recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zubovka**, **Zubovsk** (qozoqcha: *Andoza:Без курсива*) — Qozogʻiston Respublikasi Sharqiy Qozogʻiston viloyati Ziryanov tumanidagi qishloq (1973-yildan). Zubovskaya qishloq ma'muriyatining ma'muriy markazidagi aholi punkti.

Aholi
-----

1999-yilda qishloq aholisi soni 2622 kishidan iborat (1300 erkak va 1322 ayol), 2004-yilda — taxminan 2300 kishi edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish ma'lumotlariga koʻra, qishloqda 2318 kishi (1159 erkak va 1159 ayol) istiqomat qilgan.

Geografik joylashuv
-------------------

Ziryanovskdan 5 km shimolda, daryoning chap sohilida joylashgan. Buqtirma.

Iqtisodiyot
-----------

Qishloqning asosiy maqsadi qishloqda joylashgan Ziryanov temir yo'l stantsiyasiga xizmat ko'rsatishdir. Bundan tashqari, qishloqda Ziryanov pivo zavodi, lift, tank fermasi joylashgan.

Qishloqda 2ta fermer xoʻjaligi, 3 ta tegirmon, 3 ta moy press, 2 ta yorma ishlab chiqarish ishxonalari bor.

Zubovsk yogʻoch kesish hududi boʻlib, 7 ta arra tegirmoni, yogʻochni qayta ishlash sexi va tayyor duradgorlik mahsulotlari ishlab chiqarish korxonalari mavjud.

8 ta MChJ, 2 ta ishlab chiqarish kooperativi mavjud.

Noishlab chiqarish sohasi
-------------------------

Qishloqda oʻrta maktab, feldsher — akusherlik punkti, kutubxona, 12 ta savdo korxonasi, pochta aloqasi, yongʻin oʻchirish posti, "Kazselezashchita", "Kazvtorchermet" uchastkalari bor.

Manbalar
--------

1. ↑  „База КАТО".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 2013-yil 27-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 11-avgust.
2. 1 2 3  „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 2013-yil 13-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 13-oktyabr.

| * k
* m
* t
Sharqiy Qozogʻiston viloyati Altay tumanining aholi yashash punktlari |
| --- |
| 
* Aleksandrovka (Jana Buqtirma posyolka maʼmuriyati)
* Aleksandrovka (Sredigorniy qishloq okrugi)
* **Altay**
* Altayka
* Andreyevka
* Bayanovsk
* Berezovka
* Berezovskoye
* Bogatirevo
* Borodino
* Buqtirma (stansiya)
* Bikovo
* Vasilyevka
* Shigʻis
* Dorodnitsa
* Yermakovka
* Zavodinka
* Zubovka
* Kremnyuxa
* Krestovka
* Kutixa
* Landman
* Leninsk
* Maleyevsk
* Mayak
* Nikolsk
* Jana Buqtirma
* Janasharua
* Oktyabrskiy
* Orlovka
* Parigino
* Podorlenok
* Polyanskoye
* Pribrejniy
* Proletarka
* Putinsevo
* Sajayevka
* Severnoye
* Seleznyovka
* Serebryansk
* Snegirevo
* Solovyovo
* Sredigornoye
* Turgʻisin
* Feklistovka
* Chapayevo
* Shirikqayin

 |

Havolalar
---------

* P. Zubovsk Ziryanov tumani hokimining veb-saytida
**Yelizaveta Ivanovna Bikova** (1913-yil 4-noyabr, Bogolyubovo qishlogʻi, hozirgi Vladimir viloyati — 1989-yil 8-mart, Moskva) shaxmat boʻyicha tarixda uchinchi jahon chempioni (1953-56, 1958-62), xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1953), xalqaro grossmeyster (1976). Iqtisodchi. Jurnalist.

Biografiya
----------

U katta dehqon oilasida tugʻilgan (oʻn uchta boladan, faqat uchtasi tirik qolgan).

Boshlangʻich maktabni tugatgach, u Moskvaga akasi Vasiliyning oldiga koʻchib oʻtdi. U yerda birinchi marta shaxmat bilan tanishdi va 14 yoshida u maktab musobaqalarida qatnashdi. U Sergey Belavenets va Nikolay Ryuminlar bilan mashgʻulot oʻtkazgan. 1935-yilni Yelizaveta Bikovaning shaxmat tarjimai holining boshlanishi deb hisoblash mumkin.

U Moskva chempionatida birinchi muvaffaqiyatiga 1937-yil erishgan, oʻshanda u 3-oʻrinni oʻziniki qilgan. Keyinchalik u olti karra Moskva chempioni (1938-52-yillarda) va uch karra SSSR chempioni (1947, 1948, 1950) boʻlgan.

Ulugʻ Vatan urushi yillarida u matbaa korxonalarida ishlay boshladi, Moskva kasalxonalarida shaxmat oʻyinlari boʻyicha maʼruzalar oʻqidi, uning tashabbusi bilan shaxmatchilar kasalxonaga homiylik qilishgan.

1951-1961-yillarda Yelizaveta Bikovaga Odessa murabbiyi Efim Kogan ustozlik qilgan.

1953-yilda u jahon chempionligi uchun Lyudmila Rudenkoga qarshi bahsda 8:6 hisobida zafar quchgan. 1950-yillarning oxiri — 1960-yillarning boshlarida Moskvada u jahon chempionati uchun uchta oʻyin oʻtkazgan (1958 va 1960-yillarda Olga Rubtsova va Kira Zvorykina ustidan gʻalaba qozongan). 1962-yil oktabr oyida u Moskvada shaxmat tojini Nona Gaprindashviliga boy berdi -umumiy hisob 2:9 boʻlgan.

U 1970-yillarning oxirigacha Moskva turnirlarida qatnashgan.

U Xovanskiy qabristoniga dafn qilingan.

Mukofotlar
----------

"Shon-sharaf belgisi" ordeni.

Bogolyubovoning faxriy fuqarosi.

Xotira
------

2012-yilda Vladimirda „Yelizaveta Bikova xotirasi" tashabbus guruhi tashkil etilgan, uning maqsadi Bogolyubovo qishlogʻida shaxmatchining haykalini oʻrnatishdan iborat.

2013-yil FIDE tomonidan Yelizaveta Biykova yili deb eʼlon qilingan.[]

Kitoblar
--------

*

Manbalar
--------

1. ↑  „Почётные граждане Боголюбово". 2020-yil 26-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 24-iyun.
2. ↑
**Shoʻl-e Zard** (شله زرد) — Eronning milliy shirinligi hisoblanib, tarkibida zaʼfaron borligi sababli sariq rangga ega va unga bodom va pista boʻlaklari ham qoʻshiladi.. Shoʻl-e zard, ayniqsa, Ramazon oyida roʻza ochish uchun pishiriladigan taomdir. Odamlar bu shirinlikni koʻpincha jele bilan oʻxshatishadi

Ushbu shirinlikning tarkibiga guruch, shakar, zaʼfaron, gul suvi, kardamon, pista yongʻogʻi yoki bodom, yogʻ yoki sariyogʻ qoʻshiladi.

Shoʻl-e zardning vatani Erondir.

Kirmon shahrida bu taom Ibrohimxoniy nomi bilan ham mashhur, chunki uni birinchi marta Kirmon hukmdori Ibrohimxon Zohir al- Davla xalqqa taqdim etgan. Ibrohimxonning birinchi harakati xalqning ovqatlanish holatini yaxshilash bo‘lib, bu borada shoʻl-e zardni tayyorlab, xalq o‘rtasida tarqatadi.

Shoʻl-e zardning eng muhim xususiyatlari
----------------------------------------

Shoʻl-e zard tarkibida A, C, D, B vitaminlari, B1, B2, B6, oqsil, uglevodlar, antioksidantlar, kalsiy, temir, selen, magniy, kaliy va fosfor mavjud. Bu shirinlik oshqozon va yurakni mustahkamlaydi va revmatik ogʻriqlarni yengillashtiradi; Shuningdek u antibiotik xususiyatlariga ega va infektsiyani yoʻq qiladi. Bu shirinlik tetiklantiruvchi va tushkunlikka tushgan odamlarda uni yengib oʻtishga yordam beradi. Shoʻle-zard yurak va miya xurujlarini oldini oladi, ovqat hazm qilish sistemasining buzilishi, meteorizm, koʻngil aynishi, diareyaning oldini oladi. Xotirani mustahkamlashda samarali rol oʻynaydi, shuningdek teri va soch salomatligi uchun foydalidir.

Manbalar
--------

qazahayesonnati — yemazandarani
„**Boʻldi xato**" — „Bolalar" oʻzbek pop-rok guruhi ijro etgan qoʻshiq. 2003-yil eʼlon qilingan[]. „Boʻldi xato" guruh repertuaridagi sanoqli rok janridagi qoʻshiqlarning biridir. Qoʻshiqning soʻzini ham, kuyini ham guruh solisti Tohir Sodiqov yozgan[]. Tarona lya major tonalligida bastalangan boʻlib, guruh gitarachisi Timur Gaynutdinov chalgan solo hamda Sodiqovning kuchli vokali bilan tinglovchilar eʼtiborini qozongan.

2020-yil guruh aʼzosi Husan Sodiqov oʻzining rasmiy YouTube kanalida „Boʻldi xato" qoʻshigʻini guruhning 2002-yilga qadar eʼlon qilingan yetti qoʻshigʻidan iborat „12-albom" nomli albomiga uchinchi trek oʻlaroq kiritgan, ammo bu taronalar 2002-yilda albom shaklida eʼlon qilinmagan, balki shunchaki singl oʻlaroq chiqarilgan.

Shuningdek, „Boʻldi xato" qoʻshigʻi „Bolalar" guruhining 2007-yil „iTunes"da eʼlon qilingan „The Very Best of the Fontana Years" (tarjimasi „Fontana yillarning eng sara [qoʻshiqlari]") terma albomiga 17-trek oʻlaroq kiritilgan. Bu albom markaziy osiyolik xonanda yoki guruhning „iTunes"da eʼlon qilingan ilk albomidir. Ammo albom mualliflik huquqlari bilan bogʻliq kelishmovchiliklar tufayli 2012-yildan keyin platformadan olib tashlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „"Болалар" гуруҳининг 12 чи оригинал альбоми". *YouTube* (21-noyabr 2020-yil). Qaraldi: 28-avgust 2022-yil.
2. ↑  „iTunes - Music - The Very Best of the Fontana Years by Bolalar (ingl.)".  Apple Music (22-yanvar 2007-yil). Qaraldi: 2012-yil 11-may.

Havolalar
---------

* „Boʻldi xato" YouTubeda
* „Boʻldi xato" qoʻshigʻinining toʻliq tabulaturasi Songsterr saytida
* „Boʻldi xato" qoʻshigʻinining toʻliq tabulaturasi UltimateGuitar saytida
Brayl displeyining koʻrinishi (tafsilot)
**Brayl displey** (**Brayl** displey) — matnli maʼlumotlarni olti nuqtali Brayl belgilar shaklida aks ettirish uchun moʻljallangan qurilma. Brayl displeylari koʻzi ojiz va zaif koʻruvchilarga zamonaviy kompyuterlardan foydalanish imkonini beradi.

Displey haqida
--------------

Odatda, displey paneli bir vaqtning oʻzida 40 ta yoki 80 ta belgini koʻrsatadi. Koʻrsatish uchun kamroq belgilarga ega portativ modellar mavjud[].

 Brayl displey katakchasi ichida
Brayl displey — bu imkoniyati cheklanganlar uchun anchagina qulaylik yaratuvchi qurilma. Shuning uchun, u vizual displeydan ancha qimmat turadi: narxlar (2012-yil holatiga koʻra) birlik uchun 145 ming rubldan boshlanadi. Brayl displeyining asosiy narxi teginish naqshli sirtni shakllantirish uchun ishlatiladigan qimmat piezoelektrik elementlardan iborat.

2000-yildan boshlab yangi aylanma gʻildiragi texnologiyasiga asoslangan brayl displey ishlab chiqildi. Bu texnologiyada brayl belgilari aylanuvchi yuzada aks ettiriladi, bu esa matnni maʼlum tezlikda harflar orasidan harakatlantirmasdan oʻqish imkonini beradi. Taxminlarga koʻra, ushbu texnologiyaga asoslangan displeylar anʼanaviylarga qaraganda arzonroq boʻladi.

Brayl displeyning muqobillari — nutq sintezatoriga asoslangan ekran oʻquvchilari ancha arzon. Biroq, faqat brayl displey matn bilan qulay ishlashni, jumladan tahrirlashni taʼminlaydi.

Interfeyslar
------------

Brayl displeylari USB yoki Bluetooth interfeysi yordamida kompyuterga ulansa ham boʻladi.

Boshqa brayl qurilmalari
------------------------

Brayl planshetlari, Brayl qoʻlqoplari va boshqalar shunga oʻxshash printsiplar asosida turli ishlab chiqaruvchilar tomonidan yaratilgan. Shuningdek, ixtisoslashtirilgan brayl klaviaturalari mavjud boʻlib, ular belgini tashkil etuvchi nuqtalar tugmachalarini bosib belgilarni kiritish imkonini beradi. Bunday klaviaturalar anʼanaviy klaviaturalarga qaraganda ancha qimmat boʻlganligi sababli, koʻpchilik koʻzi ojiz odamlar oddiy QWERTY klaviaturasidan foydalanishga oʻrganib qolishadi.

Brayl klaviaturasi va displeyli PDAlar ham mavjud.

Manbalar
--------
Yarim mina vazni (248 g.), Shoh Shulgi nomi bilan atalgan. )
Ur **Shulgi** - uchinchi Ur sulolasidagi Shumer Uyg'onish davrining ikkinchi qiroli. U taxminan 2029-1982 (yoki miloddan avvalgi 2094-2047)- yillarda, tahminan 48 yil hukmronlik qildi. Uning yutuqlari orasida otasi Ur-Nammu boshlagan Buyuk Ur Zigguratining qurilishi tugallangan.

Hayoti
------

Shulgi Ur shohi Ur-Nammuning o'g'li va Ur uchinchi sulolasining a'zosi. Uning hukmronligi 48 yil davom etdi.

Qisqacha aytganda, otasining o'limidan so'ng, Shulgi otasining o'limi uchun qasos olish uchun Gutilarga qarshi bir qator jinoiy urushlarni boshladi. Dastlabki bir necha yil ichida yil nomlarida qayd etilgan yagona faoliyat ma'bad qurilishi bilan bog'liq edi.

Manba
-----

1. ↑  *The Oxford companion to archaeology. 1. Ache-Hoho* (İngilizce). Oxford University Press, 2012 — 458 bet. ISBN 9780195076189.
2. ↑  „Shulgi | king of Ur" (İngilizce). *Encyclopedia Britannica*. 2 ocak 2019da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 31 ocak 2019.
3. ↑  „Ur III Empire - Oxford Reference" (İngilizce). *www.oxfordreference.com*. DOI:10.1093/oi/authority.20110803114924281. 3 ocak 2019da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 31 ocak 2019.
4. ↑  „Year names for Shulgi". 17 haziran 2011da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 31 ocak 2019.
Ushbu sahifa nomi mavzuning rasmiy tarjimasidir. Iltimos, uni oʻzgartirmang.

***Erkakning koʻzyoshlari*** (inglizcha: *) — Clint Eastwood rejissorlik va produserlik qilgan, 2021-yilgi neo-Western janridagi AQSh filmi. Nik Shenk va marhum N. Richard Nesh ssenariysi Neshning 1975-yilda yozilgan xuddi shu nomdagi romaniga asoslangan. Syujet Meksikadagi yosh bolani (Eduardo Minett) Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi otasi (Dwight Yoakam) bilan birlashtirish uchun yollangan sobiq rodeo yulduzi (Eastwood) haqida.*

*Erkakning koʻzyoshlari* AQShda kinoteatrlarida Warner Bros. tomonidan 2021-yilning 17-sentabridan namoyish etila boshladi. Bir vaqtning oʻzida HBO Max striming xizmatida 31 kun mobaynida koʻrsatildi. U 33 million dollarlik ishlab chiqarish byudjyetiga nisbatan 12,8 million dollar toʻplab, kassada past natija koʻrsatdi va tanqidchilar tomonidan turlicha baholandi. Eastwood’ning ijrosi va filmning ohangi qarama-qarshi kutib olindi.

Rollarda
--------

* Clint Eastwood — Mike Milo
* Dwight Yoakam — Howard Polk
* Eduardo Minett — Rafael „Rafo" Polk
* Natalia Traven — Marta
* Fernanda Urrejola — Leta
* Horacio Garcia Rojas — Aurelio

### Oʻzbekcha dublyaj

Film oʻzbek tiliga „Favvora" film studiyasi tomonidan oʻgirilgan[].

* Muhammadjon Xoʻjayev — Mike Milo
* Behzod Muhammadkarimov — Howard Polk
* Abdulhay Otaxoʻjayev — Rafael „Rafo" Polk
* Dildora Bekjonova — Marta

Bundan tashqari, tarjimon — Firdavs Xoʻjayev, dublyaj va ovoz rejissori — Jamshid Tangliberdiyev, rejissor yordamchisi — Raʼno Suyunova, montaj ustasi — Hamidulla Latipov, texnik xodim — Muhammadali Rashidov, muharrir — Baxtiyor Karimov.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
* *Erkakning koʻzyoshlari* IMDbda Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash



  


|  |  |
| --- | --- |
| Film tasmasi | *Filmga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Singapur Mustaqillik kuni** Singapurning asosiy milliy bayrami. U 9-avgust kuni nishonlanadi. Baʼzan bayramni oddiygina „parad" („parade") deb atashadi.

Tarixi va bayram qilinishi
--------------------------

Singapur Mustaqillik kuni 1965-yildan beri anʼanaviy ravishda har yili nishonlanadi va Singapurning Malayziyadan mustaqillikni qoʻlga kiritishi va undan ajralib chiqishi bayram qilinadi. Shu kuni Singapurga mustaqillik beruvchi shartnoma imzolangan edi.

Bayram tantanalarini koʻp jihatdan Rossiyadagi Gʻalaba kunini nishonlashga oʻxshatish mumkin. Mamlakatda xalq sayillari oʻtkaziladi, unda mamlakatning minglab fuqarosi ishtirok etadi.

Bayram sanasi aniq boʻlishiga qaramay, uni nishonlashga tayyorgarlik iyul oyidanoq boshlanadi. Har haftaning dam olish kunlari turli festivallar va konsertlar tashkil etiladi. Bayram kunidan bir hafta oldin parad repetisiyasi boʻlib oʻtadi.

Bayramning asosiy voqeligi anʼanaviy yirik harbiy paraddir. Har yili paradning oʻz mavzusi tanlanadi.

Bundan tashqari, shu kuni Singapurda avtokoʻrgazma boʻlib oʻtadi. 15 daqiqa davom etadigan kechki mushakbozlik bayramning eng kutilgan voqeasi hisoblanadi. Mushaklar 9 ta quroldan otilgani bois, shahar olov dengiziga gʻarq boʻlayotgandek tasavvur uygʻotadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Den nezavisimosti (Singapur), Kalendar prazdnikov". 2015-yil 23-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 30-may.
2. 1 2  „VIPUЩYeNI MONYeTI V ChYeST 47 GODOVЩINI NYeZAVISIMOSTI SINGAPURA". 4-iyun 2013-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 30-may 2022-yil.
3. ↑  Den nezavisimosti v Singapure

Yana qarang
-----------

* Mustaqillik kuni
* Singapurda dam olish kunlari
**Fermobil** uzlukli yoʻlda harakatlanuvchi transport vositasidir. U temir yoʻl qurish qiyin va qimmat boʻlgan hududlar uchun moʻljallangan. Fermobil loyihasi Irkutsk politexnika universitetida ishlab chiqilgan, u haqidagi maqola "Texnika - molodyoji" jurnalining 1975 yilgi 4-sonida texnika fanlari nomzodi Igor Beskin tahriri ostida chop etilgan.

Texnik tasnifi
--------------

Fermobil yoʻli bir-biridan maʼlum masofada tiklangan, balandligi 1,5-2,5 metrlik ustunlar va ularga qoʻyilgan 2-3 metrlik yoʻnaltiruvchi plitalardan iborat. Ustunlar orasidagi masofa ular qoʻyiladigan yer tasnifiga (gil tarkibiga) koʻra har xil boʻladi, hisoblangan oʻrtacha masofa 50 metrdir. Fermobil uzunligi 120 m, balandligi va eni - 20m dan.

Fermobil 100 km/soat tezlikka erisha oladi; unga 220 tonnagacha yuk ortish mumkin. Fermobil ost qismida rolgang - rebordli rolik gʻildiraklar joylashgan. Rebordlar roliklarni surilib ketishdan saqlaydi. Loyihada fermobil elektr dvigateli yordamida harakatlanishi koʻrsatilgan.

Taqdiri
-------

Fermobil mualliflariga mualliflik guvohnomalari (№290981 va №284004) berilgan boʻlsa-da, u haligacha qurilmagan[].

Adabiyotlar
-----------

1. ↑  "Техника - молодежи" jurnali (djv formatda)[*sayt ishlamaydi*]
Afgʻonistonning Kunar viloyatidagi Sirkanay tumani tasviri.
Sirkanay **tumani** ( **Sarkani tumani** ) Afgʻonistonning Kunar viloyatining markaziy qismida joylashgan. Janubda Pokiston bilan chegaradosh. Aholisi 39292 nafar (2019). Tuman maʼmuriy markazi — **Serkanay** qishlogʻi (34°47′26″N 71°06′31″E﻿ / ﻿34.7906°N 71.1086°E﻿ / 34.7906; 71.1086GO ) 775 m balandlikda. Tuman shimoldan Kunar daryosi bilan chegaradosh bo'lib, u ekin maydonlarining oz qismini sug'oradi. Qurg'oqchilik odamlarning asosiy muammosidir. Uylarning aksariyati (70%) urushlar paytida vayron bo'lgan. Ko‘p yigitlar Pokistonda yashaydi va ishlaydi. 

Etnik kelib chiqishi: Serkanay tumani aholisining deyarli barchasi pashtun xalqi bo'lib, oz sonli gujarlardir. Alakozailar tumanning markaziy qismida istiqomat qiluvchi hukmron qabilalardir. Boshqa qabilalar - Mamund, Momand, Safi va Salarzais hisoblanadi.

Taniqli odamlari
----------------

* Muhammad Ayan Ayaan - Afg'onistonning Niderlandiyadagi sobiq elchisi hisoblanadi.
* Xanjan Alkozay - Afg'oniston Savdo-sanoat palatasi vitse-prezidenti.
* Doktor Vahdat Alkozay - Shayx Zayed kasalxonasi direktori, Kobul viloyati.
* Mia sohibi sarkaney d srẗạẼw míạ ṣy̰b

Sarkan tumani qishloqlari
-------------------------

* Sarkano
* Pashad
* Donai
* Nava
* Ganjgal
* Barogai
* Barobod
* Tango
* Shonkray
* Bila

Shuningdek qo'shimca manbalar
-----------------------------

* Afg'oniston tumanlari

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  „Estimated Population of Afghanistan 2019-20".  Central Statistics Organization (2019-yil 18-noyabr). 2020-yil 9-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 6-aprel.

Havolalar
---------

* AIMS tuman xaritasi
*
**Sarsabil**, sparja (Asparagus) — lolaguldoshlar oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi; sabzavot va manzarali ekin. Yevropa, Osiyo va Afrikada 150 turi bor. Oʻzbekistonda 2 turi yovvoyi holda uchraydi. Kaltabarg S. (*A. brachyphyllus* Turez.), fors (*A. persicus* Baker.) koʻp yillik, chirmashib oʻsadigan oʻt. Ikkala turi ham boshqa belgilari bilan bir-biriga oʻxshash, boʻyi 50—150 sm. Barglari mayda, barg qoʻltigʻida ninasimon koʻrinishda. Shakli oʻzgargan shoxchalar — kladodiylar hosil qiladi. Mevasi rezavor, rangi qizil. May oyida gullab, iyunda meva beradi. Toʻqaylarda oʻsadi. Dorivor S. (A. offcinalis) Yevropaning markaziy va jan. qismida, Kavkazorti va Shim. Kavkazda keng tarkalgan. Sabzavot sifatida ekiladi; uning yosh novdalari ovqatga ishlatiladi. Tarkibida 2% oqsil, 2,4% uglevodlar (klechatkadan tashqari), vitaminlar B, B2, PP, provitamin A mavjud. S.-dan asparagin olinadi. Hosildorligi 30—35 s/ga. S. ekilgan maydonlardan 10—15 yil hosil olinadi. S. asparagus nomi bilan manzarali oʻsimlik sifatida ham oʻstiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Nogʻora va bayroq** - qadimda turkiy xalqlarda hokimiyat belgisi, ram-zi. N. va boshqalarni olgan shaxs maʼlum mamlakatning oliy hukmdori deb tanilgan. Masalan, Amir Temur 1370-yil Balxhrkimi amir Husaynga qarshi qoʻshin tortib borayotganda, Termiz yaqinidagi Biyo qishlogʻida makkalik shariflardan Sayyid Baraka unga oliy hrkimiyat, saltanat ramzi katta nogʻora — tabl va yalov — bayroq tortiq qiladi. Barokxon 1423—27 yillarda Ulugʻ Muhammad ustidan gʻalaba qilib, Oq Oʻrdada hokimiyat tepasiga kelgach, Ulugʻbek unga qimmatbaho sovgʻalar, shuningdek, N. va boshqa yuborganligi maʼlum.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mogar** (Setaria italica convar moharia), Italiya tarigʻi — boshokdoshlar oilasiga mansub oʻtsimon bir yillik oʻsimlik; yem-xashak va don ekini. Vatani — Sharqiy Osiyo. Miloddan avvalgi 2700-yil oldin maʼlum boʻlgan. Mongoliya, Xitoy, Italiya, Ruminiya, Vengriyada keng tarqalgan. Oʻrta Osiyoda ekiladigan qoʻnoqning bir tur xili. Ildizi yaxshi rivojlangan popuk ildiz, tuproqqa 1 m kirib boradi. Po-yasi ingichka, ichi kovak, balandligi 50—150 sm. Bargi oddiy, uz. 20—50 sm, eni 1 — 3 sm, Gultoʻplami boshoqsimon roʻvak. Doni yaltiroq, silliq, sariq, jigarrang gul qobiqlari bilan qoplangan. 1000 ta doni vazni 1,5—3,0 g.

Oʻsuv davrining boshida sekin, nay oʻrashdan roʻvaklanish davrigacha tez oʻsadi. M. issiqsevar oʻsimlik, urugʻi 8— 10° da unib chiqadi, maysasi — 2—3° sovuqda nobud boʻladi. Qurgʻoqchilikka chidamli.

M.ning 100 kg koʻkatida 17 ozuqa birligi va 1,8 kg hazm boʻladigan protein, 100 kg pichanida 55 ozuqa birligi va 5,5 kg protein boʻladi. Doni oziqovqat mahsuloti, qush- Mogar. lar uchun toʻyimli ozuqa. M. kuzgi gʻalla, dukkakli va qator orasiga ishlov beriladigan ekinlardan boʻshagan yerlarga ekiladi. Koʻk poyasi uchun sugʻoriladigan sharoitda gektariga 18–20 kg, lalmi yerlarga 12–15 kg urugʻ ekiladi. Ekish chuq. 2—3 sm. Oʻsuv davrida qator orasiga ishlov beriladi, sugʻoriladi. Koʻkat va pichan uchun roʻvaklanish davrida oʻriladi. Kech oʻrilsa poyasi dagʻallashadi. Hosildorligi koʻkati boʻyicha 100—250 s/ga, pichani — 40—50, doni — 15—20 s/ga ni tashkil qiladi.

Kasalliklari : kuya, zang, bakterioz. Zararkunandalari: tariq chivini, simqurt, poya burgasi.

Halima Otaboyeva.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Noin-ula** — hun zodagonlari qabristoni (miloddan avvalgi 1-asr — milodiy 1-asr boshi). Shimoliy Moʻgʻulistondagi Noin-Ula togʻida (Ulan Batordan 130 km shim.da) joylashgan. 1924—25 yillarda arxeolog P. K. Kozlov, keyinchalik MXR Fanlar komiteti tomonidan qazishma ishlari olib borilgan. Qabristonda 200 dan ortiq kvadrat shakldagi katta mozorqoʻrgʻonlar (balandligi 2 m gacha) bor. Mozorqoʻrgʻonlardan hunlar davri madani-yatini aks ettiruvchi boy topilmalar chiqqan. Bu davrda hun zodagonlari Xi-toydagi Xan sulolasi bilan yaqin mada-niy va qarindoshlik aloqalarida boʻlganlar. Mozorqoʻrgʻonlardagi qabrlar xodalardan ishlangan. Qabrlardan hunlarga tegishli qurol-yarogʻ, roʻzgʻor ashyolari, kiyim-kechak, sanʼat buyumlari bilan birga xitoyliklarga oid koʻplab jez, nefrit, usti loklangan yogʻoch buyumlar va katta miqdorda ipak matolar topilgan. N.-U. dan chiqqan yuksak badiiy qimmatga ega boʻlgan jun matolar, ayniqsa, diqqatga sazovor; ular Baqtriya, Parfiya, Kichik Osiyodan keltirilgan boʻlib, Sharq bilan Gʻarb oʻrtasida bu davrda Buyuk ipak yoʻli or-qali olib borilgan qizgʻin savdo alo-qalari natijasida hunlarda paydo boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shoikrom Shoislomov** — tarjimon va olim. 1908-yilda Toshkent shahrida tugʻilgan. Otasi Shoislom Shomuhammad oʻgʻli xattot va mudarris boʻlgan.

Shoikrom Shoislomov 1922-yilgacha eski maktabda Mirza Ahmad Hoji ismli domlada tahsil olgan. 1926-yilgacha Beshyogʻochdagi „Holmatboy" madrasasida mudarrisslik qiluvchi otasidan arab tili grammatikasi va ritorikani oʻrgangan.

Soʻngra Toshkentdagi „Degzer" madrasasida mudarris boʻlib turgan Said ibn Muhammad al Asiydan 1930-yilgacha arab adabiyoti boʻyicha madrasa talimini olgan. Keyingi yillarda turli idoralarda bugalter boʻlib ishlagan. 1961-yildan esa Oʻzbekistob SSR fanlar akademiyasining Sharqshunoslik institutiga ilmiy xodim boʻlib ishga kirgan.

Shoikrom Shoislomov institut fondida saqlanayotgan arab tildagi qoʻlyozma asarlarni aniqlash va kartochka yozish ishlarini olib borgan. Keyinchalik Ibn Sinoning „Aljuza" asari ustida ilmiy ish olib bordi.

Shoikrom Shoislomov 20-asr arab adabiyotidan oʻzbek tiliga bir qancha tarjimalar qilgan. Jumladan I. Abdullayev bilan birga misr yozuvchisi Abdurahmon ash Sharkoviyning „Yer" (Al Arz) romanini oʻzbek tiliga arjima qilgan.

Havolalar
---------

* Abdurahmon ash-Sharqoviy. Yer (roman)
* Шаисламов, Шаикрам. "Урджуза фи-т-тибб" Ибн Сины
**Shojalilovlar** — aka-uka xonanda va sozandalar, oʻzbek anʼanaviy ijrochiligiga katta hissa qoʻshgan sanʼatkorlar. Shojalilov Shoqosim (1909.9.9 — Toshkent — 1984.9.7) — xonanda va sozanda (tanbur), Oʻzbekiston xalq hofizi (1950). Toshkent musiqa texnikumini tugatgan (1927), Oʻzbekiston radiosining xalq cholgʻulari ansamblida sozanda va xonanda (1930—73). Shojalilov Shoolim (1921.21.5 Toshkent 1989.29.9) hofiz va sozanda (tanbur, dutor). Oʻzbekiston radiosining xalq cholgʻulari ansamblida xonanda (1942—53). Shojalilov Shoakbar (1926.3.2 — Toshkent —1987.3.9) — hofiz va sozanda (tanbur, tor). Sh. sanʼatkorlar oilasidan boʻlib, otasi Shojalil hofiz, amakisi Sh.Shoumarov, togʻasi Toʻychi hofiz, shuningdek, Yu.Rajabiy, A.Vahobov, A.Haydarov, J.Sultonov, Domla Halim va boshqalardan maqom, ashula va cholgʻu yoʻllarini oʻzlashtirganlar. Sh. lirik, diapazoni keng ovoz sohiblari boʻlib, hamnafaslik ijro uslubida oʻziga xos samimiylik va shiradorlikka erishgan. shahrining ashula va maqom yoʻllarini talqin etilishi ovozlar va joʻrnavoz sozlar hamohangligi, jumlalarning maromiga yetkazib aytilishi, milliy xonandalik anʼanalariga xos boʻlgan sayqal va qochirimlardan mohirona foydalanish, joziba va joʻshqinlik, mumtoz ijro uslubi bilan ajralib turadi. Repertuaridan FargʻonaToshkent maqom yoʻllari ("Bayot", "Chorgoh", "Ushshoq", "GulyorShahnoz", "Toshkent Irogʻi"), ashula ("Koʻcha bogʻi — 12", "Ilgʻor", "Girya", "Suvora", "Munojot", "Eshvoy", "Naylaram") va yalla ("Figʻondur", "Hajringda", "Jonon jamoling") oʻrin olgan. Sh. ijro etgan maqom va ashula yoʻllari Oʻzbekiston teleradiokompaniyasi fonotekasiga, bir necha gramplastinkaga yozilgan.

Rustam Abdullayev.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Sidoriv qal’asi
 Avliyo Meri cherkovi
**Sidoriv** (ukraincha: *Сидорів*) — Ternopil viloyati, Ukraina gʻarbidagi viloyat boʻlib, Chortkov tumanidagi Zbruch daryosining oʻng qirgʻogʻida joylashgan qishloq. U Ukrainaning aholi punktlridan biri boʻlgan Husiatin posyolkasiga tegishli. Sidoriv, birinchi navbatda, Sidoriv qal’asi joylashgan manzil sifatida tanilgan.

2020-yilning 18-iyuliga qadar Sidoriv Husiyatin tumaniga tegishli edi. 2020-yil iyul oyida Ukrainaning maʼmuriy islohoti doirasida bu tuman tugatildi, buning natijasida Ternopil viloyatining tumanlari soni 3 tagacha qisqartirildi. Husiyatin tumani hududi Chortkov tumaniga birlashtirildi.

Manbalar
--------

### Eslatmalar

1. ↑  „Гусятинская громада" (Russian).  Портал об'єднаних громад України.
2. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (uk). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Нові райони: карти + склад" (Ukrainian).  Міністерство розвитку громад та територій України.
**Umochota ziyoratgohi (Qadamjo yodgorligi bino-inshootlar,bogʻ)** — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XX asr. Fargʻona viloyatining Oltiariq tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Povulgʻon" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Fargʻona viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida "Vaqf" xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi asosida biriktirilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gʻayrat Zuhriddinovich Boymatov** (1946.26.2, Toshkent) — grafik rassom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1989). Respublika rassomlik bilim yurtini (1966) va Harkov badiiy sanoat institutini (1971) tugatgan. B. ijodiga badiiy joʻshqinlik, ramziy tasviriy yechim va vositalar, oʻz gʻoyasini turkum lavhalarda (asosan, akvarelda) yaratish xos. Asarlarida milliy madaniy meros (urfodatlar, hunarmandlik. tomosha sanʼati, anʼanaviy turmush tarzi)ni, qadrdon oʻlkaning goʻzal va betakror tabiatini, unga bogʻliq muammolarni yorqin lavhalarda aks ettiradi. Muhim asarlari: "Oʻzbekiston manzaralari" (1986), "Qora qoʻgʻirchoqlar" (1986), "Vizantiya koʻrinishlari" (1989), "Oʻrta Osiyoning qadimgi tangalari" (1995—97) turkumlari; aralash texnikada ishlangan "Oʻlimdan soʻng oʻzga qiyofada dunyoga kelish", "Zinapoyadan yuqoriga intilish", "Sayyoralar", "Rangdor tushlar" (1992); "Tush", "Qora quti", "Insonning yetti gunohi" toʻrtligi (1995-97) va boshqa.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mirzohid Mirzarahimov** (16-sentyabr 1943-yil — 3-sentyabr 1997-yil) — yozuvchi va jurnalist, SSSR Jurnalistlar uyushmasi aʼzosi, Oʻzbekiston yozuvchilar uyushmasi aʼzosi, Qirgʻiziston yozuvchilari va jurnalistlari uyushmalari aʼzosi.

Hayoti
------

Mirzohid Mirzarahimov 1943-yilning 16-sentyabrida Oʻsh viloyati Qorasuv tumanidagi Narimon qishlogʻida dehqon oilasida tavallud topgan. 1960-yilda maktabni tamomlab, Bishkekdan Oʻshga koʻchib kelgan „Qirgʻiziston haqiqati" (*hozirgi „Oʻsh sadosi"*) roʻznomasining ilk sonlarini chiqishiga oʻz hissasini qoʻshgan. 1970-yili Toshkent Davlat Universitetining jurnalistika fakul’tetini tamomlagandan soʻng shu dargoxda mas’ul kotib lavozimida faoliyat yurita boshlagan.
SSSR jurnalistlar uyushmasi aʼzosi boʻlgan, „Shavkatli mehnati uchun" medali va shuningdek koʻplab *"faxriy yorliqlar"* bilan mukofotlangan. 1976 va 1985-yillari „*yilning eng yaxshi jurnalisti*" jumhuriyat konkursida gʻolib chiqqan va nomi „Shuhrat kitobi"ga yozilgan.

Ijodi
-----

Mirzohid Mirzarahimovning ilk hikoyasi „Visol" „Sharq yulduzi" jurnalida 1965 yili chop etilgan. Shunday qilib birin-ketin hikoyalari yorugʻ koʻra boshlab, 1974 yili „Yosh gvardiya" nashriyotida „Oydin tunlar" nomli ilk kitobi dunyoga keldi. Minglagan kitobxonlar qalbidan joy olgan kitobdan soʻng taniqli yozuvchi Oʻtkir Hoshimovdan ham xat keldi.
Turli xil toʻplam, al’manaxlarda hikoya va qissalari oʻrin oldi. Qirgʻiz adabiyoti adabiyotidan ham tarjimalar qilib, tarjimachilik sohasida ham oldinladi. Shuningdek asarlari qirgʻiz tilidan ham yangray boshladi.
1981 yili Bobur nomidagi Oʻsh davlat akademik oʻzbek musiqali drama teatrida „Kichkina demang bizni…" dramatik asari sahnalashtirildi. Buyuk mutafakkir bobomiz hazrat Alisher Navoiyning 550 yilligi va shunga oʻxshash koʻplab tadbirlarga jonbozlik koʻrsatib, bosh-qosh boʻldi. 1971—1991-yillar oraligʻida Qirgʻiziston janubidagi yosh ijodkorlarni birlashtirgan „Ilhom" adabiy toʻgaragiga rahbarlik qildi.
1991-yil tashkil qilingan Oʻsh viloyati „oʻzbek milliy madaniy markaz"iga birinchi rais boʻlib saylandi.
Mirzohid Mirzarahimov 1997-yil 3-sentyabrda 54 yoshda vafot etdi. Oʻshdagi „Ortishlik" qabristoniga dafn etilgan.
Yozuvchining vafotidan keyin „Tongi shabada" hamda „Sogʻinch" nomli kitoblari chop etilgan.

Nashr etilgan asarlari
----------------------

* Mirzohid Mirzarahimov. „Oydin tunlar" — „Yosh gvardiya" nashriyoti 1974 y.
* Mirzohid Mirzarahimov. „Nurli zanjir" (1983 y).
* Mirzohid Mirzarahimov. „Tumandagi odamlar", „Nurafshon olam" (1985 y).
* Mirzohid Mirzarahimov. „Tongi shabada", „Sogʻinch".

Manbalar
--------

1. ↑  Dadajonov, Odiljon*. Moziyga qaytib...*. Osh shahri: "Axborot" MCHJ, 2021 — 158-159 bet. ISBN 978-9967-9258-6-1.
**Buxoriy Mirzo Shams** (1804?) - buxoro amirligi davrida yashagan tarixnavis olim; saroy munshiylari avlodidan. 

B. oʻz ajdodlari izidan borib, Buxoro amiri saroyida munshiylik qilgan. 1845-yil u Makkaga hajga ketib, u yerdan 1849-yil qaytib kelgan, 1859-yil esa Orenburgga tijorat ishlari bilan borganda sharqshunos V. V. Grigorev unga Buxoro va Qashqar xususida tarixiy asar yozishni maslahat bergan. Shunga koʻra B. "Bayoni ba’zi havodisoti Buxoro, Xoʻqand va Qoshgʻar" ("Buxoro, Qoʻqon va Qashqarning ayrim voqeahodisalari bayoni") kitobini bitgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Grigorʼyev V. V. O nekotorykh sobytiyakh v Bukhare, Kokande i Kashgare. Zapiski Mirza Shamsa Bukhari, Kazanʼ, 1861.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mirzo Hoʻqandiy** (taxallusi; asl ism-sharifi Xayrullaxon Sayd Nosir oʻgʻli Mirzo) (1880, Qoʻqon -1943, Toshkent) — shoir va maʼrifatparvar. Qoʻqon madrasasida Sulaymonquli Rojiysyam adabiyot, husnixat, muammodan saboq olgan. 1910-yilda yangi usudda maktab ochib, oʻqituvchilik qilgan. 1912-yildan mazkur maktab qoshida "Maʼri-fat" nomli kutubxona va nashriyot tashkil etgan. "Tuhfat ul-atfol" ("Bolalar sovgʻasi"), "Turki avvali ilm" ("Dare rahbari"), "Rahbari alifbo" kabi dareliklarni tarjima qilib, nashr ettirgan. "Gulshani Mirzo", "Gulshani xayol" nomli dareliklar tuzgan. Fors tilidan "Mushuk va sichqon" hikoyasini, Abdurahmon Jomiyning "Risolai muammo"sini tarjima qilgan. 1916-yilda Vayner matbaasida "Jum-boq majmuasi" nomli topishmoklar toʻplamini nashr ettirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hammomi kunjak** — Buxoro shahristoni ichkarisidagi Gavkushon guzarida Buxoro shayxulislomi Xoja Sa’d Kalonxoja Jo‘yboriy mablag‘i hisobidan XVI asrda qurilgan qadimiy ayollar hammomi.

Nomlanishi
----------

Kunjak — forscha so‘z bo‘lib, burchak ma’nosiga ega. Poyi Kalon majmuyining g‘arb tomon burchagida joylashganligi uchun yerli aholi hammomni ana shu nom bilan atagan. Uning asosiy nomi ayollar garmobasidir.

Me’moriy tuzilishi
------------------

Hammomning ikki pallali yuzi qadimiy gulmexlar bilan qubbakoriy qilingan, gujum yog‘ochli darvozasi quyoshchiqar tomonga qarab ochiladi. Darvozaxona ichkarisi vaqtida boshqa tarhda bo‘lgan. Hozirgi ko‘rinishini keyinchalik olgan. Ichkarisi sharafashakl kodok bilan bezatilgan. O‘tirib nafas rostlaydigan supachalar mavjud. Asosiy xonalarga o‘ng qo‘l tomon burilib kiriladi. Ichkarida katta sahn, to‘rtburchak shaklida. Ustunlari juda mustahkam. Tom qismining naqd o‘rtasi (ikki kodok hajmida) shishakoriy qilingan. Sahnning qolgan tom qismi arkalar bilan tutashtirilib, kodoklar orasi vassakoriy. Vassalar ixcham, nafis, kalta-kalta, bezaksiz. 

Asosiy yuvinish xonalariga pillapoya orqali bir metr pastga tushgandan keyin kiriladi. Mavjud yettita xona ichma-ich qurilgan. Xonalarning havosi bir-biridan (issiq va sovuqligi bilan) ajralib turadi. Birinchi xona poysho‘yi (oyoq yuviladigan xona), harorati o‘rta, sovuqxona ham deyiladi. Sovuqxonaning devor tomonlari marmartosh bilan o‘tirg‘ich shaklida uzun supa qilingan. Farshi esa nafis marmarlar bilan qoplangan. Supalar balandligi yarim metr. Uy tomi — gumbaz. Gumbaz o‘rtasida ravzani rost mavjud. 

Uylar ana shunday katta-kichik hajmdagi gumbazlar bilan bir-biriga tutashtirib borilgan. Qolgan xonalarning tuzilishi shu taxlitda. Faqat hajm jihatidan biri ikkinchisidan farq qiladi. Xususan, chillaxona qurilishi murakkab. Tom qismi katta gumbaz bilan yopilgan. Gumbaz ravzani kattaroq. Havo aylanib yurishi, mo‘l-ko‘l yorug‘lik tushib turishi uchun juda qulay. Ma’lum qismi shishakoriy qilingan. Xona sahni aylana. Sahndan keyin dolon shaklidagi ayvonlarga o‘tiladi. Bu yerlarda ham marmardan supachalar yasalgan. Oyoqosti ham marmarkoriy qilingan. 

Hammom yerosti qismining tuzilishida oldin chuqurlik bo‘lib, chuqurlikda go‘lax (olovxona) joylashtirilgan. Keyin issiq havo aylanib yurish yo‘llari joylashtirilgan. Xonalar poyostonasi issiq havo yo‘li va go‘lax ustida qurilgan. Sovuq havoli xonalar devori bir qavatli. Issiqxonalar devori esa ikki qavatli. O‘rtasida havoyurar bo‘shliq mavjud. Bu tadbir o‘ta shifobaxsh bo‘lib, hammom xususiyatlarini oshirgan. Chiqindi suvlari tazarlar orqali shahriston ihota devoridan tashqaridagi zaxkashlarga borib tushadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Баҳромов Қ. Шодиева Н*. Бухоро тарихий обидалари географияси*. Бухоро: Дурдона, 2020 — 121 bet.
2. ↑  Ҳусенов С. Ражабова И*. Чор Бакр*. Тошкент: Шарқ, 2001 — 46 bet.
**Sartarosh karvonsaroyi** — Dul-dul sakragan degan joydan 45 km yuqorida, Amudaryoning oʻng sohilidagi tik jarlikda joylashgan. Yodgorlikning katta qismi Amudaryo suvlari taʼsirida yuvilib ketgan. Olib borilgan arxeologik tadqiqotlar uning rejasi tarhini va meʼmoriy jihatlarini aniqlashga imkon beradi. Bu yodgorlik 32x32m hajmda boʻlib, kvadrat shaklga ega. Karvonsaroyga kirish janub tomondan boʻlgan. Inshoot burchaklarida 5 m ga turtib chiqqan rizalitlar (doʻnglik) mavjud. SHimoliy devorda keng 7 m lik kontrfors (tirgovuch) joylashgan. Boshqa devorlarda esa kontrforslar kuzatilmaydi. Yodgorlik devorlari-ning qalinligi 1,8 m. Devorlar 80x50x50 sm li paxsa bloklardan tashkil topgan.
Qazishmalar natijasida karvonsaroydagi xonalar asosan, sharqiy, shimoliy va gʻarbiy devor boʻylab joylashganligi maʼlum boʻlgan. Xonalar xoʻjalik xonasi, mehmonxona va omborxonalardan tashkil topgan. Karvonsaroyning markazi hovlidan iborat. Yodgorlik hududidan topilgan sopol buyumlarga asoslanib bu karvonsaroyning IX-XII asrlarda faoliyat koʻrsatganligi aniqlangan.

Manbalar
--------

{Loxovits V. A. Karavansarai verxnego Xorezma. // Etnografiya i arxeologiya Sredney Azii. M. 1976. 112-118 betlar}

Havolalar
---------

* example.com
**Nachinka bilan toʻldirilgan ichaklar** (boʻtqa bilan toʻldirilgan ichaklar, qiyma bilan toʻldirilgan ichaklar, toʻldirilgan ichaklar) — rus oshxonasining anʼanaviy taomidir.

Shu kabi taomlar rus xalqlariga qoʻshni boʻlgan milliy taomlarda keng tarqalgan: belarusliklar (ichak), yahudiylar (un bilan toʻldirilgan ichaklar), Mari (sokt), mordoviyaliklar (turbuhi, valnoz sulot), tatarlar (tutyrma), udmurtlar (virtyrem), chuvashlar (tultarmash).

Choʻchqa (kamroq tez-tez qoʻzichoq yoki mol goʻshti) ichaklari tozalanadi va grechka, tariq yoki boshqa don (bunday boʻtqa Bekon va tugʻralgan goʻsht bilan boʻlishi mumkin) dan tik boʻtqa bilan toʻldirilgan, keyin doira shaklida oʻrab pishiriladi va(yoki) pechda pishiriladi. Bundan tashqari, boʻtqani toʻldirishga submaxsulotlar, qon, sut, tuxum, qovurilgan piyoz qoʻshilishi mumkin. Buning oʻrniga ichak boʻtqa ham un bilan toʻldirilgan boʻlishi mumkin, yogʻ bilan yoki unda qovurilgan.

Dastlab, taom bayram taomi edi va yangi yil va Rojdestvo uchun tayyorlangan va molni soʻyish mavsumi bilan bogʻliq edi. Uning retsepti XVI-asr rus adabiyoti yodgorligida-Domostroyeda maʼlum edi.

Rus Mordoviyaliklarda yangi yil bayrami tausen-ichak, pishirilgan guruch boʻtqasi bilan toʻldirilgan, pechda oltin jigarrang boʻlgunga qadar pishirilgan va koʻpirtirilgan tuxum bilan toʻldirilgan edi.

Rossiyaning Ryazan viloyati, bu taom avsenki sifatida tanilgan va rus tilida ovsen, avsen, tausen, bausen, usen, titusen deb nomlangan va marosimiga bagʻishlangan. Ushbu marosimining qoʻshiqlarini ijrochilari, boshqa narsalar qatorida, avsenkami — pishirilgan kolbasa bilan taʼminlandi.

Kursk viloyatining Oboyanskiy tumanida boy kechada (yangi yil arafasida) rus dehqonlari kolbasa tayyorlashdi, bu esa karabuğday boʻtqasi ingredientlardan biri sifatida ishlatishdi.

Yana qarang
-----------

* Qonli kolbasa
* Gurka (kolbasa)
* Enaga (taom)

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  *Русские Рязанского края том I*. Москва: Индрик, 2009 — 315 bet. ISBN 978-5-91674-017-2.
2. ↑  *Максим Сырников.* „Кулинарный репертуар русского человека". *kare-l.livejournal.com*. 24-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-mart 2019-yil.
3. ↑  Вероника Ирина-Коган, Янкелика Сушкова-Ирина*. Цимус-цимес по-московски и канавински*. Litres, 2018. ISBN 5040467362, 9785040467365.
4. ↑  „Чувашская кухня". *Еда News*. 24-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-mart 2019-yil.
5. ↑  Н.И. Ковалёв*. Русская кухня*. Москва: Деловая литература, 2000 — № 673 bet. ISBN 5-93211-006-6.
6. ↑  „Кишки чинёные". *Повар.ру* (2-noyabr 2011-yil). 24-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-mart 2019-yil.
7. ↑  А.С. Машкин.*. Быт крестьян Курской губернии, Обоянского уезда. Этнографический сборник (Выпуск V).*. Санкт-Петербург: Типография В. Безобразова и комп. 1862 — 18 bet.

Adabiyotlar
-----------

* Ковалёв Н. И. „Чинёные кишки и желудки",*. Блюда русского стола. История и названия*. Лениздат, 1995 — 184—186 bet. ISBN 5-289-01718-6.
**Erkin Hamidovich Ergashev** (1933.1.11 — Samarqand — 2004.8.1) — parazitologgelmintolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1983), veterinariya fanlari doktori (1964), professor (1965). Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi instituti veterinariya fakultetini tugatgan (1953). Samarqand qishloq xoʻjaligi institutida aspirant (1953—56), parazitologiya kafedrasi dotsenti (1957—64), veterinariya fakulteti dekani (1960—62), Oʻzbekiston Veterinariya ilmiy tekshirish instituti direktori (1964—65; 1978—94), ayni paytda 1965-yildan Samarqand qishloq xoʻjaligi instituti parazitologiya kafedrasi mudiri.

Ilmiy ishlari gelmintlar faunasi, epizootologiyasi, biologiyasi, patogenezi, immuniteti, zooatstroponozlar, chorva mollari va parrandalarning invazion kasalliklarining oldini olish, davolash va qarshi kurashning samarali usullarini ishlab chiqish va boshqalar masalalarga bagʻishlangan. "Biologiya va tibbiyot muammolari" jurnal bosh muharriri (1996—2004). "Doʻstlik" ordeni bilan mukofotlangan (2003).

Manbalar
--------

* Parazitologiya asoslari va trematodozlar bilan sestozlar, T. 1971 (hammualliflikda); Chorva mollarining nematodoz kasalliklari, T. 1972 (hammualliflikda); Gelmintm i gelmintozn karakulskix ovets, T. 1973; Veterinariya asoslari, 2-qism, T. 1974 (hammualliflikda).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**„Erkin Vohidov saboqlari"**, toʻliq nomi **„Erkin Vohidov saboqlari: Adabiy portretga chizgilar"**  — oʻzbek shoiri Erkin Vohidov ijodiga bagʻishlangan kitob. 2016-yil Toshkent shahrida Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi nashriyotida chop etilgan. Toʻplamga Abdulla Oripov, Ibrohim Gʻafurov, Xurshid Davron, Shukur Qurbon, Jumaniyoz Jabborov hamda Anvar Obidjon Vohidov ijodi haqida yozgan maqolalar, adabiy oʻylar va sheʼriyat talqinlari kiritilgan. Asarni Vohidovni oʻzi uchun ustoz deb bilgan Qurbon toʻplab, nashrga tayyorlagan. Toʻplam boshida Oripov Vohidov haqida 1992-yil yozgan maqola keltirilgan.

Asarni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: Zuhriddin Isomiddinov va Javlon Jovliyev – muharrirlar, Sh. Odilov – badiiy muharrir, A. Joʻrayev – texnik muharrir, D. Zokirova – sahifalovchi. Kitob adadi – 500 nusxa.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tadqiqot: oʻzbek ziyolilari bugun nima oʻqishmoqda?". *Kun* (14-iyun 2017-yil). Qaraldi: 26-dekabr 2020-yil.

Havolalar
---------

* „Erkin Vohidov saboqlari" Kitobxon saytita

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qosimov Erkin Umaraliyevich** (1935.14.10, Toshkent) — qurilish sohasidagi olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1991), texnika fanlari doktori (1981), professor (1982). Oʻrta Osiyo politexnika institutini tugatgan (1958). Oʻzbskiston Respublnkasi Suv xoʻjaligi vazirligida katta muhandis, Suv inshootlari ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1958—62), Toshkent poli-texnika institutida katta oʻqituvchi. donent, fakultet lekani, kafelra mudiri (1965-72, 1982-91), Oʻzbekiston Oliy va oʻrta taʼlim vazirligi Oliy oʻquv yurtlari bosh boshqarmasi boshligʻi (1978 — 81). Toshkent arxitektura-qurilish institutida prorektor (1991-2000). professor (2001-yillan). Ilmiy ishlari qurilish materiallarining xossalarini oʻrganish. mahalliy xom ashyolardan keng foydalanish, ularning ishlab chiqarish texnologiyasini takomillashtirish va boshqa muammolarga oid.

Manbalar
--------

* Qurilish materiallari, T. 1982; Mineral bogʻlovchilar va ulardan tayyorlanadigan buyumlar (hammualliflikda), T. 1984; Qurilish ashyolari, T. 2004.

Adabiyot
--------

* Umr daftari, T. 2004.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |