recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hamid Arzulu** (*Hamid Aliyev*; 1937-yil 15-may) — ozarbayjon shoiri, yozuvchi, tarjimon, dramaturg, olim, oʻqituvchi va filologiya fanlari doktori. U Ozarbayjonning Naxchivan shahrida tug'ilgan.

Hamid Arzulu – Naxchivan Muxtor Respublikasi ziyolilaridan biri. U adabiyotga she'rlar bilan kirib kelgan, so'ngra nemis tilidan nashriyot va badiiy tarjimaning samarali faoliyati uni kitobxonlar orasida mashhur qilgan. «Call me»(Menga qo‘ng‘iroq qiling) va ''Hanbadzhy and its guests"(Hanbadji va uning mehmonlari) kitobidagi barcha she’rlarda muallif dupning odamlarning milliy tabiatini qay darajada bilishi aytiladi. Uning aruz vaznli erkin ritmli satirik she’rlari-"You tell me spean openly"(Ochig‘ini aytasiz), "The legends of our village"(Qishlog‘imiz afsonalari), "My holiday Novrus is coming''( Mening Navro‘z bayramim kelyapti), "Geydarname''(Geydarnoma) she’ri "Sharq uchi" gazeta tanlovida birinchi o‘ringa sazovor bo‘ldi. .

U nemis tilidan tarjima sohasi bilan bog'liqlik holda mashaqqatli tarzda ishlagan. Nemis mumtoz adibi Heinrich Heine ("Die Harzreise"),Goethe ning "West-Eastern Divan'',lirik she'rini,Gotthold Ephraim Lessing ning''Nathan the Wise'',''Emilia Galotti'' dramalari va ''Minno von Barnhalm'', Friedrich Schiller ning ''Ballads'', Bertolt Brecht ning ''Chalk cross'' dramasi va Stefan Zweig ning romanlarini tarjima qilingan.

Hamid Arzulu "Nemis tilidan ozarbayjon tiliga badiiy tarjimada she’riy shakllar va turlarga xos xususiyatlar tamoyillari"ni himoya qilgan birinchi olimdir. 1988-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilib, filologiya fanlari nomzodi ilmiy darajasini oldi. 2010-yilda "Ozarbayjon tilida nemis klassik she'riyatining amaliy va nazariy asoslari'' doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. ''600 nemischa-ozarbayjoncha maqollar lug'ati'' ni nashr ettirdi.

Nashrlar
--------

* "Nemis klassik she’riyatining ozarbayjon tiliga tarjimasining nazariy va amaliy tamoyillari" s: Nemis klassik she’riyatining ozarbayjon tiliga texnik va amaliy tamoyillari. Boku : Elm, 2003 yil.
* "Nemis tilidan ozarbayjon tiliga badiiy tarjimada she’riy shakllar va turlarga xos xususiyatlar tamoyillari".
* "600 ta nemischa-ozarbayjoncha maqollar lug‘ati". Boku 2004 yil.
* *" Dono Natan "* ( Gothold Efraim Lessingning she'rlar siklining tarjimasi). Boku 2004 yil.
* *" Emiliya Galotti "* ( Gothold Efraim Lessingning she'rlar siklining tarjimasi). Boku.
* *" Minna fon Barnhelm "* ( Gothold Efraim Lessingning she'rlar siklining tarjimasi). Boku.
* *" Bo'r xochi "* ( Bertolt Brextning drama siklining tarjimasi). Boku.
* "West-Östlicher devon" ( Gyotening she'rlar siklining tarjimasi). Boku.
* *" Die Harzreise "* ( Genrix Geyn she'riy tsiklining tarjimasi). Boku: Yozuvchi 2000 yil
* "Qishlog'imiz afsonalari". (badiiy) Boku: Yozuvchi 1998 yil.
* "Imon". pyes (badiiy) Boku: 1979.
* "Qaroqchi Qushdan" roman (badiiy) Baki : Yozuvchi Adebi Neshrler evi, 2000 yil.
* "Yuragimni ochaman" (badiiy) Boku: Yozuvchi 1986 yil.
**Sheva** yoki **lahja murabbiyi** aktyorga kamera oldida, sahnada yoki ovozli ishda qahramonning shevasida gapirishga yordam beradi. Lahja murabbiyi odatda dastlabki izlanishlar olib boradi, misollar va oʻquv materiallarini toʻplaydi va aktyor bilan nutq ustida ishlaydi. U aktyorni aniqlik, izchillik va ishonchlilik nuqtai nazaridan boshqaradi.

Taniqli sheva murabbiylari orasida "Ming ovozli odam" nomi bilan tanilgan "Good Will Hunting" filmi murabbiyi Robert Easton, "Uzuklar hukmdori"da ishlatilgan elf aksenti boʻyicha mutaxassis Roisin Carty va "Titanic" filmida Kate Winslet'ga murabbiylik qilgan Susan Hegarty kabilarni sanash mumkin.

Merilend universitetida ingliz tilida soʻzlashuvchi aktyorlar uchun vizual aksent va dialekt arxivi deb nomlangan video sayt mavjud boʻlib, unda dunyoning koʻplab burchaklaridan toʻplangan lahjalar mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  „Robert Easton: Actor who was also dialogue coach to a host of stars". The Independent. 30-martda asl nusxadan arxivlangan.
2. ↑  „'We 'ave ways of making you talk': the rise of the Hollywood dialect coach".  Telegraph. 17-fevral 2016da asl nusxadan arxivlangan.
3. ↑  „Visual Accent & Dialect Archive (VADA)". 6-yanvar 2013da asl nusxadan arxivlangan.
**Anamorfirlash** (yun. Anamorphoo — oʻzgartiraman) — ob’-yekt tasvirining konfiguratsiyam (oʻlchamlari, shakli)ni optik yoki boshqa usulda oʻzgartirish. A. maxsus optik si-stemalar yordamida, shu bilan birga jism yoki tekisliklarni qiyalashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi. A.da silindrik linzalar, optik koʻzgular, ponasimon shishalar va boshqa optik moslamalardan foydalaniladi. Tasvirning oʻzaro per-pendikulyar yoʻnalishdagi chiziqli kat-talashtirishlari nisbati A. koeffitsi-yenti deyiladi. Tasvirni gorizontal yoki vertikal yoʻnalishlarda bir tekis siqib yoki choʻzib A. (ayniqsa, kinotexnikada) keng tarqalgan. Oddiy kinoplyonkaga go-rizontal tekislikda siqilgan tasvir tu-shirilib, uni ek-randa proyektor orqali koʻrsatilganda, yoyish yoʻli bilan tomonlarining oʻlchamlari nisbati 2,35:1 boʻlgan tasvir hosil qilinishi mumkin. Bunday oʻzgartirishlar, odatda, maxsus mos-lama yordamida amalga oshiriladi. Ekran te-kisligini qiyalatib A. rasmni qogʻozga tushirishda va matbaada qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
A podcast being played through a podcast app on an iPhone *Serial* podkasti iPhonedagi Apple Podcasts ilovasi orqali ijro etilmoqda
**Podkast** — internet orqali yuklab olish, eshitish va tarqatish imkoni mavjud boʻlgan raqamli formatdagi dastur. Foydalanuvchilar oʻzlari tanlagan vaqtda tinglash uchun shaxsiy qurilmasiga yuklab olishi mumkin boʻlgan raqamli audio fayllarning epizodik seriyasi. Podkastlar birinchi navbatda audio vosita boʻlib, baʼzi dasturlar qoʻshimcha video komponentini taklif qiladi. Oqimli ilovalar va podkast xizmatlari koʻplab podkast manbalari va ijro qurilmalarida shaxsiy isteʼmol navbatini boshqarishning qulay va integratsiyalashgan usulini taʼminlaydi. Shuningdek, foydalanuvchilarga podkast epizodlarini topish va almashishga yordam beruvchi podkast qidiruv tizimlari mavjud.

Podkastlar seriyasida odatda maʼlum bir mavzu yoki joriy voqea haqida munozarada qatnashadigan bir yoki bir nechta takrorlanuvchi xostlar mavjud. Podkastdagi munozara va kontent puxta skriptdan tortib toki to‘liq improvizatsiyagacha, badiiy yoki ilmiy tadqiqotlardan tortib, hayotiy jurnalistikagacha bo‘lgan mavzular haqida ham boʻlishi mumkin. Koʻpgina podkastlar havolalar va shou qaydlari, mehmonlarning tarjimai hollari, transkriptlari, qoʻshimcha manbalar, sharhlar va vaqti-vaqti bilan shou mazmunini muhokama qilishga bagʻishlangan jamoat forumi bilan bogʻlangan vebsaytlarni taqdim etadi.

2022-yil dekabr oyi holatiga koʻra internetda kamida 2 999 008 podkast va 152 596 784 epizod mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  "Podcast". *Cambridge Dictionary* (Online nashri).. Qaraldi: April 21, 2022.
2. ↑  „Definition of PODCAST". *Merriam-Webster Dictionary*. Qaraldi: 2023-yil 20-aprel.
3. ↑  „Podcast Definition & Meaning | Britannica Dictionary". *britannica.com*.
4. ↑  „Video Podcast: How to Start a Podcast with Video in 5 Steps". *riverside.fm*. Qaraldi: 2023-yil 21-fevral.
5. ↑  *Douglas.* „The Best Podcast Search Engine". *lifehacker*.  G/O Media Inc. (2017-yil 20-sentyabr). Qaraldi: 2022-yil 30-yanvar.
6. ↑  „Podcast Stats: How many podcasts are there?" (en). *Listen Notes*. Qaraldi: 2022-yil 8-iyun.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 7527248-9
* LCCN: sh2006006472
* LNB: 000200482
* NDL: 01086590

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Notoʻgʻri balans** — **(inglizcha: *False balance**-notoʻgʻri balans har ikki taraflama*) jurnalistlar muammoni haqiqatdan koʻra qarama-qarshi nuqtai nazarlar oʻrtasida muvozanatliroq koʻrsatishi va dalillar bilan qoʻllab-quvvatlanadigan media tarafdorligi sanaladi. Ommaviy axborot vositalari tomonlarning har biri uchun haqiqiy dalillarga mos kelmaydigan dalillar va dalillar keltirishi yoki tomonlardan birining bayonoti asossiz boʻladigan maʼlumotlarni taqdim etmasligi mumkin. Yolgʻon maʼlumotlarning tarqalishining asosiy sababi sifatida notoʻgʻri balans koʻrsatiladi.**

Baʼzida notoʻgʻri muvozanat sensatsiya bilan bir xil sabablarga koʻra boʻlishi mumkin, bu yerda ishlab chiqaruvchilar va muharrirlar bahsli munozara sifatida taqdim etilgan hikoya masalaning aniqroq bayonotidan koʻra koʻproq tijoriy jihatdan muvaffaqiyatli boʻladi deb oʻylashadi. Ommaviy axborot vositalaridagi boshqa tarafkashliklardan farqli oʻlaroq, notoʻgʻri muvozanatning paydo boʻlishi tarafkashlikdan *qochishga* urinish boʻlishi mumkin

Ilmiy jurnalistikadagi notoʻgʻri muvozanatga misollar — inson tomonidan qoʻzgʻatilgan va global iqlim oʻzgarishi, tiomersal va autizm oʻrtasidagi taxminiy bogʻliqlik evolyutsiya nazariyasi va aqlli dizayn kabilarni misol qilib keltirish mumkin.

Misollar
--------

### Iqlimning oʻzgarishi

Notoʻgʻri muvozanatning oʻziga xos misoli global isish boʻyicha munozaradir: ilmiy hamjamiyat global isishni sanoat inqilobi oqibatlari bilan bogʻlashgan. Har ikki tomon olimlariga teng ovoz berish, ilmiy jamiyatda jiddiy tafovutlar bordek taassurot uygʻotadi.

### MMR vaktsinasini autizm bilan bogʻlash

Kuzatuvchilar ommaviy axborot vositalari Endryu Ueykfildning tadqiqotiga koʻproq eʼtibor berganini taʼkidlab, „matbuot anjumani boʻyicha fan" deb nomlanuvchi munozarada ommaviy axborot vositalarining ishtirokini tanqid qilishdi. Shauna Xilton, Mark Petticrew va Kate Hunt tomonidan 2007—yil mart oyida *BMC Public Health* jurnalida chop etilgan maqolada, Ueykfild tadqiqoti haqidagi OAV xabarlari „autizm bilan bogʻliqlik dalillari qarshi dalillar kabi kuchli ekanligi haqida notoʻgʻri taassurot qoldirdi".

Manbalar
--------

1. ↑  Scott E. S.*. Evolution Vs. Creationism: An Introduction*, 2, Greenwood Press, 2009. ISBN 0313344272.
2. ↑  *Climate Change 2014: Mitigation of Climate Change: Working Group III contribution to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change*. ISBN 9781107058217.
3. ↑  America's Climate Choices: Panel on Advancing the Science of Climate Change; National Research Council*. Advancing the Science of Climate Change*, 2010. ISBN 978-0-309-14588-6.
4. ↑  Committee on Surface Temperature Reconstructions for the Last 2,000 Years, National Research Council*. Surface Temperature Reconstructions for the Last 2,000 Years*, 2006. ISBN 0-309-10225-1.
5. ↑  {{{заглавие}}}.
6. ↑  {{{заглавие}}}.
**Econometrica** iqtisodning turli sohalari, xususan, ekonometrika boʻyicha maqolalarni nashr etuvchi ilmiy jurnal hisoblanadi. Econometrica jurnali butun dunyo boʻyicha asosiy jahon tillarida iqtisodiyot, ekometrika boʻyicha maqolalar muntazam ravishda chop etib boradi. Hozirgi kunda Jurnal Wiley-Blackwell va Econometric Society tomonidan birgalikda nashr etilib kelinmoqda. Nashrning hozirgi bosh muharriri Massachusets texnologiya institutida ishlaydigan amerikalik turkiyalik iqtisodchi Daron Acemoglu boʻladi.

Ekonometrika jurnalining birinchi soni 1933—yilda nashr etilgan. Tahririyat kengashining birinchi rahbari norvegiyalik iqtisodchi Ragnar Frish edi, u 1969—yilda Shvetsiya Davlat bankining Iqtisodiyot fanlari boʻyicha Alfred Nobel xotira mukofotining birinchi sohibi edi. Frish 1954—yilgacha oʻz lavozimida qoldi. Qizigʻi shundaki, hozir toʻliq ingliz tilidagi jurnalning birinchi sonlarida fransuz tilidagi materiallar mavjud boʻlgan edi.

Ekonometrik jamiyat maxsus mukofot — Frish medali taqdim etish orqali nashrga yuqori sifatli qogʻozlarni jalb qilishga intiladi. Mukofot har ikki yilda bir marta soʻnggi besh yil ichida chop etilgan eng yaxshi empirik yoki nazariy amaliy maqolalar mualliflariga beriladi.

Bugungi kunga qadar eng koʻp iqtibos keltiriladigan Ekonometrika hujjati Daniel Kahneman va Amos Tverskiyning istiqbollar nazariyasiga oid tadqiqoti sanaladi. Xalbert Uaytning „*Heteroskedastiklik-Consistent Covariance Matrix Estimator and a Direct Test for Heteroskedasticity"* asari ijtimoiy va iqtisodiy fanlarda eng koʻp iqtibos keltiriladigan ish boʻldi, shuningdek, jurnalning oʻzida ham eng koʻp iqtibos keltirildi. Econometrica jurnali jahon boʻyicha ilmiy ommabopligi boʻyicha ham alohida ajralib turadi.

Manbalar
--------

1. ↑  {{{заглавие}}}(ingl.).
2. ↑  {{{заглавие}}}(ingl.).

Havolalar
---------

* Wiley.com saytidagi jurnal sahifasi
Koordinatalari: 32°39′26″N 51°40′44″E﻿ / ﻿32.65722°N 51.67889°E﻿ / 32.65722; 51.67889GO

**Shayx Lutfulloh masjidi** (forscha: مسجد شیخ لطف الله *‎ Masjed-e Šeyx Lotfollâh*) — Isfahon shahridagi eng katta masjid. Erondagi va dunyodagi eng katta masjidlardan biri. Isfahon shahridagi Naqshi Jahon maydonining sharqida (Imom maydoni deb ham ataladi) joylashgan. Shayx Lutfulloh masjidi forslarning Isfahon maktabi meʼmorchiligining yorqin namunalaridan biri. Erondagi, YuNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan Naqshi Jahon maydonining bir qismi va uning hududida joylashgan meʼmoriy yodgorliklardan biri.

Tarixi
------

Masjid qurilishining tashabbuskori Safaviylar hukmdori Abbosshoh boʻlib, u 1598-yilda oʻz imperiyasining poytaxtini Qazvindan Isfahonga koʻchiradi va masjidni qurishga buyruq beradi. Masjid qurilishi 1603-yilda boshlanib, 1619-yilda qurib bitkazilgan. Bu Abbosshoh tashabbusi bilan Isfahondagi birinchi yirik qurilish loyihasi edi. Keyinchalik, ushbu masjid yonida, Naqshi Jahon maydonida, Isfahonning boshqa meʼmoriy durdonalari, xususan, Oliqopu saroyi va Imom masjidi (tarixiy nomlari Jome Abbos masjidi va Shoh masjidi) qurilgan. Shayx Lutfulloh masjidi va yuqorida tilga olingan binolar meʼmorlari Bahoudin Al-Amili va Muhammad Rizo Isfahoniylar edi.

Uning nomi dastabki paytlarida masjidning imom-xatibi boʻlgan **Shayx Lutfulloh nomi bilan atalgan.** Shayx Lutfulloh masjidi oʻzining ulugʻvorligi, rang-barang va naqshli bezaklari koʻpligi bilan ajralib turadi. U hozirgi kunda Eronda va dunyodagi eng goʻzal va mahobatli masjidlardan biri sanaladi. Masjid boshqalardan minoralarining yoʻqligi bilan ham ajralib turadi]].

Galereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Manbalar
--------

1. ↑  Ferrier, R. W.; A Journey to Persia, Jean Chardinʼs Portrait of a Seventeenth-century Empire; p. 53, p.143
2. ↑  M. Ferrante: 'La Mosquée de Šaiḥ Luṭfullah à Ispahan: Relevé planimétriqueʼ, Travaux de restauration de monuments historiques en Iran, ed. G. Zander (Rim, 1968), bet. 421–40
3. ↑  Brend, Barbara*. Islamic Art*. Harvard University Press, 1991 — 153 bet. ISBN 0-674-46866-X.
4. ↑  Savory, Roger*. Introduction to Islamic Civilisation*, 10, Cambridge University Press, 1976 — 94 bet. ISBN 0-521-09948-X.
**Uretrit** — siydik chiqarish kanali (uretra)ning yallig‘lanishi. Patogen mikroorganizmlar (trixomonadalar, achitqisimon zamburugʻlar, viruslar va boshqalar), shuningdek, moddalar almashinuvining buzilishi, allergiya, shikastlanishlar sabab boʻladi.

Klinik kechishiga koʻra, oʻtkir va surunkali, qoʻzgʻatuvchisining turiga qarab soʻzakli, trixomonadali, nospetsifik U.lar farq qilinadi. Aksari erkaklarda uchraydi. Siyganda achishish, ogʻriq paydo boʻladi; uretradan yiringli chiqindi keladi. U. odatda, jinsiy aloqa qilganda gonokokkdan zararlanish natijasida yuqadi (qarang Soʻzak). Uretraga bakteriyalar (mas, ichak tayoqchasi, streptokokk, pnevmokokk) tushishi, shaxeiy gigiyena kridalarining buzilishi yoki angina, surunkali tonzillit, ogʻiz boʻshligʻi va boshqa aʼzolardagi yalligʻlanishlardan qon va limfa tomirlari orqali uretraga mikrob utishi ham U.ga sabab boʻladi. U.ga xos belgilar yuzaga kelishi bilan darhol vrachga uchrashish lozim, aks holda yalligʻlanish uretraning orqa qismi va qovuqqa tarqalib moyak ortigʻi (qarang Epididimit), prostata bezi (qarang Prostatit), urugʻ pufakchasi (qarang Jinsiy aʼzolar)nk ham yalligʻlantiradi, pirovardida bemor bepusht boʻlib qolishi ham mumkin.

U.ning oldini olish uchun shaxsiy va jinsiy gigiyena qoidalariga rioya qilish, organizmdagi turli yalligʻlanishlar hamda umumiy infeksion kasalliklarni oʻz vaqtida davolatish muhim.

Manbalar
--------



  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mamayunus Qarshiboyevich Pardayev** (1948-yil 12-fevral, Baxmal tumani, Jizzax viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik iqtisodchi olim, iqtisodiyot fanlari doktori, professor.

Biografiyasi
------------

Mamayunus Pardayev 1948-yil 12-fevral Baxmal tumanida tugʻilgan. 1971-yilda Samarqand kooperativ institutini tugatgan. Mehnat faoliyati 1971-yildan ushbu intitutda boshlangan. 1977—1981-yillarda institutning moliya va kredit kafedrasi oʻqituvchisi, dotsenti, 1993—1998-yillda statistika va iqtisodiy tahlil kafedrasi mudiri, 1998-yildan ma’naviyat va ma’rifat ishlari boʻyicha prorektor, 2004—2011-yillarda Samarqand iqtisodiyot va servis institutining statistika kafedrasi mudiri, 2011—2013-yillarda menejment va statistika kafedrasi mudiri vazifasida faoliyat koʻrsatgan. Hozirda institutning iqtisodiy tahlil va statistika kafedrasi professori. 200 dan ziyod darslik, o‘quv qo‘llanmalar muallifi. Shuningdek, badiiy ijod shugʻullanadi. „Hikmatli dunyo" (2018-yil), „Saboq" (2021-yil), „Hayot saboqlari" (2021-yil) kabi kitoblari nashr etilgan.

Mukofotlari
-----------

* „O‘zbekiston mustaqilligining 10 yilligi" esdalik nishoni (2001);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 15 yil" esdalik nishoni (2006);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil" esdalik nishoni (2011);
* „Oʻzbekiston mustaqilligiga 25 yil" esdalik nishoni (2016);
* „Oʻzbekiston Respublikasi Mustaqilligining 30 yilligi" esdalik nishoni (2021);
* 1-darajali „Mehnat faxriysi" koʻkrak nishoni (2022).

Manbalar
--------

1. 1 2  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 1-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2022 — 342 bet.
2. ↑  „Iqtisodiy tahlil va statistika kafedrasi". 29-iyul 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-iyul 2023-yil.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Sulton Abdul Halim Muadzam Shoh nomidagi Xalqaro Islom Universiteti** (**UniSHAMS**) Kedadagi yangi rasmiy kampusdan faoliyat yurituvchi xususiy universitetdir.

UniSHAMS islomshunoslik, shariat, huquq, menejment, taʼlim va axborot texnologiyalari kabi turli sohalarda bakalavriat va magistratura dasturlarida o'qishlikni taklif etadi. Universitet, shuningdek, islomshunoslik va shariatga e'tibor qaratgan bir qator tadqiqot dasturlarini amalga oshiradi.

Tashkilot va boshqaruv
----------------------

UniSHAMS (sobiq KUIN) butunlay Kedah shtat hukumatiga tegishli hisoblanadi.

Kampuslar va fakultetlar
------------------------

UniSHAMS (sobiq KUIN) Kuala Ketildagi yangi rasmiy kampusdan faoliyat olib boradi.

Yana qarang
-----------

* Islom ta'lim muassasalari ro'yxati

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* UniSHAMS Kedah

Andoza:Private university colleges in Malaysia

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* ISNI: 0000 0001 1867 9064
* LCCN: n2010160453
* VIAF: 169888678
* en:WorldCat Identities: lccn-n2010160453

 |
**Kolloid eritmalar**, z o l l a r -zarrachalarining oʻlchami 1 nm dan 100 nm gacha boʻlgan yuqori dispers sistemalar. Kolloid eritmalar gazsimon (tutun, bulut, tuman), suyuq (emulsiyalar) va qattiq (aralashmalar, qattiq kolloid eritmalar, rangli shishalar) holatda boʻladi. Kolloid eritmalar mono- va polidispers holatlarda boʻladi. Monodispers holatdagi Kolloid eritmalar faqat sintetik yoʻl bilan olinishi mumkin. Polidispers Kolloid eritmalar 2 usulda olinadi: yirikroq zarrachalarni maydalash (dispergatsiya usuli) va molekula yoki ionlardan yirikroq zarrachalar hosil qilish, yaʼni agregatlash (kondensatsiya usuli).

Dispergatsiya usulida Kolloid eritmalar hosil qilish uchun qattiq jism stabilizator bilan birga kukun qilib maydalanadi yoki elektr yohud ultratovush yordamida suyuqlik ichida kukunga aylantiriladi. Kolloid eritmalarni kislota, asos va toʻzlardan tozalashda dializ, ultrafiltrlash, elektrodializ, ultratsentrifugalash usullaridan foydalaniladi.

Kolloid eritmalar juda kichik osmotik bosim, suyet diffuziya va Broun harakatiga ega. Zarrachalar zaryadli boʻlganligi tufayli, ular elektroforez jarayonida elektrod tomon harakat qiladi.

Oʻta yuqori disperslikka ega boʻlgan Kolloid eritmalar zol deb ataladi. Zollarni nomlashda dispersion muhitni hosil qiluvchi modda asos qilib olinadi: dispersion muhit suv boʻlsa, gidrozol, organik modda boʻlsa, organzol, keyingilari kimyoviy tarkibiga koʻra benzozol, alkozol va boshqa deyiladi. Agar dispersion muhit gaz boʻlsa, bunday zol aerozol, suyuq dispersion muhitga ega boʻlgan zollar esa liozollar (yun. lios — suyuqlik) deb ataladi. Dispers faza zarrachalari bilan dispersion muhit zarrachalari orasidagi bogʻlanishga qarab, Kolloid eritmalar liofob va liofil zollarga boʻlinadi. Liofob zollarga dispers platina, kumush, oltingugurt zollari misol boʻla oladi. Liofil zollarda esa bu bogʻlanish kuchli boʻladi, ularga oqsil, jelatina, pepsin va yuqori molekulyar moddalarning eritmalari kiradi.

Kolloid eritmalar sanoat, qishloq xoʻjaligi va tibbiyotda muhim rol oʻynaydi. Barcha tirik organizmlar toʻqimalari va hujayralarining asosini tashkil etuvchi oqsil, nuklein kislotalar, kraxmal, glikogen kabi moddalar Kolloid eritmalar holida uchraydi. Tuproqning unumdorligi uning Kolloid eritmalar xrlidagi qismining fizik-kimyoviy xossalariga, sement, chinni, keramika, sir va boʻyoqlar sifati ularning disperelik darajasi hamda Kolloid eritmalarning xossalariga bogʻliq. Kolloid eritmalar charm, qogʻoz, gazlama, sunʼiy ipak, oziq-ovqat va boshqa sanoat tarmoqlarida ham keng qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Apracharas** (shuningdek, **Apracarajas, Apraca, Avacas** deb ham ataladi) — Gʻarbiy Pokistondagi hind-skiflar sulolasi hukronlik qilgan davlat edi. Apracharaja poytaxti, Aprakapura (shuningdek Avakapura) nomi bilan tanilgan, Pokistonning Xayber-Paxtunxva shtatidagi Bajaur tumanida joylashgan. Bajaurning Apraka hukmronligi miloddan avvalgi I asrdan milodiy I asrgacha boʻlgan. Uning hukmdorlari sulolani tashkil etishdi, u Aprakaraxalar deb ataladi.

Kelib chiqishi
--------------

Hind-yunonlar va hind-skiflar kelguniga qadar, Aprakan hududi Vedik sanskritcha matnlarida Ashvakas sifatida yozilgan boʻlib, Arrianning jangovar Aspasioi qabilasining tayanch punkti boʻlgan. Aprakalar tarixda miloddan avvalgi 236-yilda Makedoniyalik Aleksandrga qattiq qarshilik koʻrsatganlari bilan tanilgan.

Aprakaraxlar sulolasidagi hind-skiflar hind-skiflar shohi Azesning vorislari edi. Taxminan miloddan avvalgi 12-yildan boshlab ular oʻz sulolalariga asos solgan. Ularning hududi Bajaurda joylashgan boʻlib, Svat, Gandora, Taxila va Afgʻonistonning sharqiy qismlariga qadar choʻzilgan.

Buddizm
-------

Aprekarajalar buddizmni qabul qildilar: ular oʻzlarining diniy kitoblarga bagʻishlangan koʻp sonli dinlari bilan tanilgan. Ularning tangalarida hind-yunonlar tangalaridan olingan yunoncha naqshlar buddistlar tangalari qatorida paydo boʻlishda davom etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Greek Gods in the East, Stančo, Ladislav, Charles University in Prague, Karolinum Press, 2012, p.45
2. ↑  Neelis, Jason, *Early Buddhist Transmission and Trade Networks: Mobility and Exchange.*, Brill, Leiden and Boston. 2011, pp. 117-118. ISBN 978 90 04 18159 5.
Mirzo Ulugʻbek va oʻgʻli Mirzo Abdullatif Tarnob 1448-yil bahorida Tarnob jangidagi magʻlubiyatdan soʻng Qoʻchonga qochib ketgan jiyani Alouddavla Mirzodan Xurosonni tortib olish maqsadida Hirot tomon yurish qiladi. Ular shaharni oson egallab olishdi, biroq Ixtiyoruddin va Neretu qal’alari qattiq qarshilik koʻrsatdi. Bu paytda Hirotga qoʻshinning ilgʻorlari yetib borgan edi, bu qism Ixtiyoruddin va Neretuni egallay olmadi. Boxarz tojik kamonchilari qattiq qarshilik koʻrsatib, Samarqand temuriylarining koʻplab hujumlarini bartaraf etishdi. Qamal boshlanganidan 17 kun oʻtib nihoyat Ulugʻbek yetib keldi, shundan soʻng qisqa vaqt ichida barcha qarshiliklar bartaraf etildi. Nishopurdagi vayronagarchilikdan keyin qamoqqa olingan Abdullatif Mirzo Ixtiyoriddin qal’asini egallab, u yerdagi 4000 tuman tanga miqdoridagi xazinani qoʻlga kiritdi. Ular Mashhadni egallab, gʻalabalarini davom ettirdilar. Ulugʻbek jiyanlarini taʼqib eta olmadi va oʻrniga oʻgʻli Abdullatif Mirzoni Mashhadda qoldirib, Hirotga qaytishga qaror qildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Vasilii Vladimirovitch Barthold*. Four Studies on the History of Central Asia*. Brill Archive — 149 bet.
Boyqaro Mirzo I
===============

**Boyqaro mirzo** (1393—1423) - Hamadon va Luriston hokimi (1414— 15). Temuriy. Umarshayx Mirzoning oʻgʻli. 1410-yilgacha Shohrux Mirzo saroyida, soʻng akasi, Iroq va Fors viloyatlari hokimi Iskandar Mirzo saroyida xizmat qilgan. Shohrux B.M.ga Hamadon shahri, Vuruja va Nahovand qalʼalari hamda butun Luristonni suyurgʻol qilib bergan (1414). B. M. Iskandar Mirzo qutqusi bilan 1415-yil Shohruxga qarshi isyon koʻtargan va shu yilning 9-iyunida Sherozni egallagan. Shohrux katta qoʻshin bilan shaharni qamal qilib, uni 8-noyabrda qayta egallaydi, B. M. taslim boʻladi. Shohrux uni dastlab Qandahorga — Qaydu Mirzo huzuriga, biroq u yerda ham isyonkorlik belgilari ayon boʻlgach, 1417-yil Samarqandga joʻnatgan. Koʻp oʻtmay B. M. lashkargohda qatl etilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
KONT (Comte) Ogyust (1798.19.1, Monpelye — 1857.5.9, Parij) — fransuz faylasufi, pozitivizmning asosiy vakili. Sen-Simonta kotiblik qilgan (1817—22). Tarix va sotsiologiyaga oid qarashlari Sen-Simonning kuchli taʼsirida boʻlgan. K. har qanday metafizikani rad etgan. Pozitivizmga empirizm bilan mistitsizm orasidagi oʻrta yoʻl sifatida qaragan. K. fikricha, fan mohiyatni emas, faqat hodisani biladi. Jamiyat taraqqiyotini belgilovchi insoniyat aqlzakovati evolyusiyasining 3 bosqichi (teologik, metafizik, pozitiv yoki ilmiy) nazariyasini ilgari surdi. Fanlar tasnifini ishlab chiqdi. K. "sotsiologiya" tushunchasini ilk bor fanga kiritdi, u tufayli sotsiologiya muayyan ilmiy tizimdan joy oldi. K. ga koʻra, kishilik jamiyatini tashqil etish sotsiologiyaning amaliy maqsadi hisoblanadi. Asosiy asarlari: "Pozitiv falsafa kursi" (1—6-jildlar, 1830—42), "Pozitiv siyosat tizimi" (1—4 jiddlar, 1851—54).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yilnoma**, solnoma — tarixiy asar. Yilnoma, odatda, tarixiy voqealarning bevosita ishtirokchisi yoki guvohi boʻlgan qalam axli tomonidan yoziladi.

Yilnoma muallifi muarrix (tarixchi) deb nomlangan. Yilnoma yozish Sharq mamlakatlarida qadimdan mavjud boʻlib, 8-asr dan boshlab hijriy yil hisobi tarixning boshlanishi sifatida qabul qilingan. Hijriy yil 2 xil usulda hisoblanadi. Oy kunlari asosida hisoblansa — "hijriy qamariy", quyosh kunlari asosida hisoblansa — "hijriy shamsiy" nomi bilan yuritiladi. Qamariy yil 354 kun, shamsiy yil 365 kundir (yana qarang Kalendar). Bayon qilinayotgan voqea qaysi yilda sodir boʻlgani, yaʼni qamariy yil yoki shamsiy yil ekani Yilnomada taʼkidlanadi.

Arab va Eron Yilnoma (solnoma)chilari arab yozuvi qabul qilingan vaqtdanoq voqealarning yilma-yil bayonini yoza boshlaganlar. 17—19-asrlarda yaratilgan Yilnomalarning mualliflari hukmron doiralarning faoliyatini, maqsad va manfaatlarini nazarda tutib ish koʻrganlar. Tarixiy hujjatlarning moxiyati, sabablari, odatda, ilohiy kuchlarga bogʻlab izoxlangan. Yilnomalar uslub jihatdan har xil — baʼzilari tantanavor, baʼzilari soddaroq boʻladi. Mas, Boburning "Boburnoma", Mirxondning "Ravzat us-safo" ("Soflik bogʻi"), Abul-gʻoziy Bahodirxonning "Shajarayi turk", "Shajarayi tarokima", Munis Xorazmiy va Ogahiynnng "Firdavs ul-iqbol" asarlari Yilnomaning eng yaxshi namunalaridir.tarix zor

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Aldar koʻsa va oʻgʻrilar** — oʻzbek xalq ertagi boʻlib, bosh qahramoni Aldar koʻsadir. Aldar koʻsa — oʻzbek xalq ertaklarida uchraydigan qahramon. Turkiy xalqlar folkloridagi toʻqima obraz. Oʻzbek, qozoq, qirgʻiz, qoraqalpoq, boshqird va boshqa xalqlar maishiy-satirik ertaklarida tarixiy boʻlmagan shaxs hisoblanadi. Aldar koʻsa obrazi anʼanaviy, qadimiy obraz boʻlib, urugʻ va qabilachilik davrida yuzaga kelgan. Koʻsa atamasi ikki xil maʼnoni: biri — oila, urugʻ, qabila boshligʻini; ikkinchisi — dahanida bir tuki yoʻq erkak kishini anglatadi. Aldar — ismi, koʻsa — laqabi. Aldar koʻsa ertaklarda asosan ijobiy, baʼzan salbiy obraz sifatida namoyon boʻladi. Aldar koʻsaning oʻta aqllilik, tadbirkorlik, ayyorlik va uddaburonlik xislatlari mashhur. Aldar koʻsa obrazi haqida multfilimlar mavjud.

Ertak syujeti
-------------

Bir kuni Aldar koʻsa sayohatdan qaytayotib, qishlogʻiga yaqin yetar yolda oʻgʻrilarni uchratadi. Aldar koʻsa bitta oʻq uzib yetti kishini joyidan tura olmaydigan qilib qoʻyadi. Oʻgʻrilar ortib ketayotgan yuklar ortilgan otlarni olib Aldar koʻsa uyiga qaytadi. Uyiga kelgan Aldar koʻsa xotinining diydiyolariga duch keladi. Xotini Aldar koʻsaga kechasi uyiga oʻgrilar tushganini, uydagi hamma narsani oʻgʻrilab ketganlarini aytib beradi. Xafa boʻlgan Aldar koʻsa otlarda keltirgan yuklarini tushirgan vaqtida xotinining kulgisini eshitib hayron qoladi. Shunda xotini Aldar koʻsa tushirayotgan narsalar uydan oʻgʻirlangan narsalar ekanligini eshitib qoladi va kayfiyati koʻtarildi.

Ertakning tarbiyaviy ahamiyati
------------------------------

Ertakning tarbiyaviy ahamiyati uddaburonlik, chaqqonlik, ayyorlik kabi xislatlarni shakllantirishdan iborat. Aldar koʻsa oʻzining ishbilarmonligi va hozirjavobligi tufayli oʻz bisotini qaytarib olishga muvaffaq boʻladi. Shu oʻrinda „Oʻgʻrini qaroqchi urib ketdi", „Oʻgʻri oʻgrini molini oʻgʻirlasa tangrining kulgisi keladi" kabi iboralarini qoʻllash mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑   KOʻSA
Admin 29.10.2021
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
3. ↑
4. ↑  „Aldar kosa Multfilm".
5. ↑
6. ↑  Sh.Shomaqsudov, Sh.Shorahmedov*.*  (o'zbek tili) Toshkent:. O'zbek sovet ensiklopediyasi bosh redaksiyasi, 1990 — 524 bet.
**Aldar koʻsa** — turkiy xalqlar ertaklaridagi toʻqima obraz. A. qozoq, oʻzbek, qirgʻiz, qoraqalpoq, boshqird va boshqa xalqlar satirik ertaklarida hayotiy koʻlamda taʼriflanadi, tarixiy shaxs emas. A. K. anʼanaviy, qad. obraz boʻlib, urugʻ, qabilachilik davrida yuzaga kelgan. Koʻsa atamasi ikki xil maʼnoni: biri — oila, urugʻ, qabila boshligʻini; ik-kinchisi — dahanida bir tuki yoʻq erkak kishini anglatadi. Aldar — ismi, koʻsa — laqabi. A. K. ertaklarda asosan ijo-biy, baʼzan salbiy obraz sifatida namo-yon boʻladi. U oʻta aqlli, tadbirkor, ayyor va ustomon. A. K. salbiy sifatga ega ob-razligi keyingi davr xalq ogʻzaki ijodi namunalariga xos.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mirali**, Mirali Sher — turkman xalq ijodidagi turkum afsona, satirik ertak va latifalarning bosh qahramoni. Mazkur ertak va latifalarda Navoiy tarjimai holi aynan emas, balki uning hayoti va faoliyatidagi ayrim voqealargina badiiy boʻyoklarda ifoda etilgan. M. (Alisher Navoiy), Sulton Suyun (Husayn Boyqaro) va shoh vazirlari ishtirokida ertak va latifalar turkumida voqea mazmuni aqliy tortishuv asosiga qurilgan boʻlib, tuhmat, riyokorlik fosh etiladi, ikki tarixiy shaxs (Alisher Navoiy va Husayn Boyqaro)ning doʻstligi ulugʻlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Soli Saidovich Qiyamov** (1985-yil 13-martda tugʻilgan, Buxoro, Oʻzbekiston) — oʻzbekistonlik sportchi, jangovar sambo boʻyicha sport ustasi, 2010-yil (Tojikiston) va 2013-yil (Turkmaniston) Markaziy Osiyo chempionati kumush medali sovrindori, 2012-yilda sambo boʻyicha Osiyo chempioni. 2015-yilda Tailandda oʻtkazilgan Jahon jang oʻyinlari chempioni, professional muaytay boʻyicha 2015-yilgi Jahon chempioni, Jahon jang oʻyinlarining bronza medali sovrindori (AQSh), 2018-yilgi Osiyo chempionati bronza medali sovrindori (Bishkek).

Hayoti
------

1985-yilda Buxoro viloyatida tugʻilgan. 7 yoshida katta akasi (erkin kurash boʻyicha sport ustasi) uni murabbiy Xalimov Latif bilan erkin kurash boʻyicha mashgʻulotlarga olib borgan. Erkin kurash boʻyicha sport ustasi boʻlib, Buxoro shahridagi universitetga oʻqishga qabul qilingan. Shundan soʻng u murabbiy Gʻiyosov Timur bilan qoʻl jangi bilan shugʻullana boshlaydi. Huquq-tartibot idoralari xodimlari va fuqarolar oʻrtasida oʻtkazilgan xalqaro turnir chempionatida ishtirok etgan. Soʻngra jangovar samboga yoʻl oldi, u yerda Hamidov Farhoddan kikboksing va muaytay yoʻnalishlari boʻyicha shugʻullangan. Solii kikboksing boʻyicha respublika chempioni va sport ustasi Hisoblanadi.

Manbalar
--------

* (Wayback Machine saytida 28-oktabr 2019-yil sanasida arxivlangan) Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
* 
* 
* 
* 
* Arxivnaya kopiya
**Glitserin** (yun. glykeros — shirin) — 1, 2, 3-propantriol, mohinur
HOCH2-CH(OH)-CH2OH — uch atomli oddiy spirt; rangeiz, hidsiz, shinniga oʻxshash, chuchmal suyuqlik; Mol. m. 92,09, zichligi 1260 kg/m3, suyuqlanish temperaturasi 17,9°, qaynash temperaturasi 290°, suvga, metil va etil spirtlarga, atsetonga aralashadi, spirt bilan efir yoki xloroform aralashmasida eriydi; yogʻ, benzin, benzol, uglerod sulfidda erimaydi. Organik va anorganik moddalarni, mas, tuz, ishqor, shakarlarni eritib yuboradi; havodan suv yutadi (ogʻirlik jihatidan 40% gacha). Suv bilan aralashtirilsa issiqlik ajralib chiqib, kontraksiya (hajm kamayishi) hodisasi kuzatiladi. Boshqa spirtlar kabi metall glitseratlar hosil qiladi.

Glitseringa mineral kislotalar taʼsir ettirib efirlar olinadi, mas, nitrat va sulfat kislotalar aralashmasi taʼsir ettirilsa, nitroglitserin hosil boʻladi. Glitserin tabiiy yogʻ va karbon kislotalarning triglitseridlari aralashmasidan iborat moylar tarkibida boʻladi.

Sanoatda oziq-ovqat yogʻlarini turli katalizatorlar (kislotalar, ishqorlar, fermentlar) ishtirokida sovunlash yoʻli bilan olinadi. Hozir Glitserinni sintez yoʻli bilan propilendan olish alohida ahamiyat kasb etmoqda. Glitserin organizmda yogʻlar va fosfatidlarning parchalanishidan hosil boʻlib, yogʻ va uglerod almashinuvida bogʻlovchi vositasini oʻtaydi. Yuqori yogʻ kislotalarining triglitseridlari hayvon va oʻsimlik yogʻlarining asosini tashkil etadi. Glitserin nitroglitserin, gliftal smolalar i.ch.da, matolar, teri va qogʻozni yumshatuvchilar, emulgatorlar, antifrizlar, surkov moylari, poyabzal moylari, sovun va yelimlar, atir-upa va kosmetik preparatlar, tibbiyot mazlari, likyorlar, qandolat mahsulotlari komponenti sifatida qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lyudmila Stepanovna Kovtun** (1916-yil 17-mart, Harbin — 2001-yil 14-oktyabr, Sankt-Peterburg) — sovet va rus tilshunos, tarixiy leksikologiya va rus tili tarixi boʻyicha mutaxassis. Filologiya fanlari doktori (1964), Leningrad davlat universiteti professori (1970).

Biografiya
----------

1916-yil 17-martda Xarbin shahrida davlat xizmatchisi oilasida tugʻilgan.

1934-yilda u oʻrta maktabni tugatib, onasi bilan Moskvaga keldi. 1934-1939-yillarda. Elektrolayt zavodida buxgalter-iqtisodchi lavozimida ishlagan. 1939-yilda u Moskva davlat pedagogika institutiga oʻqishga kirdi. Til va adabiyot fakultetida oʻqidi.

1943 yilda Farg‘ona davlat pedagogika institutining rus tili va adabiyoti fakultetida tilshunoslik yo‘nalishida o‘qib, uni imtiyozli diplom bilan tamomlagan. 1943-yil sentyabrdan 1944-yil maygacha Farg‘ona viloyatidagi oʻrta maktabda ishlagan.

1945-1948-yillarda SSSR Fanlar akademiyasi Rus tili institutining Leningrad filialida professor Boris Larin rahbarligida aspiranturada tahsil oldi, 1948-yilda „Qadimgi slavyan-rus lugʻati" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi. (Qadimgi davr rus leksikografiyasi tarixi boʻyicha).

1949-yilda Lyudmila Kovtun Zamonaviy rus adabiy tili lugʻati guruhiga ishga qabul qilindi va u lugʻat yozuvlari muallifi va muharriri edi. 1960-yildan Idoralararo lug‘at idorasi xodimiga aylandi.

1964-yilda „Oʻrta asrlarning rus leksikografiyasi" kitobi boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi. 1970-yildan Leningrad davlat universitetining rus tili kafedrasi professori. U umrining oxirigacha Rossiya Fanlar akademiyasining lug‘at bo‘limida ham ishlagan.

Ilmiy faoliyat
--------------

Asosiy ilmiy qiziqishlar sohasida Lyudmila leksik semantikani oʻz ichiga oladi, XI—XVII asrlar rus leksikografiyasi tarixi, keng slavyan tili fonida, semantika va leksikografiya tilining shakllanishi (XI-XVII asrlarning rus qoʻlyozma manbalariga koʻra), soʻzlashuv nutqi, badiiy uslublari haqida oʻrganishlar olib boradi.

Asosiy ishlar
-------------

* Kovtun L. S. Russkaya leksikografiya epoxi srednevekovya. — M.—L.: Nauka, 1963. — 445 s.
* Kovtun L. S. Leksikografiya v Moskovskoy Rusi XVI — nach. XVII vv.. — M.—L.: Nauka, 1975. — 351 s.
* Kovtun L. S. Drevnie slovari kak istochnik russkoy istoricheskoy leksikologii. — L.: Nauka, 1978.
* Kovtun L. S. O neyavnix semanticheskix izmeneniyax // Voprosi yazikoznaniya — № 5. — 1971.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ковтун Людмила Степановна" ([статья в журнале "вестник санкт-петербургского университета", 1997, сер. 2, вып. 1.). 2023-yil 11-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 11-iyun.
2. ↑  „Людмила Степановна Ковтун". 2023-yil 11-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 11-iyun.
3. ↑  СлРЯ 2004. sfn error: no target: CITEREFСлРЯ2004 (help)

Adabiyot
--------

* *Словарь русского языка XI—XVII веков. Справочный выпуск / Ин-т рус. яз. им. В. В. Виноградова РАН*. М.: Наука, 2004. ISBN 5-02-010252-0.

Havolalar
---------

* Sankt-Peterburg davlat universitetining idoralararo lugʻat idorasi veb-saytidagi sahifa
**Musiqa ijrochiligi** – ijod turi; musiqa asarlarini xonanda yoki sozanda tomonidan badiiy talqinda ijro etilishi. Musiqa ijrochiligi vokal, cholgʻu yoki aralash (vokal-cholgʻu), ijrochilar soniga koʻra yakkaxon (yakkanavoz), ansambl, orkestr, xor ijrochiligiga ajratiladi. Ijrochining uslubi, uning saviyasi, mahorati va boshqalarga qarab asar mazmuni ijrochilik vositalari (artikulyatsiya, dinamika, sur’at, agogika va boshqalar) yordamida turlicha ifodalanishi mumkin. Asar yaratilgan davr va kompozitorning estetik qarashlari, boshqa ijrochilarning uslublarini oʻrganish hamda badiiy ifoda vositalari (musiqa bezaklari va boshqalar)ni oʻz oʻrnida qoʻllash ijrochi uchun muhim ahamiyatga ega. Xalq musiqa ijrochiligida ijrochilar, asosan, oʻzining ichki hissiyotlari, amaliy tajriba va xotirasiga tayanadi. Ogʻzaki anʼanadagi professional musiqada musiqa ijrochiligi anʼanalari ustoz-shogird munosabatlari orqali saqlanib rivoj topadi, sozanda va xonandalar esa maxsus (aruz, musiqa ilmi, bastakorlik kabi) bilim va qoidalarga boʻysunadi. Sharq mutafakkir va musiqashunoslari (Forobiy, Ibn Sino, Isfaxoniy, Urmaviy, Jomiy, Navoiy, Bobur, Kavkabiy, Darvishali Changiy va boshqalar) musiqa ijrochiligi masalalariga bagʻishlab risolalar yozgan, musiqa ijrochiligiga oid afsona va rivoyatlar, aniq qoidalar bayon" etishgan. Dirijyorlikning barcha turlari ham musiqa ijrochiligiga kiradi.

Adabiyotlar
-----------

* Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Valtorna | *Musiqa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Teatr musiqasi** - 1) keng maʼnoda — barcha musiqali (opera, balet, operetta, musikali drama, musikali komediya, vodevil, myuzikl va boshqalar) hamda dramatik spektakllar uchun yozilgan musiqa; 2) tor maʼnoda — dramatik teatr spektakl (drama, komediya, tragediya)lari musiqasi. Odatda, vokal, cholgʻu, xor va orkestr musiqiy lavhalaridan iborat.

Musiqa katta oʻrin egallagan drama sanʼati shakllari qadimdan maʼlum. Oʻzbekistonda qiziqchimasxaraboz va qoʻgʻirchoqboz tomoshalari va boshqa musiqa bilan ijro etilgan. Kompozitorlik sanʼati rivoji natijasida Teatr musiqasi yangi pogʻonaga koʻtarildi, erkin almashinuvchi musiqiy lavhalar oʻrniga muayyan spektakllarga maxsus musiqa asarlari yozila boshlandi (Motsart, Y. Gaydn, Betxoven, keyinchalik F.Mendelson, R.Shuman, M.Glinka, G.Berlioz, E.Grig, J.Vize va boshqalar). 20-asrda teatr spektakllaridagi musiqaning mavqei yanada kuchaydi, baʼzi musiqa (kantata, oratoriya kabi) janrlarining sahnaviy turlari yuzaga keldi (K.Orf, Igor Stravinskiy, A.Onegger va boshqalar), yangi sintetik janrlar paydo boʻldi (I.Stravinskiyning "Shoh Edip", "Askar tarixi" va boshqalar). Teatr musiqasi sahna raqs harakatlarini ifodalovchi, dramatik holatlarga izoh beruvchi, ramziy yoki majoziy maʼnoga ega lavhalar, shuningdek, qahramonlarning ichki histuygʻularini bayon etuvchi epizodlardan iborat boʻladi. Ayni paytda, u asar sahnalarini oʻzaro bogʻlab, dramaturgik vazifalarni ham bajaradi. Oʻzbekistonda Hamza, Xurshid, Gʻ.Zafariy va boshqa dramaturglar oʻz spektakllarida oʻzbek musiqa merosidan keng foydalanishgan; ilk professional (maxsus yaratilgan) Teatr musiqasi namunalari 1940-yillar oxiri — 60y.larda paydo boʻlgan ("Alisher Navoiy", M. Burhonov 1948; "Yoʻlchi yulduz", I.Akbarov, 1957; "Hamza", 1960, "Mirzo Ulugʻbek", 1964, M.Leviyev va boshqalar). Keyinchalik, A.Malaxov ("Varshava kuyi", "Sevgi uchun 10 kechakunduz", 1968), Feliks Yanov-Yanovskiy ("Iztirob va umid kunlari", 1974), A.Berlin ("Otello", 1972), 1980—2000-yillarda A.Ergashev ("Ufq", 1995, "Oʻtgan kunlar jangnomasi", 2003), A.Ikromov ("Qirol Lir", 1998), D.YanovYanovskiy ("Malikai Turandot", 2000, "Rezina sotuvchilar", 2004), A.Kim ("Iso va Yaxuda", 2002) va boshqa kompozitorlar Teatr musiqasi sohasida ijodiy muvaffakiyatlarga erishgan.

Adabiyot
--------

* Mirhaydarova 3. Muzoʻka v dramaticheskom teatre, T. 1986.

Zakiya Mirhaydarova.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kinostudiya** — filmlar ishlab chiqaruvchi korxona. Kinostudiyasi badiiy-ijodiy va texnik ishlab chiqarish jarayonlarini birlashtiradi. Qanday film chiqarishiga qarab badiiy, hujjatli-xronikal, ilmiy-ommabop, oʻquv kinostudiyasi, animatsion filmlar kinostudiyasiga ajraladi. Kinostudiyaning tashkiliy tuzilishi ishlab chiqariladigan filmlarga, ishlab chiqarish hajmiga, texnik jihozlarga bogʻliq. Film ishlab chiqarish 4 bosqichdan iborat: 1. Ssenariy tayyorlash; 2. Suratga olish uchun tayyorgarlik (suratga olish joyini, aktyorlarni tanlash, deqoratsiya, kiyim tayyorlash, film proba va tayyorgarlik oʻtkazish, film ishlab chiqarish rejasini tuzish; 3. Suratga olish. Bu eng masʼuliyatli va sermehnat bosqich boʻlib, kinostudiya pavilonida va tabiat quchogʻida amalga oshiriladi; 4. Filmni montaj qilish, unga ovoz berish, musiqa yozish va qayta ovoz berish.

Suratga oluvchi guruh asosiy ijodiy boʻgʻin boʻlib, film yaratish davrida barcha ijodiy va boshqa xodimlarni oʻz atrofida uyushtiradi. Suratga olishda badiiy-ijodiy guruh faoliyatiga film direktori rahbarlik qiladi.

Oʻzbekistonda „Oʻzbekfilm", „Oʻzbekiston hujjatli va ilmiy-ommaviy filmlar kinostudiyasi", „Dostonfilm", „Yogʻdu", „Imon", „Inson", „Samarqandfilm", „Shod", „Yulduz" va boshqa kinostudiyalar, „Nashtar" hajviy kinojurnali, shuningdek, Oʻzteleradio qoshida „Oʻzbektelefilm" faoliyat koʻrsatmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4221201-7
* LCCN: sh85088077
* NKC: ph120188

 |
**Faktorial** (ing. factor — koʻpaytuvchi) — faktorial, Matematikada **berilgan musbat sondan kichik yoki unga teng barcha musbat sonlarning koʻpaytmasi va shu butun son va undov belgisi bilan belgilanadi**. Shunday qilib, yetti faktorial 7! yoziladi, yaʼni 7! = 1 × 2 × 3 × 4 × 5 × 6 × 7. Qulaylik uchun 0!=1 deb olinadi. F!, ayniqsa, kombinatorikada koʻp uchraydi. Ingliz matematik J. Stirling 1730-yili n! funksiyaning qiymatini taqribiy hisoblash uchun juda qulay formulani taklif qilgan (Stirling formulasi):

n! = n \* (n-1) \* (n-2) \* … \* 3 \* 2 \* 1;

Faktorialning boshqa turlari.
-----------------------------

Shuningdek, faktorial n!!, n!!!, … shaklida ham boʻlishi mumkin. Umumiy faktorial qoidasiga koʻra n!! = n \* (n — 2) \* (n — 4) \* … (n > 0 gacha)

Masalan: 4!! = 4 \* 2, 5!! = 5 \* 3 \* 1;

n!!! = n \* (n — faktoriallar\_soni) \* (n — 2\*faktoriallar\_soni) \*… = n \* (n — 3) \* (n — 6) \* … (n > 0 gacha)

Shuningdek faktorialning super faktorial, sub faktorial va koʻplab turlari mavjud hhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhh hhhhhhhhhh hhhhhhhhhhhhhhhhhhh hhhhhhhhhhhhhhhh hhhhhhhhhhhhh hhhhhhhhhhhhh hhhhhhhhhhhhhhh hhhhhhhhhhhhh hhhhhhhhhhhhh hhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhh.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. ↑
2. ↑  https://en.wikipedia.org/wiki/Superfactorial#:~:text=In%20mathematics%2C%20and%20more%20specifically, of%20arbitrary%20collections%20of%20factorials.
3. ↑