**Pena saroyi**(portugalcha: *Palácio da Pena*)—Portugaliya Rivierasida joylashgan Sintra munitsipalitetidagi San Pedro de Penaferrim shahridagi romantik qal’a. Qal’a Sintra togʻlaridagi tepalikning tepasida joylashgan boʻlib, uni aniq kunlarda Lissabon va uning koʻpgina poytaxtlaridan osongina koʻrish mumkin. Bu milliy yodgorlik boʻlib, IXX-asr romantizmining dunyodagi asosiy ifodalaridan birini tashkil etadi. Saroy YuNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilganva Portugaliyaning yetti moʻjizasidan biri. Bundan tashqari, Portugaliya Respublikasi Prezidenti va boshqa hukumat amaldorlari tomonidan davlat tadbirlari uchun foydalaniladi.

Tarix
-----

Pena monastiri (uning sobiq qurilishi) 1839-yilda, Jorj Vivian tomonidan yaratilgan
Qal’aning tarixi oʻrta asrlarda Sintra tepaligining tepasida Pena ayoliga bagʻishlangan ibodatxona qurilganidan boshlangan. Anʼanaga koʻra, qurilish Bibi Maryam paydo boʻlganidan keyin sodir boʻlgan.

Saroyning yon koʻrinishi.
Saroy yuqoridan koʻringanda
1493-yilda qirol Ioann II rafiqasi qirolicha Leonor hamrohligida qasamni bajarish uchun bu erga ziyorat qildi. Uning vorisi qirol Manuel I ham bu maʼbadni juda yaxshi koʻrar edi va bu joyda monastir qurishni buyurdi, u Avliyo Jerom ordeniga sovgʻa qilingan. Asrlar davomida Pena meditatsiya uchun kichik, sokin joy boʻlib, koʻpi bilan oʻn sakkizta rohib yashaydi.
18-asrda monastir chaqmoq bilan jiddiy shikastlangan. Biroq, 1755-yildagi Lissabondagi kuchki zilzila koʻp oʻtmay sodir boʻlib, monastirga juda katta zarar yetkazdi va uni vayronalarga aylantirdi. Shunga qaramay, cherkov (va uning marmar va alebastr asarlari Nikolau Chanterenega tegishli) sezilarli zarar yetkazmasdan qochib qutuldi.

Koʻp oʻn yillar davomida xarobalar daxlsiz qoldi, ammo ular hali ham yosh knyaz Ferdinandni hayratda qoldirdi. 1838-yilda qirol Ferdinand II ning turmush oʻrtogʻi sifatida u eski monastirni, uning atrofidagi barcha erlarni, yaqin atrofdagi Mavrlar qal’asini va hududdagi bir nechta boshqa mulklarni sotib olishga qaror qildi. Keyin qirol Ferdinand monastir qoldiqlarini Portugaliya qirollik oilasi uchun yozgi qarorgoh sifatida xizmat qiladigan saroyga aylantirishga kirishdi. Romantik uslubni qayta qurish boʻyicha komissiya general- leytenant va kon muhandisi Vilgelm Lyudvig fon Eshvegega topshirildi. Nemis havaskor meʼmori Eshvege juda koʻp sayohat qilgan va Reyn boʻyidagi bir nechta qal’alar haqida maʼlumotga ega boʻlgan.daryo. Qurilish 1842-1854-yillarda boʻlib oʻtdi, garchi u 1847-yilda deyarli yakunlangan boʻlsa-da: qirol Ferdinand va qirolicha Mariya II bezak va ramziylik masalalariga qatʼiy aralashdilar. Boshqalar qatorida, qirol gumbaz kamarlarini, Oʻrta asrlar va islomiy elementlarni kiritishni taklif qildi, shuningdek, asosiy fasad uchun bezakli oynani loyihalashtirdi (Tomardagi Masih ordeni monastirining boʻlim uyi oynasidan ilhomlangan).

Ferdinandning oʻlimidan soʻng, saroy uning ikkinchi xotini Eliza Xensler grafinyasi Edlaning mulkiga oʻtdi. Keyin ikkinchisi saroyni qirol Luisga sotdi, u uni qirol oilasi uchun qaytarib olmoqchi boʻldi va shundan soʻng saroy oila tomonidan tez- tez foydalanildi. 1889-yilda u Portugaliya davlati tomonidan sotib olingan va 1910-yildagi Respublika inqilobidan keyin u milliy yodgorlik sifatida tasniflangan va muzeyga aylantirilgan. Portugaliyaning soʻnggi qirolichasi qirolicha Ameliya quvgʻinda mamlakatni tark etishdan oldin oʻtgan tunni saroyda oʻtkazdi.
Saroy tezda tashrif buyuruvchilarni oʻziga tortdi va Portugaliyaning eng koʻp tashrif buyuriladigan yodgorliklaridan biriga aylandi. Vaqt oʻtishi bilan qizil va sariq jabhalarning ranglari oʻchib ketdi va koʻp yillar davomida saroy vizual ravishda butunlay kulrang ekanligi aniqlandi. XX-asrning oxiriga kelib saroy qayta boʻyalgan va asl ranglari tiklangan.

1995-yilda saroy va Sintraning qolgan madaniy landshaftlari YuNESKO tomonidan Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

Arxitektura
-----------

Arxitektura uslublarining kombinatsiyasi
Pena saroyi romantizmning ekzotik taʼmiga mos keladigan koʻplab uslublarga ega. Eklektik uslublarning qasddan aralashmasi Neo-Gotik, Neo-Manuelin, Neo-Islom va Neo-Uygʻonish davrini oʻz ichiga oladi. Bularning aksariyati 1840-yillardagi kapital taʼmirdan beri aniq boʻldi. Belem minorasi kabi boshqa mashhur Portugal binolariga havolalar ham mavjud.

Deyarli butun saroy Sintra togʻlaridagi tosh ustida joylashgan. Tarkibiy jihatdan uni toʻrt qismga boʻlish mumkin:

* poydevor va uning oʻrab turgan devorlari, ikkita shlyuzli (ulardan biri tortma koʻprigi bilan himoyalangan)
* eski monastirning qayta tiklangan tuzilishi va soat minorasi
* ibodatxona oldidagi Arches Hovli, uning devori Mavriy arklari bilan
* saroy zonasi va uning silindrsimon qal’asi, interyeri sobor uslubida bezatilgan.

### Monastir qismi va soat minorasi

Ieronim monastirining qoldiqlaridan iloji boricha koʻproq elementlar saqlanib qolgan, shu jumladan monastir, ovqat xonasi, muqaddaslik va Manuelin-Uygʻonish davri ibodatxonasi. Hammasi keng terasta va soat minorasidan iborat yangi boʻlimga kiritilgan. Qirolicha terasi, ehtimol, saroy arxitekturasining umumiy rasmini olish uchun eng yaxshi joy. Terasda har kuni peshin vaqtida oʻq uzadigan quyosh soati toʻpi mavjud. Soat minorasi 1843-yilda qurib bitkazildi.

Ichki koʻrinishi
----------------

Pena saroyining interyeri qirollik oilasining yozgi qarorgohi sifatida xizmat qilish uchun moslashtirilgan. Unda 19-asrdagi ajoyib shlyapalar, trompe-l’oeilda boʻyalgan devorlar va turli xil plitka qoplamalari mavjud boʻlib, ular koʻplab qirollik kolleksiyalarining bir qismini tashkil etadi.

* ChapelChapel
* Qirollik ovqat xonasiQirollik ovqat xonasi
* Nobel xonasiNobel xonasi
* OshxonaOshxona

Bogʻ
----

Qirolichaning Fern bogʻidan oqib oʻtadigan suv
Pena bogʻi Pena saroyini toʻliq oʻrab turgan keng oʻrmonli hudud boʻlib, 200 gektardan ortiq notekis yerlar hosil qilib tarqaladi. Bogʻ saroy bilan bir vaqtda qirol Ferdinand II tomonidan yaratilgan boʻlib, unga Baron fon Eshvege va Baron fon Kesler yordam bergan. Romantizmning ekzoti manzarasi saroyda boʻlgani kabi bogʻga ham qoʻllanilgan. Podshoh u yerga turli-tuman, uzoq mamlakatlardan daraxtlar olib kelib ekishni buyurdi. Bularga Shimoliy Amerika sekvoyasi, Louson sarvisi, Magnoliya va G'arbiy qizil sidr , Xitoy ginkgosi, Yapon kriptomeriyasi va turli xil paporotniklar va daraxt paporotniklari kiradi. Avstraliya va Yangi Zelandiyadan, Qirolichaning Fern bogʻida (Feteira da Rainha) jamlangan. Bogʻda labirintli yoʻllar va tor yoʻllar mavjud boʻlib, u saroyni bogʻning koʻplab diqqatga sazovor joylari bilan, shuningdek, ikkita darvozali chiqishlari bilan bogʻlaydi.

Galereya
--------

* Pena saroyidagi cherkovdagi vitraj oynasiPena saroyidagi cherkovdagi vitraj oynasi
* Gargoylning tafsilotiGargoylning tafsiloti
* Neo-manuelin fasadNeo-manuelin fasad
* Pena saroyi archa orqali ko'rinishiPena saroyi archa orqali ko'rinishi
* Kvinslar terrasida quyosh soatli to'p soatiKvinslar terrasida quyosh soatli to'p soati
* Arches Hovli, ibodatxona va soat minorasiArches Hovli, ibodatxona va soat minorasi
* Tosh savatlari bilan sariq hovli (ark)Tosh savatlari bilan sariq hovli (ark)
* MavriyKatta arch oynasini o'rab turganMavriyKatta arch oynasini o'rab turgan
* Dunyo yaratilish allegoriyasini ifodalovchi mifologik triton tasviriDunyo yaratilish allegoriyasini ifodalovchi mifologik triton tasviri
* Pena saroyi strukturaga yaqindan keng ko'rinishga egaPena saroyi strukturaga yaqindan keng ko'rinishga ega

Panorama
--------

Pena saroyi tuman ichida

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  *Diário da República.* „Law nr. 11-A/2013, pages 552 115-116" (Portuguese). Qaraldi: 11-iyul 2014-yil.
3. ↑  Instituto Nacional de Estatística
4. ↑  Eurostat
5. ↑  Sullivan, Ann Marie (2016). „Cultural Heritage & New Media: A Future for the Past". *John Marshall Review of Intellectual Property Law*. 15-jild. 604–46-bet.
6. ↑  Allan, James R.; Kormos, Cyril; Jaeger, Tilman; Venter, Oscar; Bertzky, Bastian; Shi, Yichuan; MacKey, Brendan; Van Merm, Remco; Osipova, Elena; Watson, James E.M. (2018). „Gaps and opportunities for the World Heritage Convention to contribute to global wilderness conservation". *Conservation Biology*. 32-jild, № 1. 116–126-bet. doi:10.1111/cobi.12976. PMID 28664996. S2CID 28944427.
7. ↑