recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Omir ibn al-Tufayl ibn Molik ibn Ja'far** Banu amirining boshlig‘i va shoirdir. U Banu Amir qabilasidan bo'lgan, ammo Ja'far ibn Kilab qabilasidan edi. U otasining o'rniga Xasam qabilasi bilan bo'lgan o'zaro urushlarda qabila boshlig'i bo'ladi, ammo jarohatlar va jang maydonidagi muvaffaqiyatsizliklar uni iste'foga chiqishga majbur qiladi. Biroz vaqtdan so'ng amakisi Abu Baraning o'limidan so'ng u rahbar sifatida qayta tiklandi.

Hayot
-----

Omir ibn al-Tufayl Molik ibn Ja'far oilasiga mansub, Banu Kilab qabilasining Ja'far urug'ining yosh avlodi bo'lib, o'zi ham Banu Omir qabilasining bir qismi edi. 590-yillar va 7-asr boshlarigacha u Banu Amirning koʻplab bosqinlarida faol qatnashgan, ko'p hollarda esa oʻz harbiy qo'shinini boshqargan. Otasi at-Tufayl ibn Molik janubiy Arabistonda Xas'omga qarshi bo'lib o'tgan jangda o'ldirilganidan keyin u qabiladagi harbiy rahbarlikni o'z qo'liga olishiga to'g'ri keladi. 

Fayf ar-Rihda Xas’omga qarshi bo'lgan jangda ko‘zidan ayriladi, so‘ngra, u Banu Omirga qo‘mondonlik qilishga yaroqsiz deb topiladi. Qolaversa, bu ayovsiz janglarda u sakkiz-to‘qqizga yaqin qarindoshidan ham ayriladi, Banu Omir ham katta yo‘qotishga uchraydi. Bu yo‘qotishlar uchun Omir ibn at-Tufayl qabila oqsoqollari tomonidan javobgar bo‘lgan va u bilan Ja’far urug‘ining eng katta avlodi Rabi’a boshlig‘i Alqama ibn Ulosa ibn Avf o‘rtasida rahbarlik uchun huquqiy kurash boshlangan. Hakamlar yakuniy qarorga kelmadi, ammo Amir ibn at-Tufayl sud jarayonida qisman shoir al-Oshaning yordami tufayli o'zining yaxshi obro'siga ega bo'ldi. Bu uning amakisi Amir Abu Bara ibn Molik 624/25 yilda vafot etganida, vaziyat uni Ja'far urug'ining boshlig'i bo'lib qayta tiklanishi uchun zaruriyat paydo bo'ladi. 

Islom an'analariga ko'ra, Amir Muhammad payg'ambarning shuningdek,badaviylarning ham eng ashaddiy dushmani bo'lgan va Bi'r Ma'unada o'nlab musulmon missionerlarini qirg'in qilgan Sulaymiy qabilalarining ekspeditsiyasini boshqargan, Muhammad va Abu Bara o'rtasida himoya qilish maqsadida tuzilgan sulhni ham buzadi. U Muhammadning o‘ldirilishini ham rejalashtirgani aytib o'tiladi. Bu voqealar anʼanaga bogʻlangan boʻlsa-da, faktlarga asosan, Amir hech qachon islomni qabul qilmagan holda butparast holida vafot etgan.

She'riyat
---------

Amir ibn at-Tufayl sheʼriyatidan parchalar toʻplanib, *devon* holiga keltirildi. Ingliz tiliga tarjimasi *Asadning "Abid ibn al-Abrasning "Divonlari" va Omir ibn Sa’saning "Omir ibn Attufayl" kitoblarida* topilgan. Uning sheʼriyatining koʻp qismi qabila *gʻazvasi* ya'ni jangchi odoblari bilan qamrab olingan, garchi sharqshunos V.Kaskelning fikricha, baʼzi misralar "oʻz insoniyligi orqali oʻtadi", ba'zilari esa yoʻq. *Devonning* 11-sonida, Amir ko‘zi yo‘qolganidan noliydi.
**Sulton** (arab. — hukmdor, podshoh) — 1) musulmon davlatlari boshliqlarining unvoni. 10-asrda islom mamlakatlarida xukmdor S. deb yuritilgan. Shohlar, xonlar va ularning farzandlari ismiga S soʻzi qoʻshib aytilgan. Rum sultonligi hukmdorlariga S. unvoni 11 a.ning 30y.laridan berila boshlangan. Mazkur unvonni 1-boʻlib saljuqiylardan boʻlgan Toʻgʻrulbek 1038-yilda olgan va bu unvon 1055-yil Bagʻdod zabt etilganidan soʻng xalifa tomonidan eʼtirof etilgan. Usmonli turk hukmdorlari, Xorazmshoxlar, Gʻaznaviylar singari mustaqil davlat hukmdorlari ham S. atamasi bilan ifodalangan. Moʻgʻul istilosidan keyin Chingizxon xonadonining har bir vakili S. deb atalgan. Temuriylar saltanatida ham keng isteʼmolda boʻlgan. Shayboniylarda S. hukmdorlar, sulola vakillariga berilgan. Janubiy Arabiston va Gʻarbiy Afrikadagi yirik mulkdorlar, baʼzi qabila boshliklari, Hindiston va Indoneziyadagi ayrim hokimlar S. deb nomlangan. Marokashda 1957-yilgacha, Turkiyada 1922-yilgacha amalda boʻlgan; 2) kishi ismining tarkibiy qismi. Mas, Sulton Sanjar, Sulton Boyazid, Sulton Muhammad, Xalil Sulton, Ruqiya Sulton va boshqa

Yana qarang
-----------

* Davlat boshligʻi
* Monarx
* Monarxiya

Adabiyot
--------

* Petrosyan Yu.A. Osmanskaya imperiya, Moguhestvo i gibel, M. 1990.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ushbu sahifani Victor Planchonga qayta nomlash taklif etiladi.**

---

*Biror maqolani qayta nomlashga taklif qilishda, iltimos, ``{{koʻchirishga}}`` andozasidan foydalaning.* *Havolalar:* koʻchirish qaydlari • taklif etilgan nomga koʻchirish |

 Viktor Planchon (sana nomaʼlum)
**Viktor Jozef Planchon** (1863-yil 12-yanvar, Parij – 1935-yil 1-fevral, Lion) – fransuz kimyogari. U aka-uka Lumière bilan birga selluloid emulsiya jarayonini ishlab chiqishda ishlagan.

Hayoti
------

Oʻn besh yoshida u Parijdagi hukumat laboratoriyasi xodimlariga qoʻshildi;patent idorasi va bojxona ishlarini bajarish. U yerda kimyo va fotografiyani oʻrgangan.1887-yilda Arrasdagi shunga oʻxshash laboratoriyada qisqa vaqt boʻlganidan soʻng, u Bulon-sur-Merga bordi va u erda keyinchalik Port nazorati laboratoriyasining direktori boʻldi.

Dastlab fotografik plitalarga qiziqib, selüloidni oʻrganishga oʻtdi;butunlay tekis sirt yaratishga harakat qilish. Yechim shisha plitalar uchun ishlatiladiganlarga oʻxshash oʻz-oʻzidan kuchlanishli ramkalarni oʻz ichiga oladi. Uning texnikasi shunchalik muvaffaqiyatli boʻldiki, u yangi filmni ishlab chiqarish uchun kompaniyaga asos soldi:Union Photographique de Boulogne. U allaqachon Lui Lyumyer bilan tanish edi, shuning uchun Parijdagi uchrashuvdan soʻng u yangi filmni Lionga olib ketdi, u erda Lyumerlar kinematograf yaratishga ilhomlantirdilar. Shundan soʻng ikki kompaniya oʻrtasida shartnoma tuzildi. Lyumyerlar uning filmidan faqat foydalanar edilar va u oʻzining"Moviy yorliq" plastinka emulsifikatori bilan filmini ishlab chiqardi.

Koʻp oʻtmay, u Lionga joylashdi va PLAVIC (PLanchon VICtor) nomi bilan tanilgan"Société anonim des Pellicules françaises" ni tashkil qildi.1914-yil davomida kompaniya millionlab metr plyonkalarni yetkazib berdi. Feyzin shahrida kuniga 40 000 metr ishlab chiqarishga qodir boʻlgan, shuningdek, zarur xom ashyoni tayyorlaydigan uchta zavod qurdi.

Birinchi jahon urushidan soʻng,Vinsendagi Pate zavodlari oʻrtasidagi raqobat Planchonni Henri Lumière [fr] boshchiligida zavod mahsulotining bir qismini sunʼiy ipak ishlab chiqarishga aylantirishga olib keldi, chunki uning oʻz avlodlari yoʻq edi.

2012-yilda Bulon-sur-Mer shahri"Viktor-Planchon joyi"ni tashkil etdi. U yerda ikkita haykal oʻrnatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Planchon, Victor 1863-1935 Paris, Lyon L’inventeur de la pellicule en celluloïd* Online @ Lyon.fr
**Al-Tandabaviy** - Saudiya Arabistonining g'arbiy qismidagi Makka viloyati Makka shahrida joylashgan mahalla. Al-Tandabaviy mahallasi Ajyad sub-munitsipalitetida joylashgan.

Al-Tandabaviy Makkaning chekka hududidagi mahallalardan biri boʻlib, Al-Haram tumani va Al-Hindviya savdo markazining o'rtasida joylashgan. Haj amallari o'taladigan hududga yaqinligi tufayli ushbu mahalla tashrif buyuruvchi ziyoratchilarni suv bilan ta'minlash an'anasiga ega, shuningdek, so'nggi paytlarda ko'plab yuqori darajada xizmat ko'rsatuvchi kafelar joylashgan hududga ham aylanib ulgurdi. Al-Tandabaviy mahallasida bundan tashqari ziyoratchilarga xizmat ko'rsatish maqsadida ko'plab mehmonxonalar ham faoliyat ko'rsatadi. 

Mahalla yangitdan barpo etilgan yosh hudud ekanligiga qaramay, 2018-yil holatiga ko'ra, an'anaviy o'rta asrlar islomiy shahr tuzilishi saqlab qolgan. Biroq Saudiya Arabistoni Makkani qayta qurish bo'yicha bir nechta yangi rejalarni e'lon qildi, bu esa tanqidchilar tomonidan bildirilgan fikrlarga ko'ra, shahar merosining ko'p qismini yo'q qiladi. Ushbu qurilish rejalarining ba'zilari hech bo'lmaganda o'rta asrlarga oid shaharning chekka qismlarida 20 qavatli beton minoralar joylashadigan maydonga aylantirishga qaratilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Tariq Al-Thaqaf, Experience the aesthetics of Ramadan in Makkah, Arab News May 27, 2018.
2. ↑  Dahlia Nehme,Exclusive: Mecca mayor says no delays on pilgrimage expansion projects. Reuters September 10, 2016 .
3. ↑  Bethan Mackenan, Saudi plans to modernize Mecca slammed as 'destroying the cradle of Islam', 24 October 2017.
4. ↑  
Michael Fahy, King Salman launches five projects at Grand Mosque in Mecca July 12, 2015.
5. ↑  Muddassar Ahmed, Makkah: Vision 2030, March 21, 2017.
Koordinatalari: 23°45′1.4399999999966″N 90°24′53.279999999999″E﻿ / ﻿23.750399999999999068°N 90.41479999999999961°E﻿ / 23.750399999999999068; 90.41479999999999961GO

**Jamiya Shariyah Malibagʻ** (bengalcha: *জামিয়া শারইয়্যাহ মালিবাগ*, arabcha: الجامعة الشرعية ماليباغ), *Jamiya Shariya madrasasi* sifatida ham tanilgan. Bangladeshning Dakka shahrida tashkil etilgan qavmiy jamoat taʼlim maskanlaridan biri.

Tarixi
------

1956-yilda bu masjidni barpo etish uchun bir musalli Golam Guz oʻz yerini hadya qilgan. Keyinchalik ular kichik *maktab* tashkil etishgan va *maktab* nomini „Furqoniya maktabi" deb nomlashgan. Bu *maktab* kundan-kunga „Tahfizul Qur’on", keyinchalik „Kitob" fakultetiga aylanib, 1982-yilda mahalliy xalq koʻmagi va ulamolarning tinimsiz mehnati bilan *"Dauro Hadis"* (madrasa taʼlim tizimining eng oliy sertifikat kursi) yoʻlga qoʻyilgan. Ushbu Madrasa talabalari boshidanoq hay’at imtihonlarida yuqori oʻrin olgan holda yaxshi natijalarga erishmoqda. Kengash imtihoniga koʻra, bu madrasa Bangladeshdagi eng yaxshi madrasalardan biri hisoblanadi.

Boʻlimlari
----------

* Ifto (Islom huquqi) kafedrasi
* Ustalar / Daura Hadis
* Daraja
* Oliy oʻrta
* Ikkinchi darajali
* Boshlangʻich daraja
* Tahfizul Qur’on
* Maktab
	+ Ochiq maktab
	+ Uy maktabi

Taniqli odamlari
----------------

* Qozi Mu’tasim Billah (1933–2013), uzoq yillik direktor

Manbalar
--------

1. ↑  „Islamic Foundation ex-official held at ZIA". *The Daily Star* (23-avgust 2005-yil). Qaraldi: 27-fevral 2020-yil.
2. ↑  „Creating a Practicing Muslim: A Study of Qawmi Madrasah in Bangladesh (PDF Download Available)" (en). *ResearchGate*. Qaraldi: 27-noyabr 2017-yil.
3. ↑  „4 die in clash in Bangladesh". Kyodo News International (16-avgust 2002-yil).
4. 1 2  *Mehdy.* „Madrasah Education: An Observation". *Bangladesh Nari Progati Sangha*.
5. ↑  Akhter, Shamima „Rampura Thana",*. Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh*, Second Islam:, Asiatic Society of Bangladesh, 2012.

Havolalar
---------

* Jamiya Shariyyah Malibagning rasmiy Taranasi
**Garash** — XX asr boshlarida Bolgariyada yaratilgan shokoladli tort. Uni tayyorlashda un ishlatilmasligi bilan ajralib turadi, un oʻrniga maydalangan yongʻoq ishltiladi.

Tarix
-----

Tort 1885-yilda, Bolgariyaning Russ shahriga kelgan avstro-Vengriya qandolatchisi Kosta Garash tomonidan yaratilgan. Shaharda u Bolgariya shahzodasi Aleksandr Battenbergning qarorgohidan unchalik uzoq boʻlmagan joyda joylashgan Islaj Hane Grand mehmonxonasini boshqargan va koʻpincha olijanob shaxslarni qabul qilgan. Taniqli mehmonlarni hayratda qoldirish uchun Kosta Garash oʻzining mashhur tortini yaratdi. Toʻrtning, asl retsepti Russ davlat arxivida saqlanadi.

Keyinchalik, 1900-yilda Kosta Garash Sofiyaga koʻchib oʻtdi va u yerda Panah mehmonxonasini boshqarishni oʻz zimmasiga oldi. Birinchi qavatda qandolat fabrikasi joylashgan boʻlib, u yerda poytaxt aholisi Garash boʻlagiga buyurtma berishlari mumkin edi. Koʻpchilik uchun tort retsepti birinchi boʻlib Poliksena Semerdjieva va Xristo Semerdjievning 1935-yilda Gornaya Oryaxovitsada (1936-yilda Sofiyada qayta nashr etilgan) nashr etilgan „Zamonaviy qandolatchilik va vegetarian oshxonasiga amaliy qoʻllanma" kitobida paydo boʻldi.

Pishirish
---------

Tuxumning oqi sarigʻidan ajratiladi, maydalangan yongʻoq va shakar bilan qamchilanadi. Olingan massadan 5-6 ta bezeli korjlar pishiriladi. Sariyogʻ, tuxum, shakar, kakao kukuni bilan shokoladli krem tayyorlanadi va korjlarga singdirilgan. Oxirgi korjni qoʻygandan soʻng, tort qolgan krem bilan quyiladi, kokos kukuni sepiladi va 3-5 soat davomida muzlatgichga qoʻyiladi. Odatda tort past, 5 sm boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „nova.bg". 2020-yil 20-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 19-iyun.
2. ↑  „utroruse.com". 2019-yil 27-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 27-iyun.
3. ↑  „utroruse.com". 2019-yil 27-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 27-iyun.
4. ↑  „Торт «Гараш»". 2020-yil 27-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 27-iyun.

Adabiyotlar
-----------

* Angela García, Hans Geel*. Tartas del mundo*. Penguin Random House Grupo Editorial, 2015 — 76 bet. ISBN 978-84-03-51070-8.
***Yosh turklar*** (***TYT;*** tarjimasi — *Yosh turklar*) — ijtimoiy va siyosiy masalalar boʻyicha Amerikaning liberal — progressiv dasturi. Dasturni Cenk Uygur va Ana Kasparian olib boradi; u xuddi shu nomdagi kompaniyaga (The Young Turks LLC) tegishli tegishli dasturlar tarmogʻiga ega. TYT 2002 -yilda Uygʻurlar tomonidan Sirius Satellite Radio tomonidan tok-shou sifatida tashkil etilgan.

*"Yosh turklar* "oʻzini "dunyodagi eng katta onlayn yangiliklar shousi" sifatida nom taratgan. 2014-yil iyul oyida shouni tomosha qilish soni 2 milliardni tashkil etdi. YouTube kanalida shou koʻrish uchun faqat veb-kontentni taklif qiladi. 2012 -yil aprel oyida kanal kuniga 750 000 marta koʻrilgan boʻlsa, noyabrga kelib bu koʻrsatkich kuniga 1 400 000 tomoshaga yetdi. Yosh turklar, shuningdek, alohida YouTube kanallarida *TYT tarmogʻi* deb nomlanuvchi bogʻlangan shoular tarmogʻiga ega.

Eslatmalar
----------

1. ↑  TYT Network Passes 2,000,000,000 Views & 3,000,000 Subscribers! — YouTube
2. ↑  „VidStatsX.com Maintenance" (deadlink). 4-avgust 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyul 2015-yil.

 (Wayback Machine saytida 4-avgust 2015-yil sanasida arxivlangan)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Amr ibn Lays As-Saffor** (-902) — safforiylar amiri (879-902). Manbalarning xabar berishicha, u yoshligida xachir yetaklovchi, soʻng toshtaroshlik bilan shugʻullangan. Keyinchalik akasi Yaʼqub ibn Laysta qoʻshilgan. Yaʼqub vafot etgach (879 yil) qoʻshin tomonidan sipohsolor deb tan olingan Amr ibn Lays As-Saffor xalifaga tobeligini bildirgan. Buning evaziga u Xuroson, Fors, Isfahon, Seyiston, Kermon va Sind viloyatlarini bosh-qarish huquqini olgan. Xurosonda hokimiyatni mustahkamlash uchun raqiblari Ahmad ibn Abdulloh al-Xujustoniy, Rofe ibn Harsama va Husayn ibn Tohirlarga qarshi kurashgan; bu kurash jarayonida xalifa ikki marotaba (885 yil va 890 yil) Amr ibn Lays As-Saffor ni mansabidan olinganligi haqida farmon chiqargan, birinchi galda hatto minbardan turib uni duoibad ham qilgan; nihoyat 892 yil xalifa uning noibligini tan olgan, biroq Amr ibn Lays As-Saffor oʻzining soʻnggi raqibi Rofe ibn Harsama ustidan faqat 896 yilgina gʻalaba qilgan. Oʻzidan avval oʻtgan Xuroson noiblariga oʻxshab u ham Movarounnahrga daʼvogarlik qilgan. Xalifa 898 yil fevralda Movarounnahr taxtidan Ismoil ibn Ahmadni tushirib oʻrniga Amr ibn Lays As-Saffor oʻtqazilgani haqida farmon chiqaradi. Biroq Ismoil raqibidan ildamroq harakat qilib 899 yil Amr ibn Lays As-Safforning sarkardasi Muhammad ibn Bashar qoʻmondonligidagi qoʻshinni yengib, 900 yil Balx yaqinida Amr ibn Lays As-Safforni asir olgan va uni Bagʻdodga joʻnatgan. Xalifa al-Muʼtadid 902 yil Amr ibn Lays As-Saffor ni qatl ettirgan. Manbalarda yozilishicha, Amr ibn Lays As-Saffor davlat va qoʻshinni qattiqqoʻllik bilan boshqargan. Poytaxti Nishopur va vatani Seyistonda koʻplab jamoat binolari qurdirgan.yaxshi inson edi rahmatli

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fors qoʻltigʻi neft-gaz havzasi**, Mesopotamiya havzasi — shim.gʻarbdan jan.sharqqa (shim.da Sharqiy Tavr togʻ oldilaridan jan.sharqda Arab dengizigacha) 2500 km masofaga choʻzilgan. Neft va gaz konlari perm, yura, boʻr, paleogen va neogen davrlariga oid gumbaz va kumtoshlar bilan bogʻliq. Neft va gaz konlarining strukturasi gumbaz va braxiantiklinallardan xamda valsimon koʻtarilmalardan iborat. Neft va gaz toʻplamlarining katta kismi, asosan, 1800–3000 m chuqurlikda. Fors qoʻltigʻi neft-gaz havzasin.h. dunyoda eng katta havzalardan boʻlib, Saudiya Arabistoni, Eron, Iroq, Ummon, BAA, Quvayt, Bahrayn va Katar davlatlari, qisman Turkiya va Suriya hududida joylashgan; havzaning kichikroq jan.sharqiy qismini Fors qoʻltigʻi suvlari egallagan. Umumiy maydoni 1 mln. km², shu jumladan, 300 ming km² akvatoriyadan iborat. Fors qoʻltigʻi neft-gaz havzasin.h. — neft va gazning noyob konsentratsiyali oblasti, 1940-yillardan boshlab dunyoning neft qazib chiqaruvchi regionlari orasida yetakchi mavqega ega. Birinchi neft koni MasjidiSulaymon 1908 i.da topilib, 1911-yildan ishga tushirilgan, birinchi gaz koni Fors 1965-yilda ochilgan. Fors qoʻltigʻi neft-gaz havzasin.q.da 400 dan ziyod neft va gaz hamda 55 gaz konlari, shu jumladan, 36 neft va 6 gaz gigant konlari mavjud boʻlib, har biri 300 mln.t. neft va 500 mlrd.m3 ^gazning boshlangʻich zaxirasiga ega. Yirik neft konlari: Katta Burgan (9140 mln.t.), Gavar (10136 mln.t), Rumayla va Shimoliy Rumayla (3783 mln. t), SaffaniyaXafji (3451 mln.t); gaz konlari — Kengan (820 mlrd. m3), Fors (2120 mlrd. m3), Shimoliy (6000 mlrd.m3 gacha) va boshqa

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alyuminiy sulfat**, AL2(SO4)3 -sulfat kislotaning alyu-miniyli tuzi, rangsiz kristall modda; oddiy sharoitda A12(SO4)318H2O oq rangli kristallogidrat holida boʻladi. 100 g suvda 36,15 g eriydi, spirtda eri-maydi. Kristallogidrat qizdirilganda asta-sekin suvini yoʻqotadi, yuqori temperaturada alyuminiy oksidi va oltingugurt gaziga parchalanadi. Ishqoriy metallarning sulfatlari bilan birikib, qoʻsh tuzlar — achchiqtoshlar hosil qiladi. Tex-nik Alyuminiy sulfat boksit yoki giltuproqqa sulfat kislota taʼsir ettirib, sof holdagi Alyuminiy sulfat esa alyuminiy gidroksidni qaynoq kon-sentrlangan sulfat kislotada eritib olinadi. Alyuminiy sulfat suv tozalash, qogʻoz ishlab chiqarish, toʻqimachilik va teri oshlash sanoatida ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zaryad:**

1) elektr 3. — elektromagnit maydon manbai; zaryadlangan zarralarning uzaro elektromagnit taʼsirlashuvi intensivligini ifodalaydigan fizik kattalik. Bir xil ishorali Z.lar birbiridan itariladi, har xil ishorali Z.lar esa birbiriga tortiladi (qarang Kulon qonuni). Elektronlar, pozitronlar, protonlar, zaryadli mezonlar va b. elementar zarralar hamda atom yadrosi eng kichik musbat yoki manfiy elektr Z.ga ega. Elektr 3. odatda, elektrostatik birliklar (SGSE) yoki kulonlar bilan ulchanadi. Eng kichik elementar elektr 3. ye = (4,80298 ± 0,000201) • 10 |0 SGSE birlikka teng. Elementar elektr Z.ni birinchi marta 1911 yilda R. E. Milliken aniq ulchagan; 

2) portlovchi modda Z.i — maxsus kamera (shurp, quduq va b.) ga joylashtirilgan, vazni va oʻrnatiladigan joyi oldindan hisoblangan hamda portlatishga tayyorlangan portlovchi modda; 

3) uloqtiriladigan porox Z.i — oʻq otar qurol stvoli kanalida snaryad (mina, oʻq)ni harakatga keltirish va kerakli tezlikda otish uchun zarur boʻlgan, gilza yoki alohida qopchiklar (kartuzlar)ga joylashtirilgan maʼlum miqdordagi porox; 

4) qattiq raketa yoqilgʻisi Z.i — dvigatel kamerasiga joylashtirilgan va yonganda raketani harakatlantiruvchi reaktiv kuch hosil qiladigan bir yoki bir necha qattiq yoqilgʻi bloki (shashkasi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lutfulla Abdullayevich Abdullayev** (1912.25.10, Mirzachoʻl −2000.2.10, Toshkent) — rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston xalq rassomi (1950). Samarqand badiiy bilim yurtida taʼlim olgan (1930 — 35). Toshkent badiiy bilim yurtida oʻqituvchi (1935 — 37). A. asarlari dolzarb, maz-munli, gʻoyaviy va murakkab syujetli, jonli va yorqin obrazlarga boy. „Mulla Toʻychi Toshmuhamedov portreti" (1938), „Qahramonni kutib olish" (1947), „Doʻstlarning uchrashuvi" (1961) va boshqa Hajviy karikaturalari „Mushtum" jur.da muntazam bosilgan. 15 dan ortiq kito-blarni badiiy bezadi: A. Qodiriyning „Mehrobdan chayon" tarixiy romani (1961, rus tilida), Oybekning „Bolalik" (1963), F. Gʻulomning „Shum bola" (1964) qissalari va boshqa „Osiyo ustida boʻron", „Oʻtgan kunlar", „Mehrobdan chayon" va boshqa filmlarga liboslar eskizlarini tayyorladi. Oʻzbekiston tabiati aks et-gan manzaralar, agitplakatlar (ayniqsa Ikkinchi jahon urushi yillarida), portretlar („Navoiy nomidagi teatr qurilishida", 40-yillar, „Mening zamondoshlarim — adabi-yot va sanʼat arboblari" — guruh por-tretlari, 1989) ham yaratdi. Asarlari xalqaro koʻrgazmalarda namoyish etil-gan. A. Qodiriy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1995). „El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1999).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Valentlik** (lotincha: *valentia* — „kuch") — maʼlum element atomining boshqa element atomi bilan kimyoviy bogʻ hosil qilib birlashish yoki almashish xususiyati. Valentlik tushunchasini fanga 1852-yilda Edward Frankland kiritdi. Rus kimyogari A. M. Butlerov kimyoviy tuzilish nazariyasini kashf qilishida valentlik muhim rol oʻynadi.Dmitriy Mendeleyev elementlarning davriy sistemadagi oʻrni bilan valentlik Oʻrtasida bogʻlanish borligini isbotladi hamda oʻzgaruvchan valentlik tushunchasini kiritdi. 1897-yil elektronlar ochilishi bilan valentlikning elektron nazariyasiga asos solishga harakat qilindi (ingliz fizigi J. J. Thomson). Nemis fizigi valentlik Kossel nazariyasiga (1916) muvofiq, elementlar yoki elementlar guruhi oʻzaro birikkanda bittasi elektron beradi, ikkinchisi esa bu elektronni qabul qilib oladi. Berilgan elektron soniga qarab musbat valentlik, qabul qilib olingan elektron soniga qarab manfiy valentlik deb aytiladi. Shunga koʻra, natriy musbat bir, xlor esa manfiy bir valentlikka ega. Lekin elementlar kovalent bogʻ hosil qilib birikkanda elektron bermaydi va biriktirmaydi. Amerikalik fizik-kimyogar Gilbert N. Lewis nazariyasi boʻyicha valentlik element atomlari elektron jufti — kovalent bogʻ hosil qilish uchun bergan elektronlar soniga teng. Valentlik Kossel va Gilbert N. Lewis nazariyalari valentlik mohiyatini toʻla ochib bermadi. Atomning kvant mexanikasi nazariyasi yuzaga kelgach (1926), valentlikning mohiyati oydinlashdi. Bu nazariyaga muvofiq, valentlik juftlanmagan (yakka) elektronlar soniga teng. Masalan, ishqoriy metallar atomining tashqi elektron qavatida bitta elektron bor. Shunga koʻra ular bir valentlikdir. Baʼzi atomlarda juftlanmagan elektronlar reaksiya jarayonida hosil boʻladi. Masalan, uglerod atomining tashqi qavatida juftlanmagan ikkita elektron bor. Reaksiya paytida juftlangan ikki elektron yakkalashib, juftlanmagan ikkita elektron beradi. Shunday qilib, juftlanmagan elektronlar soni toʻrttaga yetadi. Baʼzan atomlar taʼsirlanib boshqa valent holatiga oʻtishi, bitta elektronni boshqa atomga berishi yoki boshqa bir atomning elektronini biriktirib olishi mumkin. A asr aa SD ak ak SD ak SD TL şu an Eyüp altınla

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vaydahunyad qal’asi ―** Varoshliget Budapesht parkidagi qal’a. Qal’a 1896-1908-yillarda meʼmor Ignaz Alpara tomonidan ishlab chiqilgan.

1896-yilda, mashhur arxitektor Ignaz Alpara tomonidan ishlab chiqilgan Varoshliget parkida Vatanni vengerlarning 1000-yilligini nishonlashga tayyorgarlik jarayonida „tarixiy pavilon" qurildi. Pavilyon yogʻoch, kontrplak va papier-machedan yasalgan va romanesk uslubi, gotika, uygʻonish va barokko eklektik aralashmasi boʻlgan.

Alpar qal’asi oʻz loyihasiga Vengriyaning mashhur 21 ta binosi, shu jumladan Vaydaxunyad qal’asi (Korvin qal’asi), Shegeshvar qal’asi, Katalina Brasov qal’asi minorasi, yaka cherkovi va boshqa bir qator ibodatxonalar, minoralar va qal’alar kiritilgan. Vaydahunyad qal’asining arxitekturasini nusxa koʻchiradigan tuzilish elementlari Transilvaniyadagi Xunyadi jinsining oilaviy uyasi koʻzga koʻringanligi sababli, "tarixiy pavilyon "Vaydahunyad deb ham nomlana boshladi.

Tantanalar tugagandan soʻng, Pavilion demontaj qilindi, ammo budapeshtliklarga shunchalik yoqdiki, 1904-yilda uni tosh bilan bir joyda qurishga qaror qilindi. Qurilish asosan 1907-yilda yakunlandi. Vaydaxunyad tosh qal’asining ochilish marosimini Avstriya imperatori va Vengriya qiroli Frants Jozef boshqargan.

1908-yilda qal’a butunlay tugadi. Qal’a oldida Ede Telch tomonidan yozilgan Ignaz Alpar haykali oʻrnatilgan.

Qal’aning hovlisida Gesta Hungarorum xronikasining nomaʼlum muallifi Anonim haykali joylashgan.

1925-yilda Ignaz Alpara (uning 75-yilligi sharafiga) tasvirlangan mustahkam medallion bilan ibodatxona qurildi.

Hozirgi vaqtda Vaydaxunyad qal’asida qishloq xoʻjaligi muzeyi joylashgan.

Adabiyotlar
-----------

* Vengriya. „Dunyo boʻylab" nashriyoti, 2009 ISBN 978-5-98652-226-5
* А. Сегеди „Сказочный замок Вайдахуньяд",*. Будапешт. Жемчужина Дуная*. M.: Veche, 2012 — 86—89 bet. ISBN 978-5-9533-5872-9.
* М. Араньоши, С. А. Маршевская „Замок Вайдахуняд",*. Замки и крепости Венгрии. Путешествие сквозь века*. M.: Veche, 2009 — 24 bet. ISBN 978-5-9533-3743-4.

Havolalar
---------

* Vajdahunyad vara(moj.) )
Aleksandr volter yaratgan

VoltmetrVoltmetr**Voltmetr** — elektr zanjiridagi kuchlanishni oʻlchaydigan asbob. Kuchlanishni volt yoki millivoltlarda koʻrsatadi. Asbob shkalasi voltlarda, millivoltlar va mikrovoltlarda koʻrsatadigan darajalarga boʻlingan. Shuning uchun voltmetrning bir yoki koʻp diapazonli ampermetr, ommetr va baʼzi boshqa kattaliklarni oʻlchashga moslashtirilgan qurilmalar bilan birga yasalgan universal va raqamli xillari bor. Ular magnitoelektrik, elektromagnit, issiqlik, elektrostatik, elektrodinamik, lampali, yarimoʻtkazgichli va mikrosxemali boʻladi. Oʻzgaruvchan tok elektron voltmetrlari diodli toʻgʻrilagichlar, kuchaytirgich va oʻlchash mexanizmidan tashkil topgan. Oʻzgaruvchan tok voltmetrlarining asosiy qismlari: toʻgʻrilagich (T), oʻzgaruvchan tok kuchaytirgichi (K), oʻzgarmas tok kuchaytirgichi (OʻTK) va oʻlchash mexanizmi (OʻM)dan iborat. Oʻlchash mexanizmlari koʻpchilik hollarda raqamli qilib yasaladi.

Toʻgʻrilagichlarda yuqori chastotali diodlardan foydalanilganda elektron voltmetrlar 20—30 Gs dan 100—300 MGs gacha chegarada aniq ishlaydi. Oʻzgarmas tok elektron voltmetrining asosiy qismini modulyator (M), kuchaytirgich (K), toʻgʻrilagich (T) hamda oʻlchash mexanizmi tashkil etadi. Universal elektron voltmetrlar ham shunday tuzilgan. Yuqorida koʻrsatilgan sxemalarda asosan zamonaviy yarimoʻtkazgichli elementlar (diodlar, tranzistorlar va turli integral mikrosxemalar) ishlatiladi. Raqamli voltmetrlarning turli xillari, masalan, F 219, F229, V7-38 rusumlilari kundalik turmushda va i.ch.da ishlatiladi.

Yana qarang
-----------

* Ampermetr
* Ommetr

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fard** (arabchadan olingan bõlib — yakka, yolgʻiz) — Yaqin va Oʻrta Sharq adabiyotidagi poetik janr. Hajmi bir bayt, yaʼni 2 misradan iborat boʻladi. Muayyan mazmun, gʻoya ilgari suriladi, badiiy umumlashma, hayotiy tajribadan kelib chiquvchi hukm, xulosa tajassum topadi. Misol uchun
Holimni sanga aytib hajr oʻtiga oʻrgandim, 
Ey yor, yomon qildim, har neki dedim, yondim(Bobur).

Fard.da dolzarb, salmoqli falsafiy[[axloqiy gʻoyalar ifodalanadi. Fardning qisqa va ixchamligi shoirdan "Ming maʼnini bir nuqta bila muxtasar etish"ni (Mashrab) taqozo etadi. F. janriga xos erkinlik shoirning ijodiy imkoniyatini kengaytiradi, ijodiy erkinligini taʼminlaydi. Hozirgi oʻzbek shoirlaridan Abdulla Oripov, Rauf Parfi va boshqa ijodida F.lar uchraydi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Interkontinental** – Oʻzbekistondagi birinchi besh yulduzli mehmonxona. Toshkentdagi Amir Temur koʻchasida joylashgan. Xalqaro savdo-koʻrgazma majmuasi tarkibida. Milliy va eng zamonaviy meʼmoriy uslubda qurilgan (1996, bosh meʼmori Azamat Toʻxtayev).

Interkontinental 16 qavatli, 246 xonadan iborat. Xonalar kichik bar, seyf, yoʻldosh orqali uzatiladigan televizor, konditsioner, xalqaro telefon bilan jihozlangan. Bosh vestibyuli va qavatlarida dam oladigan joy (xoll), 4 ta restoran, bar, qahvaxona, konferensiya zali (1000 oʻrinli), sauna, sogʻlomlashtirish klubi, basseyn, shuningdek, Amir Temur nomidagi konferensiya zali va billurli katta zali mavjud. IQurilishida 27 xorijiy firma ish- I tirok etgan. Bosh pudratchisi Turkiya- \* ning "Yuksal Inmaat" firmasi, qurilishini "Aysel" korxonasi amalga oshirgan. Ichki bezak va jihozlari Amerikaning "Grexand" kompaniyasi tomonidan bajarilgan. Foyesi oʻzbekona uylardagi kabi ichki hovlili, kichik favvoraga raqs tushayotgan sharq goʻzali haykalchasi oʻrnatilgan. Amir Temur nomidagi konferensiya zalidagi jihozlar klassik jihatdan oddiy, B. Jalolovning "Tun maʼbudasi" va "Afrosiyob" nomli kompozitsiyalari naqshlar bilan uygʻunlashtirilgan. Lyuks xonalari va restoran devorlari oʻziga xos sharqona pardozlangan. Binoni tashqi tomondan bezashda Italiya gra-nitlaridan foydalanilgan. Ustunlardagi sher aksi tushirilgan marmarlar Afrikadan keltirilgan. Mehmonxonani qurishda yogʻoch, metall, tosh va oynadan foydalanilgan.

Mehmonxona atrofidagi madaniy sogʻlomlashtirish, biznes va savdo markazlari, Milliy bank binosi, "Toshkentlend" (sunʼiy koʻl va xiyobon) bogʻ — koʻli bilan uzviy bogʻlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |




  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fitonsidlar** (fito... va lot. caedo — oʻldiraman) — oʻsimliklar hosil qiladigan faol modda, boshqa organizmlar (asosan, mikroblar)ni oʻldiradi yoki ularning oʻsish va rivojlanishini toʻxtatadi.Fitonsidlarni asosan ochiq urug‘li o‘simliklar ishlab cgiqaradi. Masalan archa qoraqarag‘ay va boshqalar.F. oʻsimliklar immuniteti va biotsenozlardagi organizmlarning oʻzaro munosabatlarida muhim ahamiyatga ega. Kimyoviy tarkibi boʻyicha — glikozidlar, terpenoidlar va boshqa ikkilamchi metabolitlardan iborat. Daraxtlar (asosan, ignabarglilar)ning F. ishlab chiqarish xususiyati shaharlarni koʻkalamzorlashtirishda ahamiyatga ega. Piyoz, sarimsoq, yerqalampir va boshqa oʻsimliklar F.i qoʻshilgan preparatlar tibbiyotda qoʻllanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qarmatlar** — ismoiliylar asosiy shoxobchalaridan birining tarafdorlari. Q harakati 9-asr oxirida Iroq janubida vujudga kelgan. Suriya va Yamanga tarqalgan dehqonlar, koʻchmanchi badaviylar va hunarmandlardan tashkil topgan. Harakat oʻz nomini uning rahbari va tashkilotchisi Hamdon ibn alAshʼasning laqabi Qarmat (yohud Qarmatiya)dan olgan. Uning maʼnosi manbalarda turlicha ("kalta oyoq", "qizil koʻz" va boshqalar) izohlangan. Biroq Hamdongacha ham Qarmatiya nomi bor edi, binobarin Hamdon oʻz laqabini oʻsha davrda mavjud boʻlgan shialikning biron bir tashkiloti nomidan olgan deb hisoblash mumkin. Q abbosiylar xalifaligiga qarshi qoʻzgʻolonlarga boshchilik qilgan. Q yerga jamoa egaligini, umumiy (qullardan tashqari) tenglik gʻoyalarini targʻib etishgan. Ular islom marosimlarini bajarmagan, shariat qoidalarini tan olmagan, ularda masjidlar boʻlmagan. Q. musulmonlarning ziyoratgohlari (mas, Kaʼba va u yerdagi qora tosh — hajar alasvad)ni bidʼat deb hisoblaganlar. 899 yil Q. Bahraynni bosib olib, AlAqsoda (Sharqiy Arabiston) oʻz davlatini tuzgan, bu davlat 11asr oxirigacha mavjud boʻlgan. 930 yil haj vaqtida Q Makkaga hujum qilib, uni talontoroj etishgan, hajga borganlarning koʻpini oʻldirishgan, bir qismini qul qilishgan, u yerdagi qora toshni oʻlja qilib olib ketishgan (20 yildan soʻng qaytib berishgan). Bu hol keng xalq ommasini Q.dan chetlashtirdi. 11-asr oxiri — 12-asr boshlarida Iroq va Eronda ularga qarshi shiddatli kurash boshlangan va Q. harakati bostirilgan. Keyinchalik Q. ismoiliylarning boshqa oqimlariga qoʻshilib, yoʻqolib ketgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Metonimiya** - ikki tushuncha oʻrtasidagi yaqinlikka asoslangan oʻxshashsiz koʻchim. Metonimiyada biror narsa yoki voqea-hodisaning nomi boshqasiga koʻchiriladi, biroq bu nomlash narsalar oʻrtasidagi oʻxshashlikka emas, balki ular oʻrtasidagi yaqinlikka, aloqadorlikka asoslanadi.

Masalan: Aziz chuchchisini kesib oldi

Turlari
-------

Bu koʻchim bir qancha koʻrinishlarga ega:

1. Kishi yoki narsaga xos xususiyat oʻsha kishi yoki narsaning nomiga oʻtkaziladi:

                Ahyon-ahyon **gazetlarda** koʻrinasan,   

                Oʻqiguncha yopishaman juda jazman.   

                                                                *(Gʻafur Gʻulom)*

2. Muallifning nomi uning asari oʻrnida qoʻllaniladi:

                Fuzuliyni oldim qoʻlimga,   

                Majnun boʻlib yigʻlab qichqirdi...   

                                                                *(Hamid Olimjon)*

3. Biror narsaning **harakati** yoki uning natijasi shu **harakatni** bajaruvchi qurolning nomiga koʻchiriladi: *Uning perosi qasos oʻti bilan yonadi.*

4. Biror narsani u yasalgan material bilan almashtirib ataladi:

                **Poʻlat qush** ham qomatin rostlab,   

                Bulutlarni etar tumtaraq.   

                                                                *(Hamid Olimjon)*

5. Maʻlum joydagi kishilar maʻnosi shu joyga koʻchiriladi: Majlisga butun **qishloq** keldi. *(Abdulla Qahhor)*
**Mnemonika** (yunoncha: μνημονικός "*mnēmonikos"* — eslab qolish sanʼati) — sunʼiy assotsiatsiyalar hosil qilish yoʻli bilan esda olib qolishni osonlashtiruvchi va xotira hajmini kengaytiruvchi usullar tizimi. Bu yunon mifologiyasidagi xotira ma'budasi nomi - Mnemosyne bilan bog'liq

Baʼzi mnemonistlar oʻzlashtirishda har xil sunʼiy usullarni qoʻllashga oʻrganganligi tufayli katta hajmdagi, hatto maʼnosiz materialni tez esda olib qolish qobiliyatiga erishadilar. Lekin xotira samaradorligini tub maʼnoda oshirish uchun sunʼiy usullardan foydalanish ikkinchi darajali hamda yordamchi boʻlib hisoblanadi. Umuman, mexanik ravishda yod olishga qaraganda maʼnosini tushunib yod olish maʼqul va samarali usuldir.

O‘zbekistonda mnemonika
-----------------------

O‘zbekiston mnemosport federatsiyasi tashkil topgandan keyin uning prezidenti Davron Turdiyev va Yoshlar ishlari agentligi tomonidan 2022-yilda Samarqand shahrida "Al Buxoriy" nomidagi xalqaro musobaqa tashkil etilgan. Unda Qozog‘iston, Qirg‘iziston va respublikamizning barcha hududlaridan kelgan 82 nafar ishtirokchi g‘oliblik uchun kurashgan .

Manba
-----

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  „Yurtimizda ilk marotaba Mnemonika bo‘yicha xalqaro musobaqa o‘tkazilmoqda" (20-noyabr, 2022-yil.). Qaraldi: 15-yanvar, 2024-yil..
3. ↑  „Kuchli xotira egalari aniqlandi" (18-dekabr, 2022-yil.). Qaraldi: 15-yanvar, 2024-yil..

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Selom** (yun. koiloma — chuqurlik, boʻshliq) — ikkilamchi tana boʻshligʻi, koʻp hujayrali hayvonlar (halqali chuvalchanglar, mollyuskalar, ignaterililar, pogonoforalar, xordalilar va boshqalar)da tana devori bilan ichki organlar oraligʻidagi boʻshliq. S. mezodermadan hosil boʻlgan epiteliy devor bilan chegaralangan; selomik suyuqlik bilan toʻlib turadi, tashqi muhitga maxsus naychalar — selomoduktlar orqali ochiladi. S. tana devori, muskullari uchun tayanch (gidrostatik skelet); organizm ichki muhitining biokimyoviy turgʻunligini taʼminlaydi. Bundan tashqari, bir qancha ikkinchi darajali: oziqlantirish, ayirish, nafas olish, jinsiy va boshqa funksiyalarni bajaradi. S.ga ega boʻlgan hayvonlar ikkilamchi tana boʻshliqli, yaʼni selomik hayvonlar deyiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Suriya fuqarolar urushi** () Suriyada turli davlat homiyligidagi va nodavlat ishtirokchilar ishtirokida davom etayotgan koʻp qirrali mojarodir. 2011-yil mart oyida Bashar al-Assad hokimiyatidan xalq noroziligi mintaqadagi keng koʻlamli „Arab bahori" noroziliklarining bir qismi sifatida Suriya boʻylab keng koʻlamli norozilik namoyishlari va demokratiya tarafdori mitinglariga sabab boʻlgan. Hukumatlar xavfsizlik apparati tomonidan bir necha oylik bosimdan soʻng, mamlakat boʻylab Ozod Suriya armiyasi kabi turli qurolli isyonchilar guruhlari shakllana boshladi va bu Suriya isyonining boshlanishini belgiladi. 2012-yil oʻrtalariga kelib, inqiroz toʻlaqonli fuqarolar urushiga aylanib ketgan.

NATO va GCC davlatlaridan qurol olgan isyonchi kuchlar dastlab Eron va Rossiyadan qurol olib kelayotgan hukumat kuchlariga qarshi sezilarli yutuqlarga erishgan. Isyonchilar 2013-yilda Raqqa va 2015-yilda Idlibning mintaqaviy markazlarini egallab olishgan. Natijada, 2015-yil sentabr oyida Rossiya hukumatni qoʻllab-quvvatlash maqsadida harbiy intervensiya boshlab, mojaro muvozanatini oʻzgartirgan. 2018-yil oxiriga kelib, Idlib muhofazotining ayrim qismlaridan tashqari barcha isyonchilar istehkomlari hukumat kuchlari qoʻliga oʻtadi.

2014-yilda „Islomiy davlat" guruhi Sharqiy Suriya va Gʻarbiy Iroqning katta qismini nazorat ostiga olib, AQSh boshchiligidagi CJTF koalitsiyasini kurdlar koʻp boʻlgan Suriya Demokratik kuchlariga quruqlikdan yordam koʻrsatish bilan birga, unga qarshi havodan bombardimon qilish kampaniyasini boshlashga undadi. Raqqa jangida yakuniga yetgan „Islomiy davlat" 2017-yil oxiriga kelib hududiy jihatdan magʻlub boʻlgan. 2016-yil avgust oyida Turkiya Rojavaning yaratilishiga javoban Suriya shimoliga koʻp qirrali bosqinni boshladi, shu bilan birga „Islomiy davlat" va hukumat kuchlariga qarshi kurash olib boradi. 2020-yilning mart oyida Idlib oʻt ochishni toʻxtatishga erishilganidan buyon mojaro davomida frontdagi janglar asosan susaygan va muntazam toʻqnashuvlar bilan ajralib turgan.
**Nikolay Semyonov haykali** ― Moskvadagi „MMFI" Milliy tadqiqot yadro universiteti qoshidagi Nobel mukofoti laureatlari xiyobonida joylashgan. Yodgorlik haykaltarosh, V. S. Surikov nomidagi Moskva davlat akademik rassomlik instituti dotsenti Aleksandr Mironov tomonidan yaratilgan.

Yaratilish tarixi
-----------------

Yodgorlik MMFI hududida joylashgan „Nobel mukofoti laureatlari xiyobonining" bir qator haykallariga kiritilgan. Xiyobon 2017-yilda MMFI sobiq bitiruvchisi Andrey Novikov boshchiligidagi Artplast savdo-ishlab chiqarish kompaniyasi tashabbusi bilan tashkil etilgan.

Yodgorlik oʻrnatilishi Nikolay Semyonov tavalludining 125-yilligiga bagʻishlangan. Yodgorlik 2019-yilda ochilgan.

Tavsifi
-------

Semyonov haykali bronzadan yasalgan. Olim kostyum kiyib, ustidan palto kiygan holatda tasvirlangan. Uning qoʻlida formulalar yozilgan varaqlar bor. U suratga olish uchun bir soniya toʻxtab qolganga oʻxshaydi. Figura oldida granit uchburchak joylashgan boʻlib, unga „MMFI Kimyoviy fizika kafedrasi asoschisi va birinchi mudiri, Nobel mukofoti laureati, SSSR Fanlar akademiyasining akademigi Nikolay Nikolayevich Semyonov" yozuvi tushirilgan bronza plastinka yopishtirilgan.

Hodisalar
---------

2020-yilda Vladimir Putin hukumatga olim xotirasini abadiylashtirish boʻyicha koʻrsatma bergan. 2021-yilda Nikolay Semenovning 125-yilligiga bagʻishlangan marka chiqarildi. Marka suvenir toʻplamiga joylashtirilgan boʻlib, uning vinyetkasida MTYU MMFI hududida joylashgan Semyonov haykali tasvirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  V NIYaU MIFI otkrili pamyatnik laureatu Nobelevskoy.. | NIYaU MIFI | VK
2. ↑  V NIYaU MIFI otkrili pamyatnik laureatu Nobelevskoy premii po ximii 1956 goda, avtoru teorii sepnix reaksiy, sozdatelyu kafedri ximicheskoy fiziki MIFI Nikolayu Nikolaevichu…[*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  „Росатом Госкорпорация «Росатом» ядерные технологии атомная энергетика АЭС ядерная медицина". 25-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-mart 2021-yil.
4. 1 2 3  „В НИЯУ МИФИ открыли памятник лауреату Нобелевской премии, создателю кафедры химической физики МИФИ Николаю Николаевичу Семенову | Atomnaya energiya 2.0". 20-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-mart 2021-yil.
5. ↑  „Путин поручил правительству увековечить память ученого Семенова - РИА Новости, 03.03.2020". 17-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-mart 2021-yil.
6. ↑  „История одного портрета". 20-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-mart 2021-yil.
**Areografiya** — astrofizikaning Marsning sirt tuzilishini haritalash-tirish bilan shugʻullanuvchi boʻlimi. Mars haritalari vizual kuzatishlarga asosan tuzilgan. Mars sirtida „dengiz" deb ataluvchi katta-katta qoramtir dogʻlar, ular atrofida yorugʻ qitʼalar va qutblar atrofida „qutbiy doʻppilar" deb ata-luvchi oq dogʻlar kuzatiladi. Marsning kichik qoramtir dogʻlari „koʻllar" va „voha"lar deyiladi. Koʻpincha, Mars ka-nallari shunday „vohalarda" kesishadi. Och qoramtir joylar — „botqoqlik", dengizning uch-burchaksimon tur-tib chiqqan joyi „koʻrfaz" deyiladi. Koʻpchilik „dengizlar" Marsning janubiy yarim sharida joylashgan. Ularning eng qoramtirlari — Mare Sirenium, Mare Cimmerium, Mare Tirrenium, Syrtis Major, Sabarns sunus bir-biri bilan tu-tashgan holda 0° dan 30° gacha areografik kengliklar orasida joylashgan. Jan.614dagi koʻpchilik „koʻrfaz"larning uchi shimoliga yoʻnalgan. Marsda areografik uzunlik Sabaens sunus „koʻrfaz"idan boshlab hisoblanadi. Shimoliy yarim shardagi „dengiz"lar kamdan-kam tutash-gan boʻladi. Ularning eng kattasi Mare Acidalinr — uchi janubiy ga qaragan uch bur-chakli qora dogʻ shaklida. Mars dengizlarining rangi va qoramtirlik darajasi mavsumga qarab oʻzgarib turadi. Mars togʻlarining eng balandi 5 km dan ortiq emas. Amerika kosmik kemasi „Mari-ner-4" yordamida 1965-yil 15-iyulda olin-gan Mars sirtining fotosuratlarida Oydagi kabi halqasimon togʻlar (kraterlar) va tizma togʻlarni koʻrish mumkin. Mars sirtida diametri 4 km dan ortiq boʻlgan kraterlar soni 10000 tacha deb taxmin qilinadi. „Mariner-4"da olin-gan rasmlarda Mars sirtining fotosu-ratlari keltirilgan. Bunda „Mariner-4"da rasmga olingan joylar ham belgi-langan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qayrat Jumashovich Axmetov** (1965-yil 6-yanvarda tugʻilgan, Tulengut, Selinniy oʻlkasi) – qozoq davlat arbobi, Qoʻstanay shahri hokimi (2019 — 2022).

Biografiya
----------

Kayrat Axmetov 1965-yil 6-yanvarda Kustanay viloyati Borovskiy tumani Tulengit qishlogʻida tugʻilgan.

1987-yilda Selinograd qishloq xoʻjaligi institutini agronom mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

Mehnat faoliyati
----------------

Mehnat faoliyatini 1987-yilda Kustanay viloyati Borovskiy tumanidagi Kamensk-Uralskiy sovxozida agronom sifatida boshlagan.

1988-yil apreldan — 1989-yil yanvargacha – Kustanay viloyati, Borovskiy tumani, Karatalskiy sovxozida gidrotexnik.

1989 — 1993-yillarda – Kustanay viloyati Auliekol tumanidagi Novonejinskiy sovxozining katta agronomi, iqtisodchisi, boʻlim mudiri.

1993 — 1994-yillarda Kustanay viloyati Auliekol tumanidagi Kazanbasskiy sovxozining bosh agronomi.

1994 — 1997-yillarda – Kustanay viloyati Auliekol tumanidagi „Kazanbasskiy" jamoa korxonasi ijrochi direktori.

1997 — 2000-yillarda – Qostanay viloyati Auliekol tumanidagi „Kazanbasskiy" Qizil-Tan MChJ direktori.

2000-yil mart oyida u davlat xizmatiga kirdi. Qozogʻiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligining Qoʻstanay viloyat hududiy boshqarmasi boshligʻi lavozimida ishlagan.

2002 — 2006-yillarda – Qostanay viloyati Mendikarin tumani hokimi.

2006-yil iyundan — 2007-yil sentyabrgacha – Qoʻstanay viloyati qishloq xoʻjaligi boshqarmasi direktori.

2007 — 2010-yillarda – Qostanay viloyati Qorasuv tumani hokimi.

2010 — 2016-yillarda – Qoʻstanay viloyati Fedorovskiy tumani hokimi.

2016 — 2019-yillarda – Qoʻstanay viloyati Qoʻstanay tumani hokimi.

2019 — 2022-yillarda – Qoʻstanay shahri hokimi.

Mukofotlar
----------

Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan „Kurmet" ordeni bilan taqdirlangan (2008)

Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan taʼlim xodimi (2004)
„Taʼlim homiysi" oltin medali (2008)

2001-yil – „Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligining 10 yilligi" medali

2005-yil – „Qozogʻiston Respublikasi Konstitutsiyasining 10 yilligi" medali

2011-yil – „Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligining 20 yilligi" medali

2015-yil – „Qozogʻiston Respublikasi Konstitutsiyasining 20 yilligi" medali

2016-yil – „Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligining 25 yilligi" medali

Oila
----

Xotini – Axmetova Mereke Muxtarovna (1965-y.t).
Bolalari: Shingus Qayratovich (1986-yilda tugʻilgan), Merey Qayratovich (1993-yilda tugʻilgan).

Manbalar
--------

1. ↑  „Назначен новый аким Костаная". 2019-yil 9-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 9-fevral.
2. ↑  „Акимом Костаная назначен Кайрат Ахметов". 2019-yil 9-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 9-fevral.
3. ↑  „Указ Президента Республики Казахстан О награждении государственными наградами 2008 года". 2019-yil 31-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 9-fevral.