recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kater** (ing. carter) — suv sigʻimi kichik (10 dan 400 t gacha), yurish tezligi 70 uzel (130 km/soat) gacha boʻlgan yordamchi yoki jangovar kema. K. korpusidagi suv osti qismining tuzilishi boʻyicha killi, chiqiqli yoki chiqigʻi boʻlmagan yassi tubli K. lar; harakatlanish tarzi boʻyicha suv sigʻimli, glissirlanuvchi (suv betida sirganuvchi), suv osti qanotli va havo yostikli; dvigatelining turiga koʻra, motorli, gaz-turbinali, yelkan-eshkakli K.lar bor. K. harbiy-dengiz flotida jangovar va yordamchi kemalar sifatida qoʻllaniladi. Zamonaviy jangovar K.ning raketa va zambarak oʻrnatilgan, torpedali, qoʻriqchi, minaga qarshi, desant va b. turlari bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dnestr** (ukraincha: *Днiстер*) — oq karam salati, tuzlangan va ozgina maydalangan, toʻgʻralgan yarim dudlangan kolbasa, konservalangan noʻxat va mayonez.

Afsonaga koʻra, 1960-yillarda Dnestr salatini Olga Kobylyanskaya ko'chasi[uk], 7-uyda joylashgan Chernivtsi Dnestr restoranining oshpazi ixtiro qilgan. "Dnestr" muassasaning oʻziga xos salatiga aylandi, shuningdek, taʻmi, tayyorlanish qulayligi va arzon ingredientlari tufayli uyda pishirish uchun mashhur retsept boʻldi. Keyinchalik, salat goʻyoki Moskvadagi Butunittifoq oshpazlik tanlovida sovrinni qoʻlga kiritdi.

Salatga asosiy masalliqlardan tashqari, piyoz, koʻkatlar, shakar qoʻshib tayyorlanadi va ustiga qaynatilgan tuxum qoʻshib bezatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Як приготувати салат Дністер"?". 3-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyun 2021-yil.
2. ↑  „Про салат «Дністер»". 3-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyun 2021-yil.
3. ↑  „Праздничный салат Днестр". 3-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyun 2021-yil.
**Sillogizm** (yun. syllogismos — hisobga olaman, xulosa chikaraman) — deduktiv xulosa chikarish turi. Unda oʻzaro mantiqiy bogʻlangan ikki qatʼiy mulohazadan uchinchi — yangi qatʼiy mulohaza xrsil boʻladi. Masalan, "barcha metallar elektr tokini oʻtkazadi; mis — metall; demak, mis elektr tokini oʻtkazadi". Hosil qilingan yangi mulohaza dastlabki mulohazalardan umumiyroq boʻlmaydi. Shunga koʻra, S.ni umumiylikka asoslangan xulosa chiqarish, desa boʻladi. Bu jihatdan Sdan odatdagi fikrlash va ilmiy xulosa chiqarishda isbot shakli sifatida keng foydalaniladi. S.ning tarkibi xulosa asoslari va xulosadan tashkil topgan. Xulosa asoslari va xulosadagi tushunchalar terminlar deb ataladi. S.ning 4 ta asosiy figurasi (shakli) mavjud. S. asoslari oddiy qatʼiy hukmlardan iborat boʻlib, ularning ikki asos va xulosada oʻziga xos tartib (toʻplam)da kelishi modus deb ataladi. S. figuralarining 19 ta modusi mavjud. Har bir figuraning toʻgʻri moduslarini aniqlashda S.ning umumiy va maxsus qoidalariga amal qilinadi. S.lar oddiy katʼiy, murakkab va murakkab qisqartirilgan turlarga boʻlinadi. Xulosa chiqarishning bu usulini Aristotel "Birinchi analitika" asarida taʼriflab bergan. Sillogistik xulosa chikarish mantiqqa oʻrganiladi.Sillogizm aksiomasi deganda sillogizm xulosasining isbot, dalil talab qilmaydigan qoidasi nazarda tutiladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dnepriany daryo porti** — xususiy daryo porti transport majmuasi. U Ukrainaning Xerson viloyati, Dnepriany (Yangi Kaxovka) , Kaxovka GESi ostida joylashgan. Bu portning yil davomida tinmasdan ishlashini ta'minlaydi. Dneprning chap qirg'og'ida Xersondan 60 km shimoli-sharqda joylashgan. Qora dengizga va undan keyin O'rta er dengiziga kirish boshlanadi, bu turli qit'alarning turli mamlakatlari bilan yil bo'yi savdo qilish imkonini beradi. Shaharda Odessa temir yo'li, shuningdek, avtomobil yo'llari ko'rinishidagi yaxshi transport almashinuvi mavjud. Shunday qilib, port shahri Ukrainaning barcha hududlari, yaqin va uzoq xorij bilan bog'langan.

Yana qarang
-----------

* Ukraina portlarining yuk aylanmasi

Manbalar
--------

1. ↑  *Андрей Муравский.* „Порты Украины - Кто, сколько и чего перевез на реках Украины в 2018 году". *ports.ua* (23-yanvar 2019-yil). Qaraldi: 4-may 2022-yil.
2. ↑  „Річкова інформаційна служба України - Дніпрянський річковий порт". *ukrris.com.ua*. Qaraldi: 4-may 2022-yil.
3. ↑  „Днепрянский речной порт". *tripoli.land*. Qaraldi: 4-may 2022-yil.
Devid Kreyn va Marta Kauffman tomonidan yaratilgan *"Do'stlar"* kinosi ya'ni amerika sitkomining birinchi mavsumi NBC telekanalida 1994 yil 22 sentyabrda namoyish etildi. *Do'stlar* Warner Bros bilan hamkorlikda Bright/Kauffman/Crane Productions tomonidan ishlab chiqarilgan. Televizion. Mavsum 24 qismdan iborat bo'lib, 1995 yil 18 mayda efirga uzatilgan.

Serialning dastlabki sharhlari odatda ijobiy edi.  *Los Angeles Daily News jurnalida*, Rey Richmond serialni "yangi mavsumning yorqin komediyalaridan biri" deb atadi  va *Los Angeles Times jurnali* uni "yangi mavsumning eng yaxshi komediya seriyali" deb atadi.  "*The Plain Dealer"* dan Tom Feran seriya "*Seynfeldning* osilgan uslubida noaniq va unchalik muvaffaqiyatli bo'lmagan" deb yozgan,  esa *Xyuston* xronikasidan Enn Xodjes uni "yangi *Seinfeld* hohlovchisi" deb atagan, ammo u hech qachon bunday bo'lmaydi. *Seinfeld* kabi kulgili."  *Chicago Sun-Times* ' Jinni Xolbert Joey va Reychelning xususiyatlarini kam rivojlangan deb topdi,  esa Richmond "yaxshi kimyo" bilan "yoqimli, yoshlar ansambli" sifatida aktyorlarni maqtadi;  *USA Today jurnali* muxbiri Robert Bianko Shvimmerni maqtab, uni "ajoyib" deb atadi. U, shuningdek, ayol aktrisalar o'ynagan bosh rollarni maqtadi, lekin Perrining Chandler roli "aniqlanmagan"ligi va LeBlank "so'nggi ikki marta sinab ko'rganida allaqachon charchagan falajlab qo'yadigan kun mashg'ulotlariga juda ko'p ishonganidan" xavotirda edi.  *Biz kabi do‘stlar: Do‘stlar uchun norasmiy qo‘llanma* mualliflari, aktyorlar, xususan, Perri va Shvimmerni "bir oz ko‘p harakat qilishdi" deb o‘ylashgan.  *People jurnalining* ta'kidlashicha, "qutqaruvchi inoyat" vaqt o'tishi bilan qahramonlar yanada yoqimli bo'lib qoladi.

1. ↑  „Friends: Season 1".
2. 1 2  Richmond, Ray (September 22, 1994). "Season Premiere of *Friends* Leaves Room to Grow", (Registration required). *Los Angeles Daily News*, Los Angeles Newspaper Group. Retrieved January 4, 2009.
3. ↑  Rosenberg, Howard (September 22, 1994). "NBC's Strongest Evening of the Week Has Its Weak Spot", (Registration required). *Los Angeles Times*, Tribune Company. Retrieved January 4, 2009.
4. ↑  Feran, Tom (September 22, 1994). "New Series Softens Dabney Coleman— A Little", *The Plain Dealer*, Newhouse Newspapers. Retrieved January 4, 2009.
5. ↑  Hodges, Ann (September 22, 1994). "NBC sitcoms make Thursday less funny", *Houston Chronicle*, Hearst Newspapers. Retrieved January 4, 2009.
6. ↑  Holbert, Ginny (September 22, 1994). "X Marks Spot For *Friends* On Thursday". (Registration required). *Chicago Sun-Times*. Retrieved January 4, 2009.
7. ↑  Bianco, Robert (September 22, 1994). "Six *Friends* Sittin' Around, Talking", *Pittsburgh Post-Gazette*.
8. ↑  Sangster, p. 14
tok do'lmasi
 oq karam do'lmasi
**Nomi to'ldirilgan barglar**, **Do'lma**, Barg do'lma yoki Barg **to'ldirilgan** taom - bu turli xil masalliqlarni, asosan bulg'or yoki guruchni, odatda tok barglari, oq karam, qora karam, tut barglari yoki olcha barglari bilan o'ralgan taom. Usmonli oshxonasidan kelib chiqqan va Usmonli imperiyasi yerlarida tayyorlanadi. Nevshehir, Tokat, Egey oshxonalariga xos bo'lgan zaytun moyi o'rami yoki tok barglari bilan qiyma go'shtli o'rash shaklida turli xil navlar mavjud.

Turlari
-------

### Tok do'lmasi

Bu tok barglariga bulg'or yoki guruch va mintaqaga qarab o'zgarib turadigan boshqa ichki ingredientlarni qo'yish orqali tayyorlanadigan taomdir. Zaytun moyi yoki qiyma o'rash shaklida turli xil navlar mavjud. Ingredientlar aralashtiriladi. Keyin tuzlangan tok barglari bilan o'raladi. Ustiga limon sharbati siqib yoki qatiq solib yeyiladi.

Turk oshxonasidagi an'anaviy lazzatlarning ko'pchiligi uzoq tarixga ega. Go'shtli tok do'lma - ulardan biri. To'ldirilgan barg o'ramining tarixiy sayohati Usmonli imperiyasi davriga to'g'ri keladi. Bu dunyodagi hammaga yoqadigan universal lazzat sifatida qabul qilinadi.

### Gilos barglari o'rami

Bu Malatyada tayyorlangan do'lma turidir. Shu kabi taomlar tut barglari, loviya barglari va tok barglari yordamida ham qilish mumkin.

Zararlari
---------

Tabiiy sharoitda nihoyatda foydali va sog‘lom oziq-ovqat bo‘lgan do'lma, parvarish qilinmasa, nihoyatda zararli taomga aylanadi. Darhaqiqat, 2015 yilda Shvetsiyaga yuborilgan bargda 18 xil zaharli moddalar topilgan.

Manba
-----

1. ↑  „ETLİ YAPRAK SARMANIN TARİHÇESİ". 5 haziran 2021da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5 haziran 2021.
2. ↑  „Yaprak Sar'ma(apelasyon.com)". 29 aralık 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5 haziran 2021.
Koordinatalari: 35°27′7″N 139°38′47″E﻿ / ﻿35.45194°N 139.64639°E﻿ / 35.45194; 139.64639GO

 Yokohama tarix arxivi
**Yokohama tarix arxivi** (yaponcha: *横浜開港資料館* *Yokohama Kaikō Shiryōkan*?) Yaponiya va uning Perrry Commodore kelganidan buyon xorijiy davlatlar bilan aloqasi haqidagi arxiv materiallari ombori hisoblanadi. Arxiv Komodor Perri Kanagava konvensiyasini imzolash uchun kelgan Kaiko Xiroba (Port ochilish maydoni) yonida joylashgan.

Arxivlar Britaniya konsulliginning sobiq binosida joylashgan. 1923-yilgi Buyuk Kanto zilzilasida vayron boʻlgan bino oʻrnida Britaniya konsulligi binosi 1931-yilda qurib bitkazildi va 1972-yilgacha konsullik sifatida foydalanildi. Binoning birinchi qavatida hamma uchun ochiq va bepul boʻlgan kichik koʻrgazma xonasi mavjud. Binoda zilzila oqibatida halok boʻlgan konsullik xodimlari hamda 1863-yilda Britaniyaning Kagosima shahrini bombardimon qilish paytida halok boʻlgan britaniyalik dengizchilar xotirasiga lavhalar oʻrnatilgan. Mazkiur binoda 1865-yildan 1878-yilgacha Britaniyaning Kanagava provinsiya hukumati, 1879-yildan 1900-yilgacha Xitoy va Yaponiya masalalari boʻyicha Britaniya Oliy sudi huzuridagi Yaponiya boʻyicha Britaniya sudimazkur binoda faoliyat koʻrsatgan

Arxivda Komodor Perry va uning qora kemalari Yaponiyaga kelishi bilan boshlangan Yaponiya va Yokogamaning Gʻarbga ochilishi haqida hikoya qiluvchi muzey ham mavjud.

Pastki qavatdagi oʻquv zalida tarixiy yapon hamda ingliz gazetalari va kitoblari bor. Materiallar tarkibida Ernest Satowning maqolalari, Meydzi davridagi xorij va yapon gazetalari, jumladan Japan Daily Herald, Japan Weekly Mail va Japan Punch kabilar mavjud. Koʻpgina eski gazetalar yangi qogʻozlarga koʻchirilgan, bu esa ularni tushunishni juda osonlashtiradi. Ushbu nusxalar bilan toʻgʻridan-toʻgʻri tanishish va nusxa koʻchirish mumkin. Shuningdek, Yaponiyaning tashqi aloqalariga oid turli diplomatik hujjatlar toʻplamlari ham mavjud. Arxivda yapon tarixiga oid tanlangan kitoblarni ham xarid qilish mumkin.

*

Manbalar
--------

1. ↑  „Yokohama Archives of History - Kanagawa - Japan Travel - Tourism Guide, Japan Map and Trip Planner". *En.japantravel.com*. Qaraldi: 21-avgust 2016-yil.
2. ↑  R Chang, The Justice of the Western Consular Courts in Nineteenth Century Japan
3. ↑  Official Home Page of Yokohama Archives
BEDARAK YOʻQOLGAN DEB TOPISH — fuqarolarning huquqiy taqdirini hal qiluvchi yuridik fakt. Agar fuqaroning qayerdaligi haqida uning yashash joyida bir yil davomida maʼlumotlar boʻlmasa, manfaatdor shaxslarning arizasiga muvofiq, sud bu fuqaroni Bedarak yoʻqolgan deb topish d. t.i mumkin. OʻzR Fuqarolik kodeksi 33-moddasiga binoan, yoʻqolgan shaxs toʻgʻrisida oxirgi maʼlumotlar olingan kunni aniqlash mumkin boʻlmasa, bedarak yoʻqolgan deb hisoblash muddati yoʻqolgan shaxs toʻgʻrisida oxirgi maʼlumotlar olingan oydan keyingi oyning birinchi kunidan, bu oyni belgilash mumkin boʻlmagan taqdirda esa — keyingi yilning 1-yanvaridan boshlanadi. Beda-rak yoʻqolgan deb topilgan fuqaroning mol-mulkini doimiy suratda boshqarib turish zarur boʻlsa, bu mol-mulk sudning qaroriga muvofiq vasiylik va homiylik organi tomonidan belgilanadigan va ushbu organ bilan tuziladigan ishonchli boshqaruv toʻgʻrisidagi shartnoma asosida ish olib boradigan shaxsga topshiriladi. Ushbu mol-mulkdan bedarak yoʻqolgan shaxs qonunga muvofiq boqi-shi kerak boʻlgan fuqarolarga taʼminot beriladi va uning soliklar va boshqa maj-buriyatlar boʻyicha qarzlari toʻlanadi. Vasiylik va homiylik organi yoʻqolgan fuqaroning qayerdaligi toʻgʻrisida maʼlumot olingan kundan boshlab bir yil oʻtganga qadar ham uning mol-mulkini muhofaza qiluvchi shaxsni belgila-shi mumkin. Shaxsni Bedarak yoʻqolgan deb topish d. t.ning34- moddada nazarda tutilmagan oqibatlari qonun bilan belgilanadi. Bedarak yoʻqolgan deb to-pilgan fuqaro qaytib kelgan yoki uning turar joyi aniqlangan taqdirda, sud uni Bedarak yoʻqolgan deb topish d. t. haqidagi qarorni bekor qiladi. Sudning qarori asosida fukaroning mol-mulkini boshqarish bekor qilinadi (OʻzR f-k 34 — 35 moddalari).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bedana-moshak** (Lymnocryptus minimus) — baliqchilar turkumining loyxoʻraklar oilasiga mansub qush. Patlari orqa va yelka tomonida yaltiroq qora, ikki yon tomonida sargʻish yoʻlli. Tanasining uz. 20 sm ga, ogʻirligi 90 g ga yaqin. Yevrosiyoning tundra, oʻrmon-tundra va shim. oʻrmon mintaqalarida yashaydi. Oʻzbekistonda bahor va kuzda uchib oʻtish davrida koʻplab uchraydi, baʼzan qishlab qoladi. B.-m. botqoklik va koʻllarning oʻti nam boʻlgan botqoklashgan qirgʻoqlarida yashaydi. Tungi qush, kechasi oziq qidiradi. Uzun tumshugʻi bilan yumshoq loydagi yoki tuproq ustidagi chuvalchanglar, hasharotlar va ularning lichinkalarini topib yeydi. Kunduzi pana joylarga bekinib oladi. Urgʻochisi 4 tagacha tuxum qoʻyadi. Goʻshti shirin, sport ov qushi hisoblanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
BEDATOʻPLAMI, zigʻir toʻplami (Heliothis viriplaca Hutn.) — toʻplamlar oilasiga mansub kapalak. Qanotlari yoyilganda 28 – 37 mm; oldingisi sargʻish-yashil, baʼzan sargʻish-kulrang boʻlib, oʻrta qismidan keng qoramtir koʻndalang yoʻl oʻtadi; qanotining uchida noaniq qora dogʻchalari bor. Qurtining uz. 40 mm, nim yashil, baʼzan pushti yoki qoʻngʻiroq ranglisi ham uchraydi, orqasida navbatlanib keluvchi oqyoki qora tusli yoʻllari bor; tanasini qora qattiqtuklar (qil) qoplagan. Kallasi bir qancha qora nuqgali va dogʻli sariq rangda. Bedatoʻplami ning qurtlik davri 20—25 kun davom etadi. Gʻumbagi tuproqning ustki qatlamida qishlaydi. Erta bahorda (apr.—may) gʻumbaklaridan voyaga yetgan kapalaklar chiqib, tuxum qoʻya boshlaydi. 3 — 9 kunda tuxumdan qurtlar rivojlanadi. Birinchi avlod kapalaklarining uchib chiqishi iyungacha davom etadi. Yilda 2 — 3 avlod beradi. Bedatoʻplami qurti hammaxoʻr, koʻpgina dukkakli va barcha moyli oʻsimliklar (ayniqsa, zigʻir va soya)ning urugʻi, barg va gullari, pomidorning mevalari bilan oziqlanib q. x.ga katta zarar yetkazadi.

Kurash choralari: bedapoyalarni disklash; zararkunanda tuxumiga qarshi trixogrammatsan foydalanish; urugʻ yetishtirish uchun moʻljallangan beda va boshqa oʻsimliklar maydonlarida qurtlar paydo boʻlganida ekinlarga 35% fozalon (1,45 — 2,0 kg/ga), sumi-sidning 20% li emulsiyalanuvchi kon-sentrati (0,4 — 0,5 kg/ga) bilan ishlov berish (yana q. Koʻsak qurti).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Beda barg filchasi**, fitonomus (Phytonomus variabilis Hrbst.) — bedaning xavfli zararkunandalaridan. Uzunburunlar oilasiga mansub mayda koʻngʻizcha bulib, boʻyi 5 – 7 mm, tumshugʻi ingichka va chuziq (shuning uchun filcha deyiladi), asosan kurtchasi bedaning yosh bargini, kurtagini, gʻuncha va gullarini shikastlaydi. Beda barg filchasi f. tumshugʻi bilan poyani teshib, uning kovaklariga 3 — 30 tadan tuxum qoʻyadi. Bitga filcha 2000 — 2500 tuxum qoʻyadi. Tuxumdan chiqqan qurtcha barg kurtaklari ichiga teshib kiradi, uchinchi marta pust tashlagandan keyin barg sirtaga chiqib, bargni yeydi. Barg ilma-te-shik boʻlib qoladi. Yetuk qurtcha barglar orasida toʻr pilla ichida gʻumbakka aylanadi. Bedapoya, yoʻl va ariq yoqalaridagi oʻsimlik qoldiqlarida hamda tuproqning yuza qatlamida qishlaydi. Qurtlarining rivojlanish davri 15 — 28 kun.

Kurash choralari: bedapoyalarni kuzda va erta koʻklamda boronalash, shu muddatlarda sugʻorish, beda koʻkara boshlaganda rogor, fozalon kabi in-sektitsidlarni purkash yoki changitish.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Koʻchma elektr stansiya** - agregat va jihozlari transport vositalari (avtomobillar, vezdexod va boshqalar) ga oʻrvatiladigan issiqlik yoki atom elektr stansiyasi. Koʻchma elektr stansiya yeda birlamchi dvigatel, generator, boshqarish pulti, kabellar, avtomatika, signalizatsiya kurilmalari va boshqa jihozlar boʻladi. Issiqlik Koʻchma elektr stansiya yeda harakatlantiruvchi dvigatel sifatida dizel (qarang Dizel elektr stansiyasi) yoki gaz turbinasi (qarang Gaz turbinali elektr stansiya)dan foydalaniladi. Atom Koʻchma elektr stansiya yeda esa bug turbivasi birlamchi harakatlantirgich boʻlib xizmat qiladi. Koʻchma elektr stansiya s.ning quvvati oʻnlab kVt dan bir necha oʻnlab MVt gacha boʻladi. Suzib yuruvchi elektr stansiyalar ham Koʻchma elektr stansiya s.ga kiradi. Koʻchma elektr stansiya sdan, koʻproq, elektr liniyalari yetmagan rayonlarni elektr bilan taʼminlashda, ekspeditsiya, qishloq xoʻjaligi vasos stansiyalari, tegirmon va qurilishda foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bionavigatsiya** (bio... va lot navigatio — suzish), moʻljalga olish— hayvonlarning doimiy qishlov va koʻpayish joyiga mavsumiy koʻchib yurishi (migratsiya) davrida yoki yashaydigan joyni topishida oʻz harakat yoʻnalishini tanlay olish (xoming) krbiliyati. B. sezgi organlari hamda irsiy mustahkamlangan reaksiyalar — instinkt orqali amalga oshadi. Instinkt birinchi marta migratsiya qilayotgan hayvonlarda ayniqsa katta ahamiyatga ega. B. qushlar bilan bir katorda uzoq masofaga koʻchib yuradigan baliklar, sut emizuvchilar (shim. bugʻulari, dengiz mushuklari, kitlar), ayrim sudralib yuruvchilar (dengiz toshbaqalari) uchun ham xos. B.da hayvonlar osmon jismlari (quyosh, yulduzlar), geografik moʻljallar (daryo, balandlik, togʻ, qirgʻoq), Yerning magnit maydoni (kaptarlar) va boshqalardan foydalaniladi. Koʻpchilik hayvonlar yorugʻlikning qutblanish (polyarizatsiya) darajasi, ultrabinafsha nurlanish, atmosfera bosimining oʻzgarishini sezadi. Suv hayvonlari dengiz oqimlari, suvning kimyoviy tarkibi (shoʻrlanish darajasi) va boshqalardan B.da foydalanadi. B. mexanizmlari yaxshi oʻrganilmagan boʻlib, koʻp hollarda hayvonlar B.da bir vaqtning oʻzida bir necha omillardan foydalanishi toʻgʻrisida taxmin qilinadi. Toʻgʻri yoʻlni tanlashda migratsiya qilayotgan guruxdagi hayvonlarning oʻzaro munosabatlari juda katta ahamiyatga ega (qarang Hayvonyaar oriyentatsiyasi).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Biologik ritmlar** — biologik jarayonlar jadalligi va ularga xos xususiyatlarning siklik oʻzgarishlari. Biologik ritmlar deyarli barcha hayvon va oʻsimliklarda kuzatiladi va organizmlarga muhitning davriy oʻzgarishlariga (sutkalik, mavsumiy va boshqalar) moslashishga imkon beradi. Biologik ritmlar davomiyligiga qarab quyosh sutkalik (24 soat), oy sutkalik (24,8 soat), oylik (29,4 sutka) va yillikka (mavsumiy) boʻlinadi. Quyosh sutkalik ritm koʻpgina fiziologik jarayonlar (hujayraning boʻlinish chastotasi, moddalar almashinuvi va energiyaning intensivligi va boshqalar)ga xos. Sutka davomidagi faollik davrlarning soniga qarab, monofazali va polifazali sutkalik ritmlar farqlanadi. Bunda hayvonlar harakatining faolligi, oʻsimliklar bargi va gulbargining holati, sut emizuvchi hayvonlar jigarining glikogen sarflashi va boshqa biokimyoviy jarayonlar sutka mobaynida oʻzgaradi. Oy sutkalik ritm dengiz sohili zonasi oʻsimliklari uchun xos. Oylik ritm dengiz sathining koʻtarilishi davriga moye keladi va ayrim suvoʻtlar hamda oʻsimliklarning koʻpayish siklida namoyon boʻladi. Yillik (mavsumiy) ritm oʻsimliklarda, koʻpincha kunning uzunligi, temperatura va boshqa iklim omillarining oʻzgarishi bilan tartibga solinadi (k,. Fotodavr). Biologik ritmlar ni xronobiologiya fani oʻrganadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Vyunning E. Ritmi fiziologicheskix protsessov, per. s nem. M. 1961.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mikhail Murad** (ibroniy : **měĐl mrē**, arab : **mykạẖyl mrạd** ; Bagʻdod 1906 - 1986-yil 13-fevral, Tel Aviv yahudiy iroqlik shoir, yozuvchi, jurnalist, akademik va XX asrda yahudiy — arab adabiyotining asoschilaridan biri, sheʼriyat va nasrda.

Biografiyasi
------------

1941 — 1947-yillarda Murod Bag‘doddagi Shammash yahudiy o‘rta maktabining direktori bo‘lib ishlagan. Arab tilidagi sheʼrlarining bir qismi yahudiy-Iroq matbuotida bosilgan, 1931-yilda uning ishqiy sheʼrlar kitobi ham nashr etilgan. Uning nasrida ayollar va dehqonlar huquqlariga ham to‘xtalib, xurofotlar tanqid qilingan. 1949-yilda Isroilga koʻchib kelganidan soʻng arab taʼlimi bilan shugʻullangan va bir qancha darsliklar yozgan.

Isroilda boʻlganida u ibroniy universitetida magistrlik darajasini va 1965-yilda Qohira Geniza materiallariga asoslangan Tel-Aviv universitetida doktorlik ishini tugatgan.

Uning umumiy sheʼrlar kitobi vafotidan ikki yil oʻtib, 1988-yilda nashr etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „ד'ר מראד מיכאל Died: 13 Feb 1986 BillionGraves Record".
2. ↑  sometimes spelled: **מיכאל מוראד**
3. ↑  *Encyclopedia of Jews in the Islamic World*[*sayt ishlamaydi*]
4. 1 2  „ד"ר מראד מיכאל (בגדאד, 1906-תל אביב, 1986)".
5. ↑  Abramson, Glenda*. Encyclopedia of Modern Jewish Culture*, March 2004. ISBN 9781134428649.
6. ↑  „Mīkhāʾīl, Murad | Encyclopedia.com".
7. ↑  „קראו בכותר - זמן יהודי חדש : תרבות יהודית בעידן חילוני - מבט אנציקלופדי - כרך שלישי : ספרויות ואמנויות".
**Samarqand shahrining oʻrta asr mudofaa devorlari qoldiqlari** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: XIV—XII asrlar. Samarqand viloyatining Samarqand shaharda joylashgan. Obyekt manzili: "Yangi Xayrabod" MFY Urgut koʻchasi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fillip Bonoski** (inglizcha: *Phillip Bonosky*; 1916-yil, 7-mart, Dakesn, Pensilvaniya — 2 marta 2013-yil, Nyu York) — Amerikalik yozuvchi, jurnalist, jamoat va siyosiy arbob.

Biografiya
----------

Koʻmir va poʻlat sanoatining markazida, Pensilvaniya shtatining Dakesna shahrida litvalik immigrant oilasida tugʻilgan. Otasi va akalari singari, u Duquesne poʻlat zavodida ishlagan va Buyuk Depressiya davrida ishsiz edi. Bonoski Vashingtondagi uysizlar boshpanasiga tushguniga qadar ish qidirib mamlakat boʻylab sayohat qildi. Yordam bilan u Vilson kollejida ikki yillik oʻqishni tamomladi. Vashington shahar kengashida ishlagan.

Fillip 1938-yilda AQSh Kommunistik partiyasiga qoʻshildi.

U Amerika Ishchilar Alyansining Vashingtondagi boʻlimi prezidenti boʻlib, kerak boʻlganda ishsizlarni ish, uy-joy, oziq-ovqat va sogʻliqni saqlash bilan taʼminlagan. 1940-yilda Eleanor Ruzvelt bilan uchrashuvda delegatsiyaga rahbarlik qilgan, bu haqda mahalliy matbuotda keng yoritilgan. Vashington shahridagi taniqli faol, u namoyishlarda nutq soʻzladi va AQSh Kongressi oldida guvohlik berdi. Ikkinchi jahon urushi paytida Bonoski AQSh Kommunistik partiyasining taniqli arboblaridan va ozod qilingan ishchilaridan biriga aylandi. Uning doʻsti va kommunistik partiya aʼzosi Anjela Devis tez-tez Bonoskidan iqtibos keltirgan.

1940-yillarning oxirida Bonoski Nyu-York shahriga koʻchib oʻtdi va u yerda yozuvchilik faoliyatini boshladi. 1953-yilda debyut qilingan, „Yonayotgan vodiy" romanini nashr etdi (Illinoys universiteti tomonidan qayta nashr etilgan, 1997).

Kommunistik partiya maktabida yozma seminarlar oʻtkazdi. U CPUSA matbuot organi boʻlgan „Xalq olami" jurnalida madaniy muharrir va Moskvadagi muxbir boʻlib ishlagan. 1950-yillarda esa Fillip „Masses & Mainstream" adabiy jurnaliga hissa qoʻshgan.

Uning ikkinchi romani „Sehrli paporotnik" 1960-yilda nashr etilgan.

 Bonoski Xo Chi Min bilan intervyu beradi
Bonoski kommunistik Xitoyga tashrif buyurgan birinchi amerikalik jurnalistlardan biri va 1960-yillarning oʻrtalarida Vetnam inqilobiy yetakchisi Xo Chi Min bilan intervyu bergan kam sonli jurnalistlardan biri edi. Keyinroq u Tolibon urushi arafasida afgʻon rahbarlaridan intervyu oldi. Birinchi Gʻarb muxbirlaridan biri Qizil kxmerlar agʻdarilganidan keyin Kambodjaga tashrif buyurdi.

Xorijiy hisobotlarning bir nechta nashr etilgan jildlari muallifi.

Tanlangan asarlar
-----------------

* Afsona chegaralaridan tashqari: Vilnyusdan Xanoygacha (1967).
* Afgʻoniston: Vashingtonning maxfiy urushi (1985).
* Amberdagi iblislar: Boltiqboʻyi (1992).
* *Bonoski, Filipp*. Yonayotgan vodiy Rakuzina]. *Bonoskiy, Filipp*. Ikki madaniyat.
* *Bonoskiy, Filipp*. Moskvadagi muxbirlarimiz bizga SSSR haqidagi haqiqatni aytishyaptimi?

Manbalar
--------



1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑
**Videman - Frans Qonuni** — qattiq jismlarning elektron issiqlik oʻtkazuvchanligi bilan elektr oʻtkazuvchanligini bogʻlovchi munosabat. 1853 yilda nemis fiziklari Gustav Videman va Rudolf Frans ochgan. Bir xil temperaturada elektron issiklik oʻtkazuvchanlikning elektr oʻtkazuvchanlikka nisbati barcha metallar uchun bir xil. Bu nisbat mutlaq temperatura bilan universal doimiy – Lorens soni (1=2,45-Yu-8 VtOm/K2) orqali chizikdi toʻgʻri mutanosib bogʻlangan. Videman - Frans Qonuni xona temperaturasida koʻpgina metallar uchun eksperimental tasdiqlangan. Ammo baʼzi metallar (mas. berilliy, marganes) uchun bu qonundan chetga chiqishning tabiati nomaʼlum.

Videman - Frans Qonuni yarimoʻtkazgichlarga ham taalluqli, lekin bu holda Lorens soni yuqoridagi qiymatdan farq qiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Fanlar | *Fanlar haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Valent zona** — qattiq jismdagi valent elektronlar bilan toʻlgan ruxsat etilgan elektron holatlarning eng yuqori sohasi. Yarimoʻtkazgichlarda temperatura T=OK da valent zona butunlay toʻlgan boʻladi. Ushbu holda valent zonadagi elektronlar tashqi maydonlar taʼsirida paydo boʻladigan elektr oʻtkazuvchanlik va b. kinetik effektlarda ishtirok etmaydi. T\*OK temperaturada (T temperatura O K ga teng boʻlmaganda) zaryad tashuvchilarning issiqlik generatsiyasi yuz beradi va natijada elektronlarning bir qismi oʻtkazuvchanlik zonasiga yoki taʼqiqpangan zonadagi kirishma sathlariga oʻtadi. Bunda valent zonada kovaklar hosil boʻladi va elektr toki hosil qilishda ishtirok etadi. V.z. tushunchasi yarimoʻtkazgichlar va dielektriklar fizikasida qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Kozlovskaya 1968 yil
**Valentina Yakovlevna Kozlovskaya** (ruscha: *Валенти́на Я́ковлевна Козло́вская*; 1938-yil 18-aprelda tugʻilgan) rossiyalik shaxmatchi. U 1976-yilda FIDE tomonidan ayol grossmeyster (WGM) unvoniga sazovor boʻlgan.

Shaxmatdagi faoliyati
---------------------

Valentina Yakovlevna Kozlovskaya 1965-yilda shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi Sovet Ittifoqi mamlakatlari orasida oʻtkazilgan chempionatda gʻolib boʻlgan. U 1966-yilda Gavanada boʻlib oʻtgan ayollar oʻ`rtasidagi shaxmat olimpiadasida gʻoliblikka erishgan Sovet Ittifoqi jamoasining aʼzolari safida edi. Valentina Yakovlevna 1967-yilda ayol Kandidatlar turnirida ishtirok etib, ikkinchi oʻrinni egallaydi. Oʻsha yili Kiyevdagi ayollar oʻrtasidagi xalqaro turnirda ayollar oʻrtasida jahon chempioni Nona Gaprindashvilidan birozgina ortda qolib, ikkinchi oʻringa loyiq koʻriladi. 1973-yilda Kozlovskaya ayollar oʻrtasidagi hududlararo turnirda gʻalaba qozondi va keyingi yili u Irina Levitina bilan boʻlib oʻtgan yarim final uchrashuvida yutqazib qoʻydi. 1976-yilda Kozlovskaya RSFSR ayollar chempionatida gʻoliblikni qoʻlga kiritdi va 1979-yilda u Lyudmila Saunina bilan bir xil natija koʻrsatib birgalikda birinchi oʻrinni egalladi. Kozlovskaya 1996-yilda ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida ham gʻolib boʻldi. 2014-yilda esa u 65 yoshdan katta shaxmatchi ayollar toifasida Nona Gaprindashvilini ortda qoldirib, kattalar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida gʻolib sifatida etirof etildi. Uning eng yuqori reyting balli 1975-yil yanvarda qayd etilgan boʻlib, 2315 ga teng.

Shaxsiy hayoti
--------------

Kozlovskaya — mutaxassisligi boʻyicha biokimyogar hisoblanadi. U grossmeyster Igor Bondarevskiy bilan oila qurgan va hozirgi kunda beva.

Manbalar
--------

1. ↑  Valentina Kozlovskaya FIDE rating history, 1972-2001 at OlimpBase.org
2. ↑  Soviet Union, Individual Record. Womenʼs Chess Olympiads, OlimpBase
3. ↑  *Crowther.* „The Week in Chess 107". *The Week in Chess* (25-noyabr 1996-yil). Qaraldi: 24-noyabr 2018-yil.
4. ↑  14th European Senior 65+ Ladies Chess Championship 2014. *chess-results.com*.
**Valentin Nikitovich Gusev** (1937-yil 24-yanvar, Bikovo qishlogʻi, Ramenskiy tumani, Moskva viloyati, SSSR — 2013-yil 12-aprel, Sankt-Peterburg, Rossiya) — sovet futbolchisi, hujumchi va murabbiy. SSSR sport ustasi (1962).

Biografiyasi
------------

Leningrad futboli tarbiyalanuvchisi. „Samolyet", „Bolshevik", „Iskra" yoshlar jamoalarida oʻynagan.

1955—1956-yillarda Lisichanskning „Shaxtyor" jamoasi safida Voroshilovgrad viloyati chempionatida oʻynagan. 1958-yilda Leningradning LTI klubida, 1959—1960-yillarda Luganskning „Trudovie rezervi" tarkibida oʻynadi. 1961-yilda Leningradga qaytib, „Admiralteets"da va keyingi mavsumda "Zenit" da oʻynadi. 1963-yil iyun oyida Kishinyovning Moldova klubiga koʻchib oʻtdi, 1964—1965-yillarda Lvovning „Karpat" jamoasida oʻynadi. Keyingi ikki mavsumni yana „Zenit"da o‘tkazdi, shundan so‘ng u jamoadan chetlatildi. Oxirgi klubi —"Selstroy" Poltava (1968).

1961-yil SSSR kubogining yarim finalchisi.

Neft (mashinasozlik) texnikumini tugatgan (1959), Lugansk mashinasozlik institutida tahsil olgan (1959). P. F. Lesgaft nomidagi GOLIFK Lvov jismoniy tarbiya institutini Lvov jismoniy tarbiya institutini tamomlagan (1964—1970).

Astraxanning Leninogorets jamoasida katta murabbiy (1969-yil fevral — 1970-yil iyun), Leningradda K. E. Voroshilova nomidagi „Zvezda" jamoasida murabbiy boʻlib ishlagan (1970-yil may — 1973-yil oktyabr). Leningrad Bolsheviklar zavodi jamoasi (1973-yil noyabr — 1975-yil dekabr), Leningrad Zenit sport maktabida murabbiy-oʻqituvchi, bosh oʻqituvchi (1976-yil yanvar — 1980-yil fevral), Buxoro klubida murabbiy (1980-yil fevral — 1980-yil noyabr), Leningraddagi „Smena" sport maktabi (1980-yil dekabr — 1982-yil oktyabr), Leningrad „Spartak" sport maktabi (1984-yil fevral — 1984-yil iyun), LOS DSO „Trud" Leningrad (June) bolalar sport maktablarida da bosh murabbiy (1984—1987).

Manbalar
--------

1. ↑  „Гусев Валентин, Gusev Valentin - футболист, нападающий".
2. ↑  „Valentin Gusev".

Havolalar
---------

* Valentin Gusev 70 yoshda!
* Futbol.lg.ua saytida
* zenit-history.ru saytidagi statistika
**Humoyunnoma** – Boburning qizi Gulbadan begim tomindan jiyani Akbar buyrugʻi bilan yozilgan memuar asar. Asarda *Boburnoma* asari voqealarining davomi tilga olinib, 15-asr oxiri 16-asr boshlaridagi Movarounnahr, Afgʻoniston, Hindistonning siyosiy, tarixiy, ijtimoiy, iqtisodiy, madaniy hayoti haqida soʻz boradi. Gulbadan begim Boburning anʼanalarini davom ettirib asarda keltirilgan davrdagi tarixnavislik, adabiyot, etnografik izlanishlarini ham keltirib oʻtgan. Gulbadan begim Bobur hukumronligi davri voqealarni qisqacha Humoyun hukumronligi davrini batafsil yoritgan. Asarning 80 varoqdan iborat yagona qoʻl yozma nusxasi Britaniya muzeyida saqlanadi.

U toʻliq tugallanmagan. Abulfazl Allomiy "Akbarnoma" asarida "Humoyunnoma" dan keng foydalangan. Humoyunnomani A.S. Beverij ingliz tiliga, S. Azimjonova oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yena** — Germaniyadagi shahar, Tyuringiya yerida. Zaale daryosi boʻyida. Aholisi 101 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Temir yoʻl tuguni. Optika-mexanika sanoatining yirik markazi. "Karl Seys" zavodi dunyoda optika asboblari ishlab chikaradigan eng katta korxonalardan biri. Asosan, eksport uchun astronomiya uskunalari, yorugʻlik va elektron mikroskoplar, tibbiyot uskunalari, fotoobʼyektivlar, binokllar, optik shishalar, dori-darmon ishlab chiqariladi. Yena universiteti, planetariy, seysmologiya instituti, rasadxona bor. 1806-yilda Yena yaqinida Napoleon qoʻshinlari Prussiyani magʻlubiyatga uchratgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Mexanik manometr*Mexanik manometr*
**Manometr** (yun. manos — nozik, siyrak va ... metr) — suyuklik, gaz yoki bugʻning bosimini ulchash uchun moʻljallangan asbob. Mexanik, suyuqlikli, elektr, issiqlik, porshenli, deformatsion, radiometrik, ionizatsion va boshqa xillari bor. M. oʻlchash tizimining asosini birlamchi bosim uzgartirgichidan iborat sezgir element tashkil qiladi. Mexanik M.da bunday element vazifasini naycha, porshen, membrana yoki ulchanayotgan bosimni qabul qiladigan boshqa element oʻtaydi. Suyuqlikli M.da bosimni muvozanatlab turadigan suyuklik (simob, moy va boshqalar) ustuni sezgir elementdir. Elektr M.ning ishi ulchanayotgan bosim taʼsirida sezgir elementning elektr xossalari (mas, elektr qarshiligi) uzgarishiga asoslangan. M.ning boshqa turlarida ham asosiy qism sezgir elementdir (mas, deformatsion M.da elastik qobiq, porshenli M.da porshen va h.k.). M. shkalali va shkalasiz bulishi mumkin. M.bilan atmosfera bosimi (qarang Aneroid, Barometr) siyraklashgan gazlar bosimi (vakuummetr) hamda atm. bosimidan katta ikki bosimlar farqi oʻlchanadi. Suyuklik ustuni balandligi boʻyicha bosimni oʻlchash gʻoyasini 1640-yilda E. Torrichelli ilgari surgan. 1891-yilda fransuz olimi L. Kalyete birinchi suyuklikli M.ni qurib, Parijdagi Eyfel mi-norasiga oʻrnatgan.

Manometrning ishlash prinsipi Burdon naychasining ichki qismiga bosim berib, deformatsiyalanishini o‘lchashga asoslangan. Bosim ortishi bilan oval shakldagi naycha aylana shakliga kirishga harakat qiladi.

Natijada naychaning mahkamlanmagan tarafi tashqi tarafga surilib, yoy radiusini orttiradi va bu milning surilishiga olib keladi. Bunday manometrlar guruhiga МА rusumli manometrlar kiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mannon Abdusamadovich Saidov** (1923.21.4 Toshkent 200L27.7) - rangtasvir ustasi, pedagog, Oʻzbekiston Badiiy akademiyasi akademigi (1999), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1968). Toshkent badiiy bilim yurtini (1947) va Leningraddagi Repin nomidagi rassomlik, haykaltaroshlik va meʼmorlik institutini (1953) tugatgan. 1953-yildan Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti, 1956-yildan Toshkent pedagogika institutida pedagog; 1960-yildan Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida pedagog, dotsent (1968), professor (1985). S. asarlarida oʻzbek dehqonlari va ishchilarining turmushi va mehnati, ularning oʻziga xos qiyofasi yorqin realistik ifodasini topgan: "Ishchi Muhiddinov portreti" (1959), "Uzum uzish" (1964), "Savodsizlikni tugatish" (1967), "Askiya" (1969), "Oila" (1970), "Xirmonda" (1974), "Konsertga" (1977), "Birinchi "(1983) va boshqa

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Aleksey Pavlovich Okladnikov** (1908.20.9, Konstantinovshchina, hozirgi Irkutsk viloyati — 1981.18.11, Moskva) — rus arxeologi, tarixchi va etnograf. SSSR Fanlar akademiyasi akademik (1968 yildan). 1966 yildan Fanlar akademiyasi Sibir boʻlimining Tarix, filol. va falsafa instituti direktori. Teshiktosh gʻoriazm neandertal odamning bosh suyagi qoldiqlarini topgan va oʻrgangan (1938—39). Sibir, Oʻrta Osiyo va Mongoliya arxeologiyasi, etnografiyasi sohasida uzoq vaqt ilmiy tadqiqot ishlari olib borgan. Mongoliya hududida birinchi bor paleolit davri yodgorliklarini tekshirgan. Oʻrta Osiyoda tosh davriga oid yodgorliklarni qazish va ilmiy tadqiq qilishda faol ishtirok etgan. Oʻzbekistonda tosh davrining oʻrganilishiga asos solgan.

Manbalar
--------

* Neolit i bronzoviy vek Pribaykalya, t. 1—3, M— L. 1950—53; Sentralnoaziats-kiy ochag pervobitnogo iskusstva, Novosibirsk, 1972.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  




  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abu Homid Muhammad ibn Muhammad Amiydiy** (vaf. 1218-yil) — faqih.

Toʻliq ismi — Muhammad ibn Muhammad ibn Muhammad boʻlib, Ahmad, Abu Homid, Abu Humayd, faqih Samarqandiy Hanafiy ismlari bilan nomlangan. Nima uchun Amiydiy kunyasi bilan nomlangani va qaysi yilda tugʻilgani haqida aniq maʼlumot yoʻq. 615 Jumadul axir/1218-yil avgust oyida Buxoroda vafot etgan.
Alloma nihoyatda tavozeli va xulqi chiroyli kishi boʻlgan. Alloma „*Ruknuddin*" („*dinning rukni*") degan nomga ham sazovor boʻlgan va usul ilmi faqihi va matematik boʻlgan. Bahs va munozara fani, xususan, tadqiqotda imomlik darajasiga etgan. Kitob tasnif etish bilan birga ilm ustida tadqiqot olib borishni boshlagan birinchi kishi ekani manbalarda keltiriladi. Oldingi oʻtgan allomalarning asarlarini bir-biriga solishtirib ijod etgan. U Rizo Naysaburiyning mashhur shogirdlaridan biri boʻlgan.
Alloma munozara faniga olib boruvchi yoʻllarni tasnif etgan. Faqihlarni qoʻllab-quvvatlagani bois, tadqiqot borasida koʻrsatgan yoʻllari tezda mashhur boʻlgan. Alloma „*Irshod*" („*Yoʻllanma*") asarini tasnif qilgan. Ushbu asarga fiqh arboblari, jumladan, Damashq qozisi Qoziy Shamsuddin Abulabbos Ahmad ibn Xalil Xubiy, Manbij qozisi Qoziy Avhadud-din Duniy, Najmuddin Marandiy, Badruddin Maro-gʻiy va boshqalar sharh yozishgan.
Bundan tashqari u „*An-nafois*" („*Nafis narsa-lar*") asarini ham yozgan, kitobni yuqorida aytib oʻtgan Shamsuddin Xubiy muxtasar qilib taʼlif qilgan va „*Aroisu-n-nafois*" („*Nafislarning parisi, sarasi*") deb nomlagan. Alloma yana „*Al-just*" („*Tadqiq yoʻnalish*"), „*At-tariqatu-l-amidiyya*" („*Amiydiyga xos uslublar*") „*Havzu-l-hayot*" („*Hayot havzi*") asarlarining sohibidir. Bundan tashqari mubohasaga tegishli qiziqarli asarlarni yozib qoldirganligi manbalarda keltirilgan. Uning ilmiy asarlarini koʻpchilik oʻrgangan va foydalangan.

Adabiyotlar
-----------

* Samarqandlik allomalar

Manbalar
--------

1. ↑  Шамсуддин Заҳабий. Сияру аъломи-н-нубало. Ж. 22. – Байрут. 1993. – Б.97.
2. ↑  Шамсуддин Заҳабий. Тариху-л-ислом ва вафаёту-л-машоҳир ва-л-аълом. Ж. 44. – Байрут: Дору-л-китоби-л-арабий, 1987. – Б. 263.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Servan Muhammad J. Baban** FRGS FGS (1958-yilda tugʻilgan) — kurd texnokrati, 2012—2014-yillarda Kurdiston mintaqaviy hukumatida qishloq va suv xoʻjaligi vaziri lavozimida ishlagan. Hozirda Iroq Kurdiston mintaqaviy hukumati Vazirlar kengashining bosh ilmiy maslahatchisi. Ilgari u 2014-yil dekabridan 2017-yil apreligacha Cihan universiteti prorektori boʻlgan.

Professor Baban Bagʻdod universitetida (bakalavr, magistratura) va Sharqiy Angliya universitetida (PhD, 1991) ta’lim olgan. Keyinchalik u Buyuk Britaniyaning Koventri universiteti, Gʻarbiy Hindiston universiteti va Avstraliyaning Janubiy Kross universitetida, ilmiy lavozimni egallashdan oldin Sharqiy Angliya universitetida tadqiqotchi boʻlib ishlagan. 2010-yilda Sharqiy Angliya universitetida fan doktori ilmiy darajasiga ega boʻldi.

U avval 2009-yildan 2012-yilgacha Kurdiston Xyuler universiteti prorektori lavozimida ishlagan

Manbalar
--------

1. ↑  „About the Vice Chancellor". *Cihan University*. 13-noyabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-mart 2016-yil.
2. ↑  „Serwan Baban". *works.bepress.com*. 9-yanvar 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  „University of Kurdistan Hewlêr".
**Abaxan** ( xakas : *Agban* ; turkcha : *Abahan* ; Ozarbayjon : *Abaxan* yoki ạbạkạn ; o'zbek : *Abakan* ; qirg'iz, mo'g'ul : *Abakan* ; rus : *Abakán*, usmonli : Ảbạḭạn, tatar : Ảbạḭạn : ạbạkạn. U asosan **Aba Xon**, **Abakan** yoki **Abaxan** nomi bilan ham tanilgan va xakas va Abakan xalqlarining ajdodi hisoblanadi.

Abaxan haqidagi afsonalariga ko'ra u xakas jangchisi bo'lgan, uning ismi "**Ayiqning qoni** "degan ma'noni anglatadi. U Abakan daryosiga sakrab tushad va shu tariqa daryo va Abakan shahriga uning nomi beriladi

Xususiyatlari
-------------

Turkiy afsonalarga ko'ra, u Altingo'lda (Oltin ko'l) yashaydi va yomg'ir yog'diruvchi kuchga ega bo'ladi  Bundan tashqari, u Oltoy Respublikasining erlarini himoya qiladi.  Jangchi Aba Xon ("Ayiq podshosi") qadimgi davrlarda Abakan daryosi bo'yida yashagan. Oti bilan Abakan daryosi suviga cho‘kib ketadi. Ilgari Abakan xalqlarining totemlari ayiqlar edi. Xakas xalqiga ko'ra, ayiq muqaddas hayvondir. Abakan daryosining qarama-qarshi qirg'og'idan jangchi Aboxon ot bilan boshqa tarafga otiladi. Kichik-Abakan va Katta-Abakan daryolari urgʻu bergan joylarda ursinsimon jinslarni koʻrish mumkin.

Etimologiya
-----------

Bu so'z "Ayiq shohi" yoki ayiqning qoni degan ma'noni anglatadi. Turk tilida *Abi* (katta aka) va *Aba/Apa* (ota, bobo) birikkan ma’nolardir. Qadimgi moʻgʻulcha *Aba* va qadimgi turkiy "Ab" soʻzlari ovchilik bilan bogʻliq ma'lum bir maʼnoga ega. *Abakan* so‘zi Onado‘li turkchasida saxovatli, hurmatli yoki obro‘li kabi ma’nolarini bildiradi.

Adabiyotlar
-----------

1. ↑  Ansiklopedik İnançlar Sözlüğü, Yaşar Sıdkı Ateş (Abakan Kan)
2. ↑  Türk Söylence Sözlüğü (Turkish Mythology Dictionary), Deniz Karakurt, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
3. ↑  Davletov, Timur; Abakan, 2008

Havolalar
---------

* Mitolojik Irmaklar (turkcha)
Abas tumani astrofizika rasadxonasi
**Abastumani astrofizika rasadxonasi** — Gruziya Fanlar Akademiyasi astronomik ilmiy tadqiqot muassasasi; 1932-yilda Abastumani qishlogʻi yonida tashkil qilingan. 1937-yildan dengiz sathidan 1650 m balandlikdagi Kanobili togʻida ish olib boradi. Yulduzlarning spektral koʻrsatkichlari, yulduzlararo muhitda yorugʻlikning yutilishi, yulduzlarning Galaktikadagi harakati, Yerning yuqori atmosferasi oʻrganiladi. Oʻzgaruvchan yulduzlar va Oy sathi elektrofotometriya qilingan; yulduzlar va boshqa osmon jismlarining rang koʻrsatkichlari roʻyxati tuzilgan, yangi kometalar, kichik sayyoralar, yangi yulduzlar, emission yulduzlar ochilgan. 1937-yildan „Byulleten" chop etadi. Osmonning 100 mingdan ortiq fotosurati saqlanmoqda.

Asosiy asboblari
----------------

* 70 sm li meniskli teleskop;
* 125 sm li reflektor;
* 40 sm li reflektor;
* Shmidt tizimidagi 36 sm li teleskop;
* Elektrofotometr oʻrnatilgan 32 sm li reflektor;
* Xromosfera teleskopi;
* 40 sm li qoʻshaloq astrograf va boshqalar.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* ISNI: 0000 0001 1011 3816
* LCCN: n81082744
* VIAF: 136052548
* en:WorldCat Identities: lccn-n81082744

 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Saturn | *Astronomiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |