**Stargard** Polshaning shimoli-gʻarbiy qismidagi shahar. Gʻarbiy Pomeraniya vodiysida joylashgan. 2021-yilda 67 293 kishi istiqomat qilgan. U Ina daryosida joylashgan. Shahar Stargard okrugi va undan tashqarida Stargard munitsipalitetining markazidir. Bu Shchecin aglomeratsiyasining ikkinchi yirik shahri. Stargard yirik temir yoʻl kesishmasi boʻlib, u erda Shetsindan janubga bogʻlanish ikki yoʻnalishga boʻlinadi: Poznan va Gdansk tomon.

Etimologiya
-----------

Shaharning ismi Pomeraniya (Kashubi) kelib chiqishi va eski (*Stari*) shahar / shahar (gard yoki gôrd) uchun turadi.

Bu maʼnoda, gard soʻzini hali ham faqatgina omon qolgan pomeran tili soʻzlovchilari, Kashublar ishlatmoqda. Biroq, baʼzi mutaxassislar ism proto-norvegiya kelib chiqishi: starn (yulduz) va gate (ingliz tilida).

Tarix
-----

### Oʻrta asrlar

Polshada Gotik arxitektura ustasi va tarixiy yodgorlik boʻlgan Aziz Maryam cherkoviPolshada tarixiy yodgorlik
Bu aholi punkti 8-asrda hozirgi Osetno tumanining Stargard shahrining markazida joylashgan joyida tashkil etilgan. 967-yilda u Piast dinastiyasidan birinchi polsha hukmdorlari ostida paydo boʻlayotgan Polsha davlati tarkibiga kirdi. Stargard birinchi marta 1124-yilda, u Boleslav III Wrymouth davrida Polsha qismi boʻlganida aytilgan. 1140-yilda cherkov tashkil etilgan. Stargard 1243-yilda Pomeraniston dukasi Barnim I tomonidan Magdeburg shahri huquqlari oldi.

Polsha 12-asrdagi parchalanish natijasida Polsha bilan ajralib ketganidan keyin, u Pomerania dukati eng muhim shaharlaridan biri va asosiy savdo markazi edi. 1283-yildan boshlab shaharda Inoujście shaharchasida, Ina daryosi ogʻzida port bor edi Mudofaa shahar devorlari 13-asrda qurilgan va 14-, 15- va 16-asrlarning boshlarida kengaytirilgan. 1363-yilda shahar Hanze Ittifoqiga qoʻshildi.

Pomeraning davom etayotgan parchalanish natijasida 1368-yilda Stargard Słupsk dukkani (Pomerania-Stolp) ning bir qismiga aylandi va 1377-yilda u Polsha shohligining vasal davlati boʻlgan Słupski Dukatiga aylangan 1403-yilda oʻziga xos dukatning poytaxti boʻldi. 1478-yilda Stargard Pomeranyaning qayta birlashgan Dukati tarkibiga kirdi.

Shu bilan birga, yaqin atrofdagi Szczecin shahri bilan savdo raqobatlari 1454-yilda Stargard-Szczecin urushi boshiga olib keldi, bu 1464-yilda tugadi. 1477-yilda Stargard Brandenburgiya invasiyasi paytida Gartz shahriga qaytadan ega boʻlishda Duka Wartislaw X-ga yordam berdi.

### Zamonaviy davr

Stargard 1637-yilda oxirgi hoki Bogislav XIV oʻlimidan soʻng buzilganidan keyin Pomerania dukati tarkibiga kirgan. Oʻttiz yillik urush paytida shahar 1630-yilda Shvetsiya tomonidan egallab olingan. 1635-yilda Muqaddas Rim imperiyasi qoʻshinlari tomonidan qamal qilingan va hujumlarni toʻsish uchun Shvetsiya qoʻmondoni shaharni olovga toʻldirdi, ammo bu shaharni imperator qoʻshinlariga qoʻlga kiritdi. 1636 yilda uni isveçliklar qaytarib olishdi, soʻngra uni Vittstock jangida keyin isveçlarga qaytarish uchun imperator qoʻshinlari tomonidan olib ketildi va talon-toroj qilindi. 1637-yilda uni yana imperator qoʻshinlari, soʻngra Shvetsiya egallab oldi. Urush natijasida aholi soni taxminan 75% ga kamaydi.

1648 yilgi Vestfali tinchligi asosida 1653 yilda u qolgan uzoq Pomeranyaning hammasi bilan birgalikda Brandenburg-Prussiya qoʻshildi. 1701 yilda Stargard Prussiya shohligi bir qismiga aylandi va 1818 yilda Napoleon urushlari soʻng, Stargard Pomerania viloyati yangi tumanidagi Szazdko (oʻshanda rasmiy ravishda *Saatzig*) ga aylandi. Fransiya-Prussiya Urushi (1870-1871) paytida prussiyaliklar shaharda fransuz qoʻshinlari uchun jang mahbuslari lagerini tashkil etishdi.

### Ikkinchi jahon urushi

1939-yilda, Ikkinchi jahon urushi boshlangan Polsha germaniya tomonidan bostirib kirganida, nemislar Stargard yaqinida polshalik (shu jumladan Kashubi) harbiy asirlar va fuqarolar uchun Dulag L vaqtinchalik lagerini tashkil etishdi. 1939-yil oktyabr oyida u katta Stalag II-D harbiy asirlar lagerlariga aylantirildi. Keyin, 1940-yilda Fransiya jangida keyin, shuningdek, fransuzlar, oltin va belgiyaliklar 1941-yildan boshlab Yugoslaviya va Sovet jang mahbuslari, 1942-yildan boshlab Dippeda asirlikka olingan minglab kanadaliklar, ulardan biri Kanada aktyorlari Gerald Makintosh Jonston edi, u qochishga urinib oʻldirildi, va 1943-yildan keyin Italiyaliklar ham. Jang mahbuslari irqiy ajralish duchor boʻlishdi, polyaklar, afrikaliklar, arablar, yahudiylar va sovet qoʻshinlari boshqa millatdagi jang mahbuslaridan ajralib, yomon muomalaga duchor boʻlishdi. Serblar ham qattiqroq muomalaga duch kelishdi.

Ikkinchi jahon urushi natijasida shahar yana Polsha qismiga aylandi, Sovet Ittifoqi tomonidan Potsdam konferensiyasi talab qilingan hududiy oʻzgarishlar boʻyicha. Polsha mahalliy maʼmuriyati 1945-yil 23-mart kuni tayinlandi. Shaharda polyaklar qayta yashaydigan, ularning koʻpchiligi sobiq Sovet Ittifoqi qoʻshgan Polsha sharqidan koʻchib oʻtgan.

### Urushdan keyingi davr

1950-yilda shahar Gdańsk Pomeranistondagi Starogard Gdański-dan ajralib turish uchun yaqinidagi Szczecin shahri nomidan *Szczeciński* adjektivi qoʻshilgan holda *Stargard Szczeciński* deb nomlandi. 1961-yilda shahar chegaralari Kluczewo shahrini yangi tuman sifatida oʻz ichiga olgan holda kengaytirildi.

1979-yilda shahar suv bosgan.

1993-yilda shahar shahar huquqlarini olganining 750 yilligini nishonladi.

2004-yilda shaharning shimoli-gʻarbiy qismini sanoat bogʻi — Stargardzki Park Przemysłowy aylantirishdi. Janubiy qismda yana bir sanoat parki — Przemysłowy Wysokich Technologii parki joylashgan.

2016-yil 1-yanvarda shahar *Stargard* deb nomlandi.

Demografiya
-----------

Yillar davomida aholisi soni.| Yil | Aholi |
| --- | --- |
| 1618 | 12,000 |
| 1640 | 1,200 |
| 1688 | 3,600 |
| 1720 | 400 |
| 1740 | 5,529 |
| 1782 | 5,612 |
| 1786 | 6,243 |
| 1794 | 5,971 |
| 1812 | 8,900 |
| 1816 | 8,042 |
| 1831 | 9,907 |
| 1843 | 11,192 |
| 1852 | 12,473 |
| 1861 | 14,168 |
| 1875 | 20,173 |
| 1885 | 22,112 |
| 1900 | 26,858 |
| 1905 | 26,907 |
| 1910 | 27,551 |
| 1913 | 28,000 |
| 1929 | 34,600 |
| 1933 | 35,773 |
| 1939 | 39,760 |
| 1945 | 2,870 |
| 1950 | 20,684 |
| 1960 | 33,650 |
| 1970 | 44,460 |
| 1980 | 59,227 |
| 1990 | 71,000 |
| 1995 | 72,254 |
|

Manbalar
--------

1. ↑  Brücker, Aleksander*. Słownik etymologiczny języka polskiego* (pl), 1927. „oboczne gard zachowały nazwy na Pomorzu (Stargard, ‘starogród’, ...)"
2. ↑  Kociuba, Jarosław*. Pomorze - Praktyczny przewodnik turystyczny po ziemiach Księstwa Pomorskiego* (pl). Szczecin: Walkowska Wydawnictwo, 2012 — 422 bet. ISBN 9788361805496.
3. ↑  „O powiecie" (pl). *BIP Starostwo Powiatowe w Stargardzie*. Qaraldi: 2020-yil 30-may.
4. ↑  Labuda, Gerard (1993). „Chrystianizacja Pomorza (X–XIII stulecie)". *Studia Gdańskie* (polyakcha). IX-jild. Gdańsk-Oliwa. 47-bet.
5. 1 2 3 4 5 6  „Stargard" (pl). *Encyklopedia PWN*. Qaraldi: 2020-yil 14-fevral.
6. ↑  Labuda, p. 52-53
7. 1 2  Grzegorz Podruczny *Niezrealizowane projekty twierdzy w Stargardzie*, „Stargardia X" (2015), p. 282 (in Polish)
8. ↑  Kratz, Gustav*. Die Städte der Provinz Pommern. Abriss ihrer Geschichte, zumeist nach Urkunden*, Berlin, 1865 — 363 bet.
9. ↑  Podruczny, p. 283
10. ↑  Kratz (1865), p. 367-368
11. ↑  Kratz (1865), p. 368
12. 1 2 3 4 5  „Stargard. Historia miejscowości" (pl). *Wirtualny Sztetl*. Qaraldi: 2020-yil 14-fevral.
13. ↑  Aniszewska, Jolanta (2011). „W obowiązku pamięci... Stalag II D i formy upamiętnienia jeńców wojennych w Stargardzie Szczecińskim". *Łambinowicki rocznik muzealny* (polyakcha). 34-jild. Opole. 11-bet. ISSN 0137-5199.
14. ↑  Aniszewska (2011), p. 9, 14
15. ↑  Aniszewska (2011), p. 14
16. ↑  Aniszewska (2011), p. 17
17. ↑  „Premier - Kancelaria Prezesa Rady Ministrów - Portal Gov.pl".
18. ↑  Kratz (1865), p. 370
19. ↑  *Meyers Konversations-Lexikon*.
20. ↑  „Stadtkreis Stargard".  Verwaltungsgeschichte.de. 2010-yil 17-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan.