Yuriy Shabanov
**Yuriy Fedorovich Shabanov** (ruscha: *Юрий Фёдорович Шабанов*, 1937-yil 11-noyabr Xabarovsk — 2010-yil 30-mart, Moskva) — sovet va rus shaxmat grossmeysteri (2003), respublika toifasidagi hakam (1997).

Katta shaxmat boʻyicha ikki karra jahon chempioni: Bad Zwischenahn (2003) va Halle(2004). Rossiya kattalar jamoasida uch karra Yevropa chempioni 2001, 2002 va 2006. Shaxmat boʻyicha uch karra Moskva chempioni (2005, 2006 va 2007). Katta shaxmat boʻyicha Rossiya chempioni (1999). Uzoq Sharq chempioni (1961). Magadan — Uzoq Shimol viloyatining koʻp karra chempioni (1961-1980).

Biografiya
----------

Yuriy Fedorovich Shabanov 1937-yilda Uzoq Sharq nashriyotining bosh muharriri oilasida tugʻilgan. U deyarli otasiz oʻsgan, chunki otasi Ikkinchi Jahon urushi paytida vafot etgan. Urush tugaganidan keyin uning oilasi Xabarovskdan koʻchib oʻtdi. Birinchidan, ular Irkutsk viloyatining Nijneudinsk shahriga, keyinroq Lvovga koʻchib oʻtishdi. Shabanov shaxmatni 1951-yilda oʻrgana boshlagan.

Birinchi oʻrinni egallagan yosh oʻyinchi 1954-yilda Ukraina terma jamoasi tarkibida Kievda boʻlib oʻtgan Butunittifoq yoshlar olimpiadasida ishtirok etdi. U 9 ochkodan 7 ochko jamgʻarib, yarim finalda ikkinchi oʻrinni egalladi. U 12 balldan 8,5 ball toʻplab, finalda uchinchi oʻrinni egalladi.

Oʻsha yili Leningrad shahrida yoshlar oʻrtasida Butunittifoq chempionati boʻlib oʻtdi. Yuriy uchinchi doskada Ukraina jamoasida oʻynadi. Jamoa leningradliklar bilan 4 va 5-oʻrinlarni boʻlishib oldi. Ushbu turnirda Boris Spasskiy, Mixail Tal, Edvard Gufeld va boshqalar ishtirok etishdi, ammo Yuriy Shabanov ularni uchratmadi.

Keyinchalik Xabarovsk shahrida oʻtkazilgan shaxmat boʻyicha viloyat birinchiligi gʻolibi boʻldi. Shaxmat boʻyicha bolalar bogʻining ustuvorligi 1955-yilda Xabarovskda boʻlib oʻtdi: Yuriy 10 balldan 9 ball toʻpladi va birinchi oʻrinni egalladi. 1957-yilda Blagoveshchensk shahrida Xabarovsk va Primorye oʻlkasi, Amur, Saxalin va boshqa viloyatlarning yetakchi shaxmatchilarining zona musobaqasi boʻlib oʻtdi. Bu vaqtda Yuriy Shabanov Magadan konchilik texnikumining talabasi edi va 17 balldan 12 ball toʻplab, birinchi oʻrinni egallaganidan soʻng SSSR sport ustaligiga nomzod boʻldi. Keyinchalik u Chelyabinsk shahrida boʻlib oʻtgan RSFSRning 17-chempionatida ishtirok etish huquqini oldi. Yuriy 19 balldan 10,5 ball toʻplab, 6-9-oʻrinlarni egalladi.

Shabanov bir necha bor RSFSRning Uzoq Sharq yarim finalida gʻalaba qozongan va Rossiya chempionatlarida qatnashgan. 1960-yildan beri Magadan viloyatining koʻp karra chempioni boʻldi. Yuriy geologiya boʻyicha diplom bilan taqdirlangan va oʻz mutaxassisligi boʻyicha ishlagan, shuning uchun shaxmat oʻynashga koʻp vaqt topa olmadi. Faqat 1964-yilgi Trud chempionatidan soʻng, Yuriy birinchi oʻrinni egallab, SSSR sport ustasi unvoniga sazovor boʻldi, shaxmat uning hayotida birinchi oʻringa chiqdi.

Yuriy Shabanovning amaliy kuchi oʻsdi. U 70-yillarning eng kuchli shaxmat ustalaridan biri edi. U 1978-yilda Trud chempionatining finalida yana gʻalaba qozondi. Yuriy SSSRning yarim finalida muntazam ishtirok etgan, ammo har safar unga hal qiluvchi qadam uchun biror narsa etishmagan. Shabanov bolalar va oʻsmirlar sport maktabida instruktor boʻlib ishlagan Yaroslavlga koʻchib oʻtgandan keyingina, Yuriy Fedorovich oʻz orzusini amalga oshirdi va Sovet chempionatining Birinchi ligasiga kirdi va u yerda 80-yillarda beshinchi oʻrinni egalladi.

Shabanov 90-yillarda xalqaro ustaga aylandi. U kuchli rus katta shaxmat harakatiga qoʻshildi va 2000-yillardan beri Moskvada yashadi. 2004-2008-yillarda Moskva jamoaviy chempionatlarida qatnashgan. U 2001, 2002, 2004, 2006, 2007 va 2008-yillarda Rossiya kattalar jamoasi tarkibida oltita Yevropa chempionatida qatnashgan. 1999-2007-yillarda kattalar oʻrtasidagi Rossiya chempionatida qatnashgan. 2003-2007-yillarda shaxmat boʻyicha kattalar oʻrtasidagi Moskva chempionatida ham qatnashgan. Yuriy Fedorovich Moskva — Sankt-Peterburg jamoalarining anʼanaviy oʻyinlarida ishtirok etdi. 2002 va 2005-yillarda Moskva jamoasi tarkibida Sankt-Peterburg oʻyinlar shulardan jumlasidan edi.

Sport yutuqlari
---------------

 Yuriy Omskdagi RSFSR chempionatida 1973-yilda Vitaliy Tseshkovskiyga qarshi oʻyinda (oʻngda).

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Yillar** | Shaharlar | **Chempionat** | **+** | **−** | **=** | Natija | Oʻrin |
| 1956 | Irkutsk | Zone RSFSR tournament of Siberia and the Far East |  |  |  | 9½ of 13 | III-IV |
| 1957 | Blagoveshchensk | Zone RSFSR tournament of Siberia and the Far East |  |  |  | 12 of 17 | I |
| 1957 | Chelyabinsk | 17th RSFSR Championship (Chelyabinsk Semifinal) |  |  |  | 10½ of 19 | VI-IX |
| 1957 |  | Awarded the title of the USSR Candidate Master of Sports |  |  |  |  |  |
| 1959 | Blagoveshchensk | Games of the RSFSR (Far Eastern Zone) |  |  |  | 6½ of 8 | I |
| 1961 | Khabarovsk | Championship of the Far East |  |  |  | 10½ of 13 | I |
| 1963 | Rostov-on-Don | 1/2 Finals of CS DSO Trud |  |  |  | 10 of 13 | I |
| 1964 | Kamensk | III Finals of CS DSO Trud |  |  |  | 12½ of 17 | I-II |
| 1964 |  | He fulfilled requirements for the USSR Master of Sports |  |  |  |  |  |
| 1964 | Riga | Small Championship of the VCSPS (Group II) |  |  |  | 6 of 9 | II |
| 1965 | Cheboksary | Semifinal of the 33th USSR Championship |  |  |  | 9 of 16 | VII-VIII |
| 1967 | Leningrad | Finals of the RSFSR Games |  |  |  | 6½ of 11 |  |
| 1969 | Sverdlovsk | Qualifying tournament for the 37th USSR Championship |  |  |  | 12 of 17 | I-III |
| 1969 | Barnaul | Semifinal of the 37th USSR Championship |  |  |  | 9 of 17 | VIII-IX |
| 1971 | Moskva | Finals of CS DSO Trud (1/4 USSR Final) |  |  |  | 10 of 17 | III-V |
| 1971 | Daugavpils | USSR Championship Semifinal |  |  |  | 8½ of 17 | VII-VIII |
| 1972 | Rostov | Finals of the RSFSR Championship, 1/4 USSR Finals |  |  |  | 11 of 19 | V-VI |
| 1972 | Uzhhorod | USSR Championship Semifinal |  |  |  | 10½ of 17 | II-V |
| 1973 | Omsk | Finals of the 29 RSFSR championship |  |  |  | 6 of 15 | 13 |
| 1973 | Frunze | USSR semi-final |  |  |  | 7½ of 15 | IX-XI |
| 1974 | Tula | 30th RSFSR Championship |  |  |  | 5½ of 15 | 13-14 |
| 1977 | Bălți | Qualifying tournament for the USSR Championship |  |  |  | 5½ of 13 |  |
| 1978 | Astrakhan | Finals of CS DSO Trud |  |  |  | 10½ of 15 | I-II |
| 1978 | Krasnodar | Finals of the 7th RSFSR Spartakiad |  |  |  | 6½ of 11 | VII |
| 1981 | Vladimir | 35th RSFSR Championship |  |  |  | 8 of 15 | VII |
| 1982 | Stavropol | 36th RSFSR Championship |  |  |  | 7 of 14 | IX-X |
| 1983 | Krasnodar | Finals of the 8th RSFSR Spartakiad |  |  |  | 5 of 11 | IX |
| 1985 | Berdyansk | IV Finals of VS DSO Trud |  |  |  | 8½ of 15 | III |
| 1985 | Kostroma | Qualifying tournament of the 53 USSR Championship | 1 | 1 | 15 | 8½ of 17 | VIII-X |
| 1985 | Tbilisi | Alexander Kotov Memorial | 3 | 0 | 8 | 7 of 11 | II |
| 1987 | Kursk | Championship of the RSFSR | 4 | 2 | 11 | 9½ of 17 | VI-IX |
| 1990 | Yaroslavl | International tournament „Yaroslavl-90" | 3 | 1 | 6 | 6 of 10 | II-VI |
| 1990 | Kuybyshev | 43rd Championship of the RSFSR | 2 | 2 | 11 | 7½ of 15 | VIII |
| 1990 | Sochi | Michael Chigorin Memorial | 3 | 1 | 7 | 6½ of 11 | V |
| 1991 | Sochi | International Tournament |  |  |  | 6½ of 11 | IV-VI |
| 1992 | Oryol | 45th Russian Championship | 2 | 2 | 7 | 5½ of 11 | IX-XII |
| 1996 | Elista | 49th Russian Championship | 2 | 3 | 6 | 5 of 11 | 40 |
| 1999 | Moskva | Finals of the Russian Senior Chess Championship |  |  |  | 7½ of 9 | I |
| 1999 | Gladenbach | 9th World Senior Chess Championship | 6 | 1 | 4 | 8 of 11 | V-XI |
| 2000 | Rowy | 10th World Senior Chess Championship |  |  |  | 8 of 11 | IV |
| 2001 | Dresden | European Senior Team Chess Championship |  |  |  | 5½ of 7 | I |
| 2001 | Arco | 11th World Senior Chess Championship |  |  |  | 8 of 11 | IV-X |
| 2002 | Dresden | European Senior Team Chess Championship |  |  |  | 5 of 6 | I |
| 2003 | Ashdod | International Open Chess Championship in Israel |  |  |  | 5 of 9 | 41 |
| 2003 | Tula | Michael Botvinnik Memorial among seniors |  |  |  | 6½ of 10 | I |
| 2003 | Bad Zwischenahn | 13th World Senior Chess Championship | 7 | 0 | 4 | 9 of 11 | I |
| 2004 | Dresden | European Senior Team Chess Championship |  |  |  | 4½ of 7 | III |
| 2004 | Arvier | 4th European Senior Chess Championship |  |  |  | 6 of 9 | VI |
| 2004 | Halle | 14th World Senior Chess Championship | 6 | 0 | 5 | 8½ of 11 | I |
| 2005 | Moskva | Moscow Senior Chess Championship |  |  |  | 7½ | I |
| 2006 | Dresden | European Senior Team Chess Championship |  |  |  | 4½ of 7 | I |
| 2006 | Moscow | II International Chess Festival Moscow Open 2006 (Tournament A — Senior) |  |  |  | 5½ | I |
| 2006 | Moskva | Moscow Senior Chess Championship |  |  |  | 6 | I |
| 2007 | Moskva | III International Chess Festival Moscow Open 2007 (Tournament A — Senior) |  |  |  | 5 | I |
| 2007 | Moskva | Moscow Senior Chess Championship |  |  |  | 6 | I |
| 2007 | Dresden | European Senior Team Chess Championship |  |  |  | 6 of 8 | II |
| 2007 | Gmunden | 17th World Senior Chess Championship | 6 | 0 | 5 | 8½ of 11 | II-IV |
| 2008 | Dresden | European Senior Team Chess Championship |  |  |  | 6½ of 9 | III |

Manbalar
--------

1. ↑  Gaige, Jeremy (1987), *Chess Personalia, A Biobibliography*, McFarland, 386-bet, ISBN 0-7864-2353-6
2. ↑  Crowther, Mark (1 December 2003), *The Week in Chess 473*, London Chess Center
3. ↑  Crowther, Mark (8 November 2004), *The Week in Chess 522*, London Chess Center
4. ↑  Crowther, Mark (4 March 2002), *The Week in Chess 382*, London Chess Center
5. ↑  Crowther, Mark (13 March 2006), *The Week in Chess 592*, London Chess Center
6. ↑  Von Dagobert Kohlmeyer (6 March 2006), *Senioren-Team-EM: Moskau siegt vor Deutschland*, ChessBase News