recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Izofermentlar** (izo... va fermentlar), izoenzimlar, izozimlar — maʼlum fermentning molekulyar shakllari. Bir tipdagi katalitik faollikka ega. Bir turdagi organizmlarda yoki bir hujayrada uchraydi. Bir xildagi reaksiyalarni tezlatadi, lekin tarki-bidagi aminokislotalari, baʼzi fizik, immunologik, adsorbsion va katalitik xossalari, fazoviy tuzilishi va b. bilan farq qiladi. I.ni elektroforsz yordamida bir-biridan ajratish mumkin. Koʻpgina fermentlar (laktat-degidrogenaza, malatdegidrogenaza, kreatinkinaza va b.) uchun izoform mavjudligi aniqpandi. Bitta ferment izoformlari I. spektrini tashkil etadi. U odam, hayvon va oʻsimliklar orga-nizmining turli toʻqimalari uchun qatʼi xos boʻlib, baʼzi patologik holatlarda oʻzgarishi mumkin. I.ni aniqlash diagnostik ahamiyatta ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**„Ostin-ustin"** (fransuzcha: *Sans dessus dessous*) — fransuz yozuvchisi Jules Verne qalamiga mansub ilmiy-fantastik roman. Ilk bor 1889-yil nashr qilingan. Asar „Yerdan oyga" hamda „Oy atrofida" romanlari bilan birgalikda „Baltimor zambarak klubi" haqidagi romanlar trilogiyasini tashkil etadi.

Asar qahramonlari Arktika muzlari ostidagi koʻmir qatlamlarini olish uchun yer oʻqini oʻzgartirmoqchi boʻladilar. Roman bir necha tilga, jumladan, oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Syujet
------

„Yerdan oyga" hamda „Oy atrofida" romanlarida oyga parvoz qilgan „Zambarak klubi" aʼzoladi Arktikaning oʻrganilmagan hududlarida tadqiqot olib boradilar. Qahramonlar u yerda koʻmir qatlamlari bor, deya taxmin qiladilar. Ular yer oʻqini oʻzgartirib, Arktika muzlarini eritmoqchi boʻladilar.

Qahramonlar
-----------

* J.T. Maston (talaffuzi: *Jey. Ti. Maston*) – matematik, olim; bosh qahramon
* Barbicane (talaffuzi: *Barbiken*) – „Zambarak klubi" raisi
* Nicholl (talaffuzi: *Nikol*) – „Zambarak klubi" aʼzosi
* Alcide Pierdeux (talaffuzi: *Alsid Pyerde*) – fransuz matematigi
* Evangelina Scorbitt (talaffuzi: *Evanjelina Skorbit*) – amerikalik beva ayol

Oʻzbekcha tarjima
-----------------

Roman oʻzbek tilida 1960-yil Toshkent shahrida „Yosh gvardiya" nashriyotida chop etilgan. Oʻzbek tilidagi nashrni tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: K. Poʻlatov – muharrir, K. Nazariv – rasmlar muharriri, Ya. Pinxasov – texnik muharrir, N. Komilov – musahhih. Kitob adadi – 30 000 nusxa.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Ostin-ustin*** haqida turkum mavjud |

* „Ostin-ustin" Lib.ru saytida[*sayt ishlamaydi*] (rus.)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Izolyatsiya (maʼnolari).

**Izolyatsiya** (texnika va qurilishda) — asbob-uskunalarni, shuningdek, bino va inshootlarning toʻsuvchi konstruksiyalarini ishlatish va b.da atmosferaning zararli taʼsirlaridan himoya qilish; elektr yoki issiklik energiyalarining yoʻqolishini oldini olish boʻyicha, elektrotexnik quridmalar, roʻzgʻorda ishlatiladigan elektr asboblar yordamida energiyadan xavfsiz foydalanish boʻyicha, asbob-uskunalarning shovqinsiz ishlashi boʻyicha tadbirlar majmui. Mas, binolar, issiklik qurilmalari, sovitish kameralari va b. obʼyektlarning atrof muhit bilan keraksiz issiklik alma-shinuvini oldini olish uchun obʼyektlar issiklik izolyasiya materiallari bilan bir yoki bir necha qatlamda oʻraladi (toʻsiladi) (yana q. Gidroizolyatsiya, Tovush izolyatsiyasi, Elektr izolyatsiya materiallari).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shteyn** (nem. tosh) — rangli metallurgiyaning oraliq yoki qoʻshimcha mahsuloti. Sulfidli (oltingugurtli) rudalar va ruda aralashma (konsentrat) laridan baʼzi rangli metallar (mis, nikel, qoʻrgʻoshin va boshqalar) olishda ishlatiladi. Tarkibidagi boshqa metallarning sulfidlari miqdoriga qarab, Sh. misli, nikelli, misnikelli, qoʻrgʻoshinli, misqoʻrgʻoshinli turlarga boʻlinadi. Baʼzi shahrida rux, marganets, kumush, kaltsiy va boshqalar metallarning sulfdlari ham boʻladi. Rangli metallar (mas, mis) olish uchun Sh. konvertersa qayta ishlanadi. Bunda mis sulfidining oksidlanish reaksiyasi (Si23+1 U202=Si20+502)da ajralgan issiqlikdan foydalaniladi. Konverterda Sh. eritmasi qatlami orqali siqilgan havo (kislorod) yuboriladi. Shunda oltingugurt va temir oksidlanadi, oltingugurt gaz koʻrinishida, temir esa konverter shlagi tarzida chiqib ketadi. Olingan mahsulot xomaki mis deb ataladi. Bu usul (shahrini bessemerlash) nikel, qoʻrgʻoshin va boshqalar metallar ishlab chiqarishda ham qoʻllanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Umumiy tushuncha
----------------

 Shryodinger mushugi — kvant nazariyasi qoidalari qay darajada
mujmal va chigal ekanini yaqqol namoyish qiluvchi hayoliy eksperimentdir.
Kvant sistemasi bir vaqtning o‘zida ikki holatda bo‘lishi,
masalan, mushuk ham tirik ham o‘lik bo‘lishi mumkin.

Schrodinger_cat_in_box
„Shryodinger mushugi" bu — nisbatan ommalashgan va mashhur
illustratsiya bo‘lib, unda kvant olamidagi real manzarani tushunishga
bo‘lgan urinishlarning qanday paradokslarga olib kelishi ifodalanadi.
Quti ichidagi mushuk bilan o‘tkaziladigan ushbu xayoliy
tajribani 1935-yilda Ervin Shryodinger taklif qilgan. Uning
g‘oyasiga ko‘ra, qandaydir makroskopik obyektning, masalan, quti
ichidagi tirik yoki o‘lik mushukning atomning parchalanishi singari,
mikroskopik kvant hodisasi bilan o‘zaro bog‘lash masalasi o‘rtaga
tashlanadi. Unda, shunday fikr yuritiladi: aytaylik, quti ichida
shunday bir uskuna borki, u yadroviy parchalanish oqibatida, yaʼni
tasodifiy kvant hodisasi taʼsirida, o‘ziga bog‘langan bolg‘ani harakatga
keltiradi. O‘z navbatida o‘sha bolg‘a ichida zahar solingan kolbani
sindiradi va natijada mushuk o‘ladi. Muammo shundaki, parchalanayotgan
atom superpozitsiya holatida bo‘lishi, yaʼni, u bir
vaqtning o‘zida har ikkala holatda mavjud bo‘lishi mumkin. Demak,
mushuk ham bir vaqtning o‘zida ham tirik va ham o‘lik holatda
bo‘lishi mumkin. Kvant superpozitsiyasi odatda kvant obyektini
o‘lchash orqali bartaraf etiladi.
Shu sababli ham, biz qutini
ochishimiz bilanoq, mushukning yoki hali ham tirik ekanini, yoki o‘lib bo‘lganini ko‘ramiz. Lekin bu, biz qutini ochgunimizcha
mushuk qay holatda bo‘lganini aniq aytishga asos bo‘la olmaydi.
Ayrim olimlar, bizning nimani kuzatayotganimizda qatʼiy nazar mushukning
holatini aniq belgilab qo‘yadigan qandaydir fizik hodisa sodir
bo‘ladi deb hisoblaydilar. Boshqa bir olimlar esa, mushuk uchun
ham superpozitsiya holati, yaʼni, mushuk ayni bir vaqtning o‘zida
ham tirik va ham o‘lik bo‘ladigan holat mavjud bo‘ladi deb ishonadilar.
Shredinger mushugining tirik yoki o‘lik ekanini eksperimental
aniqlash mumkin? Ichida mushukni saqlay oladigan darajadagi
kvant superpozitsiyani ushlab turish amalda juda qiyin; lekin, mikroskopik
mushukni, yoki, bakteriya va viruslarni tashqi qo‘zg‘alishlardan
izolyatsiyalab qo‘yish ancha oson. Germaniyalik tadqiqotchilar
kvant superpozitsiyasini lazer nuri yordamida tutib olingan virus
orqali hosil qilish imkonini beruvchi boshqa bir eksperimentni taklif
etishgan.

Manba
-----

OʻzMU fizika fakulteti;
Mamayusupova. M
**Maryamoy Saidovna Sattorova** (1964.14.5, Shahrisabz) — xonanda, Oʻzbekiston xalq artisti (2000). Musiqadan ilk saboqni E. Boymurodovdan olgan. Toshkent konservatoriyasini anʼanaviy xonandalik ixtisosligi boʻyicha (F. Mamadaliyev sinfida) tugatgan (1990). Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1988—2000), "Oʻzbeknavo" birlashmasida (2000-yildan) yakka xonanda. Diapazoni va nafasi keng, kuchli va yorqin ovoz sohibasi. Repertuaridan oʻzbek mumtoz ashula yoʻllari ("Chorgoh", "Feruz", "Samarqand ushshogʻi", "Suvora", "Saraxbori Dugoh" kabi), 20-asr bastakor ("Munojot", I. Ikromov; "Soginurman", "Yor oʻlmasin", F. Mamadaliyev; "Tengi yoʻq", O. Hotamov va boshqalar) va kompozitorlar ("Ayriliq", D.

Omonullayeva va boshqalar) asarlari oʻrin olgan. S. ijro etgan ashulalar 2 ta grammplastinka (1983, 1984) va 3 ta kompakt disk (1996, 2003)ga yozilgan. Uning ijodiga bagʻishlab Oʻzbekiston televideniyesi tomonidan 2 ta telefilm suratga olingan (1997, 2000). Yevropa mamlakatlarida gastrolda boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Xonobod **tumani** ( ولسوالی خان‌آباد ) Afgʻoniston ning Qunduz viloyatining sharqiy qismida joylashgan tuman hisoblanadi. Gʻarbdan Qunduz tumani, shimoli-sharqdan Archi tumani, sharqdan Taxar viloyati va janubdan Aliobod tumani bilan chegaradosh. Aholisi 140 600 kishi hisoblanadi (2006): 40% pushtunlar, 20% hazoralar, 25% tojiklar, 10% oʻzbeklar va 5% poshoylar. Tuman markazi — Xonobod shahri, tumanning markaziy qismida joylashgan.

Urushlar paytida ko'plab uylar vayron bo'lgan. Minalar reabilitatsiyaga ta'sir qiluvchi jiddiy muammodir. Bu tumanga qurg‘oqchilik ta’sir qilmagan va yerning holati juda yaxshi, ko‘p qismi sug‘oriladi. Dehqonchilik asosiy daromad manbai hisoblanadi.

Xavfsizlik va siyosati
----------------------

Xabar qilinishicha, Afg‘oniston milliy xavfsizlik kuchlari Tolibon guruhining ikki qo‘mondoni Mulla Nurulloh va Abdul Haqni yo‘q qilgan, ular aftidan viloyatdagi Tolibon faoliyatiga mas’ul bo‘lgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Afghan troops kill 2 Taliban group commanders, detain 6 in N Afghanistan" Kabul. 17 November 2009. Accessed at:
**Lub**, floema — oʻsimliklarning poya va ildizlarida kambiy bilan peritsikl orasida joylashgan (oʻtkazuvchi, yaʼni toʻrsimon naycha va lub parenxima tolalaridan iborat) toʻqimalar kompleksi. L.ning asosiy funksiyasi — hosil qilingan organik moddalarni tana boʻylab tarqatish. L. koʻpincha, zaxira oziq moddalarning toʻplanish joyi boʻlib ham xizmat qiladi. L.ning asosiy anatomik elementa — toʻrsimon naychalarda moddalar harakatlanadi.

Bunday naychalar hujayralari tirik boʻlib, ularda moddalar almashinuvi roʻy beradi. Hujay-ralar orasidagi toʻsiqlarda hujayralarni bir-biri bilan bogʻlab turadigan elaksimon plastinkalar mavjud. L.ning parenxima hujayralarida zaxira va chiqindi moddalar (kraxmal, oqsil, oshlovchi moddalar, kauchuk, alkaloidlar, efir moylari va boshqa, shuningdek, mineral tuzlar) qatlami hosil boʻladi. L. tolalari qalin pusti choʻziq hujayralardan iborat boʻlib, mexanik funksiyani bajaradi. Ular odatda, lub tolalari deb ataladi. Birlamchi vaikkilamchi L. ajratiladi. Birlamchi L. odatda, toʻrsimon va lub parenximasidan iborat boʻlib, boshlangʻich tuzuvchi toʻqima — prokambiydan vujudga keladi. Birlamchi L. asosan, qirqquloklar, plaunlar, qirq-boʻgʻimlar, yopiq urugʻlilardan birpallalilarda boʻladi. Ikkilamchi L. koʻproq ochiq urugʻli va ikki urugʻpallali oʻsimliklarda, birlamchi L.ga qoʻshimcha holda vujudga keladi. Koʻp daraxtlarda L.ning eski qismlari yosh qismlaridan ajralib qolib, asta-sekin daraxt poʻstlogʻiga aylanadi va vaqt oʻtishi bilan nobud boʻladi.

Baʼzi oʻsimliklarda L. toʻqimasi juda rivojlangan boʻlib, qoʻshni tuqimalardan osongina ajraladi. Undan pishiq tola olsa boʻladi. Kanop, jut, zigʻir, nasha va boshqa tolali oʻsimliklarning poʻstloq qismida uzun L. tolalari joylashgan. Tolalarni ajratib olish uchun oʻsimliklarning poʻstlogʻi (mas, kanop oʻsimligi poʻstlogʻi) poyadan mashinalar yordamida shilib olinib quritiladi va L. zavodlariga topshiriladi. U yerda maxsus texnologiya boʻyicha ishlanib, tolalar ajratib olinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Volfart pashshasi** (Wohlfartia magniﬂ ca) — taxin pashshalar oilasiga kiradigan hasharot. Tanasi och kulrang , ustida qora dogʻlari bor, uz. 9— 13 mm. Jan. Yevropa, Shim. Afrika, Markaziy Osiyoda tarqalgan. Qanot chiqargani oʻtloqlar va yaylovlardagi oʻsimliklar gulida koʻp uchraydi. V. p. urchish vaktida hayvonlar yashaydigan joylarga kelib, yetilgan (uz. 1 mm cha) lichinkalarini (120—160 tadan) hayvon tanasidagi yarachaqalarga, shuningdek koʻz, burun, ogʻiz shilimshiq pardalariga, quloq supralariga tashlab ketadi. Lichinkalarining yaralarda yashash davri 2,5—3 kun. V.p. yiliga.6 marta boʻgʻin berishi mumkin. V.p. lichinkalari odamlarga ham tushishi mumkin. Ular odamning yara joyiga, teri burmalari yoki koʻz va burniga tushganda toʻqimalarni yeb, tuzalishi qiyin yaralar paydo qiladi.

Kurash choralari: lichinkalar yaradan pinset bilan terib tashlanadi, yara xlorformli suv, xlorofos eritmasi bilan yuviladi. Uy hayvonlari yarasidagi lichinkalar qirtishlab olinadi, yara lizol, volfartol, yodoform, kseroform, kreolin bilan yuviladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lubok** (rus), xalq rasmlari — gravyura usulida bajarilib qoʻlda boʻyab chiqilgan va tushuntirish matni bilan toʻldirilgan rasmlar; L. tushunarli obrazi, sodda usuli, loʻnda tasviriy vositalari (dagʻalroq shtrixi va yorqin boʻyoklari), bezakdorlik anʼanalariga asoslangan hikoyanavislik xususiyati bilan ajralib turadi (L. turkumlari, L. kitob-kartinalari va boshqalar). L. xalq ijodi hisoblanadi, ayrim folklor usullarida tayyorlangan professional grafika asarlari ham L.ga kiritiladi. Qad. L. Xitoyda paydo boʻlgan va qoʻlda yaratilgan. 8-asrdan yogʻoch gravyura (ksiyaografiya)lar tarqalgan, Yevropada 15-asrdan maʼlum boʻlgan. 17-asrdan mis gravyura, 19-asrdan litografiya usulidagi L. keng tarqalgan. Ijtimoiy-inqilobiy davrlarda L.dan publitsistik kurol sifatida foydalanilgan. Sharq (xitoy, hind) L.lari yorqin va rangdorligi bilan ajralib turadi. F. Goyya, O. Domye, G. Kurbe, A. Venetsianov, I. Ivanov kabi professional sanʼatkorlar L.ning ayrim usul va mavzularidan ilhomlangan. L. anʼanalari 20-asr 20 — 40-yillari Oʻzbekistonda yaratilgan ayrim kitob va plakatlarda uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shrift** (nem. yozmoq) — matbaada — harf terish mashinalarida matnlar terish uchun moʻljallangan bosmaxona literlari (harflari). Vazifasiga koʻra, matnlarni terish; muqovalar, titul varaqlari, sarlavhalarni terish va kichik bosmaxona formalari (diplomlar, blanklar, etiketkalar, eʼlonlar va h.k.) matnlarini terish uchun moʻljallangan Sh.larga boʻlinadi. Bosmaxona Sh.lari yozilish shakliga, yaʼni qiyaligiga qarab, toʻgʻri, kursiv, qiya; normal, ensiz, enli; oddiy (oq), yarim qora, qora Sh.larga boʻlinadi. Yozilish shakli bir xil boʻlgan Sh.lar turli kegldat Sh.larga boʻlinadi; kegli va yozilish shakli turlicha, lekin yozilishi bir xil boʻlgan Sh.lar shrift garniturasi deb ataluvchi bitta guruhga birlashadi (qarang Garnitura). Garnitura jurnal uchun moʻljallangan, darsliklarga moʻljallangan va boshqalar xillarga boʻlinadi. Bulardan tashqari, chizmachilik Sh.lari ham bor. Ular qoʻlda yozilib, chizmaga qoʻshimcha tushuntirishlar berish, texnik hujjatlarni toʻldirish va boshqalarda qoʻllaniladi. Bosmaxona Sh.lari standartlashtirib qoʻyiladi. Oʻzbekistonda Sh.lar 6 guruh qilib standartlashtirilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Volframit** — volframatlar guruxiga mansub mineral, kimyoviy formulasi (Fe, Mn) [WO4]. Qoʻshimchalari Zn, Mg, Ta, Nb, Th, Sc va b. Monoklin singoniyali. Prizmatik kristallar. V.ning temirga boy turi — ferberit, marganesga boy turi — gyubnerit.

Rangi qoʻngʻir-qora. Qattiqligi 5—5,5; s. ogʻ. 6,7—7,5. Tarkibida temir boʻlgan xillari ogʻirroq, kuchsiz magnitli xususiyatga ega. Greyzenlar va kvars tomirlarida muskovit, topaz, flyuorit, berill, vismutin, kassiterit, molibdenit, arsenopirit, kamroq antimonit bilan birga uchraydi. Volfram olinadigan asosiy ruda. V.dan olingan volfram metallurgiyada oʻta qattiq qotishmalar tayyorlashda, elektrotexnika, kimyo, chinni sanoati va kulolchilikda ishlatiladi. V. Oʻzbekistonning Chatqol va Nurota togʻlarida uchraydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Volf 503** (**Wolf 503**) — Sunbula yulduz turkumidagi yulduz. U Quyoshdan taxminan 145 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan. Yulduz atrofida kamida bitta sayyora aylanadi.

Xususiyatlari
-------------

Volf 503 — 10,28 zohiriy kattalikdagi yulduzdir; u koʻrish asbobisiz koʻzga koʻrinmaydi. Osmonda u NGC 5324 galaktikasidan unchalik uzoq boʻlmagan Sunbula yulduz turkumining markaziy qismida koʻrinadi. Yulduz birinchi marta XIX asrning 50-60 yillarida nemis astronomi F.Argelander rahbarligida tuzilgan Bonner Durchmusterung (BD) katalogida BD-05°3763 nomi bilan tilga olingan. Bu taxminan 11 milliard yillik qadimgi yulduz. Uning massasi va radiusi mos ravishda quyoshning 68% va 69% ga teng. Yulduzning sirt harorati taxminan 4716 kelvinni tashkil qiladi.

Sayyora tizimi
--------------

2018-yilda tizimdagi Wolf 503 b (*EPIC 212779563 b*) sayyorasining kashfiyoti Kepler-K2 loyihasining fotometrik maʼlumotlari bilan ishlaydigan astronomlar jamoasi tomonidan eʼlon qilindi. Sayyora orbitasi oʻrtacha ota yulduzdan 0,0571 AB masofasida joylashgan. Uning samarali harorati 805±9K. Hajmi boʻyicha u Neptundan bir oz kichikroq, lekin Yerdan ancha katta. Quyosh tizimida bunday sayyoralar yoʻq, shuning uchun ular olimlar uchun katta qiziqish uygʻotadi.

| Sayyora | Ogʻirligi(*M* J) | Radius((*RJ*) | Aylanma davri(kunlar) | Asosiy oʻq orbitalar (a. e.) | Eksantriklik orbitalar |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| b | - | 0,1811 | 6.00118 | 0,0571 | - |

Yana qarang
-----------

* Virgo yulduz turkumidagi yulduzlar roʻyxati

Manbalar
--------

1. 1 2  *Merrin S. Peterson et al.* „A 2 Earth Radius Planet Orbiting the Bright Nearby K-Dwarf Wolf 503" (en).  Arxiv.org (9-iyun 2018-yil). Qaraldi: 26-iyun 2018-yil.

Havolalar
---------

* Volf 503 na sayte Planetnie sistemi
* Volf 503 v Ensiklopedii ekstrasolnechnix planet(ingl.)
* „Wolf-503 b: планета с радиусом 2 радиуса Земли у яркого оранжевого карлика".  Секция Совета РАН по космосу (21-iyun 2018-yil). Qaraldi: 26-iyun 2018-yil.



* „Wolf 503b: Large Exoplanet Found 145 Light-Years Away" (en).  Sci-News (20-iyun 2018-yil). Qaraldi: 26-iyun 2018-yil.
**Shtat** (inglizcha: *state* — „davlat") — 1) ayrim mamlakatlar (AQSh, Braziliya, Venesuela, Meksika, Nigeriya va boshqalar)da federatsiya subyektlarining nomi. Shtatning huquqiy holati, uning hokimiyat organlari vakolatlari doirasi, markaziy hukumat bilan oʻzaro munosabatlari federal konstitutsiya bilan belgilanadi. Ayrim mamlakatlar (AQSh, Meksika)da shtatlarning oʻz konstitutsiyasi bor. Shtatga saylanadigan yoki tayinlanadigan gubernator rahbarlik qiladi, uning vakolatlari baʼzi jihatdan davlat boshligʻining vakolatiga oʻxshab ketadi. Shtatda qonun chiqaruvchi organ, odatda, ikki palatali boʻladi. Shtat oʻz sud tizimiga va qoidaga koʻra, oʻz jinoyat hamda fuqarolik qonunchiligiga ega boʻladi. Shtat suveren davlat hisoblanmaydi; 2) muassasa, korxona ishchi-xizmatchilarining tarkibi.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Volfram rudalari** - texnika va iqtisodiyotning zamonaviy rivojlangan darajasida volfram miqdorini ajratib olishda foyda keltiradigan tabiiy mineral hosilalar. Volframning 20dan ortiq minerali (volframit (Mn, Fe) [WOJ, sheelit (CaWO4), gyubnerit Mn[WOJ va b.) maʼlum. V.r. tabiatda kassiterit (SnO2), molibdenit (MoS2), pyx, mis, qoʻrgʻoshin, sof oltin bilan birga uchraydi. Volframitda 74—76% gacha, sheelitda 80% gacha \YU3boʻladi. V. r.da koʻp miqdorda tantal va skandiy elementlari qoʻshimcha holida uchraydi. V.r. boyitish f-kalarida turli aralashmalardan tozalanib, gravitatsion, flotatsion metodlar bilan saralanib, konsentrat (50— 60%li) holiga keltiriladi. V.r. konlari hosil boʻlishiga qarab greyzen, kontakt-metasomatik, gidrotermal, pegmatit-pnevmatolit, shtokverkli turlarga boʻlinadi va granit intruzalari bilan genetik bogʻliq. Gidrotermal konlar V.r.ga boy. Skarnli va shtokverkli turlari eng katta konlar hisoblanadi. V.r. konlari granitlar keng tarqalgan rayonlarda uchraydi. Tub konlarning yuvilib ketishidan volframit va sheelitli delyuvial va allyuvial sochmalari hosil boʻladi. V.r.ning Oʻzbekiston (Nurota togʻlari) da, xorijiy mamlakatlardan RF (Baykalorti, Primore) Qozogʻiston, XXR, KXDR, Braziliya, Boliviya, Avstraliya, Portugaliya, Peru, Tailand, AQSH, Myanmada konlari topilgan. V. r.ning 80% ga yaqini yuqori t-raga chidamli qotishmalar, lak-boʻyoqlar va korroziyaga chidamli materiallar olishda hamda elektrotexnika, radiotexnika, tibbiyotda foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Buxorodagi Nasriddin Afandi haykali
**Xoʻja Nasriddin Afandi haykali** — Buxoroning tarixiy markazida, mashhur Labi-Hovuz maydonidagi noyob yodgorlik. U qadimgi meʼmorchilikning betakror durdonalaridan. Hiyla-nayranglarni ayyorona ishlatib, insoniyatning yomon illatlariga qarshi kurashgan bu sharqona qahramon to‘g‘risida ko‘p afsonalar bor.

Qurilish Tarixi
---------------

Sovet yozuvchisi Leonid Solovev tomonidan kashf etilgan. U Xo‘ja Nasriddinning sarguzashtlari haqida ikkita roman yozgan: „Maftun bo‘lgan shahzoda" va „Tinchlik buzg‘unchisi". Ikkinchi asarda qahramon Xo‘ja Nasriddin Buxoroga sayohatga kelib Buxoro amiri hovlisiga kirishga muvaffaq bo‘ladi. Roman asosida 1942 yilda film suratga olinadi. Shunday qilib, bu qahramon Buxoroda paydo bo‘ldi va bu hatto milliy ramzga aylanishga sabab bo‘ldi. 1979- yilda Buxoroda ushbu afsonaviy qahramon haykali o‘rnatildi. Va har yili bahorda Buxoroda Xo‘ja Nasriddin sharafiga atab hazil-mutoyiba festivali o‘tkaziladi. Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Monumental sanʼat yodgorligi. Obyekt davri: 1980-yil. Buxoro viloyatining Buxoro shahrida joylashgan. Obyekt manzili: „J. Ikromiy" MFY, B. Naqshband koʻchasi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Buxoro viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Nasriddin Afandi haqida
-----------------------

Xoʻja Nasriddin musulmon Sharqi hamda Oʻrta yer dengizi va Bolqon xalqlarining ayrim xalqlarining folklor qahramoni, qisqa yumoristik va satirik miniatyura va latifalar, baʼzan esa maishiy ertaklarning qahramoni. Haqiqiy hayotda uning mavjudligi haqida tez-tez daʼvolar va hatto aniq joylarda arxeologik dalillar mavjud.

Tugʻilgan sanasi va joyi: 1208 yil, Nasrettin Xoʻja,

Oʻlim sanasi va joyi: 1284 yil,

Akshehir, TuKitoblar: Nasreddin Xoʻja — Hikoya kartalari: Oʻqish va qayta hikoya qilish uchun hikoyalar.

Dafn etilgan joyi: Dunyoning oʻrtasi Nasreddin Xoʻja qabri, Akshehir,

Ota-onalar: Abdulla afandi, Sidika Xotun
Bolalari: Fatma Xotun, Shayx O‘mer, Durr-u Melek
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Izomorfizm (maʼnolari).

**Izomorfizm** — turli matematik obʼyektlar bir xil xossalarga ega boʻlishi mumkinligi bilan bogʻliq matematik tushuncha. Hoz. zamon mat.sining analog , model kabi keng tarqalgan tushunchalariga aniqlik kirituvchi termini. Obʼyektlarning tuzilishi (strukturasi) dagi oʻxshashlik (nisbat) ni ifodalaydi. Mas, algebrada maydon I.i, halqa I.i, gruppa I.i qaraladi. Ik-kita izomorf toʻplam oʻzlarining xossalari jihatdan farq qilmaydi. Ikki xil izomorf toʻplam biror mavhum matematik tushunchaning turli xil aniq modellari boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Vokoder** (ing. voill coding — tovushni kodlash)—aloqa kanalidan nutq emas, balki nutqni tahlil qilish natijasida hosil boʻladigan signallar (kodlar) uzatiladigan telefon aloqa tizimi. Tovush signalining chastota spektrini (tovush toʻlqinlari yigʻindisiii) qisqartirib beradi, bir normal telefon aloqa kanali oʻrnida yuzdan ortiq aloqa kanali hosil qilishga imkon beradi. V. asosan tovush analizatori va tovush sintezatoridan iborat. Tovush analizatori parallel ishdovchi bir necha elektr filtrdan tuzilgan. U uzatilayotgan tovush signallarining ayrim xususiy belgilarini aniqlab, ularni liniyaga uzatadi. Tovush sintezatori esa shu belgilarga qarab asosiy tovushni qayta tiklaydi. V. ning kamchiligi shuki, tiklangan tovush uzatilayotgan tovushga oʻxshamaydi ("mexanik tovush" hosil boʻladi). V. maxsus aloqa yoʻllarida qoʻllaniladi.

Markaziy temir yoʻl vokzali (Toshkent, 2000).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Xoʻja Ilgʻor masjidi** — Rishtondagi meʼmoriy yodgorlik (20-asrboshi). Shokir mingboshi buyurtmasi bilan otaoʻgʻil ustalar Eshonxon va Norboylar qurishgan. Masjid toʻrtburchak tarhli (40x13 m), uch ustunli, atrofi uch tomondan ayvon bilan oʻralgan. Xonaqohning gʻarbiy devoriga va ayvoniga mehroblar ishlangan, shifti islimiy naqshlar, qirrali tag ustunlar handasiy naqshlar bilan serhasham bezatilgan. Gul va naqshlarning oʻzaro uygʻunligi va rangbarangligi eʼtiborni tortadi. Masjidning shim. tomonida hovuz boʻlib, atrofiga daraxtlar ekilgan.

Qashqadaryo viloyatidagi meʼmoriy yodgorlik (16—17-asrlar); "Imkonagiy" nisbali olim, shayx Xoʻja Abduboqiy tomonidan qurilgan (nomi shundan). X.Xoʻja ilgʻor masjidi dastlab qishloq qabristoni tepaligidagi yuqori (xonaqoh va 2 daxma) va tepalik yon bagʻridagi quyi (oʻzaro tutashgan 2 hovli atrofida joylashgan masjid, Madrasa, karvonsaroy) inshootlar guruhidan iborat majmua tarkibida boʻlgan. Yuqori va quyi guruhi inshootlar gʻishtdan qurilgan devor ustidagi yoʻl (pandus) orqali birlashgani bilan oʻziga xos meʼmoriy mujassamot yechimiga ega boʻlgan. Quyi guruhdagi inshootlar 20-asr 60-yillari buzilgan, yuqori guruhsagi xonaqoh va (2 katta va kichik) daxma saqlangan.

Xonaqoh toʻgʻri toʻrtburchak (24,0x20,2 m) tarhli, anʼanaviy gumbaz tomli, tarzlari peshtoqli (asosiy kirish qismidagi peshtogʻi boshqalaridan birmuncha baland); devorlardagi ravokli darchalarga ganchkori panjaralar, bino burchaklariga guldastaminoralar ishlangan; mehrobi serhasham bezatilgan — murakkab iroqi muqarnas hamda chaspak usulidagi namoyonlar diqqatni tortadi. Katta va kichik daxmalar ustidagi oq marmar qabrtoshlarining yon tomonlari kulrang marmar bilan qoplangan, ular yuzasi handasiy (toʻrtburchak, murabba va boshqalar) shakllarga boʻlinib, oʻyma naqshlar bilan nafis bezatilgan.

Yana qarang
-----------

* Xoʻja Ilgʻor va Mulla Ismatulloh qori ziyoratgohlari

Manbalar
--------

1. ↑  „Jo'ja Ilg'or masjidi" (uz). Qaraldi: 27-yanvar 2023-yil.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Koordinatalari: 38°19′9.0000120000047″N 26°38′32.999999999994″E﻿ / ﻿38.319166670000001318°N 26.64249999999999829°E﻿ / 38.319166670000001318; 26.64249999999999829GO

**Izmir Texnologiya instituti** (turkcha: *İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü*) — Turkiyaning Izmir shahridagi jamoat tadqiqot universitetidir. İYTE tabiiy fanlar va muhandislik sohalariga katta eʼtibor beradi va ilmiy izlanishlarga alohida eʼtibor qaratgan Turkiyadagi yagona institutdir. Izmir Texnologiya Instituti koʻpincha Turkiyaning eng yaxshi universitetlari qatorida tilga olinadi.

IYTE ning barcha boʻlimlarida darslar ingliz tilida olib boriladi.

Tarixi va asosiy maʼlumotlar
----------------------------

Egeyning Izmir shahrida 1992-yil 11-iyulda tashkil topgan boʻlib, Izmir Texnologiya Institutiga kirish mumkin boʻlgan asosiy taʼlim yoʻnalishlari — bu fan va texnologiyalar. Ushbu sohalarda universitetning asosiy maqsadi ilmiy tadqiqotlar, taʼlim, ishlab chiqarish, nashr etish va maslahat berishdir.

Tashkilotlar
------------

IYTE texnoparkka kirish yoʻli
### Fakultet va kafedralar

IYTE 16 ta ilmiy boʻlimga ega, ularning koʻpi 3 ta fakultetda tashkil etilgan. Ushbu kafedralar bakalavr dasturlari uchun javobgardir.

Bulardan tashqari chet tillar kafedrasi va umumiy madaniy kurslar kafedrasi mavjud.

İzmir Texnologiya Rivojlanish Zonasi
------------------------------------

A-3 Bino, IYTE Texnoparki
Izmir Texnologiya Rivojlanish Zonasi (odatda İYTE Teknopark deb nomlanadi) — bu IYTE kampusida 225,5 gektar maydonni egallagan ilmiy va tadqiqot parki. Aeroport, dengiz porti va uyushgan sanoat tumanlariga ulanish Izmir-Çeshme avtomagistrali tomonidan taʼminlanadi. Zonada 12.200 kvadrat metr yopiq maydonda beshta bino mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  *İzmir Institute Of Technology*, 2009-03-21da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2020-06-02
2. ↑  *The Council of Higher Education of the Republic of Turkey*. „Foundation Dates of Turkish Higher Education Institutions". 7-noyabr 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-mart 2008-yil.
3. ↑

Havolalar
---------
**Infraqizil astronomiya** — toʻlqin uzunlikning 0,0008 dan to 1 mm gacha boʻlgan oraligʻida Koinot jismlarini oʻrganuvchi fan. Spektrning ushbu sohasida temperaturasi taxminan 3 K — 2500 K oraliqqa toʻgʻri kelgan turli sovuq obʼyektlarning issiklik nurlanishi, xususan, "chaqaloq" protoyulduzlar, gazchang bulutlari, yulduzlararo fazo muhiti, sayyoralar va Quyosh sistema-sining mayda jismlari nurlanishi tadqiq qilinadi. Galaktikamizda in-fraqizil nurlanish mexanizmi, asosan, chang moddasi bilan bogʻliq. Masalan, Galaktikamiz yadro qismidan toʻxtovsiz ajralib chiqayotgan nur oqimi atrofdagi chang muhitda 1012 martagacha kamayishi sababli, u optik nurlar sohasida kuzatilmaydi va I. a. usullari yordamida oʻrganiladi. Xuddi shuningdek, yulduzlarning tugʻilish soqalari tuzilishi ham I. a. ning eng asosiy obʼyektlaridan hisoblanadi. Infraqizil oraliqning juda kengligi tufayli oraliq qator qismlarga boʻlib yuborilgan va masalaning qoʻyilishiga qarab unga mos kelgan sezgir qabul qilgich yaratildi. Xususan, yaqin infraqizil soha 0,0008 — 0,005 mm, oʻrta qism 0,005 — 0,035 mm va h. k. eng uzoq soha esa ~ 1 mm toʻlqin uzunlik oraliklariga shartli ravishda boʻlinib, har biriga mos ravishda ilmiy kuzatuv asboblari yaratilgan. Bugungi kunda kosmik fazoga turli infraqizil rasadxonalar uchirilib, yaqin va uzoq kosmos chuqur oʻrganilmoqda. Yer sirtida ham turli infra-qizil teleskoplar faol ishlamoqda. Maye. Gavayi orollarining 4200 metr balandlikdagi Mauna-Kea nomli soʻngan vulqoni oʻrnida toʻrtta (AQSH, Buyuk Britaniya, Fransiya, Kanada va Gavayi universiteti) infraqizil teleskoplari oʻrnatilgan. Bu teleskoplar oynasining diametri juda katta (2,3— 3,8 metr oraligʻida) boʻlib, noyob va qimmatli ilmiy loyihalar yaratishda qoʻl keladi.

Saloxitdin Nuriddinov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mamont gʻori** (inglizcha: *Mammoth Cave*) — dunyodagi eng katta karst gorlaridan biri. Appalachi togʻi etagidagi Kamberlend platosida, Luisvill shahri yaqinida (AQShning Kentukki shtatida) joylashgan. Murakkab 5 yarusli (qavatli) boʻshliqlar 300 m chuqurlikdagi ohaktoshli jinslar orasida hosil boʻlgan. Tekshirilgan qismida 225 yoʻlak, 47 tepasi gumbazsimon boʻshliq, 23 chuqur oʻra (shaxta) bor. Boʻshliqlarning umumiy uz. 74 km. M.gʻ.da yer osti daryolari bor, ular Grinri-ver dare sistemasi bilan bogʻlangan. Fop ichidatra doim 13°. Gʻorda qorongʻilikda yashashga moslashgan koʻr chigirtka va Urgimchaklar, suv havzalarida kur baliq va qisqichbaqalar yashaydi. 1973-yilda gʻorning qushni Flintrij gʻori bilan bogʻlanganligi aniqlandi. Ularning umumiy uz. 500 km ga yetadi. Turizm rivojlangan. Milliy park tashkil etilgan (1926).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Infraqizil fotografiya** -fotofafiya sohasi; infraqizil nurlanishdan foydalanib tasvir hosil qilish usullari majmuidan iborat. Surat olishda toʻlqin uz. 760 dan 1500 nm gacha boʻlgan infraqizil elektromagnit nurlanishlardan foydalaniladi. I. f. bevosita yoki bilvosita usullarda amalga oshiriladi. Bevosita usulda infraqizil nurlarga sezgir fotoplastinka yoki plyonkalar (infrafo-tomateriallar) qoʻllanadi. Bilvosita usulda fotoapparatning obʼyektivi oldiga oʻrnatiladigan maxsus elektron-optik tizimli moslama ishlatiladi. U narsaning koʻzga koʻrinmaydigan tasvi-rini koʻzga koʻrinadigan tasvirga aylantirib, tasvir ravshanligini ham kuchaytirib beradi. Bunda koʻzga koʻrinadigan nurlanishlar (yorugʻlik) ni seza oladigan oddiy fotoplyonkalar bilan qorongʻida ham fotosuratlar olish mumkin (rasmga q.).

I. f. ning oddiy fotografiyaga nisbatan koʻpgina afzalliklari bor. Mas, infraqizil nurlar bir jinsli boʻlmagan muxit (atmosfera tumani) dan oʻtga-nida koʻzga koʻrinadigan nurlanishga nisbatan kam sochiladi, intensivligi deyarli oʻzgarmaydi, shuning uchun I. f. yordamida uzokdagi obʼyektlarning aniq tasvirlarini olish mumkin. Koʻzga koʻrinadigan va infraqizil nurlanishlarning jism (muhit) lardan oʻtish va qaytish koeffitsiyentlari har xil. Shu sababli I. f. da oddiy yoruglikda koʻzga koʻrinmaydigan detallarni infraqizil nurlanishlar yordamida ajratish mumkin. I. f. ning bunday xususiyatlaridan, mas, bota-nikada oʻsimliklar kasalliklarini (2-rasm). Qora koʻylak kiygan qoʻgʻirchoq fotografiyasi: a — koʻzga koʻrinadigan nurlanishda; b — infraqizil nurlanishda. Inf-raqizil fotografiyada kiyimning turli rangda boʻlishi uning turli materiallardan tayorlanganligini koʻrsatadi (bu materiallarning infraqizil nurlanishni qaytarish qobiliyati turlichadir).

Ergash Nazirov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mamatbuva hofiz** (asli Muhammad Sattorov; 1885.14.1 — Margʻilon — 1969.4.3) — Oʻzbekiston xalq hofizi (1941). Xalq xonanda va sozandalari (Boltaboy hofiz va boshqalar)dan xalq ashula yoʻllarini oʻrgangan. Hamza boshchiligidagi agitbrigada, Oʻzbek etnografik truppasida (1925—26), Hamza teatrida (1926—30) xonanda. Urush yillari Yangiyoʻl musiqali drama va komediya teatri studiyasida yosh sanʼatkorlarga ashula yoʻllarini oʻrgatgan. G. Raximova rahbarligidagi front konsert brigadasida xizmat qilgan. Hofiz Mamatbuva "Koʻp erdi hasratim", "Bir kelsun", "Aylading", "Kuling", "Figʻonkim", "Sayding qoʻya ber, sayyod" kabi katta ashulalarni mahorat bilan ijro etgan. U "Ushshoq", "Chorgoh", "Munojot", "Segoh" ashula yoʻllarini, ayrim zamonaviy qoʻshiqlar ("Oʻzbekistondir", "Shodlik etsangchi yoshlar", "Dilrabolar" kabi)ni katta ashula uslubida aytgan. J. Sultanov, M. Uzoqov singari oʻnlab xalq sanʼatkorlarining ustozi boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lubumbashi** (1966-yilgacha Elizabetvil) — Kongo Demokratik Respublikasining jan.-sharqiy qismidagi shahar. Shaba (Katanga) viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 852 ming kishidan ziyod (1990-yillar oxirlari). Lobitu — Beyra transafrika t.yildagi stansiya. Transport yoʻllari tuguni. Luano aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. L. iqtisodiy va madaniy mavqei boʻyicha mamlakatda Kinshasadli keyin 2-oʻrinda turadi. Iqtisodining asosini konchilik sanoati va rangli metallurgiya tashkil etadi. L. mis konlari mintaqasida joylashgan.Yirik mis eritish zavodi, kimyo, toʻqimachilik, koʻn-poyabzal, oziqovqat, metallsozlik, mashinasozlik sanoati korxonalari, radioapparaturalar zavodi bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi.

Shaharga 1910-yilda belgiyaliklar tomonidan mis konlari yonida asos solingan va Elizabetvil deb atalgan. 1911-yilda Belgiya-Angliya kompaniyasi tomonidan qurilgan birinchi mis eritish zavodi ishga tushirilgan. Shahar qatʼiy reja asosida qurilgan. Sobor, cherkov, sinagoga (20-asr boshlari), koʻp qavatli binolar, milliy universitet boʻlimlari, etnografiya va afrika tillarini oʻrganish boʻyicha markaz bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Fridrix Nilsen (1854-1898)
**Fridrix Karl Adolf Nilsen** (1854- yil 29-mart, Uetersen - 1894- yil 11 aprel, Drezden ) - nemis patologi .

Hayoti
------

Fridrix CA Neelsen Uetersen vikarajining diakoni Xans Fridrix Nilsen va uning rafiqasi Berta Sofiya (née Lueders) oilasida tug'ilgan. Uetersenda, keyinroq Altonada maktabda o'qigan. U Leyptsig universitetida tibbiyot fakultetida tahsil olgan, u erdan 22 yoshida doktorlik darajasini olgan. Keyinchalik u Rostok universitetining Patologiya institutida professor bo'ldi. Uning so'nggi yillari Drezden texnologiya universitetining mashhur patologik institutida tibbiyot boshlig'i sifatida o'tkazildi. Nilsen 1894 -yil 11 aprelda 40 yoshida vafot etdi, bu ko'p yillik bakteriologik tadqiqotlar davomida patogenning ta'siri tufayli. U o‘z davrida butun umri davomida o‘z shahrining fuqarolik ishlarida faol bo‘lgan bo‘lsa-da, imkon qadar jamoatchilik e’tiboridan chetda qoladigan yolg‘onchi sifatida tanilgan.

Ishlari
-------

Mikrobiolog Frants Ziel bilan birgalikda Nilsen kislotaga chidamli bakteriyalarni bo'yash usuli bo'lgan Ziehl-Nilsen bo'yog'ini ishlab chiqdi, u hozirgi kunga qadar sil kasalligini tashxislashda va boshqa mikobakteriyalarning mavjudligini aniqlashda qo'llaniladi.

Manbalar
--------

* *Uetersener Nachrichten* (gazeta) (2005) (de)
**Kuba** birinchi martta 1900-yilda **Olimpia o'yinlarida** qatnashgan va 28-yozgi Olimpia o'yinlarining 20 tasida qatnashish uchun sportchilarni yuborgan.

Kuba sportchilari hech qachon Qishki Olimpia o'yinlarida qatnashmagan. Qishki Olimpia o'yinlarida qatnashmagan davlatlar orasida, eng muvaffaqiyatli olimpia terma jamoasidir (oltin va umumiy medallar soni bo'yicha).

Kuba yozgi Olimpia o'yinlari oltin medallari bo'yicha Amerika mamlakatlari orasida ikkinchi o'rinda turadi (faqat AQShdan keyin) va Kanada, Lotin Amerikasidagi barcha mamlakatlardan ko'proq medall qo'lga kiritdi. Kuba hali Olimpia o'yinlariga mezbonlik qilmagan. Kuba medallar soni bo'yicha (Vengriya, Ruminiya va Polshadan keyin) hech qachon o'yinlarga mezbonlik qilmagan davlatlar orasida to'rtinchi o'rinni egalladi. Qishki Olimpia o'yinlarida medall qo'lga kiritmagan davlatlar orasida eng ko'p medallarni qo'lga kiritdi.

Kuba Milliy Olimpia Qo'mitasi Kuba Olimpia Qo'mitasi bo'lib, 1926-yilda tashkil etilgan va 1954-yilda tan olingan.

Kubaning 1900-yilgi Olimpia o'yinlaridagi debyutida bitta qilichboz Ramón Fonst ishtirok etdi, u erkaklar havaskor epeya musobaqasida g'olib chiqdi va havaskorlar-master musobaqasida (professionaldan keyin) ikkinchi o'rinni egalladi. Fonst 1904-yilda epée chempioni sifatida takrorlanadi. XOQ Kubani 1904-yilgi epeya musobaqasidagi qolgan ikkita medall bilan taqdirlaydi, garchi Charles Tatham(kumush) va Albertson Van Zo Post (bronza) AQShdan bo'lganiga qaramay.
**Kızılca**— Gumushhane viloyatining Kelkit tumaniga qarashli qishloq.

Tarixi
------

Aholi yashash joyi Usmonli manbalarida Kızılcakend va Kızılcaköy deb nomlangan. Mintaqada sodir boʻlgan urushlar taʼsirida aholi punkti vayron boʻlganligi sababli 1516-yil manbasida Kızılcakend nomi bilan kimsasiz (boʻsh) qishloq sifatida qayd etilgan. Mintaqada Usmonli boshqaruvi tomonidan boshlangan koʻchirish siyosati natijasida turar-joy 1530 va 1591-yilgi aholi roʻyxatida faqat musulmonlar yashaydigan qishloq sifatida koʻriladi. Jalalilar qoʻzgʻolonlari paytida aholi punktiga salbiy taʼsir koʻrsatgan va Kelkit tumanida boʻlgani kabi aholisi ham sezilarli darajada kamaygan. 1642-yilgi avariz daftarida Kızılcaköy deb nomlangan qishloqda 8 tasi oddiy, 2 tasi harbiy, 1 tasi diniy xoʻjalik boʻlgan jami 11 xonadon mavjud boʻlgan. 1835-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra (faqat erkaklar soni hisoblangan), qishloqda faqat musulmonlar yashaydigan 22 xonadonda 97 nafar erkak istiqomat qilgan.

Turkiya Respublikasining tashkil etilishi bilan Kelkit qishlogʻi nomi bilan davom etmoqda.

Joylashuvi
----------

Gumushhane shahar markazidan 68 km, Kelkit tumanidan 4 km uzoqlikda.

Aholisi
-------

| Qishloq aholisining yillar boʻyicha maʼlumotlari |
| --- |
| 2020 | 135 |
| 2019 | 110 |
| 2018 | 333 |
| 2017 yil | 31 |
| 2016 yil | 59 |
| 2015 yil | 54 |
| 2014 yil | 160 |
| 2013 yil | 281 |
| 2012 yil | 239 |
| 2011 yil | 207 |
| 2010 yil | 317 |
| 2009 yil | 324 |
| 2008 yil | 324 |
| 2007 yil | 327 |
| 2000 | 400 |
| 1990 yil | 531 |
| 1985 yil | 600 |
|

Manba
-----
**Universal College Application** (**Universal College App** nomi bilan ham tanilgan) AQShda joylashgan tashkilot boʻlib, talabalarga har qanday ishtirokchi kollejga hujjat topshirish imkonini beruvchi kollejga kirish uchun arizalarni taqdim etadi.

Dastur haqida
-------------

**Universal College App** notijorat arizasi Qo'shma Shtatlardagi **10 ta**  oliy ta'lim muassasalari tomonidan qabul qilinadi (2019 yil avgust holatiga ko'ra). **U 2007 yilda boshlangan.** Turli xil muassasalar ushbu arizani qabul qiladi; **2010 yilda 77 kishi** xizmatdan foydalangan. **Universal College Application**ga qo'shimcha ravishda, maktab o'z ariza materiallariga ega bo'lishi mumkin. Universal College App har qanday hajmdagi yoki turdagi oliy ta'lim muassasasi tomonidan foydalanish uchun yaratilgan.

Universal College Applicationning bir maqsadi talabalarga bir xil arizani qatnashuvchi kollejlarning istalganiga topshirishga ruxsat berish orqali ularning vaqtini va ishini tejashdir. Bu Universal College Appning asosiy raqobatchisi bo'lgan mashhur Common Appga o'xshaydi. Universal College Applicationda ishtirok etuvchi maktablarning aksariyati umumiy arizani ham qabul qiladi.

Ba'zi raqobatchilardan farqli o'laroq, Universal College Application ma'lum bir ta'lim falsafasini aks ettirishga urinmaydi. Toʻlovlardan tashqari, Universal College Applicationning maktablar ishtirok etishi uchun yagona talabi ularning akkreditatsiyadan oʻtishlari va Kollejga kirish boʻyicha maslahatlar boʻyicha Milliy assotsiatsiyaning Yaxshi amaliyot tamoyillari bayonnomasini qoʻllab-quvvatlashlaridir.

Ariza topshirish
----------------

### Foydalanish

Universal College App beshta asosiy ma'lumotlarni kiritish sahifasidan iborat bo'lib, talabalar o'z arizalarini onlayn yuborish uchun to'ldirishlari kerak. Universal College Appda talabalar hujjat topshirmoqchi bo‘lgan kollej yoki kollejni tanlagan sahifasi ham mavjud.

Onlayn yoki pochta orqali yuborilishi mumkin bo'lgan Universal College Appga qo'shimcha ravishda, talabalardan boshqa narsalar qatori kollejga kirish imtihonlari ballari (SAT Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-08-16). yoki ACT), maktab hisoboti, o'qituvchi tavsiyasi va o'rta yillik hisobotni topshirishlari talab qilinishi mumkin. Pochta orqali xabar bering.

### To'lovlar

Ariza toʻlovlari ishtirokchi kollej tomonidan qabul qilingan boshqa arizalar bilan bir xil. Ariza to'lovlari to'g'ridan-to'g'ri tanlangan kollejlarga ularning talablariga muvofiq to'lanadi. Universal College Appdan foydalanish uchun qo'shimcha to'lov olinmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  „arxiv nusxasi". 1-noyabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-aprel 2023-yil.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  „arxiv nusxasi". 2-noyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-aprel 2023-yil.
6. ↑
7. ↑  „arxiv nusxasi". 2-noyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-aprel 2023-yil.
8. ↑  „arxiv nusxasi". 2-fevral 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-aprel 2023-yil.