**Yog' hujayralari**, shuningdek, **lipotsitlar** sifatida ham tanilgan, asosan yog 'to'qimasini tashkil etuvchi hujayralar bo'lib, energiyani yog ' sifatida saqlashga ixtisoslashgan. Yog' hujayralari adipogenez (murakkab, ko'p komponentli boshqariladigan jarayon, bunda mezenxima hujayralari etuk yog' hujayralariga differensiallanadi.) orqali yog' hujayralarni keltirib chiqaradigan mezenximal ildiz hujayralaridan kelib chiqadi. Hujayra madaniyatida yog' hujayralar progenitatorlari osteoblastlar, miotsitlar va boshqa hujayra turlarini ham hosil qilishi mumkin.

Yog 'to'qimalarining ikki turi mavjud:oq yog' to'qimalari va jigarrang yog' to'qimalari, ular mos ravishda oq va jigarrang yog'lar sifatida ham tanilgan.

Tuzilishi
---------

### Oq yog 'hujayralari

 Jigarrang yog 'hujayrasi.
 Parafindagi sariq yog 'to'qimasi.
Oq yog' hujayralari sitoplazma qatlami bilan o'ralgan bitta katta lipid tomchisini o'z ichiga oladi va unilokulyar deb nomlanadi. Yadro yassilangan va periferiyaga suriladi. Oddiy yog 'hujayrasi 0,1 ni tashkil qiladi mm diametrli ba'zilari ikki barobar, boshqalari esa yarmi. Shu bilan birga, yog 'hujayrasi hajmining bu raqamli baholari asosan o'lchash usuliga va yog' to'qimalarining joylashishiga bog'liq. Saqlangan yog 'yarim suyuq holatda bo'lib, asosan triglitseridlar va xolesteril efiridan iborat. Oq yog 'hujayralari resistin, adiponektin, leptin va apelin kabi adipokinlar vazifasini bajaradigan ko'plab oqsillarni chiqaradi. O'rtacha katta yoshli odamda 30 milliard yog 'hujayrasi mavjud bo'lib, ularning vazni 30 ta funt yoki 13,5 kg. Agar bola yoki o'smir etarlicha ortiqcha vaznga ega bo'lsa, yog 'hujayralari yigirma to'rt yoshgacha mutlaq sonda ko'payishi mumkin. Agar kattalar (bolaligida yoki o'smirligida hech qachon semiz bo'lmagan) ortiqcha vaznga ega bo'lsa, yog 'hujayralari odatda sonini emas, balki hajmini oshiradi, ammo ba'zi noaniq dalillar mavjud bo'lsa, yog 'hujayralari soni ko'payishi mumkin. etarlicha katta (semizlikning ayniqsa og'ir darajalarida bo'lgani kabi). 

Uzun meta-tahlil shuni ko'rsatadiki, oq yog' to'qimalarining hujayralari hajmi o'lchash usullariga, yog 'to'qimalarining omborlariga, yoshga va tana massasi indeksiga bog'liq.

### Jigarrang yog 'hujayralari

Jigarrang yog 'hujayralari ko'p burchakli shaklga ega. Jigarrang yog 'dermatomiyotsit hujayralaridan olingan. Oq yog 'hujayralaridan farqli o'laroq, bu hujayralar sezilarli sitoplazmaga ega, bir nechta lipid tomchilari bo'ylab tarqalib ketgan va ko'p qirrali hujayralar deb nomlanadi. YJigarrang rang ko'p miqdorda mitoxondriyadan kelib chiqadi. Jigarrang yog ', shuningdek, "chaqaloq yog'i" sifatida ham tanilgan, issiqlik hosil qilish uchun ishlatiladi.

### Miya yog 'hujayralari

Miya adipotsitlari oq yog 'hujayralari kabi bir burchakli. Ilik yog 'to'qimalarining ombori uning fiziologik funktsiyasi va suyak sog'lig'iga aloqadorligi nuqtai nazaridan yaxshi tushunilmagan. Suyak iligi yog 'to'qimasi suyak zichligi past bo'lgan holatlarda kengayadi, ammo semirish sharoitida qo'shimcha ravishda kengayadi.

Rivojlanish
-----------

Yog' hujayralarni hosil qilish uchun rag'batlantirilishi mumkin bo'lgan tabaqalanmagan fibroblastlardir. Tadqiqotlar oldingi adipotsitlar taqdirini aniqlashning potentsial molekulyar mexanizmlarini yoritib berdi, ammo adipotsitlarning aniq nasl-nasabi hali ham noma'lum.

Mezenximal yog' hujayralar muskul va nervlarga farqli ravishda tarqaladi.

Funktsiya
---------

### Hujayra aylanishi

  

Agar tanadagi yog' hujayralari maksimallikka erishsa ko'payishi mumkin.

> Adult rats of various strains became obese when they were fed a highly palatable diet for several months. Analysis of their adipose tissue morphology revealed increases in both adipocyte size and number in most depots. Reintroduction of an ordinary chow diet to such animals precipitated a period of weight loss during which only mean adipocyte size returned to normal. Adipocyte number remained at the elevated level achieved during the period of weight gain.
> 
> 

Ba'zi ma'lumotlar va darsliklarga ko'ra, adipotsitlar soni bolalik va o'smirlik davrida ko'payishi mumkin, ammo bu miqdor kattalarda odatda doimiy bo'ladi. 

Tana yog 'hujayralari kattalar sub'ektlarida o'rganilgan ortiqcha ovqatlanishga mintaqaviy javob beradi. Yuqori tanada adipotsitlar hajmining oshishi tananing yuqori qismida yog 'ko'payishi bilan bog'liq; ammo yog 'hujayralari soni sezilarli darajada o'zgarmadi. Yuqori tanadagi yog 'hujayralarining reaktsiyasidan farqli o'laroq, tajriba davomida pastki tanadagi adipotsitlar soni sezilarli darajada oshdi. 

Yog 'hujayralarining taxminan 10% har yili barcha kattalardagi yoshda va tana massasi indeksi darajasida yangilanadi.

Semirib ketish yog 'massasining kengayishi, adipotsitlar hajmining oshishi ( gipertrofiya ) va kamroq darajada hujayralar ko'payishi ( giperplaziya ) bilan tavsiflanadi. Semirib ketgan odamlarning yog 'to'qimalarida glitserin, gormonlar, makrofaglarni ogohlantiruvchi kimyokinlar va yallig'lanishga qarshi sitokinlar kabi metabolizm modulyatorlarini ishlab chiqarish ko'payadi, bu esa insulin qarshiligini rivojlanishiga olib keladi.

SREBF1 ( sterolni tartibga soluvchi elementni bog'lovchi transkripsiya omili 1) - transkripsiya omili bo'lib , endoplazmatik retikulum (ER) membranasiga ikkita membranani o'z ichiga olgan spiral orqali kiritilgan faol bo'lmagan prekursor oqsil sifatida sintezlanadi. Shuningdek, ER membranasida SREBF1 ni bog'laydigan (SREBF-ajralishni faollashtiruvchi oqsil) mavjud. SREBF1-SCAP kompleksi ER membranasida INSIG1 (insulin tomonidan qo'zg'atilgan gen 1 oqsili) tomonidan saqlanadi.

 SREBF tomonidan boshqariladigan lipid biosintezining proteolitik faollashuvi.
Klinik tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, insulin qarshiligi odatda semizlik bilan bog'liq bo'lsa ham, semirib ketgan bemorlarning adipotsitlarining membrana fosfolipidlari odatda yog 'kislotasi to'yinmaganligining yuqori darajasini ko'rsatadi.

2013-yilda oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, semiz sichqonlar va odamlarning yogʻ toʻqimalarida INSIG1 va SREBF1 mRNK ifodasi kamaygan boʻlsa-da, faol SREBF1 miqdori oddiy sichqonlar va semiz boʻlmagan bemorlarga nisbatan koʻpaygan. Etuk SREBF1 ning ko'payishi bilan birgalikda INSIG1 ifodasining bu pastga regulyatsiyasi, shuningdek, SREBF1-maqsadli gen ekspressiyasining saqlanishi bilan bog'liq edi. 

### Endokrin roli

Adipotsitlar estrogenlarni androgenlardan sintezlashi mumkinvaznni ortib yo kamayib ketishi bepushtlikka sabab bo'ladi. Adipotsitlar leptin gormonini ishlab chiqaradi. Leptin ishtahani tartibga solishda muhim ahamiyatga ega va to'yinganlik omili sifatida ishlaydi.

Manba
-----

1. Zufarov K.A. Gistologiya: darslik - Toshkent, 2005 й. 2. Гистология: Учебник /Под ред. Афанасьева Ю.И. Юриной Н.А. - Москва.: Медицина, 2012 й.

3. Tursunov E.A. Gistologiya: oquv qollanma, I qism - Toshkent, 2010 й.

4. Tursunov E.A. Gistologiya: oquv qollanma, II qism - Toshkent, 2011 й.

5. Огиз бушлиги гистологияси ва эмбриологияси буйича атлас (укув қўлланма) А.Ю.Юлдашев,С.Муртазаев,М.Х.Рахматова,Л.С.Князева, Тошкент, 2018 й.

6. Жункейра Л.К. Карнейро Ж. Гистология: учебное пособие, атлас. - перевод с англ. под ред. Быкова В.Л.- М. ГЕОТАР-Медиа, 2009 г.

7. Улумбеков Э.А. и Челышев Ю.А. Гистология, эмбриология, цитология: учебник/ Под ред. 3-изд. перераб. и доп.- М.: «ГЭОТАР- Медиа», 2009 г.

8. Кузнецов С.Л. Мушкамбаров Н.Н. - Гистология, цитология и эмбриология - М.:ООО «Медицинское информационное агентство», 2007 г.

9. Кузнецов С.Л. Мушкамбаров Н.Н. Горячкина В.Л. - Атлас по гистологии, цитологии и эмбриологии.- М.: МИА, 2010 г. 10. Юшканцева С.И. Быков В.Л. - Гистология, цитология и эмбриология. Краткий атлас Санкт-Петербург, 2007 г..

11. Ross М.Н. Palwina W. Histology: Text and Atlas. 7-th ed-2016 у.

12. Jungueira L.C. Carneiro J. Basic Histology: Text and Atlas, 13-th ed.-

2013 y. 

13. Gartner L.P, Hiatt J.M. Color Textbook of Histology, 3th ed. The Mе Graw-Hill Companies, 2006, 592 p. 446 III.

14. Young B. Lowe J.S. Stevens A., Heath J.W. Wheater's Functional Histology: A Text and Colour Atlas, 5th ed. 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb119648290 (maʼlumot)
* GND: 4154243-5
* LCCN: sh86006585
* TH: H2.00.03.0.01005

 |

1. 1 2 3  "Fat Cell Size: Measurement Methods, Pathophysiological Origins, and Relationships With Metabolic Dysregulations". *Endocrine Reviews* **43** (1): 35–60. January 2022. doi:10.1210/endrev/bnab018. PMID 34100954. PMC 8755996. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=8755996.
2. ↑  "Comparisons of diets used in animal models of high-fat feeding". *Cell Metabolism* **7** (4): 277. April 2008. doi:10.1016/j.cmet.2008.03.014. PMID 18396128. PMC 2394560. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2394560. "Regular chow is composed of agricultural byproducts, such as ground wheat, corn, or oats, alfalfa and soybean meals, a protein source such as fish, and vegetable oil and is supplemented with minerals and vitamins. Thus, chow is a high fiber diet containing complex carbohydrates, with fats from a variety of vegetable sources. Chow is inexpensive to manufacture and is palatable to rodents."
3. ↑  "Diet-induced adipocyte number increase in adult rats: a new model of obesity". *The American Journal of Physiology* **235** (3): E279–E286. September 1978. doi:10.1152/ajpendo.1978.235.3.E279. PMID 696822.
4. ↑  "Adipose tissue dysfunction in obesity". *Experimental and Clinical Endocrinology & Diabetes* **117** (6): 241–250. June 2009. doi:10.1055/s-0029-1192044. PMID 19358089.
5. 1 2  "Adaptive changes of the Insig1/SREBP1/SCD1 set point help adipose tissue to cope with increased storage demands of obesity". *Diabetes* **62** (11): 3697–3708. November 2013. doi:10.2337/db12-1748. PMID 23919961. PMC 3806615. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3806615.
6. ↑  "The role of leptin and ghrelin in the regulation of food intake and body weight in humans: a review". *Obesity Reviews* **8** (1): 21–34. January 2007. doi:10.1111/j.1467-789X.2006.00270.x. PMID 17212793.