recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kirov haykali** — Murmansk shahridagi Vorovskiy va Pushkinskaya koʻchalari kesishmasidagi bogʻda Murmansk viloyat dumasi binosi yaqinida joylashgan monumental haykaltaroshlik asari.

Tarixi
------

Murmanskda Sovet hokimiyatining yilligi munosabati bilan 1934-yilda Leningradda oʻldirilgan Kirovni abadiylashtirish gʻoyasi paydo boʻladi. Buning uchun shahar markazida taxminan 5 м balandlikdagi beton asos qurilgan. Kirovning haykali Moskvada taniqli haykaltarosh Zinoviy Vilenskiyning loyihasi boʻyicha ishlangan. 1940-yil 21-fevralda u poydevorga koʻtariladi, shundan soʻng u tuval parda bilan oʻraldi.

1940-yil 21-fevralda Kirov haykali ochilishi Kola yarim oroli interventsiyachilar va oq gvardiyachilardan ozod qilinganining yigirma yilligiga toʻgʻri keladi. Shu kuni shahar aholisi yetakchilarning suratlari bilan mitingga chiqadi.

Kirov haykali Murmanskning birinchi haykaltarosh ijodi boʻlib, u „mnogopudya bronza" dan yasalgan.

1958-yilda restavratsiya ishlari davomida poydevor granit bilan qoplangan, 1980-yillarning oʻrtalarida esa yodgorlik yonidagi xiyobonga asfalt yotqizilgan.

XXI-asr boshlarida yoriqlar paydo boʻlishi sababli yodgorlik favqulodda holat deb topildi va 2009-yil 20-iyulda restavratsiya qilish uchun olti oyga olib tashlangan.

Tavsif
------

Haykalning balandligi 3,2 m. Unda Kirov oʻng qoʻlini ishonchli imo-ishora bilan koʻtargan holda tasvirlangan, uning koʻylagi armiya belbogʻi bilan bogʻlangan, shimi esa baland etiklarga tiqilgan. Ustiga palto kiyilgan, ochiq va shamol urgandek taralab turgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Памятник С.М. Кирову". *murhist.ru*. 24-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-mart 2018-yil.
2. ↑  „Памятник С.М. Кирову: описание, фото". *votpusk.ru*. Qaraldi: 24-mart 2018-yil.
3. ↑  „В Мурманске сняли памятник Кирова". *vmurmanske.ru* (21-iyul 2009-yil). Qaraldi: 23-mart 2018-yil.[*sayt ishlamaydi*]
**Elia Benedettini** (22-iyun 1995-yilda tug'ilgan) — San-Marinolik futbolchi, Italiya C Seriyasining Cezena klubi va San-Marino terma jamoasi darvozaboni. U San-Marino darvozaboni Simonening amakivachchasi.

Jamoalardagi faoliyati
----------------------

Benedettini faoliyatini Italiyaning futbol tizimidagi uchinchi darajali San Marino Calcioda boshladi. U birinchi marta 2012-yil 24-sentyabrda o'yin kuni tarkibga chaqirilib, Serravalledagi Stadio Olimpicoda Paviaga qarshi 0-1 hisobidagi uydagi mag'lubiyatda ishlatilmagan zaxira o'yinchisi bo'ldi. 2013-yil 10-fevralda yana chaqirildi va bu safar ham PortoSummagaga qarshi 2–0 hisobidagi uydagi g'alabada ishlatilmagan zaxira o'yinchisi bo'lib qoldi. U 5-maydagi uchinchi chaqirilishida birinchi marta o'z uyida Cremonesega qarshi maydonga tushdi. Boshlang'ich darvozabon Mattia Migani 2-daqiqada chiqarib yuborilganidan so'ng, u hujumchi Francesco Cassola bilan almashtirildi va tushishi bilanoq Giussepe Le Noci tepgan penaltidan gol o'tkazib yubordi va oxir-oqibat 1–6 hisobida mag'lub bo'ldi.

2013-yilning 21-iyulida u noma'lum to'lov evaziga Cesenaga qo'shildi.

2014-yilning iyulida Benedettini D Seriyaning Pianese klubiga o'tdi.

2016-yilning iyul oyida u B Seriyaning Novara klubiga tekinga o'tdi. U klubdagi debyutini 2016-yilning 24-dekabrida Virtus Entellaga qarshi safarda 4–1 hisobida magʻlub etib o'tkazdi. U Novara tomonidan 2020-yil 9-oktyabrda oʻzaro kelishuv asosida qo'yib yuborildi.

2021-yil 14-yanvarda u Cesenaga qaytdi.

Xalqaro karyera
---------------

U 2015-yil 27-iyun kuni San-Marino terma jamoasi safida debyutini UEFA Yevro-2016 saralashi doirasida Lyublyanada Sloveniyaga qarshi oʻyinda oʻtkazdi va 0–6 hisobida magʻlubiyatga uchradi. Bungacha u San-Marinoning yoshlar jamoalarida o'ynagan edi.

Karyera statistikasi
--------------------

### Xalqaro

*2022-yil 12-iyun holatiga*

Terma jamoa va yil bo'yicha ishtirok va gollar| Milliy terma jamoa | Yil | O'yinlar | Gollar |
| --- | --- | --- | --- |
| San-Marino | 2015 | 2 | 0 |
| 2016 | 1 | 0 |
| 2017 | 4  | 0 |
| 2018 | 6 | 0 |
| 2019 | 4 | 0 |
| 2020 | 3 | 0 |
| 2021 | 11 | 0 |
| 2022 | 5 | 0 |
| Jami | 36 | 0 |

1. ↑  One NonFIFA match

Manbalar
--------

1. ↑  „Elia Benedettini, il "guardiano" di San Marino" (Italian). *toscananews.net*. Qaraldi: 12-yanvar 2019-yil.
2. ↑  „Virtus Entella vs. Novara – 24-dekabr 2016-yil – Soccerway". *int.soccerway.com*. Qaraldi: 12-yanvar 2019-yil.
3. ↑  „TUTTI I TRASFERIMENTI DI QUESTA SESSIONE DI MERCATO" (it).  Novara (9-oktabr 2020-yil). 18-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-iyun 2022-yil.
4. ↑  „TESSERATO IL PORTIERE ELIA BENEDETTINI" (it).  Cesena (14-yanvar 2021-yil).
5. ↑  *Sever, Grega*. „Slovenia set new record win against San Marino". UEFA (27-mart 2015-yil). Qaraldi: 28-mart 2015-yil.
6. ↑  Andoza:NFT

Havolalar
---------

* Elia Benedettini Soccerbase saytida
**Lalmikor yerlar**, bahorikor yerlar — adir zonasidagi sugʻorilmay dehqonchilik qilinadigan yerlar. Lalmi dehqonchilik oʻrtacha yillik yogʻingarchilik 200 mm dan yuqori boʻlgan hududlarda tarqalgan. Tuproqda tabiiy namlikni toʻplash va uni saqlash, oʻgʻitlash, begona oʻtlarga qarshi kurash, tuproq eroziyasi oldini olish kabi tadbirlar qoʻllaniladi. Lalmikor dehqonchilik sugʻorish uchun noqulay boʻlgan yerlardan foydalanish imkonini berganligi uchun ham katta iqtisodiy ahamiyatga ega. U, asosan, Afgʻoniston, Eron, Turkiya, Oʻrta Osiyo, Janubiy Qozogʻiston va Zakavkazyening togʻ oldi va vohalari atroflarida tarqalgan. Sugʻorish imkonining yaratilishi bilan Lalmikor yerlar sugʻoriladigan dehqonchilik maydonlarini kengaytirishda katta rezerv hisoblanadi. Toshkent, Samarqand, Jizzax va Qashqadaryo viloyatlarida suv chiqarilgach, Lalmikor yerlarning katta maydonlari sugʻorma dehqonchilik rayonlariga aylantirildi.

Oʻzbekistonda lalmi ekin maydoni 734 ming ga, shu jumladan, uning asosiy qismi (ming ga) Jizzax (220,9), Qashqadaryo (252,0), Samarqand (175,5) viloyatlarida joylashgan. Bu yerlarning 99,8 ming ga maydoni yogʻingarchilik bilan yetarli, 553,7 ming ga maydoni yarim va 89,5 ming ga maydoni kam taʼminlangan (2003). Sobirjon Azimboyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hofiz Koʻhakiy majmuasi** — Toshkentning Sagʻbon koʻchasidagi meʼmoriy yodgorlik (XVI asr). Hofiz Koʻha-kiy mablagʻiga uning rahbarligida qurilgan. Qadimda bu majmua salo-batli va jozibador ilm maskani boʻlgan. Allomaning oʻzi madrasada ilmi toliblarga, mahalla yoshlariga dars bergan. Binoning meʼmoriy yechimi, tashqi koʻrinishi, qurilish xom ashyolari uning XVI asrga mansubligini koʻrsatadi.

Majmua toʻgʻri toʻrtburchak tarhli, bosh tarzi peshtoqli, 1 qavatli; yozgi masjid, madrasa, darvozaxona orqali ichkari (keng hovli)ga kiriladi. Keng hovli oʻrtasida hovuz boʻlib, atrofi chinorlar ekib soʻlim maskanga aylantirilgan. Gʻarbiy qismida mezanali baland minora, shifti anʼanaviy naqshlar bilan bezatilgan koʻp ustunli ayvon (yozgi mas-jid), koʻp gumbazli xonaqoh (qishki masjid), ravoqli qator hujralar boʻlgan.

Majmuadan yozgi masjid, xonaqohning teng yarmi, hovlining bir qis-mi, bir nechta hujragina saqlanib qolgan.

Manbalar
--------



  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Eleodes*** — qoramtir qoʻngʻizlar turkumi, Tenebrionidae oilasiga mansub hashorot turi. Ular odatda **pinakat qoʻngʻizlari** yoki **choʻl** hidli qoʻngʻizlar sifatida tanilgan. Ular Shimoliy Amerikaning gʻarbiy qismiga endemik boʻlib, koʻplab turlari Sonoran choʻlida keng tarqalgan. Pinakat nomi *meksikan-*ispancha soʻz boʻlib, hasharotning Nahuatl (Aztek) nomidan olingan, *pinakatl*, „qora qoʻngʻiz" deb tarjima qilinadi.

*Eleodes* turlarining uzunligi 8 dan 40 mm gacha boʻlib, tanasi qora rangda. Ushbu turning barcha vakillari yirtqichlardan himoyalanish maqsadida quinon yoki shunga oʻxshash moddalar ishlab chiqaradi va koʻpchilik vakillarida u darhol purkash uchun qoʻngʻiz bosh qismida joylashgan boʻladi. Ular odatda koʻproq qumli muhitda uchraydi.

Tavsif
------

Tana uzunligi taxminan 2 sm. Qoʻngʻizlar jigarrang-qora rangga ega (qizildan qora ranggacha boʻlishi ham mumkin). Turlarning soni va hajmi boʻyicha quyuq qoʻngʻizlarning eng katta jinslaridan biri hisoblanadi. Ushbu turning lichinkalari koʻpincha haqiqiy simli qurtlarga, yongʻoqchi qoʻngʻizlarning lichinkalariga (*Elateridae*) oʻxshashligi sababli „soxta simli qurt" deb ataladi.

Sistematika
-----------

Eleodesning 230 dan ortiq turlari mavjud.Tegishli avlodlar (*Embaphion — Lariversius — Neobaphion — Nycterinus — Trogloderus’')* bilan birgalikda Amphidorini oilasini tashkil qiladi. Bu jins birinchi marta 1829-yilda rus tabiatshunosi Iogann Fridrix fon Eshsholz tomonidan aniqlangan.

*Caverneleodes* kenja jinsi turlari Triplehorn: *E. easterlai — E. grutus — E. guadalupensis — E. labialis — E. leptoscelis — E. mikroplar — E. osculans — E. reddelli — E. rugosifrons — E. sprousei — E. tomasi — E. wheeleri — E. wynnei* — …

Manbalar
--------

1. ↑  *Clarke.* „The Pinacate Beetle is Not Afraid of You". *KCET* (13-sentabr 2013-yil). Qaraldi: 13-aprel 2022-yil.
2. ↑  Will, Kip*. Field Guide to California Insects*. Oakland, California: University of California Press, 2020 — 242 bet. ISBN 9780520288744.
3. ↑  „eol.org: *Eleodes*". 17-mart 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-mart 2014-yil.
4. ↑  Triplehorn, C. A. 1975. A new subgenus of Eleodes, with three new cave-inhabiting species (Coleoptera: Tenebrionidae). Coleopterists bulletin, 29(1): 39-43.
5. ↑  Triplehorn, C. A. and J. R. Reddell. 1991. New species of Eleodes (Coleoptera: Tenebrionidae) From Mexican Caves. Proc. Entomol. Soc. Washington, 93(3): 525—532.
6. ↑  Triplehorn, C. A. 2007. New species of Eleodes (Coleoptera: Tenebrionidae). Proc. Entomol. Soc. Washington, 109(3): 628—642.
7. ↑  Bernett, A. 2008. The genus Eleodes Eschscholtz (Coleoptera: Tenebrionidae) of eastern Colorado. Journal of the Kansas Entomology Society.81, 377-391.
**Elenthikara** - Keralaning Ernakulam tumanidagi Paravur Taluk, Putenvelikara Panchayathdagi kichik qishloq. Chalakudy daryosi Elenthikaradagi Periyar daryosi bilan tutashadi. Qishloq Paravurni Mala, Thrissur bilan bog'laydigan yo'lda joylashgan. U yerga eng yaqin shahar Shimoliy Paravur hisoblanadi. Bu joyning dastlabki aholisi "Ilaya Nandi" yoki "Ilaya Bhagavati" ga sig'inishgan. Shunday qilib, bu joy Elenthikara nomi bilan mashhur bo'lib ketgan.

Elenthikara o'rta maktabi
-------------------------

Shimoliy Paravur yaqinidagi Elenthikara o'rta maktabi tarixga ega. Sree Narayana Guru bu erga tashrif buyurganida, u odamlarni ta'lim va ta'lim muassasalariga bo'lgan ehtiyoj haqida fikr yuritadi. Uning so'zlaridan ilhomlangan doktor CS Sankaran, gomeopat, 1948-yilda ota-bobolari mulkidan foydalanib maktab qurdi. Keyinchalik 1952-yilda uni o'rta maktabga aylantirdi. To'g'ri o'yin maydonchasiga ehtiyoj paydo bo'lganda, atrof tozalandi. Bugungi kunda ushbu maktab va uning o'yin maydonchasi yo'qolgan madaniyatning qimmatli tarixiy dalillariga ega. Elenthikara urush paytida Tippu Sulton tashrif buyurgan va tepalikka bayroq ko'targan joy bo'lgan. Bu joy hozir "Kodi Kuthiya Kunnu" deb nomlanadi.

Ma'lumotnomalar
---------------

Andoza:Ernakulam district

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lazerolokatsiya** - Yer sunʼiy yoʻldoshlarigacha boʻlgan masofalarni aniqlash usuli. L. prinsipi kvant generatori (lazer)dan chiqqan ingichka va qisqa yorugʻlik impulsining yoʻldoshga borib yetishi va qaytib kelishi uchun ketgan vaqtni oʻlchashga asoslangan. Yorugʻlikning tarqalish tezligi aniq boʻlgani uchun L. yoʻli bilan aniqlangan vaqt orqali masofani katta aniqlikda oʻlchash mumkin. L. paytida vaqtni oʻlchash uchun kvars soatlari ishlatiladi. Lazerli masofa oʻlchagichlarda vaqt intervallari hisoblagichi oʻrnatilgan boʻladi. Impuls lazer asbobidan chiqish paytida hisoblagich yoqiladi va impuls unga qaytib tushishi paytida esa oʻchiriladi. Bu prinsipda ishlovchi hisoblagichlarda aniqlik 1 nonosekundgacha boradi. Bu esa sunʼiy yoʻldoshgacha boʻlgan masofani 10—15 sm aniqlikda oʻlchashga imkon beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Lub tolalari** — tolali oʻsimliklar (zigʻir, kanop, jut, rami, kendir, nasha oʻsimligi va boshqalar) poyasidan ajratib olinadigan toʻqimachilik tolalari. Bu oʻsimliklar (lub ekinlari) poyalarida kambiy va peritsikl orasida joylashgan toʻqimalar Lub tolalarini tashkil qiladi. Ular usimlik poyasidan biologik va fizik-kimyoviy usullar bilan ajratib olinadi. Buning uchun urugʻlari va barglaridan tozalanib va quritilib, bogʻ-bogʻ qilib tayyorlangan poyalar baklar, tabiiy yoki sunʼiy suv havzalari va hovuzlarda ivitiladi. Poyalarni ivitishda tolalarni bir-biriga va poʻstloqqa yopishtirib turgan pektin moddalari eriydi. Suv havzalari va hovuzlarida sovuq suvda ivitish har xil mikroorganizmlarning faoliyatiga asoslangan (bunda suvning harorati 20—25° dan oshmasligi kerak). Suvning ustidagi poyalarda mogʻor zamburugʻlari, suv ichiga botgan qismlarida anaerob bakteriyalar rivojlanadi. Baklarda poyalar issiq (36—38°) suvda ivitiladi. Bunda avval aerob, soʻngra anaerob bakteriyalarning ish faoliyatidan foydalaniladi. Ivitishning kimyoviy va bugʻlash usullari ham bor. Kimyoviy usulda turli moddalar (tuzlar, kislotalar, ishqorlar) eritmalari qoʻllaniladi. Bugʻlashda poyalar oldin suvda ivitilib, keyin bugʻla-nadi. Ivigan poyalar maxsus tola ajratish mashinalaridan utkaziladi. Ajratib olingan hoʻl tolalar titish-savash mashinalaridan oʻtkazilib tozalanadi, quritish mashinalarida quritiladi, soʻngra yumshatish mashinalaridan oʻtkazilib mayinlashtiriladi va pardozlash sexida pardozlanib, yaltiroq holatga keltiriladi, saralash (sortlarga ajratish) sexida tola rangi, uzunligi, pishikligi va tovlanuvchanligi boʻyicha xillanadi.

Lub tolalarini koʻk lub (floema)dan ham olish mumkin (bunda tola ajratib olish texnologiyasi yuqoridagidan deyarli farq qilmaydi). Lubni titish-yuvish jarayonida chiqqan chiqindilardan kalta Lub tolalari olinadi.

Lub tolalari qanday oʻsimlik poyasidan olinganligiga qarab, ingichka, kayishqoq (zigʻir va rama tolasi), dagʻal (kanop, jut, penka tolasi), qattiq (abaka, yaʼni penkaning bir turi) boʻlishi mumkin. Ulardan kanop, arqon, baliq tutish toʻri, brezent, har xil matolar tayyorlanadi, ular gilam toʻqishda ham ishlatiladi. Oʻzbekistonda, asosan, kanop oʻsimligi ekilganligi uchun kanop zavodlarida kanopdan tolalar olinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lalmikor neft-gaz koni** - Surxondaryo viloyati Jarqoʻrgʻon tumanida, Jarqoʻrgʻon shahridan 56 km shim.-sharqda joylashgan. 1943-yilda anikdangan. Keyingi yillarda konda razvedka va sinov ishlari bajarilgan. Konning geologik tuzilishida olay, buxoro katlari va boʻr, neogen davri jinslari ishtirok etgan. Konda 63 ta burgʻi qudugʻi kovlangan. Quduqlari olay (9 ta), buxoro (44 ta) qatlari, boʻr (9 ta) va neogen (1 ta) davri jinslarida kovlangan Lalmikor neft-gaz koni-g .k. tektonik jihatdan Lalmikor antiklinal strukturasida joylashgan. Lalmikor antiklinali Surxon megasinklinalining tektonik chiziqlarida oʻrnashgan. Strukturaning gum-baz qismi qiya, 2—3 kichik gumbazchalar bilan murakkablashgan. Qanotlari 27—28° enkaygan. Lalmikor neft-gaz koni-g .k.da kovlangan 49 ta quduqda 117 ta tekshiruv obʼyekti sinalgan. Ularda boʻr va paleogen yotqiziqlarining samarador qatlamlari aniqlangan. 22 tekshiruv obʼyektidan neft, 41 tasidan neft va suv, 23 tasidan suv olingan, 6 tasi boʻsh. Kondagi sanoat ahamiyatiga molik gorizontlar olay (L gorizont, eotsen), buxoro qatlari (I, II, III, IV, V gorizontlar — paleogen) va boʻr davri yotqiziqlari (VIII gorizont)da. Gazning debiti 55 ming m³/sutkadan 1775 ming m’/sutkagacha. Neftniki 1 t/sutkadan 100 t/sut-kagacha. Lalmikor koni nefti ogʻir, tarkibida oltingugurt koʻp, qatron va parafinli, 300° gacha qizdirilganda ajralib chiqadigan fraksiyalar 15— 26 %. Gaz quruq metanli, oltingugurt, karbonat angidridi va azot kam. Kondan 1974-yildan foydalanib kelinmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lazer asboblar** — 1) lazer nuridan foydalanib turli materiallarni payvandlash, kesish, chiniqtirish va parmalash, gaz quvurlarini qirqish uchun moʻljallangan asbob va jihozlar. Ular bilan ishlov berilganda materialda mexanik zoʻriqish paydo boʻlmaydi, payvandlangan choklar, ochilgan teshiklar juda aniq (0,003–1 mm) chiqadi. Lazer asboblar lazer nurini zarur joyga muayyan yoʻnalishda yoʻnaltirib beradigan optik tizimdan iborat. Ular bilan istalgan qattiqlikdagi materiallarga, hatto olmos, rubin va boshqalarga ishlov berish mumkin. Lazer nuri zichligini oshirish va ishlov berilayotgan joyni cheklab turish uchun Lazer asboblarda turli optik tizilmalardan foydalaniladi. Lazer asboblardan foydalanilganda ish unumdorligi ham juda yuqori boʻladi. Masalan, teshiklarni parmalaydigan lazer jihozlar bilan har minutda 60—240 ta teshikni parmalash mumkin. U lazer kallak, optik tizim, boshqarish tizimi, tok bilan taʼminlash manbai, sovitish tizimlardan iborat; 2) biol. va tibbiyotda qoʻllaniladigan asboblar. Lazer nuridan foydalanib jarrohlik operatsiyalarini oʻtkazish (mas, koʻz toʻr pardasini operatsiya qilish), terapiya usulida davolash, fizioterapiyada boʻgʻinlarni davolash mumkin; 3) qudratli lazer nuridan foydalanib dushman kuchlari va texnikasiga talofat yetkazadigan lazer qurollar. Lazer asboblardan kosmonavtikada ham foydalanish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Evolyutsion jarayonlarning qaytarilmasligi** **qonuni** 1893-yilda belgiyalik paleontolog Lui Dollo tomonidan ishlab chiqilgan, keyinchalik uning nomi bilan atalgan qonundir.

Evolyutsiyaning qaytarilmas qonuni L. Dollo: organizm (populyatsiya) o‘zining asl muhiti va yashash sharoitiga qaytgan taqdirda ham o‘zi paydo bo‘lgan asl shakliga qayta olmaydi. Misol: agar sayyoradagi iqlim to'satdan issiq va nam bo'lib qolsa, mezozoy davridagidek, dinozavrlar baribir Yerda paydo bo'lmaydi.

Olimning gipotezasiga ko'ra, evolyutsion rivojlanish jarayonida bir marta yo'qolgan organ yoki ishora keyingi filogenetik rivojlanish jarayonida tiklanmaydi. Biroq, keyinchalik Dollo qonuniga istisnolar topildi: masalan, 2003-yilda Maykl Uayting (inglizcha: *Michael F. Whiting* ) evolyutsiya jarayonida qanotlarini yo'qotgan tayoq hasharotlar turkumiga mansub ba'zi hasharotlar keyinchalik ularni yana egallashini ko'rsatdi .

Manbalar
--------

1. ↑  Dollo, Louis. Les Lois De L’évolution. New York: Arno, 1893.
2. ↑  Геологический словарь: в 2-х томах. — М.: Недра. Под редакцией К. Н. Паффенгольца и др. 1978.
3. ↑  Michael F. Whiting, Sven Bradler & Taylor Maxwell, «Loss and recovery of wings in stick insects», in: *Nature* 421, 264—267 (16 January 2003)

Havolalar
---------

* Dollo qonuni va genlarning o'limi va tirilishi
***A Beautiful Mind (Goʻzal idrok)*** — 1998-yilda Sylvia Nazar tomonidan yozilgan, Nobel mukofoti laureati John Forbes Nash hayotiga bagʻishlangan biografik roman. Nazarning ushbu asari 1998-yilda National Book Critics Circle Award mukofoti qoʻlga kiritdi va Pulitzer mukofotiga nomzod boʻldi. 2001-yilda roman asosida Ron Howard tomonidan Tafakkur oʻyinlari filmini suratga olingan.

Sujet
-----

Kitobda Nashning bolaligi, Prinston va MITdagi ishlari, RAND korporatsiyasidagi faoliyati, oilasi va shizofreniya bilan kurashlari yoritilgan.

Kitob 1994-yilda Nashga Iqtisodiyot boʻyicha Nobel mukofotini topshirishi bilan tugaydi. Kitobda Nash hayotining koʻp qirralari, shu jumladan uning matematik dahosi tabiati batafsil tavsiflangan, uning shaxsiyati va motivatsiyasi batafsil oʻrganilgan.

Qabul qilinishi
---------------

Roman 1998-yilda National Book Critics Circle Award mukfotifa loyiq koʻrildi. Tarjimai holi uchun Pulitzer mukofoti va Rhône-Poulenc mukofotiga nomzod boʻldi. 1999-yilda New-York Timesning Biografiya uchun eng yaxshi bestsellerlar roʻyxatiga qoʻshildi.

Tanqid
------

Kitobda qoʻyilgan axloqiy masalalar, ruxsatsiz biografiya va mavzu yuzasidan hamkorlik qilmasdan yozilgani keskin tanqid qilingan.

Moslashtirish
-------------

Kitob asosida Ron Howard tomonidan suratga olingan va bosh rollarni Russel Krou va Jenifer Konneli ijro etgan „Ajoyib aql" filmi yuqori baholandi va koʻplab mukofotlarga sazovor boʻldi. Jumladan Eng yaxshi film uchun va eng yaxshi moslashtirilgan Ssenariy uchun Oscar mukfotiga loyiq koʻrilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  1999 Pulitzer Prize Winners & Finalists — The Pulitzer Prizes
2. ↑  The Pulitzer Prizes
3. ↑  Prizes for Science Books previous winners and shortlists Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-06-19). The Royal Society website

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Lyublin
**Lyublin** — Polshaning sharqiy qismidagi shahar, Lyublin voyevodasining maʼmuriy markazi. Aholisi 356,2 ming kishi (1999). Mamlakatning muhim sanoat va madaniy markazlaridan. Transport yoʻllari tuguni. Mashinasozlik (avtomobilsozlik, qishloq xoʻjaligi mashinasozligi), oziq-ovqat, koʻn-poyabzal, yogʻochsozlik sanoati korxonalari bor. Tikuvchilik buyumlari, qurilish materiallari ishlab chiqariladi. L.da bir necha oliy oʻquv yurtlari, universitet, muzeylar, teatrlar bor.

L. qoʻlyozmalarda 10-asrdan tilga olingan. Shaharda 1569-yilda Lyublin uniyasi imzolangan. 1807—15 yillarda Varshava gersogligi, 1815-yildan Rossiya imperiyasi tarkibida boʻlgan. 1918-yildan Polsha tarkibiga oʻtgan. 1939-yilda nemis fashistlari bosib olgan. Shahar yaqinida Maydanek konslageri tashkil etilgan. 1944-yilda nemis fashistlaridan ozod qilingan. 1945-yil 17-yanvarda Varshava ozod qilingunga qadar Polshaning muvaqqat poytaxti boʻlib turgan. Meʼmoriy yodgorliklaridan qasr (13— 16-asrlar), ratusha (14-asr), kostyollar, Lyubomir saroyi (hozirgi universitet), teatr binosi va boshqa saqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Adras** — tanda ipi tabiiy ipak-dan, arqogʻi qalin ipdan toʻqilgan gaz-lama. Guli ikki tomonlama boʻlganligi uchun ayrim joylarda duroʻya deb ataladi. Arqoq ipi yoʻgʻonroq boʻlganligi uchun gazlama yuzasida koʻndalang chiviqlar hosil boʻladi. Kudunglanish natijasida yuqori navli A.ning bir tomoni at-lasday silliq boʻlib, ikkinchi tomoni tovlanib turadi. Gullari abr usu-ida boʻlib sariq, koʻk, pushti, qizil ranglar qoʻllanilgan. 1920-yillargacha Margʻilon, Xoʻjand, Buxoro, Samarqand va boshqa joylarda toʻqilib, Oʻrta Osiyo bozorlaridan tashqari Afgʻoniston, Xitoy kabi qoʻshni mamlakatlarda ham sotilgan. A. oʻzbek xalqi hayotida keng tarqalgan boʻlib, ayollarning kiyim-kechaklari, shuningdek chopon, koʻrpa va koʻrpachalar uchun ishla-tilgan. A. tun — avrasi A. dan tiqilgan toʻn. Sayyora Mahkamova.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Adras*** haqida turkum mavjud |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ovsyannikov Nikolay Aleksandrovich** (1902-yil 7-aprelda tugʻilgan, 1989-yil yanvarda vafot etgan) — Sovet sportchisi, birinchi beshta Butun Armiya Spartakiadasi gʻolibi, SSSR rekordchisi. SSSRda xizmat ko‘rsatgan sport ustasi (1939). N. A. Ovsyannikov yengil atletikaning turli yoʻnalishlarida oʻzini sinab koʻrdi.

Hayoti
------

Nikolay Ovsyannikov Fargʻona viloyatining Qoʻqon shahrida tugʻilgan. Rus millatiga mansub.

1919-yil 1-sentyabrda Armiya safiga xizmatga kirgan. L. L. Barxashning shogirdi. 1939-yilda Ovsyannikovga xizmat koʻrsatgan sport ustasi unvoni berildi.

Buyuk Vatan urushi yillarida Ovsyannikov Qizil Armiya Bosh boshqarmasining changʻi sporti, togʻ va harbiy jismoniy tayyorgarlik boʻlimida ishlagan, keyin Bosh boshqarmasining zaxira va oʻquv miltiq boʻlinmalarini tekshirish va jangovar tayyorgarligi boʻlimida xizmat qilgan. Bir necha marta orden va medallar bilan taqdirlangan, shu jumladan II darajali Vatan urushi ordeni va Qizil Bayroq ordeni sohibi boʻlgan (ikki marta).

1954-yil 22-iyulda harbiy xizmatdan boʻshatilgan. 1954 yil avgust oyidan boshlab u Moskvadagi Frunzenskiy RVCda roʻyxatga olingan.

1989-yilda, taxminlarga koʻra Moskvada vafot etgan.

SSSR rekordlari
---------------

Yugurish bilan sakrash balandligi — 1 m 74,5 sm.(1925)

110 toʻsiq — 17,3 soniya (1925)

Musobaqa tarixi
---------------

Qizil Armiyaning birinchi Butunittifoq chempionati (1921) — dekatlon (1-oʻrin), 110 m ga toʻsiqlar bilan yugurish (1-oʻrin) ;

Qizil Armiyaning Butunittifoq chempionati (1925) — yugurish starti bilan balandlikka sakrash (SSSR rekordi bilan 1-oʻrin) va 110 m s/b (SSSR rekordi bilan 1-oʻrin);

Qizil Armiyaning Butunittifoq chempionati (1927) — yugurish bilan balandlikka sakrash (SSSR rekordi bilan 1-oʻrin) va 110 m s / b (SSSR rekordi bilan 1-oʻrin);

Qizil Armiyaning Butunittifoq chempionati (1928) — bir joydan balandlikka sakrash (1-oʻrin), 110 m s / b (1-oʻrin) va uch hatlab yugurish (1-oʻrin);

Birinchi Butunittifoq Spartakiadasi (1928) — 110 m s / w (SSSR rekordi bilan 1-oʻrin);

Ikkinchi UmumOʻzbekiston Spartakiadasi (1928) — uch hatlab yugurish (1-oʻrin) va balandlikka sakrash (1-oʻrin).

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  „Участники войны. Сведения о личном составе" (ru). *Память народа*.  Министерство обороны Российской Федерации. 7-iyul 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2022-yil.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Мурылев Андрей Анатольевич.* „Выпускники и п/состав ТВОКУ. Фамилии на "О"" (ru). *forum.patriotcenter.ru* (11 ноября 2014). Qaraldi: 7-iyul 2022-yil.
3. 1 2 3 4 5 6 7  *А.В. Сафронов.* „«Белое солнце» Узбекистана - спортсмены среднеазиатской республики на Спартакиаде 1928 года" (ru). *Sports.ru* (25-dekabr 2021-yil). 7-iyul 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2022-yil.
**Adonis Afrim Ajeti** (1997-yil 26-fevralda tugʻilgan) — shveysariyalik professional futbolchi.

U Shotlandiyaning Celtic klubida oʻynaydigan Albian Ajetining egizak akasi va Arlind Ajetining ukasi. Adonis ikki fuqarolikka ega, u tugʻilib oʻsgan shveysariyalik va ota-onasining kelib chiqishi tufayli Albaniya fuqaroligiga ega.

Jamoalardagi faoliyati
----------------------

### Ilk martabasi

Ajeti egizaklari oʻzlarining yoshlik futbolini 2005-yilda „Bazel" bilan boshladilar, bir vaqtning oʻzida ularning katta akasi Konkordiyadan klubga koʻchib oʻtdi. 2011-12 va 2012-13-yilgi mavsumlarda Adonis Bazelning U-16 jamoasida oʻynadi. 2012-13-yilgi mavsumda u ularning U-18 jamoasida ham oʻynagan. 2013-yil 30-aprelda aka-uka egizaklar klub bilan birinchi professional shartnomalarini imzoladilar va shu tariqa ularning birinchi jamoasining bir qismiga aylanishdi. 2013-14-yilgi mavsumda u U-21 jamoasiga chaqirilgan.

Manbalar
--------



1. ↑  *FC Basel 1893.* „Profiverträge für Adonis und Albian Ajeti" (olmoncha).  FC Basel 1893 (2014). 8-mart 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-aprel 2013-yil.
**Volframatlar** — volframat kislotalarning tuzlari. V. normal (tarkibida WO42" ioni boʻlgan oddiy V. monovolframatlar), izopolivolframatlar (izopolivolframat kislotalarning tuzlari), polivolframatlar (tarkibida \UpOz~+1 ioni boʻlgan V.) va geteropolivolframatlar (geteropolivolframat kislotalarning tuzlari)ga boʻlinadi. Oksidlanish darajasi + 1 va +3 ga, goho +2 (Sa, Sr, Va, R)ga teng boʻlgan metall monovolframatlarning strukturasiga WO4 tetraedrlari kiradi. Ishqoriy metallar, magniy va talliy (I)-monovolframatlar suvda yaxshi eriydi; eritmalaridan kristallogidratlar holida ajralib chiqadi. Monovolframatlar metall tuzlari eritmalariga ishqoriy metallar V.ini taʼsir ettirib yoki stexiometrik miqdordagi metall oksidlari WO3 bilan birga 600—800° da qizdirib olinadi. Tabiatda monovolframatlar sheellit CaWO4, volframit (Fe, Mn) WO4 va b. minerallar koʻrinishida uchraydi. Monovolframatlarga 600—800° da WO3 taʼsir ettirilsa polivolframatlar hosil boʻladi. Monovolframatlar eritmalaridagi \UO42~anionlarining kislotali muhitda polikondensatsiyalanishi natijasida izopolivolframatlarning anionlari hosil boʻladi. Ishqoriy metallar V. va silikat, fosfat, arsenat yoki borat kislotalarning tuzlaridan tashkil topgan eritmalarda kislotali muhitda geterovolframatlarning kompleks anionlari, mas. [x(W3Ol0)J (8-p) hosil boʻladi. Bu yerda x—Si, P, As, Bi, p—oksidlanish darajasi. Geterovolframatlar eritmalardan kristallogidratlar holida ajralib chiqadi, mas. K3[P(W3O,0)4]4H2O. Kaliy va natriy monovolframatlari volfram bronzalari i.ch.da qoʻllaniladi. Magniy, kadmiy va rux monovolframatlari — lyuminoforlar ishqoriy metallar va nodir elementlarning qoʻsh V. tarkibiga kiradi. Ba3WO6 termokatodlar tayyorlashda, kadmiy va terbiy monovolframatlari lazer materiali sifatida ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"Eman ostidagi cho'chqa"** - 1823-yilda yozilgan, lekin birinchi marta 1825-yilda "Severnaya pchela" siyosiy gazetasining beshinchi sonida nashr etilgan I. A. Krilovning masali. "Eman ostidagi cho‘chqa" ertagi noshukur, dunyoqarashi tor odamlarni kinoya qiladi. Masalning tarbiyaviy ahamiyati voqealar tasviridan so'ng, masalning oxirida beriladi va "ilmni ko‘r-ko‘rona qoralaydigan" nodonlarni fosh qiladi. Nodon hayot qanday qoninlar doirasida rivojlanishini tushunishga qodir emas. Shuning uchun, cho'chqa kabi ildizlarni buzgan holda, daraxtni yo'q qilayotganini bilmaydi. Qarg'a va eman cho'chqa bilan mulohaza yuritishga behuda urinishadi, chunki u aqlini ishlatmaydi. Shuningdek, ertakda Eman bilim va tajribani ifodalovchi sifatida gavdalanadi.

Ertak odamlarning nodonlik va noshukurlik xislatlari haqidagi idiomaning asosiga aylandi. Masalning syujeti eman daraxtining ildizini qazib olgan cho‘chqaning nodon harakatlariga asoslanib qurilgan.Cho‘chqaning xulq-atvori va emanning so‘nggi mulohazasi bilan muallif jaholat va donishmandlikni, tafakkur torligi va keng dunyoqarashni qarama-qarshi qo‘yadi.

Krilovning "Eman ostidagi cho'chqa" masali ko'p ma'nolidir. Unda oddiy, kundalik vaziyatda ham, voqelikning yanada umumlashtirilgan ma'nolarida, ta'lim va munosabat masalalarida ham ko'rish mumkin.

Syujeti
-------

Masalning bosh qahramoni cho'chqa qadimgi, ko'p asrlik eman ostida o'tlaydi. U haqiqatan ham bu daraxtdan yiqilib tushgan dukkakli donaklarni iste'mol qilishni yaxshi ko'radi. Bir kuni cho'chqa eman daraxtining ildizlariga putur yetkaza boshlaydi. Daraxtda o'tirgan qarg'a unga emanga zarar yetkazayotganini tushuntiradi, lekin u bularning barchasiga ahamiyat bermasligini aytadi. Keyin eman cho'chqaga o'girilib, uni noshukurlikda ayblaydi. Unga o‘zi yaxshi ko‘rgan dukkaklilar osmondan tushmasligini, eman daraxtida o‘sishini tushuntirishga harakat qiladi. Afsuski, cho'chqa jismonan tumshug'ini osmonga ko'tarolmaydi va eman daraxtida yong'oqlar qanday o'sishini ko'ra olmaydi. U o'z fikrida qoladi va, ehtimol, eman daraxtiga zarar yetkazishda davom etmoqda.

Axloqiy jihati
--------------

"Eman ostidagi cho‘chqa" masalining axloqiy jihati shundaki, johillar ba’zan ilm-ma’rifatni yomonlab, go‘yo ulardagi ma’noni ko‘rmaydilar, biroq ayni paytda sivilizatsiyaning barcha ne’matlaridan o‘zlari ham sezmagan holda foydalanib keladilar.

Tanqid
------

V. G. Belinskiy "Eman ostidagi cho'chqa" ertagini I.Krilovning eng yaxshi "satirik va poetik" asarlari toifasiga kiritdi.

Havolalar
---------

* "Eman ostidagi cho'chqa" ertak matni
* Masalning audio versiyasi. Ovoz bergan V. Gaft

Manbalar
--------

1. ↑  „Eman ostida cho'chqa aktyorlik o'qish. "Eman ostidagi cho'chqa" - murakkab ma'noga ega ertak". Qaraldi: 8-may 2022-yil.
2. ↑  Гладышев В. В. Краткий справочник по литературе. — М.: ФЛИНТА, 2014
3. ↑  I.A.Krilov*. I.A.Krilov Basni Dramaturgiya* (rus), 1982 — 367 bet.
4. ↑  „Мораль басни "Свинья под дубом" https://www.literaturus.ru/2017/10/kratkoe-soderzhanie-moral-svinja-pod-dubom-krylov.html".
5. ↑  Белинский В. Г. Иван Андреевич Крылов / Взгляд на русскую литературу. Современник. М.: 1981. 502 с.
**Nikolay Nikolayevich Mikluxo-Maklay** [1846.5.(17).7, Rojdestvenskoye selosi, Novgorod viloyati — 1888.2(14).4, Peterburg] — rus sayyohi, antropolog va etnograf. 

Yevropa universitetlarida oʻqigan. 1866—67 yillarda Kanar orollari va Marokashga sayohat qilgan. Dastlabki ilmiy tadqiqot ishlari dengiz hayvonlarini oʻrganishga bagʻishlangan. Malay arxipelagi, Malakka yarim orol, Okeaniya orollari va Avstrali-yaga qilgan sayohatlarida oʻsha joylarning relyefi, meteorologiyasi, dengizlarini tavsiflagan. Jan,-Sharqiy Osiyo, Avstraliya, Tinch okeandagi orollarda yashovchi tub joy aholisining madaniyati, turmushi, antropologiyasi va etnografiyasini oʻrgangan. Bir necha yil Yangi Gvineya orol sohilida va Avstrali-yaning Sidney shahrida yashab ilmiy tadqiqot ishlari olib borgan. 1886-yil Avstraliyadan Rossiyaga qaytgan.

Mikluxo-Maklay antropologiya va etnografiya tadqiqotlariga asoslanib, inson zotining birligi va odam irqlarining oʻzaro qardosh ekanligi gʻoyasini ilgari surdi. U oʻsha vaqtda Yangi Gvineya aholisi (papuaslar)ning boshqa irqlardan farq qiladi degan qarashni inkor etdi. Mikluxo-Maklayning sayohat kundaligi 1923-yil nashr etilgan. M.-M. nomi 1947-yil Rossiya Fanlar akademiyasi Etnografiya institutiga berilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Sobr. soch. t. 1-5, M.-L. 19501954.

Manbalar
--------

1. ↑  "Mikluxo-Maklay Nikolay Nikolayevich" *OʻzME*. M-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Volfram qotishmalari** - volframnint metallar — molibden (Mo), reniy (Re), mis (Si), nikel (Ne), kumush (A) va b. oksidlar (ThO2), karbidlar (TiC — titan karbidi) va b. birikmalar bilan hosil qilgan qotishmalari. Kukun metallurgiyam usulida yoki komponentlar (tarkibiy qismlar)ni yoyli pech va elektron-nurli pechda qovushtirish yoʻli bilan olinadi. Komponentlar volfram (W)HHHr oʻtga chidamliligini oshiradi, plastikligini yaxshilaydi (t-ra 500° gacha boʻlganda), ishlov beriluvchanligini osonlashtiradi, unda zarur fizikaviy xossalar paydo qiladi. Sanoatda asosan metall-keramik V.q. ishlatiladi. Ular volfram karbidi kukunlari bilan titan karbidi kukunlariga bogʻlovchi modda (kobalt) qoʻshib aralashtirish, hosil boʻlgan aralashmani maxsus qoliplarda presslash, shundan keyin 1500°—2000° da qovushtirish yoʻli bilan tayyorlanadi. Bundam qotishmalar nihoyatda qattiq boʻladi, bunga sabab ularning taxminan 95 foizi karbidlardan iboratligi. V.q. elektr-vakuum asboblarda qizdirgichlar, ekranlar tayyorlash uchun, 2500° gacha temperaturada ishlatiladigan termopar materiallar sifatida, raketa va samolyotlarning baʼzi detallarini, giroskop rotorini tayyorlashda ishlatiladi. Tarkibida 3—10% nikel va 2—5% mis boʻlgan V.q. "ogʻir qotishmalar" deb ataladi. Ular radioterapiyada — nurlanishdan himoya qiladigan material hamda radioaktiv preparatlar saqlanadigan konteynerlar tayyorlanadigan material sifatida ishlatiladi. Tarkibida 15% molibden boʻlgan qoʻsh V.q- reaktiv dvigatellarning parraklarini tayyorlashda qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hofiz Tanish Buxoriy ibn Mir Muhammad Buxoriy**, Mavlono Naxliy (taxminan 1540 — Buxoro — 1589) — tarixchi olim va shoir. Otasi Mir Muhammad Buxoriy Ubaydullaxonning eng yaqin kishilaridan sanalgan. Hofiz Tanish Buxoriy Buxoro madrasalarida tahsil olgan.

Qulbobo Koʻkaldoshning tavsiyasi bilan Hofiz Tanish Buxoriy Abdullaxon II saroyiga xizmatga qabul qilingan va xonning shaxsiy voqeanavisi (tarixchisi) qilib tayinlangan (1570-yildan). U umrining oxirigacha shu lavozimda xizmat qilgan. Hofiz Tanish Buxoriy oʻz davrining yetuk shoiri boʻlib, u „Mavlono Naxliy" taxallusi bilan sheʼrlar yozgan. 1560-yilda u Iskandarxon taxtga oʻtirganida unga qasida bagʻishlagan. Uning sheʼrlari koʻplab tazkiralar va bayozlarda uchraydi.

Hofiz Tanish Buxoriy oʻzining shoh kitobi — „Abdullanoma" („Sharafnomai shohiy") asari bilan tanilgan. Asar shayboniylardan Abdullaxon II ga bagʻishlangan boʻlib, 1584—88 yillarda Buxoroda fors tilida yozilgan. Muallifning rejasiga koʻra, asar muqaddima, 2 qism (maqola) va xotimadan iborat boʻlishi moʻljallangan. Biroq asarni yozish jarayonida reja oʻzgargan. 1-va 2-maqolalar qoʻshib yozilgan, xotima esa muallifning vafoti tufayli yozilmay qolgan. Mutribiyning guvohlik berishicha, „Abdullanoma" asarining oxirgi qismini Abdullaxon II ning topshirigʻi bilan qozi Poyanda Zominiy (1602-yilda) yozgan.

„Abdullanoma" asari sharqshunos olim Sodiq Mirzayev tomonidan oʻzbek tiliga toʻliq tarjima qilingan. Bu asar B.Ahmedov soʻz boshisi va izohlari bilan birgalikda 2-marta nashr etilgan. Asarning rus tilidagi tarjimasi M. Salohiddinova tomonidan amalga oshirilib, uning faqat I—II qismlari faksimilesi bilan chiqarilgan. Asarning qoʻlyozma nusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti fondlarida saqlanadi (inv. № 2207, 3781). Sankt-Peterburgda asarning uchta qoʻlyozmasi mavjud.

Manbalar
--------

* Abdullanoma, 1-j. T. 1966; 2-j. T, 1969; Abdullanoma (tuliq nashri), 1-kitob, T. 1999; 2-kitob, T. 2000; Sharafnoma-yi shaxi, chast 1, M. 1983; chast 2, M. 1989.

Adabiyot
--------

* Ahmedov B. Munirov Q. Hofiz Tanish Buxoriy, T, 1963; Hasanov H. Sayeh olimlar, T. 1981;Ahmedov B. Oʻzbekistonning atoqli tarixshunos olimlari, T, 2003.
* Qahramon Rajabov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ryazan viloyat ilmiy arxiv komissiyasi ―** ilmiy tarixiy va oʻlkashunoslik jamiyati.

Faoliyat tarixi
---------------

1876-yilda A. V. Selivanov birinchi marta Ryazandagi muzey va u bilan ilmiy jamiyatni yaratish zarurligi haqidagi fikrni eʼlon qildi.

Birinchi toʻrtta viloyat olimlari Arxiv komissiyalari (GUAK) „tajriba shaklida" 1884-yilda Orlovskiy, Ryazan, Tambov va Tver viloyatlarida tashkil etilgan. Ryazan komissiyasi arxeologiya instituti direktori, senator N. V. Kalachov, 1884-yil 5-iyunda ochdi;  birinchi, taʼsis, yigʻilishda 15 kishi ishtirok etdi.

Komissiyaning asosiy qismi D.I Ilovayskiyning 1-Ryazan erkaklar gimnaziyasi talabalari edi: A. I. CHerepnin, A. D. Povalishin, A.A. A, B. C. Praottsev. Komissiya aʼzolari uning ochilishidan buyon I.I.I, A. V. Selivanov edi.

1904-yilda tarixchi I. I. Ignatovich shunday dedi: „Ryazan ilmiy arxiv komissiyasi uzoq vaqtdan beri oʻzini serflik tarixi boʻyicha juda qimmatli ishlar qatoriga qoʻshib qoʻydi";eng muhimi, A. D. Povalishin va N. S. Volkonskiyning monografiyalari edi. M. V. Dovnar-Zapolskiy, Ryazan ilmiy komissiyasining ishini tavsiflovchi GUAK faoliyatini koʻrib chiqishda, XVI—XVII asrlarda Ryazan oʻlkasi yozuvchilarning kitoblarini nashr etish boʻyicha komissiya faoliyatiga alohida eʼtibor qaratildi. AA Kizevetter, Yu. V. Gotye Ryazan olimining 1812 Vatan urushi tarixini oʻrganishdagi hissasini nishonladi.

Komissiya faoliyati natijasida tarixiy-arxeologik muzey (1884, hozirgi tarixiy — meʼmoriy muzey-qoʻriqxonasi tarkibida) tashkil etilgan boʻlib, 13,5 ming kitobdan iborat ilmiy kutubxonalar, 200 mingga yaqin  (Ryazan viloyati davlat arxivi uchun asos boʻlgan)  tarixiy arxiv toʻplangan. 1890-yildan  Ryazan viloyat  ilmiy arxiv komissiyasining muzeyi ish boshladi.

Hammasi boʻlib komissiya 323 kishidan iborat edi.

Komissiya raislari
------------------

* 1884-?: Castriot-Skanderberg;
* ?—1896: S. VA. Ursati;
* 1896-1899: A. D. Povalishin;
* 1899-1905: A. VA. Cherepnin;
* 1905—1918-yillar: S. D. Yaxontov.

Manbalar
--------

1. ↑  *Tolstov V. Tribunskiy P.* Uchyoniy-ensiklopedist A. V. Selivanov // Рязанские ведомости. — 1999. — № 20-21. — S. 4.
2. ↑  22-fevralya 1897 goda bil naznachen perviy zaveduyuщiy istoricheskim arxivom komissii I. I. Proxodsov; pervim direktorom arxiva posle 1917 goda stal S. D. Yaxontov —*Sinelnikova T.* Skolko let istoricheskomu arxivu Ryazanskoy oblasti? Wayback Machine saytida arxivlandi (4-mart 2016-yil).

Adabiyotlar
-----------

* *Tolstov V. A.* Ryazan viloyati ilmiy arxiv komissiyasi: yaratilish tarixi, asarlar va toʻplamlar. — Tarix fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiya. — Saratov. — 2003-yil.
* *Goltseva G.K.* Ryazan ilmiy arxiv komissiyasi tomonidan hujjatli merosni saqlash // Arxivchining axborotnomasi. — 2009. — 2-son.

Havolalar
---------

* Rossiya ilmiy jamiyatlari maʼlumotnomasi
* Ryazan ilmiy arxiv komissiyasining hujjatlari 1884-1887 ]
* 1912-yilda Ryazan ilmiy arxiv komissiyasi aʼzosi boʻlgan shaxslar roʻyxati
**Aka-uka Krsmanovichlar bugʻli hammomi** (serb.**Parno kupatilo brache Krsmanović**) ― Belgraddagi Dushanova koʻchasi 45a, **Stari Grad** shaharchasi hududida joylashgan. Belgrad madaniy yodgorligi.

Aka-uka Krsmanovichlarning bugʻli hammomi majmuasi eski turk hammomini, bir qismida vanna va dush, bir qismida esa basseynni oʻz ichiga oladi. Majmua 19-asr oxiridan 20-asr uchinchi oʻn yilligi oʻrtalarigacha turk hammomi asosida qurilgan. Hammom bu joyda ilk bor 1863-yilgi turk xaritasida „Kichik hammam" nomi bilan tilga olingan. Markazda dumaloq basseyn — hammam va poligonal shakldagi sovuq suvli kichik hovuz mavjud. Dumaloq hovuzli xonaning poydevori, shuningdek, hovuz ostidagi kanallar eski inshoot — turk hammomining qoldiqlari.

Aka-uka Krsmanovichlarning bugʻ hammomi binosi akademik meʼmorchilik uslubida bezatilgan. Inshoot tom qismida balyustrada bilan tugaydigan bir-biridan ikki qavat orqali chiqiladigan tomoni risalitdan iborat bir qavatli bino sifatida loyihalashtirilgan. Nosimmetrik jabhaning markaziy qismida yarim doira shaklidagi ustki portal mavjud boʻlib, uning ustida uchburchak qirrali shakl berilgan. Dekorativ tarzda kesilgan ustunlar bilan sayoz qanotlar uchburchak haykallar bilan bezatilgan tokcha oʻrnatilgan derazalarni ajratib turadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Завод за заштиту споменика културе града Београда/Парно купатило браће Крсмановић". 14-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-avgust 2017-yil.

Havolalar
---------

* Serbiya Respublikasi Madaniy yodgorliklarni muhofaza qilish instituti — Belgrad Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
* Serbiya Respublikasi Madaniy yodgorliklarni muhofaza qilish instituti — Belgrad / Koʻchmas madaniy meros ob’ektlari bazasi
* Yodgorliklar roʻyxati Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
Infuzoriyalar (*Lacrymaria*, *Coleps*, *Stentor*, *Dileptus*, *Paramecium)*
**Infuzoriyalar** (*Infuzoria, Ciliophora*) — yuksak rivojlangan bir hujayrali hayvonlar tipi. Tanasining uzunligi 12 mkmdan 3 mm gacha. Tashqi koʻrinishi har xil; erkin va oʻtroq, yakka va koloniya boʻlib yashovchi turlari bor. Harakatlanish organoidlari tanasini qoplab turuvchi kipriklardan iborat. Tanasi yupqa va pishiq pellikula qobiq bilan qoplangan. Yadrosi 2 xil: bitta katta yadro (makronukleus) va bitta yoki bir necha kichik yadro (mikronukleus)dan iborat. Katta yadro loviyasimon, zanjirsimon, taqasimon yoki boshqa shaklda, kichik yadro dumaloq boʻladi. Infuzoriyalar hazm qilish va ayirish organoidlarining ancha murakkab tuzilganligi bilan boshqa bir hujayralilardan farq qiladi. Erkin yashovchi infuzoriyalarda ogʻizoldi chuqurchasi, ogʻiz, halqum, hazm qilish vakuollari va chiqarish teshigi boʻladi. Qisqaruvchan vakuollari 2 ta, murakkab tuzilgan boʻlib, sitoplazmadan suyuklik yigʻuvchi uzun naychalar, suyuklik saqlovchi rezervuar va chiqarish naychasidan iborat. Infuzoriyalar ning ektoplazmasida himoya vazifasini bajaruvchi ipsimon otiluvchi tanachalar (trixosistalar) joylashgan. Parazit infuzoriyalar ning ogʻiz teshigi va qisqaruvchan vakuollari bulmaydi. Bakteriyalar va suv utlari bilan, ogʻizsiz parazit turlari fagotsitoz usulda oziqlanadi. Infuzoriyalar ikkiga boʻlinish, ketma-ket boʻlinish, koʻp marta boʻlinish, kurtaklanish orqali koʻpayadi. Infuzoriyalar da jinsiy jarayon ikkita infuzoriya oʻrtasida irsiy belgilarning almashinuvi (konyugatsiya) orqali sodir boʻladi. 8000 ga yaqin turi maʼlum. Dengiz, chuchuk suv va tuproqda uchraydi. 2 sinf (kiprikli va soʻruvchi infuzoriyalar) ga boʻlinadi. Ayrim infuzoriyalar hayvonlar (halqali chuvalchanglar, mollyuskalar, sut emizuvchilar) oshqozonida simbioz yashaydi. Kavsh qaytaruvchi sut emizuvchilar oshqozonida ofrioskoleks infuzoriyasi yashaydi. Bir qancha infuzoriyalar parazitlik qiladi. Baliqlarda ixtioftirius, uy hayvonlari va odamlarda balantidiy parazitlik qilib, katta ziyon keltiradi. Ayrim infuzoriyalar (masalan, tufelka) laboratoriya hayvonlari hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4189928-3
* LCCN: sh85066336
* NDL: 00570710
* NKC: ph781161

 |