**Siri** (/ˈsɪri/ *SEER-ee*) — Apple Inc.ning iOS, iPadOS, watchOS, macOS, tvOS va audioOS operatsion tizimlarining bir qismi boʻlgan virtual yordamchi hisoblanadi. U savollarga javob berish, tavsiyalar berish va soʻrovlarni Internet xizmatlari topish, imo-ishoralar asosida boshqarish, fokus-kuzatuv va tabiiy tildagi foydalanuvchi interfeysidan foydalanish vazifalarini bajaradi. Doimiy foydalanish bilan u foydalanuvchilarning individual til foydalanishlari orqali, qidiruvlari va afzalliklariga moslashadi va individual natijalarni taqdim etadi.

Siri — bu SRI International sunʼiy intellekt markazi tomonidan ishlab chiqilgan loyihaning spin-offi hisoblanadi. Uning nutqni aniqlash mexanizmi Nuance Communications tomonidan taqdim etilgan va u ishlash uchun ilgʻor mashina oʻrganish texnologiyalaridan foydalanadi. Uning asl amerikalik, britaniyalik va avstraliyalik ovozli aktyorlari 2005-yilda oʻzlarining ovozlarini yozib olishgan, lekin bu yozuvlarning yakuniy ishlatilishidan bexabar boʻlganlar. Siri iOS uchun ilova sifatida 2010-yil fevral oyida chiqarilgan. Ikki oy oʻtgach, Apple uni sotib olgan va 2011-yil 4-oktabrda chiqarilganda iPhone 4Sga qoʻshildi va alohida ilovani iOS App Store doʻkonidan olib tashladi. Siri oʻshandan beri Apple mahsulotlarining ajralmas qismi boʻlib, boshqa apparat qurilmalari, jumladan, yangi iPhone modellari, iPad, iPod Touch, Mac, AirPods, Apple TV va HomePod uchun moslashtirilgan.

Siri telefon amallarini bajarish, asosiy maʼlumotlarni tekshirish, voqealar va eslatmalarni rejalashtirish, qurilma sozlamalarini boshqarish, Internetda qidirish, hududlarni kezish, koʻngilochar maʼlumotlarni topish kabi foydalanuvchi buyruqlarining keng doirasini qoʻllab-quvvatlaydi va iOS bilan oʻrnatilgan ilovalar bilan ishlashga qodir. 2016-yilda iOS 10ning chiqarilishi bilan Apple uchinchi tomonning Siri-ga, jumladan, uchinchi tomon xabar almashish ilovalari, shuningdek, toʻlovlar, sayohatlarni almashish va internet qoʻngʻiroqlari ilovalariga cheklangan kirishini ochdi. iOS 11 ning chiqarilishi bilan Apple Siri ovozini yangiladi va keyingi savollar, til tarjimasi va uchinchi tomonning qoʻshimcha harakatlari uchun qoʻllab-quvvatladi.

Rivojlanish
-----------

Siri — SRI International sunʼiy intellekt markazi tomonidan ishlab chiqarilgan boʻlib, AQSh Mudofaa ilgʻor tadqiqot loyihalari agentligi (DARPA) tomonidan moliyalashtiriladigan CALO loyihasining bir qismidir. SRI International Siri uchun qiymat taklifini aniqlash uchun NABC Frameworkdan foydalangan. U Dag Kittlaus, Tom Gruber va UCLA bitiruvchisi Adam Cheyer tomonidan asos solingan. Kittlaus Norvegiyadagi hamkasbi sharafiga Siri deb nomlagan. bu nom Sigrid ismining qisqa shakli boʻlib, qadimgi Norse „*Sigríðr*" dan, *sigr „gʻalaba" va fríðr* *"*chiroyli" degan maʼnolarni anglatadi.

Sirining nutqini aniqlash mexanizmi Nuance Communications nutq texnologiyasi kompaniyasi tomonidan taqdim etilgan. 2011-yilgi texnologiya konferensiyasida Nuance bosh direktori Pol Ricci buni tasdiqlamaguncha, Apple hamda Nuance yillar davomida buni tan olishmagan. Nutqni aniqlash tizimi murakkab mashinani oʻrganish usullaridan, jumladan konvolyutsion neyron tarmoqlardan va uzoq qisqa muddatli xotiradan foydalanadi.

### Ovozlar

Sirining asl Amerika ovozi 2005-yil iyul oyida Susan Bennett tomonidan yozib olingan, u uning ovozi ovozli yordamchi uchun ishlatilishini bilmagan.

Asl britaniyalik erkak ovozi Jon Briggs tomonidan taqdim etilgan, sobiq texnologiya jurnalisti va 12 yil davomida BBCning The Weakest Link viktorina shousi uchun boshlovchilik qilgan. Televizorni tomosha qilish orqali u Sirining ovozi ekanligini bilganidan soʻng, u birinchi marta 2011-yil noyabr oyida bu rol haqida gapirdi. U ovozli ish „besh-olti yil oldin" qilinganini va yozuvlar qanday ishlatilishini bilmasligini tan olgan.

Asl avstraliyalik ovoz Avstraliyada *GPS qizi* sifatida tanilgan ovozli ijrochi Karen Jakobsen tomonidan taqdim etilgan.

Har uchala ovozli aktyor va *The Guardian* oʻrtasidagi intervyuda Briggs „original tizim AQShning Scansoft nomli kompaniyasi uchun yozilgan, keyin ularni Nuance sotib olgan. Apple shunchaki litsenziyaladi" deb maʼlum qilgan.

Integratsiya
------------

Siri 2010-yil fevral oyida iOS operatsion tizimi uchun mustaqil dastur sifatida chiqarildi va oʻsha paytda ishlab chiquvchilar Android va BlackBerry qurilmalari uchun Sirini ham chiqarishni niyat qilishgan. Ikki oy oʻtgach, Apple Sirini sotib oldi. 2011-yil 4-oktabrda Apple Sirining beta-versiyasiga ega iPhone 4Sni taqdim etgan. Eʼlondan soʻng, Apple mavjud mustaqil Siri ilovasini App Storeʼdan olib tashladi.*TechCrunch* yozishicha, Siri ilovasi iPhone 4 ni qo‘llab-quvvatlasa-da, uning App Storedan olib tashlanishi kompaniya uchun moliyaviy jihatga ega bo‘lishi mumkin, bu esa mijozlarga qurilmalarni yangilash uchun rag‘bat bo‘lishi mumkin edi.

 Apple TV uchun Siri Remote
Yillar davomida Apple rasmiy ravishda qo‘llab-quvvatlanadigan mahsulotlar qatorini kengaytirdi, jumladan, yangi iPhone modellari, shuningdek, 2012-yil iyun oyida iPadni qo‘llab-quvvatlash, 2012-yil sentabr oyida iPod Touchni qo‘llab-quvvatlash, Apple TVni qo‘llab-quvvatlash va mustaqil Siri Remote, 2015-yil sentabr oyida, Mac va AirPodlarni 2016-yil sentabrda va HomePodni 2018-yil fevralida qo‘llab-quvvatlagan.

2018-yilda *Ars Technica* "ona "taʼrifini baland ovozda o‘qishni so‘ragan foydalanuvchi foydalanishi mumkin bo‘lgan yangi nosozlik haqida xabar berdi. Siri javob beradi va foydalanuvchidan keyingi taʼrifni eshitishni xohlaydimi yoki yoʻqligini soʻraydi; foydalanuvchi „ha" deb javob berganida, Siri „ona" soʻzini „motherf-ker" ning qisqartmasi sifatida eslatib oʻtadi.  Natijada javoblar va/yoki ularni ishga tushirish usullari aks ettirilgan bir nechta YouTube videolari paydo boʻldi. Apple muammoni jimgina hal qildi, garchi videolar buni alohida eʼtiborga olganligi tasdiqlanmagan. Kontent korporatsiya tomonidan taqdim etilgan xabar emas, balki *Oksford inglizcha lugʻati* kabi uchinchi tomon manbalaridan olingan.  Ushbu nosozlik vulgar kontent filtri yoqilgan holda ishlatilganmi yoki yoʻqmi nomaʼlum.

Yana qarang
-----------

* Nutqni aniqlash uchun dasturlar ro'yxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Use Siri on all your Apple devices". *support.apple.com*.
2. ↑  „Google Assistant beats Alexa, Siri". *gadgets.ndtv.com*.
3. ↑  *Bosker, Biance*. „SIRI RISING: The Inside Story Of Siri's Origins – And Why She Could Overshadow The iPhone". *Huffington Post* (24-yanvar 2013-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
4. ↑  *Denning.* „How To Create An Innovative Culture: The Extraordinary Case Of SRI". *Forbes* (30-noyabr 2015-yil). Qaraldi: 29-yanvar 2022-yil.
5. ↑  *Heisler.* „Steve Jobs wasn't a fan of the Siri name" (en). *Network World* (28-mart 2012-yil). Qaraldi: 5-oktabr 2019-yil.
6. ↑  *Bostic.* „Nuance confirms its voice technology is behind Apple's Siri". *AppleInsider* (30-may 2013-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
7. ↑  *Siegler.* „Siri, Do You Use Nuance Technology? Siri: I'm Sorry, I Can't Answer That.". *TechCrunch*.  AOL (5-oktabr 2011-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
8. ↑  *Kay.* „Behind Apple's Siri Lies Nuance's Speech Recognition". *Forbes* (24-mart 2014-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
9. ↑  McKee, Heidi*. Professional Communication and Network Interaction: A Rhetorical and Ethical Approach*, Routledge Studies in Rhetoric and Communication. Taylor and Francis, 2017 — 167 bet. ISBN 978-1-351-77077-4. OCLC 990411615. 1-dekabr 2018-yilda qaraldi. „Siri's voices were recorded in 2005 by a company who then licensed the voices to Apple for use in Siri. The three main voices of Siri at original launch were Karen Jacobson (in Australia), Susan Bennett (in the United States), and Jon Briggs ..."
10. ↑  *Ravitz.* „'I'm the original voice of Siri'". *CNN* (15-oktabr 2013-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
11. ↑  *Warman, Matt*. „The voice behind Siri breaks his silence". *The Daily Telegraph* (10-noyabr 2011-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
12. ↑  *Savov.* „British voice of Siri only found out about it when he heard himself on TV". *The Verge*.  Vox Media (10-noyabr 2011-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
13. ↑  *Parkinson, Hannah Jane*. „Hey, Siri! Meet the real people behind Apple's voice-activated assistant". *The Guardian* (12-avgust 2015-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
14. ↑  *Schonfeld.* „Siri's IPhone App Puts A Personal Assistant in Your Pocket". *TechCrunch*.  AOL (4-fevral 2010-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
15. ↑  *Wortham, Jenna*. „Apple Buys a Start-Up for Its Voice Technology". *The New York Times* (29-aprel 2010-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
16. ↑  *Marsal.* „Apple acquires Siri, developer of personal assistant app for iPhone". *AppleInsider* (28-aprel 2010-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
17. ↑  *Rao.* „Confirmed: Apple Buys Virtual Personal Assistant Startup Siri". *TechCrunch*.  AOL (28-aprel 2010-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
18. ↑  *Golson.* „Siri Voice Recognition Arrives On the iPhone 4S". *MacRumors* (4-oktabr 2011-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
19. ↑  *Velazco.* „Apple Reveals Siri Voice Interface: The "Intelligent Assistant" Only For iPhone 4S". *TechCrunch*.  AOL (4-oktabr 2011-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
20. ↑  *Kumparak.* „The Original Siri App Gets Pulled From The App Store, Servers To Be Killed". *TechCrunch*.  AOL (4-oktabr 2011-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
21. ↑  *Ritchie.* „How to set up 'Hey Siri' on iPhone or iPad". *iMore* (30-mart 2016-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
22. ↑  *Savov.* „Siri in iOS 6: iPad support, app launcher, new languages, Eyes Free, Rotten Tomatoes, sports scores, and more". *The Verge*.  Vox Media (11-iyun 2012-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
23. ↑  *Whitney.* „The new iPod Touch: A 4-inch screen, and Siri too". *CNET*.  CBS Interactive (12-sentabr 2012-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
24. ↑  *Sumra.* „Apple Announces New Apple TV With Siri, App Store, New User Interface and Remote". *MacRumors* (9-sentabr 2015-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
25. ↑  *Statt.* „Apple to release macOS Sierra on September 20th". *The Verge*.  Vox Media (7-sentabr 2016-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
26. ↑  *Broussard.* „Apple Debuts Wireless 'AirPods' With 5 Hours of Music Playback". *MacRumors* (7-sentabr 2016-yil). Qaraldi: 5-dekabr 2017-yil.
27. ↑  *Gartenberg.* „Apple announces HomePod speaker to take on Sonos". *The Verge*.  Vox Media (5-iyun 2017-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
28. ↑  „Apple will release its $349 HomePod speaker on February 9th". *The Verge*. Qaraldi: 23-yanvar 2018-yil.
29. ↑  „iPhone's weirdest glitch yet: Ask Siri to define 'mother' twice, learn a bad word" (en-us). *Ars Technica*. Qaraldi: 29-aprel 2018-yil.
30. ↑  „Siri Caught Cursing on an iPhone; Apple Fixes the Bug Silently". News18. Qaraldi: 5-may 2018-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
* Siri's supported languages
* SiriKit, Siri for developers
* „The Story of Siri, by its founder Adam Cheyer".




|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Virtual yordamchilar |
| --- |
|  |
| Faol | 
* AliGenie
* Alexa
* Alice
* Bixby
	+ Viv
* Braina
* Celia
* Clova
* Cortana
* Google Assistant
* Maluuba
* Mycroft
* Siri (virtual yordamchi)
* Voice Mate
* Watson
* Xiaoice
 |
|  |
| To‘xtatilgan | 
* BlackBerry Assistant
* Google Now
* M
* Microsoft Agent
* Microsoft Bob
* Microsoft Voice Command
* Ms. Dewey
* Mya
* Office Assistant
* S Voice
* Speaktoit Assistant
* Tafiti
* Vlingo
 |

 |