**Toru Ivatani** (yaponcha: *岩谷 徹* *Ivatani Toru*?, 1955-yil, 25-yanvarda tugʻilgan) karyerasining katta qismini Namco kompaniyada oʻtkazgan yapon video dizayneri hisoblanadi. U Pac-Man oʻyini (1980) yaratuvchisi sifatida tanilgan.

Yoshlik
-------

Ivatani 1955-yil 25-yanvarda Yaponiyaning Tokio shahridagi Meguro hududida tugʻilgan. Otasi Yaponiya radioeshittirish korporatsiyasiga muhandis boʻlib ishga kirgach, u oilasi bilan Yaponiyaning Tohoku viloyatiga koʻchib oʻtdi. Bu paytda Toru boʻgʻchaga borar edi. Maktabni tamomlagandan soʻng, Ivatani Tokioga qaytib keldi va Tokio Metropolitan Universitetining oʻrta maktabini, Tokai universiteti muhandislik fakultetini tamomlagan. Ivatani dasturlash yoki grafik dizayn boʻyicha hech qanday rasmiy taʼlimsiz kompyuterda mustaqil ravishda oʻrgangan.  U tez-tez maktab darsliklariga turli mangalar chizishni yoqtirgan, uning fikricha, bu uning oʻyinlaridagi personajlar dizayniga katta taʼsir koʻrsatgan.

Karyera
-------

1977-yil 22 yoshida Ivatani Namco videooʻyinlarini ishlab chiqaruvchi yapon kompaniyasiga ishga kiradi.  U kompaniya jamoasiga qoʻshilishidan oldin, Namco kompaniyasi Nolan Bushnell asos solgan Atari Inc.kompaniyasining Yaponiya boʻlimini sotib olgan va ularga kompaniyaning koʻplab oʻyinlarini, masalan, *Breakoutni* butun mamlakat boʻylab tarqatish huquqiga ega boʻlgan edi. Bu Namco uchun misli koʻrilmagan muvaffaqiyat boʻldi va ular uchun oʻyinlar yaratish uchun boshqa kompaniyalarga ishonish oʻrniga, oʻzlarining shaxsiy videooʻyinlarini ishlab chiqarishga katta zamin yaratdi. Ivatani ushbu kompaniyaning aynan videooʻyinlar ishlab chiqish boʻlimiga ishga kiradi. U dastlab pinbol mashinalarini yaratmoqchi edi, ammo Namco rahbarlari patent bilan bogʻliq muammolar tufayli bu goʻyani rad etishadi. Ammo Ivataniga pinbol kontseptsiyasiga asoslangan videooʻyinni yaratishga ruxsat beriladi. Ivatani dasturchi Shigeichi Ishimura bilan birgalikda 1978-yilda *Gee Bee* -oʻyinini yaratdi. Oʻyin kompaniyaga kutilganidek muvaffaqiyat olib kelmagan boʻlsa-da, *Gee Bee* Namco-ga asta-sekin kengayib borayotgan videooʻyinlar bozorida oʻz oʻrnini topishiga yordam berdi. Ivatani dizayner sifatida ushbu oʻyinning davomi hisoblangan *Bomb Bee* va *Cutie Q* lar chiqariladi(1979).

1979-yil oxiriga kelib, Ivatani videooʻyinlar sanoatidan hafsalasi pir boʻldi va bozor faqat "*Space Invaders* "kabi zoʻravon „urush" oʻyinlari va *Pong* kabi sport oʻyinlaridan foydalanishni targʻib qiladi, degan toʻxtamga keldi. U ovqatlanish kontseptsiyasiga asoslangan, yoqimli, rang-barang personaj dizayni va tushunarli qoidalari bilan ayollarga yoqadigan videooʻyinni yaratishga qaror qildi. Toʻqqiz xodimdan iborat kichik jamoa bilan ishlagan Ivatani *Pac-Man* ni yaratdi (1980-yil 22-mayda sinovdan oʻtkazildi va iyul oyida Yaponiyada va oktyabr oyida Shimoliy Amerikada chiqarildi). Ushbu oʻyin Yaponiyada oʻrtacha muvaffaqiyat qozondi (Namco kompaniyasining oʻz *Galaxianidan oʻzib* ketgan boʻlsa-da), *Pac-Man* Shimoliy Amerikada misli koʻrilmagan muvaffaqiyatga erishdi va tezda 100 000 dan ortiq arkada birliklarini sotdi va eng koʻp sotilgan va oʻz davrining eng koʻp daromad keltiruvchi arkada oʻyiniga aylandi. Oʻshandan beri *Pac-Man* Namco-ning barcha davrlardagi eng muvaffaqiyatli videooʻyini va kompaniyaning imzosiga aylandi. Katta muvaffaqiyatdan soʻng, Ivatani kompaniya maʼmuriyatini nazorat qilish uchun mas’ul lavozimga koʻtarildi. *Pac-Man* muvaffaqiyatiga qaramay, Ivatanining hech qanday bonus olmadi yoki maoshi oʻzgartirmadi.  Ammo Ivatani kompaniyani maosh kamligi yoki bonuslar yoʻqligi sababli tark etdi degan mish-mishlarni doim inkor etadi.

Ivatani 1983-yilda bolaligida oʻynagan oʻyiniga asoslangan egizak tayoqli boshqotirma *Libble Rabble* loyihasini ishlab chiqdi. Ivatani *Libble Rabble* oʻzining sevimli oʻyini ekanligini taʼkidlaydi. U, shuningdek, Namco-ning koʻplab arkada oʻyinlari, jumladan *Rally-X*, *Galaga*, *Pole Position*, *Ridge Racer* va *Time Crisis* uchun prodyuser boʻlib ishlagan. 2005-yil aprel oyidan boshlab Osaka Sanʼat universitetida tashrif buyuruvchi professor sifatida „Personaj dizaynini oʻrganish" fanidan dars berdi. Ivatani 2007-yilning mart oyida Tokio Politexnika Universitetida maʼruzachi boʻlish uchun Namconi tark etdi.  Ivatani Namcoga 2007-yilda Xbox 360 uchun *Pac-Man Championship Edition-* ni ishlab chiqish uchun qaytdi va u ishlab chiqadigan soʻnggi oʻyin boʻlishini aytdi. 

2010-yil 3-iyun kuni Oʻyinlar festivalida Ivatani Ginnesning rekordlar kitobidan *Pac-Man* boʻyicha dunyo boʻylab eng koʻp „tanga bilan boshqariladigan arkada mashinalari" oʻrnatilganligi haqidagi sertifikat qabul qilib oldi: 293.822. Rekord 2005-yilda oʻrnatildi va *Ginnesning rekordlar kitobida qayd etildi: Gamer’s Edition 2008* .

Ishlari
-------

| Nomi | Chiqarilgan yili | Vazifasi |
| --- | --- | --- |
| *Bee* | 1978-yil | Dizayner |
| *Cutie Q* | 1979-yil | Dizayner |
| *Pac-Man* | 1980-yil | Dizayner |
| *Rally-X* | 1980-yil | Prodyuser |
| *Galaga* | 1981-yil | Prodyuser |
| *Pole pozition* | 1982-yil | Prodyuser |
| *Super Pac-Man* | 1982-yil | Dizayner |
| *Pole pozition II* | 1983-yil | Prodyuser |
| *Libble Rabble* | 1983-yil | Dizayner |
| *Pac-Land* | 1984-yil | Prodyuser |
| *Pac-Mania* | 1987-yil | Direktor |
| *Quester* | 1987-yil | Prodyuser |
| *Ridge Racer* | 1993-yil | Prodyuser |
| Time crisis | 1995-yil | Prodyuser |
| *Pac-Man championship Edition* | 2007-yil | Loyiha rahbari |

Adabiyotlar
-----------

* Iwatani, Toru*. Pakkuman no Gēmu Gaku Nyūmon*. Enter Brain, 2005-09-17. ISBN 978-4757717527.
* Iwatani, Toru*. Gēmu no Ryūgi*. Ohta Books, 2012-06-21. ISBN 978-4778313265.

Havolalar
---------

1. 1 2  „Toru Iwatani, 1986 Pac-Man Designer | Programmers At Work" (29-noyabr 2010-yil). Qaraldi: 25-iyul 2015-yil.
2. ↑  Kohler, Chris*. Power-Up: How Japanese Video Games Gave the World an Extra Life*, 2016 — 52 bet.
3. ↑  *Pfeffer.* „Exclusive: Pac-Man Creator Speaks!".  VH-1 (6-iyun 2007-yil). Qaraldi: 7-iyun 2007-yil.
4. ↑  *Wyman, Walt.* „Pac-Man creator leaves Namco Bandai for school".  GameSpot (10-iyul 2006-yil). 13-iyul 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-iyul 2006-yil.
5. ↑  *Ransom-Wiley, James.* „Chasing pellets: Pac-Man tries to make history again".  Joystiq (7-iyun 2007-yil). 18-may 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi.
6. ↑  *Müller.* „Pac-Man wereldrecord beklonken en het hele verhaal" (nl).  NG-Gamer (3-iyun 2010-yil). 23-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi.

Havolalar
---------

* Toru Ivatani IMDbda
* Detailed Toru Iwatani biography at PAC-MAN Museum
* Q&A: Pac-Man Creator Reflects on 30 Years of Dot-Eating at Wired.com

Andoza:Namco BandaiAndoza:Pac-Man series

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* CiNii: DA15103142
* NDL: 01013385
* NLK: KAC201217747
* SUDOC: 191162906
* VIAF: 253944970
* en:WorldCat Identities: viaf-253944970

 |