| Hoji Gulu naslining mulki*ozarb.* *Hacı Quluların mülkü* |
| --- |
|  |
| Shushi bosib olingandan keyin vayron qilingan vayron boʻlgan saroy |
| Mamlakat | Ozarbayjon bayrogʻi Ozarbayjon |
| Shahar |  Shusha |
| Joylashgan | Shusha davlat tarixiy-meʼmoriy qoʻriqxonasi |
| Asosiy sanalar - | Tashkil etilgan: 1849 yil |
| Qurilish sanasi | 1849 yil |
| **UNESCO** qoʻriqxonalar roʻyxati |
| Turi | Madaniy |
| Mezon | i, iv, v, vi |
| Tayinlangan | 2001-yil |
| Maʼlumot raqami | 1574 |
| Davlat | Ozarbayjon |
| Mintaqa - | Yevropa |
| **Ozarbayjonda tarixiy yodgorliklarni davlat roʻyxatidan oʻtkazish** qoʻriqxonalar roʻyxati |
| Maʼlumotnoma raqami | 341 |
| Turkum | Saroy |
| Muhimlik | Mamlakat muhim |
|  |
| *Uyning birinchi, ikkinchi va uchinchi qavatlarining rejasi (chapdan o'ngga)* |

**Hoji Gulu naslining mulki** – Shushada joylashgan tarixiy va meʼmoriy yodgorlik. Uch qavatli saroy tipidagi uy qurilishi 1849-yilda Ikkinchi gildiya savdogari Gulu Muhammadali oʻgʻli buyrugʻi bilan boshlangan. Hoji Gulu saroyi deb nom olgan bu mulk oʻzining meʼmoriy uslubi va milliy koloriti bilan Shushada barchani hayratga solardi. Saroyda 46 xona va ikkita katta mehmon zallari mavjud edi.

Toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi uyning loyihasi, ora devor boʻylab qurilgan va birinchi qavatdagi xizmat xonalarini ikkinchi qavatdagi ovqatlanish va yashash xonalari bilan bogʻlab turishi bilan eʼtiborni jalb etadi. Uyning toʻkis hasham bilan bezatilgan uchinchi qavati katta zal va uning yon tomonlarida joylashgan mehmon xonalaridan iborat.

Tarixi
------

Saroyning tarmoqli oynali mehmon xonalaridan birining ichki qismi 1865 yilda Vasiliy Vereshagi tomonidan tasvirlangan.
Shushaning Chuxur tumanidagi bu mulk Ikkinchi gildiya tojiri Gulu Muhammadali oʻgʻli tomonidan 1849-yilda qurilgan. Bir vaqtlar Jaʼfargulu xon Muhammadhasan ogʻa oʻgʻli Sarijali Javanshirga xizmat qilgan Hoji Gulu keyinchalik savdo-sotiq bilan shugʻullangan. Keyinchalik uShushaning boy savdogarlardan biriga aylanadi va aql-zakovati, ziyrakligi tufayli anchagina boylik toʻplaydi.

Hoji Gulu saroyi deb nom olgan bu mulk oʻzining meʼmoriy uslubi va milliy koloriti bilan Shushada barchani hayratga soldi. Saroyda 46 xonalari va ikkita katta mehmon zallari mavjud edi. 1865-yilda Shushada boʻlgan rus rassomi V. V. Vereshaginning asarida bu zallardan biri tasvirlangan.

1992-yilda armanlar tomonidan Shusha shahrini ishgʻol qilish chogʻida Hoji Gulular mulki toʻpga tutilib, vayron qilingan. Hozirgi vaqtda devorlarining ayrim qismlari saqlanib qolmoqda.

Meʼmoriy xususiyatlari
----------------------

Uchinchi qavatga olib boradigan ochiq tosh zinapoyaning ustunlari va ayvonlarda toj va qanotli ilon oʻymakorligi bilan bezatilgan ustunlar mavjud.
Toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi uyning loyihasi, ora devor boʻylab qurilgan va birinchi qavatdagi xizmat xonalarini ikkinchi qavatdagi ovqatlanish va yashash xonalari bilan bogʻlab turishi bilan eʼtiborni jalb etadi. Uyning toʻkis hasham bilan bezatilgan uchinchi qavati katta zal va uning yon tomonlarida joylashgan mehmon xonalaridan iborat. Uyning old tomonida hovliga qaragan, uch qavatli ochiq veranda bor. Bu ayvonlarga binoning yon tomonidagi ochiq tosh zinapoya orqali kiriladi.

Ushbu uyning xonalari ularning xizmat maqsadlariga muvofiq shaklda qurilgan. Boy Shusha uylarga xos boʻlgan zal shaklidagi mehmonxona bilan birga bu yerda ovqatlanish va yotoqxonalar ham foydalanish maqsadiga mos keladigan meʼmoriy shakllarga ega. Birinchi qavat bilan aloqa asosiy eshik va xizmat xodimlari uchun moʻljallangan ikkita zina orqali amalga oshiriladi.

Shushadagi koʻpgina uylar va saroylardan farqli oʻlaroq, Hoji Gulular mulki binoning barcha fasadlarida joylashgan keng derazalar bilan ajralib turadi. Derazalarning barchasiga naqshinkor panjaralar oʻrnatilgan.

Tasvirlar
---------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Manbalar
--------

1. 1 2  Саламзаде 1964, s. 172 harvnb error: no target: CITEREFСаламзаде1964 (help)
2. 1 2 3  „Hacıqulların malikanəsi". *virtualkarabakh.az*. 16-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-iyul 2019.
3. 1 2  „Şuşa rayonu". armenianvandalism.az. 19-oktabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-iyul 2019.
4. 1 2 3  Саламзаде 1964, s. 173 harvnb error: no target: CITEREFСаламзаде1964 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Авалов, Э. В.*. Архитектура города Шуши и проблемы сохранения его исторического облика*. Баку: Элм, 1977.
* Фатуллаев, Ш. С.*. Памятники Шуши*, Баку, 1970.
* Саламзаде, А. В.*. Архитектура Азербайджана XVI-XIX вв*, Баку, 1964.