**Perisentr** va **aposentr** (qadimgi yunoncha: *περί* „yaqin, yaqin"; από „dan (biror narsaning inkori yoki yoʻqligini bildiruvchi qoʻshma soʻzning bir qismi); lotincha: *centrum* center") — osmon jismining orbitasining nuqtalari — markaziy jismga eng yaqin va markaziy jismdan eng uzoqda joylashgan boʻlib, ular atrofida harakat qilinadi.

Baʼzan „markaz" soʻzi oʻrniga („peri-" yoki „apo-" soʻzlaridan keyin) atrofida aylanish koʻrib chiqiladigan markaziy tananing nomi ishlatiladi: *gelios* — Quyosh, *gaya* — Yer, *astron* — a. yulduz va boshqalar. P. Shunday qilib, Quyosh atrofida harakatlanuvchi jismlarning orbitalarida (masalan, sayyoralar, asteroidlar va kometalar) periapsis va aposentr odatda mos ravishda **perigelion** va **afelion** (**pogele**), Oy orbitalarida va sunʼiy sunʼiy yoʻldoshlar deb ataladi. Yer — **perigey** va **apogey**, Oy atrofidagi orbitalarda — **periselenium** va **aposelenium**, Merkuriy (Germes) atrofida — **apogermium** va **perigermium**, Venera (Hesperus) — **perihesperium** va **apohesperium**, Mars (Ares) atrofida — **periarium** va **apoarium**, qoʻsh yulduzlar tizimidagi har bir yulduz — **periastron** va **apoaster** .

Ilgari, orbitaning ushbu ikkita oʻta nuqtasini belgilash uchun **apsisning** umumiy tushunchasi (qadimgi yunoncha: *ἁψίς* qadimgi yunoncha: *ἁψίς* — yoy, halqa, tonoz, tokcha). Apsis **chizigʻi** — orbitaning periapsis va aposentrini bogʻlaydigan chiziq; elliptik orbita uchun apsidlar chizigʻi ellipsning katta oʻqiga toʻgʻri keladi va fokusdan ham oʻtadi. Buzilmagan orbita apsidlar chizigʻiga nisbatan simmetrikdir.

Ellips fokusidan (markaziy samoviy jism joylashgan) periapsisgacha boʻlgan masofalar (*r*p, perisentrik masofa) va aposentr (*r*a, aposentrik masofa):

{\displaystyle r\_{\mathrm {p} }=(1-e)a,}
{\displaystyle r\_{\mathrm {a} }=(1+e)a,}
qayerda *a* — ellipsning asosiy yarim oʻqi ,

*e* = (*r*a − *r*p)/(*r*a + *r*p) — ekssentrisitet ellipsa.
Qayerda *r*a + *r*p = 2*a* .

Aposentr faqat elliptik orbitalar uchun aniqlanadi. Parabolik va giperbolik orbitalarda faqat periapsis mavjud.

Markaziy jism atrofida Kepler orbitasida harakatlanayotgan jismning tezligi unga nisbatan peritsentrda maksimal, apomarkazda esa minimal. Uning yaqinidagi qora tuynuk atrofida harakatlanuvchi yulduzlar uchun periapsisdagi tezlik juda yuqori boʻlib, tabiatda mumkin boʻlgan maksimal darajaga yaqinlashadi (yaʼni vakuumdagi yorugʻlik tezligi). Masalan, galaktikamiz markazidagi qora tuynuk atrofida aylanayotgan S62 yulduzi periapsis tezligi 6,7 ga teng. vakuumdagi yorugʻlik tezligining %.

Perigey va apogey
-----------------

 **1** Yer  
  
  
  
</br> **2** sunʼiy yoʻldosh orbitasi  
  
  
  
</br> **3** yer yoʻldoshi  
  
  
  
</br> Yer ekvatorining **4** chizigʻi  
  
  
  
</br> Yerning **5** aylanish oʻqi  
  
  
  
</br> **6** perigee  
  
  
  
</br> **7** apogey  
  
  
  
</br> **8 ta** apsis chizigʻi
**Perigey** (qadimgi yunoncha: *περίγειος* qadimgi yunoncha: *περίγειος*, yoqilgan. „Yerga yaqin") — Yer atrofida aylanadigan osmon jismining orbitasidagi Yerga eng yaqin nuqta, odatda Oy yoki Yerning sunʼiy yoʻldoshi.

Bezovta qiluvchi kuchlar kosmosdagi perigee holatining oʻzgarishiga olib keladi. Shunday qilib, Quyoshning qoʻzgʻatuvchi kuchining taʼsiri tufayli Oyning perigei orbitada Oy bilan bir xil yoʻnalishda harakat qiladi va 8,85 yil ichida toʻliq inqilob qiladi. Erning sunʼiy yoʻldoshlari perigeyining harakati, asosan , Yer shaklining shardan farqiga bogʻliq boʻlib, bu harakatning kattaligi va yoʻnalishi sunʼiy yoʻldosh orbita tekisligining tekisligiga moyilligiga bogʻliq. yer ekvatori.

Perigeydan Yerning markazigacha boʻlgan *masofa perigey masofasi* deb ataladi.

Perigeyning yangi oy yoki toʻlin oy bilan mos kelishi super oydir.

**Apogee** (qadimgi yunoncha: *απόγεια* qadimgi yunoncha: *απόγεια*, yoqilgan. „yerdan") — Yer atrofida aylanadigan osmon jismining orbitasidagi nuqta, odatda Oy yoki Yerning sunʼiy yoʻldoshi, Yer markazidan eng uzoqda joylashgan.

Apogey nuqtasi perigey nuqtasiga toʻgʻridan-toʻgʻri qarama-qarshidir, chunki bu nuqtalarning ikkalasi ham apsidlar chizigʻining uchlari boʻlib, apsidlar chizigʻi holatini oʻzgartirish bilan oʻz oʻrnini oʻzgartiradi. Shunday qilib, apogey chizigʻi yoʻnalishining oʻzgarishi, masalan, Oyning toʻgʻridan-toʻgʻri orbitasining perigee holatining oʻzgarishidan olinadi. Apogey nuqtasining masofasiga kelsak, bu masofaning oʻzgarishi Oy orbitasining eksantrikligi va uning asosiy oʻqining oʻzgarishiga bogʻliq.

### Majoziy maʼnoda

***Apogey*** — eng yuqori nuqta, biror narsaning gullashi; masalan, „shon-sharaf choʻqqisi".

Yana qarang
-----------

* apothegeus
* Merkuriy perigeliyasining presessiyasi