Xalq Qahramoni ordeni (chapda)
**Xalq Qahramoni ordeni** (serbcha. Xalq Qahramoni ordeni/*orden narodnog heroja*, slovencha: ) — Sotsialistik Yugoslaviyadagi ikkinchi (Ozodlik ordenidan keyin) oliy harbiy mukofot boʻlib, Ikkinchi jahon urushi yillarida ushbu mamlakat aholisining mamlakatlariga qarshi xalq-ozodlik urushi yillarida taʼsis etilgan.

Tavsif
------

Nizomga koʻra, „*Xalq qahramoni*" ordeni bilan fuqarolar, harbiy qismlar, siyosiy va boshqa jamoat tashkilotlari urush va tinchlik davrida koʻrsatgan qahramonliklari uchun mukofotlanadi. Eng muhimi, u Ikkinchi jahon urushi yillarida koʻrsatgan jasorati uchun Yugoslaviya partizanlari xalq qahramoni ordeni sohiblari orasidan taqdirlangan.

Orden aniq nurlari boʻlgan dafna gulchambari bilan oʻralgan koʻp nurli yulduz koʻrinishidagi oval zarhal gerbdan iborat. Oldinda qurollangan jangchi va yulduzli bayroq joylashgan. Ordenning tasmasi qizil, uning ikki chetiga yaqinroq ikkita tor oq chiziqdan iborat. Ushbu orden va boshqa Yugoslaviya davlat mukofotlari rassom Djordje Andreevich-Kun va produser Antun Avgustinchich tomonidan yaratilgan.

Tarixi
------

"Xalq qahramoni" unvoni Yugoslaviya Xalq ozodligi uchun antifashistik kengashi (AVNOYU) Oliy shtab-kvartirasi tomonidan 1941-yil dekabr — 1942-yil yanvar oylarida taʼsis etilgan. AVNOYU 12-13-sonli byulletenda bu haqdagi xabarda Xalq Qahramoni unvoni „Xalq ozodlik kurashi qatnashchilarining qahramonligi va fidoyiligi uchun" berilishi haqida yozilgan. Ushbu yuksak unvonning birinchi egasi 1942-yil fevral oyida Petar Lekovichdir (serbcha: *Петар Лековић*).

„*Xalq Qahramoni*" ordeni unvonning tashqi atributi sifatida 1943-yil 15-avgustda boʻlajak Yugoslaviyaning boshqa oliy mukofotlari — „*Xalq ozodligi*", „*Jasorat uchun*", „*Partizan yulduzi*", „*Birodarlik va birlik*" ordenlari bilan bir qatorda. shuningdek, „Jasorat uchun" medali taʼsis etilgan.

Orden ritsarlari Sotsialistik Yugoslaviyada maʼlum imtiyozlarga, jumladan, jamoat transportida bepul sayohat qilish va oʻlimdan keyin taqdirlangan Xalq Qahramonlarining oila aʼzolari uchun pensiyalarga ega edilar. Mamlakatning qulashi bilan bu afzalliklar minimallashtirildi, ammo hali ham mavjud. Urushdan keyingi Yugoslaviyada maktab va shahar koʻchalari milliy qahramonlar nomi bilan atalgan boʻlsa, mustaqillikka erishgan yangi davlatlarda esa hozir ularning aksariyati oʻzgartirilgan.

Statistika
----------

Hammasi boʻlib, ordenning butun mavjudligi uchun ular 1332 nafar Yugoslaviya (shundan 1231 erkak va 91 ayol) va 19 (boshqa manbalarga koʻra 22) chet el fuqarolari (16 SSSR fuqarosi, uchtasi) taqdirlangan, Albanlar, bitta chexoslovak, bitta polyak va italyan va ulardan 1307 nafari 1957-yilgacha. Mamlakat rahbari marshal Iosip Broz Tito orden bilan uch marta — 1944, 1972 va 1977-yillarda mukofotlangan. Ordenning deyarli barcha egalari Yugoslaviya Kommunistik partiyasi aʼzolari boʻlib, ulardan 658 nafari urushdan oldingi davrga tegishlidir. Orden bilan taqdirlanganlar orasida sakkizta turmush qurgan juftlik va yetti juft aka-uka va opa-singillar bor. 1941-yilda 1261, 1942-yilda 41 va 1943-yilda yana 5 partizan otryadiga qoʻshildi. Urushda halok boʻlgan xalq qahramonlarining oʻlimi sabablari:

* 624 kishi jangda halok boʻldi
* 159 kishi qamoqxonalar va kontslagerlarda charchoqdan vafot etdi
* Qoʻlga tushmaslik uchun 36 ta oʻz joniga qasd qilish
* 30 kishi jarohatlardan vafot etdi
* 20 kishi qamoqxonalar va kontslagerlarda oʻldirilgan
* 13 nafari osilgan
* 12 nafari jazolash amaliyotlarida qiynoqlarga uchradi
* 4 nafari kasallikdan vafot etgan
* 4 chuqurga koʻmilgan
* 3 nafari tiriklayin koʻmilgan
* 3 nafari boʻgʻib oʻldirilgan
* 1 ta ustunga oʻralgan
* 1 nafari yoqib yuborigan
* Baxtsiz hodisalarda 5 kishi halok boʻldi

"*Qahramon shahar*" unvoniga ega boʻlgan „*Xalq qahramoni*" ordeni bilan mamlakatning bir qancha aholi punktlari, shuningdek, Yugoslaviya Xalq Ozodlik Armiyasining (NOAU) 27 ta jangovar boʻlinmasi va tuzilmalari hamda toʻrtta jamoat tashkiloti taqdirlandi.

Yugoslaviyaning qahramon shaharlari
-----------------------------------

* Lyublyana (SR Sloveniya) — 1970-yil 7-may
* Drvar (SR Bosniya va Gertsegovina) — 1974-yil 17-may
* Belgrad (SR Serbiya) — 1974-yil 20 -oktabr
* Zagreb (Xorvatiya SR) — 1975-yil 7-may
* Novi Sad (SAK Voyvodina, SR Serbiya) — 1975-yil 7-may
* Prilep (SR Makedoniya) — 1975-yil 7-may
* Prishtina (SAK Kosovo, SR Serbiya) — 7-may, 1975-yil
* Cetinje (SR Chernogoriya) — 1975-yil 7-may

Shuningdek
----------

* SSSR Qahramoni
* Qahramon shahar
* Yugoslaviya xalq qahramonlari roʻyxati

Adabiyotlar
-----------

* Vojna enciklopediya. / 2-nashr. — S. 732-767. (Serbohorv. )
* Народни хероји Југославије[sr] xalq qahramonlari — Beograd: Mladost, 1975-yil.

Manbalar
--------

1. ↑  „За что Югославия удостаивала советских воинов ордена Народного героя". 21-sentabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-aprel 2020-yil.
2. ↑  *Blyumskiy V. T. Sakun V. V. Reznik V. I.* Vasiliy Ulisko — geroy dvux narodov // Melitopolskiy kraevedcheskiy jurnal, 2017, № 9. — S. 29-33.

Havolalar
---------

* Narodni heroji Yugoslavije hem.bredband.net saytida (Serbohorv. )