**Ekolog** – ekotizimlarni, tirik organizmlar va ularning muhiti oʻrtasidagi oʻzaro taʼsirni, inson faoliyatining tabiat olamiga taʼsirini oʻrganishga ixtisoslashgan olim. Ekologlar atrof-muhit muammolarini tushunish va yumshatish, biologik xilma-xillikni saqlash va tez oʻzgaruvchan sayyora uchun barqaror yechimlarni ishlab chiqishda hal qiluvchi rol oʻynaydi.

Ekologiya tushunchasi va qamrovi:
---------------------------------

Ekologiya – bu tirik organizmlar va ularning atrofi oʻrtasidagi munosabatlarni ilmiy oʻrganadigan fan. U alohida organizmlarning xulq-atvori, populyatsiyalar dinamikasi, ekotizimlarning tuzilishi va funksiyalari, shuningdek, turlarning sayyorada tarqalishi kabi keng mavzularni oʻz ichiga oladi. Ekologlar organizmlarning bir-biri bilan va ularning jismoniy va biologik muhitlari bilan oʻzaro taʼsirini oʻrganadilar.

Ekologik tadqiqotlarning asosiy yoʻnalishlari:
----------------------------------------------

**Populyatsiya ekologiyasi:** Populyatsiya ekologlari maʼlum bir turning populyatsiyalari vaqt oʻtishi bilan hajmi va tarqalishini, oʻzgarishini oʻrganadilar. Ular populyatsiyalar dinamikasini tushunish uchun tugʻilish, o'lim darajasi, immigratsiya va emigratsiya kabi omillarni oʻrganadilar.

**Jamoa ekologiyasi:** Jamoa ekologlari bir xil ekotizimda yashovchi turli turlarning oʻzaro taʼsirini oʻrganadilar. Ular jamiyat tuzilishini yaxshiroq tushunish uchun raqobat, yirtqichlik va oʻzaro munosabatlar kabi tushunchalarni oʻrganadilar.

**Ekotizim ekologiyasi**: Ekotizim ekologlari ekotizimlar ichidagi energiya va moddalar oqimiga eʼtibor berishadi. Ular tirik organizmlar va ularning jonsiz muhiti oʻrtasidagi oʻzaro taʼsirlarni, shu jumladan ozuqa moddalari va energiya aylanishini oʻrganadilar.

**Tabiatni muhofaza qilish biologiyasi:** Tabiatni muhofaza qilish biologlari biologik xilma-xillikni himoya qilish va saqlash uchun ishlaydigan ekologlardir. Ular yoʻqolib ketish va yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan turlarni oʻrganadilar va ularning yashash joylarini saqlab qolish strategiyalarini ishlab chiqadilar.

**Qayta tiklash ekologiyasi:** Qayta tiklash ekologlari inson faoliyati natijasida buzilgan ekotizimlarni tiklash uchun ishlaydi. Ular ushbu ekotizimlarni yanada tabiiy va funksional holatga qaytarishni maqsad qilgan.

Taniqli ekologlar:
------------------

1. Rachel Carson (1907-1964): Rachel Carson koʻpincha oʻzining „Silent Spring" (1962) kitobi orqali zamonaviy ekologik harakatni qoʻzgʻatgan. Uning ishi pestitsidlarning atrof-muhit va inson salomatligiga zararli taʼsiri haqida xabardorlikni oshirdi.
2. E. O. Wilson (1929-2021): E. O. Wilson biologik xilma-xillik va chumolilarni oʻrganish boʻyicha tadqiqotlari bilan tanilgan taniqli biolog va ekolog edi. U „biofiliya" atamasini insonning tabiat bilan tugʻma aloqasini ifodalash uchun kiritgan.
3. Jane Goodall (1934 yilda tugʻilgan): Primatolog va tabiatni muhofaza qilish mutaxassisi Jane Goodall milliy bogʻda (Tanzaniya) yovvoyi shimpanzelarni oʻrganishi bilan mashhur. Uning ishi primatlarning xulq-atvori va tabiatni muhofaza qilish haqidagi tushunchamizga katta hissa qoʻshdi.
4. Sylvia Earle (1935 yilda tugʻilgan): Sylvia Earle dengiz biologi va okeanograf boʻlib, u oʻz faoliyatini dunyo okeanlarini tadqiq qilish va saqlashga bagʻishlagan.

Xulosa:
-------

Ekologlar ekologik muammolarni hal qilishda va sayyoramizni saqlab qolish uchun barqaror yechimlarni topishda muhim ahamiyatga ega. Ularning tadqiqotlari va tajribalari tirik organizmlar va ularning muhiti oʻrtasidagi murakkab munosabatlarni tushunishda juda muhimdir.

Manbalar:
---------

1. Carson, R. (1962). Silent Spring. Houghton Mifflin.
2. Wilson, E. O. (1984). Biophilia. Harvard University Press.
3. Jane Goodall Institute. (n.d.). Jane Goodall Biography.
4. Sylvia Earle Alliance/Mission Blue. (n.d.). Sylvia Earle – Marine Biologist, Explorer in Residence, Ocean Advocate.