recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Oʻrinboy Hasanovich Hasanov** (1928.27.11, Oʻsh) — biolog olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1990), biol. fanlari doktori (1971), professor (1983). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1954). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika institutida aspirant (1954—57), kichik (1958—60) va katta ilmiy xodim (1960—65), laboratoriya mudiri (1965 — 93), 1993-yildan Oʻsimliklar ekologi-yasi laboratoriyada yetakchi ilmiy xodim. Ilmiy tadqiqotlari Markaziy Osiyo hududlarida tarqalgan ozuqabop yovvoyi bedalar va 10 dan ziyod boshqa yovvoyi oʻsimliklarni oʻrganishga bagishlangan. H. bedaning 22 yovvoyi, 11 kenja turi va 68 ekologik shakllarini aniqladi.

Manbalar
--------

* Dikorastushiye lyutsernn Sredney Azii, T. 1972; Biologiya i ekologiya rastsniy vvo-dimmx v kulturu v adfnoy zone (v soavtor-stve), T. 1973; Effsktivnosti ispolzovaniya adfnnx zemel (v soavtorstve), T. 1979; Adaptatsiya kormovmx rasteniy k usloviyam aridnoy zonn Oʻzbekistana (i soavtorstvs), T. 1983; Madaniy usimliklarning kelib chiqi-shi. T. 1986.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qrim urushi**, Sharqiy urush — Yaqin Sharqda hukmronlik qilish uchun Rossiya va Turkiya oʻrtasida boʻlgan urush (1853—56). 1854 yil fevralda Turkiya Rossiyaga qarshi Buyuk Britaniya, Fransiya, Sardiniya qirolligi (1855 yildan) bilan ittifoq tuzib urushgan. Asosiy voqealari: 1853-yil rus qoʻshinlari Moldaviya va Valaxiyaga kirib borgan va Kavkazda gʻalaba qozongan, Sinopda turk flotini yakson qilgan; 1854-yil ittifoqchilar Qrimga qoʻshin tushirgan, Boltiq dengizi qamal qilingan, 1854—55 yillarda Sevastopol mudofaasi uyushtirilgan; 1855-yil Rossiya diplomatik jihatdan yakkalab qoʻyilgan. Sevastopol taslim boʻlgan, amalda harbiy harakatlar toʻxtagan. Rossiyaning harbiy va iqtisodiy qoloqligi uning magʻlubiyatiga sabab boʻlgan. Qrim urushi 1856-yil Parij sulhi bilan yakunlangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻrik filchasi** — oʻrik daraxti zararkunandasi. Olcha, gilos va bodomni ham zararlaydi. Oʻzbekiston va Tojikistonda tarqalgan. Asosan, kattp yoshdagi daraxtlarning mevasini, poʻstlogʻi, kurtaklarini zararlaydi. Qoʻngʻizi toʻq yashil, xartumsiz, 9,5— 11,4 mm, xartumi 2,05—2,8 mm. Oldingi oyogʻi oʻrta va keyingi oyoqlaridan uzun. Tuxumi oq, dumaloqchoʻzinchoq. Gʻumbagi oq, malla tusda, 7—7,5 mm. Lichinkalari tuproqda 4—12 sm chuqurlikda qishlaydi. Mart—mayda tuproqsan chiqadi. Urgʻochisi 84—112 tagacha tuxum qoʻyadi. 8—12 kunda tuxumdan lichinka chiqadi, rivojlanish davri 23—30 kun. Daraxtning zararlangan joyidan yelim ajrala boshlaydi. Oʻrik pishish davrida lichinkalar mevadan chiqib yerga tushadi va tuproq ostida gʻumbakka aylanadi. Yiliga bir marta avlod beradi.

Kurash choralari: daraxtlar osti avgust va sentabr boshlarida chopib yumshatiladi, qishda sugʻoriladi, daraxtlarga gullashdan oldin va gullashdan keyin insektitsidlar bilan ishlov beriladi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Rostov-Dondagi Urush bolalariga yodgorlik** — Rostov-Dondagi Ulugʻ Vatan urushi bolalariga oʻrnatilgan yodgorlik.

2016-yilning 10-may kuni Rostov-Don shahrining Jeleznodorojniy tumani markazidagi Xalqaro koʻcha va Stachki prospekti chorrahasida joylashgan Muqaddas Troitsa cherkovi yonidagi maydonda „Urush bolalari" yodgorligining ochilishi boʻlib oʻtdi. Avvalroq, 2015-yil sentabr oyida maydonda urush yillarida front mehnatkashlari sharafiga yodgorlik belgisi oʻrnatilgan edi.
left|thumb|240x240px| Haykaltaroshlik guruhi
Yodgorlik muallifi rostovlik haykaltarosh Karen Parsamyan. Yodgorlikning balandligi 170 sm, ogʻirligi esa 2 tonnaga yaqin. Yodgorlik — zambarak oʻqidan buzilgan uyning devori yonida olovda isinayotgan ikki boladan iborat bronza haykaltaroshlik guruhi. Bola qozonda ovqat isitdi va qoʻllarini isitmoqda, qiz akasini kutmoqda, uning qoʻlida qoʻgʻirchogʻi bor.

Yodgorlik 2x2 metr oʻlchamdagi poydevor ustiga oʻrnatilgan boʻlib, toʻq jigarrang granit plitalar bilan bezatilgan. Yodgorlikning vertikal old tomonida *"Urush bolalariga"*, poydevorning gorizontal qismida *"Ruslar bola duosi bilan omon qoldi!" degan* yozuv bitilgan. Poydevorning chap gorizontal qismida (bolaning orqa tomonida) quyidagi yozuv bor: *"A.T. Artemyevlar oilasidan HARBIY SHUHRAT SHAHRIGA 2016-yil"*. Shunday qilib, Amenak Artemyev Rostov-Dondagi urush va mehnat faxriylarining fashizm ustidan qozonilgan gʻalabaga katta hissa qoʻshgan front mehnatkashlarining xizmatlarini nishonlash toʻgʻrisidagi topshiriqni bajardi. Yodgorlikni oʻz mablagʻi hisobidan oʻrnatgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „В Ростове появился памятник детям войны". 18-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-iyul 2020-yil.
2. ↑  „Памятник «Детям войны» открыли в Ростове". 18-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-iyul 2020-yil.
3. ↑  „Донской Данила-мастер. Как вдохнуть душу в цветок из камня". 18-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-iyul 2020-yil.
4. 1 2  „Во вторник, 10 мая, в центре Железнодорожного района г. Ростова-на-Дону был открыта скульптурная композиция «Детям войны»". 18-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-iyul 2020-yil.

Havolalar
---------

* ПАМЯТНИКИ ДЕТЯМ ВОЙНЫ
* Памятник «Детям войны» в городе Ростов-на-Дону
* АРТЕМЬЕВ Арменак Тадосович Wayback Machine saytida arxivlandi (18-iyul 2020-yil).
**Rostov**, Rostov-Yaroslavskiy (12—17-asrlarda— Buyuk Rostov) — Rossiya Federatsiyasi Yaroslavl viloyatidagi tarixiy shahar. Nero koʻlining shimoli-gʻarbiy sohilida joylashgan. Temir yoʻl stansiyasi. Avtomobil yoʻllari tuguni. Aholisi 36,4 ming kishi (1998). Agregat zavodi, zigʻir tola fabrikasi, oziq-ovqat korxonalari, "Rostovskaya finift" emal miniatyura rassomligi fabrikasi bor. Rostov birinchi marta 862 y.gi yilnomada tilga olingan, 10-asrda Rostov Suzdal, 1207— 1474-yillarda Rostov knyazliklari markazi. 1474-yilda uzilkesil Moskva davlati tarkibiga kirdi. 17-asrda Rostovda (19-asrning 1-yarmida Nijniy Novgorod va Irbit yarmarkalaridan keyin 3oʻrinda turgan) Rostov yarmarkasi vujudga keldi.

Rostovda RostovYaroslavl tarixiymeʼmoriy va badiiy muzeyqoʻriqxonasi mavjud. Uspeniye sobori (16-asr; freskalari — 17-asr); 17-asr devori va minoralari, Voskreseniye (1670), Ioann Bogoslov (1683), Spas (1675) va boshqa cherkovlar, Kreml ansambli (16—17-asrlar); savdo rastalari (19-asr); Avraam (16—19-asrlar) va Yakov (17—19-asrlar) monastirlari majmuilari saqlangan. Rostov 1970-yildan qoʻriqxonashahar deb eʼlon qilingan. Turizm rivojlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Rostov" *OʻzME*. R-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nenets tili** (nenetscha: *ненэцяʼ вада*) — Rossiya Federatsiyasining shimolida yashovchi nenetslarning tili; samodi tshglariyaan biri. Kola yarim orolidan Yenisey daryosining oʻng qirgʻogʻigacha boʻlgan tundra zonasida va Pur daryosi havzasidagi tayga zonasida tarqalgan; 25 mingdan ortiq kishi soʻzlashadi. Tegishli ravishda 2 ta: tundra va oʻrmon lahjalariga boʻlinadi. Nenets tili fonetik jihatdan boshqa samodi tillaridan sezilarli farq qiladi; sintaksisi esa sodda gaplarning koʻpligi bilan ajralib turadi. Lugʻat tarkibida ovchilik, bugʻuchilik, baliqchilikka oid soʻzlar anchagina. Adabiy Nenets tili tundra laqjasi asosida shakllangan.

Nenets tili 1932-yildan lotin grafikasi asosidagi, 1937-yildan esa rus grafikasi asosidagi yozuvdan foydalanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Barik bosqich** (meteorologiya da) — yuqoriga koʻtarilganda havo bosimi 1 mm simob ustuniga yoki 1 mb ga kamayadigan yoki pastga tushganda shuncha miqdorga ortadigan tik (vertikal) masofa. m. mb yoki m. mm da ifodalanadi. Dengiz sathida bir Barik bosqich 8 m. mb yoki 10,5 m. mm ga, 5 km balandlikda 15 m.mb ga, 18 km balandlikda 18 m.mb ga teng. Bir xil balandlikda Barik bosqich havo temperaturasiga bogʻliq. U issiq havoda kattaroq, sovuq havoda kengroq boʻladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vilgelm Dilteydir (1833-1911 yy.)**.

Tarjimai holi
-------------

Diltey pastor oilasida tug'ildi, teologik ma'lumotni Geydelber va Berlin uiversitetlarida oldi. Falsafaga bo'lgan qiziqishining ortishi uni teologiyadan chetlashishiga olib keldi, lekin diniy dunyoqarashi uning asarlarida sezilib turadi. Diltey bir necha universitetlarda professor lavozimida ishlaydi. 1882-yildan esa Berlin universitetida muqim ishlaydi.

Asarlari
--------

„Ruh haqidagi fanga muqaddima" (1894) „Falsafaning mohiyati" (1907) nomli Shleyermaxer va yosh Gegel taʼlimotiga bagʻishlangan maxsus asarlar ham uning qalamiga mansub.

Falsafiy taʼlimoti
------------------

Shuningdek, Diltey marksizm asoschilarining qarashlaridan ham, o‘sib kelayotgan sotsial-demokratlar harakatidan ham xabardor boʻlib, ularga qatʼiy salbiy munosabatda boʻlgan. Diltey Nitsshening ko‘pgina qarashlarini qoʻllab-quvvatlagan boʻlsada, lekin uning qadriyatlarni butunlay qayta baholash kerakligi haqidagi fikrlariga qo‘shilmaydi, aksincha, qadriyatlarni qayta tiklashning tarafdori edi. Diltey Kant, Gegel falsafiy taʼlimotlari ruhida tarbiyalanadi. uning ijodida mazkur faylasuflarning taʼsiri yaqqol namoyon boʻladi. Diltey o‘zining nazariy vazifasini „tarixiy tafakkur"ni tanqidiy tahlil qilib chiqishda, tarixiy taʼlimotini uslubni yangi talqinini berishda hamda shu asosda tarixiy dunyoqarashning kelajagi va natijalarini ko‘rib chiqishda ko‘radi. Ana shu muammoni yechishda hayot falsafasi tushunchalari apparatidan foydalanadi, „hayot" falsafasini birmuncha rivojlantiradi. Lekin u Nitsshedan farqli oʻlaroq, ilm-fan ahamiyatini inkor qilmaydi. Aksincha, Diltey inson, jamiyat, tarix, madaniyat haqidagi fanlarni asoslashga harakat qiladi. Uning fikricha, hayot sohasi ruhiyat bilan, ruhiyat faoliyati va ong bilan bogʻliqdir.

Adabiyotlar
-----------

Gʻarb falsafasi tarixi. Toshkent 2018
**Kahf surasi** (arabcha: , nomining maʼnosi — *Gʻor*) — Qurʼonning 18-surasi. Makkiy suralardan biri, 110 oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning 293–304-sahifasida va 15-16-juzida joylashgan. 69-boʻlib nozil boʻlgan.

Asosiy maʼnosi
--------------

Surada kishilarning Alloh taologa boʻlgan iymon-eʼtiqodlarini mustahkamlash uchun eng goʻzal, ibratli qissalardan uchtasi soʻylab beriladi. 

Ulardan birinchisi «Ashobul-Kahf» qissasi boʻlib, unda zolim hokim istibdodidan dinu iymonlarini saqlab qolish uchun oʻz jonlarini fido qilgan yigitlarning bir kahfga - gʻorga panoh tortib kirishib, u joyda uch yuz yil qolib ketishgani haqida hikoya qilinadi. Suraning «Kahf»— «Gʻor» deb nomlanishiga sabab ham shudir. 

Ikkinchi qissa Muso va Xizr paygʻambarlar qissalaridirki, unda Muso alayhis-salomning ilm yoʻlidagi xokisorliklari, Xizir alayhis-salomning boshqa paygʻambarlarga berilmagan gʻoyibdan ogohlik neʼmatiga muyassar boʻlganliklari toʻgʻrisidagi lavhalar ilohiy qalam bilan bayon etiladi. Uchinchi qissada Alloh taolo marhamati bilan butun dunyoni oʻz hukmida tutish sharafiga noil boʻlgan adolat va taqvoda benazir buyuk shoh Zul-qarnayn, u kishining fath-yurishlari xususida soʻz yuritiladi. 

Yana bu suradan molu davlat gʻururlanishga arzimaydigan narsalar ekani, umuman bu hayoti dunyo oʻtkinchi – bebaqoligi haqida aytilgan bir qancha ibratli misollar ham joy olgandir.

Manbalar
--------

1. ↑  Qurʼoni Karim tarjimasi va sharhi. Abdulaziz Mansur
2. ↑  Qurʼoni Karim maʼnolari tarjimasi. Alouddin Mansur
3. ↑  Qurʼonda koʻrsatilgan tasnif.
4. ↑  604 sahifali Qurʼonda.
5. ↑  Yuqoridagi sura sarlavhasining tasviridan olingan.
6. ↑  Qurʼondan koʻrilgan.
7. ↑  Yuqoridagi sura sarlavhasining tasviridan olingan.
8. ↑  Qurʼoni Karim tarjimasi va sharhi. Abdulaziz Mansur
9. ↑  Qurʼoni Karim maʼnolari tarjimasi. Alouddin Mansur
10. ↑  604 sahifali Qurʼonda.
**Ellen Drew** (talaffuzi: „Ellen Drew", 1914-yil 23-noyabr — 2003-yil 3-dekabr) amerikalik kino aktrisasi boʻlgan.

Yoshligi
--------

1914-yilda Missuri shtatining Kanzas-Siti shahrida tug‘ilgan Drew irlandiyalik sartaroshning qizi edi. Uning Arden ismli ukasi bor. Ota-onasi 1931-yilda ajrashishdi U bir nechta ishlarda ishlagan va aktrisa boʻlishdan oldin bir qancha goʻzallik tanlovlarida gʻolib chiqqan. Hollywoodga yulduz boʻlish uchun koʻchib oʻtdi, u muzqaymoq doʻkonida ishlayotganida topildi, u yerda mijozlardan biri, aktyor William Demarest unga eʼtibor qaratdi va oxir-oqibat unga filmlarga tushishiga yordam berdi.

Karyerasi
---------

Rayning kinoga kirishishi, u oʻz karerasini Terry Ray nomi bilan boshlashga urinib koʻrganida nomlar bilan ziddiyatga olib keldi, bu tasodifan boshqa bir erkak aktyor Terry Reyning ismi edi. 1937-yilgi gazeta surati mojaroning hal qilinishini koʻrsatdi: „Ular maslahatlashib, shlyapadan qur’a tashlashdi va erkak Terry Rey Terry Rainsga aylandi, ayol Terry Rey esa avvalgidek qoldi". Keyinchalik u Erin Drew ismini sinab koʻrdi.

Oʻzining tugʻilgan ismidan foydalangan holda 25 filmda rol oʻynaganidan soʻng u 1938—1944-yillarda Ellen Drew rolida rasmiy ravishda Paramount Pictures kinofilmlarida suratga tushdi va u yerda yiliga oltita filmda suratga tushdi, jumladan, „*Sing You Sinners"* (1938), Bing Crosby va *The Lady’s from Kentucky* (1939). 1944-yilda RKOga koʻchib oʻtdi.

1943-yilning 23-iyunida Drew Agnes Murxed va Ted Reid bilan birgalikda „*Suspense*" filmida va 1943-yil 25-iyulda u Preston Foster bilan birgalikda „China Bridge" filmida rol o‘ynadi. U shuningdek, *Kate Smit soatida* ikki marta paydo boʻldi.

Oʻlim
-----

Drew 2003-yil 3-dekabrda Palm Desertida (Kaliforniya) jigar kasalligidan 89 yoshida vafot etdi. U kuydirilgan va kuli dengizga sochilgan.

Manbalar
--------



1. ↑  Wilson, Scott*. Resting Places: The Burial Sites of More Than 14,000 Famous Persons, 3d ed.*. McFarland, 16-sentabr 2016-yil. ISBN 9781476625997.
2. ↑  „Drew, Ellen (1914—2003)."
3. ↑  Katz, Ephraim (1979).
4. ↑  Monush, Barry*. Screen World Presents the Encyclopedia of Hollywood Film Actors: From the silent era to 1965* (inglizcha). Hal Leonard Corporation, 2003 — 204 bet. ISBN 9781557835512. 5-avgust 2016-yilda qaraldi.
5. ↑  Smith, Ronald L.*. Horror Stars on Radio: The Broadcast Histories of 29 Chilling Hollywood Voices* (inglizcha). McFarland, 2010 — 218 bet. ISBN 978-0-7864-5729-8. 7-iyun 2020-yilda qaraldi.
6. ↑  „Ellen Drew Heads Kate Smith Cast". *The Times* (21-noyabr 1941-yil), s. 19. Qaraldi: 7-iyun 2020-yil.
7. ↑  „Ellen Drew – Hollywood Star Walk – Los Angeles Times". *projects.latimes.com*. Qaraldi: 26-fevral 2018-yil.
**Xost (Matun) tumani** ( pushtucha: *خوست ولسوالۍ* ) Afgʻonistonning Xost viloyatining markaziy va sharqiy qismida joylashgan bo`lib. Tuman markazi — Xost shahridir. Xost aerodromi 2 milya (3.2 km) Xost shahridan janubi-sharqdajoylashgan.

Tarix
-----

Nodirshoh general boʻlganida, ogʻir soliq va talonchilik tufayli mahalliy aholi amirga qarshi isyon koʻtargan tumanda qoʻzgʻolonni bostirishga masʼul bo`lgan. 

### Britaniya davri

1879 yil 2 yanvarda general Roberts kichik qurolli kontingent bilan Kurram vodiysidagi Hazir Pirdan Matunga kirgan.  Maqsad "daromadlari shu paytgacha mis bilan to'plangan murakkab bo'lmagan mamlakat" deb ta'riflangan tumanni tinchlantirish bo`lgan. 

### Sovet-Afg'on urushi

Sovet-Afg'on urushi paytida mujohid partizanlari Xost tumanini blokirovka qilib, barcha aloqa liniyalarini uzgandilar. Sovetlar 1987- yilda Xost-Gardez yo'lini qayta ochish va tumanga yordam berish uchun Magistral operatsiyasi bilan javob berishga majbur bo'lishdi.  Xost okrugi 1987 yilda shiddatli janglarga sahna bo'lgan, 1500 dan ortiq partizan va bir amerikalik maslahatchi DRA qo'shinlari tomonidan o'ldirilgan ''deb yozadi Tass rasmiy sovet axborot agentligi.

Manbalar
--------

1. ↑  Khost Provincial Assessment, MRRD
2. ↑  Asia: journal of the American Asiatic Association, Volume 20.
3. ↑  David Gillard, Great Britain. Foreign Office. British documents on foreign affairs--reports and papers from the Foreign Office confidential print: From the mid-nineteenth century to the First World War. The Near and Middle East, 1856-1914, Volume 12. University Publications of America, 1984
4. ↑  Eliakim Littell. Living age ... Volume 208. The Living Age Co. Inc. 1896
5. ↑  Lester W Grau. The Bear Went Over the Mountain: Soviet Combat Tactics in Afghanistan. DIANE Publishing. ISBN 1-4289-8148-9, ISBN 978-1-4289-8148-5
6. ↑  The Soviets Report American Killed in Afghanistan. *The Dispatch*, Lexington NC. 28 Dec 1987.

Havolalar
---------

* AIMS tuman xaritasi

Andoza:Districts of KhostAndoza:Khost Province
Khayala Isgandarova
**Khayala Isgandarova** (ozarbayjoncha: *Xəyalə İsgəndərova*; 1988-yil 20-oktyabrda tugʻilgan) — Ozarbayjonda tugʻilgan turk shaxmatchisi, xalqaro ayol ustasi (WIM, 2009) unvoniga ega.

Shaxmat faoliyati
-----------------

2008-yilda Khayala Isgandarova 20 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida shaxmat boʻyicha Ozarbayjon chempionatida gʻolib chiqdi. Ikki marta shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi Ozarbayjon chempionatining bronza medali (2007, 2008). Shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi Turkiya chempionatida kumush (2015) va ikkita bronza (2014, 2016) medallar qoʻlga kiritildi. 2015-yilda Sharjada Khayala Isgandarova shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi *Sharja kubogi* xalqaro turnirida gʻolib chiqdi.

Khayala Isgandarova Ozarbayjon va Turkiya terma jamoasida ayollar shaxmat olimpiadalarida ishtirok etgan:

2006-yilda Turin shahrida oʻtkazilgan 37-shaxmat Olimpiadasida (ayollar) birinchi oʻrinni egalladi (+2, =2, −7),

2008-yilda Drezdenda oʻtkazilgan 38-shaxmat Olimpiadasida (ayollar) toʻrtinchi oʻrinda (+3, =3, −2),

2010-yilda Xanti-Mansiyskdagi 39-shaxmat olimpiadasida (ayollar) zaxira taxtasida (+1, =2, −1),

2012-yilda Istanbuldagi 40-shaxmat olimpiadasida (ayollar) zaxira kengashida (+2, =3, −1),

2014-yilda Tromsyo shahridagi 41-shaxmat Olimpiadasida (ayollar) uchinchi oʻrinni egalladi (+5, =2, −3),

2016-yilda Boku shahrida boʻlib oʻtgan 42-shaxmat olimpiadasida (ayollar) toʻrtinchi oʻrinda (+3, =3, −1).

Khayala Isgandarova Ozarbayjon va Turkiya terma jamoalari tarkibida shaxmat boʻyicha Yevropa jamoaviy chempionatida ishtirok etgan:

2007-yilda Iraklion shahrida shaxmat boʻyicha (ayollar) 7-jamoaviy Yevropa chempionatida (+0, =2, −1) zaxira kengashida;

2009-yilda Novi Sadda shaxmat boʻyicha (ayollar) 8-jamoaviy Yevropa chempionatida toʻrtinchi oʻrinda (+3, =2, −2),
2015-yilda Reykyavik shahrida oʻtkazilgan 11-jamoaviy shaxmat (ayollar) Yevropa chempionatida toʻrtinchi oʻrinda (+3, =1, −2).

Manbalar
--------

1. ↑  „2015 TÜRKİYE KADINLAR SATRANÇ ŞAMPİYONASI". *kadinlar2015.tsf.org.tr*.
2. ↑  „2014 TÜRKİYE KADINLAR SATRANÇ ŞAMPİYONASI". *kadinlar2014.tsf.org.tr*.
3. ↑  „2016 Arzum Türkiye Kadınlar Şampiyonu IM Ekaterina Atalık". *www.tsf.org.tr*.
4. ↑  Sharjah Cup International Chess Championship VI for Ladies 2015
5. ↑  *Bartelski.* „OlimpBase :: Women's Chess Olympiads :: Khayala Isgandarova". *www.olimpbase.org*.
6. ↑  *Bartelski.* „OlimpBase :: European Women's Team Chess Championship :: Khayala Isgandarova". *www.olimpbase.org*.
**Salmon Shahr** (forscha: سلمان‌شهر, ilgari **Motel Ghoo** nomi bilan mashhur boʻlgan (fors. متل قو) —Eronning Mozandaron viloyati, Abbosobod tumanidagi shahar markazi. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uning aholisi 9,592 nafar va 2,605 oiladan iborat.

Motel Ghoo Tonekabonning 30 kilometr (19 mi) sharqida, Chalus shahri yoʻlida joylashgan.

Tarix va ismlar
---------------

*Motel Ghoo bu shaharning* islom inqilobidan keyingi yangi nomi. Oʻtmishda shahar Saqikelaye deb nomlangan. Keyin esa *Motel Ghoo* (Swan Motel) mehmonxonasi nomi bilan atalgan. *Salmon Shahr* shahri 1961-yilda tashkil etilgan yangi aholi punkti boʻlib, 1962-yilda munitsipalitet sifatida tashkil topgan.

Iqtisodiyot
-----------

### Turizm

Shahar iqtisodiyotining muhim qismi turizmdir. 2000-yillarning oxirida „Qoo" yoki „Yaqin Sharq olmosi" deb nomlangan yirik rivojlanish va qurilish loyihalari boshlanadi. Ushbu loyihalarning asosiy qismi Motel Qoo joylashgan joyda qurilgan. Ushbu hududda tijorat, turar-joy, sayyohlik, sport va koʻngilochar majmualar, 5 yulduzli mehmonxona, ikkita turar-joy va tijorat minoralar, sport majmuasi va ulkan kema shaklida qurilgan olti qavatli avtoturargoh kiradi. Ushbu loyihaning umumiy yer maydoni 43,263 m2 (465,680 kv. ft)ni tashkil qiladi. Bu yerda 173,000 m2 (1,860,000 kv. ft) ular quyidagilar:

* Negin Pooyaning turar-joy binosi: 300 ta juda koʻrkam va zamonaviy turar-joy kvartiralari boʻlgan 25 qavatli egizak minoralarni oʻz ichiga oladi.
* Negin Pooryaning tijorat balandligi: kirish joyi turar-joy minorasidan alohida, mustaqil uch qavatdan iborat.
* 5 yulduzli lyuks xalqaro Swan mehmonxonasi: 35 qavatdan iborat. Bu mehmonhonada 337 ta xona va 14 ta hashamatli turar joy ajoyib Royal Suite bilan toʻliq jihozlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Statistical Center of Iran > Home".
2. ↑  Salmon Shahr can be found at GEOnet Nom Serveri, at this link, by opening the Advanced Search box, entering "-3075910" in the "Unique Feature Id" form, and clicking on "Search Database".
3. ↑  „Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)" (Excel).  Eron statistika markazi. 11-noyabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi.
4. ↑  „متل قو، شهری میان جنگل و دریا" (fa). *خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency* (1-oktabr 2019-yil). Qaraldi: 16-yanvar 2020-yil.
**Salmoney** (qadimgi yunoncha: *Σαλμωνεύς* qadimgi yunoncha: *Σαλμωνεύς*) — qadimgi yunon mifologiyasida Eol va Enaretaning oʻgʻli (versiyaga koʻra Afamantning oʻgʻli). Xotini — Alcidice, qizi — Tiro.

Dastlab u Fesaliyada yashadi, keyin Elisga keldi va Alfea daryosi yaqinida Salmoniya shahriga asos soldi. U xudoni (Zevsni) masxara qilgan, qozon shovqini bilan momaqaldiroqqa, mash’alalar yordamida chaqmoqqa taqlid qilgan. Yoki aravaga oʻtirib, odamlarga yonayotgan mash’alalarni uloqtirdi. Aravada oʻtirgan chaqmoq tasvirlangan. Esonga qadah berdi. U Zevs ekanligini aytdi.

Zevs, uni momaqaldiroq bilan urdi, shohni, Tartarga tashladi va shaharni aholisi bilan vayron qildi, lekin uning qizi Tironi qutqardi. Yoki Zevs faqat unga zarba berdi, chunki uning fuqarolari undan nafratlanishardi.

Sofoklning „Salmoney" satir dramasining bosh qahramoni.

Boshqa bir hikoyaga koʻra, qirol Salmoneyning qizi otasini sevib qolgan va umidsizlikka tushib, oʻz joniga qasd qilgan. Otasi uning sharafiga har yili bayram oʻtkazdi. Koʻrinishidan, biz xuddi shu belgi bilan bogʻliq tahlil haqida gapiramiz.

Manbalar
--------

1. ↑  *Псевдо-Аполлодор*. Mifologicheskaya biblioteka I 7, 3 dalee
2. ↑  Gigin. Astronomiya II 20, 2
3. ↑  Gomer. Odisseya XI 236; Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka I 68, 1
4. ↑  Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka VI, fr. 6—7
5. ↑  Gigin. Mifi 61
6. ↑  Gigin. Mifi 250
7. ↑  Valeriy Flakk. Argonavtika I 660
8. ↑  Gesiod. Perechen jenщin, fr. 30 M.—U.
9. ↑  Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka IV 68, 2
10. ↑  *Софокл*. Salomey. fr. 537—540 Radt
11. ↑  Nikolay Damasskiy. Istoriya, fr. 21 Yakobi
**Fattoh Gʻulomovich Teshaboyev** ( 1939-yil 18-oktabr, Toshkent, OʻzSSR, Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi — 2005, Toshkent, Oʻzbekiston ) — sovet va oʻzbek davlat arbobi, Oʻzbekiston Respublikasi tashqi ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari (1991—1997).

Biografiyasi
------------

F.Teshaboyev 1939-yil 18-oktabrda Toshkent shahrida dunyoga keladi.   

U mehnat faoliyatini 1962-yilda boshlaydi: dastavval Toshkent Davlat universitetining hind filologiyasi kafedrasi o‘qituvchisi, so‘ngra O‘zbekiston SSR Fanlar akademiyasi Falsafa va huquq institutida katta ilmiy xodimi. 

Fattoh Teshaboyev 1969—1984-yillarda SSSRning Hindistondagi elchixonasida mehnat faoliyatini amalga oshiradi. U katta iqtisodchidan Bombeydagi (Hindiston) SSSR do‘stlik jamiyatlari ittifoqining konsul va madaniy markazi direktori lavozimlari yo‘lini bosib o‘tadi.

U 1984-yildan O‘zSSR Kompartiyasi Markaziy Qo‘mitasi instruktori lavozimida ishlaydi.  

Teshaboyev 1985—1989-yillarda – O‘zbekistonning xorijiy davlatlar bilan do‘stlik va madaniy aloqalar jamiyati prezidiumi raisi etib saylanadi. Shuningdek, u 1989-yil oktabrdan O‘zbekiston SSR Prezidenti Devonining davlatlararo aloqalar bo‘limi mudiri lavozimida ham faoliyat yuritadi.  

  

Fattoh Teshaboyev 1991-yil oktabrda O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirining birinchi o‘rinbosari etib tayinlanadi va 1993-yil noyabr oyida O‘zbekiston Respublikasining AQSHdagi Favqulodda va Muxtor elchisi, O‘zbekiston Respublikasining BMTdagi doimiy vakili etib tayinlanadi. 

U 1997-yil may oyida O‘zbekiston Respublikasining Buyuk Britaniyadagi elchisi etib tayinlanadi.  

Teshaboyev 2000—2004-yillarda BMT doimiy vakil maslahatchisi va BMT Taraqqiyot dasturining O‘zbekiston Respublikasidagi doimiy koordinatori lavozimlarida faoliyat olib boradi.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: O (maʼnolari).

**О** — oʻzbek kirill alifbosining oʻn oltinchi harfi. Til orqa, keng, lablashmagan (shevalarda bir qadar lablashgan) unli fonemani ifodalaydi. Shuningdek, qipchoq shevalarida til orqa a unlisini, rus tilidan va rus tili orqali oʻzlashgan baynalmilal soʻzlarda oʻ (urgʻuli boʻgʻinda), a yoki kuchsiz i (urgʻusiz boʻgʻinda) unlilarini ifodalab keladi. Soʻzning hamma oʻrnida ishlatiladi, lekin oxirida O harfi boʻlgan soʻzlar, asosan, oʻzlashma soʻzlar hisoblanadi: Barno, maʼno, fazo. Hoz. oʻzbek imlosida y harfidan keyin kelib, y+o tarzida yo harfini tashkil etsada, oʻzining alohida holatdagi mazkur xususiyatlarini saqlab qoladi: yongʻoq, ziyon, daryo.

O harfi Avesto yozuvida, shuningdek, lotin alifbosiga asoslangan oʻzbek yozuvida oʻziga xos belgi-ifodalarga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fotima binti Hamad al-Fudayliya**, shuningdek, **Al-Shayxa al-Fudayliyya** (1831-yilda vafot etgan) 18-19-asrlarda yashagan musulmon hadis ilmi va huquqshunos olimasi boʻlgan. U ayol muhaddislar qatoridagi soʻnggi olimlardan biri hisoblanadi.

Biografiya
----------

### Yoshlik davri

Fotima binti Hamad al-Fudayliya XII islom asrining oxirida tugʻilgan boʻlib, tez orada xattotlik va turli islom ilmlarida yuksak mahoratga erishgan. U hadis ilmiga alohida qiziqish uygʻotgan, bu borada koʻp oʻqigan, koʻplab olimlarning diplomlarini olgan va muhim muhaddis sifatida shuhrat qozongan.

### Diniy ilmi

Fotima binti Hamad al-Fudayliya usul, fiqh va tafsir ilmida ham mutaxassis edi. Makkada uning maʼruzalarida koʻplab taniqli muhaddislar qatnashib, undan sertifikatlar olishgan. Ular orasida, xususan, Umar al-Hanafiy va Muhammad Solihni tilga olish mumkin. Fotima binti Hamad al-Fudayliya bilan birga taʼlim olgan ulamolar uning taqvosi, solihaligi va zuhdini maqtagan. Al-Shayxa al-Fudayliyya goʻzal xattotlik boʻyicha kitoblar yozishi bilan ham yuqori baholangan.

Baʼzi ayollar hadis izlab koʻp sayohat qilishgan va talabalarga oʻz manzillarida maʼruzalar oʻqiganliklari ham maʼlum boʻlib, jumladan, jinslar aralash darslarda ham ularni eshitish uchun uzoq-uzoqlarga sayohat qilishardi.  Ayollar hadis ilmi bilan cheklanib qolmadilar, lekin baʼzilari ilohiyot, huquq, tarix va grammatika boʻyicha ham ustun edilar.  Ammo taniqli shaxslarning tarjimai holi lugʻatlarida olim xotin-qizlar haqidagi ishoralar XVI asrdan boshlab sezilarli darajada kamayib keta boshladi, hozirgi zamongacha boʻlgan eng soʻnggi ayol olim Shayxo Fotima al-Fudayliya (vaf. 1831) oʻquvchilari undan sertifikatlar olgani va Makkada boy ommaviy kutubxonaga asos solgani aytiladi.

### Keyingi hayoti va vafoti

Fotima binti Hamad al-Fudayliya Umrining oxirlarida u Makkada joylashgan va u yerda boy ommaviy kutubxonaga asos solgan. Fotima 1831-yili (hijriy 1247) vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Siddiqi, Muhammad Zubayr (1993). „Hadith Literature Its origin, development and special features: Women Scholars of Hadith". *The Islamic Texts Society Cambridge*. 117–123-bet. Qaraldi: 23–fevral 2015–yil.`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()
2. ↑  *Farooq.* „Women Scholars of Hadith". *Women Scholars of Islam: They Must Bloom Again*. 7-iyul 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-fevral 2015-yil.
3. ↑  Nadwi, Mohammad Akram*. Al Muhaddithat: the women scholars in Islam*. London: Interface Publishers, 2007 — 263 bet.
4. ↑  „Amazing Women Scholars". *The True Knowledge*. 2-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-mart 2015-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Y (maʼnolari).

**Й** — oʻzbek kirill alifbosining oʻn birinchi harfi. Jarangli, til oʻrta, sirgʻaluvchi undosh tovush. Soʻz boshi (йўл, йиғ), oʻrtasi (кейин, кийим) va oxiri (тўй, сарой)da kela oladi. Ayrim soʻzlarda, t, d tovushi oʻrnida keladi (кетин—кейин), baʼzilarida z ga moslashadi (йой-ёз; сўёламоқ—сўзламоқ). Qipchoq shevasida soʻz boshida bu tovush oʻrnida j qoʻllanadi (йўл—жўл, йўқ—жўқ). Bu xususiyat qad. talaffuz qonuniyatlari bilan bogʻliq boʻlib, Mahmud Qoshgʻariy davri tilida ham kuzatiladi. Oʻrxun-Yenisey, turkiy yozuvlarida, shuningdek, arab, lotin grafikasidagi alifbolarda oʻziga xos koʻrinishga ega. Soʻgʻd yozuvida uchramaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Tovon toʻlash** — fuqaroning xayoti, sogʻligʻi yoki molmulkiga yetkazilgan moddiy ziyonni yoxud uning oʻziga yetkazilgan maʼnaviy zararnnnt oʻrnini qoplash. Tovon toʻlash va zararin qoplash iboralari Oʻzbekiston Respublikasi FKda deyarli bir xil maʼnoda qoʻllaniladi. Ayni vaqtda shuni ham eʼtirof etish lozimki, zararni qoplash tushunchasi tovon toʻlash tushunchasidan kengrokdir. FKning 1033moddasida zararning oʻrnini qoplash zararni aslicha (natura shaklida) qoplash (yaʼni, zararlangan, shikastlangan ashyo oʻrniga xuddi oʻshanday turdagi va sifatdagi ashyoni takdim etish, shikastlangan ashyoni tuzatib berish va h.k.) yoxud yetkazilgan zararni toʻlash (pul bilan) koʻrinishida boʻlishi mumkinligi koʻrsatilgan. Tovon toʻlash kontributsiya maʼnosida ham ishlatiladi (yaʼni, oʻzaro urushda magʻlub davlatning gʻolib davlatga Tovon toʻlash i). Baʼzi adabiyotlarda Tovon toʻlash yetkazilgan zarar miqdorini, hajmini oʻlchash imkoni boʻlmaganda sud tomonidan belgilangan yoxud jabrlanuvchi va huquqbuzar oʻrtasida kelishuv asosida tayinlanadigan, huquqbuzar tomonidan jabrlanuvchiga toʻlanadigan toʻlov maʼnosida ham qoʻllaniladi. Tovon toʻlash miqdorini belgilash, oʻzgartirish usullari, mezonlari, toʻlovni amalga oshirish tartibi FKning 57bobi ("Zarar yetkazishdan kelib chikadigan majburiyatlarni tartibga soluvchi normalar")da belgilab qoʻyilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Кosmologik doimiysi - Olam holatining oldingi zamondagi aniq vaqti. Bu vaqtda quvvat zichligi va vaqt-fazosining qiyshiqligi katta boʻlgan — planck ahamiyat tartibida. Bu holat, Olamning keyingi bosqich bilan birgalikda rivojlanishi, quvvat zichligi yuqori boʻlgan vaqtni yana ʼʼKatta potlashʼʼdeb ham ataydilar. Kosmologik doimiysini gravitatsiya doimiysi, umumiy nisbiylik nazariyasi va muqobil nazariya gravitatsiyasini misol qilib keltirsa boʻladi. 

1967-yilda Stephen Hawking bu doimiyni paydo boʻlish imkonini isbotlagan. U yozgan:

> 
> Bizning natijalarimiz koʻrsatishi boʻyicha, bizning Olam aniq vaqtda mavjudga kelgan. Lekin Olamning paydo boʻlishi, doimiyligi bitta ham maʼlum fizika qonunlariga boysinmadi.
> 
> 
> 

Masalan harorat va zichlik bir vaqtda bir hil bola olmaydi, buning sababi tartibsizlik mezonining cheksiz ravishda nol darajasiga tirishmogʻidadir.

Kosmologik doiymining borligi fizikada eng katta jiddiy muammolardan biridir. Buning sababi bizda Katta portlashdan oldin nima boʻlgani haqida hech qanday maʼlumotlar yogʻdir.

|  |  |
| --- | --- |
| Saturn | *Astronomiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Empedokl Akragantlik** (miloddan avvalgi 487/482, Akragant — miloddan avvalgi 424/423, Peloponnes) — yunon faylasufi, shoir va vrach. E. oʻzining "Tabiat haqida"gi falsafiy dostonida olamning asosiga 4 unsur (yer, suv, havo va olov)ni qoʻyadi. Ularning birikishi va ajralishi miqdorii va sifatiy boʻlinishlarga bogʻliq. Unsurlar esa oʻz-oʻzicha doimo oʻzgarmay turaveradi. Bu taʼlimot koʻp asrlar davomida antik va oʻrta asr falsafasida saqlanib keldi. E.ga koʻra, olamda uni harakatlantiruvchi 2 ta kuch — muhabbat (tortish kuchi) va dushmanlik (itarish kuchi) boʻlib, ular navbatma navbat hukmronlik qiladi. E.ning tabiiy ilmiy (Kuyosh tutilishi haqida va boshqalar), tirik mavjudotlarning qonuniyatli evolyutsiyasi (tuproqdan tabiiy ravishda avvalo oʻsimliklar, keyinchalik hayvonot olami paydo boʻlgan, ular uzoq taraqqiyot yoʻlini bosib oʻtgach, inson vujudga kelganligi) haqidagi farazlari, odam oʻziga yaqinroq va oʻxshashroq mavjudotnigina biladi, chunki oʻxshash narsa hamma vaqt oʻxshashi tomonidan bilinadi, degan fikrlari diqqatga sazovordir. E. anatomiya va fiziologiya muammolariga katta eʼtibor bergan. "Poklanish" dostonida ruhning koʻchib yurishi toʻgʻrisidagi diniyaxloqiy qarashlarini bayon etgan. Sitsiliya tibbiy maktabining asoschisi hisoblangan. Uning asarlaridan olingan mashhur parchalaridan, u haqidagi ma'lumotlarning bir qismi qayta tiklanmoqda. 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. ↑  *(unspecified title)* — С. 30.
2. ↑  *(unspecified title)*
3. ↑   — Т. 1. — С. 59.
**Fotexxon Barezay**- afgʻon xalq afsonasi.

Dastavval poetik shaklda yuzaga kelgan. „Milliy xindora"da uning nasriy shakli berilgan. Ushbu ertakning qisqacha mazmuni quyidagicha:

Aslamxon degan xonning oilasida oʻgʻil tugʻiladi. Aslanxaon asli barezay qabilasidan boʻlib, Qandahor atrofidagi viloyatlarning xoni boʻlgan.
Fotexxonning tugʻilishi oʻz-oʻzidan boʻlmagan. Koʻp yillardan beri farzand dogʻida yurgan Aslanxonga darvesh tomonidan olma taqdim qilinadi va bu olmani yegan Aslanxonning xotini oʻgʻil tugʻib beradi. Xuddi shu kuni Fotexxonning boʻlajak qayligʻi Bibirobiya ham dunyoga keladi va shu bilan birga asrandi oʻgʻil Karamxon ham tugʻiladi. Bular tugʻilgan bu kunda boshqa 58 xonning 58 nafar oʻgʻli dunyoga keladi va bular kelajakda Fotexxonga sarboz boʻlib xizmat qiladilar. Bu bolalarning hammasi birga turib, birga ulgʻayadilar. Ularning hammasi bir xil kiyim kiyishadi.
Kunlardan bir kuni soydan suv olib ketishga kelgan ayollardan birining koʻzasini Fotexxoning maslahati bilan Robiya tosh bilan urib sindiradi. Bu ayol Robiyaning qilmishidan xonga arz qiladi. Lekin xon oʻz qizini va oʻgʻlini hafa qilmaslik uchun arz qilib kelgan ayollarga keyingi galda meshqob olib kelishlarini buyuradi. Ammo bu gal Fotexxon oʻz oʻrtoqlari bilan meshlarni ham teshib qoʻyadilar.
Ayollar yana podshoga shikoyat qiladilar. Bu gal podshoh Fotexxonni chaqirtirib urishadi. Jahli chiqqan Fotexxon doʻstlari bilan Hindistonga ketmoqchi boʻladi. Ketadigan kuni kechqurun Karamxon yoʻl koʻrsatuvchi tayoqchani Hindistonga burib qoʻyadi. Shunday qilib, Fotexxon oʻz sarbozlari bilan Hindistonga yoʻl oladilar. Bir qancha gʻaroyib narsalarni guvohi boʻlib, qiyinchilikni yengib, oxiri mamlakat podshosi Shamsuddinga duch kelib, u bilan jang qiladilar. Bu tengsiz jangda Fotexxon va uning sarbozlari halok boʻlishadi.

Manbalar
--------

Afgʻoniston xalqlari folklori va mumtoz adabiyoti tarixi
**Ab’od** (arab. bu’d oraliq soʻzining koʻpligi) — ikki nagʻma, yaʼni ton oraliqlari, intervallar. Qadimgi Sharq musiqa nazariyasida A.ning juda koʻp turlari boʻlgan. Jumladan ab’odi av-sat, ab’odi vusto — oʻrtacha hajmdagi intervallar — oktava, septima, seksta, rinta va kvartalar. Ab’odi izom yoki ab’odi kubro — katta intervallar. Ular kvintdesima, duodesima va undesima kabi oktavadan katta intervallarni oʻz ichiga oladi; ab’odi lahniy yoki ab’odi sigʻar — kichik intervallardir: katta se-kunda bilan kichik sekunda intervallarini oʻz ichiga oladi, baʼzan tersiya ham koʻzda tutilgan. Bular kuy va pardalar hosil qilishda qoʻllanilgani uchun „lahniy" 8(„kuychan") deb atalgan. Lahniylarning turlari: izom (katta), avsat (oʻrtacha) va sigar (kichik); ab’odi muloyim yoki ab’-odi muttafiq (ittifoqdosh) — yokimli, ohangdosh intervallar. konsonanslar; ab’odi munofir yoki ab’odi mutano-fir ikki nafratli oraliq, yoxud ab’-odi gʻayri muloyim — yoqimsiz, nomu-loyim intervallar — dissonanspar; ab’odi mustaʼmal — musiqa amali-yotida qoʻllaniladigan intervallar: ab’odi gʻayri mustaʼmal — musiqada qoʻllanilmaydigan intervallar. Max-sus musiqa oʻquv yurtlaridagi Sharq musiqasiga oid darslarda A. tizimi oʻrganiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Abʼod" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Emotsiya** (frans. lot. — larzaga keltiraman, hayajonlantiraman) — odam va hayvonlarning tashqi va ichki qoʻzgʻatuvchilar taʼsiriga nisbatan subyektiv reaksiyalari. E. qoniqish yoki qoniqmaslik, quvonch, qoʻrquv va boshqalar shakllarda namoyon boʻladi. E. ixtisoslashgan miya tuzilmalarining faol holatidan iborat boʻlib, odam va hayvonlarda bu holatni minimal yoki maksimallashtirish (kuchaytirish, takrorlash) istagini paydo qiladi. E xususiyati zarur ehtiyoj va uni qoniqtirish imkoniyati bilan belgilanadi. Ehtiyojni qoniqtirish ehtimoli kam boʻlganida E. salbiy (qoʻrquv, gʻazab) shaklda namoyon boʻladi. Aksincha uni qondirish ehtimoli kutilganiga nisbatan yuqori boʻlganida E.ga ijobiy tus (qoniqish, quvonch) beradi. Miyaning turli qismlariga elektr toki taʼsir ettirish orqali dastlab hayvonlarda, keyinchalik odamlarda salbiy va ijobiy E. paydo qiladigan nerv markazlari aniqlanadi. Bu markazlar, asosan, bosh miya poʻstlogʻining oldingi qismida, limbik sistemasi (uzunchoq miya, oraliq miya, oʻrta miyaning bir qancha tuzilmalari majmui)da, markaziy kulrang moddada va gipotalamusda joylashgan. E. oʻrganish, hosil boʻlgan shartli reflekslarni mustahkamlash jarayonida benihoya katta ahamiyatga ega. E. bilimlarni oʻzlashtirish (zehn) chegaraskni kengaytiradi; xotirani faollashtiradi, odam va hayvonlar kommunikatsiyasida qoʻshimcha vosita (mimika, nutq yoki tovush intonatsiyasi va boshqalar) boʻladi. Odamda oliy ijtimoiy ehtiyojlar asosida paydo boʻluvchi differension va turgun E.lar, odatda, hissiyot deb ataladi. 
Hissiyotlar oʻzining yuzaga kelishi nuqtai nazaridan odamning ehtiyojlari,qiziqishlari va intilishlari bilan bogʻliq boʻladi

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Abxaziya bo'linmalarining xaritasi.
Sovetlar davrida Abxaziya ASSR o'z poytaxtlari nomi bilan atalgan oltita rayon (tuman)ga bo'lingan.

Bahsli Abxaziya Respublikasining ma'muriy bo'linmalari o'zgarishsiz qolgan. 1995-yilda Tkvarcheli shahri atrofida Ochamchira va Gali rayonlarining bir qismidan Tkvarcheli tumani tashkil etilgan edi.

Abxaziya tomonidan avtonom viloyat deb da'vo qiladigan, lekin nazoratga ega bo'lmagan Gruziya hukumati Sovet bo'linmalarini o'zgartirmadi.

Abxaziya tumanlari
------------------

Tumanlarni ma'muriyat boshlig'i boshqaradi, u bir vaqtning o'zida tuman markazining meri hisoblanadi. Maʼmuriyat rahbari tuman majlisi bilan maslahatlashganidan soʻng Prezident tomonidan tayinlanadi. Amaldagi tartib Abxaziya Xalq Assambleyasi tomonidan 2016-yil 29-yanvarda, okrug aholisi yoki Assambleya aʼzolari tomonidan toʻgʻridan-toʻgʻri boshliqni saylash boʻyicha raqobatli takliflar boʻyicha va 2015-yil 30-iyulda avvalgi tartibni oʻzgartirmaslik uchun deyarli bir ovozdan ovoz berish orqali qabul qilingan.

 Abxaziya tumanlari
* (1) Gagra
* (2) Gudauta
* (3) Suxumi
* (4) Gulripshi
* (5) Ochamchira
* (6) Tkvarcheli
* (7) Gali

Abxaziya shaharlari
-------------------

 Abxaziya xaritasi
* Gagra
* Gali
* Gudauta
* Yangi Athos
* Ochamchira
* Pitsunda (2007 yildan)
* Suxumi
* Tkvarcheli

Abxaziyaning shahar posyolkalari
--------------------------------

* Bzyb
* Gulripshi
* Leselidze
* Myussera
* Gantiadi

Abxaziyaning tarixiy hududlari
------------------------------

Abxaziya an'anaviy ravishda bir nechta tarixiy hududlarga bo'lingan (ular taxminan qavs ichida keltirilgan zamonaviy tumanlarga to'g'ri keladi):

* Sadzen (hozirgi Rossiyadagi Gagra tumani va Sochi viloyati)
* Bzyb (Gudauta tumani)
* Gumaa (Suxumi tumani)
* Abjiva (Ochamchira va qisman Tkvarcheli tumanlari)
* Samurzakano (Gali va qisman Tkvarcheli tumani)
* Dal-Tsabal (Gulripshi tumani)

Bular 1994-yilgi Abxaziya Konstitutsiyasida qayd etilgan hududlardir. Ba'z manbalarga ko'ra Abxaziya bayrog'ining yetti chizig'i mamlakatning yettita tarixiy mintaqasiga to'g'ri keladi va yettinchi viloyat Psxu-Aibgadir.

Manbalar
--------

1. ↑  *Sharia, Vitali*. „Против выборности и абортов". Echo of the Caucasus (29-yanvar 2016-yil). Qaraldi: 6-fevral 2016-yil.
2. ↑  *Zavodskaia, Elena*. „Мажоритарная система осталась в силе". Echo of the Caucasus (30-iyul 2015-yil). Qaraldi: 19-oktabr 2015-yil.
3. ↑  Lenta.ru, Абхазский курорт Пицунда превратился в город (*Abkhazian resort Pitsunda became a city*), 10 February 2007
4. ↑  Археогия и этнография Абхазии,  Wayback Machine saytida arxivlandi (2007-06-25).
5. ↑  Constitution\_of\_Abkhazia (English)
**Bustiy** (taxallusi; asl ismi Abul Fath ibn Muhammad alKotib alBustiy) (971, Bust — 1009, Buxoro) — shoir. Arab va fors tillarida ijod qilgan. Bust hokimi alBayturning kotibi boʻlgan. Lirik sheʼrlarida dunyoviy sevgi, hayot quvonchlari va tabiat tarannum etilgan. Koʻplab hikmatli soʻzlar yaratgan. Ularda kishilarni rostgoʻy, halol, mehnatsevar, ilmli boʻlishga undagan. Bizgacha yetib kelgan "Nuniya" (asarning har bir bayti "nun" harfi bilan tugagan) yoki "Qasida alBustiya" asari axloqodob mavzuida. B.ning bu asariga Zunnun ibn Ahmad asSaraxsiy va Abdulloh Nukrakar sharh yozgan, uni Badriddin Jojarmiy forsiyga ugirgan, 1899-yilda Bayrutda nashr etilgan.

B. ijodida tibbiyot, falakiyot, falsafa, fiqh va boshqa mavzular muhim oʻrin tutgan. Uning ayrim asarlaridan parchalar alUtbiy ("Kitob alyaminiy"), Ibn Xallikon ("Vafoiyat"), Yoqut ("Moʻʼjam aludabo"), Beruniy ("Hindiston", "Saydana") va boshqalarning asarlarida uchraydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Abdullayev I. Beruniyga zamondosh shoirlar, T.1975.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qoʻrgʻon Boʻronov** (1925.25.10, Chimkent) — faylasuf olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1985), falsafa fanlari doktori (1981), professor (1982). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Oʻrta Osiyo davlat universitetining tarix fakultetini (1950) tugatgan. 1956—90 yillarda Toshkent oliy partiya maktabida oʻqituvchi, dotsent, dekan, kafedra professor, kafedra mudiri. Toshkent Davlat Universiteti tabiiy fakultetlarning falsafa kafedrasi katta ilmiy xodimi (1971—73). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi falsafa kafedrasi professor (1981—84). Siyosatshunoslik va boshqaruv instituti professor (1990—92). Ilmiy ishlari maʼnaviy madaniyat taraqqiyotining umumfalsafiy masalalari, gumanizm va madaniyatning oʻzaro bogʻliqligi, milliy munosabatlar va milliy madaniyatlar rivojlanish dialektikasi muammolariga bagʻishlangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |