recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Doktor Muhammad Hashim Esmatullohiy** afg'on jurnalisti va Afg'oniston Jurnalistlari Ittifoqi rahbari. U Afg'oniston hukumati oliy ta'lim vaziri etib tayinlangan, ammo Afg'oniston parlamenti tomonidan tasdiqlanmagan.

Shaxsiy ma'lumot
----------------

Doktor Esmatullohiy 1955-yilda Kobulning Vazirobod shahrida tug'ilgan. U etnik qizilbosh. 1975-yilda Naderiya o'rta maktabida dastlabki ta'lim oldi va 1979-yilda Kobul universitetining adabiyot fakultetini tamomladi. Tehrondagi Allame Tabatabai universitetida jurnalistika boʻyicha magistrlik darajasini olgan. 2004-yildan buyon Kobul universitetining jurnalistika fakulteti oʻqituvchisi. U, shuningdek, so'nggi ikki yil davomida Prezident maslahat kengashi a'zosi sifatida yuqori davlat lavozimlariga tayinlash uchun mas'ul bo'lgan.

2007-yilda Afgʻoniston Radio Televideniyesi (RTA) mustaqil komissiyasi raisi vazifasini bajaruvchi boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Esmatullahi, Dr. Muhammad Hashim". *Who is who in Afghanistan?*. Hannover: Brunz V. Erreck. Qaraldi: 5-aprel 2010-yil.
2. ↑  „Seven candidate ministers receive vote of confidence from Parliament".  United Nations Assistance Mission in Afghanistan (ANAMA) (16-yanvar 0201-yil). 26-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-aprel 2010-yil.
3. ↑  „Esmatullahi, Dr. Muhammad Hashim". *Who is who in Afghanistan?*. Hannover: Brunz V. Erreck. Qaraldi: 5-aprel 2010-yil."Esmatullahi, Dr. Muhammad Hashim". *Who is who in Afghanistan?*. Hannover: Brunz V. Erreck. Retrieved 5 April 2010.
**Nurash** — atmosferaning fizik-kimyoviy, yer osti va yer usti suvlari hamda organizmlarning taʼsirida yer yuzidagi tog jinslari va minerallarning buzilish va yemirilish jarayoni. N.ning fizik, kimyoviy va organik turlari maʼlum. Sodir boʻlish muhitiga koʻra, atmosfera va suv osti N. farqlanadi. Fizik N. temperaturaning keskin oʻzgarib turishi va tog jinslarining quyosh nuridan har xil qizishi sababli katta-kichik boʻlaklarga boʻlinishidir. Bunda nuragan tog jinsini tashkil etuvchi minerallarning kimyoviy tar-kibi deyarli oʻzgarmaydi. Togʻ jinslarida koʻplab yoriklarning boʻlishi va suvning muzlab qolishi fizik N.ni tezlashtiradi. Suv muzlaganda hajmi kengayib, yoriq devorlarining 1 sm2 yuzasiga taʼsir etgan kuchi 870 kg ga yetadi. Bunday N. yalang togʻ jinslarida, baland togʻlarda yilning hamma faslida sodir boʻladi. Natijada chaqiq jinslar uyumi hosil boʻladi. Yemirilgan jinslar zarrachalarining kattaligi 0,01 mm gacha yetishi mumkin.

Kimyoviy N.da togʻ jinslarining kimyoviy tarkibi oʻzgarib yer yuzasida barqaror minerallar hosil boʻladi. Togʻ jinslari yoriklaridagi erkin kislorod, karbonat, sulfat va organik kislotalarga boy boʻlgan suv oksidlanish va qaytarilish reduksiyalariga sabab boʻladi. Kimyoviy N. natijasida turli togʻ jinslari, gillar hosil boʻladi.

Organik (biologik) N. oʻsimlik va organizmlarning togʻ jinslariga taʼsiri natijasida sodir boʻladi. Bunda yer yuzasidagi oʻsimliklar asosiy omillardan hisoblanadi. Oʻsimliklarning ildizi togʻ jinslari orasiga yorib kirib, ularni turli boʻlaklarga ajra-tadi va darzlarni kengaytiradi. Chirigan ildizlardan kirgan suv togʻ jinslarida muzlab, N. jarayonini tezlashtiradi. Yerdagi mikroorganizmlar gil va lyoss jinslari orasida koʻp miqdorda gʻovaklar hosil qilib ularni yemi-radi. N. jarayoni natijasida turli choʻkindi jinslar va koʻpgina foydali qazilmalar (kaolin, oxra, oʻtga chidamli tuproklar, qum, temir, alyuminiy, marganets, nikel, kobalt, oltin, platina sochmalari va boshqalar) hosil boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammad Garay**, Geray, Girey (? - 1523) - Qrim xoni (1515— 23). Mengli-Garaynmt katta oʻgʻli. Otasi davridayoq u Rus davlatiga nisbatan adovat bilan qaragan. Katta qoʻshinga boshchilik qilib, Rus davlatining jan. viloyatlariga chopqun uyushtirgan (1507, 1512, 1513, 1515-yillar). 1515-yilda taxtga oʻtirib, Qrim xonligiga 8 ta rus shaharlari — Bryansk, Novgorod-Se-versk va boshqalarni, polyak qiroli Sigiz-mundga Smolensk shahrini berishni talab qilgan. 1516—17 yillarda Rus yerlariga yangi talonchilik yurishlari tashkil etishda qatnashgan. Qrimda Rus davlati tarafdori boʻlgan Mirza Oppoqtaʼsirining ortishi qisqa muddatli rus-qrim ittifoqiga olib kelgan. M. G. ruslarga qarshi Sigizmund bilan ittifoqda birlashib (1520), 1521-yilda Qozonda Shoh Alixon (Moskvaning buyuk knyazi Vasiliy III Ivanovichning gumashtasi)ga qarshi fitna uyushtirgan va ukasi Sohib-Garaynit xon boʻlishiga yordam bergan. M.G. Moskvani egallash uchun Qrim va Qozon tatarlariga bosh boʻlib yurish qilgan. M.G.ning qoʻshini Moskvadan 60 km jan.da toʻxtagan, rus qoʻshinlarining yaqinlashayotganidan xabardor boʻlgach, juda koʻp aholini asir olib qaytib ketgan. 1522-yil dekabrda noʻgʻaylar bilan birga Astraxonga yurish uyushtirgan, shunda noʻgʻaylar mirzasi Agish tomonidan oʻldirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hans Patrik Eklund** (talaffuzi: *Hans Patrik Eklund*, 1969-yil 16-aprelda tugʻilgan) — Shved futbol murabbiyi va sobiq futbolchisi. Oʻzining faoliyatida Eklund Shvetsiya terma jamoasida yettita oʻyin oʻtkazgan va 1992-yilda Allsvenskanning eng yaxshi toʻpurari boʻlgan.

Klubdagi faoliyati
------------------

Eklund oʻz faoliyatini Mönsterås GIFda boshlagan. 1987-yilda u Östers IFga koʻchib oʻtgan. 1992-yilgi Allsvenskan mavsumida 16 ta gol bilan u liganing eng yaxshi toʻpurari boʻlgan. U 1997-yilgacha Shveytsariyaning Servette FC jamoasida oʻynash uchun chet elga koʻchib oʻtgunga qadar Östersda qolgan. U Daniyaning Viborg FF jamoasida oʻynashdan oldin Xitoyning Dalian Vanda klubiga oʻtgan. Eklund Viborgga 2000-yilgi Daniya kubogi finalida Aalborg BKni 1:0 hisobida magʻlub etganida yagona gol muallifiga aylanib Viborgga birinchi milliy chempionlikni qoʻlga kiritishga yordam bergan. U Xelsingborgs IF jamoasida oʻynash uchun Shvetsiyaga qaytgan. Eklund faoliyatini 2003-yilda yakunlagan.

Xalqaro faoliyati
-----------------

Eklund Shvetsiya U17, U19 va U21 terma jamoalarida jami 33 marta ishtirok etib, 15 ta gol urgan. U 1988-yil 12-yanvarda Shvetsiya terma jamoasi safida to‘liq debyut qilgan, Sharqiy Germaniyaga qarshi o‘rtoqlik o‘yinida 4:1 hisobida g‘alaba qozonib, 71-daqiqada Leif Engkvistni almashtirilgan. U 1993-yil 19-mayda Shvetsiya termasi uchun birinchi va yagona musobaqada maydonga tushgan hamda 1994-yilgi Jahon chempionati saralashida Avstriyaga qarshi o‘yinda 1:0 hisobidagi g‘alabaning 86-daqiqasida Martin Dalinni oʻrniga maydonga tushgan. U 1994-yil 24-fevralda Meksikaga qarshi o‘rtoqlik o‘yinida yettinchi va so‘nggi o‘yinida g‘alaba qozongan va 87 daqiqa o‘ynab 1:2 hisobida mag‘lub bo‘lishgan.

Murabbiylik faoliyati
---------------------

Faol faoliyatini yakunlagach, Eklund Xelsingborgs IFda yoshlar jamoasi murabbiyi sifatida ishga qabul qilingan. Keyinchalik u jamoaga yordamchi murabbiy lavozimiga koʻtarilgan. 2007-yilning noyabr oyida u oʻzining sobiq jamoasi Viborg FFga murabbiy sifatida ishga qabul qilingan. 2009-yil aprel oyida u turli natijalar tufayli ishdan boʻshatilgan. 2009-yil dekabr oyida u Landskrona BoIS ga qoʻshilib, murabbiy yordamchisi sifatida ishlayotgani eʼlon qilingan.

Faoliyat statistikasi
---------------------

### Xalqaro

| Milliy terma jamoa | Yil | Oʻyin | Gol |
| --- | --- | --- | --- |
| Shvetsiya | 1988 | 2 | 0 |
| 1989 | 0 | 0 |
| 1990 | 2 | 0 |
| 1991 | 0 | 0 |
| 1992 | 1 | 0 |
| 1993 | 1 | 0 |
| 1994 | 1 | 0 |
| Jami | 7 | 0 |

Yutuqlar
--------

### Murabbiy

Falkenbergs FF
* Superettan : 2013-yil

Manbalar
--------

1. ↑  „Hans Eklund - Spelarstatistik - Svensk fotboll" (sv). *www.svenskfotboll.se.*. Qaraldi: 21-dekabr 2021-yil.
2. ↑  „Östtyskland - Sverige - Matchfakta - Svensk fotboll" (sv). *www.svenskfotboll.se*. Qaraldi: 21-dekabr 2021-yil.
3. ↑  „Sverige - Österrike - Matchfakta - Svensk fotboll" (sv). *www.svenskfotboll.se*. Qaraldi: 21-dekabr 2021-yil.
4. ↑  „Mexiko - Sverige - Matchfakta - Svensk fotboll" (sv). *www.svenskfotboll.se*. Qaraldi: 21-dekabr 2021-yil.
**„Official IELTS Practice Materials 1"** („Rasmiy IELTSga hozirlanish materiallari 1"), toʻliq nomi **„Official IELTS Practice Materials 1 with Audio CD"** („Rasmiy IELTSga hozirlanish materiallari 1. Audio CD bilan") — IELTS testiga hozirlanish uchun moʻljallangan qoʻllanma. 2009-yil Cambridge universiteti nashriyotida chop etilgan. Asosan til oʻrganuvchilarini testga hozirlayotgan oʻqituvchilar uchun moʻljallangan. 2010-yil ayni nashriyotda qoʻllanmaning ikkinchi qismi chop etilgan.

Qoʻllanmaga *Academic* moduli boʻyicha 1 ta, *General Training* moduli boʻyicha 1 ta toʻliq mashq testi kiritilgan. „Official IELTS Practice Materials 1" va „Official IELTS Practice Materials 2" Cambdridge IELTS qoʻllanmalari bilan bir qatorda IELTS testini uyushtiruvchi University of Cambridge ESOL Examinations, British Council hamda IDP Education Australia tashkilotlari tomonidan hozirlangan sanoqli rasmiy test materiallari safiga kiradi.

Yana qarang
-----------

* „Official IELTS Practice Materials 2"

Havolalar
---------

* „Official IELTS Practice Materials 1" Cambridge universiteti nashriyoti saytida (ingl.)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Bedarak yoʻqolganlar. Qabrsiz askarlar uchun yodgorlik** — Moskvaning diqqatga sazovor joylaridan biri boʻlgan yodgorlik 1995-yilda Poklonnaya tepaligida yoki Gʻalaba bogʻida oʻrnatilgan.

Tarixi
------

Qabrsiz bedarak yoʻqolgan askarlar yodgorligi 1995-yilda Ulugʻ Vatan urushidagi Gʻalabaning 50 yilligiga bagʻishlab ochilgan. Kompozitsiya Gʻalaba bogʻidagi tankchilar xiyoboniga, kichik sunʼiy tepalikda, Gʻolib Georgiyasi cherkovining asosiy kirish eshigi yaqinida oʻrnatilgan. Yodgorlik Ukraina xalqining tuhfasi hisoblanadi.

Haykalning nusxasi Kievda, Ulugʻ Vatan urushi tarixi milliy muzeyidan unchalik uzoq boʻlmagan joyda oʻrnatilgan. Yodgorlik supachasiga doimo yangi gullar qoʻyiladi.

Yodgorlik bagʻishlanganlar orasida:

* Duxovchenko Viktor Vasilyevich (21.03.1954 — 27.04.1985);
* Zverkovich Aleksandr Anatolyevich (24.12.1964 — 27.04.1985);
* Korshenko Sergey Vasilyevich (26.06.1964 — 27.04.1985);
* Pilypets Viktor Nikolaevich (10.08.1963 — 03.02.1982);
* Shevchenko Nikolay Ivanovich (13.10.1956 — 27.04.1985).

Tavsifi
-------

Qabrsiz bedarak yoʻqolgan askarlarga oʻrnatilgan yodgorlik yarador askarning bronza qiyofasi boʻlib, uning yuzi yashiringanligi juda ramziy maʼnoga ega. Yodgorlikda nozik tafsilotlar kuzatilmagan, ammo askar anjomlarining elementlari aniq koʻrinadi. Kompozitsiya granit choʻzinchoq poydevorga oʻrnatilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  „Памятник пропавшим без вести солдатам без могил".  msmap.ru. 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-iyul 2015-yil.
2. ↑  „Памятник «Пропавшим без вести солдатам без могил» на Поклонной горе (Москва)".  Чёрный тюльпан. 4-fevral 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-iyul 2015-yil.
3. ↑  „Памятник пропавшим без вести солдатам".  ГИД. 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-iyul 2015-yil.
**1981-yil 22-avgustdan 15-noyabrgacha Ichki Moʻgʻulistonda boʻlib oʻtgan 1981-yil Ichki Moʻgʻuliston talabalar noroziligi** Ichki Moʻgʻulistonda yaylov degradatsiyasini yomonlashtiradigan va Xitoy moʻgʻullarining siyosiy vakilligini yomonlashtiradigan yangi siyosatlar toʻplamiga qarshi chiqdi.  Yangi siyosiy tamoyillar „yaqin oʻn yil ichida 100 million qoramolga ega boʻlamiz", qoʻshni viloyatda kelganlar berkitilish oʻrniga joylashtirilsin" rural-to-urban migrants [zh] va „moʻgʻul amaldorlarini moʻgʻullar koʻp boʻlgan aholi punktlariga, xanlar esa xanlar yashaydigan aholi punktlariga joylashtirish"  kabi oqimlarni oʻz ichiga oldi. Namoyishni asosan Ichki Moʻgʻuliston universiteti talabalari uyushtirgan. Siyosiy tamoyillar oʻsha paytdagi Ichki Moʻgʻuliston Bosh partiya kotibi Chjou Xuy tomonidan taklif qilingan va Xitoy Kommunistik partiyasi Kotibiyati tomonidan 1981-yil 16-iyulda oʻsha paytdagi partiyaning yuqori kotibi Xu Yaobang raisligida oʻtkazilgan yigʻilishda tasdiqlangan. 

Talabalarga nisbatan ogʻir-vazminlik bilan tanilgan Xu, Zhou Huiga hech qaysi talabalarni hibsga olmaslikni buyurdi. Vaʼda qilinganidek, o‘quvchilar zarar ko‘rmadi, biroq ko‘plab mutasaddi rahbarlar, maktab direktorlari va o‘qituvchilarning lavozimlari tushirildi.

Yana qarang
-----------

* 1989 yil Tiananmen maydonidagi norozilik namoyishlari, shuningdek, Xu Yaobang tomonidan boshqariladi
* 2020 Ichki Moʻgʻuliston noroziligi, ikki tilli taʼlim siyosati boʻyicha
* Xitoyda qishloqdan shaharga migratsiya
* dasht degradatsiyasi
* Xitoydagi etnik muammolar

Manba
-----

1. 1 2  Jankowiak, William R. (1988). "The Last Hurrah? Political Protest in Inner Mongolia". *The Australian Journal of Chinese Affairs* (The University of Chicago Press) (19/20): 269-288. .
2. 1 2  „中共中央关于转发《中央书记处讨论内蒙古自治区工作纪要》的通知，中发［1981］28号".  The Chinese Cultural Revolution Database (3-avgust 1981-yil). 27-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi.
**Abdulg‘ani Abdullayev** (arabcha: عبد الغنى عبد الله —
(28.04.1928, Farg‘ona viloyati — 19.02.1999, Toshkent) — din arbobi, ulamo.

Abdulg‘ani Abdullayev (*Shayx Abdulg‘aniy Abdulloh*) Farg‘ona viloyatining Oltiariq tumani Oltiariq qish­log‘ida tavallud topgan. 1945-1950-yillarda Mir Arab madrasasida tahsil olgan.

Mehnat faoliyati
----------------

Abdulg‘ani Abdullayev 1954-1957-yillarda O‘rta Osiyo va Qozog‘is­ton musulmonlari diniy nazoratida turli vazifalarda ishlay bosh­laydi. 1957-1961-yillarda diniy idora rahbariyatining tavsiyasi bilan Misrning al-Azhar universitetida taʼlim olib qaytadi. Tinimsiz mehnati va o‘tkir zakovati tufayli arab, fors, ing­liz, turk tillarini o‘rganadi va barcha jahon dinlarining yetuk bilimdoni bo‘lib yetishadi.

Abdulg‘ani Abdullayev 1961-1965-yillarda Mir Arab mad­rasasida talabalarga tafsir, aqoid, fiqh fanlaridan dars beradi. 1965-yilda Abdulg‘ani Abdullayev O‘rta Osiyo va Qozog‘iston musulmonlari diniy nazoratiga mas’ul kotib etib tayinlanadi.

1948-yilda to‘xtab qolgan idora jurnali „Sovet Sharqi musulmonlari" nomi bilan 1967-yilda qaytadan nashr etila boshladi. Abdulg‘ani Abdullayev ushbu jurnalning bosh muharriri etib tayinlanadi. U bosh muharrir vazifasida 1975-yilga qadar ishlaydi. 1975-1989-yillarda diniy nazorat raisi o‘rinbosari, 1989-1992-yillarda Toshkent viloyati bosh imom-xatibi vazifasida faoliyat olib boradi.

1992-yilda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Din ishlari bo‘yicha qo‘mita tashkil etilgach, Abdulg‘ani Abdullayev uning birinchi raisligiga tayinlanadi va bu lavozimda 1995-yilga qadar mehnat qiladi. Bu yillarda O‘zbekis­tondagi turli din vakillari o‘rtasida birodarlik rishtalarining mustahkamlanishi, ularning umuminsoniy manfaatlar yo‘lida birdamlikda harakat qilishlarida xizmatlari katta bo‘ldi.

1995-yilda O‘zbekiston musulmonlari idorasi huzurida Xalqaro islom tadqiqot markazi ochildi va ushbu markazning birinchi direktori bo‘lib Abdulg‘ani Abdullayev tayinlandi. 1997-1999-yillarda esa O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi o‘rinbosari bo‘lib ishladi.

Ijodi
-----

Abdulg‘ani Abdullayev o‘z ijodiy faoliyati davomida Imom al-Buxoriyning „*Al-Jāmi’ as-sa­hӣh*" asarining birinchi jildini arab tilidan o‘zbek tiliga tarjima qildi. Ko‘plab yirik xalqaro anjumanlarda o‘zining ilmiy ma’ruzalari bilan qatnashgan, maqolalari deyarli barcha musulmon davlatlarida chop etilgan.

Mukofoti
--------

U diniy ilmlar taraqqiyoti yo‘lidagi xizmatlari uchun al-Azhar universitetining „Buyuk xizmatlari uchun" mukofoti bilan taqdirlangan. U o‘zining chuqur bilimi bilan olimlar orasida „*tirik qomus*" nomini olgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Zamonamiz ulamolari. — T.: 2001. 72;
2. O‘zbekiston ulamolari. — T.: „Movarounnahr", 2015. 108-109; O‘zR MDA — 500, v-59.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulhay Rashidovich Umarov** (1928.6.10 Toshkent 2002.31.5) - sanʼatshunos, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1978). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1952). 1957-yildan Hamza nomidagi Sanʼatshunoslik ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim, 1961-yildan katta ilmiy xodim, 1963-yildan Oʻzbekistonning zamonaviy tasviriy sanʼati boʻlimi mudiri, 1959-yildan Oʻzbekiston Rassomlar uyushmasi boshqaruvi aʼzosi (rais muovini, 1968—73). U. Oʻzbekiston tasviriy va amaliy sanʼatining rivoji, zamonaviy mavqeiga oid ilmiy asarlar, oʻzbek rassomlari ijodini taxlil etuvchi makrlalar muallifi; Oʻzbekiston sanʼati tarixiga oid koʻplab kitob, albomlarda muallif sifatida qatnashgan.

Adabiyot
--------

* Umarov Abdulxay Rashidovich [Katalog], T. 1989.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Jezqazgʻan mis koni** - Qozogʻistonning Jezqazgʻan sh. yaqinidagi mis koni. Kon toʻgʻrisidagi dastlabki maʼlumot manbalarda 1771-yilda qayd etilgan, mis rudasi uyumlari 18-asr oxirida maʼlum boʻlgan. Kon mukammal oʻrganilib, 1928-yil ishga tushirilgan. Tektonik jihatdan J.m.k. JezqazgʻanSarisu muldasining shim.da joylashgan. Uning pastida quyi devon yotqiziqlari (qumtosh qatlamchalari aralash turli tarkibli qizil rangli vulkanogen jinslar) joylashgan. Bular oʻrta devon terrigen (qizil rangli qumtosh va konglomeratlar) va karbonatli (kremniylashgan ohaktoshlar, mergellar) jinslar bilan qoplangan. J.m.k. samarador Jezqazgʻan svitasida joylashgan. Jezqazgʻan svitasi navbatlangan kulrang va qizil rangli koʻp yarusli qumtosh qatlamlaridan tashkil topgan. Faqat kulrang qumtoshlar rudali. Ruda jinslarining qalinligi 1,5 m dan 30 m gacha va undan ortiq, 110° gacha burchak ostida enkaygan. Rudaning asosiy zaxirasi 300–350 m chuqurlikdagi birlamchi sulfidli ruda uyumlarida joylashgan. Ruda minerallari: xalkozin, bornit, galenit va sfalerit. Kondan misdan tashqari qoʻrgʻoshin, kumush va b. rudalar ham olinadi. Konning sanoat ahamiyati katta.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Buyurdi** (grekcha: *Μπουγιουρντί*) — yunon taomi, issiq yegulik yoki meze. Ayniqsa, oshxonasi turk va bolgarlar taʼsiriga uchragan Saloniki yoki Markaziy Makedoniya mintaqasida mashhurdir.

*Boujurdi* soʻzi dastlab Usmonlilar imperiyasi amaldorining yozma buyrugʻini anglatadi (turkcha: *buyurdi*). Bugungi kunda bu rasmiy hujjat, ayniqsa buyruq, odatda yoqimsiz moliyaviy tarkibga ega. Shundan „Soliq idorasidan buyurdi oldingizmi?" iborasi keng tarqalgan.

Yegulikni birmuncha issiq tortilgani uchun shunaqa nomlashgan. Taom oq feta pishlogʻi, toʻgʻralgan pomidor, bolgar qalampiri, zaytun moyi va yoki, piyoz bilan aralashtiriladi hamda tuyilgan qalampir, oregano bilan ziravorlanadi. Taom, shuningdek, taʼbga koʻra turli xil anʼanaviy yunon pishloqlari, sabzavotlar, koʻkatlar va ziravorlar bilan tayyorlanadi. Feta eritilguncha pechda anʼanaviy kichik sopol idishda pishiriladi; yuqori qismi koʻpincha folga bilan qoplanadi. Xushboʻy sousga botirilgan yangi non bilan birga tortiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Донесения В.И. Григоровича об его путешествии по славянским землям. – Казань: Типо-Литографія Императорскаго Университета, 1915. – С. 215". 9-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-iyun 2021-yil.
2. ↑  Μπουγιουρντί[*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  „Γρήγορο μπουγιουρντί". 10-oktabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-iyun 2021-yil.

Boshqa manbalar
---------------

* Timofeev I. Gresiya: Afini, Saloniki, Xalkidiki, Krit, Santorini, Mikonos, Korfu …. Orangeviy gid. — S. 480-481. — ISBN 5040201257, 9785040201259
* Grecheskaya goryachaya zakuska „Buyurdi"
* Buyurdi — sirnaya zapekanka po-grecheski
**Shahobiddin Ahmad Nasafiy** (arabcha: شهاب الدين احمد النسفي — Shahobiddin Ahmad Nasafiy — Toʻliq ismi: Shahobiddin Ahmad ibn Muayididdin Nasafiy (Samarqandiy) (XII asr) shoir va adib.

Hayoti va Faoliyati
-------------------

Shahobiddin Ahmad Nasafiy ham o‘z davrining taniqli so‘z ustalaridan biri bo‘lib yetishgan. Samarqandda, Abulmuzaffar Ruknuddin Qilich Tamg‘ochxon Mas’ud ibn Hasan (1162-73-yillar) davrida yashagan. Bu hukmdor shaʼniga bir qator qasidalar yozgan. Ammo umrining oxirlarida saroydan uzoqlashib, o‘z holicha, oddiy yashashni ixtiyor etgan.
Nizomiy Aruziy Samarqandiy o‘zining „Majmaʼu-n-navodir fi chahor maqolot" asarida Saljuqiylar sulolasi podshohlarining nomlarini abadiylashtirgan shoirlar qatori uning ham nomini tilga olgan.
Shoirning sheʼrlar devoni bizgacha yetib kelmagan. „Lubobu-l-albob" va „Majmaʼu-l-fusaho" tazkiralarida uning uch-to‘rt qasidasi keltirilgan. Taniqli Eron olimi Said Nafisiy qadimiy qo‘lyozmalardan uning yana bir necha qasidasini topib, „Tarixi Bayhaqiy" kitobiga ilova tarzida chop ettirgan. Bu asar shoirning yuksak iqtidoridan dalolat beradi. Uning sheʼrlardan biri:

```
Bunogo‘shi tu, ey turki sumansimoi simintan,
Sumanro xok zad dar chashmu gulro chok pirohan.

Zanaxdoni tu chun go‘y astu chun chavgon maro qomat,
Gireboni tu purmoq astu purparvin maro doman…

Agar turra biyafshoni, v-agar ruxsora binmoi,
Zihi dardi shabi tira, zihi sharmi mahi ravshan,

Zi aksi lab mae dodi ba mo, k-az jur’ai jomash
Miyoni chashmi mardumho chu mastonand dar gulshan.
```

Mazmuni: Ey, gul yuzli, go‘zal vujudli turk *(go‘zal)*, sening nozik qulog‘ing va sirg‘angni ko‘rib, suman guli ko‘ziga tuproq sochdi, atirgul ko‘ylagini yirtdi. Agar sening go‘zal iyaging chavgon to‘pidek bo‘lsa, mening qomatim chavgondir, sening bo‘yningda oylar jilva qilsa, mening etagimda yulduzlar aksi bor. Agar sochingni yoyib, yuzlaringni ko‘rsatsang, qorong‘u tun sochingdan, oy esa yuzingdan sharmanda bo‘ladi. Labing aksi tushgan maydan bizga berding, undan bir qultum ichib, odamlar ko‘ziga gulshandagi mastlarga o‘xshab qoldik.

Manbalar
--------

1. ↑  O‘rta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. – Samarqand.Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. – B. 471.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulhoshim Ismoilov** (1952.9.6, Fargʻona viloyati, Quva tumani) — sozanda (gʻijjak), bastakor. Oʻzbekiston xalq artisti (1990). Toshkent konservatoriyasining sharq musiqasi kafedrasini tugatgan (1989). Oʻzbekiston teleradiokompaniyasining makom ansamblida sozanda (1974—85), musiqa rahbari (198587), badiiy rahbar (1987-96 va 1999-yildan), "Oʻzbeknavo" konsert-gastrol birlashmasida sozanda (1997—99). Ijro uslubiga noziklik va mayinlik, qochirim-nolalarni, rang-barang usullarni ustalik va mohirona ishlatish xos. I. rahbarligidagi cholgʻu ansambli (A. Abdurashidov, A. Xoltojiyev va boshqalar) ijrosi orqali oʻzbek musiqasiga yangi — guruhli badiha uslubi kirib keldi. Repertuaridan yirik xalq cholgʻu kuylari ("Choʻli Iroq", "Nasrulloyi", "Navroʻzi Ajam" va boshqalar), maqom yoʻllari ("Chorgoh", "Segoh", "Dugoh") va boshqalar) keng oʻrin olgan. Bastakor sifatida oʻzining ashula, qoʻshiq va yallalari ("Boʻlmas", "Noz", "Erka bulbul", "Sen oʻzing", "Oʻzbekiston", "Toshkentim","Yorimga ayting", "Uchrashuv", "Netay", "Togʻ qizi" va boshqalar), cholgu va raqs kuylari ("Holim soʻrma", "Gullola", "Toʻyona", "Dil bayrami" va boshqalar) bilan shuhrat qozongan. Qator xorijiy mamlakatlarda oʻz ijrochilik mahoratini namoyish etgan. Maqom ijrochilarining 1-respublika tanlovi laureati (1983). 3nafar farzandning otasi. 2 ogil va 1 qiz

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Renuka** yoki *Konkana* (Skt. Renuka, renu = "gul changi" soʻzidan) soʻnggi davrlar hind mifologiyasida shoh Prasenajit yoki Renuning qizi, brahman Jamadagni xotini va Vishnuning oltinchi tugʻilishi deb hisoblanucvchi Parashurama („bolta bilan Rama")ning onasi.

Uning yettinchi manvantarada (saptarishi), yaʼni zamonaviy davrda yashagan yetti afsonaviy rishi (buyuk hind donishmandlari)dan biri boʻlgan turmush oʻrtogʻi haqida Mahabharata, Ramayana va Bhagavad Puranada hikoya qilinadi.

Oila tarixi
-----------

Jamadagni rafiqasi bilan Gangga daryosidan uncha uzoq boʻlmagan joyda yashagan. Renuka esa oʻzining muqaddasligi va pokligi uchun daryodan suvni hech qanday idishsiz, dumaloq shar shaklida olib yurishi mumkin edi,. Ammo, kun kelib bu ayol gunohga botib, oʻzidagi qimmatbaho qobiliyatni yoʻqotdi. Aniqrogʻi, samoviy qoʻshiqchilar va musiqachilar shohi, gandxarvalarning yarimxudolari Chitra-ratha va rafiqasining oʻzaro erkalashlarini tomosha qilgan Renukada nopok fikrlar paydo boʻldi. Bundan xabar topgan eri oʻgʻillariga oʻz onalarini oʻldirishni buyurdi. Uch katta oʻgʻil ota buyrugʻini bajarishdan bosh tortdi va otalarining qargʻishiga uchradi. Oqibatda ular jinni boʻlib qolishdi. Toʻrtinchi oʻgʻil Parashurama onaning boshini kesib tashladi. Jamadagni unga har xil yaxshiliklarni vaʼda qildi. Parasurama otasidan boshqa tilaklar qatorida onasini avvalgi pokligida va unga nima boʻlganini toʻliq bilmagan holda hayotga qaytarishini, shuningdek, akalariga aqllarini qaytarishni soʻradi. Bularning hammasini Jamadagni bajardi.

Renukani ilohiylashtirish
-------------------------

Hindistonda xalq ilohasi Renukaga Yellama ilohasi ibodatxonasi barpo qilingan. Ushbu maʼbad Shri Renuka-devi deb ham ataladi. U mamlakat janubi-gʻarbidagi Karnataka shtatining Saundatti tumanida joylashgan.

Shimoliy Himachal-Pradesh shtatidagi eng katta koʻlning nomi ham Renuka deb ataladi. Shuningdek, ayni shtatda Renuka qadamjosi deb ataluvchi qoʻriqxona ham bor.

Manbalar
--------

1. ↑   Ренука // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
2. ↑   Джамадагни // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
3. ↑   Джамадагни // Энциклопедический лексикон: В 17 т. — СПб.: Тип. А. Плюшара, 1835—1841.
4. ↑   Читра-ратха // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
**"Mishkot al-Masobih"** (arabcha: مشكاة المصابيح – "Chiroqlar uyasi") Bagʻaviy qalamiga mansub "Masobih as-sunna" asarining Valiyuddin Abu Abdulloh Muhammad ibn Abdulloh Xatib Tabriziy (vaf. 1248) tarafidan kengaytirilgan va qayta ishlangan versiyasidir. Xatib Tabriziy asl matnni hadis ilmidan yetarlicha maʼlumotga ega boʻlmaganlar uchun qulayroq shaklga keltirgan.

Tavsif
------

Kitob 29 bobga boʻlingan boʻlib, 5945 ta hadisni oʻz ichiga oladi va sunniy islom ulamolari tomonidan muhim hadislar toʻplami sifatida e’tirof etiladi "Mishkot al-masobih"da kelgan hadisga misol: "Kimda kim qoʻshnisi och boʻlgan holda oʻzi toʻq boʻlib tong orttirsa, iymoni mukammal emasdir".

**Bagʻaviyning "Masobih as-sunna"sidan farqli jihatlari**  

Imom Tabriziy "Masobih as-sunna"da mavjud boʻlgan 4434 ta hadisga yana 1511 ta hadisni qoʻshgan. Bagʻaviy boshqa ulamolar ma’qullamagan koʻplab hadislarni sahih deb tasniflagan. Tabriziy Bagʻaviy hadislarga qoʻygan tasniflarni izohlab, ularning koʻpini qayta tasniflagan. Shuningdek, u "Masobih as-sunna"ga uchinchi boʻlimni ham qoʻshgan, Bagʻaviy esa asarni ikki qismga boʻlgan edi. Bagʻaviy oʻzi toʻplagan hadisning isnodini zikr qilmagan, Tabriziy esa, hadisning asl manbasini tilga olib, matnni ishonchliroq holga keltirgan
.

Sharhlari
---------

• Asarga bugunga qadar koʻplab sharhlar yozilgan va nashr etilgan. Jumladan:

• Husayn ibn Abdulloh ibn Muhammad at-Tibiyning sharhi;

• "Mirqot al-Mafotih Sharh Mishkot al-masobih" koʻp jildli asar boʻlib, XVII asr sunniy olimi Mulla Ali al-Qori tomonidan yozilgan;

• "Mir’at al-Manojih Sharh Mishkot al-masobih" - muftiy Ahmad Yor Xon Naimiy tomonidan yozilgan urducha sharh;

• "Midroj al-Favotih Sharh Mishkot al-masobih" - Malayziyaning Bahasa tilida yozilgan sharh. Muallifi - Mavlono Hasnul Hizom Hamza.

Manbalar
--------

1. ↑  „Khaṭīb al-Tibrīzī, Muḥammad ibn ʻAbd Allāh active 1337". *WorldCat Identities*. Qaraldi: 30-dekabr 2021-yil.
2. ↑  *Congress, The Library of* „Khaṭīb al-Tibrīzī, Muḥammad ibn ʻAbd Allāh, active 1337 - LC Linked Data Service: Authorities and Vocabularies | Library of Congress, from LC Linked Data Service: Authorities and Vocabularies (Library of Congress)". *id.loc.gov*. Qaraldi: 30-dekabr 2021-yil.
3. 1 2 3  „Mishkāt al-Maṣābīḥ: The Criticism of Some of its Narrations" (inglizcha). *THE HADITH DISCIPLE* (8-iyun 2018-yil). Qaraldi: 30-dekabr 2021-yil.
4. ↑  *Mishkat Al-Masabih 2/424.*
**Rentgen apparati** — rentgen nurlarini hosil qilish va ulardan foydalanish uchun moʻljallangan qurilma. Rentgen apparati rentgenodiagnostika, rentgenoterapiya va rentgen analizida ishlatiladigan turlarga boʻlinadi. Rentgen apparatining muqim (rentgen kabinetlarida, lab. va boshqa maxsus xonalarda ishlaydigan va boshqalar) va koʻchma (qoʻlda olib yuriladigan) xillari boʻladi. Rentgen apparati rentgen trubkasi, transformator va toʻgʻrilagichdan, Rentgen apparatini boshkarish va nazorat qilish pulti, oʻrganiladigan obyekt va rentgen trubkasi urnatiladigan shtativdan iborat. Rentgen trubkasi (rasmga q.) elektrovakuum asbob; unda rentgen nurlari hosil qilinadi. Asosiy qismlari: anod (rentgen nurlari manbai), katod (elektronlar manbai) va qobiq (kolba). Anodga yuqori kuchlanish berilganda anod sirtida tezlashgan elektronlar oqimi tufayli bombardimon sodir buladi. Hosil bulgan kinetik energiyaning bir qismi rentgen nurlariga, kup qismi issiqlik energiyasiga aylanadi. Rentgen apparati ishlayotganda xavfsizlikni taʼminlash uchun yuqori kuchlanish ostidagi qismlari muhofaza qilib qoʻyiladi, signalizatsiya tizimi buladi; Rentgen apparatining baʼzi qismlari va apparat oʻrnatilgan xona blokirovka qilinadi, rentgen nurlaridan himoya qilish vositalaridan foydalaniladi.

Tibbiyotda Rentgen apparati yordamida organlarni koʻrish, suratini olishdan tashqari, flyuorografiya oʻtkazish mumkin. Muqim Rentgen apparatiga organlarni qavatmaqavat kuzatish (tomografiya), yurak va qon tomirlarini kontrast tekshirish (antiografiya) uchun alohida moslamalar oʻrnatiladi. Rentgen apparatidagi elektronoptik oʻzgartirgich tekshirilayotgan obyektdagi eng mayda organ va boshqalarni ham koʻrish, uni kinoga olish hamda televizion yoʻl bilan kuzatish imkonini beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rentgen rasadxonasi** — Yer sunʼiy yoʻldoshlari (YESY) sifatida orbitaga chiqarilgan apparatlar; kosmik yoritqichlarni ulardan chiqadigan rentgen nurlarda tekshirishga moʻljallangan. Quyosh va boshqa rentgen nur manbalarini tekshirishda qoʻllaniladi. 1970-yildan boshlab turli davlatlarda bortiga Rentgen rasadxonasi oʻrnatilgan 10 dan ortiq YESY uchirilgan. Masalan, CAC, Skylab, XEAO, GOES (AQSH), Haqutyo, Yphkoh (Yaponiya), Astron (SSSR), SoHO (AQSH va Yevropa) tipidagi yoʻldoshlar.

Rentgen rasadxonasiga rentgen teleskoplar oʻrnatiladi. Bular osmon va Quyoshning barcha sohalarining rentgen suratlarini olib, Yerga uzatib turdi. Bu suratlarga asoslanib, kosmik rentgen manbalari (Galaktikada 100 ga yaqin, Magellan bulutlarida 30 dan ortiq va Andromeda tumanligida 10 dan ortiq) topildi va oʻrganildi. Quyosh atmosferasidagi rentgen tuzilmalar va jarayonlar magnit tabiatga ega ekanligi ochildi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Olma strudeli vanil sousi bilan
**Vanilli sous** — vanil taʼmi boʻlgan shirin sous boʻlib, xamir ovqatlar, shirin pishiriqlar, muzqaymoq yoki mevalar bilan issiq yoki sovuq holda tortiladi. Bu, xususan, tort tayyorlash uchun tarkibiy qism boʻlishi mumkin. Vanildan tashqari, u sut, qaymoq, sariyogʻ, shakar, tuxum sarigʻi, un yoki kraxmaldan iborat boʻladi. Vanil sousi Yevropa oshxonasida, xususan, fransuz va nemis oshxonalarida mashhur.

Sousni tayyorlash uchun vanil (vanil shakari) issiq sut yoki qaymoq bilan eritiladi. Shu tarzda taʼm berilgan sut yoki qaymoq tuxum sarigʻi bilan aralashtiriladi, shakar va kraxmal qoʻshiladi va quyuqlashguncha past olovda isitiladi. Baʼzi retseptlarda sut sousda ishlatilsa, oxirida sariyogʻ qoʻshiladi.

Vanil sousi odatda vanilin bilan taʼm berilgan va karotin yoki riboflavin bilan boʻyalgan tez eruvchan yoki tayyor mahsulot sifatida sotiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Кашин С. П. Соусы и подливы. — М.: Рипол Классик, 2012. — 574с. — С.218". 9-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-may 2021-yil.
2. ↑  „Поскребышева Г. И. Энциклопедия домашней кухни. — М.: OЛМА-ПРЕСС Инвест, 2006. — 320 с. — C.293". 9-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-may 2021-yil.
3. ↑  „Звонарёва А. Соусы и маринады. Аппетитные рецепты для вашего стола. Litres, 2017. — ISBN 545766516X, 9785457665163". 10-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-may 2021-yil.
**Rentgen astronomiyasi** — astrofizika boʻlimi; toʻlqin uz. 0,1 dan 50 angstremgacha boʻlgan kosmik rentgen nurlanishini tekshiradi. Kosmik asboblarni Yer atmosferasi (rentgen nurlarini yutadigan) dan tashqariga chiqaruvchi kosmik texnikaning rivojlanishi Rentgen astronomiyasini vujudga keltirdi. Rentgen nurlanishi birinchi marta 1948-yilda Quyoshnn kuzatish vaqtida aniqlangan. Uning rentgen spektrida koʻp marta ionlashgan va tralari 106—107 K boʻlgan elementlarning chizikdari borligi sezilgan Quyosh chaqnaganda rentgen nurlanishi jadalligi keskin ortadi. 1962-yildan Quyosh sistemasidan tashqarida rentgen nurlanishi kuzatildi. Izotrop fonli rentgen nurlari va 500 ga yaqin rentgen nurlarining diskret manbalari kashf etildi. Ular orasida boshqa galaktikalarda kuzatiladiganlari ham bor. Mas, Andromeda tumanligida 10 ga yaqin rentgen manba kuzatiladi. Bizning Galaktikamizda Galaktika diskida joylashgan 103—104 ta rentgen manbalari kuzatiladi va ularning bir qismi oʻta yangi yulduz qoldiqlari bilan bogʻliq. Masalan, Qisqichbaqasimon tumanlik markazida pulsatsiyalanish davri 0,033 sek. davom etadigan rentgen pulsarlari topilgan. Qoʻshaloq yulduz sistemasiga kiruvchi rentgen manbalari kashf etilgan. Rentgen astronomiyasi osmon jismlarining yaratilishi va evolyusiyalari masalalarini oʻrganish bilan bogʻliq boʻlgan Koinotdagi faol jarayonlarni tekshirishning yangi samarali yoʻnalishidir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rentgen** — rentgen va gammanurlanishlar ekspozitsiya dozasining birliklar tizimiga kirmagan birligi; ular havoni ionlash taʼsirini ifodalaydi. V. K. Rentgen sharafiga qoʻyilgan. R bilan belgilanadi. 1 R rentgen va gammanurlanishda ishtirok etuvchi elektronlar 0,001293 g havoda bir xil ishorali barcha ionlarning yigindi zaryadi 4’YU Kl ga teng boʻlgan ionlarni hosil qiladigan doza. 1 R 1 sm³ havoda 2,083109 juft ion yoki 1 g havoda 1,61 10’2 juft ion borligini anglatadi. R. Xalqaro birliklar tizimidatk ekspozitsiya dozasi (Kl/kg) bilan kuyidagicha bogʻlangan: 1 R=2,57976104 Kl/kg. Dozimetriyada R.ning fizik ekvivalenti RFE va biologik ekvivalenti RBE degan doza birliklar i mavjud. RFE turli ionlovchi nurlanishni ifodalaydi; unda 1 g moddada yutilgan energiya miqdori 1 R dozali rentgen yoki gammanurlanish 1 g havoni ionlash uchun sarf qilgan energiyasi miqdoriga teng. 1 RFE = 85 erg/g. RBE turli ionlovchi nurlanishning biologik toʻqimada yutilgan shunday mik,doriki, uning biologik taʼsiri 1 R dozali rentgen yoki gammanurlanishning taʼsiriga ekvivalent. R. texnika, tibbiyot va boshqa sohalarda keng qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vanshli pech** — 1) materiallar suyuq muhit (xlorli, uglerod oksidli, azot oksidli tuzlar va b.) li vannada qizdiriladigan pech. V.p.ning alangali va elektr xillari bor. Alangali V.p.da tigel (vanna) forsunka yoki gorelka alangasi bilan qizdiriladi. Elektr V.p.ning ikki turi bor: birinchisida issiklik vanna tashqarisida joylashgan qizdirish elementida, ikkinchisida issikdik suyuq muhitning oʻzida generatsiyalanadl. Suyuq muhitda qizdirishning afzalligi shuki, buyum tez va bir tekis qiziydi, sirti oksidlanmaydi. V.p. termik sexlarda metall detallarni toblash, boʻshatish, normallash, qattiq qizdirish va b. uchun ishlatiladi; 2) ish boʻshligʻi gorizontal yoʻialishda choʻziq vanna shaklida boʻlgan metall eritish pechi (mas. marten pechi).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Yunalis Mat Zara'ai** Malayziyalik ayol qo'shiqchi va qo'shiq muallifi. U indie-rok musiqasini ta'kidlab, musiqa sanoatini birinchi bo'lib bezab turgan yagona ayol indie-rok qo'shiqchisi sifatida tanilgan. Universiti Technology MARA Shoh Alam kampusida huquqshunoslik bakalavr darajasiga ega.

Yoshlik
-------

U 1986-yil 14-noyabrda Kedaning Alor Setar shahrida Yunalis binti Mat Zara'ai sifatida tug'ilgan. Uning otasi Dato' Mat Zara'ai bin Alias Johor Bahrudagi Oliy sudning yuridik maslahatchisi va onasi Datin Anum Vahab o'rta maktab kimyo o'qituvchisi edi.

Yuna bolaligidan ota-onasini musiqa sohasiga kirishga undagan, otasi ham musiqachi bo`lgan. U 2004-yilda 18 yoshiga qadar tez-tez qo'shiq tanlovlarida qatnashgan, u oliy o'quv yurtida o'qishni davom ettirishdan oldin bir necha oy taniqli R&B qo'shiqchisi Dayang Nurfayzahning yordamchi xonandasi sifatida ish boshlangan. Universiti Technology MARA (UiTM) da huquqshunoslik boʻyicha oʻqiyotganda Yuna va uning baʼzi doʻstlari guruh tuzib, birga musiqa kuylashni mashq qildilar. Bu yerda Yuna gitara chalishni o'rgandi, guruhining "Ku Katakan Dengan Indah" qo'shig'i edi. Ushbu qo'shiq Myspace sahifasiga yuklangan va o'shandan beri Yuna va uning guruhi 2008-yilda jamoatchilik e'tiborini qozongunga qadar ko'pincha o'zlarining qo'shiqlari bilan bir qatorda o'zlarining ijodlarini ham yozib olishgan.

Muaffaqiyat
-----------

Bakalavr davrida Yuna musiqa olami bilan shug'ullangan va mustaqil qo'shiqchi sifatida qo'shiq muallifi bo'lgan. U 14 yoshida o'z qo'shiqlarini yozishni boshlagan va gitara chalishni o'rganganidan keyin 19 yoshida o'z qo'shiqlarini ijro etgan. U 2006-yildan beri Malayziyaning ko'plab joylarida turli akustik shou va tadbirlarda ishtirok etgan.

Uning birinchi albomi *Decorate* 2010-yil 23-iyulda chiqdi

Iste'dod
--------

### Musiqa uslubi

Yuna yengil lirik soprano ovoziga ega. U o'zining musiqiy uslubiga xosligini tushuntirdi: "Odamlar buni hali ham ushlab turishlariga ishonolmayman! Bu men yetti yil oldin musiqamning MySpace sahifasiga qo'ygan iqtibosdir. Lekin shuni aytmoqchimanki, men musiqamda juda ko'p turli janrlarni birlashtirishni yaxshi ko'raman va bilasizmi, bu qo'shiq matnida ham halollik va samimiylik tuyg'usi bor. Lekin men bir vaqtning o'zida o'z yo'limda qolaman."

Konsertlar va sayohatlar
------------------------

* Yozgi sayohat (2012)
* Tungi sayohat (2014)
* Bo'limga sayohat (2016)



1. ↑  Yuna Decorate album launch Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-10-04). Life in KL (13 Ogos 2010). Diperoleh pada 4 Oktober 2010.
2. ↑  „arxiv nusxasi". 5-may 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-dekabr 2022-yil.
3. ↑  *Rahman.* „Let the buzz begin: Singer-songwriter Yuna on her new album 'Nocturnal'" (24-oktabr 2013-yil). 17-dekabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-noyabr 2013-yil.
**Vankel dvigateli** - rotorporshenli ichki yonuv dvigateli. F. Vankel (F. Wankel, Germaniya) 1957-yilda loyi-halagan. V. d.da ish sirti maxsus egri shakl (epitroxoida shakli) da yasalgan silindr ichida koʻpyok/sh rotor (porshen) aylanadi. Rotorning valiga mahkamlangan tishli gʻildirakning ichki tishlari qoʻzgʻalmas shesternya bilan ilashgan. Rotor tishli gʻildirak bilan birgalikda shesternya atrofida dumalaydi. Shunda rotorning yoklari silindrning ichki epitroxoidasimon sirti boʻylab sirpanib, hajmi oʻzgaruvchi kameralar hosil qiladi. Jumladan, uch yoqli porshen silindr ichida qisish va kengayish (ish takti) kameralarini hosil qiladi. Qisish takti oxirida sham yordamida oʻt oldiriladi, ish takti oxirida ishlangan gazlar chiqarib yuboriladi, soʻrish takti boshlanadi. V. d.da gaz taqsimlash mexanizmisiz toʻrt taktli sikl bajariladi. Yonuvchi aralashma tayyorlash, oʻt oldirish, moylash, suv bilan sovitish, ishga tushirish ishlari oddiy ichki yonuv dvigatellarinikidan farq qilmaydi, lekin ulardan 2—3 marta yengil va ixcham boʻladi. Shesternya va tishli gʻildirak radiuslarining nisbati r:R=2:l. Amalda uch yoqpi V. d. avtomobillar, qayiqlar va b.ga oʻrnatiladi. Germaniya, Yaponiya va AQSH da koʻplab ishlab chiqariladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nurali qiziq Nurmat oʻgʻli**, Layzongul (1882— Qoʻqon —1969) — xalq qiziqchisi, askiyachi, nayrangboz, ertakchi. Toshkentlik Orif nayrang, qashqarlik Ismoil Hojidan nayrang va chinnilar (lagan, taqsimchalar va boshqalar) bilan tomosha koʻrsatishni oʻrgangan. 1909—14 yillarda Yusufjon qiziq bilan askiya va qiziqchilikda tortishgan. Asosan, tomoshalarni yakka oʻzi koʻrsatgan. Repertuaridan kulki-hikoyalar, lof, nakd va latifalar oʻrin olgan. Nurali qiziq Nurmat oʻgʻlining iplar yerdamida harakatga keltiruvchi Layzongul degan qoʻgʻirchogʻi boʻlib, uni taʼriflab qoʻshiq aytgan. "Layzongul" laqabi shundan. Oʻrta Osiyo va Qozogʻis-tonning koʻpgina shaharlarida tomoshalar koʻrsatgan, hikoyalari, taʼriflarini oʻzbek, qozoq, tojik, uygʻur tillarida olib borgan. Asosan, Fargʻona vodiysi va Toshkentda ijod etgan. Nurali qiziq Nurmat oʻgʻli tilidan oʻnlab qiziqchilik va ertaklar yozib olingan, shundan bir qismi 1990-yilda "Luqmoni Hakim" nomi bilan nashr qilindi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ofiuralar** (Ophiuroidea), ilondumlilar — ignaterililar sinfi. Disksimon, gavdasi 10 sm gacha, undan 5 ta (baʼzan 10 tagacha) egiluvchan nurlar tarqaladi. Ayrim O.ning nurlari koʻp marta shoxlanadi (gorgonotsefallar). Gavdasining uzunligi nurlari bilan birga 0,5 m ga yetadi. Koʻpchilik O. singan nurlarini regeneratsiya qilish xususiyatiga ega. Tropik dengizlarning sayoz qismida yashaydigan O. rangi juda chiroyli. 2 turkumi: terili O. (beshnurli va barcha shoxlangan nurli O.ni oʻz ichiga oladi) va haqiqiy O.ga ajratiladi. 2 mingga yaqin turi bor; dengiz va okeanlar tubida litoraldan boshlab 8 km chuqurlikkacha uchraydi. Koʻpchiligi ayrim jinsli, ayrim turlari germafrodit, Jinsiy hujayralarini suvga chiqaradi, lichinkasi ofiopleteus. Ayrim turlari oʻzgarish orqali rivojlanadi; tuxumdan chiqqan yosh O. maxsus chiqarish xaltasida usadi. Fitoplankton va zooplankton organizmlarni oqimga qarshi yoyilib turadigan qoʻllari bilan ushlaydi. Baʼzan dengiz tubida koʻplab toʻplanadi; bentofag baliklar uchun oziq (yana qarang Ignaterililar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ofikleid** (fransuzcha: *ophicléide*, grekcha: *ὄφις* „ilon" va grekcha: *κλείς* „zulfin, kalit") — klappenhornlar (klapanli bygelhornlar) oilasiga mansub mis puflama cholgʻu asbobi, tashqi tomondan fagotga oʻxshaydi. Hozir taomildan chiqqan.

Uni 1814-yilda parijlik J. I. Aste (*Jan Hilaire Aste*) patentlagan. Bu uchi tor spiralsimon qayrilgan, taqa shaklidagi konussimon trubka boʻlib, uchida chashkasimon mushtugi bor.

Uchta tizimda ishlab chiqarilgan: bas, alto (har biri 3 oktava) va kontrabas (2,5 oktava). Eng mashhur bas ofikleid edi, ammo XIX asrning oʻrtalarida u tuba bilan almashdi; hozir baʼzi Yevropa mamlakatlari (Fransiya, Italiya) va Janubiy Amerika mamlakatlari orkestrlarida, asosan, harbiy puflama orkestrlarda goh-goh ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Kratkiy muzikalniy slovar[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  Muzikalniy slovar[*sayt ishlamaydi*]
3. 1 2  Muzikalniy slovar[*sayt ishlamaydi*]
4. ↑  *Ofikleid* — maʼlumot Katta sovet ensiklopediyasidan olindi..

Adabiyotlar
-----------

* „Офиклеид",*Музыкальная энциклопедия*. М.: Советская энциклопедия, 1978 — 136 bet.