recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**McLaren P1** - gibrid dvigatelli ingliz superkari, McLaren Automotive tomonidan ishlab chiqarilgan McLaren F1 ning vorisi. Kompaniya keyingi avlod F1 haqida birinchi ma'lumotni (o'sha paytda yangi nom hali ma'lum emas edi) 2011 yil oktyabr oyida, uning sinovlari boshlangan paytda e'lon qildi.Keyingi yilning fevral oyida ma'lum bo'ldi.Avtomobil gibrid bo'ladi va uning dvigateli haqidagi ma'lumotlar ham ma'lum bo'ldi.Keyin, aprel oyida yana bir qancha ma'lumotlar ma'lum bo'ldi.Iyul oyida dvigatel haqida qo'shimcha ma'lumotlar chop etildi, sentyabrda esa giperkarning birinchi tizerlari paydo bo'ldi. Sentyabr oyida Parij avtosalonida P1bnomli kontsept-kar taqdim etildi. 2013 yil yanvar oyida tayyor avtomobil Beverli-Xillzda yopiq taqdimotda taqdim etildi. 2013 yil mart oyida Jeneva avtosalonida avtomobilning yakuniy versiyasining jahon premyerasi bo'lib o'tdi. Sotish 2013-yil oktabr oyida boshlangan, taxminan bir million evro. 2013 yildan 2015 yilgacha jami 375 ta avtomobil ishlab chiqarilgan.

Sinfi:**Superkar**
Qirolichaning yurishi usuli.
**Qirolichaning yurishi** — bu harakatlar bilan boshlanadigan shaxmat usuli :

1. d4 d5
2. c4
Bu eng qadimgi usullardan biri boʻlib, bugungi kunda ham keng tarqalgan. Bu anʼanaviy ravishda shahmatdagi *yurish usuli* sifatida tasvirlangan, chunki Oq piyodani qurbon qilgandek koʻrinadi, ammo bu notoʻgʻri, chunki qora piyodani barcha narsani hisobga olgan holda oʻzining zarariga oʻzida saqlab qola olmaydi.

Tarix
-----

Qirolichaning yurishi shaxmatning eng qadimiy debyutlaridan biridir. U 1490-yildagi Gettingen qoʻlyozmasida tilga olingan va keyinchalik XVII asrda Gioachino Greko tomonidan tahlil qilingan. XVIII asrda u Filipp Stamma tomonidan tavsiya etilgan va baʼzan uning sharafiga **Aleppo yurishi** deb nomlanadi. Zamonaviy shaxmatning dastlabki davrida Qirolichaning yurishi modada emas edi va 1873-yilda Venadagi turnirgacha qirolichaning yurishi odatiy holga aylanmagan edi.

Vilgelm Shtaynits va Siegbert Tarrash shaxmat nazariyasini ishlab chiqishlari va pozitsional oʻyinni qadrlashlari bilan Qirolichaning yurishi mashhur boʻlib, 1920- va 1930-yillarda oʻzining eng yuqori choʻqqisiga chiqdi va 1927-yilda 34 ta oʻyinning 2 tasidan tashqari barchasida ushbu usul oʻynaldi, Xose Raul Kapablanka va Aleksandr Alekhine oʻrtasidagi jahon chempionati uchrashuvida.

1. ↑  „Queens Gambit - The Chess Website" (en-US). Qaraldi: 2021-yil 30-yanvar.
2. ↑  „Queen's Gambit" (en-US). *Chess Pathways*. Qaraldi: 2021-yil 30-yanvar.
3. 1 2  De Firmian, Nick (1999), *Modern Chess Openings* (14th-nashr), David McKay, 387-bet
4. ↑  Sarratt, J. H.*. The Works of Damiano, Ruy-Lopez, and Salvio on the Game of Chess*. T. Boosey, (the New York Public Library) (Digitized), 27 Jan 2006. ISBN 9781145601765.
5. 1 2  Korn, Walter (1982), *Modern Chess Openings* (12th-nashr), David McKay, 263-bet
**Somogyapáti** ( xorvat. *Opat* ) — Vengriyaning Baranya okrugi , Szigetvar tumanidagi qishloq.

Etimologiya
-----------

Hozirgi ism - sobiq okrugini bildiruvchi *Somogy va apati* "abbeyning mulki" degan ma'noni anglatuvchi kompozitsiyadir .

Tarix
-----

*Laszlo Szitaning* so'zlariga ko'ra, aholi punkti 18-asrda butunlay venger bo'lgan.

Joylashuv
---------

Qishloq Baranya okrugining shimoli-g'arbiy burchagida, Szigetvardan 7 kilometr (4,3 mil)  shimoli-g'arbda va Pechdan 42 kilometr (26 mil) [g'arbda asfaltlangan yo'lda joylashgan. U shimolda Somogyvislo va Vasarosbek , sharqda Serto , shimoli-sharqda Bazal, janubda Patapoklosi, janubi -g'arbda Merenye va g'arbda Somogyhatvan bilan o'ralgan.

Tuzilishi
---------

*Somogyapáti uchta katta bo'linmaga bo'linadi, ulardan biri Somogyapátining o'zi va Adorjanpuszta* va *Dióspuszta* nomli chetidagi ikkita kichik aholi punktlari. Biroq, oxirgisi, yakka tana hosil qilmaydi va *Zimany* va *Xitmesdan* ham iborat.

Geografiya
----------

Uning hududi engil tepalikli va Zselich deb nomlangan tepalik mintaqasining janubiy qismidir. *Tog' cho'qqilarida joylashgan Somogyapáti va Adorjanpuszta Keleti-Gyöngyös* daryosining qarama-qarshi qirg'og'ida joylashgan. 1960-yillarda bu daryoni sug'orish uchun to'sish uchun to'g'on qurilib, 105 gektar (259 akr) sun'iy ko'lni yaratdi, uning hududi qisman Somogyvisloga tegishli. Uning dastlabki kub hajmi 2,3 hm³, o'rtacha chuqurligi 2,2 metr (7,2 fut) edi.  Hozirda koʻl baliq ovlash havzasi boʻlib xizmat qilmoqda.

Ma'muriyat
----------

Rim-katolik cherkovi, Main Street, Somogyapáti
Bazal, Patapoklosi, Somogyapati, Somogyhatvan va Somogyvislo umumiy notariusga ega, ularning ofislari Somogyapatida joylashgan.

Tarix
-----

Hudud qadim zamonlardan beri aholi yashaydi. Chiziqli kulolchilik va Lengyel madaniyati elementlari mintaqada mavjudligini ko'rsatuvchi tozalangan tosh asboblar va sopol buyumlar bo'laklari kabi artefaktlar topilgan .

Qishloq nomi bir nechta nizomlarda 1322 yilga oid *Apati sifatida ko'rsatilgan.*

16-asrda hudud Usmonli Vengriyaning bir qismiga aylandi , shuning uchun barcha aholisini yo'qotdi. Qishloq 18-asrda qayta tiklandi, ba'zi kashshoflar slavyan xalqlari edi.

Qishloq 1950 yilgacha Somogiga birlashgan.

|  |
| --- |
| Somogyapáti joylashgan |
| Koordinatalari: 46,09473° N 17,74972° D
Koordinatalari : 46.09473° N 17.74972° D |
| Mamlakat | Vengriya |
| Viloyat | Baranya |
| Hudud |
| • Jami | 10,07 km 2 (3,89 kv mi) |
| Aholi
(2004) |
| • Jami | 562 |
| • Zichlik | 55,8/km 2 (145/kv mil) |
| Vaqt zonasi | UTC+1 ( CET ) |
| • Yoz ( DST ) | UTC+2 ( CEST ) |
| Pochta kodi | 7922 |
| Hudud kodi | 73 |

Manbalar
--------

1. ↑  „https://library.hungaricana.hu/hu/view/SOMM\_SomAlm\_052/?pg=10&layout=s&query=korp%C3%A1d".
2. ↑  „http://www.tavolsagkereso.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=23807&i2=26578".

[*sayt ishlamaydi*]
**Soʻlak bezlari** - ogʻiz boʻshligʻiga soʻlak chiqaradigan hazm bezlari; bular ogʻiz boʻshligʻi shilliq qavatida (lab, lunj, tanglay va tilda) joylashgan. Evolyusion jihatdan ogʻiz boʻshligʻining rivojlanishi bilan bogʻlangan. Dastlab funksional Sb. hasharotlarda paydo boʻlib, ovqat hazm qilish sistemasining oldingi kismida joylashgan. Ayrim hayvonlarning Sb. zaharli moddali (mas, ayrim ilonlar zahari) yoki qon ivishining oldini oladigan (mas, zuluklarda girudin) sekret ishlab chiqaradi. Serozli va shilliq soʻlak ajratadigan bezlar hamda aralash bezlarfarq qilinadi. Bulardan tashqari yana 3 juft — quloq oldi, til osti va jagʻ osti Sb. bor. Odamda quloq oldi Soʻlak bezlarining (tashqi eshituv yoʻllarining oldida joylashgan) yoʻli ogʻiz boʻshligʻining kirish qismiga, jagʻ osti Soʻlak bezlarining (pastki jagʻda) yoʻli til ostiga ochilgan. Til osti S b.ning yoʻli jagʻ osti Soʻlak bezlari bilan qoʻshilib ketgan. Soʻlak bezlarining sekreti (soʻlak) ovqat hazm qilishning dastlabki bosqichida qatnashadi. Odamda Soʻlak bezlari kasalliklaridan soʻlak toshi kasalligi, epidemik parotit va boshqa uchraydi.iflos narsa
**Pierre Eugène Marcellin Berthelot** (talaffuzi: *Pyer Ejen Marselen Bertlo*; 1827.25.10—Parij 1907.18.3)—fransuz kimyogari va jamoat arbobi. Termokimyo asoschilaridan biri. Glitserin bilan yogʻ kislotalaridan tabiiy yogʻlarga yaqin birikmalarni sintez qilgan. Glitserinning uch atomli spirt ekanligini, etilendan sulfat kislota ishtirokida etil spirt olish mumkinligini isbotlagan (1854), B. oddiy uglevodorodlardan metan, etilen, atsetilen, benzol va boshqalarni sintez qilgan. 1867-yilda vodorod yodid bilan organik moddalarni kaytarishning umumiy usulini ishlab chiqqan. B. yoqilgʻilarning issiqlik berish qobiliyatini oʻlchash uchun kalorimetrik bombani ixtiro qilgan. B. 1861—63 yillarda fransuz kimyogari L. Pean de SenJil bilan hamkorlikda spirt va kislotalardan murakkab efir hosil boʻlish tezligi ustida ishlar olib borib, kimyoviy kinetikata muhim hissa qoʻshgan.

* La Révolution chimique, 1890*La Révolution chimique*, 1890

Manbalar
--------

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. 1 2  *(unspecified title)*

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
KYUVYE (Cuvier) Jorj (1769.23.8, Monbelyar, Elzas — 1862.13.5, Parij) — fransuz tabiatshunosi. Parij Fanlar akademiyasi (1796-yildan) va Fransiya akademiyasi (1818-yildan) aʼzosi, davlat arbobi. K. solishtirma anatomiya, paleontologiya va hayvonot dunyosi sistematikasi bilan shugʻullangan. K. hayvonlar tanasi, xususan, nerv sistemasi tuzilishining oʻxshashligi asosida hayvonot dunyosi shajarasi toʻgʻrisidagi taʼlimotni yaratdi. Organlar tuzilishini oʻrganishda solishtirma anatomik prinsipni qoʻlladi; korrelyasiya hodisasini ochdi, koʻplab qirilib ketgan hayvonlarni tavsiflab berdi; zoologiyaga "tip" tushunchasini kiritdi. K. Yerda hayotning rivojlanishi borasida oʻzining metafizik katastrofalar nazariyasini ilgari surdi. Tirik tabiatning oʻzgarishi toʻgʻrisidagi J. Lamark va organizmlar tuzilishining oʻxshashligi toʻgʻrisidagi Sent-Iler taʼlimotlariga qarshi chikdi. K. ishlari evolyusion taʼlimotnn yaratish uchun asos boʻldi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mehmet Bozdağ** (talaffuzi: *Mehmet Boʻzdagʻ*; 1-yanvar 1983-yilda tugʻilgan) turk ssenariynavisi, film produseri va rejissoridir. Shuningdek, u „Bozdağ Film" produserlik kompaniyasi asoschisi va egasidir.

Hayoti
------

Bozdağ 1983-yil 1-yanvarda Turkiyaning Kayseri shahrida dunyoga kelgan va Sakarya universitetida tahsil olgan. Xuddi shu universitetda u sotsiologiya boʻyicha magistraturani ham tamomlagan. So'ngra 2004-yildan tarixga qiziqa boshlagan.

Faoliyati
---------

2009-yilda Bozdağ TRT telekanali orqali efirga uzatilgan *Son Rüya* („Soʻnggi istak") va *Kardeş Şehirler* („Birodar shaharlar") hujjatli filmlarining ssenariy muallifi boʻldi. 2010-yilda *Ustalar, Alimler ve Sultanlar* („Ustozlar, olimlar va sultonlar") nomli hujjatli filmi suratga oldi.

2014-yildan Mehmet Bozdağ oʻsha mashhur *Diriliş: Ertuğrul* tarixiy turk serialini suratga olishni boshladi. The show was very popular in Turkey and Pakistan. Serial Turkiya va Pokistonda juda mashhur boʻldi. 2015-yilda u „Tirilish: Ertugʻrul" ning ikkinchi mavsumini va shu yilda *Yunus Emre: Aşkın Yolculuğu* („Yunus Emre: Ishq sayohati") nomli yana bir tarixiy serialni ham yaratdi.

Bozdağ 2020-yilda Oʻzbekiston hukumati taklifiga binoan yangi loyiha ustida 2018-yildan beri ishlayotganini maʼlum qildi. 2021-yil 14-fevralda *Mendirman Jaloliddin* tarixiy seriali namoyish etildi.

2020-yil may oyida u kelajakda Pokiston bilan hamkorlik qilmoqchi ekanligini aytdi. Hozirda Mehmet Bozdağ 2019-yil noyabr oyidan beri ATV telekanalida namoyish qilinayotgan *Kuruluş: Osman* („Hukmdor Usmon") serialini suratga olmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  „'Diriliş Ertuğrul'a hayat veren adam: Mehmet Bozdağ" (tr). *www.timeturk.com*. Qaraldi: 2021-yil 23-iyun.
2. ↑  „Bozdağ Film" (tr). *www.bozdagfilm.com.tr*. Qaraldi: 2021-yil 23-iyun.
3. ↑  *SABAH, DAILY* „Producer of ʻResurrection Ertuğrulʻ reveals new project on Jalal al-Din Khwarazmshah" (en-US). *Daily Sabah* (2020-yil 7-oktyabr). Qaraldi: 2021-yil 22-iyun.
4. ↑  *Polat, Cüneyt* „Diriliş Ertuğrul'un Yapımcısı Mehmet Bozdağ: Her şey bir rüya ile başladı!" (tr). *Cüneyt Polat* (2016-yil 10-may). Qaraldi: 2021-yil 22-iyun.
5. ↑  „Turkish Ertugrul TV series takes Pakistan by storm". *www.aa.com.tr*. Qaraldi: 2021-yil 22-iyun.
6. ↑  „After 'Dirilis: Ertugrul', 'Yunus Emre' to air on state-run television" (en). *The Nation* (2020-yil 20-noyabr). Qaraldi: 2021-yil 22-iyun.
7. 1 2  „Producer of ʻResurrection Ertuğrulʻ reveals new project on Jalal al-Din Khwarazmshah" (en-US). *Daily Sabah* (2020-yil 7-oktyabr). Qaraldi: 2021-yil 6-aprel.

Havolalar
---------

* Mehmet Bozdag IMDbda
* Mehmet Bozdağ Facebook sahifasi
Xom tuxumdagi Sukiyaki mol go‘shti.
To‘g‘ralgan mol go‘shti shirin soya sousi bilan ta’m berilgan
Sukiyakining masalliqlari

**Sukiyaki(すき焼き)**yaponcha taom bo‘lib, nabemono deb ataladigan maxsus yaponcha idishda tortiq etiladi.

U go‘sht(odatda yupqa to‘g‘ralgan mol go‘shti)dan iborat bo‘lib, u asta-sekin pishiriladi yoki bo‘lmasa,sabzavotlar va boshqa masalliqlar bilan birga, soya sousi, shakar va mirin aralashmasida sayoz temir qozonda qaynatiladi. Masalliqlar odatda qozonda pishirilgandan so‘ng xom, chaqilgan tuxumning kichik idishiga botiriladi va keyin iste’mol qilinadi.

Umuman olganda,sukiyaki qishki taom bo‘lib,u ko‘pincha bonenkai, Yaponiya yil oxiridagi ziyofatlarda uchraydi.

Masalliqlar
-----------

Yupqa to‘g‘ralgan mol go‘shti odatda sukiyaki uchun ishlatiladi,garchi o‘tmishda mamlakatning ba‘zi qismlarida (xususan, Xokkaydo va Niigata )cho‘chqa go‘shti ham mashhur bo‘lgan.

Mol go‘shti bilan tayyorlanadigan,keng tarqalgan masalliqlar:

* Tofu (odatda qovurilgan,qattiq tofu).
* *Negi* ( qora piyozning bir turi).
* Xitoy karami va shungiku bargli sabzavotlari (xrizantema barglari).
* Shiitake va enokitake kabi qo‘ziqorinlar.
* Ito konyaku yoki shirataki kabi ugralaridan tayyorlangan funcho'za .

Ba’zan qaynatilgan bug‘doyli udon yoki mochi (guruchdan tayyorlanadigan shirinlik) qo'shiladi.
**Erbelo**, Erblo de Molenvil Bartelemid (1625.14.2—1695.8.12) - fransuz sharqshunosi. Parijda tugʻilgan va shu yerdagi untda (klassik tillar va filologiya) oʻqigan, ayni vaqtda sharq tillarini mustaqil oʻrgangan. 1692-yildan Parij untida suryoniy tillar professor E. sharq tillari va Sharq mamlakatlari tarixini ilohiy aqidalardan xoli ravishda mustaqil fan sifatida oʻrgangan yevropalik birinchi sharqshunoslardan hisoblanadi. U mashhur "Sharq kutubxonasi yoxud Universal lugʻat" (8600 maqola) ensiklopediyasi muallifi boʻlib, asarda musulmon Sharqi tarixi va adabiyotiga doir arab va fors manbalaridan (asosan, Mirxond, Abulfido, Xoji Xalifa va boshqalar) olingan keng maʼlumotlar joy olgan. E. ensiklopediyasi, I.Yu.Krachkovskiyning soʻzlariga koʻra, 18-asrga qadar sharqshunoslikka doir barcha bilimlarning yakuni boʻlgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Qarshi tarixi|  |
| * k
* m
* t
 |

**Qarshi tarixi** bundan 2700 yil avvalga borib taqaladi.

Qadimgi dunyo davrida
---------------------

Qarshi tarixining boshlanish davri miloddan avvalgi VIII—VII asrlarga borib taqaladi. Yaʼni ushbu davrda hozirgi Qarshi shahridan 5 km shimolda joylashgan Yerqoʻrgʻon xarobalari oʻrnida Nikshapa shahar-qal’asi paydo boʻlgan. Oʻsha paytda ushbu qal’a-shahar butun janubiy Soʻgʻdning poytaxti vazifasini bajargan. Shahar-qal’asi ikki qator mustahkam devor bilan oʻralgan boʻlgan. Uning birinchi devori miloddan avvalgi VI asrlarga taaluqlidir. Makedoniyalik Aleksandr bosqinidan soʻng qal’ada ikkinchi devor barpo etilgan. Ushbu devor qal’aning tashqi himoyaviy devori vazifasini bajargan.

Shahar markaz vazifasini bajargan shu sabali bu yerda hukmdor saroyi, shahar ibodatxonasi, maqbara boʻlgan. Shaharda kulollar, temirchilar mahallalarida hunarmandchilik rivojlangan. Shahar-qal’ada birinchilardan boʻlib ikki qavatli zardushtiylar dahmasi qurilgan, chunki oʻsha davrda Soʻgʻdda asosiy eʼtiqod qilinadigan din — zardushtiylik dini boʻlgan. Ushbu dahma qadimgi sharq meʼmorchilik uslubida qurilgan. Miloddan avvalgi III asrlarda bu yerda 10 metr uzunlikdagi piramida shakliga ega boʻlgan maqbara qurilgan. Ushbu maqbara Surx Koʻtaldagi maqbaraga oʻxshash tarzda qurilgan. Shaharda tasvirli muhrlar ham muomalada boʻlgan. Masalan bu yerda miloddan avvalgi V asrlar etrusklari madaniyatiga xos boʻlgan muhrlar shular jumlasidandir. Yana bu yerda bundan tashqari turli ilohlar, hukmdorlar, zodagonlar, qahramonlar tasvirlangan miniatyura asarlari ham topilgan.

1999-yilning kuzida Yerqoʻrgʻondan miloddan avvalgi VIII—VII asrlarga oid balandligi 3 metrdan ortiq devor qoldiqlari topilgan ushbu devor miloddan avvalgi VI asrlarda qurilgan devorga parallel qilib qurilgan. Yaʼni ushbu devordan soʻng miloddan avvalgi VI asrda qurilgan devor koʻtarilgan.

Yuqorida taʼkidlanganidek zardushtiylik asosiy din boʻlgan bu shaharda miloddan avvalgi II asrda zardushtiylikning ilk dahmalaridan biri qurilgan. Avval foydalanilib koʻp oʻtmay koʻmib tashlangan.

Qazishmalar davomida III—VI asrlarga taaluqli maʼbuda haykalining boʻlaklari topilgan. Oʻsha paytda ushbu maʼbuda shahar va uning atrofidagi viloyat homiysi boʻlgan. Haykal siniqlari bilan birgalikda yana Silen tasviri va qurbaqa haykalchasi, qoʻrgʻoshin qorishmasidan quyib tayyorlangan, ilon shakli, bir qancha bronza koʻzgu va oltindan tipratikan shaklida yasalgan chogʻroq
kulon topilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Поён Равшанов. «Карши тарихи». «Янги аср авлоди», 2006 йил
**Anastasiya Chudnaya** (20-yanvar 1928-yil, Andreyev tumani, Novosibirsk viloyati — ?) — sut sogʻuvchi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1966), KPSS aʼzosi (1962).

Tarjimayi holi
--------------

Anastasiya Ivanovna Chudnaya 1928-yil 20-yanvar Andreyev tumanida tavallud topgan. Chudnaya 1952-yildan Oʻzbekiston Chorvachilik ilmiy tadqiqot institutining „Krasniy vodopad" tajriba bazasi (qoramol fermasi)da sut sogʻuvchi boʻlib ishlagan. Bir necha yillar davomida 170—200 bosh sigirning har biridan yiliga 3500—4100 kilogramm sut sogʻib olgan. Mashinada sut sogʻish boʻyicha Chudnaya oʻziga xos maktab yaratgan. Maktab institut tajriba bazasida 1966-yildan ishlab turgan, maktab Chudnaya nomi bilan atalgan. Oʻzbekiston KP 17-syezdida reviziya komissiyasi aʼzosi, 18-syezdda Oʻzbekiston KP MK aʼzosi. 6—7-chaqiriq Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti deputati (1963—1970-yillar) boʻlgan. SSSR Davlat mukofoti laureati (1976). Lenin ordeni, 2 ta Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzSE 1979, s. 588 harvnb error: no target: CITEREFOʻzSE1979 (help)
2. ↑  „Chudnaya" (rus tilida). 2022-yil 24-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 24-noyabr.

Adabiyotlar
-----------

* *Oʻzbek Sovet Ensiklopediyasi*, XII tom, Toshkent: OʻzSE Bosh redaksiyasi, 1979 — 656 bet.
**Sunʼiy qochirish** (urugʻlantirish) — qishloq xoʻjaligi. hayvonlarini qochirish (urugʻlantirish) uchun erkak hayvonlardan olingan spermani kuyikkan urgochi hayvon jinsiy yoʻliga (bachadon boʻyniga yoki bachadonga) sunʼiy kiritish. Seleksiyanaslchilik ishida eng mahsuddor naslli erkak hayvonlardan unumli foydalanish, hayvonlar zotlarining nasl sifatlarini jadal yaxshilash maqsadlarida qoʻllanadi, mollar tabiiy qochirilganda jinsiy aʼzo orqali yuqishi [[mumkin boʻlgan kasalliklar (brutsellyoz, vibrioz va boshqalar)ning oldi olinadi. Spermalar naslchilik korxona (stansiya)laridagi eng yaxshi nasddor erkak hayvonlardan olinadi. S.k,. 5 ta asosiy texnik usuldan iborat: erkak hayvondan sperma olish, uning sifatini baholash, maxsus sharoitda suyultirish, urugʻlantirish qobiliyatini yoʻqotmay sovuq muhitda saqlash, urgʻochi hayvon jinsiy yoʻliga kiritish.

Tarixiy maʼlumotlarga qaraganda, Sunʼiy qochirishning ibtidoiy usuli mil. av. davrlarda otlar zotini yaxshilashda qoʻllanilgan. 18—19-asrlarda bu usulga qiziqish va uni oʻrganish avj oldi. Sunʼiy qochirishni 1763-yilda nemis olimi S.A.Yakobi baliklarda, 1780—82 yillarda Italiyada Spalansani va Rossi itlarda, 1893-yilda Rossiyada veterinar vrach Lideman biyalarda qoʻllagan. 1928—33 yillarda yangi urugʻ olish, saqlash va suyultirish usullari kashf etilgan. Hayvonlar spermasini chuqur muzlatish va uni uzoq muddat saqlash usuli 1946-yilda ishlab chiqilgan.

Sunʼiy qochirish qoramolchilikda yil davomida, qoʻychilik va baliqchilikda mavsumiy qoʻllaniladi. Sunʼiy qochirish uchun sperma buqalardan haftada 2—4 marta, qoʻchqorlardan kuniga 2—4 marta, choʻchqalardan 3 yoki 2 kunda 1, aygʻirlardan 1 kunda 1 marta olinadi. Suyultirilgan va —2—4°da saqlangan buqa spermasidan 3 sutka, qoʻchqornikidan 24 (baʼzan 36) soat, aygʻirnikidan 24—36 soat davomida foydalanish [[mumkin.

Bitta nasldor buqaning bir martalik 4—5 sm³ shahvati (spermasi)dan oʻnlab, suyultirilgan urugʻlaridan 1500—2000 bosh sigir va gʻunajinni S q. [[mumkin.

Sunʼiy qochirishda urgʻochi hayvonlarning kuyikish holati muntazam kuzatib boriladi. Qoramolchilikda har kuni 3 mahal (ertalab, tushda va kechqurun) podadagi kuyikkan sigir va gʻunajinlar ajratilib, sunʼiy urugʻlantiriladi, soʻngra ular 10—12 soatdan keyin yana qayta urutlantiriladi. Sunʼiy qochirishda shpritskateteri, shpritsyarim avtomat va yoritgichli qin oynasi kabi asboblardan foydalaniladi. Har bir qochirilgan ona hayvon uchun maxsus kartochka yuritiladi. Kartochkada ona molning laqabi yoki tartib inventar raqami, zoti, yoshi, birinchi marta qochirilgan yoshi, qochirish va takroriy qochirish muddatlari, urugʻi qoʻllanilgan erkak hayvonning laqabi yoki inventar raqami va zoti, qochirilgan ona molning tugʻish muddatlari qayd etiladi (qarang Davlat naslchilik korxonasi). Oʻzbekistonda Sunʼiy qochirish usuli 20-asrning 50y.laridan boshlab amaliyotga kiritiddi.

Sayxonov Karomat.
**Saodat Gulahmedova** (1937-yil, Adigen tumani, Gruziya SSR — ?) — paxtakor, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957), KPSS aʼzosi (1958).

Tarjimayi holi
--------------

Saodat Gulahmedova 1937-yil Adigen tumanida tavallud topgan. Gulahmedova Boʻka tumanidagi Hamza nomli kolxozda kolxozchi (1950—1953), zveno boshligʻi (1954—1959), Oxunboboyev nomli kolxozda (1960—1962), Hamza nomli kolxozda brigade boshligʻi (1963—1964), 1965-yildan Oxunboboyev nomli kolxozda uchastka boshligʻi boʻlib ishlagan. Gulahmedova qoʻlda 35 tonna (1956), mashinada 150 tonna (1958) paxta tergan. 110 gektar yerning har gektaridan 50 sentnerdan paxta yetishtirgan (1964). KPSS 22-syezdi, Oʻzbekiston KP 16-syezdi delegati. Lenin ordeni, Butunittifoq Qishloq xoʻjaligi koʻrgazmasining oltin va kumush medallari bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzSE 1972, s. 466 harvnb error: no target: CITEREFOʻzSE1972 (help)

Adabiyotlar
-----------

* *Oʻzbek Sovet Ensiklopediyasi*, III tom, Toshkent: OʻzSE Bosh redaksiyasi, 1972 — 640 bet.
SEY (Say) Jan Batist (1767.5.1, Lion — 1832.15.11, Parij) — fransuz iktisodchisi, tadbirkor, yirik burjuaziya mafkurachisi, erkin savdo va davlatning iktisodiyotga aralashmaslik tarafdori. S. 1819-yilda Sanʼat va hunarmandlik milliy konservatoriyasida sanoat iqtisodiyoti kafedrasini boshqardi, 1831-yildan Kollej de Fransda siyosiy iqtisod professor A. Smit taʼlimotini targab etish va uni toʻliq izohlash bahonasida S. ustozining gʻoyalarini rivojlantirdi va toʻldirdi. S. iqtisodchilardan birinchi boʻlib boylikning mehnat nazariyasini naflilikka asoslangan subyektiv nazariya bilan almashtirishga urindi. U ishlab chiqarish. omillari nazariyasini asoslab qiymatni yaratish jarayonida mehnat, kapital va tabiat (koʻproq yer)ning teng ishtiroki gʻoyasini ilgari surdi. Ishlab chiqarish.ning omili narxi undan ishlab chikariladigan tovar narxi bilan, oxiroqibatda bu tovarga boʻlgan talab bilan belgilanadi. S. umumiy tovarlar ortikchaligi mavjud boʻlishi imkoniyatlarini inkor etadi. S. tomonidan ishlab chiqarish (taklif) oʻziga mos isteʼmol (talab)ni yuzaga keltirishi asoslangan bozorlar nazariyasi (bozorlar qonuni; "Sey qonuni" deb ham ataladi) taʼriflab berildi. Asosiy asarlari: "Siyosiy iqtisod risolasi" (1903), "Siyosiy iqtisod katexizisi" (1917), 6 jildli "Siyosiy iqtisod kursi" (1828 — 1830), "Toʻliq amaliy siyosiy iqtisod kursi" (1829) va boshqa
Estetik ehtiyoj. Estetik anglash va shu asosdagi faoliyat jarayonining ibtidosi estetik ehtiyojga borib taqaladi. Estetik ehtiyoj inson hayotida roʻy beradigan barcha estetik hodisalarning asosi sifatida ham tabiiy-biologik, ham ijtimoiy-maʼnaviy mohiyatga ega; «goʻzal nafs», nafosatga tashnalik, insonda estetik hissiyotni qoʻzgʻatish xususiyatini saqlab qolgan holda, keyinchalik uning butun umri mobaynida takomillashib boradi va estetik muhokama, estetik baho, estetik did va estetik idealning shakllanishiga xizmat qiladi


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
2020-yil holatiga koʻra dunyodagi eng uzun superyaxta boʻlgan *Azzam* Abu-Dabi amiri Xalifa bin Zoid Al Nahayonga tegishli.
**Superyaxta**  — katta zavqlanadigan yaxta. Ushbu termin rasmiy taʼrifga ega emas, odatda bu sinf uzunligi kamida 24 metr boʻlgan kemalarni oʻz ichiga oladi, yuqori chegarasi cheklanmagan.

Odatda, kabinalar, texnik bloklar va xodimlar uchun joylarga qoʻshimcha ravishda, superyaxta vertolyot maydonchasi, suzish havzalari, sport zallari, qayiqlar, kinoteatr bilan jihozlangan. Ekipaj 50 dan 100 kishigacha, ularning yarmi bortda, ikkinchisi esa doimiy shay holatda boʻlgan qirgʻoqda.

Narxi
-----

Bunday yaxtalar oʻnlab, baʼzan esa yuzlab million yevroga tushadi. Shunday qilib, 2017-yilgi maʼlumotlarga koʻra, Amels kemasozlik zavodida qurilgan Limited Edition 188 rusumli yaxta uzunligi 58 metr va tonnaji 970 tonnaga yaqin boʻlishi mumkin, taxminan 58 million yevro. Uzunligi 83 metr va tonnaji ikki ming sakkiz yuz yigirma etti tonna boʻlgan Limited Edition 272 allaqachon 169 million yevroga tushishi mumkin edi. Superyaxtaning narxi nafaqat oʻlchamiga, balki texnik jihozlari va interyer dizayni qanchalik murakkabligiga ham bogʻliq.

Yillik operatsion xarajatlar odatda yaxta qiymatining 15% ni tashkil qiladi.

Bozor
-----

2021-yilda dunyoda superyaxtalarga buyurtmalar soni 821 donani tashkil qildi. Dunyodagi 200 ta eng yirik yaxtaning uchdan bir qismi Yaqin Sharq aholisiga tegishli. Ular yaxtalaridan nafaqat dam olish, balki konferensiyalar va biznes muzokaralar uchun ham foydalanishadi. Koʻpgina superyaxta egalari ularni texnik xizmat koʻrsatish va saqlashning yuqori xarajatlarini qisman qoplash uchun ijaraga berishadi. Koʻpincha ular oʻzlari bortda 2 oydan koʻp vaqt sarflamaydilar. Superyaxta ijarasi narxi haftasiga 20 000 dan 4 million dollargacha boʻlishi mumkin.

2022-yil inqirozi
-----------------

2022-yil bahorida Ukrainada harbiy harakatlar avj olgani superyaxtalar bozorida inqirozga olib keldi. Bloomberg xabariga koʻra, rossiyalik oligarxlarga qarshi xalqaro sanksiyalar joriy etilishi bilan Yevropa davlatlari va AQSh rasmiylari qiymati qariyb 2 milliard dollarlik kamida 16 ta superyaxtani hibsga olgan. Jumladan: Dilbar (egasi — Alisher Usmonov) va Shehrazade, Vladimir Putin bilan aloqador va 700 million dollarga baholangan.

Manbalar
--------


1. ↑  Валгина Н. С. Еськова Н. А. и др.*. Правила русской орфографии и пунктуации. Полный академический справочник*, M.. ISBN 978-5-699-18553-5.
2. ↑  *Русский орфографический словарь. Изд. 4-е, испр. и доп.*, M.. ISBN 978-5-462-01272-3.
3. ↑  „суперпользователь - с утра". *Орфографический академический ресурс «АКАДЕМОС»*.  Институт русского языка им. В. В. Виноградова Российской академии наук. Qaraldi: 2022-yil 17-aprel.
4. 1 2 3 4 5  Megayachts and oligarchs: ‘Weʼre scared of getting close to wrong money’, BBC, 1.05.2022
5. 1 2  „Schitaetsya xoroshim tonom": pochemu milliarderi skupayut superʼyaxti
6. ↑  Razmer imeet znachenie: superʼyaxti i ix vladelsi
7. ↑  10 faktov, chto skoree vsego vi ne slishali o superyaxtax
8. ↑  Italy orders seizure of yacht linked to Putin, BBC, 7.05.2022
**Chinni Sharopova** (1929-yil, Buxoro tumani, Buxoro viloyati, Oʻzbekiston SSR, SSSR — ?) — paxtakor, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957), KPSS aʼzosi (1953).

Tarjimayi holi
--------------

Chinni Sharopova 1929-yil, Buxoro viloyati, Buxoro tumanida tavallud topgan. 1967-yilda Toshkent Qishloq xoʻjaligi institutini tamomlagan. 1950-yilgacha Buxoro tumanidagi „Lenin" (sobiq „Yoʻlboshchi") kolxozida kolxozchi, 1954—1958-yillari Qavola-Mahmud qishloq soveti, 1958—1961-yillarda Engels nomli kolxoz, 1961—1962-yillari Galaosiyo qishloq soveti raisi boʻlib ishlagan. 1967-yildan Buxoro tumani ijroiya komiteti raisi oʻrinbosari boʻlgan. Sharopova boshchiigidagi Engels nomli kolxoz paxtachilikni rivojlantirishda yuqori koʻrsatkichlarga erishgan. 6-chaqiriq SSSR Oliy Soveti (1958—1962), 4—5-chaqiriq OʻzSSR Oliy Soveti deputati boʻlgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  OʻzSE 1979, s. 627 harvnb error: no target: CITEREFOʻzSE1979 (help)
2. 1 2  *Timur Karimov.* „Sharapova Chinni" (rus tilida). 2022-yil 9-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 23-oktyabr.

Adabiyotlar
-----------

* *Oʻzbek Sovet Ensiklopediyasi*, XII tom, Toshkent: OʻzSE Bosh redaksiyasi, 1979 — 656 bet.
**Lidiya Kazanseva** (1925-yil, Moskva viloyati, RSFSR, SSSR — ?) — toʻquvchi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1973).

Tarjimai holi
-------------

Lidiya Pavlovna Kazanseva 1925-yili Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi, Moskva viloyatida tavallud topgan. 1935-yildan Toshkent toʻqimachilik kombinatida ish boshlagan. KPSS 24-syezdi arafasida Kazanseva 5 yillik rejanni 2,5 yilda bajarish majburyiyatini olib, odatdagi 26 oʻrniga 48 stanokda ishlay boshladi. Bu SSSR miqyosida birinchi yuqori tajriba boʻlgan. Sakkizinchi beshyillik (1966—1970) vazifalarini qisqa vaqt ichida, toʻqqiznchi beshyillik (1971—1975) majburiyatlarini esa 2 yil 4 oyda bajargan. Mehnat faoliyati davomida 50 dan ziyod shogirdlar yetishtirgan. Lidiya Kazanseva Y. V. va M. V. Vinogradovalar mukofoti laureati.

Manbalar
--------

1. 1 2  OʻzSE 1974, s. 242 harvnb error: no target: CITEREFOʻzSE1974 (help)
2. 1 2 3  *Timur Karimov.* „Kazanseva Lidiya Pavlovna" (rus tilida). 2022-yil 26-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 26-sentyabr.

Adabiyotlar
-----------

* *Oʻzbek Sovet Ensiklopediyasi*, V tom, Toshkent: OʻzSE Bosh redaksiyasi, 1974 — 640 bet.
„**Power and Water in Central Asia**" („Markaziy Osiyoda qudrat va suv") — Italiyadagi Bergamo universiteti professori Filippo Menga qalamiga mansub kitob. Kitobda Markaziy Osiyoda Sovet Ittifoqi parchalanib ketganidan 2015-yilgacha boʻlgan vaqt davomida Sirdaryo va Amudaryo suvlaridan foydalanish borasida kelib chiqqan kelishmovchiliklar haqida soʻz boradi. Xususan, asarda Tojikistonda va Qirgʻizistonda mos ravishda Rogʻun hamda Qambarota-2 GESlarini qurish urinishlari, bu urinishlarga qarshi Oʻzbekiston va qisman Qozogʻiston olib borgan siyosat gidrogegemoniya nuqtai nazaridan koʻrib chiqiladi. Kitob 2018-yil „Routledge" nashriyotida ingliz tilida bosilib chiqqan.

Edward Lemon 2018-yilga yozgan taqrizida „Power and Water in Central Asia" kitobida Markaziy Osiyodagi suv boʻyicha tortishuvlarning oʻsha paytgacha eʼlon qilingan eng mukammal tahlili berilganini yozgan. Ammo muallif manbalarini qanday toʻplagani haqida koʻproq maʼlumot berganida, shuningdek, qudrat masalalarini muhokama qilganda hukumatni molitik kuch oʻlaroq emas, balki „gidrokratiya"ni tashkil qiluvchi vazirliklar va idoralardan iborat murakkab tizim oʻlaroq koʻrib chiqqanida, yanada yaxshi boʻlgan boʻlardi, deya xulosa qilgan. Isroildagi Axva akademik kolleji professori Irena Vladimirski esa Menga qudrat va dominatsiya nazariyasi bilan bir qatorda Markaziy Osiyo mamlakatlari suv resurslaridan dominatsiya va raqobat vositalari oʻlaroq foydalanayotganini ikki muayyan misol yordamida koʻrib chiqqanini yangicha yondashuv oʻlaroq olqishlagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Lemon, Edward (2018). „Review: Power and water in Central Asia" (PDF). *Studies of Transition States and Societies*. 10-jild, № 1. 67–68-bet. Qaraldi: 24–fevral 2023–yil.`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()
2. ↑  Владимирски, Ирена (2022). „Рецензия на книгу: Menga F. Power and Water in Central Asia. London and New York: Routledge, 2018". *RUDN Journal of World History*. 14-jild, № 1. 93–96-bet. doi:10.22363/2312-8127-2022-14-1-93-96. Qaraldi: 24–fevral 2023–yil.`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()

Havolalar
---------

* „Power and Water in Central Asia" Routledge nashriyoti saytida (ingl.)
* Aardan parcha (ingl.)



|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Onabibi Azizova** (1918-yil, Urganch tumani, Xorazm viloyati, Oʻzbekiston SSR, SSSR — ?) — paxtakor, Urganch tumani Stalin nomidagi kolxoz zvenosi boshligʻi boʻlib ishlagan, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957). Mehnat faoliyatini „Pobeda" kolxozida boshlagan. U koʻp ming kilogrammchilar harakatiga qoʻshilib, chevar terimchilar qatoriga oʻtgan. Onabibi Azizova boshchiligidagi zveno paxta hosildorligini gektar boshiga 50—54 sentnerga (1955—1956) koʻtarishgan. U paxtadan rekord hosil yetishtirganligi uchun bir necha marta Butunittifoq Xalq Xoʻjaligi Yutuqlari Koʻrgazmasining oltin va kumush medallari bilan mukofotlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Музалевский М. В*. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь.*, Т. 2. (Rus tilida), Москва: РИЦ «Кавалер», 2008 — 200 bet.
2. ↑  OʻzSE 1971, s. 179 harvnb error: no target: CITEREFOʻzSE1971 (help)

Adabiyotlar
-----------

* *Oʻzbek Sovet Ensiklopediyasi*, I tom, Toshkent: OʻzSE Bosh redaksiyasi, 1971 — 632 bet.
**Sutomo**

Sutomo (1920-yil 3-oktabr – 1981-yil 7-oktabr) yoki koʻproq Bung Tomo nomi bilan tanilgan — Indoneziya milliy qahramoni va Indoneziya milliy inqilobi davridagi Indoneziya harbiy rahbari, 1945-yil 10-noyabrdagi jangdagi roli bilan tanilgan.‌‌

Yoshligi
--------

Sutomo Surabayaning Kampung Blauran shahrida tug'ilgan. Uning otasining ismi Kartavan Tjiptowidjojo, o'rta sinf aristokrati bo'lib, u davlat xizmatchisi, xususiy kompaniya xodimlari, soliq idorasi yordamchisi va Gollandiya import-eksport kompaniyasida xodim bo'lib ishlagan. Kartavan shahzoda Diponegoroning ba'zi yaqin izdoshlari bilan qon aloqalari borligini da'vo qildi.
Sutomoning onasining ismi Subastita, markaziy Java, sundanlik va Maduradan kelgan aralash qonli ayol, Surabaya hududidagi SINGER tikuv mashinalarining mahalliy distribyutorining qizi, Surabayaga ko'chib o'tishdan oldin shahar politsiyasi xodimi va a'zosi bo'lgan.
Sutomo 6 aka-ukaning eng kattasi. Ukalarining har biri Sulastri, Suntari, Gatot Suprapto, Subastuti va Xartini deb nom berishgan.
Garchi u ta'limni juda qadrlaydigan oilada o'sgan bo'lsa ham, 12 yoshida Sutomo butun dunyoni qamrab olgan Buyuk Depressiya ta'siri tufayli MULO skameykasini tark etishga majbur bo'ldi. Oilaga yordam berish uchun u g'alati ishlarda ishlay boshladi. Shunga qaramay, yaqinda Sutomo HBSga yozishmalar orqali kirishga muvaffaq bo'ldi va rasmiy ravishda bo'lmasa ham, o'tgan deb hisoblangan talaba sifatida qayd etildi.
Keyin Sutomo KBI (Indoneziya Scouting) ga qo'shildi. 17 yoshida u Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida Garuda skauti darajasiga erishgan ikkinchi odam bo'lishga muvaffaq bo'ldi. 1942-yilda yapon istilosidan oldin bu darajaga faqat uchta indoneziyalik erishgan.
Yosh Sutomo ko'proq jurnalistika bilan shug'ullangan. Jumladan, u har kungi Soeara Oemoem, yava tilida chiqadigan Express, haftalik Xalq himoyachilari va Poestaka Timoer jurnalida mustaqil jurnalist sifatida ishlagan.‌‌

Milliy qahramon unvoni
----------------------

Bung Tomo 2008-yilda Merdeka saroyida Qahramonlar kunini xotirlash marosimida rasman Milliy Qahramon sifatida tantanali ravishda ochildi.Sulistina bevosita prezident tomonidan taqdim etilgan 041/TK/Yil 2008-sonli farmonni oldi. Bu tayinlash turli partiyalar, jumladan GP Ansor va DXRning Golkar partiyasi fraksiyasining bosimi samarasi edi.‌‌

Munozaralari
------------

1950-yillarda Surabayada Bung Tomo kooperativ assotsiatsiyani tashkil etish orqali pedikab haydovchilarining hayotiga yordam berishga intilgan. Pedikab haydovchilaridan yig'ilgan to'lovlar bilan, keyinchalik pedikab haydovchilari tomonidan to'liq boshqariladigan sovun zavodini tashkil etish rejalashtiriladi. Biroq, sovun zavodini tashkil etish g'oyasi hech qanday moliyaviy javobgarliksiz yo'l o'rtasida to'xtab qoldi.‌‌

Manbalar
--------

Havolalar
---------
**Alsu Abdullina** (2001-yil 11-aprelda Tataristonda tugʻilgan) — rossiyalik futbolchi, "Chelsi" va Rossiya terma jamoasi yarim himoyachisi.

Faoliyati
---------

U 8 yoshida oʻzining tugʻilgan Aqtoʻbe shahridagi „Bars" jamoasida futbol oʻynay boshlagan. Birinchi murabbiy - Vladimir Balandin. 14 yoshida u Chertanovo sport maktabiga koʻchib oʻtgan.

### Klub

U Chertanovo asosiy jamoasida 2017-yil 18-aprelda WFC CSKAga qarshi futbol boʻyicha Rossiya chempionatining 1-turida debyut qildi, asosiy tarkibda chap yarim himoyachi sifatida maydonga tushdi va 70-daqiqada almashtirildi. Chempionatning 3-turida Ryazan-VDVga qarshi birinchi marta toʻliq oʻyin oʻtkazgan.

2020-yildan beri u Moskvaning „Lokomotiv" klubida oʻynamoqda. 2021-yil Rossiya chempioni, 2020-yil kumush medali sohibi boʻlgan.

2021-yil 22-dekabrda u „Chelsi" futbolchisiga aylandi va 2024-yil iyunigacha shartnoma imzoladi. U birinchi oʻyinini 2022-yil 20-yanvarda Liga kubogida „Vest Xem"ga qarshi oʻtkazdi (4:2), 77-daqiqada zaxiradan maydonga tushdi.

### Terma jamoada

U Rossiya oʻsmirlar terma jamoasidagi debyutini 2016-yil 19-oktyabr kuni Belarussiya terma jamoasiga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida asosiy tarkibda maydonga tushgan. 2016-yilning 24-oktyabr kuni u milliy terma jamoadagi ilk rasmiy oʻyinini oʻsmirlar (17 yoshgacha) oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatining 1-saralash bosqichi doirasida Sloveniya terma jamoasiga qarshi oʻtkazdi va oʻyindagi yagona gol muallifiga aylandi. Umuman olganda, u oʻsmirlar va yoshlar terma jamoalarida 30 dan ortiq oʻyin oʻtkazgan.

U Rossiya terma jamoasidagi debyutini 16 yoshida, 2017-yil 23-noyabr kuni Belgiyaga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvida oʻtkazdi. Terma jamoa uchun birinchi gol muallifi 2020-yilning 27-noyabr kuni Kosovoga qarshi oʻyinda kiritilgan.

Xalqaro maydondagi gollar
-------------------------

| Raq. | Sana | Joy | Raqib | Natija | Hisob | Turnir |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | 27.11.2020 | Arslan Zeki Demirci Sports Complex, Manavgat, Turkiya | Kosovo | **2**–0 | 3–0 | UEFA ayollar oʻrtasida Yevro 2022 |
| 2. | 26.10.2021 | FF BH Football Training Centre, Zenica, Bosniya va Gersogovina | Bosniya va Gersegovina | **3**–0 | 4–0 | 2023 FIFA jahon kubogi saralash |
| 3. | 25.11.2021 | Dalga Arena, Ozarbayjon, Baku | Ozarbayjon | **2**–0 | 4–0 | 2023 FIFA jahon kubogi 2023 saralash |

Yutuqlar
--------

* Rossiya chempioni : 2021-yil
* Rossiya chempionatining kumush medali sovrindori: 2018, 2020
* Angliya chempioni : 2021/22

Manbalar
--------

1. ↑  „Футболистка сборной России Абдуллина перешла в «Челси»". 22-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 22-dekabr 2021-yil.
2. ↑  „Абдуллина дебютировала за «Челси»: «Мурашки побежали, когда выходила на поле. Всё было как в тумане»". 22-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 22-yanvar 2022-yil.
**Svilizatsiya dahosi** — bu Dastlab dahoilkni g‘ayrioddiy qobilyatli odam deb atashgan. Savol tug‘uladi qobilyat qay tarzda namoyon bo‘ladi.
Eng tez vujudga keladi musiqachilarda. Ularning quloqlari tovush uyg‘unligini his qilish, musiqa jarangini yuqori pardalarda tenglash qobilyatli bo‘ladi. Lekin bu kabi qobilyat egalari juda ko‘p uchraydi, balki eng muhimi musiqachi bo‘lishi uchun ijtimoiy muhit bo‘lishi lozimdir. Tarixga nazar solsak o‘tmishdagi barcha buyuk bastakor, qo‘shiqchilar musiqachilar oilasida tavallud topib voyaga etgan. 
Eng buyuk yozuvchi va faylasuflar qaysi bir soha vakili bo‘lishidan qat’e nazar ensiklopedik bilimlarni egasi bo‘lganlar. Dunyoning ilmiy manzarasi faqatgina XX asrga boshlariga kelib umumiy fanlardan alohida fanlar tizimiga bo‘lib o‘rganila boshlandi. Unga qadar ilm olish qobig‘lar orasida hukmdor doiralar yoki cherkov tomonidan cheklangan tizim hukmronlik qilgan.

Manbalar
--------

Andoza:С. Беркун. Откуда берутся гениальные идеи? 10 мифов об инноваuии. Москва · 2011

Havolalar
---------

* example.com
**Ukraina hukumat binosi** (ukraincha: *Будинок Уряду*) Kiyev markazida, Xrushevskiy koʻchasida, Oliy Rada binosi yaqinida joylashgan. Ukraina Vazirlar Mahkamasining maʼmuriy binosi. 1941-yildan 1954-yilgacha bino shahardagi eng baland bino boʻlgan.

Tavsifi
-------

Bino pochta markasida
Inshoot 1936–1938-yillarda meʼmor Ivan Fomin va qisman meʼmor Pavel Abrosimov loyihasi asosida qurilgan[3]. Binoning asosiy yarim doira shaklidagi jabhasi Xrushevskiy koʻchasi tomon ochilgan. Korinf tartibidagi baland ustunlar bilan teng ravishda ajratilgan, ularning poytaklari va poydevori balandligi 2,5 metr (8,2 fut) hamda choʻyandan yasalgan. Binoning pastki qavatlari katta kesilmagan Tulchin labradorit bloklari bilan, pol va portallar esa sayqallangan granit bilan qoplangan. Qotishma metall bayroq ustunlari va bezatilgan darvozalar 1947-yilda yasalgan.

Joylashuvi
----------

Bino dastlab Ichki ishlar xalq komissarligi (NKVD) talabiga binoan qurilgan, hukumat esa Mixaylov maydonida bugungi kunda Ukraina Tashqi ishlar vazirligiga qarashli binoda joylashishi kerak boʻlgan. Biroq, qurilish rejalari oʻzgartiriladi va binoni „High City" tumanida qurish bekor qilinadi. Hukumat binosi Ukraina milliy banki va Vazirlar Mahkamasi shtab-kvartirasi bilan birgalikda havo mudofaasi xavfsizligi bunkeriga kirish huquqiga ega boʻlgan umumiy koridorni tashkil qilganligi sababli binoning joyini oʻzgartirish toʻgʻrisida qaror qabul qilinadi. Mish-mishlarga koʻra, tunnellardan foydalanib Oliy Rada va Prezident Kotibiyati binolariga oʻtish mumkin boʻlgan. Shu sababli, ushbu muassasalarning barchasi tasodifan Lipki tumaniga ixcham tarzda koʻchirib oʻtkaziladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Stolitsa Ukraini prevraщaetsya v gorod neboskrebov
2. ↑  „Граніт Головина" (2011-yil 3-sentyabr). 2011-yil 3-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 9-aprel.
**Ammon** — Iordaniya poytaxti. Mamlakatning shimoli-gʻarbida, Zarqa vo-diysida joylashgan. Aholisi 1,6 mln. kishi (1998). Savdo, sanoat va madani-yat markazi. Transport yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Nef-tni qayta ishlash, sement, toʻqimachilik, tamaki, koʻn-teri, oziq-ovqat (meva va sabzavot konservalash, sut zavodlari, qandolatchilik fabrikasi) sanoati korxo-nalari bor. Turizm rivojlangan. Universitet, arxeologiya va islom muzeylari bor. Shahar qadimda Rabot -Ammon nomi bilan mashhur boʻlgan, yunonlar va rimliklar hukmronligi davrida Filadelfiya deb atalgan. VII-IX asrlarda Arab xalifaligi tarkibiga kirgan. X asrda xalifalik parchalangach, Misr va Suriyadagi turli davlatlar tasarrufida boʻlgan. 1516-1918-yillarda Turkiya sultonligi tarki-bida. 1921-yilda Transiordaniya amirli-gi tuzilgach, uning poytaxti, 1946-yildan mustaqil Hoshimiylar podsholigining poytaxti. Shaharda mil. boshlariga oid teatr, ibodatxona binolari harobalari, arablar davrida qurilgan qal’a, 19-asrda bunyod etilgan saroylar, Al-Husayn masjidi (1924) va boshqa saqlangan. Hozirgi Ammanda 3-4 qavatli zamonaviy binolar qurilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


| * k
* m
* t
Osiyo poytaxtlari |
| --- |
| BMTga aʼzo mamlakatlar: Abu-Dabi **·**  Amman **·**  Anqara **·**  Ostona **·**  Ashxobod **·**  Bagʻdod **·**  Boku **·**  Bandar-Seri-Begavan **·**  Bangkok **·**  Bayrut **·**  Bishkek **·**  Ventyan **·**  Dakka **·**  Damashq **·**  Dili **·**  Doʻha **·**  Dushanbe **·**  Jakarta **·**  Yerevan **·**  Quddus **·**  Islomobod **·**  Qobul **·**  Katmandu **·**  Kuala Lumpur **·**  Male **·**  Manama **·**  Manila **·**  Maskat **·**  Moskva **·**  Neypido **·**  Nikosiya **·**  Nyu-Dehli **·**  Pekin **·**  Pnompen **·**  Putrajaya **·**  Pxenyan **·**  Sano **·**  Seul **·**  Singapur **·**  Toshkent **·**  Tbilisi **·**  Thimphu **·**  Tehron **·**  Tokio **·**  Ulan-Bator **·**  Xanoy **·**  Shri-Jayavardenepura-Kotte **·**  Al-Quvayt **·**  Ar-RiyodMustaqilligi tan olinmagan mamlakatlar: Ramalla **·**  Stepanakert **·**  Suxumi **·**  Taypey **·**  Sxinvali |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Elektr stantsiyasiga qaragan Svitlodarsk manzarasi
**Svitlodarsk-**(ukraincha: *Світлода́рськ* , pronounced [s⁽ʲ⁾w⁽ʲ⁾itɫoˈdɑrsʲk];ruscha: *Светлодарск*) — Ukraina Respubliksaining Donetsk viloyati Baxmut tumanidagi tuman ahamiyatiga ega bo'lgan shahar hisoblanadi.Shahar aholisi 11,127 (2022 es.)ni tashkil etadi.

Bu Vuhlehirska elektr stantsiyasi uchun tayanch vazifasini bajarish uchun qurilgan sanoat shaharchasidir.

Donbasdagi urushda (2014-yil bahorida boshlangan) shahar separatist Donetsk Xalq Respublikasi frontiga yaqin masofada joylashgan edi. Mojaro sababli aholi soni bir necha ming kishiga kamaydi.

2022-yil 24-mayda, 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi natijasida,shahar Donbas jangi doirasida Rassiya harbiy kuchlari tomonidan bosib olingan.

Demografiyasi
-------------

2001-yilgi demografik ma'lumotlarga ko'ra, Ukraina aholisining ona tili quyidagilar:

* Rus tili - 75,0%
* Ukrain - 24,6%
* Belarus - 0,1%
* Arman - 0,1%

Yana qarang
-----------

* Svitlodarsk jangi

Manbalar
--------

1. 1 2  Ukraine forces in Svitlodarsk try to learn what's coming next in Russia's war, Kyiv Post (23 August 2015)
2. ↑  „Donetsk region: occupying forces capture Svitlodarsk" (en). *Yahoo News*. Qaraldi: 2022-yil 24-may.
3. ↑  ukrcensus.gov.ua

Andoza:Donetsk Oblast
**Galileya** (yun. Galilaia, qad. yahudiycha Galil — viloyat) — Shimoliy Falastindagi tarixiy viloyat. Dastlabki aholisi xurritlar va xananeylar boʻlgan. Mil. av. 13—12-asrlarda isroilliklar bosib olib, oʻrnashib olganlar. Asosiy markazlari — Sepforis, Gisxala, Tiveriada. Xristian anʼanalariga koʻra, G. Iso paygʻambarning diniy targʻiboti yuritilgan asosiy joy boʻlgan. Mil. av. 2-asr oxirida Iudeya (Yahudiya)ga qoʻshib olingan. Mil. av. 1-asr va mil. 1-asrda G.da Rim bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan yahudiy quldorlik aristokratiyasi va Rim tomonidan tayinlangan podsholar — Irod, Agrippa II va b.ga qarshi xalq qoʻzgʻolonlari boʻlib oʻtgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻrta dengizboʻyi oʻlkasi** — Yevrosiyo va Afrika materiklarining Oʻrta dengizga tutash hududlari hamda undagi orol va yarim orollarni oʻz ichiga olgan tabiiy oʻlka. Oʻrta dengiz boʻylab joylashgan tarixiy viloyatni ham anglatadi. Maydoni 4 mln. km2(Gʻarbiy Osiyo togʻliklari bilan 5 mln. km2 dan ziyod). Relyefi, asosan, togʻlik; karst va erozion relyef shakllari koʻp uchraydi. Oʻrta dengizboʻyi oʻlkasioʻ. vulkanizm (Etna, Stromboli, Vezuviy vulkanlari) va tektonik harakatlar faol zona. Iklimi subtropik oʻrta dengiz iqlimi, yanvarning oʻrtacha temperaturasi shimolida 0—2°, janubida 10—12°, iyulda 19—20° dan 28— 30° gacha. Yillik yogʻin tekisliklarda 300–400 mm dan togʻlarda 3000 mm gacha. Daryolari, asosan, yomgʻir suvlaridan toʻyinadi, qishda toʻlib oqadi. Choʻl va chala choʻl landshafti ustun. Toshloq yalangliklar bor. Tabiiy oʻsimlik qoplami deyarli qolmagan. Subtropik dehqonchilik rivojlangan (tokzorlar, sitrus mevalar va zaytun daraxtlari plantatsiyalari bor). Tamaki, paxta, shuningdek, bugʻdoy, makkajoʻxori ekiladi. Chorvachilik bilan shugʻullaniladi, dengizdan baliq ovlanadi. Turizm rivojlangan: Oʻrta dengizboʻyi oʻlkasioʻ.dagi qadimiy obidalar va xushmanzara joylar millionlab turistlarni oʻziga jalb etadi. Inson Oʻrta dengizboʻyi oʻlkasioʻ.da quyi paleolit davridan yashay boshlagan. Oʻlka inson sivilizatsiyasi (tamadduni)ning ilk makonlaridan, Qadimgi Misr, Falastin, Finikiya, Egey madaniyati, Ellada madaniyati.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |