recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Muhammad xoja Xuzoriy** (arabcha:  — Muhammad xoja Xuzoriy – Toʻliq ismi Muhammad Xoja Hindu ibn Xoja Kalon ibn Muhammad Basir Xuzoriydir).

Muhammad Xoja Xuzoriy "*Mazharul ajoyib va majmaʼul gʻaroyib*" ("*Ajoyibotlar zuhuri va gʻaroyibotlar majmuasi*") asarining muallifi boʻlib, Gʻuzor qoʻrgʻonida tavallud topgan. Yoshligidan tasavvuf ilmiga qiziqqan. Buxoro va Samarqandda mavlono Ali Bovardi, Xoja Xizr, Xoja Bahouddin Naqshband, Eshon Uvays va boshqalar suhbatida boʻlgan. Soʻngra Buxoro yaqinidagi "*Navohi*" qishlogʻida yashagan mashhur shayx Ogʻoi Buzurgdan taʼlim olgan. Tasavvuf taʼlimoti sirlarini puxta oʻrgangan.

Ogʻoi Buzurg vafotidan keyin Muhammad Xoja Xuzoriy mazkur asarni yozishga kirishgan. Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik Institutida saqlanayotgan mazkur asarning qoʻlyozma nusxasi 1766-1767-yillarda Muhammad Rizo bin Olloquli Xonaqohiy tomonidan koʻchirilgan.

Adabiyotlar
-----------

1. As-Sam’oniy. Al-Ansāb. — Bayrut: Dor al-fikr, 1998.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. – Samarqand: Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. – B. 797.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Muhammadjon Qoʻjasboyevich Qoratoyev** (1910.22.12, Qiziloʻrda viloyati Telikoʻl ovuli — 1992.9.6. Olmaota) — qozoq adabiyotshunosi, yozuvchi va tarjimon. Qozogʻiston Fanlar akademiyasi akademik (1975), Qozogʻistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1974). Filol. fanlari doktori (1963), professor (1965). Abay nomidagi Qozoq pedagogika institutini tugatgan (1933). Qozogʻiston Yozuvchilar uyushmasining masʼul kotibi (1936—37), raisi (1937—38), Qozogʻiston pedagogika instituti qozoq adabiyoti kafedrasining mudiri (1960). "Jazushi" nashriyotida katta muharrir, tahririyat mudiri, bosh muharrir oʻrinbosari, direktor (1955—60), 1960-yildan M. Avezov nomidagi Adabiyot va sanʼat institutida boʻlim mudiri, 1968-yildan Qozoq sovet ensiklopediyasi Bosh muharriri. Adabiy faoliyati 1933-yildan boshlangan. "Jonajon adabiyot haqida oʻylar" (1958), "Saken Sayfullin" (1964), "Mahorat va dunyoqarash" (1965), "Muxtor Avezov" (1967), "Doʻmbradan kitobga" (1969), "Adabiyot va estetika" (1970), "Istiqbol choʻqqilari" (1972), "Choʻqqilar oldinda" (1977) kabi adabiytanqidiy kitoblar muallifi. Q. shuningdek, "Choʻldagi gudok" romani (1960, K.N.Altayskiy bilan hamkorlikda), "Jer-uyukka sayohat" qis-sasini yozgan. M.Gorkiyning "Mening dorilfununlarim" va M.Sholoxovning "Tinch oqar Don" (3 kitob) asarlarini qozoq tiliga tarjima qilgan.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Xadrudsoy -1**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Navoiy viloyatining Nurota tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Kattasoy" MFY Kichiksoy qishloq aholi punkti. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Navoiy viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida.. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Xabar bermaslik** (jinoyat huquqida) — odil sudlovga qarshi jinoyat turi. Tayyorgarlik koʻrilayotgan yoki sodir etilgan ogʻir yoki oʻta ogʻir jinoyat haqida aniq bilgani holda davlat hokimiyati yoki huquqni muxofaza kiluvchi organlarga xabar qilmaslik jinoyatga daxldorlik hisoblanadi va Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi JKda buning uchun jazo chorasi belgilangan (241-moddaning 1-qismi). Jinoyat haqida Xabar bermaslikning ijtimoiy xavflilik darajasi jinoyat huquqi nazariyasida ham, jinoyat qonunida ham taʼkidlab oʻtilgan. Qonunda faqat ogʻir va oʻta ogʻir jinoyatlar haqida xabar bermaganlik uchungina javobgarlik belgilangan. Agarda shaxs ijtimoiy xavfi katta boʻlmagan va uncha ogʻir boʻlmagan jinoyatlar toʻgʻrisida xabar bermaydigan boʻlsa, jinoiy javobgarlikka tortilmaydi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Obidjon Sayburhonov** (1949-yil 9-iyunda, Andijon viloyatida tavallud topgan) — 1991 yil 28-dekabirda O'zbekistonning birinchi prezidenti Islom Abdug'aniyevich Karimov tomonidan sharafli Oʻzbekiston xalq artisti unvoni bilan taqdirlangan. Toshkent davlat teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgach (1974). 1974-yildan Andijon viloyati musiqali drama va komediya teatrida yetakchi saxna ustozi aktyori bo'lib umrini so'nggi kunlarigacha teatr soxasini rivojlanishiga katta xissa qo'shgan sodda kamtar daryo inson edi. Obidjon Sayburxonov Z.M.Bobur nomidagi xalqaro mukofot sovrindori. Buri Bahodir ("Mehribonlar"), Dehqonboy ("Oshiq Gʻarib va Shohsanam"), Sodiq ("Kampirga sovchi keldi"), Jeroniy ("Zoʻraki tabib"), Aziz ("Duel"), Grey ("Richard III"), Bobur ("Bobur"), Suvonqul ("Momo yer"), Qodirqul ("Boy ila xizmatchi"), Edgar ("Qirol Lir"), Sultonali ("Mehrobdan chayon"), Krraxoʻja ("Nodira"), Qori ("Tobutdan tovush") kabi rollari bilan tanilgan. Sayburhonov obrazlari ifoda vositalarining anikligi, xayotiyligi, qahramonlari kuchli va salobatliligi bilan ajralib turadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Obishir gʻorlari** — mezolit davriga oid gʻorlar. Fargʻona viloyati hududidagi Soʻx daryosining qadimgi oʻzani Obishir soyning oʻng qirgʻogʻida joylashgan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya institutining Fargʻona paleolit otryadi 5 ta gʻorni tekshirgan (1966). Obishir-1 va Obishir-5da qazish ishlari olib borgan. Ularning sanasi miloddan avvalgi 8-ming yillikka oid. Obishir-1ning eni 25,5 m boʻlib, balandligi 12 m. Gʻordan tosh qadama pichoqlar, mikroplastinkalar, parmalar, bigizlar, qirgʻichlar, nuk-leuslar topilgan.

Obishir-5, Obishir-1 dan 200 m gʻarbda. Uning eni 8 m, balandligi 10 m. Gʻorda 3 ta madaniy qatlam mavjud. Quyi qatlam antik davrga oid, qalinligi 1 — 1,20 sm. Undan soʻng qalinligi 30—40 sm lik mezolit davriga tegishli qatlam boshlanadi, unda tosh qurollar va hayvon suyaklari koʻplab uchraydi. Uchinchi qatlam ham shu davrga taalluqli boʻlib, qalinligi 3-4 m. Bu yerda tosh qurollar nisbatan ancha kam. Obishir-5 gʻori yashash uchun qulay boʻlganligidan unda qadimda odamlar yashagan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zamira Hamatxanovna Zayseva** (**Axtyamova**) (tugʻ. 1953-yil 16-fevral, Oltinkoʻl qishloq, Oltinkoʻl tumani, Andijon viloyati, Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi) — sovetlik va oʻzbeklik yengil atletika sportchi, 800 metrga va 1500 metrga yugurish. 800 metrga — 1:56,21 va 1500 metrga — 3:56,14 — natijalar bilan Oʻzbekiston rekordchisi, 1983-yil Helsinkida (Finlandiya) 1500 metrga oʻtkazilgan jahon chempionati kumush medali sovrindori.

Faoliyati
---------

U 1969-yilda murabbiyi Radik Xaydarovich Sayfulin qoʻlostida yengil atletika bilan shugʻullana boshlagan. 1974-yilda u birinchi marta Moskvadagi yengil atletika boʻyicha SSSR chempionatida 1500 metr masofaga sport ustasi normativini bajarib, 4:14,0 natija bilan bronza medalini qoʻlga kiritdi, shuningdek Znamenskiylar xotirasidagi xalqaro musobaqalarda 4:16,8 koʻrsatkich bilan gʻolib chiqdi. 1975-yilda u murabbiy Aleksandr Vasilyevich Zaysev bilan mashgʻulotlar oʻta boshladi.

1978-yilda Tbilisida (Gruziya) u 1500 metrga yugurishda 4:05,0 natija bilan SSSR chempionatining bronza medalini qoʻlga kiritdi. 1979-yildaYevropa qishki chempionatida u 1500 metr masofada kumush medali sohib iboʻlib, SSSR rekordini oʻrnatdi — 4:03,9. 1981-yilda Moskvada 4:03,30 va 1982-yilda Kiyevda (Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi) 3:56,14 natija bilan SSSR chempionatida 1500 metr masofada ikkinchi oʻrinni egalladi. Kiyevdagi natija uning faoliyatidagi eng yaxshi natija boʻlib, hozir ham Oʻzbekiston rekordi hisoblanadi.

1982-yil sentyabr oyida Afinada (Gretsiya) boʻlib oʻtgan musobaqa unga Yevropa vitse-chempioni unvonini keltirdi — 3:58,82 natija. 1983-yilda 1500 metrga yugurishda u 4:02,61 natija bilan SSSR xalqlarining Yozgi Spartakiadasi gʻolibiga aylandi. U 4:06,03 natija bilan aka-uka Znamenskiylar xotirasi chempioni boʻldi (har ikkala musobaqa ham Moskvada oʻtkazilgan). Shuningdek, Helsinkidagi birinchi Jahon chempionatida xuddi shu masofada u 4:01.19 natija koʻrsatib kumush medalni qoʻlga kiritdi. Soʻnggi metrlar daqoqilib, Zaytseva tommaʼnoda marrachizigʻidan oʻtib ketdi va amerikalik Meri Dekkerga 0,29 soniy aga yutqazdi. Oʻsha yili Leningradda boʻlib oʻtgan musobaqada u 800 metr masofaga Oʻzbekiston rekordini oʻrnatdi — 1:56,21, ushbu natija hali ham ungategishli. 1985-yilda Leningradda u 3000 metrga 8:42,19 natija bilan SSSR vitse-chempioni va Moskvada 8:35,74 natija bilan Yevropa kubogi vitse-chempioni boʻldi. Zamira Zaytseva Oʻzbekiston tarixida bugungi kungacha ikkinchi oʻrinda turadi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
**Frezalash stanogi** - detallar ning tashqi va ichki yuzalari (tekis va shakldor yuzalar), botiqlar va chiqiqlarga, aylanuvchi jism sirtlariga, rezba va tishli gʻiddirak tishlariga freza yordamida kesib ishlov beruvchi stanok. Frezalash prinsipi 16-asrda Leonardo da Vinchining dumaloq egov koʻrinishidagi frezaning eskizini chizishidan paydo boʻlgan. 1665-yilda Pekinda aylanuvchi egov oʻrnatilgan stanok kurilganligi maʼlum. Hozirgi zamon Frezalash stanogining nusxalari 19-asrda vujudga kela boshlagan.

Vazifasi va tuzilishiga qarab Frezalash stanogi bir necha xilga boʻlinadi.

Universal Frezalash stanogi konsolli, shpindelining oʻqi gorizontal joylashgan boʻlib, unda freza opravkasini tutib turadigan osma boʻladi. Turli xil frezalar bilan ishlaydi. Stanokdagi buriladigan stol boʻylama, koʻndalang va vertikal yoʻnalishdasiljiydi. Gorizontal Frezalash stanogi universal Frezalash stanogiga oʻxshaydi, ammo uning stoli burilmaydi. Vertikal Frezalash stanogi shpindeli oʻqining vertikal joylashishi bilan gorizontal va universal Frezalash stanogilardan farq qiladi. Boʻylama Frezalash stanogi yirik gabaritli zagotovkalarga ishlov berishga moʻljallangan. Andaza bilan ishlaydigan Frezalash stanogi turli tekis profillar (andozalar, kulachoklar va boshqalar)ga yoki andaza (model) boʻyicha fazoviymurakkab yuzalarga ishlov berish uchun xizmat qiladi. Rezba Frezalash stanogi taroqsimon, diskli, chervyakli, barmoqli frezalar yoki maxsus rezba kallaklari yordamida tashqi va ichki rezbalar chiqarish uchun moʻljallangan. Shponka Frezalash stanogidan shponka arikchalari ochishda foydalaniladi. Bunda aylanuvchi freza ilgarilamaqaytma harakat qiladi; bir va koʻpshpindelliboʻladi. Karusel Frezalash stanogi quyma, bolgʻalangan va shtamplangan zagotovkalarga torets frezalari bilan ishlov berish uchun xizmat kiladi. B a rabanli Frezalash stanogi ayni paytda zagotovkaning ikki torets yuzasini frezalash, ariqchalar ochish uchun moʻljallangan. Sanoatda dastur bilan boshqariluvchi turli Frezalash stanogi lari qoʻllaniladi.

Yogʻoch ishlash Frezalash stanogida freza mahkamlanadigan aylanuvchi vertikal shpindel mavjud. Undan zagotovkalarni kesib ishlashda foydalaniladi. Oddiy, karusel (bir va ikki shpindelli) va andaza bilan ishlaydigan xillari bor.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chernika** (Vaccinium) — erikadoshlarga mansub buta yoki yarim butalar turkumi. 200 dan ortiq turi bor. Yevrosiyo va Shim. Amerikaning oʻrta va sovuq iklim sharoitlarida, Kavkaz, Gʻarbiy va Sharqiy Sibir hamda Uzoq Sharqsa tarqalgan. Oddiy Ch. (V. myrtillus) turi AQSH va Gʻarbiy Yevropa mamlakatlarida ekiladi. Boʻyi 15—40 sm. Ildizi uzun, tarqoq. Gullari ochyashil, gulbandlarida yakkayakka joylashgan. May—iyunda gullaydi. Chetdan changlanadi. Mevasi iyul-avgustda yetiladi, tarkibida 12% oshlovchi modda, 44 mg% S vitamini, qand, limon va olma kislotasi, boʻyoq moddalari, siydik va qonda qand miqdorini kamaytiruvchi neomirtillin glikozidi bor. Yangi mevasidan kisel, vino, likyor va boshqa tayyorlanadi. Tibbiyotda Ch.ning quritilgan mevalaridan ich ketishini qoldiruvchi vosita sifatida foydalaniladi. Oq qaragʻay, qaragʻay, eman, qayin, kashtan oʻrmonzorlarida, tundra, oʻrmon tundra, toglarda usadi. Tabiiy holda ildizpoyasidan koʻpayadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Abu said (maʼnolari).

**Abu Said Bahodir** (1305-1335) — Hulokuiylar davlati hukmdori (1316-35). Oʻljoytuxonnit oʻgʻli. 1313-yil Xuroson noibi etib tayinlanib, yoshligi sababli uni otaliq yordamida idora etgan. 1316-yil otasi vafot etgach, Hulokuiylar davlati taxtiga oʻtirgan boʻlsada, davlatni uning nomidan amir Choban boshqarib turgan (1327-yilgacha). Abu Said Bahodir davrida Misrga qarshi uzoq vaqt olib borilgan urush pirovardida oʻzaro sulh bilan yakun-langan, Oltin Oʻrda va Chigʻatoy ulusidan qilingan hujumlar qaytarilgan, Kichik Osiyoda moʻgʻullar hukmronligi yanada mustahkamlangan. Abu Said otasi Oʻljoytuxon zamonida davlat dini dara-jasiga koʻtarilgan shialik taʼlimotiga chek qoʻyib, oʻz tangalarida yana choryorlar (toʻrt xalifa — Abu Bakr, Umar, Usmon va Ali) nomini zarb qildirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Abu Said Bahodir" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Obidjon Bakirov** (1941-yil, Andijon — 2019) — rassom, pedagog. Aktyor va rejissor Abbos Bakirovning jiyani. "Oʻzbekiston xalq rassomi" unvoni sohibi.

Tarjimayi holi
--------------

Obidjon Bakirov 1941-yilda Andijon shahrida tugʻilgan. Oilasidagi muhit sanʼat bilan aloqador boʻlgan. Amakisi Oʻzbekiston xalq artisti, oʻzbek teatri va kinosining yulduzlaridan Abbos Bakirovdir. Abbos Bakirov Oʻzbekiston xalq artisti. U klassikaga aylanib qolgan oʻzbek filmlarida suratga tushgan boʻlsa ham, butun umri davomida Andijon teatrida ijod qilgan. Obidjon Bakirovning sanʼatga kirib kelishida ham amakisi sababchi boʻlgan.

O.Bakirov 1958-yilda Andijon viloyati musiqali drama va komediya teatriga ijrochi rassom boʻlib ishga kiradi. Maʼlum muddat Andijon tibbiyot institutida bezakchi rassom boʻlib ishlagan. Keyinchalik Benkov nomidagi rassomlik bilim yurtida oʻqiydi. Uni tamomlagach Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida oʻqishini davom ettiradi. Institutda Rahim Ahmedov, Neʼmat Azizboyev singari bir qator taniqli rassomlardan rang-tasvir sirlarini oʻrgangan. Rassomlik sohasida maʼlum bilim va malakaga ega boʻlgach, Andijonga qaytib, ijod bilan shugʻullangan.

Asarlari
--------

„Abu Ali ibn Sino", „Abbos Bakirov" singari portretlarida rassom bu siymolarning maʼnaviy dunyosini, ichki kechinmalarini tasvirlagan. Ushbu janrga oid boshqa portretlardan Olim Qurbonov, Nayni Mamatqodirov, Turdixon Sattorov singari mashhur insonlarning ishlagan.

„Shohimardonda bahor", „Tumanlikda", „Choʻlda oqshom", „Jala", „Bogʻishamolda bahor", „Oʻrik gullaganda" suratlarida Fargʻona vodiysining goʻzal tabiatini tasvirlagan. Rassomning „Oʻrik guli", „Qulupnaylar", „Nastarin" kabi asarlari natyurmort janrida.
Musavvir tomonidan Abu Ali ibn Sino tavalludining 1000 yilligi munosabati bilan yaratilgan buyuk allomaning siymosi tasviriy sanʼatda etalon sifatida qabul qilingan.

Obidjon Bakirov 1997-yili „Shuhrat" medali, 2001-yilda "Oʻzbekiston Badiiy akademiyasining „Yuksak sanʼat asarlari uchun" kumush medali bilan mukofotlangan. Obidjon Bakirov 2008-yilda „Oʻzbekiston xalq rassomi" degan yuksak nomga sazovor boʻlgan..

Manbalar
--------

1. ↑  „Узбекский художник Бакиров Абиджан Саибжанович Источник: http://socrealizm.com.ua". Qaraldi: 28-iyun 2023-yil.
2. ↑  „Сaнъaтгa бaхшидa умр". Qaraldi: 28-iyun 2023-yil.
3. ↑  Rustambek Shamsutdinov, Abdurahmon Ishoqov*. Andijon tarixidan lavhalar*. Toshkent, Sharq 2013 — 512 bet. ISBN 978-9943-26-076-4.
**Yoʻl oʻtkazgichlar** — ikki yoki undan ortiq transport magistrallari kesishadigan joyga quriladigan koʻprik, transport vositalarining mustaqil harakatlanishi uchun moʻljallanadi. Y.oʻ. avtomobil yoʻli temir yoʻl bilan kesishadigan joyga, shuningdek, transport vositalari va yoʻlovchilar serq-atnov boʻladigan shahar yoʻllariga quriladi. Y.oʻ. ning shakliga koʻra, planda toʻgʻri chiziqli, egri chizikli; bir va koʻp yarusli; balkali, ramali yoki arka tizimli; metall, temirbeton va poʻlat-temir-betondan prolyotli (oraliqli) qilib quriladigan xillari bor. Ular koʻpincha 1—4 prolyotli (10— 40 m va undan ortiq oraliqda) qilib quriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Yoʻl qurilishi ishlari** - avtomobil yoʻllarini qurishdagi kompleks ishlar; tayyorlov va asosiy ishlarga boʻlinadi. Tayyorlov Y.q.i. da qurilish uchastkasi buta, toʻnka yoki toshlardan tozalanadi, quruvchilarga vaqtinchalik turarjoy, maishiy inshootlarni qurish va b. amalga oshiriladi. Asosiy Y.q.i. yoʻl qurilishiga kerak boʻladigan materiallarni tayyorlab beradigan tayyorlash ishlariga va ularda qurilish-montaj ishlarini amalga oshirish ishlariga boʻlinadi. Tayyorlash ishlariga karyerlardan yoʻllarni qurish uchun kerak boʻladigan tosh yoki boshqa materiallarni qazib olish va ularga ishlov berish ishlari, shuningdek, beton qorishmalar, yoʻl plitalari, quvurlar, koʻprik konstruksiyalari va b. tayyorlanadigan ixtisoslashtirilgan korxonalardagi ishlar kiradi. Qurilish-montaj ishlariga bevosita yoʻl trassasida amalga oshiriladigan ishlar: yoʻl toʻshamasini tayyorlash, sunʼiy inshootlar (tunnel, yoʻl oʻtkazgichlar, koʻpriklar) qurish, yoʻl qoplamasini yotqizish, yoʻl chetini tekislash, nishab va oʻyiqlarni mustahkamlash, yoʻl belgilari, toʻsikdar oʻrnatish va b. Y.q.i. yoʻl trassasidagi ish hajmini bir tekisda taqsimlab va kichik yoʻl uchastkasidagi katta hajmdagi ishlar (Mas, baland toʻkmalar barpo qilish) ni bajarib amalga oshiriladi. Yoʻl qoplamasining xiliga qarab Y.q. i. texnologiyasi tur-licha boʻladi. Mas, asfalt-beton yotqizishda asosning pastki qatlamiga qum sepib, ustki qalamiga sement qoʻshilgan shagʻal yotqiziladi, ikki qatlam bitum mineral va asfalt-beton aralashmasi yotqiziladi. Y.Q-i. yoʻl mashinalari yordamida potok usulda bajariladi.

Adabiyot
--------

* Moilevich V. M. Osnovi organizatsii dorojno-stroitelnix rabot, M. 1975.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yoʻlbarsali Hojimatovich Oʻtaganov** (1942.19.10, Izboskan tumani) — yogʻoch oʻymakori, Oʻzbekiston xalq ustasi (1999). Hunarni amakisi usta Roʻzimuhammad Qalandarovdan oʻrgangan. Izboskan tuman qurilishyigʻuv boʻlinmasi (1970—81), Andijon tarixiy va madaniy yodgorliklarni taʼmirlash "Meʼmor" ustaxonasi (1981—84)da duradgor va yogʻoch oʻymakori ustasi; 1984-yildan Andijon "Rassom" ijodiy ishlab chiqarish ktida usta. Oʻ. darvoza, eshik, ustun, xontaxta, kursi, lavh kabilarni yogʻoch oʻymakorligida nafis naqshlar bilan jozibador bezadi; Andijondagi "Bogʻi Bobur" muzeyi (1993), Izboskan tuman hokimligi binosi (1996), Andijon aeroporti kutish zali (1996), Choʻlpon yodgorlik muzeyi (1997), Imom elBuxoriy yodgorlik majmui (1998), Toshkentdagi Xotira va qadrlash maydoni (1999)dagi oʻymakori darvoza va ustunlar va boshqalar 1992-yildan respublika va xorijdagi koʻrgazmalarda ishtirok etadi. U Kugay qishlogʻida yogʻoch oʻymakorligi maktabi tashkil qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Oʻtaganov Yoʻlbarsali Hojimatovich" *OʻzME*. Oʻ-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qurt** — kapalaklarning lichinkalik davri. Chuvalchangsimon tanasi bosh, 3 ta koʻkrak va 10 ta qorin boʻgʻimlaridan tashkil topgan; kaftida ilgaklari bor, 1—5 juft qorin oyogʻi (1—2 juftdan boshqasi) qorin boʻgʻimlariga joylashgan. Odimchilar Q.i ikki juft oxirgi qorin oyoqlariga ega; boshqa baʼzi kapalaklar Q.ida koʻpincha qorin, ayrimlarida esa koʻkrak oyoqlari ham boʻlmaydi. q. boshida yaxshi rivojlangan paypaslagichli ustki va pastki lab, juft jagʻlardan tashkil topgan kemi-ruvchi tipdagi ogʻiz apparati bor; boshining yon tomonlarida 6 tadan oddiy koʻzchalar joylashgan. Har poʻst tashlash davrida bosh gʻilofi ham alma-shinadi; biroq gʻilof kengligi oʻzgarishsiz qoladi; unga qarab qurtlar yoshini aniqlash mumkin. Pastki labda joylashgan yigiruvchi gʻudda uchiga ipak ajratuvchi bez yoʻllarining ochilganligi Q. uchun xos Q. asosan, oʻsimlikxoʻr boʻlib, toʻgʻridan toʻgʻri oʻsimlik sirtida yoki toʻqimalar ichida oziqlanadi. Koʻpgina turlari ekinlar zararkunandasi (mas, gʻoʻza tunlami, kuzgi tunlam, undov tunlami, karadrina qurtlari), baʼzilari foydali (tut ipak qurti va boshqalar).

Yana qarang
-----------

* Qoʻshdumlilar

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abu Abdulloh Iloqiy** (asl ismi Sharafuddin Abu Abdulloh Muhammad ibn Yusuf al-Iloqiy) (tugʻilgan yili maʼlum emas — vafoti 1068-yil) — oʻrta asrda yashagan mashhur hakim, Ibn Sinoning shogirdlaridan biri. Iloq vohasi (hozirgi Toshkent viloyatining Ohangaron daryosi atrofidagi yerlar)da tugʻilgan (taxallusi shundan olingan). Dastlabki maʼlumotni Shosh (Toshkent) madrasalaridan birida olib, soʻng oʻz bilimini takomillashtirish uchun dastlab Buxoro, keyin Urganchga borib tahsil olgan. Bu yerda u Ibn Sino bilan uchrashgan. Iloqiy tibbiyotdan tashqari falsafa va tarix bilan ham qiziqqan. „Kulliyoti tibbi Iloqiy" („Iloqiyning tabobat haqida risolalar toʻplami") asarida tibbiyot tarixiga oid maʼlumotlar berilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abu-l-Valid Ahmad ibn Abu Rajo** (arabcha: ) — tasavvuf shayxi.

Tasavvuf tariqatining yirik namoyandasi. Hirot yaqinidagi Ozodon qishlog‘ida tug‘ilgan. Imom Ahmad ibn Hanbalning shogirdi. Imom al-Buxoriy undan hadis rivoyat qilgan. Isfahon va Bag‘dod shaharlarida yashagan. Hadis va tasavvuf ilmida zamonasining peshvolaridan bo‘lgan. „Mujmal Fasihiy"da XV—XVI asrlarda Hirot aholisi har chorshanba kuni uning qabrini ziyorat qilishga borganlari haqida maʼlumot berilgan. Navoiy „Nasoyim ul-muhabbat"ga „Nafahot ul-uns"dan ushbu shayx bilan bog‘liq bobni kiritgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Alisher Navoiy. TAT. Nasoyim ul-muhabbat. — T.: „Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi", 2011. X, 402.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Bulbul (maʼnolari).

**Bulbul** (taxallusi; asl nomi Murtaza Meshadi Rizo oʻgʻli Mamedov) (1897.12.6, Shusha tumani Xonbogʻi qishlogʻi — 1961.26.9, Boku) — ozarbayjon xonandasi (lirikdramatik tenor) va musiqashunosfolklorshunos, ozarbayjon musiqali teatri asoschilaridan. Dastlab xalq xonandasi sifatida tanilgan. 1920-yildan Ozarbayjon musiqali teatrlarining yetakchi artisti. Boku konservatoriyasida (1927), Italiya (Milan, "La skala", 1931)da ta’lim olgan. 1932-yildan Boku konservatoriyasining oʻqituvchisi, 1940-yildan professor Ozarbayjon ilmiy tadqiqot musiqa kabineti tashkilotchisi va rahbari (1932—44). Folklor ekspeditsiyani boshqarib, 200 dan ortiq xalq qoʻshigʻini yiqqan. B. 40 yillik ijrochilik faoliyati mobaynida asl ozarbayjoncha milliy kuylash uslublarini Yevropa xonandalik san’ati bilan uzviy bogʻlashga muyassar boʻlgan. Majnun (U. Hojibekov, "Layli va Majnun"), Gersog (J. Verdi, "Rigoletto"), Gʻarib (R. Glier, "Shohsanam"), Aliyor (M. Magʻomayev, "Nargiz") kabi yorqin obrazlar yaratgan. Eng mashhur roli Ravshan (U. Hojibekov, "Koʻr oʻgʻli")ni 400-marta ijro etgan. Oʻzbekistonga bir necha marta kelib, oʻz san’atini namoyish qilgan.

Gallery
-------

* Professor Bulbul va Jabbar GaryagdiogluProfessor Bulbul va Jabbar Garyagdioglu
* Opera tenor va professor Bulbul (Murtuza Mammadov) Bokuda yashab binosiga Ozarbayjon xonanda toshmaOpera tenor va professor Bulbul (Murtuza Mammadov) Bokuda yashab binosiga Ozarbayjon xonanda toshma

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil



  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dermatozlar** — teri va uning hosilalari (soch, tirnoq va b.) kasalliklarining umumiy nomi; alohida kasallik yoki boshqa biror umumiy kasalliklarning belgisi boʻlishi mumkin. Tashki (ekzogen) va ichki (endo-gen) D. farq qilinadi. Tashqi D. ga atrof muhitdagi fizik (mexanik qitiqlovchilar, nur, issiq yoki sovuq va b.), kimyoviy (i.ch. va uy-roʻzgʻorda qoʻllaniladigan kimyoviy vositalar, dorilar, oziq-ovqatlar) va biologik (mikroorganizmlar, hasharotlar va b.) omillar sabab boʻladi. Ichki D. moddalar almashinuvining buzilishi, ichki kasalliklar, xususan meʼda-ichak kasalliklari, tish, murtak, oʻt pufagi va b. aʼzolardagi mavjud infeksiyalar tufayli paydo boʻladi. Koʻproq kasbga aloqador va allergik D. kuzatiladi. Kasallikning kechishi uning etiologidek va patogenezja bogʻliq.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dervent qalamlar muzeyi** — Angliyaning shimoli-gʻarbiy qismidagi Kensvikdagi (ingliz.) muzey.

Tarixi
------

Muzey 1981-yilda ochilgan va texnik direktor Barbara Myurrey tomonidan ishlab chiqilgan dunyodagi eng katta rangli qalamlardan biri. Sariq qalam (oʻlchami 7,91 m va ogʻirligi 446,36 kg) 2001-yil 28-mayda tugatilgan.

Kensvikdagi birinchi qalam fabrikasi 1832-yilda ochilgan. Ikkinchi, joriy zavod 1920-yillarda asos solingan va 1950-yilda ochilgan (va 2007-yilda zavod rahbari ishlab chiqarishni Workingtonga koʻchirganida yopilgan (ingliz.).

  

Bugungi kunda muzeyga har yili dunyoning turli burchaklaridan 80 000 dan ortiq kishi tashrif buyuradi. Muzey 1930-yillarda qalam yasashning mahalliy iqtisodiyot uchun ahamiyati tufayli Yorkshir aholisi orasida ommalashgan. 2012-yilda muzey „Bir! Ikki! Uch! Oʻl" (ingliz. Sightseers) filmi uchun asosiy dekoratsiya sifatida xizmat qilgan.

2015-yil dekabr oyida Desmond boʻronidan keyin Greta daryosi qirgʻoqlaridan toshib ketganida, muzey va uning koʻplab eksponatlari suv toshqini tufayli jiddiy zarar koʻrdi. Biroq, koʻplab eksponatlar saqlanib qolgan, garchi bitta cheklangan noyob kolleksiya yoʻqolgan boʻlsa ham.

Muzey 2017-yil 15-iyun kuni qayta ochildi va *Countryfile* dasturida Jon Kreyvenning qizil lentani kesib tashlaganini namoyish etilgan.

Galereya
--------

* Kesvikdagi qalam muzeyining yangi koʻrinishiKesvikdagi qalam muzeyining yangi koʻrinishi
* Qalam muzeyidagi Lakeland qalamlariQalam muzeyidagi Lakeland qalamlari

Manbalar
--------

1. ↑  „Popular Cumbrian pencil museum to reopen" (en).  ITV News (15-iyun 2017-yil). Qaraldi: 15-aprel 2019-yil.
2. ↑  derwentart.com(ingl.)
3. ↑  „End of an era at pencil factory" (en). *BBC News* (5-iyun 2007-yil). Qaraldi: 15-aprel 2019-yil.
4. ↑  „The UK's oddest days out" (en). *BBC News Magazine* (15-sentabr 2013-yil). Qaraldi: 15-aprel 2019-yil.
5. ↑  „Movie review: Sightseers, Hitchcock meets Leigh in grisly, giggly" (en) (deadlink).  The Independent (29-noyabr 2012-yil). 14-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-aprel 2019-yil.
**Dermatologiya va venerologiya ilmiy tadqiqot instituti** — Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligiga qarashli ilmiy tadqiqot muassasasi. 1932 yil Toshkent shahrida tashkil etilgan. Institutda jinsiy yoʻl bilan yuqadigan kasalliklar, keng tarqalgan dermatozlar va dermatomikozlar, shuningdek, moxovni aniqlash, davolash va oldini olish ustida tadqiqotlar olib boriladi. Bunda S. Xidirov, U. K. Beluxa, M. Obidov, A. Vaysov kabi olimlarning xizmatlari katta. Institutda jinsiy yoʻl bilan yuqadigan infeksiyalar, mikologiya, dermatologiya boʻlimlari, ilmiytashkiliy boʻlim, ilmiy-maslahat poliklinikasi va mikrobiologiya, serodiagnostika, immunologiya, farmakoterapiya, bio-kimyo va morfologiya laboratoriya.lari, 160 oʻrinli klinik kasalxona, kutubxona, vivariy va h.k. bor (2001). Institutda 4 fan doktori (S. Arifov, K. Yoʻldoshev, A. Rahmatov, E. Eshboyev), 27 fan nomzodi va b. xodimlar xizmat qiladi (2001). Institut Davlat fan va texnika qoʻmitasi, chet el grandlarini yutgan. Institutda ilmiy toʻplam, monografiya, darslik va turli qoʻllanmalar chop etiladi, ixtirolar qilinadi, dermatovenerologiyaning dolzarb muammolari boʻyicha ilmiy-amaliy anjumanlar oʻtkaziladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Desantchi askar haykali** — Rossiya Federatsiyasi, Tyumen shahrining Sharqiy tumanida oʻrnatilgan yodgorlik.

Tarixi
------

Yodgorlik „Tyumen viloyati desantchilar ittifoqi" jamoat tashkiloti bosh qarorgohi yonida oʻrnatilgan va 2010-yil 2-oktabrda ochilgan. Yodgorlikning ochilish marosimida Ulugʻ Vatan urushi, Afgʻoniston va Chechen Respublikasidagi urushlar faxriylari, shuningdek, faxriylar jamoatchilik tashkilotlari vakillari, tuman rahbarlari va Tyumen shahri aholisi ishtirok etdi.

Haykal — havo-desant kuchlari askarining qoʻlida PK pulemyotini tutgan holdagi bronzadan yasalgan yodgorligidir. U qora marmar plitali granit tagkursiga oʻrnatilgan boʻlib, undagi lavhaga Havo-desant kuchlari haqidagi qoʻshiq soʻzlaridan iqtibos bitilgan:

> Margelovning Oʻgʻillari  
> 
>   
> 
> Biz oʻz qonunlari bilan yashaymiz -  
> 
> Hurmat, jasorat, qoʻnish birodarlik,  
> 
> Va mamlakat koʻk osmon ostida  
> 
> Buning uchun kurashishga tayyormiz.  
> 
>   
> 
> V. Puhov
> 
> 

Yodgorlik muallifi — havo-desant qoʻshinlari faxriysi, „Jasorat" ordeni sohibi Sergey Kalinovskiy. U yodgorlikni oʻz ustaxonasida Tyumen havo-desant qoʻshinlari faxriylari jamoat tashkiloti aʼzolari tashabbusi bilan hamfikrlari koʻmagida toʻliq oʻz mablagʻlari hisobidan yasagan. 2011-yil 19-fevralda tashkilot kengashi raisi Sergey Shermatov ushbu xizmati hamda Tyumen shahrida desant harakatini rivojlantirishga qoʻshgan hissasi uchun Sergey Kalinovskiyga „Armiya generali V. F. Margelov ordeni"ni topshirdi.

Havolalar
---------

* „Памятники Тюмени. Монумент «Воин-десантник»" (ru).  Городище 72 Тюмень. 16-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-aprel 2012-yil.



* „Памятник Воину-десантнику в Тюменской области" (ru).  ЕкатГид. 16-aprel 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-aprel 2012-yil.



* „Открытие памятного знака «Воину десантнику» в г. Тюмень" (ru).  Союз десантников России (10-may 2010-yil). 16-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-aprel 2012-yil.
**Qurtchalar** — teng qanotli soʻruvchilar — koksidlar kenja turkumiga mansub hasharotlar bir necha oilasining umumiy nomi. Juda koʻp mum bezlari bor. Orqa qalqoni 1—2 ta lichinkalik teridan iborat boʻlib, mum shimdirilgan. Soxta Q.ning orqa tomoni plastinkasimon mum bilan qoplangan, boshqalari (yostiqchalilar)ning orqa qalqoni xitinlashgan. 2000 ga yaqin turi, asosan, tropik va sub-tropik hududlarda tarqalgan. Q.ning bir yilda 1—4 avlodi rivojlanadi. Lichinkasi va urgʻochisi oʻsimliklarga yopishib oladi. Tanasi boʻgʻimlarga boʻlinmagan, oyoqlari va moʻylovlari reduksiyaga uchragan; ogʻiz organlari 1 juft, oyoqlari orasida joylashgan. Oʻsimliklar shoxi. tanasi, ildizi, baʼzan mevasi va bargiga yopishib olib, shirasini soʻradi. Erkaklari qanotli, harakatchan, oziqlanmaydi. Koʻpchilik Q. jumladan, kaliforniya qurtchasi mevali daraxtlar va manza-rali oʻsimliklar zararkunandasi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zamonbobo madaniyati** - Oʻzbekistonda jez davri urugʻ jamoasi madaniyati (mil. av. 2ming yillikning birinchi yarmi). Buxoro viloyati Qorakoʻl tumani markazidan 15 km shim.gʻarbda joylashgan Zamonbobo (nomi shundan) koʻli sohilidagi makon (mayd. 170 m²) va qabriston (44 qabr) oʻrganilgan. Qabristonda Ya. Gʻulomov (1950—51, 1953—54), A. Askarov (1961, 1964) arxeologik qazish ishlari olib borgan. Qabilalar yarim yertoʻla, yengil chaylalarda yashagan. Yertoʻla oʻtov shaklida, ustunlari chuqurchalarga oʻrnatilgan, usti qamish bilan yopilgan va somonli loy bilan suvalgan. Oʻchoq va don saqlanadigan oʻralar devor yaqinida boʻlgan. Qabrlarda murdalar yakka, juft, ayrim holda uchtadan (erkak, ayol, bola) yonboshlatib koʻmilgan. Qazilmalarda sopol siniklari, chaqmoqtoshdan ishlangan qurollar — yaproqsimon paykonlar, pichoqsimon tosh parchalar, surma toshlar, jez oyna, pichoq, kurakchalar, lazurit, aqiq, feruza, serdolik, jilvir toshdan ishlangan munchoklar, oltin marjon topilgan. Sopol idish (tagi tekis va dumaloq xum, xumcha, toʻgʻri burchakli suvdon, tovoqcha)lar naqshsiz boʻlib, asosan, qoʻlda, ayrimlari charxda yasalgan. Ularning deyarli barchasi yupqa, jarangdor, baʼzilari qizil angob bilan boʻyalgan. Chaqmoqtoshdan ishlangan qadama oʻroqlar, yorgʻuchoq boʻlaklari, hovoncha dastalar va koʻmirga aylangan bugʻdoy, arpa donlari, sigir, qoʻy, echki suyaklarining topilishi, 3. m. davrida qabilalar ibtidoiy dehqonchilik va oʻtroq chorvachilik bilan shugʻullanganligidan dalolat beradi. Hosildorlik maʼbudasining kichik sopol haykalchasiga moʻlkoʻlchilik ramzi sifatida eʼtiqod qilingan boʻlsa kerak. Badaxshon toshidan ishlangan munchoq, Jan. Turkmanistondagi qabilalarning sopol idish va b. buyumlari 3. m. qabilalarining qoʻshni qabilalar bilan iqtisodiy hamda Odamlar yashagan turar joy. Zamonbobo madaniyati: 1 — paykon; 2 — qadama oʻroq; 3—4 — suyak bigizlar; 5 — tosh oʻzak; 6—7 — pichoqsimon ttlastinkalar; 8 — toʻgʻnogʻich boshi; 9 — urchuqbosh; 10 — kurakcha; 11 — 18 — tosh munchoqpar; 19 — maʼ19 buda tanasi; 20 — sopol siniqlari. Madaniy aloqada boʻlganligini koʻrsatadi. Bu rnda neolit davrida Kaltaminor madaniyatiga mansub qabilalar yashaganligi ham aniqlandi. Keyinchalik 3. m. oʻrnida Andronovo madaniyati tarqalgan.

Ad.Gulyamov Ya. G. Islamov U. Asqarov A. A. Pervobitnaya kultura i vozniknoveniye orashayemogo zemledeliya v nizovyax Zarafshana, T. 1966.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Xoja Hoshim** — (?—1635) — alloma va avliyo.
Xoja Hoshim naqshbandiya tariqati buyuk piri murshidi, ulug‘ valiyulloh, sohibkaromat zot, atoqli tarbiyachi, alloma bo’lgan.
Muhammad Doro Hanafiy Qodiriyning "Safinatul avliyo", Nosiriddin To‘raning "Ravoyihul quds", Mirzo Salimbekning "Kashko‘li Salimiy", K.Kattayevning "Maxdumi Aʼzam va Dahbed", N.Yo‘ldoshevning "Buxoro avliyolari tarixi" kitoblarida va boshqa manbalarda Xoja Hoshim haqida ma’lumotlar mavjud. Maʼlumki, qutbi zamon, buyuk valiyulloh Hazrat Maxdumi Aʼzam Dahbediyning o‘g‘li Muhammad Aminxoja (Xoja Kalonxoja) edi. Xoja Kalonxojaning (1517—1596) o‘g‘li hazrat Xoja Hoshim hisoblandi. Nosiriddin To‘raning yozishicha, Alloh taolo Xoja Hoshimga ulug‘ maqom, buyuk darajalar ato etgan: "Vayro martabayi G‘avsul Aʼzam (Shayx Abdulqodir Geloniy) va maqomi Hazrat Xojai Buzurg (Bahouddin Naqshband) budaast. Va dar mashoyixi muttaaxirin va dar tabaqai Dahbediya hech yake az mashoyixro misli in martaba nabudaast. Dar zamoni vay binoi xonaqoi fayzgohi Dahbedro Yalangto‘sh Bahodurxon bino karda ast". Hazrat Xoja Hoshim tug‘ma valiyulloh bo‘lib, yoshliklaridayoq uning karomatizohir bo‘lgan. U bolaliklarida xonaqohga kelgan kishilarning oyoq kiyimiga qarab: "Bu jannatiy, bu esa do‘zaxiy!" degan. Tabiiyki, bundan ayrimlar norizo bo‘ladi. Shu sabab Hazrat Xoja Kalon deydilarki: "Bozordan non olib kelib, u kishiga yediringlar!" Shubhali taomni tanovul qilganlaridan so‘ng Hazrat Hoshimdagi bu qobiliyat yo‘qolgan. "Kashko‘li Salimiy", "Tarixi Muqimxoniy" kitoblarida yozilishicha, ashtarxoniy Vali Muhammad Buxoro taxtidan ag‘darilgandan so‘ng Eron hukmdori Shoh Abbos huzuriga borib, undan yordam so‘raydi. Vali Muhammad 80 ming eronlik qizilbosh bilan Buxoro ustiga bostirib keladi. Buxoro xoni Imomqulixon nochor qolib, Hazrat Xoja Hoshimga murojaat qiladi. Hazrat Xoja Hoshim Imomqulixonga dalda berib, uning haqiga duo qiladilar. Mana shu duoning barakotidan Imomqulixon ushbu jangda yengadi. Natijada Vali Muhammad asir tushib, qatl etiladi, qizilboshlar mag‘lub bo‘lib, ko‘plari qiriladi. Manbalarda yozilishicha, Hazrat Xoja Hoshim 1635-yilda vafot etgan va qabri Samarqanddagi Dahbedda, bobosi va otasining yonidadir.

Manbalar
--------

1. ↑  Yoʻldoshev N*. Buxorodagi ayrim avliyolar tarixi*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1993 — 143 bet.
2. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.
**Xoja Ubbon** - Buxoro shahridan 50 km shim.gʻarbda, Dashti Urganjiy qumligida joylashgan shifobaxsh suvli quduq va qadamjo (sagʻanali daxma). Aslida u "Xoja Obbon" shaklida yuritilib, "suv qoʻriqchisi, suv homiysi" maʼnosini anglatgan.

Rivoyat qilinishicha, X.U.Amudaryo qayiqchi va kemachilarining shfi va suv muakkili: qoqshoq qoʻriq yerlar va dashtlarga bulutlarni haydab yomgʻir yogʻdiradigan avliyo hisoblangan. Shu boisdan Buxoro viloyatining suvsiz dashtliklaridagi ayrim qishloq va qadamjolar Ubbon, Sulton Xubbi, Hazrat Xubbin va Oqshix bobo kabi nomlar bilan ataladi. X.U. qudugʻining suvi mineral tuzlarga boy, taʼmi shoʻr va achchiq boʻlib, oʻtmishda teri kasalliklariga yoʻliqqan kishilarning davolanish maskani va ziyoratgohi boʻlgan.

X.U. ziyoratgohi ilgari bir necha inshootlar majmuidan iborat boʻlgan. Quduq usti pishiq gʻishtdan chortoq uslubida gumbazli bino, uning yonginasida xonaqoh va panja shaklida mis tugʻlar ishlangan, bir nechta sagʻanalarning bosh qismida arxar shoxlar oʻrnatilgan.

1964-yilda X.U. qudugʻi ustidan 14-asr meʼmoriy hamda nodir gidrotexnika obidasi buzib tashlangan. Biroq, koʻp vaqt oʻtmay u joyda yangi quduq kavlanib, yangi imoratlar qad koʻtardi, sagʻanalar taʼmirlandi, davolanuvchi ziyoratchilarning soni esa ortib bordi.

Ad. Ayniy S, Esdaliklar, T. 1953; Gʻulomov Ya. Xorazmning sugʻorilish tarixi. Qadim zamonlardan hozirgacha, T. 1959; Yoʻldoshev N. Buxoroavliyolariningtarixi, Buxoro, 1997.

Abdulahad Muhammadjonov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xoja bahriddin maqbarasi** — Toshkent shahridagi meʼMoriy yodgorlik (19-asr oʻrtalari); sufiylik tariqati vakili Xoja Bahriddin dono qabri ustiga qurilgan. "Qoʻshchimozor" qabristonida joylashgan. Maqbara peshtoqgumbazli qilib pishiq gʻisht (24,5x25x4,5 sm)dan qurilgan xona va uning gʻarbidagi sinch devorli oldi ayvonli ziyoratxonadan iborat. Makbara tarhi toʻrtburchak (4,6X5,4 m), devorning tashqi sirtidagi gʻisht choklari ganch qorishmasi bilan toʻldirib, tekislangan. Peshtoqning gʻarbiy tomonidagi derazadan xonaga yorugʻlik tushadi. Maqbara ichki devorlariga ravoqlar ishlangan. Gumbaz (diametri 2,5 m) va xonaning tomonlari teng, gumbaz ostidagi davra devor Toshkent meʼmorligiga xos, yaʼni tepaga tomon kichrayib boradi; gumbaz poygumbazdan gʻishtin sharafa bilan ajratilgan. X.Xoja bahriddin maqbarasi Toshkent meʼmorligi anʼanalarida qurilgan maqbara namunasidir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xoja Mir Muhammad Salim**, Muhammad Rustam sulton oʻgʻli (17-asr oxiri — 18-asrning 1-yarmi) — tarixchi olim. Ashtarxoniy sultonlar oilasida tugʻilgan. Ubaydullaxon II oʻldirilgach (1711), haj qilish bahonasi bilan Arabistonga joʻnagan. Haj marosimidan keyin boburiylardan Nosiruddin Muhammadshoh (hukmronlik davri 1719—48) xizmatiga kirgan. Nosiruddin Muhammadshohning topshirigʻi bilan u 1731-yilda fors tilida "Silsilat assalotin" ("Podsholar silsilasi") tarixiy asarini yozgan. Asar muqaddima va 4 qismdan iborat. Asarning 3—4qismlari alohida qimmatga ega boʻlib, Buxoro xonligining 16— 18-asr 1choragi tarixini oʻz ichiga oladi. Asarda Buxoro xonlari va Dinmuhammadxonning Hindiston, Turkiya va Eron hukmdorlari bilan yozishmalari (20 ta maktub) matni keltirilgan. Shuningdek, asarda ulus tizimi, soliqdar, Oʻrta Osiyo shaharlari, aholisi va urfodati haqida kimmatli maʼlumotlar bor. Bu asarning qoʻlyozmasi Bodli kutubxonasi (Angliya)da (inv. №269) saqlanadi.

Adabiyot
--------

* Ahmedov B.A. Oʻzbekiston xalqlari tarixi manbalari, T. 1991.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xoja Alouddin G‘ijduvoniy** — (1336—1428) — alloma va muhaddis.
Naqshbandiya tariqatining ulug‘ piri, avliyo, tarbiyachi Hazrat Alouddin G‘ijduvoniy 1336-yilda tavallud topgan. O‘n olti yoshida Hazrat Amiri Kalon Vosho‘yiga murid bo‘lgan. Hazrat Vosho‘yi Sayid Mir Kulolning muridi hisoblanadi. Hazrat Alouddin G‘ijduvoniy Hazrat Amiri Kalon Vosho‘yidan zikri xufiya taʼlimini olgan. Hazrat Alouddin yigitlik vaqtlarida Hazrat Bahouddin Naqshbandga murid bo‘lib, uning nazariga tushadi. Hazrat Bahouddin vafotidan so‘ng Xoja Muhammad Porsoga muridu muhib bo‘ladi. Alisher Navoiyning „Nasoim ul-muhabbat" asarida, yozilishicha, „va azim istig‘roqi bor ermish. Ba bag‘oyat shirintakallum ermish". Maʼlum bo‘layaptiki, Xoja Alouddin G‘ijduvoniyda kuchli istig‘roq bor ekan. „Istig‘roq" — g‘arq bo‘lish, biror narsani boshdan oxirigacha egallash, ishg‘ol qilish hisoblanadi. So‘fiylikda esa Allohdan boshqa hamma narsa bilan aloqani uzib, vajd va holga taslim bo‘lish hisoblanadi. Demak, Xoja Alouddin Allohning ishqiga g‘arq bo‘lgan zot boʻlgan va uning suxani shirin bo‘lib, suhbatdosh qalbini tez zabt eta olgan. Xoja Alouddin G‘ijduvoniy 1428-yil vafot etadi. Xoja Muhammad Porsoning o‘g‘illari Hazrat Abu Nasr Porso Xoja Alouddinning janozalarida deydilarki: „Biz to shu vaqtgacha, Hazrat Alouddin G‘ijduvoniy soyalarida va himoyalari barakotida emin va osuda edik. Bu kun Hazrat Alouddin G‘ijduvoniy Haq Subhonahu taoloning javori rahmatiga ketdilar. Emdi ul mahal tururkim, qo‘rqaman!" Hazrat Alouddin G‘ijduvoniyni Buxorodagi Namozgoh masjidi janubida joylashgan mashhur Filmarza (Pirimarza) qishlog‘idagi Tal (tepalik) ustiga dafn qilingan. Ushbu ziyoratgoh Buxoro g‘isht zavodi janubiy devoriga tutash tepalikdadir. Ziyoratgoh taʼmirtalab hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Yoʻldoshev N*. Buxorodagi ayrim avliyolar tarixi*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1993 — 143 bet.
2. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.