recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Brigada** (frans. brigade; ital. brigata — jamiyat, otryad) — 1) barcha turdagi qurolli kuchlar, qoʻshin turlari va maxsus qoʻshinlar boʻlinmalarining taktik birlashmasi; turli mamlakatlarda 16-asrning 2-yarmidan, Rogsiyada 18-asr boshidan mavjud. Quruklikdagi qoʻshinlarda B. odatda, bir necha batalon (divizion) va maxsus qoʻshinlar boʻlinmalaridan iborat boʻladi. B. alohida yoki diviziya tarkibiga kirishi mumkin; 2) alohida ishlar majmuasini birgalikda bajaruvchi kishilar guruhi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xoʻjamqulibek Balxiy** (taxallusi: **Qipchokxon**; XVII asr oxiri — XVIII asrning 1-yarmi) — tarixchi olim va davlat arbobi. Otasi Imomquli qoʻshbegi Subhonqulixon saroyida xizmat qilgan. Xoʻjamqulibek Balxiy Balx hokimi huzurida siyosiy faoliyat boshlagan. 1692—1693-yillarda Xorazm qoʻshinlari Qorakoʻlga bostirib kelganida Xoʻjamqulibek Balxiy otasi bilan birgalikda Mahmudbiy qatagʻon rahbarligida dushmanga qarshi kurashgan. Otasini Makkaga haj safariga kuzatib borgan (1695—1696) va orqaga qaytishda Panjobda qolishgan. Chunki bu paytda Balx hukmdori Mahmudbiyning markaziy hokimiyatga (Buxoroga) nisbatan ayirmachilik siyosati natijasida Balxda siyosiy ahvol murakkablashgan edi.

Xoʻjamqulibek Balxiy Panjobning poytaxti — Lohurda yashab, mahalliy noib Abdul Samadxonga bagʻishlab 1718—1724-yillarda fors tilida „Tarixi Qipchoqxon" („Qipchoqxon tarixi") asarini yozadi. Asar muqaddima, 9 ta bob va xotimadan iborat. Asarning oxirgi bobida Shayboniylar va Ashtarxoniylar, Oʻzbek ulusi xoni Abulxayrxondan boshlab 1724-yilgacha Dashti Qipchoq, Movarounnahr, Xuroson, Janubiy va Sharqiy Turkiston, Eron, Hindistonda yuz bergan muxim siyosiy hodisalar tasvirlangan. Hatto Turkiya va Misr tarixidan ham ayrim lavhalar keltirilgan. Asarda temuriyzoda Sulton Abu Said bilan Abulxayrxon oʻrtasida tuzilgan ittifoq, Buxoroda qalmiqlar, qipchoqlar, qoraqalpoqlar, xitoy-qipchoqlar koʻtargan qoʻzgʻolonlar (1681, 1715—1716, 1718—1719) haqida ham muhim maʼlumotlar bor. Asar qoʻlyozmasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti fondida ham saqlanadi.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Konkretsiyalar** (lot. concretio -qoʻshilib ketish, oʻsish, quyuqlanish) — kimyoviy tarkibi va shakliga koʻra, oʻzi joylashgan jinsdan farqlanuvchi va diagenezda yuzaga keluvchi choʻkindi togʻ jinslaridagi yoki hozirgi choʻkindilardagi dumaloq shaklli mineral hosilalar. K. bir yoki turli minerallar agregatlaridan iborat boʻlib, diametri bir necha mm dan oʻnlab sm gacha yetadi. K. asosan, fosforit, pirit, markazit, baʼzan siderit, barit kabi minerallardan tashqil topadi. Organik qoldiqlar atrofida tarqoq mineral moddalarning toʻplanishidan hosil boʻladi. K. turli geologik davr qatlamlarida va hozirgi zamon okean choʻkindilarida ruda toʻplamlarini shakllantiruvchi temir va marganets oksidlari K. keng tarqalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Konovalov reaksiyasi** - alifatik va alitsiklik, shuningdek, yogʻaromatik birikmalardagi vodorod atomini suyultirilgan nitrat kislota bilan nitrolab nitroguruhga almashtirish reaksiyasi (suyuq fazali nitrolash):RH+HNO3 -> RNO2+ H2OBunda R — alkil, sikloalkil, arilalkil.

Konovalov reaksiyasi normal yoki yuqori bosim ostida amalga oshiriladi. Reaksiya tezligi va nitrobirikmalar hosil boʻlishi temperaturaga, nitrat kislota konsentratsiyasiga hamda boshlangʻich birikmaning tuzilishiga bogʻliq. Agar almashinish assimmetrik uglerod atomida roʻy bersa, optik faol nitrobirikmalar hosil boʻladi. Uchlamchi uglerod atomidagi vodorod juda oson, ikkilamchi uglerod atomidagi vodorod qiyinroq, birlamchi uglerod atomidagi vodorod juda qiyin almashinadi. Tarkibida uchlamchi uglerod atomi boʻlgan alitsiklik uglevodorodlar 9—10%li, almashinganlari esa 20% li NHO3 bilan nitrolanadi. Yogʻ-aromatik uglevodorodlarni nitrolash jarayoni a — holatdagi yon zanjirda kechib, reaksiya pirovar-dida, asosan, mononitrobirikmalar hosil boʻladi. Konovalov reaksiyasi sanoatda nitroalkanlar va sikloalkanlar olishda, shuningdek, lab. amaliyotida uglevodorodlarning tuzilishini aniqlashda qoʻlla-niladi. Reaksiyani 1888-yilda M. I. Konovalov kashf etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Lev Gumiljov (1934)
**Gumilyov Lev Nikolayevich** (1912.1.10, Sarskoye Selo — 1992, Sankt-Peterburg) — tarixchi, etnolog va geograf olim.

Rus shoirlari N. S. Gumilyov va A. Axmatovalarning farzandi. Leningrad universitetini bitirgan (1946). 1930—50-yil larda taʼqibga uchrab, ikki marta qamalgan. Tarix fanlari doktori (1961), geogr. fanlari dri (1974).

1961-yildan Leningrad universiteti qoshidagi Geogr. ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim, katta ilmiy xodim, yetakchi ilmiy xodim. Inson va etnoslarning biologik ijtimoiy mohiyati haqidagi taʼlimot asoschisi; etnogenezning nasldan-naslga oʻtuvchi asosiy energetik belgisi passionarlik — biokimyoviy quvvat ortishi natijasida odamlardagi ongli biologik qobiliyatlarning nihoyat darajada kuchayishi gʻoyasini ilgari surgan. Bunday jarayonlarning namoyon boʻlishi tarixiy taraqqiyotga kuchli taʼsir koʻrsatadi.

Turkiy, moʻgʻul, slavyan va Yevrosiyodagi boshqa xalqlar tarixi haqida yirik tadqiqotlar yaratgan. Sharq tillarini mustaqil ravishda oʻrgangan. Asarlari koʻplab xorijiy tillarda nashr etilgan. Sobiq Shoʻro totalitar tuzumiga xos nohaq taʼqiblar G.ni keng koʻlamda ilmiy faoliyat olib borishiga xalaqit bergan. Asarlari uzoq yillar bosilmay qolgan. Oʻzbek, tatar, pushtun, tojik, turkman, hind adabiyotidan koʻplab tarjimalar qilgan. YUNESKO yoʻli bilan arxeol. va tarix fanlari boʻyicha oʻtkazilgan Xalqaro ilmiy anjumanlarda ishtirok etgan.

Manbalar
--------

* Xunnu. Sredinnaya Aziya v drevniye vremena, M. 1960;
* Podvig Baxrama Chubina, L. 1962;
* Otkritiye Xazarii (Istoriko-geograficheskiy etyud), M. 1966;
* Drevniye tyurki, M. 1967;
* Poiski vimishlennogo sarstva, M. 1970;
* Xunni v Kitaye. Tri veka voyni Kitaya so stepnimi narodami; M. 1974;
* Etnogenez i biosfera Zemli, M.-L. 1979, vip. 1; vip. 2, M.-L. 1980; vip. 3, M.-L. 1980;
* Etnogenez i biosfera Zemli, L. 1989;
* Drevnyaya Rus i Velikaya step M. 1989;
* Geografiya etnosa v istoricheskiy period. L. 1990.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Kanada va Kolumbiya davlatlarining xaritada joylashuvi. Yashil rangda Kanada, sariq rangda Kolumbiya koʻrsatilgan.
**Kanada — Kolumbiya munosabatlari** Kanada va Kolumbiya Respublikasi oʻrtasidagi tashqi aloqalardir. Toʻliq toʻgʻridan-toʻgʻri diplomatik munosabatlar 1953-yilda birinchi elchilar almashinuvi bilan oʻrnatilgan. Kanadaning Bogotada elchixonasi bor. Kolumbiyaning Ottavada elchixonasi va 4 ta Bosh konsulligi (Toronto, Monreal, Vankuver va Kalgarida) mavjud. Ikkala davlat ham Amerika Davlatlari Tashkilotining toʻliq aʼzosi.

Savdo aloqalari
---------------

 Kanadaning Bogotadagi elchixonasi
Kolumbiyadan Kanadaga eksport qilinadigan asosiy mahsulotlar qahva, banan, koʻmir va yoqilgʻidir.

2010-yilga kelib Kanada rasman 2008-yilda imzolangan Kanada-Kolumbiya erkin savdo shartnomasiga kirdi. Bu haqda Bosh vazir Stiven Xarper Kolumbiya poytaxti Bogotada maʼlum qildi. Shartnoma rasman 2011-yil 15-avgustdan kuchga kirgan. 2008-yilda Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorligi yigʻilishida ikki davlat 1,14 milliard dollarlik yangi ikki tomonlama savdo bitimini (Kanada-Kolumbiya erkin savdo bitimi) imzoladi. Shartnoma bugʻdoy, dukkakli ekinlar, arpa, qogʻoz va ogʻir uskunalar kabi mahsulotlarni ayirboshlashga qaratilgan hamda ishlab chiqarish va moliya sanoatida foydalanilgan. Bitimning bir qismi Kolumbiyada bolalar mehnati, majburiy mehnat va ish joyidagi kamsitishlarga barham berishni oʻz ichiga oladi va ikki tomonlama soliqqa tortishni bartaraf etadi. Kolumbiya, shuningdek, 2018-yilga kelib, Kanadaga eksport qilinadigan tovarlar uchun tariflarning 98 foizini bekor qiladi.

Tashqi yordam
-------------

Kanada hukumati 2009-yil fevral oyida Kolumbiyani xorijiy yordam olish uchun foydali boʻlgan davlatlar roʻyxatiga qoʻshayotganini eʼlon qildi. Ushbu roʻyxatga 18 mamlakat va Gʻarbiy Sohil va Karib dengizi kiradi. 2016-yilda Kolumbiya hukumati va FARC isyonchilari oʻrtasida tinchlik kelishuvi boʻyicha muzokaralar olib borilgandan soʻng, Kanada „Kolumbiyaga tinchlik kelishuviga amal qilishiga yordam berish" uchun 21 million dollar taklif qildi. Mablagʻlar asosan Milliy politsiyani oʻqitish dasturlari, „tinchlikka tahdid solishi mumkin boʻlgan mahalliy muammolarga" tezkor javob berish, shuningdek, minalardan tozalash uchun moʻljallangan. Boshqa dunyo yetakchilari bilan Global ishlar vaziri Stefan Dion imzolash marosimi uchun Kartagenaga boradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Canada Colombia Trade Deal Takes Effect". CBC.ca (15-avgust 2011-yil). Qaraldi: 22-avgust 2011-yil.
2. ↑  „Canada signs free-trade agreement with Colombia". CTV.ca.
3. ↑   Alexander Panetta, „Canada limits main foreign aid recipients to 20 countries", Canada East website (accessed March 3, 2009)
4. ↑  „Stéphane Dion announces Colombia aid package at historic peace signing". CBC News. Qaraldi: 10-oktabr 2016-yil.
5. ↑  „Colombia just voted no on its plebiscite for peace. Here's why and what it means.". *Washington Post*. Qaraldi: 10-oktabr 2016-yil.

Havolalar
---------

* Kanada Tashqi ishlar va xalqaro savdo vazirligi Kolumbiya bilan munosabatlar haqida
* Bogotadagi Kanada elchixonasi
* Ottavadagi Kolumbiya elchixonasi
**Bronxoektatik kasallik**, bronxoektazlar (bronx va yun. ektasis — choʻzilish) — nafas aʼzolari kasalligi, bronxlarning kengayishi (bronxoektaz) bilan kechadi. Tugʻma (kup bronxoektazlar) va bronxlar devorining yalligʻlanishi (oʻpka s ili, koʻkyoʻtal, surunkali bronxit, zotiljam, gripp va boshqalar) tufayli orttirilgan bronxoektazlar farq qilinadi. Bronxoektatik kasallik da bronxlardagi yalligʻlanish jarayoni oʻpka, yurak, buyrak va boshqa aʼzolar faoliyatiga ham taʼsir qiladi. Dastlab kasallik sezilmasligi mumkin, zoʻriqqanda bemorning eti uvishadi, isitmalaydi, yoʻtalib balgʻam tashlaydi, koʻpincha ertalab ogʻiz toʻla balgʻam keladi (sutkada 1 l gacha), u qoʻlansa va yiringli boʻladi. Bronxoektatik kasallik uzoq davom etib, koʻpincha avj olib boradi. Unga tashhis qoʻyish uchun bronxografiya oʻtkaziladi. Kasallikka xos dastlabki belgilar paydo boʻlganda, darhol vrachga murojaat etish kerak. Aks holda yuraktomir tizimi va buyrakda turli asoratlar yuzaga kelishi va bemorning ish qobiliyati pasayishi mumkin. Kasallik xuruj kilganda bemor kasalxonada davolanadi. Organizmning umumiy kuvvatini oshiruvchi dorilar buyuriladi, iqlim bilan davolash, zarur boʻlsa jarrohlik usuli qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
"OʻZBEKISTON TIBBIYOT JURNALI" — Oʻzbekiston tibbiyot xodimlarining ilmiyamaliy jurnali. Muassisi: Oʻzbekiston Respublikasi sogʻliqni saqlash vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi sogʻliqni saqlash vazirligi, viloyatlar sogʻliqni saqlash boʻlimlari, Toshkent shahri sogʻliqni saqlash bosh boshqarmasi. Toshkent shahrida 1 yilda6-marta oʻzbek va rus tillarida nashr qilinadi. Dastlab "Turkiston tibbiyot jurnali", "Oʻrta Osiyo tibbiyot jurnali" nomlari bilan chop etilgan (192225); 1926-yildan hozirgi nomda. 194153-yillarda vaqtincha toʻxtatilgan.

Jur.ning asosiy vazifasi Oʻzbekistonda sogʻliqni saqlash tizimidagi islohotlarni, ilmiyamaliy yutuqlarni targʻib qilish, epidemiologiya, sanitariya, ekologiya, farmatsevtika, dorishunoslik masalalari hamda sogʻlom turmush tarzini yoritish. Jur. sahifalarida mustaqillik yillarida tibbiyot sohasida olib borilayotgan ilmiy izlanishlar, qoʻlga kiritilgan yutuqlar, Oʻzbekistonda qabul qilinayotgan sogʻliqni saqlash tizimini isloh qilish davlat dasturiga oid materiallar asosiy oʻrin egallaydi. Unda tibbiyot, sogʻliqni saqlash muammolari, shuningdek, chet el olimlari bilan hamkorlikda olib borilayotgan izlanishlar samarasi haqida maqolalar berib boriladi. Adadi 2200 (2005). Bosh muharriri Oʻzbekiston sogʻliqni saqlash vaziri, professor F.Gʻ.Nazirov (2000-yildan).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻzbekiston teatr ijodkorlari uyushmasi** — sahna sanʼati va uning ijodkorlarini birlashtiruvchi, teatr sanʼati, sahna ijrochilik madaniyatini rivojlantirishga xizmat qiluvchi ijodiy jamoat tashkiloti. Dastlab (19-asrning 2-yarmi) "Musiqa uyushmasi", "Xor jamiyati", "Dramatik sanʼat havaskorlari uyushmasi" kabi nomlar bilan yuritilgan. Uyushma turli mamlakatlardan gastrollar uyushtirish, oʻzbek spektakllariga tomoshabinlar jalb etish va boshqalar vazifalar bilan shugʻullangan. 1945-yilda "Oʻzbekiston teatr jamiyati" tashkil topdi. Oʻzbekistonda faoliyat yuritgan turli uyushmalar negizida ijodiy, targʻibiy, tashkiliy, ijtimoiy tadbirlarni amalga oshirish, teatr madaniyatini rivojlantirish, sahna sanʼatini badiiygʻoyaviy yuksaltirish, ijodkorlar mahoratini oshirish, Oʻzbekiston va jahon sahna sanʼati arboblari muvaffaqiyatlarini targʻib qilish, koʻrik va tanlovlar, dolzarb masalalar boʻyicha bahs, munozaralar oʻtkazish va h.k. vazifalar yuklatildi. Shuningdek, sahna sanʼati namoyandalari haqida kitob, albomlar nashr ettirish, sanʼatkorlar yubileyi, ijodiy va xotira kechalarini oʻtkazish, unvon va mukofotlarga taqdim qilish, teatr rassomlari asarlarining koʻrgazmalarini uyushtirish ishlari bilan ham shugʻullanadi, Qoraqalpoq va viloyat teatrlari jamoalariga yaqindan yordam beradi. 1946, 1962, 1967, 1972, 1976, 1982-yillar Oʻzbekiston teatr jamiyati qurultoylari (I—VI) boʻlib oʻtgan. 1987-yildan uyushma "Oʻzbekiston teatr arboblari soyuzi" nomi bilan yuritilgan. 1998-yildan hozirgi nomda. Uyushmani turli yillarda S.Eshontoʻrayeva, O.Xoʻjayev, Z.Muhammadjonov, ʼ.Qoriyeva boshqargan. 1998-yildan "Oʻzbekteatr" ijodiyi.ch. birlashmasi qoshida faoliyat yuritmoqda (raislari: 1998—2002-yillar M.Abduqunduzov, 2002-yildan Omonulla Rizayev).

Bahriddin Nasriddinov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Elegiya** — 1) lirik poeziya janrlaridan; gʻamgin ruhdagi lirik sheʼr. E.ning asoschisi yunon shoiri Kallin (miloddan avvalgi 7-asrning 1-yarmi) hisoblanadi. Yunonistonda Tirtey, Mimnerm, Solon, Feognid, Fokilid va boshqalar E. yozganlar. Romantizm uslubida yozilgan E.larda hayotdan qoniqmaslik, hasrat motivlari ustivorlik qilgan. Fransuz E.larida emotsionallik, psixologizm, nazokat ortdi. Rus E.si 18-asrda paydo boʻddi va V. A.Jukovskiy, K.N. Batyushkov ijodida rivojlandi. A.S. Pushkin bu janr uslubi, mavzusini yangiladi. 20—30ylar oʻzbek lirikasida E.ning dastlabki namunalari paydo boʻldi. Hamzaning Tursunoyga, Choʻlponning oʻzbek qizlari taqdiriga bagʻishlangan sheʼrlarida E.ga xos qaygʻu motivlari, gʻamgin kayfiyat oʻz ifodasini topdi. Keyinchalik Oybek, H.Olimjon va boshqalar shoirlar oʻzbek E.sining eng yaxshi namunalarini yaratdilar; 2)musiqada — oʻychan, hazin, baʼzan motamsaro xarakterdagi vokal yoki cholgʻu asar. Mustaqil janr sifatida 17-asrdan maʼlum (G.Pyorsell va boshqalar). Yuksak namunalarini J. Massne (ovoz, violonchel va fortepiano), M. Glinka, N. Myaskovskiy (romanslar), P. Chaykovskiy (torli orkestr uchun), S. Raxmaninov ("Elegik trio" va boshqalar), N. Metner (sonataE.si, fortepiano uchun), 20-asrda I.Stravinskiy, B.Bartok va boshqalar yaratgan. Oʻzbekistonda M. Burhonov (violonchel va fortepiano uchun), A. Kozlovskiy (5 ta, violonchel uchun) E.lari tanilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ché Adams** (1996-yil 13-iyulda tugʻilgan) — professional futbolchi, Premer-liganing "Sautgempton "klubi va Shotlandiya terma jamoasida hujumchi sifatida oʻynaydi.

Adams 2014-yil oxirida Sheffild Yunayted bilan Futbol Ligasiga oʻtgan. U 2016-yil avgust oyida Birmingem Siti chempionligi klubi bilan shartnoma imzoladi. Birmingem bilan uch mavsumdan so‘ng, u 2019-yil iyul oyida Sautgemptonga koʻchib oʻtdi.

Adams 2015-yilda o‘z vatani Angliyani 20 yoshgacha bo‘lganlar darajasida himoya qilgan. U kelib chiqishi bo‘yicha Shotlandiyaga saralangan va 2021-yilda kattalar safida debyut qilgan. UEFA Yevro-2020 da u yirik turnir finalida Shotlandiya terma jamoasi safida o‘ynagan birinchi qora tanli futbolchiga aylandi.

Jamoalardagi faoliyati
----------------------

### Ilk martaba

Adams Lesterda tugʻilgan. u yerda u yoshligida „ Hayfild Reynjers" jamoasida futbol oʻynagan. U yetti yoshida Koventri Siti yoshlar akademiyasiga qoʻshildi va oʻn toʻrt yoshida erkin agentga aylandi. Keyin u Lesterning Sent-Endryus klubida yoshlar futbolini oʻynadi, 2012-yilda Oadby Townga qoʻshildi. Dastlab ularning yoshlar jamoasida oʻynagan Adams tez orada asosiy jamoaga oʻtdi; 2012-13-yilgi mavsumda oʻn olti yoshli futbolchi Birlashgan okruglar ligasida Oadbi uchun 33 ta oʻyin oʻtkazib, beshta gol urdi.

Adams Ilkeston akademiyasida stipendiya oldi va oʻz jamoasiga Futbol Konferensiyasi Yoshlar Alyansining oʻz boʻlimida gʻolib chiqishga va 2013-14-yilgi FA Yoshlar Kubogining ikkinchi bosqichiga chiqishga yordam berdi. U Shimoliy Premer-ligada ham asosiy jamoada oʻynagan. 13-oktabr kuni Stoksbridj Park Steelsga qarshi kechgan 3-2 hisobidagi oʻyinda debyut qilgan. Adams noyabr oyida o‘zining birinchi liga startini o‘tkazgan. Keyinchalik Eshton Yunayted mehmoni boʻlib, 3:1 hisobida gʻalaba qozonish birinchi katta golini urdi.

Adams 2014-15-mavsumini Yaxshi boshlaganidan soʻng — mavsumning ikkinchi oʻyininida, 64-daqiqasidan keyin „uning tezligi, kuchi va quvvati oʻyinning qolgan qismi bezab berdi", u ikkita golli uzatmani amalga oshirdi. Keyinchalik, Ilkeston u bilan bir yillik shartnoma imzoladi. „Eshton Yunayted" va „Manchester Yunayted" ga qarshi oʻyinda u oʻz kuch va tezlikni ishga solib, jamoaga katta foyda keltirdi. Oktyabr oyining oxiriga kelib, 45 ta skaut uning mavsumdagi toʻqqizinchi golini urganini va oʻn bitta golli uzatmani amalga oshirgani haqida aytishdi.

Manbalar
--------

1. ↑   „Che Adams". Barry Hugmanʼs Footballers. Retrieved 4 June 2020.
2. ↑   For United Counties League and Knockout Cup: „Uhlsport United Counties League 2012-13: Che Adams player stats". fulltime-league.thefa.com. Archived from the original on 24 March 2021. Retrieved 24 March 2021.
3. ↑   Duffy, Mark (30 April 2014). „Report/slideshow — DSC Final: Ilkeston FC 2-0 Glossop NE". Ilkeston Advertiser. Archived from the original on 7 July 2019. Retrieved 29 June 2022.
4. ↑   Thomson, Doug (13 November 2014). „Che Adams: Huddersfield Town linked with non-league star but Newcastle United, Norwich City and Sunderland said to be circling". Huddersfield Daily Examiner. Retrieved 24 March 2021
**Elektr soat** — elektromagnit mexanizm bilan yuradigan soat. Birinchi marta soatga elektr qurilmalarini qoʻllash 19-asr 30—40-yillaridan boshlangan. Dastlab, Elektr soat elektromagnit, elektr dvigatel va boshqalar yordamida yurgan. 20-asr 50-yillarigacha elektromagnit soatlar yirik gabaritli, mayatnikli, balansirli boʻlgan. Keyinchalik ixchamroq Elektr soatlar ham yaratilgan. Elektr soatlar individual (yakka) va guruh (gruppa) boʻlib ishlaydigan xillarga boʻlinadi. Ixcham (individual) Elektr soatlar 120 yoki 220 V quchlanishli oʻzgaruvchan tok tarmogʻidan harakatlanuvchi magnit mayatnikli asinxron yoki sinxron elektr dvigateli yordamida ishlaydi. Guruh boʻlib ishlaydigan Elektr soat bir joydan boshqarib turiladi. Bular, asosan, shahar koʻchalari, idoralar, korxonalar, oʻquv yurtlari, aeroport va vokzallarda ishlatiladi. Qoʻlga taqiladigan, stol ustiga qoʻyiladigan va devorga osiladigan batareyali Elektr soatlari keng tarqalgan. Elektron sxemali va siferblatda raqamlar oʻzgarib turadigan bunday soatlar elektron soatlar deb ataladi. Toshkent kurantidat soat Elektr soat hisoblanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Karin Housley 2018-yilda
**Karin Housley** — amerikalik siyosatchi, ishbilarmon ayol va Minnesota Senati a'zosidir (1964-yil 20-yanvarda tug'ilgan). U respublikachi, Forest Leyk, Stillwater va uning atrofidagi Sent-Croix vodiysini ifodalaydi. Housley 2018-yilda Minnesota shtatida bo‘lib o‘tgan Amerika Qo'shma Shtatlari Senatiga bo‘lib o‘tgan navbatdan tashqari saylovda Respublikachilar partiyasidan nomzod sifatida muvaffaqiyatsiz ishtirok etadi.

AQSH Senatiga nomzod Karin Housley Bemidji.webm kompaniyasida

Hayoti va foliyati
------------------

Housley Minnesota shtatining Janubiy Sent-Pol shahrida tug'ilib o'sgan. U 1982-yilda Janubiy Sent-Pol o'rta maktabini tamomlagan va o'rta maktabdagi sevgilisi Fil Housley Buffalo Sabers tomonidan harbiy xizmatga chaqirilgandan so'ng, New-Yorkning Buffalo shahriga ko'chib o'tishdan oldin qisqa muddat Augsburg kollejida o'qigan. U Buffalodagi New-York Davlat Universitetiga o'qishga kirdi va u erda 1987-yilda aloqa fanlari bo'yicha bakalavr darajasini oladi. Diplomni qo'lga kiritgandan so'ng, Housley 1991-yilgacha Buffalodagi WGRZ va WKBW uchun yangiliklar prodyuseri bo'lib ishlaydi.

Siyosiy kompaniyalar
--------------------

2010-yilda davlat lavozimiga birinchi boʻlib oʻtgan Housley Minnesota Senatiga saylanish uchun DFL amaldagi rahbari Kety Siben tomonidan qiyinchilik bilan magʻlub boʻldi. Housley qarorgohini yangi tumanda qayta taqsimlashdan so'ng, u 2012-yilda raqibini bir foizga mag'lub etib, bu o'ringa saylandi. U 2016-yilda raqibini 20 foizdan ko‘proq mag‘lubiyatga uchratib, qayta saylangan. 2020-yilda Housley uchinchi muddatga qayta saylandi.

Minnesota Shtatining Senatori Karin Housley

Saylov
------

2019-yil mart oyida Housley Minnesota shtatidagi saylovda qatnashayotgan konservativ nomzodlarga yordam berish uchun siyosiy harakatlar qo'mitasini ro‘yxatdan o‘tkazadi va bu uning 2020-yilda yana AQSh Senati o‘rindig‘iga nomzodini qo‘yishi haqidagi taxminlarni kuchaytiradi. Oxir-oqibat u bunga qarshi qaror qildi, buning o'rniga Minnesota Senatiga qayta saylanish uchun o'z nomzodini qo'yishini e'lon qilgan edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Karin Housley".. Qaraldi: 28-noyabr 2022-yil.
2. ↑  „Hayoti va faoliyati".. Qaraldi: 28-noyabr 2022-yil.
3. ↑  „Siyosiy kompaniyalar".. Qaraldi: 28-noyabr 2022-yil.
4. ↑  „Saylov".. Qaraldi: 28-noyabr 2022-yil.
**Carina Vogt** (1992-yil 5-fevralda tugʻilgan) — germaniyalik sobiq sportchi. Carina Vogt sportning changʻidan sakrash turi bilan shugʻllangan

Faoliyati
---------

U 2014-yil Sochi qishki Olimpiya oʻyinlarida Germaniya milliy ayollar terma jamoasining ayollar oʻrtasida changʻidan sakrash boʻyicha birinchi Olimpiya oltin medalini qoʻlga kiritishga muofaq boʻlgan. Vogtning xalqaro debyuti Meinerzhagen musobaqasida boʻlgan. U 2006-yildan 2012-yilgacha changʻida sakrash boʻyicha FIS Continental Cup musobaqasida qatnashgan va Germaniya milliy ayollar terma jamoasi sharafni munosib himoya qilgan. Vogtning FIS changʻida sakrash boʻyicha Jahon kubogidagi debyuti 2012-yil yanvar oyida Hinterzartenda boʻlib oʻtgan. Mana shu debyutdan ikki yil oʻtib u Sochida boʻlib oʻtgan qishki Olimpiyada oʻyinlarida oltin medalni qoʻlga kiritgan. U 2015-yilning 18-yanvarida Yaponiyaning Zao shahrida jahon chempionatidagi ilk gʻalabasini qoʻlga kiritgan.

2013-yil Val di Fiemme shahrida boʻlib oʻtgan Shimoliy changʻi boʻyicha jahon chempionatida u Ulrike Gräßler, Richard Freytag va Severin Freitag bilan aralash oddiy tepalik musobaqasida bronza medalini qoʻlga kiritgan.

2015-yilda Falunda boʻlib oʻtgan Skandinaviya changʻi boʻyicha jahon chempionatida u oddiy tepalik boʻyicha individual musobaqada oltin medalni qoʻlga kiritgan. Germaniya jamoasi (Richard Freitag, Katharina Althaus, Severin Freund) bilan aralash oddiy tepalik musobaqasida yana bir oltin medalni qoʻlga kiritgan.

U ikki yil oʻtgach, Lahti shahrida boʻlib oʻtgan 2017-yilgi Shimoliy changʻi boʻyicha jahon chempionatida ikkala gʻalabani takrorlashga muvaffaq boʻlgan. Bu safar nemis jamoadoshlari Markus Eisenbichler, Svenja Wurth, Andreas Wellinger bilan.

Jahon chempionati natijalari
----------------------------

| Yil | Oddiy tepalik | Katta tepalik | NH jamoasi | Aralash jamoa |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2013-yil | 5 | 3 | — | — |
| 2015-yil | 1 | — | 1 | — |
| 2017-yil | 1 | — | 1 | — |
| 2019-yil | 10 | 1 | — | — |
| 2021-yil | 30 | — | — | — |

Jahon chempionati
-----------------

### Turnir jadvali

| Mavsum | Umumiy | ST | L3 | RA | BB |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2011/12 | 27 | Yoʻq | Yoʻq | Yoʻq | Yoʻq |
| 2012/13 | 7 | Yoʻq | Yoʻq | Yoʻq | Yoʻq |
| 2013/14 | 02 !2nd | Yoʻq | Yoʻq | Yoʻq | Yoʻq |
| 2014/15 | 03 !3rd | Yoʻq | Yoʻq | Yoʻq | Yoʻq |
| 2015/16 | 11 | Yoʻq | Yoʻq | Yoʻq | Yoʻq |
| 2016/17 | 5 | Yoʻq | Yoʻq | Yoʻq | Yoʻq |
| 2017/18 | 6 | Yoʻq | 5 | Yoʻq | Yoʻq |
| 2018/19 | 9 | Yoʻq | 8 | 14 | 16 |
| 2020/21 | 32 | Yoʻq | Yoʻq | Yoʻq | — |
| 2021/22 | — | 48 | Yoʻq | — | Yoʻq |

### Gʻalabalar

| Yoʻq. | Mavsum | Sana | Manzil | Tepalik | Hajmi |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2014/15 | 2015-yil 18-yanvar  | Yaponiya Zao | Yamagata HS100 | NH |
| 2 | 2015-yil 1-fevral  | Avstriya Hinzenbax | Aigner-Schanze HS94 | NH |

Manbalar
--------

1. ↑  „Sensationell: Carina Vogt springt zu Olympia-Gold".  skispringen.com. Qaraldi: 11-fevral 2014-yil.
2. ↑  „Carina Vogt gewinnt ihren ersten Weltcup".  sportschau.de. Qaraldi: 18-yanvar 2015-yil.
**Elektr organlar** — baliqlarning elektr razryad hosil qiluvchi juft organlari. Har qanday baliq tanasi atrofida, odatda, kuchsiz elektr maydoni hosil boʻladi. Elektr organlar konvergent usulda bir qancha baliqlar (olabugʻasimonlar, ilonbaliqlar, skatlar, laqqalar va boshqalar)da vujudga kelgan; hozirgi 300 dan ortiq tur baliqlarda Elektr organlar bor. Elektr organlar turli baliqlarda turlicha joylashadi. Har bir elektr organ ustunchaga oʻrnashgan koʻp sonli elektr plastinkalar (EP)dan tuzilgan. EP shaklan oʻzgargan muskul, nerv yoki bezli hujayralardan iborat. Hujayralar membranasida kimyoviy reaksiyalar natijasida elektr zaryadlari toʻplanadi. Plastinkalarning ostki qismi manfiy, yuqori qismi musbat zaryadlanadi. Elektr organlar plastinkalari va ustunchalari soni har xil: elektrli skatlarda 500 ga yaqin ustunchalarning har qaysisida 400 tadan EP boʻladi. Har bir ustunchadagi EP ketmaket, elektr ustunchalar esa parallel joylashgan. Elektr organlar reagentlar kelib turadigan va kimyoviy reaksiyalar mahsuloti chiqarilib turiladigan boʻlsa, elektr generator singari toʻxtovsiz ishlab turadi. Elektr organlar ishini adashgan, yuz va tiltomoq nervlari boshqaradi. Elektr organlar uchida hosil boʻladigan elektr potensiallar farqi skatlarda 300 V, elektrli ilon baliqlardz. 650 V gacha, impuls razryadi kuchi 1 kVt dan 6 kVt gacha yetadi. Elektr razryadlardan hayvonlar yirtqichlardan himoyalanish, oʻljasiga hujum qilish, tur ichidagi signalizatsiya va loyqa suvda moʻljal olish vositasi sifatida foydalanishadi. Baliqlar boshida joylashgan lorens kapsulalari elektr retseptorlar vazifasini bajarishi taxmin qilinadi. Lorens kapsulalari ingichka naylar orqali teri sirtiga va yon chiziqlari nayiga ochiladi. Boshqa baliqlarni oʻlimga olib keladigan tok kuchi Elektr organlarga ega boʻlgan baliqlar uchun xavf tugʻdirmaydi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maqsuda Ergasheva** — Oʻzbekistonlik ijodkor. 1951-yilning 17-fevralida Farg‘ona viloyati, Oltiariq tumanidagi Oq bo‘yra qishlog‘ida tug‘ildi. Marg‘ilon shahridagi pedagogika bilim yurtida (1966-1970), Farg‘ona Davlat pedagogika instituti filologiya fakultetida (1978-1983) tahsil olgan. „Diyorimga ko‘zing tegmasin" va „Ko‘ngil kishilari" asarlari muallifi .

Mehnat faoliyati
----------------

Oltiariq tumanidagi 19-o‘rta maktabda ona tili va adabiyoti fanidan oʻqituvchi (1970-1978; 1983-1994).
Respublika yosh ijodkorlarining 2-seminari ishtirokchisi (1982).

Asarlari
--------

"Bahorni axtarib" (1983), „Ezgu so‘z" (1986), „Diyorimga ko‘zing tegmasin" (2002), „Ko‘ngil kishilari" (2006), „Alanga" nomli romani vafotidan keyin „Sharq yulduzi" jurnali (2014, 3-son)da chop etilgan .

* „O‘zbegim", „Bir go‘zal dunyo" jamoaviy to‘plamlarda sheʼriy turkumlari bosilgan.

Mukofoti
--------

"Mehnat shuhrati" ordeni (1999) .

  

Maqsuda Ergasheva 2014-yilda vafot etgan .

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  „arxiv nusxasi". 28-oktabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-avgust 2022-yil.
5. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Firma** (inglizcha: *firm* — imzo) — korxona, kompaniya, xoʻjalik va tijorat tashkilotlarining umumiy nomi. Xodimlar soni, mulk shakllari, huquqiy holati va boshqalarga koʻra xilma-xil Firmalar bor. Firmalarda band boʻlgan xodimlar soni 2—3 kishidan 20—30 ming kishigacha boʻlishi mumkin. Firmalar barcha mulk turlari negizida davlat, kooperativ, shirkat, jamoa tashkilotlari va maxalliy davlat idoralari, milliy va chet ellik yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan tashkil etiladi. Ular quyidagi turlarga ajratiladi: affilirlangan (qoʻshilgan) Firma — filial, shoʻʼba korxona shaklida yirikroq turdosh bosh korxona tarkibida faoliyat yuritadi; broker Firma — tijorat maqsadlarini koʻzlaydigan va mijoz topshirigʻiga koʻra va uning hisobidan vositachi sifatida faoliyat yuritadi; venchur Firma — kichik yoki oʻrta investitsion Firma hisoblanib, ilmiy tadqiqotlar va muhandislik ishlanmalarini amalga oshiradi; investitsion Firma — investitsiyalash va qimmatli qogʻozlar bilan bogʻliq operatsiyalarni oʻtkazadi; injiniring Firma muhandislikmaslahat koʻrsatishga ixtisoslashadi; innovatsion Firma — Firmaning ilmiy tadqiqot ishlari natijalari bazasida yangi texnologiyalarni yaratish uchun barpo etiladi; konsalting Firma — uning faoliyat sohasini maslahat xizmatlari koʻrsatish tashkil etadi; ishlab chiqarish Firmasi — aniq bir mahsulotni tayyorlash bilan shugullanadi; savdo Firmasi — savdovositachilik faoliyati bilan shugʻullanadi; rieltor Firma — koʻchmas mulk sohasidagi amallarda qatnashadi.

Hozirgi iqtisodiy hayotda Firmalarning asosiy qismi nisbatan kichik va mayda. Yirik Firmalar nisbatan mustahkam ishlab chiqarish, texnologik va xom ashyo bazasiga ega boʻlib, xalqaro mehnat taqsimotida faol ishtirok etadi, oʻrtacha Firmalar kooperatsiyalangan hamda ixtisoslashgan qismlar va detallar ishlab chiqarish sohasida, shuningdek, umumiy texnologik va texnik infratuzilma sohasida faoliyat koʻrsatadi. Mayda Firmalar, asosan, tovarlar ishlab chiqarish va aholiga xizmat koʻrsatish bilan shugullanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyotining barcha tarmoqlarida 236,4 mingga turli Firmalar faoliyat koʻrsatdi (2003).

Ahmadjon Oʻlmasov.

Yana q.
-------

* Kompaniya
* Korxona


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Elektr razryadi** - elektrlangan jismlarning tashqi taʼsir natijasida zaryad yoʻqotishi. Akkumulyatorlar va boshqalar kimyoviy elektr manbalarida, kondensatorlarda turli ishorali zaryadlar bilan zaryadlangan oʻtkazgichlar oʻzaro taʼsirlashganda sodir boʻladi. Elektr razryadi gaz, vakuum va dielektriklarda ham roʻy beradi. Gazdan tok oʻtishi gaz razryadi deb ataladi. Gaz razryadning mustaqil va nomustaqil turlari mavjud. Gazning oʻtkazuvchanligi ionizatorga bogʻliq boʻlsa, nomustaqil, tashqi taʼsirsiz gazdan tok oʻtsa, mustaqil razryad boʻladi. Gazlarning xossa va holatlariga, elektrodlarning materiali, shakli, oʻlchamlari va oʻzaro joylashishiga, elektrodlardagi kuchlanish kattaligiga bogʻliq ravishda mustaqil razryadning miltillama razryad, yoy razryad, toj razryad, uchqun razryad, yashin kabi turlari kuzatiladi. Miltillama razryad gazda past bosimlarda kuzatiladi. Bunda elektrodlar orasidagi masofa 30—50 sm, elektrodlardagi kuchlanish oʻzgarmas va bir necha yuz voltga teng boʻladi. Nurlanishning rangi nay ichiga toʻldirilgan gaz turiga bogʻliq. Bu xildagi razryad kunduzgi yorugʻlik lampalarida, gaz razryadli naylar dekoratsiya maqsadlarida yoki reklama yozuvlarida ishlatiladi. Yuqori chastotali oʻzgaruvchan elektr maydon taʼsirida yuqori chastotali gaz razryad paydo boʻladi. Yuqori chastotali razryaddan spektroskopiyada yorugʻlik manbai sifatida, texnikada tok yoʻnalishini oʻzgartirish, oʻzgaruvchan tokni oʻzgarmas tokka aylantirish bilan bogʻliq boʻlgan ishlar va boshqalarda foydalaniladi. Toj razryad bir jinsli boʻlmagan elektr maydonipa boʻlgan gazda elektrodlar oʻtkir qismlarining yaqinida binafsha rangdagi nurlanish tarzida paydo boʻladi (rasm). Toj razryad yuqori kuchlanishli simlar yaqinida, daraxtlarning oʻtkir uchlari va boshqalarda hosil boʻladi. Yashin qaytargichlarning ishi toj razryadga asoslangan. Atmosferada momoqaldiroq boʻlgan vaqtda hosil boʻladigan kuchli elektr maydon yashin qaytargichning uchida toj razryadni vujudga keltiradi. Bu razryad zaryadlarning bino oldida toʻplanishiga yoʻl qoʻymay, ularni yerga oʻtkazib turadi va binoga yashin tushishidan saqlaydi. Uchqun razryad normal yoki yuqori bosim sharoitida elektrodlar orasidagi elektr maydon kuchlanganligi juda katta boʻlganda(3000000N/C) havoda vujudga keladi. Uchqun razryaddan uchqun razryadlagichlarda, ichki yonuv dvigatelida yonilgʻi aralashmasini oʻt oldirishda, metall sirtini erroziyadan tozalash, metallarda teshik hosil qilish uchun va boshqalar maqsadlarda foydalaniladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Elektr bilan isitish** — xonalarni elektr energiyasini issiqlik energiyasiga aylantirib beruvchi elektr asboblari yordamida isitish va ularda muayyan trani saqlab turish uchun moʻljallangan isitish tizimi. Elektr bilan isitishi. asboblarining asosiy qismlari metall korpus, keramika asos va qizdirish elementi (spiralsimon yoki sterjensimon element). Elektr qarshiligi katta boʻlgan simdan yasalgan qizdirish elementli elektr isitish asboblari kengroq tarqalgan. Bunday asboblar ochiq (qizdirish elementi koʻrinib turadigan) va yopiq (qizdirish elementi korpus ichiga joylashtirilgan) turlarga boʻlinadi. Ochiq asboblar jumlasiga elektr kaminlar, reflektorlar va boshqalar, yopiq asboblar jumlasiga turli tipdagi (mas, moyli) radiatorlar kiradi. Elektr toki issiqlik toʻplovchi materialni qizdirib, bu material toʻplagan issiqligini xonani isitishga sarflaydigan isitish asboblari ham bor. Issiqlik toʻplovchi material sifatida temirbeton panellar qoʻllanishi mumkin. Bunday holda pardevorlar, orayopmalar va hatto pol panellari orasiga elektr qizdirish kabellari qoʻyib ketiladi. Elektr bilan isitishi.ning afzalligi — oddiyligi, xona haroratini rostlab turish mumkinligi, ozodaligi va h.k. (yana qarang Isitish).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Elektr razvedka** — Yer poʻstidagi togʻ jinslarining elektr hususiyatlarini hamda doimiy va oʻzgaruvchan tok taʼsirida hosil boʻlgan tabiiy va sunʼiy elektr maydonlarni oʻrganishga asoslangan geofizik razvedka usullari guruhi. Elektr razvedkani qoʻllash natijasida geologik kesim jinslarining elektr xossalari (elektr qarshiligi, dielektrik oʻtkazuvchanligi va boshqalar) boʻyicha tabaqalanadi. Elektr razvedkaning quyidagi: 1) doimiy tok usuli — tabiiy elektr maydoni, zaryadi, qarshiligi; 2) pastchastotali oʻzgaruvchan tok usuli — tellur toki, chastotali elektromagnit zondlash va boshqalar; 3) oʻrtacha chastotali oʻzgaruvchan tok usuli — induksiya, aeroelektr razvedka va boshqalar; 4) yuqori chastotali oʻzgaruvchan tok usuli — radiotoʻlqin bilan tekshirish, radiokip va boshqalar; 5) qutblanish, oʻtish jarayonlari, maydon barqarorlanishi natijasida yuzaga kelgan qoʻzgʻaluvchan maydonlarni oʻrganish usullari mavjud. Elektr razvedka usullaridan samarali foydalanish quyidagi shartsharoitlarga bogʻliq: 1) togʻ jinslari va foydali qazilmalarning elektr xossalari bir-biridan sezilarli farqlanishi; oʻrganilayotgan obʼyektning morfologiyasi va oʻlchamini uning yotish chuqurligiga nisbatan ustunligini yaqqol sezilishi; 3) qoplama togʻ jinslari toʻsiqlik taʼsirining nisbatan kamligi va boshqalar Hal qilinayotgan geologik masalalar xarakteriga koʻra, muhandislik geol.si, ruda va strukturaviy Elektr razvedkalarga ajratiladi. Elektr razvedka usullarini qoʻllash, odatda, qimmatga tushadigan kon kavlash va burgʻi ishlari hajmini qisqartirish hisobiga geologik izlanishlarni tezlashtiradi va arzonga tushadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Teletermal konlar** (tele... va yun. therme — issiq, qaynoq) — foydali qazilmalarning gidrotermal tipdagi konlari boʻlib, yer yuzasiga yaqinroqda harakatlanadigan, 50° dan 200° gacha boʻlgan qaynoq minerallashgan eritmadan mineral massalarning choʻkishi natijasida hosil boʻladi. Odatda, qatlamsimon uyumlar, nisbatan kamroq oddiy mineral tarkibiga ega boʻlgan ruda (baʼzi surma, simob, barit, flyuorit ruda konlari)ning tomirli tanalarini hosil qiladi. Teletermal konlar Yerning chuqur kismidagi magmatik jinslardan uzokda boʻlsa ham, lekin ular bilan qaynoq minerallashgan suvli eritma orqali bogʻlangan deb taxmin qilinadi. Bunday konlarni amerikalik geolog L. Greyton (1933) Teletermal konlar deb nomlagan. 1969-yildan boshlab qoʻrgʻoshin, rux va mis rudalarining Teletermal konlar stratiform konlarnksh maxsus sinfida koʻrsatilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Telemetriya** (tele... va ... metriya) — kuchlanish, tok kuchi, quvvat, bosim, tra, sath, uchish balandligi, organizmnng biol. koʻrsatkichlari, meteorologik maʼlumotlar va boshqa kattaliklarni telemexanika vositalari orqali masofadan turib oʻlchash. Bevosita oʻlchash ishlari datchik yordamida amalga oshiriladi; olingan maʼlumotlar avtomatik tarzda (odatda kodlangan radiosignallar koʻrinishida) aloqa kanallari boʻyicha qabul qilish qurilmasiga uzatiladi. Bu yerda maʼlumotlar qayd qilinib, ishlab chiqiladi. Radiokanal boʻyicha amalga oshiriladigan T. radiotelemetriya deb ataladi. T. meteorologiya, tibbiyot, kosmonavtika, energetika va boshqa sohalarda qoʻllanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Nant (maʼnolari).

**Nant** — oʻrtapishar sabzi navi. Butun-ittifoq sabzavot ekinlari seleksiyasi va urugʻchiligi ilmiy tadqiqot institutida yakka tanlash usuli bilan chiqarilgan (1943). Oʻzbekistonda 1946-yildan rayonlashtirilgan. Bargi yashil, kam tukli. Sabzisi shakli silindrsimon, uchi toʻmtoq, uz. 15—16 sm, diametri 3,0—4,0 sm, yuzasi tekis, bir donasi 60—120 g. Eti tiniq, qizgʻish toʻk, sariq, sersuv, shirin, mayin, oʻzagi ingichka. Tarkibida qand 5,9%, quruq modda miqdori 11,9%, karotin 72 mg %. Hosili urugʻi unib chiqqanidan keyin 80—90 kunda yetiladi. Hosildorligi 110—120 s/ga. Yangiligida isteʼmol qilinadi, konserva tayyorlanadi. Oʻzbekistonning barcha vi-loyatlarida ekiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qarindoshlik** (huquqda) — insonlar oʻrtasida qon jihatdan oʻzaro bogʻliqlik, aloqadorlik. Kishilar oʻrtasida qonqarindoshlik va urugʻaymoqlik aloqalarining mavjudligi muayyan huquqiy oqibatlar yuz berishiga (huquqlar va majburiyatlar paydo boʻlishiga) sabab boʻladi. Oʻzbekiston Respublikasining OiLa kodeksida Q. tushunchasiga taʼrif berilgan. Ushbu kodeksning 57-moddasiga koʻra, bir umumiy uchinchi shaxsdan (ajdoddan) kelib chiqqan shaxslar qarindoshlar hisoblanadi. 2 shaxs oʻrtasida toʻgʻri shajara boʻyicha Q.ning yaqinligi Q. darajasi bilan belgilanadi. Toʻgʻri shajara boʻyicha Q. oʻzaro farqlanadi.

Oʻzbekiston oila huquqi boʻyicha, Q. munosabatlarining mavjudligi oʻzaro shaxsiy hamda mulkiy huquqlar va majburiyatlarni yuzaga keltiradi (ota-onalarning oʻz farzandlariga boʻlgan huquqi, aliment huquq va majburiyatlari, yaqin qarindoshlar oʻrtasida nikoh qayd etilmasligi va h.k.). Fuqarolik huquqida Q. ota-onaning oʻz voyaga yetmagan farzandlariga qonuniy vakillik qilishi huquqlari va majburiyatlarini keltirib chiqaradi. Vorislik munosabatlari qonun boʻyicha meros ochilgan hollarda Q. aloqalariga koʻra tartibga solinadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 68bobida (1134— 1157-moddalar) qonun boʻyicha vorislik munosabatlari va ularni tartibga solinishiga doir qoidalar belgilangan. Ushbu qoidalarga koʻra, qonuniy vorislik Q.ning darajasi (vorislik navbatlari)ga asoslanadi. Shunga koʻra, Q. aloqalarining yaqinuzoqliligiga qarab vorislikning beshta navbati belgilangan. Oldingi navbatda turgan vorislarning yoʻqligi, ularning merosdan voz kechishi yoki mahrum etilganligi navbatdagi vorislarga meros olish xuquqini beradi.

Q. mehnat huquqida ham ahamiyatlidir. Mas, 16 yoshga toʻlmagan oʻsmirlarni ishga qabul qilish uchun uning otasi yoki onasi yozma rozilik berishi lozim (Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 77-moddasi). Yakin Q. aloqasida boʻlgan shaxslarning bitta davlat korxonasida birga ishlashlari taqiklanadi (Mehnat kodeksining 79-moddasi). Bu qoidadan istisnolar Oʻzbekiston Respublikasining hukumati tomonidan belgilanishi mumkin. Ota yoki ona xavfli mehnat sharoitida ishlayotgan oʻz farzandini ishdan boʻshashini talab qilishi mumkin (Mehnat kodeksining 247-moddasi).

Q. aloqalari ijtimoiy taʼminot huquqida ham ahamiyatga ega. Bunda boquvchisini yoʻqotganlik pensiyasi, ijtimoiy nafaqalarning ayrim turlarini tayinlash chogʻida (qarang Qaramogʻda boʻlish) marhum boquvchi shaxs bilan uning qaramogʻida boʻlib kelgan voyaga yetmaganlar oʻrtasida Q.ning mavjudligi asos qilib olinadi (Oʻzbekiston Respublikasining "Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisida"gi Qonunining 19-moddasi). Q. boshqa hollarda ham huquqiy ahamiyatga ega.

Shoira Yoʻldosheva.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
„**Sab’at abhur**" („Yetti dengiz") - Alisher Navoiyga nisbat beriluvchi asarlardan biri. Asar arab tili lugʻatshunosligiga bagʻishlangan. „Sab’at abxur" — „Yetti dengiz" deb atalishiga sabab arab lugʻatshunosligiga mansub yetti kitob mazkur asar uchun manba boʻlganidir. Bu asarlar:
1) Javxariyning „Sahoh" izohli lugʻati; 2) Sogʻoniyning „Takmila" lugʻati; 3) Zamaxshariyning „Kashshof" (Qur’on tafsiriga oid) asari; 4-5) Ibn Hojibning grammatikaga oid „Mufassal" (ikkita muqaddim va sharhlari); 6) „Taroyib ul-hadis" — hadis soʻzlariga tuzilgan lugʻatlar. 7) turli mualliflar, devon, risola va boshqa asarlarning sharhlari. Ular shartli ravishda „Zavoyid" nomi bilan atalgan.
„Sab’at abhur" oʻz ichiga 8609 lugʻat maqolani kiritgan.

Adabiyotlar
-----------

* Hasanov B. Alisher Navoiyning „Sab’at abhur" lugʻati. — T.: Fan, 1981-yil.
* Yusupova D. „Oʻzbek mumtoz va milliy uygʻonish adabiyoti" (Alisher Navoiy davri). „TAMADDUN" — T.: 2016-yil.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |