recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Til falsafasi**tilning kelib chiqishi, mohiyati, kishilik jamiyatiga taʼsiri va insoniyat sivilizatsiyasi bosqichlaridagi o‘rni, roli, ahamiyatini falsafiy mushohada qilish bilan shug‘ullanuvchi falsafaning bir bo‘limidir.
Mazkur atama borliq va tafakkur o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar, shuningdek bu munosabatlarni ifodalovchi va izohlovchi nazariy-metodologik bilimlarni o‘rganishga yo‘naltirilgan tadqiqotlar natijalarini o‘zida aks ettiradi.

Til falsafasi til tarixining ham, tilshunoslikning ham ilmiy-nazariy tahlilini beradi. Shuningdek, til mantig‘i, psixologiyasi va sotsiologiyasini o‘ziga qamrab oladi. Til, uning vujudga kelishi, rivoji va ahamiyati haqida qadimdan hind va yunon faylasuflari fikr yuritganlar. Naturalistik falsafa tilni tabiiy yo‘l bilan vujudga kelgan qobiliyat sifatida, idealistik falsafa esa — ruhning ijod mahsuli sifatida o‘rgangan. Til falsafasi sohasidagi tadqiqotlarning zamonaviy holati ikkita bir-birini to‘ldiruvchi yo‘nalishlar bilan xarakterlanadi: til faktik holatining tashqi va ichki voqeʼligiga qaytish, shuningdek inson tilining kategorial asoslarini aniqlashtirishga, grammatikaning umumiyligiga urinish. Shunga bog‘liq holda Herder, Humboldt va Grimm tadqiqotlariga murojaat qilinmoqda.

Zamonaviy gumanitar tafakkurda til falsafasi eng umumiy ko‘rinishda "falsafiy qoidalar tilning eng umumiy qonunlarini tushuntirish uchun, tilning asoslari esa o‘z navbatida muayyan zamonda ilgari surilgan baʼzi bir falsafiy muammolarni hal qilish uchun qo‘llaniladigan" yondoshuv sifatida tavsiflanadi.

Til haqidagi zamonaviy fanning yangi intralingvistik muammolari til va madaniyat, til va jamiyat, til va din nisbati haqidagi savollardan tashqari til va falsafa o‘zaro bog‘liqligi haqidagi masalani ham o‘z ichiga oladi.

Linklar
-------

* Тил ва фалсафа Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-03-26). *pedagog.zn.uz*

**Falsafa**

|  |  |
| --- | --- |
| **Umumiy mavzular** | Sharq falsafasi · Gʻarb falsafasi  |  Falsafa tarixi: Antik · Oʻrta Asrlar · Oydinlashma ·Renessans ·XVII asr ·XVIII asr  · XIX asr ·XX asr |
| **Sohalar** | Estetika · Etika · Epistemologiya · Mantiq · Metafizika · Taʼlim falsafasi · Tarix falsafasi · Til falsafasi · Huquq falsafasi · Fan falsafasi · Metafalsafa · Siyosat falsafasi · Din falsafasi · Urush falsafasi |
| **Oqimlar** | Tahliliy falsafa · Determinizm · Dialektik materializm · Ratsionalizm  · Ekzistensializm ·Absurdizm ·Hegelchilik · Gumanizm · Idealizm · Materializm · Yangiaflotunchilik · Nigilizm · Fenomenologiya · Aflotunchilik · Pozitivizm · Postmodernizm · Pragmatizm ·  · Sxolastitsizm · Stoitsizm |
**Aza** (arab. – sabr, bardosh) – marhumning izzat-hurmati va xotirasi uchun ma’lum muddat tutiladigan mo-211tam. A. tutish odati qadim zamonlardan mavjud boʻlib, xalqlarning diniy e’tiqodlariga koʻra farqlanadi. Islomda A. tutish muddati uch kun. Lekin eri vafot etgan ayollar uchun Idda mudda-ti esa toʻrt oyu oʻn kun. A. vaqtida ayollar oddiy matodan qora yoki koʻk libos kiyishadi. Ba’zi xalqlarda, jumladan oʻzbeklarda A.ni uzoq tutish – bir yil-gacha qora kiyim kiyish, toʻy qilmaslik va hokazo odatlar saqlangan. Shuningdek, marhum dafn etilgandan keyin uni xo-tirlab yetti, yigirma, qirq, hayit oshi, yil oshi, kiryuvdi, payshanbalik, yakshan-balik, oqkiyar kabi motam marosimlari oʻtkaziladi. Bu udumlar xalq hayotiga gʻoyat singib ketgan. Lekin bu an’anaviy maro-simlarning shar’iy asosi boʻlmaganligi sababli islom dinida ularning koʻp to-monlari tan olinmaydi. Oʻzbekiston mu-sulmonlari idorasi bularning oʻrniga marhum ruhini shod etish uchun boshqa xayrli ishlar qilish joizligi haqida bir necha fatvo chiqargan (yana qarang Motam marosimlari).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Mutribiy**, Noiy (taxalluslari; asl ism-sharifi Mavlono Sultonmuhammad Mutribiy Noiy Samarqandiy) (1558, Samarqand — 17-asrning 30-yillari) — shoir, adabiyotshunos, xattot va sozanda. Forsiyda ijod qilgan. Samarqand maktab va madrasalarida oʻqigan. Maʼlumotini oshirish uchun Buxoroga borib, zamonasining yetuk olimlari qoʻlida taʼlim olgan. 16-asr oxirida Samarqandga qaytib, ijod bilan shugʻullangan. M.ning Samarqandda tuzgan "Tazkirat ush-shuaro" (1605) va Hindistonda yozgan "Nusxai zeboi Jahongir" (1625) nomli adabiy va tarixiy asarlari hamda "Xotiroti Mutribiy" memuari saqlangan. "Tazkirat ush-shuaro"da 16-asr 2-yarmi — 17-asr boshlarida Oʻrta Osiyo va Ozarbayjonda yashab ijod etgan 320 nafardan ortiq shoirning hayoti va ijodi haqida maʼlumot berilgan. Asar kirish qism va 2 fasldan iborat. Shoirlarning nomlari abjad tizimi asosida joilashtirilgan. M. tazkirada keltirilgan asarlarning vazn turlari, badiiy vositalari haqida ham fikr bildirgan. Shoirlarning forsiy hamda turkiy gʻazallaridan namunalar berilgan. Asar oʻsha davr adabiy muhitini oʻrganishda muhim manba h.isoblanadi.

"Nusxai zeboi Jahongir" tazkirasini M. Hindistonda boʻlganida (1625—27) yozib, Jahongir shohga tuh-fa etgan. Mazkur asar oxiriga shox,ning taklifi bilan Jahongirning oʻzi tuzgan tazkira ilova qilingan. Unda 292 shoir haqida maʼlumot keltirilgan. M. Samarqandga qaytgach, "Xotiroti Mutribiy" asarini yozgan. Unda Oʻrta Osiyo va Hindiston oʻrtasidagi adabiymadaniy, siyosiy aloqalar aks etgan. M. sheʼrlaridan namunalar turli manbalarda uchraydi. "Tazkirat ush-shuaro" asari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharq-shunoslik instituti fondida (inv. №2253), "Nusxai zeboi Jahongir" va "Xotiroti Mutribiy"ning Hindistonda koʻchirilgan nusxasi (1665) Londondagi Indiya offis kutubxonasida saqlanadi (inv. №3023).

LL.Axmedov B. A. Istoriko-geograficheskaya literatura Sredney Azii XVI— XVIII vv. (Pismennie pamyatniki), T. 1985.

Begali Qosimov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Valiha**, shuningdek, ***Valia*** (malag. valiha) — Madagaskar xalq torli cholgʻu asbobi, ichi boʻsh bambuk tanasi uzunligi 90 dan 120 sm gacha, diametri 7—10 sm gacha boʻlgan, tashqaridan 21—24 torli tortilgan; qaragʻay yoki metalldan ham tayyorlanishi mumkin. Koʻpincha milliy Madagaskar asbobi deb ataladi. Valihaning mashhurligi bu cholgʻu yasaydiganlar kasbining izolyatsiyasiga olib keldi.

Tarixi
------

Valiha diniy maqsadlarda, yaxshi ruhlarning eʼtiborini jalb qilish uchun ishlatilgan. Faqat maʼlum bir tembrli asboblar kerakli ruhlarni uygʻotishga yordam beradi deb ishoniladi, chunki ular musiqa tovushining balandligini ajratib turadi.

Valiha Madagaskarda Malayziyalarning koʻchishidan keyin paydo boʻlgan, u bir nechta malay-indoneziya asboblari, Vyetnam togʻli xalqlarining asboblari va Hindistonning Bastar (bhuyabaja) tumani bilan bogʻliq.

Konstruksiya va navlari
-----------------------

Rulolar uchun iplar dastlab yogʻoch chiplari bilan mahkamlangan bambuk tolalar edi, XXI asrda, professional iplar yoʻqligida Bowden kabeli kabi kabellardan metall yadrolar ishlatilgan. Madagaskarning sharqiy qirgʻogʻida Tuamasina yaqinida rulolar metall tom yopish plitalaridan yasalgan, ular silindrga emas, balki parallelepipedga egilgan va iplar faqat yuzlardan biriga tortilgan va ijrochining chap va oʻng qoʻllari uchun torlar alohida joylashtiriladi. Antandroy etnik guruhi va boshqa janubiy xalqlarning qaragʻay taxtalaridan yasalgan oʻziga xos valiha „maro vani" (soʻzma-soʻz „koʻp ip") bor.

Valihada qatʼiy tizim yoʻq, bir nechta mahalliy, shuningdek, Yevropa teng temperamenti qoʻllaniladi. Maro vani toʻrtburchaklar kesimga ega va odatdagidan koʻra qalinroq iplar sanoat simlaridan tayyorlangan.

* Valiha bilan ijrochiValiha bilan ijrochi
* maro wanimaro wani
* Valixa boshqa yirtilgan asboblar qatorida (oʻngda)Valixa boshqa yirtilgan asboblar qatorida (oʻngda)

Manbalar
--------

1. ↑  *Музыкальный энциклопедический словарь*. Москва: Советская энциклопедия, 1990 — 93 bet. ISBN 5-85270-033-9.
2. 1 2  Wald 2007. sfn error: no target: CITEREFWald2007 (help)
3. 1 2  Abels 2011. sfn error: no target: CITEREFAbels2011 (help)
4. 1 2  Летнев 1984. sfn error: no target: CITEREFЛетнев1984 (help)
5. 1 2 3 4 5  Garland 2013. sfn error: no target: CITEREFGarland2013 (help)
6. ↑  Dournon 2015. sfn error: no target: CITEREFDournon2015 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Летнев, А. Б. В. А. Субботин, М. Ю. Френкель*.* .
* Wald, E.*. Global Minstrels: Voices of World Music*. Taylor & Francis, 2007 — 62 bet. ISBN 978-0-415-97930-6.
* Abels, B.*. Austronesian Soundscapes: Performing Arts in Oceania and Southeast Asia*, IIAS Publication Monographs. IIAS / Amsterdam University Press, 2011 — 136 bet. ISBN 9789089640857.
* *The Concise Garland Encyclopedia of World Music*. Taylor&Francis, 2013. ISBN 978-1-136-09570-2.
* Dournon, G. „Bhuyabaja",*. Grove Dictionary of Musical Instruments*. Oxford University Press, 2015.
**Kino sanoati** — filmdan nusxa koʻpaytirish, kinovideokassetalar, kino ishlash uchun asbob-uskunalar, jihozlar ishlab chiqaruvchi, kinotexnika sanoati bilan shugʻullanuvchi soha. Boshqa sanoat tarmoqlaridan farqli oʻlaroq Kino sanoatining pirovard mahsuli kino va videofilmdir. Oʻzbekistonda kinovideofilmlar ishlab chiqarish bilan "Oʻzbekfilm" va Oʻzbekiston hujjatli va ilmiy-ommaviy filmlar kinostudiyasi (SDF), Respublika "Videomarkaz" ishlab chiqarish ijodiy birlashmasi, "Dostonfilm", "Vatan", "Inson", "Imon", "Shod" studiyalari, Eksperimental yoshlar ijodiy birlashmasi, "5-studiya", "Oʻzbektelefilm" studiyasi va boshqa har xil egalik shaklida faoliyat koʻrsatayotgan studiyalar shugʻullanadi. Oʻzbekiston Kino sanoati tarkibiy qismiga "Ishonch-M" ("Oʻzbekkinodetal" zavodi) ochiq turdagi aksionerlik jamiyati, "Oʻzbekkinotaʼminot" firmasi, kinoteatrlar, joylardagi taʼmirlash-ishlab chiqarish korxonalari, "Oʻzbekkinovideoijara" korxonasi va uning joylardagi boʻlimlari kiradi. Boshqa sanoat korxonalari kabi ular ham ishlab chiqarish uchun kerak boʻlgan barcha vositalarga ega: bino, turli qurilish inshootlari, asbob-uskunalar, jihozlar, transport vositalari, energetik resurslar, aylanma mablagʻlar (xom ashyo, materiallar, pul) va boshqa

Anvar Yoqubxoʻjayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Johnsonville** (talaffuzi: *Jonsonvill*) — AQShning Janubiy Karolina shtatida joylashgan shahardir. 2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 1 480 kishini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

Jonsonvill Florence okrugining janubi-sharqida joylashgan.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1920** | 271 |  | — |
| **1930** | 325 |  | 199% |
| **1940** | 464 |  | 428% |
| **1950** | 616 |  | 328% |
| **1960** | 882 |  | 432% |
| **1970** | 1 267 |  | 437% |
| **1980** | 1 421 |  | 122% |
| **1990** | 1 415 |  | −04% |
| **2000** | 1 418 |  | 02% |
| **2010** | 1 480 |  | 44% |
| **2020** | 1 378 |  | −69% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

2000-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 1 418 kishi, 532 xonadon va 413 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 897,6 nafar kishi toʻgʻri keladi. Shaharning irqiy tarkibi 75,74% oq tanli, 22,78% qora tanli, 0,21% tubjoy amerikaliklar, 0,14% osiyoliklar, 0,56% boshqa irqlardan va 0,56% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqning ispan yoki latino aholisi 1,06% ni tashkil etdi.

Shaharda 532 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 35,7 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor edi, 52,8 foizi er-xotinlar, 18,6 foizi eri boʻlmagan, 22,2 foizi oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 19,9 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 9,2 foizida esa 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor edi. Uy xoʻjaliklarining oʻrtacha kattaligi 2,65, oilaning oʻrtacha kattaligi 3,03 edi.

Shaharda aholi keng tarqalgan boʻlib, 26,4% 18 yoshgacha, 8,9% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 26,5% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 25,8% 45 yoshdan 64 yoshgacha va 12,3% 65 yosh yoki yoshi kattaroq. Aholining oʻrtacha yoshi 37 yosh edi. Har 100 ayolga 88,1 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 82,7 erkak toʻgʻri keladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 34 274 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 38 690 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 30 109 dollarni, ayollarniki esa 19 500 dollarni tashkil qilgan. Shaharning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi 15 539 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 13,3 foizi va aholining 16,6 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlarning 21,5 foizi va 65 yoshdan oshganlarning 18,1 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Johnsonville city, South Carolina".  U.S. Census Bureau, American Factfinder. Qaraldi: 15-avgust 2016-yil.
2. ↑  „US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990".  United States Census Bureau (12-fevral 2011-yil). Qaraldi: 23-aprel 2011-yil.
3. ↑  „Census of Population and Housing".  Census.gov. Qaraldi: 4-iyun 2015-yil.
4. ↑  „Census Population API".  United States Census Bureau. Qaraldi: 15-oktabr 2022-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Nur (maʼnolari).

**Nur** — (fizikada) yorugʻlik manbaidan ingichka tola tarzida tarqala-digan yogʻdu; toʻlqinli jarayon (Mas, yorugʻlik, tovush, elektron tarqalishi) da toʻlqin frontida tarqalayotgan energiya oqimi; geometrik optikada nurlanish energiyasi, geometrik akusti-kada tovush energiyasi tarqaladi, deb qaraladigan chiziq. Bir jinsli muhitda toʻgʻri chiziq holida, optik xossalari oʻzgaruvchan muhitda esa egri chiziq holida tarqaladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Brain Drain** — bu Marvel Comics tomonidan nashr etilgan komikslarda uchraydigan o‘ylab topilgan qahramon. Qahramon birinchi marta „*Invaders* № 2"da (1975-yil oktyabr) paydo bo‘lgan va yozuvchi Roy Tomas va rassom Frenk Robbins tomonidan yaratilgan.

O‘ylab topilgan qahramon biografiyasi
-------------------------------------

**Verner Shmidt** birinchi marta o‘zini Tevton xudolari va Ikkinchi Jahon urushi paytida *Qo‘lga oluvchilar* super qahramon jamoasiga qarshi kurashayotgan deb daʼvo qilgan bir guruh jonzotlarga rahbarlik qilgan holda *Invaders’da* Brain Drain sifatida paydo bo‘ladi. Brain Drain o‘zining kelib chiqishini Kapitan Amerikaga gapirib beradi va tushayotgan meteorit uni deyarli o‘ldirganini tushuntiradi. *Meteorit* aslida kosmik kema bo‘lib, bortida to‘rtta musofir bo‘lib, Shmidtning miyasi va ko‘zlarini saqlab qoldi va ularni robot shaklida joylashtirdi. Jarayon davomida miya to‘lqinlari kuchayganligi sababli, Shmidt o‘zini Brain Drain deb ataydi va o‘zi „Yulduzli xudolar" deb ataydigan kelgindilarni aqliy nazoratga oladi va ularni eski nemis xudolari: Donar, Log, Frox va Brungilda deb ham o‘zgartiradi. Brungilda ozod bo‘lgach, u qahramonlarni yo‘q qiladigan kimyoviy moddalar idishida o‘z joniga qasd qilib, Brain Drainning masxara qiladi. Bosqinchilar qochib ketishadi, chunki kelgindilar o‘zlarini va o‘rnatmani yo‘q qiladi.

Qahramon *Marvel Premiereda* natsistlarning yovuz qahramoni Qizil Boshsuyagining xodimi tomonidan tilga olingan va *Marvel Two-In-One* hikoyasining ikki qismida paydo bo‘ladi va natsistlarning ittifoqchisi Oliy Inson, Yu-Men va *Osmon* Akulasi bilan birga Nyu-York shahrini yangi super qurol bilan sabotaj qilishni rejalashtiradi. Biroq, bu rejani vaqt bo‘ylab sayohat qiluvchi "Fantastik to‘rtlik "aʼzosi va Erkinlik Legioni buzdi.

*Alpha Flight* shuni ko‘rsatadiki, Brain Drainning miya qobig‘i ko‘p o‘n yillar davomida tog‘ ostidagi qorda yo‘qolgan va yaqin atrofdagi sayyohning ongini nazorat qilish orqali qutqarilgan. Qahramon *Alfa Otryadi* super qahramonlari jamoasiningdoimiy dushmani Master bilan ittifoqdosh. Masterning Omega Otryadiga yangi robot tanasida qo‘shilib, Brain Drain va boshqa yovuz odamlar nihoyat mag‘lub bo‘lgunga qadar qahramonlar bilan bir necha bor jang qilishadi.

Brain Drainni haqida *Miss America Comics 70th Anniversary Special* van-shotida eslatib o‘tilgan, chunki Miss Amerika qahramonni natsistlar rejasining yashirin yetakchisi bo‘lgan deb hisoblaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Invaders* # 1 — 2 (Aug. & Oct. 1975)
2. ↑  *Marvel Premiere* #30 (June 1976)
3. ↑  *Marvel Two-in-One* Annual #1 (Jan. 1976) & *Marvel Two-In-One* #20 (Oct. 1976)
4. ↑  *Alpha Flight* #108 (May 1992); #110 — 112 (July — Sep. 1992) & #129 — 130 (Feb. — March 1994)
5. ↑  *Miss America Comics 70th Anniversary Special* (Aug. 2009)

Havolalar
---------

* Утечка мозгов на the Appendix to the Handook of the Marvel Universe
* Запись на Утечку мозгов на **AlphaFlight.net**
**Kinochilar uyi** - kino sanʼati arboblarining ijodiy uyi. Teatr va kino xodimlari uyi bazasida 1966-yil ochilgan. Yangi binosi (meʼmorlari R. A. Xayrutdinov, V. N. Breusenko; binoni bezashda rassom V. Gan, haykaltarosh R. Avakyan qatnashgan) 1982-yil Toshkentda ochilgan kinofestival arafasida ishga tushirilgan. Bosh tomosha zali (900 oʻrinli), 230 va 50 oʻrinli yana 2 kichik tomosha zali bor. Bino meʼmorligida quyosh nuridan asraydigan konstruksiyalar va milliy meʼmoriy elementlardan foydalanilgan; boʻlar bino loyihasi va shakli, oʻrnida oʻz aksini topgan. Bosh zal ellips shaklda, 4 ustunga tayangan, chapdan maʼmuriy bino, oʻngdan klub bilan tutash. Loyihalashda tashqi koʻrinishi bilan ichki koʻrinishi oʻzaro bogʻlangan. Umumiy yechimi binoga mutanosib boʻlgan restoran (zali — 100 oʻrinli) hovli orqali bosh tomosha zaliga tutashgan. Bino milliy meʼmoriy qismlar, kichik meʼmoriy shakllar va favvoralar bilan jozibalashtirilgan. Bezagida Gʻozgʻon marmari, granit, ganch oʻymakorligidan foydalanilgan. Interyeridagi B. Jalolov ishlagan devoriy rasmlarda oʻzbek kino sanʼati rivoji aks ettirilgan. Kinochilar uyi da yangi filmlar koʻrigi, yubileylar, tomoshabinlar bilan ijodiy uchrashuvlar va boshqa oʻtkazib turiladi. Kinochilar uyi "Oʻzbekkino" davlat aksionerlik kompaniyasiga qaraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yuriy Aleksandrovich Alyabyev** (1903.23.12, Tambov viloyati Michurinsk shahri — 1983.18.10, Samarqand) — aktyor va rejissyor Oʻzbekiston xalq artisti (1959). Moskva drama sanʼati bilim yurtini tugatgan (1921). 1923 — 35 yillarda Samarqand yosh tomoshabinlar teatrida ishlagan. 1933 — 74 yillarda Samarqand rus drama teatrida rejissyor, 1948 — 64 yillarda bosh rejissyor „Revizor" (1936), „Otello" (1950), „Tartyuf" (1951), „Olchazor" (1951), „Oila" (1952), „Rus masalasi" (1957), „Shohi soʻzana" (1974) va boshqa asarlarni sahnaga kUygan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Brahmo samaj** ("Brahma jamiyati") — Hindistondagi diniy islohchilik jamiyati. 1828-yilda hind maʼrifatparvari Ray Rammoxan tomonidan tashkil etilgan. Jamiyat ilgʻor kuchlarini birlashtirish, mamlakatning madaniy darajasini koʻtarish, tabaqaviy, irqiy, diniy va boshqa toʻsiqlarni yoʻq qilish, umumiy taʼlimni isloh qilish uchun kurashni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻygan edi. Brahmo samaj rahbarlari hinduizm, islom, xristianliyutt ilgʻor tomonlarini oʻzida singdirgan, "universal" tusdagi, monoteizm ruhida isloh qilingan yangi din jamiyatni qayta qurish vositasi boʻlishi mumkin, deb hisoblaganlar. 1866-yil bu jamiyat 2 guruhga boʻlinib ketdi. Birinchi guruh — Adiy samaj, ikkinchisi — Butun Hindiston Brahmo samaj i deb ataldi. Birinchi guruh upanishadlar gʻoyasiga tarafdorligini bildirgan boʻlsa, ikkinchi guruh xristianlik taʼsirida boʻlgan. Keyinchalik bu jamiyat maydamayda gʻoyaviy yoʻnalishlarga ajralib ketdi va 20-asrning 2-yarmiga qadar faoliyat koʻrsatdi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Moskva oʻzbek opera studiyasi** — oʻzbek opera sanʼati uchun xonanda, dirijyor, kompozitor va xormeysterlar tayyorlovchi maktab. 1935-yil M. Krriyokubov tashabbusi va Oʻzbekiston hukumati qarori bilan Moskva konservatoriyasi krshida tashkil etilgan. 193537, 1939-41 va 1947-51 yillarda faoliyat kursatgan. Unda oʻzbek opera va sanʼati asoschilaridan M. Qoriyoqubov, H. Nosirova, M. Ashrafiy, milliy kompozitorlik maktabi birinchi vakillari M. Burhonov, S. Yudakov, xonandalar B. Mirzayev, K. Zokirov, N. Hoshimov, S. Krbulova, S. Yarashev, A. Azimov kabilar taʼlim olgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Baroterapiya** (baro... va terapiya) — davolash maqsadida yuqori yoki past (odatdagiga nisbatan) havo bosimidan foydalanish. Umumiy B. barokamerada oʻtkazilib, unga bir yoki bir necha bemor joylashtiriladi va unda kislorod, havo yoki boshqa kislorodi bor gazli aralashmaning oshirilgan yoki pasaytirilgan bosimi vujudga keltiriladi. Nafas yetishmovchiligi, yurak-tomir kasalliklari, gangrena, shok, koʻp qon yoʻqotish, shuningdek miyaga qon quyilishi yoki uning tomirlarida havo pufakchalarining turib qolishi, is gazidan zaharlanish va boshqa holatlarda B.dan foydalaniladi. Havo bosimi oshirilgan umumiy B. gavvoslarda kesson kasalligini davolashda qoʻllaniladi. Havo bosimi pasaytirilgan B. koʻkyoʻtal, bronxial astma va tashqi nafasning qiyinlashuvi bilan kechadigan kasalliklarda qoʻllaniladi. Gipertoniya, yurakning ishemik kasalligi va hazm yoʻllaridagi ayrim kasalliklarning boshlangʻich shakllarini davolashda biatrondagi umumiy B. qoʻllaniladi. Toʻqimalarning kislorodga toʻyinishini oshirish infeksiya qoʻzgʻatuvchisiga halokatli taʼsir koʻrsatadi, chunki u kislorodsiz sharoitda yaxshi koʻpayadi. Bunday davoni qoʻllash anaerob infekiiyadan oʻlishni ancha kamaytiradi va koʻpincha zararlangan sohani saqlab qolish imkonini beradi. OʻzRdagi koʻpgina davolash muassasalarida B. keng qoʻllaniladi, buning uchun ular maxsus barokameralar bilan jihozlangan. Davo maqsadida B.dan foydalanish mumkinligini vrach belgilaydi. Asosan davolash muassasalarida yetarli tayyorgarlikdan oʻtgan mutaxassis vrachlargina B. bilan shugʻullanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chane**, ispancha: *Chané* - bir vaqtlar Shimoliy zamonaviy Argentina va Boliviya janubidagi Chako va And togʻlari orasidagi tekisliklarda yashagan katta Aravak etnik guruhi edi. Ular miloddan avvalgi 500-yillarda bir qator boshqa Aravak xalqlari bilan birga Buyuk Konus mintaqasiga koʻchib ketishgan. Hozirgi kunda Guarani tomonidan qattiq taʼsirga uchragan kichik jamoalar mavjud.

Tarixi
------

Chanlar tinch madaniyat boʻlib, kechua tilida soʻzlashuvchilar (keyinchalik Inka imperiyasini tashkil qilganlar) va boshqa Aravak qabilalari bilan savdo qilishgan. Inka imperiyasi va Chan oʻzlarining janubiy qoʻshnilari — inklar „chiriguano" deb atagan guarani qabilalariga qarshi birgalikda kurashish uchun shartnoma tuzdilar. Guaranilar doimiy ravishda Chan yerlariga bostirib kirganlar va ispanlar istilosidan oldin ham Chan va inklarning birlashgan qoʻshinlarini magʻlubiyatga uchratib, Sibir tizmasigacha boʻlgan chanlar yashagan hududni egallab olganlar. Channing bir qismi qul boʻlgan, boshqa qismi esa avvalgi yashash joylaridan janubi-sharqdagi unumdor yerlarga koʻchib ketgan. Koʻplab Chane ayollari Guarani hindulari tomonidan xotinlikka olingan va bu Chane assimilyatsiyasining boshlanishini belgilab qoʻydi. Mustamlaka davrida chan, shu jumladan, guarani tiliga oʻtganlar, yevropaliklar tomonidan assimilyatsiya qilingan.

Ular aholi zich joylashgan qishloqlar, makkajoʻxori, yeryongʻoq, paxta va qovoq yetishtirilgan neolit madaniyatini yaratdilar, oʻziga xos kulolchilik buyumlarini, shuningdek, Santa-Kruz de la Sierra, Samaipata, Portachuelo, Valle Abajo, Okinava, Kotoka, El Pari, Mataral va Warneszamonaviy shaharlari yaqinida arxeologlar tomonidan topilgan grafik tasvirlarni yaratdilar. Bundan tashqari ular yogʻochdan niqoblar va matodan kiyimlar yasadilar.

Tarqalishi
----------

Hozirda ikkita kichik Chane jamoalari mavjud — Boliviyada Santa Kruz de la Sierra shahri yaqinidagi Isosog (Izozog) mintaqasida va Argentinada Santa Kruz shahri yaqinidagi Yacui (Yacui) va Che Renda tumanlarida. Tartagal. Ikkala holatda ham Chanlar guarani tillari va madaniyatlarida soʻzlashuvchilar tomonidan taʼsirga uchragan, ammo baribir oʻzlarining oʻziga xosligini saqlab qolishgan. Channing boshqa avlodlari dastlab guaranilar, keyin ispanlar va keyingi toʻlqinlarning yevropalik koʻchmanchilari tomonidan oʻzlashtirilgan.

Yana qarang
-----------

* Aravaklar
* Aravakan tillari
* Samaipata qal'asi

Manbalar
--------

1. ↑  AutoBiografías y Memorias: Nueva Biblioteca de Autores Españoles, por Marcelino Meléndez y Pelayo, 1902
2. ↑  Tras la Huella de los Chané, El Deber, June 1, 2003
3. ↑  Glosario de lenguas indígenas sudamericanas, Edgardo Civallero, Universidad Nacional de Córdoba[*sayt ishlamaydi*]Andoza:Недоступная ссылка
**Yuriy Veniaminovich Chuguyev** (1910-yil 23-aprel, Andijon, Fargʻona viloyati, Rossiya imperiyasi — 1964-yil 23-iyul, Moskva, SSSR) — SSSR oltin qazib olish sanoatining yetakchilaridan biri, muhandis-polkovnikgi hisoblanadi.

Biografiyasi
------------

1910-yil 23-aprelda Rossiya imperiyasining Fargʻona viloyati Andijon shahrida tavallud topgan.

Toʻqqiz yillik maktabni hamda oʻqishni tamomlaganidan keyin Moskvadagi zavod va fabrikalarda tokar-revolverchi boʻlib faoliyat olib borgan.

1931-yilda  Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi saflariga kiradi. Shu vaqtdan boshlab oltin qazib olish sanoatida ishlay boshlaydi.

1936-yildan 1938-yilgacha — Sharqiy Qozogʻiston viloyati Zyryanovka tumanidagi „Altizoloto" tresti Buxtarma boshqarmasi direktori va 1938-yildan 1939-yilgacha — Sverdlovsk viloyati Nevyansk shahri ural oltin tresti Nevyansk boshqarmasi direktori lavozimlarida ishlaydi. 1940-yilda rangli metallurgiya xalq komissariati rahbariyati tarkibiga kiruvchi 6 oylik kurslarni tamomlagan. 1940-yildan 1942-yilgacha — Kokchetov viloyati Stepnyak shahridagi trest boshqaruvchisi.

1942-yildan 1944-yilgacha — SSSR rangli metallurgiya xalq qoʻmitasining „Glavzoloto" Bosh boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari va1944-yildan 1946-yilgacha — Irkutsk viloyatidagi „Glavzoloto" boshligʻi — „Lenzoloto" tresti boshligʻi oʻrinbosari sifatida faoliyat yuritgan.

1946-yildan 1952-yilgacha — SSSR IIV maxsus Bosh boshqarmasining „Lenzoloto" tresti boshqaruvchisi.

1952-yil aprel oyidan — Magadan shahridagi „Dalstroy" SSSR IIV SDS bosh boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari.

1956-yil 27-fevraldan 1957-yil martgacha — „Dalstroy" boshligʻi boʻlgan.

1957-yil 29-maydan 1959-yilgacha— Magadan sovnarxozining birinchi raisi.

SSSR xalqaro kengashi huzuridagi „Rosglavtsvetsnabsbit" boshligʻi hisoblanadi.

Darajasi
--------

Yuriy Chuguyev 1947-yilda mehnat faoliyati davomida koʻrsatgan fidoyiligi uchun muhandis-polkovnik darajasini olgan.

Mukofotlari
-----------

Yuriy Chuguyev mehnat faoliyati davomida koʻrsatgan faolligi uchun bir qancha mukofotlar bilan taqdirlangan.

* Lenin Ordeni;
* Mehnat Qizil Bayrogʻi Ordeni;
* Qizil Yulduz Ordeni;

Adabiyotlar
-----------

* Magadan. — qaniydi? Oʻtmish haqida qisqacha maʼlumot / komp. va muallif. kirish. maqolalar A. G. Kozlov.  Magadan: Q. nashr, 1989 yil.  182, 183-sahifalar. — ISBN 5-7581-0066-8
* Chuguyev Yuriy Veniaminovich Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-03-04). / / Sentraziya sayti materiallari.  (Kirish: 2010 yil 4-dekabr)

Manbalar
--------

1. ↑  „Ю́рий Вениами́нович Чугу́ев".
2. ↑  S marta 1953 goda GU SDS „Dalstroy" perepodchineno Ministerstvu metallurgicheskoy promishlennosti SSSR.
3. ↑  „Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898 - 1991".
**Baroretseptorlar** (baro... varetsep-torlar), mexanoretseptorlar, pressoretseptorlar — qon tomirlarining devorlaridagi sezuv nervi oxirlari. Tomirlar devori choʻzilganda Baroretseptorlar qoʻzgʻaladi va qon bosimi, hajmi oʻzgarishlarini sezib, ularni refleks yoʻli bilan boshqaradi. Baroretseptorlar hamma tomirlarda, refleksogen zonalar (yurak, aorta, oʻpka va boshqalar)da esa koʻproq boʻladi. Qon bosimi koʻtarilganda markaziy nerv sistemasiga impulslar yuborib, tomirlar tonusini kamaytiradi, parasimpatik nerv sistemasining markazlarini qoʻzgʻatadi, natijada qon bosimi pasayadi. Qon bosimi uzok, vaqt mobaynida tez-tez koʻtarila bersa, unga Baroretseptorlar moslashib qoladi (fiziologik adaptatsiya), bu esa gipertoniya kasalligining sabablaridan biri boʻlib qolishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nihoniy** - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy elementi.

Nihonium (Nh) sun'iy element bo'lib, birinchi marta 2004 yilda Yaponiyada sintez qilingan. U transuran elementlari guruhiga kiradi va atom raqami 113.

Nihonium boshqa ikkita element - rux va vismut yadrolarining birlashishi natijasida olingan. Bu jarayon maxsus zarracha tezlatgichida sodir bo'ladi va bir nechta nihonium atomlarini olish uchun ko'p yillik mehnat talab qilindi.

Kaltsiy karbonat-48 dan metall kaltsiy-48 hosil qilish va uning ionlari yorug'lik tezligining o'ndan biriga tarqalishi kerak bo'ladi.

Element sayyoramizda tabiiy ravishda uchramaydi. Uni olish uchun zarracha tezlatgich yordamida sintez kerak. Nihoniumni olish uchun kaltsiy olinishi kerak, soʻng undan kaltsiy-48 ni ajratib olish lozim, u ham tabiatda uchramaydi.

Manbalar
--------



| Kimyoviy elementlar davriy sistemasi |
| --- |
|  |  | Guruhlar |
|  |   | 1 | 2 |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| Davrlar | 1 | H |   | He |
| 2 | Li | Be |   | B | C | N | O | F | Ne |
| 3 | Na | Mg |   | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| 4 | K | Ca |   | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| 5 | Rb | Sr |   | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| 6 | Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| 7 | Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| 8 | Uue | Ubn | Ubu | Ubb | Ubt | Ubq | Ubp | Ubh | Ubs |   |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ishqoriy metallar | Ishqoriy yer metallar | Lantanoidlar | Aktinoidlar | Superaktinoidlar | Oʻtish metallar | Yengil metallar | Yarim metallar | Qolgan metallmaslar | Galogenlar | Inert gazlar | Xossalari nomaʼlum |

 |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Barot** (arab. — maktub, podshoh yoki xon guvohnomasi) — podshoh, sulton, xon tomonidan soliq yoki jarimadan ozod etish; yerga vaqtincha yoki toʻla egalik qilish huquqini beruvchi yorliq. Maʼlum shart bilan biron mansabni egallash, xalqdan soliq toʻplash, u yoki bu kishidan maʼlum hajmdagi pulni olish va boshqa uchun hukmdor devoni tomonidan berilgan maxsus yorliq, guvohnoma. Yorliq egasi barotdor deb atalgan. B. podshoh, xonning tugʻrosi (gerb, davlat nishonasi) va muhri bilan tasdiqlangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yenice** — Gumushane viloyatining Kelkit tumaniga qarashli qishloq.

Tarixi
------

1516-yilgi Usmonli boshqaruvi tomonidan oʻtkazilgan aholini roʻyxatga olishda qishloqda 40 nafar musulmon askari, 1530-yilgi aholi roʻyxatida 35 nafar musulmon va 35 nafar nasroniy askari, 1591-yilgi aholi roʻyxatida esa faqat musulmonlardan tashkil topgan 108 nafar askar qayd etilgan. 1642-yilgi avariz daftariga koʻra qishloq aholisi qayd etilgan. Bu sanalarda qishloq nomi Yenice sifatida uchraydi. 1835-yilgi aholini roʻyxatga olishda (faqat erkak aholi hisoblangan) qishloqdagi 2 nafar musulmon xonadonida 17 nafar erkak aholi qayd etilgan. 1876-yilgi maʼlumotlarga koʻra, qishloqda 11 xonadonda 37 kishi istiqomat qilgan. Turkiya Respublikasining tashkil topishi bilan aholi punkti hozirgi Kelkit nomi bilan qishloq maqomini saqlab qoldi.

Joylashuvi
----------

Gumushane shahar markaziga 81 km, Kelkit tumani markazidan 5  km uzoqlikda, Erzinjon yoʻlida joylashgan.

Aholisi
-------

| Qishloq aholisining yillar boʻyicha maʼlumotlari |
| --- |
| 2020 | 144 |
| 2019 | 113 |
| 2018 | 276 |
| 2017 yil | 22 |
| 2016 yil | 50 |
| 2015 yil | 29 |
| 2014 yil | 85 |
| 2013 yil | 173 |
| 2012 yil | 147 |
| 2011 yil | 139 |
| 2010 yil | 135 |
| 2009 yil | 143 |
| 2008 yil | 141 |
| 2007 yil | 142 |
| 2000 | 157 |
| 1990 yil | 221 |
| 1985 yil | 227 |
|

Manbalar
--------

1. ↑  *Gümüşhane İdari, Sosyal ve Ekonomik Tarih (1850-1918)* (Türkçe). İstanbul: Gümüşhane Üniversitesi Yayınları, 2014 — 225 bet. ISBN 978-605-63476-5-8.
**Qapchigʻay ustaxonasi** — paleolit davriga oid (chaqmoqtoshga ishlov beruvchi) ustaxona. Fargʻonadan 40 km janubida Oloy tizmasining shim. qiyaligidagi Dangarak dara soyida joylashgan. 1956-yilda ochilgan. 1958— 59 yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya institutining A.P. Okladnikov rahbarligidagi otryadi tekshirgan. Qapchigʻay ustaxonasi dan tosh qurollar, nukleuslar topilgan. Qurollar baland togʻ choʻqqisi qatlamlaridagi yuqori sifatli har xil chaqmoqtoshlardan yasalgan. Qurollar yasash va toshga ishlov berish uchun chaqmoqtoshning yirik siniqlaridan choʻkich sifatida foydalanilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Tikus oroli Tanjung Bungahdan koʻrinadi
**Tikus oroli** (Kalamush oroli) — Malayziyaning Penang shtatidagi Penang orolining shimoliy sohilidagi orol. Tanjung Bungah Jorj Taun shahrining bir chekkasida joylashgan. Undan deyarli 770 m (0,48milya) uzoqlikda odam yashamaydigan tepalik bor va bu tepalikda hozirda quyosh energiyasi bilan ishlaydigan mayoq joylashgan. Ushbu faol mayoq Penang boʻgʻoziga shimoliy kirishni va Penang portini koʻrsatib turadi.

Shuningdek, orolda mahalliy musulmon avliyosiga tegishli qabr joylashgan. Qabr hanuzgacha turli dindagi mahalliy penangitlar tomonidan ziyorat qilinadi va ular vaqti-vaqti bilan eʼtiqodlaridan qatʼi nazar, baraka soʻrash uchun kelishadi.

Etimologiyasi
-------------

Jorj Taunning boshqa bir chekkasi — Pulau Tikus nomi ham orol nomidan olingan. Pulau Tikus aholi punkti XIX asrning boshlarida Tikus oroliga qoʻngan Yevroosiyo qochqinlari tomonidan tashkil etilgan. Malay tilida „Kalamush oroli" degan maʼnoni anglatuvchi *Pulau Tikus* nomi orolning qoyalari va qumtepalari shaklidan ilhomlanib berilgani aytilgan.

Transporti
----------

Tikus oroliga faqat qayiq orqali borish mumkin. Tanjung Bungaxdagi Penang suv sporti markazida baydarkalar mavjud boʻlsa-da, kuchli dengiz oqimi oʻtmishda orolga bir necha marotaba yaqinlashishga toʻsqinlik qilgan.

Yana qarang
-----------

* Malayziyadagi orollari roʻyxati

Manbalar
--------

1. 1 2  *Amiruddin.* „Living the lighthouse life - Views | The Star Online". Qaraldi: 7-avgust 2017-yil.
2. 1 2 3  *Wilks, Frances*. „The Story Behind Penang’s Rat Island (Pulau Tikus)" (en-US). *ExpatGo* (11-aprel 2014-yil). Qaraldi: 7-avgust 2017-yil.
3. ↑  „::JABATAN LAUT MALAYSIA". *www.marine.gov.my*. 7-avgust 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-avgust 2017-yil.
4. ↑  „Kayaking" (en-US). *PKSA Penang Water Sports Centre* (2-avgust 2013-yil). Qaraldi: 7-avgust 2017-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Qanot (maʼnolari).

**Qanot** (biologiyada) — hayvonlarning uchish organi. Qanot koʻpchilik hasharotlar, qushlar va ayrim sut emizuvchilar uchun xos. Baʼzi qazilma sudralib yuruvchilar (mas, uchar kaltakesaklar)da ham Qanot boʻlgan. Qanot har xil yoʻl bilan kelib chiqqan. Hasharotlar Qanoti oʻrta va orqa koʻkrak qoplogʻichi burmalaridan hosil boʻlgan plastinkasimon oʻsimtalardan iborat. Naysimon tomirlar Q uchun tayakch boʻladi. Tomirlar orqali gemolimfa oqadi; traxeya va nervlar oʻtadi. Odatda, hasharotlar qanoti 2 jufg; 2 qanotlilar orqa Qanoti qisqarib, vizildoqqa aylanadi; yelpigʻichqanotlilar oldingi juft Qi yoʻqolib ketgan; qattiqqanotlilar oldingi Qanoti qattiqlashib, ustqanotni hosil qilgan. Qanotning koʻndalang va boʻylama tomirlari koʻp boʻlsa — toʻrsimon (toʻrqanotlilar, ninachilar), kam boʻlsa — (ayniqsa, koʻndalang tomirlar) pardasimon (pardaqanotlilar) Q deyiladi. Qanotni juda kuchli muskullar harakatga keltiradi. Ayrim hasharotlar 1 sek.da 1000-martagacha Q qoqadi. Umurtqali hayvonlar Qanoti shaklan oʻzgargan oldingi oyoqlardan iborat. Qushlar Qi asosini yelka, bilak, tirsak va kuchli oʻzgargan 3 ta barmoqli panja suyaklari tashkil etadi. Qanotning koʻtarish yuzasini bir-biri ustiga cherepitsa singari taxlanadigan patlar hosil qiladi. Qanotning shakli qushlarning uchish xususiyatiga bogʻliq. Gumbazsimon koʻrinishga ega boʻlgan, uchganda shakli va yuzasi oʻzgarib turadigan qanotlar aerodinamik jihatdan qulay. Qushlar uchganida Qning asosiy va panja qismlari hal xil tezlikda va tekislikda harakatlanadi; qoqish patlari ham oʻz holatini oʻzgartiradi. Boshqa umurtqalilar Qanoti teri pardadan hosil boʻlgan. Uchar kaltakesaklarning juda uzaygan 4barmoklari Q uchun tayanch vazifasini bajargan. Qoʻlqanotlilar Qanoti uzaygan 2—5 barmoqlari bilan tanasi va orqa oyoqlari orasiga tortilgan teri pardadan iborat. Barcha uchadigan umurtqalilar Qanotining harakatlanishi kuchli rivojlangan koʻkrak muskullari bilan bogʻliq.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Tillakoʻzlar** (Chrysopidae) -toʻrtqanotlilar turkumiga mansub hasharotlar oilasi. Koʻzi boʻrtib chiqqan, tillasimon yaltiraydi (nomi ham shundan), moʻylovlari ingichka, uzun, qanoti yoyilganda 4 sm gacha. Tuxumini oʻsimlikning bargi va poyalariga qoʻyadi. Yer sharining Yangi Zelandiyadan boshqa hamma qismida uchraydi. Xarakterli vakili — oddiy tillakoʻzning tanasi 1 sm gacha, yashil tusda. Lichinkalari yirtqich, har xil oʻsimliklar orasida yashab, shira biti, koksidlar, tripslar va kanalarning yosh lichinkalari hamda hasharotlarning tuxumi bilan oziqlanadi. T.dan oʻsimliklar zararkunandalariga qarshi biologik kurash usulida foydalaniladi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Kaskad** (frans. cascade) — 1) bir necha pogʻonaga urilib tushadigan tabiiy yoki sunʼiy shalola. Sunʼiy K. istirohat bogʻlarida har xil sathdagi suv havzalari va pogʻonama-pogʻona supachalar tarzida quriladi (yana q. Sharshara); 2) sirkda qiziqchilarning akrobatik tarzda birinketin "yiqilish" usullari; 3) operettada qoʻshiq joʻrligida ijro etiladigan joʻshqin raqs; 4) gidroelektr stansiyalari kaskadi — bitta daryo oqimi boʻyicha yoki bir suv havzasiga birin-ketin, bosqichma-bosqich quriladigan va suv xoʻjaligi maromi hammasi uchun umumiy hisoblanadigan gidroelektr stansiya (GES)lar majmui (qarang GES kaskadi); 5) elektr mashinalari kaskadi — bir-biri bilan mexanik va elektrik tarzda yoki faqat elektrik jihatdan bogʻlangan ikki yoki bundan koʻp elektr mashinalardan iborat qurilma. Oʻzgarmas quvvatli va oʻzgarmas momentli boʻlishi mumkin. Birinchisida qoʻshimcha mashinalardan biri asosiy mashina (dvigatel) oʻqiga mexanik tarzda biriktiriladi. Ikkinchisida mexanik biriktiruv boʻlmaydi, balki qoʻshimcha mashinalardan biri oʻrniga ikkita elektr mashina ulanadi. K. elektr dvigatellarning aylanish chastotasini ravon va tejamli rostlab turishga imkon beradi; 6) transformatorlar kaskadi — ketma-ket ulangan ikki yoki undan koʻp elektr transformatorlar majmui. Yuqori kuchlanishli oʻzgaruvchan tokni oʻzgartirish yoki undan foydalanish uchun moʻljallanadi. Bunday K.da transformatorlarni pogʻonali uygʻotish usuli qoʻllaniladi. Bunda har qaysi navbatdagi transformator oʻzidan oldingi transformatorning kuchaytiruvchi chulgʻamidan uygʻotiladi. Kuchlanishi 1,5—2 MB gacha boʻlgan K.da 4 tadan 8 tagacha transformator boʻlishi mumkin; 7) kuchaytirish kaskadi —tarkibida kuchaytirish elementi, nagruzka zanjiri, oldingi yoki ketingi K. bilan bogʻlanish zanjiri boʻlgan radiotexnika qurilmasi. Kuchaytirish elementi sifatida yarimoʻtkazgichli (tranzistor, tunnelli diod) va elektrvakuumli elektron asboblar (qabul qilishkuchaytirish lampalari, klistron) qoʻllaniladi. Bunday K. kirishiga berilgan signal uning chiqishida (nagruzka zanjirida) kuchayib boradi. Kirish kuchlanishi (tok, quvvat)ning chiqish kuchlanishiga nisbatan K.ning kuchlanish (tok, quvvat) boʻyicha kuchaytirish koeffitsiyenti deb ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Valixontoʻra ziyoratgohi (maqbara, binolar,oromgoh)** — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XX asr. Fargʻona viloyatining Oltiariq tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Gʻayrat" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Fargʻona viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida "Vaqf" xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi asosida biriktirilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |