recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Surunkali empiyema** - *plevral boʻshliqda kechayotgan surunkali, yiringli jarayon. Bu destruksiyaning koʻp uchraydigan asoratlaridan hisoblanadi.*

Klinikasi
---------

Surunkali empiyema 3 oydan koʻproq vaqt davom etib, plevra boʻshligʻda qoʻpol fibroz parda hosil qiladi, o‘pkani siqib qoʻyadi va koʻkrak qafasining deformatsiyasiga olib keladi. Kasallik tarixidan uzoq vaqt davolanish olib borilganligi, drenaj naychaning koʻkrak qafasida ancha payt turganligi va oʻpkaning oʻrniga qaytmaganligi aniqlanadi. Surunkali empiemaning klinik koʻrinishida kasal umumiy ahvolining yaxshilanishi kuzatiladi. Klinik va rentgenologik belgilarda oʻpka va plevraning oʻtkir yalligʻlanish jarayonlari kuzatilmaydi, nafas yetishmovchiligi kuchaymaydi, surunkali yiringli intoksikatsiya simptomlari ustun turadi. Kasallangan tomonda koʻkrak qafasi ichkariroq joylashadi. Surunkali empiyema bronxoplevral va plevra-teri oqmalariga olib kelishi mumkin.

Diagnostikasi
-------------

Perkussiyada kasallangan tomonda perkutor jarayonning qisqarishi, nafas olishning susayishi kuzatiladi. Xirillashlar kasallangan oʻpkada bronxitning rivojlanishiga bogʻliq boʻladi. Rentgenologik tasvirda qovurgʻalararo oraliqning torayishi kichik va katta oʻlchamda boʻlgan boʻshliqlar va oʻpkaning siqilishi aniqlanadi. Bunda suyuqlik sathi ham aniqlanadi. Koʻplab qattiq fibroz bitishmalar hisobiga oʻpka tiniqligi pasayadi. Koʻks oraligʻi patologik tomonga siljiydi. Surunkali empiyemada bronxografiyadan foydalanish qulay boʻladi. Agar bronxlar deformatsiyasi aniqlansa, silindrik va xaltasimon bronxoektaziya tasdiqlansa va keng bronxial oqmalar boʻlsa, unda xirurgik muolaja oʻtkazish zarur.

Davolash
--------

Empiyema boʻshligʻini antibiotik va antiseptik moddalar bilan yuvish kerak. Umumiy quvvatlovchi dori vositalaridan foydalanish lozim. Surunkali empiyema yarim yilgacha davom etayotgan boʻlsa, yana 2—3 oy konservativ davolash mumkin. Konservativ davolashda empiyema boʻshligʻi quruq va yiringdan toza boʻlsa, unda davolash natijasi ijobiy hisoblanadi. Agar boʻshliqlar ichida yiring va suyuqlik qolsa, xirurgik muolaja tavsiya qilinadi. Surunkali empiyemada dekortikatsiya asosiy xirurgik usul hisoblanadi. Bronxoektaziya va bronxial oqmalar boʻlganda rezeksiya usuli qoʻllaniladi. Ammo xirurgik muolaja davomida bemor koʻp qon yoʻqotishi va oʻpka deformatsiyalanishi mumkin.

Yana qarang
-----------

Bronxoektatik kasallik

Zotiljam

Oʻpka emfizemasi

Havolalar
---------

O'pka empiyemasi haqida rus tilida batafsil ma'lumot.

Manbalar
--------

1. ↑  Aliyev, Mahmud*. Surunkali xirurgik kasalliklar*, 1, Toshkent: "Yangi nashr", 2018-yil — 240 bet. ISBN 978-9943-22-157-4.
2. ↑  Qobilov, Ergash*. Empiyema*. Toshkent: O'zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2017-yil — 138 bet. ISBN 978-9943-07-448-4.
3. ↑  Qobilov, Ergash*. Empiyema*. Toshkent: O'zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2017-yil — 138 bet. ISBN 978-9943-07-448-4.
4. ↑  Sulaymonov*. Surunkali empiyema*, 1, Toshkent: Abu Ali ibn Sino, 2000-yil — 162 bet. ISBN 5-638-02132-9.
***Kamitonda*** (上富田町) – Yaponiyaning Vakayama prefekturasining Nishimuro tumanida joylashgan shaharchadir. 2021-yil 1-noyabr holatiga koʻra, shaharda 7348 ta xonadonda 15678 nafar aholi istiqomat qiladi va aholi zichligi 1 km² ga 270 kishidan toʻgʻri keladi. Shaharning umumiy maydoni 57,37 kvadrat kilometrni tashkil etadi.

Tarixi
------

Kamitonda Station
Zamonaviy Tonda shahrining hududi qadimgi Kii provinsiyasida joylashgan edi. Ichinose va Ivata qishloqlari 1889-yil 1-aprelda zamonaviy munitsipalitetlar tizimining yaratilishi bilan tashkil etilgan. Ikki qishloq 1956-yil 30-sentabrda birlashib, Kamitonda shahrini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

Kamitonda Vakayama prefekturasining janubi-sharqidagi Kii yarimoroli janubida joylashgan. Shahar sharqdan Tinch okeani suvlariga tutashgan. Tonda daryosi shahar orqali oqib oʻtadi. Kamitonda togʻlar bilan oʻralgan va beshta qoʻshni mahallalariga boʻlingan: Asso, Ivada, Ikuma, Oka va Ichinose. Aholisi eng koʻp boʻlgan mahalla Asso hisoblanadi.

Iqlimi
------

Kamitonda nam subtropik iqlimga ega. Yozi issiq va qishi salqin. Qor yogʻmaydi. Kamitondada oʻrtacha yillik harorat 16,6 °C. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 2077 mm, eng yomgʻirli oy esa sentyabr. Avgustda eng yuqori harorat 26,5 °C atrofida, eng past harorat esa yanvarda 6,9 °C atrofida.

Taʼlim
------

Kamitonda beshta davlat boshlangʻich maktabi va shahar hukumati tomonidan boshqariladigan bitta davlat oʻrta maktabi va Vakayama prefekturasi taʼlim boʻlimi tomonidan boshqariladigan bitta davlat yuqori maktabiga ega. Prefekturada nogironlar uchun ikkita maxsus taʼlim maktabi ham mavjud.

Iqtisodiyoti
------------

Kamitondaning asosiy iqtisodiy faoliyati qishloq xoʻjaligi, xususan bogʻdorchilikdir. Shaharcha *umeshu* likyorida ishlatiladigan *ume* olxoʻrisini ishlab chiqaruvchi asosiy hududlardan biri hisoblanadi. Mandarin apelsinlarini yetishtirish ham yo'lga qo'yilgan. Shahar bir vaqtlar chigʻanoqdan yasalgan anʼanaviy tugmachalarni ishlab chiqarish bilan mashhur boʻlgan. Ammo keyinchalik import qilingan tugmalar ommalashishi anʼana oʼrnini egalladi. Yengil ishlab chiqarish toʻqimachilik va sanoat podshipniklarini ishlab chiqarishni oʻz ichiga oladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Kamitonda town official statistics" (ja).
2. ↑  Shirahama climate data
**Ivan Vasilyevich Adamov** (1922-yilning 10-oktyabrida tavallud topgan 2000-yilning 10- sentyabrida 77 yoshida vafot etgan) – Arkagalinskiy kon boshqarmasining Kadikchanskaya-10 konining ishlab chiqarish konchisi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1966-yil 29-iyun).

Hayoti va Faoliyati
-------------------

1922-yil 10-oktyabrda Kursk viloyati, hozirgi Lgovskiy tumani, Arsenyevka qishlogʻida tugʻilgan.

Ulug 'Vatan urushi qatnashchisi. U oʻz faoliyatini Donbassdagi koʻmir konlaridan birida boshlagan. 1955-yilda kelishuvga binoan u Magadan viloyatiga Arkagalinskiy kon boshqarmasida konchi boʻlib xizmat qildi. 9 yil konchi boʻlib ishlagan davomida burgʻulovchi, mexanik, qirgʻichbozlikchi, romchi kabi mutaxassisliklarni puxta egallagan.

1964-yilda u „Kadikchanskaya-10" konining ishchi yuz guruhini boshqargan. U shaxta qazish ishlarini yuqori tezlikda qazish usulini joriy etish tashabbusi bilan chiqdi, bu esa qazish tezligini ikki baravar oshirdi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1966-yil 29-iyundagi farmoni bilan koʻmir va slanets sanoatini rivojlantirishning yetti yillik rejasi topshiriqlarini bajarish va oʻz faoliyatida yuqori texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarga erishishdagi ajoyib xizmatlari uchun. , Ivan Vasilyevich Adamovga Lenin ordeni, "Oʻroq "va „Bolgʻa" oltin medali topshirilishi bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berildi .

1977-yildan nafaqada.

1980-yildan Ukraina SSRning Donetsk shahrida (hozirgi Ukraina), 1988-yildan Magadan shahrida yashagan.

U bir necha bor mahalliy Sovetlar deputati va KPSS Magadan viloyat qoʻmitasi aʼzosi etib saylangan.

2000-yil 10-sentyabrda vafot etgan. U Magadanda Shon-sharaf xiyobonida dafn etilgan.

Lenin ordeni (29.06.1966), Mehnat Qizil Bayroq (30.03.1971), medallar, shu jumladan „Mehnat jasorati uchun" (26.04.1957) bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

„Adamov Ivan Vasilyevich".

Vatan qahramonlari. Kolyma va Chukotka. Comp. I. M. Moryakova. Magadan: Ovchi, 2015 yil



1. ↑  „Adamov Ivan Vasilyevich".
**Shetiel Semyonovich Abramov** (1918-yilning 11-noyabrida tavallud topgan, 2004-yilning 14-mayida 85 yoshida vafot etgan) – sovet zobiti, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1945-yil), podpolkovnik (1995-yil).

Hayoti va faoliyati
-------------------

1918-yil 11-noyabrda Dogʻiston viloyati (hozirgi Dogʻiston Respublikasi) Derbent shahrida tugʻilgan. Togʻli yahudiy (Tat). 1920-yildan Petrovsk shahrida (hozirgi Dogʻistonning Maxachqal’a shahri) yashab, 1937-yilda 10-sinf maktabini tugatgan. 1937—1938-yillarda Dogʻiston SSSR Qishloq xoʻjaligi xalq komissarligi paxta va gʻalla boʻlimi kotibi, 1938-yil iyun-avgust oylarida Dogʻiston SSSR Xalq savdo komissarligi boshligʻi boʻlib ishlagan.

1941-yilda Grozniy neft institutining geologiya-qidiruv fakultetining 3-kursini tamomlagan.

1941-yil iyuldan armiyada. 1941-yil dekabrda Grozniy harbiy piyodalar maktabining tezlashtirilgan kursini tamomlagan. Yangi tashkil etilgan 897-piyoda polkida (Shimoliy Kavkaz harbiy okrugida) vzvod komandiri lavozimida xizmat qilgan.

Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi: 1942-yil aprel – may oylarida – 242-piyoda diviziyasining 897-piyoda polkining vzvod komandiri (Janubi-gʻarbiy front). Kupyansk yoʻnalishidagi mudofaa janglarida qatnashgan. 1942-yil 23-mayda u ogʻir yaralangan va 1942-yil iyulgacha Novocherkassk (Rostov viloyati) shahridagi kasalxonada davolangan.

1942-yil avgust-noyabr oylarida – 76-piyoda diviziyasining 207-piyoda polkining vzvod komandiri. U Stalingrad (1942-yil avgust – sentyabr), Don (1942 yil sentyabr – oktyabr) va Janubi-gʻarbiy (1942 yil oktyabr – noyabr) frontlarida jang qilgan. 1942-yil sentyabr oyida u yaralangan, ammo xizmatda qolgan. 1942-yil 28-noyabrda qoʻlidan ogʻir yaralanib, 1943-yil fevraligacha Qozon gospitalida davolandi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 31-maydagi farmoni bilan nemis bosqinchilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlik topshirigʻini namunali bajarganligi va gvardiya mayoriga koʻrsatilgan jasorat va qahramonlik uchun. Abramov Shetiel Semyonovich Lenin ordeni va „Oltin yulduz" medali bilan Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

U Grozniy shahrida (hozirgi Checheniston Respublikasi poytaxti) va 1993-yildan Moskvada yashagan. 2004-yil 14-mayda vafot etgan. U Moskvadagi Domodedovo qabristoniga dafn etilgan.

Chechen-Ingush Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1985-yil), Chechen-Ingush Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasida xizmat koʻrsatgan mehnatkash yoshlar ustozi (1984-yil), geologiya-mineralogiya fanlari nomzodi.

Mukofotlari
-----------

Lenin (31.05.1945),

Qizil Bayroq (02.11.1945),

2 ta 1-darajali Vatan urushi ordeni (29.08.1944; 11.03.1985),

Vatanparvarlik ordenlari bilan mukofotlangan

2-darajali urush (27.05.1944), Qizil yulduz (08.09.1943),

Manbalar
--------








1. ↑  Geroi Sovetskogo Soyuza: Kratkiy biograficheskiy slovar / Pred. red. kollegii I. N. Shkadov. – M.: Voenizdat, 1987. – T. 1 /Abaev – Lyubichev/. – 911 s. – 100 000 ekz. – ISBN ots. Reg. № v RKP 87-95382.
2. 1 2 3 4  „Abramov, Shetiel Semyonovich".
**Vyurtemberg Qirolligi** ( nemischa: [ˌkøːnɪkʁaɪç ˈvʏʁtəmbɛʁk] ) 1805 yildan 1918 yilgacha mavjud boʻlgan nemis davlati boʻlib, hozirgi Baden-Vyurtemberg hududida joylashgan. Qirollik 1495 yildan 1805 yilgacha mavjud bo'lgan Vyurtemberg gersogligining davomi edi 1495 yilgacha Vyurtemberg sobiq Svabiya gersogligidagi okrug bo'lib, u 1268 yilda gersog Konradin vafotidan keyin tarqatib yuborilgan.

Vyurtemberg Qirolligining chegaralari, 1813 yilda belgilanganidek, 47°34' va 49°35' shimol va 8°15' va 10°30' sharqda joylashgan. Shimoldan janubga eng katta masofa 225 kilometr (140 mi) va eng katta sharqdan g'arbga 160 km (99 mi) edi. Chegaraning umumiy uzunligi 1,800 km (1,100 mi) edi va shtatning umumiy maydoni 19,508 km2 (7,532 mi²) edi .

Qirollik sharq va janubda Bavariya bilan, shimolda, g'arbda va janubda Baden bilan chegaradosh edi. Janubiy qismi Prussiyaning Hohenzollern provinsiyasini ko'p tomondan o'rab oldi va Konstans ko'liga tegdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Vann, James Allen*. The Making of a State: Württemberg, 1593–1793*. Ithaca: Cornell University Press, 1984. ISBN 0-8014-1553-5.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Stadion Ticha** (bolgarcha: *Стадион „Тича"* , inglizcha: *'Ticha Stadium'*) — Bolgariyaning Varna shahridagi stadion, shaharning Chayka tumanida joylashgan. Hozirda stadion futbol oʻyinlari uchun foydalaniladi va Cherno More Varnaning uy maydoni hisoblanadi. U 8250 tomoshabinga moʻljallangan. Stadion klubning oldingi ijarachisi SC Ticha va shahar markazidan bir necha kilometr shimolda joylashgan Kamchiya daryosining oldingi nomi sharafiga nomlangan.

Tarixi
------

Stadion 1935-yilda koʻngillilar va muxlislar koʻmagida klubning oʻsha paytdagi prezidenti Vladimir Chakarov tashabbusi bilan qurib bitkazilgan. 2008-yilda shimoldagi tribunaga plastik oʻrindiqlar oʻrnatilganda u taʼmirlangan. 2015-yilda ham keyingi taʼmirlash boshlandi va 2016-yilda klub 1 mln. evaziga Bolgariya Yoshlar va sport vazirligidan projektorlar va LED skorbortni oʻrnatdi.

Stadionning yirik bulvar chorrahasiga va turar-joy binolariga yaqinligi, shuningdek, yaqin atrofda muxlislar uchun avtoturargoh uchun joy yoʻqligi klubni 2018-yilning oxirigacha qurilishi rejalashtirilgan yangi kattaroq stadionga koʻchirishga undadi.

 Ticha stadioni

Manbalar
--------



1. ↑   p.33
2. ↑   Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-10-29). Construction of the stadium (Bulgarian).
Bogstadvannet (inglizcha: Lake Bogstad) — Oslo shahri va Norvegiyaning Akershus shtatidagi Berum munitsipaliteti oʻrtasidagi koʻl. Bu koʻl Oslomarkvassdraget koʻlining tarkibidagi Sørkedalsvassdragetning bir qismidir.

Qish paytida ko'ldan Bogstad mulkining ko'rinishi
Dastlab, koʻl Lisakerelvenning oldingi nomidan kelib chiqqan holda Få(d)vannet deb nomlangan, ammo keyinchalik koʻlning sharqiy qirgʻogʻidagi Bogstad mulki nomini oldi. Bu mulkdan tashqari, ko‘l hududi Norvegiyaning birinchi 18 teshikli golf maydonchasiga (1924- yildan boshlab) egalik qiladi va ko‘lning janubiy qirg‘og‘ida Oslo Golf klubi va sharqiy qirg‘oqda katta lager maydonchasi (Bogstad lageri)ni boshqaradi. Koʻl yozda suzish va quyoshda choʻmilish uchun mashhur joy. Qishda, barcha Oslo aholisi sharoitlarga koʻra ruxsat etilsa, koʻlda va uning atrofida changʻi va konkida uchishadi. Bu koʻl shuningdek, eshkak eshish klubi Christiania Roklub uchun mashgʻulotlar joyi hisoblanadi.
1940-yildan 1945-yilgacha Norvegiya fashistlar Germaniyasi tomonidan bosib olinganida, lager harbiy kazarmalar uchun ishlatilgan. Bu vaqtdan boshlab hududdagi barcha tuzilmalar 1950-yillargacha Norvegiya harbiy ma'muriyati ostida qoldi.
Koʻl sayoz boʻlib, sezilarli oqimga ega. Suv oʻtlarining oʻsishi sezilarli emas, bu yaxshi choʻmilish sharoitlarini yaratadi. Atrof-muhit holati soʻnggi 20 yil davomida barqaror boʻlib qoldi.
Bogstadvannet tijoratining rivojlanishi asosan Bogstad mulkining ishlariga bogʻliq edi. Ankerlar oilasi oʻrnini egallagan Leucht oilasi bu hududda muhim oʻrmon xoʻjaligini qurdi va ko'p yillar davomida koʻl Lysakerelven boʻylab tegirmonlarga boruvchi yogʻoch uchun suv yoʻlining bir qismi boʻlib xizmat qildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Borgström, R. & O. Halvorson. 1968. Studies of the Helminth Fauna of Norway. XI. *Caryophyllaeides fennica* (Schneider) (Cestoda: Caryophyllidea) in Lake Bogstad. *Nytt magasin for zoologi* 16: 20–23.
2. ↑  Hellerud, Synnøve Veinan, & Jan Messel. 2000. *Oslo, a Thousand-Year History*. Oslo: Aschehoug, p. 144.
3. ↑  *Oslomarka fra A til Å*, Trond A. Svensson, 2nd (no), Oslo: Universitetsforlaget and Oslo og Omegn Turistforening, 1985 — 17 bet. ISBN 82-00-06904-4.
4. ↑  „Bogstadvannet" (no).  Municipality of Oslo. Qaraldi: 2-may 2009-yil.
5. ↑  „Bogstadvannet" (no).  Norwegian Association for the Promotion of Skiing. Qaraldi: 2-may 2009-yil.
6. ↑  Hopstock, Carsten*. Bogstad - et storgods gjennom 300 år* (no). Oslo: Boksenteret/Bogstad stiftelse, 1997. ISBN 82-7683-166-4.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Oslo okrugida joylashgan koʻllar |
| --- |
|  |
| 
* Bogstadvannet
* Lutvann
* Nordre Puttjern
* Østensjøvannet
* Øvresetertjern
* Sognsvann
* Sværsvann
* Tryvann
 |

 |
**Oleg Robertovich Kamishev (Kamishyov)** (1967-yil 7-yanvar, Frunze, Qirgʻiziston) — sovet, qirgʻiz va rus futbolchisi, maydondagi vazifasi —hujumchi va yarim himoyachi.

Biografiyasi
------------

Oleg Kamishev 1967-yilning 7-yanvarida Qirgʻizistonning Frunze (hozirgi Bishkek) shahrida tavallud topgan.

### Sport faoliyati

Oleg Kamishev futboldagi faoliyati davomida Qirgʻizistonning yetakchi klublari safida toʻp surgan. 1983-yildan boshlab futbochi SSSR ikkinchi futbol ligasida Frunzening „Semetey" kattalar futbol klubi tarkibida maydonga tusha boshlaydi. Biroq oradan koʻp vaqt oʻtmay, futbolchining oʻyindagi yuqori mahorati unga boʻlgan talabning ortishiga sabab boʻladi va aynan shu mavsumning oʻzida Kamishev respublikaning yetakchi klublaridan biri — „Alga" jamoasiga oʻtadi.

1985—1986-yillarda Kamishev oliy liga tarbiyalanuvchilari chempionatida „Qayrat" jamoasida oʻyin olib boradi.

1980-yillarning ikkinchi yarmiga kelib, futbolchi Oʻzbekiston SSR ikkinchi liga bahslarida Andijonning „Spartak" jamoasi tarkibida oʻyinlarini davom ettirgan boʻlsa, SSSR chempionatining soʻnggi mavsumini Orenburgning „Gazovik" jamoasi tarkibida oʻtkazadi.

SSSR parchalanganidan soʻng, Kamishev bir necha yil davomida Rossiyaning ikkinchi va uchinchi liga jamoalari va havaskor jamoalarida toʻp suradi. 1994-yilda Qozogʻiston oliy ligasida „Aktobe" tarkibida faqat bitta oʻyin oʻtkazgan boʻlsa, 1994-yil 6-may kuni „Botir" jamoasi nomidan oʻyinga tushadi.

Oleg Kamishev Rossiya klublari safida oʻyinlarini yakunlagach, Qirg‘izistonga qaytib, mamlakat chempionati oliy ligasida Bishkekning „SK Sverdlovsk tuman IIB" (klub nomi keyinchalik „Parvoz"ga oʻzgartiriladi) klubi safida to‘p sura boshlaydi.

Yutuqlari
---------

1998-yilda Kamishev 10 ta gol bilan „SK Sverdlovsk tuman IIB" klubining eng yaxshi toʻpurari deb topiladi. 1999 va 2000-yillarda esa Qirgʻiziston chempionatining bronza medali sohibiga aylanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Камышёв Олег Робертович".
2. ↑  „Aktyubines" Aktyubinsk 1 : 1 „Batir" Ekibastuz
**Rauf Abdullayevich Yumakulov** (1945-yil 15-noyabr, Boku, Ozarbayjon SSR, SSSR – 2005-yil 23-avgust, Boku,Ozarbayjon) – sovet futbolchisi, himoyachi va murabbiy. SSSR sport ustasi (1967). Futbolchi Boris Yumakulovning akasi.

Faoliyati
---------

Rauf Abdullayevich Yumakulov 1945-yil 15-noyabrda Boku shahrida tugʻilgan. Boku futbol klubi bitiruvchisi, Qizil bayroq ordenli Kaspiy flotiliyasi sport klubi (1956—1958), Bokuning „Spartak" (1959—1960, murabbiy K. P. Kuznetsov), Ozarbayjon maktab oʻquvchilari jamoasida (1961—1963) oʻynagan.

Murabbiy Artyom Falyandan qoʻl ostida Yerevaning „Ararat" (1964—1965), „Sement Novorossiysk" (1966—1967) klublarida toʻp surgan. Shundan soʻng u bir muncha vaqt quyi liganing turli klublarida oʻynadi, keyin esa Leningrad chempionatida oʻynay boshladi. 1968-yilda Zenit (Leningrad)ga koʻchib oʻtgan. Rauf Abdullayevich Yumakulov Zenit tarkibida uch mavsum oʻyanagan. Chempionatda 60 oʻyin oʻtkazgan va birorta gol urolmagan. Artyom Falyana isteʼfoga chiqarilganidan soʻng Rauf Yumakulov ham jamoani tark etgan. Keyinchalik 1971-yilgi mavsumda Bokuning Neftchi Boku jamoasi safida 11 ta oʻyinda maydonga tushgan. 1972-yilda, „Dinamo Leningrad" jamoasi safida harakat qilgan. Mavsum davomida 20 ta oʻyinda maydonga tushgan. Rauf Yumakulov 1973-yildan SSSR chempionatining Markaziy Osiyo zonasi B toifasida oʻynovchi Yangiyer jamoasi safiga qoʻshilgan va 1973-yilgi mavsumni shu jamoada yakunlagan. Futbolchilik faoliyatidagi oxirgi jamoa „Kirovets" kubi boʻldi. Finlyandiyada biroz vaqt ayollar futbol jamoalariga murabbiylik qildi. Keyinchalik „Avrora" (1989—1991) va Zenit futbol klublarining yoshlar jamoasiga (1995—1996) murabbiy qildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Ю. Лукосяк. «Кто есть кто в петербургском футболе», 2011, с. 183
2. ↑  «Наш „Зенит"», № 639, с. 7
3. ↑  „Семейные кланы «Зенита». Рауф и Борис Юмакуловы". *www.sports.ru*. Qaraldi: 20-sentabr 2023-yil.
**Pinotsitoz** (yun. pino — ichaman, shi-mib olaman va ...sit) — suyuklikning hujayra membranasi tomonidan qamrab olinishi va hujayraga soʻrilishi (qarang Fagotsitoz). Pinotsitozda suyuklikni plazmatik membrana qamrab olib, mayda tomchilar holida hujayra ichiga oʻtkazadi. Pinotsioz orqali suvda eriydigan makromolekulalar (oqsillar, lipidlar, glikoproteidlar) hujayra ichiga oʻtadi (bevosita P. yaʼni endotsitoz) va hujayradan chiqariladi (teskari Pinotsioz, yaʼni ekzotsitoz). Birinchi holda Pinotsioz pufakcha hujayraning bir (ichki) yuzasidan ikkinchi (tashqi) yuza-siga oʻtib, uning ichidagi moddasi atrof muhit (sitoplazma)ga chiqariladi. Ikkinchi holda Pinotsioz pufakcha ichidagi modda — sitoplazmada mezosomalar bilan qoʻshilib, fermentlar taʼsiriga uchraydi. Pinotsiozda amyobalarda, ichak va buyrak epiteliysi hujayralari, qon tomirlari endoteliysi, oʻsayotgan ootsitlarda ayniqsa faol kechadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Golf** (ing. golf) — sport turi. Toʻp va chavgonlar bilan ochiq maydonda oʻynaladi. Bunda 50 mingdan 200 ming gacha sahnga ega boʻlgan past-balandligi oʻrtacha tabiiy maydon (qir-adir, istiroxat bogʻi, oʻrmon chekkasi) kerak, unda tabiiy holatida qoldirilgan 9 yoki 18 ta yoʻlak-trassa belgilanadi; har qaysi yoʻlakning uz. 150 dan 470 m gacha, kengligi 30–40 m. Birinchi yoʻlak boshlanishida taxminan 4 m2 kattalikdagi maydoncha tayyorlanadi, har bir yoʻlakning oxirida oʻrtasida oʻyiq-chuqurcha (chuqurligi 11 sm va diametri 10 sm)li taxminan 20 m2 keladigan maydoncha boʻladi. Oʻyinchilar joy relyefi va toʻpni yoʻnaltirish kerak boʻlgan masofa qandayligiga qarab kattaligi, yoʻgʻonligi, uchining shakli birmuncha farqlanadigan, uz. 85—110 sm chavgon (kleb)lardan foydalanadilar. Oʻyinning maqsadi toʻpni (vazni 44 g quyma rezinali koptok) chavgon bilan urib barcha yoʻlaklardagi chuqurchalarning har biriga olib borib tushirish. Bu ishni kamroq zarb bilan amalga oshirgan oʻyinchi yoki jamoa gʻalaba qiladi. G. oʻyini oʻrta asrda Daniyada paydo boʻlgan. AQSH, Kanada, Buyuk Britaniya, Yaponiya, Avstraliyada tarqalgan. 1900 va 1904-yilda Olimpiada oʻyinlari dasturiga kiritilgan edi. G.ni asosan oʻrta va katta yoshdagilar oʻynaydi.

G. Oʻzbekistonda ham ommaviylasha boshladi. Bunda 1998-yilda qurib bitkazilgan Toshkent G. klubi katta ahamiyat kasb etdi. Bu klub Oʻrta Osiyo mintaqasida birinchi boʻlib xalqaro G. musobaqalarini oʻtkazish imkonini yaratdi. 2001-yil 20-mayda Toshkent G. klubida G. boʻyicha Oʻzbekistonning birinchi ochiq chempionati oʻtkazildi. Unda Oʻzbekiston, AQSH, Germaniya, Janubiy Koreya, Malayziya, Angliya, Shotlandiya, Kanada, JAR va boshqa mamlakatlardan 100 ga yaqin sportchi qatnashdi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qiyqirdoq oqqush** (lot.Cygnus cygnus, ing. Whooper swan) – shimoliy yarim sharning yirik oqqushidir. Bu Shimoliy Amerika oqqushining Yevroosiyodagi koʻrinishi va Cygnus turiga mansub oqqush hisblanadi.

Taksonomiyasi
-------------

Francis Willughby va John Rayning 1676-yildagi *Ornitologiyas* nomli asarida bu oqqush *Elk*, *Hooper* yoki yovvoyi oqqush deb atalgan. Bu Karl Linney tomonidan 1758-yilda chop etilgan oʻzining *Systema Naturae* nomli kitobida tasvirlangan koʻplab qush turlaridan biri edi. Bu kitobda unga *Anas cygnus* binomial nom berilgan. Tur nomi cygnus soʻzida olingan boʻlib, lotinchada oqqush degan maʼnolarni bildiradi.

Tavsifi
-------

Qiyqirdoq oqqush turi tashqi koʻrinishi boʻyicha Bewick oqqushiga oʻxshaydi. Ammo Qiyqirdoq oqqush Bewick oqqushidan kattaroq, uzunligi 140–165 santimetr va qanotlari kengligi 205–275 sm. Ogʻirligi odatda 7,4–14,0 kilogramm oraligʻida, erkaklarining ogʻorligi oʻrtacha 9,8–11,4 kg va ayollari esa 8,2-9,2 kg ni tashkil qiladi. Dunyo boʻyicha tasdiqlangan rasmiy rekord darajadagi ogʻirligi Daniyadan topilgan erkak qiyqirdoq uchun 15,5 kg ni tashkil qilgan. Bu tur uchuvchi qushlarning koʻproq tosh bosadiganlar qatoriga kiradi.

Tarqalishi
----------

Qiyqirdoq oqqushlar yashash uchun koʻproq suvga muhtoj boʻladi, chunki ularning tana vaznini oyoqlari uzoq vaqt davomida ushlab turolmaydi. Oqqush koʻp vaqtini suzish, oziq-ovqat uchun suvga shoʻngʻish bilan oʻtkazadi.

Oqqushlar baland ovoz chiqaradilar va ular koʻp tosh bosishiga qaramay, mahoratli uchuvchilar hisoblanishadi. Qiyqirdoq oqqushlar janubiy Yevropa va Sharqiy Osiyodagi qishlash joylarigacha yuzlab yoki hatto minglab kilometr masofani bosib oʻtishlari mumkin. Ular subarktik Sibir, tayga zonasidagi Bewicks janubida koʻpayadilar. Ular Shimoliy Shotlandiyada, xususan, Orkneyda kamdan-kam uchraydi va soʻnggi yillarda u yerda ularning koʻpi bilan besh jufti qolgan. Soʻnggi yillarda Irlandiyada ham bu tur paydo boʻldi. Bu qush vaqti-vaqti bilan Hindiston yarimoroli va Shimoliy Amerikaning gʻarbiy qismidan uchib oʻtadi.

Oʻzbekiston tarqalishi
----------------------

Tekislikdagi suv omborlari, xususan Qoraqalpogʻistondagi Orol dengizining janubiy qismi, Janubiy Surxon suv ombori, Buxoro viloyati koʻllari, Tuzkon, Aydarkoʻl boʻylarida qishlaydi. Ovlash taqiqlangan. Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Willughby, Francis (1676). *Ornithologiae libri tres* [*Ornithology, Book Three*] (in Latin). London: John Martyn.
2. ↑  „Systema Naturae per Regna Tria Naturae, Secundum Classes, Ordines, Genera, Species, cum Characteribus, Differentiis, Synonymis, Locis. Tomus I. Editio decima, reformata".
3. ↑  „The Helm Dictionary of Scientific Bird Names.".
4. ↑  Brazil, Mark (2003). *The Whooper Swan*. Christopher Helm Ornithology.
5. ↑  Dunning, John B. Jr. ed. (1992). *CRC Handbook of Avian Body Masses*. CRC Press.
6. ↑  Mondadori, Arnoldo, ed. (1988). *Great Book of the Animal Kingdom*. New York: Arch Cape Press. pp. 182–183.
7. ↑  „"Whooper Swan sighted in Himachal Wetland after 113 years. | Hill Post".".
8. ↑  „O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan qushlar ro‘yxati".
Klarissa Archibald „Klara" Dennis (1881-yil 24-noyabr — 1958-yil 16-fevral) — Yangi Shotlandiyada yashagan kanadalik fotograf va yozuvchi.  U 76 yoshida Galifaksda vafot etdi. Uning koʻplab fotosuratlari hozirda Yangi Shotlandiya arxivi va Yangi Shotlandiya muzeyi kollektsiyalarida saqlanmoqda.  Bu minglab tasvirlar oʻz davrining odamlari va joylarini, jumladan, oʻsha davrdagi Mi’kmaq suratlari toʻplamini ham qamrab oladi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Senator Uilyam Dennis va Agnes Millerning qizi, u Truro shahrida tugʻilgan va yoshligida oilasi bilan Galifaksga koʻchib oʻtgan.  U Mount Allison kolleji, Dalhousie universiteti va Galifaks biznes kollejida tahsil olgan.  U 1920 yilda vafotigacha otasining Halifax Herald gazetasida ishlagan.

Birinchi jahon urushi paytida Dennis oʻz uyiga minglab askarlarga taklif qildi va harbiy asirlarni va Galifaksga kelgan yoki tashrif buyurgan xorijiy qoʻshinlarni qoʻllab-quvvatlash tashabbuslarini kuchli qoʻllab-quvvatladi.

Dennis Yangi Shotlandiya tarixiy jamiyatining bir umrlik aʼzosi edi.

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

Manbalar
--------

1. ↑  „Clara Dennis".
2. ↑  „Clara Dennis".
Ovqat hazm qilish sistemasi (Odam)
**Ovqat hazm qilish sistemasi** — odam va hayvonlar organizmida oziqmoddalarning qayta ishlanishi va hazm boʻlishini taʼminlaydigan organlar majmui. Koʻpchilik bir hujayralilar (mas, amyoba)da Ovqat hazm qilish sistemasi.q.s. funksiya-sini ovqat hazm qilish vakuollari bajaradi. Bundan tashqari, ayrim bir hujayralilar (mas, tufelka)da oziq kiradigan (ogʻiz, halqum) va oziq qoldiqlari chiqadigan maxsus teshikchalar ham boʻladi. Tuban koʻp hujayralilar (mas, gʻovaktanlilar, boʻshliqichlilar, ichaksiz turbellariyalar)da oziq maxsus hujayralar ichida hazm boʻladi. Umurtqasiz hayvonlar Ovqat hazm qilish sistemasi q.s. juda xilma-xil. Eng oddiy tuzilgan hayvonlar (boʻshliqichlilar, taroqlilar) Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. ogʻiz teshigi bilan boshlanadigan va shu teshik bilan tamom boʻladigan gastral boʻshliqdan iborat. Koʻpchilik hayvonlar (nemertinalar, toʻgarak chuvalchanglar, mollyuskalar, halqali chuvalchanglar, boʻgʻimoyoqlilar)rz- Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. oldingi, oʻrta va orqa boʻlimlardan tashkil topgan boʻlib, ogʻiz va anal. teshik or-qali tashqi muhit bilan bogʻlangan. Odam va umurtqali hayvonlar Ovqat hazm qilish sistemasiq.s.ning tuzilishi oziqlanish xususiyati va sharoitiga bogʻliq. Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. nayining ol-dingi qismi ixtisoslashib, ogʻiz boʻshligʻi, halqum va qiziloʻngacht hosil qiladi. Ogʻiz boʻshligʻida jagʻlar, tishlar, shilimshiq va soʻlak bezlari, til va boshqa joylashadi. Ovqat hazm qilish sistemasiq-S.ningoʻrta qis-mi hisobidan oshqozon, ingichka ichak, jigar, oshqozon osti bezi vujudga keladi. Ovqat hazm qilish nayining ke-yingi qismi yoʻgʻon ichak, toʻgʻri ichak va anal teshikdan iborat. Qiziloʻngach, oshqozon, ingichka ichak va yoʻgʻon ichak birgalikda ovqat hazm qilish nayini hosil qiladi; uning devori shilim-shiq, seroz va muskul qavatlaridan tashkil topgan. Evolyusiya jarayonida hayvonlar tanasining yiriklashuvi tufayli bilan ovqat hazm qilish nayi shilimshiq qavati yuzasi har xil yoʻl bilan (ichakning uzayib sirtmoq hrsil qilishi, burmalar paydo boʻlishi, shilimshiq qavat vorsinkalarining rivojlanishi, epiteliyning ichak devoriga yoki ichak boʻshligʻiga botib kirishi or-qali) kengayib borgan. Ana shu tariqa juda koʻp sonli mayda (ichak devori) yoki yirik (jigar, oshqozon osti) bezlar hosil boʻlgan. Ovqat hazm qilish nayi shilimshiq qavati ostida himoya funk-siyasini bajaradigan limfoid folli-kulalar joylashgan. Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. qon va limfa tomirlari bilan taʼminlangan. Ovqat hazm qilish sistemasiq.yening funksional faoliyati murakkab neyro-gumoral va gormonal mexanizmlar orqali boshqariladi. Bu jarayonda Ovqat hazm qilish sistemasiq.s.ning oʻz gormonlari asosiy ahamiyatga ega (yana q. Neyro-gumoral regulyasiya, Gormonal regulyasiya).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pashtun xalq kiyimi** Afgʻoniston va Pokistonning qoʻshni viloyatlarida yashovchi pashtunlarning kiyimi boʻlib, ular madaniyatining ajralmas qismi hisoblanadi. Pashtun ayollari odatda tekis, lekin qarama-qarshi (odatda yashil) rangdagi shim kiyishadi;  kichik takrorlanuvchi bezakli va belbogʻli uzun koʻylak, shuningdek, paxta matolaridan tikilgan hijob (roʻmol, chador).  Koʻpincha u uzun parda yoki plash bilan almashtiriladi.  Ustki kiyim-bosh (dastmal) ustidagi juda keng qalpoq, yuz va tanani yashiradi. Ko‘chmanchi pashtunlarning liboslari keng yengli va etaklari puflangan.  Qoida tariqasida, ular koʻp rangli shisha boncuklardan qilingan. Yana mukammal ayollar liboslarida oltin ip toʻqilgan boʻlib, ipakda koʻp rangli kashtalar bilan toʻldirilgan. Ular odatda maxsus marosimlarda va toʻylarda kiyiladi. 

**Pashtun erkaklar kostyumiga** shim, uzun koʻylak (kameez), vaskat yengsiz kurtka va xalat kiradi.  Ustki kiyim — roʻmol (sharey) va qoʻy yoki kigiz kaftan (kosai). Erkaklar uchun anʼanaviy bosh kiyimlar — keffiyeh, Qandahor doʻppilari, salla va pakol.  Afgʻoniston-Pokiston chegarasida yashovchi pushtunlar somon doʻppi kiyishadi.  Afg‘oniston janubida yashovchi pashtunlar ham oldilari ochiq do‘ppi kiyishadi. Afg‘oniston, Pokiston, Hindiston, Eron va boshqa qo‘shni davlatlarning pashtun bo‘lmagan aholisi qulaylik yoki boshqa sabablarga ko‘ra ko‘pincha xuddi shunday kiyinadilar.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat byudjeti daromad va xarajatlar yigʻini hisoblanadi.

Davlat Byudjeti koʻrsatkichlari
-------------------------------

Oʻzbekiston Respublikasidagi byudjeti koʻrsatkichlari 2010-yildan beri eʼlon qilinib kelsa-da, aniq berilgan byudjet balansi koʻrsatkichlari 2015-yilda beri eʼlon qilinib kelinadi.

Davlat byudjeti balansi (maqsadli jamgʻarmalarsiz)| Yil | Daromadlar (mlrd. soʻm) | Xarajatlar (mlrd. soʻm) | Byudjet profitsiti (mlrd. soʻm) |
| --- | --- | --- | --- |
| 2015 | 36 493,3 | 36 257,3 | 236 |
| 2016 | 41 043,4 | 40 911,3 | 132,1 |
| 2017 | 49 681,0 | 49 343,7 | 337,3 |
| 2018 | 79 099,0 | 79 736,1 | −637,1 |
| 2019 | 112 165,4 | 118 008,7 | −5843,3 |
| 2020 | 132 938,0 | 144 142,7 | −11204,7 |
| 2021 | 164 680,3 | 188 633,9 | −23953,6 |
|

Huquqiy jihatdan davlat byudjeti
--------------------------------

Davlat byudjetini shakllantirish dastlab Oʻzbekiston Respublikasining 14.12.2000 sanadagi 158-II-sonli qonuniga asosan shakllatirila boshlandi. 2022-yil holatiga koʻra Oʻzbekiston Respublikasidagi Davlat byudjeti va byudjega bogʻliq moliyaviy munosabatlar 2014-yil 1-yanvar sanasidan kuchga kirgan „Byudjet kodeksi" orqali amalga oshiriladi. Dastlab, tajriba sifatida 2 yil davomida qoʻllanilishi kutilgan hujjat 2022-yilda ham turli kichik oʻzgartirishlar bilan amal qilib kelmoqda.

Tashabbusli byudjet
-------------------

Jamoatchilik nazoratini kuchaytirish, byudjetdan ajratilayotgan mablagʻlarning maqsadliligini taʼminlash maqsadida 2021-yil 1-iyul sanasidan boshlab „Tashabbusli byudjet" loyihasi eʼlon qilindi.

Manbalar
--------

1. ↑  „2010-yilgi byudjet parametrlari".
2. ↑  „Byudejet daromadlari. 2015-yil".
3. ↑  „Davlat byudjeti xarajatlari".
4. ↑  „Davlat byudjeti daromadlari".
5. ↑  „Dastlabki tartibga soluvchi hujjat. Lex.uz".
6. ↑  „Byudjet kodeksi".
7. ↑  „Byudjet kodeksi. Gazeta.uz".
8. ↑  „Qonun hujjatlariga o'zgartirishlar. Lex.uz".
9. ↑  „Tashabbusli byudjet".

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yaxna** (fors.toj. — sovitilgan) — qadimiy taomlardan biri. Dastlab olov kashf qilinib, qozon paydo boʻlganidan keyin suvda qaynatib pishirib sovitilgan holda isteʼmol qilinadigan taomlar; sovitilgan ichimliklar. Ya. taomlarga hayvonot masalliqlaridan tayyorlanadigan qazi, qarta, qorin, xasip, dumbajigar, kallapocha, sutli oʻpka, liqliq, yaxna goʻsht va boshqalar kiradi. Ya. ovqatlarni sabzavotlardan ham tayyorlash mumkin. Ya. goʻsht tayyorlash uchun yaxlit goʻsht boʻlaklari qaynab turgan suvga yoki shoʻrvaga solinadi, 1 — 1,5 soat mildiratib qaynatiladi, qozonga tuz, archilgan butun piyoz, sabzi, sarimsoqva b. solinadi. Goʻsht pishgach, suvdan olinib, havoda sovitiladi, qalamlab yoki yaproqlab kesib, murchli piyoz yoki sabzavotlar bilan dasturxonga tortiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avliyo Aleksis Moskva sobori** (*Aleksis sobori*) – Samarqanddagi (Oʻzbekiston) pravoslav cherkovi, 1911-yilda qurilgan. 1912-yilda Moskvadagi Avliyo Aleksis sharafiga bagʻishlangan. U rus pravoslav cherkovining Toshkent va Oʻzbekiston yeparxiyasining Samarqand dekanati tarkibiga kiradi. Hozir aholi uchun faoliyat yuritadi.

Tarixi
------

Sobor 1902-yilda tuzilgan va dastlab Turkiston shaharlarida garnizon cherkovlarini qurish uchun moʻljallangan arxitektor Fyodor Verjbitskiy va harbiy muhandis Fyodor Smirnov tomonidan qayta koʻrib chiqilgan loyiha boʻyicha Rostovtseva va Nikolaevskaya koʻchalari burchagida harbiy lager uchun qurilgan. Hududi: Termiz, Verniy, Skobelev, Kerki, Kushka, Samarqand, Chardjou kabi marzaklar singari tashkil etilgan. Turkiston harbiy ibodatxonalari uchun namunaga aylangan bu loyiha 1901-yilda tasdiqlangan Fyodor Verjbitskiy polk cherkovining namunali loyihasi asosida yaratilgan. Yaratilish jarayonida rus quruvchilari umumiy quruvchilarning aksarini tashkil qiadi.

Birinchi tosh qoʻyish va muqaddaslash marosimi 1909-yilda boʻlib oʻtdi. Qurilish ishlari 1911-yilning kuzida yakunlandi, 1912-yilda maʼbad muqaddas qilindi va Provoslavlarga foydalanish uchun topshirilgan.

Zal tipidagi soborda 24 dan 16 metrgacha oʻlchamdagi katta zal mavjud boʻlib, zal baland va yengil gumbaz ostidagi katta qurbongohga ega. Kirish eshigi tepasida baland, sakkiz burchakli qoʻngʻiroq minorasi joylashgan. Bino biroz soddalashtirilgan ruscha uslubda, ortiqcha bezaksiz qurilgan.

1920-yillarda maʼbad yopildi, uning gumbazi va qoʻngʻiroq minorasi demontaj qilinib, isteʼmoldan chiqarildi. Sovet davrida maʼbad binosi harbiy qism balansida, harbiy lager hududida edi. Harbiy qism olib chiqilgach, u davlat muzey-qoʻriqxonasiga oʻtkazildi, 1996-yilda u dindorlarga qayta topshirildi. Rekonstruksiya uchun alohida eʼtibor berildi.

1996-yil 13-noyabrda sobor Moskva va Butun Rossiya Patriarxi Aleksiy II tomonidan qayta muqaddas qilindi. Ruhoniy Igor (Babakov) cherkovda xizmat qiladi. Patronal bayram – 25 fevral kuni deb belgilandi.

Adabiyotlar
-----------

* V. A. Nilsen. Oʻzbekistonda zamonaviy shaharsozlikning kelib chiqishida (Kkk – XX asr boshlari). – Toshkent: Gʻafur Gʻulom nomidagi adabiyot va sanʼat nashriyoti, 1988.-208 b. ISBN 5-635-00009-6

Manbalar
--------

1. ↑  „https://sobory.ru/article/?object=10453&ysclid=ln6e21e9j4976979916".
2. ↑  *Ярополк Доренский.* „Типовая воинская церковь Вержбицкого". *Наша Лиепая* (14-yanvar 2016-yil). 30-dekabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-yanvar 2020-yil.

Havolalar
---------

* Moskva metropoliti Avliyo Aleksis sobori
* pravoslavie.uz saytida cherkov manzili[*sayt ishlamaydi*] (mavjud havola)</link>
**Huquq layoqati**- huquqiy munosabat ishtirokchilarining maʼlum huquqlarga ega boʻlish va shunga yarasha majburiyat (burch) ola bilish layoqati. Fuqarolik huquq va burchlariga ega boʻlish fuqarolik huquq layoqati demakdir. Barcha fuqarolar, shuningdek, yuridik shaxslar huquq layoqatida tengdirlar.

Huquq layoqati huquqning fuqarolik huquqi sohasida koʻp uchraydi. Fuqaroning huquq layoqati odatda, u tugʻilganida vujudga keladi va vafot etishi bilan tugaydi. Baʼzan Huquq layoqati bola tugʻilmasdan ham vujudga keladi. Meros huquqiga koʻra, ochilajak merosda homilaning ham Huquq layoqati yotadi. Fuqarolik qonunchiligi boʻyicha, fuqarolarning huquq layoqati mulk huquqi asosida mol-mulkka ega boʻlish; mulkni meros qilib olish va vasiyat qilib qoldirish; bankda jamgʻarmaga ega boʻlish; tadbirkorlik, dehqon, fermer xoʻjaligi bilan hamda qonunda taqiqlab qoʻyilmagan boshqa faoliyat bilan shugʻullanish; yollanma mehnatdan foydalanish, mustaqil ravishda yoki boshqa fuqarolar va yuridik shaxslar bilan birgalikda yuridik shaxslar tashkil etish; qonunga zid boʻlmagan har qanday bitimlar tuzish va majburiyatlarda qatnashish; boshqa shaxslar tomonidan yetkazilgan zararning toʻlanishini talab qilish; mashgʻulot turini va yashash joyini tanlash; fan, adabiyot va sanʼat asarlarining, ixtirolarning, qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa intellektual faoliyat natijalarining muallifi huquqiga ega boʻlishda oʻz ifodasini topadi.

Yuridik shaxslar oʻz taʼsis hujjatlarida nazarda tutilgan faoliyat maqsadlariga muvofiq huquq layoqatiga ega boʻladilar. Yuridik shaxsning huquq layoqati u tuzilib, davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan paytdan eʼtiboran vujudga keladi va u tugatilgan paytdan eʼtiboran tamom boʻladi. Yuridik shaxsning maxsus huquq layoqati uning oʻz ustavi, nizomi yoki qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Heinävesi cherkovi minorasi
 Qurbongoh
**Heinävesi cherkovi** Finlyandiyaning Heinävesi shahridagi Evangelist lyuteran yogʻoch cherkovidir. U 1890-1891 yillarda qurilgan va dizayni Jozef Stenbek tomonidan ishlab chiqilgan. Cherkov Stenbek tomonidan ishlab chiqilgan boshqa koʻplab cherkovlar singari Gothic Revival uslubida qurilgan.

Cherkovning uzunligi 40 metr, kengligi 30 metr va balandligi 45 metr. Cherkov 2000 oʻringa ega va shuning uchun Finlyandiyadagi ikkinchi eng katta yogʻoch cherkovdir. Qoʻngʻiroq minorasida ikkita qoʻngʻiroq bor, 1765-yilda kichikroq va 1906-yilda kattaroq qoʻngʻiroq oʻrnatilgan. Qurbongohning rasmini 1893-yilda Yoxan Kortman chizgan.

Organ dastlab 1906-yilda Jens Zachariassen tomonidan yaratilgan (25 toʻxtash). 1981-yilda Kangasaladagi organ korxonasi (Kangasalan urkutehdas) asl 20 ta toʻxtash joyi bor organdan foydalangan holda yangi organni (33 ta toʻxtash) yaratdi.

Heinävesidagi birinchi cherkov 1748-yilda qurilgan kichik ibodatxona edi. Ikkinchi cherkov katta yogʻoch „maʼbad" cherkovi edi. U 1840-yilda qurilgan va Karl Lyudvig Engel tomonidan ishlab chiqilgan. 1887-yilda cherkov yonib ketdi.

Cherkov hovlisida mahalliy tarix muzeyi, Pitäjantupa tikuvchilik markazi va eski qabriston ham joylashgan. Madaniy jihatdan, cherkovning katta tepaligi tarixiy ahamiyatga ega. Kermajarvi ko'li tepalikdan 90 metr pastda joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Archived copy". 31-avgust 2005-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyun 2010-yil.

Tashqi havolalar
----------------

* Heinävesi cherkovidagi muzey xonasi Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-08-12).
**Koʻkcha-3 qabristoni** - Tozabogʻyop madaniyatiga mansub jez davri qabristoni (miloddan avvalgi 13—11-asrlar). Xorazmdagi Koʻkcha togʻidan 5 km jan.rokda, Amudaryoning qad. oʻzani — Oqchadaryoning jan. havzasida. 1954—59 yillarda SP. Tolstov rahbarligidagi Xorazm arxeologiya-etnografiya ekspeditsiyasi topib oʻrgangan. K.-Z q. 100 dan ortiq dafn qilingan mayyitlar qabrlaridan iborat boʻlib, ulardan 74 tasi qazib ochildi. Baʼzi qabrlarga bittadan va ayrimlariga ikkitadan turli jinsga mansub oʻliklar koʻmilgan. Erkaklar oʻng yoni, ayollar esa chap tomoniga yotqizib qoʻyilgan. Jasadlar boshi tepasida 1 yoki 2 ta idish mavjud. Ayollar dafn qilingan qabrlardan jez bilaguzuk va ziraqlar, jez va aqiq munchoqlar, erkaklar koʻmilgan qabrlardan esa dastasi suyakdan qilingan toʻrt qirrali jez bigizlar, jez pichoqlar hamda turli-tuman qurollar topildi. K.-Z q.dan chiqqan sopol idish va jez buyumlar sirti koʻpincha ilon izi yoki boshoqsimon shakllar bilan bezatilgan. Tadqiqotlarga koʻra, koʻkchaliklar, asosan, chorvachilik qisman daryo oʻzanlari boʻyida dehqonchilik bilan mashgʻul boʻlgan. Ular Volga boʻylarida yashagan Yogʻochband madaniyati va Andropove madaniyatiga mansub qabilalar bilan yaqin iqtisodiy va madaniy aloqada boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tangri** – 1) Xudo, Alloh. Tangrichilik dinida xudoning nomi. „Tangri" atamasi kup Osiyo xalklarining eng qad. mifologik fondiga kiradi. Tangri qadimgi shumer tilida (mil. av. 3-ming yillik) tengri, tengir, dengri, dengir; oltoycha tengri, tengeri; ozarbayjoncha dengri, dengir; xakascha tigir, ter; tuvacha deer; chuvashcha tura; yakutcha tangara; mongolcha tenger; buryatcha tengeri, tengri; qalmiqcha tenger; yaponcha tenri. U qad. xunnu tilida ham mavjud boʻlgan (mil. av. 3-asr va undan ham avvalroq). Tadqiqotchilar Tangrini kengroq talqinda shumercha – tengir – „koinot", „dengiz" bilan bogʻlaydilar. Tangri haqidagi tasavvur osmon ruhi egasi gʻaqidagi animistik diniy eʼtiqodlar asosida shakllangan boʻlib, unda osmon ham bevosita oʻzining koʻrinishida, ham T. yashaydigan fazo sifatida tasavvur etilgan; 2) Islom dinini ommaviy ravishda qabul qilgan turkiy xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda Allohniig nomlaridan biri sifatida ishlatiladi.

Yana qarang
-----------

* Xudo

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Gaz ballonli avtomobil** - siqilgan yoki suyultirilgan yonuvchi gazlarda ishlovchi avtomobil; gaz ballonlari avtomobil shassisiga, baʼzan tepasiga oʻrnatiladi. Tabiiy gazlar, neftni kayta ishlash va qazib olishda yoʻlakay olinadigan gazlar va tosh koʻmirni qayta ishlab olinadigan koks gazlari siqilgan holatda boʻladi. Siqilgan gaz ballonga 20 MN/m2 gacha bosim bilan haydaladi. Suyultirilgan gazlar: propan-butan va propilen-butilen odatdagi temperaturada suyultirilib, ballonlarga 1,6 MN/m2 bosim bilan haydaladi; suyultirilgan metan gaz atmosfera bosimida va —161,3° temperaturada suyultirilib, 1 MN/m2 bosim bilan izotermik ballonlarga haydaladi. G.b.a.ning suyuq yonilgʻida ishlaydigan avtomobillardan afzalligi shundaki, bunda dvigatel detallari kam yeyiladi, qisish darajasini oshirish hisobiga dvigatel quvvatini oshirish imkoni boʻladi, yonilgʻi tejaladi, dvigateldan chiqadigan gazlarning zaharliligi kamayadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |