recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Vladimir Vladimirovich Yaxontov** (1899.23.11, hozirgi Rossiya Federatsiyasi Kurgan gubernyasi, Shadrin tumani — 1970.17.1, Toshkent) — entomolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1956), professor (1935), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1960). Leningrad amaliy zoologiya va fitopatologiya institutini va ayni vaqtda chet tillar institutini tugatgan (1927). Shirobudin (Buxoro) tajriba stansiyasida boʻlim boshligʻi (1927—29), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti oʻsimliklarni himoya qilish kafedrasida dots. professor (1930—34), entomologiya va zoologiya kafedrasi mudiri (1935—61; 1965—70). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Zoologiya va parazitologiya institutida entomofaglar laboratoriya mudiri, ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari, direktor (1961—65). Ilmiy ishlari, asosan gʻoʻza, beda zararkunandalari, hasharotlar ekologiyasini tadqiq etishga, qishloq xoʻjaligi ekinlari zararkunandalariga qarshi kurashning biologik usullariga bagʻishlangan. Ya. Oʻrta Osiyodagi tripslarning 10 ta yangi turini aniqlagan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Yaxontov Vladimir Vladimirovich" *OʻzME*. Ya-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyotlar
-----------

* Listovoy lyutsernovsh slonik ili fitonomus, T. 1934; Vrediteli selskoxozyaystvennmx rasteniy i produktov Sredney Azii i borba s nimi, T. 1953: Ekologiya nasekommx, M. 1969.

Havolalar
---------

* 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  




  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ihor Bohdanovich Shvets** (ukraincha: *Ігор Богданович Швець*) — hujumchi sifatida maydonga tushgan, ukrainalik sobiq professional futbolchi.

Faoliyati
---------

Ternopil futbol maktabi tarbiyalanuvchisi, Ternopil bolalar va oʻsmirlar sport maktabini tamomlagan. U ikkinchi ligada oʻynagan va „Niva"ning futbol klubi boʻlgan Ternopilda professional oʻyinlarni boshlagan, ammo 2002-yilning yozida klub tarqatib yuborilgan. Natijada Shvets jamoani tark etdi.

2003-yildan beri u 2002—2003-yilgi mavsumda birinchi ligada ikkinchi oʻrinni egallagan va Ihor Shvetsga Premyer-ligaga chiqishga yordam bergan „Borisfen Boryspil" da toʻp surdi. Elit divizionda Shvets debyutini 2004-yil 19-iyunda „Dnepr"ga qarshi oʻyinda oʻtkazdi. Jamoa 1:0 hisobida gʻalaba qozongan. Ammo bu Shvetsning asosiy tarkibda oʻynagan oʻsha mavsumdagi yagona oʻyini boʻldi, qolgan vaqtlarda esa Shvets „Dnepr"da toʻp surdi.

Keyingi mavsumdan boshlab Shvets asosiy jamoa oʻyinlarida ishtirok eta boshladi, ammo jamoa oxirgi oʻrinni egallab, Oliy ligadan chiqib ketdi. Oradan olti oy oʻtgach, 2006-yilning boshida Shvets „Vorskla Poltava" bilan shartnoma imzolab, Ukraina Premyer-ligasiga qaytdi. U Ukraina Premyer-ligasida debyut golini 2006-yil 5-noyabrda „Metalist"ga qarshi oʻyinda kiritdi, ammo ikki yil ichida Shvets jamoaning asosiy hujumchisi boʻla olmadi, shu vaqt ichida Oliy ligada bor-yoʻgʻi 17 oʻyin oʻtkazdi.

2008-yil boshidan mavsum oxirigacha Ihor Shvets „Desna Chernihiv" jamoasida oʻynadi, keyinchalik „Oleksandriya" klubiga oʻtdi.

2009—2010-yilgi mavsumda u birinchi ligada Energetik Burshtinda, keyingisida esa Arsenal Bila Serkvada oʻynagan.

2012-yil boshida Shvets Poltava bilan shartnoma imzoladi va Poltava jamoasi tarkibida bir mavsum oʻynadi. Biroq, xuddi shu mavsumda ham Kirovograd klubida atigi ikkita oʻyin oʻtkazgan boʻlsa ham, u Ternopil Nivaga oʻtishga muvaffaq boʻldi.

2014-yilning birinchi yarmida u Polshaning „Stal" (Sanok) klubida oʻynadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Швец Игорь Богданович". *www.footballfacts.ru*. Qaraldi: 19-dekabr 2021-yil.
2. ↑  „Швец Игорь Богданович". *Ukrainian Premier League*. 19-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-dekabr 2021-yil.
3. ↑  „Швец Игорь Богданович". *Soccerway*. Qaraldi: 19-dekabr 2021-yil.
4. ↑  „Игорь Швец". *www.ua-football.com*. Qaraldi: 19-dekabr 2021-yil.
5. ↑  „Игорь Швец". *www.championat.com*. Qaraldi: 19-dekabr 2021-yil.
6. ↑  „FK ZIRKA KROPYVNYTSKYI". *www.soccerway.com*. Qaraldi: 19-dekabr 2021-yil.

Havolalar
---------

* Ihor Shvets footballfacts.ru
* Ihor Shvets allplayers.in.ua
**Vernadskiy Vladimir Ivanovich** [1863.28.2 (12.3), Peterburg - 1945.6.1, Moskva] — tabiatshunos, mineralog va kristallograf; geokimyo, biogeokimyo, radiogeologiya va biosfera asoschilaridan biri. Rossiya FA akad. (1912), Ukraina FA tashkilotchisi va birinchi prezidenti (1919), Chexoslovakiya (1926) va Parij (1928) FA aʼzosi. Moskva universiteti prof. (1898-1911). V. oʻz tadqiqotlarida katta amaliy ahamiyatga ega bulgan yirik ilmiy muammolar: silikatlarning tuzilishi, nodir va tarqoq elementlar geokimyosi, radioaktiv minerallarni qidirib topish, geokimyoviy jarayonlarda organizmlar roli, togʻ jinslarining mutlaq yoshini aniqlash va b.ni ilgari surdi; minerallarning kelib chiqishida yangi evolyutsion nazariyani (genetik mineralogiyani) ishlab chiqdi. V. radioaktiv moddalar ahamiyatini aniqladi (1911). V. biosfera kimyoviy elementlarning toʻplanishi, almashinishi va tarqalishida organizmlarning rolini, biosfera inson mehnati va u qoʻlga kiritgan ilmiy muvaffaqiyatlar tufayli asta-sekin yangi holat — noosferaga oʻtishini birinchi boʻlib koʻrsatib berdi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. ↑   // *(unspecified title)*
3. ↑  *(unspecified title)*
Andoza:Карточка университета

Andoza:Карточка университета

universitet

Amsterdam universiteti (neter. UVA) Evropadagi eng yiriklardan biri (Byudjet 600 million evro, 5 ming xodim).

Umumiy ma'lumot
---------------

 Universitetning boshlang'ich binosiga kirish, sobiq. Agnitok monastirining cherkovi (qizil chiroqlar tumanida)
1632 yildan beri tarixga olingan 1632 yildan beri o'quv muassasasi Amsterdamda ("Shin Axeni"), bu erda tarix va falsafa o'rganilgan; Ushbu asrda ushbu asrda, dasturga, tibbiyot, tibbiyot va ilohiyotda ham qo'shildi. 19-asrga qadar O'tenya kichik maktabni saqlab qoldi, 250 dan ortiq talabalar va 8 nafar o'qituvchi bor edi. 1877 yilda u Amsterdam shahriga (Gementelijke UnivertiteTiteit Van Amsterdamga aylantirildi) va ilmiy daraja berish huquqini oldi; Botanika bog'i, shuningdek unga jo'nab ketdi. Universitet Amsterdam shahar kengashiga bo'ysundi, bu o'sha paytda siyosiy progressiv tana sifatida obro'ga ega edi. 1961 yilda universitet davlatga bo'ysunishiga ko'chib o'tdi. 1960-1970 yillarda u talabalar chiqishlari va avtonomiya uchun kurashning bir necha borga aylandi.

Tashkiliy tuzilma
-----------------

Tashkiliy jihatdan u yetti fakultetdan iborat:

* gumanitar
* ijtimoiy va xulq-atvor fanlari
* iqtisodiy
* qonuniy
* tabiiy fanlar va informatika
* tibbiy
* stomatologiya

Bundan tashqari, xalqaro gumanitar fanlar va ijtimoiy fanlar maktabi (eng ingliz tilida bo'lgan ijtimoiy fanlar maktabi) bo'lib, unda "Yan Gumaniya", "Yaniston vanogi" deb nomlangan jismoniy instituti, nomli kimyo instituti (Jin Piter Zeeman) Jacob Vanthoff va Anton Pannekukning astronomik muassasasi nomi.

Eslatmalar
----------

Adabiyot
--------

* Амстердамский университет // Большая российская энциклопедия [Электронный ресурс]. — 2016.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayt
* Amsterdam universiteti yangiliklari rus tilida Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-05-11).
**Triop** (qadimgi yunoncha: *Τρίωψ* "uch koʻzli ") — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni. Gelios va Rodaning yetti oʻgʻlidan biri (yoki Poseydon va Kanaki; yoki Lapif va Stilba). Diodorning hikoyasiga koʻra, u akasi oʻldirilganidan keyin Rodosdan qochib, Kariyaning Xersones shahriga keldi va qirol Melisseydan poklanib oldi. Triop Kariyaga borib, Triopiy deb nomlangan burunni egallab oldi. U Triopiyga asos solib, butun Xersones va Kariyaning bir qismini bosib oldi. Knidning asoschisi. Keyin u Fessaliyaga bordi, Devkalion oʻgʻillari bilan ittifoq tuzdi, pelasglarni quvib chiqardi va Dotiy tekisligining bir qismini oldi. U yerda muqaddas Demetra bogʻini kesib tashlagani uchun u Fassaliyani tark etishga majbur boʻldi.

* Qarang. Triop (Fessaliya qiroli) — afsonaning yana bir versiyasi.

Manbalar
--------

1. ↑   Lyubker F. Realniy slovar klassicheskix drevnostey. M. 2001. V 3 t. T.3. S.430-431
2. ↑   Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka V 61, 3
3. ↑   Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka V 57, 6
4. ↑   Pavsaniy. Opisanie Elladi X 11, 1
5. ↑   Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka V 61, 1-2
**Bandora** — Hindistonning Goa shtatidagi Shimoliy Goa tumanidagi Ponda Taluka shahridagi aholini roʻyxatga olish shaharchasi .

Geografiya
----------

 
Bandora joylashgan15°24′N 73°58′E﻿ / ﻿15.40°N 73.97°E﻿ / 15.40; 73.97GO.  Oʻrtacha 107 balandlikda joylashgan metr (351 oyoq).

Demografiya
-----------

2001-yilgi Hindiston aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Bandora aholisi 12,264 kishidan iborat edi. Aholining 54 foizini erkaklar, 46 foizini ayollar tashkil qiladi. Bandora oʻrtacha savodxonlik darajasi 71 % ni tashkil etadi, bu mamlakatdagi oʻrtacha 59,5 % dan yuqori; erkaklarning 59 % va ayollarning 41 % savodli. Aholining 10 % 6 yoshgacha boʻlgan bolalardir.

Arxeologiya
-----------

Tirthankara Neminataning qadimiy Jain ibodatxonasi eramizning 1425-yilidan Goa shtatining Bandora shahrida topilgan; u hozir arxeologik joy.

Manbalar
--------

1. ↑  Falling Rain Genomics, Inc — Bandora
2. ↑  „Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)".  Census Commission of India. 16-iyun 2004-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-noyabr 2008-yil.
3. ↑  TNN (24 November 2008), „Singular pre-Portuguese monument crumbling from neglect Paul Fernandes finds that the Jain basti at Bandora requires conservation", *The Times of India*, Goa, 5 March 2016da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 26 June 2020
4. ↑  Shenoy, Balaji (11 February 2015), *Ruins of Neminath Jain Basti at Bandora*, The Navhind Times
5. ↑  Kerkar, Rajendra; TNN (31 October 2014), „Jain heritage dwindles as govt sits pretty", *The Times of India*
Koʻzga koʻrinmaydigan elektr toki bilan suv oqimi yoki mexanik qurilmalarning harakati kabi koʻproq tanish jismoniy harakatlar oʻrtasida bir nechta rasmiy oʻxshashliklar mavjud.

Sigʻim boʻlsa, mexanik toʻgʻri chiziqli kondansator bilan bir oʻxshashlik — bu ressor mosligi sigʻimga oʻxshash boʻlgan bahor. Shunday qilib, elektrotexnikada kondansator tenglamani qondiradigan ideal elektr komponenti sifatida aniqlanishi mumkin.

{\displaystyle V={\frac {1}{C}}\int I\,dt,}
bu yerda {\displaystyle V} = kondansator terminallarida oʻlchangan kuchlanish, {\displaystyle C} = kondensatorning sigʻimi, {\displaystyle I} = kondansatkichning terminallari orasidagi oqim va {\displaystyle t} = vaqt.

Yuqorida keltirilgan tenglama ideal massasiz buloqni tasvirlaydigan shaklga ega:

{\displaystyle F=k\int v\,dt}, bu yerda:
{\displaystyle F} prujinaning ikki uchi orasiga qoʻllaniladigan kuch, {\displaystyle k} qattiqlik yoki kuch/joy almashinuvi sifatida aniqlangan bahor konstantasi (muvofiqlikka teskari) va {\displaystyle v} — buloqning bir uchining tezligi (yoki tezligi), ikkinchi uchi esa sobit.

Eʼtibor bering, elektr holatida oqim (*I*) zaryadning vaqtga nisbatan oʻzgarish tezligi (*Q*) sifatida aniqlanadi:

{\displaystyle I={\frac {dQ}{dt}}}
Mexanik holatda tezlik (*v*) vaqtga nisbatan siljishning oʻzgarish tezligi (*x*) sifatida aniqlanadi:

{\displaystyle v={\frac {dx}{dt}}}
Shunday qilib, ushbu oʻxshashlikda:

* Zaryad chiziqli siljish bilan ifodalanadi,
* oqim chiziqli tezlik bilan ifodalanadi,
* kuch bilan kuchlanish .
* vaqti -vaqti bilan

Bundan tashqari, ushbu oʻxshash munosabatlar qoʻllaniladi:

* energiya. Ressorda saqlanadigan energiya {\displaystyle {\frac {1}{2}}kx^{2}}, kondansatorda saqlanadigan energiya esa {\displaystyle {\frac {1}{2}}{\frac {Q^{2}}{C}}={\frac {1}{2}}CV^{2}} .
* Elektr quvvati. Bu erda tezlik va siljishning skalyar mahsuloti sifatida kuchning mexanik tushunchasi bilan sinusoidal qoʻzgʻalish bilan oʻzgaruvchan tok zanjirida quvvat *VI* cos(*φ*) mahsulotidir, degan elektr tushunchasi oʻrtasida oʻxshashlik mavjud, bu erda *φ* — *V* oʻrtasidagi faza burchagi. va *I*, RMS shartlarida oʻlchanadi.
* Elektr qarshiligi (*R*) mexanik viskoz qarshilik koeffitsientiga oʻxshaydi (tezlikka mutanosib boʻlgan kuch Ohm qonuniga oʻxshash — kuchlanish oqimga mutanosib).
* Massa (*m*) indüktans (*L*) ga oʻxshaydi, chunki *F* = *m*(*dv*/*dt*) esa *V* = *L*(*dI*/*dt*). Shunday qilib, indüktans *L* boʻlgan ideal induktor *m* massali qattiq jismga oʻxshaydi.

Kondensatorning bu oʻxshashligi mexanik va elektr tizimlarining keng qamrovli empedans analogiyasining bir qismini tashkil qiladi.

Manbalar
--------

* H. F. Olson, Dynamical Analogies, Van Nostrand, 2 ed, 1958
**Dono Razzoqovna Boboyeva** (1968-yil 10-yanvar, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, pedagogika fanlari nomzodi, professor.

Biografiyasi
------------

Dono Boboyeva 1968-yil 10-yanvar Toshkent shahrida tugʻilgan. 1992-yilda Toshkent davlat pedagogika institutini tugatgan. 1985—1986-yillarda Toshkent shahridagi 528-bolalar bogʻchasida tarbiyachi yordamchisi, 1987—1996-yillarda Toshkent shahridagi 528-bolalar bogʻchasi tarbiyachisi, 1997—1999-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti aspiranti, 2000—2001-yillarda universitetning „Maktabgacha va oila taʼlimi" kafedrasi oʻqituvchisi, 2001—2002-yillarda „Umumiy pedagogika" kafedrasi oʻqituvchisi, 2002—2012-yillarda „Umumiy pedagogika" kafedrasi dotsenti, 2012—2018-yillarda „Maktabgacha taʼlim" kafedrasi dotsenti, 2018—2019-yillarda „Maktabgacha taʼlim metodikasi" kafedrasi professor vazifasini bajaruvchi sifatida faoliyat koʻrsatgan. 2020-yildan „Maktabgacha taʼlim metodikasi" kafedrasi professori.

### Ilmiy faoliyati

2001-yilda „Tevarak-atrofni oʻrganishda maktabgacha katta yoshdagi bolalarning bogʻlanishli nutqini rivojlantirish" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 2005-yil dotsent, 2020-yilda professor ilmiy unvoni berilgan. 1 ta monografiya, 6 ta oʻquv qoʻllanma, 3 ta darslik , 1 ta elektron darslik, 126 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 1-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2022 — 342 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Helen V. Firth** - og'ir rivojlanish buzilishlarining tashxisini yaxshilash uchun yangi genomik texnologiyalarni qo'llashga ixtisoslashgan britaniyalik genetikshunos olima. U Buyuk Britaniyadagi rivojlanish buzilishlarini hal qilish loyihasi va noyob kasalliklar bo'yicha ma'lumotlar almashish uchun global DECIPHER platformasining klinik rahbari. 2020-yilda u Tibbiyot fanlari akademiyasining aʼzosi etib saylandi.

Faoliyati
---------

2004-yilda Kembrijdagi Addenbruk kasalxonasida maslahatchi klinik genetik bo'lib ishlagan Firt Inson genomi loyihasi nashr etilgandan so'ng noyob kasalliklar bo'yicha ma'lumotlar almashish uchun global DECIPHER platformasiga asos soldi. 2006-yildan beri Firt Kembrij universitetining Klinik tibbiyot maktabida faxriy va obroli katta ilmiy xodimi hisoblanadi. Keyinchalik, 2011-yilda, Firth va uning hamkasbi Karolin F. Rayt Buyuk Britaniya miqyosidagi Rivojlanish buzilishining shifrini ochish (DDD) loyihasi uchun klinik etakchi sifatida o'z topilmalarini nashr etdilar. Loyihaning maqsadi "o'tkir tashxis qo'yilmagan rivojlanish buzilishlari bo'lgan 12 000 bolalar uchun tizimli fenotiplash va batafsil genomik tahlilni o'tkazish" edi.

2020-yilda u "dunyodagi yetakchi tadqiqot kashfiyotlar orqali biotibbiyot fanini rivojlantirishga qoʻshgan ulkan hissasi, milliy ilmiy aloqa va hamkorlik dasturlarini amalga oshirish hamda ilmiy yutuqlarni bemorlar va jamoatchilik uchun foyda keltirishi" uchun Tibbiyot fanlari akademiyasining a’zosi etib saylandi.

Firth ikkita kitobning hammuallifi, *Klinik genetika* (1-nashr 2005, 2-nashr 2017 *Klinik genetika va genomika* sifatida) va *Oksford genetika qoʻllanmasi mualifi hisoblanadi*.

Manbalar
--------

1. ↑  „DECIPHER: Fuelling Rare Disease Research". *sangerinstitute.blog* (3-iyul 2019-yil). Qaraldi: 11-aprel 2021-yil.
2. ↑  „Dr Helen V Firth Consultant Clinical Geneticist". *sanger.ac.u*. Qaraldi: 11-aprel 2021-yil.
3. ↑  Firth, Helen V.; Wright, Caroline F. (17–iyun 2011–yil). „The Deciphering Developmental Disorders (DDD) study". *Developmental Medicine & Child Neurology*. 53-jild, № 8. 702–703-bet. doi:10.1111/j.1469-8749.2011.04032.x. Qaraldi: 11–aprel 2021–yil.`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()
4. ↑  „Hospital consultants elected to prestigious academy". *cambridgenetwork.co.uk* (14-may 2020-yil). Qaraldi: 11-aprel 2021-yil.
5. ↑  Firth, Helen V.*. Oxford desk reference : clinical genetics*. Oxford: Oxford University Press, 2005. ISBN 9780192628961. OCLC 57251006.
6. ↑  Firth, Helen V.*. Oxford desk reference. Clinical genetics and genomics*, Jane A. Hurst, Second, Oxford, United Kingdom, 2017. ISBN 9780199557509. OCLC 1003317415.
7. ↑  Bradley-Smith, Guy*. Oxford handbook of genetics*. Oxford: Oxford University Press, 2010. ISBN 978-0-19-954536-0. OCLC 351316550.

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BIBSYS: 5085007
* BnF: cb15009186v (maʼlumot)
* CANTIC: a1144311x
* GND: 1163024635
* ISNI: 0000 0001 1618 3997
* LCCN: n2004124599
* LNB: 000110579
* NKC: uk2008407368
* NTA: 288117107
* en:ORCID: 0000-0002-6410-0882
* RERO: 02-A012935191
* SUDOC: 112637434
* VIAF: 34732380
* en:WorldCat Identities: lccn-n2004124599

 |
**Otajon hoshim** (taxallusi; asl ism-sharifi Hoshimov Otajon) (1905—Toshkent — 1938.4.10) — adabiyotshunos, jamoat arbobi. Rus-tuzem maktabida, soʻngra oʻqituvchilar tayyorlash bilim yurtida oʻqigan (1919—21). Iqtidorli oʻquvchi sifatida Moskvadagi Buharin nomidagi ishchilar fakultetiga oʻqishga yuborilgan (1922). Uni tugatgan O. H. Kizil professorlar institutining tayyorlov boʻlimiga qabul qilingan (1923). O. H. mazkur institutda oʻqib yurgan kezlarida (1924—27) oʻzbek drama studiyasi tinglovchilariga dare bergan. Sogʻligʻi yomonlash-gani bois institutni tugatmay, ona vataniga qaytgan O. H. oʻzbek yozuvchilarining birinchi adabiy uyushmasi — "Qizil qalam" tashkilotiga rah-barlik qiladi (1926—29) va shu davr adabiy hayotida muhim voqea boʻlgan "Kizil qalam" majmualarini nashr etadi (1-kitob, 1928; 2-kitob, 1929). Oʻsha kezlarda Maorif xalq komissarligi huzuridagi ilmiy kengashga rais etib tayinlanadi. O. H. tashabbusi bilan 1927-yanvarda Samarqandda Oliy pedagogika instituti (hozirgi Samarkand davlat universiteti) tashkil etiladi. Oʻzbekistonda "burjua millatchilari"ga qarshi kurash kampaniyasi boshlanganda, respublika rahbariyati O. H.ni Leningraddagi SSSR Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik intining aspiranturasiga oʻqishga yuboradi (1929). Aspiranturani tugat-ganidan soʻng institutning ilmiy kotibi qilib olib qolinadi. 1933-yil dekabrida O. H. Toshkentga chaqirib olinib, Til va adabiyot ilmiy tadqiqot institutiga direktor etib tayinlanadi. Shuningdek, u Yozuvchilar uyushmasi tanqid va adabiyotshunoslik shoʻʼbasi raisi (1934-yildan), yangi tashkil etilgan Fanlar komiteti raisi oʻrinbosari (1937-yildan) sifatida ham qizgʻin ilmiytashkiliy faoliyat bilan shugʻullanadi. Shu vaqtda olimning tashabbusi bilan xalq ogʻzaki ijodi namunalari ("Oʻzbek folkloridan namunalar", 2 jildli; "Oʻzbek xalk, ertaklari", "Alpomish", "Malikai ayyor" va boshqalar), oʻzbek mumtoz va zamonaviy adabiyotiga bagʻishlangan ilmiy asarlar, bir kancha terminolo-gik lugʻatlar nashr etiladi. O.H.ning adabiyotshunos va jamoat arbobi sifatida faoliyati ayni qizigan bir vaqtda — 1937-yil 2 avgustda u "xalq dushmani" sifatida qamoqqa olinadi va koʻp oʻtmay Toshkentda otib tashlanadi.

Manbalar
--------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Karim Gʻaybullayev** — qoʻqonlik davlat va jamoat arbobi.

Faoliyati
---------

Karim Gʻaybullayev 1906-yil Margʻilonning Qumariq qishlogʻida tavallud topgan. Ota-onasidan yoshligidan yetim qoladi va Samarqand shahridagi maktab internatda savod chiqaradi. U oʻz faoliyatini komsomol tashkilotidan boshlaydi. Karim Gʻaybullayev 1927-yil Samarqandagi Stalin nomli partiya maktabida oʻqishga kiradi va muhbir sifatida tanila boshlaydi. U faoliyati davomida „Yosh Leninchi" gazetasida muhbir sifatida ishlaydi va gazeta jamoasi bilan Toshkentga keladi. NKVD xodimlari Karim Gʻaybullayevni aqldan ozdiradilar. Gazetadagi har kunlik shum xabarlarni ularni nashr etish kerak edi. Gazeta NKVD tomonidan har kuni toʻliq nazoratga olinadi. 1937-yil 14-oktabrda Oʻzbekiston SSR komsomol tashkiloti MQ Karim Gʻaybullayevni sanoqsiz ayblar bilan komsomol safidan ozod qilinadi. 1937-yil 17-dekabrda OʻzSSR JK 66-moddasi 1-qismi va 67-moddasi bilan Karim Gʻaybullayevni qamoqqa olish va tintuv oʻtkazish toʻgʻrisida order beriladi. U yashaydigan uyda tintuv oʻtkaziladi. 1938-yil 3-yanvarda NKVD OʻzSSR 4-boʻlimining davlat xavfsizligi serjanti Agapitev Karim Gʻaybullayevni Oʻzbekiston SSRda mavjud boʻlgan aksinqilobiy tashkilot aʼzosi sifatida OʻzSSR JKning 57-moddasi 1-qismi, 63-67-moddalari bilan aybdor deb topiladi. 1938-yil 7-mart kuni oʻtkazilgan soʻngi soʻroqda Karim Gʻaybullayev oʻziga qoʻyilgan ayblarni tan oladi. 1938-yil 5-oktabr kuni SSSR Oliy sudi qarori bilan 10 yil ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlanadi. 1942-yil 9-oktabrda Magadanda Sevvostoklagda vafot etadi. Uning xotini 1967-yil Bashorat Gʻaybullayeva SSSR Oliy sudiga murojaat qiladi. 1967-yil 1-oktabrda SSSR Oliy sudi harbiy kollegiyasi tomonidan Karim Gʻaybullayev oqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Irzayev B*. Qoʻqon tarixidan lavhalar*. Toshkent: „Akademnashr", 2020 — 240 bet.
2. ↑  Hasanov B*. Tarixning nomaʼlum sahifalari VIII kitob*. Toshkent: „Akademnashr", 2018 — 304 bet.
**Helen Virginia Parrish** (talaffuzi: „Helen Virjiniya Parrish", 1923-yil 12-mart — 1959-yil 22-fevral) amerikalik sahna va kino aktrisasi edi.

Karyerasi
---------

Parrish Jorjiya shtatining Kolumbus shahrida tugʻilgan. U 2 yoshida kinolarda suratga tushishni boshlagan va 1927-yilda „*Babe Comes Home"* ovozsiz filmida Babe Ruthning qizi rolini oʻynagan. U *„Oud Gang*" komediya filmida suratga tushgan va baʼzan bolaligida bosh qahramon rolini oʻynagan, shuningdek, davrning boshqa buyuk ayol yulduzlari bilan birga rol oʻynagan. Yoshligida u oʻzini singlisi sifatida tanitdi. Bu vaqt ichida oʻzining bir qancha filmlarida rashkchi, jirkanch raqib rolini oʻynagan Deanna Durbin bilan birga rol oʻynadi.

Ularning birgalikdagi birinchi filmi *„Mad About Music"* (1938) shu qadar yaxshi ishladiki, ular tez orada Universal uchun yana bir nechta kinofilmlarda Shirley Temple / Jane Withers jamoasini tuzdilar. *„Three Smart Girls Grow Up"* (1939) nomli ikkinchi filmida Parrish opasi Kay Craig rolida oʻynadi. Uning filmlari orasida *X Marks the Spot* (1931), *When a Feller Needs a Friend* (1932), *A Dog of Flanders* (1935), *Little Tough Guy* (1938), *I’m Nobody’s Sweetheart Now* (1940), *You’ll Find Out (1940),* Too Many Blondes *(1941),* X Marks the Spot *(1942), Mystery of the 13th Guest (1943) va* The Wolf Hunters *(1949) filmlari maqtovga sazovor.*

Oilasi
------

Uning akasi Robert Parrish voyaga yetmagan yosh aktyor boʻlib, kino muharriri va rejissyori sifatida hurmat qozongan va uning singlisi Beverly Parrish faqat bitta filmni suratga olgandan keyin 11 yoshida toʻsatdan vafot etgan.

1942-yil 11-iyulda Parrish Gollivudda aktyor Charles G. Langga turmushga chiqdi. Ularning bir oʻgʻil va bir qizi bor edi, keyin 1954-yilda ajrashishdi. 1956-yil 3-avgustda u televizion prodyuser John Guedelga turmushga chiqdi. 1958-yil aprel oyida esa u homilador boʻldi.

Oʻlimi
------

1959-yil 22-fevralda Parrish Gollivuddagi Presviterian kasalxonasida saraton kasalligidan vafot etdi. U Gollivud abadiy qabristoniga dafn etilgan.

Manbalar
--------


1. 1 2 3 4 5  "Helen Parrish". *Films of the Golden Age* (105): 54-55. Summer 2021.
2. ↑  Ellenberger, Allan R.*. Celebrities in Los Angeles Cemeteries: A Directory* (en). McFarland, 2001 — 143 bet. ISBN 9780786450190. 5-iyul 2017-yilda qaraldi.
3. ↑  McFarlane, Brian*. The Encyclopedia of British Film: Fourth edition* (en). Oxford University Press, 2016 — 584 bet. ISBN 9781526111975. 5-iyul 2017-yilda qaraldi.
4. ↑  Ellenberger, Allan R.*. Celebrities in Los Angeles Cemeteries: A Directory*. McFarland, 2001 — 143 bet.
5. ↑  „Marriages". *Billboard* (25-iyul 1942-yil). Qaraldi: 5-iyul 2017-yil.
6. ↑  „Helen Parrish Dies of Cancer" 14 (23-fevral 1959-yil). Qaraldi: 1-aprel 2014-yil.
**Bandrek** (indonezcha: *bandrek*) — Indoneziyaning Yava oroli gʻarbida yashovchi xalq sundlar uchun anʼanaviy boʻlgan, ziravorlar qoʻshilgan qaynoq va shirin sutli ichimlik. Salqin baland togʻli hududlarda yashovchi sundlar tunda va sovuq havoda isinish uchun bandrek isteʼmol qiladilar.

Ichimlik zanjabil, palma shakari va doljin aralashmasidan tayyorlanadi. Baʼzida yulduzcha qizilmiya, qalampirmunchoq, kashnich urugʻlari, kardamon poʻstlogʻi, lemongrass, qora qalampir, qora archa rezavorlari kabi boshqa ingredientlar ham qoʻshiladi. Birinchidan, olovda ziravorlar bilan sirop tayyorlanadi, keyin unga sut qoʻshiladi. Bu oddiy sut, kokos suti yoki quyultirilgan sut boʻlishi mumkin. Ichimlik bir xil boʻlguncha aralashtiriladi. Shuningdek, bandrekga yosh kokos va durian boʻlaklari qoʻshiladi. Baʼzan maydalangan muz bilan tortiladi.

Bandrek angina kabi kichik sogʻliq muammolarida shifobaxsh taʼsir koʻrsatadi deb hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Bandung a haven for snack-lovers and shoppers. Yuli Tri Suwarni for The Jakarta Post
2. ↑  „Torehan Sejarah dalam Segelas Bandrek, by M Yusuf Zain". 2-mart 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-noyabr 2020-yil.
3. ↑  „Коктейль Бандрек (Bandrek)". 2-mart 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-noyabr 2020-yil.
**Yevgeniy Nikolayevich Yurkevich** (1936-yil noyabr, Oʻzbekiston SSR Surxondaryo viloyati Denov shahri) — sovet futbolchisi, hujumchi pozitsiyasida oʻynagan.

Biografiya
----------

Rus, komsomol aʼzosi. 1955—1958-yillarda Sovet armiyasida xizmat qilgan.

Futbolchilik faoliyatini „Elektrostal" jamoasida boshlagan. 1960-yilda u Perm Zvezdaga transfer qilinadi. 1960—1961-yillarda u „Kimyogar" Berezniki jamoasida oʻynadi. Jamoda u viloyat chempionatida gʻolib chiqadi va Odessadagi Butunittifoq qishloq oʻyinlari gʻolibi boʻladi. Keyingi yili u Sverdlovsk Uralmash jamoasida tarkibida oʻynaydi. Yevgeniy jamoa tarkibida toʻliq mavsumni oʻtkazadi. Barcha turnirlarda 29 ta oʻyinda maydoga tushadi va 13 ta gol uradi.

1963-yilda u Moskvaning „Torpedo" jamoasiga oʻtadi. Oliy ligada ikkita oʻyin oʻtkazadi. 1963-yil 1-iyunda u Torpedoda jismoniy tarbiya oʻqituvchisi boʻladi. Ammo tez orada 31-avgustda oʻz xohishi bilan ishdan boʻshaydi.

1964—1965-yillarda u Qaragʻandaning „Shaxtyor" jamoasi tarkibida oʻynagan. Chempionatda 75 ta oʻyin oʻtkazib, 13 ta gol urgan. 1964-yilgi mavsumda u jamoaning eng yaxshi toʻpurariga aylangan. Keyinchalik u Yaroslavl „Shinnik", Kishinyov „Avyntul", Balashixa „Mashinostroitel" va „Kolos" Pavlovskaya kabi jamoalarda oʻynagan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Андрей Костенецкий.* „Материалы из архива ЗИЛа. Часть 3 («Торпедовские раритеты» Андрей Костенецкого)"..  Футбольный клуб «Торпедо» Москва (10 марта 2013). 27-aprel 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-mart 2019-yil.
2. ↑  *Bugs1988.* „История Березинского футбола"..  Сайт болельщиков ФК «Березино» (8 сентября 2011). Qaraldi: 18-mart 2019-yil.
3. 1 2 3  „Юркевич Евгений Николаевич, 11.1936, футболист"..  FootballFacts.ru вся информация на одном сайте. Qaraldi: 18-mart 2019-yil.
4. ↑  „Состав команды «Шахтёр» Караганда в сезоне 1964"..  FootballFacts.ru вся информация на одном сайте. Qaraldi: 18-mart 2019-yil.

Havolalar
---------

* Profil FootballFacts.ru saytida
**Yongʻoqli ota (qabrlar guruhi)** — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: I—IV-V—VII asrlar. Jizzax viloyatining Zomin tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Duoba" QFY, Jingichkasoy qishlogʻi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Jizzax viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Dengiz geologiyasi** - dengiz va okeanlar tubining geologik tuzilishi va rivojlanish tarixini oʻrganuvchi fanlar majmui. D. g. asosiy vazifasi okean va dengizlar tubi relyefining paydo boʻlishi, tarkibi va rivojlanishini oʻrganadi, ularda foydali qazilmalarning hosil boʻlish sharoitlari va joylashish holatini aniqlaydi. Dengiz tubi relyefining hrsil boʻlish sharoiti, taraqqiyoti, tarkibi, choʻkindilar, magmatik va metamorfik togʻ jinslarini dengiz tubida joylashishi, okean osti Yer pusti tektonikasi, geodinamikasi, yer chuqurlik qismining tuzilishi, undagi vulkan jarayonlari, seysmikligi, yonuvchi (neft va gaz), rudali konlarning hosil boʻlishi va tarqalishini oʻrga-nadi. D.g. okeanologiya va geol.ning sohalari, shuningdek, tabiiy geografiya, iqlimshunoslik, biol. va b. tabiiy fanlar bilan yaqindan bogʻliq holda taraniy qildi. D.g .ni oʻrganish shotland geologi J. Gettonning 1788-yilda "Yer nazariyasi" asarining nashr etilishidan boshlangan. Dengiz litologiyasi soxasida dastlabki ilmiy tadqiqotlar inglizlarning "Chellenjer" kemasida (1872—76) olib borildi. 19-asr oxiri —20-asr boshlarida dengiz va okeanlar tubining relyefi, geokimyosi, yotqiziklari, okean chekkalari magmatizmi atroflicha oʻrganildi.

20-asr oʻrtalariga kelib D.g .ni oʻrganishda maxsus kemalardan foydalanish, dengiz geofizikasi metodlari taraqqiyoti, suv ostini rasmga olish va sh.k. D.g .ning mustaqil fanga aylanishiga sabab boʻldi.

60-y.larda bajarilgan ilmiy tadqiqot ishlari natijasida okean osti Yer poʻstining nisbatan yosh ekani va uning tubi siljib turishi aniklandi. 1968-yilda AQShda "Glomar Chellenjer" kemasida chuqur suv osti burgʻilashning boshlanishi D.g .da muhim bosqich boʻldi, ke-yinchalik bunday burgʻilashlar xalqaro qamkorlikda bajarildi. Okean tubi tektonikasi prinsiplari va Dunyo okeani tubining rayonlashtirish sxemasi ishlab chiqildi. Yer poʻstining chuqur gorizontlarida, ehtimol mantiyada ham shiddatli tektonik deformatsiyalar boʻlib, bular boʻyicha massalar siljib tangachasimon strukturalar hosil qilishi maʼlum boʻldi.

Okeanlar geomagnit maydonini oʻrganish asosida litosfera plitalarining yoshi aniqlandi, paleomagnit maʼlumotlaridan foydalanib okean qaʼri va boʻsh jinslar boʻlimlarga ajratildi.

Dengiz va okeanlardagi foydali qazilmalar aksari neft, gaz, temir rudalari, oltingugurt, fosforit, glau-konitli qum, nodir metalli temir-marganets gʻuddalari va turli sochmalar, shu jumladan oltin, tuz va b.dan tashkil topgan. Dengiz osti konlari hozirgi rivojlangan dengiz atrofi davlatlari tomonidan intensiv ravishda oʻzlashtirilmoqda. D.g. boʻyicha muhim ilmiy markazlar RF (Okeanologiya instituti, Yer pusti instituti), Ukraina (Geologiya fanlari instituti), AQSH (Vudsxol Okeanografiya instituti va b.), Fransiya (Pyer va Mariya Kyuri nomli universitet)da bor. Shuningdek, D.g. boʻyicha ilmiy tadqiqot ishlari, Germaniya, Yaponiya, Avstraliya, Yangi Zelandiya va b. geol. muassasalarida olib borilmoqda.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Grigol (Gia) Imedadze** (1980-yil 2-may, Kutaisi, Gruziya SSR, SSSR) — gruziyalik futbolchi.

Faoliyati
---------

Jamoadagi faoliyatini 1996-yilda Kutaisi „Torpedo-2"da boshlagan va u jamoada 2 ta gol va 21 ta gol muallifiga aylangan. Keyin asosiy jamoada oʻynadi. 1998-2001-yillarda Torpedo jamoasida 14 ta gol va 52 ta gol uzatmasin oshirgan. 2002-yilda Rossiyaning Alaniya jamoasiga koʻchib oʻtdi va jamoada 2 ta gol muallifi, 10 ta gol uzatmasining muallifiga aylangan. Buning uchun oʻsha yilning 8 martida Rossiya chempionatining 1-turida Moskvaning "Lokomotiv" klubiga qarshi safar oʻyinida debyut qildi. Avgust oyida darvozabon Andrey Paukov bilan birga transferga qoʻyilgandi. 2003-yilda Turkiyaning Kojaelispor jamoasida oʻynagan. Tbilisi jamoasida 2003-yil 2 ta gol uzatmasiga aylandi. 2004-yilda „Tavriya" safida oʻynadi, u uchun Ukraina chempionatida 10 ta oʻyin oʻtkazdi. Shundan soʻng Gruziyaning turli klublarida oʻynadi. 2005-2007-yillarda Zestafoni jamoasida 9 ta gol muallifi va 38 ta gol uzatmasiga aylandi. Va yana 2007-yilda Torpedo (Kutais) jamoasida 3 ta gol urdi va 10 ta gol uzatmasining muallifiga aylandi. 2007-2008-yillarda Lokomativ (Tbilisi) da 1 ta gol va 11 ta gol uzatmasining muallifiga aylandi. 2010-yilda Oʻzbekistonning "Mashʼal "jamoasida oʻynagan. Faoliyatini 2011-yilda „Samtredia" klubida yakunlagan. 2008-2009-yillar Gruziyaning Kutaisi shahrining Torpedo-2008 jamoasida oʻynadi. 2011-yil Samtredia jamoasida faoliyatin yuritib 4 ta golga mualliflik qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Протокол матча «Локомотив» — «Алания»". 5-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-aprel 2017-yil.
2. ↑  „«Алания» выставила Имедадзе на трансфер". 2-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-aprel 2017-yil.
3. ↑  „Профиль на сайте «История „Таврии"»". 30-aprel 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-aprel 2017-yil.
4. ↑  „«МАШЪАЛ» В СЛЕДУЮЩЕМ РАУНДЕ". 2-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-aprel 2017-yil.

Havolalar
---------

* Profil FootballFacts.ru saytida
**Zohiriylar** (arab, zohir — tashqi, oshkor) — Dovud ibn Ali alIsfahoniy az-Zohiriy (883 y.v.e.) asos solgan islom huquqiy maktabi (mazhabi) izdoshlari. Dovud ibn Ali huquqiy amaliyotda Qurʼon va sunnani aynan tushunish va talqin qilishnigina tan olgan birinchi faqih edi. Uning ta-rafdorlari Qurʼon matnidagi yashirin (botiniy) maʼnoni rad etib, uni ma-joz.iy talqin etib boʻlmaydi, deb hisoblaganlar. 3. huquq uslubi masalalarida mantiqiy usullar (raʼy, istih-son va b.)dan foydalanishga keskin qarshi edilar. Keyinchalik, qiyos va ijmoni juda cheklangan darajada qoʻllashga rozi boʻlganlar. 3. mazhabi 10— 13-asrlarda musulmonlar olamida keng tarqaldi. Iroqda 3. oʻz mazhablarini oʻrganishni tashkil qildilar va bu taʼlimotni Iroqdan tashqarida ham faol targʻib qildilar. 3. 15-asrdan asta yoʻq boʻla boshladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dengiz transporti** - okean, dengiz, dengiz kanallari orkali kemalarda yuk va yoʻlovchi tashuvchi suv transporta turi. Xizmat koʻrsatish doirasiga koʻra, uning ichki D.t. (bir mamlakat oʻrtasidagi portlararo qatnaydigan) va xalqaro D. t. (mamlakatlararo qatnaydigan) turlari mavjud. D. t. vazifasiga koʻra, yoʻlovchilar, quruq va suyuq yuklarni tashuvchi hamda yordamchi xizmat koʻrsatuvchi kemalardan iborat boʻladi. D.t. tarixi taxminan mil. av. 6—4-asrlarda inson dengizni oʻrganib, oʻzlashtira boshlagach, paydo boʻldi. Dastlab eshkakli kemalar, mil. av. 3-asrlarda esa yelkanli kemalar kashf etildi. Bu kemalar bir necha asrlar mobaynida suv yoʻllari orqali aloqa bogʻlashda, savdo munosabatlari yuritishda keng qoʻllanildi. Sanoatning oʻsishi va xalqaro savdoning kengayishi bilan D.t. ham takomillashib bordi. Bugʻ mashinasi ixtiro qilinganidan keyin birinchi bugʻ bilan harakatlanadigan mexanik dvigateli paroxodlar yaratildi. Soʻng oʻz navbatida, ichki yonuv dvigatelli teploxodlar, atom reaktorli — atom muzyorar kemalari ixtiro qilindi. Hoz. zamonaviy D. t. murakkab muhandislik qurilmasi boʻlib, ular kompyuterlashtirilgan avtomat boshqaruv va na-zorat qurilmalari, murakkab elektron radionavigatsiya vositalari bilan taʼminlangan. Ulardan ayrimlarining yuk tashish quvvati 500 ming t gacha, asosiy elektr energiyasi quvvati 73,6 MVt (100 ming ot kuchi)gacha yetadi.

Hoz. vaqtda kemalarda yoʻlovchi tashish oʻrnini havo transporti egallagan boʻlib, ular faqat dengizda sayohat maqsadidagina amalga oshiriladi. Yuk tashish borasida D.t.ning salmogʻi katta boʻlib, geografik xususiyatlarga koʻra bu koʻrsatkich mamlakatlarda turlichadir. D.t. asosan AQSH, Buyuk Britaniya, Fransiya, Yaponiya, Germaniya, Rossiya, Polsha, Yugoslaviya va b. davlatlarda keng rivojlangan (mas, Yaponiyada 1062 port, Fransiyada 300 port bor, shundan 6 tasi eng yirik va h.k.).

20-asrda Markaziy Osiyo mamlakatlari, xususan Oʻzbekistan uchun ham D.t. muhim ahamiyatga ega boʻldi. Buyuk Ipak yoʻlini tiklash loyihasi doirasida barpo etilgan Yevropa—Kavkaz—Osiyo transport yoʻlagi orkali Kaspiy dengizida Turkmanboshi, Boku, Kora dengizda Poti, Batumi portlaridan Yevropa mamlakatlari yoʻnalishlarida yuklar zamonaviy D. t.da tashiladi.

Dengiz floti tarkibiga kiruvchi bandargoxlar, kema ishlab chiqarish va taʼmirlash zavodlari va b. D.t.ga xizmat koʻrsatadi (qarang Daryo transporti).

Nuriddin Musayev.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kanko-maru** (yap. 観光丸 Kanko:-maru) — Yaponiya tomonidan taklif qilingan, vertikal uchish va qoʻnish imkoniyatiga ega boʻlgan, oʻzida bir bosqichli raketa tashuvchi va uchuvchi tomonidan boshqariladigan kosmik kemani birlashtirgan, koʻp marta foydalanishga moʻljallangan kosmik transport tizimi.

Orbitaga milliy universal vosita sifatida yuk va ekipajni olib chiqish, shuningdek turizm (jumladan yoʻlovchilarni orbital mehmonxonalarga yetkazish) va suborbital qitʼalararo yoʻlovchilarni avialaynerlardan sezilarli darajada tezroq tashish uchun moʻljallangan koʻp martalik istiqbolli ilgʻor tizim loyihasi 1993-yilda Yaponiyaning raketa jamiyati va „Kavasaki" kompaniyasi tomonidan taklif etilgan. Loyiha oʻsha vaqtlar uchun texnologiya jihatdan xavflilik darajasi kamroq, anʼanaviy raketa tashuvchida uchiriladigan koʻp martalik HOPE kosmoplani loyihasi amalga oshirilishi munosabati bilan Kosmosni tadqiq etish milliy agentligi (NASDA), hozirgi Yaponiya aerokosmik tadqiqotlar agentligi (JAXA) tomonidan qabul qilinmadi, HOPE ham keyinchalik texnik va iqtisodiy qiyinchiliklar bois boshqariladigan milliy kosmik dasturlarni nomaʼlum muddatga kechiktirish qarori (Yaponiyaning „Kibo" moduli va Xalqaro kosmik stansiya uchun HTV „Kontori" yuk kemalaridan tashqari) tufayli amalga oshirilmay qoldi (2003-yilda bekor qilindi).

Loyihaga Edo davrida qurilgan va bugʻ bilan ishlaydigan birinchi yapon harbiy kemasi xotirasiga Kanku-maru deb nom berilgan.

Anʼanaviy qanotli, koʻp martalik aviatsion-kosmik tizimlarning aksariyatidan farqli oʻlaroq, loyihada vertikal uchish va qoʻnish, qurilmaning past qismidagi aylana boʻylab tirgaklar bilan joylashtirilgan reaktiv dvigatellardan foydalangan holatda qoʻnish taklif etilgan. U ishga tushirish jarayoni jihatidan Amerika hukumati tomonidan bekor qilingan „Venture Star" loyihasiga oʻxshab ketadi, uchish va qoʻnish jihatidan esa Amerikaning amalga oshmay qolgan xususiy ROTON loyihasini yodga soladi.

Tizim raketa texnikalari uchun noodatiy boʻlgan keng tuxumsimon shaklga ega boʻlib, balandligi 23,5 m, diametri esa 18 m ni tashkil qiladi. Tizimning uchish ogʻirligi — 550 tonna, Yer orbitasining pastki qismiga olib chiqiladigan foydali yuk ogʻirligi 4 tonna yuk yoki 50 kishini tashkil qiladi. Tizimni boshqaruvchi ekipaj va yoʻlovchilar uning yuqori qismidagi aylana boʻylab illyuminatorlarga ega boʻlgan keng boʻlimga joylashadilar.

Loyiha qiymati 1995-yilda 28 milliard dollarga baholangan.

Yana qarang
-----------

* UMID
* Fuji (kosmik kema)
* ROTON
* Venture Star

Havolalar
---------

* Encyclopedia Astronautica. Kankoh Maru (ingl.)
* *Anderson, Erik* „Kankoh-maru Flight Manual".  Space Future (iyul 1997). 29-oktabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-avgust 2012-yil.



* „準軌道宇宙旅行 宇宙丸 - 観光丸" (ja).  uchumaru.com (11-aprel 2005-yil). Qaraldi: 24-iyul 2011-yil.
**Dengiz kasalligi** - kema chay qalganda roʻy beradigan kasallik holati. Samolyotda uchganda, poyezd va avtomobilda ketayotganda, liftda tez tushganda, argʻimchoqsa tez uchganda va b. hollarda ham D. k.ga xos belgilar paydo boʻladi. D. k.da bemorning koʻngli aynib qusadi, rangi oʻchadi, koʻp terlaydi, boshi aylanib ogʻriydi, darmonsizlanadi, nafas olishi va tomir urishi sustlashadi, hushdan ketish, depressiya holati kuzatiladi. Odatda, kema chayqalishdan toʻxtagach, barcha holatlar tezda yoʻqolib ketadi. Koʻpchilik kishilar transport vositasida harakat yoʻnalishiga teskari oʻtirib qolganlarida ham yuqoridagi holatlar kuzatilishi mumkin.

D. k.da ichki quloqning vestibulyar apparati taʼsirlanadi. D. k.ning paydo boʻlishi va avj olishida nerv sistemasining holati ham maʼlum ahamiyat kasb etadi, koʻproq qiziqqon kishilar va nevrasteniyaga moyil ayollarda kuzatiladi. Baʼzi yoʻlovchilarda kemaga oʻtirishi bilan kasallik belgilari roʻy beradi yoki aksincha kemada biror kor-hol roʻy berishi haqida ogohlantirilganda ham kasallik bel-gilari yoʻqolib, kishi sergaklanadi. Kemada ketayotganda ochiq havodan koʻproq bahramand boʻlish, biror narsa bilan mashgʻul boʻlish, nordon konfet yoki vitamin shimish D. k.ning oldini olishda yaxshi foyda beradi. Chayqalishga chidamsiz boʻlgan kishilar kemaning oʻrtaroq joyida (chunki bu joyda chayqalish nisbatan kuchsiz boʻladi) boshni orqaga egiltirib oʻtirishlari tavsiya etiladi. D. k.ga xos belgilar paydo boʻlishi bilan nerv sistemasini tinchlantiradigan dori — aeron qabul qilish kerak.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Leonid Vulfovich Vilkomir** (1912-yil 4-mart, Buxoro — 1942-yil 19-iyul, Rostov viloyati Ermakovskaya qishlogʻi) — rus sovet shoiri, jurnalist, harbiy muxbiri.

Biografiyasi
------------

Leonid Vilkomir 1912-yil 4-mart, Buxoroda tavallud topgan. 1926-yildan Moskvada yashagan va Borets zavodida ishlagan. U „Boʻron" adabiy toʻgaragiga aʼzo boʻlib, „Litkrug" toʻplamida ilk sheʼrlarini nashr etadi. Leonid 1931-yilda Nijniy Tagilga koʻchib oʻtdi va u yerda „Tagil ishchisi" gazetasida xodim boʻlib ishlagan, soʻngra 1932-yildan „Uralvagonstroy" katta tirajli gazetasida mas’ul kotib va muharrir oʻrinbosari boʻlibishlagan va keyinchalik „Vagonogigant" nomi bilan tanildi. Koʻp oʻtmay u shaharda taniqli jurnalistga aylandi, Tagilda u koʻpgina sheʼrlarini, asosan , Urals mavzusida yozdi, unga koʻplab insho va sheʼrlarni bagʻishladi.

1934-yilda Vilkomir Gorkiy nomidagi Adabiyot institutiga oʻqishga kirdi.

1937-yil yanvar oyida u Tagil uchuvchisi, Nijniy Tagil Sovet Ittifoqining birinchi Qahramoni.

U 1938-yilda armiyaga chaqirilib, „Krasnaya zvezda" gazetasi tahririyatiga yoʻllanma oldi.

Ulugʻ Vatan urushi boshlanganidan beri — frontda katta siyosatchi boʻldi. U jangovar samolyotlarda uchgan va tank ekipajlari aʼzosi edi. Shoirning sheʼrlari „Ulugʻ Vatan urushida halok boʻlgan sovet shoirlari" va „Asr strofelari" antologiyasiga kiritilgan. Rus sheʼriyati antologiyasi (tuzuvchi: Yevgeniy Yevtushenko, 1999).

Yevgeniy Yevtushenko: … urushda halok boʻlgan va shuning uchun sovet adabiy tanqidi tomonidan ehtiyotkorlik bilan saqlanib qolgan shoir. U 1931-yildan beri nashr etilgan, SSSR boʻylab muxbir sifatida sayohat qilgan va hatto Novocherkassk yaqinida vafot etgan samolyotda ham u „muxbir" roʻyxatiga kiritilgan, garchi u oʻqchi-radiooperator sifatida ishlagan. Bir paytlar antologiya tuzuvchisi undan eng yupqa chiziqdan „tafsilotli soatsozning qoʻllari" epitetini olgan.

Vafoti
------

Leonid Vilkomir 1942-yil 19-iyulda Rostov viloyatida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Леонид Вилкомир, 30 лет". Qaraldi: 22-iyul 2023-yil.
2. ↑  „Вилкомир Леонид Вульфович". Qaraldi: 22-iyul 2023-yil.
3. ↑  „Вилкомир Леонид Вульфович". Qaraldi: 22-iyul 2023-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Строфы века. Антология русской поэзии / Сост. Е. Евтушенко, ред. Е. Витковский. — Andoza:Мн.; M.: изд-во «Полифакт», 1995. — С.544.

Havolalar
---------

* Vilkomir Leonid Vulfovich

* *Бородин Ю.* Помянуть нам впору погибших репортёров. В Ростовской области бережно хранят память о военкоре «Красной звезды» Леоне Вилкомире. // Красная звезда. — 2022. — 14 января. — С.10. Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-01-28).
**Kano** — Midway Games va NetherRealm Studios tomonidan yaratilgan *Mortal Kombat* jangovar oʻyin franshizasining xayoliy qahramoni. 1992-yilgi asl oʻyinda debyut qilib, u xayoliy jinoiy tashkilot boʻlgan Qora Ajdahoning rahbari sifatida namoyon boʻladi. Kano oʻzining kibernetik koʻzi bilan ajralib turadi, u keyingi qismlarda undan lazer sifatida foydalangan. Serialning takrorlanadigan yovuz qahramonlaridan biri sifatida u koʻpincha Yer ahliga tahdid soluvchi kuchlar bilan birlashadi. U, shuningdek, maxsus kuchlar zobiti Sonya Bladening ashaddiy dushmani boʻlib, uni javobgarlikka tortishga intiladi.

Xarakter oʻyinlardan tashqari turli ommaviy axborot vositalarida paydo boʻladi. Shu jumladan 1995-yilgi hamda 2021-yilgi film moslashuvilarida ham. Qahramonni qabul qilish asosan ijobiy boʻladi. Uning yuragi yirtilib, birinchi oʻyinda Fatality franchayzingning eng ramziy elementi sifatida qabul qilinadi.

Qahramon xarakteri
------------------

2011 yilgi „*Mortal Kombat*" oʻyinining dastlabki uch oʻyinining hikoyalari haqida soʻzlovchi qayta ishga tushirilish davrida **Kano** „Qora Ajdaho"ning rahbari boʻlib, u maxsus kuchlarni maʼlumot beruvchi sifatida aldab, ularga ataylab yolgʻon maʼlumot beradi hamda koʻplab Sonya va Jaxning yaqinlarining oʻlimiga sabab boʻlgan. Aka-singillar unga qarshi oʻz qasoslarini olishga kirishadilar. Birinchi Shaolin turniridagi voqealar paytida Kano Jonhnny Cade bilan jangidan keyin Sonya bilan jang qiladi, ammo u magʻlub boʻladi Shang Tsung uni taklif qilganidan keyin Kano yana Sonya tomonidan kaltaklangan boʻlsa-da, turnir mezboni uni hibsga olishni taqiqlaydi. Shundan soʻng, Kano Shao Kanning qurol-yarogʻ yetkazib beruvchisi boʻlib, oʻz qoʻshinlariga yaqinlashib kelayotgan bosqin uchun Earthrealm qurollarini beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Mortal Combat X". *Shoryuken.com*. 9-dekabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-iyul 2022-yil.
2. ↑  Kanoʻs *Mortal Kombat* arcade ending screens — Mortal Kombat Warehouse. Retrieved July 10, 2014