**Bilak bo'g'imi** (lotincha: *articulátio radiocárpea*) — insoning bilak va qo'l suyaklarining harakatlanuvchi birikmasi. U radiusning kengaygan va botiq bilak artikulyar yuzasi va ilk qator suyaklarining konveks proksimal (tanaga yaqinroq joylashadi) bo'g'im yuzasi bilan bo'g'imlanadigan bo'g'im yuzasini ifodalovchi medial mavjud uchburchak xaftaga diskidan hosil bo'ladi. bilak: skafoid, oy va uchburchak. Qo'shildigan suyaklar soniga ko'ra, bo'g'im murakkab va bo'g'im yuzalarining shakli bo'yicha ellipsoidga tegishli (lotincha: *articulacio ellipsoidea*) ikkita aylanish o'qi (sagittal va frontal) bilan. Bo'g'imda harakatlar mumkin:

* sagittal o'qi - qo'lning o'g'irlanishi va qo'shilishi;
* frontal o'qi - fleksiyon va kengayish;
* bo'g'imning ellips shakli qo'lning dumaloq aylanishiga yordam beradi (lotincha: *circumductio*).

Anatomiyasi
-----------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Правый лучезапястный сустав человека, вид спереди и сзади. |



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Связки правого лучезапястного сустава, вид спереди и сзади. |

Evolyutsiya jarayonida pronatsiya va supinatsiya qobiliyatiga ega bo'lganligi sababli, blok shakliga ega bo'lgan sutemizuvchilar bo'g'imi distal radioulnar bo'g'im bilan to'ldiriladi (lotincha: *articulatio radioulnáris distális*), bu proksimal radioulnar bo'g'im bilan birga (lotincha: *articulatio radioulnáris proximális*) vertikal aylanish o'qi bilan yolg'iz birlashgan bo'g'in hosil qiladi. Insonlarda bilakning eng katta aylanish hajmi sababli artikulyar disk (lotincha: *discus articuláris*) ulnaning distal epifizi uning eng balant rivojlanishiga erishadi va proksimal bilak bo'g'imining bo'g'im bo'shlig'ini hosil qiluvchi uchburchak fibrokartilajli plastinka ko'rinishni oladi. Shunday qilib, ulna bilak suyagi bo'g'imida faqat yuqorida keltirilgan xaftaga tushadigan disk orqali qatnashadi, bu artikulyatsiya bilan bevodsita bog'liq emas. Shu sababdan bo'g'im prehumeral emas, balki bilak deb nomlanadi. Bo'g'im yuzalari: bo'g'im bo'shlig'i radius va uchburchak xaftaga o'ralgan diskdan yaraladi, radius va ulnaning stiloid jarayoni orasida o'rnatiladi va artikulyar bosh karpal suyaklarning ilk qatorining proksimal yuza tomonidan mujasam bo'ladi (skafoid, lunate va trihedral), interosseous ligamentlar bilan bog'langan (lotincha: *ligaméntum intercárpea*).

Bo'g'im xaltasi nozik bo'lib, bo'g'im hosil qiluvchi suyaklarning artikulyar yuzalarining atrofiga biriktirilgan.

Bo'g'im ligamentlar tomonidan ushlab turiladi:

* (lotincha: *ligaméntum collaterále cárpi radiále*) - radiusning stiloid jarayoni va skafoid o'rtasida - qo'lning qo'shilishini cheklaydi;
* Bilakning lateral ulnar ligamenti (lotincha: *ligaméntum collaterále cárpi ulnáre*) - ulnaning stiloid jarayoni va triquetral suyak o'rtasida (tolalarning bir qismi pisiformaga etib boradi) - cho'tkaning o'g'irlanishini cheklaydi;
* Dorsal radiokarpal ligament (lotincha: *ligaméntum radiocarpéum dorsále*) - radiusning distal epifizining dorsal yuzasi va bilak suyaklarining dorsal yuzalari (skafoid, lunat va trihedral) o'rtasida - qo'lning egilishini cheklaydi;
* Palmar radiokarpal ligament (lotincha: *ligaméntum radiocarpéum palmáre*) - radiusning stiloid jarayonining asosi va bilakning birinchi (navikulyar, lunat va trihedral) va ikkinchi (kapitat) qatorlari suyaklari o'rtasida - qo'lning kengayishini cheklaydi;
* Suyaklararo ligamentlar (lotincha: *ligaménta intercárpea interóssea*) - bilakning birinchi qatori suyaklarini bog'laydi.

### Qon ta'minoti

*Réte articuláre* - a.ning shoxlaridan hosil boʻlgan arterial tarmoq. radialis, a. ulnaris, aa. interosseae. Bilakning ligamentli apparatining kaft yuzasida radial va ulnar arteriyalarning kaft bilak shoxlarining anastomozlari, shuningdek, chuqur kaft yoyi va oldingi suyaklararo arteriya shoxlari bor.

### Venoz chiqishi

(lotincha: *vv. ulnáres*), radial tomirlar (lotincha: *vv. radiáles*), suyaklararo tomirlar (lotincha: *vv. interósseae*).

### Limfa drenaji

Chuqur limfa tomirlari tomonidan kaft limfa pleksusiga, undan keyin kubital chuqurchaning limfa tugunlariga yuboriladi lotincha: *nódi limphátici cubitáles*.

### Innervatsiyai

Brakiyal pleksus: radial nerv (lotincha: *n. radiális*), ulnar nerv (lotincha: *n. ulnáris*), median nerv (lotincha: *n. mediánus*).

### Kanallari

Bilak bo'g'imi sohasida fleksör retinakulumdan mavjud uchta kanal malum (lotincha: *retináculum flexórum*) jo'yakda (lotincha: *súlcus cárpi*) tirsagining oʻsimtalari oralog'ida (lotincha: *eminéncia cárpi ulnáris*) va radial (lotincha: *eminéncia cárpi radiális*):

* kubital kanal (lotincha: *canális cárpi ulnáris*) - ulnar nervi va jo'yakdan chiquvchi tomirlarni o'z ichiga qamraydi (lotincha: *súlcus ulnáris*) bilaklar (ulnar arteriya va tomirlar);
* radial kanal (lotincha: *canális cárpi radiális*) - bilakning radial fleksorining tendonini va radial arteriyani o'z ichiga qamrab oladi;
* karpal tunnel ( lotincha: *canális carpális*) - ikkita alohida sinovial qobiqni (barmoqlarning yuzaki va chuqur fleksorlari tendonlari uchun va ikkinchisi bosh barmog'ining uzun flektori tendonlari uchun), median asab va median asabga hamroh bo'lgan arteriyani o'z ichiga oladi. ulnar arteriya tizimi).

Patologiyai
-----------

### Yallig'lanish jarayonlari

#### Artrit

**Bilak bo'g'imining artriti** - og'riq va aktivlikning buzilishi (qattiqlik hissi) bilan tavsiflangan o'tkir yoki surunkali yallig'lanish jarayoni. Qo'shma hudud shishgan, qizarib ketgan va tegish uchun issiq bo'ladi. Sababiga qarab,mavjud:

* sil, sifiliz, gonoreya asoratlari sifatida rivojlanadigan **o'ziga xos artrit** ;
* pyogen mikroorganizmlarning asosiy yiringli o'choqdan qon yoki limfa oqimi bilan bo'g'im bo'shlig'iga kirib borishi yoki bo'g'imning penetratsion shikastlanishi bilan tashqi tomondan infektsion agentlarning kirib borishi natijasida kelib **chiqadigan nonspesifik artrit** ;
* **yuqumli-allergik artrit** - yuqumli kasalliklar fonida immun autoagressiya natijasi (brutsellyoz, qizamiq va boshqalar);
* tizimli biriktiruvchi to'qima kasalliklari fonida: romatoid artrit (xarakterli nosimmetrik qo'shma shikastlanish) va tizimli qizil yugurukda qo'shma zarar;
* metabolik kasalliklar fonida tuzning cho'kishi natijasida (masalan, gut bilan).

**Davolash** yallig'lanish jarayonining bosqichiga va tabiatiga bog'liq.

* O'tkir yiringli yallig'lanish bo'lsa, yiringning erkin chiqishi va antibiotik terapiyasi uchun qo'shma bo'shliqni jarrohlik yo'li bilan drenajlash amalga oshiriladi.
* Surunkali yoki o'ziga xos artritda bo'g'im fiziologik jihatdan qulay holatda immobilizatsiya qilinadi, o'ziga xos bo'lmagan yallig'lanishga qarshi va o'ziga xos antibiotik terapiyasi buyuriladi (patogenning etiologiyasiga qarab).
* Yallig'lanish jarayonining cho'kishi fonida fizioterapiya mashqlari, massaj, davolashning fizioterapevtik usullari bog'liq.
* Surunkali artritning remissiya bosqichida qo'shma to'qimalarni tiklash, fizika terapiyasini davom ettirish, qo'shilishdagi yukni nazorat qilish va parhez tavsiyalariga rioya qilish uchun chodroprotektorlarni qabul qilish tavsiya etiladi (Gut).

Bilak qo'shimchasining artritini o'z vaqtida va noto'g'ri davolash deformatsiya qiluvchi osteoartritning rivojlanishiga olib keladi, uning motor funktsiyasi ankilozgacha kamayadi.

#### Osteoartrit

**Bilak bo'g'imining osteoartriti** - bu bo'g'im yuzalarining xaftaga to'qimalarining jarohatlanishi natijasida rivojlangan degenerativ-distrofik yondosh kasallik. Sh katta bo'g'imlarning patologiyasiga qaraganda ozroq uchraydi ( son, tizza va oyoq Bilagi zo'r ), lekin bu ish jarayoni va o'z-o'zini parvarish qilishdagi cheklovlar bilan bog'liq jiddiy muammodir. Bilak bo'g'imining osteoartritining sababi yoshga bog'liq xaftaga nasli, tizimli ortiqcha yuk va bo'g'imning mikrotraumi (rassomlar, musiqachilar, mashinistlar, kompyuter operatorlari va rassomlar), travma yoki yallig'lanish bo'lishi mumkin.

**Klinik ko'rinishi** : harakatchanlik va og'riqni bartaraf etish, sog'lom insonlarda kuzatilmaydigan siqilish va bosish fonida bo'g'imdagi palpatsiya yoki passiv harakatlar bilan kuchayadi. Jarayonning rivojlanishi bilan og'riq sindromi kuchayadi va bo'g'imdagi harakat doirasi kamayadi - qattiqlik rivojlanadi.

**Davolash** og'riqni to'xtatishga qaratilgan - maxsus bandajlar yoki ortezlar yordamida qo'shilishning fiziologik tomondan qulay holatda uzoq vaqt immobilizatsiyasi, steroid bo'lmagan yallig'lanishga qarshi dorilarni tayinlash. Dori terapiyasi fizioterapevtik usullar va ortopedik sanatoriylarda kurort davolash bilan to'ldiriladi. Og'riqni to'xtatib bo'lmaydigan hollarda, glyukokortikoidlarning intraartikulyar in'ektsiyalari yoki sun'iy ankilozni yaratish uchun jarrohlik davolash qo'llaniladi (bo'g'imdagi qattiqlik bemorni og'riqdan xalos qiladi).Har qanday holatda terapevtik taktika faqat shifokor tomonidan klinik ko'rinish va rentgen ma'lumotlari asosida belgilanadi.

### Jarohatlari

Jarohatlar (kontuziya, dislokatsiya, sinish, cho'zilish) ko'pincha kaftga qaratilgan ko'karishlar va tushish paytida to'g'ridan-to'g'ri kuch ta'sirida yuzaga keladi. Bilak suyaklarining shikastlanishiga juda jiddiy qarash kerak, chunki noto'g'ri va o'z boshimcha davolash funktsiyani yo'qotishiga sabab bo'lishi munkin.

#### Sinish

Bilak suyaklari orasida skafoid suyagi va kam hollatda lunat suyagi sinadi:

* **Klinik ko'rinish** - bilak bo'g'imlari sohasining orqa yuzasida eng aniq ifodalangan og'riqli shish bor, harakatlar cheklangan, og'riq cho'zilgan barmoqlar o'qi bo'ylab yuk bilan kuchayadi.
* **Tashxis** anamnez va ob'ektiv tekshiruv ma'lumotlariga asoslanadi. Rentgen tekshiruvi tashxisni tasdiqlash imkonini beradi.
* **Davolash** - qo'l va bilakning o'rta fiziologik holatida, bilak suyaklarini qon bilan ta'minlashning past intensivligi tufayli 6 haftagacha gipsli shinalar yordamida immobilizatsiya qilish.

#### Jarohat(yara) lar

Bilak bo'g'imining yaralari ( nayzalangan, yirtilgan, ko'kargan-yirtilgan, kesilgan, travmatik amputatsiyaga qadar kesilgan, ezilgan, tishlagan, lekin ko'pincha o'q otish ) kamroq bo'ladi.

**Birinchi yordam** - qon ketishini to'xtatish (tomirga turniket yoki barmoq bosimi), aseptik bintni qo'llash, qo'l va bilakni improvizatsiya qilingan vositalar yordamida immobilizatsiya qilish (fiksatsiya qilish). Ambulatoriya yoki shifoxona sharoitida tetanozning oldini olish uchun, Bezredka'ya ko'ra antitetanoz sarum qo'llaniladi. Kasalxonada jarohatni birlamchi jarrohlik yo'li bilan davolash amalga oshiriladi, qon ketishining yakuniy to'xtashi, nekrotik to'qimalarni, suyak parchalarini va boshqa artefaktlarni olib tashlash, shundan so'ng metakarpofalangeal bo'g'imdan elkaning o'rta uchdan bir qismiga gips qo'yish o'rnatiladi. tirsak va bilak qo'shimchasining funktsional jihatdan foydali holatida. Bilak bo'g'imining ochiq jarohatlarini birlamchi jarrohlik davolash bilak bo'g'imiga zarar etkazishning yiringli asoratlari qo'shilishi, shuningdek (uzoq muddatda) osteomielit rivojlanishining oldini olish uchun talab qilinadi.

Suyak yoshi
-----------

 To'g'ridan-to'g'ri proyeksiyada o'ng qo'l va bilak bo'g'imining rentgenogrammasi:  
  
  
  
</br> Navikulyar ( *Os scaphoideum* )  
  
  
  
</br> B Lunate suyagi ( *Os lunatum* )  
  
  
  
</br> C Uchburchak suyak ( *Os triquetrum* )  
  
  
  
</br> D Pisiform suyak ( *Os pisiforme* )  
  
  
  
</br> E Trapezium suyagi ( *Os trapezium* )  
  
  
  
</br> F Trapezoidal suyak ( *Os trapezoideum* )  
  
  
  
</br> G kapitat suyagi ( *Os capitatum* )  
  
  
  
</br> H ilgak shaklidagi suyak ( *Os hamatum* )
Qo'l va bilak bo'g'imining odam skeletlari topildi tizimining rivojlanishini rentgenologik tadqiqotlar uchun eng oson ob'ektdir. To'g'ridan-to'g'ri proyeksiyada qo'l va bilak bo'g'imining rentgenogrammasida bilak suyagi suyaklarining ossifikatsiya yadrolari, radius va ulna distal epifizlari, epifizlar va diafizlar sinostozlari borligi ko'rinadi. Ossifikatsiya va sinostoz yadrolarining hosil bo'lish vaqti jinsi va yoshga bog'liq. Texnika biologik yoshni va uning pasport yoshiga to'g'ri kelishini aniqlash uchun ishlatiladi.

To'liq muddatli yangi dunyoga kelgan chaqaloqda qo'l va bilak bo'g'imlarini rentgenologik kuzatuvlarda to'g'ridan-to'g'ri proyeksiyada naysimon suyaklar diafizalarining ossifikatsiyasi aniqlanadi (bachadon ichkarisidagi rivojlanishning ikkinchi oyidan boshlab asosiy ossifikatsiya (yoki ossifikatsiya) nuqtalaridan rivojlangan go'dak), naysimon suyaklarning epifizlari va bilak suyaklari rivojlanishning xaftaga bosqichida, shu sababli rasmda ko'rsatilmagan. Ba'zida yangi tug'ilgan go'daklarning rentgenogrammasida kapitat va hamat suyaklarining ossifikatsiya nuqtalari topiladi, bu esa yondosh ravishda to'liq tug'ilgan chaqaloqni tasdiqlaydi. Keyinchalik bilak suyaklari va naysimon suyaklarning epifizalarida ossifikatsiya yadrolarining tuzulishi ko'rinishi mavjud. Erkaklarda naysimon suyaklarning epifizlari va diafizalarining sinostozlari 19—23 yoshda, ayollarda 17—21 yoshda sodir bo'ladi. Zamonaviy tadqiqotlar sinostozning oldingi shartlariga ishora qiladi (xaftaga tushadigan o'sish zonalarining yopilishi). Ko'p sonli suyaklardan tashkil topgan bilak bo'g'imi va qo'lning skeleti yoshga qarab sezilarli o'zgaradi. Ossifikatsiya yadrolarining hosil bo'lish vaqti va ketma-ketligini bilish mutaxassislarga endokrin patologiya va boshqa tana tizimlarining kasalliklari mavjudligini aniqlash imkonini beradi.

Manbalar
--------

1. 1 2  Артрит лучезапястного сустава.
2. 1 2 3  Артроз лучезапястного сустава.
3. ↑  „Медицинская энциклопедия: Лучезапястный сустав". 21-sentabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-oktabr 2011-yil.