**Ahmadiya harakatining ramziy belgisi**
Ahmadiya (indonezcha: *Ahmadiyah*) Indoneziyadagi islom boʻlimi. Indoneziyadagi jamoaning eng qadimgi tarixi Ikkinchi xalifaning dastlabki kunlariga toʻgʻri keladi (1925-yil yozida, Indoneziya inqilobidan taxminan yigirma yil oldin). Jamiyat missioneri Rahmat Ali Indoneziyaning eng katta oroliga qadam qoʻyib, Sumatra va Ache provinsiyasidagi Tapaktuan shahrida 13 nafar fidoyi bilan harakatni tashkil qildi. Hamjamiyat Indoneziyaning diniy rivojlanishida taʼsirli tarixga ega, ammo hozirgi zamonda u mamlakatdagi diniy muassasalar tomonidan tobora kuchayib borayotgan murosasizlik va radikal musulmon guruhlari tomonidan jismoniy adovatlarga duch kelmoqda Din maʼlumotlari arxivlari assotsiatsiyasi mamlakatda 400 000 ga yaqin Ahmadiy musulmonlar borligi haqida maʼlumot, ular butun mamlakat boʻylab 542 ta maʼmuriy birlikda tarqalgan.

**Ahmadiya harakatining dunyo b`ylab tarqalish darajasi** (qancha toʻq boʻlsa, shuncha koʻproq odamni qamrab olgan)

Tarixi
------

### Birinchi aloqalar

 **Uchta kashshof, keyingi yillarida. Chapdan oʻngga: Ahmad Nurdin, Abubakar Ayub, Zayni Dahlan.**
Indoneziyadagi Ahmadiya Musulmon Jamiyatining tarixi 1925-yilda, Indoneziya arxipelagini Gollandiya mustamlakasi davrida, Indoneziya inqilobidan taxminan yigirma yil oldin boshlanadi. Biroq, Indoneziya xalqi va Hindistonning Ahmadiy musulmonlari bilan aloqa bir necha yil oldin boshlangan. 1922-yilda Sumatradagi *Tawalib* maktab-internatidan 3 nafar indoneziyalik talaba Abubakar Ayyub, Ahmad Nuruddin va Zayni Dahlan oʻzlarining diniy ilmlarini davom ettirish uchun dastlab Misrdagi islom muassasalariga sayohat qilishni rejalashtirdilar. Biroq, ustozlari ularga Hindistonga sayohat qilishni maslahat berishdi, ular fikricha, bu mamlakat tobora Islom tafakkurining markaziga aylanib borayotgan edi. Hindistonda nashr etilgan bir qancha Ahmadiy musulmon jurnallari va kitoblari Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari, Singapur, Malayziya va Indoneziyada 1920-yillarda keng tarqalgan. Bundan tashqari, 1920-yil oktabr oyida Lahor Ahmadiya Harakatining boʻlinib ketgan guruhi rahbari Xoja Kamoliddin Janubi-Sharqiy Osiyo boʻylab gastrol safarida boʻlib, u yerda Indoneziya musulmonlarining ishonchini qozonishga muvaffaq boʻldi. U Surabaya va Batavia shaharlarida bir qancha yetakchi gazetalarda sarlavhalarni bezagan bir qator nutqlar bilan chiqdi. Taxminlarga koʻra, bu talabalarga Hindistonga sayohat qilishni tavsiya qilishiga turtki boʻlgan boʻlishi mumkin.

 **Xalifa Mirzo Bashiriddin Mahmud Ahmad huzurida Gollandiyaning Sharqiy Hindistonidan kelgan Ahmadiy talabalari va dinini qabul qilganlar**
Oʻqituvchilarining maslahatiga amal qilib, uchala talaba ham alohida yoʻlga chiqdi va Hindiston shimolidagi Laknau shahrida yana birlashdi. Shaharda ular Abdul Bari-al Ansoriy nazorati ostida *Nizomiyya Dorun Nadva madrasasida* islom ilmi boʻyicha taʼlim olishni boshladilar. Ular oʻzlarini qoniqarsiz his qilib, Xoja Kamoliddinning Yavadagi maʼruzasini esga olib, tez orada uning shahri Laxnaudan 500 milya shimoli-gʻarbda joylashgan Lahorga yoʻl olishdi va oʻsha paytda boʻlgan Lahor Ahmadiya harakati aʼzolari bilan uchrashishdi. Lahor Ahmadiylari Qadiyonda joylashgan asosiy Ahmadiya musulmon jamoasi bilan allaqachon ajralib ketgan edi. soʻng talabalar Mavlono Abdus Sattor rahbarligidagi Ahmadiy taʼlimotidan taʼsirlanib, boshqa tomondan, Lahoriy Ahmadiylarning boʻlinishini bilib, Qodiyonga sayohat qilishga qaror qildilar. Ushbu harakatni asoslash uchun koʻplab nazariyalar mavjud. Talabalar Ahmadiya va Mirzo Gʻulom Ahmad taʼlimotlarining manbalari haqida koʻproq maʼlumotga ega boʻlishni istashlari aytilgan.

Ammo ommabop fikr Abdusattorning oʻzi ham asosiy boʻlim — Ahmadiya Musulmon Jamoatining ustunligiga ishonchi komil boʻlgan va maʼnaviy jihatdan ularga moslashgan, degan fikrni bildiradi. Kelganlaridan koʻp oʻtmay, uch talaba xalifa Mirzo Basheriddin Mahmud Ahmad qoʻliga bay’at qilishga qaror qildilar va oʻqishlarini Qodiyonda davom ettirishni afzal koʻrishadi. Taklifga koʻra, Indoneziyadagi *Sumatra Tavalib* maktab-internatining yana 23 nafar oʻquvchisi islom ilmini davom ettirish uchun Qodiyonga yetib keldi va Ahmadiy taʼlimotini oʻrgangach, ular ham Ahmadiya harakatini qabul qildilar. 1924-yilda xalifa Yaqin Sharq va Yevropa boʻylab sayohat qildi. Buni bilib, bir qancha indoneziyalik talabalar hali ham Qadiyanda tahsil olayotganlarida, xalifasi Sharqqa, xususan, Indoneziya arxipelagiga ham tashrif buyurishini xohlashadi. Indoneziyalik talabalarning Qodyandagi vakili Hoji Mahmudning xalifaga arab tilida qilgan rasmiy nutqida talabalar aynan shu istaklarini bildirdilar. Xalifa ularni oʻzi Indoneziyaga bora olmasligini, lekin tez orada mintaqaga oʻz vakilini, missionerni yuborishini aytadi. Keyinchalik, 1925-yilning yozida, xalifaning koʻrsatmasi bilan Ahmadiya harakatining missioneri *Rahmat Ali* Sumatra orolining shimoliy provinsiyasi, Acehning Tapaktuan shahriga keldi. Shu bilan Indoneziyada Ahmadiya harakatining poydevori qoʻyildi. Jamiyat tarixida yuqorida tilga olingan uch talaba Indoneziyadagi Ahmadiya harakatining dastlabki kashshoflari sifatida tanilgan. Ularning kashshof saʼy-harakatlari va Jamiyatning turli missionerlari orqali Ahmadiya Indoneziya boʻylab tarqalib ketishi kerak edi.

### Tashkil etish

 **R. Muhyiddin. *Jemaat Ahmadiya Indoneziyasining birinchi prezidenti.* 1946-yilda vafot etgan.**
1925-yil 2-oktabrda Rahmat Ali boshchiligida 13 kishidan iborat boʻlgan harakatning ilk boʻlimi Tapaktuanda tashkil topdi. Bir necha oy oʻtgach, 1926 -ilda Rahmat Ali Sumatraning gʻarbiy sohilidagi Padang shahriga koʻchib oʻtdi va harakatning ikkinchi boʻlimini tashkil etdi. Shundan soʻng, butun Orol boʻylab harakatning bir nechta filiallari tashkil etildi. 1931-yilda Rahmat Ali Java orolining shimoli-gʻarbiy sohilidagi Bataviyaga (hozirgi Indoneziyaning poytaxti Jakarta nomi bilan tanilgan) koʻchib oʻtdi. Jamiyat butun mamlakat boʻylab bir qancha boʻlimlarini tashkil etgan boʻlsa-da, 1935-yil dekabr oyida boʻlib oʻtgan konferensiyadan keyingina Jamiyatning tashkiliy tuzilmasi oʻrnatildi. R.Muhyiddin Indoneziyadagi Ahmadiya musulmonlar jamiyatining birinchi prezidenti etib saylandi. Indoneziya filiali *Ahmadiyah Qadian Departemen Indoneziya* nomini oldi, keyinchalik u 1937-yil iyun oyida *Anjuman Ahmadiyah Departemen Indoneziya* deb oʻzgartirildi. 1949-yil oxirida, Indoneziya inqilobidan soʻng, nom yana *Jemaat Ahmadiyah Indoneziya* (JAI) ga oʻzgartirildi va shu bilan Jamiyatning tashkiliy tabiati va uning butun dunyo boʻylab Ahmadiya Musulmon Jamiyati bilan aloqasi taʼkidlandi.

Alohida rivojlanishda, 1914-yilda asosiy Ahmadiya musulmon jamoasidan ajralib chiqqan Lahor Ahmadiya Harakati 1926-yilda oʻzining birinchi missioneri Mirzo Vali Ahmad Baigni yubordi. Garchi Lahor Ahmadiya mamlakatda 1928-yil 10-dekabrda tashkil etilgan boʻlsa-da, keyingi yil sentabrigacha u mamlakatda (*Gerakan Ahmadiyah Indoneziya* „GAI" sifatida) qonuniy roʻyxatga olinmagan. Lahori Ahmadiylar Indoneziyada dinga oʻtganlarni izlashda va umuman eʼtiqodga kirishishda saʼy-harakatlarning yetishmasligi tufayli guruh koʻplab tarafdorlarni jalb qila olmadi. Xususan, Mirzo Vali Ahmad Baig birinchi va guruhning oxirgi missioneri edi. Xorijdagi missionerlik faoliyatida, ikkinchi xalifalik davrida va turli moliyaviy va ilohiy sabablarga koʻra qabul qilingan tashkiliy kuch tufayli, asosiy Ahmadiya boʻlimi oʻzlarining islom talqinini qabul qilishda muvaffaqiyat qozondi. Diniy erkinlikni kafolatlagan Indoneziya Konstitutsiyasi bilan himoyalangan Ahmadiylar jamoasi oʻsishda davom etdi, biroq Suxarto hukumati qulaguniga qadar ozgina taʼqiblarga duch keldi.

### Ilk rivojlanish

 **1920-yillarning oxirlarida Java, Singaparna shahridagi masjid oldida Ahmadiy musulmonlarining ilk jamoasi.**
Munozaralar, maʼruzalar va bahslar Indoneziyada Ahmadiya harakatining dastlabki rivojlanishida hal qiluvchi rol oʻynadi. Rahmat Ali Tapaktuanga kelishi bilanoq, u uyushtirgan birinchi maʼruzasi Iso alayhissalomning oʻlimi haqida boʻlib, u haqida Ahmadiy musulmonlar asosiy musulmonlar va nasroniylardan oʻziga xos teologik nuqtai nazarga egali taʼkidlagan. Biroq, koʻplab konvertatsiyalar qoniqarli dalillardan koʻra koʻproq narsani talab qildi va odamlarni oʻziga jalb qilgan faqat munozaralar emas edi. Missionerlarning xarizmasi, xulq-atvori va „maʼnaviy kuchi" jamoatchilikni oʻziga jalb qildi. Ahmadiy munozarachilarning haqoratli tanqidlar va tahqirlar oldida namuna koʻrsatgan sabri muhim rol oʻynadi.

Bir yil oʻtgach, Rahmat Ali kelganidan soʻng, Sumatraning gʻarbiy qismidagi Padangning Pasar Gadang mahallasida ahmadi boʻlmagan musulmon Tahar Sulton Marajo tomonidan *Komite Mencari Hak* qoʻmitasi (haqiqatni topish qoʻmitasi) yigʻildi. Ahmadiy missionerlar va pravoslav ulamolari birgalikda diniy mavzularda bahslashishdi. Biroq din arboblari kelmagani uchun bahs-munozara davom etmadi. Ahmadiyning xabarlariga koʻra, qoʻmita aʼzolarining bir qismi Ahmadiya dinini qabul qilgan. Harakatning dastlabki yillarida Indoneziyaning Ahmadiy musulmonlari va pravoslav ruhoniylari oʻrtasidagi eng mashhur bahslar 1923-yilda tashkil etilgan Indoneziya islom tashkiloti Persatuan Islom bilan boʻlgan. Munozaralar odatda Bandung va Bataviyada boʻlib oʻtardi, ularning ikkalasi ham Javaning gʻarbiy qismida joylashgan. Persatuan Islom bilan birinchi munozara Isoning oʻlimi haqida boʻlib, unda 1000 dan ortiq odam qatnashdi va 1933-yil aprel oyida uch kundan ortiq davom etdi. Oʻsha yilning sentabr oyida kengroq mavzularni muhokama qiladigan ikkinchi bahs boʻlib oʻtdi va unga 2000 dan ortiq kishi guvoh boʻldi.

*Ratu Odil* (adolatli hukmdor), Imom Mahdiy va vaʼda qilingan Masihning kelishi haqidagi mahalliy ming yillik eʼtiqodlar Indoneziyada Ahmadiya harakatining yuksalishiga hamroh boʻlgan jalb qiluvchi omillardan biri edi. Ahmadiya Bogor Cisaladaga kelishidan oldin qishloq aholisi bir kun kelib ularning qishlogʻiga Masihning xabarchisi keladi, deb ishonishgan. Imom Mahdiy yoki vaʼda qilingan Masihning kelishi haqidagi shunga oʻxshash eʼtiqodlar Java va Lombok orollarida koʻplab madaniyatlar, urf-odatlar va etnik elatlarda mavjud. Natijada Indoneziya boʻylab qishloqlarda ommaviy oʻzgarishlar sodir boʻldi.

### Kundalik hayotga taʼsir qilish

 **Prezident Sukarno ikki Ahmadiy yetakchi bilan: *Indoneziya Jemaat Ahmadiya* prezidenti va missioner, Prezident saroyida, 1950-yil.**
Ahmadiy musulmon missionerlari va tahlilchilarning hisobotlari shuni koʻrsatadiki, nasroniylik haqidagi Ahmadiya adabiyoti, ayniqsa, nasroniy missionerlik faoliyatiga duch kelganda, asosiy musulmon aholisining islom diniga boʻlgan ishonchini mustahkamlashga yordam bergan. Bir nechta istisnolardan tashqari, hech bir Indoneziya adabiyotida Ahmadiyadan boshqa nasroniylik va boshqa dinlar tanqidiy tahlil qilinmagan. Asosiy Ahmadiya harakatidan farqli oʻlaroq, kichik Lahor Ahmadiya guruhi Ahmadiya adabiyotini oʻsha davr Indoneziya ziyolilari tili boʻlgan golland tiliga tarjima qilishga eʼtibor qaratdi. Indoneziyaning mustaqillikka erishgandan keyingi birinchi prezidenti boʻlgan Prezident Sukarno Ahmadiya missionerlik faoliyatiga ishora qilib shunday degan:

*"Islomni targʻib qilishda uning tizimining tabiati uzr soʻrash, islomni xristian olamining tajovuzkor hujumlaridan himoya qilish orqali, nasroniy dunyosi tanqidchilariga uning haqiqatini koʻrsatish orqali Islomni targʻib qilish" usulidan iborat".*
BJ Bolandning soʻzlariga koʻra, Ahmadiya adabiyotining uzr va polemik xususiyati butun Indoneziya boʻylab missionerlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi musulmon tashkilotlari uchun qoʻllanma va ilhom manbayi boʻlib kelgan. Indoneziyadagi sunniy ulamolar qarshilik koʻrsatishdan qoʻrqib, bu haqiqatni ommaga oshkor qilishmasa-da, baʼzilari oʻz havolalari Ahmadiya adabiyotidan olinganligini tan olishadi. Baʼzilar, ayniqsa Indoneziya mustaqilligining dastlabki oʻn yilliklarida mamlakatdagi nasroniy taʼsiriga qarshi kurashda Ahmadiyning *uzr soʻrash usulini* asosli deb hisoblaydi, chunki xristian missionerlari koʻpchilik musulmonlar boʻlgan jamiyat oʻrtasida oʻz dinlarini qattiq targʻib qilganlar.

Ahmadiya adabiyoti islomni nasroniy daʼvolariga qarshi himoya qilish uchun samarali vosita boʻlib, islomiy ustunlik muhitini yaratdi. Shunga qaramay, Indoneziya tobora barqarorlashgani va nasroniy missionerlik faoliyati pasayganidan soʻng, asosiy sunniy voizlar Ahmadiya adabiyotini eʼtiborsiz qoldira boshladilar. Bu esa taʼqiblarga sabab boʻldi.

Demografiyasi
-------------

Turli mustaqil hisob-kitoblarga koʻra, Ahmadiy musulmonlar soni 200 000 dan 500 000 aʼzogacha boʻlib, Indoneziya boʻylab 542 ta filialga tarqaladi. Diniy maʼlumotlar arxivlari assotsiatsiyasi mamlakatda 400 000 ga yaqin Ahmadiy musulmonlar borligini taxmin qilmoqda. Taxminan 289 ta Ahmadiy masjidi va 110 ga yaqin missiya uyi mavjud. Mustaqil hisob-kitoblardan farqli oʻlaroq, Indoneziya Din ishlari vazirligi mamlakatda 80 000 ga yaqin aʼzoni hisoblaydi.

*Indoneziyada Gerakan Ahmadiyah Indoneziya* (GAI) nomi bilan ham tanilgan Lahor Ahmadiya harakati 1940-yillarga qadar bor-yoʻgʻi 400 nafar aʼzoga ega edi. Lahori Ahmadiylar Indoneziyada dinga oʻtganlarni izlashda va umuman eʼtiqodga kirishishda saʼy-harakatlarning yetishmasligi tufayli guruh oʻzining katta izdoshlarini jalb qila olmadi. 1970-yillarga kelib guruh aʼzolari 500 dan 1000 kishigacha boʻlgan. 1980-yillarda u 708 aʼzoga tushdi.

Quvgʻin
-------

### Murosasizlikning kuchayishi

Indoneziyada Ahmadiya Islomiy harakatining dastlabki kunlaridan boshlab Indoneziya diniy tashkilotlari tomonidan koʻplab fatvolar chiqarilgan. Fatvoni eng birinchilardan biri Sunniy Indoneziyaning Muhammadiyah harakati boʻlib, u 1929-yilda Muhammadning oxiratiga ishonmaydigan har bir kishini kofir deb eʼlon qilgan oʻz fatvosini chiqargan. Garchi fatvoda na Ahmadiya, na Ahmadiy musulmonlar haqida aniq soʻz yuritilmagan boʻlsa-da, u Ahmadiya harakatiga qaratilgan deb ishoniladi. Ammo shuni taʼkidlash kerakki, Muhammadiya dastlab kichik Lahor Ahmadiya guruhi bilan samimiy munosabatlarni saqlab qolgan, shuning uchun ikki guruh birlashishi haqida mish-mishlar tarqaldi. 1935-yilda Sharqiy Sumatradagi Indoneziya Ulamolar Kengashining mahalliy aʼzolari Ahmadiyaning „bid’atchi" maqomi haqida birinchi marta ogohlantirdilar. Biroq 1965-yilga kelib bu lavozim fatvo bilan rasmiylashtirildi. Kam taʼsir koʻrsatgan Indoneziya Ulamolar Kengashining milliy organi bu masalani koʻrib chiqdi va 1980-yilda Ahmadiya harakatiga qarshi oʻzining birinchi fatvosini chiqardi, lekin u parchalanib ketgan Lahor Ahmadiya guruhini bu sinovdan chetlatgan edi. U Islom dinidan tashqaridagi Ahmadiy musulmonlarni „buzgʻunchi" deb eʼlon qildi va hukumat Ahmadiy musulmonlar bilan munosabatlarida Kengashga quloq tutishi kerakligi aytildi. Natijada Din ishlari vazirligi bayonot berib, Ahmadiya harakatini „buzgʻunchi" oqim deb eʼlon qildi. Biroq Indoneziyaning ikkinchi Prezidenti Suxartoning Yangi tartib hukumati fatvoning yakuniy qismini amalda davlat siyosati orqali amalga oshirishda kam yordam berdi.

Fundamental islomiy tashkilotlar hali ham yashayotgan bir paytda Indoneziya Ulamolar Kengashi 25 yil oʻtib, 2005-yil iyul oyida yana bir fatvo chiqarishga bosim oʻtkazdi. Bu safar kengash Ahmadiy musulmonlarni murtadlikda qoʻshimcha aybladi. „*Aliron Ahmadiya*" (Ahmadiya boʻlimi) deb nomlangan fatvoda Islom hamkorlik tashkilotining Ahmadiy musulmonlarga nisbatan 1985-yilda qabul qilingan fatvosi keltirilib, Ahmadiy musulmonlarga nisbatan muomalasi boʻyicha Indoneziya hukumatidan ustun turadi deb aytildi.

Bu fatvo ijrosini talab qilindi. Fatvo hukumatga Ahmadiy taʼlimotining musulmon aholi orasida tarqalishiga toʻsqinlik qilishni, harakatning tashkiliy faoliyatini toʻxtatishni va barcha jamoat binolarini, masalan, masjidlarni muhrlashni buyurdi. Bir necha yil avval 1998-yilda Suxarto hukumatining qulashi bilan birga kelgan bu fatvo butun mamlakat boʻylab muxolifat va Ahmadiy musulmonlarini taʼqib qilish uchun mafkuraviy asoslash va ochiq platformani taʼminlashda muhim rol oʻynadi. Suxartodan keyingi davrda Yudhoyono hukumati radikal musulmon guruhlari tomonidan Ahmadiy musulmonlarga qarshi adovatlarni umuman eʼtibordan chetda qoldirdi.

2017-yil iyun oyida inson huquqlari guruhlari hukumat Ahmadiy musulmonlar eʼtiqodidan qaytmasa, ularga davlat guvohnomalarini berishdan bosh tortishi haqida xabarlar paydo boʻldi.

### Ahmadiylarga qarshi zoʻravonlik

Zoʻravonlik va yirik namoyishlar bilan 2008-yilda Indoneziyadagi koʻplab musulmonlar Ahmadiy musulmonlariga qarshi norozilik bildirishgan. Diniy konservatorlar hukumatga Jamiyatni kuzatish va taʼqib qilish uchun bosim oʻtkazdilar. Ahmadiy musulmon masjidi yoqib yuborilgan. Indoneziyadagi jamoatchilik fikri Ahmadiy musulmonlarga qanday munosabatda boʻlishi kerakligi borasida uch xil yoʻnalishda edi.

Baʼzilarning fikricha, u Indoneziyada rasman tan olingan dinlardan biri sifatida roʻyxatga olinmagan „bid’atchi" va „deviant" sekta boʻlib, uni toʻgʻridan-toʻgʻri taqiqlash kerak. Boshqalar esa, konstitutsiyada diniy erkinlik kafolatlangani uchun uni taqiqlamaslik kerak, biroq uning „islom" bayrogʻi ostidagi prozelitizmini notoʻgʻri deb hisoblab, cheklash kerak, degan fikrda. Yana boshqalar hamjamiyatga konstitutsiyaviy eʼtiqod erkinligi huquqi asosida toʻliq diniy erkinlik berilishi kerak, degan fikrda edi.

Qoʻzgʻolon natijasida Ahmadiy musulmonlarga qarshi diniy erkinlikni cheklash vazirlarning qoʻshma farmoni asosida tashkillashtirildi. Din ishlari boʻyicha vazir, Ichki ishlar vaziri va Bosh prokuror tomonidan chiqarilgan farmon Ahmadiy musulmonlarining prozelitizm faoliyatini cheklaydi. Farmonni buzgan indoneziyaliklar 5 yilgacha qamoq jazosiga hukm qilinishi mumkin. Inson huquqlari guruhlari diniy erkinlik asosidagi cheklovlarga qarshi chiqdi.

2010-yil iyul oyida 200 nafar indoneziyalik olomon Gʻarbiy Yava provinsiyasi Kuningan tumanidagi Manislor qishlogʻidagi Ahmadiylar masjidini qurshab oldi. Olomon politsiya tomonidan tarqatilishidan oldin masjidni toshboʻron qilgan. 2011-yilda bu sekta Indoneziyada „butunlay taqiqlash" haqidagi keng koʻlamli chaqiriqlarga duch keldi. 2011-yilning 6-fevralida 1500 nafar radikal musulmon tartibsizliklari Banten provinsiyasidagi Cikeusik shahridagi Ahmadiylar mahallasini qurshab oldilar va 3 nafar Ahmadiy musulmonni kaltaklab, 5 nafarini yarador qildilar, yana bir qancha Ahmadiy musulmonlar uylarini evakuatsiya qilishga muvaffaq boʻlishdi va trik qolish uchun qochishga majbur boʻlishdi. Politsiya xodimlari tomosha qilayotganda ularning yalangʻoch tanalarini oʻldirayotgani tasvirlari YouTubeʼga joylashtirildi va keyinchalik xalqaro ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilindi va keng jamoatchilik eʼtiborini tortdi. Qochib qutulishga muvaffaq boʻlganlarni olomon taʼqib qilib, „oʻldir, oʻldir" deb baqirib, qochib ketayotganlarga tosh otishdi. Vohid instituti prezident Susilo Bambang Yudxoyononi dinlararo zoʻravonlikka qarshi chora koʻrmagani uchun javobgar deb hisobladi: „*Ahmadiylarga nisbatan zoʻravonlik deyarli har kuni sodir boʻladi, lekin Prezident buni hal qilish uchun hech narsa qilmaydi*". Inson huquqlari guruhlarini hayratda qoldirib, Serang tuman sudi sudyalari Cikeusik hujumi qurboni Ahmadiyni „uydan chiqib ketish"ga politsiyaga boʻysunmagani uchun olti oylik qamoq jazosiga hukm qildi. Bundan farqli oʻlaroq, 3 nafar Ahmadiy musulmonni oʻldirgan yetakchi hujumchilarga hukm uch oydan olti oygacha boʻlgan muddatda berildi. Bu inson huquqlari himoyachilari va xalqaro hamjamiyat, jumladan AQSh va Yevropa Ittifoqining noroziligiga sabab boʻldi.

2013-yil boshida shahar rasmiylari Jakarta yaqinidagi Bekasidagi Al-Misbah masjidini uch marta muhrlab qoʻygan. 2014-yil aprel oyida Indoneziyaning Gʻarbiy Javadagi Ciamis ulamolar kengashi politsiyaning qonunchilik saylovlaridan keyin sodir boʻlishi mumkin boʻlgan hujumlar haqida ogohlantirgach, mahalliy Ahmadiya jamoatidan „Xilafat Nur" masjididagi faoliyatini toʻxtatishni soʻradi. Buni Ahmadiya jamoasi rad etdi va davlat oʻz fuqarolarining diniy erkinligini kafolatlash uchun javobgar ekanligini taʼkidladi. Vohid instituti Ahmadiyaning hukumatni notoʻgʻri chora koʻrmaslikdan ogohlantiruvchi pozitsiyasini yana bir bor tasdiqladi.

### Majburiy ajratish (segregatsiya)

Cisalada shahrida, Jakarta janubidagi qishloqda „Ahmadiyga bu yoʻldan foydalanish taqiqlangan" degan belgi bor, bu Ahmadiy musulmonlarning koʻpchilik musulmonlardan ajratilishiga misoldir.

Banten viloyatining Cikeusik shahrida Ahmadiylarga qarshi koʻplab halokatli hujumlardan soʻng, indoneziyalik siyosatchi Ahmadiy musulmonlar va konservator musulmonlar oʻrtasidagi ziddiyatlarning oldini olish uchun Ahmadiylarni Indoneziyaning minglab odamlar yashamaydigan orollaridan biriga koʻchirishni taklif qilgan edi. U shunday dedi: „*Biz [ularni] munosib hayotga ega boʻlishlari uchun orolga joylashtirishni tanlashimiz mumkin".*

Yana qarang
-----------

* Indoneziyada islom
* Indoneziyadagi nasroniylik
* Ahmadiylarni taʼqib qilish

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Ahmad Najib Burhani „The Ahmadiyya and the Study of Comparative Religion in Indonesia: Controversies and Influences",*. Islam and Christian–Muslim Relations*. Taylor & Francis, 18-dekabr 2013-yil — 143–144 bet.
2. 1 2  Ahmad Najib Burhani „The Ahmadiyya and the Study of Comparative Religion in Indonesia: Controversies and Influences",*. Islam and Christian–Muslim Relations*. Taylor & Francis, 18-dekabr 2013-yil — 151–152 bet.
3. 1 2 3  Fatima Zainab Rahman (2014). „State restrictions on the Ahmadiyya sect in Indonesia and Pakistan: Islam or political survival?". *Australian Journal of Political Science*. 49-jild, № 3. Routledge. 418–420-bet.
4. 1 2  „Indonesia".  The Association of Religious Data. 22-oktyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-iyun 2022-yil.
5. 1 2 3  R Michael Feener, Terenjit Seve*. Islamic Connections: Muslim Societies in South and Southeast Asia*, 2009 — 138 bet. ISBN 9789812309235.
6. 1 2  Ahmad Najib Burhani (2014). „Conversion to Ahmadiyya in Indonesia: Winning Hearts through Ethical and Spiritual Appeals". *Journal of Social Issues in Southeast Asia*. 29-jild, № 3. Sojourn. 660–663-bet.
7. 1 2 3 4  „75 Tahun Jemaat Ahmadiyah Indonesia" (id). 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-mart 2015-yil.
8. 1 2  *Philip Shishkin*. „The Persecution of Indonesia's Ahmadi Muslims" (13-fevral 2011-yil). Qaraldi: 29-mart 2015-yil.
9. 1 2 3  Ahmad Najib Burhani (2014). „Conversion to Ahmadiyya in Indonesia: Winning Hearts through Ethical and Spiritual Appeals". *Journal of Social Issues in Southeast Asia*. 29-jild. Sojourn. 663–669-bet.
10. ↑  Ahmad Najib Burhani „The Ahmadiyya and the Study of Comparative Religion in Indonesia: Controversies and Influences",*. Islam and Christian–Muslim Relations*. Taylor & Francis, 18-dekabr 2013-yil — 145 bet.
11. 1 2  Ahmad Najib Burhani „The Ahmadiyya and the Study of Comparative Religion in Indonesia: Controversies and Influences",*. Islam and Christian–Muslim Relations*. Taylor & Francis, 18-dekabr 2013-yil — 147 bet.
12. ↑  Bruce Vaughn*. Indonesia: Domestic Politics, Strategic Dynamics, and American Interests*. Diane Publishing Co. November 2010 — 20 bet. ISBN 9781437927559. 22-fevral 2014-yilda qaraldi.
13. ↑  Ahmad Najib Burhani „Treating minorities with fatwas: a study of the Ahmadiyya community in Indonesia",*. Contemporary Islam*. Springer, 23-noyabr 2013-yil — 290–291 bet.
14. ↑  Ahmad Najib Burhani „Treating minorities with fatwas: a study of the Ahmadiyya community in Indonesia",*. Contemporary Islam*. Springer, 23-noyabr 2013-yil — 292–293 bet.
15. ↑  Ahmad Najib Burhani „Treating minorities with fatwas: a study of the Ahmadiyya community in Indonesia",*. Contemporary Islam*. Springer, 23-noyabr 2013-yil — 294 bet.
16. ↑  *Suroyo, Gayatri*. „Indonesian Islamic sect say they're "denied state IDs" over their beliefs". *Reuters* (21-iyun 2017-yil). Qaraldi: 24-iyun 2017-yil.
17. 1 2  „Indonesia to ban Ahmadi activities" (6-sentabr 2008-yil). Qaraldi: 29-mart 2015-yil.
18. ↑  „Indonesia's religious tolerance under threat-group" (10-iyun 2008-yil). Qaraldi: 29-mart 2015-yil.
19. ↑  „Indonesia mob attacks Muslim sect". Al Jazeera English (29-iyul 2010-yil). Qaraldi: 29-mart 2015-yil.
20. ↑  *Kate McGeown*. „Islamic sect Ahmadiyah faces ban in Indonesia". BBC (21-aprel 2011-yil). Qaraldi: 29-mart 2015-yil.
21. ↑  *Tom Allard*. „Trial begins after shocking mob violence ends in slaying". The Sydney Morning Herald (27-aprel 2011-yil). Qaraldi: 29-mart 2015-yil.
22. ↑  „CSW calls on Indonesia to protect pluralism".  Christian Solidarity Worldwide (8-iyun 2011-yil). Qaraldi: 29-mart 2015-yil.
23. ↑  *Balowski.* „Indonesian government blamed for religious violence". *Direct Action* (aprel 2011). 8-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-dekabr 2014-yil.
24. ↑  „Cikeusik verdict 'chilling' message to minorities". *thejakartapost.com*. 12-oktabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-iyul 2011-yil.
25. 1 2  „Intimidation of Ahmadis escalates in West Java". *Jakarta Post* (25-aprel 2014-yil). Qaraldi: 28-dekabr 2014-yil.
26. ↑  *Anthony Deutsch*. „Religious tensions grow in Indonesia". Financial Times (18-fevral 2011-yil). Qaraldi: 29-mart 2015-yil.
27. ↑  „Ahmadis should live on isolated island: Legislator". Jakarta Post (17-fevral 2011-yil). Qaraldi: 29-mart 2015-yil.

Qoʻshimcha oʻqish uchun
-----------------------

* Bottomley, Daniel (2015). „The KTP Quandary: Islam, the Ahmadiyya, and the reproduction of Indonesian Nationalism". *Contemporary Islam*. 9-jild, № 1. 1–16-bet. doi:10.1007/s11562-014-0302-2.
* Burhani, Ahmad Najib (2014). „Conversion to Ahmadiyya in Indonesia: Winning Hearts through Ethical and Spiritual Appeals". *Journal of Social Issues in Southeast Asia*. 29-jild, № 3. Sojourn. 657–690-bet. doi:10.1355/sj29-3e.
* Burhani, Ahmad Najib „Treating minorities with fatwas: a study of the Ahmadiyya community in Indonesia",*. Contemporary Islam*. Springer, 23-noyabr 2013-yil — 285–301 bet.
* Burhani, Ahmad Najib „The Ahmadiyya and the Study of Comparative Religion in Indonesia: Controversies and Influences",*. Islam and Christian–Muslim Relations*. Taylor & Francis, 18-dekabr 2013-yil — 141–158 bet.
* Rahman, Fatima Zainab (2014). „State restrictions on the Ahmadiyya sect in Indonesia and Pakistan: Islam or political survival?". *Australian Journal of Political Science*. 49-jild, № 3. Routledge. 408–422-bet. doi:10.1080/10361146.2014.934656.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Osiyo mamlakatlarining prezidentlari |
| --- |
|  |
| 
Afgʻoniston • Armaniston • Ozarbayjon1• Bahrayn • Bangladesh • Butan • Bruney • Myanma • Kambodja • Xitoy • 2 • Qibris Respublikasi • Misr 3 • Gurjiston1 • Hindiston • Indoneziya 4 • Eron • Iroq • Isroil • Yaponiya • Iordaniya • Qozogʻiston1 • Shimoliy Koreya • Janubiy Koreya • Quvayt • Qirgʻiziston • Laos • Livan • Malayziya • Maldivalar • Moʻgʻuliston • Nepal • Ummon • Pokiston • Fillipin • Qatar • Rossiya1• Saudiya Arabistoni • Singapur • Shri-Lanka • Suriya • Tojikiston • Tayland • Sharqiy Timor 4• Turkiya 1 • Turkmaniston • Birlashgan Arab Amirliklari • Oʻzbekiston • Vyetnam • Yaman 3

---

1 Qisman Yevropada. 
2 Xitoy Respublikasi (Tayvan) BMT tomonidan tan olinmagan.
3 Qisman Afrikada. 
4 Qisman Okeaniyada.
 |

 |