recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lagodexi** (gruzincha: *ლაგოდეხი*) — Katta Kavkaz togʻlari etagida, Lagodexisxevi va Shromisxevi daryolari oraligʻida, Tarixiy Hereti hududida (hozirgi Kaxetiyaning bir qismi) joylashgan shaharcha. Lagodexi yaqin atrofda bir qator sharsharalarga ega va 1912-yilda tashkil etilgan va birinchi marta polshalik botanik Lyudvik Młokosevich tomonidan turli xil daraxt turlariga ega boʻlganligi uchun qayd etilgan Lagodexi qoʻriqxonasini oʻz ichiga oladi. Shahardan uch kilometr sharqda Ozarbayjonning Balakan viloyati bilan chegara punkti joylashgan. Lagodekhi Gruziyaning Kaxeti tumanida joylashgan.

Tarixi
------

 Lagodexidagi mehmonxona
Lagodexi XVII asrda, Eristavi Archil I qal’a qurishni buyurganida, *Lakuasti* nomi bilan tashkil etilgan.

XI asrda Lagodexi Hereti tarixiy hududidagi muhim monastir edi.

1610-yillarda Shoh Abbos bosqinidan keyin Lagodexi hududi vayron boʻldi.

1830-yilda lezgin kordon chizigʻidagi tayanch sifatida Lagodexi harbiy posyolkasi tashkil etildi. 1917-yilgacha Lagodexi hududida polkning shtab-kvartirasi joylashgan edi. Polkning oʻzi yonida, shu bilan birga, harbiy xizmatni tugatganlarning aksariyati qolgan, ammo negadir oʻz vatanlariga qaytishni istamagan kichik aholi punkti qurilishi boshlandi. Natijada, qoʻllab-quvvatlash posti 1857-yilda fuqarolik posyolkasiga aylantirildi.

1864-yildan 1897-yilgacha Bibi Maryamni himoya qilish nomidagi pravoslav cherkovining qurilishi davom etdi. 1912-yilda Lagodexi qoʻriqxonasi tashkil etildi.

Yana qarang
-----------

* Kaxeti
* Hereti
* Lagodexi munitsipaliteti
* Lagodexi qoʻriqxonasi

Havolalar
---------

* Lagodekhi milliy bogʻi rasmiy sayti[*sayt ishlamaydi*] [ *<span title="Dead link tagged December 2017">doimiy o'lik havola</span>* ]
* Gruziya fuqarolik taraqqiyoti assotsiatsiyasi — Lagodekhi rasmiy sayti
* Lagodexi munitsipaliteti Kaxeti viloyati rasmiy veb-saytida
* Lagodexi munitsipaliteti rasmiy saytida magistratura sudyasi Wayback Machine saytida arxivlandi (5-mart 2016-yil).

1. ↑  „მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014".  საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (2014-yil noyabr). Qaraldi: 27-iyul 2016-yil.
**Steven Plaut** (talaffuzi: *Stiven Plaut*) — AQShlik iqtisodchi, professor. Isroildagi Haifa Universitetida va Budapeshtdagi Markaziy Yevropa Universitetida dars bergan. Professor Plautning maqolalari tez-tez turli gazeta-jurnallarda chop etilib turgan.

Plaut bakalavr darajasini Philadelphiadagi Temple Universitetidan olgan. Magistr darajasini Quddus Yahudiy Univesritetidan olgan. Iqtisod boʻyicha Ph.D.sini Princeton Universitetidan olgan.

2002-yil „Razvedkachi" (inglizcha: *The Scout*) nomli kitobini yozgan. Kitobda Plaut saraton kasaliga chalinib shifoxonada yotganida uchratgan badaviy (koʻchmanchi arab) razvedkachi va oʻzining oʻlim bilan qilgan jangi haqida hikoya qiladi.

Havolalar
---------

* FrontPageMagda Steven Plautning maqolalari[*sayt ishlamaydi*] (ingl.)
* Steven Plautning eski maqolalari Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-05-09). (ingl.)



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
1887-yilda Xitoyning Qing shahridagi **Sariq daryo toshqini** 1887-yil sentabr oyida boshlangan va tahminan 930 000 kishining hayotiga zomin bo‘lgan.  Bu Xitoydagi eng koʻp talofot keltirgan suv toshqini boʻlib, qurbonlar soni boʻyicha uni Xitoydagi eng yirik ofatlardan biri deb hisoblanadi.

Tarixi
------

Asrlar davomida Xuanxe daryosi yaqinida yashovchi dehqonlar daryolarni toʻsib qoʻyish uchun dambalar qurdilar, vaqt oʻtishi bilan ular koʻtarilib, toshqinga yoʻl qoʻyilmagani uchun daryo tubiga choʻktirishga majbur boʻlishdi. 1887-yilda kuchli yomgʻir tufayli hajmi koʻtarilgan daryo taxminan 28-sentyabrda suv toshqinini keltirib chiqargan. Toʻfonning kuchini oʻlchash uchun xalqaro birlik mavjud emasligi sababli, u odatda yetkazilgan zarar darajasi, suvning chuqurligi va qurbonlar soniga qarab tasniflanadi.

Odatda Sariq daryoning suvlari Xenan provinsiyasidagi Chjenchjou shahri yaqinidagi Xuayuankoudagi dashtlarni kesib oʻtgan deb taxmin qilinadi. Hudud yaqinidagi pasttekisliklar tufayli toshqin Shimoliy Xitoy boʻylab juda tez tarqalib, taxminan 50,000 kvadrat mil (130,000 km2) maydonni egalladi. Toʻfondan keyin ikki million kishi boshpanasiz qoldi.  Natijada paydo boʻlgan pandemiya va asosiy zaruriy mahsulotlarning yoʻqligi toʻgʻridan-toʻgʻri suv toshqini tufayli halok boʻlganlar kabi koʻplab odamlarning hayotiga zomin boʻldi. Bu tarixdagi eng yomon toshqinlardan biri edi, garchi 1931-yil oxiridagi Yangtze-Xuay daryosi toshqinida toʻrt million kishi halok boʻlgan boʻlishi mumkin.  Oʻlganlar soni 2 000 000 kishidan ortiq.

Yana qarang
-----------

* Xitoyda halok boʻlganlar soni boʻyicha tabiiy ofatlar roʻyxati

* Xitoydagi suv toshqinlari roʻyxati
* Oʻlganlar soni boʻyicha tabiiy ofatlar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  汤其成 „水圈中的自然灾害",*. 中国自然灾害区划——灾害区划、影响评价、减灾对策* 王劲峰:. Beijing: 中国科学技术出版社, 1995 — 41 bet.
2. 1 2  Encyclopedia of Disasters: Environmental Catastrophes and Human Tragedies, Angus M. Gunn, 2007, chapter 35: 'Yellow River China flood 1887', pp. 141-144 (this source quotes the figure of 900,500, and 2 million homeless, though some sources give other figures)
3. ↑  Trimble, Stanley Wayne*. Encyclopedia of Water Science*. CRC Press, 2007 — 383 bet. ISBN 978-0-8493-9627-4.
4. ↑  „Top 10 Deadliest Natural Disasters" (7-sentabr 2007-yil).

Havolalar
---------

* Toʻfon bilan kurashish, Toʻfon! (Nova Online)
**Biometrik qulf** — biometrik autentifikatsiyaga asoslangan elektron qulf boʻlib, yaʼni barmoq izlari kabi biometrik parametrlar bilan shaxsni tasdiqlash imkonini beradi.

Biometrik qulflar yangi texnologiyalarni faol joriy etayotgan mamlakatlarda, birinchi navbatda, Janubiy Koreyada keng tarqalgan. Barmoq izi qulflarining yetakchi ishlab chiqaruvchilari qatorida Janubiy Koreyaning Samsung va iRevo (Gateman brendi) bor, ularni 2007-yilda finlandiyalik Assa Abloy sotib olgan.

Biometrik parametrlar
---------------------

Autentifikatsiya (shaxsni tasdiqlash) uchun ishlatilishi mumkin boʻlgan juda koʻp biometrik parametrlar mavjud, ularning orasida eng keng tarqalganlari:

* Barmoq izlari;
* Koʻzning rangdor pardasi;
* Koʻzning toʻr pardasi;
* Koʻzning old qismidagi tomirlarning tasviri;
* Ovoz.

Autentifikatsiyaning eng keng tarqalgan usuli — barmoq izlari; aksariyat biometrik qulflarning ishi ularni tanib olishga asoslangan.

Autentifikatsiya mexanizmi
--------------------------

Biometrik qulf mexanizmining konseptual xususiyati shundaki, unda avtomatik ravishda kichik xatolik ehtimoli mavjud.

Kodli qulf foydalanuvchi kiritgan kodni uning xotirasida saqlangan kod bilan taqqoslaydi va bu ikki (odatda kichik) belgilar ketma-ketligi mos kelganda platformaga kirish imkonini beradi, yoki mos kelmasa, foydalanuvchi platfromaga kira olmaydi. Kalitli anʼanaviy qulf ham xuddi shu tarzda ishlaydi, bu yerda utentifikatsiya mexanizmisilindr yoki disk joylashuvining  nisbatan oddiy kombinatsiyasi ishlatiladi.

Ulardan farqli oʻlaroq, biometrik qulf murakkab tuzilmalarni tahlil qiladi. Shuning uchun, biometrik qulf kamdan-kam hollarda toʻgʻri kalitni qabul qilmasligi mumkin (toʻgʻri barmoq izi taqdim etilganda ochilmaydi) yoki notoʻgʻri kalitni qabul qilishi mumkin (boshqa odamning barmoq izi taqdim etilganda ochiladi).

Biometrik qulf tahlil sifatini baholash uchun maxsus parametrlar qoʻllaniladi:

* SRD (soxta rad darajasi) qulfning kerakli kalit taqdim etilganda, yaʼni egasining oʻzi oldida ochilmasligi ehtimolini koʻrsatadi.
* SQD (Soxta Qabul Darajasi) boshqa bir kalit taqdim etilganda qulfning ochilishi ehtimolligini koʻrsatadi.

Xato ehtimoli odatda foizning bir qismini tashkil qiladi, bundan tashqari, SRD odatda SDQdan yuqori boʻladi, yaʼni biometrik qulf, agar shubha tugʻilsa, begona odamlarga ruxsat berishdan koʻra egasiga ochilmasligini afzal koʻradi. Bu esa biometrik qulflarni yetarlicha ishonchli qiladi. Mashhur Samsung qulflarining xato darajasi SRD 0,01% va SQD 0,001% ni tashkil qiladi. Qulfning murakkabligini oshirish SQDni pasaytiradi va shu bilan birga SRDni oshiradi, chunki keskin qoidalarga muvofiq ishlaydigan qulf koʻpincha hatto oʻz egasiga ham kirish imkonini bermaydi. Misol uchun, Gateman qulflarining SQD koʻrsatkichi 0,0000014% va SRD 2,1%ni tashkil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Assa Abloy acquires majority stake in iRevo — Abloy, 17 янв 2017
**Nikolay Nikolaevich Pavlenko** (ukraincha: *Микола Миколайович Павленко*; 1979-yil, 7-may) — ukrainalik futbolchi, darvozabon pozitsiyasida toʻp surgan.

Biografiya
----------

Xarkov sport maktab-internati tarbiyalanuvchisi. U professional faoliyatini Kirovogradning Zvezda-2 jamoasida boshlagan. Keyinchalik u „Yavor-Sumi", „Spartak-2" (Moskva), SKA (Rostov-na-Donu) klublarida oʻynagan. 2003-yilning yozida u Yavor-Sumiga qaytdi, ammo klub allaqachon „Spartak" deb nomlangan.

2004-yilda u „Arsenal" Kiyev klubiga oʻtdi. 2005-yil 12-iyun kuni „Borispil Borisfen" jamoasiga qarshi o‘yinda (0:1) Premyer-ligada debyut qilgan. 2005-yilning yozida u Borisfenga koʻchib oʻtdi. Shundan soʻng u „Krymteplitsa" va „Xarkov"ning oʻrinbosarlar jamoasida oʻynadi. 2008-yil fevral oyida u Finlandiyaning RoPS klubiga oʻtdi. 5 ta o‘yin o‘tkazganidan so‘ng, u lotereyadagi o‘yin bilan bog‘liq firibgarlik sxemasiga aloqadorlikda gumon qilinib, jamoadagi ishidan bo‘shatildi. 2008-yilning yozida u „Kommunalnik Lugansk" jamoasiga koʻchib oʻtdi, ammo muammolar tufayli klub oʻz faoliyatini toʻxtatdi. Pavlenko Oʻzbekistonning Qarshi shahri futbol klubi „Nasaf" jamoasiga koʻchib oʻtdi. 2010-yilgi mavsumda Namanganning „Navbahor" jamoasi safiga oʻtdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Mykola Pavlenko // Transfermarkt.com (mn.) — 2000.
2. ↑  „Павленко Николай Николаевич". 2-fevral 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-iyun 2023-yil.
3. ↑  „Финский клуб отказался от русскоязычных футболистов из-за подозрений в мошенничестве". 23-mart 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktabr 2009-yil.

Havolalar
---------

* Mikola Pavlenko

* Soccerway
* Transfermarkt (игрок)
**Konevskiyning** **Bibi Maryam sanami** (shuningdek, *Afonskaya Akafistnaya*, *Svyatogorskaya*, *Golubitskaya*) — bu rus pravoslav cherkovi va Finlandiya pravoslav cherkovida hurmatga sazovor boʻlgan Bibi Maryamning moʻ’jizaviy sanami, afsonaga koʻra, 1393-yilda Afondan Rossiyaga Konevskiyning Bibi Maryam tugʻilishi monastirining asoschisi Rohib Arseniy Konevskiy tomonidan olib kelingan. Hozirda Finlandiyadagi Yangi Valaam monastirida joylashgan.

Tarixi
------

1393-yilda sanam Arseniy Konevskiy Afon monastirlaridan birining gegumenidan Ioandan sovgʻa sifatida qabul qildi, u unga Rossiyaga qaytib, Bibi Maryam sharafiga monastir qurish uchun fotiha berdi. Rohib Arseniy oʻzining yashash joyi sifatida Konevets orolini tanladi va u yerda monastirga asos soldi. Yangi monastirda sanan Bibi Maryamning tugʻilgan kuni soboriga joylashtirildi, u yerda 1581-yilgacha saqlandi, shvedlarning bostirib kirishi tufayli Novgorod Qishloq monastiriga koʻchirildi. 1595-yilda rohiblar oʻz monastirlariga qaytib kelishdi, ammo 1610-yilda yana shvedlarning bostirib kirishi sababli ular Qishloq monastiriga koʻchib oʻtishga majbur boʻlishdi. 1799-yilda Novgorod va Sankt-Peterburgning Metropolitani Gabriel (Petrov) ijozati bilan sanam Konevskiy monastiriga qaytdi.

1802-yilda Konevskiy monastiri igumeni Ilarion Konevskiyning Bibi Maryam sanami sharafiga xizmat qilish tuzildi. 1893-yilda uning uchun sanam qutisi va naqsh oʻyilgan kumushdan yasalgan rizasi yasaldi.

1940-yilda monastir sanam bilan birga Finlandiyaning Keytel shahriga koʻchirib oʻtkazildi. 1956-yilda monastirning bir nechta rohiblari moʻ’jizaviy Konevskiy sanamini olib, Yangi Valaam monastiriga (Finlandiya) koʻchib oʻtishdi. 1963-yilda sanam Xelsinkiga, 1969-yilda esa Moskvaga qayta tiklash uchun yuborilgan. 1970-yilda u yana Yangi Valaam monastiriga koʻchirildi va hozirda u yerda saqlanmoqda.

Ikonografiya
------------

Konevskiy sanami Odegetriya sanamli rasm turiga tegishli, ammo anʼanaviy oʻram oʻrniga Iso Masih chap qoʻlida kaptar polaponini ushlab turadi. Sanamning orqa tomoniga qoʻl bilan yaratilmagan Qutqaruvchining tasviri tushirilgan.

Roʻyxatlar
----------

Moʻ’jizalar bilan allaqachon mashhur boʻlgan Konevskiy sanamining roʻyxatlari Konevskiy monastirida va Konevskiy monastirining Sankt-Peterburg qoʻrgʻonida joylashgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  Spravka o Konevskom obraze Bojiey Materi na sayte Konevskogo Rojdestvo-Bogoroditskogo monastirya

Havolalar
---------

* Справка о Коневском образе Божией Матери на сайте Коневского Рождество-Богородицкого монастыря
* *Поселянин Е.* Сказания о чудотворных иконах Богоматери. Июль
* Коневская икона Божией Матери. Иконография образа
**Faxr haykali** (turkcha: *Onur Anıtı*) — shuningdek, **Ataturk yodgorligi** sifatida ham tanilgan, Turkiyaning Samsun shahridagi Ilkadim tumanidagi Ataturk bogʻida joylashgan. U Mustafo Kamol Ataturkning Turkiya mustaqillik urushining muhim voqealaridan biri boʻlgan Samsunga qoʻnishiga bagʻishlangan. Yodgorlik Samsunning asosiy diqqatga sazovor joylaridan biridir

Tarix
-----

Mustafo Kamol Ataturkning otliq haykali 1927-yilda Samsun viloyati gubernatori Kazim Posho (Kazim Inanch) tomonidan avstriyalik haykaltarosh Geynrix Krippelga topshirilgan boʻlib, u ilgari Anqarada Ataturk tasvirlangan Gʻalaba yodgorligini yaratish uchun hakamlar hayʻati bilan tanlovda gʻolib chiqqan edi. otda. Bronza haykalning yaratilishi 1928-yildan 1931-yilgacha Vena shahrida boʻlib oʻtdi. 1931-yil 29-oktabrda Samsun shahrida Respublika kunida yodgorlik oʻz poydevoriga oʻrnatildi. Uning rasmiy ochilishi 1932-yil 15-yanvarda boʻlib oʻtdi. Faxriy haykali Turkiyadagi Ataturkning oʻn uchinchi yodgorligi va Krippelning toʻrtinchi asari boʻldi.

Ataturkning otda tasvirlangan bronza haykalining balandligi 4,75 metr, yodgorlikning umumiy balandligi esa 8,85 metr. Haykaltarosh oʻz ishi uchun 5500 dollar mukofot oldi va yodgorlikni oʻrnatish 37 000 dollarga tushdi.

Yodgorlik uchun metall konstruksiyalar Avstriyadagi Vereinigte Metallwerke metallurgiya zavodida quyilgan. 32 qismga boʻlingan yodgorlik Gamburgdan (Germaniya) *Nicea* kemasida Germaniya-Levantin dengizi yoʻli boʻylab Samsunga olib kelingan va u yerga 1931-yil 15-oktabrda yetib kelgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Osma 2003. sfn error: no target: CITEREFOsma2003 (help)
2. ↑  Aslanapa 1993. sfn error: no target: CITEREFAslanapa1993 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Osma, Kıvanç*. Cumhuriyet Dönemi Anıt Heykelleri (1923-1946)*. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2003. ISBN 9751616786.
* Aslanapa, Oktay*. Türkiye'de Avusturyalı Sanat Tarihçileri ve Sanatkarlar*. İstanbul: Eren Yayıncılık, 1993.
**Xalqaro suzish federasiyasi (**fransuzcha: *Fédération Internationale de Natation* qisqartma. **FINA**) — bu suv sportining ayrim (eng ommabop) turlarini rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlarini belgilaydigan milliy suzish federasiyalarining aksariyatini birlashtirgan tashkilot. Ayni paytda ularga: suzish, suvga sakrash, sinxron suzish, suv polosi, ochiq suvda suzish kiradi. FINA egidligi ostida suv sporti bo‘yicha jahon chempionati va boshqa xalqaro musobaqalar o‘tkaziladi. Shveysariyaning Lozanna shahrida FINAning shtab-kvartirasi joylashgan. FINA XOQ tomonidan rasman tan olingan va Olimpiya o‘yinlarida suzish bo‘yicha musobaqalarni tashkil etishda hamda uning hamkorlaridan biri hisoblanadi. Ayni paytda tashkilotga 207 ta milliy suzish federasiyalari a’zo.

Tarixi
------

Xalqaro suzish federasiyasi 1908-yil 19-iyunda Buyuk Britaniyaning London shahrida, 1908-yil yozgi Olimpiya o‘yinlari yakunlangandan so‘ng, eng mashhur suv sporti turlari bo‘yicha musobaqalar qoida va me’yorlarini standartlashtirish bo‘yicha sa’y-harakatlarni birlashtirish maqsadida tashkil etilgan. Ushbu tashkilotga asos solinishida milliy suzish federasiyalari Belgiya, Buyuk Britaniya, Vengriya, Germaniya, Daniya, Finlandiya, Fransiya va Shvesiya davlatlari bosh bo‘lgan:. 1928-yilga kelib tashkilotni 28 ta a’zosi bo‘lgan. 1978-yilga kelib esa ularning soni 75 taga oshadi, 2000-yilda 174 ta milliy federasiyalar, ayni kunda FINAga 207 ta milliy suzish federasiyalari a’zo bo‘lgan.

2009-yildan buyon FINA prezidenti doktor Julio Sezar Maglione sanaladi.

FINA homiyligidagi musobaqalar
------------------------------

* Suv sporti bo‘yicha jahon chempionati
* Qisqa masofada suzish bo‘yicha jahon chempionati
* Suzish bo‘yicha yoshlar o‘rtasidagi jahon chempionati
* Suvga sakrash bo‘yicha o‘smirlar o‘rtasidagi jahon chempionati
* Ochiq suvda suzish bo‘yicha jahon chempionati
* Suzish bo‘yicha faxriylar o‘rtasidagi jahon chempionati

Bundan tashqari, FINAning bevosita ishtirokida har yili o‘tkazadigan bir qator sport musobaqalari bor, undagi tashkilot homiy sifatida ishtirok etadi, bular: 

* FINA suzish bo‘yicha Jahon kubogi
* Suvga sakrash bo‘yicha Jahon kubogi
* FINA sakrash bo‘yicha jahon seriyasi
* Jahon suv polo ligasi
* FINA Jahon kubogi suv polosi
* Suzish marafoni bo‘yicha Jahon kubogi

Tashkilot a'zolari
------------------

2009-yil mart holatiga ko‘ra, 207 ta milliy suzish federasiyasi tashkilotga a’zo bo‘lgan. Tashkilot safida eng so‘nggi o‘rinni Chad va Jibuti milliy suzish federasiyalari egalladi. Tarkibiy jihatdan, FINA butun dunyo bo‘ylab qit’alar va mintaqalar darajasida suzish musobaqalarini boshqaradigan 5 ta konfederasiyaga bo‘lingan. Milliy federasiyalar ham FINA, ham ularning mintaqaviy konfederasiyasi a’zolari hisoblanadi.

* Osiyo (43): Osiyo havaskorlar suzish federatsiyasi
* Afrika (45): Afrika suzish konfederatsiyasi
* Amerika (40): Amerika havaskor suzish ittifoqi
* Yevropa (50): Yevropa suzish ligasi
* Okeaniya (13): Okeaniya suzish uyushmasi

Adabiyot
--------

XOQ va Xalqaro sport uyushmalari: qo'llanma. *Comp. A. O. Romanov* - M .: Jismoniy tarbiya va sport, 1979 yil.

Havolalar
---------

* FINA rasmiy sayti
**Abdullin Ramil Raisovich** (1961-yil 22-oktabr,)- grafik rassom. Boshqirdiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan rassom (2016). Rassomlar uyushmasi aʼzosi (1991). Miftahetdin Akmulla nomidagi Boshqird davlat pedagogika universiteti dotsenti.

Biografiya
----------

Abdullin Ramil Raisovich 1961-yil 22-oktyabrda Oʻzbekiston SSRning Andijon viloyati, Andijon shahrida tavallud topgan. Yoshligidan sanʼatga eʼtibori, mehri boʻlakcha boʻlgan. Oliy maʼlumotini keyinchalik Boshqirdistondagi Miftahetdin Akmulla nomidagi Boshqird davlat pedagogika universitetining sanʼat va grafika fakultetida tahsil olgan va uni 1992-yilda oliy oʻquv yurtini tugatgan. Keyinchalik ish faoliyatida „Mart" nomli sanʼat va ijodiy guruhiga aʼzos boʻldi. Uning ijodiy faoliyati shundan keng ommaga maʼlum boʻla boshladi.

Uslubi
------

Ramil asosan akvarel texnikasida asarlarini yaratadi. Uning ishida landshft, manzara ustunlik qiladi. Rassomning dunyoga qarashi oʻz sanʼat asarlarida obrazning hissiyotlarga boyligi va kompozitsiyalar dinamikasidan foydalanish orqali yetkaziladi. Ramil Rais oʻgʻlining ishlarida bir tonnadan ikki tonnagacha kesilgan yorugʻlik, ranglarning oʻzgarishi, yumshoq oq hajm va keskin qora rang, rasm detallarining kontrasti birlashtirilganini koʻrish mumkun boʻladi. Oq qog‘ozning bo‘yalmagan yuzasi uning asarlarida ham qish elementini, ham oʻziga hos makonni saqlab qolgan deb talqin qilinadi. Rassomning palitrasi nozik, barcha asarlarida shakl va vazn uygʻunligida namoyon boʻladi.

Koʻrgazmalar
------------

Ramil Raisovich 1981-yildan beri turli xil katta-kichik sanʼat koʻrgazmalarida qatnasha boshlagan. 1995-yil Ufada, 1997-yil Vassala, Finlandiyada, 1998-yilda Naberejnye Chelnida, 2000-yil Berlinda yakkaxon koʻrgazmalarini oʻtkazdi. Bugungi kunda ham Rossiya sanʼati muzeyi (Nyu-York), Boshqirdiston Davlat sanʼat muzeyida, Chuvash Davlat sanʼat muzeylarida ham oʻz asarlari koʻrgazmasini namoyish etgan. Uning asarlari hozirda Rossiya va chet ellar davlatlari muzeylarida, shuningdek, shaxsiy kollektsiyalarda saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdullin Ramil Raisovich
2. ↑  „URAL RASSOMLARI. ABDULLIN RAMIL RAISOVICH.". 19-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-iyun 2023-yil.

Havolalar
---------

* Abdullin Rәmil Rәyes uli // Bashҡort ensiklopediyaһi. — Өfө: „Bashҡort ensiklopediyaһi" gʻilmi-nәshriәt kompleksi, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.
* Abdullin Ramil Raisovich
* Xudojniki Urala. Abdullin Ramil Raisovich
**Toshloq tunguska** (Yuqori qismida — Katanga), Podkamennaya Tunguska, Chulakan, Oʻrta Tunguska — Rossiya Federatsiyasi, Krasnoyarsk oʻlkasi va Irkutsk viloyatidagi daryo. Yeniseyning oʻng irmogʻi. Uzunligi 1865 km, havzasining maydoni 240 ming km². Angara togʻ kryajidan boshlanadi. Yuqori oqimida vodiysi keng, quyi oqimida tor, oʻzanida bir qancha sayozlik va ostonalar uchraydi. Kor, yomgʻir va yer osti suvlaridan toʻyinadi. Okt. oxirida muzlab, may oyi oʻrtalarida muzdan boʻshaydi. Oʻrtacha suv sarfi quyilish joyida 1750 m³/sek. Asosiy irmoklari: oʻngda — Tetere, Chunya; chapda — Kamo, Velmo, 1146 km masofada kema qatnaydi. Toshloq Tunguska boʻyida Vanavara, Baykit, Podkamennaya Tunguska aholi punktlari joylashgan.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mojayskiy Aleksandr Fyodorovich** (1825, Finlandiya — 1890, Peterburg) — uchish apparatlari yaratish sohasidagi tadqiqotchi va ixtirochi. Peterburg (Rossiya) dagi Dengiz kadet korpusini tugatgan (1841), harbiydengiz flotida xizmat qilgan (1841-62, 1879- 82). Generalmayor unvonida isteʼfoga chiqqan (1882, 1886-yildan kontr-admiral). M. havodan ogʻir uchish apparati (samolyot) yaratish borasida nazariy va amaliy ishlar bilan shugʻullangan, 1876-yil oʻz modellarining uchishini namoy-ish qilgan. Oʻzi yasagan samolyot („havoda uchuvchi snaryad") ga patent olgan (1881). Samolyotga ikki (biri 20 o.k.ga, ikkinchisi 10 o. k.ga ega boʻlgan) bugʻ mashinasi oʻrnatgan. M. samolyotida hozirgi samolyotlarning besh asosiy qismi: tana (korpus), qanot, kuch qurilmasi (dvigateli), quyruq qanot va shassi boʻlgan. Samolyotning uchganligi toʻgʻrisida rasmiy hujjatlar saqlanmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Rossiya gerbi va armatura bilan bezatilgan guruch uy anjomlari
**Armatura** ( lotincha: *armătură* - qurollar ) - turli xil harbiy texnika va qurollarning haykaltaroshlik tasvirlari ko'rinishidagi me'moriy inshootlarning dekorativ elementi. Harbiy idoralar, davlat muassasalari va zafar yodgorliklari binolarini bezash uchun armatura zirh, jangovar bayroqlar, qalqonlar, zarblar, dubulg'alar va boshqalardan iborat badiiy kompozitsiyalar shaklida qo'llaniladi. Binolarga qo'shimcha ravishda armatura chiroq ustunlari, bog 'to'siqlari, ko'priklar, panjaralar, poydevorlar, ustunlar va boshqalarni bezash uchun ham ishlatilishi mumkin.

Armaturaning me'moriy motivi harbiy jasoratni ramziy qiladi va davom ettiradi; buning uchun dushmandan qo'lga kiritilgan kuboklar ko'pincha badiiy inshootlar syujetida qo'llaniladi. Armaturadan dekorativ foydalanish qadimgi Rimda boshlangan, ammo bu XIX-asr boshidagi klassitsizm va imperiyaga xosdir. Qadimgi Rim xudosi Marsning afsonaviy qalqoni Ankil obrazi odatda armaturaning markaziy asosiga aylangan.

Shuningdek k.
-------------

* Panopliya

1. ↑  Э. С. Юсупов „Арматура",*. Словарь терминов архитектуры*. Санкт-Петербург: Фонд «Ленинградская галерея», 1994 — 33 bet. ISBN 5-85825-004-1.
2. ↑  Д. В. Артюхович „Арматура",*. Строительство. Энциклопедический словарь*. Ставрополь: «Параграф», 2011 — 27 bet. ISBN 978-5-904939-17-5.
3. ↑  Н. И. Баторевич, Т. Д. Кожицева „Арматура",*. Малая архитектурная энциклопедия*. Andoza:СПб.: «Дмитрий Буланин», 2005 — 46 bet. ISBN 5-86007-425-5.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Oʻzbekiston (maʼnolari).

"OʻZBEKISTON" — oʻrtacha kechpishar vinobop uzum navi. Tagobi navini Tagobi duragayi bilan chatishtirib chiqarilgan (P.V. Mixaylova, A.M. Negrul, Ye.P.Skuin). Sharqiy ekologikgeografik navlar guruhiga kiradi. Tupi kuchli oʻsadi, bargi oʻrtacha, besh boʻlmali, oʻrtacha kertikli, toʻrsimonburishgan, orqa tomoni tukli. Guli ikki jinsli. Uzum boshi oʻrtacha, konussimon, silindrsimon, oʻrtacha zichlikda. Gʻujumi oʻrtacha, dumaloq, qora. Toshkent atroflarida hosili faol harorat yigʻindisi 2900° da 149 kunda, avgust oxirida pishib yetiladi. Hosildorligi 140—280 s/ga. Oidiumga chidamli. Haroratlar oʻzgarishlariga moslashgan. Sovuqqa chidamli.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Oʻzbek xalq dostonlari** — 2 tomdan iborat oʻzbek xalq dostonlari toʻplami.
"Oʻzbek xalq dostonlari" I tomi nasr bilan nazm olmoshib turuvchi bir qancha dostonlardan iborat. Bular "Oysuluv", "Shirin bilan Shakar", "Rustam", "Malika ayyor", "Ravshan", "Kuntugʻmish" dostonlaridan iborat. Bu dostonlarda vatanga muhabbat, mardlik, chin sevgi, vafodorlik, dushmanlarga nisbatan gʻazab, doʻstlik kabi oliyjanob gʻoyalar tarannum etiladi.

Toʻplamni Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi A.S.Pushkin nomidagi Til va adabiyot institutining ilmiy xodimlari nashrga tayorlagan.
Kitob sodda tilda yozilgan, unga bir qancha rasmlar kiritilgan, zarur boʻlib qolgan oʻrinlarda izohlar berilgan.

"Oʻzbek xalq dostonlari" I tomi oʻzbek tilini bilgan keng kitobxonlar ommasi uchun nashr etilgan.

**Oysuluv**

Aytuvchi: Ergash Jumanbulbul oʻgʻli

Yozib oluvchi va nashrga tayyorlovchi: Hodi Zarif

**Shirin bilan Shakar**

Aytuvchi: Fozil Yoʻldosh oʻgʻli

Birinchi nashrga tayyorlovchi: Maqsud Shayxzoda

Qayta nashrga tayyorlovchi: M.Afzalov

**Rustam**

Aytuvchi: Fozil Yoʻldosh oʻgʻli

Qayta nashrga tayyorlovchilar: Zaytuna Karimova va Xolid Rasul

**Malika Ayyor**

Aytuvchi: Fozil Yoʻldosh oʻgʻli

Nashrga tayyorlovchi: Hodi Zarif

**Ravshan**

Aytuvchi: Ergash Jumanbulbul oʻgʻli

Yozib oluvchi va nashrga tayyorlovchi: Hodi Zarif

**Kuntugʻmish**

Aytuvchi: Ergash Jumanbulbul oʻgʻli

Nashrga tayyorlovchi: Hodi Zarif

Manbalar
--------

 Oʻzbek xalq dostonlari, Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasining nashriyoti, 1957 (508 bet)

1. ↑  Oʻzbek xalq dostonlari
**„Oʻzbek tilining imlo lugʻati"** — oʻzbek tilining 85 000 dan ortiq soʻz kiritilgan imlo lugʻati. 2013-yil Toshkent shahrida bir vaqtning oʻzida ham lotin, ham kirill yozuvida nashr etilgan. Lugʻatning lotin yozuvidagi versiyasi bugunga qadar chop etilgan eng mukammal imlo lugʻatidir.

Lugʻat Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Alisher Navoiy nomidagi Til va adabiyot instituti ilmiy kengashi tomonidan nashrga tavsiya etilib, „Akademnashr" nashriyotida chop etilgan. Lugʻat filologiya fanlari doktori, professor N. M. Mahmudov tahriri ostida, filologiya fanlari doktori, professor E. A. Begmatov hamda filologiya fanlari nomzodi, katta ilmiy xodim A. P. Madvaliyevlar tomonidan tuzilgan. Lugʻat „Oʻzbek tilining imlo lugʻati" (1976), 5 jildli „Oʻzbek tilining izohli lugʻati" (2006–2008), 12 jildli „Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" soʻzliklari asosida tuzilgan.

Lugʻatni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: Abdulla Sharopov – muharrir, Ziyodbek Oʻrinov – texnik muharrir, Xurshid Ibrohimov – badiiy muharrir, Alimardon Aqilov – rassom, Marhabo Joʻrayeva – musahhih. Kitob adadi – 3 000 nusxa.

Havolalar
---------

* „Oʻzbek tilining imlo lugʻati (lotin yozuvida)"
* „Oʻzbek tilining imlo lugʻati (kirll yozuvida)"[*sayt ishlamaydi*]
**Arxeologiya yodgorliklari** — arxeologik tadqikotlarning ob’ekti boʻlib xizmat qiluvchi, yerning usti va ostida saqlanib qolgan qadimgi inshootlar va buyumlar. Arxeologiya yodgorliklari moddiy tarixiy man-balar boʻlib, ularni oʻrganish bilan kishilik jamiyatining oʻtmishi yoritiladi. Arxeologiya yodgorliklari kishilik tarixining yozma tarixga-cha boʻlgan eng qadimgi davrini oʻrganishda muhim ahamiyat kasb etadi. Arxeologik davrlar boʻyicha Arxeologiya yodgorliklari quyidagi turlarga boʻlinadi: 1) tosh davri yodgorliklari; 2) jez davri yodgorliklari; 3) antik davr yodgorliklari; 4) qadimgi mudofaa insho-otlari; 5) qadimgi suv inshootlari; 6) qadimgi Mozor-moʻla va oʻbalar; 7) qadimgi meʼmorlik yodgorliklari; 8) qadimgi hujjatlar; 9) oʻrta asr shahar va rabotparnnnng harobalari; 10) zargarlik buyumlari va qadimgi pullarning xazinasi; 11) qadimgi va oʻrta asr pullari, turli arxeologik topilmalar.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abu Hafs Zayn al-Din ʻUmar ibn al-Muzafar Ibn al-Vardiy** ( arabcha:  ), **Ibn al-Vardiy** nomi bilan mashhur, arab tarixchisi AH 691 (1291/1292) - AH 749 (1348/1349), tarixga oid boʻlimlari boʻlgan geografik risolaning "Xaridat ul-ajoyib faridat ul-g'aroyib "("Moʻjizalar durdonasi va gʻaroyib narsalarning oʻziga xosligi") muallifi. U "Tarix Ibn al-Vardiy" asarini ham yozgan.

Xaridat
-------

 Ibn al-Vardining dunyo atlasi, 17-asrda koʻchirilgan qoʻlyozma.
"Xaridat" asari o'sha davrdagi arab dunyosi haqida geografik bilimlarni umumlashtirgan bo'lib, uning iqlimi, relyefi, hayvonot va oʻsimlik dunyosi, aholisi, turmush tarzi, dunyoning alohida mintaqalaridagi mavjud davlatlar va ularning hukumatlari bilan bog'liqdir. Asarga dunyoning rangli xaritasi va Ka’ba surati ham kiritilgan.

Garchi "al-Vardiy" kitobida al-Mas’udiy, at-Tusiy va boshqa bir qancha manbalar tilga olingan bo‘lsa-da, Muhammad Bencheneb ushbu kitob faqatgina misrlik yozuvchi Najm ad-Din Ahmad ibn Hamdon ibn Shabib al-Hanbaliyning (1322) "Jome ul-funun va salvat ul-mahzun" kitobining ko'chirilgani deb ta'kidlagan.. "Xaridat"ning birinchi bobiga kelsak, garchi u Bencheneb taʼkidlaganidek, bilvosita al-Hanbaliy orqali yetib kelgan boʻlishi mumkin boʻlsa-da, aslida "Xaridat' asari bilan o'xshash frzeologiyalarni o'z ichiga olgan Yoqutning "Mo'jam ul-buldon" asarining deyarli nusxasidir. 

Shuningdek, muallif slavyanlar va ularning turmush tarzi haqida gapirib, al-Mahdiyya shahrini Fotimiylar sulolasining qarorgohi sifatida tilga oladi. Shuning uchun kitob 969-yilda asos solingan Qohira shahridan ham qadimiyroqdir.

Yana qarang
-----------

* Ibn Al Uardi

Manbalar
--------

1. ↑  Bencheneb, Mohamed (1936), "Ibn al-Wardī", The Encyclopaedia of Islām, E. J. Brill ltd. vol. III, p. 428
2. ↑  Jwaideh (1987) harvp error: no target: CITEREFJwaideh1987 (help), p. 19, note 4.

Havolalar
---------

* *The Introductory Chapters of Yāqūt's Muʻjam Al-Buldān* Jwaideh:. Brill Archive [1959], 1987.

*
**Qora taroqli prioniks** (lat. *Prionyx nigropectinatus* *)* — yerkovlovlar (*Sphecidae*) oilasiga mansub kam uchraydigan sahro arisi turi. Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

Tavsif
------

Shimoliy Afrika, Gʻarbiy Osiyo, Markaziy Osiyo (Oʻzbekiston) va Qozogʻiston. Choʻlning qumloq yerlarida (Qizilqum va boshqalar) yashaydi. Yiliga bir marta nasl beradi. Ilk uchishi va tuxum qoʻyishi iyun-avgust oylarida, turli oʻsimliklarning gullarida, asosan, murakkabguldoshlarda (*Asteraceae*) oziqlanadi. Ular chigirtkalarni (*Acridoidea*) ovlaydilar, ular falaj boʻlgach, ular tuxum qoʻyadigan uyaga sudrab ketadilar, soʻng ulardan biriga tuxumini qoʻyadi. 

Bu tur birinchi marta 1869-yilda nemis entomologi Ernst Lyudvig Taschenberg (1818-1898) tomonidan qayd etilgan. Hamma joyda kam. Yakka tartibda uchraydi. Xoʻjalik maqsadlarida choʻl-qoʻriqlarning oʻzlashtirilishi, xususan, haydash, chorvachilikda yaylovdan haddan tashqari koʻp foydalanish tufayli kamayib bormoqda.

Yashash joyi
------------

Choʻllarning qumli hududlari.

Muhofaza choralari
------------------

Yashash joylari va sonini mukammal oʻrganish, yashash joylarida muhofazasini tashkillashtirish lozim.

Adabiyotlar
-----------

* *Красная книга Республики Узбекистан. — Т. II — Животные*. Ташкент: Chinor ENK, 2009.
* Пулавский В. В. Prionyx. С.183-184. В кн.:*Определитель насекомых европейской части СССР, Sphecidae* // Л. Наука, 1978. — Т. 3, стр. 120—192.

Havolalar
---------

* Prionyx nigropectinatus eol.org saytida(ingl.) )
* Prionyx biolib.cz saytida(ingl.) )
* Kaliforniya Fanlar Akademiyasida Prionyx turlarining izohli katalogi.
**Arxeologiyaning ish uslubi** — moddiy madaniyat yodgorliklari mavjud joyning tabiiy geografik tu-zilishiga va ulardagi tarixiy-maishiy holatga qarab tadqiqot ishlarini bel-gilash: 1) arxeologik axtarish (rekog-nossirovka)dan iborat boʻlib, unda maʼlum joyda qaysi turdagi yodgorliklar: shahar harobalari, qadimgi qabristonlar, maskanlar va hokazo borligini, ularning taxminiy davrlarini belgilab chiqadi; 2) arxeologik sinov (razvedka)da har bir yodgorlikni sinov tariqasida qisman qazib koʻrib, uning bunyodga kelgan zamo-ni, umri, xususiyati kabi tomonlarini aniqlab oladi; 3) muqim (statsionar) ar-xeologik qazish turli arxeologik tekshi-rishning yakunlovchi bosqichi boʻlib, unda sinab koʻrilgan yodgorlik boshdan-oyoq ba-tamom qazib tekshiriladi, tugallangan tarixiy xulosalar chiqariladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yalta** — Ukrainaning Qrim Respublikasidagi shahar (1837-yildan). Qora dengiz boʻyidagi port va mashhur iqlimiy kurort, Qrim yarim orol ning lan. sohilida. Simferopolt.y. stansiyasidan 79 km (Ya. — Simferopol yoʻnalishida trolleybus qatnaydi). Simferopol, Boqchasaroy. Sevastopol shahrilariga boradigan avtomobil yoʻllari chorrahasi. Dengiz yoʻllari orqali Odessa, Batumi, RostovDon shahri lari bilan boglashan. Aholisi 81,6 ming kishi (2001).

Shahar 1 145 yildan Jalita nomi bilan maʼlum. 14-asrdan Gsnuya koloniyasi, 1475-yildan Turkiya qaramogʻiyaa. 1783-yilda Rossiyaga qoʻshib olingan. 1838-yildan Tavriya gubernyasining uyetd shahri. 19-asr oxirlaridan Ya. kurort sifatida rivojlandi. 1445-yilda Ya. da Qrim konferensiyayei boʻlib oʻtgan. 1954-yildan Ukraina tarkibida. 1991-yildan Ukrainaning Qrim Respublikasi tarkibida.

YA.da tamakifermentatsiya, sut, asfaltbeton zdlari, vino sanoatining "Massandra" ishlab chiqarish agrar birlashmasi, baliq kombinati, bosh kiyimlar fabrikasi bor. Suvenirlar ishlab chiqariladi. 2 teatr, filarmoniya, tarixiy muzey, A.P. Chexov uy-muzeyi faoliyat koʻrsatadi. Ya. yaqinida Nikita botanika bogʻi bor. Shaharda oʻrta asrlardan Isar istehkomi xarobalari, Iograf unguri saqlangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
ARXEOLOGIYA HARITAGRAFIYA-SI — tarixiy haritagrafiyaning max-sus tarmogʻi; arxeologiya maʼlumotlari asosida turli xildagi tarixiy voqea va hodisalarni grafika asosida haritaga tushirish. Arxeologiya haritagrafiyasi tuzishda: a) arxeologik ma-daniyatlarning joylashuvini koʻrsatish; b) arxeologik madaniyatlarning va etnik guruhlarning oʻzaro aloqasi, bir-biriga taʼsiri va bir joydan ikkinchi joyga kuchishini oʻrganib, haritada belgilash; v) ishlab chiqarish turlari, qishloq xoʻjaligi ekinlari joylashgan va tarqalgan tumanlar, qadimgi sugʻorilgan yerlar va irrigatsiya inshootlari va boshqalarni aniqlab berish; g) kad. savdo yoʻllarini, mamlakat yoki xalqlar oʻrtasidagi ijodiy aloqalarni oʻrganib, haritaga tushirish; d) oʻtmishdagi ijtimoiy hodisalarning geografik faktlar bilan aloqasini oʻrganish va haritada koʻrsatish. Arxeologiya haritagrafiyasi 19-asr oʻrtalarida paydo boʻldi. 20-asrda esa Arxeologiya haritagrafiyasi kengayib, qadimgi xalqlarnilg madaniyati, yashagan joylari toʻgʻrisida bayon etuvchi tematik va tipologik haritalar, boshqa arxeologik, paleoetnografik maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan haritalar paydo boʻldi. Arxeologiya haritagrafiyasida arxeologiya yodgorliklarining geografik jihatdan joylanishini aniqlash va haritaga tushirish bu ob’ektlarni muhofaza etish va tadqiq qilish imkonini beradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"Koktebel desantidagi askarlar yodgorligi", Sovet desantchilari sharafiga yaratilgan yodgorlik belgisi** — 1941-yil 29-dekabrga oʻtar kechasi dengizdan Koktebel koʻrfaziga tushgan, SSSR Harbiy-dengiz flotining (Kerch-Feodosiya desant operatsiyasining bir qismi) taktik Koktebel desanti ishtirokchilari xotirasiga bagʻishlangan, Koktebeldagi yodgorlik. Koktebel qoʻnishi chalgʻituvchi rol oʻynab dushman asosiy — Feodosiya kuchlaridan uzoqlashtirish uchun moʻljallangan.

Tarixi
------

1958-yilda Koktebelda Qizil dengiz flotidagilar halok boʻlgan joyda yodgorlik oʻrnatilgan. 1967-yilda u boʻron tufayli vayron boʻlgan. 1975-yilda Gʻalaba kunining 30-yilligi munosabati bilan Koktebelda (oʻsha paytda — Planerskoye) yangi yodgorlik yaratilgan. Loyiha muallifi Feodosiyalik haykaltarosh Boris Letsdir. Yodgorlik 1942-yil arafasida oʻlgan dengizchilar dafn etilgan joydan unchalik uzoq boʻlmagan „Koʻk koʻrfaz" pansionati oldida oʻrnatilgan.

Tavsif
------

Haykaltaroshlik guruhi mualliflari his-tuygʻularni yorqin ifodalovchi yuzlarga katta eʼtibor qaratganlar. Yuqori relyeflarda yaqindan tasvirlangan toʻrtta jangchining yuzlarida bir vaqtning oʻzida qatʼiyat, qoʻrquv va Vatan uchun hamma narsaga tayyorlik ifoda etilgan. Agar bu yuzlarga uzoq vaqt qarab turilsa, ularda oʻliklarning hayoti haqidagi hikoyalarni koʻrish, ularning buzilmas qatʼiyatini, shu bilan birga umidsizlik tuygʻusini his qilish mumkin. Jangda magʻlubiyatga uchrashgan, lekin Vatan himoyasida jonini berishga tayyor boʻlganlarning jasorati xalq xotirasida abadiy qoladi.

Shoira Yuliya Drunina „Yodgorlik oldida" deb nomlangan sheʼrini oʻlganlar xotirasiga bagʻishlagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Лесина Н. П.*. Планерское (Коктебель) : путеводитель*, 4-е изд. испр. и доп. Симферополь: Таврия, 1980.
2. ↑  „Памятный знак в честь советских воинов-десантников". *ПАМЯТНИКИ КРЫМА Онлайн Каталог-архив*.  Межрегиональная общественная организация "Сохранение историко-культурного наследия Крыма и Севастополя" (2021). 12-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-sentabr 2021-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Лесина Н. П.*. Планерское (Коктебель) : путеводитель*, 4-е изд. испр. и доп. Симферополь: Таврия, 1980.

Havolalar
---------

* Parashyutchilar izidan Arxivnaya kopiya
**Aqchulak ding (signalnaya bashnya)** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: X—XII asrlar. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Qoʻngʻirot tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Aqchulak" posyolka fuqarolar yigʻini. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qustaoʻ (Signalnaya bashnya)** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: X—XIII asrlar. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Qoʻngʻirot tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Kubla Ustyurt" posyolka fuqarolar yigʻini. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Uchqizil suv ombori** — Surxondaryo viloyati Termiz shahridan shimol tomonda, 20 km uzoklikda, Uchqizil razʼyezdi yaqinidagi suv ombori. Atrofi tepaliklar bilan oʻralgan taqasimon tabiiy chuqurlikda barpo etilib, 1957-yilda foydalanishga toʻliq topshirilgan. Umumiy hajmi 160 mln. m3, foydali xajmi 80 mln. m3. Zang kanali va uning Janubiy Zang suv keltirish kanali orqali Surxondaryo suvi bilan toʻldiriladi.

Suv omborining asosiy inshootlari: mayda donador qum bilan koʻtarilgan janubiy va gʻarbiy dambalar; minora koʻrinishidagi suv chiqargich va bosh rostlagich dambalar; 1150 m uzunlikdagi janubiy dambaning balandligi 11,5 m, tepa qismining kengligi 6 m, devorlari qiyaligining yuqori qismiga armobeton plitalar yotqizilgan. 2260 m uzunlikdagi gʻarbiy dambaning balandligi 5,2 m. Suv chiqargichdan 70 m masofada ochiq suv boʻlgich — bosh rostlagich qurilgan boʻlib, u suvni sharqiy va gʻarbiy taqsimlash kanallariga boʻlib beradi.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Agonik chiziqlar** — Yer shari ustida yer magnit maydonining ogʻish burchagi nolga teng boʻlgan va yer magne-tizmi kuchining gorizontal tashkil etuvchisi aynan shimoldan janubga yoʻnalgan nuqtalarni birlashtiruvchi chiziqlar. Shimoliy magnit qutbidan boshlanadigan Agonik chiziqlardan biri Kanadani, AQShni va Janubiy Amerikani kesib oʻtadi, boshqasi Finlandiya, Rossiya Federatsiyasi Yevropa qismining sharqidan, Arabiston, Xitoy, Yaponiya, Sumatra orollari hamda Gʻarbiy Avstraliyadan Janubiy magnit qutbiga yoʻnalgan. Agonik chiziqlar yer magnit maydonining oʻrta holatdan chet-lanishini koʻrsatadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Klassik mexanikaning Helmgolts teoremasi** quyidagicha:


H
(
x
,
p
;
V
)
=
K
(
p
)
+
φ
(
x
;
V
)

{\displaystyle H(x,p;V)=K(p)+\varphi (x;V)}

{\displaystyle H(x,p;V)=K(p)+\varphi (x;V)}bir oʻlchovli tizimning Gamiltoniani boʻlsin, bu yerda


K
=

p

2

2
m


{\displaystyle K={\frac {p^{2}}{2m}}}

{\displaystyle K={\frac {p^{2}}{2m}}}kinetik energiya va


φ
(
x
;
V
)

{\displaystyle \varphi (x;V)}

{\displaystyle \varphi (x;V)}parametrga bogʻliq boʻlgan {\displaystyle V} „U-shaklidagi" potensial energiya profilidir.

Mayli {\displaystyle \left\langle \cdot \right\rangle \_{t}} oʻrtacha vaqtni bildirsin. Shunda

* {\displaystyle E=K+\varphi ,}
* {\displaystyle T=2\left\langle K\right\rangle \_{t},}
* {\displaystyle P=\left\langle -{\frac {\partial \varphi }{\partial V}}\right\rangle \_{t},}
* {\displaystyle S(E,V)=\log \oint {\sqrt {2m\left(E-\varphi \left(x,V\right)\right)}}\,dx.}

Keyin


d
S
=

d
E
+
P
d
V

T

.

{\displaystyle dS={\frac {dE+PdV}{T}}.}

{\displaystyle dS={\frac {dE+PdV}{T}}.}Izohlar

Klassik mexanikaning ushbu teoremasining tezislari aynan termodinamikaning issiqlik teoremasi kabi oʻqiladi. Bu fakt maʼlum mexanik miqdorlar oʻrtasida termodinamikga oʻxshash munosabatlar mavjudligini koʻrsatadi. Bu oʻz navbatida bir oʻlchovli mexanik tizimning „termodinamik holatini" aniqlash imkonini beradi. Xususan, harorat {\displaystyle T} kinetik energiyaning oʻrtacha vaqt va entropiya bilan berilgan {\displaystyle S} harakatning logarifmi boʻyicha (yaʼni, {\textstyle \oint dx{\sqrt {2m\left(E-\varphi \left(x,V\right)\right)}}}).

Muvozanat termodinamikasining mexanik asosini taʼminlash uchun uni makroskopik tizimlarga (yaʼni koʻp oʻlchovli tizimlarga) qanday qoʻllashni koʻrgan Lyudvig Boltsman bu teoremaning ahamiyatini tan oldi. Ushbu tadqiqot faoliyati uning ergodik gipotezasini shakllantirishi bilan chambarchas bogʻliq edi. Jorj Devid Birxoffning ergodik teoremasiga asoslangan Helmgolts teoremasining koʻp oʻlchovli versiyasi umumlashtirilgan Helmgolts teoremasi deb nomlanadi.

Manbalar
--------

* Helmholtz, H. von (1884a). Principien der Statik monocyklischer Systeme. *Borchardt-Crelle’s Journal für die reine und angewandte Mathematik*, 97, 111–140 (also in Wiedemann G. (Ed.) (1895) Wissenschafltliche Abhandlungen. Vol. 3 (pp. 142–162, 179–202). Leipzig: Johann Ambrosious Barth).
* Helmholtz, H. von (1884b). Studien zur Statik monocyklischer Systeme. *Sitzungsberichte der Kö niglich Preussischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin*, I, 159–177 (also in Wiedemann G. (Ed.) (1895) Wissenschafltliche Abhandlungen. Vol. 3 (pp. 163–178). Leipzig: Johann Ambrosious Barth).
* Boltzmann, L. (1884). Über die Eigenschaften monocyklischer und anderer damit verwandter Systeme.*Crelles Journal*, 98: 68–94 (also in Boltzmann, L. (1909). Wissenschaftliche Abhandlungen (Vol. 3,pp. 122–152), F. Hasenöhrl (Ed.). Leipzig. Reissued New York: Chelsea, 1969).
* Gallavotti, G. (1999). *Statistical mechanics: A short treatise*. Berlin: Springer.
* Campisi, M. (2005) *On the mechanical foundations of thermodynamics: The generalized Helmholtz theorem* Studies in History and Philosophy of Modern Physics 36: 275–290