recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jahon soborlari** - xristian cherkovi oliy ruhoniylari yigʻilishlari. Ularda diniy taʼlimot va diniy marosim tizimi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan, kanonik meʼyorlar hamda ibodat qilish qoidalari shakllantirilgan, ilohiyotdagi turli konsepsiyalarga baho berilgan, bidʼatchilikka qarshi kurash usullari belgilangan. Pravoslav cherkovi dastlabki 7 ta J. s.ni (4—8-asrlar) vakolatli boʻlgan deb hisoblaydi. Xristianlik cherkovi pravoslaviye va katolitsizmga ajralgan (1054-yil)dan keyin Rim papalari 12-asrdan boshlab katolik cherkovi oliy ruhoniylari yigʻilishlarini qaytadan tikladi va ularni yana J. s. nomi bilan atay boshladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Qishloq oqsoqollari 2010-il noyabr oyida Narangda o'tkazilgan an'anaviy sho'roda
**Narang, Kunar, Afgʻoniston** Pushtu va fors tillarida joylashgan nrnī — Kunar viloyatining markaziy qismida, Afgʻonistonning Asadobod janubida joylashgan. U baland tog'lar va Kunar daryosi bilan o'ralgan. Aholisi 36700 nafar 2014-yil hisobiga ko`ra. Tuman markazi — **Kuz Narang** qishlogʻi (34°45′12″N 71°01′03″E﻿ / ﻿34.7533°N 71.0175°E﻿ / 34.7533; 71.0175GO ) 742 m balandlikda. Qishloq xoʻjaligi yerlari boʻyicha kunar 2-oʻrinda turadi. Sug‘orish tizimi reabilitatsiya qilinmoqda. Yer juda yaxshi holatda va unumdor. Sug'orish tizimi Kunar viloyatida deyarli eng yaxshisidir. Aholining 75% ga yaqini o'qimishli. Mashhur qishloqlar: 1: Bar-Narhang 2: Kotkay 3: Badel dara 4: kuz-Narhang 5: Lamatak 6: dandona 7: Char qala 8: kodo. ; va boshqalar.

Narang uchun geografik ma'lumot

Joy nomi: Narang Kenglik: 34° 46' 47" N Uzunlik: 71° 07' 00" E Xususiyatlar tavsifi: shahar Hudud/shtat: Kunar Aholi soni: 1000 kishidan kam Davlat: Afg'oniston Davlat ISO kodi: AF

Shuningdek ko`rsa bo`ladi
-------------------------

* Narang tungi reydi
* COP Badel

Havolalar
---------

* popularmilitary.com portali
* AIMS tuman xaritasi
* Vlasenko xaritasi i42-12 va hududning eski batafsil rus xaritasi

Andoza:Districts of KunarAndoza:Kunar Province
**Jahon energetika kengashi** (JEK; inglizcha: World Energy Council, WEC) eng yirik xalqaro energiya nodavlat tashkiloti hisoblanadi. 100 ga yaqin mamlakatning 3000 dan ortiq energetika tashkiloti manfaatlarini ifodalaydi. Ishtirok etish Milliy qoʻmitalar orqali amalga oshiriladi.

BMTning energiya masalalari boʻyicha akkreditatsiyalangan organi.

JEK Markaziy ofisini (London) Bosh kotib boshqaradi, u JEK ofitserlar kengashiga hisobot beradi va oʻz navbatida raisga boʻy sunadi. JEK raisi va rais oʻrinbosari uch yil muddatga saylanadi. Har qanday Milliy qoʻmita oʻz nomzodini taklif qilishi mumkin.

JEK vazifalari
--------------

* Jahon energetika kongressini oʻtkazish;
* Energetika sohasida boshqaruvchilar va mutaxassislar kuchlarini birlashtirish;
* Energiya masalalari boʻyicha tadqiqot ishlarini ragʻbatlantirish;
* Energetika sohasini barqaror rivojlantirish boʻyicha ilmiy maʼlumotlarni solishtirish, energiya taʼminotining turli usullari va energiyadan foydalanish istiqbollarini oʻrganish;
* Jahon miqyosdagi tadbirlar orqali global, davlat, mintaqaviy strategiyalarni, ularning natijalarini nashr etish bilan ilmiy tadqiqotlarni yoritish.

JEK aʼzolari
------------

 Kengashga aʼzo davlatlar
2017-yil iyun holatiga koʻra Jahon energetika kengashi 94 ta davlatdan iborat:

 Algeria
 Argentina
 Armenia
 Austria
 Bahrain
 Belgium
 Bolivia
 Botswana
 Brazil
 Bulgaria
Kamerun bayrogʻi Kamerun
 Canada
 Chad
 Chile
 China
Kolumbiya bayrogʻi Kolumbiya
Xorvatiya bayrogʻi Xorvatiya
 Cyprus
 Czech Republic
 Denmark
 Ecuador
 Egypt
 Estonia
Efiopiya bayrogʻi Efiopiya
 Finland
 France
 Germany
 Ghana
 Greece
 Гонконг
 Hungary
 Iceland
 India
 Iran
 Iraq
 Ireland
 Israel
 Italy
 Japan
 Jordan
 Kazakhstan
 Kenya
 Latvia
 Lebanon
 Libya
 Lithuania
 Malaysia
 Mexico
 Monaco
 Mongolia
 Morocco
 Namibia
   Nepal
 Netherlands
 New Zealand
Niger bayrogʻi Niger
Nigeriya bayrogʻi Nigeriya
 Pakistan
 Paraguay
 Peru
 Poland
 Portugal
 Romania
 Россия
 Saudi Arabia
 Senegal
 Serbia
 Singapore
 Slovakia
 Slovenia
 South Africa
 Spain
 Sri Lanka
Eswatini bayrogʻi Esvatini
 Sweden
 Switzerland
 Syria
 Tanzania
 Thailand
 Tunisia
 Turkey
 Ukraine
 United Arab Emirates
 United Kingdom
 United States
 Uruguay
 Vietnam
 Yemen
 Zimbabwe

Manbalar
--------

1. ↑  World Power Conference // 20th Century Press Archives — 1908.
**Irokezlar** (fransuzcha: *Iroquois*), shuningdek, **xaudenosauni** yoki **xodenosauni** (inglizcha: *Haudenosaunee*, yaʼni „uzun uy odamlari") — irokez tillarida soʻzlashuvchi, AQSh va Kanadada istiqomat qiluvchi indeys xalqlar guruhi. Kolonializm yillarida fransuzlar ularni **Irokez ligasi**, keyinchalik **Irokez konfederatsiyasi** deb nomlagan. Inglizlar esa ularni **Besh qabila** deb atagan: irokezlar sharqdan gʻarbga qarab yurganda moxaklar, oneydalar, onondagagalar, kayyugalar va senekalardan iborat boʻlgan. 1722-yildan keyin irokez tilida soʻzlashuvchi tuskaroralar ham konfederatsiyaga qoʻshilgan, natijada bu xalqlar **Olti qabila** deb nomlana boshlangan.

Irokezlar hukmronligi choʻqqisiga chiqqan 1700-yil atrofida ular Buyuk koʻllar boʻylab bugungi kundagi Nyu-York shtatidan hozirgi Ontario va Kvebekkacha boʻlgan hududni, janub yo'nalishida hozirgi Virginiya va Kentukki shtatlari hamda Ogayo vodiysigacha boʻlgan hududni boshqarishgan.

Yevropaliklarga maʼlum boʻlgan Saint-Lavrens irokezlari, guronlar, erilar, saskuexannoklar qabilalari ham irokez tilida soʻzlashgan. Keng maʼnoda ular ham irokezlar hisoblanadi, chunki ularning barchasi proto-irokez xalqlardan kelib chiqqan. Ammo ular tarixda Irokez ligasi xalqlariga qarshi kurashgan.

2010-yilgi maʼlumotlarga koʻra, Kanadada 60 ming nafar, AQShda esa 81 ming irokezlar istiqomat qiladi. Irokezlarning aksari ibtidoiy diniy aqidalarga sigʻinadi, ayrimlari yevropaliklar istilosidan keyin xristian dinini qabul qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Daeg de Mott, D. K. „Iroquois",*. Worldmark Encyclopedia of Cultures and Daily Life, Vol. 2*, 2nd, Detroit: Gale, 2009 — 304–310 bet. ISBN 978-1414448909.
2. ↑  *Marques, Nicole Terese Capton* „Divided We Stand: The Haudenosaunee, Their Passport and Legal Implications of Their Recognition in Canada and the United States" (2011). Qaraldi: 28-oktabr 2020-yil.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Irokezlar*** haqida turkum mavjud |

* Haudenosaunee Confederacy sayti (ingl.)
* Irokez indeys muzeyi sayti (ingl.)
*qalgani oʻnli kasrlar logarifmlarni hisoblash jadvallari. Mantissalaridagi xonalar soni har xil oʻnli Logarifm jadvallari mavjud boʻlib, odatda, 4 xonali (mas, V. M. Bradisning "oʻrt xonali matematik jadvallar"i), 5 xonali (mas, Ye. M. Prjevalskiyning "Besh xonali Logarifm jadvallari") jadvallar koʻproq ishlatiladi. Odatda, Logarifm jadvallari trigonometrik va boshqa miqdorlarning logarifmlarini ham oʻz ichiga oladi (mas, J. Neperning Logarifm jadvallari).*

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Korner** (ing. cornor — boshi berk koʻchaga kiritish, burchak) — olib sotish yoʻli bilan ustama foyda olish maqsadida muayyan tovarni sotib olish boʻyicha tijoratchilar oʻrtasidagi kelishuv (bitim). K. bir necha firma va kompaniyalar oʻrtasidagi maxsus bitimga asoslanadi. Aksiyalarni sotib olish va kompaniyalarning ilgari qoʻlga kiritilgan aksiyalari nazorat paketini qayta sotish, sotib olish uchun fond birjalarida ham K. tuziladi. Tovar birjasida.tovarlarni sotib olish nuli bilan bozorda tovar taqchilligini uyushtiruvchi firmalar (bir firma) yoki shaxslar guruhi faoliyati ham K.dir. Birja kridalari bunday faoliyatni man etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Vikipediyada shunday familiyali boshqa shaxslar haqida ham maqolalar mavjud, qarang: Akimova.

 **Akimova Elvira Shevkiivna** (qrim tatarcha: , 1970-yil 24-mart, Andijon, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — Ukrainalik qrim-tatar siyosatchisi va oʻqituvchisi, Yeda Kuyu (Leninskiy) viloyat majlisi rahbari (2012-2013).

Biografiya
----------

Elvira Akimov Oʻzbekiston SSRning Andijon shahrida tavallud topgan. 1995-yilda Ukrainada, Xerson viloyatining Xerson davlat pedagogika institutining slavyan filologiyasi fakultetini tamomlagan, soʻngra o'z soxasida oʻqituvchilik bilan shugʻullana boshlagan. 2004-yilda ikkinchi oliy maʼlumotni Qrimdagi oliy taʼlim institutining Qrim tatar filologiyasi fakultetida olgan. 2012-yildan Kaliniv oʻquv majmuasida direktorning oʻquv ishlari boʻyicha oʻrinbosari lavozimida ishlagan.

2012-yil 18-martda Akimova Qrim-tatar xalqining Yeda Kuyu (Leninskiy) viloyat majlisi rahbari etib saylandi. Yashirin reytingda ovoz berish natijalariga koʻra, u boshqa nomzodlar Nodira Ajaripova va Shevki Nafeyevadan oldinda edi. Yakunda viloyat majlisi rahbarligida 1yildan oshiq vaqt davomida ishladi. 2013-yil 12-noyabr kuni Elvira Akimov sog‘lig‘i va oilaviy sharoiti tufayli o‘z xohishi bilan ishdan bo‘shatilgan edi. Lenur Ablyazimov Akimova oʻrniga Yeda Kuya viloyat majlisi raisi vazifasini bajaruvchi etib tayinlandi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Голова Ленінського регіонального меджлісу склала свої повноваження".  Сайт Меджлісу кримськотатарського народу. 19 березня 2014da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19 березня 2014.

Havolalar
---------

* Elvira Akimova Yeda Kuyu viloyat majlisi rahbari etib saylandi Qtmm rasmi sayti

* Qrim-tatar xalqi majlisining sayti Qtmm rasmi sayti
**Kim Mun Xwan** (1995-yil 1-avgustda tugʻilgan) — Janubiy Koreyalik professional futbolchi, K liga 1 klubi Jeonbuk Hyundai Motors va Janubiy Koreya terma jamoasida oʻng qanot himoyachisi sifatida oʻynaydi.

Klubdagi faoliyati
------------------

Kim Chung-Ang universitetida futboli oʻynay boshlagan.

Kim Pusan IPark bilan 2017-yil 3-yanvarda shartnoma imzolagan. U oʻzining birinchi professional mavsumida „Busan"da muntazam ravishda asosiy tarkibda maydonga tushgan.

2018-yilda yangi murabbiy Choy Yun Kum qoʻl ostida Kim koʻproq qanot himoyasida oʻynagan. Ligada atigi 18 ta oʻyinda asosiy tarkibda tushganiga qaramay, mavsum oxirida u K ligasining 2-eng yaxshi oʻyinchisi deb topilgan. Keyingi yili Kim yangi murabbiy Cho Deok-je qoʻl ostida deyarli faqat oʻng qanot himoyasida oʻynagan. U jamoasi bilan K Liga 1 ga koʻtarilganda asosiy tarkibda oʻyin oʻtkazgan va ketma-ket ikkinchi mavsumda liganing eng yaxshi oʻyinchisi deb topilgan.

Kim Los-Angeles FC bilan 2021-yil 11-yanvarda shartnoma imzolagan.

2022-yilning 18-martida Kim K-liga 1 jamoasi Jeonbuk Hyundai Motorsga o‘tgan.

Xalqaro faoliyati
-----------------

2018-yilda Kim Koreya U-23 terma jamoasi safida 23 yoshgacha bo‘lgan futbolchilar o‘rtasidagi Osiyo chempionati va Osiyo o‘yinlarida ishtirok etgan. Koreya Osiyo oʻyinlarida gʻalaba qozongan. Gʻalaba tufayli Kim va uning jamoadoshlarini harbiy xizmatdan ozod etilgan.

Kimning oʻng qanot himoyachisidagi ajoyib oʻyinlari unga 2018-yil sentyabr oyida terma jamoa eshiklarini ochgan. U 7-sentabr kuni Kosta-Rika ustidan 2:0 hisobida g‘alaba qozongan o‘yinda zaxiradan maydonga tushgan va ilk asosiy tarkibdagi oʻyinini 2019-yil 16-yanvar kuni Xitoyga qarshi OFK Osiyo kubogida boshlagan.

Klubdagi statistikasi
---------------------

| Klublardagi faoliyati | Liga | Kubok | Boshqalar | Jami |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Mavsum | Klub | Liga | Oʻyin | Gol | Oʻyin | Gol | Oʻyin | Gol | Oʻyin | Gol |
| Janubiy Koreya | Liga | KFA kubogi | Pley-off oʻyinlari | Jami |
| 2017 | Busan IPark | K liga 2 | 30 | 4 | 7 | 0 | 2 | 0 | 39 | 4 |
| 2018 | 24 | 3 | 1 | 1 | 2 | 0 | 27 | 4 |
| 2019 | 27 | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 | 29 | 0 |
| 2020 | K liga 1 | 24 | 1 | 1 | 0 | — | 25 | 1 |
| Qoʻshma Shtatlar | Liga | AQSH kubogi | Boshqalar | Jami |
| 2021 yil | Los-Anjeles FK | MLS | 27 | 1 | 0 | 0 | — | 27 | 1 |
| 2022 | 1 | 0 | 0 | 0 | — | 1 | 0 |
| Janubiy Koreya | Liga | KFA kubogi | ACL | Jami |
| 2022 | Jeonbuk Hyundai Motors | K liga 1 | 25 | 1 | 2 | 0 | 6 | 0 | 33 | 1 |
| Karyera jami | 158 | 10 | 11 | 1 | 12 | 0 | 181 | 11 |

Yutuqlari
---------

**Janubiy Koreya U23**

* Osiyo oʻyinlari : 2018

**Individual**

* K liga 2 eng yaxshi 11 : 2018, 2019

Manbalar
--------

1. ↑  „Korea Republic - Kim Moon-Hwan - Profile with news, career statistics and history - Soccerway".
2. ↑  부산의 특급 신인, '그 분' 닮은 김문환의 꿈 post.naver.com
3. ↑  „부산의 미래를 책임질 신인 김정호, 김문환 영입".
4. ↑  „LAFC Signs Korean International Kim Moon-Hwan | Los Angeles Football Club".
5. ↑  „LAFC Transfers Kim Moon-Hwan To K-League Club Jeonbuk Hyundai".  Los Angeles FC (18-mart 2022-yil). Qaraldi: 18-mart 2022-yil.
**Abu Usmon Hiriy, Saʼd bin Ismoil** (910-yilda vafot etgan) – "Nasoyim ul-muhabbat"da tilga olingan tasavvuf shayxi. Ray shahrida tugʻilib, bir muddat Marvda yashagan. Shoh Shujoʼ Kirmoniy bilan Marvda tanishgach, u bilan Nishopurga keladi va umrining oxirigacha Nishopur shahrining Hiyra mavzeida yashaganligi uchun Hiriy nisbasini olgan. Tasavvuf sirlarini Shoh Shujoʼ Kirmoniy, Yahyo Maʼoz Roziy va Abu Hafs Haddoddan oʻrgangan. Muhammad bin Fazl Balxiyga maktub yozgan. Zakariyo Duluviyya, Talha bin Muhammad Saboh Niliy, Ali bin Bundor bin Husayn Soʻfiy Sayrafiy, Mahfuz bin Mahmud, Abu Jaʼfar bin Ahmad bin Hamdon bin Sinon, Abu Jaʼfar Fargʻoniy, Shayx Abulhusayn Varroq, Abubakr Shabahiy, Abubakr Mufid, Abu Ali Saqafiy, Ibrohim Nozuvayh, Abu Jaʼfar Muhammad bin Ali Nasaviy, Abulhasan Soʻfiy Fushanjiy, Abu Amr Nujayd, Abdulloh bin Muhammad bin Abdurahmon Roziy, Abu Abdulloh Turugʻbadiy uning suhbatidan bahramand boʻlganlar. Abu Usmon Hiriy oz ilm bilan muridlarni ulugʻ manzillarga yetkaza olgani uchun "Muqtadoyi Rabboniy" unvoni bilan ham eslanadi. Futuvvat va javonmardlik bobida bayon etgan fikrlari alohida ahamiyatga ega. Navoiy "Nasoyim ul-muhabbat"ga "Nafahot ul-uns"dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *"Alisher Navoiy: Qomusiy lug'at"*. "Sharq" NMAK, 2016.
**Azizova San’at Sobirovna** (1934.18.6, Toshkent) – farmakolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1992), tibbiyot fanlari doktori (1968), professor (1974), Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Oʻsimliklar kimyosi instituti farmakologiya laboratoriyada ilmiy xodim (1958 – 72). Toshkent pediatriya tibbiyot instituti farmako-logiya kafedrasi mudiri (1972-yildan). Asosiy ilmiy ishlari yurak glikozidlarining yurak kasalliklariga, xususan infarqtga ta’sirini eksperimental oʻrganishga oid. A. tibbiyot instituti tala-balari uchun "Farmakologiya" darsligi muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Elyor Rasulovich Nosirov** (1953.22.9, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti (2003). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1974). 1974— 87 yillar Hamza teatrida, 1987-yildan Abror Hidoyatov nomidagi drama teatrida aktyor. Shufterle (Shiller, "Qaroqchilar") sahnadagi ilk obrazi. Nodir (E. Vohidov, "Oltin devor"), Ilhom (U. Umarbekov, "Shoshma quyosh"), Rahmatilla (Uygʻun, "Ibn Sino"), Iskandar (Navoiy, "Iskandar"), Otello (U. Shekspir, "Otello"), Qoriishkamba (S. Ayniy, "Buxoro"), Mehmonxoʻjayev (R. Bobojon, "Togʻa-jiyanlar") va boshqa rollarni ijro etgan. N. televizion va videofilmlar, telepostanovkalarda ham rollar ijro etgan ("Qirolning dil xushi", "Vafodor", "Bahs", "Bir fojia izidan", "U Romeo emas", "Soʻnggi oʻq", "Xolisxon", "Koʻngil koʻchalari", "Neyron operatsiyasi", "Qirq togʻoraning qirq nogʻorasi" va boshqalar). N. dublyaj sanʼatining yetakchi aktyorlaridan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Levk** (qadimgi yunoncha: *Λεῦκος*) — qadimgi yunon mifologiyasining personaji, Talosning oʻgʻli. Idomeneyning asrab olingan oʻgʻli. Troya urushida qatnashgan Idomeney yoʻqligida qirollikni boshqargan. Idomeneyning xotini Medaning oʻynashiga aylandi. Keyin Navpliy uni Medani, uning bolalari Ifikl, Lik va uning qizi va Levkning kelini Klisiferani (Klisitira) oʻldirishga koʻndiradi. Kritdagi 100ta shahardan 10tasini ajratib, Levk Kritdagi yovuzga aylanadi. Troyan urushidan soʻng u Kritda qolgan Idomeneyni quvib chiqaradi. Kritning 100 ta shahridan 10 ta shaharni ajratib olgan Leyk Kritda zolimga aylandi. Troya urushidan soʻng u Kritga qoʻngan Idominiyni quvib chiqardi.

Manbalar
--------

1. ↑   Losev A. F. Mifologiya grekov i rimlyan. M. 1996. S.149
2. ↑   Likofron. Aleksandra 1224
3. ↑   Likofron. Aleksandra 1217—1225 i komm.; Tsets. Xiliadi III 291 // Primechaniya V. G. Boruxovicha v kn. Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka. L. 1972. S.184
4. ↑   Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka E VI 9-10
**Pokrovdagi shokolad muzeyi** — Pokrov shahrida joylashgan (Vladimir viloyati).

Muzey shokoladning to‘rt ming yildan oshiq butun tarixini taqdim etadi. Ekspozitsiya Pokrovda 1997-yildan beri mavjud bo‘lgan Shtolverk fabrikasining asoschilari haqida hikoya qiladi. 2001-yilda kompaniya Rossiyadagi eng yirik shokolad ishlab chiqaruvchilardan biri bo‘lgan, Vladimir viloyati uchun ushbu noodatiy muzeyni yaratish tashabbusi bilan chiqqan Amerika korporatsiyasi „Kraft Foods" tomonidan sotib olindi.

2003-yilda „Shokolad muzeyi" Vladimir viloyati maʼmuriyatining Jismoniy tarbiya, sport va turizm qo‘mitasi tomonidan o‘tkazilgan yangi turistik muzey dasturlari va ekspozitsiyalari tanlovining g‘olibi bo‘ldi. Ekspozitsiya Pokrov o‘lkashunoslik muzeyi binosida joylashgan bo‘lib, yaqin vaqtgacha faqat 1 xonani egallagan. 2010-yilda muzey olti oylik taʼmirdan so‘ng qayta ochildi. Hozir muzey Rossiyadagi eng zamonaviy muzeylardan biri — uning boshqaruv tizimi „Aqlli uy" texnologiyasi bo‘yicha ishlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Музей шоколада в Покрове". *Choco-Life*. Qaraldi: 12-may 2022-yil.
2. ↑  „Музей шоколада в г. Покров, Владимирской обл.".
3. ↑  Новость на сайте Крафт Фудс[*sayt ishlamaydi*]

Havolalar
---------

* Десять плиток в секунду
* Фотографии из музея
**Sugʻorish shoxobchalari** - sugorish manbalaridan sugʻoriladigan yerlarga suv olib boruvchi doimiy va muvaqqat suv oʻtkazgichlar (kanal, truboprovodlar) tarmogʻi; sugʻorish sistemasitj eng muhim tarkibiy qismi. Sugʻorish shoxobchalari vazifasi, uzunligi va ahamiyatiga qarab magistral kanal, uning tarmoklari (shoxobchalari), taqsimlagich kanal, uchastka kanali, shuningdek, muvaqqat sugʻorish shoxobchasiga boʻlinadi. Sugʻorish manbaidan olingan suvni kanal tarmoklari yoki kanallarga yetkazib beradigan bosh kanal magistral kanal deyiladi. Magistral kanadsan suv oluvchi va ahamiyati (suv sarfi, suv bilan taʼminlaydigan maydoni, uzunligi) boʻyicha bosh kanalning davomi boʻlgan kanal tarmoq kanal deyiladi. Taqsimlagich kanallar xoʻjaliklararo va xoʻjalik Sugʻorish shoxobchalarining kichik kismi boʻlib, suvni bevosita dalalarga beradigan uchastka suv tarkatgichlariga boʻlinadi. Oʻzbekistonda Sugʻorish shoxobchalari ochiqyoki yopiq boʻladi. Sugʻorish shoxobchalarining asosiy qismi ochiq tipda.

Sugʻorish shoxobchalarida suv tuproq oʻzandan oqishi yoki oʻzanga antifiltratsiya qoplamalar (beton, temirbeton, asfaltbeton, plyonka va boshqalar) yotqizilishi mumkin. Temirbeton novli Sugʻorish shoxobchalari keng tarqalgan, bunda novlar tirgaklarga oʻrnatiladi va choklari germik birlashtiriladi. Tuproq oʻzanli kanallarda sizilishga ketgan suv sarfi antifiltratsion qoplamali va truboprovodli kanallarga qaraganda ancha koʻproq boʻladi. Sugʻorma dehqonchilik mintaqalarida suv tanqisligi sharoitida suvning isroflanishiga qarshi kurashish maqsadida yuqori foydali ish koeffitsiyentiga ega boʻlgan Sugʻorish shoxobchalari barpo qilinmoqda.

Masharif Boqiyev.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pokiston prezidenti** (urdu — صدر مملکت‎) — Pokiston davlat rahbari. Konstitutsiyaga ko‘ra, prezident saylovchilar kollegiyasi tomonidan besh yil muddatga saylanadi. Saylovchilar kollegiyasi tarkibiga Milliy assambleya deputatlari, Senat aʼzolari, shuningdek, to‘rtta viloyat parlamentlari kiradi. Prezident qayta saylanishi mumkin, lekin ketma-ket ikki martadan ortiq emas. Agar parlamentning uchdan ikki qismi ovoz bersa, prezidentga qarshi impichment jarayoni boshlanishi, keyin esa uning isteʼfoga chiqishi mumkin.

Pokiston prezidenti lavozimi anʼanaviy ravishda faqat nominal boʻlib, haqiqiy hokimiyat Bosh vazir qoʻlida. Amaldagi konstitutsiya prezidentga yangi saylovlar oʻtkazish orqali Milliy Assambleyani tarqatib yuborish va bosh vazirni isteʼfoga chiqarish vakolatini beradi, garchi bu qarorlarga Oliy sud veto qoʻyishi mumkin. Prezident, shuningdek, Milliy xavfsizlik kengashiga rahbarlik qiladi va mamlakat qurolli kuchlarining bosh qo‘mondoni hisoblanadi.

2010 yil aprel oyida Pokiston prezidenti Asif Ali Zardoriy o‘z vakolatlarini cheklash bo‘yicha konstitutsiyaga o‘zgartirishlarni imzoladi. Prezident tomonidan imzolangan mamlakatning asosiy qonuniga kiritilgan o‘zgartirishlarga muvofiq, davlat rahbari bosh vazirni lavozimidan ozod etish, harbiy qo‘mondonlik rahbarlarini tayinlash, parlamentni o‘zboshimchalik bilan tarqatib yuborish va favqulodda holat joriy etish imkoniyatidan mahrum bo‘ladi.

Pokiston prezidentlari
----------------------

Iskandar Mirzo 1956-1958 • Muhammad Ayyub Xon 1958-1969 • Muhammad Yahyoxon 1969-1971 • Zulfiqor Ali Bhutto 1971-1973 • Fazal Ilohi Chudhuri 1973-1978 • Muxammad Ziyo ul-haq 1978-1988 • Gʻulom Isxoqxon 1988—1993 • Vasim Sajjod 1993 • Faruh Legariy 1994—1997 • Vasim Sajjod 1997—1998 • Rafiq Tarar 1998—2001 • Pervez Musharraf 2001—2008 • Muhammad Somro 2008 • Asif Ali Zardoriy 2008—2013 • Mamnun Husayn 2013—2018 • Orif Alvi 2018 yildan beri
**Sugʻurta kompaniyasi** - sugurta faoliyatini amalga oshirishga ixtisoslashgan yuridik shaxs, sugʻurta xizmatlari bozoritsht professional ishtirokchisi. Oʻzbekiston Respublikasi da Sugʻurta kompaniyasi belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtganidan keyin yuridik shaxs makrmini oladi va Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligidan sugʻurta faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziya olganidan soʻnggina sugʻurta faoliyatini amalga oshiradi. Sugʻurta kompaniyalariga hayot sugʻurtasi va hayot sugʻurtasidan tashqari umumiy sugʻurta turlarini oʻtkazish uchun litsenziya alohidaalohida beriladi. Hayot sugʻurtasini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyani olgan Sugʻurta kompaniyasi ushbu sugʻurta turidan tashqari boshqa umumiy sugʻurta turlari bilan shugʻullanishi mumkin emas yoki aksincha.

Sugʻurta kompaniyasi turli mulk shakllarida faoliyat koʻrsatishlari mumkin. Oʻzbekiston sugʻurta bozorida ochiq aksiyadorlik jamiyati shaklida faoliyat yuritayotgan sugʻurta kompaniyalari koʻpchilikni tashkil etadi. Ular tarkibida eng yirik "Oʻzagrosugʻurta" davlataksiyadorlik Sugʻurta kompaniyasi va "Kafolot" sugʻurta kompaniyasi, "Madad" sugʻurta agentligi va "ALSKOM" ochiq aksiyadorlik Sugʻurta kompaniyasi, "Osiyo temir yoʻl" Sugʻurta kompaniyasi va boshqa bor.

Oʻzbekiston Respublikasi hududida 20 tadan ortiqS.k. faoliyat kursatadi (2004). Yana q. Sugʻurta xizmatlari bozori.

Xoʻjayor Shennayev.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Meyer limoni**, xitoy limoni — pakana boʻyli limon navi. Meyer limoni limon bilan apelsin oʻrtasidagi tabiiy duragay hisoblanadi. Xitoyda keng tarqalgan. [[Limon ekiladigan barcha hududlarda uchraydi. Oʻzbekistonda himo-yalangan sharoitlarda issiqxona va transheyalarda oʻstiriladigan asosiy nav. Past boʻyli, shox-shabbalari ixcham. Ochiq joyda boʻyi 2,5 –3 m ga boradi. Meyer limoni yengil va unumdor tuproqlarda yaxshi usadi. Yil davomida 3—4 oʻsish davriga ega. Yillik oʻsishining 70—80% bahordagi birinchi oʻsish davriga toʻgri keladi. Bargi uzunchoq, toʻq yashil, ters tomoni och yashil. 2—3 yil toʻkilmay turadi. Gullari mayda, juft boʻlib barg qoʻltigʻida joylashgan. Apr.mayda shigʻil gullaydi. Mevasi uzun-choq, noksimon, meva yuzasi silliq, bir oz jiloli, vazni 75—80, baʼzan 200 g. Mevasi oktabr oxiri — noyabr oyining boshlarida pisha boshlaydi. Mazasi nordon, xushboʻy. Tarkibida 25–30 mg% askorbin kta, 2,0—4,0% limon kta, 2,5—3,0% qand mavjud. Sharbati meva umumiy vaznining 50% ini tashkil qiladi. Noqulay tashqi omillar taʼsiriga chidamli nav. —4°, —5° da barglarini, —8°, —9° da daraxtini sovuq uradi. Bir yillik novdalardan qalamchalash yoʻli bilan (fev.mart va avgust-sentabrda) koʻpaytiriladi. Issiqxonalarda 3x3 sxemada ekiladi. 2—3-yili meva beradi, 6—7-yili toʻliq hosilga kiradi. Issiqxona sharoitlarida har tupidan 200—250 dona, baʼzida daraxtlaridan 500—700 donagacha meva olish mumkin. Meyer limoni Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida oʻstiriladi (qarang [[Limon).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sugʻd adabiyoti** — sugʻd tilida yaratilib, bizgacha saqlangan yozma manbalar. Manbalarning asosiy qismi 4— 10-asrlarga taalluqli boʻlib, budda, moniylikka tegishli matnlar, kundalik turmushga oid hujjatlar, turli yozishmalar, farmon va yorliqlar, sugʻd astronomik kalendari, Oʻrta Osiyo xalqlari eposlarini tashkil etadi. Turli alifboda bitilgan bu yodgorliklar oromiy yozuvlarida yozilgan boʻlib, Sinszyan hududidan, shuningdek, Mugʻ togʻidan topilgan (qarang Mugʻ qalʼa hujjatlari). Afrosiyob devoriy raslshdagi elchi tasvirida 16 satrdan iborat ishonch yorligʻi yozilgan. Sugʻd yodgorliklaridan yaxlit bir adabiy-badiiy asar saqlanmagan boʻlsada, rangorang syujetlardan tuzilgan qochirim soʻzlar, hikmatli iboralarga toʻla maktub va yorliklar sugʻdlarda boy adabiyot boʻlganini koʻrsatadi.

Sugʻd yodgorliklari orasida Rustam haqidagi eposdan parchalar (5—7-asr) katta adabiy qimmatga ega boʻlib, bularda Rustamning devlar bilan qilgan jangi tasvirlangan. Rustam obrazi avval xalq ogʻzaki ijodida, keyinchalik yozma adabiyotda yaratildi.

Moniylikka taalluqli sugʻd matnlari orasida "Kalila va Dimna"dagi "Savdogar va marvarid teshuvchi", "Uch baliq haqida", "Tulki va maymun" masallariga mazmunan yaqin boʻlgan hikoya va masallar uchraydi. "Xalqlar roʻyxati" nomli sugʻd hujjati 8-asrga oid. Bunda oʻsha vaqtda Oʻrta Osiyoda yashagan 21 xalq va elatning nomi berilgan.

Adabiyot
--------

* Bertels Ye. E. Istoriya persidsko-tadjikskoy literaturi, M. I960; Oranskiy I. M. Vvedeniye v iranskuyu filologiyu, M. 1960; Isohov M. Sugʻdiyona tarix chorrahasida, T. 1990.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Turgʻar** — Sugʻd (Samarqand) hukmdori (738—750). Gʻuraknnnt oʻgʻli. Uning ismi oʻzi zarb qildirgan tangalarda twry’r ("Turgʻar"), xitoy yilnomalarida Duge (Touho), arab manbalarida Turxar yoki Yazid shakllarida qayd etiladi. Shuningdek, u arab manbalarida "alMuxtor" ("Tanlangan") laqabi bilan ham zikr etiladi. T. otasi oʻrniga arablarga vassal sifatida 738 yilda Samarqand taxtiga oʻtirgan va musulmoncha Yazid ismini olgan. Bu paytgacha u Ishtixon hokimi boʻlgan, Jumladan, Tanshu nomli xitoy yilnomasida Kan (Sugʻd) hukmdori Ulega (Gʻurak)ning 731 yil Duge ismli oʻgʻlini Sao (Ishtixon) shahriga, Mochjo ismli 2oʻgʻlini Mi (Maymurgʻ) shahriga hokim etib tayinlanganligi va uning otasining oʻlimidan soʻng Samarqand hukmdori boʻlganligi qayd etiladi.

T.ning yoshlik yillari arab bosqinlari va ularga qarshi otasi Gʻurakning olib borgan kurashlari davriga toʻgʻri kelgan. U arablarning vassali sifatida Sugʻd ixshidi boʻlib turgan davrda ham arablarga qarshi zimdan kurash olib borgan. Xususan, uning 740, 750 yillarda Xitoyga elchilar yuborganligi maʼlum.

T.ning avlodlari hadisshunos olimlar boʻlib, atTurkiy anNasafiy nisbasi bilan ijod qilishgan. Jumladan, ular orasida Abu Axmad Tolib ibn Ali ibn alHasan ibn Turxar ashShirakasiy anNasafiy (vafoti 900 y.) va 10—11alarda yashagan Abu Ishoq Ibroxim ibn Abu Ali Muhammad ibn Abu Abdulloh Muhammad ibn Amr ibn Solih ibn Turxar anNasafiy atTurxariy kabi nasaflik hadisshunoslar uchraydi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Turdi Toʻqsabo** — (?—1925) — Qashqadaryo vohasidagi mashhur qoʻrboshilardan biri. Turkistondagi milliy ozodlik harakatining faol ishtirokchisi.

Qoʻrboshilik faoliyati
----------------------

Turdi Toʻqsabo Qarshi yaqinidagi Kosonda tavallud topgan. 1921-yildan u qizil armiyaga qarshi kurashlar olib borgan. Turdi Toʻqsabo va uning tarafdorlari asosan Koson va Qamashida harakatlar olib borgan. 1923-yil 6-sentyabrda Qarshi viloyati revkomida boʻlgan „maxfiy yigʻilish"da Turdi Toʻqsabo, uning qoʻrboshi va yigitlarning qarindosh-urugʻlarini qamoqqa olish masalasi koʻrib chiqilgan edi. Natijada bir hafta ichida viloyatdagi istiqlolchilarning qoʻmondoni Turdi Toʻqsabo, uning qoʻrboshilari boʻlgan Temirxoʻja Eshon, Yaxshi Jugir oʻgʻli, Panji Ostonaqul oʻgʻli, Xoʻshmurod (Turdi Toʻqsaboning oʻribosari), Rajab Boqi Qorovul, Qilich Mirza Kamolov, Mulla Juma, Juma Qorovulbegi, Mulla Boʻri, Shodi Qorovulbegi va boshqalarning barcha oila aʼzolari va qarindosh-urugʻlari zudlik bilan qamoqqa olingan va ularning butun mol-mulklari musodara qilingan. Turdi Toʻqsabo va uning safdoshlari kurashni toʻxtatmagach, ularning qamoqqa olingan butun qarindosh-urugʻlari va oila aʼzolari qatl qilingan. 1924—1925-yillarda ham Qashqadaryo viloyati hududlarida sovet hokimiyatiga qarshi kurash olib boradi. 1925-yil 7-noyabrda Sartoʻldi qishlogʻida Turdi Toʻqsabo qizl askarlar bilan boʻlgan jangda oʻldirilgan. U faoliyati davomida sovet rejimiga qarshi kurash olib bordi. Eshon Sulton Qashqadaryo vohasidagi mashhur qoʻrboshisi sifatida, sovet hukumatiga qarshi kurashlarni davom ettirdi. Uning bir qator hamrohlari keyingi yillarda Qashqadaryo vohasida qizil askarlarga qarshi kurashlar olib borishdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Rajabov Q (2022). *Turkiston qoʻrboshilari "Oʻzbekiston tarixi" jurnali*.
2. ↑  Rajabov Q*. Turkiston qoʻrboshilari*. Toshkent: „Fan", 2022 — 400 bet.
**I.** **S.** **Turgenev haykali** — rus yozuvchisi, rus adabiyoti klassigi I. S. Turgenevning temir yoʻl vokzali maydonidagi haykali.

Tavsifi
-------

Turgenev ovda
Rossiyadagi eng mashhur ovchilarning biri Turgenev qurol va it bilan markaziy polosaning koʻplab viloyatlarini piyoda kezdi. Bu sevimli mashgʻulotiga 12 yoshidan boshlab, hayotining qirq yildan koʻproq vaqtini bagʻishladi. Oryollik rassom va haykaltarosh L. I. Kurnakov ovchi Turgenevga haykal yasadi. Haykal oq beton, marmar uvoqlari va kulrang granitdan yasalgan. Yodgorlik ikki nusxada yaratilgan. Ulardan biri 1958-yilda Oryol stansiyasining temir yoʻl vokzalidagi maydonga oʻrnatilgan, ikkinchisi (saqlanmagan) — Msensk shahrida.

Manbalar
--------

1. ↑  *Живая связь времён (Памятники, мемориальные доски г. Орла). Справочник*. Орёл: „Вешние Воды", 2004 — 71 bet. ISBN 5-87295-156-6.
2. ↑  „Памятник И.С. Тургеневу в сквере на Привокзальной площади в Орле". 12-sentabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2022-yil.

Havolalar
---------

* „Памятник (железнодорожный вокзал), стр. 58". Qaraldi: 6-iyul 2017-yil.
**Turfon sultonligi**, Turfon davlati — markazi Turfon sh. boʻlgan davlat nomi. Turfon Buyuk ipak yoʻlitsa muhim oʻrin tutgan joy boʻlganligi sababli, bu zaminda 2 ta davlat mavjud boʻlgan. Ulardan dastlabkisi Turfonda topilgan tosh bitiklarda Qoʻchoʻ (Kuju), Xitoy manbalarida Gaochan davlati deb nomlangan. Mazkur davlatning tashkil topgan vaqti 460 yilga, yoʻq qilingan vaqti 9-asrning oʻrtalariga toʻgʻri keladi. Bu davlatda Budda dini yuksak darajada rivojlangan. Shu sababli gʻarbga safar qilgan Xitoy rohiblari bu zaminni ziyorat qilmay oʻtmagan. Qoʻchoʻ davlati Xitoyga yaqin boʻlganligi sababli doim ushbu mamlakatning tavdidi ostida turgan. Xitoy imperatorlari esa Turfonni oʻz nazorati ostiga olishga harakat qilgan. Turk xoqonligi davrida Qoʻchoʻ turklarga tobe boʻlgan. Qoʻchoʻ davlatining poytaxti hozirgi Turfon shahrining sharqiy tomonida va 40 km narida joylashgan Qoraqoʻchoʻ boʻlgan. Hozirgi kunda uning faqat xarobalarigina saqlanib qolgan.

Ikkinchi Turfon davlati 9-asrning oʻrtasida tashkil topgan boʻlib, uning nomi tarixda Turfon idiqutligi deb ham ataladi. Mazkur davlat Xitoy manbalarida Gaochan xueguguo, Shichjou (Sichjou) xueygu guo deb nomlangan. Bu Turfon yoki Gʻarbiy oʻlka uygʻur davlati maʼnosini anglatadi. Ushbu davlat hududiga hozirgi SintszyanUygʻur muxtor rnining Koʻchar, Qorashar, Jimusa, Urumchi, Kumul (Xami) viloyatlari kirgan. Turfon sh. yuksak madaniyat va xalqaro savdo markazlaridan biriga aylangan. Ushbu davlat qoraxoniylar xoqonligi tashkil topganidan soʻng uning hududiga qoʻshib olingan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻta gigantlar** — geometrik oʻlchamlariga koʻra juda ulkan yulduzlar. Umuman yulduzlar oʻzlarining geometrik oʻlchamlari bilan bir-birlaridan farq qiladi. Agar yulduzlar massalari jihatidan Quyosh massasining 0,1 dan 50 massasigacha boʻlsa, ulardan koʻpchiligining diametri bir necha yuz ming, hatto millionlab km ga yetadi (Quyoshning diametri 1 392 000 km). Quyoshga nisbatan oʻlchamlari bir necha marta katta yulduzlar (Kanopus, Arktur, Antares) gigant yulduzlar boʻlsa, juda kam uchraydigan baʼzi Oʻ.g. (Betelgeyze) Quyoshning oʻrnida boʻlganida, Mars hatto Yupiter sayyoralari orbitasi ham shunday yulduzlar ichida boʻlardi. Oʻ.g. yulduzlarning modda zichligi Yer atmosferasi zichligidan ham kam boʻlishi mumkin. Oʻrtacha yulduz — Quyoshning zichligi suv zichligidan 1,4-marta ortiq. Yulduzlarning ichida zichligi nihoyatda kattalari neytron yulduzlar hisoblanadi. Yulduzlar oʻzlarining uzoq umrlari davomida oʻz tralarini va oʻlchamlarini oʻzgartirmaydilar. Lekin, markazlaridagi hamma vodorod geliyga aylangach, tez kattalashib boradi. Yulduz sirtidagi temperatura kamayib, nurlanish energiyasi bir necha marta ortadi va, nihoyat, u qizil gigantga aylanadi. Bular markazidagi temperatura 100 mln. gradusgacha koʻtariladi va yulduz yadrosida geliyning uglerodga aylanish reaksiyasi sodir boʻladi. Qizil gigant, oʻzining rivojlanish davrida maʼlum vaqtni oʻtgach, juda kattalashib ketgan oʻz qobigʻini ajratib tashlaydi va planetar tumanlik hosil boʻlib, uning markazidagi yulduz tobora kichiklashib sekin sovib borayotgan ok mitti yulduzga aylanadi. Bu hodisalar Oʻ.g.ning yulduzlar evolyutsiyasi nazariyasini yaratishda muhim obʼyektlar boʻlishidan dalolat beradi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Adilsu** (eski. Adil *-Su* ; qorachoy-balqor Adil Suu) — Rossiyadagi daryo, Kabardin-Balqariyaning Elbrus tumani hududidan oqib oʻtadi. Baksan daryosi irmogʻi (Malka irmogʻi). Daryo uzunligi 12 km, suv havzasi maydoni 98,7 km².

Daryo Jankuat muzligidan boshlanadi. Oqim yoʻnalishi shimoli-gʻarbiy. Eng katta irmogʻi Shxelda daryosi boʻlib, xuddi shu nomdagi muzlikdan oqib oʻtadi. Oʻng qirgʻogʻidan 155 km uzoqlikda Baksan daryosiga quyiladi.

 2017-yilgi sel oqibatlari
Daryo havzasi — Jankuat, Bashqara, Qashqatosh, Shxelda kabi koʻplab muzliklarni oʻz ichiga oladi. Bundan tashqari, bir nechta mineral buloqlar va bir nechta nomsiz koʻllar ham bor .

Daryo yuqori qismidagi oʻng qirgʻogʻida joylashgan qaragʻay oʻrmonida sovetlar davridan beri Adil-Su dam olish maskani bor. Shuningdek, mahalliy togʻlarda halok boʻlganlar xotirasi uchun yodgorlik oʻrnatilgan. Daryo darasida Shxelda, Elbrus va Jan-Tugan alp lagerlari ham joylashgan .

„Adilsu" Qorachoy- balqarchadan „Adil suv" — „adil" — goʻzal, chiroyli; „suu" — suv; „chiroyli daryo" maʼnosini anglatadi. Yana bir maʼnosi — „Adila daryosi".

Adilsu daryosi sharqda Adilsu darasi (Koy-Augan-Aush va Gumachi dovonlari orqali tutashgan), gʻarbda esa Yusengi daryosi darasi bilan chegaradosh. Janubda Gruziya davlat chegarasi va Bosh Kavkaz tizmasi boʻylab oʻtadi.

Suvga doir reestr maʼlumotlari
------------------------------

Rossiya davlat suv reestriga koʻra, daryo Gʻarbiy Kaspiy havzasi okrugiga tegishli boʻlib, daryoning suv xoʻjaligi qismi Cherek daryosini inobatga olmagan holda Baksan daryosidir. Daryoning suv havzasi — Terek va Volga oʻrtasidagi Kaspiy dengizi havzasi daryolaridir.

Manbalar
--------

1. ↑  Reestr naimenovaniy geograficheskix obyektov na territoriyu Kabardino-Balkarskoy Respubliki po sostoyaniyu na 16.11.2015
2. 1 2 3 4  Направление течения
3. ↑  А. В. Твёрдый „А — Г",*. Топонимический словарь Кавказа*. Краснодарское книжное издательство, 2006.
**Tripolye madaniyati** - eneolit davriga oid arxeologik madaniyat. Kiyev yaqinidagi Tripolye qishlogʻi nomi bilan atalgan. Sharqiy Karpat yoni va Oʻrta Dnepr boʻylarida tarqalgan. Ruminiyada Kukuteni madaniyati deb yuritiladi. Tripolye madaniyati yodgorliklarini 19-asrning oxirida arxeolog V. V. Xvoyko ochgan. Arxeolog T.S. Passekning davrlashtirishi boʻyicha Tripolye madaniyati 3 ta bosqichga: ilk (mil. av. 4ming yillik), oʻrta (mil. av. 4ming yillik oxiri —3ming yillikning 1yarmi), sunggi (mil. av. 3ming yillikning 2yarmi)ga boʻlinadi. Tripolye madaniyati qishloqlari doyra yoki tuxumsimon shaklda joylashgan boʻlib, markazida qolgan ochiq joy mollar uchun qoʻton vazifasini oʻtagan. Turar joylar koʻndalang toʻsiqlar bilan alohida xonalarga ajratilgan. Xonalardan don yanchayotgan ayol haykalchasi, yorgʻuchoq, bugʻu shoxidan yasalgan motiga (ketmonsimon asbob), yirik xumlar, tandir va boshqa xoʻjalik anjomlari, naqsh solingan sopol idishlar, mis buyumlar (bolta, toʻrt qirrali bigiz, qarmoq, xanjar) topilgan. Tripolye madaniyati vakillari misni Bolqon ya.odan olib kelishgan. Tripolye madaniyati vakillari, asosan, chorvachilik, dehqonchilik, shuningdek, ovchilik va baliq ovlash bilan shugullangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Nataliya Alyakinaning asl ismi Mroshek boʻlob, u 1955-yilda Krasnodarda tugʻilgan. U 1995 yili 17-iyun kuni 40 yoshida, Budyonnovskda vafot etgan.Uning fuqoroligi Rossiya fuqoroligi boʻlib, u bosma jurnalistikada ishlagan. Uning turmush oʻrtogʻi Gisbert Mroshek. Uni koʻpincha Natalya sifatida tarjima qiladi, birinchi Chechen urushi paytida halok boʻlgan.Rossiyaning Budyonnovsk shahrida nemis radiosi Rufa Rundfunk-Agenturdienste va *Focus* jurnalida ishlagan rossiyalik jurnalist hisoblangan. Manbalar..

Shaxsiy maʼlumotlar
-------------------

Natalya Alyakina-Mroshek oʻldirilganda 40 yoshda edi. U Gisbert Mroshek bilan turmush qurgan, baʼzida Gizbert deb yoziladi, u ham Rufa uchun ishlaydigan jurnalist edi.

Oʻlimi
------

1995-yil 17-iyunda Nataliya Alyakina-Mrozshk va avtomashina haydovchisi ommaviy garovga olingan vaziyatni yoritish uchun yoʻlda armiya nazorat punktidan oʻtayotganda rus askari tomonidan otib tashlangan. Mashinada uning turmush oʻrtogʻi Gisbert Mroshek ham boʻlgan, biroq u jarohat olmagan. Alyakina-Mroshek bir necha daqiqadan soʻng boʻynidan olgan oʻq jarohatidan vafot etdi.

Tekshiruv jarayoni
------------------

Voqea sodir boʻlgandan soʻng darhol rossiyalik sudya qasddan odam oʻldirish boʻyicha tergov oʻtkazishni buyurdi Keyinroq rus askari quroldan foydalanishda ehtiyotsizlik qilganlikda aybdor deb topildi, biroq sudya uning jazosini Checheniston urushi qatnashchisi sifatida bekor qildi.

Yana qarang
-----------

* Rossiyada oʻldirilgan jurnalistlar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Journalist's Husband Slams Official 'Probe' | News".  Themoscowtimes.com (6-iyul 1995-yil). Qaraldi: 23-aprel 2015-yil.
2. ↑  „Attacks on the Press in 1995".  Cpj.org. 24-yanvar 2002-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-mart 2015-yil.
3. ↑  „Journalists in Russia, Alyakina".  Journalists-in-russia.org. Qaraldi: 18-oktabr 2014-yil.
4. ↑  „Soldier who shot Russian journalist given suspended sentence".  Ifex.org. Qaraldi: 23-aprel 2015-yil.
5. ↑  „Russian Troops Shoot Journalist Dead | News".  Themoscowtimes.com (20-iyun 1995-yil). Qaraldi: 23-aprel 2015-yil.
6. ↑  „Attacks on the Press in 1995".  Cpj.org. 24-yanvar 2002-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-mart 2015-yil.

"Attacks on the Press in 1995" Wayback Machine saytida arxivlandi (24-yanvar 2002-yil)..
7. ↑  „Investigation Ordered into Journalist's Death in Budyonnovsk".  Apnewsarchive.com (19-iyun 1995-yil). Qaraldi: 23-aprel 2015-yil.
8. ↑  „Journalist's Husband Slams Official 'Probe' | News".  Themoscowtimes.com (6-iyul 1995-yil). Qaraldi: 23-aprel 2015-yil.

"Journalist's Husband Slams Official 'Probe' | News".
9. ↑  „Soldier who shot Russian journalist given suspended sentence".  Ifex.org. Qaraldi: 23-aprel 2015-yil.

"Soldier who shot Russian journalist given suspended sentence".
**Zafar ustunlari** (shuningdek, "Pilonlar **ustidagi chang** ") — Sankt-Peterburgdagi ustunlar, Stalinist neoklassitsizm uslubidagi meʼmoriy yodgorlik, Yashil shon-sharaf belbogʻiga kiritilgan . Ular Kommuna koʻchasining shimoliy qismida, Patriot koʻchasi bilan kesishgan joyda, yoʻlning har ikki tomonida, qatnov qismiga yaqin joyda joylashgan.

  

Qurilish paytida ustunlar shaharning chegarasini (va Poroxovye tarixiy tumani) belgilab qoʻygan va ular hali ham uning yonida joylashgan.

Tavsif
------

Ustunlar pushti granitdan yasalgan va balandligi 11  va kengligi taxminan 1,5 metrga teng. Ustunlarning yuqori qismi Lenin va Stalinning barelyeflari bilan bezatilgan va ular gulchambarlarda besh qirrali yulduzlar bilan bezatilgan.

Bular Sankt-Peterburgdagi Stalinning bugungi kungacha saqlanib qolgan toʻrtta suratidan ikkitasi (uchinchisi yer ostida, "Ploschad Vosstaniya "metro bekati foyesida, toʻrtinchisi — Krasnodon qahramonlari haykalidagi bayroqda. Yekateringof ), lekin faqat ustunlarda Stalin portretlari markaziy oʻrinni egallaydi .

Janub va shimoliy tomondan bir xilda qaralganda, chap tomonda Lenin, oʻng tomonda Stalinning barelyefi bor va ular bir-biriga qarashadi. Yoʻlning qarama-qarshi tomonlarida ustunlarga yodgorlik plitalari oʻrnatilgan boʻlib, ular bir rangli barelyef va yulduzlar bilan bezatilgan.

 Memorial plaket

Tarixi
------

1960-yillarning boshlarida Stalinning barelyeflari qalay ovallar bilan qoplangan. 1990-yillarda yulduzlar ham gʻoyib boʻldi , lekin 2005-yildagi Gʻalabaning 60-yilligiga kelib, ustunlar tiklandi, Stalin barelyeflaridan zanglagan qalay tasvirlar olib tashlandi, yulduzlar qaytarildi va ustunlar oʻzining tarixiy qiyofasiga ega boʻldi. koʻrinish  .

1. ↑  „«Зелёный пояс Славы»: Триумфальные пилоны в честь защитников Ленинграда в годы ВОВ". 13-avgust 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-avgust 2014-yil.
2. ↑  Foto pilonov iyulya 1952 goda
3. 1 2  Piloni na Poroxovix (citywalls.ru)
4. ↑  „Brodyachaya Kamera" — albom № 238
(1) Meʼda (2) Oʻt pufagi (6) Meʼda osti bezi 
**Oʻt (safro) pufagi** — odam va koʻpchilik umurtqali hayvonlarda oʻt (safro) yigʻiladigan kovak aʼzo. Odamlarda Oʻt pufagining uz. 10—14 sm, eni 3,5—4 sm, sigʻimi 30— 70 sm3, nok shaklida. Oʻt pufagining kengaygan qismi — tubi, oʻrta qismi — tanasi va toraygan boʻyin qismi tafovut qilinadi. Jigarning ostki qismi yuzasida joylashgan. Oʻt pufagining tubi jigarning oʻng boʻlagi ostidan bir oz chiqib turadi. Uning boʻyin qismi ingichkalashib borib, Oʻt pufagi nayiga aylanadi. Bu nay jigar darvozasida hosil boʻlgan jigar oʻt yoʻli bilan birlashib, umumiy oʻt yoʻlini hosil qiladi. Oʻt yoʻlining oʻn ikki barmoq ichakka oʻtish yerida silliq muskulli qisqich bor, u oʻt va meʼda osti bezi shirasining ichakka tushishini tartibga solib turadi. Oʻt pufagining faqat pastki qismi qorin parda bilan oʻralgan boʻlib, qolgan qismi jigarga biriktiruvchi toʻqima yordamida yopishib turadi. Oʻt pufagi devori seroz parda, juda koʻp burmalar hosil qiladigan shilliq parda va muskul qavatidan iborat. Oʻt pufagining yalligʻlanishi xoletsistit deb ataladi.

Yana q.
-------

* Safro
* Endokrin bezlar


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |