recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Deioney** (qadimgi yunoncha: *Δηιονεύς*) — yunon mifologiyasining Fessaliya davri qahramoni, Dianing otasi, kuyovi Iksion tomonidan oʻldirilgan.

Mifologiyada
------------

 Apuliya amforasida Iksionning tasviri
Qadimgi manbalarda Deioney faqat kuyovi Fessaliya qahramoni Iksion haqidagi afsona bilan bogʻliq holda tilga olinadi. Deioneyning kelib chiqishi haqida biror maʼlumot yoʻq. Shu bilan birga, Nonn Panopolitanskiyning yozishicha, Iksionning rafiqasi Fessaliya shimolidagi Perrebiya viloyatidan edi.

Deioneyning Dia ismli qizi bor edi, Iksion unga uylanmoqchi boʻldi. Qizning otasi qimmatbaho toʻy sovgʻasi evaziga uni turmushga berishga rozi boʻldi. Biroq, Iksion bunga koʻnmadi; keyin Deioney undan otlarni garovga oldi. Keyinchalik, Iksion, Diodor Sitsiliyskiyning soʻzlariga koʻra, qaynotasiga „bundan keyin doim unga boʻysunishni vaʼda qildi" va mehmon sifatida taklif qilib, uni tepasida taxtalar bilan qoplangan olovli chuqurga itarib yubordi. Shunday qilib, Deioney halok boʻldi. Bu Elladadagi oila aʼzosining birinchi qotilligi — shunday dahshatli jinoyat ediki, xudolar ham, odamlar ham qotilni poklashdan bosh tortdilar. Natijada Iksion aqldan ozdi.

Deioneyning nabirasi Pirifoy hisoblanadi. Afsonaning muqobil versiyalariga koʻra*,* Dianing otasining ismi Gesioney yoki *Eioney* boʻlgan.

Sanʼatda
--------

Iksion afsonasi qadimgi dramaturglarning (Esxil, Sofokl, Yevripid, Timesifey, Kallistrat) bir qator pyesalari uchun syujet asosi boʻldi, ammo bu asarlarning barcha matnlari yoʻqolgan va syujet tafsilotlari nomaʼlumligicha qolmoqda. Deioney Esxilning „Iksion" tragediyasidagi qahramon boʻlgan degan taxmin mavjud va asarni butunlay bu qahramonning oʻlimiga bagʻishlash mumkin edi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Диодор Сицилийский 2000. sfn error: no target: CITEREFДиодор\_Сицилийский2000 (help)
2. ↑  Нонн Панополитанский 1997. sfn error: no target: CITEREFНонн\_Панополитанский1997 (help)
3. 1 2  Ярхо 1987. sfn error: no target: CITEREFЯрхо1987 (help)
4. ↑  Эсхил 1989. sfn error: no target: CITEREFЭсхил1989 (help)
5. ↑  Гигин 2000. sfn error: no target: CITEREFГигин2000 (help)
6. ↑  Weizsäcker & 1890—1894. sfn error: no target: CITEREFWeizsäcker1890—1894 (help)
7. ↑  Анненский. sfn error: no target: CITEREFАнненский (help)

Adabiyotlar
-----------

1. Гигин*. Мифы*. СПб.: Алетейя, 2000. ISBN 5-89329-198-0.
2. Диодор Сицилийский*. Историческая библиотека*. М.: Лабиринт, 2000.
3. Нонн Панополитанский*. Деяния Диониса*. СПб.: Алетейя, 1997. ISBN 5-89329-033-X.
4. Эсхил*. Трагедии*. М.: Наука, 1989.

Havolalar
---------

1. *Анненский А.* „Царь Иксион (вместо предисловия)". 4-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2019-yil.



1. Yarxo V. Iksion // Mifi narodov mira. — 1987. — T. 1. — S. 504.
2. Weizsäcker „Ixion",*. Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie*. Leipzig: Druck und Verlag von B. G. Teubner, 1890—1894.
Vahdat. Onalar haykali
**Vahdat** (1936-yilgacha — **Yangibozor**, 1992-yilgacha — **Orjonikidzeobod**, 2003-yilgacha — **Kofarnihon** ; tojikcha: *Ваҳдат* ; forscha: **وحدت** — Tojikistondagi shahar (1965 yildan). Vahdat tumaning maʼmuriy markazi, respublikaga boʻysunuvchi shahar maqomi berilgan.

Jugʻrofiyasi
------------

Shahar Dushanbedan 19 km uzoqlikda Hisor vodiysida Kofarnihon daryosi boʻyida, Romit darasining ogʻzida, dengiz sathidan 870 metr balandlikda joylashgan.

Tarix
-----

Zamonaviy shahar 1927-yilda Yangibozor qishloq aholi punkti sifatida paydo boʻlgan. 1927-yil 17-sentyabrda Yangibozor Tojikiston ASSR tarkibidagi Yangibozor viloyatining maʼmuriy markaziga aylandi.

1936-yilda Yangibozor qishlogʻi Oʻrjonikidzeobod deb oʻzgartirildi (atoqli sovet davlat arbobi Sergo Orjonikidze sharafiga).

1965-yilda Orjonikidzeobod shahar maqomini oldi.

Tojikiston SSR Oliy Kengashining 1991-yil 25-dekabrdagi 476-sonli qarori bilan shahar Kofarnixon (Kofirnigon; toj. asosida) deb oʻzgartirildi. *kofir* — „kofir, yovuz") joylashgan daryo nomi bilan. 2003-yil 7-apreldan *Vahdat* deb nomlandi.

Aholi
-----

Vahdat shahrining oʻzi soni, hisob-kitoblarga koʻra, 2019-yil 1-yanvar holatiga koʻra, 42,8 ming kishini tashkil etadi. Respublikaga tegishli shahar posyolkasi maqomiga ega boʻlgan Vahdat tumanining umumiy soni 2019-yil 1-yanvar holatiga koʻra 336,9 ming kishi, shahar aholi punktlari esa 55,5 ming kishi.

Sanoat
------

Zavod va fabrikalar:

* paxta tozalash
* kengaytirilgan loy
* mexanik taʼmirlash
* apparat
* gʻisht
* uy qurilishi zavodi
* un tegirmoni
* mebel fabrikasi
* broyler fabrikasi
* ipakchilik zavodi

Taʼlim muassasalari
-------------------

* Statistika kolleji
* Tibbiyot kolleji
* 45-sonli kasb-hunar bilim yurti
* Umumtaʼlim maktablari — 151 ta
* Maktabgacha taʼlim muassasalari — 5 ta
* Iqtidorli bolalar uchun litsey — 1
* Musiqa maktabi — 1

Manbalar
--------

1. ↑  „Том I. Численность и размещение населения Республики Таджикистан". 11-oktabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi.

 // Itogi perepisi naseleniya Tadjikistana 2010 goda
2. 1 2 3  „Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года".

[*sayt ishlamaydi*], str. 26
3. ↑  „Chislennost naseleniya Respubliki Tadjikistan na 1 yanvarya 2015 goda. Soobщenie Agentstva po statistike pri Prezidente Respubliki Tadjikistan.". 15-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyun 2022-yil.
**Uçmag** (shuningdek yozilishi: **Uçmag**, **Uçmak**, **Ocmah**, **Uçmah** ) (talaffuzi: Uchmaq) turk va Oltoy mifologiyasida jannat demakdir Bu Tamagning teskarisi. Solih odamlarning ruhlari o'limdan keyin osmonda yashaydi degan manoni bildiradi

Etimologiya
-----------

Ruh osmonga uchgandan song, masalan, qush qiyofasini olishi mumkin yoki Ülgen yuborgan ruh tomonidan ko'tarilib, o'limdan keyin osmonga ko'tarilishi bilan osmonga yetganligi sababli,  osmon uchish ma'nosini oladi. Turkiy tilidagi uchish ( *uch* ) so'zi infinitiv fe'l qo'shimchasi *-mak* bilan qo'shilib, *uchib ketish* ma'nosini anglatganligi sababli, XI asrdan boshlab bu so'z oxiratning mana shu hududini belgilashga xizmat qilgan.

Tavsif
------

Turk va mo'g'ul e'tiqodlarida osmon yerga o'xshaydi, ammo tabiati odamlar tomonidan ifloslanmagan. U yer bu yerdan ancha yorqinroq va bu dunyoning tub aholisi hech qachon ota-bobolarining urf-odatlaridan chetga chiqmagan. Shamanlar o'zlarining marosimlarida bu erga tashrif buyurishlari mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Çınar Ata *Öncekilerin Masalları: Öncekilerin Masalları* Ötüken Neşriyat A.Ş ISBN 9786051552835
2. ↑  Deniz Karakurt *Türk Söylence Sözlüğü: Turkish - Turkic Mythology Dictionary / Glossary* Deniz Karakurt 2011 page 289
3. ↑  Yves Bonnefoy *Asian Mythologies* University of Chicago Press 1993 ISBN 978-0-226-06456-7 p. 333
**Shofiʼiylik** — sunniylikdagi diniy-huquqiy mazhablardan biri. Muhammad ibn Idris ash Shofiʼiy asos solgan. Sh. molikiylik va hanbaliylik diniy-huquqiy tizimiga yaqinroq turadi. Sh. tarafdorlari islom huquqidagi qiyos va raʼyni toʻla maʼqullamaydi, Qurʼon, sunna va ijmoni asosiy manba deb biladi. Hanafiylikka qoʻshimcha manba sifatida amal qilib kelingan "istihson" qoidasi ham shahrida rad etilgan. Sh. dastlab Suriya va Misrda shakllangan, oʻrta asrlarga kelib Yaqin Sharq mamlakatlarida keng tarqalgan. Hozirgi vaqtda Misr, Indoneziya, Shimoliy Kavkaz, Sharqiy Afrika mamlakatlarining baʼzilarida, qisman Suriyada va jan. arab sultonliklarida eʼtiqod va ibodatga doir amallarni Sh. mazhabi boʻyicha bajaruvchi musulmonlar bor.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jetta Goudal** (/ˈʒɛtə/, **Juli Henriette Goudeket,** 1891-yil 12 iyul – 1985-yil 14 yanvar) Gollandiyalik amerikalik aktrisa, ovozsiz kino davridagi Gollivud filmlarida muvaffaqiyat qozongan.

Yoshlik
-------

Goudal 1891-yil 12-iyulda Amsterdamda Gertruida (*née* Warradijn, 1866-1920) va boy olmos kesuvchi Wolf Mozes Goudeket (1860-1942) ning qizi bo‘lib tug‘ilgan. Uning onasi yahudiy, otasi esa pravoslav edi. Katta singlisi Berta (1888-1945) va ukasi Willem bor. Ukasi 1896-yilda 4 oyligida vafot etdi. Uning otasi 1929-yilda Rosette Citroenga (1882-1943) qayta uylandi. Otasi 82 yoshida Sobibor qirgʻin lagerida oʻldirilgan. Uning deyarli barcha gollandiyalik yahudiy qarindoshlari xuddi shunday taqdirga duch kelishdi.

Karyera
-------

U birinchi marta 1921-yilda Jetta Goudal sahna nomidan foydalangan holda Brodveyda paydo boʻldi. Rejissor Sidney Olcott bilan uchrashgandan soʻng, kino aktyorligi boʻyicha tashabbusini ragʻbatlantirdi va oʻzining 1922-yilgi *"Timothy’s Quest"* filmida qisman ishtirok etdi. Gʻarbiy sohilga koʻchib oʻtishga ishonch hosil qilgan Goudal keyingi uch yil ichida yana ikkita Olcott filmida paydo boʻldi.

Keyingi karyera
---------------

Uning DeMileni sudga berishdagi jasorati va teatr va kino sanoatining qabul qilish uchun Aktyorlar kapitali assotsiatsiyasidagi yuqori faolligi tufayli Goudalni ishga olishdan bosh tortdi. 1932-yilda, qirq bir yoshida, u Fox Film korporatsiyasining „Business and Pleasure" filmida Will Rogers bilan birgalikda bosh rolni oʻynagan holda soʻnggi marta ekranga chiqdi.

Shaxsiy hayot va oʻlim
----------------------

1930-yilda u kino sanʼati va fanlari akademiyasining badiiy direktori va asoschi aʼzosi Garold Grievga turmushga chiqdi. Uning kino faoliyati tugagach, Grieve bilan muvaffaqiyatli interyer dizayni biznesini yuritishga qoʻshildi. Ular 1985-yilda Los-Anjelesda vafot etguniga qadar turmushda boʻlishdi. Kaliforniyaning Glendeyl shahridagi Forest Lawn Memorial Park qabristonidagi Buyuk Mavzoley, Farishtalar ziyoratgohidagi shaxsiy xonada erining yonida dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Slide, Anthony. *Silent Players: A Biographical and Autobiographical Study of 100 Silent Film Actors and Actresses*. University Press of Kentucky, 2002. ISBN 0-8131-2249-X. page 146.
2. ↑  „Elisabeth n » Stamboom van Emden (Culemborg) » Genealogie Online".
3. ↑  "Silent Film Actress Jetta Goudal Dies." *Los Angeles Times*. January 16, 1985, Page OC13.
**Boshpinar** — Gumushhane viloyatining Kelkit tumaniga qarashli qishloq .

Tarixi
------

„Frengi" qishloqning eski nomidir. 1516-yil tahriridan buyon XVI asr Usmonli yozuvlarida Firengi nomi bilan faqat musulmonlar yashaydigan qishloqlarda uchraydi. Celâlî qoʻzgʻolonlari paytida aholi punktiga salbiy taʼsir koʻrsatgan, xuddi oʻzi bogʻlangan Kelkit tumanida boʻlgani kabi, oldingi yillarda aholi soni sezilarli darajada kamaygan. 1642-yil registrida Fernigi nomi bilan atalgan qishloqda 5 tasi oddiy, 2 tasi diniy va 1 tasi harbiy boʻlgan 8 ta musulmon xonadonlari mavjud boʻlgan. 1955-yilgi aholi roʻyxatini oʻz ichiga olgan Turkiya Respublikasining tashkil etilishidan boshlab Firengi nomi bilan manbalarga kiritilgan qishloq nomi, 1960-yilgi aholi roʻyxatidan boshlab hozirgi nomi bilan manbalarda uchray boshlaydi.

Joylashuvi
----------

Gumushane shahar markazidan 80 km, Kelkit tumani markazidan 16 km uzoq masofada joylashgan.

Aholisi
-------

| Qishloq aholisining yillar boʻyicha maʼlumotlari |
| --- |
| 2020 | 153 |
| 2019 | 146 |
| 2018 | 280 |
| 2017 yil | 32 |
| 2016 yil | 26 |
| 2015 yil | 36 |
| 2014 yil | 135 |
| 2013 yil | 360 |
| 2012 yil | 360 |
| 2011 yil | 278 |
| 2010 yil | 392 |
| 2009 yil | 391 |
| 2008 yil | 381 |
| 2007 yil | 449 |
| 2000 | 550 |
| 1990 yil | 566 |
| 1985 yil | 535 |
|

Manba
-----

1. ↑  „1960 Genel Nüfus Sayımı: İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (Türkçe).  sehirhafizasi.sakarya.edu.tr (1963). 18 şubat 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28 eylül 2021.
**Qozilar sudi** — islom paydo boʻlgan davrdan musulmon mamlakatlaridagi ayblovchi va ijro etuvchi asosiy davlat organi. Ularga xalifalar va hukmdorlarning noibi hisoblanadigan qozilar boshchilik qilgan. Qozilar turli daʼvo va janjallarni shariattya asoslanib hal qilganlar. Hozir ham bir qancha islom davlatlari (Saudiya Arabistoni, Yaman, Iroq, Eron, Pokiston va boshqalar)da Qozilar sudi oʻzining asosiy vazifalarini saqlab qolgan.

Urta Osiyo hududidagi xonliklarda har bir dahada Qozilar sudi boʻlgan. Ularda ish qoʻzgʻatish va dastlabki tergov bosqichlari yoʻq edi. Chunki hozirgi koʻrinishdagi tergov, prokuratura va advokatura organlarining oʻzi boʻlmagan. 1920-yil Buxoro va Xorazmda Qozilar sudi tugatildi. Yangi xalq sudlari tashkil etildi. Sovet xalq sudlari Buxoro va Xorazmning rus aholisi joylashgan hududida faoliyat koʻrsatgan boʻlsa, mahalliy xalq uchun shariatga asoslangan qozi xalq sudlari ish olib borgan. 1924-yil 5 yanvardagi "Sud qurilishi toʻgʻrisidagi nizom" BXSRda amalda boʻlgan sud tizimini qayta tuzdi va Qozilar sudida xalq maslahatchilari qatnashishini joriy etdi, bu bilan kollegial sud tizimini yoʻlga qoʻydi.

Tub musulmon aholi uchun sud ishidagi bu islohot natijasida sudning shakli oʻzgardi, endi yakkaboshchilik sudi kollegial sudga aylandi. Xalq sudida sudyalar, maslahatchilar boʻlib, sovetcha ish yuritish joriy qilinganligiga qaramay, mohiyatan Qozilar sudidan farqi yoʻqday edi. Qozilar sudini tugatish toʻgʻrisidagi qarorni musulmon ruhoniylari dinga tazyiq sifatida baholadilar. Shu sababli Turkistonda Qozilar sudiini qisman tiklash boshlandi. Bu haqda 1921-yil 6 oktabrda Turkiston MIKning dekreti eʼlon qilindi. 1922-yil 26 mayda TASSR hukumati respublikaning barcha hududida Qozilar sudini qayta tiklash haqida dekret chiqardi. Ana shu asosida Qozilar sudi yana bir necha yil ish olib bordi. Oʻzbekiston SSR XKSning 1928-yil 18 fevral qarori bilan u Oʻzbekistonda oʻz faoliyatini toʻxtatdi.

Shoiraxon Eshonova.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qozi Aʼzuddin Kasbaviy**(arabcha:قاضي عز الدين قصبوي — Qozi Aʼzuddin Kasbaviy (XVI asrda yashagan)) — Shoir va Qozi.

Faoliyati
---------

Qozi Aʼzuddin Kasbaviy Kasbida qozilik qilgan, oʻz davrining ilgʻor fikrli, bilimdon shaxslaridan biri boʻlgan. Qozi Aʼzuddin Kasbaviy haqida „*Muzakkiru-l-ahbob]]"da shunday satrlarni oʻqiymiz: "Kasbi — Nasaf viloyatining nohiyalaridan boʻlib, qozi Aʼzuddin oʻsha oʻlkaning amaldor kishilaridan hisoblanadi. Hammaga yoqqan xulq-atvor va xush amallar ziynati bilan bezangandir. Ilmu fazilatlarni toʻla egallagan. Tabʼi ham yaxshi.*
Qozi Aʼzuddin Kasbaviyning „*Al-jadalu-l-hasan*" („Yax­shi bahs-­munozara") boʻyicha asar yozgan. Shuningdek, uning „*Kitob fi usuli-l-fiqh*" („Fiqh usuli (metodologiyasi) boʻyicha kitob"), „*Sharhu-r-risola\\" („Risola sharhi") asar bor.*
Muammo sohasidagi bilimlarni ham yaxshi oʻzlashtirgan. Latif muammolari bor Janob Sayid Mirzoning vafoti taʼrixini juda yaxshi aytgan. Taʼrix (hijriy 973-yil).

```
Dilo, zi gardishi garduni dun chi metalabi,
Ki kori u hama rev astu rangi bulajabe.
Figʻonu nolan mardum guzasht az garduya,
Ki raft mufxari avlodi saʼyidi arabi.
Chi faxri oli nabi bud on yagonai asr,
Az on sabab shuda torix „faxri oli nabi"
```

Mazmuni: Ey dil, bu pastkash gardishi davrondan ne talab qilursan, uning bari ishi makru hiyla va nayrang. Odamlarning figʻonu nolasi bu yerdan koʻk burjiga yetdi. Chunki bugun arabiy sayyid avlodining iftixori bizni tashlab ketdi. Ul asr yagonasi paygʻambar oilasining faxri edi. Shu sababli tarix ham „paygʻambar oilasining faxri" boʻldi.

Asarlari
--------

```
„Al-jadalu-l-hasan",  
„Ki­tob fi usuli-l-fiqh", 
„Sharhu-r-risola".
```

Manbalar
--------

1. ↑  Muhammadiyev N. Nasaf va Kesh allomalari. — B. 74.

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Belle International Holdings(百丽国际控股有限公司)** — dunyodagi eng yirik poyabzal kompaniyalaridan biri boʻlib, poyabzal ishlab chiqarish, tarqatish va chakana savdosi bilan shugʻullanib keladi (Xitoyda ayollar poyafzalining eng yirik sotuvchisi hisoblnadi). Rasmiy ravishda, Belle International Kaymanlarda roʻyxatga olingan, shtab-kvartirasi Gonkongda joylashgan va asosiy ishlab chiqarish bazasi Xitoyda.

Tarixi
------

Kompaniya 1991-yilda ulgurji poyabzal ishlab chiqaruvchisi sifatida tashkil etilgan va 2004-yildan boshlab Belle International chakana savdo yoʻnalishini faol rivojlantira boshladi, 2006-yildan Nike va Adidas brendlarining Xitoydagi rasmiy distribyutoriga aylandi, 2009-yilda esa u huquqlarini Xitoy va Gonkongdagi Fila brendiga sotdi. Soʻngra 2011-yil mart oyi holatiga koʻra, Belle International 72 000 kishini ish bilan taʼminladi, bozor qiymati 15,2 milliard dollardan oshgan va savdo hajmi 3,6 milliard dollarni tashkil etgan.

2017-yilning yoz oyida Hillhouse Capital Group investitsiya firmasi Belle Internationalni 6,8 milliard dollarga sotib oldi.

Tuzilishi
---------

Belle Internationalning asosiy brendlari: Belle, Teenmix, Tata, Staccato, Senda, Basto, JipiJapa, Millieʼs, Joy & Pease, Mirabell. Bundan tashqari, kompaniya Xitoyda Nike, Adidas, Kappa, Puma, Converse, Reebok, Mizuno, Li Ning, Bata, Geox, Clarcks, Caterpillar, Mephisto, BCBG, Elle, Merrell brendlarini tarqatadi va shuningdek sotadi.

Belle International Xitoyda 13 000 dan ortiq, Gonkong va Makaoda 164 ta doʻkonlari mavjud. Yiliga 25 million juft poyabzal ishlab chiqaradigan beshta ishlab chiqarish fabrikasi Shenzhen, Dongguan, Jianxu, Zigui va Suzhou shaharlarida joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Belle International Holdings Limited". 30-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-oktabr 2011-yil.
2. ↑  „Shoe Seller Belle Conquers China". *BusinessWeek.com, September 5, 2008*. 31-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-dekabr 2008-yil.
3. ↑  „Belle International Holdings" (en).  Forbes. 7-aprel 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-aprel 2014-yil.
4. ↑  „Belle International Takes the Right Steps". *China Business Feature, November 8, 2007*. 5-oktabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-dekabr 2008-yil.
5. ↑  „What China’s Leading Tech Investor Saw In a Traditional Shoe Company" (en).  Fortune. 9-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-mart 2021-yil.
6. ↑  „Asia's Biggest Private Equity Acquirer Is Seeking $6 Billion" (en).  Bloomberg. 21-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-mart 2021-yil.
**Jetigʻara xrizotil asbest koni** — Qozogʻiston shim.dagi kon. Tobol daryosi irmogʻi havzasida Jetigʻara oʻta asos togʻ jinslari massivining jan. qismida joylashgan. 1916-yilda ochilgan, 1939—42-yillarda razvedka qilinib 1965-yildan ishga tushirilgan. Kon 4 ta asbest uyumidan iborat. Eng yirik "asosiy" uyumi ishlab chiqarishda. Asbest zaxirasi (37 mln. t) ning 80% shu uyumda. Uyumning uz. 3800 m, qalinligi 80–100 m dan (shim. da) 450–500 m. gacha (jan.da). Xrizotil-asbest joylashgan jinslar serpentinit va serpentinlashgan peridotitlardan iborat. Rudadagi xrizotilasbestning miqdori 3,88%. Qazib olish va qayta ishlash markazi — Jetigʻara.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Gʻorlarning bir turi — lava quvuri. Hawaii, 2006.
Gʻor.
**Gʻor** odam sigʻadigan darajada keng tabiiy teshikdir. Gʻorlar yer qobigʻida (yerostida yoki togʻlarda) yemirilish natijasida hosil boʻladi. Sunʼiy gʻor grot deyiladi.

**Gʻor** — Yer poʻstining yuqori qatlamlarida vujudga kelgan boʻshliqlar. Gʻorning vujudga kelishi uchun muayyan sharoit boʻlishi lozim. Suvda oson eriydigan togʻ jinslari (ohaktosh, dolomit, gips) va tuzlarning erishi va yuvnlib ketishi yoki suffo-ziya va abraziya oqibatida vujulga keladi. Shuningdek, tektonik yoriqlar oqibatida, muzliklarning erishi va boshqa harakatlar natijasida ham hosil boʻladi. Gʻor kattaligi va chuqurligiga koʻra xilma-xil. Gʻor gorizontal va vertikal holatda boʻlishi, uzunligi ha.m bir necha m dan yuzlab km ga yetishi mumkin. Baʼzan koʻp qavatli Gʻorlar ham uchraydi. Eng yirik Gʻor karst gʻorlaridir. Gʻor murakkab yoʻlaklar va zallardan iborat boʻlib. bir yoki bir nechta ogʻzi boʻlishi mumkin. Ohak-tosh orasida paydo boʻlgan karst Gʻorda stalaktit va stalagmitlar, ustunlar. tosh pardalar boʻladi. Gʻor tubida daryo va koʻllar uchraydi. Gʻorning faunasi oʻziga xos. Dunyodagi eng yirik Gʻor — Mamont gʻori, shuningdek, Fransiyadagi Pyer-Sen-Marten va Berje, AQShdagi Karlsbad yurlari, Postoyns-ka-Yama va boshqa Tosh davrida va undan oldin ham ibtidoiy odamlar Gʻorlarda yashagan, ular uchun turar joy boʻlib xizmat qilgan, mas. Teshiktosh yuri. Oʻzbekiston togʻlarida ohaktoshning mavjudligi Gor hosil boʻlishiga kulaylik yara-tadi: Amir Temur. Olamtosh gʻorlari ham katta Gʻ. hisoblanadi. Gʻ.da oʻsha muhitga moslashgan turli hayvoilar (gor faunasi) yashaydi. G'orni gʻorshunoslar (speleologiya fani mutaxassislari) oʻrganadi.

Gʻorlarni speleologiya fani oʻrganadi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Gʻor*** haqida turkum mavjud |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammad Yoqub Chingiy** (XVII asr 2-yarmi — XVIII asr boshlari, Boburiylar davlati) — lugʻatshunos olim. Boburiylar sulolasi vakillaridan Avrangzeb (1658—1707) hukmronligi davridayashagan.

Muhammad Yoqub Chingiy tarjimai holi boʻyicha uning saroyda xizmat qilgani, *Kelurnoma* nomli oʻzbekcha-forscha lugʻat tuzganidan boshqa maʼlumot mavjud emas. Ushbu lugʻat 15 bobdan iborat boʻlib, uning 1—14-boblarida 400 ga yaqin turkiy (oʻzbekcha) feʼllar arab alifbosi tartibida har biri 15 tagacha shaklda berilgan. Masalan, aytmoq feʼli asosiy shakl sifatida keltirilib, undan keyin aytti — aytiptur — aytur — aytibidi — aytadur — aytmadi — aytmaptur — aytmas — aytmabidi — aytmadur — ayt — aytma — aytarbiz — aytmasbiz kabi zamon va mayl shakllari forscha tarjimasi bilan berilgan. Lugʻatning soʻnggi, 15-bobi, oʻz navbatida, 9 ta qismga boʻlinadi: bunda 820 ga yaqin soʻz va shakllar mavzu guruhlariga boʻlib berilgan.

Muhammad Yoqub Chingiy Kelurnomani tuzishda XVIII asrda Hindistonda yashagan turkiyzabon aholining ogʻzaki nutqidagi lugʻaviy birliklarni qamrab olishga harakat qilgan. Bunday birliklarning aksariyati hozirgi oʻzbek tilida ham qoʻllansa, ayrimlari (arna, atan, acha, egachi, engak, but, ildirim va boshqalar) oʻzbek tili shevalarida uchraydi, baʼzi birlari esa arxaiklashib, hozirgi oʻzbek tilida qoʻllanmaydi. Lugʻatning 2 ta qoʻlyozma nusxasi mavjud boʻlib, ularning biri Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondida (inv. №5052), ikkinchisi Britaniya muzeyida saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyot
--------

* Muhammad Yakub Chingi, Kelurname (starooʻzbeksko-persidskiy slovar XVIII v.). Vvedeniye, transkripsiya, perevod teksta, glossariy A. Ibragimovoy, T. 1982.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Badiha** – xalq ogʻzaki ijodi anʼanalari asosida tuyqusdan, birdaniga aytilgan soʻz, sheʼr yoki qoʻshiq. Jahon xalqlari ijodida uchraydi. Muayyan asarni ijro yoki qayta ijro etganda ijodkorning unga kiritgan ijodiy oʻzgartishlari. B. sanʼatning barcha turiga xos boʻlib, tur va janrlar xususiyatiga koʻra turli koʻrinishlarda namoyon boʻladi. B. deganda, koʻp hollarda sheʼriy taʼbga ega, soʻzga chechan kishilarning tayyorgarliksiz, toʻsatdan, qandaydir ichki tugʻyon bilan aytgan jozibali soʻzlari, satrlari tushuniladi. Lekin har qanday B. yuksak tajriba va iqtidor bilan bogʻliq. Baxshilar, askiyachilar, masharabozlar, ertakchilar sanʼatida bu yorqin namoyon boʻladi. Hatto xalq ogʻzaki ijodining ayrim janrlari toʻlaligicha B. asosida ijro etiladi (mas, Askiya). Xalq ijodchilari orasida B. sanʼati qadimdan yuksak qadrlanib kelgan. Poʻlkan, Islom shoir, Fozil Yoʻldosh oʻgʻli, Ergash Jumanbulbul oʻgʻli va boshqa baxshi-shoirlar, Yusufjon qiziq, Amin buva, Joʻraxon Sultonov, Abdulxay Maxsum Qozoqov va boshqa soʻz ustalari ijodida B. asosiy oʻrin tutadi. Yozma adabiyotda B. asosan mushoira tarzida yaratilgan. B.lar yaratish va aytish ayniqsa Alisher Navoiy zamonida taraqqiy etgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammad Voris** (17-asr) - tarixchi va adib. Avrangzeb davrida yashagan. M. V. "Shoh Jahonnoma" ("ShohJahon davri tarixi") va "Zubdat ul-hikoyot" ("Hikoyalar sarasi") nomli fors tilida yozilgan asarlar muallifi. "Zubdat ul-hikoyot" bir necha tarixiy asarlar ("Tarixi Tabariy", Muhammad Avfiyning "Lubob ul-albob", "Boburnoma", Abulfazl Allomiyning "Tarixi Akbarshohiy" va boshqalar) asosida yozilgan boʻlib, undagi hikoyalarning koʻpchiligi Avrangzebga bagʻishlangan. "Zubdat ulhikoyot"ni Ogahiy oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Bu asar Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
KARBOKSIMETILSELLYULOZA [C6H7O2(OH)3i(OCH2COOH)x]n - sellyulozaning monoxlorsirka kislota bilan oʻzaro taʼsiri mahsuloti. Sellyulozaglikol kislota, sellyuloza va glikol kislotaning oddiy efiri. Oq qattiq modda, kuchsiz kislota. Mol. m. (30-25)103; yumshash temperaturasi 170°; zichligi 1590 kg/m3. Suvda, ishqorlarning suvdagi eritmalarida, ammiak, osh tuzi va sellyuloza erituvchilarida eriydi, organik erituvchilar, mineral moylarda erimaydi. Ishqoriy sellyulozaga monoxlorsirka kislota yoki uning natriyli tuzini (NaOH ishtirokida) taʼsir ettirib olinadi. Sanoatda K.ning natriyli tuzi tovuvchi vositalar komponenti, kaliyli va misnikelli rudalarni boyitishda flotoreagent, gulqogʻozlar uchun yelim kompozitsiyalarining komponenti, tish pastalari, pardoz vositalari, oziqovqat mahsulotlari (mas, ichimlik va qiyomlar)ni quyultiruvchi modda sifatida ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Parasat** — Qozog'iston Respublikasining ordeni. Qozogʻiston Respublikasining Prezidentining farmoni bilan 1993-yili tashkil etilgan. "Parasat" ordeni bilan fan va madaniyat, adabiyot va san’at namoyandalari, shuningdek, respublikaning ma’naviy va intellektual salohiyatini rivojlantirish bilan kengaytirishga ulkan hissa qoʻshgan yoki uning inson huquqlari haqidagi xizmati uchun fuqoralarni mukofatlaydi.

Tavsifi
-------

Orden nishoni zarhal kumushdan qattiq shtamplash usulida tayyorlanadi. Ordenning oʻrtasida aylananing ichida "Parasat" degan yozuvi bor, aylananing tashqi tomoni sakkizta kristalli tarqoq naqsh bilan qoplangan. Doira markazida poklikka ishora qiluvchi qor billuriga oʻxshash boʻrtma tasvirlangan.

"Parasat" ordeni 1993-yilda tashkil etilgan. "Parasat" ordeni bilan Respublikaning fan va madaniyat, adabiyot va san’at arboblari, shuningdek inson huquqlari va ijtimoiy manfaatlarini himoya qilishda faol ish olib bordi. Davlat va jamoat arboblari, ma’naviy-intellektual salohiyatini rivojlantirish va kengaytirishga katta shaxsiy hissa qoʻshgan boshqa fuqarolar.

Geometrik bezak koʻrinishidagi markaziy medalyon: oʻrtasida toʻrtburchak shaklidagi romb, chetlaridan ikki burchakli nurlar chiqib turadi; rombning uchburchak dihedral shaklidagi burchaklaridan. Medalyon yashil emal bilan bezatilgan boʻlib, pastki qismida "PARASAT" va tepasida uchta olmos tasvirlangan. Chegarasi yulduzlarning uchlarida joylashgan uchburchak nurlar bilan o'ralgan.

Ordenning olti burchakli blokiga qozoq naqshining elementi koʻrinishidagi oʻzgaruvchan boʻgʻin yordamida osib qoʻyilgan, orden lentasi bilan qoplangan.

Qozogʻiston Respublikasi Davlat bayrogʻining ipak muar tasmasi, oʻrtasida uchta sariq chiziqli, markaziy chiziq chetlaridan kengroq.

Orden medali sohiblari
----------------------

2009-yilda Qozogʻiston Respublikasi Milliy banki nominal qiymati 50 tenge boʻlgan mis-nikel qotishmasidan yasalgan, "Parasat" ordeni koʻkrak nishoni tasvirlangan esdalik tangasini muomalaga chiqardi.

Mukofatlanganlar
----------------

* 2018-yil 14-mart kuni Tojikiston prezidenti Imomali Rahmonning Qozogʻistonga davlat tashrifi chogʻida „Parasat" ordeni bilan taqdirlangan.
* Parasat ordeni bilan taqdirlanganlarning ayrimlarining tarjimai holi.

Yana qarang
-----------

* Qozog'istonning davlat mukofotlari
* Qozog'iston Respublikasi
* Prezident
* Yorliq

Tashqi havola
-------------

* Qozog'iston Respublikasining 1995-yil 12-dekabrdagi 2676-sonli "Qozog'iston Respublikasining Davlat mukofotlari to'g'risida"gi Qonuni, Qozog'iston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1995-yil, 23-son, 143-hujjat.

Manbalar
--------

1. ↑  Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007, ISBN 9965-32-491-3
2. ↑  «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том
3. ↑  „Назарбаев вручил Рахмону орден "Парасат"". 13-yanvar 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-yanvar 2020-yil.
4. ↑  „Визит Рахмона в Казахстан начался с вручения ордена". 13-yanvar 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-yanvar 2020-yil.
**Bosinqirash** — uyqusirash uyquning buzilish xillaridan biri. Bunda kishi hadeganda uxlay olmaydi, uxlaganida ham har xil qoʻrqinchli tushlar koʻradi. Uyqusida gʻuldirab, tushunib boʻlmaydigan, mazmunsiz gaplar aytadi, gʻalati tovushlar chiqaradi. Ruhiy yoki jismoniy jihatdan qattiq charchagan kishilar, shuningdek ichki kasalliklar bilan ogʻrigan baʼzi bemorlar oʻqtinoʻqtin bosinqiraydi. Ayrim hollarda B. baʼzi ruhiy kasalliklarning ilk belgisi boʻlishi ham mumkin. B. odati bor kishilar, albatta, shifokorga uchrashib, tegishli maslahat olishlari, B. sababini aniqlab, davolatishlari lozim. Bosinqiraydigan kishilar yotishdan oddin kofe, achchiq choy ichish, shuningdek hayajonlanadigan kitob oʻqish yoki film koʻrishga odatlanmasliklari kerak. B.ning oldini olishda eng muhim vosita uyqu oldidan ochiq havoda sayr qilishdan iborat.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Karbonatit konlari** - oʻta asosli-ishqorli tarkibga ega (karbonatitlar) magmatik togʻ jinslari formatsiyalari bilan bogʻliq boʻlgan kalsiy, magniy va temir karbonatlarining yertomir va shtoklari. Gʻoyat qimmatbaho, noyob, tarqoq va nodir elementlarning muayyan toʻplami bilan tavsiflanadi. Unga quyidagilar xos: 1) ikkinchi darajali minerallar (magnetit, apatit va b.) majmui; 2) aksessor minerallar toʻplami (piroxlor, gatchettolit, karbonat va fosfatlar); 3) jins hosil qiluvchi minerallarni nodir elementlar bilan boyitilishi; 4) diopsid, forsterit, montichellit bilan boyitilgan endokontakt zonalarning mavjudligi; 5) yoʻl-yoʻl teksturalar; 6) ekzokon-taktlardagi nordon tog jinslarining fenitizatsiyasi. Tarkibida fosfor, tantal, niobiy, mis, qoʻrgʻoshin, shuningdek, turli slyuda minerallari mavjud, soʻnggi yillarda olmos borligi ham maʼlum boʻldi. Oʻzbekistonda ChatqolQurama va Nurota togʻlarida karbonatitlar borligi aniqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Boshqizilsoy rasmlari** — qadimiy va ilk oʻrta asrlarga mansub qoyatosh rasmlari. Chatqol tizmasi (Oʻzbekiston)ning jan.gʻarbiy yon bagʻridagi Boshqizilsoy dara qoyatoshlariga ishlangan. Toshkent shahridan 70-80 km sharqda, Toshkent viloyati Parkent tumani hududida. 1934-yilda A. Mirmuhamedov topgan, A. Kabirov oʻrgangan (1966, 1971—72). 400 dan ortiq rasmlarning asosiy qismi miloddan avvalgi 6—1-asrlarga mansub; 1—8-asrlarga oid rasmlar ham uch^ raydi. Boshqizilsoy rasmlari sharpa va soya usulida oʻyib ishlangan boʻlib, unda chorvachilik, ovchilik, diniy marosim koʻrinishlari, qoplonning togʻ echkilariga hujumi, yilqilarni qoʻraga qamash kabi manzaralar aks ettirilgan. Shuningdek odamlar, hayvonlar (ot, qoplon, togʻ echkisi, arhar, bugʻu, toʻngʻiz, it, boʻri), gardish shaklidagi quyosh ramzi va boshqa oʻziga xos tarzda tasvirlangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boshqird qoʻzgʻolonlari** — boshqird xalqining podsho Rossiyasiga qarshi olib borgan qoʻzgʻolonlari: 1) boshqird xalqiga zoʻrlab xristian dinini qabul qildirishga qarshi, gʻazovot shiori ostida ruslarga qarshi boshqird mulkdorlari tomonidan 1681—83 yillarda uyushtirilgan qoʻzgʻolon. Qoʻzgʻolon oqsoqol Sayt Sadir boshchiligida boʻlgani uchun u Sait qoʻzgʻoloni deb ham ataladi. 1682-yil 28-mayda Ik daryosi boʻyida qoʻzgʻolonchilar magʻlubiyatga uchraganlar. Qoʻzgʻolonga qalmiklar ham qoʻshilganlar. 1683-yil bahorida qoʻzgʻolon Gʻarbiy Boshqirdistonni qamrab olgan. Biroq boshqird va qalmiq zodagonlari oʻrtasida oʻzaro nizo boshlangan. Qalmiqlar Boshqirdistonni oʻzlariga tobe etish maqsadida talonchilik yurishi tashkil etganlar va boshqird yaylovlarini talab koʻplab asir va mollarni oʻlja olganlar. Qalmiqlar bosqinidan bezib qolgan xalq ommasi qoʻzgʻolondan chetlashgan, oqibatda podsho hukumati 1683-yil dekabrda qoʻzgʻolonni bostkrishga erishgan; 2) 1755-yilgi qoʻzgʻolon Botirsho qoʻzgʻoloni deb ham ataladi. Bu qoʻzgʻolon ham boshqirdlarni zoʻrlab xristianlashtirishga va boshqird yerlarini tortib olishga qarshi podsho maʼmuriyatiga, mahalliy mulqdorlarga qarshi qaratilgan. Boshqirdistonning katta qismiga yoyilgan. Qoʻzgʻolonni tayyorlashda mulla Abdulla Aleev (laqabi Botirsho)ni boshqird, tatar, qozoq, oʻzbeklarga qarata yozgan daʼvatnomasi, ularni "kofirlar"— ruslarga qarshi gʻazovotga chaqirishi maʼlum rol oʻynagan. Lekin Botirshoning oʻzi qoʻzgʻolonga rahbarlik ham qilmagan, qoʻzgʻolon esa boshqa shiorlar ostida oʻtgan. Shuning uchun uni Botirsho qoʻzgʻoloni deb atash shartlidir. Qoʻzgʻolonchilar orasida ittifoq boʻlmaganligi, yirik mulkdorlarni qoʻzgʻolonga qarshi chiqishi, podsho hukumatining tilyogʻlama siyosati (oʻz ixtiyori bilan taslim boʻlganlarni avf etish, boshqird, tatar va qozoqlarni oʻzaro gijgijlash va boshqalar) natijasida Boshqird qoʻzgʻolonlari podsho hukumati tomonidan shafqatsizlik bilan bostirilgan. Boshqird qoʻzgʻolonlari xalq ommasining mustamlakachilikka va zoʻravonlikka qarshi ozodlik uchun olib borgan kurashi edi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Boshqird qoʻzgʻolonlari" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Arabxonayibolo** — Buxoro viloyati, Buxoro tumanidagi aholi punkt nomi. Tumandagi aholi punkti nomi. Toponim ikki qismdan ibort: arabxonayi bolo. Birinchi qism arab+xona+i shaklida boʻlib, arab -toponimning asosiy, xona — toponimik indikator, -i esa forsiy izofa hisoblanadi. olo fors-tojikcha soʻz boʻlib, yuqori, baland tomon kabi maʼnonlarda qoʻllanadi. Lugʻatda mmazkur soʻzning oʻndan ortiq maʼnosi sharhlangan. Bular jumlasiga „narsaning yuqori qismi", „narsaning yuzasi", „bosh", „yuqori", „tepa", „nisbatan yuqorilik" [34, 225] va boshqalarni kiritish mumkin. Toponim tarkibida bolo soʻzi „nisbatan yuqorilik" maʼnosini kasb etgan. Quyi yuqori, baland — past, bosh — adoq, bosh — etak, yuqori — etak, bolo — poyon kabi oʻringa, joyga nisbatlanib qishloq, mahalla, koʻchalarni nomlash boʻlgan. Arabxonayibolo „arablar yashaydigan yuqori qishloq" manoʻsiga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  Rajabov Q, Hayitov Sh, Sodiqov F*. Buxoro tuman tarixi (qisqacha ma’lumotnoma)*. Toshkent: Tafakkur, 2015 — 52 bet.
2. ↑  Adizova N*. Buxoro tumani toponimlari*. Toshkent: Navro’z, 2020 — 115 bet.
**Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati** (Oʻzbekiston Respublikasida) - davlat sanitariya-epidemiologiya nazoratini amalga oshiradigan tibbiy-profilaktik muassasa. Oʻzbekiston Respublikasi konstitutsiyasining 93-moddasi 21-bandiga muvofiq tashkil etiladigan Davlat nazorati tashkilotlari turkumiga kiradi. Respublika Sogʻliqni saqlash vazirligi davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati departamentiga boʻysunadi. Oʻzbekiston Respublikasining "Davlat sanitariya nazorati toʻgʻrisida"gi qonunga (1992 yil 3 iyul) asosan D.s.e.n. sanitariya qonunlari, qoida va meʼyorlari buzilishining oldini olish, aniklash va ularga chek qoʻyishga qaratilgan. Hoz. respublika, viloyat, tuman va shahar D.s.e.n. markazlari faoliyat koʻrsatadi. Respublika Ichki ishlar vazirligi, Mudofaa vazirligi, Milliy xavfsizlik xizmati, "Oʻzbekiston havo yoʻllari" milliy aviakompaniyasi va "Oʻzbekiston temir yoʻllari" kompaniyasi tizimida ham D.s.e.n. mavjud. D.s.e.n. markazlari maʼmuriy hududlarda sanitariyaga oid va epidemiyaga qarshi kurash tadbirlarining oʻtkazilishini taʼminlaydi, mulkchilikning shakllaridan qatʼi nazar davlat, qoʻshma, jamoa va xususiy korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar hamda yakka tartibda faoliyat koʻrsatayotgan tadbirkorlar tomonidan sanitariya-gigiyena normalariga rioya qilinishi ustidan D.s.e.n.ni amalga oshiradi va sanitariya-epidemiologik barqarorlikni taʼminlash boʻyicha tegishli takliflarni tayyorlaydi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**C/2009 R1 (McNaught)**, McNaught kometasi nomi bilan maʼlum boʻlgan ellikdan ortiq kometalardan biri — davriy boʻlmagan kometa, Britaniya-Avstraliya astronomi Robert H. MakNaught tomonidan 2009-yil 9-sentabrda Uppsala Janubiy Shmidt teleskopi yordamida Avstraliyaning Yangi Janubiy Uelsdagi Siding Spring rasadxonasida kashf etilgan. Topilma xuddi shu kuni Tenerifedagi Optik Ground Station teleskopida tasdiqlandi. Bu kashfiyotdan keyin kometaning oldingi suratlari 2009-yil 20-iyul, 1-avgust va 18-avgustda topilgan edi. C/2009 R1 Quyosh tizimini butunlay tark etadi, deb ishoniladi.

Kuzatish
--------

C/2009 R1 (McNaught) 2010-yil iyun oyi boshida C/2009 R1 Andromeda va Persey yulduz turkumlarida durbin bilan koʻrindi. Astronomlar kometa yorqinroq oʻsishini va shimoliy yarim sharda qurolsiz koʻzga koʻrinib turishini bashorat qilishgan obyekt oʻsha paytda u Auriga va Egizaklar turkumlari orasida paydo boʻlgan.

Hozircha C/2009 R1 kutilganidan yorqinroq boʻlib chiqdi, shu sababli Sky and Telescope onlayn maqolani „Iyun shafaqidagi zaif kometa" dan „Iyun shafaqidagi kometa" deb qayta nashr qildi. C/2009 R1 oxir-oqibat 2010-yil 30-iyundan 2-iyulgacha 2 magnitudali yorqinlikka erishishi kutilmoqda, oxirgi sana perigelyani belgilaydi; biroq u yorishganda, uning Quyoshga yaqinligi koʻrishni qiyinlashtiradi va u faqat tong va shom vaqtida ufq yaqinida koʻrinadi. 13-iyunga kelib, kometaning changi natijasida hosil boʻlgan ikkinchi dum ham koʻrinib qoldi.
Kometa oʻzining „taʼsirchan yashil va uzun ion dumi" bilan ajralib turadi, u 2010-yil 6-iyun holatiga koʻra tashqi koʻrinishi „tayoqdagi olma" ga oʻxshatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Comet in the June dawn".  Sky and Telescope. New Track Media. 22-may 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-iyun 2022-yil.
2. 1 2 3  „C/2009 R1 (McNaught)".
3. ↑  *Rao, Joe (2010-06-08)* „New Comet Visible in Early Morning Sky".  Space.com.
4. ↑  „C/2009 R1 (McNaught)".  Multitudinous Image-based Sky-survey and Accumulative Observations.
5. ↑  „Faint Comet in the June Dawn (Google cache of the original article)".  Comet in the June Dawn (updated and retitled article). 1-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-iyun 2022-yil.

Havolalar
---------

* NASA Jet Propulsion Laboratory Small-Body Database Browser on C/2009 R1
* NASA Astronomy Picture of the Day:
	+ June 17, 2010, Comet McNaught Passes NGC 1245
	+ June 7, 2010, Comet McNaught Becoming Visible to the Unaided Eye
* Comet C/2009 R1 (McNaught) in Andromeda
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Davlat yurisdiksiyasi** — Muayyan davlat sud va maʼmuriy organlarining ishlarni oʻz vakolatlari doirasida koʻrib chiqish va hal qilish huquqlari. Xalqaro huquqda hududiy va shaxsiy (milliy) yurisdiksiya turlari mavjud. *Hududiy yurisdiksiyada davlatlar yurisdiksiya hudud chegarasida amalga oshirilishi tushuniladi. Davlatlar oʻz hududida toʻliq yurisdiksiyani amalga oshirishga xaqli, agar bunda xalqaro shartnoma va kelishuvlarda boshqa holatlar belgilanmagan boʻlsa, belgilangan maqsadli yurisdiksiya davlatlar tomonidan uning zonalarida amalga oshiriladi, mas. , ochiq dengizda, Antarktidada va h.k. milliy qonunlarda nazarda tutilgan hollarda davlatlar yurisdiksiyasi shu davlatning chet el dagi fuqarolariga ham qoʻllaniladi, agar boshqa holatlar xalqaro kelishuv va shartnomada belgilanmagan boʻlsa, u yoki bu yurisdiksiyani qoʻllash xususida raqobatli yurisdiksiyalar mavjud holatlarda u yoki bu davlatning yurisdiksiyasini qoʻllash toʻgʻrisidagi masala xalqaro shartnoma yoki xalqaro — huquqiy odatlarga koʻra hal etiladi.*
Davlat yurisdiksiyasi davlat fuqarolariga nisbatan ular xorijiy davlat hududida boʻlganlarida ham tegishli boʻlishi mumkin. Ammo agar xalqaro bitimda boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, ushbu yurisdiksiya faqat oʻz davlati hududida amalga oshirilishi mumkin. Raqobatchi yurisdiksiyalar mavjud boʻlgan hollarda u yoki bu davlatning yurisdiksiyasini koʻllash xakidagi masala tegishli xalqaro hujjatlar yoki xalqaro huquqiy odatlar asosida xal etiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
**Davlat qoʻmitalari** (OʻzRda) -umumdavlat vazifalarni bajaradigan sohalararo davlat boshqaruvi markaziy idoralari. D.q. tegishli tarmoq muassasalari faoliyatini muvofiklashtiradi va nazorat qiladi. D.q. tarmoqdagi ahvol uchun masʼul hisoblanadi. "Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi toʻgʻrisida"gi qonun (1993-yil 6 may) va Vazirlar Mahkamasining tegishli qarorlari D.q.ning hukuqiy holatini belgilab bergan. Qonunga kura, D.q. faoliyati ustidan nazoratni Vazirlar Mahkamasi amalga oshiradi. D.q.ga raislar rahbarlik qiladi. Raislar tegishli qoʻmita vazifalarini bajarishi uchun shaxsan masʼul hisoblanadi. Har bir qoʻmitada hayʼat tuziladi, hayʼat qarorlari, odatda, rais buyruqlari bilan amalga oshiriladi. D.q. raislari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tarkibiga kiradi. D.q. raislari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenta tomonidan lavozimga tayinlanadilar va lavozimdan ozod etiladilar, keyinchalik bu masala Oliy Majlis tasdigʻiga kiritiladi (yana q. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi). Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining raysini Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi OʻzR Prezidentining taqdimiga muvofiq tayinlaydi va vazifasidan ozod etadi.

Oʻzbekiston Respublikasi D.q. (2002-yil iyul).:Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulkini boshqarish va tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash davlat qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari davlat qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Davlat jismoniy tarbiya va sport qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Davlat chegaralarini himoya qiluvchi qoʻmita;Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Uloi Shoshiy** (15-asr) – shoir, mudarris. Asli toshkentlik boʻlib, Samarqandda, Ulugʻbek madrasasida dars bergan. Alisher Navoiy "Majolis un-nafois"da "donishmand kishi boʻlib, xushtabʼligini hamma eʼtirof etar, Samarqand ahli muammoda uni Mavlono Sharafiddin Ali Yazdiyga teng tutar edilar", deb yozadi.

Madrasa zinasidan yiqilib, oyogʻi singanda Navoiy ham shogirdlariga qoʻshilib uni koʻrgani borgan va oʻsha yerning oʻzida "Ulo" nomiga muammo yozib, taqdim etgan:

> Dur bod az tu dardi zahmati po,
> 
> 
> Dushmanatro balo nasib-u ano.
> 
> 
> 
> (Mazmuni: "Sendan oyoq ogʻrigʻi dardi uzoq boʻlsin, dushmaningga balo va mashaqqat nasib boʻlsin").
> 
> 

Navoiy chiqib ketganidan keyin kimligini soʻrab-surishtirgan Uloi Shoshiy uning nomiga ham muammo yozib, shogirdidan berib yuboradi:

> Chashmi tu maro did-u manash ser nadidam,
> 
> 
> Chun ser bubinam, zi tu in ast umidam.
> 
> 
> 
> (Mazmuni: Seni koʻzing meni koʻrdi-yu men uni toʻyib koʻrolmadim, sendan umidim uni bir bor toʻyib koʻrish).
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  *Alisher Navoiy: Qomusiy lug'at*.
2. ↑  *Majolis un-nafois*.