Ilmiy ishlari fizik elektronika va qattiq jism sirti fizikakimyosi sohalariga oid. U emission elektronikaning yangi yunalishi — koʻp atomli molekulalarning qattiq jism sirti bilan oʻzaro taʼsiri va bunday zarralarning sirtiy ionlanishini ochdi; organik va bioorganik birikmalar ionlanishining yangi uslubini topdi va bu hodisaning barcha qonuniyatlarini aniqladi. Shogirdlari bilan birgalikda organik va bioorganik birikmalar, jumladan, ekologiya va atrofmuhitni nazorat qilish uchun zararli va zaharli, giyohvand va dorivor moddalarni qayd etuvchi, yuqori sezgirlikka va tanlash xususiyatiga ega sirt ionizatsion uslublar va asboblar; gaz xromatografiyasi uchun detektorlar, gaz analizatorlari; ionlarning harakatchanligi boʻyicha ajratuvchi spektrometrlar va boshqa asboblar ishlab chiqdi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputati (1995-99). "Shuhrat" medali (1994) va "Mehnat shuhrati" ordeni (2003) bilan mukofotlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Klassik long-drink "Tom Kollinz"
**Long-drink** (inglizcha: *long drink*, tom maʼnoda „uzoq ichimlik") — yetarlicha katta hajmdagi (120 ml dan ortiq, oʻrtacha hajmi 160-400 ml) alkogolli kokteyl. Odatda koʻp muz bilan tayyorlanadi, shuning uchun uni erib borishi meʼyorida, uzoq vaqt davomida, somoncha choʻp orqali ichiladi. Issiq kunlarda yaxshi salqinlashtiruvchi ichimlik.

Fincha long-drink
-----------------

Finlandiyada „long-drink" atamasi (fin: *lonkero*) jin va, odatda, greypfrut sodasi bilan tayyorlangan kokteylga tegishlidir. Finlandiyada long-drink doʻkonlarda ham, restoranlarda ham keng tarqalgan va odatda quyib beriladi. U 1952-yilgi Xelsinki Yozgi Olimpiya oʻyinlaridan oldin ommalashgan edi.

Eʼtiborga molik long-drinklar
-----------------------------

 Lonkero
* Jin va tonik
* Kaypirinya
* Kuba libre
* Lumumba
* Moskva xachiri
* Moxito
* Pina kolada

Manbalar
--------

1. ↑  Frederic Gomes Cassidy, Robert Brock Le Page*. Dictionary of Jamaican English*. University of the West Indies Press, 2002 — 279 bet. ISBN 978-976-640-127-6.
2. ↑  „Longdrink — Recept — Tasteline.com" (sv). *Tasteline* (27-noyabr 2015-yil). Qaraldi: 4-dekabr 2021-yil.
3. ↑  *Aaron Knoll.* „The story of the Finnish Long Drink | by the GIN is IN" (en). Qaraldi: 4-dekabr 2021-yil.
4. ↑  „Hartwall Original Long Drink". *Original Long Drink*. Qaraldi: 4-dekabr 2021-yil.
**Olga Aleksandrovna Suxareva** (1903—1983) — etnograf olima, tarix fanlari doktori.

Olga Suxareva 1903-yil 15-fevralda Samarqand shahrida tugʻilgan. U tomonidan Buxoro va Samarqand shaharlarining tarixiy topografiyasi, toponimiyasi oʻrganildi. 1921-yilda Olga Suxareva Oʻrta Osiyo Davlat universiteti tarkibidagi Turkiston Sharqshunoslik institutiga oʻqishga kiradi va 1925-yilda bitiradi. 1940-yil 15-fevralida Leningrad davlat universitetining filologiya fakultetining etnografiya boʻlimida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi. O. A. Suxareva 1946-yilgacha Samarqanddagi Oʻzbekiston Davlat universiteti Tarix fakultetida ishladi. U Oʻrta Osiyo xalqlari etnografiyasidan maʼruzalar qildi.

1946-yilda O. A. Suxareva Toshkentga keldi va OʻzSSR FA Tarix va arxeologiya institutida 1967-yilgacha ishladi.
1967-yilda O. A. Suxarevaga Moskvaga keladi va 1968-yilda unga SSSR FA Etnografiya institutida Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston boʻlimi mudiri lavozimi beriladi.

O. A. Suxareva 1983-yilning 22-yanvarida Moskva shahrida vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Кармышева Б. Х. Ольга Александровна Сухарева (некролог) // Советская этнография. 1983. N 6. С. 158-160

Adabiyotlar
-----------

* *Сухарева О. А.* К истории городов Бухарского ханства. Историко-этнографические очерки. Т.1958.
* *Сухарева О. А.* Бухара XIX – начало XX в. (Позднефеодальный город и его население). М. 1966.
* *Сухарева О. А.* Квартальная община позднефеодального города Бухары. М.1976
* *Сухарева О. А.* Сузани. Среднеазиатская декоративная вышивка. Институт этнологии и антропологии им. Н.Н.Миклухо-Маклая. - «Восточная литература» РАН, Москва 2006 г. ISBN 5-02-018495-0. Тираж: 800 экз.
**Faxriddin Aslpoʻlat oʻgʻli Umarov** (1-sentyabr 1926, Qibray) — xofiz, bastakor, shoir. Oʻzbekiston xalq xofizi. Ilk musiqa saboqlarini otasidan, soʻng xofizlik sirlarini Asqar Ubaydullayev, Akmalxon va Boboxon Soʻfixonovlardan oʻrgangan. Toshkent konservatoriyasida taʼlim olgan (1950—53). Oʻzbekiston radioqoʻmitasi (1946—61), Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1961— 86)da yakkaxon xonanda. Repertuaridan, asosan, kuylarni oʻzi bastalagan qoʻshiq va ashulalar — "Ishqingda zor oʻldim" (Noqis gʻazali), "Naylaram" (Xislat), "Jamoling", "Sochining savdosi tushdi" (Bobur), "Onam derman" (Yo.Mirzo), "Qaydasan" (Mashrab), "Uzbegim" (E.Vohidov), "Ey, muhabbat" (P.Moʻmin), "Umr oʻtmoqsa" (T.Sulaymon), shuningdek, mumtoz ("Chorgoh", "Bayot" kabi) va zamonaviy bastakorlar ashulalari ("Munojot", "Sodirxon Ushshogʻi" va boshqalar) oʻrin olgan. Ijrolari Oʻzbekiston radiosi fonojamgʻarmasiga, 20 dan ortiq gramplastinkaga yozilgan.

* Falak
* Onam derman
* Ey muhabbat
* Yona-yona keldim
* 18ga kirmagan kim bor
* Umr oʻtmoqda
* Moʻminga shifo
* Farzandim
* Iltimosga kuning qolmasin
* Jamoling
* Xalqim

Manbalar
--------

1. ↑  "Umarov Faxriddin Asilpoʻlat oʻgʻli" *OʻzME*. U-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Atlanta** – AQShdagi shahar, Jorjiya shtatining ma’muriy markazi. AKSH janubidagi yirik transport, savdo-sanoat, madaniyat markazi, xalqaro aeroport bor. Aholisi 394 ming kishi (1990, shahar atrofi bilan 2,4 mln. kishi). Aviaraketa-kosmik, radioelektronika, avtomobil, kimyo, poligrafiya, oziq-ovqat (shu jum-ladan "Koka-kola" firmasi) va boshqa sanoat korxonalari mavjud. A. – afroamerikaliklarning madani-yat va biznes markazi. Shaharga 19-asr 1-yarmida asos solingan. 1861 – 65 yillardagi Fuqarolar urushi davrida vayron qilingan, 19-asr oxiri – 20-asr boshida qayta tiklangan. 26-Olim-piada oʻyinlari (1996) boʻlib oʻtgan. Mu-zeylar universitetlar bor.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Robiya sulton begim** (15-asr) — Ulugʻbeknnng 7-qizi. Abulxayrxonning xotini. Abulxayrxon 1450 y. Sulton Abu Sayd bilan ittifoqlashib Samarqandni egallagan va R.Robiya Sulton begimga uylangan. Ularning nikohidan Suyunchxoʻjaxon, Koʻchkunchixon va Oq Burun sultonlar tugʻilgan. Suyunchxoʻjaxon va Koʻchkunchixonlar shayboniylar orasida katta nufuzga ega boʻlib Turkiston, Toshkent va Movarounnahrni idora etganlar. Koʻchkunchixon Muhammad Shayboniyxon vafotidan keyin Shayboniylar davlatini boshqargan. Oʻsha davr odatiga koʻra taxtga bevosita Shayboniyxonning avlodlari emas, balki, yoshi katta Shayboniy yaʼni Muhammad Shayboniyxonning otasi Shohbudogʻsultonning ukasi yaʼni Muhammad Shayboniyning amakisi Koʻchkunchixon oʻtqazilgan. R.Robiya Sulton begim Ahmad Yassaviy maqbarasi yonida dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tuman ogʻo begim** (1366?) — Amir Temurning suyukli xotinlaridan biri. Saroymulkxonimnint akasi amir Musoning Orzumulk ogʻodan tugʻilgan qizi. 1378 y. da 12 yoshida Amir Temurga nikoh qilingan. Tuman ogʻo begimb. husnda benazir boʻlgan. Amir Temur ushbu zavjasini behad hurmat qilgan va uning sharafiga Samarqandda maxsus „Bogʻi behisht" ni barpo etgan. Amir Temurning bir qator yurishlarida Tuman ogʻo begimb. Saroymulkxonim va boshqa malikalar qatori oʻgʻruq (oboz)da yurgan. Sohibqiron vafotidan soʻng taxtni qoʻlga kiritgan Xalil Sulpgon 1406 yilda amir Shayx Nuriddin bilan boʻlgan jangda magʻlubiyatga uchrab, sulhga muvofiq Tuman ogʻo begimb. ni amir Shayx Nuriddinga xotinlikka berishdan oʻzga chora topolmaydi. 1411 yilda amir Shayx Nuriddin amir Shohmalik koʻrsatmasiga binoan oʻldirilgach, Tuman ogʻo begimb. ni Hirotga joʻnatishadi.

Tuman ogʻo begimb.ning Amir Temurdan farzand koʻrgan yoki koʻrmaganligi xususida manbalarda maʼlumot uchramaydi.

Adabiyot
--------

* Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, T. 1966; Fayziyev T. Temuriylar shajarasi, T. 1995.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Hazora (maʼnolari).

**Hazora** — Oʻzbekiston Respublikasi Navoiy viloyati Karmana tumanidagi qishloq fuqarolari yigʻini. Qishloq viloyat markazi — Karmana shahar tipidagi aholi punktidan 30 kilometr g‘arbda joylashgan. Hazorada Deggaron masjidi mavjud. U zamonaviy Oʻzbekiston hududida saqlanib qolgan eng qadimgi diniy binolaridan biri boʻlib, soʻnggi tadqiqotlarga koʻra, masjid qurilishi taxminan 11-asrga toʻgʻri keladi.

Tarixi
------

Davlat Ermitaj muzeyi tomonidan tashkil etilgan Aleksandr Yakubovskiy boshchiligidagi Penjikent ekspeditsiyasi (1946) qadimiy aholi punkti qoldiqlarini, shahar qal’asi devorlarini va qishloqdagi bir qancha kichik rabotlarni topgan. Topilmalar orasida koʻplab sopol idishlar, jumladan, zardushtiylar qabridan olingan marosim idishi ham bor boʻlgan. Qishloqqa tutash hudud oʻrta asrlarda kulolchilik ishlab chiqarish markazlaridan biri boʻlganligi maʼlum boʻlgan.

Arxeologik ekspeditsiya 11-asrga oid noyob Deggaron masjidini ham topdi, bugungi kunda u zamonaviy Oʻzbekiston hududida saqlanib qolgan eng qadimiy masjidlardan biri hisoblanadi.

XIV asr tasavvuf taʼlimotining ko‘zga ko‘ringan namoyandalaridan biri, Bahouddin Naqshbandiy ustozlari sanalgan shayx Orif Deg‘aroniy shu qishloqda tug‘ilib oʻsgan. Shayx umrining qolgan qismini Deggaron masjidi yonidagi kichik xonaqohda o‘tkazgan.

17-asrda Deggaron qishlogʻidan Hazar qalʼasi paydo boʻlgan, qalʼa devori qoldiqlari bugungi kungacha qisman saqlanib qolgan.

„Mavlono Orif Deggaroniy" zamonaviy tarixiy majmuasi Deggaron masjidi, oʻlkashunoslik muzeyi, Shayx Orif Deg‘aroniy qabri toshini oʻz ichiga oladi. Navoiy viloyatidagi sayyohlik marshrutlari Hazora qishlog‘i orqali o‘tadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Пенджикентская экспедиция". 6-oktabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyul 2015-yil.
2. ↑  „Мечеть в селении Хазара".

[*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  „Возникновение суфизма в теории воспитания и обучения". 5-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-iyul 2015-yil.
4. ↑  „Купола Деггарона". 24-sentabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi.
5. ↑  „Достопримечательности Навоийской области".

[*sayt ishlamaydi*]
6. ↑  „В турмаршрутах Навоийской области появился новый пункт — Хазара".

[*sayt ishlamaydi*]
**Bordonmozor**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: III—VIII asrlar. Andijon viloyatining Qoʻrgʻontepa tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Sultonobod shaharchasi, „Soxibqiron" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Andijon viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**„Dilda ishq daryochadir..."** — oʻzbek shoiri Erkin Vohidov qalamiga mansub sheʼriy toʻplam. 2019-yil Toshkent shahrida „Ziyo nashr" nashriyotida chop etilgan. Toʻplamga shoir turli yillarda muhabbat mavzusida yozgan 96 sheʼr, shu jumladan, „Qaro qoshing", „Bir tomchi yosh", „Kuy avjida uzilmasin tor", „Tun bilan yigʻlabdi bulbul", „Barcha shodlik senga boʻlsin", „Uygʻotmagil", „Dutorim tori ikkidur", „Oʻrtada begona yoʻq", „Dildorga noma yozdim" va „Dilda ishq daryochadir" sheʼrlari kiritilgan. Toʻplam nomi shu nomli sheʼr nomidan olingan. Toʻplam lotin yozuvida chop etilgan.

Asarni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: Abdurahmon Joʻrayev – muharrir, Bahodir Ibrohimov – badiiy muharrir, Oybek Haydarov – musahhih, Sirayyo Sunnatullayeva – sahifalovchi. Kitob adadi – 10 000 nusxa.

Manbalar
--------

1. ↑  „„Dilda ishq daryochadir...", „Ziyo nashr" MChJ".  Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston milliy kutubxonasi. Qaraldi: 17-dekabr 2020-yil.

[*sayt ishlamaydi*]

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Bandi kushod masjidi** — Qashqadaryo viloyati Koson tumanida joylashgan meʼmoriy yodgorlik (taxminan XVI-XVII asr).

Tuzilishi
---------

Masjid paxsadan qurilgan, toʻgʻri toʻrtburchak tarhli boʻlib, umumiy maydoni 15,1 x 12,4 m ni tashkil qiladi. Inshoot tomi 6 gumbazdan iborat, ularning diametri 2,5 — 2,9 metrga teng. Sharqiy tomonga qaragan bosh qismi oddiy, ayvonli tarzda bunyod etilgan.

Masjidda maydoni 15 x 9 metrga teng boʻlgan ikki ustunli, bezaksiz xonaqoh bor. Bu yerning markazida oq marmardan qilingan ramziy qabr joylashtirilgan. Shuningdek, ziyoratchilar oʻtirib Qur’on tilovat qilishi uchun oʻrindiq ham oʻrnatilgan. Xonaqohning ikki yon tomonida biri kattaroq, ikkinchisi nisbatan kichik boʻlgan deraza uchun ochiq oʻyiq deraza mavjud.
Devori ichkari va tashqaridan somonli loy bilan suvalgan.

Tarixi
------

Masjid oʻrta asrlardagi qishloq madaniyatiga xos bino namunasi sifatida muhim ahamiyatga ega. Bir necha marotaba taʼmir qilingan, dastlabki bezaklari saqlab qolinmagan.

Oʻxshash nomlar
---------------

Oʻzbekistonda Kushod nomli bir nechta masjidlar mavjud. Shundaylardan biri Buxoro viloyati Peshkoʻ tumanidada joylashgan Xoʻjam Bandi Kushod (Said po Bandi Kusho) jom’e masjid hisoblanadi. Mazkur inshoort ham davlat muhofazasiga olingan. Yana biri Fargʻona viloyati Buvayda tumanidagi Kushod masjididir.

Muhofazaga olinishi
-------------------

2019-yil 4-oktyabrdagi Vazirlar Mahkamasining tegishli qaroriga muvofiq Bandi kushod masjidi Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asnosida davlat mulkiga aaylantirilgan va davlat muhofazasiga olingan. Shundan soʻng masjid hududi taʼmirlanib, yon-atrofidagi hududga daraxtlar va koʻp yillik oʻsimliklar ekilgan. Ziyoratchilar uchun maxsus oʻrindiqlar oʻrnatilgan.

Adabiyotlar
-----------

* „Bandi kushod masjidi", *Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi: 1-jild (A — Beshbaliq)*. Toshkent: „Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti, 2000 — 736 bet.

Manbalar
--------

1. ↑  "Bandi kushod masjidi" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  „O'zbekiston masjidlari". *masjid.uz*. Qaraldi: 08-2023.
3. ↑  „MODDIY MADANIY MEROSNING KO‘CHMAS MULK OBYEKTLARI MILLIY RO‘YXATINI TASDIQLASH TO‘G‘RISIDA". *lex.uz*. Qaraldi: 08-2023.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Panjvaqta masjidi** — Navoiy viloyati, Nurota shahri, Chashma majmuasida joylashgan yodgorlik. Masjid 1570—1571-yillarda Buxoro xonligida hukmronlik qilgan Shayboniy Abdullaxon II davrida bunyod etilgan. Masjid Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

Tarixi
------

Panjvaqta masjidi Buxoro xonligida hukmronlik qilgan Shayboniylar sulolasi davrida XVI asrda bunyod etilgan va bir necha marotaba qayta qurilgan. Masjid gumbaz bilan qoplangan boʻlib, xonaqoh vazifasini ham bajargan. XIX asrga kelib masjid ayvonli qilib qurilgan.
Panjara masjid oldida qora marmar toshda arab tilida nasxi buxoriy xatida Muhammad paygʻambarga aytilgan Tojiya ismli salovati yozilgan. Mazkur toshda yozilgan bitik tasavvuf ahlida risqni koʻpaytirish va gʻamlarni ketgazish maqsadida oʻqiladigan salovatdir. Asosan bunday salovatlar Muhammad al-Jazuliyning „Daloil al-hayot" asarida keltirilgan. Ushbu bitik Kotib Xatloniy tomonidan 1918—1919-yillarda yozilgan. Masjiddagi marmartoshda nastaʼliq xatida sheʼriy taʼrix yozilgan. Sheʼriy taʼrix fors tilida yozilgan: „Istasa har neki, Ahmad (Muhammad (s.a.v)) hurmati, Oʻshani unga ato etgay Xudo. Toshga Xatloniy kotib bitdi raqam, Sangtarosh oʻydi burudi Mustafo. Bir ming yuz oʻttizzu yetti edi, Taʼrixi hijrati sayyidbino".

Meʼmorchiligi
-------------

Panjvaqta masjidi Oʻrta Osiyo uslubida bunyod etilgan. Masjid qurilishida pishgan gʻisht, yogʻoch, ganch va boshqa materiallardan foydalanilgan. Hozirgi kunda masjid ikki yoqlama ayvonli va katta gumbazdan iborat. Masjid gumbazining ichkarisi qadama naqshlar bilan bezatilgan. Hozirgi kunda naqshlarning faqatgina geometrik shakli mavjud

Manbalar
--------

1. ↑  Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий 2015, s. 149. sfn error: no target: CITEREFЎзбекистон\_обидаларидаги\_битиклар:\_Навоий2015 (help)
2. ↑  Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий 2015, s. 152. sfn error: no target: CITEREFЎзбекистон\_обидаларидаги\_битиклар:\_Навоий2015 (help)
3. ↑  Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий 2015, s. 156. sfn error: no target: CITEREFЎзбекистон\_обидаларидаги\_битиклар:\_Навоий2015 (help)
4. ↑  „«Chashma» majmuasi". *meros.uz*. Qaraldi: 27-iyul 2023-yil.

Adabiyotlar
-----------

### Ilmiy adabiyotlar

* Абдухолиқов Ф, Ртвиладзе Э, Ҳакимов А, Абдуҳалимов Б, Мансуров А, Маннонов А, Муҳамедов Н, Раззоқов А, Раҳимов К*. Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий*. Тошкент: Uzbekistan Today, 2015 — 376 bet. ISBN 978-9943-4509-5-0.

Havolalar
---------

* „«Chashma» majmuasi". Qaraldi: 27-iyul 2023-yil.
„**Divided Environments**" (tarjimasi „Boʻlingan muhitlar"), toʻliq nomi „**Divided Environments: An International Political Ecology of Climate Change, Water and Security**" (tarjimasi „Boʻlingan muhitlar: Iqlim oʻzgarishi, suv va xavfsizlikning xalqaro siyosiy ekologiyasi") — Jan Selby, Gabrielle Daoust, Clemens Hoffmann qalamiga mansub kitob. 2022-yil Cambridge universiteti nashriyotida chop etilgan.

Asarda yigirma birinchi asrda iqlim oʻzgarishi mojarolar va xavfsizlik masalalariga qanday taʼsir koʻrsatishi haqida soʻz boradi. Kitobda Isroil-Falastin, Suriya, Sudan va Kipr misollarida iqlim oʻzgarishi haqidagi koʻplab qarashlar asossiz ekanligi haqidagi argumentlar ilgari suriladi. Mualliflar, shuningdek, ijtimoiy va atrof-muhit bilan bogʻliq mojarolarni oʻrganish uchun „xalqaro siyosiy ekologiya" deb nomlanuvchi yangicha yondashuvni oʻrtaga tashalydilar.

Manbalar
--------

1. ↑  „Divided Environments". *London School of Economics and Political Science*. Qaraldi: 31-iyul 2023-yil.
2. ↑  *Michelini, Sydney* „Podcast. Jan Selby, Gabrielle Daoust, and Clemens Hoffmann. Divided Environments". *New Books Network* (11-noyabr 2022-yil). Qaraldi: 31-iyul 2023-yil.

Havolalar
---------

* Divided „Environments Cambridge" universiteti nashriyoti saytida (ingl.)


|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
„**Waterscapes**" (tarjimasi „Suv manzaralari"), toʻliq nomi „**Waterscapes: The Cultural Politics of a Natural Resource**" (tarjimasi „Suv manzaralari: Tabiiy resursning madaniy siyosati") — Amita Baviskar tahriri ostida chop etilgan 12 ilmiy maqola toʻplami. Kitob 2007-yil „Permanent Black" nashriyotida bosilib chiqqan. Maqolalarning barchasida suvning siyosiy iqtisodiyoti haqida soʻz boradi.

Majmuaga kiritilgan maqolalar ilk bor 2001-yil Dehli universitetida boʻlib oʻtgan ilmiy anjumanda taqdim etilgan. Maqolalarning barchasi madaniyat, siyosat hamda suv oʻrtasidagi bogʻliqliklarga bagʻinlangan boʻlib, mavzusiga qarab uch guruhga boʻlingan va yaxlit kitob shakliga keltirilgan.

Baviskarning soʻzlariga koʻra, „suv manzaralari" atamasi bilan suvni madaniy nuqtai nazardan tahlil qilishda oʻrtaga chiqadigan „joy yaratish jarayonlari, tarixiy-jugʻrofiy aloqalar hamda diskursiv va ramizy amaliyotlar" nazarda tutilgan. Asarda asosan Global Janub, xususan, Hindiston misoli keng koʻrib chiqilgan, lekin AQSh, Xitoy, Gambia va Braziliyadan olingan misollar ham oʻrin olgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Goodall, Heather (2007). „Waterscapes". *Environment and History*. 13-jild, № 4. 503–512-bet. doi:10.3197/096734007X243186.
2. ↑  Phadke, Roopali (2011). „Amita Baviskar (ed.), Waterscapes: The Cultural Politics of a Natural Resources (Nature, Culture, Conservation). Delhi: Permanent Black, 2007. xi + 374 pp. Figures, notes, references. ₹ 695 (hardback)". *Contributions to Indian Sociology*. 45-jild, № 1. 113–156-bet. doi:10.1177/006996671004500113.

Havolalar
---------

* Divided „Environments Cambridge" universiteti nashriyoti saytida (ingl.)


|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Badr Ota maqbarasi** — Navoiy viloyati, Xatirchi tumani, Qoracha qishlogʻida joylashgan yodgorlik. Maqbara Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Badr ota yashagan davr toʻgʻrisida turli manbalarda maʼlumotlar uchraydi. Uning tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlib, vafoti 1283-yil. Badr ota xalq orasida avliyo sifatida tilga olinib, uning toʻliq ismi Mavlono Badriddin Muhammad. Tarixiy manbalarda u yassaviya tariqati vakili, Muhammad (s.a.v) avlodi va Zangi Otaning toʻrtinchi xalifasi sifatida tilga olinadi. Badr otaning qabrining qayerda joylashgani toʻgʻrisida manbalarda turlicha maʼlumotlar mavjud. Ayrim manbalarda u Toshkent shahrining Qoʻyliq mavzesida dafn qilingan. Boshqa manbalarga koʻra Badr ota qabri Miyonqol oʻlkasidagi Farofin qishlogʻida joylashgan. XVII asrda yashagan xorazmlik tarixchi Muhammad Tohir ibn Muhammad Tayyib Badr ota qabri Miyonqolning Farofin qishlogʻida joylashganini yozadi. Uning yozishicha, Qoracha qishlogʻi xoʻjalari uning avlodlari hisoblangan.
Maqbarada qabrtosh boʻlib, toʻqqiz qator epitafiya yaʼni marsiyadan iborat. Ushbu yozuv arab tilida boʻlib, XIX asrda yasalgan. Qabrtoshdagi marsiya nastaʼliq xatida „mullali" usulida bitilgan. XX asr oxirlarida maqbradagi toshlarning naqshlari yashil rangga boʻyalgan. 1979-yilda bitik yashil rangga boʻyalgan va ushbu yil yashil rang bilan qayd qilingan.
Maqbara oldida ikkita sagʻona saqlanib qolgan. U nastaʼliq xatida boʻlib, birinchi qabrtoshda shunday yozuv saqlanib qolgan: „Janobi Avliyoxoja Ibodullohxoja oʻgʻli 1232 (milodiy 1817—1818) yil Haq huzuriga rihlat qildilar". Badr ota nomli masjid ham mavjud boʻlib, Buxoro amiri Amir Nasrullo tomonidan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий 2015, s. 274. sfn error: no target: CITEREFЎзбекистон\_обидаларидаги\_битиклар:\_Навоий2015 (help)
2. ↑  Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий 2015, s. 281. sfn error: no target: CITEREFЎзбекистон\_обидаларидаги\_битиклар:\_Навоий2015 (help)
3. ↑  „Бадр ота масжиди". *hazratnavoi.uz*. Qaraldi: 29-iyul 2023-yil.

Adabiyotlar
-----------

### Ilmiy adabiyotlar

* Абдухолиқов Ф, Ртвиладзе Э, Ҳакимов А, Абдуҳалимов Б, Мансуров А, Маннонов А, Муҳамедов Н, Раззоқов А, Раҳимов К*. Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий*. Тошкент: Uzbekistan Today, 2015 — 376 bet. ISBN 978-9943-4509-5-0.

Havolalar
---------

* „Бадр ота масжиди". Qaraldi: 29-iyul 2023-yil.