recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Sig’im qarshilik- o’tkazuvchan tok zanjiridagi to’la qarshilikning bir qismi.

  

**Sig‘im qarshiligi ulangan o‘zgaruvchan tok zanjiri**

           

Elektr zanjiriga sig‘im qarshiligi ulanganda kondensator vaqti vaqtida elektr energiyasi bilan zaryadlanib, keyin so‘nib boradi. Bu jarayon g‘altakdan o‘zgaruvchan elektr toki o‘tganda, vaqti- vaqti bilan magnit energiyasi (magnit maydonining energiyasi) bilan zaryadlanib, keyin so‘nib borishiga o‘xshaydi. Sig‘im ulangan zanjirda o‘zgaruvchan tok quvvati xuddi zanjirdagi induktiv qarshilik bilan manba orasida aylanib yurganidek, kondensator bilan manba orasida aylanib yuradi, shuning uchun uni reaktiv (sig‘imli) quvvat deyiladi. 

Sig’im qarshiligi ulangan elektr zanjiri

Elektr zanjiriga ulangan sig‘imli tok kuchlanishning fazasi bilan to‘g‘ri kelmaydi va undan 90° oldinga surilgan. Sig‘imli tokni induktiv tokka o‘xshatib, odatda, reaktiv tok deb aytiladi. Sig‘imli zanjirga ulangan kuchlanishning va undan o‘tayotgan sig‘im tokning miqdorini bilgan holda Om qonuniga asosan uning zanjirdagi qarshiligini quyidagicha aniqlash mumkin: 

Xi=U/I , Om

bu yerda: U – zanjir uchlaridagi kuchlanish, V; Ic – sig‘imli tok, A; xc – zanjirning qarshiligi, Om. Bu qarshilikni sig‘imli yoki reaktiv qarshilik deb ataladi. U quyidagicha ifodalanadi:

Xi= 1/ωC

bu yerda: ω – o‘zgaruvchan tokning burchak tezligi; ω = 6,28 f; f – o‘zgaruvchan tokning tebranishi, Hz; C – kondensatorning sig‘imi, F.


1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Dvigatel litraji** - porshenli ichki yonuv dvigatelinnt ish hajmi yigʻindisi. Mas, bitta silindrning ish hajmi porshen yuzining silindrdagi porshen yoʻliga koʻpaytmasiga teng. D.l. dm3 (litr) da ifodalanadi. Dvigatelning quvvati va oʻlchamlarini bildiradi (mas, mikrolitrajli, kichik litrajli dvigatel va b.). Silindrlari litraji kichik boʻlgan dvigatellar (mas, mototsikl dvigatellari) litraji, koʻpincha, sm3 larda ifodalanadi. Mas, Asaka avtomobil zavodila ishlab chiqariladigan avtomobillar uchun D. l. quyidagicha: "Tiko" (uch silindrli) — 796 sm3, "Neksiya" (toʻrt silindrli) — 1488 sm3, "Damas" (uch silindrli) — 796 sm3. Avtomobil, samolyot, mototsikl, sport qayiqlari poygalarida ular D. l. boʻyicha sinflarga boʻlinadi va sinfsinf boʻlib poygada qatnashadi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Narimonov tumani** - Narimonov tumanining paydo boʻlishiga 1941-yilda qaror qilingan.

1941-yil yanvar oyida Kashla tumani Mehnatkash deputatlari Ijro Qoʻmitasi tuzilib, 1957-yil avgust oyida esa Kashla tumanining nomi oʻzgartirilib, Narimonov tumani Mehnatkash deputatlari Ijro Qoʻmitasi deb nomlangan. 1959-yil dekabrda Dzerjinskiy tumani yoʻq qilindi va uning hududi 1960-yilning yanvarida Narimanov tumaniga qoʻshildi. 1977-yil 27-avgustdan 1977-yil 6-oktyabrgacha Narimonov tumani Mehnatkash deputatlari Ijro Qoʻmitasi, 7-oktyabr 1977-yildan 1991-yil 17-oktyabrgacha Narimonov tumani Xalq deputatlari Ijro Qoʻmitasi sifatida faoliyat koʻrsatgan. Ozarbayjon Respublikasi Prezidentining 1991-yil 18-oktyabrdagi Farmoniga binoan Narimonov tuman Xalq deputatlari kengashi bekor qilindi, uning oʻrniga, Narimonov tumani Ijroiya organi tashkil etilgan, 1991-yil 20-noyabrdan bu nom bilan faoliyat koʻrsatgan.

Narimanov tumanida hech qanday aholi punktlari, qishloqlar va boshqa maʼmuriy hududiy birliklar mavjud emas. Bugungi kunda tumanda 22 yirik sanoat korxonasi, 6 ta ilmiy-tadqiqot instituti, 10 ta bank va ularning filiallari, 9 ta aloqa korxonalari va 4 ta mehmonxona mavjud. Tumanda 8 ta oliy maktab, 22 ta umumtaʼlim maktabi, 3 ta oʻrta maktab, 34 ta bolalar bogʻchasi, 27 ta sogʻliqni saqlash muassasasi, 9 ta kasalxona, 4 ta tarixiy yodgorlik joylashgan. Narimanov tumanida joylashgan muhim makonlardan Boku zoologiya parki va Tofiq Bohramov nomidagi Respublika stadionini keltirish mumkin.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Rayon haqqında".  narimanov-ih.gov.az. Qaraldi: 27 sentyabr 2017.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Boku tumanlari |
| --- |
|  |
| 
* Xazar tumani
* Binaqadi tumani
* Qoradogʻ tumani
* Xatoiy tumani
* Narimonov tumani
* Nasimiy tumani
* Nizomiy tumani
* Pirallahi tumani
* Saboil tumani
* Sabunchi tumani
* Suraxani tumani
* Yasamal tumani
 | 
 |

 |
**Muhammad Solih** (1455-yilda Xorazmda tugʻilib, 1535-yilda Buxoroda vafot etgan) — Xorazm hokimi amir Nursaidbekning o‘g‘li. Bobosi Shohmalik (vafoti: 1426-yil) Mirzo Ulug‘bek (1394-1449-yillar) saroyida, otasi Nursaidbek esa Ulug‘bek, Jo‘gi Mirzo, Abu Saidsaroylarida eʼtiborli arboblardan bo‘lgan. Muhammad Solih Xorazmda savod chiqargach, Hirotga borib, Aburahmon Jomiydan (1414-1492-yillar) ilm o‘rgangan. Otasi vafot etgach, 1499-yil Shayboniyxon (1451- 1510-yillar, Marv)xizmatiga kirgan. Buxoro, Chorjo‘y, Niso viloyatlariga hokimlik qilgan. „Amir ul-ulamo", „Malik ush-shuaro" unvonlariga sazovor bo‘lgan. Muhammad Solih turkiy va forsiy tillarda ijod qilgan. Sheʼrlari ishqiy, biografik, siyosiy mavzuda. O‘zbek adabiyoti tarixida ilk realistik tarixiy doston — „*Shayboniynoma*"ni yozgan. Doston 8880 misra, 76 bobdan iborat. Dostonda qarama-qarshi tomonlarda harakatlanayotgan qo‘shin boshliqlari, davlat arboblari, qabilalar hamda Farg‘onadagi Bobur Mirzo, Shayboniyxon, Xuroson podshohi Husayn Boyqaro, Eron shohi Ismoil Safaviy davlatlarining ichki, tashqi siyosatlari to‘g‘risida ko‘pgina maʼlumot berilgan. Faxriy Hirotiy uning sheʼrlar devoni mashhur bo‘lganini, Vamberi esa, „*Laylo va Majnun*" nomli turkcha go‘zal dostoni haqida xabar berganlar, lekin ular topilgan emas.

Adabiyotlar
-----------

* Muxammedʼ Salixʼ. Sheybani-name. Sankt-Peterburgʻ: ElektropechatnyaI. M. Broganskogo, 1908;
* MuhammadSolih. Shayboniynoma. / Nashrga tayyorlovchi va so‘zboshi muallifi E. Shodiyev. — Toshkent: Adabiyot va sanʼat,1989;
* Faxriy Hirotiy. Ravzat us-salotin. Toshkent: Mumtoz so‘z, 2014.

Manbalar
--------

1. ↑  Z. Munavvarov va boshqalar*. Ренессанс олимлари қомуси* (oʻzbekcha, inglizcha va arabcha), 2021-yil — 144 bet. ISBN 978-9943-7557-7-2.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Renessans olimlari qomusi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Italyan fan-adabiyot va sanʼat ensiklopediyasi** (Italyancha: "Enciclopedia italiana di scienze, lettere ed arti"), "Italyana" — Italiyadagi eng yirik universal ensiklopediya. 1929—39 yillarda 36 jildi Rimda nashr etilgan. Oxirgi jildi barcha nashrning koʻrsatkichi (mundarijasi)dan iborat. Oxirgi jild, shuningdek, 1938-yil bo-silib chiqqan birinchi qoʻshma jildning (Appendice 1) koʻrsatkichlarini ham qamrab olgan. Keyinchalik 1948 (1938—48 yillar qamrab olingan) va 1961-yillarda (1949—60 yillar qamrab olingan) qoʻshimcha ikki jildligi nashr etilgan. "Italyana"ning asosiy qismi gumanitar yoʻnalishda boʻlib, tarix, sanʼat, adabiyot, geografiya, shaxslar haqidagi maʼlumotlardan iborat. Qoʻshimcha jildlarda asosiy eʼtibor tabiiy fanlarga, texnikaga karatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boʻgʻozlik** — urgʻochi hayvon organizmida homilani olib yurish davridagi fiziologik holat. Bu jarayon otalanishdan boshlanib yetuk homilaning tugʻilishi bilan tugaydi. Boʻgʻozlik bir homilali va koʻp homilali boʻlishi mumkin. Boʻgʻozlikning kechishiga qarab fiziologik va patologik turlarga boʻlinadi. Fiziologik Boʻgʻozlik ona va homila organizmlarida jarayonlarning meʼyorda kechishi bilan tavsiflanadi. Patologik Boʻgʻozlikda ona va homila organizmida fiziologik jarayonlar buziladi va Boʻgʻozlik muddatiga yetmay tugaydi yoki homila nuqsonli tugʻiladi. Sigir, biya, tuya va boshqa hayvonlar boʻgʻozligi 5—6 oyligidan biqinini paypaslab va toʻgʻri ichakka qoʻl tiqib aniqlanadi. Bunda bola qattiq va qoʻzgʻaluvchan tuyuladi, emchakda sirachsimon modda hosil boʻladi. Boʻgʻozlikning soʻnggi davrida yelin kattalashadi. Quy, echki, choʻchqa, it va boshqa mayda hayvonlar boʻgʻozligi biqinini paypaslab va labratoriyada qon, siydik, sut, yungida serologik, biologik va kimyoviy oʻzgarishlarni tekshirish asosida aniqlanadi. Boʻgʻoz hayvonlarda siklik kuyukish alomatlari yoʻqoladi. Hayvonlar yuvosh, ehtiyotkor boʻlib, tez yurmaydi, ishtahasi ochiladi. Boʻgʻozlikning soʻnggi davrida hayvon ozib, qornining oʻng tomoni nomutanosib oʻzgaradi, shoxlarining asosi ingichkalashadi. Boʻgʻozlik ning normlya borishi uchun boʻgʻoz hayvonlarni toza, yengil ozuqa bilan boqish, qishda sovuq suv ichirmaslik kerak. Sigirlarning tugʻishiga 1,5—2 oy qolganda sogʻishni toʻxtatib, tagiga qalin toʻshama solib turiladi. Ish hayvonlari ogʻir ishda ishlatilmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Toshpoʻlatov, Ermuhammad."Boʻgʻozlik" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xubey** — Xitoyning markaziy qismidagi provinsiya. Yanszi daryosi oʻrta oqimining har ikki sohilida, Duntinxu koʻlining shimolida joylashgan. Maydoni 187,5 ming km². Aholisi 59 mln. kishi (1999). Maʼmuriy markazi — Uxan sh. Relyefi — tekislik. Iklimi subtropik, mussonli. Koʻl koʻp. Temir rudasi, toshkoʻmir, marganets konlari bor. Mashinasozlik, toʻqimachilik, oziq-ovqat, qogʻoz, sement, keramika, qora metallurgiya korxonalari mavjud. Qishloq xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi — dehqonchilik. Haydaladigan yerlarning katta qismi sugʻoriladi. Yiliga 2 marta hosil olinadi. Asosiy ekini — sholi. Bugʻdoy, arpa, makkajoʻxori, tariq ham ekiladi. Texnika ekinlaridan paxta, rami, kunjut, yer yongʻoq, raps, tamaki, shakarqamish, choy yetishtiriladi. Bogʻdorchilik (sitrus mevalar, olma, nok) rivojlangan. Oʻrmon xoʻjaligi bilan shugʻullaniladi. Koramol, choʻchqa, parranda boqiladi. Baliq ovlanadi. Yanszi daryosida kema qatnaydi. Yirik shaharlari: Uxan, Xuanshi, Shashi, Ichan.

X. hududida qadimda man va i qabilalari yashagan. Mil. av. 9—8-asrlarda X.ga xitoylar koʻchib kela boshlagan. X. 1668 yildan hozirgi chegarasiga ega.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Open NAND Flash Interfeysi** (qisqartirilgan **ONFI**) — texnologiya kompaniyalari konsorsiumi boʻlib, NAND flesh chiplari uchun ochiq standartlarni ishlab chiqadi. ONFI yaratilishi 2006-yil mart oyida Intel Developer Forumida eʼlon qilingan.

Shuni taʼkidlash kerakki, konsorsium maishiy elektronikada ishlatiladigan xotira kartalari uchun standartlarni ishlab *chiqmaydi*. Buning oʻrniga, ONFI faoliyati zamonaviy kompyuter texnologiyalarida flesh ROMni amalga oshirish uchun eng mashhur VLSI qatoriga kiruvchi NAND flesh chiplari uchun past darajadagi interfeyslarni standartlashtirishga qaratilgan.

Tarixi
------

2004-yil oʻrtalaridan boshlab SSD bozorining yetakchi oʻyinchilari konsorsiumni shakllantirishni boshladilar, uning vazifasi NAND flesh xotira massivlariga past darajadagi kirish interfeyslari uchun ochiq standartlar toʻplamini ishlab chiqishdir. Alyansning ONFI (Ochiq NAND Flash interfeysi) deb nomlangan ishchi guruhi 2006-yil bahorida Intel Developer Forumida taqdim etilgan boʻlib, uning asosiy vazifasi NAND flesh xotirasi asosida saqlash tizimlari arxitekturasi uchun umumiy echimlarni ishlab chiqishdan iborat. Konsorsium asoschilari: Hynix Semiconductor, Intel Corporation, Micron Technology, Phison Electronics Corporation va Sony korporatsiyasi.

Aʼzolari
--------

ONFI spetsifikatsiyalarini ishlab chiqishda ishtirok etgan konsorsium kompaniyalari:

* Intel Corporation;
* Mikron Technology;
* Numonyx;
* Phison Electronics Corporation;
* SanDisk Corporation;
* SK Hynix (sobiq Hynix Semiconductor);
* Sony Corporation;
* Spansion;
* STMicroelektronics.

2017-yil uchun alyans ishchi guruhi NAND flesh-xotira modullari va SSD disklarini ishlab chiqarish bilan bogʻliq 80 dan ortiq kompaniyalarni oʻz ichiga oladi.

Texnik xususiyatlari
--------------------

Qabul qilingan ONFI standartlari:

* 1.0 (2006) — NAND flesh-xotiraga asoslangan haydovchi boshqaruvchisining buyruqlar tizimini odatiy tashkil etish va standartlashtirishni tavsiflaydi. 50 Mbit/s tarmoqli kengligi bilan kiritish/chiqarish interfeysini qoʻllab-quvvatlash.
* 2.0 (2008); 2.1 va 2.2 (2009) — LUN NAND flesh-xotirasini bloklarga ulash texnologiyasini standartlashtirish va NAND flesh-ga asoslangan blokli saqlash moslamasini abstraktsiyalash taʼriflari. Tekshirish moslamasiga koʻp kanalli NAND flesh LUN ulanishini ishlab chiqish orqali oʻtkazuvchanlik 133 Mbit/s dan 200 Mbit/s gacha doimiy ravishda oshirildi.
* 3.0 (2011) — oʻtkazish qobiliyati 400 Mbit/s gacha koʻtarildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Лебеденко Евгений (12 2012). *Спецификация ONFI* (Железо nashri). pp. 84—85.
2. ↑  ONFI 2.0 specification PDF(ingl.)
3. ↑  ONFI 2.1 specification PDF(ingl.)
4. ↑  New Group Simplifies NAND Flash Integration (ingl.)
5. ↑  ONFI 2.2 specification PDF(ingl.)
6. ↑  ONFI 3.0 specification PDF(ingl.)

Havolalar
---------

* Rasmiy veb-sayt Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
**Bazar qal’a**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Mil.avv. V—III asrlar, mil. III-IV asrlar. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Toʻrtkoʻl tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Kaltaminor" OFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Qiyosiy-tarixiy adabiyotshunoslik** — adabiyotshunoslikda 19-asrning 2-yarmida pozitivizm taʼsiri ostida Yevropada paydo boʻlgan maktablardan biri; adabiyot tarixining xalqaro adabiy aloqalar va munosabatlarni, turli mamlakatlardagi adabiy-badiiy voqea-hodisalarning oʻxshash va farqli jihatlarini oʻrganuvchi boʻlimi. Qiyosiy-tarixiy adabiyotshunoslika. namoyandalari asosiy eʼtiborni adabiy oqimlar, milliy adabiyotlar va ayrim asarlar, obraz va syujetlar oʻrtasidagi oʻxshashlikni aniqlashga qaratadilar, syujetlar migratsiyasini, yaʼni xalqdan xalqqa koʻchishini adabiy rivojlanishning omili deb qaraydilar. Shuni aytish kerakki, adabiy voqea-hodisalarning oʻxshashligi, bir tomondan, xalqlarning ijtimoiy va madaniy rivojlanishidagi oʻxshashlikka, ikkinchi tomondan esa, ular oʻrtasidagi madaniy va adabiy aloqalarga asoslanadi; shunga muvofiq ravishda adabiy jarayonning tipologik oʻxshashliklari hamda "adabiy aloqalar va taʼsirlar" farqlanadi. Odatda, ular oʻzaro taʼsir, aloqada boʻlsada, biroq bu narsa ularning qoʻshilib, qorishib ketishini tasdiqlamaydi. Qiyosiy-tarixiy adabiyotshunoslikning dastlabki belgilari nemis olimlari I.G.Gerder, J.Benfey, ingliz olimi J.Denlon va rus olimi F.I.Buslayev asarlarida namoyon boʻlgan boʻlsada, uning asosiy prinsiplari yevropalik X.M.Poznett va rossiyalik A.N.Veselovskiy asarlarida uzilkesil taʼriftavsifga ega boʻladi. Komparativistlar, yaʼni Qiyosiy-tarixiy adabiyotshunoslika. namoyandalari insoniyatning badiiy taraqqiyotiga oid maʼlumotlarni yigʻish, turli mamlakatlar adabiyotlari va folklori oʻrtasidagi ayrim oʻxshashlik va aloqalarni aniqlash ishiga katta hissa qoʻshdilar. Biroq ular badiiy voqealarni aksar hollarda qaramaqarshi tabaqalar kurashidan holi tarzda oʻrganib, asarlarning ijtimoiy mazmuniga yetarlicha eʼtibor qaratmadilar, asosan, syujet, obraz, motiv, koʻchim (trop)lar kabi shakliy unsurlarga hamda ularning "oʻzlashtirilishi"ga ahamiyat berdilar. Bu holat maʼlum darajada sxematizm va subʼyektivizmga, milliy adabiyotlar oʻziga xosligini inkor etishga, "oʻzlashma" syujetlar rolini boʻrttirib koʻrsatishga olib keladi. 20-asr rus adabiyotshunoslaridan N.I.Konrad, V.M.Jirmunskiy, V.Ya.Propp, I.G. Neupokoyeva va boshqalar, Gʻarbiy Yevropa va Amerika komparativistlaridan farqli ravishda, adabiyotlar va folklorni qiyosiy oʻrganishda oʻxshashliklarni nafaqat syujet yoki motivlarning oddiy koʻchishi sifatida, balki tipologik hodisalar sifatida izohlaydilar. Oʻzbek olimlaridan F.Sulaymonova, B.Sarimsoqov, K.Imomov, H.Homidiy, M.Joʻrayev va boshqalarlarning asarlarida u yoki bu darajada Qiyosiy-tarixiy adabiyotshunoslika. unsurlari uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Vzaimosvyazi i vzaimodeystviye natsionalnnx literatur. Material1 diskussii, M. 1961; Neupokoyeva I. G. Problemn vzaimodeystviya sovremennnx literatur, M. 1963; Konrad N.I.Zapad i Vostok. Stati, 2izd. M. 1972; Sulaymonova F. Sharq va Gʻarb, T. 1997; Joʻrayev M. Shomusarov Sh. Oʻzbek mifologiyasi va arab folklori, T. 2001.

|  |  |
| --- | --- |
| Fanlar | *Fanlar haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Fikr** -mulohaza — bu odatda gazeta yoki jurnalda chop etiladigan, asosan muallifning mavzu haqidagi fikrini aks ettiruvchi maqola. Koʻplab davriy nashrlarda fikr-mulohazalar mavjud.

Tahririyat
----------

Asosiy maqola: Editorial
Fikr-mulohazalar tahririyat koʻrinishida boʻlishi mumkin, odatda nashrning yuqori lavozimli tahririyati yoki nashriyoti tomonidan yoziladi, bu holda fikr odatda imzosiz boʻlib, davriy nashrning fikrini aks ettirishi mumkin. *New York Times* va *Boston Globe* kabi yirik gazetalarda tahririyatlar „fikr" sarlavhasi ostida tasniflanadi.

Kolumnlar
---------

Boshqa fikr-mulohazalarni (oddiy yoki mehmon) sharhlovchi yozishi mumkin. „Ustunlar" deb ataladigan bunday qismlar qatʼiy fikrga ega boʻlishi mumkin va bildirilgan fikr yozuvchiga tegishli (va davriy nashr emas). Biroq, barcha ustunlar fikr boʻlagi emas; masalan, kolonistlar bemaʼni va faqat hazil- mutoyiba uchun moʻljallangan ustunlarni yozishi mumkin.

Izohlar
-------

Mulohaza („tahririyat sahifasi qarshisidagi" soʻzining qisqartmasi) — gazetaning faqat ularga bagʻishlangan sahifasida paydo boʻladigan, koʻpincha mavzu boʻyicha mutaxassis, muammo boʻyicha oʻziga xos nuqtai nazarga ega shaxs tomonidan yoziladigan fikr-mulohaza yoki gazetada ishlaydigan oddiy muhbir yoki izohlovchini tushunish mumkin. Izohlar tahririyat tomonidan talab qilinishi mumkin, lekin muallif tomonidan nashrga taqdim etilishi ham mumkin. Bunday asarni nashr qilish qarori tahririyatga tegishli boʻlsa-da, bildirilgan har qanday fikr muallifga tegishli. Tahririyatga yuborilgan xat bunga keng tarqalgan misoldir.

Havolalar
---------

* Persuasive writing — Assertive technique used to convince a reader

Eslatmalar
----------

1. ↑  *Roach, Stephen S.*. „Opinion". *The New York Times*.
2. ↑  Opinion The Boston Globe

Qoʻshimcha oʻqish
-----------------

* Westin, Ingrid*. Language change in English newspaper editorials*. Editions Rodopi B.V. 2002. ISBN 90-420-0863-6.

Havolalar
---------

* Tahririyat siyosatiga misol Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-06-09).
**Bazda** — Qashqadaryo viloyatida ilk oʻrta asrlarda mavjud boʻlgan shahar, Nasafdan soʻng ikkinchi yirik shahar hisoblangan. B. oʻrnida hozir Qamashidan 10 km jan.-gʻarbda joylashgan Koʻhna shahar harobasi mavjud. 9—10-asr manbalarida Nasaf viloyatidagi jomeʼ masjidi boʻlgan ikki shahardan biri (Kasba shahri bilan birga) sifatida tilga olingan. 10-asrda esa ayrim manbalarga koʻra, kattaligi jihatidan poytaxt shahar — Nasafdan ham yirik boʻlgan. Samoniy (12-asr) B.ni Nasafdan Buxoroga boruvchi yoʻldagi "mustahkam qalʼa" deb qayd qilgan, B. yirik savdo markazi boʻlgan, shahar atrofida dehqonchilik rivojlangan. Shahar ahli quduqlardan suv ichgan. B. ark (150x100 m), mudofaa devori bilan oʻralgan shahriston (55 ga) va raboddan tashkil topgan. B. arkining eng quyi qatlamidan milodning boshlariga oid topilmalar chiqqan. B. va Kasbi shahri qalʼalari oʻrta asrlarda Qashqadaryoning quyi oqimi havzasidagi muhim strategik qalʼa boʻlgan. Har ikki qalʼa tepalikda, 20 km oraliqdagi masofada joylashgan boʻlib, bir tepalikdan ikkinchi tepalik koʻrinib turgan. Qadimda ular Qarshi vohasini koʻchmanchilar hujumidan mudofaa etish maqsadida qurilgan boʻlsa kerak. Shu tufayli 6-asrda sosoniylar sarkardasi Bahrom Choʻbin oʻz qoʻshini uchun qarorgoh qilib Nasafni emas Kasbini tanlagani bejiz boʻlmasa kerak.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bazalt** (lot. basaltes, yun. basanos — sinov toshi) — magmatik togʻ jinsi. Rangi boʻz va qoramtir. S.ogʻ. 2,5 — 3. Tarkibi asosan plagioklaz (labrador)dan iborat; shuningdek piroksenlar, olivin hamda magnetit, titanit, apatit va hokazo ham boʻladi. Kimyoviy tarkibi uning chuqurlikdagi analogi boʻlgan gabbroga yaqin. Vulkan shishasi donador kristallar oraliqlarini toʻldirib turadi. Toʻla kristallangan B.lar dolerit deyiladi. B.ning okean tubida paydo boʻlgan, temir va magniyga boy turi okeanit, tektonik yoriqlardan quruklikka oqib chiqib qotib qolgan turi esa platobazalt deyiladi. B. okean tubi va quruqlikda juda katta maydonni egallagan. Hozirgi vulkanlardan ham bazaltli lavalar oqib chiqadi. Tarkibida qaysi mineral borligiga qarab analsimli B. leysitli B. nefelinli B. magnetitli B. gayuinli B. apatitli B. va h.k. deb ataladi. B. kislotaga chidamli kimyoviy asboblar, quvurlar, elektroizolyatorlar yasashda, toshdan quyma buyumlar ishlab chiqarishda hamda qurilishda qoplama bezak materiallari sifatida ishlatiladi. Yaxshi silliqlanishi tufayli juda qadimdan haykaltaroshlikda Misr, Assuriya, Rim, Vizantiya, Armaniston va boshqa joylarda qoʻllanilib kelingan. Kamchatka, Zabaykalye, Armaniston, Ukrainada va Oʻzbekistonning Qurama, Turkiston, Tomdi togʻlari (paleozoy qatlamlari)da bor (yana q. Magmatik tog jinslari).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**María Cristina Estela Marcela Jurado Garcia** (talaffuzi: „Mariya Kristina Estela Marsela Xurado Garsiya", 1924-yil 16-yanvar — 2002-yil 5-iyul), professional ravishda **Katy Jurado** nomi bilan tanilgan, meksikalik aktrisa. Jurado aktyorlik faoliyatini Meksikada Meksika kinosining oltin davrida boshlagan. 1951-yilda u Meksikadagi amerikalik kinorejissyorlar tomonidan ishga qabul qilindi va Hollywooddagi karerasini Hollywoodning Oltin Asrida boshladi. U 1950- va 1960-yillardagi mashhur Gʻarb filmlarida rol oʻynagan. Uning turli obrazlarni oʻynash qobiliyati meksikalik aktrisalar uchun Amerika kinosiga yoʻl ochishga yordam berdi. U *"Broken Lance*" (1954) filmidagi ijrosi uchun „Eng yaxshi ikkinchi plandagi aktrisa" nominatsiyasida „Oscar" mukofotiga nomzod boʻlgan birinchi Lotin Amerikasi aktrisasi boʻldi.

Hayot va martaba
----------------

Maria Cristina Estela Marcela Gurado Garcia, erta bolaligidan „Katy" nomi bilan tanilgan. U 1924-yil 16-yanvarda Meksikaning Gvadalaxara shahrida huquqshunos Louice Jurado Ochoa va qoʻshiqchi Vicenta Garcianing qizi boʻlib tugʻilgan. Juradoning ukalari Louice Raul va Oscar Sergio edi. Uning onasi Meksikaning XEW radiostansiyasida (Lotin Amerikasidagi eng qadimgi radiostansiya) qoʻshiqchi boʻlgan. Onasi meksikalik musiqachi Belisario de Xesus Garsiyaning singlisi, „Las Cuatro Milpas" kabi mashhur Meksika qoʻshiqlari muallifi edi.

Shaxsiy hayoti
--------------

 Katy Jurado 1953-yil
Juradoning birinchi eri meksikalik aktyor Victor Velasquez edi, u mashhur meksikalik aktrisalar Tere va Lorena Velazquezning oʻgay otasi boʻlgan. Velasquez bilan uning ikki farzandi bor: Victor Hugo (1981-yilda vafot etgan) va Sandra.

Hollywooddagi faoliyatining boshida Jurado rejissyor Budd Boetticher va aktyor Tyrone Power bilan aloqada boʻlgan.

Oʻlim
-----

Umrining oxirlarida Jurado yurak va oʻpka kasalliklaridan aziyat chekdi. U 2002-yil 5-iyulda 78 yoshida Meksikaning Kuernavaka shahridagi uyida buyrak yetishmovchiligi va oʻpka kasalligidan vafot etdi va Kuernavakadagi Panteon de la Paz qabristoniga dafn qilindi.

Meros
-----

 Gollivud shon-shuhrat xiyobonidagi Katy Jurado yulduzi
Jurado kinofilmlarga qoʻshgan hissasi uchun Hollywood shon-shuhrat xiyobonida 7065 Hollywood bulvarida yulduzga ega.

Manbalar
--------


1. 1 2  „Katy Jurado, la mujer fatal que tuvo a Marlon Brando y John Wayne a sus pies" (ispancha).  Grupo Zeta (16-yanvar 2018-yil). Qaraldi: 12-may 2018-yil.
2. ↑  Arnáiz, s. 32 harvnb error: no target: CITEREFArnáiz (help)
3. ↑  „Fallece la actriz Katy Jurado a los 78 años" (ispancha). *El País* (7-iyul 2002-yil). Qaraldi: 12-may 2018-yil.
**Gormonal regulyatsiya** - odam va umurtqali hayvonlar hayot faoliyatining gormonlar orqali boshqarilishi. Ichki sekresiya bezlari ajratgan gormonlar qonga oʻtib, organizmda oqsil, yogʻ, uglevod, suv va mineral tuzlar almashinuvining bir maromda kechishini taʼminlaydi (mas, insulin uglevodlar almashinuvida bevosita ishtirok etadi). Gormonlar ishlab chiqarilishi va ajralishini nerv sistemasi boshqaradi. G.r. gumoral regulyatsiya bilan oʻzaro bogʻliq holda faoliyat koʻrsatadi. Gormonlarning fermentlar sintezida ishtirok etishi, shuningdek, genlarning faollashtirish xususiyatlari aniqlangan. G.r. mexanizmlari orasida ayniqsa gormonlarning oqsillar biosinteziga taʼsiri oʻrganilgan boʻlib, ular asosida oʻsish, rivojlanish, toʻqimalar differensiatsiyalanishi, tuxum hujayra follikulalarining yetilishi kabi hayotiy muhim jarayonlar yotadi. Organizmda G.r.ning izdan chiqishi endokrin kasalliklar (kandli diabet, tireotoksikoz, gipotireoz, Itsenkoqushing kasalligi va b.) va ayrim b. kasalliklar (yurak-tomir kasalliklari, xavfli oʻsmalar, allergik va ginekologik xastaliklar va b.)ning kelib chiqishiga olib keladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
ʻʻʻAyoliʻʻʻ (fransuzcha: *aïoli*, yoki ʻʻall-i-oliʻʻ, yaʼni „sarimsoq va zaytun moyi") — sarimsoq va zaytun moyidan tayyorlangan sous.

Ushbu sous O‘rta yer dengizi shimoliy qirg‘og‘i-Ispaniyadan to Italiyagacha bo‘lgan hududlarda juda mashhur. Uning turli xil ko‘rinishlarda tayyorlanadigan usullari mavjud. Misol uchun uning bitta turida tuxum (faqat sarig‘i yoki faqat oq suyuqlik qismi), limon sharbati, suv hamda  xantal qo‘shiladi. Kataloniya hududlarida esa uni tayyorlash uchun nokdan ham foydalaniladi.

O‘rta yer dengizi oshxonasida ʻʻʻaioliʻʻʻ anʼanaviy ravishda dengiz mahsulotlari, baliq sho‘rvalari va qovurilgan tovuq bilan tanovul qilinadi. Kataloniyada esa ushbu sous qovurilgan qo‘zichoq go‘shti va sabzavotlar, shuningdek, paella (Ispan va valensiya milliy taomi. Zafaron va zaytun moyida tayyorlanadigan guruchli taom.) bilan birga isteʼmol qilinadi.

Odatda aioli xona haroratida tindirish uchun qo‘yib qo‘yiladi.

Provansda (Fransiyaning janubi-sharqidagi tarixiy viloyat boʻlib, hozir Provans-Alpes-Kot-d’Azur mintaqasining bir qismi) aioli qaynatilgan sabzavotlar (sabzi, kartoshka va loviya), suvda pishgan baliq hamda qaynatilgan tuxum bilan aralashtirilib taom sifatida dasturxonga tortiladi. Qolaversa, Fransiyada aioli turli xil dengiz mahsulotlari, qaynatilgan qisqichbaqalar va dengiz shilliqurtlari bilan isteʼmol qilinadi.

Odiiy aioli — sarimsoqni yaxshilab maydalash va unga oz-ozdan  kam miqdorda zaytun moyini qo‘shish orqali tayyorlanadi va  natijada xushtaʼm va yoqimli qayla paydo bo‘ladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Sous ayoli (salatnaya zapravka). Astrologiya i kulinariya. Astrologiya dlya gurmanov, ili Kulinarnie resepti dlya kajdogo znaka zodiaka. Sidni Omarr, Mayk Roy. ISBN 5457034763, 9785457034761

Adabiyotlar
-----------

* Charles Sinclair. aioli // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 10. — 632 p. — ISBN 978-1-4081-0218-3.
* Erhard Gorys. Aïoli // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 13. — 599 S. — ISBN 3-423-36008-9.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Anhor (maʼnolari).

**"Anhor"** — qahvaxona-choyxona. Toshkentdagi Anhor sohilida qurilgan, xalq meʼmorligi anʼanalarini oʻzida aks ettirgan bino (1950, meʼmor V. Dmtriyev). Dastlab bino simmetrik reja asosida toʻgʻri toʻrtburchak shaklda barpo etilgan. Ovqatlanish xonasi 75 oʻrinli, toʻrida choyxona, oshxona va yordamchi xo-nalar, suvga qaragan yon tomonida ay-von boʻlib, xoʻjalik xonalari yer osti qismiga joylashtirilgan. Binoning old tarzi nisbatlar qonuni asosida hal etilib, peshtoq tepasida bezakli guldon, ikki tomonida antefikslar, 6 ustunli peshayvonning ikki chekkasida panjara boʻlib, oʻziga xos meʼmoriy koʻrinishga ega edi. Bino qayta qurish jarayonida (1979) qishlik (120 oʻrinli) va yozlik (160 oʻrinli) boʻlimlarga ajratilib, oshxona va choyxona qismi qaytadan quriddi. Orqa tomoni 2 qavatli boʻlib, birinchi qavatida choyxona, oshxona, somsaxona va kabobxona joylashgan, ularning moʻrisi minorasimon ishlangan. Yon qismiga (suv boʻyida) eni 5 m, uz. 30 m li 1 qavatli ayvon ishlandi. Qishlik zalning ichki tomonini „Meblomet" firmasi (Polsha) bezagan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bulutlilik** — osmon gumbazining bulut bilan qoplanganlik darajasi. B. 10 balli shkala boʻyicha koʻz bilan chamalab aniqlanadi, bulut miqdori 10 balli tizim boʻyicha, bulut shakli esa bulut xalqaro tasnifi boʻyicha belgilanadi, agar osmon gumbazida hech bulut boʻlmasa, nol ball, agar osmon bulut bilan butunlay qoplangan boʻlsa, 10 ball beriladi. Osmon gumbazidagi bulut ulushini taxminan foizga aylantirib boshqa ballar beriladi. B. obhavo va iklimni belgilaydigan muhim omil hisoblanadi. Qish kunlari va tunda u Yer sirtidagi va Yer sirti yaqinidagi havo qatlami temperaturasining pasayishiga toʻsqinlik qiladi, chunki Yerdan nur ketyshi kamayadi. Yezda va kunduz kunlari B. Yer sirtida quyosh nurlari qizdirishini kamaytirib, qitʼaning ichki iklimini yumshoklashtiradi. Bulutlilik da ʼ.jiizorlar radiatsiya balansiikpt muhim omili. Oʻrta Osiyo hududida yoz va kuzda havoiing kam bulutli va ochiq boʻlishi dehqonchilik uchun juda qulay. Havo ochiqkunlar umumiy B. boʻyicha 60—90% ni, past B. boʻyicha 80—98% ni tashkil qiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Angren suratlar galereyasi**, V. I. Ufimsev nomida — rassom V. Ufimsev tashabbusi va uning shaharga sovgʻa qilgan 50 asari asosida tashkil qilingan muassasa. 1964-yil 31-oktabrda ochilgan. V. Ufimsev asarlari uchun maxsus xonalar ajratilgan; keyingi yillarda toʻplangan 70 dan ortiq rassomning 1000 dan ziyod asari uchun yangi xonalar ajratilib kengaytirilgan. Angren kulolchilik zavodining badiiy buyumlari, turli mahsulotlari ham alohida xonaga qoʻyilgan. Rassom vafoti (1964) dan keyin uning rafiqasi G. V. Ufimseva galereyaga ijodkorning barcha mu-jassamot, qoralama (etyud), chizgilari (jami 624 asar), rassomning shaxsiy buyumlari, hujjat, maktub, fotosuratlarini ham topshirgan. 1986-yildan galereya qoshida tasviriy sanʼat studiyasi ish-laydi. Unda havaskor rassom — ishchi-yoshlar rassomlik (rang-tasvir, grafika), haykaltaroshlik sirlarini oʻrganadilar.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Angulem shartnomasi yoki Angulem tinchligi** (fr. Traité d’Angoulême) — 1619-yil 10-avgustda qirolicha Mariya Medichi va uning oʻgʻli, qirol Adolatli Lyudovik XIII oʻrtasida Angulemda (Fransiya) imzolangan shartnoma. Shartnoma boʻlajak kardinal Risheliye tomonidan tayyorlangan.

Imzolangan hujjat rasman qirolicha Mariya Medichi tarafdorlari oʻrtasida qirol Genrix III ning eng yaqin minyonlaridan biri — Dyuk D’epernon 9 va qirol Lyudovik XIII tarafdorlari Fransiyada fuqarolik urushiga chek qoʻydi,

Lyudovik XIII 1 800 000 livrov miqdorida Malika onasining qarzlarini toʻlaydi. Mariya Medichi Anjuni boshqaruviga qabul qildi. Dyuk D’epernon kechirildi.

Rassom Rubens „Angulem shartnomasi" tuvalini yaratdi, unda zaytun novdasini  tinchlik belgisi sifatida qabul qilib, Mariya Medichi rasmda Germes shaklida tasvirlangan oʻgʻli bilan yarashishga rozi boʻladi. Usta Mariya gulchambar bilan shoh taxtida, donolik va shahidlikning ramzi sifatida tasvirlagan. Yaqinida, tomonlar oʻrtasidagi dastlabki muzokaralarni  olib borgan  Kardinal Rishelye turibdi. Toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomani oʻzi tuzgan yana bir kardinal Lyudovikni tinchlik ramzi — zaytun novdasi bilan olib boradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ангулемский договор". 6-iyul 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-iyul 2019-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Armand Jan du Plessis Richelieu. Xotiralar. Ed. AST. 2014-yil
**Osiy** (arab. — isyon qiluvchi, itoatsiz, gunohkor) — diniy aqidaga koʻra, Allohning buyruqlari, paygʻambarning sunnat va koʻrsatmalariga rioya qilmaydigan, buyurilgan vazifalarni bajarish oʻrniga ularni butunlay yoki qisman inkor etadigan, sharʼan taqiklangan ishlarni qiladigan shaxs. O. bandalarning taqdiri Allohga havola etiladi. Ahl as-sunna val-jamoa aqidasiga koʻra, O. banda agar kufr yoki shirkka ketmagan boʻlsa, har qancha katta-kichik gunohlariga qaramay musulmon moʻmin sanaladi, yaʼni kofir boʻlib qolmaydi, balki gunohkor hisoblanadi. Boshqa baʼzi diniy oqimlarga koʻra, O. banda kufrga mahkumdir. O. ning qilgan baʼzi gunohlari uchun bu dunyoda sharʼiy jazo belgilangan. Misol uchun, islom mamlakatlarida, araq ichganga darra uriladi. O.ning qilgan har bir gunohi uchun u dunyoda alohida jazolar belgilangan. O. oʻz gunohlariga chin dildan tavba qilib, ularni qayta takrorlamasa, kechirilishi taʼkidlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Buluxon xotun** (yana *Bulugʻan, Bologʻan, Bolgʻana, Bolgʻara*; moʻgʻ.: *Bulgʻan — „suvsar"*) — XIII asrning ikkinchi yarmida yashagan, boyovut urugʻidan boʻlgan zodagon moʻgʻul ayoli, elxon Abaqaning toʻqqizinchi va bosh xotini. 1282-yilda Abaqaning vafotidan soʻng, mahalliy yesir olish (levirat) odatiga koʻra, Buluxon xotun Abaqaning oʻgʻillaridan biri, oʻgay oʻgʻli Argʻunga turmushga chiqqan.

Tarjimayi holi
--------------

 Buluxon xotun (Xitoy imlosidagi nomi) 
Buluxon xotun Abaqaning bosh xotini boʻlganligi sababli, elxonlikni boshqarishda muhim rol oʻynagan. Aynan Buluxon xotun iltimosiga koʻra Abaqaga xiyonatda ayblangan vazirning hayotini saqlab qolingan. Argʻunxon ham harbiy ishlarda xotinidan maslahat soʻrab turgan. Abaqaning ukasi Ahmad Tekuder akasi vafotidan soʻng elxon boʻlgan davrda ham Buluxon xotunga nisbatan hurmat bilan munosabatda boʻlgan.

### Oilasi va avlodi

Buluxon xotunning qizi Malika onasining uzoq qarindoshiga turmushga chiqqan. Oʻz oʻgʻillari boʻlmaganligi sababli Buluxon xotun asrandi farzandlari Gʻozon va Uljaytuni tarbiyalashda faol qatnashgan.

### Vafoti

Rashiduddinning yozishicha, Buluxon xotun hijriy 685-yil safar oyining 23-kunida, yaʼni 1286-yilning 20-aprelida vafot etgan. Buluxon xotunning jasadi joylangan tobut Sultoniyaning janubi-gʻarbiy qismidagi Sajasda koʻmilgan. Oradan besh yil oʻtgach, Argʻun ham shu yerga dafn etiladi. Buluxon xotun tegishli qimmatbaho taqinchqolarning bir qismini Argʻun oʻzi uchun qoldirgan boʻlsa, qolganlarini, shu jumladan Abaqa sovgʻa qilganini oʻgʻli Gʻozonga bergan.

Argʻun Buluxon xotun vafotidan soʻng Xitoyda hukmronlik qilayotgan qarindoshi xoqon Xubilayxonga maktub yuborib, maktubda Buluxon xotunning qarindoshlaridan birini oʻziga rafiqa qilib, nikohlab berishni va huzuriga yuborishni iltimos qiladi. Natijada 17 yoshli Koʻkechin Argʻunga nikohlab beriladi, kelin elxonga yetkazib berishga masʼul etib Marko Polo tayinlanadi. Kelin karvoni 1293-yilda Forsga yetib kelgan, ammo bu paytda Argʻun allaqachon vafot etgandi. Shundan soʻng, Koʻkechin xotun Argʻunning oʻgʻli Gʻozonxonga turmushga chiqadi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Bulletin de la Société Française de Reproductions de Manuscrits à Peintures* (fransuz tilida). Société française de reproductions de manuscrits à peintures, 1926.
2. ↑  „BOLOḠĀN ḴĀTŪN" (ingliz tilida). 20-sentabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-sentabr 2022-yil.
3. ↑  *Roux, Jean-Paul*. „Arghun had one of his sons baptized, Khordabandah, the future Oljaitu, and in the Pope's honour, went as far as giving him the name Nicholas", Histoire de l'Empire Mongol, s. 408.
4. ↑  Rashiduddin*. Jome at-tavorix* (rus tilida).
5. ↑  *Marko Polo sayohatlari* (rus tilida), Moskva, 2022 — 696 bet.

Adabiyotlar
-----------

* Marko Polo*. Kniga Marko Polo* (rus tilida). Мosvka: Gosizdat geograficheskoy literaturi, 1955 — 376 bet.
* Rashiduddin*. Jome at-tavorix* (rus tilida). Moskva-Leninrad: Izdatelstvo AN SSSR, 1952.
**Kecha-kunduzlik ritmlar** -biologik jarayonlar va hodisalar intensivligi va harakteridagi oʻzgarishlarning kecha-kunduz davriy takrorlanib turishi. K.-k.r. aksariyat biokimyoviy va fiziologik jarayonlar (hujayra boʻlinishining chastotasi, tana haroratining oʻzgarib turishi, moddalar almashinuvi intensivligi va h.k.)ga xos. Hayvonlarning sutkalik ritmik faolligi, oʻsimliklar barglari va gultoji barglarining holati K.k.r.ga bogʻliq, Odamlarda 100 ga yaqin fiziologik funksiyalarning K.-k.r.ga ega ekanligi aniqlangan. K.-k.r. koʻp hujayrali organizmlarning ayrim hujayralarida ham mavjud. Hayvonlar miyasida organlar va hujayralarning K.-k.r.ini bir-biri hamda tashqi muhit oʻzgarishlari bilan muvofiqlashtiruvchi markazlar aniqlangan. Tabiatda K.-k.r. endogen ritmdan va muhitning kechakunduz oʻzgarishlariga koʻrsatadigan reaksiyalaridan iborat. Muhitning tabiiy ritmi buzilganda organizm turli fiziologik funksiyalari K.-k.r.ining mutanosibligi yuqoladi. Bunday hol hayvon va usimliklarni sunʼiy sharoitda koʻpaytirilganda, biror poyasdan boshqasiga uchib oʻtilganda, shuningdek, odamni tabiiy ravishda oʻzgaruvchi muhitdan ajratib qoʻyilganda (mas, kosmik parvozda) kuzatiladi. Bu holat organizmda patologik uzgarishlarning kelib chiqishiga ham sabab boʻlishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oshkoʻklar** — taomlarga (koʻk holicha) qoʻshiladigan koʻkatlar. O.ga jambil, kashnich, petrushka, rayhon, koʻk (barra) piyoz, shivit, sarimsoq koʻki, selderey hamda bahor oylarida yovvoyi oʻsadigan yalpiz va boshqa kiradi. Ular lazzatli taom tayyorlashda zirovarlar kabi muxim ahamiyatga ega. O. tarkibida ifori (efirli) moylar, turli vitaminlar mavjud. O. qoʻshilgan taomlar xushxoʻr boʻladi, yaxshi xazm boʻladi. Aksariyat O. toʻgʻralgan holda suyuq oshlarga qoʻshiladi, shuningdek, ularning shoxchalari salatlarni bezashda ishlatiladi. O.dan rayhon, jambil shoʻrvalarga shoxchasi bilan ham solinadi. Baʼzi O. (mas, ukrop, petrushka) bodring va pomidor tuzlashda, sirkalab konserva qilishda ishlatiladi. Soya joyda quritib elaki qilingan O. tolqonidan qish faslida ham foydalanish mumkin.

Oʻzbek pazandaligida otquloq, ismaloq, yalpiz, jagʻ-jagʻ, momaqaymoq beda, anzur piyozi, semizoʻt kabilarning yangi unib chiqqan barglaridan yog qoʻshib (somsa, chuchvara va boshqalar) taomlar tayyorlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Inchatotty osilgan ko'prik
 Bhoothathan Kettu
 Aziz Sebastyan cherkovi
**Keerampara** - Hindistonning Kerala shtatidagi qishloq.Bu joy bir vaqtlar qirollik yo'lidan ( Maduraydan Kothamangalamgacha ) o'tgan barcha muqaddas insonlarning izlari bilan muborak bo'lgan.

Tarixi
------

Bu nomning o'zi uning g'arbiy mamlakatlar bilan azaldan aloqadaligini bildiradi. Mamlakatning bu qismida "para" bilan atalgan nomlar mavjud. Umumiy e'tiqoddan farqli o'laroq, bu toshni anglatmaydi. Frakiya tilida "Para" "qishloq" degan ma'noni bildiradi va shu bilan "Keeram + para" *Keerampara* = To'tiqushlar qishlog'ini.Xuddi shunday *Oonjappara* belanchaklar qishlog'iga aylanadi. Frakiyaliklar Hindistonda Masih tug'ilishidan oldin, ayniqsa Ernakulam tumanida qadimgi Kodungalloor Musris bilan savdo aloqalari tufayli juda yaxshi ta'sirga ega edilar.

### Ta'lim

Keeramparada ikkita oliy o'rta ta'lim maktabi joylashgan Sent-Jozef va Velielchal.

Diqqatga sazovor joylar
-----------------------

* Qayiqda sayohat qilish uchun Periyar daryosi; Thattekkad Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-04-09).
* Salim Ali qushlar qo'riqxonasi Thattakkad, tropik o'rmon qushlari uchun qo'riqlanadigan hudud
* Cheramala tarixiy joy
* Ayyappan mudi (tog'), trekking uchun joy
* Nadukani mudi, katolik diniy yo'nalishi bo'lgan trekking
* Oonjapara akvadukti.
* Bhoothathankettu daryo to'sig'i
* Inchathotti osilgan ko'prigi.
* Palamattam Kaalakadavu aks-sadosi.

Manbalar
--------

Andoza:Ernakulam district

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Madoiniy Abulhasan Ali Ibn Muhammad Ibn Abdulloh Ibn Abu Sayf** (9-asrning 1-yarmi) — tarixchi va adib. Basrada taʼlim olgan. Birmuncha vaqt Madoin (Mesopotamiya)da turgan (M. nisbasi ham shundan), Bagʻdodda yashagan. Ibn anNadim „Fehrist" („Mundarija") nomli asarida M. toʻgʻrisida eslatib oʻtgan. M. islom, xalifalik tarixi, bosqinchilik urushlari, qoʻzgʻolonlar hamda oʻlka va shaharlar tarixi, Muhammad (sav) tarjimai hollari, adib va shoirlar haqida 239 ta asar yozgan. M. asarlari keyingi asrlarda yozilgan arab tarixchilarining kitoblariga asosiy manba boʻlib xizmat qilgan. „Axbor ul-xulafo" („Xalifalar xabarlari"), „Axbor quraysh" („Kuraysh qabilasi xabarlari"), „Kitob futuh ash-Shom" („Shomning bosib olinishi haqida kitob"), „Axbor shuaro" („Shoirlar solnomasi"), „Tarix al-buldon" („Oʻlkalar tarixi") kabi asarlar muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Siyolkat** — Pokistonning shim.sharqiy qismidagi shahar, Panjob viloyatida. Hindiston chegarasiga yaqin. Aholisi 417,6 ming kishi (1998). Yirik savdosanoat markazi. Transport yoʻllari tuguni. Mashinasozlik (elektrotexnika) va metallsozlik, toʻqimachilik, oziq-ovqat, koʻnpoyabzal sanoati korxonalari bor. Tibbiyot (jarroxlik) va musika asboblari, sport anjomlari ishlab chiqariladi. Hunarmandchilikda metall idishlar tayyorlanadi, gilam toʻqiladi, yogʻoch va metall oʻymakorligi rivojlangan. Sda sikh diniga asos solgan Guru Nanakning maqbarasi va boshqa meʼmoriy yodgorliklar saqiangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Siyom** — ilk oʻrta asrlarda Kesh viloyatidagi mustahkam togʻ qalʼasi. 8-asrning 2-yarmida Muqanna shu yerdan turib qoʻzgʻolonga boshchilik qilgan. Narshaxiynint yozishicha, "Som togʻi tepasida gʻoyatda mustahkam bir hisor boʻlib, unda oqar suv, daraxtlar va ekin yerlar bor edi. Bu hisor ichida undan ham mustahkamroq yana bir hisor bor edi. Muqanna uni tuzatishga buyurdi va uni tuzatdilar. Muqanna u yerga koʻp mol va behisob oziq-ovqat yigʻdi. Soqchilar tayinladi". Arablar S.ni qamal qilgan paytda qalʼadan 30 ming kishi chiqib kelgan va yana 2 ming kishi ichkarida qolgan. Ichkari qalʼaning bir darvozasi boʻlib, atrofi xandaq bilan oʻralgan. Unda Muqanna xotinlari va bolalari bilan yashagan. tarixchi Ibn Shixnaning yozishicha S.ni Muqannaning oʻzi qurdirgan. tarixchi Sh.Kamoliddinovning fikri-cha, S. qalʼasi Sanggardak daryosi vodiysida, Shahrisabzdan sharqdagi Maydonak degan joyda boʻlgan. 2 ming metr balandlikdagi togʻ tepasida 7— 9-asrlarga oid ulkan qalʼa xarobalari aniqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Kamaliddinov Sh.S. Istoricheskaya geofafiya Yujnogo Sogda i Toxaristana po araboyazmchnix istochnikam IX — iachala XIII vv. T. 1996.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tarixga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |