Lebensborn tugʻruqxonasi
**Lebensborn** (nemischa:) — „Hayot manbai" (nemischa: born — tugʻilish) — tashkilot 1935-yil 12-dekabrda reyxsfyurer SS Geynrix Himmlerning shaxsiy koʻrsatmasiga binoan tashkil etilgan. Tashkilot nizomida faqat SS aʼzolaridan Reyxsfyurer SS tomonidan tayinlangan ofitser uning rahbari boʻlishi mumkinligi belgilandi.

Tarixi
------

Lebensborn tashkiloti 1935-yilda Irq va aholi punktlari bosh boshqarmasi tarkibida yosh „irqiy sof" onalarni tayyorlash va „oriy" chaqaloqlarni (birinchi navbatda SS aʼzolarining bolalari) tarbiyalash uchun tashkil etilgan.

1938-yilda tashkilot Reyxsfürer-SS shaxsiy shtabining bir qismi sifatida L direksiyasiga aylantirilgan. Lebensbornning rahbarlari SS-Oberfürer Gregor Ebner va SS-Standartenführer Maks Sollmann edi.

Tuzilishi
---------

Tashkilotning markaziy apparati 9 ta boʻlimdan iborat boʻlgan:

* I boʻlim (Germaniya fuqaroligini berish);
* II boʻlim (ishchi xizmat);
* III boʻlim (xodimlar);
* IV boʻlimi (moliya);
* V boʻlim (rahbarlik);
* VI bo‘lim (huquq);
* VII boʻlim (sogʻliqni saqlash);
* VIII boʻlim (moslashish);
* IX boʻlimi (fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish).

Onalar va bolalar uylari
------------------------

 Shtaynxoringdagi onalar uyi. 1938-yil
Kelajakdagi onalarni tayyorlash va bolalarni tarbiyalash uchun Lebensborn tashkiloti oʻzining Onalar va bolalar uylarini yaratgan. Hammasi boʻlib 6 ta bolalar uyi va 17 ta onalar uyi mavjud edi (shuningdek, yana uchtasini Polshada — Krakov, Otvok va Varshavada hamda bittadan Gollandiyaning Nijmegen hududida ochish rejalashtirilgan edi).

Onamlar uyi:

* Germaniyada — Bad Polzin, Wernigerode, Wiesbaden, Klosterheide, Nordrach, Pernitz, Steinhöring, Hohenhorst;
* Belgiyada — Vegimont;
* Daniyada — Kopengagen;
* Fransiyada — Lamorle, Cernancourt
* Norvegiyada — Bergen, Geilo, Hurdalsverk, Klekken, Oslo, Trondxaym.

Bolalar uylari:

* Germaniyada — Bofferding, Gmüden, Schalkhausen;
* Norvegiyada — Godthaab, Os, Stalheim.

Faoliyat
--------

Tashkilot yolgʻiz onalarga bolalarni boshpanalarda tugʻish imkoniyatini bergan, u yerda tugʻilgandan keyin davlat ona va bolaga gʻamxoʻrlik qiladi. Onalar oʻz farzandlarining otalariga turmushga chiqishga daʼvat etilgan, ammo boshqa otalar tomonidan asrab olinishi ham ragʻbatlantirilgan. Ushbu tashkilot SS tomonidan moliyalashtirilgan va oʻz mafkurasiga koʻra, boshpanaga qabul qilish uchun maʼlum shartlarni qoʻygan: ikkala ota-ona ham sogʻlom, „oriylardan kelib chiqishi" va sudlangan boʻlmagan boʻlishi kerak edi. Ittifoqchi matbuotda bu boshpanalar „Bolalar uchun Himmler fabrikalari" va „bosib olingan hududlardan olib ketilgan bolalarni nemislashtirish markazlari" deb nomlangan.

1947-yil oktyabr oyida irqiy jinoyatlar boʻyicha Nyurnberg sudlarida Lebensborn aʼzolariga uchta ayblov qoʻyildi:

1. Insoniyatga qarshi jinoyatlar: bolalarni bosib olingan hududlardan olib chiqish.
2. Germaniya va bosib olingan hududlarda davlat va xususiy mulkning talon-toroj qilinishi.
3. Jinoiy tashkilotga tegishli.

1948-yil 10-martda 5 oylik qizgʻin tergov, guvohlarni soʻroq qilish va hujjatlarni tekshirishdan soʻng Amerika harbiy tribunali Nyurnberg Lebensborn rahbariyatiga quyidagi hukmni chiqardi: uning rahbari, SS standartenfyurer Maks Zolman va uning yetakchi xodimlari birinchi ikkita ayblov boʻyicha oqlandi va uchinchi moddasi boʻyicha (SSga mansubligi uchun, SSSR tomonidan jinoyatchi deb eʼlon qilingan tashkilotlardan biri sifatida) hukm qilindi. Shu bilan birga, ayblanuvchi Inge Firmetz, bosh boʻlim boshligʻining oʻrinbosari A. har uchala ayblov boʻyicha oqlandi.

Liditsedagi fojia
-----------------

Lebensborn faoliyatining eng mashhur holatlaridan biri Liditsedagi fojia boʻlib, Mariya Dolezhalova-Shupikova (chex. ) Chexiyaning Lidice qishlogʻidan 23 bola orasidan nemislar tomonidan tanlab olingan va Germaniyaga yuborilgan. Ular uning ismini va familiyasini oʻzgartirib, uni bolalar uyiga, keyin esa nemis oilasiga berishgan.

Nemislashtirish uchun tanlovdan oʻta olmagan qolgan 82 bolani Adolf Eichmann *Chelmno konslageriga* joʻnatishni buyurgan. Konslagerda ular gaz bilan zaharlangan va qishloq Yer yuzidan yoʻq qilingan. Mariya Germaniyaga ishlash uchun haydalgan onasini faqat 1946-yilda topa oldi. Mariya Nyurnberg sudida guvoh boʻlgan. Shundan soʻng u oʻz vatanida yashadi va yonib ketgan Liditse qishlogʻi muzeyida gid boʻlib ishladi. Mariya Shupikova 2021-yil mart oyida vafot etgan. Qabri ustida Chelmno lagerida oʻldirilgan bolalar tasvirlangan haykaltaroshlik guruhi koʻrinishidagi yodgorlik mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  Залесский 2004. sfn error: no target: CITEREFЗалесский2004 (help)
2. ↑  „Children of the Hated: the "Lebensborn" program of racial breeding" (10-noyabr 2018-yil).

Havolalar
---------

* Lebensborn // hrono.ru (Uchinchi Reyx ensiklopediyasidan foydalanilgan)
* Natsistlarning „ustoz poygasi" bolalari uchrashdi // BBC News, 04.11.2006.(ingl.) )