**Everton Futbol Klubi** - Liverpulda joylashgan ingliz professional futbol klubi bo'lib, Angliya futbolining eng yuqori toifasi bo'lgan Premer-ligada ishtirok etadi. Klub 1888-yilda Futbol Ligasining asoschisi bo'lgan va atigi to'rtta yuqori mavsumni (1930–31, 1951–52, 1952–53 va 1953–54) o'tkazib yuborgan holda rekord darajadagi 118 mavsum davomida oliy divizionda qatnashgan.. "Everton" Angliya futbolida eng uzoq davom etgan ikkinchi klub va barcha vaqtlar reytingida uchinchi o'rinni egallaydi. Klub to'qqizta liga chempioni, beshta Angliya kubogi, bir marta Yevropa kubogi g'oliblari kubogi va to'qqizta Charity Shields sovrinini qo'lga kiritdi.

1878-yilda tashkil topgan "Everton" 1890–91-yilgi mavsumda birinchi Liga chempionligini qo'lga kiritdi. Yana to'rtta Liga chempionligi va ikkita Angliya Kubogini qo'lga kiritgandan so'ng, klub 1960-yillarda jonlanishgacha Ikkinchi Jahon urushidan keyingi sukunatni boshdan kechirdi. Barqaror muvaffaqiyat davri 1980-yillarning o'rtalariga to'g'ri keldi, o'shanda "Everton" yana ikkita Liga chempionligi, bitta Angliya kubogi va 1985-yilgi Yevropa kubogi g'oliblari kubogini qo'lga kiritdi. Klubning eng so'nggi yirik sovrini 1995-yilgi Angliya kubogi bo'ldi .

Klub tarafdorlari xalq tilida "Evertoniyaliklar" yoki "Ko'klar" deb nomlanadi. "Everton"ning asosiy raqiblari "Liverpul" bo'lib, uning Enfilddagi uy stadioni Evertonning Gudison Parkdagi uyidan bir mil uzoqlikda joylashgan; ikki klub Mersisayd derbisida ishtirok etadi. Everton 1892-yildan beri Gudison Parkda joylashgan bo'lib, ijarasi bo'yicha kelishmovchilik tufayli Enfilddagi asl uyidan ko'chib o'tgan. Klubning uy ranglari - oq shortik va paypoqli qirol ko'k ko'ylaklar.

Tarix
-----

 "Everton"ning birinchi jamoalaridan biri, 1887-yil
Everton 1878-yilda Sent-Domingo FC sifatida tashkil etilgan, shunda Shimoliy Brekfild Rouddagi Sent-Domingo Metodist Yangi Konneksion Chapel jamoati a'zolari Everton yil davomida sport bilan shug'ullanishlari mumkin edi, yozda kriket o'ynalgan. Klubning birinchi o'yini Everton Cherc klubi ustidan 1:0 hisobida g'alaba qozondi. Jamoa 1879-yil noyabr oyida jamoadan tashqaridagi odamlar ishtirok etishni hohlaganligi sababli, klub mahalliy hudud nomi bilan Everton deb nomlandi.

Klub 1888-89-yillarda Futbol Ligasining asoschisi bo'lgan va 1890-91-mavsumida o'zining birinchi Liga chempionligi unvonini qo'lga kiritgan. "Everton" birinchi marta 1906-yilda Angliya kubogini, 1914-15-yillarda esa yana Liga chempionligini qo'lga kiritdi. 1914-yilda boshlangan Birinchi jahon urushi "Everton" amaldagi chempion boʻlgan vaqtda futbol dasturini toʻxtatdi, bu 1939-yilda yana sodir boʻladigan voqea edi.

 1889-yildan beri Evertonning yakuniy o'rinlarini ko'rsatadigan jadval
Faqat 1927-yilda Evertonning birinchi barqaror muvaffaqiyat davri boshlandi. 1925-yilda klub Tranmere Roversdan Diksi Din bilan shartnoma imzoladi. 1927–28-yillarda Din 39 ta liga oʻyinida 60 ta gol urib, bir mavsumda oliy ligada gol urish boʻyicha rekord oʻrnatdi, bu hali ham saqlanib qolayotgan rekorddir. U o'sha mavsumda Evertonga uchinchi liga chempionligini qo'lga kiritishiga yordam berdi. Biroq "Everton" ikki yildan soʻng klubdagi ichki tartibsizliklar tufayli Ikkinchi divizionga tushib ketdi. Klub tezda qayta tiklandi va birinchi urinishdayoq yuqoriga ko'tarildi, shu bilan birga Ikkinchi divizionda rekord darajadagi gollar kiritdi. 1931–32-yilgi mavsumda oliy ligaga qaytgan "Everton" o'z maqomini tasdiqlash uchun vaqtini boy bermadi va birinchi imkoniyatdayoq to'rtinchi Liga chempionligini qo'lga kiritdi. "Everton" 1933-yilda finalda "Manchester Siti" ustidan 3:0 hisobida g'alaba qozonib, ikkinchi Angliya kubogini qo'lga kiritdi. Bu davr 1938-39-yillarda beshinchi Liga chempionati bilan yakunlandi.

Ikkinchi Jahon Urushining boshlanishi yana liga futbolining to'xtatilishini ko'rsatdi va 1946-yilda rasmiy musobaqalar qayta boshlanganida, Everton jamoasi urushdan oldingi jamoaga nisbatan bo'linib ketdi va rangi oqarib ketdi. "Everton" 1950-51-yillarda ikkinchi marta quyi ligaga tushib ketdi va 1953-54-yilgacha ikkinchi divizionda uchinchi mavsumda ikkinchi o'rinni egallagangacha ko'tarilmadi. O'shandan beri klub yuqori darajadagi ishtirok etib kelmoqda.

 1955 va 2011-yillar oralig'ida yuqori parvozdagi yakuniy o'rinlar
"Everton"ning ikkinchi muvaffaqiyatli davri 1961-yilda Garri Ketterik bosh murabbiy etib tayinlanganidan keyin boshlandi. 1962—1963-yillarda "Everton" boshqaruvidagi ikkinchi mavsumida Liga chempionligini qo'lga kiritdi. 1966-yilda klub "Sheffild Uensdey "ustidan 3:2 hisobida g'alaba qozonib, Angliya kubogini qo'lga kiritdi. "Everton" 1968-yilda yana finalga chiqdi, ammo bu safar "Uembli "da "Vest Bromvich" ni mag'lub eta olmadi. Ikki mavsumdan so'ng 1969–70 -yillarda "Everton" eng yaqin raqibi "Lids Yunayted "dan 9 ochko oldinda bo'lib, Liga chempionligini qo'lga kiritdi. Bu davrda Everton 1961–62 dan 1966–67-yillargacha boʻlgan mavsumlarni oʻz ichiga olgan Yevropa musobaqalarida ketma-ket besh yil qatnashgan birinchi ingliz klubi boʻldi.

Biroq, muvaffaqiyat davom etmadi; jamoa keyingi mavsumlarda o'n to'rtinchi, o'n beshinchi, o'n ettinchi va ettinchi o'rinlarni egalladi. Garri Ketterik nafaqaga chiqdi, ammo uning vorislari 1970-yillarning qolgan qismida 1974–75 -yillarda Billi Bingxem boshchiligida toʻrtinchi, 1977–78-da uchinchi va keyingi mavsumda Gordon Li boshqaruvida toʻrtinchi oʻrinni egallagan boʻlsalar ham, kumush medalni qoʻlga kirita olmadilar. Li 1981-yilda ishdan bo'shatildi 

Xovard Kendall bosh murabbiy bo'ldi va Evertonni eng muvaffaqiyatli davriga olib keldi. Mahalliy "Everton" 1984-yilda Angliya kubogi va 1984-85 va 1986-87-yillarda ikki marta Liga chempionligini qo'lga kiritdi. Yevropada klub 1985-yilda Yevropa kubogi g'oliblari kubogini qo'lga kiritish orqali o'zining birinchi va hozirgacha yagona Yevropa kubogini qo'lga kiritdi. Yevropa muvaffaqiyati birinchi marta Dublin Universitet kolleji, Inter Bratislava va Fortuna Sittardni mag'lub etganidan keyin keldi. O'shanda "Everton" yarim finalda Germaniya giganti "Bavariya" ni 3:1 hisobida mag'lub etdi, tanaffusda ortda qolganiga qaramay (o'yinda Gudison Park tarixidagi eng yaxshi natija qayd etildi) va finalda Avstriyaning "Rapid Vena "klubi ustidan xuddi shunday natija qayd etildi. 1985-yilda Liga va Kubok egalari kubogini qo'lga kiritgan "Everton" treblga juda yaqin keldi, ammo Angliya kubogi finalida "Manchester Yunayted" ga yutqazdi. Keyingi mavsumda, 1985-1986, Everton ham Ligada, ham Angliya Kubogida "Liverpul"ga ikkinchi o'rinni egalladi, ammo 1986-87-da yana Liga chempionatini qo'lga kiritdi.

Heysel stadionidagi falokat va keyinchalik barcha ingliz klublari qit'a futbolidan chetlatilganidan so'ng, "Everton" ko'proq Yevropa kuboklari uchun kurashish imkoniyatini yo'qotdi. Taqiqdan so'ng chempionlikni qo'lga kiritgan tomonning katta qismi tarqaldi. Kendallning o'zi 1987-yilgi chempionlik g'alabasidan so'ng Bilbaoning "Atletik "iga ko'chib o'tdi va uning o'rniga uning yordamchisi Kolin Xarvi keldi. Xarvi "Everton"ni 1989-yilda Angliya kubogi finaliga olib chiqdi, ammo "Liverpul"ga qo'shimcha bo'limlardan so'ng 3:2 hisobida mag'lub bo'ldi.

"Everton" 1992-yilda Premer-liganing asoschisi bo'lgan, ammo to'g'ri murabbiy topishda qiynalgan. Xovard Kendall 1990-yilda qaytgan edi, lekin avvalgi muvaffaqiyatini takrorlay olmadi. Uning vorisi Mayk Uoker statistik ma'lumotlarga ko'ra, Evertonning bugungi kungacha eng kam muvaffaqiyat qozongan murabbiyi edi. 1994-yilda "Everton"ning sobiq futbolchisi Jo Royl bosh murabbiylikka kelganida, klub formasi yaxshilana boshladi; uning boshqaruvidagi birinchi o'yini derbi raqibi "Liverpul" ustidan 2:0 hisobida g'alaba qozondi. Royl finalda "Manchester Yunayted"ni 1:0 hisobida mag'lub etib, "Everton"ni quyi ligaga tushib ketishdan uzoqlashtirdi va klubni o'z tarixida beshinchi marta Angliya Kubogiga olib chiqdi. Kubok g'alabasi, shuningdek, "Everton"ning Kubok egalari kubogi uchun pasporti bo'ldi, bu uning Xayseldan keyingi davrdagi birinchi Yevropa kampaniyasi. Royl qo'l ostidagi taraqqiyot 1995-96-yillarda davom etdi, chunki jamoa Premer-ligada oltinchi o'ringa ko'tarildi. Keyingi mavsumda o'n beshinchi o'rinni egallagan Royl kampaniyaning oxirida iste'foga chiqdi va uning o'rniga vaqtincha klub sardori Deyv Uotson keldi.

Xovard Kendall 1997-yilda uchinchi marta "Everton" bosh murabbiyi etib tayinlandi, ammo bu tayinlanish muvaffaqiyatsiz tugadi, chunki "Everton" Premer-ligada o'n yettinchi o'rinni egalladi. Klub faqat Bolton Uonderersga nisbatan ustunroq gol farqi tufayli quyi ligaga tushib qolishdan qochadi. Sobiq Reynjers menejeri Uolter Smit 1998-yilning yozida Kendallni egallab oldi, ammo jadvalning pastki yarmida faqat uchta ketma-ket marraga erishdi. "Everton" rahbariyati nihoyat Smitga sabri tugadi va u 2002-yilning mart oyida "Midlsbro "da Angliya Kubogini tark etganidan so'ng va "Everton"dan tushib ketish xavfi ostida bo'lganidan keyin ishdan bo'shatildi. Uning o'rniga Devid Moyes "Everton"ni xavfsiz tarzda o'n beshinchi o'ringa olib chiqdi.

Taxallus
--------

"Everton"ning eng ko'p tan olingan laqabi "The Toffees" yoki "The Toffeemen" bo'lib, Everton Gudisonga ko'chib o'tgandan keyin paydo bo'lgan. Bu nomning qanday qabul qilinganligi haqida bir qancha tushuntirishlar mavjud: Everton qishlog'ida, Everton Brow va Brow Side o'rtasida, Mother Noblett's nomli biznes bor edi, u shirinliklar sotadigan kofe do'koni, shu jumladan Everton Mint. Shuningdek, u "Everton" klubi gerbi asos qilib olingan blokirovka ro'parasida joylashgan edi. Toffee Lady an'anasida qiz o'yin boshlanishidan oldin maydonning perimetri bo'ylab erkin Everton Mintsni olomon ichiga tashlab yuradi, bu aloqani anglatadi. Yana bir mumkin bo'lgan sabab, Evertonning Village Street yaqinida Ma Bushell tomonidan boshqariladigan *Ye Anciente Everton Toffee House* nomli uy bor edi. Kofe uyi Queen's Head mehmonxonasi yaqinida joylashgan bo'lib, unda klubning dastlabki yig'ilishlari bo'lib o'tdi.

Stadion
-------

 Gudison bog'i
Former Everton chairman John Houlding Jon Xolding, "Everton"ning sobiq raisi va "Enfild" yer egasi
A black-and-white portrait photograph of a bearded man in a dark three-piece suit. Jorj Maxon "Everton"ning Gudison Parkiga ko'chib o'tishini tashkil qildi.
"Everton" dastlab Stenli Parkning janubi-sharqiy burchagida o'ynadi. Birinchi rasmiy o'yin 1879-yilda bo'lib o'tgan. 1882-yilda J. Cruitt ismli kishi klubning uyiga aylangan Priory Roadda er sovg'a qildi. 1884-yilda Everton "Everton" klubi a'zosi Jon Xuldingning do'sti bo'lgan yer egasi Jon Orrellga tegishli bo'lgan Enfildda ijarachiga aylandi. Orrel "Enfild"ni kichik ijara haqi evaziga klubga qarzga berdi. Xolding 1885-yilda Orrelldan er sotib oldi va 1888-yilda yiliga 100 funt sterlingdan 240 funt sterlinggacha ko'tarilgan klub ijarasini undirish orqali "Everton"ning uy egasiga aylandi - va "Everton" 1892-yilda yerni tark etgunga qadar hamon o'sib bordi. Klub ijara haqining oshishini nomaqbul deb hisobladi. Xolding va klub qo'mitasi o'rtasidagi navbatdagi kelishmovchilik Xuldingning "Everton FC and Athletic Grounds Ltd" kompaniyasini ro'yxatdan o'tkazib, klub ustidan to'liq nazoratni qo'lga kiritishga harakat qilishiga olib keldi. "Everton" "Enfild"ni tark etib, klub o'shandan beri o'ynab kelayotgan yangi maydon - Gudison Parkga yo'l oldi. Xolding "Everton" nomini, ranglarini, o'yinlarini va ligadagi o'rnini egallashga harakat qildi, ammo Futbol Assotsiatsiyasi tomonidan rad etildi. Buning o'rniga Xolding yangi klub - "Liverpul" ni tuzdi.

### Mashg'ulot

1966-yildan 2007-yilgacha Everton Liverpulning G'arbiy Derbi hududidagi Bellefildda mashg'ulot o'tkazdi. Klub 2007-yilda Xelvuddagi Finch Farm mashg'ulot majmuasiga ko'chib o'tdi. Mashg'ulotlar maydonida "Everton"ning asosiy jamoasi ham, yoshlar akademiyasi ham joylashgan.

### "Everton" stadioni

1996-yildan beri "Everton" yangi stadionga ko'chishi haqida ma'lumotlar bor edi. Dastlabki reja 60 000 oʻrinli yangi stadion uchun edi, biroq 2000-yilda King’s Dock regeneratsiyasi doirasida 55 000 oʻrinli stadion qurish taklifi kiritilgan edi. Bu taklif muvaffaqiyatsiz tugadi, chunki Everton 30 funt sterling ishlab ololmadi Stadion loyihasining yarim ulushi uchun million kerak edi va shahar kengashi 2003-yilda bu taklifni rad etdi. 2004-yilning oxirida, Liverpul Kengashi va Shimoli-g'arbiy rivojlanish korporatsiyasi tomonidan boshqariladigan klub Liverpul FK bilan Stenli Parkdagi taklif qilingan stadionni bo'lishish haqida muzokaralar olib bordi. Biroq "Everton" xarajatlarning 50 foizini yigʻa olmagani uchun muzokaralar toʻxtab qoldi. 2005-yil 11-yanvarda Liverpul yerni taqsimlash mumkin emasligini e'lon qildi va o'zining Stenli Park stadionini rejalashtirishni boshladi.

 2012-yilda Mersisayd derbisi, "Everton" a'zosi Silven Distin "Liverpul" hujumchisi Luis Suaresga qarshi himoyada.

Murabbiylar shtabi
------------------

**Birinchi jamoa**

| Lavozim | Ism |
| --- | --- |
| Futbol klubi direktori | Uels Kevin Thelwell |
| Birinchi jamoa menejeri | Angliya Frenk Lempard |
| Birinchi jamoa menejeri yordamchisi | Angliya Jo Edvards |
| Birinchi jamoa murabbiyi va ishlash boshlig'i | Angliya Kris Jons |
| Birinchi jamoa murabbiyi | Angliya Eshli Koul |
| Birinchi jamoa murabbiyi | Angliya Pol Klement |
| Birinchi jamoa darvozaboni murabbiyi | Irlandiya Alan Kelli |
| Birinchi jamoaning jismoniy ko'rsatkichlari bo'yicha murabbiy | Angliya Jek Douling |
| Sport fanlari bo'limi boshlig'i | AngliyaJek Neyler |

**21 yoshgacha va 18 yoshgacha**

| Lavozim | Ism |
| --- | --- |
| Akademiya direktori | Garet Prosser |
| Akademiyaning murabbiylik bo'limi boshlig'i | Karl Darlington |
| 21 yoshgacha bo'lganlar bosh murabbiyi | Pol Tait |
| 18 yoshgacha bo'lganlar bosh murabbiyi | Leyton Beyns |
| 18 yoshgacha bo'lganlar uchun murabbiy yordamchisi | Kiran Driskoll |

Sculpture of Everton and England forward Dixie Dean Park End tashqarisidagi Dixie Dean haykali

Yutuqlar
--------

### Mahalliy

* **Birinchi divizion / Premer-liga :**
* **Chempionlar (9)** : 1890–91, 1914–15, 1927–28, 1931–32, 1938–39, 1962–63, 1969–70, 1984–85, 1986–87
* **Ikkinchi divizion / chempionat :**
* **G'oliblar (1)** : 1930–31
* **Angliya kubogi :**
* **G'oliblar (5)** : 1905–06, 1932–33, 1965–66, 1983–84, 1994–95
* **Futbol Liga kubogi :**
* Ikkinchi oʻrin (2): 1976–77, 1983–84
* **FA xayriya qalqoni :**
* **G'oliblar (9)** : 1928, 1932, 1963, 1970, 1984, 1985, 1986 *,* 1987, 1995
* **To'liq a'zolar kubogi :**
* Ikkinchi oʻrin (2): 1989, 1991
* **Futbol Ligasi Superkubogi :**
* Ikkinchi oʻrin (1): 1985–86

### Yevropa

* **Yevropa kubogi g'oliblari kubogi :**
	+ **G'oliblar: (1)** : 1984–85

### Dubllar

* 1984–85 : Liga va Yevropa kubogi g'oliblari kubogi

Manbalar
--------

1. ↑  „All-Time English Football Top Flight Table from Season 1888–89 to 2021–22". *MyFootballFacts.com*. Qaraldi: 26-yanvar 2022-yil.
2. ↑  „A brief history of Everton". Qaraldi: 2-sentabr 2015-yil.
3. ↑  „Gore's Directory 1878". *FamilySearch*.
4. 1 2  „Club profile: Everton".  Premier League. 13-avgust 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-avgust 2010-yil.
5. ↑  „St Domingo's – 53.425799°N, 2.964903°W".  Everton F.C. (10-may 2016-yil). 13-yanvar 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-may 2016-yil.
6. ↑  „9 Facts About Football in the First World War". Qaraldi: 3-sentabr 2015-yil.
7. ↑  „10 Facts About Football in the Second World War". Qaraldi: 3-sentabr 2015-yil.
8. ↑  „Reasons behind the "toffees" nickname".  Toffeeweb. 9-avgust 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-avgust 2006-yil.