**Toqi zargaron** (forscha — zargarlar toqi) — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik va zargarlik buyumlari sotish uchun moʻljallangan savdo markazi biri boʻlgan. Mazkur meʼmoriy yodgorlik Shayboniy hukmdor Abdullaxon II  davrida 1582-yilda bunyod etilgan. Hozirgi kunda Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

Tarixi
------

Toqi Zargaron Buxorodagi toqilarning eng yirigi va mujassamoti jihatidan murakkabi hisoblanadi. Toqi Zargaron Buxoro xoni Shayboniy hukmdor Abdullaxon II davrida XVI asrda qurilgan. Toqi Zargaron chorsuda joylashgan ikkita katta yoʻlni arxitektura jihatdan uygʻunlashtirgan yodgorlik hisoblanadi. Chorsu ikkala yoʻldagi qatnovni ham osonlashtirgan. Toqning atrofida kvadrat shaklini hosil qiluvchi kichik gumbazlar mavjud. Sakkiz burchakli xona ulkan gumbaz bilan yopilgan. Ular burchaklardagi doʻkon va ustaxonalar tomi boʻlgan. Toqning gumbaz tomli xonalari boʻlib, salqin va qorongʻi boʻlgan. Toqda ziraklar, uzuk, qurol-aslahalar uchun bezaklar, oʻyma muhrlar, munchoq va marjonlar ustalar tomonidan yasalgan. Oʻrta asrlarda mohir ustalar toqda zargarlik buyumlari yasashgan. Toqi Zargaronda chet davlatlaridan savdogarlar kelib oʻz buyumlarini sotishgan. Asosan bu toqda arablar, forslar, hindlar, ruslar, xitoyliklar, turklar va boshqa millatga mansub savdogarlar kelishgan. Ular toqda Xitoy shoisi, Kashmir roʻmoli, Misr zarbof gazlamalari, arab joynamozlari, Tibet ziravorlari kabi mahsulotlar sotishgan. Toqi Zargaronda ovqatlanish uchun ajratilgan joylarda somsa, non va issiq taomlar sotilgan. Mazkur toqda hukmdor farmonlari ham eʼlon qilingan. Oʻtmishda uning dalonlarida 36 zargarlik ustaxonasi va doʻkonlar boʻlgan. Atrofiga savdo rastalari, ombor, karvonsaroylar qurilgan.Gumbazi arablar kelguniga qadar qurilgan deb taxmin qilinadi. Vosifiyning XVI asr boshlarida yozgan asarida Buxoro chorsusi sifatida tilga olingan. Toqi zargaron Ulugʻbek madrasasi yonida, qadimiy shahriston markazi — 2 katta koʻcha kesishgan chorraha ustini qoplab turadi. Bino, asosan, XV asrda qurilgan (XVI asrda toʻla-toʻkis taʼmirlanganligi sababli shu yili bunyod etilgan deb taxmin qilinadi). Toqi Zargaron mustaqillik yillarida qayta taʼmirlandi. Toqi Zargaronda hozirgi kunda hunarmandlar ustaxonalari va savdo rastalari mavjud. Ushbu doʻkonlarda hozirgi kunda ziravorlar, yogʻochdan buyumlar, zargarlik buyumlari, qadimiy kolleksiyalar sotiladi.

Meʼmorchiligi
-------------

Toqi Zargaron pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan bunyod etilgan. Ulkan gumbaz 8 ta toqiga oʻrnatilgan. Tarhi 45,4x43,5 metr, bal. 16,7 metr, gumbazining asos aylanasi 14 metr, poygumbazi koʻp qirrali, undagi 16 ta darcha orqali bino ichiga yorugʻlik tushib turadi. Atrofini oʻrab turgan doʻkonlar gumbazi balandligi 5- 7 metrni tashkil etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Ражабов 2016, s. 172. sfn error: no target: CITEREFРажабов2016 (help)
2. ↑  Пугаченкова 1979, s. 4. sfn error: no target: CITEREFПугаченкова1979 (help)
3. ↑  Бобожонов 2017, s. 106. sfn error: no target: CITEREFБобожонов2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

### Ilmiy adabiyotlar

* Ражабов Қ, Иноятов С.*. Бухоро тарихи*. Tошкент: Тафаккур нашриёти, 2016 — 460 bet. ISBN 978-9943-24-119-0.
* Бобожонов Ш*. Шариф шаҳар ёдгорликлари (Бухоро тарихий обидаларига саёҳат)*. Бухоро: Бухоро нашриёти, 2017 — 310 bet.
* Пугаченкова Г*. Тим ва тоқлар. (инглиз, рус, ўзбек тилларида)*. Тошкент: Ўзбекистон нашриёти, 1979 — 14 bet.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Buxorodagi diqqatga sazovor joylar |
| --- |
|  |
| 
Minorai KalonMinorai Kalon | Qal’alar | 
Ark • Buxoro qalʼasi • Buxoro darvozalari | 
Chor minorChor minor |
|  |
| Ansambllar va komplekslar | 
Bahouddin majmuasi • Chor Bakr • Govkushon majmuasi • Xoʻja Zaynuddin majmuasi • Labihovuz ansambli (*Koʻkaldosh madrasasi*, *Nodir devonbegi madrasasi*, *Nodir devonbegi xonaqohi*) • Poyi kalon ansambli (*Minorai kalon*, *Masjidi kalon*, *Mir Arab madrasasi* • ) • Xalfa Xudoydod majmuasi |
|  |
| Maqbaralar | 
Sayfiddin Boharziy maqbarasi • Bayonqulixon maqbarasi • Somoniylar maqbarasi • Chashmai Ayyub |
|  |
| Madrasalar | 
Abdulazizxon madrasasi • Volidayi Abdulazizxon madrasasi • Gʻoziyon madrasasi • Koʻkaldosh madrasasi • Domullo Tursunjon madrasasi • Ulugʻbek madrasasi • Nodir devonbegi madrasasi • Qoʻshmadrasa (*Modarixon madrasasi*, *Abdullaxon madrasasi*) • Jubbori Kalon madrasasi • Chor minor |
|  |
| Masjidlar | 
Baland masjid • Magʻoki koʻrpa masjidi • Bolohovuz masjidi • Magʻoki Attori masjidi • Buxoro namozgohi • Fayzobod xonaqohi • Nodir devonbegi xonaqohi |
|  |
| Boshqa diqqatgasazovor joylar | 
Buxoro zindoni • Buxoro davlat meʼmoriy-badiiy muzey qoʻriqxonasi • Sitorai mohi xosa • 
**Timlar**: *Toqi sarrofon* • *Toqi zargaron* • *Toqi telpakfurushon* • *Abdullaxon timi* |

 |