Gollandiya Bosh vaziri Mark Rutte Turkiya Prezidenti Abdullah Gulni Binnenhofda qabul qildi
**Gollandiya—Turkiya munosabatlari**(niderlandcha: *Nederlands-Turkse betrekkingen* , turkcha: *Hollanda-Türkiye ilişkileri*) Niderlandiya va Turkiya o'rtasidagi davlatlararo munosabatlar. Diplomatik munosabatlar keng qamrovli bo'lib, 1612-yildan boshlab to'rt asrni qamrab oladi. Gollandiyadagi birinchi turk vakili 1859-yilda faoliyat yurita boshladi.

Gollandiyaliklar Levantda o'z konsullariga ega bo'lgunga qadar, ular 1611-yilda Korniliy Xagani Istanbulga konsul qilib yuborguniga qadar 1569-yilgi Fransiya kapitulyatsiyasi ostida savdo qilishgan. Konsulni tayinlash uchun general-shtatlar mas'ul edi, ammo bu holatlarda Levant savdogarlari bilan yaqindan maslahatlashishgan. Konsullar uchun yomon to'lov tizimi konsul va savdogarlar jamoasi o'rtasidagi munosabatlarning mumkin bo'lgan muvaffaqiyatlarini buzdi. Savdogarlar venetsiyalik qat'iy ish haqi to'lovini o'zgartirishni so'rashdi, ammo general-shtatlar ularning xohishlariga qarshi chiqdi va boshqa daromad vositalarini topishga harakat qildi. Bu Gollandiya konsullari uchun muammolar tug'dirdi va konsullar konsullik va elchixona yig'imlarini to'lashni istamagan davlatlar a'zolari ustidan o'z vakolatlarini qo'llash holatlari haqida ko'plab xabarlar mavju. Gollandiya xalqi ichidagi ichki kurashga qaramay, u Usmonlilar bilan yaxshi munosabatda bo'lgan va 1804-yilda Sulton Selim III (1789-1807) Amsterdamga birinchi doimiy vakil tayinlagan.

Turkeye — Niderlandiyaning janubi-gʻarbiy qismida, Zelandiya Flandriyasining gʻarbida joylashgan Sluis munisipalitetiga qarashli qishloq. 1604-yilda shahzoda Maurits Gollandiyaning Mustaqillik urushida ispanlar bilan jangda Gollandiyani qo'llab-quvvatlaganliklari uchun turk dengizchilariga minnatdorchilik bildirish uchun qishloq nomini Turkiya qilib o'zgartirdi.

Turkiya va Gollandiya munosabatlari tarixi 17-asrga borib taqaladi, oʻshanda shtatlarning birinchi vakili Buyuk Portga yuborilgan. O'shandan beri ikki davlat o'rtasidagi aloqalar davom etib, 60-70-yillarda turkiyalik mehmon ishchilar tomonidan mustahkamlangan va bugungi kunda kuchli iqtisodiy aloqalar bilan mustahkamlangan.

Siyosiy munosabatlar
--------------------

Turkiya va Niderlandiya Yevropa Kengashi, Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkiloti (NATO), Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD), Yevropada xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti (EXHT), Jahon savdo tashkiloti (JST) va O'rta yer dengizi ittifoqiga a'zo. Shuningdek, Niderlandiya Yevropa Ittifoqi a'zosi, Turkiya esa nomzod .

### Referendum tashviqotiga oid bahs

Turkiya konstitutsiyaviy referendumdan so'ng, Turkiya Konstitutsiyasiga taklif qilingan tuzatishlarni targ'ib qilish maqsadida 2017 yilning mart oyida Gollandiyada turk vazirlari ishtirokidagi tadbirlar o'tkazilishi rejalashtirilgan edi. Mark Rutte boshchiligidagi Gollandiya hukumati turk vazirlarining Gollandiyaga mitinglar uchun kirishini taqiqlab, "Biz Gollandiyadagi jamoat joylari boshqa davlatlarning siyosiy kompaniyalari uchun joy emas degan fikrdamiz" deb ta'kidladi. Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘an bu qarorni keskin qoralab, Niderlandiyani "natsistlar qoldig‘i" deb atadi.Chet elda saylovoldi tashviqoti hatto diplomatik vakolatxonalarda ham Turkiya qonunchiligiga muvofiq noqonuniy hisoblanadi. Turkiyadagi aksariyat siyosiy partiyalar, jumladan, hukmron AKP ham qonunni buzgan. 2017-yil 13-mart kuni Turkiya bosh vaziri o‘rinbosari Numan Kurtulmush Niderlandiya va Turkiya o‘rtasidagi yuqori darajadagi diplomatik munosabatlar to‘xtatilganini e’lon qildi va Niderlandiya elchisiga Anqaraga qaytishni taqiqladi.

### Turkiyaga qarshi sanksiyalar

Niderlandiya Turkiyaning 2019-yilda Suriya shimoli-sharqidagi hujumini tanqid qildi. 2019-yil 10-oktabrda Niderlandiya deputatlarining katta qismi Turkiyaga qarshi sanksiyalar joriy etilishini qo‘llab-quvvatladi.

Tarix
-----

2021-yil oktabr oyida turk faoli Usmon Kavalani ozod etish bo‘yicha 10 g‘arb davlati tomonidan imzolangan murojaat ortidan Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘an o‘z tashqi ishlar vaziriga Niderlandiya elchisini boshqa 9 elchi bilan birga *persona non grata* deb e’lon qilishni buyurdi. Biroq, elchilar mamlakatni tark etishlari haqida hech qanday rasmiy xabar olmagan va Erdog'an oxir-oqibat ortga chekingan.

Iqtisodiy munosabatlar
----------------------

Turkiya va Gollandiya o'rtasidagi savdo hajmi yillar davomida sezilarli darajada oshdi. 2008-yilda Gollandiya Turkiyaga qariyb 4 milliard yevrolik mahsulot eksport qildi. Bu miqdor 2000-yilga nisbatan ikki baravar ko'p. Turkiya o'sha yili Gollandiyaga 32 foiz ulush bilan 1,6 milliard yevrolik mahsulot eksport qildi.

Turkiya gollandiyalik sayyohlar uchun juda mashhur dam olish maskani. 2009-yilda Turkiyaga 1,1 milliondan ortiq gollandiyalik sayyoh tashrif buyurdi.

2011-yil fevral oyi holatiga ko'ra 1894ta Gollandiya kompaniyasi Turkiyaga sarmoya kiritdi, deya e'lon qildi Turkiya tashqi ishlar vaziri Ahmet Davutog'lu. Bu esa Niderlandiyani Turkiyadagi loyihalarga eng katta sarmoya kiritgan davlatga aylantirdi.

Tashriflar
----------

| Mehmon | Xost | Tashrif joyi | Tashrif sanasi | Malumot |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Niderlandiya shahzodasi Villem-AleksandrNiderlandiya malikasi Maxima | Prezident Ahmet Nejdet Sezer | Anqara, Kapadokiya, Istanbul va Kayseri | 2004-yil 25-28-may |  |
| Bosh vazir Rajab Toyyib Erdo'g'an | Bosh vazir Yan Peter Balkenende | Huis ten Bosch, Gaaga | 2004-yil 16-iyun |  |
| Niderlandiya qirolichasi BeatriksNiderlandiya shahzodasi Villem-AleksandrNiderlandiya malikasi Maxima | Prezident Ahmet Nejdet Sezer | Anqara, Istanbul va Kayseri | 2007-yil 27-fevral - 2-mart |  |
| Prezident Abdulla Gul | Niderlandiya qirolichasi BeatriksNiderlandiya shahzodasi Villem-AleksandrNiderlandiya malikasi Maxima | Amsterdam, Gaaga | 2012-yil 16-19-aprel |
| Bosh vazir Rajab Toyyib Erdo'g'an | Bosh vazir Mark Rutte | Huis ten Bosch, Gaaga | 2013-yil 21-mart |  |
| Tashqi ishlar vaziri Stef Blok | Tashqi ishlar vaziri Mavlud Chavusho'g'li | Anqara va Istanbul | 2018 yil 3–4-oktyabr |
| Tashqi ishlar vaziri Mavlud Chavusho'g'li | Tashqi ishlar vaziri Stef Blok | Gaaga va Amsterdam | 2019-yil 10-11-aprel |
| Tashqi ishlar vaziri Sigrid Kaag | Tashqi ishlar vaziri Mavlud Chavusho'g'li | Anqara | 2-sentyabr 2021-yil |
| Bosh vazir Mark Rutte | Prezident Rajab Toyyib Erdo'g'an | Anqara | 2022-yil 22-mart |
|

Diplomatiya
-----------


|  |  |
| --- | --- |
| Gollandiyaning
* Anqara (elchixona)
* Istanbul (Bosh konsullik)
* Antalya (Konsullik)
* Gaziantep (Konsullik)
* Iskenderun (Konsullik)
* Izmir (Konsullik)
* Marmaris (Konsullik)
 | Turkiya Respublikasi* Gaaga (Elchixona)
* Amsterdam (Bosh konsulxona)
* Rotterdam (Bosh konsulxona)
* Deventer (Konsulxona)
* Leiden (Faxriy konsulxona)

  |

Elchixonalar
------------

Niderlandiya elchixonasi Turkiyaning Anqara shahrida joylashgan. Turkiya elchixonasi Niderlandiyaning Gaaga shahrida joylashgan.

Yana qarang
-----------

* Yevropa Ittifoqi–Turkiya munosabatlari
* Niderlandiyaning tashqi aloqalari
* Turkiyaning tashqi aloqalari
* 2017-yil Gollandiya–Turkiya diplomatik hodisasi
* Turkiyadagi gollandlar
* Yaqin Sharqdagi gollandlar
* Gollandiyadagi turklar
* Yevropadagi turklar
* Kornelius Haga
* Istanbuldagi Birlik cherkovi, sobiq elchixonada joylashgan

Manbalar
--------

1. ↑  De Groot 1978, ss. 88, 97 harvnb error: no target: CITEREFDe\_Groot1978 (help)
2. ↑  Steensgaard 1967, ss. 31–33 harvnb error: no target: CITEREFSteensgaard1967 (help)
3. ↑  De Groot 1978, s. 221 harvnb error: no target: CITEREFDe\_Groot1978 (help)
4. ↑  Steensgaard 1967, s. 25 harvnb error: no target: CITEREFSteensgaard1967 (help)
5. ↑  *Sanchez.* „Sparks between Turkey and Holland as Erdogan calls the Dutch 'Nazi remnants'". *The Daily Telegraph*. Qaraldi: 12-mart 2017-yil.
6. ↑  *Gumrukcu.* „Netherlands bars Turkish ministers as rally dispute escalates".  Reuters. Qaraldi: 13-mart 2017-yil.
7. ↑  *Gold.* „Turkish law prohibits campaigning abroad - as row with Europe deepens".  Deutsche Presse-Agentur. Qaraldi: 13-mart 2017-yil.
8. ↑  „Host of ‘political’ Turkish rally in Austria scraps event after police see ‘no legal grounds’ to act".  Xinhua. Qaraldi: 13-mart 2017-yil.
9. ↑  *Roberts, Elizabeth*. „Turkey suspends high-level diplomatic relations with Dutch". CNN (14-mart 2017-yil). Qaraldi: 14-mart 2017-yil.
10. ↑  „Dutch MPs call for action against Turkey after offensive, ministers condemn attacks". Dutch News (10-oktabr 2019-yil).
11. ↑  *Ensor, Josie*. „Turkey may have targeted US forces with artillery in Syria, coalition source claims" (en-GB). *The Telegraph* (11-oktabr 2019-yil).
12. ↑  „Turkey to declare 10 ambassadors 'persona non grata'". *dw.com* (23-oktabr 2021-yil).
13. ↑  *Gall.* „Turkish President Steps Back From Expulsions of 10 Western Diplomats". *New York Times* (25-oktabr 2021-yil). Qaraldi: 25-oktabr 2021-yil.
14. ↑  Export naar Turkije licht toegenomen (niderlandcha)
15. ↑  Turkije populairst bij Nederlanders (niderlandcha)
16. ↑  Sayın Bakanımızın Hollanda Dışişleri Bakanı Uri Rosenthal ile Yaptığı Ortak Basın Toplantısı, 2 Şubat 2011, Ankara (turkcha)
17. ↑  Prins van Oranje en Prinses Máxima bezoeken Turkije (niderlandcha)
18. ↑  Minister-president Erdogan van Turkije bezoekt Nederland (niderlandcha)
19. ↑  Programma staatsbezoek aan Turkije, 27 februari - 2 maart 2007 (niderlandcha)
20. ↑  *Minister-president Erdoğan van Turkije brengt bezoek aan Nederland* (niderlandcha)