recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nematodirozlar** — kavsh kaytaruvchi hayvonlarda uchraydigan gelmintoz kasalliklar. Hayvonlarning ingichka ichaklarida parazitlik qiluvchi Nematodirus avlodiga mansub nematodalar qoʻzgʻatadi. Asosan, yosh mollar (qoʻzilar) kasallanadi. Kasallik, asosan, yaylovlarda alimentar yoʻl bilan yuqadi. N. qurgʻoq, keskin oʻzgaruvchan iqlimli, tuproqda mis va kobalt yetishmaydigan, lekin bor va molibden ortiqcha boʻlgan xrllarda muayyan hududlarda uchraydi. Hayvon organizmida gijja 21—26 kun davomida jinsiy yetiladi, 5 oygacha parazitlik qiladi va tashqi muhitga koʻplab miqdorda tuxum chiqarib turadi. Kasal hayvonlar holsizlanadi, oriqlab, ichi ketadi, koʻp suv ichadi, nafas olishi tezlashadi.

Davolash: nilverm, naftamon, panakur, farantel beriladi.

Oldini olish: hayvonlarni madaniy oʻtloqlarda boqish, mineral qoʻshimchalar qoʻshilgan toʻyimli ozuqalar berish.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gemmulalar** (lot. Gemmula — mayda kurtakcha) — 1) koʻpchilik chuchuk suv govaktanlilari (bodyaga) va ayrim dengiz gʻovaktanlilarining qishki tinim holatidagi ichki kurtaklari. Gʻovaktanlilar mezogleyi oziq moddalarga boy, diametri 0,3 mm keladigan amyobasimon hujayralarning sharsimon tuplamidan iborat. G. kremnezem (qumtuproq)dan iborat spikulalar, yaʼni amfidisklar bilan mustahkamlangan ikki qavat muguz (spongin) qobiq bilan oʻralgan. Ikkala qavat oʻrtasida havo saqlovchi boʻshliq, qobiq sirtida esa yupqa parda bilan yopilgan chiqarish teshikchasi boʻladi. Bahorda G. poʻsti yorilib, uning ichidagi hujayralar tashqi muhitga chiqadi va suv tubiga yopishib, yangi gʻovaktanlilarni hosil qiladi. Suv oqimi va suv hayvonlari orqali tarqaladi; 2) Ch. Darvinning pangenezis nazariyasi boʻyicha irsiyatning gipotetik birligi (eng kichik zarrachasi).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Gemodializ** (gemo... va dializ) — qonni zaharli moddalardan tozalash, qon muhiti va suv-minerallar almashinuvini muvozanatlash usuli. Asosan oʻtkir va surunkali buyrak yetishmovchiligidya, kislotalar, ishqorlar va b. moddalardan zaharlanganda, organizmga mos qelmaydigan qon quyilgan hollarda qoʻllaniladi. G.da vena yoki arteriya qoni maxsus kapillyarli dializatordan oʻtkazilib, qon tarkibidan ortiqcha suv, siydikchil va b. keraksiz moddalar soʻrib olinadi. Surunkali buyrak yetishmovchiligida organizmni buyrakni koʻchirib oʻtkazishga tayyorlashda asosiy muolaja hisoblanadi. Oʻtkir buyrak yetishmovchiligida G. qoʻllash zararlangan buyrakka dam berib, soʻngra uning faoliyati tiklanishiga olib keladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**1020-yil**. Bu davrda turli xalqlarda Yuliy, musulmon va boshqa taqvimlar ishlatildi.

Voqealar
--------

Yoz-imperator Genri II oʻzining uchinchi Italiya harbiy yurishini oʻtkazadi.  U janubga bostirib kirish uchun rejalar tuzadi, ammo notijorat boʻlib qoladi.

15-iyun — Vizantiya qoʻshinlari Catepan Basil Boioannes boshchiligida (uning ittifoqchisi shahzoda Pandulf IV tomonidan qoʻllab-quvvatlangan) Troia qalʼasini egallab olishdi.

Fransiyaning Sen-Jermen-an-Lay shahriga qirol Robert II (taqvodor) asos solgan.

Buyuk Kanut Buyuk Britaniya qonunlarini kodifikatsiya qiladi (taxminiy sanasi).

Armaniston qiroli Gagik I oʻrniga Ovannes-Smbat III oʻtdi.

Tavalludlar
-----------

|  |
| --- |
| *Yilga oid ushbu boʻlim chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

Vafot etganlar
--------------

|  |
| --- |
| *Yilga oid ushbu boʻlim chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Yil | *Yilga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Kniperkol kasseler va qaynatilgan kartoshka bilan 
**Kniperkol** (nemischa:) — Brandenburg Prignitzidagi odatiy sabzavotli taom boʻlib, uzum va olcha barglari bilan tuzlangan oq (60 %), yem-xashak uchun yoki qizil (5 %) va oqbosh karam (30 %) aralashmasi dan iborat. Prignitzda kniperkoldan tayyorlangan toʻyimli, oʻtkir taʼmga ega maxsus taomlar noyabrdan martgacha oʻnga yaqin mahalliy restoranlar tomonidan taqdim qilinadi.

Knieperkol Oʻttiz yillik urushdan keyingi ocharchilik davrida paydo boʻldi. Unda Prignitz aholisining atigi oʻn ikkidan biri omon qolgan. Qish uchun mahalliy aholi tuzlangan karam zaxirasini toʻldirishgan, ammo urushdan keyingi davrda oq bargli karam yoʻqligi sababli ular yem-xashak karamini achitishga majbur boʻlishgan. Bunday majburiy sharoitlarda vaqt oʻtishi bilan, kniperkol tayyorlash anʼanasi rivojlandi.

Kniperkolni tayyorlash uchun karam barglari qaynoq suvda qaynatilib, suvi siqib olinadi. Soʻng uzum va olcha barglari bilan qatlamlariga joylashtirilib tuzlanadi, shu tariqa sopol idishlar toʻldirilib, ustidan yuk bostiriladi. Karam shu tariqa 4-10 hafta davomida sut kislotaslii fermentatsiyasi uchun ajratilgan sharbat ostida qoladi. Tayyor knieperkol eritilgan choʻchqa yogʻida, bekon, tuzlangan yoki dudlangan aysbayn, maxsus dudlangan "karamli kolbasa ", sosiska va kasseler bilan dimlanadi. Kniperkol qaynatilgan kartoshka bilan bezatiladi. Toʻgʻri tayyorlangan kniperkol yogʻning koʻpligidan yaltirab turishi kerak, chunki ishchi qatlamga juda koʻp kaloriya kerak edi. Kniperkol konservalarda sotuvga chiqariladi.

Manbalar
--------

1. ↑  pritzwalk-info.de: Der Knieperkohl — die regionale Spezialität der Prignitz
2. ↑  dieprignitz.de: Knieperkohl
3. ↑  nordkurier.de: Dieses Kohlgericht ist nichts für Kalorienzähler
4. ↑  Knieperkohl aus der Prignitz[*sayt ishlamaydi*](olm.)

Adabiyotlar
-----------

* Lothar Bendel. Knieperkohl // Deutsche Regionalküche von A—Z. Mit Grundrezepten zum Nachkochen. — Random House, 2013. — 384 S. — ISBN 9783730690420.

Havolalar
---------

* Süddeutsche Zeitung: Brandenburg oshxonasi sirlari Arxiv nusxasi (olm.) )
**Kno3** — nitrat kislotaning kaliyli tuzi, rangsiz kristall. Suyuqlanish temperaturasi 334,5°. Suyuqlanish temperaturasidan yuqori haroratlarda kislorod ajralib, avval KNO2, keyin K2O gacha parchalanadi. K.n.ning organik moddalar bilan aralashmasi oson alangalanadi va yonadi. Suvda eruvchanligi (100 g da g hisobida): 31,0 (20°), 243,6 (100°). Suvdagi toʻyingan eritmasining qaynash temperaturasi 118°. K.n. NaNO3 KC1 oʻrtasidagi almashinish reaksiyasi yordamida olinadi. Pirotexnikada, kora porox tayyorlashda, gugurt, shisha i.ch.da, qishloq xoʻjaligida, goʻsht mahsulotlarini konservalashda ishlatiladi

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Pol Sabate** (5-yanvar 1854-yil — 14-avgust 1941-yil, Fransiya) — fransuz kimyogari. Tuluzada Oliy pedagogika institutini bitirgan. P. E. M. Berto rahbarligida Bordo va Tuluz universitetlarida ishlagan.

Asosiy ishlari
--------------

Pol Sabate sulfidlar, selenidlar, xloridlar va bromid elementlarining termokimyosi ustida ish olib borgan. Muhim ishlaridan biri kimyoviy kataliz sohasidagi yutuqlari hisoblanadi. Spirtlarning katalitik oʻzgarishlarini oʻrganishda katalizator sifatida maydalangan metall va oksid kukunlarini qoʻllagan.

Yutuqlari
---------

Pol sabate 1913-yilda „Anorganik kimyo sohasidagi ixtirolari, atom va molekulaga bogʻliq tadqiqotlari uchun" Nobel mukofoti bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  S.M.Turobjonov, M.T.Primqulov, G'.R.Rahmonberdiyev*. Kimyo sohasi bo'yicha nobel mukofoti sovrindorlari*, 2009 — 11 bet.

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Polejayev haykali** Saransk ― shahri markazida Proletarskaya va Polejayev koʻchalari chorrahasida 1967-yilda oʻrnatilgan boʻlib, u Mordoviyada tugʻilgan shoir xotirasiga hurmatni ifodalaydi. Loyiha muallifi — haykaltaroshlar M. I. Kojina va P. Bublev.

Yodgorlik rangli metalldan yasalgan.

Tavsifi
-------

Aleksandr Ivanovich Polejayev 1805-yilda Ruzayevka qishlogʻida (hozirgi Mordoviya shahri) tugʻilgan. U yosh bolaligini Saranskda oʻtkazgan. Shaharning markaziy koʻchalaridan biriga shoir nomi berilgan.

### Kompozitsiya

Haykaltaroshlik kompozitsiyasida inqilobchi demokrat Aleksandr Ivanovich yelkasiga tashlangan palto bilan toʻliq boʻy-basticha tasvirlangan; oʻng qoʻlida shoir kitob tutgan. Haykal koʻndalang kesimi kvadrat shakldagi baland granit postament ustida koʻtarilgan.

### Prototip

Aleksandr Ivanovich Polejayev — rus shoiri va tarjimoni; ijodi orqali chor hukumatini tanqid qilganligi uchun Nikolay I ning shaxsan buyrugʻi bilan armiyaga unter-ofitser sifatida yuborilgan. U armiyani yoqtirmasdi va bir necha marta polkni ruxsatsiz tark etdi; jismoniy jazoga tortilgan. 1838-yilda 33-yoshida vafot etgan.

Qiziqarli faktlar
-----------------

Sovet Ittifoqi davrida mamlakatning koʻplab shaharlarida Polejayevga haykallar oʻrnatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Памятник А. И. Полежаеву".  3dsaransk.ru. 15-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-iyul 2018-yil.
2. ↑  „Памятник А.И. Полежаеву — Саранск - городской сайт".  www.saransk-online.info. Qaraldi: 14-iyul 2018-yil.
3. ↑  „Памятник поэту А. И. Полежаеву - Турпортал Мордовия Саранск" (ruscha).  turizmrm.ru. 15-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-iyul 2018-yil.
4. ↑  „Памятник А.И. Полежаеву".  www.gidrm.ru. 15-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-iyul 2018-yil.
5. ↑  „Памятник А.И. Полежаеву: описание, фото, контакты, гиды, экскурсии" (ruscha).  www.rutraveller.ru. 14-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-iyul 2018-yil.
Tyrell Belford (1994-yil 6-may kuni tugʻilgan ) — ingliz yarim professional futbolchisi, hozirda Stafford Rangers jamoasida oʻynaydi.

Klub faoliyati
--------------

Belford o'z faoliyatini 2009-yilda "Liverpool"ning yoshlar tizimida o'ynagan. Belford 2013-yilning 31-iyulida "Liverpool"danqo‘yib yuborilganidan so‘ng "Suindon Town" bilan ikki yillik shartnoma imzoladi.

2016-yilning 11-noyabrida o'z shartnomasini o'zaro bekor qilganidan so'ng klubni tark etishini e'lon qildi.

Suindon Towndan ozod etilganidan so'ng, Belford o'sha kuni Milliy liganing janubiy tomonidagi Oksford City jamoasiga qo'shildi.

Tyrell keyingi yili Nuneaton Boroughga qo'shildi, lekin 2017-yil 25-sentyabrda o'zaro rozilik bilan ozod qilindi.

U 2021-yilning dekabrida Stafford Rangersga qo'shildi.

Xalqaro martaba
---------------

Belford Angliyani 16 yoshgacha va 17 yoshgacha bo'lgan guruhlarda himoya qildi.

Shaxsiy hayot
-------------

U darvozabon sifatida o'ynaydigan Kemeron Belfordning ukasi hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑   "Former Liverpool goalkeeper joins Swindon Town". BBC Sport. 31 July 2013.
2. ↑   "Swindon boss Mark Cooper praises debutant keeper". BBC Sport. 9 October 2013.
3. ↑   "Town Part Company With Belford". Swindon Town Official Site. 11 November 2016. Retrieved 11 November 2016.
4. ↑   "Change in the sticks". Oxford City Official Site. 11 November 2016. Retrieved 12 November 2016.
5. ↑   "Tyrell Belford - Nuneaton Borough FC Nuneaton Borough 1st Team".
6. ↑   "How Tamworth keeps on producing great 'keepers". This is Tamworth. 10 October 2013.
**Florensiya maktabi** - 13 16-asrlarda Italiyadagi asosiy badiiy maktablardan biri; Ilk Uygʻonish davridan boshlab to renessans madaniyati inqirozigacha boʻlgan davrni oʻzida aks ettiradi. Florensiya maktabi rangtasviri asoschisi Jotto bulib, uning ijodi Florensiyann protorenessans sanʼatining avangardiga aylantirgan; izdoshlari (Taddeo Gaddi, Mazo di Banko va boshqalar)ning ijodi koʻndalang qoʻyilgan masalalarni hal qilish jarayonida rivojlandi. Florensiya maktabida 14-asr 3choragida baynalmilal gotika gʻalaba qozondi (Anolo Gaddi, Lorenso Monako). Insonparvarlik gʻoyalari Ilk Uygʻonish davri Florensiya maktabi sanʼatining goyaviy asosiga aylandi. Meʼmor F. Brunelleski, haykaltarosh Donatello, rassom Mazachcho va boshqa ijodi Florensiya maktabi shakllanishida muhim rol oʻynadi. Florensiya maktabi rangtasviri realistik izlanishlarning davomiyligi, sanʼat va fan amaliyotlari (perspektiva va boshqa masalalar)ning nazariya va amaliyotlari bilan qiziqishi, sanʼat va amaliyotning oʻzaro aloqalari bilan ajralib turadi (Verrokko, P. Uchchello va boshqalar). 15-asr oxirida Florensiya maktabida demokratik anʼanalar (D. Girlandayo) saqlangani holda Lorenso Medichi saroyida shakllangan aristokratlar sanʼati anʼanalari xukmronligi ortib bordi (Bottichelli,Fillippino Lippi). Leonardo da Vinchi va Mikelanjelo ijodi Florensiya maktabi doirasidan chiqib Yuksak Uygʻonish davri sanʼatining choʻqqisiga aylandi. Florensiya maktabi uslubiy yaxlitligi bu yerda manyerizm tarqala boshlashi bilan barham topdi (J. Vazari va boshqalar).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abu Tammom** (taxminan 796, Damashq — 843, Mosul) — arab shoiri. Aso-san qasida yozgan. Arab she’riyatidagi „qadimga qaytish" harakatining asos-chilaridan. A. T. oʻz davrida xalq ijodi asosida turli sheʼriy toʻplamlar, tazki-ralar ham yaratgan. 7 ta tazkirasi maʼ-lum. Bizgacha „Kitob ul-hamosa" („Ja-sorat kitobi") va „An-Naqoid jorir va al-Axtal" („Jarir va al-Axtalning hajviyalari") asarlari yetib kelgan. Be-runiy oʻz asarlarida uning she’rlaridan koʻplab namunalar keltirgan va sheʼr yozish uslubini tahlil qilib, „Qofiyat al-alif min al itmom fi sheʼr Abu Tammom" („Abu Tammom sheʼrlaridagi alif qofiyasi sharhi") nomli sharh yozgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Abu Tammom" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abu Umar Bujayriy Xushufagʻoniy** (arabcha: أبو عمر البجيري خوشوفغاني — Abu Umar Muhammad ibn Bujayr ibn Hozim ibn Roshid Hamadoniy Xushufagʻoniy) — roviy.

Abu Umar Bujayriy Xushufagʻoniy muhaddis Abu Hafs Bujayriyning otasidir. Abu Umar Bujayriy Xushufagʻoniy oʻz davrining olimi, mashhur roviysi va muhaddisi boʻlgan.

Shogirdlari
-----------

Abu Umar Bujayriy Xushufagʻoniy zamonasining taniqli hadis roviylaridan tahsil olgan hamda ulardan hadislar rivoyat qilgan. Yozma manbalarda Abu Umar Bujayriydan Abu Lays Nasr ibn Hamavayh Kamarjiy Sugʻdiy hadislar yozib olgani haqida maʼlumot keltirilgan. Undan tashqari uning oʻgʻli Abu Hafs Umar ibn Muhammad Bujayriy taʼlim olgan va hadis rivoyat qilgan. Abu Hotam Muhammad ibn Habbonning „Siqot" („Ishonchli roviylar") kitobida keltirilishicha,

Vafoti
------

Abu Umar Bujayriy 268/882 yil shaʼbon oyida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Qarang: Ibn Hajar Asqaloniy. Fath al-boriy. J. 2. — Misr. Miriy Kubro matbaasi. Muqaddimasi, 1301/1884. 490.; Abdulkarim Samʼoniy. Ansob. — J. 5. - Bayrut. Doru-l-fikr, 1998. 93- 94.
2. ↑  Qarang: Abu Hotam Muhammad ibn Habbon. Siqot. J. 9. — Bayrut: Dor al-fikr, 1975. 143.

Adabiyotlar
-----------

* Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. — T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti. 2007. 108.
* Isaev Y. Abbosov A. Ishtixoniy allomalar. Imom Buxoriy xalqaro markazi. 2016. 42.
**Abu Saʼidxon madrasasi** — Samarqand madrasasi.

Tarixi
------

Abu Saʼidxon madrasasi XVI asrda shayboniylar sulolasi hukmdori Abu Saʼidxon tomonidan bunyod etilgan. Mazkur madrasa olima Mahkamoy Tursunova tadqiqotlarida Abu Said Turkistoniy madrasasi deb ham tilga olingan. Abu Saʼidxon Koʻchkunchixonning oʻgʻli edi. Madrasani otasi Koʻchkunchixon tirikligida Ulugʻbek madrasasining janub tomonida qurdirgan. 1533-yilda Abu Saʼidxon vafot etgach, madrasa hovlisidagi daxmaga dafn qilingan. Abu Tohirxoja oʻzining Samariya asarida Abu Saʼidxon daxmasi hazrati Umar masjining shimolida joylashgan boʻlgan. Abu Saʼidxon madrasasida Mutribiy Nazriy Badaxshondan taʼlim oladi. Abu Tohirxoja madrasa va daxma toʻgʻrisida XIX asr birinchi yarmidagi ahvoli haqida shunday yozgan: *"Hozirgi kunda bu daxma Childuxtaron nomi bilan, hovli oʻrtasida tomsiz buzuq bir holda murabbaʼ shaklida mavjuddir"*. Tarixiy manbalarda madrasa va daxma Hammomi koʻhna guzarida joylashgan. Madrasa XVIII asr oʻrtalarida ham yaxshi holatda boʻlgan va taʼlim jarayonlari mudarrislar tomonidan olib borilgan. Samariya asarida Abu Tohirxoja madrasa toʻgʻrisida shunday yozgan: *"Sayyid Sharif Roqim tarixida shu madrasa toʻgʻrisida yozganda oʻsha zamonda butun va mahkam bir yoʻsinda boʻlganini aytadilar"*. Abdusattor Jumanazar ushbu madrasaga oid bir qator hujjatlar va manbalarni oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Jumladan madrasa toʻgʻrisida Samarqanddagi boshqa oliy oʻquv yurtlari kabi Turondagi „buzuqchilik davri"da (1710—1780) qariyib tashlandiq ahvolga tushib qolgandi. Rossiya imperiyasi hukmronligi davrida oliy oʻquv yurti butkul buzilib ketgan. Ayrim adabiyotlarda madrasa „Koʻchkunchixon madrasasi" deb ham tilga olingan.

Meʼmorchiligi
-------------

Abu Saʼidxon madrasasi Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Tursunova M*. Samarqand madrasalari (monografiya)*. Toshkent: Fan nashriyoti, 2019 — 208 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Samarqand taʼlim tizimi va madrasalari tarixi*. Toshkent: Fan, 2021 — 520 bet.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Abu Tolib (maʼnolari).

**Abu tolib** (Abdusalom ibn al-Husayn al-Maʼmuniy) (taxminan 950, Bagʻdod −994, Buxoro) — shoir. Xalifa ll-Maʼmun avlodidan. Ray va Nishopurda yashagan. 980-yillarda Buxoroga kelgan, umrining oxirigacha shu yerda yashagan. Buxoroda zamondoshlari orasida qasida va vasf janrlarining yirik namoyandasi boʻlgan. Abu Mansur Saolibiyning „Yatimat addahr" („Zamona ahlining fazilatlari haqida yagona durdona") tazkirasining 3-bobi asosan A. T. ga bagʻishlangan. Asarda uning 332 baytli 96 ta vasfi hamda qasidalaridan parchalar keltirilgan. Koʻpchilik qasidalarini islom sheʼriyati ruhida, sof arab uslu-bida yozgan. Vasflarida oziq-ovqat, mevalar, buyum-ashyolar, tabiat hodisalari va boshqa tavsif qilingan. Ad.: Oʻzbek adabiyoti tarixi, 5 jild-li, 1-jild, T. 1977; Abdullayev I. Po-eziya na arabskom yazike v Sredney Azii i Xorasane X — nachala XI v. T. 1984.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**John Winthrop**  *(12- Yanvar, 1587/88-yil – 26- Mart, 1649-yil)* ingliz putrian huquqshunosi va Massachusets ko'rfazi koloniyasi asoschilaridan biri.

Ijodi
-----

* A Model of Christian Charity

**Xristian xayriya namunasi** - unda Puritan jamiyatini e'tiqodda mustahkam saqlash g'oyalari va rejalari, shuningdek, Yangi Dunyoda yengish kerak bo'lgan kurashlar tasvirlangan. U asarda U mustamlakachilarni "bir-birining yukini ko'tarishga" va o'zlarini "Sevgi bilan to'qilgan Masihning tanasi" deb bilishga undadi. U mustamlakachilarga hatto Angliya cherkovidan ham qat'iyroq bo'lishlarini va namunali davlat qurishni maqsad qilib qo'yishlarini aytdi. Agar ular shunday qilishsa, Xudo bizni "ibodat va shon-sharafga aylantiradi."

Asar o'n to'qqizinchi asrgacha nashr etilmagan, garchi u shu vaqtgacha ma'lum bo'lgan va qo'lyozma shaklida tarqalgan edi.

* The History of New England

**The history of new England** asarida John Winthrop o'z hayoti va tajribalarini Atlantika okeani bo'ylab sayohatdan boshlab, Massachusetsda o'tkazgan davrigacha davom etgan. Dastlab uchta daftarga yozib qo'ygan. Uning asari "1630 va 1640 yillardagi Massachusets tarixi uchun markaziy manba" sifatida tan olingan. Birinchi va ikkinchi daftarlari 1790-yilda Noah Webster tomonidan chop etilgan. Uchinchi daftar uzoq vaqt davomida yo'qolgan deb o'ylangan, ammo 1816-yilda qayta topilgan va to'liq holda 1825 va 1826 yillarda Jeyms Savage tomonidan 1630-yildan 1649-yilgacha "Yangi Angliya tarixi" sifatida nashr etilgan. Ikkinchi kitobi 1825-yilda Savagening idorasidagi yong`inda yo`q qilingan. Qolgan ikki qismlari Massachusets tarixiy jamiyati arxivi da saqlanyabdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „putrian". .
2. ↑  „Massachusets ko`rfazi kalo`niyasi". .
3. ↑  „A Model of Christian Charity". .
4. ↑  „Noah Webster". .
5. ↑  „"Massachusets tarixiy jamiyati" arxivi". .
**Klostridiozlar** - qoʻylarda uchraydigan oʻtkir toksik infeksion kasallik. Clostridium turkumiga mansub bakteriyalar qoʻzgʻatadi. Infeksion enterotoksemiya, bradzot, nekrotik gepatit, qoʻzilarning anaerob dizenteriyasi koʻp tarqalgan. Infeksiya qoʻzgʻatuvchisi manbai — kasal hayvon. Koʻzgʻatuvchisi uzoq vaqt tuprokda saqlanib, doimiy yuqish xatarini keltirib chiqaradi. Kasallik alimentar yoʻl bilan yuqadi. Kasallangan qoʻylarda markaziy nerv sistemasi zararlanishi kuzatiladi. Oʻlgan hayvon tezda iriydi. Tashhis kasallikning kechishiga va patalogoanatomik yorish, patalogik materialni bakteriologik tekshirish asosida qoʻyiladi. Davosi ishlab chiqilmagan.

Oldini olish. Kasallik uchraydigan xoʻjaliklarda qoʻylar K.ga qarshi polianatoksin bilan emlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
| SkyTrain metropoliteni |
| --- |
| 

```
 
```
 |
| Maʼlumot |
| Davlat | Kanada |
| Shahar | Vankover |
| Ochilgan vaqti | 1985-yil 11-dekabr |
| Boshqaruvchi shirkat | Light rapid transit system |
| Davlat | Kanada |
| Uzunligi | 79.6 km |
| Stantsiyalari soni | 53 ta |
| Yoʻllari soni | 3 ta |
| Kunlik yoʻlovchilar soni | 526,400 |
| Yillik yoʻlovchilar soni | 160 million |
| Sxemasi |
| SkyTrain metropoliteni |

**SkyTrain metro** — Vankuver mintaqaviy okrugida yengil tezkor tranzit tizimi boʻlib, Vankuver, Britaniya Kolumbiyasi, Kanada va atrofdagi munitsipaliyalarga xizmat qiladi. SkyTrain 79,6 km (49.5 mil) yoʻlga ega va SkyTrain-ga doimiy ravishda yuqori darajadagi ishonchlilikni taʼminlab, yer osti va koʻtarilgan yoʻllarda ishlaydigan, ajratilgan yoʻllarda toʻliq avtomatlashtirilgan poyezdlardan foydalanadi. "SkyTrain" nomi Expo 86 paytida tizim uchun ishlatilgan, chunki birinchi qator (Expo) asosan Vankuverning markazidagi shaharning tashqarisidagi baland yoʻl boʻylab harakatlanib, poytaxtning panoramik koʻrinishini taʼminlaydi. SkyTrain dunyodagi ikkinchi eng uzun kabel orqali qoʻllab-quvvatlanadigan "SkyBridge" nomi bilan tanilgan tranzit-koʻprikdan Fraser daryosidan oʻtish uchun foydalanadi.

Evergreen Extensionning 2016-yil 2-dekabrda ochilishi bilan SkyTrain Kanadadagi eng uzun tezkor tranzit tizimi va dunyodagi eng uzun toʻliq avtomatlashtirilgan haydovchisiz tizimga aylandi. Singapur MRT avtomatlashtirilgan liniyalarining umumiy uzunligi shundan beri SkyTrain liniyalaridan oshib ketdi.

Tarixi
------

### Rejasi

### Expo yoʻli

Dizayni
-------

Yana qarang
-----------

* Metropolitenlar roʻyxati

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* TransLink
* Evergreen Line Wayback Machine saytida arxivlandi (2021-03-27).
* Millennium Line Extension
* Google map of SkyTrain Lines Vancouver
**Yonuvchi aralashma** - dvigatellarda yonilgʻi bilan havo (oksigen)ning maʼlum nisbatdagi aralashmasi. Yo. a. karbyuratorli ichki yonuv dvigateli (IYOD) da silindrdan tashqarida (karbyuratorda) benzin bugʻlari bilan havo (oksigen)dan, gaz bilan ishlaydigan IYOD da gaz bilan havodan, dizel dvigatellarida silindrga kiritilgan qisilishidan qizigan havo bilan unga purkalgan dizel yonilgʻisidan hosil boʻladi. Yo. a. tarkibidagi 1 kg yonilgʻiga toʻgʻri keladigan havo (oksigen) miqdoriga qarab, meʼyordagi (1:15), suyuq (1:18), suyuqlashgan (1:16,5), quyuklashgan (1:13) va quyuq(1:12) xillarga boʻlinadi. Bu miqdor IYODga tushadigan yuk (nagruzka)ga qarab tanlanadi. Mas, dvigatelni ishga tushirishda quyuq, ortiqcha yuk bilan ishlashda (tepalikka koʻtarilishda) quyuklashgan, tekis yoʻlda bir maromda harakatlanishda meʼyordagi (normal), pastlikka tushishda suyuqlashgan va salt ishlashda suyuq Yo. a. hosil qilinadi. Avtotraktor dvigatellarida sovuq dvigatelni ishga tushirishda soʻriladigan havo yoʻlini toʻsib (zaslonka yordamida), boshqa hollarda esa akselerator tepkisi (pedali)ni bosib boʻshatib Yo. a. miqdori rostlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yongʻoqmevalilar** - yongʻoq va yongʻoqsimon meva beruvchi daraxt turlarining baʼzi adabiyotlarda uchraydigan umumiy nomi. Yongʻoq, bodom, pekan, pista, leshchina, kashtan, funduk, sibir kedri kabi oʻsimlik (daraxt)lar Yo. dir Yo.m.ning deyarli barchasi kattakatta maydonlarda yovvoyi holda oʻsadi. Yo. oʻsgan tabiiy oʻrmonzorlardan yongʻoklari (mevasi) terib olinadi. YOP, Yob — Xorazm vohasidagi oʻrta va kichik kanal. Baʼzan ariq ham Yop deyiladi (Qoraqalpogʻiston va Gʻarbiy Qozogʻistonda — jap.) Tojikistonning ayrim joylari (Togʻli Badaxshon)da daryoni Yo. deyishadi. Oʻzbekiston va Turkmanistonda Yo. soʻzidan tarkib topgan nomlar koʻp: Boʻzyop, Polvonyop, Kaltaminoryop va h. k.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Yonlab suzarlar**, har xil oyoqlilar (Amphipoda) — qisqichbaqasimonlar turkumi. Tanasining uz. 1—2 sm dan 28 sm gacha, koʻpincha ikki yon tomondan siqiq. 1—2 koʻkrak boʻgʻimi boshi bilan qoʻshilib ketgan. 2 juft oldingi koʻkrak oyoqlarida qisqichlari, barcha oyoqlarida jabralari boʻladi. Qorin boʻlimida 3 juftdan ikki shoxli suzgichlari va sakrovchi oyoqlari bor. Sayoz suvda yonida suzadi (nomi shundan olingan). 4500 ga yaqin turi maʼlum. Koʻpchiligi dengiz va chuchuk suv havzalari tubida yoki planktonda, ayrim turlari tuproqsa hayot kechiradi. Chuchuk suv havzalarida, ayniqsa, Baykal koʻlida Yo. s.lar koʻp (240 tur). Hammaxoʻr, faqat planktonda yashaydigan turlari orasida yirtqichlari bor. Kit bitlari (Guamidae) kitlarda ektoparazitlik qiladi. Tuxumlari urgʻochisi koʻkragidagi tuxum xaltasida rivojlanadi. Chuchuk suvlarda Gammarus avlodi turlari keng Tapkalgan. Yo. s. suv hayvonlari, ayniqsa, baliqlarning asosiy ozigʻi sifatida katta ahamiyatga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Milliy tiklanish kuni** (ozarbayjoncha: *Milli dirçəliş günü*) ― Ozarbayjonda har yili 17-noyabrda nishonlanadigan davlat bayramidir. 1992-yildan boshlab 17-noyabr Milliy tiklanish kuni sifatida nishonlanadi.

Tarixi
------

1988-yil 17-noyabrda Bokudagi Lenin maydonida (hozirgi Svoboda maydoni) Sovet Ittifoqi markaziy hokimiyati siyosatiga qarshi ommaviy norozilik mitinglari boshlandi. Namoyishchilar Togʻli Qorabogʻ mojarosining boshlanishi va qochqinlar oqimidan xavotirda edilar, birinchi marta Ozarbayjonni SSSR tarkibidan chiqish chaqiriqlari yangradi. 22-noyabr kuni Bokuda komendantlik soati joriy etildi va Sovet qoʻshinlarining katta kuchlari ham jalb qilindi. 3 -dekabrdan 4-dekabrga oʻtar kechasi namoyishchilar tarqatib yuborildi, keyinchalik ularning koʻplari (taxminan 400 kishi) hibsga olindi. Ozarbayjonlar uchun Milliy tiklanish kuni milliy ozodlik harakatining boshlanishini anglatadi, natijada Ozarbayjon mustaqil davlatga aylandi.

Manbalar
--------

1. ↑  „17 ноября — День национального возрождения" (deadlink). 30-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-oktabr 2014-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2014-10-30).
2. ↑  *John Noble, Michael Kohn, Danielle Systermans.* Lonely Planet. Georgia, Armenia & Azerbaijan. 3rd Ed. P. 296.
3. ↑  Audrey L. Altstadt. The Azerbaijani Turks: power and identity under Russian rule. — Hoover Press, 1992. — 331 p. — (Studies of nationalities). — ISBN 0-8179-9182-4, ISBN 978-0-8179-9182-1.
4. ↑  „Сегодня — День национального возрождения" (deadlink). 7-fevral 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-noyabr 2012-yil.

Yana qarang
-----------

* Ozarbayjon bayramlari
**Milliy yodgorlik** (Niderlandiya *Milliy yodgorlik* yoki *op de Dam Milliy yodgorligi*) — Amsterdamdagi Dam maydonidagi Ikkinchi Jahon urushi qurbonlari xotirasiga bagʻishlangan yodgorlik. Har yili 4-may kuni ushbu monumentda Ikkinchi jahon urushi va undan keyingi qurolli mojarolar qurbonlarini xotirlash uchun milliy marosim oʻtkaziladi.

Tavsifi
-------

Yodgorlik muallifi gollandiyalik arxitektor Yakobus Oud, haykallar Jon Redeker va uning oʻgʻillari tomonidan yaratilgan, barelyeflar muallifi haykaltarosh Pavel Greguardir.

Yodgorlikning markaziy elementi 22 m balandlikdagi konussimon beton ustun boʻlib, butunlay oq travertin bilan qoplangan. Ustunning old tomonida urush davridagi azob-uqubatlar ramzi boʻlgan toʻrtta zanjirband qilingan erkak figuralaridan iborat „De Vrede" (Tinchlik) barelyefi joylashgan. Ushbu markaziy figuralarning ikkala tomonida Gollandiya qarshiligini ifodalovchi ikkita erkak haykali, chapda ziyolilar ramzi va oʻngda ishchilar sinfining ramzi. Poyida uvillayotgan itlar azob-uqubat va sadoqatni anglatadi. Markaziy barelyef ustidagi bolali ayol va uning atrofida kabutarlar haykali gʻalaba, tinchlik va yangi hayotni ifodalaydi. Ustunning orqa tomonidan osmonga koʻtarilgan kaptarlar ozodlikni anglatadi.

Haykallar yodgorlikning zinapoyalarini tashkil etuvchi konsentrik halqalarda joylashgan. Yodgorlik oldida, dumaloq poydevorlarda Gollandiya ramzi boʻlgan ikkita sher bor. Yodgorlikning orqa tomonidagi yarim dumaloq devorda Ikkinchi jahon urushi davrida Gollandiyaning har bir provinsiyasidagi qatl joylari va harbiy qabristonlar tuproqlari solingan 11 ta quti bor.

Ustunda lotincha yozuv bor: *Hic ubi cor patriae monumentum cordibus intus* quod gestant cives spectet ad astra dei. *(erkin tarjimasi: „Shu yerda, Vatan qalbida, fuqarolar yuragida saqlagan bu yodgorlik Xudoning yulduzlariga boqmoqda")*

Havolalar
---------

Tasvirlar galereyasi

Manbalar
--------

1. ↑  „Nationaal Monument op de Dam", Buitenbeelden in Amsterdam (Goll.)
**Milliy til** — umumiy hudud, iqtisod va maʼnaviy boylik bilan birga millatni tashkil etuvchi ijtimoiytarixiy kategoriya. Millatning oʻzaro aloqa vositasi hisoblangan Milliy til 2 shaklga ega: ogzaki va yozma. Milliy til kabila, elat tillaridan farqlanadi.U, odatda, millatni birlashtirib turuvchi yagona til vazifasini bajaradi. "Milliy til" tushunchasi tilning yashash shakllariga aloqadordir, u til mavjudligining alohida turi boʻlib, mavjudlikning boshqa tur(lar)iga (urugʻ, kabila yoki elat tiliga), shuningdek, boshqa Milliy tillarga qarama-qarshi qoʻyilishi (mas, oʻzbek tilining qozoq tilidan farqlanishi) mumkin. Har bir millat oʻz tiliga ega. Baʼzan bir millat bir necha tilga ega boʻlishi mumkin: belgiyaliklar — bir millat, lekin fransuz va vallon tillarida soʻzlashadi. Shveysariyaliklar — yagona millat, lekin ular nemis, fransuz, italyan va retoroman Milliy tillarida soʻzla-shadi. Aksincha, bir necha millatlar bir Milliy tildan foydalanadilar, xususan, AQSH, Angliya, Avstraliya va boshqa inglizcha soʻzlashuvchi mamlakatlarda ingliz Milliy tilining variantlari, yaʼni britaniya ingliz, amerika ingliz, avstraliya ingliz variantlari qoʻllanadi. Milliy tilning hosil boʻlishi uzoq va murakkab jarayondir. Milliy tilning shakllanishidagi eng oliy bosqich milliy adabiy til hisoblanadi. Biroq Milliy til adabiy tildan farqdanib, ogʻzaki nuqt va xalq shevalarini ham oʻz ichiga oladi.

Abduzuhur Abduazizov.

Yana q.
-------

* Millat

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Qozogʻistonning batafsil xaritasi
Oʻrta Osiyo cho'llarida (Oqmola viloyati)
Qozogʻiston Oʻrta Osiyo va Sharqiy Yevropada joylashgan. 2,724,900 kvadrat kilometr maydonga ega boʻlgan Qozogʻiston Oʻrta Osiyodagi toʻrtta davlatdan ikki baravar va Alyaskadan 60 % katta. Mamlakat janubda Turkmaniston, Oʻzbekiston va Qirgʻiziston; Rossiya shimolda; gʻ'arbda Kaspiy dengizi; sharqda Xitoyning Shinjon-Uygʻur avtonom viloyati bilan chegaradosh.

Yevropa hududi
--------------

Qozogʻiston — dunyoning ikki qismida, Yevropa va Osiyo chegarasida joylashgan davlat; mamlakatning katta qismi Osiyoda, kichikroq — Sharqiy Yevropada joylashgan. Sovet, rus va qozoq manbalarida Yevropaning Qozogʻiston orqali oʻtadigan chegarasi Mugodjari togʻlari va Emba daryosi boʻylab berilgan. Ilgari dunyoning chegaralari Ural daryosi boʻylab tortilgan, shuning uchun baʼzi manbalarda farqlar mavjud: „Britannica" ensiklopediyasi „Yevropa" maqolasida TSB (Mugodjari va Emba uchun) bilan bir vaqtga toʻgʻri keladigan Yevropa va Osiyoning chegaralari tasvirlangan, ammo ingliz tilidagi xaritalarda chegara Ural daryosi boʻyida koʻrsatilgan. Markaziy razvedka boshqarmasining Umumjahon faktlar kitobi Qozogʻistonning Yevropa qismini Ural daryosi boʻylab chizishda davom etmoqda.

Iqlimi
------

Qozogʻistondagi Köppen iqlim tasnifi xaritasi.
Qozogʻistondagi iqlim kontinentaldir. Yozda havo harorati oʻrtacha 30 °C va qishda oʻrtacha −20 °C boʻladi.

Quyida iqlim diagrammalarida mamlakatning turli xil iqlimlaridan namunalar keltirilgan, ular ikkita qarama-qarshi shaharlardan olingan (tegishli jadvallar bilan); Aktau va mamlakatning gʻarbiy qismidagi Kaspiy dengizi sohillari sovuq choʻl iqlimi va sovuq quruq iqlimi bilan ajralib turadi, Petropavl iqlimi mamlakatning qolgan qismi uchun odatiy iqlimga ega; nam faslli kontinental iqlimning keskin oʻzgarishi, yogʻingarchilikning notekis taqsimlanishi va fasllar orasidagi haroratning keskin oʻzgarishi bilan farqlanadi.

Maydon va chegaralar
--------------------

CIA World Factbook maʼlumotlariga koʻra, Qozogʻiston Markaziy Osiyodagi eng katta davlatdir:
CIA World Factbook hisob-kitoblariga koʻra:

Maydon
* Umumiy: 2,724,900 km2 (1,052,100 mi²)
* Quruqlik: 2,699,700 km2 (1,042,400 mi²)
* Suv: 25,200 km2 (9,700 mi²)

Yer chegaralari
* Chegaradosh davlatlari: Xitoy (janubi-sharqdan) 1,765 kilometr (1,097 mi), Qirgʻiziston (janubi-sharqdan) 1,212 kilometr (753 mi), Rossiya (shimoldan) 7,644 kilometr (4,750 mi), Turkmaniston (janubdan) 413 kilometr (257 mi), Oʻzbekiston (janubdan) 2,330 kilometr (1,450 mi).

Manbalar
--------

1. ↑  *Qozogʻiston geografiyasi* in the *Great Soviet Encyclopedia*, 1969–1978 (Russian)
2. ↑  Europe(ingl.) — в энциклопедии Британника
3. ↑  Kazakhstan Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-12-26). Dunyo kitobi(ingl.)
4. ↑  ClimateTemp.info Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-01-01). What is the Climate, Average Temperature/ Weather in Kazakhstan?
5. ↑  „Central Asia :: Kazakhstan — The World Factbook - Central Intelligence Agency". *www.cia.gov*. 29-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-yanvar 2020-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2015-06-29).
**White** (talaffuzi: *Vait*) — AQShning Janubiy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Aholisi 2020-yilgi aholini roʻyxatga olishda 537 kishini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

White shahri 44°26′4″N 96°38′51″W﻿ / ﻿44.43444°N 96.64750°W﻿ / 44.43444; -96.64750GO (44,434353, −96,647514) koordinatalarda joylashgan.

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 0.99 kvadrat mil (2.56 km2) tashkil qiladi.

Demografiya
-----------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1890** | 137 |  | — |
| **1900** | 454 |  | 2 314% |
| **1910** | 468 |  | 31% |
| **1920** | 594 |  | 269% |
| **1930** | 533 |  | −103% |
| **1940** | 559 |  | 49% |
| **1950** | 525 |  | −61% |
| **1960** | 417 |  | −206% |
| **1970** | 418 |  | 02% |
| **1980** | 474 |  | 134% |
| **1990** | 536 |  | 131% |
| **2000** | 530 |  | −11% |
| **2010** | 485 |  | −85% |
| **2020** | 537 |  | 107% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

2010-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 485 kishi, 195 ta xonadon va 121 ta oila istiqomat qilgan. Shaharning irqiy tarkibi 98,4% oq tanli, 0,8% osiyolik va 0,8% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 0,4% ni tashkil etadi.

Shaharda 195 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 28,7 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor edi, 49,7 foizi er-xotinlar birga yashagan, 8,7 foizida eri boʻlmagan ayollar, 3,6 foizida xotini boʻlmagan erkaklar va 37,9% oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 34,4 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 9,8 foizida esa 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahar aholisi oʻrtacha yoshi 41,7 yoshni tashkil etadi. Aholining 23,7 foizi 18 yoshgacha boʻlganlar; 7,5% 18 yoshdan 24 yoshgacha boʻlganlar; 23,3% 25 dan 44 gacha; 24,7% 45 dan 64 gacha; va 20,8% 65 yosh va undan kattadir. Shaharning gender tarkibi 50,1% erkaklar va 49,9% ayollarni tashkil qiladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 31 528 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 40 547 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 26 875 dollarni, ayollarniki 18 750 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 13 027 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 4,3 foizi va aholining 6,3 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlarning 11 foizi va 65 yoshdan oshganlarning 7,5 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „U.S. Census Bureau: White city, South Dakota" (en). *www.census.gov*.  United States Census Bureau. Qaraldi: 20-fevral 2022-yil.
2. ↑  „US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990".  United States Census Bureau (12-fevral 2011-yil). Qaraldi: 23-aprel 2011-yil.
3. ↑  „US Gazetteer files 2010".  United States Census Bureau. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
4. ↑  *United States Census Bureau.* „Census of Population and Housing". Qaraldi: 26-iyun 2016-yil.
5. ↑  „Population Estimates".  United States Census Bureau. Qaraldi: 8-iyun 2018-yil.
6. ↑  „Census Population API".  United States Census Bureau. Qaraldi: 15-oktabr 2022-yil.
7. ↑  „U.S. Census website".  United States Census Bureau. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
**Don yetilishi**, don toʻlishishi — gʻalla ekinlari donining isteʼmol qilinadigan darajada pishishi. D.ye. dumbullik,va tuda (texnik) pishish (mum kabi yumshoqroq) davrlariga boʻlinadi. Sutlanish davrida don tuda shakllangan, rangi yashil, tarkibida 50% atrofida suv boʻladi, quruq modda toʻplanishi davom etadi, barmoq bilan ezilganda ichidan sutga oʻxshash suyuqlik chiqadi. Oʻsimlikning eng pastki birinchi va ikkinchi tartib barglari sargʻaygan, qolganlari yashil rangda boʻladi. Mum pishish davrida don sal sargʻayadi. Bu davrning boshlarida donda quruq modda toʻplanishi toʻxtaydi, u ancha yumshoq, sernam boʻladi. Shu davrning oxiriga borib, dondagi nam 22—30% gacha kamayadi, don zichlashadi. Boshokli ekinlarda asosiy poya sargʻayadi, faqat poyaning yuqori qismigina yashilligicha qoladi. Toʻla pishish davriga oʻtganda oʻsimlik tupi uchigacha sargʻayadi, doni qotadi. Makkajoʻxori, oq joʻxori, tariq, sholida don yetilishi va poyalar qurishi oʻzgacha oʻtadi. Masalan, makkajoʻxorining ayrim navlarida don toʻla yetilganda ham poya va barglar yashil holda qolaveradi. Bu esa don uchun ekilgan makkajoʻxori poyalarini silos qilish imkonini beradi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Don oʻrish mashinalari**, galla oʻrish mashinalari — boshoqli va dukkaklidon ekinlarini oʻrib, dalada qator uyum shaklida qoldiruvchi mashinalar. Oʻriladigan ekin turiga koʻra gʻallaoʻrgich, sholioʻrgich va noʻxat-oʻrgichlarga; traktorga ulanishiga koʻra tirkama va oʻrnatma xillarga boʻlinadi. Asosiy qismlari: motovilo, qirqish (oʻrish) apparati, tasmali transportyor va traktorning ketingi quvvat olish validan harakat uzatish mexanizmidan iborat. Motovilo 5 yoki 6 plankali boʻlib, gʻalla poyalarini pichoqqa, qirqilgan poyalarni esa transportyorga uzatadi. Plankalar xaskashlar (taroqsimon joylashgan chiviqlar) bilan jihozlangan. Xaskashni ekssentrikli mexanizm yordamida harakat yoʻnalishiga nisbatan old tomonga —15° yoki orqaga +15—30° qiyalantirish mumkin. Segment-barmoqli qirqish apparatining trapetsiyasimon segmentli picho-gʻini krivoship-shatunli mexanizm ilgarilanmaqaytma harakatga keltiradi. Qoʻzgʻalmas barmoqlarga qarshi qirqish plastinalari biriktiriladi. Qator uyumni shakllantirish usuliga qarab bir, ikki vauch oqimli D. oʻ. m. boʻladi. Qator uyumlarda gʻalla koʻpi bilan 7 kun yotganda poyalarning namligi kamayadi, donlari esa toʻlishib yetiladi, soʻngra don yigʻish kombaynlari bilan yigʻib olinadi. Kombayn kerakli nagruzka bilan ishlashi uchun qator uyumning 1 m uzunlikdagi vazni 2,5—4 kg boʻlishi lozim. Asosiy koʻrsatkichlar: qamrash kengligi 5 va 6 m (AQSH ning Keys 8200 D. oʻ. m.da 6,4— 10,67 m); pichoq yoʻli 76,2 mm; qirqish bal. 50—400 mm; motoviloning aylanish tezligi 32—50 ayl/min; ish tezligi 7—12 km/soat. Traktorlarga tir-kab ishlatiladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Petrozavodsk** — Kareliyadagi shahar (1777-yildan). Kareliya Respublikasi poytaxti. Temir yoʻl tuguni. Onega koʻlidagi port. Aholisi 282,3 ming kishi (1998). P. Kareliyaning muhim sanoat markazi (respublika yalpi sanoat mah-sulotining 1/4 qismini beradi). Asosiy sanoat tarmoqpari: mashinasozlik va metallsozlik. "Petrozavodskbummash", Onega traktor, stanoksozlik, kemasozlik, radio zavodlari, uysozlik va taxta tilishmebel kombinatlari, slyuda fabrikasi bor. Yengil, oziq-ovqat (shu jumladan, baliq) sanoatlari mavjud. P.da Rossiya Fanlar akademiyasining Kareliya filiali, Petrozavodsk instituti, ped. institut, 4 teatr, oʻlkashunoslik va tasviriy sanʼat muzeylari ishlab turibdi. P.ga 1703-yilda asos solingan. Ikkinchi jahon urushi davrida vayron boʻlgan P. qayta qurildi. Shaharda klassitsizm uslubida qurilgan 18-asrga oid binolar ansambli saqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Klivlend kelishuvi** (chex.  , Slovakiya. Clevelandská dohoda) — Birinchi jahon urushi boshida chexlar va slovaklar vakillari tomonidan imzolangan birinchi qoʻshma yozma hujjat. Uning maqsadi, shuningdek, keyingi shunga oʻxshash hujjatlarning maqsadi, ittifoqchilarga Avstriya-Vengriyaga qarshi milliy ozodlik uchun ikki xalqning birgalikdagi kurashini koʻrsatish edi.

Slovaklar vakillari hujjatni imzolashga, boʻlajak Chexo-Slovakiya davlati federatsiya boʻlishi kerakligi sharti bilan, rozi boʻlishgan.

Bir necha oy davom etgan muzokaralardan soʻng kelishuv 1915-yil 22-oktabrda Shimoliy Amerika Qoʻshma Shtatlarining Klivlend shahrida imzolangan.

Chexlar nomidan shartnomani Chexiya milliy assotsiatsiyasi vakillari Lyudvik Fisher va Yosef Tvrjitskiy-Kramer imzolaganlar. Slovaklardan Slovakiya Amerika Ligasi vakillari Ivan Daksner va Albert Pavol Mamatey.

Shartnoma chexoslovakizm gʻoyasi doirasida chexlar va slovaklar oʻrtasidagi hamkorlik shartlariga tegishli boʻlib, besh bandni oʻz ichiga olgan:

1. Chexiya va Slovakiyaning mustaqilligini eʼlon qilish.
2. Chexiya va slovak xalqlarining Slovakiya uchun toʻliq avtonomiyaga ega boʻlgan federal ittifoq davlatiga birlashishi, shu jumladan oʻz parlamenti, oʻz davlat boshqaruvi, toʻliq madaniy mustaqillik, shuningdek, slovak tili va oʻzining moliyaviy va siyosiy tizimidan slovak tilida keng foydalanish.
3. Umumjahon, ochiq va yashirin saylov huquqi.
4. Boshqaruv shakli: Angliyadagi kabi demokratik huquq tizimi bilan shaxsiy ittifoq.
5. Ushbu bandlar ikki tomonlama shartnomani tashkil qiladi va har ikki tomonning roziligi bilan oʻzgartirilishi, toʻldirilishi yoki kengaytirilishi mumkin.

Chexiya milliy assotsiatsiyasi va Slovakiya Amerika ligasi ushbu kelishuvga oʻzgartirish kiritish huquqini oʻzida saqlab qolgan.

Shuningdek, tomonlar janubiy slavyanlar vakillari bilan muzokaralar olib borish uchun maxsus jamgʻarma va qoʻmita tuzishga kelishib olganlar.

Birlashgan Chexo-Slovakiya davlati 1918-yil 28-oktabrda tashkil etilgan, ammo u faqat 1968-yilda federatsiyaga aylangan.

Havolalar
---------

* Slovenska liga v AQSH, Klivlendska dohoda va Pittsburska dohoda Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-12-12). Arxivnaya kopiya  (Slovak. )
* CLEVELANDSKÁ DOHODA (22. — 23. 10. 1915) Arxivnaya kopiya  (chex. )
* Clevelandská dohoda z roku 1915 žiadala samostatnosť Čiech a Slovenska Arxivnaya kopiya -da (Slovak. )

Adabiyotlar
-----------

* Československy politický systém I. Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-12-14). Arxivnaya kopiya -da arxivlangan, PhDr. Petr Just, IPS FSV UK, 11.6.2006 da stránkách just.wz.cz (chex. )