| Dorothy Adkins |
| --- |
| **Tavvul topgan** | 1912-yil 6-aprel
Atlanta, Ogayo shtati |
| **Vafot etgan** | 1975-yil 19-dekabr
Plein, Ogayo shtati |
| **Tahsil olgan** | Ogayo shtati universiteti |
| **Kasbi** | Psixolog |

**Doroti Kristina Adkins** (1912-yil 6-aprel — 1975-yil 19-dekabr) amerikalik psixolog. Adkins oʻzining psixometriya va taʼlim testlari mashhur.  U Psixometriya Jamiyatining birinchi ayol prezidenti boʻlgan va Amerika Psixologiya Assotsiatsiyasida bir nechta lavozimlarda ishlagan.

Yoshlik yillari
---------------

Adkins 1912-yil 6-aprelda Ogayo shtati Pikavey okrugidagi Atlanta shahrida tugʻilgan. Adkinsning otasi Jorj Xodli Adkins tadbirkor va fermer boʻlib ishlagan, onasi Peal F. Jeyms-Adkins mahalliy maktabda oʻqituvchi boʻlib ishlagan. Doroti er-xotinning uchinchi farzandi edi.

Taʼlim
------

U Atlantadagi davlat maktabida 1927-yilda oʻqidi. Voyaga yetganida, Adkins musiqaga boʻlgan muhabbatni rivojlantirdi va bu uni keyinchalik Cincinnati musiqa konservatoriyasida skripka boʻyicha oʻqishga olib keldi. Konservatoriyada bor-yoʻgʻi bir yil oʻtgach, u Ogayo shtati universitetining matematika fakultetida oʻqishni tark etdi. Uning matematikaga boʻlgan qiziqishi uni tezda statistika va psixometriyaga tortdi va u psixologiya bilan shugʻullandi.  Adkins Ogayo shtatidan matematika va psixologiya boʻyicha fan bakalavri (1931) va PhD (1937) darajasini oldi.

Uning doktorlik dissertatsiyasi Gerbert Toops maslahati ostida tugatilgan.  Toops psixologiya boʻyicha Edvard Li Torndayk va statistika boʻyicha Truman Kellining talabasi edi.  Adkins 1937-yilda „Test topshiriqlarini tanlash usullarini qiyosiy oʻrganish" nomi ostida doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi.  Doktorlik dissertatsiyasini tugatgandan soʻng, Adkins Chikago universitetida Lui Leon Thurstone qoʻl ostida psixometrik nzoratchi xodimning yordamchisi boʻlib ishlay boshladi. Doktorlik dissertatsiyasini tugatgandan soʻng u 1938-yilda ilmiy xodim lavozimiga koʻtarildi  Chikago universitetida oʻqigan paytida u testlarni ishlab chiqidi.

Faoliyati
---------

### AQSh hukumati

Adkinsning Chikago universitetida psixometriya boʻyicha nazoratchi xodimning yordamchisi boʻlgan vaqti va tadqiqot tajribasi uni bitirgandan soʻng kerakli ish nomzodiga aylantirdi. 1940-yilda unga Qoʻshma Shtatlar hukumatida Vashingtonda Amerika Qoʻshma Shtatlari Ijtimoiy xavfsizlik kengashining tadqiqot va sinovlarni ishlab chiqish boʻlimi boshligʻi yordamchisi boʻlib ishlagan. Keyinchalik u ushbu boʻlim boshligʻi lavozimiga koʻtariladi. Adkins, shuningdek, 1940-yildan 1948-yilgacha DCda boʻlganida, Ijtimoiy fanlar va maʼmuriy test boʻlimi boshligʻi va AQSh Davlat xizmati komissiyasining testlarni ishlab chiqish boshligʻi boʻlib ishlagan. Bu vaqt ichida u hukumatdan Virjiniya orollari, Puerto-Riko, Jorjiya va Tailandga maxsus topshiriqlar oldi. 

### Shimoliy Karolina Chapel Hill universiteti

1948-yilda Adkins Shimoliy Karolina Chapel Hill universitetida oʻqituvchi lavozimiga qabul qilindi. Universitetda bor-yoʻgʻi ikki yil oʻqiganidan soʻng u psixologiya kafedrasi mudirligiga koʻtarildi. Adkins 1961-yilgacha bu lavozimni egallagan va 11 yil davomida u universitetdagi yagona ayol kafedra mudiri boʻlgan.   Bu vaqt ichida Shimoliy Karolina Universitetida Adkins Shimoliy Karolina Merit tizimi boʻyicha Merit System Supervayzeri boʻlib ishlagan va 1956-yildan 1959-yilgacha NCMS va Shimoliy Karolina Davlat Xodimlar Kengashida maslahatchi boʻlgan  Aynan shu vaqt ichida u oʻzining eng mashhur kitoblaridan birini yozgan: Test qurilishi: muvaffaqiyat testlarini ishlab chiqish va talqin qilish (1960). 

### Psixometrik jamiyat

Adkins Psixometrik jamiyatning birinchi ayol prezidenti boʻlib, 1949-yildan 1950-yilgacha xizmat qilgan. Psixometrik jamiyatning birinchi prezidenti 1935-yildan 1936-yilgacha xizmat qilgan Chikago universitetida Adkins tadqiqot maslahatchisi LL Thurstone edi. Jamiyat 1935-yilda tashkil topganidan beri atigi besh nafar ayol prezident bo‘lgan. Adkinsdan keyin bu rolga boshqa ayol tayinlanishidan oldin 46 yillik boʻshliq bor edi (Fumiko Samejima 1996).  Adkins, shuningdek, 1950-yildan 1956-yilgacha Psixometrik jamiyatning nashri boʻlgan *Psychometrika* uchun boshqaruvchi muharrir boʻlib ishlagan.  Ushbu topshiriqlar tugagandan soʻng, u 1969-yildan 1972-yilgacha vasiylik kengashi aʼzosi, shuningdek, Psixometrik jamiyat uchun testlarni koʻrib chiqish boʻyicha ichki assotsiatsiya kengashining vakili sifatida xizmat qilishni davom ettirdi 

### Gavayi universiteti

1968-yilda sayohatdan qaytayotib, Adkins doʻstlarini koʻrish uchun Gavayida toʻxtadi va orollarni sevib qoldi. Unga Gavayi universitetida taʼlim psixologiyasi boʻyicha dars berish va tadqiqot qilish imkoniyati berilganida, u qabul qildi. Adkins Gavayi universitetida boʻlganida, erta bolalar taʼlimi boʻyicha tadqiqot markazi direktori etib tayinlangan.  U Gavayida faqat 1974-yilgacha qolishi mumkin edi, oʻsha paytda murakkab va davom etayotgan tibbiy sharoitlar uni AQShga uyiga qaytishga majbur qildi 

### Professional tashkilotlar

* Psixometrik jamiyat: Prezident (1949-1950)
* Psixometrik jamiyat: Vasiylar kengashi (1969-1972)
* Psixometrik jamiyat: Testlarni koʻrib chiqish boʻyicha ichki assotsiatsiya kengashining vakili (1969-1972)
* Amerika Psixologik Assotsiatsiyasi: Baholash va oʻlchash boʻlimi prezidenti (1952-1953)
* Amerika Psixologik Assotsiatsiyasi: Baholash va oʻlchash boʻlimining kotibi-xazinachisi (1949-1951)
* Amerika Psixologik Assotsiatsiyasi: Yozuvchi kotib (1949-1951)
* Amerika Psixologik Assotsiatsiyasi: Direktorlar Kengashi aʼzosi (1949-1951)
* Shimoliy Karolina Psixologik Assotsiatsiyasi: Prezident (1951-1952)

Psixologiya va taʼlim testlariga qoʻshgan hissasi
-------------------------------------------------

### Taʼlim sinovi

Faoliyati davomida Adkins omil tahlilining yangi (oʻsha paytda) statistik usullariga qiziqqan. U oʻquv rejasini, dasturlarni baholashni va bolalarga taʼsir qilishni oʻrganish va yaxshiroq tushunish uchun omil-analitik usullarni qoʻlladi. U taʼlim va muvaffaqiyat testlarida oʻlchov va tahlillarni oʻrganuvchi bir nechta kitoblarni nashr etdi. 

Adkinsning yutuqlarni sinovdan oʻtkazish sohasiga taʼsirini 1947-yilda uning „Muvaffaqiyat testlarini qurish va tahlil qilish" kitobi nashr etilgandan keyingi yillarda koʻrish mumkin. Nashr etilganidan keyingi dastlabki 10 yil ichida ushbu kitobdan 55 marta iqtibos keltirildi. Google Ngram-dan Adkins kitobi nashr etilishidan oldin va keyin 20 yil ichida kitoblarda „taʼlim testi" iborasi necha marta ishlatilganligini koʻrish uchun foydalanilgan. Nashrdan oldin iboraning qoʻllanilishida biroz pasayish kuzatildi, ammo nashr etilgandan keyin bu iboraning qoʻllanilishi doimiy ravishda oʻsdi. Xuddi shu tendensiyadan keyin (lekin kamroq darajada) xuddi shu post nashri tendensiyasini „Dorothy Adkins" nomini qidirish orqali koʻrish mumkin. 

### Tanlangan asarlar

* Adkins, DC (1947). Muvaffaqiyat testlarini qurish va tahlil qilish. Oksford, Angliya: AQSh hukumati bosma idorasi, Oksford.
* Adkins, DC (1958). Taʼlim jarayoniga nisbatan oʻlchash. Taʼlim va psixologik oʻlchov, 18, 221-240.
* Adkins, DC (1973). Amerika psixologik assotsiatsiyasining sodda tuzilishi. Amerikalik psixolog, 28(1), 47-54.
* Adkins, DC va Kuder, GF (1940). Birlamchi aqliy qobiliyatlarning faoliyat afzalligi bilan bogʻliqligi. Psixometrika, 5(4), 251-262.
* Adkins, DC, Payne, FD va Ballif, BL (1972). Maktabgacha yoshdagi bolalarning oʻnta etnik-madaniy guruhlari uchun motivatsiya omillari ballari va javoblar toʻplami. American Educational Research Journal, 9(4), 557-572.
* Flanagan, JC, Adkins, D. va Cadwell, DHB (1950). Tekshirish usullaridagi asosiy oʻzgarishlar. (PAR № 504.) (mimeo.). Oksford, Angliya: Davlat xizmati assambleyasi, Oksford

Uning maqolalarining toʻliq roʻyxati Akron universitetidagi Amerika psixologiyasi tarixi arxivida saqlanadi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Shimoliy Karolina universitetida boʻlganida, Adkins yana LL Thurstone bilan hamkasb edi. U Thurston va uning rafiqasi Thelma Thurston bilan koʻp yillar doʻstlik boʻlgan.  Adkins talabalari va kollejlari tomonidan yuqori baholangan. U fidoyi va zoʻr oʻqituvchi sifatida tanilgan, hech qachon maʼruza yoki uchrashuvga tayyor boʻlmagan. Doʻstlari uchun Adkins mehribon sifatida tanilgan, garchi u doimo band boʻlsa ham. Adkins sayohatlar, kontsertlar, partiyalar va oʻyinlarni yoqtirardi. Uning ikkita Weimaraner iti bor edi, ularni juda yaxshi koʻrardi.  1974-yil iyun oyida Adkins tibbiy sabablarga koʻra Gavayi universitetidan Ogayo shtatining Plain Siti shahriga nafaqaga chiqdi. Oxir-oqibat u Chapel Hillda dars berishga qaytishni xohladi, ammo uning sogʻligʻi bunga yoʻl qoʻymadi. 1975-yil 19-dekabrda Doroti Adkins oʻz uyida oilasi yonida vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Adkins, Dorothy Christina, 1912-1975". *SNAC Cooperative*. Qaraldi: 15-mart 2018-yil.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Thurstone, T.G. (December 1976). "Dorothy C. Adkins (1912-1975)". *Psychometrika* **41** (4): 434–437. doi:10.1007/BF02296968. .
3. 1 2  „Past, Present and Incoming Presidents". *Psychometric Society*. Qaraldi: 15-mart 2018-yil.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8  „Dorothy Adkins". *Psychology's Feminist Voices*. 3-dekabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-mart 2018-yil.
5. 1 2 3 4  *Tracy L. Smith.* „Famous Women in Testing".  ericae.net. 15-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-mart 2018-yil.
6. ↑  "Herbert Anderson Toops (1895-1972)". *The Industrial Psychologist*. April 1995.. Qaraldi: 2018-03-15. Dorothy Adkins]][*sayt ishlamaydi*]
7. ↑  *American Psychological Association.* „PsycInfo".  American Psychological Association. Qaraldi: 16-aprel 2018-yil.
8. ↑  *Google NGRAM.* „Google NRGAM".  Google NGRAM. Qaraldi: 16-aprel 2018-yil.
9. ↑  „Dorothy Adkins papers". *Archives of the History of American Psychology - University of Akron*. 4-fevral 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-fevral 2015-yil.

Havolalar
---------

* „Dorothy Adkins papers". *Archives of the History of American Psychology - University of Akron*. 4-fevral 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-fevral 2015-yil.