***Aglaonema*** — gulli oʻsimliklarning arum oilasi, Araceae turkumi. Ularning vatani Osiyo va Yangi Gvineyaning tropik va subtropik mintaqalaridir. Ular odatda **Xitoy doimiy yashil oʻsimliklari** sifatida tanilgan.

Tavsifi
-------

Aglaonemalar doimiy yashil yoki koʻp yillik oʻsimliklar boʻlib, poyalari tik oʻsadigan yoki choʻkib ketgan va sudraluvchi; yer boʻylab oʻsadigan poyalari boshqa aroidlarga oʻxshash tugunlarda faol ravishda ildiz otishi mumkin. Odatda keng barglari toji bor, ular ham yovvoyi, ham madaniy shakllarda koʻpincha kumush va yashil rangga ega. Toʻpgullar bir jinsli gullarni spadix shaklida oʻz ichiga oladi, uning tagida urgʻochi gullarning qisqa zonasi va uchiga yaqinroq erkak gullarning kengroq zonasi mavjud. Mevasi qizil rangda pishgan berry rezavordir. Meva bitta katta urugʻni qoplaydigan yupqa qatlamdir.

Oʻsimliklarining vatani nam, soyali tropik oʻrmonlar, odatda Janubiy va Janubi-Sharqiy Osiyodir.

Oʻstirish va foydalanish
------------------------

 *Aglaonema kostyum*
*Aglaonema* asrlar davomida Osiyoda omad keltiruvchi manzarali oʻsimliklar sifatida yetishtirildi. Ular 1885-yilda Gʻarbga birinchi marta Kew Qirollik botanika bogʻiga olib kelinganida tanishtirilgan. Ular yetishtirilgan, gibridlangan va turli xil navlarga aylantirilgan. Ular kam yorugʻlik sharoitida yashashga moslasha oladilar va shuning uchun uy oʻsimliklari, shuningdek, kutish joylarida, qabulxonalarda, ofis binolarida va hokazolarda koʻrinadigan yopiq obodonlashtirish uchun keng tarqalgan. Ularning nisbatan past va yorqin/bilvosita yorugʻlik darajalarini afzal koʻrishlari sunʼiy yorugʻlik ostida rivojlanishiga yordam beradi.

Bu (asosan) tropik tur sovuq haroratga chidab boʻlmasligi bilan mashhurdir. Sovutish jarohati 15 °C (59 °F)da boshlanishi mumkin. Shikastlanish barglardagi qorongʻu, yogʻli koʻrinishdagi dogʻlarda namoyon boʻladi, bu hujayra devorlari sovuq haroratdan yoki ortiqcha suvni ushlab turish natijasida yorilib ketadi. Suvga boʻlgan tugʻma ehtiyojiga qaramay, Aglaonemalar uzoq vaqt davomida ildizlarning haddan tashqari nam boʻlishiga toqat qilolmaydilar va chirishga yoʻl qoʻymaslik uchun sugʻorishlar orasida „quritish" davri kuzatilishi kerak; paxtakorlar qayta sugʻorishdan oldin substrat quriganini (kamida bir yoki ikki dyuym sirtdan) eʼtiborga olishlari yaxshidir. Optimal substrat tez oqib chiqadigan, lekin baribir doimiy namlikni saqlaydigan, asosan perlit, pemza, lava turi va namlikni saqlaydigan organik materiallardan, masalan, yomgʻir qurti, hindiston yongʻogʻi, sfagnum moxi yoki torf moxidan iborat. Majburiy boʻlmagan sekin chiqadigan donador oʻgʻitlar, minimal miqdorda boʻlsa-da, Xitoyning doimiy yashil oʻsimliklariga ham foyda keltiradi. Aksariyat aglaonemalar ogʻir oziqlantiruvchilar emas. Eng muhimi, inert materiallar (drenaj uchun) asosiy hisoblanadi — ortiqcha organik moddalar anaerob tuproq sharoitlariga va oxir-oqibat, ildizlarning chirishiga olib keladi.

Turlar shakli va hajmi, ayniqsa barglarning rangi va naqshlari uchun tanlangan. Koʻpchilik oq yoki krem rangli poyalarga ega. Baʼzilari sovuqroq haroratga toqat qilish uchun ham ishlab chiqilgan. Eng keng tarqalgan nav „Silver Queen" boʻlib, u Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining Bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor boʻlgan. Boshqa navlarga „Cutlass", „Sparkling Sarah", „Red Siam" va „Silver Bay" kiradi.

*Aglaonemaning* koʻpayishi soʻqmoqlar bilan va bazal kurtaklar nishini boʻlish orqali amalga oshiriladi. Uy oʻsimlikiga gʻamxoʻrlik asosan uni sovuq haroratdan va haddan tashqari quyosh nurlaridan himoya qilishni va oʻsimlikning umrini qisqartirishi mumkin boʻlgan har qanday gulzorlarni olib tashlashni oʻz ichiga oladi. *Aglaonema* soxta oqadilar (*Brevipalpus californicus*) ga moyil. Ular, shuningdek, ildiz lezyonlarini keltirib chiqaradigan ildiz nematodalari va *Pratylenchus* turlari kabi nematodalar populyatsiyasini ham olishlari mumkin. Patogenlar orasida *Myrothecium roridum* zamburugʻi va *Pseudomonas cichorii*, *Erwinia chrysanthemi* va *Xanthomonas campestris* kabi bakteriyalar mavjud boʻlib, ularning barchasi barg dogʻiga olib kelishi mumkin. *Colletotrichum* qoʻziqorinlari antraknozga olib kelishi mumkin.

NASA toza havo tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, *A. modestum* turi umumiy maishiy havo toksinlari formaldegid va benzolni olib tashlashda samarali yordam bergan, bu ularning jamoat va ofis joylarida mashhurligining yana bir sababidir.

*Aglaonema* oʻsimliklari kaltsiy oksalat kristallari tufayli zaharli hisoblanadi; agar shilliq qavat orqali yutilgan yoki soʻrilgan boʻlsa, barcha aroid oʻsimliklari tirnash xususiyatini keltirib chiqarishi mumkin. Sharbat terining tirnash xususiyati, qichishish va ogʻriqli toshmalarga olib kelishi mumkin. Agar yutib yuborilsa, darhol tibbiy yordamga murojaat qiling. Qabul qilingan miqdorga qarab, sensatsiya „qumni yutish" yoki „shisha boʻlaklari bilan toʻla tomoq" bilan taqqoslangan, shuning uchun „soqov qamish" laqabi *Dieffenbachia* singlisi, shuningdek, *Aglaonema* uchun qoʻllaniladi.

Turlari
-------

Turlarga quyidagilar kiradi:

1. *Aglaonema brevispathum* – Indochina
2. *Aglaonema chermsiriwattanae* – Tailand
3. *Aglaonema cochinchense* – Vetnam, Kambodja, Tailand, Malayziya
4. *Aglaonema commutatum* – Filippin, Sulavesi; Gʻarbiy Hindistonda naturalizatsiya qilingan
5. *Aglaonema cordifolium* – Mindanao
6. *Aglaonema costatum* – Tulki aglaonemasi, dogʻli doimiy yashil – Pulau Langkawi, Indochina
7. *Aglaonema densinervium* – Filippin, Sulavesi
8. *Aglaonema flemingianum* – Terengganu
9. *Aglaonema hookerianum* – Darjiling, Assam, Bangladesh, Butan, Myanma
10. *Aglaonema marantifolium* – Maluku, Yangi Gvineya
11. *Aglaonema modestum* – yapon-bargli – Bangladesh, Indochina, janubiy Xitoy
12. *Aglaonema nebulosum* – Borneo, Malayziya, Sumatra
13. *Aglaonema nitidum* – Borneo, Malayziya, Sumatra, Java, Indochina
14. *Aglaonema ovatum* – Laos, Tailand, Vetnam
15. *Aglaonema philippinense* – Filippin, Sulavesi
16. *Aglaonema pictum* – Nias, Sumatra
17. *Aglaonema pumilum* – Myanma, Tailand
18. *Aglaonema roebelinii* – Luzon
19. *Aglaonema rotundum* – Sumatra
20. *Aglaonema simplex* – Malayan-qilichi – Yunnan, Indochina, Malayziya, Indoneziya, Filippin
21. *Aglaonema trikolor* – Filippin
22. *Aglaonema vittatum* – Sumatra, Lingga orollari

Manbalar
--------

1. 1 2  Kew World Checklist of Selected Plant Families
2. 1 2  *Aglaonema*. Flora of China.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  Chen, J. et al. Cultural Guidelines for Commercial Production of Interiorscape *Aglaonema*. ENH957. Environmental Horticulture. Florida Cooperative Extension Service. University of Florida IFAS. 2003.
4. ↑  Chen, J. et al. (2004). Genetic relationships of *Aglaonema* species and cultivars inferred from AFLP markers. *Annals of Botany* 93 (2), 157-66.
5. 1 2  Chen, J. et al. Chilling Injury in Tropical Foliage Plants: II. *Aglaonema*. ENH843. Environmental Horticulture. Florida Cooperative Extension Service. University of Florida IFAS. 2001.
6. ↑  „RHS Plant Selector *Aglaonema* 'Silver Queen' AGM / RHS Gardening".  Apps.rhs.org.uk. Qaraldi: 12-mart 2020-yil.
7. ↑  „AGM Plants - Ornamental". *www.rhs.org*.  Royal Horticultural Society (2018-yil noyabr). Qaraldi: 27-fevral 2020-yil.
8. ↑  Moorman, G. W. *Aglaonema* Diseases. (Wayback Machine saytida 20-avgust 2017-yil sanasida arxivlangan) Penn State Extension. The Pennsylvania State University. 2013.
9. ↑  Toxic Plants. Safe and Poisonous Garden Plants. Agriculture and Natural Resources. University of California.

Havolalar
---------

* *Aglaonema* jinsi. aroid.org

|  |  |
| --- | --- |
| Taxon identifiers | 
* Wikidata: Q740819
* Wikispecies: Aglaonema
* APDB: 187888
* APNI: 214550
* BOLD: 411356
* CoL: 8VTFQ
* EoL: 29309
* EPPO: 1AGLG
* FNA: 100818
* FoC: 100818
* GBIF: 2866350
* GRIN: 304
* iNaturalist: 141512
* IPNI: 2671-1
* IRMNG: 1270619
* ITIS: 182564
* NCBI: 174181
* NZOR: bd512cb4-8c3c-4b5e-ba22-c24b3e7d0eae
* Open Tree of Life: 1003617
* PLANTS: AGLAO
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:2671-1
* Tropicos: 40034429
* WFO: wfo-4000000956

 |