recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Klara Alimadatovna Jalilova** (1937-yil 8-iyul — 2020-yil 20-noyabr, Toshkent) — sovet va oʻzbek aktrisasi, xonanda. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist.

Bolaligi
--------

Klara Jalilova 1937-yil 8-iyulda Toshkent shahrida tavallud topgan. Uning otasi Alimadat Jalklov buxorolik tojik millatiga, onasi esa tatar millatiga mansub edi.

Yoshligidan musiqa va vokal bilan shugʻullangan. Xonanda sifatida badiiy havaskorlik konsertlarida ishtirok etgan. 1955-yilda SSSR xalq artisti Halima Nosirovaning nazariga tushadi. U bu yosh qizdagi beqiyos isteʼdodni sezib, uni Toshkent Davlat konservatoriyasiga taklif qiladi. Bu yerda Halima Nosirovaning iltimosiga koʻra, 12 nafar ekspert yigʻilib, qizning chiqishlarini tinglaydi. Shunda ularning hammasi musiqasiz tabiatning inʼomi orqali jonli qoʻshiq kuylagan noyob isteʼdod sohibasi turganini sezishadi. Shu onning oʻzidayoq uning maʼlumotini surishtirishmay, Oʻzbekiston SSR Davlat filarmoniyasi qoshidagi Oʻzbek xalq cholgʻu asboblari orkestriga solist sifatida ishga tavsiya qilishadi. 1957-yilda Klara Jalilova Moskvada boʻlgan yoshlar va talabalarning Butunjahon festivaliga Oʻzbekiston SSR nomidan delegat sifatida ishtirok etadi. U yerda yosh xonanda muvaffaqiyatli chiqishlar qiladi va laureat nomini hamda oʻzining birinchi Oltin medalini qoʻlga kiritadi.

Ta'lim
------

Toshkent badiiy sanoat institutini tamomlaydi.

Mashxurlik
----------

Unga katta shuhratni 1958-yilda suratga olingan „Maftuningman" filmidagi ilk roli keltiradi. Bu birinchi oʻzbek musiqali komediyasi edi. Klara Jalilova kinoda suratga tushib, estrada sohasida qoʻshiqlar ijro eta boshlaydi.

Mukofotlari
-----------

2011-yilda „Doʻstlik" ordeni bilan taqdirlangan.

Vafoti
------

Aktrisa 2020-yilning 20-noyabr sanasida vafot etdi.

Oilasi
------

Aktrisa aktyor Yoqub Ahmedov bilan turmush quradi va bir necha yildan so'ng ajrashishadi. Ularning Furqat Ahmedov ismli oʻgʻli bor. 

Bir necha yildan so'ng aktrisa Bahor" ansambli sozandasi Rustam Negmatov bilan (changchi) turmush quradi.

Shuningdek, Klara Jalilovaning Shuxrat (1965—2012) va Shavkat ismli oʻgʻillari bor.

Rollari
-------

Klara Jalilova „Maftuningman"da Yulduz (1958), „Olovli yoʻllar"da Sodiqjon boyning xotinlaridan biri(1978), „Chinor ostida duel'" fil’mida Abdullaning xotini (1979), „Kelinlar qoʻzgʻoloni"da Lutfi (1985), „Arslonning sarguzashtlari"da tovuq koʻtargan ayol (1988), „Temir xotin"da qoʻshni (1990), „Kulol va xurmacha"da haram bekasi (1990), „Uch qirol jangi"da ayol (1990), „Temir erkak"da (1991), „Yuzsiz"da ayol (1992), „Alif Laylo va makkora" (1992), „Meni yolgʻiz qoldirma" (2004), „Baribir hayot goʻzal" (2004), „Anora" (2006), „Niqob" (2007), „Men bu men" (2009), „Soʻnggi lahza" (2009), „Mugʻormbir kuyovlar" (2013) kabi fil’mlarda rolllar ijro etgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  YouTube logotipi Video(oʻzb.)
2. ↑  „O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist Klara Jalilova 83 yoshida vafot etdi". Qaraldi: 17 iyul.
3. 1 2  *Rahimova, Feruza* „Klara JALILOVA: Taqdirimdan minnatdorman…". Qaraldi: 17 iyul.

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Dizayn klassikasi** — bu abadiy estetik qiymatga ega boʻlgan sanoatda ishlab chiqarilgan ob’ekt. U oʻziga xos standart boʻlib xizmat qiladi va dizayn yilidan qatʼi nazar, dolzarb boʻlib qoladi. Muayyan ob’ektning dizayn klassikasi ekanligi koʻpincha munozarali boʻlishi mumkin va bu atama baʼzan suiisteʼmol qilinadi, ammo XIX va XX asrdagi mahsulot dizaynlarining tan olingan klassiklari mavjud. Ob’ektning dizayn klassikasiga aylanishi uchun vaqt kerak va dizayn jamiyatga qanday taʼsir qilgan boʻlishidan qatʼi nazar, uning keyingi dizaynlarga taʼsiri bilan birga, biror narsa dizayn klassikasiga aylanishini aniqlashda katta rol oʻynaydi. Shunday qilib, dizayn klassikasi koʻpincha hayratlanarli darajada sodda, mohiyatga toʻgʻri keladi va *ikonik*, *toza*, *qimmatli* yoki *maʼnoli* soʻzlar bilan tavsiflanadi.

Maʼlumotnomalar
---------------

1. ↑  *Campbell.* „Design Classics: unequivocal, tangible, iconic?" (20-yanvar 2009-yil). Qaraldi: 22-sentabr 2011-yil.
2. 1 2 3  *Bayley.* „What makes a design classic?". *The Independent* (27-avgust 1999-yil). Qaraldi: 22-sentabr 2011-yil.
3. ↑  *Hill.* „What Makes a Design Classic?" (12-sentabr 2006-yil). 23-oktabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi.
4. ↑  *Glancey.* „Stamps of approval: British design classics". *The Guardian* (13-yanvar 2009-yil). Qaraldi: 22-sentabr 2011-yil.
**Klassik elektrodinamika** -elektr zaryadlar bilan elektromagnit maydonlar va ularning uzluksiz xossalari haqidagi taʼlimot (qarang Elektrodinamika).

Klassik elektrodinamika-elektrodinamika bo'limi, o'zgaruvchan yoki statsionar elektromagnit maydonni harakatsiz hisoblash tizimida ko'rib chiqadi. Klassik elektrodinamikaning asosini Maksvell tenglamalari tashkil etadi.

Klassik elektromagnetizm yoki klassik elektrodinamika ning filialidir nazariy fizika o'rtasidagi o'zaro ta'sirlarni o'rganadigan elektr zaryadlari va oqimlar kengaytmasi yordamida klassik Nyuton modeli. Nazariya elektromagnit hodisalarning tavsifini har doim tegishli bo'lganda beradi uzunlik tarozilari va maydonning kuchliligi etarlicha katta kvant mexanik effektlar ahamiyatsiz. Kichik masofalar va maydonning past kuchliligi uchun bunday o'zaro ta'sirlar yaxshiroq tavsiflanadi kvant elektrodinamikasi. Elektromagnit maydon quyidagi kuchni (ko'pincha Lorents kuchi deb ataladi) ta'sir qiladi zaryadlangan zarralar: 

```
**F** = *q***E** + *q***v** × **B**
```

bu erda barcha qalin ranglar mavjud vektorlar: **F** zarrachaning zaryadga ega bo'lgan kuchidir *q* tajribalar, **E** bo'ladi elektr maydoni zarracha joylashgan joyda, **v** zarrachaning tezligi, **B** bo'ladi magnit maydon zarrachaning joylashgan joyida.

Yuqoridagi tenglama Lorents kuchi ikki vektorning yig'indisi ekanligini ko'rsatadi. Ulardan biri o'zaro faoliyat mahsulot tezlik va magnit maydon vektorlari. O'zaro faoliyat mahsulotning xususiyatlariga asoslanib, bu tezlik va magnit maydon vektorlariga ham perpendikulyar bo'lgan vektor hosil qiladi. Boshqa vektor elektr maydon bilan bir xil yo'nalishda. Ushbu ikki vektorning yig'indisi Lorents kuchidir.

O'zgaruvchan elektromagnit maydon o'z kelib chiqishiga qarab a shaklida tarqaladi to'lqin. Ushbu to'lqinlar vakuumda yorug'lik tezligi va keng mavjuddir spektr ning to'lqin uzunliklari. Ning dinamik maydonlariga misollar elektromagnit nurlanish (chastotani oshirish tartibida): radio to'lqinlari, mikroto'lqinli pechlar, yorug'lik (infraqizil, ko'rinadigan yorug'lik va ultrabinafsha), rentgen nurlari va gamma nurlari.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Klapan** (nem. Klappe - toʻsiq) — mashina va mexanizmlarda havo, suv, bugʻ, gaz oqimlarini boshqarishga imkon beruvchi detal (qurilma). Vazifasiga koʻra, K. drosselli, reduksion, rostlash, teskari, saqlagich, avariyaning oldini oluvchi, berkitish va boshqa; toʻzilishi boʻyicha ventilli, zolotnikli, joʻmrakli va boshqalarga boʻlinadi. K. elektrik, pnevmatik, gidravlik yuritmalar bilan, shuningdek, dastaki usulda harakatga keltiriladi. Truboprovodlarda qoʻl bilan ochilib-yopiladigan, nasos va kompressorlarda 2 tomondagi bosimlar farqi hisobiga avtomatik tarzda ochilib-yopiladigan K.lar qoʻllaniladi. Ichki yonuv dvigatellari va bugʻ mashinalaritsa alohida mexanizm vositasida boshqarib turiladigan; rezervuardagi havo bosimini bir meʼyorda toʻtib turish va ehtiyot qilish uchun ishlatiladigan K.lar bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xirbat al-Mafjar** - Iordaniya dagi meʼmoriy yodgorlik (8-asr); umaviylar saroyi. Iordan daryosining gʻarbida, qad. Iyerixonnint shimolida joylashgan. Saroy (atrofi burjli mustahkam devor bilan oʻralgan), devordan tashqaridagi masjid, hammom, ichki va tashki hovlilar bilan yagona majmua hosil qilgan. X. alM. binolari toshohaktoshlardan bunyod etilgan, gumbazlar bilan yopilgan, hovlilar yuzasiga tosh plitalar yotqizilgan. Saroy umaviylar saroyiga xos anʼanaviy mujassamotga ega: murabba tarxli hovli galereya va sharqiy hamda gʻarbiy tomoni boʻylab gʻisht gumbazli 2 qavatli binolar bilan oʻralgan. Saroy binosi toʻrtburchak tarhli (67x63 m), tarzlari ravoqlar qatori bilan quyoshdan toʻsilgan. Saroy miyonsaroyi minora koʻrinishida, tarzlari oʻyma turunjlar bilan bezatilgan va yuqorisi davdanalar bilan yakunlangan; miyonsaroy 2 (tashqi murabba va ichki toʻrtburchak tarhli) xonadan iborat boʻlib, xonalar oʻzaro keng eshik bilan bogʻlangan, tashqi xona devorlariga burchak ustunlariga oʻrnatilgan ravoqlar ishlangan, ichki xona gumbazli; miyonsaroy devori boʻylab oʻrnatilgan oʻrindiqlar qabulxona vazifasini oʻtaganidan darak beradi. Tarzlari piltavor boʻrtiqlar shaklidagi hammom binosi murabba tarhli katta xona (30x30 m) hamda uning shim.gʻarbidagi kichik xona (4,5x4,5 m)dan iborat (kichik xona saroy egasining xos xonasi boʻlgan deb taxmin qilinadi). Masjid toʻrtburchak tarhli (23,6x17,1 m), 2 qator marmar ustunli, yonida poydevorga oʻrnatilgan minora joylashgan. Tashqi katta hovli oʻrtasida hovuz boʻlib, ustiga 4 ustunga oʻrnatilgan gumbaz tomli koʻshk ishlangan. Xirbat al-MafjarM. binolari tosh va ganch oʻymakorligida handasiy, islimiy naqshlar bilan serhasham bezatilgan, naqshin bezaklar orasida boʻrtma tasvirlar, haykaltaroshlik (ayollar boshlari, atlant va boshqalar) bezaklari ham uchraydi. Miyonsaroy, hammom va boshqa xonalarning pollari ajoyib (handasiy, toʻgʻri va egri chiziqlar, aylana, toʻrtburchaklar uygʻunligidagi) mozaika bilan qoplangan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

‎

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
250
**Yaktak** — yozgi, yengil kiyim; erkaklar koʻylagi. Oldi ochiq, uzun, yengli hamda tik yoqali. Ya. toʻgʻri bichimli, kalta (uzunligi asosan tizzagacha) va yalang qavat boʻlishi bilan /yaoʻidan farq qiladi; asosan oq (boʻz) surp, shuningdek yoʻlyoʻl matolardan tikiladi. Ya. orqaoldi yelkadan oshirib tashlangan yaxlit matodan tashkil topgan, uning ikki yoniga yonlar, yenglar tana qismiga toʻgʻri ulanib, yeng va yonlar orasiga qulpak solingan. Uzun, ensiz bir necha qavat tasmasimon boʻlakdan iborat boʻlgan hamda uzunasiga bir necha qator choklar solib qotirilgan yoqa yoqa oʻyigʻiga ulangan. Orqa tomoni tik, oldi koʻkrakkacha tekis tushib turadi. Ya. bagʻrini birlashtirish uchun yoqaning pastki qismiga bogʻichlar tikiladi yoki izma qilib tugma qadaladi. Hozirda Toshkent, Fargʻona vodiysi va boshqalarda toʻgʻri bichimli Ya. bilan birga yangi bichiqda tikiladiganlari ham keng tarqalgan. 12—13-asrlardan yozma manbalarda Ya. haqida maʼlumotlar bor, 5—6-asrlarga oid devoriy rasmlar hamda miniatyuralarda Ya. tasviri uchraydi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Andreevlar shirkati** ("An-dreevskoye tovarishestvo") —19-asr oxi-ri — 20-asr boshlarida Oʻzbekiston iqtisodiyotida hukmron boʻlgan, ajnabiy va rus kapitalining qudratiga tayangan yirik aksiyadorlik jamiyati. A.sh.ni 1912-yil Oʻzbekistondagi yirik sarmoya-dorlar Rus-Osiyo banki ishtirokida tash-kil etganlar. Bunga "Aka-uka Knoplar savdo uyi" firmasi tashabbuskor boʻlgan. A.sh.ning dastlabki asosiy kapitali 750 ming soʻm boʻlib, 1915-yilda 5 mln. soʻmga yetgan. A.sh. 1917-yil 31 paxta tozalash, 6 paxta yogʻi va sovun ishlab chiqarish zavodlariga egalik qilgan. A.sh. Rossiyada-gi "Salomas" aksiyadorlik jamiyatining faoliyatida qatnashgan. "Salomas"ning 20% aksiyasi 1917-yil A.sh. qoʻlida boʻlgan. A.sh. dehqonlar yetishtirgan paxtaning katta qismini arzon garovga xarid qilib, tolasini Rossiya va Polshaga so-tar, chigitidan yogʻ va sovun tayyorlar edi. A.sh. 1918-yil mart — aprel oylarida Sovet hokimiyati tomonidan natsionalizatsiya qilingan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Andreas „Andi" Vidxolzl** — (1976-yil 14-oktyabrda tugʻilgan) avstriyalik sobiq chang'ida sakrash yoʻnalishidagi sportchi. Faoliyati davomida Andreas Bir nechta Jahon chempionatlari va Olimpiya oʻyinlarida gʻolib boʻlgan.

Faoliyati
---------

Widhölzl 1993-yilda changʻida sakrash boʻyicha Jahon kubogidagi faoliyatini boshlagan. 1997-yil va 2000-yillar oraligʻida u Jahon kubogi musobaqalarida oʻn oltita gʻalaba bilan birga ikkita Olimpiya bronza va ikkita jahon chempionati kumush medalini qoʻlga kiritgan. Bu vaqt ichida uning 1999—2000-yilgi Toʻrt tepalik turniridagi gʻalabasi asosiy natijalaridan biri hisoblanadi. Ushbu mavsumda changʻidan sakrash boʻyicha Jahon kubogida ikkinchi boʻlgan. Keyingi besh yil ichida faqat bitta Jahon kubogi musobaqasida gʻalaba qozongan, ammo 2005-yilda Avstriya terma jamoasi bilan ikki marta jahon chempionligini qoʻlga kiritgan va bir yildan soʻng qishki Olimpiya oʻyinlarining oltin medalini qoʻlga kiritgan. Bu natijalarning barchasi Avstriya terma jamoasi tarkibida erishilgan. 2008-yil mart oyida sogʻligʻi bilan bogʻliq muammolardan soʻng changʻida sakrash boʻyicha oʻn besh yillik Jahon kubogidagi faoliyatini yakunlagan.

Widhölzl yoshligidan changʻida sakrashga qiziqqan, uning qiziqishi bu sport turini televizorda koʻrish tufayli paydo boʻlgan. Taxminan oʻsha paytda kichik sportchi Tirol changʻi federatsiyasiga qoʻshilgan va changʻida yurishni oʻrgangan. Yetti yoshga toʻlganda, maktabdagi doʻsti uni Fieberbrunner Weitenjägerga qoʻshilishga koʻndiradi. Bir necha yil oʻtgach, Widhölzl oʻzining yosh guruhidagi tuman va viloyat chempionatlarida birinchi muvaffaqiyatini qoʻlga kiritgan.

Jahon chempionati
-----------------

### Turnir jadvali

| Mavsum | Umumiy | 4H | SF | NT | JP |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1992—1993-yil | — | 55 | — | Yoʻq | Yoʻq |
| 1994—1995-yil | 26 | 18 | — | Yoʻq | Yoʻq |
| 1995—1996-yil | 20 | 37 | 16 | Yoʻq | 21 |
| 1996—1997-yil | 15 | 14 | 13 | 03 !3rd | 16 |
| 1997—1998-yil | 03 !3rd | 7 | 03 !3rd | 01 !1st | 7 |
| 1998—1999-yil | 7 | 14 | 21 | 40 | 6 |
| 1999—2000-yil | 02 !2nd | 01 !1st | 5 | 6 | 02 !2nd |
| 2000—2001-yil | 12 | 16 | 28 | 52 | Yoʻq |
| 2001—2002-yil | 4 | 5 | Yoʻq | 21 | Yoʻq |
| 2002—2003-yil | 03 !3rd | 12 | Yoʻq | 41 | Yoʻq |
| 2003—2004-yil | 29 | 17 | Yoʻq | — | Yoʻq |
| 2004—2005-yil | 8 | 16 | Yoʻq | 19 | Yoʻq |
| 2005—2006-yil | 10 | 18 | Yoʻq | 8 | Yoʻq |
| 2006—2007-yil | 33 | 22 | Yoʻq | 34 | Yoʻq |

Manbalar
--------

1. ↑  Andreas Widhölzl; Heinz Schnürle (2009), *Mein Höhenflug*, Holzgerlingen: SCM Hänssler, ISBN 978-3-7751-5050-7
2. ↑  „Laufbahn - Andreas Widhölzl". 6-may 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-yanvar 2013-yil.
BASHADAR QOʻRGʻONLARI - Togʻli Oltoy oʻlkasining yaylov va choʻllarida yashagan (miloddan avvalgi 1ming yillikning 2-yarmi) chorvador skif qabilalarining qabristoni. Bashadar qoʻrgʻonlari Oltoyning Qorakoʻl daryo vohasida joylashgai Kulada qish-logʻi yaqinidagi Bashadar degan joydan topilgan. 1950-yilda professor S. I. Rudenko tekshirgan, 60 dan ortiq qoʻrgʻon borligi aniqlangan. Ulardan 2 tasi ochilgan. Qoʻrgʻonlar doyra shaklida. Bal. 1,5 – 2 m, diametri 40 – 60 m ga yetadi. Bashadar qoʻrgʻonlari da yogʻoch harilar toʻshalgan, tomiga 50 — 60 sm qalinlikda daraxt poʻstlogʻi toʻshamasi va 1 m qalinliqda shox-shabba yopilgan maxsus xona topildi. Xonaning shipi qora namat bilan qoplangai. Bu xonaga moʻmiyolangan murda solingan tobut qoʻyilgan. Murda va u bilan birga kumilgan buyumlar yaxshi saqlangan. Bashadar qoʻrgʻonlari urugʻ yoki qabila oqsoqollarining mo-zorlari boʻlib, ularda suyak va jezdan ishlangan yoy oʻqi, zeb-ziynat buyumlari, kiyim-kechak qoldiklari, moʻmiyolangan murda va bosh suyaklari yorilgan 10 otning skeleti topildi. Ularning egar va yuganlari oltin qoplama naqshlar bilan bezatilgan. Shuningdek, ikkita yogʻoch tobutda erkak va ayol murdasi va 14 ot skeleti ham topildi. Ikkala tobut va ularning qopqoqlari hayvon su-ratlari bilan bezatilgan. Erkak tobutiga qator ketayotgan 4 yoʻlbars va burama shoxli bugʻu surati solingan. Ayol tobuti qopqogʻiga ham 4 yoʻlbars, pastrogʻiga esa 2 bugʻu, 3 arhar va 2 toʻngʻiz surati chizilgan. Tobut devoridagi yoʻlbars suratlari ustiga gul solingan hoshiyali namat yopilgan. Murdalarning kamari va qindagi shamshiri ham saqlangan. Biroqmo-zor bir vaqtlar talangani uchun undagi qimmatbaho buyumlar, otlarning egar, yuganlaridagi oltin va kumush taqinchoqlar yoʻqolgan. Bashadar qoʻrgʻonlari da topilgan bu sanʼat buyumlari Sibirning uzoq oʻtmish madaniyatidan, Togʻli Oltoy aholisining qadimdan Yaqin Sharq va Old Osiyo bilan iqtasodiy va madaniy aloqada boʻlganidan dalolat beradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bashmakovskiy tumani** (ruscha: *Башмако́вский райо́н*) — Rossiyaning Penza viloyatidagi maʼmuriy va munitsipal tuman, Penza viloyatidagi yigirma yettitadan biri. Viloyatning gʻarbiy qismida joylashgan. Tumanning maydoni 1,618 square kilometer (625 mi²). Uning ma'muriy markazi - Bashmakovo shahar posyolkasi ( ishchi posyolkasi ). Aholisi: 23 304 (2010-yilgi aholi ro'yxati); 25,159 (2002-yil aholini ro'yxatga olish) Bashmakovo aholisi tuman umumiy aholisining 44,7% ni tashkil qiladi.

Taniqli aholi
-------------

* Anna Konkina (1947-yilda Kirillovkada tug'ilgan), poygachi velosportchi

1. 1 2  Law #774-ZPO
2. ↑  Law #690-ZPO
3. ↑  „General Information" (russian).  Bashmakovsky District. 27-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-may 2017-yil.
4. 1 2  *ru Federal State Statistics Service.* „ru:Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1" [2010 All-ru Population Census, vol. 1] (ru).  Federal State Statistics Service (2011).
Kompleks logarifmning xayoliy qismi. **C** da murakkab logarifmni aniqlashga urinish turli yoʻllar boʻylab turli javoblar beradi. Bu cheksiz siklik monodromiya guruhiga va **C** ning qoplanishiga olib keladi. helikoid bilan (Riman sirtiga misol).
Matematikada **monodromiya** — bu matematik tahlil, algebraik topologiya, algebraik geometriya va differentsial geometriya obyektlari alohidalik boʻyicha „aylanib yurganida" qanday harakat qilishini oʻrganishdir. Nomidan bilinadiki, *monodromiyaning* asosiy maʼnosi „yakka yugurish" maʼnosidan kelib chiqqan. Bu xaritalarni qoplash va ularning degeneratsiyasi bilan bogʻliq. Monodromiya hodisalarini keltirib chiqaradigan jihat quyidagicha:biz aniqlamoqchi boʻlgan baʼzi funksiyalar *yagona qiymatga* ega boʻla olmaydi, chunki biz yakkalikni oʻragan yoʻl boʻylab „aylanib yuramiz". Monodromiyaning muvaffaqiyatsizligini **monodromiya guruhini** aniqlash yoʻli bilan belgilash mumkin. Monodromiyaning yetishmasligi baʼzan *polidromiya* deb ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  König, Wolfgang*. Karl Weierstraß (1815–1897): Aspekte seines Lebens und Werkes – Aspects of his Life and Work* (de). Springer-Verlag, 2015 — 200–201 bet. ISBN 9783658106195. 5-oktabr 2017-yilda qaraldi.
**Moniy Ibn Fatak** (taxminan 216 — taxminan 277) — moniyyaik taʼlimoti asoschisi. 3-asrning 30-yillarida Eron, Oʻrta Osiyo, Hindistonga safar qilib, buddizm, braxmanizm va boshqa dinlar bilan tanishgan. Keyinchalik oʻz taʼlimotini targʻib etgan. Bu taʼlimotni Eron shohi Shopur I quvvatlab, uni xristianlik va mahalliy dinlarga qarshi qoʻygan. M. zardusht kohinlarining qarshiligiga uchrab, Erondan qochishga majbur boʻlgan. Uning tarafdorlari Oʻrta Osiyo, Misr, Sharqiy Turkiston (Sinszyan), Rim imperiyasining sharqiy viloyatlarida kengtarqalgan. 273 yil M. Eronga qaytgan, bir oz vaqtdan soʻng qatl qilingan. Turli rivoyatlarda M.ning oʻz davrida isteʼdodli naqqosh, rassom ham boʻlgani haqida hikoya qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mussonlar** (fransuzcha: *mousson*; arabcha:  [mavsum] — yil fasllari) — Yer yuzasida va troposferaning quyi qismida doimo bir tomonga esadigan va faqat yil fasllarining almashinishi bilangina oʻz yoʻnalishini qarama-qarshi tomonga oʻzgartiradigan havo oqimi. Bunda quruq, kam bulutli havo oʻrnini sernam, seryogʻin havo oladi (yoki, aksincha boʻladi). Mussonlarning hosil boʻlishida materik bilan okeanning turlicha isishi sabab boʻladi. Bunda bosimning oʻzgarishi hal qiluvchi oʻrin egallaydi. Havo atmosfera bosimi yuqori boʻlgan sovuq joylardan bosimi past boʻlgan issiq joylarga siljiydi (Mussonlar yuqori bosimli va past bosimli mavsumiy joylar orasida vujudga keladi). Qishda bosim materik ustida yuqori boʻlganida Mussonlar materikdan okean tomonga, yozda esa bosim okean ustida yukrri boʻlganida teskari tomonga esadi. Qishki Mussonlar ketidan, albatta, yozgi Mussonlar keladi.

Mussonlarning tropik yoki ekvatorial va tropik boʻlmagan xillari bor. Mussonlar tropik mintaqada kuchliroq namoyon boʻlib, Hind okeanining shim. qismiga, Afrikaning tropik qismiga, Osiyoning jan. Hindiston, Hindixitoy yarim o.lari, Indoneziya orollari va Avstraliyaning shim.iga esib turadi. Moʻʼtadil mintaqada Xitoyning sharqi, shim.-sharq. qismiga, Yaponiya, Koreya yarim o.lariga, Rossiyaning Uzok. Sharqiga taʼsir etadi.

Tropiklardagi Mussonlarlar (tropik Mussonlar) ekvatorial depresssiya va u bilan bogʻliq konvergensiya zonalari yil davomida oldin ekvatordan jan. yarim sharga, soʻngra shim. yarim sharga, yaʼni joriy yarim yillikda yoz qayerda boʻlsa oʻsha yerga suriladi. Shu bilan bir katorda passat shamollarining sharqiy maromi, yaʼni qishki Mussonlar garbiy shamollar maromi yozgi Mussonlar bilan almashadi. Mussonlar atmos-feraning pastki qatlamlarida xrsil boʻladi, qalinligi 3–4 km ga yetadi. Mussonlar materik ichkarisiga 1000 km gacha kirib borib, joyning asosiy ik^imiy xususiyatlarini belgilaydi.

Tohir Myxtorov.

Galereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

Yana q.
-------

* Passatlar

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**„Rustamning yoyi. Dadamning oxirgi xati. Begona odam"** — tojik yozuvchisi Sattor Tursun, qozoq yozuvchisi Turgʻan Toʻxtamov hamda qirgʻiz yovuzchisi Junay Mavlonov qalamiga mansub qissa va hikoyalar toʻplami. 1986-yil Toshkent shahrida „Yosh gvardiya" nashriyotida chop etilgan. Toʻplamni Orziqul Ergashev tuzgan.

Sattor Tursunning „Rustamning yoyi" qissasida asar bosh qahramonlarining sevgisi, kishilarning bir-biriga munosabati, turmush tarzi togʻlar orasidagi sovxoz misolida tasvirlansa, Turgʻan Toʻxtamovning „Dadamning oxirgi xati"da Ikkinchi jahon urushi davrida front ortida yashagan yoshlarning kurashi va mehnati haqida soʻz yuritiladi. Shuningdek, toʻplamga kirgan Junay Mavlonov hikoyalarining bosh mavzusi Oʻrta Osiyo xalqlari oʻrtasidagi doʻstlikdir.

Toʻplamni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: E. Mirobidov – muharrir, D. Oʻrazayev – rassom, R. Zufarov – rasmlar muharriri, U. Kim – texnik muharrir, M. Nabiyeva, M. Tojiyeva – musahhihlar. Kitob adadi – 30 000 nusxa.

Qissa va hikoyalar
------------------

*„Rustamning yoyi", Sattor Tursun* (Jamol Sharopov tarjimasi)

* „Rustamning yoyi"

*„Dadamning oxirgi xati", Turgʻan Toʻxtamov* (Sh. Soatova tarjimasi)

* „Dadamning oxirgi xati"

*„Begona odam", Junay Mavlonov* (Tursunboy Adashboyev tarjimasi)

* „Non"
* „Bekish, senga nima boʻldi?"
* „Jangchining koʻz yoshlari"
* „Alyosha, Alyosha!"
* „Tovussifat odam"
* „Misgar"
* „Momo"
* „Sartboy"
* „Qoʻlingni ber"
* „Sirli toʻshak"
* „Nikohsiz kelin"
* „Kechirasiz"
* „Et yemas Estebesov"

Manbalar
--------

1. ↑  „Rustamning yoyi" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 24-sentabr 2016-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Rustambek Samigʻovich Abdullayev** (1947.13.12, Toshkent) — musiqashunos, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (2002). Sanʼatshunoslik fanlari doktori (1997), professor (2001). Samigʻ Abdumayevsh oʻgʻli. Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1970), shu yerda pedagog (1969-yildan). Sanʼatshunoslik institutida ilmiy xodim (1975-yildan), boʻlim mudiri (1993-yildan), Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti prorektori (1985-87), „Boysun bahori" ochiq folklor festivali direktori (2002). Ilmiy ishlari katta ashula, oʻzbek va Oʻrta Osiyo xalklari musiqa folklori, zamonaviy musiqa madaniyati masalalariga bagʻishlangan („Markaziy Osiyo marosim musiqasi", T. 1994, rus tilida; „Boysun musiqa madaniyati", T. 2005 va boshqalar). „Oʻzbek musiqasi tarixi xrestomatiyasi" (T.Solomonova bilan birgalikda, M. 1981, 1983, rus va oʻzbek tillarida) kabi oʻquv qoʻllanmalar muallifi. Xalqaro ilmiy anjumanlar qatnashchisi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Lid** (qadimgi yunoncha: *Λυδός*) — antik mifologiyadagi personaj.

Asosiy maʼlumotlar
------------------

Ilgari Meoniya deb nomlangan Lidiya mamlakati uning nomi bilan atalgan. Atis va Kalliteyaning oʻgʻli, Gerakl va Omfala avlodi (Gerodotga koʻra, Geraklning avlodi emas); Geraklning va Omfalaning oʻgʻli; Gerodotga koʻra Geraklning va qul Iordanning avlodi.

Otisning oʻgʻli, Tirenning akasi, ocharchilik kelib, uning akasi boshchiligidagi aholining yana bir qismi Italiyaga koʻchib oʻtganida, qurʼa boʻyicha mamlakatda otasi bilan qoldi.

Kariya afsonasiga koʻra, Kar va Misning ukasi. Yoki Gigesning avlodi.

Manbalar
--------

1. ↑   Gerodot. Istoriya I 7; Dionisiy Galikarnasskiy. Rimskie drevnosti I 27, 2
2. ↑   Gigin. Mifi 162; Sm. komm. D. O. Torshilova v kn. Gigin. Mifi. SPb, 2000. S.195
3. ↑  Gerodot. Istoriya. 1.7
4. ↑   Tatsit. Annali IV 55
5. ↑   Serviy. Kommentariy k „Eneide" Vergiliya I 67
6. ↑   Strabon. Geografiya V 2, 2 (str.219)
7. ↑   Gerodot. Istoriya I 171
8. ↑   Platon. Gosudarstvo II 359d

Yana qarang
-----------

* Qadimgi Yunoniston afsonalari
* Lidiya
* Lidiyaliklar
* Lidiya shohlari
Lilium candidum
**Piyozgul** (Lilium), liliya — loladoshlar oilasiga mansub koʻp yillik manzarali va efirmoyli oʻsimlik turkumi. Shimoliy yarim sharning moʻʼtadil mintaqalarida 90 dan ortiq turi, 2000 ortiq navi bor. Ayrim turlari hind va Filippin o.larida ham uchraydi. Xushboʻy oq gulli P. (L. candidum), toʻq sariqgulli yoʻlbars P. (L.tig-rinum), qoramtir xolli toʻq qizil jingalak P. (L.mar-tagon^ap eng koʻp tarqalgan. P. manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. Har 3—6 yilda uyadagi piyozchalarini poyachalari soniga qarab, boʻlib-boʻlib oʻtqazish yoʻli bilan koʻpaytiriladi. Mayda piyozchalari bahorda, barglar qoʻltigʻida paydo boʻlgan piyozchalar avgustda, urugʻi bahorda ochik joyga, kuzda issiqxonaga ekiladi. Baʼzi turlari ildizidan koʻpayadi. May-sentabrda gullaydi. Oq gulli P.dan efir moyi olinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Piyozli gʻori** — Piyozli togʻining (Zirabuloq — Ziyovuddin togʻlari) janubiy yon bagʻrida (Samarqand viloyati, Nar-pay tumani Tim kishlogʻidan 0,5 km shimoli-sharqda), urtacha 1020 m, togʻ etagidan 200 m balandliqda joylashgan. Devon davriga mansub ohaktoshlarda hosil boʻlgan. Gʻor ogʻzi yarim doira shaklida, eni 3 m, balandligi 1 m dan ziyod. P.gʻ. tuzilishi murakkab, bir nechta yoʻlak, yoʻlakchalar, baʼzan eni 6 m gacha boʻlgan xonalardan iborat. Balandligi 1,2—2,0 m, baʼzi joylarda 21 m gacha. Yulak va xonalardan har tomonga odam kira olmaydigan kavaklar tarkalgan. Sahnida tosh parchalari uyumlari, hayvon suyaklari, shipi va devorlarida esa kalsit mi-neralidan tashkil topgan uzum boshini eslatuvchi oqiklar uchraydi. Gʻor ich-karisida suv tomchilari kuzatiladi. Gʻor ichidagi temperatura 12°, nisbiy namlik 89% (iyunda).

P.gʻ.ning umumiy uz. 98 m, maydoni 200 m2, hajmi 160 m3 dan ziyod.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aleksandr Aleksandrovich Smirnov** (1958-yil 26-aprel, Fargʻona viloyati, Qoʻqon shahrida tugʻilgan, 2021-yil 21--iyul Kislovodsk shahrida vafot etdi.) — rossiyalik siyosatchi. 2012-yildan 2016-yilgacha Smirnov Davlat Dumasining 6-chaqiriq deputati avval Sankt-Peterburg vitse-gubernatori boʻlgan.

Biografiya
----------

1977-yilda 1982-yilda Ryazan elektron qurilmalar texnikumini tamomlagan. Oliy dengiz maktabini tamomlagan. Frunze (Leningrad), gidrograf muhandisi diplomiga ega. Iqtisodiyot fanlari nomzodi. Zaxiradagi ikkinchi darajali kapitan. 1982—1993-yillar — SSSR Qurolli Kuchlarida ofitser sifatida xizmat qilgan. 1994—1996-yillar — Sankt-Peterburgdagi Davlat mulk qoʻmitasining Xususiylashtirish muammolari davlat instituti eksperti, direktor oʻrinbosari. 1996—1998-yillar — Boltiqboʻyi agrosanoat kompaniyasi bosh direktori (Sankt-Peterburg). 1998—1999-yillar — Davlat muhandislik-iqtisodiyot akademiyasi dotsenti (Sankt-Peterburg) sifatida faoliyat olib borgan.

1999-yilda u Moskva shahar mulkini boshqarish qoʻmitasi raisining oʻrinbosari etib tayinlandi.

1999-yil avgustdan Sankt-Peterburgda uy-joy fondini saqlash qoʻmitasi raisi lavozimida ishlagan.

2000-yil iyunidan 2003-yilgacha Sankt-Peterburg vitse-gubernatori.

2003-yildan 2005-yilgacha — ROSSTRO investitsiya va qurilish moliya-sanoat guruhi vitse-prezidenti (Sankt. Sankt-Peterburg).

2005-yildan 2010-yilgacha — Rossiyaning Markaziy mintaqasida qurilayotgan yoʻllar direksiyasi direktori (DSD „Tsentr") (Sankt. Moskva).

2011-yildan 2012-yilgacha — „LENJILNIIproekt" OAJ direktorining oʻrinbosari (Sankt. Sankt-Peterburg).

### Davlat Dumasi deputati

U Vasilina Kuliyeva mandatini 2012-yil 26-dekabr Zabaykalsk oʻlkasi gubernatorligiga saylovda Zabaykalsk oʻlkasi gubernatorligiga nomzodini qoʻyish uchun Dumadan isteʼfoga chiqqanidan keyin olgan edi. 2013-yil Davlat Dumasining transport boʻyicha qoʻmitasiga kirdi.

### Vafoti

2021-yil 21-iyulda u Kislovodsk shahrida koronavirus infeksiyasi (COVID-19) bilan uzoq davom etgan kasallik sababidan vafot etdi. Bu haqida Smirnovning yordamchilaridan 63 yoshida COVID-19 bilan kasallanganidan keyin vafot etgani haqida xabar berdi.

Dafn marosimi 2021-yil 24-iyulda Toksovoda — Leningrad viloyati Vsevolojsk tumanidagi shahar tipidagi aholi punktida boʻlib oʻtdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Бывший вице-губернатор Петербурга получил мандат депутата Госдумы" (Russian). ZakS.ru (26-dekabr 2012-yil). Qaraldi: 10-avgust 2021-yil.
2. 1 2  [ „СМИРНОВ АЛЕКСАНДР АЛЕКСАНДРОВИЧ
Депутаты Госдумы"]. 11-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyun 2023-yil.
3. ↑  „Умер бывший вице-губернатор Петербурга Смирнов" (Russian). ZakS.ru (22-iyul 2021-yil). Qaraldi: 10-avgust 2021-yil.

Havolalar
---------

* Sanctions.nazk.gov.ua
**Melanez tillari** — avstronez tillari oilasining Okeaniya tillari guruhiga mansub, Melaneziya (Yangi Gvineya, Bismark arxipelagi, Solomon orollari, Yangi Gebrid, Yangi Kaledoniya, Fiji orollari)da papuas va polinez tillari qatorida tarqalgan tillar. 450 ga yaqin Melanez tillari boʻlib, eng yiriklari — fiji, mota, motu, rotuma, vaturanga va boshqa Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 1300 mln.dan ortadi. Melanez tillari leksikasi indonez, polinez, mikronez, malagasi tillariga yaqin boʻlsa ham, ularda mazkur tillarga nisbatan oʻzgarishlar deyarli uchramaydi. Melanez tillarini oʻrganish 19-asr oxirlaridan boshlanib, 20-asr oʻrtalaridan avj olgan bulsada, ularning koʻpchiligi hanuzgacha tavsiflanmagan. Bir qancha Melanez tillari uchun lotin alifbosi asosida yozuv yaratilgan, qolganlari oʻz yozuviga ega emas.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Drenaj quvurlari** — gorizontal yopiq drenajning suv yigʻish va uni okizib yuborish vazifalarini baja-ruvchi qismi. D. q. sopol, asbest-sement, beton, temir-beton, plastmassa, govak materiallar (plastobeton, keramzit shisha) va b.dan yasaladi. Sopol D. q. keng tarqalgan, uning devori bir xil gʻovakli, zanglamaydi va uzoq muddat chidaydi (tajriba uchastkalarida ular 40 yildan ortiq xizmat qiladi). Hozirgi sharoitlarda melioratsiyada qishloq xoʻjaligi yerlaridagi drenaj shoxobchalarini toʻla mexanizatsiyalashga imkon beradigan va texnologik jarayonning uzluksizligini taʼminlaydigan egiluvchan gofrirlangan (qovurgʻali) plastmassa quvurlar keng qoʻllanilmoqda. Oʻzbekistonda yerning meliorativ holatiga qarab diametri 100—300( sopol), 160— 410, 100—250 (plastmassa), 500 (temir-beton), 125—600 (kanalizatsiya sopol quvurlari) mm li D. q. ishlatiladi. D. q. yotqizish mexanizatsiyalashgan (quvuryotqizgichlar yordamida) va yarim mexanizatsiyalashgan (transheyalar draglayn ekskavatorlari bilan kavlanadi, quvurlar qoʻlda yotqiziladi) usullarda bajariladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hirot qoʻzgʻoloni** (1716-yil) -Safaviilar hukmronligiga qarshi Hirot va uning viloyatida koʻtarilgan qoʻzgʻoloni. Viloyat aholisining bir qismi afgʻonlarning abdal qabilasidan iborat edi. Milliy zulm va mahalliy aholini safaviy hokimlari tomonidan diniy taʼqib etilishi, shuningdek, yirik afgʻon qabila boshliqlarining chet elliklar hukmronligidan xalos boʻlishga intilishlari Hirot qoʻzgʻoloniga sabab boʻlgan. Qoʻzgʻolonning asosiy harakatlantiruvchi kuchini abdal qabilasi tashkil etgan; qabila boshliqlari va zodagonlari rahbarlik qilgan. Hirot va viloyatning afgʻon boʻlmagan aholisi qoʻzgʻolonchilarga katta yordam koʻrsatganlar, oziq-ovqat, yem-xashak bilan taʼminlab turgan, harbiy qismlar tashkil qilgan. Shoh qoʻshinlarining qoʻzgʻolonni bostirish uchun qilgan urinishlari zoye ketgan. Hirot qoʻzgʻoloni natijasida Hirot amirligi barpo etilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aleksandr Minasovich Shirvonzoda** (taxallusi; asl familiyasi — *Movsisyan*), (1858.7(19).4, Ozarbayjon, Shemaxa shahri — 1935.7.8, Kislovodsk; Yerevanda dafn etilgan] — arman yozuvchisi. Armaniston va Ozarbayjon xalq yozuvchisi (1930). Rus uyezd bilim yurtini tugatgan (1873). 1883-yilgacha Bokuda yashab, turli kasblarda ishlagan, ocherk va maqolalar yozgan. 1893-yildan Tbilisida yashagan. "Ardzagank" ("Akssado", 1886—91) haftalik gaz.da ishlagan. Parijda (1905—10), Tbilisida (1910—19) yashagan, soʻngra yana xorijga ketgan (1919—26), 1926-yil Armanistonga kelib, ijodiy ishini davom ettirgan.

"Nomus" (1885) romani va "Xusumat" qissasi (1897)da ozarbayjon xalqi hayoti, ibtidoiy urf-odatlar va yangicha qarashlar oʻrtasidagi ixtilof, inson ruhiyatidagi kechinmalar chuqur tasvirlangan. "Algʻovdalgʻov" romani (1898)da sanoatlashgan dunyo tartibsizliklarini yoritgan. "Artist" qissasi (1903)da iqtidorli mashshoq Levonning fojialarga toʻla hayoti hikoya qilinsa, "Nomus uchun" dramasi (1926)da boybadavlat Elizbaryanning bokira va sofdil qizi Margaritning pokiza tuygʻulari, otashin muhabbati kuylanadi.

Shirvonzodaning nasri va dramaturgiyasi arman adabiyotini yangi bosqichga koʻtardi. Inson ruhiy olamining tubtubigacha kirib borish, taʼsirchanlik, ohangdorlik tamoyillari yozuvchi asarlarining yashovchanligini taʼminladi. Umrining soʻnggi yillarini Armanistonda oʻtkazgan 111. qator hikoya va ocherklarni eʼlon qildi, shuningdek, "Morganning choʻqintirilishi" (1926) siyosiy ruhdagi komediyasi, "Soʻnggi favvora" (1934) kinossenariysini yozdi, 2 j.li "Hayot tajribalaridan" memuar romani ustida ishladi.

Manbalar
--------

* Izbrannme soch. t. 1—3, M. 1957; Alina (qissa), T. 1963; Xusumat (roman), T. 1974; Xaos, Yerevan, 1975.

Adabiyot
--------

* Tamrazyan G.S. Shirvanzade, M. 1967.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aleksandr Ivanovich Shleyxer** (1900.1.11, hozirgi Rossiya Federatsiyasi Penza gubernyasi — 1990.23.11, Toshkent) — agronom, professor (1967), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1970). Oʻrta Osiyo universitetining qishloq xoʻjaligi fakultetini tugatgan (1925). Buxoro viloyati Shirabudin qishloq xoʻjaligi tajriba styasida iqtisod boʻlimi mudiri (192731), SoyuzNIXIda sektor mudiri (1931—33), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti oʻsimlikshunoslik kafedrasi mudiri (1931—42), dots. (1946—68), paxtachilik kafedrasi mudiri (1968—73). Ilmiy ishlari gʻoʻza biologiyasi va agrotexnikasi masalalari (chigitni ekishga tayyorlash, unib chiqqan nihollarning siyrakligini toʻldirish, koʻchat qalinligi, qiya yerlarga keng qatorlab ekishda egatlar chuqurligi va boshqalar)ga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

* Paxtachilik [1-qism], T. 1958; Xlopkovodstvo, M. 1967; Paxtachilik [Darslik], T. 1978.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Melaneziya** — Okeaniyadagi yirik orollar guruxlaridan biri. Tinch oke-anning jan.garbiy qismida ekvatordan jan.-sharqqa tomon qariyb 5000 km choʻzilgan. Asosiy orollari va orollar guruxlari: Yangi Gvineya, Bismark arxipelagi, Solomon o.lari, Yangi Gebrid, Yangi Kaledoniya, Fiji o.laridan iborat. Umumiy maydoni 1 mln. km² chamasida.

M. orollari materik qoldikdaridan va vulkan otilishi natijasida hosil boʻlgan. Sayoz joylarda marjon riflari bor. Zamini kristalli, metamorfik va choʻkindi jinslardan tuzilgan. Yirik orollarning relyefi, asosan, togʻlik, eng baland joyi 5029 m (Yangi Gvineya o.dagi Jaya togʻi), sohil kismi pasttekislik. M.da vulkan otilishlari va tez-tez zilzila boʻlib turadi. Iklimi ekvatorial va subekvatorial, jan. orollarda tropik iqlim. Oʻrtacha oylik temperatura 25—28°. Yillik yogʻin togʻlarning shamolga roʻpara yon bagʻirlarida 7000–9000 mm, qolgan joylarida 1000–2000 mm. Dare koʻp. Oʻsimlik dunyosi endemik turlarga boy. Shim.dagi yirik orollar qalin sernam ekvatorial oʻrmonlar, markaziy va jan. orollar mussonli oʻrmonlar va savannalar bilan qoplangan. Hayvonot dunyosi Avstraliya zoogeografik oblastiga mansub. Aholisi tropik dehqonchilik,baliq ovlash, marvarid va sadaf qidirish bilan shugʻullanadi. Kokos palmasi, kauchukli oʻsimliklar, shakarqamish, kakao, kofe plantatsiyalari bor. Sholi, makkajoʻxori, maniok, yams ekiladi. Chorva boqiladi. Yogʻoch tayyorlanadi. Nikel, kobalt, xrom, marganets rudalari; Fiji, Solomon o.laridan oltin qazib chiqariladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mavlono Abdurazzoq** (15-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Nomi "Majolis un-nafois"ning toʻrtinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning ilm tolibi boʻlsa-da, biroq mulohazasiz kishi ekanligini aytib, bir guruh kishilar uning yorliq qogʻozini kech bitayotganligi uchun Navoiyning qoshiga arz qilib kelganligi, Navoiy undan buning sababini soʻraganida u soʻz oʻyini vositasida "barot namenavisad" (1 pul olish hujjatini yozmaydi; 2) sen uchun yozmaydi) deb javob berganligi haqida maʼlumot beradi. 

Shuningdek, Navoiy Mavlono Abdurazzoq qizil yuzli boʻlgani uchun hazilkash doʻstlari uni "qizil qalb", deb atashlarini ham aytib oʻtadi. "Majolis un-nafois"da uning quyidagi bayti keltirilgan:

> Joni man toza shud az laʼli tu xunxorii dil,
> 
> 
> Baʼd az in movu sari koʻi tuvu zorii dil.
> 
> 
> (Mazmuni: Dil qonxoʻri [boʻlgan] sening laʼl labingdan qayta jon topdim, 
> 
> 
> 
> bundan keyin koʻchang boshida bizni va koʻnglimiz zorini koʻr!)
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  *Alisher Navoiy: Qomusiy lug'at*.
2. ↑  *Majolis un-nafois*.
***Gardenia taitensis***, **Taiti gardeniasi** yoki **tiaré guli** deb ham ataladi, Ro‘yandoshlar oilasiga mansub oʻsimlik turi. O‘simlik doimiy yashil tropik buta bo'lib, bo‘yi 4 m (10 ft) tagacha o'sadi. Guli qaymoqsimon oq rangga ega bo'lib, har birining uzunligi 2–4 cm (0.8–2 in) ga yetadi. Janubiy Tinch okeanining baland tog'li qirg'oqlarida o‘sadi. Bu o‘simlik Fransiya Polineziyasi va Kuk orollarining milliy gulidir.

Taiti gardeniasi nomi noto'g'ri, chunki u tabiiy holatda Taitida o‘smaydi. O'simlikning birinchi ilmiy nomi 1824-yilda Jyul Dumon d'Urvil tomonidan to'plangan Taiti namunalariga asoslangan. U birinchi marta Taitida, kapitan Kukning Tinch okeaniga qilgan birinchi sayohatida (1768–1771) Forsterlar tomonidan to'plangan.

O'simlik Melaneziya va G'arbiy Polineziyadan kelib chiqqan.

Umumiy foydalanish
------------------

### Monoi yog'i

 Gul Monoi moyini tayyorlash uchun ishlatiladi
Ushbu moy asosan kosmetik maqsadlarda soch yoki terini davolash uchun ishlatiladi. Monoi yog'ini (mah-noy deb talaffuz qilinadi) olish uchun tiare gullari kokos moyiga splinadi. Monoi taiticha so'z bo'lib , reo-maohi tilida "xushbo'y moy" degan ma'noni anglatadi. Maseratsiya jarayoni kamida o'n kun davom etishi kerak. Bir litr tozalangan moy uchun kamida o'n Tiare gulini talab qiladi.

### Gulli marjonlar

 Tiare marjonlarni, shuningdek, "Ei", "Hei" yoki "Lei" deb ataladi.
Tinch okeanidagi orollardagi polineziyaliklar o'zlarining gulli marjonlarini o‘simlikning xushbo'y gullardan foydalanadilar. Gulchambarlar Kuk orollarida "Ei", Taitida "Hei" yoki Gavayidagi "Lei" deb nomlanadi. Tinch okeanidagi ba'zi orol an'analarida gul taqish munosabatlar holatini ko'rsatadi. 

### O'simlik dori

O'simlik an'anaviy xalq tabobatida qo'llaniladi. Misol uchun, Tongada "arvoh kasalligi" ni davolash uchun burun, ko'z va og'izga po'stloq qaynatmasi tomiziladi. Samoada o'simlikning qismlari yallig'lanishga qarshi ishlatiladi.

Galereya
--------

* 
* 
* 
* Ochilgan gulOchilgan gul
* ButaButa

Manbalar
--------

1. ↑  "*Gardenia taitensis*". *World Checklist of Selected Plant Families (WCSP)*. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 2020-07-21.
2. ↑  Cook Islands Biodiversity & Natural Heritage Database : Gardenia taitensis - Tahitian Gardenia
3. ↑  Gardenia taitensis - National Tropical Garden Plant Database
4. ↑  „3 Things you didnt know about monoi" (iyun 2015). Qaraldi: 30-aprel 2022-yil.
5. ↑  Polynesian herbal medicine By W. Arthur Whistler (1992) p. 52, 69, 150 Google Books
**Akustik rezonator** (Gel-mgols rezonatori) — kichik tirqish yoki naycha orqali tashqi muhit bilan tutashgan idish. Past takroriylikli (chastotali) tebranishlarni oʻz oʻlchamlaridan ancha katta masofaga tarqatadi. Gelmgols va Reley nazariyalariga koʻra, Akustik rezonator ni bitta erkinlik darajali tebranish tizimi deb qarash mumkin. Masalani soddalash-tirib qaraganda barcha kinetik energiya rezonator boʻgʻzida harakatlanuvchi havo qatlamida toʻplangan, potensial ener-giya esa idish ichidagi havoning elastik deformatsiyasiga bogʻliq deyish mumkin. Bu holda Akustik rezonator ning xususiy takroriyligi idish va idish boʻgʻzining shakliga bogʻliq boʻlmaydi. Agar Akustik rezonator Gʻ takroriyligi boʻlgan garmonik tovush maydoniga joy-lashtirilsa, shu Gʻ takroriylik Akustik rezonator ning xususiy takroriyligi f0 ga teng boʻlganda Akustik rezonator dagi majburiy tebranishlar ampli-tudasi tovush maydoni amplitudasidan bir necha marta ortib ketadi. Xususiy takroriylik maʼlum boʻlsa, tashqi tovush takroriyligini topish mumkin. Akustik rezonator ning bu xususiyati tovush maydonini uning ta-kroriyliklariga karab tahlil qilishga imkon be radi. Rezonans boʻlganida Akustik rezonator boʻgʻzi yoki naychasida havo zarralari kat-ta tezlik bilan tebranadi va ishqalanish mavjud boʻlganida takroriylikli tovush jadal yutiladi. Akustik rezonator ning bu xossasidan meʼmoriy akustikada foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |