recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Semafor** (frans. semaphore, yun. sema — belgi va phoros — eltuvchi) — 1) t.yildagi muqim (statsionar) signal qurilmasi. Machta, qanotlar (1—3 ta) va kanotlarning vaziyatini oʻzgartirib turadigan yuritmadan iborat. Qanotlarning har bir vaziyati lokomativ (teplovoz yoki elektrovoz) mashinistini harakatlanishga ruxsat berish, harakatlantirishni taʼqiqlash yoki tezlikni oʻzgartirish toʻgʻrisida ogoxlantiradi. Masalan, 2 qanotli S.ning yuqori qanoti gorizontal vaziyatda tursa va taqikdovchi qizil chiroq yonsa, poyezd toʻxtashi kerak. Agar pastki qanot machta oʻqi boʻylab tik tursa va sariq chiroq yonsa, tezlikni kamaytirish kerak boʻladi. Agar yuqori qanot machta oʻqiga 135° burchak ostida tursa va yashil chiroq yonsa, poyezd belgilangan tezlikda harakatni davom ettirishi mumkin. Kechasi yoki yaxshi koʻrinmaydigan sharoitda (tuman tushganda, qor yoki yomgʻir yogʻayotganda) qoʻshimcha ravishda signal chiroklari ham yonadi; 2) harflar, raqamlar va xizmatga doir signallar maxsus alifbo (rus, lotin va boshqalar) yordamida qoʻldagi rangdor bayroqlar orqali uzatiladigan vizual (koʻrinma) aloqa vositasi. Bu usulda 2,5 km gacha uzoqqa signallarni minutiga 60—70 belgi tezlikda uzatish mumkin. Bunday S. flotda (asosan, harbiy flotda) va quruqlikdagi qoʻshinlarda qoʻllanadi; 3) dengiz (daryo) Si — taxtacha (rey)li signal machtasi. Dengiz yoki daryoning kemalar faqat bir yoʻnalishda suzishi lozim boʻlgan joyiga oʻrnatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qarama-qarshiliklar birligi va kurashi qonuni** — dialektikattg qonunlaridan biri. Uni Gegel ishlab chiqqan. Bu qonunga koʻra, ziddiyat, qarama-qarshi tomonlar, kuchlar oʻrtasidagi kurash harakat va rivojlanishning sababi, manbai hisoblanadi. Rivojlanish ziddiyatlarning paydo boʻlishi, rivojlanishi va bartaraf qilinishi jarayonidan iborat, bu eskining yoʻqolishi va yangining paydo boʻlishiga olib keladi. Qaramaqarshilik deb narsa va hodisalarning bir-birini taqozo etuvchi tomonlari, quchlarning oʻzaro munosabatiga aytiladi. Qarama-qarshiliklar birligi nisbiy, oʻtkinchi, yaʼni u narsa va hodisadagi ikki qarama-qarshi kuchning maʼlum nisbiy vaqt ichida birga mavjud boʻlib turishini anglatadi. Qarama-qarshiliklar kurashi esa abadiy, yaʼni rivojlanishning manbai sifatida doim, har qanday sharoitda barcha jism va hodisalarga xos. Qonunning mohiyati va amal qilish jarayonini oʻrganishda ichki va tashqi, asosiy va asosiy boʻlmagan zidsiyatlarni bir-biridan farq qilish zarur, lekin ular oʻrtasida mutlaq chegara ham yoʻq. Voqelikda ular oʻzaro chirmashib ketadi, bir-biriga oʻtadi va taraqqiyotga xilmaxil taʼsir qiladi. Shuning uchun ziddiyatlarning har biriga konkret yondashish, ziddiyat namoyon boʻladigan sharoitni, muhitni, vaziyatni, u oʻynaydigan rolni hisobga olish zarur.

Sobiq Ittifoqning mafkurasi darajasiga koʻtarilgan marksizm taʼlimotida, asosan, ziddiyatlarga koʻproq eʼtibor berilar va mutlaqlashtirilar, ular oʻrtasida murosa boʻlishi haqidagi Gegel gʻoyalari inkor etilgan edi. Mavjud jamiyat taqdiri ishchilar sinfining burjuaziya ustidan gʻalabasi bilan yakunlanadi, deb qilingan "bashorat" asossiz boʻlib chiqdi. Ishchilar bilan ish beruvchilar oʻrtasida muayyan konsensus (kelishuv) vujudga keddi. Odamzod azaldan ziddiyatlar kamroq boʻlgan, kishilarning xilmaxil intilish va maqsadlari bir-biridan farq qiladigan gʻoyalar uygʻunlashgan, barqarorlik ustuvor boʻlgan jamiyat qurishga intiladi. Ziddiyatlarga boy boʻlgan hozirgi murakkab davrda kelishmovchiliklarni konsensus asosida hal qilish zarurligi gʻoyasi muhim metodologik ahamiyatga ega.

Abdulla Ayupov. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Muhammad Solih Nidoiy Samarqandiy** (arabcha: محمد صالح نيدوي سمرقندي — Muhammad Solih Nidoiy Samarqandiy — Toʻliq ismi: Muhammad Solih Nidoiy Samarqandiy (taxminan XV asr)) — shoir va Soʻfiy.

Hayoti va Faoliyati
-------------------

Shoir va olim allomaning tarjimai holiga doir hech qanday maʼlumotga ega emasmiz. Uning soʻfiylikka oid „*Hujjatu-l-anzor*" („*Nazarlar hujjati*") nomli sheʼriy asari saqlanib qolgan. Bu kitobning XV asrda Alisher Navoiy zamondoshi mashhur xattot *Mir Ali Kotib* tomonidan Hirotda koʻchirilgan nusxasi OʻzR FA Sharqshunoslik institutida (inv. № 346) saqlanmoqda. Demak, Muhammad Solih Nidoiy XV asrda yoki undan ilgari yashagan va „*Qomusu-l-aʼlom*" („*Bilimdonlar qomusi*") asarida bu shoir eslatib oʻtilgan.
Shuningdek, shoirning „*Devon Nidoiy Samar­qandiy*" va „*Masnaviyi Abdullohxon noma*" kabi asarlari ham bizga maʼlum.

Asarlari
--------

* „Hujjatu-l-anzor",
* „Devon Nidoiy Samarqandiy",
* „Masnaviy Abdullohxon noma"

Adabiyotlar
-----------

* Samarqandlik allomalar

Manbalar
--------

1. ↑  Zirikliy. Al-aʼlom. J. 5. — Bayrut: Doru-l-ilm li-l-malayin, 2002. — B. 63.
2. ↑  Shayx Ogʻa Buzruk Tehroniy. J. 9. Az-zariʼa ilo tasonifi-sh-shiʼa. Doru-l-azvo, 1983. — B. 35, 1179.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Lee Hyo-ri** (1979-yil 10-mayda tugʻilgan) — janubiy koreyalik qoʻshiqchi, produser, faol, aktrisa va teleboshlovchi. „Family Outing" shousida kunlarida „Millat pasrii" deb nomlangan Hyori Janubiy Koreyaning „Fin.K.L" qizlar guruhi aʼzosi sifatida debyut qilgan. Lekin keyinchalik yakkaxon ijrochiga aylandi. 2003-yilda u oʻzining „Stylish" debyut yakkaxon albomini chiqargan, u bir nechta „Yil ijrochisi" mukofotlarini qoʻlga kiritgan. 2006-yilda Lee „Mnet Media" kompaniyasi bilan shartnoma imzolaganida Janubiy Koreyada eng koʻp maosh oluvchi ayol qoʻshiqchi boʻlgan.

Faoliyati
---------

Lee 1979-yilda Janubiy Koreyaning Shimoliy Chungcheong provinsiyasi, Cheongvon okrugidagi Osong-ri shahrida uch qizning kenjasi boʻlib tugʻilgan. Lee taxminan maydoni 8 pyeong (taxminan 285 kvadrat fut) boʻlgan sartaroshxonada qashshoqlikda oʻsgan. Bir marta oʻrta maktabdan haydalganidan soʻng, Lee restoranda yarim kunlik ishlshni boshlagan va agentlik tomonidan hamda „H.O.T." (guruh) menejeri tomonidan eʼtiborga olingan. U „Fin.K.L" guruhining sardori sifatida debyut qilishdan oldin „SM Entertainment" stajyori sifatida yashab, qizlar guruhi debyutiga tayyorlangan.

Lee oʻz faoliyatini Janubiy Koreyaning „Fin" estrada qizlar guruhining bir qismi sifatida boshlagan. KL. Eng katta aʼzo sifatida u guruh rahbari edi. Li oʻz doʻstlari bilan stiker suratga olayotganda topilgan va Finga qoʻshilgan oxirgi aʼzo boʻlgan. KL, 1998-yil yanvar oyida debyutidan oldin. Fin. KL 1998-yil 22-mayda birinchi singli „Blue Rain" bilan rasman debyut qildi. *To My Boyfriend* debyut albomining ikkinchi chiqishi ularning birinchi raqamli hitlarining birinchisiga aylandi. Fin. KL barcha vaqtlardagi eng mashhur va muvaffaqiyatli Janubiy Koreya pop-guruhlaridan biriga aylandi va boshqa mashhur qizlar guruhi SES bilan raqobatlashdi.

2021-yil 13-oktyabrda Lee 2021-yil 11-dekabrda Mnet Asian Music Awards 2021 marosimini olib borishi eʼlon qilingan va bu shouni olib borgan birinchi yakkaxon ayolga aylangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „[충청도 출신 연예인들고향의 이름으로 '별'이 되다"] (ko). *충청투데이* (10-iyun 2012-yil). Qaraldi: 12-noyabr 2020-yil.
2. ↑  „이효리 어린 시절, "화장실 없는 8평 이발소에서 생활했다"" (ko). *Review Star* (16-aprel 2012-yil). 13-may 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-noyabr 2020-yil.
3. ↑  „이효리, 중학생 시절 '이전퇴학' 당했다 "노래방 때문에…"" (ko). *Sports Kyunghyang* (17-aprel 2012-yil). 26-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-aprel 2021-yil.
4. ↑  *파이낸셜뉴스.* „아르바이트하다 파출소까지 간 연예인은?" (ko-KR). *파이낸셜뉴스* (15-iyun 2012-yil). Qaraldi: 12-noyabr 2020-yil.
5. ↑  *Kim.* „올해 MAMA 호스트는 이효리…첫 여성 진행자" (ko). *Yonhap News Agency* (13-oktabr 2021-yil). Qaraldi: 8-noyabr 2021-yil.
**Muhammad Temur sulton** (1471- 1529, Samarqand) — shayboniylardan. Shayboniyxonning oʻgʻli. 

Shayboniylar Movarounnahrni egallaganlarida M.Muhammad Temur sultonga poytaxt Samarqand va uning viloyati berilgan (1501), uning oʻgʻli Poʻlod sultonga Xorazm tekkan. Balxni (15O5) egallagan. 1505—07 yillarda M.Muhammad Temur sulton Ubaydulla sulton bilan birga te-muriylardan Faridun Husayn mirzo va uning ukasi Ibn Husayn mirzoni Raboti Dudar mavzeida tormor etgan. 1507-yil Shayboniyxon Hirotni olgach, M.Muhammad temur sulton va Ubaydulla sultonlarni Abul-muhsin mirzo va Kepak mirzoga qarshi Mashhadga yuborgan, ular zafar qozonishgan. Otasi Ismoil I Safaviy bilan Marv yonida jang qilganida (1510) yordamga kech qolgan. 1511 — 12 yillarda Movarounnaxr va Toshkent uchun shayboniylarning Bobur bilan boʻlgan kurashlarida qatnashgan. Turkiston, Sirdaryo boʻyidagi shaharlarga egalik qilish uchun qozoq sultonlari (Qosimxon va boshqalar) bilan kurashgan (1513-yildan). 1511-yil martda Suyunchxoʻjaxon Boburni qizil-boshlilar bilan ittifoklikda Movarounnahrga hujum qilishidan xavfsirab Chagʻoniyon mulkini Maxdiy sulton va Hamza sultonlardan ajratib olib, u yerga M.Muhammad Temur sultonni joʻnatgan. 1512-yil Koʻli Malik jangitsa Ubaydulla sulton, Jonibek sulton va M.Muhammad temur sultonlarning birlashgan qoʻshini Bobur ustidan toʻliq gʻalabaga erishgan. 1513-yil 11-martda Ubaydulla sulton bilan birgalikda Marvni egallagan. M.Muhammad temur sulton davrida Samarqandda obodonchilik -qurilish ishlari olib borilgan. Oliyai xoniya madrasasi va M.Muhammad temur sultonning xotini Mehr Sulton xonim tomonidan qurilgan Xoniya madrasasi lojuvard va zarhal koshinlar bilan bezatilgan juda katta peshtoq bilan birlashtirilgan edi. Madrasa su-pasida, aniqrogʻi, daxmada samarqandlik shayboniylar avlod-ajdodi dafn etilgan. Samarqandning sharqiy qismida yangi mahalla (Nav) paydo boʻlib, bu yerda Samarqand zodagonlarining bogʻlari joylashgan, ular orasida Dil-afroʻz bogʻi oʻzining goʻzalligi bilan ayniqsa shuhrat qozongan edi. M.Muhammad temur sulton davrida Samarqandda ilm-fan, madani-yat, sanʼat rivojlangan, koʻplab mashhur shoir, adiblar, tarixchilar ijod qilgan (qarang Buxoro xonligi).

Faxriddin Hasanov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyotlar
-----------

* Khafiz-i Tanysh Bukhari, Sharaf-nama-yi shakhi (Kniga shakhskoy slavy). CH.1. Perevod D. A. Salakhetdinovoy. M. 1983.
* Trever K. V. Yakubovskiy A. YU. Voronets M. E.: Istoriya narodov Uzbekistana, tom 2. - Tashkent: AN UzSSR, 1947.
* Akademik Bartol'd V. V. Sochineniya. Tom 8. Moskva: Izdatel'stvo «Nauka». Glavnaya redaktsiya vostochnoy literatury, 1973

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Adeline Mariya Gray** (inglizcha: *Adeline Maria Gray*; tugʻ. 1991-yil 15-yanvar, Denver, Kolorado, AQSh) — amerikalik erkin kurashchi, 67 kg gacha va 76 kg gacha vazn toifasida, AQSh terma jamoasi aʼzosi. Olti karra Jahon chempioni, Panamerika chempioni, Panamerika oʻyinlari chempioni. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari kumush medali sovrindori.

Faoliyati
---------

1991-yilda Denverda tugʻilgan.

2011-yilda u Jahon chempionatining bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2012-yilda u Jahon chempioni boʻldi. 2013-yilda u yana Jahon chempionatining bronza medali sovrindori boʻldi. 2014-yilda u yana Jahon chempionligini qoʻlga kiritdi.

2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 75 kilogramm gacha vazn toifasida u chorak finalda belaruslik Vasilisa Marzalyukga yutqazib, sovrinlarsiz qolgandi.

2018-yilda Budapeshtda (Vengriya) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida amerikalik sportchi uch yillik tanaffusdan soʻng yana 76 kg vazn toifasida gʻolib boʻlib, Jahon chempionati oltin medalini qoʻlga kiritdi. 2019-yilda Nur-Sultonda (Qozogʻiston) boʻlib oʻtgan Olimpiya oldidan Jahon chempionatida 76 kg gacha vazn toifasida Adeline oltin medalni qoʻlga kiritdi va Milliy olimpiya qoʻmitasiga Olimpiya oʻyinlari litsenziyasini oldi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u 76 kg gacha vazn toifasida asosiy favorit edi, ammo finalda germaniyalik Aline Rotter-Fockenga yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritdi. 2021-yilda Osloda (Norvegiya poytaxti) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida amerikalik sportchi chempionlik unvonini qoʻlga kiritdi. Finalda u estoniyalik sportchi Epp Mäeni magʻlub etdi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  „Немка Алине Роттер-Фоккен стала олимпийской чемпионкой в борьбе".  РИА Новости (2 августа 2021). 4-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2021-yil.
**Muhammad Sharif Buxoriy**, al-Alaviy, Muhammad Sharif ibn Muhammad al-Husayniy al-Buxoriy (1609—1697) — buxorolik faylasuf va tarixchi. Falsafa, tasavvuf, tarix, fiqh, tilshunoslik, sheʼriyat, astronomiya sohasida 20 dan ortiq asarlar yozgan. „Arrisola addavriya" („Davriylik haqida risola") asari makon va zamon masalalariga bagʻishlangan, Adudiddin al-Idjiyning „Adudiyya aqidalari sharhiga hoshiya" va Saʼduddin Taftazoniyning „Mavlaviy Sharif tahzib sharhiga hoshiya" asarlariga sharhlar yozgan. Faylasufning „Devoni Sharif" yoki „Gʻazaliyoti Sharif" nomi bilan tanilgan devoni ham mavjud boʻlib, turli kotiblar tomonidan koʻchirib kelingan. Uning arab tilshunosligiga oid „Hoshiyai Mavlaviyi Sharif bar favoyidi Ziyoiyya" („Mavlaviyi Sharifning Ziyoiy foydalariga izohi") asari boʻlib, u „Al-Qofiya"ga sharh sifatida yozilgan. Bundan tashqari, „Jomeʼ ulmasoyil" („Masalalar majmui"), „Zubdat ul- afkor", „Aqoid asoslari haqida risola", „Mavlaviy Sharif risolasi", „Nazm ul-muxtasar" va boshqa asarlar muallifi.

Muhammad Sharif Buxoriy Mir arab madrasasiva mudarrislik qilgan. Uning „Kitobi favoyidi xoqoniyya" („Xoqonga foydali maslahatlar kitobi") asari 25 bob va 32 fasldan iborat boʻlib, unda shariat qonun-qoidalari, ijtimoiy hayot va axloqiy muammolarga oid maʼlumotlar, hukmdorlar toʻgʻrisida qiziqarli lavhalar mavjud.

Qahramon Rajabov.

Adabiyot
--------

* Oʻzbekistonda ijtimoiy-falsafiy fikrlar tarixidan, T. 1995;
* Nuritdinov M. Iz istorii obshestvennofilosofskoy misli Sredney Azii v XVI—XVII vekax, T. 1996;
* Maʼnaviyat yulduzlari, T. 2001;
* Hoshimxonov M. Mashrabi moʻtabar oʻzim, T. 2002.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Tanglay** — burun va ogʻiz boʻshligʻini bir-biridan ajratib turadigan anatomik tuzilma. Kattiq va yumshoq T. boʻladi. Qattiq T. yuqori jagʻ suyagining tanglay oʻsigʻi bilan tanglay suyagi kundalang plastinkalarining birikuvidan vujudga keladi. Yumshoq T. shilliq parda bilan qoplangan muskullardan iborat. Yumshoq T.ning orqa uchida oʻsiqcha— tilcha bor. Yumshoq T. yon tomonlarida ravoqlar hosil qilib, til va halqum bilan birlashadi. Ravoqlar orasida har iyusi tomonda (uchburchak shaklida) murtak boʻshligʻi boʻlib, unda tanglay murtagi joylashgan. Qattiq va yumshoq T. shilliq qavati ostida mayda soʻlak bezlari, shilliq qavatida esa qon tomirlari va nervlar bor.

T. kasalliklari tugʻma va orttirilgan boʻladi. Yumshoq yoki qattiq T.ning tugʻma nuqsoni koʻp uchraydi. Bu embrional rivojlanish davri (homila)da tanglay oʻsiqlarining oʻzaro yoki yumshoq tanglayning muskulli tuzilmasi bilan jipslashmay qolishidan yuzaga keladi. Buni "boʻri tanglay" deyiladi. T. ning orttirilgan kasalliklariga uning shikastlanishi yoki kasallikdan zararlanishi, yalligʻlanishi (mas. stomatit), xavfli va xavfsiz oʻsmalar va boshqa kiradi.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammad Aliyevich Sultonov** (1915.2.2 — Toshkent — 1980.12.7) - gelmintolog olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1968), biol. fanlari doktori (1963). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1937). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Zoologiya va parazitologiya institutida kichik ilmiy xodim (1941—43), katta ilmiy xodim (1943—56), gelmintologiya laboratoriya mudiri (1956—78), ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari, direktor (1962— 66). Ilmiy ishlari Oʻzbekistonning uy va ov xoʻjalik ahamiyatiga ega boʻlgan parrandalari gelmintlari, ot oshqozon boʻkasi hamda boshqa yovvoyi hayvonlar parazitofaunasini oʻrganish, ularga qarshi kurash choralarini ishlab chiqishga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

* Gelminti domashnix i oxotnichyepromislovix ptits Uzbekistana. T. 1967, Gelminti domashnix melkopitayushix Uzbekistana (v soavtorstve), T. 1975.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gajak** — 1) ayollarning ikki chakkasidan tushib turgan soch tolalari, zulfi; 2) ayollarning ziynat buyumi; chakkaga taqiladigan juft taqinchoq. Asosiy shakli bodom kurinishida bulib, oxirgi qismi jingala kabi bukilgan; 2 ta ilgagi bulib, biri quloqqa, biri bosh kiyimiga yoki sochga mustahkamlanadi, shunda G. chakkada gorizontal joylashadi. Buyum yuzasi mayda feruza kuzlar halkasi bilan Uralgan yirik, rangli shisha kuzlar bilan bezatilgan; asosiga marjon va zigʻirakli shokilalar oʻrnatilgan, orqa tomonida qush pati Urnatishga muljallangan naychalari bor. Oltin, kumush va b.dan juft qilib yasaladi. Toshkent, Samarqandda tillaqosh bilan bir ansamblni tashkil kiladi. Buxoro, Samarqandda qushgajak, yarim oy, bodombargi xillari ham tarqalgan; 3) zulf, jingala koʻrinishidagi naqsh elementi; naqsh mujassamotida toʻldiruvchi vazifani oʻtaydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Osiyo uzun yungli mushuk zoti Osiyo kalta yungli mushuklariga oʻxshab ketadi, lekin ularning ajralib turuvchi hislati ularning uzun moʻynalari borligidir. Bu mushuk zoti Osiyoda Tiffani nomi bilan ham tanilgan. Bu kalta moʻynali mushuk zotlarining naqshlari va ranglariga oʻxshab ketuvchi zotdir. Osiyo Kalta moʻynali mushuk zotlari kabi bu turning ham kelib chiqishi Buyuk Britaniyaga borib taqaladi. Bu mushuk turi GCCF da toʻliq tan olingan, Butunjahon Mushuklar Federatsiyasida hamda Butunjahon Mushuklarni Sevuvchilarda oʻzining maqomiga ega, Xalqaro Mushuklar Uyushmasida roʻyxatdan oʻtgan. Bu tur Shimoliy Amerika zoti va Chet el uzun moʻynali zotlari bilan bogʻliq, faqatgina baʼzi xususiyatlarida farqlanadi. Avstraliyalik Tiffanidan bu tur sezilarli darajada farq qiladi va Birma uzun moʻynali mushugining boshqa nomi deyish mumkin.

Tarixi
------

Tiffani mushugi 1980-yillarda Buyuk Britaniyada osiyo yarim moʻynali mushuk zotining uzun moʻynali turi sifatida qabul qilingan. Bu turning kelib chiqishini Fors chinchillasi va Birma mushugi turlarining chatishmasidan kelib chiqqanini kuzatishimiz mumkin. Ular Birma mushuklariga juda ham oʻxshashdir.

Temperamenti
------------

Tiffani mushuk zoti — momiq, faol va qiziquvchan zot hisoblanadi. Bu zotga mansub mushuklar oʻz egalari bilan bogʻlangan, lekin boshqa tur vakillari bilan til topishishi qiyin, chunki ularning xarakterlarida qizgʻanchiqlik boʻlishi mumkin. Bu tur vakillari faol va egalari tomonidan eʼtibor talab qilishini kutadi. Osiyo uzun moʻynali mushugi osiyodagi eng aqlli va tartibli tur deyishimiz mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „Breed standards".  The Governing Council of the Cat Fancy. 15-noyabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-may 2012-yil.
2. ↑  „Asian Breed standard".  Loving Cats Worldwide. Qaraldi: 22-mart 2023-yil.
3. ↑  „List of breeds admitted in WCF". *World Cat Federation*.  WCF. Qaraldi: 22-mart 2023-yil.
4. ↑  „Registration Rules". *The International Cat association registration rules*.
5. 1 2 3  Somerville, Louisa*. The Ultimate Guide to Cat Breeds*. Edison, N.J.: Chartwell Books, 2007 — 98 bet. ISBN 9780785822646.
6. ↑  „Tiffany Katze, die sanfte, lebhafte und neugierige". 20-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-iyul 2012-yil.
7. ↑  „The Breed". *Asian Cat Association*. Qaraldi: 22-mart 2023-yil.

Havolalar
---------

* Osiyo yarim uzun soch tavsifi
* FBRL zoti sahifasi: Osiyo
* Osiyo mushuklari uyushmasi
* Osiyo mushuklari jamiyati
50¢ 1871 Kanada tangasi
**50¢** — Kanadaning 50 sentlik tangasi. Tanganing orqa tomonida Kanada gerbi tasvirlangan. 1908-yil 2-yanvarda Qirollik zarbxonasining Ottava filialining bagʻishlanishida general-gubernator Erl Grey birinchi tangani oʻzi zarb qilish orqali zarb qilishni boshladi. Bular qirol Edvard VII surati tushirilgan kumush 50 sent edi.

2004-yildan beri tanga koʻp miqdorda zarb qilinishda davom etayotgan boʻlsa-da, u deyarli muomalaga kirmaydi va kollektorlar tomonidan tanga uchun 1 dollardan toʻliq sotib olinadi. Kanada zarbxonasi odatda 25 yoki 50 tangadan iborat rulonlarni sotadi. Banklar tangalarni nominal qiymatida qabul qiladi va sotadi.

Chiqarish tarixi
----------------

### 1921-yil tangalari

1921-yildan boshlab 50 sentlik tangalar unchalik mashhur boʻlmagan. 1921—1929-yillarda atigi 28 000 nusxa muomalaga chiqarilgan. 1929-yilda ularning soni kam edi va milliy bank seyflarida boʻlgan 1921-1929-yillarda chiqarilgan tangalar muomalaga kirdi — 480 392 tanga. Hozirgi kungacha 1921-yilda chiqarilgan atigi 75 ta tanga saqlanib qolgan.

### 2000-yil tangalari

2000-yilda chiqarilgan tangalar 276 nusxadan iborat kichik tiraji tufayli Kanadaning eng nodir tangalaridan biriga aylandi. 276 tanganing barchasi milliy bank xodimlariga sovg‘a qilingan.

### 2017-yil tangalari

Kanadaning oltindan yasalgan yangi tangasida ikkita chinor barglari tasvirlangan. Numizmatik mahsulotning nominal qiymati 50 sentni tashkil qiladi. Kanada Qirollik zarbxonasining xabariga koʻra, „bu eng arzon oltin tanga". Eʼlon qilingan qiymat $ 129.95 CAD (taxminan$ 96 USD). Tanga 1,27 gramm ogʻirlikdagi eng toza oltindan qilingan. Diametri atigi 13,92 mm.

Orqa tomonda ikkita chinor barglari daraxt shoxida joylashgan holatda koʻrsatilgan. Bunday dizaynning muallifi rassom Margaret Best.

| Teskari | Old yuzi | yillar | Ogʻirligi (g) | Diametri (mm) | Qalinligi (mm) | Eslatma |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 2000 — hozirgi kun | 6.9 | 27.13 | 1.95 | 93,15% poʻlat, 4,75% mis, 2,1% nikel |
|  |  | 1980-1999 yillar | 8.10 | 27.13 | 1.9 | 99,9% nikel |
|  |  | 1920-1967 yillar | 11.66 | 29.72 |  | 80% kumush, 20% mis |
|  |  | 1908-1919 yillar | 11.62 | 29.72 |  | 92,5% kumush, 7,5% mis |

Sm. shuningdek
--------------

* Kanada dollari

Manbalar
--------

1. ↑  50-cent Special Wrap Circulation Roll (2018)
2. ↑  „Canada: George V 50 Cents 1921,… Canada". 20-avgust 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyul 2012-yil.
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
**Osiyo antitsikloni**, Markaziy Osiyo antitsikloni, Sibir antitsikloni — Osiyo ustidagi yuqori atmosfera taʼsirining mavsumiy markazlaridan biri. Qish oylarining koʻp yillik oʻrtacha haritalarida Osiyo ustida joylashgan yuqori bosimli maydon. Osiyo antitsikloni markazida oʻrtacha bosim 1030 dan past boʻlmaydi. Bu sovigan quruklik ustida antitsiklonlarning tez-tez shakllanishi, ularning kuchayishi va turib qolishining statik natijasidir. Bunga mahalliy topografiya va orografiyaning taʼsiri juda katta. Osiyo antitsikloni uyushgan joyda alohida antitsiklon yoki oʻrkachlarning Tinch okean tomon muttasil harakati kuzatiladi va yuqori bosimli subtropik zona jonlanib turadi. Yezda Osiyo antitsikloni oʻrnini Gʻarbiy Osiyo termik depressiyasi egallaydi. Osiyoning materik qismida Osiyo antitsikloni davrida sovuq (yer yuzasiga yaqin qatlamlarda), sokin, kam bulutli, kam qorli ob-havo xukmronlik qiladi. Eng past temperatura Osiyo antitsiklonining shim.sharqida (Verxoyansk shahrida) kuzatiladi. Bunda temperatura —70° gacha pasayadi, yanvar oyidagi oʻrtacha temperatura —50°dir. Osiyo antitsiklonining pastki qatlamlarida sovuq havoning chiqib ketishiga Sayan, Oltoy va boshqa togʻ tizmalari toʻsqinlik qiladi, shuning uchun Osiyo antitsikloni statsionar turgʻun antitsiklondir. Osiyoning sharqiy chekkalarida, sharq va jan.sharqdan ahyon-ahyonda dengiz havosi bostirib kelishi natijasida antitsiklonning markaziy rayonlariga qaraganda qish issiqroq boʻladi. Osiyo antitsiklonining jan.-gʻarbiy qismi Oʻrta Osiyo hududiga taʼsir qilib, bu yerda turgʻun, ochiq, tinch ob-havoga sabab boʻladi. Yozda Osiyo antitsikloni Osiyo depressiyasiga almashinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ellikboshi** — harbiy-maʼmuriy unvon. Oʻrta Osiyo xonliklarida yuzboishdan keyingi mansab; 50 nafar askardan iborat harbiy qism boshligʻi hamda 50 nafar askar ajrata oluvchi mahalla, qishloq yoki ovul rahbari. U mingboshi tomonidan tayinlangan. Bu mansab Qoʻqon xonligida keng tarqalgan. Podsho Rossiyasi Turkiston oʻlkasini bosib olgach, E. unvoni tugatilgan.

Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakat davrida Shermuhammadbek tomonidan Fargʻona vodiysida E. yuzboshi va mingboshi lavozimlari qayta tiklangan. 20-asrning 1-choragida — sovet hokimiyatining dastlabki yillarida Oʻzbekiston SSRda shaharda mahalla qoʻmitasining raisi, qishloqda esa qishloq oqsoqoli E. deb atalgan. Keyinchalik bu soʻz isteʼmoldan chiqib ketgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Burgutli dovoni** — Turkiston tizma togʻlarining suvayirgʻich qismidagi dovon. Oʻzbekiston Respublikasi bilan Tojikiston Respublikasi chegarasida joylashgan. Balandligi qariyb 2960 m. Burgutli dovoni orqali Sangzor vodiysidan Zarafshon vodiysiga piyoda yoki ulovda oʻtish mumkin. Sangzor daresining yuqori oqimidagi Koʻkjarsoy orqali koʻtarilib Burgutli dovoni dan Zarafshon daryosi vodiysiga (Ziddi, Mingdona qishloqlari) Kozboysoydagi yoʻl bilan tushiladi. Burgutli dovoni dan iyun—sentabr oylarida foydalanish mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Operator** (lot. operatio — harakat) — 1) matematikada — ikki toʻplam X va Y elementlarining oʻzaro mos kelishi, yaʼni X ning x elementiga Y ning biror u elementi mos kelishini ifodalaydigan matematik tushuncha. Kvant nazariyasida O. — matematik ifoda. vj/ holat (yoki toʻlqin funksiya vektorining u, holat (funksiya) vektoriga solishtirish uchun xizmat qiladi. Kvant mexanikada O. bilan muhim amallar bajariladi. O.ni qoʻshish, koʻpaytirish, darajaga koʻtarish, ulardan qatorlar tuzish mumkin; 2) hisoblash texnikasida — raqamli hisoblash mashinasi (RHM) da axborotlarni qayta ishlashda biron bir tugal amalni berish uchun programmalash (dastur tuzish) koʻrsatmasi; 3) texnikada — murakkab qurilmani (mas, EHM ni, kompyuterni), radiolokatsion st-yani, burgʻilash qudugʻining ishini boshqarib turadigan mutaxassis; 4) kinotexnikada — kinofilmlarni suratga oluvchi, televizion eshittirishlarni uzatuvchi, apparatda ishlovchi mutaxassis — kinooperator, teleoperator (qarang Operatorlik sanʼati).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Sikhlar** — 1) Hindistondagi sikxizm tarafdorlari. Boburiylar bilan uzoq vaqt urushlar olib borishgan (17—18-asrning boshi) va Panjobda oʻz davlatini tuzishgan (1765—1849). S.ni tashqi koʻrinishiga qarab Hindistonning boshqa xalqlaridan ajratish oson. Erkaklari soqol oʻstiradi, sochlarini oldirmaydi. Sochlarini bosh kiyim — pagriy (salla)ga taroq bilan turmaklab qoʻyadilar, soqollarini iyaklariga oʻziga xos ravishda bogʻlab quyishadi. S. doimo bellariga xanjar (yoki qilich) va qoʻllariga bilaguzuktaqib yurishadi. S. — dehqonchilik, hunarmandchilik, temirchilik bilan shugʻullanadi, ayrimlari sanoatda band; 2) panjobilardan ajralib chiqqan xalq. Umumiy soni 16,7 mln. kishi (1990y.lar oʻrtalari), shu jumladan, Hindistonda 16,5 mln. kishi. S. panjobi tilida soʻzlashadi. Dindorlari sikxizmga eʼtiqod qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hazrat Sayyid Amir Umar** (?—1400) — alloma va muhaddis.
Bu kishi Hazrat Amir Kulolning to‘rtinchi farzandlari bo‘lib, saboqni Hazrat Mavlono Jamoliddin Dehaosiyodan olgan. U doimo amri maʼruf va nahyi munkarga rioya etar va sohibkaromat valiyulloh, g‘ayratli va jasur edi. Said Amir Umar haqida „Rashahot"da, „Samariya" kitobida va boshqa manbalarda maʼlumotlar uchraydi. Abu Tohirxojaning „Samariya" kitoblarida yozilishicha Amir Temur dahmasining gumbazi ichida Sayid Amir Umar qabri joylashgan. Hazrat Sayid Amir Umar 1400-yil vafot etgan. Said Amir Umar Temur zamonasida Samarqandda muhtasiblik mansabida faoliyat olib borgan. „Maqomati Mir Kulol"da keltirilishicha, Amir Temur Buxoroga kelib, Hazrat Sayid Mir Kuloldan duo olgan so‘ng ishlarida rivoj bo‘ladi. Amir Temur hazrati pirni o‘z huzurlariga chorlaydi. Sayid Amir Kulol o‘g‘li Amir Umarni Amir Temur huzuriga jo‘natadi va Amir Umarga quyidagi nasihatlarni aytadi: „Ey, farzand, Amir Temurga ayting, agar Alloh taolo dargohidan umidvor bo‘lsangiz taqvo va adlni ro‘zg‘oringiz shiori aylangiz. Ogoh bo‘ling, Ey, farzand, Amir Temur sizga ko‘p narzi niyoz bermoqchi bo‘ladilar. Zinhor qabul etmang. Mabodo olsangiz, so‘ng qaytib huzurimga kelmang! Narzu niyoz olmoq bobolarimiz ravishlariga ziddur. Zero darveshlar mudom mo‘'minlar duosi ila mashg‘ul bo‘lishlari kerak. Agar molu davlatga mayl ko‘rsatsalar, alar duolari hijob ichra qolur, ijobat bo‘lmas!".
Amir Temur Sayid Amir Umarga deydilarki „Hazrat Mir Kulolni xursand etmoq uchun biz Buxoro viloyatining boju xirojini u zotga sovg‘a qildik!" Lekin Sayid Amir Umar buni qabul qilmaydi va otasi aytgan nasihatni Temurga yetkazadi. Amir Temur deydilarki: „Hazrat pirga ne sovg‘a etsak, toki u kishiga munosib bo‘lsin va bizni u zoti boborakotga yaqin etsin?" Amir Umar deydilar: „Padari buzrugvorim dedilarki, Amir Temur ahlullox dilidan joy olmoqni istasalar, taqvo va adlni shiorlariga aylantirsinlar. Mana shu yo‘l u kishini Alloh taologa yaqin etadi!.".

Manbalar
--------

1. ↑  Yoʻldoshev N*. Buxorodagi ayrim avliyolar tarixi*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1993 — 143 bet.
2. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.
Crowfoot, Sixks boshligʻi, 1885-yil
**Siksiki**, **siksika** (inglizcha: *Siksika*) Kanadaning Alberta shtatida yashovchi algonkian tilida soʻzlashuvchi hindu qabilasi. Siksika tilida qabila nomi ***Siksikawa*** (Siksikawa) deb ataladi va „*Blackfoot"* - qoraoyoqlilar maʼnosini beradi.

Tarixi
------

Pikan va Kaina qarindosh qabilalar bilan birgalikda Blackfoot konfederatsiyasiga kirar edi. Biroq, ulardan farqli ravishda atrofdagi qabilalar va oq tanlilar bilan tinch-totuv yashay olardi. Kaina va Pikanlar esa jangovarlikalri bois, koʻproq jang qilardi.

Soni
----

Bugungi kunda Siksikalarning aksariyati oʻzalrining Alberta provinsiyasi, Kalgari shahridan sharqda joylashgan rezervatsiyalarida yashaydi. 2018-yil holatiga koʻra, ularning soni 7497 kishini tashkil etadi. Shundan 4095 kishi Alberta provinsiyasida.

Yana qarang
-----------

* Qora oyoq

Manbalar
--------

1. ↑  „Siksika (Blackfoot)" (en). *The Canadian Encyclopedia*. 20-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-avgust 2021-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Стукалин Ю.*. Хороший день для смерти*. «Гелеос», 2005. ISBN 5-8189-0323-0.
* Betti Bastien, Yurgen V. Kremer: *Blackfoot bilish usullari: Siksikaitsitapi dunyoqarashi, Kalagari* universiteti matbuoti, 2004-yil
* Syuzan Berri, Jek Brink, Alberta viloyati muzeyi (Hrsg.): *Albertadagi aborigenlarning madaniyati: Besh yuz avlod*, Alberta universiteti, 2007, ISBN 0-7785-2852-9
* Endryu Bear Robe: *Siksika Nation: Hindiston hukumati : Shartnomalar, aborigenlarning huquqlari va hozirgi oʻzgarishlar : Siksika millatini qayta qurish*, The Nation, 1991, Michigan universiteti

Havolalar
---------

* Siksika millatining rasmiy veb-sayti
* Blackfoot qabilalarining qisqacha tavsifi
**Oktabr qoʻzgʻoloni** (grekcha: *Οκτωβριανά*) — Kiprdagi qoʻzgʻolon. Oʻsha vaqtda Buyuk Britaniya mustamlakasi boʻlgan. Isyon 1931-yil 21-oktabrda boshlangan va 23-oktabrida ingliz qoʻshinlari tomonidan shafqatsizlarcha bostirilgan. Qoʻzgʻolonning asosiy sababi allaqachon qashshoqlikda yashovchi aholiga katta soliqlar solish va Kipr konventsiyasi imzolanishi natijasida orol aholisi Turkiyaning Angliya oldidagi qarzlarini qonunga xilof ravishda toʻlayotganligi haqidagi fikr edi. 1855-yildan boshlab, Usmonli Xalifaligi bir qancha kredit olib, mablagʻlarni Rossiya imperiyasi bilan Qrim urushiga sarflagan. 1875-yil oktabr oyida xalifalik qarz boʻyicha oʻz majburiyatlarini toʻlay olmaganligi sababli bankrot deb eʼlon qilindi va 1878-yilda Kipr konventsiyasini imzoladi. Unga koʻra, Kiprni boshqarish huquqi Angliyaga oʻtdi va u Usmonli xalifaligiga yiliga 92 799 funt sterlingdan sal koʻproq toʻlash majburiyatini oldi. 1931-yil iyul oyida Buyuk Britaniya moliya vaziri Filipp Snouden parlament yigʻilishida Kipr aholisidan ortiqcha soliq va yigʻimlar koʻrinishida undirilgan mablagʻlar Turkiyaga hech qachon toʻlanmaganligini, balki Turkiyaning Angliyaga qarzini toʻlash uchun ishlatilganini bildirdi.

Bu fakt Kipr jamiyatining gʻazabini keltirdi va u qoʻzgʻolon uchun boshlangʻich nuqta boʻlib xizmat qildi.

Qoʻzgʻolon natijasida Nikosiyadagi gubernator binosi yoqib yuborildi. Bundan tashqari, Limassoldagi ingliz qoʻmondoni oilasi ham yongʻin qurboni boʻldi.

Britaniya hukumati bunga kuch ishlatish bilan javob berdi. Ikki tomon toʻqnashuvlarida 15 namoyishchi oʻldirildi, 60 nafari yaralandi. Norozilik chiqishlarini qoʻllab-quvvatlagan mitropolitlar Nikodim (Milonas) va Macarius (Papaioanna) hibsga olinib, mamlakatdan deportatsiya qilindi. Qoʻzgʻolon bostirilgandan soʻng, Britaniya hukumati Kipr Kommunistik partiyasini taqiqladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Восстание на Кипре в октябре 1931 года" (ru) (deadlink) (28-iyul 2016-yil). 3-oktabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-oktabr 2016-yil.
2. ↑  „Full text of "Cyprus : a country study"".  archive.org. Qaraldi: 2-oktabr 2016-yil.
3. ↑  George Hill*. A History of Cyprus*. Cambridge University Press, 2010-09-23. ISBN 9781108020657.
4. ↑  George Hill, Harry Luke *A History of Cyprus, Том 4* Google Booksda

Havolalar
---------

* *Karagk* on line, TA 1931-yil
**Hazrat Oxuni Kalon (Yusuf Qarabog‘iy)** — (?—1645) — alloma va avliyo.
Hazrati Oxuni Kalon nomi bilan mashhur bo‘lgan zotning asli ismi shariflari Muhammadjon Yusuf al-Qarabog‘iy al-Muhammad Shohiydir. Ulug’ avliyo, tarbiyachi, hikmat va kalom ilmlari ustodi, faqih, tilshunos, tasavvufshunos alloma, shoir Mavlono Muhammadjon Yusuf al- Qarabog‘iy al-Muhammad Shohiy Ozarbayjonning Qorabog‘ shahrida tavallud topgan. Mavlono Yusuf Hazrat Mirzojon Sheroziydan taʼlim olib, hikmat (falsafa), kalom ilmini o‘rganadi. Mavlono Yusuf Qarabog‘iy Samarqandga kelib, kubraviya tariqatining piri murshidi Hazrat Xalilulloh Badaxshiyga murid bo‘lgan. Badaxshiydan ijozat olgandan so‘ng Buxoroyi sharifga kelib, tolibi ilmlarga shariatu tariqat ilmidan saboq bergan. Yusuf Qarabog‘iy haqida "Samarat ul-mashoyix", "Tuhfat az-zoirin", "Maʼnaviyatimiz yulduzlari" va boshka manbalarda ma’lumotlar berilgan. U mantiq, arab tili, riyoziyot, lug‘atshunoslikka doir yigirma to‘rtta asar yozgan. G‘azallar "Devoni" ham bo‘lgan. Allomaning "Risolai botiniya" (bu "Yetti jannat" deb ham ataladi), "Risolayi xilvatiya", "Fi taʼrifil ilm", "Risolai fi bayonil juz layatajazza", "Mafotih" kabi asarlari O‘zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi ning Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti fondida saqlanmoqda.
"Tuhfat az-zoirin"da yozilishicha, Imomqulixon hukmronligi davrida (1611—1642) Hazrat Mavlono Yusuf bilan o‘sha asrning allomasi Hazrat Shayx Husayn ibn Mavlono Poyanda Soktaregiy oralarida ko‘p bahsu munozaralar bo‘lib o‘tgan ekan va oxirida bu ikki fozil zot bir-biri bilan do‘st bo‘lgan. Mavlono Yusuf Qarabog‘iy Buxoro tumani, Sepulon qishlog‘ida yashaganlar va shu yerda 1645-yil vafot etgan va uning qabri ayni shu kunlarda Buxoro tumani, Losha qishlog‘i yo‘lida bo‘lib, bu oltinchi kichik nohiya hududidadir.

Manbalar
--------

1. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.
2. ↑  Насир ад-Дин ал-Ханафи ал-Хасани ал-Бухари*. Тухфат аз-заирин («Подарок паломникам») Автор перевода с таджикско-персидского, предисловия и комментариев: Халим Тураев*. Toshkent: Splendid Idea, 2021 — 204 bet.
**Hazrat Sayyid Ato** — (XIII asr) — alloma va muhaddis.
Sayid Atoning asl ismi Hazrat Sayid Ahmaddir. Sayid Ato nomi bilan mashhur. U Zangi Atoning ikkinchi xalifasi hisoblanadi. Zangi Ato Hakim Atodan, bu zoti sharif esa Hazrat Ahmad Yassaviydan saboq olgan. Naql qilinishicha, Uzun Hasan Ato, Badr Ato, Sadr Ato, Sayid Atolar Buxoro madrasalarida taʼlim olardi. Nogoh ularning qalbida tariqatga kirmoq, haq yo‘lni topmoq ishqi paydo bo‘ladi va piri murshid izlab yurtma-yurt kezdilar. Ular sahroda sigirlarni boqib yurgan qora tanli, do‘rdoq labli Hazrat Zangi Atoga duch kelib, maqsadlarini bayon qilganda, Zangi Ato: „Bugun dunyoning to‘rt tomonini tadbiq etib ko‘rdim, lekin hech bir joydan mardi Xudoning hidi kelmayotir. Demak mening o‘zim sizlarni tarbiyalab, nuqsonlardan qutqarib, kamolotga yetkazishim lozimdir. Ushbu ishda o‘zimdan boshqa qobil inson yo‘q ekan!" — deb aytgan. Kunlardan bir kun Sayid Ato Afshona qishlog‘iga keldi, qadrdonlari bilan uchrashib, o‘zi karomat qilgan o‘g‘ilni yo‘qladi va Amiri Kalonni bag‘riga olib, duo qildi. Boshqa bir rivoyatda aytilishicha, Hazrat Sayid Ato ko‘chadan o‘tib ketayotganlarida o‘ynab turgan bolalarning orasidan bir bola yugurib kelib, odob bilan salom beradi. Bu Amir Kalon edi. Sayid Ato Amiri Kalonni qo‘llaridan olib, uyga kiritadilar va duo qiladilar. So‘ng boshlaridagi sallani teng ikkiga bo‘lib, birini o‘z boshlariga, ikkinchi bo‘lagini Hazrati Amir Kalon boshlariga o‘rab, bolani chiqarib yuboradilar. Amiri Kalon ko‘chadagi bolalar bilan bir muddat o‘ynaganlaridan so‘ng, yana bolani chaqirib kelishni Sayid Ato buyuradilar. Amiri Kalon uyga kirgach, haligi teng ikkiga bo‘lingan sallani bir-biriga taqqoslab, o‘lchab ko‘rsalar, bolaning boshidati salla uch bosh hajmida uzun bo‘lib qolibdi. Uch marotaba o‘lchaganda ham shu hol takrorlanibdi. Shundan so‘ng Hazrat Sayid Ato mushohada qilib, xitob qilib debdilarki: „Amiri Kalonning darajasi mendan xam ulug bo‘lgaydur, inshaolloh!". Hazrat Sayid Ato qadamjosi juda ko‘p viloyatlarda bor. Xorazm va Buxorodagi Sayid Ato ziyoratgohlari mashhur. Buxoro viloyati, Shofirkon tumani, Jo‘yrabod qishlog‘ida Hazrat Sayid Ato nomli mozor, jomeʼ masjid bor. Sobiq Ittifoq davrida Sayid Ato maqbarasi buzib yuborilgan. Hozir Sayid Ato ziyoratgohida yangi jomeʼ masjid qurilgan va maqbara barpo qilingan. Buxoroda Orif hoji Xo‘jayev, Muhiddin Shokirov kabi Sayid Atoning avlodlari hozirda istiqomat qilmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  Yoʻldoshev N*. Buxorodagi ayrim avliyolar tarixi*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1993 — 143 bet.
2. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.
**Hazrat Hasanxoja Nisoriy** — (1516—1597) — alloma va avliyo.
Hazrat Hasanxoja Nisoriy - shoir, olim, tazkiranavis, alloma bo‘lib, 1516-yil Buxoroda tavallud topgan va 1597-yil vafot etgan. Qabri Bahouddin Naqshband ziyoratgohlaridadir. Hasanxoja yoru do‘stlarga hamma narsam nisordur, degan maʼnoda "Nisoriy" taxallusini o‘ziga tanlangan. Nisoriy ilmni avval o‘z otalari Poshoxoja bin Abduvahhobxojadan o‘rganadi. Nisoriy Buxoro madrasalarida taʼlim olgan. Keyinchalik diniy bilimlar bilan birga riyoziyot, tabobat, handasa, musiqa ilmlarini ham puxta egallaydi. Nisoriy Buxoroda Abdulazizxon hukmdorligi davrida sadrlik lavozimida xizmat qilgan. Abdullaxon II zamonida esa malikushshuaro bo‘ladi Nisoriydan Mutribiy, Fitratiy, Davoiy, Sho‘xiy, Shohid kabi shogirdlar taʼlim olib, yetuk shoir bo‘lgan. Hasan Nisoriyning asarlaridan namunalar ko‘plab tazkira, bayoz, tarixiy kitoblarda mavjud. Quyidagi g‘azal Hasanxoja Nisoriy qalamlariga mansub: *Xurshid lamʼaye zi jamoli Muhammad ast, Gul partave zi orazi oli Muxammad ast. Az kidki sunʼ surati Yusufki rux namud Go‘y namunaye zi jamoli Muhammad ast. Nuqson kamodu ayb hunar rap shavad zi ayb Onro ki uzrxoh kamoli Muhammad ast. Dar har kucho ki hast alafi toza, sinaro Dar orzui toza niholi Muhammad ast. Ba qomati xamida Nisoriy, chu mohi nav, Moyil ba abro‘ye chu hiloli Muhammad ast*. Mazmuni: Quyosh Muhammad s.a.v. jamollaridan bir shuʼladir, ul Muhammadning ol yuzdaridan bir yog‘dudi uchqundir. Yaratuvchining qalami tufayli yuz ochgan Yusuf a.s. suratlari, go‘yo Muhammad s.a.v. jamollaridan bir namunadir. Kamchiliklar bekamu ko‘stlikka aylansa, aybimiz sanʼat darajasiga koʻtarilsa, buning nima ajablanadigan joyi bor, chunki uning kechiruvchisi Muhammad s.a.v.ning yetuk vositalaridir. Qayerda yangi maysa unib chiqsa, qalbda yana Muxammad s.a.v.ning toza navnihol orzulari buladi. Yangi chiqqan oyga o‘xshab egik qaddi bilan Nisoriyning, Muhammad. s.a.v.ning hilol kabi qoshlariga moyilligi bor.

Manbalar
--------

1. ↑  Yoʻldoshev N*. Buxorodagi ayrim avliyolar tarixi*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1993 — 143 bet.
2. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.
**Muhammad ibn Adiy Samarqandiy** (arabcha: محمد بن عدي سمرقندي — Muhammad ibn Adiy Samarqandiy — Toʻliq ismi: Abu Solih Muhammad ibn Adiy ibn Fazl Samarqandiy (vafoti 1052-yil)) — muhaddis va faqih.

Hayoti
------

Muhammad ibn Adiy Samarqandiyning tavallud topgan yili haqida maʼlumotlar yo‘q, 444/1052-yili vafot etgan. Muhammad ibn Adiy Samarqandiy Suriyaning Damashq shahrida, Samarqandda va Misrda yashab ijod qilgan. Damashqda Abulhasan Maydoniydan, Misrda Abu Muslim Kotibdan, shuningdek, Abulhasan Ali ibn Muhammad ibn Ishoq Halabiy, ibn Simnoviy nomi bilan taniqli Abulhusayn Ahmad ibn Muhammad Azhar Tanisiy, Muhammad ibn Suroqa Omiriy, Ahmad ibn Muhammad Jumoziy singari muhaddislardan taʼlim olgan va hadis rivoyat qilgan.
Muhammad ibn Adiy Samarqandiy shogirdlari sirasiga Abu Robi’ Sulaymon ibn Dovud ibn Hafs Jabaliy, Abu Abdulloh ibn Xattob, Sahl ibn Bishr, Abulhasan Ali ibn Ahmad ibn Sobit Usmoniy Dibojiy va Abu Muhammad Hayoj ibn Ubayd Xatibiylar kiradi. Muhammad ibn Adiy Samarqandiy yozgan asari haqida maʼlumotlar topilmadi. Allomaning nomi hadislar rivoyatida kelgan xolos.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 569.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ipoxondriya** (yun. hupochondrion — qovurgʻalar osti, biqin), ipoxondriya sindromi — ruhiy holat; oʻz sogʻligʻiga va umuman hayotiga haddan tashqari shubha bilan qarash, biror kasalligi boʻlsa, oshirib yuborish va oʻzida yoʻq kasallikni bor deb bilish. I. kishi harak-terining bir xususiyati yoki endi boshlangan biror ruhiy kasallik ifodasi boʻlishi mumkin. I.da bemor tanasining turli qismlarida biror xastalikka "taalluqli" (mas, qichima, ogʻriq, yurak oʻynashi) noxush hislar seza boshlaydi va butun diqqatini shunga qara-tadi; shifokorning hech qanday kasalingiz yoʻq deganiga ishonmay, boshqa mutaxassisga koʻrsatadi va uni tezroq tuzatish choralarini koʻrishga undaydi. I. koʻpincha oʻlim va tuzalmaslik xavfi bilan kechadi. I.da "xastalik" belgilari nihoyatda turli-tumanligi, haqiqatdan yirokligi bilan ajralib turadi va bunga nisbatan ularda tanqid yoʻqolgan boʻladi. Bemorlar oʻta bezovta boʻlib, turli soha vrachlari, tabiblar va h. k.ga murojaat etadi, oʻzlaridagi "xastalik" belgilarini nihoyatda koʻpirtirib koʻrsatadi, tezroq tuzatish tadbirlarini koʻrishga qistaydi, yigʻlaydi va h. k. Koʻpincha ular oʻzlarini xavfli oʻsma (rak), sil, oq qon (leykoz), yurak kasalliklari bilan ogʻrigan qilib koʻrsa-tishadi. I. shilqimlik, depressiv, pa-ranoyal va paranoid sindromlari koʻri-nishida kechadi. I. nevroz, shizofreniya va h. k. kasalliklarda uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |