**Eron-Pokiston chegarasi** ( forscha: مرز ایران و پاکستان; urdu: ایران پاکستان سرحد) Eron va Pokistonni ajratib turuvchi xalqaro chegara. U Eronning Siston va Balujiston ustonini Pokistonning Balujiston viloyatidan ajratib turadi va uzunligi 909 kilometr (565 milya) tashkil qiladi.

Tavsifi
-------

 Eron, Pokiston va Afg'onistonning xalqaro chegaralarini, uch tomonlama chegarasini ko'rsatuvchi xarita
 Ummon qo'ltig'ida tugaydigan Eron-Pokiston chegarasining janubiy uchi ko'rsatilgan xarita
Chegara Afgʻoniston bilan Koʻhi Malik Solih togʻidagi uch tomonlama chegara nuqtasidan boshlanadi, keyin janubi-sharqqa, soʻngra bir qator togʻ tizmalariga, mavsumiy soylarga va janubi-gʻarbiy Tahlab daryosi bo'ylab Hamuni Mashkil koʻliga yaqin boʻlgan tekis chiziqdan boshlanadi. Keyin chegara bir qator toʻgʻri chiziqlar boʻylab keskin janubga buriladi, soʻngra baʼzi togʻlar boʻylab sharqqa qarab janubga qarab ketadigan Mashkil daryosiga, keyin gʻarbga qarab ketadigan Nahang daryosiga yetib boradi. U Nahangni tark etadi va so'ngra turli tog' tizmalari va to'g'ri chiziq bo'laklari orqali janubga, Ummon qo'ltig'idagi Gvadar ko'rfaziga qadar quruqlikka o'tadi.

Tarixi
------

Zamonaviy chegara Persiya (Eron), Afg'oniston va Pokistonda joylashgan turli imperiyalar o'rtasida uzoq vaqtdan beri kurash olib boruvchi Balujiston viloyatini kesib o'tadi. 18-asrdan boshlab inglizlar asta-sekin Hindistonning ko'p qismini, shu jumladan hozirgi Pokistonni ham o'z nazoratiga oldilar va bu mustamlakasi hududini an'anaviy ravishda Fors tomonidan da'vo qilingan yerlar tomon yaqinlashtiradilar. 1871-yilda britanlar (Qalat xoni vakili sifatida) va forslar o'zaro chegaralarni belgilashga kelishib oldilar; keyingi yili chegara komissiyasi hududni o'rganib chiqdi, lekin chegaralar yerda belgilamadi. Bundan kelib chiqadigan ba'zi kichik moslashuv muammolari 1905-yilda boshqa qo'shma shartnoma orqali tartibga solingan.

1947-yilda britanlar hududni tark etdi va Pokiston Britaniya Hindistonidan mustaqillikka erishdi. Eron va Pokiston oʻzaro chegaralarini 1958–1959-yillarda ishlov berish, chegara hududini toʻliq xaritalash va uni yerda ustunlar bilan belgilash orqali tasdiqladilar.

2023-yil iyun oyida Eron Pokiston chegarasida terakt sodir bo'ldi. Pokiston chegara xizmati xodimlarining bir qismi halok bo‘ldi. Bundan bir necha kun oldin chegarada yana bir terakt sodir bo‘ldi va 5 nafar Eron chegara xizmati xodimi halok bo‘ldi.

Chegara to'siqlari
------------------

Asosiy maqola: Eron va Pokiston chegara toʻsigʻi
### Eron chegara to'sig'i loyihasi (2011)

 Eron-Pokiston chegarasining qisqacha xaritasi
Eron chegara to'sig'ining qalinligi 3 ft (91 cm) va balandligi 10 ft (3.0 m) beton devor, po'lat ustunlar bilan mustahkamlangan, Taftandan Mandgacha 700 kmlik chegaraga cho'zilgan. Noqonuniy savdo o‘tishlari va narkotik moddalar kontrabandasining ikki tarafga olib o‘tilishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun loyiha katta tuproq va tosh qirg‘oqlar va chuqur ariqlar o‘z ichiga oladi. Chegara hududi allaqachon politsiya kuzatuv minoralari va qo'shinlar uchun qal'a tipidagi garnizonlari bilan bezatilgan. Eron va Pokiston o'rtasida chegara bahslari yoki boshqa irredentistik da'volar yo'q va Pokiston Tashqi ishlar vazirligi "Pokistonning hech qanday da'vosi yo'q, chunki Eron o'z hududida panjara qurmoqda" dedi.

### Tarix va to'siq qurilishidan maqsad

Devor chegarani noqonuniy kesib o'tishni va giyohvand moddalar oqimini to'xtatish uchun qurilmoqda. U, shuningdek, terror hujumlariga, xususan, 2007-yil 17-fevralda Eron bilan chegaradosh Zohidon shahrida sodir bo'lgan va 13 kishi, jumladan, Eron Inqilobiy gvardiyasining to‘qqiz nafar xodimi o'limiga sabab bo'lgan hujumlarga javobdir. Biroq Pokiston Tashqi ishlar vazirligi matbuot xizmati rahbari Tasnim Aslam portlash bilan panjara o'rtasidagi aloqani rad etib, Eron bu voqealarda Pokistonni ayblamayotganini aytdi.

### To'siqqa bo'lgan reaksiyalar

Pokiston Tashqi ishlar vazirligi Eron o‘z hududida chegara to‘siqlarini o‘rnatish huquqiga ega ekanligini ma’lum qildi. Biroq, Balujiston viloyati majlisida devor qurilishiga qarshilik bildirildi. Uning ta'kidlashicha, devor yerlari chegara hududida joylashgan mahalliy aholi uchun muammo tug'diradi. Ular to'siq mahalliy aholini siyosiy va ijtimoiy jihatdan yanada bo'linib, savdo va ijtimoiy faoliyatga to'sqinlik qilishini ta'kidlashdi. 2007-yilda viloyat majlisida muxolifat yetakchisi ikki davlat hukumatlari hudud aholisiga ishonch bildirishi kerakligini aytdi va toʻsiq qurilishini toʻxtatishni talab qildi.

### Pokiston chegara to'sig'i loyihasi (2019)

2019-yilda Pokiston Eron bilan chegarasini to‘sib qo‘yishini e’lon qildi.

2019-yil may oyida Pokiston Eron bilan chegarani to‘sish uchun 18,6 million dollar mablag‘ ajratdi.

2021-yil sentyabr oyida Pokiston chegarani to‘sish uchun 58,5 million dollar qo‘shimcha mablag‘ ajratdi.

2021-yil oʻrtalariga kelib, Pokiston chegaraning 46 foizini devor bilan oʻrab oldi va 2021-yil dekabrigacha toʻliq oʻrab olinishi kutilmoqda.

2022-yil yanvar holatiga ko'ra Pokiston chegaraning 80 foizini devor bilan o'rab oldi. IIVning bildirishicha, qolgan chegaralar ham o'rab olinadi.

Chegara o'tish joylari va bozorlar
----------------------------------

Pokiston tomonida Chegara korpusi chegara xavfsizligi va immigratsiyani nazorat qilish uchun javobgardir. Eron tomonidan esa Islom inqilobi gvardiyasi korpusi chegara xavfsizligi uchun masʼuldir.

Pokiston va Eron oʻrtasida toʻrtta rasmiy chegara oʻtish joyi mavjud. Taftan va Gabd rasmiy chegara punktlaridan piyodalar uchun ham, savdo uchun ham foydalanish mumkin. Mand va Chadgi chegara nuqtalari faqat savdo uchun ajratilgan.

Bundan tashqari, Eron va Pokiston savdoni rivojlantirish uchun oltita qoʻshma chegara bozorlarini qurishga qaror qilishdi. Birinchi bosqichda Koʻhak-Chadgi, Rimdan-Gabd va Pishin-Mand hududlaridagi chegara punktlarida uchta bozor ochiladi. Ikkinchi bosqichda yana uchta chegara punktlarida chegara bozorlari tashkil etiladi.

Oltita chegara bozorlaridan dastlabki uchtasi allaqachon Gabd, Mand va Chadgida qurilgan va ishga tushirilgan.

 2006-yilda Eronning Zohidon shahri yaqinidagi chegara bo'ylab devor
### Yo'l

Chegara o'tish joylari/bozorlari| # | Kesib o'tish nuqtasi | Qarshi tarafdagi punkt | Avtomobil yo'li | Viloyat | Ochilgan sanasi | Maqsadi | Holat |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Taftan | Mirjaveh | N-40 - 84-yo'l | Balujiston - Siston va Balujiston |  | Turli xil | Amalda foydalanilmoqda |
| 2 | Gabd (Gvadar) | Chobahar (Rimdan) | N-10 - Bahukalat qo'riqlanadigan hudud yo'li | 20.12.2020 | Turli xil | Amalda foydalanilmoqda |
| 3 | Mand | Pishin | Turbat - 92-yo'l | 21.04.2021 | Savdo | Amalda foydalanilmoqda |
| 4 | Chadgi | Ko'hak | Pishin - Qurumb yo'li |  | Savdo | Amalda foydalanilmoqda |

### Temir yo'l

* Taftan / Mirjaveh, Kvetta va Zohidon o'rtasidagi temir yo'lda

Chegara yaqinidagi aholi punktlari
----------------------------------

### Eron

 

### Pokiston

Yana qarang
-----------

* Eron — Pokiston munosabatlari

Manbalar
--------

1. ↑  „Geography: The borders of Pakistan" (17-oktyabr 2009-yil).
2. ↑  „Iran Chamber Society: Facts and Figures".
3. ↑  „Pakistan's military says 2 soldiers killed in militant attack near border with Iran" (en). *AP News* (1-iyun 2023-yil). Qaraldi: 14-avgust 2023-yil.
4. ↑  „State TV says armed group kills 5 Iranian border guards in clash near Pakistani border" (en). *AP News* (21-may 2023-yil). Qaraldi: 14-avgust 2023-yil.
5. ↑  „Iran erecting wall along the border with Pakistan". *The Hindu* (mart 2007). Qaraldi: 11-iyun 2007-yil.
6. ↑  *Dahl.* „INTERVIEW-"Iranian wall" seen hindering drug smugglers-UN".  Reuters (13-may 2007-yil). 6-iyul 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyun 2007-yil.
7. ↑  „Pakistan and Iran blame Afghanistan for unrest".  Daily Times (19-may 2007-yil). Qaraldi: 11-iyun 2007-yil.
8. ↑  *Subramanian.* „Iran fences border with Pakistan". *The Hindu* (3-mart 2007-yil). 12-mart 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyun 2007-yil.
9. ↑  „Transcript of Press briefing of Foreign Spokesperson on 28 May 2007".  Ministry of Foreign Affairs (28-may 2007-yil). — „If Iran is building a fence on its side of the border, I do not have any comments on that. Pakistan has no reservation because Iran is constructing the fence on its territory. The designated entry points would be available for entry of goods and people. The Iranians convey to us that they are equally keen to promote trade and facilitate legitimate movement of people.". 19-oktyabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-oktyabr 2007-yil.
10. ↑  „Pakistan defends Iran right to erect border fencing".  Islamic Republic News Agency (28-may 2007-yil). 1-oktyabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyun 2007-yil.
11. ↑  „Governor Balochistan should be replaced by local Baloch: Gatchkol Ali".  Pakistan News Service (28-may 2007-yil). 1-iyul 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyun 2007-yil.
12. ↑  *Kasi.* „Debate on Iran border wall disallowed".  Dawn (7-may 2007-yil). 27-sentyabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyun 2007-yil.
13. ↑  „'Anti-Baloch' wall on Pak-Iran border opposed".  The News International (2007). 28-sentyabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyun 2007-yil.
14. ↑  „Pakistan approves $18.6 million to fence border with Iran". *Arab News* (29-aprel 2020-yil). Qaraldi: 29-aprel 2020-yil.
15. ↑  „At a pre-ECC meeting, the Ministry of Finance agreed to provide Rs10bn for border fencing.". *Dawn* (16-sentyabr 2021-yil).
16. ↑  „Pakistan army says border fencing with Iran to be completed by end of 2021". *IRNA*. Qaraldi: 14-avgust 2020-yil.
17. ↑  „2680kms fencing along Pak-Afghan border completed, Sh Rashid tells Senate". *nation.com.pk*. 21-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi.
18. ↑  *Baloch.* „Business market at Pak-Iran border" (en). *DAWN.COM* (9-aprel 2023-yil). Qaraldi: 15-sentyabr 2023-yil.
19. ↑  „Top leaders of Pakistan, Iran inaugurate border market in their first meeting in 10 years" (en). *AP News* (18-may 2023-yil). Qaraldi: 15-sentyabr 2023-yil.
20. ↑  „Pakistan establishing border markets to increase trade with Iran" (en). *www.thenews.com.pk*. Qaraldi: 15-sentyabr 2023-yil.

Qo'shimcha o'qish uchun
-----------------------

* Eron Balujiston chegarasini devor bilan o‘rab oladi, Al Jazeera
* ’بلوچوں کوتقسیم کیاجا رہا ہے‘, BBC (urducha)
* Eron Pokiston bilan chegarada devor qurmoqda


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Eron chegaralari |
| --- |
|  |
| 
* Afgʻoniston
* Armaniston
* Iroq
* Ozarbayjon
* Pokiston
	+ Toʻsiq
* Turkiya
* Turkmaniston
 |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Pokiston chegaralari |
| --- |
|  |
| 
* Afgʻoniston
	+ Toʻsiq
* Eron
	+ Toʻsiq
* Hindiston
* Xitoy
 |

 |

Andoza:Iran–Pakistan relations