**Ma'suma** — Fyodor Mixaylovich Dostoevskiyning qalamiga mansub fantastik hikoya. Yozuvchining so'nggi asarlaridan biri, birinchi marta "Yozuvchining kundaligi" ning 1876-yil noyabr sonida nashr etilgan.

Yaratilish tarixi
-----------------

1869-yilda yaratilgan. Juda tez yozilgan - uch hafta ichida, oktyabr oyining oxiridan 1876-yil 19-noyabrgacha. Dostoyevskiy bu hikoyada "yer ostidan kelgan odam", aniqrog‘i "yerto‘ladagi odam", "zindondagi odam"ni ko‘rsatmoqchi bo‘lgan.

Bosh qahramonlar
----------------

•Ma'suma

•Sudxo'r

Syujet
------

Boshida muallifdan qisqacha kirish qismi taklif etiladi. Unda u hikoyaning "fantastik" deb atalishini faqat hikoyachining "fikrlar oqimi" bo‘lgani uchun tushuntiradi, go‘yo stenograf tomonidan eshitilgan va yozib olingan. Bu yerda muallif gap xotini o‘z joniga qasd qilgan er haqida ketayotganini aniq ko‘rsatib beradi.
Hikoya sudxo'rga uylangan ayolning hayoti haqida hikoya qiladi. Qizig'i shundaki, hikoya qiluvchi na sudxoʻrning, na qizning ismini aytadi. Hikoyada Dostoevskiyning jallod va qurbonlik haqidagi g'oyasi ko'rsatilgan bo'lib, u bu yerda despot er va xotin, uning qurboni shaklida ifodalangan. Shuningdek, muallif o'sha davr haqiqatlarini ko'rsatmoqchi edi. Pul etishmasligidan, qiz nafaqat sevmagan, balki uni va kasbini mensimagan odamga uylanishga qaror qiladi. Yumshoq odam bunday hayotga va hatto odam azobini to'xtatish uchun o'ldirmoqchi bo'lgan eriga qarshi isyon ko'tarishga harakat qiladi: nafaqat o'zi, balki unga qaram bo'lgan, so'nggi mol-mulkini bir tiyinga garovga qo'ygan odamlar. Bu azoblar janjallarda ham, jismoniy zo'ravonlikda ham emas, balki asosan to'ydan bir muncha vaqt o'tgach, er va xotin o'rtasida hukmronlik qila boshlagan doimiy sukunatda namoyon bo'ldi.

Hikoyachi ko'pincha o'ziga zid keladi. Masalan, bu tushunarsiz bo'lib qolmoqda: u rahm-shafqat tufayli "Ma'suma" ga uylandi yoki uni azoblash uchun o'z mijozlarini qiynoqqa solganidek, o'z taqdiri uchun butun dunyodan qasos oldi. Bundan tashqari, hikoyachining fikrlari chalkash. U ularni tartibga solishga urinayotganga o'xshaydi, u faqat voqea oxirida muvaffaqiyatga erishadi, u yerda baxtsiz odam masalaning mohiyatiga yetib boradi, unga haqiqat ochiladi.

Hikoyachining o'zi ham qiziq: u porloq polkning iste'fodagi shtab kapitani edi (ixtiyoriy ravishda iste'foga chiqdi). U yerda boshqa joylarda bo'lgani kabi, u sevilmadi va uning iste'fosiga tasodif sabab bo'ldi. Shundan so'ng, u qarindoshi vafot etguniga qadar kambag'al hayot kechirdi va unga uch ming rubl qoldirdi. Shundan so'ng, hikoyachi qarz beruvchiga aylandi, shu bilan birga yetarli miqdordagi mablag'ni to'plashni va yangi hayot boshlashni orzu qildi.

Oxir-oqibat, hikoyachi mehr va xayrixohlik bilan yashaydi: u xotinining oyoqlarida (u butun qish davomida u bilan gaplashmagan) sevgiga qasam ichadi, baxtni va'da qiladi. Ammo u ilgari tushunganidek, u bilan "halol" bo'lish kerak edi: agar siz sevsangiz, unda to'liq va sodiq bo'ling yoki umuman sevmasangiz. Ammo u yoki bu yo'nalishda tanlov qila olmadi yoki hikoyachini "yarim sevgi" bilan aldashni xohlamadi. Shuning uchun hikoya juda achinarli tarzda yakunlanadi — bosh qahramonning o'z joniga qasd qilishi.

1. ↑  „Dostoyevskiy". *old.bigenc.ru*. Qaraldi: 17-aprel 2023-yil.