Two men in civilian clothes with their hands on their backs walk surrounded by three armed men in uniform. Military jeeps are seen in a second plane. Amerika qo'shinlari 1983-yilda Grenada xalq inqilobiy armiyasining a'zolarini olib ketishdi.
Siyosatshunoslikda **orqaga qaytish** - bu davlatning asosiy siyosatini o'zgartirishga majburlash strategiyasi. Odatda u hukmron rejimini almashtirishga qaratilgan. Bu chegaradan farq qiladi, ya'ni bu davlatning kengayishiga yo'l qo'ymaslikni anglatadi. Ilmiy adabiyotlarda ortga qaytish haqidagi munozaralarning aksariyati AQShning sovuq urush davridagi kommunistik mamlakatlarga nisbatan tashqi siyosati bilan bog'liq. Orqaga qaytarish strategiyasi sinab ko'rildi va 1950-yilda Koreyada va 1961-yilda Kubadagi harakatlar muvaffaqiyatli bo'lmadi. 1983-yilda Grenadada esa muvaffaqiyatli bo'ldi. Qo'shma Shtatlar siyosiy rahbariyati 1953-yil Sharqiy Germaniyadagi qo'zg'olon va 1956-yil Vengriya inqilobi paytida orqaga qaytishdan foydalanishni muhokama qildi, ammo Sovet aralashuvi katta urush xavfini oldini olishga qarshi qaror qildi. 

Ikkinchi jahon urushida (1943-yil Italiyaga, 1945-yil Germaniyaga, 1945-yil Yaponiyaga), Afgʻonistonga (2001-yilda Tolibonga qarshi) va Iroqda (2003-yil Saddam Husaynga qarshi) AQShga dushman boʻlgan hukumatlarning orqaga qaytishi sodir boʻldi. Mavjud hukumatga qarshi qaratilgan bo'lsa, orqaga qaytarish ba'zan "rejim o'zgarishi "deb ataladi.

Terminologiya
-------------

Orqaga ***qaytarish*** atamasi 1940 va 1950-yillarda ommalashgan, ammo bu atama ancha eski. Ba'zi britaniyaliklar Rossiyaning Polshaga qarshi zulmiga qarshi edi. 1835-yilda "Ruslarni ,o'zining go'zal yerlaridan vahshiyligi to'lqinini cho'lga qaytarish uchun birlashadigan" koalitsiyani taklif qilishdi. Shotlandiya yozuvchisi va harbiy tarixchisi Jon Buchan 1915-yilda Amerika hindu urushlari haqida shunday yozgan edi: "Men hind urushi haqidagi tarixni esladim va oq tanli odam ogohlantirilsa va qurollansa orqaga qaytishiga ishonolmadim. Cherokees ."

Ikkinchi jahon urushi
---------------------

Orqaga qaytish, II Jahon urushida Italiya, Germaniya va Yaponiyaga qilinganidek, dushmanning qurolli kuchlarini yo'q qilish va uning mamlakatini bosib olish uchun mo'ljallangan harbiy operatsiyalarni o'z ichiga oladi.

Sovuq urush
-----------

SSSRga qarshi harbiy ortga qaytish tushunchasi konservativ strateg Jeyms Bernxem va boshqa strateglar tomonidan 1940-yillarning oxirida va Trumen ma'muriyati tomonidan Koreya urushida Shimoliy Koreyaga qarshi taklif qilingan. AQSh 1953-56 yillarda Sharqiy Yevropada kommunizmga qarshi strategiyani orqaga qaytarish kerakmi yoki yo'qmi degan savol ko'p muhokama qilindi. Qo'shma Shtatlar Sovet Ittifoqi bilan to'g'ridan-to'g'ri mojaro qo'zg'atishdan qo'rqib, bu strategiyadan voz kechdi.

Qo'shma Shtatlar ochiq harbiy ortga qaytish o'rniga, birinchi navbatda, uzoq muddatli psixologik urush va kommunistik rejimlarni qonuniylashtirish va isyonchilarga yordam berish uchun harbiy yoki yashirin yordamga e'tibor qaratdi. Bu urinishlar 1945-yilda Sharqiy Yevropada boshlangan, jumladan Boltiqbo'yi davlatlari va Ukrainadagi mustaqillik uchun kurashchilarni qurol bilan ta'minlashga qaratilgan harakatlar. Yana bir harakat 1949-yilda Albaniyaga qarshi edi. O'sha yili Gretsiya fuqarolar urushida kommunistik kuchlar mag'lub bo'lganidan keyin. Bu holatda, britaniyaliklar va amerikaliklar partizanlar urushini qo'zg'atish uchun agentlar ishga soldilar, ammo bu muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Operatsiya allaqachon ingliz agenti Kim Filbi tomonidan Sovetlarga xiyonat qilgan va agentlarni o'ldirishga olib kelgan.

### Garri Truman

Koreya urushida Qo'shma Shtatlar va Birlashgan Millatlar Tashkiloti ortga qaytish siyosatini - KXDRning kommunistik hukumatini yo'q qilishni rasman ma'qulladi. BMT kuchlarini 38-parallel bo'ylab jo'natdi. Strategiya Xitoyning aralashuviga sabab bo'ldi va AQSh kuchlari 38-parallelga qaytarildi. To'liq orqaga qaytishning muvaffaqiyatsizligi AQShning muqobil himoya strategiyasiga qaytish qaroriga yordam berdi.

### Duayt Eyzenxauer

1952-yilgi prezidentlik saylovlaridan so'ng, respublikachilar vakili Jon Foster Dalles orqaga qaytish siyosatini ilgari surishda yetakchilik qildi.  1952-yilgi Respublikachilar partiyasining milliy platformasi bu pozitsiyani yana bir bor tasdiqladi va Duayt D. Eyzenxauer Dallesni Davlat kotibi etib tayinladi. Biroq, Eyzenxauer 1953-yil oktyabr oyida Milliy Xavfsizlik Kengashining NSC 162/2 hujjati orqali ortga qaytarish o'rniga cheklovni qabul qildi va Yevropada ortga qaytarish harakatlaridan samarali voz kechdi.

Eyzenxauer buning o'rniga Markaziy razvedka boshqarmasining yashirin harakatlariga tayanib, dushmanning kichik hukumatlarini yo'q qildi va Sovuq urushda Amerika pozitsiyasini qo'llab-quvvatlovchi hukumatlarni mustahkamlash uchun iqtisodiy va harbiy tashqi yordam berdi. 1953-yil avgust oyida Qo'shma Shtatlar Britaniya SIS bilan hamkorlikda Eron harbiylariga Shohni tiklashda yordam berish uchun *Ajax operatsiyasini* o'tkazdi. Eyzenxauer maslahatchisi Charlz Duglas Jekson ham kommunizmga qarshi psixologik urushni muvofiqlashtirgan. Kongress tomonidan moliyalashtirilgan "Ozod Yevropa" radiosi Sharqiy Yevropaga qaratilgan kommunizmga qarshi hujumlarni efirga uzatdi.

1956-yilda Eyzenxauer 1956-yilgi Vengriya qo'zg'oloni paytida aralashmaslikka qaror qildi. Bir vaqtning o'zida yuzaga kelgan Suvaysh inqirozi AQShning Vengriyadagi inqirozga munosabatiga to'sqinlik qilishda muhim rol o'ynadi. Suvaysh inqirozi Sovet harakatlarini qoralashni qiyinlashtirdi. Vitse-prezident Richard Nikson keyinroq tushuntirganidek: "Biz bir tomondan Sovetlarning Vengriyaga aralashuvi haqida shikoyat qila olmadik, ikkinchi tomondan, ingliz va fransuzlarning Gamal Abdel Nosirga qarshi intervensiya qilish uchun ma'lum vaqtni tanlashini ma'qullay olmadik. "

### Ronald Reygan

1980-yillarda Qo'shma Shtatlarda "orqaga qaytarish" harakati sezilarli darajada tarqaldi. The Heritage Foundation va boshqa nufuzli konservatorlar tomonidan da'vat etilgan Reygan ma'muriyati Afg'onistondagi mujohidlar, Nikaraguadagi Kontralar, Angola va Kambodjadagi boshqa harakatlarga qurol yo'naltira boshladi. Qo'shma Shtatlar 1983-yilda Amerika aholisini himoya qilish va konstitutsiyaviy hukumatni tiklash uchun Grenadaga bostirib kirishni boshladi. Reyganning aralashuvi Reygan doktrinasi deb nomlandi.

Tanqidchilarning ta'kidlashicha, Reygan doktrinasi "Zarba" deb ataladigan narsaga va Uchinchi dunyo mojarosining kuchayishiga olib keldi. Sovet Ittifoqi oxir-oqibat Sovet-Afg'on urushidan voz kechishga majbur bo'ldi. Jessica Martin yozadi: "Orqaga qaytishga kelsak, Amerikaning isyonchilarni, ayniqsa Afg'onistondagi qo'llab-quvvatlashi o'sha paytda Sovet g'aznasini quritishga, inson resurslariga soliq solishga yordam bergan, bu mamlakatning umumiy inqirozi va oxir-oqibat parchalanishiga olib keldi".

### Jorj H.V. Bush

1990-yil 2-avgustda Iroq Quvaytni bosib olgandan so'ng, G'arb harbiylari koalitsiyasi Quvayt va Saudiya Arabistonini Baʼschi Iroqdan himoya qilish uchun joylashtirildi. Fors ko'rfazi urushi Quvaytni muvaffaqiyatli ozod qilgan bir paytda, ko'plab harbiy rahbarlar va amerikalik siyosatchilar Iroq diktatori Saddam Husaynni almashtirish va uning rejimini samarali ravishda qaytarish uchun Iroqqa to'liq bostirib kirishga chaqirishdi. Biroq, prezident Bush oxir-oqibat Iroqqa to'liq bostirib kirishga qarshi qaror qildi.

1988-1991-yillarda oʻn besh oʻz qonunlarini Sovet Ittifoqi qonunlaridan ustunligini ta`kidladi. 1991-yil 26-dekabrda Sovet Ittifoqi oʻz faoliyatini toʻxtatdi

Terrorga qarshi urush
---------------------

### Jorj Bush

Prezident J. Bushning siyosati otasining siyosatiga o'xshardi. 11-sentyabr xurujlaridan keyin uning ma'muriyati NATO koalitsiyasi bilan birgalikda hujumlar uchun mas'ul Al-Qoida terror guruhini to'xtatish uchun Afg'onistonda urush boshladi. Bush Kongressga shunday dedi:

Tolibon qarshi zudlik bilan harakat qilishi kerak. Ular terrorchilarni topshirishadi yoki ular taqdiriga sherik bo'lishadi.
Huddi shunday, Bush Iroqdagi Saddam Husayn rejimiga qarshi chiqdi. Bu rejimni Eron islom Respublikasi va Shimoliy Koreyani ham o'z ichiga olgan "yovuzlik o'qi "ning bir qismi deb belgiladi. Bundan tashqari, ma'muriyat Husayn ommaviy qirg'in quroliga ega ekanligiga ishonishini da'vo qildi. Natijada 2003-yil mart oyida AQSh harbiylari Iroqqa bostirib kirdi va Husayn rejimini ag'dardi.

### Barak Obama

2014-yil sentabr oyida IShID ikki amerikalik jurnalistning boshini kesib, jamoatchilik fikrini g‘azablantirdi. Amerika ittifoqchilarining samarasiz qarshiliklariga javoban Suriya va Iroqning katta qismini nazoratga olganidan so‘ng, Prezident Barak Obama Yaqin Sharqdagi siyosatni orqaga qaytarish maqsadini e’lon qildi. U shunday dedi:

Amerika bu terror tahdidini qaytarish uchun keng koalitsiyaga boshchilik qiladi. Maqsadimiz aniq: biz keng qamrovli va barqaror aksilterror strategiyasi orqali IShIDni yo'q qilamiz ."
### Donald Tramp

Prezident Donald Tramp maʼmuriyati Obama maʼmuriyatining IShIDga qarshi siyosatini davom ettirdi. Iroq Bosh vaziri Haydar Al-Obodiy 2017-yil dekabr oyida terrorchi guruhni magʻlubiyatga uchratganini eʼlon qildi. Baʼzi isyonchilar qarshilikni davom etar ekan, AQSh maxsus kuchlari 2019-yil oktabr oyida Suriyada IShID yetakchisi Abu Bakr Al-Bagʻdodiyni yoʻq qildi

Ma'lumotnomalar
---------------

1. 1 2  Stöver 2004. sfn error: no target: CITEREFStöver2004 (help)
2. ↑  Litwak, Robert*. Regime Change: U.S. Strategy Through the Prism of 9/11*. Johns Hopkins U.P. 2007 — 109 bet. ISBN 9780801886423.
3. ↑  *The British and Foreign Review Or European Quarterly Journal*, 1835 — 52–53 bet.
4. ↑  John Buchan*. Salute to Adventurers*, 25 January 2011 — 166 bet. ISBN 9780755117154.
5. ↑  Weigley, Russell F (1977), *The American Way of War: A History of United States Military Strategy and Policy*, 145, 239, 325, 382, 391-bet.
6. ↑  Pash, Sidney (2010), „Containment, Rollback and the Onset of the Pacific War, 1933–1941", in Piehler, G Kurt; Pash, Sidney (muh.), *The United States and the Second World War: New Perspectives on Diplomacy, War, and the Home Front*, 38–67-bet.
7. ↑  Kelly, Daniel (2002), *James Burnham and the struggle for the world: a life*, 155-bet.
8. 1 2  Borhi, László (1999), „Rollback, Liberation, Containment, or Inaction? U.S. Policy and Eastern Europe in the 1950s", *Journal of Cold War Studies*, **1** (3): 67–110, doi:10.1162/152039799316976814
9. ↑  Weiner, Tim (2007), *Legacy of Ashes: The History of the CIA*, New York: Doubleday, 45–46-bet.
10. ↑  Matray, James I (Sep 1979), „Truman's Plan for Victory: National Self-Determination and the Thirty-Eighth Parallel Decision in Korea", *Journal of American History*, JStor, **66** (2): 314–33, doi:10.2307/1900879, JSTOR 1900879.
11. ↑  Cumings, Bruce (2010), *The Korean War: A History*, 25, 210-bet.
12. ↑  James L. Roark*. Understanding the American Promise, Volume 2: From 1865: A Brief History of the United States*. Bedford/St. Martin's, 2011 — 740 bet. ISBN 9781457608483.
13. ↑  Robert R. Bowie*. Waging Peace: How Eisenhower Shaped an Enduring Cold War Strategy*. Oxford UP, 2000 — 171 bet. ISBN 9780195140484.
14. ↑  Prados, John (2009), „6", *Safe for Democracy: The Secret Wars of the CIA*.
15. ↑  Puddington, Arch (2003), *Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty*.
16. ↑  Thomas Carothers*. In the Name of Democracy: U.S. Policy Toward Latin America in the Reagan Years*. U. of California Press, 1993 — 113–15 bet. ISBN 9780520082601.
17. ↑  H. W. Brands, Jr. "Decisions on American Armed Intervention: Lebanon, Dominican Republic, and Grenada," *Political Science Quarterly* (1987) 102#4 pp. 607-624 quote at p 616 in JSTOR
18. ↑  *Encyclopedia of American foreign policy* DeConde:. Scribner, 2002 — 273 bet. ISBN 9780684806594.
19. ↑  *Encyclopedia of the Cold War* Van Dijk:. US: Taylor & Francis, 2008 — 751 bet. ISBN 9780203880210.
20. ↑  Mann, James (2009), *The Rebellion of Ronald Reagan: A History of the End of the Cold War*.
21. ↑  Rosenberg, Victor*. Soviet-American Relations, 1953–1960: Diplomacy and Cultural Exchange During the Eisenhower Presidency*. McFarland & Co. 2005 — 260 bet. ISBN 9780786419340.
22. ↑  *Bush.* „Address Before a Joint Session of the Congress on the United States Response to the Terrorist Attacks of September 11". *The American Presidency Project* (20-sentabr 2001-yil). Qaraldi: 21-dekabr 2017-yil.
23. ↑  *Bush.* „Address Before a Joint Session of the Congress on the State of the Union". *The American Presidency Project* (29-yanvar 2002-yil). Qaraldi: 21-dekabr 2017-yil.
24. ↑  *Bush.* „Address Before a Joint Session of the Congress on the State of the Union". *American Presidency Project* (28-yanvar 2003-yil). Qaraldi: 21-dekabr 2017-yil.
25. ↑  Tom Cohen, "Obama outlines ISIS strategy: Airstrikes in Syria, more U.S. troops," CNN Sept. 10, 2014
26. ↑  „Iraq announces end of war against IS, liberation of borders with Syria: Abadi" (9-dekabr 2017-yil).
27. ↑  „ISIS leader al-Baghdadi confirmed dead after apparent suicide during U.S. Operation: Sources" (27-oktabr 2019-yil).

* Bowie, Robert R. va Richard H. Immerman. *Tinchlik o'rnatish: Eyzenxauer qanday qilib barqaror sovuq urush strategiyasini shakllantirgan* (1998).
* Borhi, Laslo. "Orqaga qaytish, ozod qilish, ushlab turish yoki harakatsizlik?: 1950-yillarda AQSh siyosati va Sharqiy Evropa" *, Sovuq urush tadqiqotlari jurnali,* 1999 yil kuz, jild. 1 3-son, 67–110-betlar
* Grose, Piter. *Orqaga qaytish operatsiyasi: Amerikaning temir parda ortidagi maxfiy urushi* (2000) onlayn sharhi
* Lesh, Bryus. "Cheklangan urush yoki kommunizmning orqaga qaytishi?: Truman, MakArtur va Koreya mojarosi", *OAH Tarix jurnali,* 2008 yil oktyabr, jild. 22 4-son, 47–53-betlar
* Miz III, Edvin. "Orqaga qaytish: Rivojlanayotgan dunyoda razvedka va Reygan strategiyasi", Peter Shvayzer, tahr. *, Berlin devorining qulashi* (2000), 77-86-betlar.
* .
* .

### Birlamchi manbalar

* Burnham, James (1947), *Struggle for the World*.