recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kabye** (oʻz nomi: *koretiba, katiba, kabiema, kabure, bekaburum, cabre*) — shimoli-sharqda, shuningdek, Togo shtatining markaziy mintaqasida yashovchi xalq. Xarakterli til — Niger-Kordofaniya oilasining Gur guruhiga mansub Kabré. 1978-yildan lotin alifbosiga asoslangan yozuv. Kabi xalqining aksariyati anʼanaviy eʼtiqodlarga — ajdodlarga sigʻinishga, tabiatning jonlanishiga va oliy xudo Esoga ishonishga eʼtirof etadi. Bundan tashqari, kam sonli odamlar uchun sunniylik va katoliklik xarakterlidir.

Asosiy mashgʻulotlari
---------------------

Kabye xalqining anʼanaviy kasbi qoʻriqqa asoslangan dehqonchilik hisoblanadi. Kabye aholisi loviya, tariq, fonio, joʻxori va yer yongʻogʻi; quruq va qumloq yerlarda sholi va yams yetishtiradi.
Yogʻli palma mevalarini yigʻish keng tarqalgan. Dehqonchilik bilan bir qatorda chorvachilik, hususan, mayda va yirik qoramol boqish ham keng tarqalgan. Ular parranda goʻshti va itlarni ham saqlashadi va isteʼmol qilinadi. Hunarmandchilikning eng rivojlangan turlari yogʻochga ishlov berish, somon va yogʻochdan bezak yasash, bezak gazlamalari, savat toʻqishdir.

Taomlari
--------

Kabye asosan oʻsimlik mahsulotlari va taomlari — sabzavotlar, tariq pishiriqlari, donli mahsulotlarni hamda sut ham isteʼmol qilishadi. (Andrianov, Popov 1999: 209).

Ijtimoiy tashkilot
------------------

Anʼanaviy jamiyatning asosini yosh guruhlari, koʻp oilali qishloq jamoalari, yashirin erkaklar uyushmalari, otasining urugʻi (ota tarafidagi qon qarindoshlari jamoasi) tashkil etadi. Nikohdan keyingi virilokal kelishuv (er-xotinning erining oilasi bilan yashashi), sotib olish nikohi, sororat (erkak oʻz xotinining bir nechta opa-singillari yoki amakivachchalariga bir vaqtning oʻzida yoki ketma-ket uylanishi), koʻpxotinlilik (bir erkakning bir nechta ayol bilan turmush qurishi), levirat (erkak bir vaqtning oʻzida ikki yoki undan ortiq opa-singillarga turmushga chiqadigan odat) marosimlari saqlanib qolgan.

Anʼanalar
---------

Kabye aholisining qishloqlari juda tarqoq. Ular „sukala" binolar majmualari bilan ajralib turadi: (toʻrtburchak va dumaloq shakldagi) loy devorlari boʻlgan panjara bilan oʻralgan turar-joylar.

Anʼanaviy erkaklar kiyimlari uzun zigʻir koʻylak, shortilar, ayollar kiyimlari esa rang-barang koʻylaklar, sviterlar, yubkalarni tashkil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  (Андрианов, Попов 1999: 209).
2. ↑  (Андрианов, Попов 1999: 209; Наумов 1979(ред.): 217; Первушин 1997: 48—51).
3. ↑  (Андрианов, Попов 1999: 210; Ковалёв 1979(ред.): 422).
4. ↑  (Андрианов, Попов 1999: 209; Наумов 1979(ред.): 217).

Adabiyotlar
-----------

* *Andrianov B. V. Popov V. A.* Kabie // Dunyo xalqlari va dinlari / Bob. ed. V. A. Tishkov. M.: Buyuk rus entsiklopediyasi, 1999. — S. 209-210.
* Kovalev S. M. / Sovet entsiklopedik lugʻati. — M.: Sovet Entsiklopediyasi. 1979-yil.
* Naumov K. N. / Dunyo mamlakatlari va xalqlari. Afrika. Gʻarbiy va Markaziy Afrika. — M.: Oʻyladim. 1979. — S. 352.
* *Pervushin V.* Gʻarbiy Afrika mamlakatlari iqtisodiy rivojlanishining xususiyatlari. // Osiyo va Afrika bugun.: Oylik. ilmiy va jamiyat.-suvlangan. jurnal, 1997-yil, №. 5. — M.: 1997. — S. 48-51.
**Shahodat Rahimova** (1919.5.1 1979.8.12) — aktrisa, xonanda (dramatik soprano). Oʻzbekiston xalq artisti (1940). Moskva konservatoriyasini tugatgan (1951). Ijodini Andijon teatrida boshlagan (1932—39). Gulsara (Komil Yashin, "Gulsara"), Gulchehra (U. Hojibekov, "Arshin mololon"), Shirin (Xurshid, "Farhod va Shirin") kabi obrazlarni shu teatrda yaratgan. 193953-yillar Navoiy teatrida, 1953 — 58 yillar Mukimiy teatrida, 1959—78 yillar Oʻzbek davlat filarmoniyasida ishlagan. Norgul (M. Ashrafiy, "Boʻron"), Jamila (O. Chishko, "Mahmud Torobiy"), Oq Junus (Yevgeniy Brusilovskiy, "Er targʻin"), Layli (T. Sodikrv, R. Glier, "Layli va Majnun"), Polina (P. Chaykovskiy, "Qargʻa motkasi") kabi opera partiyalarini, Zuxra (S. Abdulla, T. Jalilov, "Tohir va Zuxra"), Nurxon (Komil Yashin, T. Jalilov, "Nurxon"), Shirin (Xurshid, Yu. Rajabiy, "Farhod va Shirin"), Obida (S. Abdulla, T. Jalilov, "Mukimiy"), Sanam (A. Bobojon; K. Otaniyozov, "Aziz va Sanam") kabi musiqali dramalardagi rollari yuksak ijrosi, oʻtkir psixologik talkini bilan ajralib turadi. R. shuningdek, "Ey dilbari jononym", "Ushshoq", "Sallamno", "Samarqand ushshogʻi" kabi ashulalari bilan xalq orasida mashhur boʻlgan. "Qasam" (Saodat), "Yoqut yulduzlar" (Xayri) kabi filmlarda suratga tushgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hasan ibn Sobit al-Xazrojiy** - arab shoiri, Muhammad ( s. a. v.) payg'ambarning sahobasi. U "Rasulullohning shoiri" laqabini olgan.

Biografiyasi
------------

Toʻliq ismi Hasan ibn Sobit ibn al-Mudir ibn Haram al-Xazrojiy. Madinada tug‘ilgan, Xazraj qabilasidan bo‘lgan. Taxminan 60 -yoshida Islom dinini qabul qilgan. Islomni qabul qilganidan keyin Muhammad ( s. a. v.) payg‘ambardan ajralmagan.

Shoirlik iqtidoriga ega bo'lib, Muhammad ( s. a. v.) va musulmonlar sharafiga she'rlar yozgan. Sog‘lig‘i yomon bo‘lgani uchun u janglarda qatnashmagan, biroq o‘z she’rlari bilan musulmon jangchilar ruhiyatini ko‘targan. Turli bahslarda qatnashgan, she’rlari bilan musulmonlarga mafkuraviy yordam bergan.

Hassan Sirin bilan turmush qurib, baxtli hayot kechirdilar va otasining shoirlik yo‘lini davom ettirgan Abdurahmon ibn Hasan ismli o‘g‘il ko‘rdilar..

Adabiyot
--------

* Alizoda A. A. Hasan ibn Sobit // Islom ensiklopedik lug'ati. - M.: Ansor, 2007.

* Muslim Hasan Ibn Sobit roziyallohu anhuning fazilatlari haqida! / Sahih.

Havola
------
Afgʻoniston mahalliy politsiyasi va koalitsiya maxsus operatsiya kuchlari tibbiy yordamga muhtoj politsiya xodimini tibbiy evakuatsiya paytida MH-60 Black Hawk vertolyotiga (2012-yil yanvar) chiqarmoqda.
**Shahjoy tumani** — Afgʻoniston janubida joylashgan Zobul viloyatidagi tumanlardan biri. 2013-yil holatiga koʻra tuman aholisi taxminan 56,800 kishini tashkil qiladi. U viloyatning sharqiy qismida, Gʻazni viloyatiga yaqin joyda joylashgan.

Tuman Ghilji pashtunlarining Hotak qabilasining yuragi ichida joylashgan.

Yana qarang
-----------

* Afg'oniston tumanlari

Manbalar
--------

1. ↑  „Settled Population of Zabul province by Civil Division, Urban, Rural and Sex-2012-13".  Islamic Republic of Afghanistan, Central Statistics Organization. 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-noyabr 2014-yil.
2. ↑  Zabul Province Tribal Map. Naval Postgraduate School.

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Hassan Yazdani Cerati** (forscha: حسن یزدانی چراتی; tugʻ. 1994-yil 28-dekabr, Juybar, Mozandaron ustoni, Eron) — eronlik erkin kurashchi, 74 kg gacha va 86 kg gacha vazn toifasida, Eron terma jamoasi aʼzosi. 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari chempioni, uch karra Jahon chempioni va Jahon chempionatlari gʻolibi, koʻp karra Osiyo chempioni. Amir Mohammad Yazdanining akasi, 2021-yilgi erkin kurash bo‘yicha Jahon chempionati kumush medali sovrindori.

Faoliyati
---------

1994-yil 28-dekabrda u Eron Islom Respublikasi tug‘ilgan. Hassanning ilk muvaffaqiyatlari 2011-yilda, Bangkokda kadetlar o‘rtasida o‘tkazilgan Osiyo chempionatida 50 kilogramm gacha vazn toifasida bronza medalini qo‘lga kiritishi bilan bog‘liq. Oʻsha yili u Vengriyada kadetlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida rossiyalik sportchi Gadzhimurad Rashidovga yutqazib, kumush medal sovrindori boʻldi. 2014-yilda oʻsmirlar oʻrtasidagi musobaqalarda u Osiyo chempionati va Jahon chempionatida oltin medallarni qoʻlga kiritdi.

2015-yilda Las Vegasda (AQSh) bo‘lib o‘tgan Jahon chempionatida u 70 kg gacha vazn toifasida finalda rossiyalik Magomedrasul Gazimagomedovga yutqazib, kumush medalni qo‘lga kiritdi.

2016-yil 20-avgustda Rio-de-Janeyroda (Braziliya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u finalida kelib chiqishi rossiyalik kurashchi Aniuar Geduevni magʻlub etdi.

2017-yilda Parijda (Fransiya) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida 86 kg gacha vazn toifasida slovakiyalik kurashchi Boris Makojevni magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2018-yilda Bishkek shahrida bo‘lib o‘tgan Osiyo chempionatida u 86 kilogrammgacha bo‘lgan vazn toifasida finalda mongoliyalik sportchi Orgodolyn Üitümenni mag‘lub etdi. Oʻsha yili Budapeshtda bo‘lib o‘tgan Jahon chempionatida 86 kilogrammgacha bo‘lgan vazn toifasida bronza medalini qo‘lga kiritdi.

2019-yilda Nur-Sultonda bo‘lib o‘tgan Jahon chempionatida u 86 kilogramm gacha vazn toifasida finalda hindistonlik sportchi Deepak Punia ustidan g‘alaba qozonib, oltin medalni qo‘lga kiritdi. 2021-yilda Olmaota shahrida bo‘lib o‘tgan Osiyo chempionatida u finalda yana Deepak Punia ustidan g‘alaba qozonib, oltin medalni qo‘lga kiritdi. Oʻsha yili oktyabr oyida Osloda (Norvegiya) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida u 86 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida Jahon chempioni boʻldi. Finalda u amerikalik kurashchi David Taylorni magʻlub etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „از "چپک‌رود" تا "لاس‌وگاس" با پدیده 21 ساله کشتی جهان".  Iranian Students News Agency (15-dekabr 2015-yil). Qaraldi: 15-dekabr 2015-yil.
2. ↑
3. ↑  „Россиянин Найфонов завоевал бронзу чемпионата мира по борьбе". *ТАСС*. Qaraldi: 4-oktabr 2021-yil.
Uning o'limi joyda Giulio Cesare Vanini uchun hurmat.
VANINI (Vanini) Julio Chezare (taxallusi Lyuchilio), (1585, Taurizano, Neapol yaqinida — 1619.9.2, Tuluza) — italiyalik faylasuf, ruhoniy. V. oʻz asarlarida qad. ateistlarni tanqid qilish bahonasida ulariing asl qarashlarini ochiqdan-ochiq bayon etgan. Unga koʻra, xudo tabiat bilan cheksiz borliq sifatida qoʻshilib, bir butunlikni tashkil qiladi. V.ning taʼkidlashicha, tabiat oʻz mohiyatiga koʻra harakatdan benasib, u oʻzidan tashqaridagi faol ilohiy kuchga muhtojdir. Xudo va tabiatning birligi ularning xech biriga putur yetkazmaydi. Olam yagona va abadiydir, lekin uning muayyan koʻrinishlari doimiy oʻzgarishda boʻladi. Ruh bilan modda ajralmasdir. Ruh abadiy emas, uning ibtidosi va intihosi bor. Har qanday moʻʼjizaviy hodisa mohiyatini inson aql-farosati orqali asoslab berish mumkin. V.ning fikricha, insondagi har qanday ruhiy jarayon iqlim, nasl-nasab, fazoviy jismlarning taʼsirida sodir boʻladi. Odamlar jussasidagi tafovut ulardagi maʼnaviy fazilat yoki illatlarni keltirib chiqaradi. V. ateizm va bidʼatda ayblanib, inkvizitsiya tomonidan gulxanda yoqib yuborilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Michelle Akers** (inglizcha: *Michelle Akers*)-amerikalik futbolchi.1966-yil 1-fevralda Kaliforniya shtatining Santa-Klara shahrida tugʻilgan.AQSH terma jamoasi tarkibida Olimpiada oʻyinlari chempioni.Amerika futbol o'yinchilari assotsiyasini yaratishning asosiy tashabbuskorlaridan biri, shuningdek, 1999-yilda AQShning gʻalabasi bilan yakunlangan ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati ishtirokchisi.Milliy futbol shon-sharaf zali aʼzosi.

Tarjimai holi
-------------

U Kaliforniyaning Santa-Klara shahrida Robert va Anna Akers oilasida tugʻilgan. Sietl chekkasida katta boʻlgan.Shocrest oʻrta maktabini tamomlagan.Maktabni bitirguncha uch marta *All America* sifatida tanlangan.

Keyin Akers Markaziy Florida universitetiga oʻqishga kirdi.U yerda Milliy atletika talabalari assotsiatsiyasi tomonidan 4 marta All America sifatida tanlangan.

### Terma jamoadagi faoliyati

1985-yil avgust oyida Akers AQShning birinchi ayollar milliy terma jamoasida oʻynadi.Toʻpigʻidan olgan jarohati tufayli u birinchi oʻyinda maydonga tusha olmadi.Biroq u Germaniyaga qarshi ikkinchi o‘yinda maydonga tushib ikkinchi golni urdi.Uchrashuv 2:2 hisobidagi durang bilan yakunlandi. Akers 1985-1990-yillar oraligʻida AQSH terma jamoasi safida 24 oʻyinda 15 ta gol urdi va 1991-yilgi mavsumda 26 oʻyinda 39 ta gol urib, jamoa rekordini oʻrnatdi.1990-1991-yillarda AQSh ayollar futbol assotsiatsiyasi tomonidan yilning eng yaxshi sportchisi deb topilgan.Shuningdek u 1991-yilda Xitoyda boʻlib oʻtgan ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionatida 10 ta gol urdi shu jumladan bitta oʻyinda 5 ta gol urib eng yaxshi toʻpurar boʻlgan.Bu AQSh ayollar futbol jamoasiga finalda Norvegiyani 2:1 hisobida magʻlub etib, birinchi jahon chempioni boʻlish imkonini berdi.Ikkala golni ham Akers kiritdi.

1996-yilda Akers yana Atlanta yozgi Olimpiada oʻyinlarida AQSh ayollar terma jamoasida oʻynadi va u yerda yana oltin medalni qoʻlga kiritdi.1998-yil 7-iyun kuni futbol rivojiga qo‘shgan hissasi uchun FIFAning „Buyuk xizmatlari uchun" ordeni boʻlgan tashkilotning eng nufuzli mukofoti bilan taqdirlandi.U 1999-yilgi Jahon chempionatida yana milliy terma jamoaga qoʻshildi va gʻalaba qozondi. 2000-yilda Sidneyda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlari oldidan u terma jamoani tark etib, terma jamoa tarixidagi ikkinchi toʻpurarga aylandi (Mia Xemmdan keyin).Terma jamoadagi faoliyati davomida 105 ta gol urdi va 37 ta golli uzatmani amalga oshirdi.

### Futbolni tark etgandan keyin

Futboldan ketganidan beri Akers oʻyinni targʻib qilishda davom etdi va bir nechta kitoblar yozdi.2002-yilda u xitoylik Sun Ven bilan birga FIFAning XX-asrning eng yaxshi futbolchisi deb topildi.2004-yilda u va Xemm 125 ta eng zoʻr oʻyinchilar roʻyxatida yagona ayol boʻlishdi yaʼni Pelening FIFA 100 roʻyxatiga kiritildi.Shuningdek 2004-yilda Akers AQSh Milliy Futbol Shon-sharaf zaliga kiritildi.Hozirda u eri va bolasi bilan Florida shtatining Orlando shimoli-sharqidagi Chaluota shahrida yashaydi.Otlarni qutqarish bilan shugʻullanadi.

Manbalar
--------

* 1.Milliy futbol shon-sharaf zali tarjimai holi
* 2.Mishel Akersning AQSh olimpiya terma jamoasining tarjimai holi
* 3.Mishel Akers otni qutqarish veb-sayti
* 4.
**Konstitutsiyaviy qonun** - bir qancha mamlakatlarda konstitutsiyaviy huquqning asosiy manbalaridan biri. Baʼzi mamlakatlar (aholisi fransuz tilida soʻzlashuvchi mamlakatlar, shuningdek, Ruminiya va boshqalar)da — bu konstitutsiyaga oʻzgartirish kirituvchi qonun, boshqa mamlakatlar (mas, Rossiya Federatsiyasi, Oʻzbekiston va Qozogʻiston)da Konstitutsiyaviy qonun konstitutsiyada koʻzda tutilgan masalalar boʻyicha qabul qilinadigan qonundir. Konstitutsiyaviy qonunlar sirasiga, avvalo, konstitutsiya kiradi va oʻz yuridik maqomiga koʻra, ular orasida eng yuqori oʻrinni egallaydi. OʻzRda "Oʻzbekiston Respublikasining davlat mustaqilligi asoslari toʻgʻrisida" qonun (1991-yil 29 dekabrda umumxalq referendumi bilan tasdiqlangan (1-Prezident saylovi)), "Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi toʻgʻrisida" qonun (1993-yil 28 dekabr), "Referendum yakunlari hamda davlat hokimiyati tashqil etilishining asosiy prinsiplari toʻgrisida" qonun (2002-yil 4-aprel) Konstitutsiyaviy qonun hisoblanadi. Konstitutsiyaviy qonunlar 2 guruhga boʻlinadi: 1) konstitutsiyaga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritadigan Konstitutsiyaviy qonunlar; 2) Konstitutsiyaning muayyan meʼyorlari mazmunini kengroq ochib beradigan va aniqlashtiradigan, xususan, muhim davlat muassasalari hamda organlari, mas, muayyan davlat parlamenti, hukumati, inson huquklari boʻyicha parlament vakili (ombudsman), referendum, sudlar va sud tizimi va boshqa davlat organlari toʻgʻrisidagi Konstitutsiyaviy qonunlar. Konstitutsiyaviy qonunlarning oliy yuridik maqomga ega boʻlishini belgilovchi omillar: I) ular tartibga solib turadigan munosabatlar yoki davlat organlari faoliyati jamiyat va davlat hayotida muhim oʻrin egallashi kerak; 2) ularni qabul qilishning alohida, qatʼiy belgilab qoʻyilgan tartibi ishlab chiqilgan boʻlishi zarur; mas, oddiy qonunlarni qabul qilish uchun parlament aʼzolarining oddiy koʻpchilik ovozi kifoya qilsa, Konstitutsiyaviy qonunlarni qabul qilish, ularga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish uchun deputatlarning kamida 2/3 qismi yoqlab ovoz berishi talab etiladi. Baʼzi davlatlarda (mas, Rossiyada) Konstitutsiyaviy qonunlarni qabul etish uchun parlament yuqori palatasida deputatlarning kamida 3/4 qismi yoklab ovoz berishi hamda Prezidentning veto huquqi tatbiq qilinmasligi kerak.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kontakt minerallari** - ikki xil togʻ jinsining tutashgan (kontakt) zonasida hosil boʻlgan minerallar. Ular yer yuzasidan maʼlum chuqurlikda katta bosim va haroratda sovib qotayotgan magma bilan atrofidagi choʻkindi togʻ jinslarining oʻzaro reaksiyaga kirishishidan (mas, biotit, amfibollar, andaluzit, kordiyerit, kvars, kalsit, marmar va boshqalar) va magma qotgandan soʻng ajralib chiqadigan yuqori temperaturali bugʻ va gaz aralash suyuqliklardan ohaktosh bilan granitoidlar tutashgan joyda (mas, vollastonit, piroksen, granat, epidot, vezuvian, skapolit, amfibollar, flogopit, serpentin va boshqalar) hosil boʻladi. Kontakt minerallari Oʻzbekistonning Nurota (Qoʻytosh, L angar, Oqchob, Qoʻshrabot), Zirabuloq (Ingichka, Changalli, Qargʻali, Tim va boshqalar), Qoratepa (Ogʻaliq, Sazagʻon, Jom, Hasantepa, Qoratepa va boshqalar), Chatqol (Kumushkon, Surenota, Chimyon, Ustarasoy, Ixnach, Miskon va boshqalar), Koʻrama (Qoʻrgʻoshinkon, Noqpoy, Qatrangʻi), Boʻkantov (Saritov, Soutboy), Hisor (Yaxton) togʻlarida koʻp.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kontakt-metamorfik konlar** — intruziv jinslarning turli tarkibdagi jinslar bilan yuqori temperatura taʼsirida kontakt zonasida yuzaga kelgan foydali qazilma yotqiziqlari. Bunda jins ichiga yorib kirgan magmadan atrofni oʻrab turgan jinslarga yangi moddalar oʻtmaydi. Jarayonning jadalligi va mineral hosil boʻlish xususiyatlari, jumladan, rudaning vujudga kelishi jinslarning dastlabki tarkibiga, kontakt joyidan uzoq yoki yaqinligiga, jarayonning chuqurligi, oʻlchamlari, shakllari va intruziv jinslar kontakti harakteriga, uchuvchan moddalar va eritmalarning qatnashuviga bogʻliq boʻladi. Bunday sharoitlarda hosil boʻlgan minerallar qatoriga diopsid, aktinolit, grossulyar, shpinel, vollastonit, piroksen va boshqa, nodirlariga — montichellit, sperrit, mervinit va boshqa kiradi. Oʻzbekistonda Qoʻytoshdagi vollastonit (CaSiO3) konidan olinadigan vollastonit konsentrati sanoatda va umuman xalq xoʻjaligining turli sohalarida keng miqyosda qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rigorizm** (lot rigor — qatʼiylik, oʻta talabchanlik) — faoliyat, xulqatvor va fikrda muayyan prinsipga qatʼiy amal qilish. U qandaydir kelishuvchilikka, dastlabki prinsipdan farq qiluvchi boshqa prinsiplarni hisobga olishga yoʻl qoʻymaydi. Koʻpincha etik formalizmning oʻziga xos ifodasi hisoblanadi.

Kantnmnt etik R. i qatʼiy axloqiy qonunni tan oladi va axlo1ush odam har qanday sharoitda bu qonunga rioya etishini talab qiladi. Uningcha, xudo yoki insonni shunchaki sevib, ularga sajda qiladigan odamdan koʻra qonunga astoydil boʻysunuvchilar axloqli odam hisoblanadi. Shshtler Kant R.iga qarshi chiqqan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Rikota -** italyancha zardobli pishloq.

Rikota soʻzma-soʻz tarjima qilinsa „qayta pishirilgan" yoki „tozalangan" degan maʼnoni anglatadi.

Tarixi
------

Italiya yarim orolida rikota ishlab chiqarish tarixi bronza davriga toʻgʻri keladi. Miloddan avvalgi II ming yillikda sopol idishlarda sut pishirish yoʻlga qoyila boshlangan. Sopol sut qozonchalar sutni yuqori haroratda qaynatish va uni meʼyorda ushlab turishga moʻljallangan.

  

Qadimgi rimliklar rikota pishlogʻini tayyorlashgan, ammo Kato Elder, Markus Terentius Varro va Kolumella kabi qishloq xoʻjaligi boʻyicha yozuvchilar bu haqda hech nima yozib qoldirishmagan. Rikota uni ishlab chiqargan choʻponlar tomonidan isteʼmol qilingan deb ehtimol qilishadi. Ammo rasmlar va adabiyotlardan olingan dalillar rikotani Rim aristokratlari ham bilishgan va isteʼmol qilganligini koʻrsatadi.

Keramik sut qozonlari Apennin choʻponlari tomonidan milodiy XIX asrda rikota tayyorlash uchun ishlatilgan. Bugungi kunda metall sutli qozonlardan foydalanilmoqda, ammo ishlab chiqarish usullari zamonlar osha oʻzgargan.

 *Rikota salata* rikottaning qattiq, tuzlangan navidir.
 *Ricotta affumicata*, Kalabriyadagi dudlangan nav
 *Ricotta forte* — bankalarda sotiladigan Apuliya navidan juda yumshoq nav.
* Pishloqlar roʻyxati

Manbalar
--------

* 
*
**Konstantinopol shartnomasi** — 1712-yil 5 (16-aprel)da Rossiya va Turkiya oʻrtasida imzolangan tinchlik shartnomasi. U 1711-yilgi Prut tinchlik shartnomasi bandlarini tasdiqlashni nazarda tutib, Konstantinopol (Istanbul) shahrida imzolangan.

Rossiya bir oydan kechiktirmay Rech Pospolitadan qoʻshinlarini olib chiqishga, Ukraina va Polsha ishlariga aralashmaslik majburiyatini zimmasiga oldi. Shu bilan birga, mabodo Shvetsiya qoʻshinlari Polshaga kirgudek boʻlsa, Pyotr I Polsha yerlarida ular bilan urush olib borish shartini kirita oldi (1-modda). Rossiya Karl XII va unga hamroh boʻlgan qoʻshinlarni erkin oʻtkazish majburiyatini ham oldi (2-modda).

Pyotr I Ukrainaning oʻng qirgʻogʻi va Zaporojya Sechiga daʼvosidan ham voz kechdi. Dneprning gʻarbiy tomonida faqatgina Kiyev va uning atrofi Rossiya ixtiyorida qoldi. Dneprning gʻarbiy tomonida yashagan kazaklar va Sechlar Rossiyaga boʻysunmaydigan boʻldi (3-modda).

Ikki tomon ham Azov va Cherkassk oʻrtasida birorta ham qal’a qurmaslik majburiyatini oldi.

Bitimni Rossiya nomidan favqulodda va muxtor vazirlar P. P. Shafirov hamda B. Sheremetyev imzolagan.

Adabiyotlar
-----------

* Diplomatiya tarixi, 1-jild. M. 1959;
* Arkas M. M. Ukraina-Rossiya tarixi. K. 1991-yil
| **Konsepsion** |
| --- |
|  |
| Gerb | Bayroq |
|  |  |
|
| Xarita |
|  |
| Hukumat |
| Davlat: | Chili |
| Gubernator: | Patricio Kuhn |
| Geografik xarakeristika |
| Maydoni | 221,6 km² |
| Aholisi: | 216.061 (2002) |
| Telefon prefiksi: | +56 |
|

**Konsepson** — Chilining markaziy qismidagi shahar. Bio-Bio viloyatining maʼmuriy markazi. Temir yoʻl tuguni. Tinch okean sohilidagi port. Aholisi 362,6 ming kishi (1997). Mamlakatning muhim transport-iqtisodiy markazi. Mashinasozlik, neftni qayta ishlash, toʻqimachilik (ip gazlama, jun gazlama), oziq-ovqat (jumladan, un tortish, shakarqand, konserva) sanoatlari rivojlangan. Konsepson yaqinidan toshkoʻmir olinadi, metallurgiya zavodi qurilgan. Universitet bor. Shaharga 1550-yilda asos so-lingan. 1960-yilgi zilzilada vayron boʻlgan, keyinchalik qayta tiklangan.

* Fayl:Centronocheconce.jpg
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* Concepción (isp.)
* Encyclopedia Britannica — Concepción (ingl.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsda ***Concepción*** mavzusiga oid fayllar bor. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rikketsiozlar**, bakteriyasimon mikroorganizmlar — rikketsiyalar qoʻzgʻatadigan oʻtkir yuqumli kasalliklar. Hayvonlar, qon soʻruvchi hasharotlar (bit, burga, kana) va odamda uchraydi. R.ga epidemik toshmali terlama, Ku isitmasi, okop isitmasi va boshqa kiradi.

Rikketsiyalar mikrometr ulushlaridan tortib, bir necha mikrometrgacha kattalikda boʻladi. Shakli sharsimon, ipsimon, kalta yoki uzun tayokchasimon boʻlishi mumkin. Rikketsiyalar turli xil hasharotlar (burga, bit va kanalar) organizmida parazitlik qiladi.

R. qon orqali oʻtadigan yuqumli kasalliklar guruhiga kiradi. R.ning qoʻzgʻatuvchilari kasal odam (hayvon) qoni va limfasida muayyan vaqtgacha aylanib yurib, undan qon soʻruvchi hasharotlar (burga, bit) va kanalar orqali sogʻlom kishi qoniga oʻtadi, hasharotlar rikketsiyalarni faqat najasi yoki soʻlak bezlari sekreti orqali ajratadi. Ayrim hollarda, Mas, Ku isitmada R. qoramol suti va siydigi orqali toqadi.

Tabiiy sharoitda R. turli xil yovvoyi sut emizuvchilar (asosan, kemiruvchilar)da uchraydi, bulardan (rikketsiyalarning qonda aylanib yurishi davrida) burga va kanalar kasallikni yuqtiradi. Odamga kasallik kana qonni soʻrganida, rikketsiyalar bit, burga, kana najasi orqali zararlangan teriga (Mas, terini qashiganda) yoki chang bilan shilliq pardalarga tushganida yuqadi. R. orasida epidemik toshmali terlama va okop isitmasi antroponoz kasallikdir, bular bilan koʻproq odam kasallanadi. Ularning qoʻzgʻatuvchisi bemor qonidan kasallik tarqatuvchi (bitlar)ga qrn soʻrganida oʻtadi, ulardan esa boshqa kishilarga tarqaladi. Qolgan P. — zoonoz kasalliklardir. Bunda odamga kasallik kasal hayvonlardan rikketsiyalar oʻtgan burga yoki kanalar chaqqanda yuqadi.

Kasallik toʻsatdan boshlanadi, bemor isitmalaydi, boshi va muskullari ogʻriydi va badaniga toshma toshadi. Qon tomirlarning devorlari, shuningdek, markaziy nerv sistemasi zararlanadi.

Bemor kasalxonada davolanadi. R. ning oldini olish uchun qon soʻruvchi hasharotlar (kana, bit, burga) va kemiruvchilarga qarshi kurash olib borish lozim.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Konsertino** (ital. concertino — kichik konsert) — 1) yakkanavoz cholgʻuchi va orkestrga moʻljallangan musiqa asari; konsertga nisbatan shaklan kichik, baʼzan simfonik orkestr oʻrniga kamer orkestr ishlatiladi (mas, B.Giyenkoning fortepiano va kamer orkestr uchun "Masharabozlar" asari); 2) dam-li-klavishli musiqa cholgʻusi, tayyor akkordlarsiz xromatik tovushqatorli, 6 yoki 8 qirrali garmon; konsertina deb ham ataladi. 19-asrning 1-yarmida ingliz fizik olimi Ch. Uitston kashf etgan. Pikollodan - kontrabasgacha 6 turi mavjud. Yakka tarzda va ansambl tarkibida ishlatiladi. Angliya, Germaniya va boshqa Yevropa mamlakatlarida keng tarqalgan. Unda kompozitor asarlari hamda xalq qoʻshiq va kuylari ijro etiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rillo de Gallo** Ispaniyaning Kastiliya-La-Mancha provinsiyasida joylashgan munisipalitetdir. 2004-yilgi aholini ro'yxatga olish ( INE ) ma'lumotlariga ko'ra, munitsipalitetda 74 nafar aholi istiqomat qiladi.

Ramzlari
--------

Rillo de Galloning geraldik qalqoni Kastilya-La Mancha hamjamiyatining 27-oktyabrdagi 138/87-sonli farmoni bilan tasdiqlangan. Qalqon uch qismga bo'lingan. Uch asosiy ramzdan birinchisi qalqonning yuqori chap tomonidagi jozibali fonda oltin xo'roz tasvirlangan. Yuqori o'ng tomonda kulrang fon bilan oddiy qarag'och ko'rsatilgan. Kumush bolta ramzlarning uchinchisi bo'lib, pastda ko'k rangli fon bilan ko'rsatilgan.

Geografiya
----------

Rillo de Gallo shahri dengiz sathidan 1055 metr balandlikda joylashgan, eng baland joyi Loma de Matillasda (1404 metr).

Rillo de Gallo munitsipaliteti shimolda Pardos va Torrubia, janubda Korduente, sharqda Rueda de la Sierra va Molina de Aragon, g'arbda Herrería bilan chegaradosh.

Shahar nomi bevosita shu hududda joylashgan Gallo daryosi nomidan olingan. Bu hududdan yana Viexo daryosi, Erreriya daryosi va Arroyo Seko daryosi o'tadi.

Geologiya
---------

Rillo de Gallo mintaqasida muhim geologik va geomorfologik boyliklar mavjud bo'lib.

 Qarag'ay o'rmonini qayta tiklash paytida yuzaga kelgan toshlangan daraxt tanasi

Tarixi
------

Qadimgi tarixchilarning aytishicha, qadimgi lotin yilnomalarida "Manliya" deb atalgan poytaxt Molina Rimliklar tomonidan asos solingan va Rillo de Gallo qishlog'i yonida qurilgan. 

Molina la Vieja - Rillo de Gallo munitsipalitetidagi ilk aholi punktlari. 

 Birinchi dinozavr izi Ispaniyada, Rillo de Galloda 1896-yilda topilgan. Umurtqali hayvonlar va tarixdan oldingi paleontologiya to'plami, MNCN
Agar siz bu haqda ko'proq bilmoqchi bo'lsangiz, ba'zi tadqiqotlar tahlil qilingan.

Folklor va urf-odatlar
----------------------

Rillo de Galloda 8-9-10-sentyabr kunlari mos ravishda Bibi Maryam, Fiestecilla va Abuela tug'ilgan kunini nishonlash marosimi bo'lib o'tdi.

Gastronomiya
------------

Munitsipalitet kolbasa, ayniqsa qon kolbasa va chorizo kabi mazali taomlari bilan mashhur.

Manbalar
--------

1. ↑  *Vázquez Hombrados, Ciríaco.* „"El paso del Cid por Molina la Vieja"" (es). *Nueva Alcarria, 17 julio 2020.*. Qaraldi: 19-yanvar 2022-yil.
2. ↑  Rillo de Gallo: cómo se vacía un pueblo, pero no se abandona.

Havolalar
---------

* Rillo de Gallo (Inglizcha)
* Rillo de Gallo (ispancha)
**Rikardo Abel Barbosa Ferreyra** (1989-yil 3-dekabrda tugʻilgan), shunchaki **Rikardo** nomi bilan tanilgan, portugaliyalik professional futbolchi, Slovakiyaning DAC 1904 Dunajska Streda klubida darvozabon sifatida oʻynaydi.

Jamoalardagi faoliyati
----------------------

Rikardo Braga shahrida tug'ilgan. Tug'ilgan shahri SC Braga yoshlar tizimi mahsuli bo'lib, u 2007-08-yilgi mavsumda to'rtinchi darvozabon sifatida asosiy jamoaga ko'tarildi.

Keyingi ikki yil ichida Rikardo Algarvedagi SC Olhanense jamoasida o'ynadi, birinchi bo'lib ijaraga olingan va faqat ikkita o'yinda maydonga tushdi. 2009-10 mavsumida klub bilan 34 yil ichida birinchi marta Primeira Ligada, u so'nggi o'yinda maydonga tushdi, chunki Paços de Ferreyraga qarshi safarda 2:2 hisobida durang o'ynadi.

Rikardo 2010-yilning yozida CS Maritimo bilan shartnoma imzoladi, asosan Madeyradagi faoliyati davomida zaxiralar bilan bog'liq edi. To'rt yil o'tgach, klubda bir mavsumlik ijaradan so'ng, u 3 yillik shartnoma asosida Segunda Ligadan Portimonense SCga qo'shildi. U 2016-17-yillarda 40 ta o'yinda ishtirok etib, olti yildan so'ng yuqori divizionga qaytishga yordam berdi va uch yilga uzaytirish bilan taqdirlandi.

2020-yildan boshlab Rikardo o'zining boshlang'ich o'rnini avval Shūichi Gondaga, keyinroq Samuel Portugaliyaga boy berdi. 32 yoshli futbolchi faoliyatida ilk bor 2022-yilning fevralida xorijga koʻchib oʻtdi va Slovakiya Superligasining DAC 1904 Dunajska Streda klubiga bir yarim yillik shartnoma asosida qoʻshildi.

Xalqaro martabasi
-----------------

Rikardo 2009-yil 16-iyul kuni 21 yoshgacha boʻlgan Portugaliya terma jamoasi uchun oʻzining birinchi va yagona oʻyinida oʻsha yilgi Lusofonia oʻyinlarida yaxshi natija koʻrsatgan Hindistonni 7:1 hisobida magʻlub etgandi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  "Ricardo Ferreira" (in Portuguese). Mais Futebol. Retrieved 30 January 2021.
2. ↑  *Amaral, Nuno*. „Paulo Santos renovou" (pt). *Jornal de Notícias* (21-iyun 2007-yil). Qaraldi: 30-yanvar 2021-yil.
3. ↑  „Olhanense empata em Paços de Ferreira" (pt).  Rádio e Televisão de Portugal (9-may 2010-yil). Qaraldi: 31-iyul 2017-yil.
4. ↑  „Ricardo Ferreira e Fidélis por três épocas" (pt). *Record* (17-iyul 2014-yil). Qaraldi: 31-iyul 2017-yil.
5. ↑  „Portimonense: guarda-redes Ricardo Ferreira renova até 2020" (pt).  TVI 24 (26-may 2017-yil). Qaraldi: 21-oktabr 2021-yil.
6. ↑  „Guarda-redes Samuel renova com o Portimonense" (pt).  Rádio Renascença (12-oktabr 2020-yil). Qaraldi: 21-oktabr 2021-yil.
7. ↑  „Bude najstarším hráčom Dunajskej Stredy: DAC z Portugalska dotiahol skúsenú posilu" (sk).  Sportky (5-fevral 2022-yil). Qaraldi: 5-fevral 2022-yil.
8. ↑  „Portugal esmagador no futebol" (pt). *Record* (16-iyul 2009-yil). Qaraldi: 31-iyul 2017-yil.

Havolalar
---------

* Ricardo at ForaDeJogo (archived)
* National team data (in Portuguese)
* Ricardo at Soccerway
Konsorsium — tadbirkorlarning yirik moliyaviy operatsiyalarini birgalikda amalga oshirish maqsadida birlashuvi (masalan, yirik miqyosli loyihalarga juda kata miqdorda va uzoq muddatli kredit berish yoki investitsiyalar qoʻyish).

  

**Konsorsium** (lot. consortium -shirkat, ishtirok etish) — kompaniyalar, banklarning kapitaltalab, juda keng koʻlamdagi iqtisodiy loyihani amalga oshirish yoki qarzlarni hamkorlikda joylashtirish uchun tuzilgan vaqtinchalik birlashmasi. K. aʼzolarining huquq va majburiyatlari K. toʻgʻrisidagi bitimda belgilab qoʻyiladi. Qoʻyilgan vazifani bajarish uchun K. ishtirokchilari badallari hisobidan yagona moliya va moddiy fondlar barpo etadi, byudjet mablagʻlari va bankdan kredit oladi. K. oʻz buyurtmachilari oldida hamkorlikda javobgar hisoblanadilar. Vazifa bajarilgach, K. tarqaydi. Dastlab K. bank sohasida maydonga kelgan. Bozor iqtisodiyoti sharoitlarida mamlakatda chet el firmalari va banklari bilan hamkorlikda K.lar vujudga keladi.

Yana qarang
-----------

* Kartel
* Konsern
* Sindikat
* Trest

|  |  |
| --- | --- |
| Iqtisodiyot | *Iqtisodiyot va moliyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Turk bosh kiyimi**, norasmiy bosh kiyimi birinchi marta turklar tomonidan kiyilgan, shuningdek, "hoji qalpoq "deb ham ataladi. U asosan qishloqda diniy hayot kechiradigan keksa odamlar tomonidan qo'llaniladi. Turk bosh kiyimlari odatda paxta momig'i va jun aralashmasidan tayyorlanadi. Ushbu an'anaviy bosh kıyımnıng yon yuzalarida chuqurlashtirilgan naqshlar va tepasida dumaloq shakllar mavjud. Ba'zi sarlavhalar oddiy. Turk bosh kiyimlari quloq sathidan yuqoriroq kiyish uchun yon tomondan mutanosib ravishda qatlangan holda kiyiladi.

G'arbiy Afrika
--------------

G'arbiy Afrikada odamlar dinidan qat'i nazar ( xristian, musulmon yoki afrikalik yahudiy kabi) turk bosh kiyimidan foydalanishgan. Biroq, turk bosh kiyimining bir varianti bo'lgan shlyapalar paydo bo'ldi va turk bosh kiyimining bir varianti bo'lgan do'ppi islom olamida diniy kiyim buyumiga aylandi. Senegallik kinorejissyor va yozuvchi Ousman Sembene va Gvineya-Bisau inqilobi yetakchisi Amilkar Kabralning turk bosh kiyimini tez-tez ishlatishi 1970-yillarda uning dunyoda mashhurligini oshirdi. Bu bosh kiyim asosan Gʻarbiy Afrikada diniy yetakchilar, qishloq taniqli shaxslari, shahar doʻkonlari, Mourid birodarligi aʼzolari va Fula xalqi tomonidan qoʻllaniladi.

Qo'shimcha manbalar
-------------------

* Maykl Peylin, *Sahara* (Thomas Dunne Books 2003). Sayohat DVD dan Senegal, Mali va Nigerga. DVDda G'arbiy Afrikada turkcha bosh kiyimlar kiygan ko'plab ramkalar mavjud.
**Lashkarak polimetall koni** — Qurama togʻlarining shim. yon bagarlarida, Lashkaraksoyning yuqori oqimida, Angren shahridan 40 km jan.da joylashgan. Oʻrta asrda yirik kumushqoʻrgʻoshin konlaridan biri boʻlgan. Kon qoldiklari 1933-yilda topilgan. Konning ustki qismini qad. konchilar toʻla-toʻkis qazib olganlar. Konchilarning temir pona, tosh bolgʻa, sopol moychiroqlar kabi asbob va buyumlari, ruda eritish xumdonlarining qoldiqlari topilgan. Konning geologik tuzilishida yuqori toshkoʻmir davrining traxiandezit-datsitlari va yuqori perm davriga mansub liparit effuziv formatsiyalari ishtirok etgan. Rudali zonalar subvulkan jinslarida va shim.-sharq tomonga yoʻnalgan yer yoriklari atrofida joylashgan. Kondagi ruda, asosan, ikkilamchi minerallar tarqalgan joyda boʻlib, kvars-galenit, kvars-kalsit-galenit minerallari assotsiatsiyasida uchraydi. Ruda tarkibida 80 dan ortiq mineral aniklangan, jumladan, 60 dan ortigʻi rudali. Qoʻrgʻoshin va ruxdan tashqari kumush ham muhim ahamiyatga ega, ayrim joyda sof kumush ham uchraydi. Uning 1 t rudadagi miqdori 350 g dan ortiq, odatda, uning amaldagi miqdori 600—900 g/t dan kam bulmasligi lozim. Asosiy ruda elementlaridan tashkari kadmiy, indiy, surma va boshqa nodir metallar ham uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bouzov qal’asi** (chex. ) — Chexiya Respublikasining Olomouc viloyati Olomouc tumanidagi xuddi shu nomdagi aholi punktida joylashgan oʻrta asrlardagi Moraviya qal’alaridan biri. Qal’a XIII-asr oxiri — XIV-asr boshlarida qurilgan. Qal’aning hozirgi koʻrinishi XX-asr boshlarida Romanesk uslubida rekonstruktsiya qilinganidan keyin olingan.

Qal’aning tarixi
----------------

 Qal’a minorasidan qoʻshimcha binolargacha boʻlgan koʻrinish
Qal’a XII-XIV-asrlar oxirida tashkil etilgan va dastlab **Buzov (Buzov)** deb nomlangan. Qal’aning birinchi taniqli egasi 1317-1339-yillarda Buzovga egalik qilgan Buzovlik Buz edi. XIV-asrning oʻrtalarida qal’a Vildenberglik aka-uka Jeshek va Beneshlarning mulkiga oʻtadi. 1382-yilda Benesh qal’a va Bouzovning manorini Moraviya Margrave Jostga sotadi, u 1396-yilda qal’ani Podebradiyalik Bochek II ga beradi, uning avlodlari (Kunstat va Podebradidagi panlar) keyingi 70-yil davomida qal’aga egalik qiladi. Ulardan keyin qal’a tez-tez egalarini oʻzgartiradi.

Oʻttiz yillik urush paytida Bouzov qal’asi imperator qal’asi va shved asirlari uchun qamoqxona boʻlib xizmat qilgan. 1649-yilda qal’a Prusinowitsedan Evgenia Podstatska tomonidan sotib olinadi va uning oʻgʻli uni 1696-yilda Teuton ordeniga sotadi. Qal’a 1939-yilgacha ordenga tegishli edi.

1939-yilda qal’a fashistlar maʼmuriyati tomonidan musodara qilinadi va urush paytida qal’ani musodara qilingan qimmatbaho narsalarni saqlash joyi sifatida ishlatgan SS Bosh maʼmuriyati nazorati ostiga olinadi. Urush tugagandan soʻng, Bouzov Chexoslovakiya davlatining mulkiga aylanadi. Chexoslovakiya oʻz faoliyatini toʻxtatgandan soʻng, Tevton ordeni qal’aga boʻlgan huquqlarini talab qildi, ammo hech qanday natija bermaydi.

Havolalar
---------

* Сайт замка
* Hrad Bouzov на turistickyatlas.cz
**Bowery** (inglizcha: *Bowery*) — Nyu-York dagi xuddi shu nomdagi koʻcha va unga tutash tuman nomi. Koʻcha janubdagi Chatham maydonidan boshlanib, shimoldagi Kuper maydonida tugaydi. Boveryning Kuper maydoni va Union maydoni oʻrtasidagi qismi endi 4-avenyu.

Bovery 17-asrda Nyu-Amsterdamdan fermaga (nid. *bouwerij*) gubernator Stuyvesantga boradigan yoʻl sifatida paydo boʻlgan Manxettenning birinchi koʻchasidir. U Mark cherkovida dafn etilgan va osha cherkov hozirgi koʻrinishini XVIII asrning oxiridagi koʻrinishni olgan

XIX asrda Nyu-York elitasi Bovery Leyn kvartaliga joylashdi, ammo XIX asrda u mashhur koʻngilochar tumanga aylantirildi, ular orasida Bovery teatri va Bovery Ballroom Music Hall ajralib turardi. Buyuk Depressiya yillarida Bowery maydoni bunkhouses bilan ishlab chiqilgan. Urushdan keyingi davrda afsonaviy amerikalik ekspressionist rassomlar Mark Rotko va Si Tvombliy Bovery koʻchasida yashagan.

Bovery shimolda Sharqiy qishloq, janubda Chinatown, sharqda Quyi Sharqiy tomon va gʻarbda Kichik Italiyaga ulashgan. Ushbu hududlarning aksariyati milliy ozchiliklarning ixcham yashash zonalarini ifodalaydi (yoki ifodalash uchun ishlatiladi): italyanlar, nemislar, xitoylar, koreyslar va boshqalar.

2007-yilda Bowery va Prince Streets burchagida yangi zamonaviy sanʼat muzeyi ochildi.

* Bowerydagi Avliyo Mark cherkoviBowerydagi Avliyo Mark cherkovi
* Bowerydagi Amato OperaBowerydagi Amato Opera
Tarixi
------

### Qadimgi turklarda teatr

Turk teatrining boshlanishi mavzusida ikki xil yondashuv mavjud; Birinchi yondashuvga koʻra, Usmonli imperiyasidagi shaharlarda tugʻilgan Meddah Qorakoʻz kabi sanʼat va Yaqin Sharqdagi moʻl-koʻlchilik marosimlarining qoldiqlari sifatida Anadolu qishloqlarida saqlanib qolgan qishloq teatri oʻyinlari, turk teatrining boshlanishi sifatida qabul qilinishi kerak. Ikkinchi yondashuvga ko‘ra, turk jamiyatida teatr Usmonlilar va islomdan oldingi davrlarga borib taqaladigan muhim tarixga ega. Bu ikkinchi yondashuvni qoʻllagan ayrim yozuvchilarning fikricha, Oʻrta Osiyoda shomanizmga asoslangan hayot kechirgan turklar orasida teatr din bilan birga tugʻilgan. Turk jamoalari ham oʻz eʼtiqodlariga muvofiq, boshqa jamoalar singari, xudolarni rozi qilish uchun ularga taqlid qilish, oʻz borligini ifodalash, hikoya qilish tarzida teatrlashtirilgan marosimlar oʻtkazgan.

Anʼanaviy Turk teatri janrlari
------------------------------

Turk teatrida gʻarbiy maʼnoda zamonaviy teatrdan tashqarida boʻlgan turk jamiyatining anʼanaviy tuzilishida paydo boʻlgan teatr turlariga „anʼanaviy turk teatri" deyiladi. Sanʼatning bu sohasi ilgari *turk dramaturgiyasi deb atalgan bo‘lsa,* „anʼanaviy turk teatri" iborasi tadqiqotchi Metin Andning qo‘llanishi bilan birlikda keng tarqaldi. Gʻarb uslubidagi zamonaviy teatr va oʻrta oʻyinning uygʻunligi natijasida paydo boʻlgan va anʼanaviy unsurlarni katta darajada oʻzida mujassam etgan Tuluat ham anʼanaviy turk teatri doirasida koʻrib chiqiladi.

Qishloq teatri va qoʻgʻirchoq teatri qadimgi diniy marosimlarga asoslangan sanʼatdir; boshqa dramatik spektakllar Usmonli ijtimoiy tuzilishi doirasida shakllangan va ularning asosiy faoliyati 16—19-asrlarda sodir boʻlgan, asrlar davomida saqlanib qolgan.

Manba
-----

1. ↑  „Türk Tiyatrosunda Trajedi".  Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü yüksek lisans tezi, 2014. Qaraldi: 6 eylül 2020.
2. 1 2 3  „Türkiye'de Geleneksel Tiyatro Çalışmaları".  Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi Sayı 52, Haziran 2014. 11 ekim 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7 eylül 2020.
**Saroyberka**, Yangi Saroy - Oltin Oʻrdattg poytaxti. Berkaxon tomonidan bunyod etilgan (taxminan 1260). 14-asrning 1-yarmida ravnaqtopgan. S.B. nafaqat Oltin Oʻrda, balki butun oʻrta asr Yevropasining eng katta shaharlaridan biri sifatida shuhrat topgan. 1333 y. S.B.ga kelgan Ibn Battutaning guvoxlik berishicha, S.B. kaftday tekislikda qurilgan shaharlar sirasiga kirib, odamlar bilan toʻla boʻlgan, ajoyib bozorlari, keng koʻchalari kishini hayratga solgan. S.B.ning aholisi 75 ming kishi atrofida boʻlib, ular moʻgʻul, alan(os), qipchoq, cherkas, rus hamda vizantiyaliklardan iborat boʻlgan. Shaharda hunarmandchilik ustaxonalari,turli tuman korxonalar, savdosotiq rastalari, karvonsaroylar ishlab turgan. Shaharning butunlay harobaga aylanish vaqti haqida aniq maʼlumot yoʻq. Sharq va Gʻarbni bogʻlovchi Buyuk ipak yoʻlida joylashganS.B.ning koʻpdan koʻp binolari rus podshosi Fedor Ivanovichning 1578 yildagi farmoniga koʻra, buzilgan va Astraxon sh. qurilishi uchun ishlatilgan. Harobalari Volgograd viloyatidagi Sarev qishlogʻida saqlangan. S.B.da A.V.Tereshchenko (1843—51), F.B.Ballod (1922), G.A.FyodorovDavidov (1959 — 67) qazish ishlari olib borishgan.

Adabiyot
--------

* FyodorovDavidov G.A. Obshestvenniy stroy Zolotoy Ordi, M. 1973; Yegorov V.L. Istoricheskaya geografiya Zolotoy Ordi v XIII—XVI vv. M. 1985.

Hamidulla Dadaboyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shupelka** (maked.: *шупелка*, serboxorv. shupelka) — bolgar choʻponlarining yarim koʻndalang fleytasi. *Kavalning kichik bir turi*. Ushbu cholgʻu asbobi Bolqon mintaqasining boshqa mamlakatlarida, jumladan Makedoniya, Serbiya va Gretsiyada ham keng tarqalgan.

Tavsifi
-------

Mazkur cholgʻu asbobi — boʻylama fleyta boʻlib, kalta yogʻoch dastak va 6 ta kuy chalish teshigiga ega, shu jihatlari bilan xromatik diagonal kaval fleytasiga oʻxshaydi. Cholgʻu asbobining uzunligi 24 sm dan 35 sm gacha oʻzgarishi mumkin.

Asbob yongʻoq, qizil, shumtol yoki zarang daraxtining yogʻochidan tayyorlanadi.

Shupelka tovush jihatidan xromatik shkalani (ikki oktava) qamrab oladi, pastki oktavaning birinchi notasi bundan mustasno. Shupelka pastki registrda mayin va yoqimli ovoz beradi, yuqori registrda esa tovush keskin va quloqni teshadigan, biroz shipillovchi tembrga ega boʻladi.

Havo kiradigan yuqori teshikning chetlari tor va oʻtkirdir.

Shupelkaning old tomonida oltita teshik mavjud, bundan tashqari, cholgʻu asbobining yettita teshikli namunalari ham bor.

Asbobning nomi makedoncha „shupliv", yaʼni „ichi boʻsh" degan soʻzdan kelib chiqqan. Shuningdek, ushbu cholgʻu asbobining Tunis va Jazoirda keng tarqalgan gasba — puflab chalinadigan va yogʻochdan ishlanadigan arabcha cholgʻu asbobi bilan umumiy jihatlari mavjud.

Shupelka yaxlit korpus qismiga ega va uni sozlash shart emas.

Shupelka chalish vaqtidagi klassik holat — har bir qoʻlning uchta oʻrta barmogʻi teshiklar ustiga joylashadi, asbob vertikal holatda 45 ° burchak ostida turadi. U yakkaxon improvizatsiyalar uchun ham, instrumental orkestrlar tarkibida ham qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Музыкальные инструменты. Энциклопедия 2008. sfn error: no target: CITEREFМузыкальные\_инструменты.\_Энциклопедия2008 (help)
2. ↑  *World Music: Africa, Europe and the Middle East*. Andoza:Нп3 — 203 bet. ISBN 9781858286358.
3. ↑  „Народни инструменти — Шупелка" (mk).  www.imor.org.mk (2007). 17-mart 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-mart 2014-yil.
4. 1 2  Боривоје Џимревски*. Шупелката во Mакедонија*. Институт за фолклор „Марко Цепенков", 2000. ISBN 9989-642-09-5.
5. ↑  „Народни инструменти — дувачки — Шупелка" (mk).  www.kralemarko.org.mk. 30-oktabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-mart 2014-yil.
6. 1 2  Aleksandar Linin*. Narodnite muzički instrumenti vo Makedonija*. Skopje, Macedonia: Makedonska Kniga, 1986.

Adabiyotlar
-----------

* „Цафара",*Музыкальные инструменты. Энциклопедия*. М.: Дека-ВС, 2008 — 650 bet.

Havolalar
---------

* „Каваль и шупелка: диагональные флейты" (deadlink).  Музыкальный журнал «Варга. Акустические музыкальные инструменты». 17-oktabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-oktabr 2016-yil.