**Eron tribunali-** 1980-yillarda Eron Islom Respublikasida inson huquqlarining buzilishi va insoniyatga qarshi jinoyatlar haqidagi jiddiy ayblovlarni tekshirishni maqsad qilgan, Niderlandiyaning Gaaga shahrida istiqomat qiluvchi xalqaro xalq tribunali va majburiy boʻlmagan yuridik tribunaldir.U 2007-yilda tashkil etilgan,chunki boshqa hech bir sud qo'mitasi Eron Islom Respublikasi hukumatiga qarshi qo'yilgan ayblovlarni tekshirmaydi.Eron hukumati tribunalda ishtirok etishga taklif qilindi,ammo hamkorlik qilishdan bosh tortdi.

Shakllanish
-----------

Tribunal 2007-yilda bir nechta jabrlanuvchilar va jabrlanganlarning qarindoshlari tomonidan tuzilgan.Ushbu shakllanishda ko'plab taniqli huquqshunoslar va inson huquqlari faollari katta yordam berdi.Boshqaruv qo'mitasi 2007-yil oktyabr oyida muntazam yig'ilishlarni o'tkaza boshladi va unga Jon Kuper QC, Ser Jeffri Nits, Kader Asmal va Richard Falk rahbarlik qildi.Tribunal Rassell Tribunal modeliga asoslangan.

Haqiqat komissiyasi
-------------------

Haqiqat komissiyasi Tribunalning tergov qismini tashkil etdi va 2012-yil 18-22-iyun kunlari Amnesty Internationalning Londondagi shtab-kvartirasida bo'lib o'tdi.Unda 75 ga yaqin odamning guvohliklari to'plangan, ularning aksariyati rejim mahkumlari bo'lib, tirik qolganlar. *Hammasi bo'lib 100 kishi "o'zboshimchalik bilan hibsga olish va sudsiz hibsga olish,zo'rlash, kenguru sudlari tomonidan chiqarilgan o'lim hukmlari,qatl etilgan 11 yoshli bolalar,o'z qarindoshlarini o'ldirish uchun ishlatilgan o'qlar uchun to'langan oilalarni tavsiflovchi dalillarni taqdim etdi.* Haqiqat komissiyasining xulosalari, shu jumladan barcha og'zaki arizalar Internetda nashr etilgan.

Tribunal
--------

Tribunal 2012-yil 25-27-oktabr kunlari Gaagadagi Tinchlik saroyida boʻlib oʻtdi.U Johann Kriegler (raislik qiluvchi),Jon Dugard SC, Margaret Ratner Kunstler, Maykl Mansfield QC, Makau Mutua va Patrisiya Sellers oldida o'tkazildi.Tribunal 2012-yil 27-oktabrda muvaqqat hukmni eʼlon qilib,quyidagilarni aniqladi.*Eron Islom Respublikasi Fuqarolik va siyosiy huquqlar toʻgʻrisidagi xalqaro paktga muvofiq oʻz fuqarolariga nisbatan inson huquqlarini qoʻpol ravishda buzganlik uchun mutlaq javobgarlikni oʻz zimmasiga oladi.'**Eron Islom Respublikasida 1980-yillarda Eronga nisbatan qo'llaniladigan xalqaro odat huquqi asosida insoniyatga qarshi jinoyatlar uchun javob berish uchun kuchli dali mavjud.*****Tribunalning toʻliq hukmi 2013-yil 5-fevralda chiqarildi**

Eron Tribunal jamg'armasi
-------------------------

2013 - yil 23-iyun kuni Eron Tribunalining umumiy yig‘ilishi o‘z qarorini e’lon qilgandan so‘ng, o‘z ishini yangi poydevor shaklida davom ettirishga qaror qildi va uni Eron Tribunal jamg‘armasi deb nomladi.Tribunalning huquqiy vorisi sifatida uning asosiy vazifalari orasida tribunal natijalarini himoya qilish,tashkiliy va huquqiy tajribalarini o'tkazish va Eronda siyosiy mahbuslarga qarshi sodir etilgan jinoyatlarni hujjatlashtirishni davom ettirish,Bundan tashqari,o'n to'qqiz saksoninchi yillarga e'tibor qaratish.Shunday qilib,sud muhokamasi asos tashkil etilgan sana bo'yicha yakunlangan deb hisoblanishi mumkin.

Yana qarang
-----------

* 1988 yil Eronlik siyosiy mahbuslarning qatl etilishi

Ma'lumotnomalar
---------------

1. Bowott, Owen (18 October 2012). "Tribunal to investigate 1980s massacre of political prisoners in Iran". The Guardian. Retrieved 8 February 2013.
2. Cluskey, Peter (24 October 2012). "Tribunal to hear claims of atrocities in Iran". The Irish Times. Retrieved 8 February 2013.
3. V.M. (30 October 2012). "Iran, 1988 - Judgement time". Economist. Retrieved 8 February 2013.
4. "Findings of the Truth Commission" (PDF). Iran Tribunal. Retrieved 8 February 2013.
5. "Interim Judgement of Iran Tribunal" (PDF). Iran Tribunal. Retrieved 8 February 2013.
6. [permanent dead link] "Final Judgement of Iran Tribunal" (PDF). Iran Tribunal. Retrieved 8 February 2013.
7. (PDF document) Iran Tribunal Foundation's Constitution

Havolalar
---------

* Iran Tribunal at the Wayback Machine (archived December 15, 2019 ).