***The Oxford Murders*** — Rejissyor Álex de la Iglesia tomonidan 2008-yilda suratga olingan drama filmi. Ushbu triller film argentinalik matematik va yozuvchi Guillermo Martínezning 2003-yildagi xuddi shu nomli romanidan asosida ishlangan. Filmda asosiy rollarni Elijah Wood, John Hurt, Leonor Watling va Julie Cox ijro etishgan.

Syujeti
-------

Filmda Viktoriya va Albert Trajanning ustuni gipsdan yasalgan to'plami muhokama qilinadi.
1993-yilda Oksford universitetining amerikalik talabasi Martin (Elijah Wood) o'z dissertatsiyasiga rahbar sifatida Artur Seldomni (John Hurt) tayinlashni xohlaydi. U Seldomni butparastga aylantiradi va u haqida hamma narsani bilib oladi. U Oksfordda Seldomning eski do'sti Xonim Eagleton (Anna Massey) uyida yashay boshlaydi. Uyda Xonim Eagletonning qizi Beth (Juli Kox) ham birga yashardi. 

Jamoatchilik nutqida Seldom Vitgenshteynning *Traktatus* kitobidan iqtibos keltiradi. Martin o'z idolini ta'sirga solmoqchi bo'lib, matematikaning mutlaq haqiqatga ishonishini tasdiqlab, ushbu fikrga nisbatan shubhasi borligini bildiradi: "Men pi soniga ishonaman". Seldom uni haqoratlab, uning dalillarini masxara qiladi va tinglovchilar oldida Martinni ahmoqdek koʻrsatadi. Hafsalasi pir bo'lgan Martin o'qishni tark etishga qaror qiladi va narsalarini yig'ish uchun ofisiga boradi. U yerda u o'zining hamkasbi, matematik Podorovni (Bern Gorman) uchratadi.

Martin o'z uyiga qaytadi va u yerda Seldomni uchratadi. Seldom Eagleton xonimni ko'rish uchun kelgan edi. Ikkalasi uyga birga kirishadi va Martin yashovchi uyning egasi o'ldirilganini ko'rishadi. Seldom politsiyaga do'stining manzili bilan "birinchi xat" deb yozilgan xat tashlab ketilgani haqida aytmaydi. Seldom mantiqiy seriyalar bo'yicha mutaxassis bo'lgani uchun, u bir seriyalovchi o'zining aql-idrokiga qarshi chiqish uchun qotillikdan foydalanayotganini ta'kidlaydi. Seldomning so'zlariga ko'ra, "barcha mukammal jinoyat ochilmagan jinoyat emas, balki noto'g'ri aybdor bilan ochilgan jinoyatdir".

Matematik va falsafiy ma'lumotlari
----------------------------------

Qahramonlar bir nechta matematik, jismoniy va falsafiy tushunchalarni muhokama qiladilar, masalan, mantiqiy seriyalar, Vitgenshteynning qoidaga asoslangan paradoks, Heisenberg aniqsizlik nazariyasi, Gödel nazariyasi, aylanmalar, Vesica Piscis, mukammal jinoyat imkoniyati, Fermatning oxirgi nazariyasi va Professor Wiles tomonidan tasdiqlangan dalillar, Taniyama taxminlari, tetraktilar va Pifagorchilar. Shuningdek, Butterfly ta'siri haqida ham ma'lumotlar berilgan.

Badiiy litsenziyasi
-------------------

"Mantiqiy qator" aslida matematik mantiq yoki matematikada belgilangan mavzu emas. Filmning boshida Seldom o'z ma'ruzasida aytganlaridan farqli ravishda, Vitgenshteynning *Traktatus* argumentida tenglamalar (Vitgenshteyn tomonidan haqiqat jadvallari joriy etishda bir nechta oddiy tenglamalar bundan mustasno) yordamida davom etmaydi va matematik mantiqning rasmiy tilida ifodalanmaydi. Argument ko'proq o'ziga xos tarzda ifodalangan bo'lsa-da, aslida oddiy tilda ifoda etilgan falsafiy dalildir.

Bundan tashqari, Fermatning oxirgi teoremasini yechgan professor Andrew Wiles filmda "Kembridj universiteti professori Wilkin" va Fermatning oxirgi teoremasi esa "Bormatning soʻnggi teoremasi" sifatida tasvirlanadi.

Filmning boshida berilgan bayonotga qaraganda, elektro-mexanik kompyuterlar ("Bombe") ikkinchi jahon urushi paytida Britaniya (va ilgari Polsha) kriptograflari tomonidan nemis "Enigma" kodini buzishda muhim rol o'ynagan.

Rollarda
--------

* Elijah Wood AQShlik talaba Martin sifatida
* John Hurt - Artur Reldom, inglizlarning logik seriyalar bo'yicha mutaxassisi
* Leonor Watling - Lorna, ispan hamshirasi
* Julie Cox - Beth Eagleton, musiqachi, xonim Eagletonning qizi
* Dominique Pinon - Frank, organ transplantatsiyasi kutilayotgan kasal qizning otasi
* Burn Gorman - Yuriy Ivanovich Podorov rolida, krank matematiki
* Jim Carter inspektor Pitersenning o'rinbosari
* Danny Sapani - Skot
* Anna Massey - Martinning uy egasi va Seldomning do'sti Julia Eagleton
* Alex Cox saraton kasalligiga chalingan, aqldan ozgan matematik Kalman rolida

Ishlab chiqarilishi
-------------------

White Horse mayxonasida filmlar suratga olingan, Oksford, 22-mart 2007.
Film ispaniyalik Álex de la Iglesia rejissyorligidagi ispan-ingliz-fransuz filmi hisoblanadi. Elijah Woodning filmdagi roli tasdiqlanishidan avval, Meksikalik aktyor Gael García Bernal matematika o'quvchisi rolini ijro etish uchun ko'rib chiqilgan edi. Bir necha hafta davomida kim bosh rolda bo'lishi taxmin qilindi. 2006-yil 26-dekabr kuni Tornasol Films tomonidan Woodning asosiy rolga qo'yilganligini ommaga e'lon qilindi. De la Iglesia Woodni maqtab: "Men Elijah bilan ishlashdan mamnunman, u, shubhasiz, sohasining eng kuchli mutaxassisi va bu film uchun mukammal nomzod" deya ta'rifladi.

Britaniyalik aktyor John Hurt universitet professori rolini ijro etgan va yosh talabalarga bir qator qotilliklarni to'xtatishga yordam bergan. Avvalroq, Aktyor Michael Caine bu rol uchun nomzodlikka berilgan edi.

De la Iglesia har kuni o'zining blogida filmning suratga olish jarayonlarida yuz bergan o'ziga xos voqealarni yoritib bordi. Film uning odatdagi qora komediya janridan tashqari dramatik yo'nalishdagi birinchi qadamidir.

Suratga olish ishlari 2007-yilning 22-yanvarida boshlandi va 24-mart kuni Oksfordda va Londondagi Viktoriya va Albert muzeyining Cast Courtida o'z yakuniga yetdi.

Chiqarilishi
------------

2008-yil 25-aprel kuni film Odeon Sky Filmworks tomonidan Buyuk Britaniyada yaratildi va 1-sentabrda ilk marotaba DVD-da chiqarildi. Biroq, AQShda 2010-yilgacha filmni chiqarishga ruxsat berilmadi. Vanihoyat, 2010-yil 2-iyul kuni VOD va 6-avgust kuni kinoteatrlarda namoyish etish boshlandi.

2010-yil 5-oktabrda filmning DVD va Blu-ray disk versiyasi chiqarila boshladi.

Qabul qilinishi
---------------

*The Oxford Murders* asosan salbiy tanqidlar oldi. *San-Fransisko Chronicle* tanqidichisi David Lewis: filmda "ko'plab iqtidorli odamlar" ishtirok etganligiga qaramay, unda "qora ssenariy" borligini va "boshdan oxirigacha shunchaki zerikarli" ekanligini yozgan. Variety filmidan Jonathan Holland filmni unchalik tanqid qilmagan bo'lsa-da dialog va ishqiy syujetda ayb topdi va uni "sayqallangan, ammo batafsil yoritilmagan" deb ta'kidladi. "Rotten Tomatoes" sharh agregatorida ushbu film 17% reytingga ega bo'lgan. Tilshunos professor Geoffrey Pullum esa filmga nisbatan keskin sharh yozgan.

Yana qarang
-----------

* Matematikachilar to'g'risidagi filmlar ro'yxati

Manbalar
--------

Tashqi havolalar
----------------

* *The Oxford Murders* IMDbda
* *The Oxford Murders* Box Office Mojoda


1. 1 2  *The Oxford Murders* Box Office Mojoda
2. ↑  Martínez, Guillermo*. The Oxford Murders*, Reprint, Westminster, London: Penguin Books, 2006. ISBN 978-0143037965.
3. ↑  „The Oxford Murders". *Turner Classic Movies*.  Turner Broadcasting System. Qaraldi: 2018-yil 9-may.
4. ↑  "Elijah wood in 'The Oxford Murders'," *The Hollywood Reporter*. 28 June 2010; the credit for coining this clever phrase, which was highlighted in the trailer, goes to Guillermo Martinez
5. ↑  Blasfemando en el vórtice del universo Álex de la Iglesia's blog.
6. ↑  realmovienews.com pictures of Elijah Wood and John Hurt filming the movie in London.
7. ↑  preview of *The Oxford Murders* on European-films.net
8. ↑  „De la Iglesia inicia el rodaje de 'Los crímenes de Oxford'". *Hoy* (2007-yil 19-yanvar).
9. ↑  noticias(Wayback Machine saytida 27 September 2007 sanasida arxivlangan)
10. ↑  „Eurimages gives coin to 'Oxford' – Entertainment News, Web Exclusive, Media – Variety".
11. ↑  „Wood joins suspects in 'Murders'". *The Hollywood Reporter*.
12. ↑  A review from Language Log
13. ↑  *Miska.* „Magnolia Pictures Announces Release Plans for 'The Oxford Muders[sic'"] (2010-yil 24-iyun).
14. ↑  David Lewis, review of "The Oxford Murders", in the *San Francisco Chronicle*, 13 August 2010.
15. ↑  Jonathan Holland, review of "The Oxford Murders", in *Variety*, 29 January 2008 (4 February in print).
16. ↑  „Language Log » Come back, Dan Brown, all is forgiven".