**Susan Evelin Bulmer** (1933-yil 17-fevral – 2016-yil 6-oktabr), **Sue Bulmer** nomi orqali tanilgan, Papua-Yangi Gvineya va Yangi Zelandiyada ishlagan kashshof arxeolog edi. U 1959-1960 va 1967—1973-yillarda Yangi Gvineya togʻlarida qazish ishlarini olib borgan birinchi arxeolog edi.

Yoshligi
--------

Bulmer 1933-yilda Nyu-Yorkning Itaka shahrida tugʻilgan. Uning ota-onasi ikkalasi ham Kornel universitetida talaba boʻlganlarida tanishgan. Uning otasi Fridrix R Hirsh kichik bakalavr, magistr va fizika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan. Uning onasi Adeline bakalavr talabasi edi. 1937-yilda oila Kaliforniyaning Pasadena shahriga koʻchib oʻtdi, u yerda otasi Kaltekda tadqiqotchi boʻlgan.

Taʼlim
------

Bulmer 1954-yilda Kornel universitetini antropologiya ixtisosligi boʻyicha bakalavr darajasi bilan tugatgan. 1956-yilda Gavayi universitetida sotsiologiya magistri darajasini olgan; Uning dissertatsiyasi Amerika Samoa diasporasini tadqiq qildi.

1956-yilda u tadqiqotini Yangi Zelandiyada davom ettirish uchun Fulbrayt stipendiyasi bilan taqdirlandi. Gavayidan Fransiya Polineziyasi orqali toʻrt oylik yaxta sayohati uni arxeologiya sohasi bilan tanishtirdi.

Bulmer 1957-yil yanvar oyida Oklendga keldi. Oʻsha yilning oxirida u Samoaga sayohatga bordi. Oklend universitetining ikki arxeologi Jek Golson va Uol Ambroz Samoada qazish ishlarini olib borishgan va Bulmer qazish ishlariga qoʻshilgan. Bu tajriba uning arxeologiyaga bir umrlik ishtiyoqini kuchaytirdi.

U Yangi Zelandiyaga qaytib kelganida, Bulmer Koromandel va Kenterberidagi qazishmalarga qoʻshildi. U 1958-yildan boshlab Oklend universitetida arxeologiya boʻyicha ikkinchi magistrlik darajasini olishga yozildi. Papua-Yangi Gvineyada olib borilgan dala ishlari uning dissertatsiyasiga asos boʻldi va u 1966-yilda magistr (arxeologiya) darajasini oldi.

1978-yilda Bulmer Papua-Yangi Gvineya universitetini PhD darajasini oldi. Uning dissertatsiya mavzusi Port Moresbi hududidagi tarixdan oldingi madaniyat oʻzgarishi edi.

Faoliyati
---------

1959–1960 va 1967–1973 yillarda Bulmer Papua-Yangi Gvineyada dala tadqiqotlarini, jumladan Port Moresbi hududida va Yangi Gvineya togʻlarida, jumladan, Vanlek, Yuku va Kiovada qazishma ishlarini olib bordi. Bulmer tomonidan qazilgan qazilma qoldiqlaridan topilgan Yangi Gvineya megabati boʻlgan Bulmer mevali koʻrshapalak uning nomi bilan atalgan.

1970—1972-yillarda u Papua-Yangi Gvineya milliy muzeyi boshqaruv kengashi aʼzosi Maykl Somare bilan birga Papua-Yangi Gvineyaning keyinchalik Bosh vaziri boʻlgan.

Bulmer 1973-yilda Yangi Zelandiyaga qaytib keldi. U doktorlik dissertatsiyasini tamomlayotganda, universitet talabalari yordamida saytni yozib olishni boshladi, bu tashabbus Tarixiy joylarga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisidagi qonunning amalga oshirilishi bilan ragʻbatlantirildi. 1970-yillarning oxiridan boshlab u Yangi Zelandiyaning tarixiy joylar trestida (2019-yildan Heritage NZ nomi bilan tanilgan) Shimoliy mintaqaviy arxeolog sifatida ishlagan. U 20 dan ortiq arxeolog va shartnoma xodimlarini ish bilan taʼminlagan arxeologiya boʻlimi tashkil etib, koʻplab talabalarni ish bilan taʼminlash va oʻqitishni taʼminladi.

1990-yilda Tarixiy joylar jamgʻarmasi yangi tashkil etilgan Tabiatni muhofaza qilish departamentiga qoʻshilganida, u tarixiy joylar tresti uchun boshlangan ishni davom ettirib, oʻsha joyning olimi boʻldi.

1994-yilda DOCdan nafaqaga chiqqanidan keyin u Yangi Gvineyadagi tadqiqot loyihalariga qaytdi.

Tadqiqot
--------

1964-yilda Bulmer turmush oʻrtogʻi Ralf Bulmer bilan birgalikda Yangi Gvineya togʻlari tarixi haqidagi birinchi maqolani bir nechta fanlardan olingan dalillarga asoslangan holda yozdi. Bulmerning Yangi Gvineya arxeologiyasiga qoʻshgan hissasi 2016*-yilda Okeaniyadagi arxeologiyaning* maxsus jildida esga olingan. Ushbu jild Bulmerning Yangi Gvineya va Yangi Zelandiyadagi ishlarini qamrab olgan nashrlarining bibliografiyasini oʻz ichiga oladi.

Uning Papua-Yangi Gvineyadagi ishi uchta yoʻnalishda eʼtirof etilgan: Togʻli arxeologiyaning kashshofi sifatida; qirgʻoq boʻyidagi kulolchilik ketma-ketligi va uning madaniy birlashmalari va savdo tarmoqlari tasnifi uchun; erta dehqonchilik amaliyotlari boʻyicha tadqiqotlari uchun.

Bulmerning keng koʻlamli ilmiy qiziqishlari Yangi Zelandiyadagi mahalliy qishloq xoʻjaligi va Yangi Gvineya qoʻshiqchi iti kabi uy hayvonlarini oʻz ichiga olgan.

Bulmer Butunjahon arxeologiya kongressida faol boʻlib, 1990-yilda gʻaznachi boʻlib ishlagan.

Jamiyat faolligi
----------------

1980-yillarning oʻrtalarida Bulmer Maungawhauning Doʻstlari tashkilotiga asos solgan, Maungawhauga gʻamxoʻrlik qilish va boshqarishni targʻib qiluvchi jamoat tashkiloti, Oklend ichki shahar atrofi, Eden togʻidagi soʻngan vulqon konus va tarixiy pa sayt. 2014-yilgi „ *Maungawhau: Koʻngillilar harakatining qisqacha tarixi"* kitobi Bulmerga bagʻishlangan.

2005-yilda u jamoat xizmati uchun Oklend meri Dik Xabbarddan „Tirik afsona" mukofotini oldi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Bulmer 1959-yilda ijtimoiy antropolog va etnobiolog Ralf Bulmerga turmushga chiqdi. Ularning uchta farzandi bor edi va 1979-yilda ajrashishdi.1985-yilda u Pasadenadagi oʻrta maktab davridagi doʻsti boʻlgan psixiatr Terens (Terri) OʻMearaga turmushga chiqdi. Nikoh 2010-yilda vafotigacha davom etdi.

*Quyoshda ter toʻk, doʻst*
--------------------------

Bulmer yosh ayol sifatida Gavayi universitetida talaba boʻlganida gitara chalishni oʻrganib, jonkuyar qoʻshiqchi edi. U 1957—1960-yillarda Oklend universiteti arxeologiya jamiyati tomonidan olib borilgan yozgi qazish ishlarida gulxan musiqasiga oʻzining musiqiy mahoratini qoʻshgan.

1967-yilda musiqa seanslarini xotirlash uchun *"Quyoshdagi ter"* nomli LP yozuvi ishlab chiqarildi. Bulmer bir nechta treklarda kuyladi, jumladan, oʻzining asl kompozitsiyasi, „Hi Jolly", har doim arxeologlardan bir qadam oldinda boʻlgan taniqli fosiker haqidagi kulgili ballada.

Manbalar
--------


1. ↑  „Coming to the end of a rug" (23-may 2016-yil).
2. ↑  doi:10.1002/arco.5117. ISSN 1834-4453[*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  Golson, Jack (2016). „Susan Bulmer, an archaeological pioneer". *Archaeology in Oceania* (inglizcha). 51-jild, № S1. 11–18-bet. doi:10.1002/arco.5117. ISSN 1834-4453.
4. ↑  „US Graduate Student Alumni" (inglizcha). *www.fulbright.org.nz*. Qaraldi: 7-sentabr 2020-yil.
5. ↑  Golson, Jack (2016). „Susan Bulmer, an archaeological pioneer". *Archaeology in Oceania* (inglizcha). 51-jild, № S1. 11–18-bet. doi:10.1002/arco.5117. ISSN 1834-4453.
6. ↑  Golson, Jack (2016). „Susan Bulmer, an archaeological pioneer". *Archaeology in Oceania* (inglizcha). 51-jild, № S1. 11–18-bet. doi:10.1002/arco.5117. ISSN 1834-4453.
7. ↑  Golson, Jack (2016). „Susan Bulmer, an archaeological pioneer". *Archaeology in Oceania* (inglizcha). 51-jild, № S1. 11–18-bet. doi:10.1002/arco.5117. ISSN 1834-4453.
8. ↑  Bulmer, Alice (2016). „Dr Susan Bulmer – A bibliography, 1956–2009". *Archaeology in Oceania* (inglizcha). 51-jild, № S1. 19–22-bet. doi:10.1002/arco.5112. ISSN 1834-4453.
9. ↑  Bulmer, Alice (2016). „Dr Susan Bulmer – A bibliography, 1956–2009". *Archaeology in Oceania* (inglizcha). 51-jild, № S1. 19–22-bet. doi:10.1002/arco.5112. ISSN 1834-4453.
10. ↑  Golson, Jack (2016). „Susan Bulmer, an archaeological pioneer". *Archaeology in Oceania* (inglizcha). 51-jild, № S1. 11–18-bet. doi:10.1002/arco.5117. ISSN 1834-4453.
11. 1 2  Denham, Tim (2016). „Revisiting the past: Sue Bulmer's contribution to the archaeology of Papua New Guinea". *Archaeology in Oceania* (inglizcha). 51-jild, № S1. 5–10-bet. doi:10.1002/arco.5115. ISSN 1834-4453.
12. ↑  Flannery, Tim F. (Tim Fridtjof), 1956-*. Mammals of New Guinea*. Comstock/Cornell, 1995. ISBN 0-8014-3149-2. OCLC 31328688.
13. ↑  Golson, Jack (2016). „Susan Bulmer, an archaeological pioneer". *Archaeology in Oceania* (inglizcha). 51-jild, № S1. 11–18-bet. doi:10.1002/arco.5117. ISSN 1834-4453.
14. ↑  Golson, Jack (2016). „Susan Bulmer, an archaeological pioneer". *Archaeology in Oceania* (inglizcha). 51-jild, № S1. 11–18-bet. doi:10.1002/arco.5117. ISSN 1834-4453.
15. ↑  Golson, Jack (2016). „Susan Bulmer, an archaeological pioneer". *Archaeology in Oceania* (inglizcha). 51-jild, № S1. 11–18-bet. doi:10.1002/arco.5117. ISSN 1834-4453.
16. ↑  Bulmer, Susan; Bulmer, Ralph (1964). „The Prehistory of the Australian New Guinea Highlands". *American Anthropologist*. 66-jild, № 4. 39–76-bet.
17. ↑  Denham, Tim; White, Peter, muh. (2016). „Renewing the past: Sue Bulmer's contribution to the archaeology of Papua New Guinea". *Archaeology in Oceania*. 51-jild, № S1. 1–103-bet.
18. ↑  Bulmer, Alice (2016). „Dr Susan Bulmer – A bibliography, 1956–2009". *Archaeology in Oceania* (inglizcha). 51-jild, № S1. 19–22-bet. doi:10.1002/arco.5112. ISSN 1834-4453.
19. ↑  Bulmer, Susan „Ngā Marā: traditional Māori gardens",*. A history of the garden in New Zealand* Bradbury:. Auckland, N.Z.: Viking, 1995 — 16–37 bet. ISBN 0-670-86466-8. OCLC 35115048.
20. ↑  Koler-Matznick, J.; Yates, B.C.; Bulmer, S.; Brisbin, I.L. Jr. (2007). „The New Guinea singing dog: its status and scientific importance". *Australian Mammalogy* (inglizcha). 29-jild, № 1. 47-bet. doi:10.1071/AM07005. ISSN 0310-0049.
21. ↑  Fowler, P. J. (1990). „World Archaeological Congress 2". *Antiquity* (inglizcha). 64-jild, № 245. 829-bet. doi:10.1017/S0003598X00078911. ISSN 0003-598X.
22. ↑  Golson, Jack (2016). „Susan Bulmer, an archaeological pioneer". *Archaeology in Oceania* (inglizcha). 51-jild, № S1. 11–18-bet. doi:10.1002/arco.5117. ISSN 1834-4453.
23. 1 2  *Maungawhau : a short history of volunteer action*. Auckland: Friends of Mangawhau, 2014.
24. ↑  Golson, Jack (2016). „Susan Bulmer, an archaeological pioneer". *Archaeology in Oceania* (inglizcha). 51-jild, № S1. 11–18-bet. doi:10.1002/arco.5117. ISSN 1834-4453.
25. ↑  „Archaeologist a Living Legend" (inglizcha). *NZ Herald* (22-sentabr 2005-yil). Qaraldi: 7-sentabr 2020-yil.
26. ↑  Golson, Jack (2016). „Susan Bulmer, an archaeological pioneer". *Archaeology in Oceania* (inglizcha). 51-jild, № S1. 11–18-bet. doi:10.1002/arco.5117. ISSN 1834-4453.
27. ↑  *Pawley.* „Notes on a large small game hunter". *Journal of the Polynesian Society: No. 48: Man And A Half: Essays In Pacific Anthropology And Ethnobiology In Honour Of Ralph Bulmer* (1991). Qaraldi: 8-sentabr 2020-yil.
28. ↑  Golson, Jack (2016). „Susan Bulmer, an archaeological pioneer". *Archaeology in Oceania* (inglizcha). 51-jild, № S1. 11–18-bet. doi:10.1002/arco.5117. ISSN 1834-4453.
29. ↑  „Sweat in the sun mate - Archaeopedia". *www.archaeopedia.com*. Qaraldi: 7-sentabr 2020-yil.