*Ushbu maqola {{{1}}} haqidadir. {{{2}}} soʻzining boshqa maʼnolari uchun [[{{{3}}}|bu yerga]] qarang.*
 

 Kanada militsiyasida ishlatiladigan turli xil kiyimlar, 1898-yil tasvirlangan.
**Forma** - bu tashkilot aʼzolarining ushbu tashkilot faoliyatida qatnashayotganda kiyadigan turli xil liboslari hisoblanadi. Zamonaviy formalar koʻpincha qurolli kuchlar va militsiya, favqulodda xizmatlar, qoʻriqchilar kabi harbiylashtirilgan tashkilotlar, ayrim ish joylari va maktablarda va qamoqxonalardagi mahbuslar tomonidan kiyiladigan kiyim turidir.Baʼzi mamlakatlarda baʼzi boshqa amaldorlar ham oʻz vazifalarida forma kiyishadi; Amerika Qoʻshma Shtatlari sogʻliqni saqlash xizmati yoki Fransuz prefektlarining vakolatli korpusi shular jumlasidandir.Politsiya kabi baʼzi tashkilotlar uchun aʼzo boʻlmaganlarning forma kiyishi noqonuniy boʻlishi mumkin deya topilgan.

Etimologiyasi
-------------

Lotin tilidan *unus*, bir va *forma*, shakl.

Korporativ va ish kiyimlari turlari
-----------------------------------

 Mexiko shahridagi formali gazeta sotuvchilari. Ba'zi ish joylarida ish beruvchilar o'z xodimlaridan forma kiyishni talab qiladilar.
Ishchilar baʼzan bir xil yoki boshqa turdagi forma yoki korporativ kiyim kiyishadi. Forma kiyishi kerak boʻlgan ishchilarga chakana savdo xodimlari, bank va pochta xodimlari, davlat xavfsizlik va sogʻliqni saqlash xodimlari, koʻk yoqalar, sogʻlomlashtirish markazlarining shaxsiy murabbiylari, yozgi lagerlarda instruktorlar, qutqaruvchilar, farroshlar, jamoat transporti xodimlari kirishi mumkin. Xodimlar, evakuatsiya va yuk mashinalari haydovchilari, aviakompaniya xodimlari va dam olish operatorlari, bar, restoran va mehmonxona ishchilari ham forma kiyishlari majburiydir. Tijorat yoki davlat xizmatlari koʻrsatuvchi tashkilotlarda kiyim-kechaklardan foydalanish koʻpincha brending va standart korporativ imidjni rivojlantirishga qaratilgan saʼy-harakatlarni aks ettiradi; u ham jiddiy taʼsir koʻrsatadi  forma kiyish lozim boʻlgan xodimlarga qoʻl keladi.

" *Uniforma* "atamasi notoʻgʻri boʻlishi mumkin, chunki xodimlar doim ham tashqi qiyofada toʻliq bir xil boʻlmaydilar va har doim ham tashkilot tomonidan ulashilgan kiyimni kiymasliklari mumkin, shu bilan birga oʻz kiyimida tashkilotni ifodalaydi. Rafaeli va Pratt (1993-yil) tomonidan tashkiliy kiyinish boʻyicha ilmiy ish kiyimning bir xilligi bir oʻlchov sifatida va koʻzga koʻrinadiganligini 2- oʻlchov sifatida koʻrsatdi. Masalan, qora kiyim kiygan xodimlar koʻzga koʻrinadigan boʻlib koʻrinishi mumkin va shu bilan tashkilotni ifodalaydi, garchi ularning kiyimlari uning xususiyatlarida emas, balki faqat kiyimining rangida bir xil boʻlsa ham. Pratt va Rafaeli, (1997-yil) ishchilar va rahbariyat oʻrtasidagi tashkiliy kiyinish boʻyicha kurashni kiyimni ifodalovchi chuqurroq maʼnolar va oʻziga xosliklar uchun kurash deb taʼriflagan. Pratt va Rafaeli (2001) kiyimni aloqa grammatikasiga birlashadigan tashkilotlardagi ramzlar va artefaktlarning katta toʻplamidan biri sifatida taʼriflagan.

Qurolli kuchlari va xavfsizligi
-------------------------------

 O'zlarining to'liq liboslarini kiygan Rossiya faxriy qorovullari rasmi. To'liq libos - bu odatda marosimlarda kiyiladigan rasmiy forma.
**Harbiy forma** - bu turli xalqlarning qurolli kuchlari va harbiylashtirilgan harbiy xizmatchilari tomonidan kiyiladigan standart kiyim turidir. Harbiy liboslar va harbiy uslublar asrlar davomida rang-barang va nafislikdan nihoyatda utilitarga qadar katta oʻzgarishlarni boshdan kechirdi. Identifikatsiya qilish va namoyish qilish uchun moʻljallangan standartlashtirilgan va oʻziga xos kiyim koʻrinishidagi harbiy kiyimlar, odatda, markaziy hokimiyat tomonidan jihozlangan uyushgan harbiy kuchlarning belgisi hisoblanadi. Urushning utilitar ehtiyojlari va iqtisodiy tejamkorlik hozirda yagona dizayndagi asosiy omillardir. Biroq, aksariyat harbiy kuchlar bir nechta turli xil kiyim turlarini ishlab chiqdilar.

Koʻpgina qurolli kuchlardagi harbiy xizmatchilar va baʼzi fuqarolik amaldorlari quyidagilarning bir qismini yoki barchasini kiyishlari mumkin: jangovar forma, xizmat kiyimi, kiyim formasi, toʻliq kiyim formasi, tartibsiz kiyim shular jumlasidandur.

Tibbiyot xodimlari formasi haqida
---------------------------------

kuzating

 Ochiq ko'k skrablar to'plami (o'rnatilgan skrablar bilan ).
formalar tibbiyot muassasalarida xodimlarning turli toifalarini ajratib koʻrsatishi mumkin: shifokorlar, jarrohlar, hamshiralar, yordamchi xodimlar va koʻngillilar.

Eʼtibor bering, anʼanaviy ayol hamshiralarning kiyimlari diniy buyruqlar tomonidan kiyiladigan formalarga (odatlarga) oʻxshaydi. <

Uskunalar, xususan, stetoskoplar - ofis nishoni kabi kiyiladi, tibbiy formaga hamroh bo'lishi yoki almashtirishi mumkin.

Tarbiyaviy ahamiyati
--------------------

 Tayvanlik maktab o'quvchilari u yerda Yaponiya hukmronligi davrida formada, 1927-yil.
Turli mamlakatlardagi ko'plab maktablarda o'quvchilar uchun forma talab qilinadi. Maktab formalari standart futbolkadan tortib xususiy maktablardagi ko'plab rasmiy kiyimlarga qo'yiladigan qat'iy talablargacha farq qiladi. Ko'pgina davlat maktablarida ham maktab formasi mavjud.Bu albatta quvonarli holat.

Majburiy maktab formasi keng tarqalgan mamlakatlar qatorida Yaponiya, Janubiy Koreya, Gonkong, Tailand, Hindiston, Avstraliya, BAA, Singapur, Albaniya, Filippin, Tayvan, Yangi Zelandiya, Janubiy Afrika, Indoneziya va Buyuk Britaniyadagi va shunga o`xshagan ba'zi maktablar kiradi.. Ba'zi mamlakatlarda formalari turlari maktabdan maktabga farq qiladi, Buyuk Britaniyada 11 yoshdan 16 yoshgacha bo'lgan ko'plab o'quvchilar o'g'il bolalar uchun blazer, galstuk va shimlar, qizlar uchun bluzka, galstuk va shim, yubka yoki ko'ylak kiyishadi. Bog'lamlar odatda maktabni ifodalovchi naqsh yoki logotipga ega bo'ladi va kurtkalar odatda ko'krak cho'ntagida maktab nomi, gerbi va shiori yoki emblemasi yozilgan nishonni olib yuradi. Ko'pgina Britaniya shtatlarining boshlang'ich maktablaridagi bolalar maktab nomi va logotipi bilan bir xil ko'ylagi va/yoki polo ko'ylagiga ega bo'lishadi.

Diplomatlar formasi
-------------------

Taxminan 1800-yildan''kkinchi Jahon Urushi''dan keyin koʻpgina mamlakatlar diplomatlari (koʻpincha yuqori martabali harbiy boʻlmagan amaldorlar) ommaviy tadbirlarda rasmiy kiyim kiyishgan. Bunday kiyim-kechaklar hozirda faqat bir nechta diplomatik xizmatlarda saqlanadi va kamdan-kam hollarda kiyiladi.

Politsiya
---------

 Shvetsiyada forma kiygan politsiyachi. Politsiya ko'pincha jamoat joylarida ajralib turish uchun forma kiyadi.
Har bir mamlakatda politsiya xodimlari huquqni muhofaza qilish organlari xodimlari yoki agentlari sifatida identifikatsiya qilish uchun formaga ega. Ular jamoatchilikdan politsiyaning ochiq politsiya faoliyati davomida kiyadigan kiyimi bilan ajralib turadi. Odatda har bir davlatning oʻziga xos politsiya kiyimi bor.

Sport formasi
-------------

Hamma boʻlmasa ham, aksariyat sport jamoalari ham jamoaning oʻziga xos ranglarida tikilgan forma kiyishadi. Tennis va golf kabi individual sport turlarida oʻyinchilar musobaqa qoidalarida ruxsat etilgan har qanday kiyim dizaynini tanlashlari mumkin.

Ikki qarama-qarshi jamoaning oʻxshash rangdagi forma (toʻplam) kiyishi natijasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan tartibsizliklarni (rasmiylar, oʻyinchilar va muxlislar uchun) oldini olish uchun jamoalar "uy "va „mehmon" oʻyinlari uchun turli xil oʻzgarishlarga ega boʻladilar, bunda odatda bittasi qorongʻi boʻladi. ikkinchisi yorugʻlikdir. Shimoliy Amerikaning toʻrtta yirik sport ligalarida ikkita formadan biri deyarli har doim oq rangda boʻladi va Milliy Basketbol Assotsiatsiyasidan (NBA) tashqari har bir ligada qaysi jamoa odatda oq forma kiyishi kerakligini aniqlash qoidasiga ega. Odatda, Milliy Futbol Ligasi (NFL) va Milliy Xokkey Ligasi (NHL) jamoalari uy oʻyinlari uchun *rangli* forma kiyishadi. Aksincha, Beysbol Oliy Ligasi (MLB) jamoalari uy oʻyinlari uchun *oq* liboslarini kiyishadi. NBA anʼanaviy tarzda uy jamoalaridan oq yoki hech boʻlmaganda ochiq rangda kiyishni talab qildi, ammo 2017–18 yilga kelib2017–18 mezbon jamoalarga har qanday rangdagi liboslarni kiyishga imkon beradi, faqat mehmon jamoalar mezbonlar tanlagan rangga etarlicha qarama-qarshi boʻlgan rangda boʻlishlarini talab qiladi. Biroq, Shimoliy Amerikadagi toʻrtta yirik professional sport ligalarining birortasi uchun bu qoidalar qatʼiy qoʻllanilmaydi. Baʼzi NFL jamoalari, ayniqsa Dallas Kovboylari, uy oʻyinlari uchun oq rangli formalarini kiyishni afzal koʻrishadi. Jo Gibbs "Vashington Redskins "bosh murabbiyi boʻlganida — dastlab 1981-yildan 1992-yilgacha va yana 2004-yildan 2007-yilgacha — Redskins uy oʻyinlarida faqat oq rangli formalarda kiyishgan. Buyuk Britaniyada, ayniqsa futbolda, „toʻplam" yoki „tasma" (" futbol toʻplami "dagi kabi) atamalari koʻproq uchraydi (forma oʻrniga).

Uy ishchilari koʻpincha ish beruvchilar - menejerlar tomonidan forma kiyishni talab qiladilar.

Qamoqxona formasi
-----------------

 Yutadagi mahbuslar (taxminan 1885-yil) chiziqli qamoq kiyimida. Qamoqxonalar ko'pincha mahkumlardan forma kiyishni talab qiladi.
**Qamoqxona kiyimi** - qamoqxonada, qamoqxonada yoki shunga oʻxshash qamoqxonada saqlanayotgan shaxslar tomonidan kiyiladigan har qanday forma.

Kosmetologi
-----------

Kosmetologlar terini zararli kimyoviy moddalar va kislotalardan himoya qilish uchun formadan foydalanadilar. Ushbu kimyoviy moddalarga chidamli va suv oʻtkazmaydigan formalar nafaqat ishlash uchun xavfsiz, balki kun davomida professional, sayqallangan koʻrinishni ham taʼminlaydi.

Skautlik
--------

 Skautning formadagi haykali. Skaut formasi - bu ularning aksariyat tadbirlarida qo'llaniladigan skautning o'ziga xos xususiyati.
Skaut kiyimi skautlar harakatining oʻziga xos xususiyati boʻlib, 1937-yilgi Butunjahon Jamborida Baden-Pauellning soʻzlariga koʻra, „u mamlakat va irq farqlarini qamrab oladi va barchaga oʻzlarini bir dunyo birodarligining aʼzosi ekanligini his qiladi". Jamoatchilikda tanish qiyofa yaratgan original forma xaki tugmali koʻylak, shorti va keng qirrali tashviqot shlyapasidan iborat edi. Baden-Pauellning oʻzi shorti kiygan, chunki yoshlar kabi kiyinish kattalar va yoshlar oʻrtasidagi „masofa" ni kamaytirishga yordam bergan. Hozirgi kunda formalar koʻpincha koʻk, toʻq sariq, qizil yoki yashil rangga ega boʻlib, madaniyat kamtarlikni talab qiladigan joylarda va qishki ob-havo sharoitida shortilar uzun shimlar bilan almashtiriladi. Baʼzi skautlik tashkilotlarida saylov kampaniyasi bosh kiyimlari ham olib tashlangan.

Tugmalari
---------

Baʼzi formalarda maxsus ishlab chiqarilgan tugmachalar mavjud boʻlib, ular antiqa buyumlarda koʻpincha formaning mato qismlaridan uzoqroq boʻladi va juda yigʻiladigan narsalarga aylanadi. Hozirgi vaqtda tugmalar turli xil materiallarda, oʻlchamlarda va ranglarda mavjud edi.

Gigienasi
---------

Buyuk Britaniya, Avstraliya yoki Gonkong kabi baʼzi mamlakatlarda yoki mintaqalarda, agar shaxs ishlayotgan tashkilotda kir yuvish boʻlimi boʻlmasa, kiyim-kechak yoki ish kiyimini tozalash xarajatlari shaxsiy daromad soligʻidan qisman ushlab qolinishi yoki qaytarilishi mumkin. yoki autsorsing tijorat kir yuvish.

Yana qarang
-----------

* Kostyum
* Sud kiyimi
* Kiyinish kodi
* Sanoat kir yuvish
* Siyosiy forma
* Ijtimoiy xatti-harakatlar
* Yagona fetişizm

Maʼlumotnomalari
----------------

1. ↑   Atkinson, Charles Francis (1911) "Uniforms" in Chisholm, Hugh *Encyclopædia Britannica* **27** (11chi nashri) Cambridge University Press p. 582
2. ↑  Rafaeli, A.; Pratt, M. G. (1993). „Tailored Meanings: On the Meaning and Impact of Organizational Dress". *The Academy of Management Review*. 18-jild, № 1. 32–55-bet. doi:10.5465/amr.1993.3997506.
3. ↑  Pratt, M. G.; Rafaeli, A. (1997). „Organizational dress as a symbol of multilayered social identities". *Academy of Management Journal*. 40-jild, № 4. 862–898-bet. doi:10.5465/256951.
4. ↑  Pratt, M. G.; Rafaeli, A. (2001). „Symbols as a language of organizational relationships". *Research in Organizational Behavior*. 23-jild. 93–132-bet. doi:10.1016/S0191-3085 (01)23004-4. `{{cite magazine}}`: Check `|doi=` value (yordam)
5. ↑  
Compare: Finkelman, Anita Ward*. Professional Nursing Concepts: Competencies for Quality Leadership*. Jones & Bartlett Publishers, 2010. ISBN 9781449617677. 8-noyabr 2016-yilda qaraldi. „Prior to the all-white uniform, the nurse's uniform was gray or blue, similar to a nun's habit and to the uniforms worn during Florence Nightingale's time [...]."
6. ↑  Hardy, S.; Corones, A. (2017). „The Nurse's Uniform as Ethopoietic Fashion". *Fashion Theory*. 21-jild, № 5. 523–552-bet. doi:10.1080/1362704X.2016.1203090.
7. ↑  *Whitaker.* „NBA, Nike unveil new uniforms for 2017-18 season". *NBA.com* (18-iyul 2017-yil). Qaraldi: 15-oktabr 2018-yil.
8. ↑  „White at Home in the NFL". *www.uni-watch.com*. Qaraldi: 5-iyul 2015-yil.
9. ↑  *Peach State Button Club.* „Uniform (Division II)". *Button Country*.  buttoncountry.com (2010). 3-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-mart 2010-yil.
10. ↑  *HM Revenue & Customs.* „SE67240 - Tax treatment of nurses: expenses deductions - laundering uniforms - amount to be deducted". Qaraldi: 1-noyabr 2007-yil.
11. ↑  *Australian Taxation Office.* „Claiming a deduction for laundry/dry cleaning of work clothing". 27-fevral 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-noyabr 2007-yil.
Andoza:Clothing

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4061751-8
* HDS: 008586
* LCCN: sh2002006417
* NKC: ph203140

 |