| *Massachusetts Bay Transportation Authority* |
| --- |
|   |
| Maʼlumot |
| Davlat | AQSH bayrogʻi AQSh |
| Shahar | Boston |
| Ochilgan vaqti | 1897-yil 1-oktabr |
| Boshqaruvchi shirkat | State Transportation Building |
| Davlat | AQSH bayrogʻi AQSh |
| Uzunligi | 1920 km |
| Stantsiyalari soni | 146 |
| Yoʻllari soni | 12 (temir yo'l)4 (metro)5 (avtobus tezkor tranziti)4 (trolleybuslar)4 (paromlar)183 (avtobuslar) |
| Kunlik yoʻlovchilar soni | 641,300 |
| Yillik yoʻlovchilar soni | 160,557,600 |
| Sxemasi |
|  |

**Massachusets ko'rfazi transport boshqarmasi** (inglizcha: *Massachusetts Bay Transportation Authority, **MBTA***) — Boston va Massachusetsdagi avtobus, metro, shahar atrofidagi temir yo'l va parom tizimlarining davlat operatori hisoblanadi. Uning bevosita salafi shahar transport boshqarmasi edi (inglizcha: *Metropolitan Transit Authority, **MTA***). Mahalliy aholi uni oddiygina "The T" deb atashadi. 1960-yilda hokimiyat Stokgolm metro logotipidan ilhomlangan doira ichidagi *T* logotipini qabul qildi. 2008-yilda 1,300,000 yo'lovchi har kuni jamoat transportidan foydalangan, shundan 598,200 nafari metrodan foydalangan, bu esa Qo'shma Shtatlardagi to'rtinchi eng gavjum metroga aylandi.

MBTA mustaqil huquqni muhofaza qilish bo'limiga ega, Massachusets ko'rfazi transport boshqarmasi politsiyasi. MBTA AQShning ikkita agentligidan biri bo'lib, barcha beshta asosiy tranzit transport vositalariga xizmat ko'rsatadi: shaharlararo temir yo'l, metro, yengil avtomobillar, elektr trolleybuslar va avtobuslar. Ikkinchi agentlik - Janubi-Sharqiy Pensilvaniya transport boshqarmasi  .

MBTA Massachusets shtatidagi elektr energiyasining eng yirik iste'molchisi va Xavfsizlik va dam olish departamentidan keyin ikkinchi yirik yer egasi. 2007-yilda uning avtobus parki mamlakatda muqobil yoqilg'ining eng yirik iste'molchisi bo'lgan. 2009-yil 26-iyunda gubernator Deval Patrik MBTAni boshqa davlat transport agentliklari bilan birga Massachusets transport departamentining ma'muriy hokimiyati ostiga qo'yish to'g'risidagi qonunni imzoladi.

Tarixi
------

 1880-yilda Bostondagi temir yo'llar.
### Temir yo'l

Poyezd jamoat transporti uchun amaliy bo'lganidan ko'p o'tmay, 1830-yilda Boston va Louellni bog'laydigan xususiy temir yo'l tashkil etildi. Bu Shimoliy Amerikadagi eng qadimgi temir yo'llardan biridir. Bu Amerika shaharlararo temir yo'llarining rivojlanishining boshlanishi edi.

### Tramvaylar

1856-yil 26-martda Kembrij temir yo'li ochilishi bilan Bostonda tramvay yo'llari paydo bo'la boshladi. Keyinchalik tramvaylarga ega bo'lgan ushbu kompaniyalarning ko'pchiligi birlashtirildi va ot mashinalari elektr tortishga aylantirildi.

### Metro

| *Massachusetts Bay Transportation Authority subway*Boston metropoliteni |
| --- |
|   |
| Maʼlumot |
| Davlat | AQSH bayrogʻi AQSh |
| Shahar | Buyuk Boston |
| Ochilgan vaqti | 1897-yil 1-sentabr |
| Boshqaruvchi shirkat | MBTA |
| Davlat | AQSH bayrogʻi AQSh |
| Uzunligi | 134,24 km |
| Stantsiyalari soni | 122 |
| Yoʻllari soni | 4 |
| Kunlik yoʻlovchilar soni | 964 ming |
| Yillik yoʻlovchilar soni | 352 mln |
| Sxemasi |
|  |

Boston markazidagi tramvay tirbandligi 1897-yilda metro qurilishiga hissa qo'shgan. Tremont ko'chasi ostidagi liniya Qo'shma Shtatlardagi birinchi metro edi. Birinchi yer osti metro liniyasi Bostonda Nyu-Yorkdagi birinchi metro liniyasidan 7 yil oldin va birinchi London metro liniyasidan 34 yil o'tgach paydo bo'lgan.

#### Liniyalar

* **Moviy liniya** eng qisqa liniya 10 km.
* **Sabzirang liniya** shimoldan janubga 18,5 km.
* **Qizil liniya** shimoli-g'arbdan janubi-sharqqa o'tadi va janubda 51,5 km uzunlikdagi 2 ta yo'nalish mavjud.
* **Yashil liniya** eng uzun liniya bo'lib, uzunligi 54,24 km bo'lgan 4 ta yo'nalishga ega.

### Avtobuslar

1922-yildan boshlab Boston temir yo'l transportini avtobuslarga almashtira boshladi. 1953-yil boshiga kelib, qolgan yagona tramvay ikkita tunnelni, asosiy Tremont ko'chasini va Garvard maydonidagi qisqa tunnelni (hozirgi *Garvard avtobus tuneli* ) bog'lagan.

MBTA xizmatlari
---------------

### Avtobuslar va trolleybuslar

 Oddiy New Flyer XDE40 avtobusi.
MBTA avtobus tizimi mamlakatdagi yettinchi eng band bo'lib, Buyuk Boston bo'ylab 150 dan ortiq yo'nalishlarga ega. Massachusets ko‘rfazi transport boshqarmasidan tashqari yana yetti kompaniya tranzit avtobuslar bilan ta’minlaydi. Ularning barchasida o'z tariflari va subpudrat operatsiyalari mavjud. Yo'l haqi metroda ishlatiladigan CharlieCard orqali to'lanishi mumkin.

Silver Line MBTA ning tez tranzit avtobusi sifatidagi birinchi xizmati bo'lib, rejimning ko'pgina xususiyatlariga ega emas. Ushbu liniya 2002-yildan beri ishlaydi. 2007-yil 1-yanvargacha shahar markazidagi metroga sayohat bepul edi. Hozirda aeroportdan faqat SL1 marshruti bepul (aeroport to'xtash joylariga qo'nish barcha eshiklarda to'lov nazoratisiz mavjud), Janubiy vokzalda Qizil liniyaga o'tish mavjudligi tufayli, bu yerdan borishga imkon beradi, aeroportdan Bostonning istalgan stantsiyasiga bepul.

2005-yilda har kuni avtobus va trolleybuslardan o'rtacha 363,5 ming kishi foydalangan (Kumush liniyani hisobga olmaganda), bu MBTA yo'lovchilarining umumiy sonining 31,8% ni tashkil qiladi.

### Metro

Metro uchta liniyadan iborat: qizil liniya, to'q sariq liniya va ko'k liniya. Shuningdek, ikkita yengil temir yo'l liniyalari mavjud: yashil liniya va Ashmont-Mattapan yuqori tezlikdagi liniyasi (Qizil chiziqning bir qismi). Barcha to'rtta chiziq shahar markazida kesishadi. To'q sariq va yashil chiziqlar (ular parallel ravishda) to'g'ridan-to'g'ri ikkita stantsiyada kesishadi.

2005- moliya yilida kuniga 628 400 kishi yoki barcha MBTA haydovchilarining 55,0% metrodan foydalangan (shu jumladan Silver Rapid Tranzit liniyasi).

### Shahar atrofidagi temir yo'l

 Oddiy MPI MP36PH-3C poyezdi yo'lovchi vagonlari bilan
Temir yo'l o'n ikki liniyadan iborat. Ulardan biri Foxborough yoki yaqinidagi maxsus tadbirlar uchun Gillette Stadiumga kirish imkonini beradi. Temir yo‘l tizimi mamlakatdagi eng bandligi bo‘yicha beshinchi o‘rinda turadi va kuniga 130 000 tagacha odamni tashiydi.

### Paromlar

 Edvard Ro Snou kemasi portda Charlstondan kelgan yo'lovchilar bilan.
Parom tizimi Boston porti va qo'shni shaharlar orqali bir nechta yo'nalishlardan iborat. Ulardan biri shahar markazini Charlstaundagi dengiz kemasozlik zavodi bilan bog‘lovchi marshrutdir. Boshqa yo'nalishlar shahar markazi va Xingem, Xall, Salem va Quincy, shuningdek Logan xalqaro aeroportini bog'laydi.

Barcha xizmatlar Massachusets Bay Transport Authority bilan shartnoma asosida xususiy kompaniyalar tomonidan taqdim etiladi va boshqariladi. 2005-yilda paromlar kuniga 4650 yo'lovchini (jami MBTA yo'lovchilarining 0,41%) tashigan.

### Avtoturargoh

MBTA parkovka va avtoturargohlari temir yo'l stantsiyalari, metro stantsiyalari kabi ko'plab ob'ektlarga xizmat ko'rsatadi va umumiy sig'imi 46 000 ta mashinaga ega. To'xtash joyi bo'lgan stantsiyalardagi joylar soni bir necha o'ndan 2500 dan ortiq. Avtoturargohlarning ko'pchiligi asosiy magistral yo'llarning yaqinida joylashgan. Ko'pchiligi ertalab shoshilinch soat davomida to'ldiradi.

Avtoturargoh toʻlovi (2008):

* Metro bekatlarida yer osti to'xtash joyi - $7
* Metro stantsiyalaridagi to'xtash joyi - $5-6
* Temir yo'l stantsiyalarida to'xtash joyi - $4
* Shahardagi parom stantsiyalarida to'xtash joyi - $3

Aksariyat stantsiyalarda velosiped raflari ham mavjud. Avtoturargohlar MBTA bilan shartnoma asosida *LAZ Parking Limited MChJ* tomonidan boshqariladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Cudahy, Brian*. A Century of Subways: Celebrating 100 Years of New York's Underground Railways*. Fordham University Press, 2004 — 167 bet. ISBN 9780823222933.
2. ↑  Ridership rising fast, MBTA announces *Boston Globe* June 6, 2008.
3. ↑  „SEPTA Facts".  SEPTA Web site. 18-sentabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-aprel 2012-yil.
4. ↑  mbta.com
5. ↑  „Chapter 25 of the Acts of 2009: An Act Modernizing the Transportation Systems of the Commonwealth". *Session Laws 2009*.  General Court of the Commonwealth of Massachusetts (29-iyun 2009-yil). 7-oktabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-iyul 2022-yil.