recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Botanika bogʻining koʻrinishi
**Botanika Bogʻi**, 11 ta parkning bir qismi (shuningdek, Mistletoe Bogʻi yoki Tainmuntilla deb ataladi) Janubiy Avstraliya poytaxti Adelaida shimoli- sharqiy Parklendlarida joylashgan 34 gektar (84 akr) park. Bogʻ Hackney Road va Frome Road bilan chegaradosh. Janubiy Avstraliya universiteti, Adelaida universiteti va eski Qirollik Adelaida kasalxonasi ushbu parkning yonida joylashgan. Park shuningdek, Adelaida hayvonot bogʻi va Torrens daryosi bilan ham bogʻlangan.

Tarix
-----

Bogʻ 1866-yilda qoʻshni Adelaida botanika bogʻi tomonidan sotib olingan va ilgari 1844-yildan 1859- yilgacha Adelaida Qirollik shousi oʻtkaziladigan joy sifatida ishlatilgan. Uning shimoliy tomonida 1874-yilda ekilgan chinorlar xiyoboni. Bundan tashqari, u Kvinslenddagi koʻp asrlik Moreton koʻrfazi anjirlari kabi ekzotik turlar bilan ajralib turadi. Bogʻ 1880-yil 5-sentyabrda Avstraliyada Najot armiyasining ochiq havoda birinchi uchrashuvi o‘tkazgan joyi boʻlgan

Bogʻ Londondagi Hyde Park bilan solishtirildi. 1890-yillardan beri oʻzining Spikerlar burchagiga ega boʻlgan Botanika bogʻi keng koʻlamli mavzular boʻyicha ommaviy munozaralar uchun joydir. Maʼruzachilar burchagi davom etmoqda, lekin avvalgi davrlarga qaraganda kamroq eʼtiborga ega. Bugungi kunda bogʻ pikniklar, toʻy fotosuratlari va WOMADelaide, Gardens Alive va Moonlight Cinema kabi yirik tadbirlar uchun sayt sifatida tanilgan.

Yana qarang
-----------

* Adelaida bogʻlari va bogʻlari roʻyxati

Manbalar
--------


1. 1 2 3 4  „Botanic Park" (en). *www.botanicgardens.sa.gov.au*. 26-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-iyul 2019-yil.
2. ↑  „Adelaide Botanic Garden: Botanic Park".  Department for Environment and Heritage (4-may 2006-yil). 19-avgust 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-avgust 2006-yil.
3. ↑  „Adelaide Botanic Garden: Botanic Park".  Department for Environment and Heritage (4-may 2006-yil). 19-avgust 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-avgust 2006-yil.

„Adelaide Botanic Garden: Botanic Park". Department for Environment and Heritage. 4 May 2006. Archived from the original Wayback Machine saytida arxivlandi (2006-08-19). on 19 August 2006. Retrieved 2 August 2006.
**Muhammad Arzakiyoniy** (arabcha: محمد الارزكيانى — Abu Abdulloh Muhammad ibn al-Hasan ibn Ali ibn al-Hasan ibn Nasr ibn Boboj al- Arzakiyon al-Arzakiyoniy al-Buxoriy) — Roviy.

Muhammad Arzakiyoniy Buxoro ahlidan boʻlgan. U Arzakiyondan chiqib, Chinga borgan, undan kema orqali Basraga oʻtgan. U erda Ali ibn Abu Tolib (raziyallohu anhu)dan islomni qabul qilgan.

Ustozlari va shogirdlari
------------------------

Buxoroda Sahl ibn Mutavakkil, Sahl ibn Bashr al-Kindiydan va Bagʻdodda Abdulloh ibn Ahmad ibn Hanbal, Bashr ibn Muso al-Asdiylardan hadis ilmining sir-asrorlarini oʻrgangan va hadislar rivoyat qilgan. Manbalarda Muhammad Arzakiyoniydan oʻgʻli hadis rivoyat qilgani qayd etilgan.

Vafoti
------

Muhammad Arzakiyoniy 344/955-yili shaʼbon oyida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdulkarim Samʼoniy. Al-Ansob. J.1. — Bayrut. Lubnan 1998. 112.

Adabiyotlar
-----------

* Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. —T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti, 2007. 26.

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Muhammad Bashoro maqbarasi** — Tojikiston (Mozori Sharif) dagi meʼmoriy yodgorlik (11 — 12-asrlar). Togʻ yonbagʻrida daraxtlar orasidagi goʻzal xushmanzara maydonda joylashgan. Murakkab hajmda oʻziga xos tarhsa qurilgan. Dastlab 3 qism [maqbara, masjid va yer osti 2 xona (goʻrxona)]dan iborat boʻlgan. 1342—43 yillarda aralash qilib keng, chuqur ravokli ziyoratxona va burchagida kichik xonalar, shuningdek, bir-biridan oʻtiladigan qator yoʻlaklar qurilgan. M.Muhammad bashoro maqbarasi balxi gumbazli. Gumbaz osti bagʻallariga muqarnaslar ishlangan. Bosh tarzidagi peshtoq hashamatli bezatilgan, oʻyma hoshiyali mayda girih naqshlar, oq, koʻk va havo rangdagi sirli sopol bilan qoplangan. Zaminiga oʻsimliksimon naqshlar ishlanib, devoni xati bilan toʻldirib uslublashtirilgan. Maqbara va ziyoratxonadagi sagʻanalar turli rangdagi koshinkori naqshlar va oʻyma naqshli marmardan ishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Eshitish analizatorlari**, eshitish sistemasi — tovush tebranishlarini eshitish organlari orqali sezib, tahlil qiladigan mexanik retseptorlar va nerv tuzilmalari majmui. Eshitish analizatorlarining tuzilishi, ayniqsa, uning periferik qismi odamda va hayvonlarda farq qiladi. Eshitish analizatorlari hasharotlarda timpanal organ, suyakli baliqlarda suzgich pufagi hisoblanadi. Suzgich pufagining tebranishi veberov apparatiga, undan ichki quloqqa oʻtadi. Suvda hamda quruqlikda yashovchilar, sudralib yuruvchilar va qushlarning ichki qulogʻida qoʻshimcha retseptor hujayralar (bazilyar membranalar — papillalar) rivojlanadi. Yuksak umurtqalilar, jumladan, koʻpchilik sut emizuvchilarda Eshitish analizatorlari tashqi, oʻrta va ichki quloq, shuningdek, eshitish nervi hamda ketmaket tutashgan nerv markazlaridan iborat. Eshitish analizatorlari markaziy boʻlimining rivojlanishi ekologik omillar va Eshitish analizatorlarining hayvonlar xattiharakatidagi ahamiyati bilan bogʻliq. Eshitish nervi tolalari chigʻanoqdan nerv markazlaridan biri — koxlyar yadrolariga boradi; chap va oʻng koxlyardan chiqadigan nerv tolalari Eshitish analizatorlarining ikki yoni boʻylab simmetrik joylashgan boʻlib, yuqori olivaga kelib tutashadi. Tovush tebranishlarini aniqlashda chigʻanoq toʻsigʻi asosiy ahamiyatga ega. Bu toʻsiq tovushni mexanik spektral analiz qiladigan, chigʻanoq toʻsigʻi boʻylab qator joylashgan filtrlasheshitish retseptorlaridan iborat. Retseptorlar 0,1 dan 10 nm diapazondagi tebranishlarni qabul qiladi. Eshitish analizatorlari markaziy boʻlimida joylashgan neyronlar muayyan tovush tebranishlariga sezgir. Eshitish analizatorlarining nerv elementlari tovush tebranishlari bilan birga tovush kuchi, davomiyligi va boshqalar xususiyatlariga ham taʼsirchan. Markaziy nerv sistemasi va, ayniqsa, uning yuqori qismi neyronlari tovushning murakkab belgilari (mas, tovush amplituda modulyatsiyasi chastotasi, yoʻnalishi va harakati)ga sezgir boʻladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Eshitish organlari**, eshitish aʼzolari — odam va hayvonlar sezgi organlari. Asosiy qismi tovushni qabul qilishga ixtisoslashgan retseptorlar hisoblanadi. Umurtqasiz hayvonlar orasida haqiqiy Eshitish organlari faqat hasharotlarda rivojlangan; koʻpincha ilk sezgi, yaʼni timpanal (toʻgʻrikanotlilar, chala qattiqqanotlilar, kapalaklar), baʼzan xordotonal, jonston va boshqalar organlardan iborat. Timpanal organlar oyoqlarda, qorin yoki koʻkrakda boʻlib, ular traxeyalar yoki havo boʻshliqlari bilan bogʻlangan kutikulyar (qarang Kutikula), yaʼni nogora pardadan unga birikkan yoki traxeyalar bilan bogʻlangan xordotonal sensillalardan iborat. Jonston organ esa chivinlar moʻylovining 2boʻgʻimida joylashgan. Yuksak rivojlangan sudralib yuruvchilar (mas, timsohlar)da ilk bor nogʻora parda bilan qoplangan maxsus teri burmalari shaklidagi tashqi quloq paydo boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Andoza:Вещество**Vanadiy (II) yodid** - noorganik birikma, VI2 formulali, vanadiy metali va yodid kislotasining tuzi, to'q jigarrang kristal, suv bilan reaksiyaga kirishadi.

Olinishi
--------

* Vanadiy (III) yodidni qizdirilganda parchalanishi:

{\displaystyle {\mathsf {2VI\_{3}\ {\xrightarrow {280^{o}C}}\ 2VI\_{2}+I\_{2}}}}

Fizikaviy hossalari
-------------------

Vanadiy (II) yodidi to'q jigarrang kristallar. Trigonal tuzulishli, ***P 3m1** fafoviy guruhga kiradi*, kristall panjarasi parametrlari *a* = 0,4000 nm, *c* = 0,6670 nm, Z = 1.

Vakuumda u 800°C da sublimatlanadi.

Etanol, benzol, tetraxlormetan, uglerod disulfidda yomon eriydi.

Kimyoviy xossalari
------------------

* Vakuumda qizdirilganda parchalanadi:

{\displaystyle {\mathsf {VI\_{2}\ {\xrightarrow {1400^{o}C}}\ V+I\_{2}}}}
* Havoda qizdirilganda oksidlanadi:

{\displaystyle {\mathsf {4VI\_{2}+5O\_{2}\ {\xrightarrow {500^{o}C}}\ 2V\_{2}O\_{5}+4I\_{2}}}}

Adabiyotlar
-----------

* *Химическая энциклопедия*. М.: Советская энциклопедия, 1988.
* *Справочник химика*, 2-е изд. испр, М.-Л.: Химия, 1966.
* *Справочник химика*, 3-е изд. испр, Л.: Химия, 1971.
* Рипан Р. Четяну И.*. Неорганическая химия. Химия металлов*. М.: Мир, 1972.
VAN EYK (van Eyck) Yan [taxminan 1390, Maaseyk (?), Limburg —1441.9.7 da dafn etilgan, Bryugge] — niderland rassomi, Niderlandiya ilk Uygʻonish davri sanʼati asoschisi. Altar uchun ishlangan mahobatli liniy mavzudagi mujassamotlar V. E. ijodining choʻqqisidir; oʻzidan oldingi rassomlarning yutuqlarini rivojlantirdi va boyitdi, anʼanaviy sahnalarni mavjud olamning ulugʻvor va goʻzal tasviriga aylantirdi: "Gent altari" poliptixi (Gentdagi Avliyo Bavon soborida), "Kansler Rolen Bibi Maryami" (taxminan 1436, Luvrda, Parij) va b.

Yevropa rangtasvirida yirik portretchilardan boʻlgan V. E. ijodida portret alohida janrga aylandi, koʻkrakkacha, yarim burilgan holatdagi portret turi asoschilaridan ("Timofey", 1432; "Qizil bosh kiyimdagi kishi", 1433; "Er-xotin Arnolfinlar portreti", 1434; "Rassomning rafiqasi Margarita van Eyk", 1439 va b.). V. E. ijodi oʻzidan keyingi sanʼatkorlar (mas. Italiyada Antonello da Messina va b.)ga kuchli taʼsir koʻrsatgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gidravlik taran** - gidravlik zarba taʼsirida bosim hosil boʻladigan suv koʻtarish qurilmasi. Ya, balandlikdagi manba 1 dan quvur 2 boʻylab tushayotgan suv zarba klapani 4 orqali tashqariga chiqadi. Tushayotgan suv chiqayotganida koʻp boʻlgani uchun quvur 2 da bosim oshib, zarba klapani yopiladi, natijada quvurda gidravlik zarb hosil boʻladi. Zarb kuchi taʼsirida bosim klapani 5 ochilib, suv bosim qalpogʻi 6 ga koʻtariladi. Bunda zarb kuchi kamaygach, klapan 4 yana ochilib, haydash klapani yopiladi. Bu jarayon har 0,5—2 sek.da takrorlanib,bosim qalpogʻidan havo siqila boradi (dinamik bosim oshadi) va suvni quvur 7 orqali N2 balandlikdagi idish 8 ga haydaydi. Ventillar 3 yopilganda G. t. ishdan toʻxtaydi. Suvning koʻtarilish balandligini 50 m dan oshirish mumkin. G. t.ni suv zaxirasi isteʼmol qilinadigan miqdordan ancha ortiq boʻladigan va qurilmani manba 1 sathidan past joylashtirish imkoniyati bor boʻlgan joylarda ishlatish mumkin. G. t. qishloq xoʻjaligi, kichik qurilishlarni suv bilan taʼminlash va b.da keng tarqalgan. G. t.ning ish unumi past, ammo uning harajati uskunaning soddaligi, tuzilishi va juda oddiy ishlashi hisobiga qoplanib ketadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Gidravlik rostlagich** - tezlik (aylanishlar soni)ni, bosim, temperatura, suyuqliklar sathi va boshqalarni rostlab turadigan qurilma. Unda tashqi manbadan keltiriladigan suyuqlik (moy yoki suv) ning bosim energiyasi rostlovchi organga taʼsir qiladi. Gidravlik rostlagich faqat integral, proporsional, integral-proporsional rostlash qonunlarini amalga oshiradi. Gidravlik rostlagichda oʻlchanadigan kattalikni proporsional kuchga (yoki siljishga) aylantiruvchi membranali, silfonli va boshqalar qurilmalardan foydalaniladi. Gidravlik rostlagich metallurgiya, koks kimyosi, kimyo sanoati va boshqalarda, shuningdek issiqlik elektr styalarida bugʻ qozoni bosimini rostlashda ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gidremiya** (gidro... va yun. haima — qon) — qonning suyulishi, unda suv miqdorining koʻpayishi. Biror sababga koʻra organizmda suv-tuz almashinuvining oʻzgarishi yoki buzilishi natijasida yuzaga keladi. Organizmga suyuqlik koʻp kirganda qon suyulishi bilan birga u mumiy hajmi ham oshadi. Kompensator (koʻp qon yoʻqotganda), patologik (yurak yetishmovchiligi, operatsiyadan keyingi holat va b.) hamda fiziologik (chaqaloqlarda koʻproq kuzatiladi) turlari tafovut qilinadi. Glomerulo-nefrit, nefroz, anuriya kabi kasalliklarda, shish qaytganda, assit kamayganda, shuningdek anemiya bilan xlorozda bir qadar turgʻun G. kuzatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gidratlar** (yun. hydor - suv) - oddiy va murakkab moddalar (tuzlar, kislotalar, asoslar va organik birikmalar)ning gidratlanishi natijasida hosil boʻladigan qattiq, suyuq yoki gaz holidagi moddalar. G. tarkibidagi suv molekulalar shaklida buladi. Kimyoviy formulalarda suv ayrim yoziladi, mas, MgCl2-6H2O yoki [Mg(H2O)6Cl2j. Haroratni oshirib yoki atrofdagi bugʻ bosimini kamaytirib, G.dagi suvni yoʻqotish mumkin. Baʼzi tabiiy minerallar (gips, kizerit, karnallit va h. k.) G.dan iborat. Magniy xlorid MgCl2 2, 4, 6, 8 va 12 molekula suvli kristall ogidratlar hosil qiladi. Suvli eritmalarda G. holida kristallangan tuzlar, kislotalar va asoslar kristallogidratlar debataladi, ulardagi suv esa kristallizatsiya suvi deb yuritiladi. Kristallogidratlar kimyoviy individual moddalar sifatida namoyom boʻladi.

Kolloid holidagi zarralarning gidratlanishi natijasida adsorbsion G. vujudga keladi. Ularning tarkibi oʻzgaruvchan boʻlib, bugʻ bosimi va temperaturasiga bogʻliq, mas, silikat kislota gelida 25% gacha suv boʻlishi mumkin. Baʼzi moddalar (mas, seolitlar, proteinlar) kristallari ham bir qadar suv molekulalarini yuta oladi. Gidroksidlar, spirtlar va uglevodlar G. emas, chunki ularda suv molekulalari oʻrniga element yoki gidroksil guruh (N va ON) boʻladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Gidravlik sakrash** - ochiq oʻzanda oqayotgan suv sathining keskin (sakrab) koʻtarilib ketish hodisasi. Odatda suv oqimini gidrotexnika inshooti (mas, toʻgʻon) teshigidan oʻtkazish paytida yuz beradi. Teshikdan bosim ostida zarb bilan toʻlqinlanib chiqayotgan suv tinch oqish holatiga oʻtayotganda kuzatiladi. Dastlab suv sirtida paydo boʻlgan oʻrkachlar ichida havoga toʻyingan suv murakkab aylanma harakatda boʻladi, suv sathi keskin koʻtarilib ketadi. Keyin suv bir oz tinchlanib, meʼyoriy satxda oqa boshlaydi. G. s. tufayli oʻzan qirgʻoqlari yuvilishi va oʻpirilishi mumkin. G. s. nazariyasini gidravlika fani oʻrganadi. G. era doir nazariy maʼlumotlar gidrotexnika inshootlarini loyihalashda asqotadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Gidravlika** (gidro... va yun. aulos — naycha) — suyuqliklarning muvozanat va harakat shartlari qonunlarini oʻrganish va shu qonunlardan foydalanib, gidrotexnikaning amaliy masalalarni hal qilish bilan shugʻullanadigan fan. Gidrotexnika inshootlari, gidravlik mashinalar, yerni quritish va sugʻorish, gidroenergetika, gidromexanizatsiya, suv bilan taʼminlash va kanalizatsiya kabi muhandislik masalalari bilan shugʻullanadi (ilgari G. ning asosiy vazifasi suvning quvurlardagi harakatini oʻrganish boʻlgan). G. gidrostatika va gidrodinamikaga boʻlinadi. Gidrostatika suyuqpiklarning muvozanat shartlarini va ular bilan tutashgan qattiq jismlarga taʼsirini, gidrodinamika esa suyuqliklarning harakat qonunlarini va ular bilan tutashgan qattiq jismlarning oʻzaro taʼsirini oʻrganadi. G. nazariy mexanikaga asoslangan. U 17-asr oxiri va 18-asr boshlarida mustaqil fan sifatida rivojlana boshladi. Bu sohada I. Nyuton, D. Bernulli, M. V. Lomonosov, L. Eylernnpt xizmati katta. Rus olimi N. Ye. Jukovskiy 1899 yilda dunyoga mashhur gidravlik zarba nazariyasini kashf etdi. G.ning asosiy boʻlimlaridan biri filtrlash nazariyasini yaratdi. Texnika va tabiatda koʻp uchraydigan aralashmalar (suyuqlik, gaz va qattiq jism zarrachalari aralashmalari) gidravlikasi ayniqsa rivojlandi. Bu sohaga rus olimi F. I. Frankel va oʻzbek olimi X. A. Raxmatulinlar asos soldi. Koʻp fazali aralashmalar gidravlikasi sohasida Toshkent ilmiy maktabi bunyodga keldi. Oʻzbek olimi J. F. Fayzullayev quvurlarda harakatlanuvchi aralashmalar masalalari bilan shugʻullandi, aralashmalar harakatiga oid bir qancha masalalarni nazariy va amaliy jihatdan hal qiddi. Fanga Raxmatulin-Fayzullayev modeli tushunchasi kiritildi. Umuman suv mexanikasi masalalarini hal qilish bilan G.dan tashqari gidromexanika ham shugʻullanadi. Gidromexanika, asosan, qagiy matematik usullarga asoslangan boʻlib, aniq matematik yechim olish uchun oqim harakati va turini, hatto suyuqliklarning fizik xossalarini ham soddalashtirib qaraydi. G. nazariy mexanika qonunlariga va tajribadan olingan sodda formulalarga amal qilib, texnika masalalarini aniq hal qilishga intiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Van (maʼnolari).

**Van** — Turkiyadagi shahar, Van elining maʼmuriy markazi. Van koʻlining jan.-sharqiy sohilida joylashgan. Aholisi 153 mingdan ziyod kishi (1990-yillar oʻrtalari). Temir yoʻl stansiyasi. Q.x. rayoni markazi. Oziq-ovqat, sement sanoati korxonalari bor. Mil. av. 9—6-asrlarda V. oʻrnida Urartu davlatining poytaxti — Tushpa joylashgan edi. Mil. av. 6—4-asrlarda Tushpa Axomaniylar, 4—2-asrlarda esa Salavkiylar davlati tarkibiga kirgan. Oʻsha davrdan shahar V. deb atalgan. Mil. av. 1-asrda V. ancha katta va mashhur shahar boʻlgan. 364 yilda Sosoniylar shohi Shopyp II ning qoʻshinlari tomonidan vayron qilingan. 10-asrda Vaspurakan podsholigi tarkibidagi yirik shaharga aylandi. V.ni 1022 yilda Vizantiya, 1071 yilda Saljuqiylar davlati sultoni Alp Arslon qoʻshinlari, 14-asrning 2-yarmida Temur qoʻshinlari egalladi. 17-asrdan turklar qoʻliga oʻtdi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4378894-4
* LCCN: n85194879
* NKC: ge730099
* VIAF: 132592331
* en:WorldCat Identities: lccn-n85194879

 |
**Iya Sergeevna Savvina** (1936 -yil 2-mart, Voronej, SSSR - 2011 -yil 27-avgust, Moskva , Rossiya) — sovet va rus teatr va kino aktrisasi ; SSSR xalq artisti (1990), SSSR Davlat mukofoti (1983) va RSFSR Davlat mukofoti laureati. aka-uka Vasilevlar (1990).

Hayoti
------

Iya Savvina 1936-yil 2-martda Voronejda tug'ilgan.

1958-yilda Moskva davlat universitetining jurnalistika fakultetini tamomlagan. Aktrisa sifatida u Moskva davlat universitetining talabalar teatrini tark etdi va u erda 1957-yilda chex yozuvchisi Pavel Koxoutning pyesasi asosida "Bunday sevgi" shov-shuvli spektaklida o'ynadi.

1960-yilda I. E. Xayfits "Lenfilm "da u Chexovning "It bilan xonim" filmini moslashtirishda katta rol o'ynagan.

1960-yildan - Mossovet teatrining aktrisasi, 1977 yildan - Moskva badiiy teatrida va bo'lingandan keyin (1989-yildan) - Moskva badiiy teatrida.

U filmlarda rol o'ynagan. 1967-yilda u Andrey Konchalovskiyning "Sevgan, lekin turmushga chiqmagan Asya Klyachinaning hikoyasi "filmida bosh rolni o'ynadi. 25 yildan so'ng, 1994-yilda Konchalovskiy davomi - "Kurochka Ryaba "filmini suratga oldi. Iya Savvina bu filmda rol o'ynashdan bosh tortdi; bir versiyaga ko'ra, u skriptni rus xalqi uchun haqoratli deb hisobladi - stsenariyni o'qib chiqqach, u Konchalovskiyga shunday dedi: "Siz rus xalqi haqida nima yozayotganingizni tushunyapsizmi? ! Bu masxara! ", boshqasiga ko'ra, u og'ir kasal bolasi (aktrisa Sergey Shestakovning o'g'li Daun sindromi bilan tug'ilgan) tufayli suratga olishda qatnasha olmadi. Natijada, *Asya Klyachina* rolini Inna Churikova o'ynadi.

Multfilmlarni ovoz berishda qatnashgan. Piglet Vinni Pux haqidagi multfilmlardagi intonatsiyani do'sti Bella Axmadulinadan olgan.

Sergey Yurskiy, Mixail Ulyanov, Nina Urgant, Faina Ranevskaya, Lyubov Orlova, gruzin komediyalari va boshqalar ijodiga bag'ishlangan bir qator kinotanqidiy esselar muallifi.



1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР от 6 марта 1990 г. № 1302-I «О присвоении почётного звания „Народный артист СССР" тов. Саввиной И. С.»
2. ↑  „Андрей Кончаловский — официальный сайт". 26-noyabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyul 2009-yil.
3. ↑  „Ия Саввина: «Я непрофессиональная актриса»".  Новая Неделя. Итоги. 2-avgust 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-oktabr 2014-yil.
4. ↑  „МХТ им. А. П. Чехова: Ия Саввина". 11-dekabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-dekabr 2018-yil.
**Markaziy Osiyo hamkorlik va taraqqiyot banki** (MOHTB) -Markaziy Osiyo mamlakatlarini iqtisodiy rivojlantirishga yordam koʻrsa-tuvchi xalqaro bank. 1994-yil 8-iyulda Qozogʻiston, Qirgʻiziston va Oʻzbekiston Respublikalari oʻrtasida "Markaziy Osiyo hamkorlik va taraqqiyot bankini tashkil etish toʻgʻrisida"gi qoʻshma kelishuvga asosan taʼsis etilgan. Taʼsischilari Oʻzbekiston, Krzogʻiston, Qirgʻiziston hukumatlari. 1998-yilda davlatlararo kengashning qarori bilan Tojikiston Respublikasi ham bank taʼsischilari sifatida aʼzo qilib olindi. Bankning ustav kapitali 12 mln. AQSH dollari. Markaziy Osiyo Hamkorlshi tashkiloti katnashchilari boʻlgan mamlakatlar Bosh vazirlari kengashining 1997-yil 14-martdagi qarori asosida 1997-yil oktabr oyida Toshkentda MOHTBning shoʻʼba banki ochildi. Bank zimmasiga Oʻzbekiston Respublikasi hududida respublika hukumati tomonidan kafolatlangan loyihalarni ham qoʻshib, investitsiya loyihalarini moliyalash vazifasi yuklatilgan. MOHTB Olmaota shahridagi Bosh bank hamda Toshkent va Bishkek shaharlaridagi shoʻʼba banklardan iborat.

.MOHTB Toshkent shoʻʼba banki oʻz faoliyati davomida uyali va xalqaro rouming alokalarini rivojlantirish dasturi boʻyicha "Koskom" qoʻshma korxonasini 1 mln. AQSH dollari miqdorida mablagʻ bilan taʼminladi. Bundan tashqari, ipakni qayta ishlaydigan "Adeliyabaxt" aksiyadorlik jamiyatiga 98 ming , kabel mahsulotlari ishlab chikaradigan "Spektr" qoʻshma korxonasiga 473,3 ming AQSH dollari miqsorida mablagʻ ajratilgan. Shoʻʼba bank bilan xorijiy Dresdner Bank AG va Commers Bank AG oʻrtasida vakillik munosabatlari oʻrnatilgan. Shoʻʼba bankning ustav kapitali 4275 mln. soʻm, majburiyatlari 996 mln. soʻm, daromadi 1442 mln.soʻm (2003-yil 1-yanvar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Marshansiya** (Marchantia) — jigarsimon yoʻsinlar sinfiga mansub oʻsimliklar turkumi. Tallomi lentasimon, yer bagʻirlab oʻsadi, uz. 10 sm cha, eni 1—2 sm. Unda assimilyatsiya toʻqimasi bilan toʻlgan havo kemalari bor. Tallomning ustida kamera koʻpayish vazifasini bajaruvchi chiqarish savatchalari, orqasida tuprokda biriktiruvchi rizoidlar va tangachalar joylashgan. Soyabonsimon erkak tirgaklarning us-tki tomonida anteriydilar, urgʻochi tirgaklarning nursimon qirqilgan gul oʻrnida arxegoniylar joylashgan.

MARQA — oʻzbek qabilalaridan biri. M.lar 20-asrning boshlarigacha Zaraf-shonning oʻrta va yuqori oqimida, ayrim guruxlari Surxondaryo viloyatida tarqoq holda yashagan. M. oʻtmishda qabila uyushmasi boʻlib, uning tarkibiga ming, qirq, yuz qabilalari kirgan. Okt. toʻntarishidan oldin Samarqand va Sirdaryo viloyatlarida yashovchi qirq, yuz, ming qabilalari oʻzlarini "marka bolasi" deb, Kofirnihon daryo vodiysida (Tojikiston) yashovchi M.lar, aksincha, oʻzlarini qirq, yuz qabilalari ichidagi urutlar yoki bulaklardan biri deb hisoblaganlar. M.larning et-nogenezi haqida aniq maʼlumot yoʻq. Ayrim maʼlumotlarga Karaganda, kad. hun qabilalaridan biri M. deb atalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
MARSHALL (Marshall) Alfred (1842.26.7. London - 1924.13.7, Kembrij) — ingliz iqtisodchisi, Kembrij untining siyosiy iqtisod prof. (1885—1908). Iqtisodiyotdagi neoklassik yoʻnalishning Kembrij maktabi asoschisi. M. "Siyosiy iqtisod" oʻrniga siyosiylashmagan "ekonomike" atamasini kiritdi. U oʻz asarlarida xoʻjalikning ideal modeli "mukammal raqobat" tufayli vujudga kelishi mumkinligini koʻrsatadi. Harajatlar, talab va taklif, mehnat unumdorligi toʻgʻrisidagi nazariyalarni 19-asr oxirida keng tarqalgan meʼyoriy naflilik (chegaraviy naf) nazariyasi bilan qoʻshishga harakat qilgan. Unga kura bozor narxi eng yuqori (chegaraviy) naf asosida aniqlanadigan talab narxi va eng yuqori harajatlar bilan topiladigan taklif narxi chiziqlarining kesishish nuqgasi ("Marshall xochi" deb yuritiladi). Talab va taklif chiziqlari kesishgan joyda mahsulot miqsori va narx orasidagi muvozanat, moʻʼtadillik oʻrnatiladi. M. tovar qiymati sarflangan ijtimoiy mehnat bilan oʻlchanishi haqidagi qarashlarni qatʼiyan rad etdi.Marshall nazariyasiga ko'ra har qanday jamiyatni inqirozdan qutqarishni eng yaxshi usuli bu fohishalarni ko'paytirishdan iborat deydi

Asosiy asarlari: "Zamonaviy tijoratning sof nazariyasi" (1879), "Iqtisodiyot prinsiplari" (1890), "Sanoat va tijorat" (1919).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

Andoza:Moliyachilar
**Viloyat** — maʼmuriy-hududiy birlik. Oʻrta asrlardan maʼlum. Sharqning ayrim mamlakatlari (Afgʻoniston, Turkiya va boshqa), shuningdek Oʻrta Osiyo xonliklari viloyatlarga boʻlingan. 1924-yil shoʻrolar oʻtkazgan milliy-davlat chegaralanishi arafasida Turkiston ASSR 6 viloyat — Sirdaryo, Samarqand, Fargʻona, Zakaspiy (Turkmaniston), Yettisuv, Amudaryo viloyatlari, bir qancha uyezd va volostlardan tashkil topgandi. XXSR esa 3 viloyat va Xiva tumaniga, BXSR 15 viloyatga boʻlingandi. Viloyat oʻz navbatida tumanlarga, tuman esa keshlarga boʻlingan. 1925-yil 13-yanvardan uyezd deb yuritila boshladi. Keyinchalk ruscha „oblast" nomi bilan qayta tashkil etildi. Oʻzbek tili davlat tiliga aylanishi munosabati bilan tarixiy maʼmuriy-hududiy birlik nomi sifatida „Viloyat" soʻzi qayta tiklandi.

Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi (1992) Konstitutsiyasida (68-modda) Oʻzbekistan Respublikasi viloyatlar, tumanlar, shaharlar, shaharchalar, qishloqlar, ovullar, shuningdek, Qoraqalpogʻiston Respublikasidan iboratligi mustahkamlab qoʻyilgan. Hozir Oʻzbekiston Respublikasida 12 viloyat bor. Viloyatlar, oʻz navbatida, tumanlarga boʻlinadi. Viloyatlar chegaralarini oʻzgartirish, shuningdek yangi viloyatlar tashkil qilish, ularni tugatish Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi roziligi bilan amalga oshiriladi. Viloyatlarda Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi boʻyicha hokim boshchilik qiladigan xalq deputatlari kengashi hokimiyatning vakillik organidir. Bu kengash davlat va fuqarolarning manfaatlarini koʻzlab, oʻz vakolatiga taalluqli masalalarni hal etadi. Viloyat xalq deputatlari kengashi va viloyat hokimlarining vakolat muddati — 5 yil. Viloyat hokimlari Prezident tomonidan tayinlanadi va lavozimdan ozod qilinadi hamda viloyat xalq deputatlari kengashi tomonidan tasdiqlanadi. Viloyat hokimlari oʻz vakolatlarini yakkaboshchilik asoslarida amalga oshiradi, oʻzlari rahbarlik qilayotgan organning qarorlari va faoliyati uchun shaxsan javobgardir.

Yana qarang
-----------

* Hokim.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Vilniyus Ittifoqi** — 1561-yil 28-noyabrda tuzilgan shartnoma.Vilnada Litva Buyuk Gertsogi va Polsha qiroli Sigismund II va Livoniyadagi Tevton ordeni landmasteri Gotxard Ketler oʻrtasida tuzilgan birlashma. U bilan Livoniya konfederatsiyasi parchalandi va uning bir qismi Polsha hukmronligiga oʻtdi.

Ushbu hujjatga muvofiq, Livoniya ordeni yerlarining bir qismida dunyoviy davlat tuzildi. Gotxard Ketler gertsog sifatida rahbarlik qilgan davlat Kurlandiya va Semigal gersogligi deb ataldi. U oʻzini Buyuk Litva Gertsogligining vassali deb tan oldi. Hududning qolgan katta qismi Buyuk Litva Gertsogligi tarkibiga oʻtdi.

Shunday qilib, 1237-yilda tashkil etilgan Livoniya ordeni Vilnyus shartnomasiga koʻra, oʻz faoliyatini tugatdi. XIII-XV asrlarda ushbu orden Buyuk Litva Gertsogligi uchun jiddiy xavf soldi. Ordenning tugatilishi Buyuk Litva knyazligi nufuzini oshirdi.

Tarixiy ahamiyati
-----------------

1561-yilgacha „Livoniya" tushunchasi quyidagi hududlarni anglatardi: Livoniya Konfederatsiyasining butun hududidan to Dvina shimolidagi Livoniya viloyati va Kurland gersogligi, shuningdek, Shvetsiya Livoniyasi dominioni hisoblangan Estoniya knyazligiga qadar toraygan hududlar. Ezel oroli esa 1645-yilgacha Daniya hukmronligi ostida edi.

Bu mintaqa bilan tarixan nafaqat Polsha, balki Buyuk Litva Gertsogligi oʻzaro aloqada boʻlgan. Aynan Litva pozitsiyasi Livoniya va Polsha-Litva davlati oʻrtasidagi munosabatlarga eng koʻp taʼsir koʻrsatgan.

Havolalar
---------

* Herder-Institut: *Das „Privilegium Sigismundi Augusti" va „Pacta Subiectionis" oder: der Baltischen Geschichte, mit Bildern des Vertrages von Wilna 1561-yil noyabr* (mavjud havola 25.05.2013 dan [3287 kunlar] — tarix, nusxa)(olm.) )

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  Юрген Хайде (Январь 2014). *ЛИВОНИЯ ПОД ВЛАСТЬЮ РЕЧИ ПОСПОЛИТОЙ. БОРЬБА ЗА ВЛАСТЬ И СОЦИАЛЬНАЯ ТРАНСФОРМАЦИЯ* (Quaestio Rossica nashri). pp. 112-143. ISSN 2313-6871. .
**Buxoro neft va gaz sanoat kolleji**-Buxoro viloyat hokimining 2000-yil 4-avgustdagi A-158 sonli, hamda „O‘zbekneftgaz" Milliy Xolding Kompaniyasining 2000-yil 20-iyundagi 54-sonli qaroriga asosan Buxoro gaz sanoati texnikumi bazasida tashkil qilindi. Maydoni-10,5 gektar. Ustavi 2014-yil 5-martda Buxoro shahar hokimiyati tomonidan 355-son bilan ro‘yxatdan o‘tkazilgan.

### Tuzilishi

Kollej 2013-yilda toʻliq rekonstruktsiya qilinadi. Buxoro neft va gaz sanoati kolleji 4 qavatli o‘quv-laboratoriya,4 qavatli o‘quv,1 qavatli o‘quv-amaliyot binosi, 47678 nusxa kitob fondidan iborat ARM,o‘quv poligoni, 590 o‘rinli „O‘quvchilar turar joyi",500 o‘rinli oshxona,2 ta yopiq sport zallari, yopiq suzish havzasi, sport maydondachalari majmuasi, tennis kordidan iborat. Taʼlim muassasasida 58 ta o‘quv xonalari, 6 ta laboratoriya xonalari, 7 ta o‘quv amaliyoti laboratoriya va amaliy-mashg‘ulotlar xonasi, 5 ta ustaxona, 1 ta poligon ham mavjud.

### Yoʻnalishlari

1.Neft va gazni qazib olish ishlari
2.Neft va gaz quduqlarini ekspluatasiya va qidiruv maqsadlarida burgʻilash ishlari
3.Neft va gazni qayta ishlash
4.Gaz-tansport uskunalarini ishlatish
5.Neft va gaz sohasida kimyoviy tahlil ishlari
6.Nasos va kompressor qurilmalarini ishlatish
7.Gazni kamaytirish, hisobga olish va taqsimlash boʻyicha texnologik qurilmalarni ishlatish
8.Avtomatika va nazorat-oʻlchash asboblari sozlovchisi
9.Elektr uskunalarini taʼmirlash va ularga xizmat koʻrsatish boʻyicha elektromontyor
10.Payvandlovchi (elektrgazpayvandlash ishlari)
11.Geofizika

### Manbalar

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑
12. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Buxoro mudofaasi** (1220-yil fevral) — shahar aholisining moʻgʻul bosqinchilariga qarshi bar topgach, mamlakat mudofaasi uchun notoʻgʻri strategik usulni qoʻllagan. U oʻz qoʻshinini Movarounnahrning barcha shaharlariga taqsimlab, har bir shahar mudofaasini oʻz holiga tashlab koʻygan. Xususan, Buxoro mudofaasi uchun amiroxur Ixtiyoriddin Kushlu va Inonchxon (Oʻgʻul Hojib) rahbarligi ostida 30 ming kishilik qoʻshin ajratilgan. Buxoroda bulardan tashqari amirlardan Ham id Pur, Sevinchxon va Koʻkxonlar bor edi. Chingizxon va uning kichik oʻgʻli Tulixon moʻgʻullarning asosiy kuchlari bilan Buxoroni 1220-yil fevralda qamal qilishgan. Buxoro amirlari uch ming kishi bilan tunda shahar qal’asidan chiqib moʻgʻullar qarorgohiga shabixun (tungi hujum) uyushtirdilar, biroq yengilib, koʻp talafot koʻrib yana shaharga qaytishga majbur boʻlganlar. Buxoro amirlari uch kunlik qamaldan soʻng moʻgullar halqasini yorib oʻtib, Xurosonga ketishga qaror qilishgan. Biroq moʻgullar buxoro qoʻshinini pistirmaga tushirib, tormor keltirdilar, faqat Inonchxon ozgina qoʻshin bilan qamalni yorib oʻtishga muvaffaq boʻlgan. Himoyachilarsiz qolgach, shahar aholisining bir qismi taslim boʻlishga qaror qilib Chingizxon huzuriga qozi Badriddin Qozixon boshchiligidagi vakillarini joʻnatgan. Biroq shaharliklarning va qoʻshinning bir qismi (400 jangchi) yana 12 kun davomida arkka yashirinib bosqinchilarga qarshi qahramonona kurashni davom ettirdi. Shahar butkul vayron qilinib, yondirib yuborilgach, aholining bir qismi qirib tashlangan, qolganini boshqa shaharlarni olishda qamal ishlarida foydalanish uchun haydab ketishgan. Chingizxon Tovush bosqoqni Buxoro hokimi etib tayinlagan.

Adabiyot
--------

* Rashid addin, Sbornik letopisey, t. 1, kn. 2, M.L. 1952;
* Shixab addin Muhammad an-Nasavi, Jizneopisaniye sultana Djalal addina Mankburni, Baku, 1973;
* Mirzo Ulugʻbek, Toʻrt ulus tarixi, T. 1994.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Buxoro amirligi medallari** — Buxoro amirligidagi turli darajadagi amaldorlar, harbiylar, savdogarlarni taqdirlash uchun taʼsis etilgan medallar.

„G‘ayrati va xizmatlari uchun" medali
„Urushdagi fidoyilar xotirasi uchun. Buxoroi Sharif. 1915-1916" medali
XIX asr oxirida Buxoroda amir Abdulahadxon hukmronligi davrida ordenlar bilan birga quyi turuvchi mukofotlar — medallar joriy etildi. Ular asosan oltin, kumush, bronza va misdan tayyorlangan. Medallar aylana shaklda bo‘lib, turli emallar va har xil yozuvlar tushirilgan. Yozuvda mukofotlanganning ismi va mukofotlanish sababi („G‘ayrati va xizmatlari uchun") ham qayd etilgan. Medallarning asosiy xarakterli jihati shunda ediki, ularning usti xilma-xil emallarda qoplangan.

1908—1915-yillarda turli darajadagi mansabdor shaxslar oltin va emaldan yasalgan 1-darajali „G‘ayrati va xizmatlari uchun" medali bilan taqdirlandilar. Medallar uch darajali bo‘lib, Oliy darajali medal oltindan qilingan, sakkizburchak shaklda, qizil tasmada bo‘yinga taqilgan. Ikkinchi daraja medal oltindan ishlangan, halqa shaklda, qizil tasmada ko‘kragiga taqilgan. Keyinchalik ular bronzadan yasala boshlangan va sirti oltin bilan qoplangan. Uchinchi daraja medal kumushdan qilingan.

1915-yilda amir yana bir tomchi shaklidagi medalni taʼsis etadi. Bu medal: „Urushdagi fidoyilar xotirasi uchun. Buxoroi Sharif. 1915-1916". Ushbu medal harbiy xizmatga safarbar qilingan buxorliklarga berilgan. Bu medalning taʼsis etilishi bilan Buxoro amirligining mukofotlash tizimi shakllanishi yakunlandi.

Shunigdek, Buxoro amirligi tomonidan orden va medallarning qancha miqdorlarda berilganligi masalasi hozirgacha aniq emas. Buxoro amirligining koʻplab ordenlari bugungi kunda Ermitaj, Buxoro davlat meʼmoriy-badiiy muzey qoʻriqxonasi va mashhur muzeylar fondlarida saqlanmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  „100 великих наград" (Rus tilida). 25-iyul 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2022-yil 25-iyul.
2. ↑  „Аукцион № 12 «Duodecima» :: Аукционный дом Знакъ" (rus tilida). 25-iyul 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2022-yil 25-iyul.
3. ↑  *Ольга Погорелова.* „ОРДЕНА И МЕДАЛИ БУХАРСКОГО ЭМИРАТА" (rus tilida). 6-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2022-yil 25-iyul.
4. ↑  „Знаки отличия Бухарского эмирата" (rus tilida) (10-oktabr 2010-yil). 3-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2022-yil 25-iyul.
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**BMTning Vasiylik kengashi** — BMTning Vasiylik tizimiga qoʻshilgan hududlarning boshqarilishini nazorat qiladigan, Xavfsizlik Kengashining doimiy aʼzosi boʻlib, lekin vasiylikdagi hududlarni boshqarmaydigan, vasiylikni amalga oshirish uchun Bosh Assambleya tomonidan uch yil muddatga saylanadigan davlatlardan tashkil topgan tashkilot .
Vasiylik kengashi 1946 yil dekabrda BMTning birinchi sessiyasida tashkil etilgan.
BMT ustavining 87 — moddasiga muvofiq, Vasiylik kengashi vasiylikka olgan hokimiyatning yilda bir marta taqdim etadigan hisobotini hamda vasiylikdagi hudud xalqidan tushgan iltimosnoma va talablarni koʻrib chiqadi, vasiylikka olingan hududlarga borib, topshiriqlarning bajarilishini nazorat qiladi va x.k.
Vasiylik kengashi oʻz faoliyatini Bosh Assambleya rahbarligi va nazoratida olib boradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
**Sherna baxshi (Shernazar Beknazar oʻgʻli)** (1855-yil, Azon qishlogʻi, Sherobod bekligi, Buxoro amirligi — 20-asr 1-yarmi, Oʻzbekiston SSSR, SSSR) — baxshi, dostonchi. Sherobod dostonchilik maktabi vakili. Baxshilar oilasida tugʻilgan, 9—10 yoshlaridayoq doʻmbira chalib, kuylay boshlagan. Soʻng sherobodlik Qosim (shoir) baxshiga shogird tushgan. Sheroboddagina emas, Surxondaryo, Qashqadaryoda, hatto Tojikiston va Turkmanistonda ham mashhur boʻlgan. Repertuarida 50 dan ortiq doston, termalar, doʻmbira kuylari boʻlgan. Sherna baxshi Umir baxshi (Safarov), Rajab baxshi Normurod oʻgʻli, Yusuf Oʻtagan oʻgʻli, Mardonqul Avliyoqul oʻgʻli kabi 20 dan ortiq shogird yetishtirgan. Xalq Sherna baxshi haqida rivoyatlar toʻqigan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toʻgʻridan-toʻgʻri ishlov berish** (ingl, straight-through processing, STP) — bu axborotga uzluksiz, toʻliq avtomatlashtirilgan tarzda qayta ishlov berish jarayoni. Birlamchi maʼlumotlarni avtomatik tizimlar bilan birga, qoʻlda kiritish yoʻli bilan ham yaratish mumkin, lekin ularni keyinchalik uzatish va qayta ishlash toʻliq avtomatik tarzda roʻy beradi.
STP texnologiyasini mavzuga yaqinroq yoritiladigan boʻlsa, uni mijozlar va tashqi bozor oʻrtasida avtomatik vositachi vazifasini bajaruvchi brokerlik kompaniyasi deyish mumkin. Mijoz buyurtmalari avtomatik ravishda tashqi bozorda yoki yirik kontragentda bitimlar tuzish uchun yuboriladi.

Tranzaksiyalar
--------------

STP texnologiyasi 1990-yillarning boshlarida Londonda fond bozorlaridagi birja savdosi uchun avtomatlashtirilgan tarzda ishlov berish maqsadida ishlab chiqilgan.
Ilgari, toʻlovlarni amalga oshirish har doim qoʻl ishini talab qilgan. Jarayon koʻpincha bir necha soat davom etardi. Bundan tashqari, odamlarning qoʻshimcha aralashuvi xatolar roʻy berish xavfini oshirardi.
STP yordamida pul yoki qimmatli qogʻozlar operatsiyalarini oʻsha kunning oʻzidayoq qayta ishlash va tuzish mumkin.
Toʻlovlar turli sabablarga koʻra STP ga oid emas boʻlishi ham mumkin.

Afzalliklari
------------

STP toʻliq joriy etilsa, u aktivlarni boshqaruvchilarga qayta ishlov berish tsikllarini qisqartirish, hisob-kitoblardagi xatarlarni kamaytirish va operatsion xarajatlarni kamaytirish kabi afzalliklarni berishi mumkin.
Sohadagi ayrim tahlilchilarning hisoblashicha, 100 % avtomatlashtirish — bu erishib boʻlmaydigan vazifadir.
Buning oʻrniga, ular firma ichida ichki STP darajasini oshirish gʻoyasini ilgari surmoqdalar, bunda firmalar guruhlarini birgalikda yoxud ikki tomonlama tartibda, yo boʻlmasa foydalanuvchilar hamjamiyati (tashqi STP) sifatida harakat qilgan holda, oʻzaro tranzaktsion maʼlumotlarni avtomatlashtirish sifatini oshirish ustida ishlashga undamoqdalar. Ammo boshqa tahlilchilarning fikricha, STPga biznes-jarayonlarning oʻzaro funktsional muvofiqligi paydo boʻlgandagina erishiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Straight-Through Processing (STP)". *investopedia.com*. Qaraldi: 20-sentabr 2021-yil.
2. ↑  „Straight Through Processing (STP) Brokers Guide". *comparebrokers.co*. Qaraldi: 20-sentabr 2021-yil.
3. ↑  „Rising to the Challenge: Five Barriers to STP in the Treasury Department". *theglobaltreasurer.com*. Qaraldi: 20-sentabr 2021-yil.
4. ↑  „Challenges around STP in Payments". *finextra.com*. Qaraldi: 20-sentabr 2021-yil.
5. ↑  „Frequently Asked Questions On Straight Through Processing". *sebi.gov.in*. Qaraldi: 20-sentabr 2021-yil.
6. ↑  „STP and Credit Derivatives". *waterstechnology.com*. Qaraldi: 20-sentabr 2021-yil.
**Trimmer** (ing. trimmer — tartibga solmoq) — 1) aviatsiyada — uchish apparati (mas. samolyot) ruli (yoki eleron) ning quyruq qismidagi kichkina ogʻdiruvchi qism. Apparatni boshqarish tizimidagi zoʻriqish (kuch) ni kamaytirish uchun xizmat qiladi; 2) irgʻituvchi konveyer; koʻchma yuk ortishtushirish mashinasi. Yuk ortish yoki tushirish paytida T. rotori parraklari, disk yoki harakatlantiruvchi lenta yuk (tuproq, don va boshqalar) ga kinetik energiya uzatadi, natijada yuk ancha (30 m gacha) masofaga irgʻitiladi. T. shaxtalarda, Transport yoʻli koʻtarmalari qurishda, kemalar, omborlar vagonlarga yuk ortishtushirishda ishlatiladi; 3) radiotexnikada — kichik oʻzgaruvchan sigʻimli elektr kondensator. Radioelektron qurilmalar, rezonansli tebranma konturlarning sozlovchi elementa sifatida ishlatiladi. Tuzilishi jihatidan T. oʻzgaruvchan sigʻimli, bitta stator, bitta rotor plastinali yassi kondensatorlardan iborat. Baʼzan, ikki (va koʻproq) koaksial keramik silindr yoki metall plastina (havo tirqishli), metallashtirilgan keramik naycha va oʻzakdan iborat tizim ham boʻlishi mumkin. T.ning sigʻimi va uning oʻzgarish diapazoni, odatda, bir necha pf (pikofarada) yoki bir necha oʻn pf ni tashkil qiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pleksipp** (qadimgi yunoncha: *Πλήξιππος*) — qadimgi yunon mifologiyasidan Etoliya siklidagi qahramon.

Pleksipp Plevron shohi Festiy va Yevritemidaning oʻgʻli edi. U boshqa koʻplab qahramonlar qatori Kalidon ovida qatnashgan va oʻldirilgan toʻngʻiz goʻshtini kim olishini bahslashib, jiyani Meleagr tomonidan oʻldirilgan. Afsonaning muqobil versiyalari ham mavjud. Ulardan biriga koʻra, Plevron va Kalidon oʻrtasidagi urushda Pleksipp Meleagr qoʻlida halok boʻlgan; boshqasiga koʻra, u jiyanini yaxshi koʻrgan, rashk tufayli Atalantani xafa qilgan va buning uchun Meleagr uni oʻldirgan.

Pleksipp Antifonning „Meleagr" tragediyasida gavdalangan.

Manbalar
--------

1. ↑   Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека I 7, 10
2. ↑  Овидий. Метаморфозы VIII 304; Гигин. Мифы 173
3. ↑  Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека I 8, 3; Овидий. Метаморфозы VIII 440; Гигин. Мифы 244; Первый Ватиканский мифограф II 44, 8
4. ↑  Аристотель. Риторика II 2
**Lutfulla Olimiy** (1893, Namangan — 1969, Qoʻqon) — oʻqituvchi va jurnalist. Namangan madrasalarining birida tahsil koʻrgach, 1916-yilda Ufaga borib, Madrasai Oliyada oʻqigan. 1917-yil Fevral voqealaridan keyin yurtiga qaytib, Namanganda tashkil etilgan "Namuna" maktabida oʻqituvchi (1918—23), shahar xalq maorif boʻlimi, madaniy oqartuv mu-assasida mudir, shahar ijroiya qoʻmitasida kotib (1924) boʻlib ishlagan. Ayni paytda "Nashri maorif" jamiyati viloyat boʻlimining kotibi (1921—23). Soʻng Qoʻqonga koʻchib borib, 1930-yilga qadar "Fargʻona" ("Yangi Fargʻona") gaz.da muharrir oʻrinbosari (1925—27) va muharrir (1928— 30) lavozimlarida xizmat qilgan. 1930-yilda "Milliy ittiqod" tashkilotining aʼzosi sifatida qamoqqa olingan. 1937 va 1949-yillarda 3-marotaba qatagʻon etilgan. Qamoqdan qaytgach, xoʻjalik ishlarida xizmat qilgan. "Nodira" (1923), "Qizil adabiyotning hozirgi ahvoli" (1924), "Unutilmas shoir" (Soʻfizoda haqida, 1925) kabi maqolalari bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |