**Qoraqalpoq alifbosi** (qoraqalpoqcha: *Qaraqalpaq jazıwı*) — qoraqalpoq tilining yozuvi. Alifbo pado boʻlganidan beri uning grafik asosi bir necha marta o'zgartirildi. Hozirda qoraqalpoq alifbosini kirill yozuvidan lotin yozuviga o‘tkazish jarayoni davom etmoqda. Qoraqalpoq alifbosi tarixi 4 bosqichga boʻlinadi:

* 1-bosqich — 1928 yilgacha boʻlgan arab yozuviga asoslangan alifbo;
* 2-bosqich — 1928−1940-yillardagi lotin yozuviga asoslangan alifbo;
* 3-bosqich — 1940−1994-yillardagi kirill yozuviga asoslangan alifbo;
* 4-bosqich — 1994-yildan lotin yozuviga asoslangan alifbo.

Tarixi
------

### Arab yozuviga asoslangan alifbo

1924-yilgacha qoraqalpoq yozuvining mavjudligi masalasi har xil nashrlarda turlicha yoritilgan. Dosjan Siypatdinovich Nosirov 1972-yildagi maqolasida qoraqalpoq xalqi inqilobgacha oʻz milliy alifbosiga ega boʻlmaganligi (ruscha: *„Каракалпакский… народ до революции… не имел своей национальной письменности"*) taʼkidlaydi. Oradan bir yil o‘tib, yana bir maqolasida inqilobdan oldin qoraqalpoq xalqi arab yozuviga asoslangan alifbosiga ega boʻlganligi, ammo bu alifob xalq orasida uncha maʼlum boʻlmagan va keng tarqalmaganligini, undan aholining kichik bir qismi – mullalar, eshonlar va imtiyozga boʻlgan hukmron doiralar foydalanganishganini (ruscha: *„До… революции у каракалпакского народа существовала письменность, основанная на арабской графике. Однако эта письменность не была общедоступной и общенародной, ею пользовалась незначительная часть населения — муллы, ишаны и привилегированная верхушка"*) qayd qilib oʻtadi. 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ا | ب | پ | ت | ج | چ | خ | د | ر | ز |
| س | ش | غ | ف | ق | ک | گ | ڴ | ل | م |
| ن | ھ | ه | و | ۇ | ۋ | ى | ي |

### Qoraqalpoq alifbolarining turli davrlarga oid umumiy jadvali

| Arab yozuviga asoslangan alibo | Lotin yozuviga asoslangan alifbo1928–1930 | Lotin yozuviga asoslangan alifbo1930–1938 | Lotin yozuviga asoslangan alifbo1938–1940 | Kirill yozuviga asoslangan alifbo1940–1994 | Lotin yozuviga asoslangan alifbo1994–1995 | Lotin yozuviga asoslangan alifbo1995–2009 | Lotin yozuviga asoslangan alifbo2009–2016 | Lotin yozuviga asoslangan alifbo2016-yildan | XFA |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ا | Aa | Аа | Aa | a |
| ه | Әә | Әә1 | Ää | Aʼaʼ | Áá | æ |
| ب | Bв | Бб | Bb | b |
|  | Vv | Вв | Vv | v |
| گ | Gg | Гг | Gg | g |
| غ | Ƣƣ | Ғғ | Ḡḡ | Gʼgʼ | Ǵǵ | ɣ |
| د | Dd | Дд | Dd | d |
| ه | Ee | Ее | Ee | Ee, Ye ye2 | Ee | e |
|  |  | Ёё1 | *yo* | jo |
| ج | Çç | Жж | Jj | ʒ |
| ز | Zz | Зз | Zz | z |
| ى | Ii | Jj | Ии | İi | Ii | i |
| ي | Jj | Ii | Йй | Yy | j |
| ک | Kk | Кк | Kk | k |
| ق | Qq | Ққ | Qq | q |
| ل | Ll | Лл | Ll | l |
| م | Mm | Мм | Mm | m |
| ن | Nn | Нн | Nn | n |
| ڭ | Ꞑꞑ | Ңң3 | N̄n̄ | Nʼnʼ | Ńń | ŋ |
| و | Oo | Оо | Oo | Oo, Wo wo2 | Oo | o |
|  | Өө | Өө1 | Öö | Oʼoʼ | Oʼoʼ, Woʼ woʼ2 | Óó | œ |
| پ | Pp | Пп | Pp | p |
| ر | Rr | Рр | Rr | r |
| س | Ss | Сс | Ss | s |
| ت | Tt | Тт | Tt | t |
| ۇ | Uu | Ŭŭ | Уу | Uu | u |
|  | Yy | Үү1 | Üü | Uʼuʼ | Úú | y |
| ۋ | Vv | Uu | Ўў1 | Ww | w |
| ف | Ff | Фф | Ff | f |
| خ | Xx | Хх | Xx | x |
| ھ | Hh | Ҳҳ | Hh | h |
|  | Ss | Ts ts | Цц | *ts* | Cc | ʦ |
| چ | Cc | Şş | Чч | Şş | Sh sh | Ch ch | ʧ |
| ش | Şş | Шш | Şş | Sh sh | ʃ |
|  | Şş | Щщ | Şş | Sh sh | ʃ |
|  | j | i | Ъъ |  |  |
| ى | Ьь | Ыы | Iı | Iʼiʼ | Íı | ə |
|  |  | Ьь |  |  |
|  | Ee | Ээ | Ee | e |
|  |  | Юю | *yu* | ju |
|  |  | Яя | *ya* | ja |
| 
11957-yilda joriy etilgan.
2Soʻzning boshida, rus tilidan olingan soʻzlardan tashqari.
31957-yilgacha — **ng**.
 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |