recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ubaydullo Abdullaev** (1928-yil tavallud topgan — vafot etgan sanasi noma’lum) — Tojikiston SSR Stalinobod viloyati Ko‘ktosh tumani rahbari. „Leningrad" kolxozi paxtakorlari brigadiri (1953-yildan), „Leningrad" kolxozida bo‘g‘inchi (1970-yildan), „Leningrad" kolxozi mexanizatori (1968 — 1983-yillarda). „Oʻroq va bolgʻa" oltin medali, Lenin ordeni, Mehnat Qizil Bayroq ordeni va Tojikiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining diplomi sohibi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni va Tojikiston SSR paxta ustasi.

Hayoti va faoliyati
-------------------

Ubaydullo Abdullaev 1928-yil Oʻzbekiston SSR Fargʻona tumani, hozirgi Oʻzbekiston Respublikasi Fargʻona viloyati Oltiariq tumanidagi Oltinsuyuq qishlogʻida tugʻilgan. Millati oʻzbek. Ulug‘ Vatan urushi yillarida mehnat faoliyatini Tojikiston SSR (hozirgi Tojikiston)da Stalinobod viloyati Ko‘ktosh tumanidagi „Kommunizm" kolxoz paxtachilikda (1951-yildan Respublika bo‘ysunuvchi tuman) bo‘g‘inchi sifatida boshlagan (1970-yildan). 1947-yilda 20 yoshli paxtakor rahbarlik qilayotgan 5 gektar maydondan 87,86 sentnerdan paxta olib, yuqori hosil oldi. 1953-yilda „Kommunizm" kolxozi (keyingi o‘rinlarda „Leningrad") paxtakorlari brigadiri etib tayinlandi. Ubaydullo Abdulayev brigadasi paxta yetishtirishni mexanizatsiyalashni joriy etishga hissa qo‘shdi, 1960—1962-yillarda paxtadan yana yuqori hosil oldi. 1968—1983-yillarda „Leningrad" kolxozida mexanizator bo‘lib ishlagan. 1984-yildan nafaqaga chiqadi va Tojikistonda yashaydi.

Mukofotlari
-----------

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 1-martdagi farmoniga koʻra Abdulayev Ubaydulo Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, „Oʻroq va bolgʻa" oltin medali hamda Lenin ordeni bilan taqdirlangan. 1948-yil 3-yanvarda Lenin ordeni, Mehnat Qizil Bayroq ordeni shuningdek,Tojikiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining diplomi bilan taqdirlangan. 1962-yil Tojikiston SSR paxta ustasi.Золотая медаль

* Oʻroq va bolgʻa oltin medali (1948-yil 1-mart — № 933);
* Lenin ordeni (1948-yil 1-mart — № 67996);
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni;
* Tojikiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining diplomi;
* Tojikiston SSR paxta ustasi (1962-yil).

Adabiyotlar
-----------

* Таджикская советская энциклопедия. — Душанбе, 1978. — Т. 1.
* Таджикская национальная энциклопедия. — Душанбе, 2012. — Т. 1.
* Абдуллоев Убайдулло // А — Асос. — Д.: СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик: [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир А. Қурбонов; 2011—2017, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

Manbalar
--------


1. 1 2  „Ubaydullo Abdullaev biografiiyasi".
2. ↑  Музалевский М. В.*. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь*. М.: РИЦ "Кавалер", 2008.
3. ↑  Tojik milliy ensiklopediyasi. T.1. Dushanbe, 2011. (toj.)
4. 1 2  Tojik Sovet Ensiklopediyasi. T.1. Dushanbe, 1978. (toj.)
**Savdo kapitali** — tovar muomalasi sohasida amal qiluvchi kapital, sanoat kapitalining alohidalashgan qismi. Uning harakat shakli P—T—P’ boʻlib (bunda Ppul, Ttovar, P’ortgan pul summasi), tovarlarni sotib olib, qaytadan foydasiga sotishni biddiradi. Savdo kapitali ayirboshlashni kengaytirib, bir tarmoqning boshqa bir tarmoq mahsulotlariga boʻlgan talabini qondiradi; sotishni, tovarlarning oʻtishini koʻpaytirish orqali i.ch.ni kengaytiradi va ragʻbatlantiradi. Tarixan Savdo kapitali sanoat kapitalidan qadimiyroq boʻlib, sudxoʻrlik kapitali bilan bir qatorda erkin harakat qiluvchi kapital shakli boʻlgan. Savdo kapitalining foydasi noekvivalent ayirboshlash va haridorlar hisobiga yuzaga keladi. Natural xoʻjalikning yemirilib, tovarpul munosabatlarining rivojlanishida, kapitalning dastlabki jamgʻarilishi jarayonida, kapitalistik i.ch. munosabatlarining vujudga kelishi va rivojlanishida katta rol oʻynadi. Savdo axli va mulkdorlar qoʻlida katta miqdorda pulning jamgʻarilishi uni yirik kapitalistik i.ch. uchun ishlatish imkoniyatini tugʻdirdi. Savdo kapitali egalari boʻlgan savdogarlarnit katta qismi keyinchalik sanoatchilarga aylandi. Savdo kapitali turli tuzumlarda ham tovarlarning "mudrab yotgan negizi"ni rivojlantiradi, ammo tovar hosil qilmaydi. Hozir Savdo kapitali tarkibida qoʻshimcha harajatlarning ulushi tobora koʻpayib bormoqda. Bu hol i.ch.ning savdo sohasida davom etayotgan jarayonlari — tovarlarni qadoklash, oʻrash, saqlash va tashish singari ishlarga kilinadigan harajatlarning, reklama yoʻnalishlaridagi sarflarning koʻpayishida koʻrinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Savdo uyi** — 1) katta mikyosda savdo operatsiyalarini olib boradigan koʻp tarmoqli savdo kompaniyasi. Oʻz kapitali va jalb etilgan kapitaldan foydalanadi. Aksariyat oʻz nomidan va oʻz hisobidan eksportimport, tovar ayirboshlash va boshqa tashki savdo alokalarini amalga oshiradi. Su. savdo korxonalarini sotib olish, jihozuskunalarni ijaraga topshirish, kreditlar berish, ichki ulgurji va chakana savdo operatsiyalarini amalga oshirish, transport, sugʻurta va boshqa sohalarda xizmatlar koʻrsatish bilan moliya va i.ch. faoliyatida ham qatnashadi. Su. tarixan savdo kapitali mahsuli, shu sababli 20-asrning 20y.lariga qadar sobiq SSSR hududida bunday uylar savdogarlar oilalariga qarashli boʻlgan.

Yaponiyaning "Mitsubisi", "Mitsui", "Sumito" kabi 9 ta birlashma kompaniyalari jahondagi eng yirik savdo uylariga kiradi. Koreya Respublikasi, Hindiston, Braziliya, Singapur, Turkiya va boshqa mamlakatlarda ham savdo uylari keng tarqalgan. Oʻzbekistonda bozor iqtisodiyotiga oʻtish davrining boshlarida davlat universal magazinlarini aksiyadorlik savdo uylariga aylantirish hamda davlat savdo korxonalarini fuqarolarga yoki fuqaro jamoalariga sotish yoʻli bilan paydo boʻldi. 1991-yil sentabrda Toshkent shahrida "Oʻzbek savdo uyi", 1992-yil mart oyida "Osiyo kontinental" xalqaro savdo uyi aksiyadorlik jamiyati va boshqa tashkil topdi. Shuningdek, Moskva, Sankt-Peterburg, Ankara, Berlin va boshqa shaharlarda oʻzbekistonlik ishbilarmonlarning savdo uylari ochilgan; 2) savdo korxonasining maxsus turi; ixtisoslashgan (mas, ust kiyim, poyabzal, gazlama va xona) yoki universal (har xil tovarlar) savdo uylari bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Timoti Layl Vud** (inglizcha: *Timothy Lyle Wood*, 1948-yil 21-iyun, Michigan, AQShning Highland Park shahrida tavalud topdag) - amerikalik figurali uchuvchi, 1968-yilgi Qishki Olimpiya oʻyinlarining kumush medali sovrindori, ikki karra jahon chempioni, erkaklar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida uch karra AQSh chempioni.

Tarjimaai hol
-------------

1965-yilda jahon chempionatida debyut qildi va u erda 13-oʻrinni egalladi. 

Olimpiada arafasida jahon chempionatida 9-o‘rinni egalladi. Shundan soʻng kuniga 7,5 soat mashq qila boshladi, psixologik barqarorlikni rivojlantirdi. Bu Olimpiada va Jahon chempionatida muvaffaqiyatga olib keldi.

Sportdagi yutuqlari
-------------------

| Musobaqalar/mavsumlar | 1965-yil | 1966-yil | 1967-yil | 1968-yil | 1969-yil | 1970-yil |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Qishki Olimpiya o'yinlari |  |  |  | 2 |  |  |
| Jahon chempionatlari | 13 |  | 9 | 2 | 1 | 1 |
| Shimoliy Amerika chempionati | 5 |  | 5 |  | 1 |  |
| AQSh chempionati | 3 | 4 | 3 | 1 | 1 | 1 |

Manbalar
--------

1. ↑  «Wood Attributes Rise to Hard Work, Maturity», The Owosso Argus-Press, Feb 17 1968 (англ.)

Havolalar
---------

* sports-reference.com(ingl.) )
**Tilzit akti** (litovcha: *Tilžės aktas*, nemischa:) — Tilzitda 1918-yil 30-noyabrda Kichik Litva Milliy Kengashining 24 aʼzosi tomonidan imzolangan akt (litovcha: *Mažosios Lietuvos tautinė taryba*). Imzolovchilar Kichik Litva va Katta Litvani yagona Litva davlatiga birlashtirishni talab qilishdi. Bu Prussiya litvaliklari yashagan Sharqiy Prussiyaning shimoliy hududlarini Germaniya imperiyasidan ajratishni anglatar edi.

Sharqiy Prussiyaning Neman daryosining shimolidagi qismi, Memel shahri (Klaypeda)gacha boʻlgan qismi, Versal shartnomasi shartlariga koʻra Prussiyadan ajratilgan va Millatlar Ligasi tomonidan boshqariladi. Neman daryosining janubida joylashgan Sharqiy Prussiyaning qolgan qismi, shu jumladan, akt imzolangan Tilzit shahri Germaniyada qoldi.

Aktni litvaparast Prussiya Litvaliklari rahbarlari Vilgelm Storost va Vilgelm Gaygalat imzolamagan. Ikkinchisi Prussiya Litva kengashining raisi etib saylandi, ammo bu lavozimni qabul qilishdan bosh tortdi. Uning oʻrniga bosh kotib Erdmonas Simonaitis tayinlandi. Hujjat, nafaqat, Kichik Litvada, balki Litva Respublikasining hamma joyida nashr etilgan. Bu, boshqa faktlar qatorida, akt birinchi navbatda Kichik Litva Milliy Kengashining fikrini keng taqdim etish uchun moʻljallangan targʻibot hujjati rolini oʻynashi kerakligini koʻrsatdi.

Natijada, Tilzit akti 1923-yilgi Klaypeda qoʻzgʻoloniga tayyorgarlik koʻrishda muhim targʻibot vositasiga aylandi, shundan soʻng Memel viloyati (Klaypeda oʻlkasi) hududi Litvaga qoʻshildi. 1939-yil mart oyida Litva Klaypeda oʻlkasini fashistlar Germaniyasiga berishga majbur boʻldi. Tilzit qonunini imzolaganlarning baʼzilari keyinchalik fashistlar tomonidan xiyonat uchun taʼqib qilindi va Erdmonas Simonaytis fashistlarning kontslageriga yuborildi.

Manbalar
--------

1. ↑   Šilas, Vytautas (1998) (und). *Mažlietuvių apsisprendimo aktas*. **11—12** (Mokslas ir Gyvenimas nashri). .
2. ↑   Aleknavičius, Bernardas (2004) (und). *Nors nuritintas akmuo...*. **2** (Mokslo Lietuva nashri). .
3. ↑   Vasilijus Safronovas Tilžės akto mįslės Wayback Machine saytida arxivlandi (2008-12-05).(„Kultūros barai" Nr.11)

Adabiyotlar
-----------

* AA Gliožaitis „Tilžės akto reikšmė" („Voruta", 1998, 1999 No 43-47)
* Algis A. Regis, „Tilžės aktas" („Lietuvių dienos", No 1 (361), 1986)
* Petras Cidzikas „Tilžės aktas — vilties aktas" („Voruta", No 23 (521), 2002)
* Romualdas Ozolas „Tilžės aktas: alternatyvos ir imperatyvai" („Donelaičio žemė", № 1-2, 2004-yil)
**Biylar**, tarantullar (*Lycosa*) — oʻrgimchakboʻrilar (Lycosidae) oilasiga mansub oʻrgimchaklar urugʻi. Tanasining uz. 3,5 sm gacha. Sizot suvlari yuza joylashgan nam tuprokli joylar (ariq va zovurlar boʻyi, ekin ekilgan maydonlar chekkasi, dare boʻylari)da 60 sm gacha chuqurliqda tik qazilgan uyalarida yashaydi. B. tungi hayvon, oʻlja (turli hasharotlar) tutgani inidan kechasi chiqadi. Yozda (iyun — iyul) oʻrgimchak ipidan toʻqilgan pillaga 100 ga yaqin tuxum qoʻyadi. Urgʻochi B. pillasini oʻrgimchak bezlariga yopishtirib yoki xelitserasida olib yuradi. Tuxumdan chiqqan biychalarni ham urgʻochi B. 2 — 3 kun davomida koʻtarib yuradi. B. Oʻrta Osiyo, Qozogʻiston, Janubiy Yevropa va Kavkazning choʻl, chala choʻl va dashtlarida tarqalgan. Oʻzbekistonda tarqalgan 5 turidan nortman biyi (*L. nortmani*) koʻp uchraydi. *L. pulviventris*, *L. alticeps* Samarqand jan.da, *L. medra* Qarshi choʻlida, jan. rus biyi (*L. singierensis*) Chirchiq va Fargʻona vodiysida tarqalgan. B. zaharli, ammo odam va hayvonlar uchun xavfli emas.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Bittepa** — gʻor shaklida oʻyib ishlangan qabriston (7—8-asrlar). Surxondaryo viloyati Sariosiyo tumanidatch adirda joylashgan. Oʻzbekiston sanʼatshunoslik ekspeditsiyasi tomonidan 1979-yilning yozida qazib oʻrganilgan. Qabrlar bir-biridan 4-6 m uzoqlikda boʻlib, yer sathidan 15-20 m balandlikda murabba (2,4x2,4 va 3,3x3,3 m), toʻgʻriburchak (1,8x4,9 m) va xoch shaklida qumtosh ichiga oʻyib ishlangan. Qabrlar ogʻzi katta hajmdagi gʻishtlar (52x26x10 sm) bilan berkitilgan boʻlib, murdalar qoʻyilgan joyga balandligi 1—1,2 m keladigan kamalaksimon yoʻlak orqali kirilgan. Yoʻlak devorlarida ham oʻyib ishlangan tokchalar bor. Har bir qabrdan 10 va 18 tagacha odam suyaklari chiqqan; ular atrofida xilmaxil munchoqlar, mis isirgʻalar, temir va misdan tayyorlangan kamar toʻqalari, oʻqyoy uchi, pichoklar, uzuklar topilgan. Eng noyob topilma qanot yoyib turgan holatda tasvirlangan ilohiy maʼbuda — taqinchoqdir. Qizil rangga boʻyalgan paxta va ipak matolar ham uchraydi. Topilgan 15 ta kumush va jez tanganing bir qismi sosoniy podshohlaridan Feruz (459—484), Xusrav I Anushirvon (531579) va Hurmuzd IV (590628)ga taalluqlidir. B. qabristonida birorta ham sopol idish uchramaydi, demak, bu davrda chagʻoniyonliklarda dunyoqarash va koʻmish urfodatlari oʻzgacha boʻlgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jevak**, javak (fors, jev — arpa) — ayollar boʻyniga taqadigan bezak buyumi, taqinchoq. Qolipaki usulida oltin, kumush va b.dan tayyorlangan huqqachalardan tuzilgan: bitta yirik, bitta kichik huqqacha eshilgan ipak ipga marjon qilib tiziladi; har bir yirik huqqachaga qolipaki usulida tayyorlangan arpa shaklidagi shokilalar osiladi. Huqqachalar yuziga naqshlar ishlanib, rangdor toshlar qadab bezatiladi. Tangalarni birbiriga ulab 5 qator shoda qilib ishlangan tangajevak, shodasiga marjon taqilgan marjonjevak va b. turlari bor. Toshkentda J. Samarqandda arpajevak, Andijon, Marrilon, Qoʻqonda javak (Andijonda, shuningdek, beshqator), Piskentda mangʻiti deb ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Baron Loránd Eötvös de Vásárosnamény** (veng.: *vásárosnaményi báró Eötvös Loránd Ágoston* yoki *Loránd Eötvös,*; 27-iyul 1848 – 8-aprel 1919), Ingliz adabiyotida Baron Roland von Eötvös bilan mashhur, Vengriyalik fizik. Vengriya Fanlar Akademiyasi aʼzosi (1873) va prezidenti (1899-1905). Budapesht, Kyonsberg va Geydelberg untlarida oʻqigan. Budapesht untida ishlagan (1871-yildan) hamda 1872-yildan boshlab professor vazifasida faoliyat yuritgan. Ilmiy ishlari molekulyar fizika, favitatsiya va geofizikaga oid. Molekulyar sirtqi energiyaning traga bogʻliqligini aniqlagan (Eötvös qonuni, 1886). Buralma tarozi yasab (1888), unda gravitatsion va inert massalarning yuqori darajada anikdikda oʻzaro tengligini eksperimental koʻrsatgan va shu bilan ekvivalentlik prinsipini tasdiklagan. Harakatlanayotgan obʼyektdagi (Yerning aylanishi natijasida) jismning ogʻirligi harakatning tezligi va yoʻnalishiga bogʻliqligini aytgan (Eötvös effekti).

Adabiyotlar
-----------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

Manbalar
--------

1. ↑  L. Bod, E. Fishbach, G. Marx, and Maria Náray-Ziegler: One hundred years of the Eötvös experiment, – Acta Physica Hungarica 69/3-4 (1991) 335–355

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Namibiyadagi dyuna
Dyuna sxemasi
Kurshsk kosasidagi Efa dyunasi
**Dyuna** (nem. Dune) — shamol toʻplagan qum tepalari. Dengiz, daryo, koʻllarning toʻziydigan qumli sohillarida paydo boʻladi. Dyunaning shamolga qaragan tomoni sal qiya (8—20°), shamolga ters tomoni tik (30—40°) boʻladi. Balandligi 10— 30 metr, baʼzan 100 metr ga yetadi. Dyuna shamol taʼsirida yiliga bir necha metr siljib turishi mumkin. Gʻarb adabiyotida har qanday qum uyumi, iqlim sharoiti va shaklidan qatʼi nazar, Dyuna deb ataladi. Rossiyada choʻldan boshqa yerlar (dengiz, koʻl, daryo qirgʻoqlari, zandr dalalari)dagi qum uyumlari Dyuna deyiladi. Shamolga roʻpara tomoni uzun va oldidagi tik tomoni doʻmboq boʻlishi bilann Dyuna choʻldagi barxanlanishdan farq qiladi.

Manbalar
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Dyuna*** haqida turkum mavjud |

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dyuym** (niderlandcha: *duim* — bosh barmoq soʻzidan) — ayrim metrik boʻlmagan Yevropa oʻlchov tizimlarida masofani oʻlchash birligi. Odatda tegishli mamlakat futining 1/12 yoki 1/10 ("oʻnlik dyuym") qismiga teng. Bugungi kunda dyuym nomi ostida 2,54 smga teng ingliz dyuymi tushuniladi.

**Dyuym** (gollandcha duim — bosh barmoq) — 1) ingliz oʻlchovlar birligi da ulushiy uzunlik birligi. 1D.= 1/12 fut = 0,0254 m. 2) metrik birliklar tizimi qabul qilingunga qadar rus uzunlik birligi. 1 D.= 1/12 fut = 2,54 sm.

Turli xil dyuymlar
------------------

### Avstro-Vengriya

**Vena dyuymi** = 2,63402 sm.

### Buyuk Britaniya

**Ingliz dyuymi** yoki **imperiya dyuymi** (lotincha: *uncia*dan inglizcha: *inch*  — 1/12 qism) 1958-yildan boshlab к 2,54 smga tenglashtiriladi. Avval metrik tizimga boshqacha oʻtkazilar edi:

* 1819 — 1000000/393694 sm ≈ 2,5400438 sm;
* 1895 — 2,5399978 sm;
* 1922 — 2,5399956 sm;
* 1932 — 2,5399950 sm;
* 1947 — 2,5399931 sm.

Ingliz oʻlchov tizimida 1 dyuym = 12 chiziq = 72 nuqta = 1/12 fut = 1/36 yard.

### Olmoniya

* **Bavariya**: 2,43216 sm yoki 2,918592 sm ("oʻnlik dyuym").
* **Baden**: 3 sm (1810).
* **Prussiya**: 2,61545 sm (1755), 3,76625 sm ("oʻnlik dyuym", 1816).
* **Reyn ittifoqi**: 2,61541 sm.
* **Saksoniya**: 2,36 sm.

### Ispaniya

1 pulgada = 2,32166 sm.

### Kvebek

Fransuz dyuymi ishlatilar edi, ammo 1985-yildan oʻlchami oʻzgartirilgan: 2,707005 sm.

### Xitoy

1 tsun = 1/30 m ≈ 3,3333 sm.

### Meksika

1 pulgada = 2,3278 sm.

### Ostzey guberniyalari

Reyn dyuymlari bilan bir qatorda quyidagilar qoʻllanardi:

* **kurlyand dyuymi** ≈ 3,36 sm;
* **riga dyuymi** ≈ 2,24 sm;
* **revel dyuymi** ≈ 2,6715 sm.

### Polsha

* **staropol** yoki **qirollik dyuymi** (1819-yilgacha) ≈ 2,48 sm;
* **novopol dyuymi** (1819—1849) = 2,4 sm;
* **vraslav** (**breslav**, **silez**) **dyuymi** = 2,742 sm;
* eski **litva dyuymi** ≈ 2,7076 sm.

### Rio-de-La-Plata

1 pulgada ≈ 2,547 sm.

### AQSh

Buyuk Britaniyadagi kabi 1958-yildan Amerika dyuymi 2,54 smga tenglashtiriladi. Avval (1866-yildan) 2,540000508 smga teng edi (yanada aniqroq, 10000/3937 sm); ayrim hollarda bu eski belgilanish **geodezik dyuym** nomi ostida ishlatiladi. 

### Fransiya

**Fransiya dyuymi**  (fransuzcha: *pouce* — bosh barmoq), boshqa nomlari **Parij dyuymi** va **qirol dyuymi**, 75000/27706 smga teng edi, ya'ni tahminan 2,706995 sm. Eski Parij oʻlchovlar tizimida 1 dyuym = 12 chiziq = 144 nuqta = 1/12 fut = 72/3161 lokot.

### Yaponiya

1 sun = 1/33 m ≈ 3,0303 sm. 

|  |
| --- |
| **Ingliz oʻlchov tizimida masofa oʻlchovi birliklari** |
| 
Mil | Nuqta | Chiziq | Dyuym | Hend | Link | Fut | Yard | Rod | Cheyn | Furlong | Milya | Liga |

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dyuker.
**Dyuker** (nemischa:), qaynama — kanal suvini daryo yoki boshqa kanal oʻzani, chuqur vodiy, yoʻl va shartli toʻsiqlar bilan kesishgan joydan oʻtkazish uchun yotqiziladigan quvur shaklidagi bosimli suv oʻtkazgich. Kanaldagi suv satx,i kesib oʻtiladigan toʻsiq sathiga yaqin boʻlgan va akveduk orqali suvni oʻtkazish mumkin boʻlmagan hollarda qoʻllaniladi. Dyuker beton, temir-beton, poʻlat, yogʻochdan qilingan boʻlishi mumkin. Material suv bosimi kuchiga qarab tanlanadi. Bosim 30–50 m boʻlganda betondan, 50–100 m boʻlganda oldindan kuchlantirilgan temir-betondan, 100 m va undan ortiq boʻlgan hollarda va bosimi past boʻlsada, daryo oʻzani ostidan oʻtkazilsa, metalldan quriladi. Yogoch D. uzoq chidamasligi uchun kamdan-kam qoʻllaniladi. D. konstruksiyasi boʻyicha bir quvurli yoki koʻp quvurli; shakli (koʻndalang kesimi) toʻgʻri burchakli yoki aylana boʻladi. D. uzunligi kesib oʻtiladigan joyning katta-kichikligiga qarab bir necha oʻn m dan bir necha km gacha boʻlishi mumkin. D. daryo va kanal ostidan oʻtkazilganda maxsus oʻyilgan chuqurlikka yotqizilib, 1 m dan kam boʻlmagan qalinlikda tuproq bilan koʻmiladi. D. suvsiz soyliklarni kesib oʻtganda koʻmilmay, ochiq qoldiriladi. Kanal D. boshi va qaynama uchastkasi bilan ravon birlashtiriladi. Kuvurning loyqa bosishiga yoʻl qoʻymaslik uchun D.da koʻpincha oqim tezligi 1,5—4,0 m/s oraligʻida qabul qilinadi. Oqiziqlar choʻkib toʻplanishini bartaraf qilish maqsadida qum ushlagich va balchiq toʻsgich quduqlar quriladi. D. boshida choʻp-xaslarni ushlab qoladigan panjara oʻrnatiladi. D.ning suv oʻtkazish quvvati muayyan material (yogʻoch, temir-beton, metall)dan yasalgan bosimli quvurlar kabi maxsus gidravlik hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi. D. konstruksiyasi ekspluatatsiya qilish davrida inshootni muntazam kuzatib turish, tuzatish va tozalashni; quvurlar ulangan va D. boshi kanal bilan tutashtirilgan choklardan suv sizmasligini; kanal tozalanayotgan yoki suv bogʻlanmagan davrlarda uni suvdan boʻshatishni taʼminlashi lozim.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Arxitektura | *Arxitektura haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ukraina arxitektura kuni** (Ukraina arxitektura kuni) — Ukraina meʼmorlarining milliy kasb bayrami boʻlib, u har yili nishonlanadi. Ukraina har yili 1 -iyul.

„Ukrainaning arxitektura kuni" Ukraina rasmiy taqvimida 1995-yilda Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin, Ukraina Prezidenti L D. Kuchma „Ukrainada arxitektura kuni toʻgʻrisida" gi 456/95-sonli Farmonni imzolaganidan keyin paydo boʻldi: "Ukrainada har yili 1-iyul — Butunjahon arxitektura kuni nishonlanadigan arxitektura kunini belgilash.

Biroq, keyingi, 1996-yil, xalqaro meʼmorlar uyushmasi (its) yigirmanchi Bosh Assambleyada Barselonada „Butunjahon arxitektura kuni" ni oktabr oyining birinchi dushanbasiga — Birlashgan Millatlar tashkilotining homiyligida Butunjahon uy-joy kuni nishonlanadigan kunga koʻchirishga qaror qildi. Ukraina hukumati MSA ortidan bayram sanasini oʻzgartirmadi.

Ukraina meʼmorchiligi kuni, davlat boshligʻining Farmoniga binoan, „Ukraina davlat arxitektura mukofotlarini berish va topshirish"buyurilgan. 2004-yilda L. Kuchma, arxitektorlarni kasb bayramlari bilan tabriklar ekan:

> Sizning ijodiy ishingiz tufayli shaharlarimiz yangilanadi, uy-joy va sanoat qurilishining uzoq muddatli dasturlari hayotga tatbiq etilmoqda, fuqarolarning hayot muhiti yaxshilanadi. Turli davrlarning uslublarini uygʻunlashtirgan zamonaviy meʼmoriy ansambllar XXI asrning Ukraina yuzini shakllantiradi.
> 
> 

2005-yilda Ukraina Prezidenti va V. A. Yushenko ham shunday dedi:

> Ukraina meʼmoriy anʼanasi oʻziga xos va noyobdir. Bizning koʻzimiz oldida mahalliy meʼmorlarning yangi avlodi uni muvaffaqiyatli davom ettirmoqda. Ishonchim komilki, zamonaviy meʼmorlar ukraynaliklarning yashash joyini chiroyli va qulay qilish uchun hamma narsani qiladilar… Davlat sizning tajribangiz va professionalligingizga muhtoj.
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  Den arxitekturi Ukraini — 1-iyulya. Istoriya i osobennosti prazdnika v proekte Kalendar Prazdnikov 2010.
2. ↑  %2F95 Pro Den arxіtekturi Ukraїni | vіd 17.06.1995 № 456/95
3. ↑  Prezident pozdravil rabotnikov arxitekturi Ukraini s professionalnim prazdnikom[*sayt ishlamaydi*].
4. ↑  *Prezident pozdravil arxitektorov i stroiteley s professionalnim prazdnikom*, 2021-12-22da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2022-06-05

Yana qarang
-----------

* Ukraina Badiiy Akademiyasi
* Tarix va madaniyat yodgorliklari kuni

Havolalar
---------

* Про День архітектури України | від 17.06.1995 № 456/95
Göbeklitepe
Shanliurfada joylashgan Göbeklitepe, eng qadimgi diniy inshootlar to'plamidir. Tarixda ilk tsivilizatsiyalarga mezbonlik qilgan Göbeklitepe juda muhim tarixiy xususiyatlarga ega. Birinchi ibodat markazi boʻlgan mintaqa dinlar tarixi nuqtai nazaridan ham muhim ahamiyatga ega. Bundan 12 ming yil avval qurilgan bu hududdagi topilmalar jahon tarixini o‘zgartirib yubordi. Ushbu tarixiy binoning ochilmagan sirlari ko'p, ular uchun turli hujjatli filmlar suratga olingan. Har yili son-sanoqsiz tadqiqotchilar ilm-fan olamining qiziqishi doimo yangi bo'lgan Göbeklitepeni o'rganish uchun Turkiyaga tashrif buyurishadi. 

Bu joyda bir nechta ibodatxonalar mavjud bo'lib, u turar-joy sifatida ishlatilmaydi, faqat diniy maqsadlarga xizmat qiladi. Shu jihatdan u nafaqat dunyodagi eng qadimgi, balki eng katta ibodat markazi hisoblanadi. Butun hudud neolit ​​davrining eʼtiqod va ziyorat markazi boʻlganligini esga soladigan, geomagnit oʻlchovlar bilan aniqlangan monumental inshootlarning shakllari, ularning umumiy soni 20 taga yetgan, ammo bugungi kungacha 6 tasi qazib olingan. , bir-biriga o'xshash. Hayvonlar tasviri, ba’zilari uch o‘lchamli bo‘lib, neolit ​​davrida toshga o‘yilgan, uzunligi 6 metrgacha bo‘lgan T shaklidagi ustunlarga o‘yib ishlangan, o'sha davrning badiiy iste’dodini ochib bergan eng qadimgi rasmlardir.

Göbeklitepe ko'plab yangi ma'lumotlarni ochib bergan bo'lsa-da, topilmalar haqidagi haligacha hal etilmagan savollar olimlarni bezovta qilishda davom etmoqda. Bu ibodatxonalarni kim qurgan, og‘irligi 60 tonna bo‘lgan ustunlar qanday tashilgan va o‘rnatilgan, nima uchun ular tonnalab tuproq va tosh bilan ko‘milgan, ibodatxonalarning aniq maqsadi nima bo‘lganligi yillar davomida izlanishni talab qilishi mumkin bo‘lgan sirlardir.

Yagona ishonch shundaki, bu tadqiqotlarning barchasi insoniyat tarixiga hissa qo'shishda davom etadi va hozirgacha yozilgan narsalarni butunlay o'zgartiradi.

Manbalar
--------
**Gödül** — Gumushhane viloyatining Kelkit tumaniga qarashli qishloq.

Tarixi
------

Aholi punkti mintaqadagi urushlar taʼsirida vayron boʻlganligi sababli, 1516-yilgi Usmonli manbasida vayron boʻlgan (boʻsh) qishloqlardan biri sifatida qayd etilgan. Usmonli maʼmuriyatining koʻchirish siyosati natijasida 1530-yil aholini roʻyxatga olishda faqat musulmonlar yashaydigan qishloq sifatida qayd etilgan boʻlsa, 1591-yilgi aholini roʻyxatga olishda musulmonlar, asosan xristianlar yashaydigan aralash qishloq deb topiladi. 1642-yilgi avariz daftariga koʻra, qishloqda jami 26 ta musulmon xonadonlari mavjud bo‘lib, ulardan 20 tasi oddiy, 6 tasi harbiylar edi. 1835-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra (faqat erkaklar hisoblangan) qishloqdagi 8 ta xonadonda 29 nafar erkak aholi yashagan. Turkiya Respublikasining tashkil topishi bilan Gödül nomi bilan manbalarga kiritilgan aholi punkti nomi 1960-yilgi aholi roʻyxati bilan Gudül deb atalgan va uzoq yillar shu nom bilan qayd etilgan. 2008-yildan buyon Gödül nomi bilan yana manbalarda joy ola boshladi.

Joylashuvi
----------

Gumushhane shahar markazigacha 77 km, Kelkit tumanigacha 12 km uzoqlikda. Qishloq tumanning shimoli-sharqida barpo etilgan. Qishloqda hali ham faol koʻmir konlari va keng yaylovlar mavjud.

Aholisi
-------

| Qishloq aholisining yillar boʻyicha maʼlumotlari |
| --- |
| 2020 | 118 |
| 2019 | 110 |
| 2018 | 205 |
| 2017 yil | 6 |
| 2016 yil | 35 |
| 2015 yil | 30 |
| 2014 yil | 109 |
| 2013 yil | 133 |
| 2012 yil | 85 |
| 2011 yil | 83 |
| 2010 yil | 108 |
| 2009 yil | 135 |
| 2008 yil | 201 |
| 2007 yil | 165 |
|

Manba
-----

1. ↑  „1960 Genel Nüfus Sayımı: İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (Türkçe).  sehirhafizasi.sakarya.edu.tr (1963). 18 şubat 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12 ekim 2021.
2. ↑  „Gödül Köyü" (Türkçe).  YerelNet.org.tr. 4 martda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18 aralık 2021.
**Hopar vodiysi** ( urdu : **wạdy̰ ہwpr** ) — Pokistondagi Gilgit-Baltistondagi Nagar vodiysining manzarali qismi boʼlib. U 10 kmga yaqin uzoqlikdagi Nagar vodiysining asosiy shahri Nagar Xasdandir. Xopar vodiysi Spantik va Hopar (Hopper) muzliklarining vatani hisoblanadi.

Geografik xususiyatlar
----------------------

 Hopper vodiysi
Hopar vodiysi - Baltoro muzliklarining tabiiy egilishidagi piyola shaklidagi qishloqlar to'plamidir. Xoparning ro'parasida oq Bualtarga Barpu muzligi qo'shiladi. Bu Hispar Muztog' muzliklar bilan qoplangan cho'qqilarga sayohat qilish uchun asosiy lagerdeb ataladigan balandlikdir. Bu vodiyning butun aholisi burushaski tilida so'zlashuvchilar tashkil etadi.

Vodiyda bir qancha tabiiy shakllanishlar mavjud, jumladan , muzliklar, ko'llar va baland tog'lar mavjud.

### Muzliklar

Vodiyda uchta muzlik bor:

1. Hoper muzligi
2. Barpu muzligi
3. Miar muzligi
4. Daranci muzligi
5. Geentur yoki Supulter muzligi

### Ko'llar

"Rush Leyk Hoper" vodiyda eng ko'p tashrif buyuradigan sayyohlik maskanidir. Rush Leyk Xoper Pokistonning Gilgit Baltistonning Nagar tumanida joylashgan. U Rush cho'qqisdan, 4694 metrdan yuqori balandlikda joylashgan. Rush ko'li dunyodagi eng baland alp ko'llaridan bir hisoblanadi.  Bu Janubiy Osiyodagi eng baland ko'llardan ikkinchisi.  Atrofda mahalliy uy hayvonlari va yovvoyi hayvonlarni boʼqish uchun yashil yaylovlar mavjud. Bunga echki, yaxni va qoʻy kabi mahalliy hayvonlar hamda Himoloy echkisi, retch, tulki va qor qoploni kabi yovvoyi hayvonlar kiradi. Bu yerda Pokiston milliy qushi chakur ham uchraydi.

Bu vodiyda Oltin cho'qqi yoki Spantik kabi ko'plab baland tog'lar joylashgan (7027m), Bavalter choʻqqisi (Xoper muzligi boshlanadigan joydan), Rash choʻqqisi va Miar choʻqqisi (7257m) boshqa qator tog'lar esa Rush cho'qqisidan K2, Passu cho'qqisi, Diran cho'qqisi va Rakaposhidan ko'rinadi.

### Fasllar

Bahor mavsumi bu yerda apreldan boshlanadi va iyun, iyul-sentyabr oylarida tugaydi. Yoz va kuz oktyabrda keladi va noyabrdan martgacha qish vaqti hisoblanadi va bu davrda qattiq qor yog'adi.

Yana qarang
-----------

* Biafo muzligi
* Diran
* Hispar vodiysi
* Nagar vodiysi
* Rakaposhi
* Rush ko'li
* Spantik
* Nagar shtati

Manbalar
--------

1. ↑  Israr Hussain, 2017
2. ↑  Israr Hussain, 2017
**Ichki geometriya** — geometriyaning egri sirt ustida bajariladigan turli oʻlchashlar bilan bogʻliq xossalar (sirtning ichki xossalari) oʻrganiladigan boʻlimi. Masalan, sirtni egish natijasida sirt ustidagi chizikning uzunligi oʻzgarmaydi, ammo uning egriligi oʻzgara boradi. Egri chiziq yoyining uzunligi, ikki chiziqning kesishgan nuqtasida hosil boʻlgan burchak, figura yuzi I. g.da asosiy tushunchalardir. Efi sirt ustidagi geodezik chiziqlar toʻgʻri chiziklar vazifasini bajaradi. Sirtlar I.g.si K. f. Gauss kiritgan birinchi kvadratik formaga muvofiq oʻrganiladi (qarang Differensial geometriya). Tekislik I. g.si planimetriya, sfera I. g.si esa sferik geometriya hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ichkilar** — Movarounnahrda (temuriylar, shayboniylar) va Hindistonda (boburiylar) hukmdor saroyida xizmat qiluvchi navkarlar, xos qoʻriqchilar, mulozimlar va beklar. Asosan, hukmdorga yaqin va sodiq zodagonlar safidan oʻrin olgan I. zarur vaqtlarda harbiy harakatlarda ham ishtirok etgan: "Gʻoʻlda Qosimbek va yovuq ichkilar edi" (Boburnoma). I. baʼzan ichki beklar istshyuhi bilan ham yuritilgan. Boburning taʼkidlashicha, I. davlat oldidagi ul-kan xizmatlari evaziga ulugʻ beklar darajasiga koʻtarilgan hamda saltanatdagi mavjud imtiyozlarga ega boʻlgan. Hukmdor saroyidan uzoqdagi viloyat va tumanlarda faoliyat kursatuvchi beklar — tashki beklar yoki sarhad beklari deb yuritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Scott Harding** (1986-yil 19-iyunda tugʻilgan) — Avstraliya futbol ligasida (AFL) Brisben Lions va Port Adelaida futbol klubida oʻynagan sobiq avstraliyalik futbolchi.

Yoshligi
--------

Harding Anglikan cherkovi grammatika maktabida tahsil olgan. U Tinch okeani orolidan boʻlib. Uning onasi Tulaga Paitela Polineziyadagi Tuvalu xalqidan.

AFL faoliyati
-------------

Scott Harding 2005-yilgi AFL loyihasida Brisben Lions tomonidan mahalliy Brisben klubi Morningsayddan yangi oʻyinchi sifatida tuzilgan. U 2006-yilgi NAB kubogida yaxshi oʻyin koʻrsatadi, bu esa 2006-yil 1-raundda Geelongga qarshi debyut tanloviga olib keldi. U dastlab 45-raqamni kiygan, ammo 2007-yilda 5-raqamga oʻtgan, uni ilgari ikki martalik oʻyinchi Bred Skott shu raqam bilan oʻynagan edi.

2009-yilgi mavsum oxirida u Brisben Lions tomonidan roʻyxatdan oʻtkazildi, ammo keyinchalik 2009-yilgi mavsumoldi loyihasida Port Adelaida tomonidan tuzilgan. U 2010-yil oxirida Power tomonidan roʻyxatdan chiqarilgan.

Amerika futboli
---------------

2011-yil 27-mayda Xarding Gavayi jangchilari universitetida muvaffaqiyatli sinovdan soʻng oʻynash uchun stipendiya bilan taqdirlangani eʼlon qilindi. Amerika futbolini punters sifatida oʻynashga oʻtgan koʻpchilik avstraliyaliklardan farqli oʻlaroq, Xarding punt qaytaruvchi va keng qabul qiluvchi sifatida oʻynadi. Greg Makmakin bosh murabbiyi ketganidan va Norm Chou kelganidan soʻng, Xarding boshlangʻich oʻyinchi sifatida qoʻshimcha vaqt oʻtkazdi va shuningdek, ushlagich sifatida ham vaqt oʻtkazdi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Uning singlisi Emma Hunt regbi ligasi futbolchisi (va sobiq avstraliyalik qoidalar futbolchisi) Karmichael Huntga uylangan.

Havolalar
---------

* Xalqaro maʼlumotga ega VFL/AFL oʻyinchilari

Manbalar
--------

1. ↑  Mason, James*. Churchie: The Centenary Register*. Brisbane, Australia: The Anglican Church Grammar School, 2011. ISBN 978-0-646-55807-3.
2. ↑  „Media releases for AFL Cape York Kickstart Pacific Toyota Crusaders". 26-iyul 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-avgust 2022-yil.
3. ↑  Harding becomes first Aussie wide receiver
4. ↑  *Kaneshiro, Jason*. „Aussie football seasoned Harding for his role at UH" (31-avgust 2012-yil).
5. ↑  The Daily Telegraph: Why I’m punting the NRL — Karmichael Huntʼs own words

Havolalar
---------

* Scott Hardingʻs playing statistics from AFL Tables

Andoza:2005 AFL rookie draftAndoza:2010 AFL pre-season draft
**Kobe porti minorasi** (yap. 神戸ポートタワー ko:be po:to tava:) — Yaponiyaning Kobe portidagi giperboloid toʻrli minora. 1963-yilda NIKKEN SEKKEI meʼmorchilik-qurilish kompaniyasi tomonidan qurilgan va markaziy yadro va tutib turuvchi toʻrsimon qobiq kombinatsiyasi shaklida ishlangan. Port va shahar panoramasini tomosha qilish uchun foydalaniladi. Bir kunda 3000 turistni qabul qilishga moʻljallangan. Balandligi — 108 metr. 1995-yil 17-yanvardagi yer silkinishi vaqtida saqlanib qolgan.

Minora konstrukturasi boʻyicha rus muhandisi V. G. Shuxovning giperboloid minoralar uchun patentiga mos keladi va birinchisi 1896-yilda qurilgan Shuxov minoralariga oʻxshaydi.

Galereya
--------

* 
* 
* 
*

Yana qarang
-----------

* Adjigol mayoqchasi
* Guanchjou teleminorasi
* Aspire Tower
* Vortex loyihasi
* Retina
* Giperboloid konstruktsiyalar

Adabiyotlar
-----------

* Xaynl, Ervin; „Turme aller Zeiten — aller Kulturen", Deutsche Verlags-Anstalt, Shtutgart (Germaniya), ISBN 3-421-02931-8, 1997-yil.

Havolalar
---------

* Башня порта Кобе
* NIKKEN SEKKEI
**Vibratsiya texnikasi** - mexanik tebranishlar (titrashlar, vibratsiyalar)ni hosil qilish usullari va vositalari majmui; shuningdek titrashlarni boshqarish, ulchash, nazorat qilish va zararli titrashlar bilan kurashish usullari. V. t. vositalariga foydali ishlar (mas. grunt, beton qorishmalarni zichlash, inshoot va apparatlarni sinash ishlari)ni bajarish uchun ataylab hosil qiladigan vibratsiya mashinasi, vibratsiya stendlari, asboblar, apparaturalar, qurilmalar; titrashlarni boshqaradigan va ularni oʻlchaydigan apparatlar; titrashga qarshi texnika vositalari, yaʼni zararli titrashlarni soʻndirish, izolyatsiyalash qurilmalari kiradi.

V. t. vositalarining ish organlari yuritmasini titratishning eng keng tarqalgan turi markazdan qochma usulda, porshen, krivoshin-shatun yordamida titratish hisoblanadi. V. t.da vibratsiya parametrlari (siljishlar, tezliklar va tezlanishlar, chastota, faza, amplitudalar)ni oʻlchash bilan vibrometriya shugʻullanadi. U idya vibrometr va akselerometr kabi asboblardan foydalaniladi.

V. t.ning masalalaridan biri insonlar, asboblar, mashina va inshootlarni titrashning zararli taʼsirlaridan himoya qilish hisoblanadi. Buning uchun qoʻshimcha energiya manbalarini talab qilmaydigan odatdagi passiv vibro-izolyatsiyadan tashqari statik va dinamik muvozanatlash usullari, inersiyali hamda elastik parametrlar va b. qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vibroizolyatsiya** - odamlar va inshoot, mashina, asboblarni titrash (vibratsiya)ning zararli taʼsiridan himoya qilish. Bunda titrash manbai bilan himoya qilinayotgan obyekt orasiga titrashlar energiyasini yutadigan, yaʼni titrashlarni yumshatadigan moslama yoki qurilma — dempferlar qoʻyish orqali amalga oshiriladi. Odatda, passiv V. qoʻllaniladi. Bunday hollarda titrash manbaI taʼsirida deformatsiyalanuvchi oraliq element vibroizolyator vazifasini bajaradi. Muhim hollarda past chastotali vibratsiyani (sekinroq titrashlarni) kamaytirish uchun aktiv V. qoʻllaniladi. Bunda elastik elementlarning deformatsiyalanishini avtomatik rostlash tizimi boshqaradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Neʼmatov Soyibjon Sodiqovich** (1941. 16.4, Andijon) — kimyogar olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1994), texnika fanlari doktori (1980), professor (1984), Toshkent politexnika institutini tugatgan (1965). Toshkent avtomobil yullari institutida kafedra mudiri (1972— 78), Oʻzbekiston Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vaziri oʻrinbosari (1978— 85), Toshkent politexnika instituti "Kompozitsiyey materiallar" ilmiy tadqiqot boʻlimi mudiri (198589), "Kompozit" ilmiy-texnika markazi bosh di-rektori (1990—92), "Fan va taraqqiyot" ilmiy-texnologiya kompleksi raisi (1992-yildan). Asosiy ilmiy ishlari qattiq jismlar mexanokimyosi, mod-dalarning radioaktivlik, magnit maydoni, elektr quvvati taʼsirida ishqalanishini kamaytirish, tebranish quvvatini yutish, energiya va moddiy resurslarni tejashga imkon beradigan texnologiyalarni kashf etishga oid. Uning rahbarligida polimer mate-riallar va sanoat chiqindilari asosida samarali antifriksion, yeyilishga va yemirishga bardoshli, tebranishga chidamli kompozitsion materiallarolinib, mashinasozlik, qurilish, qishloq xoʻjaligi va boshqa sohalarda qoʻllangan. "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan (2000).

Manbalar
--------

* Adgezionnie i prochnostnie svoystva polimernix materialov i pokritiy na ix osnove, T. 1979; Osnovi sozdaniya polimernix kompozitov, FRG, SSHA, Yaponiya, T. 1986; Kompozitsionnie materiali na osnove neorganicheskix i organicheskix veshestv, T. 1994.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Soxta simqurtlar** - qoraqoʻngʻizlar va changxoʻrlar oilasiga mansub qoʻngʻizlar lichinkasining umumiy nomi. Ular simqurtlar bilan birgalikda tuproqda yashaydigan zararkunanda hasharotlarning katta guruhini tashkil etadi. Ularni qirsildoq qoʻngʻizlar lichinkasi — haqiqiy simqurtlardan farqlash uchun Soxta simqurtlar deb atalgan. Sugʻorma dehqonchilik mintaqasida Sedan makkajoʻxori, dasht hamda qumloq sustkashlari, uzun tumshuqli qoraqoʻngʻiz va boshqa uchraydi (yana qarang Dasht sustkashi, Makkajoʻxori zararkunandalari).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tuvalkain** (Tubalkain yoki Tubal-Kain) (qadimgi ivrit: *תובל קין*‏תובל קין‏‎; v Septuaginte tolko qadimgi yunoncha: *θοβέλ*; v Vulgate lotincha: *Tubalcain*) — Muqaddas kitobda birinchi usta, Lameh va Zillaning oʻgʻli. U mis va temirdan tayyorlangan barcha qurollarning temirchisi edi.

Ismning kelib chiqishi
----------------------

Ibroniy tilida uning ismi „תובל קין" deb yoziladi. Shoh Iokavoning Muqaddas kitobda u Tubalcain, yangi xalqaro versiyasi[en] va ingliz standart versiyasi sifatida paydo boʻladi. Rashi bu ismni quyidagicha izohlaydi: „Kain hunarmandchilikni mukammallashtirgan kishi".

Nima uchun uning ikki ismi borligi aniq emas. Gordon Uengham „Kain" nomi „temirchi" degan maʼnoni anglatadi (metallga ishlov berish boʻyicha oʻz mahoratini bildiradi) yoki" tubal Kain "deb ataladi, uni tubal — Iafetning oʻgʻli Tubaldan farqlash uchun uni „Tubal Qobil" deb atashadi.

Ismning kelib chiqishidagi kasbning maʼnosi
-------------------------------------------

Ibtido kitobidaaytilishicha:  Tubal-Kain "mis va temirdan tayyorlangan barcha qurollarning temirchisi „yoki"mis va temirdan tayyorlangan qurollarning mohir ixtirochisi". Garchi bu metall uchun temirchi boʻlsa-da, lekin 20 (hayot. 4:20) va 21 oyatlarida  u mis va temir boʻyicha birinchi hunarmand boʻlishi mumkin, deb taxmin qilish mumkin. T. C. Mitchell u „mahalliy mis va meteor temirning sovuq zarb qilish imkoniyatlarini kashf etgan" deb taxmin qilgan. Tubal-Kainni hatto birinchi kimyogar deb atash mumkin.

Boshqa tomondan, Tubal-Kain qurol ishlab chiqarish boʻyicha ish olib borayotganini aytish mumkin. Rashining taʼkidlashicha, u „qotillar uchun qurol ishlab chiqarish uchun Kainning hunarmandchiligida mohir va murakkab boʻlgan". Flaviy Iosif „Yahudiylarning antiklari" asarida shunday deydi: „Tubal barcha odamlardan kuchli edi va jangda juda mohir va mashhur edi … va birinchi navbatda jezni ishlash sanʼatini ixtiro qildi". Uolter Elvellning taʼkidlashicha, uning ajoyib qurollar ixtirosi Lamex uchun qon toʻkilishiga turtki boʻlgan boʻlishi mumkin.

Bundan tashqari, E. E. Kellett Tubal-Kainning konchi boʻlishi mumkinligini taxmin qiladi.

* Tubal-QobilTubal-Qobil
* Vulkan (mifologiya)Vulkan (mifologiya)
* Tubal-Qobil-bronza va temir ustasiTubal-Qobil-bronza va temir ustasi
* Tubal QobilTubal Qobil

Yana qarang
-----------

* Xiram Abiff
* Yahbulon
* Vulkan

Manbalar
--------

1. 1 2  Fovel (Tuvalkain)
2. ↑  Fovel (Tuvalkain)
3. ↑  Fovel (Tuvalkain)
4. ↑  Bereishis, chapter 4
5. ↑  Gordon Wenham, Genesis 1-15 (Word, 1987), 113.
6. ↑  T. C. Mitchell, "Tubal-cain, "in *New Bible Dictionary* (IVF, 1962), 1302.
7. ↑  Tubal-Kain
8. ↑  Bereishis, chapter 4
9. ↑  *Baker Encyclopedia of the Bible*. Andoza:Нп3. ISBN 0-810-3447-7.
10. ↑  E. E. Kellett (1922), „Some Old Testament Notes and Queries", *Expository Times*, **33**: 426

Havolalar
---------

* Tubal Qobil
Odam tuxumhujayrasi
**Tuxumhujayra** — urgʻochi jinsiy hujayra (gameta). Tuxumhujayradan urugʻlanish yoki partenogenez natijasida yangi organizm rivojlanadi. Hayvonlarda tuxumhujayra murtakning rivojlanishi uchun zarur oziq moddaga ega boʻlib, yaxshi ixtisoslashgan. Sut emizuvchilar tuxumhujayrasini rus olimi K. M. Ber (1827) kashf etgan. Odatda, tuxumhujayra bir necha qavat poʻst bilan qoplangan. Koʻpchilik hayvonlar tuxumhujayrasi yumaloq yoki oval shaklda, baʼzan choʻziq (hasharotlarda). Gʻovaktanlilar va ayrim boʻshliqichlilar tuxumhujayrasi doimiy shaklda boʻlmasdan amyobaga oʻxshash harakatlanish xususiyatiga ega. Koʻpchilik hayvonlar Tuxumhujayrasi harakatsiz. Tuxumhujayraning oʻlchami sitoplazmadagi sariklik miqdoriga bogʻliq. Mas. parazit pardaqanotlilar Tuxumhujayrasi sarikGʻshgi boʻlmaganligidan juda kichik (6x10 mkm); yoʻldoshli sut emizuvchilarning sariqligi kam Tuxumhujayrasi 50 mkm dan (dala sichqoni) 180 mkm gacha (qoʻy). Odam va koʻpchilik umurtqasizlar Tuxumhujayrasi oʻlchami 90 mkm ga yaqin. Zaxira sariqlik koʻp boʻlgan mollyuskalar, ignaterililar, qisqichbaqasimonlar Tuxumhujayralari diametri 1,4 mm, kloakali sut emizuvchilarniki —3,5 —4,3 mm, losossimon baliqlarniki — 6 – 9 mm, tuxumini ogʻzida olib yuradigan dengiz laqqachalariniki — 17–21 mm, akulalarniki 50–70 mm, tovuqniki — 30 sm dan ortiq, tuya qushniki — 80 sm (poʻchogʻi bilan birga uz. —155 sm, vazni 1,4 kg ga yaqin). Tuxumning oʻlchami hayvonning katta yoki kichikligiga bogʻliq boʻlmasdan, serpushtliligiga teskari korrelyatsiyada boʻladi. Odatda, tuxumini qoʻriqlaydigan hayvonlar yirik, lekin ozroq tuxum qoʻyadi. Nasli toʻgʻrisida gʻamxoʻrlik qilmaydigan baliqlar minglab, baʼzan millionlab mayda (treska 10 mln. diametri 2 mm dan kichik) tuxum qoʻyadi. Lekin murtagi ona organizmda rivojlanadigan yoʻldoshli sut emizuvchilarda bunday korrelyatsiya kuzatilmaydi — ular bir vaqtning oʻzida bir necha mayda tuxum qoʻyadi. Tuxum 2 qutbli tuzilgan: animal qutbdan vegetativ qutb tomonga sariq modda miqdori ortib boradi.

Tuxumhujayra sitoplazmadagi sariklik miqdoriga koʻra aletsital, oligoletsital, mezoletsital, poliletsital, sariqlikning sitoplazmada tarqalishiga binoan gomolitsetal, telolitsital, sentroletsital; maydalanish tipi boʻyicha goloblastik va meroblastik xillarga ajratiladi. Oʻsimliklar Tuxumhujayrasi koʻpincha maxsus urgochilik jinsiy organi — arxegoniyda (sporali yuksak oʻsimliklar va ochiq uruglilar) yoki murtak xaltasida (gulli oʻsimliklar) rivojlanadi.

Yana q.
-------

* spermatozoid
* urugʻlanish

Manbalar
--------

1. ↑  „Tuxumhujayra" *OʻzME*. T-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Koʻk kapalak | *Biologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |