**Lazer** (ing. laser; Light Ampliﬁ cation by Stimulated Emission of Radiation — majburiy nurlanish yordamida yorugʻglikning kuchayishi maʼnosini anglatadigan soʻz birikmalarining bosh harflaridan olingan), optik kvant generator — ultrabinafsha, infraqizil va koʻzga koʻrinadigan soha diapozondagi nurlanishlarni hosil qiluvchi qurilma; kvant elektronikadagi asosiy qurilmalardan biri. Birinchi L. 1960-yilda yoqutda amerikalik olim T. Meyman tomonidan yaratilgan. Ishi atom va molekulalarning majburiy nurlanishiga asoslangan. L. har xil energiya (elektr, yorugʻlik, kimyoviy, issiklik va h.k.)ni optik diapozondagi kogerent elektromagnit nur energiyasiga aylantirib beradi. U 3 element — energiya manbai, aktiv muhit (modda), teskari bogʻlanishdan iborat (agar L. kogerent nurni kuchaytirish uchun xizmat qilsa, teskari boglanish zarur emas). L. boshqa yorugʻlik manbalardan kogerentligi, monoxromatikligi, juda kichik burchak ostida yoʻnalganligi bilan, nur kuvvatining katta spektral zichlikka, juda yuqori tebranish chastotasiga egaligi bilan farqlanadi. Aktiv muhitga koʻra, L. quyidagi guruhlarga boʻlinadi: 1) qattiq jism va suyuqlikdan tayyorlangan L; 2) gazli L; 3) yarimoʻtkazgichli L. Bulardan tashqari, eksimer, kimyoviy va h.k. L. xillari ham bor. L.da teskari bogʻlanish optik rezonator (ikki koʻzgu) yordamida amalga oshiriladi. Koʻzgular orasiga aktiv modda joylashtiriladi. Nur toʻlqini koʻzgulardan qaytib, yana aktiv moddadan oʻtadi, unda majburiy oʻtishlarni yuzaga keltiradi. Koʻzgulardan biri qisman shaffof boʻlib, u cheksiz koʻp oʻtishlardan keyin kuchaygan nurni tashqariga chiqib ketishiga xizmat qiladi.**Lazer koagulyatsiyasi** yoki **lazerli fotokoagulyatsiya** operatsiyasi bir qator ko'z kasalliklarini davolashda qo'llaniladi va so'nggi o'n yilliklarda keng qo'llaniladi. Jarayon davomida turli xil terapevtik foyda keltirishga harakat qilish uchun ko'z tomirlarini nozik kuyish uchun lazer ishlatiladi.

Jarayon asosan ko'z tomirlarini yopish uchun, diabetik retinopatiyaning ayrim turlarida qo'llaniladi; u endi anti-VEGF dorilar foydasiga yoshga bog'liq makula nasli qo'llanilmaydi.

Tibbiy maqsadlarda foydalanish
------------------------------

### Diabetik retinopatiya

Amerika Oftalmologiya Akademiyasi amaliyot ko'rsatmalari engil va o'rtacha darajada proliferativ bo'lmagan diabetik retinopatiya (NPDR) va fovea tashqarisida klinik jihatdan ahamiyatli makula shishi bo'lgan odamlar uchun lazer koagulyatsiyasini tavsiya qiladi; VEGFga qarshi preparatlar bilan davolash foveada klinik ahamiyatga ega bo'lgan makula shishi uchun lazer koagulyatsiyasidan yaxshiroqdir.  Jiddiy NPDR bo'lgan va makula shishi bo'lmagan odamlar uchun AAO butun retinaga lazer fotokoagulyatsiyasini tavsiya qiladi; makula shishi mavjud bo'lganda, asosiy lezyonlarga qaratilgan lazer koagulyatsiyasi tavsiya etiladi.  Anti- VEGF preparatlarining proliferativ diabetik retinopatiya uchun foydali ekanligi haqida dalillar mavjud bo'lsa-da, AAO tavsiyalarida butun retinada lazer koagulyatsiyasi hali ham afzal ko'riladi, chunki lazer bilan davolash uchun uzoq muddatli kuzatuv ma'lumotlari mavjud, ammo dori bilan davolash uchun emas. 

### Diabetik makula shishi

Anti-VEGF preparatlari diabetik makula shishi uchun lazer koagulyatsiyasidan potentsial ustundir; Ba'zi mutaxassislar lazer koagulyatsiyasi uchun dorilarni qo'llashadi. 

### Makula degeneratsiyasi

Amerika Oftalmologiya Akademiyasi amaliyot bo'yicha ko'rsatmalar makula degeneratsiyasi uchun lazer koagulyatsion terapiyani tavsiya etmaydi, ammo bu anti-VEGF preparatlari bilan davolanishga javob bermaydigan fovea tashqarisida xoroidda yangi qon tomirlari bo'lgan odamlarda foydali bo'lishi mumkinligini aytdi.  

Argon, kripton, bo'yoq va diod lazerlari druzenni yo'q qilish orqali yoshga bog'liq makula naslining oldini olishga harakat qilish uchun turli darajadagi energiya bilan ishlatilgan. 2015-yilda chop etilgan Cochrane sharhi shuni ko'rsatdiki, lazer bilan davolash druzenni kamaytirsa-da, ko'rish qobiliyatini yo'qotishning oldini olishda 2 yil ichida platsebodan farq yo'q. 

2007 yilda Cochrane tekshiruvi shuni ko'rsatdiki, ko'k-yashil argon, yashil argon, qizil kripton yoki yaqin infraqizil dioddan foydalangan holda, koroid tashqarisida yangi qon tomirlarining lazerli fotokoagulyatsiyasi samarali va tejamkor, ammo foydalar tomirlar uchun cheklangan. foveaning yonida yoki ostida. 

### Retinaning ko'z yoshlari

The laser is used to create a row of microscopic burns in the target tissue to cause scarring which will prevent the edges of the tear from detaching from the layer below. Laser photocoagulation can help prevent the deterioration of some retinal disorders and reduce the risk of future vision loss, but it cannot restore vision once it has been lost. The procedure is safe and effective for treating indicated retinal disorders, such as tears and glaucoma. It is typically an outpatient procedure lasting 15 to 20 minutes. The procedure is not entirely without risk. Damage will occur to light sensitive cells of the retina cauterised by the laser which will result in some loss of vision.

Light from the laser is absorbed by the retinal pigment epithelium and by the underlying choroid, which raises the temperature by 20 to 30 degrees Celsius. These thermal burns denature tissue protein, causing death of the affected retinal cells and coagulative necrosis.

### O'roqsimon hujayrali kasallik tufayli kelib chiqqan retinopatiya

O'roqsimon hujayrali retinopatiyasi bo'lgan odamlarda lazer koagulyatsiyasi qo'llanilgan. 2015 yilgi Cochrane tekshiruvi 1980-yillarda uchta yondashuvdan foydalangan holda o'tkazilgan ikkita klinik sinovni aniqladi - bitta markazli sinovda argon lazeridan foydalangan holda sektoral scatter lazer fotokoagulyatsiyasi qo'llaniladi; va oziqlantiruvchi tomir koagulyatsiyasiga qaratilgan ikkinchi, ikki markazli sinovda bir markaz argon lazeridan, ikkinchisi esa xenon yoy lazeridan foydalangan. Zaif dalillarga asoslanib, lazer koagulyatsiyasi bu holatda ko'rishning yo'qolishi va shishasimon qon ketishining oldini olishda samarali bo'lishi mumkin, ammo bu o'roqsimon retinopatiyaning proliferativ regressiyasiga yoki yangi tomirlar o'sishining oldini olishga ta'sir qilmaydi. 

### Radiatsion proktit

Bachadon bo'yni saratoni, prostata saratoni va kolorektal saraton kabi saratonlarni davolash uchun radiatsiya terapiyasi qo'llanilganda, to'g'ri ichakda surunkali qon ketishini o'z ichiga olgan radiatsion proktit paydo bo'lishi mumkin. Nd: YAG lazerlari va Nd: YAG lazerlari bilan davolash kaliy titanilfosfat kristalidan o'tdi va argon lazeri bilan kichik klinik sinovlarda o'rganildi.  Nd:YAG lazer yo'g'on ichak devoriga zarar yetkazish, fibroz, striktura va to'g'ri vaginal oqma, baxtsiz hodisalarda jiddiy shikastlanish xavfi, shuningdek, narxi tufayli tark etilgan.  Boshqa ikkita usul 2011 yilga kelib asosan argon plazmasi koagulyatsiyasi bilan almashtirildi, bu xavfsizroq va arzonroq.

Murakkabliklar
--------------

Ko'zda lazer fotokoagulyatsiyasining yon ta'siri va asoratlari kamdan-kam uchraydi[*manba kerak*] va ko'rishning yo'qolishi, ko'rish keskinligining yomonlashishi, kechasi ko'rishning pasayishi va ko'zda qon ketishi kiradi.  Taxminan 8% hollarda chandiq paydo bo'lishi mumkin, bu esa o'z navbatida doimiy markaziy ko'rishning yo'qolishiga olib kelishi mumkin. 

Nemis oftalmologi Gerxard Meyer-Shvikerat lazer koagulyatsiyasining o'tmishdoshi bo'lgan fotokoagulyatsiyani yaratgan. 1946 yilda u engil koagulyatsiya bo'yicha birinchi tajribalarni o'tkaza boshladi. 1949 yilda u Gamburg-Eppendorf universitetidagi oftalmologiya klinikasining tomida o'z-o'zidan qurilgan qurilma yordamida yorug'lik nurlari (yorug'lik koagulyatsiyasi) bilan retinal dekolmani birinchi muvaffaqiyatli davolashni amalga oshirdi.   Diabetik retinopatiyani davolashda lazer koagulyatsiyasidan foydalanish natijalari birinchi marta 1954 yilda chop etilgan   An'anaviy makula fokal va grid lazerli fotokoagulyatsiya 1985 yilda chop etilgan Diabetik retinopatiyani erta davolash tadqiqotida (ETDRS) diabetik makula shishi uchun tanlov davolash usuli sifatida belgilangan

Shuningdek qarang
-----------------

* Lazerli maqolalar ro'yxati
* ***Ushbu maqola Mirzo Ulug'bek nomidagi O'zbekiston Milliy universitieti Fizika fakulteti talabasi Aminov Islom tomonidan Wikita'lim loyihasi doirasida ingliz tilidan tarjima qilindi.***

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Diabetic Retinopathy PPP - Updated 2019".  American Academy of Ophthalmology Preferred Practice Pattern (24-oktabr 2016-yil). Qaraldi: 11-dekabr 2021-yil.
2. 1 2 3  Chen, X; Modjtahedi, BS; Young, LH (2015). "Management of Diabetic Macular Edema: Is It Time to Say Goodbye to Macular Laser?". *International Ophthalmology Clinics* **55** (4): 113–22. doi:10.1097/iio.0000000000000091. PMID 26322431.
3. ↑  „Age-Related Macular Degeneration PPP - Updated 2015".  American Academy of Ophthalmology Preferred Practice Pattern (29-yanvar 2015-yil). 21-oktabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-oktabr 2016-yil.
4. ↑  Lindsley, K; Li, T; Ssemanda, E; Virgili, G; Dickersin, K (April 2016). "Interventions for Age-Related Macular Degeneration: Are Practice Guidelines Based on Systematic Reviews?". *Ophthalmology* **123** (4): 884–97. doi:10.1016/j.ophtha.2015.12.004. PMID 26804762. PMC 4808456. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=4808456.
5. ↑  Virgili, G; Michelessi, M; Parodi, MB; Bacherini, D; Evans, JR (23 October 2015). "Laser treatment of drusen to prevent progression to advanced age-related macular degeneration.". *The Cochrane Database of Systematic Reviews* **2015** (10): CD006537. doi:10.1002/14651858.CD006537.pub3. PMID 26493180. PMC 4733883. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=4733883.
6. 1 2  Virgili, G; Bini, A (18 July 2007). "Laser photocoagulation for neovascular age-related macular degeneration.". *The Cochrane Database of Systematic Reviews* (3): CD004763. doi:10.1002/14651858.CD004763.pub2. PMID 17636773.
7. ↑  „Laser photocoagulation - eye". *medlineplus.gov*. Qaraldi: 8-mart 2023-yil.
8. ↑  *NORLASE.* „Laser Photocoagulation: Concept, Procedure, and Efficiency of Green Laser for Eye Conditions" (24-yanvar 2022-yil). Qaraldi: 8-mart 2023-yil.
9. ↑  *Weng.* {{{editor}}}: „Panretinal Photocoagulation" (17-dekabr 2022-yil).
10. ↑  Myint, Kay Thi; Sahoo, Soumendra; Thein, Aung Win; Moe, Soe; Ni, Han (2022-12-12). "Laser therapy for retinopathy in sickle cell disease". *The Cochrane Database of Systematic Reviews* **2022** (12): CD010790. doi:10.1002/14651858.CD010790.pub3. ISSN 1469-493X. PMID 36508693. PMC 9744465. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=9744465.
11. 1 2 3  Rustagi, T; Mashimo, H (7 November 2011). "Endoscopic management of chronic radiation proctitis.". *World Journal of Gastroenterology* **17** (41): 4554–62. doi:10.3748/wjg.v17.i41.4554. PMID 22147960. PMC 3225092. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3225092.
12. ↑  Goes, Frank*. Eye in history*. New Delhi: Jaypee Brothers, 2013. ISBN 9789350902745. OCLC 813930522.
13. ↑  Boyd, Benjamin*. Modern ophthalmology : the highlights : the account of a master wintnessing a 60 year epoch of evolution and progress (1950-2010)*. Panama: Jaypee-Highlights Medical Publishers, 2010. ISBN 9789962678168. OCLC 720191230.
14. ↑  Meyer-Schwickerath, G (1954). "[Light coagulation; a method for treatment and prevention of the retinal detachment]." (de). *Albrecht von Graefe's Archiv für Ophthalmologie* **156** (1): 2–34. doi:10.1007/BF00703328. PMID 14349833.
15. ↑  "Photocoagulation for diabetic macular edema. Early Treatment Diabetic Retinopathy Study report number 1. Early Treatment Diabetic Retinopathy Study research group.". *Archives of Ophthalmology* **103** (12): 1796–806. December 1985. doi:10.1001/archopht.1985.01050120030015. PMID 2866759.