recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ozarbayjon davlat qishloq xoʻjaligi universiteti** (ozarbayjoncha: *Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti*) – Ozarbayjonning Ganja shahrida joylashgan qishloq xoʻjaligi universiteti. Universitetda sakkizta maktab, 3830 nafar talaba va 560 nafar professor-oʻqituvchilar mavjud. Bundan tashqari, Qazax tumanida 500 ga yaqin muxbir talaba boʻlgan oʻquv maskani mavjud.

Tarixi
------

Ozarbayjon davlat qishloq xoʻjaligi universiteti oʻz tarixini 1920-yil 14-noyabrda tashkil etilgan Boku Politexnika Institutining qishloq xoʻjaligi kafedrasi bilan bogʻlaydi. Dastlab Boku shahrida joylashgan maktab 1920-yilda Qizil Armiya gʻalabasi va Ozarbayjon SSR boʻlgandan soʻng tashkil topgan. Yangi hukumat avvalgi texnik maktabni - Boku Politexnikumini yopishni va uning oʻrniga anʼanaviy Boku Politexnika Institutini tashkil etishga qaror qildi. Yangi maktab muhandislarni turli sohalarda: qishloq xoʻjaligi, qurilish muhandisligi, elektromexanika, iqtisodiyot va neft sohasida tayyorlashga yoʻnaltirdi. Yangi maktab yillar davomida koʻp marta oʻz nomini oʻzgartirdi. 1923-yilda maktab oʻz nomini Ozarbayjon Politexnika instituti deb oʻzgartirdi. 1929-yil mart oyida Ozarbayjon Kommunistik partiyasi maktabni qishloq xoʻjaligi, iqtisodiyot va neft soxasini oʻz ichiga olgan uchta mustaqil maktabga boʻlish toʻgʻrisida qaror chiqardi.

Ozarbayjon SSR Xalq Komissarlari Kengashining 1929-yil 15-maydagi qarori bilan Bokuda Ozarbayjon qishloq xoʻjaligi instituti tashkil etildi va ushbu institut 1931-yilda Ganjaga koʻchirildi. Kavkazorti paxta instituti, Ozarbayjon hayvonot bogʻi veterinariya instituti va Tbilisi gidromelioratsiya instituti Ozarbayjon qishloq xoʻjaligi institutiga (ACI) birlashtirildi. 

1950-yilda SSSR Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligining buyrugʻi bilan institutning 30 yilligi nishonlandi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1979-yil 16-maydagi Farmoni bilan AKTI yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash va qishloq xoʻjaligi fanini rivojlantirishdagi xizmatlari uchun "Faxriy yorliq" ordeni bilan taqdirlandi.1980-yil 16-dekabrda Haydar Aliyev Ganjaga keldi va Sovet Ittifoqi rahbariyati nomidan ordenni xodimlarga topshirdi.

Ozarbayjon davlat qishloq xoʻjaligi universiteti tashkil etilganidan beri turli millatlarning 70 mingga yaqin yuqori malakali mutaxassislarini tayyorladi.

1991-yil iyun oyida Ozarbayjon Respublikasi Prezidentining buyrugʻi bilan Ozarbayjon qishloq xoʻjaligi instituti Ozarbayjon qishloq xoʻjaligi akademiyasi, Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 4-apreldagi 53-sonli qarori bilan Ozarbayjon davlat agrar universiteti deb oʻzgartirildi.

Ozarbayjon Respublikasi Prezidentining 2000-yil 13-iyundagi 349-sonli farmoni bilan universitet oʻzini-oʻzi boshqarish prinsipi asosida ishlaydigan davlat oliy taʼlim muassasasi sifatida tasdiqlandi.

Universitet oxirgi marta Ozarbayjon Respublikasi Adliya vazirligida 2011-yil 19-iyulda „Davlat roʻyxatidan oʻtganligi toʻgʻrisida guvohnoma" bilan roʻyxatdan oʻtgan.
**Keshkek** (turkcha: *keşkek*) — turk, eron va yunon oshxonalariga mansub boʻlgan, bugʻdoy yoki arpa qoʻshib, goʻsht yoki tovuqdan tayyorlanadigan bayramona taom.

2011-yilda YUNESKO Keshkekni Turkiya nomoddiy madaniy merosining durdona asari deb eʼlon qilgan.

Tarixi
------

Keshkek
Keshkek tayyorlashga oid ilk maʼlumotlar 15-asrda Eron va Suriyada qayd etilgan, ushbu taom oʻsha vaqtlardan beri butun dunyodagi eronliklar orasida mashhur. Taomning kelib chiqishi tarixi 16-18-asrlarda Eronda bugʻdoy yoki arpa uni va goʻsht bilan teng qismlarda aralashtirib tayyorlangan kurtga borib taqaladi. Keshkek Turkiyadagi toʻylarning anʼanaviy nonushta taomidir. *Keskat*, *Keske* va *Kiskat* nomlari ostida Lesbos va Samosda, shuningdek, Pontiy yunonlari va Epirda bayramona taom sifatida mashhurlikka erishgan.

Lesbosda yoz kechalarida tantanali hoʻkiz soʻyish marosimidan keyin keshkek pishiriladi, shundan keyin uning goʻshti taom tayyorlashda ishlatiladi va tayyor ovqat ertasi kuni bugʻdoy bilan birga isteʼmol qilinadi.

Keshkek Turkiyaning shimoli-sharqiy qismi va Oʻrta Anadoluda *hashil* nomini olgan. Turkiya va Eronda ushbu anʼanaviy taomni juda yaxshi koʻrishadi, koʻpincha diniy bayramlar, toʻylar yoki dafn marosimlarida isteʼmol qilishadi.

Slavyancha *kasha* soʻzi fors tilidagi „kishk" soʻzidan olingan boʻlishi, yoki ularning ikkalasi ildizi ham sanskrit tilidagi *kashaya -* „*shifobaxsh ichimlik"* soʻziga borib taqalishi mumkin.

Yana qarang
-----------

* Kibbeh
* Halim
* Harisa (taom)

Manbalar
--------

1. ↑  Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, *Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage*, Nomination file 00388
2. ↑  see Aubaile-Sallenave
3. ↑  „Caragh Rockwood — Fodor’s Greece 1997". 17-iyun 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-aprel 2018-yil.
4. ↑  „Κεσκέκ (Παραδοσιακό ποντιακό φαγητό)". 10-fevral 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-aprel 2018-yil.
5. ↑  „Greece, by Paul Hellander, Lonely Planet series". 12-mart 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-aprel 2018-yil.
6. ↑  Gil Marks, *Encyclopedia of Jewish Food*, p. 314

Adabiyotlar
-----------

* Fransua Obaile-Sallenav, „Al-Kishk: murakkab pazandachilik amaliyotining oʻtmishi va buguni", Sami Zubayda va Richard Tapperda, Kekikning *taʼmi: Yaqin Sharq pazandachilik madaniyati*, London va Nyu-York, 1994 va 2000, ISBN 1-86064-603-4. parchalar Arxivnaya kopiya

Havolalar
---------

* *Lesvosda keskek* pishirish Arxivnaya kopiya
* 1996-yil Lesvosdagi Ayia Paraskevidagi buqalar festivali uchun *keskek* pishirish
* Qora dengiz sohilidagi Merzifon shahridagi turk nohutlari *keshkekining* Arxivnaya kopiya.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Keshkek*** haqida turkum mavjud |
**Charles Sanders Peirce** (1839.10.9, Kembrij, Massachusets shtati — 1914.19.4, Milford, Pensilvaniya shtati) — amerikalik faylasuf, mantikchi, matematik va tabiatshunos. Amerika fanlar va sanʼat akademiyasi (1877) hamda Milliy Fanlar akademiyasi (1879) aʼzosi. Garvard universitetini tugatgan (1859). Shu universitetda mantiq, tarix va falsafadan maʼruzalar oʻqigan. P.ga Dune Skot, Kant va Darvin qarashlari taʼsir koʻrsatgan. P. agnostitsizmni tanqid qildi, biroq bilimning ishonchliligini inkor etdi. U ilmiy bilim va fikrning shakllanishi, ishonchliligi va dalillar asosida isbotlanganligi masalasiga alox>1da ahamiyat berdi. Falsafaga pragmatizm tushunchasini kiritgan. Haqiqatning obʼyektivligini rad etib, chinlikni amaliy foydalilik bilan tenglashtirgan. Semiotika asoschisi. Matematik man-tiqqa doyr asarlar yozgan. P.ni "AQSH ilmiy falsafasining otasi" deb hisoblaydilar.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 


  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ushshoq** (arab. — oshiq soʻzining koʻpligi) — Oʻn ikki maqom tizimida birinchi maqom. Lirik kuy va ashulalardan iborat boʻlgani uchun U. deb nom olgan. Qad. risolalarda U. Umm uladvor (Maqom davrlari onasi) va Tarona deb ham atalgan. U. Oʻn ikki maqomda lad sifatida ham maʼlum boʻlib, uning tovushqatori hozirgi miksolidiy ladiga moye keladi. Oʻn ikki maqom tizimidagi 24 murakkabotdan biri — Ushshoqi Moya U. maqomi va Moya ovozasi pardalari asosida yaratilgan. Oʻzbek, tojik musiqa merosida U. mustaqil maqom sifatida yetib kelmagan. Shashmaqomning Rost maqomi tarkibida bir necha shoʻʼba va qismlar mavjud boʻlib, ular Muhammasi U. (cholgʻu qism), Talqini U. Nasri U. Ufari U. Savti U. (6 qismli) deb nomlangan. U. ashula yoʻllari ancha murakkab, avjlarida Namudi Uz zol va Namudi Muhayyari Chorgoxdan foydalanilgan. U. ashula yoʻllari xalq orasida keng tarqalgan. Oʻzbek va tojik bastakorlari U.ning turli variantlarini yaratgan: Hoji Abdulaziztshg "Samarqand Ushshogʻi", Sodirxon Bobosharifovning "Sodirxon Ushshogʻi", shuningdek, "Qoʻqon Ushshogʻi", "Toshkent Ushshogʻi" va h.k. Bu U. yoʻllari bir xil doyra usulida ijro etiladi. U.ning patnusaki varianti va surnay yoʻllari ham keng tarqalgan. U. yoʻllari jozibali va taʼsirchan. Ularning boshlanish jumlalari boshqa maqom va shoʻʼbalarda namud sifatida ham qoʻllanilib, Namudi U. deb ataladi. U.dan, asosan, Buzruk va Rost maqomi shoʻʼbalarida, yirik shakldagi ogʻzaki professional musiqa asarlarida, shuningdek, bastakor va kompozitorlar ijodida (jumladan, R. Glier va T. Sodiqovning "Layli va Majnun", "Gulsara" operalarida, V. Uspenskiy va keyinchalik Yu. Rajabiyning "Farhod va Shirin" operasi va musiqali dramalarida, M. Ashrafiyning "Dilorom" operasida va boshqa koʻpgina asarlarida) ham foydalanilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vagn**, fagn, bagn — "Avesto"da ibodatxona nomi. 10—13-asrlardagi koʻpgina tarixchilarning asarlarida Soʻgʻddagi koʻpgina qishloqlar atamasi tarkibiga "fagn" ("bagn", "vagn") qoʻshimchasi ham kirganligi qayd etilgan. Mas. Miyonbagn (Vobkentda), Vanufag(n) (Buxoro atrofidagi Tavovis yaqinida), Astavagn va Hurbagp (Gʻijduvonda), Rustfagn va Krasvagn (Samarqand atrofida), Xushufagn (Kattaqoʻrgʻon va Samarqand atroflaridagi ikki qishloq), Kukshibagn (Urgut yaqinida) va b. "Xushufagn" ning maʼnosi "olti ibodatxona" dir. Ibodatxona rahbari — (kohini) "vagnpat" deb atalgan, bu atama Mugʻ qalʼasi hujjatlarida ham uchraydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Charles Friedel** (1832.12.3, Strasburg — 1899.20.4, Montoban) — fransuz organikkimyogari va mineralogi. Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1878-yildan), Peterburg Fanlar akademiyasi xorijiy muxbir aʼzosi (1894-yildan). Strasburg universitetini tugatgan (1852). Parij universiteti professor (1876-yildan). Asosiy ilmiy tadqiqotlari organik sintezga oid. Ilk bor atsetofenon (1857), sut kislota (1861), ikkilamchi propil spirt (1862), glitserin (1873) va boshqalarni sintez qilgan. Aromatik birikmalarni alkil va atsilgalogenidlar bilan alyuminiy xlorid ishtirokida alkillash va atsillash usulini kashf etgan (Fridel— Krafts reaksiyasi). Sunʼiy usulda kvars, rutil, topaz va boshqa minerallarni olgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Daft Punk** (talaffuzi: *Daft Pank*) fransiyalik elektron musiqa dueti boʻlib, Guy-Manuel de Homem-Christo va Thomas Bangalter'lardan tuzilgan. Daft Punk 1990-yillar oxiriga kelib Fransiyada house musiqa janrining yirik namoyondalariga aylandi va keyinchalik ular synthpop yoʻnalishi bilan tajriba qilishga oʻtishdi. Duet French house janrining yorqin namunalari yaratgan, deb hisoblanadi. Ijodining erta yillarida Daft Punk aʼzolari The Beach Boys va The Rolling Stones guruhlaridan ilhomlanishgan.

Bangalter va de Homem-Christo avvaliga Darlin' guruhida ijro etishgan. Guruh tarqalib ketganidan soʻng ikkovlon Daft Punk duetini tuzib, 1997-yili *Homework* albomini chiqarishgan. 2001-yili chiqarilgan *Discovery* albomi yanada koʻproq muvaffaqiyatga erishib, undagi "One More Time", "Digital Love" and "Harder, Better, Faster, Stronger" qoʻshiqlari keng tarqab ketdi. 2005-yilgi *Human After All* albomi esa nisbatan yomon qarshilandi. Biroq ikki yoʻl oʻtib omma eʼtiboriga havola etilgan *Alive 2007* albomi *Eng Yaxshi Elektronika/Dance Albomi* sifatida Grammy mukofotiga loyiq topildi. Duet shuningdek *Tron: Legacy* filmi uchun soundtrack ham yozgan.

Daft Punk qiziqarli jonli konsertlari, xususan turli vizual unsur va samaralarni musiqaga monand ishlatishlari bilan diqqat qozongan. Duet aʼzolari shuningdek omma oldida ohanjamador robot kiyimlari kiyib ijro qilishlari bilan ham mashhur.

Diskografiyasi
--------------

* *Homework* (1997)
* *Discovery* (2001)
* *Human After All* (2005)
* *Random Access Memories* (2013)

Manbalar
--------

1. ↑  Daft Punk arrive chez Sony Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-08-11). zik-zag.blog.leparisien.fr. Retrieved 26-yanvar 2013-yil.
2. 1 2  *McNulty, Bernadette*. „Daft Punk: Behind the robot masks". *The Telegraph* (17-noyabr 2007-yil). Qaraldi: 14-oktabr 2012-yil.
3. 1 2  Daft Punk Allmusic bio
4. ↑  Daft Punk Musique Vol. 1 Official Website, arxivlangan.
5. ↑  Suzanne Ely, "Return of the Cybermen" *Mixmag*, July 2006, pp. 94–98.
6. ↑  „Darlin'". *biography*.  discogs. Qaraldi: 20-fevral 2007-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Daft Punk*** haqida turkum mavjud |

|  |  |
| --- | --- |
| Musiqa notalari | *Musiqiy guhuh yoki ansambl haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Flora** (yangi lot. ﬂ ora, lot. Flora — gullar va bahor xudosi; lot. ﬂ os — urug, ﬂ oris — gul) — oʻsimliklarning muayyan hududda tarixan tarkib topgan taksonlari majmui. F. muayyan geografik joyga taalluqli boʻlib, uning hozirgi tabiiy sharoiti, oʻtmishi bilan bogʻliq va u yer yuzidagi boshqa F. bilan ozmi koʻpmi munosabatda boʻladi. Bu jihatdan F. muayyan hududdagi oʻsimliklar jamoasidan (oʻsimliklar qoplamidan) farq qiladi. "F." tushunchasi maʼlum hududdagi barcha oʻsimliklar taksonlarini oʻz ichiga oladi. Tuban va boshqa yuksak oʻsimlik turlari majmui, odatda, maʼlum sistematik birliklar bilan belgilanadi (mas, "sporali oʻsimliklar F.si", "suvoʻtlar F.si" va boshqalar). Florasi oʻrganilayotgan material hajmi maʼlum darajada ixtiyoriy boʻlib, tanlangan joyga bogʻliq (mas, Oʻzbekiston F.si, Kavkaz F.si, Zarafshon F.si va h.k.). Har bir F.ni bilish uning tur, turkum oila va boshqalarni aniqlashga, yaʼni F. inventarizatsiyasiga asoslangan. Inventarizatsiyaning barcha turlari maʼlum belgilariga koʻra F. elementlariga ajratiladi. Jumladan, geografik elementlar oʻzining geografik tarqalishiga koʻra oʻxshash, genetik elementlar esa genetik kelib chiqishi va joylashish tarixiga koʻra yaqin turlarni birlashtiradi. F. yoshini tahlil qilish uning progressiv (kelib chiqish, joylashish vaqtiga binoan yoshi), konservativ va relikt elementlarni aniqlashga imkon beradi. Har qaysi F.ning muhim belgisi uning sistematik strukturasi, yaʼni F. tarkibida turli sistematik guruhlarning birlashishidan iborat.

Biror hududdagi oʻsimliklar sistematik tarkibini yorituvchi yirik asarlar ham, odatda, "F." deb nomlanadi. Koʻpincha F.ga mazkur hududda keng tarqalgan madaniy oʻsimliklar ham kiritiladi, lekin botanika bogʻlari, oranjereyalarda oʻstiriladigan oʻsimliklar kiritilmaydi. Oʻsimliklar tushunchasi oʻrniga F. tushunchasining ishlatilishi notoʻgʻri.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Flish** (nem. ﬂ iessen — oqmoq) — dengiz choʻkindi togʻ jinslarining qalin qatlami (seriyasi), qalinligi 1000 m gacha boʻlgan geologik yotqiziq. Asosan, chaqiq jinslardan iborat. Dengizning muayyan chuqur joylarida bir turdagi ohaktosh, qumtosh, gil, mergel kabi choʻkindi jinslarning oʻzaro takrorlanishidan hosil boʻladi. F. bir qancha kichik (bir necha sm dan bir necha dm gacha) sikllar (siklotema, siklosoma, qavatlar)dan tuziladi. Siklosomalar 2— 4 qavat, yoki elementlardan iborat boʻlib, pastki qismi donador jinslar (qumtosh, alevrolit, chaqiq ohaktoshlar)dan, yuqorisi esa, pelitlardan tarkib topgan boʻladi. F. uchun shakli ham paydo boʻlishi turlicha giyerogliflar xosdir. F.ning shaklliligi (ritmliligi) choʻkindi hosil boʻlish xususiyati — asosan, loyqali oqimning takrorlanish davrlariga bogʻliq. F. tipik geosinklinal formatsiya (geogeneratsiya) boʻlib, evgeosinklinal yoki miogeosinklinal orogen oldi rivojlanishiga xos. F. mikrofaunaga kambagʻal, baʼzan plankton mikroorganizmlar chigʻanoqlari (foraminifera, radiolyariylar)ga boy, yuqori qismida bentos foraminiferalari koʻp. Eng tipik F. geosinklinal rivojlanishning oʻrta bosqichida tarkib topadi. F. bilan neft va mineral suvlar bogʻliqboʻladi. F. proterozoy, paleozoy (Ural), mezozoy (Karpat) yotqiziqlarida koʻp uchraydi; Oʻzbekistonda Janubiy Fargʻona (Krrachatir), Boʻkantov atroflarida bor.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gess qonuni**—kimyoviy reaksiya issiqlik effektlari yigʻindisining doimiyligi haqidagi qonun, termokimyoning asosiy qonuni. Bu qonunga koʻra, reaksiyaning issiqlik effekti reaksiya uchun olingan dastlabki moddalar va reaksiya mahsulotlarining holatiga bogʻliq boʻlib, reaksiyaning oraliq bosqichlarida hosil boʻladigan moddalar holatiga bogʻliq emas.

G. q. kimyoviy reaksiyaning issiqlik effektini tajriba oʻtkazmasdan nazariy yoʻl bilan hisoblab chiqarishga imkon beradi. Mas, reaksiya mahsulotlarining hosil boʻlishi issiqlik effektlari yigʻindisidan dastlabki moddalarning hosil boʻlish issiqdik effektlari yigʻindisi ayiriladi.

1840-yilda Gess kashf qilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ipsilon Oʻqchi** (y Sgr / y Sagittarii) ― Oʻqchi yulduz turkumidagi spektral-qoʻshaloq yulduz tizimi. Ipsilon Oʻqchi vodorod tanqisligi (HdB) bilan ikki yulduz prototipi boʻlib, hozirda maʼlum boʻlgan toʻrtta yulduzdan biri. Bunday qoʻshaloq gʻayritabiiy spektri ularning spektral tasnifini juda qiyinlashtiradi.

Ipsilon Oʻqchi A ning asosiy komponenti, ehtimol, spektral A sinfning supergiantidir. Uning radiusi 60 quyoshga teng, massasi esa ~25 quyoshga teng. Yulduzning oʻrtacha koʻrinadigan yorqinligi + 4,52 m, lekin yulduz tartibsiz oʻzgaruvchilar sinfiga ishora qiladi va shuning uchun uning taxminan 20 kunlik davr bilan +4,51 m dan +4,65 m gacha oʻzgarib turadi.

Ipsilon Oʻqchining yoʻkdoshi B massiv, ammo koʻrinadigan diapazonda shunchalik zaifki, uni optik teleskoplarda koʻrib boʻlmaydi. Ehtimol, u O yoki B spektrl sinfining asosiy ketma-ketligining oq-koʻk yulduzidir. U ~19 quyosh massasi deb hisoblangan massasini asosiy komponentdan yigʻish orqali oldi.

Butun tizim  β Lira turidagi tutilish oʻzgaruvchilari bilan bogʻliq boʻlib, 137,939 kunlik oʻzgaruvchanlik davriga ega va yerdan 1800 yorugʻlik yiligacha uzayadi. Yulduzning massasini hisobga olgan holda, Ipsilon Oʻqchi oʻz hayotini Supernova sifatida tugatishini taxmin qilish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Hohle M. M. Neuhäuser R. Schutz B. F. (4 2010) (en). *Masses and luminosities of O- and B-type stars and red supergiants*. **331** (Astronomische Nachrichten nashri). Wiley-VCH. pp. 349. doi:10.1002/asna.200911355.
**Muhammad Yusuf Qahhol** — toshkentlik alloma.
Muhammad Yusuf tabib oilasidan chiqqan. Uning tarjimayi holi haqida maʼlumot yo‘q. O‘zbekiston Fanlar akademiyasi Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti qo‘lyozmalar fondida Muhammad Yusufning ikkita asari qo‘lyozmasi saqlanadi. Ularning bir „Risola fi-t-tahqiq va-t-tafsirot an-nabz" („Tomir orqali kasallikni aniqlash haqida risola") nomli asardir. Muhammad Yusufning o‘g‘li Ubaydulloh (Ubaydulloh Kahhol nomi bilan mashhur) ham ko‘z kasalliklari tabiblaridan bo‘lgan.
Qo‘lyozma asar 27 varaqdan iborat. Asar fors tilida bo‘lib, unda yozilishicha: „Bu risola tomir urishni tekshirish"ga bag‘ishlangan. Unda muallif „Domla Muhammad Yusuf Qahhol" deb yozilgan. Qo‘lyozmaning baʼzi varaqlarida Ibn Sinoning „Qonun" asaridan misollar keltiriladi, baʼzi masalalarda unga havola ham qilinadi. Baʼzi-baʼzida mavzuning muhimligiga qarab uni qizil siyoh bilan chizib qo‘yadi.
Muhammad Yusufning bizga yetib kelgan ikkinchi asari ham yuqoridagi asari saqlanayotgan to‘plam ichida, faqat jild ichidagi asarlar raqamlanganda bu risola yettinchi bo‘lib tushgan. Bu risolada muallif nomi Muhammad Yusuf ibn Abdullatif tabib deb kelgan. Qo‘lyozma nusxada kimdir asar nomini „Tahqiq al-amiyot" „Nogiron ko‘zlarni tuzatish haqida tahqiq" deb yozib qo‘ygan. Muhammad Yusuf Qahhol koʻproq asarlari tibbiyotga oiddir. Uning asarlari asosan tib ilmi bilan bogʻliq. Muhammad Yusuf Qahhol bir qator asarlari O‘zbekiston Fanlar akademiyasi Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondida saqlanmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  Muhammadkarimov A*. Toshkent allomalari va tarixiy shaxslari (ikkinchi kitob)*. Toshkent: Toshkentnoma, 2009 — 55 bet.
2. ↑  Uvatov U*. Buyuk yurt allomalari*. Toshkent: Oʻzbekiston nashriyoti, 2018 — 424 bet.
**Absurd drama**, absurd teatr, gʻayrimantiqiy teatr — dramaturgiyadagi oqimning shartli nomi. 50 — 60-yillarda oqim tarafdorlari inson hayoti maʼnosiz, mavhum degan nuqtai nazarni ilgari soʻradi. Ular fikricha, inson hatto nima uchun yashayotganini ham anglab yetolmaydi, u doimo yolgʻon burch, yolgʻon axloq, yolgʻon munosabatlar qurboni boʻlaveradi. Absurd drama asoschisi va nazariyotchisi S. Bekketning „Godoning kutilishi" (1952) fojiali komediyasida Vladimir va Estragon tashlandiq yoʻlda uchrashib qolishadi, asar davomida ikkalasi ham Godoni ku-tib oʻtirishadi. Asarda boshqa voqea yoʻq. Godo balki boylikdir, balki baxtdir, balki oʻlimdir? Asarda bu haqda hech nar-sa deyilmaydi, undan chiqadigan xulosa shuki, inson hayoti ham Godoni kutish kabi yolgʻon, mavhum, maʼnisiz, umidlarga toʻla. Uzoq vaqt Absurd drama namoyandalari asariga quruq safsata deb qarab kelindi, biroq 70-yillarga kelib, ular davr oldiga qoʻygan muammolar dolzarb ekanligi ayon boʻldi. Absurd drama oqimi teatr, dramaturgiyaga sahna shart degan tushunchani olib kirdi, uni nazm va nasrdagi ilgʻor anʼanalar bilan moslashtirdi, teatr, sahna haqidagi tasavvurlarni bir qadar yangiladi, unga zamonaviylik bagʻishladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Absurd drama" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Glikogen** (yun. glykys — shirin va genes — tugʻilgan) — koʻp tarmoqli polisaharid; molekulasi a-D-glyukopiranoza qoldiqlaridan iborat amorf mahsulot. Mol. m. 106-109. Tuzilishi jihatidan kraxmalga oʻxshaydi. Tirik organizmda oʻsimliklardagi kraxmal kabi funksiyani bajaradi. Koʻpchilik tirik organizmlarning tez safarbar qilinadigan energiya resursi. G. umurtqalilarning asosan jigari (2—6%) va muskullari (2%)da toʻplanadi. Achitqilar, ayrim zamburugʻlar va suv oʻtlarida, makkajoʻxorining ayrim navlari donlarida ham topilgan. G.ning parchalanishi — glikogenoliz fosforolitik (fosforilaza fermenti taʼsirida) va gidrolitik (amilaza fermenti taʼsirida) yoʻl bilan amalga oshadi. G. fosforilazasi mahsuloti — glyukozo-1 -fosfat fosfoglyukomutaza taʼsirida izomerlanib, glyukoza-6-fosfatga aylanadi. Umurtqalilar jigarida glyukozo6-fosfatning ancha qismi glyukozo-6fosfataza bilan gidrolizlanib, erkin glyukoza hosil qiladi va qonga oʻtadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abu-l-Abbos at-Tusiy** (arabcha:  — Abu-l-Abbos al-Fazl ibn Sulaymon at-Tusiy, VIII asr) — noib.

Hayoti va faoliyati
-------------------

Xalifalikning Xuroson va Seyistondagi noibi (782-786-yillar), amir Abu Muslim safdoshi. Movarounnahr ham uning nazoratida bo‘lgan. Abu-l-Abbos at-Tusiy ko‘chmanchi qabilalar hujumidan saqlanish uchun Buxoro bilan Sug‘d oralig‘ida devor qurdirgan. Har bir farsaxga (1 farsax — 6-7 km ga teng) bittadan darvoza, har yarim mil masofada bittadan mustahkam minora barpo etgan. Baʼzi manbalarda Abu-l-Abbos at-Tusiy Buxoroning vayron bo‘lgan devorlarini tiklagan, deb yoziladi. Abu-l-Abbos at-Tusiy mamlakat obodonchiligi yo‘lida ko‘p ishlarni amalga oshirgan.

Adabiyotlar
-----------

1. O‘zME. -T.: 2000. I, 55.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Glikozidlar** — molekulalari uglevod bilan biror organik birikma qoldigʻi (aglikon)ning glikozid bogʻ orqali birikishidan hosil boʻlgan organik moddalar. Ularning koʻpchiligi kristall, achchiq taʼm va oʻziga xos xidli birikmalardir. Oʻsimliklarda koʻp uchraydi, ularda turli moddalar G. shakliga kiradi va shu shaklda saqlanadi. Hayvonlar organizmida ham G. borligi aniqlangan. Moddalar almashinuvida G.ning ahamiyati beqiyos. Achchiq bodom, oʻrik, shaftoli, olxoʻrining bargi va danagida buladigan amigdalin; gorchitsa va xrendagi — sinigrin; kartoshkadagi — solanin hamda oʻsimliklarni boʻyovchi — antotsianinlar eng muhim G. qatoriga kiritiladi. Ularning ayrimlari (azonin, strofantin) tibbiyot amaliyotida, ayniqsa yurak-tomir kasalliklarida (yurak G.i.) qoʻllaniladi. Hayvonlar miyasidagi serebrozidlar va streptomitsin antibiotigi ham G.ga kiradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boshtuzi** — boshga taqiladigan ziynat buyumi, Xorazmdagina saqlanib qolgan taqinchoq. Kelinlar yakka holda peshonaga va juft holda chakkalariga taqqan. B. shakli asosiga uchburchak joylashgan va uning asosidan yuqoriga tomon uchi dumaloq shaklda yakunlanuvchi oʻqustun chiqarilgan, uchburchak burchaklaridan boʻrtma, oʻqustundan yon tomonlariga 3 juft shoxchalar chiqarilgan, har bir boʻrtma va shoxchalarga, shuningdek uchburchak asosiga bargakli shokilalar osilgan. Uchburchak markaziga yirik va boʻrtmalarga kichik hajmli, atrofi feruza koʻzlar halqasi bilan oʻralgan tekis doiraga esa rangli shisha koʻzlar oʻrnatilgan. Tadrijiy rivojlanishida zardushtiylik maʼbudasi Anaxita obrazi bilan ramziy maʼnoga ega boʻlgan "hayot daraxti" mavzulari uygʻunlashib ketgan yagona anʼanaviy shakldagi taqinchoq.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Badriddin** (14-asr) – samarqandlik binokor usta. B. usta Shamsuddin va usta Zaynuddinlar bilan hamkorlikda Shoxizinda ansambli (Samarqand)dagi Shodi Mulk ogʻo maqbarasini qurgan (1373). Bu haqda maqbara peshtoqining sharafasi va ustun bezagi orasiga yozilgan. B. va uning hamkorlari binoning umumiy koʻrinishini nafis va jozibali qilib ishlash, bezak uslubini takomillashtirish, naqshlarini murakkablashtirish yoʻli bilan markaziy mujassamotli, bir xonali maqbaralar meʼmorligida burilish yasagan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Davlat qoʻshbegi madrasasi** — Samarqand madrasasi.

Tarixi
------

Davlat qoʻshbegi madrasasi 1813-yilda Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Haydar davrida, Davlat qoʻshbegi tomonidan bunyod etilgan. Mazkur oliy oʻquv yurti manbalarda Muhammad Sharifboy madrasasi sifatida ham tilga olingan. Abu Tohirxoja oʻzining Samariya asarida madrasa toʻgʻrisida quyidagi maʼlumot yozib qoldirgan: *"Zinalar etagida, kun chiqar tomonda (katta darvoza va miyonsaroydan oʻtkach, oʻng tomonda) bir madrasa bor. Uni davlat tayanchi va sulton noibi, samarqandlik shavkatli Davlat qoʻshbegi moʻminlar amiri Sayyid Amir Haydar saltanati chogʻida hijriy 1228-yili (1813) qurdirgan. Madrasaning eshigining yonida, shimol tomonda madrasa egasi Samarqand hokimining oʻgʻli marhum Muhammad Sharifboyning qabri bor"*. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazar ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlar va manbalarni oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Mazkur madrasa vaqf hujjatlariga ega. Mazkur vaqf hujjatida „Davlat qoʻshbegi madrasasi va masjidi vaqfi" deb qayd qilingan. 1889-yil 19-yanvardagi Samarqad yer soligʻi boʻlimi taftish haʼyatining hujjatlartida Davlat qoʻshbegi madrasasi Shohizinda mozori yonida joylashganligi yozib qoldirilgan. Mazkur madrasaga oid vaqf hujjati nastaʼliq xatida yozilgan. Unda madrasa pishiq gʻishtdan 9 hujrali qilib bunyod etilganligi qayd etilgan. Davlat qoʻshbegi madrasa oldida choʻpkori va gʻisht masjid bunyod ettiradi. Madrasa gʻarbida mozorga kirish joyi, shimoli va janubida musulmonlar qabristoni, janubida Obi rahmat arigʻi mavjud boʻlgan. Mazkur hujjat Buxoro amiri Amir Nasrullo muhri bilan tasdiqlangan. N. P. Ostroumovning 1914-yilgi maʼlumotlariga koʻra madrasa hijriy 1212-yili (1797—1798) bunyod etilgan. Madrasada 18 ta talaba, 1 nafar mudarris, 9 hujrasi mavjud boʻlgan. Vaqf mulki 750 rublni tashkil etgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Davlat qoʻshbegi madrasasi 12 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Samarqand taʼlim tizimi va madrasalari tarixi*. Toshkent: Fan, 2021 — 520 bet.
2. ↑  Tursunova M*. Samarqand madrasalari (monografiya)*. Toshkent: Fan nashriyoti, 2019 — 208 bet.
**Minomyot** (mina va rus. metat — irgʻitmoq), mina irgʻitqich — sillits stvolli artilleriya quroli. Dushmanning ochiqlikdagi hamda okop, transheyalardagi kuchlarini, oʻt ochish vositalarini tormor qilishga moʻljallangan. Oddiyligi, yengilligi, snaryadi (minasi)ning egri chiziq boʻylab yoʻnalishi va boshqa xususiyatlari bilan odatdagi artilleriya qurollaridan farq qiladi. Asosiy qismlari: stvol, qoʻshoyoq, lafet, tayanch plitasi, pritsel, boshkaruvchi mexanizm, gorizontni toʻgʻrilash mexanizmi. M.dan oskolkali, tutovchi, yondiruvchi va fugas minalar otiladi.

M. birinchi marta rus-yapon urushi (1904—05) da rus qoʻshinlari tomonidan qoʻllanilgan. Ikkinchi jahon urushi (1939—45) da hamma armiyalarda ishlatilgan. M.lar 81 mm dan 240 mm gacha kalibrli boʻladi. Ularning snaryadi 3 kg dan 130 kg gacha, otish masofasi 2,5 km dan 10 km gacha, jangovar holatdagi ogʻirligi 36 kg dan 3600 kg gacha. Reaktiv snaryad (mina) larni otish uchun reaktiv M.lar ham mavjud. Bunday M.lar Ikkinchi jahon urushi davrida "Katyusha" nomi bilan mashhur boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pegmatitlar** (yun. pegmatos — bogʻlanish, aloqa) — otqindi, aksari yer-tomir nordon togʻ jinslari. P. tarki-bidagi ortoklaz va kvarslar oʻziga xos oʻsishga ega, agar bu oʻsimtalar juda ham ingichka boʻlsa ular mikropegmatit deb ataladi. P. pnevmatolit bosqichida qoldiq magmalardan hosil boʻladi, ular magma temperaturasi pasayganda gaz va bugʻsimon moddalar bilan toʻyinadi. "P." terminini dastlab fransuz oli-mi R.J. Ayui (1801-yil) hozirgi yozma granit, grafikali pegmatit yoki yahudiy toshinn belgilash uchun kiritgan. Baʼzi P.ning tarkibida ularga xos boʻlgan asosiy minerallardan tashqari, nodir elementlar minerallari (Li, Rb, Cs, Be, Nb, Ta, Zr, Hf, Th, U, Sc va boshqalar) ham boʻladi. Granitli P. qabul qilingan tasnifga binoan bir nechta guruhga ajratiladi: keramik al i (dala shpatlari olish uchun xom ashyo), mus-kovitli (muskovit xom ashyosi), noyob yer elementli (skandiy va boshqa noyob va qimmatbaho elementlar xom ashyosi), nOdir metalli (Li, Zs, Rb, Be, Ta, baʼzan qimmatbaho toshlar olinadi), billurli (pyezokvars, morion, flyuorit, qimmatbaho toshlar). Granitli P. oʻta katta kris-talli boʻladi, mas, kvarsli kristall 40 t (Braziliya), 70 t (Rossiya), berilli kristall 32 t (Mozambik), musko-vitli kristall 77 t (Hindiston), spodumen kristalli plastinasi uz. 10 m (AQSH) topilgan. Granitli P.dan tashqari, ishqorli granitli P. nefelinli siyenitli P. asosli togʻ jinsli P. farq qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Valeriana** (Valeriana L.) - maunasorundoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻt, yarim buta, buta va lionlar turkumi. Barglari butun, uch boʻlakli yoki patsimon qirqilgan. Toʻpguli gullaganida boshchasimon, mevasi yetilganida roʻvaksimon boʻladi. Gullari mayda. 200 ga yaqin turi Shim. yarim sharning muʼtadil va sovuq iqlimli hududlarida, Jan,. Amerikada, 1 turi Kilimanjaro togʻlarida tarqalgan. Andda ayniqsa xilma-xil turlari uchraydi. Hamma yerda — nam joylardan tortib togʻu-toshlar, hatto alp yaylovlari mintaqalarida oʻsadi. Dorivor V. (V. ofﬁ cinalis L.) — oʻt oʻsimlik, poyasi tik, boʻyi 2 m gacha, barglari va ildiz mevasining katta-kichikligi bilan farq qiladigan bir necha kenja turlar hosil qiladi, dorivor oʻsimlik sifatida ekiladi. Dorivor V.ning ildizi va ildizpoyasidan tibbiyotda foydalaniladi. Undan nerv sistemasiga taʼsir qiluvchi, yurak urishini tartibga soluvchi valerian tomchisi olinadi. V. tarkibida efir moylari, valerin, sirka va chumoli kislotalar, turli alkaloidlar bor. Olitoriya V.si barglari shoʻraki (salat) sifatida isteʼmol qilinadi. Oʻzbekistonda togʻlik mintaqalarda asorun (V. ﬁ carifolia Boiss.) tarqalgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mehdiy Sahobiy** — Eronlik tarjimon, rassom va yozuvchi. Sahobiy 1944-yil 4-fevralda Eronning Qazvin shahrida tavallud topgan. U ingliz, italyan va fransuz tilidagi romanlarni fors tiliga tarjima qilgan. Sahobiy tehron universiteti va Rim tasviriy sanʼat universitetining tasviriy sanʼat fakultetida olayotgan taʼlimini yakunlamagan.

Ilmiy faoliyati
---------------

Sahobiy 11 yil umrini sarflagan Marsel Prustning "Yoʻqotilgan vaqtni izlash" asarining tarjimasi eng yaxshi tarjima hisoblanadi. Bundan tashqari uning Gustav Flaufert, Charliz Dikkens, Stendaldan qilgan tarjimalari ham bor. Sahobiy Eronning yil kitobi mukofotiga sazovor boʻlganidan keyin, 18 yil davomida hech kim bu mukofotga sazovor boʻlmadi. U 2009-yil 9-noyabr kuni Parijda yurak xurujidan vafot etdi. Uning dafn marosimi Tehronda boʻlib oʻtdi.

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* ^ a b c d e "Iranian translator Mehdi Sahabi dies at 66". Tehran Times Culture Desk. Tehran Times. November 11, 2009. Retrieved 2009-11-11.
samolyot qanoti

**Koʻtarish kuchi –** aerodinamik (gidrodinamik) Koʻtarish kuchi— suyuqlik yoki gazlarning ularda harakatlanayotgan jiyemga taʼsir etuvchi kuchi. Koʻtarish kuchi jismning harakat yoʻnalishiga tik taʼsir qiladi. Muhit (gaz yoki suyuqlik)ning jism (massa, samolyot) orqali nosimmetrik oqib oʻtishi tufayli Koʻtarish kuchi vujudga keladi. Quyidagi formula orqali topiladi: {\displaystyle F\_{p}=(p\_{2}-p\_{1})S={\frac {\rho }{2}}(v\_{1}^{2}-v\_{2}^{2})S}, bunda, F— koʻtarish kuchi, {\displaystyle \rho } — muhitning zichligi, {\displaystyle v\_{1}} va {\displaystyle v\_{2}} — jism tezligi, {\displaystyle S} — harakterli yuzi (mas, samolyot qanotining kundalang profil yuzi), {\displaystyle S}, — jism shakliga bogʻliq boʻlgan oʻlchamsiz koeffitsiyent. Samolyotda Koʻtarish kuchi quyidagicha hosil boʻladi. Samolyot qanoti havo oqimiga parallel yoki unga nisbatan kichik burchak (ataka burchagi) ostida qiyaroq oʻrnatilsa, havo oqimi qanot profilidan oʻtadi. Bunda kanotning ustki tomonidagi havo pastki tomonidagi havodan tezroq harakat qiladi va qanotning pastki tomonidagi havo bosimi ustkisidan ortiqroq boʻladi, natijada samolyot yuqoriga koʻtariladi. Ataka burchagi 15° dan ortganda Koʻtarish kuchi kamaya boradi. Koʻtarish kuchi uchish apparatlari, kemalar, oʻqaviy kompressorlar, turbina va boshqa koʻtaruvchi sirtlarining muhim harakteristikasi hisoblanadi.

Yana q.
-------

* Bernulli tenglamasi
* Arximed qonuni **–** gidrostatik (Arximed) Koʻtarish kuchi — suyuqlik yoki gazlarga botirilgan jiyemgnna taʼsir etuvchi kuch.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Meghana Gaonkar** (1986-yil 8-mayda tugʻilgan) — Kannada kinosida faoliyat olib boradigan hind aktrisasi. U 2010-yilda *"Nam Areal Ond Dina"* filmi bilan aktrisalik debyutini qilgan.

Yoshligi
--------

Meghana Gaonkar Kalaburgida tugʻilgan. U Kalaburgi shahridagi Sharanbasaveshvara turar joyi maktabida taʼlim olgan va keyinchalik Bangalordagi Shri Bhagavan Mahavir Jain kollejida tijorat boʻyicha bakalavr darajasini tamomlagan. U Bangalor universitetida ingliz adabiyoti boʻyicha magistrlik darajasini va Bangalordagi Adarsha Film & TV institutida kino aktyorligi va suratga olish boʻyicha diplom olgan. U hozirda fasafa doktori (PhD) va adabiyotshunoslik boʻyicha bilim olmoqda.

Faoliyati
---------

Gaonkar oʻz faoliyatini televideniye aktrisasi sifatida boshlagan. U „*Nam Areal Ond Dina"* (2010) filmida debyut qilayotgan aktyorlar va rejissyorlar jamoasi bilan birga katta ekranga chiqqan. Uning Chinnu roli tomoshabinlar tomonidan yuqori baholar bilan olqishlandi, ammo film tijorat nuqtai nazaridan yaxshi natijalarga erisha olmadi. Keyinchalik, u 2011-yilda koʻp yulduzli „*Vinayaka Geleyara Balaga"* filmida Vijay Raghavendra bilan juftlikda rol ijro etgan. Xuddi shu yili u Rakshith Shetty bilan birga „*Tuglak*" filmida suratga tushgan. Mashhur kinorejissyor R. Chandru uni Prem Kumar bilan boʻlajak *Charminar* filmida suratga oldi. „Simpallag innondh love story" 2016-yil oddiy suni rejissyori tomonidan boshchilik qilingan. Meghana yaqinda 2019-yilda Jaggesh bilan „Kalidasa Kannada Meshtru" filmida. „Shubhamangala" 2021-yilda chiqarilishi rejalashtirilgan. Tez orada „Karva 3" filmining suratga olish ishlari boshlanadi.

Filmografiyasi
--------------

Izoh|  | Hali chiqarilmagan filmlarni bildiradi |

| Yil | Film | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 2010 | *Nam Areal Ond Dina* | Chinnu |  |
| 2011 | *Vinayaka Geleyara Balaga* | Kavya |  |
| *Tuglak* | Sania |  |
| 2013 | *Charminar* | Radhe | Nomzod — Filmfare mukofoti eng yaxshi aktrisa uchun — Kannada |
| 2014 | *Bhakta Shankara* |  |  |
| 2016 | *Simpallag Innondh Love Story* | Kushi |  |
| 2019 | *Kalidasa Kannada Meshtru* | Suma |
| 2022 | *Karvva Navneeth’s Horror* | Katherine |
| 2022 | *Shubamangala* | Eʼlon qilinadi |  |
| 2022 | Karva 3 | Eʼlon qilininadi |  |
|

Manbalar
--------

1. ↑  „I know what to do - Meghana Gaonkar".  indiaglitz.com. Qaraldi: 9-aprel 2015-yil.
2. ↑  „Meghana's granny wins Gulbarga elections - Times of India". *The Times of India*.
3. ↑  „Nam Areal Ondina Review — Kannada Movie Review by V.S.Rajapur". 31-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-avgust 2022-yil.
4. ↑  „61st Idea Filmfare Awards (South) Nomination list".  filmfare.com (8-iyul 2014-yil). Qaraldi: 9-aprel 2015-yil.
**Koʻsak**, koʻsakcha (capsula) — yopiq urugʻli oʻsimliklarning koʻp urugʻli mevasi. K. bir va koʻp chanoqli boʻladi. K. yetilganda teshikchasidan (koʻknorda), qopqoqchasidan (mingdevona, zubturum va boshqalar) va pallalaridan (gʻoʻza, bangidevona, binafsha, piyozgul va boshqalarda) ochiladi. Gʻoʻzada K. 3—5 chanoqli tugunchadan rivojlanadi. Meva qati (K. devorlari) markaziy urugʻchi va urugʻdan tuzilgan. Urugʻlanishdan keyin tuguncha rivojlanib, K.ka aylanadi. Urugʻlanishdan to K. yetilib ochilguncha 50—60 kun oʻtadi. Uning murakkab rivojlanishi va yetilish jarayonini 4 davrga boʻlish mumkin: tugunchaning K.ka aylanishi (10 kun); K.ning tez oʻsishi (15 kun) quruq modda toʻplanishi (15 kun); K.ning toʻliq yetilib qurishi (15 kun). Tashqi va ichki omillar taʼsirida davrlar muddati oʻzgaradi. Ertapishar gʻoʻza navlarida bu davrlar qisqa, kechpishar navlarda uzun.

Gʻoʻzaning navi, turi va boshqa belgilariga qarab bitta K.da oʻrta tolali goʻzalarda 4,2—7 g, ingichka tolali goʻzalarda 2,5—4 g gacha paxta, 20 tadan 40— 50 ta gacha chigit boʻladi. Mevasi (paxta) yetilishi davrida K.lar asta-sekin qurib, uchidan soxta choklari boʻylab chanoqlari ochiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Megrellar**, mingrellar — oʻtmishda Gʻarbiy Gruziyaning Megreliya tarixiy viloyatida, Kds. Kolxidaning markaziy va togʻ oldi tumanlari, Rioni daryosining oʻng qirgʻogʻidagi tumanlar, Xobi, Inguri va boshqa daryolarning havzalari, Abxaziya va Gruziyaning boshqa viloyatlarida toʻp guruh boʻlib yashagan gruzinlar. M. gruzin va megrel tillarida soʻzlashadi. (qarang Kartvelʼ tillari). Qadimda megreliyalik gruzin qabilalari kartlar, svanlar va boshqa kabilalar bilan birgalikda gruzin xalqining shakllanishiga asos boʻlgan. M.ning ayrim madaniy va maishiy turmush xususiyatlari yaqin vaqtlargacha saqlangan edi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Gnomon — ilk astronomik moslamalardan biri.
Qаdimgi Yunoniston mаtematika, falsafa vа аstronimiya kabi koʻplab zamonaviy fanlarning beshigi bo‘lgаn.Astronomik kuzаtuvlarga moʻljаllangan eng soddа moslamа **gnomon** qаdim zamonlardаn beri mashhur. **Gnomon** tekis yаssi maydonchaga oʻrnаtilgan tаyoqchadаn iborat edi. Tаyoqcha soyаsining yoʻnаlishi va uzunligigа qаrab vаqtni aniqlаsh mumkin edi. Bunday quyosh soаtlarining aniqligi nisbiy edi, chunki Quyoshning ufq uzrа balandligi kundаn kungа o‘zgаrib borar edi, shuning uchun gnomon soyаsining uzunligi ham oʻzgаrar edi. Miloddan avvalgi IVasrda yunon olimi, Milet maktabi vakili Anаksimen bu soatni tаkomillashtirdi. U tаyoqchani Qutb yulduzigа yoʻnаltirib qoʻyib, gnomonni Yerning aylаnish o‘qigа pаrallel holаtga keltirdi. Qаdimgi yunonlаr osmonni to‘nkarilgan kosa koʻrinishida tasavvur qilib, uni Yer uzra osilib turadi deb hisoblashar edi. Osmon Yergа tushib ketmаsligining sababi, uni devqomat, kuchli bahodir Atlant yelkasida ko‘tarib turadi deb oʻylashar edi. Yunonlаr osmon globusini — yulduz turkumlari аks ettirilgan shаrni o‘ylаb topishdi. Aytishlarichа, uni mil. av. Ill asrda yunon olimi Arximed ixtiro qilgаn ekan. Yer globusi esа, yaʼni sayyoramizning materik va okeanlari aks ettirilgan shar osmon globusidаn keyin anchа asr o‘tgаch paydo boʻlgan.

Yunon olimlari tadqiqotlari
---------------------------

Mаshhur qadimgi yunon olimi Pifagor Samosskiy mil. av. VI asrda yashagan. U nimalar bilan shug‘ullanmagan deysiz: ham matematika, ham falsаfa, ham musiqa! Pifagor аstronomiyaga ham qiziqqan. Yerning dumaloqligini aynan i birinchi boʻlib аytgan deb tаxmin qilishаdi. U dаvr uchun bu kattа ilmiy kashfiyot edi.

Yunon olimi Erastofen Kirenskiy Yer аylanashini deyаrli аniq hisoblab chiqishgа muvаffaq boʻlgаn. Uning hisobi boʻyichа Yer aylаnasi taxminan 39 ming kilometrni tashkil etar edi. Hozir biz aniq bilamizki, sayyorаmiz aylanasi undаn 1000 kilometr uzunroq, yaʼni 40 ming kilometr. Erastofen judа kichik xatoga yo‘l qoʻygаn! Arximed va Erastofendаn yuz yil keyin yashagan yunon astronomi Gipparx Quyosh va Oy hаrakаti jadvalini tuzgan, tarixdа ilk bor yulduzlаr katalogini (roʻyxatini) ishlаb chiqqаn, yulduzlarning osmondаgi joyini aniqlovchi asboblar ixtiro qilgan. Gipparx yulduzlarni olti guruhga ajratishni oʻylab topgan. Eng yorqin yulduzlarni 1-kattalikdagi yulduzlаr deb atаy boshlashgаn, 6-kattalikdаgi yulduzlаrni esa oddiy ko‘z bilаn zo‘rg‘а ilg‘аsh mumkin boʻlgаn.

Manbalar
--------



1. ↑  „γνώμων. Liddell, Henry George; Scott, Robert; A Greek–English Lexicon at the Perseus Project.".
2. ↑  „Harper, Douglas. "gnomon". Online Etymology Dictionary.".
**Koʻrsichqonlar** (*Ellobius*) - kemiruvchilar turkumiga mansub hayvonlar urugʻi. Tanasi gʻoʻlasimon, oʻz. 13 sm gacha, dumi 0,5—2,2 sm. Yevrosiyoning choʻl va dashtlarida tarqalgan; togʻlarda 4000 m gacha balandlikda uchraydi. Tuzilishi yer ostida yashashga moslashgan. Juni yumshoq va silliq. Boshi katta, quloq suprasi yoʻq, koʻzi juda kichkiva va jun bilan qoplangan. Koʻrak tishlari ogʻzidan chiqib turadi (yer kazishga moslashgan). Panjalari qisqa va baquvvat. Uyasi uzun, murakkab va chukur, asosiy yoʻli 100 m cha, undan har tomonga oʻz. 20—50 m li qoʻshimcha yoʻllar ketadi. Choʻl K.ining yezda faoliyati ancha pasayib, yerni kovlashdan toʻxtaydi. K. oʻsimliklarning yer osti qismi bilan oziqlanadi. Qishga oziq gʻamlaydi. Yiliga ikki marta 3—5 tadan bolalaydi. Bitta uyada 10—15 tasi birga yashaydi. Oʻsimlik ildizini qirqib, qishloq xoʻjaligiga ziyon keltiradi. Oʻzbekistonda oddiy K. (*E. talpinus*) tarqalgan.

Ellobius talpinus

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |