**Mark Clattenburg** (1975-yil 13-martda tugʻilgan) — ingliz professional futbol hakami.

Clattenburg Premer liga va Durham County futbol assotsiatsiyasining sobiq aʼzosi shuningdek, sobiq FIFA referisi. U 2016-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi finali va UEFA Yevro 2016 finali kabi bir qancha eʼtiborga molik oʻyinlarda hakamlik qilgan. Clattenburg oʻz davrining eng yuqori baholangan yevropalik hakamlaridan biri hisoblanadi.

Faoliyati
---------

Durham Countyning Konset shahrida tugʻilgan. Clattenburg 1990-yilda Edinburg gertsogi mukofoti doirasida hakamlik faoliyatini boshlagan va 18 yoshida Shimoliy Ligada yordamchi hakam boʻlgan, keyinchalik oʻsha ligada hakamlik qilgan. U 1999-yilda ham Futbol konferensiyasi hakami, ham Futbol Ligasi hakami yordamchisi boʻldi, lekin 2000-yilda tezda Futbol Ligasi hakamlarining milliy roʻyxatiga koʻtarildi. Uning futbol ligasidagi debyut uchrashuvi (atigi 25 yoshida — urushdan keyingi bir martalik rekord) 2000-yil 12-avgustda Chesterfild va York City oʻrtasida boʻlib oʻtdi va Chesterfild 4:1 hisobida gʻalaba qozondi. Oʻshanda Clattenburg 2001-02-yilgi uchinchi divizion pley-off finalida va 2002-03-yilgi FA Trophy finalida toʻrtinchi hakam boʻlib ishlagan.

### Professional faoliyati

 Clattenburg 2012-yilgi Futbol Ligasi kubogi finalini boshqargan.
Clattenburg professional faoliyatidan ikki yil oʻtib, 2006-yilda 30 yoshida FIFA referisi boʻldi. U 2006-yil 11-may kuni Alan Shirerning oʻynagan uchrashuvni boshqargan. U "Newcastle United" muxlisi va shuning uchun „Newcastle" ishtirokidagi oʻyinlarni boshqarmaydi. 2006-yil 9- sentyabrda u Makedoniya va Daniya oʻrtasidagi Skopyedagi Gradski stadionida boʻlib oʻtgan 2007-yilgi 17 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi UEFA chempionatiga saralash oʻyinini boshqargan, mehmonlar 3:0 hisobida gʻalaba qozongan.

### Premer ligada faoliyati

2017-yilning 16-fevralida PGMOL Clattenburg Saudiya Arabistoni futbol federatsiyasida ishlash uchun Premer liga hakami lavozimini tark etganini eʼlon qildi va Howard Webb oʻrniga mamlakatning hakamlar boʻlimi boshligʻi etib tayinlandi.

### Xitoy

2019-yilning 23-fevralida Clattenburg Xitoydagi professional hakamlardan biriga aylanishi uchun CFA tomonidan yollangani eʼlon qilindi.

Nufuzli oʻyinlar roʻyxati
-------------------------

Clattenburg tomonidan boshqarilgan nufuzli oʻyinlar:

* 2012-yilgi Football League kubogi finali
* 2012-yilgi erkaklar oʻrtasidagi Olimpiada finali
* 2013-yil FA Community Shield
* 2014-yil UEFA Superkubogi
* 2016-yil Angliya kubogi finali
* 2016-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi finali
* UEFA Yevro-2016 finali
* 2018 CONIFA Jahon futbol kubogi finali
* 2019-yilgi Xitoy FA kubogi finalining javob uchrashuvi

2018-yilgi jahon chempionati finali — Lissabon

Statistika
----------

Clattenburg Premer ligada 297 ta, Angliya kubogida 37 ta, Chempionlar ligasida 28 ta, EFL kubogida 21 ta, Yevropa chempionatlarida 4 ta va Olimpiada oʻyinlarida 3 ta oʻyinda hakamlik qilgan.

### Oʻyinlar va kartalar

| Mavsum | Oʻyinlar | JamiBooked | Booked har bir oʻyin uchun | JamiRed card | Red card har bir oʻyin uchun |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2000-01 | 24 | 67 | *2.79* | 4 | *0,17* |
| 2001-02 | 33 | 103 | *3.12* | 6 | *0,18* |
| 2002-03 | 35 | 135 | *3.86* | 8 | *0,23* |
| 2003-04 | 34 | 104 | *3.06* | 2 | *0,06* |
| 2004-05 | 28 | 83 | *2.96* | 5 | *0,18* |
| 2005-06 | 24 | 81 | *3.38* | 4 | *0,17* |
| 2006-07 | 42 | 166 | *3.95* | 3 | *0,07* |
| 2007-08 | 39 | 124 | *3.18* | 10 | *0,26* |
| 2008-09 | 2 | 0 | *0,00* | 0 | *0,00* |
| 2009-10 | 42 | 105 | *2.50* | 5 | *0,12* |
| 2010-11 | 40 | 123 | *3.08* | 7 | *0,18* |
| 2011-12 | 36 | 115 | *3.19* | 8 | *0,22* |
| 2012-13 | 36 | 104 | *2.89* | 6 | *0,17* |
| 2013-14 | 42 | 145 | *3.45* | 6 | *0,13* |
| 2014-15 | 47 | 172 | *3.66* | 5 | *0,11* |
| 2015-16 | 46 | 162 | *3.52* | 7 | *0,15* |
| 2016-17 | 26 | 90 | *3.46* | 4 | *0,15* |
| *Jami* | *576* | *1879-yil* | *3.26* | *90* | *0,16* |
| Manba: Soccerbase |

Keyingi faoliyati
-----------------

Clattenburg Yevro 2020 uchun ESPN sharhlovchilar jamoasiga hakam va VAR eksperti sifatida qoʻshildi. U MLS va USMNT oʻyinlarida ishlash uchun ESPN bilan faoliyatini kengaytirdi.

Shaxsiy hayot
-------------

U Chester-le-Streetda yashagan xotini bilan ajrashgan va ularning bitta oʻgʻli bor edi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Referee Profiles".  The Football League. 17-mart 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-oktabr 2015-yil.
2. ↑  *Sport.* „Mark Clattenburg named best referee in the world". *Telegraph.co.uk* (28-dekabr 2016-yil). Qaraldi: 2-iyul 2022-yil.
3. 1 2  „Face to face: Mark Clattenburg". *icNewcastle*. Qaraldi: 5-oktabr 2015-yil.
4. ↑  FA Trophy Final 2003, fourth official: TheFA.com Official website.
5. ↑  Interview: Guardian Unlimited website.
6. ↑  European Under-16 Championship qualifying match, FYR Macedonia v. Denmark, 2006: PDF file at UEFA.com Official website.
7. ↑  „PGMOL statement on Mark Clattenburg".  Premier League (16-fevral 2017-yil). Qaraldi: 16-fevral 2017-yil.
8. ↑  *Taylor, Louise*. „Mark Clattenburg leaves Premier League to 'educate' Saudi Arabia referees". *The Guardian* (4-dekabr 2017-yil). Qaraldi: 16-fevral 2017-yil.
9. ↑  „坚持根本遵循 深化足球改革 推动联赛发展——2019赛季中超、中甲联赛动员大会召开" (zh). *CFA.com* (23-fevral 2019-yil). Qaraldi: 26-fevral 2019-yil.
10. ↑  „International Socca federation – Powered by Leisure Leagues". *Soccafederation.com*.
11. ↑  „Mark Clattenburg - Matches as referee". *Worldfootball.net*. Qaraldi: 2-iyul 2022-yil.
12. ↑  „ESPN names star-studded cast of Euro 2020 hosts and studio analysts". *Worldsoccertalk.com* (27-may 2021-yil).

[*sayt ishlamaydi*]
13. ↑  ESPN (27-may 2021-yil). „ESPN Assembles an All-Star Roster of Hosts, Analysts and Reporters for UEFA EURO 2020, June 11 – July 11". Press-reliz.  Qaraldi: 28-iyun 2021-yil.
14. ↑  *Taylor, Louise*. „Mark Clattenburg: high flyer who courted controversy on and off field". *The Guardian* (30-oktabr 2012-yil). Qaraldi: 5-oktabr 2015-yil.