Sin davatiga asos solinishi
---------------------------

**XVI asr oxiri — XVII asr boshlarida** **Min** imperiyasi uchun o‘ta xavfli tashqi raqib
ham paydo bo‘ldi. Bu imperiyaga chegaradosh hududlarda tashkil etilgan
Manjuriya davlati edi. Manjurlar imperiyaning katta qismini bosib oldilar. **1636-**
yilda ***Abaxay* o‘zini imperator deb e‘lon qildi. O‘z sulolasini** Sin **(toza, tiniq) nomi**
bilan atay boshladi. **1644-yil bahorida** kuchli qarshilikka duch kelmasdan hukumat
kuchlari, qoʻzgʻolonchi qoʻshinlar jadallik bilan oldinga Pekinga siljishdi.
Mamlakat uzoq davom etgan ichki urush tufayli zaiflashgan edi.
**1644-yil aprelda** Pekin **LisziChen** otryadi tomonidan bosib olindi va **Min**
sulolasining oxirgi imperatori o‘z joniga qasd qildi. Bu vaqtga kelib, manjurlar
ko‘plab xitoyliklarga xos elementlarni qabul qilganlar, jumladan Xitoy madaniyati,
ayniqsa, eng muhimlaridan biri bu davlat boshqaruvi tamoyillari edi.
**Manjur-Sin** imperiyasining tashkil topishi Manjurlar o‘zlarini „manzu"
deb atovchi xalq hisoblanadi. Asosiy qismi Xitoy Xalq Respublikasining shimoliysharqiy qismi **Dunbey** (东 北) da yashaydi. Manjurlarning etnogenezi milodiy IV
asrdagi „moxe-vuji" qabilalar ittifoqiga borib taqaladi.
**Tayzi** **1636-yil** barcha hududlarni birlashtirdi va
Shenyanda imperatorlik tojini kiydi. Davlatiga esa Sin imperiyasi nomini berdi. Bu
davrda Koreya ularning dushmani edi. **1637-yil**da Koreya ham bo‘ysundirildi.
Sinlar ichki Mo‘g‘ulistonni egallab, Min sulolasi bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri chegaraga
tutashdi. **1636-1643 yillar** Sinlar 3 marotaba Buyuk Xitoy Devoriga hujum
uyushtirdi va Xitoy hududlarini taladilar. Bunday talonchiliklar Xebey, Shandun,
Xenanda sodir bo‘ldi. Bunday holatda aholi partizanlik janglarni boshlab yubordi.
**1643-yilda** Sinlar Xayjouni egallaganlarida Syao Yuanya boshliq xristian partizan
guruhi Sinlarga qarshi hujumga o‘tdi va asirga olingan maxbuslarni ko‘pini qo‘lga
oldi. **1642-yil** Buyuk Xitoy Devori yaqinidagi SunShan shahri bosib olindi,
keyinchalik Ji va Lyao rayonlari bo‘ysundirildi. 1643-yil Xuan Tayzi vafot etdi va
uning o‘rniga o‘g‘li **FuLinyu** keldi. Uning o‘smirlik davrida vaqtinchalik
boshqaruvni amakisi **Dorgun** boshqargan. **1644-yil** Liszichen Pekinga kirdi va Min
sulolasini agʻdarib, Xitoyda yangi sulolaga asos soldi. Shuning bilan Xitoyda 300
yilga yaqin hukmronlik qilgan va butun Xitoy yerlarini birlashtirgan yangi sulola
Sin sulolasining rasman hukmronligi boshlandi. XVII asrning birinchi yarmida
Xitoy manjur qabilalari bilan uzoq vaqt davomida urush olib bordi. O‘z navbatida
dehqonlar ham mahalliy boylarga qarshi bosh ko‘tardilar. Dehqonlar
qo‘zg‘olonidan talvasaga tushgan Xitoy feodallari manjur suvoriylariga Pekin
darvozalarini ochib berdilar va ular yordamida qo‘zg‘olonni bostirmoqchi
bo‘ldilar. Ana shu xoinlik tufayli manjur feodallari **1644-yilda** Pekinda
hokimiyatni qo‘lga oldilar. Ular yuqori harbiy lavozimlarni, serhosil, unumdor
yerlarni egallab, aholidan turli soliqlar undira boshladilar. Davlat tepasida
manjurlarning Sin sulolasiga mansub cheklanmagan mutlaq hokimiyatga ega
bo‘lgan **bog‘dixonlar** (imperatorlar) turar edilar.

Manbalar
--------



1. ↑  Xubbaliyava, M.*. Xitoyni manjurlar tomonidan to'liq bosib olinishi*. T.: TDSHU, 2021 — 54 -56 bet.
2. ↑  Титаренко, М.Л.*. Китай: цивилизация и реформы* (ruscha), M. 1999.