recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fazullaxon barlosning "Lug'ati turkiy" asari.**
Mazkur lug'atni XVIII asrning ikkinchi yarmida (milodiy 1799-yili) Hindistonning Bangola shahrida Shohjahonning o'g'li Avrangzeb buyrug'i bilan Fazulaxon barlos tuzgan. 
Lug'at fors tilida bo'lib, uning kunimizgacha yetib kelgan yolg'iz qo'lyozmasi hozir Britaniya muzeyida saqlanmoqda. Unda kelib chiqishi turkiy bo'lgan 1366 ta so'zga izoh berilgan. 
Lug'atda turkiy fe'llar berilib, uning qanday o'qilishi, ma'nolari fors tilida bayon qilingan. Tuzuvchi fe'llarni o'n uch xil harf bilan boshlanuvchi so'zlar guruhiga (ya'ni boblarga), ismlarni esa o'n sakkiz xil harf bilan boshlanuvchilarga ajratadi. Avval fe'llar, so'ng otlar beriladi. 
Fe'llarni berganda avval *alif* bilan boshlanuvchi so'zlar(masalan, oqumoq), so'ng *bā* bilan boshlanuvchi so'zlar (masalan, bermäk) beriladi, shu tartibda davom etilib, oxirida *yā* bilan boshlanuvchi so'zlar keladi. Otlar esa anglatgan ma'nolariga ko'ra guruhlashtirilgan: ketma-ketlik uy-ro'zg'or buyumlarining otlaridan boshlanib, hayvonot olamiga kiruvchi so'zlar bilan tugaydi.
Turkiy so'zlar ma'nosini to'g'ri anglash, talaffuzida yanglishmaslik maqsadida turli harakatlar (alomatlar), tovushlarning maxsus atamalari (kāf-e'arabî, jim-e fārsî va b) va boshqa ko'rinishdagi izohlash yo'llaridan unumli foydalanilgan.
So'zlarning ma'nosi turkiy so'zga teng keladigan forscha so'zlar, so'z birikmalari, ba'zan bunga qo'shimcha holda hindcha so'zlarni keltirish bilan, shuningdek, o'sha so'zning ma'nosini umumiy tushuntirish yo'li bilan beriladi.

1. ↑  Sodiqov, Qosimjon*. Eski o'zbek tili*, Toshkent, 2020 — 116 bet.
**Afrika-osiyo gʻoʻzasi**, oʻt gʻoʻza (Gossypium herbaceum L.) — madaniy gʻoʻza turi. Birinchi marta K. Linney taʼ-riflab bergan (1753). Qadimdan va oʻrta asrlarda A.-o.gʻ. Gʻarbiy Afrikaning Atlantika okeani sohillaridan Xitoyning shim. viloyatlarigacha tarqalgan. Oʻzbekistonda 19-asr oxirigacha asosan A.-o.gʻ. populyatsiyalari ekilgan. A.-o. F. oʻrtacha buta, tuklar bilan qoplangan (goho tuksiz boʻladi). Oʻsuv shoxlari uzun; hosil shoxlari 4-5 boʻgʻimli. Barglari oʻrtacha kat-talikda, och yashildan qizgʻishgacha, 3-7 boʻlakli. Gullari oʻrtacha kattalikda, gul-barglari sariq. Koʻsaklari 3-4 chanoqdi. Tolasi kalta, dagʻal, oq yoki qoʻngʻir, tolasining uz. 15 mm dan 25 mm gacha. Oʻsish sharoiti turlicha boʻlishi tufayli A.-o.gʻ. keng polimorfizmga ega. A.-o.gʻ.ning barcha formalari F. M. Mauyer sistemasi boʻyicha toʻrtta evolyutsion guruhga boʻlinadi: qad. yovvoyi xillar; koʻp yillik ruderal va madaniy xillar; juda madaniylashgan, nisbatan tezpishar tropik xillar; tezpishar, hosil shoxli subtro-pik xillar. A.-o.gʻ. paxtasining tola uzunligi va texnologik koʻrsatkichlari boʻyicha oʻrta tolali gʻoʻzalar tolasidan past turadi. Ulardan quyi nomerli iplar yigiriladi, ogʻir, shu jumladan issiq gazlamalar ishlab chiqarish da foydalaniladi (qarang Gʻoʻza).

Adabiyotlar
-----------

* Mauyer F. M. Gʻoʻza, 1-t. T. 1957;
* Ter-Avanesyan D. V. Xlopchatnik, L. 1973.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Fibrillar** (lot. ﬁ brilla — tolacha, ipcha) — 1) hujayra sitoplazmasining harakatlanish yoki tayanch funksiyasini bajaradigan ipsimon strukturasi. F. protofibrillalardan tashkil topgan. Qisqaruvchi F. qisqaruvchi oqsil — aktin, muskul hujayralari — miozindan iborat. Qisqarish va boʻshashish jarayonida F. oʻz strukturasini oʻzgartiradi. Tonofibrillalar (ulardan ayrimlari keratinga ega) epiteliy hujayralarida koʻp boʻlib, hujayraning tarangligi va qattikdigini taʼminlaydi. Nerv hujayralari sitoplazmasidagi nitrofibrillalar nerv impulslarini utkazishda ishtirok etadi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Nura**, (qozoqcha: *Нұра* [Nura]) Keregetas, Qarashoʻqi, Baygʻoʻja — Qozogʻiston Respublikasining Qaragʻanda va Okmoʻla viloyatlaridagi dare. Qarqarali togʻlari etagidan boshlanadi va shim. shimoli-gʻarbga oqib borib Tengiz koʻliga quyiladi. Uz. 978 km, havzasining maydoni 60,8 ming km². Toʻlib oqqan davrlarda N.ning anchagina suvi Muxor tarmogʻi orqali Ishim daryosiga quyiladi. Oʻrtacha yillik suv sarfi quyilish joyidan 369 km da 19,5 m’/sek. Asosan, qor suvlaridan toʻyinadi. Bir oycha (asosan, aprel oyida) toʻlibtoshib, qolgan vaqtlarda esa jildirab oqadi. Noyab. da muzlab aprelda muzdan boʻshaydi. N. Qaragʻanda va Temirtovni suv bilan taʼminlashda muhim ahamiyatga ega. N.da suv omborlari qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Meri Marta Birn** (1969-yil 23-dekabrda tugʻilgan) — amerikalik aktrisa, qoʻshiqchi va televidenie yozuvchisi. U 1985-yildan 1989-yilgacha, keyin esa 1993-yildan 2008-yilgacha *"Dunyo aylanar ekan"* serialida Lili Uolsh Snayder rolini ijro etgan; shuningdek, 2000-yildan 2003-yilgacha Lilyning egizak singlisi Rose D'Anjelo. Birn, shuningdek, boshqa sahna, televidenie va kino rollarida, jumladan, 1983-yilda *suratga olingan Anna to the Infinite Power* filmidagi bosh rolni ham ijro etgan. Hozirda u 2011-yildan beri Aleksis Jordan rolini o'ynagan *"Anacostia"* raqamli drama seriyasining ijrochi prodyuseri. Birn aktyorlik faoliyati uchun uchta kunduzgi Emmy mukofotiga sazovor bo'ldi.

Yoshligi
--------

Birn Nyu-Jersi shtatining Ridjvud shahrida Terrens Jozef va Meri Adel (née TuMulty) Birnning qizi bo'lib tug'ilgan.

Karyerasi
---------

Byrne yoshligida u Iyul rolini o'ynagan Broadway musiqiy *Enni* aktyorlari tarkibiga qo'shilganida aktyorlik faoliyatini boshladi.

U *Kate va Allie*, *Qotillik, U yozgan*, *Parker Lyuis yo'qota olmaydi*, *Jeyk va Semiz odam*, *Tunning jaziramasida* va *Yuraklar yovvoyi* kabi bir qator prime time epizodik teledasturlarida taniqli aktyor bo'lgan. Birn, shuningdek, bir nechta televizion filmlarda paydo bo'lgan, *"Beshik tushganda"* va *"Pushti chaqmoq" filmlarida asosiy rollarni ijro etgan.*

Birnning filmdagi eng mashhur roli 1983-yilda *"Cheksiz kuchga Anna"* filmining bosh qahramoni bo'lgan. 2010-yilda u filmning DVD chiqishi uchun sharh berdi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Birn 1994-yil 12-noyabrda Nyu-York shahar politsiya departamentining sobiq maxfiy xodimi Maykl Makmaxonga turmushga chiqdi U Nyu-Jersi shtatining Uoldvik shahrida o'sgan va yaqin atrofdagi Ridjvudda yashaydi. 

Ularning birinchi farzandi Maykl Terrens Makmaxon 1998-yil 29-mayda tug‘ilgan. TLC seriyasining *"Chaqaloq hikoyasi"* epizodi uning ikkinchi homiladorligi va o'g'li Maksvell Vinsent MakMaxonning 2002-yil 3-sentyabrda tug'ilishi haqida hikoya qiladi. Ularning uchinchi farzandi va birinchi qizi Ennmarie 2006-yil 12-iyunda tug'ilgan.

Filmografiyasi
--------------

| Yil | Sarlavha | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 2009 | *The Bold and the Beautiful* | ssenariy muallifi | 3 qism |

| Yil | Sarlavha | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 2009 | *Bye Bye Sally* | ijrochi prodyuser |  |

Manbalar
--------



1. 1 2 3  „Martha Byrne Biography (1969-)".  FilmReference.com. 1-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-fevral 2018-yil.
2. ↑  *Smith-Brady, Lois*. „Vows; Martha Byrne and Michael McMahon". *The New York Times* (27-noyabr 1994-yil).
3. ↑  Rohan, Virginia. "In Paramus, a showbiz boot camp", *The Record (Bergen County)*, March 5, 2011. Accessed December 20, 2013. "It was a different world in 1977, when a 9-year-old from Waldwick named Martha Byrne embarked on a big adventure in New York City. One of 700 hopefuls who went to an open call for the Broadway musical "Annie, "Byrne landed the part of an orphan — and went on to a successful showbiz career."
**Salitsil kislota**, o oksibenzoy kislota, o karboksifenol, C₇H₆O₃ — oddiy aromatik oksikislota, rangsiz kristall modda. Mol. m. 138,12. Suyuqlanish temperaturasi 159°, qaynash temperaturasi 211°, Suvda oz, organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Tabiatda glikozid sifatida keng tarqalgan. Salitsil kislotani spirtlar (fenollar) bilan qizdirib, Salitsil kislota efirlari olinadi. Anilin bilan reaksiyaga kirishganda salitsilanilid hosil boʻladi. Salitsil kislota sanoatda fenolni karboksillab sintez qilinadi. Antiseptik xossaga ega boʻlganligi uchun tibbiyotda va oziq-ovqat, mevalarni konservalashda koʻplab ishlatiladi. Analitik kimyoda ham qoʻllanadi. Salitsil kislotaning metil, izoamil, benzil, fenil kabi efirlari muhim ahamiyatga ega.

Tibbiyotda antiseptik, ogʻriqni qoldiruvchi vosita sifatida, sepma (2— 5%), surtma (1 — 10%), pasta va spirtdagi eritma (1 va 2%) holida ishlatiladi. Salitsil kislota va sirka kislotaning murakkab efiri — aspirin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Alp burmalanishi** — asosan kaynozoydagi tektogenez erasi; geosin-klinal obl.larda vujudga kelib, me-zozoy va paleogenda rivojlangan. Alp burmalanishi natijasida geosiiklinallar burmali togʻlarga aylangan. Oʻsha vaqtda Alp burmali togʻlari (Alp burmalanishi nomi shundan) va Alp geosinklinal (burmali) obl. va boshqa tuzilishlar shakllandi. Alp burmalanishi Oʻrta den-giz va Tinch okean mintaqalariga ajra-tilgan. Oʻrta dengiz mintaqasiga Apen-nin, Alp, Karpat, Qrim togʻlari, Katta Kavkaz, Pomir, Himolay va boshqa kiradi; Tinch okean mintaqasiga Kordilera, And, Kamchatka, Kuril, Yaponiya, Fi-lippin o.laridagi togʻlar va boshqa kiradi. Alp burmalanishi dagi togʻlar yosh, ular kam yemirilgan, shuning uchun ham yer yuzasidagi eng ba-land togʻlar hisoblanadi. Alp burmalanishi shuning-dek tokembriy, paleozoy va mezozoyda koʻtarilgan togʻlarga ham taʼsir qilgan. Bu mintaqalarda vulkanizm va seysmik harakatlar kuchliligidan Alp burmalanishining ayrim tuzilishlari hali ham rivojlanishda.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Pomidor shoʻrva
**Pomidor shoʻrva** — pomidordan tayyorlangan sabzavotli shoʻrva. Koʻpincha boshqa taomlarni tayyorlash uchun tarkibiy qismi sifatida ishlatiladi. Odatda yangi pomidor boʻlaklaridan yoki pomidor pyuresidan tayyorlanadi. Qoʻshma Shtatlarda shoʻrvaning konservalangan versiyasi juda mashhur va odatda Kempbell shoʻrvasiga qo‘shiladi. Buyuk Britaniyada Heinz pomidor shoʻrvasi eng mashhur shoʻrvalardan biridir.

Pomidor shoʻrvasini smetana, kraker, pishloq bilan birga iste‘mol qilinadi Uni kukun shaklida ham sotib olish mumkin.

Amerikalik bastakor Robert Eshli pomidor shoʻrvasidan ilhomlanib, „Atalanta" operasining bir qismi boʻlgan „Imperiya" ni yozgan.

Tayyorlangan taomlarning xilma-xilligi
--------------------------------------

Savdoda pomidor shoʻrvaning turli shakllari mavjud, jumladan, konservalangan, quyultirilgan va kukun. „Pomidor" Campbell shoʻrva kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan eng yaxshi uchta shoʻrvadan biridir.

*

Manbalar
--------

1. ↑  „Campbell Soup Company - Campbell Worldwide - Campbell USA". *web.archive.org* (10-noyabr 2012-yil). 10-noyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-avgust 2020-yil.
**Nur tezligi** (astronomiyada) — osmon jismi (Mas, yulduz) fazoviy tezligining kuzatuvchidan shu jismga oʻtkazilgan toʻgʻri chiziqqa, yaʼni koʻrish nuri yoʻnalishiga proyeksiyasi. Dopler effekti boʻyicha anikdanadi. Unga koʻra, yorugʻlik manbai kuzatuvchidan uzokdashayotgan boʻlsa, nurlanishning toʻlqin uzunligi uzayadi, yaqinlashayotgan boʻlsa, qisqaradi. Nur tezligini aniqlash uchun osmon yoritqichidagi nurlanish (yoki yutilish) toʻlqin uzunligi spektri bilan qoʻzgʻalmas yorugʻlik manbai toʻlqin uzunligi spektrining oʻzaro farqi rasmta olinadi va ularni bir-biriga taqqoslanadi. Shu usulda necha ming yulduzning Nur tezligi aniqlangan. Koʻpchilik yulduzlarning Nur tezligi necha oʻn km/s, baʼzilariniki bir necha ming km/s.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Abo (maʼnolari).

**Abo** (arab. — jun mato) — erkaklarning uzun ustki kiyimi (kalta yeng, paxtasiz, avrasi jun yoki ip matoli). Qadim Sharqda uni koʻpincha qalandar va darvishlar kiygan. A. Turkistonga islom dinining tarqalishi natijasida kirib kelgan. U toʻn maʼnosida 7-asrdan maʼlum. A. nomi turkiy adabiyotda 14-asr shoiri Sayfi Saroyining „Guliston" asarida kiyim maʼnosida tilga olingan. Bu kiyimni 14-15-asrlarda yuqori tabaqa kishilari kiygan. 20-asrning 20- yillarigacha Samarqand va Buxoro amaldorlari kimmatli gazlamalardan kashta tikib, toshlar qadab bezatilgan A. kiygan. A.ning noyob namunalari mu-zeylarda saqlanmoqda. 20-asrning 70-80- yillaridan sanʼatkorlarning sahna kiyimi sifatida kiyishi urf boʻldi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tarixga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yomon jarohat**, -Borovskiy kasalligi, Toshkent yarasi, Qoʻqon yarasi — leyshmaniozning bir xili, teri leyshmaniozi. Infeksiyani tarqatuvchi iskabtoparlar bor joyda — Yevropaning Oʻrta dengiz boʻyidagi mamlakatlarida, Shim. Afrikada. Kichik va Jan. Osiyo mamlakatlarida, shuningdek, Turkmaniston, Tojikiston va Oʻzbekistonda uchraydi. Leyshmaniya yuqqan iskabtopar badanni chaqib, gʻudda (doʻmbogʻcha) qiladi, keyin bu gʻudda yaraga aylanadi. Yo.j.ning ikki xili uchraydi: 1) shaharga xos xili (quruq xili, Ashxobod yarasi) — yashirin davri 6—8 oy, kasallik 8—12 oy (baʼzan ortiq) davom etadi; infeksiya bemordan tarqaladi; 2) choʻlga yoki qishlokda xos xili (hoʻl xili, Pendi yarasi) — yashirin davri 10—12 kun, kasallik 2—4 oy davom etadi. Infeksiya leyshmaniya yuqqan kemiruvchi hayvonlar (kum sichqon, yumronqoziq va b.) dan, shuningdek, kasal kishilardan tarqaladi. Yo. j. boʻlib oʻtgan organizmda mustaxkam immunitet vujudga keladi. Yo. j. gʻuddaligida davolanmasa, yara bitgach, oʻrni chandiq boʻlib qoladi. Oldini olish. Uyjoy atrofidagi kemiruvchilar, ularning uyasi va iskabtoparlarni yoʻqotish, pashshaxona tutish, repellentlar (hasharotlardan saqlanish uchun badanning ochiq joylariga surtiladigan va kiyimboshlarga purkaladigan kimyoviy moddalar)dan foydalanish tavsiya etiladi. Yo. j. tarqalgan joyga koʻchib keluvchilar ehtiyotdan emlanadi, natijada Yo. j.ning shahar va qishloqxiliga qarshi immunitet tez vujudga keladi. Yo. j. hozir deyarli yoʻqotilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Britaniya lab boʻyogʻi jar
 „Shirin kashtan tusli sochlar" — 1947-yilgi labboʻyoq (Gruziya)
**Pomada** (fransuzcha: *pommade*) — sochni parvarish qilish uchun kosmetik mahsulot. XX-asrning oʻrtalarida u taomildan chiqdi. Zamonaviy tilda „pomada" soʻzi lab boʻyogʻini bildiradi.

„Pomada" soʻzi roman tillarida ildizlarga ega (lotincha: *pomum* — olma): qadimgi Rimda „pomada" olma eti va yogʻdan tayyorlangan davolovchi malham edi. Rus tiliga pomada soʻzi XVII-asrda fransuz tilidan (fransuzcha: *pommade*) yoki nemis (nemischa:) tilidan kelgan. Dastlab, ruschada „pomada" soʻzi diri maʼnosini anglatadi, ammo XIX-asrga yaqinlashgan sari soʻz dekorativ kosmetika vositasi sifatida tushunila boshlandi. XIX va XX-asr boshlarida pomada sochni parvarish qiladigan malham koʻrinishidagi mahsulot boʻlib, u sochni yaltiratar va turmakni yaxshiroq tutib turardi. Pomada ishlab chiqarishda asosiy tarkibiy qism aromatik moddalar va choʻchqa, qoramol yoki boshqa hayvonlardan olingan yogʻ edi.

Pomada XIX-asrning ikkinchi yarmida va XX-asrning birinchi yarmida ayollar va erkaklar orasida mashhur edi. Valentino va boshqa ovozsiz film qirollari sochlarini pomada bilan moylashgan. Pomadaning raqobatchisi soch mumi edi: mumlangan sochlar unchalik yaltiramagan va namlangandek koʻrinmagan. Keyinchalik, lak va soch geli paydo boʻlishi bilan, kosmetika sifatida pomada eskirgan va „pomada" deganda labboʻyoq tushuniladigan boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  под общ. ред. А. Ситниковой. ed (2005). *Помада* (Этимологический словарь русского языка nashri). Ростов-на-Дону: Феникс.
2. ↑  Крылов Г. А. ed (2004). *Помада*. СПб: ООО «Виктория плюс».
3. ↑  Семёнов А. В. ed (2003). *Помада* (Этимологический словарь русского языка nashri). М: ЮНВЕС.

Adabiyotlar
-----------

* Личная помада // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1958. — Т. V. — Стб. 87 — 588 с.
Yuqori Yeloustoun sharsharasi (2012-yil)

  

**Yelloustoun sharsharasi** (inglizcha: *Yellowstone Falls*) - Park okrugidagi (Vyoming shtati, AQSh) "Yellowstone" milliy bogʻidagi Yelloustoun daryosida joylashgan ikki sharshara. Ularning orasidagi masofa daryo boʻylab taxminan 750 metrni tashkil qiladi.

Yuqori Yelloustoun sharsharasi
------------------------------

Yuqori Yellowstone sharsharasi (inglizcha: *Upper Yellowstone Falls*) 44°42′46″N 110°29′59″W﻿ / ﻿44.71278°N 110.49972°W﻿ / 44.71278; -110.49972GO nuqtasida joylashgan boʻlib uning balandligi 33 metrni tashkil qiladi.

 Quyi Yelloustoue sharsharasi. Surat 2005-yil iyun oyida olingan.

Quyi Yelloustoue sharsharasi
----------------------------

Quyi Yellowstone sharsharasi (inglizcha: *Lower Yellowstone Falls*) 44°43′5″N 110°29′46″W﻿ / ﻿44.71806°N 110.49611°W﻿ / 44.71806; -110.49611GO nuqtasida joylashgan boʻlib uning balandligi 94 metrni tashkil qiladi. Bu Parkdagi eng baland sharshara va suv hajmi boʻyicha qiyali togʻlardagi eng katta sharshara: quruq mavsumda (kuzda) suv oqimi taxminan 19 m³/s, yomgʻirlar mavsumda (bahor oxirida) - 240 m³/s gacha yetishi mumkin.

Quyi Yelloustoun sharsharasidan oqib tushgan suv buyuk yelloustoun kanyoniga qarab oqib ketadi.

Galereya
--------

* Quyi sharshara, 1870-yil, oddiy askar Charlz Mur tomonidan chizilgan.Quyi sharshara, 1870-yil, oddiy askar Charlz Mur tomonidan chizilgan.
* Quyi sharshara, Tomas Moranning 1871-yilgi rasmi.Quyi sharshara, Tomas Moranning 1871-yilgi rasmi.
* Yuqori sharshara, 1916-yil fotosurati.Yuqori sharshara, 1916-yil fotosurati.
* Quyi sharshara, 1941-yil fotosurati Ansel Adams.Quyi sharshara, 1941-yil fotosurati Ansel Adams.
* Quyi sharsharaning ko'rinishiQuyi sharsharaning ko'rinishi
* Qishda Quyi sharsharaQishda Quyi sharshara

Havolalar
---------

1. ↑  Верхний Йеллоустонский водопад(ingl.) на сайте *yellowstone.net*
2. ↑  Верхний Йеллоустонский водопад(ingl.) на сайте *gowaterfalling.com*
3. ↑  Нижний Йеллоустонский водопад(ingl.) на сайте *yellowstone.net*
4. ↑  Нижний Йеллоустонский водопад(ingl.) на сайте *gowaterfalling.com*
**Abjad al-ʼulum** (arabcha: )

„*Abjad al-’ulӯm*" ensiklopedik asar. Unda ilm va fanlar, xususan, Islomga oid ilmlar tasnifi, shuningdek, tarix va turli soha olimlarining tarjimai hollari haqida maʼlumotlar berilgan. Asar Muhammad Siddiqxon al-Qannujiy qalamiga mansub. Muallif asarni yozishda al-Forobiyning „*Ihsā al-­’ulӯm*", al-Xorazmiyning „*Mafātih al-’u­lӯm*", Toshko‘prizodaning „*Miftāh as-­saʼāda*" va Hoji Xalifaning „*Kashf az-­zunӯn*" asarlaridan foydalangan.

### Jildlari

Asar uch jilddan iborat bo‘lib, har bir jild bir necha bob va fasllarga bo‘lingan hamda quyidagicha nomlangan:

1. Birinchi jild — „*Al-Vashy al-marqӯm*".
2. Ikkinchi jild — „*As-Sihāb al-markӯm al-mumtir bi-anvā’ al-funӯn va asnāf al-’ulӯm*".
3. Uchinchi jild — „*Ar-Rahӣq al-maxtӯm min tarājim aimma al-’ulӯm*".

Asar 1978-yil Damashqda nashr etilgan.

Muallif haqda
-------------

Muallifning to‘liq ismi Muhammad Siddiqxon ibn Hasan ibn Ali ibn Lutfulloh al-Hasaniy al-Buxoriy al-Qannujiy bo‘lib, u taniqli hadisshunos olim va mufassir bo‘lgan. 1248/1832-yil Hindistonning Banus Bariliy qish­log‘ida tavallud topgan.

Muhammad Siddiqxon olti yoshga yetganida otasi vafot etib, yetim qoladi. Onasi va akasi bilan ota-bobolari yurti Qanuj shaharchasiga jo‘nab ketadilar. Dehlida taʼlim oladi. Keyinchalik, Bhopal shahriga (Hindiston) safar qilib, o‘sha yerda yashab qoladi. U yerda vazir darajasigacha ko‘tariladi. Bhopal amiri Iskandar Begimning qizi malika Shohjahon Begimga uylanadi.
Muhammad Siddiqxon oltmishdan ziyod arab, fors va hind tillarida asarlar yozgan. U 1307/1890 y. vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Muhammad Siddiqxon. Abjad al-’ulӯm. „Dor Ibn Hazm", 2002;
2. Ahmad Atiyatulloh. Al-Qāmӯs al-islāmӣ. „Maktaba an-nahda al-misriyya", 1963. I, 7-8;
3. Fotima Mahjub. Al-Mavsӯ’a az-zahabiyya. II, 88.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yomon jartepa**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Mil.avv.I—VII asrlar. Fargʻona viloyatining Quva tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Taxta koʻprik" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Fargʻona viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Joʻyak** — tuproqning mexanik tarkibi, ekin turi va ekish usuliga koʻra kuzda yoki baxrrda yer yetilganda olinadigan ekish arigʻi; ikki pushta oʻrtasidagi ariq. Koʻproq kartoshka va poliz ekinlari J. olib ekiladi. J.ning "ilon izi","dandana", toʻgʻri (egat) xillari bor. J.ning egat xili keng tarqalgan. "Ilon izi" ("aylanma") shaklida olingan J. ning kengligi 80— 90 sm, chuq. 40—50 sm, pushtasi (ikki arigʻi oʻrtasi) poliz ekinlari uchun 1,5—2,5 m, boshqa ekinlar uchun 60— 80 sm kenglikda olinadi. Uning bir burilishi bilan ikkinchi burilishi oʻrtasidagi oraliq yer nishabiga qarab 4^7 m. J.ga quyilgan suv oyoklagach, etagidan boshlab, J. suv bilan (2/3 qismgacha) toʻlishiga qarab, quloq bogʻlab chiqiladi (har 1—2 ariqning suv bilan toʻlgan joyi tuproq tortib bekitiladi). J.ning nam chiqqan yeriga urugʻ ekiladi. Ekin butun oʻsuv davrida J.dan sugʻorib turiladi. J.ning burilgan joyiga chim bosib, suvni oqova qilib quyish ham mumkin. J.ning "dandana" usulida J. barmoq shaklida olinadi, uzunasiga tortilgan oʻq ariqdagi suv boshi berk (barmoq) ariklarga toʻldirib qoʻyiladi. J.ning "ilon izi" va "dandana" turlari asosan ketmon bilan ochiladi (mexanizatsiyadan foydalanib boʻlmaydi). Egat — 100–150 m va undan ortiq uzunlikda bir-biriga parallel olingan J.lardir. Paxtachilikda markyor tashlab 120 yoki 180 sm kenglikda va 25—30 sm chuqurlikda olinadi. Ekin J.ning ikki tomoniga yoki ikki qirgʻogʻiga ekiladi. Gullash faza-sida ekilgan qatorlar oʻrtasidan egat ochilganda 90 yoki 60 sm li qator oraligʻi hosil boʻladi, ekin pushta oʻrtasida qoladi. Tekis dalaga nisbatan J.dagi tuproqning havo-issiklik va suv rejimi qulay boʻladi. J.da urugʻ tushgan atrof va undan pastroqda tuproq harorati boshqa joylarga Karaganda 0,9—3,0° koʻproq isiydi.

Abdurahim Ermatov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sol-Iletskiy tumani** (ruscha: *Соль-Илецкий райо́н*; qozoqcha: *Тұзтөбе ауданы*, Tuztóbe aýdany) — Rossiyaning Orenburg viloyatidagi oʻttiz beshtadan biri, maʼmuriy tuman (Viloyatning janubida joylashgan. Tumanning maydoni 5,100 square kilometer (2,000 mi²). Maʼmuriy markazi — Sol-Iletsk shahri (maʼmuriy jihatdan tuman tarkibiga kirmaydi).  Aholisi: 25 424 (2010-yilgi aholi ro'yxati ); 28 425 (2002-yil aholini ro'yxatga olish)

Ma'muriy va munitsipal maqomi
-----------------------------

Ma'muriy bo'linishlar doirasida Sol-Iletskiy tumani viloyatdagi o'ttiz beshta tumandan biridir. Sol-Iletsk shahri tumanlar bilan teng maqomga ega bo'lgan ma'muriy birlik sifatida alohida birlashtirilganiga qaramay uning ma'muriy markazi bo'lib xizmat qiladi. 

Munitsipal bo'linma sifatida tuman hududi va Sol-Iletsk shahri hududi birgalikda Sol-Iletskiy shahar okrugi sifatida birlashtirilgan. 2015-yil 1-yanvarda tuman Sol-Iletskiy munitsipal okrugi sifatida, Sol-Iletsk shahri esa Sol-Iletsk shahar posyolkasi sifatida uning tarkibiga kiritilgan. 

1. 1 2 3  Law #1370/276-IV-OZ
2. ↑  „General Information" (russian).  Sol-Iletsky District. Qaraldi: 31-avgust 2016-yil.
3. ↑  Resolution #4-p
4. ↑  *ru Federal State Statistics Service.* „ru:Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1" [2010 All-ru Population Census, vol. 1] (ru).  Federal State Statistics Service (2011).
5. ↑  Law #2367/495-IV-OZ
6. ↑  Law #3028/833-V-OZ
**Melih Cevdet Anday** — noyob sheʼriyati anʼanaviy adabiy oqimlardan tashqarida boʻlgan turkiyalik yozuvchi edi. U, shuningdek, olti yil ichida oʻn bitta sheʼrlar toʻplamini, sakkizta pyesani, sakkizta romani, oʻn beshta esse toʻplamini oʻz ichiga olgan koʻplab boshqa janrlarda yozgan, ularning bir qancha yirik adabiy mukofotlarga sazovor boʻlgan. Shuningdek, u turli tillardan bir nechta kitoblarni turkchaga tarjima qilgan.

Hayoti
------

Melih Jevdet Anday 1915-yilda Istanbulda tugʻilgan va 1931-yilda ota-onasi Anqaraga koʻchib borguncha oʻsha yerda yashagan. U Gazi oʻrta maktabini tugatgan va bir muncha vaqt Belgiyada Davlat temir yoʻllari stipendiyasi boʻyicha sotsiologiyani oʻrganishni boshlagan, ammo 1940-yilda Germaniya istilosi sabali uyga qaytishga majbur boʻlgan.1942-51-yillarda u Anqara Taʼlim vazirligida nashriyot boʻyicha maslahatchi, keyin shahar kutubxonachisi boʻlib ishlagan. Bu vaqt ichida u bir nechta gazetalarda jurnalist sifatida ish faoliyatini boshladi. 1954-yildan keyin u Istanbul munisipal konservatoriyasida oʻqituvchi boʻlib ishladi. 1964-yildan 1969-yilgacha Anday Turkiya Radio Televideniyesi Direktorlar Kengashida ishlagan. 1977-yilda Konservatoriyadagi lavozimidan isteʼfoga chiqqanidan keyin, Anday hukumat almashgandan keyin chaqirib olingunga qadar Parijdagi YUNESKOning Madaniyat attashei lavozimiga tayinlandi.

Asarlari
--------

Metin Yurdanur shoirning Melih Cevdet Anday Park, Orenda haykali
Sheʼriyat
* *Garip* (Gʻarib)
* *Rahatı Kaçan Ağaç* (Rohatsiz daraxt, 1946)
* *Telgrafhane* (Telegramxona, 1952)
* *Yan Yana* (Yonma-yon, 1956)
* *Kolları bağlı Odysseus* (Qoʻllari bogʻliq oddisey, 1963)
* *Göçebe Denizin Üstünde* (Nomad dengizida, 1970)
* *Teknenin Ölümü* (Qayiqning oʻlimi, 1975)
* *Sözcükler* (Soʻzlar, 1978)
* *Ölümsüzlük Ardında Gılgamış* (Gilgamish oʻlmaslik ortida, 1981)
* *Güneşte* (Quyoshda, 1989)
* *Yağmurun Altında* (Yomgʻir ostida, 1995)
* *Seçme Siirler* (Tanlangan sheʼrlar, 1997).

Romanlar
* *Aylaklar* (Vagabondlar, 1965)
* *Gizli Emir* (Yashirin buyruq, 1970)
* *İsaʼnın Güncesi* (Masihning kundaligi, 1974)
* *Raziye* (1975)
* *Yagmurlu Sokak* (Yomgʻirli koʻchalar, 1991),
* *Meryem Gibi* (Maryam kabi, 1991)
* *Birbirimizi Anlayamayiz* (Biz bir-birimizni tushuna olmaymiz, 1992).

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  Details under the author’s name at the Turkish Cultural Foundation
3. ↑  Turkish Cultural Foundation
**Africable** — shtab — kvartirasi Bamakoda (Mali) joylashgan, fransuz tilidagi, umumiy Afrika telekanalidir. Kanal 2004-yil 26-iyunda Frankofoniya -Afrikadagi yosh kabel operatorlari istagidan kelib chiqqan holda ishga tushirilgan.

Tv Dasturlari
-------------

Africable dasturi Afrika birligi va gʻururiga qaratilgan. Ularning shiori „La Chaîne du Continent". Kanal ORTM (Mali), RTI (Ivuar), RTS 1 (Sénégal), RTB (Burkina-Faso), ORTB (Benin), Télé Sahel (Niger), CRTV (Kamerun) dan yangiliklar dasturlarini („Jurnal") efirga uzatadi. RTG1 (Gabon) va RTG (Gvineya).

Mavjudligi
----------

* MMDS antenna orqali
	+ Benin
	+ Burkina-Faso
	+ Kamerun
	+ Chad
	+ Gabon
	+ Gvineya
	+ Mali
	+ Niger
	+ Senegal
	+ Bormoq
* UHF antenna orqali
	+ Burkina-Faso
	+ Niger
	+ Senegal
* Sunʼiy yoʻldosh Intelsat 707 orqali
	+ Afrika
	+ Yevropa
* Sunʼiy yoʻldosh Eutelsat W3A orqali
	+ Yevropa
	+ Shimoliy Afrika
	+ Yaqin Sharq

Havolalar
---------

* Malida televideniye

Manbalar
--------

1. ↑  „Africable - la chaîne du continent". 8-iyun 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyun 2010-yil.
2. ↑  „Africable - la chaîne du continent". 2-iyul 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyun 2010-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy veb-sayt
**Front va orqa front qahramonlariga haykal** — Perm shahrida, shahar esplanadasida, shaharningLeninskiy tumanida oʻrnatildi.

Tarix
-----

Yodgorlik 1985-yil 9-mayda Ulugʻ Vatan urushidagi Gʻalabaning 40-yilligi sharafiga tantanali ravishda ochildi. Yodgorlik mualliflari haykaltarosh, SSSR Davlat mukofoti laureati V. M. Klikov RSFSRda xizmat koʻrsatgan meʼmor R. I. Serjiev, arxitektor V. I. Snegirev, shuningdek, dizayner B. S. Gurvich.

Yodgorlikning gʻoyasi shundan iboratki, uchta figura — qalqon yasagan ishchi, qilichli jangchi va Vatan timsoli — ular fashizmga qarshi urushda, front va orqa front birligining timsolidir. Ishchi qiyofasi sharqqa, jangchi qiyofasi gʻarbga, u yerdan kelgan dushmanga qaratilgan. Ishchi va jangchining feʼl-atvorining tengligini, shuningdek, ona-Vatanning har bir kishiga yaqinligini koʻrsatish uchun bir xil balandlikdagi uchta haykal.

Yodgorlik shaharning muhim diqqatga sazovor joyi boʻlib, 2005-yildan beri har yili qayta taʼmirlash ishlari olib borilmoqda. Bundan tashqari, yodgorlik 2001-yil hamda 2003-yilda qayta taʼmirlangan.

Havolalar
---------

* „«И помнит мир спасённый…»" (ru). 25-iyul 2004-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-oktabr 2012-yil.



* „К 9 мая в Перми реконструируют памятник «Героям фронта и тыла»" (ru).  Регнум (17-aprel 2008-yil). Qaraldi: 12-oktabr 2012-yil.

[*sayt ishlamaydi*]

Qoʻshimcha oʻqish
-----------------

* Geroyam fronta i tila // Yuniy xudojnik : jurnal. — 1988. — № 5. — S. 18—19. — ISSN 0205-5791.
**Afrika taraqqiyot banki** (African Development Bank) — Afrika mamlakatlarining iqtisodiy va ijtimoiy rivojlantirish dasturla-rini kredit bilan taʼminlaydigan dav-latlararo mintaqaviy bank. 1963-yilda tashkil etilgan. 1967-yildan boshlab faoliyat olib boradi. Boshqaruvi Abid-jon shahrida (Kot-d’Ivuar Respublikasi). Unga Afrikaning 50 mamlakati, boshqa mintaqalardan 25 mamlakat aʼzo (shu jumladan Yugoslaviya, Xitoy). 1980-yillar oxirida ustav kapitali 6,5 mlrd. AQSH dollarini tashkil etdi, uning 2/3 qismi Afrika davlatlariga tegishli. Ikki filiali bor (Afrika taraqqiyot fondi va Nigeriya trast fondi). Kreditlarning yarmidan koʻprogʻi qishloq xoʻjaligi va infra-tuzilmalarga yoʻnaltiriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
"IRSHOD AZ-ZIROʼA FI ILM ALHIROSA" ("Dehqonchilik ilmi haqida qoʻllanma") — 1515-yil hirotlik olim Niyoziy Hiraviy tomonidan yozilib, temuriylardan Sulton Mahmudga takdim etilgan asar. 8 bob (Ravza-gulshan) dan iborat: 1) tuproqshunoslik (yerning turlari); 2) har xil ekinlarni ekish jadvali; 3) don ekinlari, 4) uzumchilik; 5) sabzavotchilik va koʻk ekinlar; 6) meva, man-zarali daraxtlar va gul ekish; 7) pay-vand qilish, mevali daraxtlarni ekish tartibi, sugʻorish usullari va asalarichilik; 8) mevali va manzarali daraxtlar, gullarni maʼlum reja (tarh) bilan ekish. Muallifning fik-richa, yerni yaxshi haydash, oʻgʻitlash, sugʻorish, ekinni oʻz vaqtida ekish va parvarish qilish tufayli har qanday yerdan ham yuqori hosil olish mumkin. Asarda urugʻ tanlashga alohida eʼti-bor berish lozimligi koʻrsatilgan. Asarning don, texnika ekinlari, paxtachilik, bogʻdorchilik, poliz ekinlari, sabzavotchilik va gulchilikka bagʻishlangan boblari diqqatga sa-zovor. Unda meva navlarini yaxshilash uchun payvand qilish va changlatishning ahamiyati kattaligi yozilgan. Oʻrta Osiyo dehqonchilik agrotexnikasini oʻrganishda qimmatli manba boʻlgan bu asarning qoʻlyozma nusxasi Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik institutida saqlanadi (inv. N565).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abon** — bu Indoneziya oshxonasining, odatda kichik boʻlaklarga boʻlingan goʻsht, tovuq, baliq, dengiz mahsulotlari yoki kamdan-kam hollarda oʻsimlik yogʻida ziravorlar va kokos suti bilan qovurilgan baʼzi sabzavot mahsulotlari. Koʻpincha uning uchun asosiy mahsulot mol goʻshti boʻlib, mamlakatning nasroniy hududlarida choʻchqa goʻshtidan ham foydalaniladi.

U engil taom sifatida xizmat qilishi mumkin, lekin koʻpincha boshqa taomlar uchun qoʻshimcha ingredient yoki garnitür sifatida ishlatiladi — qaynatilgan guruch, bubur-ayam, nasi-goreng, noodle, omlet, shuningdek arem-arem pishirish uchun plomba sifatida ishlatiladi.

U uyda ham, sanoatda ham ishlab chiqariladi. U Indoneziyaning turli mintaqalarida mashhur, ammo Yava oshxonasida eng muhim rol oʻynaydi.

Kelib chiqishi va tarqalishi
----------------------------

 Mol goʻshtini sotish. Shimoliy Sumatra
Abon — turli milliy nomlar ostida koʻplab Sharqiy Osiyo oshxonalarida uchraydigan taomning Indoneziya versiyasi. Uning retseptida Xitoy oshxonasining shubhasiz taʼsiri bor.unda shunga oʻxshash taom *zhousu* nomi ostida paydo boʻladi. Biroq, abon tayyorlash indoneziyaliklar tomonidan juda uzoq vaqtdan beri amalda boʻlganligi sababli, bu taom odatda ular tomonidan oʻziga xos, asl taom sifatida qabul qilinadi. Indoneziya abonining „oʻziga xosligi" ning qoʻshimcha omili — bu retseptning maʼlum nuanslari: agar uni tayyorlash texnologiyasi xitoylik bilan deyarli bir xil boʻlsa, unda ishlatiladigan ziravorlar toʻplami sezilarli darajada farq qiladi. Bundan tashqari, agar Xitoy oshxonasi uchun bunday taomni qovurayotganda mahsulotlar faqat soya sousi bilan taʼmlangan boʻlsa, indoneziyaliklar bu maqsadda kokos sutidan foydalanadilar va soya sousi faqat baʼzida ziravorlardan biri sifatida qoʻshiladi.

Abon — Shimoliy va Janubiy Sumatra, Bali, Shimoliy Sulavesi kabi Indoneziyaning koʻplab mintaqalarida keng tarqalgan taom. Biroq, u Markaziy va Sharqiy Java provinsiyalarida ixcham yashovchi va boshqa koʻplab hududlarda tarqalib ketgan mamlakatdagi eng koʻp odamlar — yavaliklar oshxonasida eng muhim rol oʻynaydi .

Adabiyot
--------



* Suryatini N. Ganie*. Mahakarya Kuliner - 5000 Resep Makanan & Minuman di Indonesia*. Jakarta: Gramedia Pustaka Utama, 2013. ISBN 978-602-03-5885-7.
* *1010 Resep Asli Masakan Indonesia*. Jakarta: Gramedia Pustaka Utama, 2008. ISBN 978-979-22-3752-8.
* Lisdiana Fachruddin*. Membuat aneka abon*. Yogyakarta: Penerbit Kanisius, 1997. ISBN 979-672-112-0.
* Dapur Alma*. 100 Resep Nasi Goreng*. Jakarta: Gramedia Pustaka Utama, 2013. ISBN 978-6020-3408-14.
* Carla Maharani*. Olahan Mie*. Jakarta: Gramedia Pustaka Utama, 2013. ISBN 978-979-0821-798.

Manbalar
--------

1. ↑  Suryatini N. Ganie 2013, s. 774. sfn error: no target: CITEREFSuryatini\_N.\_Ganie2013 (help)
2. ↑  Carla Maharani 2013, s. 31. sfn error: no target: CITEREFCarla\_Maharani2013 (help)
3. 1 2  Lisdiana Fachruddin 1997. sfn error: no target: CITEREFLisdiana\_Fachruddin1997 (help)
**Abner Carroll Binder** (talaffuzi: *Abner Kerroll Binder*; 1896-yil 20-fevral, Mexaniksburg, Pensilvaniya — 1956) amerikalik jurnalist. Binder Pensilvaniya universiteti va Garvard universiteti bitiruvchisi. U gazeta muxbiri va *Chicago Daily News,* *Minneapolis Tribune* uchun muharrir sifatida jurnalistikaga qoʻshgan hissasi bilan mashhur. Binder 1920-yilda Doroti Woltonga turmushga chiqdi va ularning toʻrt farzandi bor. Abner 1956-yilda leykemiyadan vafot etdi.

Tarjimai holi
-------------

Binder 1896-yil 20-fevralda Mexaniksburg, Pensilvaniyada tugʻilgan. Uning onasi 1899-yilda vafot etdi va Binder Kvaker eʼtiqodidagi oila doʻstlari tomonidan katta qilingan. Bu uning hayotida keyinchalik Amerika Qizil Xochning American Friends Service Committee xizmat qilishiga sabab boʻlgan boʻlishi mumkin. Abner New York Akademiyasining tayyorgarlik maktabida oʻqigan. U Pensilvaniya universitetida, keyin esa H*arvard* universitetida falsafa va ijtimoiy etika boʻyicha oliy taʼlimni tamomlagan.

Jurnalistikadagi faoliyati
--------------------------

Binder gazetadagi faoliyatini mehnat masalalarini yoritish bilan boshlagan. U ishchilar uyushmalari va partiyasiz liga fermerlari tomonidan tashkil etilgan *Minnesota Daily Star gazetasini* ishga tushirishga yordam berdi. 1920-yil davomida Abner Shimoliy Dakota shtatining Fargo shahridagi *Courier News* va kooperativ, mehnatga yoʻnaltirilgan yangiliklar yigʻish uyushmasi Federated Press uchun maqolalar yozgan. Oxir-oqibat u 1922-yilda *Chicago Daily News gazetasiga* sanoat va mehnat yangiliklarini yoritish uchun jamoaga qoʻshildi. *Daily News*da bir necha yil oʻtgach, Lotin Amerikasi, Yevropa va Rossiyadagi voqealarni yoritib, xorijiy muxbirga aylandi. Binder Chikagoga qaytib, *Daily News* nashriyotchisi Frenk Noksning muharrir yordamchisi boʻlib faoliyat yuritdi. Keyin gazetaning chet el xizmati direktori boʻldi.

1945-yilda Binder *Chicago Daily News gazetasini* tark etib, *Minneapolis Tribune gazetasiga* muharrir boʻldi va oʻz faoliyatini universitetlarda tashqi aloqalar boʻyicha oʻqituvchi sifatida boshladi. U tez-tez radioda sharhlovchi sifatida paydo boʻldi va 1952-yilda Edvard R. Murrowning „*Men ishonaman"* radio dasturiga, ayniqsa mashhur boʻlgan qismiga hissa qoʻshdi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Binder 1920-yilda Qizil Xochda xizmat qilayotganda tanishgan Doroti Wolton bilan oila qurdi va toʻrt farzandli boʻldi.

Manbalar
--------


1. ↑  "Faculty of Arts and Sciences: First Assignment of Aid from the Price Greenleaf Fund for 1913-1914, "in *Harvard University Gazette*, Vol. 9. Cambridge, Massachusetts, 1913-1914.
2. ↑  Wapshott, Nicholas. *The Sphinx: Franklin Roosevelt, the Isolationists, and the Road to World War II*: Chapter Seventeen: "Over My Dead Body, "footnote number 39 („Abner Carroll Binder"). New York, New York: W. W. Norton & Company, 2014.
**Tilla kampir** (18-asrning oxiri — Samarqand viloyati Qoʻshrabot tumani Qoʻrgʻon qishlogʻi — 19-asrning 1yarmi) — oʻzbek dostonchishoirasi, Ergash shoirning otasi Jumanbulbulning momosi. Asarlari yozib olinmagan. U haqida ayrim nakdlar, asarlaridan baʼzi parchalar bizgacha yetib kelgan. Aytishlaricha, Tilla kampir "Oysuluv" dostonini yuksak sanʼatkorlik bilan kuylagan. Bir naklga koʻra, shoira yosh vaqtida eri oʻlgan, qoʻlida yosh bolasi qolgan. Xuddi shu vaqtda uning koʻliga kuydirgi yarasi chiqqan. Shunda shoira shunday kuylagan ekan:Kuydirgi meni kuydirdi, Koʻzimning yoshin quydirdi, Qaddimni yoyday eydirdi, Eli-xalqimni jiydirdi, Koʻkdan kiyim kiydirdi.

Jumanbulbul oʻgʻli Ergashga shunday degan ekan: "Biz bilmay qolibmiz, qishlogʻimizda ikki chechan kampir bor ekan, oʻlib ketdi. Ulardan soʻzni oʻrganib qolmabmiz. Yoshlik qildik, Tilla kampirdan gap — qoʻshiq oʻrganmadik. Birimiz — Jissoq, shoirlarning ustodi, birimiz — Bulbul, Bulbul bilan qoʻshiq aytishganda, oʻrtadagilar biznikini qiladi maʼqul, Tilla kampirning ham topgani shul, — deb berdik. Soʻng bilsak, biz toy ekanmiz, u — tulpor, biz jilgʻa ekanmiz, u — buloq, biz daryomiz deganda, u dengiz ekan".

Adabiyot
--------

* Bulbul taronalari [5 j.li], 5j. T. 1973.

Toʻra Mirzayev.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Til tizimi** — har qanday tabiiy tilning oʻzaro munosabatlar bilan bogʻlangan, muayyan birlik va butunlikni tashkil etuvchi lisoniy unsurlari majmui. Til tizimining har bir tarkibiyqismi alohida alohida emas, balki tizimning boshqa tarkibiy qismlariga qaramaqarshi qoʻyilgandagina mavjud boʻladi.

Til murakkab butunlik boʻlib, uning tarkibiy qismlari sifatida fonologik, leksik (semantik), morfologik, sintaktik va uslubiy (funksional) sathlar ajratiladi. Til tizim (butunlik) tabiatiga egaligi bois uning tarkibiy qismlari ham shunday xarakterda boʻladi.

Tilning tizim sifatida izoxlanishi F.de Sossyur, V.Gumboldt va boshqa tilshunoslarning asarlaridan boshlangan. Til tizimi haqidagi hozirgi zamon tasavvuri esa oʻz ichiga oʻzaro aloqador boʻlgan til sathlari, til birliklari, paradigmatik va sintagmatik munosabatlar, tilning belgilar tizimi ekanligi, tilda shakl hamda vazifa (funksiya), struktura va substansiya, tilning ichki va tashqi aloqalari, sinxroniya va diaxroniya, analiz va sintez, doimiylik va muvaqqatlik kabi tushunchalarni ham qamrab oladi.

Til tizimini tashkil etuvchi tarkibiy qismlar bir-birini taqozo etadi. Soʻzlar ishtirokida soʻz birikmasi, gaplar shakllanadi va nutq hosil boʻladi. Bunda grammatik qurilish vositalari (affiks, yordamchi soʻzlar, sintaktik vositalar) hamda soʻz tartibi, inversiya, suppletivizm, tavtologiya singari vositalar ham oʻziga xos ahamiyat kasb etadi. Til oʻta murakkab qurilishli ijtimoiy hodisa boʻlib, uning negizini tashkil etuvchi til birliklari tizimlari asosida til qurilishining oʻzaro bogʻliq bosqichlari ajratiladi; bu bosqichlarga xos birliklar tizimi tilshunoslikning turli sohalarida oʻrganiladi.

Adabiyot
--------

* Sossyur F. de, Trudi po yazikoznaniyu, M. 1977; Solnsev V.M. Yazik kak sistemnostrukturnoye obrazovaniye, 2izd. M. 1977.

Ilhom Madrahimov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sentrifuga** (rus. sentr — markaz va lot. fuga — qochish) — bir jinsli boʻlmagan birikmalar — suspenziyalar,emulsiyalar,shlamlar (kukunsimon togʻ jinslari) va boshqalarni markazdan qochma kuch taʼsirida tarkibiy qismlarga ajratuvchi apparat.Asosiy qismi oʻz oʻqi atrofida katta tezlikda aylanib turuvchi rotor(baraban) hisoblanadi.Ish prinsipiga koʻra, sentrifuga tindiruvchi va suzuvchi(filtrlovchi) turlarga boʻlinadi.Tindiruvchi sentrifuga suyultirilgan suspenziyalardagi suyuq fazani tindirish va konsentratsiyalangan suspenziyalardagi qattiq fazani choʻktirish uchun ishlatiladi. Suzuvchi sentrifuga tarkibida suyuq fazasi kam boʻlgan suspenziyalar va shlamlardan qattiq fazani suzib (ajratib) olish uchun ishlatiladi. Tuzilishiga koʻra,sentrifuganing yaxlit rotorli va teshik-teshik (perforatsiyalangan) rotorli turlari boʻladi.Keyingisiga suzuvchi material qoplanadi.Sentrifuga yana uzluksiz ishlay-digan va davriy ishlaydigan xillarga ham boʻlinadi.Yuqori dispersli sistemalar va yuqori molekulyar birikmalar (oqsillar) ni tadqiq qilishda ultratsentrifugalash apparatlaridan foydalaniladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tilak Balgangadhar** (1856.25.6, Ratnagiri, Maxarashtra — 1920.1.8, Bombey) — Hindiston milliy ozodlik harakati rahbari, mutafakkir. 1879-yil Puna shahridagi Dekan kollejini tugatgan, huquqshunoslik fanlari bakalavri. 1880-yil Punada doʻstlari bilan mustaqil kollej tashkil qilib, unda oʻquvchilarga milliy vatanparvarlik ruhida taʼlim bergan. 19-asrning 80—90-yillarida T. mamlakatdagi milliy ozodlik harakatining demokratik oqimiga rahnamolik qilgan. Hindiston Milliy kongressi (HMK) soʻl demokratik oqimi tashkilotchisi va rahbari. Uning taʼsirida mamlakatning yirik shaharlarida miting va namoyishlar, ish tashlashlar boshlangan. Inglizlar T.ni terrorchilikda ayblab, bir necha marta (1882, 1897, 1908) qamashgan. 1914-yil turmadan ozod etilgach, gomrul deb atalgan ommaviysiyosiy harakat (Britaniya imperiyasi tarkibida oʻzoʻzini boshqarish huquqiga ega boʻlish uchun kurash)ni tashkil etgan. T. qad. hind adabiyoti Vedalar hamda hind tamaddunining kelib chiqishiga bagʻishlangan ilmiy asarlar yozgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Devkamar gʻori** — Surxondaryo viloyati Boysun tumanidagi gor. Sarimastogʻning janubiy yon bagʻrida, 1315 m balandlikda, togʻ etagidan nisbiy balandligi 160 m. Yura davriga mansub ohaktoshlarda hosil boʻlgan. Kirish qismi ravoq shaklida, eni 20 m, balandligi 13 m gacha. Gʻor bir necha yoʻlak va xonalardan iborat boʻlib, ularning eni 5-10 m, balandligi 2-3 m. Sahni deyarli tekis, guano qatlami bilan qoplangan. Gʻor ogʻzi qismidagi ohaktosh yoriqlarida va gʻor toʻridagi shipida sizib chiqqan mumiyo izlarini koʻrish mumkin. Ichkarida uz. 6 m gacha, eni 1,5 m gacha va balandligi 0,7 m gacha boʻlgan har tomonga yoʻnalgan yoʻlakchalar mavjud. Gʻorning umumiy uz. 46 m, maydoni 423 m2, hajmi 2682 m3.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |