recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Domulla Sher madrasasi**— Buxoro madrasasi. Hozirgi kunda madrasa saqlanib qolmagan.
Domulla Sher madrasasi XIX asr Xoʻja Zomuchi guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Haydar davrida Domulla Shermuhammad tomonidan bunyod etilgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Vaqf hujjatlariga koʻra madrasa 15 ta yuqori va pastki hujra, darsxona, masjid, hojatxona va mustahabxonadan iborat boʻlgan. Madrasa gʻarbida Koʻkaldosh madrasasi va koʻcha, shimol va sharqida koʻcha va hovli, janubida Muhammad Salim hovlisi va Koʻkaldosh madrasasiga eltuvchi yoʻl mavjud boʻlgan. Ushbu madrasaga voqifning oʻzi mutavvali boʻlgan. XIX asr oxirida madrasada mulla Nabiraxoja ismli banoras toʻnli mudarris taʼlim bergan. Sovet davrida 1922-yil Domulla Sher madrasasi qamoqxonaga aylantirilgan. Domulla Shermuhammad oʻz davrining koʻzga koʻringan allomalaridan biri edi. U oxunlik darajasiga yetishib, Koʻkaldosh madrasasida ham mudarrislik qilgan. U asli qoʻqonlik boʻlib, koʻp yillar Buxoroda istiqomat qilgan. U oʻz ilmini shayxulislom Atoullaxoja ibn Hodixojadan olgan. Domulla Shermuhammad umrining oxirida koʻr boʻlib qoladi. U 1824-yilda 86 yoshida vafot etadi. Sadri Ziyo ushbu madrasada 49 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov vaqf hujjatlariga tayanib, madrasa 19 ta hujradan iborat deb koʻrsatgan.
Domulla Sher madrasasi 19 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Yoshi Uzoqbek madrasasi** — Buxoro madrasasi.

Tarixi
------

Yoshi Uzoqbek madrasasi Koʻyi mirgʻkash guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Nasrullo davrida, Yoshi Uzoqbek tomonidan bunyod etilgan. Yoshi Uzoqbek Buxoro amirligining nufuzli shaxslaridan biri Muhammad Amin toʻpchiboshining oʻgʻli boʻlgan. Muhammad Amin Buxoro amirligida Amir Shohmurod va Amir Haydar davrida toʻpchiboshi lavozimida ishlagan. Yoshi Uzoqbek ham Buxoro amirligi saroyida xizmat qilgan. U Amir Nasrullo davrida mamlakat siyosiy hayotida muhim rol oʻynagan. Yoshi Uzoqbek „Yosh Uzoq", „Yoshi Uzoq" kabi nomlar bilan tilga olinadi. U Amir Nasrullo harbiy yurishlarida qatnashgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Ushbu madrasa uchun 1873—1874-yillarda Shokirjon ibn Mahmud Chinnifurushlar rastasidagi bir qancha doʻkonlarni vaqf qilgan. Madrasa faoliyatiga oid yana ikkita vaqf hujjatlari topib oʻrganilgan. Ushbu madrasalarda koʻplab mudarrislar nomlari keltirilgan. Jumladan mulla Abduvajidxoja maoshi 45 tilla, mulla Boqir maoshi 25 tillani tashkil etgan. Madrasada tahsil olgan talabalar toʻgʻrisida ham maʼlumotlar keltirilgan. Madrasa shoʻro inqilobiga qadar buzilib ketgan. Sadri Ziyo ushbu madrasada 15 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Yoshi Uzoqbek madrasasi 18 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Hozirgi kunda madrasa saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Mahdixoja madrasasi** — Buxoro madrasasi. Hozirgi kunda madrasa saqlanib qolmagan.
Mahdixoja madrasasi XIX asrda Mirzo Ubayd guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Nasrullo davrida, Mahdixoja tomonidan bunyod etilgan. Mahdixoja qozikalon lavozimida ishlagan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Qozikalon Mir Badriddin arznomasida Qalmoqjon oyim madrasasi mulla Nematulloh Mahdixoja madrasasi mudarrisi mulla Abdrahmonninhg boʻsh qolgan oʻrniga oʻtkazilishi bildirilgan va maoshi 18 tillani tashkil etgan. Bundan tashqari madrasada mudarrislik qilgan mulla Abdurazzoq toʻgʻrisida ham maʼlumot mavjud boʻlib, uning maoshi 20 tillani tashkil etgan. Sovet inqilobi arafasida Mahdixoja madrasasida mulla Toshxoja talabalarga taʼlim bergan. „Silsilai salotini mangʻitiya" asarida madrasa bunyodkori Qozi Mahdixoja ibn qozi Maʼsumxoja ibn Abulhayxoja shayxulislom Samamrqandiy deb koʻrsatilgan. Mahdixoja mujaddiya-naqshbandiya tariqati vakili boʻlgan. Madrasada XX asrning birinchi choragida, mulla Yunusxoja mudarrislik faoliyatini olib borgan. Mazkur madrasada mudarrislik qilgan koʻplab kishilar toʻgʻrisida arxiv hujjatlarida maʼlumotlar saqlanib qolgan. Madrasa har bir hujrasida ikki nafar talaba yashagan. Mahdixoja madrasasida tahsil olgan talabalar toʻgʻrisida ham maʼlumotlar mavjud. Jumladan Ubaydulloh Toshkandiy, mulla Abdushukur va Jar qozoq kabi talabalar nomlari keltirilgan. Madrasa Sadri Ziyo maʼlumotlariga koʻra madrasa Mirzo Ubayd guzarida joylashgan va vayron boʻlgan.
Mahdixoja madrasasi 10 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Xoja Davlat madrasasi**  — Buxoro madrasasi. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.
Xoja Davlat madrasasi 1700—1701-yillarda Arki Basta (Qozi oʻrda) guzarida, ashtarxoniy hukmdor Subhonqulixon davrida, Xoja Davlat Saroy ibn Xoja Muhammad Xudoybaxsh tomonidan bunyod etilgan. Aslida ushbu bino masjid boʻlib, 12 ta hujrasi mavjud boʻlgan va xalq orasida madrasa sifatida mashhur boʻlgan. Madrasa gʻarbida Jon Muhammad ibn Abdulloh hovlisi, shimolida Zarifbek ibn Latif qutvol hovlisi, sharqida koʻcha, janubida Buxoro registoniga eltuvchi yoʻl mavjud boʻlgan. Xoja Davlat madrasasi Buxorodagi oliy toifadagi madrasalar qatoriga kirgan. Abdurauf Fitrat maʼlumotlariga koʻra madrasaning yillik vaqf mablagʻi 120 ming tangani tashkil etgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Madrasa uchun voqif Murgʻoq mavzesida 6 ta koʻl, Qorakoʻl tumanidagi Tarnagʻjoq mavzesida 19 boʻlakdan iborat xurri xolis yerni, Harqanruddagi Oʻzbekon mavzesida 15 tanob, Talli Gʻoziyon mavzesidagi 80 tanob dahyaki va Otuk mavzesida 200 tanob yerni, Xutfar tumanidagi Beruni masnok va Kushki Otabekdagi 2500 tangalik mulki xolis yer, Shirgaron mavzesida 40 tanob yer, Buxoro shahrida 2 ta baqqollik, 3 ta novvoyxona, 1 ta qassoblik va 1ta oshpazlik doʻkonini vaqf qilgan. Xoja Davlat madrasasining kutubxonasi ham mavjud boʻlgan. Madrasaga voqifning oʻzi mutavvali boʻlgan. Madrasaning hozirgi kunda ikkita vaqf hujjati mavjud. Vaqf hujjati Buxoro amiri Amir Shohmurod davrida koʻchirilgan. Sadri Ziyo ushbu madrasada 12 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.
Xoja Davlat madrasasi 12 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Muhammadyorbiy otaliq madrasasi** — Buxoro madrasasi.

Tarixi
------

Muhammadyorbiy otaliq madrasasi 1668—1669-yillarda Otaliq guzarida, Buxoro xonligida hukmronlik qilgan ashtarxoniy hukmdor Abdulazizxon davrida Muhammadyor otaliq tomonidan bunyod etilgan. Qadimda otaliq guzari Bozori nav nomi bilan nomlangan. Mazkur madasa guzar masjidi bilan bir davrda qurilgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Madrasa vaqf hujjatida madrasa Xoʻjamqulibiy madrasasiga qoʻshib qurilgan. Madrasa uchun Sanjin mavzesida 400, Samjin tumanida 300, Miyonqolda Talibarqut, Hazara mavzelarida 132 tanob yerlarni vaqf qiladi. Mazkur vaqf hujjati 1079-yil jumad ul-avval oyida (1668-yil oktyabr-noyabr) rasmiylashtirilgan. Madrasada kutubxona ham mavjud boʻlib, noyob kitoblari mavjud boʻlgan. Muhammadyorbiy otaliq madrasasi ichki va tashqi hujralardan iborat boʻlgan. Mazkur madrasa hujralarida ikki nafardan 36 ta talaba istiqomat qilgan. Madrasada mutavvali oʻqish jarayonlarini nazorat qilib turgan. Uzurli sababsiz 2 oyi 10 kun darsga qatnashmagan talabalar oʻqishdan chetlashtirilgan. Muhammadyorbiy otaliq ashtarxoniylar sulolasi davrida yashagan. Ushbu oʻquv dargohida sovet inqilobiga qadar dars oʻtilgan. Madrasada XX asrning birinchi choragida tahsil olgan talabalari qori Sayyid Muxtor Buxoriy va Habibulloh toʻgʻrisida maʼlumotlar mavjud. Olga Suxareva Muhammadyorbiy otaliq nomi bilan guzar nomlanganini yozgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Muhammadyorbiy otaliq madrasasi 23 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Grim** (frans. grime, ital. grumo — ajinli) — 1) aktyorlik sanʼatida qiyofa (asosan yuz)ni ijro etiladigan rolga moslab (maxsus boʻyoq bilan boʻyab, sunʼiy soch-soqol yopishtirib, sochni rolga moslab tarash va sh.k.) oʻzgartirish sanʼati. Obraz yaratishda muhim vositalardan biri. Pyesa yoki ssenariyning badiiy xususiyatlari, bezaklari, qahramonning feʼl-atvori, aktyor va rej.ning ijodiy maqsadiga qarab qar xil boʻladi.

Teatr da G. tarixi qad. xalq sayillari va oʻyinlariga borib taqaladi. Xitoy, Hindiston, Yaponiya va b. Sharq, mamlakatlarida ham G.dan foydalanilgan. Aktyor yuziga chizilgan rasmlar koʻrinish jihatidan niqobga yaqin boʻlib, baʼzan uning oʻrnini bosgan. Lekin G. niqobga nisbatan harakterliroq boʻlgani sababli aktyorlar faqat G.dan foydalanganlar. 18 — 19-asrlarda koʻpgina rus aktyorlari G.ga obraz yaratishda milliy va tarixiy harakteristika vositasi deb qarashgan. K. Stanislavskiy ham G.ni qahramon psixologiyasini ochishga yordam beruvchi eng zarur vosita deb bilgan. G. rejissyor gʻoyasini amalga oshirishda eng muhim tarkibiy qismlardan boʻlgani sababli teatr rejissyori va rassomning eng yaqin yordamchisi boʻlib G.chi-rassom vazifasi yuzaga keldi.

Kinoda G. oʻziga xos xususiyatga ega. G. operator texnikasi talabiga (plyonkaning rang yoki yorugʻlikka taʼsirchanligiga qarab) mos boʻlishi lozim. G. qilishda salgina soxtalik, sunʼiylikka yoʻl qoʻyilishi filmga nuqson boʻlib tushadi. G. qilish murakkab jarayon boʻlib, u ssenariychi, rejissyor fikri va operator ishi bilan bogʻliq. G.chi-rassom suratga olish jarayoni va kinotexnika imkoniyatlarini bilishi lozim. Agar aktyorning yuzi katta oʻzgarishlarni talab qilsa, u holda plastik G. yopishtiriladi, yengil, yumshok, rezina qoʻllaniladi. Plastik G. egiluvchan, elastik boʻlib, u kishi yuziga juda qulay joylashadi. Bu uslubni birinchi marta 1930 yilda sankt-peterburglik rassom R. Raugul qoʻllagan. Rangli filmlarning takomillashib borishi G.chi-rassomlar oldiga yangi vazifalar qoʻymoqda, ular G.ni kiyimning oʻziga xos xususiyatlari bilan uygʻunlashtirishga harakat qilib, G.dan foydalanish usullarini muntazam oʻzgartirib bormoqdalar.

Sirkda masharabozlarning chiqishlarida va harakterli rollari bor yirik tomoshalarda qoʻllaniladi. Sirk yuzaga kelgan davrdan boshlab masharabozlar yuzlariga oq narsalar surib tomosha koʻrsatishgan. 19-asr oxiri 20-asr boshlarida G. masharabozlikda muhim omillardan biriga aylandi. Zamonaviy sirkda hayotiy G. koʻproq qoʻllanilmoqda. Oʻzbek xalq masharaboz va qiziqchilari — Yusufjon qiziq Shakarjonov, Aka Buxor, Akrom Yusupov kabilar oʻz ijodlarida G.dan koʻp foydalanishgan. 2) G. uchun zarur boʻlgan boʻyoq va buyumlar. G. boʻyoqlari maxsus resept asosida tayyorlanib, turli xil ranglar bilan aralashtiriladi.

Mohina Ashirova.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Iskandarxon madrasasi** — Buxoro madrasasi. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.
Iskandarxon madrasasi XVI asrning ikkinchi yarmida Atlamish guzarida, Buxoro xonligida hukmronlik qilgan shayboniylar sulolasi vakili Iskandarxon tomonidan bunyod etilgan. Madrasa hujjatlarda masjid sifatida ham tilga olinadi. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Fuladboy ismli kishi Iskandarxon masjidi shimolida 3 ta hujra qurgan. Unga mazkur masjid imomi mudarris boʻlgan. Mudarris 1 tilla maosh oladi. Masjid imomligidan esa 75 tilla maosh olgan. Abdurauf Fitrat maʼlumotlariga koʻra madrasaning yillik vaqf mablagʻi 25 ming tangani tashkil etgan. Iskandarxon ibn Jonibekxon ibn Xoja Muhammad ibn Abulxayrxon Buxoro xonligini 1557—1583-yillarda boshqaradi. Amalda esa hokimiyat uning oʻgʻli Abdullaxon II qoʻl ostida boʻlgan. Iskandarxonning 4 ta oʻgʻli Abulgʻoziy Abdullaxon, Abulfath Ibodulla sulton, Abdulquddus sulton, Abulatif sulton va 1 ta qizi Zuhra oyim boʻlgan. Olga Suxareva maʼlumotlariga koʻra Atlamish va Iskandarxon guzari bundan oldin bitta boʻlgan. U Iskandarxonning masjidi toʻgʻrisida ham maʼlumot berib oʻtgan. Uning fikriga koʻra masjidning 21 ta hujrasi boʻlgan. Madrasa mutavvalisi vaqf yerlaridagi hosildan ushr olgan. Madrasada mutavvali oʻqish jarayonlarini nazorat qilib turgan. Uzurli sabasiz 2 oyi 10 kun darsga qatnashmagan talabalar oʻqishdan chetlashtirilgan. Madrasa har bir hujrasida ikki nafar talaba yashagan.
Iskandarxon madrasasi 21 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
Muhammad Ali hoji madrasasi — Buxoro madrasasi.

Tarixi
------

Muhammad Ali hoji madrasasi 1707—1708-yillarda Qoʻsh madrasa guzarida, Buxoro xonligida hukmronlik qilgan ashtarxoniy Ubaydullaxon davrida, Muhammmad Ali hoji tomonidan bunyod etilgan. Ushbu madrada uchinchi darajadagi oliy toifaga kirib, banoraspoʻsh mudarris dars bergan. Abdurauf Fitratning maʼlumotlariga koʻra ushbu madrasaning yillik vaqf mablagʻi 150 ming tangani tashkil etgan. Muhammmad Ali hoji Buxoro xoni Subhonqulixonning amirlaridan biri hisoblangan. Muhammad Ali hoji madrasasida har bir hujrasida ikki nafardan talabalar istiqomat qilgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Muhammad Ali hoji madrasasi Buxorodagi eng mashhur madrasalardan biri boʻlgan. Ushbu madrasada faoliyat koʻrsatgan mudarrislarning yillik maoshi 85—90 tilla miqdorida boʻlgan. Madrasa faoliyati bilan bogʻliq beshdan ortiq vaqf hujjatlari saqlanib qolgan. Ushbu madrasa faoliyati bilan bogʻliq Buxoro amiri Amir Muzaffarxonning bitta yorligʻi topib oʻrganilgan. Ushbu yorligʻ 1875-yil avgust oyida rasmiylashtirilgan boʻlib, unda qozi askar domulla Xojikalonga Muhammad Alixon madrasasida yarim sahm dars berilganligi toʻgʻrisida maʼlumot keltiriladi. Sadri Ziyo Muhammad Ali hoji madrasasida 17 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Muhammad Ali hoji madrasasi 19 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Galvasoy**, **G‘olibasoy** yoki G‘alvaso — Toshkent viloyati Boʻstonliq tumanidagi togʻ daryosi. Gʻalvasoy Chirchiq daryosining chap irmogʻi hisoblanadi.

Gidrologik xususiyatlar
-----------------------

Galvasoy — Karankoʻlsoy, Oqsoqotasoy, Parkentsoy va Qizilsoy bilan birga Chirchiqning chap tomonidagi eng yirik irmoqlaridan biri. Galvasoy qishlog'i ustidagi daryo havzasining maydoni 56,7 km², o'rtacha suv yig'ish balandligi 1260 m. Galvasoy qishlog'i yaqinida o'lchanadigan o'rtacha yillik suv oqimi 0,334 m³ / s, yillik oqim hajmi 10,5 mln m³, o'rtacha oqim moduli 5 ,89 l/s km², oqim qatlami - 186 sm/yil, 20 yillik kuzatuvlarga ko'ra (1980-1999 yillarda), oqimning o'zgaruvchanlik koeffitsienti 0,522 ga teng.

 Galvasay ustidagi temir yo'l ko'prigi. Ufqda Karjantau tog'lari joylashgan
Daryoning yuqori oqimi Katta Chimyon togʻidan sharqda (undan yoʻl bilan ajratilgan) chuqur darada joylashgan. Galvasoy umumiy shimoli-gʻarbiy yoʻnalishda shimolga qarab qiyalik ortib boradi.

Pastga qarab daryo vodiysi kengayadi, qirg'oqlarning yon bag'irlari qisqaradi va tekislanadi. Soy sohillarida *Uchterek*, *Keltas*, *Oqmasat*, *Galvasoy* aholi punktlari boʻlib, Gʻalvasoy va Oqsoqotasoy daryolari oraligʻidagi togʻ oldi tekisligida Gʻazalkent shahri qurilgan. Daryo vodiysi boʻylab *R-6* avtomobil yoʻli yotqizilgan boʻlib, buning uchun daryo boʻylab (Oqmasat va Galvasoy aholi punktlari oraligʻidagi hududda) ikkita koʻprik qurilgan. Gʻazalkentning shimoli-sharqida soy *P-12* avtomobil yoʻlini va Toshkent- Xojikent temir yoʻlini kesib oʻtadi. Gʻalvasoy temir yoʻl bilan kesishgan joydan narida taxminan 700 m balandlikdagi Gʻazalkent GESi suv omboriga quyiladi.

Galvasoy vodiysida buloqlar bor. Manbada joylarda archa oʻsadi, Galvasoy qishlogʻi tepasida yongʻoqzor bor.

Manbalar
--------

1. ↑  *Анвар Ходжаниязов.* „Взгляд неравнодушного туриста" (ru). *sreda.uz*. 31-oktyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi.
2. ↑  „Топонимия России и мира — Топонимы Угам-Чаткальского национального парка" (ru). *toponimika.ru*. 29-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-aprel 2020-yil.
3. ↑  „*Чирчиқ*". *ziyouz.uz*. 11-avgust 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-aprel 2020-yil.

 — статья из Национальной энциклопедии Узбекистана (Ўзбекистон Миллий Энциклопедияси)(oʻzb.)
4. 1 2 3  Чуб 2007. sfn error: no target: CITEREFЧуб2007 (help)
5. 1 2 3 4 5 6 7  Колбинцев 1984. sfn error: no target: CITEREFКолбинцев1984 (help)
6. ↑  „Туризм в Узбекистане — Чимган — горнолыжный курорт Узбекистана". 14-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyul 2014-yil.
XIV asr Yuan imperiyasi saroyida chizilgan Chingizxon portreti
**Baljuna ahdi** – milodiy 1203-yilning oʻrtalarida moʻgʻul qabilalari va boʻlajak xon Temuchin oʻrtasida boʻlgan ahd hisoblanadi. Soʻngra ushbu qabilalar *Baljunatu* nomi bilan mashhur boʻldi. Temuchin 12-asr oxirida Kerayit xoni Toʻgʻrulning xizmatiga kelgan va asta-sekin hokimiyat tepasiga koʻtarila boshlagan. 1203-yilda Toʻgʻrulga Temuchin tomonidan ularning oila aʼzolari oʻrtasida nikoh ittifoqi tuzish haqidagi taklif berilgan. Toʻgʻrul esa bu harakat Temuchinning hokimiyatga intilishi va tortib olishga uruinishi ekaniga ishonch hosil qila boshlagan va uni yoʻq qilish kerak deb hisoblagan. Temuchinni kerayitlar tomonidan taʼqib qilish boshlangan. U Kereyitlarning ketma-ket taʼqiblaridan qochib yurgan. Oxir-oqibat Borjiginlar va Kerayitlar oʻrtasida Qalakaljidda qattiq jang boʻlib oʻtdi. Ushbu jangda Temuchin magʻlubiyatga uchradi.
Temuchin qoʻshinlarining sochilib ketgan qoldiqlarini qayta toʻplab, Moʻgʻulistonning janubi-sharqidagi nomaʼlum daryoga yoki Baljuna ko'li tomonga chekingan. U yerda uning eng yaqin hamrohlari har qanday qiyinchilik va shon-shuhratni bir-birlari bilan boʻlishishga vaʼda berib, oʻzaro sadoqat qilishga qasamyod qilishgan. Shu yilgi yozni yurishlari uchun jangchilarni yollash bilan oʻtkazgan. Oʻsha yilning kuzida Kerayitlarni magʻlub etish uchun yetarlicha kuch toʻplay olgan. Uch yil oʻtgach, 1206-yilda dashtdagi barcha dushmanlarni magʻlub etgan. Qurultoyda oʻzini Chingizxon deb eʼlon qilgan va Baljuna koʻlidagi qasamyod qilgan hamrohlarining barchasini ulugʻ lavozimlarga tayinlagan. 19-asr tarixchilari ushbu hamrohlarning tarixiy shaxslar ekaniga shubha qilishgan, chunki Temuchinning yuksalishi haqida hikoya qiluvchi epik asar "Moʻgʻullarning maxfiy tarixi"da boshqa personajlar kelgan.

Umumiy maʼlumotlar
------------------

Temuchin 1155—1167-yillarda moʻgʻul qabilalari hukmdori Yesugey va uning xotini Xoelun nikohidan tugʻilgan. Temuchin toʻqqiz yoshida otasi Yesugey vafot etdi. Onasi va olti aka-ukalari bilan qabila tomonidan tashlab ketilgan. Ammo oila omon qolgan va Temuchin bir guruh sodiq odamlarni yigʻa boshlagan. Kerayitlar 1201-yilga kelib moʻgʻul choʻlidagi eng qudratli qabila boʻlgan. Ammo qabila zodagonlari ularni ham tez orada Moʻgʻul choʻlining sharqiy qismida hukmron boʻlib kelayotgan Temuchin tomonidan bosib olinishidan qoʻrqishgan. Bu zodagonlarga Toʻgʻrulning oʻgʻli Sengʻum boshchilik qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Ratchnevsky 1991, pp. 70–71; Atwood 2004, p. 342; Cleaves 1955, p. 389.
2. ↑  Morgan 1986, pp. 57–60; Ratchnevsky 1991, pp. 28–33; Fitzhugh, Rossabi & Honeychurch 2009, p. 101.
3. ↑  Atwood 2004, pp. 98, 259–260; May 2018, pp. 34–36.
**Molchanov Anatoliy Aleksandrovich** (15-avgust 1938-yil, Toshkent – 16-dekabr 2019-yil, Rossiya) sovet va rossiyalik olim, SSSR Davlat mukofoti laureati (1980).

Tarjimai hol
------------

Anatoliy Aleksandrovich 1938-yil 15-avgustda Oʻzbekiston SSR Toshkent shahrida tavallud topgan.

1960-yilda Novosibirsk aloqa elektrotexnika institutini tamomlagan.

Molchanov 1960-yildan 1988-yilgacha muhandis, katta muhandis, tajriba-metodik partiya boshligʻi, laboratoriya mudiri, boʻlim mudiri, Vniigeofizika VUF direktori lavozimlarida faoliyat olib borgan. 1988–1992-yillarda NPO Rudgeofizika bosh direktori etib saylangan. 1992-yilda Sankt-Peterburg davlat konchilik institutida foydali qazilmalar konlarini qidirishning geofizik va geokimyoviy usullari kafedrasi mudiri boʻlib ishlagan.

Olim Anatoliy 2019-yil 16-dekabrda Sankt-Peterburgda vafot etgan.

Ilmiy faoliyati
---------------

Molchanov neft geofizikasi yoʻnalishining asoschisi hisoblanadi. Uning rahbarligida geologiya-qidiruv tarmogʻini qayta jihozlash uchun 140 turdagi geofizik asboblar va apparatlar, Kolskaya sverxglubokaya yorigʻini tadqiq qilish uchun asboblar ishlab chiqilgan.

Anatoli Aleksandrovich Novas Energy Services ilmiy direktori, RAEN akademigi, Leningrad Konchilik instituti professori, texnika fanlari doktoridir.

### Ishlari

Olim 100 ga yaqin ixtiro muallifi, 400 dan ortiq ilmiy ishlar, 9 ta monografiya va oʻquv qoʻllanmalar yozgan.

Mukofotlari va unvonlari
------------------------

1975-yil texnika fanlari doktori, 1981-yil professor unvoniga sazovor boʻlgan.

Molchanov neft va gaz qatlamlarini sinovdan oʻtkazish va ularning gidrodinamik xususiyatlarini kabeldagi geofizik asboblar bilan baholashning yuqori samarali va iqtisodiy usullarini ishlab chiqqanligi 1980-yil SSSR davlat mukofoti bilan taqdirlangan.

Anatoliy Oktyabrskiy shahrining faxriy fuqarosi. BASSRda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1979), SSSR ixtirochisi (1987) hamda Rossiya Fanlar akademiyasi aʼzosi boʻlgan (1997).

Manbalar
--------



1. ↑  „Молчанов, Анатолий". Qaraldi: 14-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Молчанов Анатолий Александрович". Qaraldi: 14-noyabr 2023-yil.
**Aholi xaritalari** — aholining joylanishi va aholini joylashtirish, uning tarkibi va qayta tiklanishi, aholini koʻchirish va ijtimoiy-iqtisodiy xususiyatlarni koʻrsatadigan xaritalar. Aholi xaritalari hududni iqtisodiy geo-grafik baholash, xalq xoʻjaligini reja-lashtirish, ijtimoiy xizmat va madaniy qurilish masalalarini hal qilishda muhim ahamiyat kasb etadi. Aholi xaritalari — ni tu-zishda har xil xaritagrafik usullardan: belgilar, xaritadiagramma, hari-tagramma, chiziqli belgilar (epyuralar), nuqtalar, areallar va boshqalarlardan foydalaniladi. Aholi xaritalari mazmuniga koʻra aholining joylanishi va uni joylashtirish hari-talariga, demografik, etnografikan-tropologik va ijtimoiy-iqtisodiy xa-ritalarga boʻlinadi. Oʻzbekiston aholisi 1980-yilda Oʻzbekistonning oʻquv-oʻlkashunoslik atlasida, 1985-yilda 2 jildli Oʻzbekistonning ilmiy-maʼlumotnoma-li atlasida oʻz ifodasini topgan. Toshkentning 2000-yilligiga bagʻishlab nashr etilgan maxsus geografik atlasda Aholi xaritalari berildi. 1992-yil Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Geografiya boʻlimi 1:1 mln. mas-shtabli Oʻzbekiston aholisining milliy tarkibi xaritasini nashr etdi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Oltingugurt (maʼnolari).

Oltingugurt

|  |  |
| --- | --- |
| 16 | Oltingugurt |
| S32,06 |
| 3s23p4 |

**Oltingugurt**, tugʻma oltingugurt — tugʻma elementlar guruhiga mansub mineral. Tabiatda erkin (tugʻ-ma O.) va birikmalar holida uchraydi. Oltingugurt 16ta proton, 16ta elektron va yana shuncha neytrondan tashkil topgan. Davriy sistemada 6-guruhdan joy olgan. O.ning eng muhim tabiiy birikmalari — metall sulfidlari (mas, FeS2 — temir kolchedan (pirit), ZnS — aldama pyx, PbS — qoʻrgʻoshin yaltirogʻi yoki galenit, Cu2S— mis yaltirogʻi va hokazo), sulfatlar holida (angidrit CaSO4, gips CaSO42H2O, ogʻir shpat BaSO4, glauber tuzi va hokazo) ham uchraydi. Bundan tashqari, O. kumir, slanets, neft, tabiiy gazlar, hayvon va oʻsimlik organizmlarida organik va anorganik holida mavjud (mas, oqsilda 0,8—2,4% O. bor). O. bir necha allo-tropik koʻrinishlarda boʻladi. Eng koʻp uchraydigan turi rombik modifikatsiyasi (alfa-S), uni sekinlik bilan 96— 120°gacha qizdirganda monoklinik modifikatsiyasi (6eTa-S)ra oʻtadi. O.ning rangi sariq. Qattikligi mineralogik shkala boʻyicha 1—2, zichligi 2,0—2,1 g/sm3, suyuqlanish temperaturasi 118,9°. Rombik O. sakkiz burchakli halqasimon Sg tarkibli molekulalardan tuzilgan. Monoklinik O. prizma shaklidagi tiniq kristallardan iborat. O.ning juda koʻp birikmalari maʼlum. Mas, vodorod sulfid (H2S), sulfat kislota (H2SO4), gipos ulfit (Na2S2O3) va hokazo Tugʻma O. konlari Meksika, AQSH, Italiya, Yaponiya, Rossiya, Turkmanistonda uchraydi. O. konlardan qazib olinadi va flotatsiya usulida boyitiladi, SO2 ni qaytarib, H2S ni oksidlab ham hosil qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vampirlar**, **arvoh shapalaklar** yoki **desmodsimonlar** (Desmodontidae) – koʻrshapalaklar oilasi. Vampirlar baʼzan barg burunlilar oilasiga kenja oila sifatida kiritiladi. Tanasining uzunligi 6,5–9 sm. Yuqori jagʻidagi kurak tishlari yirik va oʻtkir; qoziq tishlari yaxshi rivojlangan; keyingi (oziq) tishlari mayda, qisman reduksiyaga uchragan. Ichagi kalta, oshqozoni choʻziluvchan boʻlib, birdaniga koʻp miqdordagi oziqni saqlashga moslashgan. Vampirlar urugʻi Janubiy va Markaziy Amerikada tarqalgan. Faqat issiq qonli hayvonlar qoni bilan oziqlanadi, odamga ham hujum qilishi mumkin. Kurak tishlari bilan oʻljasi terisini kesib, oqib chiqadigan qonni soʻrib oladi. Oʻljasi ogʻriq sezmaydi. Vampirlar soʻlagida qon ivishining oldini oladigan modda boʻladi. Vampirlar quturish kasalligining rezervanti (saqlovchisi) yoki tashuvchisi boʻlishi mumkin. Baʼzan vampirlar mollarga yetkazgan jarohat bitmasdan yiring boylaganida ular halok boʻladi. Katta yoki oddiy vampirlar (Desmodus rotundus) koʻp uchraydi. Ular chorvachilikka katta ziyon keltiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Wetterer, Andrea L.; Rockman, Matthew V.; Simmons, Nancy B. (2000). "Phylogeny of phyllostomid bats (Mammalia: Chiroptera): data from diverse morphological systems, sex chromosomes, and restriction sites.". *Bull. Am. Mus. Nat. Hist.* **248**: 1–200. doi:10.1206/0003-0090(2000)248<0001:popbmc>2.0.co;2.. Qaraldi: 2013-02-22. Vampirlar]]

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sut bezlari** — urgʻochi sut emizuvchilar, jumladan, odamda laktatsiya davrida sut ishlab chiqaradigan bezlar. Erkak hayvonlarning Sut bezlari hayoti davomida rudiment holatda boʻladi (qarang Rudimetar organlar). Sut bezlari embiriogenezning ilk davrida juft epiteliy yoʻgʻonlashuvi shaklida murtakning qorin tomonidan "sut chizigʻi" boʻylab shakllana boshlaydi. Keyinchalik sut chizigʻi alohida tugunchalarga boʻlinib, ulardan Sut bezlari hosil boʻladi. Hayvonlarda Sut bezlari kloakalilarda juda sodda tuzilgan; soʻrgʻichlari boʻlmaydi; Sut bezlari yoʻli qorin tomonga ochiladi; bolasi ona hayvonning yungiga oqib chiqqan sutni yalaydi. Xaltalilar Sut bezlarining soʻrgʻichlari xaltasiga ochiladi. Kitsimonlarning Sut bezlari muskulli maxsus choʻntakda joylashgan; muskullar qisqarganida katta bosim ostida sut otilib chiqadi. Sut bezlari soni (2 tadan 20 tagacha) va joylashishi har xil. Koʻp bolalaydigan hayvonlar (toʻngʻizlar)da Sut bezlari qorindan koʻkrakgacha 2 qator boʻlib joylashgan. Fillar va primatlarda koʻkrak qismida, tuyoqli hayvonlarda qorinning keyingi qismida boʻladi. Yangi tugʻilgan hayvon Sut bezlari yaxshi rivojlanmagan. Hayvon voyaga yetish, boʻgʻozlik va laktatsiya (emizish) davrida nerv va ichki sekretsiya bezlari taʼsirida tez rivojlanadi.

Odamda Sut bezlari katta koʻkrak muskullari ustida, yaʼni 3 va 6-qovurgʻalar oraligʻi sohasida joylashgan. Qizlar balogʻatga yetganida shakllana boshlab, homiladorlik va emizikli davrida toʻliq rivojlanadi. Oʻrtacha ogʻirligi qizlarda 150—200 g, emizikli ayollarda 300—400 g. Sut bezlari oʻrtasida atrofi halqasimon dogʻli soʻrgʻichi boʻladi. Soʻrgʻich uchiga 10—15 ta sut chiqarish yoʻli teshiklari ochiladi. Sut bezlari 15—20 ta bezli boʻlakchalardan iborat; boʻlakchalar shakli, hajmi sekretsiya fazasiga qarab oʻzgarib turadi. Sut ichki sekretsiya bezlari (gipofiz, qalqonsimon bez va boshqalar)da ishlab chiqariladigan gormonlar taʼsirida hosil boʻladi. Sut bezlari bezli toʻqima va yogʻ kletchatkasidan tashkil topgan. Laktatsiya davri tutagandan soʻng yogʻ kletchatkasi koʻpayadi. Sut bezlari kasalliklari: mastit, mastopatiya, genekomastiya va boshqa

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Anvar Yuldoshevich Ergashev** (1954. 19.4, Dushanba) — kompozitor, dirijyor, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (2002). Toshkent konservatoriyasini fortepiano (1977), kompozitsiya (1986) va operasimfonik dirijyorligi (1994) ixtisosliklari boʻyicha tutatgan. Fargʻona musiqa bilim yurti (1977—80), Toshkentdagi Glier nomidagi maxsus musiqa maktabi (1980—86) oʻqituvchisi. Madaniyat ishlari vazirligida masʼul xodim (1986— 88), Toshkent madaniyat instituti (1988— 94)da pedagog, Navoiy teatrida dirijyor (1993-yildan), badiiy rahbar (2002-yildan), Oʻzbekiston milliy simfonik orkestrining bosh dirijyori (1998-yildan). "Humo" baleti, 2 fortepiano konserti, violonchel va orkestr uchun poema, kamer orkestr uchun "Oo81op ti81k", fortepiano triosi, skripka va fortepiano uchun sonata, klarnet va fortepiano uchun "Sharqona kaprichchio" kabi simfonik va kamer asarlar, shuningdek, qator spektakllar uchun musiqa yaratgan. Ayniqsa, E.ning kino va telefilmlarga yozgan musiqalari ("3 qirol jangi", "Sherali va Oybarchin", "Tabib", "Domla", "Quyoshi botmaydigan yurt", "Sharif va Maʼrif", "Aka Sharif Toshkentda", "Tilla bola", "Yulduzimni ber, osmon" va boshqalar), musiqali ertak ("Balli uloqcha", "Yarashyarash", "12 oy", "Qor malikasi"), musiqali komediya ("Anqovlar chayqovi", "Mittivoy", "Oʻldir meni azizim" va boshqalar)lari ommalashgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alisher Navoiy uy-muzeyi** – Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. 1989-yilda qurilgan. Bino Xorazm viloyatining Xonqa tumani markazida joylashgan. Bino davlat mulki hisoblanib, Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida boshqariladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli "Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq Alisher Navoiy uy-muzeyi garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar sirasiga kiritildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli qarori". 2014-yil 5-dekabrda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2023-yil 19-oktabr.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rentgenografiya** {rentgen va ... grafiya) — obyekt (Mas, organizmning biror qismi) tasvirini rentgenogramma yordamida tekshirish; rentgenodiagnostikashshg asosiy usullaridan biri. R. paytida obyekt rentgen nurlari manbai bilan rentgenoplyonka yoki plastinkali kasseta orasida turadi. Ayrim xrllarda quyuq soya bermaydigan va atrofdagi aʼzo va toʻqimalardan yaqqol ajralib koʻrinmaydigan aʼzolarga rentgen kontrast moddalar yuborib, rentgenogrammasi olinadi. Olingan surat davolash muassasasida saqlanadigan hujjat boʻlib, bundan keyingi rentgenogrammalar bilan taqqoslashga xizmat kiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yagya Sherfedinovich Sherfedinov** (1894.18.3, Feodosiya 1975.29.1, Toshkent) — qrim-tatar kompozitori. Qrim ASSR (1941)da va Oʻzbekiston (1971)da xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi. Moskva konservatoriyasini tugatgan (1931). Simferopol radioqoʻmitasining musiqa boʻlimi mudiri (1931 — 37), opera va balet teatri, xalq ijodi uyi, ashula va raqs ansamblida badiiy rahbar (193741). 1941-yildan Oʻzbekistonda. Muqimiy teatri (1941 — 43)da, Andijon teatri (1944—1947)da musiqa rahbari. Andijon bolalar musiqa maktabi (1947—1952), Toshkent oʻquvchilar saroyi (1952—1955)da musiqa oʻqituvchisi. 1956-yildan faqat ijod bilan shugʻullangan. Sherfedinov „Kim ishlasa, u tishlaydi", „Alim", „Arzilik qiz" (uchchalasi ham Yu.Bolat pyesasi), T.Jalilov bilan „Nurxon" (ikkinchi tahriri, 1944, K.Yashin), „Qaydasan, mening sevgim" (R.Murod) kabi musiqali drama va komediyalar, turli simfonik, vokalsimfonik asarlar, qoʻshiq va romanslar yaratgan. „Qrimtatar xalq ashula va raqslari" (1931, 1958), „Xaytarma kuylaydi" (1975) toʻplamlarini nashr qildirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

* ШЕРФЕДИНОВ Ягья Шерфединович[*sayt ishlamaydi*]

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  




  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Granados** Gvatemalaning Baja Verapaz departamentida joylashgan munisipalitetdir. U 1893-yilda Gvatemalaning sobiq prezidenti Migel Garsiya Granados sharafiga nomlangan.

Umumiy maʼlumot
---------------

Granados Chuakus togʻlari etagida, Motagua darasida joylashgan va Baja Verapaz poytaxti Salama shahridan eng uzoqda joylashgan munitsipalitet boʻlib, u 1871-yildagi liberal inqilob rahbari, sobiq prezident general Migel Garsiya Granados nomi bilan atalgan.1893-yilning 13-yanvarda prezident general Xose Mariya Reina Barrios tomonidan imzolangan.

U taxminan 248 km2-maydonga ega. Mintaqada Rosa de Jamaica va Tamarindo ichimliklari bilan mashhurdir.

Aholi
-----

1994-yilgi Statistik institutining aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra Granados aholisi 10 096 kishidan iborat boʻlib, ularning 10%i mahalliy aholi, qolganlari esa ladinolardir.

Asosiy diniy bayramlar
----------------------

Granados oʻzining asosiy katolik bayramini 1960-yildan 2000-yilgacha sobiq avliyo homiysi Avliyo Pyotr sharafiga 29-iyunda nishonladi, ammo Granadosning Qora Masih oʻrnashganidan beri ikkinchisi uning rasmiy avliyo homiysi boʻldi va Granados bayramni15-yanvardan nishonlashni boshladi. Biroq, 2015-yildan boshlab Granados ikkita bayramni oʻtkazishga qaror qildi: biri iyun oyida Granandos shahrining avliyo homiysi Avliyo Pyotr sharafiga, ikkinchisi esa yanvar oyida Granadosning Qora Masihi, munitsipalitetning avliyo homiysi sharafiga.

Iqlimi
------

Granados tropik savanna iqlimi hukumrondir (Köppen : *Aw*).

| **{{{Joy\_ot}}} iqlimi** |
| --- |
| Koʻrsatkich | Yan | Fev | Mart | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek |

Geografik joylashuv
-------------------

**Granados**-Baja Verapaz departamentining janubida, Gvatemala shahridan 35 mil uzoqlikda joylashgan.

Yana qarang
-----------

* Guatemala portal
* Geography portal
* Baja Verapaz
* Miguel García Granados
* List of places in Guatemala

Eslatmalar va havolalar
-----------------------

### Manbalar

1. 1 2  Escalante Herrera n.d. harvnb error: no target: CITEREFEscalante\_Herreran.d. (help)
2. ↑  Monografías n.d. harvnb error: no target: CITEREFMonografíasn.d. (help)

### Bibliografiya

 

* *Escalante Herrera, Marco Antonio* „Municipios de Guatemala: Granados, Baja Verapaz" (ispancha) (10-noyabr 2023-yil). Qaraldi: 17-aprel 2015-yil.



* *Monografías.* „Granados" (ispancha). *Monografías* (10-noyabr 2023-yil). 22-noyabr 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-iyun 2015-yil.



* *SEGEPLAN.* „Municipios de Baja Verapaz, Guatemala" (Spanish). *Secretaría de Planificación y Programación de la Presidencia* (10-noyabr 2023-yil). 30-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-iyun 2015-yil.



|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Gvatemala Baja Verapaz departamenti |
| --- |
|  |
| 
Markazi: '*Salamá* |
|  |
| Munitsipalitetlari | 
* Cubulco
* Granados
* Purulhá
* Rabinal
* Salamá
* San Jerónimo
* San Miguel Chicaj
* Santa Cruz El Chol
 | 
 |

 |
**ABUTUROB YUNUSOV** (1924 – yil 5 – sentyabr Toshkent, 1981 – 30 – iyun Toshkent) ***–*** muhtasib, imom-xatib va mudarris.

Tarjimai holi
-------------

  Abuturob Yunusov 1924 yilning 5 sentyabr kuni Toshkent shahrining Sarchopon mahallasida yashovchi Mulla Yunus oilasida dunyoga kelgan. Abuturob Yunusov 1948 yili Buxorodagi Mir Arab madrasasiga oʻqishga kiradi.

Faoliyati
---------

1958 yili madrasani muvaffaqiyatli tamomlab, O‘rta Osiyo va Qozog‘iston musulmonlari diniy nazoratiga muhtasib boʻlib ishga kiradi. Bu yerda 1961 yilgacha ishlaydi. Soʻngra Toshkent shahridagi Shayx Zayniddin jome’ masjidida imom-xatiblik qiladi. 1962 yili diniy nazorat yoʻllanmasi bilan Marokashdagi Karavayn universitetiga oʻqishga yuboriladi. 1965 yilda universitetni tugatib kelgan Abuturob Yunusov diniy boshqarma huzuridagi kutubxonaga mudir etib tayinlanadi. Bu yerda 1971 yilgacha ishlab, juda koʻp kitoblarni oʻqib-oʻrganadi. Keyin Toshkentdagi Xoʻja Alambardor va Tilla Shayx jome masjidlarida imom- xatiblik qiladi (1971-1981). Shuningdek, umrining oxirigacha Imom Buxoriy nomidagi TIIda talabalarga tafsir, hadis va fiqh ilmlaridan saboq bergan.

U Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston musulmonlari diniy nazorati tomonidan oʻtkazilgan barcha xalqaro anjumanlarda, shuningdek, xorijiy mamlakatlarda (Misr, Malayziya, Mavritaniya, Bolgariya, Bangladesh, Suriya) boʻlgan ilmiy-amaliy anjumanlarda sermazmun maʼruzalari bilan qatnashgan. 1962 va 1976 yillarda muborak haj safariga borgan.

Vafoti
------

Abuturob Yunusov 1981 yil 30 iyunda Toshkentda vafot etgan. Toshkentdagi Xoʻja Alambardor qabristoniga dafn etilgan.

Manbalar
--------



1. ↑  *"O’zbekiston ziyoratgohlari va qadamjolari"*, Toshkent viloyati va toshkent shahri / Uchinchi kitob. (o'zbek). Toshkent, "Turon Zamin-Ziyo",, 2015. — 356. bet. ISBN ISВN 978-9943-335-74-5.
2. ↑  *«O‘zbekiston ulamolari»* Mas’ul muharrirlar: Usmonxon ALIMOV va Baxtiyor BOBOJONOV:. «Movarounnahr», 2015 yil — 496 bet. ISBN ISBN 978-9943-12-324-3.
Koordinatalari: 6°8′5″N 102°14′18″E﻿ / ﻿6.13472°N 102.23833°E﻿ / 6.13472; 102.23833GO{{#coordinates:}}: cannot have more than one primary tag per page

**Kelantan Islom muzeyi** (malaycha: *Muzium Islam Kelantan*) — Malayziya Kelantan shtati Kota Bharu shahrida joylashgan Islom diniga doir muzey.

Tarixi
------

 Kelantan Islom kengashi va Malay kostyumlari
Muzey binosi ilgari Kelantan bosh vaziri Hassan Mohd Sallehning rasmiy qarorgohi bo'lgan. Binoda, shuningdek, 1917-yildan 1990-yilgacha Kelantan Islom kengashi va Malay kostyumlari joylashgan. Keyin bino ta'mirlandi va 1991-yil 11-noyabrda muzeyga aylantirildi.

Arxitekturasi
-------------

Ikki qavatli muzey binosi yog'ochdan qurilgan va Qur'on oyatlarining islomiy xattotligi bilan bezatilgan. Ikki qavatli, pastki qavatda muzey, yuqori qavatda kutubxona joylashgan. Muzey binosi masjidga o'xshaydi.

Ko'rgazmalari
-------------

Muzey turli asarlar va yozuv hujjatlaridan Kelantandagi Islom tarixi namoyish etadi.

Yana qarang
-----------

* Malayziyadagi muzeylar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Muzium Islam" (ms). *Perbadanan Muzium Negeri Kelantan* (10-aprel 2019-yil). Qaraldi: 1-noyabr 2021-yil.
2. ↑  „A Glimpse of Islamic History at the Islamic Museum Kelantan". *Holiday Go Go Go*. Qaraldi: 1-noyabr 2021-yil.
3. ↑  „Muzium Islam (Museum Islamic)". *Visit Malaysia*. Qaraldi: 1-noyabr 2021-yil.
**Trofim Kan** (1909-yil, Koreya, Hamgyong viloyati, Kevan qishlogʻi — 1962-yil 13-aprel) — Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Quyi Chirchiq tumanidagi Budyonniy nomidagi kolxoz aʼzosi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1953).

Hayoti
------

Trofim Kan 1909-yilda Koreyaning Hamgyong provinsiyasi Kevan qishlog'ida dehqon oilasida tug'ilgan. 1920-yillarning oxirida u Posyetskiy tumanidagi Yuqori Sidimi va Siny Utyos qishloqlarida yashagan. 1927-1929-yillarda u Siny Utyos qishlog'ida otasining shaxsiy fermasida ishlagan. Keyinchalik 1929-yilda Posyetskiy tumanidagi "Yangi yo'l" kolxoziga ishga kiradi. "Yangi yo'l" kolxozida oddiy kolxozchi, kolxoz mudiri bo‘lib ishlagan. Trofim Kan 1937-yilda Toshkent viloyatiga surgun qilingan. 1940-yilda o'rta maktabning beshinchi sinfini tamomlagan. 1937-yildan Quyi Chirchiq tumani Budyonniy nomidagi kolxozda brigada rahbari, ferma mudiri, brigadir bo'lib ishlagan. U 1948-yilda Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi safiga qabul qilindi.

1953-yilda Trofim Kanning bo‘linmasi 5 gektar maydonning har gektaridan o‘rtacha 91 sentnerdan yashil kanop poyasi oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1953-yil 21-dekabrdagi farmoni bilan u Lenin ordeni va "O‘roq va Bolg‘a" oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Keyinchalik Quyi Chirchiq tumani Budyonniy nomidagi kolxozda xo'jalik mudiri, so'ngra agronom bo'lib ishladi. Ikkinchi jahon urushi davrida ko'rsatgan mehnati uchun "1941-1945-yillardagi Ulug' Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medali bilan taqdirlangan.

1962-yil aprel oyida vafot etdi. U sobiq Budyonniy nomidagi kolxoz qabristoniga dafn etilgan.

Mukofotlari
-----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Lenin ordeni
* "1941-1945-yillardagi Ulug' Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medali

Adabiyotlar
-----------

Manbalar
--------
*Oqqushlar* ta bola tugʻadi.
**Oqqushlar** (*Cygnus*), oqquvlar — gʻozlar oilasiga mansub yirik qushlar. Boʻyni tana uzunligiga teng. Patlari koʻpincha oq rangda. Oʻzbekistonda 3 turi uchraydi. Vishildoq O. — tumshugʻidagi qora gʻurrasi bilan boshqa turlardan ajralib turadi. Gavdasining uz. 180 sm, vazni 13 kg. Gʻarbiy Yevropadan Tinch okeanigacha boʻlgan hududlarda uya quradi. Baqiroq O. gavdasining uzunligi 160 sm gacha, vazni 12 kg gacha. Atlantika okeanidan Tinch okeangacha boʻlgan hududlarda tarqalgan. Kichik O. — gavdasining uzunligi 120 sm gacha, vazni 7 kg gacha; asosan, tundrada yashaydi; chuchuk suvli koʻl, baʼzan dengiz qirgʻoklaridagi qamishzorlarga uya quradi. Kichik O.ning urgʻochisi 5—12 ta tuxum qoʻyib, 35—40 kun bosadi. Nari ham uya qurishda va bolalarini boqishda qatnashadi. O. juda yaxshi suzadi va uchadi; oʻsimliklar, mayda suv jonivorlari bilan oziqlanadi. Ular chiroyli boʻlganligi uchun hayvonot bogʻlarida boqiladi. Tutqinlikda koʻpayadi. Vishildoq va baqiroq O.lar Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |