recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
b-karotinning 3 o'lchovli tayoq diagrammasi
Karotin sabzi to'q sariq rangga va boshqa ko'plab meva va sabzavotlarning va hatto ba'zi hayvonlarning ranglariga ta'sir qiladi.
Ngorongoro krateridagi kichik flamingolar, Tanzaniya. Yovvoyi flamingolarning pushti rangi ular sho'r suvli qisqichbaqalar ratsionidan so'rilgan astaksantin(karotinoid)ga bog'liq. Agar karotinsiz ovqatlansa, ular oq rangga aylanadi.
**Karotin** lotincha *carota*, "sabzi"   ) atamasi C 40 H x formulasiga ega bo'lgan, o'simliklar tomonidan sintez qilinadigan, lekin umuman ishlab chiqarilishi mumkin bo'lmagan ko'plab to'yinmagan uglevodorodlar uchun ishlatiladi. Hayvonlar (qo'ziqorinlardan sintez qiluvchi genlarni olgan ba'zi shira va o'rgimchak oqadilar bundan mustasno).  Karotinlar fotosintez uchun muhim bo'lgan fotosintez pigmentlaridir. Karotinlar tarkibida kislorod atomlari mavjud emas. Ular ultrabinafsha, binafsha va ko'k nurlarni o'zlashtirib oladi va to'q sariq yoki qizil yorug'likni va (past konsentratsiyalarda) sariq nurni tarqatadi.

Karotinlar sabzi to'q sariq rangi uchun javobgardir, boshqa ko'plab mevalar, sabzavotlar va qo'ziqorinlarning ranglari uchun ham(masalan, shirin kartoshka, chanterelle va apelsin qovun qovunlari). Karotinlar, shuningdek, quruq barglardagi to'q sariq (lekin barcha sariq ranglar uchun emas) uchun ham javobgardir. Shuningdek, ular (pastroq konsentratsiyalarda) sut-yog' va sariyog'ga sariq rang beradi. Odamlar va tovuqlar kabi rangli karotinoidlarni rangsiz retinoidlarga nisbatan yomon o'zgartiruvchi, o'txo'r hayvonlar turlari o'z dietasining o'simlik qismidan karotenoidni ushlab turishi natijasida sariq rangga ega tana yog'iga ega.

Karotinlar yorug'lik energiyasini xlorofillga o'tkazib, fotosintezga hissa qo'shadilar. Ular, shuningdek, fotosintez jarayonida hosil bo'lgan kislorod molekulasi O 2 ning qo'zg'atilgan shakli bo'lgan yagona kisloroddan energiyani so'rishga yordam berish orqali o'simlik to'qimalarini himoya qiladi.

1. ↑  Mosby’s Medical, Nursing and Allied Health Dictionary, Fourth Edition, MosbypoopBook 1994, p. 273
2. ↑  "carotene". *Online Etymology Dictionary*. .
3. ↑  Marmion, Daniel „Colorants for Foods, Drugs, and Cosmetics",*. Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology*, 2012. DOI:10.1002/0471238961.0315121513011813.a01.pub3. ISBN 978-0471238966.
**Prokofiy Averyanovich Strenakov** (6-iyun 1917-yil – 12-oktyabr 1961-yil) – 642-toʻpolon artilleriya polki boshqarmasi vzvod komandiri va leytenant. Sovet Ittifoqi Qahramoni.

Biografiyasi
------------

Prokofiy Averyanovich 1917-yil 6-iyunda Belarus Respublikasining Gomel viloyati, Rogachevskiy tumani Grechuxi qishlogʻida tavallud topgan. Maktabda 7-sinfni tamomlagan. Minskdagi gʻisht zavodida hamda Bobruyskdagi yogʻoch zavodida ishlagan.

Stenakov 1938-yilda Qizil armiyaga chaqirilgan. 1942-yilda kichik leytenantlar kursini tamomlagan. 1942-yil iyuldan boshlab Ulugʻ Vatan urushida frontida xizmat qilgan. 1943-yildan VKP/KPSS aʼzosi boʻlgan.

Leytenant Strenakov 15-oktyabrda eski Lutava qishlogʻi uchun boʻlgan jangda dushmanning kontr hujumini qaytarishda ishtirok etib, piyodalar bilan birga dushman mudofaasiga kirishga muvaffaq boʻlgan. U shaxsiy quroli va granatalar yordamida 10 dan ortiq dushmanni yoʻq qildi. 21-oktyabrda yangi Lutava qishlogʻi uchun boʻlgan jangda piyodalarning jangovar tartibida boʻlib, yaralangan rota komandirini almashtirdi va jangchilarni hujumga olib bordi. Prokofiy jangda bir nechta dushman askarlarini shaxsan yoʻq qilgan. U jangda yaralangan, ammo egallab olingan chegaralar mustahkamlanmaguncha jang maydonini tark etmagan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1943-yil 24-dekabrdagi farmoni bilan „Dneprni kesib oʻtishda koʻrsatgan jasorati va koʻrsatgan qahramonligi uchun" leytenant Strenakov Prokofiy Averyanovich Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni, Lenin ordeni va „Oltin yulduz" medali bilan taqdirlangan.

Urushdan keyin armiyada xizmat qilishni davom ettirgan. 1951-yilda Oliy ofitser artilleriya maktabini tamomlagan. 1958-yildan mayor Strenakov zaxiraga chiqqan. Toshkent shahrida yashagan. „Toshkentkabel" zavodida ishlagan. 1961-yil 12-oktyabrda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

Prokofiy Strenakov SSSR qurolli kuchlari Prezidiumining 1943-yil 29-dekabrdagi farmoni bilan Lenin ordeni, SSSR oliy kengashi Prezidiumining 1943-yil 29-dekabrdagi farmoni bilan „Oltin yulduz" medali sohibi boʻlgan. Bundan tashqari ikki marta Qizil bayroq ordeni, Aleksandr Nevskiy ordeni hamda ikki marta Qizil Yulduz ordeni bilan taqdirlangan.

Xotirasi
--------

Gomel viloyati Jlobin tumanidagi Rekta qishlogʻidagi koʻcha, Grechuxi qishlogʻidagi maktab qahramon nomi bilan atalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „СТРЕНАКОВ ПРОКОФИЙ АВЕРЬЯНОВИЧ". Qaraldi: 2023-yil 18-noyabr.
2. ↑  „Знаменитые люди Гомельщины". Qaraldi: 2023-yil 18-noyabr.
3. ↑  „Стренаков Прокофий Аверьянович".  ОБД «Подвиг Народа в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.». — орден Ленина.
**Niyozbuvi Davlatova** (1923-yil, Past Dargʻom tumani, Samarqand viloyati — ?) — paxtakor, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957), KPSS aʼzosi (1955).

Tarjimayi holi
--------------

Niyozbuvi Davlatova 1923-yil Past Dargʻom tumanida tavallud topgan. Davlatova Past Dargʻom tumanidagi „Oliy Sovet" kolxozida tabelchi (1939—1947), Kalinin nomli kolxozda zveno boshligʻi (1947—1951), „22-partsyezd" kolxozida kichik yoshdagi bolalar bogʻchasi mudirasi (1951—1955), brigadir (1955—1958), rais muovini (1958—1959), Poʻlatchi qishloq sovetining raisi (1959), „Moskva" kolxozida partiya tashkilotining kotibi (1960), partiya qoʻmitasining instruktori (1961—1962), „Pravda" kolxozining raisi (1963—1964), brigadir (1965—1967), 1968-yildan Telman qishloq sovetining raisi boʻlib ishlagan. Davlatova rahbarligidagi brigada 82 gektar maydondan oʻrtacha 38,5 sentner paxta yetishtirgan (1956).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzSE 1972, s. 527 harvnb error: no target: CITEREFOʻzSE1972 (help)
2. ↑  OʻzSE 1972, s. 528 harvnb error: no target: CITEREFOʻzSE1972 (help)

Adabiyotlar
-----------

* *Oʻzbek Sovet Ensiklopediyasi*, III tom, Toshkent: OʻzSE Bosh redaksiyasi, 1973 — 640 bet.
**Mehmet Ali Birand** — 1941-yil 9-dekabrda Turkiyada tug'ilgan.Turkiyalik yozuvchi jurnalist, siyosiy sharhlovchidir.

Biografiyasi
------------

Izzet va uning rafiqasi Mürvet oilasida ,1941-yil 9-dekabrda Istanbulning Beyoğlu,shahrida tug'ilgan. Uning onasi kurd millatiga mansub edi. O'rta ta'limni Galatasaray Liseyida tamomlagan.

### Faoliyati

Birand jurnalistlik faoliyatini 1964-yilda *Milliyet gazetasida* chop etish bilan boshlagan. 1992-yilda u Show TV telekanalida o'z faoliyatini boshlandi. Birand *32 deb nomlangan siyosiy ko'rsatuvni olib bora boshladi.* 1985-yilda birinchi marta TRTda ish boshlagan, keyin esa CNN Turk va Show TV telekanalida ish faoliyatini davom ettirgan. U CNN Turk telekanalida kundalik yangiliklarni ham olib bora boshladi. 2013-yilda vafot etishidan oldin u Kanal D da ishlagan, yangiliklarni olib borgan.

Shuningdek, u *30* Sıcak Gün, *Diyet*, *Turkiyaning Avrupa Macerası*, *12 - Sentyabr 04.00* va *Emret Komutanim* kabi bir qancha kitoblar muallifi.

Birand shu bilan birga, Galatasaroy boshqaruv kengashi va sodiq boshqaruv kengashi a'zosi ed.

### O'limi

Birand 2013-yilning 17-yanvarida Istanbuldagi Amerika kasalxonasida o‘t pufagidagi stentni almashtirish operatsiyasi asoratlaridan vafot etdi. U bir muncha vaqt saraton kasalligidan davolangan. U vafot etganda 71 yoshda bo'lgan.

Ish faoliyati
-------------

* 1964–1992-yillarda *Milliyetda ishlagan.*
* 1992–1998-yillarda *Sabahda faoliyatini davom ettirgan.*
* 1999–2013-yillarda *Pochtada ishlagan.*
* 2001–2013-yillarda *Hurriyetda* 2001–2011-yillarda esa *Milliyetda faoliyat yuritgan.*

*

Manbalar
--------

1. ↑  „Birand: Kürt olmakla gurur duyuyorum" (tr). *Haber7* (2012-yil 5-dekabr). Qaraldi: 2021-yil 10-iyun.
2. ↑  „If I were an Armenian, I would have been proud – prominent Turkish journalist" (en). *news.am*. Qaraldi: 2022-yil 20-oktyabr.
3. ↑  „Mehmet Ali Birand: Asimile olmuş bir Kürt'üm". *www.ensonhaber.com*. Qaraldi: 2022-yil 20-oktyabr.
4. 1 2  „Mehmet Ali Birand Biyografisi" (Turkish). *Son dakika*. 2013-yil 3-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 15-dekabr.
5. ↑  „Yönetim Kurulu Üyeleri" (Turkish). *Kamuoyunu Aydınlatma Platformu* (2012-yil 21-sentyabr).
6. ↑  „Prominent Turkish journalist, HDN columnist Birand passes away". Hürriyet Daily News (2013-yil 17-yanvar). Qaraldi: 2013-yil 17-yanvar.

Havolalar
---------

* Mehmet Ali Birandning qisqacha tarjimai holi
* Mehmet Ali Birandning Hurriyat arxivi
**Rahim Avezmuratov** (1924-yil 9-may, Sovet Buyrachi qishlogʻi, Shovot tumani, Xorazm viloyati, Oʻzbekiston SSR — 1983-yil 16-dekabr, Sovet Buyrachi qishlogʻi, Shovot tumani, Xorazm viloyati, Oʻzbekiston SSR) – Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Shuhrat ordenining toʻliq sohibi.

Biografiyasi
------------

Rahim Avezmuratov 1924-yil 9-mayda Sovet Buyrachi qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. Maktabning 7-sinfini tamomlagach, kolxozda ishlaydi.

1942-yilda Oʻzbekiston SSR Xorazm viloyati Shovot tuman harbiy komissarligi tomonidan Qizil Armiya safiga chaqirilgan. 1943-yil iyuldan Ulugʻ Vatan urushi frontlarida boʻlgan. Rahim Avezmuratov Kursk jangida va Levoberejnaya Ukrainani ozod qilish janglarida qatnashgan, jarohatlangan, ammo xizmatga qaytgan. 1944-yilda 2 ta „Jasurlik uchun" medali bilan taqdirlangan.

1945-yil yanvar oyining birinchi yarmida Gurna (Polsha) yaqinidagi janglarda oʻz boʻlinmasi bilan birga dushman transheyasiga yaqinlashib, 15 ga yaqin dushman askarini yoʻq qilgan. 1945-yil 20-yanvardagi 77-gvardiya oʻqchi diviziyasining № 1/n buyrugʻi bilan 3-darajali Shuhrat ordeni bilan taqdirlangan.

1945-yil 24-yanvarda Pulavi shahri (Polsha) yaqinida nemis mudofaasini yorib oʻtish paytida uning boʻlinmasi 20 ga yaqin dushman askarini yoʻq qilgan. Boʻlinmada patronlar tugagach, Avezmuratov qoʻl jangiga oʻtib, nemis askarlaridan birining pulemyotini tortib oladi va 10 ga yaqin dushman askarini yoʻq qiladi. 69-armiyaning 1945-yil 23-fevraldagi 34-n-sonli buyrugʻi bilan u 2-darajali Shuhrat ordeni bilan taqdirlangan.

1945-yil 10-martda Oderning oʻng qirgʻogʻidagi platsdarmda, dushmanning qarshi hujumlariga kurash paytida dushmanning butun boʻlinmasi va 20 ga yaqin dushman askarini yoʻq qilgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 31-maydagi farmoni bilan 1-darajali Shuhrat ordeni bilan taqdirlanadi va Shuhrat ordenining toʻliq sohibiga aylanadi.

1945-yildan KPSS aʼzosi.

1945-yilda serjant unvoni bilan demobilizatsiya qilindi. Demobilizatsiyadan keyin oʻzining tugʻilgan qishlogʻiga qaytib keladi. Chkalov nomidagi kolxozda traktorchi boʻlib ishlagan. 1983-yil 16-dekabrda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

* I darajali Shuhrat ordeni (1945-yil 31-may; № 241634) — Oderning gʻarbiy qirgʻogʻidagi koʻpriklar koʻprigini kengaytirish boʻyicha janglarda koʻrsatgan mahorat va jasorati uchun;
* II darajali Shuhrat ordeni (1945-yil 23-fevral; № 11696) — Vistulaning gʻarbiy sohilida dushman mudofaasini yorib oʻtishda jasorat va mahorat koʻrsatgani uchun;
* III darajali Shuhrat ordeni (1945-yil 20-yanvar; 602-son) — Gurna qishlogʻi yaqinidagi jangda jangovar mahorat va shaxsiy jasorat koʻrsatgani uchun;
* 2 ta Jasurlik uchun medali;
* bir qator medallar.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Герои страны". 2017-yil 22-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 18-fevral.
2. 1 2 3  „Сайт МО РФ". 2017-yil 17-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 18-fevral.
**Ley Jun** (xitoycha: 雷军; 1969-yil 16-dekabr, Xiantao, Xubey, Xitoy) — xitoylik tadbirkor, Xiaomi kompaniyasining asoschisi va bosh direktori. 2021-yilda Forbes jurnali reytingida milliarder 17,9 milliard dollarlik boylik bilan Xitoy milliarderlari orasida yigirma oltinchi oʻrinni egalladi.

Biografiyasi
------------

1969-yilda Xubey provinsiyasi, Mianyang okrugida tugʻilgan.

1991-yilda u Wuhan universitetida kompyuter fanlari boʻyicha bakalavr darajasini oldi va hozirda uning faxriy professori hisoblanadi.

Dasturiy taʼminot ishlab chiqaruvchi Kingsoft kompaniyasida ishlay boshladi. 1998-yilda Kingsoft kompaniyasining bosh direktori boʻldi. Bunga parallel ravishda, 2000-yilda u Joyo.com veb-saytini yaratdi, undan foydalanuvchilar kitoblar va media fayllarni yuklab olishdi. 2004-yilda u Joyo.comni Amazon.comga 75 million dollarga sotdi.

2007-yilda Hong Kongda fond birjasida Kingsoft IPOdan soʻng u venchur investorga aylandi — u 20 ta startapga sarmoya kiritdi, masalan, Lakala toʻlov xizmati va Vancl onlayn kiyim doʻkoniga.

2010-yil aprel oyida u Xiaomi Inc. kompaniyasiga asos solgan, u 2011-yil avgust oyida 313 dollarga birinchi Smartfonni taqdim etgan. Toʻrt yil ichida Xiaomi smartfonlar ishlab chiqaruvchi etakchi kompaniyalardan biriga aylandi, u ishlab chiqaradigan gadjetlar Apple va Samsung ga oʻxshash, lekin ancha arzon.

2011-yil avgust oyida Kingsoft bosh direktori lavozimidan isteʼfoga chiqdi.

2015-yilning birinchi choragida Ley Jun ishga tushirildi Mi.com — Amerika Qoʻshma Shtatlarida onlayn aksessuarlar doʻkoni. Bu Xiaomining jahon bozoriga birinchi jiddiy qadamidir.

Ikki farzandi bor.

Qiziq faktlar
-------------

* 2019-yilda Ley Jun Xitoyning eng yirik konditsioner ishlab chiqaruvchisi Gree Electric Appliances Inc rahbari 1 milliard yuanni (148,4 million dollar) sotdi. Oʻtish: Saytda Harakatlanish, Qidiruv Tadbirkorlar Xitoy telekanallaridan birining efirida Ley besh yil ichida smartfon ishlab chiqaruvchisining daromadi Gree Electric daromadidan oshib ketishini aytdi, ammo bu toʻgʻri emas edi.
* 2020-yilda Xiaomi foydalanuvchilari Weibo kompaniyasining asoschisi tomonidan chiqarilgan bir qator xabarlar „iPhone bilan nashr etilgan". Oʻquvchilarning bunday eʼtiboridan soʻng, u bu lavozimni olib tashladi va uni Xiaomi smartfoni yordamida qayta nashr etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Lei Jun".  Britannica.
2. ↑  „Lei Jun".  Forbes.
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
**Rahim Majidov** (1930-yil 5-mart, Yusuf Xarrotiy, Samarqand – 2010-yil 20-dekabr, Dushanbe) – falsafa fanlari doktori (1982), professor (1987). Tojikistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1991).

Hayoti
------

Rahim Majidov 1930-yil 5-martda Samarqand shahrida tugʻilgan. Alisher Navoiy nomidagi Samarqand davlat universitetining tarix fakultetini tamomlagan (1951-yil). Samarqand shahridagi 14-sonli umumtaʼlim maktabi, Samarqand viloyati Qoraqishloq (1951—1953) maktabi tarix fani oʻqituvchisi va oʻquv boʻlimi mudiri lavozimida faoliyat yuritgan. U 1953—1956-yillarda Samarqand davlat pedagogika instituti marksizm-leninizm kafedrasi oʻqituvchisi, laboratoriya assistenti lavozimida faoliyat yuritgan. U 1957—1960-yillarda falsafa kafedrasi oʻqituvchisi boʻlgan. Rahim Majidov 1960-yilda Dushanbe shahriga kelgan. Keyingi yillarda Tojikiston Fanlar akademiyasi falsafa boʻlimi kichik xodimi (1960—1962), SSSR Fanlar akademiyasining Falsafa instituti aspiranti (1962—1965) boʻlgan. Nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgandan soʻng esa (1965), Tojikiston Fanlar akademiyasi falsafa boʻlimida avval kichik, soʻngra katta ilmiy xodim (1966—1970), kafedra dotsenti, V. I. Lenin nomidagi Tojikiston davlat universitetida kafedra dotsenti (1970—1973), Tojikiston fanlar akademiyasi katta ilmiy-tadqiqot boʻlimi rahbari (1973—1983) oʻrnida faoliyat yuritgan. SSSR Fanlar akademiyasi (Moskva) qoshidagi AIJ Ilmiy ateizm institutida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan (1982). Tojikiston Fanlar akademiyasi din tarixi va ilmiy ateizm boʻlimi mudiri (1983-1991), xodim sifatida ishlagan. Tojikiston Fanlar akademiyasining akademik A.Bahovaddinov nomidagi Falsafa instituti falsafa tarixi va din boʻlimi mudiri (1992—2006) lavozimlarida faoliyat yuritgan.

Ijodi
-----

* Oyo dinhoi haqiqӣ hastand. – D. 1970;
* Vazifahoi muhimi propagandai ilmӣ-ateistӣ. – D. 1971;
* Preodoleniereligioznosti v usloviyax perexoda k sotsializmu, minuya kapitalizm. – D. 1973;
* Rivoҷi ateizm dar Toҷikiston. – D. 1975; Taʼsirnokii targʻiboti ilmӣ-ateistӣ. – D. 1977;
* Osobennosti formirovaniya ateisticheskogo mirovozzreniya jenщin (na materialax Tadj. SSR). – 1977;Islam. – D. 1980;
* Nazariya va amaliyai tarbiyai ateistӣ. – D. 1978;
* Islam i ateizm v voprosax i otvetax. – Tashkent, 1980 (soavtor);
* Utverjdenie sotsialisticheskogo obraza jizni v respublikax Sovetskogo vostoka i ego vliyanie na protsess sekulyarizatsii (Na materialax Tadjikistana): Diss…doktora filos. nauk. – M. 1982; \* Islam v SSSR. – M. 1983 (soavtor);
* Tarzi hayoti sotsialistӣ va ateizm. – D. 1984.

Manbalar
--------

1. ↑  Aslho va naslho. – Dushanbe, 2013, – S. 77. ISBN 978-99947-958-2-6.
2. ↑  Arboboni ilmi toҷik (asri XX-avvali asri XXI) / Muallif-murattib Ёрмуҳаммади Сучонӣ. – Dushanbe, 2017. – S. 330-331.
**Buolma Joʻrayeva** (1935-yil, Toshkent viloyati, Oʻzbekiston SSR, SSSR — ?) — yigiruvchi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1971), KPSS a'zosi (1965).

Tarjimayi holi
--------------

1935-yili Toshkent viloyatida tavallud topgan. Ulugʻ Vatan urushida bolalar uyida tarbiya topganidan soʻng, mehnat faoliyatini 1951-yildan Toshkent toʻqimachilik kombinatida toʻquvchilikdan boshlagan. Dastlab Buolma Joʻrayeva toʻquvchi-yoshlar komsomol brigadasida ishlagan. 1970-yilda Buolma Joʻrayeva shaxsiy sotsialistik majburiyatlarini va sakkizinchi beshyillik (1966—1970) rejasida ishlab chiqarish topshiriqlarini muddatidan oldin bajargan, koʻplab malakali toʻquvchi kadrlar yetishtirgan.

Mukofotlari
-----------

* „Oʻroq va bolgʻa" oltin medali (1971-yil 4-aprel);
* Lenin ordeni (1966);
* Oktabr Inqilobi ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzSE 1973, s. 407 harvnb error: no target: CITEREFOʻzSE1973 (help)

Adabiyotlar
-----------

* *Oʻzbek Sovet Ensiklopediyasi*, IV tom, Toshkent: OʻzSE Bosh redaksiyasi, 1973 — 640 bet.

Havolalar
---------

* „Sovet Oʻzbekistoni" gazetasi (21.01.1983)
* „Sovet Oʻzbekistoni" gazetasi (11.05.1971)
* „Krugozor" jurnali №9 (162) 1977-yil
**Doston Jaloliddin oʻgʻli Yoqubov** (1995 -yil 5-aprelda tugʻilgan) — oʻzbekistonlik ogʻir atletikachi, 2021-yilgi jahon chempioni, 2018-yilgi yozgi Osiyo oʻyinlari kumush medali sovrindori.

Sportdagi faoliyati
-------------------

2012-yilda Doston Yoqubov yoshlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida gʻolib chiqdi. 2013-yilda u Jahon chempionatida ishtirok etib, 69 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida yakuniy 14-oʻrinni egallaydi.

2014-yilgi Osiyo oʻyinlari ishtirokchisi (7-oʻrin), 2014-yilgi jahon chempionati ishtirokchisi (11-oʻrin).

2016-yilda Rio-de-Janeyroda boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiada oʻyinlarida 313 kg natija bilan yakuniy 10-oʻrinni egalladi.

2018-yilda Osiyo oʻyinlari kumush medali sovrindori. Uning shtangadagi umumiy vazni 331 kg edi.

2018-yil noyabr oyi boshida Ashxobodda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida oʻzbekistonlik sportchi 67 kilogrammgacha vazn toifasida dast koʻtarishda 180 kilogramm ogʻirlikdagi shtangani koʻtarib, kumush medal sohibi boʻladi, yakuniy bayonnomada u toʻrtinchi oʻrinni egalladi.

2021-yilning dekabr oyida Doston Yoqubov Doston Toshkentda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida ishtirok etib, 67 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida u 324 kilogramm vazn toifasida ikkita mashq bajarib, gʻoliblikni qoʻlga kiritdi. U dast koʻtarishda kichik oltin, siltab koʻtarishda kichik kumush medalni qoʻlga kiritdi.

Havolalar
---------

* Doston Yokubov (Wayback Machine saytida 2018-11-08 sanasida arxivlangan) IWF veb-saytidagi
* Oʻzbekiston ogʻir atletika federatsiyasi saytidagi profil

Manbalar
--------


1. ↑  Тяжелоатлет Достон Якубов завоевал звание чемпиона мира в Ташкенте (фото) *Darakchi.uz*10.12.2021
**Englen Atakuziyevich Azizov** (1936-yil 18-noyabr, Toshkent – 2015-yil 17-dekabr) – elektrofizika va plazma fizikasi sohasidagi olim, Kurchatov yadro texnologiyalari majmuasi rahbarining tokamak fizikasi boʻyicha oʻrinbosari, fizika-matematika fanlari doktori, professor. SSSR Davlat mukofoti laureati (1981).

Hayoti
------

1936-yil 18-noyabrda Toshkent shahrida olim-filolog, SSSR Pedagogika fanlari akademiyasi muxbir aʼzosi Otaqoʻzi Azizov (1910-2005) oilasida tugʻilgan. Oʻrta Osiyo davlat universitetining fizika-matematika fakultetini tugatgan (1959).

U OʻzSSR Fanlar Akademiyasi Yadro fizikasi institutiga ishga yuborilgan, ilmiy mavzu boʻylama magnit maydonidagi kuchli razryadlarni oʻrganish edi.

1961-yilda Atom energiyasi institutining plazma fizikasi boʻlimi aspiranturasiga oʻqishga kirdi. 1967-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilib, I. V. Kurchatov nomidagi Atom energiyasi institutida ishlagan.

1975-yildan boshlab „Almaz" markaziy konstruktorlik byurosida: boʻlim boshligʻi, keyin yirik lazer majmualarini yaratish boʻyicha bosh dizayner oʻrinbosari boʻldi.

1977-yilda u Atom energiyasi institutining Troitsk filialida ishladi va u yerda impuls energiyasi boʻlimini yaratdi.

2009-yilda u „Kurchatov instituti" Milliy tadqiqot markazining Tokamak fizikasi instituti direktori etib tayinlandi, T-15 tokamakni yaratish boʻyicha ishlarga rahbarlik qildi. Rossiyada birinchi boʻlib divertor va qoʻshimcha isitish tizimida buni qoʻlladi. Kurchatov yadro texnologiyalari majmuasi boshligʻining Tokamak fizikasi boʻyicha oʻrinbosari boʻlgan.

Uning rahbarligida TP-8000 doimiy amortizator generatori va koʻp kanalli lazer komplekslarini sinovdan oʻtkazish uchun kuchli kommutatsiya tizimiga ega 30 MJ seksiyali induktiv xotira qurilmasi hamda eksperimental tokamak majmuasi asosida energiya tizimi bilan „Track" majmuasi yaratildi.

U fizika-matematika fanlari doktori (1980), professor (1987). SSSR Davlat mukofoti laureati (1981 – yuqori oqimli nurlanish fizikasi boʻyicha bir qator ishlar uchun) boʻlgan. Shuningdek, fan va texnika sohasidagi Rossiya hukumati mukofoti (2009 – „Ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari kompleksi" ishi uchun) sovrindori.

2015-yil 17-dekabrda ogʻir va uzoq davom etgan xastalikdan soʻng vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „ЭНГЛЕН АЗИЗОВ". *www.v-mire-nauki.ru*. Qaraldi: 10-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Символ нашего братства и сотрудничества". *www.nuz.uz*. Qaraldi: 10-noyabr 2023-yil.
**Ravshan Toʻrabekov** (1936-yil 19-oktyabr, Oqsoy, Pastdargʻom, Samarqand – 2004-yil 4-noyabr, Dushanbe) – aktyor va rejissyor. Tojikistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1981). SSSR Kinematograflar uyushmasi aʼzosi (1974).

Hayoti
------

Ravshan Toʻrabekov 1936-yil 19-oktyabrda Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasining Samarqand shahrida tugʻilgan. Oʻrta maktabni tugatgach Toshkentdagi A.N.Ostrovskiy nomidagi Teatr va rassomlik institutiga oʻqishga kiradi va institutni 1960-yilda tamomlaydi. Ravshan Toʻrabekov keyinchalik Moskvada SSSR Davlat kinematograflar qoʻmitasining ikki yillik oliy kinorejissorlik kursini (1967) tugatgan. Ikki yillik oliy kinorejissorlik taʼlimdan soʻng A.Lohutiy nomidagi Davlat akademik drama teatri aktyori sifatida ish boshladi (1960—1963-yillar). U 1963—1972-yillarda „Tojikfilm" kinostudiyasi rejissyori va rejissyori assisteni boʻlgan va 1972-yil Tojikiston telestudiyasi „Tojiktelefilm" direktori lavozimiga tayinlangan. Ravshan Toʻrabekovning rafiqasi tojik kino aktrisasi Dilbar Qosimova.

Ijodi
-----

U teatr va kinoda koʻp rollarni ijro etgan. „Men chegaradaman" (1972), „Soʻnggi qoʻlga" (1975), „Suv qayerdan keladi?" (1978), „Burgutlar togʻi" (1980) badiiy telefilmlari suratga olgan. Ravshan Toʻrabekov 30 dan ortiq hujjatli filmlar suratga olgan: „Biz Qistakoz qishlogʻidanmiz" (1978-yil Odessa shahrida oʻtkazilgan umumiy telefilmlar festivali mukofoti sovrindori), „Mening uyim – mening oilam" (1979-yilgi Kishinyovdagi umumiy telefilmlar festivalida birinchi darajali mukofot sovrindori), „Men rus tilini oʻrganyapman" (Yerevandagi telefilmlar festivalining birinchi mukofoti sovrindori, 1982), „Erkaklar kasbi" (1979-yil 1982-yilgi SSSR filmlari festivalining birinchi mukofoti sovrindori va Kishinyovdagi telefilmlar festivali, 1986) va boshqalar. „Tojiktelefilm"dagi faoliyati davomida (1994-yilga qadar) badiiy va hujjatli filmlar, jumladan, „Oʻjar ijarachi", „Dushanbe hayoti", „Sirdaryodan Zarafshongacha", „Hunarmand jilosi" filmlarini suratga oldi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Равшан Тӯрабеков". *www.kino-teatr.ru*. Qaraldi: 17-sentabr 2023-yil.
2. ↑  Аслҳо ва наслҳо. - Душанбе,2013, с.122.
**Rustam Abdusalomovich Dehoti** (1944-yil 25-may, Samarqand) – tilshunos, filologiya fanlari nomzodi (1986), dotsent (1987).

Hayoti
------

Rustam Dehoti 1944-yil 25-mayda Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasining Samarqand shahrida, tojik yozuvchisi Abdusalom Pirmuhammadzoda Dehotiy oilasida tugʻilgan. Otasi asosan Oʻzbekiston SSRda yashab ijod qilgan va oʻz asarlarida „Pirmuhammadzoda", „Navqalam", „Hardamxayol", „Dehotiy" taxalluslarini qoʻllagan. U Oʻzbekiston pedagogika akademiyasida tahsil koʻrgan. Rustam Dehoti oʻrta maktabni tugatgach Dushanbe Davlat pedagogika universitetiga oʻqishga kiradi. 1971-yilda T. G. Shevchenko nomidagi Dushanbe Davlat pedagogika universitetini nemis tili fakultetini tamomlagan.

Rustam Dehoti 1971—1976-yillarda chet tillari kafedrasi assistenti, 1976—1978-yillarda chet tillar fakulteti dekanining oʻquv ishlari boʻyicha oʻrinbosari lavozimlarida faoliyat yuritgan. 1978—1986-yillarda T. G. Shevchenko nomidagi Dushanbe Davlat pedagogika universitetida chet tillar fakulteti dekani boʻldi. U 1981—1984-yillarda T. G. Shevchenko nomidagi Dushanbe Davlat pedagogika universiteti aspiranti sifatida faoliyat yuritgan. 1987-yildan T. G. Shevchenko nomidagi Dushanbe Davlat pedagogika universiteti nemis tili kafedrasi dotsenti boʻlgan. 1982—1990-yillarda SSSR va Germaniya Demokratik Respublikasi doʻstlik jamiyati Dushanbe boʻlimi mas’ul kotibi boʻlgan. 1986—1995-yillarda Tojikiston Davlat universiteti chet tillar fakulteti dekani lavozimida ishlagan. Shuningdek, Sadriddin Ayniy nomidagi pedagogika universitetida dekan boʻlgan. 1993—1994-yillarda Sadriddin Ayniy nomidagi Tojikiston davlat pedagogika universitetida oʻqituvchi boʻlib ishlagan. 1995—1998-yillarda Sadriddin Ayniy nomidagi Tojikiston davlat pedagogika universiteti nemis tili kafedrasi mudiri boʻlgan.

Rustam Dehoti 13 dan ortiq ilmiy, ilmiy-metodik maqolalar va oʻquv qoʻllanmalar muallifi hisoblanadi. Germaniya va Tojikiston oʻrtasidagi adabiy aloqalar masalalari boʻyicha ilmiy ishlar yozgan. Rustam Dehoti 2006-yilda „Tojikiston taʼlim aʼlochisi" medali bilan mukofotlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „«Донишномаи донишгоҳи омӯзгорӣ»". *www.tgpu.tj*. Qaraldi: 17-sentabr 2023-yil.
2. ↑  „Забони олмонӣ ва методикаи таълими он". *www.tgpu.tj*. Qaraldi: 17-sentabr 2023-yil.
**Sadri Saʼdiyev** (1937-yil 23-aprel Samarqand viloyati) – adabiyotshunos, filologiya fanlari doktori (1990), professor (1992), Samarqanddagi „Rudakiy gʻaznasi" boshqarmasi raisi. 2006-yildan Tojikiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.

Hayoti
------

Sadri Saʼdiev 1937-yil 23-aprelda Samarqand viloyatida tugʻilgan. Oʻrta maktabni tugatgach Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston davlat universiteti (hozirgi Samarqand davlat universiteti) filologiya fakultetining tojik kafedrasida tahsil olgan. U Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston davlat universitetini 1962-yilda tugatgan. Tojikiston fanlar akademiyasi til va adabiyot, qoʻlyozmalar va sharqshunoslik ilmiy-tadqiqot instituti sharqshunoslik boʻlimi, fors-tojik adabiyoti boʻlimi katta laboranti (1962—1971). 1971-yilda Tojikiston Fanlar akademiyasining ijtimoiy fanlar boʻlimida „XII asrning mashhur satirik shoiri Suzaniy Samarqandiyning hayoti va ijodi" mavzusida nomzodlik, 1990-yilda Rudakiy nomidagi Tojikiston davlat universitetida „XVII asrda tojik adabiyoti taraqqiyotining asosiy tendensiyalari" mavzusida esa doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1985-yilda tugʻilib oʻsgan Samarqand shahriga qaytib keldi. Alisher Navoiy nomidagi Samarqand davlat universiteti sharq chet tili va adabiyoti kafedrasida mudir, dotsent, professor boʻlgan (1985—1999). 2000-yildan nafaqaga chiqqan.

Ijodiy faoliyati
----------------

Sadri Saʼdiyev „Movarovonahr shoirlari poetikasi", „XI asrning ikkinchi yarmi va XII asr boshlarida tojik adabiyoti (Gʻaznin adabiy doirasi)", „XVII asr tojik adabiyoti" kabi 6 ta ilmiy tezis va 8 ta alohida kitoblar muallifi. Tojikiston va Oʻzbekiston matbuot sahifalarida 400 dan ortiq ilmiy, ommaviy va publitsistik maqolalari chop etilgan. Toʻraqul Zehni bilan birgalikda „Yer yuzidagi polshalik soʻzlovchilar" kitobini, Rasul Hodizoda va Usmon Karimov bilan birgalikda „Tojik adabiyoti (XVI-XIX asrlar va XX asr boshlari)" darsligini yozgan. 1991-yildan Samarqanddagi „Rudakiy xazina" idorasiga mudirlik etib, Samarqanddagi safdoshlarining tashabbusi va bevosita ishtiroki natijasida fors-tojik sheʼriyatining otasi, fors-tojik sheʼriyatining asoschisi Rudakiy haykali oʻrnatildi. Shuningdek, Samarqand tojiklari madaniyat markazi rahbari sifatida samarali faoliyat yuritib, bu qadimiy zaminda milliy madaniyatning tiklanishi, tojik tilini asrab-avaylash va rivojlantirish yoʻlida muttasil harakat qilib kelmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  Aslho va naslho. – Dushanbe,2013, – 184 s. – S. 116 ISBN 978-99947-958-2-6 (tg.)
2. ↑  Adiboni Toҷikiston (maʼlumotnomai muxtasari sharhiholӣ)./Tahiya va tanzimi Asrori Somonӣ va Maҷid Salim. – Dushanbe, „Adib", 2014. – S. 220-221 ISBN 978-99947-2-379-9 (tg.)
**Viktoriya Vradiy** ( ukraincha: *Вікто́рія Вра́дій*; 1961-yil 8-fevralda tug'ilgan), professional sifatida **Sestrichka Vika** nomi bilan tanilgan, ukrainalik rok qo'shiqchisi.

Biografiyasi
------------

Vika professional sahnaga ilk marta maktab o'qib yurgan paytlarda chiqqan va 1976-yilda VIA "Arnica" ning solistiga aylangan. Uning repertuariga Ukraina estrada qo'shiqlari kiritilgan, ulardan ikkitasi Melody kompaniyasining minionida chiqarilgan. Keyinchalik Lvov universitetida o'qiyotganda Yuriy Varumning "Labirint" jazz-rok guruhi solistiga aylangan. 1985-yilda guruh bilan birgalikda Gorkiy shahriga ko'chib o'tgan. 1986-yilda Mixail Boyarskiy bilan birgalikda Yuriy Chernavskiyning ikkita qo'shig'ini yozib, "Kamalakdan baland" filmiga musiqa yozishda ishtirok etgan. 1989-yilda aka-uka Xadyukinlar bilan birga ishlagan. Chervona Ruta festivalida Sestrichka Vika nomi bilan tanilgan Vika Vradiy rok ijrochilari nominatsiyasida birinchi o‘rinni egallagan. Xonandaning "*Mamo, ya durna*" nomli birinchi albomi "SP Kobza (Ukraina-Kanada)" kompaniyasi tomonidan kompakt diskda chiqarilgan.

Vika Gnessin nomidagi davlat musiqa kollejini tamomlagan.Volodimir Denisenkoning "Mana" filmida ham bosh rolni ijro etgan. 1992-yil yanvar oyida "Miss Rock Europe" unvonini olgan. Shundan so'ng "On the Cymbals" va "Lviv Stob" albomlarini yozgan va 1993-yil iyul oyida AQShga gastrolga ketgan va o'g'li bilan Nyu-Yorkda qolgan. Shundan so'ng eri Volodimir Bebeshko bilan ajrashgan, AQShda qisqa vaqtdan keyin Ukrainaga qaytgan. Asosan amerikalik musiqachilar bilan mashhur klublarda chiqish qilgan, shuningdek, amerikalik repperlar uchun eng yaxshi sherik bo'lib ishlagan. Yana uch marta turmushga chiqqan, barchasidan ajralishgan.

2004-yilda Vika Ukrainaga qaytib kelgan. Ukrainadagi musiqiy faoliyatini yangilashni o'ylaydi, ammo qisqa vaqtdan so'ng 2006-yilda AQShga qaytib ketgan va Los-Anjelesda yashab kelmoqda.

Diskografiyasi
--------------

* 1990-yil - *Mamo, ya durna*
* 1992-yil - *Vika*
* 1992-yil - *Lvovskiy stob*
* 1996-yil - *Po tsimbalam*
* 2000-yil - *Tyndy-ryndy Forever*
* 2001-yil - *Amerika, holi bebi*
* 2003-yil - *Vika Vradiy*

Manbalar
--------

1. 1 2  „Віка Врадій". *РОК-ко*. 2022-yil 30-noyabrda asl nusxadan arxivlangan.
2. ↑  „Галина Вдовиченко. Сестричка Віка повернулась в Україну". *Високий Замок*. 2016-yil 12-aprelda asl nusxadan arxivlangan.
3. ↑  „Як поживає в Лос-Анжелесі «Сестричка Віка»?" (ru). *Подробності* (2009-yil 21-sentyabr). 2014-yil 2-iyulda asl nusxadan arxivlangan.
4. ↑  „Віка Врадій: Українська естрада — куплений за гроші імідж, а я людина натури". *ZIK* (2005-yil 25-mart). 2014-yil 30-mayda asl nusxadan arxivlangan.
5. ↑  *Як живе в Лос-Анджелесі "Сестричка Віка (Врадій)"?* (ukrain), qaraldi: 2019-09-14
6. ↑  „Как живёт в Лос-Анджелесе "Сестричка Вика"?". *podrobnosti* (2009-yil 21-sentyabr). Qaraldi: 2019-yil 14-sentyabr.
**Rustam Ismailovich Yaushev** (1937-yil 17-iyul, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR – 2017-yil 20-iyul, Moskva, Rossiya) – rus grafik-rassomi, Rossiya Badiiy akademiyasining akademigi (1997). RSFSRda va (1980), Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan artist (1995).

Tarjimai holi
-------------

Rustam Ismailovich 1937-yil 17-iyulda Oʻzbekiston SSRning Toshkent shahrida tavallud topgan. Moskvada yashab ijod qilgan.

1964-yilda V. I. Surikov nomidagi Moskva rassomlik institutini tamomlagan.

Rustam 1968-yildan 1970-yilgacha Kamchatka Rassomlar uyushmasi tashkiliy byurosining raisi boʻlgan. 1971-yilda Y. A. Kibrik qoʻl ostida Badiiy akademiyaning ijodiy ustaxonasini tamomlagan.

Yaushev 1974-yildan SSSR Rassomlar uyushmasi aʼzosi, 1986-yildan 1990-yilgacha RSFSR Rassomlar uyushmasi taftish komissiyasi aʼzosi hamda Moskva Rassomlar uyushmasi aʼzosi va kotibi boʻlgan. 1990–1993-yillar oraligʻida Moskva Rassomlar uyushmasi dastgoh grafikasi ijodiy uyushmasi raisi boʻlib ishlagan.

Rustam Ismailovich 1993-yildan 1996-yilgacha Krasnoyarsk rassomlik institutida rektor lavozimida faoliyat olib borgan. 1995-yilda unga professor ilmiy unvoni berilgan. Rustam 1997-yilda Rossiya Badiiy akademiyasi Grafika boʻlimining akademigi etib saylangan. 1999-yildan Rossiya Dizaynerlar uyushmasi aʼzosi boʻlgan.

2008-yildan boshlab Moskva pedagogika universitetining tasviriy sanʼat fakultetida dars bergan.

Qizi Olga (1968-yilda tugʻilgan) Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan artist, Rossiya Badiiy akademiyasining muxbir aʼzosi boʻlgan.

Ijodiy faoliyati
----------------

Rustam Yaushevning asarlari Rossiyadagi 26 ta muzey va sanʼat galereyasi kolleksiyalarida, shuningdek, AQSh, Yaponiya, Fransiya, Xitoy va Turkiyadagi shaxsiy kolleksiyalarda saqlanadi.

Mukofotlari
-----------

Rustam Ismailovich 1986-yilda „Hurmat belgisi" ordeni va 1986-yilda „Baykal-Amur magistralini qurish uchun" medali bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Яушев Рустам Исмаилович". Qaraldi: 2023-yil 5-noyabr.
2. ↑  „ЯУШЕВА ОЛЬГА РУСТАМОВНА". Qaraldi: 2023-yil 5-noyabr.
**Sergey Ivanovich Kalmykov** (1891-yil 6-oktyabr – 1967-yil 27-aprel) – rus va qozoq rassomi, illyustrator, dekorativ, yozuvchi; avangard rassomi. Kalmykov asarlarining jahon sanʼati tarixida bevosita oʻxshashligi yoʻq. Ijodiy faoliyati davomida Kalmykov baʼzan „fantastik ekspressionizm" deb ataladigan oʻziga xos rasm uslubini ishlab chiqdi.

Hayoti
------

Kalmykov Rossiya imperiyasi tarkibidagi Samarqandda rus oilasida tugʻilgan. U tugʻilgandan koʻp oʻtmay, oila Orenburgga koʻchib oʻtdi va u yerda oʻrta maktabni tugatdi.

1909–1910-yillarda Kalmykov Moskvada yashagan, u yerda Moskva rassomlik, haykaltaroshlik va arxitektura maktabida kurslarida qatnashgan.

1910-yil oxiridan 1926-yilgacha Peterburgda yashab, u yerda M. V. Dobujinskiy va K. S. Petrov-Vodkinga shogirtlikka tushdi. Uning soʻzlariga koʻra, 1911-yilda suv ustidagi qizil otlarni tasvirlagan dastlabki asarlaridan biri Petrov-Vodkinni oʻzining mashhur „Qizil otning choʻmilishi" (1912) rasmini yaratishga ilhomlantirgan.

### Orenburgda

1926-yilda, Oktyabr inqilobidan soʻng, Kalmykov Orenburgga qaytib keldi, u yerda bezakchi, paradlar va namoyishlar dizayneri boʻlib ishladi, maʼruzalar oʻqidi va oʻz asarlarini yozishni davom ettirdi. 1926-yildan 1928-yilgacha u AHRR (Inqilobiy Rossiya rassomlari uyushmasi) Orenburg boʻlimining aʼzosi, „Jar-Tsvet" jamiyati koʻrgazmalari ishtirokchisi boʻlgan. 1930-yillarning boshlarida Kalmykov Fyodor Vaserskiyning sayohat operasi uchun dekoratsiya yaratdi, Orenburg teatri va sirki uchun liboslar va plakatlarning eskizlarini yaratdi. 1935-yilda senzura kuchayib, ziyolilar safida tozalashlar sodir boʻlganda, Sergey Kalmykov Orenburgdan Almataga koʻchib oʻtishga qaror qildi.

Vafoti
------

Kalmykov umri davomida psixiatriya shifoxonalarida davolanmagan va hech qachon rasmiy psixiatrik tashxisga ega boʻlmagan (garchi uning xatti-harakati, ayniqsa hayotining soʻnggi yillarida ijtimoiy meʼyorlardan tashqariga chiqqan boʻlsa ham). Uning oʻlimidan soʻng (va asosan uning ishini tahlil qilish asosida) baʼzi psixiatrlar (masalan, Sankt-Peterburglik Viktor Kagan) Kalmykov shizofreniya bilan ogʻrigan deb taxmin qilishdi.

Kalmykov Almata markaziy qabristoniga dafn etilgan. Qabr 2022-yilda topilib, tartibga keltirildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Тайный гений на красном коне авангарда, Ольга Власенко, Эксперт-Казахстан, 10 июля 2006 г." (deadlink). 2018-yil 24-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 14-yanvar.
2. ↑  „Новости Радищевского музея". *radmuseumart.ru*. 2020-yil 7-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 27-noyabr.
3. ↑  „Сергей Калмыков (1891—1967), в Масловка — городок художников, 2007 (в статье приведён список более ранних публикаций)". 2010-yil 20-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 28-iyun.
4. ↑  „Амур на носороге: Сергей Иванович Калмыков (1891—1967), Виктор Каган, Port Folio, 2001" (deadlink). 2011-yil 18-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 28-iyun.
5. ↑  Mesto zaxoroneniya
6. ↑  „Алма-Ата и Алматы. Почти детективная история" (ru). *ratel.kz*. 2022-yil 10-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 7-oktyabr.
**Semyon Roshelyevich Morduxayev (Chungak)** (1949-yil 18-fevral, Toshkent) – sovet va rus teatr va kino aktyori, teatr rejissyori, Rossiya xalq artisti (2007).

Biografiyasi
------------

Semyon Morduxayev (Chungak) 1949-yil 18-fevralda Toshkentda yahudiy Morduxayevlar oilasida tavallud topgan. Ota-onasi Roshel va Sara Morduxayevlar Alisher Navoiy nomidagi Davlat opera va balet teatrida chiqish qilishgan.

Semyon birinchi marta 9 yoshida „Ganga qizi" filmida koʻcha bolasi Umesh rolini oʻynagan.

Roshelyevich maktabdan soʻng Moskvaga borib, M. S. Shepkin nomidagi oliy teatr maktabiga oʻqishga kirgan va uni 1972-yilda tamomlagan.

1977-yildan „Romen" teatrida aktyor va rejissyor boʻlib faoliyat olib borgan.

Semyon bir muncha vaqt „Ermitaj" teatrida ham rol oʻynagan.

Oilasi
------

Semyon Roshelyevichning otasi Roshel Sionovich Morduxayev (1910-1979), Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist, qo'shiqchi boʻlgan. Onasi – Sara Musheyeva (Morduxayeva), oʻzbek sovet balerinasi edi. Akasi – Boris Roshelevich Morduxayev (Toshkent) (1937–2021), Rim teatri aktyori va rejissyori, RSFSR xalq artisti.

Mukofotlari
-----------

Morduxayev 1997-yil Rossiyada xizmat koʻrsatgan artist va 2007-yil Rossiya Federatsiyasi xalq artisti unvoni sohibi boʻlgan.

Teatrdagi faoliyati
-------------------

### Aktyor

"Tabor bez gitari" – muxbir Aleksey

„Bolshaya valna Ganga" – Shina

„Vojak" – Ferdik

„Chari" (povesti asosida „Olesya") – Ivan Timofeyevich

„Moskovskaya tsiganka" – „Intellektual"

„Grafinya Tsiganka" – Don Xose

„Grushenka" – Firibgar

„Zdravstvuy, Pushkin!" – Vogel, Foks

„Klyatva" – Vanta

„Toborniye igri" spektaklida yetaklovchi kabi rollarini ijro etgan.

### Rejissyor

E. Egadzening „Begite, koni, begite" va „Osleplonniye" nomli pyesalariga asoslanib, spektakl qoʻygan va unga rejissyorlik qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Чунгак, Семён Рошельевич". Qaraldi: 2023-yil 28-noyabr.
2. ↑  „Чунгак Семен Рошельевич". Qaraldi: 2023-yil 30-noyabr.
3. ↑  „Указ Президента Российской Федерации от 08.03.2007 г. № 281" (ru).  Администрация Президента России. Qaraldi: 2021-yil 8-noyabr.
**Sergey Fyodorovich Chernikov** (1914-yil, Toshkent – 26-iyul, 1944-yil) – Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni.

Biografiyasi
------------

Sergey Fedorovich Chernikov 1914-yilda Toshkentda tavallud topgan va u yerda yashab ijod qilgan.

Chernikov 1941-yil 15-sentabrda Toshkent shahar Lenin okrug harbiy komissarligi tomonidan Qizil armiya safiga chaqirilgan. 391-oʻqchilar diviziyasining 951-artilleriya polkiga vzvod komandiri etib tayinlanganidan soʻng, Kalininskiy (1942-yil 20-fevraldan), Shimoli-gʻarbiy (1942-yil 1-maydan) va 2-Boltiqboʻyi (1943-yil 1-dekabrdan) frontida jang qilgan.

1943-yil 18-yanvarda Nasva-Kiselevich-Zabolotye stansiyasi uchun olib borilgan janglarda uning polki dushmanning oltita hujumini qaytargan. 1944-yil 1-yanvarda Sedurino yaqinida dushmanning mustahkam mudofaasini buzib oʻtayotganda katta leytenant Chernikov diviziyasi dushmanga katta talofatlar yetkazdi. Buning uchun Sergey Chernikov Aleksandr Nevskiy ordeni va II darajali Vatan urushi ordeni bilan taqdirlangan.

Mayor Sergey Fyodorovich Chernikov vafotidan keyin 1945-yil 24-martda SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining farmoni bilan Latviya hududidagi janglarda koʻrsatgan qahramonligi va jasorati uchun Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Sergey 1944-yil 26-iyulda vafot etgan. U Rezekne shahri (Latviya) Darzu koʻchasidagi harbiy birodarlik qabristoniga dafn etilgan.

Mukofotlari
-----------

Sergey Chernikov „Zolotaya Zvezda" medali, Lenin, Qizil Bayroq, Aleksandr Nevskiy va II darajali Vatan urushi ordeni bilan taqdirlangan.

Oilasi
------

Sergeyning onasining ismi Pelageya Stepanovna Chernikova, rafiqasi Anastasiya Iosifovna Popova. Ikkalasi ham Toshkent shahrida yashagan.

Xotirasi
--------

Toshkentdagi tramvay deposiga qahramon Sergey nomi berilgan. Unga atab Rezekne shahrida memorial taxta oʻrnatildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Черников Сергей Фёдорович". Qaraldi: 2023-yil 7-noyabr.
2. 1 2  Nagradnoy list S. F. Chernikova s predstavleniem k zvaniyu Geroya Sovetskogo Soyuza, stranitsa 1. Na sayte ОБД «Подвиг Народа».
**Paronimlar** (para... va yun. Oyma — nom, ism) — talaffuzi, eshitilishi va morfem tarkibi oʻxshash, leksik maʼnolari boshqa-boshqa yoki qisman yaqin boʻlgan soʻzlar. Tilda ana shunday soʻzlarning mavjud boʻlish hodisasi paronamiya deyiladi. Paronimiya muammosi nutqda Paronimlarni ataylab yaqinlashtirish yoki ularning maʼnosini bilmay, farqlamay adashtirib qoʻllash (nutqiy xato) natijasida kelib chiqadi. Paronimlarning qoʻllanishi bilan borlik, bunday masalalar tegishli ravishda nutq madaniyati va uslubshunoslik tomonidan oʻrganiladi. "Paronimlar" terminini dastlab Aristotel yasama soʻz maʼnosida taklif etgan.

Rus tilshunosligida koʻpincha paronimlar deganda bir soʻz turkumiga mansub, bir xil oʻzakli soʻzlar tushuniladi [mas, adresat — adresant (oluvchi — yuboruvchi), predstavitsya — prestavitsya (oʻzini tanitmoq — oʻlmoq)]. Oʻzbek tilshunosligida esa nafaqat bir xil oʻzakli soʻzlar, balki eshitilishi bir-biriga oʻxshash har xil oʻzakli soʻzlar ham paronimlar deb tushuniladi (masalan, sharaf — sharob, afzal — abzal, tarif— taʼrif, enlik — ellik, sogʻliq — sovliq).

Paronimlarni qoʻllashda farqlamaslik, ularni adashtirish til hodisasi emas, balki muayyan til vakillarining shu til lugʻaviy meʼyorlarini yetarli darajada egallamaganligining natijasidir. Paronimlarni xato qoʻllash, odatda, kam tanish boʻlgan soʻzlarda uchraydi. Notanish soʻzlarning katta qismini terminlar tashkil etadi. Zero, fan va texnikaning tez surʼatlar bilan oʻsishi natijasida muayyan tilga (mas, uzbek tiliga) kirgan yangi soʻzlar shu tilda mavjud boʻlgan soʻzlar bilan talaffuz jihatdan yaqin kelib qoladi, oqibatda yangiyangi paro-nimik qatorlar paydo boʻladi. Masalan, tanbur — tambur, shitob — shtab, taʼrif — tarif, teri — tire va boshqa Nutkda noaniklikka yoʻl qoʻymaslik uchun tildagi Paronimlarni farqlay bilish, maʼnolarini toʻgʻri anglay olish zarur. Shunda "sharaf" oʻrniga "sharob", "kompaniya" oʻrniga "kampaniya", "tovlanmoq" oʻrniga "toblanmoq", "enlik" oʻrniga "ellik" tarzida qoʻllashlarga oʻrin qolmaydi.

Badiiy adabiyotda, publitsistikada, ommaviy soʻzlashuvda matnning, nutqning ifodaviyligi va taʼsirchanligini oshirish maqsadida Paronimlardan keng foydalaniladi. Paronimlarni ataylab adashtirib qoʻllash kulgili holatni keltirib chiqaradi; bunday qoʻllanishlar soʻz oʻyi-nida, askiyada, shuningdek, personajlarning nutqiy xususiyatlarini ochib berishda zarur boʻladi.

Yana qarang
-----------

* Omonimlar
* Sinonimlar

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sezen Aksu** ( turkcha: *Sezen Aksu* Sezen Aksu, haqiqiy ismi **Fatma Sezen Yildirim** turkcha: *Fatma Sezen Yıldırım* Fatma Sezen Yildirim; 1954 - yil 13 - iyul ) - turk pop qo'shiqchisi, prodyuseri va ko'plab qo'shiqlar muallifi, Turkiyada va chet elda tanilgan.

Biografiya
----------

Qo'shiqchi 1954 - yilda Denizlida tug'ilgan. O'qituvchi bo'lgan ota-onasi qizga Fatma Sezen ismini qo'yishadi. Sezen uch yoshidaligida oilasi Izmirga ko'chib o'tdi, uning bolaligi va yoshligi shu yerda o'tdi. Sezen Aksu faoliyatining boshida turkiyalik bo'lajak Eurovision g'olibi Sertab Erener bilan ishlagan.

Aksu yaqin do‘sti Azda Pekjan bilan birga 1970-yillarda turk- pop musiqasiga asos solgan. U o'sha payt bir vaqtning o'zida nafaqat Turkiyada balki, Bolqon va Gretsiyada ham mashhur edi. Aksu, shuningdek, Yevropa va Qo'shma Shtatlar bo'ylab gastrol safarlarida ham tanqidchilarning olqishiga sazovor bo'ldi.

Aksu faol siyosiy va fuqarolik pozitsiyasiga ega. U Turkiyada konstitutsiyaviy islohot, ozchilik huquqlari, ayollar huquqlari, atrof-muhitni muhofaza qilish va ta’lim islohotini qo‘llab-quvvatlaydi. U to'rt marta turmushga chiqdi va ajrashdi, lekin ikkinchi nikohidagi hozirda Kanadada yashovchi geologiya fanlari doktori Ali Engin Aksu familiyasini saqlab qoldi. Uning Pist'on guruhining bosh vokalisti taxallusi Mithat ismli Sinan O'zerdan o'g'li bor.

Diskografiya
------------

* 1977 yil - *Allohga omonat qildik*
* 1978 yil - *Xizmat*
* 1980 - *Sevgilarimla*
* 1981 yil - *Yig'lamoq go'zaldir*
* 1982 yil - *Feruza*
* 1984 yil - *Sen yig'lama*
* 1986 yil - *Ket*
* 1988 yil - *Sezen Aksu'88*
* 1989 yil - *Sezen Aksu so'zlaydi*
* 1991 yil - *Tabassum qil*
* 1993 yil - Jinni *qizning turkusi*
* 1995 yil - *Yorug'lik Sharqdan chiqadi*
* 1996 yil - *Tush bog'chalari*
* 1997 yil - *To'y va janoza*
* 1998 yil - *Ismi menda yashirin*
* 2000 yil - *Dilivayron*
* 2002 yil – *Qo'shiq aytmoq kerak*
* 2003 yil - *Yoz tugamasdan*
* 2005 yil - *Bahona*
* 2005 yil - *Bahona remikslari*
* 2005 yil - *Kordalon*
* 2008 yil — *Dengiz yulduzi*
* 2009 - *Tush bog'chalarida kezaman…*
* 2011 yil -*O'pdim*
* 2017 - *Biroz Pop Biroz Sezen*

Eslatmalar
----------

1. ↑  „Sezen Aksu Biyografi.info.". *web.archive.org* (2016-yil 17-mart). 2016-yil 17-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 22-noyabr.
2. ↑  „Goran Bregovic: Welcome to Bregovic". *The Guardian* (2009-yil 21-iyul). 2022-yil 13-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 13-iyul.
**Favqulodda holat** – davlat hokimiyati va boshqaruv organlarining, korxonalarning, muassasalarning va tashkilotlarning aloxida ish rejimi. Bunda fuqarolarning huquq va erkinliklari hamda yuridik shaxslarning huquklariga maxsus qonun bilan belgilangan cheklashlarga yoʻl qoʻyiladi, shuningdek, ularga qoʻshimcha majburiyatlar yuklanishi mumkin. Favqulodda holat, odatda vaqtinchalik tadbir boʻlib, real tashqi xavf, ommaviy tartibsizliklar, ichki qurolli mojarolar, yirik halokat, tabiiy ofat, epidemiyalar yuz bergan taqdirda fuqarolarning xavfsizligini taʼminlashni koʻzlab joriy etiladi. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 93moddasi 19bandiga asosan, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenta respublikaning butun yoki uning ayrim joylarida Fd. joriy etadi va qabul qilgan qarorini Z kun ichida Oliy Majlisning palatalari tasdigʻiga kiritadi. …FAG (yun. phados – yeyuvchi, yutuvchi) – oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning ikkinchi qismi; „yemiruvchi", „yeb, yutib yuboruvchi" soʻzlarining maʼnolariga toʻgʻri keladi (mas, bakteriofaglar, fitofag).

Manbalar
--------



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |