recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yelisavetgrad Injili** — Injilning suratli slavyan qoʻlyozmasi — tetr (Toʻrt Injil) XVI asr oxiri — XVII asr boshlarida Moldaviya mitropoliti Anastasi (Krimki) ustaxonasida yozilgan. Rossiya davlat kutubxonasida saqlanadi.

Qoʻlyozma XIX asrning oxirida Yelisavetgrad shahrida (hozirgi Kropyvnitskiy, Ukraina) yagona eʼtiqoddagi Pokrov ibodatxonasida topilgan va shu nom bilan ataladi. 1880-yillarda Injilni sanʼatshunos N. V. Pokrovskiy oʻrganib chiqib, qoʻlyozmaning birinchi batafsil tavsifini tuzgan. Shundan soʻng kitob Yelisavetgradga qaytarildi. U kamida 1914-yilgacha shaharda saqlangan, ammo 20-30-yillardan soʻng uning taqdiri nomaʼlum boʻlgan. 1963-yili V. I. Lenin nomidagi Davlat kutubxonasida Yelisavetgrad Injili topiladi. Qayd etilishicha, kitob kollektsiyaga 1940-yilda xususiy shaxs tomonidan taqdim etilgan. 1960-yillarda Davlat tarix muzeyining slavyanshunos va paleograf M.V. Shchepkina uni oʻrganadi hamda kitob yozilishi sanasi va Yelisavetgrad Injilining tarixi nuqtai nazaridan Pokrovskiyning ishini toʻldiradi.

Qoʻlyozma yarim nizom usulda pergament qogʻozga yozilgan. Yelisavetgrad Injili 1356-yilda yozilgan Bolgariya podshosi Ioann Aleksandrning Injilining nusxasi boʻlib, neo-Vizantiya uslubidagi miniatyuralar bilan bezatilgan. Matto Xushxabari oldiga qoʻyilgan Tpodsho Ioann-Aleksandrning ktitor portreti aks etgan miniatyura saqlanib qolgan.

2009-yilda German Sterligov boshchiligidagi „Qadimgi adabiyot ixlosmandlari jamiyati" xayriya jamgʻarmasi Yelisavetgrad Injilining 10 000 nusxada faksimil nashrini chiqardi. Loyiha „Rossiya bolalari uchun qadimiy qoʻlyozmalar" deb nomlangan va nashr 12 yoshgacha boʻlgan bolalari boʻlgan kishiga bepul tarqatilgan. Dastlab kitobni haq evaziga tarqatish rejalashtirilgan boʻlsa-da, keyinchalik bu fikrdan qaytilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Bibliya. Illyustratsii // Православная энциклопедия
2. ↑  „Turilov A. A. K istorii ukrainsko-bolgarskix xudojestvennix svyazey XVI v.". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-iyun 2022-yil.
3. ↑  8-aprelya German Sterligov nachal besplatno razdavat Yelisavetgradskoe Yevangelie XVI veka[*sayt ishlamaydi*]Andoza:Недоступная ссылка
4. ↑  V ramkax proekta „Drevnie rukopisi — detyam Rossii" budut vipuщeni faksimilnie izdaniya starinnix Yevangeliy

Havolalar
---------

* VikiOmbor logotipi VikiOmborda **Елисаветградское Евангелие** mavzusi boʻyicha mediafayllar bor
**Zamindor** (fors. — yer egasi) —1) Gʻarb (Yevropa) adabiyotidagi "feodal" istilohini (qarang Feodal) Movarounnaxr xalklari orasidagi nomlanishi boʻlib, Oʻrta Osiyo xonliklarida yirik yer egasini anglatgan; 2) urta asrlarda Hindistonda yirik yer egasi. Dehli sultonligipya va Boburiylar saltanatida vassal hokimlar (roja, sulton va mahalliy elat boshliklari) 17—18-asrlarda Bengaliya, Bihar, Markaziy Hindistonda ijarador, Shim-Gʻarbiy Hindistonda jamoaning tuda huqukli aʼzosi (dehqon) ham 3. deyilgan. Inglizlar mustamlakasi vaqtida zamindori tizimi boʻyicha yer soligʻi tulaydigan xususiy yer egalari ham 3. deb atalgan. 3. yerlari jogir yerlaridan farqli ularoq merosga krldirilgan. Hindiston mustaqillikka erishgach, zamindorlik tizimi tugatildi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chikaso** vakillarining portretlari
**Chikaso** yoki **chikasavalar** — janubi-sharqiy shtatlarda (Mississipi, Alabama, Tennessi) istiqomat qiladiganhind xalqi. Chikaso tili maskog tillar oilasiga kiradi. Suonton, qabila boshliqlaridan biri nomidan [1] „Chikaso" — „chikasha" (tʃikaʃːa) soʻzining inglizcha transkripsiyasi boʻlib, „qoʻzgʻolonchi" yoki „chiksadan kelib chiqqan" degan maʼnoni anglatadi.

Tarixi
------

Chikaso Missisipi daryosi boʻylab tarqalgan Missisipi madaniyatining bir qismi edi. Yevropaliklar bilan birinchi kontaktdan biroz oldin, Chikaso xalqi sharqqa koʻchib oʻtdgan. Mavjud tarixiy manbalarga koʻra, Chikaso Missisipi shimoli-sharqida birinchi kontakt paytidan boshlab Oklaxomaga majburiy migratsiyaga qadar yashagan, ularning aksariyati bugungi kunda ham shu yerda istiqomat qiladi. Ular Chokto qardoshlik aloqalariga va umumiy tarixga ega.

Chikaso xalqi ikki guruhga boʻlingan: „Impsaktea" va „Intcutwalipa". Chikaso xalqi 1832-yilda oʻz yerlarini sotib, Hindiston deportatsiyasi davrida Hindiston hududlariga koʻchib oʻtgan "Besh rivojlangan qabila "dan biri edi. Oklaxomadagi Chikaso millati bugungi kunda federal tan olingan oʻn uchinchi yirik qabila hisoblanadi.

Shuningdek qarangr
------------------

* Te Ata

Adabiyotlar
-----------

* Kallovey, Kolin G. *Hindistondagi Amerika inqilobi*. Kembrij universiteti nashriyoti, 1995-yil.

Manbalar
--------

1. ↑  
Swanton, John*. Source Material for the Social and Ceremonial Life of the Choctaw Indians*. The University of Alabama Press, 1931 — 29 bet.

Havolalar
---------

* Oklaxomadagi Chickasaw Nation (rasmiy sayt)
* Chickasaw Nation Industires (Chickasaw Nation hukumati pudratchi organi)
* „Chickasaws: gʻolib boʻlmaydigan odamlar", PhD Greg OʻBrienning qisqacha tarixi.
* Shimoliy Amerika hindularining entsiklopediyasi Wayback Machine saytida arxivlandi (2006-02-08).
* Li Sultzmanning „Chickasaw tarixi" Wayback Machine saytida arxivlandi (2008-01-12).
* Jon Bennett Xerrington birinchi tubjoy amerikalik astronavt (chickasaw.net saytida)
* Tishomingo
* Pashof retsepti
* DeSoto Trail muhokamasida baʼzi Chickasaw maʼlumotlari
**Koventri** — Buyuk Britaniyadagi shahar, Angliyada. Aholisi 302 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻllari tuguni. Mamlakatning muhim mashinasozlik (avtomobilsozlik, samolyotsozlik, stanoksozlik, elektrotexnika, radioelektronika) markazi. Rangli metallurgiya, kimyo (sunʼiy tola ishlab chiqarish) sanoati korxonalari, universitet bor.

Shahar 1043 i. qurilgan monastir atrofida bunyodga kelgan. 13—17-yillarda savdo va hunarmandchilikning muhim markazi boʻlgan. K. ikkinchi jahon urushi vaqtida nemis fashistlari tomonidan vayron qilingan. 1946-yildan boshlab qayta tiklangan. 14-asrda qurilgan gotika sobori vayronalari fashizm yovuzligi xotirasi sifatida saqlab qoʻyilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4010659-7
* ISNI: 0000 0001 0387 2558
* LCCN: n81071238
* MusicBrainz: aab979a4-b106-4baa-a4a3-fc45f775cff9
* NKC: xx0046508
* VIAF: 8220160606853416300004
* en:WorldCat Identities: lccn-n81071238

 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Nashtar (maʼnolari).

**Nashtar** — chaquvchi pardaqanotlilar urgʻochisi zahar sochuvchi organining sanchuvchi qismi. Himoya va hujum qilish organi. Tinch holatda N. qorin boʻlimining oxirgi boʻgʻimi ichida joylashadi; zarur boʻlganda tashqariga chiqariladi. N. zahar ishlab chiqaradigan bezlar bilan bogʻlangan. N.ning ostki va ustki tarnovsimon pallalari oʻrtasida nay hosil boʻladi. Zaharli suyuqlik ana shu nay orqali oʻlja yoki dushman tanasiga oqib boradi. Asalarilar N.i qirralarida mayda ilmoqchalar boʻladi. Asalari yirik hayvonlarni chaqqanidan soʻng N.ni chiqarib ololmasdan halok boʻladi. Chayonlar N. i zahar suyuqligi oqib oʻtadigan ignasimon naydan iborat boʻlib, orqa qorinning oxirgi boʻgʻimida joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yelka**, kift — qoʻlning boshlanish qismi; uning asosini yelka skeleti tashkil etadi. U tashqi tomondan qoʻlning erkin (osilib turgan) qismiga oʻtsa, ichki tomondan umurtqa pogʻonasiga taqaladi. Yelka kamari suyaklari (kurak suyagining yelka oʻsigʻi bilan oʻmrov suyagi) boylamlar bilan oʻzaro birlashib muskullar, teri osti yogʻ qavati, teri bilan qoplangan. Ye. muskullari oldindagi — bo'quvchi va orqadagi yozuvchi muskullardan tuzilgan. Ye. qoʻltiq va yelka arteriyasidan qon oladi. Terisiga yelka chigalidan, bo'quvchi muskullarga muskul-teri nervidan, yozuvchi muskullarga bilak nervidan tolalar keladi. Yelkaning shakllanishi, keng yoki tor bo'lishi uni qoplab turgan deltasimon muskul qolatiga bog'liq. Jismoniy mehnat, sport bilan shug'ullangan odamlarda kift rivojlangan, keng , zabardast boʻladi. Ayollar yelkasi bir oz nozikroq tuzilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***MySims*** - EA Redwood Shores tomonidan ishlab chiqilgan va 2007 yilda Nintendo DS va Wii uchun Electronic Arts tomonidan nashr etilgan, Microsoft Windows -ga ko'chirilgan va 2008 yilda mobil telefonlar uchun ishlab chiqilgan video o'yin. Unda o'yinchi xarakterni boshqaradi va shaharni yaxshilashi, rivojlantirishi, turli vazifalarni bajarishi va uylar yoki narsalarni yaratib, ularni maxsus muharrirda "bloklar" dan to'plash kerak bo'ladi. Shahar o'sib ulg'aygan sayin, aholi soni ortib boradi.[⇨] .

O'yin birinchi oyda million nusxada sotilgan tijorat muvaffaqiyatiga erishgan.[⇨]. Mini-ranshizaga asos solib, uning doirasida 2010 yilgacha turli o'yin janrlarida beshta o'yin chiqarildi - *MySims Kingdom*, *MySims Party*, *MySims Racing*, *MySims Agents* va *MySims SkyHeroes.*[⇨] .

O'yin jarayoni
--------------

*MySims* o'yinchining teri rangi, soch turmagi, yuz xususiyatlari va kiyimini tanlab, boshqariladigan xarakter yaratishi bilan boshlanadi. O'yinda siz qahramonni ayol yoki erkak jinsiga bog'lay olmaysiz, sim mavhum Mii(ingl.)o'zb.. ) -abstrakt shaklida bo'ladi. Uning yordamida o'yinchi kerakli obraznitanlaydi. Shundan so'ng, Sim o'zini "avvalgi shon-shuhratini" tiklashi kerak bo'lgan yarim tashlandiq shaharda topadi. *The Sims* seriyasidagi boshqa o'yinlardan farqli o'laroq, *MySims* -da ehtiyoj ko'rsatkichlari yo'q, o'yinchi ovqat, uyqu, hojatxona va gigienaga vaqt sarflashi shart emas . Wii Remote tomonidan boshqariladi 

O'yinchining maqsadi shaharga yangi aholini jalb qilish uchun uning atrofidagi makonni jihozlashi . Shaharni yaxshilash uchun o'yinchi birinchi navbatda yerga ko'milgan resurslarni izlashi kerak, masalan, qurilishda foydalaniiladigan to'plar, haykalchalar va rangli qalamlar. Atrof-muhitni yaxshilash va oziq-ovqat yetishtirish uchun o'simliklar ekadi . O'yinchi shaharni qayta tiklashni ustaxona va uy yaratishdan boshlaydi .
left|thumb|220x220px| *MySims* -ning grafikasi va badiiy uslubi boshqa *The Sims o'yinlariga* qaraganda ko'proq "multfilmli" uslubiga ega.

1. ↑   *MySims*. .
2. 1 2  *Lee Cieniawa.* „MySims".  Armchairempire (13-noyabr 2007-yil). 7-avgust 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-yanvar 2021-yil.
**Yelimli birikma** - mashina detallari, qurilish konstruksiyalari, mebellar, yengil sanoat buyumlari va b.ning yelim yordamida tayyorlanadigan ajralmas birikmalari. Ye. b. turli xil materiallarni mahkamlashga imkon beradi. Poʻlat, alyuminiy, jez, tekstolit, getinaks, shisha, faner, yogʻoch, gazlama, plastmassa, rezina va b. materiallardan buyumlar tayyorlashda Ye. b. foydalaniladi. Jihozlarni yigʻish va inshootlarni qurishda Ye. b. payvandlash, parchinlash va b. usullarning oʻrnini qoplashi mumkin. Siljishga yoki bir tekis uzilishga duchor boʻladigan birikmalarda Ye. b. usuli qoʻllaniladi. Ye. b. choki juda mustahkam boʻlib chiqadi. Mas, plastmassalarning yelimlangan choki mustahkamligi material mustahkamligidan ham yuqori boʻladi, lekin Ye. b. uzoqqa chidamaydi. Ye. b. uchun duradgorlik yelimlari, universal (hammabop) yelimlar, organik va anorganik yelimlar ishlatiladi (qarang Yelim).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Anna Igoryevna Bogdashyova** (1993 yil 16-aprelda tugʻilgan, Moskva) — rossiyalik gandbolchi , Rossiya terma jamoasi va GC Kubanning oʻng yarim oʻrta vazndagi oʻyinchisi. 2015-yilgi yozgi Universiada chempioni. Oʻsmirlar oʻrtasida Yevropa chempionati kumush medali sovrindori, I oʻsmirlar Olimpiya oʻyinlari kumush medali sovrindori. Zvenigorod Zvezda bilan Rossiya kubogining bronza medali sovrindori, SSKA bilan Rossiya chempionati bronza medali sovrindori, Belarus chempioni, BNTU-BelAZ bilan Belarus kubogining bronza va kumush medali sovrindori.

Biografiya
----------

Moskvada tugʻilgan. Poytaxtning „Luch" klubida 2011-yilda gandbolchi sifatida professional faoliyatini boshlagan. Ketma-ket besh mavsum davomida Moskva jamoasi pley-off yoʻllanmasini qoʻlga kiritdi, ammo birinchi bosqichdan oʻta olmadi. Natijada yettinchi oʻrin Annaning Luchdagi eng yaxshi natijasi boʻldi.

2016-yilda Bogdasheva „Zvenigorod Zvezda" bilan shartnoma imzoladi va bu jamoaning asosiy oʻyinchisiga aylandi. Zvenigoroddagi debyut mavsumida u Superliga medallarini qoʻlga kiritish imkoniyatiga ega boʻldi, ammo 3-oʻrin uchun oʻyinlarda Kuban gandbolchilari gʻalaba qozonishdi. Qarama-qarshilik keyingi mavsumda takrorlandi, ammo chorak finalda va yana gʻalaba Krasnodar klubi tomonida boʻldi. 2018/2019-yilgi mavsumda Rossiya chempionatida „Zvezda" tarkibida u yana yarim final seriyasida, 3-oʻrin uchun oʻyinlarda oʻynadi, Zvezda yana Kuban bilan boʻlgan bahsda oʻyinni boy berdi.

Anna Bogdasheva 2019/2020-yilgi mavsumni Freight One SSKA da oʻtkazdi.

Sportchi 2020/2021-yilgi mavsumni Belarus chempionatida oʻzi uchun yangi boʻlgan yarim oʻrta vazn toifasida oʻtkazdi, ajoyib oʻyin koʻrsatdi (74,7 %), 28 oʻyinda 182 urinishdan 136 ta gol urdi va poytaxtning BNTU-BelAZ jamoasi bilan oltin medallarni qoʻlga kiritdi. .

Jamoadagi faoliyati
-------------------

2015-yilning yozida Anna Rossiya talabalari gandbol jamoasi tarkibida Koreyada oʻtkazilgan XXVIII Jahon yozgi Universiadasining „oltinini" qoʻlga kiritdi.

2018-yilning kuzida Anna terma jamoaga taklif oldi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Федерация гандбола России.* „Богдашева Анна Игоревна" (ru).  rushandball.ru. 13-dekabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-aprel 2020-yil.
2. ↑  „Анна Богдашева: «До семи лет я не знала о гандболе ничего»".  hand-ball.ru. 2-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-aprel 2020-yil.
3. ↑  „АННА БОГДАШЕВА: ХОЧУ БЫТЬ МАКСИМАЛЬНО ПОЛЕЗНОЙ «ЗВЕЗДЕ» И ЗАКРЕПИТЬСЯ В СБОРНОЙ РОССИИ — zvezdahandball.com" (ru). 25-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-aprel 2020-yil.
4. ↑  *Мария Кинчарова.* „Игроки гандбольной "Лады" помогли сборной России завоевать "золото" Универсиады в Кванджу".  ГородТольятти. 8-fevral 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-aprel 2020-yil.

Havolalar
---------

* Anna Bogdasheva Yevropa gandbol federatsiyasi veb-saytida[*sayt ishlamaydi*] (mavjud havola)
Malika **Anna Petrovna Lopukhina** (ruscha: *Анна Петровна Лопухина* ) (1777-yil 8-noyabr - 1805-yil 25-aprel) Rossiya imperatori Pavelning qirollik bekasi edi. 1798-yilda uning o'rniga Catherine bosh bekasi sifatida tayinlangan.

Oila
----

U rus dvoryanlarining eng qadimgi sulolalaridan biri bo'lgan Lopuxinlar oilasidan bo'lgan knyaz Pyotr Vasilyevich Lopuxinning qizi bo'lib, bu sulolaning yana bir mashhur a'zosi Buyuk Pyotr bilan to'yi bekor qilingan baxtsiz Natalia Lopukhina edi. Uning onasi Praskovia Ivanovna Levshina.

Qirollik bekasi
---------------

Lopukhina 1796-yilda bal paytida imperator Pavel bilan uchrashdi. Uning unga nisbatan muloyimligi sud fraktsiyasi tomonidan qayd etilgan, u imperator Mariya Fedorovna ta'siriga qarshi vosita sifatida Annadan foydalanishga umid qilgan. Imperatorga, uni sevib qolgan qiz shu sababli o'zini o'ldirish arafasida ekanligini aytishdi. Pavel uning oilasini Sankt-Peterburgga olib kelishni buyurganida, qirolicha befoyda aralashishga urinib ko'rdi va Lopukhinaga xat yuborib, uni uyda qolishni talab qildi.

Anna poytaxtga olib kelinganidan so'ng, imperator uning otasini Bosh prokuror etib tayinladi va uni "Olijanob Hazrati "unvoni bilan shahzoda qildi. Annaning o'zi ham mukofotlar, jumladan Avliyo Ioann ordeni bilan taqdirlangan. Pavelning iltimosiga ko'ra, uning ibroniycha ismining tarjimasi - "inoyat" - harbiy kemalarga berildi va imperator soqchilarining standartlariga yozib qo'yildi. Har bir narsani hisobga olsak, Lopukhinaning podshohning jahldor fe'l-atvoriga ta'siri foydali bo'lgan deb hisoblanadi, 1799-yilda u bolalikdagi do'sti knyaz Pavel Gagarin bilan turmush qurishga ruxsat so'radi. Hukmdor rozi bo'lgandan so'ng, Gagarin Aleksandr Suvorov armiyasidan chaqirib olindi. To'y 1800-yil 11-yanvarda bo'lib o'tdi.

Keyinchalik hayot va o'lim
--------------------------

Bir yil o'tgach, imperator o'ldirildi va Gagarinlar Turinga yo'l olishdi, u yerda uning eri knyaz Gagarin elchi etib tayinlandi. Anna 1805-yilda 27 yoshida sildan vafot etdi. Uning jasadi Rossiya poytaxtiga olib kelindi va Aleksandr Nevskiy Lavraning Avliyo Lazar cherkoviga dafn qilindi.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  Wortman, Richard S. „Chapter 5",*. Scenarios of Power: Myth and Ceremony in Russian Monarchy from Peter the Great to the Abdication of Nicholas II*. Princeton University Press, 2006 — 94 bet. ISBN 0691123748.
2. ↑  Erofeev, Victor*. Russian beauty*. Viking Adult, 1993 — 172 bet. ISBN 0670836060.
3. ↑  Wortman, Richard „Chapter 5",*. Scenarios of Power: Myth and Ceremony in Russian Monarchy from Peter the Great to the Abdication of Nicholas II*. Princeton University Press; Abridged edition, 2006 — 91 bet. ISBN 0691123748.
4. ↑  Troyat, Henri*. Alexander of Russia: Napoleon's Conqueror*. Grove Press, 2003 — 44 bet. ISBN 0802139493.
5. ↑  „Tsar-crossed lovers: 4 women who obsessed the Russian emperors".  Russia Beyond the Headlines (2-aprel 2016-yil). Qaraldi: 29-yanvar 2020-yil.
**Nukus FM** (qoraqalpoqcha: *Noʻkis FM*) — Qoraqalpogʻiston hududida oʻz faoliyatini boshlagan birinchi radiostansiya. Radioeshittirishlarni 100,4 MGts chastotada 2009-yilning 5-sentabridan Respublika markazi — Nukus shahrida boshlagan. Radiostansiya direktori — Baxitbek Elmonov (2009—hozirgacha).

Tarix
-----

Nukus FM — 2009 yil 5 sentabrda radio sinov tartibidan chiqdi.. 10 kundan soʻng olti yosh va shijoatli yigitlar (Oʻgʻilbogan, Gulzira, Davr, Begzad, Avrora va Miyrigul birinchi marta efirga chiqishni. Hozirda Nukus -FM tunu kun qoraqalpoq, rus va boshqa tillarda efirga uzatilmoqda. Kanal kun davomida bu tillarda yoshlar uchun seriallar, shoular va boshqa rudalargilochar dasturlarni namoyish qiladi. „ Nukus — FM" joybarı ustida ishlash oʻtgan yili boshlangan, FM radiostantsiyasini yaratuv „ Kamolot" ODM Qoraqalpogʻiston shu’basi va jurnalist Baxit Mardummanov tomonidan boshlangan. Yosh radio toʻlqinining paydo boʻlishinda Yoʻqlarari Kengesi va Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, OʻzlarAAA hududiy boshqarmasi, Madaniyatning va sportlar yumushlari vazirligi va „ Mahalla" jamgʻarmasi oʻzlar yordamlarini koʻrsatdilar.

Manbalar
--------

1. ↑  „Nukus radiostansiyalar". *Worldradiomap.com*. Qaraldi: 15-oktabr 2020-yil.
2. ↑  „"Ёш репортёрлар клуби" аъзолари "Нукус ФМ" радиосига саёҳат уюштиришди. Бундан мақсад нима? (фото)". *Kruz.uz*. 12-oktabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Қорақалпоғистон Республикаси телерадиокомпанияси директори ўзгарди". *Kruz.uz*. 12-oktabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-oktabr 2020-yil.
**Camille Mattart** (1886—1957) inqilobiy kasaba uyushmasi va jangari anarxo -kommunistlaridan biri edi.

1904-yilda u Belgiya anarxistlarining doʻstona federatsiyasi gʻaznachisining oʻrinbosari edi. U *L’Insurgé* va Belgiya CGT organi *L’Action* Directe bilan hamkorlik qildi. 1905-yil 11-12-iyunda u Charleroianing inqilobiy kasaba uyushmalari kongressida ishtirok etdi, u yerda Belgiya CGT asoslari tuzilgan. 1908-yilda esa u *L’Avant-Garde* gazetasining maʼmuri boʻlgan. Birinchi jahon urushidan oldin u Les Chercheurs de rire guruhi tomonidan nashr etilgan inqilobiy anarxistik kommunistik organ *L'Émancipateur* bilan hamkorlik qilgan. 1919-yilda u „*Kommunist*" gazetasiga hissa qoʻshdi. Flémalleʼda u *Le Combat* boʻlgan *L'Émancipateur* tahririyatini egalladi. U 1929-yilda bosmaxona jihozlarini sotib olishni tashkil qildi. Anarxistlar ittifoqi va anarxistik guruhlar federatsiyasida qatnashgan. J. Ledoux va Hem Day bilan 1920-yillarning oxirida u Belgiya boshpana huquqi guruhiga rahbarlik qilgan. Kamil Mattart Jan Grave tomonidan *nashr etilgan de la Révolte et des Temps nouvelles* nashriga ham oʻz hissasini qoʻshgan.

1957-yilda Lyejda vafot etgan

Manbalar
--------

1. ↑  Dupuy, Guillaume Davranche, Rolf (13–dekabr 2021–yil), „MATTART Camille", *Dictionnaire des anarchistes* (fransuzcha), Paris: Maitron/Editions de l'Atelier, qaraldi: 1–mart 2022–yil`{{citation}}`: CS1 maint: date format ()
2. ↑  Dupuy, Guillaume Davranche, Rolf (13–dekabr 2021–yil), „MATTART Camille", *Dictionnaire des anarchistes* (fransuzcha), Paris: Maitron/Editions de l'Atelier, qaraldi: 1–mart 2022–yil`{{citation}}`: CS1 maint: date format ()Dupuy, Guillaume Davranche, Rolf (2021-12-13), „MATTART Camille", *Dictionnaire des anarchistes* (in French), Paris: Maitron/Editions de l’Atelier, retrieved 2022-03-01

Adabiyotlar
-----------

* Didier Karolinski, *Le mouvement anarchiste en Wallonie et à Bruxelles*, Litsenziya xotirasi, Liege universiteti, 1983-yil.

Havolalar
---------

* „Mattart, Camille - Bianco : presse anarchiste". *bianco.ficedl.info*. Qaraldi: 1-mart 2022-yil.
**Zulayho Saparova** (1930.23.2, Toʻrtkoʻl) — qoraqalpoq raqqosasi. Oʻzbekiston xalq artisti (1969). 1954— 76 yillar Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat filarmoniyasida yakkaxon raqqosa. 1976-yildan baletmeysterlik qilgan. "Tinchik kabutari", "Yurak torlari", "Namabasi", "Nozli" kabi qoraqalpoqcha, oʻzbekcha "Zang", "Lazgi", "Dildor", "Pilla", "Nozigim" kabi raqslari bilan tanilgan. Uning raqslari shoʻxchanligi, ayni paytda mayin va milliyligi, jozibadorligi bilan ajralib turgan. S, shuningdek, hind, turkman, tojik va boshqa xalqlar raqslarini ham mohirona ijro etgan. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1968).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Anna Sergeyevna Kurnikova** (Russian </img>  ; 1981-yil 7-iyunda tug'ilgan) - rossiyalik sobiq professional tennischi va amerikalik televizion shaxs. Uning tashqi ko'rinishi va mashhurligi uni dunyodagi eng mashhur tennis yulduzlaridan biriga aylantirdi. Uning shon-shuhrat cho'qqisida, Kournikovaning suratlarini izlayotgan muxlislar uning ismini Google Qidiruvdagi eng keng tarqalgan qidiruv qatorlaridan biriga aylantirdilar.

Hech qachon yakkalik chempionligini qo'lga kiritmagan bo'lsa-da, u birinchi o'ringa chiqdi. 2000-yilda dunyoda 8 ta. U dubllar o'ynashda katta muvaffaqiyatlarga erishdi, ba'zida u dunyoda birinchi o'rinni egalladi.<span typeof="mw:Entity" id="mwHw">&nbsp;</span>1 futbolchi. Martina Xingis o'zining sherigi bilan 1999 va 2002 yillarda Avstraliyada "Katta dubulg'a" chempionligini qo'lga kiritdi va 1999 va 2000 yillarda WTA chempionatlarida g'olib chiqdi. Ular o'zlarini "Tennisning ziravor qizlari "deb atashgan.


1. ↑  „2001 Year-End Google Zeitgeist: Search patterns, trends, and surprises". Qaraldi: 8-iyul 2009-yil.
2. ↑  „2002 Year-End Google Zeitgeist: Search patterns, trends, and surprises". Qaraldi: 8-iyul 2009-yil.
3. ↑  „2003 Year-End Google Zeitgeist: Search patterns, trends, and surprises". Qaraldi: 9-iyul 2009-yil.
4. ↑  *Harper, Tony*. „Hingis-Kournikova Win Australian Open Doubles". *The Washington Post* (29-yanvar 1999-yil). Qaraldi: 10-mart 2017-yil.
5. ↑  *Gallagher, Brendan*. „Wimbledon 2010: Anna Kournikova and Martina Hingis lend some spice to Court Two". *The Daily Telegraph* (29-iyun 2010-yil). Qaraldi: 5-may 2016-yil.
**Charles Camille Saint-Saëns** (talaffuzi: *Sharl Kamiy Sen-Sans*; 1835.9.10, Parij 1921.16.12, Jazoir, Parijda dafn etilgan) — fransuz kompozitori, ijrochi va jamoat arbobi. Fransiya instituti aʼzosi (1881), Kembrij universiteti doktori (1893). Milliy musiqa jamiyati asoschilaridan (1871). Parij konservatoriyasida taʼlim olgan (1848 52). 185377-yillarda Parij soborlarida organchi boʻlib, oʻzining mukammal badiha ijrolari bilan shuhrat qozongan. 1870y.lardan boshlab Yevropa, Shimoliy Afrika va Amerika mamlakatlarida pianinochi va dirijyor sifatida konsertlar bergan. Kompozitorlik ijodida dilkash ifodalilik va garmonik nafislik, orkestr koloritining rangbarangligi, oʻzgarishlarga boy ritmikasi, xalq musiqasiga yaqinlik xususiyatlari koʻzga tashlanadi. S.S. 12 opera (jumladan, oriyental uslubda yaratilgan "Samson va Dalila", 1868), 5 ta fortepiano, 3 ta skripka, 2 ta violonchel konsertlari, bir necha simfonik va vokalsimfonik asarlar, kamercholgʻu pyesalar (jumladan, mashhur "Hayvonlar karnavali" syuitasi) va boshqa asarlar yozgan. U Sharq musiqasiga izchil qiziqib, "Arabcha kapris", "Jazoircha syuita", "Fors taronalari" kabi asarlar yaratgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. 1 2  *(unspecified title)*
3. ↑  *(unspecified title)*
4. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Anna Kantane** (qizlik familyasi: *Ivanow*; 1995-yil 7-aprelda tugʻilgan) — polshalik ayol shaxmatchi. U FIDE xalqaro ayol ustasi unvoniga ega (WIM).

Hayoti
------

Anna Kantane shaxmat turnirlarida sezilarli muvaffaqiyatlarga erishishni boshlagan vaqtida hali juda yosh edi. 2005-yilda u 10 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida oʻtkazilgan turnir va xuddi shu yilgi shaxmat boʻyicha oʻsmirlar oʻrtasida oʻtkazilgan jahon chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2007-yilda Kantane 12 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida shaxmat boʻyicha Polsha yoshlar chempionati va Yevropa yoshlar oʻrtasidagi shaxmat chempionatida kumush medaliga sazovor boʻldi. 2008-yilda u 14 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida shaxmat boʻyicha Polsha chempionatida gʻolib boʻlgan boʻlsa, 2011-yilda 16 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida shaxmat boʻyicha Polsha chempionatida ham bu muvaffaqiyatni yana bir bor takrorladi. 2011-yilda u Wroclaw shaxmat klubi *KSz Polonia Wroclaw* bilan Polshaning ayollar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha jamoaviy chempionligini qoʻlga kiritdi. 2012-yilda Anna Kantane 18 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida shaxmat boʻyicha Polsha chempionatida bronza medali sovrindori boʻldi. 2013-yilda Marianské Lazne shahrida boʻlib oʻtgan Xalqaro shaxmat festivali „B" turnirida qatnashib, 2-oʻrinni egalladi.

Anna Kantane Polsha terma jamoasi safida dona surgan, jumladan:

* 2013-yilda shaxmat boʻyicha ayol jamoalari oʻrtasidagi Yevropa chempionatida;
* 2013-yilda shaxmat boʻyicha 18 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasidagi Yevropa jamoaviy chempionatida ishtirok etib, jamoaviy bahsda kumush, shaxsiy bahsda oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2012-yilda Anna Kantane FIDE ayol xalqaro ustasi (WIM) unvoniga sazovor boʻldi.

Shaxsiy hayoti
--------------

2015-yilda Anna Kantane latviyalik shaxmat grossmeysteri Toms Kantansga (1995-yilda tugʻilgan) turmushga chiqdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „4th Polish Women's Team Chess Championship, Wrocław 2011, KSz Polonia Wrocław". *OlimpBase.org*. Qaraldi: 13-aprel 2019-yil.
2. ↑  „Open Marianske Lazne 2013 – B – mistrovsky turnaj". *Chess-Results.com*. Qaraldi: 13-aprel 2019-yil.
3. ↑  „European Women's Team Chess Championship :: Anna Iwanow". *OlimpBase.org*. Qaraldi: 13-aprel 2019-yil.
4. ↑  „European Girls' U18 Team Chess Championship :: Anna Iwanow". *OlimpBase.org*. Qaraldi: 13-aprel 2019-yil.
5. ↑  „Title Applications (WIM)". *ratings.FIDE.com*. Qaraldi: 13-aprel 2019-yil.
6. ↑  „SZACHARNIA 2008 : Kolejne międzynarodowe, szachowe małżeństwo. W rolach głównych nasza Ania Iwanow i Toms Kantans z Łotwy. Niech Wam się wiedzie!!" (polyakcha). *szacharnia.blogspot.com* (2015). Qaraldi: 13-aprel 2019-yil.
**Bodxiz qirlari** — Turkmanistonning jan.sharqidagi qirlar. Murgob va Tajan daryolari oraligʻida. Balandligi 1267 m gacha. Afgʻonistondagi Paropamiz togʻlarining shimoliy etagi. Shim.da Qoraqum choʻliga tutashgan. Yer yuzasi yassi tekislik va bayirpardan iborat. Bayirlar orasida quruq soy va jarlar, shoʻrxok va taqirlar uchraydi. Bodxiz qirlari ning iqlimi keskin kontinental; yezda temperatura 44—46° gacha boradi, yogʻin kam (200–250 mm), doimiy oqar suv yoʻq. Yer osti suvlari juda chuqurda va aksari shoʻr. Bodxiz qirlari dagi qumoq va qumoqli boʻz tuproqsa qiyoq, qoʻngʻirbosh, shuvoq, balandroq yerlarda boʻydor oʻtlar va lista butalari, efemer oʻsimliklar oʻsadi. Bodxiz qirlari da asosan qorakoʻl koʻylari boqiladi. Yovvoyi hayvonlardan arhar, jayran, turli kaltakesaklar, ilon, sichqon, kalamushlar bor. Qulonlarni qoʻriqlash va koʻpaytirish maqsadida Bodxiz qoʻriqxonasi tashkil etilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Turkmaniston bayrogʻi | *Turkmaniston geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
BEKON (Vason) Rodjer (taxminan 1214, Ilchester—1292, Oksford) — oʻrta asr ingliz faylasufi, tabiatshunosi. Xristian aqidalarining hayotdan ajralganligini tanqid qilib, tabiatni oʻrganishga, optika, mexanika ("amaliy geometriya"), astronomiyani tahlil qilishga chaqirdi. Ilohiyotni dunyoviy fanlardan ajratish tarafdori boʻddi. Tajriba, eksperiment va mat.ni barcha fanlar binosining poydevor toshi deb hisobladi. Tajribaga va mat.ga asoslangan bilish uslubini sxolastikdeduktiv uslubga qarshi qoʻydi. U mat.ga, tajriba — ilmiy eksperiment va ichki mistik "ruhlanish" ga katta ahamiyat berdi. B. bir necha ilmiy bashoratlar (teleskop, uchadigan apparat lar) haqida taxmin qildi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kemerovo** (1925-32 yillarda Shcheglovsk) — Rossiya Federatsiyasidagi shahar, Kemerovo viloyati markazi, Iskitim daryosining Tom daryosiga quyilish yerida, Tom daryosidagi pristan. Transport yoʻllari tuguni. Yurga stansiyasi orqali TransSibir magistrali bilan bogʻlangan. Kuzbass koʻmir havzasining markazi. Aholisi 500,7 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Kimyo ("Ximprom", "Azot" va boshqa ishlab chiqarish birlashmalari), mashinasozlik (kimyo mashinasozligi, elektrotexnika, elektr dvigatellari, "Kuzbasselektromotor", "Strommashina" zavodlari), yengil, oziqovqat, mebel va qurilish materiallari sanoati korxonalari bor. 5 oliy oʻquv yurti (shu jumladan, universitet), 3 teatr, oʻlkashunoslik, tasviriy sanʼat muzeylari mavjud. Kemerovo 1918 yil Shcheglovo (1720 yilda asos solingan) va Kemerovo (1863 yilda asos solingan) qishloqlaridan vujudga kelgan. Kemerovo atrofidan toshkoʻmir qazib olinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
MERKATOR (Mercator; Kremerning lotinlashtirilgan familiyasi) Gerard (1512.5.3-1594.2.12) - flamand haritagrafi. Aniq optik asboblar tayyorlash va haritalar nashr qilish bilan shugʻullangan. 1552-yil Duysburg shahri (Germaniya)ga koʻchib oʻtgan. Mavjud haritagrafik materiallarni tanqidiy qarab chiqib, M. haritalar tuzishning yangi, matematik asoslangan prinsiplarini, xususan bir nechta haritagrafik pro-yeksiyalarni taklif etdi; bulardan eng mashhuri teng burchakli silindrik proyeksiya asosida tuzilgan dunyo haritasi (1569) (qarang Merkator proyeksiyam). Bu proyeksiya jahonda eng koʻp tarqalgan va oʻsha vaqgdan hozirgi qadar bu proyek-siyada burchaklarni aniq tasvirlovchi dengiz navigatsiya haritalari, aeronavigatsiya va boshqa haritalar tuziladi. M. Yer magnetizmini tadqiq qilib, magnit qutbi koordinatini hisoblab chiqdi. Asosiy ilmiy ishi — Yevropa mamlakatlarining "Atlas" deb atalgan haritalari toʻplami (1595, vafotidan keyin nashr qilingan). "Atlas" soʻzboshisida geografiya predmeti va vazifalari bayon qilingan.

Adabiyot
--------

* Salishev K. A. Osnovi kartovedeniya. Chast istoricheskaya i kartograficheskiye materiali, M. 1948.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Merkitlar, markitlar, makritlar** — Markaziy Osiyoda oʻrta asrlarda yashagan eng jangovar va koʻp sonli qabilalardan biri. 12-asr oxiri — 13-asr boshlarida Selenga daryosining boʻylarida M.ning 3 qabilaviy ittifoqi (uduit, kaat va uvas) mavjud boʻlgan. Uduit — M. 4 uruqqa boʻlingan: uykur, mudan, tudakli va jiyun. Ularning xoni Toʻqtabegi (Toʻxtabiki) boʻlgan. M. yaqin qoʻshnilari — keray-m/ilar, tatarlar va moʻgʻullar (xitoycha munglar) bilan doim urushib turgan. Hujumlarning birida ular Chingizxonning xotini Borteni asirga olishgan. Keyinchalik kerayitlar xoni Vanxon Toʻgʻril Borteni Chingizxonga qaytarib yuborgan. M. 1204-yilda Chingizxon tomonidan butunlay tormor etilgan. Chingizxonning suyukli xotinlaridan biri — Kulon xotun M.dan boʻlgan. 13-asrda M.ning maʼlum qismi Movarounnahrga koʻchib oʻtgan va keyinchalik Amir Temur qoʻshinlari tarkibida harbiy yurishlarda qatnashganlar. M.ning qolgan qismlari turli xalqlar: moʻgʻul, qozoq, qirgʻiz, oʻzbeklarning tarkibiga singib ketishgan. M. kerayitlar bilan aralashib oʻzbeklarning kenagas urugʻi tarkibiga, argʻin va baʼzi turkman urugʻlari bilan aralashib oʻzbeklarning laqay urugʻi tarkibiga qoʻshilgan. 1926-yil Turkmanistonning Chorjoʻy tumanida 2780 merkit qayd etilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Rashid-addin, Sobraniye letopisey,t. 1, ch.1, M. 1952;
* Sultonov T. S, Kochevie plemena Priaralya v 15—17 vv. M. 1982;
* Tataromongoli v Azii i Yevrope, M. 1977.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yoqilgʻi** — yonganda muayyan miqdorda issiqlik ajratadigan uglerod va uglevodorodli moddalar, energiya manbai. Qattiq, suyuq va gaz holatida boʻladi, tabiiy hamda sunʼiy xillarga boʻlinadi. Tabiiy qattiq Yoqilgʻi — yogʻoch, torf, slanets, toshkoʻmir, antratsit va b. sunʼiy Yoqilgʻi — pista koʻmir, koks, aglomerat va b. Tabiiy suyuq Yoqilgʻi — neft, sunʼiysi — benzin, kerosin, mazut va b. tabiiy gazeimon Yoqilgʻi — tabiiy gaz, sunʼiysi — domna gazi, generator gazi va b. Atom energiyasi va yarimoʻtkazgichlardan foydalanish texnikasi hamda nazariyasining rivojlanishi bilan yangi xil Yoqilgʻi — yadro Yoqilgʻisi paydo boʻldi. Iqtisodiy nuqtai nazardan eng arzon Yoqilgʻi —neft va tabiiy gaz. Dvigatellarda ishlatiladigan Yoqilgʻi (mas, benzin, kerosin, yadro Yoqilgʻisi, reaktiv Yoqilgʻi va b.) yonilgʻi deb ataladi. Har qanday Yoqilgʻi va yonilgʻi issiqlik ajratuvchanl i k xossasi bilan ifodalanadi. Jadvalda ish holatidagi, yaʼni isteʼmolchilarga beriladigan holatdagi Yoqilgʻi va yonilgilarning issiqlik ajratuvchanligi (kaloriyasi) keltirilgan: YO.ning turli xillari haqidagi maʼlumotlar tegishli maqolalarda beriladi (mas, gazlar, koʻmir, ushin, torf va q. k.).

Yana q.
-------

* Yadro yoqilgʻisi

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yoqali** **kaltakesak** (lotincha: *Chlamydosaurus kingii*) — Agamik oilasiga mansub kaltakesak, ***Chlamydosaurus*** jinsining yagona vakili.

Tarqalishi
----------

Yoqali kaltakesakning vatani Avstraliyaning shimoli-gʻarbiy va yangi Gvineya janubidir. U erda quruq oʻrmonlar va oʻrmon-dashtlarda yashaydi.

Xususiyatlari
-------------

Yoqali kaltakesak uzunligi 80 dan 100 sm gacha, urgʻochilar erkaklarnikidan ancha kichikroq. Rangi sariq-jigarrangdan qora-jigargacha. U uzun dumi bilan ajralib turadi, bu yoqali kaltakesak tanasi uzunligining uchdan ikki qismini tashkil qiladi. Biroq, eng sezilarli xususiyati — bosh atrofida va tanaga ulashgan katta yoqaga oʻxshash teri burmasi. Burmada koʻplab qon tomirlari mavjud. Yoqali kaltakesak kuchli oyoq-qoʻllari va oʻtkir tirnoqlari bor.

Xatti-harakatlar
----------------

Yoqali kaltakesak yolgʻiz va asosan daraxtlarda yashaydi. U oʻljasini daraxtlar va yerdan qidiradi. Xavf ostida ogʻzini ochadi va choʻzilgan jagʻ suyaklari bilan taʼminlangan yorqin rangli yoqasini chiqaradi. Bundan tashqari, u orqa oyoqlarida tik turadi, shivirlagan tovushlarni chiqaradi va dumi bilan yerni uradi. Shunday qilib, u oʻzidan koʻra xavfliroq va kattaroq koʻrinadi. Effektni kuchaytirish uchun Yoqali kaltakesak, iloji boʻlsa, baland joyda turadi.

Yoqa tanadan 30 sm dan oshmasligi kerak. Qochish paytida u oʻrnidan turadi va orqa oyoqlarida yuguradi, oʻzini barqarorlashtirish uchun dumidan foydalanadi, aksariyat hollarda eng yaqin daraxt tomon yuguradi. Chiqib ketgan yoqaning yana bir maqsadi tana haroratini sozlashdir. Ertalab kaltakesak quyosh nurlarini bilan tuyinadi va qattiq qizib ketganda, kaltakesakning sovishiga yordam beradi. Shuningdek, u ayollarni jalb qilish va raqiblarga qarshi kurashishda muhim rol oʻynaydi.

Ovqati
------

Frilled kertenkele hasharotlar, oʻrgimchaklar, kichik sutemizuvchilar va boshqa kaltakesaklarni ovlaydi. Qush tuxumlarini isteʼmol qilishni yaxshi koʻradi.

koʻpayish
---------

Erkak ayolni boshini qimirlatib jinsiy aloqaga chaqiradi. Agar u tayyor boʻlsa, erkak uning orqasiga koʻtarilib, sirpanib ketmaslik uchun boʻynini tishlaydi. Muvaffaqiyatli juftlashgandan soʻng, urgʻochi 8 dan 14 gacha tuxumni qumning nam joyiga koʻmadi. Taxminan oʻn hafta oʻtgach, nasl tugʻiladi.

Fotosurat
---------

* 
* 
* 
*

Manbalar
--------

1. ↑  Ананьева Н. Б. Боркин Л. Я. Даревский И. С. Орлов Н. Л. Пятиязычный словарь названий животных. Амфибии и рептилии. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз. 1988. — С. 149. — 10 500 экз. — ISBN 5-200-00232-X.

Havolalar
---------

* The Reptile Database: Chlamydosaurus kingii (angl.)
**Yoqilgʻi balansi** — mamlakat miqyosida har xil yoqilgʻi turlarini qazib olish, qayta ishlash va ulardan foydalanish balansi. Oʻzbekiston yoqilgʻienergetika resurelarida yoqilgʻi hissasi 99,2% ni tashkil qiladi (2000). 20-asr boshlarida Oʻzbekistonning Yo. b.da oʻtin va qisman neft (oz daraja toshkoʻmir) asosiy oʻrinni egallagan. 20-asrning 50y.lari oʻrtalaridan boshlab yangi neft va gaz konlari ochildi va ishga tushirildi. Natijada Yo. b.da oʻtin va koʻmir hissasi kamayib, yoqilgʻi qazib olishda neft va gaz hissasi uzluksiz oshib bordi. Oʻzbekiston Yo. b.da tabiiy gazning yalpi miqdori 1958-yil dan 1965-yilgacha 4% dan 80 % ga ortdi, neft hissasi 48,8% dan 10,5% ga, kumir hissasi 46,6% dan 9,2% ga, oʻtin hissasi 0,6% dan 0,2% ga kamaydi. Oʻzbekiston Yo. b.ning chiqim qismi tarkibi ham oʻzgardi: yoqilgʻining katta qismi sanoat va transport i. ch. ehtiyojlari uchun, bir qismi aholi ehtiyojlari uchun sarflanadi. Yoqilgʻidan sanoatning qora metallurgiya, mashinasozlik, kimyo sanoati, qurilish materiallari sanoati kabi tarmoqlarida foydalaniladi. Ayniqsa sanoatda texnologiyu yoqilgʻi va xom ashyo sifatida gaz koʻp ishlatiladi. Oʻzbekistonda 2000-yilga kelib respublikaning yoqilgʻienergetika balansi asosini gaz, neft va koʻmirni qazib olish tashkil qiladi Chet mamlakatlardan AQSH va Kanada neft va gaz qazib olishda oldingi oʻrinlarda turadi. Buyuk Britaniya, Fransiya, Yaponiyada asosan kumir qazib olinadi, lekin bu mamlakatlarda import orqali neft va gaz isteʼmoli birinchi oʻrinda turadi.

Hojiakbar Abdubekov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yeniko'y** (turkcha: *Yeniköy*, "Yangi qishloq"; yunoncha **Neohorion** grekcha: *Νεοχώριον*) **Neohori** grekcha: *Νεοχώρι*) yoki **nihori** (grekcha: *Νιχώρι or Νηχώρι*)), baʼzan *Yeni Kioi* deb ham ataladi, Turkiyaning Istanbul shahridagi Sariyer tumanidagi mahalladir. Bosfor bo'g'ozining Yevropa qirg'og'ida, İstinye va Tarabya mahallalari o'rtasida joylashgan.

 Yeniköy, Bosfor sohillari.
 *Yeniköy'deki* Ahmad Afif Poshoning yali Aleksandr Vallauri tomonidan ishlab chiqilgan.

Umumiy ma'lumot
---------------

Hududdagi aholi punkti 16-asrda boshlangan va 19-asrda nufuzli yashash joyiga aylangan.

*Köybaşı* ko'chasi (Köybaşı xiyoboni) Bosfor sohiliga yaqin bo'lgan mahalladan o'tadi. Yaqin atrofdagi Yalılar, *Baglar Mevkii* *,* *Kalender* mahallalari, shuningdek, *Ferahevlerning* qismlari Yeniköy chegaralari ichida hisoblanadi.

Yeniko'y 1955-yilgi Istanbul pogromiga qadar ko'p sonli yunon aholisi, shuningdek, arman va yahudiy jamoalari yashaydigan mahalla bo'lgan. Surp Asdvadzadzin arman cherkovi va Yeniköy sinagogasi bugungi kungacha saqlanib qolgan.

Mashhur binolar va joylari
--------------------------

Shahar chekkasida Usmonlilar davrining taniqli shaxslariga tegishli bo'lgan bir nechta eksklyuziv yali uylari joylashgan. Kichik Usmon Reis masjidi 1904-yilda Aleksandr Vallauri tomonidan 17-asrda qurilgan masjid oʻrnida qurilgan. Vallauri, shuningdek, uning orqasida Ahmed Afif Poshaning yalini ham loyihalashtirdi, u yerda Agata Kristi 1933-*yilda Sharq Ekspressida Qotillik romanini* yozayotganda mehmon sifatida qolgan.

Atrofda bir nechta xristian cherkovlari mavjud. Xudoning onasining uyqusidagi yunon pravoslav cherkovi (Panayia Kumariotisa Rum Ortodoks Kilisesi, Koybaşı ko'chasi. №108) 1837-yilda Sulton Mahmud II ning shaxsiy shifokori Stefanos (grekcha: *Στέφανος Καραθεοδωρής*). Uning va uning o'g'li Aleksandr Karateodori Poshoning qabr toshlari cherkov g'arbidagi yog'och qo'ng'iroq minorasi yonida joylashgan.

Ta'lim
------

*Yeniko'yga* asosiy boshlang'ich va o'rta ta'lim markazlari sifatida Yeniköy İlkokulu va *Yeniköy Mehmetchik İlköğretim* Okulu xizmat ko'rsatadi. U yerda Tarabya Britaniya maktablarining Yeniköy kampusi bor.

Taniqli shaxslari
-----------------

Konstantinopol Ekumenik Patriarxiyasida Domestikos, Lambadarios va Arch-kantor sifatida xizmat qilgan Vizantiyalik Pyotr shu erda tug'ilgan.

Misrlik yunon shoiri Constantin cavafiy 1882–1885-yillarda oʻsmirlik chogʻida ota-onasi bilan shu yerda yashagan; uning byusti Panagia cherkovi hovlisida. O'zining "Nichori" she'rida (grekcha: *Το Nιχώρι*) (1885-yil), u joyni maqtaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Yeniköy Panayia Kilisesi 180 yaşında *Agos*, 12 May 2017.
2. ↑  „Contact Us".  Tarabya British Schools. Qaraldi: 9-iyul 2019-yil.
3. ↑  Το Nιχώρι

Yana qarang
-----------

* Turker, Orxan: *Nihori'den Yeniköy'e.* *Bir Boğaziçi Koyunun Hikayesi.* Sel Yayıncılık, Istanbul. 2004-yil.

Havolalar
---------

Media related to Yeniköy, Sarıyer at Wikimedia Commons

Koordinatalari: 41°07′05″N 29°03′58″E﻿ / ﻿41.118°N 29.066°E﻿ / 41.118; 29.066GOKoordinatalari: 41°07′05″N 29°03′58″E﻿ / ﻿41.118°N 29.066°E﻿ / 41.118; 29.066GO
**Fristayl** (*free* — erkin, *style* — usul) — togʻ changʻi sporti turi. Fristaylning 3 ta turi bor: mogul, changʻi baleta, changʻi akrobatikasi. Mogul — pastbaland trassadan togʻ changʻisida tez tushish; changʻi baleti — tepalikdan turli shakllar (qadamlar, aylanishlar, burilishlar va boshqalar) bajarib tushish; changʻi akrobatikasi — 2 m li tramplindan bir necha akrobatik shakllarni bajarib (salto, piruetlar va boshqalar) sakrashdan iborat. Sportchilar bajargan elementlarning ogʻirengilligi va ijrosining aniqligi, shuningdek, artistik mahorati hakamlar tomonidan baholanadi.

Fristayl changʻichilarning dam olish turi boʻlgan. Tomoshabopligi uchun changʻi boʻyicha oʻtqaziladigan tadbirlarga kiritilardi. Fristayl boʻyicha birinchi musobaka 1971-yilda AQShning New Hampshire shahri yaqinida oʻtkazilgan. 1978-yilda Xalqaro changʻi sporti federatsiyasi qoshida fristayl boʻlimi ochilgan, unga 100 dan ortiq davlat aʼzo (2004). Bu boʻlim 1978-yildan jahon kubogi, 1986-yildan jahon chempionatini oʻtkazib keladi. 1992-yilda mogul, 1994-yilda changʻi akrobatikasi olimpiada oʻyinlari dasturidan oʻrin oldi. Fristayl AQSH, Kanada, Avstraliya, Germaniya, Fransiya va Skandinaviya davlatlarida rivojlangan.

Oʻzbekistonda fristayl 20-asrning 90-yillari boshidan ommalashdi. Vasila Semenchuk 1991-yilda jahon chempioni boʻldi. Uning gʻalabalarini L. Cheryazova davom ettirdi. Sergey Brener, Larisa Ud odova, Irina Chernikova kabi sportchilar qita musobaqalarida muvaffaqiyatli qatnashishgan. Oʻzbekiston fristayl federatsiyasi 1992-yilda tuzilgan, oʻsha yili xalqaro tashkilotga qabul qilingan. Toshkentdagi qishki sport turlariga ixtisoslashgan maktabda Fristayl boʻlimi faoliyat koʻrsatadi. 4 nafar murabbiy 800 dan ziyod shugʻullanuvchiga fristayldan saboq beradi.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Fristayl*** haqida turkum mavjud |

* Waterville Valley, fristaty vatani (ingl.)
* Fristayl – olympic.org (ingl.)

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |