recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Frunze Sodiqovich Joʻrayev** (1929.12.11, Buxoro) — teatrshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1989). Toshkent davlat sanʼat institutini tugatgan (1952). Hamza nomidagi Sanʼatshunoslik institutida kichik ilmiy xodim (1952-55, 1958-68), keyinchalik katta ilmiy xodim (1968— 70 va 1984—92), respublika gazetalarida adabiy xodim (1955—58), Madaniyat ishlari vazirligida repertuar tahrir hayʼati bosh muharriri (1970— 73); teatr va musiqa tashkilotlari bosh boshqarmasi boshligʻi (1981—84). Navoiy teatri direktori (1978—81).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Dizayn** (inglizcha: *design* — „loyiha", „chizma", „rasm") — narsalar muhitini estetik va funksional sifatlarini shakllantirish maqsadiga qaratilgan loyihalash faoliyati turlarini ifodalovchi termin. Dizayn faoliyati tarkibiga keng isteʼmol buyumlari, mashina, dastgoh, kiyim, reklama va oʻrov materiallari, i. ch. jamoat va turar joy binolarini jihozlash, mebel va b. kiradi. Dizayn 20-asr boshlarida yuzaga kelib, 1930-yillarda maxsus faoliyat turi sifatida Gʻarbiy Yevropa va AQShda shakllandi. 1980-yil 2-yarmidan dizaynning faoliyat doirasi kengaydi. Dizaynerlar rassom sezgisi bilan birga ilmiy fanlar (masalan, materialshunoslik, rangshunoslik va boshqa)ga tayanadi, i. ch. jarayoni va sharoitlari, sotsiologiya va boshqa bilimlarga ega bulishi lozim. Dizayn sohasidagi mutaxassislar maxsus oliy oʻquv yurtlaridatayyorlanadi. Jumladan, Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn institutida ham interyerlar va sanoat grafikasi, libos dizayn boʻyicha mutaxassislar tayyorlanadi.

Dizayn tafakkuri bu ko'nikmalar to'plamiga asoslangan muammolarni hal qilishning innovatsion jarayoni. Ushbu yondashuv bir necha o'n yillar davomida mavjud bo'lib, lekin u faqatgina 2008 yilgi Garvard Business Review jurnalining IDEO dizayn kompaniyasi rahbari va prezidenti Tim Braunning "Dizayn tafakkuri" nomli maqolasidan so'ng dizaynerlik jamiyatidan tashqarida o'z kuchini topa boshladi.

Yuqori darajada, dizaynni o'ylash jarayonida ishtirok etadigan qadamlar oddiy: birinchidan, muammoni to'liq anglash; ikkinchidan, mumkin bo'lgan echimlarning keng doirasini o'rganish; uchinchidan, prototip yaratish va sinovdan o'tkazish orqali keng takrorlash; va nihoyat, odatiy joylashtirish mexanizmlari orqali amalga oshiriladi.

Ushbu qadamlar bilan bog'liq bo'lgan ko'nikmalar odamlarga ijodkorlikda real hayotdagi muammolarni o'zlaridan ko'ra yaxshiroq samarali hal qilishda yordam beradi. Ular osongina o'rganilishi mumkin, ammo kuch sarflang. Masalan, muammoni tushunishga harakat qilayotganda, o'zingizning taxminlaringizni chetga surib qo'yish juda muhimdir. Bir marta o'rganilgan ushbu usul hatto kundalik hayot muammolarida ham qo'llanilishi mumkin.Ï

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BNE: XX527044
* GND: 4011510-0
* HDS: 011172
* LCCN: sh85037197
* NDL: 00561494
* NKC: ph114303

 |
**Tepagavr** — qad. qishloq xarobasi (mil. av. 5—2ming yillik). Mosul sh. (Iroq)dan 25 km sharqda joylashgan. E. A. Spayzer rahbarligidagi AQSH arxeologiya ekspeditsiyasi (1927 va 1931— 38) tekshirgan. T.G.ning eng pastki 20madaniy qatlami bu yerda oʻtroq dehqonchilik qishlogʻi vujudga kelgan davr — Xalaf madaniyati (mil. av. 5ming yillik)ga oid, 19—12madaniy qatlamlaridan Ubayd madaniyatit oid materiallar topilgan. 11—8madaniy qatlamlardan boshlab Gavr madaniyati shakllana boshlagan. Bu davrda qoʻlda yasalgan boʻyama sopol idishlar yasash rivojlangan, tosh taxtalardan zodagonlarga moʻggjallangan maqbaralar qurilgan. 8—7qatlamlar (mil. av. 4—3ming yillik boshlaridan) dastgohda tayyorlangan sopol idishlar, silindrsimon muhrlarning topilishi bu davrda hunarmandlik taraqqiy qilib, ibtidoiy jamiyat yemirila boshlaganidan darak beradi. 3—1madaniy qatlamlardan Hurriylar madaniyati (mil. av. 2ming yillik)ga oid materiallar topilgan. Ashyoviy dalillar T.G.da xayot mil. av. 2ming yillik oʻrtalarigacha davom etganini tasdiklaydi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Iqon jangi 
**Iqon jangi** - chor hukumati bos-qinchilariga qarshi sarbozlar va koʻngillilardan iborat vatan himoyachilari jangi (1864 yil noyabr). Qoʻqon xonligining lashkarboshisi Alimqul Toshkentda katta harbiy tayyorgarlik koʻrgan. Uning qoʻshini (12 ming kishi) yoʻlga otlanganida qattiq sovuq tushib, hatto qorning balandligi otu tuya koʻkragigacha keladigan darajada edi. Shunga qaramay, Alimqul qoʻshini yoʻlni da-vom ettirib Chulak mavzeiga kelgan va Iqon qishlogʻi atrofida Serov boshchiligidagi harbiy qismni qurshab olgan. Ogʻir ahvolga tushib qolgan Serovni himoya qilish uchun Turkiston sh.dan 170 soldat va ikki zambarak yuborilgan. Vatan himoyachilari qaxramonona jang qilib dushman kuchlarini sarosima va vahimaga solib qoʻygan. Ular bir kechakunduzdan keyin har xil narsalar namat, daraxt shoxlari, qoru muzdan toʻsiq yasab, uni oldilariga qoʻyib yumalatib rus askarlari turgan joyga yaqinlashgan. Ularning orqasidan panalab kelgan navkarlar toʻsatdan dushmanga hujum qilib gʻalaba qozonganlar. Bu gʻalaba I. j. nomi bilan tarixda oʻchmas iz qoldirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Jonibek Qozi Sagimboyev (Jonibek Qozi) — (1865—1937) — Fargʻona vodiysida qirgʻiz qoʻrboshilarning yetakchisi. Jonibek Qozi Sagimboyev Turkistondagi milliy ozodlik harakatining faol ishtirokchisi.

Tarjimayi holi
--------------

Jonibek Qozi qoʻrboshi 1865-yil boy qirgʻiz xonadonida tavallud topgan. Uning kelib chishi basiz urugʻining qashqa tarmogʻidan boʻlgan. Mazkur davrda Oʻzgan Qoʻqon xonligi tarkibida boʻlgan. Yoshligida Jonibek qoʻrboshi Oʻzgandan tashqari Buxoro, Samarqand, Qoʻqon kabi shaharlardagi madrasalarda tahsil olgan. 1895-yil Jonibek Qozi qoʻrboshi 30 yoshida Oʻzgan qozisi qilib tayinlangan. Manbalarga koʻra u XX asr boshlarida Fargʻona vodiysida Oʻsh uyezdida Oqjar volostining yirik chorvador boylaridan va qozi boʻlgan.

Qoʻrboshilik faoliyati
----------------------

1918-yil Fargʻona vodiysida sovet rejimiga qarshi boshlangan istiqlolchilik harakatining 9 nafar harbiy qoʻmondonning oxirgi namoyondasi hisoblanadi. Fargʻona vodiysining Oʻsh uyezdida Jonibek Qozi qoʻl ostida Jamolbek, Shamsibek, Kichik Maʼrufbek, Qodirbek faoliyat koʻrsatadi. Muhammad Muso Turkistoniy Jonibek Qozini „qirgʻizlardan chiqqan eng mashhur, hukmi oʻtkir Oʻzgan mujohidi" deb taʼriflangan. Jonibek qozi sovet hokimiyati bilan muzokaralar oʻtkazib, 1922-yil 17-apreldan to 1925-yil bahorigacha qurolli toʻqnashuvni toʻxtatgan. 1922-yil bahor-yoz oylarida u Oloy togʻlarida sovet hokimiyatiga qarshi kurashlar olib boradi. Bu davrda uning qoʻl ostida 1000 nafar ortiq yigiti boʻlgan. Tarixchi olim Qahramon Rajabov arxiv hujjatlariga tayangan holda Jonibek Qozi toʻgʻrisida shunday maʼlumot borligini yozgan: „1922-yili Jonibek qozi Sagimboyev- qirgʻiz, partiyasiz, sud qilinmagan, yirik boy boʻlib, uning Oʻzganda 50 ta qoʻyi, 500 ta oti, 400 bosh sigiri, 600 tanob yeri bor. 1865-yilda tugʻilgan". 1924-yil kuzida Fargʻona vodiysidagi qizillar bilan kurashlar kuchaygach, Madumar, Jonibek qozi, Istambek, Sulaymonqul kabi qoʻrboshilarning guruhlari Ranji qishlogʻida 24 oktabrda chegarachilarga qarshi janglarda faol qatnashishgan. U keying yillarda Sharqiy Turkistonda yashaydi va Pomir togʻlarida joʻnab ketadi. 1937-yil may oyida Jonibek qozi Pomirdagi Ishkaman vodiysida xastalikdan 72 yoshida vafot etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Rajabov Q (2022). *Turkiston qoʻrboshilari "Oʻzbekiston tarixi" jurnali*.
2. ↑  Rajabov Q*. Turkiston qoʻrboshilari*. Toshkent: „Fan", 2022 — 400 bet.
**Genri Brazeal Uoltal** (1878 yil 16 mart - 1936 yil 17 iyun) amerikalik sahna va kino aktyori. U D.V.Griffitning "*Xalqning tug'ilishi"* (1915) filmida kichik polkovnik sifatida paydo bo'ldi.

Yoshlik
-------

Genri B. Uoltal 1878 yil 16 martda tug'ilgan  :1437Alabama shtatining Shelbi okrugidagi otasiga tegishli paxta plantatsiyasida. Uning otasi Konfederatsiyalar armiyasida kapitan bo'lgan. 

1898 yilda Ispaniya-Amerika urushi paytida u birinchi Alabama polkiga qo'shildi.  U Florida shtatining Jeksonvill shahridagi lagerda bo'lganida bezgak bilan kasallangan va urush tuzalishidan oldin tugagan.  U 11 oy xizmat qildi va polki bo'shatilgandan keyin uyiga qaytdi. Keyin 100 dollar bilan Nyu-Yorkka o'z karerasini sahnaga qo'yish uchun jo'nab ketdi.  U Myurrey Hill Theatre aktsiyadorlik kompaniyasi bilan kichik qismlarni o'ynagan. Keyinchalik u American Theatre aktsiyadorlik kompaniyasiga a'zo bo'ldi va ko'p o'tmay Providens, Rod-Aylend aktsiyadorlik kompaniyasiga qo'shildi.

Karyera
-------

 Uoltal *"Harakatlanuvchi suratlar dunyosi"* filmida, 1916 yil
1901 yilda Nyu-Yorkda  Uoltal Sharlotta Bler Parkerning *"Janubiy osmon ostida"* filmida rol o'ynadi. U spektaklda uch yil davomida Nyu-Yorkda va gastrollarda qatnashgan.  Genri Miller bilan birgalikda u Brodveyda e'tirofga sazovor bo'ldi, jumladan *Pippa Passlar*, *Yagona yo'l* va Uilyam Von Mudining *"Buyuk bo'linish"* (1906–08).   Uning hamkasbi Jeyms Kirkvud Uoltalni DW Griffit bilan tanishtirdi  va bu ishning oxirida Uoltal Biograph kompaniyasiga qo'shildi. 

Uning filmlardagi karerasi 1909-yilda Nyu-Yorkdagi Biograph studiyasida *"Mahkum qurbonligi"* filmidagi bosh roldan boshlangan. Ushbu filmda Jeyms Kirkvud ham suratga olingan bo'lib, u Uoltalning yulduz bo'lib yetishishida katta rol o'ynagan rejissyor DW Griffit tomonidan suratga olingan. Sanoat hajmi va mashhurligi oshgani sayin, Griffit direktor sifatida paydo bo'ldi va Uoltal o'zini Griffit kompaniyasining asosiy tayanchiga aylantirdi va tez-tez Ouen Mur, Lionel Barrimor, Garri Keri, Lillian va Doroti Gish, Blanche Sweet kabi Griffitning doimiy xodimlari bilan ishladi. Mey Marsh, Bobbi Xarron va Jek va Meri Pikford. U 1913 yilda Griffitning Nyu-Yorkdagi Biografiyasidan Kaliforniyadagi Reliance-Majestic Studiosga ketganidan keyin. Reliance bilan bir necha oy o'tgach, u qisqa vaqt davomida Pathega qo'shildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Katz, Ephraim*. The Film Encyclopedia*, 3rd, New York: HarperPerennial, 1998. ISBN 978-0-06-273492-1.
2. 1 2 3  "Obituaries: Henry B. Walthall". *Variety*: 78. June 24, 1936.. Qaraldi: 2014-12-22. Henry B. Walthall]]
3. 1 2 3 4 5  "Chats with the Players: Henry B. Walthall". *Motion Picture Magazine*: 113–115. October 1915.. Qaraldi: 2014-12-22. Henry B. Walthall]]
4. 1 2 3 4  Henry Walthall, Film Actor, Dead; Veteran of Early Cinema, 58, Made Reputation in 'The Birth of a Nation'. *The New York Times* (18-iyul 1936-yil).
5. ↑  „Henry B. Walthall".  Internet Broadway Database. Qaraldi: 22-dekabr 2014-yil.
**„Jonli shlyapa"** (ruscha: *Живая шляпа*) — rus yozuvchisi Nikolay Nosov qalamiga mansub hikoya. Muallif hikoyani 1938-yil yozgan. Asar bir necha tilga, jumladan, oʻzbek tiliga tarjima qilingan, Hikoya asosida film va multfilm suratga olingan.

Hikoyani oʻzbek tiliga Sh. Boʻtayev tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashr 1988-yil Toshkent shahrida „Yulduzcha" nashriyotida chop etilgan.

Syujet
------

Hikoyada Vaska ismli mushukcha va Vova va Vadik ismli ikki doʻst haqida hikoya qilinadi. Vova va Vadik rasm chizayotib qandaydir shovqin boʻlayotganini eshitadilar. Tepada turgan shlyapa qulab tushadi. Ikki doʻst shlyapaga yaqinlashmoqchi boʻlishsa, u harakatga keladi. 

Bolalar qoʻrqib ketadilar. Shlyapaga kartoshka uloqtirib koʻradilar. Pirovardida qulagan shlyapa ostida mushukcha qolganini anglab yetadilar.

Qahramonlar
-----------

* Vova – bosh qahramon
* Vadik – bosh qahramon, Vovaning doʻsti
* Vaska – mushukcha

Oʻzbekcha tarjima
-----------------

Asarni rus tilidan oʻzbek tiliga Sh. Boʻtayev tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashr 1988-yil Toshkent shahrida „Yulduzcha" nashriyotida chop etilgan. Kitob rasmlarini G. Li chizgan.

Boshqa tillarga tarjimalari
---------------------------

„Jonli shlyapa" hikoyasi yana polyak (polyakcha: *Żywy kapelusz*) (1954), eston (estoncha: *Elav kaabu*) (1958), olmon (nemischa:) (1962), frasuz (fransuzcha: *Drôle de chapeau*) (1967), ingliz (inglizcha: *A Live Hat*) (1971), fin (fin: *Elävä hattu*) (1985), malagasi (malagasicha: *Satroka manenjika*) (1985) hamda irland (irl.: *An hata beo*) (1988) tillariga tarjima qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Jonli shlyapa" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 25-sentabr 2016-yil.

Havolalar
---------

* „Jonli shlyapa" hikoyasining qisqartirilgan versiyasi Kitob.uz saytida Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-02-24).

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Henrik Aarrestad Uldalen** (1986-yil Janubiy Koreyada tugʻilgan, Norvegiyaning Asker shahrida voyaga yetgan) — norvegiyalik yogʻli rassom. Uldalen rassomchilikda mustaqil taʼli olgan boʻlib, faoliyati klassik tasviriy rasmlarni oʻz ichiga oladi. U tasvirdagi odamlarni moylar orqali boʻyaydi, keyin bu tasvirlarni aylana zinapoyalarga teskari koʻtarilish yoki egilgan binolardan qulash kabi imkonsiz sahnalarda parchalaydi. Uning ishlari fotosürrealizm sifatida tasvirlangan.

Garchi u oʻz ishida turli xil modellardan foydalansa-da, ularning barchasi oʻzi va uning ruhiy holatining tasviri ekanligini taʼkidlaydi. U rasmni oʻrnatganida, modelni hozirgi paytda boshdan kechirayotgan his-tuygʻularni uygʻotishga harakat qiladi. Asarlarida turli vaqtlardagi turli xil holatlarni aks ettiradi.

* Rasmiy veb-sayt
* Instagram bo'yoq uchun qo'llanma


1. ↑  Uldalen, Henrik. Henrikaau.com. 2012. 27 Feb. 2013
2. ↑  Ohanesian, Liz. "Weightless: The Paintings of Henrik Aarrestad Uldalen". Hi-Fructose Magazine Vol. 24: 59.
3. ↑  *Carter.* „The Dark Arts Of Henrik Uldalen" (inglizcha). *Forbes*. Qaraldi: 19-noyabr 2020-yil.
**Ijtimoiy inqilob** — ijtimoiy fanlarda — keng xalq ommasi ishtirokida ijtimoiy tizimning keskin oʻzgarishi. Ijtimoiy inqiloblar jamiyat taraqqiyoti yoʻlidagi azaliy toʻsiqlarni bartaraf etishga qaratilgan. Ijtimoiy inqiloblarning klassik namunalari sifatida koʻpincha XVII asrdagi Buyuk ingliz inqilobi va XVIII asrdagi Buyuk Fransiya inqilobi deb ataladi. Anʼanaga koʻra Gʻarb tarixshunosligida ular „eski tuzum" ni yoʻq qilish va fuqarolik jamiyati asoslarini oʻrnatish bilan bogʻliq edi, marksistik — feodal tuzumni burjua tuzumi bilan almashtirish. Ijtimoiy inqilob siyosiy inqilobni oʻz ichiga oladi, chunki har qanday inqilobning asosiy masalasi hokimiyat masalasidir. Aksincha, siyosiy inqilob soʻzning toʻliq maʼnosida ijtimoiy boʻlmasligi mumkin, garchi ijtimoiy moment odatda unda muhim rol oʻynaydi.

Marksizm va anarxizmda
----------------------

Ijtimoiy inqilob — bu ishlab chiqarishning yangi, yanada progressiv usuliga va ijtimoiy tuzilishga oʻtishi. Buni ajratib koʻrsatish kerak:

* evolyutsiyadan (jamiyatni asta-sekin oʻzgartiradigan qisman va sekin oʻzgarishlar);
* islohotlardan (mavjud tizimni rivojlantirish doirasidagi „yuqoridan" oʻzgarishlar);
* qoʻzgʻolonlardan (yangi tizimni yaratishga olib kelmaydigan mavjud tuzumga „pastdan" qarshilik). Qoʻzgʻolon ijtimoiy inqilob uchun sabab boʻlishi mumkin;
* hokimiyat oʻtkazilmasdan sodir boʻlgan yangi ijtimoiy-iqtisodiy tuzilmalar va ularni ifodalovchi ijtimoiy kuchlarning vujudga kelishi va tanazzulidan (marksizmga koʻra);
* regressiv oʻzgarishlardan.

Ijtimoiy inqiloblarsiz superstrukturaviy siyosiy inqiloblar ham mumkin. Bunday holda kuch bir sinf ichidagi boshqa guruhga oʻtadi. Masalan, butun hukmron sinfning hokimiyatga qabul qilinishi yoki uning ittifoqchilarining jalb qilinishi, bu siyosiy rejimni yanada demokratik qiladi (demokratik inqiloblar).

Yana qarang
-----------

* Inqilob sotsiologiyasi (fan)
* Ijtimoiy inqilob (festival)

Adabiyotlar
-----------

* Inqilob Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-07-15). // Buyuk rus entsiklopediyasi
* *Skokpol T.* Davlatlar va ijtimoiy inqiloblar: Fransiya, Rossiya va Xitoyning qiyosiy tahlili. — M.: Gaydar instituti nashriyoti, 2017-yil.
* *Starodubrovskaya I. May V.* Buyuk inqiloblar. Kromveldan Putingacha. — M.: Vagrius, 2001-yil.

Havolalar
---------

* Tarasov A. N. Milliy inqilobiy jarayon: ichki naqsh va bosqichlar

[Turkum: Inqilob|]]
**Epifitlar** (epi... va ... fit) -boshqa oʻsimliklarda, asosan, daraxtlar poyasi, shoxlarida yashaydigan, biroq oziq moddalarni atrof muhitdan oladigan oʻsimliklar. Barglar ustida yashaydigan oʻsimliklar epifillar deyiladi. Oʻsimliklarning barcha sinflarida uchraydi. E. havodan namlik va mineral oziqni olishga moslashgan. Ularning ildiz poʻsti gʻovak boʻlib, chang , toʻkilgan barglarni tutib qoladigan chuqurcha, yaʼni uya hosil qiladi; barglari voronkasimon boʻlib, barg ichki yuzasida joylashgan tukchalar soʻrib oladigan namni yigʻadi. Kutikulasi qalinlashgan, barglari tuklar bilan qoplangan. E.ning evolyutsiya jarayonida kelib chiqishi ularning nam tropik oʻrmonlardagi daraxtlar soyasida oʻsganligi bilan bogʻliq. Ular doimo yorugʻlikka intilishi tufayli daraxtlar tanasi, shoxchalari va barglarida yashashga oʻtgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Svetlana Nikolayevna Podobedova** (1986-yil 25-avgust, Irkutsk viloyati, Rossiya) — qozogʻistonlik ogʻir atletikachi. Rossiyadan hijrat qilgan sportchi (Zima shahridan).

2012-yili Olimpiada chempioni ismi chiqqani bilan, 2016-yilda XOQ uni doping bahonasi bilan yoʻqqa chiqarilgan.

2007-yilgacha Rossiya terma jamoasi qatorida boʻlgan. 2007-yilda Svetlana Qozogʻiston fuqaroligini oldi. Ikki karra jahon chempioni (2009, 2010), ikki karra Yevropa chempioni (2004, 2005), Qozogʻiston chempioni (2010, 2011, 2012), Osiyo (2009) va Osiyo oʻyinlari (2010) chempioni hisoblanadi. 2011-yilgi jahon chempionatining kumush medali sovrindori. Ogʻirlik koʻtarishda 134 kg jahon rekordini oʻrnatdi. Svetlana Podobedova ham juftlik bahslarida 295 kg vaznda jahon rekordini oʻrnatdi.

 Pochta markasi, 2013-yil
2007-yilda Svetlana Podobedova va murabbiyi Qozogʻiston ogʻir atletika federatsiyasi bilan muzokara olib borib, Qozogʻiston nomidan ishtirok etishga rozi boʻldi. Biroq Rossiya ogʻir atletika federatsiyasi bu harakatini maʼqullamadi, Xalqaro ogʻir atletika federatsiyasiga ariza berdi. Chunki qoidalarga koʻra, istalgan ogʻir atletikachi boshqa davlatning fuqaroligini qabul qilganidan keyin ikki yil oʻtgandan keyingina rasmiy xalqaro musobaqalarda qatnash oladi. Shunday qilib, u toʻrt yillikning asosiy musobaqasi Pekin Olimpiadasini oʻtkazib yubordi. 2009-yilda Podobedovaning Olmaotaga kelganidan ikki yildan oʻtgach, u Qozogʻiston nomidan musobaqalarda qatnasha oldi.

2009-yilgi jahon chempionatida tosh koʻtarish boʻyicha 130 kg koʻtarib jahon rekordini oʻrnatgan boʻlsa, siltab koʻtarish musobaqasida 160 kg toshni koʻtarib, mutlaq jahon rekordi bilan 2-oʻrinni egallagan Sao Leydan (Xitoy) 23 kg oldinga chiqdi. Podobedova 2009-yilda yana jahon chempioni unvonini qoʻlga kiritdi. Shu bilan birga, Turkiyaning Antaliya shahrida oʻtkazilgan jahon chempionatida uch marta jahon rekordini oʻzgartirdi.

Mukofotlar
----------

* Rossiyada xizmat koʻrsatgan sport ustasi.
* Qozogʻistonda xizmat koʻrsatgan sport ustasi.
* „Qozogʻistonning eng yaxshi ayol sportchisi" (2009, 2010).
* Xalqaro ogʻir atletika federatsiyasi tomonidan „Eng yaxshi ogʻir atletikachi" (2010).
* IWRP profili
* „Parasat" ordeni

Manbalar
--------

1. ↑  „МИГРАЦИОННЫЕ БЕДЫ ПОДОБЕДОВОЙ" (deadlink). 31-oktabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-aprel 2011-yil.
2. ↑  „Вето на Подобедову" (deadlink).  «IWF». 18-fevral 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-iyul 2008-yil.
3. ↑  Qazaqstan Respublikasinda kіmnің kіm ekenі. Yekі tomdiq aniqtamaliqalasi Almati, 2011 jil. ISBN 978-601-278-473-2
**Epifitotiya** (epi... va yun. — oʻsimlik) — oʻsimliklar yuqumli kasalliklarining muayyan bir vaqt davomida katta hudud (xoʻjalik, tuman, viloyat, mamlakat)larda tarqalishi. Odatda, E. boshoqli ekinlarda zang, qorakuya, gʻoʻzada fuzarioz, kartoshkada fitoftoroz, olmada kataraz va boshqalar koʻplab yuqumli kasalliklar koʻrinishida namoyon boʻladi. Kasallikning tarqalish tezligi (maʼlum maydonda kasallangan oʻsimlik soni), kechish surʼati (bitta oʻsimlik yoki organdagi zararlangan joylar soni), yoʻqotilgan hosil, kasallangan maydon hajmi, kasallikning davom etish muddatiga qarab E. miqyosini baholash mumkin. Kasallik bir necha mamlakat yoki butun qitʼalarda yoyilgan boʻlsa panfitotiya, maʼlum rayonlarda oʻqtinoʻqtin paydo boʻlsa enfitotiya deyiladi. Enfitotiya E.ga va, aksincha, E.dan enfitotiyaga aylanishi yoki kasallik qoʻzgʻatuvchiga noqulay sharoit boʻlganda kasallik juda kam kuzatilishi mumkin. Bu oʻsimliklarning zamburugʻli kasalliklariga xos boʻlib, yuqum manbai tuproqda saqlanadi yoki urugʻlik bilan tarqaladi. Kasallikning har yilgi rivojlanishi tabiiy sharoit yoki agrotexnika omillariga ham bogʻliq.

Oʻzbekistonda qoʻzgʻatuvchilari bundan 20—25 yil avval qayd etilgan ayrim oʻsimlik kasalliklari keyingi 8—10 yil ichida E. sifatida baʼzi hududlarda kuzatilmoqda (ildiz chirishi va qora ildiz chirishi va boshqalar). Ularning paydo boʻlishiga qulay obhavo sharoiti, maxsus choralarni qoʻllash susayganligi, tuproqning oriqlashi, agrotexnik usullarni notoʻgʻri qoʻllash, jumladan, mineral oʻgʻitlardan notoʻgʻri foydalanish sabab boʻldi. Shuningdek, maydonlarga biotipik tarkibi bir xil ekinlarni muttasil ekish natijasida kasallik qoʻzgʻatuvchisining tez moslashuvi va koʻpayishi, ekinlarda kasallikka chidamlilik xususiyatining oʻzgarishi va boshqalar ham E.ga sabab boʻladigan omillardan hisoblanadi.

Zamonaviy fitopatologiya E.ning oldini olishning bir qancha usullarga ega. Natijada E. keltiradigan zarra ancha kamaymoqda, mas, karantin choralari va kasalliklarga chidamli ekin navlarining yaratilganligi E. xavfini bartaraf etadi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Valeriy Marchenko** ( ukraincha: *Валерій Марченко* Valeriy; 1947-yil 16-sentyabr - 1984-yil 7-oktyabr) shoir, jurnalist, tarjimon va Ukraina Xelsinki guruhi a'zosi edi.

Marchenko o'qimishli oilada tug'ilgan. Uning bobosi Mixaylo Marchenko Lviv universitetining birinchi sovet dekani bo'lgan. Uning onasi adabiyot o'qituvchisi edi. Valeriy Marchenko Kyiv Badiiy akademiyasini tamomlagan va "*Literary Ukraine* "gazetasida tarjimon bo'lib ishlagan. Ozarbayjon va polyak tillaridan ukrain tiliga tarjima qilgan. Mutaxassisligi Ozarbayjon-Ukraina adabiy munosabatlari edi.

1973-yil 25-iyunda Marchenko hibsga olindi va unga antisovet tashviqoti hamda asosan o'zi yozgan uchta maqolasi va shuningdek, Ivan Dziubaning "*Internationalism or Russification?* "ning targ'iboti ayblari qo'yildi. 1973-yil 29-dekabrda Marchenko olti yil qamoq va ikki yil surgunga hukm qilindi.

Qamoqqa olish davridagi faoliyati
---------------------------------

Sovet qamoqxonasida qamoqda bo'lganida, Marchenko ko'rgan hamma narsasini xuddi arxivchi kabi yozib borgan. U mahbuslarning kundalik hayoti, intervyular haqida insholar, shaxsiy hisoblarni to'plagan va nashr etgan.

U, shuningdek, AQSh Mustaqillik Deklaratsiyasida ishlagan va ko'plab Robert Burns, Voltaire va Edgar Allan Poe asarlarini ukrain tiliga tarjima qilgan.

Ikkinchi hibsga olish
---------------------

1983-yil 23-oktyabrda Marchenko ikkinchi marta hibsga olindi va yana UkSSR Jinoyat kodeksining 62-moddasi bo'yicha "Sovetlarga qarshi tashviqot"da ayblandi. Shunday qilib, xavfli jinoyatchi deb e'lon qilindi va u o'n yil qamoq va besh yil surgunga hukm qilindi.

U kasal bo'lib qolganda ham dahshatli sharoitda ushlab turilgan. Jurnalistlar erkinligi uchun xalqaro bosim tufayli unga lagerdan kasalxonaga ko'chib o'tishga ruxsat berildi. Biroq, allaqachon kech edi. 

1984-yil 7-oktyabrda Valeriy Marchenko Leningrad kasalxonasida vafot etdi.

Dafn etish va xotirlash
-----------------------

Marchenko Kyiv viloyatining Hatne qishlog'ida dafn etilgan.

Bugungi kunda Kyivdagi 175-sonli maktabda Valeriy Marchenkoning hayoti va faoliyatiga bag'ishlangan muzey mavjud. 2017-yil oktabr oyida Ukraina poytaxti Kyivdagi Sovet davridagi "Xalqaro maydon" uning sharafiga Valeriy Marchenko deb nomlandi.

Manbalar
--------

1. 1 2  Світ тримається на одержимих. Надія РОМАНЮК | Персоналії | Людина
2. ↑  "The Death of Valery Marchenko", USSR News Update, 31 October 1984.
3. 1 2  „Музей Дисидентського Руху". 19-mart 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-noyabr 2022-yil.
4. ↑  "The death of two Ukrainian political prisoners", Vesti iz SSSR (Munich), 31 October 1984 [in Russian].
5. ↑  Kyiv City Council Renames Internatsionalna Square As Valeriya Marchenka Square, Ukranews (12 OCTOBER 2017)
**Valeriy Aleksandrovich Loginov** (1955-yil 13-dekabr yoki 1942-yilda tugʻilgan, Syzran, Kuybishev viloyati) — rossiyalik shaxmatchi, grossmeyster (1991), murabbiy.

Tarjimai holi
-------------

Leningrad sellyuloza va qogʻoz sanoati texnologik institutini tamomlagan. 1978-yildan buyon SSSR sport ustasi sifatida faoliyat yuritadi.

Uch marta Oʻzbekiston SSR chempioni boʻlgan. Sankt-Peterburgda oʻtkazilgan koʻplab chempionatlarda qatnashgan, uch marta (2000, 2004 va 2005-yillarda) shahar chempioni boʻlgan. 1989-yildan xalqaro shaxmat ustasi, 1991-yilda grossmeyster unvonini olgan.

Oʻzbekiston terma jamoasi tarkibida ikki marta Butunjahon shaxmat olimpiadasida qatnashgan, 1992-yilda kumush medal sovrindori boʻlgan. Xodjayev xotirasiga bagʻishlab oʻtkazilgan oʻyinda 2-oʻrinni egallagan (1980, 1983). Xalqaro musobaqalarda: Berlin (1988) - 1-3-oʻrinlar; Stara-Zagora „B" (1989) - 1-2-oʻrinlar; Budapesht (1991) - 1-oʻrin; Sankt-Peterburgning „Oq tunlar" festivalida (1999) - 1-oʻrinni egallagan. Budapeshtdagi „First Saturday" seriyasidagi turnirlarda bir necha bor gʻolib boʻlgan.

Sankt-Peterburgning SDYUSSHOR shaxmat maktabining katta murabbiyi lavozimida ishlaydi. Sankt-Peterburg shaxmat federatsiyasi murabbiylar kengashi raisining oʻrinbosari.

Manbalar
--------

1. ↑  „OlimpBase". 28-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-fevral 2010-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Шахматы: энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 609. — 621 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-005-3.
**Ilf va Petrov yodgorligi (oʻn ikki stul, stul yodgorligi)** — sovet yozuvchilari Ilf va Petrovga va ularning mashhur „Oʻn ikki stul" romaniga bagʻishlangan bronza yodgorlik.

 Sayyohlar yodgorlik bilan suratga tushishmoqda
Haykaltarosh Mixail Reva yodgorlik gʻoyasini shunday taʼriflagan: *"Plastik sanʼat … tomoshabin va haykal oʻrtasidagi munosabatlarning bir qismiga aylanadi.* *Oʻyinning bir turi bor.* *Axir, asosiy narsa stul emas, balki u bilan kim suratga olingan.* Stul *- bu provokatsiya*. Yodgorlikka „tegish" mumkin — sayyohlar va Odessa aholisi suratga tushishni yaxshi koʻradilar, unda oʻtirib.

Yodgorlik 1999-yil 1-aprelda ochilgan. Haqiqiy oʻlchamdagi bronza stul toʻrtburchak granit poydevorga, oʻz navbatida yulka gʻishtlari bilan qoplangan dumaloq plintusga tayanadi. Poydevorga oʻrnatilgan bronza plastinkada: „Odessa fuqarolari — Ilf va Petrovlar" deb yozilgan. Plintusning oʻzida „Ostap Bender maydoni" yozuvi bilan bronza plastinka bor.

Yana qarang
-----------

* farishta bilan uy
* Sevgi daraxti (Odessa)

Manbalar
--------

1. ↑  *Серикова Л.* „Как «Дерево любви» в Одессе потеряло своих ангелов (фото)" (ru). *Интервью с Михаилом Ревой*.  Сегодня.ua (28-iyul 2012-yil). 29-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-oktabr 2012-yil.

Havolalar
---------

* „12th chair" (ru).  Студия Михаила Ревы. 29-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-oktabr 2012-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Epigenez (maʼnolari).

**Epigenez** (epi... va ...genez) — organizmlarning murtakdan asta-sekin yangi shakl oʻzgarishlar natijasida rivojlanishi toʻgʻrisidagi taʼlimot. "E." terminini ingliz vrachi va fiziologi U. Garvey taklif etgan (1651). E. organizmlar tuzilishi xususiyatlarning jinsiy hujayralarda mujassamlashuvi toʻgʻrisidagi preformizm taʼlimotiga qarshi vujudga kelgan. Ammo E. va unga qarama-qarshi konsepsiyalar antik davrdan maʼlum boʻlgan. Rus embriologi va anatomi K.F.Volf va boshqalar olimlar ishlari tufayli E. taʼlimoti gʻalaba qozonib, embriologiyanit rivojlanishi uchun zamin yaratildi. 19-asrning 70—80- yillarida sitologiyaning rivojlanishi bilan E.ni inkor qiluvchi juda koʻp irsiyat konsepsiyalari paydo boʻldi. 19-asr oxirida rivojlanish mexanikasining paydo boʻlishi bilan E. yana qayta oʻz mavqeini egallaydi. Lekin E. koʻp jihatdan vitalistik xususiyatga ega boʻlgan (qarang Vitshshzm). E. taʼlimoti tarafdorlari hujayrada organizm uchun xos boʻlgan belgilar toʻliq jo qilinganligi, uning bundan keyingi rivojlanishi oldindan belgilab qoʻyilgan belgilarni tashqi, yaʼni moddiy boʻlmagan omillar taʼsirida yuzaga chiqishi toʻgʻrisidagi gʻoyani ilgari surishgan. 20-asrda genetikaning yuzaga kelishi bilan oldingi sodda tushunchalar oʻrniga organizmlar ontogenezi qonuniyatlarini koʻrsatib beruvchi genetik informatsiya toʻgʻrisidagi gʻoyalar paydo boʻldi.

Hozirgi zamon biol. sida organizmlar rivojlanishi davomida genetik informatsiyaning amalga oshirilishini organizmda paydo boʻladigan neyrogumoral va gormonal bogʻlanish hamda muayayn tashqi taʼsir bilan bogʻlab tushuntiriladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zigʻirdoshlar** (Linaceae) - ikki urugʻpallalilar yoki magnoliyasimonlar sinfiga mansub bir yillik yoki koʻp yillik oʻsimliklar oilasi. Yer yuzida 6 turkumga mansub 250, Oʻzbekistonda 200 turi oʻsadi. Gullari toʻgʻri, ikki jinsli. Gultoj barglari ayri, baʼzan uchki qismi tutashgan. Tojbarglari, kosabarglari, urugʻchisi, changchilari 4— 5 tadan. Mevasi dumaloq koʻsakcha. Barglari yakka joylashgan. 3. turlari poyasining uzunligi, gullarining kattakichikligi va rangi, tukli va tuksiz boʻlishi, tarqalishi bilan birbiridan farq qiladi. 3. moy va tolasi uchun oʻstiriladi. Yovvoyi turlari Fargʻona vodiysida, Toshkent, Samarqand, Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlaridagi togʻlarda usadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Sapayev Eshmurod** (1923, Koʻhna Urganch) — kulol, Xorazm kulollik maktabining qad. anʼanaviy usullarini rivojlantirgan. Xorazm vohasida katta hajmli xumlar yaratadigan yagona usta; u yaratgan xumlar qatʼiy bir shaklda nafis ishlanib (bal. 1 m dan optik,), feruza tusli sir bilan sirlangan, handasiy naqsh va hayvon tasvirlari (qoʻchqor shoxi va boshqalar) uziga xosligi bilan ajralib turadi. S. shuningdek, bodiya, choynak, kosa, piyola, qoʻshquloq va boshqa badiiy idishlar yaratadi, xom ashyoni qad. usulda (togʻ minerallari — toshlarni kuydirib, maydalab, metall va oʻsimlik kukuni qoʻshib) tayyorlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Epikur** (miloddan avvalgi 341, Samos o. — miloddan avvalgi 270, Afina) — yunon faylasufi. 306 yildan Afinada yashagan, oʻz nomi bilan atalgan falsafa maktabiga asos solgan. E. 300 dan ortiq asar muallifi hisoblanadi. Lekin uning bir necha xati, aforizmlari va esda ligigina saqlanib qolgan. E. falsafani fizika (tabiat toʻgʻrisidagi taʼlimot), kanonika (bilish toʻgʻrisidagi taʼlimot, unda sensualizmga amal qilgan) va etikaga boʻlgan. E. fizikada Demokritning atomistika taʼlimotiga ergashdi. Son-sanoqsiz olamlar orasidagi fazolarda yashayotgan befarq xudolar mavjud deb bildi, lekin ularning koinot va odamlar hayotiga aralashuvini inkor etdi. U Platonning "gʻoyalar dunyosi", Aristotelning "birinchi turtki" va boshqalarning gʻayritabiiy kuchlar haqidagi gʻoyalariga qoʻshilmadi, olam sonsanoqsiz, cheksiz, doimiy harakatda va oʻzgarishda deb hisobladi. E.ning fikricha, jon moddiy, tana bilan bogʻliq, tana oʻlishi bilan u ham oʻladi.

E. kanonikaga doir qarashlarida dunyoni ilmiy bilish mumkinligini eʼtirof etdi. U kanonikaning maqsadi haqiqatni bilish, haqiqat mezonlarini topish va aniqlashda deb tushundi. E. etikasida adolat, doʻstlik, donishmandlik tushunchalari muhim oʻrin egallaydi. Adolat tushunchasini oʻzgaga zarar yetkazmaslik va undan zarar koʻrmaslik deb biladi. Uning fikricha, doʻstlikning asosida individning shaxsiy ehtiyoji yotadi; aqllilik — muvaqqat ezgulik, doʻstlik — abadiy ezgulik.

Odamlardan yiroq boʻlib yasha, degan fikr E.ning shiori boʻlgan. U. azobuqubatlarning boʻlmasligi, tanning sogʻlomligi va ruhning betashvishligi (ataraksiya)ni hayotning maqsadi deb bilgan. Uning fikricha, tabiatni bilish qoʻrquvdan, oʻlim dahshatidan, irimsirimlar va, umuman, dindan xalos qiladi.

**Epikur** (yun. Έπίκουρος) (miloddan avvalgi 341, Samos — miloddan avvalgi 270, Afina) qadimgi yunon faylasufi boʻlgan. Epikur qoʻlyozmalaridan bizgacha atigi bir nechasi yetib kelgan. Uning ishlari haqida asosan boshqa manbalar (shogirdlari, zamondosh faylasuflar) asarlari axborot beradi.

Epikur uchun falsafa vazifasi *aponia* deb atalmish baxtli, sokin, ogʻriq va qoʻrquvdan xoli hayotga erishishdir. Epikurga koʻra lazzat va ogʻriq orqali yaxshi-yomonni aniqlash mumkin (bu kunimizdagi moral relativizmga oʻxshab ketadi).

Havolalar
---------

* Buyuk faylasuflar turkumidan: EPIKUR, *Viktor ALIMASOV, falsafa fanlari doktori*.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

1. ↑  *(unspecified title)*
**Zikri jaliy** - ochiq-oshkor zikr tushish. 

Zikr - arab tilida soʻzlash, bayon qilish, xotirlash, yodga olish, «jaliyat» ravshanlik, oshkoralik, ochiq-oydinlik degan ma’nolarni anglatadi. Zikri jaliyni zikri jahriy, ya’ni jahriya zikr ham deb atashadi. Chunki bunda ovoz chiqarib zikr tushilgan. Alloh ismlarini ovoz chiqarib takrorlash zikri aloniya ham deyilgan. 

Tasavvufda esa zikr - dilni, fikr va tuygʻuni Allohga yoʻnaltirib, U bilan bevosita rishta bogʻlash, ismlarini zikr qilish orqali Uning cheksiz qudrati, buyuk goʻzalligini idrok etishni bildiradi. Hatto, zikrga orifning taomi deb qaraladi. Allohning nomlari zikr qilinaversa, oxiri Alloh zokir, ya’ni sufiyning oʻzini zikr etadi. Solik zikr asnosida shuni his qiladi, mushohada etadi.

Qalandarlar aholi gavjum koʻchalarda, bozorlarda ham ochiq-oshkor zikr tushgan. 
Zikri jaliyning ziddi zikri xufiya deyiladi. Bunda, birinchidan, zikr tushilayotgani boshqalarga oshkor etilmaydi, koʻrsatilmaydi, ikkinchidan, ovoz chiqarilmaydi, zikr soʻzlari ichda aytiladi.

Yassaviya tariqati vakillari jahriy zikr tushgan, xojagon-naqshbandiya tariqati vakillari esa, asosan, xufiya zikr tushishgan. Ammo xojagon-naqshbandiyaning ayrim pirlari ham xufiya, ham jahriya zikr bilan shugʻullangani tasavvuf tarixiga doir manbalarda qayd etilgan.

Alisher Navoiy oʻzining «Nasoyim al-muhabbat min shamoyim al-futuvvat» tazkirasida «...Ul Xorazmda jahr zikri aytur erdi va uni (tovushi - S. O.) toʻrt yigʻochda eshitilur erdi» deb yozadi Mavlono Zahiriddin Xilvatiy haqida.

Manbalar
--------

1. ↑  Usmonov, Olimov, Yo'ldashxo'djayev, Faxriddinov, To'ychiyeva, Jabborov, Cho'tmamatov, Rahimov, Komiljonova, Karimova, Nurmuhammedov, Erkaboyeva, Jurayev 2015, s. 94. sfn error: no target: CITEREFUsmonov,\_Olimov,\_Yo'ldashxo'djayev,\_Faxriddinov,\_To'ychiyeva,\_Jabborov,\_Cho'tmamatov,\_Rahimov,\_Komiljonova,\_Karimova,\_Nurmuhammedov,\_Erkaboyeva,\_Jurayev2015 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Usmonov I, Olimov S, Yo'ldashxo'djayev H, Faxriddinov Z, To'ychiyeva N, Jabborov N, Cho'tmatov J, Rahimov K, Komiljonova Z, Karimova S, Nurmuhammedov D, Erkaboyeva F, Jurayev O Turdiyeva D.*. Tasavvuf atamalari*. Movarounnahr nashriyoti, 2015 — 360 bet. ISBN 978-9943-12-346-5.
**Valeriy Akopjanyan** (1949. 28.8) - Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan meʼmor (1995). 

Valeriy Akopjanyan 90 ta loyiha va 25 ta ilmiy asarlar muallifi, Toshkent shahar hokimiyati me’morchilik va qurilish Bosh boshqarmasi boshlig‘ining birinchi muovini, Toshkent shahar bosh rejasini tuzish bo‘yicha ilmiy-tekshirish, tadqiqot va loyihalash institutining direktori V.

Akopjanyan "O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan me’mor" faxriy unvoni sohibidir.

Valeriy Akopjanyan 1949 yil Qorabog‘ avtonom viloyatining Stepanakert shahrida tavallud topgan. 1967 yilda Samarqand arxitektura qurilish institutiga o‘qishga kirib, talabalik davridayoq ijodiy tanlovlarda faol qatnashgan. Madridda o‘tkazilgan talabalar o‘rtasidagi tanlov laureatiga aylangan. Shuningdek, keyinchalik ilk mustaqil loyihasiga aylangan ijodiy ishi tanlovda g‘olib topilib, uning asosida Ishtixon tumanida Yodgorlik majmuasi bunyod etilgan.

Samarqand arxitektura qurilish institutida o‘qishni tamomlagach, kafedrada dars bergani qoladi. 1976-yil u Moskva arxitektura turar-joy binolarini qurish institutiga aspiranturaga topshiradi. O‘qish yillarida u "Turar-joy binolarini isitishda quyosh nuridan foydalanish" mavzusida ilmiy dissertatsiyasini himoyalagan.

1979 yil avvalroq bosh arxitektor sifatida faoliyat ko‘rsatgan Toshkent ilmiy tekshirish va loyihalash institutining turar-joy binolarini qurish laboratoriyasiga rahbarlik qilgan. Bu yillar u bir nechta loyihalar va ilmiy tekshirishlarni boshqargan, ular qatorida Zomin dam olish qarorgohi va shaharning eski shahar qismidagi turar-joy loyihalari ham mavjud. 1992-1993 yillar zamonaviy binolarning katta majmualari ustida ish boshlaydi, Toshkent markazidagi Xalqaro ko‘rgazmalar zali shular jumlasidan.

A.Navoi haykali, "Turkiston" yozgi saroyini, Bektemir bozori, yopiq tennis maydoni, Oliy Majlis qonunchilik palatasi binosi kabi loyihalarni ishlab chiqqan.

2010 yil eski Olmazor shahrining qurilish loyihasini ishlab chiqqan.

Adabiyotlar
-----------

Toshkent. Ensiklopediya. "O'zbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat milliy nashriyoti. Toshkent. 2009. - s. 784 Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-02-23).

Havolalar
---------

Akopjanyan Valeriy Ashotovich. *arboblar.uz*
**Makler** (nemischa:) — sotuvchi va xaridor oʻrtasidagi vositachi; tovarlar, qimmatli qogʻozlar, xizmatlar va boshqa oldisotdisida vositachilik qiladigan shaxs. Birja maklerlari birja xodim lari tarkibiga kiradi, tovar seksiyalarida savdo qiladi. Birja aʼzolari boʻlgan ayrim maklerlar oʻz hisobidan qimmatli qogʻozlarni sotib oladi va sotadi, haridor va sotuvchi brokerlarining oldi-sotdi boʻyicha ogʻzaki kelishuvlarini roʻyxatga oladi. Makler kelishuvda qatnashgan tomonlarning har biridan oldisotdi qiymatining muayyan foizi miqdorida haq oladi.

Birja maklerlarini litsenziyalashtirish
---------------------------------------

### AQSh

AQShda birja brokerlari U.S. Securities and Exchange Commission va Financial Industry Regulatory Authority tomonidan litsenziyalashtiriladi. Qimmatli qogʻozlar va birja komissiyasi va moliya sanoatini tartibga solish organi. Shuningdek brokerlik firmalari ham mahalliy yurisdiksiya qoidalariga boʻysunadi, ular shtatdan shtatga qarab farq qilishi mumkin. AQSHning barcha shtatlari uchun odatiy hol CFD kredit yelkasi bilan savdo qilishni taqdim etadigan brokerlik firmasiga litsenziyani rad etishdir. Bunday koʻrinishdagi birdamlikni shu narsa bilan izohlash mumkinki, chakana investorlarning 76 % CFD savdosi paytida pul yoʻqotadilar.

### Birlashgan Qirollik

Buyuk Britaniyada birja brokerlari Financial Conduct Authority tomonidan tan olinishi uchun oʻqitilishi kerak. Broker litsenziyasini Moliyaviy xizmatlar reestrida tekshirish mumkin.

### Fransiya

1996-yilda moliyaviy faoliyatni modernizatsiya qilish toʻgʻrisidagi qonun qabul qilingandan soʻng, birja brokerlari oʻrniga investitsiya kompaniyalari keldi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  „Top 15 Broker-Dealer Firms for 2021". *investopedia.com*. Qaraldi: 8-noyabr 2021-yil.
3. ↑  „Is Trading 212 a Scam?". *comparebrokers.co*. Qaraldi: 8-noyabr 2021-yil.
4. ↑  „Regulated Broker". *fca.org.uk*. Qaraldi: 8-noyabr 2021-yil.
5. ↑  „Welcome to the Financial Services Register". *register.fca.org.uk*. Qaraldi: 8-noyabr 2021-yil.
6. ↑  „Loi n° 96-597 du 2 juillet 1996 de modernisation des activités financières". *legifrance.gouv.fr*. Qaraldi: 8-noyabr 2021-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4037166-9
* LCCN: sh85017033

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sapfa** (nem. Zapfen) — mashina, mexanizm, stanoklar oʻqi yoki valining tayanch (mas, podshipnik)larga tayanib turadigan qismi. Oʻq yoki val uchidagi sapfa turum, uchlariga yaqin yoki oʻrta qismidagi sapfa boʻyin, tik valning pastki tomonidagi qismi tovon deb ataladi. Turum va boʻyinlar silindrik, konus va sferik shaklda, tovonlar halqasimon (bitta tayanch sirtli), baʼzan taroqsimon (bir tayanch sirtli) qilib yasaladi. Sapfa ning zarur shakl va oʻlchamdan xiyol boʻlsa ham ogʻishi mexanizmning ishiga salbiy taʼsir qiladi, shuning uchun u juda aniq qilib tayyorlanadi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Makrosʼyomka**, makrosuratga olish — koʻzga koʻrinadigan (makro-skopik) narsalar (obyektlar yoki detallar) ni oddiy suratga olishdagiga nisbatan yirikroq (1:5 dan 20:1 gacha) masshtabda fotosuratga olish yoki ki-notasvirga tushirish. Odatda, mayda va oʻrtacha kattalikdagi narsalar uchun qoʻllaniladi. M. qisqa masofa (optik tizimning 6,0—1,05 fokus masofasi)dan turib bajariladi. M. obyekt yoki detallarning oddiy koʻz bilan ilgʻab boʻlmaydigan qismlari yoki tuzilishini suratdagi tasvir yoki ekranda koʻrsatishga imkon beradi. M.da obyektlarni parallakssiz (oʻzgarishsiz) qayd qilish (qarang Parallaks) qurilmasi bilan taʼminlangan foto- va kinoapparaturalardan foydalaniladi. Bu apparatlarning obyektivlari qisqa fokusli (fokus masofasi 20 mm dan kichik) yoki oddiy (fokus masofani qisqartiruvchi linzali) boʻladi. M. asosan, ilmiy tadqiqot ishlari uchun ilmiy-ommabop va oʻkuv filmlari yaratishda, texnik maqsadlarda qoʻllaniladi. MAKROEVOLYUSIYA (mokro... va evolyusiya) — turlardan yuqori taksonlar [urugʻlar (turkumlar),oilalar, turkumlar (tartiblar), sinflar va boshqa]ning hosil boʻlishiga olib keladigan evolyusion jarayon. "M" termini rus biologi Yu. A. Filipchenko (1927) tomonidan taklif etilgan boʻlib, ayrim olimlar unga oʻziga xos jarayon sifatida qarashadi. Lekin koʻpchilik olimlarning fikricha, M. oʻziga xos mexanizmga ega boʻlmasdan, faqat mikroevolyusiya jarayonlari orqali amalga oshadi; mikroevolyusiya jarayonlari toʻplana borib, M. koʻrinishida ifodalanadi. M. evolyusion oʻzgarishlarning tarixan uzoq davom etadigan umumlashmasidan iborat. Shu sababdan M.da organik dunyo evolyusiyasining mikroevolyusiya darajasida kuzatib boʻlmaydigan umumiy xususiyatlari, yoʻnalishlari va qonuniyatlari yaqqol namoyon boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zigomitsetlar** (Zygomycetes) -zamburugʻlar sinfi. Tanasi yaxshi rivojlangan koʻp yadroli mitseliy. Hujayra devori xitin va xitozan, baʼzan glyukandan iborat. Jinsiy jarayoni — zigosporalar hosil qiladigan zigogamiya (nomi shundan olingan). 75% turi geteratillik. Jinssiz koʻpayish organlari morfologik jihatdan xilmaxil. Sporalari harakatsiz, endogen usulda sporangiylarda yoki ekzogen usulda konidiylarda rivojlanadi. 4 tartib: mogʻorlar (Mucorales), endogonallar (Endogonales), entomoftorlar (Entomophtorales), zoopagallar (Zoopagales) ga 500 dan ortiq tur kiradi. Keng Tapkalgan. Tuproq va goʻngda saprotrof yashaydi, bir qancha turlari yuksak oʻsimliklar, boʻgʻimoyoqlilar va b. hayvonlar, odamlar paraziti; oziqovqat mahsulotlarida koʻpincha oq mogʻor shaklida uchraydi. Mogʻor, fikomitses va b. urugʻlarning ayrim turlaridan mikrobiologiya va oziqovqat sanoatida, entomoftoral turlaridan esa zararkunanda hasharotlarga qarshi biologik kurashda foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |