Umumiy tavsif
-------------

**Anoreksiya nervoza** ko'pincha oddiygina "anoreksiya" deb ataladi, bu g'ayritabiiy darajada kam tana vazni, og'irlikning kuchli qo'rquvi va og'irlikni noto'g'ri idrok etish bilan tavsiflangan ovqatlanish buzilishi. Anoreksiya bilan og'rigan odamlar uchun ularning vazni va tana shaklini nazorat qilish juda muhim va ular ko'pincha hayotlariga sezilarli darajada xalaqit beradigan har qanday qurbonlik qiladilar.

Kilogramm ortishi yoki vazn yo'qotishining oldini olish uchun anoreksiyalar ko'pincha iste'mol qilinadigan oziq-ovqat miqdorini keskin cheklaydi. Kaloriya iste'molini nazorat qilish uchun ular ovqatdan keyin qusishlari yoki laksatiflar, parhez qo'shimchalari, diuretiklar yoki ho'qnalarni noto'g'ri ishlatishlari mumkin. Bundan tashqari, vazn yo'qotish uchun ular haddan tashqari jismoniy mashqlar qilishlari mumkin. Qanchalik vazn yo'qotmasin, odam kilogramm berishdan qo'rqishda davom etadi.

Anoreksiya aslida oziq-ovqat bilan bog'liq emas. Bu hissiy muammolarni hal qilishning juda nosog'lom va ba'zan halokatli usuli. Anoreksiya bilan og'riganingizda, siz ko'pincha noziklikni o'zingizni hurmat qilish bilan tenglashtirasiz.

Anoreksiya, boshqa ovqatlanish kasalliklari kabi, hayotingizni egallab olishi va uni engish juda qiyin bo'lishi mumkin. Ammo davolanish bilan siz kimligingizni yaxshiroq tushunishingiz, sog'lom ovqatlanish odatlariga qaytishingiz va anoreksiya keltirib chiqaradigan ba'zi jiddiy asoratlarni bartaraf etishingiz mumkin.

Sabablari
---------

Anoreksiyaning aniq sababi noma'lum. Ko'pgina kasalliklarda bo'lgani kabi, bu, ehtimol, biologik, psixologik va ekologik omillarning kombinatsiyasi.

* **Biologik omillar.** Qaysi genlar ishtirok etishi hali aniq bo'lmasa-da, ba'zi odamlarda anoreksiya xavfi yuqori bo'lgan genetik o'zgarishlar bo'lishi mumkin. Ba'zi odamlarda mukammallik, sezgirlik va qat'iyatlilikka genetik moyillik bo'lishi mumkin - bu anoreksiya bilan bog'liq.
* **Psixologik omillar.** Anoreksiya bilan og'rigan ba'zi odamlar obsesif-kompulsiv shaxsiyat xususiyatlariga ega bo'lishi mumkin, bu ularga qattiq dietaga rioya qilishni osonlashtiradi va hatto och qolganda ham o'zlarini ovqatdan mahrum qiladi. Ular perfektsionizmga o'ta moyil bo'lishi mumkin, bu ularni hech qachon etarlicha nozik emasligiga ishonishga olib keladi. Bundan tashqari, ular yuqori darajadagi tashvishga ega bo'lishi mumkin va uni kamaytirish uchun dietasini cheklaydi.
* **Atrof-muhit omillari.** Zamonaviy G'arb madaniyati noziklikni ta'kidlaydi. Muvaffaqiyat va minnatdorchilik ko'pincha noziklik bilan tenglashtiriladi. Tengdoshlarning bosimi, ayniqsa yosh ayollarda ozg'in bo'lish istagini kuchaytirishga yordam beradi.

Xavf omili
----------

Anoreksiya qizlar va ayollarda ko'proq uchraydi. Biroq, o'g'il bolalar va erkaklar, ehtimol, ijtimoiy bosimning kuchayishi bilan bog'liq bo'lgan ovqatlanish buzilishlarini boshdan kechirmoqda.

Anoreksiya o'smirlarda ham tez-tez uchraydi. Shunga qaramay, bu ovqatlanish buzilishi har qanday yoshdagi odamlarda paydo bo'lishi mumkin, garchi bu 40 yoshdan oshgan odamlarda kam uchraydi. O'smirlar balog'at davrida sodir bo'ladigan barcha tana o'zgarishlari tufayli yuqori xavf ostida bo'lishi mumkin. Ular, shuningdek, tengdoshlarining ko'proq bosimiga duch kelishlari va vazn yoki shakl haqidagi tanqidlarga yoki hatto tasodifiy izohlarga nisbatan sezgirroq bo'lishlari mumkin.

Ba'zi omillar anoreksiya xavfini oshiradi, masalan:

* **Genetika.** Muayyan genlardagi o'zgarishlar ba'zi odamlarda anoreksiya xavfini oshirishi mumkin. Birinchi darajali qarindoshi (ota-onasi, aka-uka yoki bolasi) bu kasallikka chalingan odamlarda anoreksiya rivojlanish xavfi ancha yuqori.
* **Parhez va ochlik.** Diyetada bo'lish ovqatlanish buzilishi uchun xavf omilidir. Anoreksiyaning ko'pgina alomatlari aslida ochlik alomatlari ekanligi haqida kuchli dalillar mavjud. Ochlik miyaga ta'sir qiladi va kayfiyatning o'zgarishi, qattiq fikrlash, tashvish va ishtahaning pasayishiga ta'sir qiladi. Ochlik va vazn yo'qotish zaif odamlarda miyaning ishlash usulini o'zgartirishi mumkin, bu esa cheklangan ovqatlanish xatti-harakatlarini davom ettirishi va normal ovqatlanish odatlariga qaytishni qiyinlashtirishi mumkin.
* **O'tishlar.** Maktabni, uyni yoki ish joyini o'zgartirish, munosabatlarni tugatish yoki yaqin kishining o'limi yoki kasalligi bo'ladimi, o'zgarishlar hissiy stressni keltirib chiqarishi va anoreksiya xavfini oshirishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „anorexia nerviosa" (2018 yil 20-fevral). 3-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
2. ↑  „anorexia nerviosa". 3-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.