**Quyi Mesopotamiya** — Mesopotamiyaning tarixiy hududi. U Iroqning allyuvial tekisligida Hamrin togʻlaridan Fors koʻrfazi yaqinidagi Fav yarim oroliga qadar joylashgan.

Oʻrta asrlarda u faqat janubiy allyuvial tekislikni oʻz ichiga olgan ***Savad*** va al-Jazira al-sflia („Quyi Jazira") nomi bilan ham tanilgan. Quyi Mesopotamiya Shumer va Bobilning vatani edi.

Delimitatsiya
-------------

Oʻrta asr arab geograflari Iroq va Yuqori Mesopotamiya (Jazira) oʻrtasidagi shimoliy chegarani Frot boʻyidagi *Anbardan* Dajla boʻyidagi Tikritgacha boʻlgan chiziqqa joylashtirganlar, keyinchalik u Tikritdan gʻarb tomon oʻtgan chiziqqa koʻchirildi. Chegara Frot daryosi boʻyidagi Anbardan Iroqqacha boʻlgan shahrlarni oʻz ichiga olgan .

Geografiyasi
------------

Tikrit shimolidan Hamrin togʻlari yaqinida allyuvial tekislik boshlanadi va Fors koʻrfaziga qadar choʻziladi. Bu yerda Dajla va Frot koʻp joylarda tekislik sathidan yuqorida joylashgan va butun hudud ikki daryo va qanot kanallari bilan oʻralgan daryo deltasidir. Iroqning janubi-sharqiy qismi ham daryolar bilan toʻyingan toʻlqinli koʻllar bilan ajralib turadi. Juda katta maydon (15,000 km2 or 5,800 mi²) Al-Qurnadagi ikki daryoning qoʻshilish joyidan biroz yuqoriroqda va Dajlaning sharqida Eron chegarasidan tashqarida choʻzilgan botqoqlik boʻlib, Hammar koʻli deb nomlanadi, u asrlar davomidagi suv toshqini va etarli darajada drenajlash natijasida yuzaga kelgan. Uning koʻp qismi doimiy botqoqdir, lekin baʼzi qismlari qish boshida quriydi, boshqa qismlari esa faqat kuchli toshqin yillarida botqoqlikka aylanadi.

Dajla va Frot suvlari ularning qoʻshilish joyidan yuqorida koʻp loy bilan toʻldirilganligi sababli, sugʻorish va tez-tez sodir boʻladigan suv toshqinlari delta hududining koʻp qismida katta miqdordagi loyli tuproqlarni toʻplaydi. Shamolli loy choʻkindilarning umumiy choʻkishiga hissa qoʻshadi. Hisob-kitoblarga koʻra, delta tekisliklari bir asrda qariyb yigirma santimetr tezlikda hosil boʻlgan. Baʼzi hududlarda katta toshqinlar vaqtinchalik koʻllarda oʻttiz santimetrgacha loyqa choʻkmalarga olib keladi.

Dajla va Frot daryolarida ham koʻp miqdorda tuzlar mavjud. Bular ham baʼzan haddan tashqari sugʻorish va suv toshqini tufayli yerga tarqaladi. Yuqori suv sathi, yomon sirt va yer osti drenajlari tuzlarni tuproq yer yuzasi yaqinida toʻplashga moyildir. Umuman olganda, tuproqning shoʻrlanishi Bagʻdod janubidan Fors koʻrfaziga qadar oshadi va Amara janubidagi mintaqada hosildorlikni keskin cheklaydi. Shoʻrlanish Iroqning markaziy qismida, Bagʻdodning janubi-gʻarbidagi Milh koʻli deb nomlanuvchi katta koʻlda aks etadi. Milh koʻlining shimolida yana ikkita yirik koʻl bor: Tartar koʻli va Habbaniyah koʻli.

Yana qarang
-----------

* Iroqdagi Umayyad gubernatorlari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  Masry, Abdullah Hassan*. Prehistory in Northeastern Arabia - Abdullah Hassan Masry - Google Książki*, 19-sentabr 2014-yil. ISBN 9781317848059. 30-aprel 2018-yilda qaraldi.
2. ↑  „meso toc". Qaraldi: 30-aprel 2018-yil.
3. 1 2  Le Strange 1905. sfn error: no target: CITEREFLe\_Strange1905 (help)
4. ↑  Hitti, Philip K.*. History of the Arabs*, 26-sentabr 2002-yil. ISBN 9781137039828. [*sayt ishlamaydi*]
5. ↑  „Study". *maajournal.com*. 9-aprel 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-noyabr 2022-yil.

Manbalar
--------

*