recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Organola** (yunon. ὄrganon — „asbob") — *garmonika* oilasiga mansub musiqa asbobi, ventilyator yoki markazdan qochma nasos yordamida tilchasiga elektrlashtirilgan usulda havo yetkazib beriladigan fisgarmoniya turi. Ovoz balandligi puflash tezligini oʻzgartiruvchi tizza dastagi tomonidan boshqariladi.

Organolada tugma bosilganda bir vaqtning oʻzida ikkita ovoz (sakkiz futlik registrning) ovozi eshitiladi va keyinchalik koʻp tembrli asboblar ham paydo boʻldi: uch va toʻrtta ovoz toʻplamli, bir nechta registr-kalitli. Organola diapazoni besh oktava: *do* katta oktavadan *si* uchinchi oktavagacha. Klaviatura fisgarmoniyalarga qaraganda ixchamroq va qulayroq.

1970-yillarda baʼzi klaviaturasi bor elektrli musiqa asboblari SSSRda *organolalar* deb ataldi, masalan, „Yunost-70" koʻp tembrli tranzistorli sintezatori (elektr organ).

Manbalar
--------

1. ↑  Фадеев, Кузнецов 1971. sfn error: no target: CITEREFФадеев,\_Кузнецов1971 (help)
2. ↑  „Объявление о продаже органолы". 5-iyun 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-may 2022-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Мирек А.М. „Органола. Органета",*. Справочник по гармоникам*. М.: Музыка, 1968 — 18 bet.
* Мирек А.М. „Органетта и другие. Органола",*. Справочник к схеме гармоник*. М.: Альфред Мирек, 1992 — 51—52 bet.
* Фадеев И.Г. Кузнецов И.А.*. Ремонт гармоник, баянов и аккордеонов*, 2-е издание, испр. и доп, М.: Лёгкая индустрия, 1971 — 66—67 bet.
**Ibrohimjon Iskandarov** (1932.8.5, Sayram tumani Qoramurt qishlogʻi, Qozogʻiston — 13.12.2020) — iqtisodchi olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akad (1979), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1992), iqtisod fanlari doktori (1969), professor (1973). Toshkent moliya-iqtisod institutini tugatgan (1953). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi ijtimoiy fanlar boʻlimi kotibi (1962—63), Iqtisodiyot institutida boʻlim mudiri (1963—68). Oʻzbekiston Davlat reja qoʻmitasi huzuridagi Iqtisodiy tadqiqotlar institutida ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbo-sari (1968-69). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Iqtisodiyot instituti direkto-rining oʻrinbosari (1969—71), direktori (1971—75). Toshkent xalq xoʻjaligi instituti rektori (1975—76), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Falsafa, iqtisod va huquq boʻlimi akad.kotibi (1976—79) va ra-isi (1984—87); Fanlar akademiyasi Prezidiumi bosh ilmiy kotibi (1979—84). Oʻzbekiston Vazirlar Kengashi raisining oʻrinbosari — Davlat Reja qoʻmitasi raisi (1987—89); Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Respublika ishlab chiqaruvchi kuchlarini oʻrganish kengashi raisi (1989—90), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti (1990—96). 1997-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Iqtisodiyot institutida iqtisodiy integratsiya mu-ammolari boʻlimi boshligʻi.

I.ning ilmiy ishlari sanoat iqtisodiyoti, yalpi milliy mahsulotni hisoblash uslubiyati, bozor iqtisodiyotiga oʻtish sharoitida Oʻzbekistonning jahon iktisodiyotiga integratsiyalashuvi muammolariga bagʻishlangan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1974).

Manbalar
--------

* Ekonomicheskiye problemi razvitiya tekstilnoy promishlennosti v Oʻzbekistane, T. 1969; Problemi ekonomicheskoy nauki v Oʻzbekistane, T. 1979.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Organik oʻgʻitlar** - tarkibida oʻsimlik yoki hayvon organik birikmalari shaklida oziq moddalari boʻlgan oʻgʻitlar. O.oʻ.ga koʻpgina mahalliy oʻgʻitlar, yashil oʻgʻit, shahar kommunal xoʻjaligi chiqindilari (axlat va ularning kompostlari, oqindi suvlar choʻkindilari, najas), oziq-ovqat, koʻn va boshqa sanoat tarmoqlari chiqindilari hamda sapropel (choʻkma loyqa), poxol va boshqa kiradi. O.oʻ. tuprokda biologik jarayonlarni kuchaytirib, uning fizik va kimyoviy xossalarini yaxshilaydi, oziq moddalar miqdorini oshiradi, tuproqning muhim agronomik xususiyatlariga har tomonlama taʼsir etadi va toʻgʻri qoʻllanilganda barcha ekinlar hosildorligini keskin oshiradi. Tup-roq mikroorganizmlari hayot faoliya-ti natijasida O.oʻ. parchalanganda oʻsimliklar oʻzlashtira oladigan mineral birikmalar va chirindi hosil boʻladi. Masalan, tuproqqa goʻng orqali oʻsimliklar uchun kerakli barcha oziq moddalar (makro- va mikroelementlar) tushadi. Bunday oʻgʻitlar toʻliq oʻgʻitlar deb ataladi. O.oʻ. tuproqqa solingan yilida-gina emas, balki bir necha yil taʼsir etadi. O.oʻ. faqat oʻsimliklar uchun mineral oziq moddalar manbai boʻlib qolmasdan, SO2 manbai hamdir. O.oʻ. tuproq mikroorganizmlari uchun energetik material va oziq manbai boʻlib xizmat qiladi. Bundan tashqari, goʻng va najasning oʻzi mikrofloraga boy boʻladi. Shuning uchun O.oʻ.ning solinishi tuprokda azot toʻplovchi bakteriyalar, ammonifikatorlar, nitrifikatorlar va boshqa foydali mikroorganizmlar guruxlari faoliyatini kuchaytiradi. Mas, tipik soz tuproq yerlardagi gʻoʻzaga uzoq yillar davomida goʻng solinib turilganda tuproqning suv oʻtkazuvchanligi ancha yaxshilanadi. Egatlarga birinchi bor suv taralganda tuprok,ning bir soatda suv ichishi oʻgʻitlan-magan dalada gektariga 117 m3 ni, har yili goʻng solinadigan dalada esa 195 m3 ni tashkil etdi.

O.oʻ. gektariga 15—20 t va undan ortiq normada haydash vaqtida asosiy oʻgʻit sifatida ishlatiladi. Ular gʻoʻza-bedagʻalla almashlab ekishda bedapoya haydalgandan keyin 5—6-yillari solinadi. O.oʻ. oʻsimliklarni oziqlantirishda mineral oʻgʻitlar bilan birgalikda ham qoʻllaniladi.

Adabiyot
--------

* Skryabin F. A. Navoz v sisteme udobreniy xlopchatnika v oroshayemix usloviyax Sredney Azii, T. 1970; Rekomendatsii po primeneniyu udobreniy v respublikax Sredney Azii, T. 1974; Lignin asosidagi organik oʻgʻitlar yuqori hosil omili, T, 1978.

Ergash Ziyamuhamedov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kvazarlar** (ing. quasistellar radiosource — kvaziyulduzli radiomanba) — burchak oʻlchamlari juda kichik kosmik obʼyektlar. Galaktikamizdan ancha uzoqda joylashgan kuchli nurlanish manbai boʻlib, optik diapazonda xira yulduzsimon koʻrinishga ega. Ilk bor 1960-yil radionurlanish manbai sifatida topilgan va keyinchalik ularni 16t—18t koʻrinma kattalikdagi optik xira yulduz ekanligi maʼlum boʻlgan. Tez orada K.ning spektral chiziqlari qizilga keskin ravishda siljiganligi aniqlandi. Masalan, 3C273 eng yorugʻ kvazar hisoblanib, uning qizilga siljishi 0,158 ga teng, yaʼni bizdan ungacha boʻlgan masofa 630 megoparsek (Galaktikamiz oʻlchami 30 kiloparsek). Bugunga qadar 2000 ga yaqin K. topilgan. K. bizdan kosmologik masofada joylashib, Koinot kengayishi jarayonida qatnashadigan asosiy obʼyektlar hisoblanadi. Keyingi vaqtda topilgan kvazarning qizilga siljishi 5,0 dan katta boʻlib, u bizdan deyarli nur tezligi bilan uzoqlashib bormoqda. Kvazar elektromagnit nurlanish spektri boʻyicha sekundiga 1045—1047erg energiya tarqatadi. Afsuski, bunday kuchli nurlanish mexanizmi maʼlum emas. Koʻpchilik nazariyotchilar fikricha: 1) bu — protogalaktika gazining markazdagi oʻtamassiv qora oʻraga akkretsiyasi tufayli ajralayotgan energiyadir; 2) K. Koinotning uzoq qismida tugʻilayotgan boʻlajak "chaqaloq" galaktikalarning yadrolari hisoblanadi. Oxirgi fikr OʻzMU Astronomiya kafedrasida protogalaktikalarning nochiziqli modellarini tuzish va ularning gravitatsion beqarorliklarini topish borasida analitik hamda sonli hisob-kitob usullarida koʻrsatib berilgan. Eng uzoq K.ni Maydanak balandtogʻ rasadxonasi Oʻzbekiston FA Astronomiya instituti, Oʻz MU bilan hamkorlikda gravitatsion linzalarni zaryad yigʻuvchi matritsalar usuli bilan olib borilayotgan dasturi yordamida kuzatishmokda.

Salohiddin Nuritdinov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Organizmning reaktivligi** - organizmning tashqi muhit taʼsiriga javoban hayot faoliyatini oʻzgartirib reaksiya koʻrsatishi. Yuksak hayvonlarda ravshanroq, nerv sistemasi oddiy tuzilgan organizmlarda kamroq bilinadi. Organizmning reaktivligi organizm genotipidan kelib chiqadi va turga xos belgi hisoblanadi. I. P. Pavlov oliy nerv faoliyati va uning tiplariga baho berishda "reaktivlik" terminini tatbiq etgan. Klinik tibbiyotda bemorning ahvoliga umumiy baho berishda Organizmning reaktivligi termini ishlatiladi. Ichki va yuqumli kasalliklar klinikasida, mas, pnevmoniya, sil, dizenteriya va boshqa kasalliklarning reaktiv (giperergik) va kam reaktiv (allergik, gipoergik) shakllari tafovut qilinadi. Tez, ogʻir oʻtadigan kasalliklarni reaktiv shakllarga, sust, bilinar-bilinmas oʻtadigan kasalliklarni esa kam reaktiv shakllarga kiritilgan.

Xirurgiyada jarohatning turlicha bitishi, sepsis, peritonit va boshqa kasalliklarning har xil oʻtishi Organizmning reaktivligining oʻzgarishiga bogʻliq. Jarohatning tez bitishi, bir talay qizil granulyasiya paydo boʻlishi, mukammal epiteliy rivojlanishi Organizmning reaktivligining yuksak darajada ekanligini koʻrsatadi.

Organizmning reaktivligining biologik (turga xos), guruhli va individual turlari bor. Hayvonlarning muayyan turiga xos fiziologik va patologik reaktivlikning eng harakterli xususiyatlari biologik reaktivlikka kiritiladi. Guruhli reaktivlik biologik reaktivlik asosida shakllanadi. Individual reaktivlik individ (shaxs)ning konstitutsiyasi, jinsi, yoshi, yashash sharoitiga bogʻliq. Bola oʻsgan sayin Organizmning reaktivligi takomillashib boradi.

Gʻoyat zararli omillar taʼsir etganda patologik reaktivlik roʻy beradi. Mas, homiladorlik toksikozlarining baʼzi shakllarida Organizmning reaktivligi allergik tipda oʻzgaradi. Patologik reaktivlik koʻpgina kasalliklar (revmatizm, gipertoniya kasalligi, bronxiol astma va boshqalar) patogenezida muhim rol oʻynaydi.Реактивлик шакллари. Реактивлик куйидаги шаклларда намоён булиши мумкин:

Кутарилган – гиперергия

Пасайган – гипергия

Ва гайри табиий холат – дизергия

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maqat** — Atirau viloyati Maqat tumanining markazi, qishloq (1934-yildan buyon). Atirau shahrida shimoli-sharqqa tomon 120 km uzoqlikda joylashgan. Aholisi 14 756 ming kishi (2012). Poydevori 1915-yili *Embi-Kaspiy* rus-ingliz korxonasining shu paytda dastlab neft ishlashiga (1913) bogʻliq qurildi.

Sanoati
-------

Maqat viloyatdagi neft qazib olish sanoatining asosiy markazi va yirik temir yoʻl yoʻnalishi boʻlib hisoblanadi. Qishloqda Maqat neft-gaz boshqarmasi, Maqat lokomotiv deposi, Maqat temir yoʻl stansiyasi, avtomobil va temir yoʻl vokzallari, Dossor avtomabil taʼmirlash zavodi, savdo nuqtalari, tikish fabrikasi faoliyat yuritmoqda.

Transport
---------

Maqat orqali Atirau — Orsk va Qoʻngʻirot — Beynev — Maqat — Inderbor temir yoʻllari kesishadi. Respublika ahamiyatiga ega Atirau — Maqat — Qandiagʻash — Orsk avtomobil yoʻli va 1968-yili barpo etilgan Oʻrta Osiyo — Markaziy gaz quvuri oʻtadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Cities & towns of Kazakhstan
2. ↑  Atirau viloyatining telefon kodlari
3. ↑  Pochtovie indeksi, Atirauskaya oblast, Jilioyskiy rayon
4. ↑  Qazaq ensiklopediyasi 6 tom
**Vulkanogen choʻkindi jinslar** — vulkan va choʻkindi materiallardan tashkil topgan togʻ jinslari. Vulkanlarning portlab otilishidan hosil boʻlgan qattiq, boʻlakli va kimyoviy (suvda erigan) boʻlishi mumkin. Boʻlakli yoki piroklastik materiallar (suyuq lava mahsulotlari, vulkan qattiq va b. jinslarning maydalangani) boʻsh, palaxsalar, vulkan bombalari, lapillalar, vulkan qumlari va kullari toʻplamini tashkil etadi. Choʻkkan joylarida sementlashishidan yoki boshqa joyga olib borib yotqizilganda toza, koʻpincha bir xil tarkibli, ozroq choʻkindi mahsulotli (10% dan koʻp emas) V.ch.j.— vulkan tuflari hosil boʻladi. Koʻproq qoʻshimchalar aralashganda tuffitlar va juda oz tuf komponenta qoʻshimchasi boʻlgan choʻkindi jinslar hosil boʻladi. Boʻlaklarning katta-kichikligiga koʻra V.ch.j. dagʻal boʻlakli (10 mm dan katta), yirik (0,1–2 mm), oʻrtacha (0,1–2 mm), mayda (0,01—0,1 mm) va juda mayda (0,01 mm dan kichik) boʻlakli turlarga boʻlinadi. Mineral tarkibi boʻyicha, eng avvalo vulkan komponentining tarkibiga qarab farqlanadilar. Issiq va suyuq holda otilgan jinslar suv ostida yoki quruklikda yotqizilsa xemogen V.ch.j. hosil boʻladi. Masalan, koʻpchilik yashmalar, baʼzi bir temir, marganes rudalari, fosforitlar va b, Oʻzbekistonda ChatqolQurama togʻlarida vulkan jinslari tarqalgan joylarda V.ch.j. uchraydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Yassi (maʼnolari).

**Yassi** — Ruminiyaning shimoli-sharqiy qismidagi shahar, Baxluy daryosi boʻyida. Yassi judetsining maʼmuriy markazi. Aholisi 348,1 ming kishi (1998). Transport yoʻllarining yirik chorrahasi. Ruminiya sharqining muhim iqtisodiy va madaniy markazi. Qora metallurgiya, mashinasozlik (xususan, ogʻir mashinasozlik, radioelektronika, stanoksozlik) sanoatlari rivojlangan. Kimyo sanoatining (plastmassa, sintetik tola, antibiotiklar ishlab chiqarish) yirik korxonalari mavjud. Mebel, toʻqimachilik, tikuvchilik, koʻnpoyabzal, oziq-ovqat sanoati korxonalari ishlab turibdi. universitet (1860), Fanlar akademiyasi filiali, badiiy, etnografiya muzeylari, teatrlar bor. Shahar 1395-yildan Aspazar nomi bilan maʼlum, 1408-yildan Ya. nomi bilan ataladi. Meʼmoriy yodgorliklardan cherkov (15—17-asrlar) va monastirlar saqlangan.

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Maqom (maʼnolari).

**Maqom** (tasavvufda) — islomda sufiylikka xos tushuncha, har bir sufiy bosib oʻtishi lozim boʻlgan bosqichlar. Tariqatlarda M.larning soni har xil keltiriladi, lekin koʻp hollarda 4 M. tilga olinadi: shariat, tariqat, maʼrifat, haqiqat (qarang Tasavvuf). Lekin, tasavvufning ayrim yirik namoyandalari M.larni koʻproq deb hisoblagan. Masalan, Fariduddin Attor 7 M. Gʻazoliy 9 M.ni taʼriflagan. Har bir M. ham, oʻz navbatida, bir necha kichik bosqichlarga boʻlinadi (ayrim sufiylarda bu bosqichlar 8 dan 10 gacha koʻrsatilgan) va ular manzil deb ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yassi oyoq** — oyoq panjasi gumbazining yalpayib, tekis boʻlib qolishi. Oyoq boʻyiga yoki eniga yassi boʻlishi mumkin, goho har ikkisi birga uchraydi. Oyoq eniga yassi boʻlsa, uning tagi eniga yalpayadi, ogʻirlik esa oyoqning 1 va 5 barmoqlariga tushmay, barmoq tagiga, kaft suyaklarining boshchasiga tushadi. Oyoq boʻyiga qarab yassi boʻlsa, uning tagi yerga bir tekis tegib turadi. Oyoq yassiligi tugʻma (juda kam) yoki hayotda orttirilgan boʻladi. Hayotda orttirilgani koʻproq uchraydi. Asosan oyoq panjasi muskulboylam apparatining zaiflashishi (mas, raxit yoki haddan tashqari zoʻr kelishi oqibatida), poyabzalning noqulay boʻlishi, maymoqlik, oyoq shikastlanishi yoki falajlanishi (koʻpincha poliomiyelitda) sabab boʻladi. Baʼzan kasallik ish kunining koʻp qismini oyoqda tik turib oʻtkazadigan kishilar (sartaroshlar, sotuvchilar va boshqalar)da paydo boʻladi. Kasallikning dastlabki belgisi: oyoq tez toliqadi, tagi ogʻriydi, boldir, son sohasida ham ogʻriq seziladi; keyinchalik ogʻriq tizza boʻgʻimlari va belga ham tarqaladi. Kechqurunga borib oyoq shishadi, kechasi shish qaytadi. Oyoq juda yassi boʻlsa, oyoq panjasi uzun, oʻrta qismi esa serbar tortadi.

YA.o. kishilar oyogʻini kerib, tizza va chanoqson boʻgʻimini sal bukib, qoʻllarni silkib yurishadi, ularda koʻproq poyabzalning poshnasi va tagcharmi (ichki yuzasi) yeyiladi. Yassi oyoqning oldini olishda poyabzalning oddiy va qulay boʻlishi (siqmasligi, poshnasi juda baland boʻlmasligi) nihoyatda muhim.

Bolalarda uchraydigan Yassi oyoqning oldini olish uchun ularning qadqomatiga eʼtibor berish, boshi va tanasini toʻgʻri tutishga oʻrgatish lozim. Oyoqning muskul va boylamlarini mustahkamlashda badan tarbiya va sport bilan shugʻullanish, shuningdek, yozning issiq kunlari tuproqda oyoq yalang yurishning foydasi bor. Oyogʻi yassi kishilarni ortoped vrach davolaydi. Davoni iloji boricha erta boshlagan maʼqul.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yasoq** (moʻgʻulcha dzasaq — qonun; jazolash) — 1) 1206-yil Chingizxon buyuk qurultoyda ulugʻ xon etyb saylanganda eʼlon qilingan qonunlar majmuasi; oʻrta asrlar moʻgʻul huquqi toʻgʻrisidagi asosiy manba (qarang Chingizxon yasosi); 2) Moʻgʻullar davlatida (13—15-asrlar) mavjud qonunqoidalarni buzgan, ularga itoat qilmagan shaxslarga beriladigan jazo. Tarixiy obidalarda qayd etilishicha, Ya.qa tortilgan jinoyatchilar aksariyat qatl etilgan; 3) Oltin Oʻrda xonligi tomonidan istilo qilingan mamlakatlardan, keyinchalik Moskva davlati va chor Rossiyasi tomonidan mazlum xalklardan natura bilan undiriladigan soliq. 15— 18-asrlarda Volga boʻyi, 17—20-asr boshlarida Sibirda ovchilik bilan shugʻullangan rus boʻlmagan xalqlardan olingan. Ya. moʻyna, baʼzan chorva mol bilan toʻlangan. Ya.ning toʻlanishi tobelikni ifodalash shakllaridan biri boʻlgan. Har bir qabila yoki urugʻ uchun alohida Ya. belgilangan. Kungur tatarlari va boshqirdlar uchun Ya. yer soligʻi, Sibirning ayrim xalqlari uchun jon soligʻi boʻlgan, yakutlarda chorva mol soniga qarab toʻlangan. 18-asrdan Ya. pul toʻlovi bilan almashtirilgan (Volga boʻyida 1720-yillardan, Sibirda 1822-yildan). Ya. toʻplovchilar (yasoqchilar)ning mansablarini suiisteʼmol qilishlari hukumatni Ya. majburiyatini Ya. komissiyalari orqali tartibga keltirishga majbur qilgan. Ya. oz miqdorda 1917-yildagi Fevral inqilobiga qadar saqlanib qolgan.

Ad. Rashid ad-Din; Sbornik letopisey, t. 1, kniga 2, M.— L. 1952.

Hamidulla Dababoyev.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yasmiq**, adas — dukkakdoshlar oilasiga mansub bir yillik donli oʻtsimon oʻsimlik turkumi, don ekini. Oʻrta dengiz, Kichik Osiyo, Zakavkazye va Oʻrta Osiyoda 10 turi tarqalgan. Ya.ning oddiy xoʻraki turining yirik urugʻli va mayda urugʻli navlari qadimdan Yevropa mamlakatlarida, Shimoliy Afrika, Kolumbiya, Chili, Rossiya va boshqalar mamlakatlarda ekib kelinadi (Oʻzbekistonda 20-asrning 50-yillariga qadar koʻp ekilgan). Ya.ning ildizi oʻqildiz, boʻyi 60—70 sm. Bargi murakkab, juft patsimon, uchida jingalaklari bor. Gullari mayda, pushti, binafsha, koʻk, koʻpincha oq, barg qoʻltiqlariga 2—4 tadan joylashgan, oʻzidan changlanadi. Mevasi dukkak, urugʻi yumaloq, sariq, pushti, yashil, jigarrang. 1000 urugʻi vazni 20—65 g. Urugʻi tarkibida 2 3 3 2 % oqsil (oqsil miqdoriga koʻradukkakli ekinlar oʻrtasida sayadan keyingi oʻrinda turadi), 0,6—2,1% yogʻ, 47—70% kraxmal, 2,3—4,4% kul, 2,44,9% kletchatka, shuningdek, VrV2vitaminlari bor. Yirik urugʻli Ya. donidan taomlar tayyorlanadi (tez va ezilib pishadi), un va yorma ishlab chiqariladi, uni kolbasalarga qoʻshiladi, mayda urugʻli Ya. doni, umuman koʻk massasi, toʻponi chorva mollari uchun qimmatli ozuqa hisoblanadi. Ya. bahori, issiqsevar, namsevar, qisqa kun va uzun kun oʻsimligi. Urugʻi 4—5° (8—10 kun)da unib chiqadi. Naviga qarab oʻsuv davri 80—120 kun. Qisqa muddatli qorasovuqlar (—8°)ga chidamli. Erta bahorda keng qatorlab ekiladi. Hosili poyaning oʻrta va pastki qismidagi dukkaklar sargʻayganda oʻriladi. Hosildorligi 20—22 s/ga (baʼzan 30—35 s/ga). 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yasovulboshi** — Turkiston xonliklarida saroy mansablaridan biri. Mas, Xiva xonligida Ya.ning qoʻlida mirshabxona, qamoqxonalar, shuningdek, xonni qoʻriqlash ishlari boʻlgan. Maxfiy farmonlar ham Ya. orqali oʻtgan. Ya. koʻchmanchilardan tuzilgan askariy qismlarga qoʻmondonlik qilgan. Ya. xonning farmoniga muvofiq askarni vaqtida urushga boshlab borishgan. Har bir Ya.ning bir necha yordamchisi boʻlib, ular yasovumlar deb atalgan. Arznomani tekshirish uchun xondan farmon olgach, Ya. oʻz yordamchilaridan birini shikoyatchiga qoʻshib, hodisa yuz bergan joyga joʻnatgan. Tekshirish ishlari tamom boʻlgandan keyin, Ya. saroydan boshlab bosilgan har bir tosh (18 chaqirim) masofa uchun arzchidan oʻz foydasiga 3,5 tanga undirib olgan. Qadimda Ya.da uning unvonini koʻrsatadigan kumush qalpoqlik aso boʻlgan, 19-asr oxirlarida esa Ya. kamariga pichoq taqqan.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ahmet Nesin** ; U jurnalist, yozuvchi va siyosatchi. Uning otasi yozuvchi Aziz Nesindir. Onasi Meral Chelen, otasining ikkinchi xotini. Uning Ali Nesin, Oya Nesin va Atesh Nesin ismli uchta ukasi bor.

Istanbul, Antaliya va Parijda yashagan. Hozirda u Fransiyada yashaydi. U Nesin jamgʻarmasining direktori edi. U hali ham Artı Gerçek gazetasi sharhlovchisi.

Siyosiy martaba
---------------

1999-yilda ÖDPdan deputatlikka nomzodlik uchun ariza bergan Ahmet Nesin, hozirgi rekordi tufayli saylovlarda qatnasha olmadi. 2015-yilgi umumiy saylovlarda u Antaliya deputatligiga nomzod boʻlgan HDP tomonidan koʻrsatilmagan.

Özgür Gündem Bosh muharriri Navbatdagi sudlar
---------------------------------------------

Nizomdagi Farmon bilan yopilgan "Oʻzgʻur Gündem "gazetasining Bosh muharrirligi uchun kampaniya 2016-yil 3-may kuni boshlangan va 2016-yil 7-avgustda yakunlangan. Tashviqotda qatnashgan 56 nafar navbatchi muharrirning 49 nafariga nisbatan tergov boshlangan, 11 nafari jinoiy javobgarlikka tortilmagan, 38 tasi esa sudga daʼvoga aylantirilgan. Navbatdagi muharrir direktorlari Erol Önderogʻlu va Shebnem Korur Fincanji 2016-yil 20-iyunda hibsga olingan va 10 kundan keyin 2016-yil 30-iyunda qoʻyib yuborilgan. Ahmet Nesin bir kun oʻtib, 2016-yilning 1-iyulida ozodlikka chiqdi.

17-iyul kuni boʻlib oʻtgan sud majlisida Shebnem Korur-Fincanji himoya qildi. Mahkama yakunida qarorini eʼlon qilgan sud, sudlanuvchilar Shebnem Korur Fincanji, Erol Önderogʻlu va Ahmet Nesinning „terror tashkiloti tashviqoti", „ochiq-oydin jinoyat sodir etishga undash" va „bir-biridan oqlanishiga qaror qildi. jinoyatni va jinoyatchini maqtash".

Shaxsiy hayot
-------------

2013-yilda yozuvchi Hilol Doʻgʻanga turmushga chiqdi.

Uning kitoblari
---------------

* Buyuk Vazirning chap toʻpi
* Pastki Yuqori Qosimpasha
* Qoʻrqmang bu futbol toʻpi...
* Sevgi meni qirqdi
* Lodos tomonidan qoʻngan zarbalar
* Qanchalik qattiq silkitmang
* Men osaman, kesaman, men demokratman
* Yoz Dada Yoz
* Ti-koʻylaklar va koʻylaklar
* Siz nimaga bir oz eʼtibor qaratyapsizmi?
* Sudlanuvchilar Respublikasi

Manbalar
--------

1. ↑  „Ahmet Nesin". 19 mayıs 2021da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6 haziran 2021.
2. ↑  „Ahmet Nesin yazdı.". 6 haziran 2021da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6 haziran 2021.
3. ↑  „Özgür Gündem Nöbetçi Genel Yayın Yönetmenleri Yargılamaları: Ahmet Nesin". 2 mayıs 2021da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6 haziran 2021.
4. ↑  „Aziz Nesin'e Antalya'dan Gelin Geldi". 27 nisan 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6 haziran 2021.
5. ↑  „Ahmet Nesin". 13 martda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6 haziran 2021.
**Kliring** (ing. clearing, clear — tozalash, ravshanlashtirish) — mamlakatlar, kompaniyalar, korxonalar oʻrtasida bir-biriga yetkazib berilgan, sotilgan tovarlar, qimmatli qogʻozlar va koʻrsatilgan xizmatlar uchun oʻzaro hisoblar yoʻli bilan toʻlovlar balansi shartlari asosida naqd pulsiz hisobkitoblar. Banklararo K. va xalqaro valyuta K.lari bor. Banklararo K. banklar oʻrtasida hisob-kitoblar oʻzaro pul talablarini hisobga olish yoʻli bilan bajariladi. Rivojlangan mamlakatlarning ichki hisob-kitoblarida chek va veksel K.lari qoʻllaniladi. Valyuta K. almashtiriladigan tovarlar roʻyxati, ularning narxi va yetkazib berish muddatlari belgilangan xalqaro toʻlov shartnomalari asosida amalga oshiriladi. Bunda valyuta faqat yetkazib berilgan tovarlar va koʻrsatilgan xizmatlar oʻrtasidagi farq miqdoridagina toʻlanadi yoki oʻsha tovardan yana qoʻshimcha yetkazib beriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kabachka**, qovoqcha (Cucurbita pepo var. giraumontia) — qattiq poʻstli qovoklar guruhiga mansub sabzavot ekini. Bir yillik, bir uylik, palakpoyasi qisqa oʻsimlik. Gretsiya va Italiya K.lari turlari bor. Mevasi shakli uzunchoq, silindrsimon, ogʻirligi 350—400 g . sirti silliq, tuyey och yashil, toza pishganda novvotrang. Mevasi 40—45 kunda yetiladi. Tarkibida (%) quruq modda — 4,9, shu jumladan, qand — 2,55, oqsil — 0,55, yogʻ — 0,13, kalsiy, fosfor va klechatka bor. 2—4 kunlik yosh mevasi sirkalash uchun,yetilgan mevalari pazandachilikda va konserva sanoatida ishlatiladi, yirik mevalari yangiligida chorva mollariga beriladi (1 kg =0,07 ozuqa birligi) va silos qilinadi. Tabobatda uning guli kaynatilib, suvi yaralarni muolaja qilishda qoʻllaniladi. Oʻzbekistonda Grek 110 navi ekiladi. Urugʻlari tuproq harorati 12—15° ga yetganda 5—7 sm chuqurlikda ekiladi. 1 ga maydonga oʻrtacha 2,5 kg urugʻlik sarflanadi. Erta hosil yetishtirish uchun koʻchatini tuvaklarda oʻstirib, qorasovuklardan keyin 20—25 kunligida ochiq maydonlarga ekish mumkin.

Botir Azimov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Koʻrinma yulduz kattaligi** -fotometr yordamida oʻlchangan yulduzning yorugʻligini belgilovchi koʻrsatkich. Koʻrinma yulduz kattaligik. yulduzdan kelayotgan nurlanish oqimi yoki yulduz nuri yoritilganlik bilan logarifmik bogʻlanishga ega. Agar ikkita yulduzdan kelayotgan nurlanish oqimlari Fj va Gʻ2 boʻlsa, ularning Koʻrinma yulduz kattaligik. (t) ayirmasi oqimlar logarifmlari ayirmasidan 2,5-marta katta boʻladi. Bu bogʻlanishni ingliz astronomi Pogson taqlif etgan. Unga koʻra, birinchi kattalikdagi yulduz ikkinchi kattalikdagiga qaraganda 2,5-marta koʻp yoritadi. Koʻrinma yulduz kattaligik.ning bir necha tizimlari mavjud. Mas, hozirgi paytda keng qoʻllaniladigan elektrofotometr yordamida 3 xil rangda oʻlchanadigan Koʻrinma yulduz kattaligik.lar tizimi II, V, V(U — ultrabinafsha, V — koʻk va K — vizual). Koʻrinma yulduz kattaligik. shkalasini hisob boshi tanlangan (standant) yulduzlarga xalqaro kelishuviga asosan qiymat berish yoʻli bilan belgilangan. Mas, Qutb yulduzining vizual (V) nurlarda kattaligi 2,12 ga teng deb qabul qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Saturn | *Astronomiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Franklin Pangborn** (talaffuzi: „Franklin Pangborn", 1889-yil 23-yanvar — 1958-yil 20-iyul) — kichik, ammo unutilmas rollarni oʻynaganligi bilan mashhur amerikalik komediya aktyori. U koʻplab Preston Sturges filmlarida, shuningdek, WC Fields *International House*, *The Bank Dick* va *Never Gibve a Sucker an Even Break* filmlarida paydo boʻlgan. Kinofilmlarga qoʻshgan hissasi uchun Pangborn 1960-yil 8-fevralda Vine koʻchasi, 1500-uyda joylashgan Gollivud shon-shuhrat xiyobonida yulduz oldi.

Dastlabki yillari
-----------------

Pangborn Nyu-Jersi shtatining Nyuark shahrida tugʻilgan. Birinchi jahon urushi paytida u Yevropadagi 312-piyoda qoʻshinida 14 oy xizmat qildi.

Karyerasi
---------

17 yoshida aktrisa Mildred Holland bilan uchrashishi Pangbornning birinchi professional aktyorlik tajribasiga olib keldi. U sugʻurta kompaniyasida ishlayotganida oʻzining aktyorlik ambitsiyalari haqida bilib ishlayotgan kompaniyasi haftasiga 12 dollar evaziga qoʻshimcha lavozim taklif qildi. Dastlab ikki haftalik taʼtil berdi. Bu imkoniyat Gollandiya va uning truppasi bilan toʻrt yillik gastrol safariga aylandi. Shundan soʻng u Jessie Bonstelle aktsiyadorlik kompaniyasida ishlashni boshladi.

1930-yillarning boshlarida Pangborn Mack Sennett, Hal Roach, Universal Pictures, Columbia Pictures va Pathe Exchange uchun qisqa mavzularda ishlagan, deyarli har doim yetakchi rollarda faoliyat yuritgan. (Masalan, u *„Our Gang"* qisqa mavzuidagi *„Wild Poses"* filmida „Spanky" Makfarlendga qarshi hayajonlangan fotograf rolini oʻynadi). Shuningdek, u koʻplab badiiy filmlarda kichik rollarda, kamolarda va takroriy rollarda paydo boʻlgan.

Pangborn mohiyatan bir xil obrazni oʻynagan: odobli, xushmuomala, nafis, oʻta gʻayratli, koʻpincha ishchan, tirishqoq, biroz asabiy, asabiylashishga moyil, lekin mohiyatan koʻtarinkilik va tezda tanib boʻladigan yuqori tezlikdagi nutqi bilan.  U odatda mehmonxonada rasmiy stol xodimi, oʻzini hurmat qiladigan musiqachi, tirishqoq bosh ofitsiant yoki qush kuzatuvchisi rolini oʻynagan va odatda boshqa qahramonlarning gʻaroyib harakatlaridan hafsalasi pir boʻlgan yoki asabiylashgan vaziyatga tushib qolgan.

Manbalar
--------


1. ↑  „Franklin Pangborn | Hollywood Walk of Fame". *www.walkoffame.com*. Qaraldi: 27-iyun 2016-yil.
2. ↑  „Franklin Pangborn". *Los Angeles Times*. Qaraldi: 27-iyun 2016-yil.
3. 1 2 3  „Darling and Dandy of Screen Colony". *The Boston Globe* (20-may 1939-yil), s. 14. Qaraldi: 23-oktabr 2019-yil.
**Koʻpyoqli burchak** - yoʻnaltiruvchisi bir tekislikda yotuvchi sodda koʻpburchakdan iborat boʻlgan koʻp yoqli konus ning bir pallasi bilan chegaralangan fazo qismi (ikki yokli burchak boshqacha aniqlanadi). Fazoda birorta tekislikda sodda koʻpburchak va koʻpburchak tekisligiga tegishli boʻlmagan S nuqta berilgan boʻlsin. S nuqta va koʻpburchakning birorta M nuqtasi koʻpburchak boʻyicha harakatlanib, uni toʻla bir marta aylanib, yana M nuqtaning boshlangʻich holatiga qaytsa, SM nurlar tashkil etgan sirt bilan chegaralangan fazo qismi Koʻpyoqli burchakni tashkil etadi. S nuqta Koʻpyoqli burchakning uchi deyiladi. Agar Koʻpyoqli burchakning hamma chiziqli burchaklari va hamma ikki yoqli burchaklari ham oʻzaro teng boʻlsa, u muntazam Koʻpyoqli burchak deyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**ABC** umumiy maqsadli dasturlash tili va integratsiyalashgan rivojlanish muhiti (IDE) boʻlib, Niderlandiyaning Centrum Wiskunde &amp; Informatica (CWI) da Leo Geurts, Lambert Meertens va Stiven Pemberton tomonidan ishlab chiqilgan. U interaktiv, tuzilgan, yuqori darajali va BASIC, Paskal yoki AWK oʻrniga foydalanish uchun moʻljallangan. U oʻqitish yoki prototiplash uchun moʻljallangan, lekin tizimli dasturlash tili sifatida ishlatilmaydi.

ABC 1980-yillarning oʻrtalarida ilgari ABC tizimida bir necha yil ishlagan Guido van Rossum tomonidan ishlab chiqilgan Python tilining dizayniga katta taʼsir koʻrsatdi.

Xususiyatlari
-------------

Uning dizaynerlarining taʼkidlashicha, ABC dasturlari odatda Paskal yoki C dasturlash tillaridagi ekvivalent dasturlarning taxminan chorak hajmida ishlatilishi mumkin. Dasturning asosiy xususiyatlariga quyidagilar kiradi:

* Faqat beshta asosiy maʼlumotlar turi
* Kerakli oʻzgaruvchan deklaratsiyalar mavjud emas
* Yuqoridan pastga dasturlash uchun aniq yordam
* Cheksiz aniqlikdagi arifmetika, cheksiz oʻlchamdagi roʻyxatlar va satrlar va ortogonallikni qoʻllab-quvvatlaydigan boshqa xususiyatlar va yangi boshlanuvchilar tomonidan foydalanish qulayligi

ABC dastlab monolit dastur boʻlib, foydalanuvchi grafik interfeysini (GUI) yaratish kabi yangi talablarga moslasha olmasligiga olib keldi. ABCni toʻgʻridan-toʻgʻri asosiy fayl tizimi va operatsion tizimga oʻrnatish imkoni boʻlmadi.

Toʻliq ABC tizimi tuzilma muharriri (sintaksisga yoʻnaltirilgan muharrir), takliflar, statik oʻzgaruvchilar (doimiy) va bir nechta ishchi maydonlar bilan dasturlash muhitini oʻz ichiga oladi va tarjimon-kompilyator sifatida mavjud. Dasturning eng soʻnggi versiyasi 2002-yil 1-mayda ishlab chiqarilib, uni faqat Unix, DOS, Atari va Apple MacOS operatsion sistemalariga oʻrnatish mumkin boʻlgan.

Misol
-----

Hujjatdagi barcha `words` toʻplamini yigʻish uchun misol funksiyasi:

```
HOW TO RETURN words document:
   PUT {} IN collection
   FOR line IN document:
      FOR word IN split line:
         IF word not.in collection:
            INSERT word IN collection
   RETURN collection
```

Manbalar
--------

1. ↑  Biancuzzi, Federico; Warden, Shane*. Masterminds of Programming: Conversations with the Creators of Major Programming Languages*. O'Reilly Media, April 2009 — 32 bet. ISBN 978-0-596-51517-1. „He was clearly influenced by ALGOL 68's philosophy of providing constructs that can be combined in many different ways to produce all sorts of different data structures or ways of structuring a program. – Guido van Rossum"
2. ↑  Pemberton, Steven (January 1987). „An Alternative Simple Language and Environment for PCs". *IEEE Software*. 4-jild, № 1. doi:10.1109/MS.1987.229797.
3. ↑  *Stewart.* „An Interview with Guido van Rossum". *ONLamp.com*.  O’Reilly Media (4-iyun 2002-yil). — „... in my head I had analyzed some of the reasons it had failed.". 13-mart 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-sentabr 2020-yil.
4. ↑  *Pemberton.* „The ABC Programming Language: a short introduction". *Centrum Wiskunde & Informatica (CWI)* (22-fevral 2012-yil). Qaraldi: 4-sentabr 2020-yil.

Havolalar
---------

* ABC dasturchisi uchun qoʻllanma
**ABCANZ dasturi** (inglizcha: *ABCANZ Armies*, **A**merican, **B**ritish, **C**anadian, **A**ustralian and **N**ew **Z**ealand Armies' Program) — bu AQSh, Buyuk Britaniya, Kanada, Avstraliya va Yangi Zelandiya, shuningdek, AQSh dengiz piyodalari korpusi va Britaniya qirollik dengiz piyodalari armiyalarining oʻzaro munosabatini optimallashtirish, jihozlarini bir xillashtirish va **shaxsiy** tarkibni tayyorlashga qaratilgan texnik hamkorlik dasturi.

Ikkinchi jahon urushi davrida AQSH, Buyuk Britaniya va Kanada qurolli kuchlari oʻrtasidagi yaqin harbiy hamkorlikning davomi sifatida 1947-yilda boshlangan, 1954-yilda „Standartlashtirishning asosiy tushunchalari" bilan almashtirildi. Avstraliya 1963-yilda dasturga qoʻshildi va 1965-yilda Avstraliya Yangi Zelandiyani dasturga kuzatuvchi sifatida qoʻshilishga undadi (toʻliq aʼzo sifatida Yangi Zelandiya 2006-yilda dasturga kirdi). Dastlab, ABCA dasturining roli harbiy texnikani standartlashtirish, shaxsiy tarkibni tayyorlash va taktika masalalari bilan cheklandi. 11-sentabr terror hujumlaridan soʻng dasturga oʻzgartirishlar kiritilib, asosiy eʼtibor operativlik, dolzarblik va oʻzaro hamkorlik qobiliyatini yaxshilashga qaratilgan. 2004-yil iyun oyida dasturning yangi tahriri qabul qilindi. Bundan tashqari, 2004-yilda dengiz piyodalari korpusi va AQSh armiyasi oʻrtasida oʻzaro hamkorlik sifatini oshirishga qaratilgan oʻzaro Hamjihatlik memorandumi imzolandi. Xuddi shunday tartib Buyuk Britaniyada Qirollik dengiz piyodalari va armiya oʻrtasida amalga oshirildi.

ABCANZ dasturi bilan bir qatorda Avstraliya, Kanada, Yangi Zelandiya, Buyuk Britaniya va AQSh oʻrtasida bir qator shunga oʻxshash shartnomalar tuzilgan: AUSCANNZUKUS — dengiz kuchlari oʻrtasidagi hamkorlik bitimi, ASIC — havo va kosmik kuchlarning oʻzaro hamkorligi toʻgʻrisidagi bitim, TTCP — harbiy ilmiy jamoalarning texnik hamkorlik dasturi, UKUS SIGINT — radioelektron razvedka sohasidagi hamkorlik bitimi.

Yana qarang
-----------

* AUSKANZUKUS
* UKUS SIGINT
* Havo va kosmik hamkorlik kengashi

Manbalar
--------

1. ↑  American, British, Canadian, Australian and New Zealand Armies’ Program — «Optimizing Coalition Interoperability» Wayback Machine saytida arxivlandi (2009-11-12).
2. ↑  „ASIC website" (deadlink). 14-dekabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyul 2012-yil.
3. ↑  AUSCANNZUKUS website Wayback Machine saytida arxivlandi (2010-12-29).
4. ↑  „2010 Press Release — Declassified UKUSA Signals Intelligence Agreement Documents Available" (deadlink). 16-iyul 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyul 2012-yil.
**A.S.Pushkin** **haykali** (ozarbayjoncha: *Puşkinin heykəli*) — Ozarbayjon poytaxti Boku shahrida rus shoiri Aleksandr Sergeyevich Pushkinga oʻrnatilgan yodgorlik. Yodgorlik Pushkin va Uzeyir Gadjibekov koʻchalari chorrahasida joylashgan xuddi shu nomdagi xiyobonda joylashgan. Bronzadan yasalgan yodgorlik muallifi haykaltarosh, Rossiya Badiiy akademiyasining akademigi Yuriy Orexov hisoblanadi. Ushbu yodgorlik Orexovning soʻnggi asaridir.

Tarixi
------

Yodgorlikning tantanali ochilish marosimi 2001-yil 12-oktabrda boʻlib oʻtgan. Marosimda Ozarbayjon Prezidenti Haydar Aliyev, Boku shahri meri Hojibala Abutalibov va Rossiya Federatsiyasining Ozarbayjondagi elchisi Nikolay Ryabov ishtirok etgan. Yodgorlik Rossiya hukumatining 18-oktabrda nishonlanajak Ozarbayjon mustaqilligining 10 yilligiga tuhfasi edi.

Har yili rus shoiri Pushkinning tugʻilgan kunida haykal oʻrnatilgan xiyobonda shoir xotirasiga bagʻishlangan tadbirlar oʻtkaziladi. Ularda rasmiylar, ziyolilar, shuningdek, poytaxt aholisi ishtirok etadi.

Manbalar
--------

1. 1 2  .
2. ↑  „Речь Президента Азербайджана Гейдара Алиева на церемонии открытия памятника гениальному русскому поэту А.С.Пушкину - 9 апреля 2000 года". 12-yanvar 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-avgust 2013-yil.
3. ↑  .
4. ↑   *В Баку отметили 212-ый день рождения Александра Пушкина*. .
5. ↑   *В Баку отмечалось 214 лет со дня рождения Пушкина*. .
**Koʻrish** — organizmlarning koʻrish organlari yordamida tashqi dunyo toʻgʻrisida axborot olishdan iborat murakkab fiziologik jarayon. Koʻrish jarayonida tashqi dunyodagi obyektlardan qaytadigan yoki ular tarqatadigan 300—800 nm diapazondagi elektromagnit toʻlqinlari, yaʼni yorugʻlik nuri Koʻrish organlari uchun taʼsirlovchi boʻladi.

Odam va koʻpchilik umurtqalilar, bir qancha umurtqasiz hayvonlar rangli Koʻrish qobiliyatiga ega. Koʻrish odam va yuksak umurtqalilarda juda mukammal rivojlangan boʻlib, koʻrish analizatori orqali amalga oshadi. Bu analizator periferik (koʻz), oʻtkazuvchi (Koʻrish yoʻli, poʻstloq osti nervlari) va markaziy (bosh miya katta yarimsharlari poʻstlogʻi sohalari) boʻlimlardan iborat. Yorugʻlik nuri qorachiqsan oʻtib toʻr pardaning koʻrish pigmentlariga toʻshadi. Yorugʻlik taʼsirida toʻr pardada bioelektr potensiallar paydo boʻladi. Ular analizatorning oʻtkazuvchi boʻlimi orqali koʻrish markaziga oʻtkaziladi. Bu joyda har xil analizatorlardan kelayotgan nerv impulyelari tahlil qilinib, odam ongida saqlanib qoladigan muayyan obrazlar shakllanadi. Koʻrish organlarining obyekt shaklini farq qilish (Koʻrish oʻtkirligi), koʻz harakatlanmay turganda katta maydonni Koʻrish (koʻrish maydoni), har ikkala koʻzdagi tasvirni birlashtirish, obyekt obrazining yoʻnalishi va Koʻrish chuqurligini aniqlash (binokulyar Koʻrish) xususiyatlari ularning miqdoriy koʻrsagichlari hisoblanadi. Odam koʻzi elektromagnit toʻlqin oʻz. 390—760 nm boʻlgan yorugʻlik nurlarini farq qiladi. Odamning yorugʻlikni sezish xususiyati qorongʻilikda pasayib, yorugʻlikda kuchayadi. Odam koʻzining toʻr pardasida 2 xil: tayoqchasimon (kechki va tungi Koʻrishni amalga oshiradi) va qadahsimon (kunduzgi Koʻrish va rangni sezadi) retseatorlar mavjud. Shuning uchun Koʻrishni tungi, yaʼni skotopik, kechki — mezotopik va kunduzgi, yaʼni fototopik deb ataladigan xillari mavjud. Koʻrish tashqi dunyoni bilishda asosiy ahamiyatga ega. Inson atrof muhitdan oladigan axborotning 90% ini Koʻrish orqali qabul qiladi.

Koʻrish organlarining hosil boʻlishi hayvonlar evolyusiyasida yoruglikni qorongʻilikdan farq qiladigan (mas, yomgʻir chuvalchanglari) yoki yoʻvaltirilgan yorugʻlik nurlarini sezadigan (mas, krrinoyoqli mollyuskalar) darajadan tasvirni mukammal tahlil qilib bera oladigan darajagacha boʻlgan murakkab rivojlanish yoʻlini oʻtgan. Qisqichbaqasimonlar va hasharotlar predmetlar shaklini farq qiladi, lekin yaqinmasofadan ularni aniq koʻra oladi. Baliqlar ham narsalarni yaqin masofadan koʻradi. Quruklikda yashaydigan umurtqalilar uzoqni koʻruvchilar hisoblanadi; ular orasida qushlar eng uzoqni koʻruvchilardir.

Yana q.
-------

* koʻrish organlar
* Koʻrlik

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Bargak (maʼnolari).

**Bargak** — 1) oʻzbek xalq amaliy san’atida uchraydigan barg nusxa naqsh. Ayniqsa, miskarlikda rasm boʻlgan islimiy naqshlar orasida salmoqli oʻrin tutadi; 2) sharq, xususan oʻzbek ayollarining peshona va sochiga taqadigan ziynat buyumi. Kumushdan yasalib tilla suvi yugurtirilgani "tilla B." deb ataladi. Peshonaga taqiladigan B.ning tuzilishi oʻzaro oshiq-moshiqlar bilan birlashgan 13 — 15 murabba shaklidagi yaproqchalar va yaproqchalar pastiga oʻrnatilgan shokilalardan iborat. Har bir yaproqcha markaziga turunj shaklidagi shisha koʻz oʻrnatilib, uning atrofi ikki qator feruza koʻzlar halqasi bilan oʻraladi. Markaziy va uning yonidagi yaproqchalar tepasiga atrofi feruza koʻzlar halqasi bilan oʻralgan tuxum shaklidagi shisha koʻzlar oʻrnatiladi. Markazdagi koʻz kattaligi va shaklining murakkabligi bilan ajralib turadi; uning orqa tomonida patjigʻa oʻrnatiladigan naychalari boʻladi. Koʻz va yaproqchalar tepasidan marjon (qimmatbaho B.da duru marvarid)lar qatori mustahkamlanadi. Yaproqchalar pastiga ikki qator — bir qator yuqori (yaproqchalar)dagi kabi atrofi feruza koʻzlar halqasi bilan oʻralgan davragullar va ikkinchi qatoriga (asosan, barg shaklidagi) shokilalar osiladi. B. 19- a.da keng tarqalib, 20-asrda ham saqlangan. Toshkent, Samarqand, Buxoro B.lari mashhur boʻlgan. Shuningdek B.ning mato (baxmal, satin, hatto moʻyna)ga tiqilgan xillari bizgacha saqlangan. Yana q. Tillaqosh.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Boshqird** — 1) boshqirdlar millatiga mansub kishi; 2) oʻzbeklarning qipchoq, jaloyir qabilalari tarkibiga kirgan bir urugʻning nomi. Fargʻona vodiysi va Surxondaryo viloyatida "Boshqird qishloq" deb ataladigan qishloqlar ham uchraydi. Hasan Ato Abushiyning "Turkiy qavmlar tarixi" asari (1909)da keltirilishicha, Boshqoʻrd atamasi "Bosh uygʻur" yoxud "Boshqutir" soʻzidan olingan. Kamoliddin Binoiy "Shayboniynoma" asarida 15-asr oxiri — 16-asr boshlarida Sirdaryoning oʻrta havzasida yashagan turkiy qabilalar orasida bachkirdlarni ham sanab oʻtgan. 92 oʻzbek urugʻi toʻgʻrisida maʼlumot beruvchi "Asomiyi navodu du firqayi oʻzbek"da bachqirlar nomi ham keltirilgan. Fargʻona viloyatida Bochqir nomli qishloq boʻlib, K. Shoniyozovning fikricha, 18-asrda shu qishloqda B.lar yashaganlar.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |