Mark IX Amerika Ikkinchi jahon urushi chuqurlik bombasi
**Chuqurlikdagi bombasi** — bu suv osti kemalariga qarshi kurashish uchun moʻljallangan dengiz qurollarining turlaridan biri, silindrsimon, sharsimon, tomchi shaklidagi yoki boshqa shakllardagi metall korpusga oʻralgan kuchli portlovchi yoki atom zaryadiga ega bomba. Chuqurlik bombaining portlashi suv osti kemasining korpusini qattiq shikastlaydi va uning yoʻq qilinishiga yoki shikastlanishiga olib keladi. Aviatsion va kema chuqurlik bombalariga boʻlinadi; ikkinchisi ishga tushirish qurilmalaridan reaktiv chuqurlik bombalarini ishga tushirish bilan qoʻllaniladi, bir yoki koʻp stvolli bombamyotlardan otish va kema quyrugʻidagi bomba tashlagichlardan tushirish orqali ishlatiladi.

Tarix
-----

Chuqurlik bombalari Birinchi jahon urushida keng qoʻllanilgan. Urushning dastlabki oylaridagi saboqlar Antanta davlatlarining dengiz rahbariyatini yangi suv osti kemalariga qarshi qurollarni yaratishga, suv osti kemalariga qarshi kurash shakllari va usullarini ishlab chiqishga alohida eʼtibor berishga majbur qildi. Shunday qilib, ular mohiyatan chuqurlik bombalarining prototipi boʻlgan qoʻporuvchi patronlardan foydalanishni boshladilar: olov yondirilgan olov oʻtkazuvchi simi boʻlgan olti kilogrammli patronlar suv osti kemasi taxmin qilingan joyda esminetslardan tashlab yuborilgan.

Chuqurlikdagi bombaning birinchi namunasi 1914-yilda yaratilgan va sinovdan oʻtkazilgandan soʻng Britaniya dengiz flotiga xizmatiga kirgan.

Rossiya chuqurlik bombalarining birinchi variantlari 1915-yil oxirida ishlab chiqilgan, birinchi amaliy model — 1916-yil yanvarda va 1916-yil mart oyida Sevastopolda sinovdan oʻtkazilgan; aprel oyida Qora dengiz flotining barcha qirgʻinchilari va mina tralʼshchikchilarining bir qismi Shchigolev bombalari (4V va 4V-M bombalari) bilan qurollangan edi. Hammasi boʻlib, 1916-yilda flotlarga 7800 ta chuqurlik bombalari, shu jumladan 800 ta Shreyber bombasi, 6300 ta Averkiev va 700 ta Shchigolev xizmatga keldi. 1917-yil boshida ingliz bombasi O va Amerika Mark II va Mark III bombalariga quvvati boʻyicha yaqinlashib kelgan katta chuqurlikdagi 4V-B bombasi paydo boʻldi. Bu bombalar mina relslaridan suvga tashlangan. 1915-yildan beri gidrosamolyotlar ham kichik (3 kg) va katta (16 kg) sferik chuqurlik bombalari bilan jihozlangan. Birinchi jahon urushida suv osti kemasining chuqurligini aniq aniqlash uchun asbob yaratib boʻlmadi, shuning uchun bomba portlatgichlari juda chuqur yoki juda sayoz oʻrnatilganligi sababli koʻplab hujumlar muvaffaqiyatsiz yakunlangan; Ikkinchi jahon urushi boshida suv osti kemalariga qarshi kemalar xuddi shunday holatda edi.

Chuqurlik bombalari ikkinchi jahon urushida suv osti kemalarga qarshi qurollarning eng muhim turi boʻlib qoldi. Chuqurlik bombalari portlash chuqurligini oshirish va turli xil bomba kalibrlarini yaratish yoʻnalishi boʻyicha yaxshilanib bordi. Ushbu qurollarning tashuvchilari soni ortdi, ular, xususan, aviatsiya boʻldi. Barcha bunday bombalar 2,1—2,3 m/s tezlikda tortishish kuchi taʼsiri ostida suvga choʻkgan, strukturaviy tarzda silindr-konussimon korpusi shaklida konstruktsiya qilingan, uning ichiga portlovchi moddalar zaryadi bilan toʻldirilgan portlatgich joylashtirilgan; ushbu dizayn 1950-yillarga qadar tub oʻzgarishlarga duch kelmagan.

Sovuq urushdan keyin paydo boʻlgan yadroviy chuqurlik bombalari 90-yillarda qurollanishdan chiqarilgan. Bugungi kunda chuqur bombalar yanada aniqroq qurollar bilan (masalan, Torpeda raketa) jadal oʻzgartirilmoqda.

Hozirgi vaqtda Rossiya dengiz kuchlarining aviatsiyasida PLAB-250-120 dengiz osti bombasi xizmat qiladi: bomba ogʻirligi 123 kg (portlovchi modda ogʻirligi taxminan 60 kg), uzunligi 1500 mm, diametri 240 mm.

Ishlash printsipi
-----------------

Palubada korrektirovshchik bomba tashlash jarayonini stereotrubda kuzatyapti
Suvning amaliy siqilmasligiga asoslangan. Bomba portlashi suv osti kemasining korpusini yoʻq qiladi yoki buzadi. Shu bilan birga, portlashning energiyasi, darhol markazda maksimal darajaga koʻtarilib, atrofdagi suv massalari bilan moʻljalga yetkaziladi, ular orqali hujum qilingan harbiy ob’yektga halokatli taʼsir koʻrsatadi. Atrof-muhitning yuqori zichligi tufayli, uning yoʻlidagi portlash toʻlqini asl kuchini sezilarli darajada yoʻqotmaydi, lekin moʻljalga boʻlgan masofani oshishi bilan, energiya katta maydonga taqsimlanadi va shunga mos ravishda yoʻq qilish radiusi cheklangan.

Chuqurlik bombalari oʻzlarning past aniqligi bilan ajralib turadi, shuning uchun bitta suv osti kemasini yoʻq qilish uchun koʻp sonli, baʼzan yuzga yaqin bomba kerak boʻladi.

Yana qarang
-----------

  
 • Buksirlanadigan (Berilgan chuqurlikda) minalar
  
 • Sakrovchi bomba

  
 •

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsda ***Chuqurlik bombasi*** mavzusiga oid fayllar bor. |

Adabiyotlar
-----------

  
 • *Kvitnitskiy A. A.* Borba s podvodnimi lodkami (po inostrannim dannim), M. 1963;
  
 • *Shmakov N. A.* „Osnovi voenno-morskogo dela", M. 1947. s. 155—57.
  
 • Glubinnaya bomba: istoriya eyo sozdaniya, prinsip deystviya, boevoe primenenie vo Vtoroy mirovoy voyne Wayback Machine saytida arxivlandi (2021-10-23).
  
 • *Rosko Teodor*. V sxvatke s „volchimi stayami". Esminsi SShA: voyna v Atlantike. gl. Glubinnie bombi

Manbalar
--------

1. ↑  *kapitan-leytenant N. Kolyada*. O glubinnix bombax // jurnal „Smena", № 1, yanvar 1941. str.15
2. ↑  Pervie otechestvennie glubinnie bombi Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-01-24). Andoza:Wayback 2 // 6.01.2019