**Qusxana dingi** (yoki *Qusxana qabristoni*) —Qoraqalpogʻiston Respublikasining Nukus shahridagi tarixiy va arxitektura yodgorligi. Qabriston bugungi kunda „Kizketken" Mahalla fuqarolar yigʻini hududida joylashgan boʻlib, X hamda XIV asrlarga tegishlidir. 

Qusxana dingi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulkiga tegishli hisoblanadi.

Tarixi
------

Qabriston hududida, shuningdek, milodiy II—III asrlaridan boshlab to XIV asrgacha boʻlgan davrni oʻz ichiga olgan arxeologik ashyolar topilgan. IX—XIV asrlarda ham foydalanilgan qorovul minorasi qoldiqlari hozirgacha saqlanib qolgan. Qabriston hududida olib borilgan izlanishlar davomida XVIII-XIX asrlarga tegishli masjid aniqlangan boʻlib, bu masjid minoraning sharqiy qismidan 30 metr uzoqlikda joylashgan.

Qadimgi ossuariylar
-------------------

Qoraqalpogʻistonning Boʻzatov tumani hududida joylashgan Qusxana tepaligidagi zardushtiylik madaniyatiga oid ossuariylar qarovsiz qolib ketayotgani xabar qilingan. Kelib tushgan xabarda, shuningdek, mahalliy aholi orasidan ayrim kishilar ming yillik tarixga ega ossuariylarni qazib olib ketyatgani yoki shu joyning oʻzida ularni sindirib har tomonga sochib tashlayotgani ham aytilgan. Mahalliy aholi tomonidan qoramol va qoʻylarning oʻsha atrofda boqilishi ham zarar beruvchi omil sifatida sanab oʻtilgan.

dMahalliy aholi qadimgi zaroastrizm dini boʻyicha dafn etilgan qabristonni „Kapir auliye" deb atashgan. Zardushtiylik diniga koʻra odam vafot etgandan keyin, uni yerga koʻmmay, dastlab suyagini etidan ajratib olishgan. Jasad qolgan etni qushlarga yedirilib, tozalangandan soʻng alebastrdan tayyorlagan quti — ossuariyga solib yerning ustiga qoʻyishgan. Har bir ossuariyning toʻrtta tuyogʻi boʻlgan. Zardushtiylik dinida yer muqaddas hisoblanganligi sababli oʻlgan odamning, hattoki suyagini ham tekkizmaslik uchun toʻrtta tuyoqli ossuariyga solib yerning ustiga qoʻyish oda.

Olimlarning fikriga koʻra, Qusxana tepaligidagi ossuariylar 6,5-7 gektar maydonda joylashgan boʻlib, tepalikda har qadamda ossuariylar chiqib turadi. Ossuariylar koʻpincha saksovul oʻsimliklarining tubidan topiladi.

Yana qarang
-----------

Sulton Uvays bobo maqbarasi

Shibliy ota maqbarasi

Toqmaq ota maqbarasi

Murat shayx maqbarasi

Tugʻon Turk maqbarasi

Kechirmas bobo maqbarasi

Manbalar
--------

1. ↑  „Тарихий, бадиий ёки ўзга маданий қимматлилиги туфайли гаров ва ипотека қўлланилиши мумкин бўлмаган объектлар рўйхати (ЎзР ВМ 05.12.2014 й. 335-сон қарорига илова) | Majburiyatlar va shartnomalar toʻgʻrisidagi umumiy qoidalar | Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar | Fuqarolik va oila qonunchiligi | OʻzR KonunchiligiMaʼlumotlar tizimi „Tarixiy, badiiy yoki oʻzga madaniy qimmatliligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obʼektlar roʻyxati (OʻzR VM 05.12.2014 y. 335-son qaroriga ilova)" | NRM.uz". *nrm.uz*. Qaraldi: 30-oktyabr 2023-yil.
2. ↑  „846-сон 04.10.2019. Moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlari milliy ro‘yxatini tasdiqlash to‘g‘risida" (uz-Latn-UZ). *lex.uz*. Qaraldi: 30-oktyabr 2023-yil.
3. ↑  „Qoraqalpog'iston Respublikasi | Uzbekistan Travel" (uz). *uzbekistan.travel*. Qaraldi: 31-oktyabr 2023-yil.
4. ↑  „Qadimiy ossuariylar ichida oltin bor…mi? – Qoraqolpog'iston Axborot Agentligi". *kknews.uz*. Qaraldi: 31-oktyabr 2023-yil.