**Oy atmosferasi** — Oyning gazsimon siyrak qobigʻi, asosi vodorod, geliy, neon va argondan iborat boʻlib, Yer atmosferasiga nisbatan oʻn trillion baravar kam zichroq (Yer yuzidagi bosim taxminan 10 nPa. U Oyga deyarli taʼsir qilmaydi.

Atmosferaning manbalari ichki (Oy qobigʻidan gazlarning ajralib chiqishi va vulkanizm) va tashqi jarayonlar — mikrometeoritlarning tushishi, quyosh shamoli hisoblanadi. Oy zaif tortishish kuchiga ega boʻlgani uchun chiqarilgan barcha gazlarni oʻzida ushlab turolmaydi; uning yuzasidan koʻtarilgan gazlarning koʻp qismi kosmosga tarqaladi.

Oy yuzasidagi zarralar konsentratsiyasi Oydagi sutkalar vaqtiga qarab sezilarli darajada oʻzgaradi: koʻrsatkichlar kechasi 1 sm³ uchun 10 5 zarra, kunduzi esa 10 4 zarrani tashkil qiladi. Yerda bu koʻrsatkich 2,7×1019 ga teng.

Apollon loyihasi doirasida Oy atmosferasida tadqiqotlar olib borilgan, natijada uning tarkibida argon va geliy atomlari mavjudligi aniqlangan; Yerdan olib borilgan keyingi kuzatishlar atmosfera tarkibida natriy va kaliy ionlarining mavjudligini koʻrsatgan.

1991-yilda Boston universiteti tadqiqotchilari Quyoshga qarama-qarshi yoʻnalishda 15-20 Oy radiusigacha choʻzilgan natriy „dum"i ni topganlar.

Oy atmosferasini toʻgʻridan-toʻgʻri oʻrganish uchun 2013-yil sentabr oyida LADEE zondi ishga tushirilgan.

Tarkibi
-------

Oyning ozgina atmosferasi qandaydir g'ayrioddiy gazlardan, shu jumladan natriy va kaliy Er atmosferasida bo'lmagan, Mars, yoki Venera. Yerdagi dengiz sathida atmosferaning har bir kub santimetri taxminan 10 ga teng19 molekulalar; taqqoslash bilan oy atmosferasi 10 dan kamni o'z ichiga oladi6 bir xil hajmdagi molekulalar. Yerda bu juda yaxshi vakuum deb hisoblanadi. Aslida, Oy sathidagi atmosfera zichligi Yer atmosferasining eng chekka chekkalari zichligi bilan taqqoslanadi, bu erda Xalqaro kosmik stantsiya orbitalar.

Natriy va kaliy elementlari Oy atmosferasida Yerga asoslangan holda aniqlangan spektroskopik usullar izotoplari esa radon-222 va polonyum-210 tomonidan olingan ma'lumotlardan xulosa qilingan Oyni qidiruvchi alfa zarrachasi spektrometr. Argon-40, geliy-4, kislorod va / yoki metan (CH4), azot (N2) va / yoki uglerod oksidi (CO) va karbonat angidrid (CO2) joylashtirilgan in-situ detektorlari tomonidan aniqlandi Apollon kosmonavtlar.

Oy atmosferasida, ma'lum bir santimetr uchun atomlarda mavjud bo'lgan ma'lum bo'lgan elementlarning o'rtacha kunduzgi mo'lligi quyidagicha:

* Argon: 20,000–100,000
* Geliy: 5,000–30,000
* Neon: 20000 gacha
* Natriy: 70
* Kaliy: 17
* Vodorod: 17 dan kam

Bu kub santimetrda taxminan 80,000 atomlarni hosil qiladi, bu esa mavjud bo'lgan miqdordan juda yuqori Merkuriy atmosferasi. Odatda bu bir santimetr kub uchun atigi bir necha proton tartibida bo'lgan quyosh shamoli zichligidan ancha yuqori bo'lsa-da, bu Yer atmosferasi bilan taqqoslaganda deyarli vakuumdir.

Oyda ham "atmosfera" bo'lishi mumkin elektrostatik chang. Qarang Oy chang batafsil ma'lumot uchun.

Qadimgi atmosfera
-----------------

2017 yil oktyabr oyida, NASA da olimlar Marshall kosmik parvoz markazi va Oy va sayyora instituti yilda Xyuston tomonidan olingan Oy magma namunalarini o'rganish asosida ularning topilishini e'lon qildi Apollon 3 va 4 milliard yil oldin 70 million yil davomida Oy nisbatan qalin atmosferaga ega bo'lgan missiyalar. Oyning vulqon otilishidan chiqadigan gazlardan hosil bo'lgan bu atmosfera hozirgi kundan ikki barobar qalinroq edi. Mars. Darhaqiqat, bu qadimiy atmosfera hayotni qo'llab-quvvatlashi mumkin edi, ammo hayot haqida hech qanday dalil topilmadi. Qadimgi Oy atmosferasi oxir-oqibat quyosh shamollari bilan yo'q qilindi va kosmosga tarqaldi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ж. Ф. Родионова.* „Луна" (ru).  Отдел исследований Луны и планет ГАИШ. — Лекция о Луне. Qaraldi: 8-sentyabr 2009-yil.
2. ↑
3. ↑  The Lunar atmosphere: History, status, current problems, and context // Reviews of Geophysics. — DOI:10.1029/1999RG900005. Архивировано 6 iyun 2011 года.
4. ↑  A.E. Potter, T.H. Morgan (1988). Discovery of Sodium and Potassium Vapor in the Atmosphere of the Moon *Science* **241**
5. ↑  Michael Mendillo, Jeffrey Baumgardner, Brian Flynn (1991). Imaging observations of the extended sodium atmosphere of the Moon[*sayt ishlamaydi*]}
6. ↑  LADEE (Wayback Machine saytida 2016-09-15 sanasida arxivlangan) na sayte NASA

Havolalar
---------

* J. K. Wilson, S. M. Smith, J. Baumgardner, M. Mendillo.Enhancement of the Moonʼs Sodium Tail Following the Leonid Meteor Shower of 1998