recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Molguzar togʻlari**, Morguzar togʻlari — Turkiston tizmasining shimoliy etaklari (Jizzax viloyati)dagi togʻlar. Molguzor nomini tadqiqotchilar mor — ilon izi yoʻl yoki margʻzor — maysazor soʻzlaridan deb izohlaydilar. Togʻlar janubi-sharqdan shimoli-gʻarbga yoʻnalgan. Uz. 70 km. Eng baland joyi (Qizilchagat balandligi) 2620 m. Nur-ota tizmasidan Ilonoʻtti togʻ yoʻlagi orqali ajralgan. Shimoli-sharqiy yon bagʻirlaridan boshlanadigan koʻpgina soylarning (Zominsuv, Pishagʻarsoy, Ravotsoy va boshqalar) konus yoyilmalari qoʻshilishidan prolyuvial shleyf vujudga kelgan. Janubi-gʻarbiy yon bagʻri Sangzor daryosi vodiysiga tik tushgan. Gersin burmalanishida hosil boʻlgan. Molguzar togʻlari silurdevon davrlarining qumtosh, slanets, ohaktosh, porfiritlaridan tashkil topgan. Togʻlarning relyef xususiyatlari ularni tashkil qilgan jinslarning litologik tarkibiga qarab turlicha shakllarga ega. Togʻlar kuchli parchalangan. Qoyali nayzasimon choʻqqilar koʻpincha chuqur daralar, platosimon yuzalar va keng togʻ bellari bilan almashib keladi. Iqlimi kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —9°, iyulniki 15° (Koʻlsoy). Yillik yogʻin miqdori 440 mm. Quyi past togʻli qismida chala choʻl subtropik mintaqa 700–1200 m gacha ifodalangan. Tub jinslar kalin lyossimon yotqiziqiar bilan qoplangan. Toʻq boʻz tuproqlarda turli oʻtli bugʻdoyiqzorlar, 1200–1800 m, baʼzan 2000 m gacha oʻrtacha balandlikdagi togʻ yon bagʻirlarida yuvilgan jigarrang tuproqlarda butazor va siyrak archazorlar tarqalgan. Quyi yarusda bugʻdoyiklar va boshqa boshoklilar oʻsadi. 2600 m balandlikda dasht mintaqasi mavjud. Molguzar togʻlarining Turkiston tizmasi bilan tutashgan joyida Zomin xalq oʻrmon davlat qoʻriqxonasi, Zominsoyning yuqori oqimida Zomin xalq bogʻi (milliy bogʻ) joylashgan. Togʻlar boy rekreatsiya resurelariga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sosoniylar** - Yaqin va Oʻrta Sharqda mil. 3—7-asrlarda hukmronlik qilgan eroniy sulola; kelib chikishlari Porso viloyati (qarang Fors)dan boʻlib, Porsoning S. urugʻidan boʻlgan 1shohi Papakning otasi Soson nomi bilan atalgan. Papakning oʻgʻli Ardashir I S. davlatining asoschisi boʻlgan. S. sulolasining gullabyashnagan davri Shopur I, Yazdigard II, Feruz va Xusrav I Anushirvon davrlariga toʻgʻri keladi. S. sulolasi vakillari: Ardashir I (224—239); Shopur I (239-272), Hurmuzd I (272-273); Bahrom I (273—276); Bahrom II (276-293); Bahrom III (293); Narse (293-302); Hurmuzd II (302-309); Shopur II (309-379); Ardashir II (379-383); Shopur III (383-388); Bahrom IV (388-399); Yazdigard I (399—420); Bahrom Goʻr (421—439); Yazdigard II (439—457); Hurmuzd III (457-459); Feruz (459-484); Balash (484—488); Qubod I (488—496, 498-531); Zamasp (496498); Xusrav I Anushirvon (531—579); Hurmuzd IV (579-590); Xusrav II Parviz (591-628); Qubod II (628); Ardashir III (628-629); Yazdigard III (632-651).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

[[Turkum:Eron tarixi]
Instagram:@habiuz obuna boʻlishingiz lozim.
**Luara** (fransuzcha: *Loire*) — Fransiyadagi eng uzun dare. Uzunligi 1012 km, havzasining maydoni 115 ming km². Savenna togʻlaridan boshlanib, Markaziy Fransiya massivi va Luara pasttekisligidan oqadi va Atlantika okeanining Biskay qoʻltigʻiga estuariy hosil qilib quyiladi. Asosiy irmoqlari: Alye, Sher, Vyenna (chapdan). Oʻrtacha suv sarfi 800 m³/sek. Yomgʻir va qor suvlaridan toʻyinadi. Suvi fevral va mart oylarida koʻpayib, avgust va sentabr oylarida kamayadi. Roan shahrigacha kema qatnaydi. Kanallar orqali Reyn, Sena, Sona daryolari bilan bogʻlangan. L. daryosi sohillarida Orman, Tur, Nant shaharlari, estuariysida — Sen-Nazer porti joylashgan. L. vodiysida 15—16-asrlarda qurilgan koʻplab qasrlar saqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Charx ilonlar**, efalar (*Echis*) — qora ilonlar oilasiga mansub ilonlar urugʻi. Uz. 80 sm gacha. Kulrang yoki qoʻngʻir tusli tanasida oqish ilon izi hoshiyasi bor. Tanasining 2 yonidagi tangachalari kirrasida tishchalari boʻladi. Charx ilonlar tanasini halqa qilib oʻraganida tangachalar ishqalanishi natijasida charx toshi aylanishiga oʻxshash tovush chiqadi (nomi shundan). 3 turi, jumladan, qum charx iloni va chipor charx iloni Shimoliy Afrika, Janubiy, Jan.Gʻarbiy Osiyo va Oʻrta Osiyoda tarkalgan. Oʻzbekistonda qum charx iloni Buxoro, Surxondaryo viloyatlari hamda Qizilqum choʻlida uchraydi. Shomda va tunda faol hayot kechiradi. Mayda umurtqalilar, yosh Charx ilonlar, asosan, hasharotlar va oʻrgimchaksimonlar bilan oziqlanadi. Tuxumdan tirik tugʻadi. Urgʻochisi 3 tadan 18 tagacha bola tugʻadi. Zaxarli, chaqishi oʻlimga olib kelishi mumkin. Zaxaridan immun zardob tayyorlashda va ilmiy tadqiqot ishlarida foydalaniladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Germafroditizm**, xunasalik [yun. Hermaphroditos —Germafrodit (Germes va Afrodita oʻgʻli; ikki jinsli bola)] —bir organizmda erkaklik va urgʻochilik jinsiy organlari boʻlishi. Chin (tabiiy) va soxta (anomal) xillari bor. Chin G. hayvonlar orasida keng tarqalgan. Qorinoyoqli mollyuskalar, yassi chuvalchanglar, kamtukli halqali chuvalchanglarning deyarli barcha turlari, bir qancha boʻshliqichlilar, moʻylovoyoqli qisqichbaqasimonlar, ayrim baliqlar germafrodit boʻladi. Chin G.da bitta organizmning oʻzida ikki xil (urgʻochilik va erkaklik) jinsiy hujayralar hosil boʻladi. Birok koʻpchilik turlarda oʻzoʻzidan urugʻlanishga monelik qiladigan, yaʼni yaqin inbridingga imkon bermaydigan mexanizmlar mavjud (mas, jinsiy hujayralarning bir vaqtda yetilmasligi, jinsiy apparatning tuzilishi urugʻ hujayrasining oʻsha organizm jinsiy organiga tushishga imkon bermasligi). Deyarli barcha xordali hayvonlar va odamda faqat soxta G. uchraydi. Soxta G.da muayyan jinsiy bezlar (moyak va tuxumdon) tashqi yoki ichki jinsiy organlarga mos kelmaydi. Soxta G. tashki va ichki boʻladi. Erkaklardagi tashki soxta G.da urugdon boʻladi-yu, lekin tashqi jinsiy organi ayollarnikiga bir qadar oʻxshab ketadi. Erkaklarning ichki soxta G.ida tuxumdon, yetilmagan prostata bezi va urugʻ pufakchalari bilan birga bachadon naylari (urugʻ yoʻllari) ham boʻladi. Ayollar soxta G. kam uchraydi. Bunda tuxumdon boʻladi-yu, lekin tashqi jinsiy organ va ikkilamchi jinsiy belgilar qisman erkaklarnikiga oʻxshaydi.

Soxta G. bilan tugʻilgan bolalar jinsini aniqlash qiyin. Buning uchun zamonaviy sitogenetik usullar yordamida odamning xromosomalari tekshiriladi. G. jarrohlik usullari va gormonal preparatlar bilan davolanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Bohemiya massivi** — Yevropadagi togʻ massivi, aksari qismi Chexiya, shuningdek, Polsha, Germaniya va Avstriya hududlarida. Uz. 500 km chamasida, kengligi 300 km gacha. Markaziy qismi pastroq boʻlib (balandligi 300-600 m), yer yuzasi sertepa tekislik, alohida koʻtarilgan choʻqqilar bor. Asosan, kristalli slanets, qumtoshlardan tuzilgan, yuzasi choʻkindi jinslar bilan qoplangan. Chekka qismi oʻrtacha balandlivdagi togʻlar (Sudet, Bohemiya oʻrmonlari, Shumava, Rudali togʻlar) va Bohemiya-Moraviya qirlaridan iborat. Eng baland joyi 1602 m (Snejka togʻi). Iqlimi moʻʼtadil, sernam. Dare koʻp. Togʻlarda 1200- 1400 m gacha aralash va igna bargli oʻrmonlar bor, undan baland qismi — yaylov, tekislik qismi oʻzlashtirilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Karata yoki Xxiridi xalqi** Dog'istondan, Shimoliy Kavkazdan kelgan kichik etnik guruhdir. Qoratalar, asosan, Axvax va Xasavyurt tumanlarida istiqomat qiladi. Ular asosan karata tilida gaplashadilar.

Tarix
-----

Karatas va Avarlar yaqin tarixga ega. 18-asrga kelib qoratalar avtonom "erkin jamoa"ni tashkil qildilar. Qorata va qoʻshni xalqlar oʻrtasida yaylovlar va yaylovlarni nazorat qilish uchun tez-tez nizolar boʻlib turardi. 19-asrning boshlarida mintaqa ruslar tomonidan bosib olingan, ammo ma'muriy tuzilma 1870-yillarga qadar paydo bo'lmagan.

Qoratalar tarixdan xo'jalikda asosan: chorvachilik, dehqonchilik va ayirboshlash bilan shug‘ullangan. Boqiladigan oddiy hayvonlar qo'y, ot va qoramol edi. Noqulay tabiiy sharoit va ekin maydonlarining etishmasligi tufayli terasli dehqonchilik amalga oshirildi. Javdar, zigʻir, bugʻdoy, kartoshka va sabzavotlar yetishtiriladigan asosiy ekinlardir.

Karatalar sunniy musulmonlardir. Islom mintaqaga birinchi marta 8-asrda kirib kelgan, ammo mahalliy aholi so'fiy missionerlarining ta'siri tufayli bu dinni faqat 16-asr atrofida qabul qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „The Karatas". *www.eki.ee*.  The Red Book of the Peoples of the Russian Empire. Qaraldi: 2021-yil 7-iyun.
2. ↑  Yemelianova, Galina M. „The Muslim Caucasus: the role of 'adats and shari'ah",*. Routledge Handbook of the Caucasus* (en). Routledge, 2020. ISBN 978-1-351-05560-4.
**Oganesson** - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy elementi.

Manbalar
--------

Chemical.system.periodic

| Kimyoviy elementlar davriy sistemasi |
| --- |
|  |  | Guruhlar |
|  |   | 1 | 2 |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| Davrlar | 1 | H |   | He |
| 2 | Li | Be |   | B | C | N | O | F | Ne |
| 3 | Na | Mg |   | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| 4 | K | Ca |   | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| 5 | Rb | Sr |   | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| 6 | Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| 7 | Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| 8 | Uue | Ubn | Ubu | Ubb | Ubt | Ubq | Ubp | Ubh | Ubs |   |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ishqoriy metallar | Ishqoriy yer metallar | Lantanoidlar | Aktinoidlar | Superaktinoidlar | Oʻtish metallar | Yengil metallar | Yarim metallar | Qolgan metallmaslar | Galogenlar | Inert gazlar | Xossalari nomaʼlum |

 |

Mendelev's periodic table 

Element Yuriy Oganessian sharafiga nomlangan. U birinchi marta 2002 yilda Rossiyaning Dubna shahridagi Birlashgan Yadro tadqiqotlari institutida (JINR) rossiyalik va amerikalik olimlarning qoʻshma jamoasi tomonidan yaratilgan. 2015 yil dekabr oyida u IUPAC va IUPAP xalqaro ilmiy odamlarning qo'shma ishchi guruhi tomonidan to'rtta yangi elementlardan biri sifatida tan olingan. U 2016-yil 28-noyabrda rasman nomlangan.[1] Uning oldingi nomi IUPAC tomonidan berilgan "Ununoctium" lotincha "bir-bir-sakkiz" degan ma'noni anglatadi. Bu element topilmaguncha va nom berilgunga qadar to'ldiruvchi nomi edi. Geliy, neon, argon, kripton, ksenon va radondan so'ng ettinchi olijanob gazning paydo bo'lishi ehtimoli deyarli noiloj gaz guruhi topilishi bilanoq ko'rib chiqildi. Daniyalik kimyogari Xans Piter Yorgen Yuliy Tomsen 1895 yil aprel oyida, argon kashf etilgandan keyingi yil, halogen va gidroksidi metallar guruhlarini bog'laydigan argonga o'xshash kimyoviy jihatdan reaktiv gazlarning butun guruhi borligini bashorat qildi. U ushbu seriyaning ettinchisi toriy va uran kabi elementlarni o'z ichiga olgan va atom og'irligi 292 bo'lgan oganessonning birinchi va yagona tasdiqlangan izotopi uchun ma'lum bo'lgan 294 ga yaqin bo'lgan 32 elementli davrni yakunlashini kutgan edi.

Author: Bobur Jumaniyazov
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Qoradaryo (maʼnolari).

**Qoradaryo** — Samarqand viloyatidagi daryo. Zarafshon daryosining chap tarmogʻi. Uzunligi 111 km. Zarafshon daryosi Samarqanddan 7 km quyida (Choʻponota tepaligi yonida) ikkiga — Oqdaryo (oʻng) va Qoradaryo (chap) ga ajraladi, Yangirabot shaharchasi yaqinida yana birlashadi. Zarafshonning Oqdaryo va Qoradaryoga ajralish joyida Samarqand gidrotuguni qurilgan (1974). zarafshon daryosi suvining koʻp qismi Qoradaryoga oqiziladi. q. suvidan Kattaqoʻrgʻon suv omborini toʻldirish uchun foydalaniladi. Qdan bir necha kanallar suv oladi. Bu kanallar orqali Oqdaryo, Ishtixon, Kattaqoʻrgʻon, Narpay, Paxtachi, Navoiy viloyatining Xatirchi tumanlarining yerlari suv bilan taʼminlanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Penang Islom muzeyi** (malaycha: *Muzium Islam Pulau Pinang*) —Malayziyaning Penang shtati Jorjtaun shahrida joylashgan islom muzeyi.

Tarixi
------

Muzey 1860-yilda qurilgan restavratsiya qilingan villada joylashgan. Ushbu joy u bir vaqtlar kuchli Acehnese qalampir savdogarining qarorgohi boʻlgan. Keyinchalik u Penangning Hindiston Chettiar jamoasi uchun qayta ishlash ombori sifatida ishlatilgan. 1996-yilda restavratsiya ishlari olib borildi va 1999-yilda eng yaxshi loyiha mukofotiga sazovor boʻldi.

Koʻrgazmalar
------------

Muzey Penang va Malayziyada islomning oʻsishi va tarqalishidagi malay liderlarining roli va hissalarini namoyish etadi. Shuningdek, muzeyda 19-asr va 20-asr boshlarining asosiy jamoat arboblari va ularning Penangdagi taʼsiri haqida tafsilotlarni oʻz ichiga oladigan koʻrgazmalar bor.

Yana qarang
-----------

* Malayziyadagi muzeylar roʻyxati
* Malayziyada Islom

Manbalar
--------

1. ↑  „Penang Islamic Museum". *penang.ws*. Qaraldi: 13-oktyabr 2021-yil.
2. ↑  „Penang Islamic Museum". *TimeOut*. Qaraldi: 15-yanvar 2021-yil.
**Baliq-ilonlar** (Ichthyophis) - oyoqsiz, suvda hamda quruqlikda yashovchilar urugʻi. Uzunligi 50 sm ga yaqin. Terisidagi juda koʻp (400 gacha) burmalari ichida mayda suyak tangachalari boʻladi, koʻzi teri ostidan koʻrinib turadi. Tanasining rangi qoramtir-qoʻngʻir yoki zangori, yon tomonlarida sariq yoʻllari boʻladi. 4 urugʻi, 43 turi Jan. va Jan.-sharqiy Osiyoda, Jan. Amerikada uchraydi. Seylon B. (Fchthyophis glutinosus) keng tarqalgan, voyaga yetgan davrida tuproqda 30 sm chuqurlikda yashaydi. Daryo va koʻl boʻylaridagi chim ostida hayot kechiradi, suvda nobud boʻladi. Urgʻochisi suv boʻyidagi uyasiga 15 — 25 ta tuxum qoʻyib, uni lichinkasi chiqqungacha qoʻriqlaydi. Lichinkasi oʻpka orqali nafas oladi, suvda rivojlanadi, metamorfozadan soʻng tuproq ostida yashashga oʻtadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Qoratov (maʼnolari).

**Qoratov** — Tyanshan togʻlarining shimoli-gʻarbiy tarmogʻi. Uzunligi 420 km dan ziyod. Qozogʻistonning Jambul, Janubiy Qozogʻiston va Qiziloʻrda viloyatlari hududida joylashgan. Shimoli-sharqdan ChuSarisuv, janubiy va janubi-gʻarbdan Sirdaryo botiqlari bilan oʻralgan. Eng baland joyi 2176 m (Bessoz togʻi).

Q.ning suvayirgʻich qismi tekislangan yuzalardan iborat. Yon bagʻirlari asimmetrik tuzilishga ega: Shimoli-sharqiy yon bagʻri tik. Tizma gersin burmalanishi davrida shakllangan va yangi tektonik harakatlar taʼsirida koʻtarilayotgan gumbazsimon-palaxsa tipidagi antiklinoriydir. Slanets, qumtosh, konglomerat, gneys, ohaktosh, dolomitlardan tashkil topgan. Quyi paleozoy davri ohaktoshlari, ayniqsa, keng tarqalgan. Bularda karst jarayonlari yaxshi rivojlangan boʻlib, karst voronkalari, botiqlari, gʻorlari kabi relyef shakllari hosil boʻlgan. Q.da yirik fosforit va polimetall ruda konlari (Mirgʻalimsoy, Kentov, Achisoy va boshqalar) ochilgan va qazib olinmoqda.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Mamlakatlar aholisining martaba-tartibi kengaytirilgan eksponensial taqsimotga amal qiladi ikkita „qirol" hollari bundan mustasno: Xitoy va Hindiston.
Statistikada, iqtisodda va ekonofizikada **qirol effekti** — bu tartiblangan toʻplamning eng yuqori bir yoki ikki aʼzosi aniq ayrilik sifatida namoyon boʻladigan hodisa. Ushbu yuqori bir yoki ikkita aʼzo kutilmagan darajada katta, chunki ular toʻplamning qolgan qismi boʻysunadigan statistik taqsimot yoki daraja taqsimotiga toʻgʻri kelmaydi.

Odatda taʼqib qilinadigan taqsimotlarga kuch qonuni taqsimoti kiradi, bu choʻzilgan eksponensial funktsiya uchun asos boʻlib va parabolik fraktal taqsimot. King effekti taqsimotda kuzatilgan:

* Fransiya shaharlarining oʻlchamlari (bu erda Parijni ifodalovchi nuqta „qirol" boʻlib, choʻzilgan eksponensial ga toʻgʻri kelmaydi) va xuddi shunday primat shahri boʻlgan boshqa mamlakatlar uchun, masalan, Buyuk Britaniya (London) va ekstremal holat Bangkok (Tailanddagi shaharlar roʻyxatiga qarang).
* Mamlakat aholisi (bu erda faqat Xitoy va Hindistonni ifodalovchi nuqtalar choʻzilgan eksponensialga mos kelmaydi).

Ammo shuni yodda tutingki, qirol effekti ularning darajasiga ijobiy baho qoʻshilgan tashqi koʻrsatkichlar bilan cheklanmaydi: nomaqbul atribut boʻyicha reytinglar uchun, oqilona taqsimlangan qismdan oʻta darajali maʼlumotlar nuqtalarining shunga oʻxshash ajralishi bilan **kambagʻal effekt** mavjud boʻlishi mumkin. maʼlumotlar toʻplamidan.

Yana qarang
-----------

* Zipf qonuni
* Didier Sornette

1. 1 2 3 4  "Stretched exponential distributions in nature and economy: „fat tails" with characteristic scales", J. Laherrère and D. Sornette
2. ↑  Jayadev, Arjun (2008). "A power law tail in India's wealth distribution: Evidence from survey data". *Physica A: Statistical Mechanics and Its Applications* **387**: 270–276. doi:10.1016/j.physa.2007.08.049.
3. ↑  „The individual success of musicians, like that of physicists, follows a stretch exponential", J. A. Davies
**Qoʻbiz** (**qil qoʻbiz**, **qobuz**) — torli musiqa cholgʻusi. Oʻrta asr (Mahmud Qoshgʻariy, Navoiy, Bobur, Darvishali Changiy va boshqalar) manbalarida Qoʻbiz turkiy xalqlarning eng sevimli torli-tirnama musiqa cholgʻusi sifatida taʼriflangan. Bu shakldagi Qoʻbiz (hozirgi doʻmbi-rata yaqin) qirgʻizlarda qoʻmuz, xakaslarda xomis nomi bilan saqlangan. Oʻzbek, qozoq, qoraqalpoqlarda Qoʻbiz — torli-kamonli cholgʻu sifatida mashhur. Umumiy uz. 700 mm atrofida. Oʻyma kosasi (rezonatori) va yoysimon bukilgan yoʻgʻon dastasi bir butun yogʻochdan yasaladi. Kosasining uzunchoq pastki qismi teri bilan qoplanadi. Otning chiyratilmagan qilidan yasalgan 2 tori kvarta (baʼzan kvinta)ga sozlanadi. Yoysimon kamon (600-700 mm atrofida) qillari barmoqlar yordamida taranglashtiriladi. Rivoyatlarga koʻra, ilk Q.ni afsonaviy Qoʻrqut (oʻgʻuz bax-shilarining piri) yasagan. Qoraqalpoq (18-asrga qadar qozoq) jirovlarida, shuningdek, baxshi-shomonlarda Q. asosiy cholgʻu hisoblangan. Mayin, nolalarga boy tovushga ega Q. Oʻzbekistonda 1930-yillargacha buxoroda maqom an-sambllari tarkibida boʻlgan. 1940—1950-yillarda Qoʻbizning rekonstruksiya qilingan (prima, alt, bas va boshqalar) turlari xalq cholgʻulari orkestri tarkibiga kiritilgan; 2) turkman, tatar, boshqirdlarda temir changqoʻbiz nomi.

Galereya
--------

* 
* 
* 

  

Qalmirza Qurbonov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Talqincha** — talqin doira usuli asosida yaratilgan maqom ashula yoʻli, talqin shoʻʼbasiga oʻxshatma, nazira; Shashmaqomning ikkinchi guruh shoʻʼbalaridan Moʻgʻulcha va Savtlarning muayyan shoxobchasi. T.lar Buzruk maqomining Moʻgʻulchai Buzruk, Savti Sarvinoz, Iroqi Buxoro, Rostning Savti Ushshoq, Savti Kalon, Savti Sabo, Navroʻzi Sabo, Navoning Savti Navo, Moʻgʻulchai Navo, Mustazodi Navo, Segohning Moʻgʻulchai Segoh shoʻʼbalarida uchraydi va shu shoʻʼbalar nomi bilan qoʻshib ataladi (mas. Talqinchai Savti Sarvinoz, Talqinchai Moʻgʻulchai Dugoh va h.k.). Iroqning Chanbari Iroq shoʻʼbasi, shuningdek, koʻpgina mumtoz kuy va ashulalar (mas. "Bayot IV", "Bayoti Sheroziy IV"), bastakorlarning asarlari ham T. usulida ijro etilgan. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Soqiynoma** (soqiy va noma) — 1) Sharq mumtoz adabiyotida masnaviy shaklidagi lirik janr. Odatda, har bir bandi bevosita soqiyga murojaat sifatida boshlanib, keyin shoirning kechinmalari tasvirlangan. S. rasman marhumlar xotirasiga bagʻishlansada, unda shoirning falsafiy, ijtimoiy va axloqiy qarashlari ham oʻziga xos lirik tarzda aks etgan. Fors tilidagi dastlabki S.lar Nizomiy ("Layli va Majnun" debochasida), Salmon, Hofiz qalamiga mansub. Oʻzbek adabiyoti tarixida bu janrni Alisher Navoiy asoslagan. Navoiyning "Xazoyin ul-maoniy" asaridagi 32 band (458 bayt)dan iborat S.si qoʻyilgan masalalarning kengligi, aniq tarixiy sharoit va voqealar bilan bevosita bogʻlanganligi jihatidan ajralib turadi. Bu asar oʻziga xos izchil uslubga ega. Unda Navoiyning shaxsiy turmushi bilan bogʻliq detallar hamda shoirning oʻz davri va zamondoshlariga bergan bahosi poetik ifodasini topgan. Navoiydan keyin fors, tojik va turkiy tillarda (Fuzuliy, Surush va boshqa tomonidan) bir necha S. yaratilgan; 2) yengil va jonli surʼatdagi mashhur doira usuli (bakabakabumbum); mazkur usulda aytiladigan ashula yoʻllari nomi. Shashmaqomning Savt va Moʻgʻulchalar shoʻbalari tarkibida boʻlib, ular nomi bilan qoʻshib ataladi. Mas, Si Savti Sarvinoz (Buzruk maqomida), S.i Savti Kalon, Si Savti Sabo (Rostda). Dastlab S. janridagi sheʼrlar bilan, keyinchalik vazn jihatdan mos keladigan boshqa gʻazallar bilan ham ijro etilgan. S. yoʻllari raqsga joʻrnavoz sifatida ham aytilgan. 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Suporish** (fors. — topshiriq, havola) — oʻzbek va tojik mumtoz ashula va cholgʻu yoʻllari, ayniqsa, maqom turkumlarining tushirim qismi. Shashmaqomda S shoʻʼbalar turkumining ijro etilishida ularning birini ikkinchisiga (mas, Saraxbor shoʻʼbalaridan — talqinlarga, talqinlardan — nasrlarga) uzviy bogʻlash vazifasini ham oʻtaydi. Baʼzan yirik shoʻʼbaning tugallovchi (xotima) qismi sifatida kelgan S. tarona ham deyiladi. Slarda doira usuli oʻzidan keyin keladigan shoʻʼbalar usulida boʻladi. S.ning yana bir turi har bir maqom birinchi guruh shoʻʼbalari turkumining tugallovchi qismi boʻlib, odatda, Saraxborlarning boshlangʻich kichik boʻlagiga asoslanadi. 


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sayil** — yilning maʼlum fasllarida oʻtkaziladigan sayillar, sayrtomoshalar. S.lar odatda Navroʻz va diniy bayramlar (Roʻza va Qurbon hayitlari)da va yilning qulay paytlarida tashabbuskor kishilar tomonidan tashkil etilgan. S shaharlarda, registon maydonlarida, chorsu va rastalarda, shahar tashqarisidagi sayilgohlarda, shuningdek, qadamjolarda oʻtkazilib, bir ikki hafta davom etgan. Sayilgohlarda oshxona, choyxona, nonvoyxonalar qurilgan, mevacheva, attorlik, baqqollik doʻkonlari ochilgan. Poyga, uloq, koʻpkari, kurash, chavgon musobaqalari, darvoz, hofiz, sozanda, raqqos, masharaboz, qiziqchilarning chiqishlari, ayiq, ilon oʻyinlari, tuya, qoʻchqor, xoʻroz, it urishtirish, mushakbozlik tomoshalari koʻrsatilgan.

Oʻzbekiston mustaqilligidan soʻng xalq S.lari mazmunan oʻzgarib, koʻproq milliy tus oldi. Umumxalq bayramlari: Mustaqillik kuni, Oʻqituvchilar va murabbiylar kuni, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi kunlarida S.lar uyushtirilmoqda. Bahorda oʻtkaziladigan Navroʻz sayli, sumalak sayli, gul sayli, boychechak sayli, chuchmoma sayli, tut sayli, yozning boshida suv sayli, oʻrik sayli, olma sayli, kuz faslida qovun sayli, uzum sayli va boshqa S.lar mavjud.

Adabiyot
--------

* Qoraboye v U. Oʻzbek xalqi bayramlari, T. 2002.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**„Kamasutra"** (sanskritcha: *कामसूत्र*) — Vatsyayana qalamiga mansub qadimiy hindu traktat. Asar kama, yaʼni sezgi, his-tuygʻu sohalari hamda shahvat mavzusiga bagʻishlangan. „Kamasutra" sanskrit adabiyotidagi inson jinsiy hayoti haqidagi standart asar oʻlaroq baholanadi. „Kamasutra" asari „Kamashastra" nomi bilan maʼlum boʻlgan traktatlarning eng qadimiysi va eng mashhuridir.

Asarning bir boʻlimida jinsiy aloqa boʻyicha amaliy maslahatlar berilgan. „Kamasutra" asosan proza janrida yozilgan, lekin unda sheʼriy misralar ham keltirilgan. „Kama" hinduiylikda hayotning toʻrt maqsadidan biri boʻlib, „xohish", jumladan, „shahvat" qutaq anglatadi. „Sutra" soʻzi esa jismlarni ushlab turuvchi ip yoki tola maʼnosini anglatadi. Koʻchma maʼnoda esa hikmatli soʻz (yoki qator, qoida, formula) yoki hikmatli soʻzlarning spravochnik shaklidagi toʻplami maʼnosini beradi.

„Kamasutra" jinsiy aloqa boʻyicha spravochnik, degan fikr keng tarqalganiga qaramasdan, asar oʻzini sevgi, oila hamda inson hayotining rohat bilan bogʻliq boshqa aspektlariga bagʻishlangan, yaxshi va xayrli yashashni oʻrgatuvchi qoʻllanma oʻlaroq taqdim etadi. „Kamasutra" ayrim mamlakatlarda topqir jinsiy pozalar toʻplami oʻlaroq koʻriladi. Aslida esa asarning 20 foizi jinsiy aloqa pozalariga bagʻishlangan. Asarning aksar qismi muhabbat falsafasi va nazariyasi, insonda nima xohish keltirib chiqarishi, uni nima qoʻllab-quvvatlab turishi va qachon bunay istak yaxshi yoki yomon ekanligiga bagʻishlangan.

Tarixchilarga koʻra, „Kamasutra" eramizdan avvalgi 400-yillar va eramizning 200-yillari oʻrtasida yozilgan. Britan tarixchisi John Keay „Kamasutra" hozirgi shakliga 2-asrda keltirilgan, deb hisoblaydi. Asar dunyoning bir necha tiliga tarjima qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  Carroll, Janell*. Sexuality Now: Embracing Diversity*. Cengage Learning, 2009 — 7 bet. ISBN 978-0-495-60274-3.
2. ↑  Devi, Chandi*. From Om to Orgasm: The Tantra Primer for Living in Bliss*. AuthorHouse, 2008 — 288 bet. ISBN 978-1-4343-4960-6.
3. ↑  Sengupta, J.*. Refractions of Desire, Feminist Perspectives in the Novels of Toni Morrison, Michèle Roberts, and Anita Desai*. Atlantic Publishers & Distributors, 2006 — 21 bet. ISBN 9788126906291. 7-dekabr 2014-yilda qaraldi.
4. ↑  John Keay*. India: A History: from the Earliest Civilisations to the Boom of the Twenty-first Century*. Grove Press, 2010 — 81–103 bet.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Kamasutra*** haqida turkum mavjud |

* „Kamasutra" Gutenberg loyihasida (ingl.)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Berdi baxshi** (Berdiyor Pirimqul oʻgʻli) (?—?)—oʻzbek xalq dostonchisi. 19-asrning 2-yarmi va 20-asrning 30- yillarida Toshkent viloyati Piskent tumani Evalak qishlogʻida yashab oʻtgan. Undan birgina "Alpomish" dostoni 1926-yilda yozib olingan (Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Adabiyot institutida saqlanadi). Bu doston mazmuni va syujeti yoʻnalishi jihatidan boshqa variantlarga oʻxshasada, badiiy shakli jihatidan ishqiyromantik dostonlarga yaqin turadi. Dostonchi uslubida chiroyli tasvirlar va lirizmga, xalq qoʻshiklari va oʻlanlari sheʼriy bezaklariga, samimiy yumor va komizmga oʻta moyillik sezilib turadi. Bu hol oʻtmishda Ohangaron va Piskent atroflarida oʻziga xos dostonchilik maktabi boʻlganligini tasdiklaydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Alpomish [Soʻz boshi va izohlar bilan nashrga tayyorlovchi T. Mirzayev], T. 1969.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Michaell Porter** (1951-yil 14-yanvar – 2010-yil 23-oktabrda tugʻilgan **Kim Michael Porter**) amerikalik professional kurash ringi diktori va internet radiosi boshlovchisi.

Porter Kaliforniyaning Gridli shahrida tugʻilgan va oʻz faoliyatini 1969-yilda San-Fransisko koʻrfazi hududida va Sakramento mintaqasida afsonaviy promouterlar Roy Shir, Lui Miller va Terri Garvinlar rahbarligida boshlagan. Porter 1988-yildan 1993-yilgacha (asosan gʻarbiy qirgʻoqda, shu jumladan San-Fransiskodagi tarixiy Cow Place, Oklend-Alameda okrugi Coliseum Arenada) Butunjahon kurash federatsiyasida (hozirgi World Wrestling Entertainment) diktori sifatida mashhur boʻlgan. Hozir Oracle Arena – Oklendda va ARCO Arena – hozir Sleep Train Arena – Sakramentoda). U 1991-yilda Los-Anjeles sport arenasida *WrestleMania VIIda* xavfsizlik boʻyicha ishlagan.

U 2002-2003-yillarda United Wrestling Alliance (Marysville, Kaliforniya), 2006-yilda Pro Championship Wrestling (Orovil, Kaliforniya) va 2007-2008 yillarda Devil Mountain Wrestling (Martinez, Kaliforniya) kabi mustaqil federatsiyalar uchun eʼlon qilgan edi. Porter Marysville, Kaliforniya, KMYC-AM 1410 radiostantsiyasida dam olish kunlarida boshlangan va 2004 va 2005 yillarda efirga uzatilgan ***Maykl Porterning WrestleShoot*** professional kurash boʻyicha intervyu dasturini oʻtkazdi. Koʻrsatuv keyinchalik internet radio tarmogʻida, Blog Talk Radioda efirga uzatildi. Porter mustaqil yulduzlardan tortib WWE Shon-sharaf zali aʼzolarigacha boʻlgan turli darajadagi isteʼdodlar bilan suhbatlashdi. U shu kanalda mashhur Cloverleaf radiosiga ham boshlovchilik qilgan.

Porter Rowdy Roddy Piper, Koko B. Ware, Jimmy „Superfly" Snuka, Honky Tonk Man va Mean Gen Okerlund kabi koʻplab WWE yulduzlari bilan yaqin doʻst.

Porter 2010-yil 23-oktyabrda Gollivuddagi (Kaliforniya) uyida vafot etdi. U semizlikdan diabetga qadar turli xil sogʻliq muammolaridan aziyat chekdi va ikki marta saraton kasalligidan omon qoldi.

Porterning yaxshi doʻstlari, internet radiosi boshlovchisi Vakko Bob (Robert Guersiya) va professional kurashchi Rik Rayder Blog Talk Radio-da oʻzlarining eski kurash internet-radiosi *The Dark Match* bilan uchrashishdi va uning oʻlimidan bir necha kun oʻtgach, unga hurmat bajo keltirishdi. Stro va Bill Apter shouda mehmon sifatida.

Faoliyatidagi yorqin voqealar
-----------------------------

* **Jahon kurash federatsiyasi**

* Ring diktori/Xavfsizlik/Ring ekipaji (Uy shoulari va *WrestleMania VII*, 1988-1993)

* **Birlashgan kurash ittifoqi**

* UWA komissari (2003)
* UWA Hardkor chempioni (2003)

* **Professional kurash boʻyicha chempionat**

* Ring diktori(2005)

* **Devil togʻli kurash**

* Ring diktori (2007)

Manbalar
--------

1. ↑  Former WWE announcer Porter keeps the faith (Archive.is saytida 2012-07-16 sanasida arxivlangan) Canoe – SLAM! Sports, February 19, 2008
2. ↑  Former WWE ring announcer Michael Porter dies (Archive.is saytida 2012-09-08 sanasida arxivlangan), SLAM! Sports, October 25, 2010
3. ↑  The Dark Match is back – Classic Line Up – Saying Goodbye To Michael Porter on BTR, hosted by Wacko Bob on Blog Talk Radio, October 27, 2010
**Liradumlilar**, lira qushlar (Minuridae) — chumchuqsimonlar turkumiga mansub qushlar oilasi. 1 urugʻi, 2 ta turi maʼlum. Jan.-Sharqiy Avstraliya oʻrmonlarida yashaydi; 1934-yildan Tasmaniyaga keltirilgan. Uz. 75—130 sm (dumi bilan birga). Yerda hayot kechiradi, daraxtlar shoxida tunaydi. Nari yaxshi sayraydi, har xil tovushlar, jumladan, hayvonlar ovoziga taqlid qila oladi. Yerga uya qurib, 1 ta tuxumini 6—7 hafta bosib yotadi. Joʻjalarini faqat modasi boqadi. Oʻrmon toʻshalmasini oyogʻi bilan titkilab, chuvalchanglar, hasharotlar va umurtqasiz hayvonlarii topib oziqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vasiliy Makarovich Shukshin** (1929.25.7, Oltoy oʻlkasi Biysk tumani Srostki qishlogʻi – 1974.2.10, Volgogrod viloyati Kletsk qishlogʻi; Moskvaga dafn qilingan) – rus yozuvchisi, kinorejissyor, ssenarist. Rossiyada xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1969).. Dastlabki hikoyalar toʻplami – „Qishloq odamlari" (1963). 1964-yilda Sh. ssenariysi asosida „Shunday yigit yashaydi" filmi suratga olingan va ushbu kartina Venetsiyada boʻlib oʻtgan 16Xalqaro kinoforumda „Oltin sher" mukofotiga sazovor boʻlgan. shahrining „Lyubavinlar" (1965) romani, shu roman asosida ishlangan „Lyubavinlarning tugatilishi" (1972) filmida, Stepan Razin hayoti va uning kurashiga oid „Sizga erkinlik bergani keldim" kinoromanida (1971), „Xarakterlar", „Sizning oʻgʻlingiz va akangiz" (1966), „Gʻaroyib kishilar" kabi kartinalarida insonning teran ichki kechinmalari, orzu va umid sari talpinishlari, baʼzi bir kimsalarda uchraydigan meshchanlik falsafasining fojiaga olib kelishi mahorat bilan tasvirlangan. shahrining adabiyot va kino sohasidagi faoliyatida turli toifa kishilarining yorqin obrazlari yaratilgan.

shahrining badiiy adabiyot va kinodagi uslubi ishontirish sanʼatining kuchi bilan chuqur hayotiylik kasb eta olgan.

SH. S. Gerasimovning „Koʻl boʻyida" filmidagi Chernix rolining ijrosi uchun Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan (1971). „Ular Vatan uchun jang qildilar" filmini suratga olish chogʻida toʻsatdan vafot etgan. Ayrim asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Manbalar
--------

* Zemlyaki, M. 1970; Lyubavinlar. T. 1978; Chol va dengiz, T, 1981.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


1. 1 2   // *(unspecified title)*
2. 1 2 3  *(unspecified title)*
3. 1 2  *(unspecified title)*
**Arab davlatlari uyushmasi** — 1945-yilda arab davlatlari siyosiy yoʻnalishlarini muvofiqlashtirish, ular mustaqilligi va suverenitetini himoya qilish, iqtisodiy, ijtimoiy hamda madaniy aloqa sohalarida hamkorligini rivojlantirish maqsadida tuzilgan mintaqaviy tashkilot. Arab davlatlari uyushmasi unga Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikaning mustaqil arab mamlakatlari uyushgan. Arab davlatlari uyushmasi uning tashkilotchilari —Misr, Suriya, Iroq, Iordaniya, Livan, Saudiya Arabistoni va Yaman respublikasi. Keyinroq Arab davlatlari uyushmasiga Jazoir, Bahrayn, Jibuti, Quvayt, Liviya, Mavritaniya, Marokash, Qatar, Somali, Sudan, Tunis, Birlashgan Arab Amirliklari, Yaman Xalq Demokratik Respublikasi, shuningdek Falastin Ozodlik Tashkiloti aʼzo boʻldi. Arab davlatlari uyushmasi uning rahbar organi — Kengash (Majlis) hisoblanadi, uning tarkibiga har aʼzo mamlakatdan bitta vakil kiritiladi. Kengash oʻz majlislarini bir yilda ikki marta oʻtkazadi. Hamma aʼzolar uchun majburiy qarorlar faqat yakdil ovoz bilan qabul qilinadi. Koʻpchilik ovoz bilan qabul qilingan qarorlar bularni qoʻllab-quvvatlab ovoz bergan mamla-katlar uchungina majburiydir. Kengash huzurida bir necha doimiy ishchi qoʻmita va qator ixtisoslashgan tashkilotlar tuzilgan, ular iqtisodiy va ijtimoiy hamkorlik masalalari bilan shugʻullanadi, umumiy loyiha va dasturlar ustida ish-laydi. Arab davlatlari uyushmasi u. Kotibiyatini Bosh kotib boshqaradi. Arab davlatlari uyushmasi u- boshqaruv idorasi Qohira (Misr)da joylashgan. Arab davlatlari uyushmasi u. BMT huzuridagi kuzatuvchi tashkilot mavqeiga ega. 1960-70 yillarda Arab davlatlari uyushmasi u. aʼzolarining soni koʻpaydi, ular iqtisodiy qudrati mustahkamlanib, umumiqtisodiy va siyosiy manfaatlari kuchaydi. Shu tu-fayli Arab davlatlari uyushmasi u. doirasida arab davlatlari hamkorligi kengaydi. Uyushmaning umu-marab bozori, Arab Taraqqiyot banki, arablararo oʻquv yurtlari, Narkotiklarga qarshi kurash olib boruvchi arab byurosi va „Arab press" axborot byurosini tu-zish boʻyicha dasturlar ishlab chiqildi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
„**Maftun boʻldim**" (ruscha: *Очарован тобой*) — oʻzbekistonlik sanʼatkor Botir Zokirov ijro etgan qoʻshiq. 1958-yil rejissor Yoʻldosh Aʼzamov suratga olgan „Maftuningman" myuzikli uchun maxsus yozilgan. Qoʻshiq matnini Turob Toʻla yozgan, musiqasini Mutal Burhonov (ayrim manbalarga koʻra, Manas Leviyev) bastalagan. Filmda „Maftun boʻldim" qoʻshigʻini aktyor Sanʼat Devonov yaratgan Sharif hamda Turgʻun Azizov yaratgan Bakir obrazlari ijro etgan.

Qoʻshiqning singl oʻlaroq chiqarilgan versiyasida ilk bandi va noqarati oʻzbek tilida, ikkinchi bandi bilan naqarati esa rus tilida ijro etilgan. „Maftun boʻldim" „Maftuningman" filmi saundtrekiga kiritilgan birinchi qoʻshiqdir: film boshida titrlar koʻrsatilgan paytda aynan „Maftun boʻldim" qoʻshigʻi kuyi ijro etilgan. Filmdagi qoʻshiqlarni F. Shamsutdinov dirijyorligi ostida SSSR Madaniyat vazirligi qoshidagi Kino ishlab chiqarish boshqarmasi orkestri ijro etgan.

„Maftun boʻldim" eng taniqli oʻzbek tilidagi qoʻshiqlarning biridir. Koʻpchilik oʻzbek tinglovchisi qoʻshiq matnini yoddan biladi. „Maftun boʻldim" qoʻshigʻini koʻplab sanʼatkor kaver qilgan. Jumladan, uni Oybek va Nigora dueti, Oʻzbekiston davlat filarmoniyasining „Soʻgʻdiyona" milliy cholgʻular kamer orkestri (yakkaxon — Nurmuhammad Muhammedov) va boshqa sanʼatkorlar ijro etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Tursunova, Gulshanoy* „Эстрадамиз эртаси учун ибрат мактаби". *Yangi Oʻzbekiston* (15-may 2021-yil). Qaraldi: 18-iyun 2022-yil.
2. ↑  *Eshbek, Toʻlqin* „Буюк композиторнинг ғурурбахш, умрбоқий асарлари". *Uch ildiz* (28-aprel 2016-yil). Qaraldi: 18-iyun 2022-yil.

Havolalar
---------

Ushbu maqolani tinglang (2 daqiqa)noicon
Spoken Wikipedia iconBu audiofayl ushbu maqolaning 3-iyul, 2022-yil(2022-07-03) sanasidagi versiyasi asosida yaratilgan boʻlib, shu sanadan keyin amalga oshirilgan tahrirlarni aks ettirmaydi.(Yordam · Koʻproq audiomaqolalar)
* „Maftun boʻldim" YouTubeda
* „Maftuningman" filmidagi ijro YouTubeda

| * k
* m
* t
Botir Zokirov qoʻshiqlari |
| --- |
| 
* Arab tangosi (1957)
* Maftun boʻldim (1958)
* Majnuntol (1975)
* Raʼno (1964)
* Umid (?)

 |
„**Raʼno**" – mashhur qoʻshiqchi Botir Zokirov tomonidan kuylangan qoʻshiq. Qoʻshiq 1964-yili suratga olingan „Qoʻshiq suratini chiz" nomli musiqaviy filmda ilk bor yangragan. Botir Zokirov ushbu qoʻshiq kuylanayotgan jarayonda surat chizgan. Qoʻshiq klipi bir filmdan olingan kadr boʻlsa-da, „Kliplarning otasi" sifatida eʼtirof etilgan. Klip jarayoni borasida Botir Zokirovning ukasi Farrux Zokirov oʻz intervyusi orqali quyidagi fikrlarni bildirib oʻtgan.

> Botir akam umrlarining oxirigacha „men qoʻshiqchimanmi yoki rassommanmi" degan dilemma bilan yashaganlar. Juda yaxshi rassom boʻlishlari mumkin edi. Baribir taqdirida qoʻshiqchilik bor ekan. Oʻsha musiqaviy filmga „Narisuy mne pesnyu" deb nom berilishi bejiz emasda.
> 
> 

1966-yil Raʼno qoʻshigʻi Parijdagi mashhur Olimpiya zalida ijro etilgan. 

Raʼno qoʻshigʻi matni

Barnolar ichra barno – Ra‘no,  

Gulmisan, gulyormisan,  

Gulmisan, gulyormisan?  

Oshiqqa dildormisan?  

Hamma gullardan a‘lo – Ra‘no,  

Hamma gullardan a‘lo – Ra‘no, Ra‘no.  

Ne, ne yigitlar shaydo – Ra‘no,  

Bir kulib kalovlatding,  

Qalbimni olovlatding, Ra‘no.  

Xumor ko‘zlari shahlo – Ra‘no,  

Xumor ko‘zlari shahlo – Ra‘no, Ra‘no.  

Hayoti to‘la ma‘no – Ra‘no,  

Sinmasin yoshlik o‘ti,  

Sinmasin yoshlik o‘ti,  

Ko‘chamdan turgin o‘tib,  

Baxtingdan baxtim paydo, Ra‘no,  

Baxtingdan baxtim paydo, Ra‘no, Ra‘no.  

Barnolar ichra barno – Ra‘no,  

Gulmisan, gulyormisan?  

Oshiqqa dildormisan, Ra‘no?  

Hamma gullardan a‘lo – Ra‘no,  

Hamma gullardan a‘lo – Ra‘no, Ra‘no.

Manbalar
--------

1. ↑  „BOTIR ZOKIROV IJODINING O’ZBEK MILLIY MADANIYATIDA TUTGAN O’RNI". 2021.07.10da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 24-noyabr.
2. ↑  „Yoshligimiz qo’shiqlari. Botir Zokirov. Ra’no | Xurshid Davron kutubxonasi". *kh-davron.uz*. Qaraldi: 2023-yil 24-noyabr.

Havolalar
---------

„Raʼno" qoʻshigʻi YouTubeda

| * k
* m
* t
Botir Zokirov qoʻshiqlari |
| --- |
| 
* Arab tangosi (1957)
* Maftun boʻldim (1958)
* Majnuntol (1975)
* Raʼno (1964)
* Umid (?)

 |
**Artyom Anatolevich Sokol** (belaruscha: *Арцём Анатольевіч Сокал*; ruscha: *Артём Анатольевич Сокол*; 1994-yil 30-martda tugʻilgan) – belaruslik professional futbolchi, "Dinamo" jamoasida oʻynaydi.

Faoliyati
---------

Artyom Anatolevich Sokol faoliyatini Minsk jamoasida boshlagan. Keyinchalik Minskning FC Dinamo Minsk jamoasiga kelib qoʻshildi. 2011=yilda u ikkinchi tarkibda oʻynay boshladi. Artyom Anatolevich Sokol ikkinchi tarkibga juda tez moslashdi. 2015-yilgi mavsumni Birinchi ligada ijara asosida „FC Bereza-2010" klubida oʻtkazdi. Mavsum oxirida „FC Bereza-2010" oʻz faoliyatini toʻxtatdi va 2016-yil aprel oyida „FC Dinamo Minsk"ni tark etdi. Keyinchalik Sokal Mogilevning „Dnepr" oʻyinchisiga aylandi. Jamoada u dastlab asosiy tarkibda oʻynadi, ammo keyinroq zahirada qoldirila boshlandi.

2016-yilning iyul oyida u Minskning „Torpedo"siga oʻtdi va u yerda chap himoyachi pozitsiyasida asosiy tarkibda oʻzini namoyon qildi. 2017-yilgi mavsumda poytaxt jamoasi sardori boʻlgan. 2018-yilgi mavsumni ham Oliy ligada boshlangʻich tarkibda boshlagan, sentyabr oyidan beri jarohat tufayli safdan chiqqandi. 2019-yilning yanvarida shartnoma muddati tugagach, u Torpedoni tark etdi.

2019-yilning mart oyida u „Gomel" futbolchisiga aylandi. Gomel jamoasi tarkibida u asosan zaxiradan maydonga tushdi, faqat iyun va iyul oylarida asosiy tarkibda maydonga tushdi, dubl uchun ham oʻynadi. 2020 yilning yanvarida shartnoma yakunlanganidan soʻng „Gomel"ni tark etdi.

2020-yil fevral oyida Energetika-BDU jamoaga qoʻshildi. U jamoada oʻzini namoyon qildi va jamoaning asosiy oʻyinchilaridan biriga aylandi. 2021-yilda esa sardorga aylandi.

2022-yil fevral oyida u Kaliningradda „Baltyka" da namoyish etildi, ammo muvaffaqiyatga erishmadi. Tez orada u „Gomel" bilan mashgʻulotlarni boshladi va mart oyida rasman bu klubga qaytdi. Jamoaning asosiy himoyachisiga aylandi. 2022-yilgi mavsum oxirida u Gomel klubini tark etdi.

2023-yilning fevral oyida u oʻzbek „Surxon" jamoasi futbolchisiga aylandi. 2024-yil yanvar oyida klub bilan xayrlashgan.

Yutuqlar
--------

**Gomel**

* Belarus kubogi sohibi: 2021-22

Maʼnbalar
---------

1. ↑  „Player’s profile at pressball.by". 2022-yil 3-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 14-aprel.
2. ↑  „"Сурхон" 2 нафар легионер билан хайрлашди" (2024-yil 5-yanvar).

Havolalar
---------

* Artyom Sokol Soccerway saytida
* 244485 FootballFacts.ru saytida
**Gipoglikemiya** (gipo... yun. glykys — shirin va haima — qon) — qonda qandning norma (70 mg %) dan kamayishi. Sogʻlom kishilar uglevodlar koʻp qabul qilganida, zoʻr berib jismoniy ish bilan shugʻullanganida, shuningdek ayollarda laktatsiya davrida G. roʻy berishi mumkin. Meʼda osti bezi, jigar, buyrak kasalliklari va b. ham G.ga olib keladi. Bemorga insulin ortiqcha berilganda gipoglikemik shok kuzatiladi, bundam holat roʻy berganda venaga glyukoza yuboriladi. Qonda qand miqdorining 40 mg% dan kamayib ketishi koʻpgina noxushliklarga; hushdan ketish, tirishish, hatto oʻlimga olib kelishi mumkin. G.ga sabab boʻlgan asosiy kasallik aniqlanib, uni davolash tadbirlari koʻriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |