**Amoghavajra** (sanskrit: अमोघवज्र; xitoycha: 不空; pinyin: *Bùkōng*; yaponcha: *Fukū*; koreys: 불공; vyetnamcha: *Bất Không*; 705–774) – tarjimon, Xitoy tarixida siyosiy jihatdan eng kuchli buddist rohiblaridan biri va Shingon buddizmidagi sakkiz patriarxdan biri sifatida tan olingan.

Xitoyda Tangmi (kāng sulolasidagi ezoterik maktab) nomi bilan tanilgan bu ezoterik taʼlimotlar keyinchalik Yaponiyada Kūkai ismli buddist rohib homiyligida gullab-yashnagan edi. Shuning uchun u koʻpincha yapon ezoterik buddizmi yoki pravoslav ezoterik buddizm deb ataladi.

Shingon soʻzi xitoycha zhēnyán (真言) soʻzining yaponcha oʻqilishi boʻlib, sanskritcha मन्त्र (mantra) soʻzining tarjimasi hisoblanadi.

Hayoti
------

Amoghavajra Samarqandda hind savdogar oilasida tugʻilgan. Feyxis yozuviga koʻra otasi braxman va onasining kelib chiqishi soʻgʻdlik boʻlgan. Otasi vafotidan keyin 10 yoshida Xitoyga ketgan. 719-yilda u Vajrabodxi tomonidan sanghaga tayinlangan va uning shogirdi boʻlgan. 741-yilda barcha xorijiy rohiblar Xitoydan chiqarib yuborilgandan soʻng, u va baʼzi hamkorlari bilan Shri-Lanka va Hindistonga tashrif buyurib, keyinchalik hajga bordilar. Ushbu sayohat davomida u Vajrabodxining shogirdi Nagabodxi bilan uchrashdi va undan baʼzi bilimlarni oʻrgandi. U 746-yilda Shri-Lankadan yigʻilgan besh yuz jildga yaqin maʼlumotlar bilan Xitoyga qaytib keldi.

750-yilda u Tan sulolasi generali Geshu Xanning harbiy gubernatorligiga qoʻshilish uchun sanghani tark etdi. 754-yilda u Vajrayana buddizmi tantralarning asosiy qismi boʻlgan Tattvasagraha Tantra matnlarining birinchi qismini (Taishō Tripiṭaka. 865) tarjima qildi, bu uning eng muhim yutuqlaridan biriga aylandi. U Vajrayana buddizmi taʼlimotlarini maʼrifatga erishishning eng samarali usuli deb hisobladi va uning asosiy sxemasini bir qator asarlarga kiritdi.

Amoghavayra An Lushan qoʻzgʻoloni paytida qoʻlga olindi, ammo 757-yilda yordamchi kuchlar tomonidan ozod qilindi. U poytaxtni tozalash va Tan davlatining xavfsizligini mustahkamlash uchun marosimlar oʻtkazdi. Ikki yil oʻtgach, u imperator Tan imperatori Suzongni chakravartin sifatida buddizmga boshladi.

Amoghavayra An Lushan qoʻzgʻoloniga qarshi Tan sulolasi davlatiga yordam berdi. U An Lushan armiyasiga gʻayritabiiy hujum qilish va yoʻq qilishda samarali boʻlgan Vajrayana marosimlarini oʻtkazdi.

765-yilda Amoghavayra Chananga bostirib kirishga tayyor boʻlgan 200 000 kishilik Tibet va Uygʻur armiyasining yurishiga qarshi turish uchun turli marosimlardan foydalangan.

Vutay togʻidagi hashamatli Jinge ibodatxonasi 767-yilda qurib bitkazilgan. Bu ibodatxona Amoghavayraning uy hayvonlari loyihasi boʻlib, uning bodxisattva Manjusrini Xitoyning himoyachisi sifatida targʻib qilishga qaratilgan koʻp harakatlaridan biri. Amoghavajra Tan imperatori Daizongning iltimosiga binoan falokatning oldini olish uchun marosimlarni bajarishda davom etgan.

Adabiyotlar
-----------

* Astley, Ian (1987). The Rishukyo, a translation and commentary in the light of modern Japanese scholarship, PhD thesis, The University of Leeds

Manbalar
--------

1. ↑  
Lehnert, Martin*. Esoteric Buddhism and the Tantras in East Asia*. Brill, 2010 — 351 bet. ISBN 9789004204010.
2. ↑  
Yang, Zeng*. A Biographical Study on Bukong 不空 (aka. Amoghavajra, 705-774) : Networks, Institutions, and Identities*. University of British Columbia, 2010 — 23 bet. DOI:10.14288/1.0363332.
3. ↑  Acri, Andrea*. Esoteric Buddhism in Mediaeval Maritime Asia: Networks of Masters, Texts, Icons*. ISEAS-Yusof Ishak Institute, 2016 — 137 bet. ISBN 978-9814695084.
4. ↑  Sundberg, Jeffrey (2018). "Appreciation of Relics, Stupas, and Relic Stupas in Eighth Century Esoteric Buddhism: Taisho Tripitaka Texts and Archaeological Residues in Guhya Lanka\_Part 2". *The Indian International Journal of Buddhist Studies* **19**: 211, 230. .

Tashqi havolalar
----------------

* Digital Dictionary of Buddhism
* A review of Chinese Esoteric Buddhism: Amoghavajra and the Ruling Elite