recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sardiniya** — Oʻrta dengizdagi orol, Apennin yarim oroldan gʻarbda. Korsika oroldan Bonifacho boʻgʻozi orqali ajralgan. Italiya hududi. Maydoni 24 ming km². Sharkiy qirgʻoqlari tik, gʻarbi nisbatan qiya. Relyefi sharqida togʻli (eng baland joyi — LaMarmor togʻi, 1834 m), asosan, granit va kristalli slanetslardan tuzilgan. Gʻarbi va shimoligʻarbi lavali va tufli plato, jan.gʻarbi Kampidano pasttekisligidan iborat. Iklimi subtropik, oʻrta dengiz iqlimi. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 7—10°, iyulniki 24—26°. Ichliga tekisliklarda 600 mm dan togʻlarda 1000 mm gacha yogʻin yogʻadi. Yozi qurgʻoqchil. Daryolari qisqa, qishda toʻlib oqadi. Suvi sugʻorishga sarflanadi. Doim yashil va barg toʻkuvchi oʻrmonlar, makvis chakalakzorlari bor. Xoʻjaligida qishloq xoʻjaligi va konchilik rivojlangan. Kartoshka, dukkakli va donli ekinlar ekiladi, sitrus mevalar, uzum yetishtiriladi. Baliq ovlanadi, qoʻy boqiladi. Yirik shahri va porti — Kalyari.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sardob neft-gaz kondensat koni** — Qashqadaryo viloyati Mirishkor tumanidagi kon, Koravulbozor temir yoʻl stansiyasidan 65 km jan.sharqda. 1979-yilda ochilgan. 1985-yildan foydalanishga topshirilgan. Kon 290 – 310 m balandlikdagi tekis choʻlda, Chorjoʻy tektonik pogʻonasining markaziy qismidagi Dengizkoʻl koʻtarilmasida joylashgan. Paleogen yotqiziqlarining tuzilishiga koʻra, Sardob strukturasi monoklinaldan iborat, Oʻrtabuloq antiklinalining jan.sharqiy yoʻnalishidagi botiqlikka mos keladi. Sardob burmasi yuqori yura karbonatli yotqiziqlarning shipi boʻylab umumiy strukturaviy koʻtarilmada joylashgan, qanotlari asimmetrik tuzilgan antiklinaldan iborat. Burma oʻlchami "2420 m" berk izogips chizigʻi boʻyicha 4x2 km, balandligi 120 m.

Sardob neft-gaz kondensat konik.da yura, bur, paleogen, neogen va toʻrtlamchi davr jinslarida jami 8 quduq qazilgan. Ular qalinligi 455– 653 m li yura davrining kimerijtiton tuzangidritli qatlami bilan ajratilib, 2 strukturaviytektonik qavatni tashkil etadi. Tuzangidritli satlam regional qopqoq vazifasini oʻtaydi va uning ostida yuqori yura karbonat va quyioʻrta yura terrigen formatsiyalariga mansub kollektor jinsli yotqiziklar joylashgan. Karbonat jinsli kollektor qatlamning (rifsiz turi) umumiy qalinligi 205—337 Karbonatli yotqizikdar shipida slanetssimon teksturali, bitumlashgan karbonatterrigen jinslardan tarkib topgan kora slanetsli gorizont (2580– 2731 m) mavjud. Qalinligi 0,8–2 m boʻlgan kollektorlarda sanoat miqyosida neft va gaz uyumlari joylashgan.

Kondagi qatlam bosimi 32,6 MPa boʻlib, gazneft tutash yuzasi esa shartli ravishda "2436 m" sathda joylashgan deb qabul qilingan. Gaz uyumining oʻlchami 3,7x0,9 km, bal. 146 m. Gaz debiti 74—534 ming m³/sutka. Gaz yarim quruq, metanli. Tarkibi (hajmiga nisbatan % hisobida): metan —90,22; etan —4,2; propan —1,78; izobutan —0,2; moʻʼtadil pentan —0,18; vodorod sulfid —0,015; karbonat angidrid gazi — 1,61; azot —1,29; geliy —0,25; vodorod —0,32; zichligi 0,625 g/sm³. Kondensat oʻrtacha ogʻirlikda (0,7500—0,7568 g/sm³), yuqori oltingugurtli (0,3%). Benzin va kerosin fraksiyalari tegishlicha 37—66% va 23—33%. Kondensat turi metannaftenaromatli. Suvneft tutash yuzasi "2482 m" sathda. Neft uyumining oʻlchami 2,8x1,4 km, bal. 46 m. Qatlam bosimi 35,1 MPa. Neft debiti 85,7 m³/sutka. Neft oʻrtacha ogʻirlikda (0,8795 g/sm³), oltingugurtli (1,76%). Tarkibi: asfaltenlar 4,79%, parafin 0,78%. 150° haroratda qaynaydigan fraksiyalar miqdori 6%, 200° gacha —13,6%. Kondan hozirgi vaqtda foydalanilmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Pornoaktrisa Jenna Jameson.
Pornoyulduz Ron Jeremy eng koʻp filmda oʻynab, *Guinness rekordlar kitobiga* kirgan.
**Pornoartist** (yoki **pornoaktyor**, **pornoaktrisa**, **pornoyulduz**) pornografik filmlarda suratga tushuvchi shaxsdir. Baʼzi maʼmuriy birliklar qonunchiligi pornografiyani fohishabozlikning bir koʻrinishi hisoblasa-da, aksariyat pornoartistlar oʻzlarini fohisha emas, balki aynan artist, deb atashadi. Zero fohishalikdan farq qilib, pornoartistlarga seks uchun ular bilan jinsiy aloqada boʻlgan shaxs emas, balki studiya yoki produserlar pul toʻlaydi.

Maoshlar
--------

Geteroseksual pornoda erkak artistlar ayol hamkasblaridan kam haq olishadi. Ron Jeremy shunday deydi: „Qizlar osonlikcha yiliga 100K-250K, plus striptiz va boshqa tomoshalardan pul ishlashadi. Oʻrtacha erkak esa yiliga $40 000 ishlaydi," „Oʻrtacha erkak bir sahna uchun $300-$400, yangi boʻlsa $100-$200 oladi."

Videobox blogida aktrisalar maoshi haqida shunday maʼlumot beriladi: oral seks: $200-$400; erkak bilan seks: $400-$1200; anal seks: $900-$1500; juft kirish: $1200-$1600; juft anal: $2000. Boshqa fetishlar uchun 15 % qoʻshimcha toʻlanadi.

Xavflar
-------

Pornoartistlar jinsiy yoʻl bilan yuqadigan kasalliklarga, jumladan gerpesga tez-tez chalinishadi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Bu boʻlim chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

Pornoartistlar
--------------

Mashhur pornoartistlar roʻyxati:

 Veronica Avluv Nyomi Banxxx Yurizan Beltran Breanne Benson Alektra Blue Ashley Blue Vanessa Blue Cody Bryant Dani Daniels Dana Dearmond Kiara Diane Aria Giovanni Sasha Grey Jenna Jameson Ron Jeremy Georgia Jones Kimberly Kane Sibel Kekilli Lily Labeau Alexis Love Lexi Love Adrianna Luna Sylvie Meis Danny Mountain Mya Mason Samantha Ryan Capri Styles Tyra Banxxx

Manbalar
--------

1. ↑  „Product Description". *Being Ron Jeremy*.  Amazon.com, Inc.. Qaraldi: 25-dekabr 2006-yil.
2. ↑  „Jeremy spoke in class today: An exclusive interview with porn movie legend, Ron Jeremy".  www.retrocrush.com (2003). 1-yanvar 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-mart 2011-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-01-01).
3. ↑  „Ron Jeremy Hyatt – AskMen".  ca.askmen.com (2008). Qaraldi: 13-mart 2011-yil.
4. ↑  „The VideoBox Blog » Blog Archive » How Much Do Porn Stars Make?".  Blog.videobox.com (22-fevral 2008-yil). Qaraldi: 14-sentabr 2011-yil.
5. ↑  "A rough trade", *The Guardian*

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Kasbga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Serjun echki zoti** - bir xil tolalardan iborat yarim mayin jun beradigan echki zoti. 1937—62 yillarda Oʻrta Osiyoda mahalliy dagʻal junli echkilarni angor zoti takalari bilan takroriy chatishtirish usuli orqali chiqarilgan. Tana tuzilishi chogʻroq. Takalari oʻrtacha 55–56 kg, echkilari 38– 40 kg keladi. Qirqib olinadigan jun chiqimi takalaridan 3–4 kg, echkilaridan 1,2–2 kg. 4—5 oy emizish davrida echkilari 120 kg gacha sut beradi.

Juni angor tipida, yarim mayin, oq, tovlanuvchan, uz. 18—22 sm. Toza jun chiqimi 75—80%. Serjun echki zotiz. baland togʻ va dasht yaylovlarida yil davomida boqishga moslashgan. Uni takomillashtirish boʻyicha naslchilik ishlari davom etmoqda (2004). Bu echki zotidan mahalliy dagʻal junli echkilarning jun sifatini yaxshilashda foydalaniladi. Oʻzbekiston (Namangan. Samarqand, Surxondaryo viloyatlari), Tojikiston (Sugʻd viloyati), Qirgʻiziston (Oʻsh, Jalolobod viloyatlari), Qozogʻiston (Semipalatinsk viloyati), Shimoliy Kavkaz va boshqa joylarda boqiladi.

Adabiyot
--------

* Vorobyev P. A. i dr. Ovsevodstvo, kozovodstvo i texnologiya proizvodstva shersti i myasa, M. 1988.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bogorodskiy** (qozoqcha: *Богородский*) — Qozogʻiston Respublikasining Qoʻstanay viloyati Beymbet Maylin tumanidagi qishloq. Novoilinovsk qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 396459300.

Sayt 1910-yil 26-sentyabrda Kustanay shahar muvaqqat komissiyasining qarori asosida Aksuat Upper nomi bilan tashkil etilgan. Keyingi yildan bu erga koʻchmanchilar joylasha boshladi. 1913-yilga kelib u Bogorodsk deb oʻzgartirildi. 1925-yilgacha qishloq Valeryanovsk volostining bir qismi edi.

Geografiyasi
------------

Tuman markazi Ayet qishlogʻidan 27 km janubi-sharqda joylashgan.

Aholisi
-------

1999-yilda qishloq aholisi 329 kishi (170 ta erkak va 159 ta ayol) edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 192 kishi (91 ta erkak va 101 ta ayol) yashagan.

Manbalar
--------

1. ↑  „База КАТО".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 27-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
2. 1 2  „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 13-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
**Serikbay Juzjasarovich Sagatov** (1949.14.9, Tomdi tumani) — ilgʻor qorakoʻlchi chorvador, Oʻzbekiston Qahramoni (2003). Oʻrta maktabni tamomlaganidan keyin mehnat faoliyatini 1964-yilda Tomdi tumanidagi "Birlik" jamoa xoʻjaligida yordamchi choʻpon boʻlib boshlagan. 1970-yildan shu xoʻjalikda (2000-yildan shirkat xoʻjaligi) bosh choʻpon. Qizilkum choʻli sharoitlarida qorakoʻlchilikni tiklash va rivojlantirish ishlariga katta hissa qoʻshib kelmoqda. Krrakoʻl qoʻylari zotini yaxshilash, qorakoʻl qoʻylari zootexnikasi, zamonaviy veterinariyasanitariya amaliyotini takomillashtirish va joriy etish boʻyicha muhim yutuklarni qoʻlga kiritdi. Koʻp yillar davomida har 100 soaliqdan 114—120 bosh qoʻzi olib, ularning 75—95%ini oʻstirishga qoldirishga (2003-yildan har 100 sovliqdan 120 tadan qoʻzi, 95% ini oʻstirishga qoldirdi), sotiladigan qorakoʻl terilari navlarini oshirishga erishdi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Poroshiri togʻi** (yaponcha: *幌尻岳* *Poroshiri-dake*?) yoki baʼzan Horoshiri togʻi Hidaka togʻlarida, Yaponiyaning Xokkaydo hududida joylashgan. Uning nomi „buyuk togʻ", poro-shiri uchun Ainu soʻzlarining fonetik kanji transkripsiyasidan olingan. Bu Hidaka tizmasidagi eng baland togʻ boʻlib, Yaponiyadagi 100 ta mashhur togʻlardan biri hisoblanadi.

Toqqa chiqish yoʻli
-------------------

### Nukabira yoʻnalishi

Nukabira yo'nalishi (yaponcha: *額平コ－ス*?) ikki kunlik yoʻnalish hisoblanadi.

Birinchi kuni choʻqqiga chiqish 35 km ni tashkil etib Furenai (yaponcha: *振内*?) dan Rindō darvozasi (yaponcha: *林道ゲート*?) ga qadar choʻzilgan. Darvozadan 5 km (2 soatlik yoʻl) narida Nukabira daryosi (yaponcha: *額平川*?) Shusui to'g'oni (yaponcha: *取水ダーム*?) joylashgan. Toʻgʻondan yana 4 km (3 soatlik yoʻl) yurilsa Poroshiri tog' kotteji (yaponcha: *幌尻山荘* *poroshiri-dake san-sou*?) ga yetish mumkin. Kottej Biratori Alp klubi tomonidan taʼminlanadi va dengiz sathidan 950 m balandlikda joylashgan.

Ikkinchi kun uchun marshru Hayot bahori (yaponcha: *命の泉* *inochi no izumi*?) togʻ kottejidan 1,5 km (2 soat) yuqoriga koʻtariladi. Marshrut alp togʻlari gullari dalasi boʻylab yana 2,5 km (2 soat) lik yoʻlda to Shimoliy sirk (yaponcha: *北カール* *kita kāru*?) dan oʻtib choʻqqigacha davom etadi. Keyin marshrut shimolga burilib, 3 km (2 soat) Yetti hovuzli sirk (yaponcha: *七つ沼カール* *nanatsu-numa-kāru*?) boʻylab Tottabetsu togʻi choʻqqisiga (1959 m) koʻtariladi. U yerdan bu 1 km (30 daqiqa) naridagi Naka Tottabetsu togʻiga piyoda chiqish mumkin. Keyin marshrut 3 km (2 soat) pastga Poroshiri togʻiga qadar tushiladi.

### Niikappu daryosi yoʻnalishi

Niikappu daryosi yoʻnalishi Okuniikappu Hatsudensho darvozasi (yaponcha: *奥新冠発電所ゲート*?) dan boshlanadi. U yerdan Poroshiri koʻlini tashkil qiluvchi Okuniikappu dambasi (yaponcha: *奥新冠ダーム*?) tomon boradi. Toʻgʻondan soʻqmoq Poroshiri daryosi boʻyidagi tadqiqot kabinasiga, soʻngra choʻqqiga chiqishdan oldin togʻ tizmasiga qadar yetib boradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Mt. Poroshiri | Best Hike Japan
2. ↑  „Poroshiri" (Japanese) (PDF).  Biratori Town. 26-may 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-oktabr 2010-yil.
3. 1 2 3  „Pororshiri mountain" (Japanese) (PDF).  Biratori Town. 26-may 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-oktabr 2010-yil.
4. ↑  Umezawa, Shun*. {{{title}}}* (Japanese). Hokkaidō Shimbunshya, 1991 — 96–109 bet. ISBN 4-89363-605-7.
5. ↑  Geospatial Information Authority Wayback Machine saytida arxivlandi (2012-05-11). topo map 25000:1 幌尻岳

Havolalar
---------

* Shyun Umezava, Yasuxiko Sugawara va Jun Nakagava, *Xokkaydo Natsuyama Gaido 4: Hidaka Sanmyaku no* YamayamaISBN 4-89363-605-7ISBN 4-89363-605-7

Andoza:100 Famous Japanese Mountains
**Betob Abdulhaq** (1888—1969)—afgʻon shoiri, olim. Kobul universiteti professor (1937), malik ushshuaro (1952). Dariy tilida yozgan. Arab va fors adabiyotini chuqur oʻrgangan. Gʻazal va qasidalardan tuzilgan "Devon"i bor (1960). Asarlarida B. vatanparvarlik, turli millatga mansub fuqarolar totuvligi, tinchlikni tarannum etgan. Adabiyotshunoslikka oid asarlar yozgan. Bulardan "Qofiya va aruz" (1955) asari Afgʻoniston va Eronda daryolik sifatida qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Porox** — koʻp komponentli portlovchi moddalarning zichlashtirilgan qattiq (kondensirlangan) aralashmasi. P. havosiz muhitda barqaror yonib, katta miqdorda qizigan gazsimon mahsulotlar hosil qilish xususiyatiga ega. P.ning yonishi tashqi bosimning keng oraligʻida (0,1—1000 MPa) issiqlikni qavatdan qavatga oʻtkazishga asoslangan. 2 xil P. farqdanadi: 1) tutunsiz P. (nitrotsellyuloza asosidagi) piroksilinli P. karbitlar va ballistitlarga boʻlinadi; 2) aralashmali P. (yoqilgʻi va oksidlovchidan iborat), jumladan tutunli P. (qora P.) kon ishida dekorativ toshlar (marmar, diabaz va boshqalar)ning yirik boʻlaklarini ajratib olishda, tutunsiz P. karyerlarda portlash ishlarida, artilleriya va oʻqli qurollarning oʻqdorilari sifatida, pirotexnik qurilmalar va boshqalarda qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Banoras (maʼnolari).

Varanasida Nag Nathaya bayraminda Kaliya iloninda qadam tashlagan Krishna.
**Varanasi** (Banoras) — Hindistondagi qadimgi shaharlardan. 10—12-asrlardan boshlab Sharqda, jumladan Oʻrta Osiyoda Banoras nomi bilan mashhur.
Hindistonning Uttar-Pradesh shtatidagi shahar. Gang daryosi irmoqlari boʻlmish Varan va Asi oraligʻida (nomining kelib chiqishi shundan), hindlarning diniy markazi va ziyoratgohi. Aholisi 926 ming kishi (1991). Qadimda Kashi va taxminan 10—12-asrdan Varanasi deb atalgan. Shimoliy Hindistondagi muhim transport yoʻllari tuguni. B.da hindu va buddaviylarning 1500 ga yaqin ibodatxonasi bor, baʼzilari oʻrta asr meʼmoriy yodgorliklari hisoblanadi. B. 7-asrda ilmu fanning yirik markazlaridan biri boʻlgan. Shaharda Jay Singh qurdirgan (1700) rasadxona bor. B. 18-asrning boshida ingliz Ost-Indiya kompaniyasining tasarrufiga oʻtgan. Mamlakatning tarixiy, madaniy va diniy markazi. B.da koʻp tillarda badiiy, siyosiy, ilmiy adabiyotlar nashr etiladi. Hind tilidagi kitoblarning yirik kutubxonasi bor. Oʻtgan asrlarda fors va arab tillarida chiqarilgan asarlar Turkistonga ham tarqalgan. Ipgazlama, oyna, poligrafiya, oziq-ovqat, kimyo korxonalari; teplovoz zavodi bor. B.da shoyi ishlab chiqariladi; tilla va kumush iplardan zarbofkimxob matolar, zargarlik buyumlari tayyorlashda Sharq mamlakatlarida mashhur boʻlgan. Turkistonda maʼlum boʻlgan banoras gazlamasi ham oʻsha yerda toʻqilgan. Universitet bor. "Shiva oltin ibodatxonasi" (1750-yillar), 16 — 19-asrlarning mahobatli saroylari (shu jumladan "Man-Mandir", 1600 yil) saqlangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Wright 1954-yildaWright 1954-yilda
**Frank Lloyd Wright** (talaffuzi: *Frank Lloyd Rayt*; 8-iyun 1869-yil, Richland Center, Viskonsin — 9-aprel 1959-yil, Phoenix, Arizona) — amerikalik meʼmor. Chikagodagi meʼmorlar Joseph Lyman Silsbee (1887) va Louis Sullivan (1888) ustaxonalarida taʼlim olgan. Qurilish materiallari va qurilmalarning manzara bilan uygʻunlashuvidagi shakllarning oʻziga xos mutanosibligini koʻrsatish Wright ijodining asosini tashkil etdi. Qurilish ishlarida meʼmoriy talablardan, inshoot qurilish shartlari va maqsadlaridan ratsional va maksimal foydalanishni talab etdi. Dastlab kichik turar joylar meʼmorligi bilan shugʻullanib, keyinchalik bino va inshootlar loyihasini yaratgan (Buffalodagi „Larkin" firmasi, 1905; Tokiodagi „Imperial" mehmonxonasi, 1916—22; „Sharshara ustidagi uy", Pensilvaniya shtati, 1936; Nyu-Yorkdagi Guggenxeym muzeyi, 1956—59 va boshqalar). Wright loyihalarining Berlinda utkazilgan koʻrgazmasi (1910) Yevropa meʼmorligi rivojiga turtki boʻldi. 30-yillarda Wright organik arxitektura asoschisi va yetakchi ustasiga aylandi. 20-asr meʼmorligining shakllanishi va rivoj topishida Wright ijodining taʼsiri katta boʻldi.

Manbalar
--------

* Budusheye arxitekturi, M. 1960.

Adabiyotlar
-----------

* Goldshteyn A.F. F.L.Wright, M, 1973.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BIBSYS: 90099567
* BNE: XX1141709
* BnF: cb12388569w (maʼlumot)
* CANTIC: a10179604
* CiNii: DA0025800X
* GND: 11863531X
* ISNI: 0000 0001 2100 0710
* KulturNav: d84b36c1-fed3-49b3-89b4-4410972cd327
* LCCN: n79032932
* LNB: 000037123
* MusicBrainz: ca0f11cc-b769-4db7-8254-e4f1aec4ba81
* NARA: 10580379
* NDL: 00461480
* NGV: 3182
* NKC: jn20000605667
* NLA: 36571140
* NLI: 000143506
* NLK: KAC199630636
* NLP: A11793557
* NSK: 000080068
* NTA: 069074518
* PIC: 15127
* RERO: 02-A003987242
* RKD: 85705
* SBN id CFIV094609 yaroqsiz.
* SELIBR: 222406
* en:SNAC: w6n87864
* SUDOC: 028638115
* en:Trove: 1298777
* ULAN: 500020307
* VIAF: 27148716
* en:WorldCat Identities: lccn-n79032932

 |
**Varburg apparati** - bosim va temperatura oʻzgarmay turadigan sharoitda oz miqdordagi gazni aniqlash uchun moʻljallangan qurilma; respirator. Gaz ajraladigan yoki yutiladigan jarayonlar — bijgish, ayrim fermentativ reaksiyalar va b.da yuz beradigan jarayonlarni oʻrganishda qoʻllaniladi. Nemis fiziologi O. G. Varburg nomi bilan atalgan. V. a.ning asosiy qismi manometrga biriktirilgan 12— 14 ta shisha idishchalardan iborat. Idishchalarga bufer-tuzli muhitda maydalangan toʻqima yoki toʻqima fraksiyalari va b. sinaladigan obyekt solinadi. Idishchalar suvli vannaga botirib qoʻyiladi. Vannada termorostlagich va tebranuvchi mexanizm boʻladi. Ajralayotgan yoki yutilayotgan gaz miqdorshianometi/koʻrsatishlariga qarab aniqlanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Piskom zilzilasi** — 1937-yil 18 dekabr soat 13 dan 18 min. oʻtganda sodir boʻlgan. Zilzila markazi Piskom to-gʻining aholi kam yashaydigan shim. qismida 20 km chuqurlikda joylashgan. Epitsentrda zilzila kuchi 8 ball bilan qayd etilgan, magnitudasi 6,0. Zilzilaga yer qaʼridagi togʻ jinslarining Piskom uzilmasi boʻylab bir-biriga nisbatan shim.-sharqdan jan.-gʻarbga tomon siljishi sabab boʻlgan. Yer ustida bir qancha surilmalar, kat-takichik yoriklar paydo boʻlgan, aholi yashaydigan joylarda imoratlar jid-diy shikastlangan. Zilzila kuchi Pis-komda 8 ball, Burchmulla, Chimyon va Chimkentda 6 ball, Toshkent, Andijon, Tarozda 5 ball, Oʻsh, Oʻratepada 4 ball, Samarqand, Talasda 3 ball bilan sezilgan.

Keyingi yillarda olib borilgan sey-smotektonik tadqiqotlar Piskom zilzilasi kengligi 15 km, uz. 250 km maydonni egallagan Piskom, Qorjontov yoriklari va Toshkentoldi fleksurasini oʻz ichiga olgan seysmogen zonada joylashganligini koʻrsatdi. Piskom zilzilasidan keyin bu zonada Burchmulla (1959), Toshkent (1966), Yangayoʻl (1971), Xalqobod (1972), Tovoqsoy (1977), Nazarbek (1980) zilzilalari boʻlib oʻtdi. Bundan keyin ham ushbu zonada zilzilalar boʻlish ehtimoli bor. Rashod Ibrohimov

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Burgana togʻlari** — Fargʻona vodiysida, sharqda Soʻx daryosi va gʻarbda Achchiqsuv soyi vodiylari oraligidagi togʻlar. Oʻrtacha balandligi 650–900 m, eng baland joyi 1000 m. Balandligi shim. dan janubi-ga tomon ortib boradi. Yuqori neogen va quyi toʻrtlamchi davrlarning konglomerat, qumtosh, gil, shagʻaltoshlaridan tashkil topgan, yuzasi qumloq va qumoklarning yupqa qatlami bilan qoplangan. Burgana togʻlari yon bagʻirlari quruq soy oʻzanlari bilan kuchli parchalangan. Markaziy qismida atrofga nisbatan ancha (100–120 m) koʻtarilgan, yuzasi yassi, yon bagʻirlari ancha qiya boʻlgan balandliklar mavjud.

Burgana togʻlari shimolida Isfara va Sux konus yoyilmalari oraligʻidagi pastqamliqdan keskin koʻtarilgan, etagida ensiz prolyuvial shleyf vujudga kelgan. Janudida esa Burgana togʻlari Turkiston tizmasining shimoliy yon bagʻirlaridan adir orti pastqamligi bilan ajralgan. Burgana togʻlarining shimoliy yon bagarlarida och boʻz, janubida esa tipik boʻz tuproqlar tarqalgan, mayda shagʻal uchraydi. Oq shuvoq, efemerlar oʻsadi. Asosan yaylov chorvachiligida foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Burgana togʻlari" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Zavodda ishlab chiqarilgan zamonaviy burduk
 Tbilisidagi arman burduk ishlatmoqda, 1881-yil.
**Burduk**, **Saba**, **Tursuk**, **Moʻyna** — sharob, qimiz va boshqa suyuqliklarni saqlash uchun moʻljallanib butun hayvon terisidan (echki, ot, qoʻy va boshqalar) tikilgan xalta.

Suv terilari qadim zamonlardan beri Ispaniya va Kavkazortida, Sharq mamlakatlarida, Sibir va Markaziy Osiyoning ayrim xalqlarida keng tarqalgan. Ossuriya sanʼatining yodgorliklaridan birida suv terisida daryodan oʻtayotgan qoʻshinlar tasvirlangan.

Burduk boʻyin teshigi orqali boshqa joyidan kesmasdan shilib olingan hayvon terisidan tayyorlanadi. Shu tarzda olingan butun teri xaltani tuki ichiga qilib agʻdariladi; teriga tashqi tomondan tuz surtiladi, ichiga esa qatron shimdiriladi, boʻyin, oyoq va boshqa teshiklari bogʻlanadi, suyuqlik quyish uchun bir oyogʻi qoldiriladi va burduk foydalanishga tayyor: suyuqlik quyish va saqlash mumkin.

Nihoyatda pishiqligi bilan ajralib turadigan yirik burduklar buyvol va buqa terisidan, burdukchalar esa echki va qoʻzilarning terisidan tayyorlanadi. Qadimda burduk, ayniqsa, Osiyo mamlakatlarida, vino, moy va boshqa suyuqliklarni saqlash va eng muhimi tashish uchun yagona vosita sifatida xizmat qilgan; lekin bochkasozlikning keng tarqalishi bilan uning qoʻllanish sohasi tobora kamayib bordi. Yengil va sigʻimi katta burduklar yuk tashishda, ayniqsa, ulovda yuk tashishda juda qulaydir. Suv va neftdan tortib to sharobgacha boʻlgan barcha turdagi suyuqliklar burdukda tashilgan. XX-asrning boshlarida ham mahalliy isteʼmol uchun ishlab chiqarilgan Kavkazorti vinolarining asosiy qismi burduklarda tashilgan. Pishloq va sariyogʻ tayyorlash uchun idish sifatida ham burdukdan foydalanilgan.

Harbiy xoʻjalikda burduklar choʻlda tezda daryodan oʻtish inshooti qurish zarur boʻlganda maxsus yurish ahamiyatiga ega edi: havo toʻldirilgan va taxtalar bilan bogʻlanganda ular sol yoki koʻprikdan koʻra juda qulay suzuvchi platformaga aylangan. Bir-biriga bogʻlangan bir nechta platforma mustahkam ponton koʻprikni tashkil qiladi, Osiyo urushlarida Rossiya ular orqali, koʻpincha, qoʻshinlarini va hatto, artilleriya qismlarini olib oʻtishiga toʻgʻri kelgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Fasmer M. Etimologicheskiy slovar russkogo yazika. T. 1. {{[[Andoza:{{{1}}}|{{{1}}}]]}}. 1986. S. 244.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikilugʻatda ***бурдюк*** nomli maqola mavjud. |

Adabiyotlar
-----------

* Bolshaya sovetskaya ensiklopediya : [v 30 t.] / gl. red. A. M. Proxorov. — 3-e izd. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1969—1978. L. V. Belovinskiy. Burdyuk // Illyustrirovanniy ensiklopedicheskiy istoriko-bitovoy slovar russkogo naroda. XVIII — nachalo XIX v. / pod red. N. Yeryominoy. — M.: Eksmo, 2007. — S. 70. — 784 s.: — il. s. — 5000 ekz. — ISBN 978-5-699-24458-4. Burdyuk // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1956. — T. I. — Stb. 681
**Goʻja** — qoʻqonjoʻxori (oq joʻxori) yoki qayroqi bugʻdoydan tayyorlanadigan suyuqtaom. G. tayyorlash uchun avvalo donga ishlov beriladi. Buning uchun oq joʻxori yoki bugʻdoy tozalanib, bir oz namlangach, yogʻoch kelida tuyib, yelpib, kepak va qipikdan tozalanadi. Bu ish 2—3 marta takrorlanadi, soʻng yaxshilab yuviladi. Sutli G. qatiqli G. jazli G. achitma G. kabi turlari bor. Sutli G. — don pishguncha suvda qaynatiladi, ortiqcha suvi toʻkib tashlanib, sut quyiladi, taomga toʻgʻralgan oshqovoqsolish ham mumkin. Tuzi rostlangach, qozonni olovdan olib, bir oz dam yediriladi. Qozon yuzi qaymoq bogʻlaganda kosalarga suzib dasturxonga tortiladi. 100 g donga oʻrtacha 300 g sut, 50 g oshqovoq, taʼbga koʻra tuz solinadi. Qatiqli G. — qozonda yogʻni dogʻlab piyoz qovuriladi va suv quyib qaynatiladi. Soʻngra tayyorlab qoʻyilgan don (oq joʻxori)ni solib, 1 soat davomida mildiratib qaynatib ochiltiriladi. Tayyor taomni olovdan olib, choʻmich bilan shopirib sovitiladi. Qatiq yoki suzmani yaxshilab iylab qoʻshib yuboriladi. Kosalar yuziga kashnich sepilgan holda dasturxonga tortiladi. Achitma G. — qatiqlangan goʻja oshi sovitib, sanochga yoki sopol koʻzaga solinadi. Taom bir necha soatdan soʻng bijgʻiy boshlaydi. Har zamon — har zamonda bir aralashtirib qoʻyiladi. Bu taom jazirama issiq kunlari ishtaha ochuvchi, shuningdek, chanqovbosdi ichimlik sifatida isteʼmol qilinadi. Jazli G. — yogʻni dogʻlab, mayda toʻgʻralgan piyoz qizarguncha qovuriladi, suv quyiladi, tayyorlangan donni solib, 40—45 min. davomida mildiratib qaynatiladi. Doni yarim pishgach, qozonga mayda toʻgʻralgan yoki qiymalangan goʻsht, 1 sm kattalikda toʻrtburchak qilib toʻgʻralgan sabzi va sholgʻom solib yana 20 min. qaynatiladi. Qozonni olovdan olib, dam yediriladi va dasturxonga tortishda yuziga koʻk piyoz, boshqa xil oshkoʻklar sepiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Burdagoʻy** — Surxondaryo viloyati Termiz tumani yaqinidagi qishloq. Mashhur tarixchi va geograf Hafiz Abruning (1361–1430) yozishicha XV asrda Amudaryo yaqinida Burdaguy qishlogʻi bo‘lgan. Burdaguy qishlog‘ining kelib chiqishi Aleksandr Makedonskiy (Iskandar Zulqarnayn) davriga borib taqaladi. Ushbu so‘z yunoncha "mehmonxona" ma’nosini ifodalaydi. Harbiy kartograf, general-mayor I.V.Bouverning (XVIII asr oxiri) xaritasida qadimgi Burdaguy shahrining yaqinida Burdalik aholi punkti ko‘rsatilgan. U yer Burdalikbeklar markazi bo‘lgan. Professorning taʼkidlashicha, Hafiz Abru tomonidan tilga olingan Burdalik — qadimgi Burdaguy shahriga toʻgʻri keladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Xudoyberganov, Y.*. O‘ZBEKISTON JOY NOMLARINING IZOHLI LUG‘ATi*. Toshkent: Donishmand ziyosi, 12.09.2022. — 82 bet. ISBN 978-9943-7673-7-9.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Burchmulla zilzilasi** — 1959-yil 24 oktabrda soat 23 dan 40 min. utganda sodir boʻlgan. Zilzila kuchi epitsentrda 8 ball, Toshkentda 5 ball. Magnitudasi M=5,8, epiiyentr 13 km chuqurlikda joylashgan.

Burchmulla zilzilasi oʻchogʻidan tarqalgan kuchli seysmik toʻlqinlar Burchmulla, Obirahmat, Yusufxona, Bogʻiston va Nanay qishloqlaridagi maktab, kasalxona, bolalar bogʻchalari, dam olish uylarini qattiq shikastlantirgan.

Yerda yoriqlar paydo boʻlib, togʻlardan koʻchgan tosh, shagʻallar yoʻllarni toʻsib qoʻygan. 60 kun davomida silkinishlar (5—6 ball) qaytarilib turgan. Bu davrda kup turar joylar vayron boʻldi. Zilzila oqibatlarini oʻrganish natijasida uning oʻchogʻi Piskom seysmogen yer yoriqlari zonasida joylashganligi aniqpangan. Qayta zilzila silkinishlari ichida eng kuchlisi (6 ball) 25 va 28 oktabrda sodir boʻldi. Bu zilzilalar epitsentrlari Chorvoq suv ombori ostida joylashgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Agrokimyo laboratoriyasi** — 1) oʻsimlik, tuproq, oʻgʻit, zaharli ki-myoviy moddalar, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari, yem-xashak va boshqalarni tahlil qilish yoki agro-kimyodan oʻquv mashgʻulotlari oʻtkazish uchun maxsus jihozlangan xona (bino); 2) agrokimyo boʻyicha maxsus tadqiqotlar oʻtkazadigan korxona, tashkilot yoki uning maxsus boʻlimi. Oʻzbekistonda oʻquv (oʻquv yurtlarida); ilmiy tadqiqot (in-tlar va boshqalarda), agrokimyo xizmati tizimiga kiruvchi ishlab chiqarish Agrokimyo laboratoriyasilari mavjud. Ishlab chiqarish Agrokimyo laboratoriyasi lariga rahbarlikni Respublika oʻsimliklarni himoya qilish va agrokimyoviy tadqiqotlar markazi olib boradi. Agrokimyo laboratoriyasilari oʻz zonasidagi xoʻjaliklarni agrokimyoviy xaritagram-malar va oʻgʻitlarni qoʻllash boʻyicha tavsiyanomalar bilan taʼminlaydi. Agrokimyo laboratoriyasi har xil tabiiy zonalar tuprogʻi uchun mos oʻgʻitlar va ularning optimal ulushlarini aniqlash maqsadida dala tajri-balari oʻtkazadi; yem-xashak sifatini yaxshilash va chorva mollarini ratsional oziqlantirishda tavsiyanomalar tuzish uchun oʻsimliklarni tahlil qiladi, mi-neral va mahalliy oʻgʻitlarning sifatini nazorat qilish maqsadida ularni tek-shirishdan oʻtkazadi. Dala tajribalari, oʻsimlik va tuproq tahlili natijalari-159ga asosan xizmat koʻrsatayotgan zonadagi tuproq oziq moddalari balansini, har xil xoʻjaliklarda va almashlab ekish da-lalarida tuproq sharoitlari hamda ekin turiga qarab oʻgʻitlarga boʻlgan ehtiyojni aniqlaydi, agrokimyoviy xaritagrammalar tuzadi. Agrokimyo laboratoriyasi ishlab chiqarishida ki-myoviy vositalarni qoʻllash masalalari yuzasidan targʻibot va tushuntirish ishlari olib boriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bogdan Xmelnitskiy** **haykali** — Rossiya Federatsiyasining Belgorod shahridagi Zaporijskiy armiyasining getmanı Bogdan Mixaylovich Xmelnitskiyga oʻrnatilgan yodgorlik.

Tavsif
------

Yodgorlikning ochilishi 2014-yilda Belgorodda Shahar kuni nishonlanishiga toʻgʻri keldi. Haykal Muqaddas Uch Birlik bulvari va 1954-yildan beri ukrainalik getman nomi bilan atalgan asosiy shahar prospekti Bogdan Xmelnitskiy chorrahasida oʻrnatilgan. Birinchi marta Bogdan Xmelnitskiy byusti bu yerda oltmish yil oldin paydo boʻlgan. Xmelnitskiy obrazi haykaltaroshlar Aleksandr Loxtachev va uning oʻgʻli Denis tomonidan Zlatoust shahrida yaratilgan, byust esa Minskda bronzadan ishlangan.

Yodgorlik Ochiq osmon ostidagi muzey loyihasining ajralmas qismiga aylandi.

Belgorod viloyatidagi Xmelnitskiy yodgorliklari
-----------------------------------------------

2004-yilda Belgorod viloyatining chegaradosh Rovenki qishlogʻida getman byusti oʻrnatilgan. Uning ochilishi Pereyaslav Radasining 350-yilligiga toʻgʻri keldi. Bundan tashqari, Belgorod yaqinidagi Dubovoye qishlogʻida Rossiya va Ukrainaning birlashishi ramzi hisoblangan tabiiy yodgorlik mavjud. Uzoq umr koʻradigan eman 1654-yilda Belgorod gubernatori, knyaz Grigoriy Grigoryevich Romadanovskiy va Ukraina getmani Bogdan Xmelnitskiy tomonidan ekilganligi haqida afsonalar mavjud. Endi u toʻy fotosessiyalari uchun sevimli joy.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *правды», Евгения ГРЕБЕНИК | Sayt "Komsomolskoy*. „V Belgorode otkrili pamyatnik znamenitomu ukrainskomu getmanu Bogdanu Xmelnitskomu" (ru). *KP.RU — sayt „Komsomolskoy pravdi"* (1-avgust 2014-yil). Qaraldi: 30-iyun 2017-yil.
2. ↑  „В Белгороде открыт памятник Богдану Хмельницкому".  Российская газета. 12-iyun 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyun 2017-yil.
**Ulugʻ Toshmuhammedovich Tursunov** (1905.9.1, Qoʻqon 1971.20.6, Samarqand) — tilshunos olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1965), professor (1958), filol. fanlari nomzodi (1941).

Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941 — 45). Fargʻona ped. texnikumini (1924) va Leningrad sharqshunoslik institutini (1930) tugatgan. Margʻilonda maktab oʻqituvchisi (1924 —25), Qoʻqonda bolalar uyi oʻquv boʻlimi mudiri (1925 — 27). 1930 — 32 yillarda bir paytning oʻzida Til va terminologiya qoʻmitasida ilmiy xodim, Oʻrta Osiyo universitetida oʻqituvchi va Tojik agropedagogika instituti (Toshkent) da kafedra mudiri, 1933 — 34 yillarda Oʻzbekiston madaniy qurilish ilmiy tadqiqot institutida sektor mudiri, 1934 — 36 yillarda Til va adabiyot institutida direktor urinbosari va sektor mudiri, 1936 — 71 yillarda Samarqand universiteti oʻzbek tilshunosligi kafedrasining mudiri.

T.ning ilmiy asarlari oʻzbek tili leksikologiyasi, terminologiyasi, grammatikasi, dialektologiyasi va rivojlanish tarixiga, umuman, oʻzbek tilining ilmiynazariy, amaliy va metodik masalalariga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

* Uzbekchada feʼllarning yasalishi, T. 1930; Oʻzbek terminologiyasi masalalari, T. 1933; Hozirgi zamon oʻzbek tili [Morfologiya] (hammualliflikda), T. 1960; Sopostavitelnaya grammatika russkogo i uzbekskogo yazikov (v soavtorstve), Samarqand, 1962; Oʻzbek tili leksikasining baʼzi masalalari (hammualliflikda), Samarqand, 1971; Oʻzbek adabiy tili tarixi, T. 1982; Hozirgi oʻzbek adabiytili [Leksikologiya, Morfologiya], 3nashri, T. 1992.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  





  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Shaxs (maʼnolari).

**Shaxs** (til shu nosl ikda) — ishharakatning soʻzlovchi nuqtai nazaridan uning bajaruvchisiga aloqadorligini ifodalovchi, oʻzaro qarama-qarshi shakllar tizimidan iborat grammatik kategoriya, morfologik koʻrsatkich. Sh. shakllari ish-harakatning soʻzlovchiga (1-Sh.), tinglovchiga (2-Sh.) va suhbatda ishtirok etmovchi oʻzga shaxsga (3-Sh.) qarashliligini biddiradi. Harakat obʼyektining Sh.i koʻp tillarda, jumladan, turkiy tillarda asosan feʼl orqali ifodalanadi. Mas, oʻzbek tilida — koʻrdim, koʻrganman — 1-Sh.; koʻrding, koʻrgansan — 2-Sh.; koʻrdi, koʻrgan — 3-Sh. shakllaridir; dan (dat) va malayalam tillarida har uchala Sh. uchun bir xil feʼl koʻrsatkichi qoʻllanadi — u yoki bu Sh. matnda anglashiladi.

1 va 2-Sh. shakllari Z-shahriga ikki belgi boʻyicha qarama-qarshi qoʻyiladi: a) ular hamisha Sh. maʼnosiga ega boʻladi; b) ushbu Sh.larda nutq jarayoni (suhbat) ishtirokchilarigina ish-harakatning bajaruvchisi hisoblanadilar; 3-Sh. esa: a) shaxs yoki predmet maʼnosiga ega boʻla oladi, 2) ish-harakatning ushbu Sh. orqali ifodalangan bajaruvchisi suhbat ishtirokchisi hisoblanmaydi.

SH. kategoriyasi feʼlning boshqa kategoriyalari (mayl, zamon, nisbat kabilar) bilan paradigmatik va funksional munosabatlar orqali bogʻlanadi. Ayniqsa, Sh. kategoriyasining son kategoriyasisiz tasavvur etib boʻlmaydi. Shuning uchun ularni birgalikda nomlab, shaxsson kategoriyasi, ushbu maʼnoni ifodalovchi shakl (koʻrsatkich)lar esa shaxsson qoʻshimchalari deb ham ataladi.

SH. tushunchasi muayyan leksemalar bilan kishilik olmoshlari tizimida, maxsus affiksal morfemalar (egalik qoʻshimchalari) yordamida otlarda ham ifodalanishi mumkin. Bunda kishilik olmoshlari (men, sen, u; biz, siz, ular) bajaruvchi Sh. larni, egalik qoʻshimchalari esa (kitobim kitobing. kitobi) biror narsa — buyumning uch shahridan qaysi biriga qarashli ekanini bildiradi.

Adabiyot
--------

* Oʻzbek tili grammatikasi, 1-j. Morfologiya, T. 1975; Hozirgi oʻzbek adabiy tili, 1-qism, T. 1980.

Azim Hojiyev.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shamot** (frans. chamotte) — oʻtga chidamli pishirilgan loy yoki kaolin. Asosan, glinozem va kremnezem (kremniy (P)oksid)dan iborat. Bu tarkibiy qismlar yuqori trlarga chidamli material (mullit; 3Al2O32SiO2) ni xreil qiladi. Sh.lar 1300—1500° trada plastikligi yoʻqolguncha pishirib tayyorlanadi. shahrining suyuqlanish temperaturasi 1810°. Tarkibida kremnekislotalar mavjudligi tufayli Sh. 1100—1400° trada yumshay boshlaydi. Tarkibida 30% glinozyom boʻlgan Sh. ga oʻtga chidamli loy qoʻshib, oʻtga chidamli gʻishtlar (Sh.gʻishtlar) tayyorlanadi. Ular marten pechi tublarini, /sovshlarning ichki devorlarini, bugʻ qozonlarining tashqi qismlarini qoplash va boshqalarda ishlatiladi. Tuyilgan Sh. oʻtga chidamli beton quyishda, bino gʻishtlarini terishda, haykaltaroshlikda qoʻllanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ulugʻbek Dolimov** — (1939-yil, 5-noyabr, Toshkent shahri) adabiyotshunos, Filologiya fanlari nomzodi (1971), dotsent, pedagogika fanlari doktori (2008).

Faoliyati
---------

Toshkent davlat universiteti (hozirgi Oʻzbekiston Milliy universiteti) oʻzbek filologiyasi fakultetini bitirgan (1962). Andijon viloyatidagi 20-maktab internatida oʻqituvchi (1963—1965), pedagogika bilim yurtida oʻqituvchi (1965—1970), universitetning oʻzbek filologiyasi fakulteti oʻzbek adabiyoti kafedrasida oʻqituvchi, katta oʻqituvchi (1970), oʻzbek mumtoz adabiyoti, oʻzbek tili va adabiyoti oʻqitish metodikasi kafedralari dotsenti (1980), tayyorlov boʻlimi qoshidagi gumanitar fanlar kafedrasi mudiri (1989—1993), milliy uygʻonish davri oʻzbek adabiyoti kafedrasi dotsenti (1993-yildan).

Asarlari
--------

Ulugʻbek Dolimovning „Maʼrifat dargʻalari" (1990), „Isʼhoqxon Ibrat" (1994), „Turkiston jadid maktablari" (2006), „Milliy uygʻonish pedagogikasi" (2012), „Ahli irfon" (2015) kitoblari chop etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *XX asr Oʻzbek mumtoz adabiyotshunosligi*. Toshkent: «Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi» [2016] — 276 bet.
**Ulugʻbek Azizov Botirovich** — sotsiologiya fanlari boʻyicha falsafa doktori, Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti sobiq rektori.

Taʼlimi
-------

Ulugʻbek Azizov 2000-yil Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti bakalavriat bosqichini tamomlagan. 2009-yilda esa Yaponiyaning Sukuba universiteti magistratura bosqichini tugatgan. 2015-yilda Germaniyaning Erfurt universitetida falsafa doktori (PhD) ishini yoqlagan.

Faoliyati
---------

Oʻtgan yillar davomida OʻzDJTUda oʻqituvchi va dekan oʻrinbosari, Prezident huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar institutida ilmiy xodim, Oʻzbekiston Tashqi ishlar vazirligining AQSh va Amerika ishlari boʻlimi uchinchi kotibi, Prezident huzuridagi Davlat boshqaruvi akademiyasi katta o‘qituvchisi lavozimida ishlagan. Ulugʻbek Azizov 2016-yildan 2020-yilgacha OʻzDJTU huzuridagi chet tillarini oʻqitishning innovatsiyaviy metodikalarini rivojlantirish Respublika ilmiy-amaliy markazi direktori — prorektor lavozimida faoliyat yuritib kelgan. 2020-yilning avgust oyidan boshlab Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti rektori etib tayinlangan. 2022-yilning 29-dekabr sanasida rektor lavozimidan Vazirlar Mahkamasi qarori asosida ozod etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „O‘zDJTU huzuridagi markaz direktori Ulug‘bek Azizov yangi o‘quv yili oldidan universitet rektori etib tayinlandi.". *kun.uz*. Qaraldi: 18-noyabr 2022-yil.
2. ↑  „O'zbekiston Davlat jahon tillari universitetiga yangi rektor tayinlandi". *Uzreport news* (27-avgust 2020-yil). Qaraldi: 20-sentabr 2022-yil.
3. ↑  „ЎзДЖТУ ректори ишдан кетди, аммо ўзининг хабари йўқ". *qalampir.uz*. Qaraldi: 29-dekabr 2022-yil.

Havolalar
---------

* OʻzDJTU rasmiy sayti
* Instagram sahifasi
**Shohsanam** — qadimiy shahar xarobasi (mil. av. 1-ming yillik — mil. 13-asr). Koʻhna Urganch shahridan 90 km jan.gʻarbda joylashgan. 1939 va 1952-yillarda Xorazm arxeologiyaetnografiya ekspeditsiyasi tomonidan oʻrganilgan. Sh. mil. 4-asrda tushkunlikka uchrab, 9-asrda qayta tiklangan. Biroq 13-asrda moʻgullar hujumi natijasida vayron qilingan. Shaharning ichidan va atrofidan shishasozlik, kulolchilik ustaxonalari, hammom va masjid xarobalarining qoldiqlari topilgan. shahridan qalʼa devorlari ochilgan. Shulardan oʻrta asrlarda qurilgan istehkomlar yaxshi saqlangan. Shahar markazida 12-asrga oid peshtoqi ganchdan manzarali oʻimakorlik naqshlar bilan bezatilgan masjid ochilgan. Qazish paytida tangalar, sopol, jez, shisha va toshdan yasalgan idishlar, bezaklar, buyumlar, mato, madaniy oʻsimlik va maqbara qoldiqlari topilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shams qays roziy** (toʻliq ismi — Shamsuddin Muhammad ibn Qays Roziy) (12-asrning oxiri, Ray — 13-asrning 1yarmi) — fors adabiyotshunosi. 1205-yilda Buxoroga kelgan. 1207-yil Malik Sanjar isyonini bostirish maqsadida Buxoroni istilo qilgan Muhammad Xorazmshoh olimni oʻz saroyiga daʼvat etgan va u 1219-yilgacha Xorazmda yashagan. Moʻgʻullar hujumi tufayli Xorazmni tashlab, Muhammad Xorazmshoh bilan birga Iroqqa hijrat qilgan. 1219—26 yillar darbadarlikda hayot kechirgan. Rayda 2 marta asirga tushgan. 1226-yil Fors otabegi Saʼd ibn Zangi xizmatiga kirgan. Donishmand va tajribali Sh.Q.R. tez orada obroʻeʼtibor qozonib, shohning xos nadimlari qatoridan oʻrin olgan.

"Almoʻʼjam fi maʼoyiri ashʼoriilajam" ("Ajam sheʼr oʻlchovlari lugʻati") kitobi mashhur. "Tibʼyon ullugʻat atturki alo lison ulqangʻali" ("Turkiy tilning qangʻali tilidagi mufassal bayoni"), "Aluyub fi muqaffi ashʼor ularab" ("Arab qofiyasining ayblari"), "Kitob ul kofi filaruzayn valqavofi" ("Aruz va qofiya xususida batafsil maʼlumot") kabi risolalar ham yozgan boʻlib, ular bizgacha yetib kelmagan.

"Almoʻʼjam" debocha, 2 qism va xotimadan iborat. Debochada oʻz tarjimai holi — tugʻilgan joyi, yoshlik yillari, turli mamlakatlarga sayohatlari, moʻgʻullarning Kichik Osiyoga hujumi va ularning dahshatli oqibatlari, sarsonsargardonliklari, Rayda 2 marta asir tushgani, asarning yozilishi sababi va taqdiri xususida fikr yuritadi. Kitobning 1qismi aruzga bagʻishlangan boʻlib, 4 bobni oʻz ichiga oladi. Bu bob aruz haqida maʼlumot, ruknlar va ularning nomlanishi; juzvlar va ruknlar asosida vujudga kelgan vaznlar; aruzdagi oʻzgartirishlar — zihoflar; eski va yangi bahrlar tahliliga bagʻishlangan. 2qism qofiya va badiiy sanʼatlardan iborat boʻlib, u sheʼr va qofiya tabiati; qofiya unsurlari va ularning nomlanishi; qofiya unsurlarining qoʻllanishi va nomlanishi; qofiyaning qoʻllanishi doiralari va qofiya turlarining tasnifi; qofiya qusurlari; badiiy sanʼatlar haqida. Xotima qismida sheʼr va shoirlik xususidagi muhim kuzatishlar bayon etilgan. "Almoʻʼjam" adabiyotshunoslik haqidagi qad. va mukammal asar boʻlib, sheʼr nazariyasi va shoirlik shartlari, shoir va munaqqid munosabati xususidagi muhim manba hisoblanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |