**Abdulhamid Afandizoda** (ozarbayjon: Əbdülhamid Afandizadə) – Kavkaz musulmonlari idorasining 4-muftiysi.

Biografiyasi
------------

Afandizoda 1812-yil 15-aprelda Shemaxa shahrida tugʻilgan. 10 yoshida oʻqishni boshlagan. 17 yoshida maktabni tugatgach, amakisi Hoji Ali Afandizoda rahbarligidagi Shemaxa madrasasiga oʻqishga kirib, sharq tillarini oʻrgangan.

Afandizoda madrasani tamomlagach, amakisi bilan birga ishlay boshlaydi, asta-sekin maorif sohasida shuhrat qozonadi. Amakisining maslahati bilan Kavkaz noibi M. Voronsov tashabbusi bilan 1849-yil 22-fevralda ochilgan umumtaʼlim maktabiga ishga qabul qilingan. U yerda shariatdan dars bergan. Abdulhamid maktabda ishlaganida talabalarga ozarbayjon, fors va arab tillaridan tashqari fransuz tilidan ham dars bergan. Keyinchalik u ishlagan davlat maktabi yopildi.

1860-yillarning boshlarida Makkada ziyorat qilib, hoji unvonini oladi. 1864-yil 16-yanvarda Shemaxa maʼnaviyat boʻlimiga rais va mudir etib tayinlandi. 1872-yil dekabr oyi boshida Afandizoda Kavkazorti Axli-Tassan maʼmuriyatining raisi va muftiysi etib tayinlandi va yangi lavozimi munosabati bilan Shemaxadan Gruziya poytaxti Tbilisiga koʻchib oʻtdi.

Diniy arbob sifatida Afandizoda shoir Said Unsizoda bilan birgalikda diniy adabiyotlar, diniy farmon va nizomlarni arab tilidan tiliga tarjima qilishda katta faollik koʻrsatdi.

Afandizoda arab alifbosini oʻzgartirish tarafdorlaridan edi. 1878-yilda Shayxulislom Ahmad Husaynzoda nomidan Mirzo Rizoxon Donish tuzgan „Rushtiya" risolasiga ijobiy sharh yozgan („Ziyoi Kavkaziya" gazetasi, 01.05.1881, N3). Bu haqda Afandizoda shunday yozgan:

```
— "(Siz yozgan) Rushtiya risolasini va uning mazmunini boshidan oxirigacha oʻqib chiqdim. Men kamchilik topmadim. Siz taklif qilgan alifbo boshqalar taklif qilgan alifbodan mukammal va yaxshiroq..."
```

Afandizoda umrining soʻnggi olti yilini ruscha-ozarbayjoncha lugʻat tuzishga bagʻishladi, biroq asarini nashr eta olmadi. Afandizodalar oilasiga yaqin boʻlgan Sulton Majid Gʻanizoda Tbilisidagi Iskandariya oʻqituvchilar institutida oʻqiyotganda hamyurtining tugallanmagan ishlarini davom ettirdi.

Afandizoda 1880-yil 10-dekabrda Tbilisida vafot etdi. Undan keyin muftiylik lavozimini Mirzo Husayn Gʻoyibzoda egalladi.

Yana qarang
-----------

* Mirzo Husayn Afandi Qayibov
* Ahmad Husaynzoda
* Ozarbayjon adabiyoti

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  Nurullayev, Fuad*. "Şeyxulislamlıq zirvəsi: Hacı Allahşükür Paşazadə — The peak of Sheikhulism: Haji Allahshukur Pashazadeh"*. Nurlar, 2017-03-02 — 113–114 bet. ISBN 978-9952-490-50-3. 24-yanvar 2023-yilda qaraldi. Nurullayev, Fuad (2017-03-02). *"Şeyxulislamlıq zirvəsi: Hacı Allahşükür Paşazadə – The peak of Sheikhulism: Haji Allahshukur Pashazadeh"* (PDF). Baku: Nurlar. pp. 113–114. ISBN 978-9952-490-50-3. Archived from the original on 2017-03-02. Retrieved 2023-01-24.`{{cite book}}`: CS1 maint: bot: original URL status unknown
2. 1 2  „.:: qafqazislam.com ::. Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi" (az). *qafqazislam.com*. Qaraldi: 21-yanvar 2023-yil.

„.:: qafqazislam.com ::. Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi". *qafqazislam.com* (in Azerbaijani). Retrieved 2023-01-21.
3. 1 2 3 4  „Müfti Əbdülhəmid Əfəndizadə" (az). *ZİM.Az | „ZİYA" İnformasiya Mərkəzi*. Qaraldi: 21-yanvar 2023-yil.

„Müfti Əbdülhəmid Əfəndizadə". *ZİM.Az | „ZİYA" İnformasiya Mərkəzi* (in Azerbaijani). Retrieved 2023-01-21.
4. 1 2 3  „Qafqazda islamı qoruyan azərbaycanlı müftilər - Siyahı" (az). *Axar.Az* (13-fevral 2016-yil). Qaraldi: 21-yanvar 2023-yil.

„Qafqazda islamı qoruyan azərbaycanlı müftilər – Siyahı". *Axar. Az* (in Azerbaijani). 2016-02-13. Retrieved 2023-01-21.