**"Tirilish"** (ruscha "Воскресение") - rus yozuvchisi Lev Nikolayevich Tolstoy qalamiga mansub roman. Ilk marta rus tilida 1899-yili nashr etilgan. Tolstoy ushbu romanda XIX asr oxiridagi rus jamiyatining barcha salbiy jihatlarini ochib berishga harakat qilgan. Asar qahramonlari vositasida o'sha davr chor Rossiyasining sud tizimi, yuqori tabaqalardagi korrupsiya va tovlamachilik holatlari, oddiy xalqning nochor iqtisodiy ahvoli yoritilgan. Romanda rus-pravoslav cherkov tizimi ham tanqid ostiga olinganligi uchun Rossiyada ruhoniylarning tazyiqiga uchragan va 1901-yilda asarni o'qishga taqiq qo'yilgan.

Asarning yozilish tarixi
------------------------

Yangi roman mavzusini Tolstoyga do'sti Anatoliy Koni bergan. U Tolstoyga huquqiy yordam so‘rab kelgan odamning hikoyasini aytib beradi. Bu odam yoshligida o'n olti yoshli go'zal yetim qizni yo'ldan ozdirgan edi, uni ota-onasi vafot etganida yigitning qarindoshining uyiga olib ketishgan. Unga yordam qilganlar qizning homiladorligini ko'rgandan so'ng, uni haydab yuboradi. Qiz hech yerdan ish topolmay, nochor ahbolda fohishaxonaga kirishga majbur bo'ladi. Fohishaxonada mast mehmonlardan birining puli o‘g‘irlagani aniqlanib, qiz qo‘lga olinadi. Ishni ko'rgan hakamlar hay'ati orasida uni qizni yoshligida nomusidan ayirgan yigit ham bor edi. Uning vijdoni uyg'onib, to'rt oylik qamoq jazosiga hukm qilingan qizga uylanishga qaror qildi. Yigit qizga uylanadi, ammo ko'p o'tmay qiz tif kasalligidan vafot etadi. Tolstoy Konining hikoyasidan ta'sirlangan, chunki bu qisman uning hayotidagi voqeaga o'xshab ketar edi.

1898-yil avgustda ko'p mulohaza yuritib, hamkasblari bilan maslahatlashgandan so'ng, Tolstoy asarni tezda tugatishga, mualliflik huquqidan tushgan pulni patsifist ruhoniy *Duxobortsining* Rossiyadan Kanadaga ko'chib ketishi uchun sarflashga qarror qiladi. Asar 1899-yil dekabrda yozib tugallanadi.

Kitob Rossiya, Germaniya, Fransiya, Angliya va Amerikada bir vaqtning o'zida ketma-ket nashr etilishi kerak edi, ammo asarni senzuradan o'tkazish va qisqartirish kerak edi. U Leonid Pasternak muharrirligidagi rus haftalik "*Niva*" jurnalida va Amerikaning *"Cosmopolitan*" oylik jurnalida *"Uyg'onish"* nomi bilan nashr etiladi. Asarning toʻliq matni Rossiyada 1936-yilgacha, ingliz tilida esa 1938-yilda chop etilmagan. Ungacha noshirlar Tolstoy mualliflik huquqidan to'liq voz kechganini hisobga olib, uni turli o'zgartirish va qisqartirishlar bilan chop etganlar.

Sujeti
------

 Leonid Pasternak tomonidan romanga ishlangan rasm.
Roman Dmitriy Ivanovich Nexlyudov ismli zodagon haqida bo'lib, u ko'p yillar oldin qilgan gunohini yuvish yo'lini qidiradi. U yoshligida xolalarining uyida Katyusha (Katerina Mixaylovna Maslova) ismi yosh qizni sevib qoladi. Biroq shaharga borib, ichkilikbozlik va qimor o'ynab axloqi buzilganidan so'ng, ikki yil o'tib xolasining mulkiga qaytganida, Katyushani yo'ldan ozdiradi va uni homilador qilib qo'yadi. Keyin Katyusha Nexlyudovning xolasi tomonidan haydab yuboriladi. Katyusha bir necha xonadonlarda xizmatkorlik qilib xorlanadi. Oxir-oqibatda fohishalik yo;liga kirishga majbur bo'ladi.

O'n yil o'tgach, Nexlyudov Maslovani jinoyat qilgani uchun sudlayotgan maslahatchilar qatorida bo'ladi. Kitobda Nexlyudovning unga amaliy yordam berishga urinishlari haqida hikoya qilinadi, lekin asosiy e'tibor uning ruhiy va axloqiy kurashiga qaratilgan. U qamoqxonada Maslovaning oldiga boradi, boshqa mahbuslar bilan uchrashadi, ularning hikoyalarini eshitadi va asta-sekin zodagonlar dunyosi shafqatsizlik, adolatsizlik va azob-uqubatlardan iboratligini tushunadi. U hech qanday sababsiz zanjirband qilingan, sababsiz kaltaklangan, sababsiz umrbod zindonlarda ko‘milgan odamlarni va boshqa joy yo‘qligi sababli hojatxonada uxlab yotgan o‘n ikki yoshli bolakayni ko‘radi. Nexlyudov o'z mulkidan voz kechishga va mulkni dehqonlariga o'tkazishga qaror qiladi va ularni mulkni tashkil qilishning turli usullari haqida bahslashishga majbur qiladi va u Katyushani surgunga kuzatib, unga uylanishni rejalashtiradi. 

 Leonid Pasternak tomonidan rasm.

Yana qarang
-----------

* Baldan so'ng (qisqa hikoya)
* Hojimurod (qissa)
* Tirik murda
* Lev Tolstoy bibliografiyasi
* Yiqilgan ayol

Manbalar
--------

1. ↑  .
2. 1 2  Simons, Ernest J.*. Introduction To Tolstoy's Writings*. University of Chicago Press, 1968. 8-dekabr 2020-yilda qaraldi.
3. ↑  .
4. ↑  "Discontinuance of Count Tolstoy's Novel Made Necessary by the Violation of Every Important Detail of the Contract Made with Count Tolstoy's Agents". *The Cosmopolitan* **27** (4): 447–449. August 1899. .
5. ↑  "The Awakening". *The Cosmopolitan* **27**: 34–48. May 1899.. Qaraldi: 8 December 2020. Resurrection (Tolstoy novel)]]
6. ↑  Tolstoy, Leo*. Resurrection*, 1938.