recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tadbirkorlik** yoki **biznes** (inglizcha: *business* – „bandlik"), deb har qanday qonuniy tijorat faoliyatiga aytiladi. Tadbirkorlik bilan shugʻullanuvchi shaxs **tadbirkor**, deyiladi. Xususiy tadbirkorlik kapitalistik iqtisodiyot negizidir. Sotsialistik iqtisodiyotlarda tadbirkorlik bilan hukumat, jamiyat yoki ishchilar kasaba uyushmalari shugʻullanadi.

Tadbirkorlik xoʻjalik yuritish koʻlamiga qarab, yirik, oʻrta va kichik turlarga boʻlinadi. Yirik tadbirkorlik ishlab chiqarishda 500 dan ortiq kishi band boʻlgan, oʻrta tadbirkorlik esa 20–500 kishi band boʻlgan korxona (firma) lar, kichik tadbirkorlik 10–20 va undan kam kishi ishlaydigan korxonalarni qamraydi. Yirik va oʻrta tadbirkorlikka, asosan, yirik ishlab-chiqarish, koʻp sonli tovarlar chiqaradigan, mexanizatsiyalashgan hamda avtomatlashgan sohalar kiradi. Kichik tadbirkorlik qishloq xoʻjaligi, aholiga xizmat koʻrsatish sohalarida keng tarqalgan. Kichik tadbirkorlik sharoitga tez moslasha olishi bilan boshqalaridan farqlanadi va shu bois u keng tarqalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "American Heritage Dictionary". *American Heritage Dictionary*. .
2. ↑  *Longman Business English Dictionary*, 2nd, Pearson Longman, 2007. ISBN 9781405852593. OCLC 954137383.
3. ↑  "Longman Dictionary of Contemporary English". *Longman Dictionary of Contemporary English*. .
4. ↑  "Oxford Living Dictionaries". *Oxford Living Dictionaries*. Archived from the original on 2019-05-01. . <!--->
5. ↑  OʻzME. birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Havolalar
---------

* Tadbirkorlik rivojiga keng yoʻl *Uza.uz*
* Tadbirkorlik: imtiyozlar va imkoniyatlar[*sayt ishlamaydi*] *Gov.uz*

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb11950174q (maʼlumot)
* GND: 4061963-1
* LCCN: sh85018285
* NARA: 10637168
* NDL: 00565710
* NKC: ph115766

 |
**Manjurlar**, manchjurlar, (oʻzlarini manzu deb atashadi) — xalq, umumiy soni 10 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Asosiy qismi XXRning shim.-sharqiy qismi Dunbey (Manjuriya)da yashaydi. Tili — Oltoy moʻgʻul-tungus tiliga mansub, 16-asrdan moʻgʻul yozuviga ega. Dindorlari — buddizm, daosizm va boshqa dinlarga eʼtiqod qiladi. Hozirda M. orasida xitoy tilida soʻzlashish keng tarqalgan, manjur tili ayrim qishloqlarda, ayniqsa, Xeylun-gjyang oʻlkasida saqlanib qolgan. M. hayotida hunarmandchilik va dehqonchilik (galla, soya, yer yongʻoq, tamaki, sabzavot) bilan shugʻullanish muhim oʻrin tutadi. Manchjur (xitoychamanchjou) etnonimi 1635-yildan joriy etilgan, ungacha M. "nyuychjeng" ("Sharq odamlari") deb atalgan.

M.ning etnogenezi milodiy 4-asrdagi "moxe-vuji" qabilalar ittifoqiga borib taqaladi. Dastlab ushbu ittifoq tarkibiga Manjuriyadagi Sungxuajang va Xeylungjyang daryolari boʻyida ovchilik va dehqonchilik bilan shugʻullanuvchi sumuo, buoduo, anchegu, funis, ben-xay xaoshi, xeyshuy, bayshan kabi 7 kabila kirgan, keyinchalik ularning soni 16 taga koʻpaygan. 7—8-asrlarda xeyshuy va moxe kabilalari kuchayib Bo-xay davlatini tuzganlar. 926 yilbu davlat kidonlar tomonidan tugatilgan, 10-asroxiri —11-asrda M. vanʼyan qabilasi asosida yana birlashganlar, ularni umumiy holda nyuyjeng deb atashgan. 12-asr boshida Aguda boshchiligida nyuyjen-glarning Jin (Szin — oltin) davlati tashkil etilgan (1115—1234). Bu davlat yemirilgach, nyuyjenglar tarqab ketganlar. 1635-yil Nurxachi (Nurxatsi) ularni qayta birlashtirib, Jin davlatini tiklagan. Shundan soʻng nyuyjenglar oʻzlarini man (toʻla, tugal maʼnosini bildiradi), yashagan joylarini esa Manchjou (Manlar vohasi) deb atashgan. 1636-yil bu davlat nomi Chin (rus adabiyotida Sin — tiniq, toza maʼnosida)ga oʻzgartirilgan. M. 17-asr oʻrtalarida Koreya, Xitoyni bosib olib Sin imperiyasini tuzdi. Soʻngra Mon-goliyani, 18-asrda Tibet, Jungʻoriya, Torim vohasidagi davlatlarni tugatib, ular hududini ham egallab olgach, u yerlarda mustamlakachilik rejimini oʻrnatishgan.

Chin (Sin) imperiyasi agʻdarilgunga qadar (1911) M.ga keng imtiyozlar berilgan edi. M.ning koʻpchiligi ona tilini unutib, xitoy tili va madaniyatini oʻzlashtirgan va xitoy madaniyatiga ham taʼsir koʻrsatgan. Urugʻchilik qoldiqdari bir qadar saqlanib qolgan.
Agar tarixga salgina nazar solsganimizda barcha haqiqatlarni bilib olar edik😀😀😀😀😀insta nik xusan\_33 narzullayev\_44 xasan\_2007.13

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Makakalar** (Masasa, Macaces) — martishkasimonlar oilasiga mansub maymunlar urugʻi. Juni sargʻishqoʻngʻir yoki qora. Gavdasining uz. 34—65 sm, dumi 5—70 sm, vazni 3,5—18 kg. 12 turi maʼlum, jumladan, bir turi (magot) Afrika va Jan.-Gʻarbiy Yevropada, qolgan turlari Janubiy Osiyoda tarkalgan. Oʻsimlik mevalari, barglari va ildizlari, xasharotlar va ularning qurtlari, baʼzan qisqichbaqasimonlar (krablar) na b. bilan oziqlanadi. Gala boʻlib yashaydi. Har yili bittadan bola tugadi, boʻgozlik davri 5—6 oy, 3,4—4,5 i.da voya ga yetadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Fitogelmintlar**, fitonematodalar — oʻsimliklarda parazitlik qiluvchi toʻgarak chuvalchanglarning umumiy nomi. Nematodalar sinfiga mansub. 10000 dan ortiq, jumladan, Oʻzbekistonda 700 ga yaqin turi maʼlum. Gavdasining uz. 0,2—5 (baʼzan 11) mm, yoʻgʻonligi 10—100 mkm. Oʻsimlikning yer ustki yoki yer ostki qismidagi turli organlarda parazitlik qilishga ixtisoslashgan turlari bor. F. bilan zararlangan usimlik usishdan qoladi, soʻliydi; zararlangan organlarda boʻrtma (shish) paydo qiladi; toʻqimalari yemirilib, nekrozta uchraydi. Oʻzbekistonda sabzavot va poliz ekinlari, gʻoʻza, kanop va boshqa oʻsimliklarga boʻrtma nematodalar, kartoshkaga poya nematodasi katta ziyon yetkazadi. F.ni fitogelmintologiya oʻrganadi (yana qarang Gelmintlar).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Suv echkilari** (Kobus) — quvushshoxlilar oilasiga mansub sut emizuvchilar urugʻi. 5 ta turi bor. Afrikada tarqalgan. Gavdasining uz. 125—220 sm. Erkaklari shoxlarining uz. 30—100 sm, toʻgʻri yoki lirasimon egilgan, halqasimon yoʻgʻonlashgan. Oʻrta tuyogʻi nisbatan uzun, uchi ingichkalashgan. Boʻynida yoli bor. Yaxshi suzadi; xavf tugʻilganida suvga tushib, jon saqlaydi. Tipik vakili asl Suv echkilari Janubiy va Sharqiy Afrikada uchraydi. Gavdasining uz. 2,2 m, boʻyi 130 sm cha. Yungi kulrang, qizgʻishqoʻngʻir tusda tovlanadi. Tomogʻi, koʻzi va dumi atrofida oqish xollari va yoʻli bor. Erkagi shoxli (uz. 80 sm cha). Teri bezlaridan badboʻy hid ajratadi. Suv havzalariga yaqin savanna va oʻrmonlarda, baʼzan daryo qirgʻogʻidagi butazorlarda toʻda boʻlib oʻtroq yashaydi. Boʻgʻozlik davri 7—8 oy. Yilda bitta bola tugʻadi. Terisi uchun ovlanadi. Ayrim turlari muhofaza qilinadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tallimarjon koʻchasi** – Toshkent shahrining, Mirobod tumani hududida joylashgan boʻlib, koʻchaning umumiy uzunligi 1,2 km ni tashkil qiladi.

Tarixi
------

Kesishgan koʻchalar
-------------------

Koʻcha Sayhun koʻchasidan boshlanib, Izzat, Eski-sarikoʻl, Aviasozlar 5-tor koʻchasi, Lisunov, Aviasozlar 6-tor koʻchasi, Qorasuv 2-koʻchalari bilan kesishib, Parkent koʻchasi bilan kesishgan hududda tugaydi. Ushbu joyda Toshkent metropolitenining Yerusti halqa yoʻli oʻtgan. Majnuntol koʻchasi ushbu koʻchaga parallel ravishda oʻtgan.

Binolar
-------

Koʻcha boʻylab Oʻzelektroapparat zavodi, Talabalar yotoqxonasi, 291-ATS, Fitrat bogʻi, Janubiy Karey maktabi, Amerika maktabi, savdo va maishiy xizmat koʻrsatish doʻkonlari, koʻp qavatli uylar joylashgan.

Tansport
--------

Koʻcha boʻylab 12-chi, 22-chi avtobuslar harakatlanadi.

Galereya
--------

Koʻcha suratlari, 2023-yil

Yana qarang
-----------

* Toshkent koʻchalari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  „улица Таллимаржон" (ru). Qaraldi: 19 noyabr.
2. ↑  41°17′03″N 69°20′11″E﻿ / ﻿41.284267°N 69.336369°E﻿ / 41.284267; 69.336369GO
3. ↑  41°18′05″N 69°20′38″E﻿ / ﻿41.301423°N 69.343801°E﻿ / 41.301423; 69.343801GO
**Lebap viloyati masjidi** yoki **Lebap welaýatynyň baş metji** – Turkmanistonning Turkmanobod shahridagi masjid, Lebap viloyatining asosiy masjidi boʻlib, Bitarap Turkmaniston koʻchasida joylashgan. Masjid bir vaqtning oʻzida 3000 tagacha namozxonni sigʻdira oladi.

Tarixi
------

2015-yilning iyun oyida Lebap viloyati masjidining poydevor qoʻyish marosimi boʻlib oʻtadi.

2020-yil 21-fevralda Turkmaniston prezidenti Gurbanguli Berdimuhamedov tomonidan ochiladi.

Arxitekturasi
-------------

Masjid binosi 2 qavatli boʻlib, umumiy maydoni 5 gektar (12 akr)ni tashkil etadi. Masjidda bir vaqtning oʻzida 3000 kishi namoz oʻqishi mumkin. Toʻrt minoraning har birining balandligi 63 m (207 ft), gumbazning balandligi esa 40 m (130 ft)ga teng. Shuningdek, 500 oʻrinli sadaqa xonasi, 50 oʻrinli mehmonxona, avtoturargoh ham mavjud.

Masjidning markaziy gumbazi oltin yarim oy bilan bezatilgan. Arxitektura majmuasi, shuningdek, original dekorativ elementlar bilan bezatilgan toʻrtta nozik minorani oʻz ichiga oladi. Binoning birinchi qavati maydoni 3,444 m2 (37,070 kv. ft)ga teng boʻlib, ayollar uchun moʻljallangan ikkinchi qavati 1,609 m2 (17,320 kv. ft)ni tashkil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Türkmenistanyň Prezidenti Lebap welaýatynyň baş metjidiniň açylyşyna gatnaşdy
2. ↑  „Prezident Turkmenistana prinyal uchastie v otkritii mecheti v Lebapskom velayate". 28-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-oktyabr 2023-yil.
**SHovot Tuproq-qal’asi** — bu Anbar-Manoq qishlog’idagi Xorazm fermer xo’jaligi xududida tekislikka joylashgan. Yodgorlikning tarxi aylana shaklda,umumiy maydoni-4ga. Yodgorlik qadimda mudofaa devor bilan o’rab olinib, yarim aylana burjlarga ega bo’lgan. SHaharning ichki qismida jamoat binolari qoldiqlari sezilmaydi,ark-a’lo mavjud emas.SHahar shimoliy va janubiy tomonidan darvozalarga ega. 1999-2000 yillarda Xorazm Ma’mun akademiyasi arxeologiya,tarix va falsafa bo’limning arxeologiya guruxi To’proqka’ada qazish ishlarini olib bordi. Yodgorlikning mudofaa tizimi tarixini o’rganish maksadida shimoliy-sharqiy qismidagi devorda qazish ishlari amalga oshirildi, natijada mudofaa devorining ustki qismi to’rt tomoni teng xom g’ishtdan qurilganligi aniqlandi. SHu bilan birga, devorning tashki tomonidagi yarim aylanali burjlar oralig’ida tozalash ishlari olib borildi, natijada mudofaa maydoni 22m, burjning devordan yon tomonga chiqishi 5,25-6,25m uning ichki qismida to’g’ri burchakli xonaga ega bo’lib, xajmi 2,21-2,62x7,07-7,22m. Devor va burj avval paxsadan keyinchalik to’rt tomoni teng xom g’ishtdan qurilgan. (40x40x10sm,41x41x12sm).
Arxeologik ashyolar Tuproqqal’aning vujudga kelishi va rivojlanish tarixi uch qurilish davridan iborat ekanligini yorkin tasvirlaydi.
I qurilish davrida qal’a paxsa devor bilan o’rab olingan bo’lib, yo’lak va yarim aylanali burjlarga ega bo’lgan. 
II qurilish davrida paxsa devor ustiga to’rt tomoni teng xom g’ishtli devor qurilgan. Bunday xajmdagi g’isht burj qurilishda ham ishlatilgan. Qal’aning ichki qismida devor bo’ylab uy xonalari qurilgan.
III qurilish davri. Bu qurilish davrida g’isht devor ustiga xom g’isht aralash paxsa devor qurilgan. Milodiy IV asrga kelib, qal’ada madaniy hayot barham topgan.

Manbalar
--------

М.Мамбетуллаев. Тупрак-кала Шаватская (раскопки 1979-1980гг.) (стр.12-51) // Археология Приаралья. Вып.III. Ташкент, 1986.

Havolalar
---------

* Фортификация древнего Хорезма (VI в. до н.э.—IV в.н.'.)
**Shayx Mavlon bobo majmuasi** — Xorazm viloyati, Xiva tumani, eski Qiyot qishlogʻi yaqinida joylashgan masjid, qabriston hamda minora majmuasidan iborat tarixiy obyekt. XIX asrda dastlab qabriston boʻlgan ushbu hududda Olloqulixon buyrugʻi bilan minora, masjid va madrasa qad rostlagan. Majmuaning asosi boʻlgan qabristonda Muhammad Rizo Erniyozbek oʻgʻli Ogohiy hamda uning amakisi, Xiva xonligida kotiblik qilgan tarixchi va tarjimon Shermuhammad Munisning qabrlari mavjud. Majmua UNESCOning Butunjahon merosi obyekti roʻyxatiga kiritilgan. Ayni paytda bu majmua Ichan qalʼa muzey qoʻriqxonasi tarkibiga ham kiradi.

Tarixiy obyekt Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda Xorazm viloyati madaniyat boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulkiga tegishlidir.

Rekonstruksiya qilinishi
------------------------

Shayx Mavlon bobo majmuasida joylashgan Ogahiyning qabri bor maqbara 1989—1999-yillarda rekonstruksiya qilingan boʻlib, sahni 120 kv metr, balandligi 11 metrni tashkil etadi. Majmua 1999-yilda Ogohiyning 190 yillik hamda 2010-yildagi 200 yillik yubileyi munosabati bilan ham taʼmirlangan.

2021-yilda Xorazm Maʼmun akademiyasiga qarashli „Janubiy Orolboʼyi tarixiy meʼmoriy yodgorliklarining qurilish materiallarini sinash va taʼmirlash laboratoriyasi" boʻlimi xodimlari koʻplab tarixiy obyektlar qatorida Shayx Mavlon bobo majmuasida ham yer ostki va yer ustki konstruktiv holatlarini monitoring qilish ishlari olib borgan.

Yana qarang
-----------

* Xiva
* Ichan qalʼa
* Dishan qalʼa
* Dashkin bobo majmuasi
* Al-Xorazmiy majmuasi
* Avesto meʼmoriy majmuasi

Manbalar
--------

1. ↑  „Шермуҳаммад Мунис Хоразмий". *xorazmiy.uz*. Qaraldi: 9-oktyabr 2023-yil.
2. ↑  „Хива Ичан Қалъа Музейқўриқхонаси ҳақида — У ким, бу нима" (uz-UZ). *QOMUS.INFO*. Qaraldi: 9-oktyabr 2023-yil.
3. ↑  „MODDIY MADANIY MEROSNING KO‘CHMAS MULK OBYEKTLARI MILLIY RO‘YXATINI TASDIQLASH TO‘G‘RISIDA". 13-oktyabr 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktyabr 2023-yil.
4. ↑  „Хива - Комплекс Шейх Мавлон Бобо" (ru-RU). *Turkestan Travel*. Qaraldi: 9-oktyabr 2023-yil.
**Xaltalilar** (Metatheria), qopchiqlilar — tirik tugʻuvchi sut emizuvchilar infrasinfi (ayrim maʼlumotlarga koʻra, turkum). Gavdasining uzunligi 4 sm dan 160 sm gacha. Koʻpchilik X. urgʻochisida bolasi xalta ichida rivojlanadi. Xalta ichida sut bezlari soʻrgʻichi boʻladi. Bosh miyasi tuban tuzilgan. Yoʻldosh (bandikutdan tashqari) hosil boʻlmaydi. Boʻgozlik davri 12,5—45 kun, bolasi nimjon (uz. 0,5—3 sm) tugʻiladi, koʻpincha xaltasi ichidagi sut bezi soʻrgʻichiga yopishib olib, 250 kun davomida rivojlanadi. Sut maxsus muskullar yordamida bolasi ogʻziga siqib chiqarib turiladi. 1 turkumi va 9 oilasi (opossiumlar, yirtqich X. xaltali chumolixoʻrlar, xaltali koʻrsichqonlar, bandikutlar, vombatlar, kengurular va boshqalar) mavjud. Avstraliya, Tasmaniya, Yangi Gvineya, Jan. Markaziy va Shimoliy Amerika, ayrim Katta zond o.da tarqalgan. Yangi Zelandiyada ham iqlimlashtirilgan. Raqobat kiluvchi yoʻldoshli sut emizuvchilarning boʻlmasligi tufayli X. Avstraliyada ular bilan konvergent belgilarga ega boʻlgan bir qator formalarni hosil qilgan. X. turlar soni (2400 ga yaqin) boʻyicha hozirgi sut emizuvchilarning 6%ini tashkil etadi. Lekin ular adaptiv radiatsiya jihatdan qolgan barcha sut emizuvchilar kabi xilmaxil. Ayrim turlari qishloq xoʻjaligiga ziyon keltiradi. Bir qancha turlari terisi va goʻshti uchun ovlanadi. 21 turi Xalkaro Qizil kitobga kiritilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Jasorat monumenti
**Jasorat monumenti** — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Monumental sanʼat yodgorligi. Obyekt davri: 1976-yil. Toshkent shaharning Yunusobod tumanida joylashgan. Obyekt manzili: A. Qodiriy va Sh. Rashidov koʻchalari kesishuvida. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Tuman obodonlashtirish boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Jasorat monumenti ornamentlari

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Silviya Plat Effekti** – psixolog Jeyms S.Kaufman tomonidan taklif qilingan oʻziga xos qonuniyatning nomi boʻlib, unga koʻra, barcha ijodkorlar orasida shoiralar ruhiy kasalliklarga koʻproq moyil boʻlishi aytiladi.

Effekt 1963-yilda 30 yoshida oʻz joniga qasd qilgan taniqli amerikalik shoira Silviya Plat sharafiga nomlangan. Ruhiy salomatligidagi muammosi boʻlgan boshqa taniqli shoiralar orasida Emili Dikkinson, Sara Tisdeyl va turk Nilgün Marmara ham bor.

Kaufman ikkita tadqiqot oʻtkazadi. Birinchi tadqiqotda 1629 nafar adiblarning maʼlumotlari tahlil qilingan boʻlib, ayol shoiralar ayol yozuvchilardan, shuningdek, barcha erkak adiblardan koʻra ruhiy kasallikka koʻproq moyil ekanligi aniqlanadi. Ikkinchi tadqiqotda 520 nafar taniqli ayollarning *(adabiyot, boshqa ijodkorlar va siyosat vakilalari)* maʼlumotlarini oʻrganib chiqiladi va shoiralar – yozuvchi, aktrisa, rassom va siyosatchi ayollarga qaraganda ruhiy kasalliklarga koʻproq moyil ekanligi aniqlanadi. Shunga ko'ra olim ko'plab tadqiqot va survonomalardan keyin ma'lumotlarini o'rganib chiqadi va shoiralar — yozuvchi, aktrisa, rassom va siyosatchi ayollarga qaraganda ruhiy kasalliklarga ko'proq moyil ekanligi aniqlanaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Kaufman, J. C. (2011). The Sylvia Plath effect: Mental illness in eminent creative writers. The Journal of Creative Behavior, 35(1), 37-50. doi: 10.1002/j.2162-6057.2001.tb01220.x
2. ↑  Naprimer, Ludwig, A. (1994). Mental illness and creative activity in female writers. The American Journal of Psychiatry, 151(11), 1650-6.
Toshkent kurantlari
**Toshkent kuranti** - Toshkentdagi tarixiy meʼmoriy yodgorlik. Ikkinchi jahon urushida qozonilgan gʻalaba sharafiga shahar markazida qurilgan (1947, meʼmori A. Muhamedshin; bezagida Us t a Shirin qatnashgan). Minorasiga oʻrnatilgan soatni Ishiya Abramovich Eyzenshteyn, V. Solihov, L. Malikov, A. Xitsan, G. Streltsovlardan iborat soatsozlar brigadasi 4 siferblatli qilib Toshkent kuranti minorasiga oʻrnatishgan. Zilzila (1966) natijasida soat buzilgan, zudlik bilan taʼmirlanib, ishga tushirilgan. Toshkent kuranti shahar meʼmoriy ansamblining Markaziy xiyobonidagi tarkibiy qismidir. Toshkent kuranti qurilishida milliy meʼmorlik va amaliy bezak sanʼati anʼanalari qoʻllanilgan. Gʻozgon marmari bilan qoplangan va jezdan ishlangan metall qismlari oʻzaro uygʻunlashgan. Minoraning quyi qismiga oʻzbekistonlik qahramonlar nomi bitilgan marmar lavha oʻrnatilgan. Toshkent kuranti har chorak, yarim va bir soatda zang urib turadi. 1991 yilda taʼmirlangan.Kurant soati bonglari soat necha bo'lsa, shuncha marta bong uradi. 

Toshkent kuranti (tarixiysi)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Skilla Minosni sevib qoladi. 17-asr gravyurasi
**Skilla** (boshqa Σκλλλα) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni. Nisning qizi, Megara qiroli. Minosni sevib qoldi va otasini sochini olib oʻldirdi.Boshqa bir izohga koʻra, Minos unga oltin vaʼda berdi. Minos, Megarlarni oʻzlashtirib, Skillani kemaning orqa tarapiga oyoqlaridan bogʻlab, uni choʻktirdi, yoki uni gʻildirakka bogʻlab qushga aylanguncha dengiz boʻylab harakatlanishga majbur qildi. Uning jasadi Argolisda, Skillion deb nomlangan peshtaxtaga tashlangan

Lotin shoirlarining fikriga koʻra, u kiridu qushiga aylandi, otasi esa sariq qanotli burgutga aylandi. Aslida, Kirida baliqdir.

Skilla — nomaʼlum muallifning „Skilla" spektakli qahramoni.

Manbalar
--------

1. ↑  Mifi narodov mira. M. 1991-92. V 2 t. T. 2. S. 445
2. ↑  Esxil. Xoefori 613—622
3. ↑  Parfeniy, fr. 20, iz sxoliy k Dionisiyu Periegetu
4. ↑  Parfeniy, fr. 20, iz sxoliy k Dionisiyu Periegetu
5. ↑  Pavsaniy. Opisanie Elladi II 34, 7; Strabon. Geografiya VIII 6, 13 (str. 373)
6. ↑  Vergiliy. Georgiki I 404—409; Psevdo-Vergiliy. Skopa 490—519; Ovidiy. Metamorfozi VIII 85-151
7. ↑  Oppian. O ribnoy lovle I 129; Kommentariy D. O. Torshilova v kn. Gigin. Mifi. SPb, 2000. S. 239
**Sous** (fransuz. *sauce* — sous, podlivka, ziravor, *salsa* soʻzidan — shoʻrlangan shoʻrva) - yelim (fransuz. *velourssauce*) va presslangan qurum kukunidan tayyorlangan qalin qalam koʻrinishidagi material va yozuv quroli. Sousning tarkibi pastel turlaridan biri hisoblanadi. Sous chiroyli qora rangli xira yoki kulrang-kumush tus beradi. Sous qogʻozga shtrix bilan tushlanadi, keyin soya beriladi, baʼzan esa — italyan qalami, sangina, boʻr, sepiya koʻmir bilan birgalikda tushlanadi. Sousni qoʻllashning yana bir usuli — uni akvarel kabi choʻtkada suv bilan yuvish, lekin koʻpincha quruq dagʻal junli choʻtka yoki tushli (tampon) bilan yuvishdan iborat.

Chizma materiali sifatida sous 18-asrda, rokoko va Nnoklassisizm davrida keng tarqaldi. Biroq, u koʻpincha qora boʻr, qora pastel yoki koʻmir, italyan qalami bilan taqqoslashgan. Rassomlar ushbu materiallarni oʻzlarining retseptlari boʻyicha oʻzlari tayyorlaganlar, shuning uchun ularni tasniflash qiyin.

Sousni pastel va boʻr bilan birgalikda taniqli rassom Edgar Dega qoʻllagan. 19-asrning ikkinchi yarmi — 20-asrning boshlarida koʻplab rus rassomlari sous bilan boʻyashgan: F. A. Vasilyev , I. N. Kramskoy , I. E. Repin , V. A. Serov , M. A. Vrubel. V. V. Lebedev oʻzining ajoyib chizmalarini sous va original material — suv bilan lampa qorakuyasidan yaratgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Фасмер М. Этимологический словарь русского языка: В 4-х томах.— М.: Прогресс. — Т. 3, 1987. — С. 728
2. ↑   Киплик Д. И. Техника живописи. — М.: Сварог и К, 1998. — С.169
3. ↑  Французский рисунок XVIII века в собрании Эрмитажа. Каталог выставки. Вступительная статья И. Н. Новосельская. — Л.: Искусство, 1983
4. ↑   Соловьёва Б. А. Искусство рисунка. — Л.: Искусство, 1989. — С. 158—201
5. ↑   Петров В. Н. Владимир Васильевич Лебедев. 1891—1967. — Л.: Художник РСФСР, 1972
**Shayx Ibrohim masjidi** (ozarbayjoncha: *Şeyx İbrahim məscidi*) - XV asrga oid tarixiy masjid, Icheri-sheherning bir qismi boʻlib, Ozarbayjonning Boku shahri, A. Zeynalli koʻchasida joylashgan.

Tarixi
------

Masjid yozuvlari
Bino fasadidagi yozuvda masjid qurilishi uchun buyurtma bergan Hoji Amirshoh ibn Yoqub nomi qayd etilgan. Boshqa bir yozuvda esa masjidni Ogʻa Gʻafar Hoji Murod oʻgʻli taʼmirlagani koʻrsatilgan. Asosiy yozuvlardan maʼlum boʻlishicha, masjid 1415-1416-yillarda (hijriy 838-yil), Sulton Shayx Ibrohim davrida qurilgan. Shu sababli mahalliy aholi tomonidan ushbu yodgorlikka Shayx Ibrohim nomi berilgan.

Arxitekturaviy xususiyatlari
----------------------------

Masjid toʻrtburchak shaklida qurilgan bo'lib, binoning yuqori qismi tosh gumbaz bilan qoplangan. XIX asrda masjidning fasad devori yuzasi uchta to'rtburchak ramkaga bo'lingan. Bu bilan bino Yevropa me'morchilik maktabi namunalariga o'xshab ketadi. Har bir ramka ichida derazalar o'rnatilgan bo'lib, ular yoriqlar bilan yakunlanadi. Kirish qismi portal shaklida. Masjid qurilishida me'morchilikning milliy-madaniy mazmun saqlanib qolingan bo'lib, aynan shuning uchun ham ushbu yodgorlik milliy hamda yevropacha naqshlar birlashgan meʼmorchilikning yorqin namunalaridan biri hisoblanadi.

Yana qarang
-----------

* Jin masjidi
* Juma masjidi

Manbalar
--------

1. 1 2  „ŞЕYХ İBRАHİM MƏSCİDİ" (az).  icherisheher.gov.az. 27-iyul 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-mart 2018-yil.
2. 1 2  „"Şеyх İbrаhim" məscidi" (az).  scwra.gov.az. Qaraldi: 12-mart 2018-yil.
**Sovet askarlarining** **ommaviy qabri** — Moskva viloyatining, Dmitrovskiy shahar tumanida, Kamenka qishlogʻidagi ommaviy qabr.

U qishloqning shimoliy chekkasida, R-113 avtomagistralining kesishmasi yaqinida joylashgan.

Tarix
-----

1941-yilda qabrga 16-armiyaning 133-oʻqchilar diviziyasi, shuningdek , 1-zarba armiyasining 55-oʻqchilar brigadasi askarlari dafn etilgan. Dafn etilgan sana — 1941-yil, 1968-yilda Svistuxa, Staro va Udinodan kelgan sovet askarlarining qoldiqlari bilan birga qayta dafn etilgan.

Dastlab, 1969-yilda Sovet askarlari ommaviy dafn etilgan joyda 1 metr balandlikdagi beton poydevorga 1,5 метра gips haykal oʻrnatildi. Muallif nomaʼlum. 5 ga 6 metrlik oʻlchamdagi qabriston atrofi metall panjara bilan oʻralgan edi. Bu dafnga homiylik qilgan: Dmitrov shahrining „Mosenergo" tashkiloti va Moskva viloyati Dmitrovskiy tumanidagi Kamenskaya maktabi.

1994-yilda arxitektura boʻlimi va Dmitrovskiy shahar harbiy xizmat koʻrsatish boshqarmasi bilan kelishilgan holda, Sovet askarlarining ommaviy qabri yoniga qoʻyilgan qishloqdoshlariga haykal qurish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. Kamenka, Udino, Dmitrovka, Nefedix, Svistuxa, Staro, Axotkino, Levkovo, Rojdestvenno, Redkino, Fedotovo, Podgornaya qishloqlarining 310 nafar halok boʻlgan aholisining roʻyxati ommaviy qabrga dafn etilgan. Hozirgi vaqtda qishloqdoshlar yodgorligi ommaviy qabr bilan birgalikda mintaqaviy ahamiyatga ega yodgorlik boʻlgan yagona yodgorlik majmuasini tashkil etadi (Moskva viloyati hukumatining 2002-yil 15-martdagi 84/9-sonli qarori).

2010-yilda yodgorlik majmuasi qayta tiklandi, kengaytirildi va obodonlashtirildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Братские могилы ВОВ". 12-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-mart 2022-yil.
2. ↑  „Каменка, Боевое захоронение и перезахоронение". 30-mart 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-mart 2022-yil.
3. ↑  „Каменка, Боевое захоронение и перезахоронение". 30-mart 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-mart 2022-yil.
4. ↑  „Мемориал — Братская могила советских воинов в деревне Каменка". 7-sentabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-mart 2022-yil.
5. ↑  „Учётная карточка воинского захоронения". 19-oktabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-mart 2022-yil.
6. 1 2  „Московская область, Дмитровский район, сельское поселение Габовское". 21-oktabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-mart 2022-yil.

Havolalar
---------

* Sovet askarlarining ommaviy qabri, 1941-yil
**Olloqulixon karvonsaroyi va timi** — Xivadagi meʼmoriy yodgorlik (1832—33). Toʻgʻri toʻrtburchak tarxli (69,0x58,0 m), burchaklariga guldasta — minoralar ishlangan. Karvonsaroyga shim. va jan.dagi peshtoq orqali kiriladi. Uning keng hovlisi (46,3x42,4 m) va hovli atrofidagi 2 qavatli hujralar (4,6x2,9 m) bir xil hajmda 105 tani tashkil qiladi. Hujralar hovli sahniga qaratilgan. Burchaklaridagi 8 ta hujralar (5x5 m) gumbazi baland qilib ishlangan, ular eshik tepasidagi tobadon panjaralari orqali yoritiladi. Tomi balxi gumbazli. Xovliga kiriladigan yoʻlak 2 tomondan peshtoq bilan che-garalangan. Peshtoq qanotlari ichida 2-qavatga olib chiqiladigan aylanma zinalar bor. Pastdagi xonalarda yuk saqlangan, yuqrridagilaridan mehmonxona sifatida foydalanilgan.

Karvonsaroyning tashqi va ichki tuzilishida oʻziga xos tomonlar bor. Masalan, shu tipdagi binolarda ichkariga maxsus xonalar orqali aylanib oʻtil-sa, bu yerda ichkariga yuklar bilan 2 gumbaz ostidan toʻgʻri oʻtish mumkin. Hovli oʻrtasi otaravaga mol yuklashga qulaylashtirilgan. Tim karvonsaroyga nisbatan keyinroq qurilgan. Karvonsaroyning bosh tarzi tim qurilishi (1835— 38)da tamoman oʻzgartirilgan. Pastki qavatda ravoqlar asosi mustahkamlangan, 24 ta hujraning 2-qavati butunlay buzilgan va tim gumbazlari (katta gumbaz diametri — 9,5 va 10,7 m, kichik gum-baz diametri — 6,0 m)ni oʻrnatish uchun moslashtirilgan. Tim tarxi —74x26,5 m, 2 ta katta gumbaz (markazida va gʻarbida), 2 qatorli 12 ta mayda gumbazlar karvonsaroy oldidagi katta gumbazli xonaga kelib takalgan, xuddi shunday gumbazli xona timning gʻarbida ham bor. Tim ichkarisi gumbazlardagi tuynuklar orqali yoritilgan. Timda savdo rastalari joylashgan. Gumbazlarni qurishda ustalar binoga mos (toʻrtburchak, chorsi, olti qirrali shakllarda) qurilma asosini topa olganlar.

Adabiyot
--------

* Mankovskaya L. Bulatova V. Pamyatniki zodchestva Xorezma, T. 1978.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Abbotobod tumani, KPK, Pokistonning Sajikot hududidagi soyabon sharsharasi fotosurati — Shams Shaukat Films surati
**Soyabon sharsharasi** — Abbotobod tumanidagi Sajikot hududidagi sharshara. U yaqinda Pokistonning KPK provinsiyasida yangi sayyohlik maskani sifatida paydo bo‘ldi. Sharshara Haveliandan 27 kilometr uzoqlikda joylashgan. Sharsharaga borish uchun Poona qishlogʻidan taxminan 30-45 daqiqalik uzoqlikda joylashgan. Soyabon sharsharasi mashhur Sajikot sharsharasi atrofida joylashgan. „Shams Shavkat films" You tube kanali dunyoning eng goʻzal sharsharasi sifatida Soyabonli sharsharalar blogini joylashtirganidan soʻng, „Soyabon sharsharasi" sayyohlarning diqqatga sazovor joyiga aylandi va u internetda tarqaldi. Ushbu video internetga tarqalgach, Pokistonning boshqa koʻplab YouTuberlari bu yerga tashrif buyurishdi va sharsharani qamrab olishgan.

Yana qarang
-----------

* Pokiston sharsharalari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Umbrella Waterfall" (en). *Umbrella Waterfall*. Qaraldi: 28-iyun 2020-yil.
Animal_job_interviewAnimal\_job\_interview
Subordinatsiya (lotinchadan Subordinatio — bo‘ysunish) — harbiy intizom, iyerarxiya bilan bog‘liq bo‘lgan xizmat munosabatlar tizimi hamda ayrim rahbarlarning o‘z bo‘linmalari bilan birgalikda yuqori darajadagi rahbarlarga bo‘ysunishi.

Armiya, polisiya va boshqa harbiylashtirilgan muassasalarda subordinasiya qoidalari muayyan anʼanalarga rioya qilish tartibini belgilaydi. Masalan, harbiy salom berish va hokazo.

Subordinasiyaning mazmuni — mehnat jamoasi, tashkilot, muassasa ichidagi turli darajadagi shaxslar o‘rtasida munosabatlarning belgilangan qoidalariga rioya qilishdir.

Subordinasiya boshliq va bo‘ysunuvchi o‘rtasidagi hurmatli munosabatlarni, boshliq tomonidan buyruqlar, buyruqlar berishning maxsus tartibini, shuningdek ularni bajarish natijalari to‘g‘risida bo‘ysunuvchilarga hisobot berish tartibini taʼminlaydi. Bundan tashqari, subordinasiya qoidalari yuqori turuvchining harakatlari ustidan shikoyat qilishning maxsus meʼyorlarini tartibga soladi.

### Buyruq zanjirining buzilishi nima?

Subordinatsiya ko'rsatilgan mehnat intizomining qoidalariga asoslangan holda, bu xodimlar o'rtasidagi barcha munosabatlar ko'rsatilgan intizomga rioya qilishni va qat'iy ish doirasida faoliyat olib borishidir.

1. ↑  [ „Subordinatsiyani kuzatish nimani anglatadi.
 Subordinatsiya - bu nima? Ishda bo'ysunish muhimmi? Qoidabuzarlik va xato deb hisoblanadigan narsa"] (O'zbekcha). *prowines.ru* (25-may 2020-yil). Qaraldi: 24-noyabr 2022-yil.
2. ↑  „Subordinatsiya Nima?" (O'zbekcha). *uz.workingrede.com*. Qaraldi: 24-noyabr 2022-yil.
**Yelena Mixaylovna Peshereva** (rus. Елена Михайловна Пещерева 1897-yil 13-may, Toʻrtkoʻl – 1985-yil 22- yanvar, Leningrad) – sovet etnografi, sharqshunos, tilshunos, Oʻrta Osiyo boʻyicha ilmiy ekspeditsiyalar olib borgan mutaxassis. U Oʻrta Osiyoda sovet etnografiyasining asoschilari soʻnggi vakillaridan biri boʻlgan.

Hayoti
------

1897-yil 13-mayda Petroaleksandrovsk (hozirgi Toʻrtkoʻl, Qoraqalpogʻiston SSSR)da harbiy xizmatchi oilasida tugʻilgan.

1916—1917-yillarda Birinchi jahon urushi frontlarida hamshira.

1917—1918-yillarda esa Toshkentdagi bolalar uyida oʻqituvchi boʻlgan.

1924-yilda Toshkentdagi Turkiston xalq universtitetining etnologiya va tilshunoslik fakultetini tamomlagan.

1921—1961-yillarda Oʻrta Osiyo boʻylab etnografik ekspeditsiya va sayohatlarda qatnashgan. Bu ekspeditsiya davrida u asosan, tojik millatini kelib chiqishini oʻrgangan. 1961-yilda *Goncharnoye proizvodstvo Sredney Azii* mavzusida tarix fanlari boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Leningraddalik paytida u davlat institutining oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. U etnograf F. D. Lushkevichning ilmiy rahbari hisoblanadi.

Yelena Mixaylovna Oʻrta Osiyodagi oʻzbek, tojik va boshqa xalqlarning xoʻjalik faoliyati, maishiy hayoti, birinchi navbatda, hunarmandchilikning tarixi, tashkil etilishi va ijtimoiy tuzilishiga oid koʻp yillik tadqiqotlari bilan munosib shuhrat va umumjahon eʼtirofiga sazovor boʻldi. 1957-yilda SSSR Fanlar akademiyasi M. S. Andreev bilan hammualliflikda yozilgan *Yagnobskiye teksti* ilmiy ishi, 1976-yilda esa Yelena Mixaylovna va N. A. Kislyakov tomonidan tayyorlangan *Yagnobskiye etnograficheskiye materiali* ilmiy asari nashrdan chiqgan.

U 1985-yil 6-fevralda Leningradda vafot etgan.

Asarlari
--------

*Lunin B. V. Biobibliograficheskiye ocherki.* 1977-yil

*Nekotoriye igri sredi osedlogo naseleniya Turkestana.* 1925-yil

*Prazdnik tyulpana (lola) v selenii Isfara Kokandskogo uyezda.* 1927-yil

*Iz istorii sexovix organizatsiy v Sredney Azii.* 1949-yil

*Buxarskiye zolotoshvei. 1955-yil*

Manbalar
--------

1. 1 2  „Общественные науки в Узбекистане, 1985, с. 61.".
2. ↑  Obщestvennie nauki v Uzbekistane. – 1985. – № 3
3. ↑  *Azimdjanova S. A. i dr.* Yelena Mixaylovna Peщereva (1897—1985)
**Toʻxtamurod Joʻrayevich Joʻrayev** (1934.25.10, Toshkent — 2009.14.09, Toshkent) — matematik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1989), Oʻzbekistonda xizmtg koʻrsatgan fan arbobi (1991), fiz.-mat. fanlari doktori (1972), professor (1973). Toshkent Davlat Universiteti ni tugatgan (1958), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Mexanika pa inshootlarni n g seysmik mustahkamligi instituti direktori (1974-85), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Matematika institutida direktor (1985—92 va 1997-yildan), Toshkent Davlat Universiteti rektori (1992— 95), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi prezidenti (1995— 2000). Ilmiy ishlari xususiy hosilali differensial tenglamalar va chegaraviy qatlam nazariyasiga oid. Uning aralash va aralash-qoʻshma tipli tenglamalarga oid ishlarida yangi chegaraviy masalalar oʻrganilib, muhim na-tijalar olingan; matematik fizikada muhim tatbiklarga ega boʻlgan chegara-viy qatlam nazariyasiga oid ishlarining axdmiyati katta. J. bir qancha xalqaro akademiyalar va xalkaro jamiyatlar aʼzosi. Koʻp jildli (1-, 2-j. T. 1999) "Oliy matematika asoslari" darsligi hammuallifi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi (1992— 95), 1-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputati. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1974). "Doʻstlik" (1996), "Mehnat shuhrati" (1999) ordenlari bilan mukofotlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

* Krayevie zadachi dlya uravneniy smeshannogo i smeshanno-sostavnogo tipov, T. 1979.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Oʻzbekiston Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Prezidentlari |
| --- |
|  |
| 
* Toshmuhammad Qori-Niyoziy (1943-1947)
* Toshmuhammad Sarimsoqov (1947-1952)
* Tesha Zohidov (1952-1956)
* Habib Abdullayev (1956-1962)
* Ubay Orifov (1962-1966)
* Obid Sodiqov (1966-1984)
* Poʻlat Habibullayev (1984-1988)
* Mahmud Salohiddinov (1988-1994)
* Joʻra Abdullayev (1994-1995)
* Toʻxtamurod Joʻrayev (1995-2000)
* Behzod Yoʻldoshev (2000-2005)
* Toxir Oripov (2005-2006)
* Shavkat Solihov (2006-2017)
* Behzod Yoʻldoshev (2017-yildan)
 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vosil Qobulovich Qobulov** (1921.5.9, Toshkent) — matematik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1966), fizikamat. fanlari doktori (1961), professor (1964). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1977). Toshkent temir yoʻl muhandislari institutini tugatgan (1949). Chorjoʻy — Qoʻngʻirot temir yoʻl qurilishida ishlagan (1949-50). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Inshootlar institutida aspirant, ilmiy xodim (1950-57). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Matematika institutining hisoblash texnikasi boʻlimi mudiri (1957—63). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Mexanika instituti va hisoblash markazi direktori (1963—66). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Kibernetika instituti direktori (1966—77), institut Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining "Kibernetika" ilmiy ishlab chiqarish birlashmasiga aylantirilgach, uning bosh direktori (1978—92).

Ilmiy ishlari hisoblash texnikasini fan, texnika va xalq xoʻjali-gining turli sohalariga joriy etish bilan bogʻliq.

Beruniy nomidagi Oʻzbekiston davlat mukofoti laureati (1971). "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1998).

Manbalar
--------

1. ↑  
	* Algoritmizatsiya v tsorii uprugosti i deformatsionnoy teorii ilastichnosti, T.. 1966; Aql moʻʼjizasi. T,, 1974; Funksioial analiz va hisoblash matematikasi, T. 1976; Algoritmizatsiya v mexanike sploshnnx sred. T, 1978.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Razzoq Hasanov** – 1922-yil Xorazm viloyati Gurlan tumanida tugʻilgan. U Xorazmdagi eng mashxur lazgichi raqsini ijro qiluvchilardan biri edi. 1938-yil Gʻulom Zafariyning „Xalima" spektaklida qush sayrashini ijro etgan holda sanʼat olamiga kirib keldi. U Gurlan teatrida ishlagan. Gurlan teatri 1938-yilda tashkil etilgandir. Razzoq Hasanov biroz muddat bu yerda ishlagan Toshkentga borib oʻzini ustida ishlagan, malakasini oshirgan. Toshkentdagi Filarmoniyada Ustoz Olim Komilovdan taʼlim olib, doira chalish sirlarini oʻrgangan. Toshkentdan qaytgandan keyin u yana Gurlan teatrida ishlay boshladi. Koʻp oʻtmay teatrda musiqa rahbari lavozimiga koʻtarildi.

Pyesalar
--------

U bir qator pyesalar namoyish qildi. Bular; „Xalima", „Tuxmatchilar", „Arshin molalan", „Kim oʻgʻri", „Tuxmatchilar jazosi" va boshqa bir pseyalar.

Kasbdoshlari
------------

Razzoq Hasanov u bilan Gurlan teatrida ishlagan sanatkorlar: Abdulla eshchanov, Lolaxon Eshchanova, moʻminjon Abduqodirov, Ibrohim Ismoilov, Oʻroggul Gʻoipov, Poshsha davletova, Norgul Allaberganova, Bibijon Iskandarova, Zarif Latipov, Xudoyor Qurolov, Ayxon Ataboyeva, Muhammadjon Karimov, Karim ota Nazarov, Qodir Karimov, Komiljon Otaniyozov, Xoljonoy Karimova va boshqalar.

Gasrtollari
-----------

### Xonqa tumani

1939-yilda Xorazmdagi Toshsaqa kanalidagi hasharchilar uchun turli xil pyesalar namoyish qilgan. Bu gastrolda u bilan Abdulla eshchanov, Lolaxon Eshchanova, Moʻminjon Abduqodirov, Ibrohim Ismoilov, Oʻroggul Gʻoipov, Poshsha davletova, Norgul Allaberganova, Bibijon Iskandarova, Zarif Latipov, Xudoyor Qurolov, Ayxon Ataboyeva, Muhammadjon Karimov, Karim ota Nazarov, Qodir Karimov, Komiljon Otaniyozov, Xoljonoy Karimovalar qatnashgan.

### Saxtiyon qishlogʻi

Gurlan hududidan oʻtgan Qilichniyozbiy kanalini qazish va tozlalsh uchun saxtiyon qishlogʻida pyesalar namoyish qilgan.

Urush yillari
-------------

1942-1945 yillarda Razzoq Hasanov 2-jahon urushida qatnashgan. Pskov, Moskva, Ivanovodagi janglarda qatnashdi.

Festivallar
-----------

1957-yilda Moskvada oʻtkazilgan 6-jahon yoshlar festivalida qatnashib maxsus mukofot olgan va festival laurenti boʻlgan.
1968-yil Toshkentdagi Respublika sanatkorlar festivalida qatnasgdi.
1977-yil „Marxabo talantlar" Respublika festivalida Gurlanlik safdoshlari bilan qatnashdi.

Filmlardagi ijrolari
--------------------

"Mukarrama Turgʻunboyeva", „Sovetskiy Uzbekistan", „Xiva vaqti bilan soat 7-00 da" film konserti, „Sehrli Olma" filmlarida rol ijro qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Xorazm va Xorazmliklar. Toʻrtinchi kitob. Umid Bekmuhammad. Buxoro. 2022.
2. ↑
3. ↑  Xorazm va Xorazmliklar. Toʻrtinchi kitob. Umid Bekmuhammad. Buxoro. 2022.
4. ↑  Xorazm va Xorazmliklar. Toʻrtinchi kitob. Umid Bekmuhammad. Buxoro. 2022.
**Tages** (Tages yoki Tagey) — etrusklar mifologiyasida bu qahramon juda aniq emas.

Afsona
------

Yupiterning nabirasi Geniusning (Jovialis dahosi) oʻgʻli, odamlarga bashorat qilish taʼlimotni (xudolarning irodasini bilish) berdi. Afsonaga koʻra, Tages Tarkvinius yaqinidagi maydonda, bolaning qiyofasida, lekin oqsoqolning aqli bilan yivdan paydo boʻlgan. Olomon uning soʻzlarini tinglab, ularni yozishni boshladi: shuning uchun garuspika sanʼati haqidagi taʼlimot paydo boʻldi. Tsitseronga koʻra, bu yerdan paydo boʻlgan etrusk bola. U auspitsiyani ixtiro qildi va ichki boylik ilmini eʼlon qildi, keyin darhol vafot etdi. Ovidiyning hikoyasiga koʻra, bu Etruriyadagi yerning bir qismidir, u inson shaklini oldi va bashorat qila boshladi.

Tagesning asosiy talabasi Bakhes boʻlib, u aheruziya kitoblarini topshirdi. Tarxon oqsoqol oʻzining sheʼriy diniy taʼlimotini yozib qoldirgan. Ushbu taʼlimotga koʻra, Xudo hamma narsani olti bosqichda yaratdi: olti ming yil ichida, qolgan 6000-yil esa odamlarning hayotiga uchun ajratgan.

Ushbu taʼlimot keyinchalik Rimliklarga maxsus kitoblarda — Etrusci libri, Etrusca disciplina, Tsitseron oʻzining „de divinatione" (i, 33) asarida eslatib oʻtilgan. IV asrda Taget va Vagona kitoblari maʼlum boʻlgan.

Etimologiya va parallelliklar
-----------------------------

Tag va Dagon nomlarini taqqoslash boʻyicha gipoteza mavjud edi. Fessalda Tagos-bu unvon.

Ikonografiya
------------

Manbalar
--------

1. ↑   Mifi narodov mira. M. 1991-92. V 2 t. T. 2. S. 485, Lyubker F. Realniy slovar klassicheskix drevnostey. M. 2001. V 3 t. T. 3. S. 355
2. ↑  Ammian Marsellin. Istoriya XXI 1, 10
3. ↑  Ammian Marsellin. Istoriya XXI 1, 10
4. ↑  Ammian Marsellin. Istoriya XXI 1, 10
5. ↑   Ovidiy. Metamorfozi XV 553—559
6. ↑   Nemirovskiy A. I. Etruski: Ot mifa k istorii. M. 1982. S. 71, po Ioannu Lidu
7. ↑   Tekst ucheniya sm. Nemirovskiy A. I. Etruski: Ot mifa k istorii. M. 1982. S. 168; Sm. Lukresiy VI 381 (tirrenskie pesni)
8. ↑   Ammian Marsellin. Istoriya XVII 10, 2

Adabiyotlar
-----------

* Tages // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb. 1890—1907.
**Kamol Eshonov** (1911-yil, Xiva xonligi – 1948-yil, Ashxobod, Turkmaniston SSR) – turkman-sovet yozuvchisi va shoiri. SSSR xizmat koʻrsatgan shoir (1939-yil). SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi (1934-yil). SSSR Yozuvchilarning birinchi qurultoyida Turkmaniston SSRdan delegat.

1937—1941-yillarda Turkmaniston Yozuvchilar uyushmasi raisi.

Hayoti
------

1911-yilda Xiva xonligida Kurt qishlog'ida, kambagʻal dehqon oilasida tugʻilgan, yoshligida yetim qolib, 1925-yildan boshlab Koʻhna-Urganchdagi maktab-internatda oʻqib yashagan.

1927—1930-yillarda Chardjou pedagogika kollejida oʻqigan, keyin oʻqituvchi boʻlib ishlagan.

1933-yilda Qizil Armiya safiga harbiy xizmatga chaqirilgan.

Demobilizatsiyadan keyin Ashxobodga kelib, *Kizil-Koshun* va *Sovet Turkmenistani* gazetalari tahririyatlarida ishlagan.

1934-yilda SSSR Yozuvchilarning birinchi qurultoyida Turkmaniston SSRdan delegat sifatida qatnashgan, SSSR Yozuvchilar uyushmasining aʼzolaridan biri boʻlgan.

1937—1941-yillarda Turkmaniston Sovet Yozuvchilar uyushmasi raisi. SSSRda xizmat koʻrsatgan shoir (1939-yil).

1941-yildan Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi. U Shimoliy-Gʻarbiy, Gʻarbiy va 2-Ukraina frontlarida jang qilgan. Gvardiya katta leytenanti, 6-gvardiya havo-desant diviziyasining 14-gvardiya havo-desant otishma polkining trek kompaniyasi komandiri.

Vatan urushi ordeni (1944-yil) va Qizil Yulduz ordeni(1944-yil) va medallar bilan taqdirlangan.

1946-yil yanvardagi demobilizatsiyadan soʻng, Ashxobodga qaytgan.

1948-yilda Ashxobod zilzilasida fojiali ravishda vafot etgan.

Ijodi
-----

Harbiy xizmatda bo'lganida, u Qizil Armiya hayoti haqida qisqacha qoralamalar yozishni boshlagan.

*Krasnoarmeyets* (1940-yil) spektakli, *Krasnaya zvezda* (1939-yil), *Pisma s fronta* (1947-yil) she’riy to‘plamlari, *Molodoy patriot* (1947-yil) bolalar hikoyasi muallifi.

Shuningdek, *Schastlivaya starost* qissasi, *Gul-Edje*, *Papanintsy*, *Shota* va boshqalar she'rlari muallifi.

Turkman tilidagi ayrim nashrlar:

Za Rodinu! Stixi i rasskazi — Ashxabad, Turkmengosizdat, 1954-yil.

Yuniy patriot — Ashxabad, Turkmengosizdat, 1960-yil.

Manbalar
--------



1. 1 2  Berdiev K. – Kemal Ishanoviң goshgi ve xekaya – lari // „Sovet әdebiyati", № 2, 1955.
2. 1 2  Ishanov Kemal // Pisateli Sovetskogo Turkmenistana: biograficheskiy spravochnik / Sost. : R. Aliev, G. Veselkov. – Ashxabad: Turkmengosizdat, 1955. – 99 s. – s. 68.
3. ↑  Ishanov Kemal // Literaturniy ensiklopedicheskiy slovar. Pod redaksiey V. M. Kojevnikova, P. A. Nikolaeva. – M.: Sovetskaya ensiklopediya, 1987.
**Chugʻurchuqlar** (Sturnidae) — chumchuqsimonlar turkumi oilasi, 24—26 uruqqa mansub PO turi maʼlum. Tanasining uz. 17—45 sm, vazni 50—100 g. Oyoqlari baquvvat, yerda va daraxtda harakatlanishga yaxshi moslashgan. Voyaga yetganlarining rangi qoramtir, tovlanib turadi. Yevropa, Osiyo, Afrika, Avstraliyada tarqalgan (oddiy Ch. shimoliy Amerikaga olib kelingan). Oʻzbekistonda oddiy chugʻurchuq, soch va mayna uchraydi. Uyasini kovaklar, qoya yoriklariga, binolar boʻgʻoti va boshqa joylarga quradi. Janubiy xududlarda yilida 3-martagacha 4—6 tadan tuxum qoʻyib, nari va modasi navbat bilan 15—18 kun bosadi. Hasharotlar, ularning lichinkalari va mevalar bilan oziqlanadi. Baʼzan begona oʻtlar urugʻini ham yeydi. Yaxshi sayraydi, mayna esa ayrim soʻzlarni yodida sakdaydi va takrorlaydi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |