recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yolgʻiz qoʻriqchi** (inglizcha: *The Lone Ranger*) — Amerika gʻarbiy qahramoni. Bu niqob kiygan va qonunbuzarlikka qarshi murosasiz kurashuvchi Texas Reynjer oʻz ishlarida doimo hindistonlik doʻsti *Tontodan* yordam topadi.

Yolgʻiz qoʻriqchi figurasi boshqa mashhur qahramonga Hindlarning doʻsti — Yovvoyi Gʻarb hikoyalaridagi Razyaщey Rukoy oʻxshaydi (*Qadimgi Shatterhand*). „Yolgʻiz qoʻriqchi" filmi birinchi marta 1933-yilda, Detroytdagi WXYZ stantsiyasida , Jorj V. Trendlom va Fren Strayker, rejissorligidagi xuddi shu nomdagi radio koʻrsatuvida chiqgan. 1949—1957-yillarda bosh qahramonni Kleyton Mur va hindistonlik sodiq doʻst Tonto qahramonini oʻynagan Jey Silverxils bilan teleserial chiqdi. Keyinchalik bu serial Yevropaning bir qator davlatlarida teleekranlarda muvaffaqiyatli namoyish etildi. *Yolgʻiz inspektorning* hikoyasi bir qator komikslar, gʻarbiy romanlar va filmlarda yanada rivojlangan.

2013-yil iyul oyida "Yolgʻiz qoʻriqchi "filmi chiqdi, unda Armi Hammer *yolgʻiz* *qoʻriqchi* qahramonini va Jonni Depp hindistonlik Tonto qahramonini oʻynagan.

Prototiplar
-----------

Tarixchi Art Burtonning soʻzlariga koʻra, Yolgʻiz qoʻriqchi AQSh marshal harbiy xizmatchisi Bass Reeves(ingl.)o'zb. Rivzdan ilhomlangan, 3 mingdan ortiq jinoyatchilarni hibsga olishda ishtirok etgani va hibsga olish paytida jiddiy jarohat olmagani bilan mashhur. Burtonning soʻzlariga koʻra, bu oʻxshashlik Detroyt tuzatish koloniyasi(ingl.)o'zb. radio eshittirishlarida eslatib oʻtilgan), u yerga Rivz tomonidan hibsga olinganlarning koʻplari yuborilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Jim Bisko, Buffaloning yolgʻiz qoʻriqchisi: Fransiyaning samarali hujumchisi erta radioda kitob yozgan, "*Gʻarbiy Nyu-York merosi*, 7-jild, 4-raqam, 2005-yil qishi.
* Martin Grams, *Yashil Hornet: Radio, kinofilmlar, komikslar va televidenie tarixi*, OTR nashriyoti, 2010-yil.
* Jim Harmon, *Buyuk Radio Qahramonlari*, Doubleday, 1967-yil.
* Reginald Jons, *Niqobli odam musiqasining siri: Lone Ranger radio dasturida ishlatiladigan musiqani qidirish, 1933-1954*, Qoʻrqinchli matbuot, 1987 ISBN 0-8108-3974-1.
* Dik Osgud, *Wyxie Wonderland: WXYZ Detroitning ruxsat etilmagan 50 yillik kundaligi.* Ogayo: Bowling Green University Press, 1981.
* Deyv Holland, oʻtmishdan: yolgʻiz qoʻriqchining tasviriy tarixi (Gollandiya uyi, 1988)
* Sherman *Aleksi, „Osmondagi yolgʻiz qoʻriqchi va Tonto mushtlashuvi"*, 1993-yil, koʻp yillik, ISBN 978-0-06-097624-8
* Metyu Baugh Starr, *Yolgʻiz Reynjer yilnomalari*, 2012, Oy tosh kitoblari, ISBN 978-1936814237

Manbalar
--------

1. ↑  „Who's That Masked Man? Hi-Yo-It's Clayton Moore!". *The Los Angeles Times* (15-yanvar 1985-yil). Qaraldi: 2-oktabr 2017-yil.
2. ↑  *Jenna Cooper*. „Disney Announces Upcoming Films, *Tron,* *Prince of Persia,* and the *Lone Ranger* Starring Johnny Depp". *UGO Networks* (25-sentabr 2008-yil). Qaraldi: 31-oktabr 2008-yil.
3. ↑  *Morgan, Thad* „Was the Real Lone Ranger a Black Man?". *History Channel* (31-avgust 2018-yil). 13-yanvar 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-noyabr 2019-yil.

Havolalar
---------

* VikiOmbor logotipi VikiOmborda **Одинокий рейнджер** mavzusi boʻyicha mediafayllar bor
**Yangi Bagʻlon** yoki **Bagʻloni Jadid** (forscha: بغلان جدید), (maydoni: 1,613 km2) tumani Afgʻoniston shimolidagi Bagʻlon viloyatidagi tuman. 119 607 nafar aholi istiqomat qiladi.

Geografiyasi
------------

Tuman viloyatning eng shimoliy qismida joylashgan. Shimolda Qunduz viloyati, gʻarbda Samangan viloyati bilan chegaradosh. Aholining asosiy qismi Qunduz daryosi vodiysida yashaydi. Hududining koʻp qismini aholi yashamaydigan togʻ tizmalari tashkil etadi. Tuman hududidan shimoldan janubga har qanday ob-havoga mos keladigan Qunduz-Kobul avtomobil yoʻli oʻtadi. Asosiy shahri — Bagʻloni Jadid. 2005-yilda Bagʻloni Jadid viloyatning Markaziy Bagʻlon tumanini oʻzlashtirib, yangi va kattaroq Yangi Bagʻlon tumanini yaratdi.

Aholisi
-------

Afgʻoniston qishloq joylarini tiklash va rivojlantirish vazirligi maʼlumotlariga koʻra, 2004-yilda tuman aholisi 119 607 kishini tashkil qilgan Etnik jihatdan pushtunlar aholining 50% atrofida va tumanda koʻpchilikni tashkil qiladi, tojiklar 40% va oʻzbeklar qolgan 10% ni tashkil qiladi.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Birlashgan Millatlar Tashkilotining aholi punktlari xaritasi, AIMS, 2002-yil may


1. ↑  Ministry of Rural Rehabilitation and Development (MRRD) Baghlan Provincial profile
2. ↑  Baghlan province profile, Naval Postgraduate School (NPS)
3. ↑  Baghlani Jadid profile, UNHCR and Afghanistan Information Management Services (AIMS)
**Mshankalar** (Bryozoa) — paypaslagichlilar tipiga mansub koloniya boʻlib yashaydigan umurtqasiz hayvonlar sinfi. Tanasi daraxtsimon, poʻstloqsimon, bir necha sm kattaliqda. Ularning ayrim individlari zooidlar (uz. 1 mm gacha) deyiladi. Har bir individning koloniyadan bir oz koʻtarilib turadigan oldingi qismi — polipidlari bezovta qilinganida kutikula bilan qoplangan keyingi qismi — sistid ichiga tortilib kiradi. Polipidda paypaslagichlar bilan oʻralgan ogʻzi va orqa chiqarish teshigi bor. Ikkilamchi tana boʻshligʻi (selom) yupqa toʻsiq orqali oldingi paypaslagichli va keyingi tana boʻlimlariga boʻlingan. Ichagi qalqasimon. Nafas olish va ayirish sistemasi boʻlmaydi. Krn aylanish sistemasi yoʻq boʻlib ketgan. Nerv sistemasi bitta nerv gangliysidan va undan ketadigan nervlardan iborat. Germafrodit. Tuxumlari suvda, tana boʻshligʻida yeki maxsus chiqarish kamerasida rivojlanadi. Lichinkasi har xil tuzilgan, baʼzan 2 palla chigʻanoqli. Lichinkasi suv tubiga yopishgach, kurtaklanib koloniyani hosil qiladi. Dengiz M. koloniyasidagi individlar har xil tuzilgan (polimorf), 4 turkum va 4000 ga yaqin turi maʼlum. Koʻpchilik turlari dengizlarda, ayrim turlari chuchuk suvlarda yashaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nompumelelo "Mpumi" Nyandeni** (1987-yil 19-avgust) — Janubiy Afrikalik futbolchi, yarim himoya ampulasida toʻp suradi. U Janubiy Afrika terma jamoasida 100 dan ortiq oʻyin oʻtkazgan. 2012 va 2016-yilgi Olimpiya oʻyinlarining futbol turnirlari ishtirokchisi.

Klubdagi karyera
----------------

U oʻz faoliyatini Janubiy Afrikaning «Detroit Ladies» (Mpumalanga) klubida boshlagan, u yerda yoshlar jamoasi va kattalar jamoasida oʻynagan.

2010-yilning yozida u Rossiyaning «Rossiyanka» (Krasnoarmeysk) klubiga oʻtdi. U Rossiya Premer-ligasidagi debyut uchrashuvini 2010-yilning 30-iyulida «Zvezda»ga (Zvenigorod) qarshi oʻtkazdi va tanaffusda zaxiradan maydonga tushdi. Milliy chempionatdagi ilk goli 2010-yilning 19-sentabrida «Zvezda»ga qarshi oʻyinda kiritilgan. Rossiya chempionatlarida atigi 4 mavsumda u 61 ta oʻyin oʻtkazib, 18 ta gol urgan. U 2010 va 2011/12-yilgi mavsumlarda Rossiya chempioni, 2012/13-yilgi mavsumning kumush medali sovrindori, 2010-yilda Rossiya kubogi sohibi boʻlgan. UEFA ayollar chempionlar ligasida Rossiya klubi safida 20ta oʻyin oʻtkazib, 5ta gol urgan.

2014-yilda u vataniga qaytib keldi va u yerda yana bir necha mavsum Yoxannesburg yaqinidagi Bedfordvyu shahridan JVW klubida oʻynadi.

Terma jamoadagi karyera
-----------------------

U 2002-yildan buyon Janubiy Afrika terma jamoasida oʻynamoqda, Mpumi terma jamoada oʻzining ilk oʻyinini 2002-yil 8-dekabrda Jahon chempionati saralash turnirida Kamerunga qarshi oʻtkazgan. U 2012 (3 oʻyin) va 2016 (1 oʻyin) Olimpiadasining futbol turnirlarida, shuningdek, 2014, 2016 va 2018-yillarda Afrika Millatlar Kubogi final turnirlarida ishtirok etgan. 2018-yilda u qitʼa chempionatining kumush medali sohibiga aylandi. Umuman olganda, u Janubiy Afrika terma jamoasi uchun 100 dan ortiq oʻyin oʻtkazdi va Jeyn van Vik, Amanda Dlamini va Noko Metlou bilan birga mamlakatda ushbu marraga erishgan birinchi sportchilardan biriga aylandi. 2019-yil holatiga koʻra, u terma jamoa uchun 149 oʻyin oʻtkazgan va kamida 7 gol urgan.

Bir qator mashhur futbolchilar, jumladan Lionel Messi va Krishtianu Ronaldu bilan birga sogʻliqni saqlash va sogʻlom turmush tarzini targʻib qilish boʻyicha FIFA loyihalarida qatnashgan.

Xalqaro maydondagi gollar
-------------------------

| Raqam | Sana | Joy | Raqib | Hisob | Natija | Turnir |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 21-Noyabr 2018-yil | Cape Coast Sports Stadium, Cape Coast, Gana | Ekvatorial Gvineya bayrogʻi Ekvatorial Gvineya | **2**–0 | 7–1 | 2018-yil Ayollar oʻrtasida Afrika millatlar kubogi |

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  *arxiv nusxasi*, 30–iyun 2013–yilda asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 17–iyun 2022–yil`{{citation}}`: CS1 maint: date format ()
4. ↑  „arxiv nusxasi". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyun 2022-yil.
**Soxta kurakburunlar**, **qilquyruqlar** (*Pseudoscaphirhynchus*) — bakrasimonlar (Acipenseriformes) turkumi bakralar (Acipenseridae) oilasiga mansub chuchuk suv baliqlari urugʻi. Orol havzasi endemiklari. Amudaryo va Sirdaryoda uchraydi.

Sirdaryo havzasida uchragan Sirdaryo kurakburuni bir necha oʻn yilliklardan beri qayd etilmagan, yuqori ehtimollik bilan qirilib ketgan boʻlishi mumkin. Amudaryo havzasi vakillari boʻlgan Amudaryo kichik kurakburuni tabiatan nihoyatda kam sonli va Amudaryo katta kurakburuni ham kam sonli boʻlib, bularning ikkisi ham TMXI qizil roʻyxatiga „Butunlay qirilib ketish xavfi ostidagi turlar" maqomida kiritilgan.

Boshqa bakrasimonlarga solishtirganda soxta kurakburunlar nisbatan mayda baliqlardir. Ularning eng yirigi Amudaryo katta kurakburunining maksimal uzunligi dum xivchini bilan birgalikda 85 sm gacha, ogʻirligi 2-2,5 kg gacha yetadi. Soxta kurakburunlarning eng kichigi amudaryo kichik kurakburuni boʻlb, uning uzunligi 27,5 sm ga yetadi. U nafaqat urugʻning, balki sakrasimonlar turkumining eng kichik vakilidir. Amudaryo katta kurakburunining dumi uzun ipga oʻxshash xivchin bilan tugaydi, Amudaryo kichik kurakburunida xivchin boʻlmaydi. Sirdaryo kurakbunining turl formalarida xivchinlar uzun yoki qisqa boʻlishi mumkin. Soxta kurakburunlar asosan suvda yashovchi hasharot lichinkalari va mayda baliqlar bilan ozqlanadi. Ularning biologiyasi deyarli oʻrganilmagan.

Soxta kurakburunlar nihoyatda noyob baliqlar boʻlib, ularni ovlash mutlaqo taqiqlangan. Barcha turlari Oʻzbekiston va Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

Taksonomiyasi va turlari
------------------------

Hozirgi vaqtda ushbu urugʻning uchta turi mavjud:

1. *Pseudoscaphirhynchus fedtschenkoi* (Kessler, 1872) (Sirdaryo kurakburuni)
2. *Pseudoscaphirhynchus hermanni* (Kessler, 1877) (Amudaryo kichik kurakburuni)
3. *Pseudoscaphirhynchus kaufmanni* (Kessler, 1877) (Amudaryo katta kurakburuni)

Amudaryo katta kurakburunining tabiiy holatdagi tasviri. Quyi Amudaryodan tutilgan. Xorazm viloyati. Oʻzbekiston (2018)
Amudaryoda uchrovchi turlari oʻzaro chatishishi qayd qilingan. Soxta kurakburunlar orasida polimorfizm hodisasi mavjud boʻlib, Sirdaryo kurakburunining tumshuq uzunligi va dum xivchini uzunligiga qarab uchta, Amudaryo katta kurakburuning tana rangi, uzunligiga koʻra ikkita formasi uchraydi.

Avvalgi tadqiqotlarda *Pseudoscaphirhynchus* va *Scaphirhynchus* urugʻlari morofologik jihatdan yaqin boʻlganlari sababli oʻzaro bitta Scaphirhynchinae kenja oilasiga birlashtirilgan edi. Dastlabki genetik va kariotipik tekshiruvlar ushbu kenja oila vakillarini polifiletik kelib chiqishga ega ekanligini koʻrsatgan boʻlsa, oxirgi tadqiqotlarda bularning ikkisi alohida mustaqil Pseudoscaphirhynchinae va Scaphirhynchinae kenja oilalariga ajratilgan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  Froese, Rainer va Pauly, Daniel, nash. (2019). *Pseudoscaphirhynchus* turlari FishBase saytida. 2019-yil May versiyasi.
**Qadamboy Yoqubovich Rahimov** (1948.1.6, Urganch tumani Qorovul qishlogʻi) — dirijyor, bastakor. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1991). Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1971). Urganch pedagogika bilim yurtida oʻqituvchi (1971—79), Komiljon Otaniyozov nomidagi viloyat filarmoniyasida direktor va badiiy rahbar (1979—86), Ogahiy nomidagi viloyat musiqali teatrida bosh dirijyor (1986-yildan). „Olma pishganda keling" (E. Samandar), „Jobbi jujakning hiylasi" (K. Avaz) kabi musiqali komediyalarga, „Jahannam" (K. Avaz), „Tilim asalim" (H. Rasul, Sh. Fayzullayev bilan) va boshqa pyesalarga musiqalar bastalagan. Shuningdek, xor asarlari, qoʻshiqlar („Goʻzal", „Muhabbat qolur", „Ketdi dilni kuydirib" va boshqalar) muallifi. „Musiqaning elementar nazariyasi boʻyicha mashq va vazifalar toʻplami" (2006) hamda „Musiqaning elementar nazariyasi" (2007) qoʻllanmasi muallifi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qadariylar** — islomdagi ilk ilohiyot oqimlaridan biri tarafdorlari. Taqdir va iroda erkinligi masalasida jabariylar taʼlimotiga qarshi boʻlib, inson oʻz xattiharakatining yaratuvchisi (xoliqi) deb tushuntiradilar. Qadariylar odillik xudoning asosiy sifatlaridan biri degan fikrga borib, gunohni xudo oldindan belgilab qoʻymaydi, xudodan faqat adolatli ishni kutish mumkin, gunoh ishlar esa inson faoliyati bilan bogʻliq, degan xulosaga keladilar. Qadariylar siyosiy jihatdan umaviylar xonadonidan boʻlgan xalifalar hokimiyatiga qarshi turardilar. Ularning taʼlimotini 8-asr oxirlaridan muʼtaziliylar izchil davom ettirdilar. Lekin, muʼtaziliylar oʻzlariga nisbatan bu atama — Qadariylar atamasi ishlatilishini xohlamasdilar. Manbalarda Qadariylarning yirik vakillari sifatida quyidagilar zikr etiladi: Maʼbad alJuhaniy (699—700 yoki 703—704 yillarda oʻldirilgan), Gʻaylon adDimashqiy (742 yil oʻldirilgan),

Adabiyot
--------

* Husniddinov 3. Islom: yoʻnalishlar, mazhablar, oqimlar, T. 2000.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tuxulha ―** etrus mifologiyasida oʻtkir quloqlar (ehtimol eshak), ilon sochli va tumshugʻi kalxatnikiga oʻxshash xtonik mavjudot. Tuxulxa Ayta deb nomlanuvchi yer osti dunyosida yashagan.

Koʻplab olimlar bu xudolarni erkaklar deb atashadi, chunki Tuxulxaning yuzida soqol kabi hayvon sochlari kabi erkak belgilariga ega. Biroq, Biroq, Nensi De Grummondning soʻzlariga koʻra, „ bu hayvon Erkak deb ataladi, lekin u ayol yoki hech qanday jinsiy yoʻq, chunki u ayol libos kiyadi, ochiq-oydin pushti teriga ega (Tse ning gʻisht-qizil terisi bilan Solishtiring) va hatto koʻkragi ham borga ox’shaydi". Tuxulha ilonlaridagi naqsh, uning fikricha, qora ilonni koʻrsatadi. Emeline Hill Richardson, Grem Barker va Tom Rasmussen ham Tukhulha ayol  deb hisoblashadi. Biroq, klassik hikoyada Tuxulxaning kiyimi erkaklar va ayollar tomonidan kiyilishi mumkin boʻlgan hiton deb hisoblangan. Bundan tashqari, xuddi shu kiyimni boshqa erkak xudo — Horun (Charun) kiygan.

Tuxulxining yagona mashhur qiyofasi Italiyaning Tarkvinia shahridagi Orka II qabridagi devor rasmida joylashgan. U yerda iloh Bularning (Teseyning) yer osti olamiga sayohati haqidagi hikoyada paydo boʻladi. Tese va uning doʻsti Peyrifus (freskada faqat boshi qolgan) stol oʻyinini oʻynashmoqda, Tuxulha yaqinda.

Feraska tasviri „Etrusklar hali ham oʻldiriladi" (1972) filmidagi bir qator qotilliklar bilan bogʻliq.

Manbalar
--------

1. ↑  de Grummond: *Etruscan Myth*, p. 230
2. ↑  Pfiffig: *Die etruskische Religion*, S. 334.
3. ↑  de Grummond: *Etruscan Myth*, pp. 229—230

Adabiyotlar
-----------

* Ambros Jozef Pfiffig : *Die ettruskische Religion.* *Sakrale Staten.* *Gotter — Kulte — Ritual.* Visbaden, 1998-yil. ISBN 3-928127-54-3.
* de Grummond, Nensi. *Etrusk afsonasi, muqaddas tarix va afsona*. Filadelfiya : Filadelfiya universiteti muzeyi, 2006-yil.

Havolalar
---------

* Titus Livius : *Ab Urbe Condita.* VII kitob. Vikimanbada (lotin tilida)
* Tuxulxa // Mifologik lugʻat, M. „Buyuk rus entsiklopediyasi", 1992, p. 554.
**Tuverqir**, Tuarqir — Turkmanistonning Bolxon viloyatidagi past togʻli hudud. Shim.sharqda Uchtagan qumligi, jan.gʻarbda Chilmamedqum, shim.gʻarbda Qoraboʻgʻozboʻyi tekisligi va jan.sharqsa qad. Oʻzboʻy oʻzani orasida. Bu yerda Begendzaaliqir (300 m), Qoʻymattogʻ (305 m), Tuverqir (295 m), Begiarslon (460 m), Irsirayebobo (274 m), Oqqir (435 m), Takejik (356 m) va boshqa togʻlar bor.

Choʻl zonasida. Yiliga 95–100 mm yogʻin tushadi. Yanv.ning oʻrtacha trasi —2, —4°, eng past temperatura —24°. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 30°, eng yuqori temperatura 45°. T.da boʻzqoʻngʻir qumoq va qumloq tuproqlar, ondasonda shoʻrxok, qumli choʻl tuproqlari, taqir va koʻchma qumlar uchraydi. Tetir, shuvoq, biyurgʻun, boyalich, qumlarda yulgʻun, cherkez, oq saksovul, rang, sarsazan oʻsadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Turkmaniston bayrogʻi | *Turkmaniston geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Tuxolka qishlog'i Sharqiy Beskidlar bilan o'ralgan.
**Tuxolka** (ukraincha: *Ту́холька* ,polyakcha: *Tucholka*) — Ukraina gʻarbidagi Lvov viloyati Stryi tumanidagi qishloq ( *selo*). Tuxolka qishlog'i Ukrainaning Karpat tog'larida, Lvov viloyatining janubidagi Sharqiy Beskids ( Skole Beskids ) chegarasida joylashgan. 131-sonli Lvovdan uzoqda km, Skoledan - 28 km va Ujgoroddan - 131 km. Qishloq Brynivka daryosi vodiysida joylashgan. U Ukrainaning romadalaridan biri bo'lgan Kozova qishloq hromadasiga tegishli. Mahalliy hukumat - Tuxolkivska qishloq kengashi. 

Aholi punkti haqida birinchi yozma eslatma 1552-yilga to'g'ri keladi. Birinchi ko'chmanchilar Tuhlya qishlog'idan dehqonlar edi.

2020-yil 18-iyulgacha Tuxolka Skole tumaniga tegishli edi. 2020-yil iyul oyida Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida bu tuman tugatildi, bu esa Lvov viloyatining 7 ta raumga qisqardi. Skole tumani hududi Shtriy tumaniga birlashtirildi.

Tuxolkada bokira qizning yog'och cherkovi saqlanib qolgan (1858)

* Mikola Dychkovskiy (1910-1985), Tuxolka qishlog'ining ruhoniysi, qatag'on qilingan, Vorkutaga surgun qilingan. Stryi shahar dekani, kardinal Yosif Slipiyning jiyani.

1. ↑  „Козовская громада" (ru).  Портал об'єднаних громад України.
2. ↑  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich dir.icm.edu.pl. Retrieved 2014-05-19.
3. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (uk). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
4. ↑  „Нові райони: карти + склад" (Ukrainian).  Міністерство розвитку громад та територій України.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Tuya (maʼnolari).

**Tuya** (Thuja), tuyya,biota — sarvdoshlar oilasiga mansub doim yashil bir uyli oʻsimliklar turkumi. 5 turi Sharqiy Osiyo togʻlarida (Gʻarbiy Xitoy, Koreya, Yaponiya) va Sharqiy Amerikada tarqalgan. Dare qirgʻokdari pastliklarida va botqokliklarda usadi. Daraxti bal. 12–18 m, baʼzida 45– 60 m ga boradi. Shoxshabbalari piramidasimon yoki konussimon. Shoxlari yotik, yoki tik koʻtarilgan. Novdalari nozik, qattiq barglari bilan birga toʻkiladi. Barglari tangasimon. Urugʻlari yapaloq, qanotli, smolali. Ikki turi — gʻarb T.si (T. occidentalis; boʻyi 12 m gacha, iyunda gullaydi, 100 yildan ortiq yashaydi) va ulkan T. (T. plicata; bal. 45–60 m, shoxshabbasi tigʻiz piramidasimon, yogʻochi qimmatbaho) shaharlarni koʻkalamzorlashtirishda ekiladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Eggo donasi** Kellogg's mazali tuxumli bu gazaklar barchaga birdek manzur bo'lgan, tomonidan ishlab chiqarilgan nonushta donidir .

Tarix
-----

Ana endi ushbu taomimiz yoki gazagimizni tarixiga toxtalsak. 2006 yilda Kellogg's Eggo donini rasman chiqardi. U ikkita ta'mga ega: chinor siropi va doljinli tost. Reklamalarda ular donni targ'ib qilish uchun "Eggo Man" ismli personajdan foydalanganlar. 2012 yilda don ishlab chiqarish to'xtatildi.

Ananviy taom hisoblangan tuxumlo twitterlarlarsiz ertalabki nonushtani tassavvur qila olmaydigan bu xalqning talab va ustaklariga ko'ra, 2019-yil avgust oyida Eggo’ning Twitter’dagi rasmiy sahifasi Milliy vafli kuni munosabati bilan xabar e’lon qildi, agar ularning postlari 10 000 ta retvitga ega bo‘lsa, ular rasman mahsulotni qaytarib olishlari haqida xabar berdi.  6 sentyabrga kelib, maqsadga erishildi va noyabr oyida Kellogg Walmart peshtaxtalarida Eggo donini olib keldi, dekabr oyida esa boshqa mahalliy do'konlar. Yangi versiya uchta lazzat bilan chiqdi: Homestyle, Blueberry va Shokolad. 2021 yildan boshlab Blueberry ta'mi to'xtatildi.

Ma `lumot
---------

Eggo donachalri osiyo qitasida topish bir ozgina mushkul, ammo bu tamni sevuvchilar uchun bu hech qanday to'suq bo'la olmaydi. Shunchaki online dokonlardan harud qiladi yoki kargo orqali buyurtma berib ushbu tamdan lazzatlanadi. Eggo donasi zarang siropi, doljinli tost va vafli shaklidagi xushbo'y makkajo'xori donidan iborat, xuddi Eggo vaflilari kabi. Bu ko'p donli don hisoblanar edi, u keyin yaratilgan Eggo vafli ta'miga qarab engil shirinlanadi. U engil sariyog 'va chinor ta'miga ega bo'lishi uchun ishlab chiqarilgan. U miniatyura Eggo gofretlariga o'xshab maxsus shakllantirilgan. Bu donning o'rtacha porsiya hajmi taxminan bir stakan edi. Bu donning har bir porsiyasi uchun 120 kaloriya va 12 gramm shakar bor edi. Eggo don tarkibida bug'doy, makkajo'xori mahsuloti va soya loviya kabi allergenlar mavjud edi.  Bir muncha vaqt davomida ular Adidas bilan ma'qullanib, mijozlarga Eggo don qutisida joylashgan 8 ta Get Up & Go tokenlarini yuborish orqali futbolka olishga ruxsat berishdi.  Eggo don tarkibidagi chinor siropi tarkibida haqiqiy chinor siropi yo'qligi da'vo qilinadi.  Eggo donida etiketlangan parhez almashinuvi Amerika Diyetetik Assotsiatsiyasi va Amerika Diabet Assotsiatsiyasi tomonidan 2008 yilgi mualliflik huquqi diabetga qarshi oziq-ovqat mahsulotlarini tanlash ro'yxatiga asoslanadi.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  „Eggo Cereal Is Finally Coming Back After a Seven-Year Hiatus" (EN). *PEOPLE.com*. Qaraldi: 10-dekabr 2020-yil.
2. ↑  „Kellogg's® Eggo® Cereal Maple Syrup". *Kelloggs*. 16-iyun 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-may 2013-yil.
3. ↑  *Poppy.* „Eggo Cereal: Maple Syrup". *Cereal Wednesday*. 14-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-may 2013-yil.
4. ↑  *Marvo.* „Eggo Cereal". *The Impulsive Buy* (15-mart 2006-yil). Qaraldi: 22-may 2013-yil.
5. ↑  „Kelloggs Eggo Cereal - Maple Syrup - 3 Boxes (9.40 oz ea)". *Meijer.com*. 24-noyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-may 2013-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy veb-sayt (arxivlangan)
**Tuyaqorin** (*Heliotropium lasiocarpum* Fisch. et C.A.Mey.) — kampirchopondoshlarga mansub bir yillik zaharli oʻt; boʻyi 30—60 sm, sershox. Ildizi oʻq ildiz; suyet shoxlanadi. Barglari navbatmanavbat joylashgan, ikkala tomoni dagʻal tuklar bilan qoplangan. Gullari mayda, oq, toʻpgul oʻqiga bir tomonlama oʻrnashgan. Urugʻi oq tuklar bilan qoplangan, har mevada 4 tadan yetishadi. Aprelda unadi, may oyida gullaydi: urugʻi iyulning 2yarmida pishadi. Urugʻidan koʻpayadi. Nihollari aprelda koʻkarib chiqadi. Sent. oxirida quriydi. T. yoʻl yoqalarida, uvat va marzalarda, ayniqsa, bahorikor ekinlar orasida koʻp oʻsadi. Poya va barglarida 0,4%, urugʻida esa 1 % ga yaqin zaharli alkaloidlar (geliotrin va laziokarpin) bor. Yetilgan urugʻlari asta toʻkilib tuproqni, ayn iksa, hosili kech yigʻishtirilgan donni ifloslaydi. T. urugʻi aralashgan bugʻdoy, arpa, tariq va boshqa donlarni isteʼmol qilish natijasida odam va hayvonlar zaharlanishi mumkin. Oʻrta Osiyoda Tapkalgan. Tashlandiq yerlar, oʻtzor, bogʻ va uzumzorlarda oʻsadi.

Kurash choralari: urugʻlik material tozalanadi; ekinlar oʻtoq qilinadi; gʻalla ekinlariga 2,4—D tipidagi gerbitsidlar purkalanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Tsecheling Buddist ibodatxonasi
**Tuvada buddizm** — Tibet buddizmi XVIII-XIX asrlarda Tuva hududida rivojlangan.

Tuva hududida buddizmning tarqalishi
------------------------------------

Buddizmning birinchi toʻlqini IX asrda Uygʻur xoqonligi davrida paydo boʻlgan. XIII va XIV asrlarda, Tuva Moʻgʻullar imperiyasi tarkibiga kirganda, birinchi budda ibodatxonalari qurilgan. Buni respublikada arxeologlar tomonidan topilgan eng qadimgi budda ibodatxonalari tasdiqlaydi. XVIII asrning ikkinchi yarmida Sin sulolasi qoʻshinlari tomonidan Jungar xonligi magʻlubiyatga uchraganidan keyin Tuva Mangus hukmronligi ostiga oʻtdi va Gelug maktabining vakillari boʻlgan moʻgʻullar bu yerda faol missionerlik faoliyatini boshladilar. Bu davrlarda Ningqma anʼanasi ham ildiz otadi. 1770-yillardan boshlab birinchi statsionar Buddist monastirlari — Xurees paydo boʻldi.

Buddizmning rivojlanishi
------------------------

XIX asrning ikkinchi yarmida Tuvada koju monastirlari (xuree) boʻlgan. Iqtisodiy nuqtai nazardan, ular yuzlab akr yer, chorva mollari va savdo-sotiq bilan shugʻullanadigan yirik fermalar edi.

Tuva buddizmining rahbari sifatida u Chadan Khuree lideri Kambi Lama deb nomlangan. 1912-yilgacha Manchuriya hukmronligi ostida boʻlgan Tuvadagi Kambi Lamalar ham Moʻgʻuliston singari, Urga shahridagi Bogd-Gegenlaga boʻysungan. Tuva buddizmi Moʻgʻuliston bilan Buryat buddizmiga yaqinroq edi. Sanghining tuzilishi umumiy qabul qilingan qonunlarga asoslangan diniy jamiyat edi. Buddist tuvanlar moʻgʻul va Tibet monastirlariga tez-tez tashrif buyurar edi.
Buddizm Tibetlarning anʼanaviy madaniyatiga jiddiy taʼsir koʻrsatdi. U oʻz davrini (uy-roʻzgʻor, toʻy, dafn marosimi), taqvim bayramlarida, xalq tabobatida iz qoldiradi. Bundan tashqari, bu shamanizmda zamonaviyistik innovatsiyalar uchun yoʻl ochib beradi. Tuvada buddizm mahalliy shamanistik anʼana bilan birga rivojlanib bormoqda. Baʼzi hollarda odamlar shamanlarga, boshqalarida esa Buddist lamalariga murojaat qilishgan. Tibet tibbiyoti bu yerda mashhurlik va eʼtirofga sazovor boʻldi.

1920-yillarning oxirlarida Tuvada 19 xuree va 3000 ga yaqin lama bor edi. 1940-yillarning boshlarida qisqa vaqt ichida barcha xureelar yopilib, yoʻq qilindi. Deyarli barcha lamalar qatagʻon qilindi va koʻpchilik Moʻgʻulistonga qochishga majbur boʻldi. 60-yillargacha bir nechta lamalar omon qoldi: Ivolginskiy Datsandan Lama Kenden-Syuryun, Kirbish ooi-Kullar shahridan Shimbay Xelin, Kirbiish-Saroylik Kula Orus Boshki va boshqalar. Ular diniy marosimlarni oʻtkazdilar va odamlarni qabul qildilar.

Hozirgi holat
-------------

Bugungi kunda Tuvaga buddaviylik yana qaytmoqda. Tuvadagi buddistlar jamoasi 1990-yildan beri jonlanib kelmoqda va eski oʻzlarining mavqeylarini tiklamoqdalar.

Manbalar
--------

1. ↑  Монгуш М. В. История буддизма в Туве (вторая половина VI — конец XX в.). — Новосибирск: Наука, 2001. — ISBN 5-02-030626-7

Havolalar
---------

* khurul.ru Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-09-24).
* www.tuva.asia
* savetibet.ru
* www.comprendrebouddhisme.com
**Manganit** (lot. manganum — marganets nomidan) — gidroksidlar kichik sinfiga mansub mineral, Mp2O3N2O. Monoklin singoniyada kristallanadi. Kristallik sturukturasi — zanjirsimon. Qora yoki toʻq kulrang, oqiq zich massa. Qattiqligi 3,5 — 4,0, zichligi 4,3—4,4 g/sm3. Yaltiroqligi yarim metallsimon. Gidrotermal tomirlarda koʻpgina druzlar, choʻtkalar hosil qilgan, lekin choʻkindi konlarda Mp, odatda, agregat holida uchraydi. Kr-vushqrqligi mukammal. Kelib chiqishi choʻkindi yosh gidrotermal. Choʻkindi konlarda pirolyuzit va rodoxrozit fa-siyalari oraligʻida hosil boʻladi. Koʻpincha, tomirli tanalar barit, siderit kabilar bilan, shuningdek qoldiq gillar baʼzi issiq buloqlar yotqiziqlarida uchraydi. Marganetsning asosiy rudasi. Oʻzbekistonda M. marganets konlarida, xorijda — Rossiya, Ozarbayjon, Avstraliya va boshqa joylarda uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tabiiy ftoridlar** - minerallar kichik sinfi, ftorli vodorod kislotasining oddiy va qoʻshaloq tuzlari. Turli tasnif boʻyicha 50 tacha mineral turini oʻz ichiga oladi; asosiylari flyuorit va kriolit. Tabiiy ftoridlar Na, K, Sa, Mg, A1 elementlari, kamyob yer elementlari (TR), kamroq Cs, Sr, Pb, Bi, V va boshqalarning ftor bilan tabiiy birikmasi. RnFm (flyuorit, villiomit NaF, sellait MgF2 va boshqalar) singari oddiy tip va R va M — kationlari boʻlgan RJMFJ murakkab tiplarga boʻlinadi. Oddiy Tabiiy ftoridlar mustahkam joylashgan koordinatsion kristall strukturaga ega, kub va geksagonal singoniyali. Murakkab Tabiiy ftoridlar quyidagi guruxlarni tashkil qiladi: ftoroalyuminatlar (mas. kriolit), ftorobor atlar (mas. ferruchit Na[BFJ), ftoroberillatlar (syanxualinit Li2Ca3[Si04]3 Be3F2), ftorosilikatlar (mas. mallardit Na2[SiF6]). Murakkab Tabiiy ftoridlarga, odatda, qoʻshaloq va uch qoʻshaloq ftoridlar: neyborit NaMgF3 va gagarinit NaCaTRF6 kiradi. Baʼzi tadqiqotchilar tomonidan ftoridlar sinfiga ftorkarbonatlar — bastnezit, parizit va topaz guruhi minerallari kiradi. Koʻpchilik Tabiiy ftoridlar kam tarkalgan boʻlib, eng koʻp uchraydigan — flyuorit, u turli genezisli konlarda mavjud. Tabiiy ftoridlar rangeiz yoki och rangli, shaffof, shishadek yaltiraydi. Qattikligi 4—5; zichligi 2—3,2g/sm³. Tabiiy ftoridlar vulkanlarning sublimatlarida (ferruchit, avogadrit, kriptogalit va boshqalar) vujudga keladi, granitlarning aksessorli minerallarida, ishqorli jinslar va ularning effuzivli analoglari (flyuorit)da uchraydi. Ular karbonatit (flyuorit), granitli pegmatit, greyzen, gidrotermal xreila (flyuorit), ishqorli granit va ularga bogʻliq boʻlgan metasomatitlar (kriolit, flyuotserit, gagarinit) hamda luyavrit, foyyait va urtitlar (villiolit) rivojlanishining kechki bosqichlari uchun xarakterlidir. Koʻplab alyumoftoridlar, kriolit (tomsenolit, ralstonit, paxnolit, veberit, xiolit va boshqalar)larning gidrotermal oʻzgarishida paydo boʻladi. Oksidlanish zonasida koʻpincha endogen Tabiiy ftoridlardan gipergenli: gearksutit, kridit, flyuyellit rivojlanadi, choʻkindi qatlamlarda flyuorit (ratovkit) uchraydi. Tabiiy ftoridlar dan flyuorit va kriolitlardan metallurgiya, keramika va kimyo sanoatida foydalaniladi. Basnezit va parizit kamyob yer elementlari olish manbasi hisoblanadi. Tabiiy ftoridlardan flyuorit Chatqol-Qurama regionidagi Novgarzon, Kenkol, Kaskana, Obirahmat (qazib olingan) va boshqa konlarda mavjud.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tabiiy geografik mintaqalar** — geografik qobiqning eng yirik zonal tabiiy geografik boʻlimi. Har bir Tabiiy geografik mintaqalar issikdik va namlikning alohida rejimi, havo massalari, ularning sirkulyatsiyasi, biogeokimyoviy va geomorfologik jarayonlarning ketma-ketligi, oʻsimliklarning vegetatsiya davri, xayvonlar migratsiyasi, moddalarning aylanma harakati va boshqa xususiyatlari bilan farq qiladi. Iklim omillari, asosan, issiklik va namlikka bogʻliq ravishda har bir Tabiiy geografik mintaqalar ichida tabiiy geografik zonalar ajratiladi. Mintakalar ekvatordan qutblarga va tof etaklaridan choʻqqilarga tomon, shuningdek, past atmosfera bosimli statsionar seryogʻin oblastlardan arid landshaftli, obhavoning antitsiklon holatdagi yuqori bosimli oblastlari tomon oʻzgarib boradi.

Quruqlikda 1 ekvatorial va 2 tadan subekvatorial, tropik, subtropik, moʻʼtadil, subqutbiy (subarktika va subantarktika), qutbiy (arktika va antarktika) mintaqalar ajratiladi. Quruqlikdagi Tabiiy geografik mintaqalarga oʻxshash mintaqalar Dunyo okeanida ham kuzatiladi. Ularning joylashgan oʻrni radiatsiya balansi oqibatida kelib chiqadigan issiqlik, bugʻlanish, bulutlilik, suvning shoʻrligi va zichligi bilan, esadigan shamollar va dengiz oqimlari, suvning vertikal sirkulyatsiyasi, tarkibidagi kislorod, plankton va organizmlar miqdori bilan belgilanadi. Odatda, bu sharoitlar kengliklar boʻyicha astasekin oʻzgaradi, dengiz oqimlari esa Koriolis kuchiga muvofiq tarzda oʻz mintaqa chegarasidan chiqib boshqa mintaqa xususiyatlariga ham sezilarli taʼsir koʻrsatadi. Shuning uchun, okeanlarning geografik mintaqalarini belgilashda asosiy suv massalarining konvergensiya chizigʻi, qutbiy oʻlkalarga yaqin oblastlardagi koʻp yillik va mavsumiy muzlar va shu kabi tabiiy chegaralar muhim ahamiyatga ega. Yana mintaqalar toʻgʻrisida alohida maqolalarga q. (Antarktika mintakasi, Arktika mintaqasi va h.k.).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
tabiiy gaz yerdan chiqadi
**Tabiiy gazlar** — turli holatlarda uchraydigan gaz komponentlari majmui. T.g. tabiatda uchraydigan holatiga qarab quyidagicha tasniflanadi: atmosfera gazlari (kimyoviy, biokimyoviy, radiogen yoʻl bilan hosil boʻlgan gazlar aralashmasi); yer poʻsti gazlari (tuproqdagi, tuproq ostidagi, balchiqdagi va biogen yoʻl bilan hosil boʻlgan torf gazlari SO2, N2, O2 SN4 ni SO, NH3, H2 va boshqa bilan aralashmasi); choʻkindi jinslar gazlari (neft va toshkoʻmirdagi gazlar, kimyoviy yoʻl bilan hosil boʻlgan aralash gazlar: SN4, N2, SO2 SN4 ni N2 va boshqa gazlar bilan aralashmasi); dengiz va okean gazlari (biokimyoviy, kimyoviy va radiogen yoʻl bilan hosil boʻlgan gazlar: SO2, N2 ni N2 O2, NH3 va boshqa bilan aralashmasi); metamorfik jinslar gazlari (kimyoviy yoʻl bilan hosil boʻlgan gazlar: SO2, N2 ni N2, H2S, SO2 va boshqa bilan aralashmasi); vulqon gazlari (kimyoviy yoʻl bilan hosil boʻlgan gazlar: SO2, N2, SiO2, HCL, HF ni N2, CO, NH3 va boshqa bilan aralashmasi); koinot gazlari (relikt gazlar, yulduzlarning tashqi qatlamlari atmosferasidan ajralgan gazlar yoki yangi va juda yangi portlashda ajratilgan gazlar: N2, Ne, ionlashgan vodorod, SO aralashmalari, SN, ON radikallari bilan);

Yana qarang
-----------

* Yonuvchi tabiiy gazlar
* Tabiiy gaz eksport qiluvchi davlatlar roʻyxati
* Tabiiy gaz import qiluvchi davlatlar roʻyxati
* Tabiiy gaz qazib olish boʻyicha davlatlar roʻyxati

Havolalar
---------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
*Curiosity* marsyurari yigʻilgan holda. NASA Reaktiv Harakat Laboratoriyasi, 26-may, 2011.
*Curiosity* Marsga qoʻnmoqda. *Mars Reconnaissance Orbiter* olgan surat, 5-avgust, 2012.
***Curiosity*** (talaffuzi: *Kyuriositi*; inglizchadan tarjimasi: *Qiziquvchanlik*) NASA loyihasi boʻlib, Mars sayyorasini oʻrganuvchi robotdir.

Marsyurar yadroviy oziqlanuvchi koʻchma ilmiy laboratoriya boʻlib, oʻnlab uskunalar bilan qurollangan. U NASA'ning Mars Science Laboratory (MSL; Mars Ilmiy Laboratoriyasi) vazifalaridan biridir. MSL vazifalariga quyidagi ilmiy ishlar kiradi: Mars iqlimi va geologiyasini oʻrganish, Marsda hayot boʻlgan-boʻlmaganligini tekshirish va Marsdagi suv ahamiyatini tadqiq etish. *Curiosity* Mars sathida eng koʻp ilmiy uskuna tashiydigan robotdir.

*Curiosity* 2011-yil 26-noyabrida Yerdan uchib, 2012-yil 6-avgustida (NASA shtabi vaqti bilan 5-avgustda) Marsning Gale krateriga muvaffaqiyatli qoʻndi. Tez orada u fotosuratlar olib, Yerga uzatdi.

Yana qarang
-----------

* *Spirit* marsyurari

Manbalar
--------

1. ↑  „Mars Science Laboratory - Facts" (PDF).  Jet Propulsion Laboratory, NASA (mart 2012). 8-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-iyul 2012-yil.
2. ↑  *NASA Staff.* „NASA Lands Car-Size Rover Beside Martian Mountain".  NASA (6-avgust 2012-yil). 14-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-avgust 2012-yil.
3. ↑  "Curiosity" Marsdan ilk suratlarni joʻnatdi[*sayt ishlamaydi*], *kun.uz*

Havolalar
---------

* MSL, NASA
* Curiosity Twitter hisobi

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Curiosity (marsyurar)*** haqida turkum mavjud |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Curiosity yuborgan suratlar*** haqida turkum mavjud |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Saturn | *Astronomiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Elita (maʼnolari).

**Elita** (frans. — eng yaxshi, sara) — sotsiologiya va siyosatshunoslikdagi tushuncha. Jamiyatda boshqaruv vazifalarini bajaruvchi, fan va madaniyatni rivojlantiruvchi oliy imtiyozli ijtimoiy qatlamni anglatadi. E. nazariyasi Platon, Karleyl, Nitsshe tomonidan olgʻa surilgan boʻlsa ham, qarashlar tizimi sifatida 20-asrda V. Pareto, G.Mosko, Ch.Mills va boshqalar tomonidan taʼriflab berildi. Ushbu nazariyaga koʻra, E. tugʻma isteʼdodli odamlar orasidan paydo boʻladi. E.ning 5 toifasi — siyosiy, iqtisodiy, maʼmuriy, harbiy va mafkuraviy E. ajratib koʻrsatiladi. Ular bir-biriga moslashadi va totalitarizm vujudga kelishining oldi olinadi. Iqtisodiy E.ga, jumladan, yirik biznesmenlar, sanoatning yetakchilari, moliya magnatlari kiritiladi, ular oldindan koʻra bilish, tashabbuskorlik va ishbilarmonlik isteʼdodi boʻlgan shaxslar hisoblanadi. E. nazariyasiga koʻra, tashabbuskor va ishchan har qanday odam, ishi yurishib ketsa, E.ga kirishi mumkin.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ivan Vasilyevich Markovin** (1878,Tver gubernyasi — 1947, Toshkent) — sud tibbiyoti mutaxassisi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1941), professor (1928), tibbiyot fanlari doktori (1936). Moskva universitetining tibbiyot fakultetini tugatgan (1908). Varshava untida, 1918-yildan Rostov universitetining normal anatomiya kafedrasida ishlagan. Toshkent tibbiyot akademiyasi sud tibbiyoti kafedrasi mudiri (1928—46). Ilmiy ishlari sud tibbiyoti ekspertizasining dolzarb masalalariga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Ivan Vasilyevich Panfilov** (1892.20.12 Saratov viloyati Petrovsk shahri — 1941.19.11 Moskva ostonasi) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, gvardiya generalmayori. Gitlerchilar Germaniyasi SSSRga qarshi urush boshlashi bilan Olmaotada shakllantirilgan 316-oʻqchi diviziya qoʻmondoni etib tayinlangan. Panfilov oʻz diviziyasi bilan Moskva ostonalaridagi shiddatli janglarda jasorat kursatgan. Diviziya tarkibida uzbek, qozoq, qirgʻiz, rus, qoraqalpoq va boshqa xalklarning vakillari bulib, ular Moskvani mardonavor himoya qilishgan. Panfilov diviziyasiga gvardiyachi nomi berilib, 8-gvardiyachi diviziyaga aylantirilgan. Panfilov Moskva uchun olib borilgan janglarda halok bulgan. Oʻlimidan soʻng Qahramon unvoni berilgan (1942-yil aprel). Panfilov qoʻmondonlik qilgan diviziya uning nomi bilan ataladigan bulgan. Rossiya, Qozogʻiston, Qirgʻiziston va boshqa mamlakatlarda kuplab qishloq va qoʻrgʻonlar, maktab va xiyobonlar Panfilov nomi bilan ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

* Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему и рядовому составу Красной Армии» от 12 апреля 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 24 апреля (№ 13 (172)). — С. 1.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ivan Shuvalov haykali** — Moskva universitetining asoschilaridan biri va uning birinchi kuratori Moskvada Ramenkidagi Lomonosovskiy prospektida oʻrnatildi.

Tarixi
------

2001-yilda Zurab Tsereteli Yelizaveta Petrovnaning sevimli grafi Ivan Shuvalovga haykal oʻrnatdi va uni Sankt-Peterburgda oʻrnatishni taklif qildi. Biroq bu gʻoya tushunish bilan javob bermadi, Tsereteli Rassomlik, haykaltaroshlik va arxitektura instituti hovlisiga haykal oʻrnatishni taklif qildi (1918-yilgacha haykal oʻrnatilgan, Ivan Shuvalov tomonidan asos solingan Imperator Badiiy akademiyasi), lekin u Mixail Lomonosov haykali qarshisida Chumchuq tepaliklarida joylashgan Moskva davlat universitetining asosiy kutubxonasi binosi oldida joy ajratishga muvaffaq boʻldi.

Yodgorlik bronzadan yasalgan. Uning balandligi poydevor bilan birga 4 metr, diametri 10 metr, vazni esa 20 tonnani tashkil qiladi. Buning uchun bir yildan ortiq vaqt kerak boʻldi.

Shuvalov haykali 2005-yilda ochilgan va Moskva davlat universiteti tashkil topganining 250 yilligiga bagʻishlangan.

Ivan Shuvalov oʻtirgan va qoʻlida Yelizaveta Petrovnaning Moskva universitetini tashkil etish toʻgʻrisidagi farmonini ushlab turgan holda tasvirlangan:

> Farmon…dagi muassasa haqidaMoskva universitetizodagonlar uchunva raznochintsov …, qayerdabarcha darajadagi odamlarbepul fandanfoydalanishadiElizabet
> 
>

Havolalar
---------

* *Пресс-служба МГУ.* „Памятник И.И.Шувалову" (ru).  Московский государственный университет имени М. В. Ломоносова. 16-avgust 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-avgust 2018-yil.



* „Памятник Ивану Шувалову в Москве" (ru).  Москва+. Сеть городских порталов. 17-avgust 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-avgust 2018-yil.



* „Памятник Шувалову" (ru).  Большой Город. 17-avgust 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-avgust 2018-yil.



* „Памятник графу Ивану Шувалову" (ru).  IntoMoscow. 16-avgust 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-avgust 2018-yil.
Kattalashtiruvchi oynaning koʻrinishi.
**Kattalashtiruvchi oyna** yoki **lupa**(koreys tilida **돋보기**) — buyum tasvirini kattalashtirish uchun yasalgan qavariq linza. Odatda tutqichli jantga ega.

Shuningdek, jarrohlar, stomatologlar, zargarlar va soatsozlar tomonidan ishlatiladigan kichik lupaga **lupa** deyiladi. Lupalar Rojer Bekon tomonidan ixtiro qilingan.

Tarix
-----

Kattalashtiruvchi oynaning birinchi dalili miloddan avvalgi 424 yilda Aristofanning „ Bulutlardagi hazil" asarida keltirilgan, u erda dorixonalarda yoritish uchun kattalashtiruvchi linzalar sotilgan va Pliniy Elderning linzalari suv bilan toʻldirilgan va yaralarni davolash uchun ishlatiladigan shisha sharlar edi. (Seneka yozgan va u qanchalik kichik boʻlmasin harflarni oʻqish uchun ishlatilishi mumkinligini yozgan va qayd etgan.) Rojer Bekon 13-asrda Angliyada kattalashtiruvchi oynaning xususiyatlarini tasvirlab bergan. Koʻzoynaklar 13-asrda Italiyada ishlab chiqilgan.

Xususiyati
----------

Kattalashtiruvchi oyna — bu koʻrish maydonidagi masofadagi ob’ektlarni koʻrish uchun optik asbob. Kichkina narsaga qaraganingizda, koʻzingizni iloji boricha ob’ektga yaqinlashtirsangiz, u kattaroq koʻrinadi, lekin agar siz unga maʼlum chegaradan oshib ketsangiz, uni umuman koʻra olmaysiz yoki koʻrishda ogʻriq sezmaysiz. chunki u koʻzlaringizning diqqat markazini sozlash diapazonidan oshib ketadi. Oddiy koʻrish qobiliyatiga ega odam ogʻriq sezmasdan iloji boricha yaqinroq koʻrishi mumkin boʻlgan maksimal masofa „yorqin koʻrish masofasi" deb ataladi va odatda taxminan 25 sm deb hisoblanadi. 

Qavariq qisqa linzalarga qoʻshimcha ravishda, kattalashtiruvchi koʻzoynaklar aberatsiyani kamaytirish uchun ikkita alohida turdagi va uchta qoʻshma turdan foydalanadi.

Foto albom
----------

* lupalupa

Oʻxshashliklar
--------------

* koʻzoynak
* oyna

1. 1 2  확대경, 《글로벌 세계 대백과》
**Katta tishli delfin** (lotincha: *Steno bredanensis*) — delfinlar oilasiga mansub dengiz sutemizuvchilari turi. Katta tishli delfinlar jinsining yagona vakili (*Steno*). Bu tur birinchi marta 1823- yilda Georges Cuvier tomonidan tasvirlangan. *Steno* umumiy nomi yunoncha „tor" soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, tumshugʻiga ishora qiladi.

Tavsif
------

 Stenos 1889-yilgi rasmda
Tana uzunligi 209 dan 283 sm gacha, koʻkrak qafasining uzunligi taxminan 36-49 sm, dorsal suzgichning balandligi 18-28 sm ni tashkil etadi, vazni 90-155 kg, erkak delfinlar urgʻochilarga qaraganda kattaroqdir. Eng aniq farqlovchi xususiyatlar — boshning konus shakli va ingichka tumshugʻi. Boshqa delfin turlarining tumshugʻi qisqaroq yoki peshonasi ancha koʻzga tashlanadi. Tishlarning shakli ham xarakterlidir — ularning yuzasi qoʻpol va koʻp sonli tor tartibsiz tizmalardan hosil boʻlgan. Har bir jagʻda tishlar soni 19 dan 28 gacha.

Tarqatish
---------

Bu odatda okeanning chuqur suvlarida, kamida bir kilometr chuqurlikda, koʻpincha bir yarimdan ortiq yashaydigan tropik va subtropik tur boʻlib, u baʼzan chuqur dengiz delfinlari deb ataladi. Diapazon uchta yirik okeanga tarqaladi, turlarning vakillari kamdan-kam hollarda 40 ° C dan shimolga boradilar. Biroq, baʼzi hududlarda (masalan, Braziliya va G'arbiy Afrika qirgʻoqlarida) katta tishli delfinni sayoz qirgʻoq suvlarida topish mumkin. Shuningdek, u Tailand koʻrfazi, Qizil dengiz, Meksika koʻrfazi, Karib dengizi va Kaliforniya koʻrfazi kabi koʻplab yarim yopiq suv havzalarida joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑  Baird, R. D. Webster, S. Mahaffy, D. McSweeney, G. Schorr, A. Ligon. 2008. Site fidelity and association patterns in a deep-water dolphin: rough-toothed dolphins (Steno bredanensis) in the Hawaiian Archipelago. Marine Mammal Science, 24, 3: 535—553.
7. ↑
8. ↑