recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Telluridlar** — tellurning elektr musbat elementlar, asosan, metallar bilan hosil qilgan birikmalari, tellurid kislota N2Te tuzlari. T. sulfidlar va selenidlarga oʻxshash boʻlib, tuzilishi va xossalari jihatidan ularga yaqin. T. komponentlarini inert muhitda bevosita eritib va boshqa usullarda olinadi. T. televizor trubkalari, dozimetrlar, nurlanish hisoblagichlari, magnit asboblari, termogeneratorlar va boshqa da ishlatiladi.

Tabiiy T. — minerallar; tellurning ogir metallar (Bi, Au, Ag, Pd, Si, Sb, Pt va boshqalar) bilan hosil qilgan tabiiy birikmalari. Tabiiy T. murakkab, nostexeometrik tarkibli. Metalldek yaltiroq, elektr oʻtkazuvchan; qattiqligi 2—3, zichligi 6—7 g/sm2.

Tabiiy T.ning 40 ga yaqin turi maʼlum. Asosiy minerallari: altait, tellurovismutit, tetradimit, kalaverit, gessit, moncheit, kotulskit, merenskit. Tabiiy T. kolchedan, misnikel, mismolibden, polimetall konlarida uchraydi. Tabiiy T.dan asl metallar (Ai, Ag, Pt, Pd) va tellur ajratib olinadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Neologizmlar** (yun. neos — yangi, logos — soʻz) — jamiyat taraqqiyoti, hayotning talab-ehtiyoji bilan paydo boʻlgan yangi narsa va tushunchalarni ifodalovchi soʻzlar. Neologizmlarning yangiligi dastlab paydo boʻlgan vaqtlardagina se-zilib turadi: vaqt oʻtgach, ular "yangilik" xususiyatini yoʻqotib, odatda, faol soʻzlar qatoriga oʻtadi. Masalan, oʻzbek tili uchun bir qancha yil davomida yangi hisoblangan marketing, reyting, tender soʻzlari hozirgi kunda umumisteʼmoldagi soʻzlarga aylanmoq-da. Tildagi umumiy Neologizmlar bilan bir qatorda individualuslubiy yoki okkazional Neologizmlar ham mavjud. Bunday Neologizmlar mualliflar tomonidan maʼlum bir kontekstda uslu-biy talab asosida yaratiladi.

Neologizmlar ilmiy asarlarda shu uslubga xos termin sifatida atash (nominativ) vazifasini bajaradi. Badiiy asarlarda, odatda, uslubiy vazifani bajaradi. Neologizmlarning paydo boʻlish yoʻllari xilma-xil boʻlib, ular tilning mavjud lugʻaviy tarkibi va grammatik qonun-qoidalari asosida yangi soʻz yasash yoʻli, shuningdek, mavjud soʻzning lugʻaviy maʼnolaridan birini yangi maʼnoda qoʻllash yoʻli bilan va boshqa tildan soʻz qabul qilish orqali hosil qilinadi.

Yana qara
---------

* Leksikologiya

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Habibiy (maʼnolari).

**Habibiy** (taxallusi; asl nomi Abdulxoliq Oxunzoda oʻgʻli) (1910, Qandahor shahri — 1984, Kobul) — afgʻon adabiyotshunosi. Afgʻon-pushtu tili va adabiyotining yirik tadqiqotchisi. Kobul untida professor H. pushtu tili va adabiyotining qad. davrlaridan to 20-asr oxirlarigacha boʻlgan taraqqiyot bosqichlari, qad. afgʻon yozma yodgorliklari. umuman pushtunlarning madaniyati, folklori, tarixiy taraqqiyoti, mumtoz va hozirgi zamon adabiyoti, undagi badiiy-uslubiy yoʻnalishlar, shuningdek, Afgʻonistonning tarixiga oid pushtu, dari, urdu va arab tillarida yozilgan kitob. risola va muammoli masalalarga bagʻishlangan maqolalar, darslik va oʻquv qoʻllanmalari muallifi. 40-yillarda afgʻonshunoslikda ilk bor 2 j.li pushtu adabiyoti tarixining 1-jildini yozgan va uni nashrga tay-yorlagan. Keyinchalik H. 3 jildli "Afgʻoniston adabiyoti tarixi", 2 jildli "Afgʻoniston tarixi" (dari tilida) kitobini yaratgan. Pushtunlarning qad. adabiy-tarixiy yozma yodgorligi — "Yashirin xazina" kito-bini topib, ilmiy sharh va tadqiqiy materiallar bilan dari tilida nashr qildirgan. H.ning tarixiy va vatanparvarlik mavzuidagi sheʼr, hikoya, qissa va dramatik asarlari ham bor ("Fidokorlik", "Toʻrpekey" va boshqalar).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hermonia Vivarini** (16-asr), venetsiyalik shisha rassomi.

U Murano shisha rassomi Alvise Vivarinida tugʻilgan.

1521-yil 22-mayda unga oʻn yillik patent va oʻz dizaynidagi kema (navicella) shaklidagi shisha koʻza ishlab chiqarish huquqi berildi. Muranoning mashhur shisha gildiyasidan ayollarga imtiyoz berilishi odatiy hol boʻlgan edi. U muvaffaqiyati tufayli rassom boʻlgan va uning kema shaklidagi koʻza dizayni asari mashhur boʻldi koʻplab zamonaviy rassomlar tomonidan koʻchirildi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Three Great Centuries of Venetian Glass: A Special Exhibition*, 1958: the Corning Museum of Glass, Corning Glass Center, Corning, New York
2. ↑  Brown, Patricia Fortini*. Private Lives in Renaissance Venice Art, Architecture, and the Family*. Yale University Press, 2004 — 147 bet. ISBN 9780300102369.
3. ↑  Margaret Doody, *Tropic of Venice*, 2007

|  |  |
| --- | --- |
| Mona Lisa | *Sanʼatga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Hind tarixiy manbalariga koʻra,Nandlar kshatriylarni yoʻq qilib taxtga oʻtirgan shudralardan hisoblanadi.Nandlar sulolasiga Maxanadma asos solgan.Braxman manbalari nuronlarda Nand „yomon fazilatli va pastkash" deb yozilgan.Bu taʻrif antik mualliflar asarlarida ham saqlanib qolgan.Tarixchi Plutarxning soʻzlariga koʻra,Pataliputra taxtida o'sha davrda „zoti past podshoh" oʻtirgan.Jaynlarning asarlarida aytilishicha,Nandlarning koʻpchiligi jaynizm diniga eʻtiqod qilishgan ekan.

Nand imperiyasi haqida koʻp maʻlumotlar bizgacha mahalliy hind manbalari orqali yetib kelgan.Mahalliy hind podsholari Aleksandrga Nand qo'shinlarining kuchliligi,ammo podsho Agramesning obroʻ-etibori yuqori emasligi haqida xabap beradilar.Yunon tarixchilaridan Diodor va Kursiy Rufning koʻrsatishicha Agrames qoʻshinida 200 ming piyoda, 20 ming otliq askar, 2 mingta kegil aravalar va 3-4 ming jangovar fillar bor edi.Ayrim hind matnlarida Nand podshosini Ugrasena,yani „katta armiya egasi" nomi bilan ataganlar.Qadimgi hind manbalarida,Nandlarning boylik orttirishga intilishlari hatto,teri-charm,daraxt qimmatli toshlar uchun ham soliq solganliklari aytiladi.

Nandlar qudratli armiyani ishga solib soliq toʻlovlarini yoʻlga qoʻyib faol tashqi siyosat olib borishgan.Ular baʻzi mahalliy sulolalar kuchi va mustaqilligiga barham berib,Dekanning janubiy o'lkalariga kirib borganlar.

Epigrafik yodgorliklarda
------------------------

Kalinga (hozirgi-Orissa) yoki uning bir qismi Nandlar imperiyasi tarkibiga kirgan.Bu imperiya keyinchalik oʻsha davrda yangi barpo etilgan Mauriylar sulolasi tomonidan birlashgan hind davlati tashkil bo'lishi uchun barcha shart-sharoitlarni yaratib berganlar.

Manbalar
--------

1. Бойназаров Ф. Кадимги дунё тарихи. Дарслик. 2004
2. Gʻofurov A. Hindiston.Fagʻona davlat universiteti.2009
3. Lafasov M. Jaxon tapixi (1918-2008). T.. 2010
4. Bacильев H.История Востока.1-2 том.M.2004.
5. Вигасин А.Дандомаев М. Исория Древнего Востока.-M. 2001.
6. शैलेन्द्र सेंगर "प्राचीन भारत का इतिहास", प्रकाशक: अटलांटिक पब्लिशर्स और डिस्ट, २००५
7. रोमिला थापर भारत का इतिहासा० प्रकाशक : राजकमल प्रकाशन, २००८ 3. विपिन चन्द्र आधुनिक भारत का इतिहास० प्रकाशक: ओरिएंट ब्लेकस्वान

Havolalar
---------


1. ↑  „Brahman".
2. ↑  „Nanda\_Empire".
3. ↑  „Maurya\_imperiyasi".
**Oʻzbekiston respublikasining sud hokimiyati** — Oʻzbekistonda davlat hokimiyatining alohida mustaqil (qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatlar bilan bir qatordagi) tarmogʻi. Uning zimmidoralari, fuqarolarning turli tuman uyushmalari va alohida shaxslar oʻrtasidagi munosabatlarning huquq (qondoirasida kechishini va hal etilishini taʼminlash vazifasi yuklatilgan. [[Sud hokimiyatiga xos xususiyatlar sudlovning davlat nomidan, maxsus tartibda tashkil etilgan (saylangan yoki tayinlangan) muassasalar (qarang Sud tizimi) tomonidan amalga oshirilishi, sudlarning oʻz faoliyatida faqat qonunga boʻysunishi hamda fuqarolik, maʼmuriy, jinoiy va boshqalar ishlarni qonunda belgilangan protsessual tartibda hal etishi, sudlar boshqa hokimiyat tarmoqlaridan mustaqil faoliyat yuritishi, sudning tanholigi (yaʼni davlatning boshqa hech qaysi idorasi sudlov funksiyalarini oʻz zimmasiga ololmasligi), sud hokimiyatining toʻlaqonli va qatʼiyligi (sud hokimiyati chiqargan hujjatlar, hukm va qarori barcha davlat organlari, jamoat birlashmalari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fuqarolar uchun majburiyligi)da namoyon boʻladi. Mamlakatimizdagi sud hokimiyatining huquqiy maqomi, tuzilishi Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va "Sudlar toʻgʻrisida"gi qonuni (2000-yil 14 dekabr)da belgilab berilgan (yana qarang [[Sud hokimiyati).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Motam marosimlari** - kishining vafoti munosabati bilan marhumning xotirasini yod etib oʻtkaziladigan marosimlar. Motam marosimlari barcha xalqlarda mavjud, u geografik sharoit, ijtimoiy-iqtisodiy tuzum, kishilarning ilmiy, diniy tasavvurlari va boshqa omillar taʼsirida oʻzgarib borgan. Motam marosimlari marhum vafotining maʼlum kunlarida, fasl mavsumlarida hamda diniy bayramlarda oʻtkaziladigan marosimlarga boʻlinadi. Bu marosimlarda marhumning arvohi yod etilgan, arvohni shod etish uchun turli rasmrusmlar bajo keltirilgan (qarang Aza). Ibtidoiy davrlarda, odamlar oʻzlarini goʻyo arvohlardan himoya qilish maqsadida tanalarini j qora yoki qizil rangga boʻyaganlar, ke- : yinchalik kiyimlari rangini oʻzgar- j tirganlar (azadorlarning qora, koʻk, odmi kiyim kiyishlari shundan kelib chiqqan). Oʻrta Osiyo xalqdarida motamning 1-belgisi ovoz chiqarib yigʻlashdir. Marhumning eng yaqin kishilari (ayol va erkaklar) judolik belgisi si-fatida bel bogʻlaydilar. Marhum dafn etilgandan keyin, uch, yetti, marhum vafotining 17—19kuni yigirma, soʻngra qirq oʻtkaziladi. Motam marosimlarining eng soʻnggisi yildir. Yil marhum vafotiga bir yil toʻlganda (baʼzan oldinroq) oʻtkaziladi. Motam liboslarini yechadilar, oq kiyim ki-yadilar. Bu marosim Toshkent vohasida oq solar, Fargʻona oq kiydi deb nomlanadi. Motam marosimlarining fasl bilan bogʻliqligi: bahorda gul, kuzda qovun-uzum, qovoq oshi, qor yoqqanda qor yogʻdi va boshqa Ramazon va qurbon hayitida azador uyga qarindoshlar, mahalladoshlar kelib marhum xotirasiga fotiha oʻqiganlar, azadorlardan koʻngil soʻraganlar. Endilikda maʼlum muddatda oʻtkaziladigan Motam marosimlari marhum xotirasini yod etish mazmunidagi marosimlarga aylanib bormoqda.

Kishilar marhumning tiriklik chogʻida xdyotda qoldirgan ishi, faoliyati, jamiyat uchun qilgan xizmatlarini taqdirlab, uning xotirasini doimo yod etadilar (yana qarang Dafn marosimi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tarixchi Ibn Arabshox yozadi:** "Hikoya qiladilarki, Temur tug’ilgan kechasi havoda qandaydir uchib yurgan temir qalpoqchaga o’xshash bir narsa paydo bo’lgan. Keyin u keng bo’shliqqa tarqalqalib, yer yuziga yoyilib ketgan emish. Undagi cho’g’ va uchqunga o’xshash narsalar har tomonga sachragan va uyulib, hatto o’troq va badaviy joylarini ham to’ldirib yuborgan emish. 

Amir Temur (1336-1405)
Yetti iqlim sultonlarini tashvishlanishga majbur qilgan Muhammad  Tarag’ay Bahodir  o’g’li  Amir  Temur  yoshlik  chog’idan mard, dovyurak, g’ururli, o’tkir zehn va aqlu  idrok egasi  bo’lib  o’sdi. Turli dunyoviy ilmlarni, harbiy san’atni egalladi. Qur’oni  karimni yod oldi. Hadis ilmini o’rgandi. 

Bolaligidanoq tabiatan og’ir-bosiq, zehni o’tkir, shoshilmay fikrlaydigan Temurbek dastavval maktabda saboq oldi, savodini chiqardi, ustozlar nazoratida kamon dastasini ushlash, o’q  uzish,  nayza tutish, otlarni saralay olish, shikorlar uyushtirish, chavandozlik va qilichbozlik qilish sirlarini yaxshilab o’rgandi. Sharafiddin Ali Yazdiyning yozishicha, Temurbek o’n ikki yoshida tengqurlari bilan "poshsho-vazir" o’ynar ekan. Temurbek podsho bo’lar, qolganlarning har biriga bir "mansab" berilar, qamishdan yasalgan  qilich  bilan "gunohkor" odamni jazolab, "yurt" boshqarar ekanlar. O’n ikki yoshidanoq yurt boshqarish havosini olishga intilish kuchli bo’lgan, niyatni katta qilgan.(***manba Turdixo’jayeva Mahliyo Muqimovna maqolasi )***
*Ludwig Friedrich Wilhelm Hoffmann* (nemischa: 1806—1873) — nemis protestant dinshunosi va voizi.

Hayoti
------

*Ludwig Friedrich Wilhelm Hoffmann* 1806-yil 30-oktyabrda Leonbergda Готлиба Вильгельма Гофмана[de] (1771—1846) va Beate Baumann (nemischa: ; 1774-1852); Kristof Hoffmanning akasi.

U Bazel universiteti va Tubingen diniy seminariyasida ilohiyot professori boʻlgan.Keyinchalik Tubingen diniy seminariyasida direktor boʻldi.

  

Prussiya qiroli Frederik Uilyam IV ning toʻliq ishonchiga sazovor boʻlgan Hoffmann Prussiyadagi protestant cherkovi ishlariga katta taʼsir koʻrsatdi.

*Ludwig Friedrich Wilhelm Hoffmann* 1873-yil 28-avgustda Germaniya poytaxtida vafot etdi va Liesenstraße[de] qabristoniga dafn qilindi.

Bibliografiya
-------------

* "*Ruf zum Herrn*" (Berlin, 1854—1858);
* "*Die Haustafel*" (Berlin, 1859—1863);
* "*Ein Jahr der Gnade*" (Berlin, 1864);
* "*Deutschland einst und jetzt im Lichte des Reiches Gottes*" (Berlin, 1868);
* "*Deutschland und Europa im Lichte der Weltgeschichte*" (1869).

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* *Karl Hoffmann*. «Leben und Wirken des Dr. Ludwig Friedrich Wilhelm Hoffmann. Berlin: Wiegandt & Grieben» (1878—1880)(olm.).
* *Bruno Doehring*. «Das Domkandidatenstift zu Berlin. Ein geschichtlicher Rückblick» (Берлин, 1954)(olm.).

Havolalar
---------

* Hoffmann, Wilhelm
**Kadivar** — Oʻrta Osiyoda ilk oʻrta asrlarda iqtisodiy jihatdan boy tabaqaga butunlay qaram boʻlgan shaxs. Zamindorlar qishloqlarda oʻz tazyiq doiralarini kengaytirib, bora-bora ziroatkor aholi ustidan hukmronlik qila boshlagan. Shuning uchun ham ular ilk oʻrta asrlarda "dehqon", yaʼni "qishloq hokimi" nomi bilan shuhrat topgan. Ularga qaram kishilar "K.", yaʼni "qishloq qoʻrgʻonlarida yashovchilar", deb atalgan. Qishloq jamoasi ichida oʻz erkidan mahrum boʻlgan K.lar paydo boʻlgan (yana q. Dehqon). Sugʻd, Xorazm va Toharistonda dehqonchilik qiluvchi mahalliy aholining kattagina qismi qaram K.larga aylangan. K.lar bu davrda Oʻrta Osiyodagi asosiy ijtimoiy tabaqa hisoblangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Kadmiy selenid**, CdSe - toʻq qizil rangli kristall modda. Kristallari, asosan, geksogonal panjarali, shuningdek, kubsimon panjarali beqaror va faqat yuqori bosimda mavjud boʻlgan kubsimon panjarali modifikatsiyalari maʼlum. Suyuqlanish temperaturasi 1263°; zichligi 5,81 g/sm3, yarimoʻtkazzich. Suvda erimaydi, xlorid, nitrat va sulfat kislotalar taʼsirida parchalanadi. K. s. kadmiy bilan selenii qizdirish yoki gaz fazada, CdSO4 eritmasidan H2Se taʼsirida choʻktirish, CdS bilan H2SeO3 ni, kadmiy va selenning organik birikmalarini oʻzaro taʼsir ettirish yoʻli bilan olinadi. K. s. — yarimoʻtkazgich lazerlarda faol muhit hosil qilishda, fotorezistorlar tayyorlashda, fotodiodlar, quyosh batareyalari, emallar, sirlar va badiiy boʻyoqlar uchun pigment sifatida qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ibn al-Qiftiy**, Jamoluddin Abulhasan Ali ibn Yusuf Ibrohim ibn Abdulvohid ash-Shayboniy al-Qiftiy (1172, Qift — 1248, Halab) — arab tarixchisi, adibi va davlat arbobi. Qohirada fiqh, huquq, adabiyot, ilmi nujum, handasa, tabobat, mantiq va tarix buyicha taʼlim olgan. 1187 yil otasi bilan Quddusga koʻchib kelgan. Bu yerda Qohirada olgan bilimlarini yanada takomillashtirib, kelgusida yozadigan asarlari uchun manbalar tuplagan. taxminan 1201 yil Quddusda siyosiy vaziyat yomonlashgani boisidan otasi bilan Harron (Mesopotamiyada) ga kuchib oʻtgan. 1213 yil Halab hokimi uni moliya ishlari devoni boshligʻi etib tayinlab, unga "Al-Qoziy al-akram" ("Eng saxovatpe-sha qozi") faxriy unvonini inʼom etgan. Bu mansabda u davlat manfaatlari yoʻlida xizmat qilish bilan birga yirik olimlarga ham homiylik qilgan, chunonchi moʻgʻullar bosqini tufayli Oʻrta Osiyodan qochib kelgan Yoqut Hamaviyta boshpana berib, moddiy yordam koʻrsatgan. 1236 yil Halab hokimi tomonidan vazir etib tayinlagan I. al-Q. umrining oxiriga qadar shu mansabda ishlagan.

I. al-Q. 20 ga yaqin asar yozgan, ulardan bizgacha yetib kelganlari orasida eng muhimi — "Kitob ixbor al-ulamo biaxbor alhukamo" ("Hakimlar xususidagi xabarlar bilan olimlarni tanishtirish kitobi") dir. Bu asar koʻproq "Taʼrix alhukamo" ("Hakimlar tarixi") nomi bilan mashhur. Unda qadim zamonlardan to muallif davriga qadar yashab oʻtgan 414 olimning tarjimai holi berilgan boʻlib, ularning talaygina qismini Huroson va Movarounnahr olimlari tashkil qilgan. Mazkur asar Leypsig (1903) va Qohira (1908) da nashr etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ibn Al-faqih Abu Bakr Ahmad Ibn Ishoq Al-Hamadoniy** (10-asr) — oʻrta asr arab geografi, tarixchisi va muxaddisi. Hamadonda tugʻilgan. Abbosiylardan xalifa Al-Muʼtazid (892—902) va Al-Muqtafiy (902—908) davrida "Kitob axbor al-buldon" ("Mamlakatlar toʻgʻrisidagi xabarlar kitobi") asarini yozgan (902—908). Uni yozishda oʻzidan oldin oʻtgan Ibn Fazlon, Abu Dulaf, Al-Johiz, Al-Madoiniy, Al-Balozuriy, Ibn Qutayba asarlaridan foydalangan. Asarda qitʼalar va dengizlarni, Xitoy, Hindiston, arab mamlakatlari, Vizantiyani tavsif qilgan, Oʻrta Osiyoning viloyat, shaharlari tarixi, geogr. si, turkiy xalqlar taʼrifi va ularning joylashishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar muhim ahamiyatga ega. Asarning Oʻrta Osiyoga bagʻishlangan qismini De Guye nemischaga tarjima qilib, nashr ettirgan (1885).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ibn al-Asir Izzuddin Abulhasan Ali** (1160, Jazirat ibn Umar, Suriya — 1234, Mosul) — arab tarixchisi. Iroqning Mosul va Bagʻdod sh. lari madrasalarida tahsil koʻrgan, soʻng ilm talabida Shom (Suriya) ga safar qilgan. U yerdan qaytgach, butun umrini uzlatda tarixga doir asarlar yozish bilan oʻtkazgan. Eng yirik va muhim asari — "Alkomil fittaʼrix" (Tarix boʻyicha mukammal asar") boʻlib, u 12 jilddan iborat. Unda Islom olamida insoniyat tarixining ilk davrlaridan 1230 i. gacha boʻlgan voqealar, xususan, Huroson va Movarounnahrning 12-asr va 13-asr iing 1-choragidagi tarixi yilma-yil bayon qilingan. Asarning moʻgʻullar is-tilosiga bagʻishlangan soʻnggi jildlari qimmatli manba hisoblanadi. Bu asarning tanqidiy matni Leyden (1851-76) va Misr (1873) da nashr etilgan. Ogahiy uni oʻzbek tiliga tarjima qilgan. I.al-A. "Tarix atabikat al-Mavsil" ("Mosul otabeklari tarixi"), "Usd ulgʻoba fiy maʼrifat ahvol is-sahoba" ("Sahobalar ahvolini bilish xususidagi oʻrmon sherlari yangligʻ qudratli kitob") nomli asarlar ham yaratgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ibn Xamdis** (1055-1132)-qadimgi arab shoiri

Hayoti
------

Ibn Xamdis-sitsiliyalik shoir. Sevilyada al-Mu’tamid saroyida yashab ijod qilgan. Vatanini 1078 yilda normandlar istilo qilganidan so‘ng tashlab ketishga majbur bo‘lgan shoir al-Mu’tamidning yaqin do‘stlaridan biriga aylangan va amir vafot etgunicha u bilan birga qolgan. Ibn Xamdis umrining oxirgi yillarini Tunisda La-Mayorka orolida o‘tkazgan.

Ijodi
-----

**Ibn Xamdis** -Ispaniya tabiatining kuychisi bo‘lgan. Ispaniya manzaralari, ov sahnalari uning sheʼrlari mazmunini tashkil qilgan. Tabiat manzaralarini ifodalashda Ibn Xamdisning fantaziyasi chegara bilmagan.
Ibn Xamdis ishqiy hamda zohidlik xususiyatga ega bo‘lgan sheʼrlar (zuhdiyat) yozgan. Uning ushbu janrdagi sheʼrlarida sharqiy arab sheʼriyatining (Umar ibn Abu Rabi’a, Abul Ataxiya) taʼsiri seziladi. Ibn Xamdis sheʼriyati go‘zal va mazmundor bo‘lib, uning obrazlari tekis va ifodali, tili sodda va aniqdir.
*Subhi sodiqda biz bogʻga tashrif buyurganda*
U yerdagi irmoq sohillari yalangʻochlangan qilich kabidir.
Quyosh haroratining daraxt shohlari orasidan tushgan
Nurlari (bogʻni) sayqallayotgandek.
Koʻtarilgan ajoyib yarim oyga boq
Uning nuri qora zulmatni yorib chiqmoqda.
U xuddi kumushdan yasalgan oʻroq kabi,
Bogʻlardagi nargis gulini oʻrmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑   Adabiyotlar: Mumtoz arab adabiyoti. Toshkent: Ziyavuddinova M, 2011 — — bet...
**Oq suv nilufari** (lotincha: *Nymphaéa álba*) — suvli oʻsimlik, suv *zambaklar (Nymphaeaceae*) oilasiga mansub nilufarlar turi.

Botanika tavsifi
----------------

 Bilder ur Nordens Flora botanika tasviri 
Oq suv nilufari koʻp yillik suv oʻsimlikidir.

Ildizpoyasi — uzun, gorizontal, shoxlangan, qalin toʻq jigarrang, barglari qoldiqlari bilan qoplangan.

Barglari suzib yuruvchi, yumaloq yoki yuraksimon, diametri 20-30 sm gacha, tepasida yashil, pastda qizil-binafsha rangda. Barglarning petioles suv ostida, baʼzan sezilarli chuqurlikka tushadi. Bazan, oq suv nilufari oʻsadigan sayoz suv havzalari quriydi, soʻngra uzun egiluvchan petioles bilan suzuvchi barglar nobud boʻladi. Ammo bir muncha vaqt oʻtgach, ildizpoyada kuchli tik petioles ustida kichik barglar paydo boʻladi.

Gullari katta, diametri 5-20 sm, biroz xushboʻy, suzuvchi, oq gulbarglari bilan, asta-sekin stamensga aylanadi. Kubokning asosi yumaloq. Pistil bir, turgʻun koʻp nurli tekis sariq stigma bilan. Ginotcium sincarpus, yarim pastki tuxumdon bilan. Gullash yozning oʻrtalarida boshlanadi va kuzgacha davom etadi.

gul formulasi: {\displaystyle \ast K\_{4}\;C\_{15-31}\;A\_{75-110}\;G\_{{14-}-{20-}}}.

Meva — kapsuladir. Oʻsimlik urugʻlari avgust-sentyabr oylarida suv ostida pishadi. Pishib boʻlgandan soʻng, ular yuzaga suzadi.

Tarqalishi va yashash joyi
--------------------------

Oq suv nilufari Rossiyada u Yevropa qismida, Uraleda, Gʻarbiy Sibirda, Shimoliy Kavkazda oʻsadi.

Bu tur guli Ukraina, Moldova, Armaniston va Ozarbayjonda o'rmon va dasht zonasida joylashgan.

U 2 m chuqurlikdagi turgʻun va sekin oqadigan suvli suv omborlarida oʻsadi.

Oq suv nilufari Shvetsiyaning Södermanland provinsiyasining rasmiy gul emblemasi hisoblanadi.

Kimyoviy tarkibi
----------------

Oq suv nilufarining ildizpoyasida koʻplab oziq moddalar mavjud: kraxmal (49 %; boshqa manbalarga koʻra, 20 % gacha), oqsil (8 %) va shakar (20 % gacha). Oʻsimlikning ildizpoyasida suvda chirishdan himoya qiluvchi koʻplab taninlar mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2  *Verzilin N. M.* Po sledam Robinzona. — L. 1964. — 574 s.
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. Andoza:Cite web 2
Abu Ishoq Burhoniddin Ibrohim bin Muhammad bin Abdulloh bin Muhammad bin Muflih ar-Romini al-Maqdisiy al-Solihiy al-Hanbaliy (816 - 884 hijriy / 1413 - 1479 milodiy) - qozi va buyuk hanbaliy olimlaridan biri va Shomdagi yetakchilik va ilm uyi boʻlmish Bani Muflih oilasidan boʻlgan taniqli olim va Falastinning Tulkarim viloyatidagi Ramin qishlogʻidan boʻlib, Damashqda tugʻilgan. O‘zidan oldingilar singari u ham Ibn Muflih nomi bilan mashhur bo‘lib, ularning barchasi muqaddas qiluvchilar sifatida tanilgan.‌‌

uning tarjimai holi
-------------------

Ibn al-Mufleh Suriyaning Damashq shahrida tug‘ilgan va Falastinning Tulkarm gubernatorligidagi Ramin qishlog‘idan. Ibn al-Muflih Damashqda ulg‘aygan, u Qur’on va kitoblarni, jumladan, al-Muqni’ fi al-Mazhahib, Alfiya ibn Molik, ash-Shatibiyya va ar-Ra’iyyani yod olgan. U fiqh ilmi va uning asoslari bo‘yicha ustun bo‘lgan, solihlar esa undan bahramand bo‘lgan. U o‘qituvchilik, sud va yozuvchilik sohasida ishlagan, shuning uchun Dayr al-Hanabila sharqidagi As-Solihiya shahridagi Shayx Abi Umar maktabida, Qosiun, Al-Hanbaliya va Al-Hanbaliya etagidagi Dar al-Hadis al-Ashrafiyada tahsil olgan. Al-Qaymariya mahallasidagi Mismariya, Umaviylar masjidi yaqinidagi Al-Javziyya va Kurdlar mahallasidagi Qosiun etagidagi Al-Muzaffari masjidi yoki Hanbaliy masjidi. Va Damashq hukmdori bir necha marta, shuning uchun u o'z vazifalarini yaxshi bajargan. U Misrni sarflashni so'radi, shuning uchun u kechirim so'radi. Va hanbaliylarning rahbarligi u bilan tugadi va u fiqhlar va odamlarning murojaati va ishlarda ishonchli bo'ldi

Uning yozuvlari
---------------

U huquqshunoslik, tamoyillar va sinflarga oid asarlar muallifi va yaratgan, jumladan:‌‌

* Hanbaliy fiqhida ishontirishning izohi: va uni ijodkor deb atadi. Kelib chiqishi haqidagi fanga kirish. "Al-Maqsad arshad" Imom Ahmadning sahobalari tarjimasida: "Tabaqatul-hanbaliy"da va lug‘at harflariga ko‘ra tartiblangan.‌‌

uning o'limi
------------

Qozi Burhoniddin Damashqdagi Dar al-Hadis al-Ashrafiyadagi uyida vafot etdi va uning dafn marosimida Shom noibi va ko'plab axloqlar ishtirok etdi va u Solihiyadagi Al-Ravdada dafn qilindi. ota va bobolar.‌‌

Yana qarang
-----------

* Shamsiddin Muhammad bin Mufleh

sharhlovchi
-----------

1. ↑  الناشر: مركز المكتبة الرقمية على الإنترنت —  — الرخصة: Open Data Commons Attribution License
**Teploxod** — ichki yo’nuv dvigateli bilan harakatlanadigan kema; oʻziyurar kemalarning eng keng tarqalgan turi. Daryoda suzishga moʻljallangan vintli tanker "Vandal" birinchi marta Rossiyada yasalgan (1903). Chet elda birinchi transport T.i — "Zelandiya" tankeri Daniyada yaratildi (1922). Ilgari asosiy dvigateli dizelli va eshkak vintining elektr dvigateliga elektr quvvati uzatadigan mexanizmi boʻlgan kemalarni dizelelektroxod deb xam atashgan (qarang Elektroxod).

T.da asosiy dvigetal sifatida 2 va 4 taktli, kichik, oʻrta va katta tezlikda aylanuvchi ichki yonuv dvigatellari ishlatiladi. Ichki yonuv dvigatelida ish bajargan gazlar issiqligidan maxsus qozonda bugʻ tayyorlash uchun, bugʻdan esa elektr energiya ishlab chikarish va kema extiyojlari uchun foydalaniladi. T. dvigatellarining quvvati — 50000 o.k.gacha, tezligi — 150 km/soat gacha. Havo yostikli va suv osti qanotli T.lar ham bor. TER — ter bezlari ajratib chikaradigan tiniq suyuklik. Odam teri tarkibida 97,5—99,5% suv, oz miqdorda xlorid, fosfat tuzlari va baʼzi bir boshqa moddalar (mochevina, siydik kislota, kreatinin va boshqalar) bor. Teri yuzasida toʻplanadigan T. moy bezlari ajratgan sekretga doimo aralashib ketadi. T. tarkibi organizmning holatiga (yaʼni qon tarkibida turli moddalar boʻlishiga), terlash darajasiga boglik. Odam bir kechakunduzda 0,5—1,0 l T. chiqaradi. Bu jismoniy ishning jadalligi, tashqi muhit xarorati va ichilgan suyuqlik miqdoriga bogʻliq. Koʻp dori moddalari organizmdan T. bilan ajraladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Arbaʼin** (arab. ạlạ̉rbʿyn‎, forscha ạrbʿy̰n‎) — Umaviylar xalifasi Yazid qoʻshini bilan 72 sahobasi bilan tengsiz jangda halok boʻlgan Imom Husayn shahidligining qirqinchi kunida oʻtkaziladigan xotira marosimi.

Arbaʼin dunyodagi eng katta tinch yigʻilishlardan biridir. Shunday qilib, 2012-2013-yillarda Arbaʼing butun dunyodan 15 millionga yaqin ziyoratchilar tashrif buyurgan.

Sunniy musulmonlar, xristianlar va zardushtiylar ham Arbainning ziyoratiga qoʻshilishadi.

Tarix
-----

Birinchi arbaʼin, turli manbalarga koʻra, hijratning 61 yoki 62-yillarida, 20-safar kuni oʻtkazilgan. Husaynning vafoti haqidagi xabar Madinaga yetib borgach, aholi orasida katta notinchlik yuzaga keldi. Keyin Ibn Junoda hamrohligida koʻr Jobir ibn Abdulloh shahidlar qabrini ziyorat qilish maqsadida Karbaloni ziyorat qildi. Uning tashrifi Paygʻambarimiz oilasi va Husaynning yagona oʻgʻli Zayn Al-Abidinning omon qolgan ayollarning tashrifiga toʻgʻri keldi, u kasallik bilan kurashib, jangda qatnasha olmadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Shiites flocks to Iraqi city of Karbala for Arbaeen rituals" (deadlink). 6-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-oktabr 2014-yil.
2. ↑  „Shiites flock to Karbala for Arbaeen despite threats". 6-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-may 2022-yil.
3. ↑  „Irak : des millions de fidèles participent à un pèlerinage chiite". *Le Monde.fr* (13-dekabr 2014-yil). Qaraldi: 18-sentabr 2021-yil.
4. ↑  „EU, African delegations mark Arbaeen in Karbala" (fa). *en.alalam.ir*. Qaraldi: 18-sentabr 2021-yil.
5. ↑  Расул Джафарян*. Размышления о движении Ашура.*. ISBN 978-964-90518-6-4.
**Oq qorinli oʻq quloq**, yoki **yoki Gemprix oʻq qulogʻi** (lotincha: *Otonycteris hemprichii*) — qoʻlqanotlilar turkumiga kiruvchi sutemizuvchilar sinfi vakili. U silliq, burunli koʻrshapalaklar oilasiga mansub. Maxsus nom nemis zoologi Fridrix Vilgelm Gemprix (1796-1825) sharafiga berilgan.

Tavsif
------

Tana uzunligi 7,3 dan 8,1 sm gacha, dumining uzunligi 4,7-7 sm, vazni 18 dan 20 grammgacha. Tanasining yuqori qismi oqish qum rangidan toʻq jigarranggacha, pastki qismi odatda oq boʻladi. Quloqlari katta, uzunligi taxminan 4 sm.

Tarqalishi
----------

Shimoliy Afrikada (Marokash va Nigerdan Misrgacha), Arabiston yarim orolida va Oʻrta Osiyoda (Qozogʻiston va Kashmirgacha) tarqalgan. Choʻl va yarim choʻl mintaqalarida yashaydi. U uyqu uchun joy sifatida toshlardagi yoriqlar yoki sun’iy inshootlardan foydalanadi. U kechalari faol, yerdagi oʻrgimchaksimonlar va hasharotlarni, shuningdek, oʻlaksalar bilan oziqlanadi. Urgʻochilar yozda 60 tagacha (odatda kamroq) boʻlgan koloniyalarini hosil qiladi. Ikkitagacha bolalashi mumkin, koʻpayishi deyarli oʻrganilmagan. 

Oʻzbekiston hududida - Koʻhitang, Nurota, Qurama tizmalari, Sirdaryo, Zarafshon daryosi vohalarida uchraydi.

Yashash joyi
------------

Choʻl tekisliklari, vodiy, togʻ etaklarining dengiz sathidan.1000 metrgacha boʻlgan balandlik qismida qoʻnim topgan.

Soni
----

Doimo kam boʻlgan. Erkaklari odatda yakka holda, urgʻochilari kichik guruh (3-7 ta) boʻlib uchraydi, urgʻochilari koʻpayish davrida koloniyalar (15-25 ta) hosil qiladi.

Hayot tarzi
-----------

Oʻzbekistonda yetarlicha oʻrganilmagan. Aprel-oktabrda tungi paytlari faol boʻladi, kunduz kunlari tashlandiq xarobalar, gʻorlarga, qoyalar yoriqlariga berkinadi. Yakka-yakka holda qishni ham oʻsha yerda oʻtkazadi. Bahor va kuzda 100 km gacha koʻchadi. Kuz yoki bahorda juftlashadi, iyun-iyulda bolalaydi (odatda 2 ta). Bolalari iyul-avgustda ucha boshlaydi, bir qishlovdan soʻng jinsiy voyaga yetadi. Qoʻngʻizlar, ba’zan ninachi va kapalaklar bilan oziqlanadi.

Himoya choralari
----------------

Nurota qoʻriqxonasi va Ugom-Chotqol milliy tabiat bogʻida muhofaza ostiga olingan. Saqlanib qolgan barcha populyasiyalarini aniqlash, muhofazasini tashkil qilish, areali, soni va yashash.

Manbalar
--------

1. ↑  Соколов В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. 5391 назв. Млекопитающие. — М.: Русский язык, 1984. — С. 75. — 352 с. — 10 000 экз.
2. ↑  Bo Beolens, Michael Watkins, and Mike Grayson*. The eponym dictionary of mammals*. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2009 — 185 bet. ISBN 978-0-8018-9304-9.
3. ↑  ОҚ ҚОРИНЛИ ЎҚ ҚУЛОҚ Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-08-18). Redbook.uz

Adabiyotlar
-----------

* Benda, P. Aulanier, S. & Hutson, A. M. 2008-yil. Otonycteris hemprichii. In: IUCN 2012
* Ronald M. Nowak*. Walker's Bats of the World*, JHU Press, 1994. ISBN 0801849861.
**Terekkuma pasttekisligi** - Sharqiy Kavkaz oldidagi pasttekislik. Kaspiy boʻyi pasttekisligining jan.gʻarbiy qismi. Janubda Katta Kavkazning etaklari, garbda Stavropol qirlari, sharqda Kaspiy dengizi, shimolda Kuma-Manich botigi bilan chegaradosh. Yer yuzasi tekislik. Eng baland joyi 100 m (sharqiy qismi okean sathidan past). Eol relyefi shakllari (harakatdagi va oʻsimliklar bilan mustahkamlangan), shoʻrxoklar, deltalar, quruq oʻzanlar, qirgʻoq marzalari, kichik qoʻltiq, lagunalar bor. Shimoliy qismi platforma, jan. qismi tog oldi botigʻidan iborat. Dengiz, dare, eol yotqiziqlaridan tashkil toptan. Iqlimi kontinental, gʻarbiy qismi namroq, sharqiy qismi nisbatan qurukroq, qishi sovuq, yozi issiq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —5°, —7°, iyulniki 25—26°, yillik yogʻin 250– 350 mm. Daryo tarmoqdari kam. Terek va Sulak daryolari oqib oʻtadi. Yer osti suvlari shoʻr, faqat qumliklarda chuchuk suv uchraydi. Och kashtan, shoʻrxok, oʻtloq, botqoq tuproqlari tarqalgan. Shimoliy qismining gʻarbida quruq dasht (chalov aralash shuvoq boshokdoshlar), markaziy qismida chala choʻl (qrim shuvogʻi) oʻsimliklar mavjud. Bahor faslida efemer va efemeroidlar oʻsadi, qumliklarda yulgʻun, uchraydi. Dasht va choʻl hayvon turlari aralash yashaydi. Kulrang yumronqoziq, qoʻshoyoq, olmaxon, quyon, saygʻoq, qarsok, tulki; deltalarda qobon, chiyaboʻri, suvda yashovchi qushlar uchraydi. Neft va gaz konlari bor. Katta qismi yaylov sifatida foydalaniladi. Gʻalla, sholi, kungaboqar, yemxashak, poliz ekinlari ekiladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oq tol** (Salix alba L.) — toldoshlar oilasiga mansub manzarali daraxt. Novdalari toʻgʻri, egiluvchan, bargi ingichka (1—3 sm), uzun (5—15 sm), cheti arra tishli, ikkala tomoni kumush-rang tuklar bilan qoplangan. Kuchalasi 3—5 sm, bargi bilan bir vaqtda chiqadi. Apr,—mayda gullab mevalaydi. Kanallar, ariqlar va hovuzlar boʻyiga ekiladi. Novdasidan qalamcha qilib koʻpay-tiriladi. Bir yillik novdalaridan savat va boshqa anjom toʻqiladi, 3—4 yilliklari esa soʻri, ishkom qilishda ishlatiladi (qarang Tol).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aud** (yoki Audh) – Shimoliy Hindistondagi tarixiy viloyat. Gang da-ryosining oʻrta oqimida joylashgan. Miloddan avvalgi 6-asrda A. hududida quldorlik davlati Koshala boʻlib, butun viloyat uning poy-taxti Ayodhe nomi bilan atalgan. Qadimda va oʻrta asrlarda A. Ganga vodiysida tash-kil topgan yirik davlatlarning muhim tarkibiy qismi boʻlgan. 18-asrning 20-yillarida boburiylarning A.dagi noibi Saodatxon A.ni Boburiylar saltanatidan mustaqil deb e’lon qildi. 18–19-asrlarning boshlarida A. Hindistonning yirik hokimliklaridan biri boʻlib, poytaxti Lakhnau edi. A. Angliyaning Ost-Indiya kompaniyasi ekspansiyasiga qarshi faol kurash olib bordi, ammo 1764-yil Buksara yaqinidagi jangda yen-gilgach, mazkur kompaniyaga qaram boʻlib qoldi. Ingliz anneksiyasidan keyin A. hududi Shimoli-Gʻarbiy viloyatlar tarkibiga kiritildi. 1902-yil bu viloyatlar Agra va A. Birlashgan viloyatlari (1950-yildan Uttar-Pradesh shtati) deb ataldi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kadr** (frans. cadre — rom) — 1) surat, fotoplyonka yoki fotoqogʻozga tushirilgan tasvirdan bir koʻrinish. K.ning chegarasi, tasvir koʻlami, tuzilishi, suratga olinadigan vaqti va b. undan kuzatilgan maqsadga muvofiq belgilanadi; 2) kinokadr — kinoapparat bilan suratga olingan voqea (harakat, holat)ning kinoplyonkadagi bir koʻrinishi. Rej. va operator koʻzda tutgan har bir K. (suratga olinayotgan koʻrinish) asar gʻoyasiga, mazmuniga xizmat qiladi, gʻoya va mazmunni ifodalaydi; 3) montaj kadri — filmning tarkibiy qismi, biror harakatning tasvirdagi maʼlum holati; 4) ssenariy kadri — suratga olish koʻzda tutilgan holatning tavsifi; 5) telekoʻrsatuv kadri — televizor ekranidagi tasvir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Elizabeth** „**Liz**" **Allan** (shuningdek **Elizabeth Allan-Osborn** nomi bilan tanilgan; odatda **Liz Allen** deb notoʻgʻri yoziladi) — Marvel Comics komikslaridagi xayoliy qahramon. Qahramon Stan Lee va Steve Ditko tomonidan yaratilgan.

Liz Allan Peter Parker oʻqiydigan oʻrta maktabda oʻqigan. U Oʻrgimchak-odam, Daredevil va Venom haqidagi koʻplab filmlarda doimiy ravishda yordamchi personaj boʻlib kelgan va Green Goblin va Molten Man bilan aloqalarga ega. Allan Harry Osbornning sobiq rafiqasi, Normi Osbornning onasi va Alchemax kompaniyasi bosh direktori.

Liz Allan obrazini *Oʻrgimchak odam* (2002) filmida Sally Livingstone, Marvel kinematografiya koinotida (MKK) filmlarida esa Laura Harrier oʻynagan.

Manbalar
--------

1. ↑  *The Amazing Spider-Man* #139 and 177
2. ↑  Cowsill, Alan*. Spider-Man Chronicle: Celebrating 50 Years of Web-Slinging*. DK Publishing, 2012 — 20–21 bet. ISBN 978-0756692360.

Havolalar
---------

* Liz Osborn Marvel.com saytida
* Liz Allan Wayback Machine saytida arxivlandi (2021-12-06). Spiderfan.org saytida
* Elizabeth Allan Marvel Wiki saytida

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Komikslarga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sitosporoz** — mevali va oʻrmon daraxtlarining kurib qolish kasalligi. Asosan, yosh danakli meva daraxtlari (oʻrik, shaftoli) zararlanadi. Cytospora turkumiga mansub zamburugʻlar qoʻzgʻatadi. Danakli meva daraxtlarining sovuq taʼsirida yoki notoʻgʻri parvarish tufayli zararlangan tanasi va yoʻgʻon shoxlarining poʻstlogʻida kasallik qoʻzgʻatuvchi zamburugʻlar oʻrnashib oladi va poʻstloqning zamburugʻ mitseliylari zararlagan joylaridan oʻsimlik shirasi okib chikadi, natijada daraxtlar soʻliydi va qurib qoladi. Kurash choralari: koʻchatlarni toʻgʻri ekish, qurigan shox va daraxtlarni kesib tashlash; daraxtlarni mexanik va termik shikastlanishdan himoya qilish; danakli meva daraxtlariga erta bahorda 1—2% li bordo suyukligi, mis kuporosi, temir kuporosi eritmasini purkash.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abu Ahmad Sogʻarjiy** (arabcha: أبو أحمد الصغرجي — Abu Ahmad Sogʻarjiy — Toʻliq ismi: Abu Ahmad Hasan ibn Ali ibn Jabroil Sog‘arjiy Dehqon) — muhaddis, roviy va mirishkor dehqon.

Hayoti
------

Toʻliq ismi Hasan ibn Ali ibn Jabroil Sogʻarjiy Dehqon boʻlib, Abu Ahmad esa uning kunyasidir. U xalq orasida Abu Ahmad Sogʻarjiy nomi bilan tanilgan. Manbalarda qayd etilishicha, Abu Ahmad Sogʻarjiy fiqh ilmi bilimdoni boʻlish bilan birga turli fazilatlar sohibi ham boʻlgan. U ulugʻ imom, hanafiylik mazhabi asoschisi, Abu Hanifa Nuʼmon ibn Sobit (80/699-150/767) ning maslakdoshlaridan hisoblangan. Abu Ahmad Sogʻarjiy boʻsh vaqtlarda asosan dehqonchilik bilan shugʻullangan.

Ustozlari
---------

Abu Ahmad Sogʻarjiy hadis ilmi sir-asrorlarini Abu Umayya Abbos ibn Toyyib Sogʻarjiy va Ahmad ibn Hishom Ishtixoniydan oʻrgangan va hadis rivoyat qilgan. Abu Ahmad Sogʻarjiydan koʻplab allomalar hadis rivoyat qilganligi yozma manbalarda qayd etilgan.

Vafoti
------

Abu Ahmad Hasan ibn Ali taxminan 360/970-yildan keyin oltmish yoshdan oshib vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdulkarim Samʼoniy. Ansob. J. 7.- Bayrut, 1998. 462.
2. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 610.
3. ↑  Isaev Y. Abbosov A. Ishtixoniy allomalar. Imom Buxoriy xalqaro markazi. 2016. 47.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kadmiylash** — asosan, poʻlat buyumlar sirtiga 7—20 mkm qalinlikda kadmiy qatlami yugurtirish; buyumlarni korroziyadan saqlash uchun qoʻllaniladi. Elektr kimyoviy usul bilan va vakuum ostida qoplanadi. Elektr kimyoviy K.da buyumlar kadmiyning oddiy kislotali tuzlari yoki murakkab komplekslarining suvdagi eritmasida elektroliz qilish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Vakuum ostida K.da qoplanadigan material (kadmiy) toʻzitiladi va zarralarining yoʻnaltirilgan oqimi hosil qilinadi, soʻngra buyum sirtiga oʻtiradi. Samolyot, kemalarning eng muhim detallari, tropik iqlimda ishlatiladigan buyumlar kadmiylanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Oʻrta ural togʻi** — Ural togʻlarining eng past qismi. 56° va 59° shahri k.lar orasida. Shimolida Ostyanka togʻi, jan. da Ufa daryosining kenglik boʻylab yoʻnalgan vodiysi bilan chegaralangan. Balandligi 250–500 m, shimolida eng baland joyi 994 m (Oʻrta Baseg togʻi). Oʻ.Oʻrta ural togʻi gersin burmalanishida shakllangan yirik antiklinaldir. U mezozoy davrida yemirilgan va hozirgi balandligiga yangi tektonik harakatlar taʼsirida koʻtarilgan. Asosan, gneys, amfibolit, kvarsit, ohaktosh va qumtoshlardan hosil boʻlgan. Relyefi yassi tepaliklardan iborat, gʻarbiy yon bagʻrida karst rivojlangan. Daryolari Volga va Ob havzalariga mansub. Koʻllar bor. Ignabarglilar va oq qayin togʻterak oʻsadi. Foydali qazilmalarga boy (yanaq. Ural).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Choʻngara-gʻalcha gazneft koni** — Fargʻona viloyati Rishton tumanidagi kon. Qoʻqon shahridan 35 km jan. da, Olay togʻlarining togʻ oldi qiyaliklaridagi Gʻalcha, Choʻngara, Shimoliy Soʻx antiklinallarida joylashgan. 1949-yilda ochilgan. 1950-yildan foydalanishga togapirilgan. Kon Choʻngara va Gʻalcha strukturalarining sharkiy periklinal botikligida joylashgan. Choʻngara antiklinal strukturasi kichik boʻlib, baqgriyasoʻx yotqiziklari boʻyicha uz. 6 km, eni 1,3 km, asimmetrik tuzilishga ega, kenglik boʻyicha choʻzilgan. Gʻalcha strukturasi Choʻngara strukturasiga nisbatan jan.roqsa joylashgan boʻlib, subkenglik boʻyicha choʻzilgan gumbazi yassi va keng. Konda jami 118 ta burgʻi qudugʻi kazilgan boʻlib, paleozoy, mezozoy va kaynozoy yotkiziklarini ochgan. 1958—60 ylarda Choʻngara va Gʻalcha maydonlaridagi (4gorizont) neft uyumi yaxlit ekanligi maʼlum boʻldi.

Konda sanoat miqyosida neft 4gorizontda litologik toʻsilgan uyumda, gaz 5 va 7gorizontlardagi uyumlarda mujassamlashgan. 4gorizont mergel, angidrit, gillar bilan almashinib keladigan ohaktoshlardan tarkib topgan. Ular ostidagi mayda zarrali qumtoshlar ayrim joylarda qiyiqlanib, alevrolit yoki gil bilan almashinib keladi. Neft va gaz uyumlari aynan shu joyda qumtoshlarning litologik qiyiqlangan zonalarida joylashgan. 5gorizont paleogen davrining turkiston, 7olay qatlarining yuqori qismidagi gil jinslar ichida ajratilgan, asosan, ohaktoshlardan va qisman mergel qatchalaridan tuzilgan. 5gorizont 340–420 m, 7gorizont 405–467 m chuqurlikda ochilgan. Hamma gorizont lardagi suvlar past darajada minerallashgan boʻlib, kimyoviy tarkibiga koʻra, gidrokarbonatnatriyli va sulfatnatriyli tipga mansub. Kon zaxirasiga koʻra, kichik konlar toifasiga kiradi. Kondan hozirgi vaqgda foydalanilmoqda.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |