recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
„**Bring Me to Life**" (tarjimasi „Meni hayotga qaytar") — AQShda tuzilgan „Evanescence" rok guruhi ijro etgan qoʻshiq. Guruhning 2003-yilda chiqarilgan „Fallen" nomli debut albomiga kiritilgan. Qoʻshiqni guruh aʼzolari Amy Lee, Ben Moody hamda David Hodgeslar yozgan. Shuningdek, qoʻshiqni yozib olishda „12 Stones" guruhi aʼzosi Paul McCoy ham ishtirok etgan. „Bring Me to Life" qoʻshigʻi nu metal, gotik metal, xard-rok hamda alternativ rok janrlaridadir. Leening soʻzlariga koʻra, xonandani qoʻshiqni yozishga uzoq yillik doʻsti hamda turmush oʻrtogʻi Josh Hartzler ilhomlantirgan.

Umuman olganda, „Bring Me to Life" qoʻshigʻini tanqidchilar ijobiy baholagan. Xususan, qoʻshiq melodiyasi hamda Leening ijrosi tahsinga sazovor boʻlgan. Qoʻshiq „Daredevil" filmi saundtrekiga kiritilganidan keyin yanada koʻproq shuhrat qozongan. Qoʻshiq Avstraliya, Buyuk Britaniya hamda Italiya xit-paradlarida eng yuqori pogʻonaga koʻtarilgan. AQSh, Argentina, Germaniya va Yangi Zelandiya kabi oʻndan oshiq mamlakat xit-paradlarida eng yuqori oʻntalikka kirgan. Ayrimlar qoʻshiq matnida Iso Masihga ibodat qilib, yangi hayot boshlash chaqirigʻi bor, degan xulosa kelgan va natijada qoʻshiq nasroniy xit-paradlarga ham kirgan. Ammo qoʻshiq mualliflari asarni yozayotganda bunday fikrda boʻlishmaganini aytishgan.

„Bring Me to Life" qoʻshigʻi „Eng yaxshi xard-rok ijro" nominatsiyasida „Grammy" mukofoti bilan taqdirlangan. Qoʻshiq uchun Philipp Stölzl rejissorligida klip suratga olingan unda. Bugunga qadar bir necha xonanda, jumladan, klassik ijrochi Katherine Jenkins hamda pianinochi John Tesh taronani kaver qilgan. Shuningdek, qoʻshiqdan bir necha telekoʻrsatuvda foydalanilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Fischer, Blair R. „Evanescence Make Understatement Of At Chicago Sweat Factory" (inglizcha). *MTV News* (2003-yil 13-avgust). 2011-yil 5-avgustda asl nusxadan arxivlangan.
2. ↑  Eells, Josh. „Amy Lee: Back in Black" (inglizcha). *Blender* (2006). 2007-yil 30-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan.

Havolalar
---------

* „Bring Me to Life" YouTubeda
**Melburn** — Avstraliyaning janubisharqiy qismidagi shahar. Viktoriya shtatining maʼmuriy markazi. Port-Fillip qoʻltigʻi sohilida. Aholisi 3,4 mln. kishi (1999); aholisining soni boʻyicha mamlakatda Sidneydan keyin 2-oʻrinda. Shaharga 19-asrning 30-yillarida asos solingan va Buyuk Britaniya bosh vaziri nomi bilan Melburn deb atalgan. 1901—27 yillarda Avstraliya Ittifoqi poytaxti.

Melburn — mamlakatning muhim sanoat, savdomoliya va madaniyat markazi. Transport yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakatning eng katta porti (yillik yuk ortib-tushirish 20 mln. t); chetga gʻalla, un, goʻsht, jun, meva chiqariladi, chetdan fosforit, neft keltiriladi. Sanoatining yetakchi tarmoqlari: kemasozlik va kema taʼmirlash, avtomobilsozlik, stanoksozlik, qishloq xoʻjaligi mashinasozligi, toʻqimachilik, oziqovqat va koʻn-poyabzal. Neftni qayta ishlash, harbiy zavodlar bor. Shahar yaqinida qoʻngʻir koʻmir qazib chiqariladi. Universitet, Viktoriya Milliy muzeyi, Milliy galereya, Viktoriya kutubxonasi, konservatoriya, rasadxona, botanika bogʻi va boshqa bor. Melburnda 1956-yilda 16-Olimpiya oʻyinlari boʻlib oʻtgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
„**Vosmiklassnitsa**" (ruscha: *Восьмиклассница*, yaʼni „Sakkizinchi sinf oʻquvchisi") — „Kino" sovet rok musiqa guruhi ijro etgan qoʻshiq. Guruhning 1982-yil eʼlon qilingan „45" nomli ilk studiyaviy albomiga sakkizinchi trek oʻlaroq kiritilgan. Taronani guruh solisti Viktor Soy „Akvarium" guruhi bilan hamkorlikda yozgan.

„Vosmiklassnitsa" guruh repertuaridagi eng taniqli taronalarning biri boʻlib, „Nashe radio" rus radiokanali tuzgan „XX asr rus rokining eng sara 100 qoʻshigʻi" (ruscha: *100 лучших песен русского рока в XX веке*) roʻyxatiga kiritilgan.

„Kino" guruhining ilk aʼzolaridan biri Aleksey Ribinning eslashicha, Soy qoʻshiqda hunar bilim yurtida tanishgan qizi haqida kuylagan. Soy hunar bilim yurtida tuzilgan kichik rok guruhning aʼzosi boʻlgan. Guruhning muxlislari paydo boʻlgan va Soy ularning biri bilan yaqindan tanishib, u bilan koʻp vaqt oʻtkaza boshlagan. Bu haqda Ribin shunday yozgan:

> Bunday kechalarning birida navbatdagi romantik sayildan qaytar ekan, deyarli 20 daqiqa ichida oʻzining taniqli „Vosmiklassnitsa" qoʻshigʻini yozdi. Toʻgʻrirogʻi, yozmadi, balki amalda boʻlayotgan narsalarni — „qand yeysan"dan tortib, „geografiya boʻyicha uch"gacha boʻlgan narsalarni qofiyaga soldi. Natija esa ajoyib chiqdi.
> 
> 

Qoʻshiqni ilk yozib olish davomida xatolikka yoʻl qoʻyilgan: apparaturada 38.1 sm/s tezlik oʻrniga 9.53 sm/s tezlik yoqilgan, natijada trek nuqsonli chiqqan. Bu esa kelajakda qoʻshiqni gramplastinkada chiqarishda muammolarni keltirib chiqargan. „45" albomni yozib olish jarayoni bir yarim oyga choʻzilgan. Jami 14 kompozitsiya yozilgan, ularning 13 tasi albomga kiritilgan.

„Mumiy Troll" guruhi Soy xotirasiga bagʻishlangan „KINOprobi" (2000) albomi uchun „Vosmiklassnitsa" qoʻshigʻini kaver qilgan. Shuningdek, „Kino" guruhining ilk gitarachisi Ribin „Den rojdeniya Viktora Tsoya" (2002) nomli bagʻishlov albomi uchun qoʻshiq kaverini yozgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Рыбин, Алексей*. Кино с самого начала и до конца* (ruscha). Москва: Феникс, 2001 — 278 bet. ISBN 5-222-01924-1.

Havolalar
---------

* „Vosmiklassnitsa" YouTubeda
„**Kukushka**" (ruscha: *Кукушка*, yaʼni „Kakku") — „Kino" sovet rok musiqa guruhi ijro etgan qoʻshiq. Guruhning 1991-yil eʼlon qilingan „Chyorniy albom" nomli studiyaviy albomiga beshinchi trek oʻlaroq kiritilgan. „Kukushka" guruh repertuaridagi eng taniqli taronalarning biridir. Qoʻshiq matnini ham, kuyini ham guruh xonandasi Viktor Soy yozgan.

Qoʻshiqning ilk versiyasi 1990-yilning yozida Latviyaning Yurmala shahri yaqinidagi Plieņciems qishlogʻida joylashgan „Yamaha" studiyasida yozib olingan. „Kukushka" 1990-yilning avgustida Soy vafot etishidan oldin yozilgan soʻnggi qoʻshiqlarning biridir. Soy vafotidan keyin „Kino" guruhi aʼzolari qoʻshiqni qaytadan yozib, aranjirovka qilgan. Qoʻshiqning yozib olish tarixi haqida „Kino" gitarachisi Yuriy Kasparyan shunday degan:

> „Kushuka"… Bu juda shaxsiy [qoʻshiq]. [Soy] uni qanday yozganini eslayman. Kun boʻyi shu xonachada oʻtirdi, u yerda studiya bor edi, yaʼni butunlay yolgʻiz oʻtirdi. Jiddiy narsa sodir boʻlayotgan sezilardi. Undan oldin men [qoʻshiqni] eshitmagandim, Yurmalada ilk bor eshitganman. Keyin esa aranjirovka qildik, toʻldirdik… Gap shundaki, u har doim yolgʻiz qoʻshiq yozardi. Bizga esa tayyor material olib kelar, koʻrsatardi…
> 
> 

Qoʻshiqning Plieņciemsda yozib olingan demosi 2002-yil „Moroz Records" leyblida eʼlon qilingan „Poslendiye zapisi" albomiga kiritilgan. Shuningdek, qoʻshiqning ilk aranjirovkasi ham mavjud boʻlib, mazkur versiyasi 1990-yil eʼlon qilingan „Chelovek v chyornom" filmida qoʻllanilgan.

„Kukushka" qoʻshigʻi „Dom pod zvyozdnim nebom" (1991), „Syostri" (2001), „Bitva za Sevastopol" (2015) filmlari saundtrekiga kiritilgan. „Bitva za Sevastopol" filmi uchun qoʻshiqni Polina Gagarina kuylagan. Mazkur versiya eʼlon qilinishi ortidan „Kukushka" qoʻshigʻi yanada ommalashgan. Gagarina ijrosi 2015-yilning martida YouTubeda yuklanganidan 2022-yilning avgustiga qadar 245 million martadan koʻp koʻrilgan. Shuningdek, qoʻshiqni Zemfira ham kaver qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „10 самых известных песен Виктора Цоя" (ruscha). *Дни* (15-avgust 2016-yil). Qaraldi: 21-avgust 2022-yil.
2. ↑  „Polina Gagarina - The Cuckoo (OST Battle for Sevastopol)". *YouTube* (31-mart 2015-yil). Qaraldi: 21-avgust 2022-yil.

Havolalar
---------

* „Kukushka" YouTubeda
* Zemfir ijrosidagi kaver YouTubeda
* Polina Gagarina ijrosidagi kaver YouTubeda
„**Invisible Touch**" (tarjimasi „Koʻrinmas teginish") — „Genesis" ingliz rok guruh ijro etgan qoʻshiq. 1986-yil guruhning ayni nomli albomiga kiritilgan. Qoʻshiq matnini guruh barabanchisi va vokalisti Phil Collins yozgan.

„Invisible Touch" guruhning AQSh xit-paradida birinchi pogʻonaga koʻtarilgan yagona kompozitsiyasidir. Shuningdek, qoʻshiq 1986-yilning yozida „Billboard Hot 100 Airplay" xit-paradida eng yuqori pogʻonadan uch hafta davomida tushmagan. Bundan tashqari, tarona „Mainstream Rock Tracks" xit-paradida ham eng yuqori pogʻonaga koʻtarilgan. „Invisible Touch" albomining besh tregi AQSh xit-paradida birinchi beshtalikka kirgan Qoʻshiq Kanada xit-paradida toʻrtinchi, Buyuk Britaniya xit-paradida esa 15-pogʻonaga koʻtarilgan.

Collins „Invisible Touch" guruh ijrosidagi eng sevimli taronasi ekanligini aytgan. Guruh gitaristi Mike Rutherford esa kompozitsiyani „ajoyib qoʻshiq — quvnoq, ijro etish maza, har qanday ijroda ajralib turadi", degan. Qoʻshiq „Rock Song Index: The 7500 Most Important Songs for the Rock and Roll Era" (tarjimasi „Rok indeksi: Rok-n-roll eraning 7500 eng muhim qoʻshigʻi") kitobiga kiritilgan. 2017-yilda „ShortList" jurnali xodimi Dave Fawbert „Invisible Touch" qoʻshigʻi „musiqa tarixidagi eng ajoyib modulyatsiyalardan biriga ega" deb yozgan.

Qoʻshiq uchun rejissyor Jim Yukich klip suratga olgan. Klip Collins, Rutherford va Banks 8MM kamera bilan vaqtichogʻlik qilayotganidan boshlanadi. Buning ortidan guruh qoʻshiqni ijro eta boshlaydi. Klipda Yukichning oʻzini ham koʻrish mumkin.

Konsertlar davomida qoʻshiq deyarli umuman yozuvdagi tonalligida ijro etilmagan. Xususan, dastlabki konsertlarda Collins ovozini zoʻriqtirmaslik uchun qoʻshiq yarim ton past ijro etilgan. 2006-yilgi konsertlarda esa qoʻshiq yanada pastroq past tonlarda ijro etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Kaus, Bob* „Genesis: Invisible Touch Press Kit" 2–3.  Atlantic Records (1986-yil 2-iyun). Qaraldi: 2017-yil 31-yanvar.
2. ↑  *Reed, Ryan* „35 Years Ago: Genesis and Alumni Place Five Songs in Hot 100". *Ultimate Classic Rock* (2021-yil 30-may). Qaraldi: 2021-yil 7-oktyabr.
3. 1 2  *Barnett, Laura* „Phil Collins and Mike Rutherford: how we made Invisible Touch". *The Guardian* (2014-yil 14-oktyabr). Qaraldi: 2015-yil 9-iyul.
4. ↑  „Genesis Artist Biography by Bruce Eder – Awards".  Allmusic.com. Qaraldi: 2014-yil 30-mart.
5. ↑  Dean, Maury*. Rock N' Roll Gold Rush*. Algora, 2003 — 317 bet. ISBN 0-87586-207-1.
6. ↑  Pollock, Bruce*. Rock Song Index: The 7500 Most Important Songs for the Rock and Roll Era*. Routledge, 2005 — 186 bet. ISBN 978-0415970730.
7. ↑  „The 19 greatest key changes in music history".  ShortList (2017-yil 1-oktyabr). Qaraldi: 2018-yil 13-yanvar.

Havolalar
---------

* „Invisible Touch" YouTubeda
„**Do skoroy vstrechi**" (ruscha: *До скорой встречи*, yaʼni „Tez orada koʻrishguncha") — „Zveri" rus rok musiqa guruhi ijro etgan qoʻshiq. 2005-yil yozilgan. Guruhning 2006-yil eʼlon qilingan „Kogda mi vmeste, nikto ne kruche" studiyaviy albomiga oʻn uchinchi trek oʻlaroq kiritilgan. Qoʻshiq matnini guruh solisti Roman Bilik taganroglik shoir Viktor Bondarev bilan hamkorlikda yozgan, kuyini esa oʻzi mustaqil bastalagan. „Do skoroy vstrechi" guruh repertuaridagi eng taniqli taronalarning biridir.

„Do skoroy vstrechi" qoʻshigʻi uchun olingan klip keng ommalashgan. 2014-yilning mayida YouTubega yuklangan klip 2022-yilning sentyabriga qadar 107 million marta koʻrilgan. Klipda Bilik bilan akstira Yuliya Snigir bosh rollarni ijro etishgan. Klip uchun O. Henry yozgan „While the Auto Waits" (tarjimasi „Avtomobil kutgunicha") hikoyasi asos boʻlgan. Klip ssenariyini hikoya asosida Bilik hamda guruh asoschisi, prodyuser Aleksandr Voytinskiy yozgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Звери - До скорой встречи". *YouTube* (23-may 2014-yil). Qaraldi: 5-sentyabr 2022-yil.
2. ↑  „Звери «До скорой встречи»" (ruscha). *Soundtimes*. Qaraldi: 5-sentyabr 2022-yil.

Havolalar
---------

* „Do skoroy vstrechi" YouTubeda
„**Seni sogʻindim**" (shunchaki „**Sogʻindim**" oʻlaroq ham maʼlum) — „Bolalar" oʻzbek pop-rok guruhi ijro etgan qoʻshiq. 2005-yil eʼlon qilingan[*manba kerak*]. Qoʻshiq soʻzini ham, kuyini ham guruh solisti Tohir Sodiqov yozgan[*manba kerak*]. „Seni sogʻindim" „Bolalar" guruhining 2000-yillarda chiqarilgan eng taniqli taronalaridan biridir.

Qoʻshiq tonalligi — lya-minor. Qoʻshiqning toʻliq versiyasi boshida ayol diktor sogʻinch haqida sheʼr oʻqigan.

2020-yil guruh aʼzosi Husan Sodiqov oʻzining rasmiy YouTube kanalida „Seni sogʻindim" qoʻshigʻini guruhning 2005-yilga qadar eʼlon qilingan olti qoʻshigʻidan iborat „14-albom" nomli albomiga toʻrtinchi trek oʻlaroq kiritgan, ammo bu taronalar 2005-yilda albom shaklida eʼlon qilinmagan, balki shunchaki singl oʻlaroq chiqarilgan.

„Seni sogʻindim" qoʻshigʻi „Bolalar" guruhining 2007-yil „iTunes"da eʼlon qilingan „The Very Best of the Fontana Years" (tarjimasi „Fontana yillarning eng sara [qoʻshiqlari]") terma albomiga 13-trek oʻlaroq kiritilgan. Bu albom markaziy osiyolik xonanda yoki guruhning „iTunes"da eʼlon qilingan ilk albomidir. Ammo albom mualliflik huquqlari bilan bogʻliq kelishmovchiliklar tufayli 2012-yildan keyin platformadan olib tashlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Atayev, Nodir* „Akkord zinalari". *Gitara chalishni oʻrganamiz*. 2022-yil 31-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 24-sentyabr 2022-yil.
2. ↑  „"Болалар" гуруҳининг 14 чи оригинал альбоми". *YouTube* (1-dekabr 2020-yil). Qaraldi: 24-sentyabr 2022-yil.
3. ↑  „iTunes - Music - The Very Best of the Fontana Years by Bolalar (ingl.)".  Apple Music (22-yanvar 2007-yil). Qaraldi: 2012-yil 11-may.

Havolalar
---------

* „Seni sogʻindim" YouTubeda
* „Seni sogʻindim" qoʻshigʻinining toʻliq tabulaturasi Songsterr saytida
* „Seni sogʻindim" qoʻshigʻinining toʻliq tabulaturasi UltimateGuitar saytida
Deyra Corniche, Dubay
**Deyra Corniche** (arabcha: ) - Birlashgan Arab Amirliklarining Dubay shahri dengiz bo'yidagi sayrgoh. Ba'zi manbalarda **Dubay Corniche** deb ataladigan sayrgoh Dubayning shimoli-sharqida, Deyra shahrida joylashgan bo'lib, shimoldan Fors ko'rfazi bilan o'ralgan va Dubay daryosigacha cho'zilgan keng piyodalar yo'lagidan iborat.

1975-yil 23-sentyabrda yo'l qurilishi bo'yicha shartnoma imzolangan bo'lib, uning narxi Dubay amirining sobiq o‘rinbosari Hamdan bin Rashid al-Maktum tomonidan 25 mln AQSh dollariga baholangan. Sayrgoh bo'ylab turli xil an'anaviy va zamonaviy chakana savdo markazlari hamda mehmondo'stlik obyektlari mavjud. Deyra Corniche al-Dagaya, Eyal Nosir va al-Hamriya portlari bilan chegaradosh bo'lib, ularning barchasi yirik Deyra markaziy biznes tumanining bir qismi hisoblanadi. Qadimgi Dubay baliq va sabzavot bozori, shuningdek, Dubay oltin bozori va Dubay ziravorlar bozori ham Deyra Cornichega yaqin hududda joylashgan. Hyatt Regency Dubai D 90 (al-Xalij yo'li) yo'nalishi bo'ylab, Deyra Cornichega parallel ravishda joylashgan.

2004-yilda Deyra daryosining g'arbiy qismi va al-Hamriya porti o'rtasidagi hududni qayta qurish uchun 1,3 milliard AQSH dollariga teng loyiha boshlangan bo'lib, ushbu loyiha Dubayning shimoli-sharqiy qirg'og'ida yangi turar-joy binolari, mehmonxonalar va Palm Deirani rivojlantirish ishlarini o'z ichiga oladi.

Xuddi shunday sayrgoh daryoning Bur Dubay tomonida ham mavjud bo'lib, al-G'ubaybadan al-Sif dengiz stansiyasigacha cho'zilgan.

2017-yilda Cornicheda baliq, sabzavot va go'sht mahsulotlari sotiladigan Waterfront bozori ochilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „About Deira Corniche". *Bayut*. Qaraldi: 25-iyul 2023-yil.
2. ↑  Casey-Vine, Paula*. Chronicle of Progress*. Trident Press, 1996.
3. ↑  „Dubai Municipality spending heavily on infrastructure". *Khaleej Times* (9-sentyabr 2004-yil).
4. ↑  „All you need to know about the Waterfront Market in Deira". *Bayut*. Qaraldi: 25-iyul 2023-yil.
„**Zombie**" (tarjimasi „Zombi") — „The Cranberries" irland guruhi ijro etgan qoʻshiq. 1994-yilning 19-sentyabrida guruhning „No Need to Argue" nomli ikkinchi studiyaviy albomining asosiy singli oʻlaroq chiqarilgan. Albomning oʻzi ikki haftadan keyin eʼlon qilingan. Taronani guruh solisti Dolores O'Riordan 1993-yil sodir etilgan Warrington portlashlarida halok boʻlgan Johnathan Ball va Tim Parry xotirasiga bagʻishlab yozgan. Musiqa tanqidchilari „Zombie" qoʻshigʻini alternativ rok janrida yozilgan shoh qoʻshiq oʻlaroq baholagan. Qoʻshiq guruhning boshqa qoʻshiqlaridan farqli ravishda granj janriga yaqinligi bilan ajralib turadi.

Qoʻshiq Avstraliya, Belgiya, Daniya, Fransiya, Germaniya va Islandiya xit-paradlarida hamda „Billboard" jurnalining alternativ rok janridagi qoʻshiqlar xit-paradida birinchi pogʻonagacha koʻtarilgan. 1995-yil eng yaxshi qoʻshiq nominatsiyasida MTV EMA mukofoti bilan taqdirlangan. 2017-yil guruhning „Something Else" albomida qoʻshiqning akustik versiyasi eʼlon qilingan.

„Zombie" qoʻshigʻi Muvaqqat Irlandiya davlat armiyasi amalga oshirgan portlashda halok boʻlgan 3 yoshli Ball hamda 12 yoshli Parry xotirasiga bagʻishlangan. O'Riordan qoʻshiqni Sean-nós uslubida kuylagan boʻlib, ayrim soʻzlarni kuylashda yodeling uslubidan foydalangan.

Qoʻshiq uchun Samuel Bayer rejissyorligida klip olingan. Unda Belfast va Dublinda klip uchun olingan kadrlar bilan bir qatorda Shimoliy Irlandiyadagi mojaro davomida olingan haqiqiy tasvirlardan ham foydalanilgan. 2020-yilning aprelida qoʻshiq klipi YouTubeda bir milliard martadan oshiq koʻrilgan ilk irland guruhi klipiga aylangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Linderman, James. „How I wrote ‘Zombie’ by The Cranberries’ Dolores O’Riordan". *Songwriting Magazine* (19-sentyabr 2019-yil). 7-yabvar 2020-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 25-sentyabr 2022-yil.
2. ↑  Shepherd, John; Horn, David; Laing, Dave; Oliver, Paul; Wicke, Peter*. Continuum Encyclopedia of Popular Music of the World – Performance and Production*. New York City: Continuum, 2003 — 161 bet. ISBN 978-0-826-46322-7.

Havolalar
---------

* „Zombie" YouTubeda
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Yurak (maʼnolari).

„**Yurak**" (toʻliq nomi „**Yurak (Tomchi 2)**"; „**Aldangan yurak**" deb ham nomlanadi) — oʻzbek xonandasi Rayhon ijro etgan qoʻshiq. Xonanda qoʻshiqni 2018-yilning fevralida bergan konsertida ilk bor ijro qilgan. Oʻsha yilning aprelida qoʻshiq Oʻzbekiston radiokanallarida eʼlon qilingan. Tarona Rayhonning 2020-yil eʼlon qilingan „Mayli manda" albomiga kiritilgan. Albomdan taronaning remiksi ham oʻrin olgan. „Yurak" qoʻshigʻini xonanda Hamdam Sobirov va bastakor Jasur Badalboyevlar yozgan. Qoʻshiq tonalligi — si-bemol minor.

Yurak qoʻshigʻi uchun olingan klip Rayhonning YouTubeda eng koʻp koʻrilgan musiqiy videolarining biridir. Klipda taniqli aktyorlar Alisher Uzoqov, Muqaddas Saʼdullayeva va Shahzod Sultonovlar rol oʻynagan. Shuningdek, Sultonov qoʻshiqqa kiritilgan sheʼrni oʻqigan[*manba kerak*]. Klip 2018-yilning mayida YouTubega yuklanganidan to 2020-yilning oktyabriga qadar 33 million martadan oshiq koʻrilgan. Klipda xonandaning „Tomchi" nomli qoʻshigʻi uchun olingan klip syujeti davomi tasvirlangan. Shuning uchun ham kompozitsiyaga „Yurak (Tomchi 2)" nomi berilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Райҳон "Юрак" қўшиғини тақдим қилди". *Popcorn* (20-aprel 2018-yl). Qaraldi: 3-oktyabr 2022-yil.
2. ↑  *Atayev, Nodir* „Akkord zinalari". *Gitara chalishni oʻrganamiz*. Qaraldi: 3-oktyabr 2022-yil.
3. ↑  „Джасур Бадалбаев (Jasur Badalbaev)— композитор, песни которого становятся хитами!" (ruscha). *Uz Daily* (20-iyul 2022-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2022-yil.
4. ↑  „Rayhon - Yurak (Tomchi 2)". *YouTube* (17-may 2018-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2022-yil.

Havolalar
---------

* „Yurak" YouTubeda
* „Yurak" qoʻshigʻinining toʻliq tabulaturasi Songsterr saytida
* „Yurak" qoʻshigʻinining toʻliq tabulaturasi UltimateGuitar saytida
„**Zolotiye oblaka**" (ruscha: *Золотые облака*, yaʼni „Zarhal bulutlar") — „Ivanushki International" rus guruhi ijro etgan qoʻshiq. Guruhning 2002-yil eʼlon qilingan „Oleg, Andrey, Kirill" nomli studiyaviy albomiga ikkinchi trek oʻlaroq kiritilgan. Shuningdek, tarona guruhning „Luchsheye v nashey jizni" (2015) terma albomiga ham kiritilgan. „Zolotiye oblaka" guruh repertuaridagi eng taniqli qoʻshiqlardan biridir.

Qoʻshiq matnini shoir Aleksandr Shaganov yozgan, kuyini esa guruh produseri Igor Matviyenko bastalagan. Qoʻshiq uchun rejissyor Dmitriy Zaxarov klip suratga olgan. Klip 2002-yilning aprel oiyida Moskva shahrining Domodedovo xalqaro aeroportida tasvirga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Песня года 2002 (часть 1)". *YouTube* (23-may 2022-yil). Qaraldi: 8-oktyabr 2022-yil.
2. ↑  „«Иванушек» одурачила смазливая блондинка" (ruscha). *InterMedia* (14-aprel 2002-yil). Qaraldi: 8-oktabr 2022-yil.

Havolalar
---------

* „Zolotiye oblaka" YouTubeda
„**Somewhere Only We Know**" (tarjimasi „Faqat biz bilgan biror joy") — „Keane" ingliz guruhi ijro etgan qoʻshiq. 2004-yilning 16-fevralida guruhning „Hopes and Fears" nomli ilk studiyaviy albomining birinchi singli oʻlaroq chiqarilgan. Tarona sotuvga chiqarilgan ilk haftasida Buyuk Britaniya singllar xit-paradida uchinchi pogʻonagacha koʻtarilgan.

Qoʻshiqni guruh vokalchisi Tim Rice-Oxley yozgan. Qoʻshiq lya major tonalligida boʻlib, unda pianino asosiy cholgʻu oʻlaroq chalingan. 2004-yil qoʻshiqning demosi Internetda sizdirilgan. Demo versiya studiyada yozib olingan versiyadan uzunroq boʻlib, qoʻshimcha oʻtishga egadir.

„Somewhere Only We Know" qoʻshigʻi uchun ikki xil klip suratga olingan. Xalqaro versiya 2003-yilning noyabrida Corin Hardy rejissyorligida olingan. Unda „Princess Mononoke" (1997) yapon animatsion filmidan ilhomlanib yaratilgan mavjudodlarni koʻrish mumkin. AQSh versiyasi deb ataluvchi klip esa 2004-yilning may oyida The Saline Project tomonidan suratga olingan. Unda guruh aʼzolari sahnada, yirik oʻrmon tasviri fonida taronani ijro etayotgani koʻrsatilgan.

2013-yil ingliz xonandasi Lily Allen „Somewhere Only We Know" qoʻshigʻi kaverini eʼlon qilgan. Mazkur versiya Britaniya singllar xit-paradida birinchi pogʻonagacha koʻtarilgan. Taronadan John Lewis & Partners shirkatining rojdestvo munosabati bilan amalga oshirilgan reklama kampaniyasida foydalanilgan. Bundan tashqari, „Somewhere Only We Know" qoʻshigʻini oʻndan oshiq xonanda kaver qilgan. Shuningdek, qoʻshiq „The Lake House" (2006) filmi treylerida yangraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Official Singles Chart Top 100: 22 February 2004 - 28 February 2004". *Official Chats*. Qaraldi: 14-oktabr 2022-yil.
2. ↑  „Official Singles Chart Top 100: 24 November 2013 - 30 November 2013". *Official Chats*. Qaraldi: 14-oktabr 2022-yil.

Havolalar
---------

* „Somewhere Only We Know" YouTubeda
* Alternativ versiyasi YouTubeda
* Lilly Allen kaveri YouTubeda
„**Ti menya zabud**" (ruscha: *Ты меня забудь*, yaʼni „Sen meni unut") — oʻzbek DJi va xonandasi DJ Piligrim (haqiqiy ismi Ilhom Yoʻlchiyev) ijro etgan qoʻshiq. 2008-yil yakunida eʼlon qilingan, ammo ayrim manbalarda 2008-yil chiqarilgan, deb yozilgan. Qoʻshiq xonandaning „Ti menya…" nomli albomiga kiritilgan. Qoʻshiq matnini ham, kuyini ham DJ Piligrim yozgan. Tarona xonandaning 2020-yil qilingan „Pesni na russkom 2020 Vol-1" terma albomiga kiritilgan. Qoʻshiq nafaqat Oʻzbekistonda, balki qoʻshni respublikalarda hamda Rossiyada xitga aylangan. DJ Piligim aynan shu qoʻshiq eʼlon qilinishi ortidan Rossiyada shuhrat qozongan.

„Ti menya zabud" qoʻshigʻi uchun olingan klipda DJ Piligrim oq rangli xonani barbod qiladi. Klip davomida u yugurib ketayotgani ortga aylantirib koʻrsatiladi. Klipning ikkinchi yarmida uy barbod qilingan kadralar ortga qaytariladi. Video yakunida esa DJ Piligrim taronani tomoshabinlar oldida ijro etayotyani tasvirlangan. Klip 2007-yil eʼlon qilingan, ammo DJ Piligrimning rasmiy YouTube kanaliga 2020-yilda yuklangan.

2020-yil DJ Piligrim qoʻshiqni kelib chiqishi qozogʻistonlik xonanda Natan bilan yangi talqinda ijro etgan. Mazkur versiyada Natan yangi yozilgan kupletlarni kuylagan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Все песни на русском 2020 Vol-1". *Spotify*. Qaraldi: 15-oktyabr 2022-yil.
2. ↑  *Малахова, Наталья* „DJ Piligrim: от попа к мантрам" (ruscha). *Московский Комсомолец* (22-sentyabr 2016-yil). Qaraldi: 14-oktabr 2022-yil.
3. ↑  „Как сложилась жизнь DJ Piligrim исполнителя хита «Ты меня прости ты меня забудь»" (ruscha). *Veasy* (28-aprel 2020-yil). Qaraldi: 14-oktabr 2022-yil.
4. ↑  „Natan & DJ Piligrim записали новую версию песни «Ты меня забудь»" (ruscha). *Музолента* (26-fevral 2020-yil). Qaraldi: 14-oktabr 2022-yil.

Havolalar
---------

* „Ti menya zabud" YouTubeda
* Natan bilan ijro etilgan remiks YouTubeda
„**Kogda tvoya devushka bolna**" (ruscha: *Когда твоя девушка больна*, yaʼni „Qizing xasta boʻlganda") — „Kino" sovet rok musiqa guruhi ijro etgan qoʻshiq. Guruhning 1991-yil eʼlon qilingan „Chyorniy albom" nomli studiyaviy albomiga oltinchi trek oʻlaroq kiritilgan. Qoʻshiq matnini ham, kuyini ham guruh xonandasi Viktor Soy yozgan.

Qoʻshiqni guruh 1988-yilda kvartiralarda uyushtirilgan konsertlarda ijro etga boshlagan. Dastlab Soyning boy-bend tuzish niyati boʻlgan, guruh xonandaning nazarida „Kogda tvoya devushka bolna" kabi pop janrida boʻlgan qoʻshiqlarini ijro etishi kerak boʻlgan. Ammo mazkur qoʻshiq uchun guruh plastinkalarida joy topilmagan. „Chyorniy albom" albomiga ham tarona uncha mos tushmagan, ammo Soy oʻlimidan keyin guruhning qolgan aʼzolari uni albomga kiritishga qaror qilishgan.

„Kogda tvoya devushka bolna" qoʻshigʻi matni sodda — unda qahramon sevgan yori xasta boʻlib qolgani uchun qaygʻu chekadi. Ayrim tahlilchilar qoʻshiq „The Smiths" guruhining „Girlfriend in a Coma" qoʻshigʻiga oʻxshab ketishini eʼtirof etishgan.

Qoʻshiq kimga atalgani haqida turli versiyalar mavjud. Bir versiyaga koʻra, tarona Soyning rafiqasi Marianna Soyga bagʻishlangan. Ammo qoʻshiq yozilgan paytda juftlik birga yashamayotgan boʻlgan. Yana bir versiyaga koʻra, Soy Yuroy Kaspariyanning qiz doʻsti Marina Smirnova koʻp kasal boʻlgan paytda uni qoʻllash uchun yozgan. Mazkur versiyasini Mariannnaning oʻzi va Kasparyan toʻgʻri deb hisoblagan.

Jamoa
-----

* Viktor Soy — vokal, akustik gitara
* Yuriy Kasparyan — akustik gitara, klavishlar
* Igor Tixomirov — bas-gitara
* Georgiy Guryanov — „Yamaha RX-5" dram-mashinasini dasturlash

Manbalar
--------

1. ↑  „Виктор Цой «Когда твоя девушка больна»: история песни, интересные факты, текст, содержание". *soundtimes.ru*. Qaraldi: 2022-yil 2-oktyabr.
2. ↑  *УМНАЯ.* „Когда твоя девушка больна: о ком речь в песне Цоя." (ru). *Рамблер* (2019-yil 20-aprel). Qaraldi: 2022-yil 4-oktyabr.

Havolalar
---------

* „Kogda tvoya devushka bolna" YouTubeda
„**I’ve Just Seen a Face**" (tarjimasi „Hozirgina bir chehra koʻrdim") — „The Beatles" ingliz guruhi ijro etgan qoʻshiq. Global miqyosda guruhning 1966-yil eʼlon qilingan „Help!" albomiga kiritilgan, ammo Shimoliy Amerikada 1965-yilning dekabrida guruhning „Rubber Soul" albomi tarkibida eʼlon qilingan. Qoʻshiqni Paul McCartney yozgan va ijro etgan, ammo muallif oʻlaroq Lennon–McCartney koʻrsatilgan. Qoʻshiq koʻtarinki ruhdagi sevgi balladasi boʻlib, unda bir koʻrishda sevib qolish holati haqida soʻz boradi. Qoʻshiq matnida qahramon his-tuygʻuga toʻlib toshib, ularni izhor qilishga qiynalayotgani hikoya qilinadi.

Tarona dastlab kantri va uestern uslubidagi pianino kompozitsiyasi oʻlaroq yozilgan va „Auntie Ginʼs Theme" deb nomlangan. McCartney qoʻshiq matnini aktrisa Jane Asher bilan munosabalaridan ilhomlanib yozgani taxmin qilinadi. „The Beatles" qoʻshiqni 1965-yilning 14-iyunida London shahridagi „EMI Studios" studiyasida yozib olgan. Oʻsha kuni guruh „I'm Down" hamda „Yesterday" taronalarini ham yozib olgan. „I’ve Just Seen a Face" qoʻshigʻida kantri hamda uestern janri bilan bir qatorda boshqa janrlar, jumladan, folk-rok, folk, pop-rok hamda blyugrass janrlari elementlari bor. Qoʻshiq bas-gitarasiz, uch akustik gitara, kichik baraban hamda marakas bilan ijro etilgan.

Bir necha taqrizchi „I’ve Just Seen a Face" qoʻshigʻi ritmi va matni hamda McCartney ijrosini ijobiy baholagan va qoʻshiq yetarlicha eʼtibor qozonmaganini aytgan. „Rubber Soul" albomining Amerika uchun moʻljallangan versiyasida „Drive My Car" qoʻshigʻi oʻrnini „I’ve Just Seen a Face" egallagani albom folk-rok asar oʻlaroq koʻrilishiga hissa qoʻshgan. „I’ve Just Seen a Face" McCartney oʻzining „Paul McCartney and Wings" guruhi bilan ijro etgan ilk qoʻshiqlarning biridir. Guruhning 1975—76-yilgi konsert turi davomida yozib olingan versiya „Wings over America" jonli albomiga hamda 1980-yil suratga olingan „Rockshow" konsert filmiga kiritilgan. Taronaning blyugrass janrida ijod qiluvchi bir necha guruh, jumladan, „Charles River Valley Boys", „The Dillards" hamda „New Grass Revival" guruhlari kaver qilgan. Shuningdek, qoʻshiqni xonandalar George Martin, Holly Cole va Brandi Carlile ham ijro etishgan.

Manbalar
--------

### Snoskalar

1. ↑  MacDonald 2007, s. 155.
2. ↑  Badman 2001, s. 97; Turner 2005, s. 83; Shea & Rodriguez 2007, s. 285.

### Adabiyotlar

* Badman, Keith*. The Beatles Diary Volume 2: After The Break-Up 1970–2001*. London: Omnibus Press, 2001. ISBN 0-7119-8307-0.
* MacDonald, Ian*. Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties*, Third, Chicago: Chicago Review Press, 2007. ISBN 978-1-55652-733-3.
* Shea, Stuart; Rodriguez, Robert*. Fab Four FAQ: Everything Left to Know About the Beatles ... and More!*. New York: Hal Leonard Books, 2007. ISBN 978-1-4234-2138-2.
* Turner, Steve*. A Hard Day's Write: The Stories Behind Every Beatles Song*, New and Updated, New York: HarperCollins, 2005. ISBN 978-0-06-084409-7.

Havolalar
---------

* „I’ve Just Seen a Face" YouTubeda
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Orzu (maʼnolari).

„**Orzu**" — oʻzbek xonandasi Joʻrabek ijro etgan qoʻshiq. 2004-yil eʼlon qilingan. Xonanda reperturidagi eng taniqli taronalarning biri. Qoʻshiq soʻzini ham, kuyini ham Joʻrabek yozgan[*manba kerak*]. Qoʻshiq si minor tonalligida ijro etilgan.

„Orzu" qoʻshigʻi rejissyor Ayub Shahobiddinov suratga olgan „Sevinch" (2004) filmi saundrekiga kiritilganidan keyin yanada ommalashgan. 2018-yil „Nevo Music" portali qoʻshiqni 18 trekdan iborat „Orzu" albomi tarkibida eʼlon qilgan. Oʻsha yili „Nevo Music" shirkatining YouTube kanaliga „Orzu" qoʻshigʻining 2004-yil suratga olingan klipi yuklangan.

Izohlar
-------

1. ↑   Koʻp manbalarda xonandaning ismi Jurabek yoki JuraBEK oʻlaroq yozilgan, ammo aslida bu notoʻgʻri, chunki oʻzbek tilida „Jura" ismi yoki soʻzi yoʻq.

Manbalar
--------

1. ↑  *Atayev, Nodir* „Akkord zinalari". *Gitara chalishni oʻrganamiz*. Qaraldi: 8-noyabr 2022-yil.
2. ↑  „JuraBEK - Orzu". *Nevo Music*. Qaraldi: 8-noyabr 2022-yil.

Havolalar
---------

* „Orzu" YouTubeda
* „Orzu" Spotify
**Ukiyoe** (yaponcha, aynan — tez oqar dunyo obrazlari) — 17— 19-asrlarda yapon rangtasviri va grafikasida shakllangan badiiy maktab; shahar hayotining oʻsishi bilan bogʻliq holda yuzaga kelgan; sanʼatda demokratik anʼanalarni aks ettirgan. Rangtasvir ustalari va grafik rassomlar orasida „bidzinga" („goʻzallarni tasvirlash") hamda bu janrga yaqin „yakusyae" („aktyorlarni tasvirlash") janri keng tarqaldi. Ularning qaxramonlari qiyofalarining tashqi koʻrinishi shartli (tilla zamin, ranglarga boy) bezaklar bilan uygʻunlashtirilgan. U.ening erkin yoʻnalishi grafikada, ayniqsa, yorqin ifodalangan. Koʻplab nusxa olish imkonini beradigan kesma ksilografiya usulida ishlanishi gravyuralarning keng tarqalishini taʼminlagan. Qoʻdda ishlangan qizil yoki sariq rangli dastlabki Ukiyoe gravyuralariga keyinchalik 2—3 rangli (asosan, pushti va yashil) bosmada sogʻlom, goʻzal ayollar (Xisikava Morokobu, Okumura Masanobu) va kupol kuchli, kudratli aktyorlarni (Torii Kiyonobu, Torii Kiyomitsu) aks ettirish xos boʻlgan. Ukiyoe gravyuralarining keyingi rivoji manzara janrining taraqqiyoti bilan bogʻliq boʻldi; Vatanning ulugʻvor obrazlarini yaratgan Katsusika Xokusay, yapon provinsiyalari tabiatini atroflicha ishonarli sodda aks ettirgan Andro Xirosige va boshqa ijodi bilan belgilanadi.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Arshi aʼlo** (arab, arsh — taxt, aʼlo — buyuk) — buyuk taxt. Islom aqidasiga koʻra, Arsh Yer, osmonlar, yul-duzlar va Kursiydan ham katta hajmdagi mavjudot. Alloh yaratgan barcha narsadan u buyuk va kattadir. Qur’oni Karim oyatlarida Arshi aʼlo toʻgʻrisida 23 joyda bayon etiladi. Mas. „Hud" surasining 7-oyati-da: „Alloh shunday (buyuk va qudratli) zotdurkim, Yeru osmonlarni olti kunda yaratdi, holbuki Uning Arshi suv ustida edi", deyiladi. Islom taʼlimoti boʻyicha Arsh va boshqa buyuk mavjudotlarni yaratishdan Allohning maqsadi ulardan Oʻzi yoki boshqalar foydalanishi yoxud ularga ehtiyoji borligi uchun emas, balki Oʻzining qudrat va imkoniyati na qadar cheksiz ekanligini namoyon etish-dir. Baʼzi notoʻgʻri aqida egalari, Arsh Allohning taxti, unda makon tutib oʻtiradi, deb xatoga ketadilar.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Byurokratiya** (frans. bureau byuro, idora; yun. kratos — kuch, hokimiyat, xukmronlik) — dastlab hukumat idoralarining rahbarlari va amaldorlari hokimiyati; keyinchalik jamiyatning turli sohalarida paydo boʻlgan yirik tashkilotlardagi xizmatchilar qatlamini ifodalagan. Boshqaruv va maʼmuriyatning zarur qismi sifatida B. alohida ijtimoiy qatlamga aylanib boradi. B.ga xos xususiyatlar: kuyi mansabdorlarning yuqori mansabdorlarga bosqichmabosqich boʻysunishi, qattiq ish tartiboti, maxsus maʼlumotni taqozo etuvchi rasmiylashgan vazifalarni amalga oshirishda mehnat va masʼuliyat taqsimoti. Tashkilot koʻpchilik aʼzolarining mustaqil ravishda imtiyozli qatlamga aylanishga intilishi oqibatida rasmiyatchilik, oʻzboshimchalik, avtoritarizm va sharoitga moslashish kuchaya boradi, tashkilotning tartibqoida hamda maqsadvazifalariga boʻysundirilishi asosan B.ni mustahkamlash va saqlab qolish uchun xizmat qiladi. Bu hol ayniqsa avtoritar tizimlarda yaqqol namoyon boʻladi. Mansabdor shaxs tomonidan oʻz vazifasiga vijdonsizlik va sovuqqonlik bilan karat, fuqarolarning taklif, ariza va shikoyatlarini koʻrib chiqish tartibini buzish, ularga toʻralarcha munosabatda boʻlish hollari davlat va jamiyat manfaatlariga, fuqarolarning qonun bilan qoʻriqlanadigan huquq va manfaatlariga jiddiy zarar yetkazadi. Demokratik jamiyat B.ning mazkur salbiy xususiyatlarini bartaraf etish va cheklashga qaratilgan nazorat hamda boshqaruv shakllarini ishlab chiqishga harakat qiladi.

Shu munosabat bilan Oʻzbekiston Respublikasi JKda fuqarolarning konstitutsiyaviy huquq va erkinliklariga qarshi mansabdor shaxslarning jinoyatlari tegishlicha jarima solish, muayyan xuqukdan maxrum qilish, axloqtuzatish ishlari yoki ozodliKdan mahrum etish kabilar 6n jazolanadi (VII bob). Oʻzbekiston Respublikasining "Fuqarolarning huquqlari va erkinliklarini buzadigan xattiharakatlar va qarorlar ustidan sudga shikoyat qilish toʻgrisida"gi Qonuni (1995-yil 30 avgust) ham har bir fuqaro oʻz huquqlari yoki erkinliklari buzilgan, deb hisoblasa, shikoyat bilan sudga murojaat qilish xuquqini taʼminlaydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gorilla** (Gorilla) — pongidlar oilasiga mansub odamsimon maymun, erkagining boʻyi 1,8—2,0 m, yagʻrinining kengligi 1 m ga yaqin, ogʻirligi 200— 250 kg va undan koʻproq. Urgʻochisi erkagidan deyarli 2 baravar kichikroq. Gavdasi yoʻgʻon, burni keng, boʻyni qisqa, yagʻrindor, muskullari yaxshi rivojlangan, kuchli hayvon. Juni va terisi qora, orqa oyoqlari oldingilariga nisbatan kalta. Boshi katta, peshonasi past, yuzi oldinga turtib chiqqan, jagʻlari ogʻir, tishlari yirik. Koʻzi va quloqlari uncha katta emas. Gʻarbiy va markaziy Afrikaning qalin, oʻtib boʻlmas ekvatorial oʻrmonlarida kichikroq toʻda boʻlib yashaydi. Toʻda boshida erkak yoʻlboshchisi turadi. Faqat oʻsimlik bilan oziqdanadi. Tunash uchun daraxt ostiga yoki yerdan uncha baland boʻlmagan joyda uya quradi. Erkaklari 6—7 yoshda jinsiy voyaga yetadi. 3—5 yilda bitta bola tugʻadi. Egizak yoki albinoslar tugʻilishi ham maʼlum. Tutqinlikda ham koʻpayadi. Yashash joyining buzilishi (oʻrmonlarning kesilib, haydalishi) va brakonyerlik tufayli soni tobora kamayib bormoqda. G.ni muhofaza qilish maqsadida 7 ta milliy bogʻ (Jumladan Virungada, Zair, 1925) tashkil etilgan. G. Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Fosforli oʻgʻitlar** - tarkibida fosfor boʻlgan mineral va organik moddalar; oʻsimliklarning fosfor bilan oziklanishini yaxshilash uchun ishlatiladi. Oʻsimliklar oʻzlashtirgan fosforning tuprokdagi jamgʻarmasini toʻldirishning birdanbir manbaidir. F.oʻ. tarkibida fosfor boʻlgan rudalar — apatit va fosforitlarni qayta ishlab olinadi. Bulardan tashqari, metallurgiya sanoati chiqindilari — tomasshlak va marten fosfatshlak hamda organik moddalar, mas, suyak uni, tung va boshqalar Fosforli oʻgʻitlar sifatida ishlatiladi. Qishloq xoʻjaligiga yetkazib beriladigan F.oʻ. tarkibidagi fosfor ortofosfat kislota (N3RO4)ning ortofosfat tuzlari shaklida boʻladi. Ayrim F.oʻ. esa polifosfat (superfosfat) kislota, shu jumladan, metafosfat kislota asosida olinadigan murakkab oʻgʻitlardir. F.oʻ. sanoat yoʻli bilan olingan birinchi mineral oʻgʻitlardan hisoblanadi (1842-yilda Buyuk Britaniyada superfosfat ishlab chiqarila boshlagan). Eruvchanlik darajasiga qarab F.oʻ. ni 3 asosiy guruhga ajratish mumkin: suvda eriydigan (oddiy, qoʻshaloq va ammoniylashgan superfosfat, ammofos, diammofos) F.oʻ. Bu oʻgʻitlarda fosfor bir asosli kaltsiy fosfat Sa(N2RO4)2N2O holida boʻladi; suvda erimaydigan (pretsipitat yoki kaltsiy gidrofosfat, tomasshlak, marten fosfatshlagi, ftorsizlangan fosfat va boshqa termik fosfatlar) F.oʻ.; bu oʻgʻitlarda fosfor 2 asosli kaltsiy fosfat — SaNRO4N,O yoki tetrakaltsiy fosfat — Sa4R2O5 holida boʻladi. Ammoniy sitrat, limon kislota eritmalarida eriydigan bu oʻgʻitlar shudgorlashda asosiy oʻgʻit sifatida yoki kultivatsiya vaqtida qoʻllaniladi; qiyin eriydigan yoki suvda va kucheiz kislotalarda erimaydigan (fosfrit uni va suyak uni) F.oʻ. Ularda fosfor kaltsiy fosfat — Sa3(RO4)2 holida boʻladi. Bunday oʻgʻitlar qiyin eriydigan fosfatlarni oʻsimliklar oʻzlashtira oladigan shaklga keltiruvchi nordon tuttroklarga bilvosita oʻgʻit sifatida yuqori dozalarda solinadi. F.oʻ.ni ishlatish xususiyati ularning eruvchanlik darajasiga bogʻliq.

Adabiyot
--------

* Nabiyev M.A. Azotnokislotnaya pererabotka fosfatov, t. 1, T. 1976.

Risqiboy Yoqubov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zubturumdoshlar** (Plantaginaceae) — ikki urugʻpallali yoki magnoliyasimonlar sinfiga mansub koʻp yillik va bir yillik oʻsimliklar oilasi. 260 turni oʻz ichiga olgan 3 turkumdan iborat. Oiladagi eng katta turkum zubturum (*Plantago*) moʻʼtadil iqlimli mintaqalarda oʻsadi. Bir necha turdan tashkil topgan litorella (*Litorella*) turkumi faqat Yevropa, Azor orollari va Janubiy Amerikada uchraydi. Bitta turdan iborat bouguyeria (Bougueria) turkumi esa Jan. Amerika uchun endemik hisoblanadi. Oʻzbekistonda Z.ning 6 turi usadi. Ularning gullari mayda, rangsiz, guldor poya uchi-dagi boshoqsimon toʻpgulga joylashgan. Gul boʻlaklari toʻrtta (kosabargi toʻrtta, tojbargi toʻrtta, changchisi toʻrtta, urugʻchisi ikkita), tojbarglari rangsiz yupqa pardachadan iborat. mevasi qopqoqchali koʻsakcha, chorva mollari uchun oziqlik qiymati kam, baʼzi turlari dorivor hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kommensalizm** (lotincha: com - birga, birgalikda; mensa — oziqlanish) — simbioz turi. Ikki organizm oʻrtasidagi munosabat. Bunda organizmlardan biri (kommensal) tashqi muhit bilan munosabatlarini boshqarishni ikkinchi organizm (xoʻjayin) zimmasiga yuklaydi, lekin u bilan mustahkam bogʻlanmaydi. Bu sistemada 2 organizm oʻzaro metabolistik yoki antagonistik mu-nosabatga kirishmaydi. Umumiy maydon, substrat, birgalikda harakatlanish yoki koʻpincha oziq kommensal munosabatlarning asosini tashqil etishi mumkin. Xoʻjayininingtuzilishi va hayot kechirishining oʻziga xos xususiyatlari orqali kommensal bu munosabatlardan bir yoqlama foydalanadi. Odatda, kommensalning boʻlishi yoki boʻlmasligi xoʻjayin uchun befarq boʻladi. K. tabiatda parazitizmga nisbatan kam uchraydi. Dengiz bod-ringlarining tana boʻshligʻida karapus baligining yashashi K.ga misol boʻla oladi. Baliq dengiz bodringidan faqat pana joy sifatida foydalanadi. K.ning sinoykiya (kvartirantlik), paroykiya, epioykiya, entoykiya va boshqa xillari boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Kommensalizm" *OʻzME*. K-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ignaterililar** (lotincha: *Echinodermata*) -umurtqasiz hayvonlar tipi. Tanasining uzunligi bir necha mm dan 5 m gacha, yulduz, bodring, dumaloq va b. shaklda. Voyaga yetgan Ignaterililar tanasi odatda 5 nurlik simmetriyaga ega. Skeleti ohak plastin-kalardan va koʻpincha tanasi yuzasiga boʻrtib chiqib turadigan ohaq pixlar, yaʼni ignalardan iborat. Ignaterililarda ambu-l a kral sistema boʻladi. Bu sistema suv bilan toʻlgan naychalardan tashkil topgan. Naychalar harakatlanish organlari — juda koʻp ambulakral oyoqchalar bilan bogʻlangan. Ignaterililarning ayrim sinflarida bu oyokchalar paypaslagichlarga oʻxshash boʻlib, nafas olish, qisman tuygʻu vazifasini bajaradi. Ignaterililarning tana boʻshligʻi ikkilamchi. Asosan, jinsiy yoʻl bilan koʻpayadi. Lichinkasi dipleurula deyiladi. Metamorfoz orqali rivojlanadi. Oʻsimlik, detrit, mayda hayvonlar bilan oziqlanadi. Shuningdek, dengiz yulduzlari, baliqlar, mollyuskalar, yirik qisqichbaqasimonlar va b. hayvonlar bilan oziqlanib, bir-muncha ziyon keltiradi. 6 mingtacha turi maʼlum, asosan, suvi juda shoʻr dengizlarda yashaydi. 5 sinf (dengiz yulduzlari, ofiuralar, dengiz tipratikanlari, dengiz bordinglari (goloturiyalar), dengiz nilufarlari) ga boʻlinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Nicotiana rustica
**Maxorka** yoki **Nicotiana rustica** (lotincha: *Nicotiána rústica*) — Solanaceae oilasining tamaki turkumiga mansub bir yillik oʻsimlik; texnika ekini. Vatani — Janubiy Amerika. Yevropaga 16-asrda, Rossiyaga 17-asrda keltirilgan. Polsha, Vengriya, Hindiston, Tunis, Rossiya, Ukraina, Belarus, Qozogʻistonda ekiladi. Oʻzbekistonda qadimdan xoʻjaliklarda maxsus oʻstirilgan. Hozirgi davrda Samarqand, Qashqadaryo vilo-yatlarida ekiladi. Ildizi oʻq ildiz, tuproqqa 1,5 m gacha kirib boradi. Poyasi tik, gʻadir-budir, yuzasi qovur-gʻali, ichi gʻovak toʻqima bilan toʻlgan, balandligi 1,2—1,3 m. Bargi oddiy, yuraqsimon, tuxumsimon, bandli, yuzasi burishgan, yashil, sargʻish-yashil. Guli 2 jinsli, sariq yoki sargʻish-yashil, toʻpguli roʻvak. Oʻzidan changlanadi. Mevasi 2 pallali, koʻp urugʻli koʻsakcha. Urugʻi mayda. 1000 ta urugʻi vazni 0,25—0,35 g. Quritilgan bargida (KURUQ modda hisobida) 1 — 10% nikotin, 15—20% organik ktalar (5— 10% limon kta) bor. Urugʻi 7—8° da unib chiqadi. Oʻsimlik —2, —3° sovuqda nobud boʻladi. Yorugʻsevar, namsevar. Unumdor, toza tuproqlarda yaxshi hosil beradi.

M.ning quritilgan bargidan chekiladigan, hidlanadigan va chaynaydigan mahsulotlar olinadi, nikotin kislotasi (RR vitamini), ekinlar zararkunandalari va qoʻtirga qarshi dorilar, nikotin va limon ktasi ishlab chiqariladi. Urugʻining tarkibida 35—40% texnik moy boʻladi, lok-boʻyoq sanaotida va sovun ishlab chiqarishda ishlatiladi. Erta bahorda urugʻi parniklarga sepiladi, oʻsimlik 5—6 barg chiqarganda dalaga koʻchati 60x20, 70x20 sxemada ekiladi (baʼzan urugʻini bevosita dalaga ekish mumkin). Oʻsuv davrida 3—4-marta oʻtoq va chopiq qilinadi, 2-marta oziklantiriladi. Hosil texnik jihatidan yetilganda yigiladi va maxsus quritish xonalarida saqlanadi. Bargi 35—40% namlikkacha kuritiladi va navlarga ajratiladi. Hosildorligi (quruq barg boʻyicha) 18—20 s/ga.

Halima Otaboyeva.

Yana q.
-------

* Tamaki

Manbalar
--------

1. ↑  Armando T. Hunziker: The Genera of Solanaceae (o'zbek tilida: Ituzumdoshlarning Turkumi). A.R.G. Gantner Verlag K.G. Ruggell, Liechtenstein 2001. ISBN 3-904144-77-4
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boʻritish ilonlar** - suv ilonlar oilasining urugʻi. 16 turi bor. Jagʻida 2—6 yirik egri tishlari boʻladi. Shuning uchun ular "boʻritish" deb ataladi. Janubiy Osiyoda koʻp. Oʻzbekiston choʻllarida bitta turi — ola boʻritish (Lucodon striata) uchraydi. Uzunligi 60 sm cha, usti toʻq jigarrang, och sariq koʻndalang yoʻlli. Qorin tomoni sariq. Tungi hayvon. Iyunning oxirida 2—4 ta tuxum qoʻyadi. Asosan, har xil kaltakesaklar bilan ozikdanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Boʻritish ilonlar" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chipor ilonlar** — suv ilonlar oilasiga mansub ilonlar 2 urugi; asl Chipor ilonlar (Coluber) va oʻrmalovchi Chipor ilonlar (YE1arpe)ning umumiy nomi. Uzunligi 2,4 m gacha. Gavdasining orka qismi sidirgʻa rangli, baʼzan qora yoʻlyoʻl dogʻlari boʻladi; qorin tomoni oqish. 30 ga yaqin turi Janubiy Yevropa, Osiyoning moʻtadil va tropik mintaqalari, Shimoliy va Sharqiy Afrika hamda Shimoliy Amerikada tarqalgan. Oʻzbekistonda Chipor ilonlarning 6 turi uchraydi. Ayniqsa, turli rangli Chipor ilonlar va guldor Chipor ilonlar keng tarqalgan; choʻl mintaqalarda koʻndalang yoʻlli Chipor ilonlar, xoldor Chipor ilonlar koʻp uchraydi. Chipor ilonlar mayda kemiruvchilar, kaltakesaklar, qushlarning bolalari va mayda qushlar bilan oziqlanadi. Juda harakatchan. Oʻljasini boʻgʻib yoki yerga bosib oʻddiradi. Urgʻochisi 3 tadan 40 tagacha tuxum qoʻyadi. Chaqadi, lekin zaharsiz boʻlganidan xavfli emas. Ayrim turlari Tabiatni muhofaza kilish xalqaro ittifoki Qizil kitobiga kiritilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |