recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
"OʻZELEKTRAPPARAT" AKSIYADORLIK JAMIYATI — energetika mashinasozligining yirik korxonasi. "Oʻzeltexsanoat" uyushmasi tarkibida. Toshkent shahrida joylashgan. Past voltli butlovchi uskunalar va past voltli asbobapparatura (elektr styalar energobloklari podstansiyalari va boshqalar uchun shchit qurilmalari, katod himoyasi st-yalari, boshqarish pultlari, rele qurilmalari va boshqalar) ishlab chiqaradi. 1941-yil 15-oktabrda Toshkentga evakuatsiya qilingan Xarkov "Elektr stanok" mashinasozlik zavodi uskunalari bazasida Toshkent "Elektr stanok" zavodi nomi bilan tashkil etilgan va elektr jihozlari hamda front uchun minalar ishlab chiqargan. 1946-yilda bu zd Moskvadan evakuatsiya qilingan "Yuqori chastota toklari" zavodi bilan birlashtirilib Toshkent elektr texnika zavodiga aylantirildi. Urushdan keyingi davrda turli elektr jihozlari ishlab chiqarish oʻzlashtirildi. 1971— 91 yillarda Oʻrta Osiyo "Elektrapparat" ishlab chiqarish birlashmasining bosh korxonasi [birlashma tarkibiga Toshkent plastmassa buyumlari zavodi, "Toshelektromash" zavodi, Andijon "Elektrapparat", Marhamat (Andijon viloyati), Adrasmon (Tojikiston), Olmaota past voltli apparatlar zdlari, Butunittifoq relesozlik ilmiy tekshirish institutining Toshkent boʻlimi kirgan].

1994-yildan ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati. 2005-yildan korxona Oʻzbekiston —Rossiya —Britaniya qoʻshma korxonasi — aksiyadorlik jamiyati. Korxona mahsulotlari 1994—99 yillarda xalqaro koʻrgazmalar va tanlovlarda 14-marta (Madrid, 1994; Mexiko, 1995; Parij, 1995; Jeneva, 1996; Rim, 1999 va boshqalar) sifat sovrinlariga sazovor boʻlgan. Mahsulotlari chet ellarga eksport qilinadi. 2004-yilda 1,14 mlrd. soʻmlik tovar mahsulot ishlab chiqarildi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sentob** — Navoiy viloyatining Nurota tumaniga qarashli qishloq. Tuman markazidan 120 kilometr, Aydarko‘ldan 30 kilometr uzoqlikda joylashgan. Oʻsimlik va hayvonot dunyosiga ham boy. „Sintob" so‘zi sanskrit tilidan olingan bo‘lib, „katta soy" degan maʼnoni anglatadi. Aholisi 3000 dan ziyod. Ular asosan tojik tilida gapirishadi.

Diqqatga sazovor joylari
------------------------

Qishloqda Sentob suv ombori, Qadimiy karvonsaroylar, „Xo‘ja Porsho", „Xo‘ja Maxmad Savrato" ziyoratgohlari, Zardushtiylik dini oʻchoqlaridan biri boʻlgan qadimiy ibodatxona, „Chashmai ako" bulog‘i, qadimiy qalʼalar mavjud. Qoya toshlarga ishlangan V-VI asrlarga oid petrogliflar, tog‘ tepasidagi ko‘hna qo‘rg‘on qoldiqlari, XI-XVIII asrlarga oid toshga o‘yilgan yozuvlar hamda qishloqning eng yuqori nuqtasida joylashgan Fozilmon ko‘li qishloqning diqqatga sazovor joylaridandir. Sentob qishlog‘idan 12 km uzoqlikdagi „Qora tog‘" qoyatoshlarida ko‘plab ko‘hi uslubiga oid arab grafikasidagi yozuvlar, Qurʼon oyatlardan fragmentlar hamda qadimiy qo‘rg‘onlarni uchratish mumkin.

Turizm
------

2023-yilning mart oyida qishloqqa rasman „turizm qishlogʻi" maqomi berilgan. Sintobga ilk sayyoh 2006-yilda Niderlandiyadan kelgan. Keyinchalik yevropalik turistlar oqimi kuchaygan. Nurota tumani hokimi Azamat Fayziyevning maʼlumotiga koʻra qishloqqa muntazam ravishda Angliya, Fransiya, Avstriya, Rossiya va boshqa davlatlardan sayyohlar tashrif buyurishmoqda. Bir oyda qishloqqa 100 — 150 dan ortiq sayyoh tashrif buyuradi. Sentob qishlog‘ida 20 ta oilaviy mehmon uyi va 3 ta hostel faoliyat ko‘rsatmoqda. Shuningdek, 15 dan ortiq turistik xizmat yo‘lga qo‘yilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Navoiy viloyati Nurota tumani Sentob qishlog‘i fotosayohat". *Navoiy Tourism.uz*. Qaraldi: 21-iyun 2023-yil.
2. ↑  „Navoiyning Shveysariyasi. Sintob qishlog‘idan fotoreportaj". *Daryo.uz*. Qaraldi: 21-iyun 2023-yil.
3. ↑  „Navoiy viloyati Nurota tumani Sentob qishlog‘i fotosayohat". *Navoiy Tourism.uz*. Qaraldi: 21-iyun 2023-yil.
4. ↑  „Sentob sayyohlarning sevimli maskaniga aylanadi". *UzA.uz*. Qaraldi: 21-iyun 2023-yil.
5. ↑  „Сентоб – райский уголок полный колорита, душевного тепла и гармонии". *nuz.uz*. Qaraldi: 21-iyun 2023-yil.
6. ↑  „Navoiydagi Sentob qishlog‘iga rasman «turizm qishlog‘i» maqomi berildi". *Kun.uz*. Qaraldi: 21-iyun 2023-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Navoiy | *Navoiy viloyatiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Aston Villa futbol klubi — Angliyaning Birmingem shahrida joylashgan Aston shahrida joylashgan professional futbol klubi. Klub Angliya futbol ligasi tizimining yuqori toifasi boʻlgan Premer-ligada ishtirok etadi. 1874-yilda asos solingan, ular 1897-yildan buyon oʻz uylari boʻlmish „Villa Park"da oʻynashadi. „Aston Villa" Angliyaning eng qadimgi va eng muvaffaqiyatli klublaridan biri boʻlib, 1888-yilda Futbol Ligasi va 1992-yilda Premer-liganing asoschisi hisoblanadi.

Ular 1981—1982-yilgi mavsumda Yevropa kubogini yutgan beshta ingliz klubidan biri. Shuningdek, ular yetti marta Futbol Ligasi Birinchi divizionida, yetti marta Angliya Kubogida, besh marta Liga kubogida va bir marta Yevropa (UEFA) Superkubogida gʻolib chiqishgan. Klub 1888-yilda tashkil etilganidan buyon Angliyaning barcha vaqtlar reytingida 5-oʻrinni egallab turibdi.

Villa „Birmingem City" bilan kuchli mahalliy raqobatga ega va jamoalar oʻrtasidagi Second City derbisi 1879-yildan beri oʻtkazib kelinmoqda.

Aston Villa futbol klubi 1874-yil mart oyida Birmingemning bir qismi boʻlgan HandsworthdagiVilla Kross WesleyanChapel aʼzolari tomonidan tashkil etilgan. Aston Villaning toʻrtta asoschisi Jack Hughes, Frederick Matthews, Walter Price and William Scattergoodlar edi. Mahalliy futbol jamoalari yoʻqligi sababli Aston Villa birinchi oʻyinini mahalliy Aston Brook St Mary regbi jamoasiga qarshi oʻtkazdi.


Randy Lerner, Aston Villa (2006-2016).
Klubdagi birinchi aktsiyalar 19-asrning oxiriga kelib, futbol assotsiatsiyasi ligalarida professional jamoalar va oʻyinchilarning koʻpayib borayotgan sonini kodlashtirishga qaratilgan qonunchilik natijasida chiqarilgan. U „Aston Villa" raisi va asosiy aktsiyadori boʻlgan. 1968-yildan 1975-yilgacha va 1982-yildan 2006-yilgacha asosiy aktsiyador hisoblanadi. Klub 1996-yilda London fond birjasida (LSE) sotuvga chiqarildi va aktsiya narxi flotatsiyadan keyingi oʻn yil ichida oʻzgarib turdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „"Premier League Handbook 2020/21" (PDF). Premier League. p. 6. Archived (PDF) from the original on 12-aprel 2021-yil. Retrieved 12-aprel 2021-yil.".
2. ↑  „"Aston Villa: Wes Edens & Nassef Sawiris to make 'significant investment' in club". BBC Sport. Archived from the original on 18-aprel 2019-yil. Retrieved 25-may 2019-yil.".
**Novopokrovka** (ukraincha: *Новопокровка*;ruscha: *Новопокровка*) — Ukrainaning Dnepropetrovsk viloyati Dnepr tumanidagi shahar tipidagi aholi punkti .Dneprning drenaj havzasidagi Mokra Sura irmog'i bo'lgan Komyshuvata Sura qirg'og'ida joylashgan.Novopokrovkada Ukrainaning hromadalaridan biri bo'lgan Novopokrovka posyolkasi ma'muriyati joylashgan. Aholisi: 1,725 (2022 est.) 

2020-yil 18-iyulgacha Novopokrovka Yagona tumaniga tegishli edi.2020-yil iyul oyida Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida bu tuman tugatildi, buning natijasida Dnepropetrovsk viloyatidagi tumanlar soni yettitaga qisqardi.Solone tumani hududi Dnepr tumaniga birlashtirildi.

Iqtisodiyot
-----------

### Transporti

Novopokrovka Dnepr va Kropyvnitskiyni bog'laydigan M04 avtomagistraliga, shuningdek, Zaporojya va Nikopolga keyingi ulanishlar bilan P73 avtomagistraliga kirish imkoniyatiga ega.

Eng yaqin temir yo'l stantsiyasi,Ryasna,Sviatovasilivka qishlog'ida, taxminan 10 kilometr (6.2 mi) Novopokrovka shimolida,Dnepr va Apostolovni bog'laydigan temir yo'l liniyasida joylashgan.Kamdan kam yo'lovchi tashish mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  „Новопокровская громада" (ruscha).  Портал об'єднаних громад України.
2. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (ukraincha). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Нові райони: карти + склад" (ukraincha).  Міністерство розвитку громад та територій України.
**Angishvonagul**, oʻymoqgul (Digitalis) — sigirquyruqdoshlar oila-siga mansub ikki yillik va koʻp yillik oʻtlar turkumi. Yevropa va Osiyoda 25 ga yaqin turi bor. Barchasi zaharli. A.ning poyasi tikka(uz. 40- 150 sm), barglari ketma-ket joylashgan, barg cheti arra-simon, baʼzi turlarida tekis. Barglar poyaning ostidan uchiga tomon maydala-shib boradi. Gullari shingil toʻpgulga yigʻilgan, gultoji qoʻngʻiroq yoki angish-vonaga oʻxshash; oʻsimlik nomi ham shundan olingan. Qizil A. va sariq A.ning bargidan purpurea A, purpurea V, digitoksin, gitoksin va yurak kasalliklariga qarshi ishlatiladigan boshqa glyukozidlar oli-nadi. A.ning boshqa turlaridan olingan preparatlar (mas, abitsin) ham shu kabi kasalliklarni davolashda qoʻllaniladi. A.ning baʼzi xillari Oʻzbekistonda xushmanzara oʻsimlik sifatida ekiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Kostantin Anatolyevich Bondarev** (1972-yil 13-sentabr, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) – ukrainalik siyosatchi. VI, VII va IX chaqiriq Ukraina xalq deputati. „Batkivshina" Butun Ukraina uyushmasi aʼzosi, 2010-yil iyundan beri Kiyev viloyati tashkiloti rahbari. „Ukraina temir yoʻllari" aktsiyadorlik jamiyatining holatini tekshirish, baholash va Ukraina qonunchiligini buzish masalalari boʻyicha Oliy Radaning vaqtinchalik tergov komissiyasining aʼzosi.

Biografiyasi
------------

Konstantin Anatolyevich 1972-yil 13-sentabrda Toshkent shahrida (Oʻzbekiston SSR) ishchi oilasida tavallud topgan. 1981-yilda ota-onasi Lyubov va Anatoliy Bondarev bilan birgalikda Kiyevga koʻchib oʻtgan. Konstantik u yerda 1989-yilda poytaxtdagi 91-sonli maktabni tugatgan.

Bondarev 1989-yilda Kiev muhandislik-qurilish institutiga sanoat va fuqarolik qurilishi mutaxassisligi boʻyicha oʻqishga kirgan. Oʻqish davrida talabalarning ilmiy tadqiqot ishlarida faol ishtirok etgan. Asosiy tadqiqot mavzularidan biri „egri chiziqlarni yaqinlashtirish" edi. Konstantin oʻqish bilan bir qatorda oʻsha paytda mashhur boʻlgan dasturlash tillarida ishlagan va oʻquv dasturlarini yozgan. Oʻshanda biznesdagi ilk qadamlarini qoʻygan.

Bondarev 2002-2004-yillarda Kiyev milliy iqtisodiyot universitetida ikkinchi mutaxassisligini iqtisodiy yoʻnalish boʻyicha tahsil olgan.

U ingliz, rus va ukrain tillarini bilgan.

Kiyev viloyatining siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayotining faol ishtirokchisi boʻlgan.

2007-yil 22-yanvardan „Batkivshina" partiyasi aʼzosi boʻlgan.

2010-yil iyun oyidan beri „Batkivshina" Kiyev viloyat partiya tashkiloti rahbari hamda „Batkivshina" partiyasi Siyosiy Kengashi aʼzosi boʻlan.

Gruziya, Kiyev viloyati, Makariv tumanidagi qishloqda istiqomat qilmoqda. Konstantin oilali va ikki qiz farzandning otasi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Стали известны кандидаты на пост главы Киевской ОГА" (ru). *OBOZREVATEL NEWS* (14-sentyabr 2016-yil). Qaraldi: 30-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Бондарєв Костянтин Анатолійович — вся правда Біографія, Балотування, Фракції, Декларація".  www.chesno.org. 22-iyun 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-noyabr 2019-yil.
3. ↑  „Досье: Бондарев Константин Анатольевич". Qaraldi: 30-noyabr 2023-yil.
4. ↑  „О внесении изменений в постановление Правительства Российской Федерации от 1 ноября 2018 г. No 1300" (ru). *government.ru* (4-sentyabr 2020-yil). 21-oktyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-sentyabr 2020-yil.
5. ↑  „Константин Бондарев". Qaraldi: 30-noyabr 2023-yil.
**Innokentiy Aleksandrovich Kim** (1920-yil 26-iyun, Uzoq Sharq Respublikasi Primorsk viloyati Olginskiy tumani Nikolayevka qishlogʻida tugʻilgan. 2004-yil 19-mayda vafot etgan) – Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati , Yuqori Chirchiq tumani, Sverdlov nomidagi kolxoz brigadiri. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

Hayoti
------

U 1920-yilda Olginskiy tumani, Nikolayevka qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. 1937-yilda oʻrta maktabning 9-sinfini tugatgan. Oʻsha yili ota-onasi bilan birga Oʻzbekiston SSR Toshkent viloyatidagi maxsus posyolkaga surgun qilinadi. 1942-yilda Toshkent matbuot bilim yurtini tamomlagan. 1943-yildan oddiy kolxozchi boʻlib, Yuqori Chirchiq tumani Sverdlov nomidagi kolxozda dala ekinlari boʻlimida ishlaydi. 1948-yildan Xabarovskiy krajining bikin shahridagi „chegarachi" kolxozida ishchi boʻlib ishlagan.

„Koreya ishchisi" (1991-yildan – „Se Koryo Sinmun") gazetasining asoschilaridan biri. Innokentiy 1949-yildan buyon ushbu koreys nashrining bosh muharriri boʻladi. 1949-yilda Oʻzbekistonga qaytib, Yuqori Chirchiq tumani Sverdlov nomidagi kolxozda oddiy kolxozchi, hisobchi, dala brigadasi, ferma brigadiri va ferma mudiri lavozimlarida faoliyat olib borgan.

1950-yilda Innokent Kimning jamoasi 27,1 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 84 sentnerdan yashil kenaf oladi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 22-maydagi farmoni bilan Lenin ordeni, „Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali va Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

1951-yilda Kim KPSS aʼzoligiga qabul qilinadi.

Nafaqaga chiqqanidan keyin Sverdlov nomidagi kolxozda ekspeditor boʻlib ishlashda davom etadi. Respublika ahamiyatiga ega nafaqaxoʻrlardan biri boʻlgan.

Innokentiy Kim 2004-yilda vafot etgan. Yuqori Chirchiq tumanidagi sobiq Sverdlov nomidagi kolxoz (1992-yildan – Ahmad Yasaviy nomidagi fermer xoʻjaligi) qabristoniga dafn etilgan.

Mukofotlari
-----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Lenin buyrugʻi
* 1941—1945-yillardagi „Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medali

Adabiyotlar
-----------

* Shin D. V. *Sovet koreyslari Sotsialistik Mehnat Qahramonlari*, Olmaota: Xizmat matbuoti, 2019-yil
* Z. V. Pan N. G. *Sotsialistik Mehnat Qahramonlari – Qozogʻistonliklar*, Olma-Ota, 1969-1985, jildlar. 1-5
* Erkaklar D. V. Kvon L. A. Kim, *Qozogʻiston Sovet koreyslari*, Olmaota, 1992-yil
* Kim P. G. *Oʻzbekiston Respublikasi koreyslari*, Toshkent: Oʻzbekiston. 1993-yil
* Kan G. V. *Qozogʻiston koreyslari tarixi*, Olmaota: Gym, 1995
* Kim G. N. Men D. V. *Qozogʻiston koreyslarining tarixi va madaniyati*, Olmaota: Gym, 1995-yil
* Kim B. I. *Oʻzbekiston koreyslari.* *Kim kim*, Toshkent, 1999-yil

Havolalar
---------

* Herman Kim, Koryo Saram entsiklopediyasi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni Kim Innokentiy Aleksandrovich

Manbalar
--------

1. ↑  *Ким, Иннокентий* „Иннокентий Александрович Ким". *warheroes.ru*.
2. ↑  *Ким, Иннокентий* „info\_Ким,\_Иннокентий\_Александрович". *ru.on1.click*.
**Nathan Lynn Bachman** (1878-yil 2-avgust — 1937-yil 23-aprel) 1933-yildan vafotigacha Tennessi shtatidan Amerika Qoʻshma Shtatlari senatori boʻlgan. Demokratik partiya aʼzosi edi.

Shaxsiy hayot
-------------

Bachman Tennessi shtatining Chattanoga shahrida tugʻilgan. Uning otasi doktor Jonatan V. Baxman, Konfederatsiya faxriysi va Chattanogadagi Birinchi Presviterian cherkovining sobiq pastori edi. U bir nechta kollejlarda, shu jumladan Tennessi shtatining Klarksvill shahridagi sobiq Janubi-gʻarbiy Presviterian universitetida (Tennessi shtatining Memfis shahridagi hozirgi Rodos kollejidan oldingi institut; kampus Ostin Piy shtat universitetining hozirgi muhiti), Richmond, Kentukkidagi Markaziy universitetda (hozirda) tahsil olgan. Kentukki, Danvil shahridagi Markaz kolleji va Virjiniya shtatining Leksington shahridagi Vashington va Li universiteti bilan birlashdi. Keyin u uyiga qaytib, 1903 yilda Virjiniya universitetining yuridik fakultetini tamomlagunga qadar Chattanuga yuridik kollejida (oʻsha paytda sobiq Chattanooga universitetining yuridik fakulteti, hozir Chattanoogadagi Tennessi universiteti) tahsil oldi. O‘sha yili u Chattanugada advokatlik faoliyatini boshladi.Bachman 1906 yildan 1908 yilgacha Chattanoga shahar prokurori va 1912 yildan 1918 yilgacha tuman sudi sudyasi boʻlgan. 1918 yilda u Tennessi Oliy sudining yordamchi sudyasi boʻldi, 1924 yilda AQSh Senatiga nomzodini qoʻyish uchun isteʼfoga chiqdi. Uning 1924 yilgi kampaniyasi muvaffaqiyatsiz tugadi va u yana qonunchilik amaliyotiga qaytadi.Biroq, 1933 yil 28 fevralda Baxman AQSh Senatiga Tennessi gubernatori Xill Makalister tomonidan prezident Franklin D. Ruzveltning Davlat kotibi lavozimiga tayinlanishini qabul qilish uchun isteʼfoga chiqqan senator Kordell Xallning muddati tugamagan muddatga tayinlandi.. 1934 yil noyabr oyida Baxman Xullning muddati tugamagan muddati balansiga saylandi. U Xull saylangan muddatni tugatdi va keyinchalik 1936 yilda oʻz huquqida toʻliq muddatga saylandi. U keyingi bahorda Vashingtonda (Kolumbiya okrugida) oʻsha muddatning toʻrt oydan kamroq muddatda xizmat qilganidan keyin vafot etadi.Bachman Chattanogadagi mason birodarligining, jumladan 14-sonli Templar ritsarlari qoʻmondonligining taniqli rahbari edi. U ham faol fuqaro edi. Haydovchi 1937 yil 27 aprelda (58 yoshda) Vashingtonda yurak xurujidan vafot etdi. U Tennessi shtatining Chattanoga shtatidagi Forest Hills qabristoniga dafn etilgan. Baxman quvurlari AQShning 41-magistral yoʻlidagi missionerlik tizmasi orqali Chattanuga bilan qoʻshni Sharqiy Ridj shahrini bogʻlaydigan tunnellar boʻlib, ular otasi sharafiga nomlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Leonhart, James Chancellor*. The Fabulous Octogenarian*. Baltimore Maryland: Redwood House, Inc. 1962 — 277 bet.
2. ↑  „Nathan L. Bachman".  The Political Graveyard. Qaraldi: 14-iyul 2022-yil.
**Sensor deprivatsiya** (lotincha: *sensus*-tuygʻu va lotincha: *deprivatio*-yoʻqotish, mahrum qilish Markaziy asab tizimiga nerv impulslari oqimining pasayishiga olib keladigan bir yoki bir nechta Markaziy nerv sistemasi sezgi organlar .

Sensor deprivatsiyaning salbiy oqibatlar
----------------------------------------

Sensor deprivatisiya oʻtkaziladigan vaqt oshgani sayin, beqaror aqliy faoliyat bosqichida, hissiy labillik pasayish bosqichi namoyon boʻladi yaʼnikim letargiya, depressiya, apatiya, bu qisqa vaqt ichida eyforiya, asabiylashishga aylanadi.

Sensor deprivatsiya sharoitlari qanchalik ogʻir boʻlsa, fikrlash jarayonlari tez buziladi, bu esa diqqatni bir yerga jamlay olmaslik, muammolar haqida izchil fikr yuritishda namoyon boʻladi. Ular oddiy aqliy harakatlarni bajarishda pasayishlar kuzatilishi bilan namoyon boʻladi.  .

Manbalar
--------

1. ↑  „Что такое Сенсорная депривация? Сенсорная депривация — это… Самопознание.ру".  samopoznanie.ru. 4-fevral 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-iyul 2017-yil.
2. ↑  „Сенсорная депривация - описание".  psyfactor.org. 4-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-iyul 2017-yil.
Arkart qal’asi minorasi
**Arkart qal’asi** (inglizcha: *Urquhart Castle*, gelsk. Caisteal na Sròine) — Shotlandiya tog‘laridagi Loh Ness ko‘li qirg‘og‘ida joylashgan o‘rta asr qal’asi. Qal’a A82 shossesida, Inverness shahridan 21 km janubi-g‘arbda va Dramnadrochit qishlog‘idan 2 km sharqda joylashgan.

Qal’aning xarobalari XIII-XVI asrlarga to‘g‘ri keladi, garchi bu qal’a ilk o‘rta asr istehkomi o‘rnida qurilgan bo‘lsa ham. XIII-asrda asos solingan Arkart qalʼasi XIV-asrda Shotlandiya mustaqillik urushlarida katta rol oʻynagan. Qal’a keyinchalik qirollikka tegishli bo‘ldi va MakDonald urug‘idan bo‘lgan Ross graflari tomonidan bir necha bor qo‘lga olindi. 1509-yilda qal’a Grant urug‘iga berildi, garchi Makdonald urug‘i qal’aga egalik qilishini daʼvo qilayotgan bo‘lsa ham. Keyingi hujumlarga qaramay, qal’a mustahkamlanib, faqat XVII-asrning o‘rtalarida yaroqsiz holga keldi. 1692-yilda Yakobit otryadi qal’ani qamal qilganda, u qisman portlatilgan va keyinchalik vayron qilingan. XX-asrda qal’a davlatga o‘tgan va jamoatchilikka ochilgan: Arkart Shotlandiyadagi eng ko‘p tashrif buyuriladigan qal’alardan biri.

Loh Nessga qaragan burunda joylashgan qal’a Shotlandiyadagi eng katta qasrlardan biridir. Qal’aning g‘arbiy tomonida joylashgan kirish joyi xandaq va tortma ko‘prik bilan himoyalangan. Bundan tashqari, qirgʻoq tomonidan qal’a qo‘sh tosh panjara bilan o‘ralgan edi. Qal’aning Shimoliy muhofazasida yoki Quyi hovlida ko‘plab binolar, jumladan, qorovulxona va qal’aning shimoliy qismidagi besh qavatli Grant minorasi deyarli buzilmay qolgan. Qal’aning tepalikda joylashgan Janubiy muhofazasi yoki Yuqori hovlisida faqat oldingi binolarning xarobalari qolgan.

Arkart qasriga tashrif buyurgan sayohatchilarning yarmidan koʻpini Loh-Ness ko‘li suvlarida yashovchi afsonaviy jonzot haqidagi dunyoga mashhur afsona oʻziga tortadi.

Yana qarang
-----------

* Shotlandiyadagi qal’alar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Замок Аркарт в Шотландии – средневековый форпост легенд Лох-Несса".  proboating.ru. 3-iyun 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-may 2016-yil.

Havolalar
---------

* Статья о замке на Undiscoveredscotland.co.uk
* Статья о замке на Electricscotland.com
* История и архитектура Urquhart Castle (рус.)
**Intizom** — kishilar, jumladan, mehnat jamoasi aʼzolarining jamiyatda tarkib topgan huquq va axloq meʼyorlariga, shuningdek, biron-bir tashkilot talablariga javob beradigan muayyan xulq-atvor va oʻzini tutishga oid tartibqoidalar. I. odamlarning birgalikda yashashi va faoliyat yuriti-shini maʼlum bir tartibga solib turadi. Bunga esa mazkur ijtimoiy meʼyorlar va qonunqoidalarni oʻzlashtirish, shu bilan birga zarur boʻlganda axloqiy, huquqiy va maʼmuriy javobgarlik va jazo choralarini qoʻllanish yoʻli bilan ham erishiladi. I.ning quy-idagi turlari mavjud: ichki I. (shaxsning oʻzini-oʻzi I.lilik ruhida tar-biyalashi); hamma uchun umumiy I. (xu-susan, davlat I.i); maxsus I. — muayyan tashkilot aʼzolari yoki maʼlum toifadagi kishilar uchungina belgilangan I. (mas, mehnat I. i, harbiy I. kabi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Almourol qal’asi** (portugalcha: *Castelo de Almourol*) ― Teju daryosining oʻrtasidagi kichik qoyali orolda, (portugalcha: *Tejo*) Portugaliyaning naq oʻrtasida joylashgan.

Almourol joylashgan qoyali orol qadimdan strategik ahamiyatga ega boʻlib, daryo boʻylab suv yoʻlini nazorat qiladi. Arxeologik qazishmalarga koʻra, birinchi istehkomlar bu yerda miloddan avvalgi I asrda paydo boʻlgan. Keyinchalik bu yerda avval alanlar, vestgotlar va oxir-oqibat, mavrlarning istehkomlari paydo boʻldi. Shunisi aniq maʼlumki, Portugaliyaning birinchi qiroli Afonso I Enrikesning askarlari 1129-yilda bu yerlarda paydo boʻlganida, orolda allaqachon Mavriy qal’asi mavjud boʻlgan.

Hozirgi qal’a Tampliyelar tomonidan 1160—1171-yillarda ularning asosiy qarorgohi Tomar qal’asi yaqinida qurilgan. 1312-yilda ritsarlik ordenining tarqatib yuborilishi bilan qal’a boʻsh boʻlib qoldi. XIX-asrda romantik vatanparvarlar qal’ani xarobalardan tiklashni boshladilar. Qayta qurilgan qal’aning oʻrta asr prototipi bilan umumiyligi juda oz. Shunga qaramay, u Portugaliyaning milliy yodgorliklari roʻyxatiga kiritilgan (1910-yil 16-iyun). 1940—1950-yillarda qal’a — Salazar qarorgohlaridan biri sifatida qayta tiklandi.

Adabiyotda
----------

Qal’a Palmeyrin siklining eng yaxshi romanida — „Ingliz Palmeyrin yilnomasi" da (1544-yilgacha) eslatib oʻtilgan. Qal’ada hikoyaning qahramoni Miragvarda (Miraguarda) boʻlgan edi. Aynan oʻsha joylardagi voqealar tavsifi tufayli Servantes Don Kixot kutubxonasidagi bu kitobni yoqib yuborishdan saqlashga qaror qildi: „Miragvarda qal’asidagi barcha sarguzashtlar ajoyib va mohirona oʻylab topilgan, uslubi nafis va aniq, nutqlar esa soʻzlovchilarning xarakteri va pozitsiyasiga mohirlik va did bilan moslashtirilgan".

Manbalar
--------

1. ↑  Сервантес 2003. sfn error: no target: CITEREFСервантес2003 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Мигель де Сервантес Сааведра. Хитроумный идальго Дон Кихот Ламанчский : в 2 т. / Отв. ред. Н. И. Балашов, сост. прим. С. И. Пискунова. — Научное юбилейное издание к 400-летию «Дон Кихота Ламанчского». — М. : Наука, 2003. — Т. 1. — 719 с. — (Литературные памятники ; № 504). — 2000 экз. — ISBN 5-02-011687-4.

Havolalar
---------

* Официальный сайт замка Алмоурол(port.)
* Замок Алмоурол на проекте «Замки Мира»
**Rahim Bekjonovich Bekjonov** (1930.5.3, Chimkent - 2000.23.2, Toshkent) — fizik olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1989), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1973), fizikamat, fanlari doktori (1966), professor (1968). Oʻrta Osiyo davlat universitetni tugatgan (1953). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Fizika-texnika institutida ishlagan (1952 — 54), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutida laboratoriya mudiri (1958-yildan). B. neytronlar oqimining energiya taqsimoti va issiqlik neytronlarining moddalar bilan toʻqnashish koʻndalang kesimini, koʻp yad-rolar uchun konversion elektronlar va gamma nurlar spektrlari hamda yadroning qoʻzgʻatilgan holatda yashash vaqtini, magnit momentlarini, yadroning yuqori energetik sathtari kengligi va gamma-nurlar tabiatini aniqlagan; yadro holatlarining yashash vaqtlarini oʻlchashning yangi uslublarini kashf etgan. B. oliy oʻquv yurtlari va oʻrta maktablar uchun oʻquv qoʻllanmalari va darsliklar, fizikadan ruscha-oʻzbekcha lugatlar muallifi. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1973).

Manbalar
--------

* Razvitiye yadernoy spektroskopii v Oʻzbekistone, T. 1993; Oʻzbekiston yadro fizikasi tarixi, T. 1994; Atom yadrosi va zar-ralar fizikasi, T. 1995; Modda tuzilishi, T. 1997.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ona haykali** — 2012-yilda Yakutsk shahridagi Saysari koʻli boʻyida Ulugʻ Vatan urushi qiyinchiliklarini yengib oʻtgan onalarga hurmat sifatida oʻrnatilgan.

Yodgorlikning ramziy maʼnosi
----------------------------

Yodgorlik Ulugʻ Vatan urushi yillarida omon qolgan onalarga bagʻishlangan. Yodgorlikning prototipi Tattinskiy ulusi Bayaga tayga qishlogʻidan Fevroniya Nikolaevna Malgina edi. Fevroniya Nikolaevna Malginaning urushga chaqirilgan beshta oʻgʻli boʻlgan va ularning hech biri uyga qaytolmadi. Bronzadan yasalgan va maydon markaziga oʻrnatilgan haykal Vatan timsoli boʻlgan bolali ayol kompozitsiyasidir. Uchta lochin uchib ketayotgani — bu qaytmas boʻlib urushga ketgan oʻgʻillarning ramzi. Yodgorlik Gʻalabani, yaxshilikning yomonlik ustidan hukmronligini va hayotning davom etishini anglatadi.

Onaning bosh kiyimi dubulgʻaga oʻxshaydi. Ayolning oyogʻi ostidagi quyon minglab yakut oilalariga ovqat va hayot beradi.

Tarixi
------

2010-yil mart oyida Yakutsk meri Yuriy Zabolev Yakut onalari sharafiga yodgorlik loyihalash toʻgʻrisidagi buyruqni tasdiqladi. Tanlov loyihasi Ulugʻ Vatan urushidagi Gʻalabaning 65-yilligiga bagʻishlangan boʻlib, ochilish 2010-yil 9-mayga belgilangan edi. Haqiqatda, qurilish ikki yarim yil davom etdi. Dastlab, maydonni Ona haykali bilan obodonlashtirish rejalashtirilgan edi. Ammo munozaralar jarayonida kamtarona istirohat bogʻi oʻgʻillari Ikkinchi Jahon urushida qatnashgan Yakutiyaning barcha ayollariga minnatdorchilik belgisi sifatida maydonga aylandi. Maydon qurilishi 2011-yilning bahorida boshlangan. Maydon ikki qismga boʻlingan: haykaltaroshlik kompozitsiyasi va xiyobonlar va meʼmoriy guruhlarga ega maydon. Ona maydonining ochilishi 2012-yil 15-sentabrda Yakutsk shahrining kunida boʻlib oʻtdi.

Onaning bronza haykali haykaltarosh Afanasiy Romanov tomonidan yaratilgan. Afanasiy Romanovning soʻzlariga koʻra: „Ushbu yuksak ulugʻvor onada barcha ayollar — onalarning timsoli bor. Unda ruhning mustahkamligi va yengilmasligi bor. Uning jiddiy qiyofasi uning xarakteri va iroda kuchining qatʼiyligini ifodalaydi. Ona haykali Ulugʻ Vatan urushida omon qolgan va gʻalaba qozongan, yurtni tiklagan keksa avlod vakillariga ehtiromdir".

Yana qarang
-----------

* Ulugʻ Vatan Urushi
* Bell P-39 "Aerokobra" samolyotiga yodgorlik

Manbalar
--------

1. 1 2  *Сивцева Саассылана Иннокентьевна.* „Великая Отечественная война в исторической памяти населения Якутии". 4-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-sentabr 2021-yil.

 „Obщestvo: filosofiya, istoriya, kultura", 2016 god, str. 1-2
2. ↑  Bessonova Olga Ivanovna. Pamyatniki goroda Yakutska. Mesto izdaniya Yakutsk. Izdatelstvo Alaas. God izdaniya 2015 god. Kolichestvo stranits 80 s. — Str. 41
3. 1 2 3  „Памятник Матери олицетворяет Якутию" (ru-RU). *exo-ykt.ru* (23-iyul 2020-yil). 4-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-sentabr 2021-yil.
Ivan Arseniyovich Kotlarevskiy (1941-yil, Toshkent – 2007-yil) – ukrainalik musiqashunos va oʻqituvchi, sanʼatshunoslik fanlari doktori (1985), professor (1986), AMU (Ukraina Milliy Badiiy Akademiyasi) muxbir aʼzosi (1997). Ukrainada xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1993), NSKU aʼzosi (1991).

Biografiyasi
------------

Ivan Arseniy Kotlarevskiy va Vira Bakeyevaning oʻgʻli. U 1941-yil Toshkent shahrida tavallud topgan.

1960-yilda Lvov konservatoriyasini, 1966-yilda Novosibirsk konservatoriyasini (Y. Konning musiqa nazariyasi sinfini) tamomlagan va shu konservatoriyada dars bergan.

1968-yildan Ukraina Milliy musiqa akademiyasida ishlagan. 1984-1995-yillarda ilmiy ishlar boʻyicha prorektor, 1992-yildan esa musiqa nazariyasi kafedrasi mudiri lavozimlarida faoliyat yuritgan.

Ivanning tashabbusi bilan akademiyada axborot-hisoblash markazi, ukrain folkloriga oid ilmiy-ijodiy laboratoriyasi, Ukraina musiqashunosligi kabineti ochilgan.

Kotlarevsjiy ilmiy-tadqiqot ishlari bilan faol shugʻullangan. U milliy va jahon musiqa merosini, zamonaviy ukrain va xorijiy bastakorlarni targʻib qilgan va ommalashtirgan.

Ivan Arseniyovich ilmiy musiqashunoslikda oʻz yoʻnalishini yaratgan. Kiyev, Moskva, Novosibirsk, Cherkassida musiqa asboblarini ishlab chiqarish va rekonstruksiya qilishda qatnashgan.

Musiqa ijrochiligi tarixi, musiqa taʼlimi, musiqa nazariyasi boʻyicha ilmiy tadqiqotlar olib borgan.

Talabalari orasida Marina Denisenko, Vitaliy Ivanchenko, Boris Vereshagin, I. Ignatchenko, Iryna Koxanik, O. Markova, Tetyana Martinuk, Olena Roschenko, Oleksandra Samoilenko, Vira Hrihorivna Sumarokova, L. V. Shapovalova bor edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Котляревський Іван Арсенійович". Qaraldi: 30-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „УКРАЇНСЬКА МУЗИКА". Qaraldi: 30-noyabr 2023-yil.
3. ↑  [ „КРЕДО ЙОГО ЖИТТЯ І ТВОРЧОСТІ
(Пам’яті члена-кореспондента АМУ І. А. Котляревського)"]. Qaraldi: 30-noyabr 2023-yil.
**Qarshi qal’a devori** — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri „Darvozatutak" MFYda joylashgan tarixiy yodgorlik. Meʼmoriy yodgorlik Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida" 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Tarixi
------

XIV asrda qurilish ishlari boshlangan. Qal’a devorining eni 5 metr kenglikda boʻlib, joyiga qarab uning balandligi 6 metrdan 8 metrgacha koʻtarilgan. Devorning katta bir qismida keyingi davrlarda qoʻshimcha qilingan koʻngura boʻrtmalari bilinar-bilinmas saqlanib qolgan edi. Devorning toʻrt burjida pastdan yassi ishlangan minoralar savlat toʻkib turgan. Mudofaa chogʻlarida shinaklardan oʻq uzish qulay boʻlishi uchun ichki tarafda maxsus xavozalar boʻlgan. Minoralarni aholi „toʻpxona" deb yuritgan. Amir Nasrullo davrida minoralarga choʻyan va misdan quyilgan zambaraklar oʻrnatilgan. XX asr boshlarida (1902—1903) uzoq vaqt ta’mirlanmaslik sababli shahar istehkom devori yarim vayrona holiga kelib qolgan edi.

Arxitekturasi
-------------

Qal’a devori tomonlarining uzunligi har bir yoni 800 gaz (qadam)ni tashkil qilgan. Agar XVI —XVII asrlarda Buxoro amirligidagi oʻlchovlar hisobi boʻyicha 1 gazning 78,8 santimetrga teng ekanligini eʼtiborga olsak, qal’a devorining har bir tomoni 630,4 metr, toʻrt tomonining umumiy uzunligi 3200 gaz yoki 2521,6 metrdan iborat boʻlgani maʼlum boʻladi.

Qarshi qal’asining devori 9 paxsadan iborat boʻlgan. Qal’a aslida, dastlab gʻishtin devordan qurilgan boʻlib, paxsa devor keyinroq, gʻishtin devor vayron qilingandan soʻng qaytadan tiklangan. Devorning har bir paxsasi 1 gazga teng boʻlib, umumiy balandlik 7,92 metrni tashkil etadi. Manbalarda qal’a devorining eni asosda 7,5 gaz, yaʼni 5,91 metr, ustki qismi 4 gaz, yaʼni 3,1 metr boʻlganligi qayd etilgan.

Adabiyotlar
-----------

Poyon Ravshanov*. Qarshi tarixi*, Yangi asr avlodi nashriyoti, Toshkent, 2006 — 647 bet. ISBN 5-633-01899-0. 

Nasriddinov K, Xujayarov U*. Qarshi shahrining me'moriy yodgorliklari*, Yangi asr avlodi, Toshkent, 2011 — 136 bet. ISBN 978-9943-08-629-6.

Manbalar
--------

1. ↑  „Моддий маданий мероснинг кўчмас мулк объектлари миллий рўйхатини тасдиқлаш тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 846-сон 04.10.2019 й. қарори". *Lex.uz*. Qaraldi: 22-sentyabr 2020-yil.
2. 1 2  Ravshanov P*. Qarshi tarixi*. Toshkent: Yangi asr avlodi nashriyoti, 2006 — 580-bet.
**Sherobod sement zavodi** — Dastlab Olmaliq kon metallurgiya kombinati tarkibida oʻz ish faoliyatini boshlagan. Sherobod katta xom ashyo zaxirasiga ega. Tumanda sement, ohaktosh va tuproq(glina) konlari mavjud. Sherobod sement zavodi loyihaning umumiy qiymati 212,8 million dollarni tashkil etadi. Sement zavodida yiliga 1,5 millon tonna sifatli portland sement ishlab chiqariladi. Sherobod sement zavodida 1200 ta mahalliy aholi ish bilan taʼminlangan.

Sherobod sement zavodi
Sherobod sement zavodida yillik ishlab chiqarish salmogʻi 1.5 mln tonna. Qish mavsumida gaz va tok taqchilligi tufayli sement zavodi toʻliq kuch bilan ishlay olmaydi.
Elektr toki yetarlicha boʻlgan vaqtlarda zavod toʻliq kuch bilan ishlaydo va soatiga 6.000 kilovatt energiya ishlab chiqara oladi.
Sherobod sement zavodi Markaziy Surxon-500 stansiyasidan soatiga 20-25.000 kilovatt elektr energiyasini olib kelmoqda. Zavodning yangi energoblogi ishga tushsa tashqaridan olinadigan elektr energiyasi miqdori 14-19.000 kilovatgacha kamayishi mumkin. Buning natijasida eletr energiyasi 30%gacha tejalishi mumkin. Buning natijasida zavod 60.000.000 soʻmgacha elektr energiyasining oʻzidan tejab qoladi. Sherobod sement zavodida qurilayotgan energoblok balandligi 50 metr va eni 32 metrni tashkil qiladi. Sherobod sement zavodida eng zamonaviy va ilgʻor texniklardan, fan yutuqlaridan oʻrinli tarzda foydalanish mumkin. Sherobod sement zavodi toʻliq Yevropa standartlariga javob bera oladigan Markaziy osiyodagi saboqli sement zavodlaridan biri xisoblanadi. Sherobod sement zavodida chiqadigan mahsulot nafaqat ichki bozorda balki qoʻshni Afgʻonistonga ham eksport qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  „arxiv nusxasi". 17-avgust 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-avgust 2023-yil.
**Sharbat** — yangi uzilgan va terilgan meva, rezavor mevalar hamda sabzavotlardan siqib olinadigan shirali suyuqlik, meva suvi. Sharbatdan vino, shinni, marmelad, patoka va boshqa shirinliklar ishlab chiqariladi. Qaynatib, konservalangan holda yoki bevosita isteʼmol qilish mumkin boʻlgan toʻyimli, shifobaxsh, parhez ichimlik hisoblanadi. Eng koʻp isteʼmol qilinadigani — uzum, olma, olcha, olxoʻri va pomidor sharbatlaridir. Uzum harbati tarkibida 15% quruq modda (shu jumladan, 13,2% uglevodlar), 3,5 mg% S vitamini, 0,12% karotin, shuningdek, V va R vitaminlari va kaliy tuzlari bor, nordonligi 0,2 %; pomidor sharbati tarkibida 3% uglevodlar, 0,8% oqsil, 15 mg% S vitamini, 0,5 mg% karotin, Vr V2, RR vitaminlari, mineral tuzlar bor.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Sharbat*** haqida turkum mavjud |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikilugʻatda ***sharbat*** nomli maqola mavjud. |

* Rossant, Juliette (September 2005), „The World's First Soft Drink", *Aramco World*, 56-jild, № 5, qaraldi: 22–avgust 2020–yil`{{citation}}`: CS1 maint: date format (). *Original article*.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Ichimlik | *Ichimliklar haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Uchqoʻrgʻon gidrouzeli** - Norin daryosi quyi oqimida, Qirgʻiziston Respublikasida barpo etilgan yirik gidrotexnika inshooti; Kamma Namangan kapali va Chapqirgʻoq Uchqoʻrgʻon kanallariga suv olishni taʼminlaydi, elektr energiyasi ishlab chiqarishda foydalaniladi. Gidrouzel toʻgʻoni 1964—66 yillarda hozirgi koʻrinishda qurib bitkazilgan. Ombordagi suv bosimi 35,7 m dan 18,5 m gacha oʻzgarib turadi. Toʻgʻon jami 3300 m³/s gacha, shu jumladan, GES turbinasi orqali 760 m³/s suv oʻtkazish qobiliyatiga ega. Toʻgʻonning umumiy uz. 100 m, balandligi 56 m.

Uchqoʻrgʻon gidrouzeli tarkibiga suv tushirgichli beton toʻgʻon, chap qirgʻoq tuproq toʻgʻon, Katta Namangan va Chapqirgʻok, Uchqoʻrgʻon kanallarining bosh suv olish rostlagichlari, GES binosi va ochiq suv taqsimlash qurilmalari kiradi. GES oʻzanli tipga mansub boʻlib, uning binosi toʻgʻonning chap qirgʻogʻida joylashgan ikki agregatli blokdan iborat. Turbinalarga suv toʻgʻon tanasining yuqori qismida joylashgan suv olgichlar vositasida uzatiladi, ulardan pastrokda umumiy suv sarfi 2320 m³/s boʻlgan 8 ta tubidan suv tashlagichlar qurilgan. Suv olgich va tubidan suv tashlagichlarni bunday holatda qoʻllash turbinalarga turli oqiziqlarning tushishiga yoʻl qoʻymaydi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alveolalar** (lotincha: alveolus — oʻyiq, pufakcha, xaltacha):

1) oddiy va murakkab bezlarning shira (sekret) ajratuvchi pufakchalari — alveolyar bezlarning oxirgi qismlari. Bezlardagi Alveolalarda shiralar yigʻilganda bakalga oʻxshasa, shiralari chiqqandan soʻng naysimon shaklda boʻladi. Oʻpka bronxlarining oxirgi qismi ham Alveolalar deb ataladi. Ular nafas olganda kengayib, nafas chiqarganda torayib havo almashinuvini taʼminlaydi. Bronx Alveolalarlari pufakchaga oʻxshab, devorlari epiteliy hujayralaridan iborat. Alveolalarni tashqi tomondan oʻrab olgan qilsimon qon tomirlar nafas olganda kislorodni soʻradi. Nafas chiqarganda ishlangan gaz aksincha Alveolalarga oʻtadi;

2) jagʻ suyaklarining tishlar joylashadigan oʻyiqchasi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Spiti oti** — Hindiston shimolidagi Ximachalpradesh shtatidagi kichik togʻ oti yoki poni zotidir. Bu zot oʻz nomini Spiti daryosidan olgan va asosan Kullu, Lahaul, Spiti va Kinnaur hududlarida yashagan.

Spiti zotining populyatsiyasi 2004-yilda 4000 bosh sifatida qayd etilgan. Ushbu zot soni tez kamayib borayotgani va zudlik bilan tiklanishga muhtoj deb hisoblangan. 2007-yilda uning holati Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti tomonidan xavf ostida sifatida qayd etilgan. Birlashgan Millatlar Tashkiloti (FAO)da esa „xavf ostida emas".

Xususiyatlari
-------------

Ularning tanasi yetarlicha kuchli suyaklar bilan yaxshi rivojlangan. Yel sochlari uzun, sochlari 25 dan 40 sm gacha, tanasi mustahkam, ehtiyotkor munosabatda, tumshugʻi qavariq, quloqlari tekis, koʻzlari qora. Dumi oʻrtacha uzunlikda va tekis. Otlar temperamentda itoatkor. Eng keng tarqalgan ranglar - kulrang, dafna, qora va piebald. Otlarning oʻrtacha boʻyi 129 sm, tana uzunligi 100 sm, koʻkrak qafasi 148 sm, quloq uzunligi 15 sm, tumshugʻi uzunligi 50 sm.

Spiti otining moʻgʻul va tibet zotlari bilan oʻxshash tomonlari bor, genetik xilma-xillik tahlili shuni koʻrsatadiki, u Himoloy togʻlarida xuddi shunday diapazonni egallagan Zanskariga yaqin. Bu ikki zot oʻrtasidagi ba'zi almashinuv hujjatlashtirilgan. Biroq, Spiti zoti juda baland togʻlarga kamroq moslashgan .

Bu Himoloy togʻlarining ogʻir sharoitlariga yaxshi moslashgan kichik, mustahkam togʻ oti. U togʻli yerlarda tez va barqaror, muzda xavfsiz harakatlanadi, sovuqqa va kasalliklarga yaxshi chidamlilik va qarshilikka ega.

Areal
-----

Spiti otini koʻpaytirish maydonchalari Hindistonning Ximachalpradesh shtatidagi Lahul va Spiti tumanlarining Kaya boʻlinmasi va Kinnaur tumanining Yantang tumanida joylashgan. Bu hududdagi otlar boʻyi kichikroq boʻlib, ular spiti poni deb ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  About Indian Horses // Indigenous Horse Society of India. — Accessed June 2015.
2. 1 2  R.K. Pundir*. Characterisation of Spiti Horses of India*. Animal Genetic Resources Information, 2004 — 75–82 bet.
3. ↑  Spiti Pony/India // Domestic Animal Diversity Information System of the Food and Agriculture Organization of the United Nations. — June 2015. Архивировано 31 dekabr 2019 года.
4. ↑  Barbara Rischkowsky, D. Pilling (eds.)*. List of breeds documented in the Global Databank for Animal Genetic Resources.*. The State of the World's Animal Genetic Resources for Food and Agriculture. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations, 2007. ISBN 9789251057629.
5. ↑  {{{заглавие}}}.
6. ↑  Elwyn Hartley Edwards*. The Encyclopedia of the Horse*, 1994. ISBN 0751301159.
7. ↑  A.K. Gupta, Mamta Chauhan, Anuradha Bhardwaj, Neelam Gupta, S.C. Gupta, Yash Pal, S.N. Tandon, R.K. Vijh*. Comparative genetic diversity analysis among six Indian breeds and English Thoroughbred horses*, Livestock Science 163 (May 2014), 2014 — 1—11 bet.  (Wayback Machine saytida 2022-09-23 sanasida arxivlangan)
**Yozef Shumpeter xalqaro jamiyati** (inglizcha: *International Joseph Alois Schumpeter Society*, ISS) — xalqaro iqtisodiy jamiyat; buyuk avstriyalik iqtisodchi Y.Shumpeter nomi bilan atalgan. Jamiyat 1986-yilda tashkil topgan.

Jamiyat har ikki yilda bir marta xalqaro konferensiyalarni oʻtkazadi. Oldingi konferensiyalar mazkur yillarda boʻlib oʻtgan: 1986-yil — Augsburg; 1988-yil — Siena; 1990-yil — Erli, Virjiniya shtati; 1992-yil — Kioto; 1994-yil — Myunster; 1996-yil — Stokgolm; 1998-yil — Vena; 2000-yil — Manchester; 2002-yil — Gainesvill, Florida shtati; 2004-yil — Milan; 2006-yil — Sofiya Antipolis (Fransiya).

1988-yildan buyon jamiyat Shumpeter mukofotini topshirib keladi.

Jamiyat prezidentlari quyidagilar hisoblanadi: A.Xertye (Niderlandiya, 1986—1988-yillar); F.M.Sherer (AQSh, 1988—1990-yillar); Y.Shinoya (Yaponiya, 1990—1992-yillar); E.Xelmstedter (Germaniya, 1992—1994-yillar); G.Eliasson (Shvetsiya, 1994—1996-yillar); D.Myuller (Avstriya, 1996—1998-yillar); S.Metkalf (Buyuk Britaniya, 1998—2000-yillar); R.Lantsilotti (AQSh, 2000—2002-yillar); F.Malerba (Italiya, 2002—2004-yillar); J.-L.Jaffar (Fransiya, 2004—2006-yillar).

Jamiyatning faxriy prezidentlari: V.Stolper (1986—2002-yillar); R.Nelson (2004-yildan).

Aʼzolari
--------

 *(Qabul qilingan yil qavs ichida koʻrsatilgan).*

* Sikora, Veniamin Dmitrievich (1997)

Manbalar
--------

1. ↑  „FRANCO MALERBA - Universita' Bocconi". 12-avgust 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-avgust 2018-yil.

Havolalar
---------

Jamiyat veb-sayti
Hozirgi vaqtda tajriba natijalariga koʻra yadro kuchlarining quyidagi xususiyatlari aniqlangan:

1) Yadroviy oʻzaro taʼsir kuchi eng kuchli taʼsir etuvchi kuchdir. Yadrodagi bir nuklonga toʻgʻri keluvchi oʻrtacha bogʻlanish energiya qiymati 8 MeV. Taqqoslash uchun vodorod atomida elektronning bogʻlanish energiyasi 13,6 eV. Yadroni hosil qilib turgan yadro kuchlari nuklonni 8 MeV energiya bilan elektrostatik kuchlar esa atom elektronni 13,6 eV energiya bilan bogʻlab turibdi, yaʼni

8 MeV — 10-3mc²

13 eV — 10−5mc²

Bundan kelib chiqadi. Yadro kuchlari elektrostatik kuchlarga nisbatan yuz marotaba katta ekanligi kelib chiqadi.

Yadroviy kuchlar — 1

Elеktromagnit kuchlar -10−2

Kuchsiz kuchlar −10−14

Gravitatsion kuchlar −10-36 marta katta.

2) Yadroviy kuch qisqa radiusli oʻzaro taʼsirdan iborat. Taʼsir radiusining tartibi ~10−13 sm. Bu xususiyati alfa-zarralarning sochilishidan va deytron xususiyatlaridan koʻrinadi.

3) Yadroviy oʻzaro taʼsir kuchi oʻzaro taʼsirlashuvchi nuklonlarning spin yoʻnalishiga bogʻliq. Bu xususiyati nuklonlarning para va ortovodorod molekulalaridan sochilishdan hamda nuklonlar sochilishida virtual va bogʻlangan holatlar mavjudligidan koʻrinadi.

4) Yadroviy oʻzaro taʼsir kuchi markaziy emas, tenzor xususiyatga ega. Bu xususiyati deytronning kvadrupol momentga ega ekanligidan koʻrinadi.

5) Yadroviy kuchlar almashinuv xarakteriga ega. Bu xususiyati n-p taʼsirlashuvda koʻrinadi. Nuklonlar taʼsirlashuvida oʻzaro spin proektsiyalarini, zaryadi hamda koordinatalarini almashadilar.

6) Yadroviy o‘zaro ta'sir kuchi izotopik invariantlik xususiyatiga ega.Bundan yadroviy kuchlar zaryadga bogʻliq bo‘lmasligi kelib chiqadi. Bu xususiyati koʻzguli yadrolarning xususiyati hamda (p-p), (p-n), (n-n) sochilish natijalarining bir xil boʻlishligidan koʻrinadi.

7) Taʼsirlashuvchi nuklonlar orasidagi masofa 10-13 sm ga yaqin boʻlganda yadroviy oʻzaro taʼsir kuchi tortishish xarakteriga ega, undan kichik masofalarda u itarish kuchiga aylanadi. Yadro kuchlarining tortishish xususiyati yadroning mavjudligidan koʻrinsa, itaruvchi xususiyati (p-p) lardan yuqori energiyalarda sochilishda namoyon boʻladi.

8) Yadroviy oʻzaro taʼsir kuchi toʻyinish xarakteriga ega. Bu xususiyati yadroning oʻrtacha solishtirma bogʻlanish energiyasi 8 MeV oʻzgarmas yadro radiusiga bogʻliq emas. Bu xususiyatga ega boʻlishligi yadroviy kuchning almashinuv xarakteri va kichik masofalarda itarishish kuchi sababli tushuntiriladi.

9) Yadroviy oʻzaro taʼsir kuchi taʼsirlashuvchi nuklonlarning tezligiga bogʻliq. Bu xususiyati yaxshi oʻrganilmagan. Buning uchun bir necha nuklonlarni katta tezlikda tezlashtirib taʼsirlashtirish lozim.

Adabiyotlar
-----------

* Teshaboyev Q.T."Yadro va elementar zarralar fizikasi" Toshkent《O'qituvchi》1982
* Bekjonov R.B."Elementar yadro fizikasi" Toshkent 《O'qituvchi》1982

Yana qarang
-----------

* Yadro kuchlari
* Yadro kuch qurilmasi
**Igor Vinyavskiy** (ruscha: *Игорь Винявский*) — qozogʻistonlik jurnalist, "*Vzglyad* "gazetasi muharriri. U 2012-yil 23-yanvarda qo'zg'olonni talab qiluvchi varaqalarni tarqatganlikda ayblanib hibsga olingan va hukumat tomonidan milliy xavfsizlikka tahdid sifatida ko'rilgan qamoqqa tashlangan. Hukumat uni ikki yil avval Vinyavskiy bilan aloqasi oʻrnatilmagan odamlar tomonidan tarqatilgan risolalar boʻyicha "ommaviy axborot vositalari orqali Qozogʻiston konstitutsiyaviy tuzumini zoʻravonlik bilan agʻdarish uchun ommaviy chaqiriqlar qilganlik"da ayblagan. Xalqaro soʻz erkinligi almashinuviga (IFEX) aʼzo tashkilotlar ayblovlar hukumat tanqidini oʻchirish uchun qilinganini daʼvo qilmoqda. 15-mart kuni Qozogʻiston hukumati hibsga olingani uchun Yevroparlament (AP) tomonidan tanqid qilindi; u o'sha kuni ozod qilindi. AP bu xabarni olqishladi va boshqa siyosiy mahbuslarni, jumladan, keyinchalik yetti yarim yillik qamoq jazosiga hukm qilingan muxolifat yetakchisi Vladimir Kozlovni ozod qilishga chaqirdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Newspaper editor pardoned and freed".  Reporters Without Borders (11-dekabr 2012-yil). 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-dekabr 2012-yil.
2. ↑  „Journalist as a threat to Kazakhstan's national security".  Committee to Protect Journalists. 27-noyabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-dekabr 2012-yil.
3. 1 2 3  „ALERT: Editor Igor Vinyavsky released". *International Freedom of Expression Exchange* (23-mart 2012-yil). Qaraldi: 29-dekabr 2012-yil.
4. ↑  „Kazakhstan opposition leader jailed". *BBC News*. BBC (8-oktyabr 2012-yil). Qaraldi: 29-dekabr 2012-yil.