recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Amerika va Liviya munosabatlari** — Amerika Qoʻshma Shtatlari va Liviya orasidagi ikki tomonlama diplomatik munosabatlar.

AQSh va Liviya dunyo xaritasida

Tarixi
------

Qoʻshma Shtatlar 1951-yilda Liviya bilan diplomatik munosabatlar oʻrnatgan. 1969-yilda Liviya harbiylari qirolni agʻdargan va isyonchilar yetakchisi Muammar Qaddafiy davlat rahbari boʻlgan. 2011-yilda Muammar Qaddafiy oʻz diktaturasiga qarshi qoʻzgʻolonni shafqatsizlarcha bostirishga urindi. BMT Xavfsizlik Kengashi rezolyutsiyasi homiyligida AQSh, Britaniya va Fransiya tinch aholini himoya qilish uchun Liviya hukumatiga qarshi harbiy harakatlar boshladi. Muammar Qaddafiy mojaro paytida oʻldirilgan.

Leon Edvard Panettaning 2011-yildagi Abdel Rahim al-Qib bilan uchrashuvi
2012-yil 11-sentabrda qurolli ekstremistlar Bingʻozidagi AQSh hukumati ob’yektlariga hujum qilib, to‘rt nafar AQSh fuqarosini, jumladan, elchi Kristofer Stivensni o‘ldirgan. Shunga qaramay, AQShning yuqori darajadagi rasmiylari Liviyada demokratik hukumatni qoʻllab-quvvatlashini yana bir bor tasdiqladi.

Tijorati
--------

Neft daromadlari Liviya daromadining asosiy manbai hisoblanadi. 2011-yilda Muammar Qaddafiy tinch aholiga nisbatan zo‘ravonlik qo‘llagani uchun AQSh unga qarshi sanksiyalar kiritgan edi. AQSh va BMT sanksiyalarining aksariyati Liviya yangi hukumati iltimosiga ko‘ra olib tashlandi. Shundan soʻng, koʻplab Amerika kompaniyalari, xususan, neft sektori Liviyada oʻz faoliyatini qayta boshladi. Amerika Qoʻshma Shtatlari ham uzoq tanaffusdan soʻng iqtisodiy aloqalarni qayta tiklash doirasida Liviya bilan savdo va sarmoya shartnomasini imzoladi.

Manbalar
--------
**Yerejep tentek** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti, diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XIX asr. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Chimboy tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Taza jol" OFY, Axun baba qabristonida. Davlat mulki (Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida). Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 2022-yil 21-iyul.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 2022-yil 21-iyul.
**Yahud** - yahudiylar. Yahud istilohi Qur’onda Makka davrida paydo bo‘lgan, Muhammad (s.a.v.) zamondoshlari bo‘lgan yahudiylar yoki umuman yahudiylarni anglatgan va odatda nasorolar (xristianlar) bilan yonma-yon uchraydi (Oli Imron, 67/60; Moida, 18/21,82/85; Tavba 30 va b.). Madinagacha yahudiylarning muqaddas tarixiga qilingan ko‘plab iqtiboslarda, asosan, Banu Isroil - «Isroil farzandlari» iborasi ishlatilgan. Qur’onda yahudiylarga nisbatan 2 xil yondashuv aks etgan. Bir tomondan ular musulmonlar kabi yakkaxudolik tamoyillariga amal qilishgan, shuningdek, Ibrohim (a.s.) elchiligi bilan bog‘liqdirlar. Muhammad (s.a.v.) Makka va Madinada bo‘lganlarining dastlabki paytlarida Yasrib (Madina) va Shim. Arabistondagi ko‘plab vohalar aholisiining anchagina qismini tashkil etgan yahudiylar orasidan o‘zlariga safdosh va izdoshlar topish umidida edilar. Biroq, Yasrib yahudiylari Muhammad (s.a.v.) ning payg‘ambar ekanliklarini tan olmadilar va u zotni ishonchsiz, masxaralab kutib oldilar, so‘ngra qurayshiylar bilan ittifoq tuzib, Rasulullohning ochikdan-ochiq dushmaniga aylandilar. Natijada, hijratning dastlabki yillarida musulmonlar bilan yahudiylikka e’tiqod qilgan yasribliklar o‘rtasida bir nechta to‘qnashuvlar sodir bo‘lib, oqibatda Banu Qaynuqo, Banu Qurayza va Banu Nadir qabilalari a’zolari Madinadan quvg‘in qilinganlar, so‘ngra yahudiylarning markazlari - Xaybar, Fadak va b.ga harbiy yurishlar qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 437. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
**Qoraqum eshon majmuasi** — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Chimboy tumanining hozirgi Koʻksuv, Shaxaman shimolidagi Qoraqum eshon majmuasi. Unda masjid, madrasa, kitobxona, juvozxona, ziyoratgoh eʼtiqod oʻrinlari joylashgan.

Qoraqum eshon majmuasining maydoni 25 gektar boʻlib, bu yerda XVIII-XIX asrlarga oid 23x23x5 sm oʻlchamdagi pishgan gʻishtlarning qoldiqlari saqlangan. Qoraqum eshon ziyoratgohida XVIII-XIX asrning boshlarida yurt boshqargan qoraqalpoqning taniqli biylari, botirlari, ulamolari, adabiyot va madaniyat vakillari dafn qilingan. Ularning orasida Kunxoʻja, Berdaq, Qutli xoʻja Aziz, uning bolalari va nevaralari, Abbaz shoirning otasi Dabil eshon va boshqa mashhur insonlarning ziyoratgohi joylashgan. Qoraqum eshon masjidi deb nomlanishi kichkina tepalik qoraqum boʻlgan, uning oldida koʻl boʻlgan. Koʻlni Bekaman koʻl deb atashgan. Bu yerga Kaʼbatulloh, Makka-Madinadagi madrasani oʻqib tugatgan Qutli Aziz islom dinini, shariatini xalq orasida keng targʻib qilish uchun yuborilgan. Qutli Aziz xon tomonidan yuborilgan maslahatchisi boʻlgan. U kelib masjid, madrasalar qurdirgan, xalqning farzandlarini oʻqitgan, shariat tartiblarini oʻrgatgan.

Qoraqum eshon XVIII-XIX asrlar boshlaridagi qoraqalpoqlarning maʼnaviy va madaniy markazlaridan biri. Bu muqaddas maskan atrofida qoraqalpoqning qoʻngʻirot ulusining yirik urugʻlari qoʻldavli, qoʻstamgali, baymaqli, teristamgʻali, muyten, ashamayli va boshqa ovullari joylashgan. Madrasaning nomi faqat qoraqalpoqdagina emas, u Xorazm va turkmanlar orasida, janubi-sharqiy qozoqlar orasida juda mashhur boʻlgan. Madrasada musulmon taʼlimoti haqida darsliklar bilan bir qatorda hisob, adabiy-tarixiy tartib, qonun ilmlari oʻrgatilgan.

Qoraqum eshon haqida tarixiy afsonalar, gaplar, soʻzlar, suhbatlar, sheʼrlar juda koʻp. Berdaq va Kunxoʻja shoir otalarimizning qabriga keyinchalik kerak boʻladi, deb belgi qoʻyib ketgan ekan. Oʻzbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgandan boshlab ziyoratgohlar muhofazaga olinib, qoraqalpoq hududida mashhur insonlarga yodgorliklar qurilib, Berdaq bobomizga ham yodgorlik oʻrnatildi.

Manbalar
--------

1. ↑  J. Hakimniyazov, I. Seytbaev, R. Ismetov*. Qoraqalpogʻiston hududidagi ziyoratgohlar*. «Bilim», 2023-yil.
**Yamai Devi ibodatxonasi** — Hindistonning Maxarashtra shtati, Satara tumani, Aund shahridagi tepalik majmuasida joylashgan.

Tarixi
------

Beautiful view of temple Tepalikdagi Yamai ibodatxonasi
 Deepmal Aund qishlogʻidagi ikkinchi Yamay ibodatxonasining tashqarisida
Shri Bhavani Aund muzeyi kollektsiyasidagi Shivaji Maxarajning bronza haykali
Aytilishicha, maʼbuda Mahalaxmi, Kolxapurlik xudo Jyotiba va Shri Rama (Lord Vishnu) uni „Ye Mai" (marathi tilida) (jīn माय / ये माई) deb atagan, bu inglizcha „Ona, iltimos, kel" degan maʼnoni anglatadi. Shuning uchun u *Yamai Devi* nomi bilan tanilgan. Dindorlar Devi Yamay ibodatxonalaridan biriga toza yurak bilan kirib, uning duosini topishga odatlangan.

Maʼbadning xususiyatlari
------------------------

Yamay ibodatxonasi kichik tepalikda qurilgan. Tepalikning tepasiga tepalikning pastki qismidan boshlanadigan zinapoyalar yoki mashinada erishish mumkin. Yuqori qismida toʻxtash joyi mavjud. Maʼbad majmuasida Rakshas Aundhasurning boshi, yaxshi oʻyilgan Nandi va Shivling bor. Qora toshdagi Yamai maʼbudaning buti deyarli ikki metr balandlikda va oyoqlarini oʻzaro bogʻlab oʻtirgan holatda.  Maʼbad koʻp sonli marati oilalari uchun oilaviy ziyoratgoh (kula-daiwat) hisoblanadi. Maʼbadning tepasida turli xil hind xudolarining tasvirlari va butlari bor. Shahar va maʼbad koʻp asrlar davomida PantPratinidhi oilasi bilan bogʻlangan. Ushbu sobiq hukmron oilaning hozirgi rahbari Gayatreedevi Pantpratinidhi 7 kilogram (15 lb) tepalikdagi Yamai ibodatxonasining choʻqqisida mustahkam oltin *kalash* yoki toj. Devi Yamayning yana bir ibodatxonasi shaharda joylashgan; tepalikdagidan tashqari. Maʼbadda ellik yildan ortiq diniy marosimlar va marosimlar uchun fil bor edi. 2017-yilda sogʻligʻi bilan bogʻliq muammolar tufayli fillar qoʻriqxonasiga olib ketilgan.

Shri Bhavani muzeyi
-------------------

Maʼbad majmuasida, shuningdek, Aund maharajalarining shaxsiy kolleksiyasidan tashkil etilgan Shri Bhavani muzeyi joylashgan. Muzey binosi maʼbad tepaligining oʻrta qismida joylashgan. Mehmonlar muzeyga ham zinapoyalar, ham yoʻl orqali borishlari mumkin. Muzeyda MV Dhurandhar, Baburao rassomi, Madxav Satvalekar va Raja Ravi Varma kabi XIX va XX asrning taniqli hind rassomlarining rasmlari, shuningdek, britaniyalik rassom Genri Murning mashhur *Ona va bola* tosh konstruktsiyasi mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  „Yamai Devi: Legend behind the goddess and her temple in Aundh!". *Zee Media* (17-aprel 2017-yil). 2017-yil 21-aprelda asl nusxadan arxivlangan.
2. ↑  Pant, Apa*. A moment in time*. Bombay Calcutta Madras New Delhi: Orient Longman, 1974 — 20 bet. ISBN 9780340147900. 2015-yil 20-noyabrda qaraldi. [*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  Varma, S. Sujata, S.R. and Bhanage, N. Captive Elephants of Maharashtra.
4. ↑  *Bhagwat.* „M. V. Dhurandhar". *indiaart.com*. Qaraldi: 23-dekabr 2014-yil.
5. ↑  Chaitanya, Krishna*. A History of Indian Painting: The modern period*. New Delhi: Abhinav Publications, 1994 — 273–274 bet. ISBN 81-7017-310-8.
6. ↑  „Shivaji designs for stained-glass windows: the art of Ervin Bossanyi. - Free Online Library".  Thefreelibrary.com. Qaraldi: 9-may 2013-yil.
**Yamanga bosqin yoki Yamandagi** **harbiy operatsiya** bir qator arab davlatlarining Yamanning qonuniy hukumati iltimosiga binoan ichki Yaman mojarosiga aralashuvi boʻlib, Ansor Alloh (husit isyonchilar) harbiylashtirilgan guruhga qarshi qaratilgan. Operatsiyalarning nomlari „Qatiylik boʻroni" (arabcha:  va „Umidning tiklanishi" (arabcha: ).

Kelib chiqish tarixi
--------------------

Husitlar („Ansor Alloh"), Eron tomonidan qoʻllab-quvvatlangan shia jangari guruhi 2014-2015 yillarda Yamanda hokimiyatni asta-sekin qoʻlga olishgan, bu esaSaudiya Arabistoni va boshqa arab davlatlari tomonidan konstitutsiyaga qarshi davlat toʻntarishi sifatida baholandi. 2015 yil mart oyiga kelib, xalqaro miqyosda tan olingan Prezident Abd-Rabbu Mansur Hodiy Aden (Janubiy Yaman) shahriga joylashdi va uni vaqtinchalik poytaxt deb eʼlon qildi. Husitlarga qarshi turgan kuchlar ushbu yirik port shahrida toʻplandilar.

Husitlarning hujumi paytida Saudiya Arabistoni Yaman bilan chegarada harbiy kuchlarni koʻpaytirishni boshladi. Husitlar yetakchisi Muhammad Ali al-Xutiyning aytdiki, uning boʻlinmalari Saudiya Arabistonining har qanday tajovuzkor qadamiga javoban Saudiya Arabistoniga qarshi hujum qiladi va Saudiya Arabistoni poytaxti Ar-Riyodni qoʻlga kiritmaguncha toʻxtamaydi.

2015-yil 25-mart kuni Prezident Xodi tomonidan tayinlangan hukumatining tashqi ishlar vaziri Riad Yasin Arab monarxiyalariga Hodining Adandan qochib ketgani haqidagi xabarlar fonida Fors Koʻrfazidagi arab davlatlari hamkorlik kengashi rahbarligida, mamlakatga „Yarim orol qalqoni" qo‘shma qurolli kuchlar kontingentini kiritish iltimosi bilan murojaat qildi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Р. И. А. Новости.* „Военная операция в Йемене" (ru). *РИА Новости* (26-mart). 2022-yil 18-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 18-aprel.
2. ↑  „Совбез ООН единогласно поддержал действующего президента Йемена". Интерфакс (2015-yil 23-mart). 2015-yil 28-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 28-may.
3. ↑  „Заявление Председателя Совета Безопасности (документ S/PRST/2015/8)". 2015-yil 8-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 4-iyun.
4. ↑  „Йемен попросил монархии Персидского залива ввести в страну совместные вооружённые силы". 2015-yil 27-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 30-mart.
5. ↑  „Saudi Arabia Launches Airstrikes in Yemen as President Flees Amid Rebel Advance". 2015-yil 11-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 26-mart.
Eronlik jurnalistlar tomonidan „dunyodagi eng kir odam" laqabini olgan **Amu Hoji** Fors viloyatida yashagan va yarim asrdan koʻproq vaqt davomida yuvinishdan qatʼiyan bosh tortgan.

Hayot tarzi
-----------

Bunga sabab sifatida u suv va sovun uni oʻlimga olib kelishidan qoʻrqishini aytgan.
Amu Hoji oʻzining gʻayrioddiy hayot tarzini yoshligida juda koʻp tushkunliklarni boshidan kechirganligi bilan izohlagan. Amu Hoji ham tamakining ashaddiy ishqibozi boʻlib, baʼzan bir vaqtning oʻzida bir nechta sigaret chekib, barmoqlari orasiga qator qilib qoʻygan holatdagi suratlari tarqalgan. Koʻp yillar davomida sovun va suv tegmagan Amu Hojining terisi qorayib qalin kir bilan qoplangan, ammo bu uni umuman bezovta qilmagan. Uning eski idishdan ichayotgan suvi va isteʼmol qilgan chirigan goʻsht ham sogʻligʻiga taʼsir qilmagan.

Kasallikning boshlanishi
------------------------

Bundan bir necha oy oldin mahalliy aholi vakillari Amu Hojini choʻmilishga majburlashgan. Dush qabul qilgandan keyin Amu Hojining ahvoli ogʻirlashgan. Amu Hojining ahvoli yomonlashgandan keyin unga tibbiy yordam koʻrsatilgan ammo bu yordam bermagan.

Vafoti
------

Amu Hoji choʻmilganidan keyin kasal boʻlgani holida tuzalmagan va 24-oktabr, yakshanba kuni Fors viloyatidagi Deygah qishlogʻida vafot etgan. Olimlar oʻlimning aniq sababi nima ekanligini ayta olishmagan, lekin katta ehtimol bilan Amu Hojining oʻlimiga doimiy kundalik hayotning va gigienik muhitning oʻzgarishi va buni Amu Hojining organizmi qabul qila olmagani sabab boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
**Muhammadali Roʻziyevich Aliqulov** (ruscha: *Мухаммадали Аликулов*; 14-mart 1997-yil, Qashqadaryo) – Oʻzbekistonlik futbolchi. Janubiy Koreyaning K-2 ligasida ishtirok etuvchi „Busan IPark" jamoasida markaziy himoyachi pozitsiyasida oʻynaydi.

Futbolchilik faoliyati
----------------------

Muhammadali futboldagi bilimlarini Mash’al futbol akademiyasida olgan. 2016-2017-yilgi mavsumlarda Muborakning „Mash’al" jamoasining farm jamoasi „Mash’al-2" jamoasida oʻynagan. 2018-yilgi mavsumda Gʻuzorning „Shoʻrtan" klubi tarkibida Oʻzbekiston Pro A ligasida oʻynagan. 2019-yilgi mavsumda Muborakka qaytdi va asosiy jamoa, „Mash’al" klubi tarkibida oʻynashni boshlagan. 2019-yilgi mavsumda klubning asosiy futbolchilaridan biriga aylandi va Pro liga gʻolibi boʻishida katta hissa qoʻshdi. Muborak jamoasi uch mavsum oʻynaganidan soʻng 2022-yilgi mavsum oldidan Bekobodning „Metallurg" jamoasi bilan shartnoma imzolagan. Bekobod jamoasida ikki mavsum davomida oʻynagan va Oʻzbekiston Superligasi msuoboqasida 30 ta oʻyinda ishtirok etgan. 2023-yilgi mavsum yakunida bir necha Koreya ligasi jamoalari tomonida Aliqulovga qiziqish mavjudligi toʻgʻrisida OAVda maʼlumotlar tarqaldi. 2024-yil yanvar oyida Kareya K 2 ligasida ishtirok etuvchi „Busan IPark" jamosi bilan shartnoma imzolagan.

Yutuqlar
--------

* Oʻzbekiston Pro ligasi gʻolibi: 2019

Shaxsiy hayot
-------------

Muhammadali Oʻzbekiston milliy terma jamoasi va Turkiyaning „Çaykur Rizespor" klubi aʼzosi Husniddin Aliqulovning akasidir. Husniddin ham akasi kabi markaziy himoyada oʻynaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Muahammadali Aliqulov — "Busan" futbolchisi" (2024-yil 17-yanvar).
2. 1 2  „Ўзбекистонлик легионерлар сони биттага кўпаяди. Алиқулов Кореяга йўл олмоқда" (2024-yil 9-yanvar).
3. ↑  „Расман: Алиқулов Корея чемпионатида тўп суради!" (2024-yil 17-yanvar).
4. ↑  „Rasman: Muhammadali Aliqulov — "Busan" futbolchisi" (2024-yil 17-yanvar).

Havolalar
---------

* Muhammadali Aliqulov OʻzPFL saytida

* Muhammadali Aliqulov Soccerway saytida
* Muhammadali Aliqulov Transfermarkt saytida
**Banu Saʼlabaga ikkinchi hujum** milodiy 627-yilning avgust oyida (hijriy 6-yilning 4-oyi) Abu Ubayda ibn Jarroh boshchiligida amalga oshirilgan.

Banu Saʼlabaga birinchi hujum muvaffaqiyatsiz yakunlanib, Islom paygʻambari Muhammadning koʻplab hamrohlari oʻldirilgan. Bu voqeadan xabar topgan Muhammad Abu Ubayda ibn al-Jarroh boshchiligida 40 nafar askarlardan iborat qoʻshinni safdoshlarining oʻlimi uchun oʻch olish uchun yuborgan. Lashkar tong otishidan oldin Zu al-Qassaga yetib kelgan. Ular dushman hududiga yetib kelib, kutilmaganda ularning ustiga bostirib kirishgan. Hujumdan qoʻrquvga tushgan aholi vakillari tezlikda togʻlarga qochib ketgan. Musulmonlar aholining mollari, kiyim-kechaklarini, shuningdek, bir kishini asirga olganlar. Asirga olingan kishi keyinchalik Islomni qabul qilgach, Muhammad uni ozod qilgan.

Yana qarang
-----------

* Muhammadning harbiy faoliyati
* Muhammadning yurishlari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  Mubarakpuri, Saifur Rahman Al (2005), *The Sealed Nectar*, Darussalam Publications, 205-bet, ISBN 9798694145923[*sayt ishlamaydi*]
Yapon adabiyoti tarixi
----------------------

Yaponiyada oʻrta asrlarda badiiy adabiyot ikki tilda yapon va xitoy tillarida rivojlangan. Til belgilari asarning qaysi janr va badiiy usulga tegishli ekanligini aniqlagan. Agar xitoy tilida ijod qilgan yozuvchilar Xitoy namunalari izidan borgan va unga taqlid qilgan boʻlsalar, yapon tilida asar yaratuvchilar oʻzlarining an’analarini rivojlantirganlar.
Kato Syuiti oʻzining "Yapon adabiyoti tarixiga kirish" kitobida ta’kidlashicha:. "Yapon adabiyoti G‘arb va Xitoy adabiyoti bilan solishtirganda bir qancha xususiyatlarga ega. Bular madaniyatni shakllanishida adabiyotning o’rni turli xil davrlardagi tarixiy rivojlanishi, adabiyotning ijtimoiyligi va dunyoqarashi bilan bog‘liqligidadir.
Professor Kato har bir aytgan jabhalarini batafsil koʻrib chiqib, shuni ta’kidlaydiki, yapon adabiyotining madaniyatdagi oʻrni shundaki, "har bir davrda yaponlar oʻzlarini fikrlarini adabiy asarlarda bildirganlar".
Yaponiya oʻrta asri bir necha davrlarni oʻz ichiga olib, Heyan davrining ohirgi yil (XII asr) lari, Kamakura davri va Muromoti davrining ohirgi yil (XVI asr) larigacha boʻlgan 500 yillik vaqt oralig‘iga aytiladi. Yaponiya adabiyotshunosligida oʻrta asrni ikki katta davr oralig‘iga: erta oʻrta asrlar –Heyan davri (IX-XII) va kechki oʻrta asrlar–Kamakura va Muromachi davrlari (XII -XIV) oralig‘iga boʻlib oʻrganiladi.
Yaponiyada har bir tarixiy davr oʻsha davr muhitida paydo boʻlgan jamiyat va oʻsha jamiyat yaratgan oʻziga xos madaniyati, qonunlari, qarashlari bilan ajralib turgan.
Yaponiya adabiy an’analari boy va uzoq tarixga ega boʻlib, Yaponiyada davlatchilikning tashkil topishiga qadar yapon qabilasi mavjud boʻlgan paytdanoq adabiyot shakllangan. Dastlabki adabiyot xalq og‘zaki ijodi boʻlgan boʻlsa, keyinchalik adabiyot yozma adabiyotga koʻchgan. Bizgacha yetib kelgani bu yozma adabiyot hisoblanadi. Yaponiyada adabiyot VII-VIII asrlarda shakllana boshlagan. Ilk adabiyot namunalari sifatida adabiy yodgorliklarni keltirishimiz mumkin. Yapon adabiyoti tarixidagi qadimiy davr haqida ma’lumot beruvchi bu ilk yozma yodgorliklar VIII asrga borib taqaladi. Bularga tarixiy afsonaviy antologiya "Kojiki" (古事記, "Qadimiy ishlar haqidagi qaydnoma") (712); tarixiy xronika "Nixongi" (日本紀) (720); tarixiy-geografik va etno-tipografik qaydlar "Fudoki" (風土記)(713-733) va ilk yozma she’riy yodgorlik – "Manyoshu" (
万葉集) (VIII asr ikkinchi yarmi) kiradi.
Bu yozma yodgorliklar manbalari yaratilgan davrdan oldingi davrlarni ham oʻz ichiga oladi. Bu davrda yaponlarda oʻzining yozuvi boʻlmagan. Yapon adabiyoti uzoq vaqt Xitoy adabiyoti ta’siri ostida bo‘lgan va ko‘p asarlar aynan eski xitoy yozuvida yozilgan.
VIII asrga kelib ilk yozma yodgorliklar yaratilgan paytda Yaponiya poytaxti Nara deb ataluvchi markazlashgan davlatga ega boʻlgan. Hukumat tepasida imperator turgan. Ilk davlat boshqaruvi yuzaga kelgan va yozma yodgorliklar yaratilgan bu davr Yaponiya tarixida Nara davri (III-VIII asrlar) deb atalgan.

Manbalar
--------

* Като Сюити. Нихон бунгаку си дзёсэцу, дзё. (Введение в историю яп. Лит. Т1) Токио, 1975.

1. 1 2  Като Сюити. Нихон бунгаку си дзёсэцу, дзё. (Введение в историю яп. Лит. Т1) Токио, 1975.
Andorra
Andorra hukumati tashrif buyuruvchilarga viza talablari qoʻymaydi va kirish uchun faqat pasport yoki Yevropa Ittifoqi milliy shaxsiy guvohnomasini talab qiladi. Biroq, mamlakatga faqat Shengen mamlakatlari Ispaniya yoki Fransiya orqali kirish mumkin boʻlganligi sababli, birinchi navbatda Shengen hududiga kirmasdan kirish mumkin emas va shuning uchun Shengen vizasi qoidalari *amalda* qoʻllanilishi mumkin. Andorra Shengen hududining bir qismi emasligi sababli, Andorrani tark etganda Shengen hududiga qayta kirish uchun koʻp martalik kirish vizasi talab qilinadi. Andorrada 90 kundan ortiq qolishni istagan chet ellik mehmonlar yashash uchun ruxsatnomani talab qiladilar.

Andorra chegaralarida qattiq qanotli samolyotlar uchun aeroportlar mavjud emas, ammo La Massana (Camí Heliport), Arinsal va Eskaldes-Engordanida tijorat vertolyotlari xizmatlariga ega vertolyotlar mavjud. Andorradan tashqariga uchish uchun chegara nazoratiga borish, vertolyot xizmatlari uchun aeroportga borish lozim.

Manbalar
--------

1. ↑  „Travel to Andorra". *Ministry of Foreign Affairs - Government of Andorra*. Qaraldi: 2017-yil 30-may.
2. ↑  Travel to Andorra (Govern d’Andorra)
3. ↑  D.1. Residència sense treball: autorització inicial
4. ↑  „Inici - Heliand - Helicopters a Andorra".  Heliand. Qaraldi: 2015-yil 14-may.
Kimono kiygan yapon qizlari. Ikkalasining ham obi mashhur baraban kamoniga bogʻlangan (*taiko musubi*)
**Yapon milliy liboslari** — Yaponiya milliy va zamonaviy kiyimlari va poyabzallari.

Kiyim
-----

### Kimono

Kimono — kamar bilan bogʻlangan keng yengli uzun xalat-Yaponiyada anʼanaviy kiyim. 19-asrning oʻrtalaridan boshlab u Yaponiyaning „milliy kostyumi" hisoblanadi. Shuningdek, kimono geysha va maykoning ish kiyimlari (kelajakdagi geysha)

Yaponiyaning "Siti-Go-San "bayrami kimono bilan bogʻliq.

#### Obi

Obi (yap. 帯, lit. „kamar") — kimono va keikogi ustidan erkaklar ham, ayollar ham kiyadigan yapon kamari.

### Keikogi

Keikogi— yaponcha soʻz boʻlib, mashgʻulot kostyumi degan maʼnoni anglatadi (Keiko — mashgʻulot, gi(ki) — kostyum, kiyim). Rossiyada va sobiq ittifoq respublikalarida bu kiyimlar hali ham „kimono" deb nomlanmagan (ularning farqi shundaki, kimononing shimlari yoʻq). Keikogi soʻzining sinonimi-bu soʻz dogʻi (jang sanʼati uchun kiyim). Keikogi jang sanʼati bilan shugʻullanayotganda kiyiladigan kiyimlarga murojaat qilish uchun ishlatiladi.

### Hakama

*Hakama* (yaponcha: *袴*) — dastlab Yaponiyada belga oʻralgan mato boʻlagi, keyinchalik yubka yoki gulchambarlarga oʻxshash uzun, keng qirrali shimlar, anʼanaviy ravishda norasmiy sharoitda erkaklar tomonidan baʼzi jang sanʼatlarida milliy libos sifatida kiyiladi.

### Yukata

Yukata (yap. 浴衣) — anʼanaviy kiyim, bu yozgi tasodifiy paxta kimonosi, astarsiz. Edo davrida kiyilgan hammom xalatidan kelib chiqqan.

Oyoq kiyimlari
--------------

### Tabi

Tabi — bosh barmogʻi uchun boʻlinmali paypoqlar. Ular milliy poyabzal kiyganda ishlatiladi. Anʼanaviy ravishda oq rangli zich materialdan tayyorlangan, oyoq Bilagi zoʻr boʻylab ilgaklar bilan mahkamlangan. Bugungi kunda ular tabib va boshqa ranglar kiyishadi.

### Geta

Geta (yap. 下駄) — ikkala oyoq uchun bir xil boʻlgan yapon yogʻoch sandallari (toʻrtburchaklar shaklida, tepalari yumaloq va ehtimol biroz konveks tomonlari bor). Oyoqlarga bosh barmogʻi va ikkinchi barmogʻi oʻrtasida ishlaydigan kamarlar bilan yopishtiriladi.

### Dzori

Dzori — milliy poyabzal turi, milliy marosim libosining ajralmas atribut. Toʻpigʻi boʻlmagan, ammo toʻpigʻigacha qalinlashgan sandallar. Ular bosh barmogʻi va ikkinchi barmoq oʻrtasidan oʻtadigan kayıshlar bilan oyoqlarda ushlab turiladi. Ular charm, somon, sintetik materiallardan tayyorlangan.

Manba:
------

Adabiyot
--------

*An Illustrated guide to Japanese Traditional Clothing and Performing Arts*. 京都: 淡交社, 2017. ISBN 978-4-473-04195-1. 

1. ↑  Ichida 2017. sfn error: no target: CITEREFIchida2017 (help)
Women seated on the floor of a house with sliding doors.Genji Monogatari Emaki, Genji hikoyasi*dan tasvirlangan parcha, XII asr.*
„Madaniy boylik" atamasi Yaponiyada 1897-yildan beri madaniy obʼyektlarni ifodalash uchun qoʻllanila boshlagan. Uning taʼrif va mezonlari atama paydo boʻlganidan beri oʻzgargan. Ushbu rasmlar atamaning hozirgi kundagi taʼrifiga mos keladi. 1951-yil 9-iyunda Yaponiyada „Madaniy boyliklarni muhofaza qilish toʻgʻg'risida"gi qonun kuchga kirgan paytda ushbu rasmlar milliy boylik sifatida belgilangan. Shu sababli ularni boshqa davlatga chiqarish va eksport qilish taʼqiqlangan. Ushbu madaniy boyliklarga javobgar shaxslar undagi har qanday oʻzgarishlarni eʼlon qilishlari shart. Masalan, rasmga zarar yetganda, yoʻqolganda, bir joydan boshqa joyga koʻchirilganda, egalik huquqi topshirish yoki moʻljallangan taʼmirlash ishlari uchun ruxsat olinishi kerak boʻlgan vaziyatlarda jamoatchilikka yetqizilishi lozim.

Manbalar
--------

1. ↑  Coaldrake, William Howard (2002) [1996], *Architecture and authority in Japan*, London, New York: Routledge, 248-bet, ISBN 0-415-05754-X, qaraldi: November 1, 2009
2. ↑  Gibbon 2005, s. 333 harvnb error: no target: CITEREFGibbon2005 (help)
3. ↑  „Preservation and Utilization of Cultural Properties" (PDF), *Administration of Cultural Affairs in Japan ― Fiscal 2009*, Agency for Cultural Affairs, 2009, November 10, 2007da asl nusxadan (PDF) arxivlandi
**Paygʻambar oroli** — Amudaryo daryosi boʻyidagi Oʻzbekiston va Afgʻonistonni ajratib turuvchi orol. Orolda Buxoro bugʻularini asrash maqsadida qoʻriqxona tashkil etilgan. Qoʻriqxona maydoni 3,1 gektarni tashkil etadi. Oʻsimliklarning 150 turi, sutemizuvchilarning 21 turi, qushlarning 143 turi, sudralib yuruvchilarning 25 turi va baliqlarning 35 turi mavjud.

Afgʻoniston hududiga yaqin joylashganligi uchun orol harbiy zona hisoblanadi. Orolda Qur’onda zikr etilgan paygʻambarlardan biri Zulkifl maqbarasi mavjud. Rivoyatlarga koʻra, paygʻambar oʻzining jasadini qayiqda daryodan oqizib yuborishini va qayiq toʻxtagan joyga dafn etishi kerakligini vasiyat qilgan. Qayiq Termiz shahri yaqinida toʻxtagan va shu yerda dafn etilgan. Uning maqbarasi esa XI-asrda qurilganligi taxmin qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Old Termez & Mausoleum of Al Hakkim At-Termizi". *Caravanistan*.
2. ↑  „Географическая энциклопедия: Арал-Пайгамбар". *Географическая энциклопедия*.
3. ↑  „Узбекско-афганская граница: Странный случай на заставе". *Fergana News*.
**Yasiniya** ( ukraincha: *Ясіня* , veng.: *Körösmező* , Slovak ) — Ukrainaning Zakarpatya viloyati Raxiv tumanidagi shahar tipidagi aholi punkti. Aholisi 8,559 kishidan ortiq

Bu Birinchi jahon urushidan keyin Hutsul Respublikasining sayti va Vengriya Qirolligidan mustaqillikni e'lon qilgan bir qancha taniqli ukrainaliklarning tug'ilgan joyi edi. Bu respublika 1919-yil 11-iyunda Ruminiya qoʻshinlari tomonidan tugatildi. Yasiniya qisqa vaqt ichida 1919-yil iyul oyida Vengriya tomonidan qayta bosib olindi va Trianon shartnomasiga binoan Chexoslovakiyaga o'tdi. 1919-39 yillarda bu mamlakatning eng sharqiy aholi punkti edi. Vengriya 1939-yilda yana Karpat Ruteniyaning bir qismi sifatida uni bosib oldi va qo'shib oldi va urush oxirigacha ushlab turdi. 1945-yilda Sovet Ittifoqiga berilgan.

Yasiniyadagi yog'och cherkov hududning bir nechta markalarida, jumladan Karpato -Ukrainaning birinchi markasida joylashgan.

Yasiniadagi yog'och cherkov

1. ↑  *Kuzych.* „Focus on Pilately". 2011-yil 6-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 24-iyun.
2. ↑  Kuzych, Ingert (July–August 1991). „In Search of the Church at Yasinia (Jasina)" (PDF). *The Czechoslovak Specialist*. 53-jild, № 4. 4-bet. ISSN 0526-5843. 2011-07-25da asl nusxadan (PDF) arxivlandi. Qaraldi: 2009-06-24.
**Anisa Vahob** (1957-2010) — afgʻon aktrisasi va qoʻshiqchisi. Uning teatrdagi faoliyati bolaligidan boshlangan. U Pokistondagi **"Theatre Exile"** tashkilotiga asos solgan va oʻlimiga qadar xalqaro miqyosda chiqishlar qilgan.

Anisa Vahob 1957-yilda Afgʻonistonning Kobul shahrida tugʻilgan. U bolaligidanoq Afgʻoniston televideniyasida chiqish qilib, aktyorlik faoliyatini boshlagan. Vahob tabla va tambur chalishni bilgan. 1963 yilda Vahobning otasi afgʻon telekoʻrsatuvida oʻgʻil bola roli uchun imtihondan oʻtdi va bu uning birinchi aktyorlik roliga aylandi.

U 1973-yildan 1982-yilgacha Kobuldagi mahalliy Pionerlar saroyida bolalarga qoʻshiq aytishdan dars bergan. U 1990-yillarda Mozor teatrida ikki yil ishlagan. U shuningdek, BBC tomonidan ishlab chiqarilgan seriallarda ham rol ijro etgan. Voyaga yetganida u Afgʻonistonda 1992-yilgacha quvgʻinga ketgunga qadar sahnada, televideniyada va filmlarda ishtirok etdi.

Tolibon Afg‘onistonni egallab olgach, Vahob Pokistonning Peshovar shahriga ko‘chib o‘tdi. U yerda boʻlganida u BBC uchun loyihalarda va shuningdek, bolalar huquqlarini qoʻllab-quvvatlovchi dasturlarda ishtirok etadi. U Pokistonda surgundagi afgʻon ijrochilari tomonidan yaratilgan Theater Exile teatr kompaniyasiga asos solgan. Theatre Exile bilan u Nyu-Yorkdagi Bond Street teatri bilan hamkorlikda yozilgan **"Beyond the Mirror"** spektaklini ijro etadi. Bu Afgʻon va Amerika teatrlari oʻrtasidagi birinchi hamkorlik edi. Nihoyat u Kobulga qaytib keladi. 2004-yilda Vahob Birlashgan Millatlar Tashkiloti homiyligida Afgʻonistonda OIV/OITS haqida xabardorlikni oshirish maqsadida kontsert beradi. U UNICEFning matbuot kotibi lavozimida ham faoliyat olib boradi.

**Manba:**
**Nikolay Viktorovich Pogrebnyak** (1992-yil 27-iyun, Moskva) — rossiyalik futbolchi, markaziy himoyachi.

Faoliyati
---------

Moskvadagi 76-sonli „Timiryazevets" yoshlar sport maktabi tarbiyalanuvchisi. Maktabning kattalar jamoasida u 2010-yilda Moskva havaskorlar chempionatida kattalar darajasida debyut qilgan.

2011-yilda u „Tom" jamoasi bilan shartnoma imzoladi. Birinchi mavsumda u Premyer-liganing yoshlar jamoalari chempionatida 18 ta oʻyin oʻtkazdi va bitta gol urdi, keyin esa havaskorlar musobaqalarida Tom jamoasida oʻynadi. 2013-yil boshida u „Irtish Omsk" klubiga ijaraga berildi va u yerda bir yarim mavsum oʻtkazdi va ikkinchi divizionda 28 ta oʻyin oʻtkazdi. 2014/15-yilgi mavsumda u yana Tomning ikkinchi jamoasida, bu safar ikkinchi divizionda oʻynadi.

Tom jklubini tark etgandan soʻng, u Moskvaning „Torpedo" va „Dinamo Stavropol" jamoalarida ikkinchi divizionda oʻynadi.

2018-yilning iyul oyida u Toshkentning „Lokomotiv" klubiga oʻtdi. U Oʻzbekiston chempionatidagi debyut uchrashuvini 2018-yilning 11-avgust kuni "Neftchi" ga qarshi oʻtkazdi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Katta akasi, futbol boʻyicha Rossiya milliy terma jamoasining sobiq hujumchisi Pavel Pogrebnyakdir. Egizak akasi Kirill ham futbolchi.

2017-yil noyabr oyida turmush qurgan, rafiqasi Tatyana.

Eslatmalar
----------

1. ↑  LOKOMOTIV VS. NEFTCHI 1 — 1
2. ↑  „Супруги Погребняк погуляли на шикарной свадьбе родственника". 17-avgust 2018-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 17-avgust 2018-yil.

Havolalar
---------

* Profil na sayte FootballFacts.ru
* Nikolay Pogrebnyak Soccerway saytida
* Nikolay Pogrebnyak: Butsi mne privez starshiy brat[*sayt ishlamaydi*] (nedostupnaya ssilka)
Italiyalik rassom — „ **Vaqt kuzatuvchisi**"- Antonio Finelli 1985-yil 23-fevralda tugʻilgan. Hozirda u Italiyada Rim va Campobasso oʻrtasida yashaydi va ishlaydi. Uning asarlari Italiya va chet eldagi bir qancha galereyalarda namoyish etilgan: Rim, Florensiya, Novara, Genuya, Palermo, Istanbul, Anqara, Nyu -York va ularni shaxsiy va ommaviy kollektsiyalarda ham koʻrish mumkin.

Qalam bilan chizilgan rasmlar „ **Vaqt kuzatuvchisi**"Antonio Finelli bizni abadiy sayohatga joʻnatadi, bu odamning vaqtinchalik ichki dunyosi va bu dunyoni sinchkovlik bilan tahlil qilish, uning asosiy elementi — bu vaqt oʻtishi va uning terida izlari.

Finelli har qanday yoshdagi, jinsdagi va millatdagi odamlarning portretlarini chizadi, ularning yuz ifodalari vaqt oʻtishi haqida guvohlik beradi, rassom vaqtning qahramonlari tanasida shafqatsizlik dalillarini topishga umid qiladi. Antonio oʻz asarlarini bitta umumiy nom bilan taʼriflaydi: „Avtoportret", chunki u qalam bilan chizilgan rasmlarda nafaqat odamni tasvirlabgina qolmay, balki tomoshabinga odam ichidagi vaqt oʻtishi real natijalari haqida oʻylashga imkon beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „https://gigafox.ru/uz/".
**Anvar Ridvon** (malay. Anwar Ridhwan)-Malayziya milliy yozuvchisi.1949-yil 5-avgustda Selangordagi Sabak Burnamda tugʻilgan .

Hayoti
------

1973-yilda Malaya universitetini tamomlagan, 1983-yilda magistr, 1998-yilda esa shu universitetda doktorlik darajasini olgan. 1986-yilda Ayova universitetida (AQSh) Xalqaro Yozuv dasturida tahsil oldi. 1997-2000 yillarda 2001-2005 yillarda Tokiodagi xorijiy tillar universitetida malay tilidan dars bergan. Malayziya tili va adabiyoti kengashida bosh direktor oʻrinbosari lavozimida ishlagan. Hozirda Badiiy va milliy meros akademiyasi adabiyot fakulteti dekani lavozimida faoliyat olib bormoqda.

Asarlari
--------

Koʻplab roman va hikoyalar muallifi. Ayrim asarlar ingliz, arab, venger, italyan, xitoy, nemis, rus, fransuz tillariga tarjima qilingan. To‘rtta milliy mukofot va Janubi-Sharqiy Osiyo adabiy mukofoti (2002) laureati. „Ogonsoto orollari bor edi va yoʻq edi" hikoyasi (ruscha tarjimasi, 2006-yilda nashr etilgan) 2003-yilda ASEAN xalqaro hakamlar hay’ati tomonidan Mastra mukofoti bilan taqdirlangan. 2009-yilda u Milliy yozuvchi unvoniga sazovor boʻlib, Malayziyada adabiyot sohasida ushbu eng yuqori unvonni olgan oʻninchi yozuvchi boʻldi. Yozuvchining asarlari sahnalashtirilgan va telefilmlarda gavdalantirilgan. Uning „Sanʼatkorning so‘nggi kuni" nomli asari uchun film 2013- yilda rejissyor Sabri Yunus tomonidan suartga olingan.

Anvar Ridvon Malayziyada nashr etilgan qator lug‘atlar, jumladan, ruscha-malaycha va malaycha-ruscha lug‘atlar tuzish kengashlarida ilmiy maslahatchi sifatida ham ishlagan.

Asosiy ishlari
--------------

1. Hari-hari Terakhir Seorang Seniman (Rassomning soʻnggi kunlari) (1979)
2. Arus (oqim) (1985)
3. Perjalanan Terakhir (Soʻnggi sayohat) (1971)
4. Dunia adalah Sebuah Apartmen (Dunyo faqat bitta kvartira) (1973)
5. Sesuda Perang (Urushdan keyin) (1976)
6. Dari Kiev ke Moskova (Kiyevdan Moskvaga) (1992)
7. Naratif Ogonshoto (Ogonsoto orollari bor edi va yoʻq edi) (2001)
8. Penyeberang Sempadan (Chegaralarni kesib oʻtish) (2012)
9. Wajah Timur Lidah Barat (Sharq yuzi. Gʻarb tili) (2012)

Manbalar
--------

* 
*

Havolalar
---------

Anvar Ridvon milliy malay yozuvchisi sifatida glabal hayotning milliy gʻoyachisi

Malayziya shoirlari
**Yer uchastkalarini xususiylashtirish** — yer uchastkalarini davlat mulkidan fuqarolar va yuridik shaxslarga doimiy foydalanish, meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish yoki ijaraga olish huquqi bioan olinishi. OʻzRda yer umummilliy boylik-davlat mulki boʻlgani uchun ham u "sof "ravishda xususiylashtirilishi mumkin emas. OʻzR YKning 18- moddasiga asosan, yer uchastkasiga boʻlgan mulk huquqi: yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan savdo va hizmat koʻrsatish sohasi ob’yektlarining joylashgan yer uchastkasi bilan birgalikda xususiylashtirilganida respublikamizda akkreditatsiya qilingan diplomatiya vakolatxonalari, xalqaro tashkilotlarni imorat yoki imorat qismlari, shu jumladan, vakolatxona boshligʻining qarorgohi ular joylashgan yer uchastkalari bilan birga, shuningdek mazkur vakolatxonalarning imoratlarini qurish uchun berilgan yer uchastkalari realizatsiya qilinganida, chet ellik yuridik va jismoniy shaxslarning uy-joy binolari realizatsiya qilinganida ashyoviy huquq sifatida vujudga keladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
**Yerning tortishish kuchi**, ***g*** bilan belgilangan, tortishish ( Yer ichidagi massa taqsimoti ) va markazdan qochma kuch ( Yerning aylanishidan ) birgalikda ta'siri tufayli jismlarga beriladigan aniq tezlanishdir. Bu vektor miqdori bo'lib, uning yo'nalishi plumb bobga to'g'ri keladi va kuch yoki kattalik norma bilan beriladi. {\displaystyle g=\|{\mathit {\mathbf {g} }}\|} .

SI birliklarida bu tezlanish sekundiga kvadrat metrda (belgilarda, m / s 2 yoki m · s −2 ) yoki ekvivalentda kilogramm boshiga nyutonlarda (N / kg yoki N · kg −1 ) ifodalanadi. Yer yuzasiga yaqin joyda tortishish tezlashuvi 2 ta muhim raqamga aniqlik bilan 9.8 m/s2 (32 ft/s2) ni tashkil qiladi.. Bu shuni anglatadiki, havo qarshiligi ta'siriga e'tibor bermasdan, erkin tushgan jismning tezligi 9.8 metres per second (32 ft/s) har soniyada. Bu miqdor ba'zan norasmiy ravishda *kichik g* deb ataladi (aksincha, tortishish doimiysi *G* *katta G* deb ataladi).

1. ↑  Boynton, Richard (2001). "*Precise Measurement of Mass*". *Sawe Paper No. 3147*. Arlington, Texas: S.A.W.E. Inc.. Archived from the original on 27 February 2007.. Qaraldi: 22 December 2023.
2. ↑  Hofmann-Wellenhof, B.*. Physical Geodesy*, 2nd, Springer, 2006. ISBN 978-3-211-33544-4.  § 2.1: "The total force acting on a body at rest on the earth's surface is the resultant of gravitational force and the centrifugal force of the earth's rotation and is called gravity."
**Didivar** (shuningdek, **Diduvar** ) — Ozarbayjonning Naxchivonida joylashgan Babek tumanidagi qishloq va munitsipalitet. Naxchivon-Shahbuz avtomagistrali yaqinida, tuman markazidan 12 km shimolda, Jahrichoy va Naxchivanchoy daryolarining tutashgan qismida joylashgan. Aholisi gʻallachilik, sabzavotchilik va chorvachilik bilan shugʼullanadi. Qishloqda oʻrta maktab, madaniyat uyi, kutubxona, klub, masjid, tibbiyot markazi bor. 1318 nafar aholi istiqomat qiladi.

Tarixiy va arxeologik yodgorliklar
----------------------------------

### Didivar

*Didivar* - Babek tumanining xuddi shu nomli qishlogʻining shimoli-sharqidagi bronza va ilk temir davriga oid manzilgoh. Maydoni 5 ta boʼlib, asosiy qismi qishloqning zamonaviy uylari ostida qolgan. Ilmiy-tadqiqot ishlari 1978-yilda olib borilgan. Madaniy qatlam qalinligi 3 metr. Madaniy qatlam - bu kul bilan aralashtirilgan loy tarkibi. Bino qoldiqlari shu yerdan topilgan. Yashash joyidan geometrik naqshlar bilan bezatilgan loydan yasalgan idish-tovoqlar, bo'yalgan lavha parchalari, qirg'ichlar, to'nka va tup buyumlari topilgan. Topilmalar miloddan avvalgi 2-1-ming yilliklarga oid. 

### Didivar Nekropolisi

*Didivar nekropolisi* - Bobak tumanida joylashgan xuddi shu nomdagi qishloqning sharqidagi bronza davri yodgorligi. Keng qamrovli tadqiqot ishlari olib borilmadi. Bu yerdan qora rangdagi bezaklar bilan bezatilgan, qizil rangga bo'yalgan sopol idish namunalari topilgan. Taxminlarga ko'ra, yodgorlik miloddan avvalgi 3-2 ming yilliklarga tegishli.

Yana qarang
-----------

* Kultepe, Ozarbayjon

Manbalar
--------

1. 1 2  ANAS, Azerbaijan National Academy of Sciences*. Nakhchivan Encyclopedia*. Baku: ANAS, 2005 — 136 bet. ISBN 5-8066-1468-9.

* Didivar at GEOnet Names Server

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Ozarbayjon geografiyasi | *Ozarbayjon geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Yuriy Ivanchenko (1969-yil 15-aprel — 2009-yil iyun) —Oʻzbekistonda tugʻilgan rus futbolchisi (himoyachi, hujumchi, yarimhimoyachi).

Futbolchilik faoliyati
----------------------

1983-yildan SSSR ikkinchi ligasining "Xorazm" (Yangiariq) jamoasida oʻynay boshlagan. 1986-yili "Sohibkor Xalqobod" safida bitta (ayrim maʼlumotlarga koʻra ikkita) oʻyin oʻtkazgan. 1987-yilda Namanganning "Avtomobilist" jamoasida toʻp surgan. 1989-yilda Ivanchenko ba’zi manbalarda ikkinchi ligada Toshkentning "SKA-TSOP RShVSMF" jamoasida, boshqalarda esa - SKA-RShVSM Angren (KFK) jamoasida oʻynaganligi keltirib oʻtilgan.

1990-yili mamlakat ikkinchi quyi ligasida Angrenning "Konchi" va "Yoshlik Toʻraqoʻrgʻon" jamoalari safida maydonga tushgan. Kosonsoyliklar safida 1991-yilda ikkinchi ligada 37 ta, keyingi mavsumda esa Oʻzbekiston chempionatida 4 ta oʻyin oʻtkazgan. Ivanchenko faoliyati davomida 1992-yilda Rossiya birinchi ligasida "Saxalin" Xolmsk tarkibida, 1993-1995-yilda Chitaning "Lokomotiv" klublarida ham toʻp surgan. 1998-yili "Andijon" safida Oʻzbekiston chempionatida 10 ta oʻyin oʻtkazgan.

Yuriy Ivanchenko 2009-yilda vafot etgan. Vafot etgan sanasi ma’lum emas.

Manbalar
--------

1. ↑  „Иванченко Юрий". 2021-yil 1-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 1-may.
2. ↑  „Гендиректор ФК «Чита» Евгений Заидов". 2021-yil 1-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 1-may.
**Mammədrza Dizə** (shuningdek, **Mammadrza Diza**, **Memmedrza** Dize, 2003-yilgacha  **Yeniyol** va **Yeniyël** ) — Ozarbayjonning Naxchivonida joylashgan Babek tumanidagi qishloq va munitsipalitet. U tuman markazidan 14km shimol, togʻ oldi hududida joylashgan. Aholisi gʻallachilik, sabzavotchilik, parrandachilik va chorvachilik bilan shugʼullanadi. Qishloqda oʻrta maktab, klub, kutubxona, masjid, tibbiyot markazi bor. 494 nafar aholi istiqomat qiladi

Etimologiyasi
-------------

**Yangiyoʻl** (Yangi yoʻl) qishlogʻi sovet hokimiyati yillarida qurilgan va ramz sifatida shunday nomlangan. 2003-yildan buyon qishloq nomi oʻtmishda shu hududda mavjud boʻlgan **Mammədrza Diza** nomi bilan rasman roʻyxatga olingan. Bu nom *Mammadrza* (Mammadrza - shaxs ismi) komponentlaridan tuzilgan va *Diza* (eroncha eski atama, "qishloq", "qal'a", "qo'rg'on" degan ma'nolarni anglatadi) "Mammadrzaga tegishli qishloq" ma'nosini bildiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Azerbaijan Parliament - renaming law
2. ↑  ANAS, Azerbaijan National Academy of Sciences*. Nakhchivan Encyclopedia*. Baku: ANAS, 2005 — 38 bet. ISBN 5-8066-1468-9.
3. ↑  *Encyclopedic dictionary of Azerbaijan toponyms*. In two volumes. Volume I. p. 304. Baku: "East-West". 2007. ISBN 978-9952-34-155-3.

* Məmmədrza Dizə (as Yeniyol) at GEOnet Names Server

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Ozarbayjon geografiyasi | *Ozarbayjon geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Aqliy dalil**-Aqida va usulul fiqh ilmida biror shar’iy masalada mujtahidning aqlini ishga solib, bilimi va tafakkuri darajasida ijtihod qilishiga aqliy dalil deyiladi. Aqliy dalillarga qiyos, masolihul mursala, istihson, istishob kabi shariat manbalarini kiritish mumkin.Aqliy dalil naqliy dalil bilan chambarchas bog‘liqdir.Naqliy dalilga suyanilmagan ijtihod qabul qilinmaydi. Chunki, aqlning o‘zi bilan shar’iy hukm chiqarib bo‘lmaydi. Shuningdek, shar’iy dalildan hukm chiqarish aql yuritish, tafakkur va chuqur o‘rganishga muhtoj. Ya’ni, aqlsiz naqliy dalillarni tushunib bo‘lmaydi va ulardan biro nhukm chiqarib ham bo‘lmaydi.
Aqliy dalillar asosan kalom, mantiq, falsafa, jadal, munozara, tabiiy fanlar kabi ilmlarda keng qo‘llanilgan. Ahli sunna val-jamoadagi moʻtadil aqidaviy mazhablar bo‘lgan moturidiy va ash’ariylik, faqatgina aqlga tayanuvchilar bilan faqat naql va uning zohiriga e’tibor beruvchila ro‘rtasidagi moʻtadil ta’limot bo‘lib, ularda naql aqldan ustun qo‘yilgan hamda aql - bu naqlni tushunishdagi bir vosita, deb qaralgan. E’tiqodiy masalalarni bayon etishda aql va naqldan birgalikda foydalanganlar. Kalom ilmidagi eng yirik firqalardan biri moʻtaziliylar esa aqlni naqldan ustun qo‘yganlar.
Aqliy dalil bilan naqliy dalilning birgalikda istifoda etilishiga misol: Qur’oni karimda: "Ko‘zlar Uni idrok etmas. Ko‘zlarni U idrok etar. U Latif (daqiq narsalarni biluvchi) va Xabir (xabardor)dir" (An’om,103), deyilgan.
Moʻtaziliylar ushbu oyatni dalil qilib, insonlar Allohni hech qachon ko‘rmaydi, deydilar. "Ahli sunna" (moturidiya va ash’ariya) e’tiqodiga ko‘ra, bu oyat Allohni ko‘rib bo‘lmaslik uchun dalil bo‘la olmaydi. Zero, bu yerda Allohni ko‘rish emas, barcha jihatdan Uni idrok va ihota etish mumkin emas, deyilmoqsa. Zotan, ko‘rish - bu, ko‘riluvchi to‘g‘risida har tomonlama ma’lumot hosil qilish degani emas. Allohning jamolini ko‘rish joizligiga doir oyat va hadislar ko‘p. Faqat Allohni ko‘rish bu dunyoda emas, oxiratdajannat ahliga nasib etgay. Allohni oxiratda ko‘rish joizligi haqida yana "Yunus" surasining 26-oyati, "Qiyomat" surasining 22,23-oyatlarida zikr etilgan. Hadisda: "Yaqinda Rabbingizni o‘n to‘rt kunlik oyni ko'rgandek ko‘rasizlar. O'shanda sizlarda mutlaqo shak-shubha qolmagay", deyilgan. Buyuk mujtahid olim va hanbaliy mazhabining asoschisi Imom Ahmad ibn Hanbal ham tushlarida Alloh taoloni bir necha bor ko‘rganlari manbalarda keltirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 58. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
**Xalxal** — Ozarbayjonning Naxchivon tumanidagi **Babek** tumanidagi qishloq va munisipalitet.Aholisi bogʻdorchilik, gʻallachilik, parrandachilik va chorvachilik bilan shug`ullanadi.Qishloqda oʻrta maktab, kutubxona, klub, masjid, tibbiyot punkti bor.568 nafar aholi istiqomat qiladi

Etimologiya
-----------

Qadimgi manbalarda **Xalxal** (Xalxal) shahri nomi (shahar xarobalari Qazax tumanidagi Yuxari Əskipara (Yuqori Askipara) qishlogʻi hududida joylashgan), Albaniya (Kavkaz) hukmdorining qishki qarorgohi.) V asr voqealari haqida zikr qilinadi. Eronda Xalxal shahri,Xalxal mahallasi va Xalxal Kuchek aholi punkti mavjud.O'n to'qqizinchi asrda Erivan viloyatida Xalxalli (Xalxalli) deb nomlangan ikkita tog' va Gruziyadagi Xalxal (Xalxal)tog'i qayd etilgan. Tadqiqotchilarning fikricha, toponim ozarbayjon shevalarida "chorvalarni ochiq havoda saqlash uchun panjara bilan oʻralgan joy"maʼnosida qoʻllanadigan Xalxal soʻzi bilan bogʻliq. Vladimir Minorskiy, shuningdek, bu nom Sharqiy Zagros tog'larida Neo-Ossuriya davrida mavjud bo'lgan qadimgi Xarxar shohligi bilan bog'liqligini ko'rsatishi mumkinligini aytdi. :62

Malumotlar
----------

1. ↑  ANAS, Azerbaijan National Academy of Sciences*. Nakhchivan Encyclopedia*. Baku: ANAS, 2005 — 245 bet. ISBN 5-8066-1468-9.
2. ↑  *Encyclopedic dictionary of Azerbaijan toponyms*. In two volumes. Volume I. p. 304. Baku: "East-West". 2007. ISBN 978-9952-34-155-3.
3. ↑  Minorsky, Vladimir (1957). „Mongol Place-Names in Mukri Kurdistan". *Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London*. 19-jild, № 1. 58–81-bet. Qaraldi: 12 October 2022.
Shaxmat o'ynaydigan arablar- 1847-1848.
Shaxmat o`ynaydigan arablar (fransuzcha: *Arabes jouant aux échecs*) — fransuz rassomi Yevgeniy Delakrua tomonidan 1847-1848 yillarda yaratilgan rasm.

 Edjen Delakrua. Amfora ko'targan arab ayol, 1847 yil
Delakrua *kundaligida* yozilishicha, u 1847 yilning iyul oyida Parij yaqinidagi *Champrosay*  dagi uyida qolib, bu rasm ustida ishlagan . Bu vaqtga kelib, u taniqli va faxriy usta edi, 1846 yilda u Faxriy legion ordeni chevaleri bo'ldi, hukumatning rasmiy buyrug'i bilan deputatlar palatasi kutubxonasini bo'yashni tugatdi . Bo'yash uchun yelkasida idish bo'lgan ayol qiyofasining tayyorlov chizmasi  saqlanib qolgan, qog'ozga qalam va jigarrang siyoh bilan xiralashgan ishlangan. Chizmaning egasi Filipp Burti (san'atshunos, 1850-1870 yillarda keng tanilgan) edi. Delakruaning katta muxlisi, u 1878 yilda rassomning yozishmalarini nashr etdi. Zamonaviy san'at tarixchilari rasmni kengroq vaqt oralig'iga - 1847-1848 yillarga sanashadi. U 1848 yilda Lefebvre Vayl agentligi orqali sotilgan ( fransuzcha: *Weill, Lefebvre* ) uchun 200 frank  .

Delakrua 1832 yilda Shimoliy Afrikaga tashrif buyurdi, ammo bu sayohat uning ishiga katta va doimiy ta'sir ko'rsatdi. Delakrua o'n besh yillik masofadan turib, o'zini mutlaq aniqlikka erishish istagi bilan chalg'igandan ko'ra, ekzotik mavzularning she'riy jihatini olishga qodirroq ekanini his qildi .

Rasm yaratilganidan bir yil o'tgach, u gravür sifatida qayta ishlab chiqarilgan, ammo ba'zi o'zgarishlar bilan. Sozlama Quddusga ko'chirildi va ko'zani ko'targan ayol quduqdan qaytayotgan Rivqo sifatida tasvirlangan  .

Eslatmalar
----------

1. ↑  „Champrosay. TopGlobus.". 2018-yil 6-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 17-iyul.
2. ↑  „Упоминание картины в Дневнике художника за 20 июля 1847 года.". 2018-yil 6-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 17-iyul.
3. ↑  Эжен Делакруа. Серия «Великие художники». М. 2010. С. 36—37.
4. ↑  Alfred Robaut. L'Œuvre complet de Eugène Delacroix, éd. Charavay Frères, Paris, 1885. P.129, n°483.
5. ↑  „Дневник Делакруа за 13 марта 1848 года.". 2018-yil 6-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 17-iyul.
6. ↑  Картина на официальном сайте Шотландской национальной галереи, Эдинбург.