Maluku orollari markazidagi Ambon oroli
**Ambon oroli** Indoneziyaning Maluku orollari tarkibiga kiradi. Orolning maydoni 743.37 km2 tashkil qiladi, togʻli, yaxshi sugʻorilgan va unumdor. Ambon oroli ikki hududdan iborat: janubda Ambon shahri va shimolda Markaziy Maluku Regencyning turli tumanlari. Asosiy shahar va dengiz porti - Ambon (2020-yilgi aholini ro'yxatga olish bo'yicha 347,288 kishi), shuningdek, Maluku provinsiyasining poytaxti, Ambon orolida joylashgan Maluku Tengah Regency tumanlarida esa 2020-yilda aholini ro'yxatga olish bo'yicha 128,069 kishi bor edi.  Ambon aeroportiga ega va Pattimura universiteti va Open University (Universitas Terbuka), davlat universitetlari va Darussalam\_University va Universitas Kristen Indonesia Maluku (UKIM) kabi bir nechta xususiy universitetlar joylashgan.

Geografiya
----------

Ambon oroli ancha katta Seram orolining janubi-g'arbiy sohilida joylashgan. U Banda dengizining shimoliy tomonida, dengizni o'rab turgan vulqon orollari zanjirining bir qismidir. Uning uzunligi 51 kilometr va juda tartibsiz shaklga ega, deyarli ikkiga bo'lingan. Yarim orolning janubi-sharqiy va kichikroq qismi ( Leitimur deb ataladi) shimol tomoni ( Leyxitu yoki Xitoe deb ataladi) tor bo'yin bilan birlashtirilgan. Shunday qilib, Ambon ko'rfazi taxminan 20 kilometr shimoliy qirg'oqda aeroport va janubda Ambon shahri bo'lgan oroldan iborat. Ambon shahri butun Leitimurni qamrab oladi, uning markazi Leitimurning shimoli-g'arbiy sohilida, Leyxituga qaragan va Amboina ko'rfazida xavfsiz bandargohga ega.

Eng baland tog'lar, 1,100 metr Wawani va 1,225 metr Salohutida issiq buloqlar mavjud. Granit va serpantin jinslar ustunlik qiladi, ammo Amboina ko'rfazining qirg'oqlari bo'rdan va stalaktit g'orlaridan iborat.

Ambon orolining yovvoyi hududlari tropik o'rmonlar bilan qoplangan, Seram yomg'ir o'rmonlari ekoregionining bir qismi. Seram, Ambon va Malukuning aksariyat qismi Osiyo va Avstraliya qit'alaridan chuqur suv bilan ajratilgan va hech qachon qit'alar bilan quruqlik orqali bog'lanmagan Indoneziya orollari guruhi bo'lgan Wallacea tarkibiga kiradi.

Ushbu izolyatsiya natijasida Ambonda bir nechta mahalliy sutemizuvchilar mavjud; qushlar koʻproq. Orolning hasharotlar xilma-xilligi, ayniqsa, kapalaklarga boy. Dengiz chig'anoqlari juda ko'p va xilma- xillikdir. Toshbaqa qobiqlari ham eksport qilinadi.

Orolning aholisi (Kota Ambon, Kecamatan Leixitu, Kecamatan Leixitu Barat va Kecamatan Salaxutu nomi bilan ataladi), shimoldagi siyrak aholi yashaydigan orolni o'z ichiga olgan holda, 2010-yilgi aholini ro'yxatga olishda 441 000 dan sal pastroq edi , ammo 2020-yilga kelib ko'paygan (475 000 dan ortiq.)

Iqlim
-----

O'rtacha harorat 27 °C (81 °F), kamdan-kam hollarda 22 °C (72 °F) dan pastga tushadi. Yomg'ir kuchli bo'lishi mumkin, ayniqsa sharqiy mussonlardan keyin. Orol shiddatli tayfunlarga qarshi himoyasiz qoladi. Nam mavsum (oktyabrdan aprelgacha) g'arbiy musson davriga to'g'ri keladi.

Iqtisodiyot
-----------

Kassava va sago asosiy ekinlar bo'lib, ular orasida non, shakarqamish, qahva, kakao, qalampir va paxta ham mavjud. Bularga qo'shimcha ravishda ov va baliq ovlash mahalliy ratsionni to'ldiradi. Muskat yong'og'i va chinnigullar bir vaqtlar asosiy eksport ekinlari bo'lgan, ammo hozir cheklangan miqdorda ishlab chiqarilmoqda. Copra ham eksport qilinadi. Angsana daraxtidan olingan va bezak yog'ochlari uchun yuqori baholangan amboina yog'ochi hozirda asosan Seramda etishtiriladi. Ambon orolidagi asosiy ish beruvchilar gubernatorlik idorasi (PEMDA), meriyasi idorasi (PEMKOT), Raiders 733 (Indoneziya harbiy qismi). Ambon orolining butun iqtisodiyoti "Eski shahar" (Kota Lama) dan orol mintaqasining yangi tayinlangan markaziy biznes tumani bo'lgan Passo tomon siljishni boshlaydi. Ambon orolining iqtisodiyoti yaqinda Ciputra Group tomonidan Lateri, Kotamadya Ambon, Maluku: Citraland Bay View Siti shahrida butunlay yangi sun'iy yo'ldosh shaharni yaratishga kiritilgan sarmoya hisobiga ko'tarildi. Bundan tashqari, yangi xalqaro standartdagi savdo markazi Ambon City Center 2012-yilda ochilgan.

Demografiya
-----------

 Janubi-sharqiy Maluku orollaridan kelgan an'anaviy kiyimdagi ayol
Ambonlar aralash malay-papuadan kelib chiqqan. Ular asosan nasroniylar yoki musulmonlardir. Orolning asosiy tili - Ambonese Malay, shuningdek, *Ambonese* deb ataladi. U markaziy Malukuning savdo tili sifatida rivojlangan va Malukuning boshqa joylarida ikkinchi til sifatida gapiriladi. Portugis deb nomlangan qadimgi kreol savdo tili o'lgan. Indonez tilida ikki tillilik Ambon shahri atrofida yuqori. Orolda musulmonlar va nasroniylar  oʻrtasida kuchli diniy ziddiyat va mahalliy ambonlar va Sulavesidan kelgan muhojirlar, birinchi navbatda, buton, bugis va makassarlik muhojirlar oʻrtasida etnik ziddiyat yuzaga kelgan.

Tarix
-----

### Mustamlaka davri

1512-yilda portugallar Ambonga birinchi bo'lib kelgan yevropaliklar bo'lishdi va Ternatedan quvilganidan keyin u Malukudagi portugallarning yangi faoliyati markaziga aylandi.  Biroq, portugallar orolning shimoliy qirg'og'ida, xususan, Java shimolidagi yirik port shaharlari bilan savdo va diniy aloqalarga ega bo'lgan Xitu shahrida mahalliy musulmonlar tomonidan muntazam ravishda hujumga uchragan. Ular 1521-yilda zavod qurdilar, ammo 1580-yilgacha uni tinch yo'l bilan egallab olishmadi. Darhaqiqat, portugallar mahalliy ziravorlar savdosini hech qachon nazorat qila olmadilar va yaqin atrofdagi muskat yong'og'i ishlab chiqarish markazi bo'lgan Banda orollari ustidan hokimiyatni o'rnatishga urinishda muvaffaqiyatsizlikka uchradilar.

 Gollandiya mustamlakachilik davridagi Amboina gerbi. Qo'llarning pastki yarmidagi zaryad Fort Viktoriyani ifodalaydi. 
Ambon 1610-yildan 1619-yilgacha Gollandiyaliklar tomonidan Bataviya (hozirgi Jakarta ) tashkil etilgunga qadar Gollandiyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasining (VOC) shtab-kvartirasi bo'lgan.  Taxminan 1615-yilda inglizlar Kambello orolida aholi punktini tashkil qilishdi, ular 1623-yilgacha, gollandlar uni vayron qilgangacha saqlab qolishdi. 1654 yilda, ko'plab samarasiz muzokaralardan so'ng, Oliver Cromwell Birlashgan provinsiyalarni Manxetten bilan birgalikda Ambon qirg'inida jabrlanganlarning avlodlariga tovon sifatida 300 000 gulden berishga majbur qildi.  1673- yilda shoir Jon Dryden o'zining "*Amboyna" tragediyasini yaratdi.* Admiral Peter Rainier boshchiligidagi inglizlar 1796-yilda Ambonni egallab olishdi, ammo 1802-yilda Amiens tinchligida uni Gollandiyaga qaytarib berishdi. Ular 1810 -yilda orolni qaytarib olishdi, ammo 1814-yilda uni yana Gollandiyaga qaytarib berishdi. Ambon chinnigullar yetishtirishning jahon markazi bo'lgan; O'n to'qqizinchi asrgacha Gollandiyaliklar Ambonga monopoliyani ta'minlash uchun o'z hukmronligi ostidagi barcha boshqa orollarda chinnigullar daraxtini o'stirishni taqiqladilar.

Qo'shimcha manbalar
-------------------

* EI Pupella
* Sikula daryosi

Havolalar
---------

1. ↑  Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021.
2. ↑  Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2015.
3. ↑  *Kabupaten Maluku Tengah*, Hasin Sensus Penduduk 2010 Agregat Data per Kecamatan. Ambon: Badan Pusat Statistik Kabupatan Maluku Tengah.
4. ↑  Birp Pusat Statistik, Jakarta, 2021.
5. ↑  *Mardai.* „Ambon rioting leaves 100 dead in Indonesia".  World Socialist Website (30-yanvar 1999-yil). 15-dekabr 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-yanvar 2007-yil.
6. 1 2  Ricklefs 1991. sfn error: no target: CITEREFRicklefs1991 (help)
7. ↑  „Maluku". *www.hubert-herald.nl*.
8. ↑  Milton, Giles*. Nathaniel's Nutmeg: How one man's courage changed the course of history*. Sceptre, 2000 — not cited bet. ISBN 0-374-21936-2.
9. ↑  Corn, Charles*. The Scents of Eden: A Narrative of the Spice Trade*. New York: Kodansha Amer Inc, 1998. ISBN 1568362021.