recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yuriy Gagarin nomli oʻrta maktab** (ruscha: *Средняя школа имени Юрия Гагарина*; qirgʻizcha: *Юрий Гагарин атындагы орто мектеби*) — Qirgʻizistonning Isfana shahrida joylashgan oʻrta maktab. Oʻrta maktab deb nomlanishiga qaramasdan, maktabda 1-dan 11-gacha sinflar bor. Maktabda darslar qirgʻiz va rus tillarida oʻtiladi.

Maktabga rus fazogiri Yuriy Gagarin nomi berilgan. Yuriy Gagarin nomli oʻrta maktab barcha 11 sinfni rus tilida yakunlash mumkin boʻlgan Isfanadagi ikki maktabning biridir (ikkinchisi — Alisher Navoiy nomli oʻrta maktab). Maktabning hozirgi binosi 1966-yil qurib bitirilgan.

Dars programmasi
----------------

Oʻquvchilar birinchi sinfga bolaning individual rivojlanishiga qarab 6 yoki 7 yoshda olinadi. 11 yillik oʻqish *boshlangʻich*  (1-4-sinflar), *oʻrta*  (5-9-sinflar) va *yuqori* (10-11-sinflar) oʻlaroq uchga boʻlinadi. 9 yillik umumiy programmaga qatnashish majburiydir. 10-11-sinfda oʻqish majburiy emas.

Mamlakatdagi boshqa maktablardagi kabi Yuriy Gagarin nomli oʻrta maktabda boshlangʻich sinf oʻquvchilari alohida etajda oʻqishadi. Ularga odatda 1-dan 4-sinfgacha bitta oʻqituvchi barcha fanlarni oʻtadi (jismoniy tarbiya va chet tillaridan tashqari).

5-sinfdan boshlab har bir darsni alohida oʻqituvchi oʻqitadi. Katta sinf oʻquvchilariga matematika, informatika, fizika, kimyo, jugʻrofiya, biologiya, sanʼat, musiqa, jismoniy tarbiya, tarix, falsafa, astronomiya kabi darslar oʻtiladi.

Qirgʻizistondagi boshqa maktablardagi kabi Yuriy Gagarin nomli oʻrta maktabda ham ikki smenada (*ertalabki*  va *tushki*) darslar oʻtiladi. Bunga sabab oʻquvchi soni koʻpligidir.

Oʻquv yili sentabr boshidan mayning oxirigacha choʻziladi va toʻrt chorakka boʻlingan. Oʻqish programmasi oʻzgarmas, doimiy. Baʼzi gʻarb mamlakatlaridan farqli oʻlaroq, oʻquvchilar yoki ularning ota-onalari qaysi darslar oʻtilishini tanlay olishmaydi. Oʻquvchilar 5 qadamli shkalada baholanadi. Amalda 2 („qoniqarsiz") dan 5 („aʼlo") gacha qoʻyiladi. 1 kamdan-kam ishlatiladigan keskin oʻzlashtirmaganlik belgisi. Kundalik baho berishda bu baholarni oʻqituvchilar yana guruhlarga boʻlishadi (masalan +4, -5), ammo chorak baholar faqat 2, 3, 4 yoki 5 boʻlishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „Isfana: Shahar profili" (ruscha). *Qirgʻiziston shaharlari birlashmasi*. 2-may 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-oktabr 2012-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2008-05-02).
2. ↑  „Yuriy Gagarin nomli oʻrta maktab" (ruscha). *Isfana shahrining rasmiy vebsayti*. Qaraldi: 23-oktabr 2012-yil.

[*sayt ishlamaydi*]

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Yuriy Gagarin nomli oʻrta maktab*** haqida turkum mavjud |
**Krut qahramonlari xotirasi yodgorligi** (ukraincha: *Меморіал пам'яті героїв Крут*) — Krut yaqinidagi jangga bagʻishlangan yodgorlik majmuasi. U yodgorlik ramziy qabriston, cherkov, xoch shaklidagi koʻl, shuningdek, eski temir yoʻl vagonlarida joylashgan muzey ekspozitsiyasini oʻz ichiga oladi. Yodgorlik Chernigov viloyati, Borznyanskiy tumani, Pamyatnoye qishlogʻi yaqinida joylashgan.

 Xotira tadbirlari paytida halok boʻlgan Krut qahramonlarining yodgorligi va ramziy qabri
1990-yillarning boshidan beri Ukraina hukumati Krut shahrida Askoldning Kiyevdagi qabrida mavjud kichik yodgorlikdan tashqari katta yodgorlik qurish rejalarini koʻrib chiqmoqda. Biroq faqat 2000-yilda meʼmor Vladimir Pavlenko yodgorlikni loyihalashni boshladi.

2006-yil 25-avgustda Krut temir yoʻl vokzalidagi „Krut qahramonlari yodgorligi" Ukraina prezidenti Viktor Yushchenko tomonidan rasman ochildi.

2008-yilda yodgorlik yettita temir yoʻl vagonlari va ochiq harbiy poezd platformasi vagonlari bilan toʻldirildi. Oʻrnatilgan vagonlar jang ishtirokchilari frontga ketgan vagonlarga oʻxshaydi. Avtomobillar ichida fuqarolar urushi qurollari, shuningdek, askarlarning kundalik buyumlari, frontdagi fotosuratlar va arxiv hujjatlari bilan jihozlangan mini-muzey mavjud.

Memorial muallifi Anatoliy Gaydamaka yodgorlikni balandligi 7 metrli tepalik sifatida taqdim etdi, uning ustiga 10 metrli qizil ustun oʻrnatilgan. Qizil ustun Kiyevdagi Vladimir imperator universiteti ustunlarini anglatadi. Oʻlgan talabalarning koʻpchiligi oʻqigan. Tepalik etagi yaqinida ibodatxona qurilgan, yodgorlik yonida esa xoch shaklidagi sunʼiy koʻl yaratilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Boyko O. D. Bіy pіd Krutami: іstorіya vivchennya (ukr.) // Ukraїnskiy іstorichniy jurnal : jurnal. — 2008. — № 2 (479). — S. 43—54. — ISSN 0130-5247.
* Nagіrnyak A. Ya. Bіy pіd Krutami: sproba podolannya stereotipіv (ukr.) // Humanities & Social Siences 2009 (HSS-2009), 14-16 May 2009, Lviv, Ukraine : sbornik dokladov. — Lvov: Natsionalniy universitet „Lvovskaya politexnika", 14—16-maya 2009. — S. 44—47.
* Bіy pіd Krutami v natsіonalnіy pam’yatі: Zbіrnik dokumentіv і materіalіv / Uporyadniki: O. M. Lyuboves ta іn. — K. : DP NVTs „Prіoriteti", 2013. — 288 s. — ISBN 978-966-8809-90-3. (ukr.)

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  „День памяти героев Крут". *LB.ua*. 1-oktabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyul 2017-yil.
2. ↑  „Памяти Героев Крут". *Харьковские Известия*. Qaraldi: 8-iyul 2017-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
**Simnon ustoni**  — Eronning shimoli-sharqida joylashgan. Ushbu viloyat shimoldan Mozandaron ustoni, Guliston ustoni va Shimoliy Xuroson ustoni, janubdan Isfahon ustoni, sharqdan Xurosoni Rizoviy ustoni va gʻarbdan Tehron ustoni va Qum ustoni bilan chegaradosh. Viloyatda 5 ta tuman, 13 ta baxsh, 29 ta qishloq va 17 ta shahar mavjud.

Iqlimi
------

Simnon viloyatining ob-havosi shimoldan Elburs togʻ tizmalariga va janubi-sharqdan Dashti Kavir choʻliga yaqinligi sababli issiq va quruq. Bundan tashqari, viloyatning dengizdan uzoqda joylashganligi, togʻlarning balandligi, shamollarning esishi ham viloyat iqlimiga oʻz taʼsirini oʻtkazadi. Viloyatga shimoldan kirib keladigan havo oqimi tufayli kuz va qish oylarida havo sovuq boʻladi. Choʻl tomonidan esadigan shamollar esa yilning issiq oylarida havo harorati va quruqligining oshishiga sabab boʻladi. Qisqa qilib aytganda, togʻli hududlarda havo sovuq, togʻ etaklarida havo moʻtadil va choʻlga yaqin hududlarda havoning harorati yuqori va eng muhimi havoning quruqligi bu viloyat iqlimning asosiy xususiyatlaridandir.

Geografiyasi
------------

Simnon viloyatining oʻrmonlari tabiiy va sunʼiy oʻrmonlarga boʻlinadi. Tabiiy oʻrmonlar hududining maydoni 225 000 ga yerni va sunʼiy oʻrmonlar hududining maydoni 6626 ga yerni tashkil etadi. Yaylovlar viloyatning shimoliy chegaralarida joylashgan .

Manbalar
--------

1. ↑  Mostafaviy, Hamid*. Tasvirlarda Eron bo'ylab sayohat*, 2013, SOKHANVARAN PUB. — 139 bet. ISBN 978-600-9675-31-3.
**Syu Yuanyuan** (xitoycha: 徐媛媛 ; 1981-yil 8-martda tugʻilgan) xitoylik ayol shaxmatchi. U FIDE ayol grossmeyster WGM unvoniga ega.

Shaxmatdagi faoliyati
---------------------

1995-yilda Xu Braziliyaning Minas-Jerais shtatidagi San Lourensu shahrida oʻtkazilgan 14 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha jahon chempionatida gʻolib boʻladi. 1997-yil oktabr oyida u Yerevanda boʻlib oʻtgan 16 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha jahon chempionatida gʻoliblikni qoʻlga kiritadi va 2000-yilda Yerevanda oʻtkazilgan 20 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasidagi jahon chempionatida yirik hisobda gʻoliblikka erishadi. Xuan mazkur musobaqani ketma-ket yettita gʻalaba bilan boshladi va 11/13 ball bilan oʻyinni yakunlaydi.

2003-yil 11-21-iyul kunlari Xu Chongqingning Yongchuan tumanida boʻlib oʻtgan Xitoy ayollar milliy shaxmat chempionatida (FIDE zonasi 3.3 saralashi) yakuniy 6,5/9 ball bilan gʻolib boʻladi. 2003-yil noyabr oyida Xu Shan Vey shahrida boʻlib oʻtgan Xitoy ayollari oʻrtasidagi shaxsiy shaxmat chempionatida yakuniy 8,5/11 ball bilan gʻoliblikka loyiq koʻriladi. 2004-yilning aprel-may oylarida Jinan shahrida boʻlib oʻtgan Xitoy ayollar jamoasi shaxmat chempionatida esa uchinchi oʻrinni egalladi.

U 2001-yil yanvar oyida FIDEning eng yaxshi 20 ta shaxmatchi qiz reytingida dunyoning birinchi raqamli shaxmatchisi boʻlgan. U eng yuqori oʻrinda turuvchi 50 nafar ayol FIDE reytingida 25-oʻrinni egallagan (2001-yil yanvaridagi natijalarda ham).

Xu Yuanyuan — Aigoning rasmiy vakili. „Aigo Chess" — 2004-yilda kompaniya prezidenti tomonidan yaratilgan shaxmat oʻyini variantidir. Bu gʻoya shaxmat oʻyiniga Xitoy shaxmatidan „toʻp" deb nomlangan parchani kiritish asosida oʻynaladigan oʻyin yaratish asosida paydo boʻlgan.

### Repertuarning boshlanishi

Xu Yuanyuan odatda 1. d4 bilan oq bilan oʻyinni boshlaydi va unga slav bilan qora donalar orqali javob beradi. 1. e4 qarshi qora bilan u odatda Caro-Kann Mudofaa uslubida oʻynaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  第二届北京市大学生国际象棋团体赛隆重开幕
2. ↑  „中国国际象棋运动员等级分数据库". 12-noyabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-avgust 2022-yil.
3. ↑  Rating data for player Xu, Yuanyuan, (CHN) Wayback Machine saytida arxivlandi (7-avgust 2007-yil).
4. ↑  „世界青年冠军徐媛媛与清华学子交流"国象精神"" (xitoycha).  Xinhua News Agency (30-sentabr 2006-yil). 20-may 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi.

 Some sources on this event misspell her name as Xu Xuun Yuan.
5. ↑  Look Up (Finger) Player ChinaWomen2003
6. ↑  THE WEEK IN CHESS 455 28 July 2003 by Mark Crowther
7. ↑  AIGO chess
8. ↑  Almira Skripchenko — cannons on the chessboard
**Teskari proporsional miqdorlar** — ikki miqdor orasidagi eng sodda bogʻlanishlardan biri. Bunda bir miqdor necha marta ortsa (kamaysa), ikkinchi miqdor shuncha kamayadi (ortadi). Teskari proporsionallik y=1/k•x chiziqli funksiyaga mos tushadi. Bu yerda k proporsionallik koeffitsienti.
Misol. 25 sonini 2÷3 nisbatda teskari proporsional bòlaklarga ajrating. 
2÷3 nisbatga teskarini proporsionallikgidan
3÷2 nisbatga tòģri proporsional ekanligi kelib chiqadi.
3k+2k=25
5k=25
k=5 proporsionallik koeffitsiyent 
Demak 25 sonini 2÷3 nisbatda teskari proporsional bòlakka ajratganda 15 va 10 hosil bòladi


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Matematikaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Simob lampasi** - gaz (bugʻ) holidagi simob qoʻllaniladigan yorugʻlik manbai. Simob bugʻining ish bosimiga qarab, past va yuqori bosimli xillarga boʻlinadi. Past bosiili (0,7 N/m2) Simob lampasi 185 va 254 nm (nanometr) toʻlqin uzunligidagi rezonans nurlatgich manbalari. Bulardan lyuminessent lampapar kengtarqalgan. Yuqori bosimli (104106N/m2)S l. 2481014 nm toʻlqin uzunligi intervalida ultrabinafsha va koʻrinadigan yorugʻlik nurlari hosil qiladi. Uning kolbasi kiyin eriydigan shaffof kvars shishadan tayyorlanib, inert gaz va simob bilan toʻddiriladi. Yoritishda, tibbiyotda va boshqa maqsadlarda ishlatiladi. Oʻta yuqori bosimli (106 N/m2 dan yuqori) Simob lampasi — ultrabinafsha va koʻrinadigan nurlarning juda yorugʻ manbai. Tabiiy va suv bilan sovitiladigan xillari bor. Turli yorugʻlikoptika qurilmalarida qoʻllanadi. Barcha Simob lampasi elektr tarmogʻiga maxsus qurilmalar yordamida ulanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xromosoma kasalliklari** - xromosomalar soni yoki tuzilishining oʻzgarishi bilan kechadigan irsiy kasalliklar. Xromosomalardagi u yoki bu oʻzgarishlar mutatsiyalarning bir turi hisoblanadi. Agarda xromosoma mutatsiyalari jinsiy hujayralar yoki urugʻlangan tuxum xujayralari boʻlinishining birinchi bosqichlarida yuzaga kelsa, ular rivojlanayotgan organizmning koʻpgina hujayralaga oʻtadi, natijada qator rivojlanish nuqsonlari kuzatiladi. Xromosomasida meʼyordan tashqari oʻzgarishlar bor embrionlar tugʻilgunga qadar nobud boʻladi, oʻlik tugʻilgan chaqaloqlarning 6%i xromosomalarida buzilishlar borligi aniqlangan.

Xromosoma kasalliklariga, asosan, xromosomalarning ikki xil oʻzgarishi sabab boʻladi; ulardan birinchisida xromosomalar sonining oʻzgarishi kuzatiladi. Masalan, uch toʻplam xromosomali tugʻilgan bolalar uzoq yashamaydi. Xromosoma kasalliklarining koʻpchiligida bir juft xromosomalarning birida qoʻshimcha xromosomalar paydo boʻladi (trisomiya). Koʻpincha trisomiya 21 xromosomada vujudga keladi, bunda Daun kasalligi rivojlanadi. Boshqa hollarda, jinsiy xromosomalar soni oʻzgaradi, mas, xromosomalar toʻplamida Xxromosomalar soni beshtagacha, Yxromosomalar — uchtagacha koʻpayadi. Xromosoma kasalliklarida jinsiy aʼzolar holati va jinsiy yetilishi buziladi, bepushtlik rivojlanadi. Ayrim Xromosoma kasalliklari jins bilan bogʻliq boʻladi. Masalan, ayollarda koʻproq ShereshevskiyTerner va Xtrisomiya sindromi, erkaklarda esa Klaynfelter sindromi kuzatiladi, bunda Xxromosoma ortikcha uchraydi.

Xromosomalarni aniqdash usullari takomillashuvi bilan alohida u yoki bu xromosomatsing oʻzgarishi bilan bogʻliq koʻpgina tugʻma rivojlanish nuqsonlari qayd etilmoqda. Bunda anomaliyalar kuchsizroq namoyon boʻlib, faqatgina ayrim aʼzo va toʻqimalar bilangina bogʻliq boʻladi. Masalan, 13 xromosomadagi mutatsiya hisobiga bolalar koʻzi sklerasida bir tomonlama yoki ikki tomonlama retinoblastoma (oʻsma kasalligi) rivojlanadi.

Koʻpincha Xromosoma kasalliklari bor bolalar sogʻlom otaonalardan tugʻiladi. Xavfli guruhga, asosan, katta yoshdagi ayollar kiradi (35—40 yoshdan soʻng), ularda Daun va Xromosoma kasalliklarilar bilan tugʻilish bir necha bor oshib ketadi.

Hozirgi Toshkent shahrida Respublika skrining markazi va viloyat markazlarida uning filiallari mavjud, u yerda mutaxassislar homilador ayollar va yangi tugʻilgan chaqaloqlarda irsiy kasalliklarni erta aniqlashga qaratilgan kuzatuv ishlari olib boradilar, Xromosoma kasalliklariga gumon qilinganda darhol uni oldini olish choratadbirlari amalga oshiriladi. Xuddi shu maqsadsa oilaviy poliklinika va tibbiygenetik maslahatxonalar faoliyat koʻrsatadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Inomjon (Inogʻomjon) Xidiraliyev** (1891.23.2, Namangan uyezdi Pop volostidagi Iskovat qishlogʻi — 1928.31.12, Moskva) — davlat va jamoat arbobi, diplomat. X. 1919-yildan turli sovet idoralarida masʼul lavozimlarda ishladi: Fargʻona viloyati partiya qoʻmitasining kotibi (1920—21), Turkiston ASSR Yer ishlari xalq komissari (1922), Turkiston ASSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi raisi (1922—24). RSFSR Yer ishlari, federal komiteti Prezidiumi aʼzosi (1923—24). Turkiston ASSR ning RSFSRdagi muxtor vakili (1924 yil yanvar—noyabr). X. Turkiston respublikasi manfaatlarini himoya qilib, bolsheviklarning shovinistik siyosatiga qarshi kurashgan. Yer ishlari xalq komissari (1925) sifatidaX. Oʻzbekistonda yersuv islohotini amalga oshirishda faol qatnashgan. Paxtakor dehqonlarni iqgisodiy jihatdan qoʻllabquvvatlash, ijtimoiy himoya qilish tarafdori boʻlgan.

Moskvaning Vagankovo qabristonida dafn etilgan. X. vafotidan keyin, 1937-yildagi ommaviy repressiya davrida "xalq dushmani" sifatida qoralangan edi. Andijondagi koʻcha, Qoʻrgʻontepa tumanidagi maktabga X. nomi berilgan.

Adabiyot
--------

* Oʻzbekistonning yangi tarixi, 2kitob [Oʻzbekiston sovet mustamlakachiligi davrida]. T. 2000; Shamsutdinov P. Istiqdol yoʻlidashahid ketganlar, T. 2001; Rajabov Q.Haydarov M. Turkiston tarixi (1917— 1924 y.), T. 2002.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tudilen shartnomasi** (ispancha: *Tratado de Tudilén*) Kastiliya qiroli va Leon Alfonso VII va Barselona graf Ramon Berenguer IV oʻrtasida 1151-yil 27-yanvarda Navarradagi Aguas Kaldas yaqinida joylashgan Tudel manzilida imzolangan.

Tarkibi
-------

Navarra qiroli Garsiya IV 1150-yil 21-noyabrda vafot etganligi sababli shartnoma imzolanishi 1151-yil 27-yanvarda boʻlib oʻtishi kerak edi. Garsiyaning oʻlimi va taxtning uning oʻgʻli Sancho VI ga oʻtishi shartnomaning imzolanishiga yordam berdi, chunki Sancho oʻn yetti yoshda edi va bu Navarra qirolligini zaiflashtirgan boʻlar edi.

Shartnomada tomonlar Navarraga urush eʼlon qilishga kelishib olgan. Shartnomada Navarraga qarshi ittifoqning yangilanishi bilan bir qatorda, musulmonlar Ispaniyasining bosib olinganidan keyin boʻlinishi ham muhokama qilingan. Belgilangan hududlarni zabt etgandan soʻng, Aragon Valensiya, Mursiya va Deniyani qoʻlga kiritdi.

Yana qarang
-----------

* Almisradagi shartnoma

Manbalar
--------

1. ↑  Brian A. Catlos*. Muslims of Medieval Latin Christendom, c.1050–1614*. Cambridge University Press, 2014-03-20. ISBN 9780521889391.
2. ↑  Pierre Guichard*. Al-Andalus frente a la conquista cristiana: los musulmanes de Valencia, siglos XI-XIII*. Universitat de València, 2001. ISBN 9788470308529.
3. ↑  Roger Galisteo*. Entre Castilla y Cataluña*. Bubok, 2013-02-28. ISBN 9788468633664.
4. ↑  Felipe Du Souich*. Apuntes de Historia de Espana Para Los Amigos*. Lulu.com, 2011-04. ISBN 9781447527336.
5. ↑  *Gran Enciclopedia Larousse*. Planeta, 1987. ISBN 9788432073700.
6. ↑  *Gran Enciclopedia Larousse*. Planeta, 1987. ISBN 9788432073700.
**Inoq** (qad. turkiy runiy bitiklarida "ishonch" maʼnosida qayd etilgan) — 1) Markaziy Osiyoda 11 —14-asrlarda hukm surgan sulolalar saltanatida "maslahatchi", "vazir"ni anglatgan; 2) Buxoro xonligida hukmdorning ishonchli kishisi, mansabdor. 17—18-asrlarda xonlikda ulugʻ I. va kichik I. boʻlgan. Ulugʻ I. darajasiga koʻra, koʻkaltosh va ulugʻ qushbegi (qushbegi-i kalon) dan soʻng turgan. Ulugʻ I. asosan, hukmdor farmonlarini kichik mansabdagi amaldorlarga yetkazish va amir qabuliga muyassar boʻlganlarni kiritish bilan shugʻullangan. Kichik I. ham xonning ishonchli kishisi boʻlib, baʼzan saroydan otga mingan holda chiqish huquqiga ega boʻlgan. Oʻz lavozimiga koʻra, ulugʻ mehtar, devoni sarkor va dasturxonchidan yuqori turgan. Kichik I. qa hukmdorning muhrlari solingan qutichani ehtiyot qilish topshirilgan. Kichik I. shuningdek, amir nomiga tushgan ari-za va shikoyatlarni qabul qilgan; elchilarni qabul qilish paytida ular keltirgan xatlarni ochib, amirning shaxsiy kotibi (munshiy)ga taqsim etgan; 3) Xiva xonligidagi yuqori maʼ-muriy mansab; xondan keyingi 2 rutba sanalgan va bu lavozimga xonning birodarlaridan biri tayinlangan. Xo-razm oʻzbeklar toʻpasi boshligʻi. Abulgʻoziy Bahodirxon tantanali marosimlarda oʻtirish uchun I.larga 4 joy aj-ratgan. Bu imtiyoz 1873 y.gacha davom etgan. I.lardan biri xonning chap tomonida, amir ul-umarodan keyin oʻtirgan va ulugʻ I. deb atalgan. Yangi xon koʻtarish vaqtida I.lar oq namatning toʻrt burchidan ushlab, boʻlajak xonni 3 marta osmonga irgʻitganlar, bu I.larning asosiy va faxriy burchi edi. I.larning siyosiy mavqei nihoyatda baland boʻlib, 18-asr oxirida hatto xonlikni ham idora qilganlar. I. huzurida qushbegi, mehtar (moliya ishlari boshligʻi) va otaliq (qoʻshinlar qoʻmondoni)dan iborat kengash boʻlgan hamda amaliy tadbirlar ishlab chiqishga yordamlashgan. I.lar Xiva taxtiga Chingizxon avlodlarini oʻtkazganlar, bi-’ roq ularning aksari qozoqlar va shuningdek, qoʻshni davlatlardan kelgan kishilar boʻlib hech qaysi toʻpaga mansub emasdilar. Shuning uchun I.lar oʻzlarini boshda vaqtincha, soʻng doimiy xon deb eʼlon qilardilar. Yangi sulola asoschisi Muhammad Amin inoq qoʻngʻirot urugʻidan edi. Qoʻngʻirot urugʻi qiyot urugʻi bilan birga ikkinchi oʻzbek toʻpasining boshida turar edi.

Hamidulla Dadaboyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tuekta qoʻrgʻonlari** - Pozirik madaniyatiga xos qad. mozorqoʻrgʻon (mil. av. 6—5-asrlar). Oltoy oʻlkasidagi Ursul daryosi soʻl sohilida, Tuekta qishlogʻi yonida joylashgan. 1954-yil S.I.Rudenko qazishma ishlari oʻtkazgan. 2 ta mozorqoʻrgʻon tadqiq qilingan. 1-Tuekta qoʻrgʻoni katta boʻlib diametri 68 m, bal. 4 m ni tashkil etgan; uni bunyod etishga taxminan 6 ming m tosh sarflangan. Qoʻrgʻondan topilgan sarqofa tilogʻoch darax-tidan qilingan boʻlib. uz. 4.25 m ni tashkil etgan.

Sarqofa qopqogʻiga yoʻlbarslar tasviri va vergul, uchburchak koʻrinishidagi naqshlar tushirilgan. Qoʻrgʻon qad. zamonlardayoq talangan, oltin va kumush buyumlar oʻgʻirlangan. Sarqofadagi erkak jasadidan hatto kiyimini ham yechib olishgan. Topilmalar ichida paykonlar, qilich va xanjar, qalqon parchalari diqqatga sazovor. Mayyit bilan 8 ta ot qoʻshib koʻmilgan. Ularning egarjabduqlari bugʻular, loslar, yoʻlbarslar, grifonlarni tasvirlovchi naqshinkor yogʻoch taqinchoqlar bilan bezatilgan. 2-Tuekta qoʻrgʻoni diametri 32 m, bal. 2.6 m. U ham qad.da talangan. Qabrda ayol dafn etilgan sarqofa qoldiqlari saqlangan. Sarqofada kiyiklarning naqshinkor tasviri, ayol kiyimi par-chalari, 8 ta otning yogʻochdan ishlangan bezaklari saqlangan.

Adabiyot
--------

* Drevnyaya Sibir. L.. 1976.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Inoslav Bešker** (1950-yil 30-yanvarda tugʻilgan) — Xorvat jurnalisti.

**Bešker** jurnalistlik faoliyatini 1967-yilda boshlagan. 1989-yildan beri Rimdan *Vjesnik*, *Večernji list*, BBC, Radio 101, *Danas*, Xorvatiya Radiotelevision va *Globus* bosam va lektron nashrlarda muxbir sifatida ishlaydi. 2000-yildan buyon *Jutarnji list* gazetasining muxbiri va sharhlovchisi.

Bešker Zagreb universitetida jurnalistika boʻyicha diplomga ega. U fan nomzodi ilmiy darajasini oldi. 2001-yilda Milan universitetida qiyosiy slavyanistika fakultetini tamomlagan va hozirda Boloniya universitetining siyosiy fanlar fakultetida dars beradi. Uning ilmiy qiziqishlari Xorvatiya va Bosniya adabiyoti, Yevropa adabiyotidagi morlaxlar, Xorvatiya onomastikasi, Bolqon toponomastikasi, geortologiya va tadqiqot jurnalistikasini oʻz ichiga oladi. U demokratik chap qanot harakatlari tarafdori va *Novi Plamen* jurnalining maslahat kengashi aʼzosi.

Beshker 2003-yilda Xorvatiya Jurnalistlar Assotsiatsiyasi tomonidan yilning eng yaxshi jurnalisti deb topilgan va 2007-yilda oʻsha tashkilotning „Hayot muvaffaqiyati" mukofotiga sazovor boʻlgan.

Manbalari
---------

* Inoslavu Beškeru nagrada za životno djelo Wayback Machine saytida arxivlandi (11-oktabr 2012-yil). (xorvatcha)
* Inoslav Bešker
* Inoslav Bešker Xorvatiya yozuvchilar jamiyatida (xorvatcha)



1. ↑  *(unspecified title)*
**Xrestivka** ( ukraincha: *Хрестівка*) yoki **Kirovske** ukraincha: *Кіровське*,shuningdek, **Kirovskoye** ( ruscha: *Кировское*) — Ukraina Respublikasining Donetsk viloyatidagi mintaqaviy ahamiyatga ega shaharlardan biri. Uning aholisi taxminan 27,370 (2022 est. ) kishini tashkil etadi.

Tarixi
------

2014-yilning 14 -aprel kuni rossiyaparast faollar Kirovske meriyasini egallab olib, shaharni Donetsk Xalq Respublikasi (DXR) tarkibiga kirganini e’lon qilisgdi. O'shandan beri shahar DXR va Rossiya nazorati ostida qolmoqda.

2016-yil 12-mayda Ukraina parlamenti dekommunizatsiya qonunlariga ko'ra shahar nomini Xrestivka deb o'zgartirdi. DXR va Rossiya bosqinchi kuchlari shahar nomining o‘zgarishini tan olmaydi.

Demografiyasi
-------------

2001-yilgi demografik ma'lumotlarga ko'ra shahar aholisining etnik tarkibi quyidagicha:

Etnik kelib chiqishi
* Ukrainlar: 54,2%
* Ruslar: 41,6%
* Belaruslar: 1,4%
* Ozarbayjonlar: 0,5%
* Tatarlar: 0,4%

Shahar aholisining ona tili quyidagicha:

* Rus tili : 82,39%
* Ukrain : 16,90%
* Belarus : 0,15%
* Arman : 0,05%

MaNBalar
--------

1. ↑  When Ukraine Is No Longer Ukraine, The Huffington Post (29 July 2015)
2. ↑  „Russian Offensive Campaign Assessment, June 16" (en). *Institute for the Study of War* (16-iyun 2022-yil). 25-mart 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-sentabr 2022-yil.
3. ↑  „Офіційна сторінка Всеукраїнського перепису населення".  Ukrcensus.gov.ua. Qaraldi: 16-mart 2022-yil.
Amudaryo gulbalig‘i ( lotincha: *Salmo oxianus* ) — sulaymonbaliqlar oilasiga mansub nashtarqanotli baliq turi sanaladi.

Tarqalishi
----------

Amudaryoning yuqori qismi (Surxondaryo, Sangardak va To‘palang daryolari havzalari); Tanxozdaryoga keltirilgan, Qoradaryo va Norinda iqlimlashtirilgan. O‘zbekistondan tashqarida: Qirg‘iziston (iqlimlashtirilgan), Tojikiston, Afg‘oniston. Orol, Kaspiy, Qora, Boltiq, Barens va Oq dengizlar havzalarida, Janubiy Yevropa, AQSHda (iqlimlashtirilgan) – boshqa kenja turlari uchraydi.

Yashash joyi
------------

Tez oqadigan, suvi sovuq va tubi tosh-shag‘alli tog‘ daryolarida yashaydi.

Soni
----

Ilgari u keng tarqalgan edi, lekin so‘nggi o‘n yilliklarda keskin kamaydi.

Hayot tarzi
-----------

Tog‘ daryosi balig‘i. 3-4 yoshida jinsiy yetuklikka erishadi. Urchishi – sentyabr-oktyabr oylarida. Serpushtligi – 160–3000 uvuldiriq atrofida. Asosan suv hasharotlarining lichinkalari, mollyuskalar, yiriklari esa baliqlar bilan oziqlanadi.

Cheklovchi omillar
------------------

Daryolar oqimining sun’iy tartiblanishi natijasida tabiiy suv rejimining o‘zgarishi va uning ifloslanishi, rekreasion faoliyat, brakonyerlik.

Himoya choralari
----------------

Hisor qo‘riqxonasida muhofaza qilinadi. Kichik turlarning yashash joylarida muhofaza qilish rejimini joriy etish, Sangardak va Tupolang daryolarining yuqori oqimida (Ayg‘irko‘l) suv qo‘riqxonasini yaratish kerak.

Adabiyot
--------

* Экспедиция Федченко в Туркестан. Зоогеографические исследования // Известия Императорского Общества Любителей Естествознания, Антропологии и Этнографии. — М, 1874. — Т. 11. — С. 1—63. — печаталось на русском языке (отдельные описания на латыни).
* Салманов А. В. Дорофеева Э. А. Морфо-экологические особенности амударьинской форели Salmo trutta oxianus в современном понимании. Таксономическое положение. Биология // Вопросы ихтиологии. — 1990. — Т. 30, № 5. — С. 817—824.

Havolalar
---------

* Amudaryo alabalığı .
* ZooBank : Salmo oxianus Kessler, 1874 yil
* O‘zbekiston Respublikasining Qizil Kitobi 2022 Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-08-19).
**Tudun**, tutun — Turk xoqonligi boshqaruvidagi unvonlardan biri. 

Xoqon xonadoniga mansub va boʻysundirilgan viloyatlardagi hokimlar faoliyatini nazorat qilib, oʻlpon va soliqlar yigʻishni tashkil etish maqsadida tayinlangan noib unvoni. T. qad. turk bitiktoshlarida, xitoy, sugʻd, arab, fors, yunon manbalarida, sugʻdiy, baktriy yozuvli tangalarda uchraydi. Xitoyning Tanshu yilnomasida 7-asrning 40-yillaridan to 8-asrning 40-yillarigacha hukm surgan Choch hukmdorlari T. unvoni bilan kayd etiladi. Ushbu yilnomada Chochni turli yillarda idora qilgan 4 nafar T. haqida soʻz boradi. Choch hukmdorlarining unvoni T. boʻlganini boshqa tillardagi maʼlumotlar ham tasdiklaydi (mas. Mugʻqalʼahujjatlari). Arabfors manbalarida ham Choch hukmdorlari T. unvonida tilga olinadi.

Adabiyot
--------

* Ishoqov M. Unutilgan podsholikdan xatlar. T. 1992.
* Klyashtornyy S. G. Savinov D. G. Stepnyye imperii drevney Yevrazii. Sankt-Peterburg: Filologicheskiy fakul'tet SPbGU, 2005.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tuba Ünsal** — turk aktrisasi va modeli

Hayoti
------

Tuba Ünsal 1981-yil 7-dekabrda Denizli shahrida tug‘ilgan. Uning otasi turk millatiga mansub boʻlib Gretsiyadan emigratsiya qilgan. Uning onasi o‘g‘uz turklaridir. Çanakkale Onsekiz Mart Universityda biznes boshqaruvi boʻyicha tahsil olgan. Tuba Ünsal Istanbul Bilgi Universityning fotografiya va video fakultetini tamomlagan.
U oʻzining modellik karyerasini 1998 Elite Model koʻrgazmasida qatnashishdan boshlagan. U aktyorlik faoliyatini boshlashdan oldin turli reklama kampaniyalarida qatnashgan. U shuningdek, teatr va filmlar prodyuseri.
Uning mashhur franchayzing filmidagi rollari orasida 2004-yilda Vizontele Tuuba komediya-dramalarida Tuba Sernikli, Dünyanın En Güzel Kokusu Derya, *Çılgın Dersane* Çakallarla Dans Sinem boʻlgan. Unsal 2008 yilda *A Beautiful Life* yaʼni „Goʻzal hayot" filmida ham rol oʻynagan.
Debyutidan beri u *Yemin*, *Yeniden Çalıkuşu*, *Mahallenin Muhtarları*, *Ruhsar*, *Kara Melek*, *Çarli İş Başında*, *İçerde*. kabi koʻplab teleseriallarda rol oʻynagan. Uning davr seriyalari: Bu Kalp Seni Unutur mu, Mor Menekşeler, Karaoğlan, Öyle Bir Geçer Zaman ki, Aşk 101.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑

  


|  |  |
| --- | --- |
| Aktyor | *Aktyor yoki aktrisa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ogʻajari neft koni** - Erondagi gaz-kondensat va neft koni. Jahondagi yirik konlardan biri. Obodan shahridan 130 km narida joylashgan. Fors qoʻltigʻi neft-gazli havza tarkibiga kiradi. Kon 1938-yilda ochilgan, 1945-yildan ishlatilmokda. Neftning boshlangʻich za-xiralari 1,3 mlrd. t, gazniki 263 mln. m3 miqdorida baholangan. Kon eni 6 km, uz. 60 km boʻlgan oligotsenquyi miotsen davriga mansub asimmetrik antiklinal burmada joylashgan. Samarali katlamlari (qalinligi 300 m dan ortiq) as-mari svitasi va yuqori boʻr davri ohaktoshlaridan iborat. Kollektor jinslar yuqori gʻovakli va yoriqli. Qatlamning boshlangʻich bosimi 28,2 MPa, temperaturasi 77°. Neftning zichligi 850 kg/mh qovush-qokligi 5,7 sPz, tarkibida 1,42% S bor. Ogʻajari neft konik.da "National Iranian Oil Company" (N1OC) davlat korxonasi 60 ta favvo-ra qudukdan yiliga 31 mln. t dan ortiq neft olmokda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ogʻaxon** — ismoiliylarning nizoriylar firqasi boshligʻining unvoni. 19-asrning 1-yarmidan shu nom bilan atash odatga aylangan. Nizoriylar firkasining hozirgi imomi, Ali va Fotimaning avlodi hisoblanadigan Karim shoh O. unvonini olgan kishilarning toʻrtinchisidir. U 1957 yil imomatni qabul qilgan. Uning Hindiston va Keniyada joylashgan qarorgohidan tabligʻchilar joʻnatib turiladi, bu tabligʻchilar nizoriylar taʼlimotini (ayniqsa, Afrikada faollik koʻrsatib) targʻib qilish bilan shugʻullanadilar. Hozirgi vaqtda nizoriylar jamoasi (baʼzi mamlakatlarda ularni hoʻjalar yoki ogʻaxoniylar deb atashadi) Osiyo va Afrikaning 20 dan ortiq mamlakatida (xususan, Afgʻoni-ston shimoli — Badaxshonda) mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Google Cloud Search** (ilgari **Google Springboard** nomi bilan tanilgan) sunʼiy intellekt asosida ishlaydigan yordamchi boʻlib, u foydalanuvchilarga tegishli maʼlumotlarni kerakli vaqtda va kerak boʻlganda barcha bogʻlangan Google ilovalari (Docs, Google Drive, Google Calendar, Google Contacts va boshqalar)dagi, jumladan (lekin ular bilan cheklanmagan) Gmail, Google orqali tezda topishga yordam beradi. Shuningdek, u Machine Learning yordamida toʻplangan statistik ehtimollik asosida foydalanuvchilarga "harakat qilinadigan maʼlumotlar va tavsiyalar"ni taqdim etadi.

  

Shuningdek ushbu xizmat kompaniyalar o'z tizimlariga bog'lash orqali o'z xodimlari uchun ichki manbalardan qulay izlash tizimini taklif etishlari maqsad qilingan. Buning uchun google tomonidan dasturchilar uchun mo'ljallangan API taqdim etilgan. API orqali korxonaning barcha elektron ma'lumotlarini indeksatsiyalar va keyinchalik korxona xodimlari uchun qulay, izlash muhitini yaratish imkoniyati mavjud. 

Hozirgi kunda biznes uchun google Start, Standart va Biznes Plus ta'riflarini taklif qiladi va narxlar berilgan imkoniyatlarga qarab farqlanadi. 

Springboard shuningdek, veb-sahifalarni yaratish uchun vosita bo'lgan Google Sites bilan integratsiyalashgan. Yangilangan ilova endi foydalanuvchilar oʻrtasidagi hamkorlikni qoʻllab-quvvatlaydi va ularga Google Docs, Calendar va Google Maps kabi xizmatlardan kontent qoʻshish imkonini beradi. Uning ba'zi ilovalari qo'llanmalar va foydalanish yo'riqnomasi (lari) kabi narsalarni tezda yaratish uchun bo'lishi mumkin.

2017-yil fevral oyida Google Springboard Google Cloud Search deb oʻzgartirildi.

Versiyalar tarixi
-----------------

Ishga tushirilgan vaqtda (2016-yil 13-iyun) Google oʻzining "Springboard" tizimiga keng miqyosda "Faqat taklif qilish orqali" kirish huquqiga ega edi va hozirda u oʻzining "Early Adopter" dasturidagi ilovalarni yopdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Russell, Jon* „Google launches Springboard, an AI-powered assistant for its enterprise customers". *TechCrunch*. Qaraldi: 16-fevral 2017-yil.
2. ↑  „Powering a more connected and collaborative enterprise" (en-US). Qaraldi: 16-fevral 2017-yil.
3. ↑
4. ↑
5. ↑  *Ghoshal, Abhimanyu*. „Google launches Springboard, its new Apps search tool" (en-US) (14-iyun 2016-yil). Qaraldi: 16-fevral 2017-yil.
6. ↑  *Li, Abner* „Springboard work assistant renamed to Google Cloud Search, rolling out now to G Suite" (en-US). *9to5Google* (7-fevral 2017-yil). Qaraldi: 28-oktabr 2020-yil.
7. ↑  „Invite-only Google Springboard lets Apps for Work users search through everything". *Android Police* (16-iyul 2016-yil). Qaraldi: 16-fevral 2017-yil.
8. ↑  „Google" (en). *gsuite.google.com*. Qaraldi: 16-fevral 2017-yil.
**Sindesmologiya** (yun. syndesmos boylam va ...logiya) — suyaklarning oʻzaro birikuvi, boʻgʻim va boylamlar xaqidagi fan, anatomiyanpng bir bulimi. Umumiy S. suyak birikmalarining xillarini, xususiy S. har bir boʻgʻimning oʻziga xos xususiyatlarini oʻrganadi. S. usullari suyaklarni preparatlash, boʻgʻimlar tuzilishini mikroskop va rentgen yordamida tekshirishdan iborat.
Suyaklar birikishiga koʻra 3turli boʻladi 
1 harakatsiz-sinartroz 
2 harakatli -diartrozlar 
3 yarim harakatchan -gemeartroz

Harakatsiz suyaklar 
✓parda orqali -sindesmal
✓togʻaylar orqali-sinxandroz
✓suyaklar orqali-sinostoz

Harakatchan suyaklar
✓oddiy boʻgʻim
✓murakkab boʻgʻim
✓kombinatsion boʻgʼim

Yarim harakatchan suyaklar
✓qov suyagi misol boʻladi

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Portun** yoki Portumn (lotincha: *Portunus, Portumnus*) — qadimgi Rim mifologiyasida kalitlar, eshiklar va qoramollar xudosi. Gʻalla omborlarni qoʻriqlagan. Asta-sekin *porta* („darvoza, kirish") va *portus* („bandargoh") soʻzlari xalq tafakkurida birlashtirildi, chunki bandargohni „dengiz darvozasi" deb atash mumkin. Shu sababli, Portun Palemon sifatida tanildi va portlar va bandargohlar xudosiga aylandi. Arnobiyningvaʼzlarridan biriga koʻra, Portun dengizchilarni xavfsiz sayohatga yubordi. Portun Eneidada ham uchraydi.

  

Portun sharafiga 17-avgustda boʻlib oʻtadigan **Portunaliya** bayrami tashkil etilgan. Ushbu bayramda odamlar eski kalitlarni poklanish uchun olovga tashlashgan deb hisoblanadi, chunki kalit Portunning atributi edi. Boshqa bir vaʼzga koʻra, kalitlar forumga keltirilgan. Portunning asosiy ibodatxonasi Rimda, Buqa forumida; boshqa bir ibodatxona Emiliyev koʻprigidan unchalik uzoq boʻlmagan yerda joylashgan edi.

Portunning vazifalari va atributlari uni Yanusga yaqinlashtiradi. Shuningdek, u turli yoʻnalishlarga qaragan ikki bosh bilan tasvirlangan; bunday tasvirlarni tangalar va kema tumshugʻlarida koʻrish mumkin edi. Shuni taʼkidlash kerakki, Sabzavot bozoridagi Yanus ibodatxonasi 17-avgustda, Portunaliya kunida muqaddas sanala boshlangan.

Bir talqinga koʻra, Portun dastlab erkak taqdirining xudosi boʻlgan va Fortuna maʼbudasi jufti boʻlgan.

Portun ruhoniysi kichik flamenlardan biri edi (*flamen Portunalis*). Uning vazifalari orasida u Quirinus haykalining nayzasini maxsus malham bilan qoplagan marosimni bajarish edi. Bu malham maxsus vazada (*persillum*) saqlangan.

Juliano Bonfante, Portun, lotinlar ustunlarga uylar qurgan paytdan beri saqlanib qolgan, juda qadimiy xudo ekanligiga ishongan. U dastlab brodlar xudosi edi. Bonfantening soʻzlariga koʻra, lotincha *porta* („darvoza") va *portus* („bandargoh"), „brod" degan maʼnoni anglatuvchi, bir xil hind-evropa ildizidan kelib chiqqan.

Oksford lugʻatida koʻrsatilishicha inglizcha *importunate* („qatʼiy") soʻzi lotincha *importunus* („nomaqbul") soʻziga dalolat beradi, dastlab noqulay ob-havoni va Portun xudosi nomini anglatgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Овидий. Fasti. VI, 546.
2. ↑  The Seven Books of Arnobius
3. ↑  Вергилий. Eneida. V, 241.
4. ↑  G. Wissowa. Religion und Kultus der Römer, S. 112.
5. ↑  Perviy variant: *huius dies festus Portunalia, qua apud veteres claves in focum add(ere prope) more institutum*. Vtoroy: *Portunalia qua apud veteres claves in forum adductas piare institutum*. Sm.: G. Vaccai, Le feste di Roma antica, pag. 164. Roma, Edizioni Mediterranee, 1986.
6. ↑  A Topographical Dictionary of Ancient Rome
7. ↑  Mifi narodov mira. Ensiklopediya (pod red. S. A. Tokareva). Tom I, s. 578.
8. ↑  G. Bonfante, „Tracce di terminologia palafitticola nel vocabolario latino?". *Atti dell’Istituto Veneto di scienze, lettere e arti* **97** (1937:53-70).
9. ↑  „Definition of *importunate* in Oxford dictionaries" (en) (deadlink). *oxforddictionaries.com*. 7-fevral 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
**Votanikos** (grekcha: *Βοτανικός* , talaffuz qilinishi [votaniˈkos]) — Afina markazidagi mahalla, Afina shahar markazi qismidan 3km gʻarbda joylashgan yunon poytaxtidir. Hudud janubi-gʻarbda joylashgan yaqin atrofdagi botanika bogʻi (Afina botanika bogʻlari) sharafiga nomlangan. Sharqiy qismi turar joy, gʻarbiy qismi oʻrmonli va sanoatlashgan. Boʻlingan qismida esa maydonlar yoʻq, lekin yaqin joyda maktab bor. Ushbu boʻlinma bilan chegaradosh asosiy koʻchalar gʻarbda Patsi koʻchasi, shimolda Athinon prospekti, Konstantinopuleos prospekti va janubdagi temir yoʻl va janubda Petrou Ralli prospektini oʻz ichiga oladi. Iera Odos oʻrta qismida joylashgan. Aholisi 5000-6000 kishi atrofida, maydoni 0,5 ga yaqin km²ni tashkil etadi. Afinaning birinchi masjidi Votanikos tumanida boʻladi.

Qoʻshni kvartiralar
-------------------

* Akadimia Platonos, shimol
* Profitis Daniil, shimoli-sharq
* Asyrmatos, janub
* Kato Petralona, janub

Tarix
-----

Hudud 20-asrning boshlarida Afina shahri rivojlanishni boshlagan paytda, shuningdek, sanoat qoʻshilganda, Ikkinchi Jahon urushi va Gretsiya fuqarolar urushidan keyingi hududda balandroq binolar qoʻshilgan.

"Panatinaikos" stadioni
=======================

Hududda Gretsiyadagi 40 000 oʻrindiqli eng yirik futbol stadioni joylashgan. Votanikos stadioni katta park va Panathinaikosning boshqa inshootlari bilan oʻralgan.

Afina masjidi
-------------

Afinaning zamonaviy davrdagi birinchi maqsadli masjidi sobiq bosh vaziri Aleksis Tsiprasning bevosita buyrugʻi bilan foydalanilmay qolgan dengiz floti bazasida Votanikosda qurilmoqda. Masjid 1000 kvadrat metr (3300 kvadrat fut) boʻlib, 500 namozxon uchun etarli joy ajratilgan.

Turar-joy koʻchalari
--------------------

Bu erda koʻchalar roʻyxati keltirilgan, ularning bir nechtasi Shimoliy Gretsiyadagi joylar, shuningdek Pelagonia va Falaisias nomi bilan atalgan. Mahalla koʻchalari NNW dan SSEgacha va SSW dan NNEgacha davom etadi. Ushbu roʻyxat yuqorida koʻrsatilgan asosiy koʻchalarni oʻz ichiga oladi. Ushbu boʻlinmada 287 ta koʻcha va xiyobon, shuningdek, bitta konnektor mavjud.

* Agias Markelas ko'chasi
* Agiou Orous ko'chasi
* Agistis ko'chasi
* Aimou ko'chasi
* Chalkidikis ko'chasi
* Doxatou ko'chasi
* Falaisias ko'chasi
* Flioudos ko'chasi
* Grevenon ko'chasi
* Karyon ko'chasi
* Kastorias ko'chasi
* Korytsas ko'chasi
* Naoussas ko'chasi
* Nevrokopiou ko'chasi
* Pangaio ko'chasi
* Pelagonias ko'chasi
* Pellis ko'chasi
* Profiti Daniil ko'chasi
* Rodopis ko'chasi
* Troizinas ko'chasi
* Volissou ko'chasi
* Vourbiani ko'chasi

Manbalar
--------

1. ↑  „Διατηρείται το μοντέλο Dragao για το γήπεδο του Παναθηναϊκού".

|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|    **(Shahar nomini kiriting)**     |
|  |
|  |  |  |
**Portsmouth** (talaffuzi: *Portsmut*) — AQShning New Hampshire shtatida joylashgan shahardir. 2020-yilgi aholini roʻyxatga olishda shahar aholisi 21 956 kishini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 16.8 kvadrat mil (43.6 km2) tashkil qiladi, shundan 15.7 kvadrat mil (40.6 km2) quruqlik va 1.2 kvadrat mil (3.0 km2) yoki 6,92% suvdan iborat.

Demografiyasi
-------------

Portsmouth, Rockingham okrugidagi yagona shahar, ammo aholisi soni boʻyicha shitatda toʻrtinchi oʻrinda turadi, aholisi Derriy, Londonderry va Salem shaharlariga qaraganda kamroqdir.

2010-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda 21 233 kishi, 10 014 xonadon va 4 736 oila istiqomat qiladi. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 1361,1 nafar kishi. Shaharning irqiy tarkibi 91,5% oq tanli, 1,7% afro-amerikalik, 0,2% tubjoy amerikaliklar, 3,5% osiyoliklar, 0,01% Tinch okeani orollari, 0,7% boshqa irqlar va 2,3% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 2,8 foizini tashkil etadi.

Shaharda 10 014 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 20,2 foizida 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 35,5 foizida birga yashaydigan er-xotinlar, 8,3 foizida turmush oʻrtogʻi boʻlmaganlar, 52,7 foizida oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 39,2 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 11,8 foizi esa 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydigan kishilardan iborat.

Shahar aholisi yosh taqsimotiga koʻra, 16,6% 18 yoshgacha, 7,7% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 32,2% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 27,6% 45 yoshdan 64 yoshgacha va 15,9% 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yoshi 40,3 yoshni tashkil etadi. Har 100 ayolga 94,2 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 92,6 erkak toʻgʻri keladi.

2010—2014-yillarda shaharning oʻrtacha yillik daromadi 67 679 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 90 208 dollarni tashkil qildi. Toʻliq vaqtli erkak ishchilarning oʻrtacha daromadi 58 441 dollarni, ayollarniki esa 45 683 dollarni tashkil etdi. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 42 724 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 4 foizi va aholining 7,6 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlarning 6,9 foizi va 65 yoshdan oshganlarning 7,1 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Portsmouth city, Rockingham County, New Hampshire: 2020 DEC Redistricting Data (PL 94-171)".  U.S. Census Bureau. Qaraldi: 17-dekabr 2021-yil.
2. ↑  „2021 U.S. Gazetteer Files – New Hampshire".  United States Census Bureau. Qaraldi: 17-dekabr 2021-yil.
3. ↑  „Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 Census Summary File 1 (DP-1): Portsmouth city, New Hampshire". *American Factfinder*.  U.S. Census Bureau. 13-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-yanvar 2016-yil.
4. ↑  „Selected Economic Characteristics: 2010–2014 American Community Survey 5-Year Estimates (DP03): Portsmouth city, New Hampshire". *American Factfinder*.  U.S. Census Bureau. 13-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-yanvar 2016-yil.
**Sinch** — bino va inshootlar devorining taglik yogʻoch (tagsinch) bilan tepa yogʻoch (sarrov) oʻrtasiga qadaladigan yogʻochlar; uyning "skeleti". Uyning mustahkamligi, turgʻunligi, zilzilabardoshligini oshiradi. S.ning tagsinch, ustun, hovon, tepasinch (sarrov), bachkisinch va boshqa xillari bor. Binolar yakkasinchli va qoʻshsinchli qilib quriladi. Qoʻshsinchli devor xona iqlimini moʻʼtadil tutadi, turli tokcha, taxmonlar yasashga imkon beradi. Odatda, yuk tushuvchi tashqi devorlar qoʻshsinch, ichki devor — toʻsiqlar esa yakka sinch qilib ishlanadi. Tagsinch sarrovga S. bilan oʻyiq va tirnoklar yordamida qimirlaydigan qilib (zilzilabardosh qilish uchun) biriktiriladi. Xovonlar (tirak S.lar) imoratni mustahkam ushlab turadi. S.lar orasiga gʻisht, guvala va boshqa urib devor hosil qilinadi. Oʻrta Osiyo meʼmorligida S. devorlar keng qoʻllanilgan. S.lar qad. davrlar meʼmoriy yodgorliklarida ham uchraydi. Hozir ham yakka uyjoy qurilishida S. devor konstruksiyalari katta oʻrin tutadi.

Baʼzi zamonaviy maʼmuriy va sanoat binolari, imoratlar metall S.lardan karkasli qilib quriladi. Oldin metall S.lar payvandlab biriktirib olinadi (yaʼni "skelet" xreil qilinadi), keyin orasiga gʻisht urib chiqiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sincik** — Adıyaman viloyatidagi tuman.

Tarixi
------

Sinjik tumanidagi xonadonlar, odatda, qarindosh-urugʻlar boʻlib, butun tuman Rishvon qabilasiga mansub. Tumanni eng koʻp qismini qorachur va alikan qabilalari o'rin olgan.

Rishvan qabilasi — Adıyaman, Malatya, Diyarbakir, Urfa, Antep, Haymana, Koniya, Jihanbeyli, Qulu, Antakya, Mersin, Adana va Maraş, Elazigʻ va Kirshehir viloyatlarida tarqalgan. Bu qabilaning shoxlari ko'p. Hoji Bedir og‘a nasli Rishvon qabilasining "Zurevkan shohi" nomini olgan. Bu qabila kelib chiqishi, Haymanada yashagan Mir Mehmetga borib taqaladi. Uning avlodlari aka-uka Buyuk va Kichik Usmonlar kelib Tunceliga joylashdilar. Keyinchalik bu ikki aka-uka vafotidan keyin Katta va Kichik Husayn Beylar Tuncelidan chiqib, Sinjikda joylashdilar. Bu yerda chorvachilik bilan kun kechiradi. Koʻlukda (hozirgi Kaxta) istiqomat qiluvchi Mikgori oilasi ularni oʻz qishlogʻiga kelishdi. Rishvon qabilasining bu aʼzolari Koʻlukga oʻrnashib olgach, bu hududda hukmronlik qila boshladilar. Ular bu hududdagi qabila boshliqlari bilan yaxshi til topishib, qiz almashish siyosati bilan kuchayib boradilar. Qabila boshlig‘i Hoji Husayn o‘ldirilganda Hoji Bedir og‘a qabila boshlig‘i bo‘ladi. Hoji Bedir Firot 1872-yilda Kaxtada tug‘ilgan, yirik yer egasi va harbiy qudratli edi. U yaxshi kurd siyosatchisi edi va Mustafo Kamol Hoji Bedir og'ani juda yaxshi ko'rardi. Bu qabila 21 tarmoqqa boʻlingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Sincik Tarihçesi". 6 haziran 2020da asl nusxadan arxivlandi.
2. ↑  „Sincik haberleri".
3. ↑  „Rışvan aşireti kolları". 6 haziran 2020da asl nusxadan arxivlandi.
4. ↑  „Sincik tarihçe". 31 ağustos 2021da asl nusxadan arxivlandi.
5. ↑  „hacı bedir ağa". 6 haziran 2020da asl nusxadan arxivlandi.