recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Aviatsiya taxometri*Aviatsiya taxometri*
**Taxometr** (yun. tachos — tezlik va ... metr)— mashina va mexanizm vallarining aylanish chastotasini (burchak tezligini) oʻlchaydigan asbob. Oʻlchash usuliga qarab, aylanishlar sonini maʼlum vaqt oraligʻida oʻlchaydigan, burchak tezlikni biror fizik kattalikka aylantiradigan va valning aylanish tezligini maʼlum tebranish chastotalariga taqqoslab oʻlchaydigan turlarga boʻlinadi. T.ning markazdan qochma, induksion, elektr, elektron va boshqa xillari bor. Markazdan qochm a T.da val aylanganda burchak tezlikka mutanosib ravishda qoʻzgʻaluvchi massalar siljiydi. Siljish qiymati richagli tizim orqali koʻrsatkichga uzatiladi. Induksion T.da aylanuvchi doimiy magnit oʻlchash tizimining metall stakani (diski) da tokni induksiyalaydi. Doimiy magnit bilan induksiyalangan tok magnit maydonlarining oʻzaro taʼsirida stakan prujina kuchini yengib, magnitning minutdagi aylanishlar soniga mutanosib burchakka buriladi. T.ning koʻrsatishi shkaladan hisoblanadi. Elektr T. oʻzgarmas yoki oʻzgaruvchan tok generatori (yakori sinaladigan valda aylanadi) va ikkilamchi asboblar — chastota birliklarida graduslarga boʻlingan voltmetr yoki chastotometrdan iborat. Elektron T.ning ishi uzgich kontaktlari ochilganda ishga tushirish tizimining birlamchi zanjirida paydo boʻladigan tok impulslarini magnitoelektrik koʻrsatkichli asbob tokiga aylantirishga asoslangan. Birlamchi zanjiridagi impulslar chastotasi dvigatel valining aylanishiga mutanosib boʻladi. T. avtomobil, aviatsiya spidometrlari va texnikaning boshqa sohalarida qoʻllanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mumford & Sons** ("Mumford va oʻgʻillari") britan folk-rok guruhidir. Guruh aʼzolari: Marcus Mumford (vokal, gitara, dovul, mandolina), Ben Lovett (vokal, klavish, akkordeon, dovul), Winston Marshall (vokal, banjo, gitara, dobro) va Ted Dwane (vokal, kontrabas, dovul, gitara). Mumford & Sons 2007-yil dekabrida gʻarbiy Londonda tashkil topgan.

Mumford & Sons "Lova Your Ground" nomli minialbom chiqarib, Birlashgan Qirollik va Qoʻshma Shtatlarda kichik konsertlar berib yurishdi. 2009-yili oktabrida guruhning *Sigh No More* albomi chiqdi. Albom Irlandiya, Avstraliya va Yangi Zelandiya chartlarida birinchi raqamni egallab, Qoʻshma Shtatlardagi *Billboard* reytingida ikkinchi oʻringa chiqdi. 2010-yil 1-dekabrida guruh ikkita Grammy — *Eng Yaxshi Yangi Artist* va *Eng Yaxshi Rock Qoʻshiq* ("Little Lion Man") mukofotiga nomzod qilindi. Guruh 2010-yilda ARIA, 2011-yilda esa Brit mukofotlarini oldi.

Guruhning ikkinchi albomi, *Babel*, 2012-yil sentabrida chiqdi. Albom Buyuk Britaniya va AQSh chartlarida birinchi oʻrinni egalladi. 2013-yilgi Grammy taqdimotida *Babel* *Yil Albomi* mukofotini oldi.

2013-yil 20-sentabrida guruh taʼtilga chiqishini eʼlon qildi. 2014-yil 20-iyulida Ben Lovett guruh Londonda uchinchi albomini yozayotgani haqida xabar qildi.

Diskografiyasi
--------------

* *Sigh No More* (2009)
* *Babel* (2012)

Manbalar
--------

1. ↑  „Mumford & Sons' New Album Announcement". Qaraldi: 23-iyul 2012-yil.
2. ↑  "New Mumford & Sons album Babel is fastest seller of 2012 in UK and US". *The Guardian*. Retrieved 3-oktabr 2012-yil
3. ↑  "Mumford & Sons' 'Babel' Scores Biggest Debut of Year, Bows at No. 1 on Billboard 200 Chart". *Billboard*. Retrieved 3-oktabr 2012-yil
4. ↑  Mumford and Sons taking a break". Huffington Post
5. ↑  Ben Lovett Announces his Engagement and Work on New Album Wayback Machine saytida arxivlandi (2014-09-06). MumsonFans.com 22-iyul 2014-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti
* Mumford & Sons VEVO, YouTube

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsda ***Mumford & Sons*** mavzusiga oid fayllar bor. |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Musiqa notalari | *Musiqiy guhuh yoki ansambl haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Meteorologik raketa**, geofizik raketa — atmosfera yuqori qatlamlari (ayniqsa, meeosfera va ionosfera)ni tekshirishda qoʻllaniladigan asboblarni olib chiqadigan raketa. Unga oʻrnatilgan meteorologik asboblar yordamida atmosfera temperaturasi va bosimi, shamol yoʻnalishi, havo tarkibi, kosmik nurlar, Yer magnit maydonining joylashishi va boshqa aniqlanadi. Shuningdek, Quyosh nuri spektri va Yer sirti suratga olinadi. Meteorologik raketa koʻtariladigan balandlik cheklangan (100–150 km), uning ogʻirligi nisbatan kichik (400–500 kg). Koʻpincha, massasi 80 kg gacha boʻlgan, taxminan 65–70 km balandlikka koʻtariladigan Meteorologik raketa ishlatiladi. Meteorologik raketa har xil geografik rayonlardan, jumladan, Arktika va Antarktika, quruqlikdagi st-yalardan va kemalardan uchirilishi mumkin.

Meteorologik raketa 2 kism: dvigatel qurilmasi va apparat oʻrnatiladigan ajraladigan (bosh) qismdan iborat. Meteorologik asboblar Meteorologik raketaning bosh qismida boʻladi. Raketaning bu qismi raketa korpusidan avtomatik tarzda ajralib, pastga maxsus parashyut yordamida tushiriladi. Meteorologik raketaning radiosignallari Yerdagi telemetrik st-yalar orqali qabul qilinadi. Meteorologik maʼlumotlar elektron-hisoblash mashinasi yordamida ishlab chiqiladi. Meteorologik raketalar temperaturayektoriyasi kinoteodolit, ballistik kamera, radiolokator, radiodopler tizimi va boshqa bilan boshqariladi. Meteorologik raketa atmosfera hodisalariga aktiv taʼsir qilishda ham ishlatilmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Trastkompaniya** - korporatsiyalar va ayrim shaxslarning molmulki hamda qimmatli qogʻozlarini vakolatnoma boʻyicha boshqarish uchun tashkil etiladigan muassasa, molmulkni ishonchli boshkarish jarayoni. Trastkompaniya aktivlari (kompaniyaning oʻz aksiyadorlik kapitali) kompaniya fondlariga, kafolatlangan (boshkaruvga vakolatnoma boʻyicha qabul qilingan) fondlarga, meros va agentlik fondlarga, trastfondlarga boʻlinadi.

Oʻzbekistonda qimmatli qogʻozlar bilan bogʻliq boshqaruv operatsiyalari orasida mijozning talabi boʻyicha aktivlarni boshqarish, yaʼni uning hisobidan kimmatli qogʻozlarni xarid qilish yoki sotish; kimmatli qogʻozlar chiqarishda va ularni joylashtirishda vositachilik qilish; aksiyadorlar reyestrini yuritish va mijozning qimmatli qogʻozlari bilan tuzilgan bitimlarni roʻyxatdan oʻtkazish; aksiyadorlarga yillik daromadni toʻlash, aksiyalar va boshqa kimmatli qogʻozlar boʻyicha qayta moliyalash, dividendlarni toʻlash; depozitar xizmat koʻrsatish va h.k. keng tarqalgan.

Trastkompaniya xizmati tegishli davlat idoralari tomonidan litsenziyalanadi. Oʻzbekistonda dastlabki Trastkompaniya 1996-yilda paydo boʻldi. Ishonch bildirilgan mulkdor xar chorakda bir marta trast muassasasiga hisobot va balans takdim etishi kerak. Trast shartnomasi fakat sud qarori bilan toʻxtatiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu madrasa ham vaqf mulkiga ega bo‘lgan. Uning hujjati saqlanib qolgan. U birdan vaqf mulkini taʼkidlashdan boshlangan.

Tarixi
------

Voqif Soʻzangaron guzaridagi Navi oliy rastasida 7 do‘konini vaqf qilgan. Shundan so‘ng hamdu sano va undan keyin: „Abdurahmonbek valadi Qozixon hijriy 1328-yili safar oyida Hofiz qo‘ng‘irot guzaridagi bitta hovlisini hujrasiz talabalarga va mazkur 7 do‘konini hamda Cho‘qmoq mavzesida 200 tanob yerni vaqf qilgan". Mutavalli etib qozi ul-quzzot mulla Mir Badriddin tayinlagan. Abdurahmonbek Poyi ostona guzarida yaroqsiz bir bo‘lak yerni sotib olgan va unga ikki qavatli qilib pishiq g‘ishtdan madrasa qurdirgan. U yigirma bir hujrali va bitta darsxonadan iborat bo‘lgan. G‘arbida ko‘cha, shimolida Poyi ostona hammomi, sharqida go‘lax hovlisi, janubida mulla Muhammad mufti madrasasi bo‘lgan. Hujjat bo‘yicha, har bir hujraga ikki nafardan talaba qo‘yilgan va darsxonaga bitta mudarris tayinlangan. Vaqf mablag‘i quyidagi tartibda taqsimlangan. Avvalo, farrosh va meshkobchi vazifasini bajargan shaxsga bir yilda 280 tanga, sartaroshga 115 tanga ajratilgan. Qolgan mablag‘ 7 qismga bo‘linib, undan 1 qism mudarrisga, 6 qism 21 hujrada yashayotgan talabalarga berilgan. Hujjat 123 qatordan iborat. Nastaʼliq xati, tili forsiy. Tagida Mir Burhoniddin sadr rais ibn qozi ul-quzzot mulla Mir Badriddin muhri ham bo‘lgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Buxoro taʼlim tizimi tarixi. Abdusattor Jumanazar. Toshkent: Akademnashr, 2017. — B. 168.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Madrasa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Metamorfik togʻ jinslari** — avval choʻkindi yoki magmatik jins si-fatida vujudga kelgan, lekin Yer qaʼrida chuqur flyuidlar, temperatura va bosim taʼsirida oʻzgargan (metamorfizm) yoki yer yuzasiga yaqin qatlamda ichiga kirib borgan intruziv massalar issigʻidan oʻzgarishga uchragan togʻ jinslari. Bunda jinslarning kimyoviy tarkibi deyarli oʻzgarmaydi. Choʻkindi va otqindi jinslar metamorfizmidan vujudga kelgan para- va ortometamorfik jinslar farq qilinadi. Metamorfik togʻ JINSLARIj.dan slanets, gneys hamda marmar, kvarsitlar, rogoviklar koʻp tarqalgan. Metamorfik togʻ JINSLARIj. ning tarkibi fizik-mexanik xususiyatlari kabi har xil. Karbonatli Metamorfik togʻ JINSLARIj.dan marmar, kalsifirlar, kataklizitlar alohida oʻrin egallagan. Skarn, ohaktoshsilikatli jinslarning metamorfik oʻzgarishiga gidrotermal suyuqliklar sezilarli taʼsir koʻrsatgan. Katta ahamiyatga ega boʻlgan temir, mis kabi rudali konlar skarn tipiga mansub. Regional metamorfiz-mda hosil boʻlgan Metamorfik togʻ JINSLARIj. kuchli bosim taʼsirida varaqsimon qatlamlashgan. Katta chuqurlikda vujudga kelgan eklogitlar granat-jodeit togʻ jinslaridan iborat. Loyqa jinslardan hosil boʻlgan fillitlar ostida xlorit, granatbiotitlar, slyudali slanetslar, undan pastrokda gneys va granulitlar joylashgan. Metamorfik togʻ JINSLARIj.ningaksariyati foydali qazilmalardir.

Yana q.
-------

* Petrografiya

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Trasologiya** (frans. trace — iz va ...logiya) — kriminalistika boʻlimi, izlarni oʻrganish va ularni aniklash, qayd qilish, olish va tekshirish usullari, yoʻllari, ilmiy-texnikaviy vositalarini ishlab chiqish bilan shugullanadi. Inson, jinoyat qurollari, asbobuskunalari, i. ch. mexanizmlari, transport vositalari kabilarning izlari farklanadi. Obʼyektni trasologak identifikatsiyalash uning umumiy va xususiy belgilarini izda hosil boʻlgan belgilari bilan qiyoslash orqali amalga oshiriladi. Agar bevosita qiyoslashning imkoni boʻlmasa, eksperimental izlar yasaladi. T.da modellashtirish, yaʼni obʼyektni va izni ularning modellari (tabiiy, optik va h.k.) boʻyicha taqqoslashdan foydalaniladi. Trasologik ekspertiza odamni — qoʻl, oyoq, tish izlari boʻyicha, poyabzalni — uning izlari boʻyicha; jinoyat vositalari va qur°llaRni — buzish, kesish, chopish va boshqa izlari boʻyicha; i. ch. mexanizmlarini — ommaviy ravishda ishlab chiqarilgan tayyor mahsulotlardagi izlar boʻyicha; transport vositasini yurish qismi, chiqib turgan detallaridan qolgan izlar boʻyicha identifikatsiyalashga imkon beradi. Trasologik identifikatsiya tadqiqotining turlaridan biri butunni uning qismlari boʻyicha aniqlahdir. Masalan, yoʻltransport hodisasi sodir boʻlgan joyda topilgan fara qismi tekshirilayotgan transport vositasi farasidan topilgan parchalar bilan kiyoslanadi. Identifikatsiya tadqiqotlaridan farkli ravishda trasologik diagnostika tadqiqotlari izlar xrsil boʻlishi mexanizmi (sharoitlari)ni aniklash uchun oʻtkaziladi. Bu tadqiqotlar tekshirilayotgan obʼyektning holatini (mas. voqea joyidan topilgan qulfning ishlashishlamasligini); harakat va kuzatilayotgan natija toʻgʻrisidagi sababiy bogʻliqlikni (mas. transport vositasida izlar paydo boʻlishi sabablari; toʻqnashuv, agʻdarilish, yoʻlovchini urib ketish va h.k. ni); jinoyatini kanday qilib sodir etish mumkin boʻlgan (mas. omborxona qanday qilib buzilgan, izlarga qaraganda jinoyatchi kanday ketmaketlikda harakat qilgan)ligini anikdashga imkon beradi.

Gʻafur Abdumajidov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qalbay Abdurahmonov (Abdirahmonov)** ( 1934 -yil) -Sovet chorvachisi Oʻzbekiston SSR Buxoro Xalq Sovet Respublikasining (hozirgi Oʻzbekiston Navoiy viloyati, Tomdi tumani), Tomdi sovxozining katta cho'poni. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1966).

Biografiya
----------

Qalbay Abdurahmonov 1934-yilda Oʻzbekiston SSR Buxoro Xalq Sovet Respublikasining (hozirgi Oʻzbekiston Navoiy viloyati hududida), chorvador oilasida tugʻilgan. Millati oʻzbek. Oʻrta taʼlimni toʻliq tugatmagan. Sovet armiyasi safida uch yil xizmat qilgan.

U bolalik chogʻlaridanoq choʻponlikka qiziqqan va hayvonlarni parvarish qilishda kattalarga doimo yordam bergan. Sovet Armiyasi saflarida muddatli harbiy xizmatni o‘tagandan soʻng vataniga qaytgan. Shundan keyin 1950-yillarning o‘rtalaridan boshlab mahalliy „Tomdi" sovxozida cho‘pon bo‘lib oʻz ish faoliyatini boshlagan. Malakali choʻpon sifatida nafaqat oʻtlash joyi va vaqtini, hayvonlarga gʻamxoʻrlik qilish qoidalarini ham yaxshi bilgan. Boqiladigan hayvonlar orasida kasalliklar va boshqa muammoli vaziyat paydo boʻlganda birinchi yordam koʻrsata olgan. o‘simliklari siyrak yaylovlarda, og‘ir yarim cho‘l sharoitida qorako‘l zotli qo‘ylarni boqgan.

Oʻzining ziyrakligi, tirishqoqligi va bilimi bilan qisqa fursatda cho‘ponlik hunarini mukammal egallab oladi va tez orada bir necha ming boshdan iborat suruvga katta cho‘pon etib tayinlanadi. 1959-1965 yillikda uning suruvi Buxoro viloyati chorvadorlari orasida yosh hayvonlar nasli, pashsha yetkazib berish va jun qirqish bo‘yicha eng yaxshi ko‘rsatkichlarga ega bo‘ladi va chorvachilikni rivojlantirish, qorakoʻl qoʻy zotini yetishtirish va koʻpaytirishga oʻz xissasini qoʻshadi.

Uning bu samarali mehnatini SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1966 yil 22 martdagi farmoni bilan chorvachilikni rivojlantirish, goʻsht, sut, tuxum, jun, qorakoʻl qoʻy zotini yetishtirish va tayyorlashni koʻpaytirishda erishilgan muvaffaqiyatlar uchun, Abdurahmonov Qalbay - Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlashadi.

O‘zi tug‘ilib o‘sgan Buxoro Xalq Sovet Respublikasining (hozirgi Oʻzbekiston Navoiy viloyati, Tomdi tumani) (1982) — „Tomdi" sovxozida nafaqaga chiqqunga qadar cho‘ponlik qiladi.

1966- yillarda u oʻzining yaxshi fazilatlari va mehnati uchun bir qator orden va medallar yaʼni Lenin ordeni va "Oʻroq va Bolgʻa "oltin medali, Mehnat Qizil Bayroq ordenlari va medallar bilan taqdirlangan.

Qalbay Abdurahmonov 1971-yildan KPSS XXIV qurultoyi delegati boʻlgan.

Manbalar
--------

* „Abdurahmonov, Qalbay" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*.



* Geroi Sotsialisticheskogo Truda Uzbekistana.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Taran (maʼnolari).

**Taran**, (harbiy ishda) — 1) qamal quroli (uchiga temir paykon oʻrnatilgan toʻsin); qadimda, oʻrta asrlarda qalʼa devorlarini buzish maqsadida qoʻllanilgan; 2) eshkakli yoki zirxli (bronenosets) flotlarda dushman kemasiga zarba berish uchun moʻljallangan kema uchining suv osti qismidagi turtib chiqqan qismi; 3) havo, dengiz va tank jangida qoʻllaniladigan usul: samolyot fyuzelaji (vinti yoki qanoti), kema, tank korpusi bilan dushman samolyoti, kemasi, tankiga zarba berish. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Mum** — 1) hayvon yoki oʻsimlik mahsuloti boʻlgan yogʻsimon modda, asosan, yuqori yogʻ kislotalarning murakkab efirlari va yuqori molekulyar spirtlardan iborat. M. — amorf, plastik, qizdirilganda oson yumshaydigan modda, 40—90° orasida suyuklanadi. M.ning qazilma xillari ham boʻladi. Asalari mumi, qoʻy juni yuvilganda chiqadigan M. kashalot yogʻidan olinadigan spermatset hayvon mahsuloti M.iga, Braziliya palmasi bargidan olinadigan karnauba, kandelil, palma mumi va boshqa oʻsimlik mahsuloti M.iga, ozokeritni tozalab olinadigan serezin, qoʻngʻir koʻmir yoki torfdan ajratiladigan montan M.i qazilma M.iga kiradi. Sanoatda sintetik M. ham ishlab chiqariladi. Hayvon mahsulotidan olingan, qazilma va sintetik M.lar texnikada ishlatiladi. Oʻsimlik M.i oʻsimliklarda suv rejimini tartibga solishda muxim biologik funksiyani bajaradi. M. dan amaliy va tasviriy sanʼatda ham foydalaniladi; 2) asalari mum bezlarida ishlab chikariladigan yogʻsimon suyuklik (qarang Asalari mumi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abduraim Homidov** (1943.20.10, Toʻraqoʻrgʻon tumani Shahand qishlogi) — usta dehqon, Oʻzbekiston Qahramoni (2004). Mehnat faoliyatini 1960-yilda Toʻraqoʻrgʻon tumanidagi "Oʻzbekiston" shirkat xoʻjaligida mexanizatorlikdan boshlagan. 1974-yildan shu xoʻjalikda brigada boshligʻi, bosh pud-ratchi. H. paxtachilikda keng kultivatsiya, chuqur egat olish, oʻgʻitlash sonini koʻpaytirish kabi yangi agrotexnologiyalarni yaratdi va qoʻlladi, gʻalladan 67,6, paxtadan 45 s/ga (2003) hosil yetishtirishga, shartnomaviy rejalarni muntazam oshirib bajarishga erishdi. Koʻplab shogirdlar yetishtirdi. "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan (2001).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muvang** [asl ismi Jiman, Mutyanzi ("Tangri farzandi My") deb ham ataladi! (? — miloddan avvalgi 947) — qad. Xitoydagi Gʻarbiy Chjou xonligi (miloddan avvalgi 11-asr — 777 y.)ning 5-hokimi (mil. av. 1001—947 yillar), sayyoq. Pomir va Kunlun togʻlaridan chiqadigan nefrit toshini izlab Gʻarbga safar qilgan. M. hamroxlari bilan Chingxay oʻlkasi (Tibet togʻlarining yuqori qismi) orqali Tarim vohasiga kelgan. U yerda Oqqosh (Bayyuyxe) va Qoraqosh (Xeyyuyaxe) daryolaridan oʻtib Pomirga yetib borgan. Mahalliy hokimlar M.ga Xoʻtanning nefrit toshlaridan yasalgan buyumlarni sovgʻa qilishgan. Pomir orqali gʻarb tomon yurib Toshqoʻrgʻonda toʻxtagan. Keyin Syunchi koʻliga yetib borgan. Bu yerdan M. ancha yoʻl yurib Si-vangmu davlatiga kelgan, soʻngra shim.-gʻarbga burilib safarini davom ettirgan. M. Qirshziston yaylovlari orqali yurtiga qaytgan. Agar M. yashagan davr hisobga olinsa, uning gʻarb safari bundan 3 ming yil muqaddam Oʻzbekiston Xitoy oraligʻidagi Buyuk ipak yoʻli orqali amalga oshganligi maʼlum boʻladi. Bu ushbu yoʻlning undan ham odsin mavjud boʻlganligidan dalolat beradi.

Abdulahad Xoʻjayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Trassa** (nem. trasse — liniya, yoʻl yoʻnalishi) — 1) uzok, masofaga choʻzilgan qatnov yoʻli yoki yoʻl, kanal, elektr uzatish yoki aloka liniyasi, kuvur va boshqa juda uzun inshootning boʻylama oʻqini bildiruvchi chiziq. T.ni loyihalash — trassalash deb ataladi. Trassalashda yoʻldagi toʻsikGʻiap, joyning oʻziga xos geologik va gidrologik xususiyatlari va boshqa omillar hisobga olinadi. T.ni iloji boricha toʻgʻri oʻtkazishga harakat qilinadi; 2) transport samolyotlarining muayyan punktlar orasida muntazam uchishi uchun moʻljallab tasdiklangan marshrut. Samolyotlarning T.da xavfxatarsiz uchishini taʼminlash uchun yerda zarur jihozlar va aeroportlar boʻlishi lozim; 3) oʻq va snaryadning havoda uchish yoʻnalishi. Oʻq va snaryadning T. boʻylab uchishi koʻrinib turishi uchun pirotexnika tarkibi deb ataladigan maxsus moddalar (mas. magniy, metall nitrata, sunʼiy smola va boshqa aralashmasi) dan foydalaniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muvozanat organlari** - odam va koʻpchilik xayvonlarda gavda holatining fazoda oʻzgarishi, Yerning tortish kuchi va tezlanishining organizmga taʼsirini qabul qiladigan organlar. Umurtqasiz hayvonlar (bir hujayralilar, plastinkasimonlar, gʻovaktanlilardan boshqa) Muvozanat organlari statotsistlar, yaʼni eshitish pufakchalaridan iborat. Statotsistlar ichida otolitlar deb ataladigan eshitish toshchalari boʻladi. Statotsistlar tuzilishi va tanada joylanishi bilan bir-biridan farq qiladi. Mas, ssifomeduzalar va gidromeduzalarning statotsistlari soyaboni chetida joylashgan. Qisqichbaqasimonlarning yumaloq xaltachaga oʻxshash Muvozanat organlari moʻylovlari asosida; boshoyokli mol-lyuskalarning yopiq pufakchaga oʻxshash Muvozanat organlari bosh skeleti kapsulasi ichida joylashgan. Hasharotlarda haqiqiy statotsistlar boʻlmaydi. Odamlar va umurtqali hayvonlarning Muvozanat organlari vestibulyar apparatnaya iborat. Odamda muvozanatni saqlashda vestibulyar apparatdan tashqari, teri, muskul-boʻgʻim va koʻrish sezuvchanligi refleksi katta rol oʻynaydi. Shu reflekslar jara-yonida hosil boʻlgan murakkab munosabatlar muvozanatni taʼminlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Plazmidalar** — hujayra xromosomalari tarkibiga kirmaydigan, sitoplazmada xromosomalar bilan bogʻlanmagan avtonom holatda mavjud boʻlgan doimiy genetik elementlar. „Plazmidalar" terminini J.Lederberger va boshqa (1952) taklif etgan. Xromosomalar bilan birika oladigan plazmidalar episomalar deyiladi. Bakteriya hujayralari plazmidalari yaxshi oʻrganilgan. Plazmidalar bakteriyalarida jinsiy belgini tashish (F — omil) va ularning antibiotiklarga chidamliligini belgilashda (R—omil) katta ahamiyatga ega. Bu omillarni oʻzida saqlovchi plazmidalar bir bakteriyadan ikkinchisiga oʻtib, ularning xususiyatlarini oʻzgartiradi. Plazmidalar halqasimon DNK molekulasidan tashkil topgan boʻlib, tabiatda keng tarqalgan. Plazmidalardan genetik injeneriyada rekombinant DNK mo-lekulalarini boshqa hujayralarga ki-ritishda tashuvchi sifatida, bakteriyalarning antibiotiklarga chidamliligini bartaraf etish yoʻllarini ishlab chiqishda foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xotta Yoshie** (1918.17.7, Toyama 1998.5.9, Yokoxama) — yapon yozuvchisi. Keyo universitetining fransuz adabiyoti boʻlimini tugatgan (1942). Talabalik yillarida sheʼrlar yozgan. 1945-yilda Xitoyga madaniy faoliyat uchun yuborilgan va Shanxayda yapon yozuvchilari bilan tanishgan. Yaponiyaga qaytgach, Xitoyda orttirgan tajribasiga asoslanib, "Toʻlkin ostida" (1948), "Vatandan ayrilish" (1950) va boshqa romanlarini yozgan. "Vatan xoini" (1951) va "Maydon yolgʻizligi" (1951) romanlari ham bor. "Maydon yolgʻizligi" romanida yapon ziyolilari, uning Koreya urushi paytida paydo boʻlayotgan militarizmga nisbatan tashvishlari aks etgan. 1977-yildan Ispaniyada yashagan. 1978-yil Toshkentga kelgan. X.ning isteʼdodi uning ijtimoiy romanlarida yaqqol koʻzga tashlanadi. Yaponiyaning 1939—45 yillardagi, Ikkinchi jahon urushining soʻnggi yillari va urushdan keyingi dastlabki yillardagi faoliyati "Haykal" (1955) romanida keng talqin qilingan, Xirosima fojiasi va urushning maʼnaviy asoratlari muammosi "Sud" (1960—63) va "Koʻprikdagi manzara" (1970) romanlarida oʻz aksini topgan. "Goya" (4 jiddli, 1974—77) asari ham bor.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Plastifikatorlar** (yunoncha: plastos — plastik va lot. facio — qilaman) — polimerlarning plastiklik va elastiklik holatini yaxshilovchi organik birikmalar. P. polimerlarning sovuqqa chidamliligini oshiradi va ishlov berilishini yaxshilaydi. P. kimyoviy jihatdan barqaror, suvda erimaydigan, issiq va nurga bardoshli hamda zaharsiz boʻlishi kerak. Kimyoviy tuzilishiga qarab quyidagi asosiy turlarga boʻlinadi: ftalatlar — ortoftalat kislotaning efirlari. Polimerlarning sovuqqa chidamliligini oshiradi va dielektriklik xossasini yaxshilaydi. Fosfatlar — fosfat kislotaning murakkab efirlari. Fosfatlar polimerlarni oʻtga chidamli kiladi. Adipinatlar va sebatsinatlar — adi-pin va sebatsin kislotalarning efirlari. Polimerlarni oʻtga chidamli kiladi va past temperaturalarda elastikligini oshiradi. Epoksidlangan P. — epoksidlangan tabiiy moy va epoksidlangan toʻyinmagan kislotalarning efirlari. Bular ham stabilizatorlik xizmatini oʻtaydi. Poliefir P. — yuqori molekulali murakkab geterozan-jirli poliefirlar. Ular moyda, ben-zinda erimaydi, issiqqa chidamli, uchmaydi. Plastifikatorlarch.da muhim ahamiyatga ega (ishlab chiqariladigan P.ning 70%i polivinilxlorid ishlashga ketadi). Rezina va lok-boʻyoq materiallari ishlab chiqarishda ham keng qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sulton uvays togʻi** - Qoraqalpogʻistondagi togʻ tizmasi. Qizilqumning shimoli-gʻarbida, Amudarening oʻng sohilida. Kenglik boʻylab 40–45 km masofaga choʻzilgan, eni 10–15 km. Togʻ unchalik baland emas, atrofdagi tekislikdan 350–400 m koʻtarilib turadi. Eng baland joylari: Qorachingʻil (485 m), Achchiktogʻ (473 m). Janubiy yon bagʻri nisbatan tikroq. Gʻarbiy qismi bir qancha tepaliklarga (Shayxjali, Quyonchiq, Zangibobo, Jumurtogʻ) boʻlingan. Yiliga 80–100 mm yogʻin tushadi. Yillik temperatura 12°—13°, yanvarning oʻrtacha temperaturasi —5°, —8°, iyulniki 26°—28°. Doimiy oqar suvlar yoʻq. Uz. 5–12 km li quruq soylar (Jamansoy, Qizilsoy, Kazansoy, Sultonbobosoy, Kaxralsoy, Aximbeddinsoy)da faqat yogʻingarchilik vaqtida suv oqadi. Tektonik jihatdan antiklinal struktura. Kuchli burmalangan paleozoy davri metamorfik, choʻkindi, vulkanik togʻ jinslari (slanets, kvarsit, ohaktosh va boshqalar)dan tashkil toptan. Choʻl tuproklarida shuvoq, rang kabi efemer oʻsimliklar, buloqlar atrofida turli xil butalar usadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sulton muhammad tabriziy** (1470 y. oxiri — Tabriz — 1555) — musavvir, Tabriz miniatyura maktabi asoschilaridan. Safaviylar (Shoh Ismoil va Shahzoda Tahmosib I) saroy kutubxonasida ishlagan. Bexzod bilan hamkorlikda ijod qilgan, shahzoda Tahmosibga rayem oʻrgatgan. Ogʻa Mirak Isfahoniy, Mir Said Ali, Muzaffar Ali va boshqa bilan birga qoʻlyozma kitoblarga asarlar yaratgan. Asarlari yorqin, sof ranglar jozibasi, nozik chiziklari, ajoyib naqshlar va puxta oʻylangan tarhi, koʻtarinki obrazlar silsilasi bilan alohida ajralib turadi. Navoiyning "Devon"i (1527), Hofizning "Devon"i (1537), Nizomiyning "Hamsa" (1539—43, Britaniya muzeyida), Firdavsiyning "Shohnoma" (1537) asarlari qoʻlyozmalariga rasmlar ishlashda qatnashgan, portretlar va boshqa alohida miniatyuralar yaratgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Plastidalar (Inzgliz tilida)
**Plastidalar** (yun. plastos — shakllangan) — avtotrof oʻsimliklar hujayrasining pigmentli organoidlari; organik moddalar sintezini amalga oshiradi. Yuksak oʻsimliklarda 3 xil-ga: yashil xloroplastlar (XP), rangsiz leykoplastlar (LP) va rangli xromoplastlar (XR)ga boʻlinadi. XP — lin-zasimon yoki sharsimon tangachalar, oʻlchami 4—6 mkm; tarkibida 50% ga yaqin oqsillar, 35% lipidlar va 7% pigmentlar, shuningdek, ozroq dezok-siribonuklein kislota (DNK) va ribonuklein kislota (RNK) bor. Yuksak oʻsimliklarda XP pigmentlari yashil a va v xlorofillar hamda karotinoidlardan iborat. XPdagi DNKlar yadro DNK sidan farq qiladi va koʻkyashil suvoʻtlar hamda bakteriyalar DNKsiga oʻxshaydi. LP-rangsiz, dumaloq yoki choʻziq mayda tanachalar boʻlib, oʻsimliklarning hamma tirik hujayralarida mavjud. LPda oddiy organik birikmalardan birmuncha murakkab moddalar (kraxmal va boshqalar) sintezlanadi. LP toʻplanadigan moddalariga qarab amiloplastlar, eleoplastlar va proteinoplastlarga boʻlinadi. XR dumaloq, notoʻgʻri koʻp qirrali yoki ignasimon shaklda; tarkibida kuzgi barglar, gul-yonbargchalar, pomidor, chetan, marvaridgul va boshqalarning pishayotgan mevalariga sariq, qizil rang beradigan karotinoidlar bor. P.ning bir xili boshqa-siga (mas, LP XP ga, XP XR ga) aylanishi mumkin.

Xlorofil pigmentlari a va b yashil rang berib quyoshdan kelayotgan 300-700 nnm toʻlqin uzunligidagi nurlarni yutadi va bu nurlar ishtirokida fotosintez amalga oshadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Psevdomorfozlar** (psevdo... va yun. morphe — shakl), soxta shakl — tarkibi va ichki tuzilishiga tashqi shakli muvofiq boʻlmagan minerallar. Vir mineral oʻrnida ikkinchisi kris-tallansa, oddiy P. deyiladi; murak-kab P. esa bir necha mineral agregatlaridan hosil boʻladi. P. avval paydo boʻlib, keyinchalik yuvilib ketgan mi-nerallarning (shakli saqlangan holda) oʻrnini toʻldirish yoki kimyoviy almashish yoʻli bilan vujudga keladi. Bu ja-rayonda oldingi mineral tarkibining ancha qismi P.ga oʻtishi yoki butunlay erib chiqib ketishi mumkin (mas, kub shaklidagi pirit oksidlanish jaraye-nida limonitga aylansa limonitning piritdagi psevdomorfozlari hosil boʻladi; bunda amorf holdagi limonit ggiritning kristall shaklini egallaydi, yaʼni limonit piritning qolipiga tushganday boʻladi). P.ni oʻrganish minerallarning qonuniyatli oʻzgarishini aniqlashda katta ahamiyatga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Psefitlar** (yun. psephos — mayda tosh, shagʻal tosh) — yirik boʻlakli sementlashgan choʻkindi jinslar. Tub jinslarning mexanik parchalanishi va parchalangan mahsulotlarning daryo vodi ylari va suv havzalari sohillarida toʻplanishidan hosil boʻladi. Boʻlaklar oʻlchami 1 mm dan katta. Kelib chiqishi boʻyicha choʻkindi, vulkanogen-choʻkindi, vulkanogen va tektonik turlarga boʻli-nadi. Boʻlaklarning oʻlchami va dumaloqlanish darajasi boʻyicha harsangtosh, gʻoʻlatosh va shagʻallarga ajratiladi. Sementlashgan turlari psefitolit (konglomerat, brekchiya, gravelit)lar deyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
***Plantago media***, **hoary plantain** sifatida tanilgan, zubturumdoshlar oilasiga mansub gulli oʻsimlik turi. U markaziy va gʻarbiy Yevropada, shu jumladan Buyuk Britaniyada va Amerika Qoʻshma Shtatlarining shimoli-sharqiy qismida o‘sadi.

Tavsif
------

 Gullash
*Plantago media dengiz sathidan* 2000 m balandlikdagi nam oʻtloqlarda oʻsadi. Bo‘yi 5 sm dan 50 sm gacha boʻladi. Nozik pushti-oq gullar may va sentabr oylari orasida paydo bo‘ladi. *P. media* germafrodit boʻlib, shamol yoki hasharotlar, xususan, asalarilar tomonidan changlanadi.

Tarqalishi va yashash joyi
--------------------------

*Plantago medianing* vatani Yevroosiyo. Bu o‘simlik kalsikol boʻlib, boʻr yoki ohaktosh ustidagi tuproqlarda, oʻtloqlar, yaylovlarda, maysazorlarda va chiqindi joylarda oʻsadi.  :248

Foydalanadi
-----------

Oʻsimlik qismlari isteʼmol qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Blamey, M.*. Wild flowers of Britain and Ireland: The Complete Guide to the British and Irish Flora.*. London: A & C Black, 2003. ISBN 978-1408179505.
2. ↑  Parnell, J. and Curtis,T. 2012. *Webb’s An Irish Flora.* Cork University Press. ISBN 978-185918-4783
3. ↑  „*Plantago media*". *Archaeobotanical Computer Database (ABCD)*. Qaraldi: 29-may 2006-yil.
**Jack Robert Lousma** (talaffuzi: *Jek Robert Lousma* 1936-yil 29-fevralda tugʻilgan) — amerikalik astronavt, aviatsiya muhandisi, isteʼfodagi Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz piyodalari korpusi zobiti, sobiq dengiz avizosi, NASA astronavti va siyosatchi. U 1973-yilda Skyleb kosmik stantsiyasida Skylab-3 ikkinchi ekipajining aʼzosi edi. 1982-yilda u STS-3 ga, uchinchi kosmik kemaga qoʻmondonlik qildi. Lousma 1997-yilda Qoʻshma Shtatlar astronavtlari shon-sharaf zaliga kiritildi.

Erta hayot va taʼlim
--------------------

Lousma 1936-yil 29-fevralda Michigan shtatining Grand Rapids shahrida tugʻilgan. U 1954-yilda Ann-Arbor, Michigan shahridagi Anjell boshlangʻich maktabi, Tappan oʻrta maktabi va Pioner oʻrta maktabini tamomlagan. Lousma Boy Scout edi va Tenderfoot Scout unvoniga sazovor boʻldi.

U 1959-yilda Michigan universitetida aviatsiya muhandisligi boʻyicha bakalavr darajasini, 1965-yilda AQSh harbiy-dengiz aspiranturasida aviatsiya muhandisligi boʻyicha fan magistri darajasini oldi.

Harbiy xizmat
-------------

Lousma 1959-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz piyodalari korpusi zobiti boʻldi va 1960-yilda Dengiz havo kuchlarini tayyorlash qoʻmondonligida oʻqishni tugatgandan soʻng aviator mutaxasisligini oldi. Keyin u VMA-224, 2-Dengiz samolyotlari qanotiga (2-MAW) hujumchi uchuvchisi sifatida tayinlangan. Keyinchalik VMA-224, 1-dengiz havo qanotida, Yaponiya dengiz piyodalari havo stantsiyasida xizmat qilgan. U Shimoliy Karolina shtatidagi Cherry Point dengiz piyodalari havo stantsiyasida VMCJ-2, 2-MAW bilan razvedkachi uchuvchi boʻlgan.

U 7000 soatlik parvoz vaqtini qayd etdi; shu jumladan umumiy aviatsion samolyotlarda 700 soat, koinotda 1619 soat, reaktiv samolyotlarda 4500 soat va vertolyotlarda 240 soat.

Shaxsiy hayoti
--------------

Lousma va Gratia Kay 1956-yilda turmush qurishgan. Ularning toʻrt nafar farzandi bor: Timothy J. (1963-yil 23-dekabrda tugʻilgan), Matthew O. (1966-yil 14-iyulda tugʻilgan), Mary T. (1968-yil 22-sentyabrda tugʻilgan), Joseph L. (1980-yil 14-sentyabrda tugʻilgan). U oilasi bilan Michigan shtatining Enn Arbor yaqinidagi Scio Township shahrida uzoq vaqt istiqomat qilgan. Keyinchalik u xotini bilan 2013-yil sentyabr oyida Texasga koʻchib oʻtdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Jack R. Lousma".  New Mexico Museum of Space History. Qaraldi: 5-sentabr 2021-yil.
2. 1 2  „The Lousmas Say Good-bye", *Ann Arbor Observer*: 15, 2013-yil oktabr `{{citation}}`: sana kiritilishi kerak boʻlgan parametrga berilgan qiymatni tekshirish lozim: `|date=` (yordam)
3. ↑  „Scouting and Space Exploration". 3-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi.
4. ↑  *Jackson, Luther*. „Lousma Takes on New Mission as Consultant". *Detroit Free Press* (10-fevral 1985-yil), s. 4F.
5. 1 2  *Reid, Bernie*. „Astronaut Enters Pro-Am Tourneys". *The Pensacola News* (18-mart 1968-yil), s. 13.
**Jacqueline Manny** (qizlik familyasi: ***Santacaterina***; 1987-yil 29-dekabrda tugʻilgan) — amerikalik sobiq professional futbol himoyachisi, oxirgi marta Milliy ayollar futbol ligasining Chikago Red Stars jamoasida oʻynagan.

Yoshligi
--------

Santacaterina Illinoys shtatining Jeneva shahrida oʻsgan va u yerda Jeneva oʻrta maktabida oʻqigan va oʻrta maktabdagi faoliyatini 70 oʻyinda 49 gol va 47 golli uzatma bilan yakunlagan. 2005y-ilda u Jenevani Illinoys toifasidagi AA toifasida uchinchi oʻrinni egallashga yordam berdi va Keyn okrugida yilning eng yaxshi futbolchisi deb topildi. U 2004 va 2005-yillarda Suburban Prairie North Conference konferensiyasining MVP faxriy unvoniga sazovor boʻldi va Soccer Buzz tomonidan Top 150 ta ishga kirdi.

Santacaterina Eclipse Select klubi futbol jamoasini 2004 va 2005-yillarda ketma-ket Amerika Qoʻshma Shtatlari Yoshlar Futbol Assotsiatsiyasi (USYSA) milliy chempionatlarida, soʻngra 2006-yilda II mintaqa chempioniga olib borishga yordam berdi. 2000-yildan 2005-yilgacha Illinoys shtati Olimpiya taraqqiyoti dasturi (ODP) jamoasi aʼzosi sifatida u 2005-yilda terma jamoani ikkinchi oʻrinni egallashga yordam berdi. Santacaterina, shuningdek, 2004 va 2005-yillarda barcha shtat mukofotlariga sazovor boʻlgan.

### Illinoys universiteti

Santacaterina Illinoys universitetida oʻqigan va u yerda 2006-yildan 2009-yilgacha Fighting Illini jamoasida oʻynagan. Birinchi kursda u Big Ten All-Freshman jamoasiga, Top Drawer Soccer-ning All-Rookie birinchi jamoasiga, Soccer Buzz-ning Great Lakes Region All-Freshman jamoasiga va All-Illini turniri jamoasiga tayinlangan. 2007-yilda u barcha 21 oʻyinda qatnashdi va Soccer Buzz All-Great Lakes Region ikkinchi jamoasi va All-Big Ten ikkinchi jamoasiga tayinlandi. Oʻzining oʻsmirlik mavsumi davomida u barcha 23 oʻyinni boshladi va All-Katta Oʻnlikning ikkinchi jamoasiga chaqirildi. Oʻzining soʻnggi mavsumida u MVP jamoasi deb topildi va kamida 1000 daqiqa oʻynagan 11 Illinidan biri edi.

Oʻyin karyerasi
---------------

### Klub

#### Chikago Red Stars

2013-yilda Santacaterina Milliy ayollar futbol ligasining ilk mavsumi uchun Chikago Red Stars tomonidan 2013-yilgi NWSL qoʻshimcha loyihasining toʻrtinchi bosqichida (umumiy 28) tanlangan.

2014-yilgi NWSL mavsumidan soʻng Santacaterina futboldagi jarohatidan tuzalmasligini aytib, nafaqaga chiqqanini eʼlon qildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „2004 ODP Teams".  Illinois Youth Soccer. 16-yanvar 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-may 2013-yil.
2. ↑  „Specialization reluctant choice for 2-sport star".  Chicago Tribune. Qaraldi: 9-may 2013-yil.
3. 1 2  „Jackie Santacaterina".  University of Illinois. 25-iyun 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-may 2013-yil.
4. ↑  „Red Stars style will reflect strong work ethic".  Chicago Tribune. Qaraldi: 9-may 2013-yil.
5. ↑  „Midfielder earns pro soccer shot".  News Gazette. Qaraldi: 9-may 2013-yil.
6. ↑  „Red Stars' Jackie Santacaterina announces retirement".  NWSL. 24-dekabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-noyabr 2014-yil.

Havolalar
---------

* Chikago Red Stars oʻyinchisi profili Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-06-09).
**Goʻzal qora** — oʻrtapishar xoʻraki uzum navi. Butunittifoq oʻsimlikshunoslik ilmiy tadqiqot institutining Oʻrta Osiyo tajriba st-yasida M.S.Juravel, AM.Negrul, G.K.Muhamedovlar tomonidan Kattaqoʻrgʻon va Dodrelyabi navlarini chatishtirib olingan duragay urugʻlardan chiqarilgan. Tupi kuchli usadi. Guli ikki jinsli. Uzum boshi oʻrtacha, yumaloq, 500—600 g keladi. Shingil va gʻujumlari oʻrtacha tigʻiz. Mevasi yirik, koʻkish-qora rangda. G.q. kurtak yozgandan boshlab faol harorat yigʻindisi 2800°da 136 kunda — avgust oyi oxirlarida pishadi. Hosildorligi 220—240 s/ga. Kasalliklar bilan kam zararlanadi. Asosan yangiligida isteʼmol etiladi va mayiz solinadi. Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida rayonlashtirilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qirgʻiziston milliy fanlar akademiyasi**, Qirgʻiz Respublikasi milliy fanlar akademiyasi — Qirgʻizistonning oliy ilmiy muassasasi. 1954-yil 20 dekabrda SSSR Fanlar akademiyasining Qirgʻiziston filiali asosida tashkil topgan. Akademiya Prezidiumi Bishkek shahrida joylashgan. 42 haqiqiy (akad.), 58 muxbir aʼzosi bor. Fan tarmoq va yoʻnalishlari boʻyicha 3 boʻlimi (fizikatexnika, matematika va kon-geol. fanlari; ijtimoiy fanlar; kimyo-texnologiya, tibbiyot-biol. va qishloq xoʻjaligi fanlari) hamda Janubiy boʻlimi, 23 ilmiy tadqiqot instituti, iqtisodiy, ijtimoiy tad-qiqotlar markazlari, Botanika bogʻi bor (2005). Akademiya tadqiqotlarining yetakchi yoʻnalishlari: axborot-telekommuni-katsiya texnologiyalari, elektronika va amaliy mat. muammolari; energetikaning fizika-texn.ika masalalari; mashinalar nazariyasi va boshqaruv, texnologiya jarayonlari va tizimlarini avtomatlashtirish; tabiatdan oqilona foydalanish va tabiiy suvenergetika resurslari; togʻli rayonlarda tabiiy va tabiiy-texnogen jarayonlarni kompleks tadqiq etish va falokatlarni oldindan aytish; yangi material va kimyoviy texnologiyalar; bioxilmaxillik va ekologiya; togʻ ekologiya tizimi masalalari va togʻ populyatsiyasining barqaror taraqqiyoti; molekulyar biol. va biotexnologiya; Qirgʻiz Respublikasining barqaror siyosiy, iqtisodiy va ijti-moiy taraqqiyoti masalalari; Q. xalqlarining milliy tili, siyosiy va madaniy shakllanishi, etnogenezi. Akademiya "Axborot" (1966-yildan) va bir qancha ilmiy jur.lar nashr etadi. Prezidenti - J.J.Jeenboyev (1997-yildan).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shokir Alimovich Alimov** (1912.28.9-1976.28.3, Toshkent) — ftiziatr, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademik (1974). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1962), tibbiyot fanlari doktori (1951), professor (1953). SamMIni tugatgan (1935). Oʻzbekiston sil kasalliklari ilmiy tadqiqot institutining ordinatori (1935-40), Toshkent shahri 2sil kasalxonasining bosh vrachi (1940- 41), sil kasallari sanatoriysining bosh vrachi (1941 — 43), Oʻzbekiston sil kasalliklari ilmiy tadqiqot institutining assistenti, soʻngra katta ilmiy xodim (1943-46), 1951-yildan shu institut direktori, ayni vaqtda (1953-yildan) Toshkent Vrachlar malakasini oshirish instituti sil kasalliklari kafedrasining mudiri. A. silning epidemiologiyasi, oddini olish va davosi ustida ishlab, bemorlarni mehnat bilan davolashni ilgari surdi. Uning tashabbusi bilan Oʻzbekistonda mehnat bilan davolash sanatoriysi, koʻplab sil dispanserlari ochildi. Oʻzbekiston sil kasalliklari ilmiy tadqiqot instituta, Toshkent koʻchalaridan biri A. nomi bilan atalgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |