**Andrey Ivanovich Borisenko** (ruscha: *Андрей Иванович Борисенко*; 1964-yil 17-aprelda tugʻilgan) - rus kosmonavti. U 2003-yil may oyida kosmonavt etib saylangan va Xalqaro kosmik stansiyada ikki uzoq muddatli missiya faxriysi hisoblanadi.

Borisenko Xalqaro kosmik stansiyaga (XKS) 27-uzoq muddatli missiya boʻlgan 27-ekspeditsiyada Soyuz TMA-21 bortida bort muhandisi boʻlib ishlagan. U, shuningdek, 28-ekspeditsiya uchun Xalqaro kosmik stansiya qoʻmondoni boʻlgan. U ikkinchi marta 2016-yil oktyabr oyida Soyuz MS-02 bortida 49/50-ekspeditsiyaning bort muhandisi sifatida parvoz qildi. U 2017-yil aprel oyida Yerga qaytdi.

Shaxsiy
-------

Borisenko Natalya Aleksandrovna Borisenkoga uylangan. Ularning Ivan ismli oʻgʻli va qizi bor. Uning ota-onasi Ivan Andreevich va Natalya Mixaylovna Borisenko Sankt-Peterburgda istiqomat qilishadi. Uning sevimli mashgʻulotlariga baliq ovlash, badminton va sayohatlar kiradi.

2018-yilda Rossiya boʻlimi tomonidan tashkil etilgan Litsey Xalqaro de Saint-Germain-en-Laye koʻrgazmasida u ekspozitsiyada ishtirok etish uchun kostyumini berdi.

Ta'lim
------

Borisenko 1981-yilda 30-sonli Leningrad fizika-matematika maktabini tamomlagan. Keyin u Leningrad harbiy-mexanika institutiga oʻqishga kirdi va 1987-yilda uni "Parvoz va boshqaruv dinamikasi" malakasi bilan tamomladi.

Tajriba
-------

Institutni tugatgandan soʻng Borisenko 1987—1989-yillarda harbiy qismda ishladi. 1989-yilda u RSC Energia kompaniyasida ishlay boshladi. U yerda "Mir" harakatini boshqarish tizimi uchun mas'ul boʻldi va Missiyalarni boshqarish markazi - Moskva (MCC-M) bort tizimlarining ishlashini tahlil qilish kengashida qatnashdi. 1999-yilda Borisenko MCC-Mda birinchi navbatda Mir kosmik stantsiyasida, keyin esa Xalqaro kosmik stansiyada (XKS) smenali parvoz direktori boʻlgan.

Kosmonavt faoliyati
-------------------

 Koinot stantsiyasida Borisenko Rossiyaning KPT-10 "Kulonovskiy Kristall" tajribasini oʻtkazmoqda.
Borisenko 2003-yil 29-mayda RSC Energia kompaniyasidan kosmonavtlikka nomzod sifatida tanlandi. U 2003-yil iyun oyida kosmik parvozlar boʻyicha asosiy tayyorgarlikni boshlagan va 2005-yil iyun oyida davlat imtihonlarini a'lo baholarga topshirib, uni tugatgan. U 2005-yil 5-iyulda Idoralararo malaka komissiyasidan sinov-kosmonavt malakasini oldi. 2005-yil iyulidan 2008-yil avgustigacha kosmik parvozlar boʻyicha malaka oshirish kurslarida qatnashgan.

O'zining birinchi topshirigʻi sifatida 24/25 ekspeditsiyasi uchun zaxira ISS bort muhandisi va "Soyuz" komandiri etib tayinlangan edi. Keyichalik ekipaj oʻzgarishi sababli u ISS 23/24 ekspeditsiyasining zaxira ekipaji vazifasiga koʻchirilgan, zaxira ISS bort muhandisi va qoʻmondoni sifatida oʻqitilgan.

### Ekspeditsiya 27/28

2010-yil aprel oyida "Soyuz TMA-18"da ISS 23/24 ekspeditsiyasi ishga tushirilgandan soʻng, Borisenko parvozning zaxira ekipajidagi vazifalaridan ozod qilindi va 27/28 ekspeditsiyasining bosh ekipajiga, 27-ekspeditsiyada bort muhandisi va Ekspeditsiya 28 komandiri lavozimiga tayinlandi. U va uning ikki hamrohi Roskosmosning "Soyuz" komandiri Aleksandr Samokutyayev va NASA astronavti Ronald Garan 2011-yil 4-aprel kuni UTC vaqti bilan soat 23:18:20da Boyqoʻngʻir kosmodromidagi Gagarin start maydonchasidan "Soyuz TMA-21 "bortida uchdilar. "Soyuz TMA-21"ning uchirilishi Yuriy Gagarin tomonidan 1961-yilda amalga oshirilgan birinchi kosmik parvozining 50 yilligiga bagʻishlandi. Ikki kunlik avtonom parvozdan soʻng "Soyuz TMA-21" kosmik kemasi 6-aprel kuni soat 23:09da Xalqaro kosmik stansiyaga (XKS) qoʻshildi. Ekipaj rossiyalik qoʻmondon Dmitriy Kondrateev, NASA astronavti Ketrin Koulman va italiyalik astronavt Paolo Nespoli bilan birga 27-ekspeditsiya ekipajiga rasman qoʻshildi.

 "Soyuz TMA-21" ekipaj a'zolari Ron Garan (chapda), Aleksandr Samokutyev (oʻrtada) va Borisenko (oʻngda).
2011-yil 22-mayda Kondratev qoʻmondonlikni rasman Borisenkoga topshirdi. 27-ekspeditsiya 2011-yil 24-mayda Kondratev, Koulman va Nespolining "Soyuz TMA-20" bortida joʻnab ketishi bilan rasman yakunlandi. Tez orada Ekspeditsiya 28 ekipajiga rossiyalik kosmonavt Sergey Volkov, JAXA astronavti Satoshi Furukava va NASA astronavti Mayk Fossum boʻlgan Soyuz TMA-02M ekipaji qoʻshildi.

Borisenko XKS bortida boʻlishi 16-sentyabr kuni soat 00:38da "Soyuz TMA-21" kosmik kemasi Rossiya segmentining "Poisk" modulidan uzilganida yakunlandi. O'sha kuni Borisenko va uning ikki hamrohi Aleksandr Samokutyaev va Ron Garan boʻlgan "Soyuz TMA-21" kapsulasi Qozogʻistonning Jezkazgan shahridan 93 mil janubi-sharqda (UTC vaqti bilan soat3:59:39) qoʻndi. Qayta kirish vaqtida "Soyuz" kemasiga Moskva yaqinida joylashgan Korolyovdagi Rossiya missiyani nazorat qilish nuqtasidan koinot kemasiga takroriy qoʻngʻiroqlar bir necha daqiqa davomida javobsiz qoldi. Oxir-oqibat ekipaj va qoʻnish joyini aylanib yurgan samolyot oʻrtasida aloqa oʻrnatildi.

Borisenko "Soyuz" qoʻnish kapsulasidan chiqarib olinganidan soʻng "bosh barmogʻini yuqoriga koʻtarish" signalini koʻrsatib, yerdagi kayfiyatini bildirdi. U va uning hamkasblari keyingi tibbiy koʻrikdan oʻtish uchun puflanadigan oʻrindiqlarda shifoxonaga olib ketildi. Borisenko Qozogʻistonning Qaragʻanda aeroportidagi an’anaviy kutib olish marosimida qatnashgach, Rossiyaning Star citydagi mashgʻulot bazasiga qaytish uchun samolyotga oʻtirdi.

### Ekspeditsiya 49/50

 Borisenko 2016-yil Rojdestvo arafasida suratga olingan
Borisenko 2016-yil 19-oktyabrda "Soyuz MS-02" bortida parvoz muhandisi sifatida ikkinchi marta kosmosga uchgan. Uchirish dastlab 23-sentyabrga rejalashtirilgan edi, ammo kosmik kemadagi texnik muammolar tufayli kechiktirildi.

 Borisenko (oʻngda), "Soyuz MS-02" ekipaj a'zolari Sheyn Kimbro (chapda) va qoʻmondon Sergey Rijikov (oʻrtada) bilan birga.
Borisenko va uning ikki ekipaj hamkori Roskosmos kosmonavti Sergey Rijikov va NASA astronavti Sheyn Kimbro 21-oktyabr kuni ikki kunlik uchishda soʻng XKSga tutashdi va rossiyalik qoʻmondon Anatoliy Ivanishin, JAXAdan On Takozi va NASAdan Ketlin Rubinslarni oʻz ichiga olgan 49-ekspeditsiyaga rasman qoʻshildi. Soyuz MS-02 uchish oylik kechikishga duch kelganligi sababli topshiriq muddati qisqa edi. 49-ekspeditsiya 2016-yil 30-oktyabrda Ivanishin, Onishi va Rubins bilan Soyuz MS-01 bortida Yerga qaytganda yakunlandi.

 Borisenko "Soyuz MS-02" qoʻnganidan keyin.
2016-yil 19-noyabrda rossiyalik kosmonavt Oleg Novitskiy, fransuz astronavti Tomas Pesket va NASA astronavti Peggi Uitson boʻlgan "Soyuz MS-03" stansiyaga qoʻnib, 50-ekspeditsiya ekipajining qolgan a’zolari Borisenko va uning ikki ekipajdoshiga qoʻshildi. Ekspeditsiya davomida XKSning Rossiya orbital segmenti "Progress MS-04" ekipajsiz zaxira kemasini kutib olishi kerak edi. Biroq kosmik kema "Soyuz-U" raketasining uchinchi bosqichi bilan bogʻliq muammo tufayli XKSga etib bormagan. 2017-yil fevral oyida Progress MS-05 ishga tushirilishi bilan 50-ekspeditsiya davomidagi progress parvozlari tezda tiklandi.

Borisenko 2017-yil 10-aprelgacha Rijikov va Kimbrough bilan XKSdan chiqarilib, 50-ekspeditsiyani rasman tugatib, 51-ekspeditsiyani ishga tushirgunga qadar Ekspeditsiya 50 ekipajida bort muhandisi sifatida ishlashni davom ettirdi. Uchovlon ekspeditsiyani yakunlab, besh soatdan kamroq uchib, Qozogʻiston dashtiga eson-omon qoʻndi. Shu bilan 173 kunlik kosmik parvozni yakunladi va Borisenkoning koinotdagi umumiy vaqti 337 kunga yetdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Cosmonaut Biography: Andrei Borisenko". *www.spacefacts.de*. Qaraldi: 11-iyun 2021-yil.
2. 1 2 3  *NASA.* „Biographical Data: Andrey Ivanovich Borisenko" (mart 2010). 27-may 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyun 2010-yil.

NASA (March 2010). "Biographical Data: Andrey Ivanovich Borisenko". Archived from the original on May 27, 2010. Retrieved June 3, 2010.
3. ↑  *Russian Federal Space Agency.* „Soyuz TMA-21 Prime Crew. Andrei BORISENKO - Flight Engineer" (27-mart 2011-yil). 15-mart 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-aprel 2011-yil.
4. ↑  „Центр подготовки космонавтов им. Ю.А.Гагарина. Официальный Web-сайт" (ru). *www.gctc.ru*. Qaraldi: 11-iyun 2021-yil.
5. ↑  „Soyuz TMA-21". *www.russianspaceweb.com*. Qaraldi: 11-iyun 2021-yil.
6. ↑  „Russia's Soyuz TMA-21 with new ISS crew launched from Baikonur".  RIA Novosti (5-aprel 2011-yil). 15-may 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-aprel 2011-yil.
7. ↑  „Spaceflight mission report: Soyuz TMA-20". *www.spacefacts.de*. Qaraldi: 11-iyun 2021-yil.
8. ↑  „Soyuz TMA-02M". *www.russianspaceweb.com*. Qaraldi: 11-iyun 2021-yil.
9. ↑  *William Harwood.* „Three-man crew returns from half-year spaceflight".  Spaceflight Now (16-sentabr 2011-yil). Qaraldi: 16-sentabr 2011-yil.
10. ↑  „Soyuz astronauts land in Kazakhstan".  The Telegraph (16-sentabr 2011-yil). 17-sentabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-sentabr 2011-yil.
11. ↑  „Soyuz MS-02 mission". *www.russianspaceweb.com*. Qaraldi: 11-iyun 2021-yil.
12. ↑  *Harwood.* „Russians delay next crew launch to station – Spaceflight Now" (en-US). Qaraldi: 11-iyun 2021-yil.
13. ↑  „First Soyuz MS flies". *www.russianspaceweb.com*. Qaraldi: 11-iyun 2021-yil.
14. ↑  „Multinational Soyuz Crew boards Space Station after flawless two-day Flight – Soyuz MS-03 | Spaceflight101" (en-US). Qaraldi: 11-iyun 2021-yil.
15. ↑  *Gebhardt.* „Progress MS-04/65P fails during launch to the ISS" (en-US). *NASASpaceFlight.com* (1-dekabr 2016-yil). Qaraldi: 11-iyun 2021-yil.
16. ↑  „Progress MS-05 to resume Russian cargo supplies to ISS". *www.russianspaceweb.com*. Qaraldi: 11-iyun 2021-yil.
17. ↑  *Bergin.* „Soyuz MS-02 returns three person crew back to Earth" (en-US). *NASASpaceFlight.com* (10-aprel 2017-yil). Qaraldi: 11-iyun 2021-yil.