**1921–1922-yillardagi Qozog‘istondagi ocharchilik.** Qozog‘istondagi ocharchilik paytida vafot etganlarning aniq soni noma’lum. O'limning keskin ko'pligi va aholining ochlikdan azob chekayotgan hududlardan ommaviy chiqib ketishi natijasida Qozog'iston aholisi deyarli 1 million kishiga kamaydi. Agar 1920-yilda respublika hududida 4781 ming kishi yashagan bo'lsa, 1922-yilda 3796 ming kishi yashagan.

Qozog'iston hududida 1919—1922-yillardagi ocharchilikning sababi Sovet Rossiyasining turli mintaqalarida hosilning etishmasligi edi (1921—1922-yillardagi Volga bo'yidagi ocharchilik),1918-yilgi oziq-ovqat diktaturasi doirasida ortiqcha o'zlashtirish deb ataladigan narsa shu sababli Sovet hukumati tomonidan 1919-yil yanvar oyida qayta joriy qilindi. Lekin oziq-ovqat taqsimotiga ko'ra, bug'doyning faqat ortig'i olib ketilgan, qozoqlarda qoramol bo'lgan. Bu ortiqcha mablag' "urush kommunizmi" siyosati deb nomlanuvchi chora-tadbirlar majmuasining bir qismi edi. 1919—1920-yillardagi xarid kampaniyasi davrida kartoshka, go'sht mahsulotlarini ortiqcha baholash va 1920-yil oxiriga kelib barcha qishloq xo'jaligi mahsulotlarining narxi ham oshdi. Qozog‘istonda non kamligini hisobga olib, mahalliy aholidan chorva mollarini musodara qila boshladi. Bunday musodara qilish mahalliy aholi orasida norozichilikni keltirib chiqardi.

Bundan tashqari, 1921-yildagi kuchli qurg‘oqchilik ko‘plab ekinlarni nobud qilib, qolgan qismining hosildorligini ikki baravar kamaytirdi. Dasht yaylovlarining qurib ketishiga ham olib keldi. Qolgan yaylovlar va ekinlarga hasharotlarning bostirib kirib kelishi ham vaziyatni yanada og'irlashtirdi. Fuqarolar urushining vayronagarchiliklari va anarxiyasi muammolarni tez va samarali hal qilishga to'sqinlik qildi. Vaziyat yanada chigallashdi. Rasmiy statistik ma'lumotlarga ko'ra, jami KSSRning jabrlangan hududlari bilan birga, o'sha yillarda ocharchilik 35 viloyatni qamrab oldi, Samara, Saratov viloyatlariga qattiq ta'sir ko'rsatdi, Ochlik Volga bo'yi, Janubiy Ukraina, Qrim, Boshqirdiston, Uralning bir qismi va G'arbiy Sibirda tarqalgan.

Ochlikka yordam berish tashkiloti
---------------------------------

Ochlikdan aziyat chekayotganlarni evakuatsiya qilish bilan bog'liq muammolardan keyin boshqa hududlardan qochqinlarni olib ketayotgan eshelonlarning vayron bo'lishi va ish bilan ta'minlanganligi sababli, o'sha paytda avtonomiya sifatida RSFSR tarkibiga kirgan KSSR hukumati oshxonalar va yer to'lalarda och qolganlar uchun umumiy ovqatlanishni yo'lga qo'ydi. Ularga issiq ovqatlar berilgan. Lekin, cho'l hududlarida buni qilish qiyin bo'lgan, shuning uchun u yerda oziq-ovqat "quruq shaklda" chiqarilgan. Umuman olganda, KSSR viloyatlarida kuniga 213 289 kishini qabul qiluvchi 1301 ta oshxonalar tashkil etildi.

Keyin bir qancha mamlakatlar oziq-ovqat bilan yordam bera boshlagan. Shunday qilib, Turkiston Respublikasi, Ukraina va Buxoro KSSR uchun 310 ming puddan ortiq oziq-ovqat yetkazib berdi. Ayniqsa, katta yordam Kurskdan, shuningdek, Ryazandan keldi. Bundan tashqari, ochlikdan azob chekayotgan viloyatlar ichida ichki soliq bo'yicha mahsulotlar yig'ildi – shu tarzda 33 ming puddan ortiq non, 196 ming pud go'sht yig'ildi, ishchilar va xizmatchilarning daromadlaridan ajratmalar 82 ming pud oziq-ovqat berildi. 5 million 750 ming rubl miqdorida pul ajratildi. Markaz ham 7 million 420 ming rubl miqdorida pul berdi. Respublika ochlik lotereyasi tashkil etildi, bu 12 milliard rubl keltirdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „*Казиев С. Ш.* Советская национальная политика и проблемы доверия в межэтнических отношениях в Казахстане (1917—1991 годы). Диссертация на соискание ученой степени доктора исторических наук. — М.: Б.и. 2015. — С. 222.". 10-yanvar 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-iyun 2022-yil.
2. ↑  *Андрей Артёмов.* „Голод в Поволжье — страшная страница истории Самарского края | «Другой город» самарский интернет-журнал" (ru-RU).  drugoigorod.ru. 10-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-mart 2018-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Qozog'iston asr boshlarida: mulohazalar va izlanishlar. v.1, Olmaota, 2000 yil Muallif: Qozog‘iston SSR Milliy Fanlar Akademiyasi akademigi Manash Kabashevich Qo‘ziboyev, Tarix va etnologiya instituti direktori.
* Alekseenko N.V. Alekseenko A.N. Qozog'istonning 100 yoshdan oshgan aholisi (1897-1997). Ust-Kamenogorsk, 1999 yil.
* Alekseenko A.N. Qozog'iston aholisi. 1920-1990 yillar - Olmaota, 1993 yil
* Yu. K. Shokamanov. Qozog'istonda inson taraqqiyoti tendentsiyalari. Olmaota, 2001 yil.
* Fath, Robert, "Qayg'u hosili: Sovet Kollektivizatsiyasi va Terror Ochlik", (Edmonton: Kanada Ukraina tadqiqotlari instituti bilan hamkorlikda Alberta universiteti nashriyoti, 1986 yil
* Sahni, Kalpana. Sharqni xochga mixlash: rus sharqshunosligi va Kavkaz va Markaziy Osiyoni mustamlaka qilish. Bangkok: Oq orkide matbuoti, 1997 yil
* Marta Olkut. Qozog'istonda kollektivlashtirish jarayoni. "Rossiya revyu", 40 aprel, 1981 yil
* Qozog'istonda qishloq xo'jaligini kollektivlashtirish. T. 2. Olma-Ota, 1967, 222-bet.
* A. Kuchkin. Qozoq qishlog'ini sovetlashtirish. M. 1962 yil.
* S. Pidxayni, 2-jild, 243-bet.
* Xrishko, Vasiliy, "Ukrainskiy "Holokast", 1933 yil", (Nyu-York: DOBRUS; Toronto: SUZHERO, 1978).
* David Titievskiy, Robert Conquest. Wayback Machine saytida arxivlandi (2008-10-24). G'amgin hosil: Overseas Publications, Interchange Ltd; London, Angliya; Wayback Machine saytida arxivlandi (2008-10-24). 1988 ISBN 1870128 95 8
* SEMENOV Sergey Aleksandrovich (1893-1942) rus yozuvchisi. "Ochlik" hujjatli romani (1922) - 1919 yilgi ocharchilik oqibatlari haqida.
* Jamal Bazilovna "Turar Risqulovning ijtimoiy-siyosiy faoliyati va tarixiy tadqiqotlari"[*sayt ishlamaydi*]
* Ashirbekova Jamal Bazylovna "Turar Risqulovning ijtimoiy-siyosiy faoliyati va tarixiy tadqiqotlari"
* Sabdanbekova Zamzagul Ablyashovna. Pavlodar viloyati aholisining ijtimoiy-demografik rivojlanishi (1897-2007) )