recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nurmuhammet Kakabayevich Amannepesov** (1965-yil, Kelteminar, Toʻrtkoʻl tumani, Qoraqalpogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi, Oʻzbekiston SSR, SSSR) – turkman siyosatchisi, Turkmaniston sogʻliqni saqlash va tibbiyot sanoati vaziri .

Biografiyasi
------------

1965-yilda Oʻzbekiston SSR Qoraqalpogʻiston Muxtor Sovet Sotsialistik Respublikasi Toʻrtkoʻl tumani Kelteminar qishlogʻida tugʻilgan.

1988-yilda Turkman davlat tibbiyot institutini kardiojarroh mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

Universitetni tugatgach, A. N. Bakulev nomidagi yurak-qon tomir xirurgiyasi institutida vaqtinchalik amaliyotchi sifatida ishlagan.

1990-yilda Turkmanistonga qaytgach, 1992-yilgacha Ashxobod profilaktika va klinik tibbiyot ilmiy-tadqiqot institutida yurak-qon tomir jarrohi boʻlib ishlagan. 1992—1995-yillarda shu institut aspiranturasida tahsil olgan. 1996—1998-yillarda profilaktika va klinik tibbiyot ilmiy-tadqiqot instituti xirurgiya boʻlimida avval ilmiy xodim, soʻngra yetakchi ilmiy xodim sifatida faoliyat yuritgan.

1998—2002-yillarda S. A. Niyozov nomidagi Xalqaro tibbiyot markazi jarrohlik boʻlimida kardiojarroh.

2002—2003-yillarda Turkmaniston Sogʻliqni saqlash va tibbiyot sanoati vazirligining Xalqaro tibbiyot markazlari direksiyasi davolash-profilaktika ishlarini tashkil etish boʻyicha bosh direktor oʻrinbosari lavozimida ishlagan.

2003—2009 yillarda – Turkmaniston Sogʻliqni saqlash va tibbiyot sanoati vazirligining Xalqaro tibbiyot markazlari direksiyasi bosh direktori.

2009-yilda Turkmaniston sogʻliqni saqlash va tibbiyot sanoati vazirining davolash-profilaktika ishlarini tashkil etish boʻyicha oʻrinbosari.

2010—2013-yillarda Turkmaniston Sogʻliqni saqlash va tibbiyot sanoati vazirligi yuqumli kasalliklar markazlari direksiyasi bosh direktori lavozimida ishlagan.

2013-yilning fevralidan iyuligacha Turkmaniston Prezidenti Administratsiyasi va Vazirlar Mahkamasi sogʻliqni saqlash boʻlimiga rahbarlik qilgan.

2013-yil 5-iyulda Turkmaniston sogʻliqni saqlash va tibbiyot sanoati vaziri etib tayinlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Кадровые назначения в сфере здравоохранения" (ru). *Государственное информационное агентство Туркменистана (TDH)* (2013-yil 5-iyul). 2016-yil 5-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 25-noyabr.

Havolalar
---------

* Glava Minzdrava Turkmenistana vstretilsya s delegatsiey Belarusi
* Ekspertov VOZ soglasilis prinyat v Turkmenistane
**Pyotr Fyodorovich Makarov** (1922-yil 7-noyabr, Smolensk – 2006-yil 22-avgust, Toshkent) – Sovet Armiyasi polkovnigi, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1944).

Biografiyasi
------------

Pyotr Fyodorovich 1922-yil 7-noyabrda Goryupino qishlogʻida (hozirgi Smolensk viloyati, Kardimovskiy tumani) tavallud topgan. 1935-yilda Yarsevo tumanidagi Vorotishino qishlogʻiga koʻchib oʻtgan. U yerdagi maktabda oʻqigan va kolxozda ishlagan. 1941-yil iyul oyida Qizil Armiyasi safiga chaqirilgan. 1942-yilda Riga piyodalar maktabini tamomlagan. Oʻsha yilning may oyidan Ulugʻ Vatan urushi frontlarida jang qilgan.

Leytenant Pyotr Makarov 1943-yil noyabrga kelib, 1-Ukraina fronti 38-armiyasining 520-piyoda polkiga qoʻmondonlik qildi. U Kiyevni ozod qilish paytida koʻrsatgan mardonovor janglari bilan ajralib turdi. 1943-yil 3-noyabrda Pyotr Makarov qoʻmondonligi ostidagi rota nemis mudofaasini yorib oʻtdi. Nemislarga qarshi hujum paytida bir nechta nemis tanklarini yoʻq qildi va Bolalar sanatoriyasi qishlogʻini ozod qildi. 4-noyabr kuni Pusha-Voditsa hududida rotaning yoʻli pulemyot bilan toʻsib qoʻyilganda, Pyotr yashirincha pulemyotga yaqinlashdi va uni granata bilan yoʻq qildi. Ammo leytenant oyogʻidan yarador boʻldi. Faqat Pusha-Voditsa toʻliq ozod qilinganidan keyingina kasalxonaga yotdi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 10-yanvardagi „Qizil Armiya generallari, ofitserlari, serjantlari va oddiy askarlariga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini berish toʻgʻrisida"gi farmoni bilan „*qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi,* *Fashist bosqinchilariga qarshi kurash frontida hamda koʻrsatilgan jasorat va qahramonligi"* uchun Pyotr Makarov Lenin ordeni, Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni va „Zolotaya Zvezda" medali bilan taqdirlangan.

Pyotr Fyodorovich urush tugaganidan keyin Sovet Armiyasi safida xizmat qilishni davom ettirdi. 1956-yilda M. V. Frunze nomidagi harbiy akademiyani tamomladi va 1976-yilda polkovnik unvoni bilan zaxiraga oʻtkazildi. U Toshkentda yashadi va ishladi. 2006-yil 20-aprelda vafot etdi.

Shuningdek, Pyotr Qizil Bayroq ordeni, 1 va 2-darajali Vatan urushi ordeni, Qizil Yulduz ordeni va bir qator medallar bilan taqdirlangan.

Eslatmalar
----------

1. ↑  „Pyotr Makarov" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*.
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 10 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 19 yanvar (Andoza:Бсокр). — Andoza:Бсокр. Архивировано 7 dekabr 2021 года.
3. ↑  „Макаров Петр Федорович". Qaraldi: 2023-yil 17-noyabr.
**Murtazoev Qayum Murtazoevich** (1926-yil 14-avgust Konibodom — 1982-yil 25-may Toshkent) — Sovet va Oʻzbekiston davlat va komsomol partiyasi yetakchisi.

Biografiya
----------

1926-yil 14-avgustda Tojikiston SSRning Konibodom shahrida tug'ilgan. N. Narimanova nomidagi 1-umumta’lim maktabida o‘qigan(1934 — 1942). Fargʻona davlat pedagogika institutining fizika-matematika fakultetini tugatgan (1944 — 1948). Institutda ijtimoiy ishlar bilan shug‘ullangan. Diplomini olgach, Farg‘ona shahar komsomol qo‘mitasiga ishga qabul qilingan. 1942-yildan komsomol aʼzosi. 1948-yildan KKP aʼzosi bo'lgan.

* 1942— 1943 — Farg'ona shahri, "Узбплодоовощ" korxonasi bazasi ishchisi.
* 1947—1948 — O‘zbekiston komsomoli Farg‘ona shahar qo‘mitasining 2-kotibi ,
* 1948—1950 yillar — Oʻzbekiston komsomoli Fargʻona shahar qoʻmitasining 1-kotibi,
* 1950—1951 — O‘zbekiston komsomoli Farg‘ona viloyat qo‘mitasining 2-kotibi,
* 1951—1952-yillar — Oʻzbekiston komsomoli Fargʻona viloyat qoʻmitasi 1-kotibi,
* 1952-yil —Oʻzbekiston Komsomoli Markaziy Qoʻmitasining kadrlar boʻyicha kotibi,
* 1952—1958-yillar — Oʻzbekiston Komsomoli Markaziy Qoʻmitasining 1-kotibi,
* 1958—1960-yillar — Komsomol Markaziy Qo'mitasining kotibi, ittifoq respublikalarini boshqargan;
* 1960—1965-yillar — Toshkent shahar partiya qo‘mitasining 1-kotibi,
* 1965—1977 yillar — Buxoro viloyat partiya qo‘mitasining 1-kotibi,
* 1977—1982 — Oʻzbekiston SSR Mehnat va ijtimoiy taʼminot davlat qoʻmitasi raisi.

Komsomol MK aʼzosi (1954—1962). Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasi aʼzosi. SSSR va O'zSSR Oliy Kengashi deputati bo'lgan.

Sharof Rashidov o‘zining fidoiy, sodiq safdoshlaridan biri bo‘lgan Qayum Murtazoyevni kutilmaganda va balkim qandaydir nohaq tuhmat tufayli Buxoro viloyat partiya qo‘mitasining birinchi kotibligidan chetlatdi. Nafaqat ishdan olindi, balki juda qattiq haqorat qilingan.
**Shamsi Nizomov** (tojikcha: *Шамсӣ Низомов*; 1937-yil 10-may, Samarqand – 22-yanvar 2015-yil Dushanbe, Tojikiston) – Sovet va tojik teatr va opera rejissyori va teatr arbobi, oʻqituvchi. Tojikiston Respublikasi xalq artisti (2007-yil), Tojikiston Respublikasi madaniyat xodimi (2010-yil), Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist (1977-yil).

Hayoti
------

Shamsi Nizomov 1937-yil 10-mayda Samarqand shahrida, Bogʻimaydon mahallasida tugʻilgan. 1963-yilda Dushanbe shahridagi Sadriddin Ayniy nomidagi Tojikiston Davlat akademik opera va balet teatri qoshidagi vokal studiyasida oʻqishini tugatib, 1968-yilda Nikolay Andreyevich Rimskiy-Korsakov nomidagi Leningrad davlat konservatoriyasining rejissyorlik boʻlimini tamomlagan.

Nizomov 1977-yildan Mirzo Tursunzoda nomidagi Dushanbe davlat madaniyat va sanʼat institutida dars bergan, Tojikiston milliy konservatoriyasida ham dars bergan.

U sobiq SSSRning Moskva, Leningrad, Kiyev, Toshkent, Samarqand, Ashxobod, Boku kabi shaharlarida gastrol safarlarida boʻlgan.

Shamsi Nizomov 2015-yil 22-yanvar kuni Tojikiston Respublikasi Dushanbe shahrida 77 yoshida vafot etdi.

Ijodi
-----

Tojik kompozitorlari va jahon klassiklarining 100 dan ortiq operalari, shu jumladan Hamroyevning „Sherak afsonasi", Doʻstmuhamedovning „Xalq tomonidan laʼnatlangan", Yoqub Sabzanovning „Qaytish", Sharofiddin Sayfiddinovning „Rudakiy", Ziyodollo Shohidiyning „Qullar", Puccining „Bogeme", Rossinining „Sevilya sartaroshi", Rimskiy-Korsakovning „Motsart" va „Salieri", P. I. Chaykovskiyning „Yevgeniy Onegin", Leonkavalloning „Shirinliklari", Bizening „Karmen" asarlari teatr sahnasida sahnalashtirilgan. Samarqand, Toshkent, Ashxobod teatrlarida ham bir qancha operalarni sahnalashtirgan.

Mukofotlari
-----------

Nizomov Butunittifoq tinchlikni himoya qilish qoʻmitasining kumush va oltin medallari, Tojikiston SSR Prezidiumi Prezidiumining Faxriy yorliqlari (1977) bilan mukofotlangan.

Manbalar
--------



1. ↑  Obidpur Ҷ. Lugʻatnomai tafsirii musiqӣ / zeri nazari B.Qobilova. – Dushanbe: Arjang, 2019. – S. 260 – 480 s. ISBN 978-999-47-43-90-2 (tg.)
2. ↑  Aslho va naslho. – Dushanbe, 1988. – S. 95. (tg.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Sharif Nigʻmatovich Bobokalonov** (tojikcha: *Шариф Бобокалонов*; 1910-yil 12-mart, Samarqand, Rossiya imperiyasi – 1999-yil Dushanbe, Tojikiston) – tojik bastakori, dirijyor va oʻqituvchi. Tojikiston SSR xizmat koʻrsatgan artist (1961-yil).

Biografiya
----------

Bobokalonov 1930–1933-yillarda Samarqand musiqa institutining xalq cholgʻulari fakultetida tahsil olgan. 1946–1949-yillarda Moskva konservatoriyasi qoshidagi Milliy studiyaning kompozitsiya boʻlimida Sergey Balasanyan (bastakor) bilan birga tahsil oldi. 1934–1939-yillarda A.Laxuti nomidagi musiqali teatrda sozanda boʻlgan.

1939-yilda u keyinchalik respublikaning bosh musiqa ansambliga aylangan xalq musiqasi orkestri tashkilotchilaridan biri edi. Uning shu davrdagi baʼzi asarlari, masalan, „Gʻalaba marshi" orkestrlar repertuarida hali ham juda mashhur. Shu bilan birga Sharif Bobokalonov A.Joʻrayev nomidagi Tojikiston davlat filarmoniyasi qoshida rubobchizanlar ansambli tashkil qilgan va o'zi ham ishtirok etgan.

1939–1946-yillarda Tojikiston filarmoniyasi xalq cholgʻu asboblari orkestri artisti, 1949–1958-yillarda xalq cholgʻulari orkestri dirijyori boʻlgan. 1958-yildan Tojikiston filarmoniyasi rubochilar ansamblining badiiy rahbari, 1943–1991-yillarda KPSS aʼzosi boʻlgan.

Kompozitsiyalari
----------------

„Temirchi Kova" operasi (Sergey Balasanyan bilan, Firdavsiyning „Shohnoma"si asosida, 1941, Stalinobod);

„Yelkan" musiqiy spektakli (Mixail Svetayev bilan, 1954, Stalinobod);

„Yoshlik" vokal va raqs toʻplami;

Tojik xalq cholgʻu asboblari orkestri uchun „Gʻalaba marshi";

Tojik xalq cholgʻulari orkestri uchun „Atirgul" raqsi;

„Togʻ raqsi" tar kvarteti uchun asar;

Rubobchilar ansambli uchun „Yoshlar raqs syuitasi" (1970);

pianino uchun „Chupona" raqsi;

violonchel uchun pyesa (1950).

Mukofotlari
-----------

Sharif Bobokalonov 1941-yil – „Shon-sharaf belgisi" ordeni, 1954-yil – „Mehnat jasorati uchun" medali bilan taqdirlangan va 1961-yil – Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi boʻgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ведомости Верховного Совета СССР / Верховный Совет СССР. – М. 1941. – 30 апреля (№ 18). – 4 с.*.
2. ↑  *Ведомости Верховного Совета СССР. – М.: Издание Верховного Совета СССР, 1954. – № 21 (11 ноября). – 705 – 768 с. – [Статьи 431 – 433].*.
**Sergey Nikolayevich Voronin** (1973-yilda tugʻilgan) – RF Qurolli kuchlari polkovnigi. Birinchi va ikkinchi Chechen urushlarida qatnashgan. Rossiya Federatsiyasi Qahramoni (2000).

Hayoti
------

Sergey Voronin 1973-yil 12-iyunda Koʻkshetau shahrida (hozirgi Koʻkshetau, Qozogʻiston) tugʻilgan. Armiyaga chaqirilgunga qadar Toshkentda yashagan. 1990-yilning avgust oyida Sovet Armiyasi safiga chaqirilgan. 1994-yilda Toshkent oliy qoʻshma qurolli qoʻshinlar qoʻmondonlik bilim yurtini tamomlab, Uzoq Sharqqa motooʻq otishmalar otryadi komandiri lavozimiga joʻnatilgan.

1995-yil yanvar oyidan beri motorli miltiq vzvodining komandiri sifatida Shimoliy Kavkaz harbiy okrugining 131-alohida motorli miltiq brigadasi tarkibida birinchi Chechen urushida jang qilgan.

Keyinchalik Voronin Dogʻiston Respublikasining Buynaksk shahrida joylashgan 136-gvardiya alohida motorli miltiq brigadasida motorli miltiq bataloni shtab boshligʻining yordamchisi boʻlib xizmat qilgan.

Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2000-yil 23-martdagi farmoni bilan „Shimoliy Kavkaz mintaqasida aksilterror operatsiyasi paytida maxsus topshiriqni bajarish paytida koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun" gvardiya kapitani Sergey Voroninga „Oltin yulduz" medali bilan Rossiya Federatsiyasi Qahramoni oliy unvoni berilgan.

Voronin 2005-yilda Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlarining Qoʻshma qurollar akademiyasini tamomlagan. Keyinchalik Volga-Ural harbiy okrugi shtabida katta ofitser sifatida xizmat qilishni davom ettiradi. 2016-yilda Ural davlat iqtisodiyot universitetini tamomlagan.

Hozirda zaxiradagi polkovnik Voronin OʻzMU rektori yordamchisi lavozimida faoliyat yuritib, yosh avlodni vatanparvarlik ruhida tarbiyalashda faol ishtirok etib kelmoqda. 2016-yilda „Oramizdagi qahramonlar" loyihasining tashkilotchisi boʻlgan. Har oy universitetga haqiqiy qahramonlar kelib, talabalarga bolaligi, oʻqishi, armiyadagi kundalik hayoti haqida soʻzlab beradi. Ular qurolli kuchlardagi xizmatning oʻziga xos xususiyatlarini tasvirlab beradi. Shuningdek, Ulugʻ Vatan urushi davrlari, Afgʻoniston, Checheniston, Yugoslaviyadagi harbiy yurishlar va Suriya Arab Respublikasidagi terrorizmga qarshi harakatlar haqida gapiradi.

Mukofotlari
-----------

* „Oltin yulduz" medali
* Rossiya Federatsiyasi Qahramoni oliy unvoni

Manbalar
--------

1. ↑  „Sergey Voronin" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*.
2. ↑  „Сергей Воронин – наш выпускник" (ru). *usue.ru* (2018-yil 23-iyul). 2018-yil 23-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 23-iyul.
**Konstantin Fyodorovich Sosenko** (ukraincha: *Костянтин Федорович Сосенко*) – ukrainalik futbolchi, himoyachi, hozirda futbol agenti.

Biografiya
----------

Professional faoliyatini SSSR Ikkinchi ligasida „Zvezda Kirovograd" klubida boshlagan. 1992-yildan 1995-yilgacha „Poligraftexnika" jamoasida oʻynagan. 1995-yil qishda „Niva" klubiga qabul qilindi.

Premyer-ligadagi debyutini 1995-yil 21-aprelda „Prikarpatiya" jamoasiga qarshi oʻyinda (3:1) oʻtkazdi. „Dnepr", „SSKA Kiyev", „Borisfen", „Ivano-Frankivsk", „Prikarpatiya" va „Chernogora" klublarida oʻynagan.

Professional faoliyatini Oʻzbekistonning "Paxtakor" klubida yakunlagan. Unga qadar „Yevropa" (Priluki) va „Zarya" (Gyvoron) havaskor klublarida oʻynagan.

1998-yilda Tailanddagi Osiyo oʻyinlarida Turkmaniston terma jamoasi safida oʻynash taklifini qabul qildi. Jamoa bilan turnirning 1/4 qismiga chiqdi. U terma jamoada boshqa oʻynamagan.

Ukrainada birinchilardan boʻlib litsenziyalangan futbol agenti boʻldi. „CBC" futbol agentligi asoschisi. Uning mijozlari orasida Ruslan Bidnenko, Vladimir Gomenyuk, Aleksandr Kovpak, Pavel Pashaev, Yaroslav Rakitskiy, Vitaliy Reva, Sergey Simonenko, Yevgeniy Cheberyachko bor.

Manbalar
--------

1. ↑  „«Новые туркмены» отправились в Таиланд"". 2014-yil 13-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 6-iyul.
2. ↑  „1998 MATCHES ASIA". 2009-yil 28-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 10-iyul.
3. ↑  „Turkmenistan down India 3-2". 2011-yil 23-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 10-iyul.
4. ↑  „Футбольное агентство С. В. С.". 2009-yil 30-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 28-noyabr.

Havolalar
---------

* *transfermarkt.com* saytida agent profili(ingl.)
* Konstantin Sosenko: "Arsen Venger – London „Arsenal"ining asosiy selektsioneri"
**Shora Shamgaliyevich Saribayev** (2-mart 1925-yil, Toshkent – 5-fevral 2018-yil, Olmaota) – tilshunoslik sohasidagi olim, qozoq tilshunosi, turkolog, qozoq tili dialektologiyasining asoschilaridan biri.

Biografiya
----------

Shora Shamgaliyevich 1925-yil 2-martda Toshkent shahrida taniqli oʻqituvchi, metodist Shamgali Xaresovich Sariboyev oilasida tavallud topgan.

Saribayev 1945–1950-yillarda S. M. Kirov nomidagi Qozoq davlat universitetini tamomlagan, soʻngra qozoq tili kafedrasi aspiranturasiga oʻqishga kirgan.

U 1954-yilda professor M. Balakayev rahbarligida „Qazaq tіlіndegі odagʻaylar" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini va 1974-yilda „Oblastnaya kazaxskaya leksikografiya" mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Shora 1954-yildan umrining oxirigacha A. Baytursinov nomidagi Tilshunoslik institutida katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. Keyinchalik shu institutda qozoq tili tarixi va dialektologiyasi boʻlimi mudiri, institut direktori oʻrinbosari va bosh ilmiy xodim boʻlib faoliyat yuritgan.

Olim Saribayev 2018-yil 2-may kuni vafot etdi.

Oilasi
------

Shora Shamgaliyevichning uch nafar farzandi bor. Oʻgʻli Saribayev Gʻayrat Shorayevich va qizlari Saribay Mayra Shoʻraqizi va Saltanat Saribayeva.

Ilmiy faoliyati
---------------

Shora dialektologiya, morfologiya, leksikologiya, leksikografiya, bibliografiya, til tarixi, oltoyshunoslik kabi fanlarni oʻrgangan.

Professor 300 dan ortiq ilmiy maqola va darsliklar, 20 dan ortiq monografiyalar muallifidir.

Qozoq tilshunosligi boʻyicha himoya qilingan 1000 ta nomzodlik dissertatsiyalarining bibliografik koʻrsatkichini chop etgan.

Saribayevning asarlari oʻzbek, arab, qirgʻiz, tatar, turk, ozarbayjon va boshqa tillarga tarjima qilgan.

Mukofotlari va unvonlari
------------------------

Shora Saribayev 1974-yil Filologiya fanlari doktori, 1979-yil Professor va 2003-yilda Qozogʻiston Respublikasi Milliy Fanlar Akademiyasi akademigi boʻlgan.

1985-yil „Qozogʻiston SSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi", „Mehnat faxriysi" medali, 2001-yil „Hurmat" ordeni va 2007-yil Parasat ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  ҚУАНЫШҚЫЗЫ, Гүлмира. „АЛАШҚА АЯН БОЛҒАН БІР АТАНЫҢ БАЛАЛАРЫ". *Орда жұлдызы*. Жайық пресс медиахолдинг (2020-yil 24-sentyabr). 2021-yil 26-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 1-fevral.
2. ↑  „Сарыбаев Шора Шамгалиевич (1925)". Qaraldi: 2023-yil 12-noyabr.
3. ↑  „2 марта - 90 лет со дня рождения Шоры Шамгалиевича Сарыбаева (2.03.1925)". Qaraldi: 2023-yil 12-noyabr.
**Taymuraz Yesenov** **Axsarbekovich** (1987-yil 26-mayRossiya, Shimoliy Osetiya, Beslan) – rus askari, tank haydovchisi, katta serjant. Rossiya Federatsiyasi Qahramoni.

Hayoti
------

Taymuraz 1987-yil 26-mayda Shimoliy Osetiya Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Beslan shahrida tavallud topgan. Taymurazning 10 ta singlisi va ukasi bor.

U 2006-yilda Beslan shahridagi 2-son oʻrta maktabni tamomlagan. Maktab yillarida sport, xususan, erkin kurash bilan faol shugʻullangan. Maktabni tugatgach, Yesenov Volgograd viloyatining Kamishin shahrida joylashgan 56-havo-desant polki havo-desant kuchlariga majburiy harbiy xizmatga chaqirildi. 2007-yilda tank kuchlariga oʻtkazildi va 2008-yilda shartnoma boʻyicha shu qismda xizmat qila boshladi. Taymuraz uch yil Checheniston Respublikasida xizmat qilgan (Jang faxriysi).

Uylangandan soʻng, armiyani tark etdi. Ammo keyinroq armiyaga qaytishga qaror qilgan. Janubiy Osetiya Respublikasi (Sxinvali shahri) hududidagi 4-gvardiya harbiy bazasining tank batalyonida tank komandiri lavozimida shartnoma asosida xizmat qilgan.

2022-yil mart oyida Yesenov oʻz tashabbusi bilan Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishida qatnashish uchun tuzilgan motorli miltiq batalyonining tank kompaniyasiga kirdi. 4-gvardiya Vapnyarsko-Berlin Qizil Bayroq motorli miltiq batalyoni tank kompaniyasining T-72 tankining komandiri boʻlib faoliyat yuritgan. Janubiy harbiy okrugning 58-qoʻshma qurolli armiyasi Suvorov va Kutuzov harbiy bazasida ishlagan. Boshqa batalyonda uning Azamat ismli ukasi bor edi. Taymuraz Yesenovni faoliyat olib borgan batalyon taktik guruhi Donetsk Xalq Respublikasida (DXR) Ugledar yoʻnalishidagi janglarda qatnashgan.

Taymuraz Yesenov 2023-yil aprel holatiga koʻra bedarak yoʻqolgan, uning taqdiri haqida hech narsa maʼlum emas.

Manbalar
--------

1. ↑  „Командир танка старший сержант Таймураз Есенов удостоен высшей награды государства – звания Героя Российской Федерации.". *КРАСНАЯ ЗВЕЗДА*.[*sayt ishlamaydi*]
2. 1 2 3 4 5  „Подвиг военнослужащего из Осетии Таймураза Есенова, участвующего в СВО" (ru). *e-osetia.ru - Сайт города Владикавказ*. 2023-yil 11-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 11-aprel.
3. ↑  „Уроженцу Северной Осетии присвоили звание Героя России за выполнение долга в спецоперации" (ru). *tass.ru*. 2023-yil 11-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 11-aprel.
4. ↑  „В Осетии семье командира танка Таймураза Есенова передали «Золотую Звезду»". *AiF*. 2023-yil 12-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 11-aprel.
5. ↑  *Редакция tvzvezda.ru.* „«Если я вернусь...»: что сказал Герой России Таймураз Есенов на допросе в украинском плену" (ru). *Телеканал «Звезда»* (2022-yil 21-sentyabr). 2023-yil 11-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 11-aprel.
**Aleksey Ten** (1921-yil, 27-yanvar, Yuqori Sidimi qishlogʻi, Nikolsk-Ussuri uyezdi, Primorsk viloyati – 1968-yil, 10-noyabr, Moskva) – Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Quyi Chirchiq tumanidagi Budenniy nomli kolxoz raisi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

Hayoti
------

Ten Aleksey 1921-yil 27-yanvarda Primorsk viloyati, Nikolsk-Ussuri uyezdi, Yuqori Sidimi qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. 1937-yilda Oʻzbekiston SSR Toshkent viloyatidagi maxsus posyolkaga surgun qilingan. 1937-yildan Quyi Chirchiq tumani Budyonniy nomidagi kolxozda boshoqchilar brigadasiga rahbarlik qilgan. 1947-yilda u Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi aʼzoligiga qabul qilindi.

1950-yilda Aleksey Ten boshchiligidagi brigada 8 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 111,7 sentnerdan yashil kanop poyasi yigʻib oldi. Aleksey Ten SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 15-oktyabrdagi farmoni bilan Lenin ordeni va "Oʻroq va „Bolgʻa" oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan.

U 1958-yilda Xalqaro munosabatlar institutini tamomlagan. „KXDR va SSSR oʻrtasidagi iqtisodiy va madaniy aloqalarni rivojlantirish va mustahkamlash" (1953—1956) mavzusida diplom ishi himoya qilgan. U SSSR Tashqi ishlar vazirligida Shimoliy Koreya delegatsiyalari bilan rasmiy uchrashuvlarda tarjimon boʻlib ishlagan.

1960-yilda minora kranlari boʻyicha mashinistlik kurslarini tamomlagan, soʻngra Glavmosstroyning 15-sonli mexanizatsiyalash boshqarmasining 5-sonli „Mosstroymexanizatsiya" trestida minora krani mashinisti boʻlib ishlagan (1961—1968).

Aleksey Ten 1968-yil noyabrda Moskvada vafot etdi. Toshkent viloyati Oqqoʻrgʻon tumanidagi sobiq „Tong kommunizm" kolxozi qabristoniga dafn etilgan.

Mukofotlari
-----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni.
* Lenin ordeni.
* „1941—1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medali.

Adabiyotlar
-----------

* Шин Д. В. *Советские корейцы Герои Социалистического труда*, Алматы: Service Press, 2019
* З. В. Пан Н. Г. *Герои Социалистического Труда — казахстанцы*, Алма-Ата, 1969—1985, тт. 1-5
* Мен Д. В. Квон Л. А. Ким, *Советские корейцы Казахстана*, Алматы, 1992
* Ким П. Г. *Корейцы Республики Узбекистан*, Ташкент: Узбекистон. 1993
* Кан Г. В. *История корейцев Казахстана*, Алматы: Гылым, 1995
* Ким Г. Н. Мен Д. В. *История и культура корейцев Казахстана*, Алматы: Гылым, 1995
* Ким Б. И. *Корейцы Узбекистана. Кто есть кто*, Ташкент, 1999

Manbalar
--------

1. ↑  „Герой Социалистического Труда Тен Алексей". *www.warheroes.ru*. Qaraldi: 18-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Алексей Иванович Тен: материалы к биографии". *www.koryo-saram.site*. Qaraldi: 18-noyabr 2023-yil.
**Vadim Nikolayevich Udilov** (1924–2001) – Sovet razvedka xizmati arbobi va yozuvchi, davlat xavfsizligi general-mayori. SSSR DXQ ikkinchi Bosh boshqarmasi boshligʻining birinchi oʻrinbosari, „Vzrivniki" maxsus operatsiyasi boshligʻi (1977).

Biografiyasi
------------

Vadim Nikolayevich 1924-yil 25-noyabrda Toshkent shahrida OGPU xodimi oilasida tavallud topgan. Otasi 1930-yilda bosmachilar tomonidan oʻldirilgan.

Ulugʻ Vatan urushi boshlanganidan soʻng, 1941-yildan boshlab, Qizil armiya safida xizmat qilgan. Nikolayevich 3-tank bataloni tarkibida urush qatnashchisi, 1-Boltiq frontining 79-tank brigadasi tank komandiri va tank vzvod komandiri boʻlib xizmat qilgan. 1944-yil 25-avgust va 24-noyabrda Qizil Yulduz va Qizil Bayroq ordenlari bilan taqdirlangan.

Udilov 1946-yilda Oʻzbekiston SSR Davlat xavfsizlik vazirligining tashqi kuzatuv xizmati operativ xodimi boʻlgan. Keyinchalik Birinchi (Amerika) bosh boshqarma va SSSR DXQ Ikkinchi Bosh boshqarmasida (aksil-razvedka) xizmat qilgan. U 60-yillarning oʻrtalarida AQShning Moskvadagi elchixonasi binosiga yashirincha kirish boʻyicha maxsus operatsiyada qatnashgan. 1962-yildan 1964-yilgacha Bolgariya Xalq Respublikasi Ichki ishlar vazirligi huzuridagi DXQ vakolatxonasining kontrrazvedka masalalari boʻyicha katta maslahatchi oʻrinbosari lavozimida faoliyat olib borgan .

Vadim Nikolayevich 1977-yilda Moskvadagi bir qator teraktlar („Vzrivniki" operatsiyasi) boʻyicha tezkor qidiruv guruhiga rahbarlik qilgan. 1977-yildan 1980-yilgacha SSSR DXQ Ikkinchi Bosh boshqarmasining tahliliy boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari boʻlib, keyinchalik shu boshqarma boshligʻining birinchi oʻrinbosari boʻlib ishlagan.

Vadim 2001-yil 3-iyulda Moskvada vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

Vadim Udilov 1944-yilda Qizil Bayroq ordeni, 1-darajali Vatan urushi ordeni, 1944-yilda Qizil yulduz ordeni va 1945-yilda „1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun" medali bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Удилов, Вадим Николаевич: наградной лист". *Подвиг народа*. 2010-yil 14-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 12-iyun.
2. ↑  *Энциклопедия секретных служб России*. М.: АСТ, Астрель, Транзиткнига, 2004 — 740 bet. ISBN 5-17018975-3.
3. ↑  „Удилов, Вадим Николаевич". *«Веткон»*. 2020-yil 26-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 12-iyun.
4. 1 2  „Удилов, Вадим Николаевич". *Подвиг народа*. 2010-yil 14-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 12-iyun.
5. ↑  „Аппарат Старшего советника КГБ при МВД НРБ — Представительство КГБ в НРБ". *История отечественных спецслужб и правоохранительных органов*. 2014-yil 16-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 12-iyun.
6. ↑  „Управление «А»". *История отечественных спецслужб и правоохранительных органов*. 2020-yil 22-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 12-iyun.
7. ↑  „2-е Главное управление". *История отечественных спецслужб и правоохранительных органов*. 2020-yil 29-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 12-iyun.
**Vadim Vladimirovich Vengerskiy** (19-avgust 1932-yil, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR – 1989-yil 14-iyul, Moskva, RSFSR, SSSR) – sovet olimi, raketa texnikasi elektr stansiyalarining fizik-texnik muammolari boʻyicha mutaxassis. Lenin (1965) va Davlat (1976) mukofotlari laureati, SSSR Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi (1981).

Hayoti
------

Vadim Vengerskiy 1932-yil 19-avgustda Oʻzbekiston SSR Toshkent shahrida xizmatchi oilasida tavallud topgan.

Vengerskiy 1956-yilda Bauman nomidagi Moskva oliy texnika maktabini muhandis-mexanik mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

Universitetni tugatgach, NII-125 ga (1966-yilda Kimyo-texnologiya ilmiy-tadqiqot instituti) ishga yuborildi va u yerda laboratoriya muhandisi yordamchisi darajasiga qadar ishladi.

Vadim 1966-yilda kondidant nomzodligini, 1973-yilda esa doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1977-yilda professor ilmiy unvoni berilgan.

1981-yilda SSSR Fanlar akademiyasi Energetikaning fizik-texnik muammolari boʻlimiga („energetika va elektrotexnika" mutaxassisligi) muxbir aʼzosi etib saylangan.

Olim 1989-yil 14-iyulda baxtsiz hodisa tufayli vafot etdi va Moskvadagi Kuntsevo qabristoniga dafn qilindi.

2007-yilda Vadimning 75 yoshga toʻlishi munosabati bilan ishlagan „Soyuz" ikki tomonlama texnologiyalar federal markazi binosiga yodgorlik taxtasi oʻrnatildi.

### Oilasi

Ukasi Eduard Vladimirovich Venger (1936-yil 1-avgust) – Rossiya Federatsiyasi hukumati mukofoti laureati, Rossiya Tabiiy fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi boʻlgan.

Birinchi rafiqasining ismi Neonila Aleksandrovna Vengerskaya (1931).

Ikkinchi rafiqasi Kalinina Nina Nikolayevna (1925-1988) – Moskva issiqlik muhandislik institutining yetakchi muhandisi va SSSR Davlat mukofoti laureati boʻlgan.

Qizlari: Bistrova Yelena Vadimovna (1953) va Galina Vadimovna Vengerskaya (1958). Ularning ikkisi ham bolalar shifokori.

Manbalar
--------

1. ↑  „Венгерский Вадим Владимирович". Qaraldi: 2023-yil 2-noyabr.
2. ↑  „Венгерский Вадим Владимирович". Qaraldi: 2-fevral.
3. ↑  „Калинина Нина Николаевна".  polkmoskva.ru. 2020-yil 17-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 17-iyun.
**Valeriy Bakiyevich Axadov** (1945-yil 9-avgust, Samarqand) – sovet va rus teatr hamda kino rejissyori. Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (2002).

Biografiyasi
------------

1945-yil 9-avgustda Samarqand shahrida tugʻilgan.

1963—1965-yillarda Moskva davlat universitetining falsafa fakultetida tahsil olgan, „Tojikfilm" kinostudiyasida illuminator va operator assistenti boʻlib ishlagan

1971-yilda VGIK rejissyorlik fakultetini tugatgan (E. Dzigan).

Laxuti nomidagi Tojik akademik drama teatrida bosh rejissyor boʻlib ishlagan, keyinchalik bu ish bilan shugʻullanmagan.

1974-yilda u KPSS aʼzoligiga qabul qilingan.

1978—1986-yillarda Tojikiston SSR Kinematograflar ittifoqining birinchi kotibi lavozimida ishlagan.

1987—1991-yillarda Dushanbedagi Davlat rus teatrida bosh rejissyor boʻlib ishlagan.

1989-yilda Dushanbeda „Poluostrov" eksperimental teatr-studiyasini tuzgan va unga rahbarlik qilgan.

1991-yilda u truppaning asosiy qismini Magnitogorskga olib ketgan.

1991—1998-yillarda A. S. Pushkin nomidagi drama teatri bosh rejissyori lavozimida ishlagan.

1993—1998-yillarda Magnitogorsk davlat konservatoriyasida aktyorlik guruhiga rahbarlik qilgan.

2004-yilda VGIK oliygohi dotsenti boʻlgan. Talabalari orasida Vyacheslav Kaminskiy ("Tosh "filmi), Mixail Morskov (Drama va rejissyorlik markazida „Xudo – DJ" spektakllari, Pushkin teatrida „Testosteron"), Evgeniy Shelyakin (" ChW "filmi) mashhurdir.

2008-yil 16-noyabrda u yaratilayotgan „Pravoe delo" partiyasining federal siyosiy kengashining birinchi tarkibiga saylangan.

Teatr tomoshalari
-----------------

### Tojikistonda

* 1988-yil – „Dorogaya Yelena Sergeyevna" L. Razumovskaya
* 1989-yil – "Imon. Umid. Sevgi "E. Kozlovskiy
* 1990-yil – Chingiz Aytmatovning „Fudzi togʻiga chiqish".

### Rossiyada

Magnitogorsk
* 1991-yil – "Imon. Umid. Sevgi "E. Kozlovskiy
* 1991-yil – „Dorogaya Yelena Sergeyevna" L. Razumovskaya
* 1992-yil – „Bez zerkal" N. Klimontovich
* 1993-yil – „Varshava ohangi" L. Zorin
* 1993-yil – „Madam Margaret" J. Debazier (Enni Jirardot bilan)
* 1993-yil – „Yodgorlik" D. Jacquet (Fransiyadan kelgan rassomlar bilan)
* 1994-yil – „Chayka" A. Chexov
* 1996-yil – „Bez vini vinovatie" A. Ostrovskiy
* 1996-yil – „Asal oyi" G. Barilli
* 1996-yil – "Nu vsyo, vsyo …Vsyo? "N. ford
* 1996-yil – „olchazor bogʻi" A. Chexov

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  *Энциклопедия кино Таджикистана*.
**Valeriy Kapashin Petrovich** (1950-yil 26-sentyabrda tugʻilgan, Ukraina SSR, SSSR, Poltava viloyati, Runovshchina qishlogʻi) – Rossiya harbiy rahbari va davlat arbobi, general-polkovnik (22.02.2009).

Biografiyasi
------------

### Bolaligi

1967-yilda oʻrta maktabni tamomlagan. Keyinchalik u A. M. Gorkiy nomidagi Xarkov davlat universitetiga oʻqishga kirgan.

### Harbiy xizmat

1967-yildan Sovet armiyasida xizmat qilib, 1971-yilda Saratov oliy harbiy muhandislik kimyoviy mudofaa maktabini imtiyozli diplom bilan tugatgan. Radiatsiya, kimyoviy va biologik mudofaa qoʻshinlarida vzvod komandiri boʻlgan. Shuningdek u alohida kimyoviy mudofaa bataloni komandiri lavozimlarida ham xizmat qilgan. U „katta leytenant" va „kapitan" harbiy unvonlarini muddatidan oldin olgan.

1982-yilda Sovet Ittifoqi marshali S. K. Timoshenko nomidagi Kimyoviy mudofaa harbiy akademiyasini tamomlagan. 1982-yildan – Ural harbiy okrugining (Zlatoust) 28-alohida kimyoviy mudofaa polkining shtab boshligʻi, 1983 yildan – ushbu polkning komandiri boʻlgan. Ushbu polkdagi faoliyatining boshida u Chernobil AESdagi avariya oqibatlarini bartaraf etishda ishtirok etgan va 6 oy davomida ofat zonasida jangovar topshiriqlarni bajargan. U Qizil Yulduz ordeni bilan taqdirlangan.

1986-yildan – Ural harbiy okrugi kimyoviy qoʻshinlari boshligʻining oʻrinbosari, Janubiy kuchlar guruhi (Vengriya) kimyoviy qoʻshinlari shtab boshligʻi, Gʻarbiy strategik yoʻnalishning kimyoviy qoʻshinlari boshligʻi boʻlgan.

1991-yildan Turkiston harbiy okrugida Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududidagi Nukus shahrida joylashgan Davlat kimyo ilmiy-tadqiqot instituti-sinov poligoni boshligʻi lavozimida ishlagan. 1993-yil iyun oyidan – Uzoq Sharq harbiy okrugining radiatsiya, kimyoviy va biologik himoya kuchlari boshligʻi boʻlgan. U Ukraina Mudofaa vazirligining kimyoviy mudofaa qoʻshinlari boshligʻi boʻlish taklifini rad etgan. Shuningdek, u 1995-yildagi Neftegorsk zilzilasining oqibatlarini bartaraf etishda qatnashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Ukaz Prezidenta Rossiyskoy Federatsii ot 29.06.1993 № 978 „O naznachenii na doljnost, osvobojdenii ot doljnosti i uvolnenii s voennoy slujbi ofitserov Voorujennix Sil Rossiyskoy Federatsii, dlya kotorix shtatom predusmotreni voinskie zvaniya visshix ofitserov"
2. ↑  „В. Капашин: Химическое оружие будет уничтожено в срок/Интервью электронному журналу «Химическое разоружение в Российской Федерации», 24 ноября 2005 г.". 2021-yil 14-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 3-yanvar.

Havolalar
---------

* „Qambar tumani" munitsipal tuzilmasi rasmiy veb-saytida maʼlumot[*sayt ishlamaydi*]
* Biografik maʼlumot va fotosurat RKhBZ qoʻshinlari faxriylari ittifoqi veb-saytida (Wayback Machine saytida 2021-01-15 sanasida arxivlangan)
* Rossiyaning Spetsstroy rasmiy veb-saytida biografik maʼlumotlar va fotosuratlar bilan „Bu juda xavfli va qiyin ish edi" maqolasi
* „ Rossiya harbiy sharhi ", № 1 (48), 2008 yil yanvar – P.46-49.
**Valeriy Aleksandrovich Kapsov** (1939-yil 13-noyabr, Toshkent, Oʻzbekiston, SSSR) – sovet va rus olimi, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis, Rossiya Tibbiyot fanlari akademiyasining muxbir aʼzosi (2004).

Biografiyasi
------------

Valeriy Kapsov 1939-yil 13-noyabrda Toshkent shahrida tavallud topgan.

1968-yilda I. M. Sechenov nomidagi 1-Moskva tibbiyot instituti sanitariya-gigiyena fakultetini tamomlagan.

Valeriy 1971-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi va Moskva tibbiyot stomatologiya institutiga umumiy gigiyena kafedrasiga assistent sifatida ishga yuborildi.

1975-yildan 1980-yilgacha SSSR Sogʻliqni saqlash vazirligi Tibbiyot va biologik muammolar institutining katta ilmiy xodimi boʻlib faoliyat yuritgan.

Olim 1986-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Kapsov 1993-yildan 2005-yilgacha Butunrossiya temir yoʻl gigienasi ilmiy-tadqiqot instituti direktori lavozimida ishlagan.

2004-yilda Rossiya Tibbiyot fanlari akademiyasining muxbir aʼzosi etib saylangan.

Valeriy 2014-yilda Rossiya Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi boʻldi

Kapsov hozirda Butunrossiya temir yoʻl gigiyenasi ilmiy-tadqiqot instituti mehnat gigienasi kafedrasi mudiri, Sechenov universiteti davolash-profilaktika fakulteti gigiyena kafedrasi professori boʻlib faoliyat yuritib kelmoqda.

Ilmiy ishlari
-------------

Kapsov mamlakatning kasbiy tibbiyot sohasidagi mutaxassisi.

Ilmiy tadqiqotlarining asosiy yoʻnalishi – ishlab chiqarishning zararli sohalarida ishlaydigan odamlarning mehnat sharoitlari va sogʻligʻini oʻrganishdir.

Uning ishtirokida va muharrirligida tayyorlangan 500 ga yaqin asarlar mavjud. Jumladan, 50 dan ortiq kitoblar, qoʻllanmalar, ilmiy ishlar muallifi.

Uning rahbarligida 16 ta nomzodlik va 9 ta doktorlik dissertatsiyalari himoya qilindi.

Mukofotlari
-----------

Valeriy Kapsov Doʻstlik ordeni, VDNKhning bronza medali, „Mehnat faxriysi" medali, „Sogʻliqni saqlash aʼlochisi" koʻkrak nishoni, „I. M. Sechenov nomidagi Birinchi Moskva davlat tibbiyot universitetining xizmat koʻrsatgan professori" faxriy unvoni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „История. Об институте. Всероссийский Научно-Исследовательский Институт Железнодорожной Гигиены".  vniijg.ru. 2019-yil 11-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 11-noyabr.
2. ↑  „Отдел гигиены труда. Структура. Об институте. Всероссийский Научно-Исследовательский Институт Железнодорожной Гигиены".  vniijg.ru. 2019-yil 11-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 11-noyabr.
**Vasiliy Ivanovich Rybalko** (1921—2005) — Sovet Armiyasi mayori, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, 1944-yilda Sovet Ittifoqi Qahramoni sifatida taqdirlangan.

Biografiya
----------

Vasiliy Rybalko 1921-yil 29-avgustda Dibrovka fermasida (hozirgi Ukrainaning Cherkas viloyati Zolotonoshskiy tumanidagi qishloq) tugʻilgan. Oʻrta maktabni tugatgach, temir yoʻl stansiyasi qurilishida ishladi. 1943-yilda Rybalko Ishchilar va Dehqonlar Qizil Armiyasiga xizmat qilish uchun chaqirildi. Oʻsha yilning oktyabr oyidan boshlab Ulugʻ Vatan urushi frontlarida u 2-Ukraina fronti 52-armiyasining 294-piyoda diviziyasining 861-piyoda polkining minomyot ekipajiga qoʻmondonlik qildi. Cherkas va Vinnitsa viloyatlarini ozod qilish paytida u ajralib turdi.

Zvenigorod tumanidagi Rijanovka qishlogʻi yaqinidagi janglarda Rybalko dushmanning oʻq otish qurollarini oʻrganib chiqdi va minomyotdan oʻqqa tutdi, bu miltiq bataloniga hujumga oʻtishga va dushman mudofaasini yorib oʻtishga imkon berdi. Bershad viloyatining Taranovka qishlogʻi uchun boʻlgan janglarda u shaxsan 14 nafar dushman askar va zobitini yoʻq qildi, yarador komandirni oʻqlar yomgʻiridan olib chiqdi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 13-sentyabrdagi farmoni bilan „qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi hamda bir vaqtning oʻzida koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun" serjant Vasiliy Rybalkoga Sovet Ittifoqining Lenin ordeni, „Oltin yulduz" medali bilan Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berilgan, № 4677 qaror bilan.

1946-yilda Rybalko Xarkov tank maktabini tamomlagan. Oʻsha yili leytenant unvoni bilan u harbiylar zahira tarkibiga oʻtkazildi va keyinchalik esa zaxiradagi mayor unvonini oldi. Oʻzbekiston SSR Toshkent viloyati Yangiyoʻl shahrida yashagan. Oʻzbekiston SSR Kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasi huzuridagi Oliy partiya maktabini va Pedagogika institutini tamomlagan. Partiya lavozimlarida ishlagan, KPSS Yangiyoʻl shahar qoʻmitasining birinchi kotibi boʻlgan, Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti Prezidiumi deputati va aʼzosi etib saylangan. Keyinroq u Cherkassi shahriga joʻnab ketdi. Ijtimoiy faoliyatlarda faol ishtirok etdi. U 2005-yil 20-mayda vafot etdi, Cherkassy shahar qabristonining faxriy xiyoboniga dafn qilindi.

Shuningdek, u Oktyabr Inqilobi ordeni, 1-darajali Vatan urushi ordeni, Mehnat Qizil Bayroq ordeni, ikkita „Shon-sharaf belgisi" ordeni, bir qator orden va medallar bilan taqdirlangan.

1998-yilda III darajali „Buyuk xizmatlari uchun" ordeni bilan taqdirlandi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Vasiliy Rybalko" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*.
2. ↑  „Указ Президент України від 4 листопада 1998 року № 1210/98 «Про нагородження відзнаками Президента України учасників визволення міста Києва»". 2017-yil 10-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 15-yanvar.

Adabiyot
--------

* Geroi Sovetskogo Soyuza: Kratkiy biograficheskiy slovar / Pred. red. kollegii I. N. Shkadov. — M.: Voenizdat, 1988. — T. 2 /Lyubov — Yaщuk/. — 863 s. — 100 000 ekz. — ISBN 5-203-00536-2.
* Za mujestvo i otvagu. Xarkov, 1984.
**Viktor Petrovich Kuznetsov** (1924-yil 24-noyabr, Xabarovsk – 1987-yil 10-dekabr, Toshkent) – Qizil Armiyasi brigadiri, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1945).

Biografiyasi
------------

Viktor Kuznetsov 1924-yil 24-noyabrda Xabarovskda tavallud topgan. Maktabni tugatgach, fotograf boʻlib ishladi. Kuznetsov 1942-yil avgust oyida Qizil Armiyasi safiga chaqirildi. 1943-yil may oyidan Ulugʻ Vatan urushi frontida xizmat qildi. katta serjant Viktor Kuznetsov 1945-yil yanvarga kelib, 1-Belorussiya fronti 301-oʻqotar diviziyasining 9-rota qismiga qoʻmondonlik qildi. U Polshani ozod qilishda qahramonlarcha ishtirok etdi.

1945-yil 14-yanvarda Magnushevdan 12 kilometr gʻarbda joylashgan Viboruv qishlogʻi hududida Kuznetsovning rotasi birinchi boʻlib Pilika daryosini kesib oʻtdi va dushmanning ikkita pulemyotini yoʻq qildi. Daryoning gʻarbiy qirgʻogʻidagi janglar paytida dushmanning oʻnlab askarlari va zobitlarini shaxsan yoʻq qildi. Kuznetsov 1945-yil 15-yanvarda dushmanning yana ikkita oʻq otish nuqtasini yoʻq qildi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 27-fevraldagi farmoni bilan katta serjant Viktor Kuznetsov „Hujumkor janglarda va Pilitsa daryosidan oʻtishda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun" Oʻzbekiston Qahramoni unvoni bilan taqdirlandi. Sovet Ittifoqi, Lenin ordeni va Zolotaya Zvezda medali sohibi boʻlgan.

Urush tugagandan soʻng, Kuznetsov serjant mayor unvoni bilan demobilizatsiya qilindi. Toshkentda yashagan, kinooperator boʻlib ishlagan. 1987-yilda vafot etgan va Toshkent harbiy qabristoni Qahramonlar xiyoboniga dafn etilgan.

Shuningdek, u 1-darajali Vatan urushi ordeni, 3-darajali Shuhrat ordeni va bir qator medallar bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Viktor Kuznetsov" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*.
2. ↑  „Кузнецов Виктор Петрович". Qaraldi: 2023-yil 16-noyabr.
3. ↑  „Кузнецов Виктор Петрович". Qaraldi: 2023-yil 16-noyabr.
**Viktor Vladimirovich Shirshov** (27-yanvar 1962-yil, Janovka, Qoʻstanay (tuman), Qoʻstanay viloyati, Qozogʻiston SSR) – sovet va rossiyalik sobiq futbolchi, maydonning barcha pozitsiyalarida oʻynagan.

Biografiya
----------

1962-yil 27-yanvarda Qozogʻiston SSR Virjiniya oʻlkasining Jdanovka qishlogʻida tugʻilgan. Bolaligida u oilasi bilan Mineralnye Vodiga koʻchib oʻtdi. Dastlabki futbolga oid bilimlarini birinchi sinfga borgandayoq olgan. 1976-yil yoshlar oʻrtasidagi respublika turniri gʻolibi. 1970-yillarning oxiridan boshlab u „Lokomotiv" (Mineralnye Vodi) uchun jismoniy tarbiya musoboqalarida qatnashgan.

1981-yilda u Pyatigorsk „Mashuk" tarkibida SSSR ikkinchi ligasida professional jamoalar musobaqasida debyut qildi. 1980-yillar oʻrtalarida u bir necha mavsum Markaziy Osiyoning SSSR ikkinchi ligasida ishtirok etuvchi klublari „Xiva" va „Tselinnik" (Toʻrtkoʻl) jamoalarida oʻynadi. U SSSR chempionatining soʻnggi ikki mavsumini Mineralniye Vodining „Lokomotiv" jamoasi tarkibida oʻtkazdi. Rossiya chempionatining birinchi mavsumlarida u ikkinchi va uchinchi ligalarning bir nechta jamoalarida oʻynadi.

1994/1995-yilgi mavsumda u Bobruysk klubi safida Belarus oliy ligasida oʻynagan. Belarus jamoasi safida 14 ta oʻyin oʻtkazib, 2 ta gol urgan. U oʻzining ilk golini 1995-yil 5-mayda kiritib, jamoasiga Minskning „Torpedo" jamoasi ustidan 1:0 hisobida gʻalaba qozonishida yordam berdi.

1996-yil Rossiyaga qaytib, uchinchi va ikkinchi ligada „Torpedo" (Georgiyevsk) va „Lokomotiv" (Mineralnye vodi) klublarida oʻynadi. Umuman olganda, u faoliyati davomida Mineralnye vodi jamoasi tarkibida professional darajadagi oʻyinlarda 200 dan ortiq oʻyin oʻtkazgan.

Oliy maʼlumotga ega. Sport faoliyatini yakunlab, tashqi gaz quvurlari ustasi boʻlib ishladi. U faxriylar musobaqalarida qatnashgan.

Shahsiy hayot
-------------

Otasi Vladimir Filippovich, kasbi boʻyicha quruvchi va onasi Mariya Stepanovna. Akasi Pyotr (1960-yilda tugʻilgan) havaskor jamoalari darajasida futbol oʻynagan.

Manbalar
--------

1. ↑  V-y rozigrish Kubka pamyati K. I. Beskova po futbolu sredi veteranov
2. ↑  „Stavropolskie veterani futbola viigrali turnir". 2020-yil 19-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 12-sentyabr.

Havolalar
---------

* Profil FootballFacts.ru saytida
* Rod Shirshovix
**Viktor Vasilevich Tashilov** (1934-yil 28-sentyabr Urganch – 2006-yil 6-noyabr) – Donbassning mashhur kon ishlari boʻyicha mutaxasisi, Ukraina SSR Ogʻir sanoat korxonalarini qurish vazirligi „Donetskshaxtostroy" trestining 2-sonli kon qurilish boshqarmasi xodimi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1971).

Biografiyasi
------------

1934-yil 28-sentyabrda Oʻzbekiston SSRning Urganch shahrida quruvchilar oilasida dunyoga kelgan.

Ulugʻ Vatan urushi tugagandan soʻng, Viktor Penza viloyatidagi tugʻilgan joyiga qaytib, Belinskiy mashinasozlik zavodida ishlagan. Sovet Armiyasi saflarida xizmat qilgandan soʻng (1956), komsomol bileti orqali koʻngillilar otryadi bilan Donbass konlarining yangi binolarida ish faoliyatini olib borish uchun kelgan.

U Donetskdagi qurilish konlarida barcha bosqichlarni bosib oʻtgan: konchi, tashuvchi, brigada rahbari, usta, Donetskugol boʻlimi boshligʻi, Makeyevshaxtostroy kon qurilish tresti boshligʻi kabi lavozimlar shular jumlasidandur.

Butunittifoq kasaba uyushmalari markaziy kengashi qoshidagi kasaba uyushmalari oliy maktabining Xarkov filialini muvaffaqiyatli tamomlagan.

Viktor tarkibida boʻlgan brigada sakkizinchi besh yillikning (1966—1970-yillar) qabul qilingan sotsialistik majburiyatlari va ishlab chiqarish boʻyicha belgilangan rejalarini muddatidan oldin bajargan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining *1971-yil 5-apreldagi farmoni bilan (nashr etilmagan) „Ishlab chiqarish ob’ektlari, turar-joy binolari va madaniy-maishiy inshootlarni qurish va foydalanishga topshirish boʻyicha besh yillik reja topshiriqlarini bajarishdagi ulkan muvaffaqiyatlari uchun*" Viktor Tashilov Lenin ordeni va *"*Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali bilan hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni *unvoni bilan taqdirlangan*.
.

KPSS aʼzosi, KPSS XXV syezdi delegati. Butunittifoq kasaba uyushmalari markaziy kengashi aʼzosi.

Viktor Tashilov 2006-yil 6-noyabrda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1971).
* Ukrainada xizmat koʻrsatgan konchi.
* Barcha darajadagi „Konchi shuhrati" ordeni sohibi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Харківський соціально-економічний інститут". 2012-yil 6-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 11-iyul.

(Ukraincha)
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Социалистического Труда рабочим и инженерно-техническим работникам предприятий и организаций Министерства строительства предприятий тяжелой индустрии СССР.» от 5 апреля 1971 года
3. ↑  „Материалы 25 съезда КПСС. Стенографический отчет." (deadlink). 2016-yil 5-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 11-iyul.