recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sepoya** (fors.toj. se — uch va poya ) — toʻgʻon, damba qurishda, daryo va anhorlarning qirgʻoqlarini suv yuvib ketishidan saqlashda ishlatiladigan moslama. Uchta poya birbiriga uchburchak shaklida mustahkamlanadi. Hosil boʻlgan uchburchakning orasi harsang tosh va boshqa materiallar bilan toʻlgʻazilib, suv yoʻli toʻsiladi, qirgʻoq mustahkamlanadi. Sepoyani yasovchi ustalar sepoyachi deb atalgan. 20-asrning 40yillarigacha Oʻzbekiston irrigatsiyasida koʻp qoʻllanilgan. Yirik temirbeton toʻgʻonlar qurilishi bilan oʻz ahamiyatini yoʻqotdi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abduhakim Moʻminovich Hojiboyev** (1951-yil 2-noyabr, Zangiota tumani, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — oʻzbekistonlik shifokor, olim va davlat arbobi, tibbiyot fanlari doktori. Oʻzbekiston kasaba uyushmalari federatsiyasi raisining oʻrinbosari, (2021-yildan), Oʻzbekiston sogʻliqni saqlash vaziri (2020-2021).

Biografiya
----------

1951-yil 2-noyabrda Toshkent viloyatining Zangiota tumanida tugʻilgan. Millati — oʻzbek.

1974-yilda — Toshkent davlat tibbiyot institutini tamomlagan.

1974-1975- yillarda — 1-sonli Respublika klinik kasalxonasida stajyor boʻlib faoliyat yuritgan.

1975-1990 yillarda — Butunittifoq Klinik va eksperimental jarrohlik ilmiy-tadqiqot institutining Toshkent filialida kichik ilmiy xodim, tadqiqotchi keyinchalik katta ilmiy xodim lavozimlarida ishlagan.

1981-yilda — nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi va tibbiyot fanlari nomzodi ilmiy darajasiga ega boʻlgan.

1990-1999-yillarda — dastlab bosh ilmiy xodim, keyinchalik akademik V. Vohidov nomidagi jarrohlik ilmiy markazi (hozirgi V. Vohidov nomidagi Respublika ixtisoslashtirilgan jarrohlik ilmiy-amaliy tibbiyot markazi) boʻlim mudiri boʻlib ishlagan.

1999-2000 — Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi bosh direktorning ilmiy tadqiqotlar va kadrlar tayyorlash boʻyicha oʻrinbosari.

2000-2003 — Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi boshqaruvchisi.

2003-2007 — Oʻzbekiston sogʻliqni saqlash vazirining birinchi oʻrinbosari.

2007-2016 — Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi bosh direktori.

2016-2017 — Oʻzbekiston sogʻliqni saqlash vazirining birinchi oʻrinbosari.

2017-2020 - Oʻzbekiston sogʻliqni saqlash vazirining oʻrinbosari.

2020-2020 — Oʻzbekiston Respublikasi sogʻliqni saqlash vazirining birinchi oʻrinbosari.

2020-yil 3-noyabrdan 2021-yil 11-noyabrgacha — Oʻzbekiston sogʻliqni saqlash vaziri.

2021-yildan — Oʻzbekiston kasaba uyushmalari federatsiyasi raisining oʻrinbosari.

Manbalar
--------

1. ↑  „arxiv nusxasi". 22-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-aprel 2021-yil.
2. ↑  „arxiv nusxasi". 27-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-aprel 2021-yil.
3. ↑
4. ↑  „arxiv nusxasi". 27-fevral 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-aprel 2021-yil.
5. ↑
6. ↑
7. ↑



| * k
* m
* t
Oʻzbekiston Respublikasi sogʻliqni saqlash vazirlari |
| --- |
| 
* Shavkat Karimov
* Feruz Nazirov
* Adham Ikromov
* Anvar Alimov
* Adham Ikromov
* Alisher Shodmonov
* Abduhakim Hojiboyev
* Behzod Musayev
* Amrillo Inoyatov
* Asilbek Xudayarov

 |
**Uvologiya** (lot. uva — uzum va logiya) — vino va boshqa mahsulotlar i. ch. da uzum shingillari va gʻujumining tarkibiy qismlarini hamda uzumni oziq-ovqat sanoati uchun xom ashyo tarzida oʻrganadigan kimyotexnologiya fani. U. uzumni yangiligida yoki quritib isteʼmol etish, saqlash yoki sharbat, vino, shampan, konyak i.ch. uchun qayta ishlash jihatlaridan oʻrganadi. Uzum navlarini uvologik jihatdan tekshirishda ampelografik maʼlumotlarga tayangan holda uzumning tarkibi va xususiyatlari; kimyoviy tarkibi; pishish muddatlari; uzum va undan olingan mahsulotlarning taxlili; tokchilikni reja asosida joylashtirish; vinochilikni ixtisoslashtirish; tok oʻstirilayotgan yer sharoiti va tok parvarishi, bu omillarning uzumning mexanik xususiyati va kimyoviy tarkibiga taʼsir etishi oʻrganiladi va h.k. (yana qarang Ampelografiya).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bukey oʻrdasi** (Ichki Oʻrda) -Rossiya imperiyasiga qaram qozoq xonligi (1812—47). Ural va Volga daryolari oraligʻidagi yerlarda tashkil qilingan. Qozoq sultonlaridan Nuralixon 1749-yil Kichik juz (Kichik Oʻrda) ga xon boʻlgach, mamlakatda hokimiyat uchun ayovsiz kurash boshlangan. Shunda Ashtarxon (Astraxon) kazak polki komandiri Popov taxtdan umidini uzgan Nuralixonning oʻgʻli Bukeyga Ural va Volga daryolari oraligʻidagi dashtlarga koʻchib oʻtish uchun chor hukumatidan ijozat soʻrashni maslahat bergan. Bukey 1799-yil shunday qilgan. Rossiya imperatori Pavel I ruxsat bergach (1801), Bukey oʻz tarafdorlari (5 ming oʻtov, 22 mingdan ortiq kishi) bilan mazkur dashtlarga koʻchib oʻtgan. 1812-yil chor hukumati Bukeyni xon etib tasdiqiagan. Bukey vafot etgach (1815), Bukey oʻrdasini uning ukasi Shigʻay idora qilgan (1815—23), undan keyin taxtga Bukeyning oʻgʻli Janger (1823—45), soʻng Jangerning oʻgʻli Sohib Girey oʻtirgan (1845—47). Sohib Girey vafot etgach, chor hukumati xonlik hokimiyatini bekor qilib (1848), Bukey oʻrdasi boshqaruvini rus chinovniklaridan iborat Muvaqkat kengashga topshirgan. Bukey oʻrdasi 1876-yil Ashtarxon (Astraxon) gubernyasi tarkibiga qoʻshib yuborilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Bukey oʻrdasi" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Guantanamo qamoqxonasi** (inglizcha: *Guantanamo Bay detention camp*) — AQSh hukumati tomonidan turli jinoyatlarda, xususan, terrorizm, dushman tomonida turib urush olib borishda ayblangan shaxslar uchun qamoqxonadir. Kubaning Guantanamo koʻrfazidagi AQSh tomonidan muddatsiz ijaraga olingan harbiy dengiz bazasida joylashgan. Guantanamo shahridan 30 km uzoqlikdadir. 2021-yil iyul holatiga koʻra aqamoqxonada 39 kishi saqlangan.

Tarixi
------

Qamoqxona 2002-yil yanvarda Afgʻonistondan „islomiy ekstremistlar" tomonida turib jang qilganlikda ayblangan 20 kishi olib kelingan vaqtda ochilgan. 2002-yildan 2006-yilgacha turmaga AQSh harbiylari tomonidan Afgʻoniston va Iroqda qoʻlga olingan 750 dan ortiq mahbus saqlangan. AQSh harbiylarining soʻzlariga koʻra ularning hammasi Al-Qoida va Tolibon guruhlari tomonida turib jang qilganlar. 

Guantanamoda shuningdek, AQSh Xitoyga ekstraditsiya qilishni rad etgan Sharqiy Turkiston ozodligi harakati aʼzolari ham saqlanadi.

### Qamoqxonani yopishga harakat

2009-yil 21-yanvarda AQSh prezidenti Barack Obama qamoqxonani yopish haqidagi buyruqni imzoladi. U bir yil ichida yopilishi kerak edi. Bazada sudlar oʻtkazilishi 120 kunga toʻxtatib qoʻyildi. Biroq, prezident imzolagan hujjatga amal qilinmadi, qamoqxona haligacha ishlab turibdi.

2013-yil soʻngida Barack Obama qamoqxonani yana bir marta yopishga urindi. U qamoqxonani yopishni koʻzda tutuvchi qarorni imzoladi. Ammo undan keyingi prezident – Donald Trump bu qarorni bekor qilganini maʼlum qildi va qamoqxonaga yangi mahbuslarni joylashga ruhsat berdi.
2021-yil aprel oyida qamoqxonaning 7-boʻlimi yopildi (2006-yilda ochilgan).

Manbalar
--------

1. 1 2  „Администрация Байдена выдала заключенного из тюрьмы на базе Гуантанамо". Подданный Марокко, содержавшийся в спецтюрьме США с 2002 года, передан властям этой страны. Президент Байден обещал закрыть пенитенциарное учреждение (ru-RU).  Deutsche Welle (19-iyul 2021-yil). Qaraldi: 19-iyul 2021-yil.
2. ↑  Kerry Dumbaugh, "China-U.S. relations: Current Issues and Implications for U.S. Policy, "CRS Report for Congress 1-oktabr 2007-yil, p. 28.
3. ↑  газета.ru: МИД России обвиняет США
4. ↑  Обама снова призвал закрыть тюрьму в Гуантанамо
5. ↑  В США могут увеличить число заключенных в Гуантанамо
6. ↑  „Кубада жойлашган Гуантанамо қамоқхонасидаги «махфий» бўлимлардан бири ёпилди". *Bugun.uz*. 12-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-aprel 2021-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4813901-4
* LCCN: n2009006999
* NKC: kn20091009015
* NLI: 000319418
* SELIBR: 254959
* VIAF: 125719534
* en:WorldCat Identities: lccn-n2001118782

 |
**Krasnovodsk uyezdi** – 1882—1925-yillarda mavjud boʻlgan Kaspiyorti viloyati, Turkman viloyati va Turkmaniston SSR tarkibidagi maʼmuriy-hududiy birligi. Uyezd markazi – Krasnovodsk shahri.

Tarixi va maʼmuriy-hududiy boʻlinishi
-------------------------------------

Kaspiyorti (1921-yildan Turkman) viloyati tarkibidagi Krasnovodsk uyezdi 1882-yilda 1870-yildan beri mavjud boʻlgan Krasnovodsk pristavligidan tashkil qilinadi. 1890-yilda uyezd 2 ta pristavlikka boʻlingan: Qoraqal’a (markazi – Qoraqal’a mudofaa inshooti) va Chikishlar (markazi – Chikishlar mudofaa inshooti). 1917-yilda pristavliklar uchastka komissarliklari deb atala boshlaydi. 1917-yil aprelda Cheleken uchastka komissarligi tashkil etiladi. 1918-yilda Qoraqal’a Qoraqal’a uchastka komissarligi Poltoratskka oʻtkaziladi.

1919-yilda uchastka komissarligi tugatiladi. Ashxobod uyezdida 4 ta tuman tashkil etiladi:

* Jabal (markazi – Jabal stansiyasi);
* Kazakjik (markazi – Kazanjik q.);
* Primorsk;
* Chikishlar (markazi – Chikishlar).

1920-yil aprelda tumanlar boʻlislar shaklida qayta tashkil etiladi, ularning soni 6 taga yetadi: Cheleken va Shix boʻlislari qoʻshiladi. Oʻsha yilning iyun oyida Chikishlar Hasanquli deb qayta nomlanadi, ikki oydan keyin Primorsk boʻlisi Qirgʻiz ASSRga oʻtkaziladi.

1924-yil oktyabrda Krasnovodsk uyezdi Turkmaniston SSR tarkibiga, oʻsha yilning dekabr oyida Poltoratsk okrugining qismiga aylanadi. 1925-yil yanvarida uyezd tugatiladi, uning hududida tumanlar tashkil etiladi.

Aholisi
-------

1897-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uyezdda 53,8 ming kishi yashagan. Shu jumladan turkmanlar – 62,4%; qozoqlar – 19,3%; ruslar – 9,7%; forslar – 3,4%, armanlar – 1,8%; ukrainlar – 1,0%. Krasnovodsk shahrida 6 322 kishi yashagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Vsemirniy istoricheskiy proekt (Wayback Machine saytida 2010-12-27 sanasida arxivlangan)
2. ↑  „Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей". 5-oktyabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-yanvar 2011-yil.
Ummumiy malumot
---------------

Urga yoʻlakdan shimol tarafga qarab ketaverish- chap tomonda, Usta Olim Nasafiy maqbarasining nariroqida yana bir maqbaraning faqat peshtoqi saqlanib qolgan. Maqbaraning hozirda mavjud yozuvla- rida bu binoni kurgan ustaning va unga dafn kilingan shaxsning nomi bitilgan parchalar yoʻq. Shu sababli ushartli ravishda „Noma’lum shaxs maqbarasi" deb ata- ladi.

Maqbara Arxitekturasi
---------------------

Peshtok goyat ajoyib koplamasi va undagi loyu- vard xamda zangori ranglarning oʻta shaffofligi bilan dikkatni jalb etadi. Maqbara tokchalarining yon devor- laridagi pannolar bagʻoyat mahorat bilan bezatilgan. Tadkikotchilarning taxminlariga koʻra, XІІ asr- da makbara oʻrnida ajoyib bezatilgan ulkan madra- sa boʻlgan. Uning poydevori 1968-1974 yillarda tuprokdan tozalangan edi. Inshoot eski vakfnomala kursatilgan Qusam ibn Abbos [mozori yonidagi 1066-yilda vujudga kelgan Tabgʻach Bugroxon madrasasi deb taxmin kilinmokda. Bu madrasa Urta Osiyodagi ilk taʼlim inshootlaridan biri boʻlgan. Madrasa peshtoki saykal berilgan shaklli kishilar bilan bezatilgan. Bular poydevorida saklangan nakshlar- ning koldiklaridan koʻrinib turibdi.

Adabbiyot
---------

Oʻzbekiston obidalaridagi bitiklar Toshkent-2015
**Al-Abbos ibn Uboda** (arabcha:  – Al-Abbos ibn Uboda ibn Nazla al-Ansoriy al-Xazrajiy) – sahoba.

Hayoti
------

Ansoriy sahobalardan boʻlib, birinchi va ikkinchi aqaba bay’atida ishtirok etgan. Ikkinchi aqabada xazrajliklarga qarata nutq soʻzlagan va ularga bay’atning mohiyati, bay’atdan keyin ulardan talab qilinuvchi ishlar haqida eslatgan. Ushbu bay’atdan keyin Madinaga qaytmay, Makkada paygʻambar bilan birga qoladi. Rasulullohdan bir oz oldin Madinaga hijrat qiladi. Shu bois „Madinalik muhojir" degan nom bilan atalgan. Hijratdan soʻng muhojirlardan Usmon ibn Maz’un bilan birodar tutingan.

Al-Abbos ibn Uboda Badr jangida ishtirok etmagan, biroq Uhud jangida qatnashgan. Ushbu jangda musulmonlarning parokanda boʻlib, magʻlubiyatga uchrayotganini koʻrgach, ularni ruhlantiruvchi soʻzlarni aytib jangga kirgan va halok boʻlgan.

Adabiyotlar
-----------

* Ibn Hishom. *As-Sӣra.* – Qohira: 1955. II, 432, 446, 448, 464, 494;
* Ibn Saʼd*. At-Tabaqāt.* – Bayrut: 1968. I, 220, 223, 226;
* Ibn al-Asir. *Usd al-gʻāba.* – Qohira. 1970-73. III, 163-164; Ibn Hajar*. Al-Isāba.* – Qohira: 1912. III, 630-631;
* Nevzat Aşık. „*Abbas b. Ubâde".* *TDV İA.* – İstanbul: 1988. I, 29;
* Alixontoʻra Sogʻuniy. *Tarixi Muhammadiy.* – T.: „Movarounnahr", 2017. 107;
* Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. *Islom tarixi*. – T.: „Hilol-nashr", 2017. I, 235.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Nur-Astana masjidi** (qozoqcha: *Nur-Astana meshiti/Нұр-Астана мешіті*; ruscha: *Мечеть «Нур Астана»*), Qozogʻistonning Ostona shahridagi masjiddir. Bu Markaziy Osiyodagi uchinchi yirik masjid hisoblanadi. Masjidning balandligi 40 metr (131 fut) boʻlib, bu Islom paygʻambari Muhammad vahiylarni qabul qilgan paytdagi yoshni anglatadi. Minoralarning balandligi esa 63 metrni (207 fut) tashkil etadi, va bu Muhammad vafot etgan yoshining ramziy maʼnosidir.

Livanning Bayrut shahrida arxitektor Charles Hadife tomonidan loyihalashtirilgan masjid Ostona shahridagi daryoning chap qirgʻogʻida joylashgan boʻlib, qurilishi 2005-yil mart oyida boshlangan. Masjid Qozogʻiston prezidenti Nursulton Nazarboyev va Qatar amiri Hamad bin Xalifa kelishuviga koʻra barpo etilgan. Masjid oʻz ichida 5000 namozxonni sigʻdira oladi, shu jumladan masjid tashqarisida namozxonlar uchun 2000 kishilik maydon ham mavjud. Tuzilishi shisha, beton, granit va alukabond sngari materiallardan tarkib topgan.

Yana qarang
-----------

* Qozogʻistondagi masjidlar roʻyxati
* Qozogʻistonda islom

Manbalar
--------

1. 1 2  „Nur-Astana Mosque" (en-US). *Alluring World*. Qaraldi: 28-may 2021-yil.

Havolalar
---------

* Qozogʻistonda islom[*sayt ishlamaydi*]
* Wikimapia
* Qozogʻiston Live
Turli xil yetkazish yani transportirovka usullarini ko'rsatadigan yapon chizmasi (1899).
 Harbiy poezd, S-300 temir yo'l orqali reaktivni uchta transport vositasini *tashish* .
**Transportirovka** (shuningdek, *etkazib berish*, *tashish*  ) - yukni / ob'ektni belgilangan joyga, ma'lum transport vositalari orqali olib borish. Bu atama yirik ob'ektlarni parcha-parcha etkazib berishga nisbatan qo'llaniladi.Transportirovka iqtisodiyotning eng muhim tarmoqlaridan biri hisoblanadi.

Transportirovkada odamlarni va ma'lum narsalarni (yuklarni) tashish uchun odamlar, hayvonlar va maxsus transport vositalaridan foydalaniladi.

Transportirovka ikkita asosiy turi mavjud:

* Yuk tashish ;
* Yo'lovchi tashish ( yo'lovchilar tashish ga qarang); shuningdek hayvonlarni tashish ;

  

Transportirovka quruqlik, er osti, suv yoki havo orqali amalga oshiriladi.

Transportirovka (tashish) ixtisoslashgan transport kompaniyalari tomonidan amalga oshiriladi.

Turlari
-------

### Sanoatda

Transportirovka deyarli har bir ishlab chiqarish jarayonining bir qismidir.

* Neft, tabiiy va bog'langan gazni magistral quvurlar va kemalarda tashish.
* Skidding - qulagan daraxtlarni tashish.
* Avtomobillarni tashish uchun avtomobil tashuvchisi .
* Paletli tashuvchi

Yaxtalar va qayiqlarni tashish uchun maxsus yarim suv osti kemalari ishlatiladi.

### Harbiy maqsadlarda

* Harbiy transport aviatsiyasi
* Bemor va yaradorlarni tashish
* Tanklarni tashish
* Suv osti kemalarini tashish uchun maxsus kemalar qo'llaniladi.

### Astronavtikada

Koinotni o'rganishda maxsus transport kemalari qo'llaniladi.

Koinot kemasini orbitadan orbitaga o'tkazish uchun kosmik tirgakdan foydalaniladi.

### Transportirovkaning boshqa imkoniyatlari

* Nolinchi transport
* Kosmik lift

Rossiyada
---------

* Shimoliy yetkazib berish

Yana qarang
-----------

* Ta'minot
* Transport tizimi
* Transport infratuzilmasi
* Yo'lovchi tashish
* Ta'minot zanjirini boshqarish tizimlari
* Multimodal transport
* Trafik oqimlari: Kernerning uch fazali nazariyasi

Havolalar
---------

1. ↑  Транспорт // Большой толковый словарь русского языка. Гл. ред. С. А. Кузнецов. 2014.

Adabiyotlar
-----------

* Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi to‘g‘risidagi shartnomaga 23-ilova.
* 2.2-bob. , Rossiyaning O'rmon kodeksi.
* Xavfli chiqindilarni yig'ish, ulardan foydalanish, zararsizlantirish, tashish va yo'q qilish bo'yicha faoliyatni litsenziyalash to'g'risidagi nizom Rossiya Hukumatining 2006 yil 26 avgustdagi 524-sonli qarori bilan tasdiqlangan.
**„Ruhlar isyoni"** — oʻzbek shoiri Erkin Vohidov qalamiga mansub bengal shoiri Nazrul Islom haqidagi doston. Doston bir necha rivoyatdan iborat boʻlib, ularda turli tarixiy va tarixiy boʻlmagan shaxslar haqida soʻz yuritiladi. Ibrohim Gʻofurov doston haqida „Menga u koʻp jihatlardan bugungi oʻzbek sheʼriy tafakkurining – lirik tafakkurining choʻqqisi boʻlib koʻrinadi", deb yozgan.

Vohidov dostonni 1978-1979-yillarda yozgan. Muallif dostonning yaratilishi haqida shunday degan:

> Doston oʻzining isyonkor sheʼrlari bilan butun Hindistonni erk uchun, ozodlik uchun kurashga ruhlantirgan otashin bengal shoirining orzu-armonlari, jasorati, fojiaviy qismati haqida. „Ruhlar isyoni" garchi Nazrul Islom haqida boʻlsa-da, unda men shoir hayoti bahonasida oʻzimning umuman shoirlik, insonlik, fidoyilik, erkka tashna ijod ahlining zamonasi, xalqi bilan murakkab munosabati, qolaversa, inson hayotining maʼnosi, hayotning ham shafqatsiz, ham adolatli haqiqati haqidagi oʻy-mulohazalarimni kitobxon bilan baham koʻrishga intildim.
> 
> 

Doston ilk bor „Sharq yulduzi" jurnalida chop etilgan. Kitob oʻlaroq birinchi marta 1980-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida chop etilgan. Ilk nashrni tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: Q. Rahimboyeva – muharrir, V. Apuxtin – rassom, I. Kiriakidi – badiiy muharrir, E. Potapova – texnik muharrir, Sh. Soatova – musahhih. Kitob adadi – 5 000 nusxa.

Dostonni Aleksandr Faynberg rus tiliga tarjima qilgan. Ruscha nashr 1983-yil Moskva shahrida „Sovetskiy pisatel" nashriyotida chop etilgan. Doston keyinchalik Vohidovning bir necha sheʼriy toʻplamiga, jumladan, „Sharqiy qirgʻoq" (1980), „Sadoqatnoma" (1986), „Sheʼr dunyosi" (2001) hamda „Zamin sayyorasi" (2014) toʻplamlariga kiritilgan. Bundan tashqari, dostondagi rivoyatlar „Qumursqalar jangi" (1993) toʻplamidan ham oʻrin olgan."Ruhlar isyoni"dostonida xalqlar,dinlar,millatlar õrtasidagi nizolar bashariyatga naqadar katta falokatlar olib kelishini teran tasvirlagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Vohidov, Erkin*. Sharqiy qirgʻoq*. Toshkent: Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti, 1981 — 124 bet.
2. ↑  Gʻulomova, Nazira*. Ona tili va adabiyot*. Toshkent: „Sharq" nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, 2014.
3. ↑  „Ruhlar isyoni" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 27-iyun 2017-yil.
4. ↑  „Ruhlar isyoni" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 28-iyun 2017-yil.

Havolalar
---------

* „Ruhlar isyoni" Ziyouz saytida


|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Pul-e Xishti masjidi** (pushtucha: *د خښتي پل جومات* jwmạt) Afgʻonistonning Kobul shahridagi eng katta masjiddir. Qadimgi Kobulning markazida joylashgan Pul-e Xishti masjidini katta moviy gumbazi tufayli yaqqol koʻzga tashlanadi. Masjid 18-asr oxirida qurilgan, lekin keyinchalik 1960-yillarning oxirida Zohirshoh davrida qayta bunyod etilgan. U 1990-yillardagi janglarda shikastlangan, ammo 2019-yildan boshlab toʻliq tiklangan.

Aksariyat kobulliklar 20-asr boshlarida bu masjidning imom-xatibi islom dinini qabul qilgan ingliz inson boʻlganini va imom masjiddagi lavozimidan voz kechib, Angliyaga qaytganini aytadilar.

Galereya
--------

 Pul-e Khshtining otkritkasi, 1960-yillar

Yana qarang
-----------

* Afgʻonistonda Islom

Manbalar
--------

1. ↑  „Reconstruction of Pul-e Khishti Mosque to be Completed | MUDL". 1-sentyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-oktyabr 2023-yil.
2. ↑  *Afghanistan* Girardet, Edward:. Geneva: CROSSLINES Communications, Ltd. 1998 — 291 bet.
**Jahonoro begim** (1614 - Dexdi — 1681) — boburiylardan boʻlgan malika, shoira. Shoh Jahonning katta qizi. Onasi — Mumtoz Mahalbegim. Onasi vafot etganda Jahonoro Begim 17 yoshda boʻlib, onasining vasiyatiga koʻra shoh oilasini boshqarish uning zimmasiga’ tushgan. Husn-latofatda, aql-idrokda va ilmu odobda benazir boʻlgan. Jahonoro Begim oilada akaukalar oʻrtasidagi kelishmovchiliklar, hatto otasi bilan ukasi Avrangzeb oralarida kelib chiqadigan mojarolarni ustalik bilan bartaraf qilgan. Jahonoro Begim saltanat ishlarini boshqarish, ichki va tashqi siyosat hamda diplomatiya masalalarida otasiga oʻzining oqilona maslahatlari bilan yordamlashgan. Meʼmorlik, obodonlashtirish ishlariga rahnamolik qilgan. Agrada qurilgan jome masjidining tarhini Jahonoro Begim chizgan. Shuningdek, Dehli, Surat, Ambola, Behal va Panipat shaharlarida karvonsaroylar qurdirgan. Loxurda katta bogʻ, Kashmirda "Pari Mahal" (Parilar saroyi) bunyod ettirgan. Shaxdxonobodda Alimardonxon arigʻini qazdirib, naqshinkor hovuz qurdirgan. Jahonoro Begim gʻazallar, ilm-fan bobida esa "Risolayi Sohibiya" ("Doʻstlik haqida risola") nomli asar yozgan.

1658-yil Avrangzeb taxt uchun kurashda gʻolib chiqib, xasta otasini hibsga olgan. Aka-ukalarning, ota-bolaning va doʻstlarning orasiga tushgan nizo hamda ularning fojiali qismati Jahonoro Begimni qattiq iztirobga solgan. Dilxasta malika dunyo ishlaridan qoʻl yuvib, mahbuslikda kun kechirayotgan xasta otasiga xizmat qilish bilan oʻziga taskin bergan. Dexlidagi Zarzari Baxsh qabristoniga dafn etilgan.

Turgʻun Fayziyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Suspenziyalar** — dispers sistemalarning uchinchi xili dagʻal dispers sistemalardir. Dagʻal dispers sistemalarda dispers faza zarrachalarining oʻlchami 100 mmkm dan katta boʻladi. Dispers faza va dispersion muhitning agregat holatiga qarab, dagʻal dispers sistemalar (xuddi kolloid eritmalar kabi) bir necha xil boʻlishi mumkin, turmush va texnikada eng koʻp uchraydigan dagʻal dispers sistemalar quyidagilardir:

1. Qattiq dispers faza va suyuq dispersion muqitdai iborat dagʻal dispers sistemalar; ular suspenziyalar deyiladi: masalan, suvga tuproq solib chayqatilsa, suspenziya hosil buladi.
2. Suyuq dispers faza va suyuq dispersion muqitdan iborat sistemalar; bular emulsiyalar deyiladi; sut emulsiyaga misol boʻla oladi. Agar dispers faza gaz boʻlsa, bunday sistemalar gazsimon emulsiyalar, boshqacha aytganda, koʻpiklar deyiladi.
3. Bir necha xil qattiq jismlardan tuzilgan sistemalar; bu sistemalar turridan-turri aralashma deyiladi.

Suspenziya va emulsiyalar kolloid eritmalardan quyidagi xossalari bilan farq qiladi:

1. suspenziya bilan emulsiya optikaviy jihatdan bir jinsli emas; ular yorugʻlik nurini tarqatib yuboradi; ular hamma vaqt loyqa va polidispers holda boʻladi. Ular sedimentatsion jihatdan barrqaror emas:
2. suspenziya bilan emulsiya ikki va uch qavatga boʻlinishi va ularning tarkibiy qismlari bir-biridan ajralishi mumkin; dispers sistemalarning bu xossalaridan foydalanib, texnikada bir modda boshqa moddalardan ajratib olinadi.

Agar sistema emulsiyadan iborat boʻlsa, bu holda dispers fazani dispersion muhitdan ajratish uchun sistema uzoq vaqt tindiriladi yoki sentrifugaga solib aylantiriladi. Bu vaqtda bir-biri bilan aralashmaydigan ikkita suyuqlik qavati hosil boʻladi. Ana shu usul bilan ikki suyuqlik bir-biridan ajratib olinadi.
Agar sistema suspenziyadan iborat boʻlsa, tindirilgan vaqtda ogʻir modda idish tagiga choʻkadi. Dispersion muhit ichida dispers fazaning choʻkish protsessi sedimentatsiya deyiladi. Sedimentatsiya hodisasini hamma suspenziyalarda ham kuzatish mumkin, lekin hamma suspenziyalarning sedimentatsiya tezligi har xil boʻladi. Suspenziyalarning choʻkish tezligi dispersion muhitning zichligiga, qovushoqligiga va dispers faza zarrachalarining zichligiga hamda ularning radiusiga bogʻliq. Agar t vaqt ichida zarrachaning bosgan
yoʻli N boʻlsa, sedimentatsiya tezligi V = H/t boʻladi.
Sedimentatsiya tezligi bilan muhitning kovushoqligi va zichligi oʻrtasidagi bogʻlanish quyidagi formula bilan ifodalanadi:

* υ=2/9 \* r2(D-d)g/ η

bu erda r — zarrracha radiusi, η — dispersion muhitning kovushoq- ligi, υ — choʻkish tezligi, D — zarrachaning solishtirma ogʻirligi, d — dispersion muqitnipg solishtirma ogʻirligi, g — ogʻirlik kuchi tezlanishi.

Manbalar
--------

1. ↑  The Columbia Electronic Encyclopedia, 6th ed.
2. ↑  Chemistry: Matter and Its Changes, 4th Ed. by Brady, Senese, ISBN 0-471-21517-1
**Igor Petkovich** (Serbiya kirillchasi: Игор Петковић; 1983-yil 3-sentyabrda tugʻilgan) — serb / chernogoriyalik futbolchi.

Futbolchilik faoliyati
----------------------

Chernogoriya SRning Riyeka Crnoyevich shahrida tugʻilgan. Petkovich professional futboldagi debyutini 2001-yilda „Mladost Apatin" safida oʻtkazgan. 18 yoshida Petkovich „Dinamo Kiyev" bilan besh yillik shartnoma imzoladi. Igor „Dinamo" tizimidagi debyutini Ukraina chempionati birinchi ligasining 18-turida „Dinamo-2" tarkibida „Zvezda Kirovohrad" ga qarshi oʻtkazgan holda, birinchi boʻlimni maydonda oʻtkazdi. Tanaffus vaqtida uning oʻrniga Luchuk maydonga tushdi. Petkovich odatdagidek oʻng qanot himoyachisi pozitsiyasida oʻynadi. Biroq serb oʻzining eng yaxshi fazilatlarini koʻrsata olmadi, katta darajada oʻyin amaliyoti yoʻqligi tufayli Igor taxminan toʻrt oy davomida jarohatini davoladi. U asosiy jamoadagi yagona oʻyinini 2005-yil 23-oktyabrda „Krivbas" ga qarshi oʻtkazgan, kiyevliklar minimal hisobda gʻalaba qozonishdi. Bundan tashqari, Petkovich toʻrt marta, jumladan „Vorskla" va „Zorya" ga ham ijaraga berilgan. 2009-yilda u vataniga qaytib keldi va u erda bir mavsumni „Srem" klubi safida oʻtkazdi. 2010-yildan buyon Petkovich Oʻzbekiston chempionati jamoalari sharafini himoya qilib, „Mash’al", „Olmaliq" va Fargʻonaning „Neftchi" klublarida toʻp surgan. Soʻnggi klubi tarkibida u 2014-yilning 23-mart kuni „Paxtakor" ga qarshi atigi bitta oʻyin oʻtkazgan (1:2 hisobida magʻlub boʻlgan).

Manbalar

1. ↑  „Игорь Петкович дебютировал в «Динамо»". 27-dekabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-dekabr 2013-yil.

Havolalar
---------

* Igor Petković at Soccerway
* Profile at Srbijafudbal
* Igor Petković at UAF and archived FFU page (in Ukrainian)
Biografiyasi
------------

Maria Capovilla Gualyakilda polkovnik oilasida tug'ilgan va yuqori sinf elitasi orasida hayot kechirgan, ijtimoiy va san'at darslarida faol bo'lgan. U hayoti davomida hech qachon chekmagan va me'yoridan ortiq spirtli ichimliklar ichmagan.

1917-yilda u avstriyalik harbiy ofitser va dengizchi Antonio Kapovillaga (1864-1949) turmushga chiqqan. Etnik kelib chiqishi italyan boʻlgan Antonio Avstriya-Vengriyaning Pola shahrida (hozirgi Pula, Xorvatiya) tugʻilgan. Antonio 1894-yilda Chiliga, 1910-yilda esa Ekvadorga ko'chib o'tgan. Birinchi xotini vafot etgandan so'ng, u 1949-yildan vafot etgunga qadar Maria bilan hayot kechirgan. Ularning besh farzand bo'lib, ulardan uchtasi Mariyaning vafot etguniga qadar hayot edilar. Hilda (81 yosh), Irma (79 yosh) va o'g'li Anibal (77 yosh). Uning o‘n ikki nevarasi, yigirma nafar evarasi va ikki chevarasi ham bor edi.

100 yoshida Kapovilla vafot etish darajasigacha borib qoldi. Sog'lig'i bilan bog'liq muammolar to o'sha paytgacha bo'lmagan. 2005-yil dekabr, 116 yoshida, Mariya o'z yoshi bilan teng insonlarga qarraganda sog'lig'i ancha yaxshi bo'lgan va televizorni bemalol ko'ra olgan, gazeta ham o'qib, hassasiz yura olgan(garchi unga yordamchi yordam bergan bo'lsa ham). Kapovilla vafotidan ikki yil oldin uyini tark etmagan va u uyini katta qizi Hilda va kuyovi bilan bo'lib,birga hayot kechirishgan. Ommaviy axborot vositalariga bergan intervyusida Kapovilla, bugungi kunda ayollarga adolatsizlik qilinayotgani va bundan noroziligini aytib o'tgan.

2006-yil mart oyida Kapovillaning sog'lig'i yomonlashadi hatto gazetani ham o'qiy olmaydi. U deyarli gapirish qobilyatini yo'qotib, yurolmay qoladi, faqat ikki kishi yordamidagina yura olardi. Shunday bo'lsa-da, Kapovilla stulda o'tirib, o'zini-o'zi yelpig'ich bilan sovuta olgan va 2006-yil avgust oyining so'nggi haftasida, 117 yoshini nishonlashiga 18 kun qolganida, pnevmoniya xurujidan vafot etguniga qadar yaxshi ahvolda bo'lgan.

Yosh rekordi
------------

1. ↑  Hooton, Christopher. (2015). "How to live to be really old" (Wayback Machine saytida 18 October 2021 sanasida arxivlangan). *The Independent*. Retrieved 18 October 2021.
2. ↑  „116-Year-Old Ecuadorean Woman is Oldest Living Person". Fox News. Associated Press (16-dekabr 2005-yil).
3. ↑  „World's oldest person dies at 116" (28-avgust 2006-yil). Qaraldi: 3-mart 2015-yil.
**Oleg Anatolyevich Raxovskiy** (1933-yil 19-oktyabr, SSSR) – sovet yengil atletikachisi, uch hatlab sakrash boʻyicha sport ustasi, 1958-yilgi Yevropa chempionatining kumush medali sovrindori, 1959-yilgi Universiada chempioni, 1961-yilgi Universiadaning kumush medali sovrindori, SSSRning ikki karra chempioni. Uch hatlab sakrash boʻyicha sobiq jahon rekordchisi.

Biografiyasi
------------

Oleg Anatolyevich 1933-yil 19-oktyabrda Toshkentda tavallud topgan. 1958-yil 28-iyulda Moskvada SSSR va AQSh oʻrtasidagi yengil atletika uchrashuvida uch hatlab sakrash spotri boʻyicha (16,59 m) yangi jahon rekordini oʻrnatdi, bu braziliyalik Ademar Ferreyra da Silvaning oldingi rekordidan uch santimetr yuqori edi. Oleg xuddi shu yili Stokgolmda boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida ishtirok etdi va 16,02 m koʻrsatkich bilan polshalik sportchi Jozef Schmidtdan (16,43 m) keyin ikkinchi oʻrinni egalladi.

Oleg Raxovskiy 1959-yilda Moskva oliy texnika universitetining aspiranturasiga oʻqishga kirdi.

1960-yilda oyogʻidan jiddiy jarohat oldi va bu uning sportdagi ishtirokini shubha ostiga qoʻydi. Oleg oʻsha yili SSSR chempionatida uchinchi oʻrinni egalladi.

Oleg Raxovskiy oʻziga xos sakrash texnikasi bilan ajralib turardi. Boʻyi past boʻlishiga qaramay, uch hatlab sakrash sporti boʻyicha yuqori tezlik maʼlumotlariga ega edi (uning 100 m yugurishdagi shaxsiy eng yaxshi koʻrsatkichi 10,6 soniya edi). U tekis trayektoriya boʻylab sakradi.

Oleg Anatolyevich Raxovskiy 1988-yil texnika fanlari doktori boʻldi. N. E. Bauman nomidagi Moskva davlat texnika universitetining „Mashina qismlari" kafedrasi professori lavozimida faoliyat yuritdi. SSSR yengil atletika federatsiyasi prezidiumi aʼzosi va Butunittifoq hakamlar kengashi raisi boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  [ „Олег Анатольевич
Ряховский"]. Qaraldi: 10-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Track and Field Statistics". *trackfield.brinkster.net*. Qaraldi: 10-noyabr 2023-yil.
3. ↑  „90-летний Юбилей у Олега Ряховского". Qaraldi: 10-noyabr 2023-yil.
4. ↑  „Ряховский О.А.". Qaraldi: 10-noyabr 2023-yil.
**Dostoevskiy Haykali ―** xuddi shu nomdagi maydonda, Butrus va Pol ibodatxonasi yonida joylashgan. Yodgorlik muallifi Mixail Pereyaslavets — Rossiya badiiy Akademiyasining toʻliq aʼzosi, Rossiya Federatsiyasining xalq rassomi, Surikov nomidagi Moskva davlat akademik institutining haykaltaroshlik kafedrasi professori edi.

Bronzadan yasalgan yodgorlikda skameykada Bronzadan yasalgan yodgorlik Fedor Dostoyevskiyning skameykasida 1850-yilda Tobolskda 10 kun oʻtkazgan, Omskdagi qattiq mehnatga boradigan yoʻlda ekspeditsiya qamoqxonasida. Yozuvchi yonida dekembrist Mixail Fonvizinning rafiqasi Natalya Fonvizina unga bergan qamoqxona kishanlari va xushxabar bor. Yozuvchi qoʻpol yogʻoch taxtada oʻtiradi, charchagan koʻrinishga ega, qattiq mehnatdan qoʻpol qoʻllar.

Yodgorlik tarixi
----------------

Haykalni qurish gʻoyasi „Tobolskni qayta tiklash" jamoat xayriya jamgʻarmasi rahbari Arkadiy Grigoryevich Yelfimovdan paydo boʻldi, u kelajakdagi yodgorlik muallifi Mixail Pereyaslavtsga murojaat qildi. Bu gʻoya uzoq vaqt oldin paydo boʻlgan, ammo faqat 2007-yilda u jismoniy timsolni oldi. Xayriya jamgʻarmasi ham ushbu ishni moliyalashtirdi.

Yodgorlikni oʻrnatish joyi Tobolsk tarixiy kengashi aʼzolari tomonidan tasdiqlangan, chunki Dostoyevskiy ushbu hududda yuk tashish punktida boʻlgan.

Yodgorlikning ochilish marosimida Tobolsk shahri maʼmuriyati rahbari I. F. Olenberg, yodgorlik muallifi M. Pereyaslavets, „Zelenstroy-loyiha" MChJ direktori, ob’yektning bosh pudratchisi K. E. Gulevskiy, „NTPI ti" YoAJ maydonini obodonlashtirish boʻyicha bosh loyiha tashkiloti Omsk, loyihaning bosh muhandisi A. A. Tarvuzov ishtirok etdi. Yodgorlik Tobolskning arxiyepiskopi va Tyumen Dimitri tomonidan Tobolsk pravoslav diniy seminariyasi xorining ishtirokida muqaddas qilingan.

Dostoyevskiy haykali Tobolskdagi M. Pereyaslavtsning Dunin-Gorkavich va Piter Ershov yodgorliklaridan keyin uchinchi asari boʻldi.

Havolalar
---------

* Памятник Достоевскому: тобольский дар России
* Памятник Достоевскому открыли в Тобольске
* В Тобольске появится памятник Достоевскому
**Szuliman** Vengriyaning Baranya tumanidagi qishloqdir.

Joylashuv
---------

Szuliman Zselichda , Szigetvardan 10 km (6,2 milya) , 67 - asosiy yo'ldan 1 km (0,62 milya) uzoqlikda joylashgan.

Tarix
-----

Ko'pchilik Szulimanni bu yerdan bir necha mil uzoqlikda vafot etgan Sulaymonning nomi bilan atalgan deb o'ylaydi, ammo qishloqning asl nomi Szőlőmál bo'lib, bu "uzumli tepalik" degan ma'noni anglatadi. Bu nom birinchi marta 15-asrda Zelewmal sifatida yozilgan. Qishloq taxminan 1500-yillarda Balint Törokning

mulki bo'lgan. Turklar surgun qilingandan so'ng, vengerlar va xorvatlar kelgan; 1800 dan ba'zi nemislar bor. Qishloqda cherkov qurildi, u Avliyo Jorjga taklif qilinadi , ammo keyinroq yangi cherkov Sent-Mayklga taklif qilinadi .

1950 yilda okrug saralash loyihasi mavjud edi. Szigetvar bilan qishloq va boshqa bir qishloq Somogiga qo'shildi .

Crest
-----

**Qalqon** : Oltin maydonda tik turgan uchburchak qalqon; yashil tepalik bilan kesilgan. Buning ustiga ikki bargli uzum dastasi.

**Dubulg'a** : oltin bilan bezatilgan va qizil rang bilan qoplangan, qizil va yashil qurol bilan bezatilgan.

**Dubulg'a bezaklari** : ikkita yashil eman barglari orasidagi oltin apostol qo'sh xoch.

**Dubulg'a qoplamalari** : Yashil va oltin ranglarda.

**Belgisi** : "SZULIMÁN" belgisi, tepada osilgan.

Yodgorliklar
------------

* Rim-katolik cherkovi 1890-yilda qurilgan

| Szuliman |
| --- |
| Qishloq |
| Koordinatalar: 46°08'N 17°48'EKoordinatalar : 46°08'N 17°48'E |
| Mamlakat | Vengriya |
| Viloyat | Baranya |
| Zelewmal nomi bilan | 15-asr boshlari |
| Hukumat |
| • Mayor | Ishtvan Bedo |
| Aholi |
| • Jami | 219 |
| • Zichlik | 54,1/kv mil (20,88/km 2 ) |
|  |  |
| Vaqt zonasi | UTC+1 ( CET ) |
| • Yoz ( DST ) | UTC+2 ( CEST ) |
| Pochta kodi | 7932 |
| Hudud kodi | 73 |
| Veb-sayt | Veb-sayt |

Manbalar
--------

1. ↑  „http://portal.ksh.hu/pls/ksh/docs/hun/hnk/Helysegnevkonyv\_adattar\_2010.xls".

[*sayt ishlamaydi*]
**Dostoevskiy Haykali** ― Sankt-Peterburgda shaharning Markaziy tumanidagi Vladimir maydonida oʻrnatilgan.

Tarix
-----

Yodgorlikning muallifi Lyubov Mixaylovna Xolina 1956-yilda Dostoyevskiy granit yodgorligining eskizini yaratdi va keyingi bir necha yil ichida uni yakunladi, ammo turli sabablarga koʻra yodgorlikni oʻrnatish vaqti hali kelmagan. Faqat 1988-yil 31-oktabrda Lensovet Ijroiya qoʻmitasi madaniyat bosh boshqarmasi, RSFSR meʼmorlari va rassomlari uyushmalarining Leningrad tashkilotlari F. M. Dostoyevskiy haykali loyihasini ishlab chiqish uchun tanlov eʼlon qilgan qaror chiqardi. Tanlovga jami 12 ta loyiha taqdim etildi va birinchi mukofotni L. M. Xolina va meʼmor V. A. Petrovning ishi oldi. Biroq, ushbu loyiha amalga oshirilmadi, chunki yozuvchining granit haykalini bronza bilan almashtirish kerak edi.

1993-1994-yillarda loyihaga zarur oʻzgartirishlar kiritildi. L. M. Xolinaning oʻgʻli va nabirasi ishtirokida: rassom Pyotr Aleksandrovich va haykaltarosh Pavel Petrovich Ignatiev ishtirokida. Dostoevskiy haykalining ishlab chiqilgan eskizi Monumentskulptura zavodida bronzaga tashlangan.

Yodgorlikni oʻrnatish joyi F. M. Dostoevskiy muzeyi va shaharning bosh rassomi I. G. Uralovning tashabbusi bilan tanlangan: Bolshoy Moskva koʻchasi xiyoboni, temirchi xiyoboni va Yamskaya (Dostoevskiy) koʻchasining burchagidagi uyning yonidagi Xudo onasining Vladimir ikonasi cherkovi yonida: Dostoyevskiy oʻz kunlarini tugatgan.

Yodgorlik 1997-yil 30-mayda ochilgan, iyulning har birinchi shanbasida Sankt-Peterburgdagi Dostoevskiy kunlari yodgorlik yonida ochilgan.

Dostoyevskiyning balandligi 2 m boʻlgan bronza figurasi uning ishida ish zoʻriqishida oʻtirgan holda tasvirlangan. Yozuvchining nigohi Vladimir Xudoning onasi cherkoviga qaratilgan. Haykal balandligi 1,5 m boʻlgan granit poydevorga oʻrnatiladi, poydevorga „Dostoyevskiy"yozuvi oddiy boʻyalgan harflar bilan yozilgan.

Havolalar
---------

* „Памятник Достоевскому Ф. М." (ru).  Энциклопедия Санкт-Петербурга. 25-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyul 2016-yil.



* „Памятник Достоевскому в Санкт-Петербурге" (ru).  Spb-in Дыхание Питера. 10-avgust 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyul 2016-yil.
**Biosavarlaplas qonuni** — oʻtkazgichdan oʻtayotgan elektr toki bilan u hosil qilgan magnit maydoni kuchlanganligi orasidagi munosabatni ifodalovchi qonun. Bu qonunni 1820-yilda J. B. Bio va F. Savar topgan.

Tokli o`tkazgichlarda erkin elektronlar bo`lgani sababli tok o`tadi. Shuning uchun magnit maydonini harakatlanayotgan zarra hosil qiladi yoki elektr maydoni siljiganda magnit maydoni hosil bo`ladi. Shu maydonni hisoblash uchun Bio, Savar va Laplaslar ish olib borishgan.

Bio va Savar turli shakldagi tokli o`tkazgichlarni elektr maydonida tekshirib magnit induksiya tok kuchi I ga to`g`ri proportsional va o`tkazgichgacha bo`lgan masofaga teskari proportsionalligini tushunishgan. Laplas ixtiyoriy shakldagi tokli o`tkazgichlar atrofida nuqtalar uchun magnit induksiyasini aniqlash imkonini beradigan formula taklif qilgan.

Laplas maydonlar superpozitsiya prinspidan foydalanib shunday xulosaga keldi: bir necha toklar hosil qilayotgan natijaviy maydon har bir tok hosil qilayotgan maydonning natijaviy geometric (vector) yig`indisiga teng bo`lar ekan. Laplas birinchi bolib **tok elementi** tushunchasini kiritdi. 

Ixtiyoriy shakldagi o`tkazgichni ixtiyoriy elementar dl  bo`lakka ajratish mumkin. Elementar bo`lakcha dl  tok kuchi I ga ko`paytmasini, ya`ni tok oqayotgan tomonga yo`langan I dl  vector kattalikni **tok elementi** deb atadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Elektron optika** — fizikaning makroskopik kvazistatistik elektromagnit maydon bilan taʼsirlashuvchi zaryadlangan zarralar dastasi strukturasini oʻrganuvchi sohasi. Elektron optikaning paydo boʻlishi XIX asr oxirida elektronnurli trubka (ENT)ning yaratilishi bilan bogʻliq. K. F. Braun 1897-yilda qurgan birinchi ossillografik ENT da elektron dasta magnit maydonda ogʻganini koʻrgan. J.J. Tomson elektron zaryadining massasiga bogʻliqligini aniqlashga doir tajribasida ENT ichiga joylashtirilgan yassi kondensator orqali elektron dastani oʻtkazib, uning elektrostatik maydon yordamida ogʻishini oʻz tajribasida amalga oshirdi. 1926-yilda nemis olimi X. Bush izolyatsiyalangan sim oʻrab tayyorlangan gʻaltakning magnit maydonida zaryadlangan zarralarning harakatini nazariy koʻrib chiqsi. Bu esa elektronoptik tasvirni olishga imkon beruvchi elektron linza (EL) ning yaratilishiga olib keldi. Elektron linza takomillashtirilib, elektron mikroskop, elektronoptik oʻzgartirgichlar va boshqalar asboblar yaratildi. Televizion va radiolokatsion apparaturalar yasash, axborotlarni yozib olish, saqlash va qayta eshittirish uchun maxsus ENT yaratilishi Elektron optikaning zaryadlangan zarralarni boshqarish bilan bogʻliq boʻlgan boʻlimlarining rivojlanishiga olib keldi. Elektron optika geometrik va fizik Elektron optikaga boʻlinadi. Geometrik Elektron optikada zaryadlangan zarralar dastasi zaryadlangan nuqtaviy massalar (elektronlar va "onlar)ning trayektoriyalari toʻplamidan iborat deb qaraladi. Fizik Elektron optikada zarralar trayektoriyasi oʻrniga deBroyl toʻlqin uzunligi cheksiz kichik boʻlganda tok trayektoriya chizigʻiga aylanuvchi tok trubkasi olinadi. Amalda geometrik Elektron optika qonuniyatlari bilan cheklanish yetarli. Geometrik Elektron optika turli xil elektron asboblarning tatbiq etilishi bilan rivojlanadi. Mas, eng sodda elektron asboblar: elektron proyektor, elektronoptik almashtirish qurilmasi, elektron koʻpaytirgich, elektron ossillograf, elektron mikroskop, massaspektrometrlarning ishlashi Elektron optika qonuniyatlariga asoslangan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qoʻshma soʻzlar** — ikki yoki undan ortiq oʻzak morfemaning qoʻshilishidan hosil boʻlgan va yagona struktur-semantik birlikni tashkil etgan soʻzlar. Mas; koʻzoynak, bilaguzuk, uchburchak, atirgul, boʻtakoʻz, nomoz-shomgul, mehmondoʻst, balandparvoz, erksevar, jigarrang kabi. Qoʻshma soʻzlar yasalishi uchun asos boʻlgan soʻzlar oʻzlarining dastlabki maʼnolarini qisman yoki butunlay yoʻqotadi: ular birgalikda tamoman yangi lugʻaviy maʼno bildiradi. Chunonchi, osh va qozon soʻzlari alohida leksemalar sifatida oʻz lugʻaviy maʼnolariga ega. Lekin ularning qoʻshilishidan hosil boʻlgan oshqozon soʻzi mazkur soʻzlarning dastlabki maʼnolaridan farqlanuvchi yangi maʼnoni — "inson va hayvonlarning ovqat hazm qilish aʼzo-si" maʼnosini bildiradi. Qoʻziqorin, itogʻiz, oqsoch, oqsuyak, kampirchopon singari Qoʻshma soʻzlar haqida ham shunday fikrni aytish mumkin.

Qoʻshma soʻzlar qismlari orasidagi maʼno munosabati har xil. Ular oʻxshatish, qiyoslash (karnaygul, otquloq, tuyaqush, sheryurak, qoʻykoʻz), xoslik, biror narsaga moʻljallanganlik (gultuvak, molqoʻra, olovkurak, tokqaychi, qiymataxta), biror oʻrin-joyga mansublik (suvilon, togʻolcha, choʻlyalpiz, qoʻqonarava), biror belgiga nisbat berish (achchiqtosh, olaqargʻa, shoʻrdanak, qizilishton, Qiziltepa), miqdorga munosabat (beshbarmoq, mingoyoq, qirqogʻayni, Beshariq) va boshqa maʼnolarni anglatadi. Qoʻshma soʻzlar strukturasi mavjud sintaktik aloqalarni eslatadi, boshqacha aytganda, Qoʻshma soʻzlar ega-kesim munosabatida, boshqa-ruv, moslashuv. bitishuv aloqalarida boʻlgan soʻz birikmalari asosida yuzaga kelgan. Mas, goʻshtkuydi, kelintushdi kabi Q.s ega va kesim munosabatini eslatsa, toʻyboshi. tomorqa, koʻzoy-nak kabi Qoʻshma soʻzlar moslashuvni, kitobsevar, dunyoqarash kabilar boshqaruvni, xom-kalla, koʻksulton, iskabtopar kabilar esa bitishuvni eslatadi.

Q.s ot, sifat, ravish va qisman feʼl turkumida tarqalgan. Ularning komponentlari bir soʻz turkumiga yoki turli soʻz turkumlariga mansub boʻlishi mumkin. Mas, qoʻshma otlar ot-+ot (belkurak), sifat+ot (oqqush), son+ot (sakkizoyoq), feʼl+ot (Yoril-tosh), ot+feʼl (boʻyoʻsar), feʼl+feʼl (Sotib-oldi, ishlabchiqarish) kabi qoliplarda boʻladi. Boshqa soʻz turkumlariga oid Q.s ham oʻziga xos qoliplar asosida yasaladi.

Oʻzbek tilshunosligida Qoʻshma soʻzlarni oʻrganish boʻyicha A.Hojiyev, B.Madaliyev, N.Mamatov va boshqa tomonidan anchagina izlanishlar olib borilgan.

Adabiyot
--------

* Hojiyev A. Oʻzbek tilida qoʻshma. juft va takroriy soʻzlar, T. 1963; Madaliyev B. Hozirgi oʻzbek tilida qoʻshma soʻzlar, T.. 1966: Mamatov N. Oʻzbek tilida qoʻshma soʻzlar, T„ 1982.

Nosirjon Oxunov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Haydarov (maʼnolari).

**Ilhom Oʻtkirovich Haydarov** (1966-yilda tugʻilgan) — oʻzbek diplomati. Oʻzbekiston Respublikasining Ukraina va Moldova davlatlaridagi sobiq favqulodda va muxtor elchisi.

Biografiya
----------

1968-yilda Toshkent shahrida tug'ilgan. Moskva xalq xo‘jaligi akademiyasini tamomlagan.

2001-2004-yillarda O‘zbekistonning Belgiyadagi elchixonasida savdo-iqtisodiy masalalar bo‘yicha maslahatchi bo‘lgan.

2004-2005-yillarda O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar agentligi Jahon bozorlari marketingi va strategik prognozlash boshqarmasi boshlig‘i bo'lgan.

2006-yildan 2009-yilgacha — Oʻzbekiston Respublikasining Ukrainadagi va Moldovadagi favqulodda va muxtor elchisi.

2009-yil may oyidan buyon "Oʻzbekyengilsanoat" AK raisi.

Manbalar
--------

1. ↑  ХАЙДАРОВ Ильхом Уткурович
2. ↑  „Rahbariyat" (ru). *UzTextile*.
3. ↑  „ХАЙДАРОВ Ильхом Уткурович| TsentrAziya". *centrasia.org*. Qaraldi: 21-may 2021-yil.
**Arab ota maqbarasi** — Samarqand viloyati Tim qishlogʻidagi meʼmoriy yodgorlik, mil. 977/8 (hijriy 367). Me’mori nomaʼlum. Poydevo-ri toshdan, devorlari chorsi gʻishtdan (23X23X4 sm) ganchxok bilan terilgan. Bi-noning umumiy tarhi murabba (560X560 sm). Usti gumbaz bilan yopilgan. Devor va gumbaz orasidagi 4 kunjak yirik muqarnas kosalar shaklida. Ustunlar naqshli. Bu bejirim ustunlar xonaga shinam va ulugʻvor koʻrinish beradi. Maqbaraning koʻrki uning mahobatli peshtoqidir. Gʻishtlar turli tartibda juftlab terilgan, choklar qatoriga ganchkori naqshlar kiritilgan. Peshtoq poyalarida kufiy yozuvlari bor. Ravoq tepasidagi uch mehrobsimon tokchalar mayda naqshlar bilan bezalgan. Arabota maqbarasi Movarounnahrda saqlanib qolgan eng qadimgi musulmon maqbaralaridan biri. Maqbara meʼmoriy tuzilishi jihatidan katta ahamiyatga ega. Uning peshtoki oʻsha davrda yaratilgan shu turdagi binolarning dastlabki yetuk namunasi boʻlib, 11 — 12-asrlar meʼmorligining rivojiga taʼsir etgan. Ad.: Zohidov P. Sh. Meʼmor sanʼati, T. 1978.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |