recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Limbik sistema** (lot. limbus - hoshiya), visseral miya — bosh miyaning anatomik va funksional jihatdan birbiriga yaqin boʻlimlari majmui. Limbik sistema miya poʻstlogʻi bilan ham, poʻstloq osti tuzilmalari bilan ham bogʻlangan boʻlib, hid bilishda va ichki aʼzolar faoliyatini tartibga solishda ishtirok etadi. Lekin Limbik sistemaning asosiy funksiyasi organizmning xatti-harakatlari va ruhiy faolligini yuzaga chiqaradigan oʻz-oʻzidan boshqarilish jarayonlariga bogʻliq. Limbik sistemaning turli qismlariga turli usullar bilan taʼsir etish yoki ularni zararlash yoʻli bilan qoʻrqish, gʻazablanish va shahri k. boshqa holatlarni paydo qilish yoki bartaraf etish mumkin (yana qarang Bosh miya).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Satya Nadella** (telugu alifbosida: **సత్యనారాయణ నాదెళ్ల**; 1967-yil 19-avgustda tugʻilgan) — Amerikalik asli kelib chiqishi hindistonlik boʻlgan top menejer. 2014-yil 4-fevraldan Microsoft bosh direktori lavozimida faoliyat yuritmoqda.

Tarjimai holi
-------------

Satya Nadella 1967-yilda Hindistonning Haydarobod shahrida tugʻilgan. Haydarobod davlat maktabi (*Hyderabad Public School*)ni tamomlagandan keyin u Mangalor universitetiga oʻqishga kiradi va u yerda elektr muhandisi ilmiy darajasini oladi. Amera Qoʻshma Shtatlariga kelgach u Viskonsin-Miluoki universitetida axborot texnologiyalari boʻyicha magistraturada hamda Chikago universiteti qoshidagi But nomli biznes maktabi (*Chicago Booth School of Business*)da tahsil oladi.

1992-yilda Microsoftga kirishdan oldin Satya Nadella Sun Microsystems kompaniyasida ishlagan.

Microsoft korporatsiyasida Nadella onlayn xizmatlar koʻrsatuvchi R&D boʻlimiga vitse prezident etib tayinlanadi, keyinchalik biznes boʻlimi va „bulutli" xizmatlar rahbari boʻldi. 2014-yil 4-fevralda Satya Nadella Stiven Ballmer oʻrniga Microsoft bosh direktori etib tayinlandi.

2017-yil 26-sentyabrda Satya Nadellaning „Hit Refresh" nomli avtobiografik kitobi chiqdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Microsoft nashla zamenu Stivu Balmeru. // Lenta.ru
2. ↑  Microsoft Board names Satya Nadella as CEO.
3. ↑  Satya Nadella stal gendirektorom Microsoft // Forbes.ru

Havolalar
---------

* Satya Nadellaning Microsoft rasmiy veb saytidagi sahifasi.

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 1148557989
* ISNI: 0000 0004 5208 5114
* LCCN: nb2015015253
* NDL: 01006383
* NKC: jo2018982180
* NLI: 004955414
* NLK: KAC201811889
* NTA: 412895196
* SUDOC: 237222493
* VIAF: 317106370
* en:WorldCat Identities: lccn-nb2015015253

 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Regeneratsiya (maʼnolari).

**Regeneratsiya** — 1) texnikada ish bajarib boʻlgan (eski) mahsulotga dastlabki sifatlarini qaytarish. Mas, iflos mashina moyini tozalash, eski rezinani suyultirib, plastik massa (regenerat)ga aylantirish va b; 2) issiqlik texnikasida — gazsimon yonish mahsulotlari issikdigidan yonilgʻini, havoni yoki ularning aralashmasini isitishda foydalanish (issiqlik qurilmalarida); 3) yadro texnikasida — reaktorda ishlatilgan yadro yonilgʻisini radiokimyoviy va kimyoviymetallurgik qayta ishlash jarayonlari majmui. Bunda yadro yonilgʻisidan yonib ulgurmagan birlamchi va yigʻilgan ikkilamchi yoqilgʻi ajratib olinadi. R. radioaktiv parchalardan tozalash va ularni koʻmish bilan birgalikda olib boriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Satrap** (yun. satrapes, qad. fors, xshatrapavan — viloyat xazinachisi) — qad. va ilk oʻrta asrda Erondagi (viloyat) satrapiya boshligʻi. Forslardan tayinlangan. Satrapiyadagi barcha rasmiymaʼmuriy ishlarni boshqarsan, soliqlarni oʻz vaqtida yigʻib, podshoh xazinasiga topshirish, aholini turli qurilish ishlariga majburan jalb etishni taʼminlagan. S. satrapiyaning oliy sudyasi vazifasini ham oʻtagan. U kumush va mis tanga, chaqa pullar zarb etish huquqiga ega boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Refrijerator** (lot. refrigero — sovitaman) — tez buziladigan mahsulotlar (goʻsht, sut, mevalar va boshqalar) tashiladigan transport vositasi. Masalan, P.kema, R.avtomobil, R.poyezd va boshqalarda sovitish qurilmalari boʻladi. R.ning ichi va sirti dyuralyuminiy listlar yoki ruxlangan temir bilan krplanadi. Izolyasiya materiali sifatida penoplast va alyuminiy zar qogʻozi (orasida havo qatlami qoldirgan holda) ishlatiladi. R.ning kompression sovitish mashinasi mustaqil karbyuratorli ichkl yonuv dvigatelidan ishlaydi. R.dagi havo temperaturasi +9 dan — 18°gacha boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hayley Arceneaux** (Arsenoks ,inglizcha: *Hayley Arceneaux*) — amerikalik shifokor va havaskor kosmonavt. Inspiration4 missiyasining fuqarolik ekipaji aʼzosi. Kosmosdagi eng yosh amerikalik ayol nomi bilan mashxurdir.

Biografiya
----------

U 1991-yil 4-dekabrda Luiziana shtatining Baton-Ruj shahrida tugʻilgan. Kajun subetnik guruhining vakili hisoblanadi.

10 yoshida Xeyli Arseno chap oyogʻida osteosarkoma tashxisi qoʻyilgan, shundan soʻng u Sent-Jud bolalar tadqiqot kasalxonasida 12 ta kimyoterapiya kursidan oʻtgan va tizzasi va tos suyagining bir qismini olib tashlash boʻyicha bir nechta operatsiyalarni oʻtkazgan.

U Luiziana shtatidagi Baton-Rujdagi Sent-Jozef akademiyasini tamomlagan, u yerda 2014-yilda ispan tilida bakalavr darajasini olgan. Keyin u Luiziana shtatining Shreveport shahridagi LSU Shreveport sogʻliqni saqlash fanlari markazini [en] tamomlagan va u yerda 2016-yilda shifokor yordamchisi (PA) darajasini olgan. U Sankt-Juda bolalar tadqiqot kasalxonasida ishlaydi, u yerda davolanadi.

U havaskor astronavt sifatida SpaceX kompaniyasining Crew Dragon kosmik missiyasi 4 ekipajiga qo‘shildi, u uch kun davom etadi va 540 kilometr balandlikda sayohat qiladi. Missiya Hayley Arceneaux davolanayotgan Sent-Jud tadqiqot kasalxonasi uchun mablag‘ to‘plashdan iborat. Xeyli Arceno missiyaning tibbiy xodimi etib tayinlandi. Parvoz paytida u tibbiy tadqiqotlar uchun mas’ul boʻlishi kerak edi: qon namunalarini olish va boshqa tajribalarni oʻtkazadi. Crew Dragon 2021-yil 16-sentyabrda ishga tushirilgan. Xeyli Arceno koinotdagi eng yosh amerikalik ayoldir.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  „Чартерный рейс к звездам. Впервые в космос отправились только туристы, кто они?".  ТАСС (16-sentabr 2021-yil). 17-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-sentabr 2021-yil.
2. ↑  Inspiration4 | Launch YouTubeda (2021-09-15)
3. 1 2 3  „SpaceX запустила корабль Crew Dragon с гражданским экипажем".  РИА Новости (16-sentabr 2021-yil). 16-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-sentabr 2021-yil.
4. ↑  *writer, GEORGE MORRIS | Staff* „Hayley Arceneaux, Baton Rouge native, to be first cancer survivor in space on SpaceX flight". *The Advocate*. 5-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-noyabr 2021-yil.
5. ↑  *Копиев, Григорий.* „Туристический корабль Crew Dragon получит прозрачный обзорный купол".  N+1 (31-mart 2021-yil). 31-mart 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-mart 2021-yil.
6. ↑  „SpaceX сформировала первый коммерческий экипаж космического корабля".  Интерфакс (30-mart 2021-yil). 30-mart 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-mart 2021-yil.
**Sattor Yarashev** (1915.26.2, Vobkent tumani — 1991.13.2, Toshkent) — xonanda (lirikdramatik tenor), sozanda (tanbur), Oʻzbekiston xalq artisti (1959). Toʻla, nihoyatda kuchli, chiroyli va taʼsirchan ovoz sohibi. Ijrochilik uslubi opera xonandaligi hamda milliy ashulachilik anʼanalarining uygʻunlashuviga asoslangan. Moskvadagi Oʻzbek opera studiyasi (1952), Toshkent konservatoriyasi (1972)ni tugatgan. Ashulachilik va tanbur ijrochiligini E. Kurbonovdan, keyinchalik mumtoz ashula yoʻllarini Yu.Rajabiy, O.Nuriddinovlardan oʻrgangan. Vobkent tuman kz—sz teatri artisti (1934-yildan) va direktori (1938—40), Buxoro teatri (1940—43), Yangiyoʻl teatri (1943—44), "Toshsovet" nomli teatr (1944—47) artisti. Bu davrda oʻzbek musiqali dramalarida Tohir ("Tohir va Zuhra"; T. Jalilov), Mu qanna ("Muqanna"; Yu. Rajabiy va G. Mushel), Farhod ("Farhod va Shirin"; Yu. Rajabiy va boshqaNadejdin) va boshqalar obrazlarni yaratgan. 1952— 70 yillarda Navoiy teatrida yakkaxon xonanda boʻlgan, 1967-yildan Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida dars bergan. Uning isteʼdodi, ayniqsa, Qays ("Layli va Majnun", T. Sodiqov, R.Glier), Choʻponali ("Maysaraning ishi", S.Yudakov), Moniy, Furqat ("Dilorom", "Shoir qalbi", M. Ashrafiy), Yoʻlchi ("Zulmatdan ziyo", R. Hamroyev), Ravshan ("Koʻr oʻgʻli", U.Hojibekov) va boshqalar partiyalarda namoyon boʻlgan. Konsert repertuaridan maqom yoʻllari va mumtoz ashulalar ("Ushshoq", "Dugoh", "Segoh", "Feruz", "Miskin"), bastakorlar asarlari ("Qonga botsin", J. Sultonov va boshqalar), oʻzbek kompozitorlari asarlari ("Jon Oʻzbekiston", S.Yudakov; "Vatan", M.Burhonov; "Paxtakorlarga", D.Zokirov) oʻrin olgan. Ya. ijodiga bagʻishlangan videofilm va telefilm (1989) suratga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Reflektor yoy
-------------

Nerv sistemasining faoliyati asosida reflektor yoy yotadi. U nerv sistemasining morfofunksional birligini tashkil qiladi. Reflektor yoy retseptordan boshlanib, effektor bilan tugaydi. Eng oddiy reflektor yoy kamida ikki neyrondan tashkil topgan. Birinchi neyronning dendritlari maʼlum aʼzolarda retseptorlar hosil qilib, neyriti esa orqa miyaning sezish markazlarida tugaydi.
Ikkinchi neyron dendritlari orqa miyada birinchi neyron neyritlari bilan sinaps hosil qilib, neyriti harakatlantiruvchi nerv oxirlarini (mushak yoki bezlarda) hosil qiladi. Shunday qilib, eng oddiy reflektor yoyda ham impulsni markazga olib boruvchi va markazdan organlarga olib keluvchi tuzilmalarni ko‘rishimiz mumkin. Aksariyat holatlarda uch yoki undan ko‘p neyrondan tashkil topgan reflektor yoyini ko‘ramiz. Uch neyrondan tashkil topgan reflektor yoyida
yuqorida qayd qilingan ikki neyronli reflektor yoydan farqli ravishda uchinchi qo‘shimcha (assotsiativ yoki tutashtiruvchi) neyron ham kirib, u sezuvchi va harakatlantiruvchi neyronlar orasida joylashadi. Bu neyron dendritlari sezuvchi neyronning neyriti bilan, neyriti esa harakatlantiruvchi neyronning dendriti bilan sinapslar hosil qiladi.
Bu oddiy reflektor yoylardan tashqari somatik nerv sistemasida murakkab refleks yoyi ham farqlanib, u bir necha neyronlardan tashkil topgan. Bu reflektor yoyda markaziy nerv sistemasining boshqa nerv markazlari ishtirok etadi.

Nerv toʻqimasini oʻrgangan olimlar
----------------------------------

Nerv to‘qimasini, xususan, nerv sistemasini oʻrganishga rus olimlaridan D. A. Timofeyev , A. N. Mislavskiy, A. S. Dogel va boshqalar katta hissa qo‘shdilar. A. N. Mislavskiy nerv tugunlari va nerv oxirlarining morfologik tuzilishini mukammal o‘rgandi. A. S. Dogel esa markaziy va periferik nerv sistemasining morfologiyasi bo‘yicha chuqur ishlar olib bordiki, uning ishlari neyrogistologiya va fiziologiyani rivojlantirishda yorqin iz qoldirdi. V. I. Lavrentev va uning o‘quvchilari avtonom nerv sistemasini o‘rganib, nerv hujayralari orasida sinapslar mavjudligini ko‘rsatdilar va sinapslarni o‘rganishga asos soldilar. Nerv oxirlarini mukammal o‘rganishda E. M. Shlyaxtin, A. N. Kolosov va ularning shogirdlari, K. A. Lavrov va N. I. Zazibinlarning xizmati katta.
T.A.Grigoreva qon tomirlarning innervatsiyasini o‘rgandi va birinchi marta adabiyotga qon tomir-to‘qima retseptorlari tushunchasini kiritdi. Hozirgi avlod gistologlari zamonaviy usullar bilan 
(elektron mikroskopiya, miqdoriy gistoximiya, radioavtografiya) qurollanib, yuqorida qayd qilingan olimlarning ishlarini muvaffaqiyat bilan davom ettirmoqdalar.

Adabiyotlar=
============

1. ↑  *Gistalogiya*. Ibn Sino — 261-262 bet. 9-dekabr 2022-yilda qaraldi.
**Xeyli Nikol Uilyams** (1988-yil 27-dekabrda tugʻilgan) — amerikalik qoʻshiqchi, qoʻshiq muallifi, musiqachi va ishbilarmon ayol boʻlib, u Paramore rok guruhining bosh vokalisti, qoʻshiqning bosh muallifi va klaviatura ijrochisi boʻlib ommaga mashhur.

Missisipida tugʻilib voyaga yetgan Uilyams 2002-yilda ota-onasi ajrashgandan keyin 13 yoshida Tennessi shtatining Franklin shahriga koʻchidi. 2004-yilda Josh Farro, Zak Farro va Jeremi Devis bilan birgalikda Paramoreni tashkil qildi.. Hozirda bu guruh Xeyli Uilyams, Zak Farro va Teylor Yorkdan iboratdir. Guruh beshta studiya albomini chiqardi. ular quyidacha: *All We Know Is Falling* (2005), *Riot!* (2007), *Yangi koʻzlar* (2009), *Paramore* (2013) va Kulgidan *keyin* (2017).

Uilyams oʻzining „Simmer" debyut yakkaxon singlini 2020-yil 22-yanvarda ommaga taqdim qildi va oʻzining *Petals for Armor* debyut studiya albomi 2020-yil 8-mayda eshittirilishi haqida eʼlon qildi. Albom oldidan albomning birinchi uchdan ikki qismini tashkil qiluvchi *Petals for Armor I* va *II* nomli ikkita RaI bor edi. Uning ikkinchi yakkaxon yozuvi, *Flowers for Vases / Descansos*, bir yildan kam vaqt oʻtgach, 2021-yil 5-fevralda chiqdi.



1. ↑  *Strauss.* „Paramore's Hayley Williams Announces Debut Solo Album, Shares New Song: Listen". *Pitchfork* (22-yanvar 2020-yil). Qaraldi: 14-aprel 2022-yil.
2. ↑  „Hayley Williams Teases New Album 'Flowers for Vases / Descansos'". `{{cite magazine}}`: Cite magazine requires `|magazine=` (yordam)
**Refraktometriya** - bu maxsus asboblar - ko'z refraktometrlari yordamida ko'z refraksiyasini ob'ektiv aniqlash usuli

Refraktometrlar
---------------

Refraktometriya uchun bir necha turdagi refraktometrlar qo'llaniladi:

### Xartinger refraktometri

Uning asosiy qismlari:

* yoritish tizimi,
* optik tizim,
* o'lchov shkalasi.

#### Tadqiqot jarayoni

Optik tizimga uchta vertikal va ikkita gorizontal chiziq shaklida sinov belgisi joylashtiriladi. Qurilmaning yorug'lik nurlari tekshirilayotgan ko'zga yo'naltiriladi va shu ko'zning to'r pardasida tekshiruv belgisi tasviri ko'rinadi. Ko'zning optik tizimi bu tasvirni refraktometrning fokus tekisligiga ishora qiladi. Bu esa qurilma optikasining boshlang'ich holati (o'lchov shkalasi ko'rsatkichi nolga teng) bilan emmetropik ko'zni aniq ko'rishning keyingi nuqtasi bilan bog'liq. Tekshiruv belgisi tadqiqotchiga refraktometrning okulyari orqali ko'rinadi.

* Emmetropiya bilan vertikal va gorizontal chiziqlarning ikkala yarim tasvirlari birlashtiriladi.
* Gipermetropiya va miopiya bilan ular ajralib turadi.

Qurilmaning okulyari yaqinida joylashgan halqani aylantirib, chiziqlar tekislanadi va qurilma shkalasida ko'zning refraksiya turi va uning kattaligi aniqlanadi.

* Astigmatizm bilan gorizontal chiziqlar ham vertikal ravishda siljiydi. Qurilmani gorizontal o'q atrofida aylantirib, chiziqlarning vertikal bo'linishi yo'qotiladi va bu bilan qurilma asosiy meridianlardan biriga o'rnatiladi. Yuqorida tavsiflangan usul ma'lum bir meridianning sinishi, so'ngra qurilmani 90 ° ga aylantirib, boshqa meridianni aniqlaydi. Xartinger refraktometrining o'lchov chegaralari -20,0 dan +20,0 dioptriygacha, o'lchov aniqligi 0,25 dioptergacha.

### Avtomatik (kompyuter) refraktometrlar

Ular zamonaviy kompyuter diagnostika uskunalari qatoriga kiradi.

#### Tadqiqot jarayoni

Avtorefraktometrlar shunday tuzilganki, ular refraktometriya paytida bosh maxsus asboblar qatoriga oʻrnatiladi, soʻngra tekshiriluvchidan masofaga qarash soʻraladi.

Manbalar
--------

Рефрактометрия
**Manqalanish** — burun boʻshligʻi rezanator faoliyatining buzilganligi sababli ovoz jarangdorligining oʻzgarishi va nutq tovushlarini buzib aytish. M.ning yopiq va ochiq xillari farqlanadi.

Yopiq M. surunkali tumov, burunda poliplar, adenoidlar va boshqa borligidan burundan nafas olib boʻlmaganda yoki nafas olish qiyinlashganda roʻy beradi. Bunda burun tovushlari "M" va "N"ni aytish qiyinlashib, ular "b" va "d" boʻlib eshitiladi (mas, "amma" oʻrniga "abba", "naʼma" oʻrniga "daʼba"). Ovoz boʻgʻilib chiqadi. Qattiq va yum-shoq tanglayda anatomik nuqsonlar boʻlganda ochiq M. kuzatiladi. Bunda nutq tovushlarini aytishda havoning bir qismi burun boʻshligʻiga kirib, ovoz manqalanib chiqadi, nutq esa tushunarsiz boʻladi. M.ga tugʻma yoki orttirilgan anatomik nuqsonlar sabab boʻlishi mumkin. Yopiq va ochiq M. koʻpincha, anatomik nuqsonlar boʻlmaganda ham roʻy beradi; bu funksional M. deyiladi. Davosi M.ning ikkala xilida ham burun-xal-qumdagi toʻsiq, shuningdek, anatomik nuqsonlar bartaraf etiladi. Bemor logopedik mashgʻulotlar yordamida tuzalib ketadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bogʻbekov Hayitmat** (1953.27.6, Xiva tumani) — yogoch oʻymakori, Oʻzbekiston xalq ustasi (2001). Xiva hunar-texnika bilim yurtini yogʻoch oʻymakorligi boʻyicha tugatgan (1977). 1977-yildan Hayitmat Bogbekovning Toshkent shahri "Xotira va qadrlash maydoni"dagi ustunga ishlagan oʻymakorlik ishi.

"Us to" uyushmasida usta. B. Xiva va xorazm yogʻoch oʻymakorligi sanʼatini tiklash va taraqqiy ettirishga katta hissa qoʻshdi. 1969-yildan otasi usta Safo Bogʻbekov bilan birgalikda ishladi: K°ra dengiz flotining "Oʻzbekiston" kemasi uchun naqshinkor eshik, darvoza, ustunlar va boshqa tayyorladi. B. meʼmoriy yodgorliklarning yogʻoch oʻymakorligi bilan taʼmirlashda, zamonaviy binolarni sharqona bezashda samarali ijod qilmoqda; Turkmanistondagi jamoa xoʻjaliklaridagi madaniyat saroylari (1979), Yurmada shahridagi "Oʻzbekiston" restorani (1983), Xorazm yogʻoch oʻymakorligi namunasi (1983, Moskvadagi Xalq xoʻjaligi yutuqlari koʻrgazmasining sovrini bilan mukofotlangan), Toshkent shahridagi faxriylar choyxonasi (1991), Qoraqalpogʻistondagi Berdaq kinoteatri (1993) va boshqalardagi yogʻoch oʻymakorligi ishlarini yuk-sak did bilan bajardi. Toshkent shahridagi Xotira va qadrlash maydoni milliy ayvonining 12 ustuni hamda shifti uchun 1000 dona vassani islimiy va girix. naqshlar bilan bezab, tabaqa pardoz va doʻla pardoz usulida ziynatlashga rahbarlik qildi; Urganchdagi Xotira maydoni ayvonlarini farzandlari va shogirdlari bilan tiklashda B.ning isteʼdodi yorqin namoyon boʻldi. B. koʻplab shogirdlar tayyorladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Piroksenlar** (yun. rug — olov va xenos — begona) — zanjirli silikat lar kichik guruhiga mansub togʻ jinslarini hosil qiluvchi minerallar gu-ruxi. Kimyoviy tarkibi Me,[Si2O6], bunda Me — magniy, kalsii, temir va boshqa metallar kationlari. Kristallografik belgilariga qarab rombik va monoklin P. boʻladi. Rombik P. magniy, temir metasilikatlaridan iborat uzluksiz izomorf aralashma Mg2 [Si2O6] Fe2[Si206] qatorini hosil qiladi. Magniyli enstatit — Mg2[Si2O6] va mag-niy-temirli gipersten — (MgFe2) [Si2O6] koʻp tarqalgan. Monoklin P.ning tarkibida magniy va temirdan tashqari kalsiy ham boʻlib, bu guruhga diopsid, gedenbergit, avgit, jadeit, egirin va spodumen minerallari kiradi. Monoklin P. asosan, skarnlarda va effuziv jinslarda uchraydi. Qattikdigi 5—6,5; zichligi 3100–3600 kg/m3.

Rombik va monoklin P. mono-mineralli oʻta asosli togʻ jinslari (piroksenitlar)ni tashkil qila-di, shuningdek, boshqa oʻta asosli tog jinslari (peridotitlar, gars-burgitlar va boshqalar) tarkibiga kiradi. Monoklin P. keng tarqalgan. Diopsid — gedenbergitlar — kontakt metasomatik skarnlarning odatdagi minerallaridir; avgitlar magma-tik togʻ jinslari (bazalt, andezit, gabbro, diorit va boshqalar)da uchraydi; egirin — ishqoriy siyenitlarning odatdagi minerali; jadeit ayrim me-tamorfik togʻ jinslarida boʻladi; spodumen faqat litiyli pegmatitlardagina mavjud. Monoklin P. (avgitlar) oydagi bazaltlarning asosiy minerali hisoblanidi.

Gidrotermal eritmalar taʼsirida P. serpentin, shox aldamchisi (uralit), xlorit, epidot va boshqalarga oʻtadi. Sirtqi nurash jarayonida esa P. montmorillonit va boshqalarga aylanadi. Spodumen — Li ajratib olinadigan qimmatli ruda, uning tiniq, shaffof turlari qimmatbaho tosh sifatida ishlatiladi; jadeit — yasama tosh.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hayit zilzilasi** - 1949-yil 10-iyulda Tojikistonning Hayit, Jirgʻatol, Garm, Qalʼai-Dabiob kabi aholi punktlari va atrofdagi hududlarda sodir boʻlgan. Zilzila oʻchogʻi 16 km chuqurlikda joylashgan, kuchi 10 ball, magnitudasi 7,5 boʻlgan. Hisor togʻ tizmasining janubiy etaklarini lar-zaga keltirgan bu zilzila toʻsatdan katta zarb bilan boshlangan, natijada 150 dan ortiq qishloq bir zumda xarob boʻlgan. 9 balli epitsentr zonasi gʻarbdan-sharqqa choʻzilgan boʻlib, uz. 60–65 km va eni 6–10 km li may-donni oʻz ichiga olgan. Zilzila paytida Chokurak togʻining katta qismi Obi-Dara-Hovuz daryosi darasiga qulab tushgan. Toshutuproq aralash boʻlgan bu qatlam daryo suvi bilan katta tezlikda pastga qarab vodiy tomon harakat qilgan. natijada uyumlar balandligi 700 m, uz. 5 km va eni 1 km keladigan bahaybat koʻchki hosil qilib, Hayit qishlogʻini butun aholisi bilan koʻmib yuborgan. Qoʻshni Surxob va Yasman daryolari yon atroflarida ham bir qancha katta, kichik koʻchkilar harakatga kelgan, baʼzi joylarda yer yoriqlari paydo boʻlgan. Bu yoriqlar boʻyicha togʻ jinslari qatlamlarining bir-biriga nisbatan siljishlari quzatilgan. Dastlabki asosiy zilziladan keyin bu joylarda tebranishlar yana bir necha marta takrorlanib kuchi 8 ballga yetgan. Zilzila natijasida jami 33 ta qishloq togʻ jinslaridan hosil boʻlgan uyumlar ostida qolgan va 12000 kishi halok boʻlgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Firuzobodiy(Toʻliq ismi: Majdiddin abu Tohir Muhammad ibn Yoqub sh-Sheroziy) — lugʻatshunos, arab leksikografiyasining namoyondasi. 1329 — yilda Qozorun shahrida tugʻilgan, 1414 — yil Zubayda shahrida vafot etgan.
„Al-Qomus" lugʻatining muallifi. U tafsir, hadis, filolog va leksikograf olimlar biografiya siga oid koʻplab asarlar yaratgan. Olimning „Al-Bulgʻa fi tarix aimat al-lugʻa" asari arab leksikografiyasini oʻrganishda muhim manba sifatida qayd etilgan. „Al-Qomus" asari Sagʻoniyning „Al-Ubob" lugʻati asosida tuzilgan. Avval boshda, sar 60 jildni oʻz ichiga olgan. Ammo, Firuzobodiy uni qisqartirib, 2 jild shakliga keltirgan. Lugʻatning tarkibi 6000 soʻzdan iborat. „Al-Qomus" asari klassik arab tili leksikasi va adabiyotini oʻrganuvchilar uchun juda ham muhim manba ekanligi tilshunoslar tomonidan taʼkidlab oʻtilgan. Lugʻatshunos Zubaydiy „Toj al-Aruz" lugʻatini „Al-Qomus" asosida yaratgan.
„Al-Qomus" bir-necha marotaba nashr etilgan, Xorijiy tillardan lotin va usmonli turk tiliga tarjima qilingan. Asarning qadimgi qoʻlyozmasi Oʻz. Res. Fanlar akademiyasining qoʻlyozmalar foʻndida saqlanadi.

Foydalanilgan adabiyotlar
-------------------------

1. Krimskiy A.Ye „Istoriya arabov i arabskoy literaturi" 1971.

2. Oʻzbek-Sovet ensiklopediyasi. 12-jild. Toshkent 1979.
**Mayk Xeller** *(inglizcha)* *Mayk Xeller,. 1982-yil 17-yanvarda Bruklin shahrida (Nyu-York, AQSh)* tugʻilgan) Fear Factory va Malignacy kabi guruhlarga ega amerikalik barabanchi. Xeller, shuningdek, System Divide -ga asos solgan va hozirda guruhning barabanchisi hisoblanadi.

Qisqacha biografiyasi
---------------------

Xeller o'z ta'sirini gospel, lotin jazz va funk kabi ko'plab janrlarda baraban chalishni izlaydi. Ushbu uslublardan foydalanib, u o'lim metali kompozitsiyalarini yozgan. Xeller hozirda hozirgi va paydo bo'lgan ekstremal barabanchilarni o'rgatadi. U 2003-yilda Rojer Bejor o'rniga Yonkers (Nyu-York) det-metal guruhining Malignacy guruhiga qo'shildi. 2008-yilda Xeller Aborted vokalchisi Sven de Kaluve va sobiq Distorted vokalisti Miri Milman bilan System Divide guruhiga asos soldi. Xeller 2012-yilda Gen Xoglan ketganidan keyin Fear Factory kompaniyasiga qo'shildi.

Diskografiya
------------

**Qo'rquv fabrikasi**

* Genexus (2015)
* Agressiya davomi (2021)

**Yomonlik**

* G'ayriinsoniy Grotesqueries (2007)
* Evgenika (2012)
* Epilog (2014)
* Malign Future EP (2016)

**Tizim bo'linishi**

* The Collapse (EP) (2009)
* Ongli tinchlantirish (2010)
* Efemera (2012)
**Mayib-majruhlik**, mayriqlik — organizm tuzilishi va funk-siyalarining anormalligi. Tugma (irsiy) va shikastlanish oqibatida (noirsiy) bul ad i. Homila organlari shakllanayotgan davrla unga noxush omillar taʼsir etishi (mas, xrmilador ayelnimg turli kasalliklar bilan ogrishi, lorilarni pala-partish ichishi) natijasida tugma M.-m. kelib chikali. M.-m. "suyak surishi", yaʼni nayeldannayelga oʻtishi qam mumkin. Yaqin qarindoshlar oʻrtasidagi nikoh, ichkilikka ruju qilish qam irsiyatpi buzib, baʼzan M.-m.ka sabab boʻladi. Ishlayotganda, koʻchada yoki uyda baxtsiz hodisa roʻy berganda ham kishi baʼzan umrbod mayibmajruhboʻlib qolishi mumkin. M-m.da gavdaming tashqi koʻrinishi qisman yoki butunlay xunuk boʻladi, mas, tsrining baliq terisiga oʻxshashligi. oyoq-qoʻlning pivojlanmay qolishi yoki butunlay boʻlmasligi, boʻyimning qiyshiqboʻlishi, ayrim organlar yoki qismlarning normalam ortiqrivojlanishi, ikkala oyoq qoʻshilib ketib, baliq lumiga oʻxshab qolishi (sirena), tabiiy teshiklar (mas, qiziloʻngach, meʼda, tutri ichak va h.k.)mimg bskilib qolishi va boshqa Tayanchharakat aʼzolari M.-m.laridan suyaklarning tugma chiqishi, maymoqlik, qul va oyoq barmoqlarinimg kam yoki ortiq boʻlishi (polidaktiliya) yoki bir-biriga qoʻshilib ketishi koʻproqkuzatilali. Yuzlagi M.-m.lardan aksariyat labning tirtiq, yoriqligi ("quyon lab"), tamglayming yorikligi, yoʻqligi ("buri jag") uchraydi. M.-m. ichki aʼzolarda ham kuzatilali, tugma yurak poroklari, shuningdek, qiziloʻngach, msʼda-ichakning haldam tashqari keng yoki tor boʻlishi, ichakmimg bir qismi, orqa chiqaruv teshigi boʻlmasligi, oʻt yoʻllarining torayishi pa h.k. hazm sistemasidagi M.-m.larga kiradi. Siydik tanosil sistemasining no-toʻgʻri shakllanishi, ikkala buyrakning birlashib ketishi, ikkala yoki bitta moyak boʻlmasligi; oʻpka bir boʻlagining yoʻqligi yoki qoʻshimcha oʻpka boʻlishi M.-m. xillaridir.

Gavda qismlari bir-biriga yopishib qolgan egizaklar ham majruh hisoblanadi, bunda goho bitta homila toʻgʻri rivojlangan boʻlsa, ikkinchisi oʻsmay qolgan boʻladi. Lekin toʻgʻri rivojlangan egizaklar, mas, dumgʻazasi birikib qolgan siam egizaklarining uzoq vaqt yashaganlari kuzatilgan. M.-m. koʻpincha, operatsiya yoʻli bilan davolanadi. Ayniqsa, lab, jagʻ, tanglayi yoriq bolalarni hayotining dastlabki kunlaridayoq operatsiya qilinadi va keyinchalik undan qolgan kosmetik nuqsonlar bartaraf etiladi. M.-m.ning oldini olish uchun onaning har xil kasalliklarga chalinishiga yoʻl qoʻymaslik, u spirtli ichimliklarni ichmasligi, ayniqsa, homiladorlikning dastlabki davrida dorilarni pala-partish ichishdan saqlanish kerak. M.-m.ni teratologiya oʻrganadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chalish** — Xorazm viloyati Urganch tumanidatsh shaharcha. Amudaryo sohilida. Viloyat markazi Urganch shahridan 8 km. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Urganch (14 km). Aholisi 5,6 ming kishi (2004). Ch. oʻrni avval Amudaryoning chap sohilidagi toʻqaychakalakzorlardan iborat hudud boʻlgan. 1886-yilda Amudaryo flotiliyasi tashkil topgandan soʻng pristan barpo etilib, yuk tashuvchi qozoklar bu yerda makon tutganlar.

"Chalish" atamasi — qayiq, sollarni eshkaklar yordamida daryodan kechib oʻtkazish joyi (kechuv) maʼnosida. Aholi dare boʻylaridagi toʻqayzorlarda oʻsuvchi yovvoyi kandirdan ip yigirib paloye va poyandozlar toʻqishgan. Shu sababli bu joy Kandirkum, Qoʻpoliq (Qamishzor) deb ham atalgan. 1929-yilgacha bu yerda Qoʻpoliq pristani boʻlgan. 1929-yil bahorida Amudaryo toshib pristanni yuvib ketgan. Keyinchalik uning oʻrnida qurilgan pristan Chalish deb atalgan. Chalish yonida Amudaryo paroxodchiligi suv yoʻlini nazorat qiluvchi texnika uchastkasi va boshqa tashkilotlar ishlay boshladi. 1940-yilda shaharchada bogʻdorchiliktokchilik xoʻjaligi barpo etildi.

1952-yilgacha Chalish Xorazm viloyatining asosiy transportkema (port) darvozasi hisoblangan. Xoʻjalik yuklari Amudaryo orqali Chorjoʻy (hozirgi Turkmanobod) va Orol dengizidan kemalarda tashib keltirilgan. Urganch—Chalish orasida tor izli (motovoz) temir yoʻlda yuk tashilgan. Chalish 1957-yilgacha Qoraqalpogistonning Beruniy tumani tasarrufida boʻlgan, soʻngra Xorazm viloyati Urganch tumani tarkibiga kiritilgan. 1969-yil 13-martda Amudaryo toshib ovul suv ostida qolgan. Toshqin oqibatlari tugatilgach, Chalishda toshqinga qarshi kurashadigan qurilish tashkiloti tuzildi. 1992-yilda Amudaryo ustidan Ch.ni Qoraqalpogʻistonning Beruniy shahri bilan bogʻlovchi ponton koʻprigi qurildi. Shaharcha yonida vinobop uzum yetishtiriladigan shirkat xoʻjaligi bor.

Chalishda Amudaryo kemalar qatnovi xavfsizligini taʼminlovchi "Chalish texxizmati" idorasi, viloyat ot sporti maktabi, qurilish tashkiloti va "Jayxun" sanatoriysi joylashgan. 2 umumiy taʼlim maktabi (oʻzbek va qozoq tillarida oʻqitiladigan), madaniyat uyi, kutubxona, vrachlik punkti mavjud. Amudaryo sohilidagi xushmanzara joylarda shaharliklarning dam olish zonalari, dala hovlilari bor.

Manbalar
--------

1. ↑  "Chalish" *OʻzME*. Ch-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyotlar
-----------

Nurjonov K. Koʻhna va Yangi Urganch, Urganch, 1993.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Oʻzbekiston Urganch tumani |
| --- |
|  |
| 
Markazi: **Qorovul** |
|  |
| Shaharchalari | 
* Chalish
 |
|  |
| Fuqarolar yig‘ini | 
* Bekobod
* Chakkasholikor
* Chandirqiyot
* Chatkoʻpir
* Yuqoribogʻ
* Yuqoridoʻrman
* Qoramon
* Qorovul
* Gʻalaba
* Gʻoybu
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mayin shoʻrxok**, changsimon tuz, tuzli momiq — tuproqning ivigan (koagulyasiyalangan) zarrachalari va shoʻrxok yuzidagi tuz kristallaridan iborat massa. Mayin shoʻrxok usti 0,5—1,0 sm qalinlikdagi tuzli qobiq (qatqaloq) bilan qoplangan. Asosan, gidromorf sulfatli shoʻrxoklar uchun xos. Grunt suvlar sathi yuza joylashgan yerlarda yoz oylarida natriy sulfat (Na2SO410H2O) tuproq yuzasiga jadal toʻplana boshlaydi, biroq suvda kam eruvchanligi tufayli qish (past harorat)da yogʻin suvlari bilan xloridlarga nisbatan sekin yuviladi. Shuning uchun ham bu tuzlar yil sayin tuproqning yuqori qavatlarida yigʻilib boradi. Quyosh nuri taʼsirida qurishi va yogʻingarchilik, hatto, shudring suvini shimishi natijasida Na2SO410H2Oning Na2SO4-3H2O va Na2SO4 ga doimiy qayta kristallanishi koʻpchilik jinslarning , ayniqsa, loy va mergellarning mayda changsimon zarrachalarga parchalanishiga sabab boʻladi. Mayin shoʻrxokdagi Na2SO4. ZN2O va Na2 SO4 ning miqdori tuproq hajmiga nisbatan 20—60%, CaSO4 va SaSO3 esa 10—25%ni tashkil qiladi. Mayin shoʻrxok uvalanuvchi boʻlgani uchun shamol taʼsirida oson buziladi va uzokdarga uchib atrofdagi tuprokdarning shoʻrlanishiga ham sabab boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pirrotin** (yun. pyrrotes — choʻgʻday qizil yoki quyuq sariq), magnit kolchedani — sulfidlar sinfiga mansub mineral. Tarkibi Gʻe, KS. Qoʻshimcha sifatida Ni, Co boʻladi hamda qat-tiq qorishmalari (xalkopirrotinlar) uchraydi. Geksagonal yoki monoklin singoniyali kristallari kam uchraydi, odatda, yaxlit massa yoki xol-xol donalar shaklida boʻladi. Rangi toʻq sariq, qiz-dirilganda qoʻngʻir tusga kiradi, me-talldek yaltiroq, moʻrt. Strukturasi nuqsonli, chunki oktaedr boʻshliqlarning hammasi ham Gʻe bilan toʻldirilmagan. Qat-tikligi 3,5—4,5; zichligi 4580–4700 kg/ m3. Magnit xossasi tarkibiga qarab oʻzga-radi: S kam boʻlgan triolit va geksagonal P. — antiferromagnetiklar, S koʻp boʻlgan monoklin P. — ferromagnetik (Kyuri nuqtasi 300—320°S). P.ning ay-rim minerallari paramagnetizm (magnit anizotropiyasi) xususiyatiga ega. P. qaynoq aralashmalardan vujudga keladi. Turli genetik tiplarda va endogen konlarda tarqalgan: asosli magmatik jinslarda sulfat uyumlari (mis-nikel sulfidlar) orasida, kontakt-metasomatik konlarda xalkopirit, pirit, kassiterit, sheyelit, kalsit, kvars bilan, gidrotermal konlarda sfalerit, galenit, xalkopirit, kassiterit, arsenopirit bilan, choʻkindi jinslar orasida siderit bilan birga uchraydi. Oksidlanish zonasida pirit, markazit va qoʻngʻir te-mirtoshlarga aylanadi. P. rudalarida boshqa foydali komponentlar boʻlmasa, kam foydalaniladi, ular oltingugurt, temir, sulfat kislota olishda xom ashyo sifatida ishlatiladi, nikelli P. nikel olish uchun foydalaniladi. P. Oʻzbekistonda dastlab Samarqand viloyatida (1891), soʻngra Chatqol-Qurama togʻlarida, Oʻzbekiston gʻarbi va janubida va boshqa joylarda topilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Challapalli** (rasmiy nomi **Challapalle** )—Hindistonning Andxra-Pradesh shtatining Krishna tumanidagi qishloq. U Challapalli mandali, Machilipatnam daromad bo'limida joylashgan.

Geografiyasi
------------

 
Challapalli 16°07′00″N 80°56′00″E﻿ / ﻿16.1167°N 80.9333°E﻿ / 16.1167; 80.9333GOmanzilida joylashgan.Uning o'rtacha balandligi 7 metr (23 ft). U 25 kilometr (16 mi) tuman shtab-kvartirasidan, Machilipatnam va Krishna tumani va Janubiy Guntur tumanidagi Repalle yaqinidagi Guntur tumani chegarasida joylashgan.

Aholisi
-------

2011-yilgi aholini ro`yxatga olish ma`lumotlariga ko`ra,umumiy aholi soni 17,069 va shundan nafar 8,183 erkak va 8,884 nafar ayol — jins kategoriyasiga ko`ra 1,086 ayollar uchun va 1000 erkaklar uchun.Bu ko`rsatkich bilan o`rtacha milliy raqamdan oldinda 940 dan 1,000.O`rtacha savodxonligi 83.28% va bu ko`rsatkich milliy ko`rsatkich 73.00% dan sezilarli balandroq.

Tarixi
------

18-asr boshlarida Challapalli rajasi Yaralagadda Ankineedu Prasad Challapallini qurdi.Challapalli qishlog'i saroy atrofida rivojlanib, Devarkota mulkining poytaxtiga aylandi. Challapallining oxirgi toj kiygan monarxi Yarlagadda Sivaram Prasad (1906–1976) edi. 2012-yildan boshlab qirol oilasi a'zolari endi qal'ada yashamaydilar. 

Challapalli qal'asidagi Yarlagadda Rajas va Zamindari 15-asrdan boshlab Hindiston hukumatining bu yerni to'xtatish to'g'risidagi qonuni tufayli qirollik tarqatib yuborilgunga qadar bu hududda hukmdorlar bo'lgan.

Yana qarang
-----------

* Challapalli mandalidagi qishloqlar

Manbalar
--------

1. ↑  „District Levvel Mandal wise List of Villages in Andhra Pradesh" (PDF). *Chief Commissioner of Land Administration*.  National Informatics Centre. 10-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-sentabr 2015-yil.
2. ↑  Challapalli at Fallingrain.com
Andoza:Mandal headquarters in Krishna district
**Pirs** (ing. pier — ustun, pristan) — portaa kemalar toʻxtab turadigan joy, qirgʻoqqa qurilgan gidrotexnik inshoot. Port akvatoriyasndan chiqib turadi, kemalarni ikki tomonidan bogʻlab qoʻyishga imkon beradi. P.da kemalarga yuk ortiladi yoki tushiriladi, yoʻlovchilar tushiriladi yoki chiqariladi. Keng va tor P.lar bor. Keng P.ning har qaysi tomoniga 3—8 kema, tor P.ning har qaysi tomoniga 1—2 ta kema toʻxtab turishiga imkon beradi. Odatda, P.lar guruh-guruh qilib joylashtiriladi, ular qirgʻoq boʻylab oʻziga xos "taroqlar"ni hosil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Vengriyadagi Baks-Kiskun okrugining joylashuvi
**Pirto** — Vengriya janubi Buyuk tekislik mintaqasi Baks-Kiskun okrugi hududida joylashgan qishloq .

Vengriyada yashovchi xorvatlar bu qishloqni *Pirtov* deb atashadi.

Qishloq oʻzining tabiiy himoyalangan hududi bilan mashhur archa va butalari, kiffer Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-04-07). noki va yillik anʼanasi "Bukajaras ".

Tarixi
------

Arxeologik topilmalarga koʻra, bu hududda migratsiya davrida allaqachon yashagan. Arpadlar sulolasi hukmronligi davrida Kumanlar bu yerda joylashdilar. XVI asrda mintaqa Usmonlilar nazorati ostiga oʻtdi va oʻshandan beri Kiskunhalas shahri taqdirini oʻrtoqlashdi. Turklar quvilganidan soʻng, Pirto Kiskunhalas va Counts Cseszneky de Milvany tomonidan birgalikda yaylov maydoniga aylandi. IXX asrga kelib, kengaygan yakka xoʻjaliklar tarmogʻi hali ham Kiskunhalas kengashi tomonidan boshqariladigan Pirto hududini tavsifladi. Pirto mustaqil qishloq sifatida faqat 1947-yilda tashkil etilgan.

Geografiyasi
------------

U 34.49 km2 (13 mi²) maydonni egallagan va 1009 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).Qishloq magistral va Budapesht-Kelebia temir yoʻlida joylashgan. Qishloqning doimiy rivojlanishiga uning ajoyib joylashuvi yordam bermoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  „Folia onomastica croatica 14/2005." (hr).

 (462 KB) Živko Mandić: Hrvatska imena naseljenih mjesta u Madžarskoj,

Havolalar
---------

* (vengercha) Megyei honlap[*sayt ishlamaydi*]
* 
*
**Piromorfit** (yunoncha: rug — olov va morhe — shakl) — fosfatlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi R5[RO4]3S1. Tarkibida RO - 82,0%, R2O5-15,4%, S1-2,6%, baʼzan qoʻshimchalardan fosforning izomorf oʻrnini bosuvchi As boʻladi. Geksagonal sin-goniyada prizma yoki bochkasimon shaklda kristallanadi. Kam hollarda donador, tolasimon va oqiq agregatlar. Yaltiroqligi shishasimon. Qattikligi 3,5—4, zichligi 6700–7100 kg/m3. Rangi yashil, baʼzan sariq yoki olovrang. Polimetall va oltin rudalari konlari zonasida hosil boʻladi. Qoʻrgʻoshin rudasi sifatida foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vayrontepa**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: I—IV asrlar. Surxondaryo viloyatining Termiz tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "At Termiziy" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Surxondaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Ahmad ibn Abdulloh ibn Habashal-Marvaziy** milodiy 770-yil (hijriy 153-yil) Marvda tugʻilib, 870-yil (hijriy 256-yil)da vafot etgan. 100 yil umr ko‘rgan. Oʻz zamonasida „*Habashal-Hosib*" („Habash hisobchi") laqabi bilan tanilgan. Bag‘dod ilmiy maktabida faoliyat ko‘rsatgan yirik astronom va matematik.

Asarlari
--------

* „*az-Zij*" („*Astronomik jadvallari*" — Bag‘dod shahri uchun tuzilgan);
* „*az-Zij al-maʼrufbi-d-Dimashqiy*";
* „*Damashq ziji*";
* „*az-Zij al-Shahiy*" („*Shoh uchunzij*").

U „*az-Zij al-Maʼmuniy al-mumtahan*"(„*al-Maʼmunning tekshirilgan ziji*") asarining mualliflaridan biridir.

Uning Abu Jaʼfar ibn Ahmad ibn Habash ismli o‘g‘li bo‘lib, u ham astronomiya bilan shug‘ullangan. Uning „*Kitob al-asturlab al-musattah*" („*Yassi astrolyabiya*") nomli kitobi mavjud. Ahmad al-Marvaziyning IX asrdagi mashhur astrolog va astronomlaridan biri Muhammad ibn Bazyar ismli shogirdi ham boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Z. Munavvarov va boshqalar*. Ренессанс олимлари қомуси* (oʻzbekcha, inglizcha va arabcha), 2021-yil — 60 bet. ISBN 978-9943-7557-7-2.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Renessans olimlari qomusi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Nankin** (xitoycha Nanszin — jan. poytaxt) — Xitoyning sharqiy qismidagi shahar. Szyansu provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 5,3 mln. kishi (1998). Yanszi daryosi quyi oqimidagi muhim transport yoʻllari tuguni. Aeroport bor. Dengiz kemalari kira oladigan port. Mamlakatning yirik iqtisodiy, ilmiy va madaniy markazlaridan. Stanoksozlik, elektr va radio apparaturalari ishlab chiqarish, avtomobilsozlik va qishloq xoʻjaligi mashinasozligi, metallurgiya, kimyo, sement, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari, issiklik elektr st-yasi mavjud. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Hunarmandchilik rivojlangan.

N.da Xitoy Fanlar akademiyasining filiali, tuproqshunoslik va geografiya institutlari, universitet va boshqa oliy oʻquv yurtlari, kutubxona, muzeylar, botanika va hayvonot bogʻlari, rasadxona bor.

N.ga miloddan avvalgi 472 yilda asos solingan. Turli davrlarda shahar nomi har xil atalgan. 1368—1421-yillarda mamlakat poytaxti. 1421 — 1911-yillarda Szyannan noyibligining markazi. 1853—64 yillarda Taypinlar davlati poytaxti. 1911 — 12 yillarda Sun Yatsen boshliq Xitoy Respublikasi hukumatining qarorgoxi. 1912-yildan Szyansu provinitsiyasining maʼmuriy markazi. Maʼmuriy va tarixiy yodgorliklardan „Imperator shahri" (14—15-asrlar), shahar devori (uz. 34 km), ibodatxonalar, mak, baralar saqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |