**Dale Carnegie** (/ˈkɑrnɪɡi/; ruschadan kirib kelgan talaffuzi Deyl Karnegi; 1922-yilga qadar **Carnagey** deb yozilgan; 24-noyabr 1888-yil – 1-noyabr 1955-yil) – amerikalik yozuvchi, oʻqituvchi, ruhlantiruvchi notiq. Carnegie oʻz-oʻzini takomillashtirish, samarali muloqot qilish qobiliyati, nutqlar qilish malakalarini mustaqil tarzda takomillashtirish bo‘yicha psixologik qo‘llanmalarni ishlab chiqqan. Shuningdek, muloqotga kirishish nazariyasiga asos solgan.

Carnegie yozgan „Oʻz-oʻziga ishonch hosil qilish va omma oldida soʻzlash sanʼati" (inglizcha: *How to Develop Self-Confidence and Influence People by Public Speaking*) (1926), „Doʻst orttirish va odamlarga taʼsir koʻrsatish toʻgʻrisida" (inglizcha: *How to Win Friends and Influence People*) (1936) hamda „Bezovtalikni tark etish va yangi hayot boshlash sirlari" asarlari unga katta shuhrat olib kelgan. Bu kitoblar dunyoning koʻplab tiliga, jumladan, oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Hayoti
------

Dale Carnegie 1888-yil 24-noyabrda Missouri shtatidagi Maryville shahrida qashshoq fermer oilasida tugʻilgan. U fermerlar James William Carnagey (1852–1941) va uning rafiqasi Amanda Elizabeth Harbisonning (1858–1939) ikkinchi oʻgʻli edi. Carnegie Maryvillening janubiy-sharqidagi Bedison atrofida oʻsgan va Rose Hill va Harmony bir xonali qishloq maktablarida oʻqigan. Carnegie Maryville muallifi Homer Kroy bilan uzoq yillik doʻst boʻlgan.

1904-yilda, 16 yoshida, uning oilasi Missouri shtatining Warrensburg shahridagi fermaga koʻchib oʻtgan. Yoshligida u omma oldida nutq soʻzlashni yaxshi koʻrgan va oʻz maktabining debat jamoasiga qoʻshilgan. Oʻrta maktabda uning turli Chautauqua assambleyalaridagi nutqlarga qiziqishi ortgan. Oʻrta maktabni 1906-yilda tugatgan.

Carnegie Warrensburgdagi Davlat oʻqituvchilar kollejida oʻqigan. 1908-yilda lotin tilidan imtihon topshirmay kollejni tashlab ketgan, lekin ayni paytda oʻqituvchi boʻlishga qaror qilgan.

Cornegiening kollejdan keyingi birinchi ishi chorvadorlarga sirtqi kurslarda dars berish boʻlgan. Shu bilan birga savdo-sotiq ishlari bilan ham shugʻullangan. Armour & Company uchun bekon, sovun va choʻchqa goʻshti sotgan. U Nebraskaning Janubiy Omaha shahrini oʻzining savdo hududiga aylantirib, kompaniyaning milliy yetakchisiga aylangan. Dale 1911-yil oʻz maqsadiga erishish uchun savdo-sotiq ishlarini toʻxtatgan.

1922-yilda Carnegie familiyasini *Carnagey*dan *Carnegie*ga oʻzgartirgan. U buni PR maqsadida qilgan boʻlishi mumkin, chunki oʻsha paytda millioner tadbirkor Andrew Carnagey (Dale kitoblarida qayta-qayta tilga olingan va iqtibos keltirgan) hammaga tanish edi. Carnegie 1947-yilda „Jiggs and Maggie in Society" filmida rol oʻynagan. Carnegie 1955-yil 1-noyabrda New Yorkdagi Forest Hillsdagi uyida limfogranulematoz kasalligidan 66 yoshida vafot etgan. Yozuvchi Belton shahrida dafn etilgan.

Kitoblari
---------

* „Notiqlik san’ati", (Joseph Berg Esenwein bilan) (inglizcha: *Art of Public Speaking*, with Joseph Berg Esenwein) (1915)
* „Oʻz-oʻziga ishonch hosil qilish va omma oldida soʻzlash sanʼati" (inglizcha: *How to Develop Self-Confidence and Influence People by Public Speaking*) (1926)
* „Mashhur kishilar hayotidan noʼmalum sahifalar" (inglizcha: *Little Known Facts About Well Known People*) (1934)
* „Doʻst orttirish va odamlarga taʼsir koʻrsatish toʻgʻrisida" (inglizcha: *How to Win Friends and Influence People*) (1936) (muallif hayotligi paytida 5 milliondan ortiq nusxada sotilgan)
* „Bezovtalikni tark etish va yangi hayot boshlash sirlari" (inglizcha: *How to Stop Worrying and Start Living*) (1948)
* „Omma oldida nutq soʻzlash orqali oʻziga ishonchni qanday oshirish va odamlarga taʼsir oʻtkazish" (inglizcha: *Public Speaking for Brinzza Success*) (1956)

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  „Clipping". *The Maryville Daily Forum*.  Newspapers (6-may 2016-yil). Qaraldi: 12-noyabr 2018-yil.
3. ↑  „The Maryville Daily Forum".  Newspapers (1-noyabr 1955-yil). Qaraldi: 12-noyabr 2018-yil.
4. ↑  „The Maryville Daily Forum".  Newspapers (4-iyun 1948-yil). Qaraldi: 12-noyabr 2018-yil.
5. 1 2 3 4  „Dale Carnegie". *The Biography*. Qaraldi: 19-avgust 2019-yil.
6. ↑  *Harper.* „Dale Carnegie". *Historic Missourians*.  The State Historical Society of Missouri. Qaraldi: 19-avgust 2019-yil.
7. ↑
8. ↑  „Belton, MO - Official Website - Dale Carnegie". *www.belton.org*. 7-aprel 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-avgust 2019-yil.
9. ↑  Joseph Berg Esenwein, Dale Carnegie*. The Art of Public Speaking*, New York Public Library (English), Home Correspondence School, 1915. ISBN 9781494991081.
10. ↑  „The Library of Congress Record". 10-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-yanvar 2012-yil.
11. ↑  „The Library of Congress Record". 9-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-yanvar 2012-yil.

Havolalar
---------

* Dale Carnegie Training
* The Art of Public Speaking (full text)
* „Muvaffaqiyat kaliti" toʻplami Oʻzkitob saytida Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-04-25).