Toshkent vokzalining perronida, 1903-yil Toshkent vokzalining perronida, 1903 y.
Pochtovaya marka Kazaxstana. Qozogʻiston pochta markasi.
**Toshkent temir yoʻli** — Rossiya imperiyasi va SSRI hududidagi Yevropa Rossiyasini Oʻrta Osiyo (sobiq Turkiston) bilan bogʻlab turuvchi va Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Qirgʻiziston hamda Tojikiston SSR hududi orqali oʻtgan temir yoʻllar majmui.

Tarixi
------

Orenburg-Toshkent temir yoʻli 1887—1906 -yillarda qurilgan :

* 1888-yil — Ziadin boʻlimi — Ursatievskaya.
* 1889-yil — Ursatievskaya — Andijon.
* 1899-yil — Samarqand — Toshkent.
* 1905-yil — Orenburg — Qandagʻoch — Kazalinsk.
* 1906-yil — Kazalinsk — Jusaliy — Aris — Toshkent.

1905-yilda tarmoqning eng yirik stansiyalardan biri boʻlgan Qandagʻoch stansiyasi qurildi. 1905-yilda bu yoʻlda birinchi Kazalinskoe lokomotiv deposi ochildi.

1905-yil 1-yanvarda Samara-Zlatoust temir yoʻlining Kinel — Orenburg uchastkasi Toshkent temir yoʻli bilan biriktirildi.

1925-yil 19-iyunda Toshkent temir yoʻlining Chernyaevo stansiyasi nomi oʻzgartirildi. 1925-yil 28-avgustda Toshkent yo‘lining Perovsk stansiyasi Qizil-O‘rda stansiyasi deb nomlandi.

1907-yilga kelib Uralsk — Iletsk uchastkasi Uralskdan Angati stansiyagacha, Iletskdan Chingirlau st. uzaytirildi. Ural daryosi orqali koʻprik qurilishi boshlandi. Biroq, 1936-yildagi SSRI temir yoʻllari atlaslarida Uralsk-Iletsk uchastkasi koʻrsatilmagan, 1937-yilgi atlasda esa u qurilayotgan deb belgilangan.

1913-yilda yoʻlning uzunligi 2234 km edi. Harakat tarkibiga 552 parovoz, 7853 yuk va 655 yoʻlovchi vagonlari kirdi. Novosergievskaya, Platovka stansiyalarida don omborlari mavjud edi.

1929—1934-yillarda Toshkent temir yoʻli Oʻrta Osiyo temir yoʻli tarkibiga kirardi.

1930-yillarda temir yoʻl yangi texnik vositalar bilan jihozlandi, yoʻl mustahkamlandi, saralash stantsiyalari rivojlandi, harakat tarkibini taʼmirlash bazasi yaratildi.

Oʻrta Osiyo temir yoʻli 1934-yilda Orenburg va Toshkent temir yoʻllariga ajratildi. Orenburg liniyasiga Kinel — Orenburg — Iletsk — Qandagʻoch — Jusaliy tizmasi, Toshkent liniyasiga esa Jusali — Aris — Toshkent tizmasi kirdi.

Toshkent yoʻlining uzunligi 1955 -yilda 2419,6 km boʻlib, yoʻl boshqarmasi Toshkentda joylashgan edi.

Teplovozlarni ishlatishda ogʻir sharoitlariga ega boʻlgan (hududning suvsizligi) yoʻl sifatida SSRIda birinchilardan boʻlib 1950-yillarning oʻrtalarida lokomotiv tortish uchun dizel yoqilgʻisiga oʻtkazildi va oʻz parkiga TE3 teplovozlarini oldi. Paxta, koʻmir, neft, ruda, mashinasozlik, qurilish materiallari, sanoat va oziq-ovqat mahsulotlari-yoʻlning asosiy yuklari edi.

1958-yilda Toshkent temir yoʻli tarqatib yuborildi. Jusali — Aris uchastkasi Qozogʻiston temir yoʻli tarkibiga kirdi (1977-yildan boshlab Gʻarbiy Qozogʻiston temir yoʻlining bir qismi), Aris — Toshkent qismi esa Oʻrta Osiyo temir yoʻli tarkibiga kirdi.

SSSI parchalanganidan soʻng 1991-yilda Gʻarbiy Qozogʻiston temir yoʻli Qozogʻiston temir yoʻllari tarkibiga kirdi, Oʻrta Osiyo temir yoʻli esa:Oʻzbekiston temir yoʻli, Turkman temir yoʻli, Qirgʻiziston temir yoʻli va Tojikiston temir yoʻllari tarkibiga kiruvchi uchastkalarga boʻlinib ketdi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  Bolshaya sovetskaya ensiklopediya. Gl. red. B. A. Vvedenskiy, 2-e izd. T. 42. Tatari — Toprik. 1956. 668 str. ill.: 49 l. ill. i kart.
2. 1 2  Jeleznodorojniy transport: Ensiklopediya / Gl. red. N. S. Konarev. — M.: Bolshaya Rossiyskaya ensiklopediya, 1994. — 559 s.: il.
3. ↑  „Западно-казахстанская железная дорога". 12-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-aprel 2019-yil.

Havolalar
---------

* Orenburg-Toshkent temir yoʻli (Tarixiy insho)