Pinokkio
**Buratino** (ital. *burattinodan*  — yogʻoch) — A. N. Tolstoyning „Oltin kalit yoki Buratinoning sarguzashtlari" ertagining bosh qahramoni (1936). Buratino, shuningdek, boshqa mualliflarning unchalik mashhur boʻlmagan bir qator kitoblarining qahramoni.

Buratinoning prototipi Karlo Kollodining xuddi shu nomli ertagdagi Pinokkio hisoblanadi. Kollodi ertagining sarlavhasi „Yogʻoch qoʻgʻirchoqning hikoyasi" boʻlib, uning matnida Pinokkio koʻpincha nomi bilan emas, balki oddiygina „burattino" nomi bilan ataladi (italyancha: *il burattino* „qoʻgʻirchoq").

Tasnifi
-------

Papa Karlo tomonidan yogʻochdan oʻyilgan uzun burunli yogʻoch bola. Undan nom va birinchi kiyimni oldi.

> 
> Uni qanday chaqirishim kerak? — deb oʻyladi Karlo. — Men uni Buratino deb chaqiraman. Bu ism menga baxt keltiradi. Men bitta oilani bilardim — ularning barchasini Buratino deb atashardi: otasi — Buratino, onasi — Buratino, bolalari — ham Buratino … Ularning barchasi quvnoq va beparvo yashashdi …
> 
> 

Tabiatan, „qisqa oʻylaydigan, aqlsiz, ishonuvchan ahmoq", lekin shu bilan birga u kirishimli, qiziquvchan, sarguzashtlarni yaxshi koʻradi va altruizmga ega personaj. Uning asosiy atributi — oltin kalit. Buratinoning hamrohlari — koʻk sochli Malvina qoʻgʻirchogʻi (Buratino undan ahmoqlar mamlakatiga qochib ketadi), Malvinaning sodiq pudeli Artemon va gʻamgin muxlisi P’ero, asosiy dushmanlari — Karabas-Barabas, mushuk Bazilio va tulki Alisa.

Prototipi
---------

1930-yillarning teatr aktyorligi muhitida bosh qahramonning prototipi yozuvchi Maksim Gorkiy degan fikr mavjud edi. Faina Ranevskaya oʻzining „Doʻstimga maktublar" kitobida quyidagilarni yozgan: „Men oʻzim taxmin qilmagan boʻlardim, lekin menga teatrda tushuntirishdi. Bosh qahramon — Buratino — Gorkiy, Malvina — Blokning rafiqasi Lyubov Mendeleeva, Blokning oʻzi esa P’ero sifatida gavdalangan ekan. Ertakda qoʻgʻirchoq teatrining direktori yovuz odam Karabas-Barabas bor va bu Meyerxolddir".

Boshqa versiyaga koʻra, oʻz teatr maktabini yaratgan aktyor va rejissyor Mixail Chexov Buratinoga prototip boʻlib xizmat qilgan.

Pinokkiodan farqlari
--------------------

* Pinokkio hikoyasida oltin kalit yoʻq, Tortila toshbaqa ham yoʻq va u teatrni orzu qilmaydi.
* Pinokkio kitobning syujeti oxirigacha oʻzining xarakterini va tashqi qiyofasini oʻzgartirmaydi va Papa Karlo hamda Malvina tomonidan uni qayta tarbiyalashga boʻlgan barcha urinishlariga har tomonlama qarshilik koʻrsatadi. U quvnoq va beparvo qoʻgʻirchoq boʻlib qoladi. Pinokkio doimiy tarbiyalanib boriladi va kitob oxirida qoʻgʻirchoqdan yaxshi tarbiyali bolaga aylanadi.
* Pinokkio dunyoga ochiq, mehribon, u chin dildan hammaga yordam berishga harakat qiladi, odamlarga ishonadi, haqiqiy doʻstlar orttiradi va nihoyat orzusiga erishadi. Pinokkio dahshatli sinovlardan oʻtayotganda yaxshilanadi; Buratino esa Pinokkioga nisbatan omadliroq edi — u Mo''jizalar maydonida atigi beshta oltin tanga yoʻqotdi.
* Pinokkio Buratinodan farqli oʻlaroq, yolgʻon gapirganda uning uzun burni yanada choʻziladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Раневская Ф. Г. „26 ноября 1936 года",*. Письма к подруге*. М.: Яуза-пресс, 2017. ISBN 9785995509189.
2. ↑  *Ольга Кузьмина.* „Тайны «Золотого ключика»".  Вечерняя Москва (2016-yil 27-iyul). 2018-yil 3-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 1-oktyabr.

Havolalar
---------

* A. Tolstoyning „Oltin kalit" kitobi: matn Arxivnaya kopiya
* *Petrovskiy M.* *C.* A. Blok va Pinokkio: Yashirin ishoralar 2007 Arxivnaya kopiya .
* *Petrovskiy M.* *C.* Bizning bolalik kitoblari / Oqibat. S. A. Luri; Mintaqalar boʻyicha dizayn, N. A. Teplov tomonidan tuzilgan. — SPb. : Ivan Limbax nashriyoti, 2006. — 422 p. — ISBN 978-5-89059-105-0
* *Lipovetskiy M. N.* Erkin qoʻgʻirchoq utopiyasi yoki arxetip qanday yaratilgan (A. N. Tolstoyning „Oltin kalit" ni qayta oʻqish) Arxivnaya kopiya
* *Феденко А.* „Алексей Толстой".  Частный корреспондент (2015-yil 25-iyun). 2016-yil 6-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 19-fevral.