Xitoy chinni idishi (chapda), 9-asr, Eronda qazilgan va Eronda ishlab chiqarilgan qovurilgan idish (o'ngda), 12-asr ( Britaniya muzeyi
 Radial dizaynli ko'k va oq kosa, 13-asr, Eron ( Bruklin muzeyi )
 Sarv daraxti bilan bezatilgan idish, 1570–1575, Iznik ( Kalouste Gulbenkian muzeyi )
**Fritware**, shuningdek, **tosh-pasta** sifatida ham keng tanilgan, sopol idishning bir turi bo'lib, unda eritish haroratini kamaytirish uchun loyga frit ya'ni maydalangan shisha qo'shiladi. Aralash kvartlar yoki boshqa tarkibida kremniy bo'lgan materiallarni o'z ichiga olishi mumkin. Birlashtirish uchun saqich yoki elim kabi organik birikma qo'shilishi mumkin. Olingan aralashmani faqat loydan pastroq haroratda yoqish mumkin. Keyin ob'ektni mustahkamlash uchun sirtga surib qo'laniladi.qo'llaniladi.

Fritware kuchli oq tanani berish uchun ixtiro qilingan bo'lib, u sirtni qalay bilan oynalash bilan birgalikda Xitoy chinni natijasiga yaqinlashishiga imkon berdi. Haqiqiy chinni islom olamida bugungi kungacha ishlab chiqarilmagan.Va eng yaxshi islom sopol buyumlari yog'och va boshqa mahsukotlardan idishlar qilingan. Frit, shuningdek, ba'zi yerda Evropa chinnilarining muhim tarkibiy qismi edi.

Tarkibi va texnikasi
--------------------

Fritware O'rta asrlarda islom dunyosida kuchli oq rangni berish uchun ixtiro qilingan bo'lib, u sirtning qalay oynasi bilan birgalikda Xitoy chinnilarining oq rangi, shaffofligi va ingichka devorlariga yaqinlashishiga imkon berdi. Haqiqiy chinni idishlar islom olamida hozirgi zamongacha ishlab chiqarilmagan va eng yaxshi islom sopol idishlari yog'och idishlardan qilingan. Frit, shuningdek, ba'zi yerda yevropa da tayyorlangan chinni idishlar sopol idishlar olamini muhim tarkibiy qismi tashkil qiladi.

Uning ishlab chiqarish markazlari vaqt va imperiya kuchi bilan o'zgargan bo'lsa-da, fritware butun islom olamida unchalik muhim yangiliklarga ega bo'lmagan holda foydalanishda davom etdi.Ushbu uslub boshqa ko'plab muhim badiiy an'analarni yaratish uchun ishlatilgan, masalan, lyuks idishlari, Raqqa idishlari va Iznik kulollari.

Tarix
-----

"Frit" - keramikada ishlatiladigan ezilgan kremniy oksidi. Frit ishlab chiqarishda ishlab chiqarilgan kulolchilik ko'pincha "fritware" deb ataladi, lekin boshqa nomlar qatorida "tosh pastasi" va "fayans "deb ham nomlanadi.Fritware innovatsion edi, chunki keramika buyumining sir va korpusi deyarli bir xil materiallardan tayyorlangan bo'lib, ular jipsroq va yaxshiroq birlashishi va parchalanish ehtimoli kamroq va past haroratda ham pishirilishi mumkin edi.Bunday past haroratli otish an'analari 11-asrga oid texnika namunalariga ega bo'lgan. Bular Yaqin Sharq va O'rta Osiyoda kam uchraydi. Bular millodan avvalgi yillarda ishlab chiqilgan bo'lishi mumkin.

 12-asrning sirlangan fritware shaxmat to'plami, Nishopur kulolchilik, Eron. Metropolitan san'at muzeyi
Proto-fritware ishlab chiqarish Iroqda eramizning 9-asrida Abbosiylar xalifaligi yillarida boshlangan  va 836-yilda Samarra uning poytaxti sifatida o'rnatilishi bilan Samarra va Bag'doddagi Abbosiylar saroyida kulolchilikning keng tarqalgani mavjudBag'doddan IX asrga oid "proto-tosh pastasi" korpusining matosida "relikt shisha parchalari" bor. Shisha gidroksidi-ohak-qo'rg'oshin-kremniy bo'lib, xamirni yoqish yoki sovutganda, shisha bo'laklarida vollastonit va diopsid kristallari hosil bo'ladi. "Ezilgan kulolchilik qo'shimchalari" ning yo'qligi bu parchalar sirdan kelib chiqmaganligini ko'rsatadi.Ularning qo'shilishining sababi ishqorni matritsaga otish paytida chiqarish bo'lar edi, bu esa "nisbatan past olov haroratida vitrifikatsiyani tezlashtiradi va shu bilan [keramika] tananing shaklini qattiqligi va zichligini oshiradi."

Abbosiylar xalifaligi qulagandan so'ng, asosiy ishlab chiqarish markazlari Misrga ko'chib o'tdi, u erda 10-12-asrlarda Fotimiylar davrida haqiqiy pishiriq mahsulotlari ixtiro qilingan, ammo bu texnika bir muddat o'tgandan so'ng butun Yaqin Sharqqa tarqaldi

 Uzum dizayni bilan tayyorlangan idish-tovoq, Iznik kulolchilik, Turkiya, 1550–1570 ( Britaniya muzeyi )
Dizayni, rangi va tarkibi bo'yicha ko'plab o'zgarishlar mavjud, oxirgisi ko'pincha idishlarni ishlab chiqarishda ishlatiladigan tuproq va jinslarning mineral tarkibidagi farqlar bilan bog'liq.  Fritware keramika korpuslari Xitoydagi chinni hamkasblariga taqlid qilish uchun har doim juda nozik qilingan, bu kuchliroq keramika ishlab chiqaradigan frit texnikasi kashf etilishidan oldin keng tarqalgan emas edi.  13-asrda Eronning Koshon shahri meva-cheva ishlab chiqarish boʻyicha muhim markaz boʻlgan.  Shahardagi koshinkorlar oilasidan chiqqan Abu’l-Qosim 1301 yilda qimmatbaho toshlar haqida risola yozgan bo'lib, unda idish-tovoq yasash bo'limi mavjud.  Uning retsepti 10 qismli kremniy dioksididan 1 qismli shisha frit va 1 qismli loydan iborat aralashmani o'z ichiga olgan qovurilgan idishni ko'rsatdi. Frit kukunli kvartsni oqim sifatida ishlaydigan soda bilan aralashtirish orqali tayyorlangan. Keyin aralash pechda isitiladi.  Islom olamida kulolchilikning dastlabki kunlaridanoq ichki aylanmasi juda keng tarqalgan bo'lib, kulolchilik haqidagi g'oyalarning harakatlanishi, ularning ma'lum hududlarida ularning jismoniy ishtirokisiz aniq ko'rinib turardi.  Chinni ishlab chiqarishdagi monopoliyasi islom dunyosini dastlab idishlarni ishlab chiqarishga undagan Xitoyga idishlarning ko'chishi Xitoy chinni bezaklariga ta'sir ko'rsatdi va islom an'analaridan kobalt ko'k rangini oldi.  Ushbu badiiy g'oyaning ko'chirilishi, ehtimol, 13-asrdan boshlab mo'g'ullar davrida Yaqin va Yaqin Sharq va Uzoq Sharq Osiyo o'rtasidagi aloqa va savdo aloqalarining kuchayishi natijasidir.  O'rta va Yaqin Sharq, ayniqsa Forsdagi Qamsar va Anarakda ko'p bo'lgan kobalt rudasiga boyligi tufayli kobalt rangiga dastlabki monopoliyaga ega edi. 

Iznik kulollari Usmoniylar imperiyasi Turkiyada milodiy 15-asrning oxirgi yillarda ishlab chiqarilgan.  U korpus, slip va sirdan iborat bo'lib, bu erda korpus va sir "kvars-frit" dir.Ikkala holatda ham "fritlar" "g'ayrioddiy, chunki ular qo'rg'oshin aksidi va sodani o'z ichiga oladi"; qo'rg'oshin oksidi keramikaning termal kengayish koeffitsientini kamaytirishga yordam beradi.Mikroskopik tadqiqot shuni ko'rsatadiki, "frit" deb belgilangan material kvarts zarralarini bog'lash uchun xizmat qiluvchi "interstitsial oyna" dir.Stakan uchun frit moddasi qo'shildi va oraliq shisha olovda hosil qilindi.

Ilovalar
--------

Fritware o'rta asrlarda islom dunyosida turli maqsadlarga xizmat qilgan. Chinni idishlarini o'rnini bosuvchi vosita sifatida kosalar, vazalar va kostryulkalar yasashda hashamatning ramzi sifatida va amaliy maqsadlarda ishlatilgan.Xuddi shunday, o'rta asr plitka ustalari tomonidan rangsiz korpusli kuchli plitkalar yasashda foydalanilgan, ular sir osti va bezak uchun mos asos bo'lib xizmat qiladi .Fritware oddiygina kulolchilik va plitka qo'yishdan tashqari buyumlarni yasashda ham ishlatilgan bo'lishi mumkin.Bundan tashqari, XII asrda shaxmat doskasi va to'plamlari kabi narsalarni yasashda foydalanilgani aniqlandi.Saljuqiylar imperiyasidan saqlanib qolgan misollar ko'rinadiki murakkab haykalchalar yaratish uchun fritwaredan foydalanish an'anasi ham mavjud.

Bu, shuningdek, islom olami uchun sopol korpusdan foydalanish edi, bu usul kulolchilikka porloq sopol sir qo'yadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Mason, Robert (1995). "New looks at old pots: Results of recent multidisciplinary studies of glazed ceramics from the Islamic world". *Muqarnas* **12**: 1-10.
2. 1 2 3 4  Redford, Scott; Blackman, M. James (1997). "Luster and fritware production and distribution in medieval Syria". *Journal of Field Archaeology* **24** (2): 233–247. doi:10.1179/009346997792208230. .
3. 1 2 3 4 5  Tite, M.S. (1989). "Iznik pottery: an investigation of the methods of production". *Archaeometry* **31** (2): 115–132. doi:10.1111/j.1475-4754.1989.tb01008.x.
4. 1 2 3 4 5  Mason, R.B.; Tite, M.S. (1994). "The beginnings of Islamic stonepaste technology". *Archaeometry* **36**: 77–91. doi:10.1111/j.1475-4754.1994.tb01066.x.
5. 1 2  Lane, Arthur*. Early Islamic Pottery: Mesopotamia, Egypt and Persia*. London: Faber and Faber, 1947 — 32 bet.
6. ↑  Raghavan, Raju. "Ceramics in China". *Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures*: 1103–1117.
7. 1 2  *Archaeological chemistry* by Zvi Goffer p.254
8. 1 2 3  Watson, Oliver „Ceramics and circulation",*. A Companion to Islamic Art and Architecture* Flood:. Hoboken, New Jersey: John Wiley & Sons, 2017 — 478-500 bet. ISBN 978-1-119-06857-0.
9. ↑  Atasoy, Nurhan*. Iznik: The Pottery of Ottoman Turkey*. London: Alexandra Press, 1989 — 50 bet. ISBN 978-1-85669-054-6.
10. 1 2  Allan, J.W. (1973). "Abū'l-Qāsim's treatise on ceramics". *Iran* **11**: 111–120.
11. 1 2  Medley, Margaret (1975). "Islam, Chinese porcelain and Ardabīl". *Iran* **13**: 31–37. doi:10.2307/4300524.
12. ↑  Zucchiatti, A.; Bouquillon, A.; Katona, I.; D'Alessandro, A.. "The 'Della Robbia Blue': A case study for the use of cobalt pigments in ceramics during the Italian Renaissance". *Archaeometry* **48**: 131-152. doi:10.1111/j.1475-4754.2006.00247.x.
13. ↑  *Kenney.* „Chess Set". *MET Museum* (2011). Qaraldi: 26-noyabr 2020-yil.
14. ↑  Canby, S.R.*. Court and Cosmos: The Great Age of the Seljuqs*. New York: Metropolitan Museum of Art, 2016. ISBN 978-1-58839-589-4.

Yana o'qish
-----------

*