recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Chxolima monumenti** (kor. 천리마동상?, 千里馬銅像?  Chxolima tonsan) ― KXDR poytaxti Pxenyan Mansu tepaligidagi yodgorlik. Yodgorlik Chxolimning harakatini anglatadi. „Chxolima" nomi afsonaga koʻra, kuniga ming li ni yengishga qodir afsonaviy qanotli otga ishora qiladi.

1961-yil 15-aprelda Pxenyanda ochilgan. Yodgorlik Chxolimning qanotli otini va uning ustida oʻtirgan ishchi va dehqon ayolini tasvirlaydi. Yodgorlik shaharning asosiy diqqatga sazovor joylaridan biriga aylandi. Haykalning umumiy balandligi 46 m, balandligi 14 m va uzunligi 16 m.qanotli otda oʻtirgan ikki raqam, ishchi va dehqon ayol, mos ravishda 7 va 6,5 metr balandlikka ega. Koʻtarilgan qoʻlida ishchi Koreya mehnat partiyasi Markaziy qoʻmitasining partiyaviy hujjatini ushlab turadi va uning orqasida oʻtirgan dehqon ayol qoʻlida pishgan guruchni ushlab turadi.

Kim Ir Sennimg 49-yilligi uchun ochiq. Mansude sanʼat studiyasi va koreys rassomlari Federatsiyasi rassomlari tomonidan ishlab chiqarilgan. Kim Ir Senning „xalq sanʼatini yanada rivojlantiraylik" nutqi yodgorlik qurilishiga turtki boʻldi. Chollim haykali KXDR Xalq mukofotiga sazovor boʻldi.

  

*

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* Meuser, Filipp, ed. (2011). Architekturführer Pjöngjang (nemis tilida). Berlin: DOM nashriyoti. ISBN 978-3-86922-126-7.(olm.) )

Havolalar
---------

* Chollima yodgorligi
**Tavkveri** — oʻrtapishar qadimgi gruzin vinobop uzum navi. Oʻzbekiston, Ozarbayjon, Tojikiston, Turkmanistonda ekiladi. Tupi kuchli oʻsadi. Barglari yirik, choʻziq, besh boʻlmali. Guli funksional urgʻochi. Uzum boshi oʻrtacha, konussimon, oʻrtacha tigʻiz. Gʻujumi yumaloq, toʻq binafsharang, gʻubor bilan qoplangan. Poʻsti kalin. Eti sersuv, xushtaʼm. Kurtagi boʻrtgandan keyin faol harorat yigʻindisi 3000° boʻlganda 140 kunda pishadi. Novdalari yaxshi yetiladi. Hosildorligi 100—140 s/ga. Mildyu kasalligi bilan kuchli, oidium bilan oʻrtacha kasallanadi. Yengil vino, yuqori sifatli uzum sharbati tayyorlanadi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Soʻgʻd naʼmatagi** - buta, Naʼmatak urugʻidan va Raʼnodoshlar oilasidan.

Botanik tavsifi
---------------

Mevasi shirali, shakli va rangi har xil, gul oʻrnidagi soxta meva ichida tukli, bir urugʻli yongʻoqchalar joylashgan. Naʼmatak turlari bir-biridan mevasining shakli, katta-kichikligi, rangi, novda poʻstlogʻining rangi hamda novdadagi tikanlarning oz-koʻpligi va joylanishiga qarab farqlanadi. Naʼmatak oʻrmonlarda ariq yoqalarida, butalar orasida, togʻ yon bagʻirlarida oʻsadi. Guli chiroyli turlari bogʻlarda, xiyobonlarda va koʻchalarda oʻstiriladi.

1-1,2 m balandlikdagi buta. Koʻp yillik koʻchishlari jigarrang, bir-ikki yillik - koʻk rangli gullash bilan qizil-jigarrang tusli. Tikanlar uzunligi 1 sm gacha tekis yoki biroz kavisli, konussimon, tagida bir oz tekislangan, och kulrang, katta barglardan qisqaroq. Kichik igna shaklidagi tekis yoki biroz kavisli tikanlar aralashmasi bilan bir ikki yillik koʻchillari ignalari bilan oʻsadi.

Barglari patsimon, uchta, kamdan-kam hollarda ikki juft barg va bitta apikal bargdan iborat boʻlib, kattaligi yuqori yon bargga teng. Bargchalar keng qiyshaygan, uzunligi 0,8–1,9 (2,2) sm, eni 0,6–1,3 (1,7) sm, pastda siyrak tukli, tepasida yaltiroq, cheti boʻylab siyrak tukli, tishsimon koʻrinishida, kamdan-kam ikki marta tishli tishsimon nurli bezlari bilan, pastki va kichik tishlari mavjud, yuqorida bezlarsiz. Bargning oʻqi siyrak uzun tuklar va tarqoq qisqa turuvchi bezlar bilan qoplangan. Barg yonglari tor, tepasida yalangʻoch holda, pastda tomirlari boʻylab uzun tuklar bilan qoplangan, chetida bezli.

Gullar yakkali, kamdan-kam hollarda ikkitali. Gultoji terri qizil-pushtli, diametri 7,5 sm gacha. Gul oyoqlari yalangʻoch, uzunligi 2 sm gacha. Gipantiya choʻzinchoq-tuxumsimon, tuksiz. Qadaq barglari butun, uzunligi 1,7-1,9 sm, tashqi tomondan kamdan-kam bezli, siyrak uzun tuklardan, ichi zich, qisqa tukli, gullashdan keyin yuqoriga yoʻnalishni boshlaydi, hech qachon tushmaydi. Yetuk mevalar toʻq sariq-qizil rangga ega. Bir shoxsimonga ega, choʻzilgan-oval, tishsimoni tishli, chetida bezli, tepasida tuksiz, pastda bir bezli yoki bezsiz siyrak uzun tuklar bilan qoplangan, tagida barg stipulasiga oʻxshash ikkita tor tishliga ega.

May oyining ikkinchi yarmida - iyun oyining birinchi yarmida gullaydi. Avgust oxirida - sentabrda meva beradi.

Tarqalishi va ekologiya
-----------------------

Pomir-Oloyning endemiki. Tabiatda turning tarqalishi Gʻarbiy Pomirni qamrab oladi va, ehtimol, Afgʻoniston hududiga kirishi ham mumkin.

Yashash joyi, ehtimol, inson tufayli saqlanib qolgan: u bogʻlarda va dengiz sathidan 1600-2300 m balandlikdagi aholi punktlari yaqinida joylashgan.

Manbalar
--------


1. ↑  Tkachenko, Vasiliy*. Среднеазиатские шиповники, интродуцированные в Ботаническом саду АН Киргизской ССР*, 1986.
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Betty Hutton** (**Elizabeth Jun Tornburg**, talaffuzi:"Elizabet Jun Tornburg", 1921-yil 26-fevral — 2007-yil 11-mart) amerikalik sahna, kino va televideniye aktrisasi, komediyachi, raqqosa va qoʻshiqchi edi.

Erta hayot va taʼlim
--------------------

Hutton 1921-yil 26-fevralda Michigan shtatining Battle Creek shahrida Elizabeth June Tornburgda tug‘ilgan. U juda yosh boʻlganida, otasi boshqa ayol uchun oilani tashlab ketdi. Ular 1937-yilda oʻz joniga qasd qilgani haqida telegramma olishmaguncha otasi haqida boshqa eshitmadilar. Betty va uning katta singlisi Marion Hutton ichuvchi onasi tomonidan tarbiyalangan. Marion keyinchalik aktrisa Sissy Jones sifatida tanilgan.

### Karyerasi

Bir necha yil oʻtgach, Hutton orkestr rahbari Vinsent Lopes tomonidan skaut qilindi. U Huttonga koʻngilochar biznesga kirishiga imkon berdi.

Hutton Warner Bros.ning Queens of the Air (1938), Three Kings and a Queen (1939), *Public Jitterbug No. 1* (1939) va One for the Book (1940) filmlaridagi bir nechta musiqiy rollarda paydo boʻldi.

Hutton 124 ta spektakldan iborat boʻlgan Brodvey shousida *"Two for the Show"* (1940)da rol ijro etgan.

Shouga Buddy DeSylva prodyuserlik qilgan. Rolni Hutton *Panama Hattieda* (1940—1942) ijro etgan. Bu 501 ta spektakl uchun ishlaydigan katta hit boʻlgan. Unda Ethel Merman rol oʻynagan. Yillar davomida Merman hasaddan Huttonning musiqiy raqamlarini shoudan qisqartirishni talab qilganiga qaramay, ehtiyotkor prodyuser Buddy DeSylvaning uchta qoʻshigʻidan atigi bittasini, „They Ainʼt Done Done by Our Nell" qoʻshigʻini qisqartirishni tanlaganini koʻrsatadi.

Radio chiqishlari
-----------------

| Yil | Dastur | Epizod/manba |
| --- | --- | --- |
| April 12, 1942 | *Command Performance* | Gen Tierney bilan — Hollywoodning birinchi namoyishi |
| June 2, 1942 | *Command Performance* | Mickey Rooney bilan |
| February 6, 1943 | *Command Performance* | Rita Hayworth bilan |
| October 2, 1943 | *Command Performance* | Don Ameche bilan |
| November 13, 1943 | *Command Performance* | Bob Hope bilan |
| May 29, 1948 | *Command Performance* | Bob Hope bilan — oltinchi-yilligi uchun maxsus |
| February 6, 1950 | *Lux Radio Theatre* | "Red, Hot And Blue" |
| 1952 | *Stars in the Air* | "Suddenly, Itʼs Spring" |
| April 27, 1953 | *Lux Radio Theatre* | "Somebody Loves Me" |

Manbalar
--------



1. ↑  Information about the date of Huttonʼs death has conflicts.
2. ↑  „Two For The Show – Broadway Musical – Original | IBDB".
3. ↑  „Panama Hattie – Broadway Musical – Original | IBDB".
4. ↑  „Better Radio Programs for the Week". The Decatur Daily Review (17-fevral 1952-yil), s. 40. Qaraldi: 1-iyun 2015-yil. Andoza:Open access
**Muxallis** (Serophularia integrifolia) — sigirquyruqdoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻt. Poyasi bir nechta. Har bir poya roʻvaksimon toʻpgul bilan tugaydi. Bargi oddiy, choʻziq yoki tuxumsimon, cheti qirqilgan. Guli ikki jinsli, qizgʻishyashil, kosachasi 5 boʻlakli. Iyun— avgustda gullab, meva beradi. Oʻrta Osiyoning togʻli rayonlarida 8 turi uchraydi. Oʻzbekistonning hamma togʻli rayonlarida chagʻirtoshli qoyalarda oʻsadi. Ayrim turlari gulshiraga boy. Manzarali turlari ham bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muvozanat** — 1) mexanikada — bironbir aniq mexanik tizimga (jismga) taʼsir koʻrsatayotgan barcha kuchlar oʻzaro tenglashgan holat. Jism barqaror, nobarqaror va befarq M.da boʻlishi mumkin. Jism M. holatidan biroz ogʻganidan soʻng yana eski holatiga qaytsa, bunday holat barqaror M. holati deb ataladi (rayem, a). Agar jism M. holatidan bir oz ogʻganidan keyin bu holatdan borgan sari uzoklasha boshlasa, bunday holat nobarqaror M. holati boʻladi (rasm, 6). Jism M. xrlatidan biroz ogʻganidan keyin yangi holatida qolsa, bunday holatga befarq M. holati deyiladi (mas, gorizontal sirtdagi shar) (rasm, v); 2) termodinamik M. — bironbir tizimning barcha qismlarida temperatura, bosim va boshqa makroskopik parametrlar bir xil boʻladigan holat. Har qanday izolyasi-yalangan tizim vaqt oʻtishi bilan shunday M. holatiga erishadi; 3) Kimyoviy muvozanat — kimyoviy reaksiya borayotgan tizimning faqat qaytar reaksiyalar yuz beradigan holati. Bunday M. holatidagi tizimning holati parametrlari vaqtga bogʻliq boʻlmaydi, tarkibi barqaror boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Andoza:Шахматный дебют
**Qirolichaning gambiti qabul qilindi** - bu harakatlar bilan boshlanadigan shaxmat ochilishi:</br> **1.d2-d4 d7-d5** </br> **2. c2-c4 d5:c4** .

  

Qirolicha Gambitining eng mashhur va tegishli tizimlaridan biri. Göttingen qo'lyozmasida va Damiano kitobida, R. Lopez, A. Salvio va F. Stamma tahlillarida eslatib o'tilgan. U Labourdonnet - McDonnell (1834), Steinitz - Zukertort (1872) o'yinlarida ishlatilgan, bu erda Shtaynits qora tanlilar uchun maqbul o'yin uslubini ko'rsatdi. Ochilishda Oq shoh tomonidagi tashabbusni rivojlantirish bilan mustahkam piyon markazini yaratishni maqsad qilgan. Qora Uaytning markaziga qisman ta'sir o'tkazish niyatida, bu esa bir qator o'zgarishlarda o'tkir taktik asoratlarni keltirib chiqaradi.

Zamonaviy musobaqalarda grossmeyster janglar bo'lib, ularda raqiblar C4 L4 Horund atrofida nazariy nizolarni olib boradilar. Shu bilan birga, markazda doimiy piyoda kuchlanish bilan qora rang bilan himoya qilish qiyin.

Variantlar
----------

### Asosiy tizim: 3. Ng1-f3 Ng8-f6

* **4. Qd1-a4+** - Manngeym variatsiyasi.
* **4. Nb1-c3 a7-a6 5. e2-e4** - Bogolyubov variatsiyasi.
* **4. e2-e3** - eng keng tarqalgan davomi.
	+ **4. …g7-g6** - Smyslov variatsiyasi.
	+ **4. …Bc8-g4** - Yanovskiy - Larsen variatsiyasi.
	+ **4. …Bc8-e6** - Flohr variatsiyasi.
	+ **4. …e7-e6**
		- **5. Bf1:c4 c7-c5** klassik chiziq.

### Erta harakatlanuvchi tizimlar e2-e4

* **3. e2-e4 f7-f5** - Schwarz variatsiyasi.
* **3. e2-e4 c7-c5 4. d4-d5 Ng8-f6 5. Nb1-c3 b7-b5** - Linares variatsiyasi.

### Boshqa tizimlar

* **3. Ng1-f3 b7-b5** - Erikson variatsiyasi.
* **3. a7-a6** - qarang. Alekhine tizimi .

Adabiyot
--------

* Raetskiy A. Qirolichaning gambiti qabul qilindi. Rossiya shaxmat uyi, M. 2009 yil.
* Шахматы: энциклопедический словарь / ch. ed. A. E. Karpov . - M .: Sovet Entsiklopediyasi, 1990. - BILAN. 424. - 621 Bilan. - 100 000 nusxa. — ISBN 5-85270-005-3 .
Fizika laboratoriyasida impuls generatorlari
**Impuls generatori**-bu to'g'ri burchakli impulslarini yaratishda ishlatilinadigan elektron sxema *yoki* elektron sinov uskunasining bir qismi. Impuls generatorlari asosan raqamli sxemalar bilan ishlash uchun ishlatiladi; tegishli funktsiya generatorlari asosan analog sxemalar uchun ishlatiladi.

Dastgohli impuls generatorlari
------------------------------

t1 vaqtdagi To'g'ri burchakli impulslar
Oddiy dastgohli impuls generatorlari odatda impulslarning takrorlanish tezligini ( chastotasi ), impuls kengligini, ichki yoki tashqi tetikga nisbatan kechikishini va impulslarning yuqori va past kuchlanish darajalarini boshqarishga imkon beradi. Murakkab impuls generatorlari impulslarning ko'tarilish va tushish vaqtini boshqarishga imkon beradi. Impuls generatorlari chiqish impulslari ma`lum bir minutdan to 1 pikosekundgacha bo'lgan kengligida (davomiyligida) ishlab chiqarish uchun mavjud.

Impuls generatorlari odatda kuchlanish manbalari bo'lib, haqiqiy oqim impuls generatorlari faqat bir nechta etkazib beruvchilarda mavjud.

Impuls generatorlari chiqish pulslarini hosil qilish uchun raqamli usuldan, analog usuldandan yoki ikkala usulning kombinatsiyasidan foydalanishi mumkin. Misol uchun, impulsning takrorlanish chastotasi va davomiyligi raqamli nazorat qilinishi mumkin, ammo impuls amplitudasi va ko'tarilish va pasayish vaqtlari impuls generatorining chiqish bosqichidagi analog sxemalar bilan aniqlanishi mumkin. To'g'ri sozlash bilan impuls generatorlari ish aylanishi 50% bo`lganda ham to'g'ri burchakli to'lqin ishlab chiqishi mumkin. Impuls generatorlari odatda bitta kanalli bo'lib, bitta chastota, kechikish, kenglik va chiqishni ta'minlaydi.

Ilovalar
--------

Impulslar sinovdan o'tayotgan qurilmaga kiritilishi va soat signali sifatida ishlatilishi yoki qurilmaning to'g'ri ishlashini tasdiqlovchi yoki qurilmadagi nosozlikni aniqlaydigan qurilma orqali o'tayotganda tahlil qilinishi mumkin. Impuls generatorlari kalitlar, lazerlar va optik komponentlar, modulyatorlar, kuchaytirgichlar va qarshilik bosimi kabi qurilmalarni boshqarish uchun ham ishlatiladi. Impuls generatorning chiqish signali, signal generatorining modulyatsiya signali sifatida ham foydalanish mumkin. 

Ushbu maqola Mirzo Ulug'bek nomidagi O'zbekiston Milliy universiteti Fizika fakulteti talabasi Muxamedova Risolat tomonidan Wikita'lim loyihasi doirasida ingliz tilidan tarjima qilindi.

Foydalanilgan Adabiyotlar
-------------------------
**Di**, Beydi — Xitoydan shimolda, Sharqiy Xitoy dengizidan Turkistonga qadar yoyilgan hududlarda yashagan turkiy qavmlarning qad. ajdodlarini xitoycha nomlanishi (mil. av. 20-asr — miloddan avvalgi 4-asr). Qad. davrda D.lar jun libos kiyib, boshlariga qush patlari taqishgan, yertoʻla va gʻorlarda yashashgan. D.larga mansub olti yirik kabila itlarni muqaddas deb bilgan. Jan.da yashovchi D.lar chorvachilik bilan bir qatorda dehqonchilik bilan ham shugʻullanganlar. Miloddan avvalgi taxminan 2-ming yillik oxirlarida ishlab chiqarish taraqqiy etib, temirdan qurol-aslahalar yasay boshlashgan, shu davrda qabilalar ittifoqi shakllanib, ular asosida dastlabki xonliklar vujudga kelgan. D.lar endilikda qishda kulba uylarda, yezda esa chodir va oʻtovlarda yashashgan, shomonlikka eʼtiqod qilishgan. Shomon dini aqidalariga koʻra, dunyo tomonlari (sharq, janub, gʻarb, shimol) ni koʻk (baland, ulugʻ) qizil, oq, qora ranglar bilan anglatishgan. Shuning uchun miloddan avvalgi 9-asrdan boshlab xitoy manbalari D.larni 2 etnik guruhga — chidi — "Kizil D.lar" va baydi — "Oq D.lar"ga ajratgan, ular ham oʻz navbatida bir qancha qabilalarga boʻlinganlar. Bu D.lar koʻpincha junlar (jundi) bilan birgalikda Xitoyga chopqunlar qilib turishgan. Jan.-sharqiy D.larning garchi oʻz xonliklari boʻlsada, ular baʼzi xitoy podsholiklarining asosiy aholisini tashkil etgan. Taykong xonligi davri (miloddan avvalgi 2188— 2160) da tanazzulga uchragan deh-qonchilik D.lar yordamida qayta rivojlangan. Tadqiqotchilarning fikricha, qad. xitoyliklar She (miloddan avvalgi 2140— 1711), Shong (miloddan avvalgi 1711 — 1066) xonliklari davrida ot minish mahoratini D.lardan oʻrganishgan. Chunchyu (miloddan avvalgi 770-476), Jangoʻ (miloddan avvalgi 476-221) davriga oid manbalarda eng dastlabki jang aravalari va otliq qoʻshinni saf boʻlib jang qilish tizimini D.lar boshqa xalqlardan avval qullaganliklari haqida maʼlumotlar bor. Ammo shu bilan birga jan.-sharqiy D.lar xitoyliklar bilan assimilyasiyalashib, ularning madaniyatini qabul qilib, asta-sekin til va urf-odatlarini oʻzgarti-ra boshlashgan. Miloddan avvalgi 607-yil D.larning surman qabilasi boshchiligidagi xonligi kulashi bilan Sharqiy — "Baland (ulugʻ) D.lar" tarixi tugaydi. "Qizil D.lar"ning Lu (Luzi) xonligini tashkil etgan qismi Jin xonligi tomonidan qirib tashlanadi, ikkinchi qis-mi esa shim.ga koʻchib ketgan. Miloddan avvalgi 450-yil Jin xonligi Dlarning Choʻvyuv xonligini ham tugatgan. Mil. 4-asrda D. ata-masi xun, xu atamasi bilan almashadi. Tarixiy manbalarda Dlarning ayrim kabilalari — dingling , tele, dili, govchi (qongqil) larning nomi uchraydi.

Abduxoliq Aytboyev.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Blisterdagi tabletkalar
**Blisterli qadoq** (sinonimi — pufakchali qadoq) — kosmetika, uyali telefon aksessuarlari, dori -darmonlar kabi kichik va yengil mahsulotlar uchun ishlatiladigan plastik qadoqlash turi.

Bu qadoqlangan buyumning oʻlchami va shakliga mos ravishda qoliplangan shaffof plastik plyonka va qattiq bosmali substratdan iborat (plastmassa shaffof boʻlmasligi mumkin, lekin substrat metall folgadan tayyorlangan boʻladi — masalan, tabletka va kapsulalar shaklidagi dori-darmonlarni vakuumli qadoqlash uchun tayyorlangan quti.).

Blister — bu odatda termoplastik polimerdan (plastmassa) tayyorlangan kichik choʻntakchali teshiklarga, shaklga ega.

Shaffof blister fotosensitiv mahsulotlarni ultrabinafsha nurlaridan himoya qiladi.

Ishlatilishi
------------

Blisterli paketlar oʻyinchoqlar, jihozlar, dori-darmonlar va boshqalar kabi mahsulotlarni qadoqlash uchun ishlatiladi. Blisterli qadoqlash mashinalari plastmassali rulondan issiqlik va bosimdan foydalangan holda mahsus qolip orqali choʻntakcha yoki chuqurcha hosil qiladi. Soʻnggi yillarda, Blisterni ishlab chiqarish jarayonida shakllar-chuqurlik/burchakka ruxsat berish, har bir boʻshliq uchun ishlatiladigan material miqdorini minimallashtirdi — bu texnologiyani yanada rivojlanishiga yordam berdi. Plastmassa asosidagi blisterning asosiy afzalliklari bu alyuminiyga nisbatan ixchamroq oʻlchamliligi va shaffofliligidir.

Dori dozasi birliklari
----------------------

Blister paketlar odatda dori dozalari birliklari uchun ishlatiladi. Yaroqlik muddati talablarini qondirish uchun ular dorini himoya qilishlari mumkin. AQShda blister paketlar asosan shifokorlar tomonidan dori-darmonlarni qadoqlash yoki dorixonada retseptsiz sotiladigan mahsulotlar uchun ishlatiladi. Dunyoning boshqa qismlarida blister qadoqlar asosiy qadoqlash turi hisoblanadi, chunki dorixonalarda qayta qadoqlash mumkin emas.Sovuq shakldagi folgali qadoq (yoki sovuq shakldagi folga) 3 qatlamli laminatdan tayyorlanadi: PVX/alyuminiy/poliamid. PVXdan tayyorlangan qismi qadoq ichida mahsulot saqlanadigan ichki tomonda joylashgan bo`ladi.

Sovuq shakldagi folgali qadoq

Isteʼmol tovarlari
------------------

Blister paketlarning boshqa turlari oʻyinchoqlar, buyumlar va elektr jihozlari kabi mahsulotlar uchun maxsus tayyorlangan karton karta va plastmassa oʻrtasida joylashgan kartochkalardan iborat. Isteʼmolchi mahsulotni shaffof plastik orqali koʻzdan kechirishi mumkin. Plastmassa qobigʻi qolip atrofida vakuum bilan hosil boʻladi, shuning uchun u buyumni mahkam tutib turadi. Karta ichidagi buyumga qarab qadoq rangli va dizaynlashtirilgan boʻladi.

Supermarketdagi qadoqlangan oʻyinchoqlar

Manbalar
--------

1. ↑  Soroka, W*. Illustrated Glossary of Packaging Terminology*, Second, Institute of Packaging Professionals.
2. ↑  forcinio*. orotecting solid-dose shelf*. [*sayt ishlamaydi*]

Adabiyotlar
-----------

* Yam, KL, *Qadoqlash texnologiyasi entsiklopediyasi*, John Wiley & Sons, 2009, ISBN 978-0-470-08704-6
* Lokhart, H. va Peyn, FA, *farmatsevtika va sogʻliqni saqlash mahsulotlarini qadoqlash*, 2006, Blackie, ISBN 0-7514-0167-6
**Pulsarlar** [ing. pulsars, Pulsating Sources of Radioemission (radionurlanishlarning pulyelanuvchi manbalari) soʻzlarining qisqartmasidan] — davriy radionurlanishlar tarqatib turuvchi kosmik obʼyektlar. P. nurlanishi 10 sm dan 10 m gacha kuzatiladi, uning maksimumi metrli radiodiapazonga toʻgʻri keladi. Birinchi P. 1967-yilda ingliz radioastronomlari tomonidan kashf etilgan. Hozirgi kungacha 100 dan ortiq P. topilgan. Bu P.ning pulsa-siyalanish davri 0,033 dan 3,75 sekundgacha boʻlgan oraliqda sodir boʻladi. P. davri asta-sekin ortadi. Davrning ikki marta ortishi uchun ketadigan vaqt million va bir necha oʻn million yil-ga, yaʼni P. yoshiga barobar vaqtga teng boʻladi. Masalan, Qisqichbaqasimon tumanlik ichidagi P.ning davri 2400-yilda, "Yelkanlar" yulduz turkumida chaknagan oʻta yangi yulduz markazidagi P.niki 24 ming yilda ikki martagacha uzoklashadi. Bu P. eng yosh hisoblanadi va davri eng qisqa, chunki ular atrofida gaz qobigʻi kuzatiladi. Uzun davrli P. keksa sanaladi, ular atrofidagi gaz qobigʻi fazoga sochilib ketgan. Yosh P.da davrni sakrab kamayishi kuzatiladi.

P. nurlanishining alohida impuls lar tarzida kuzatilishi tez aylanayotgan va projektor singari yoʻnaltirilgan nurlanish sochayotgan yulduzlar boʻlsa kerak, degan xulosaga olib keladi. Ketmaket impulyelar oraligʻi yulduzning aylanish davriga teng. Kichik davr bilan aylanuvchi yulduzning oʻzi ham juda kichik (radiusi bir necha km) boʻlishi kerak. Bunday yulduz oʻta yangi yulduzning chaqnashi natijasida hosil boʻlgan neytron yulduz boʻlishi mumkin. P. orasida rentgen nurlanishi pulsatsiyalanuvchilari ham bor. Bunday P. rentgen P. deb ataladi va ular zich qoʻshaloq yulduz tizimiga kiruvchi neytron yudduzga qoʻshni yudduzdan oqib tushayotgan modda energiyasi hisobiga rentgen nurlanish sochadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pulyeze pitsasi** (italyancha: *Pizza pugliese*) — pomidor, piyoz va motsarella bilan tayyorlanadigan italyan pitsasi. Italyanchada Puliya (Puglia) deb ataladigan Apuliya mintaqasi nomi bilan atalgan. Uni bareze pitsasi bilan adashtirib yubormaslik kerak, mahalliy bareze pitsasisini tayyorlashda xamir odatda Neapolitan pitsasidan koʻra yupqaroq va qarsildoqroq boʻladi. Pulyeze pitsasi tarkibida goʻsht boʻlmaganligi va faqat pishloq solinganligi sababli, u vegetarianlar orasida mashhur.

 Achchiq qalampir va margarita

Variantlar
----------

Xilma-xil pishloqlar va boshqa ingredientlar qoʻshiladigan pulyeze turlari mavjud. Baʼzi turlarida ingredientlar sifatida oregano, zaytun va kavardan foydalanish mumkin, baʼzilari esa pitsa sousini ishlatmasliklari, motsarellaning yarmini esa toʻgʻralgan yoki qirgʻichdan chiqarilgan provolone pishlogʻi bilan almashtirishlari mumkin. Shuningdek, pekorino pishlogʻi ishlatiladigan retseptlar ham mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  The World of Wine and Food: A Guide to Varieties, Tastes, History, and Pairings. Don Philpott. Rowman & Littlefield, 2016. — 484 p. — P.379.  — ISBN 1442268042, 9781442268043
2. ↑   Wonders of Physics, The (4th Edition). Andrey Varlamov, Lev G Aslamazov. World Scientific, 2018. – 396 p. – P.158 Архивная копия от 17 января 2021 на Wayback Machine ISBN 9813273186, 9789813273184
3. ↑  *La Tavola Italiana*. Akadine Press, 2000 — 256 bet. ISBN 1888173394.
4. ↑  *Jacobson, Max*. „Half-Moon Designs, Pizzas That Shine: Mezzaluna". *Los Angeles Times* (23-avgust 1990-yil). Qaraldi: 8-sentabr 2014-yil.
**Potudan** — Rossiyaning Belgorod va Voronej viloyatlaridagi daryo boʻlib, Don daryosining oʻng irmogʻida joylashgan. U Starooskolskiy, Repyovskiy va Ostrogojskiy tumanlari hududidan oqib oʻtadi. Ilgari u Potudan qishlog‘i yaqinidagi ko‘ldan boshlangan.
Daryo uzunligi 100 km, drenaj havzasining maydoni 2180 km².
Kamenka daryosining quyilishidan oldingi daryoning yuqori qismi *Borovaya Potudan* deb ataladi. Oqimning umumiy yoʻnalishi gʻarbdan sharqqa tomon harakatda boʻladi. Potudan havzasida 8 ta daryo va 21 ta oqim bor. Eng yirik irmoqlari: Suxaya daryosi, Kamenka va Lanin oqimlari hisoblanadi.

Etimologiyasi
-------------

Birinchi marta daryoning nomi 1569-yil „Razryadnoy" kitobida *Potudon* sifatida qayd etilgan: [„Men Kotla va Potudonni sentyabr oyining 7-kunida koʻrdim"]. Shu davrdan boshlab daryo ushbu nom bilan atala boshlangan.

Hovuzlari
---------

 Potudan ustidagi yoʻl koʻprigi
1970-1980-yillarda **Potudan daryosining** suv havzasida umumiy hajmi 28,5 million m³ boʻlgan 20 ga yaqin hovuz va 14 ta suv ombori yaratilgan boʻlib, ularning umumiy maydoni 8,56 km²ni tashkil etadi.
Eng katta suv havzalari Glubokiy va Stupinskiy jarliklaridagi suv havzalaridir. Birinchi hovuz Rogovatoye qishlogʻi yaqinida hajmi — 920 ming m³, maydoni — 17 ga boʻlgan birinchi hovuz, ikkinchi hovuz Glushkovka qishlogʻi yaqinida joylashgan hajmi — 670 ming m³, maydoni — 25 ga.
Repyovskiy tumanidagi Grachi jarligi yaqinida Gryaznaya Potudan daryosining yirik suv omborlari mavjud.

Madaniyati
----------

* Potudan daryosi oʻz nomini Andrey Platonovning "Odamning yolgʻiz ovozi" nomi ostida Aleksandr Sokurov tomonidan suratga olingan "Potudan daryosi" suratiga bergan.
* "Platina" (2007) teleserialida asosiy musiqiy mavzu — bu Potudan daryosi qoʻshigʻi, bu qoʻshiq uning muallifi va bosh aktyorlardan biri, aktyor Sergey Maxovikov tomonidan ijro etilgan.
* Daryo vodiysida Mostishchenskiy labirinti bor.

Eslatmalar
----------

1. ↑  *Lutsenko N. A.* Yazik, stil, kultura // Dongu, 1992. — S. 15—17

Adabiyot
--------

* Отин Е. С. „Потудань",*. Русская ономастика и ономастика России: Словарь*, 50000 экз, Русская энциклопедия, М.: Школа-Пресс, **Lua xatosi: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'Yanvar'.** — 164—166 bet. ISBN 5-88527-066-X.
* *Воронежская энциклопедия*. Воронеж: Центр духовного возрождения Чернозёмного края, **Lua xatosi: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'Yanvar'.** — 123—124 bet. ISBN 978-5-900270-99-9.
* Potudan // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb. 1890—1907.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Blok (maʼnolari).

**Blok** (ing. block) —1) gardishida zanjir, arqon, tasma uchun novi boʻlgan gʻildirak shaklidagi oddiy mexanizm yoki detal. Tortish kuchi yoʻnalishini oʻzgartirish, kuch yoki tezlikdan yutish uchun, baʼzan, burovchi momentni uzatish uchun ishlatiladi. Vazifasiga koʻra, yoʻnaltiruvchi, barobarlovchi, qoʻzgʻaluvchan va harakatlantiruvchi (valga aylanma harakat uzatuvchi) xillarga boʻlinadi. Kuchdan yoki tezlikdan yutish uchun murakkab B.dan iborat yuk koʻtarish mexanizmi — polistpast qoʻllaniladi; 2) bir necha bir xil qismlardan iborat mashina uzeli, mas, ichki yonuv dvigateli silindrlar B.i, koʻp shpindelli stanoklardagi shpindel B.i; 3) kitob B.i — kitobning tartibga solinib, mukrva ichiga solishga tayyorlangan listlari; 4) qurilishda — hajmiy B.— bino hajmining bir qismi (mas, xona, kvartira va boshqalar).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Blokirovka** (ing. to bloch toʻsish) — apparat, mashina ish organlari (elementlari)ni yoki elektr sxemalarni maʼlum holatda (B. taʼsiri olinganda ham saqlanadigan holatda) tutib turishni taʼminlaydigan usullar va vositalar majmui. B. mexanik, optik, magnit yoki elektrik (sxemali) taʼsir vositasida amalga oshiriladi, apparat va mashinani dastlabki holatiga qaytaruvchi yoki ruxsat etiladigan yangi ish holatiga oʻtkazuvchi qismiga taʼsir etib B. taʼsiri toʻxtatiladi. B. transportda, energiya tizimlarida, elektr st-yalarida, sanoat korxonalarida, hisoblash texnikasida, ishlab chiqarish va turmushda ishlatiladigan turli apparat va asboblarda qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Taka (maʼnolari).

**Taka** — echkining erkagi, urgochi echkilarni qochirish uchun tanlab olinadigan zotli erkak echki. Echki va koʻy poda (suruv)larini yetaklab yurib, choʻponlar mehnatini yengillashtiruvchi jonivor. Uloklik paytida bichib qoʻyilgan (erkaklik jinsi tomiri uzib qoʻyilgan yoki olib tashlangan) boʻlsa koʻpincha "serka" deyiladi. Echkilar suruvi sifatini yaxshilashda va echkilar mahsuldorligini oshirishda (ayniqsa, naslchilik xoʻjaliklarida) T.lar zotiga alohida eʼtibor beriladi; T.larda jinsiy uygʻonish erta (6 oyda) boshlanadi. Lekin nayel olishga 1,5—2 yoshida jalb etiladi. Erkin krchirishda bir T.dan mavsumda oʻrtacha 25—35, sunʼiy qochirishda 250—300 urgochi echkini urugʻlantirish uchun 5—6-yil davomida foydalaniladi. T.larni boqish, asrash, parvarish qilish zooveterinariya tartibqoidalari asosida tashkil etiladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Greenwood** (talaffuzi: *Grinvud*) — AQShning Janubiy Karolina shtatida joylashgan shahardir. 2020-yilgi Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olishda aholi soni 22 545 kishini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 16.3 kvadrat mil (42.3 km2) tashkil qiladi, shundan 16.2 kvadrat mil (42.0 km2) quruqlik va 0.1 kvadrat mil (0.3 km2) yoki 0,72% suvdan iborat.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1900** | 4 824 |  | — |
| **1910** | 6 614 |  | 371% |
| **1920** | 8 703 |  | 316% |
| **1930** | 11 020 |  | 266% |
| **1940** | 13 020 |  | 181% |
| **1950** | 13 806 |  | 60% |
| **1960** | 16 644 |  | 206% |
| **1970** | 21 069 |  | 266% |
| **1980** | 21 613 |  | 26% |
| **1990** | 20 807 |  | −37% |
| **2000** | 22 071 |  | 61% |
| **2010** | 23 222 |  | 52% |
| **2020** | 22 545 |  | −29% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

2000-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 22 071 kishi, 8 496 xonadon va 5 174 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 1612,1 nafar kishi toʻgʻri keladi. Shaharning irqiy tarkibi 50,10% oq tanli, 45,51% afro-amerikalik, 0,19% tubjoy amerikaliklar, 0,87% osiyoliklar, 0,07% Tinch okeani orollari, 2,41% boshqa irqlardan va 0,85% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 6,52 foizini tashkil qilgan.

Shaharda 8 496 ta uy xoʻjaligi boʻlib, ulardan 28,6% 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 34,5% er-xotinlar birga yashaydilar, 21% eri boʻlmagan ayollar, 39,1% esa oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 32,4 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 12,9 foizida 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shaharda aholi keng tarqalgan boʻlib, 24,7% 18 yoshgacha, 15,2% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 27,3% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 17,6% 45 yoshdan 64 yoshgacha, 15,2% 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yoshi 32 yosh edi. Har 100 ayolga 86,6 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 82,5 erkak toʻgʻri keladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 26 284 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 32 573 dollarni tashkil etdi. Erkaklarning oʻrtacha daromadi 26 477 dollarni, ayollarniki esa 21 476 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 14 347 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 22,2 foizi va aholining 40,4 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlar 34,4 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 18 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Find a County".  National Association of Counties. 31-may 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyun 2011-yil.
2. 1 2  „Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Greenwood city, South Carolina". *American Factfinder*.  U.S. Census Bureau. Qaraldi: 15-fevral 2017-yil.
3. ↑  „Census Population API".  United States Census Bureau. Qaraldi: 15-oktabr 2022-yil.
**Toshxoʻja Akromov** (1936.23.5, Toshkent) — kinorejissyor. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1983). Toshkent davlat sanʼat institutini tugatgan (1957). Hamza teatrida aktyor (1955- 62), „Oʻzbekfilm"da rejissyor yordamchisi, rejissyor (1962-68), „Oʻzbektelefilm"da rejissyor (1968-79), 1979-yildan Oʻzbekiston ilmiy-ommabop va hujjatli filmlar kinostudiyasida rejissyor Akromov 10 dan ortiq badiiy filmlarda rejissyor yordamchisi. Eng yaxshi filmlari: „Komiljon Otaniyozov kuylaydi", „Shashmaqom", „Oʻzbekiston sanʼati", „Sharqning yetti goʻzali", „Oyqulash", „Ohanglarda qalb harorati", „Oybek", „Nabi Gʻaniyev", „Afsonaga aylangan ism", „Sato" va boshqalar.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toshyorar** (Saxifraga) — toshyorardoshlarga mansub oʻtlar turkumi. Koʻp yillik ildizpoyali, baʼzan bir yillik oʻsimliklar, poyasi bitta yoki bir nechta, tik yoki yotiq. Guli oq, koʻkimtir, sargʻish yoki qizgʻish. Kosachabarglari va gultojbargchalari beshtadan, changchilari oʻnta. Mevasi koʻsakcha. 250 turi bor. Shimoliy yarim sharning sovuq va moʻʼtadil mintaqalarida tarqalgan. Arktikada va togʻli rnlarning shagʻalli, toshli yon bagʻirlarida va qoyalarida oʻsadi. Oʻzbekistonda Sibir toshyorari (S. sibirica) Fargona viloyati Hamzaobod qishlogʻi atrofidagi toglarning salqin joylarida usadi; ayrim turlari manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
SSSR Qurolli Kuchlari Qizil Armiyasi harbiy xizmatchisi P. V. Logvinenko, granatalar qurol-yarogʻ yelkama kamarlariga joylashtirilgan.
**F-1 (GRAU indeksi 57-G-721)** ; (sodda tilda- „fenyusha" yoki „limonka") — qoʻld piyodalarga qarshi qoʻllaniladigan mudofaa granatasi. Grenata mudofaa jangida tirik kuchni magʻlub etish uchun moʻljallangan. Parchalarning sezilarli radiusi (150 metrgacha) tufayli uni faqat pana joydan, zirhli transport vositasidan yoki tankdan uloqtirish mumkin.

" **Limonka** "nomiga kelsak, u Birinchi jahon urushi paytida paydo boʻlgan. Koʻpchilik granata bu nomni oʻziga xos shakli uchun olgan deb hisoblashadi, ammo bu toʻgʻri emas. Gap shundaki, bugungi kunda biz odatda „limon" deb ataydigan F-1 xuddi shu markaning 1915-yildagi fransuz qoʻl granatasining nusxasi, faqat fransuz tilida — F.1. Biroq, bunday granata juda nomukammal zapalga ega edi, bu esa uni zarba paytida portlatar edi va shuning uchun ishlov berishda juda ehtiyot boʻlishni talab qilar edi. Britaniyaliklar kapitan Lemon tomonidan ishlab chiqilgan silliq korpusli va pinli yanada ishonchli zapal bilan parchalanadigan granataga ega boʻldilar. Bu nom „gaplashuvchi" boʻlib chiqdi va rus armiyasida turli xil tizimlarning granatalari ishlatilganligi sababli, lekin ularning aksariyati fransuzlar edi, „limonka" nomi ularga oʻtdi, garchi ingliz granatalari dastlab shunday deb atalgan — ammo, bu yerda bugungi kunda konsensus yoʻq.

Dastlab, F-1 granatalari F. V. Koveshnikovning zapali bilan jihozlangan. Keyinchalik, 1941-yilda Koveshnikov tizimining zapali oʻrniga, sovet dizaynerlarining UZRG („qoʻl granatalari uchun unifikatsiyalangan zapal") E. M. Vitseni va A. Bednyakovning zapali qabul qilingan, urushdan keyin u qayta ishlab qichilgan va bugungi kungacha UZRGM (qoʻl granatalari uchun zamonaviylashtirilgan universal zapal) nomi bilan xizmat qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Вернидуб И. И. „Ручные гранаты — «карманная» артиллерия пехоты",*. Боеприпасы победы. Очерки*. Москва: ЦНИИНТИКПК, 1998 — 95 bet.
2. ↑  Наставление по стрелковому делу. Ручные гранаты. — М: Военное издательство Министерства обороны СССР. 1965 — 65, стр.15
**Fide** (FIDE; fransuzcha: *Federation internationale des Eshecs*) — xalqaro shaxmat federatsiyasi. 1924-yil Parijda tuzilgan. 149 mamlakatni birlashtiradi (1995); Oʻzbekiston — 1992-yildan aʼzo. Shiori — "hammamiz bir oilamiz" (lot. Gens una sumus). Bir qancha yirik xalqaro musobaqani, shu jumladan, erkaklar (1927-yildan) va ayollar (1957-yildan) shaxmat olimpiadalari; shaxsiy (1886-yildan erkaklar oʻrtasida, 1927-yildan ayollar oʻrtasida) jahon chempionatlari va jamoalar oʻrtasida (1985-yildan erkaklar jamoalari oʻrtasida, 4 yilda bir marta) birinchilik, shuningdek, sirtqi shaxmat (1947-yildan) va tezkor shaxmat (1988-yildan), koʻzi ojizlar (1966-yildan) va kompyuterlar (1974-yildan) oʻrtasida jahon chempionatlari, kompozitsiya tuzuvchilar oʻrtasida (1956-yildan) tanlovlar uyushtiradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Alireza Firouzja (chapda) FIDE bayroqchisi sifatida ishtirok etmoqda
**FIDE bayrogʻi oʻyinchisi**  bu oʻyinchi hech qanday milliy federatsiyaga aloqasi boʻlmagan shaxmatchi hisoblanadi. Shuning uchun FIDE bayrogʻi oʻyinchisi FIDE tomonidan ruxsat etilgan turnirlarda biron bir mamlakat yoki milliy federatsiyasi uchun rasmiy ravishda oʻynay olmaydi. FIDE bayrogʻi oʻyinchisi oʻz nomini Xalqaro shaxmat federatsiyasi yoki Butunjahon shaxmat federatsiyasining (Fédération Internationale des Échecs) fransuzcha qisqartmasidan olgan edi.

Alireza Firouzja FIDE bayrogʻi ostida oʻynagan taniqli shaxmatchilardan biri hisoblanadi. Alireza Firouzja ilgari Eron davlati sharafini himoya qilgan, ammo Alireza Firouzja Eronning Isroil davlatini boykot qilgan sport siyosati tufayli 2019-yilda FIDE bayrogʻi ostida neytral sportchi sifatida oʻynashni afzal koʻrdi. Oxir-oqibat FIDE bayrogʻi oʻyinchisi Alireza Firouzja 2021-yilda Fransiya shaxmat federatsiyasi aʼzoligiga qabul qilindi.

Rossiyalik Ian Nepomniachtchi Jahon antidoping agentligining Olimpiada oʻyinlari va jahon chempionati turnirlarda Rossiya davlatiga qarshi sanksiyalari tufayli shaxmat boʻyicha 2021-yilgi jahon chempionatida FIDE bayrogʻi ostida oʻynashi kerakligi taxmin qilingan edi. Ian Nepomniachtchi ushbu musobaqada rasmiy ravishda Rossiya shaxmat federatsiyasi aʼzoligida (CFR) CFR logotipi va qisqartmasi tushirilgan bayroq bilan oʻynagan edi. Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi munosabati bilan Xalqaro shaxmat federatsiyasi (FIDE) Rossiya va Belarus shaxmat jamoalarini xalqaro musobaqalardan chetlatganidan keyin Ian Nepomniachtchi 2022-yilgi shaxmat boʻyicha jahon chempionati saralash turnirida FIDE bayrog‘i ostida ishtirok etdi.

Yana qarang
-----------

* FIDE federatsiyasi oʻyinchi transferlari roʻyxati
* Olimpiya oʻyinlaridagi mustaqil olimpiyachilar

Manbalar
--------

1. ↑  „Regulations for Registration & Licensing of Players (effective from July 1, 2015)".  International Chess Federation. Qaraldi: 19-avgust 2021-yil.
2. ↑  *Barden, Leonard*. „Chess: Iran’s Alireza Firouzja, 16, bypasses ban on playing Israelis". *The Guardian* (27-dekabr 2019-yil). Qaraldi: 19-avgust 2021-yil.
3. ↑  *Lipin, Michael*. „Iranian-American Chess Master Urges Iran's Players to Quit National Federation" (en). *VOA News*. Voice of America (18-noyabr 2020-yil). Qaraldi: 19-avgust 2021-yil.
4. ↑  „Alireza Firouzja to play for France" (en). *Chess News* (9-iyul 2021-yil). Qaraldi: 19-avgust 2021-yil.
5. ↑  *Barden, Leonard*. „Ian Nepomniachtchi will not be able to play next to Russia flag against Carlsen". *The Guardian* (1-may 2021-yil). Qaraldi: 19-avgust 2021-yil.
6. ↑  „Carlsen and Nepomniachtchi draw chess world title opener after flag furore" (en). *the Guardian* (26-noyabr 2021-yil). Qaraldi: 28-noyabr 2021-yil.
7. ↑  „FIDE Candidates Tournament: Drawings of lots and pairings" (en). *www.fide.com* (28-aprel 2022-yil). Qaraldi: 30-iyun 2022-yil.
8. ↑  „Russia and Belarus teams suspended from FIDE competitions" (en). *www.fide.com* (16-mart 2022-yil). Qaraldi: 30-iyun 2022-yil.
**Turanga Leela** (talaffuzi: *Turanga Lila*) — 2975-yil 29-iyulida New York shahrida tugʻilgan. *Futurama* multserialining bosh qahramonlaridan biri. Leela mutantsiyaga uchragan bir koʻzli, yaʼni siklop boʻlgan yosh ayoldir. Leela Turanga „Planet Express" (talaffuzi: *Planet Ekspress*) shirkatida fazoviy dargʻa, yaʼni kapitan boʻlib ishlar edi. Leelani Fry yaxshi koʻrar, Fryning hissiyotlarini Leelaning oʻzi ham bilar edi. Multserial sujeti davomida, Leela ancha vaqt oʻzini olib qochishini kuzatish mumkin. Bu personajga Katey Sagal ovoz bergan.

Biografiyasi
------------

Turanga Leela (ismi *Leela*, familiyasi *Turanga*) 2975-yilning 29-iyulida Yer sayyorasining New York shahrida tavallud topadi. Ota-onasi mutantlar — Turanga Munda va Turanga Morrisdir. Leela mutantsiyaga uchragan yosh ayoldir. Uning koʻzi bitta, yaʼni siklop. Leela „Planet Express" shirkatida fazoviy dargʻa boʻlib ish faoliyat yuritadi.

Epizodlar
---------

Leelaning yoniga muzlab qolgan yoshi 1000 yoshdan oshib ketgan „Planet Express" shirkatida yuk tashuvchi boʻlib ishlaydigan antiqa bir bola Philip J. Fry keladi.

Fry Leelani sevib qoladi. Leela ham uni sevib qoladi. A
Leela ancha vaqt oʻzini Frydan olib qochadi. Leela Fry bilan birgalikda uning qarindoshi doktor Farnsuortni topishadi. Ularga piyonista Rodriguéz yordam beradi.

Doʻstlari
---------

Leelaning eng yaqin doʻstlari — Emi Uong, Philip J. Fry, Bender

Manbalar
--------
**Matal** — muayyan hayotiy hodisani aniq va toʻgʻri belgilab beradigan obrazli ifoda, ibora. M.da oʻxshatish, taqqoslash, kinoya, qochiriq soʻz kabi badiiy vositalardan foydalaniladi. Majoziy iboraning oʻz asl maʼnosi bilan koʻchma maʼnosi oʻrtasida yaqinlik, mantiqiy bogʻlanish boʻlishi lozim. M. bir yoki bir necha jumladan tuziladi, ular orasida qofiyalanish hamisha ham saqlanmaydi. Mas, "Shamol boʻlmasa, daraxtning shoxi qimirlamas", "Qizim senga aytaman, kelinim sen eshit" va boshqa.

Lugʻaviy maʼnosi
----------------

Matal – [arabcha متل] so‘zi, birinchi navbatda, tugal ma’no ifodalamaydigan obrazli ibora, hikmatli so‘z (mas. ,,qizil qor yog‘ganda", ,,tuyaning dumi yerga tekkanda"). ikkinchidan, qissa, masal ma’nolarini bildiradi.

Farqli jihati
-------------

Mаtal muayyan hayotiy hodisani aniq va to‘g‘ri belgilab beradigan obrazli ifoda, ibora: maqollardan farqli ravishda ibratli maslahat tariqasidagi umumlashtiruvchi ma’nodan holi bo‘ladi. Masalan, qozonni suvga tashladik, tuyaning dumi yerga tekkanda kabi.

Folklor janri
-------------

Matal - u yoki bu hayotiy voqeallika  ekspreassiv tus beruvchi, xalq orasida tarqalgan ifodalar, Xalq og‘zaki ijodi janrlaridan biri. Matal xalq maqoli bilan ba’zi o‘xshashliklarga ega bo‘lsa-da, lekin o‘ziga xos jihatlari bilan undan farqlanib turadi. Matal termini o‘zbek tilining Surxondaryo, Samarqand va Farg‘ona viloyatidagi  ba’zi shevalarda ertak ma’nosini ham beradi.

Qoʻllanilishi
-------------

Matallar so‘zning ko‘p ma’nolariga tayanganligi uchun nutqiy frezalogik iboralarga qarama-qarshi hollarda o‘xshatish va qiyoslashlarni kuchaytiradi. Matalar hamma vaqt tarkibi qanday bo‘lishidan qa’tiy nazar, grammatik jihatdan gapning bir bo‘lagi bo‘lib keladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  *Oʻzbek tilining izohli lugʻati*. Davlat ilmiy nashriyoti, 2006 — 555 bet.
3. ↑  *Ensiklopedik lugʻat*. Oʻzbek sovet ensiklopediyasi bosh redaksiyasi, 1988 — 498 bet.
4. ↑  M. Afzalov*. Ertak janri*. Oʻzbek tili va adabiyoti masalalari, 1961 — 6 bet.

|  |  |
| --- | --- |
| Mona Lisa | *Sanʼatga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Turang‘i arvohkapalagi(Laothoe philerema) —arvohkapalaklar (Sphingidae) oilasiga mansub tungi kapalak turi sanaladi.

Erkagi

Tavsif va hayot tarzi
---------------------

Qanot kengligi 80-120 mm. Yiliga ikki yoki uch avlod rivojlanadi. Parvoz vaqti aprel oyining oxirida va iyun oxiridan avgustgacha. Qurtlarning uzunligi 65-75 mm bo‘lib, Turang‘i teragi, xususan, bo‘z terak bilan oziqlanadi.

Tarqalishi va yashash joyi
--------------------------

O‘rta Osiyo cho‘llariga (Sharqiy Turkmaniston, O‘zbekiston janubi, Tojikiston va Sharqiy Afg‘oniston) endemik, hududi alohida bo‘limlarga bo‘lingan. Mahalliy va kamdan-kam hollarda paydo bo‘ladi. Qozog‘istonda faqat bitta yashash joyi aniq ma’lum — Ili daryosining Qapchag‘ay suv ombori yaqinidagi tekisligi. Turlarning diapazoni qisqarmoqda. Dengiz sathidan 200–500 m balandlikdagi daryolar bo‘yida joylashgan to‘qay o‘rmonlari, to‘ranga chakalakzorlarida yashaydi.

Yashash tarzi
-------------

Yilda 2 marta nasl beradi. Ilk uchishi va tuxum qo‘yishi – aprel–mayda (tunda), 2-martasi – iyul–avgustda. Qurti to‘rang‘ida (Populus pruinosa) iyun va avgust-sentyabrda rivojlanadi; tuproqning yuqori qatlamlarida g‘umbakka aylanadi; kuzgi g‘umbaklari qishlaydi.

Kichik turlar
-------------

* Laothoe philerema philerema
* Laothoe philerema witti Eitschberger, Danner & Surholt, 1998 (Afg‘oniston)

Muhofaza etish
--------------

Qozog‘iston va O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

Maqomi
------

2(VU:D): Zaif, qisqarib borayotgan, mozaik tarqalgan Janubiy Turon endemik turi.

Cheklovchi omillar
------------------

Xo‘jalik faoliyati oqibatida to‘qaylarning kesib tashlanishi.

Ko‘payish xolati
----------------

Ko‘paytirilmagan.

Muhovaza choralari
------------------

Zarafshon va Qizilqum qo‘riqxonalarida muhofaza ostiga olingan; yashash joylari, sonini mukammal o‘rganish lozim.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  Красная книга Казахстана. — Т. I. — Животные. — Часть 2. — Беспозвоночные. — Алматы: Онер, 2006. 4-е издание.

Havolalar
---------

* G'arbiy Palearktikaning sfingidalari - Laothoe philerema