recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hakim mulla mir xonaqohi** — Buxoro viloyati Romitan tumanidagi meʼmoriy yodgorlik (16-asr). Xalq orasida "Hazrati Eshon" nomi bilan mashhur boʻlgan Shayxulislom Amir Husayn mulla Mir tomonidan qurilgan; bosh peshtoq oldidagi qabrtoshiga uning ismi va vafot etgan sana (1587) oʻyib yozilgan. Xonaqoh toʻrtbur-chak tarhli (17,5x21,5 m, balandligi 20 m), peshtoq-gumbazli (3 tomoni peshtoq-li), markaziy gumbazli jamoatxona (tarhi 8,5x8,5 m) hamda burchaklardagi xona (hujra)lardan iborat. Bino 2 qavatli, asosiy tarzi ulugʻvor, 2 yoniga guldastalar ishlagan. Gumbaz 8 qirrali poygumbazga oʻrnatilgan, poygum-bazda ravoqli darchalar bor; gumbaz osti ravoqli bagʻallaridagi iroqi muqarnaslar kosalari zangori, qizil ranglar bilan pardozlangan. Guldastalar ichidagi aylanma zina orqali ravoqli qafa-saga chiqiladi (qafasadagi bir ochiq ravoq orqali xonaqoh tomiga oʻtish mumkin).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kattatepa** — oʻrta asr shahar harobasi (7—12-asrlar). Sherobod (Surxondaryo viloyati)dan 7 km. jan.-gʻarbda joylashgan. Mayd. 20 ga. Surxondaryo viloyatidagi ilk oʻrta asrlarga oid eng yirik shahar harobasi hisoblanadi. K. 3 qism va raboddan iborat boʻlib, ularning barchasi mudofaa devori bilan oʻrab olingan. Bu yerdan 7-asr oxiri — 8-asr 1-yarmiga oid sopol parchalari topilib, ularda Qurʼon oyatlari bitilgan. E. V. Rtveladzening fikricha, K. oʻrnida ilk oʻrta asrlarda Xushvarogʻ sh. joylashgan. Xushvarogʻ atrofi 3 qator mudofaa devorlari bilan oʻralgan yirik shahar boʻlib, arablar istilosidan avval Sheroboddaryo havzasidagi Kufton rustoqining markazi hisoblangan. 5—8-asrlarda shaharning oʻz zarbxonasi boʻlib, faqat Sheroboddaryo havzasida muomalada boʻlgan kumush va mis tangalar zarb etilgan. 8-asrning 1-yarmida Xushvarogʻ sh. arablar tomonidan vayron qilingan, lekin bir oz vaqtdan soʻng, Abu Muslim davrida Hoshimgird nomi bilan qayta tiklangan. 11 — 12-asr manbalarida Hoshimgird qayd etilmagan. K.dagi hayot bu davrga kelib soʻngan, uning aholisi esa Sherobod atrofidagi kushonlar davriga oid Kofirqalʼa shahar harobasi arki oʻrnida vujudga kelgan yangi qishloqqa koʻchgan.

Adabiyot
--------

* Kamaliddinov Sh. S. Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv. T. 1996.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Najd sultonligi** — Arabiston yarim orolida 1920-yillarda mavjud boʻlgan davlat.

1921-yilda Najd va Xosa amirligi hukmdori Abdul aziz ibn Saud Jabal Shammarni bosib olib, oʻzini sulton deb eʼlon qildi.

1922-yilda yangi davlatning shimoliy-sharqiy chegaralarini belgilovchi Uqayr shartnomasi imzolandi, unga koʻra Saudiya-Iroq neytral zonasi va Saudiya-Quvayt neytral zonasi tashkil etildi.

1924-yil mart oyida Hijoz shohi Husayn ibn Ali al-Hoshimiy oʻzini islom olamining yangi xalifasi deb eʼlon qildi. Buyuk Britaniya Husaynning gegemonlik intilishlarini qo‘llab-quvvatlashdan bosh tortdi va 1924—1925-yillardagi urush natijasida Hijoz Najd tomonidan bosib olindi. Abdulaziz ibn Saud Hijoz podshohi (1926-yil) va Najd podshosi (1927-yil) taxtlarini olgach, birlashgan davlat Najd va Hijoz qirolligi nomini oldi.

Manba
-----

* «История Востока» в 6 томах. Т. V «Восток в новейшее время (1914—1945 гг.)» — М.: издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2006. ISBN 5-02-018102-1
**Hazratqul Qilichevich Qarshiboyev** (1953-yil 1-mart, Boyovut tumani, Sirdaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik biolog olim, biologiya fanlari doktori (2002), professor.

Biografiyasi
------------

Hazratqul Qarshiboyev 1953-yil 1-mart Boyovut tumanida tugʻilgan. 1970—1975-yillarda Toshkent davlat pedagogika instituti tabiatshunoslik fakultetida tahsil olgan. 1975-1977-yillarda Boyovut tumani 18-maktabning biologiya va kimyo fanlari oʻqituvchisi, 1977—1978-yillarda harbiy xizmatda, 1978—1983-yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika ilmiy tadqiqotlar instituti stajyor-tadqiqotchisi, ilmiy xodimi, 1986—1990-yillarda Sirdaryo davlat pedagogika instituti oʻqituvchisi, Umumiy biologiya kafedrasi katta oʻqituvchisi, kafedra dotsenti, tabiatshunoslik fakulteti dekani oʻrinbosari, fakultet dekani, 1992—2012-yillarda Guliston davlat universitetining oʻquv ishlari boʻyicha prorektori, 2012—2019-yillarda „Botanika va ekologiya" kafedrasi professori vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2019-yildan „Dorivor oʻsimliklar va botanika" kafedrasi professori.

### Ilmiy faoliyati

Hazratqul Qarshiboyev 1983-yilda „Miya va ayritojli turkum vakillarining gullash biologiyasi va mevalashi" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini, 2002-yilda „Oʻzbekistonning qurgʻoqchil sharoitida dukkakli oʻsimliklarning urugʻ yordamida koʻpayishi" mavzusidagi doktorlik ishini himoya qilgan. 350 dan ortiq ilmiy maqola va tezislar, 15 ta darslik va oʻquv qoʻllanmalari, 8 ta monografiya muallifi.

Mukofotlari
-----------

* 1-darajali „Mehnat faxriysi" koʻkrak nishoni (2022).

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 1-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2022 — 342 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Faxriddin masjidi (arab. مسجد فخر الدين) Somalidagi Masjid al-Qiblatayndan keyingi eng qadimgi ikkinchi masjiddir. U Mogadishuning.  Hamar Veyne nomli eng qadimiy qismida joylashgan. Bu Afrikadagi eng qadimgi 7-masjid ekanli aytiladi.

Tavsif
Masjid 969-yilda Mogadishu sultoni Sulton Abu Bakr Faxriddin tomonidan qurilgan.

Masjid qurilishida tosh, jumladan hind marmari va marjon kabi materiallardan foydalanilgan. Sirlangan koshinlar mehrobni bezashda ham ishlatilgan, ulardan birida sana yozilgan.

Faxriddin masjidining fotosuratlari XIX asr oxiridan boshlab Mogadishu markazidagi chizmalar va tasvirlarda aks ettirilgan. Masjidni boshqa binolar orasidan biri dumaloq, ikkinchisi olti burchakli ikkita konus bilan aniqlash mumkin.

* masjidlar ro'yhati
* Afrika masjidlar ro'yhati
* Masjid al-Qiblatayn

1. ↑  „The Sultanates of Somalia | World Civilization". *courses.lumenlearning.com*. Qaraldi: 1-fevral 2019-yil.
2. 1 2  Michell, George*. Architecture of the Islamic World - Its History and Social Meaning*. Thames & Hudson — 278 bet.
**Konstantin Fyodorovich Butenyov** (1805—1869) — general-leytenant, Sankt-Peterburg texnologiya instituti direktori.

Tarjimayi holi
--------------

Olonets kon zavodlari boshqaruvi aʼzosi Fyodor Ivanovich Butenyovning zodagon oilasida tugʻilgan.

1826-yilda konchilik kadetlari korpusini kichik oltin medal bilan tugatgan. Zlatoust zavodlarida xizmat qilgan, Miass zavodining oltin konlari boshligʻi etib tayinlangan. 1827-yildan — Olonets guberniyasi A. F. Grammatchikov ekspeditsiyasida Voitskiy oltin konini oʻrgangan. 1828-yilda Olonets kon zavodining oʻrmonchisi etib tayinlangan.

1829—1832-yillarda Germaniyada tahsil olgan, Freiburg konchilik akademiyasida tahsil olgan.

1832—1838-yillarda Sankt-Peterburg konchilik institutida konchilik, geodeziya ishi va konchilik statistikasidan dars bergan. 1838-1841-yillarda haftalik „Manufaktura" va „Gornozavodskiye izvestiya" gazetalarining muharriri boʻlgan.

1841-yilda Afg‘oniston bilan jang qilgan ingliz otryadlari Amudaryoning chap qirgʻogʻiga yaqinlashganda, Buxoro amiri Nasrullaning taklifiga binoan Rossiyadan podpolkovnik K. F. Butenyov boshchiligidagi missiya Buxoro amirligiga yuboriladi. Bu missiya „1841—1842-yillardagi Buxoro ekspeditsiyasi" nomi bilan mashhur edi.

Rossiya missiyasining Buxoroga tashrifi chogʻida ingliz zobitlari Charles Stoddart va Arthur Conolly josuslikda ayblanib hibsga olingan. Britaniya hukumatining iltimosiga koʻra, chor hukumati Butenevga ularni ozod qilish toʻgʻrisida petitsiya yozishni maxsus topshirgan, ammo ariza rad etilgan va elchixona xonlikni tark etgach, ingliz zobitlari qatl etilgan.

1842-yil 8-aprelda Butenyov oʻz xodimlari bilan xonlikni tark etgan va 9-iyunda elchixona Orenburgga keldi. Ekspeditsiya jami bir yildan ortiq davom etgan. Siyosiy jihatdan hech qanday natija bermagan, shu bilan birga uning aʼzolari tomonidan Buxoro haqida koʻplab qimmatli tabiiy-tarixiy, geografik asarlar nashr etilgan. Butenyovning oʻzi 1842-yilda „Togʻ-kon jurnali" da mineralogiya, meteorologiya va pul biznesiga oid bir qator maqolalarni nashr etadi.

1843—1852-yillarda Peterburg zarbxonasida xizmat qilgan.

1852—1857-yillarda Sankt-Peterburg amaliy texnologiya instituti direktori.

1858—1863-yillarda Peterburg zarbxonasi boshligʻi.

Oilasi
------

* Akasi, Nikolay Fyodorovich Butenyov (1803—1871) — kon muhandisi, general-leytenant;
* Otasi, Fyodor Ivanovich Butenyov (1772—1824).

Manbalar
--------

1. ↑  Русский биографический словарь: Бутенев, Константин Федорович & 1896—1918. sfn error: no target: CITEREFРусский\_биографический\_словарь:\_Бутенев,\_Константин\_Федорович1896—1918 (help)
2. ↑  Пашков. А. М.*. Карелия и Соловки глазами литераторов пушкинской эпохи.*, Петрозаводск, 2000 — 74—82 bet. 28-iyul 2023-yilda qaraldi.
3. ↑  Маликов, А.М.*. Ўзбек давлатчилиги тизимида даргоҳ ва девонлар фаолияти*. Toshkent: Akademnashr, 2019 — 168-180 bet.
4. ↑  „Константин Фёдорович Бутенёв". *rusdiplomats.narod.ru*. Qaraldi: 28-iyul 2023-yil.
**Mulla Rafi’ madrasasi** — Samarqand madrasasi.

Tarixi
------

Mulla Rafi’ madrasasi XIX asr boshlarida Moturid guzarida, Buxoro amirligi davrida Mulla Rafi’ tomonidan bunyod etilgan. Mazkur hudud keyinchalik Mulla Rafi’ nomi bilan atalgan. Mulla Rafi’ mazkur guzarda oqsoqollik vazifasini bajargan. Uning oʻgʻli ham keyinchallik shu hududda oqsoqollik qilgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazar ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlari va manbalarni oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Madrasa va masjidlar uchun vaqf mulklari ajratilgan va uning bir nechta hujralari saqlanib qolgan. Mazkur hujjatlardan birinchisi hijriy 1232-yili zulqaʼda oyida (1817-yil sentyabr-oktyabr) Rafi’ oqsoqol valadi mulla Badi’ Samarqand viloyatidagi Anhor tumaniga qarashli Rahmatobod mavzesida 300 tanob xurri xolis yeri vaqf qilingan. Madrasa gʻarbida guzar masjidi tahoratxonasi, shimoli va sharqida yoʻl, shimoli va janubida hovlilar mavjud boʻlgan. Madrasa devori shoʻpkori va pishiq gʻishtdan bunyod etilgan. Madrasaning yettita hujrasi mavjud boʻlgan. Madrasaga kirish joyi qarshisida masjid boʻlgan. Madrasaga voqifning oʻzi mutavvali boʻlgan. Keyinchalik ushbu vazifani uning avlodlari bajarishgan. Mutavvali vaqf mulklaridan ushr olgan. Madrasa hujralarida ikki nafar talaba istiqomat qilgan. Mazkur hujjatning oxirgi qismi hijriy 1251-yil jumad ul-avval oyida (1835-yil sentyabr) qayta rasmiylashtirilgan. Hujjat Amir Nasrulohning muhri bilan tasdiqlangan va yana hujjatda oltita muhr ham mavjud. Madrasa Samarqanddagi 2-darajali oliy toifaga mansub edi.

Meʼmorchiligi
-------------

Mulla Rafi’ madrasasi 7 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Tursunova M*. Samarqand madrasalari (monografiya)*. Toshkent: Fan nashriyoti, 2019 — 208 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Samarqand taʼlim tizimi va madrasalari tarixi*. Toshkent: Fan, 2021 — 520 bet.
**Shoxona xlorion** (lat. *Chlorion regale*) — Hasharotlar sinfi, pardaqanotlilar turkumi, arilar super oilasi, *Chlorion* urugʻiga mansub kavlovchi arilarining kam uchraydigan turi (*Sphecidae)*. Oʻzbekiston Qizil kitobiga zaif, tabiatda kam uchrovchi tur sifatida kiritilgan.

Tavsif
------

Janubiy Osiyo, Afgʻoniston, Eron, Pokiston, Hindiston va Markaziy Osiyo Tojikiston, Turkmaniston, Oʻzbekiston hududlarida uchraydi. Tekislik va past togʻlarning choʻl qumli-tuproqli va xaroba hududlarida yashaydi. Oʻzbekistonda Buxoro, Qashqadaryo, Surxondaryo va Jizzax viloyatlarida uchrashi qayd etilgan. Ular chirildoqlarni (*Gryllidae*) ovlaydilar. Arilar parvozi aprel oyidan iyul oyigacha kuzatiladi. Bu tur birinchi marta 1873—yilda ingliz entomologi Frederik Smit (1805-1879) tomonidan tasvirlangan. Arilarning soni kam. Yakka holda uchraydi.

Yashash tarzi
-------------

Yiliga bir marotaba nasl beradi. Uchishi va tuxum qoʻyishi asosan choʻlda oʻsimliklar gullagan vaqtga toʻgʻri keladi. Hashorotlar turli oʻsimliklarning gullari ayniqsa yulgʻun gullari bilan koʻproq oziqlanadi. Urgʻochi hashorotlar chirildoqlarni ovlaydi va ularni falaj qilib oʻz uyasida. Keyinchalik hashorotlardan biriga tuxum qoʻyadi. Qurtlarini falajlangan hasharotlar (asosan, oʻsimlik shiralari) va oʻrgimchaklar bilan boqadi. Voyaga yetgan arilar gul nektari bilan oziqlanishi tufayli oʻsimliklarni changlatishda ishtirok etadi.

Koʻpayishini cheklovchi omillar
-------------------------------

Xoʻjalik maqsadida choʻl hududlarini oʻzlashtirish, yerni shudgorlash, koʻp miqdorda chorva mollarini boqish hashorotlar sonining kamayib ketishiga sabab boʻlgan.

Muhofaza qilish choralari
-------------------------

Nurota qoʻriqxonasida muhofaza ostiga olingan. Yashash joylarini va sonini mukammal oʻrganish lozim.

Manbalar
--------

1. ↑  *Красная книга Республики Узбекистан. — Т. II — Животные*. Ташкент: Chinor ENK, 2009.
2. ↑  Kazenas V. L. Royuщie osi (Hymenoptera, Sphecidae) Kazaxstana. (Podsem. Ampulicinae, Sphecinae). Vipusk 1. (Fauna Kaxaxstana. Tom 9. Perponchatokrilie). Almati, 1998. 377s.

Adabiyot
--------

* *Красная книга Республики Узбекистан. — Т. II — Животные*. Ташкент: Chinor ENK, 2009.
* Pulavskiy V. V. Prionyx. S.183-184. V kn.:*Opredelitel nasekomix evropeyskoy chasti SSSR, Sphecidae* // L. Nauka, 1978. — T. 3, str. 120—192.
**Zarkosa** — Bobotogʻ tizmasidagi eng baland choʻqqi. Surxondaryo viloyatining shimoli-sharqida, Uzun tumani hududida joylashgan. Oʻrtacha balandligi 2290 metrni tashkil etadi. Sharqiy yon bagʻri Kofarnihon daryosi vodiysiga hamda shimoli va shimoli-sharqiy yon bagʻri Surxondaryo vodiysi tomon tik tushgan. Janubi va janubi-sharqiy yon bagʻri qiyaliklardan iborat. Togʻ qishda qor bilan qoplanadi. Zarkosadan sharqqa tomon kichik soy oqadi, gʻarbida esa buloqlar bor. Choʻqqi atrofida archazor, pistazor, bodomzorlar keng tarqalgan.

Joylashishi
-----------

Zarkosa choʻqqisi Hisor tizmasining bir boʻlagi boʻlgan Bobotogʻ tizmasining eng baland choʻqqisi hisoblanadi. Bu togʻ ancha yemirilib, paslashib qolgan. Zarkosaning balandligi 2289 metga yetadi. Bobotogʻ gʻarbga va janubga tomon asta-sekinlik bilan pasayib boradi. Tizmadagi togʻlarning oʻrtacha balandligi 1200-1500 metrga yetadi. Bobotogʻ okrugi relyefi Hisor-zarafshon okrugi relyefidan tubdan farq qiladi.

Asosan paleogen va yura davri ohaktoshlari, gil, alevrolit, qumtoshlardan tarkib topgan. Zarkosa choʻqqisi joylashgan hududning sharqiy yon bagʻri tik va ensiz, togʻ oldi tekisliklari Kofarnihon daryosi terrasalariga yaqin yerda joylashgan. Gʻarbiy yon bagʻri ancha yotiq va keng boʻlib, asosiy qismi past togʻlardan tarkib topgan. Togʻ tizmasining yon bagʻirlari koʻplab quruq soylar oʻtganligi sababli parchalangan. Bu yerda karst keng tarqalgan. Mazkur hududdagi togʻlar orasida koʻplab botiqlar mavjud, ular neogen va antropogen davri yotqiziqlari bilan toʻlgan.

Oʻsimliklar dunyosi
-------------------

Zarkosa choʻqqisida turli oʻsimliklar mavjud. Jumladan togʻ oldi hududlarida archazor, bodomzorlar mavjud. Shuningdek togʻ piyozi, kiyikoʻt, marmarak, yovvoyi beda, chayonoʻt, qiziltikan kabilar ham keng tarqalgan.

2022-yilda bu yerdana bir nechta yangi turlar aniqlangan. Jumladan, Piyoz (Allium L.) turkumiga mansub boʻlgan oʻsimlik turi aniqlangan. Mazkur piyozning boʻyi 15-20 sm boʻlib, gullari mayda va och pushti rangda. Bu turning eng yaqin qardoshi Eron, Afgʻoniston va Markaziy Osiyo hududidagina uchraydi.

Adabiyotlar
-----------

 „Zarkosa", *Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi: 4-jild (Zebunniso — Konigil)*. Toshkent: „Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti, 2002 — 704 bet.

Manbalar
--------

1. ↑  "Zarkosa" *OʻzME*. Z-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  „BOBOTOG` OKRUGI". Qaraldi: 08-2023.
3. ↑  „Surxondaryo tabiiy geografik okrugi". *geografiya.uz*. Qaraldi: 08-2023.
4. ↑  „Olimlarimiz yangi o‘simlik turlarini aniqladi, ularning noyobligi nimada? – Akademik bilan suhbat". O'zA. kknews.uz (1-fevral 2023-yil). Qaraldi: 08-2023.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toshkoʻmir kumir koni** - Qirgʻiziston Respublikasining Oʻsh viloyatida, Fargʻona vodiysining shim.da, Norin daryosi boʻyida joylashgan. Kon 19-asr oxirlaridan maʼlum boʻlib, geologik tuzilishi usha paytda va 20-asr boshlarida urganilgan. Toshkoʻmir kumir konik. 1916-yilda ishga tushirilgan. Konda kumir kazib olish 1985—95 yillar mobaynida ancha kamaygan. Toshkoʻmir kumir konik. yura davri jinslari qatlamlaridan tashkil topgan. Koʻmirli qatlamning qalinligi 450–550 m. Unda 4 svita mavjud (quyidan yuqoriga): kumir osti yoki bazal svitasi (kalinligi 40 m gacha), kumirli qatlam (yuqori leyas, 100 m gacha), kumir ustidagi qatlam (dogger, 30—150–200 m), rang barang qatlam (malm, 120–150 m). Kumirli svitada 5 kumirli majmua bulib, ular orasida argillit, alevrolit va qumtosh qatlamlari mavjud. Koʻmir qatlamining qalinligi 0,6—4,5 m. Toshkoʻmir kumir koni k. koʻmiri chiqindili toshkoʻmir hisoblanadi. Koʻmirning koʻp qismidan rangli metallurgiya ktida, Oʻsh va Fargʻona sh.laridagi issiqlik elektr styalarida, kommunal xoʻjaliklarda keng foydalaniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shaxzoda Matchanova** 1987-yil 8 - avgustda, Qoraqalpogʻiston respublikasi Nukus shahrida tavallud topgan, oʻzbek, qoraqalpoq teatr va kino aktrisasi.

Biografiya
----------

**Shaxzoda Matchanova** 1987-yil 8 avgustda Nukus shahrida tugʻilgan. Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universitetida tahsil olgan. **Shaxzoda** hech qachon aktrisa boʻlishni orzu qilmagan, lekin bir kuni "Oʻzbekfilm" direktori unga eʼtibor qaratib, sinovlarda qatnashishni taklif qilgan. Qiz rozi boʻldi, lekin, afsuski, u testdan oʻta olmadi va universitetda oʻqishni davom ettirdi. Oradan biroz vaqt oʻtgach, rejissyor Zebo Navroʻzova uning suratlarini koʻrib, qizni kastingga taklif qildi. Bu safar **Shahzoda** kastingdan oʻtdi va u „Aprel-may" filmida ilk rolini oldi. Aktrisa Tahmina rolini oʻynagan „Yotoqxona" teleseriali tufayli eng katta mashhurlikka erishdi. Keyinchalik, aktrisa „Soʻnggi lahza", „Jonimning oʻgʻrisi" va „Oʻzimni qidirishda" filmlarida rol oʻynagan. 2016-yilda u „Suv parillari uchun uy" filmida bosh rolni oʻynadi. 2016-yilda u qozogʻistonlik qoʻshiqchi Alisher Karimovning klipida rol oʻynagan.

Filmografiya
------------

* 2007 yil — Aprel, may;
* 2009 yil — Soʻnggi daqiqa;
* 2009 yil — Mening qalbimni oʻgʻirlagan;
* 2009 yil — Oʻzingizni qidirishda;
* 2010 yil — Ruhning koʻzi;
* 2010 yil — Gul;
* 2010 yil — Madina;
* 2010 yil — Hayotimning orzusi;
* 2010 yil — Oʻjar;
* 2011 yil — Miraj;
* 2011 yil — Er berdi — menga kuch bering;
* 2011 yil — Koʻrinmas narsalar;
* 2011 yil — Yordam bering, men qarib qoldim;
* 2011 yil — Toʻy;
* 2011 yil — Vasvasa;
* 2011 yil — Osiy banda
* 2011 yil — Ajoyib tush;
* 2012 yil — Jahon;
* 2013 yil — Yotoqxona (serial);
* 2013 yil — Tuman;
* 2013 yil — Toʻqlikka shoʻxlik
* 2015 yil — Kuzda gullaydigan daraxt;
* 2015 yil — Toʻqlikka shoʻxlik 2
* 2015 yil — Davom et, Kamoliddin!;
* 2016 yil — Baron;
* 2016 yil —Suv parillari uchun uy;
* 2018 yil — Scorpion

Manbalar
--------


1. ↑  „Shahzoda Matchonova - Kino filmlar, TV Serial va Shou". *buluteka.com*. Qaraldi: 12-avgust 2022-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
**Mir Ixtiyoriddin** (15-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Arab tili va fiqhni mukammal darajada bilgan. Alisher Navoiy uning nomini "Majolis un-nafois"ning toʻrtinchi majlisida tilga olib, yaxshi sheʼriy tabʼi borligi, xush xulq-atvorli yigit ekanini aytadi. Mavlono Nizomiddin qozilik qilgan paytida uning mahkamasidagi barcha hukmnoma va farmonlar Mir Ixtiyoriddinning tasarrufida boʻlgan. Fiqh ilmiga doir risola ham bitgan. "Majolis un-nafois"da uning "Poyi Hisor" hovuzi qurilishi munosabati bilan yozgan quyidagi taʼrixi keltirilgan:

> Havze, ki chu xoham az safoyash goʻyam,
> 
> 
> Sad bor dahan ba obi hayvon shoʻyam.
> 
> 
> Har chand, ki hast manbaash chashmayi Xizr,
> 
> 
> Taʼrixi vay az "soqiyi kavsar" joʻyam.
> 
> 
> 
> (Mazmuni: Bu hovuzning tozaligidan soʻzlamoqchi boʻlganimda, ogʻzimni yuz marta obi hayot bilan yuvaman. Garchi, Xizr chashmasi boʻlsa ham taʼrixini "Kavsar soqiysi"dan axtaraman). 
> 
> 

Sheʼrning taʼrix moddasi "soqiyi kavsar" iborasi boʻlib, undagi harflar abjad hisobi boʻyicha aniqlanganda, 897-hijriy-qamariy/1486–87-milodiy yilga toʻgʻri keladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Alisher Navoiy: Qomusiy lugʻat*.
2. ↑  *Majolis un-nafois*.
ARMATURALI SEMENT KON-STRUKSIYALAR — qalinligi 20 mm dan oshmaydigan yupqa devorli temir-beton konstruksiyalar. Mayda toʻldirgichli be-ton orasiga ingichka (0,5 — 1,6 mm) poʻlat simdan zich toʻqilgan armatura toʻri joy-lashtirib tayyorlanadi. Armaturali sement konstruksiyalar k.ning bik-rligi (qattiqligi) va suv oʻtkazmaslik xossasi temir-beton konstruksiyalarga qaraganda ancha yuqoriroq boʻladi. Bino va inshootlarning yuk koʻtaruvchi va toʻsuvchi konstruksiyalarida (rasmga q.), rezervu-arlar qurishda, kemasozlik va boshqalarda ishla-tiladi. Bundam konstruksiyalarni turli shakllarda yasash mumkin. Kamchiligi: oʻtga chidamliligining pastligi, beton va armaturalarni korroziyadan asrash za-rurligi. Armaturali sement elementlardan 46x46 m oʻlchamli qilib yasalgan yigʻma monolit qobiq.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ismatullo Rahmatullayev**, Rahmatullozoda (1883 - 1962, Samarqand tumani, Rajabamin qishlogʻi) — jadid maʼrifatparvari, pedagog. Abduqodir Shakuriyning "usuli savtiya" maktabida (1901—05) oʻqib, soʻng shu maktabda oʻqituvchilik qilgan (1906— 12), ayni paytda rustuzem maktabi, da ham tahsil olgan (1903—06). "Dorul adab" maktabini tashkil etgan (1913—17). Tojik tilida "Taʼlimi alifbo" darsligini nashr etgan (1915). 1915-yilda nashr etilgan "Maktab uchun qo‘llanma" ("Rahbari maktab") darsligini yaratganida ustozning xizmatlari katta bo‘ldi. Hozirgacha bu darslik arab tilida savod o‘rgatish bo‘yicha eng yaxshilaridan biri sanaladi. Ismatullo Rahmatullayev Konstantin Dmitriyevich Ushinskiy va Lev Nikolayevich Tolstoyning ilg‘or pedagogik qarashlarining faol targ‘ibotchisi edi. O‘zbekiston milliy ziyolilarini tayyorlashda bevosita ishtirok etgan ustoz – ustoz, tashkilotchi, metodist va faol jamoat arbobi sifatida Ismatullo Rahmatullaevning xizmatlari juda katta.1917—19 yillarda Samarqandsa 35 ta yangi maktabning ochilishida ishtirok etgan. Samarqanddagi Oʻzbek maorif bilim yurti (1922—25) va Oʻzbekiston davlat kitob palatasining 1-direktori (1926—29), Behbudiy nomidagi kutubxona mudiri (1930—37). "Nashri maorif" va "Anjumani maorif" jamiyatlarining hayʼat aʼzosi (1917—21). "Milliy ittuhod" tashkiloti aʼzolari bilan hamkorlikda ayblanib, ikki marta qatagʻon etilgan (1937-1943, 1949-1954). Hamid Olimjon, Fotih Niyoziy, Muzayyana Alaviya, Razzoq Hamroyev, Tolibjon Sodiqov, Voxid Abdullayev singari fan va madaniyat arboblari Ismatullo Rahmatullayev. rahbarlik qilgan bilim yurtida taʼlim olganlar.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Armaniston odam savdosiga (TIP), xususan, majburiy fohishalikka duchor bo'lgan ayollar uchun manba mamlakatdir; majburiy mehnatga jalb qilingan ayollar uchun manba va boradigan davlat; va majburiy mehnat erkaklar uchun manba mamlakat. Armanistonlik ayollar Birlashgan Arab Amirliklari va Turkiyada jinsiy savdoga duchor bo'lishadi.

Armanistonlik erkaklar va ayollar Rossiyada, arman ayollari esa Turkiyada majburiy mehnatga jalb qilinmoqda. Armanistonlik o‘g‘il bolalar majburiy mehnat sharoitlarida, arman ayollari va qizlari esa mamlakat ichida majburiy fohishalikka tortilmoqda. Rossiyadan kelgan ayollar Armanistonda majburiy mehnat sharoitlariga duchor bo'lishadi. 

2010-yil yanvar oyida Armaniston hukumati odam savdosi bilan shug‘ullangan jinoyatchilar uchun eng kam jazoni besh yilga ozodlikdan mahrum qilish jazosigacha oshirgan, odam savdosi bilan shug‘ullangan jinoyatchilarning mol-mulkini musodara qilishga ruxsat beruvchi va odam savdosi qurbonlarini bevosita sodir etgan jinoyatlari uchun jinoiy javobgarlikka tortishdan ozod qiluvchi qonun qabul qildi. Hukumat 2009-yilda jabrdiydalarga yordam ko'rsatish uchun mablag' ajratmagan bo'lsa-da, 2010-yil mart oyida u NNT tomonidan boshqariladigan boshpanaga ob'ekt ijarasi uchun taxminan 15 000 dollar ajratdi. Hukumat odam savdosi jabrdiydalariga murojaat qilishning milliy mexanizmini amalga oshirishda davom etdi va o'tgan yilga nisbatan aniqlangan qurbonlar sonini deyarli ikki baravar oshirdi. Hukumat mansabdor shaxslarning odam savdosiga aloqadorligiga qarshi kurashda kamtarona muvaffaqiyatga erishdi. 

2014-yilgi odam savdosi hisoboti 2014-yil iyun oyida e'lon qilindi va Armaniston o'zining birinchi darajali maqomini saqlab qoldi, ular mamlakatni eng yuqori darajaga ko'tarilgan yagona davlat qilishdan bir yil oldin erishgan. Reyting hukumatning odam savdosi mavjudligini tan olgani, muammoga qarshi jiddiy sa'y-harakatlarni amalga oshirganligi va belgilangan standartlarga rioya qilganidan dalolat beradi. Armaniston odam savdosiga qarshi kurashda dunyodagi eng muvaffaqiyatli mamlakatlardan biri hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. 1 2  "Armenia". *Trafficking in Persons Report 2010*. U.S. Department of State (June 14, 2010). Jamoat mulki Bu maqola jamoat mulki boʻlgan maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi*.*
2. ↑  „Trafficking in Persons Report 2017 on Armenia" (en-US). *U.S. Embassy in Armenia* (7-iyul 2017-yil). Qaraldi: 9-oktabr 2021-yil.
3. ↑  „2014 TIP Report" (en-US). *U.S. Embassy in Armenia* (20-iyun 2014-yil). Qaraldi: 9-oktabr 2021-yil.
**Chayon kappasi (k Sco / k Scorpii)** — Chayon yulduz turkumidagi oʻzgaruvchan yulduz. U Yerdan taxminan 460 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan va koʻrinadigan kattaligi +2,41 dan +2,42 gacha. **Girtab** tarixiy nomiga ega. Yulduz Quyosh tizimiga 14 km/s tezlikda yaqinlashmoqda.

**Girtab** nomi, shuningdek, Chayon yulduz turkumi yulduzlari tomonidan tashkil etilgan „Chayon dumi" asterizmiga ham tegishli. Yulduz spektral-ikkilik yulduzidir. **Kappa Chayon A** ning asosiy komponenti β Sefey tipidagi oʻzgaruvchidir va 2 komponentni ajratish mumkin boʻlgan davr bilan pulsatsiyalanadi: 4,8 soat va 4,93 soat. Spektroskopik tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, tizim **Kappa Chayon B nomli** ikkinchi komponentga ega, u 195 kunlik davr bilan **Kappa Chayon A** atrofida aylanadi.

Xususiyatlari
-------------

**Kappa Chayon A** Quyoshdan taxminan 17,3 baravar kattaroq, radiusi esa quyosh radiusidan 6,6 baravar katta. Yorqinligi quyoshdan 11700 marta kuchli, sirt harorati taxminan 23400 kelvin.

**Kappa Chayon B** Quyoshdan 10,8 marta kattaroq, radiusi esa Quyoshnikidan 5,6 baravar katta. Yulduz Quyoshdan 3550 marta kuchliroq porlaydi, sirt harorati taxminan 18 800 kelvinni tashkil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  %2F0004-6361 %3A20041444 Uytterhoeven K. 2005, Astronomy and Astrophysics 432, 629, 955-967. Disentangling component spectra of kappa Scorpii, a spectroscopic binary with a pulsating primary
2. ↑  „Kappa Scorpii" (deadlink). 17-may 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi.

 (Jim Kaler, Stars) (англ)
**Armaniston — Kanada munosabatlari** Armaniston va Kanada oʻrtasidagi ikki tomonlama diplomatik munosabatlardir. Mamlakatlar Birlashgan Millatlar Tashkiloti va Frankofoniya aʼzolaridir.

Tarixi
------

Kanada Armanistonni 1991-yilda Sovet Ittifoqi parchalanganidan koʻp oʻtmay tan oldi. 1992-yilda mamlakatlar rasmiy ravishda diplomatik munosabatlar oʻrnatdilar. 1997-yilda Kanada Yerevanda faxriy konsullik ochdi. Kanadaning Moskvadagi elchixonasi Armanistonda ham mamlakat manfaatlarini himoya qiladi. 1995-yilda Armaniston Ottavada elchixonasini ochdi.

1999-yilda mamlakatlar oʻrtasida bir qancha shartnomalar imzolangan, masalan: Savdo toʻgʻrisidagi bitim; Investitsiyalarni ragʻbatlantirish va himoya qilish toʻgʻrisidagi bitim, ikki tomonlama soliqqa tortishning oldini olish; daromad va kapital soligʻi boʻyicha soliq toʻlashdan boʻyin tovlashning oldini olish toʻgʻrisidagi bitimlar kiradi.

Kanada Xalqaro hamkorlik departamenti Armanistonga mintaqaviy loyihalar orqali moliyaviy yordam beradi. Bundan tashqari, Kanada Jamgʻarmasi Kanadaning Moskvadagi elchixonasi tomonidan Armanistonda savdo siyosati salohiyatini oshirish, qishloqlarni rivojlantirish, sogʻliqni saqlash loyihalari va atrof-muhit dasturlari kabi sohalarda rahbarlik qiladi.

2006-yilda Kanada Arman genotsidini rasman tan oldi. 2018-yil oktyabr oyida Kanada Bosh vaziri Jastin Tryudo Frankofoniya 17-sammitida ishtirok etish uchun Armanistonga tashrif buyurdi. Tashrif doirasida Jastin Tryudo Armaniston Prezidenti Armen Sarkisyan va Bosh vazir Nikol Pashinyan bilan mamlakatlar o‘rtasidagi munosabatlarni yanada mustahkamlash maqsadida uchrashdi.

Savdo aloqalari
---------------

2017-yilda mamlakatlar o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 35,7 mln. AQSh dollarini tashkil etgan. Armanistonning Kanadaga eksporti: qimmatbaho metallar va toshlar, toʻqimachilik. Kanadaning Armanistonga eksporti: oziq-ovqat, mashina va kimyoviy mahsulotlar.

Diplomatik missiyalar
---------------------

* Armaniston Ottavada elchixonasini yuritadi.
* Kanadaning Armanistondagi manfaatlari Moskvadagi elchixona va Yerevandagi faxriy konsullik orqali ifodalanadi.

* Armanistonning Ottavadagi elchixonasiArmanistonning Ottavadagi elchixonasi
* Kanadaning Yerevandagi faxriy konsulligiKanadaning Yerevandagi faxriy konsulligi

Manbalar
--------

1. ↑  „Relations between Canada and Armenia". 23-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2020-yil.
2. 1 2 3  „Bilateral relations between Armenia and Canada". 27-oktabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2020-yil.
3. ↑  „The Prime Minister concludes a successful visit to Armenia and his participation at the XVII Francophonie Summit". 23-iyul 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2020-yil.
4. ↑  „Canada-Armenia Relations". 23-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2020-yil.
5. ↑  „Embassy of Armenia in Canada". 24-aprel 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2020-yil.
6. ↑  „Embassy of Canada in Russia". 26-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2020-yil.
7. ↑  „Honorary Consulate of Canada in Yerevan". 19-sentabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-iyul 2017-yil.
**Mustafo Kamol Otaturk koʻchasi** — poytaxt markazidagi koʻchalardan biri. Islom Karimov va Alisher Navoiy koʻchalari oraligʻida. Uzunligi 1 km atrofida. 

XIX asrning 2-yarmida tashkil topgan. 1934-yilgacha Erjar nomi bilan yuritilgan. 1934-yil 21-dekabrda shoʻrolar siyosat arbobi S. M. Kirov (1886-1934), 1992-yil 27-aprelda Turkiya Respublikasining birinchi prezidenti Mustafo Kamol Otaturk (1881-1938) nomi berilgan.

Yoʻnalishida Alisher Navoiy nomidagi davlat akademik katta teatri, Oʻzbekiston rus akademik drama teatri, shahar kasaba uyushmalari kengashi, „Zarafshon" restorani, „Alp Jamol" banki, Qimmatbaho metallar agentligi va supermarketlar joylashgan. Buxoro, Matbuotchilar va Istiqlol koʻchalari bilan kesishadi. Yaqinida Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi, Markaziy bank, Toshkent universal savdo markazi, Yoshlar ijod saroyi, „Nuroniy" jamgʻarmasi, „Mustaqillik maydoni" metro bekati, „Sharq" nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasining gazeta korpusi va bosmaxonasi bor.

Yana qarang
-----------

* Toshkent koʻchalari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  *Toshkent. Ensiklopediya*, 2009-yil.
**Armaturalangan oyna** — ichiga metall toʻr (armatura) qoʻyilib tay-yorlanadigan listli silikat oyna. Bino va inshootlarning yorugʻlik tushadigan teshiklari hamda ustki yopmalariga qoplashda, yorugʻlik oʻtkazuvchi parde-vorlar, zinalarni, lift shaxtalarini toʻsish va boshqalarda ishlatiladi. Armaturalangan oyna uzluksiz prokatlab tayyorlanadi. Zarb yoki yuqori temperatura taʼsirida maydalanib sochilmaydi. Armatura toʻri diametri 0,35 — 0,45 mm li simdan payvandlab yasaladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yangi janubiy uels** — Avstraliya Ittifoqining janubi-sharqiy qismidagi shtat. Mayd. 800,6 ming km². Aholisi 6,5 mln. kishi (2000). Maʼmuriy markazi — Sidney shahri Mamlakat poytaxti Kanberra shahri ham shtat hududida. Yer yuzasi, asosan, tekislik. Yirik daryolari: Murrey va uning irmoqdari. Sharqida Katta suvayirgʻich tizma va kambar dengiz boʻyi pasttekisligi bor. Iqlimi kontinental va quruq iqlim. Yillik yogʻin 1200– 1500 mm, tekisliklarda 250 mm gacha. Oʻrtacha oylik tralar 10—12° dan 22—26° gacha. Sohil va togʻ yon bagʻirlarida evkalipt oʻrmonlari bor, qolgan qismi savannalardan iborat. Ya.J.U. mamlakatning aholisi eng koʻp va iqtisodiy jihatdan rivojlangan shtati. Toshkoʻmir, rux, qoʻrgʻoshin, kumushning yirik konlari bor, shuningdek, rutil konsentrati olinadi. Qora va rangli metallurgiya, mashinasozlik, kimyo, kemasozlik sanoatlari rivojlangan. Ekin maydonining katta qismiga bugʻdoy ekiladi. Shuningdek, arpa, suli, makkajoʻxori, shakarqamish va paxta yetishtiriladi. Bogʻdorchilik va sabzavotchilik rivojlangan. Chorvachilik sut va goʻsht yetishtirishga ixtisoslashgan. Sidney, Nyukasl, Wollongong kabi yirik portlari bor. Murrey daryosida kema qatnaydi.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Xalqaro xavfsizlik** - xalqaro munosabatlar tizimi; hamma davlatlar tomonidan rioya qilinadigan xalqaro huquqning prinsip va normalari; davlatlar oʻrtasidagi janjalli masalalarni va kelishmovchiliklarni kuch va kuch ishlatish xavfi bilan bartaraf etishni istisno qilishga asoslangan. Xalqaro xavfsizlik prinsiplari kuyidagilarni nazarda tutadi: hamma davlatlar uchun babbaravar xavfsizlikni taʼminlash; harbiy, siyosiy, iqtisodiy va gumanitar sohalarda amaliy kafolatlarni yuzaga keltirish; har bir xalqning suveren huquqlarini soʻzsiz hurmat qilish; xalqaro tanglik va mintaqaviy nizolarni siyosiy yoʻl bilan adolatli bartaraf etish; davlatlar oʻrtasida ishonchni mustahkamlash; xalqaro terrorizmkya oldini olishning samarali usullarini ishlab chiqish; genotsid, aparteidam tugatish, fashizmnsh targʻib qilmaslik, diskriminatsiyaping har qanday shakllarini xalqaro amaliyotdan yoʻqotish; qamal va sanksiyalardan (jahon hamjamiyati tavsiyalarisiz) voz kechish. Xalqaro xavfsizlikning ajralmas qismi BMT Ustavi bilan mustahkamlangan amaldagi kollektiv xavfsizlik mexanizmidir.

Xalqaro xavfsizlik har bir davrda turli omillarga: xalqaro aloqalarning rivojlanish yoʻnalishlari va xususiyatiga, sivilizatsiya darajasi, maʼnaviyat va sh.k.ga bogʻliq boʻladi. Shaxs, sinf, jamoat tashkilotlari va xalqaro tashkilotlarning faoliyati Xalqaro xavfsizlikga jiddiy taʼsir koʻrsatadi. Oʻzbekiston Respublikasi jahonda, xususan, Markaziy Osiyoda xavfsizlik taʼminlanishiga katta hissa qoʻshib kelmoqda. Prezident I.A. Karimov tomonidan ishlab chiqilgan "Mintaqaviy xavfsizlikdan xalqaro xavfsizlikni taʼminlash sari" konsepsiyasi Xalqaro xavfsizlikni taʼminlashning yangi qoidasi sifatida jahon miqyosida tan olinmoqda.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Perpendikulyar oʻq teoremasi** (yoki **tekislik figurasi teoremasi**) tekis qatlamning (yaʼni 2-D jismning) qatlam tekisligiga perpendikulyar oʻqga nisbatan inersiya momenti qatlamning inersiya momentlari yigʻindisiga teng ekanligini aytadi. bir-biriga toʻgʻri burchak ostida joylashgan ikkita oʻq haqida, oʻz tekisligida perpendikulyar oʻq oʻtadigan nuqtada bir-birini kesib oʻtadi.

Perpendikulyar oʻqlarni aniqlang {\displaystyle x}, {\displaystyle y}, va {\displaystyle z} (kelib chiqishida uchrashadi {\displaystyle O}) jismning ichida yotishi uchun {\displaystyle xy} samolyot va {\displaystyle z} oʻqi tananing tekisligiga perpendikulyar. *I**x*, *I**y* va *I**z* mos ravishda *x*, *y*, *z* oʻqlariga nisbatan inersiya momentlari boʻlsin. Keyin perpendikulyar oʻq teoremasi shuni koʻrsatadiki,

{\displaystyle I\_{z}=I\_{x}+I\_{y}}
Ushbu qoida parallel oʻq teoremasi va choʻzish qoidasi bilan turli shakllar uchun qutb inersiya momentlarini topish uchun qoʻllanilishi mumkin.

Agar planar ob’ekt shunday aylanish simmetriyasiga ega boʻlsa {\displaystyle I\_{x}} va {\displaystyle I\_{y}} teng boʻlsa, perpendikulyar oʻqlar teoremasi foydali munosabatni beradi:

{\displaystyle I\_{z}=2I\_{x}=2I\_{y}}

Chiqarish
---------

Dekart koordinatalarida ishlaganda tekislik jismining inersiya momenti haqida {\displaystyle z} oʻqi tomonidan berilgan:

{\displaystyle I\_{z}=\int (x^{2}+y^{2})\,dm=\int x^{2}\,dm+\int y^{2}\,dm=I\_{y}+I\_{x}}
Samolyotda, {\displaystyle z=0}, shuning uchun bu ikki atama ga nisbatan inersiya momentlaridir {\displaystyle x} va {\displaystyle y} mos ravishda oʻqlar, perpendikulyar oʻq teoremasini beradi. Bu teoremaning teskarisi ham xuddi shunday olingan.

Shu esta tutilsinki {\displaystyle \int x^{2}\,dm=I\_{y}\neq I\_{x}} chunki ichida {\displaystyle \int r^{2}\,dm}, {\displaystyle r} *aylanish oʻqidan* masofani oʻlchaydi, shuning uchun *y* oʻqining aylanishi uchun nuqtaning aylanish oʻqidan ogʻish masofasi uning *x* koordinatasiga teng.

Manbalar
--------

1. ↑  Paul A. Tipler „Ch. 12: Rotation of a Rigid Body about a Fixed Axis",*. Physics*. Worth Publishers Inc. 1976. ISBN 0-87901-041-X.
2. ↑  Obregon, Joaquin*. Mechanical Simmetry*. Author House, 2012. ISBN 978-1-4772-3372-6.
3. ↑  K. F. Riley, M. P. Hobson & S. J. Bence „Ch. 6: Multiple Integrals",*. Mathematical Methods for Physics and Engineering*. Cambridge University Press, 2006. ISBN 978-0-521-67971-8.
**Xoʻja Abu Ibrohim Ismoil ibn Muhammad ibn Abdulloh al-Mustamliy al-Buxoriy** — faqih, mufassir va tasavvufshunos olim, tasavvuf nazariyasi asoschilaridan biri. Uning „Sharh at-taʼarruf li-mazhab at-tasavvuf" („Tasavvuf yo‘lini tanishtirish" asariga sharh) asari bor. Bu asar „Nur ul-muridin va fazihat ul-muddaʼin" („Muridlar uchun nur va daʼvogarlar uchun qo‘rquv") va „Nur ul-muridini sharhi taʼarruf li-mazhab at-tasavvuf" („Tasavvuf yo‘lini tanishtirish" asari sharhi orqali muridlarga bag‘ishlangan nur) hamda „Kashf ul-mahjub sharh at-tasavvuf" („Tasavvuf sharhida yashirin narsalarni ochib berish") nomlari bilan mashhur bo‘lgan. Olim milodiy 1043-yil (hijriy 434-yil) Buxoroda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Z. Munavvarov va boshqalar*. Ренессанс олимлари қомуси* (oʻzbekcha, inglizcha va arabcha), 2021-yil — 111 bet. ISBN 978-9943-7557-7-2.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Renessans olimlari qomusi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Arxitekturniye pamyatniki Zarafshanskoy dolini** (ruscha: *Архитектурные памятники Зарафшанской долины*) — Oʻzbekistonning Zarafshon vodiysidagi meʼmoriy yodgorliklar toʻgʻrisida qoʻllanma (broshyura). 1985-yil Toshkent shahrida „Oʻzbekiston" nashriyotida chop etilgan.

Ilmiy nashr muallifi — Poʻlat Zohidov. Kitobni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etishgan: V. Medvedyeva — muharrir, V. Tiy — rassom, A. Saibnazarov — rasmlari muharriri, T. Xaritonova — texnik muharrir, G. Volkova — musahhih. Kitob adadi — 2 000 nusxa.

Muallif kitobda, Samarqand, Buxoro va Navoiy viloyatlaridagi oʻziga xos meʼmorlikni, turli xil davrlarni, xalq meʼmorlari sanʼatini aks ettiruvchi eng xarakterli yodgorliklarni oʻquvchilar eʼtiboriga havola etadi. Kitobda asosan davlat muhofazasida boʻlgan meʼmoriy yodgorliklar haqida maʼlumotlar keltirilgan boʻlib, unda shuningdek mashhur shaharlardan chekkada joylashgan, kam maʼlum boʻlgan bir-nechta yodgorliklar toʻgʻrisida ham soʻz boradi.

Kitob Markaziy Osiyoning meʼmoriy merosiga qiziquvchilar uchun, shuningdek keng kitobxonlar uchun moʻljallangan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  Захидов 1985. sfn error: no target: CITEREFЗахидов1985 (help)

Havolalar
---------

* „Архитектурные памятники Зарафшанской долины" (ruscha). *Samcity.uz*. Qaraldi: 11-dekabr 2020-yil.



* „Захидов П. Ш. Архитектурные памятники Зарафшанской долины" (ruscha). *Twirpx.com*. Qaraldi: 11-dekabr 2020-yil.

[*sayt ishlamaydi*]

Adabiyotlar
-----------

* *Захидов П* Архитектурные памятники Зарафшанской долины — Узбекистан. —  Т. 1985. — P. 64.
**Buyuk davlatchilik shovinizmi** — koʻp millatli mamlakatlarda tarixiy taraqqiyot jarayonida davlatda yetakchi mavqeni egallagan, oʻz millatini "oliy" millat deb eʼlon qilgan hukmron millat mafkurasi va siyosati, shovinizm va millatchiliyutt bir turi. Millim va koʻp millatli davlatlar hamda mustamlaka imperiyalari tashkil topayotgan davrda vujudga kelgan. Hukmron "buyuk" millatlar siyosati boshqa millat va elatlarni asoratga solish, ayovsiz ishlatish, iqgisodiy, siyosiy va madaniy sohalarda kamsitishga qaratilgan. Maye, Rossiya imperiyasida yashovchi mazlum xalqlarga, jumladan Turkiston xalqlariga nisbatan Buyuk davlatchilik shovinizmi shahriga asoslangan siyosat amalga oshirildi, ularning qad. madaniyati, maʼnaviyati, ilmmaʼrifati, dini va urfodatlari oyoq osti qilindi. Shoʻrolar zamonida mazkur siyosat turli mafkuraviy usullar bilan, mas, "baynalmilallik" shiori ostida davom ettirildi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Arxitektor Pavel Shmidtning uyi** — Shimoliy Osetiyaning Vladikavkaz shahridagi, meʼmoriy yodgorlikdir. Rossiyaning madaniy merosining aniqlangan obʻekti. U shaharning tarixiy markazida, Iristonskiy tumanida, Maksim Gorkiy koʻchasi, 30-uyda joylashgan.

Modern uslubidagi gʻishtli ikki qavatli bino 1907-yilda mintaqaviy arxitektor Pavel Pavlovich Shmidtning loyihasiga koʻra qurilgan.

Uy rejasi murakkab relefda yaratilgan. Arxitektor uyda toʻliq yashash xonalarini yaratib, relyef bilan mavjud vaziyatdan unumli foydalangan. Binoning jabhasi ikki rangli dizayn bilan ajralib turadi: devorlarni yotqizishda oq va qizil gʻishtlardan foydalanilgan. Fasadning barcha chiqadigan qismlari oq gʻisht bilan qoplangan, fasadning kirgan qismi asosiy tekisligi qizil gʻisht bilan qoplangan. Binoning jabhasida oʻsha paytda keng tarqalgan boʻlib, kengligi taxminan ½ gʻishtli doiralar va tor vertikal chiziqlarning relyefli gʻisht birikmalari ishlatilgan. Plintus va deraza tokchalari tabiiy oq toshdan. Modern uslubida podvalning ikkita panjarasi qilingan.

Bino muallifi Sankt-Peterburgdagi arxitektura-sanitariya fakultetlarini tamomlagan, bu uning bilimlarini binoni loyihalashda qoʻllash imkonini berdi. Asl meʼmoriy yechimlardan tashqari, u oʻz uyida muhandislik texnikasini qoʻllagan. Xususan, uyda suv minorasi vazifasini oʻtaydigan muhandislik inshooti oʻrnatildi, uning yordamida suv binoning chodir boʻshligʻida joylashgan beton hovuzga toʻplandi.

Shmidtning saroyi Pavlovskiy koʻchasidagi advokat Byome saroyining qurilishi uchun namuna boʻldi.

1934-yilgacha uyda meʼmor P.P.Shmidtning oʻzi yashagan. 1937-yildan 1977-yilgacha bu yerda SSSR xalq artisti Vladimir Vasilyevich Txapsaev yashagan. 1994-yil yanvar oyidan beri binoda Txapsaev nomidagi Teatr sanʼati muzeyi va V. Txapsaeva nomidagi uy-muzeyi joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Перечень выявленных объектов культурного наследия Республики Северная Осетия-Алания". 14-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-yanvar 2020-yil.
2. 1 2   Torchinov V. A. Vladikavkaz. Kratkiy istoriko-kraevedcheskiy spravochnik, str. 155
3. ↑  Tsallagov S. F. Vladikavkaz — letopis v kamne, Kniga-fotoalbom, str. 74
4. ↑  „Владикавказ. Особняк П. П. Шмидта. Театральный Музей". 3-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-yanvar 2020-yil.
5. ↑  Osobnyaki Vladikavkaza
6. ↑  Tsallagov S. F. Vladikavkaz — letopis v kamne, Kniga-fotoalbom, str. 75

Manbalar
--------

* Tsallagov S.F. Vladikavkaz — toshdagi xronika, Kitob-fotoalbom, Vladikavkaz, Vesta dizayn studiyasi, 2008. — 136 bet, rasmlar. 320
* *Torchinov V. A.*, Vladikavkaz. Qisqacha tarixiy maʼlumotnoma, Vladikavkaz, Shimoliy Osetiya ilmiy markazi, 1999-yil, 149-bet, ISBN 5-93000-005-0
* *Kireev F. S.*, Gorkiy — Evdokimovskaya / Vladikavkaz, Vladikavkaz koʻchalari orqali, Hurmat, 2014-yil, 35-46-betlar, ISBN 978-5-906066-18-4.

Havolalar
---------

* Vladikavkaz saroylari
* Vladikavkaz. Saroy P. P. Shmidt. Teatr muzeyi