Vyetnam qorinli choʻchqalari
**Vyetnam qorinli choʻchqalari** — bular uy choʻchqasining zoti hisoblanadi. Zotning kelib chiqishi mintaqasi — Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakati hisoblanadi.

Zotning kelib chiqishi va tarixi
--------------------------------

Vyetnam qorinli choʻchqalari Sharqiy Yevropa va Kanadaga birinchi marta 1985 — yilda Vyetnamdan keltirilgan. Hozirgi kunda mushak massasining hajmi va foizini oshirish yoʻnalishi boʻyicha ushbu zotni yaxshilash boʻyicha faol ishlar davom etmoqda. Eng faol naslchilik ishlari Kanada, Vengriya va Ukrainada olib boriladi. Rus tilidagi adabiyotda va Internetda Vyetnamning buklangan qorni baʼzan „mangal" deb atalgan — bu nom notoʻgʻri, Vengriyada mahalliy Mangalitsa zoti rostan ham yetishtirilgan . Ammo bu buklangan qorin zotning Vyetnam bilan aloqasi umuman yoʻq. Bu zotning haqiqiy nomi „uzun va" (vyetnamcha *Lợn Ỉ*) , toʻgʻrirogʻi, „va" yoki „choʻchqa va", chunki vyetnamcha „Lợn" (Lin) aslida „choʻchqa" degan maʼnoni anglatadi.

Zotning dunyoda tarqalishi
--------------------------

Hozirgi kunda bu zot Janubi — Sharqiy Osiyo, Kanada, Vengriya, Ruminiya va Ukrainada keng tarqalgan. Soʻnggi yillarda Rossiya, Belorussiya va boshqa MDH mamlakatlarida ham paydo boʻla boshladi. Bu choʻchqa zoti butun dunyo boʻylab sayohatini yaqinda boshlagan boʻlib,1985 — yildan beri, Kanada va Yevropaga Vyetnamdan olib kelingan. Rossiyada bu hali ham juda kam uchraydigan zot, ammo u katta ahamiyatga ega.

Zotning xususiyatlari
---------------------

Vyetnam qorinli choʻchqalari erta tugʻilish bilan ajralib turadi, giltlar 4 oylikda, yovvoyi choʻchqalar 6 oylikda balogʻatga yetishadi. Ular yaylovdan yaxshi foydalanadilar, juda yuqori immunitetga ega. Semirtiruvchi ratsionga 50% gacha koʻproq ozuqa qoʻshilishi mumkin (ovqat hazm qilish tizimining nasl xususiyatlariga koʻra). Vyetnamlik qorinli choʻchqalari muvozanatli psixika (ular naslga gʻamxoʻrlik qilishda muammo tugʻdirmaydi), yuqori sut ishlab chiqarish, yaxshi rivojlangan onalik instinkt va maxsus tozaligi bilan ajralib turishadi. Bu zotlar Janubi-Sharqiy Osiyoning nam va issiq iqlimiga ham, Markaziy Yevropa va Kanadaning ancha sovuq qishlariga ham yaxshi moslashgan boʻlishadi.

 Vyetnamlik qorinli choʻchqalarning bolalari

Koʻpayishi
----------

Vyetnam qorinli choʻchqalarining yosh choʻchqa bolalari birinchi marta 4 oyligida 30-35 kg vaznda, toʻngʻizlar 5-6 oyligida 40 kg vaznda chiqariladi. Homiladorlik — 114-117 kun, axlatlanishi odatda 6 dan 18 kungacha, oʻrtacha — 12. Bir urugʻlikdan hisobga olgan holda, yiliga oʻrtacha 24 ta choʻchqa bolasi tugʻiladi. Intensiv chorvachilikda foydalanilmagan shaxslar 18 yil va undan ortiq yashaydi  .

Hosildorligi
------------

Oziqlantirish ratsioniga qarab, 7-8 oyligida Vyetnam semiz choʻchqasi 75-80 kg tirik vaznga yetadi, bu zotning normal soʻyish ogʻirligi hisoblanadi. Soʻyishning hosildorligi taxminan 70-75% ni tashkil qiladi. Choʻchqalar yaxshi boqiladi va semirtiriladi.

| Indeks | choʻchqalar | choʻchqalar |
| --- | --- | --- |
| Tugʻilgan vazni (g) | 500-600 | 450-550 |
| Kattalar vazni (kg) | 120-140</br> (150 tagacha) | 100-120</br> (140 tagacha) |
| Ogʻirlik ortishi (g / kun) | 350-500 | 350-500 |
| Birinchi tugʻilish yoshi | — | 8-10 oy |

Tashqi koʻrinishi
-----------------

 Voyaga yetgan Vyetnam qorinli choʻchqa bolasi
Bekonli hayvonlari tanasi keng, cho‘kkalab yuruvchi, ko‘krak qafasi keng hayvon. Giltlar va katta yoshli urugʻlar katta osilgan qoringa ega. Boshi kichkina, koʻrinishi aniq boʻlsa-da, yovvoyi choʻchqalarda balogʻat yoshidan boshlab, uch yoshga kelib 10-15 sm ga yetganda tishlari oʻsishni boshlaydi. Quloqlari kichik va tik. Kattalarda, boʻynidan to krupgacha boʻlgan choʻtkalar uzunligi 20 sm ga yetadi va bu „mohawk" deb ataladigan tukli koʻrinishni hosil qiladi, uning tukli koʻrinishi hayvonning hissiy holatini koʻrsatishga ega. Hayvon qoʻrqqanida yoki xursand boʻlganida, Mohawk orqaga koʻtariladi. Bu zot qora rangligi bilan ajralib turadi, boshida va tuyoqlari yonida mayda oq dogʻlar bilan qora dogʻlari bor, lekin axlatlarda yovvoyi choʻchqa rangiga ega hayvonlar ham bor (boʻylama chiziqda toʻq qizil), ammo bu rang, yorugʻlik singari, bu zot uchun xos emas.

Yordamchi hayvonlar
-------------------

Ijtimoiylashish qobiliyati, yaxshi tabiati va nisbatan kichik oʻlchamlari tufayli soʻnggi yillarda qorinli choʻchqalar yordamchi hayvonlar sifatida butun dunyo boʻylab tarqaldi. Maks nomli 120 kilogrammli choʻchqa koʻp yillar davomida aktyor Jorj Klunining uy hayvoni boʻlib yashab kelgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „An Old Breed of Hungarian Pig Is Back in Favor". 4-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-sentabr 2017-yil.
2. 1 2  Breed data sheet: Lon I/Viet Nam. Domestic Animal Diversity Information System of the Food and Agriculture Organization of the United Nations.
3. ↑  „Вьетнамская свинья. Подробная информация о породе, разведении и содержании.". 4-sentabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-sentabr 2018-yil.
4. ↑  „A Potbelly Pig Gift, Potbellied Pig Info, Pet Pig Products, Pig Pictures Center". 14-sentabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-yanvar 2010-yil.