**Abul Os ibn Robiʼ** (arabcha: , hijriy 634-yilning fevral oyida vafot etgan) - islom dinining so'nggi payg‘ambari Muhammadning kuyovi va sahobasi. Uning asl ismi **Hushaym** yoki **Yosir** ekanligi aytilgan.

Oilasi
------

Abul Os ibn Robiʼ Hola bintuiXuvaylidning o'g'li bo'lgan. Uning qonuniy otasi Quraysh qabilasining Banu Abd-Shams urug‘idan Al-Robiʼ ibn Abdul-Uzzo bo'lgan. Abul Os savdogarlik bilan shug'ullangan bo'lib, Makkadagi muhim shaxslardan biri hisoblangan.

Xolasi Xadicha bint Xuvaylid uni o‘z o‘g‘lidek ko‘rgan. Abul Os ham xolasining uyiga tez-tez tashrif buyurgan. Xadicha bint Xuvaylid turmush or'tog'i Muhammad payg'ambardan qizlari Zaynab bint Muhammad uchun munosib kuyov topishini so'raydi. Shundan keyin Zaynabni Abul Osga turmushga berishadi. Islomni birinchilardan bo'lib Muhammadning xotini Xadicha bint Xuvaylid, undan keyin Zaynab, Ruqiya, Ummu Gulsum va yosh bo'lishiga qaramay Fotima qabul qilgan bo'lsa-da, Abul Os bu dinni qabul qilishni istamaydi va ota-bobolari sig'ingan dinda qolishni tanlaydi. Shunday bo'lsa-da xotini Zaynabga bo'lgan munosabati zarracha o'zgarmaydi. Payg'ambar keyinchalik Abul Os haqida iliqlik bilan gapiradi, "Qachon menga gapirsa to‘g‘ri gapirdi va qachon menga vada bersa vadasini ustidan chiqdi" , - deydi. 

Abul Os va Zaynabning ikki farzandi bo'lgan, o'g'li Ali bolaligida vafot etgan, qizi Umoma to'rtinchi xalifa Aliga turmushga chiqqan.

Islom diniga qarshi
-------------------

Muhammad o'zini payg'ambar deb e'lon qilganidan keyin Makkada mashhurligini yo'qotadi, bu paytda esa Quraysh qabilasi Abul Osga bosim o'tkazib, xotini Zaynab bilan ajrashishini, evaziga esa unga xohlagan ayolni berishini aytishadi. Lekin Abul Os unga boshqa ayol kerakmasligini aytadi va ayoli Zaynab bilan qoladi. Ammo musulmon bo'lishni ham rad etadi. Muhammad payg'ambar ham Makka shahri ustidan hukmronlik huquqiga ega bo'lmaganligi bois qizini imonsiz eridan ajralishga majburlay olmaydi. Musulmonlar Madinaga hijrat qilganlarida, Zaynab musulmon bo'lsa ham, Makkada turmush o'rtog'i Abul Os bilan birga qoladi.

Hijriy 624-yilda Abul Os Badr jangida Quraysh qabilasi tomonida turib jang olib boradi va Abdulloh ibn Jubayr al-Ansoriy tomonidan asirga olinadi. Badr jangida mushriklarning soni ko'pligiga qaramay, musulmonlar g'alaba qozonishadi. Asirga olinganlarni ozod etish uchun Muhammad ularga bir mingdan to'rt ming dinorgacha narx belgilaydi. Zaynab ham Abul Osni ozod qilish harakatiga tushadi. U akasi Amr orqali erining ozodligi uchun fidya, jumladan, onasi Xadichaning unga qilgan to'y sovg'asi bo'lgan oniks marjonini yuboradi. Marjonni ko‘rgan Muhammad payg'ambar qizini eslab qattiq g'amga botadi. Zaynabning to'lovini qabul qilmasdan turib, kuyovi Abul Osni ozod qilib yuboradi. Ammo kuyovini ozod qilish chog'ida unga Zaynabni qaytarishini shart qilib qo'yadi. Abul Os ham Makkaga qaytganidan so'ng, ushbu shartni bajarishga kirishadi. Shu sababli ham Abul Os keyingi to'rt yil davomida Zaynabdan ayro yashashga majbur bo'ladi.

Islom dinini qabul qilishi
--------------------------

Hijriy 627-yilning oktyabr oyida Abul Os savdo karvoni bilan Suriyadan qaytayotgan chog'ida musulmon bosqinchilari tomonidan hujumga uchraydi. U bosqinchilar hujumidan zo'rg'a qochib qutuladi, biroq karvondagi barcha qimmatbaho mol-mulklar bosqinchilar qo'liga o'tadi. Abul Os kechasi Madinaga kirib boradi va Zaynabdan uni himoya qilishini so'raydi, Zaynab ham unga yordam beradi.

Ertasi kuni ertalab Muhammad payg'ambar bosqinchilardan Abul Osga tegishli o'g'irlangan mol-mulk haqida so'raydi. Payg'ambar ularga kuyovi va amakisining mol-mulkni qaytarib berishlarini yoki agar xohlasalar, o'zlarida olib qolishga huquqlari borligini aytadi. Bosqinchilar Abul Osga tegishli barcha narsani unga qaytaradilar va undan musulmon bo‘lishni so'rashadi. Abul Os esa og'ir vaziyatda o'z dinidan kechishini so'rayotganlari uchun bu taklifni qabul qilmaydi va barcha mol-mulkini olib Makkaga qaytib ketadi.

Abul Os Makkaga safarini davom ettiradi va qurayshliklarning barcha mollarini ularga qaytarib beradi. Og'ir kunda ularning molini o'zlashtirib olgan deb o'ylamasliklari uchun Madinada islomni qabul qilmaganini aytadi. Keyin esa ularga bundan buyon musulmon ekanligini e'lon qiladi va hijriy 628-yilning may yoki iyun oyida Madinaga hijrat qiladi.

Muhammad Abul Osga hech qanday shart yoki talab qo'ymasdan yana Zaynab bilan yashashga ruxsat berdi. Biroq mavjud an'analarga ko'ra, Abul Os Zaynab uchun yana mahr to'laydi.Ular birga yana 1 yil hayot kechirishadi va Zaynab 629-yilning o'rtalarida vafot etadi.

Zaynabning o'limidan keyin
--------------------------

Xotinining vafotidan keyin Abul Os Makkaga qaytib kelgan. U Faxita binti Said ibn Al-Os ibn Abu Umayyaga uylangan va ularning Maryam ismli qizi bo'lgan. U hech qachon islomiy urushlarda ishtirok etmagan. 

Abul Os ibn Robiʼ hijriy 634-yilning fevralida Makkada vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Ibn Hajar, *Al-Isaba* vol. 7 #10173, p. 224
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Muhammad ibn Saad. *Kitab al-Tabaqat al-Kabir* vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). *The Women of Madina*, p. 21. London: Ta-Ha Publishers.
3. 1 2 3 4  Ibn Hajar, *Al-Isaba* vol. 7 #10176.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Muhammad ibn Ishaq. *Sirat Rasul Allah*. Translated by Guillaume, A. (1955). *The Life of Muhammad*, p. 313. Oxford: Oxford University Press.
5. ↑  Muslim 31:6002.
6. ↑  Abu Dawud 14:2686.
7. ↑  Abdulmalik ibn Hisham. *Notes to Ibn Ishaq's Sirat Rasul Allah*. Translated by Guillaume, A. (1955). *The Life of Muhammad*, p. 740 note 397. Oxford: Oxford University Press.
8. ↑  Ibn Hajar, *Al-Isaba* vol. 8 #11567.
9. ↑  Ibn Hajar, *Al-Isaba* vol. 7 #10176; vol. 8 #11567.