**Aljan Musurbekovich Jarmuxamedov** (qozoqcha. Әлжан Мүсірбекұлы Жармұхамедов); 1944-yil 2-oktabr, Janubiy Qozogʻiston viloyati, Qozogʻiston SSR, SSSR, Boʻstonliq tumani, Tavaqsoy qishlogʻi) — sovet, qozoq basketbolchisi. 1972-yilgi Olimpiya chempioni. 1976-yilgi Olimpiadaning bronza medali sovrindori. Asli qozoq boʻlgan birinchi Olimpiya chempioni.

SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1979, dastlab 1972-yilda mukofotlangan, 1973-yilda bojxona rejimini buzgani uchun olib tashlangan).

Biografiyasi
------------

Oʻzbekiston chegarasi va Toshkentdan uncha uzoq boʻlmagan Janubiy Qozogʻiston viloyatining Tavoqsoy qozoq qishlogʻida tugʻilgan (50-yillarda bu hudud paxtachilikni markazlashtirish maqsadida Oʻzbekiston SSRga berilgan). Uning otasi Musurbek jappas urugʻidan boʻlgan qozoq, onasi Praskovya Jeronkina Ukrainadan ochlikdan qochgan zaporojye kazaklaridandir.

Maktabni tugatgandan soʻng,Aljan Jarmuhamedov ikki yil Chirchiq shahridagi zavodda maydalagich boʻlib ishladi, u yerda ishlab chiqarish jarohati oldi va oʻng qoʻlining ikki barmogʻini ogʻir jarohatladi, ammo bu uning mashhur basketbolchi boʻlishiga toʻsqinlik qilmadi va Olimpiya chempioni.

1963—1967-yillarda Toshkentdagi Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya institutida tahsil olgan,SKA (Toshkent) jamoasida oʻynagan, SSSR terma jamoasiga jalb qilingan, 1967-yilda Yevropa chempioni boʻlgan. TsSKA va SSSR terma jamoasi bosh murabbiyi Aleksandr Gomelskiy Jarmuhamedovni oʻz klubiga oʻtishga koʻndirgan. Rad etishni olgach, u sportchini 1968-yilda Mexiko shahrida boʻlib oʻtgan Olimpiadaga, keyin esa 1969-yilgi Jahon chempionatiga olib bormadi.

Aljan Jarmuhamedov ikki marta Olmaota burevestnikiga koʻchib oʻtmoqchi boʻlgan, ammo uni Toshkentga qaytarishgan. Ikki respublika oʻrtasidagi isteʼdodli basketbolchi uchun bahsni Moskva hal qildi. 1969-yil oktabr oyida Moskva SSKAning ikkinchi murabbiyi Astaxov, Jarmuxamedovning kvartirasiga harbiy xizmatchi va ikki askar keldi: „Tayyor boʻling, biz siz uchun keldik. Mana SSSR mudofaa vazirining oʻrinbosari marshal Sokolovskiy imzolagan xat". 1969-yilning noyabrida, oʻgʻli tugʻilganda, Aljan Jarmuhamedov Moskvaning SSKA jamoasida oʻynay boshladi, u oʻzbekistonlik hisoblanardi. Ammo "Jismoniy madaniyat va sport" jurnalida, 1972-yil, 10-sonli Myunxen Olimpiadasi chempionlari rasmiy roʻyxatida 1972-yilda Aljan Jarmuhamedov qozoq deb koʻrsatilgan. Shunday qilib, Jarmuhamedov birinchi qozoq — Olimpiya chempioni.

1973-yil bahorida, SSSR terma jamoasi AQSh va Lotin Amerikasi boʻylab gastrol safaridan qaytayotganida, Sheremetyevo aeroporti bojxonasida u „SSSRga moddiy boyliklarni olib kirish qoidalarini buzganlikda" aybdor deb topildi. A.Belov, M.Korkia va I.Dvorniy bilan birgalikda u „bir umrlik diskvalifikatsiya" oldi va terma jamoadan chetlatildi. Shuningdek, u „SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi" unvonidan ham mahrum qilingan. 2 yildan soʻng diskvalifikatsiya bekor qilindi va „ZMS SSSR" sport unvoni faqat 1979-yilda, SSSR terma jamoasi tarkibida 1979-yilgi Yevropa chempionatida gʻalaba qozonganidan keyin qaytarildi.

Sport karerasini tugatgandan soʻng, Aljan Jarmuhamedov besh yil davomida Germaniyadagi Sovet qoʻshinlari guruhida murabbiy boʻlib ishladi, keyin u Olma-Ota SKAga oʻq otish boʻyicha sport klubiga murabbiy sifatida yuborildi (1987-yil).

2002-yilda professional sportni tark etgach, u Moskvada qoldi,Moskva gumanitar universitetining erkaklar va ayollar jamoalariga murabbiylik qildi. Oʻgʻli Vladislav bilan birgalikda u „Laurus" bolalar va oʻsmirlar basketbol klubini yaratdi.

Ayni paytda u 2107-maktabda bolalarga taʼlim bermoqda.

Yutuqlari
---------

* 1972-yil Myunxendagi Olimpiya chempioni
* 1976-yilda Monrealda oʻtkazilgan Olimpiya oʻyinlarining bronza medali sovrindori
* Basketbol boʻyicha jahon chempionatining kumush medali sovrindori: 1978-yil
* Basketbol boʻyicha jahon chempionatining bronza medali sovrindori: 1970-yil
* Yevropa chempioni: 1967, 1971, 1979
* Yevropa chempionatining kumush medali sovrindori: 1975-yil
* Universiada-1970 gʻolibi
* Chempionlar kubogi sohibi: 1971-yil
* Basketbol boʻyicha 10 karra SSSR chempioni: 1970-74, 1976-80
* Basketbol boʻyicha SSSR chempionatining kumush medali sovrindori: 1975-yil
* SSSR xalqlari Spartakiadasi gʻolibi: 1971, 1975, 1979
* Sovet Ittifoqining "Shon-sharaf belgisi" ordeni (1972) va Rossiyaning "Shon-sharaf" ordeni (2006) bilan taqdirlangan.

Tan olish
---------

Tashriflardan birida Olmaotada mashhur basketbolchi va murabbiy,Qozogʻiston sport va turizm akademiyasining (sobiq KazGIFC) faxriy professori unvoni bilan taqdirlangan.[].

Kino mujassamlash
-----------------

1972-yilda Myunxenda boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlari finalida SSSR terma jamoasining AQSh jamoasi ustidan qozonilgan gʻalabasi haqidagi „Yuqoriga koʻtar" (Rossiya, 2017-yil, rej. A.Megerdichev) filmida Jarmuhamedov rolini aktyor Aleksandr Ryapolov ijro etadi.. Film va oʻz vataniga premyera uchun kelgan basketbolchining oʻzi Qozogʻistonda iliq kutib olindi.

Oilasi
------

* Xotini — Larisa Petrovna Jarmuhamedova.
* Oʻgʻil Vladislav (16.11.1969) — sobiq basketbolchi. U 1995-yilda murabbiylik faoliyatini boshlagan.
* Oʻgʻil Sergey (28.06.1976) — sobiq basketbolchi, Rossiya Superligasi jamoalarida oʻynagan („Dinamo" (Moskva), „Arsenal", "Avtodor ", „Spartak" (Sankt-Peterburg) va Belarus. Hozirda u TsSKA klubining murabbiy- skauti.

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  „Тұңғыш Олимпиада чемпионы сыртта қала ма?" (kk). 2018-yil 29-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 28-yanvar.
3. ↑  „Алжан Жармухамедов- легенда казахстанского баскетбола". 2018-yil 21-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 25-yanvar.
4. ↑  „Алжан ЖАРМУХАМЕДОВ: ПИСТОЛЕТ ДЛЯ ЧЕМПИОНА". 2016-yil 3-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 25-iyun.
5. ↑  „Алжан Жармухамедов: Чемодан открыли и между вещами нашли пистолет". 2018-yil 26-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 25-yanvar.
6. 1 2  *Юрий Лифинцев.* „Алжан ЖАРМУХАМЕДОВ: Я казах по крови и по паспорту". *Vesti.kz*.  «Казахстанская правда» (2008-yil 24-oktyabr). 2018-yil 26-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 26-yanvar.
7. ↑  „Невероятный жар". 2018-yil 26-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 25-yanvar.
8. ↑  „Алжан Жармухамедов: «Мечтаю вернуться на родину!»". 2022-yil 25-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 18-fevral.
9. ↑  „Алжан Жармухамедов: Сердце мое всегда тянется к Казахстану". 2022-yil 25-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 24-aprel.
10. ↑  „Коркия Михаил Шотаевич". 2020-yil 8-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 10-iyul.
11. ↑  „ЛАУРУС, детско-юношеский баскетбольный клуб". 2018-yil 26-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 25-yanvar.
12. ↑  „Актер, сыгравший меня в фильме, справился неплохо — первый казах-олимпийский чемпион о фильме «Движение вверх»". 2018-yil 6-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 5-yanvar.
13. ↑  „Первый казах — олимпийский чемпион: Сидеть без дела — хуже каторги". 2018-yil 26-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 25-yanvar.
14. ↑  Profayl na sayte www.moscow-basket.ruAndoza:Недоступная ссылка
15. ↑  Sergey Jarmuxamedov voshyol v trenerskiy shtab TsSKA

Havolalar
---------

* CSKA entsiklopediyasidagi fayl Arxivnaya kopiya
* Dosye www.biograph.ru veb-saytida

Adabiyotlar
-----------

* Rossiya basketbolining 100 yilligi: tarix, voqealar, odamlar: maʼlumotnoma / V. B. Kvaskov tomonidan tuzilgan. — M.: Sovet sporti. — 274 b.: kasal. ISBN 5-9718-0175-9