recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Safogaray** (15101549) - Qozon xoni (1524—49). Qrim shahzodasi FotihGarayning oʻgʻli. Qozon taxtini amakisi SohibGaraydan soʻng egallagan. S.G. hokimiyati yirik mulkdorlar tomonidan cheklangan edi. Qrim xonligi va Noʻgʻay Oʻrda bilan mustahkam aloqada boʻlib, Rossiyaga qarshi harbiy yurishlar qilgan (1535— 37, 1541—42). Xalqharakatlari (1532, 1545—46, 1549), mulkchilik jarayonining chuqurlashuvi va Qrim mulkdorlarining saroydagi mavqelarini kuchayishi S.G. hokimiyatini zaiflashtirgan. Uni ikki marta taxtdan agʻdarishgan. S.G. davrida Qozon xonligining "togʻlik tomoni" aholisi (chuvashlar, togʻli mariylar va boshqalar) rus fuqaroligini qabul qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ambroziya** (Ambrosia) — 1) qoqidoshlar oilasiga mansub bir yillik va koʻp yillik oʻtlar turkumi, 30 ga yaqin turi bor. Amerika, Osiyo, Yevropa, Afrika va Avstraliya hamda Tinch va At-lantika okeanlaridagi koʻpgina orollarda tarqalgan. Qozogʻiston, Shimoliy Kavkaz, Ukraina va Rossiyadagi bir qancha turlar zararkunanda begona ut hisoblanadi; 2) daraxtlar poyasidagi poʻstloqxoʻr qoʻngʻizlar ochgan yoʻllarda oʻsadigan sodda xaltali zamburugʻlar mitseliysi tana-sining oq yoki qizgʻish gʻubori. A. mitse-liysi qoʻngʻizlar uchun oziq boʻladi. A. bilan qoʻngʻizlar oʻrtasidagi munosabat simbioz yashashga misol boʻladi. Chunki A. faqat da-raxt yogʻochi bilan emas, balki qoʻngʻizlarning axlati hisobidan ham oziqlanadi. A. spora hosil qiladi, maxsus hujayralari urgʻochi poʻstloqhoʻr qoʻngʻizlar ichagi orqali boshqa sogʻlom daraxtlarga oʻtadi. Masalan, rophoma zamburugʻi hosil qiladigan A. burchoqdoshlar, piyozguldoshlar ta-nasida qoʻshqanotli hasharotlar paydo qiladigan boʻrtmalarda uchraydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Yevstaxiy nayi — quruqlikda yashaydigan umurtqali hayvonlarda yutqunni oʻrta quloq boʻshligʻiga tutashtiradigan kanal. 1563-yilda italyan olimi B. Yevstaxiy (1510—74) tasvir etgan. Oʻrta quloqdagi havo bosimini tevarak muhitdagiga baravarlash uchun xizmat qiladi. Yevstaxiy nayi jabra yorigʻining rudimentidan kelib chiqqan. Timsoqlarda oʻzaro tutashuvchi kanallarning murakkab sistemasini hosil qiladi. Ilonlarda oʻrta quloq reduksiyalangani uchun Yevstaxiy nayi yoʻq. Odam da oʻrta quloq boʻshligʻi bilan yutqinning burun qismi oraligʻida joylashgan eshituv nayi, uzunligi oʻrta yoshdagi odamlarda 30–40 mm, suyak va togʻaydan tuzilgan. Suyak qismi (10–15 mm) chakka suyagi tarkibida boʻlsa, togʻay (2/3) qismi 20– 25 mm boʻlib, yutqin tomonda joylashgan. Nayning bir uchi kengayib oʻrta quloqqa ochilsa, ikkinchi uchi kengayib yutqinga ochiladi. Nay yutqin orqali oʻrta quloq boʻshligʻini tashqi muhit bilan bogʻlab turadi. U oʻrta quloq boʻshligʻidagi havoni almashtirib, bir muvozanatda saqlaydi va tovush toʻlqinlarining normal oʻtishini taʼminlaydi. Nay shilliq qavati yalligʻlanib, teshigi berkilib qolsa, odam eshitish qobiliyatini yoʻqotadi. Shu sababli samolyotda havoga koʻtarilish, zambarak otish, kuchli yer portlashlarida ogʻizni ochib turish tavsiya etiladi. Aks holda tashqaridan kuchli havo toʻlqini nogʻora pardaga (oʻrta quloq boʻshligʻini chegaralab turadi) taʼsir etib pardani yirtishi mumkin. Yuqori nafas yoʻllari kasalliklari (shamollash, angina, burun yondosh boʻshliqlarining yalligʻlanishi) evstaxiitga (Yevstaxiy nayining yalligʻlanishi) sabab boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Pyatigorsk** — Rossiya Federatsiyasi Stavropol ulka-sidagi shahar (1830-yildan). Kavkaz Mineral Suvlari guruhidagi balneologik va balchiq kurorti. Podkumok daryosi boʻyida, Mashuk togʻi yon bagʻrida. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 133,3 ming kishi (1998). Sanoati, asosan, kurort ehtiyoji uchun xizmat qiladi (oziq-ovqat, yengil sanoat korxonalari), shuningdek, elektromexanika va qishloq xoʻjaligi mashinalari zavodlari bor. Ped. va farmatsevtika institutlari, teatr, oʻlkashunoslik muzeyi, M.Yu.Lermontov davlat muzey-qoʻriqxonasi mavjud.

Yozi iliq (iyulning temperaturasi 22°), qishi moʻʼtadil yumshoq (yanv.ning oʻrtacha temperaturasi —4°); yillik yogʻin 475 mm. Harakat va tayanch organlari, mar-kaziy va periferik asab sistemasi, teri, ginekologik kasalliklar, shuningdek, yurak-tomir sistemasi, hazm organlari kasalliklari bilan ogʻrigan bemorlar davolanadi. Davolash vannalari bor. Tarixiy meʼmoriy yodgorliklardan "Eol arfasi" shiyponchasi (1828), "Diana groti" (1830—31) mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pxenyan**— Koreya Xalq Demokratik Respublikasi (KXDR) poytaxti. Tedongan daryosi boʻyida, 300 m balandlikda. Iqlimi mussonli moʻʼtadil iqlim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —8,2°, iyulniki 24°. Yillik yogʻin 922 mm. Axrlisi 2,6 mln. (1990-yillar oxiri). Alohida maʼmuriy birlik qilib ajratilgan.

P. — Koreyaning qad. shaharlaridan. 4-asrda shahar oʻrnida qalʼa boʻlgan. 427— 668 yillarda Koguryo davlatining poytaxti. 10—14-asrlarda P. Sogyon deb atalgan. 1905—45 yillarda yaponlar qoʻl os-tida boʻlgan. 1948-yil 9-sentabrda P.da KXDR tuzilganligi eʼlon qilingan. 1950—53 yillardagi urush vaqtida bu-tunlay vayron boʻlgan. Urushdan keyin qayta tiklanib, zamonaviy shaharga aylangan.

P. mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Transport yoʻllarining muhim tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Atrofidagi shaharlar bilan yirik sanoat rayonini tashkil qiladi. Qora va rangli metallurgiya, koʻp tarmoqli mashinasozlik, elektrotexnika, toʻqimachilik (KXDR da eng yirik kombinat), oziq-ovqat, kimyo sanoati korxonalari mavjud. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Poyabzal, farmatsevtika, chinni-fayans, yogʻochsozlik korxonalari ishlab turibdi. Is-siqlik elektr styasi, metropoliten qurilgan. Fanlar akademiyasi, universitet, teatrlar, konservatoriya, muzeylar, badiiy galereya bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan minora, qalʼa darvozalari, maqbaralar, pago-dalar saqlangan, bogʻ koʻp.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Osiyo poytaxtlari |
| --- |
|  |
| 
BMTga aʼzo mamlakatlar: Abu-Dabi **·**  Amman **·**  Anqara **·**  Ostona **·**  Ashxobod **·**  Bagʻdod **·**  Boku **·**  Bandar-Seri-Begavan **·**  Bangkok **·**  Bayrut **·**  Bishkek **·**  Ventyan **·**  Dakka **·**  Damashq **·**  Dili **·**  Doʻha **·**  Dushanbe **·**  Jakarta **·**  Yerevan **·**  Quddus **·**  Islomobod **·**  Qobul **·**  Katmandu **·**  Kuala Lumpur **·**  Male **·**  Manama **·**  Manila **·**  Maskat **·**  Moskva **·**  Neypido **·**  Nikosiya **·**  Nyu-Dehli **·**  Pekin **·**  Pnompen **·**  Putrajaya **·**  Pxenyan **·**  Sano **·**  Seul **·**  Singapur **·**  Toshkent **·**  Tbilisi **·**  Thimphu **·**  Tehron **·**  Tokio **·**  Ulan-Bator **·**  Xanoy **·**  Shri-Jayavardenepura-Kotte **·**  Al-Quvayt **·**  Ar-RiyodMustaqilligi tan olinmagan mamlakatlar:
Ramalla **·**  Stepanakert **·**  Suxumi **·**  Taypey **·**  Sxinvali |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Koordinatalari: 47°29′26.160000000002″N 19°3′30.599999999995″E﻿ / ﻿47.49060000000000059°N 19.05849999999999866°E﻿ / 47.49060000000000059; 19.05849999999999866GO

**Budapesht universiteti**, Lorand Etvesh nomidagi Budapesht universiteti — Vengriyadagi eng yirik universitet. 1635-yil asos solingan. 1949-yil untga Vengriyaning fizik olimi L. Etvesh (1848—1919) nomi berilgan. Budapesht universiteti siyosiy fanlar va huquq, tabiiy fanlar, mat. ijtimoiy fanlar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 10 mingga yaqin talaba taʼlim oladi. Untda bir qancha ilmiy tadqiqotlar institutlari, botanika bogʻi, biol.tajriba stansiyasi bor. Kutubxonasida 5 mln.ga yaqin asar saqlanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Graduation | *Oliy oʻquv yurti haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Keti Tsatsalashvili** (gruzincha: *ქეთი წაწალაშვილი* ; 1992-yil 10-iyunda Tibilisida tugʻilgan) — gruziyalik shaxmatchi, u ayol grossmeyster (WGM) (2011) unvoniga ega.

Hayoti
------

Keti Tsatsalashvili turli yosh guruhlarida shaxmat boʻyicha yoshlar oʻrtasidagi Yevropa chempionati va jahon chempionatida Gruziyani nufuzini bir necha bor himoya qilgan va oltita medalni qoʻlga kiritgan, jumladan, ikkita oltin (2007-yilda, 16 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida shaxmat boʻyicha jahon chempionatida va 2010-yilda 18 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida shaxmat boʻyicha yoshlar oʻrtasidagi Yevropa chempionati), ikkita kumush (2009-yild, 18 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida shaxmat boʻyicha jahon chempionatida va 2009-yilda 18 yoshgacha qizlar oʻrtasida shaxmat boʻyicha yoshlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida) va ikkita bronza (2007-yilda 16 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida shaxmat boʻyicha Yevropa chempionatida va 2008-yilda 16 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida shaxmat boʻyicha yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida).

Keti Tsatsalashvili koʻplab xalqaro shaxmat turnirlarida, jumladan 2010-yilda Anqarada oʻtkazilgan Florensio Kampomanes xotirasiga bagʻishlangan ayollar shaxmat turnirida gʻoliblikka erishdi.

2008-yilda u FIDE xalqaro ayol ustasi (WIM) unvoniga sazovor boʻldi va uch yildan soʻng FIDE xalqaro ayol grossmeyster (WGM) unvonini ham qoʻlga kiritdi.

Sharhlovchilik faoliyati
------------------------

2021-yil boshida Tsatsalashvili oʻzining kanalida translatsiya qilishni boshlashdan oldin Twitch striming platformasida LetsChessLive kanalini ochish uchun Armanistonlik shaxmat chempioni, WGM Mariya Gevorgyan, shuningdek, IM Zura Javaxadze va Aram Mashigyan bilan hamkorlik qildi.

Tsatsalashvili, shuningdek, real hayotda ham, onlaynda ham, ayniqsa chess.com va FIDÉ saytida shaxmat voqealarini muntazam ravishda sharhlab boradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Florencio Campomanes Memorial-WIM July 2010 Turkey FIDE Chess Tournament report". *ratings.fide.com*.
2. ↑  „FIDE Title Applications (GM, IM, WGM, WIM, IA, FA, IO)". *ratings.fide.com*.
3. ↑  „FIDE Title Applications (GM, IM, WGM, WIM, IA, FA, IO)". *ratings.fide.com*.
4. ↑  „Twitch". *Twitch*. Qaraldi: 18-yanvar 2022-yil.

Havolalar
---------

* Keti Tsatsalashvili chess games at 365Chess.com
Zamonaviy soch choʻtkasining variantlaridan biri

 Lida Nyumanning choʻtkasi
**Soch choʻtkasi** — bu odam yoki hayvonlarning sochlarini silliqlash, tarash uchun moʻljallangan qattiq yoki yumshoq tishli choʻtka turi. Hozirgi kunda bunday choʻtkalar uchun tutqichlarning aksariyati plastmassa yoki yogʻochdan yasalgan, ammo ilgari ular metall yoki fil suyagidan yasalgan boʻlgan.Bunday choʻtkalarning juda koʻp har xil turlari mavjud boʻlib, ular shakli (yumaloq, tekis, oval) va tutqichlari yasalgan materiallari va maqsadi (masalan, har xil turdagi sochlar uchun choʻtkalar)ga koʻra farq qiladi.

Choʻtka sochlarini ishlab chiqarish uchun materiallar ham hayvonlarning tuklari (masalan, choʻchqalar va otlar), anid va baʼzi hollarda zanglamaydigan poʻlat boʻlishi mumkin. Zamonaviy soch choʻtkasining birinchi prototipi 1854-yilda ixtirochi Hugh Rok tomonidan AQShda patentlangan deb ishoniladi; 1870-yilda Samuel Fairey uning biroz oʻzgartirilgan versiyasiga patent oldi. Zamonaviy modellarga eng yaqin soch choʻtkasi 1898-yilda ixtirochi Lida Nyuman tomonidan patentlangan. Sochlarning taranglashishini sezilarli darajada osonlashtiradigan bu choʻtka bir nechta mukofotlarga sazovor boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tipos de cepillos". 8-yanvar 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-may 2022-yil.
2. ↑  *Terra — El cepillo correcto*, 2016-03-05da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2022-05-11 `{{citation}}`: no-break space character in `|title=` at position 6 (yordam)
3. ↑  Hairbrush Basics Guide | Folica.com
4. ↑  US Design Patent #D645
5. ↑  U.S. Patent 106,680
6. ↑  U.S. Patent 614,335
7. ↑  Evia L. Davis*. African American Awareness for Young Children: A Curriculum*. Good Year Books, 1999 — 18 bet. ISBN 978-0-673-58645-2.
**Sodalit guruhi** — silikatlar sinfiga mansub minerallar: sodalit ^[A18YU4]6S12, n o z ye a n NaJAlSiO^SO,, gayuin Na6Ca2[AlSiO4]6(SO4)2, lojuvard Na6Ca2[AlSiOJ6(SO4)S. Kristall tuzilishi Al2Si04Ning alyumokremniy kislorodlik sinchlaridan iborat, yirik boʻshliqlari (gʻovaklari) S1~ va SO4~ (baʼzan S2~) anionlari bilan, may da boʻshliqlarini esa, Na+ va Sa2+ toʻrtta ionlari bilan egallagan minerallardir. Kub singoniyada kristallanadi; rombdodekaedr (sodalit, lojuvard) va oktaedr (gayuin) shakllaridagi kristallar hosil qiladi; odatda, jinslarda donachalar holida uchraydi. Qattikligi 5,5—6; zichligi 2,3 g/sm³dan (lojuvard) —2,5 g/sm³gacha (gayuin). Rangi koʻk, havo rang (lojuvard, gayuin), sariq, och yashil, ok, yoki kulrang. S.g.dagi ayrim minerallar jins hosil qiluvchi minerallar hisoblanadi, mas, nefelinli siyenitlarda — sodalit; fonolitlar va boshqa ishqorli effuziv jinslarda — nozean va gayuin. Lojuvard bilan sodalit kontaktmetamorflashgan ohaktoshlarda ham hosil boʻladi. S.g minerallari xorijda Rossiya Federatsiyasi (Kola yarim orol, Ilmen togʻi, Baykal oldi), Ukraina, Tojikiston (Zarafshon togʻlarida), Vezuviy atrofi (Italiya jan.) va boshqa joylarda bor. Oʻzbekistonda esa, faqat lazurit topilgan. Sodalit va lazuritning koʻk turlari asl toshlar hisoblanadi. S.g. minerallari mineral boʻyoq sifatida, shuningdek, radioelektronika va televideniyeda ishlatiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Çobanoğlu Mahmud Bey** — 1292-yilda Çobanoğulları bekligining uchinchi beki Muzaffereddin Yavlak Arslan Rükneddin Kılıçarslan tomonidan oʻldirilganidan soʻng, beklik taxtiga Mahmud Bey oʻtirdi. Mahmud Bey 1292-1309-yillarda Çobanoğulları bekligida hukmdorlik qildi.

Hukmdorligi
-----------

Mahmud Bey humkronligi davrida ham Vizantiya imperiyasi hududiga kichik-kichik hujumlar amalga oshirilib turilgan. Ushbu hujumlarni amalga oshirishdagi asosiy katta ishni Mahmud Beyning ukasi Ali Bey bajargan. Ushbu hujumlar davomida Ali Bey Sakarya daryosidan ham yuqori hududlarni egallagan, ammo keyinchalik Vizantiya bilan tinchlik shartnomasi imzolagan. Bu kelishuv bilan Ali Beyning yonidagi turkmanlar kun sayin obroʻsi ortib borayotgan va Çobanoğullarıga itoatda ekanligi daʼvo qilingan, uch beyi sifatida oʻz davlatini qurishga harakat qilayotgan Usmonbey atrofida birlasha boshlaganlar.

1309-yilda asos solinganligiga koʻp boʻlmagan Candaroğulları bekligi beki Süleyman Bey I Kastamonuga hujum uyushtirib, Mahmud Beyni oʻldiradi. Shundan soʻng, Çobanoğulları bekligi Candaroğulları bekligiga qoʻshib olinadi va tarix sahifasida oʻchiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Çobanoğulları" (Türkçe). *TDV İslâm Ansiklopedisi* (1993 nashri). Türkiye Diyanet Vakfı. 354-355 b. Archived on 13-aprel 2020-yil. Andoza:Citation error. .
2. 1 2  Yücel, Yaşar (1980). a.g.e, syf. 49.
3. ↑  Halil, İnalcık. "Osman I" (Türkçe). *TDV İslâm Ansiklopedisi* (2007 nashri). Türkiye Diyanet Vakfı. 443-453 b. Archived on 13-aprel 2020-yil. Andoza:Citation error. .
4. ↑  Yücel, Yaşar (1980). a.g.e, syf. 58.

| Humkdorlik unvoni |
| --- |
| Oʻtmishdoshi:**Muzaffereddin Yavlak Arslan** | **Çobanoğulları beki**1292-1309 | Vorisi:**beklik tugatildi** |
**Ketma-ket yaqinlashishlar usuli** — matematik masalalarni sonlar orqali yechish usuli; bunda maʼlum yaqinlashishlarga qarab undan keyingi ancha yaqinroq yaqinlashishdagi yechim topiladi. Aytib oʻtilgan yaqinlashishlar ketma-ketligi yaqinlashgan holdagina tatbiq etiladi. Masalan, /W=0 (1) koʻrinishidagi tenglamani yechish uchun oʻnga teng kuchli boʻlgan tenglamax=Gʻ(x) (2) tekshiriladi [bu yerda F(x)= f(x)+x\ va bunday ketma-ketlik tuziladi: xy —ixtiyoriy, x=F(xn ), .... Agar {xj ketma-ketlikning limiti boʻlsa, bu limit (1) tenglamaning yechimi boʻladi. Agar, mas, Gʻ(x) > x va 0 < Gʻ’(x) < 1 boʻlsa, bunday yaqinlashishlar ketmaketligi albatta yaqinlashadi. K-k. ya. u. oʻzgaruvchilari juda koʻp boʻlgan chiziqli tenglamalar sistemasini sonlar orqali yechishda ham qoʻllaniladi. Differensial va integro-differensial tenglamalarning taqribiy yechimlari ham mana shu usul bilan topiladi. K-k. ya. u. nazariy masalalarida ham qoʻllaniladi. y’—f(x,y) differensial tenglama yechimining mavjudligi va yagonaligy haqida teorema ham shu usul yordamida isbotlanadi. K.-k. ya. u.ning qoʻllanilish imkoniyati siqilgan akslantirishlar orqali belgilanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sochma konlar** — tub konlarining fizik va kimyoviy yemirilishidan hosil boʻlgan togʻ jinslari, minerallari va ruda bulaklarining yer yuzasi ayrim joylarida qayta toʻplanishi. Sochma konlar koʻchish va nurash jarayonlariga chidamli boʻlgan minerallar (olmos, oltin, platina, kasseterit, monatsit, rubin, sapfir, ilmenit, sirkon, kahrabo va boshqalar) hosil qiladi. Sochma konlar shagal qumtosh va qumlar tarqalgan joylarda vujudga keladi. Bu qimmatbaho minerallarning oʻlchamiga koʻra, ularni qazib olish iqtisodiy jihatdan foydali hisoblanadi. Paydo boʻlish jarayoniga koʻra, ellyuvial, delyuvial, prolyuvial, allyuvial, litoral, glyasial va eol (barxan) turlariga boʻlinadi. Sk.ning ayrim genetik turlarda hosil boʻlishidagi ketma-ketlik doimo saqlanavermaydi; baʼzan bunday jarayon oldingi bosqichlarning birida tugaydi. Hosil boʻlish vaqtiga koʻra, qad. (mezozoy, paleozoy va tokembriy), odatda, qaziladigan toʻrtlamchi (antropogen) va hozirgi Sochma konlar farq qilinadi. Sochma konlar yotish sharoitiga koʻra yuzadagi va koʻmilgan; tarkibiga koʻra bir yoki koʻp mineralli; tuzilishiga koʻra bir qatlamli va koʻp qatlamli; shakliga koʻra plashchsimon, qatlamqatlam, linzasimon, uyasimon Sochma konlarga boʻlinadi. Sochma konlarning uzunligi yuzlab m dan bir necha km ga, eni bir necha m dan oʻnlab m ga, qalinligi esa bir necha sm dan oʻnlab m ga yetadi. Sochma konlardan 50% ga yaqin olmos, titan, oltin va qalay, 10% cha platina, 100% titan minerallari va kaqrabo ochiq yoki yopiq usulda qazib olinadi. Koʻp yillab toʻngib yotgan joylarda 10–15 m dan ortiq chuqurlikdagi Sochma konlar va muzi erigan joylarda 15–40 m dan ortiq chuqurlikdagi Sochma konlarning foydali kazilmalari yopiq usulda qazib olinadi. Konlarni mexanizatsiyalashtirilgan ochiq usulda qazish keng tarqalgan boʻlib, bu usulda 15–18 m chuqurlikdagi, dragalar yordamida esa 60 m gacha chuqurlikdagi foydali qazilmalar qazib olinadi. Tarkibida qum boʻlgan togʻ jinsi gravitatsion boyitish qurilmasiga tushadi, unda togʻ jinsi suv oqimida yuviladi va oltin, platina, olmos, optik kvars va boshqa kristallari, rangli metallar konsentratlari ajratib olinadi. Rossiya Federatsiyasi (Kolima va Chukotka) va AQShdagi (Alyaska va Kaliforniya) oltinli, JARdagi olmos, Malayziya, Indoneziya, Tailand, Myanmaning dengiz sohilidagi kassiterit, Ukraina, Avstraliya, Hindiston, AQShdagi titan minerallari, Namibiyadagi olmos Sochma konlar yirik konlar hisoblanadi. Oʻzbekistonning Nurota va Chatqol tizmalari vodiylarida turli mikyosdagi Sochma konlar mavjud. Shimoliy Nurota togʻlari bagʻridagi Kattaich va Okchop soylari oʻzan va qayirlaridagi Sochma konlar oltin sochma konlari sirasiga kiradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Suyunboy Eraliyev** (1921.15.11, Talas viloyati) — Qirgʻiziston xalq shoiri (1974). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1945-yildan viloyat va respublika gaz.larida muxbirlik qilgan. Qirgʻiziston Yozuvchilar uyushmasida kotib (1959—65), adabiy maslahatchi (1967— 84). Dastlabki sheʼriy toʻplami — "Ilk sado" (1949). "Samimiy mehr" (1959) dostoni mashhur. Tarixiy mavzuda yozilgan bu lirik qissa qirgʻiz sheʼr tuzilishining anʼanaviy shakllarini boyitgan. "Yulduzlarga sayohat" (1966) dostoni bilan qirgʻiz sheʼriyatiga erkin vaznni olib kirgan.

V. Uitmen, R.Tagor, Oybek, M.Tursunzoda, Mirtemir kabi yozuvchilarning asarlarini qirgʻiz tiliga tarjima qilgan. A.Tvardovskiyning "Vasiliy Tyorkin" dostonining E. qilgan tarjimasi qirgʻiz soʻz sanʼati tarixidagi eng mukammal tarjimalardan biri sanaladi. Asarlari koʻplab tillarda nashr etilgan. Toʻqtagʻul Sotilgʻanov nomidagi Qirgʻiziston Davlat mukofoti laureati (1986).

As:Togʻlar farzandiman [Sheʼrlar, doston], T. 1978.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sochi** — Rossiya Federatsiyasi Krasnodar oʻlkasidagi shahar (1896-yildan). Qora dengiz sohilidagi port. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 359,6 ming kishi (1998). S. dengiz sohili boʻylab Shepsi daryosidan Psou daryosigacha 150 km ga choʻzilgan (1961-yil chegarasi doirasida) va Adler, Xosta, Markaziy, Lazarevsk tumanlarini va Magri, Makopse, Ashe, Lazarevsk, Golovinka, Loo, Dagomis, Mamayka, Xosta, Kudepsta, Adler va Krasnaya Polyana kurort shaharchalarini oʻz ichiga oladi. Yirik aeroport (Adler) bor. Butun soxil kurort zonasiga aylantirilgan: Rossiya Federatsiyasining eng yirik dengiz boʻyi balneologik va iqlim kurortlaridan biri. Iklimi nam subtropik iqlim (yanvarning oʻrtacha temperaturasi 6°, iyulniki 25°, 28°. Iillik yogʻin 1400 mm. Yilning eng yaxshi davri — sentabr va oktabr Matsestaning vodorod sulfidnatriy xloridli suvlari ayniqsa mashhur. S.da 50 sanatoriy, 82 dam olish uyi, 10 turistik baza va kempinglar, 3 turistik lager bor. Kurortlar ehtiyojini qondirishga ixtisoslashgan 40 sanoat korxonasi (goʻsht, sut, mevakonserva, non va boshqalar) mavjud S.da Krasnodar politexnika institutining umumtexnika fakulteti, Kurortologiya va fizioterapiya, togʻ bogʻdorchilik va gulchiligi ilmiy tadqiqot institutlari, ilmiy tadqiqot oʻrmon tajribasi stansiyasi, 4 muzey (shu jumladan, N.A.Ostrovskiy nomidagi adabiymemorial muzey, oʻlkashunoslik muzeyi va boshqalar), teatr, dendrariy, sirk, tisssamshit oʻrmonzorlar qoʻriqxonasi bor. Shaharga 1838-yilda asos solingan. Kurort sifatida 1902-yildan rivojlana boshladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Qishki Olimpiada oʻyinlari mezbon shaharlari |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 
* **1924:** Fransiya Shamoni
* **1928:** Shveysariya  Sen-Morits
* **1932:** Qoʻshma Shtatlar Nyu York
* **1936:** Germaniya Garmisch-Partenkirchen (tuman)
* **1940:** *-*[c]
* **1944:** *-*[c]
* **1948:** Shveysariya St. Moritz
* **1952:** Norvegiya Oslo
* **1956:** Italiya Kortina-dʼampetsso

 | 
* **1960:** Qoʻshma Shtatlar Kaliforniya
* **1964:** Avstriya Insbruk
* **1968:** Fransiya Grenobl
* **1972:** Yaponiya Sapporo
* **1976:** Avstriya Insbruk
* **1980:** Qoʻshma Shtatlar Nyu York
* **1984:** Yugoslaviya Sarayevo
* **1988:** Kanada Kalgari
* **1992:** Fransiya Albertville (Fransiya)

 | 
* **1994:** Norvegiya Lillemer
* **1998:** Yaponiya Nagano
* **2002:** Qoʻshma Shtatlar Salt Lake City
* **2006:** Italiya Turin
* **2010:** Kanada Vankuver
* **2014:**Rossiya bayrogʻiSochi
* **2018:** Janubiy Koreya Inchxon
* ***2022*:** Xitoy *Pekin*
* ***2026*:** Italiya *Milan*

 |

 |
|  |
| 
[c] Ikkinchi jahon urushi tufayli bekor qilindi |

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Shoʻra** — shoʻradoshlarga mansub bir yillik oʻtlar turkumi. Moʻʼtadil iqlimli zonalarda shahrining xushboʻy Sh. sassiq Sh. serbarg Sh. (*Chenopodium foliosum* (Moench) Aschers.), koʻk Sh. (*С. ёкисигл.*), qizgʻish Sh. (*Ch. rubrum*),oq Sh. (*C. album*), dumbul Sh. (*C. murale*) va boshqalar turlari tarqalgan. Boʻyi 10—100 sm, barglari bandli, uchburchak yoki tuxumsimon, gʻubor bilan qoplangan. Gullari roʻvaksimon toʻpgulga yigʻilgan. May — sentyabrda gullab urugʻlaydi. Urugʻidan koʻpayadi. Oʻzbekistonda Sh. bahorgi begona oʻt sifatida deyarli barcha maydonlarda uchraydi.

Kurash choralari: chuqur kuzgi shudgor; kultivatsiya; almashlab ekishni yoʻlga qoʻyish; dalaga chirigan goʻng, ekin ekishdan avval kimyoviy preparatlardan treflan, ekish davrida esa kotoran, kotofor, prometrin solish; makkajoʻxori ekiladigan dalalardagi shahriga qarshi agelon, atrazin yoki simazin qoʻllash.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Suymonqul Chokmorov** (1939.9.11, Qirgʻiziston, Jontosh q. — 1992, Bishkek) — qirgʻiz aktyori, rej. Xalq artisti (1981). Bishkek badiiy bilim yurtini (1958) va Leningrad tasviriy sanʼat, haykaltaroshlik va meʼmorlik intini (1964) tugatgan. 1969 i. "Qarash dovonidagi oʻq" filmidagi Baxtigul roli bilan kinodagi faoliyatini boshlagan. Doniyor ("Jamila"), Qorabolta ("Issiqkoʻl qizgʻaldoqlari"), temirchi Utur ("Olovga qulluq qil"), Maqsumov ("Yettinchi oʻq", "Oʻzbekfilm"), Boytemir ("Men — Tyanshan"), Axangul ("Vaxshiy"), Temur ("Qizil olma"), Jonbov ("Dersu Uzala"), Lao ("Ferdinand Lyus hayoti va oʻlimi"), Ozod Bayramov ("Oʻlan", 1978), Qosim ("Ayolsiz erkaklar") va boshqa obrazlar Ch. ijodida alohida oʻrin tutadi. Toxtagʻul nomidagi Qirgʻiziston Davlat mukofoti laureata (1980).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sarah-Léonie Cysique** (tugʻ. 1998-yil 6-iyul, Sarcelles, Val-d'Oise, Il-de-Frans, Fransiya) — fransiyalik dzudochi, 57 kg gacha vazn toifasida, Fransiya terma jamoasi aʼzosi. Jahon chempionati sovrindori, Yevropa chempionati sovrindori. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari kumush medali sovrindori.

Faoliyati
---------

1998-yil 6-iyulda Sarah-Léonie Cysique Sarcellesda (Fransiya) tugʻilgan. U dzudo boʻyicha milliy terma jamoa aʼzosi boʻlib, 57 kg gacha boʻlgan vazn toifasida oʻz mamlakati sharafini himoya qiladi.

2017-yilda oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida u bronza medalini qoʻlga kiritdi. Ikki oy oʻtgach, u kattalar oʻrtasidagi Fransiya chempionati gʻolibiga aylandi. 2018-yilda Sarah-Léonie Cysique oʻzining debyut Yevropa chempionatida ishtirok etdi, u erda yakuniy beshinchi oʻrinni egalladi. Oʻsha yilning sentyabr oyida u yoshlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida gʻolib chiqdi va bir oy oʻtgach, u oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionatining kumush medalini qoʻlga kiritdi. 2018-yil oxirida u ikkinchi marta Fransiya chempioni boʻldi.

2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oldidan Jahon chempionatida u chorak finalda kanadalik sportchi Krista Deguchiga vazn yoʻqotdi va yakunda beshinchi oʻrinni egalladi. Musobaqaning soʻnggi kunida jamoaviy turnirda Fransiya terma jamoasi tarkibida Sarah-Léonie Cysique faqat finalda Yaponiya terma jamoasiga imkoniyatni boy berib, kumush medalni qoʻlga kiritdi. 2019-yil oktyabr oyida u Abu-Dabida (BAA) boʻlib oʻtgan „Katta Dubulgʻa" turniri finaliga chiqdi va ikkinchi oʻrinni egalladi.

2020-yilda Pragada (Chexiya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Fransiyalik dzudochi chorak finalda serbiyalik Marika Perishichga yutqazib qoʻydi, ammo javob janglarida u qitʼa chempionatining bronza medaliga erishdi.

2021-yilda Lissabonda (Portugaliya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida fransiyalik sportchi uchinchi oʻrin uchun kurashda belgiyalik sportchi Mina Liberni magʻlub etib, Yevropa chempionatining bronza medali sohibiga aylangandi. 2020-yilda Tokioda boʻlib oʻtadigan Yozgi Olimpada oʻyinlarida u uchun Fransiya milliy olimpiya terma jamoasi aʼzolarining dastlabki roʻyxatiga kiritilgan.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u 57 kg gacha vazn toifasida finalda kosovolik Nora Gjakovaga yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritdi.

2022-yilda Sofiyada (Bolgariya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida 57 kg gacha boʻlgan vazn toifasida u finalda isroillik sportchi Timna Nelson-Levyga yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritdi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
**Buyrak usti bezlari** (glandula syprarenalis) — odam va umurtqali hayvonlarning ichki sekresiya bezi; ikkala (oʻng va chap) buyrak ustida joylashgan juft bez (nomi shundan kelib chiqqan). Uning oldi, orqa va pastki yuzalari farq qilinadi, ogʻirligi 3— 5g. Buyrak usti bezlari b. tashqi—poʻstloq qavati (adrenokortikal bez) va ichki — magʻiz qavati (adrenal bez)dan iborat boʻlib, har ikkala qavat strukturasi va funksiyasi alohida ichki sekresiya bezlari hisoblanadi. 

Poʻstloq qavati kimyoviy tuzilishiga koʻra steroidlar qatoriga kiradigan, taʼsiri jihatdan farq qiladigan 3 xil gormon ishlab chiqaradi, shiralari qonga shimiladi. Ushbu gormonlar xolesterin va askorbin kislotadan sintezlanadi. 

1-jadval. **Buyrak usti bezlari gormonlari**| BUB sohasi | Gormonlar |
| --- | --- |
| ***Po'stloq moddasidan:*** | Koptokchali qavat | ***Kortikosteroidlar:**** mineralokortikoidlar (aldosteron, dezoksikortikosteron)
 |
| Dastali qavat | * glukokortikoidlar (kortizon, gidrokortizon, kortikosteron)
 |
| To'r qavat | * androgenlar( degidroepiandrosteron, 11β-androstendion, 11β-gidroksiandrostendion, testosteron) hamda oz miqdorda estrogen va gestagenlar
 |
| ***Mag'iz moddasidan*** | Katexolaminlar (adrenalin va noradrenalin, 6:1 nisbatda) |

Mineralokortikoidlar (aldosteron, kortikosteron, dezoksikortikosteron) — mineral almashinuvini boshqaradi, bularning eng faoli aldosteron organizmda suv-tuz almashinuvi jarayoniga taʼsir etadi. Glyukokortikoidlardan gidrokortizon oqsil, yogʻ va uglevod almashinuvida qatnashadi, organizmning kasallikka qarshilik kuchini oshirib, yalligʻlanishning tez tuzalishiga olib keladi. Buyrak usti bezlari b. poʻstloq qavatining jinsiy gormonlari — androgenlar va estrogenlar jinsiy bezlar faoliyatini boshqaradi, bolalik davrida jinsiy aʼzolarning rivojlanishini taʼminlaydi; balogʻat yoshiga yetganda bu gormonning ahamiyati kamayadi. Buyrak usti bezlari magʻiz qavatida adrenalin va noradrenalin gormonlari ishlanadi. Ular nerv oxirlariga taʼsir etib, yuraktomir sistemasi ishini tartibga solib turadi. Buyrak usti bezlari b.ning shikastlanishi turli kasalliklar (masalan, Bronza kasalligi)ga olib keladi. Buyrak usti bezlari b. faoliyatini nerv sistemasi va bosh miya poʻstlogʻi idora etadi.

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* 
* Odam anatomiyasi O'.G'. Ahmedov 2-nashr, Toshkent "Iqtisod-moliya", 2007-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shoʻrabashot** — Fargʻona vodiysidagi dehqonchilik bilan shugʻullangan qadimiy aholi yashaydigan shahar xarobasi (mil. av. 4—1-asrlar). Yodgorlik Qirgʻiziston Respublikasining Oʻzgan shahridan 8 km shim.gʻarbda joylashgan. Maydoni 70 ga. Sh. 3 qismdan iborat: ark, aholi yashaydigan asosiy qism va molqoʻy saqlanadigan va atrof hudud aholisi uchun notinchlik paytida yashirinadigan panagoh. Har bir qism alohida mudofaa devorlari bilan oʻralgan.

Qad. aholi sugʻorma dehqonchilik (uzum va beda yetishtirish) va chorvachilik (yilqichilik) bilan shugʻullangan. Manbalarning xabar berishicha, xitoylar ayrim qishloq xoʻjaligi ekinlari (beda, uzum)ni shu yerdan olib ketib oʻzlashtirib olganlar. shahridan uyroʻzgʻor buyumlaridan tashqari ayollar taqinchoqlari (uzuk va munchoqlar) hamda surmatosh boʻyogʻi topilgan. Eng diqqatga sazovori terrakotadan yasalgan odamlar yuz qismi haykalidir. Haykallarning yuz qismi yalpoq va koʻzlari qisiq. Bu tasvirlar antik davr Fargʻona aholisi toʻgʻrisida birinchi ashyoviy hujjatdir. Bu shahar xarobasi qadimiy Fargʻonada hukm surgan Davan podsholigi davriga toʻgʻri keladi. Yozma manbalarda bu shahar Yu (Yuchen) shahri deb tilga olinadi. Aynan, bu shahar aholisi Fargʻona vodiysiga yurish qilgan xitoylarga juda qattiq qarshilik qoʻrsatgani haqida maʼlumotlar bor. Sh. Fargʻona vodiysida dehqonchilik madaniyatini oʻrganishda katta ahamiyatga ega yodgorlikdir.

Adabiyot
--------

* Zadneprovskiy Yu.A. Drevnezemledelcheskaya kultura Fergann, M.—L. 1962.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Suyuq kristallar**, suyuq kristall holat, mezomorf holat — moddalarning suyuqlik (oquvchanlik) xossalari hamda qattiq kristallarning baʼzi xossalari (anizotropiya) ga ega boʻlgan oraliq holati. Suyuq kristallar hosil qilgan moddalarning molekulalari tayoqcha yoki choʻziq plastinkasimon shaklda boʻladi. Termotrop va liotrop xillarga boʻlinadi. Termotrop Suyuq kristallar — maʼlum temperatura oraligʻida mezomorf holatda, undan past trada qattiq kristall, yuqori trada esa oddiy suyuklik holatida boʻladi. Masalan, iazoksianizol 118,27° da anizotrop boʻlib, suyuq kristallar hosil qiladi. 135,85° da esa u izotroplikni namoyon qilib, oddiy suyuqlikka aylanadi. Baʼzi moddalarning maxsus erituvchilardagi eritmasi liotrop Suyuq kristallar deyiladi.

Suyuq kristallar molekulalarining tartiblanish darajasiga koʻra nematik ("azoksionizol, sintetik polipeptid eritmalari) va smektik (sovunning suvdagi eritmasi) Suyuq kristallar ga boʻlinadi. Nematik va smektik Suyuq kristallarning tashki koʻrinishini polyarizatsion mikroskop yordamida osongina ajratish mumkin. Nematik Suyuq kristallar ipsimon, smektik Suyuq kristallar konussimon, tayoqchasimon va bosqichli tuzil gan.

Suyuq kristallarning xolesterik (xolesterinning propil efiri) xili ham mavjud boʻlib, uning molekulalari birbiriga parallel joylashgan uzunchoq plastinkasimon shaklda. Xolesterik Suyuq kristallar organik suyukdiklar va qattiq kristallarning optik faolligidan bir necha marta yuqori boʻlgan optik faollikkya ega.

Baʼzi termotrop Suyuq kristallar 2 mezomorf holatda boʻlishi mumkin (qarang Polimorfizm). Bunda strukturaviy oʻtishlar quyidagicha: qattiq^smektik—jematik—>amorfsuyuq kristall faza sxemasi boʻyicha boradi va 1 tartibli faza oʻtish sodir boʻladi.

Suyuq kristallar elastik, magnit va optik anizotroplik, yopishqoqlik, elektr oʻtkazuvchanlik va boshqa xossalarga ega.

Suyuq kristallar 1888-yilda F. Reynitser va O. Lemanlar tomonidan kashf etilgan.

Manbalar
--------

Adabiyot
--------

* Pikin S. A. Strukturnie prevrasheniye v jidkix kristallax, M. 1981.

Amerik Yu.B. Krendel B.A. Ximiya jidkix kristallov i mezomorfnix polimernix sistem, M. 1981.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shoʻrchi** — Surxondaryo viloyati Shoʻrchi tumanidagi shahar (1976-yildan), tuman markazi. Transport yoʻli stansiyasi. Termizdan 122 km shim.sharqda, Surxon vohasining oʻrta qismidagi tekislikda joylashgan. Sh. yonidan Surxondaryodan suv oladygan Qumqoʻrgʻon kanali oqib oʻtadi. Aholisi 21,3 ming kishi (2003). 5—8 va 9—12-asrlarda Sh. hududida Barangi qishlogʻi boʻlganligi toʻgʻrisida Kudain va Ibn Xurdodbeh asarlarida qayd etilgan. 11—12-asrlarda Barangida bir necha masjid boʻlgan.

shahrida "Don mahsulotlari", "Shoʻrchipaxta" aksiyadorlik jamiyatlari, bosmaxona, MTP, aholiga maishiy xizmat koʻrsatish uyushmasi, "Shoʻrchimebel" kompaniyasi, pillakashlik fabrikasi, 2 non zavodi, "Istiqlol" poyabzal ishlab chiqarish korxonasi, respublika miqyosidagi yirik elevator, tegirmonlar, kichik va qoʻshma korxonalar, firmalar ishlab turibdi. Umumiy taʼlim, bolalar musiqa maktablari, 2 ta maxsus internat, ixtisoslashtirilgan internat maktabi mavjud. 9 ta kasb-hunar kolleji (qishloq xoʻjaligi, kommunal xoʻjaligi, tibbiyot, yengil sanoat, maishiy xizmat ko'rsatish, agro sanoat, iqtisodiyot kollejlari) bor. Tuman markaziy kutubxonasi va uning tarmoqlari, shahar kutubxonasi, koʻzi ojizlar kutubxonasi, madaniyat va istirohat bogʻi(charog'on bog'i), tuman markaziy kasalxonasi, poliklinika, dorixona va boshqalar tibbiy muassasalar aholiga xizmat koʻrsatadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zamira Davletmuratova** (1955.21.6, Nukus) — Oʻzbekiston xalq artista (1992). Leningrad akademik xoreografiya bilim yurtini tugatgan (1975). 1975-yildan Alisher Navoiy nomidagi opera va balet teatrida balet artisti. Mariya ("Boqchasaroy favvorasi") uning sahnadagi ilk obrazidir. Eng yaxshi rollari: Frigiya ("Spartak"), Medora ("Korsar"), Jizel Oʻ. Davletova. Ubike rolida ("Kelin"), ("Jizel"), Taxmina ("Rustam haqida doston"), Suxani ("Sevgi tumori"), Toʻmaris ("Toʻmaris"), Xonim qiz ("Xonim qiz va bezori"), Odetta-Odiliya ("Oqqush koʻli"), Avrora ("Uyqudagi goʻzal"), Raymonda ("Raymonda"), Layli ("Layli va Majnun"), Shirin ("Sevgi afsonasi"), Komdi ("Ikki dil dostoni"), Shahrizoda ("Ming bir kecha") va b.
D. ijodi romantik yoʻnalishi, hishayajonga tulaligi, musiqaviyligi, yaratgan obrazlari toʻlaqonliligi, mexr-muhabbat bilan yoʻgʻrilganligi, raqs harakatlari orqali qahramonining ichki va tashqi kechinmalarini tomoshabinga mohirona yetkaza bilishi bilan ajralib turadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Suyunchi2** — oʻrtapishar qovun navi. Oʻzbekiston sabzavot, pol iz ekinlari va kartoshkachilik institutida Shakarpalak 2580 navini Hindistondan keltirilgan yarim yovvoyi Kutana navi bilan chatishtirish va takroriy chatishtirish (bekkross) usulida chikarilgan (A.S. Shchukina, R. A. Hakimov, S. T. Pessova, S. Xalilov; 1995). Asosiy poya uz. 1,5—2,5 m, bir tupda 250—300 ta otalik, 35—45 ta onalik gullari rivojlanadi, 1—3 ta qovun beradi. Qovuni choʻzinchoqtuxumsimon, ogʻirligi 2,0—2,5 kg. Sirti toʻrli, pusti oqishlimonrang, qoʻshaloq jimjima yoʻl bilan qoplangan, eti qizil, karsildoq, sersuv, shirin, tarkibida 10,6—11,8% gacha kand bor. Urugʻi yirik, och sariq. Urugʻi unib chiqqanidan keyin 83—87 kunda pishadi. Hosildorligi 200—250 s/ga. Oqpalak va fuzarioz kasalligiga chidamli. Uzoq masofalarga tashishga yarokli. 2002-yildan Qoraqalpogʻiston, Xorazm, Toshkent, Fargʻona viloyatlarida rayonlashtirilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yoʻsinlar**-Yoʻsinlarning yer yuzida 2500 ga yaqin turi uchraydi. Ular asosan sernam tuproqlarda oʻsishga moslashgan. Yoʻsinlar barg va poyali oʻsimliklar boʻlib, ularda ildiz boʻlmaydi. Ildiz vazifasini esa rizoidlar bajaradi. Koʻpayishi jinsiy va jinssiz boʻgʻinlarning gallanishi bilan boradi. Lekin ularning hayotida jinsiy boʻgʻin ustunlik qiladi.

Tuzilishi.
----------

Yoʻsinlar yuksak oʻsimliklarning eng qadimiy va juda sodda vakillari boʻlib, ularning boʻyi 4-5 mm dan 40 sm gacha yetadi. Ayrimlarining tanasi xuddi suvoʻtlarining bargsimon tallomdan iborat. Koʻpchilik yoʻsinlarning tanasi poya va barglarga boʻlingan, lekin ularning ildizi boʻlmaydi, tuproqqa mahsus oʻsimtalar (rizoidlar) orqali birikib turadi. Ildizi va oʻtkazuvchi sistemalari yoʻqligi bilan yoʻsinlar boshqa yuksak oʻsimliklardan farq qiladi va tarqqiyot boʻyicha ulardan keyin turadi.

Koʻpayishi.
-----------

Yoʻsinlar sporalar bilan koʻpayadi. Ularning jinsiy aʼzolari koʻp hujayrali boʻlib erkakalik jinsiy aʼzosi „anteridiy", urgʻochlik jinsiy aʼzosi „arxegoniy" deb ataladi.Yoʻsinlarning urugʻlanishi suvda harakatchan spermatazoitlar orqali amalga oshadi.

Turlari.
--------

Poyabargli yoʻsinlar tabiatda juda keng tarqalgan boʻlib baʼzan tundrada, botqoqliklar va zax yerlarda yer yuzini butunlay qoplab oladi. Poyabargi yoʻsinlar 13000 ga yaqin turni oʻz ichiga oladi. Bunga misol qilib Oʻrta Osiyo tekisliklarida keng tarqalgan Funariya yoʻsinini olish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  kenjayev, Aziz*. yo'sinlar bo'limi*. "Yangi kitob" MCHJ — 784 bet. ISBN 978-9943-4554-6-7.
**Zamonaviy sanʼat muzeyi** (inglizcha: *Museum of Modern Art*; qisqartmasi **MoMA**) New York shahrining Manhattan borosidagi Beshinchi va Oltinchi avenyu orasidagi 53-koʻchada joylashgan sanʼat muzeyidir.

U zamonaviy sanʼatni rivojlantirish va toʻplashda katta rol oʻynaydi va koʻpincha dunyodagi eng katta va eng nufuzli zamonaviy sanʼat muzeylaridan biri sifatida aniqlangan. MoMA kolleksiyasi zamonaviy va zamonaviy sanʼat, jumladan arxitektura va dizayn asarlari, chizmachilik, rassomlik, haykaltaroshlik, fotografiya, bosma nashrlar, tasvirlangan kitoblar va rassomning kitoblari, kino va elektron ommaviy axborot vositalarini oʻz ichiga oladi.

**Zamonaviy sanʼat muzeyi** kutubxonasida 300 000 ga yaqin kitoblar va koʻrgazma kataloglari, 1000 dan ortiq davriy nashrlar va 40 000 dan ortiq efemera fayllari alohida rassomlar va guruhlarga tegishli. Arxivlarda zamonaviy va zamonaviy sanʼat tarixiga oid asosiy manbalar saqlanadi. 

2021-yilda u 1 160 686 nafar tashrif buyuruvchini jalb qildi, bu 2020-yilga nisbatan oltmish toʻrt foizga koʻp. U 2021-yilda dunyodagi eng koʻp tashrif buyuriladigan sanʼat muzeylari roʻyxatida 15-oʻrinni egalladi

Manbalar
--------

1. ↑  Kleiner, Fred S. „The Development of Modernist Art: The Early 20th Century",*. Gardner's Art through the Ages: The Western Perspective*. Thomson Wadsworth, 2005 — 796 bet. ISBN 978-0-4950-0478-3. „The Museum of Modern Art in New York City is consistently identified as the institution most responsible for developing modernist art ... the most influential museum of modern art in the world."
2. ↑  „About the Archives". *MoMA*. 13-fevral 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi.
**Ysgol Gyfun Gymraeg Bryn Tawe** — wels tilidagi umumtaʼlim maktabi Penlan, Suonsi , janubi-gʻarbiy Welsda joylashgan. U 2003-yilda Ysgol Gyfun Gwyrni toʻldirish va mintaqada uels tilida oʻrta taʼlimga boʻlgan talab ortib ketganidan soʻng qoʻshimcha quvvat bilan taʼminlash maqsadida ochilgan. Ochilgach, u Gwyrning mavjud shogirdlaridan hech birini olmagan holda faqat oʻzining yangi isteʼmolini oʻtkazdi. Natijada, maktab 2007-yil sentyabr oyida beshinchi marta qabul qilingandan soʻng 7-11 (11-16 yosh) oʻzining toʻliq toʻplamiga erishdi. 2012-yil sentyabr holatiga koʻra, unda 900 ga yaqin oʻquvchi tahsil oladi.

Sayt avvalroq Uels xalqaro regbi ittifoqi oʻyinchilari qatnashgan oʻgʻil bolalar uchun Penlan katta umumtaʼlim maktabi tomonidan ishgʻol qilingan.

2008-yil sentabr oyida Ysgol Gyfun Gŵyr bilan yangi oltinchi sinf hamkorlik ochildi va oʻquvchilar ikkala saytdagi mavzulardan foydalanishlari mumkin.

Maʼlumotnomalar
---------------

Havolalar
---------

* 2007 yil tekshiruvi
* Andoza:Webdan

Andoza:Hokimiyat nazorati



  

Andoza:Wels-school-stub
Shvetsiyaning Björko shahridagi Haustblot uchun majusiy qurbongoh. Kattaroq yog'och but xudo Freyni ifodalaydi.
**Zamonaviy butparastlik**  va **neopaganizm**  sifatida ham tanilgan, bu Yevropa va Shimoliy Afrikaning qoʻshni hududlaridagi zamonaviy xalqlarning nasroniylikkacha boʻlgan turli tarixiy eʼtiqodlari taʼsirida boʻlgan dinlar oilasi. Garchi ular o'xshashliklarga ega bo'lsalar-da, zamonaviy butparastlik harakatlari xilma-xildir.  Din olimlari bu anʼanalarni yangi diniy oqimlar sifatida tavsiflashlari mumkin. Ushbu hodisani o'rganayotgan ba'zi akademiklar uni turli dinlarga bo'lingan harakat sifatida ko'rishsa, boshqalari uni turli butparast dinlar mazhabi bo'lgan yagona din sifatida tavsiflaydi. Ushbu turli xil yondashuvlar tufayli *butparastlik* atamasi qachon yoki katta harf bilan yozilishi kerakligi haqida kelishmovchiliklar mavjud, ammo butparastlik sohasidagi mutaxassislar kapitallashuvga moyil. 

1. ↑  Doyle White 2016. sfn error: no target: CITEREFDoyle\_White2016 (help)
2. ↑  Adler 2006. sfn error: no target: CITEREFAdler2006 (help)
3. ↑  Carpenter 1996. sfn error: no target: CITEREFCarpenter1996 (help)
4. ↑  Rountree 2015. sfn error: no target: CITEREFRountree2015 (help)