recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Anabelle Langlois** (fransuzcha: *Anabelle Langlois*; tugʻ. 1981-yil 21-iyul, Grand Mer, Kvebek, Kanada) — kanadalik figurali uchuvchi boʻlib, u juftlik konkida uchishda qatnashgan. Hamkori Kodi Xeem bilan ular 2008-yilgi Kanada chempioni. Avvalgi hamkori Patris Arshetto bilan ular 2002-yilda Toʻrt qitʼa chempionatida kumush medallarni qoʻlga kiritishgan.

Martaba
-------

2005-yilgacha Anabelle Langlois Patris Arshetto bilan tandemda juda muvaffaqiyatli ishtirok etishdi. Ular besh yil ketma-ket Kanada chempionatida sovrinli oʻrinlarni qoʻlga kiritishdi, ikki marta Gran-pri seriyasining finaliga chiqishdi va 2002-yilda Olimpiya oʻyinlarida qatnashishdi.

2005-yilda juftlik hamkorlikni toʻxtatgandan soʻng, Anabelle Kodi Xeem bilan birga chiqishni boshladi. 2006-yilda juftlik Moskvadagi Gran-pridan voz kechishga majbur boʻlishdi.

2008-yilda Anabelle va Xeem Kanada chempionligini qoʻlga kiritdilar. Konkida uchuvchilar Anabellening jiddiy jarohati tufayli 2008—2009-yilgi mavsumni butunlay oʻtkazib yuborishdi. Muzga qaytib, ular milliy chempionatda kumush medallarni qoʻlga kiritishdi va Vancouver Olimpiadasida Kanada jamoasiga kirishdi va u yerda 9-oʻrinni egallashdi. Keyingi jahon chempionatlarida esa ular 10-oʻrinni egallashdi.

Mavsum oxirida Anabelle havaskor sport martabasini tugatishga qaror qildi. 2010-yilning kuzida u Kanadaning CBC televideniyesi „Battle of the Blades" shousining ikkinchi mavsumida ishtirok etdi va u yerda xokkeychi Jorj Lorak bilan ishtirok etdi.

Shaxsiy hayot
-------------

2012-yil may oyida Anabelle oʻzining sobiq sherigi Kodi Xeem ga turmushga chiqdi. Hozirda Kodi Xeem va Anabelle birgalikda u figurali uchish boʻyicha murabbiy boʻlib ishlaydilar.

Sport yutuqlari
---------------

| Musobaqa | 2005—2006-yillar | 2006—2007-yillar | 2007—2008-yillar | 2009—2010-yillar |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Qishki Olimpiya oʻyinlari |  |  |  | 9 |
| Jahon chempionatlari |  | 10 | 8 | 10 |
| Toʻrt qitʼa chempionati | 6 | 7 |  |  |
| Kanada chempionati | 4 | 3 | 1 | 2 |
| Skate Kanada | 4 |  | 4 | 4 |
| NHK kubogi |  |  | 5 |  |
| Rossiya kubogi |  | WD |  |  |
| Skate America |  | 4 |  |  |
| Nebelhorn kubogi |  |  |  | 3 |
| Karl Shefer xotirasi | 2 |  |  |  |

| Musobaqalar | 1997-1998 yillar | 1998-1999 yillar | 1999-2000 yillar | 2000-2001 | 2001-2002 | 2002-2003 yillar | 2003-2004 yillar | 2004-2005 yillar |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Qishki Olimpiya oʻyinlari |  |  |  |  | 12 |  |  |  |
| Jahon chempionatlari |  |  |  |  | oʻn | 5 | 8 |  |
| Toʻrt qitʼa chempionati |  |  |  | 6 | 2 | 4 | 5 |  |
| Kanada chempionati | WD | 9 | 6 | 3 | 3 | 2 | 2 | 3 |
| Gran-pri finali |  |  |  |  |  | 6 | 4 |  |
| Skate Kanada |  |  |  |  | 3 | 3 | 4 | 4 |
| NHK kubogi |  |  |  |  | WD | 3 | 2 |  |
| Trofey Erik Bompard |  |  |  |  |  |  | 4 | WD |
| Skate America |  |  |  |  |  | 2 |  |  |

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  „Официальный сайт шоу «Battle of the Blades»". 16-noyabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-noyabr 2010-yil.
6. ↑  *Brannen, Sarah S.*. „The Inside Edge: Young Artists Showcase". *Icenetwork* (8-iyun 2012-yil). Qaraldi: 5-iyul 2012-yil.
7. ↑
**Buxoro otostegiyasi** — Janubi-Gʻarbiy Pomir-Oloyning juda kam saqlanib qolgan, yoʻqolish arafasida turgan kamyob endemik oʻsimligi.

Qisqacha tavsifi
----------------

Boʻyi 120 cm ga yetadigan kulrang poyasi yuqori qismigacha yogʻochlanadigan yarim buta.Bir yillik novdalari noaniq toʻrt qirrali, sargʻish-oq rangli, tukli.Barglari keng tuhumsimon, bandsiz, toʻmtoq, koʻkimtir-yashil rangli, hurpaygan qalin tukli.Gullari bandsiz, barg qoʻltigʻida 5-8 tadan halqa hosil qilib joylashgan. Guloldi bargchali kuraksimon. Tojbarglari 10-14 mm uzunlikda, oq rangli. Iyun-avgust oylarida gullab,mevasi sentyabr-oktyabrda yetiladi.

Tarqalishi
----------

Surxondaryo viloyati:Shoʻrob,Darband va Goʻrxoji qishloqlari atroflarida bir-birdan ajralgan ikkita populyatsiyasi mavjud.Boshqa populyatsiyalari ma'lum emas.

Oʻsish sharoiti
---------------

Togʻ oldi va togʻ etaklarida, gipsli tepaliklarda, gipsli qoyalarda va baʼzan gipsli ohaktoshlarda oʻsadi.

Soni
----

Shoʻrob va Darband atroflaridagi populyatsiyada tuplar soni 1800 dan oshmaydi. Goʻrxojidagi populyatsiyada 3000 atrofidagi tuplar oʻsishi aniqlangan.

Ko'chirib o'tish yo'li orqali bu o'imlikning 14% saqlab qolingan.

Buxoro otostegiyasi Oʻzbekiston Respublikasi Qizil(Flora) kitobiga kiritilgan.

Koʻpayishi
----------

Urugʻidan ko'payadi. Ammo keyingi tadqiqotlar davomida urugʻidan koʻpaygan yosh tuplari qayd etilmagan

Oʻsimlik soni va areyalining oʻzgarish sabablari
------------------------------------------------

Chorva mollarning koʻplab boqilishihamda oʻsimlik urugʻiga turli hasharotlarning zarar keltirishi oʻsimlikning kamayishiga sabab boʻlmoqda.

Madaniylashtirish
-----------------

OʻzR FA Botanika bogʻida oʻstirish ishlari yaxshi natija bermadi.

Muhofaza choralari
------------------

U oʻsib turgan joylarda buyurtmaxona tashkil qilish lozim.

Havolalar
---------

1. -> Buxoro otostegiyasi va shu oilaga kiruvchi oʻsimliklarning rasmlari va ular haqida maʼlumotlar.
2. -> Buxoro otostegiyasini parvarishlash va ko'chirib o'tish haqida ingliz tilidagi kitob.

Manbalar
--------



1. ↑  Ahmedov*. Buxoro otostegiyasi*. Chinor ENK — 265 bet.
2. ↑  „O‘zbekiston Respublikasi "Qizil kitobi": respublikamiz o‘simlik dunyosida qanday o‘zgarishlar yuz berdi?". *academy.uz*. Qaraldi: 14-iyul 2023-yil.
**Buxoro tarixiy va madaniy yodgorliklarni saqlash jamiyati** (**Buxkomstaris**) — 1920-yillarda Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlarida koʻp sonli qimmatli tarixiy me’morchilik yodgorliklarini hisobga olgan holda tashkil etilgan uchta muassasadan biridir: Buxoroda tashkil etilgan — „Buxkomstaris", Samarqandda — „Samkomstaris", Xivada - „Xivkomstaris". Va shu kabi boshqa joylarda ham tarixiy obidalarni muhofaza qilish komissiyalari tashkil etildi.

  

1924-yil 30-iyunda Moskvadagi SSSR Sharqshunoslik ilmiy birlashmasida Buxoro Xalq Sovet Respublikasi (BXSR) vakillari ishtirokida Oʻrta Osiyoda ilmiy ishlarni muvofiqlashtirish, birlashtirish masalasiga bagʻishlangan maxsus majlis boʻlib oʻtdi. Yigʻilishda „butun Sovet Oʻrta Osiyosi boʻylab oʻlkashunoslik, tabiatni, san’at va antik davr yodgorliklarini muhofaza qilish boʻyicha ilmiy-tadqiqot ishlarini birlashtirish uchun yagona organ yaratish" zarurligi eʼtirof etildi.

1924-yil 12-okytabrda Buxoroda „Muzeylar hamda qadimiy yodgorliklar, san’at va tabiatni muhofaza qilish qoʻmitasining Buxoro komissiyasi" tashkil etildi. 1924-yil noyabr oyida BNSR hukumati yodgorliklarni taʼmirlash uchun 52 ming rubl ajratdi. Buxkomstarislarning faol faoliyati Oʻrta Osiyo xalqlari qadimiy va oʻrta asrlar madaniyatining koʻplab muhim yodgorliklarini aniqlash va saqlash imkonini berdi.

Komstarlarning bu davrdagi faoliyati doirasida Oʻzbekistonning tarixiy va madaniy yodgorliklarini oʻrganish va muhofaza qilishga mahalliy mutaxassislarning qoʻshgan hissasi katta boʻldi. Demak, 1925-yilda Buxkomstarisga mashhur pedagog Abdurauf Fitrat boshchilik qilgan, uning yaqin safdoshlaridan biri akademik Muso Saidjonov kotiblik qilgan. Buxkomstaris ishiga taniqli olimlar va meʼmorlar — professor B. P. Denike, meʼmor Boris Zasipkin va professor M. Ya. Ginzburgni jalb qilgan. Ular Somoniylar maqbarasi, Mir Arab madrasasi, Koʻkaldosh va boshqa yodgorliklarni oʻrgandilar. 1928—1936–yillarda Buxkomstaris boshligʻi mashhur arxeolog Vasiliy Shishkin edi.

1920—1930-yillar boshida Buxkomstarisning buyrugʻi bilan Buxoro muzeyi uchun etnografik figuralar yasaldi. Buxoro muzeyi 1933-yilda qayta tashkil etilganidan keyin ham Buxoro muzeyi funksiyalarini qisman saqlab qolgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Уралов 1961, s. 45—49. sfn error: no target: CITEREFУралов1961 (help)
2. 1 2  Уралов 1961, s. 18—24. sfn error: no target: CITEREFУралов1961 (help)
3. ↑  „Академия наук в интеллектуальной истории Узбекистана. Глава I. Часть 2. На пути к Академии (1917 – конец 20-х годов XX века)". *Shosh.uz*. 26-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-mart 2020-yil.
4. ↑  Кучкоров 1974, s. 39—44. sfn error: no target: CITEREFКучкоров1974 (help)
5. ↑  Альмеев 2000, s. 41—48. sfn error: no target: CITEREFАльмеев2000 (help)
**Buxoro koʻchasi** — Mirobod tumanida Amir Temur shoxkoʻchasi bilan Buyuk Turon koʻchasi oraligʻida. Uzunligi 0,7 km.

Koʻcha 1970-yillarda tashkil topgan boʻlib, unga Jizzax nomi berilgan va bu koʻcha Toshkentning Yangʻi shahar qismidagi markaziy koʻchalaridan biri hisoblangan. Koʻchada savdo rastalari, yaqinida Voskresenie bozori (Piyon bozor), „Zinger" kompaniyasi filiali va boshka idoralar boʻlgan. 1903-yil „Kolizey" binosi (mustaqillik davrida rekonstruksiya qilingandan keyin Birja markazi joylashgan), 1912-yil „Natsional" mehmonxonasi (keyinchalik „Sharq" deb nomlangan, hozirgi saqlanib qolgan qismi rekonstruksiya qilingandan keyin Respublika „Nuroniy" jamgʻarmasi joylashgan) va boshka binolar qurilgan.

1928-yilda „Pravda Vostoka" gazetaning 1500-soni chiqishi munosabati koʻchaga „Pravda Vostoka" nomi qoʻyilgan. 1997-yil 10-oktabrda Buxoro shaharning 2500-yilligi munosabati bilan koʻchaga Buxoro nomi berilgan.

Koʻcha yoʻnalishida Toshkent shahar hokimiyatining eski maʼmuriy binosi, „Bilayn" uyali aloqa kompaniyasi, „Sharq" nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasining bosmaxonasi, Savdo-sanoat palatasi, Qimmatli qogʻozlar bozori faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish markazi, Oʻzbekiston Respublika kasaba uyushmalari federatsiyasi, Alisher Navoiy nomidagi Katta opera va balet teatri, „Demir" firmasi, gul va kitob doʻkonlari, kimyoviy tozalash atelesi bor.

Yana qarang
-----------

* Toshkent koʻchalari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  *Toshkent. Ensiklopediya*, 2009-yil.
**Buxoro ilmiy jamiyati** — Buxoro Xalq Sovet Respublikasida tashkil etilgan jamiyat (1921).

Oʻlkadagi qad. obidalarni muhofaza qilish, xalq amaliy san’atini rivojlantirish, fan tarixiga oid qoʻlyozmalarni yigʻish, arxeologik ashyolar va xalq ogʻzaki ijodi namunalarini toʻplab tadqiq etish kabi ishlar bilan shugʻullangan. Olim, yozuvchi va ma’rifatparvarlardan Abdurauf Fitrat, Otajon Payrov Sulaymoniy, Abdulvohid Burhonov (Munzim), Sadriddin Ayniy, Mirza Salimbek, Sharifjon Maxdum (Ziyo), Ahmadjon Hamdiy (Abusaidov), Muso Saidjonov, Yoʻdsoshqori Poʻlatov, Siddiqxon (Xashmat) (1885—1910-yillarda Buxoro amiri boʻlgan Amir Abdulahadning ukasi) jamiyat a’zolari boʻlishgan. Buxoro ilmiy jamiyati ilmiy ekspeditsiyalar tashkil etgan. Buxorodagi 3 shaxsiy kutubxonada saqdangan sharqshunoslik, tarix, adabiyotga oid qo'lyozma kitoblarni to'plagan. Birgina Sharifjon Maxdum kutubxonasidan 300 jildga yaqin forstojik va turkiy tillardagi noyob qo'lyozma asarlar ro'yxatga olingan. Jamiyat to'plagan qo'lyozma asarlar orasida tarixchi Narshaxiyning «Taʼrixi Buxoro» («Buxoro tarixi»), Ahmad Donishning «Navodirulvaqoe» («Nodir voqealar») asarlari bor. Jamiyatning «Anjumani tarix» bo'limi «Buxoro arki tarixining qo'lyozmasi» kitobini tayyorlagan. Buxoro ilmiy jamiyati to'plagan materiallar Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik instituti qo'lyozmalar fondida saqlanadi.

Adabiyotlar
-----------

* *Shodmon Hayitov.* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
SULTON VALAD (Sultan Velet) Muhammad Bahouddin (1226, Qaraman, Koʻniya viloyati — 1312, Koʻniya sh.) — turk shoiri. Jaloliddin Rumiyning oʻgʻli. Sufiylar orasida tarbiya olgan; oʻzi ham sufiylikning mavlaviya tariqati boshligʻi (shayx) boʻlgan. S.V.ning butun ijodi otasining hayoti, faoliyati va taʼlimotini ommalashtirishga bagʻishlangan. Forsiy sheʼrlar devoni va "Valadnoma" dostonining muallifi. Mazkur doston 3 ta mustaqil qismdan iborat: "Ibtidonoma", "Intihonoma" va "Rubobnoma". 1va 3qismlarda turk tilining koʻniya lahjasida yozilgan kattakatta parchalar ("saljuqona sheʼrlar") uchraydi. Bular kichik Osiyoda yaratilgan va sanasi aniq koʻrsatilgan (1301) dastlabki turkiycha sheʼrlardir. S.V.ning "Ilmnoma" risolasi ham bor.

Adabiyot
--------

* Garbuzova B.C. Poetoʻ srednevekovoy Tursii, L. 1963.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Tiago Alkantara**( Ispancha: Alcántara; 1991-yil  11-aprelda tavallud topgan). **Tiago** — hozirgi kunda *Angliya premyer ligasining*  **Liverpul** klubi hamda  *Ispaniya milliy terma jamoasi* markaziy yarim himoyachisi hisoblanadi. U shuningdek, *Ispaniyaning*  **Barselona** va  *Germaniyaning*  **Bavariya** klubi futbolchisi boʻlgan.

Hayoti
------

**Tiago** oʻz oilasida eng katta farzand boʻlib,  Italiyada dunyoga kelgan. Uning ota-onasi braziliyalikdir. **Tiago** ***14*** yoshida  **Barselonaning** *La Masia* akademiyasiga qabul qilinadi.  **Barselona** futbol klubida *2009-yil* debut qiladi. Ushbu klub bilan 4 ta La liga titulini, UEFA Chempionlar ligasi va Klublar oʻrtasida jahon chempionati kuboklarini qoʻlga kiritgandan soʻng,  Bavariyaga 25€ mln evaziga transfer qilinadi.
 Germaniyada **Tiago** 16 ta sovrinni qoʻlga kiritdi, shu jumladan: ketma-ket yetti marta Bundesliga va UEFA Chempionlar Ligasi.  Bavariyadagi soʻnggi mavsumida trebl qayt etdi. 2020-yilda u  Liverpul klubi bilan 20 million funt sterling evaziga shartnoma imzoladi.  Liverpul bilan u 2022-yilda Angliya kubogini qoʻlga kiritdi.
*Otasi* — **Mazinyo**, *onasi*- **Valéria Alcântara**. Otasi  1994-yilgi futbol boʻyicha Jahon chempioni, onasi  Braziliya voleybol terma jamoasi aʼzosi boʻlgan. Akasi **Rafinya Alkantara** hozirgi kunda Real Soseydad klubi futbolchisi. **Tiago Alkantara** Ispaniya va Braziliya fuqarosi hisoblanadi.

Shaxsiy karyera
---------------

**Tiago Alkantara** — jahon miqyosidagi mashhur futbol yulduzi. Uning oʻyin uslubi Pep Gvardiola taktikasiga juda mos keladi. U  Bavariya tarkibida UEFA Chempionlar Ligasi 2019-2020-yilgi mavsumi hamda Germaniya Bundesligasi tarkibidan joy olgan. **Tiago** turli klublarda toʻp tepgani sababli 5 tilda soʻzlashadi:  Ispancha,  Portugalcha,  Kataloncha,  Nemischa hamda  Inglizcha.

 Tiago mashgʻulotlarda 
  
 ʼʼMen klub maʼmuriyatidan faqat **Tiagoni** soʻradim va men ularga shart qoʻydim Tiago yoki hech kim — Xosep Gvardiola matbuot anjumanidanʼʻ

Yutuqlari
---------

Ispaniya  Barselona
* La liga :**(4)**2008-09, 2009-10, 2010-11, 2012-13
* Ispaniya kubogi: 2011-2012
* Ispaniya super kubogi : **(2)**2010, 2011
* UEFA Chempionlar Ligasi: 2010-11
* UEFA superkubogi : 2011
* FIFA Klublar oʻrtasidagi Jahon chempionati: 2011

Germaniya  Bavariya
* Bundesliga: (7)2013-14, 2014-15, 2015-16, 2016-17, 2017-18, 2018-19, 2019-20
* UEFA Chempionlar Ligasi: 2019-20

Angliya  Liverpul
* Angliya kubogi: 2021-22
* Angliya liga kubogi: 2021-22

Manbalar
--------

1. ↑  .
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Havolalar
---------

```
*
*
```
**Tiauanako** (Tiahuanaco) — Shimoliy Boliviyadagi indeyslar shahar xarobasi va arxeologik madaniyati (mil. av. 1ming yillik oxiri — mil. 1ming yillik). T. madaniyatining markazi Titikaka koʻlidan jan.sharqsa joylashgan; bu yerdagi shahar xarobasi (maydoni 40 ga)dan turar joy kvartallari, bazalt va qumtoshdan yasalgan binolar, jumladan, bal. 15 m lik Akapapa exromi, Kalasasayya ibodatxona majmuasi, maʼbud va u tomon chopib kelayotgan afsonaviy maxluqlar tasviri tushirilgan friz (piramon)li "Quyosh Darvozasi", "Sarkofaglar Saroyi" va boshqa binolar xarobalari saqlangan. T.dan, shuningdek, tosh haykallar, rangli sopol idishlar va boshqa topilgan. T. madaniyatini yaratuvchilar Peruning markaziy qismi qabilalari bilan qardosh boʻlganlar. Ular dehqonchilik, lama boqish bilan shugʻullanganlar. T. madaniyati And viloyatining qad. sanʼatiga katta taʼsir koʻrsatgan. Mil. 1ming yillik oxirida T. barham topib uning hududini hozirgi aymara indeyslarining ajdodlari egallagan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tibet-birma tillari** – xitoy-tibet tillari oilasining 2 asosiy tarmogʻidan biri; asosan, Myanma (sobiq Birma), Xitoy, Hindiston va Nepalda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 70 mln. kishiga yaqin (1990-yillar oʻrtalari). Bir necha asosiy guruhlarga boʻlinadi (u yoki bu guruhga mansub bulmagan tillar ham bor): lolobirma guruhi Xitoy va Myanmada tarqalgan birma, i, lisu, xani, laxu, nasi va boshqa tillarni oʻz ichiga oladi; tibet guruhi tibet tili va uning laxjalari, tamanggurung tillarini kamrab oladi; kukin aga guruhi manipuri, lushey kabi tillardan iborat, karen guruhi bodo, garo, tipera, kachin kabi koʻplab tillarni qamrab oladi; sharqiy himolay guruqiga Nepal sharqidagi limbu, sunvar kabi tillar, gʻarbiy himolay guruhiga esa Shim. Hindistondagi kanauri, rangkas va boshqa tillar kiradi.

Tibet-birma tillarit. boʻgʻinli amorf tillardan boʻlib, muayyan darajada agglyutinatsiyaga moyilligi bor. Morfemalar, odatda, bir boʻgʻinli boʻlsa ham, baʼzan istisnolar uchraydi. Boʻgʻinlar barqaror qurilishga ega, soʻz boshida qoʻshaloq undoshlar boʻlishi mumkin. Soʻz yasalishida oʻzaklarni qoʻshish ustunlik qiladi. Gapda soʻzlar oʻrtasidagi munosabatlar soʻz tartibi asosida va yordamchi morfemalar orqali ifodalanadi. Yordamchi morfemalar kupincha postpozitiv holatda boʻladi; kesim gapning oxirida keladi.

Ayrim Tibet-birma tillarit. ideografik yoki boʻgʻinli yozuvga ega boʻlsa (nasi, i va ulik tangut), baʼzilar qad, hind yozuvidan kelib chiqqan alifbolardan foydalanadi (tibet, birma, nevar, rong , karen tillari). Xitoydagi va Myanma shim.dagi baʼzi tillar uchun yakindagina lotin alifbosi asosida yozuvlar yaratilgan. Tibet va birma tillaridan boshqa Tibet-birma tillarit. yaxshi oʻrganilmagan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Arab News Network** (**ANN**) Londondan sunʼiy yoʻldosh orqali efirga uzatiladigan arab yangiliklar kanali hisoblanadi.

Tarixi va sahifasi
------------------

ANN 1997-yilda tashkil etilgan. Hozirda telekanal Suriya prezidenti Bashar al-Assadning birinchi amakivachchasi Sivar Asadga tegishli hisoblanadi. Arab News Network telekanal demokratik islohatlar olib borilishi va inson huquqlarini himoya qilishni maqsad qilib olgan.

Stansiya 2004-yil noyabridan 2006-yil martigacha har kuni inglizcha yangiliklarni efirga uzatib kelgan, biroq 2006-yildan beri 2014-yilgacha faqat arab tilida eshittirishlar olib bordi. Dasturni olib tashlash istagi boshqaruvdagi oʻzgarishlarni aks ettirdi. Ribal al-Assad 2006-yildan 2010-yilgacha London byurosi direktori lavozimini egallagan. U ingliz tilidagi dasturlarni tomoshabinlar yetishmasligi sababli bekor qilishga qaror qildi. Biroq, 2010-yildagi soʻnggi boshqaruv oʻzgarishidan soʻng, yangi mulkdor Sivar al Asad arab tili bilan bir qatorda ingliz tilidagi dasturlashni qaytadan joriy etishga qaror qildi. 2014-yilda Sivar Bi-bi-sining Hardtalk dasturidan olingan "The English Hour" deb nomlangan dasturni ishga tushirdi.

Arab News Network telekanal moliyaviy qiyinchiliklarga duchor boʻla boshladi, kanalda katta islohatlar olib borila boshlandi natijada kanalning imidji va dasturlarida oʻzgarishlar olib kirildi.

ANN avvallari Hotbird va Arabsatda efirga uzatilgan, endi esa Nilesatda efirga uzatilmoqda. Arab News Network telekanali arab mamlakatlarida ijtimoiy va iqtisodiy siyosiy jarayonlarni sharhlab yoritib boruvchi eng yirik telekanallar sifatida qaraladi.

Manbalar
--------

1. 1 2  Edmund Ghareeb (2000-yil yoz). „New Media and the Information Revolution in the Arab World: An Assessment" (PDF). *Middle East Journal*. 54-jild, № 3. 395–418-bet. 9 March 2014da asl nusxadan (PDF) arxivlandi. Qaraldi: 5 October 2014. `{{cite magazine}}`: sana kiritilishi kerak boʻlgan parametrga berilgan qiymatni tekshirish lozim: `|date=` (yordam)
2. ↑  YouTube. „The English Hour". Qaraldi: 20 June 2015. `{{cite magazine}}`: Cite magazine requires `|magazine=` (yordam)
3. ↑  The English Hour with William Morris broadcasts on ANN on Thursdays at the following times: 15:00 London BST, 14:00 GMT, 17:00 KSA, Repeated: Thursday: 22:00 London BST; Friday and Saturday: 08:00, 15:00 and 22:00 London BST; Sunday: 08:00 and 15:00 London BST
4. ↑  On Nilesat on the following frequency: Nilesat 12437 V 27500

Havolalar
---------

* Kanal ma'lumotlari
* Ingliz soati blogi
* ANN onlayn (onlayn oqim) Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-08-05).
* ANN veb-sayti Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-08-02).
**Arab tilining Qashqadaryo shevasi** (inglizcha: *Qashqadarya Arabic, Uzbeki Arabic*) — arab tilining Oʻrta Osiyo turidan biri (ehtimol, aralash til boʻlishi mumkin).

19-asr oxirida koʻplab arab chorvadorlari Rossiya imperiyasi tasarrufiga oʻtib ketgan hozirgi Oʻzbekiston va Tojikiston hududini tark etib, Afgʻoniston shimoliga koʻchib oʻtgan. Bu arablar hozirda arab tilini bilmaydilar va dari yoki oʻzbek tillarida gaplashadilar. SSSR vujudga kelganidan soʻng Oʻzbekiston va Tojikistonning Oʻrta Osiyo arablari koʻchmanchi turmush tarzidan voz kechishga majbur boʻldilar, ular oʻzbeklar, tojiklar va turkmanlar bilan aralasha boshladilar.  Hozirda Surxondaryo, Qashqadaryo va Buxoroning beshta qishlogʻida Markaziy Osiyo arab tilida soʻzlashadi. Oʻzbekistonda Markaziy Osiyo arab tilining ikki bir-biriga tushunarsiz Qashqadaryo va Buxoro shevalari mavjud.

Qashqadaryo shevasi Oʻzbekistonda keng tarqalgan arab tilining ikki turidan biridir. Qashqadaryo va Buxoro shevalari bir-biridan ajralgan holda tafovut paydo boʻlib qoldi. Birinchisiga koʻproq oʻzbek tili, ikkinchisiga tojik tili taʼsir qilgan.

1938-yilda Qashqadaryo shevasida soʻzlashuvchilar soni 1 mingga yaqin boʻlsa, Qashqadaryodagi arablarning umumiy soni 1924-yilda 7321 kishini tashkil etgan. Arab tilida soʻzlashuvchi arablarning koʻpchiligi ikki yoki uch tilda gaplashgan: oʻz ona tili va oʻzbek yoki tojik. Etnolog maʼlumotnomasiga koʻra, Oʻzbekistonning Navoiy, Qashqadaryo, Buxoro va Samarqand viloyatlari, Zaravshon vodiysi, shuningdek, Kattaqoʻrgʻon shahrida (bir necha kishi) kichik qishloqlarda 700 ga yaqin Qashqadaryo shevasida soʻzlashuvchilar istiqomat qiladi.

Adabiyotlar
-----------

* Г.Г. Чиковани. Кашкадарьинский арабский диалект Центральной Азии. Тбилиси 2008. — 274 с.
* А. Ильхамов. Этнический атлас Узбекистана. — Институт «Открытое общество», 2002. — 451 с.

Manbalar
--------

1. ↑  Arabic, Uzbeki Spoken. Ethnologue.
2. ↑  *Труды Института востоковедения Академии наук СССР*. Издательство АН СССР, 1941 — 135 bet.
3. 1 2  А. Ильхамов 2002. sfn error: no target: CITEREFА.\_Ильхамов2002 (help)
4. ↑  C. H. M. Versteegh, Kees Versteegh*. The Arabic Language*. Edinburgh University Press, 2001 — 215 bet. ISBN 9780748614363.
Meze (Petra)
**Arab oshxonasi** (arabcha:  — Arabiston yarim oroli va Yaqin Sharq mamlakatlari oshxonasi. Uning taʼsiri Shimoliy Afrikadagi islomiy mamlakatlarda koʻproq seziladi.

Tavsifi
-------

 Falafel
Yaqin Sharq mamlakatlari milliy oshxonasidagi farqlarga qaramay, ular *arab oshxonasi* deb nomlanuvchi koʻp narsalar bilan bogʻliq. Oziq-ovqat mahsulotlariga pastalar tayyorlashda kerak boʻladigan va turli usullarda ishlatiladigan yasmiq va loviya kiradi.

Mashhur arab taomlari:

* „Beyzar" — Magʻribning mashhur loviya shoʻrvasi;
* Falafel — ezilgan fasol yoki noʻxatdan tayyorlanadigan qovurilgan toʻplar.

Kabob yoki qaynatilgan shaklda tayyorlangan Qoʻzi goʻshti, arab oshxonasida eng keng tarqalgan goʻsht turi hisoblanadi. Qoʻchqor tanasining barcha qismlari, jumladan, ichaklari, tuyoqlari va boshi ishlatilinadi. Xuzi taomi uchun tovuq, tuxum va guruch bilan toʻldirilgan butun qoʻchqor pishiriladi. Unga zaʼfaron va piyoz sepiladi.

Misr va Shimoliy Afrikada tovuq bilan bir qatorda kaptarlar goʻshti ham isteʼmol qilinadi. Islomda choʻchqa goʻshti taqiqlangan, hatto mintaqadagi nasroniylar ham uni juda kam isteʼmol qiladilar. Sohilboʻyi mintaqalarida baliq muhim rol oʻynaydi.

Goʻshtli taomlarga nordon taʼm berish uchun limon, yogurt, sirka, tamarind, anor sharbati yoki sumak qoʻshiladi.

Sabzavotlarning koʻpchiligi goʻsht bilan pishiriladi. Sof sabzavotli taomlarni tayyorlashda sabzavotlar koʻpincha guruch bilan tortiladi. Sirka bilan namlangan sabzavotlar muhim rol oʻynaydi. Koʻpincha goʻshtga qoʻshimcha sifatida yangi yoki quritilgan mevalar ishlatiladi.

Bugʻdoy mintaqaning eng muhim donidir, ammo baʼzi mamlakatlarda guruch ham muhim rol oʻynaydi. Kuskus Shimoliy Afrikadan kelib chiqqan boʻlib, u Suriyagacha tarqalgan. Boshqa arab mamlakatlarida uning oʻrniga bulgur ishlatiladi.

Arab noni, pita koʻpincha qaynatilgan goʻsht bilan toʻldiriladi va oʻraladi.

### Shirinliklar

Mashhur arab shirinligi muhallabiya guruchdan tayyorlanadi. Yana bu hududda xurmo pechenyelari keng tarqalgan. Paxlava turk oshxonasining taomidir. Koʻp ovqatlar dibs — xurmo siropi — yoki asal bilan shirinlashtiriladi.

Qahva mintaqadagi eng mashhur ichimlikdir. Uni tayyorlash va ichish jarayoni murakkab marosim boʻlib, odatda mehmonlarni qabul qilish bilan bogʻliq. Birinchidan, donalar qovuriladi, ularni metall tayoq bilan aralashtiriladi, shundan soʻng ular maʼlum bir ritmga majburiy rioya qilish bilan maxsus ohakda eziladi. Qahva , choynaklarga oʻxshash mis yoki guruch idishlarda pishiriladi. Tayyor ichimlik yoshiga qarab kichik stakanlarda beriladi. Mehmonlarga uch marta kofe beriladi, shundan soʻng odoblilik uy egasiga minnatdorchilik bildirishni va rad etishni talab qiladi. Qahva shakarsiz ichiladi, lekin ziravorlar — chinnigullar, kardamon, baʼzi mamlakatlarda — zaʼfaron va muskat yongʻogʻi qoʻshib ichiladi. Ikkinchi oʻrinda qora va juda shirin choy turadi.

Manbalar
--------

* Alan Devidson: *Oziq-ovqat uchun Oksford hamrohi*, 2-nashr. Oksford 2006, *Arab oshxonasi*, *Arab taomlari* va *badaviy taomlari* maqolalari.
**Iskifagn** — oʻrta asrlarda Kesh viloyatining Xuzor rustoqida joylashgan yirik shahar. Shahar nomi tarkibida sugʻdiycha "fagn" soʻzining borligi bu yerda mahalliy maʼbudlarga atalgan ibodatxona boʻlganligidan dalolat beradi. Shunga koʻra, uni sugʻdiycha "Juda baland ibodatxona" yoxud turki ycha "eski ibodatxona", deb atash mumkin. "Hudud ul olam"pya bu shahar Sakifagn shaklida uchraydi. I. oʻrnida hozir Gʻuzordan 9 km shim.da joylashgan yirik Xoʻjabuzruktepa shahar harobasi joylashgan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, shahar mil. 6-asrda vujudga kelib, 13-asr boshida moʻgʻullar istilosi natijasida vayron boʻlgan. V. V. Bartoldning fikricha, I. atamasi hozir Eskibogʻ qishlogʻi nomi koʻrinishida saqlanib qolgan.

Adabiyot
--------

* Bartold V. V. Sochineniya, t.1, M. 1963; Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv. T. 1996.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ahmedov Berdiyor Ahmedovich** (19P.8.3, Sirdaryo viloyati) — huquqshunos. Oʻzbekistonda xiz-mat koʻrsatgan fan arbobi (1975), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan yurist (1971), 3-toifa davlat adliya maslahatchisi (general). Toshkent yuridik institutini bitirgan (1939), Samarqand viloyati prokurorining 1-oʻrinbosari (1939), Namangan viloyati prokurori (1941 — 43). Respublika prokurorining oʻrinbosari (1943 — 51). Toshkent davlat universiteti yuridik fakultetida oʻqituvchi, dekan, jinoyat huquqi va kriminalistika ka-fedralari mudiri (1953 — 87). Respu-blika Oliy sudi ilmiymaslahat kenga-shi aʼzosi (1960-yildan). Ilmiy ishlari jinoyatchilik va axloq tuzatish-mehnat qonunlariga bagʻishlangan. As: Jinoyat huquqi, T. 1984.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**He Syu** (xitoycha 何休, pinyin He Xiu; 129-yil, Tsuyfu — 182-yil) — Sharqiy Xan davrining qadimgi xitoy faylasufi va filologi, "zamonaviy belgilardagi qonunlar maktabi" vakili. U imperatorning bosh maslahatchisi lavozimiga ko'tarildi. Matn, tasvirlar va lug'at arxitektonikasini dekodlashga asoslangan qadimgi kanonni o'rganish metodologiyasini yaratuvchisi - germenevtika. Asosiy asari: "Xou Xan shu"ga kiritilgan "Gunyan talqinida bahor va kuz xronikasiga sharhlar" (春秋公羊解詁). Uning ko'pgina asarlari yo'qolgan va faqat parchalarda saqlanib qolgan.

Tarjimai hol
------------

Dong Chjungshu ta'sirini boshdan kechirgan (miloddan avvalgi 179 - 104 yillar). U tarixiy jarayonning bosqichlarini belgilab beruvchi "Uch asr"ning batafsil tarixshunoslik sxemasini yaratdi. Uning fazo va vaqtdagi oqimi Konfutsiyga tegishli "Bahor va kuzlar" xronikasi misolida keltirilgan. U, shuningdek, uzoq o'tmishda Xitoyda mavjud bo'lgan ideal jamiyatning batafsil tavsifini berdi. Qadimgi Xitoy davlati go'yo "quduq maydonlari" tizimiga asoslangan (Mensius tomonidan tasvirlangan) va jamoa ichida tashkil etilgan jamoaviy mehnat bilan ajralib turardi. Jamiyat tarkibiga kirgan oilalar umumiy mulkka ega edilar (oqsoqollar ikki barobar yer olish huquqiga ega edi). Aytilishicha, rivojlangan davlat ijtimoiy qo'llab-quvvatlash tizimi, shuningdek, davlat lavozimlariga eng iqtidorlilarni tanlash bilan ko'p bosqichli ta'lim tizimi mavjud edi. Jamiyat a’zolari mehnatining miqdori va sifati ustidan ham qattiq nazorat o‘rnatildi. Bu g'oyalar Kan Yuveyning utopik nazariyasi shakllanishiga hal qiluvchi ta'sir ko'rsatdi.

U Chuntsyu va G'arbiy Xan konfutsiychiligini talqin qilish uchun yagona ko'prik bo'lgan Lyu Fenglu chínjuy He Syu germenevtikasining qizg'in himoyachisi edi. 1802-yilda Lyu He Syuning "Munozaralar va hukmlar" haqidagi sharhlarini qayta tiklashga urinishini nashr etdi, unda u Konfutsiy ishining bashoratli tabiatini tasdiqlashga harakat qildi.

Adabiyotlar
-----------

* Xitoy falsafasi. Ensiklopedik lug'at. Moskva, 1994-yil. 398-399-bet.
* Martynov A.S. Antik davrda va o'rta asrlarda Konfutsiy utopiyasi // Xitoy ijtimoiy utopiyalari. Moskva, 1987 yil.
* Bauer W. China und die Hoffnung auf Glück; Paradiese, Utopien, Idealvorstellungen. — München: C. Hanser, 1971.
* Zhongguo datong sixiang ziliao 中國大同思想資料. Beijing: Zhonghua shuju. Zhongguo renmin daxue zhexuexi zhexueshi jiaoyanshi bian 中國人民大學哲學係哲學史, 1959.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Xiu He // Faceted Application of Subject Terminology" (inglizcha). *worldcat*. Qaraldi: 13-dekabr 2022-yil.
2. 1 2  „Xiu He // Trove" (inglizcha). *Trove* (2009). Qaraldi: 13-dekabr 2022-yil.
**Shimoliy kit shaklidagi delfin** ( lotincha: *Lissodelphis borealis*) — kitga o'xshash delfinlar turkumidagi dengiz delfinlarining turlari. Tinch okeanining sovuq va mo'tadil suvlarida yashaydi. Rossiya suvlarida ham uchraydi.

Tavsif
------

### Tashqi ko'rinish

Shimoliy kit shaklidagi delfining tana uzunligi 2,5 metrgacha. Boshidagi yog' yostig'i past, tumshug'i tor. Pastki jag'i biroz oldinga chiqadi. Ko‘krak qanotlari oy shaklga ega. Tishlari ingichka va mayda (diametri 3 mm), yuqori jag'ida 42-37, pastki qismida esa 49 juft. Orqa miyada 82 ta umurtqa mavjud. Shuningdek, uning rangi baxmal qora rangda, tumshug‘ining uchi va qornidagi tor yorug‘ nuqta bundan mustasno, u kaudal Finning pastki qismidan boshlanib, pektoral suyaklar orasidagi olmos shaklidagi kengayish bilan tugaydi.

### Tarqatish

Bu turdagi delfinlar tinch okeanining shimoliy qismida Bering dengizi va Kaliforniyadagi dengizlarda yashaydilar. Rossiya suvlarida, Kuril orollari yaqinida joylashgan.

### Ovqatlanish

Shimoliy kit shaklidagi delfinlar asosan boshoyoqli mollyuskalar va baliqlar bilan oziqlanadilar.

### Xulq-atvor

Bu tur delfinlari odatda kichik suruvlarda (3-10 kishi) yashaydilar va kamdan-kam hollarda qirg'oqlarga yaqinlashadilar. Tez-tez va suvdan baland sakrab suzishni afzal ko'radilar. Ushbu delfinlarning o'ziga xos xususiyati, Shimoliy kit shaklidagi delfinlar yarador qarindoshlarini tark etmaydilar va uzoq vaqt ularning yonida qoladilar. Ular soatiga 32-35 km tezlikda suzadilar.

Shimoliy kit shaklidagi delfin va odam
--------------------------------------

Yaponiyada bu delfinlar uzoq vaqtdan beri tijorat turi bo'lib kelgan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
Tibbiyot genetikasi
**Tibbiyot genetikasi** — odam organizmidagi irsiy kasalliklar, ularning kelib chiqishi, klinikasini oʻrganadi. Odam organizmida kechayotgan barcha hayotiy jarayonlar, belgilarning nasllanishi, irsiy kasalliklar tarqalishi va kelib chiqish mexanizmlari genetik qonuniyatlarga asoslangan.
Irsiyat toʻgʻrisidagi dastlabki tushunchalar Gippokrat, Aristotel, Anaksagor va Abu Ali ibn Sinolar tomonidan aytilgan.
XIX asr boshlarida irsiyat qonuniyatlarini chex olimi I.G.Mendel kashf etdi.

1970-yillardan boshlab Oʻzbekistonda genetika fani rivojlana boshladi. Bu rivojlanishga akademiklardan X.Toʻraqulov, J.H.Hamidov, J.A.Musayev, professor A.T.Oqilovlar katta hissa qoʻshishdi. Olimlardan Majidov va Shomansurovlar asab kasalliklari patogenezida irsiy omillarning rolini oʻrgandilar. 1971-yilda Toshkent Davlat tibbiyot institutida Markaziy Osiyoda birinchi marta Hamidov va Oqilovlar rahbarligida tibbiy genetik maslatxona tashkil etildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Cooper RS, "Genetic factors in ethnic disparities in health," in Anderson NB, Bulatao RA, Cohen B, eds. *Critical perspectives on racial and ethnic differences in health in later life*, (Washington DC: National Academy Press, 2004), 267–309.
2. ↑  „Obituaries and Memorials | ASHG". 15-yanvar 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-aprel 2011-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-01-15).
3. ↑  Kittles RA, Weiss KM, "Race, ancestry, and genes: implications for defining disease risk," *Annu Rev Genomics Hum Genet* (2003) 4: 33–67.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Genetika | *Genetika haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
FIM-92A Stinger
**FIM-92 Stinger** — past balandlikdagi dushman samolyotlari va vertolyotlariga zarba berish uchun ishlab chiqarilgan mudofaa quroli. Stinger bir kishi tomonidan qoʻllaniladi, nishonga qarshi oʻt ochilganda infraqizil va ultrabinafsha nurlar yordami bilan manzilga borib uriladi. Ishlatishi qulay, yuqori aniqlik bilan nishonni yoʻq qilish xususiyatiga ega boʻlgani uchun, quruqlikdagi qoʻshinlarning havo mudofaasida muhim oʻrin tutadi. Stingerlarni vertolyotlar va barcha turdagi quruqlikdagi transport vositalariga oʻrnatish mumkin.

Ayni vaqtda Stingerlar AQShdan tashqari 29 ta davlatda xizmat qilmoqda. Ishlab chiqarish 1981-yilda boshlangan.

General Dynamics / Raytheon korporatsiyasi va Germaniyaga qarashli EADS tomonidan ishlab chiqariladi.

Stinger raketalarining uzunligi 1,52 metrni tashkil qiladi. Diametri 10,1 mm, ogʻirligi 15.2 kg tashkil qiladi. 1,4-8 kilometr uzoqlikdagi nishonlarga zarba bera oladi.

Havolalar
---------

* John Pike. "FIM-92A Stinger Weapons System: RMP & Basic". *globalsecurity.org*.
* "FM 3-04.140 Helicopter Gunnery".

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Qurol-aslahalar haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Moylisuv neft-gaz koni** - Qirgʻizistonning Jalolobod viloyatidagi kon. Moylisoy shahridan 6 km jan. da. 1907-yilda topilgan. Jami 5 ta strukturaning turtinchisi sanoat ahamiyatiga molik. Kon joylashgan hudud shim.dan jan. tomon 1600 m dan 600 m gacha pasayib boradi. Dastlabki neft 1948-yil kovlangan quduqdan otilib chiqqan. 1950-yildan neft va gaz olina boshladi. Gaz uyumlari boʻr yotqiziqlari gorizontlarida aniqlangan.

Moylisuv neft-gaz koni paleozoy, mezozoy va kaynozoy erasiga mansub jinslarda joylashgan. Paleozoy yotqiziqlari toʻq yashil argillitdan iborat. Mezozoy yotqiziqlari yura va boʻr qatlamlaridan tashkil topgan, qalinligi 60–70 m boʻlgan kulrang va qizgʻish qumtosh, alevrolit hamda giltoshlardir. Bur davri yotqiziqlari umumiy qalinligi 900–1000 m qalinlikdagi giltosh va alevrolitlardan tuzilgan. Paleogenning umumiy qalinligi esa 250–286 m. Baqtriya yotqiziqlarida strukturaning uz. 13–14 km, eni 3,5 km. Konning 9 ta gorizontida gaz mavjud. Gorizontlarning umumiy qalinligi 52 m gacha, gʻovakligi 10—25%. Qatlam bosimini dastlabki koʻrsatkichi 16,8— 33,2 Mpa. Uyumning uz. 2,5–5 km, eni 1,0—2,1 km. Quduqlar debiti 5—523 ming m³/sut. Gazning havoga nisbatan zichligi 0,626—0,670. Metan miqdori 94,6—96,8%. Qatlam suvlari, asosan, xlorkalsiyli.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**BMT protektorati** - Birlashgan Millatlar Tashkilotining vaqtinchalik maʼmuriy organlari tomonidan boshqariladigan hudud. Har qanday hudud, davlat yoki hududlar (davlatlar) guruhi ustidan protektorat oʻrnatish toʻgʻrisidagi qaror BMT Xavfsizlik Kengashining rezolyutsiyasi asosida qabul qilinadi. Protektoratni saqlab qolishning kafolati BMT mandati ostida tashkil etilgan xalqaro tinchlikparvar missiya boʻlib, uning tarkibiga Muvaqqat maʼmuriyat va BMT Tinchlikparvar kuchlarining maxsus kontingenti kiradi. BMT protektorati ostidagi hudud (yoki davlat) davlat suverenitetiga ega emas, hukumat va davlat rahbari (muvaqqat boshqaruvchi shaxsda) BMT Bosh kotibiga boʻysunadi.

Birlashgan Millatlar Tashkilotining oʻtish maʼmuriyatiga qarashli davlatlar tomonidan qoʻllaniladigan BMT bayrogʻi (Kambodjadan tashqari)
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Kambodjadagi vaqtinchalik maʼmuriyati bayrogʻi
Birlashgan Millatlar Tashkilotining protektorati Millatlar Ligasining tashqi boshqaruv mandati huquqi ostida boshqariladigan va BMTning yangi tashkil etilgan Vasiylik Kengashiga vakolatlar berilganidan keyin ushbu maqomni meros qilib olgan BMTning ishonchli hududidan ajralib turishi kerak.

Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan boshqariladigan davlatlar va hududlar roʻyxati
----------------------------------------------------------------------------------------

#### Sobiq protektorati

| Ilgarigi davlatlar | Protektorat davlatlar | yillar | Hozirgi davlatlar |
| --- | --- | --- | --- |
|  Niderlandiya Yangi Gvineyasi | BMT bayrogʻi BMTning vaqtinchalik ijrochisi (UNTEA) | 1962—1963 |  Indoneziya |
|  Kambodja Davlati |  BMTning Kambodjadagi Vaqtinchalik maʼmuriyati (UNTEAC) | 1992—1993 |  Kambodja |
|  Sharqiy Slavoniya, Baranya va Gʻarbiy Srem Serb muxtor viloyati ( Xorvatiya qismi) | BMT bayrogʻi BMTning Sharqiy Slavoniya, Baranya va Gʻarbiy Srem uchun vaqtinchalik maʼmuriyati (UNTAES) | 1996—1998 |  Xorvatiya |
|  Sharqiy Timor ( Indoneziya provinsiyasi) | BMT bayrogʻi BMTning Sharqiy Timordagi vaqtinchalik maʼmuriyati (UNTAET) | 1999—2002 |  Sharqiy Timor |
|

#### Hozirgi protektorati

| nomi
 | joylashgan oʻrni
 | yillar
 | davlatlar
 |
| --- | --- | --- | --- |
| BMT bayrogʻi BMTning Kiprdagi tinchlikparvar kuchlari (UNFICYP)
 | BMTning Kiprdagi bufer hududi
 | 1974—Hozirgi vaqtgacha
 |  Kipr |
| BMT bayrogʻi BMTning Kuzatuvchi kuchlari (UNDOF)
 | Joʻlan tepaliklaridagi UNDOF hududi
 | 1974—Hozirgi vaqtgacha
 |  Suriya |
| BMT bayrogʻi BMTning Kosovodagi Muvaqqat maʼmuriyati missiyasi (UNMIK)
 | BMTning Kosovodagi maʼmuriyati
 | 1999—Hozirgi vaqtgacha (2008-yilgacha de-yure)
 |  Kosovo ( Serbiya qismi)
 |
|
Miloddan avvalgi 1468-1496 yillarda qilingan Misr gilami.
**Arab gilami** ( arabcha : sjạd, Sijjad ) — arab dunyosida anʼanaviy va milliy arab gilam yasash usullaridan foydalangan holda tayyorlangan sharqona gilamdir. Arab gilamlari Spice Road-dan ko'p foydalangani bilan butun dunyo bo'ylab mashxur bo'lgan

Tarix
-----

Mag'ribda miloddan avvalgi 7-asrga oid arab gilamlari topilgan  "Rihol" - islomgacha bo'lgan gilamning bir turi bo'lib, bu Laxmidlar poytaxti bo'lgan qadimiy shahar al-Hiroda to'qilgan

Materiallar
-----------

Qo'y juni an'anaviy va milliy arab gilamlarini to'qilishda eng keng foydalaniladigan xom-ashyodir. Ushbu gilamlarni tayyorlash uchun paxta, tuya juni, echki juni va zig'ir kabi boshqa materiallar ishlatilgan. Kattaroq gilamlarga ipaklar ishlatiladi.

Arab madaniyatida
-----------------

Alaviddinning sehrli gilami arab madaniyatida muhim o'rin tutadigan mashxur arab gilamidir.

Manbalar
--------

1. ↑  Margaryan, Ernest*. WORLD RUG EXAMPLES* (en). ARIN, 2020-06-01.
2. ↑  Textiles in Pre-Islamic Arabia Muhammad, Reza-ur-Rahim. in: Islamic Studies, Vol 10 Nr. 1, p. 47-64
3. ↑  Jawad Ali, Al-Mufassal Fi Tarikh al-Arab Qabl al-Islam, vol.9 chap.50 (p.56 in the electronic version)
Andoza:Rugs and carpets
**Arab bo'risi**- ilgari Arabiston yarim orolida tarqalgan oddiy bo'rining (*Canis lupus arabs*) kichik turi, hozirda Isroil janubida, Ummon, Yaman, Iordaniya, Saudiya Arabistoni va Sinay yarim orolining ayrim cheklangan hududlarida uchraydi.

Xususiyatlari
-------------

 Arab bo'risining urg'ochisi.
Arab bo'risi cho'lda yashashga moslashgan o'rta bo'yli bo'ri bo'lib, uning balandligi taxminan 66 sm va og'irligi 18 kilogrammni tashkil qiladi. Quloqlari boshqa bo'rilardan farqli, tana o'lchamiga nisbatan nomutanosib ravishda katta tuzilgan. Bu esa tananing termal nurlanishini tarqatish uchun vosita hisoblanadi. Bundan tashqari, arab bo'rilari katta to'dalarda yashamaydilar, lekin uch-to'rtta hayvondan iborat juft yoki guruhlarda ov qilishadi. Yana bir g'ayrioddiy kichik tur - bu bo'rilarning qanday ovoz chiqarishini hech kim eshitmagan. Arab boʻrisi boshqa boʻrilar orasida ham oʻziga xos xususiyatga ega, chunki uning panjalaridagi oʻrta ikki barmoq bir-biriga yopishgan boʻlib, bu xususiyat avvallari gienalarga xos boʻlgan. Boshqa bo'rilar singari, arab bo'risining ko'zlari sariq, ba'zilari jigarrang bo'lsa-da, bu turning bir qismi endi naslli emasligini va ularning ajdodlari yovvoyi itlar bilan aralashganligini ko'rsatadi.

Ozuqasi
-------

Arab bo'rilari qo'chqordek kattalikgacha bo'lgan har qanday uy hayvonlariga hujum qilib, yutib yuborishi mumkin. Buni oqibatida, dehqonlar ularni otib, zaharlab, ularga tuzoq qo'yadi. Suningdek, quyonlar, kemiruvchilar, tuyoqlilar va turli o'lik hayvonlar ham arab bo'rilari uchun ozuqa bo'lib xizmat qiladi.

Hozirgi holati
--------------

Ummonda ov taqiqlanganidan keyin bo'rilar soni sezilarli darajada oshdi. Nisbatan yaqin kelajakda mintaqaning bir qancha hududlarida arab bo'rilari populyatsiyasining tiklanishi ehtimoli katta. IsroildagiNegev va Aravada bu bo'rilar soni 100-150 tani tashkil qiladi.

Aholi e'tiqodida
----------------

Aholining diniy e'tiqodiga ko'ra, Arab bo'risi ko'pincha Muqaddas Yozuvlarda (Sirax 13:21; Matto 7:15) suruvlarning dushmani, xiyonat, shafqatsizlik va qonxo'rlikning ramzi sifatida tilga olingan. Benyamin qabilasi jangariligi uchun bo'riga qiyoslangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Lopez, Barry*. Of wolves and men*, **Lua xatosi: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp '1 Yanvar'.** — 320 bet.
2. ↑  Macdonald, David*. The Velvet Claw*, **Lua xatosi: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp '1 Yanvar'.** — 256 bet.
Qashqaylarning chodiri
 Qashqaylik odam kalyan chekmoqda. Sepidan Shahristoni, Eron
**Qashqaylar** (forscha: **قشقائی** Qashqāī) hali ham asosan koʻchmanchi hayotda yashab kelayotgan turkiy xalqlardan biri boʻlib, asosan Eron janubi-sharqida joylashgan Fors koʻrfazdagi Sheroz atrofida koʻchib yurishadi. Eronda ozarbayjonliklardan soʻng eng koʻp sonli turkiy xalqlarning vakili hisoblanadi.

Koʻchmanchilik manzilgohlari, yozda Sheroz togʻlari va qishda Fors koʻrfazi tekisliklari (qishlov) oraligʻida, 480-1000 kilometrlik maydonni qamrab oladi.

Qashqaylarning katta qabilalari
-------------------------------

* Amele (5397 oila, 450 nafar aholi)
* Derre Shuri (Saltlu vodiysi, 5265 oila)
* Sesh Beyli (6 janob) (4350 oila)
* Farsimadan (1505 oila)
* Keshkoʻlli (5.512 oila): Katta va Kichik Keshkoʻlli deb ikkiga boʻlinadi:
	+ Buyuk Keshkoʻlli (Keshkuli Bozorg) (4862 oila, asosan oʻtroq)
	+ Kichik Keshkoʻlli (Keshkuli Kuchik) (650 oila)

Kamroq qabilalar:

* Qaracha (430 oila)
* Rahimli (370 oila)
* Safi Xanli (335 oila)

Dini
----

Qoshqaylar shialarning 12 imom eʼtiqodini qabul qilganlar.

Tili
----

Ular gapiradigan til qashqay tilidir. Ular ko‘chmanchi bo‘lganlari uchun tillariga Erondagi boshqa turkiy xalqlar kabi fors tili unchalik ham taʼsir ko‘rsatmagan. Ular o‘zaro qashqay tilida gaplashadilar, ammo fors tili taʼlim tili bo‘lgani uchun baʼzida fors tilida ham gaplashishadi.

Turar-joy hududlari
-------------------

Ular Zagros togʻlari etaklari boʻylab choʻzilgan mintaqada yashaydilar. Manzilgohlari; Sheroz, Feruzobod, Farashbend, Kazerun, Abade va Semirom kabi shaharlarda joylashgan edi.

Hayot tarzi
-----------

 Anʼanaviy bosh kiyim kiygan qashqay bola.
Qashqay erkaklar ot minish va choʻponlik mahorati bilan mashhur. Ularning odatiy bosh kiyimlar ham bor. Qashqay ayollari koʻp rangli yubkalar, yorqin koʻylak bilan sharflar oʻrashadi. Ular gilamdo‘zlikda mahoratli, o‘zlarining manzilgohlarida tabiiy o‘simliklar va hasharotlardan hamda qo‘ylarining junidan olingan tabiiy bo‘yoqlardan foydalangan holda juda rang-barang va betakror gilamlar to‘qishadi. Erondagi boshqa ayollardan farqli oʻlaroq, ular turar joylarida anʼanaviy *choyshab* kiyishmaydi. 1979-yilgi inqilobdan beri ular shaharlarga chodra kiyib kelishga majburdirlar.

Taniqli qashqay turklari
------------------------

* Ismoil HGan Kashkay — Qashqay elining elxoni
* Emanallah kara Beygi — Farsimlardan jamoasidan chiqqan mashhur shoir
* Afsona Jahangiri — Hanende
* Teymur Goʻrdani — Buyuk Keshkollilardan chiqqan shoir
* Habiballoh Gerginpur
* Husrov Xon Qashkay
* Dovud Huseyin Agayi Keshkoʻlli — Buyuk Keshkoʻllilardan chiqqan shoir
* Furud Garginpur
* Mezun Kaskayi — shoir
* Mirzo Jahongirxon Qashqay
* Nosir Qashqayi
* Yusif Qashqayi — qashqoqlarning taniqli shoiri
* Mirali Qashqayi akademik

Madaniy taʼsirlari
------------------

Nissan Motors oʻzining 2006-yilgi modeliga Qashqay qabilasining nomini bergan edi. Dizaynerlarning fikricha, xaridorlar ham koʻchmanchi ruhli boʻlishiga ishonishadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Nissan Qashqai car" (5-avgust 2008-yil). 27-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-sentabr 2022-yil.
**Bregg** (Bragg) — otabola ingliz fiziklari; rentgenstrukturaviy tahlil asoschilari. Qator kristallarning atom tuzilishlarini rentgen nurlari difraksiyalari yordamida birinchi boʻlib tushuntirib berishgan (1913). Nobel mukofoti laureatlari (1915): 1) Uilyam Genri (18621942), London Qirollik jamiyati aʼzosi (1806) va prezidenti (1935—40); 2) Uilyam Lorens (1890—1971), Kavendish lab. (1938—53) va Kembrijdagi Qirollik instituti (1954—60) direktori. Bregg — Vulf shartini tadqiq qilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |