recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**İbrahim Bey I** (turkcha: *İbrahim Bey I*) — 1291-1461-yillar orasida Onadoʻlida hukm surgan turk-islom bekligining asoschisi Yaman Candarning nabirasi. Ibrahim Bey ushbu beklikni 1340-1345-yillar orasida boshqargan.

Tarix
-----

Ibrahim Beyning bobosi Yaman Candar 1291-yilda beklikka asos solgan boʻlib, 1309-yil, oʻlimiga qadar bek sifatida davlatni boshqargan. Oʻlimidan soʻng, Ibrahim Beyning otasi Süleyman Bey I beklik taxtiga chiqdi. Pervaneoğlu Gazi Çelebi oʻgʻil farzandi boʻlmaganligi uchun Suleyman Bey hokimiyatini tan oldi. Gazi 1322-yilda vafot etganidan keyin, Sinopda qizi oʻz bekligini eʼlon qilai. Ammo Suleyman Bey qizni oʻldirtirdi va Sinop shahri butunlay Candaroğulları bekligi tarkibiga qoʻshib oldi. Sinopda 1322-yildan 1340-yilga qadar Ibrahim Bey hokimlik qildi. 1340-yilda otasi vafot etgach, beklik taxtiga chiqdi.

Ibrahim Bey 1340-1345-yillar orasida hukmdorlik qilgan boʻlib, uning beklik davri haqida deyarli maʼlumotlar uchramaydi. Ukasi Çobanning taxt vorisi deb eʼlon qilinishi ortidan, taxtni egallash uchun isyon koʻtaradi va beklik taxtiga oʻtiradi.
Ibrohim bekning onasi Ibn Battuta shaharga kelganidan 4 kun oʻtib vafot etgan. Bu dafn marosimida Ibn Battuta ham qatnashgan boʻlib, motam 40 kun davom etgani, askarlar kiyimini chappa kiyib yurgani, har kuni ovqat tarqatilganini yozgan.

Ibrahim Bey Qora dengizda Venetsiya va Genuya flotlarini bir necha marta magʻlubiyatga uchratgan. Al-Umari yozishicha, Ibrohim Beyning koʻplab qal’alari bor boʻlgan va uning davrida ham bobosi va otasi davridagi kabi Mamluklar davlati bilan aloqalar doʻstona boʻlgan.

Ibrahim Bey 1345-yilda vafot etganidan keyin, taxtga amakisi Yakup Bey chiqqan.

Manbalar
--------

1. ↑  Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1937). *Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri* (2019 bas.). Türk Tarih Kurumu Yayınları. ISBN 9789751624574
2. ↑  Yücel, Yaşar (1980). *Anadolu Beylikleri Hakkında Araştırmalar I: Çoban-Oğulları Beyliği, Çandar-Oğulları Beyliği, Melikü’l-Ebsar’a göre Anadolu beylikleri* (1988 bas.). Türk Tarih Kurumu Yayınları. ISBN 9789751600806
3. ↑  Yaman, Talat Mümtaz (1935). a.g.e, syf. 109
4. ↑  Yücel, Yaşar (1980). a.g.e (1988 bas.), syf. 66.

| Humkdorlik unvoni |
| --- |
| Oʻtmishdoshi:**Süleyman Bey I** | **Candaroğulları beki**1340-1345 | Vorisi:**Yakup Bey** |
**Abulmaʼoliy Marg‘inoniy** (arabcha: أبوالمألي مارغيناني — Abulmaʼoliy Marg‘inoniy — Toʻliq ismi: Amirulimom Abulmaʼoliy Qays ibn Ishoq ibn Muhammad ibn Amirak Marg‘inoniy (vafoti 526/1132-yil)) — Roviy.

Faoliyati
---------

Abulmaʼoliy Marg‘inoniy haqida Najmiddin Umar Nasafiyning „*Al-qand*" asarida maʼlumot berilgan. Alloma umrining aksar qismini Samarqandda o‘tkazgan bo‘lib, shu yerda hadis ilmidan taʼlim olgan. Natijada hadis rivoyat qilish darajasidagi olim bo‘lib yetishgan. U 526/1132-yil shavvol oyining 19-da, juma kunida masjidda vafot etgan. Samarqanddagi Chokardiza qabristoniga dafn qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  O‘rta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 379.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Harkness munozarasiga asoslangan oʻqitish usuli bilan shugʻullanadigan Techie Youth oʻqituvchisi va talabalari
Kaliforniyaning Oklent shahridagi kollejga tayyorgarlik maktabida Harkness stoli atrofida oʻtirgan talabalar va oʻqituvchi
**Harkness stoli**, **Harkness usuli**, yoki **Harkness muhokamasi** bu katta, oval konfiguratsiyada oʻz ichiga olgan oʻqitish usuli boʻlib, gʻoyalarni ragʻbatlantiruvchi, ochiq fikrli muhitda faqat vaqti-vaqti bilan yoki minimal oʻqituvchi aralashuvi bilan muhokama qilinadi.

Umumiy maʼlumotlar
------------------

Harkness usuli koʻplab Amerika maktab internatlarida va kollejlarida foydalaniladi va darslarda muhokamadan foydalanishni ruhlantiradi. Bu usul Socratic methodga taalluqli. Philips Exeter Academida rivojlantirilgan. Usulning nomi filantrop Edward Harkness nomidan kelib chiqqan boʻlib, u 1930-yilda maktabga monitor sovgʻasini taqdim etgan. U judayam koʻplab maktablarda qabul qilingan, masalan St. Markʼs School of Texas va The Episcopal School of Dallas, bu usul kichkina sinflarda samarasini bergan lekin katta sinflar uchun u amaliy emas. Harkness uni shunday taʼriflaydi:

Men yodda tutgan narsa sinfxona qayerdaki oʻquvchilar oʻqituvchilar bilan birga stol atrofida oʻtirishlari mumkin, oʻqiyuvchilar oʻzlarining talabalari bilan birga gaplashishlari mumkin va ularga qandaydir darslik yoki konferensiya usulida koʻrsatmalar beradilar, bu yerda har bir talaba gapirishga undaladi. Bu usullarda haqiqiy inqilob boʻladi.
Harkness amaliyotlari, ayniqsa Ingliz tili va tarix kabi gumanitar fanlar va matematika va fizika kabi texnik fanlar orasida farq qilishi mumkin.

ESD Harkness TableDallasdagi Episcopal maktabidagi oʻquvchilar Harkness stoli atrofida shugʻullanish.

Manbalar
--------

1. ↑  „The Amazing Harkness Philosophy". *Phillips Exeter Academy*. Qaraldi: 25-iyun 2011-yil.
2. ↑  Christophe G. Courchesne, „'A Suggestion of a Fundamental Natureʼ: Imagining a Legal Education of Solely Electives Taught as Discussions", *Rutgers Law Record* 29, no. 21 (2005): 26.
3. ↑  „How You'll Learn" (inglizcha). *Phillips Exeter Academy*. 1-sentabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyun 2018-yil.

Havolalar
---------

* 'Edward S. Harkness, 1874-1940', Richard F. Niebling, Phillips Exeter Academy. (PDF)
**Abulfath Alouddin Muhammad ibn Abdulhamid Usmandiy Samarqandiy** (?-1157) — fiqh olimi. Uning Abu Muhammad ibn alHasan ash-Shayboniyning „Jomiʼ alKabir" („Katta toʻplam") kitobiga yozgan „Sharh ul-Jomiʼ al-Kabir" („Jomiʼ al-Kabirning sharhi") nomli bir necha jildli asarining 1-jildi bizgacha yetib kelgan boʻlib, u „Kitob ul-imon" („Imon haqida kitob"), „Kitob unnikoh" („Nikoh haqida kitob"), „Kitob ushshahodat" („Shahodat kitobi"), „Kitob ul-qazo" („Hukm kitobi") kabi sakkiz bobga boʻlinadi. Mazkur asarning kotib Ahmad ibn Mahmud ibn Muhammad ibn Umar Samarqandiy tomonidan 1361y.da koʻchirilgan nodir qoʻlyozma nusxasi Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik institutida (inv. № 5558) saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yorliq** (inglizcha: *Label*)

**Yorliq** — 1) turkmoʻgʻul xonlari eʼlon qilgan yozma hujjatlar. Diplomatik notalar va davlatlararo bitimlar matni ham xon Yo.i jumlasiga kirgan. Biroq koʻpincha bu Yo. Oltin Oʻrda, Qozon va Qrim xonlari tomonidan oʻzlariga tobe turli amaldorlarga, diniy arboblarga berilgan shaxsiy daxlsizlik haqidagi imtiyozli hujjat sanalgan. Yo. rus knyazlarini oʻz yerlarida hukmron boʻlishlarini tasdiqlagan. Rus mitropolitlari xonlarni duo qilganlari tufayli, bu Yo. boʻyicha rus cherkovi Oʻrda maʼmuriyatiga tobelikdan, oʻzlariga qarashli yerlardan olinadigan soliqlardan, turli majburiyatlarni oʻtashdan xalos etilgan. Yo. Oltin Oʻrdaning hududiy boʻlinishi, unga tobe yerlar, ularning maʼmuriy tuzilishi, yer egaligi va b. haqida muhim tarixiy manba sanaladi; 2) amirlar va ruxrniylarga biron imtiyoz berilishi qaqida podsho, xon muhri bosilgan rasmiy hujjat (mas, ishonch yorligʻi); 3) tovarning ustiga qoʻyilgan va uning xili, oʻlchami, mikdrri, bahosi va sh. k.ni koʻrsatadigan belgi; 4) rasmiy hujjat (mas, faxriy yorliq).

* Yorliq (turkiy xonliklarda) — xonning yozma buyrugʻi, amr-farmoni, yoki Yasa qonunlarining aniq gavdalantirilishi haqida axborot
* Yorliq — mahsulotga yoki unga biriktirilgan talonga tovar haqidagi maʼlumotlar (ogʻirlik, miqdor, narx, ishlab chiqaruvchi, ishlab chiqarilgan sanasi va b.) koʻrsatilgan yopishtirilgan qogʻoz, etiketka koʻrinishidagi tovar belgisi.
* Yorliq — stereotipning koʻp ishlatiladigan sinonimi (odatda salbiy tusdagi), ibora, laqab
* Yorliq komputerda — boshqa fayl, jild yoki internet-sahifani tezkor ishga tushirish uchun xizmat qiladigan fayl, shuningdek aslida u boshqa faylga yoki manzilga havoladir.




|  |  |
| --- | --- |
|  | **Yorliq** soʻzini bildiruvchi bir necha sahifa topildi. Ushbu sahifaga sizni olib kelgan maqoladagi tegishli ishoratni bu yerga emas, toʻgʻri kerakli maqolaga yoʻnaltirishingiz mumkin. |

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Koʻknoʻxat** (Pisum), oʻrisnuxat -dukkaklilar oilasiga mansub bir yillik va koʻp yillik oʻsimliklar turkumi, dukkaqli don va sabzavot ekini. Yevropa, Gʻarbiy Osiyo, Shimoliy Afrikada 6—7 turi uchraydi. Jahondagi koʻpgi-va mamlakatlarda K.ning madaniy (P.sativum) turi koʻproq yetishtirila-di (uning ekma, dala, osiyo, Kavkaz kenja turlari bor). Dehqonchilikda qadimdan (miloddan avvalgi 4-asrdan) ekiladi. K. AQSH, Xitoy, Hindiston, Ukraina, Rossiyada koʻp ekiladi. Oʻzbekistonda K. oraliq ekin va koʻkat oʻgʻit sifatida yetishtiriladi. Namsevar, sovuqqa chidamli ekin. Ildizi uq ildiz, ildizida tuganaqlar hosil boʻladi (bir mavsum davomida 50–80 kg/ga sof biologik azot tuplaydi). Poyasi utsimon, chirmashib oʻsadi, navlariga qarab oʻz. 70—120 sm. dan 300 sm gacha boradi. Bargi murakkab, juft patsimon, jingalaqlari bor. Guli kapalaksimon, turlariga qarab rangi oq, qizil, koʻk. Mevasi dukkak, choʻzinchoq, qilichsimon. Dukkagida 4—10 ta don boʻladi. 1000 ta donning vazni 100—250 g. Urugʻi 1—5° da unib chiqadi. Maysasi —3 —8° sovuqqa chidaydi. Oʻsishi va rivojlanishi uchun eng qulay harorat 17—20°. Vegetatsiya davri 75—100 (45—120) va undan ortiq kun. Oʻzidan changlanadi. K.ning doni oqsilga boy. Donidan oziq-ovqat (yorma, un, koʻk dumbul noʻxatidan konservalar) va poyasidan xashak (koʻk massa, pichan, sevaj, somon) tayyorlanadi. Koʻk noʻxati tarkibida 6,5% oqsil, 11,0% uglevodlar, 4,2% qand, 1% kletchatka, vitaminlar, mikroelementlar bor. K. doni aralash yem sanoatida koʻp ishlatiladi (1 ozuqa birligida 150 g dan koʻproq hazm boʻladigan protein mavjud). K. yem-xashak, koʻzgi gʻalla, sabzavot ekinlaridan boʻshagan yerdarga ekiladi. Asosan, erta bahorda, baʼzan koʻzda (okt. oyida) tor va keng qatorlab (chirmashib oʻsadigan navlariga tayanch oʻsimliklar — suli, arpa qoʻshib) ekiladi. Hosildorligi don boʻyicha 20—40 s/ga.

Oʻzbekistonda shirin va nim shirin navlari koʻk dukkagi va don uchun yetishtiriladi. Xashaki K.ning ekiladigan navlari: Vostok 84, Vostok 55 (2001)

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Raik Alniachik** (1934-yil 27-iyun, Anqara - ) turk teatr aktyori va rejissyori.

Hayoti
------

1957-yilda Anqara Davlat Konservatoriyasi Teatrining Oliy bo'limini tamomlagan. 1986-1988-yillarda Davlat teatrlari Bosh boshqarmasida bosh direktor lavozimida ishlagan, 1999-yilda Davlat teatrlaridagi ishdan nafaqaga chiqqan. Davlat teatrlarida o'ttizdan ortiq rejissyorlarga imzo chekdi. Professional muvaffaqiyati turli tashkilotlar tomonidan berilgan ko'plab mukofotlar bilan mustahkamlangan **Alniachik,** **Davlat Teatrlari San'at Jamg'armasi**, San'at va San'at Sevuvchilar Jamg'armasi va **Xalqaro Teatr Institutlari** a'zosi. Istanbul madaniyat universitetining badiiy dizayn fakulteti san'at boshqaruvi bo'limi boshlig'i. U professor unvoniga ega. Teatr faoliyatidan tashqari, u ko'plab kinofilmlarda rol o'ynagan. U Davlat teatrlari artisti Kürshat Alniachikning otasi.

Filmografiya
------------

* + 1970: Aşk Arzu Silah
	+ 1970: İç Güveysi
	+ 1970: Kaderin Oyunu
	+ 1970: Kan Kusturacağım
	+ 1970: Mağrur Kadın
	+ 1970: Son Kızgın Adam
	+ 1971: Ah Bir Zengin Olsam
	+ 1971: Ölüme Köprü
	+ 1972: Gelinlik Kızlar
	+ 1972: Kırık Merdiven
	+ 1972: Tanrı Misafiri
	+ 1972: Tehlikeli Görev
	+ 1973: Ben Böyle Doğdum
	+ 1982: Baş Belası
	+ 1982: Hacı Arif Bey(Dizisi)
	+ 1982: Leyla İle Mecnun
	+ 1983: Beyaz Ölüm
	+ 1983: İhtiras Fırtınası
	+ 1984: Kayıp Kızlar
	+ 1984: Taçsız Kraliçe
	+ 1985: Acımak(TV Dizisi)
	+ 1985: Candan Sevmeli
	+ 1986: Hayat Köprüsü
	+ 1986: Savunma

Manba
-----

1. ↑  „Sinematürk' te Raik Alnıaçık". Qaraldi: 24 kasım 2022.

Havolalar
---------

* http://www.devtiyatro.gov.tr/18+fevral+2013+tarihinde+Wayback+Machine+sayt+arxivlangan.[*sayt ishlamaydi*]
* Sinemalar.com
* SinemaTürk
* Raik Alnichik TSA da
**Koʻkqargʻalar** (Coraciidae) - balchiqchisimonlar turkumiga mansub qushlar oilasi. Oʻtkir yoki keng tumshugʻining uchki qismi ilmoqqa oʻxshab qayrilgan. Pat rangi qoʻngʻir va qizgʻish aralash yashil-zangori tusda. Uchganida baland ovoz chiqaradi. 2 urugʻi (koʻkqargʻalar, keng ogʻizlilar), 11 turi bor. Janubiy Yevropa, Afrika, Osiyo va Avstraliyada tarqalgan. Oʻzbekistonda koʻkqargʻa (Coracias garrulus L.) hamma joyda uchraydi. K. tanasining oʻz. oʻrtacha 34 sm. Uchib ketuvchi qush. Afrikada qishlaydi. Daraxt kovaklariga, jan.da — jarliklarga in quradi. 4—6 ta tuxum qoʻyadi. Asosan, hasharotlar, koʻzda mevalar bilan oziqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Syuita** (frans. suite — qator, izchillik) — cholgʻu musiqaning asosiy turkumli shakllaridan biri va musiqiy janr. Qismlar tartibi, soni, harakterining maʼlum qonunqoida bilan katʼiy chegaralanmaganligi, aksariyat hollarda qoʻshiq va raqs bilan uzviy bogʻliqligi S.ni sonata va simfoniyadan ajratib turadi. Bir necha mustaqil (odatda, kontrast) qismlardan tashkil topib, ular umumiy badiiy maqsadda birlashtiriladi. S.ning ilk koʻrinishlarida 16-asrga xos sekin va tez surʼatli raqslar qiyoslangan. 17-asrda I.Ya. Froberger ijodida qadimiy raqs S.ning mumtoz namunasi yuzaga kelgan. U 4 raqs — oʻrtacha surʼatli allemanda, tez — kuranta, sekin — sarabanda va jadal — jigadan tashkil topib, lyutnya, klavesin, orkestr va boshqa uchun moʻljallangan. Klassik S.ning yuksak namunalarini I.S.Bax va G.F.Gendellar yaratgan (18-asr). Dramatik spektakllarga yozilgan musiqiy lavhalardan tuzilgan S.lar (E. Grigning "Per Gyunt", J. Bizening "Arlezianka"), shuningdek, balet Slari (P. Chaykovskiy, D. Shostakovich, I. Stravinskiy va boshqalar), kinofilmga yozilgan musiqiy lavhalardan tanlangan S.lar (S. Prokofyev, G. Sviridov) ham keng oʻrin olgan. "S." atamasi bir qancha raqslardan iborat musiqali xoreografik kompozitsiyani ham bildiradi. 19—20-asrlarda raqsiy boʻlmagan (R. Shuman, "Karnaval"; A. Shyonberg, Fortepiano uchun S. va boshqalar), baʼzan dasturli (N. RimskiyKorsakov, "Shahrizoda"; M. Musorgskiy, "Koʻrgazmadan suratlar"), vokal (D. Shostakovich, "M.Svetayevaning 6 ta sheʼri") S.lar yaratildi. Oʻzbekiston kompozitorlaridan V. Uspenskiy, A. Kozlovskiy, M. Burhonov, M. Ashrafiy, S. Yudakov, D. Soatqulov, D. Zokirov, B. Giyenko, S. Boboyev, Sayfi Jalil kabilar simfonik va oʻzbek xalq cholgʻu asboblari orkestri, shuningdek, fortepiano va boshqa sozlar uchun turli S.lar yaratishgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Igor Vasilyevich Kurchatov** [1902.30.12 (1903.12.1), Sim shahri, hozirgi Chelyabinsk viloyati Asha tumani —1960.7.2, Moskva] — rus fizik olimi, akademik (1943). Atom fani va texnikasining tashkilotchilaridan biri. Qrim universitetini tugatgan(1923). 1925-yildan Leninfad fizika-texnika institutida A. F. Ioffe rahbarligida ishlay boshlagan. 1943 i. da laboratoriya tashkil etib, unga rahbarlik qilgan (keyinchalik bu laboratoriya SSSR Fanlar akademiyasi Atom energiyasi institutiga aylantirilgan). Ilmiy ishini dielektriklar tabiatini oʻrganishdan boshladi. Segnet tuzining elektr xossalarini oʻrganib, segnetoelektriklar nazariyasiga asos soldi. 1933-yildan atom yadrosi fizikasi masalalari bilan shugullanib, sunʼiyradioaktiv izotoplar yadro izomeriyasi hodisasini (1935), rus olimlari K. A. Petrjak, G. N. Flyorov bilan birgalikda uran-235ning oʻz-oʻzidan boʻlinishini kashf qildi (1940). K. rahbarligida Moskvada siklotron (1944), Yevropada birinchi atom reaktori (1946), birinchi sovet atom bombasi (1949) va dunyoda birinchi termoyadro bombasi (1953), dunyoda birinchi atom elektr stansiyasi (1954) yaratildi va boshqariladigan termoyadro sintezi muammolariga oid tadqiqotlar qilishga kirisha boshlandi. K. tashabbusi bilan Oʻzbekistonda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi instituti tashqil qilingan.

Adabiyot
--------

* Golovin I. N. I. V. Kurchatov, M. 1967; Astashenkov P. T. Akademik I. V. Kurchatov, M. 1971.

Manbalar
--------

1. ↑  "Kurchatov Igor Vasilyevich" *OʻzME*. K-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
İyi partiyasi 2017-yil 25-oktabrda Meral Akshener rahbarligida tashkil etilgan va Turkiyada faoliyat yurituvchi siyosiy partiyadir. Partiya nizomiga ko‘ra, uning rasmiy qisqartmasi "İyi parti"dir. Uning ramzi quyosh bo'lib, partiya nomi Kayi qabilasining bayrog'idan ilhomlangan. TBMMda 37 deputat va guruh mavjud. Uning raisi Meral Akşenerdir.

**Millatchilik harakati partiyasidan ajrab chiqishi**

2015-yil noyabr oyida Turkiyada boʻlib oʻtgan umumiy saylovlardan soʻng Millatchi Harakat partiyasi ichidagi baʼzi deputatlar va partiya aʼzolari rais Devlet Bahchelining saylovdagi muvaffaqiyatsizligini tanqid qilib, partiya ichida kuchli qarshilik koʻrsatdi. Xususan, Meral Akshener, Ümit O'zdag va Sinan O'g'an kabi nomlar MHPni navbatdan tashqari kongressga olib chiqish uchun delegat imzolarini yig'a boshladi. Biroq navbatdan tashqari kongressga qonuniy sabablarga ko'ra qatnasha olmagan Millatchi Harakat partiyasi, Intizom qo'mitasi qaroridan so'ng Meral Akshener, Yusuf Halaçog'lu va Ümit O'zdag' kabi nomlarni partiyadan chiqarib yubordi.

**Qurilishi**

Meral Akşener, Koray Aydin; Millatchi Harakat partiyasidan chiqarib yuborilgan 4 deputat Yusuf Halaçog'lu, Nuri Okutan, Ümit O'zdag, Ismail Ok; IYI partiyasi 2017-yil 25-oktabrda Anqara Yenimahalle shahridagi Nozim Hikmet Kongress va Sanʼat markazida boʻlib oʻtgan kongressda Respublika Xalq partiyasidan isteʼfoga chiqqan Izmir deputati Aytun Chiray va 200 taʼsischi aʼzosi bilan tashkil etilgan; Partiyaning nomi, logotipi va shiori e’lon qilindi va Meral Akshener bir ovozdan partiyaning birinchi rahbari etib saylandi. Taʼsischilar roʻyxatida asosan Millatchi Harakat partiyasi va millatchi millatga mansub kishilar boʻlsa-da, Farovonlik partiyasi, Ona Vatan partiyasi, "Haqiqiy yoʻl" partiyasi va Demokratik soʻl partiyalarda xizmat qilganlar ham bor.[25][26] Partiya tashkil etilganidan 17 kun o'tib, Chankayada bosh qarorgoh binosi ochildi. Meral Akshener bu yerni "Yaxshilar uyi" deb atagan.
**Toriy rudalari** - tarkibidagi Th sanoatda foydalanish uchun texnik tomondan qulay va iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq birikma va konsentratsiyalarda boʻlgan tabiiy mineral hosilalarning shartli nomi. Th ning xususiy konlari nomaʼlum: odatda, polimetall rudalar majmuidan Nb, Ta, Zr, U, kamyob yer elementlari va boshqalar bilan birgalikda yoʻlyoʻlakay qazib olinadi. Bunday rudalarda Th ning miqdori 0,01 dan 0,1% gacha boʻladi. Ularning barchasi ishqorli magmatik jinslar bilan aloqador. Asosiy minerallari: monatsit (ThO2 28% gacha), torit (ThO2 77% gacha), torianit [(Th,U)O2 45—93%]. Toriyli konlarning genetik tiplari orasida endogen va ekzogen konlar farq qilinadi. Endogen konlar guruhida pegmatit (Bankroft — Kanada), karbonatit (MauntinPass—Kaliforniya), gidrotermal (Stinkampskraal — JAR), albitit, skarn va magmatik konlar maʼlum. Ekzogen konlar turly (ellyuvial, allyuvial, zamonaviy va koʻmilgan dengizqirgʻoq — boʻyi) monatsitli sochmalardan tashkil topgan. Ular toriyning asosiy manbasi hisoblanadi. Yirik dengizqirgʻoqboʻyi sochmalar Hindistonda va Braziliyada maʼlum. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Broker** (ing. broker), makler — fond, tovar, valyuta birjalarida oldisotdi bitimlari tuzishda vositachilik (dallollik) qiladigan ayrim shaxs yoki firma. B.lar, odatda, mijoz topshirigʻiga koʻra va uning hisobiga ish yuritadi, kafolat beruvchi hisobiga oʻz nomidan savdo bitimlari tuzishi ham mumkin. Vositachilik bitimlari, asosan, B.lik idoralari, firmalar yoki ularning filiallari orqali rasmiylashtiriladi. Vositachilik qilgani uchun tomonlarning kelishuviga koʻra, birja qoʻmitasi joriy etgan taksa (qatʼiy baho)ga muvofiq, oldisotdining muayyan foiz miqdorida haq — brokeraj oladi (odatda, B. haqi amalga oshirilgan shartnoma yoki bitim qiymatining 0,25—3% ni tashkil qiladi). Yirik B.lik idoralari haridorga qarz berishda banklar bilan hamkorlik qiladi, ayrim hollarda oʻzlari kreditor boʻladilar, bitimlar bajarilishiga kafillikni ham oʻz zimmalariga oladilar. Katta B. gofbrok ye r deb ataladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Torkuato de Alvear haykali** (ispancha: *Monumento al Intendente Torcuato María de Alvear*) — Buenos-Ayresning birinchi meri, Rekoleta tumanidagi Avenida Alvear koʻchasi oxirida, uning nomi bilan atalgan maydon[en]da joylashgan.

Alvear vafotidan oʻn yil oʻtib, 1900-yilda ochilgan yodgorlik karrara marmaridan yasalgan Dorik ustuni boʻlib, uning ustida shon-shuhratning allegorik qanotli figurasi joylashgan. Yodgorlikning pastki qismida palma novdalari bilan tojlangan merning byusti — oʻlim ustidan gʻalaba qozonishning anʼanaviy nasroniy ramzi hisoblanadi.

Yodgorlikning asosi uch tomondan Alvearning mer sifatidagi asosiy yutuqlari: Avenida de Mayo koʻchasining ochilishi, shahar koʻpriklarining qurilishi va Rekoleta tumanining qayta obodonlashtirilishi tasvirlangan barelyeflar bilan bezatilgan. Toʻrtinchi tomonda uning nomi, umri va shahar hokimi lavozimida ishlagan yillari oʻyib yozilgan. Ustunning poydevori uchta katta tosh pogʻonada joylashgan boʻlib, unga zinapoya olib boradi. Yodgorlik mualliflari haykaltaroshlar A. Jons va Xuan Lauerdir.

Harbiy parad bilan birga yodgorlikning tantanali ochilish marosimidan soʻng, «Yuzlar va Niqoblar»[es] jurnali muxbirlari yodgorlikni oʻta kamtarona va Alvear shaxsiyatining shahar uchun ahamiyati koʻlamiga mos kelmasligini tanqid qilishdi va vaqt oʻtishi bilan uning oʻrnini yanada dabdabali narsa egallashiga umid bildirdilar. Biroq, yuz yildan ortiq vaqt oʻtsa ham, yodgorlik oʻzgarishsiz qolmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  po nekotorim dannim — v dekabre 1898 goda.

Adabiyotlar
-----------

* Daniel Santoro*. Guía tridimensional de Buenos Aires*. El dibujito, 2007. ISBN 9789870523987. (isp.)

Havolalar
---------

* El monumento Torcuato de Alvear en Recoleta (isp.)
* Visita al BARRIO RECOLETA Wayback Machine saytida arxivlandi (13-sentabr 2011-yil). (isp.)
* Instituto Histórico Ciudad de Buenos Aires (isp.)
* Plaza Intendente Alvear (isp.)
* Inauguración del Monumento a Alvear (Diciembre 1898) Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-09-07).
**William Broderick Crawford** (talaffuzi: „Uilyam Broderik Krouford", 1911-yil 9-dekabr — 1986-yil 26-aprel) amerikalik sahna, kino, radio va televideniye aktyori boʻlib, koʻpincha ogʻir yigit rollarini ijro etgan va oʻzining "Oskar "va „Oltin globus" mukofotiga sazovor boʻlgan Willie Stark obrazi bilan tanilgan. *"All the Kingʻs Men"* (1949) filmida va „*Highway Patrol*" (1955-1959) teleserialidagi Dan Mathews rolidagi bosh roli uchun.

Yoshlik
-------

Crawford Pensilvaniya shtatining Filadelfiya shahrida Lester Crawford (1887-yil 25-dekabr — 1962-yil 24-noyabr Lester Crawford) va Helen Broderick oilasida tugʻilgan, ularning ikkalasi ham bobosi va buvisi kabi vodevil ijrochisi boʻlgan. Lester 1920-1930-yillarda filmlarda suratga tushgan. Helen Broderick Gollivud komediyalarida, jumladan Fred Astaire va Ginger Rogersning „*Top Hat*" va *"Swing Time"* musiqiy filmlarida esda qolarli chiqishlar bilan shugʻullangan.

Aktyorlik faoliyati
-------------------

 Uolles Ford va Crawford (oʻngda) 1938-yilda Brodveydagi *"Sichqonlar va odamlar* "asl asarida
Crawford vodevil va radioga qaytdi, u Marks Brothers bilan *Flywheel, Shyster va Flywheel* radio komediya koʻrsatuvidagi davrni oʻz ichiga olgan.

U 1932-yilda Londondagi Adelfi teatrida „She Loves Me Not*"* filmida futbolchi sifatida oʻzining birinchi jiddiy obrazini oʻynadi. Crawford dastlab faoliyatining boshida tez gapiradigan qoʻpol yigit sifatida stereotipga ega edi va koʻpincha yomon rollarni oʻynadi.

U 1937-yilda Brodveydagi *Of Mice and Men* filmidagi Lennie sifatida shuhrat qozongan. U Gollivudga koʻchib oʻtdi va filmlarda ishlay boshladi.

Shaxsiy hayot
-------------

Voyaga yetgan hayoti davomida Crawford koʻp ichishga moyil boʻlgan va koʻp ovqat isteʼmol qilish bilan mashhur edi. Ushbu odatlar 1950-yillarda Crawford uchun jiddiy vazn ortishiga yordam berdi. Uning ogʻirligi va koʻp ichishga moyilligi *Highway Patrol* toʻplamida koʻplab jarohatlarga sabab boʻlgan. Ayniqsa, Crawford uchun politsiya vertolyotiga kirish va chiqish kerak boʻlgan baʼzi sahnalarni bajarish qiyin boʻldi. 1958-yilda Crawford vertolyotdan chiqayotganda toʻpigʻini sindirib tashladi va oyoq Bilagi zoʻr gips kiyishga majbur boʻldi, buni baʼzi epizodlarda koʻrish mumkin.

Oʻlim
-----

Crawford 1986-yilda Kaliforniyaning Rancho Miraj shahrida 74 yoshida bir qator insultdan keyin vafot etdi.

Radio chiqishlari
-----------------

| Yil | Dastur | Epizod/manba |
| --- | --- | --- |
| 1952 | *Hollywood Star Playhouse* | *Santa Is No Saint* |
| 1953 | *Cavalcade of America* | *Star and Shield* |
| 1954 | *Suspense* | *Parole to Panic* |

Manbalar
--------



1. ↑  Broderick Crawford obituary, *Variety*, April 30, 1986.
2. 1 2  *501 Movie Stars* Wiggins:. Hauppage, New York: Quintessence, 2007 — 219 bet. ISBN 978-0-7641-6021-9.
3. ↑  „Better Radio Programs for the Week". The Decatur Daily Review (21-dekabr 1952-yil), s. 44. Qaraldi: 8-iyun 2015-yil. Andoza:Open access
4. ↑  „Better Radio Programs for the Week". The Decatur Daily Review (1-mart 1953-yil), s. 46. Qaraldi: 23-iyun 2015-yil. Andoza:Open access
5. ↑  "Radio's Golden Age". *Nostalgia Digest* **41** (3): 40–41. Summer 2015.
**Tundralashgan (tundradagi) dehqonlar** — Taymir yarim oroli (Zatundra manzili)dagi Dudinka va Xatanga daryolari boʻyida istiqomat qilgan keksa rus xalqining etnografik guruhi hisoblanadi.

XVI-XVII asrlarda birinchi rus koʻchmanchilari Rossiyaning Yevropa qismidan Pyasidaga (oʻsha paytda Taymir deb atalgan) koʻchib oʻtishgan. Markaziy va Sharqiy Pomoryaning mahalliy aholisi Taymir-Turuxan viloyati va Angaraning quyi oqimi doimiy aholisining asosiga aylangan.

Vaqt oʻtishi bilan, Xatanga va Pyasinadagi Taymir tumanining ichki mintaqalaridagi kam sonli rus aholisining turmush tarzi bu joylar uchun oqilona boʻlgan evenklar va yakutlar hayotining xususiyatlariga ega boʻlgan. Tundralashgan dehqonlar qoʻshnilarining kuchli taʼsiri ostida qolib, koʻp hollarda ular bilan turmush qurishadi va yakutlar tilini ham qabul qilishadi.

Chorvachilik, baliqchilik, ovchilik va moʻyna olish tundralashgan dehqonlarning asosiy mashgʻulotlari hisoblangan (ular tabiiy sharoit tufayli dehqonchilik bilan shugʻullanmagan).

XVIII asrning oxiri — XIX asrning birinchi yarmiga kelib, evenklar, yakutlar va rus tundra dehqonlarining oʻzaro munosabati natijasida dolgan etnosi shakllangan. Shu sababli, ular baʼzi tadqiqotchilar tundra dehqonlarini ajralmas qismi yoki dolgan etnosining asosi deb hisoblashgan.

Tundralashgan dehqonlar XX asrning oxiriga kelib, atrofdagi rus aholi bilan deyarli butunlay birlashib ketishadi. 2002-yildagi Butunrossiya aholisini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, ushbu etnografik guruhga 8 nafar kishi tegishli boʻlgan.

Yana qarang
-----------

* Sibir va Alyaskaning qadimgi rus xalqi
* Poxodga chiquvchilar
* Ruschaustinslar
* Yakutiyaliklar

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  Zatundrenskie krestyane Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-05-24). Большая российская энциклопедия
3. 1 2  Zatundrennie krestyane, sayt „Russkiy kontur".
4. 1 2  „Архивированная копия" (deadlink). 2-may 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-dekabr 2006-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2006-05-02). (bitaya ssilka)
5. ↑  „:: Скобелев С. Г. Аграрное развитие и судьбы коренного населения Средней Сибири в XVII—XIX вв. :: Освоение Сибири :: «Сибирская Заимка» — история Сибири в научных публикациях" (deadlink). 4-yanvar 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-dekabr 2006-yil.
6. ↑  Samiy molodoy narod Rossii | Radio Rossii[*sayt ishlamaydi*]
**Jav** soʻzi fors-tojik tili leksikasi boʻlib, eski oʻzbek tiliga oʻtgan. Ammo u eski oʻzbek tiliga oʻzlashmagan. Faqat poeziyada qaytariqlardan qochish maqsadida boshqa tildagi nomini qoʻllash lozim koʻrilgan. Qadimgi turkiy yozma manbalarda qayd etilmagan. Bizning kuzatishimizcha, bu soʻz XIV-XV asrlarda koʻproq va kenyingi asrlarda, nihoyatda kam qoʻllangan. Alisher Navoiy asarlarida:
Ki yuz mendek, tumon andoqqi Xisrav,
Habo oʻlsa qazo olinda bir jav.
(Farhod va Shirin, 568)
tarzida keladi.

Eski tojik tilda
----------------

Eski tojik tilida jav gʻallae, ki beshtar ba charpoyon medihand va az on non ham mepazand (FZT. P, 1969 , 763)

Hozirgi tillarda
----------------

Hozirgi tojik tilida jav, fors tilida **جو** (djooʻ), kurd tilida ceh, „Turkiy tillar lugʻati"da **جو** yachmennoe zerno (Budagov, I ,1869. 443) koʻrinishlarida keladi.

Etimoni
-------

Bu soʻzning etimoni haqidagi maʼlumotlarni uchratmadik va uning etimoni toʻgʻrisida ham aniq koʻrsatkichlarga ega emasmiz. Biroq hozirgi oʻzbek tilida joʻxori soʻzi bilan jav — arpa soʻzlari oʻrtasida yaqinlik boʻlsa kerak.

Manbalar
--------

1. ↑  Vafoyev, Bahrom*. Don nomlari*, "FAN" nashriyoti, Toshkent, 1991 — 42 bet. ISBN 5 - 648 - 01251 -9.
**Tung** (Aleuites), moyli daraxt — sutlamadoshlar oilasiga mansub barg toʻkuvchi daraxtlar turkumi. Vatani — Xitoy. Yaponiya, AQSH va Gruziyada ekiladi. Daraxti serbarg, bal. 15—20 m ga boradi. Sershox, barglari uzun bandli, navbatmanavbat joylashgan. Mevasi danaksimon, urugʻi yirik, dagʻal qobiq bilan qoplangan, tarkibida 60% moy bor. Urugʻidan koʻpayadi. Yogʻochi yumshoq, yengil. Ikki turi — ford T.i yoki xitoy T.i (A. foraii) va yapon T.i (A. cordata) Kavkazning Kora dengiz boʻyida, nam subtropik rayonlarda ikdimlashtirilgan. T. 40—50 yoshida bal. 5—10 m ga boradi. 4—6 yoshidan boshlab 30—35 yil meva beradi. Molukka T.i turi danaklaridan mazali oziq-ovqat moyi olinadi. T. moyidan yuqori sifatli emallar, boʻyokdar, lok tayyorlanadi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Igor Adolfovich Gamburg** — oʻzbek iqtisodchisi va siyosat arbobi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputati (1994-1997-yillarda).

Tarjimai holi
-------------

Igor Adolfovich Gamburg 1943-yil 30-sentabrda Toshkent shahrida tug‘ilgan.

Maʼlumoti bo‘yicha oliy qurilish muhandisi hisoblangan. Institutni tamomlagach, ,,Mirzacho‘lqurilish" birlashmasining 12-PMK(ko‘chma mexanizatsiyalashgan kolonna)da usta, hudud boshlig‘i, bosh muhandis va boshliq lavozimlarida faoliyat ko‘rsatgan.

1973-1979-yillarda Igor Gamburg bosh muhandis, keyinchalik esa ,,Obruchevosovxozstroy" birlashmasi boshqaruvchisi sifatida ishlagan.

1979-yildan Gamburg bosh muhandis, 1986-yildan esa ,,Golodnostepstroy" birlashmasining boshlig‘i etib tayinlangan. Rahbarlik yillarining dastlabki davrida qo‘l ostida 60 ming  nafar xodim xizmat qilgan.

1990-1994-yillarda Oʻzbekiston SSR va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi deputati (Xovost tumani, takroriy saylovning birinchi bosqichida (1990-yil 15-aprel); 1994-1997-yillarda Oliy Majlis deputati etib saylangan.

Gamburg 1997-yildan Moskvada yashay boshlagan va u yerda tadbirkorlik bilan shug‘ullangan. Taniqli oʻzbek iqtisodchisi va siyosat arbobi Igor Adolfovich 2003-yilda bosh miyaga qon quyilishi (insult) natijasida vafot etgan.

Manbalar
--------

* Xarkov N. Insoniyat omili: [Nar haqida. Xovost boʻyicha oʻrinbosari. saylash. env. № 392, erta quradi. agrosanoat ob-tion „Golodnostepstroy" I. A. Gamburg] / / Nar. soʻz, — 1991. — 21 avgust.
* „Pomir" jurnali, 1989 yil, 5-son.
* O‘zbekistondagi milliy ozchiliklar: o‘tmish va hozir, 1-kitob, 2-jild. Semyon Isaakovich Gitlin, 2004 yil.
* 
* 
*
**Tumanboshi** — 10 ming jangchidan iborat harbiy qism, diviziya qoʻmondoni. Turkiy manbalarda noʻyon, tuman oqosi, tumanbegi kabi maʼnodoshlari ham qayd etiladi. Chingizxon armiyasida moʻgʻul aristokratiyasining koʻzga koʻringan vakillari — noʻyonlar Tumanboshi vazifasini oʻtagan. Ular ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy va h.k. hayotning muhim masalalari hal qilinadigan qurultoylarda qatnashish va oʻz fikrini ochiqoydin ifoda etish xuquqiga ega boʻlgan. T. odatga koʻra, yoʻlbars tasviri tushirilgan oltin payza bogʻlab yurgan va bu lavozim nasldan naslga meros sifatida oʻtgan. Amir Temur qoʻshinida tumanlarga boshchilik qilgan shaxslarga alohida talablar qoʻyilgan. Gʻanim kuchlarini tormor qilgan yoki uning hududlarini zabt etgan T. tugʻ va dovul bilan taqdirlangan hamda "bahodir" faxriy unvoni bilan sarafroz etilgan. Sohibqirondan biror chegara viloyatni boshqarish uchun suyurgʻol tarzida qabul qilgan. T. mashvaratu kengashlarda qatnashish huquqiga ham ega bulgan. T.ga mingbegi, yuzbegi va oʻnbegilar bevosita boʻysungan. T. lavozimi, asosan, adadi bir necha 10 yoki 100 mingdan iborat qoʻshinlar tarkibida koʻproq kuzga tashlanadi. Bobur qoʻshinida T. lavozimi mavjud boʻlmagan, chunki qoʻshinning soni 12 mingdan ortiq emas edi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lalmikon tuz koni** - Qashqadaryo viloyatining jan.-sharqidagi kon. Dehqonobod shaharchasidan 50 km janubda, Turkmaniston chegarasiga yaqin joyda. Sigmoid koʻrinishidagi antiklinaldan iborat. Antiklinalning uz. 6–8 km, eni 1—2,5 km. Tuz qatlamlari oʻrta qismida yer yuzasigacha koʻtarilgan. Antiklinalning qanotlarida esa tuz 200–2000 m gacha qalinlikdagi gilmoya, alevrolit, qumtosh va ohaktoshlar tagida, neogen va yuqori yura davri yotqiziqlari orasida uchraydi. 1950— 60 yillarda geologlar yuqori yura davri yotqiziqlaridagi osh tuzi qatlamlari orasida 600–1000 m chuqurlikda qishloq xoʻjaligi uchun zarur mineral oʻgʻit hisoblangan kaliy tuzining 3–5 m li qatlamlari borligini aniqladilar. Tuz qatlamlaridagi kaliy xloridning miqdori 32— 35%ni tashkil etadi. Kondagi osh tuzining zaxirasi bir necha mlrd. t, kaliy tuziniki — 200 mln. t dan ziyodligi maʼlum. Tuz qatlamining qalinligi 400–450 m. Baʼzi joylarida yer osti suvlari taʼsirida tuz yuvilib gʻorlar paydo boʻlgan. Lalmikon tuz konik. karvon yoʻli yoqasida joylashganligi uchun 10—13-asrlarda u yerdan qazib olingan tuzni savdogarlar Afgʻoniston, Hindiston va boshqa Yaqin Sharq mamlakatlariga, Buxoro, Xorazm va Fargʻona vodiysi shaharlariga olib borib sotganlar. Bu tuz "samarqand tuzi", "qarshi tuzi" nomi bilan mashxur boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Futshtok** (oʻzbekcha: *Fußstock*) - dengiz, daryo yoki koʻlda suv sathini nazorat qilib turish uchun moʻljallangan moslama (darajalarga boʻlingan reyka). Suv oʻlchash postlariga oʻrnatiladi. F. suv havzasida faslga qarab suv sathi oʻzgarib turishini oʻrganish, oʻrtacha suv sathini aniqlash, suvning chuqurligini oʻlchash, suv toʻlqinlanganda qanchalik baland koʻtarilishini bilish va boshqa maqsadlarda qoʻllanadi. Portlar va gidrotexnika inshootlari qurishda ham F. asqotadi. [[Mutlaq balandliklar Kronshtat (Rossiya) F.gidagi nuldan oʻlchanadi (qarang [[Mutlaq balandlik).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**North Adams** (talaffuzi: *Nos Adams*) — AQShning Massachusetts shtatida joylashgan shahardir. U Massachusets shtatidagi Pitsfild statistik hududining bir qismidir. 2020-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra uning aholisi 12 961 kishini tashkil qiladi.

Geografiyasi
------------

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, North Adamsning umumiy maydoni 20.6 kvadrat mil (53.4 km2) ni tashkil qiladi, shundan 20.3 kvadrat mil (52.7 km2) quruqlik va 0.27 kvadrat mil (0.7 km2) yoki 1,31% suvdan iborat. North Adams shimolda Clarksburg, sharqda Florida, janubda Adams va gʻarbda Williamstown bilan chegaradosh.

Demografiyasi
-------------

 Sharqiy Main Streetdagi uy
2010-yilgi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 13 708 kishi, 5 652 xonadon va 3 156 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat milga 665,4 nafar kishi (257,2/km²). Shaharning irqiy tarkibi 93% oq tanli, 1,8% afro-amerikalik, 0,4% tubjoy amerikalik, 1,1% osiyolik, 0,2% Tinch okeani orollari, 0,8% boshqa irqlardan va 2,8% ikki yoki undan ortiq irqdan. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotin millatiga mansub aholining 2,4 foizini tashkil qilgan.

Shaharda 5 652 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 23,6 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari, 38,4 foizi er-xotinlar, 12,5 foizi eri boʻlmagan, 44,2 foizi esa oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 39,7 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 15 foizida esa 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahar aholisi yosh taqsimotiga koʻra, 21,74% 18 yoshgacha, 16,9% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 21,4% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 23,7% 45 yoshdan 64 yoshgacha va 16,4% 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yoshi 38 yosh. Har 100 ayolga 91,2 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 89,75 erkak toʻgʻri keladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 35 020 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 90 000 dollarni tashkil etdi. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 19 857 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 9 foizi va aholining 22,3 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 20 yoshdan oshganlarning 11 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Census - Geography Profile: North Adams city, Massachusetts".  U.S. Census Bureau. Qaraldi: 25-sentabr 2021-yil.
2. ↑  „Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): North Adams city, Massachusetts".  U.S. Census Bureau, American Factfinder. 12-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-dekabr 2013-yil.
3. ↑  „U.S. Census website".  United States Census Bureau. Qaraldi: 31-yanvar 2008-yil.
**Patronaj** (frans. patronage — homiylik) — bolalar maslahatxonasi, poliklinikalari, ayollar maslahatxonalari, sil dispanseri va boshqa dispanserlar tomonidan yosh bolalar, homiladorlar va ayrim bemorlarga uy sharoitida tibbiy yordam koʻrsatish sistemasi. Bolalar maslahatxonasi va poliklinikalarida vrachga u xizmat qiladigan uchastka biriktiriladi; vrachga bir yoki ikkita P. hamshira yordam beradi, ular oʻz uchastkasidagi bolalarga uyda yordam koʻrsatadi. P. hamshira bolaning sogʻligʻini, bola parvarishini, oilaning moddiymaishiy turmushini aniklaydi. P. hamshira va (akusher) vrach uyda onalar bilan suhbat oʻtkazadi, bola emizish, parvarish qilish, chiniqtirish qoidalarini oʻrgatadi; raxit, sil, meʼda-ichak kasalliklarining oldini olish, chechak, difteriya, koʻkyoʻtal, poliomiyelit, silga qarshi emlashning ahamiyatini tushuntiradi. Bola kasal boʻlib qolsa, qanday parvarish qilishni onaga oʻrgatadi. Ona tugʻruqxonadan chiqqanidan keyin 3 kun orasida P. hamshira yoki vrach uyga borib, chakaloqni sinchiklab tekshiradi va vaqtvaqti bilan bolaning holidan xabar olib turadi.

Ayollar maslahatxonasi vrach va hamshiralari xotinlarga homiladorlik va tuqqandan keyingi davrda P. yordami beradi. P. uyda davolanadigan beozor surunkali ruhiy bemorlarga yordam berishning bir turi hamdir. Boshqa dispanserlar (onkologik, sil va boshqalar) da P. bemorlarning muntazam katnab davolanishi va vrach belgilagan rejimni bajarishini nazorat qiladi.

Dilbar Maxmudova.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lamantinlar**, manatlar (Vanatidae) — sirenalar turkumiga mansub suvda yashovchi sut emizuvchilarning bir oilasi. Tanasining uz. 4 m, ogirligi 360 kg (uz. baʼzan 5 m, ogʻirligi 600 kg gacha boradi). Tanasi urchuqsimon; dum suzgichi gorizontal, yumaloq. Quloq suprasi va orqa oyogʻi yoʻq, oldingi oyoklari koʻkrak suzgichlariga aylangan. Yungi yoʻq. Tanasi och tusdan toʻq kul ranggacha. Oʻsimliklar bilan oziqlanadi. Amerika L.i, afrika L.i, amazonka L.i turi bor. Gʻarbiy Afrikada, Markaziy va jan. Amerikada tarqalgan. Boʻgʻozlik davri 5—6 oy, 1 m keladigan bir bola tugʻadi, ogʻirligi 16–27 kg. 3—4 yoshida jinsiy yetiladi. Soni kamayib ketganligidan ovlash taqiqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kovak drenaj**, krot drenaj — yopiq gorizontam drenaj turi; tuproqdagi ortiqcha grunt suvlarini chiqarib yuborish uchun qazilgan yer osti kovaklari sistemasi. Kovaqlar 0,5—1,2 m chuq.da, diam. 6—20 sm, oraligʻi 2–20 m, nishabi 0,003—0,005° qilib kovak qazish mashinalari bilan qaziladi. Mashina ish organi bilan tuproq ustida kengligi 2—6 sm boʻltan tirqish ochiladi, tigʻli temir silindr-drener bilan uning osti kengaytirilib, boʻshliq hosil qilinadi. Soʻngra tirqishlar maxsus moslama bilan haydalma qatlam chuqurligigacha berkitiladi. Kovak drenaj koʻpincha shoʻr bosgan, ammo ortiqcha namlanmagan (botqoqlanmagan) yerlarda doimiy drenaj bilan birgalikda ishlatiladi. Oʻzbekistonning dehqonchilik zonalarida Kovak drenaj 20-asrning 40- va 60-yillarida sinab koʻrildi, ammo tarkibida koʻp miqdorda chang va qum zarrachalari boʻlgan gruntda kovaqlarning tez oʻpirilishi sababli keng qoʻllanilmadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Patritsiylar** (patricii, lot. pater — otadan) — Qad. Rimdagi urugʻ zodagonlari. Dastlab P. deb urugʻ tashkilotiga kirgan va plebeylarta karshi turgan Rimning barcha tub aholisi atalgan boʻlsa kerak. Anʼanaga koʻra, P. dastlab 100, soʻngra 300 ota urugʻini jamlab, Rim xalkini (Populus Romanus Quiritium) tashkil etishgan. Miloddan avvalgi 6-asr oxiridan, sinfiy tabakalanish va davlat shakllanayotgan davrda P. Rim respublikasining hukmron tabakasiga aylangan. Ular barcha fuqaro va siyo-siy hukuklarga, xususan, oliy magis-traturani almashtirish hukuqiga ega boʻlishgan. Bu imtiyozlar P. bilan plebeylar oʻrtasidagi kurashga sabab boʻlgan, u miloddan avvalgi 5-asr boshidan miloddan avvalgi 3-asr boshigacha davom etgan. Bu kurash jarayo-nida Rim respublikasi davlat tizi-mi tuzilgan, plebeylar Populus Romanus tarkibiga kiritilganlar va barcha huquklarda P. bilan tenglashganlar. Miloddan avvalgi 3-asr boshida P. va plebeylar rahbarlari oʻzaro birikib nobilitetni tashkil etishgan. P.dan boʻlgan nobillar orasida Valeriylar, Klavdiylar, Korneliylar, Fabiylar, Emiliylar, Yuliylar va boshqa urugʻ vakillari Kad. Rimning siyosiy xdyotida alohida rol oʻynashgan. Imperiya davrida yangi patritsiat vujudga kelib, ular senatorlar tabaqasining imtiyozli qismidan iborat edi; unga imperatorlar tomonidan Italiya va provinsiyalardan chiqkan shaxslar kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |