Ali as-Sistoniy (Hozirgi Havza Ilmiyya Najaf kansleri) va Abu al-Qosim al-Xoiy (Havza Ilmiyya Najafning sobiq kansleri)
**Najaf seminariyasi** (arabcha: ), **al-Havza al-Ilmiyya** (الحوزة العلمية) nomi bilan ham tanilgan, dunyodagi eng qadimgi va eng muhim shia seminariyalaridan (havza) biridir. U Iroqning Najaf shahridagi Imom Ali ziyoratgohi yaqinida joylashgan, shuningdek, Iroqning Karbalo shahridagi kampusi ham faoliyat yuritadi. Shayx at-Tusiy (hijriy 385/milodiy 995 - 460/1067) tomonidan tashkil etilgan va 1921-yilda zamonaviy Iroq tashkil etilgandan keyin ham tadqiqot markazi sifatida faoliyatini davom ettirgan.

2023-yildan boshlab Oyatulloh Ali as-Sistoniy Havza Ilmiyya Najafga rahbarlik qiladi, unga yana ikki oyatulloh - Muhammad Ishoq Al-Fayyod va Bashir an-Najafi qo'shilgan. U yerda tahsil olayotgan talabalar soni hozirda kamayib ketgan, 20-asr oʻrtalarida 15-20.000 nafardan, Saddam Husayn repressiv hukmronligi davrida 3000 nafarga, 2014-yilda esa 13000 nafarga kamaygan.

2014-yildan boshlab o'quv dasturi ko'plab zamonaviy fanlarni, shuningdek, dinlararo va mazhablararo tashabbuslarni o'z ichiga olgan holda yangilangan.

Tarixi
------

Shayx at-Tusiy (hijriy 385/milodiy 995 - 460/1067) taʼlimni davom ettirish uchun Bagʻdodga boradi. 12 yildan so‘ng u Bag‘dodni tark etib, diniy ixtiloflar uchun Najafga borishga majbur bo‘ladi. U hijriy 430-yilda (milodiy 11-asr) Najafda seminariya tashkil qilgan. Muassasa 1921-yilda zamonaviy Iroq tashkil etilgunga qadar oʻquv markazi sifatida faoliyat yuritgan. Hijriy 460 (milodiy 1067) yili vafot etgan. 

20-asrning oʻrtalarida Havza "oʻz taʼlim dasturida ulkan oʻzgarishlarga uchragan" va talabalar soni 15-20.000 kishiga koʻpaygan. Baas partiyasi davridagi repressiya vaqtida talabalar soni 3000 ga qisqardi, chunki shia siyosiy uyg'onishi (*Sahva*) rejim tomonidan hujumga uchragan va Eron-Iroq urushi tufayli chet ellik talabalarning darsda qatnashishi qiyinlashgan. 2003-yilda Saddam qulagan paytda Najafda atigi 3000 ga yaqin talaba va 2000 nafar ulamo faoliyat yuritayotgan bo'lgan. Keyin ularning soni yana o'sishni boshladi va 2014-yil holatiga ko'ra, Al-Monitor axborot xizmati tomonidan o'tkazilgan aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, ta'lim dargohida 13 000 talaba bo'lib, ulardan 50 ga yaqin xorijiy davlatlar - Eron, Hindiston, Tailand, Frantsiya, AQSh, Kanada va boshqalardan tashrif buyurgan.

Fanlar
------

Seminariyada o'qitiladigan fanlarga quyidagilar kiradi: 

* Mantiq (Logika)
* Usul al-fiqh (fiqh asoslari)
* Fiqh (huquq)
* Qur'on tafsiri
* Ulum al-Qur'on (Qur'on ilmlari)
* Ilm al-Hadis (An'analarni o'rganish)
* Ilm ar-Rijol (roviylar ilmi)
* Tarix
* Aqoid / Kalom (teologiya)
* Lugha (tilshunoslik)
* Falsafa (Islom falsafasi)
* Irfon (Islom tasavvufi)
* Qiyosiy din
* Epistemologiya

Yana qarang
-----------

* Marjaʿ
* Maraji ro'yxati
* Qum seminariyasi
* Qum seminariyasi oʻqituvchilari jamiyati
* Isfaxon seminariyasi

Havolalar
---------

* Shialarning vakolatli manbalarini tushunishga
* Havza Ilmiyya, Qum, Eron
* Havza Ilmiyya tadqiqot markazi, Qum, Eron (Wayback Machine saytida 2021-02-11 sanasida arxivlangan)
* Imom Husayn universiteti (Howza)
* Alqaem instituti
* Havza - ilg'or islomshunoslik

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* LCCN: n2005056038
* VIAF: 133903248
* en:WorldCat Identities: lccn-n2005056038

 |


1. ↑  „A rare look inside the 'heart of society' for Iraq's Shi'ites". *Reuters* (2017-yil 12-oktyabr).
2. 1 2   FIQH and FUQAHA - An Introduction to Fiqh (Islamic Jurisprudence) Containing Forty Four Life Sketches of the Great Past Masters, Published by the WORLD FEDERATION OF KHOJA SHIA ITHNAASHERI MUSLIM COMMUNITIES
3. 1 2  „Hawza - Advanced Islamic Studies".  Ahlul Bayt Digital Islamic Library Project. 2011-yil 8-martda asl nusxadan arxivlangan.
4. 1 2  *Sreeram Chaulia.* „Shiites and Democracy".  Mideast Monitor. 2008-yil 26-iyunda asl nusxadan arxivlangan.
5. ↑  Marcinkowski, Christoph*. Thinking ahead : Shi'ite Islam in Iraq and its seminaries (hawzah 'ilmiyyah)*. Singapore: S. Rajaratnam School of international Studies, 25 April 2007. 2023-yil 19-iyulda qaraldi.
6. 1 2 3 4 5 6 7  Mamouri, Ali. „Najaf's Shiite seminaries enter 21st century". Al-Monitor (2014-yil 8-aprel). Qaraldi: 2023-yil 18-iyul.
7. ↑  Jaffer - XKP, Mulla Asghar Ali M.*. FIQH and FUQAHA*. CreateSpace Independent Publishing Platform (November 4, 2015), 4 November 2015. ISBN 978-1519106759.
8. ↑  „Part 2: The Fuqaha".  World Federation of Khoja Shia Ithna-Asheri Muslim Communities.
9. ↑  Mamouri, Ali. „The dueling ayatollahs". Al-Monitor (2018-yil 11-aprel). Qaraldi: 2023-yil 19-iyul.
10. ↑  „Hawza - Advanced Islamic Studies". 2011-yil 8-martda asl nusxadan arxivlangan.