recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Paul Gauguin** (talaffuzi: *Pol Gogen*) (1848.7.6, Parij — 1903.8.5, Markiz orollari) — fransuz rassomi; postimpressionizmning yirik vakili. 1883-yildan ijod bilan shugʻullangan. Gauguin Yunoniston, qadimgi Sharq mamlakatlari sanʼati, ibtidoiy madaniyati bilan qiziqdi. Oʻtmish hayot tarziga qiziqish uni simvolizm bilan yaqinlashtirdi, oʻziga ergashgan yoshlar bilan oʻziga xos yangi rangtasvir tizimi („sintetizm")ni yaratdi.

Gauguinning „Arldagi qahvaxona" (1888), „Rashk qilasanmi?" (1892), „Taiti pastorali" (1893), „Qirolning xotini" (1896), „Meva terimi" (1899) va boshqa asarlarida notanish olamning ajoyibotlari, inson va tabiat uygʻunligi haqidagi orzularining goʻzal dunyosini yaratishga intiladi. Gauguin ijodiga xos boʻlgan joʻshqin rang, bezak va mahobatlilikning uygʻunligi 20-asr boshida yashagan rassomlarning ijodiy izlanishlariga taʼsir koʻrsatdi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ushtog'ay** (qozoqcha: *Үштоғай*, 199?-yilgacha Oktyabr ) — Qozogʻistonning Qoʻstanay viloyati Amangeldi tumanidagi qishloq. Ushtoʻgʻay qishloq okrugi maʼmuriy markazi. KATO kodi: 393477100.

Qishloqdan janubda 18 kilometr uzoqlikda piramida asosi ko'rinishida joylashgan 101 tepalikdan iborat Ushto'g'ay maydoni joylashgan.

Aholisi
-------

1999-yilda qishloq aholisi 603 kishi (307 erkak va 296 ayol) edi. 2009-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, qishloqda 291 kishi (150 erkak va 141 ayol) yashagan.

Manbalar
--------

1. ↑  „База КАТО".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 27-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2019-yil.
2. 1 2  „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 13-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2019-yil.
***Ipomoea quamoclit***, **sarv** toki, **sarv toki ertalabki shon-shuhrat**, **sudraluvchi kardinal**, **kardinal tok**, **yulduz shon-shuhrat**, **Baytlahm yulduzi** yoki **kolibri tok** deb nomlanadi, Convolvulaceae oilasiga mansub tok turi boʻlib tropik mintaqalaridan kelib chiqqan.

Tavsif
------

*I. quamoclit* bo‘yi 3 m gacha oʻsadigan o‘simlik. Barglari barglarining uzunligi 1-4 sm. Gullarining uzunligi 1-2 sm va diametri 25 mm, besh nuqtali truba shaklida va rangi qizil, pushti yoki oq boʻlishi mumkin.

*I. quamoclit* butun Hindiston boʻylab turli nomlarga ega. Hindistonning janubida tam tilida *manikkam* deb ataladi. Malayalam tilida u *akashamulla* deb nomlanadi. Assam tilida u *Kunjalata* (কুঞ্জলতা) nomi bilan tanilgan, Marathi tilida esa *Ganesh Vel* nomi bilan ataladi. Bangladeshda u *Tarulata*, *Kamalata*, *Kunjalata* va *Getphul* nomlariga ega. Urdu tilida soʻzlashuvchi hududlarda, xususan, Avad mintaqasi atrofida u *Ishq Pecha* (इश्क़ पेंचा) nomi bilan tanilgan.

Telugu tilida u „Kasiratnam" deb ataladi. Yamaykada u „Hind sudraluvchisi" deb nomlanadi. Nepalda „Jayanti Phool" (जयन्ती फूल) nomi bilan tanilgan.

Tarqalishi va yashash joyi
--------------------------

Bu oʻsimlikning vatani Janubiy Amerika va Meksika, lekin yevropaliklar Amerika qitʼasini egallay boshlaganlaridan keyin butun dunyo boʻylab tarqalgan boʻlib, dastlab dorivor oʻsimlik sifatida, keyinroq esa manzarali oʻsimlik sifatida o‘stirilgan. U koʻplab tropik hududlarda naturalizatsiya qilingan va baʼzilarida invaziv begona oʻt hisoblanadi

Oʻstirish va foydalanish
------------------------

U manzarali oʻsimlik sifatida barcha tropik mintaqalar va mo‘tadil iqlimli mintaqalarda keng tarqalagan. Baʼzi tropik hududlarda u yovvoyi o‘simlikka aylangan.

Yoz va kuzda gullaydi. Uning urugʻlari yomgʻirli mavsumda yerga ekiladi. Shimoliy yarim sharning moʻtadil mintaqalarida avgustdan dekabrgacha, janubiy yarim sharning moʻtadil mintaqalarida fevraldan iyungacha to‘xtovsiz gullaydi.

Koʻchatlar ekilgan yer doimo nam boʻlishi kerak. Yaxshi oʻsishi uchun ular toʻliq tushib turadigan quyosh nuriga muhtoj. Bu tok kolibrilarni jalb qilish uchun eng yaxshi oʻsimliklardan biri.

U hech qanday oʻgʻit talab qilmaydi va parvarishsiz gullaydi. U har qanday joyda oʻstirilishi mumkin. Boshqa oʻsimliklar bilan birgalikda gultuvaklarda, kichik idishlarda oʻstirilishi mumkin, u kichik joylarda ham, katta joylarda ham yaxshi oʻsadi.

Ipomoea multifida *I. quamoclit* (sarv toki) va *I. coccinea* oʻrtasidagi gibriddir. Bu gibridning allotetraploidi *Ipomoea sloteri.* Ikkalasi ham kardinal alpinist sifatida tanilgan.

* GulGul
* Gullar va barglarGullar va barglar
* Urug'larUrug'lar
* ShaklShakl

Manbalar
--------

1. ↑  „*Ipomoea quamoclit*". *International Plant Names Index (IPNI)*. Royal Botanic Gardens, Kew. 2021. Retrieved 24 August 2021.
2. ↑  Austin, Daniel F.*. Florida Ethnobotany*. CRC Press, 2004 — 365 bet. ISBN 978-0-8493-2332-4.
**Boris abo Davidovich Namatiyev** (1930-yil, Buxoro yoki Kerki, SSSR — 2016-yil 19-yanvar, Quddus, Isroil) — sovet, tojik, oʻzbek va isroillik xonanda, musiqachi va teatr aktyori. **Boris Davidovich** buxoro yahudiylaridan edi. U 1989-yilda Tojikiston SSR xalq artisti unvoni bilan taqdirlangan. Buxorolik yahudiylar, tojik va oʻzbek mumtoz qoʻshiqlarini hamda shashmaqomni maromiga yetkizib kuylagan mashhur ijrochilaridan biri. U dramatik tenor ovoziga ega edi.

Biografiyasi
------------

Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, u Buxoroda (Oʻzbekiston SSR), baʼzilarida esa Kerkida (Turkman SSR) tugʻilgan. 14 yoshida Buxoro yoshlar teatrida ish boshlaydi. 1948-yilda 18 yoshga toʻlgach, Dushanbedagi Laxuti nomidagi tojik drama teatriga taklif qilinadi. Dastlab shu teatrda doirachi — doira ijrochisi boʻlib ishlagan.

Bir kuni, „Yettinchi kecha" (" Ming bir kecha "asari asosida) spektakli bosh rol ijrochisi kasal boʻlib qolgach, rejissyor bu rolni Boris Namatiyevga yuklangan edi. Boris Namatiev shu dargohda 44-yil (1948—1992-yillar) davomida u faoliyat yurib tanildi va xalq mehriga sazovor boʻldi. 1970-yilda Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist unvoni, 1989-yilda esa Tojikiston SSR xalq artisti unvoni bilan taqdirlangan. Boris Namatiyev teatrda aktyorlik faoliyati bilan bir qatorda, shashmaqomning mashhur ijrochilaridan ham edi. 1988-yilda „Zulfi pareshon" albomi, 1990-yilda esa ikkinchi albomini chiqargan.

SSSR parchalanganidan soʻng, 1992-yilda Tojikistonda fuqarolar urushi boshlanishi sababli u oilasi bilan Tojikistondan Isroilga koʻchib oʻtgan. Isroilga koʻchib oʻtgach, Namatiyev ijodiy faoliyatini toʻxtatmay, qoʻshiq aytishda davom etdi.

Yahudiy-tojik tilidan tashqari, u ivrit, tojik, oʻzbek va rus tillarida soʻzlashgan.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* YouTubeʼda Boris Namatiev haqida video
**Tango** (ispan. tango) — 1) 18—19-asrlar oraligʻida Lotin Amerikasida kora tanli aholining rake va qoʻshiqlar bilan oʻtkaziladigan har qanday bayram hamda shu bayramlar oʻtadigan joy ifodasi; 2) zamonaviy bal raqsi. 19-asr 2yarmida andalusiycha T. kreolcha T. argentincha T. kabi turlari ommalashgan. Musiqa oʻlchovi 2/4, surʼati oʻrtacha, ritmikasi oʻziga xos urgʻu (sinkopa)lar bilan ajratiladi. Ijrochilar juft boʻlib, bir-birining yelkalarini ushlab raqsga tushadi. 1910y.larda Parijda argentincha T. asosida yevropacha T. rivoj topib, oʻziga xos, alohida ehtiros bilan ijro etiladigan salon va estrada raqsi (keyinchalik, kuy va ashula) sifatida butun dunyoda tarkaldi. Ritmikasi oxirgi sakkiztalik hissadagi keskin urgʻusi bilan ajralib turadi. Oʻzbek estrada sanʼatiga 1950y.lar oxirida B. Zokirov ijrosidagi "Arabcha tango" (suriyalik bastakor Daris al Atrashning Ya. Frenkel kanta ishlagan ashulasi) bilan kirib kolli. Keyinchalik, A. Nazarov ("Ket, muhabbat", N. Hamroqulov), A. Rasulov ("Dilerom", Gʻ. Yoqubov) va boshqa kompozitorlar turli T.larni yaratgan.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zelandiya**, Shellann (dancha: ) — Boltiq dengizidagi eng katta orol, Daniya tarkibida. Maydon 7 ming km2 dan ziyod. Qirgʻoqlari, asosan, pasttekislik, qoʻltiq koʻp. Yer yuzasi bal. 126 m gacha boʻlgan sertepa tekislik, ohaktosh va gildan tashkil topgan. Koʻl koʻp (jumladan, Daniyadagi eng katta Arresyo koʻli). Qishloq xoʻjaligida yemxashak ekinlari, bugʻdoy, qand lavlagi ekiladi, sut chorvachiligi rivojlangan. Orol temir yoʻl paromlari orkali Fyun orol va Shvetsiya bilan bogʻlangan. Zelandiyaning sharqiy qismi va Amager orolda Daniya poytaxti — Kopengagen shahri joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb119736340 (maʼlumot)
* GND: 4054144-7
* LCCN: sh85123084
* VIAF: 142960715
* en:WorldCat Identities: lccn-no2007111596

 |
**Tanjer** (arab.Tanja) — Marokashning shim. qismidagi shahar, Gibraltar boʻgʻozi sohilidagi port. Tanjer provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 525 ming kishidan ziyod (1990y.lar oxiri). Shimoliy Marokashning savdotransport va tranzit markazi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Chetga sitrus mevalar, sabzavot, baliq va meva konservalari chiqariladi. Oziq-ovqat, toʻqimachilik, sement sanoati korxonalari mavjud.

T.ga mil. av. 2ming yillik oxirida finikiyaliklar tomonidan asos solingan. Mil. av. 1 a.dan boshlab Rim xukmronligi ostida boʻlgan. 5-asrda vandallar, 6-asrda Vizantiya egallagan. 8-asr boshlaridan arablar qoʻl ostiga utgan. Mamlakat shim. qismining muhim iqtisodiy va madaniy markazlaridan. 1471-yilda Portugaliya, 1661-yilda Angliya hukmronligi ostiga oʻtgan. 1684-yildan Marokash tarkibida boʻlib, Marokashning boʻlinib ketishi natijasida maxsus rejimdagi zona qilib ajratilgan. Marokash mustakillikka erishgach (1956), yana uning tarkibiga kirdi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gaistontepa**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Namangan viloyatining Yangiqoʻrgʻon tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Gaiston qishloq. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Namangan viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Vandalizm
---------

Bosh prokuratura oʻtkazgan tadbirda aniqlashicha, „Gaistontepa" arxeologiya yodgorligiga taalluqli hujjatlar tuman kadastr va qurilish boʻlimi boshliqlari tomonidan qonunchilik talablariga zid ravishda yer uchastkalarini ajratib berish masalasini koʻrib chiquvchi komissiyaga taqdim etilib, obyekt noqonuniy ravishda fuqarolarga dala-hovli qurish uchun ajratilgan.

Natijada, „Gaistontepa" yodgorligi 2020—2021-yillar davomida fuqaro Z. M. tomonidan buzib tashlangan. Uning oʻrniga uy-joy qurilgan. Buning natijasida tarixiy obyektga 80 mlrd soʻm miqdorida zarar yetkazilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*.
3. ↑   Bosh Prokratura rasmiy(oʻzb.) Telegram mesenjerida
4. 1 2  „Гаистонтепа ёдгорлиги бузиб ташланди. Расмийлар бу ерни далаҳовли қуриш учун бериб юборган" (oʻzb). *Kun.uz* (9-avgust 2022-yil). Qaraldi: 18 iyul.
Absenteizm — (lot. absens (absentis) saylovchilarning vakillik organlari yoki mansabdor shaxslarni saylashda, yigʻilishlarda va hokazoda qatnashishdan bosh tortishi; aholining oʻz fuqarolik huquqlarini amalga oshirishga befarq qarashi. Absentizm saylov tizimining nodemokratik koʻrinishiga qarshi aholi noroziligining bir shakli, u erkin saylovlar oʻtkazilayotganda uchraydi. Bunga qarshi salbiy (jarima sanktsiyalarini belgilash — ayrim davlatlarda qoʻllaniladi) va ijobiy (ovoz berishda ishtirok etganligi uchun davlat byudjetidan pul toʻlanadi yoki saylov oʻtkazilgan kun mehnat taʼtiliga qoʻshib beriladi) tusdagi usullar qoʻllaniladi.

**Absenteizm** (lot. absentia — qatnashmaslik, bosh tortish) — 1) say-lovchilarning vakillik organlari yoki mansabdor shaxslarni saylashda, yigʻilishlarda va hokazoda qatnashishdan bosh tortishi; aholining oʻz fuqarolik huquqlarini amalga oshirishga befarq qarashi. A. saylov tizimi nodemokratik koʻrinishiga qarshi aholi noroziligining bir shakli; 2) qishloq xoʻjaligini yuritishning sharti sifatida yerning oʻz egasidan aj-ratib qoʻyilishi. Bunda yer egasi — ab-senteist ishlab chiqarish jarayonida qatnashmay pul daromadi (renta yoki foyda shaklida) oladi. Bu bilan yer daromadlari qishloq xoʻjaligi ish-lab chiqarishi sohasidan ajratiladi va absenteistlarning yashash manbaiga ay-lanib qoladi. Dehqonchilik A.i Lotin Amerikasida eng koʻp tarqalgan.

Qoida tariqasida, Absentizm saylovlar haqiqiy deb topilishi uchun lozim boʻlgan saylovchilar sonining kamayishiga olib keladi. Masalan, „Oʻzbekiston Respublikasining referendumi toʻgʻrisida"gi Qonun talablariga muvofiq, agar roʻyxatga kiritilgan fuqarolarning yarmidan kami referendumda ishtirok etgan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi referendumni oʻtmagan deb hisoblaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  "Absenteizm" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Gajjak** — meʼmorlikda ravoqlar koʻndalang kesishishi natijasida paydo boʻlgan kalqonsimon shakl. Xona devorlari ustiga, ravoqlar qatori orasiga ishlanadi. G. yordamida xona devorlariga oʻrnatilgan ravoklar doyra holiga keltiriladi. G. gʻoʻlalarining yugʻonligi ravoqpar orasining kengligiga bogʻliq bulib, kichik binolarda G. kesmasining har tomoni 8—12 sm ga baravar buladi. G.ning uchlari bir-biriga va negizlari ravokdarga tiralib turadi. Baʼzan ravoq oralariga G. oʻrnatilmay, hoshiya gʻishtlari gumbaz negiziga moslab teriladi. G.ning ustma-ust ishlangan murakkab turi ham keng qoʻllanilgan. Gumbaz os-tidagi halqa devor ravoq bilan G.ning tepasidan oʻtadi, shu sababli G. poyalari ravoq yoyining taxminan yarim balandligiga tiralib, uchlari esa ravoq uchlari bilan bir xil balandlikda bulishi lozim.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Parfyumeriya** (frans. parfum — yoqimli hid, atir) — teri, soch, kiyimlarni xushboʻy qiluvchi, shuning-dek, gigiyenik vosita sifatida qoʻlla-nadigan mahsulotlar. Qadimda xushboʻy moddalar sifatida faqat tabiiy mah-sulotlar (efir moylari, balzam va boshqalar) ishlatilgan. Organik kimyogtj rivojlanishi natijasida efir moylari va hayvon mahsulotlari (anbar, mushk va X..K.) bilan bir qatorda P. mahsulotlari tayyorlashda sintetik xushboʻy moddalardan foydalanila boshlandi.

Atir, upa, atir sovun, lab boʻyoklari, odekolon, xushboʻy suv, shuningdek, ter va uydagi noxush islarni yoʻqotishda qoʻllanadigan dezodorantlar, tirnoq va soch loklari ham P. mahsulotidir (yana qarang Kosmetika, Parfyumeriya-kosmetika sanoati).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Natalia Plachta Fernandes, Edges
**Abstraksionizm** (lotincha: *abstractio* — mavhumlik, nomaʼlumlik, uzoqlashish) — 20-asrdan avval tasviriy sanʼatda paydo boʻlib, keyin adabiyotga oʻz taʼsirini oʻtkazgan oqim. Namoyandalari — Charlz Novard, Styuoriy Devis, Krauford, Ret-ner, Morris, M. Seyfer, P. Mondri-an, Paulo Klee va b. sanʼat borliqning emas, sanʼatkor his-tuygʻularining inʼ-ikosi degan gʻoyani ilgari surishgan. Bu oqimdagilar ijodida his, tuygʻu, xayol borliqdan uzilgan chiziqlar, geometrik shakllarda namoyon boʻladi, shakl va mazmun bir-biriga singib ketadi, yaʼni anʼanaviy tushunchadagi mazmun va shakl oʻz mohiyatini yoʻqotadi. A.ning taʼsiri fransuz sheʼriyatida ayniqsa sezilarlidir. A. badiiy adabiyotda „antiroman" va b. koʻrinishlarda namoyon boʻlmoqda. A. oqimi namoyandalari „voqelikni inkor etish evaziga ruhiy voqelik" yaratmoqchi boʻladilar.50-y.larda A. sanʼatning „Belgilar sanʼati", „iyerogliflar", „kalligrafiya" kabi ichki yoʻnalishlari paydo boʻldi. A. sanʼatga maʼlum bir uslubiy yangilik olib kelgan boʻlsada, taniqli mutafakkir va sanʼatkorlarning tanqidiga uchradi. Xususan, A. Kamyu voqelikdan mutlaq uzilgan asarning faqat voqelikka yopishib olgan asardan farqi yoʻq deb qaraydi. Kamyuning fikricha, sanʼat voqelik va sanʼatkor his-tuygʻulari oʻrtasidagi erkin va tabiiy uygʻunlashuvdan paydo boʻladi. Lekin A. sanʼat va uning tasvir usullari haqidagi tasavvurni boyitgani uchun ham qimmatlidir.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Badriddin madrasasi** Xoja Abduhalim guzarida joylashgan bo‘lib u 15 hujradan iborat bo‘lgan.

Tarixi
------

Uning yillik vaqf mablag‘i 16 ming tangadan iborat bo‘lgan. U Amir Nasrullaxon zamonida bunyod etilgan. Uni qurdirgan kishi hindistonlik musulmonlardan bo‘lgan. Tariqatda naqshbandiy-mujaddidiy bo‘lishi mumkin. Ismi Badriddin. Tijorat ishlari bilan Buxoroga kelib qolgan. Manbalarda Mir Badriddin sohibkor nomi bilan ham uchraydi. Bu madrasa faoliyatiga tegishli uchta hujjat topilgan. Qozikalon Abdushukur arznomasida Mir Badriddin sohibkor masjidi hujralari mudarrisi mulla Abdulloh Jaʼfarxoja naqib madrasasiga o‘tkazilgani bildiriladi. Uning bo‘sh qolgan o‘rniga Shayx Jalol madrasasi mudarrisi mulla Muhammad Yaʼqub tayinlangan. Uning Maoshi 25 tilla bo‘lgan. Ushbu dargohda mulla Hodixoja ham talabalarga dars bergan.

Manbalar
--------

1. ↑  Buxoro taʼlim tizimi tarixi. Abdusattor Jumanazar. Toshkent: Akademnashr, 2017. — B. 208.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Madrasa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Berton**—kechki serhosil olxoʻri navi. Amerikadan keltirilgap. Daraxti oʻrtacha kattalikda, balandligi 5–6 m. Bargi teskari tuxumsimon, qalin, toʻq yashil. Oʻzidan changlanadi. Mevasi yirik (40—60 g), toʻq binafsha rangda. Eti tigʻiz, xushxoʻr, taʼmi nordonroq. Sugʻoriladigan maydonlarda yaxshi hosil beradi. Koʻchati ekilgandan keyin 6yili hosilga kiradi. Aprel oʻrtalarida gullaydi, sentabrda pishadi. Tarkibida 11,5% qand bor. Tupi 60–150 kg hosil beradi. Zararkunanda va kasalliklarga chidamli nav. Oʻzbekistonning hamma viloyatlarida ekiladi. Mevasi yangiligida yeyiladi, sharbatlar, jem, murabbo tayyorlanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Depressiya (maʼnolari).

**Depressiya** (tibbiyotda) — oʻziga ishonmaslik ruhidagi gʻamginlik, tushkunlik kayfiyati, umidsizlik, tasavvurlarning bir "qolip"ga tushib qolishi, xohish-istakning kamayishi, harakatlarning chegaralanishi. Koʻpgina ruhiy kasalliklarda kuzatiladi. Surunkali oʻta toliqish, ruhiy ozor yetkazadigan sharoit (holdan toyish depressiyasi), gʻam-gʻussa (reaktiv depressiya) depressiyaga sabab boʻlishi mumkin. Depressiya alomatlari turlicha namoyon boʻladi. Baʼzi turlarida fikrlash, savollarga javob qaytarish, baʼzan hatto harakat qilish qiyinla-shadi. Bemor gʻamgin koʻrinadi, ayni vaqtda ishtahadan qolib, ozib ketadi, yurak urishi va qon bosimi oʻzgaradi, boshi ogʻriydi, qabziyat boʻladi, terisi qurishib qoladi yoki ter bosadi; ayollar hayz koʻrmaydi; uyqusi buziladi; ish qobiliyati pasayadi. Depressiyaning baʼzi turlarida bemor oʻzini irodasizlikda ayblaydi, kasallikka, azobuqubatlarga duchor boʻldim deb oʻylaydi, oilasi uchun keraksiz kishi, gunohkor deb hisoblaydi va hokazo. Depressiya holati moddalar almashinuvining buzilishi va endokrin kasalliklar bilan birga kechadi. Depressiya holati kuzatilgan kishi oʻzini oʻzi oʻldirishga urinishi mumkin, shuning uchun bemorga koʻzquloq boʻlib turish kerak. Davo choralari kasallik alomatlariga qarab buyuriladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Badriddin Samarqandiy Muhammad ibn Bahrom Qalonisiy** (? — taxminan 1194) — mashhur tib olimi. Samarqandda tugʻilib, shu yerda ijod etgan. U Ibn Sino va Abu Bakr yar-Roziy kabi buyuk olimlar ilmiy asarlarini mutolaa qilgan. Ibn Abi Usaybiʼaning "Uyun alanbo fi tabaqot al-atibbo" ("Tabiblar tabaqalari haqida maʼlumotlar bulogʻi") nomli asarida Badriddin Samarqandiyning mashhur tabib ekanligi tilga olinadi. Badriddin Samarqandiyning murakkab dorilarga bagʻishlangan "Qarobodin" ("Murakkab dorilar haqida kitob", yaʼni "Farmakopeya") nomli asari 49 bobdan iborat boʻlib, unda murakkab dorilarni tayyorlash jarayoni taʼriflangan. "Qarobodin" Badriddin Samarqandiy yashagan davrda va undan soʻng ham tabiblar, ayniqsa, dorishunoslar uchun dasturilamal vazifasini oʻtagan. Asarning XVI asrda koʻchirilgan bir qoʻlyozma nusxasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanmoqda (inv. № 3925).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hazrat Shayx Habibulloh Jo‘yboriy** — (?—1718) — alloma va avliyo.
Hazrat Shayx Habibulloh Jo‘yboriy buyuk avliyo, tarbiyachi, alloma boʻlgan. U Naqshbandiya tariqati rivojiga muhim hissa qo‘shgan, Shayx Habibulloh toʻgʻrisida juda ko‘p manbalarda, inchunin, „Risolai Aziza" — „Sabotul ojizin" sharhi kitobida maʼlumot bor. Naql etilishicha, Buxoro ulamolari Hazrat Habibullohni podshohga yomonlab: „Bu johil, nodon, lekin shayxlik daʼvo etib, o‘nlab odamlarni yo‘ldan ozdirmoqda!" — deydilar. Podshoh katta ziyofat tashkil etib, barcha ulamolarni Arkda yiqqan. Ovqatdan faqat Shayx Habibulloh tanovul qilmaydilar. Podshoh sababini so‘raganda, Hazrat: „Ovqat haromdur, shu bois uni yemadim!" — deydilar. Podshoh: „Hamma ulamolar yemoqda-ku!" — deganda, Hazrat Habibulloh: „Bu olimlar tunu kun harom narsa yegan, shu sabab ularning qalbidan nuri hikmat ketgan! Ular farosati o‘lgandur. Podshohim, uch kun bo‘lganki, bir kanizagingiz harom o‘lgan tovuqni quduqqa tashlagan. Taftish aylang. Ushbu quduq suvidan keltirib mening eshagimga bering. Ul aslo ichmas" — dedilar. Darhol quduq suvidan keltirib Xabibullohning eshaklariga berdilar, eshak ichmadi. Boshqa quduqdan keltirib berilgan suvni qonib ichdi. Podshoh taftish etsa, darhaqiqat, quduqdan o‘lik tovuq chiqdi. Mana shu harom suvdan ovqat pishirilgan ekan. Shayx Habibullohning bu karomatlarini ko‘rib, podshoh va barcha arkoni davlat u kishiga murid bo‘ldi, fitnachilar sharmanda bo‘ldi. Abdulaziz Xoja Amir Kuloliyniig „Tazkirai mashoyixi mutaaxxirini Buxoro" nomli kitobida ko‘plab avliyolar qatorida Hazrat Shayx Habibulloh haqlarida ham maʼlumotlar berilgan. Hazrat Shayx Habibullohning So‘fi Olloyor, Xoja Davlat, Xoja Nihol kabi yetuk shogirdlari bo‘lgan. Shayx Habibulloh 1718-yil Buxoroda vafot etgan va uning qabri Shayxul Olam mozoridadir.

Manbalar
--------

1. ↑  Yoʻldoshev N*. Buxorodagi ayrim avliyolar tarixi*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1993 — 143 bet.
2. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.
**Qora-ola qoramol zoti** – sut yoʻnalishidagi qoramol zoti. Rossiyada 18-asrda turli zonalarda urchitilgan mahalliy zotni ostfriz, shved qora-ola va boshqa shunga oʻxshash zotlar bilan chatishtirib chiqarilgan. Ushbu mintaqalarning aksariyatida oʻzining yuqori sifatliligi va raqobatbardoshliligi boʻyicha rayonlashtirilgan zotlar salmogʻida birinchi oʻrinni egallaydi. Jussasi yirik, tanasi uzunroq, terisi qayishqoq, yelini katta. Tusi qora-ola. Buqalarining vazni 850–1000 kg, sigirlariniki 500–650 kg, yangi tugʻilgan buzoqlari vazni 32– 40 kg. Sigirlarining sut sogʻimi 3500–4500 kg (sersut sigirlariniki 15—17 ming kg). Goʻsht mahsuldorligi yuqori (soʻyim chiqimi 54—58%). Nov-voslari 15—18 oyligida 480–550 kg gayetadi. Oʻzbekistonga 1882—85 yillarda olib kelingan. 1930—40 yillardan boshlab ular sof holda urchitilib, 1939-yildan ularni koʻpaytiradigan xoʻjaliklar tashkil etilgan. Mahalliy mollar bilan chatishtirishning dastlabki bosqichlarida "Toshkent atrofi qoraola" tusli mollarning mahsuldor podalari shakllantirilgan. Bu zotni takomillashtirish ijobiy natijalar berdi va Toshkent, Fargʻona, Samarqand va boshqa viloyat xoʻjaliklarida tez tarqaldi hamda rayonlashtirilgan zot deb qabul qilindi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kilik** (qadimgi yunoncha: *Κίλιξ*) — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Agenor va Telefassa (yoki Feniks va Kassiopiya) oʻgʻli. Yoki Kadmusning ukasi Agenorning oʻgʻli.

U Evropani qidirib topdi, ammo muvaffaqiyatga erishmadi. U Piramus daryosi hududida bosib olgan yerni Kilikiya deb atagan. Ilgari uning aholisi gipahei deb atalgan. Evgemerning soʻzlariga koʻra, bu Zevs tomonidan magʻlub boʻlgan Kilikiya hukmdori. Uning bolalari Fasos va Fivu deb nomlanadi.

Yupiterning yoʻldoshi Yevropadagi Kilik krateri uning nomi bilan atalgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Gerodot. Istoriya VII 91
2. ↑   Gesiod. Perechen jenщin, fr.138 M.-U.
3. ↑   Nonn. Deyaniya Dionisa II 685
4. ↑   Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka III 1, 1-2; Gigin. Mifi 178
5. ↑   Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka VI, fr.1
6. ↑   Lyubker F. Realniy slovar klassicheskix drevnostey. M. 2001. V 3 t. T.1. S.330

Havolalar
---------

* Cilix // Realniy slovar klassicheskix drevnostey / avt.-sost. F. Lyubker ; Pod redaksiey chlenov Obщestva klassicheskoy filologii i pedagogiki F. Gelbke, L. Georgievskogo, F. Zelinskogo, V. Kanskogo, M. Kutorgi i P. Nikitina. — SPb. 1885.
**Gravitatsion transport** - yuklarni faqat oʻz ogʻirlik kuchi hisobiga tashish (mas, yuqoridan pastga tushirish) uchun moʻljallangan qurilmalar majmui. Materiallar va donali yuklarga moʻljallangan. Vintli, rolikli va tekis novsimon xillari boʻladi. G.t.ning eng oddiysi yerga nisbatan maʼlum burchak ostida oʻrnatilgan nov boʻlib, yuqoridan pastga tushiriladigan yuk novdan sirpantirib yuboriladi. Yuklarni ancha balanddan tushirish uchun qiya novlar qoʻl kelmaydi, chunki ular koʻp joyni egallaydi. Bunday hollarda tik oʻq atrofida vint chizigʻi boʻylab ishlangan nov — vintli tushirgichlardan foydalaniladi. G. korxonalarning sexlarida material, uzel va detallarni bir joydan ikkinchi joyga, mas, yuqori qavatdan pastki qavatga tushirishda qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Qora Caesar** (Black Caesar) — XVIII asrda yashagan afrikalik qaroqchi. Qirolicha Annaning qasosi kemasida kapitan Qora soqolning ishongan odami sifatida xizmat qilgan.

Bolaligi
--------

Henry Caesar Gaiti orolida qul boʻlib tugʻilgan. Oilasi bilan doimiy ogʻir mehnatni boshidan kechiradi. Xoʻjayini uni yoqtirmasdi va shu sababdan bolaligidanoq qiyinchilik bilan ulgʻayishiga toʻgri keladi. Xoʻrliklar joniga tekkan Henry qoʻzgʻalonchilar safiga qoʻshiladi va bir nafar nazoratchini oʻldiradi. Keyinchalik dengizda boylik orttirishga harakat qiladi va qaroqchilik faoliyati shu tarzda boshlanadi.

Hayot yoʻli
-----------

Hisob-kitoblarga koʻra Oltin davridagi qaroqchilarning 10000 dan oshiq boʻlgan va shularning 1/3 qismini qullar tashkil etgan. Ular orasida Henry Caesar ham boʻlgan. Dastlab kemada qullarga xos ishlar bilan shugʻullangan: pol yuvgan va hokazo qora ishlarni bajargan. Qaroqchi sifatida faoliyati Florida sohillaridagi talonchiliklar bilan boshlangan. Florida qirgʻoqlari yaqinida toʻsatdan boʻron koʻtarilib , Florida rifida kema halokatga uchrashi mumkin edi. Muqarrar halokatni hisobga olgan holda, bir dengizchi pastki palubaga tushib, Caesarni ozod qildi. Shundan soʻng boʻron ularni sohilga surib tashladi va ular boʻron tinishini kutishga majbur boʻlishdi. Koʻp oʻtmay oʻtayotgan kemalardan biriga, oʻzlarini kemasi halokatga uchragan insonlardek koʻrsatib chiqib olishadi. SHundan soʻng, kemadagilarning qurollarini tortib olishadi, ulardan pullarini talab qilishadi. Shu tarzda koʻplab kemalarni egallagandan keyin, ular yaxshigina boylik toʻplashadi. Biroq oradan biroz vaqt oʻtib, ayol sababli oʻrtada nizo kelib chiqadi va Qora Caesar doʻstini duelda oʻldiradi. Vaqt oʻtishi bilan u oʻziga koʻproq qaroqchilar yollaydi va kengaytirib oladi.

Qora soqol xizmatida
--------------------

XVIII asr boshlarida Caesar Amerika kemalarini talon-toroj qilishda **Qora Soqol**ga qoʻshilish uchun Biskeyn koʻrfazini tark etdi va oʻzining flagmani Qirolicha Anna qasosida leytenant boʻlib xizmat qildi. Qora soqol qoʻlga tushishni xohlamagan va shu uchun Qora Caesarga mabodo qoʻlga tushgudek boʻlsa kemani portlatishni buyuradi. 1718-yilda Qora soqol Okrakok orolida leytenant Robert Maynard bilan jangda vafot etganidan soʻng, u bilan kelishuvga koʻra porox doʻkoniga oʻt qoʻyishga harakat qildi. Biroq urinish vaqtida uni toʻxtatishadi va asirga olinadi. Shundan soʻng esa osib oʻldiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Claudia Mendes* „The Legend of Black Caesar: The Pirate who Buried $6 Million Worth of Gold". *War History Online*.
2. ↑  *Melissa Petruzzello* „Black Pirates and the Tale of Black Caesar". *Britannica*. Qaraldi: 27-iyun 2022-yil.
3. ↑  „The Black Caesar". *pirates*. Qaraldi: 27-iyun 2022-yil.
**Hazrat Mavlono Oxund Kamoliddin Vag‘anzaviy** — (?—1652) — alloma va avliyo.
Hazrat Mavlono Oxund Kamoliddin Vag‘anzaviy Hazrat Shoh Axsining yetuk va mashhur muridlaridan biri hisoblanadi. Hazrat Mavlono Kamoliddin shunday yozadi: ""Men birinchi marotaba Hazrat Poyanda Muhammad Shoh Axsi huzurlariga kelganimda, xonaqohda juda ko‘p kishi to‘plangan edi. Men ko‘zga kurinmaydigan joyga o‘tirib o‘z ichimda dedim: „Hazrat Shoh Axsi o‘zlariga murid bo‘lishni niyat qilib kelgan kishini tanishlari kerak". Shu onda Hazrat Shoh Axsi muroqabadan boshlarini ko‘tarib, menga qaradilar-da dedilar: „Ey, mullo! Sizni bu xonaqohga yetaklab keltirgan odam, albatta sizni taniydur!" Bu jumlalarni eshitib, Hazratning karomatlarini ko‘rib, darhol ul zotga murid bo‘ldim". Qisqa muddatda Hazrat Kamoliddin Oxund yuksak daraja, maqom egasi bo‘ldilar. „Tuhfat az-zoirin"da yozilishicha, uning sayʼ-harakatlari va mablag‘lari bilan Buxoro shahridagi Masjidi Kalon qayta taʼmirlanib, devorlariga naqshlar solingan. Shuningdek, Xojayi Jahon ziyoratgohida tahoratxona qurilishiga ham Hazrat Kamoliddin Oxundning hissasi bor. „Tuhfat az zoirin"da keltirilishicha, Imomqulixon (1611-1642) saroyida uning muridlaridan biri xizmat qilardi. Kunlardan bir kun shoh haligi kishini jazolashga buyurdi. U murid qochib Hazrat Kamoliddin xonaqohlariga keldi. O‘sha paytda Hazrat Masti va Hazrat Kamoliddin Oxundlar muroqaba holatida edilar. Qochoqqa yetib kelgan navkarlar uni ushlab saroyga eltmoqchi bo‘ldilar. Shunda Hazrat Kamoliddin muroqabadan bosh ko‘tarib, xonaqoh burchagida turgan suv to‘la ko‘zaga qaradilar. Ulkan qo‘za chil-chil sindi. Hazrat Mavlono Kamoliddin navkarlarga dedilar: „Borib xonga aytinglar, ul kishining vujudi mana shu sopol ko‘za kabi chilparchin bo‘lib ketishini istamasa, darveshlarni hurmat etsin!" Navkarlar amirga bu holni bayon qilganlarida, Imomqulixon hukmini zudlik bilan o‘zgartirib, tavba qilgan ekan. Hazrat Kamoliddin Oxund 1652-yilda vafot etgan boʻlib, qabri Mavlono Mastiyning mozori yonidadir.

Manbalar
--------

1. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.
2. ↑  Насир ад-Дин ал-Ханафи ал-Хасани ал-Бухари*. Тухфат аз-заирин («Подарок паломникам») Автор перевода с таджикско-персидского, предисловия и комментариев: Халим Тураев*. Toshkent: Splendid Idea, 2021 — 204 bet.
**Muhammad ibn Hasan Yorkasiy** — (1055—1126 yillar) roviy va faqih bo‘lgan.

**Abu Bakr Muhammad ibn Hasan ibn Jaʼfar ibn Ali ibn Ahmad Yorkasiy** 447/1055—yilda Ustrushananing „Yorkas" qishlogʻida tug‘ilgan. Keyinchalik Samarqandga koʻchib oʻtadi va shu yerda muqim yashaydi. Umar ibn Muhammad ibn Ahmad Nasafiy alloma haqida shunday deydi: „*Doʻstimiz Muhammad ibn Muhammad ibn Hasan Yorkasiyning otasi Samarqandda yashab, qozi imom Muhammad ibn Ahmad Xaffofdan fiqh ilmidan taʼlim olgan*". Muhammad ibn Hasan Yorkasiy hadislarni Abu Bakr ibn Hamza Madiniy vositasida qozi Abu Ali Hasan ibn Muhammad ibn Jaʼfar Faqoiydan eshitib, yozib olgan. 520/1126—yilda vafot etgan. Chokardiza qabristoniga dafn etilgan.

Adabiyotlar
-----------

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi"; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

Manbalar
--------

1. ↑  Ataev M. Jizzax allomalari. — B. 87.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Muhammad ibn Dovud Iylaqiy**(arabcha:محمد بن داود لكى —Muhammad ibn Dovud Iylaqiy — Toʻliq ismi: Xatib Abu Abdulloh Muhammad ibn Dovud ibn Ahmad ibn Rizvon Iylaqiy (vafoti 539/1144-yil)) — faqih.

Faoliyati
---------

Muhammad ibn Dovud Iylaqiy Fargʻonaning „Iylaq" qishlogʻidan boʻlib, ilm izlab Marv va Nishopurga safar qilgan. Manbalarda allomaning shofiʼiy faqihlaridan boʻlganligi zikr qilinadi. Ustozlari qatorida hadis ilmi sohasida Abu Abdulloh Muhammad Faroviy (440/1048—503/1109-yil), tariqatda Hasan ibn Masʼud Faroiy, xilof ilmida Muhammad ibn Yahyo Jiziy kabi olimlarning ismlari zikr qilinadi.
Muhammad ibn Dovud Iylaqiy vafoti oldidan Marvga kelib, bir muddat Amoliy madrasasida Abu Saʼd Samʼoniy huzurida yashagan va Samʼoniy undan hadis tinglagani haqida maʼlumotlar bor.

Manbalar
--------

1. ↑  Qoriyev O. A. Fargʻona fiqh maktabi va Bur-honiddin al-Margʻinoniyil — B. 67.

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kuchan-mashhad vodiysi** -Erondagi tektonik botiq, Kopetdogʻ togʻlarini Turkmaniston-Xuroson togʻlarining markaziy tizmalaridan ajratib turadi. Atrek va Kashafrud daryolarining vodiylari va ular oraligʻidagi yassi suvayirgʻich (balandligi 1350 m), shuningdek, unga tutash togʻ oldi tekisliklarini oʻz ichiga oladi. Oʻz. 275 km, eni 15–30 km. Prolyuvial-allyuvial jinslardan tashkil topgan, seysmik faol zona. Yiliga oʻrtacha 200 mm yogʻin yogʻadi. Togʻ oldi landshafta xos. Vohalarda Mashhad, Kuchan, Shirvon shaharlari joylashgan. K.Kuchan-Mashhad vodiysi Eronning shim,-sharqiy qismidagi asosiy dehqonchilik rayoni. Paxta ekiladi, sabzavot va donli ekinlar yetishtiriladi, koʻplab bogʻ va tokzorlar bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Berezniki** (1933-yilgacha Usolye-Solikamskoye) — Rossiya Federatsiyasi Perm viloyatidagi shahar (1932-yildan). Kama suv ombori sohilidagi port. Berezniki stansiyasi. Aholisi 197,6 ming kishi (1999). Shahar yaqinida 17-asrdan ishga tushirilgan osh tuzi, kaliy va magniy tuz konlari bor. Kime sanoati markazi („Uralkaliy", „Soda", „Azot" ishlab chiqarish birlashmalari, kimyo zavodi va boshqalar), titanmagniy kombinati, elektrotexnika, metallsozlik, oziq-ovqat va yengil sanoat korxonalari mavjud. Drama teatri, oʻlkashunoslik muzeyi bor. 16 asrdayoq tuz olingan. 1883-yilda Rossiyada birinchi soda zavodi qurilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammad ibn Ahmad ibn Yusuf Samarqandiy** (arabcha: محمد بن أحمد بن يوسف سمرقندي — Muhammad ibn Ahmad ibn Yusuf Samarqandiy (IX asrda yashagan)) — astronom.

Hayoti
------

Muhammad ibn Ahmad ibn Yusuf Samarqandiy Movarounnahrda Ulug‘bekkacha yulduzlar ilmi bilan shug‘ullangan olim boʻlib, 251/865-252/866-yillar mobaynida Samarqandda astronomik kuzatishlar olib borgan. Muhammad ibn Ahmad ibn Yusuf Samarqandiyning jadvallari ibn Yunus Masdariyning (vafoti 399/1009-yil) „*Ziju-l-kabiri-l-Hakimiy*" („Hakimga bag‘ishlangan katta zij") nomli yulduzlar jadvalida bizgacha yetib kelgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 575.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Laktonlar** — halqasida — COO -guruhi boʻlgan oksikislotalarning ichki siklik murakkab efirlari. Sut va sut mahsulotlari, oʻsimlik muskuslari tarkibiga kiradi. Odatda, suyuqliklar yoki oson suyuqlanadigan qattik moddalardan iborat. L. — parchalanmay haydaladigan neytral moddalar; suv qoʻshib qaynatilganda oksikislotalarga aylanadi. Ishqorlar eritmasi qoʻshib qizdirilganda oksikislotalarning tuzlarini hosil qiladi, galogenvodorod biriktirib, galogen almashingai kislotalarni, ammiak bilan esa kislotalar amidlarini hosil qiladi. Dori tayyorlashda, organik sintezda va xushboʻy moddalar olishda ishlatiladi. Baʼzi L. (mas, mevalolakton) jarrohlikda qoʻllaniladigan terpenlar biosintezida, biologik inert gidrofil poliuretanlar sintezida boshlangʻich moddalar hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Revdinskit** - Sulyudalar sinfi minerali boʻlib, bu mineral ilk marotaba 1867-yilda Oʻrta Uralning Revinsk tumanidan topilganligi sababli unga shunday nom berilgan. Aslini olganda, bu minerallning serpentinga oʻxshab ketadigan kolloidal hili revdinskit deb ataladi.Keyinchalik mineralning yaxshiroq kristallangan hili 1908-yili Nipui togʻidan topilgan va nepuit deb nomlangan.

Kimyoviy tarkibi
----------------

Bu mineralning kimyoviy tarkibi, serpentinga yaqin boʻlib, (Ni,Mg)6[Si4O10][OH]8 yoki (Ni,Mg2SiO22H2O) dan iborat, undan farqi tarkibidagi NiO ning birmuncha koʻpligidadir.

Fizik-optik xususiyatlari
-------------------------

Singoniyasi monoklin. Kristallarining qiyofasi mayda zirapchasimon tuzilishga ega. U koʻproq tangachalardan iborat agrigat holatda tarqalgan. Rentgenometrik tahlil maʼlumotlaridan maʼlum boʻlishicha, uning kristall strukturasi kaolinit gruppasiga kiradigan minerallarga juda ham oʻxshab ketadi. Rangi koʻkimtir tusli och yashildan(feruza rang) toʻq yashilgacha yoki sargʻish, kulrang baʼzan yashil. Yaltiroqligi yogʻsimon, mumdek yoki hira. Qattiqligi 2-2.5. Ulanish tekisligi {001} boʻyicha mukammal. Solishtirma ogʻirligi 2.5-3.2 (nikel miqdoriga bogʻliq)
Diagnostik belgilari. Och koʻkimtir-yashil rangi, tangacha va mayda plastinkachasimon tuzilishga ega ekanligi. Bu mineral dahandam alangasida erimaydi yoki qiyinchilik bilan eriydi. Oksidlartiruvchi alangada koʻmir ustida qizdirilganda qoʻngʻirroq tusga kiradi, qaytaruvchi alangada esa baxmaldek qoʻngʻir boʻlib qoladi. Yopiq naychada koʻp suv ajratib chiqaradi. Issiq HCl da eriydi va yelimshak kremnezyom ajraladi.

Hosil boʻlishi va konlari
-------------------------

Revdinskit, faqat tarkibida nikel va oz miqdorda magniy silikati, olivin, enstatit, serpentin va boshqa qoʻshimchalar boʻlgan oʻta asos intruziv jins massivlarining nurash poʻstida uchraydi. Revdinskitning serpentin parchalari oʻrnida, uning struktura hossalarini saqlagan holda yuzaga kelgan psevdomorfozlari ham kuzatiladi. Bu revdinskitning Kristal fazoviy panjarasidan magniyni nikel bilan siqib chiqarib, metosamatik yoʻl bilan hosil boʻlishini koʻrsatadi. Revdinskit Revdinsk va Ufaleysk tumanlarining nikelsilikat madan konlarida birmuncha koʻp topilgan. Uning kristallangan hillari, asosan, oʻta asos jins massivlari chekkalarida, ohaktoshlarda rivojlangan karst boʻshliqlarini toʻldiruvchi serpentinit delyuviallari (Tyulenevsk koni) va Xalilovsk va Akkeermanovsk konlari (Janubiy Ural) dan ham topilgan.

Amaliy ahamiyati
----------------

Revdinskit boshqa nikel silikatlari bilan bir qatorda muhim sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan nikel madani hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „nepuit". *webmineral.com*. Qaraldi: 10-oktabr 2022-yil.
2. ↑  „mineral nepuit". *www.mindat.org/min*. Qaraldi: 10-oktabr 2022-yil.
3. ↑  „MINERALOGIYA". *e-library.namdu.uz*. Qaraldi: 10-oktabr 2022-yil.
4. ↑  „Revdinskit". *wiki.web.ru*. Qaraldi: 10-oktabr 2022-yil.

Adabiyotlar
-----------

1. Ziyayeva P.N MINERALOGIYA labaratoriya mashgʻulotlati uchun oʻquv uslubiy qoʻllanma,
2. A. G. Betextin. Mineralogiya kursi "Oʻqituvchi: nashriyoti Toshkent-1969.
**Revalvatsiya** (re... va lot. valeo — qadr-qimmatga egaman) —1) milliy valyuta — pul birligi kursini boshqa mamlakatlar yoki xalqaro valyutapul birliklariga nisbatan rasmiy oshirish. Inflyasiya bartaraf etilganidan keyin ichki pul muomalasini barqarorlashtirish usullaridan biri. Iqtisodiyotga devalvatsiyaga nisbatan aksincha taʼsir koʻrsatadi. Muayyan bir mamlakat valyuta kursini boshqa mamlakatlar valyutalariga nisbatan koʻtarish eksport qilinayotgan tovarlarning chet el valyutasidagi narxini oshiradi va bu bilan xalqaro bozorda mamlakatning raqobat qilish qobiliyatini pasaytiradi, tovarlar eksportiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. R.ni oʻtkazayotgan mamlakat uchun R. chet el valyutasini arzonroq sotib olish imkoniyatini yaratadi, bu esa tovarlar importyorlari va kapital eksportyorlari manfaatlariga muvofiq keladi; 2) kassadagi nakd pulni qayta baholash, milliy valyutada ifodalangan oltinning umumiy summasi va markaziy bank balansida turgan valyuta hisob-kitobini bildiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Megreliya knyazligi** - Gʻarbiy Gruziyadagi knyazlik (16-asr oʻrtasi — 1867). 16-asr oʻrtalarida u Imeretiya podshohligi tarkibidan ajralib chiqqan. 1550-yildan uning Dadiani xonadonidan boʻlgan hokimlari Imereti podshoxlarining hokimiyatini nomigagina tan olganlar. 17-asr boshigacha Megreliya knyazligi tarkibiga Abxaziya ham kirgan. 1857-yil Rossiya imperatorining Kavkazdagi noibi knyaz Baryatinskiy Megreliya knyazligida vujudga kelgan ichki nizolar, dehqonlar qoʻzgʻoloni va boshqalardan foydalanib u yerda rus boshqaruvini joriy qilgan. Megreliya knyazligi yuridik jihatdan rasman 1867-yil barh-am topgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
7,62 mm revolver
**Revolver** (lot. revolvo — aylanaman) — aylanuvchi barabanmagazinli, koʻp zaryadli, oʻyma stvolli shaxsiy oʻq otar qurol; toʻpponcha turi. 100 m gacha masofadagi jonli nishonni shikastlaydi. Kalibri 7,62—11,56 mm, ogʻirligi 0,75—1,3 kg, barabanidagi patronlar soni —6—7. Oʻq otilganda baraban aylantirish mexanizmi barabanni aylantiradi. Dastlabki (16— 19-asrlar) R.lar piltali va chaqmoqli boʻlgan, ularning barabani qoʻlda aylantirilgan. 19-asrning 10—30y.larida barabanni mexanik ravishda aylantiradigan R.lar ixtiro kilindi. 1895-yilda nagan tizimidagi R. namunasi ishlab chiqarildi. Vazifasiga koʻra, R. harbiylar, politsiyachilar, fuqarolar ishlatadigan va sportda qoʻllaniladigan xillarga boʻlinadi. Avtomatik pistoletlarning paydo boʻlishi va rivojlanishi munosabati bilan armiya va flot R. bilan qurollantirilmaydigan boʻldi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |