recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Isaak Semyonovich Zvavich** (1904-yil 21-aprel (4 may), Odessa – 1950-yil 16-may, Toshkent) – sovet diplomati va ingliz tarixchisi, Buyuk Britaniya va Britaniya Hamdoʻstligi tarixi, shuningdek, iqtisodiy geografiya boʻyicha mutaxassis.

Biografiyasi
------------

Isaak Semyonovich 1922-yilda diplomatik xizmatga kirdi, 1924-yildan 1927-yilgacha Buyuk Britaniyadagi Sovet savdo missiyasida maslahatchi boʻlib ishladi va bir vaqtning oʻzida London universitetining Iqtisodiyot fakultetida oʻqidi. Universitetni 1926-yilda tugatdi.

Zvavich 1928-yildan Moskvaning turli universitetlarida ishladi. 1930–1934-yillarda Moskva davlat lingvistik institutida, 1934–1941-yillarda V. I. Lenin nomidagi Moskva davlat pedagogika institutida dars berdi. Zvavich 1940–1949-yillarda Moskva davlat universiteti tarix fakultetining zamonaviy tarix kafedrasi professori boʻldi, 1944–1949-yillarda Rossiya Tashqi ishlar vazirligining Diplomatik akademiyasida va 1946–1949-yillarda Ijtimoiy fanlar akademiyasida dars berdi.

Zvavich 1932-yildan 1937-yilgacha Kimyoviy tibbiyot institutida katta ilmiy xodim, deputat lavozimlarida faoliyat olib bordi. 1938-yilda iqtisodiy geografiya kafedrasi professori ilmiy unvonini oldi va „Angliya i dominioni" kursidan dars berdi.

1940-yillarning oʻrtalariga kelib, Isaak asosan „1812 yilgi Vatan urushining diplomatik tarixi" doktorlik dissertatsiyasini tayyorladi, ammo bu ishni yakunlashga ulgurmadi.

Isaak Semyonovich 1949-yildan kosmopolit sifatida Britaniya leyboristlar partiyasi yetakchisi G. Laski bilan doʻstona aloqalari hamda asarlarida ingliz imperializmini yetarlicha tanqid qilmagani uchun taʼqibga uchradi. U oʻqituvchilik faoliyatini toʻxtatib, Toshkentga ketishga majbur boʻldi va u yerda vafot etdi.

Ilmiy faoliyati
---------------

Zvavichning tadqiqotlari birinchi navbatda ingliz tarixiga, shuningdek, zamonaviy va yaqin tarixshunoslik, iqtisodiy geografiya, mustamlaka siyosati va xalqaro munosabatlarga qaratilgan. Issak Ikkinchi jahon urushi yillarida fashistlarga qarshi bir qancha publitsistik asarlar yozgan. 1942-yilda SSSR Yozuvchilar uyushmasiga tarjimon va publitsist sifatida qabul qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Материалы | Diplomaticheskaya akademiya MID RF – Kak viuchitsya na diplomata". *web.archive.org* (2010-yil 19-avgust). 2010-yil 19-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 21-noyabr.
2. ↑  Орлов А. А*. Союз Петербурга и Лондона. Российско-британские отношения в эпоху наполеоновских войн*. Прогресс-Традиция, 2013-08-28. ISBN 978-5-89826-229-7.
3. ↑  *Вопросы истории*. Изд-во "Правда", 1949.
4. ↑  *Evrei i evreĭskiĭ narod 1948-1953: Evrei v SSSR i za rubezhom*. Evreĭskiĭ universitet, T͡Sentr dokumentat͡sii vostochno-evropeĭskogo evreĭstva, 1973.
5. ↑  Анатолий Георгиевич Рябухин*. Профессора Московского университета 1755-2004: М-Я*. Изд-во Московского университета, 2005. ISBN 978-5-211-05045-7.
**Gulshaniy** (turk- **Gülşenî**) – Misrda vafot etgan Sharqiy Anadoludan boʻlgan turkman soʻfiy shayxi Pir Ibrohim Gulshaniy tomonidan asos solingan xilvatiy tariqati. Uning nasabi Ozarbayjondagi Oguzata shohga borib taqaladi.

tarixi
------

Usmonlilar Misrni zabt etgandan soʻng, Gulshaniy tariqati Usmonlilar armiyasining Misrdagi askarlari orasida mashhur boʻldi. Bu tariqat keyinchalik Diyorbakir va Istanbulga qaytarildi, u yerda bir qancha zoviyalar yoki takkalar tashkil etildi.

ro'yhatga olinishi
------------------

Ibrohim Gulshaniy Qohiradagi 1519-1524-yillarda qurilgan zoviyaga dafn etilgan. Hozirda **xaroba** bino Jahon yodgorliklari jamg‘armasining 2018-yilgi xavf ostidagi yodgorliklar ro‘yxatiga kiritilgan.

Selamsizdagi Uskudarda Turkiyadagi rum xalqining soʻfiylari tomonidan Gulshaniy-Sezai soʻfiylik tariqati tashkil etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Takiyyat Ibrahim Al-Gulshani". 2018 World Monuments Watch. World Monuments Fund.
 (Wayback Machine saytida 2023-06-21 sanasida arxivlangan)
2. ↑
**Ivan Andreyevich Xvostikov** (1906-yilda Toshkent shahrida tugʻilgan – 1969-yil 7-avgustda vafot etgan) – sovet fizigi. Atmosferaning yuqori qatlamlarini oʻrganish boʻyicha mutaxassis.

Hayoti
------

Ivan Xvostikov 1906-yili Toshkent shahrida tugʻilgan. I. S. Shklovskiy uni Buyuk Gertsog Nikolay Konstantinovichning nikohsiz oʻgʻli deb atagan. 1930-yillarning boshidan Davlat optik institutida faoliyatini boshlab, aspiranturada tahsil olgan. S. I. Vavilovning talabasi va ishchi xodimi.

1934-yilda Elbrus ekspeditsiyasida qatnashib, substratda uchgan.

1934-yilning oxirida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilib, keyingi yilning may oyida S. I. Vavilovning iltimosiga binoan doktoranturaga oʻqishga kiradi. Professor (1935), fizika-matematika fanlari doktori.

1935–1946-yillarda SSSR Fanlar akademiyasi Geofizika institutining Atmosfera optikasi laboratoriyasining (Leningrad, 1941-yildan Moskva) boshligʻi lavozimiga tayinlangan.

1943–1948-yillarda M. V. Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetining fizika kafedrasi professori boʻladi.

N. E. Jukovskiy nomidagi Butunrossiya harbiy akademiyasi professori, Davlat ilmiy tadqiqot instituti ilmiy xodimi.

1964-yildan Idoralararo geofizika qoʻmitasining tungi bulutlar boʻyicha ishchi guruhi rahbari etib tayinlanadi.

Ivan Xvostikov 1969-yil 7-avgustda saraton kasalligidan vafot etgan.

Ilmiy faoliyati
---------------

Tungi bulutlarning balandlikdagi joylashishini tushuntiruvchi tadqiqot ishlarining muallifi. Xvostikov 1952-yilda kondensatsiya (yoki muz) gipotezasi deb ataladigan gipotezani ilgari suradi. Unga koʻra, tungi bulutlar muz kristallaridan tashkil topgan sirr bulutlari tuzilishiga oʻxshash tuzilishga ega.

1960-yillarda uning ikkita yirik monografiyasi nashr etilgan:

* Fizika ozonosferi i ionosferi. Moskva Akad nashriyoti. SSSR fanlari – 1963. 663 b.
* Visokie sloi atmosferi, [Tekst] Leningrad: Gidrometeorologiya nashriyoti, 1964 .- 605, [2] c.. il.

Mukofotlari
-----------

* Ikkinchi darajali Stalin mukofoti (1949) – atmosfera optikasi sohasidagi ilmiy tadqiqotlar uchun (1948)

Manbalar
--------

1. ↑  Xvostikov – soxranit pamyat o lyudyax i delitsya …
2. ↑  K istorii FAN// Seriya Portreti
3. ↑  Xvostikov Ivan Andreevich

Havolalar
---------

* Ivan Andreyevich Xvostikov. (1910-1969). Nekroloq. Axborotnoma Abastum.astrofizika.obs. , 1969
* Xvostikov Ivan Andreyevich (Wayback Machine saytida 2020-02-18 sanasida arxivlangan)
* Shklovskiy I. S. Bitta nafrat hikoyasi
* Shklovskiy I. S. Echelon. Haqiqiy hikoyalar. – M.: „Yangiliklar", 1991-yil. – 222 b.
* BIR NAFRAT HIKOYA
**Anday** (ruscha: *Андай*) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Shaharcha nomidagi tovushlar va soʻzning tarkibi oʻzgarishga uchragan. *Ustay* va *Anday* singari joy nomlarining soʻnggi boʻgʻinidagi *day* va *tay* soʻzi qadimgi eroniy tillarga mansub. Hozirgi kundagi Pomir tillarida qoʻllaniluvchi oqmoq maʼnosidagi feʼlning asosida *tak* soʻzi yotadi. Mazkur soʻz oqim, oqayotgan suv, daryo maʼnosida qoʻllaniladi. Osetin tilida esa *tax* bu daryoning tez oqadigan joyi hisoblanadi. Soʻgʻdiylar tilida *tagʻi* bu daryo deganidir. Shaharcha nomining birinchi qismdagi *an* soʻzi eroniy tillarga aloqador boʻlgan ar soʻzining oʻzgargan shakli boʻlishi mumkin. *Ar* soʻzi eroniycha oqim, oqin, oqar suv maʼnosida qoʻllanilgan. Xorazmiycha va soʻgʻdiychada *arna* soʻzi katta ariq degan maʼnoni bildirgan. Anday bu oqar suv, hamisha oqib turuvchi jilgʻa hisoblanadi. Nomning qadimiy shakli Artak yoki Ardak shaklida ham boʻlgan boʻlishi mumkin.

Oʻxshash nomlar
---------------

Fransiya hududida Anday nomli shaharcha mavjud.

Joylashuvi
----------

Anday shaharchasi Shahrisabz tumanining gʻarbiy qismida joylashgan. Shaharchaga eng yaqin aholi yashash punktlari sharqda Suvsulton, Shimoli-sharqda Qushqanot, shimolda Ustay va gʻarbda Qovchin shaharchalari hisoblanadi.

Shaharchadagi asosiy mahalla Oqoltin MFY dir. Mazkur hududda 68-sonli maktab joylashgan. Shaharcha hududidan Tanxozdaryoning irmogʻi oqib oʻtadi.

Aholisi
-------

1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Anday shaharchasida 2600 dan ortiq inson yashagan. Bu 2013-yilgi hisob-kitob natijasididan 200 taga koʻproqdir.

Tub yerlik aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etadi. Shuningdek, shaharchada tojik, qozoq, qoraqalpoq, koreys va boshqa millat vakillari ham topiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
2. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 43 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
3. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 155 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jakipbek Maldibayev** (15-may 1907-yil – 8-iyun 1938-yil, Shengeldi qishlogʻi, Zaysan tumani, Sharqiy Qozogʻiston viloyati, Qozogʻiston SSR, SSSR) birinchi qozoq harbiy uchuvchisi, kuzatuvchi uchuvchi, jangchi.

Tarjimai holi
-------------

Jakipbek 1907-yil 5-mayda Sharqiy Qozogʻiston viloyati Zaysan tumani Shengeldi qishlogʻida tavalud topgan.

Jakipbek boshlangʻich taʼlimni qishloq mullasidan olgan. Mehnat faoliyatini Sharqiy Qozogʻiston viloyatining Markakoʻl tumanidagi oltin konida oddiy ishchi sifatida boshlagan. 1928-yilda fermer xoʻjaligi ishchilari qoʻmitasini boshqargan va u yerda ishchilar manfaatlarini himoya qilgan.

Maldibayev 1929-yil noyabrda Qizil Armiya safiga chaqirilgan. Turkmaniston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Marv (hozirgi Maryam) shahrida 82-mahsus otliq qoʻshinlar brigadasida xizmat qilgan. Qoraqum va Qizilqum janglarida bosmachi toʻdalarini yoʻq qilishda qatnashgan.

Jakipbek 1930-yilda polk maktabini tugatib, otryad komandiri boʻlgan.

1932-yilda Lenin nomidagi Oʻrta Osiyo harbiy bilim yurtini tamomlagan (1937-yildan Toshkent harbiy bilim yurti) va vzvod komandiri etib tayinlangan.

Komandir Maldibayev 1933-yilda toʻqqizinchi harbiy uchuvchilar maktabini (1938-yildan Xarkov oliy harbiy aviatsiya maktabi) „harbiy qiruvchi uchuvchi" unvoni bilan tugatgan. 1934-yilda fotografiya xizmatlari boshliqlari kurslarini va Oliy maxsus xizmatlar maktabini tugatgandan soʻng, xizmatni Sverdlov nomidagi Oʻrta Osiyo harbiy okrugi Stalinobodda 40-boʻlim aviatsiya eskadroni tarkibida davom ettirgan.

Jakipbek 1934-yil 24-iyulda Oʻrta Osiyo harbiy okrugi Stalinobod shahridagi 40-maxsus aviatsiya otryadining katta kuzatuvchi-uchuvchisi etib tayinlangan. 1936-yilda katta uchuvchi Maldibayevga leytenant harbiy unvoni berilgan.

Maldibayev 1938-yil 8-iyunda Toshkent shahrida dafn etilgan.

Manbalar
--------



1. ↑  *Topical issues, achievements and innovations of fundamental and applied sciences* (uk). International Science Group, 2021-03-08. ISBN 978-1-63732-148-5.
2. ↑  *Казахстан: К-М* (ru). Главная редакция "Қазақ енциклопедиясы", 2004. ISBN 978-9965-9746-4-9.
3. ↑  „Малдыбаев Ж.". *esimder.pushkinlibrary.kz*. Qaraldi: 2023-yil 1-avgust.
4. ↑  „Выставка авиационной техники" (ru). *vkoem.kz*.
5. ↑  „Малдыбаев Жакыпбек - военный летчик – наблюдатель, по одной из версий первый летчик-казах" (ru). *aviaengeneer.ru*.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Reparatsiya (maʼnolari).

**Reparatsiya** (lot. raparatio — qayta tiklash) (xalqaro huquqda) — moddiy xalqarohuquqiy javobgarlik turi; davlatning boshqa davlatga yetkazgan zararini pul bilan yoki boshqacha shaklda qoplashi. R. ni natural shaklida, pul yoki boshqa moddiy kompensatsiya shaklida yoki bir vaqtning oʻzida restitutsiya (gʻayriqonuniy egallab olingan va olib ketilgan mol-mulkni qaytarish) va zararlarni qoplash shaklida qoʻllash mumkin. R.ni amalda 1919-yilgacha mavjud boʻlgan kontributsiyapgm farqlash kerak. Hozirgi xalqaro huquqqa koʻra, davlatning agressiv urush boshlanganligi uchun moddiy javobgarligi, yaʼni harbiy R. muhim ahamiyatga ega. Jumladan, 1945-yilgi Qrim (Yalta) konferensiyasi va Berlin konferensiyasi qarorlarida Germaniyaning R. toʻlashi, 1947-yil sulh shartnomalarida esa, Ikkinchi jahon urushida Germaniya ittifoqchilari boʻlgan davlatlarning R. toʻlashi nazarda tutilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu maqola Eng kichik umumiy karrali haqidadir.  Mavzuning boshqa maʼnolari uchun EKUK (maʼnolari) sahifasiga qarang.

**Eng kichik umumiy karrali (EKUK)** – Arifmetika va sonlar nazariyasida odatda EKUK(a, b) bilan belgilanadigan ikki yoki bir necha natural sonlarning barchasiga karrali yoki boʻlinuvchi eng kichik musbat son. Butun sonlarni nolga boʻlinmaganligi sababli, bu taʼrif a va b ikkalasi ham noldan farq qilsagina maʼnoga ega boʻladi.
Oddiy kasrni qoʻshish va ayirishda umumiy maxraj topish uchun ishlatiladi. Buning uchun EKUKni tub koʻpaytiruvchilarga ajratiladi. Eng yuqori darajali tub koʻpaytiruvchilar olinib barchasi koʻpaytiriladi. Hosil boʻlgan koʻpaytma umumiy maxraj boʻladi.

```
Ikkidan ortiq butun sonlarning eng kichik umumiy karrali a, b, c, … , odatda EKUK(a, b, c, .. .) bilan belgilanadi, a, b, c, har biriga boʻlinadigan eng kichik musbat son sifatida aniqlanadi.
```

12
--

{\displaystyle \operatorname {EKUK} (1218)}

Barcha koʻpaytuvchilarini topish orqali
---------------------------------------

4 ga karrali natural sonlar:

{\displaystyle 4,8,12,16,20,24,28,32,36,40,44,48,52,56,60,64,68,72,76,...}
6 ga karrali natural sonlar:

{\displaystyle 6,12,18,24,30,36,42,48,54,60,66,72,...}
*4 va 6 karrali natural sonlar:*

{\displaystyle 12,24,36,48,60,72,...}
demak 4 va 6ga eng kichik umumiy karrali (EKUK(4,6)) son 12ga teng.

Umumiy maxraj topish
--------------------

```
Oddiy kasrning umumiy maxrajining eng kichigi doimo EKUK(eng kichik umumiy karrali) boʻladi.
```

**Misol uchun**

{\displaystyle {2 \over 21}+{1 \over 6}={4 \over 42}+{7 \over 42}={11 \over 42}}
Umumiy maxraj 42 chunki 21 va 6ning EKUK(21,6) 42ga trng.

Tub koʻpaytuvchilarga ajratish
------------------------------

1 dan boshqa barcha butun sonlarni tub koʻpaytuvchilarga ajiratish mumkin

**Misol uchun**

{\displaystyle 90=2^{1}\cdot 3^{2}\cdot 5^{1}=2\cdot 3\cdot 3\cdot 5.}
Bu yerda 90 butun son 2 dan bitta bor, 3 dan ikkita va 5 dan bitta bor deb tushunamiz.

Bu faktdan raqamlar toʻplamining EKUB ni topish uchun foydalanish mumkin.

**Misol uchun**
EKUK(8,9,21) ni topish uchun tub koʻpaytuvchilarga ajratish

{\displaystyle {\begin{aligned}8&=2^{3}\\9&=3^{2}\\21&=3^{1}\cdot 7^{1}\end{aligned}}}
tub koʻpaytuvchilar ichidan yuqorida aytganimizdan eng katta darajaligini olamiz va koʻpaytiramiz

{\displaystyle \operatorname {EKUK} (8,9,21)=2^{3}\cdot 3^{2}\cdot 7^{1}=8\cdot 9\cdot 7=504.}

Shuningdek qarang
-----------------

* iconMatematika portali

* Tub son
* Butun sonlarni ko'paytirish
* Butun sonlarni koʻpaytirish (eng)
* Chabayshev funksiyasi (eng)

Manbalar
--------

1. ↑  "OʻzME" 129- bet

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qamoqxona madrasasi** - Pokistonning Karachi shahridagi diniy seminariya bo'lib, u giyohvandlar, voyaga yetmagan jinoyatchilarni reabilitatsiya qilish va haq evaziga diniy ta'lim berish uchun diniy markaz sifatida foydalanilgan.

Bu seminariya o'quvchilarni zanjirband qilish, kaltaklash va qiynoq kamerasidagi kabi ovqatdan mahrum qilish singari shafqatsiz munosabatda bo'lishi tufayli mashhur bo'lgan. Aftidan, ota-onalar o'z farzandlarini giyohvandlikdan yoki bolalar sodir etgan jinoyatlardan xalos qilish uchun "Qamoq madrasasi"ga o'qishlari uchun o'z ixtiyorlari bilan pul to'lashgan.

Tanqid
------

BBC Urdu xizmati kotibi Hasan Kazmiy o'smirlar bilan uchrashganida, mahbuslar oziq-ovqat va kiyim-kechaksiz butun soat davomida o'qishga majbur bo'lganliklaridan shikoyat qilishgan. Boshqa bir shikoyatchi bola, Tolibon janglariga tayyorgarlik ko'rish uchun seminariyaga tashrif buyurganini aytgan.

Pokiston politsiyasi fikriga ko'ra, ular seminariya boshlig'ini seminariya yerto'lasida talabalarni qiynoqqa solgan va haqorat qilgani uchun hibsga olishgan. 20 yoshgacha bo‘lgan o‘smirlardan kamida 18 nafari qutqarib qolingan.

Ayrim tanqidchilar Pokistondagi feodallar tomonidan boshqariladigan xususiy qamoqxonalarda va mahbuslar qochib ketishining oldini olish uchun zanjirband qilingan giyohvandlarni reabilitatsiya qilish markazlarida ham keng tarqalgan diniy markazda mahbuslarning hibsga olinishining mantiqiy asosini shubha ostiga oladilar. 

Ayrim ma'lumotlarga ko'ra, 18 yoshgacha bo'lgan deyarli 50 nafar talaba jinsiy zo'ravonlik uchun seminariya podvalida zanjirband qilingan. Pokiston ichki ishlar vaziri Rehmon Malikning so'zlariga ko‘ra, u politsiyadan seminariyaning terrorchilarni tayyorlashda "Tehrik-e-Tolibon" kabi terrorchilik tashkilotlari bilan aloqasi bor-yo‘qligini tekshirishni so‘ragan. 

CNN filiali GEO News xabariga ko'ra, talabalar kaltaklangan va ularning tanasiga elektr simlari bilan zarba berilgan. Politsiya ma'lumotlariga ko'ra, ba'zi ota-onalar o'z farzandlariga nisbatan qo'pol munosabatda bo'lishni bilmagan holda o'quvchilarni diniy ta'lim tizimiga yozdirgan.

Havolalar
---------

* Madrasada 50 dan ortiq bola zanjirband qilingan holda topilgan
* Politsiya Karachi madrasasi zindonidan 50 nafar bolani qutqardi


1. 1 2 3  „Pakistan: Karachi police free chained students". BBC News (2011-yil 13-dekabr). Qaraldi: 2020-yil 27-fevral.
2. ↑  Deccan Herald Over 50 'chained' boys rescued from Pak seminary
3. ↑  „The News International: Latest News Breaking, Pakistan News".
4. ↑  „Over 50 'chained' boys rescued from Pak seminary" (2011-yil 13-dekabr).
5. ↑  CNN News Police raid in Pakistan finds chained students at religious school
**Valyuta tizimi** — valyuta harakati bilan bogʻliq iqtisodiy va huquqiy munosabatlar majmui. V.t. valyutalar, ulardan foydalanish va oʻzaro almashinuv, toʻlov vositasi sifatida qoʻllanilishi, shuningdek valyutalarni ishlatish bilan bogʻliq pul-kredit munosabatlarining qoida va tadbirlari majmuidan iborat. Shuningdek valyutalarni chiqarish va ularning muomalada boʻlishini tartibga soladigan organlar ham V.t. ga kiradi. Milliy, mintaqaviy (mas. Yevropa), jahon V.t.lari mavjud. V.t.ning asosiy vazifasi mamlakat ichida va mamlakatlararo pul hisobkitoblarini taʼminlash uchun sharoit yaratishdir. Valyuta kursi tartiboti, valyuta cheklasharining bor yoki yoʻqligi, xalqaro hisob-kitoblar shakli, valyutalarni oʻzaro qaytarish shartlari, xalqaro valyuta va oltin bozorlari tartiboti, xalqaro valyuta-kredit tashkilotlarining huquqiy holati (mas. Xalqaro valyuta fondi) kabilar V.t.ning asosiy unsurlarini tashkil etadi. Dastlab milliy xoʻjalik doirasida paydo boʻldi. Jahon bozorinint vujudga kelishi bilan jahon V.t. ham shakllandi. 20-asr boshida jahon V.t. oʻz taraqqiyotining yuksak bosqichiga yetdi (qarang Oltin standart). Kapitalizmning umumiy inqirozi davrida jahon V.t. ham inqirozga yuz burdi, oltin muomala va toʻlov vositasi vazifasini yoʻqotdi. Hoz. xalqaro hisoblarning koʻpchiligi naqd pul ishtirokisiz, bank oʻtkazmalari vositasida amalga oshirilsada, lekin oltin mamlakatlarning oʻzaro pul oldi-berdisini va majburiyatlarini tartibga solib turuvchi soʻnggi asosiy vosita hisoblanadi. Uning xazinadagi zahiralari esa valyutalar barqarorligi va ayrim mamlakatlar iqtisodiy imkoniyatlarining muhim koʻrsatkichidir. Xalqaro toʻlov muomalalarida qogʻoz valyutadan foydalaniladi. Bunda AQSH dollari, Germaniya markasi, Yaponiya iyenasi, Fransiya franki, Angliya funt sterlingi va b. valyutalarning salmogʻi katta.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jaqsiliq Palvanov** – sovet iqtisodchisi, davlat arbobi, Qoraqalpogʻiston hamda Oʻzbekiston suv va qishloq xoʻjaligi boʻyicha mutaxassis, iqtisod fanlari nomzodi.

Biografiyasi
------------

1932-yilda Qoraqalpogʻiston Muxtor Sovet Sotsialistik Respublikasi Taxtakoʻpir tumanida tavallud topgan.

1950-yilda Toshkent toʻqimachilik institutini tamomlab, muhandi, Xo‘jayli paxta zavodi DZS boshligʻi, Chimboy paxta zavodi boshligʻi, Taxtako‘pir paxta zavodi bosh muhandisi, Qoraqalpog‘iston xoʻjalik kengashi katta muhandisi lavozimlarida faoliyat yuritgan. To‘rtko‘l paxta zavodi direktori lavzimida ham bir muddat ishlagan. 1966-yildan OʻzSSR Qishloq xoʻjaligi vazirligining 18-sonli „Qoraqalpoqselqurilish" tresti boshqaruvchisi sifatida ishlay boshlagan.

1970-yildan SSSR Melioratsiya va suv xoʻjaligi vazirligi huzuridagi „Qoraqalpaqirsovxozqurilish" hududiy boshqarmasi boshligʻi lavozimida ishlay boshlagan.

Bu davrning eng muhim voqealaridan biri kompleks sugʻorishni yaratilishi, yirik lalmikor yerlarning oʻzlashtirilishi, Qoraqalpogʻiston Respublikasida yirik sholichilik zonasining yaratilishi boʻlgan. Innovatsion ishlanmalarni yaratish, jumladan, tadqiqotlar oʻtkazish ularni loyihalash, qurish, qurilish industriyasi bazasini yaratish hamda yerlarni oʻzlashtirish va sugʻorish tizimlarini ekspluatatsiya qilish, ularni texnik jihatdan qayta jihozlash va rekonstruksiya qilish, shuningdek, qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishi bevosita Palvanov Jaqsiliq rahbarligida amalga oshirilgan.

Jaqsiliq Oʻzbekiston Respublikasi mutaxassislarining asosiy salohiyatini tashkil etuvchi, suv siyosatini belgilab beruvchi yetakchi olim va mutaxassislardan biri xisoblangan. Palvanov Oʻzbekistondagi mavjud suv muammolarini hal etishda bevosita ishtirok etgan, juda koʻplab yechimlar bergan.

1984-yildan Butunrossiya qishloq xoʻjaligi fanlari akademiyasining Oʻrta Osiyo qishloq xoʻjaligi iqtisodiyoti ilmiy-tadqiqot instituti katta ilmiy xodimi sifatida ishlay boshlagan. 1993—1995-yillarda Rossiya universiteti Qoraqalpogʻiston filiali direktori oʻrinbosari lavozimida ishlagan.

Palvanoc Jaqsilik 2005-yil 13-noyabrda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

1983-yil SSSR Davlat mukofotini (jamoa tarkibida) – Oʻrta Osiyoda choʻl yerlarini kompleks oʻzlashtirish usullarini ishlab chiqish va amalga oshirishdagi faolligi uchun olgan.

Palvanov Jaqsiliq Ikki marotaba „Mehnat Qizil Bayroq", „Lenin" va „Faxriy nishon" ordenlari sohibiga aylangan, Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan muhandis, Qoraqalpogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasida xizmat koʻrsatgan quruvchi.

Manbalar
--------

1. ↑  „https://search.rsl.ru/ru/record/01006745302?ysclid=ln95ruirf9166208144".
2. ↑  „https://rusneb.ru/catalog/000199\_000009\_007689325/?ysclid=ln95scx6o2524942924".
**Sirius Black** – J. K. Rowlingning Harry Potter kitoblaridagi xayoliy qahramon. Sirius birinchi marta *"Harry Potter va hikmatlar toshi"* kitobida Lord Voldemort James va Lily Potterni oʻldirgandan koʻp oʻtmay, Rubeus Hagridga uchar mototsikl sovgʻa qilgan sehrgar sifatida qisqacha eslab oʻtilgan. Uning obrazi *"Harry Potter va Azkaban mahbusi"* filmida yaqqol namoyon boʻladi, unda u titulli mahbus boʻlib, asosiy qahramon Harry Potterning choʻqintirgan otasi ekanligi ham maʼlum boʻladi.

Obraz tavsifi
-------------

U taniqli sof qonli sehrgarlar oilasi boʻlgan Black xonadonning soʻnggi vorisi. Uning ota-onasi Orion va Valburga Black amakivachchalar boʻlgan. Siriusning ukasi Regulus Arcturus Black va uchta qiz amakivachchalari bor edi: Bellatrix Lestrange, Andromeda Tonks (uning sevimli amakivachchasi va Nympadora Tonksning onasi) va Narcissa Malfoy (Drako Malfoyning onasi). Balck oilasining bolalariga yulduzlar va yulduz turkumlari nomini berish anʼanalariga koʻra, Sirius Black Sirius yulduzi sharafiga nomlangan. Siriusning yoshligi yaxshi oʻtmagan; u koʻpchilik qarindoshlarini, xususan, onasini yomon koʻrar edi. U oʻz oilasining sof qonlilik elitizmini va qora sanʼatga boʻlgan hurmatini xoxlamas edi. Hogwartsda, boshqa oila aʼzolari kabi Slizeringa borgandan koʻra, Griffindorga borishni xoxlagan.

Uydagi hayotidan farqli oʻlaroq, Sirius Hogwartsdagi hayotni afzal koʻradi. U eng yaxshi doʻsti James Potterdan ajralmas edi. Sirius va Jeyms juda mashhur boʻlgan. Talabalarga uning achchiq hazil-mutoyibasi yoqar edi, oʻqituvchilar esa uning xatti-harakati uchun boʻlmasa-da, aql-zakovati uchun hurmat qilishgan. Jeyms va Severus Snape oʻrtasida oʻzaro janjallar paydo boʻlganda, Sirius Jeymsni qoʻllab-quvvatlagan. Sirius va Jeyms koʻpincha Snapeni qora sanʼatga boʻlgan qiziqishi uchun yoqtirishmas edi. Ular, shuningdek , Piter Pettigryu va Remus Lyupin bilan yaqin doʻst boʻlishgan.
**Arxiyepiskop Kipr** (haqiqiy ismi **Konstantin Stanislavovich Komarovskiy**; 1876-yil 17-sentyabr Samarqand – 1937-yil 11-sentyabr Kirov) – Rus pravoslav cherkovi yepiskopi, Vyatka (Kirov) va Slobodskiy arxiyepiskopi.

Hayoti
------

Kamarovskiy 1876-yil 17-sentyabrda Samarqand shahrida amaldor oilasida tugʻilgan, diniy eʼtiqodi katolik.

Boshlangʻich maʼlumotni Vernenskiy erkaklar gimnaziyasida olgan.

1895-yilda u Qozon diniy akademiyasiga oʻqishga kirdi, u yerda oʻqishning oxirgi yili 1898-yil 6-dekabrda rohib boʻldi va 1898-yil 11-dekabrda iyerodeakon etib tayinlandi.

1899-yil 1-oktyabrda iyeromonk lavozimiga tayinlangan.

1899-yilda akademiyani ilohiyot fanlari nomzodi ilmiy darajasi bilan tugatgan. Omsk yeparxiyasi qirgʻiz missiyasining Shulba lageriga missioner etib tayinlangan.

1901-yil 19-apreldan – qirgʻiz missiyasi boshligʻining yordamchisi. 1906-yil 11-iyuldan – arximandrit, qirgʻiz missiyasi boshligʻi boʻlgan.

1911-yil 4-dekabrda u Semipalatinsk yepiskopi, Omsk yeparxiyasi vikarisi etib tayinlandi.

Monarxiya qulab, markazdan qochma kuchlar kuchaygach, qirgʻiz missiyasini yopish masalasi paydo boʻldi. Yepiskop Kipr bunga qarshi chiqdi. 1917-yilning yozi va kuzida Semipalatinsk viloyat komissarligiga yozgan xatlarida u Bolshaya Vladimirovka va Preobrajenka qishloqlarida missionerlik lagerlarini saqlab qolish zarurligini himoya qildi.

Biroq, Semipalatinsk pravoslav cherkovlarining koʻpchiligini taʼmirlashchilar tomonidan bosib olingandan soʻng, missionerlik lageriga haqiqiy tahdid paydo boʻldi. Yepiskop Kipr 1922-yilda hibsga olingan va Solovetskiy lageriga surgun qilingan. Missiya yopildi, chunki „tirik cherkov aʼzolari" boshqa dindagi odamlar orasida missionerlik ishiga ehtiyoj sezmaganlar.

1927-yil 15-sentyabrda u Nijne-Udinsk arxiyepiskopi, Irkutsk yeparxiyasi vikarisi va Irkutsk yeparxiyasining vaqtinchalik boshqaruvchisi etib tayinlandi. Noyabr oyida Irkutskga yetib keldi.

1933-yil avgustda u Ijevsk va Zlatoust arxiyepiskopi etib tayinlandi, 1934-yil 27-martgacha u Zlatoust vikariyatini vaqtincha boshqarishda davom etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Stepan Bajkov Irkutskaya eparxiya v sovetskiy period // pravoslavie.ru, 19 yanvarya 2011 g.
2. ↑  „Златоустовское Викариатство". 2016-yil 24-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 4-iyun.
**Konstantin Nikolayevich Bogoroditskiy** (1863-yil15-dekabr, Ryazan viloyati Pronskiy tumani Abakumovo qishlogʻi – 1922-yil, Toshkent) – rus pravoslav cherkovining arxiyerariysi, Gʻarbiy front qoʻshinlari bosh ruhoniysi (1914–1917).

Biografiyasi
------------

Konstantin 1863-yil15-dekabrda Ryazan viloyatida ruhoniylar oilasida tavallud topgan.

1883-yil Ryazan diniy seminariyasini va 1887-yil Qozon diniy akademiyasini ilohiyot fanlari nomzodi ilmiy darajasi bilan tamomlagan.

Bogoroditskiy Qozon oʻqituvchilar seminariyasining huquq oʻqituvchisi (1887), yeparxiya maktab kengashining Qozon boʻlimi (1889) va Qozon oʻqituvchilari kengashi (1891) aʼzosi boʻlgan.

Bogoroditskiy 1892-yilda Toshkent erkaklar gimnaziyasida huquq fani oʻqituvchisi, Toshkentdagi Spaso-Preobrajenskiy sobori ruhoniysi, 1894–1899-yillarda Toshkent okrugidagi cherkovlar katta popi, 1895–1898-yillarda oʻrta maktabda huquq fani oʻqituvchisi, 1895-yilda yeparxiya maktablari kengashining Toshkent boʻlimi raisi, 1896–1899-yillarda cherkov maktablari va savodxonlik maktablarining okrug kuzatuvchisi, 1900-yilda Sirdaryo viloyatidagi harbiy cherkovlar bosh popi hamda 1913-yilda Toshkent harbiy punkt cherkovlari popi boʻlgan.

Konstantin Nikolayevich 1914-yilda Gʻarbiy front qoʻshinlarining bosh ruhoniysi boʻlgan.

Uning rafiqasi – Natalya Vasilyevna, bolalari – Yevgeniya, Dmitriy, Aleksandr va Mariya.

Bogoroditskiy 1917-yilda Harbiy va dengiz ruhoniylarining 1-chi rais oʻrinbosari va 2-Umumrossiya kongressining raisi boʻlgan.

1918-yildan yana Toshkentdagi Transfiguratsiya sobori bosh ruhoniysi boʻlgan.

Ruhoniy Konstantin 1922-yil Toshkentda yurak xurujidan vafot etgan. Toshkentning markaziy maydonidagi Iosif-Georgiyevskiy ibodatxonasining mehrob devori yoniga dafn etilgan (1995-yilda buzib tashlangan).

Mukofotlari
-----------

Bogoroditskiy skufya (1892), kamilavka (1896), IV (1908) va III (1912) darajali Avliyo Vladimir ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------



1. ↑  „БОГОРОДИЦКИЙ". Qaraldi: 2023-yil 22-noyabr.
2. ↑  „Богородицкий Константин Николаевич, протоиерей". Qaraldi: 2023-yil 22-noyabr.
3. ↑  „Рязанское епархиальное женское училище". Qaraldi: 2023-yil 22-noyabr.
**Botanik geografiya**, fitogeografiya — biogeografiyaning oʻsimliklarning yer yuzida tarqalishi qonunlarini oʻrganadigan boʻlimi. Oʻsimliklar geografiyasi va oʻsimliklar jamoalari geografiyasini oʻz ichiga oladi. Biologik geografiya har xil mintaqalarda oʻsadigan oʻsimliklarning xilma-xilligi, oʻsimliklar qoplami va ularning geografik tarqalish qonuniyatlarini oʻrganadi. Biologik materiallari asosida Yer yuzidagi oʻsimlik qoplamlari oblastlar, kichik oblastlar, provinsiyalar va yanada mayda botanik-geografik birliklarga boʻlinadi. Keyingi davrda Biologik geografiyada oʻsimlik zaxiralarini va oʻsimlik qoplami mahsuldorligini aniqlaydigan usullar keng qoʻllanilmoqda.

Yana q.
-------

* Botanika
* Geografiya

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Konstantin Sergeyevich Savitskiy** (1905-yil, Toshkent, Turkiston, Rossiya imperiyasi – 1955-yil, Tbilisi, Gruziya, SSSR) – SSSR Ichki ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari, polkovnik yordamchisi.

Biografiyasi
------------

Konstantinning otasi Savitskiy Sergey Vladimirovich, Chor armiyasi polkovnigi, zodagon, Sovet hokimiyatiga qarshi kurash uchun oq gvardiya otryadlarining tashkilotchisi boʻlgan.

Konstantin Sergeyevich xalq dushmani sifatida tan olingan Akaki Koxreidze tavsiyasi bilan 1931-yilda Gruziya SSR NKVDsiga ishga olingan. Savitskiy iqtisodiyot boʻlimining boshligʻi, soʻngra tergovchi boʻlgan va keyinchalik IV boʻlim boshligʻi yordamchisi lavozimiga koʻtarilgan. 1939-yil aprelda NKVDda faoliyatini vaqtinchalik toʻxtatdi, ammo 1941-yilda yana SSSR NKVD IV boʻlim boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari etib tayinlandi. 1943-yilda B. Z. Qobulov SSSR Davlat xavfsizlik xalq komissarining oʻrinbosari etib tayinlangandan soʻng Konstantin uning shaxsiy kotibi boʻlib ishlay boshladi. Savitskiy 1945-yildagi buyruq bilan SSSR NKGB kotibiyati boshligʻining oʻrinbosari lavozimiga tayinlandi.

Savitskiy 1953-yil 1-iyulda „Ruxadze ishi" boʻyicha hibsga olingan va 1955-yilda otib oʻldirilgan.

### Qatagʻondagi ishtiroki

Konstantin 1953-yilda tergov davomida hibsga olinganlar aybiga iqror boʻlsa, ularga nisbatan kuch ishlatilmasligi xato ekanligini tushunib yetdi. Ular aybiga iqror boʻlgandan soʻng, Beriya mahbuslarni kaltaklashga buyruq berdi, u shunday degan edi: „Ularni narigi dunyoga joʻnatishdan oldin, yuziga musht tushiring". 1954-yilda „Bolshoy terror" davrida Tbilisidagi qatlning guvohi boʻlganlar shunday taʼriflashgan: „Qatl sodir boʻlgan joyda dahshatli va qoʻrqinchli sahna sodir boʻldi. Krimyan, Xazan, **Savitskiy**, Paramonov, Alsayan, Kobulov … xuddi zanjirband qilingan itlardek, arqon bilan bogʻlangan mutlaqo nochor holda edilar. Ularni bogʻlab, toʻpponcha tutqichi bilan shafqatsizlarcha urishardi".

Manbalar
--------

1. ↑  „Сталинские списки". 2016-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 18-sentyabr.
2. ↑  „Записка Р. А. Руденко в ЦК КПСС с приложением обвинительного заключения по делу следователей НКВД Грузинской ССР. 25 мая 1954 г.". 2020-yil 4-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 18-sentyabr.
3. ↑  „Постановление Президиума ЦК КПСС от 3 июня 1954 г. о проекте обвинительного заключения на К. С. Савицкого, Н. А. Кримяна, А. С. Хазана и Г. И. Парамонова". 2020-yil 24-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 18-sentyabr.
4. ↑  „Проект обвинительного заключения от 10 января 1955 г. по обвинению А. Н. Рапава, Н. М. Рухадзе, Ш. О. Церетели, К. С. Савицкого, Н. А. Кримяна, А. С. Хазана, Г. И. Парамонова и С. Н. Надарая". 2012-yil 22-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 18-sentyabr.
5. ↑  „Выборки из дела". 2016-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 18-sentyabr.
**Buduxlar** (Budux : Budad, *Budad*), (ozarbayjoncha: *Buduqlular*) asosan Ozarbayjon shimoli-sharqidagi togʻli Buduq qishlogʻidan boʻlgan etnik guruh, Shohdag xalqlaridan biri. Ular budux tilida soʻzlashadilar, bu lezgi tarmogʻining shimoliy-sharqiy kavkaz tilidir. Ozarbayjon tili keng tarqalgan.

Tarix
-----

Buduxlar yashaydigan hudud Shirvonshoh tarkibiga kirgan. Buduxlar Shoh uchun harbiy xizmatni oʻtashdi, ammo soliq va soliqlardan ozod qilindi. 18-asr boshlarida Budux Shirvonda boʻlib oʻtgan sunniy-shia toʻqnashuvida qatnashgan. Biroq, mojaro tez orada Shohga qarshi qoʻzgʻolonga aylanib, Usmonlilar va Safaviylar eʼtiborini tortdi. 18-asr oxirlarida Buduxlar Xuba xonligi tarkibiga kirgan, ammo 1806-yilda Rossiya imperiyasi tarkibiga qoʻshilgan.

Buduxlar 19-asr oʻrtalarida muridlar urushida ham qatnashgan. Sovet davrida buduxlar kollektivlashtirish va ularning anʼanaviy turmush tarzi va eʼtiqodlariga salbiy taʼsir koʻrsatadigan turli ijtimoiy-siyosiy siyosatlarga duch keldilar.

Madaniyat
---------

Baduxlar anʼanaga koʻra qoʻy va qoramol boqish bilan shugʻullanadilar. Baduxlar savdo-sotiq va baʼzi cheklangan dehqonchilik bilan ham shugʻullanadilar, asosan zoʻrgʻa va javdar yetishtirishadi.

Budux xalqining aksariyati sunniy musulmonlardir.

Manbalar
--------

1. ↑  „The Budukhs". *www.eki.ee*.  The Red Book of the Peoples of the Russian Empire. Qaraldi: 2022-yil 8-oktyabr.
2. ↑  Bennigsen, Alexandre*. Muslims of the Soviet Empire: A Guide* (en). Indiana University Press, 1986 — 206 bet. ISBN 978-0-253-33958-4.
**Lingvistik tipologiya** yoki **Tilshunoslik tipologiya** (yun typos — nusxa, andoza, shakl, iz va logos — soʻz, taʼlimot) — tillar oʻrtasida genetik munosabatlardan katʼi nazar, ularning tuzilmaviy va funksional xususiyatlarini qiyosiy urganuvchi tilshunoslik sohasi. Ilmiy jihatdan Lingvistik tipologiya tillardagi farqli va uxshash alomatlarni guruxlarga, andozalarga va tiplarga ajratish yuli bilan tatbiq etish metodi hisoblanadi. Vazifasiga kura, funksional (ijtimoiy tilshunoslik) va sturuktural (tilning ichki qurilishi va tarkibi) tipologiya farqlanadi. Tillarning morfologik (tipologik) tasnifi amorf (affikslari bulmagan), agglyutinativ, flektiv, polisintetik tillarni ularning grammatik shakli (tipi) asosida farqlaydi. Lingvistik tipologiya esa bu tillar guruhlaridagi alomatlarni kategoriyalar yoki turli tuzilmaviy belgilarning leksik-semanik, fonologik, grammatik va stilistik satxlardagi ifodalanishi sifatida tadqiq etadi va, binobarin, tilning har bir sathiga xos tipologiya farqlanadi. Til tiplarining rivojlanishi va qad. tillarni rekonstruksiya qilish tarixiy tipologiyaning vazifasidir. Bu tipologiyaning ichida (baʼzan unga maʼnodosh qoʻllanuvchi) diaxronik tipologiya tillardagi tuzilmaviy oʻzgarishlarni oʻrganadi. Tillarning hozirgi holatini qiyoslash sinxronik tipologiya ga tegishlidir. Lingvistik tipologiya kengmi-qyosda tillar universaliyalari bilan bogʻlanadi.

Lingvistik tipologiya tillardagi xususiyatlarning sturuktural qonuniyatlarini topishga intilsa, til universaliyalari bu alomatlar jahondagi qaysi tillarda qanday tarqalganini oʻrganadi.

Alisher Navoiyning "Muhokamat ullugʻatayn" asari Lingvistik tipologiyaga tegishli boʻlib, unda genetik jihatdan bir-biridan farqlanuvchi tillardagi semantika, qisman fonetika qiyoslangan. Hozirgi davrda ikki yoki undan ortiq tillarni oʻrganuvchi qiyosiy yoki cho-gʻishtirma tilshunoslik ham Lingvistik tipologiya ga asoslangan.

Yana qarang
-----------

* Tillar tasnifi

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Ngounie - janubiy-markaziy Gabon provinsiyasi boʻlib, 3775 km2 maydonni egallaydi. Poytaxti — Mouila. 2013 yilgi aholini ro'yxatga olishda uning aholisi 100 838 kishi edi. 2016 yilda uning gubernatori Benjamin Nzigu edi

Tarixi
------

Viloyat Ngounie daryosi sharafiga nomlangan bo'lib, uni ko'plab irmoqlari bilan kesib o'tadi.

1858 yil dekabr oyida frantsuz tadqiqotchisi Pol Du Chaillu Nguoine daryosi bo'ylab Fugamuga yo'l oldi. Sayohatida u o'zining ikkinchi sayohati kundaliklarida tasvirlangan bir qancha mahalliy qabilalar bilan uchrashdi. Keyinchalik katolik missiyalari Mandji, Sindara va Sent-Martinda qurilgan bo'lib, ularning me'morchiligi ko'plab sayyohlarni o'ziga tortadi .

Manbalar
--------

1. ↑  „Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab" (en). *hdi.globaldatalab.org*. Qaraldi: 2018-yil 13-sentyabr.

| * k
* m
* t
Gabon provinsiyari |
| --- |
| 
* Estuaire
* Haut-Ogooué
* Moyen-Ogooué
* Ngounié
* Nyanga
* Ogooué-Ivindo
* Ogooué-Lolo
* Ogooué-Maritime
* Woleu-Ntem

 | Gabon |
**Kseniya Vasilyevna Nechitaylo** (1942-yil 17-noyabr, Samarqand, Oʻzbekiston SSR, SSSR – 2019-yil 9-may, Rossiya) – rus rassomi, Rossiya Badiiy akademiyasining muxbir aʼzosi (2007).

Hayoti
------

Kseniya Nechitaylo 1942-yil 17-noyabrda Oʻzbekiston SSRning Samarqand shahrida rassomlar tugʻilgan.

1961-yilda u Moskvadagi V.I.Surikov nomidagi oʻrta rassomlik maktabini tamomlagan.

1967-yilda V.I.Surikov nomidagi Moskva davlat rassomchilik institutini imtiyozli diplom bilan tamomlagan (oʻqituvchilari A.M.Gritsay, D.D.Jilinskiy, S. N. Shilnikov).

1969-yildan SSSR va Rossiya Rassomlar uyushmasi aʼzosi. 1978-yilda rassomlarning ijodiy guruhi tarkibida Bolgariyaga borgan.

2000-yildan Rossiya Dizaynerlar uyushmasi aʼzosi.

2005-yildan Moskva rassomlar uyushmasi Xalqaro badiiy jamgʻarmasi aʼzosi.

2007-yilda u Rossiya Badiiy akademiyasining Rassomlik boʻlimidan muxbir aʼzosi etib saylangan.

Asarlari Tretyakov galereyasida ("Moʻynali kiyimda avtoportret", 2005), Rossiya Davlat muzeyida ("Qizil rangdagi avtoportret", 1988), Vologda sanʼat galereyasida, Orenburg tasviriy sanʼat muzeyida, Krasnoyarsk sanʼat muzeyida, Perm davlat sanʼat galereyasi, Novokuznetsk sanʼat muzeyi va Germaniya, Gollandiya, AQSh va Fransiyadagi shaxsiy kolleksiyalarda saqlanadi. 

Kseniya Vasilyevna Nechitaylo 2019-yil 9-mayda vafot etdi.

Oilasi
------

Otasi sovet rassomi V.K.Nechitaylo (1915-1980). Onasi sovet va rus rassomi M.V.Savchenkova (1917-2017).

Ijodiy faoliyati
----------------

Rassomlar haqidagi bir qator ocherklar muallifi. Jumladan, V.E.Popkov haqida „Dashtlar" („Moskva rassomi" 2005 yil, „Yosh rassom 2007-yil, 1-son"). Otasi rassom V.K.Nechitaylo haqidagi xotiralar („Yosh rassom" 2006 yil, №. 11), „Rasm haqida" („Yosh rassom", 2007).

Manbalar
--------

1. ↑  „Ушла из жизни известый московский живописец, член-корреспондент РАХ Ксения Васильевна Нечитайло (1942-2019)". *www.artanum.ru*. Qaraldi: 13-sentabr 2023-yil.
2. ↑  „ПАМЯТИ КСЕНИИ ВАСИЛЬЕВНЫ НЕЧИТАЙЛО (1942-2019)". *www.rah.ru*. Qaraldi: 13-sentabr 2023-yil.

Tashqi havolalar
----------------

* „Нечитайло Ксения Васильевна".  rah.ru. 2021-yil 15-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 15-may.



* „Ксения Васильевна Нечитайло, некролог".  artanum.ru. 2021-yil 15-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 15-may.
**Leao Butron Gotusso** (ispancha: *Leao Butrón Gotuzzo*; 1977-yil 6-martda Peruning Lima shahrida tugʻilgan) - darvozabon pozitsiyasida toʻp surgan perulik futbolchi. Leao Butron Peru terma jamoasi safida ham darvozabon sifatida jamoa shanini himoya qilgan.

Klubdagi karyerasi
------------------

Leao faoliyatini "Sporting Kristal" jamoasida boshlagan. 1996-yilda u Peru chempionatida debyut qiladi va oʻsha mavsumda mamlakat chempioniga aylanadi. Leao jamoada besh mavsum oʻynagach, barqaror oʻyin tajribasiga ega boʻlish uchun Alyans Atletikoga oʻtadi. Ikki yil davomida u jamoaning doimiy darvozaboni boʻldi. 2003-yilda Leao Aliyanza Limaga koʻchib oʻtdi. Butron yangi jamoasiga ketma-ket ikki marotaba chempion boʻlishiga oʻz hissasini qoʻshgan va mavsumning eng yaxshi darvozabonlaridan biriga aylangan.

2006-yilda Leao Universidad San Martin klubiga qoʻshildi. U klubda olti mavsumni deyarli asosiy tarkibda oʻtkazadi. Shundan soʻng Butron yana uch marta chempion boʻldi va Universidad uchun barcha turnirlarda 200 dan ortiq oʻyin oʻtkazadi.

2013-yil boshida u Melgar klubiga qoʻshiladi. 17-fevral kuni Xuan Aurich klubiga qarshi oʻyinda Leao yangi klubi safida debyut qildi. 2015-yilda Butron Alianza Limaga qaytib, Jorj Forsitning yordamchisiga aylanadi.

Xalqaro karyerasi
-----------------

1997 va 1999-yillarda Butron uchinchi darvozabon sifatida Amerika kubogi uchun jamoa tarkibida boʻlgan. 2001-yil 7-martda Leao Peru terma jamoasida Gonduras terma jamoasiga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida debyut qiladi. 2004-yilda u uchinchi marta oʻz uyida boʻlib oʻtgan Amerika kubogida ishtirok etadi, lekin avvalgi oʻyinlardagi kabi maydonga tushmaydi.

2007-yilda Butron Venesuelada boʻlib oʻtgan Amerika kubogida asosiy darvozabon sifatida ishtirok etadi. Turnirda u Urugvay, Venesuela, Boliviya va Argentina jamoalariga qarshi oʻyinlarda ishtirok etgan.

2011-yilda Leao Argentinada boʻlib oʻtgan Amerika Kubogida bronza medalni qoʻlga kiritgan. Ammo turnirda ishtirok etish jarayonida zaxirada oʻtiradi va bir daqiqa ham maydonga tushmaydi.

Havolalar
---------

1. ↑  „Уругвай VS. Перу 0:3" (en). soccerway.com (2007—06—27). 2016-yil 27-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 16-mart.
2. ↑  „Венесуэла VS. Перу 2:0" (en). soccerway.com (2007—07—01). 2016-yil 7-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 16-mart.
3. ↑  „Перу VS. Боливия 2:2" (en). soccerway.com (2007—07—04). 2016-yil 11-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 16-mart.
4. ↑  „Аргентина VS. Перу 4:0" (en). soccerway.com (2007—07—09). 2016-yil 11-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 16-mart.
**Kompleks sonlar** - {\displaystyle a+bi} koʻrinishidagi sonlar, bunda {\displaystyle a} va {\displaystyle b} haqiqiy sonlar, {\displaystyle i} esa mavhum birlik. {\displaystyle i^{2}=-1} shartni qanoatlantiruvchi mavhum birlikda kompleks sonning haqiqiy qismi, b esa mavhum qismi deyiladi; b=Q boʻlganda Kompleks son haqiqiy, feO va a=0 boʻlganda Kompleks son — sof mavhum son boʻladi. Har bir a+b Kompleks son geometrik jihatdan tekislikning koordinatalari a va b dan iborat nuqtalari orqali tasvirlanadi. Agar bu nuqtaning qutb koordinatalarini g va j orqali belgilasak, u holda mos Kompleks sonni r(cos<p+/ sincp) koʻrinishda tasvirlash mumkin, bu Kompleks sonning trigonometrik son a+b shaklidir;
Kompleks sonning moduli deyiladi.’ sr = arctg ^ esa Kompleks sonning argumenti deyiladi.
Trigonometrik shakldagi kompleks sonni koʻpaytirish qulay: Kompleks son koʻpaytirishda ularning moduli koʻpaytiriladi, argumentlari esa qoʻshiladi. Bu qoidadan ingliz matematigi I. Muavr formulasi kelib chiqadi:
(cosq> + sincp)" = cos"<p + / sin n<p.
Kompleks son toʻplami algebraik "yopiq maydon hosil qiladi va u maydon {\displaystyle \mathbb {C} } bilan belgilanadi. {\displaystyle \mathbb {C} } maydon haqiqiy sonlar maydonining kengaytirilganidir. Tarixan kompleks son ikkinchi darajali tenglamalarni yechish munosabati bilan kiritilgan. Kub tenglamaning haqiqiy ildizlarini topish masalasi kompleks son ustida amallar bajarishni talab qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Matematikaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Lena Endre** (shvedcha: *Lena Endre* 1955-yil 8-iyulda tavvallud topgan) – kino va televideniye aktrisasi, Shvetsiya va Norvegiyada Liv Ullmanning „*Trolösa"* (2000) va Stieg Larssonning „Mingyillik" trilogiyasiga asoslangan filmlaridagi roli bilan tanilgan. Endrening ingliz tilidagi kinoda debyuti 2012-yilda Pol Thomas Andersonning „Master" filmida boʻlib oʻtdi, unda bosh rollarni Xoakin Feniks va Filipp Seymur Xoffman ijro etgan.

Karyerasi
---------

1986-yilda Stokgolm Ijro sanʼati akademiyasini tamomlagandan soʻng, 1980-yillarda *Varuhuset* va *Lorri* shved teleseriallaridagi ishtiroki orqali shuhrat qozongan. 1984-yilda rejissyor Tom Kleggning *"The inside man"* trillerida kichik rol ijro etgan.

Endre oʻzining ingliz tilidagi filmlardagi debyut roli Pol Tomas Andersonning „Master" (2012) filmida ijro etdi, unda Joaquin Phoenix, Philipp Seymour Xoffman, Amy Adams va Laura Dernlar bilan birga rol ijro etgan.

Liv Ullmanning 2000-yilda Kann kinofestivalida ishtirok etgan „Faithless" filmidagi ishtiroki tufayli katta shuhrat qozongan. Shuningdek, daniyalik rejissyor Saymon Stahoning ikkita filmida rol oʻynagan: Dag och Natt (2004) va Himlens Xyarta (2008). Oxirgi filmidagi roli tufayli „eng yaxshi ayol roli" nominatsiyasida „Guldbagge" milliy kino mukofotiga sazovor boʻlgan.

Mukofotlari
-----------

1997-yilda Lena Endre „Eng yaxshi ikkinchi plandagi aktrisa" nominatsiyasida „Guldbagge" mukofotini olgan va 2000-yilda „Eng yaxshi aktrisa" nominatsiyasida taqdirlangan.

Shahsiy hayoti
--------------

Aktyor Tomas Xanzon bilan turmushi 1988-yildan 1998-yilgacha davom etgan, undan ikki farzandi bor. Keyinroq shvetsiyalik rejissyor Richard Xobert bilan turmush qurgan. Ularni turmushi 2000-yildan 2012-yilgacha davom etgan.

Filmografiyasi
--------------

* *The Visitors* (1988)
* *The Best Intentions* (1992)
* *Sunday’s Children* (1992)
* *Yrrol* (1994)
* *Kristin Lavransdatter* (1995)
* *Jerusalem* (1996)
* *Ogifta par – en film som skiljer sig* (1997)
* *In the Presence of a Clown* (1997, TV)
* *Ögat* (1998)
* *Faithless* (2000)
* *Gossip* (2000)
* *Musikk for bryllup og begravelser* (2002)
* *Alla älskar Alice* (2002)
* *Day and Night* (2004)
* *Göta kanal 2 – Kanalkampen* (2006)
* *Himlens Hjärta* (2008)
* *Wallander (Swedish TV series)* (2009)
* *The Girl with the Dragon Tattoo* (2009)
* *The Girl Who Played with Fire* (2009)
* *The Girl Who Kicked the Hornets' Nest* (2009)
* *Angel* (2009)
* *With Every Heartbeat (2011)*
* *The Master* (2012)
* *Limbo* (2012)
* *Echoes from the Dead* (2013)
* *A Hustler’s Diary* (2017)
* *Kingsman: The Golden Circle* (2017)

Manbalar
--------

1. ↑  „Lena Endre" (sv).  Swedish Film Institute. Qaraldi: 2015-yil 9-iyul.
2. ↑  „Lena Endre". *Ingmar Bergman*.  Stiftelsen Ingmar Bergman. Qaraldi: 2016-yil 6-yanvar.
3. 1 2  „Lena Endre". *The Swedish Film Database*. 2016-yil 9-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 6-yanvar.
4. ↑  „Lena Endre Awards". *The Swedish Film Database*. Qaraldi: 2016-yil 6-yanvar.

Havolalar
---------

* Lena Endre Shvetsiya kino maʼlumotlar bazasida(shved.) )