**Shuayb** — Shuayb alayhissalom qissasi turli suralarda hikoya qilinadi. Jumladan, A'rof surasida shunday deyilgan:

**"Madyan qavmiga o‘z birodarlari Shuaybni (payg‘ambar qildik). U aytdi: "Ey qavmim, Allohga ibodat qiling! Sizlar uchun Undan o‘zga iloh yo‘qdir. Sizlarga Parvardigoringiz tomonidan ochiq hujjat keldi. Bas, o‘lchov va tarozini to‘la torting va odamlarning narsalaridan urib qolmang hamda Yer (payg‘ambarlar yuborish bilan) o‘nglab qo‘yilganidan keyin, unda buzg‘unchilik qilib yurmanglar! Agar mo‘min bo‘lsalaringiz, mana shu o‘zlaringiz uchun yaxshiroqdir. Har ko‘chada (kishilarni) qo‘rqitib va Allohga imon keltirgan zotlarni Uning yo‘lidan to‘sib hamda u yo‘lni buzishga harakat qilib o‘tirmang! Ozchilik bo‘lgan paytingizda sizlarni ko‘paytirganini eslang va buzg‘unchi kimsalarning oqibati qanday bo‘lganini ko‘ring. Agar sizlardan bir toifa menga yuborilgan dinga imon keltirib, boshqa bir toifa esa imon keltirmasa, u holda to Alloh o‘rtamizda O‘z hukmini chiqarmagunicha sabr qiling! U hukm qiluvchilarning yaxshirog‘idir"** *(A'rof surasi, 85-87-oyatlar)*.

Alloh taolo Shuayb alayhissalomni Madyan ahliga payg‘ambar qilib yubordi. Madyan qabila nomi bo‘lib, u Madyan ibn Ibrohim alayhissalomga nisbat beriladi. Madyan ahli Hijoz va Shom hududi oralig‘idagi "Maon" deb ataladigan mintaqada istiqomat qilishardi. Alloh taolo ularga Shuayb alayhissalomni payg‘ambar qilib yubordi. 

Shuayb, Ibn Maykiyl ibn Yashjar ibn Madyan ibn Ibrohimdir. Shuayb Madyan ahlining nasabdagi birodarlari sanaladi. Nabiy sollallohu alayhi va sallam Shuayb alayhissalomni zikr qilsalar: "U qavmiga chiroyli murojaat qilgani va hujjatining kuchliligi sabab anbiyolar xatibidir", derdilar.

Madyan ahli kufru isyonda edi. Xususan, ular tarozidan urib qolish, bir-birlarining haqqini nohaq yo‘llar bilan yeyish singari gunohlarga mubtalo 

bo‘lishgan edi. Shuayb alayhissalom qavmini yolg‘iz Allohga ibodat qilishga da'vat qildi. Ularni xiyonatdan va yomon xulqlardan qaytardi.

Suddiy va Ikrimadan rivoyat qilinishicha, Shuayb alayhissalom ikki ummatga yuborilgan. Birinchisi, Madyan ahli. Ular kuchli ovoz bilan halok qilinganlar. Ikkinchisi, Ashobul ayka. Ularni Alloh soyalar kunidagi azob bilan jazolagan. Shuayb alayhissalomdan boshqa biron payg‘ambar ikki ummatga yuborilmagan.

Lekin muhaqqiq ulamolarga ko‘ra, ular bir ummatdir. Ya'ni, Madyan ahli bu, Ashobul aykadir. Ular qattiq zilzila, kuchli ovoz va soyalar kunidagi azob bilan jazolanganlar. Bu azoblar oldinma-ketin sodir bo‘lgan.

Shuayb qavmini Allohning vahdoniyatiga chaqirib, ularga xitoban shunday dedi:

– **Sizlarga Parvardigoringiz tomonidan ochiq hujjat keldi.**

Ya'ni, men sizlarga payg‘ambar ekanimni tasdiqlovchi ochiq mo‘jizalar keltirdim. Bu sizlarni men keltirgan narsaga ishonishga, buyurganlarimni olib, qaytarganlarimdan qaytishga undaydi.

Shundan so‘ng u Madyan qavmini oralarida keng tarqalgan bir illatdan qaytardi:

**"Bas, o‘lchov va tarozini to‘la torting va odamlarning narsalaridan urib qolmang".**

Ya'ni, tarozi va o‘lchovlarni to‘g‘ri tortinglar, haq egasi o‘z haqini to‘liq olsin, biron narsani kamaytirmanglar, olayotgan odam ko‘paytirib ham olmasin! Adolatli bo‘linglar! Oralaringizdagi o‘zaro muomala vaqtida odamlar haqidan urib qolmanglar!

Shundan so‘ng Shuayb ularni umumiy buzg‘unchilikdan qaytardi:

**"Er (payg‘ambarlar yuborish bilan) o‘nglab qo‘yilganidan keyin, unda buzg‘unchilik qilib yurmanglar!"**

Ya'ni, yer yuzida zulm va bosqinchilik qilish bilan, kufru isyon bilan fisqu fasod qilmanglar! Vaholanki, yer yuzi payg‘ambarlar va ularning solih izdoshlari tarafidan isloh qilingan, obod etilgan. Sizlar obod makonni vayronaga aylantirmanglar!

Shundan keyin qavmi qalbida imon keltirish tuyg‘usini uyg‘otish uchun shunday murojaat qildi:

**– Agar mo‘min bo‘lsalaringiz, mana shu o‘zlaringiz uchun yaxshiroqdir.**

Ya'ni, men sizlarga buyurgan va qaytargan narsalar dunyoyu oxiratingiz uchun yaxshidir. Bas, agar aytganlarimni tasdiqlasangiz, Alloh tarafidan yuborilgan hukmlarga amal qilsangiz, menga ijobat qilinglar!

Shuayb shu gaplarni aytganidan keyin qavmini haѐtining bir qismiga aylanib qolgan boshqa razolatlardan qaytardi:

**"Har ko‘chada (kishilarni) qo‘rqitib va Allohga imon keltirgan zotlarni Uning yo‘lidan to‘sib hamda u yo‘lni buzishga harakat qilib o‘tirmang!"**

Ya'ni, odamlar o‘tadigan har bir yo‘l chetiga o‘tirib olib, menga imon keltirgan kishilarni o‘ldirish bilan tahdid qilmanglar, odamlarga ozor bermanglar! Menga imon keltirish umidida bo‘lganlarni: "Shuayb yolg‘onchi. U sizlarni to‘g‘ri yo‘ldan ozdirmoqchi", deb kishilarni haq dinni qabul qilishdan chalg‘itmanglar! Ularning ko‘ngliga turli shubha-gumonlarni solmanglar!

Keyin ularga Allohning ne'matlari eslatildi: **"Ozchilik bo‘lgan paytingizda sizlarni ko‘paytirganini eslang"**.

Ya'ni, avvallari sizlar kamchilik edingiz, Alloh sizlarning soningizni ko‘paytirdi. Ilgari molu davlatingiz oz edi. Alloh sizlarga ko‘p davlat hadya qildi. Bu ne'matlar evaziga Allohga imon keltirib, U Zotga shukr qilishingiz kerak. Yolg‘iz Allohga ibodat qilish va Alloh buyurgan yo‘ldan yurish bilan ne'matlar shukri ado etiladi.

**"Va buzg‘unchi kimsalarning oqibati qanday bo‘lganini ko‘ring!"**

Ya'ni, avvalda o‘tgan qavmlar haѐtiga bir nazar tashlang, Lut, Solih qavmining boshiga ne kunlar tushganiga ibrat ko‘zi bilan boqing! Ular yer yuzida buzg‘unchilik qilganlari sabab baloga giriftor bo‘ldilar, qilmishlariga yarasha jazosini oldilar.

Bas, shunday ekan, Allohga taqvo qilinglar va menga itoat etinglar! Avval o‘tgan va tug‘yonga ketgan qavmlar yo‘lidan yurmang. Aks holda o‘sha buzg‘unchi qavmlar kabi halok qilinasizlar!

Shundan keyin ularni adolat qilishga, bag‘rikeng bo‘lishga, o‘ziga itoat etganlarni tinch qo‘yishga chaqiriladi:

**"Agar sizlardan bir toifa menga yuborilgan dinga imon keltirib, boshqa bir toifa esa imon keltirmasa, u holda to Alloh o‘rtamizda O‘z hukmini chiqarmagunicha sabr qiling! U hukm qiluvchilarning yaxshirog‘idir".**

Ya'ni, sizlardan ba'zilar men keltirgan narsalarni tasdiqladi. Ba'zilar esa o‘z kufrida oѐq tirab turib oldi. Bas, shunday ekan, Alloh ikki toifa o‘rtasida adolatli hukm chiqargunicha kutib turinglar. Bu mo‘minlarga nusrat berish va zolim kimsalarni halokatga uchratish bilan bo‘ladi. Zero, Alloh eng adolatli hukm qiluvchi Zotdir!

Shuayb alayhissalom da'vat qilishda eng hikmatli uslubni qo‘lladi. U kishi zalolatdagi qavmni birinchi navbatda Allohga imon keltirishga, kufrdan, shirkdan butunlay voz kechishga chaqirdi. Zero, bu Islom aqidasining asosi, dinning ruknidir. Aqida masalalari baѐn qilingach, Madyan qavmi orasida juda ommalashib ketgan ijtimoiy illatlar zikr qilinib, ularni o‘nglash lozimligi bayon qilindi. Jumladan, o‘zaro muomalada adolatli bo‘lish, tarozi va o‘lchovlarni to‘g‘ri tortish, odamlar haqidan urib qolmaslik, yer yuzida buzg‘unchilik qilmaslik lozimligi, yo‘l chetiga o‘tirib olib, turli yomon ishlarni qilmaslik kerakligi uqtirildi.

Shuncha ta'sirli va'z-nasihatlarni eshitgan qavm darrov imon keltirib, qilib yurgan razil ishlaridan tiyilishlari kerak edi. Ammo qalbi toshdan qattiq, ma'nan so‘qir qavm uchun bu nasihatlar qumga sepilgan suvdek besamar ketdi.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh | *Islom diniga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

1. ↑  *Payg'ambarlar tarixi*.