recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ketenlar** — umumiy formulasi RR’C=C=O boʻlgan organiq birikmalar. Aldoketenlar ( R=H, R’ — organiq radikal) va ketoketenlarga (R va R’ — organiq radikallar) boʻlinadi. Ularning oddiy vakili — keten SN2=S=O gaz (suyuqlanish temperaturasi —134,6°, kaynash temperaturasi —41°). K. mineral kislotalar, metallorganiq birikmalar, spirtlar, karbon kislotalar, aminlar, merkaptanlar va suvni oson biriktirib oladi.

Sanoatda K. atseton va sirka kislotani 700—800° da piroliz qilib olinadi. K. kuchli atsetillovchi modda hisoblanadi.

Harakatchan vodorod atomini saqlagan birikmalar, jumladan, spirtlar, tiollar, aminlar kislotalar taʼsirida atsetillash mahsulotlarini hosil qiladi: mas, ROH+CH2=C=O^ROCOCH3Uning bu xossasidan atsetilsellyuloza i.ch.da foydalaniladi. K. organiq birikmalarni sintez qilishda, spirtlar, aminlar, ketonlarning yenol shakllarini atsetillovchi modda sifatida, shuningdek, organiq reagentlar, mas, ozopropenilatsetat, r-propiolakton, sirka angidrid, diketen olishda ham qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"Tahzib al-osor"** (arab. تهذيب الآثار) – Muhammad ibn Jarir Tabariyning hadislar toʻplami. Garchi tugallanmagan asar boʻlsa-da, Kattoniy uni Tabariyning ajoyib asarlaridan biri deb ta’riflagan.

Tavsif
------

Tabariy bu asarni hadislar, ularning sahihligini tekshirish va har birining izohini oʻz ichiga olgan holda tuzgan. Asarni Abu Bakr Siddiqdan boshlab, hadisni rivoyat qilgan sahobaga koʻra tartiblagan. Asarini jannat va’da qilingan oʻn sahoba, Ahli bayt hamda Abdulloh ibn Abbos hadislarining katta qismi bilan tugatgan.

Tabariy sahobalarning har biridan sahih deb topgan hadislarini toʻplab, hadislarning turli yoʻllari va yashirin kamchiliklarini muhokama qilgan. Keyin u har bir hadisni tushunish, ulamolarning turli fikrlari va ularning mantiqiy asoslari hamda har qanday noodatiy atamalarning ta’rifini koʻrib chiqqan. U 922-yilda asarini tugatmasdan vafot etgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  al-Kattani, Muhammad ibn Ja'far*. al-Risalah al-Mustatrafah*, Seventh (arabcha), Beirut: Dar al-Bashair al-Islamiyyah, 2007 — 43 bet.
**Ketma-ketlik** — mat.ning asosiy tushunchalaridan biri. K.-k. sonlar, nuqtalar, funksiyalar, vektorlar va h.k.dan tuzilgan boʻlishi mumkin. Har bir natural son p ga biror toʻplamning xp elementini mos qoʻyadigan qonun koʻrsatilgan boʻlsa, K-k. berilgan hisoblanadi. Shunday qilib, K-k. ni natural sonlar toʻplamida aniqlangan funksiya deb qarash mumkin. K.-k.xr x2, ... xp>... yoki qisqacha { koʻrinishda r 2 p j yoziladi. xv x2, ... xp... elementlar K-k. ning hadlari, xp — umumiy (p) hadi deyiladi. Sonli K.-k.lar aksariyat hollarda analitik usulda beriladi, bunda K-k.ning ya-hadi formula yordamida koʻrsatiladi. Mae, xn=l,x; = l, ^2 =5 > • • ■ Ayrim qollarda K-k. rekurrent usulida ham beriladi. Mas, X[ = 72, xn+l = V2+Xn" x\ = L’ \*2 = 2l^’ Xʼ = 3^Agar (aga + ye) interval qanchalik kichik boʻlmasin, K-k.ning biror xN hadidan keyingi barcha hadlari shu intervalda yotsa, a soni {xj K-k.ning limiti deyiladi va ʻ™ x„~a kabi belgilanadi. Chekli limitga ega K-k. lar yaqinlashuvchi K-k. deyiladi. K-k.larning muhim sinfini monoton K-k.lar tashkil etadi. Mat. analizda katta oʻrin tutadigan ye soni ham monoton, chegaralangan K-k.ning limiti sifatida aniqlanadi (qarang Koʻrsatkichli funksiya).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Askoxitozlar** – oʻsimliklarda Ascochyta turkumiga mansub parazit zamburugʻlar qoʻzgʻatadigan kasalliklar. A. oʻsimlik barglarida turli rangda kat-ta-kichik doglar, poyasida yaralar paydo qiladi, oʻsimlik urugʻi va mevasini zararlaydi, kasallangan barglar qurib toʻkiladi, shoxlari quriydi, mevasi yetilmaydi, zararlangan urugʻlik unmaydi. Aksariyat dukkakli don ekinlari, zigʻir, mevali daraxtlar, rezavor meva-lilar zararlanadi. Kurash choralari: al-mashlab ekish, ekinni azotli oʻgʻitlar bilan oziqlantirish, kasallikka chidamli navlarni ekish, ekishdan oldin urugʻlikni dorilash, oʻsimlik qoldiqlarini daladan chiqarib tashlash va yoʻqotish (qarang Zamburugʻli kasalliklar).

Manbalar
--------

1. ↑  "Askoxitozlar" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sobirjon Mirzajonov** (1903—1938) — davlat va jamoat arbobi.
Sobirjon Mirzajonov 1903-yilda Namangan shahrida mehnatkash dehqon oilasida tavallud topgan. 1920-yilgacha oilasiga yordam maqsadida chorikorlik bilan shugʻullanadi. 1920—1922-yillarda savodxonlik kurslarida, 1922—1925-yillarda esa S.Pokrovskiy nomidagi birinchi Moskva davlat universiteti qoshida tashkil etilgan ishchi fakultetida oʻqiydi. Fargʻonaga qaytgach, xalq xoʻjaligining turli sohalarida maʼsul lavozimlarda ish olib boradi. Qishloq xoʻjaligi sohasida katta yutuqlarni qoʻlga kiritgani uchun Oʻzbekiston SSR hukumati tomonidan „Mehnat qizil bayroq" ordeni bilan ham taqdirlanadi. 1934-yilda Qoʻqon shahar partiya qoʻmitasining birinchi kotibi sifatida faoliyat olib boradi. 1937-yil 14-sentyabrda OʻzSSR NKVD Zavozdin Sobir Mirzajonovni OʻzSSR JKning 60, 67-moddalarini qoʻllab qamoqqa olishni qaror qilgan. 1937-yil 25-sentyabr kuni berilgan order asosida u qamoqqa olingan. 1937-yil 27-sentyabr kuni general komissar Ejov nomiga ariza yozdiriladi. Sobir Mirzajonov 1937-yil 31-oktabr kuni Akmal Ikromov bilan, 1937-yil 3-noyabr kuni Sodiq Boltaboyev bilan, 1937-yil 10-noyabr kuni Davron Iskandarov bilan yuzlashtiriladi. Sobirjon Mirzajonovga soxta ayblovlar qoʻyiladi. U majburiy ravishda barcha ayblovlarni tan oladi. 1937-yil 16-dekabr kuni OʻzSSR IIXK Apresyan Sobir Mirzajonovnining ayblov bayonnomasi tasdiqlanadi. U OʻzSSR JKning 58, 64, 63, 67-moddalari bilan aybdor deb topiladi. 1938-yil 4-oktabr kuni Oliy sud qaroriri bilan unga oliy jazo tayinlanadi va shu kunning oʻzidayoq otib tashlanadi. 1957-yil 1-avgust kuni SSSR Oliy sudi Harbiy kollegyasi qarori bilan Sobirjon Mirzajonov oqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Irzayev B*. Qoʻqon tarixidan lavhalar*. Toshkent: „Akademnashr", 2020 — 240 bet.
2. ↑  Hasanov B*. Tarixning nomaʼlum sahifalari VIII kitob*. Toshkent: „Akademnashr", 2018 — 304 bet.
**Tigel** (nem. Tiegel) — 1) turli materiallar (metall, shisha va boshqalar) ni qizdirish va eritish uchun ishlatiladigan maxsus idish. T. silindr yoki kesik konus shaklida boʻladi. Kiyin eriydigan metallarni eritishda ishlatiladigan T. shamot, grafit va oʻtgan chidamli gildan; baʼzi rangli metallarni eritishda poʻlat va temirdan; lab. T.i esa chinni, platina va boshqalardan yasaladi; T. metall qotishmalar va oyna (shisha) quyishda, metall buyumlarni termik ishlashda, lab.larda moddalarni qizdirishda qoʻllaniladi; 2) bosmaxonada bosma stanok yoki bosma mashinaning metall plitasi (yostigʻi). Qogʻozni boʻyokli bosma qolipga siqish uchun ishlatiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Askomitsetsimonlar**, xal tachali zamburugʻlar (Ascomycetes) – maxsus xaltachalarda rivojlanib yeti-ladigan sporalar orqali koʻpa-yuvchi zamburugʻlar sinfi. 42000 dan ortiq turi bor. Ba’zi turlari jinssiz yoʻl bilan turli konidial sporalar hosil qiladi. Zamburugʻ mitseliysi bir yadro (gaplofa-za) hujayrali va xaltacha hosil qiluvchi qoʻsh yadro (diplofaza) hujayrali giflardan iborat. A.ning eng sodda tuzil-gan vakillarida xaltacha bevosita zigo-taaan yetiladi; bunda giflarning ikki hujayrasi va hujayra yadrolari oʻzaro qoʻshilib, zigota hosil qiladi, zigota esa oʻz navbatida xaltachaga aylanadi. Ayni vaqtda kopulyatsiya tufayli yuzaga kelgan zigota yadrosi reduksiya yoʻli bilan ketma-ket boʻlina boradi. Shu tariqa ikki yoki uch boʻlinishdan soʻng toʻrtta yoki sakkiz-ta gaploid yadrolar, ularning yonida esa shu yadrolar soniga teng keladigan asko-sporalar hosil boʻladi. Bunda zigotadan bitta xaltacha yetiladi. Biroq koʻpchilik A.da (ayniqsa tanasidagi xaltachalari toʻda-toʻda boʻlib oʻrnashgan vakillarida) zigotadan bitta emas, bir nechta xaltacha hosil boʻladi. A. asosan tana tuzilishiga va qisman xaltacha shakliga mos holda boʻlinadi. Ular yalangʻoch xaltachalilar, ya’ni tuban A. (Gymnoasci), mevaxalta-chalilar (Carpoasci) va lokuloaskomi-setlar (Loculoasci) deb ataluvchi uchta kenja sinfga hamda bir necha oilalarga boʻlinadi. Keng tarqalgan, koʻpchilik saprofitlar tuproqda, turli orga-nik qoldiqlarda uchraydi, oziq-ovqat mahsulotlarida koʻpayib, ularni buzadi. Lishayniklar tanasida yashaydigan barcha zamburugʻlar A.ga kiradi. Konidiya dav-rida koʻpchilik A. oʻsimlik, hayvonlarda parazitlik qiladi, sellyulozani va har xil sanoat mahsulotlarini yemirib za-rar keltiradi. A. mikrobiologiya sano-atida fermentlar, antibiotiklar va boshqa mahsulotlar olish maqsadida foydala-niladi. Bir qancha turlari (qoʻziqorin, strochok, tryufel va boshqalar)dan oziq-ovqat sifatida foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Askomitsetsimonlar" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sobir Mirvaliyev** (1933.2.1, Toshkent) — adabiyotshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1983). Filologiya fanlari doktori (1971), professor (1978). Toshkent kechki pedagogika institutini tugatgan (1956). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot instituti Adabiyot muzeyida kichik ilmsy xodim (1957), "Oʻzbek tili va adabiyoti masalalari" jurnal da adabiy xodim (1958—62), institutda katta ilmiy xodim (1962—74), Toshkent madaniyat instituti oʻzbek tili va adabiyoti kafedrasi mudiri (1974—95), shu kafedra professor (1995-yildan). M. ilmiy faoliyatining diqqat markazida A. Qodiriy, Hamza, Oybek, A. Qahhor, H. Gʻulom, M. Ismoiliy, Oʻ. Umarbekov singari yozuvchilar ijodi turadi. U oʻzbek romanchilik maktabining paydo boʻlish va shakllanish yoʻlini tadqiq etgan. Olimning "Oʻzbek adiblari" kitobida 20-asrda yashab ijod etgan yozuvchilar hayoti va ijodi haqida muxtasar maʼlumotlar berilgan. "El-yurt xurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2000).

Manbalar
--------

* Tarixiylik va zamonaviylik, T. 1976; Roman va zamon, T. 1984; Nasr, davr, qahramon, T. 1984; Oʻzbek adiblari, 2na-shri, T. 2000; Isteʼdodning qoʻsh qanoti, T. 1993.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Aslı Perker, 2018-yil
**Asli E. Perker** (1975-yilda Izmirda tug'ilgan) — turk jurnalisti va yozuvchisi.

Biografiyasi
------------

Asli Perker 1975-yilda Turkiyaning Izmir shahrida tug'ilgan. U Dokuz Eylül universitetini Amerika adabiyoti va madaniyati fakultetini tamomlagan. Universitet ta'limidan so'ng haftalik Aktüel Haber Dergisi jurnalida ishladi; Turkiyaning kundalik gazetalari Radikal, Yeni Binyıl, Sabah ; va Nyu-York shahrida mustaqil muxbir va jurnalist sifatida. 2010-yilda Istanbulga qaytganidan soʻng u Turkiyaning kundalik gazetalarida, jumladan, "Milliyet "da sharhlovchi, bir qancha internet nashrlarida bloger va sharhlovchi boʻlib ishlagan va hozirda Turkiyaning Beyaz Baykus Yayinlari nashriyoti bosh muharriri.

Perkerning romanlari:

* Boshkalarning kokusu (2005)
* Cellat Mezarligi (2009)
* Sufle (2011)
* Bana Yardim Et (2015)
* Vakit Hazan (2016)
* Flamingolar pembedir (2018)

Sufle bir necha tillarga tarjima qilingan va koʻplab mamlakatlarda, shu jumladan AQShda nashr etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Kitap Yurdu". Qaraldi: 19-mart 2019-yil.
2. ↑  „Meet the name-drop novelists". *Stylist*. Qaraldi: 19-mart 2019-yil.
3. ↑  „Review: Soufflé, By Asli Perker". *The Independent*. Qaraldi: 19-mart 2019-yil.
4. ↑  „Soufflé di Asli Perker". *Internet Bookshop Italia*. Qaraldi: 19-mart 2019-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 143719947
* ISNI: 0000 0001 2207 2679
* LCCN: no2011108772
* VIAF: 169816655
* en:WorldCat Identities: lccn-no2011108772

 |
**Taiko** — Yaponiyada ishlatiladigan barabanlar oilasi asbobi. Taiko (yaponcha: *太鼓*?)  „katta baraban" degan maʼnoni anglatadi.

Ehtimol, bu barabanlar III—IX-asrlar oraligʻida Xitoy yoki Koreyadan olib kelingan, IX-asrdan keyin esa mahalliy hunarmandlar tomonidan yasalgan. Ular Shintoda, shamol xudosi Susanooga sigʻinishda ishlatilgan. Ular bugungi kunda ham xalq musiqasida, ham klassik musiqada qoʻllaniladi.

Yaponiyada barcha barabanlar taiko deb ataladi, ular dizayni boʻyicha ikkita katta guruhga boʻlingan: 鋲太鼓 (yaponcha: *{{{2}}}*?) lìnìnì *byo: daiko*), bunda membranani sozlash imkoniyatisiz mixlar bilan qattiq mahkamlangan va 締め太鼓 (yaponcha: *{{{2}}}*?) shăngīnì) arqonlar yoki vintlar bilan sozlanishi mumkin. Barabanning qobigʻi bitta qattiq yogʻochdan ishlangan. Taiko asbobida 撥 (yaponcha: *{{{2}}}*?) m). choʻplari bilan urib ishlatiladi.

K Byo-daiko 大太鼓 (yaponcha: *{{{2}}}*?) daiko turkumiga kiradi làngìnì *o: daiko*) va 鋲太鼓 (yaponcha: ?) lìnìnì). Da-daiko, ni-daiko, kakko, uta-daiko va tsuzumi shnurlar bilan sozlanadi.

Yaponiyaning milliy ramzi boʻlgan barabanchilarning musiqiy ansambllari xuddi shu nom bilan mashhur. Ular, ayniqsa, 1970-yillarda, barabanchilar guruhlari Yaponiyadan tashqarida joylashgan joylarda chiqa boshlaganlarida mashhur boʻldi. Ular samurayning ruhini ifoda etar edi: intizom, yuqori jismoniy va axloqiy tayyorgarlik, guruhni muvofiqlashtirish va mukammallik.

Gʻarb amaliyotlaridan farqli oʻlaroq, taiko ijrosining vizual qismi akustik taʼsir kabi muhimdir. Kata harakatlari tayko tuvishining ajralmas qismi boʻlib, saroy ahli odatlaridan kelib chiqadi. Katta baraban va barabanchini bogʻlaydi, ijrochi va cholgʻu oʻrtasida oʻzgacha munosabat hosil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Jeff Todd Titon, Linda Fujie*. Worlds of music: an introduction to the music of the world's peoples*. Cengage Learning, 2005 — 184-185 bet. ISBN 9780534627577.
2. ↑  Liora Bresler*. Knowing bodies, moving minds: towards embodied teaching and learning*. Springer, 2004 — 183-197 bet. ISBN 9781402020223.

Adabiyot
--------

* Malm W. P. An Introduction to Taiko Drum Music in the Japanese No Drama : [angl.] // Ethnomusicology. — University of Illinois Press, 1960. — Vol. 4, № 2. — S. 75—78. — doi:10.2307/924267.
* Rossing T. D.*. Science of percussion instruments*. World Scientific, 2000 — 42-45 bet. ISBN 9789810241582.

Havolalar
---------

* Taiko Resource: Taiko Overview and History Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-09-29).
* Taiko Resource: Taiko Drums Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-09-29).
{{Davlat arbobi
|ismi=
|lavozimi=
**Sobirjon Sobitovich Roʻziyev** (1953.15.6, Qirgʻiziston, Moskva tumani) — qilichboz, xizmat koʻrsatgan sportchi (1978). Qilichbozlikning rapira turi boʻyicha 3 karra jahon chempioni (1974, Grenobl; 1979, Melburn; 1981, KlermonFerran), 3 marta jahon kubogi gʻolibi (1974, 1975, 1977, Bonn), 2 marta Jovanini kubogida gʻolib chiqqan (1974, Bolonya; 1979. Venetsiya), olimpiada kumush medali sovrindori (1980, Moskva). R. Oʻzbekiston jismoniy tarbiya institutini (1975), ToshDUning yuridik fakultetini (1986) tugatgan. Qurolli Kuchlar harbiy xizmatchisi (1974 —92). Oʻzbekiston Respublikasi Davlat jismoniy tarbiya va sport qoʻmitasi raisi (1992—95), Oʻzbekiston Respublikasi Milliy olimpiada qoʻmitasi prezidenti (1995—2003). Oʻzbekiston qilichbozlik federatsiyasi prezidenti (2003-yildan). R. Xalqaro Olimpiada qoʻmitasining kumush ordeni (1998), Milliy Olimpiada qoʻmitalari assotsiatsiyasi oltin ordeni (2002) bilan mukofotlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qiziloʻngach** — odam va hayvonlarda ovqat hazm qilish sistemasining halqum bilan meʼda oʻrtasidagi qismi. Qushlarda Q. kengayib, jigʻildonni hosil qiladi. Odamda Q. orqa koʻks oraligʻida joylashgan 23—25 sm uzunlikdagi muskulli naychadan iborat boʻlib, koʻkrak qafasidan diafragma teshigi orqali qorin boʻshligʻiga oʻtadi va meʼdaga ulanadi. Q. devori shilliq, shilliq osti va muskul qavatlardan iborat. Shilliq qavati burmalarga yigʻilgan boʻlib, ovqat luqmasi oʻtayotganida tekislanadi. Q. tashqi tomondan biriktiruvchi toʻqima bilan qoplanganligi sababli ovqat luqmasi oʻtayotganida koʻndalang diametrini osonlikcha oʻzgartira oladi. Yutilgan ovqat luqmasi Q. peristaltikasi tufayli meʼdaga, keyin ovqat hazm qilish sistemasining hamma qismiga oʻtadi. Peristaltika — muskullarning tartib bilan qisqarishi ovqat hazm qilish sistemasining barcha qismida boʻladi. Yutinganda Q. mus-kullari reflektor qisqarishi tufay-li ovqat luqmasi yuqoridan pastga yoʻnaladi. Q.ning yalligʻlanishi ezo-fagit deyiladi. Bunga qaynoq va ach-chiq ovqatlar yeyish, kislota, ish-qorlar taʼsiri, shuningdek, turli dori hamda spirtli ichimliklarni surunkasiga isteʼmol qilish sabab boʻladi (yana qarang Ovqat hazm qilish sistemasi).

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Asli Burhonov** (Burxonov Asli (Asliddin) Badriddinovich; 1915-yil 8-yanvar, Buxoro —1997-yil 29-dekabr, Dushanbe, Tojikiston) — teatr va kino aktyori, rejissyor, Tojikiston SSR xalq artisti (1945). SSSR xalq artisti (1965), Abu Abdulloh Rudakiy nomidagi Tojikiston Davlat mukofoti laureati (1970).

Biografiyasi
------------

Asli Burxonov 1915-yil 8-yanvarda Buxoro shahrida zodagon oilada tugʻilgan. Taniqli teatr tadqiqotchisi Nizom Nurjonovning aytishicha, Asli Burxonovning bobosi Xovaling tumanining Xoʻjahalil qishlogʻidan boʻlib, Buxoroga oʻqishga borib, oʻsha yerda uylangan. Bu nikohdan Asli Burxonovning otasi Badriddin tugʻilgan. 1893-yildan 1920-yilgacha, ya’ni Buxoro inqilobi boʻsagʻasigacha Badriddin qozi boʻlib ishladi. Biroq Buxoro Qizil Armiya tomonidan bosib olinganidan keyin u otib tashlangan.

Oʻshanda Asli endigina besh yoshda edi, bu yoshda mehribon otasidan yetim qolishi unga juda ogʻir edi. Ammo yetimlik yosh Aslining o‘qishdan uzoqlashishiga to‘sqinlik qila olmadi. U yangi maktabga o‘qishga yuboriladi va 1925-yilda Fayzulla Xoʻjayev nomidagi maktabda Hayotjon Naimov ismli oʻrta maktab oʻquvchisi tashabbusi bilan badiiy jamoa tuziladi va bu unga sanʼat uchun yoʻl ochadi.

Badiiy faoliyat
---------------

U birinchi rolini „Hujum" spektaklida 15 yoshida Buxoro teatri sahnasida ijro etgan. Bir yil oʻtgach, u spektaklda Xushxabarchining oʻgʻli rolini oʻynadi. 

1931-yil boshidan doʻsti Shukrullo Latifov bilan birga professional teatr aktyorlari safiga qabul qilinadi va 16 yoshida yosh Asli allaqachon teatr xodimi edi.

1932-yilda Buxoro teatriga badiiy gastrol safarida boʻlib, soʻngra Moskva, Leningrad, Perm, Xarkov, Kerch, Olmaota, Sevastopol, Simferopolga sayohat qildi, Asli Burxonov ham shu guruhda edi.

Oilaviy muammolar uni 1933-yilda Buxoro teatrini tashlab, G‘ijduvonga qaytishga majbur qildi. Ammo Gʻijduvonda ham teatrda ishlay boshlaydi.

1933-yil noyabr oyida Stalinobodda yashovchi katta akasi taklifiga binoan Tojikiston poytaxtiga boradi va 1933-yil 25-dekabrda davlat akademik drama teatriga ishga kiradi. Shu vaqtdan to umrining oxirigacha (1997) shu teatrDA artist boʻlib ishlagan.

Ijodi
-----

### Rejissyorlik

Uning rejissyor sifatida ham koʻplab asarlar sahnalashtirgan:

* Mirsaid Mirshakarning „Muhabbat muallimi";
* „Panchsuma kelini", M. Urdu;
* Sotim Ulugʻzodaning „Gavhari Shabcharoʻgʻ" va „Rudakiy" asarlari;
* U. Shekspirning „Du Veronagi" va boshqalar.

### Dublyaj

U koʻplab filmlarni dublyaj qilishda oʻz hissasini qoʻshgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Аслӣ Бурҳонов: Аз нақши пионер то Ленин. Роҳе, ки ҳунармандро маъруф кард". *www.kmt.tj*.  Китобхонаи миллии Тоҷикистон. 6-avgust 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-yanvar 2019-yil.
2. ↑  Энсиклопедияи советии тоҷик. — Душанбе. — Ҷ. 1. — 1978. — Саҳ. 551—552.
3. ↑  Энциклопедия кино Таджикистана. — Душанбе, 2012, — С. 76. — 396 с. — ISBN 978-99947-919-4-1.
**Farzinxon hofiz**, Farzin bek (1840 — Toshkent — 20-asrning boshida) — xonanda, sozanda (dutor, tanbur). Dastlab Toshkent toʻy-tomoshalarida, "Sharqiya" kechalarida ishti-rok etib, keyinchalik Isfara, Oʻsh, Turkiston va boshqa joylarda boʻlib oʻtadigan sayillarda, qoʻshiq bellashuvlarida qatnashgan, oʻzining keng dia-pazonli, yoqimli va shirador ovozi, dardli, his-tuygʻularga boy ijro uslubi bilan shuhrat qozongan. Muqimiy unga hofizlarning "beki" sifatida nisbat bergan, Furqat Farzinxon hofiz ismini oʻz sheʼrlarida tilga olgan:"Koʻrarsan anda Farzinxon degonni. Menga bir oshnoyi mehribonni..."Farzinxon hofiz repertuaridan Fargona — Toshkent maqom yoʻllari ("Toshkent irogʻi", "Ush-shoq", "Bayot"), katta ashulalar ("Patnus Ushshogʻi" va boshqalar) va oʻzi bastalagan ashulalar ("Bu na savdo kardan", Navoiy va boshqalar) oʻrin olgan. U, shuningdek, Xaziniy, Vijdiy, Yassaviy va boshqalarning sheʼrlariga aytiladigan diniy ashulalar bilan dovrugʻ taratgan, "Naʼtchi" tarifiga sazovor boʻlgan. Farzinxon hofiz ijrosidagi ashulalar 20-asr boshida grammofon plastinkasiga yozib olingan. Uning ijro anʼanalari koʻpgina hofizlar (jumladan, Hamroqulqori, Toʻychi hofiz va boshqalar) ijodiga taʼsir etgan. Bahriddin Nasriddinov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qizilquloq** — qurbaqaboshlar urugʻiga mansub kaltakesak. Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston choʻllarida tarqalgan. Tanasi 24 sm cha. Usti qum rang, sargʻish va kulrang dogʻli, toʻrsimon naqshli; qorin qismi oq, koʻkragida qora dogʻlari bor (bu dogʻlar yosh individlarida boʻlmaydi). Q. qum tepaliklarning pastki qismida bir necha uya qaziydi va undan qishda urchish davrida foydalanadi. Uyasiga boshqa kaltakesaklarni kiritmaydi. Yozda qumga koʻmilib yotadi. Xavf sezganda dushmanini choʻchitish uchun ogʻzini katta ochib, ogʻiz chetidagi qizil va yashil tusda tovlanadigan teri pardani yoyib yuboradi (nomi shundan). Yilda ikki marta 2—6 tadan tuxum qoʻyadi. Hasharotlar va ularning lichinkasi, baʼzan oʻsimlik bargi va mevalari bilan oziqlanadi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yoʻqolgantepa**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: VIII—XI asrlar. Qashqadaryo viloyatining Qarshi tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Qozikent" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Napoleon III**, **Lui Napoleon Bonapart** (1808—73) — Fransiya imperatori (1852—70). Napoleon Ining jiyani. N. III Shveysariya, Italiya va boshqa mamlakatlarda quvgʻinlikda hayot kechirgan (1848). 1836 va 1840 yillarda Fransiyada hokimiyatni qoʻlga olishga urinib koʻrgan. 1840 yilda Gam kalʼasiga bir umr qamoqqa hukm qilingan. 1846 yil Buyuk Britaniyaga qochgan. 1848 yil fevral inqilobidan soʻng Fransiyaga qaytib kelgan hamda yirik sarmoyadorlarning diktatorlik rejimiga intilishidan foydalanib, 1848 yil 10 dekabrda respublika prezidenti qilib saylangan. 1851 yil 2 dekabrda inqilobga qarshi davlat toʻntarishi qilib, qonun chiqaruvchi majlisni tarqatib yuborgach, butun hokimiyat prezident qoʻliga oʻtgan. N.III nomi bilan imperator deb eʼlon qilingan (1852 yil 2 dek.). Fransiya N.Sh hukmronligi davrida Qrim urushida, Avstriya-Italiya-Fransiya urushi (1859) da, Hindixitoy (1858-62), Suriya (1860—61), Meksika (1862—67) va boshqa mamlakatlarga qilingan intervensiyalarda qatnashgan. Fransiya-Prussiya urushi (Sedan jangi)da prusslarga asir tushgan (1870.2.9.) Parijdagi 1870 yil sentabr inqilobi natijasida taxtdan agdarilgan. Umrining oxirigacha Angliyada yashagan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Davlat yetakchisi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Niderlandlar bayrogʻi Niderlandiya monarxlari |
| --- |
|  |
| Gollandiya Qirolligi(1806–1810) | 
* Louis I
* Napoleon III
 | 
 |
|  |
| Niderlandlar (1815–yildan) | 
* William I
* William II
* William III
* Wilhelmina
* Juliana
* Beatrix
* Willem-Alexander
 |

 |



|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Fransiya Prezidentlari |
| --- |
|  |
| 
* Napoleon III
* Adolphe Thiers
* Patrice de MacMahon
* *Jules Armand Dufaure*
* Jules Grévy
* *Maurice Rouvier*
* Marie François Sadi Carnot
* *Charles Dupuy*
* Jean Casimir-Perier
* *Charles Dupuy*
* Félix Faure
* *Charles Dupuy*
* Émile Loubet
* Armand Fallières
* Raymond Poincaré
* Paul Deschanel
* *Alexandre Millerand*
* Alexandre Millerand
* *Frédéric François-Marsal*
* Gaston Doumergue
* Paul Doumer
* *André Tardieu*
* Albert Francois Lebrun
* Vincent Auriol
* René Coty
* Charles de Gaulle
* *Alain Poher*
* Georges Pompidou
* *Alain Poher*
* Valéry Giscard d'Estaing
* François Mitterrand
* Jacques Chirac
* Nicolas Sarkozy
* François Hollande
* Emmanuel Macron
 |
|  |
| 
Izoh: *egri yozuvda* vaqtinchalik prezidentlar koʻrsatilgan. |

 |
Mahmud Tarziy va Asma Rasmiyaxonim .
**Asma Rasmya** yoki **Asma Rasmiyaxonim** (1877 -tugʻilgan), afgʻon muharriri, maktab direktori va feminist edi. U Afgʻonistondagi birinchi ayol boshqaruvchi muharrir va birinchi ayol direktor sifatida atalgan. U malika Soraya Tarziyning onasi va shoh Omonullaxonning (1919—1929-yillarda hukmronlik qilgan) qaynonasi edi.

Hayoti
------

U Usmonli Suriyaning Damashq shahrida tugʻilgan. U Umaviylar masjidi muazzini Solih Al- Mosadiyaning qizi edi. 1891-yilda u afgʻon siyosatchisi va muharriri Mahmud Tarziyga turmushga chiqdi. 1901-yilda Afgʻonistonga koʻchib oʻtdi. Afgʻoniston oʻsha paytda juda konservativ edi, lekin u Tanzimat islohotlaridan keyin Usmonli imperiyasida oʻsib-ulgʻayganidan koʻra boshqacharoq edi. 1913-yilda uning qizi Soraya boʻlajak qirolga turmushga chiqdi.

Uning kuyovi shohi Omonulla 1919-yilda taxtga kelganidan keyin tubdan modernizatsiya islohoti dasturini boshladi. Bu ayollarning mavqeini isloh qilishni oʻz ichiga olgan va qirollik oilasi ayollari, xususan, uning qizi malika Soraya yangi zamonaviy afgʻon ayoliga namuna boʻlishi kerak edi. Islohotni Mahmud Tarziy va Asma Rasmyoni qoʻllab-quvvatladi va Asma Rasmya va uning oilasidagi ayollar, xususan, uning jiyanlari Bilqis Afiza va Ruh Afiza bu islohotlarda faol ishtirok etishlari kerak edi.

Uning turmush oʻrtogʻi Afgʻonistonda jurnalistikaning kashshofi boʻlgan va Asma Rasmya 1922-yil 17 martda nashr etilgan Afgʻonistondagi birinchi ayollar jurnali "*Ishadul Naswan* "ning bosh muharriri boʻlgan. U Habibulla Tarziyning singlisi, jiyani Ruh Afza bilan jurnalning muharriri boʻlgan va uning qizi malika Soraya ham jurnalga hissa qoʻshgan. Muharrir sifatida u Afgʻonistonda jurnalistika sohasida faoliyat yuritgan birinchi ayol edi.

U shuningdek, qizi asos solgan qizlar maktablaridan biriga: Afgʻonistondagi birinchi qizlar maktabi Masturatga direktor etib tayinlangan. Shu tariqa u Afgʻonistonda birinchi ayol direktor boʻldi.

Ammo 1929-yilda uning kuyovi taxtdan agʻdarilib, qizi bilan birga surgun qilindi va ularning barcha islohotlari qaytarildi.

Manbalar
--------

1. ↑

* M. Said: *Afgʻoniston tarixida ayollar*
* *Afgʻoniston choraklik jurnali. Wayback Machine saytida arxivlandi (2023-01-29).* *Tashkilot 1946-yil. Wayback Machine saytida arxivlandi (2023-01-29).* *Afgʻoniston Fanlar Akademiyasining akademik nashri. Wayback Machine saytida arxivlandi (2023-01-29).* *Seriya raqamlari: 32 va 33 Wayback Machine saytida arxivlandi (2023-01-29).*
**Naqibxoʻja madrasasi** — Samarqand madrasasi. Naqibxoʻja madrasasi Kattaqoʻrgʻon shahridagi Soʻfi guzarida bunyod etilgan. Madrasada „Miriy" taxallusi bilan tanilgan shoir Ochildi Maxdum (mulla Ochildi, qozi Ochildi) taʼlim oladi. Mazkur madrasaning hozirgi kunda masjid qismi saqlanib qolgan. Madrasa hujralari shoʻrolar qarovsizligidan buzilib ketgan va masjid binosi omborxonaga aylantirilgan. Tadqiqotchi Abdusattor Jumanazar izlanishlariga koʻra madrasa hijriy 1208-yili (1793—1794) qurilgan va unda Zubaydulloh ibn Qudratulloh ismli mudarris dars oʻtgan. Hozirgi kunda masjid binosi ancha yirik vaayvonini ikki qator eski yogʻoch ustunlar tutib turibdi. Ularning birida arab imlosida yozuvlar mavjud. Bitikda madrasa qurilgani va unda faoliyat yuritgan mudarris nomi yozib qoldirilgan. Abdusattor Jumanazarov fikriga koʻra Naqibxoʻja madrasasi oʻrni keng va masjidi mahobatli boʻlgan. Madrasa katta vaqf mulklariga ega boʻlgan. Dargoh Samarqanddagi 4-oliy toifali madrasa hisoblangan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazar ushbu madrasaga oid bir qator hujjatlari va manbalarni oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Madrasa hujralarida ikki nafar talaba istiqomat qilgan. Uzurli sabasiz 2 oyi 10 kun darsga qatnashmagan talabalar oʻqishdan chetlashtirilgan. Madrasa mutavvali tomonidan nazorat qilib borilgan. Madrasa Kattaqoʻrgʻon tumanida joylashgan boʻlgan va mashhur madrasalardan biri boʻlgan. Rossiya imperiyasi davrida ushbu madrasaning vaqf hujjatlari saqlanib qolgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Naqibxoʻja madrasasi Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Tursunova M*. Samarqand madrasalari (monografiya)*. Toshkent: Fan nashriyoti, 2019 — 208 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Samarqand taʼlim tizimi va madrasalari tarixi*. Toshkent: Fan, 2021 — 520 bet.
*Chlamydotis undulata*
**Yoʻrgʻa tuvaloq** (Chlamydotis undulata) — tuvaloqsimonlar oilasiga mansub qushlarning bir turi. Vazni 1,1 kg dan 2,4 kg gacha; qanoti 350–450 mm. Boʻynida uzun patlardan iborat „yoqa" boʻlishi bilan boshqa tuvaloqlardan farq qiladi. Patlari sargʻish qum rangida, boshqarish patlarida qoramtir qoʻngʻir koʻndalang yoʻllarining boʻlishi uni choʻl sharoitida yirtqichlardan pana qiladi. Yerda tez (soatiga 35–40 km gacha) yuguradi. Shim. Afrika, Arabiston ya. o. Kichik, Gʻarbiy va Oʻrta Osiyo, Jan. Qozogʻiston, Gʻarbiy Moʻgʻuliston va Sinszyanning choʻl va yarim choʻl mintaqalarida tarqalgan.

Oʻzbekistonda Qizilqum va ochiq dashtlarda uchraydi. Arealining janubiy qismida oʻtroq yashaydi; shim. qismidan Arabiston, Gʻarbiy Osiyo va Turkmanistonga qishlash uchun uchib keladi. Asosan, hasharotlar, qisman oʻsimliklar bilan oziqlanadi. Yer yuzasiga uya qura-di: aprel — may oylarida 1—3 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumlarini faqat modasi bosadi. Shim. hududlardan qishlov joyiga avgust—sent. oylarida uchib ketadi. Ov qushlari qatoriga kiradi. Soni keskin kamayib ketgani tufayli Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Naqib madrasasi** naqib guzarida joylashgan bo‘li, 44 hujrasi bo‘lgan. Hijriy 1209-yili (1794 — 1795) Amir Shohmurod davrida Muhammad Aminxoja naqib tomonidan qurilgan.

Tarixi
------

Mazkur o‘quv dargohi faoliyatiga tegishli to‘rtta hujjat topilgan. Ulardan ikkitasi qozikalon Mir Badriddin arznomasidir. Birinchisida Naqib madrasasi mudarrisi mulla Abdurauf mufti Shodimbiy madrasasiga yuborilgani, uning bo‘sh qolgan o‘rniga Ismoilxoja madrasasi mudarrisi qori mulla Sami' o‘tkazilayotgani bildirilgan. Maoshi 100 tilla bo‘lgan. Mulla Sami' oliy madrasalarda ko‘tarilishda davom etadi, keyinroq mulla Muhammad Sharif madrasasiga qori Yo‘ldosh muftining o‘rniga o‘tgan. Uning joyiga Dor ush-shifo madrasasi mudarrisi mulla Abdurahim kelgan. Bu hujjatda mudarris maoshi 2400 tanga ekani ko‘rsatilgan. Albatta, bu yerda kumush tanga nazarda tutilyapti va qiymati oldingisi bilan mos tushadi. Hijriy 1323-yil zulhijja oyida (1906-yil yanvar' — fevral') tuzilgan hujjatda bu madrasada hoji Ismoilxoja va undan oldin mulla Muhammad Zokir mufti dars o‘tgani haqida maʼlumot berilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Buxoro taʼlim tizimi tarixi. Abdusattor Jumanazar. Toshkent: Akademnashr, 2017. — B. 389.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Madrasa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Torre del Diavolo** (iblis minorasi) - San Gimignano shahrining oʻn toʻrtta oʻrta asr minoralaridan biri, Chisterna maydonining Shimoliy qismida joylashgan va Kortezi saroyining bir qismi.

Tarix
-----

Ismning kelib chiqishining bir nechta varianti mavjud. Bir hikoya, minora egasi, boy savdogar, savdo safaridan qaytib, minorasini qanday tanimaganligi haqida hikoya qiladi. Uning yoʻqligida minora ancha balandroq boʻlib tuyuldi. Savdogar buni faqat qorongʻu boshqa dunyo kuchlarining aralashuvi bilan tushuntirishga muvaffaq boʻldi.

Tavsif
------

Minora kirish joyi ikki qavatli Portal boʻlib, u ilgari hunarmandlarning Oltin koʻchasiga oʻtish joyi boʻlgan. Minoraning yuqori qavatlari galereyalarni tashkil etadigan yogʻoch nurlardan qolgan teshiklarga toʻla. Ular minora aholisi koʻchaga chiqmasdan bir xonadan ikkinchisiga oʻtishlari uchun qurilgan. Bundan tashqari, har bir qavatda mudofaa funktsiyasini bajaradigan tor oyna mavjud. Oʻrta asrlarda bu yorugʻlikdan koʻra muhimroq edi. Minora etagida quduq bor — Piazza della Chisterna sayyohlarining sevimli joyi. Minora oʻzi oq ohaktoshdan qurilgan va unga tutashgan saroy quyuqroq toshdan yasalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  italyguides.it

Adabiyotlar
-----------

* Toskana Guida d’Italia („Guida rossa"). — Milan: Touring Club Italiano, 2003-yil.


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Myao-yao tillari** - Sharqiy Osiyodagi qarindosh tillarning kam oʻrganilgan guruhi; boshqa til guruhlari yoki oilalari bilan munosabatlari aniq emas. Ehtimol, M.-ya.t. alohida til oilasini tashkil qiladi. Soʻzlashuvchilar miqdori Xitoyda 7 mln.dan, Vyetnamda 1 mln.dan ortiq kishini tashkil etadi. Asosiy tarqalish mintaqasi — Xitoyning markazi va janubi; qisman Vyetnam, Laos, Tailand va Myanma (keyingi davlatdagi soʻzla-shuvchilarni asosan koʻchib kelgan aholi tashkil etadi). M.-ya.t.da myao, yao, she, gelao xalqdari soʻzlashadi, deb hisoblansada, bu isbotini topmagan.

M.-ya.t. boʻgʻinli (sillabik) tillarga mansub; morfemalar va sodda soʻzlar bir boʻgʻinlidir. Soʻzlarning gapdagi grammatik munosabatlari soʻz tartibi va yordamchi soʻzlar orqali ifodalanadi. Baʼzi hollarda myao va yao tillaridagi soʻz tartibi oʻzaro farqlanadi.

M.-ya.t. yaqingacha ham oʻz yozuviga ega boʻlmagan. 20-asr boshlarida missioner S. Pollard myao tilining bir lahjasi uchun belgilari bironbir alifboga asoslanmagan, oddiy geometrik shakllarga oʻxshash maxsus yozuv yaratgan. Hozirgi paytda Xitoydagi myao va yao hamda Vyetnamdagi myao tillari lotin alifbosi asosidagi yozuvga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sobir Gʻafurovich Rahmetov** (1952.19.12, Chimkent) — rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (2003), Oʻzbekiston xalq rassomi (2000). Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1973) va Sankt Peterburgdagi Repin nomidagi rangtasvir, haykaltaroshlik va meʼmorlik instituti (1979) ni tugatgan. 1979-yildan Uygʻur nomidagi Toshkent sanʼat instituti rangtasvir kafedrasida pedagog, 2003-yildan dotsent. R. ijodida yorqin boʻyoqlarni keng qoʻllaydi; asar qahramonlari, manzaralar harakat jarayonida koʻtarinki ruhda aniq va nozik tasvirlanadi; ayniqsa, manzara inson maʼnaviyati, uning ziddiyatlarga toʻla qalb kechinmalarini taʼsirchan ifodalashning oʻziga xos vositasiga aylanadi. "Shoir Gʻafur Gʻulom" (1986), "Haykaltarosh Azamat" (1987), "Bastakor Yunus Rajabiy" (1996), "Sulton Ahmad Mirzo" (2000), "Avtoportret" kabi portretlar, "Layli va Majnun" (1998), "Boysun" (1999), "Alpomish" (2002), "Xumson "(2002) va boshqa tarixiy va mavzuli kompozitsiyalar muallifi.

Rahmetov respublika va xalqaro koʻrgazmalar ishtirokchisi, asarlari respublika va Angliya, AQSH, Yaponiya, Turkiya, Germaniya kabi xorijiy mamlakatlar muzeylarida, xususiy toʻplamlarda saqlanadi.

Adabiyot
--------

* Sobir Rahmetov (Katalog), T. 2000.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
1947-yil 15-iyun kuni Circuito Vigevanoda №46-raqamda Franko Kortese 1947-yilda ishlab chiqarilgan Ferrari 125 S s/n 02C haydab, umumiy hisobda 3-o‘rinni egalladi.
**Ferrari 125 C** ochiq g'ildirakli bir o'rindiqli poyga avtomobili bo'lib, Ferrari tomonidan 1947-yilda yagona misol sifatida ishlab chiqilgan. U asosan Formula Libre musobaqalari va tadbirlarida qatnashgan.

Tarix
-----

Tazio Nuvolari in the Ferrari 125 C
Model 125 S dan kelib chiqqan bo'lib, Ferrari tomonidan "125 C" ishlab chiqarilgan yili ikkita misolda qurilgan. Ajdod avtomobili bilan taqqoslanganda, dvigatel va boshqaruv qutisi biroz o'zgartirildi. Eng muhim o'zgarishlar korpusda amalga oshirildi. Ikkinchisi, aslida, bir o'rindiqli toifadagi musobaqalarda qatnashish uchun modelni mos keladigan nisbiy elektr tizimiga ega bo'lgan chiroqlarni olib tashlash imkoniyatiga ega bo'lgan tarzda qurilgan. Poygalar vaqtida yo'lovchi o'rindig'ini yopadigan qopqoqni ham joylashtirish mumkin edi.

Model nomidagi raqamli qisqartma dvigatelning xususiyatlari bilan bog'liq edi; aniqrog'i, bu birlikning siljishiga, ya'ni taxminan 125 sm³ bo'lgan bitta silindrga tegishli. Buning o'rniga *C* harfi *poyga* yoki *musobaqani* anglatadi.

Musobaqalar
-----------

Modelning 1947-yilda qo'lga kiritgan ikkita eng muhim g'alabasi Franko Kortese bilan Rim Granprisida va Tazio Nuvolari bilan Arcangeli kubogida qo'lga kiritilgan.

Texnik dizayn
-------------

Dvigatel old va uzunlamasida 60 ° V12 divigeteli edi. Teshik va zarba mos ravishda 55 mm va 52,5 mm bo'lib, bu umumiy joy almashinuvini 1496,77 sm³ ga yetkazdi.Klaponi siqish nisbati 9,5: 1 edi. Dvigatel tomonidan ishlab chiqarilgan maksimal quvvat 6800 aylanish tezligida 118 ot kuchi edi.

Tarqatish har bir silindrga ikkita valfni boshqaradigan bitta yuqori eksantrik milidan iborat edi. Yoqilg'i tizimi uchta Weber markali karburatori va 30 DCF modeli bilan ta'minlangan. Ateşleme bitta edi va tegishli tizim ikkita magnitni o'z ichiga oladi. Soqol ho'l bo'lib, debriyaj bitta plastinka edi.

Old suspenziyalar mustaqil bo'lib, ko'ndalang tarzda o'rnatilgan va barg kamonlari, orqa qismi esa qattiq ko'prik, bo'ylama yarim elliptik bargli buloqlar va stabilizator bardan iborat edi. Ikkalasida ham gidravlik amortizatorlar o'rnatilgan. Tormozlar barabanli tormozlar edi, transmissiya esa besh pog'onali vites qutisidan va teskari vitesdan iborat edi. Rulda chuvalchangli vint va tishli sektor edi.

Shassi po'latdan yasalgan quvur shaklida, korpus esa g'ildiraklari ochiq bo'lgan ikki o'rindiqli edi.

Model erishgan maksimal tezlik 210 km/h (130 mph) ni tashkil etdi .

Manbalar
--------

1. ↑  „Modelli Ferrari del Passato: Oltre 70 Anni di Auto - Ferrari.com". *www.ferrari.com*.
2. ↑  *Kemmer.* „1950 Ferrari 125 C Formula Libre monoposto For Sale".
3. ↑  „1950 Ferrari 125 - C Formula Libre monoposto". *www.classicdriver.com*.
4. ↑  „Ferrari 125 – primotipo…". *primotipo...*.
5. ↑  „1950 Ferrari 125 C Formula Libre monoposto rare Racer For...". *Car & Classic*.

Andoza:Early Ferrari vehiclesAndoza:Ferrari
**Kokklar** (yun. kokkos — don, sharcha) — harakatsiz sharsimon bakteriyalar. Ular sferasimon, ellipssimon, noʻxatsimon va boshqa koʻrinishlarda uchraydi. Diametri 0,5—4,0 mkm. Sporalar hosil qilmaydi. Hujayralarning boʻlinish soni va ularning bir-biriga nisbatan joylashish tartibiga qarab quyidagi shaqllari farq qilinadi: mikrokokklar, diplokokklar, streptokokklar, tetrakokklar, sarsinalar, stafilokokklar. Koʻpchilik K. grammusbat, ayrimlari grammanfiy. Tabiatda keng tarqalgan. Yashash sharoitiga koʻra, aerob yoki anaerob boʻladi. Tuprokda, suvda, havoda yashaydigan aksari K. (saprofitlar) odatdagi sharoitda zararsiz. Patogen turlari yalligʻlanish va yiringli kasalliklarni qoʻzgʻatadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kokkomikoz** — danakli meva daraxtlarida Cocomyces hiemalis zamburugʻlari qoʻzgʻatadigan kasallik. Asosan, oʻsimlik barglari kasallanadi. May oyining oxiri — iyun oyi boshlarida bargning ustki qismida koʻp miqdorda mayda (0,5—2 mm) toʻq qoʻngʻir dogʻlar paydo boʻlib, soʻngra dogʻlar kengayib, bir-biri bilan qoʻshilib ketadi. Mevalarda esa yirik jigarrang-oqish dogʻlar hosil boʻladi. Oʻlgan toʻqima toʻkilib ketgach, oʻrnida mayda teshikchalar hosil boʻladi, kasallik kuchli kechganda barglar toʻkilib ketadi. Bahorda yomgʻirning koʻp yogʻishi, shudring , past harorat (21° atrofida) kasallikning avj olishiga qulaylik yaratadi. Kurash choralari: toʻkilgan barglarni yigʻib olish va yoʻqotish; daraxtlarga kurtaklar boʻrtishiga qadar mis kuporosi (3—4%), nitrafen (3%) purkash; kurtaklar boʻrtishigacha, guldan tushishi bilan va undan keyin 15—20 kun oʻtgach, bordo suyukligi, mis xlor oksidi, koʻzan, kaptan, sineb kabi fungitsidlarning birortasi bilan ishlov berish.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Koksinya** (portugalcha: *Coxinha*) — Braziliyaning San-Paulu shtatidan kelib chiqqan braziliyalik tovuq taomidir. U tovuq sonlaridan qiyma bilan toʻldirilgan talqon non yordamida tovuq shoʻrvasining yogʻda qovurilgan xamir boʻlaklaridan iborat. Baʼzan yogʻli pishloq va boshqa masalliqlar ichiga qoʻshiladi. Koksinya tovuq soniga oʻxshaydi. Kafelarda, nonvoyxonalarda va qandolatchilik doʻkonlarida sotiladi. Yarim tayyor mahsulot sifatida ham sotiladi.

Nomi coxa „son" va inha qoʻshimchasidan olingan.

Ular XIX-asr oxirida San-Paulu shtatidagi Limeyrada paydo boʻlgan. Ogʻzaki anʼanaga koʻra, taom birinchi boʻlib Morro Azul hacienda (Morro Azul „Moviy tepalik") da yashagan Orleanlik Gastonning rafiqasi braziliyalik malika Izabelning oshpazi tomonidan tayyorlangan.

Koksinha 1934-yildan beri prezident Getulio Vargas tomonidan olib borilgan jadal sanoatlashtirish siyosati ostida mashhurlikka erishadi. 1950-yillarda koksinha mashhurligi Rio-de-Janeyro va Parana shtatlariga tarqaladi.

Yana qarang
-----------

* Arancini
* Tovuq Kiev
* Kroketlar

Manbalar
--------

1. ↑  Крамер, Алекс „Коксинья",*. Уличная еда: рецепты блюд современного стрит-фуда*. Издательские решения, 2018 — 124 bet. ISBN 978-5-4490-7032-6.
2. ↑  Meihy, Murilo*. Os Libaneses*. Contexto, 2016 — 218 bet. ISBN 978-8572449328.
3. ↑  „The Coxinha - A Brazilian Fairy Tale" (en).  Flavors of Brazil (26-aprel 2011-yil). 11-iyun 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-iyun 2018-yil.
4. ↑  Câmara Cascudo, Luis da*. Antologia da alimentação no Brasil*. Rio de Janeiro: Livros Técnicos e Científicos, 1977.