**Yesseylar** yoki **Ossinlar** (Ibron. dom, *Isiyim* ; grekcha: *Εσσηνοι*, Εσσαίοι, Ὀσσαιοι, Ὀσσηνοί, yoki **qumranitlar**) — miloddan avvalgi 2-asrning birinchi choragi boshlarida vujudga kelgan yahudiy sektalaridan biri.

Esseylar haqidagi dastlabki ma'lumotlar Yahudiy Filon, Iosif Flaviy va Katta Pliniy manbalarida uchraydi. Dastlabki ma'lumotlarga ko'ra ularning soni 4000 ga yaqinligi e'tirof etiladi. Ular hozirgi Isroil hududi tomon tarqalib, dastlab shahar va qishloqlarda Assidiya nomi bilan yashaganlar. Zamonaviy olimlarning fikriga ko'ra esa, ular boshqa o'zlaridan kuchliroq qabila- ellinistlar bilan kurashgan yahudiylarning milliy birligini tashkil qilishgan. Keyinchalik Filoning so'zlariga qaraganda, shaharlarliklarning nomaqbul odatlaridan nafratlangan va so'nggi tadqiqotchilarning fikriga ko'ra, yahudiy hayotining milliy tamoyillari uchun kurashda muvaffaqiyatga erishish umidini yo'qotib, Essenlar O'lik dengizdan shimoli-g'arbiy tomonga chekinishgan va, u erda alohida koloniyalar tashkil etib, hatto Quddus ma'badida qolgan qabila a'zolari bilan uchrashishdan qochdi, o'zidan qat'iy yopiq tartibni shakllantirdi, turmush qurmadi, lekin boshqa odamlarning bolalarini o'z tushunchalarida qabul qildi va tarbiyaladi; ular uch yillik sinovdan so'ng boshqalarni o'z jamoalariga qabul qilishdi.

Qumran jamoasi
--------------

Yangi qabul qilingandan so'ng, jamoaga kiruvchi shaxs quydagicha qasam ichishi kerak bo'lgan:

* Xudoni hurmat qilishi
* hammaga adolatli bo'lishi
* hech kimga zarar yetkazmaslik
* yomonlikning dushmani bo'lish
* hokimiyatga sodiq qolish
* kuchga erishgandan so'ng, o'zini ko'rsatmaslik
* maxsus kiyim va zargarlik buyumlari taqish bilan o'zingizni boshqalardan ustun ko'rmaslik
* yolg'ondan jirkanish va haqiqatni sevish
* jamoa a'zolardan hech narsani yashirmaslik va ular haqida hech narsani begonalarga oshkor qilmaslik
* noqonuniy foyda olishdan saqlanish
* Esseylar ta'limotining dogmalarini hech kimga sotmaslik
* qasam ichmaslik
* Esseylar va yahudiylarning yozuvlarini (qadimiy kitoblarini) va farishtalarning ismlarini (Tost va Gretsga ko'ra - Xudoning sirli ismlari) sodiqlik bilan saqlashlik

Bundan tashqari, Filonning fikrlariga ko'ra yesseylar:

* qonli qurbonliklar keltirmaslik (Flaviyning so'zlariga ko'ra - ular bu qurbonliklarni faqat Quddus ibodatxonasiga keltirmaganlar)
* mehnat qilish
	+ qishloq xo'jaligida
	+ asalarichilikda
	+ chorvachilikda
	+ hunarmandchilikda
	+ shifo (nafas olish mashqlari va sehrli formulalar va oyatlarni talaffuz qilish orqali)
* qurol ishlatmaslik va Masih kelguniga qadar urushlar qilmaslik ammo Masih tomonidagi yovuz kuchlarga qarshi urushga tayyorlanish
* barcha boyliklarni umumiy mulk sifatida tan olish
* qullikni so'zsiz rad etish
* bir-biriga har tomonlama yordam berish
* jamoa a'zolarini hammasi bir-biriga aka-uka ekanligini o'rgatish[*manba?*]

### Qumron qo'lyozmalari

Eng mashhur gipotezalardan biri shundaki, aynan Esseylarning Qumran jamoasi Oʻlik dengizi sohillarii yoki Qumran qoʻlyozmalarining egasi boʻlgan - Qumron gʻorlarida topilgan koʻp sonli (1000 ga yaqin) qoʻlyozmalar. Pentateuchning eng qadimgi ma'lum bo'lgan qismlari. Shuningdek, Mark Xushxabaridan ma'lum bo'lgan eng qadimgi parcha bo'lgan 7Q5 varaq haqida ham bahs bor. Ushbu farazga ko'ra, essenlar eramizdan avvalgi 66 yildagi yahudiy qo'zg'olonlari paytida o'ramlarni yaqin atrofdagi g'orlarga yashirgan. e. ular Rim askarlari tomonidan qirg'in qilinishidan biroz oldin.

Moddiy buyumlar
---------------

Essenlar o'zlari uchun zarur bo'lgan hamma narsani qildilar ammo savdogarlar bilan aloqa qilishdan qochadilar. Ular Muqaddas Kitoblarning allegorik talqini va axloq ta'limoti bilan ko'p shug'ullanganlar. Ular yolg'iz emas, balki jamoalarda, har biri alohida uyda yashashgan; umumiy stol bor edi; kichiklar kattalarni otalarining farzandlariday e’zozlab, ularni har tomonlama e’tibor bilan oʻrab oldilar. Iosifning so'zlariga ko'ra, Essenlar Musoni to'g'ridan-to'g'ri Xudodan keyin qo'yishgan (shuning uchun ular Shanba kunini ayniqsa qattiq hurmat qilishgan) va unga qarshi kufr o'lim bilan jazolangan. Ular, umuman olganda, turmush qurmagan holda yashashgan, lekin ular nikohni inkor etgani uchun emas, balki turmush qurmaslikni nikohdan yuqori deb bilishgan. Mazhabning bir tarmog'i o'z a'zolariga turmush qurishga ruxsat berdi; ammo, xotini homilador bo'lishi bilanoq, er u bilan muloqot qilishni to'xtatdi va uni zavq uchun emas, balki bolalarni ishlab chiqarish uchun olganligini isbotlashni xohladi. Zargarlik buyumlaridan nafratlangan Essenlar o'zlarini moy bilan moylashmagan, ular butunlay yaroqsiz holga kelguniga qadar bir xil kiyimlarni kiyishgan, lekin ovqat paytida ular har doim maxsus kesilgan oq ko'ylak kiyishgan. Ularning daromadlari umumiy ehtiyojlar uchun tanlangan vasiylar va ruhoniylar tomonidan taqsimlangan.

Essenlar kambag'allarga va tartibdan bo'lmaganlarga yordam berishdi. Ular quyosh chiqmasdan turib, dunyoviy hech narsa haqida gapirmasdilar; quyoshni ibodat bilan salomlash (bu ba'zilarning fikriga zid ravishda parsizm degani emas). Rahbarlar (ularning bilimisiz, ularga rahm-shafqat qilish va ochlarga ovqat berishdan boshqa hech narsa qilish taqiqlangan) ularni ishga qo'yib yuborishdi, shundan so'ng ular sovuq suvda cho'milishdi (diniy poklanish ma'nosini anglatadi) va o'tirdilar, toza kiyim kiyish (maxsus uyda, unga begonalar kirishi taqiqlangan), marosimga o'xshash taom uchun. Katta jinoyatlar uchun aybdorlar jamiyatdan chetlashtirildi va undan tashqarida ovqat olmaslikka qasamyod qilgan holda, ochlikdan o'ldi; chin dildan tavba qilganlar qaytarib olindi. Essenlarning sudyalari (kamida 100 kishi) "qat'iy va adolatli" edi. O'z tartibi qonunlarini bajarishda Essenlar juda qattiqqo'l edilar; sharmandali hayotdan ulug'vor o'lim afzal edi. Tartib kirish vaqtiga ko'ra to'rt darajaga bo'lingan (imtihondagilarning darajasi hisobga olinmagan) va bir daraja ikkinchisidan shunchalik qattiq ajratilganki, yuqoriroqlar quyilar bilan aloqa qilish orqali harom bo'lib qolgan. Muqaddas Yozuvlarni ayniqsa chuqur o'rgangan va maxsus astsetik poklanishlar bilan tayyorlangan Essenlar kelajakni bashorat qilish sovg'asi hisoblangan. Essenlar, ruh eng yaxshi efirdan iborat bo'lib, zindonda (uning qulashi tufayli) kabi tanada qamoqqa olinadi, deb o'rgatishdi, u odam o'lganidan keyin u osmonga uchib ketadi; solih qalb uchun abadiy hayotning joyi okeanning narigi tomonidagi muborak dalalardadir; yovuz ruhlar sovuq va zulmatda abadiy azoblanadi. Essenlar taqdirni oldindan belgilashga ishonishgan.

Kelib chiqishi
--------------

Nemis cherkov tarixchisi Avgust Neanderning so'zlariga ko'ra, Essen ta'limoti Bobil asirligi davridan boshlab xaldeylardan olingan. Döllingerning so'zlariga ko'ra, esseizm yahudiylarga qaraganda ko'proq yunon, pifagor g'oyalariga asoslangan. Evald, Grets va Jost esseizmni sof yahudiylik ta'limoti deb hisoblaydilar va uning fariseylik va sadduqiylarga munosabatini turli yo'llar bilan tushuntiradilar. Ular, shuningdek, Essenlarning misrlik terapevtlari bilan genetik aloqasini topadilar, bu ta'limotlarning qaysi biri ikkinchisidan oldin bo'lganligi haqidagi savolga rozi bo'lmaydilar (Gfrörer va Gaze).

Essenlar va nasroniylik
-----------------------

 Qumran
Esseizmning nasroniylik bilan bog'liqligi haqidagi fikrlar bir xil darajada farq qiladi. Qadimgilardan Kesariyalik Evseviy va Muborak Jerom Essenlarning filiali - misrlik terapevtlar - havoriy Mark tomonidan qabul qilingan birinchi iskandariya masihiylari va ular saqlagan "qadimgi odamlarning yozuvlari" - Xushxabar va maktublardan boshqa narsa emas deb o'ylashgan. havoriylardan. Eusebiusning bu fikri terapevtlar va Markning xushxabarining bir vaqtning o'zida bo'lishiga yo'l qo'ymaydigan xronologik mulohazalar asosida rad etiladi. Zamonaviy olimlardan Gretz, Filonning terapevtlar haqidagi ishining haqiqiyligini inkor etib, uni nasroniyni qandaydir enkratik- gnostik yoki montanistik sektaga bog'laydi, shu bilan birga u terapevtlarni xristianlar deb biladi, lekin Mark Xushxabarining birinchi tinglovchilari emas, balki asketistlardir. bid'at yo'nalishi.

Olimlarning fikricha, essenizm ma'lum darajada nasroniylikni qabul qilishga zamin tayyorlagan va Isoning izdoshlarining birinchi ommasi orasida esseylar ko'p bo'lgan; Lekin havoriylar ogohlantirgan yahudiylik gnostik sektalari aynan ulardan vujudga kelgan.

Iosif Flaviy Esseylar haqida
----------------------------

Keling, guvoh bo'lgan Flaviy Iosifdan Essenlar haqida batafsil ko'chirma keltiraylik, chunki u yoshligida Essenlar bilan sahroda uch yil yashagan, ammo keyin Quddusga qaytib kelgan. Biograflarning fikricha, u Essenlar tarafdorlari uchun belgilangan uch yillik sinov muddatidan o'tmagan bo'lishi mumkin:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Своеобразен также у них обряд богослужения. До восхода солнца они воздерживаются от всякой обыкновенной речи; они обращаются тогда к солнцу с известными древними по происхождению молитвами, как будто испрашивать его восхождения. После этого они отпускаются своими старейшинами, каждый к своим занятиям. Поработавши напряжённо до пятого часа, они опять собираются в определённом месте, опоясываются холщевым платком и умывают себе тело холодной водой. По окончании очищения они отправляются в своё собственное жилище, куда лица, не принадлежащие к секте, не допускаются, и очищенные, словно в святилище, вступают в столовую. Здесь они в строжайшей тишине усаживаются вокруг стола, после чего пекарь раздаёт всем по порядку хлеб, а повар ставит каждому посуду с одним единственным блюдом <...> Кто уличается в тяжких грехах, того исключают из ордена; но исключённый часто погибает самым несчастным образом. Связанный присягой и привычкой, такой человек не может принять пищу от не собрата – он вынужден, поэтому, питаться одной зеленью, истощается, таким образом; и умирает от голода. Вследствие этого они часто принимали обратно таких, которые лежали уже при последнем издыхании, считая мучения, доводившие провинившегося близко к смерти, достаточной карой за его прегрешения <...> После Бога они больше всего благоговеют пред именем законодателя [пророка Моисея]: кто хулит его, тот наказывается смертью. Повиноваться старшинству и большинству они считают за долг и обязанность, так что если десять сидят вместе, то никто не позволит себе возражать против мнения девяти. Они остерегаются плевать пред лицом другого или в правую сторону <...> Подобно эллинам они учат, что добродетельным назначена жизнь по ту сторону океана – в местности, где нет ни дождя, ни снега, ни зноя, а вечный, тихо приносящийся с океана нежный и приятный зефир. Злым же, напротив того, они отводят мрачную и холодную пещеру, полную беспрестанных мук». | "|

Yuqoridagi iqtiboslar bizni esseylar ta'limotida butparastlik unsurlari borligiga ishontiradi. Ba'zi tadqiqotchilar essenlar ularni xaldeylardan olgan deb hisoblashadi.

Yana shuningdek
---------------

* Farziylar
* Sadduqiylar
* Yahyo cho'mdiruvchi
* Essenes tinchlik xushxabari
* Qumron qo'lyozmalari

Eslatmalar
----------

1. ↑  Иосиф Флавий. Иудейская война. Кн. вторая. Гл. восьмая

Adabiyotlar
-----------

* Владимиров А.*. Кумран и Христос*. M.: Беловодье, М. 2002.
* Амусин И. Д.*. Находки у Мёртвого моря*. {{[[Andoza:{{{1}}}|{{{1}}}]]}}: «Наука», 1964.
* Амусин И. Д.*. Рукописи Мёртвого моря*. {{[[Andoza:{{{1}}}|{{{1}}}]]}}: Издательство академии наук СССР, 1960.
* Амусин И. Д.*. Кумранская община*. Andoza:Л.: Наука, 1983.
* Елизарова М. М.*. Община терапевтов (из истории ессейского общественно-религиозного движения I в. н.э.)*. {{[[Andoza:{{{1}}}|{{{1}}}]]}}: «Наука», Главная редакция восточной литературы, 1972.
* Тантлевский И. Р.*. История и идеология Кумранской общины*. Центр «Петербургское Востоковедение», СПб. 1994.

Havolalar
---------

* Ессеи // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб. 1908—1913.
* Ессеи // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.