Баҳоий Эътиқодида "буюк" ва "кичик" деб ҳисобланадиган икки аҳд мавжуд. Буюк аҳд прогрессив зуҳур-ваҳийсининг келишувига оиддир, яъни Оллоҳ ҳар минг йилликда ўз элчиларини юбориб туради, уларни тан олиш ва улар келтирган таълимотга жавоб бериш инсониятнинг бурчидир. Кичик аҳд эса, бу дин асосчиси Bahoullоh ва унинг издошлари орасидаги раҳбарликнинг изчиллиги ва бирдамликни сақлаш ҳақидаги келишувдир. 

Баҳоий аҳдига биноан, ворсилик ёзма равишда жуда аниқ белгилаб берилган бўлиб, Баҳоийлар учун сўзсиз ваколат занжирини таъминлаб бердики, бу уларнинг Баҳоуллоҳнинг вафотидан сўнг, Баҳоий Битикларининг ваколатли талқинчиси ва жамоани бошқарадиган шахс сифатида ʻAbdu'l-Bahoga эргашишларига олиб келди.  Баҳоуллоҳ, диний масалалар бўйича қонун чиқарувчи орган сифатида, тўққиз аъзодан иборат таъсисот, Umumjahon Adоlat Uyiни белгилади, ўз авлодлари учун тайинланадиган вазифа бўлишига ишора қилдики, буларнинг ҳар иккаласи ҳам Shogʻiy Effendini Муҳофизликка тайинлаганида Абдул-Баҳо томонидан батафсил ёритиб берилган. Уммужаҳон Адолат Уйи илк маротаба 1963 йилда сайланиб, будутун дунё Баҳоий жамоаларининг бошқарув органи бўлиб қолмоқда. Ҳар кимки ушбу раҳбарлик занжиридаги алоқани рад этар бўлса, Aҳд бузувчиси деб ҳисобланади. 

Баҳоийлар учун Баҳоуллоҳнинг Аҳди ва унинг бирликни сақлашдаги кафолати, динларининг ўзига хос нодир хусусиятидандир. Мисол учун, улар Исонинг Avliyo Pyotrga ва Муҳаммаднинг Aliga ворисликни узатишини бирликни сақлашда ёзиб қолдирилмаган уринишлар деб биладилар, зеро бу динлар бир-бирига қарши оқимларга бўлиниб кетиб, оқибатда бирликни сақлашга муваффақ бўлмадилар.  Aҳд орқали Баҳоий Эътиқодида схизмнинг олди олинди ва Муқаддас Битикларда ваколатга эга бўлмагани учун муқобил раҳбарликка бўлган баъзи уринишлар ўзига сезиларли даражада издош жалб қила олмади.

Буюк аҳд
--------

Буюк аҳд барча Илоҳий Элчиларнинг ўз издошларига Оллоҳнинг кейинги юборадиган Элчиси ҳақидаги аҳдлашувига оиддир.  Баҳоий Эътиқодининг асосчиси Баҳоуллоҳга биноан, Оллоҳ ҳар доим инсониятга прогрессив зуҳур дейилмиш жараён давомида, уни тарбия этиш учун мураббий юбориб туришни ваъда берган.  Баҳоийларнинг ишонишича, барча динларнинг муқаддас битикларидa катта аҳдга оид башоратлар мавжуд бўлиб, Оллоҳдан келадиган ҳар бир элчи ўзидан кейингиси ҳақида махсус равишда ваъда бериб келган.  Бинобарин, ҳар бир дин издоши ўзининг катта аҳддаги бурчи сифатида, ўз эътиқодида ваъда қилинган элчиман дея даъво этувчи шахснинг тегишли башоратларни руҳий жиҳатдан амалга оширган оширмаганлигини очиқ фикрлилик билан тадқиқ этиш мажбуриятига эга. 

### Оллоҳ Мазҳарлари

Баҳоийлар Оллоҳни ягона, абадий Зот, ҳар нарсанинг энг қудратли ва энг билгувчи яратувчиси деб биладилар.  Ўз яратмишидан чексиз юксак бўлсада, Оллоҳнинг унга бўлган мушфиқ иродаси ақл-идрокка эга мавжудотларга, баҳоийлар томонидан *"Оллоҳ Мазҳарлари"* деб аталадиган қатор изчилликдаги пайғамбарлар ёхуд илоҳий элчилар орқали садоқатли равишда узлуксиз етказиб турилади.   Улар ушбу олам учун Оллоҳ иродасини изҳор этиб, ижтимоий ва руҳий принцип ва қонунларни нозил этадиларки, бу принцип ва қонунлар ҳар бир мазҳар намоён бўлган замон ва маконнинг талаб эҳтиёжларига қараб, ҳамда қобилиятларига мос равишда инсон болаларини тарбиялайди. Оллоҳ ва инсоният орасидаги воситачилар сифатида, ушбу илоҳий мураббийларнинг одамзодга берадиган таълимоти вақт ўтиши билан, бугун бизга йирик дунёвий динлар сифатида маълум бўлган динларнинг асосига айланади.

Баҳоуллоҳ айтадики, Оллоҳ Мазҳарларининг табиати иккиламчидир, ҳам илоҳий ва ҳам инсоний. Гарчи Оллоҳ уларда мужассам бўлмасада, уларни оддий инсон деб ҳам айтиб бўлмайди. Баҳоуллоҳ барча Оллоҳ мазҳарларини ўзларига берилган таълимот орқали Яратувчининг иродасини оламга етказиш учун, унинг илми ва аломатларини комилан намоён қиладиган, Оллоҳ томонидан яратилган тоза комил кўзгуларга қиёслайди:

> "... [Оллоҳ] ҳар бир замон ва зуҳур даврида ер ва осмон салтанатида, покиза ва безавол Руҳнинг зоҳир бўлишини буюрди. Ушбу нафис, сирли ва боқий Мавжудотга У, иккиламчи табиатни ато этди: моддий оламдан бўлмиш жисмоний табиатни, ҳамда Оллоҳнинг Ўз моҳиятидан туғилмиш руҳий табиатни. Қолаверса, У, Уни қўшалоқ мақом ила сийлади. Биринчи мақом, Унинг Ўзининг ботиний воқеълигига оид бўлиб, Унинг Овозини Оллоҳнинг Ўз овозини намоён этгувчи Зот сифатида тақдим этди... Иккинчи мақом эса, инсоний мақом... Ушбу Инқитоъ Жавҳарлари, ушбу ёрқин Моҳиятлар ҳар нарсани қамрагувчи илоҳий фазл-кароматнинг ўзанидирлар." 
> 
> 

### Progressiv zuhur-vahiy

*Progressiv zuhur* Bahoiy E'tiqodining negizida yotadigan ta'limotlardan bo'lib, unga binoan, diniy haqiqat Olloh tomonidan buyuk ahddagi va'dani amalga oshirish uchun qator ilohiy mazharlarni yuborish orqali tarix davomida bosqichma-bosqich ochib beriladi.  Bu tuganmas jarayonni Bahoiy E'tiqodining juft mazharlaridan biri bo'lgan Bob shunday tasvirlagan:

> "Olamlar Robbi barcha insonlar bilan keyingi Zuhurni va keyingi Kitobni qabul qilishga chorlaguvchi O‘z ahdini joriy etmas ekan, hech qachon biron payg‘ambar jo‘natmagay va biron Kitob nozil qilmagay; chunonchi, Uning fazli oqimi cheksiz va to'xtovsizdir". 
> 
> 

Har bir Ollon Mazhari, o'zi zohir bo'lgan zamon va makon odamlariga moslashtirilgan me'yorda zuhur olib keladi.   Zuhurlar o'rtasidagi farqlar ma'lum bir Mazharning ilmiga bog'liq bo'lmay, aksincha, o'rgatish kerak bo'lganlarning "ruhiy salohiyati", "sharoitlari" va "zamonaning turli talablari"ni aks ettiruvchi xilma-xil ijtimoiy ehtiyoj va omillarga bog'liq.  Ushbu ilohiy hidoyat maktabi vositasida odamlar asta-sekin oilalar, qabilalar, shahar-davlatlar va yaqin paytlarda erishilgan xalqlarni o'z ichiga olgan tobora kengayib borayotgan birlik doiralari darajasigacha taraqqiy etdilar.   Ushbu kontseptsiyaga asoslanib, Bahoiylar dunyodagi barcha asosiy dinlarning ilohiy kelib chiqishini qabul qiladilar va ularni Xudo tomonidan belgilab qo'yilgan bir buyuk ta'lim jarayonining turli bosqichlari sifatida qaraydilar. Bahoiylar, shuningdek, Bahoullohning Xudo tomonidan yuborilgan eng so'nggi mazhar ekanligiga va uning ta'limotlarini qo'llash orqali inson zoti nihoyat o'zining kollektiv yetukligiga erishadi deb ishonadilar.  

### Bashorat

Ollohning barcha odamlar bilan bo'lgan buyuk ahdining tabiati va va'dasi diniy adabiyotning asosiy tarkibiy qismini tashkil etib, ham bashoratlarda ifodalangan va ham ilohiy murabbiylarning o'zlari tomonidan eslatib o'tilgan.

Bahoiylar Bobni Muhammad tomonidan bashorat qilingan Mahdiyning qaytishi haqidagi islomiy bashoratlarning amalga oshishi deb qabul qiladilar; va asosiy jahon dinlari va guruhlarining messianik, hamda ular bilan bog'liq esxatologik bashoratlarining ramziy amalga oshishini Bahoullohda ko'radilar.  Bularga, Yahudiylikdagi, Isaiyo 9:6 ning *Yulet oyidagi bashoratidan* "Abadiy Ota" ning mujassamlanishi, "Farishtalar Rabbi"; nasroniylik uchun "Haqiqat Ruhi" yoki Iso Yuhanno 14-17-dagi vidolashuv nutqida bashorat qilgan "Yupatuvchi" va "Otaning ulug'vorligida" Masihning qaytishi ; zardushtiylik uchun Shoh Bahrom Varjavandning qaytishi; Shia Islom uchun Uchinchi Imom Imom Husaynning qaytishi; sunniy islom uchun, Iso, Isoning qaytishi; Olloh zohir etguvchi Zot, Bobiylik uchun.  Bahoiylar, shuningdek, Baho'ullohning kelishini "Hindular uchun Krishnaning reenkarnatsiyasi", buddistlar uchun esa, "beshinchi Budda" ning kelishini amalga oshishi deb ta'riflaydilar.

### Majburiyatlar

Bahoullohning ta'kidlashicha, Olloh muntazam ravishda elchilarni yuborishi haqida va'da berar ekan, unga javoban insonlar ikki tomonlama majburiyatga ega.  Birinchisi, yangi mazhar kelganida uni tan olish va qabul qilish bo'lsa, ikkinchisi - u olib keladigan yangi ta'limotlarga bo'ysunish, hamda ularni amalda qo'llashdir; Bahoulloh shunday tushuntiradiki, bu qo'sha vazifa bir-biridan ajralmasdir.  Qonunlar kitobida u shunday deydi:

> Ollohning bandalari uchun belgilab bergan birinchi burchi, Uning Zuhurining Kunduzgi Chashmasi va Uning Qonunlarining Bulog'i bo'lmish Zotni tan olishdir, qaysikim Ul, Ollohning har ikki sultonligida - ham Uning Amri sohasida va ham mavjudlik olamida Xudoning vakilidir. Har kimki bu burchni ado aylasa, barcha ezguliklarga erishganlardan bo'lgay... Ushbu eng oliy maqomga, ushbu benihoya shon-shuhrat cho'qqisiga erishmoq istagan har bir kishi, olamlar Maqsudi bo'lmish Zotning har bir farmoniga rioya qilishi kerak. Bu qo'sha vazifalar ajralmasdir. Hech biri ikkinchisisiz qabul qilinmaydi. 
> 
> 

Olloh O'z buyuk ahdini progressiv zuhur-vahiy jarayoni orqali bajarar ekan, O‘zining Ishonch kitobida Bahoullohning bayon etishicha, Rabbiy, shuningdek, o‘z bandalari qalbining pokligini, hamda har gal yangi mazharning paydo bo'lganida, oldingi mazharning sodiq izdoshiman deya da’vo qilguvchilarning samimiyatini sinaydi. Bunday sinov turli yo'llar bilan amalga oshiriladiki, ya'ni odamlar Ollohning yangi mazhar vositasida gapirayotganini tan olish uchun yetarli darajada ruhan hamohanglashganmi yoki ular din peshvolari tomonidan ılgarı surilgan urf-odatlarga va ruhiy reallikning noto'g'ri talqiniga ko'r-ko'rona yopishib, uni rad etadilarmi, buni yaqqol ko'rsatadi. 

Bahoulloh barcha mazharlar yagona Olloh nomidan so‘zlashiga asoslanib, Ollohning har qanday mazharini inkor etish ularning hammasini inkor qilish bilan barobar ekanligini ta’kidlaydi: "Iymoning komil bo'lsinkim, darhaqiqat, ushbu Jamoldan yuz o‘girgan kimsa, azal-azaldan avvalgi Rasullardanm ham yuz o'girgan va Ollohgatakabburlik qilganlardan bo'ladi". 

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Smith 2000. sfn error: no target: CITEREFSmith2000 (help)
2. 1 2 3  Hatcher & Martin 1998. sfn error: no target: CITEREFHatcherMartin1998 (help)
3. ↑  "The Baháʼí Faith". *Britannica Book of the Year*. Chicago, IL, USA: Encyclopædia Britannica. 1988. ISBN 0-85229-486-7. .
4. ↑  Hutter, Manfred (2005). "Bahā'īs". in Lindsay Jones. *Encyclopedia of Religion*. **2** (2nd nashri). Detroit, MI, USA: Macmillan Reference USA. 737–740 b. ISBN 0-02-865733-0. .
5. ↑  Cole, Juan (1982). "The Concept of Manifestation in the Baháʼí Writings". *Baháʼí Studies* **monograph 9**: 1–38. .
6. ↑  Taherzadeh, A.*. The Revelation of Bahá'u'lláh, vol. 1: Baghdad 1853-63. / §'The nature of God and His Manifestations' (pp. 175-180)*. Oxford, UK: George Ronald, 1988, 1976. ISBN 0-85398-057-8.
7. ↑  Fazel, Seena; Fananapazir, Khazeh (1990-06-01). "A Bahá'í Approach to the Claim of Exclusivity and Uniqueness in Christianity" (en). *The Journal of Bahá'í Studies* **3** (2): 15–24. doi:10.31581/jbs-3.2.2(1990). ISSN 2563-755X. .
8. ↑  Smith, Peter*. A concise encyclopedia of the Bahá'í Faith*, Reprint, Oxford: Oneworld, 2008 — 276–7 bet. ISBN 978-1-85168-184-6.
9. ↑  Heller, Wendy M. „The Covenant and Covenant-Breaking",*. The World of the Bahá'í Faith*, 1 (en), London: Routledge, 2021-11-26 — 409–425 bet. DOI:10.4324/9780429027772-40. ISBN 978-0-429-02777-2. 12-iyul 2023-yilda qaraldi.
10. ↑  Shoghi Effendi*. Baháʼí Administration (p. 185)*. Wilmette, IL: USA: Baháʼí Publishing Trust, 1974, 1998. ISBN 0-87743-166-3.
11. ↑  Lundberg, Zaid*. Bahá'í Apocalypticism: The Concept of Progressive Revelation*. Department of History of Religion at the Faculty of Theology, Lund University, May 1996. 25-noyabr 2006-yilda qaraldi.
12. ↑  *Bahá'í International Community.* „Turning Point For All Nations: A Statement on the Occasion of the 50th Anniversary of the United Nations, §V" (en). *www.bic.org*.  Bahá'í International Community (1 October 1995) (8-mart 2012-yil).
13. ↑  *Bahá'í International Community.* „The Prosperity of Humankind, §VII" (en). *www.bic.org*.  Bahá'í International Community (3 March 1995) (9-mart 2012-yil).
14. 1 2  Buck, Christopher „The eschatology of Globalization: The multiple-messiahship of Bahā'u'llāh revisited",*. Studies in Modern Religions, Religious Movements and the Bábí-Bahá'í Faiths* Sharon, Moshe:. Boston: Brill, 2004 — 143–178 bet. ISBN 90-04-13904-4.
15. ↑  *Shoghi Effendi.* „God Passes By (p. 94)". *Bahá’í Reference Library. www.bahai.org*.  Bahá'í World Centre.
16. ↑  Danesh, Roshan (2021-11-26), „Law", *The World of the Bahá'í Faith* (inglizcha) (1-nashr), London: Routledge, 360–370-bet, doi:10.4324/9780429027772-35, ISBN 978-0-429-02777-2, S2CID 244704150, qaraldi: 2023-07-12
17. ↑  Smith, Peter*. An Introduction to the Baha'i Faith* (English). Cambridge: Cambridge University Press, 2008-04-07 — 22 bet. ISBN 978-0-521-68107-0.
18. ↑  Schaefer, Udo*. Bahá'í Ethics in Light of Scripture: Doctrinal fundamentals* (en). Udo Schaefer, 2007 — 34 bet. ISBN 978-0-85398-505-1.