Assegai bilan qurollangan mahalliy yordamchi qoʻshinlarning askari (SA, 1943)
**Assegay** (shuningdek, **assagai**) — Janubiy va Janubi- Sharqiy Afrika xalqlari tomonidan ishlatiladigan nayza turining nomi.

Nomlanishi
----------

"Assegay" soʻzi portugal tilidan (portugalcha: *azagaia*), bu esa oʻz navbatida arabchadan (*az-zagay* — nayza) dan kelgan. Shu bilan birga, assegai ishlatgan xalqlar bu soʻzni ishlatmagan. Xususan, zulular orasida bunday qurollar *iklva* (iklva) deb atalgan.

Qurilmasi
---------

Assegayning odatiy uzunligi taxminan 2 m ni tashkil qiladi. Uzun, 30 sm gacha, uchi temirdan yasalgan va, qoida tariqasida, barg shaklida edi; boshqa shakllar kamdan-kam qoʻllanilgan. Uchi milga petiolat tarzda biriktirilgan, yaʼni pichoqning bir uchidan maxsus zarb qilingan nozik petiole bilan milga yopishtirilgan. Milning uchi parchalanib ketmasligi uchun xom sigir terisi bilan oʻralgan edi. Baʼzi hollarda, assegai pichogʻi shunchalik uzun ediki, afrikaliklar uni pichoq sifatida ishlatishgan, masalan, qoramol tana goʻshtini soʻyishda. Tishli qirrali Assegai maʼlum, garchi ular keng tarqalmagan boʻlsa-da4.

Milni ishlab chiqarish uchun bardoshli yogʻoch tanlangan. Koʻpincha, bu maqsadda kurtisiya daraxti xizmat qiladi. , shuning uchun „Assegai daraxti" deb ataladi. Uning yogʻochlari bardoshli, ammo elastik edi va hatto yongʻindan keyin ham egilishga moyil edi. Shuning uchun jangchi assegayni tashlashdan oldin uni toʻgʻrilab turardi.

Qoʻllanilishi
-------------

 Zulus Isandlwana jangida ingliz zobitiga assegai uloqtirmoqda. 19-asr oxiridagi rasm.
Assegay Janubiy va Janubi-Sharqiy Afrikaning Bantu tilida soʻzlashuvchi xalqlari orasida keng tarqalgan boʻlib, ularni oʻtmishda evropaliklar birgalikda kofirlar deb atashgan. U, ayniqsa, yevropalik mustamlakachilar va zulular oʻrtasidagi toʻqnashuvlardan soʻng keng tanildi. Assegai asosan otish quroli sifatida ishlatilgan. Zulu nayza uloqtiruvchilarning masofasi va aniqligi yevropaliklarni hayratda qoldirdi. Ushbu qurollarni mohirona egallashda soʻnggi rolni erta bolalikdan rivojlangan mahorat oʻynagan. Nayza uloqtiruvchilarning odatiy usuli assegayni toʻgʻridan-toʻgʻri ularning oldiga emas, balki bir oz chapga yoki oʻngga otish edi — bu dushmanning ulardan qochishiga yoki qalqon orqasiga yashirinishiga toʻsqinlik qildi.

Jangchilar assegai oʻrtasidan ushlab, jang uchun saf tortdilar va barmoqlarining maxsus harakati bilan uni qayta-qayta siqib chiqardilar, bu esa egiluvchan milni tebranishiga olib keldi va xarakterli qattiq yoriq paydo boʻldi. Bu usul dushmanni qoʻrqitish uchun ishlatilgan va evropaliklarning fikriga koʻra, kuchli maʼnaviy taʼsir koʻrsatdi. Koʻpincha jangchilar uchida oʻq oʻrnatdilar — agar oʻtkazib yuborilgan boʻlsa, assegai erga urilganda sinib, dushmanni uni sobiq egalariga qarshi ishlatish imkoniyatidan mahrum qildi. Bundan tashqari, assegai qalqonni urganida muhim edi. Buzilgan uchini olib tashlash oson boʻlmadi, shuning uchun dushman qalqonni tashlab, jangni himoyasiz davom ettirishga majbur boʻldi (shu jihatdan assegai qadimgi Rim pilum dartining toʻliq analogi edi).

19-asrning birinchi uchdan birida, Zulu islohotchi qiroli Chaka, armiyani qayta tashkil etish paytida, jangchilarning qurollarini birlashtirganda, qatʼiy belgilangan assegai majburiy muntazam qurol sifatida qabul qilindi. Chaka shuningdek, kattalashtirilgan pichoqli assegayning qisqartirilgan versiyasini taqdim etdi, u otish uchun emas, balki qoʻl jangi uchun ishlatilgan, uni *ʻiklva* deb atagan (bu soʻz uzun pichoq bilan eshitilgan tovushga taqlid qilingan). dushman jasadidan chiqarildi). Qoidaga koʻra, zulular ikki yoki uchta assegai ni jangga, koʻpincha, hatto sakkiz yoki toʻqqiz ni olib ketishdi. Jangchi barcha otishmalarni sarflab, Iklva bilan jangga kirdi. Iklvadan foydalanish Zulu armiyasiga qoʻshni xalqlarga qarshi janglarda sezilarli ustunlik berdi. Dastlab, Zulu rahbarlari jangchilarga faqat zarba qurollarini qoldirib, assegai otishdan butunlay voz kechishni rejalashtirdilar, ammo Zulus va Burlar oʻrtasidagi urushdan keyin otliqlar bilan otishmalarda iklva foydasizligini koʻrsatdilar, ular bu qarorni bekor qildilar.

Agar odatlar (masalan, sud odob-axloq qoidalari) biron bir vaqtda qurollar olinb yurish imkonini bermagan taqdirda, zulu oʻzi bilan miniatyura assegai, jangovar nusxaning toʻliq nusxasini olishi mumkin edi va shuning uchun rasmiy ravishda u bilan qoʻshilmadi. nayza, haqiqiy jangchi boʻlishi kerak edi. Bunday mini assegai odatda oʻymakorlik bilan bezatilgan. Bolalarga qurol bilan muomala qilishni oʻrgatish uchun kichik oʻlchamdagi maxsus „bolalar" assegayi ham mavjud edi .

 Zulu jangchisi assegay bilan. 19-asr oxiridagi rasm.

Madaniyatda assegayning oʻrni
-----------------------------

Assegay Afrika haqida yozgan mualliflarning sarguzasht asarlarida qayta-qayta tilga olinadi. Misol uchun, Tomas Mine Reidning „Yosh ovchilar" romanida zulu assegay yordamida sherni oʻldirgan. Assegay otish texnikasi muallif tomonidan batafsil tasvirlangan:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Uning o'ng qo'lida oltita assegay bor edi. Assegay nima? Bu nayza, lekin ular uni boshqacha ishlatishadi. Assegay nayza va nayzalardan qisqaroq, o'qi esa ingichka; nayza, o'q yoki pike kabi, assegay temir uchi bilan jihozlangan. Jang paytida u dushmanga tashlanadi va ko'pincha uzoq masofaga tashlanadi. Aniqroq aytganda, bu oddiygina o'q otish qurollari ixtiro qilinishidan oldin Evropada ishlatilgan. Janubiy Afrikada u hali ham barcha vahshiy qabilalarning va ayniqsa kofirlarning asosiy qurolini tashkil qiladi. Yuz yard masofada ular o'q yoki o'q uchgandek kuch va aniqlik bilan uloqtirishadi. Assegay bir qo'li bilan uloqtiriladi. Kongoda esa oltita shunday nayza bor edi .... | "|

Zamonaviy Janubiy Afrika yozuvchisi Uilbur Smitning asarlari orasida Assegay romani bor.

Yana qarang
-----------

* Polearm
* Dart
* Zulu armiyasi
* Anglo-Zulu urushi

Manbalar
--------



1. ↑  Ian Knight.*. Rorke's Drift 1879. «Pinned Like Rats in a Hole»*. L.: Osprey Publishing, 1996. ISBN 1-855-32506-3. [*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  Ian Knight.*. Isandlwana 1879. The Great Zulu Victory*. L.: Osprey Publishing, 2002. ISBN 1-841-76511-2. [*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  [bse.sci-lib.com/article076967.html „Ассагай"].  Большая Советская энциклопедия. 20-sentyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-may 2012-yil.