Brandenburg darvozasi bilan Pariser maydoni
**Pariser** maydoni (inglizcha: *Paris Square*) Germaniyaning Berlin shahrining tarixiy markazidagi maydon, Unter den Linden koʻchasining oxirida, Brandenburg darvozasi yonida joylashgan. Maydon Fransiya poytaxti Parij nomiga Napoleonga qarshi ittifoqchilarning Parij jangidagi g‘alabasi (1814) sharafiga berilgan va shaharning asosiy markazlaridan biri hisoblanadi.

Tarixi
------

 Napoleon Pariser maydonida. 1810-yil
 Franko-Prussiya urushidan keyin 1871-yilda Brandenburg darvozasi bezaklari va gʻalaba qozongan Prussiya qoʻshinlari bilan.
 Pariser maydoni. 1945-yil iyun oyida
 Sharqiy Germaniyadagi Pariser maydoni. 1977-yil
 Pariser maydoni. 1995-yil
 Pariser maydoni yonida yangi Adlon mehmonxonasi. 
 Pariser maydoni. 2009-yil yanvarida.
Pariser maydoni — gʻarbdagi hayvonot bogʻidan Berlinning tarixiy markaziga yaqinlashishdagi, Brandenburg darvozasi orqasidagi maydon. Neoklasik uslubdagi Brandenburg darvozasi 1790-yillarning boshlarida Karl Gottard Langhans tomonidan qurilgan. 1814-yilgacha maydon oddiygina *toʻgʻridan-toʻgʻri* (kvadrat) nomi bilan tanilgan. 1814-yil mart oyida Prussiya qoʻshinlari boshqa ittifoqchilar bilan birgalikda Napoleon qoʻshinlarini yengdi. Soʻng Parijni egallab olgandan soʻng, bu gʻalabani nishonlash uchun maydonga Pariser nomini qoʻydi.

Brandenburg darvozasi XVIII asrda shaharni oʻrab turgan Bojxona devorining gʻarbiy tomonidagi asosiy darvoza boʻlgan. Pariser maydoni shaharning markaziy koʻchasi boʻlgan Unter den Lindenning gʻarbiy uchida joylashgan boʻlib, u yerdan Gohenzollern davridan tortib Germaniya Demokratik Respublikasigacha boʻlgan barcha rejimlarning gʻolib qoʻshinlari gʻalaba bilan oʻtgan.

Ikkinchi jahon urushidan oldin Pariser maydoni Berlindagi eng katta maydon boʻlib, u Amerika va Fransiya elchixonalari, eng yaxshi mehmonxona (Adlon mehmonxonasi), Sanʼat akademiyasi va bir nechta kvartira va ofislar bloklari bilan oʻralgan edi.

Ikkinchi jahon urushining so‘nggi yillarida maydon atrofidagi barcha binolar havo hujumlari va kuchli artilleriya bombardimonlari natijasida vayronaga aylangan. Pariser maydoni xarobalarida qolgan yagona inshoot Brandenburg darvozasi boʻlib, Sharqiy Berlin va Gʻarbiy Berlin hukumatlari tomonidan qayta tiklangan. Urushdan keyin va ayniqsa Berlin devori qurilishi bilan maydon vayronaga aylangan va shaharni ajratib turuvchi oʻlim zonasining bir qismiga aylangan.

1990-yilda Germaniya qayta birlashganda, Pariser maydonini yana goʻzal shahar maydoniga aylantirish kerakligi haqida keng konsensus mavjud edi. Elchixonalar hududdan koʻchirilgan, mehmonxona va sanʼat akademiyasi qayta tiklanadi va nufuzli firmalarning maydon atrofida offislar qurishi ragʻbatlantiriladi.. Qayta qurish qoidalariga koʻra, korniş balandligi 22 metr boʻlishi kerak edi. Tosh qoplamasidan iloji boricha koʻproq foydalanish kerak edi. Biroq, cheklovlarning talqinlari juda xilma-xildir.

Pariser maydonidagi binolar
---------------------------

Quyida Brandenburg darvozasidan soat miliga teskari yoʻnalishda ishlaydigan Pariser maydonidagi binolar va inshootlarning qisman roʻyxati keltirilgan:

* Brandenburg darvozasi
* Haus Sommer, Commerzbank tomonidan qoʻllaniladi
* AQSh elchixonasi
* Palais Wrangel, DZ Bank tomonidan foydalaniladi
* Badiiy akademiyasi, Berlin
* Brandenburg darvozasi muzeyi
* Adlon mehmonxonasi
* Fransiya elchixonasi
* Dresdner Bank tomonidan ishlatiladigan Eugen-Gutmann-Haus
* Pariser Platz saroyi
* Libermann uyi

Pariser maydoni yaqinida:

* Shimol: Reyxstag binosi va hukumat okrugi
* Janub: Yevropaning oʻldirilgan yahudiylar xotirasiga yodgorlik
* Janubi-sharqiy: Vilgelmstrassedagi Britaniya elchixonasi
* Sharq: Unter den Lindendagi Rossiya va Vengriya elchixonalari

Taniqli aholi
-------------

* Achim fon Arnim, shoir va yozuvchi
* Avgust von Kotzebue, dramaturg
* Maks Libermann, rassom
* Giakomo Meyerber, bastakor
* Fridrix Karl fon Savigny, huquqshunos
* Albert Speer, meʼmor, natsistlarning qurollanish vaziri
* Fridrix fon Vrangel, Prussiya generalfeldmarshall

Transport
---------

Maydon yaqinida Berlin S-Bahn S1 liniyasida xizmat koʻrsatadigan Brandenburger Tor metro bekati joylashgan va Berlin U-Bahn U5 liniyasidagi stansiya hisoblanadi. S-Bahn stansiyasi 1936-yilda *Unter den Linden* nomi bilan ochilgan va 1961-yilda Berlin devori qurilishi bilan yopilgan va Berlinning arvoh stansiyalaridan biriga aylangan. U 1990-yil 1-sentyabrda qayta ochildi.

Maydonning oʻzi avtomobillar harakati uchun yopiq, ammo yaqin atrofda mahalliy avtobus liniyalari xizmat koʻrsatadi.

Pariser maydonining panoramasi (2011)

Manbalar
--------

1. ↑  *Zwei historische Brunnen auf dem Pariser Platz* auf der Website des Berliner Senats
2. ↑  K. von Krosigk, "Gartendenkmalpflege, Teil der Berliner Denkmallandschaft ", in Landesdenkmalamt Berlin, Gartenkunst Berlin : 20 Jahre Gartendenkmalpflege in der Metropole, Berlin, 1999, Schelzky und Jeep, p. 111.

Adabiyotlar
-----------

* *Pariser Platzda — Berlindagi shahar maydonini loyihalash va qurish, Germaniya*, Anne Vyne tomonidan, *The Architectural Review*, № 1, 1999 yil.

Havolalar
---------

* Pariser Platz — Interaktiv 360 ° Panorama