**Fransiya — Gollandiya munosabatlari** (fransuzcha: *Relations entre la France et les Pays-Bas*; niderlandcha: *Frans-Nederlandse betrekkingen*) Fransiya va Niderlandiya oʻrtasidagi davlatlararo va ikki tomonlama munosabatlardir. Ikki davlat Karib dengizidagi Sent-Martin orolida chegara boʻlinmasini baham koʻradi, orolning shimoliy qismi Saint-Martin jamoasi deb nomlanuvchi fransuz xorijdagi birlashma hisoblanadi, orolning janubiy qismi esa Gollandiya tarkibiga kiruvchi davlatdir. Ikki davlat oʻrtasidagi munosabatlar XVII—XVIII asrlarga borib taqaladi, oʻshanda mojaro Gollandiya Respublikasining Bataviya Respublikasiga va oxir-oqibat Gollandiya Qirolligiga aylantirilishiga olib keldi. Hozirda ikki davlat o‘rtasida yaqin madaniy va iqtisodiy aloqalar mavjud. Ikkala davlat ham Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti aʼzolari, shuningdek, Yevropa Ittifoqi, NATO va Birlashgan Millatlar Tashkilotining taʼsischi aʼzolaridir.

Mamlakatni taqqoslash
---------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Rasmiy nomi** | **Fransiya Respublikasi** | **Niderlandiya Qirolligi** |
| **Bayroq** |  |  |
| **Gerb** | Fransiya | Niderlandiya |
| **Madhiya** | La Marseillaise | Vilgelmus |
| **Milliy kun** | 14-iyul | 27-aprel va 5-may |
| **Poytaxt shahar** | Parij | Amsterdam |
| **Eng katta shahar** | Parij — 2 175 601 (12 628 266 metro) | Amsterdam — 872 680 (2 480 394 metro) |
| **Boshqaruv shakli** | Unitar yarim prezidentlik konstitutsiyaviy respublika | Unitar parlamentar konstitutsiyaviy monarxiya |
| **Davlat rahbari** | Emmanuel Makron | Villem-Aleksandr |
| **Hukumat rahbari** | Elizabet Born | Mark Rutte |
| **Rasmiy til** | Fransuz | golland |
| **Chet ellik aholi** | Fransiyada 60 000 gollandiyaliklar yashaydi | Niderlandiyada 24 064 nafar fransuz istiqomat qiladi |
| **Asosiy dini** | 47% xristianlik
40% Din yoʻq
5% islom
8% boshqalar | 43,8% xristianlik
50,1% Dinsiz
4,9% islom
1,2% boshqalar |
| **Amaldagi Konstitutsiya** | 1958-yil 4-oktyabr | 1983-yil |
| **Hudud** | 640,679 km2 (247,368 mi²) | 41,850 km2 (16,160 mi²) |
| **Eksklyuziv iqtisodiy zona** | 11,691,000 km2 (4,514,000 mi²) | 154,011 km2 (59,464 mi²) |
| **Vaqt zonalari** | 12 | 2 |
| **Aholi** | 67 918 000 | 17 741 000 |
| **Aholi zichligi** | 118/km 2 | 457/km 2 |
| **YaIM (nominal)** | 2,936 trillion dollar | 1,013 trillion dollar |
| **Aholi jon boshiga YaIM (nominal).** | 44 747 dollar | 57 836 dollar |
| **YaIM (PPP)** | 3,677 trillion dollar | 1,201 trillion dollar |
| **Aholi jon boshiga YaIM (PPP).** | 56 036 dollar | 68 572 dollar |
| **Inson kamoloti indeksi** | 0,903 | 0,941 |
| **Valyuta** | Yevro va CFP franki | Yevro, Niderlandiya Antil gulderi, Aruba florini va AQSh dollari |

Tarixi
------

### Fon

1560-yillardan boshlab, Fransiya va Gollandiya Respublikasi oʻzlarini ittifoqchilar deb hisoblaganlar, 1668-yilgacha Gollandiya Respublikasi Angliya Qirolligi va Shvetsiya imperiyasi bilan uchlik ittifoq tuzdi, bunda Fransiyaning devolyutsiya urushida Fransiyaning kengayishiga Lyudovik XIVga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarildi. Fransiya Yevropadagi eng kuchli davlat sifatida muvaffaqiyat qozongan. Gollandiya Respublikasi tomonidan xiyonat qilinganligini his qilgan Lui, Gollandiya Respublikasi Fransiyaga Ispaniya Gollandiyasini zabt etishiga qarshilik qilishini tushundi.

1672-yilda Lui Angliya Qirolligi va Shvetsiya imperiyasini Gollandiya Respublikasiga qarshi kurashishga ishontira oldi, chunki Lyudovik Angliyani moliyaviy qoʻllab-quvvatlashga rozi boʻlgan. Angliya Gollandiya imperiyasiga qarshi ikkita urushda (1652—1654 va 1665—1667-yillardagi Birinchi va Ikkinchi Angliya-Gollandiya urushlari) uchlik ittifoqda kelishuvga qadar kurashgan.

### Franko-Gollandiya urushi

Franko-Gollandiya urushi 1672—1678-yillarda, Angliya Qirolligi va Shvetsiya imperiyasi Gollandiya Respublikasiga xiyonat qilib, Fransiyani qoʻllab-quvvatlaganidan koʻp oʻtmay, Uchlik ittifoq tarqatib yuborildi. 1672-yil Gollandlar tomonidan „Falokat yili" (*Rampjaar*) deb hisoblanadi.

Ispaniya imperiyasini qoʻllab-quvvatlagan holda, Gollandiya Respublikasiga Brandenburg markgrafi va Muqaddas Rim imperiyasi qoʻshildi, fransuz armiyasi esa Myunster va Kyoln knyaz-yepiskoplari bilan ittifoq tuzish orqali kengaytirildi. 1672-yil iyunga kelib Fransiya Reyn daryosida, jumladan Reynberg, Vezel va Utrextda istehkomlar qurdi va myunsterliklar shimolga, xususan, Groningenga hujum qila boshladilar. Keyingi oyda Nassaulik William (keyinroq William III) shtatgalter deb tan olindi. 167-yil fevral oyida Angliya Qirolligi va Gollandiya imperiyasi Myunster va Kyoln knyaz-episkoplari bilan birgalikda Vestminster shartnomasini imzoladilar, bu esa Uchinchi Angliya-Gollandiya urushini tugatdi. 1674-yil avgustda Gollandiya-Germaniya-Ispan armiyasi Oranjlik Vilgelm III qoʻmondonligi ostida Shimoliy Fransiya hududiga kirib keldi va u yerda ularni Lui II de Conde qoʻmondonligidagi fransuz armiyasi kutib oldi. Seneffe shahrida Condé Gollandiya-Germaniya-Ispaniya armiyasini toʻsib qoʻydi va Gollandiya avangardlarini band qilish uchun 500 ga yaqin otliqlarni ajratib, Gollandiya-Germaniya-Ispaniya qoʻshinini oʻrab oldi va natijada fransuzlarning taktik gʻalabasi yuz berdi. Bu kurash Seneffe jangi deb nomlangan. 1675-yilda Shvetsiya armiyasi Brandenburgga bostirib kirdi. 1678-yil mart oyida fransuz armiyasi Ispaniya Gollandiyasiga kirdi va Gentni qamal qildi.

Oʻsha yilning oxirida 1679-yilgacha Fransiya, Gollandiya Respublikasi, Muqaddas Rim imperiyasi, Ispaniya imperiyasi, Myunster yepiskopligi va Shvetsiya imperiyasi oʻrtasida Nijmegen shartnomalari imzolanib, Fransiya-Gollandiya urushini Fransiya gʻalabasi bilan yakunladi. Urush keyinchalik Angliyani shonli inqilobning bir qismi sifatida zabt etgan William III va keyingi To‘qqiz yillik urush (1688-97) va Ispaniya vorisligi urushida (1701-14) kuchaygan Lui XIV o‘rtasidagi raqobatni keltirib chiqardi. Ikkala hukmdor ham Gollandiya Respublikasi Fransiya Qirolligiga qarshi koalitsiyani qoʻllab-quvvatladi. Afsuski, Gollandiya Respublikasi uchun urush ham respublikaning tashqi savdodagi hukmronligining pasayishiga olib keldi.

Saint Martin — Saint Maarten chegarasi kollektivi
-------------------------------------------------

 Saint-Martin orolidagi Fransiya Saint-Martin jamoasi va Gollandiyaning Saint Maarten oʻrtasidagi chegara oʻtish joyi.
 Gollandiya va fransuz qismlarini koʻrsatadigan Saint-Martin xaritasi.
1648-yil 23-martda Fransiya Qirolligi va Gollandiya Respublikasi *Konkordiya togʻi* tepasida Konkordiya shartnomasini imzoladilar, unda ikkalasi ham Saint-Martin orolini oʻz hududlariga — orolning shimoliy qismiga egalik qiluvchi Fransiya qirolligi va Gollandiyaga boʻlishdi.

1994-yil 17-mayda Fransiya Respublikasi va Niderlandiya Qirolligi Parijda Saint-Martin chegara nazorati toʻgʻrisidagi Fransiya-Gollandiya shartnomasini imzoladilar, u Saint-Martindagi ikkita aeroportda, yaʼni Niderlandiyadagi Malika Juliana xalqaro aeroportida chegara nazoratini yaxshilashga qaratilgan. Shartnoma 2007-yil 1-avgustda ratifikatsiya qilingan. Shartnoma qoidalari orasida, agar chet el fuqarosi Saint-Martin oroliga tashrif buyurmoqchi boʻlsa, Gollandiya va Fransiya tomonlari uchun viza yoki qoʻnish ruxsatnomasi talab qilinadi. Biroq, qoidalar amalga oshirilmagan. 

2009-yil 1-yanvarda Saint-Martin aholisi 77 741 kishini tashkil etgan — 40 917 kishi Gollandiyaning Saint-Maartenida va 36 824 kishi Fransiyaning Saint-Martin istiqomat qiladi.

Iqtisodiy munosabatlar
----------------------

Fransiya Gollandiyaning toʻrtinchi yirik investori, uchinchi yirik eksportchisi va oltinchi eng yirik yetkazib beruvchisi boʻlib, Gollandiya ham Fransiyaning yettinchi yirik eksportchisi va toʻrtinchi yirik importchisi hisoblanadi. Fransiya Tashqi ishlar va xalqaro taraqqiyot vazirligi maʼlumotlariga koʻra, Niderlandiyada xizmat koʻrsatish, metallurgiya va qishloq xoʻjaligi sohalarida faoliyat yurituvchi 400 ga yaqin fransuz kompaniyasi, jumladan AccorHotels, Air France-KLM, Atos, Capgemini, Engie, Saint-Gobain, Sodexo, Thales Group va Total SA France va Niderlandiya mamlakatlar iqtisodiyotlari oʻrtasidagi ikki tomonlama hamkorlikni yanada rivojlantirish uchun sinergiya oʻrnatishga kelishib olganlar. 1993-yildan 2008-yilgacha Fransiyada faoliyat yuritgan Gollandiya kompaniyalari: AkzoNobel, DSM, DSV, Heineken International, Royal Dutch Shell, Philips, SHV Holdings, TNT Express va Vopak boʻlib, mamlakat Fransiyada 15 ming ish oʻrni yaratilishiga hissa qoʻshganini taʼkidladi.

Madaniy va ilmiy hamkorlik
--------------------------

1957-yildan 2013-yilda yopilgunga qadar Parijdagi Néerlandais Instituti Gollandiya sanʼati va madaniyatini targʻib qilgan va shahardagi eng qadimgi madaniyat markazlaridan biri boʻlgan. Fransiyaning Français Instituti Amsterdam va Groningenda fransuz sanʼati va madaniyatini targʻib qiluvchi filiallariga ega. Fransiyaning bir qator ilmiy-tadqiqot institutlari, jumladan, Centre national de la recherche scientifique, Institut national de la recherche agronomique, IFREMER va Fransiya sogʻliqni saqlash va tibbiy tadqiqotlar instituti hamkorlik imkoniyatlarini oshirish uchun Gollandiya tadqiqot institutlari bilan shartnomalar imzolagan. Fransiya Tashqi ishlar va xalqaro taraqqiyot vazirligi ham Gaagadagi Xalqaro sudda fransuz huquqiy madaniyati targ‘ib qilinayotganini taʼkidladi.

Narkotiklarga qarshi kurash
---------------------------

Fransiya Tashqi ishlar va xalqaro taraqqiyot vazirligi maʼlumotlariga ko‘ra, Fransiya va Niderlandiya 1995-yildan beri ikki tomonlama giyohvand moddalarni taqiqlash bo‘yicha bir-biri bilan hamkorlik qilib keladi. Ikki davlat har yili Gaaga va Parijda uchrashuvlar o‘tkazadi.

Davlat tashriflari
------------------

Fransiya Prezidenti Fransua Olland 2014-yil 20-yanvar kuni Niderlandiyaga tashrif buyurdi va qirol Villem-Aleksandr, qirolicha Maxima va bosh vazir Mark Rutte bilan uchrashdi. Olland, shuningdek, Vakillar palatasi va Senat bilan uchrashib, ikki davlat oʻrtasidagi diplomatik va siyosiy aloqalar haqida gapirdi.

Doimiy diplomatik vakolatxonalar
--------------------------------

* Fransiyaning Gaagada elchixonasi bor.
* Niderlandiyaning Parijda elchixonasi bor.

* Fransiyaning Gaagadagi elchixonasiFransiyaning Gaagadagi elchixonasi
* Niderlandiyaning Parijdagi elchixonasiNiderlandiyaning Parijdagi elchixonasi

Manbalar
--------

1. 1 2  „Relations the Netherlands - France".  Government of the Netherlands. Qaraldi: 6-noyabr 2015-yil.
2. ↑  *étrangères.* „Présentation des Pays-Bas" (fr). *France Diplomatie - Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères*. Qaraldi: 3-yanvar 2022-yil.
3. ↑
4. ↑  Wolf 1962, p. 316.
5. ↑  Lynn 1999, p. 109.
6. ↑  Sommerville 2008. sfn error: no target: CITEREFSommerville2008 (help)
7. ↑  Lynn 1999, pp. 109-110.
8. ↑  Lynn 1999, p. 114
9. ↑  Lynn, p. 80-81.
10. ↑  Lynn 1999, p. 153.
11. ↑  „Dutch War of Louis XIV. 1672-1678".  Zentrale für Unterrichtsmedien im Internet (1-iyun 2003-yil). Qaraldi: 7-noyabr 2015-yil.
12. ↑  „Treaty of Concordia".  Sint Maarten Museum. 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-noyabr 2015-yil.
13. ↑  *Department of Statistics (STAT) of St. Maarten.* „Population, St. Maarten, January 1 st". 31-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-avgust 2012-yil.
14. ↑  „Les populations légales 2009 entrent en vigueur le 1er janvier 2012." (fr). *INSEE*.  Government of France. Qaraldi: 20-avgust 2010-yil.
15. ↑  „Export Partners of France".  CIA World Factbook (2012). 13-iyun 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-iyul 2013-yil.
16. ↑  „Import Partners of France".  CIA World Factbook (2012). 13-iyun 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-iyul 2013-yil.
17. ↑  „Economic relations".  French Ministry of Foreign Affairs and International Development (10-yanvar 2011-yil). 22-dekabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-noyabr 2015-yil.
18. ↑  „Institut Néerlandais gaat eind dit jaar dicht" (nl). *de Volkskrant* (8-fevral 2013-yil). Qaraldi: 9-fevral 2013-yil.
19. ↑  „Institut Français" (fr).  French Ministry of Foreign Affairs and International Development (3-avgust 2015-yil). Qaraldi: 8-noyabr 2015-yil.
20. ↑  „Cultural, scientific and technical cooperation".  French Ministry of Foreign Affairs and International Development (10-yanvar 2011-yil). 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-noyabr 2015-yil.
21. ↑  „Other types of cooperation".  French Ministry of Foreign Affairs and International Development (10-yanvar 2011-yil). 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-noyabr 2015-yil.
22. ↑  „French President François Hollande visits Dutch Parliament".  House of Representatives (Netherlands). Qaraldi: 27-noyabr 2014-yil.
23. ↑  Embassy of France in The Hague
24. ↑  Embassy of the Netherlands in Paris

Adabiyotlar
-----------

* Lin, Jon A. *Lui XIV urushlari, 1667-1714.* Longman, (1999).ISBN 0-582-05629-2ISBN 0-582-05629-2
*

Havolalar
---------

* Gollandiya elchixonasi, Parij Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-08-12). Archived
* Fransiya elchixonasi, Gaaga