recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Qurgʻoqchilik —** bugʻlanish yogʻindan ortiq boʻlgan sharoitlarda kechadigan uzoq davomli ob-havo sharoiti. Bunday sharoitda tuproqdagi suv zaxirasi tez sarflanib ketadi, bu esa qishloq xoʻjaligi ekinlari hamda yaylov oʻsimliklarining rivojlanishi va mahsuldorligiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. Tekislik hududlardagi qurg'oqchilikning umumiy darajasi gidrotermik koeffitsiyent (GTK) bilan aniqlanadi. GTK vegetatsiya davridagi yogʻin miqdorini huddi shu davrdagi temperatura yigʻindisining 10 marta kamaytirilgan miqdoriga nisbati bilan ifodalanadi (G. T. Selyaninov). Sugʻorma dehqonchilik zonalarida GTK qiymatlari vegetatsiya davrida yogʻinlar kam boʻlgan hududlarda 0,06—0,15 dan togʻoldi zonalarida 0,3—0,4 gacha oʻzgarib turadi. Balandlik oshishi bilan qurg'oqchilikning taʼsiri sustlashadi, GTKning qiymati esa 0,7 ga qadar koʻtariladi. Qurg'oqchilik tuproqdagi fiziologik oʻzlashtiriladigan namlik yoʻqligini xarakterlovchi tuproq qurg'oqchiligi hamda transpiratsiya va bugʻlanish miqdori oshib ketganligini ifodalaydigan havo qurg'oqchiligiga boʻlinadi. Tuproq qurg'oqchiligi Oʻrta Osiyoda deyarli har yili takrorlanib turadigan oddiy hol hisoblanadi. Uning boshlanishi Oʻrta Osiyoning dengiz yuzasidan 200–250 m balandlikkacha boʻlgan hududlarida aprelning 1-dekadasiga, 300–400 metr balandlikkacha boʻlgan hududlarda mayning dastlabki kunlariga toʻgʻri keladi. Havo qurg'oqchiligi oʻsimliklarga yuqori temperaturada va past nisbiy havo namligining birgalikda taʼsir qilishi bilan tavsiflanadi (qarang: Havo namligi). Sugʻoriladigan dehqonchilik mintaqalarida havo qurg'oqchiligi kuzatiladigan kunlar, odatda, 10—30 kun orasida oʻzgarib turadi, gohida 50 va undan ham ortiqroq kunga yetadi.

Qurg'oqchilik qishloq xoʻjaligiga, ayniqsa, lalmikor yerlarda katta zarar keltiradi. Aksariyat hollarda qurg'oqchilik garmsel bilan birga yuz beradi. Sugʻoriladigan maydonlarda rivojlangan sugʻorish sistemalarining mavjudligi, shuningdek dala ihota oʻrmonlari barpo etish, Qurg'oqchilikka chidamli navlarni ekish, oʻsimlik hamda daraxtlarning borligi qurg'oqchilikning zararli taʼsirini kamaytiradi. Mirzachoʻlning oʻzlashtirilishi bunga yaxshi misol boʻla oladi; bu yerda keng sugʻorish tarmoqlari barpo etilib, yirik paxtachilik xoʻjaliklari tashkil topgandan keyin yiliga qurg'oqchilik kuzatiladigan kunlar soni 2 baravar kamaydi (27 oʻrniga 13 kun).

Hamidulla Abdullayev.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gedonizm** yoki **hedonizm** (grekcha: *ἡδονή*  – rohat, huzur, lazzatlanish) — huzur-halovatga, lazzatlanishga intilish insonning oliy maqsadi deb hisoblovchi axloqiy taʼlimot. Unga koʻra, huzur-halovatga intilish insonga tabiatan xos, uning butun xatti-harakati, maqsadi shunga qaratilgan. Gedonizm baxt-saodatga erishish axloqning asosi deb taʼlim beruvchi evdemonizmaan farqlanadi. Gedonizm yunon falsafasida keng tarqalgan edi. Kiren maktabi vakillari lazzatlanishni inson xayotining birdan-bir maqsadi sifatida talqin qilib, xulq-atvordagi axloqiy beqarorlik va tubanlikni shaxsiy fazilatlar tarzida targʻib qilgan. Epikur baxtli hayot ruhiy xotirjamlikdan iborat, deb hisoblagan. Beruniy fikricha, haqiqiy lazzatlanish – bu ilm lazzati, chunki qancha koʻp ilmga ega boʻlmaylik, u inson meʼdasiga tegmaydi, oʻzidan bezdirmaydi. Boshqalari esa vaqtincha, nisbiy, beqarordir. Shunday ekan, ilmdan tashqaridagi ehtiyojlarni qondirishga qaratilgan barcha saʼy-harakatlar haqiqiy lazzatlanish boʻla olmaydi.

Yevropada Uygʻonish davrida gedonistik taʼlimot rivojlanib bordi. Inson oʻzining tabiiy ehtiyojlarini toʻla-toʻkis qondirish uchun intilishga haqlidir, degan gʻoyalar ilgari surildi. Kant gedonizmga qarshi chiqib, uni sogʻlom aql mahsuli emas, balki aqlga zid hissiy turtkilar hosilasi, deb baholadi. Axloq-odob sohasining vakili G. Uilyame fikricha, ayrim shaxslar lazzatlanish maqsadida odamlarga nisbatan zoʻravonlik ishlatmasligi lozim, aks holda umuminsoniy huquq, axloqiy meʼyor va tamoyillarga zid boʻladi. G. gʻoyasi yangi davr utilitaushzmida oʻz ifodasini topdi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Arastu va Aflotun | *Falsafaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mir Maftun** ( forscha: میر مفتون ) **Mehri Maftun** nomi bilan ham yozilgan, afgʻon musiqachisi. 1962 yilda Badaxshonda tug'ilgan.

U asl cholgʻu asboblari, asosan dambura (ikki torli lyut ), garmoniya va gʻaychak (ikki torli skripka ) boʻyicha ixtisoslashgan. U Badaxshon (Shimoliy Afg‘oniston) mintaqasi musiqa uslublarini bir-biri bilan uyg‘unlashtirib, Markaziy Osiyoning boshqa mintaqalaridagi turli etnik kelib chiqishi musiqiy elementlarini ham aralashtirib yuboradi. Gʻarbda Maftun asosan cholgʻuchi sifatida tanilgan; Afg'onistonda u qo'shiqchi sifatida ham tanilgan .

Uning matnlari romantik va yumoristikdan tortib, ijtimoiy tanqidchigacha farqlanadi. Maftun Tolibon tomonidan musiqa ta'qiqlangan mamlakatda omon qolishni bilar edi. U 2001 yilda Gollandiyaning Arnhem shahrida bo'lgani kabi Evropada ham kontsert berdi.

2001 yilda u "*musiqiy iste'dodlari va Shimoliy Afg'onistonning an'anaviy musiqa madaniyati vositasi sifatidagi roli uchun* "xalqaro Shahzoda Klaus mukofoti bilan taqdirlangan.

Diskografiya
------------

Hissa qoʻshgan sanʼatkor
* 2005: *Afg'oniston Badaksh musiqasi*
* 2010: *Afg'oniston musiqasi uchun qo'pol qo'llanma*

Manbalar
--------

1. ↑  Mehri Maftun in concert in Arnhem, with other Afghaan musicians like Mahjid Pansiri, Rachid Machinai, Gholam Saqi, 2001
2. ↑  Prince Claus Fund, Year report 2001
3. ↑  Trouw (11 December 2001) *Afghaanse luitspeler een van de twaalf prijswinnaars Prins Claus Fonds* (niderlandcha)
**Himoya aslahalari** - jangchilar jangda foydalanadigan himoya vositalari. Qadimda charm koʻkrakpoʻsh, du-bulgʻa, qalqon, sovut, zirh, javshan, jubba, hafton, baktar va boshqalar Himoya aslahalari hisoblangan. Otlar ustiga maxsus yopgʻich — bargustvon yopilgan. Ogʻir Himoya aslahalari 16—17-asrlargacha qoʻllangan. 18—19-asrlarda Yevropa armiyalarida yengil Himoya aslahalari (kaskalar, kirasalar va boshqalar) udum boʻlgan. Birinchi jahon urushidan boshlab poʻlat kaska va shlyomlar, kollektiv himoya vositasi sifatida toʻp qalqoni, tank bronyalari va boshqa qoʻllanadigan boʻldi. Baʼzi zamonaviy armiyalarda poʻlat, neylon va boshqa koʻkrak "jilet"lari mavjud.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Himaydin Sharafutdinovich Sharafutdinov** — sovet iqtisodchisi, davlat va siyosat arbobi.

Biografiyasi
------------

Sharafutdinov Himaydin 1934-yilda Surxondaryo viloyati Denov tumanida dunyoga kelgan. Bir yil davomida KPSS (Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi)  aʼzosi hisoblangan.

Himaydin Sharafutdinovich 1950-yildan hududdagi siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy sohalarda faoliyat ko‘rsatishni boshlagan. 1950-1993-yillarda Sharafutdinov dehqon, agronom, Surxondaryo viloyati Sariosiyo tumani ,,Leningrad" kolxozi raisi, Boysun tuman ijroiya qoʻmitasi raisi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Denov tuman qoʻmitasi birinchi kotibi, mehnatkashlar deputatlari Surxondaryo viloyat Kengashi ijroiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari lavozimlarida xizmat qilgan.

Shuningdek, Sharafutdinov Himaydin SSSR Oliy Sovetining 6- va  Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 12-chaqiriq yig‘ilishlarida deputat etib saylangan.

Iqtisodchi Sharafutdinov Oʻzbekistonda istiqomat qilgan.

Mukofotlari va unvonlari
------------------------

* Oktyabr inqilobi ordeni (27.12.1976)
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (12.10.1973)
* Xalqlar doʻstligi ordeni (26.02.1981)
* "Shon-sharaf belgisi" ordeni (04.08.1971)

Manbalar
--------

1. ↑  Deputati Verxovnogo Soveta SSSR. Shestoy soziv. — M . : Izdatelstvo „Izvestiya Sovetov deputatov trudyaщixsya", 1962.
2. ↑  Ukazi Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR, prinyatie 8 aprelya 1971 goda, i materiali k nim /k protokolu № 10/ № 1467-VIII po № 1480-VIII. Tom 18
3. ↑  Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR „O nagrajdenii ordenami i medalyami SSSR peredovikov selskogo xozyaystva Uzbekskoy SSR" ot 10.12.1973 // Zarya Surxana. — 27 dekabrya 1973
4. ↑  Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR „O nagrajdenii ordenami i medalyami SSSR peredovikov selskogo xozyaystva Uzbekskoy SSR" ot 26.02.1981 // Zarya Surxana. — 6 marta 1981
**Polimetall rudalar** (poli... va metall) — qoʻrgʻoshin, pyx, mis va ku-mush sulfidlaridan iborat kompleks rudalar. Qaysi metallning kupozligiga qarab qurgʻoshin-ruxli, kumushqoʻrgʻoshinli rudalar deb ataladi. Polimetall rudalar endogen sharoitda gidrotermal eritmalarning kristallanishidan hosil buladi. Polimetall rudalar slanets, gneys, ohaktosh, tuf-slanets, granitoidlar orasida joylashib, turli kattalikdagi qatlamlar, tomirlar, shtok, rudali ustunlar va boshqa shakllarda buladi. Polimetall rudalar tarkibiga pirit, sfalerit, xalkopirit, galenit, baʼzan kumush, vismut va boshqalarning sulfidlari kiradi. Atmosferadagi havo va namlikning taʼsirida baʼzan birlamchi (sulfid) Polimetall rudalar ikkilamchi (oksidlangan) Polimetall rudalarga utishi mumkin. Bunday rudalarga serussit, anglezit, piromorfit, smitsonit, kalamin va boshqa minerallar kiradi. Oʻzbekistonda Polimetall rudalar konlari Chatqol, Qrramozor, Qurama togʻlarida, mamlakatning gʻarbiy va jan. qismida (Xondiza polimetall ruda koni) joylashgan. Shuningdek, RF (Ural, Oltoy), Qirgʻiziston, AQSH, Kanada, Avstraliya, Peru, Yaponiya, GFR, Ispaniyada Polimetall rudalar konlari bor. Polimetall rudalar qoʻrgʻoshin, pyx, mis, kumush va boshqa me-tallar olish uchun asosiy manba hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Orif Tekin** (1954 y. Diyorbakir ), asli kurd boʻlgan turk yozuvchisi, sobiq imom.

Hayoti
------

U Diyarbakir viloyatining Kulp tumanidagi Akdoruk (Gavgas) qishlog‘ida 1954-yilda tug‘ilgan. Qishloqda boshlang‘ich maktab bo‘lmagani uchun madrasa ta’limini arab tili grammatikasi bo‘yicha boshlagan va bu ta’lim 15 yilga yaqin davom etgan. Vaqt o‘tishi bilan u lotin harflarini o‘rgangan va turk tilini yaxshilagan va tashqi imtihonlar orqali boshlang‘ich diplomini olgan. U diniy xizmat imtihonlarini topshirgan va Diyarbakir markazidagi Kapaklı qishloq masjidiga imom etib tayinlangan. U imomlik vazifasi davomida Diyarbakir Imom Xotip litseyini sirtdan tamomlagan. 1994-yilda Dokuz Eylul universitetining ilohiyot fakultetini tamomlagan. 1999-yilda *'Qur’onning kelib chiqishi '* asari bilan Turan Dursun tadqiqot va tahlil mukofotiga sazovor bo‘lgan Orif Tekin Qurʼon tafsiri, hadis va islom tarixi boʻyicha tahsilni davom ettirmoqda.

Havolalar
---------

* Orif Tekin 1000kitap.com saytida 21 Temmuz 2015 tarihinde
* Orif Tekinning maqolalari 2016-yil 5 5-Mart 2016 tarihinde

Manbalar
--------

1. ↑  „Bazı Yeni Kitaplar" (Türkçe). *Cumhuriyet*. cumhuriyet.com.tr (10 ocak 2015). Qaraldi: 28 haziran 2018.
2. ↑  „Din tabusu aydınlanıyor mu?" (Türkçe). *Aydınlık*. aydinlik.com.tr (25 ocak 2014). Qaraldi: 28 haziran 2018.
3. ↑  „Arif Tekin'in Biyografisi". *1001kitap.com*. 21 temmuz 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17 temmuz 2015.
**Himoya ipi** qogʻoz banknotlar va hujjatlarni qalbakilashtirishdan himoya qiluvchi elementlardan biridir. Bu eni 1 mm va undan ortiq boʻlgan banknotga kiritilgan yupqa chiziq (polimer, metall va boshqalardan qilingan). Birinchi marta 1940-yilda bir funt sterling nominalidagi banknotada himoya ipidan foydalanilgan. 2018-yilga kelib u dunyoning aksariyat mamlakatlari banknotlarining ajralmas qismi hisoblanadi. Pul soxtalashtiruvchilar qalinlikda yashiringan yoki tashqarida chiqib turadigan xavfsizlik iplarini yetarlicha sifat bilan qalbaki qilishni oʻrgandilar. Shu munosabat bilan 2010-yildan boshlab yanada murakkab texnologiyalardan foydalangan holda banknotalar muomalaga chiqarila boshlandi. Shunday qilib, yuz AQSh dollaridagi himoya ipi mikrolinzalar tizimi boʻlib, rus banknotlarida u golografik tasvirlar majmuasini oʻz ichiga oladi.

Tarixi
------

1829-yilda birinchi qogʻoz fabrikalarining tashkilotchisi Jon Dikkinson[en] Angliyada himoya iplari bilan qogʻoz ishlab chiqarish texnologiyasini patentladi. Ip ishlab chiqarilgan material ipak edi. Himoya ipak iplari boʻlgan qogʻoz, tarixda birinchi Black Penny pochta markalarini tayyorlash uchun ishlatilganligi sababli ham mashhur boʻldi. 1867-yilda Qoʻshma Shtatlarda himoya iplari bilan qogʻoz ishlab chiqarish uchun patent berildi.

Zamonaviy ommaviy muomaladagi banknotlarda texnologiya birinchi marta 1940-yilda inglizlar tomonidan qoʻllanilgan. Bu nafaqat inglizlar oʻz funtlarini qalbakilashtirishdan himoya qilish zarurati bilan bogʻliq edi, chunki fashistlar Germaniyasida mutaxassislarning butun guruhi jiddiy ishlagan. Yangilik keng tarqaldi. Qoʻshma Shtatlarda ular 1990-yillarning boshlarida qoʻllanila boshlandi. 2007-yilga kelib chiqarilgan banknotlarning 80% ga yaqinida xavfsizlik iplari mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  „Withdrawn Banknotes" (en). *www.bankofengland.co.uk*.  Bank of England. 15-yanvar 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-mart 2018-yil.
2. 1 2 3  Shell 2007, s. 226. sfn error: no target: CITEREFShell2007 (help)
3. 1 2  Shell 2007, s. 227. sfn error: no target: CITEREFShell2007 (help)
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Poliplar (maʼnolari).

**Poliplar** — surunkali yalligʻlanish natijasida shilliq pardaning maʼlum qismida paydo boʻladigan soʻrgʻichsimon oʻsiklar. Burun, ichak, meʼda, bachadon va tananing boshqa boʻshliqdaridagi shilliq pardaning gipertrofiyalanishi oqibatida vujudga keladi. Kelib chiqishiga koʻra, qon P.i (bachadonda qolib ketgan yoʻldosh parchasi atrofidagi qon individlaridan hosil boʻla-di), yoʻldosh P. i (bachadonda qolib ketgan yoʻldosh parchasidan oʻsib chiqa-di), yumshoq P. (shilliq pardaning mahalliy yalligʻlanish giperplaziyasi tufayli paydo boʻladi) farq qilinadi. Meʼda, ichakdagi P. baʼzida ogʻriqsiz kechib, faqat shu aʼzolar biror kasallik tufayli operatsiya qilingandagina uni koʻrib qolish mumkin. Baʼzan yaraga aylanib qonaydi, ovqat hazm qilish qiyinlashib qoladi. Burundagi P. nafas yoʻlini toʻsib qoʻyadi. Zaruriyat boʻlsa, operatsiya qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fyodorova Polina Ivanovna** (1906. 30.9, Moskva viloyati Lermontovo qishlogʻi) — endokrinolog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1971), tibbiyot fanlari doktori (1962), professor (1965). Oʻrta Osiyo universitetining tibbiyot fakultetini tugatgan (1928). Toshkent viloyati va Samarkand shahri kasalxonalarida uchastka vrachi (1928—32), Tosh TI gospital terapiya kafedrasida ordinator (1932—35), assistent (1936— 42), dotsent (1943), Toshkent tibbiyot akademiyasi stomatologiya fakulteti ichki kasalliklar kafedrasi mudiri (1965—72), davolash fakulteti gospital terapiya kafedrasining endokrinologiya kursi rahbari (1972— 77), 1977-yildan endokrinologiya kafedrasi mudiri. Ilmiy ishlari endokrinologiya masalalariga oid. Issiq iqlim sharoitida Bazedov kasalligining kechishi, uning oldini olish va davolash ustida tadqiqot olib borgan.

Manbalar
--------

* Voprosi klimatofiziologii, T. 1939; Mejutochnogipofizarnie zabolevaniya i organ zreniya (v soavtorstve), T. 1971.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Likvatsiya** (lot. liquatio — suyuqlanish, erish) — temperatura pasayganda bir jinsli suyuq magmaning bir-biriga aralashmaydigan turlicha tarkibli ikki eritmaga ajralish jarayoni. Ushbu hamirga oʻxshash suyuq magmaning kristallanishi natijasida tarkibi boʻyicha har xil mineral agregatlar (togʻ jinslari va rudalar) hosil boʻladi, mas, asosiy magmadan sulfidli eritma ajralishi L. natijasidir. Ayrim olimlar (Levinson-Lessing, Deli, Niggli va boshqalar) L.ni magmaning kristallanishigacha boʻlgan differensia-siyasining asosiy usullaridan biri deb hisoblaydilar, boshqalar (Belyankin, Greyg, Fogt va boshqalar) eksperimental maʼlumotlarga asoslanib likvatsi-yali konlarni hosil boʻlishiga olib keladigan bu jarayon fakat sulfid silikatli erigan krrishmalardagina boʻlishi mumkin deb fikr yuritadilar.

Silikatlar (ayniqsa, uchuvchi komponentlar — bor, suv, ftorga boy silikatlar)dagi L. hodisasini amerikalik (O.F.Tatl, J.Fridman) va rus geologlari (D.P.Grigoryev, O.A.Yesin, Ya.I.Olshanskiy va boshqalar) tajribada aniqlashgan. Oʻzbekistondagi koʻpchilik togʻ jinslari va foydali qazilma konlari L. natijasida paydo boʻlganligi aniklangan. Amerikalik olim E. Rodderning (1969) fikricha, Gavayi o.dagi bazaltlar va Oydagi vulkan jinslarining paydo boʻlishida L. muhim rol oʻynagan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Robert Mensah** (1939-yil 12-iyun - 1971-yil 2- noyabr) ganalik futbolchi, darvozabon sifatida o'ynagan. O'yinchi sifatida u 1970-yilda Afrika klublari kubogida g'alaba qozongan "Asante Kotoko" futbol klubidagi o'yinlari bilan mashhur edi. U shuningdek, 1968-yilgi Afrika Millatlar Kubogi uchun Gana terma jamoasi bilan ikkinchi o'rinni egallagan va 1968-yilgi Yozgi Olimpiya o'yinlarida Gana vakili bo'lgan.

Mensah 1967-yilda Afrika klublari kubogi finalida o'ynadi, natijada 3:3 hisobida durang qayd etildi.

Mensah gol o'tkazayotganda gazeta o'qib raqib futbolchilarini masxara qilgan. U futbol o'yinlari paytida ko'pincha qalpoqcha kiyib yurgan, bu esa ba'zi raqib o'yinchilarni *jujudan* foydalanish orqali omadsizlikka olib keladi deb o'ylashiga olib kelgan. Bu qalpoq unga "Yashin" laqabini ham berdi, bu rossiyalik posbon Lev Yashin sharafiga, u ham o'yinlarda qalpoqcha kiygan.

1970-yilda u *Fransiyaning France-Football* nashri tomonidan Afrikaning eng yaxshi 9 futbolchisi sifatida tan olingan. Bir yil o'tgach, u Afrikaning yilning eng yaxshi futbolchisi nominatsiyasida ikkinchi o'rinni egalladi.

1970-yil aprel oyida Liberiya milliy futbol jamoasiga qarshi saralash o'yinida o'yinchi mezbonlar tomonidan unga buyumlar uloqtirgan.

O'sha yilning iyun oyida uning klubi "Tema Textile Printing" uni mashg'ulotlarga kelmagani uchun ishdan bo'shatdi. Futbolchi xalqaro terma jamoa bilan o'rtoqlik o'yinida Kot-d'Ivuar bilan o'ynagan edi.

Uning Gana terma jamoasidagi soʻnggi oʻyini 1971-yil 28-oktabrda, Gana Togo tomonidan umumiy hisobda 1:0 hisobida mag'lubiyatga uchraganida sodir boʻladi.

Vafoti va meros
---------------

U 1971-yilda Gananing 1972-yilgi Afrika Millatlar Kubogi uchun muvaffaqiyatsiz saralash bahsidan keyin o'ldirilgan. O'yinchi *Credo* baridagi janjaldan keyin singan shisha bilan pichoqlangan va bir necha kundan keyin Tema umumiy kasalxonasida 1971-yil 2- noyabrda soat 02:30 da vafot etgan. O'limdan so'ng Gana politsiyasi tomonidan uch kishi hibsga olingan. Jinoyatchi 31 yoshli elektrchi Isaak Melfah bo'lgani xabar qilingan.

Keyp sohilidagi sport stadioni uning sharafiga nomlangan.

Havolalar
---------



1. ↑  „African Player of the Year 1970".  rsssf.com. Qaraldi: 14-yanvar 2011-yil.
2. ↑  „African Player of the Year 1971".  rsssf.com.
3. ↑  *Wilson, Jonathan*. „Big man, big hands, big heart". *The Guardian* (31-oktabr 2008-yil). Qaraldi: 14-yanvar 2011-yil.
*Apis mellifera*
**Arilar** yoki **arisimonlar** (Apotdea) — chaquvchi pardaqanotlilar katta oilasi. Kavlovchi arilarga yaqin tuzilgan. Arilarning panjalari tuklari bilan birga chang yigʻuvchi apparatni hosil qiladi, uzun hartumi esa guldan nektar yigʻishga mos-lashgan. Arilarga 7 oila, 30 mingdan koʻproq toʻr kiradi, Oʻzbekistonda bir necha yuz turi uchraydi. Koʻpchilik arilar yakka yashaydi, ulardan faqat ayrim arilar koloniya hosil qiladi (masalan, andrenalar), boshqalari jamoa boʻlib yashaydi. Barcha arisimonlar uya quradi, bolasini nektar va chang aralashmasi bilan boqadi. Arisimonlar orasida uya parazitlari (kakku-ari) uchraydi. Arilar gulli oʻsimliklarning changlanishida katta ahamiyatga ega.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* NKC: ph116667

 |
**Isabella Greenway** (1886-yil 22-mart — 1953-yil 18-dekabr) — amerikalik siyosatchi, Arizona tarixidagi birinchi kongressmen va Tucsondagi Arizona Inn asoschisi. U hayoti davomida Los-Anjelesda joylashgan Gilpin Airlines aviakompaniyasining bir martalik egasi va operatori, 1932-yilgi Demokratik Milliy Konventsiyada maʼruzachi, Eleanor va Franklin D. Rooseveltning toʻyida kelin sifatida ham tanilgan.

Yoshligi
--------

Isabella Dinsmore Selmes, Tilden Russell Selmes (1835 — 1895) va Martha „Patty" Macomb Flandrauning (1861 — 1923) farzandi. Isabella Kentukki shtatining Bun okrugidagi tarixiy Dinsmor fermasida tugʻilgan, u onasi tomonidan katta xolasi Julia Stockton Dinsmorga (1833—1926) tegishli edi. Tilden Selmes Shimoliy Tinch okeani temir yoʻlining bosh maslahatchisi edi. Patty Flandrau Minnesota sudyasi va siyosatchi Charlz Eugene Flandrau (1828 — 1903) va uning birinchi rafiqasi ella Ramsay Dinsmorening (1830—1867) qizi edi.

 Franklin D. Roosevelt *Quarter Circle Double X Ranch* markazida (1932)Selmeslar oilasi Dakota hududida Teodor Roosevelt fermasi yaqinida joylashgan fermaga egalik qilgan va ular bir-birlari bilan yaqin doʻstlik munosabatlarini rivojlantirgan. 1895-yilda otasining bevaqt vafotidan soʻng, Izabella va uning onasi Kentukki, Minnesota va Nyu-Yorkda onasining oilasining turli aʼzolari bilan yashadilar. Izabella Nyu-York shahridagi Miss Chapin maktabida tahsil olgan. U yerda u Rooseveltning jiyani Eleanor bilan uchrashib, doʻst boʻlib qolgan.

Shaxsiy hayoti
--------------

1939-yilda u togʻ-kon boshligʻi Harry O. Kingga (1890- −1976), mis sanoati uchun Milliy qayta tiklash boshqarmasining sobiq menejeri va Nyu-Yorkdagi Amaliy iqtisodiyot institutining oʻsha paytdagi prezidentiga turmushga chiqdi. Shundan soʻng Izabella vaqtining bir qismini Nyu-Yorkda, bir qismini esa Tuksonda oʻtkazdi.

U 1953-yilda Tucson shahrida 1930-yilda asos solgan Arizona Inn mehmonxonasida vafot etdi. U oʻzi tugʻilgan Kentukki shtatidagi Dinsmor uyiga dafn etilgan.

Feniksda, Greenway Road va bir nechta davlat maktablari uning ikkinchi eri John Kampbell Greenway sharafiga nomlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Isabella Greenway: An Enterprising Woman". 22-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-fevral 2017-yil.
2. ↑  „Isabella Selmes Ferguson Greenway King". *The Dinsmore Homestead*. Qaraldi: 6-fevral 2016-yil.
3. ↑  Ryan, James Gilbert*. Historical Dictionary of the 1940s*. Routledge, 2015. ISBN 9781317468653. 16-fevral 2017-yilda qaraldi.
4. ↑  „Greenway, Isabella Selmes". *History, Art, and Archives – United States House of Representatives*. Qaraldi: 6-fevral 2016-yil.
5. ↑  „Harry King (1890–1976)". *The New York Times* (25-sentabr 1976-yil). Qaraldi: 1-oktabr 2020-yil.
6. ↑  „History – Arizona Inn". *The Arizona Inn*. Qaraldi: 6-fevral 2016-yil.
7. ↑  „John Campbell Greenway (1872–1926)". *National Mining Hall of Fame*. 22-oktabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-oktabr 2020-yil.
**Isabella Fiorella Elettra Giovanna Rossellini** (talaffuzi: "Isabella Fiorella Elettra Jovanna Rossellini", 1952-yil 18-iyunda tugʻilgan) — italiyalik aktrisa, yozuvchi, filantrop va model. Shvetsiyalik aktrisa Ingrid Bergman va italiyalik kinorejissor Roberto Rossellinining qizi. U Lancome modeli sifatida muvaffaqiyatli ishlaganligi va *"Blue Velvet"* (1986) va „*Death Becomes Her*" (1992) kabi filmlardagi rollari bilan mashhur. Rossellini *"Crime of the Century"* (1996) filmidagi ijrosi uchun "Oltin globus" mukofotiga nomzod boʻldi.

Faoliyati
---------

28 yoshida uning modellik faoliyati boshlandi. Isabella *Britaniya Vogue* uchun Bruce Weber va Amerika *Vogue* uchun Bill King tomonidan ishlangan filmda suratga tushgan. Faoliyati davomida u Richard Avedon, Steven Meisel, Helmut Newton, Peter Lindbergh, Norman Parkinson, Eve Arnold, Franchesko Scavullo, Annie Leibovitz, Denis Piel va Robert Mappletorp kabi boshqa koʻplab taniqli fotograflar bilan ham ishlagan. Uning surati *Marie Claire*, *Harper’s Bazaar*, *Vanity Fair* va *Elle* kabi jurnallarda paydo boʻlgan. 1988-yil mart oyida Parijdagi Art Moderne muzeyida uning fotosuratlariga bagʻishlangan *"Portrait of a Woman"* koʻrgazmasi boʻlib oʻtdi.

 Rossellini 1992-yilda Berlindagi Tempelhof aeroportida *"Begunoh*" filmi uchun bir nechta sahnalarni suratga olish uchun joylashgan.
Rossellini filmdagi debyutini 1976-yilda „*A Matter of Time"* filmida onasi qarshisida rohiba sifatida qisqacha suratga oldi. Uning birinchi roli 1979-yilda „*Il Prato*" filmi boʻlgan, keyin esa 1980-yilda Martin Scorsese bilan Renzo Arborening „*Il pap’occhio*" filmida suratga tushgan.

Shaxsiy hayoti
--------------

 Rossellini Devid Linch bilan Kann kinofestivalida (1990)
Rossellini ikki tomonlama Italiya va AQSh fuqaroligiga ega.

U 1979-yildan 1982-yilgacha rejissyor Martin Scorsese bilan turmushda boʻlgan. Scorsese bilan nikohi tugaganidan keyin u 1983-yildan 1986-yilgacha John Wiedeman bilan turmush qurgan.

### Video Oʻyinlar

| Yil | Sarlavha | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1996 | *Goosebumps: Escape from Horrorland* | Lady Cadaver | dublyaj |
| 1997 | *Ceremony of Innocence* | Sabine Strohem | dublyaj |

### Musiqa videolar

| Yil | Sarlavha | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1992-yil | „Temptation" | Oʻzi | Cameo |

Manbalar
--------

1. ↑  „Isabella Rossellini". *The New York Times* (2014). Qaraldi: 11-fevral 2014-yil.  
  
- „18th June, Isabella Rossellini at 60 – The 60th birthday of Isabella Rossellini".  Magnum Photos. Qaraldi: 11-fevral 2014-yil.

  
  
- „Isabella Rossellini" (italyancha). *la Repubblica*. Qaraldi: 11-fevral 2014-yil.
2. ↑  „News: Actress Isabella Rossellini Joins Silversea". *Cruise Critic News* (11-oktabr 2004-yil). Qaraldi: 9-fevral 2007-yil.
3. ↑  *Rossellini, Isabella*. „In Defense of Fallaci". *The New York Times* (6-noyabr 2001-yil). Qaraldi: 9-fevral 2007-yil.
4. ↑  „Isabella Rossellini". *Movies Yahoo!*. Qaraldi: 22-iyun 2014-yil.
**Metsso-tinto** (ital. mezzo - oʻrta va tinto — boʻyalgan) — metall gravyura turi; asosan, chuqur bosmaga taalluqli, rangli bosmada ham qoʻllaniladi. Bosmada sidirgʻa qora tus hosil qilish uchun M.-t.da bosma shakl (plastina)ning tekis yuzasi mexanik yoki kimyoviy usulda donador (gʻadir-budur) qilinadi; soʻng toza yoki boʻyoq qoplangan plastina yuzasiga tasvir ishlanadi, rasmdagi yorugʻ joylarning yuzasi tekislanadi yoki qirib tozalanadi. Bu jarayon tufayli nurdan soyaga asta-sekin oʻtish imkoniyati yaratiladi. M.-t. usulidagi gravyuralar teran va mayin rangi, boy va nozik nursoyasi bilan ajralib turadi. 17-asr oʻrtalarida nemis ustasi L. Zigen ixtiro qilgan. 18—19-asr boshlarida keng tarqalgan boʻlib (ayniqsa, Angliyada, shuningdek, Fransiya, Rossiya va boshqalarda), asosan, kartinalarni ishlab chiqarishda qoʻllanilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Isaac Manuel Francisco Albéniz y Pascual** (talaffuzi: *Isaak Manuel Fransisko Albenis i Paskual*; 1860.29.5, Kamprodon, Katoloniya — 1909.18.5, Kambo-le-Ben, Fransiya) — ispan kompozitori va pi-aninochisi. Yangi ispan musiqasining asoschisi. Barselona, Bryussel, Buda-pesht, Madridda taʼlim olgan. A.ning ispan musiqa folkloriga murojaati ijodida tub burilish yasadi. Fortepi-ano uchun yaratgan asarlari kompozitorning nodir merosidir. Bu asarlarda xalq ashula-raqs anʼanalari va mumtoz musiqa uygʻunlashtirilgan: fortepiano uchun „Ispan syuitasi" (1886), „Ispaniya" (1890), „Iberiya" (1905-09) va boshqa „Kataloniya" (1899) simfonik syuitasi, sarsuelalar („Muqaddas Antoniy", 1894 va boshqalar), operalar („Genri Klifford", 1895 va boshqalar), romanslar va boshqa yaratgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. 1 2   — Т. 1. — С. 40.
3. ↑  *(unspecified title)*
4. ↑  *(unspecified title)*

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Generator lampa** — yuqori chastotali tebranishlarni hrsil qiluvchi va kuchaytiruvchi elektr-vakuum asbob. Ish chastotasiga kura, past chastotali (/^ax<200 kGs), uzun va qisqa toʻlqinli (/^>x<25 MGs), ultraqisqa toʻlqinli (Upax<600 MGs) va desimetr-santimetrli (4„^600 MGs) xillarga boʻlinadi. G. l. kuchaytirgich elektron lampalar kabi ishlaydi, lekin tuzilishiga kura ayrim xususiyatlari bilan ulardan farq qiladi. G. l.larni loyihalash jarayonida ularda ajraladigan issiklik energiyasini kamaytirish muammosini hal qilish talab etiladi. Ayniqsa G. l. elektrodlarida ajraladigan bir necha 100 kVt energiyani eng kam miqdorgacha pasaytirish katta muammo. Shuning uchun ham bunda sunʼiy sovitish usullaridan keng foydalaniladi. Kuchli G. l. (100 kVt gacha), havo yordamida, suv yordamida sovitiladi. G. l.larning anodi ochiq silindr yoki toʻgʻri burchakli parallelepiped koʻrinishida boʻlib, molibden, tantal, niobiy va qotishmalardan yasaladi. Yuqori quvvatli G. l.larning anodi stakan koʻrinishida yasaladi. Oʻta yuqori chastotali G. l.larning anodi esa koʻpchilik hollarda sterjen koʻrinishida boʻladi. G. l.larning qobiqlari shisha, keramika, metall, metall-shisha va metall-keramikadan tayyorlanadi. G. l. triod, tetrod va pentod lampalar asosida yaratiladi. Kombinatsiyey G. l.lar: ikkilangan triodlar, ikkilangan tetrodlar, ikkilangan pentodlar ikki taktli generatorlarda foydalaniladi. Triodpentod asosida yaratilgan G. l.lar ham ishlatiladi. Yangi turdagi G. l. — magnetron, klistron va b. ham yaratilgan. Ularda elektron optika usullaridan foydalanish natijasida elektrodlararo tok taqsimoti ancha yaxshilandi, elektrodlarda ajraladigan energiya ancha kamaytirildi, lampalarning foydali ish koeffitsiyenti oshirildi. G. l.lar turli radiouzatgich qurilmalarda, radio-eshittirish, radionavigatsiya, radioastronomiya, radiometeorologiya, radiogeologiya, radioboshqaruv, radioaloqa, televideniye, yuqori chastotalar texnikasi va maxsus radioelektron qurilmalarda ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Taklamakon yodgorliklari** - Taklamakon choʻlidan topilgan qad. yodgorliklar. Qum bosgan koʻplab koʻhna shahar xarobalari aniqlangan. 1979-yil Lobnor koʻli yaqinidan oquvchi Kunchi daryosi boʻyida bundan 5—6 ming yil ilgari yashagan odamlarning qabri topilgan. Jasadlar boshiga uchli kigiz qalpoq kiygizib qoʻyilgan, ular yungdan dagʻal toʻqilgan mato bilan oʻralgan. Qabrdan, shuningdek, palosgilam, kigiz, teriga ishlov berib qilingan etik nusxalari, nafis toʻqilgan savatlar va ular ichidan chiqqan bugʻdoy donlari topilgan. Topilmalar Taklamakon choʻli atrofida qadimda ancha yuksak madaniyat, xususan, hunarmandchilik va dehqonchilik rivoj topganligini koʻrsatadi. Jasadlar maxsus asboblar yordamida Nanjin sh.(XXR)da tekshirib koʻrilganda ulardan eng qad. larining yoshi 6 ming yildan oshganligi anikdangan. Ayrim jasadlarning nafakat terisi, balki ichki aʼzolari ham yaxshi saqlangan; hatto kichik tomirlari mikroskop yordamida tekshirilganda, unda yogʻ va teri bezlari aniq koʻringan. Jasadlar orasida "Krurona goʻzali" nomini olgan oʻrta yoshli ayol jasadi alohida eʼtiborga molik (qarang Krurona goʻzallari). Olimlar uning oʻpkasidagi kremniy va kislorod birikmasini hisobga olgan holda, u choʻlda yuz bergan qum boʻronida qolib ketishi natijasida bevaqt vafot etgan degan taxminga kelishgan. Ayolning yoshi 42—45 larda boʻlib, u sargʻish sochli, kipriklari uzun, yupqa labli, Turkiston xalkdariga xos kirra burun, goʻzal boʻlgan. Yaponiya olimlari jasad asosida uning asl kiyofasini tiklashgan.

Abdulahad Xoʻjayev.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Afshona (maʼnolari).

**"AFSHONA"** — choyxona, Buxoro viloyati, Romitan tumani Afshona qishlogʻida (1980, meʼmori N. Sharipov, T. Boboyev). Nurota marmarining harsang toshlaridan oʻziga xos loyiha asosida qurilgan. Ikki xonali (30 Urinli). Shimoliy ga qaragan xona oldi ikki ustunli, shariku qaragan xona oldi uch ustunli ayvon. Yarim aylana koʻrinishdagi moʻrili samovarxonasi ikki yoʻlakning tutashgan joyida. Bosh tarzini ikki minoracha bezaydi, uning yonidagi yarim aylana zina orqali minoraga va choyxona tomidagi tomosha maydonchasiga chiqiladi. Choyxonaning eshik va ustunlari milliy meʼmorlik anʼanalariga xos yogʻoch oʻymakorligi bilan bezatilgan. Xona miniatyura uslubidagi nafis devoriy rasmlar (rassom Ch. Ahmarov rahbarligida T. Saʼdullayev ishi) bilan bezatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Takroriy ekinlar** 1) daladagi asosiy ekin hosili oʻribyigʻib olinganidan keyin oʻrniga ikkinchi marta ekiladigan ekinlar; ekilgan yilining oʻzidayoq hosil beradi. Yerdan unumliroq foydalanishga va maydon birligidan koʻproq miqdorda qishloq xoʻjaligi. mahsuloti olishga imkon beradi. Kuzi iliq, uzoq davom etadigan sernam rayonlarda va sugorma dehqonchilik mintaqalarida qoʻllaniladi. Oʻrta Osiyoda angʻiz ekinlar ekiladi (mas. kuzgi arpa oʻrib olinganidan keyin oʻrniga boshqa don ekini — makkajoʻxori, joʻxori, noʻxat, mosh ekiladi) va 2hosil olinadi (don yoki koʻk massa). Bu joylarda oʻrib olinadigan ekinlar ham ekiladi. Asosiy ekin fiziologik yetilmasdan (mas. koʻk ozuqa uchun kuzgi javdar) oʻrib olinganidan keyin oʻrniga ozuqa uchun makkajoʻxori ekish ham mumkin; 2) bir ekinning oʻzini bir maydonga bosim ikki yoki bir necha yil mobaynida qayta ekish. Gʻoʻza, iyuli, bugʻdoy va boshqa ekinlar yetishtiryshga ixtisoslashtirilgan zonalarda keng qoʻllaniladi. Oʻgʻitlar yetarli va sugoriladigan sharoitlarda takror ekilganda hosildorlik pasaymaydi. Bu usul almashlab ekishga kirmaydigan uchastkalarda ham qoʻllaniladi. Mas. bir dalada surunkasiga 2—3 yil kanop yetishtirish shular jumlasiga kiradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Taksofon**, telefonavtomat — abonentni boshqa abonent bilan bir marta ulab beradigan ommaviy telefon apparata. Mahalliy (shahar, qishloq) aloqa, shaharlararo aloqa, ham mahalliy, xam shaharlararo aloqa T.lariga boʻlinadi. Asosiy qismi: elektr zanjirlari bloki boʻlgan tanga (yoki jeton) tekshirish qurilmasi va pul yiggich. Elektr zanjmrlari bloki T.ni telefon styasi bilan ulaydi va uzadi, nutqlarni qabul qiladi va uzatadi; tashlangan tanga (yoki jeton) ni tekshiradi, abonent javob bermasa, tanga (yoki jeton)ni qaytaradi. T.da raqami 3 xonadan kam boʻlgan (01, 02, 03 va boshqalar) maxsus xizmat idoralari bilan pulsiz gaplashish mumkin. T.ga tanga yoki maxsus jeton tashlanadi. Maxsus kartochka bilan ishlaydigan T.lar ham mavjud (2004).

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kimyoviy tarkib** - birikmani tashkil etuvchi elementlarning o'ziga xosligini, tartibini va nisbatlarini belgilaydi.

Kimyoviy formulalar birikmadagi elementlarning nisbiy miqdorini tavsiflash uchun ishlatilishi mumkin. Masalan, suvning kimyoviy formulasi H2O: bu suvning har bir molekulasi 2 ta atom mavjud. 1 ta vodorod (H) va 1 ta kislorod (O) atomlaridan tashkil topgan. Suvning kimyoviy tarkibini vodorod atomlarining kislorod atomlariga nisbati 2:1 deb talqin qilish mumkin. Empirik yoki molekulyar formulalar kabi kompozitsion ma'lumotlarni etkazish uchun har xil turdagi kimyoviy formulalar qo'llaniladi.

Nomenklatura nafaqat birikmada mavjud bo'lgan elementlarni, balki ularning birikma molekulalari ichidagi joylashishini ham ifodalash uchun ishlatilishi mumkin. Shunday qilib, birikmalar o'zlarining elementar tarkibini tavsiflovchi noyob nomlarga ega bo'ladi.

Kompozit aralashma
------------------

Aralashmaning kimyoviy tarkibini **"komponentlar"** deb ataladigan aralashmani tashkil etuvchi alohida moddalarning taqsimlanishi sifatida aniqlash mumkin. Boshqacha aytganda, bu har bir komponentning kontsentratsiyasini miqdoriy aniqlashga teng. Komponentning kontsentratsiyasini aniqlashning turli usullari mavjud bo'lgani uchun, aralashmaning tarkibini aniqlashning ham turli usullari mavjud. U molyar fraktsiya, hajm ulushi, massa ulushi, molyarlik, molyarlik yoki normallik yoki aralashtirish nisbati sifatida ifodalanishi mumkin.

Manbalar
--------

1. 1 2  Ball, David W.*. Introductory Chemistry - 1st Canadian Edition*. BCcampus, 2014. ISBN 9781774200032. 19-oktabr 2022-yilda qaraldi.
Mishel M. Drolling. "Lyudovik XII General shtatlarning 1506-yil Turdagi yigʻilishida „xalq otasi" deb eʼlon qilinishi" (1833)
 Auguste Couder. "1789-yilda Versalda General shtatlarning ochilishi" (1836, parcha)
Fransiyadagi **General shtatlar** (fransuzcha: *États Généraux*) — mamlakat mulkiy vakilligining 1302-1789-yillardagi eng yuqori maslahat muassasasi.

General shtatlar oldin qirollik kengashining kengaytirilgan yigʻilishlari (shahar rahbarlari ishtirokida), shuningdek, provinsiya shtatlariga asos solgan provinsiyaviy tabaqa yigʻilishlari koʻrinishida boʻlgan. Birinchi General shtatlar 1302-yilda Filipp IV va Papa Bonifatsiy VIII oʻrtasidagi mojaro paytida chaqirilgan.

General shtatlar qirol hukumati tashabbusi bilan muhim paytlarda hukumatga yordam berish uchun chaqiriladigan vakillik organi edi. Ularning asosiy vazifasi soliqlarga ovoz berish edi. Har bir tabaqa — birinchi, ikkinchi, uchinchi tabaqa — General shtatlarda boshqalardan alohida oʻtirgan va bitta ovozga ega boʻlgan (vakillar sonidan qatʼi nazar). Uchinchi tabaqani shahar aholisining elitasi ifodalagan.

General shtatlarning ahamiyati 1337-1453-yillardagi Yuz yillik urush davrida, qirol hokimiyati ayniqsa pulga muhtoj boʻlganida oshdi. XIV asrdagi xalq qoʻzgʻolonlari (1357-1358-yillardagi Parij, 1358-yildagi Jakeriya qoʻzgʻolonlari) davrida General shtatlar mamlakat boshqaruvida faol ishtirok etishga daʼvogar edilar. Biroq, shaharlar oʻrtasidagi birlikning yoʻqligi va zodagonlar bilan uzviy dushmanlik, fransuz General shtatlarining Angliya parlamenti qoʻlga kirita olgan huquqlarga erishish uchun qilgan urinishlarini samarasiz qildi.

1614-yildan 1789-yilgacha General shtatlar biron marta chaqirilmagan. Faqat 1789-yil 5-mayda Buyuk Fransuz inqilobi arafasida keskin siyosiy inqiroz sharoitida qirol Lyudovik XVI 1789-yilgi General shtatlarni chaqirdi. 1789-yil 17-iyunda uchinchi hokimiyat deputatlari oʻzlarini Milliy Assambleya deb eʼlon qildilar, 9-iyulda Milliy Assambleya oʻzini *Taʼsis Assambleyasi* deb eʼlon qildi, u inqilobiy Fransiyaning eng yuqori vakillik va qonun chiqaruvchi organiga aylandi.

General shtatlar instituti mavjud boʻlgan besh asr davomida 34 ta chaqiriq boʻlib oʻtgan, ularning 21 tasi XIV asrga toʻgʻri keladi.

Adabiyot
--------

* Xachaturyan N.A.*. Vozniknovenie Generalnix Shtatov vo Fransii*, 1976.

Havolalar
---------

* Gosudarstvennie chini // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb. 1890—1907.
**Siderofil elementlar** (yun. sideros — temir va phileo — yoqtiraman) — V.M. Goldshmitning elementlar geokimyoviy tasnifidagi kimyoviy elementlar guruhi. Bularga Gʻe oilasi va jami 11 element (So, Ni, Mo, Ru, Rh, Pd, Rd, Re, Os, Ir va Pt) kiritilgan. Siderofil guruhidan tashqari xalkofil, litofil va atmofil elementlar guruxdari ham ajratilgan. Hozirgi vaqgda har bir element nafaqat maʼlum bitta, balki turli darajadagi barcha geokimyoviy xususiyatlarga ega hisoblanadi. Shundan kelib chiqib qayd etilgan guruhlar qatoriga biofil, gidrofil, neytral (betaraf) galogenofillari koʻshildi. U yoki bu geokimyoviy xususiyatlarni namoyon boʻlishi elementning qanday tabiiy sharoitdaligiga bogʻliqdir. Masalan, oltin deyarli barcha geokimyoviy xususiyatlarga ega boʻlib qolmay, balki tubdan farqlanuvchi — siderofildan tortib to atmofil genetik turdagi konsentratsiyalar (yigʻilmalar, birikmalar) qosil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sutkali parallaks** — osmon yoritkichi markazidan Yer markazi va uning sirtidagi kuzatuvchiga yoʻnaltirilgan chiziq orasidag i burchak, yaʼni yoritqichdan Yer radiusining koʻrinma burchagi. Sutkali parallaksning qiymati yoritqichning zenit masofasiga bogʻliq va sutka davomida oʻzgarib boradi. Agar yoritqich gorizontda boʻlsa, uning Sutkali parallaks eng katta qiymatga erishadi va gorizontal parallaks deyiladi. Quyosh sistemasi jismlari gorizontal parallakslari ichida eng kattasi Oynikidir (57’). Quyosh uchun 8", 79 sayyoralarniki esa G dan kichik. Bu miqsorlar Quyosh sistemasi jismlarigacha boʻlgan oʻrtacha masofalarni ifodalaydi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Generativ organlar** (lotincha: genero — yarataman, hosil qilaman) — oʻsimliklarning jinsiy koʻpayish funksiyasi bilan bogʻliq boʻlgan organlari. Vegetativ va jinssiz koʻpayish organlari bilan birga reproduktiv organlarga kiradi. Turli sistematik guruhdagi oʻsimliklarda G.o. ham turlicha boʻladi. Sporali oʻsimliklarning G.o. anteridiy va arxegoniy, gulli oʻsimliklarning bunday organi erkakli gametofiti va murtak xaltasi hisoblanadi. Urugʻli oʻsimliklarda evolyutsiya natijasida hosil boʻlgan gul ham G. o. deyiladi. Tuban suv oʻtlarida G.o. ixtisoslashmagan boʻlib, faqat fiziologik jihatdan oʻzaro farq qiladi. Ochiqurugʻlilar G. o. reduksiyaga uchragan. Gul changchilarining toʻplami androtsey, urugʻchilarining toʻplami ginesey deb ataladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
„**Kimyogar**" („Kimyogar" Olmaliq futbol klubi) — Olmaliq shahri, Toshkent viloyatining 1990—1994-yillarda faoliyatini yuritgan sobiq oʻzbek futbol klubi.

Nomlanishi
----------

| Yil | Nomi |
| --- | --- |
| 1990-yil | „Kimyogar" |
| 1991-1992 yillar | „Kimyogar" |
| 1993-yil | „Olmaliq" |
| 1994-yil | „Kimyogar" |

Tarixi
------

1966-1988-yillarda „Metallurg" jamoasining vorisi, 2004-yildan to hozirgi kunga qadar Olmaliq AGMK klubining oʻtmishdoshi hisoblanadi.

Klub nomi rus tilidan oʻzbekchaga „Kimyogar" deb tarjima qilingan. U mahalliy uchrashuvlarini 1960-yilda qurilgan va 11 000 tomoshabinga moʻljallangan „Metallurg" stadionida oʻtkazgan.

Tashkil topgan yili SSSRning Ikkinchi quyi ligasida toʻp suradi va turnir doirasida 16-oʻrinni egallaydi.

Keyingi mavsumda u SSSRning Ikkinchi quyi ligasida oʻyinini davom ettiradi va 6-oʻringa koʻtariladi.

1992-yilda Oʻzbekistonning birinchi mustaqil chempionatida debyut chiqish qiladi, oʻyin natijalariga koʻra, quyidan oldingi 16-oʻrinni egallab, Birinchi ligaga tushib ketadi.

1993-yilgi mavsumda Birinchi ligadagi 16 jamoa orasida 12-oʻrinni egallaydi. Klub 1994-yilgi mavsumda  Ikkinchi ligadagi muvaffaqiyatsiz oʻyindan soʻng, tarqatib yuborilgan.

Havolalar
---------

* Futbolfacts.ru veb-saytidagi maʼlumotlar Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
* „Ximik" klubining SSSR chempionatidagi ishtiroki haqida wildstat.ru saytida maʼlumot -da Arxivnaya kopiya