Kiefhuk uyi, Rotterdam, Jacobus Oud tomonidan
**Xalqaro uslub** yoki **internatsionalizm** 1920-1930-yillarda ishlab chiqilgan va modernizm va modernistik arxitektura bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan asosiy meʼmoriy uslubdir. **Ratsionalistik arxitektura** va **zamonaviy harakat** atamalari koʻpincha xalqaro uslub bilan bir-birining oʻrnida ishlatiladi. Garchi birinchisi asosan ingliz tilida soʻzlashuvchi dunyoda italyan ratsionalizmiga ishora qilish uchun ishlatiladi.

Uslub massa ustidagi hajmga urgʻu berish, yengil, ommaviy ishlab chiqarilgan, sanoat materiallardan foydalanish, barcha bezak va ranglardan voz kechish, takrorlanadigan modulli shakllar va odatda shisha maydonlari bilan almashinadigan tekis yuzalardan foydalanish bilan tavsiflanadi.

Uslub tarixi
------------

Taxminan 20-asrning boshlarida butun dunyo boʻylab bir qator meʼmorlar anʼanaviy pretsedentlarni yangi ijtimoiy talablar va texnologik imkoniyatlar bilan birlashtirish uchun yangi meʼmoriy echimlarni ishlab chiqishni boshladilar. Bryusselda Viktor Horta va Genri van de Velde, Barselonadagi Antoni Gaudi, Venadagi Otto Vagner va Glazgodagi Charlz Renni Makintosh va boshqalarning ishlarini eski va yangi uslub oʻrtasidagi umumiy kurash sifatida koʻrish mumkin.

Xalqaro uslubni modernistlarning kichik guruhi tomonidan ishlab chiqilgan binolarda kuzatish mumkin, ularni ishlab chiqqan meʼmorlar esa Lyudvig Mies Rohe, Jacobus Oud, Le Korbusier, Richard Neutra va Filipp Jonsondir.

Bauhaus maktabining asoschisi Valter Gropius taniqli Bauhaus oʻqituvchisi Lyudvig Mies van der Rohe bilan birga shisha pardalar devorlaridan foydalanadigan poʻlat ramka konstruktsiyalari bilan mashhur boʻldi. Toʻliq Bauhaus dizayn tamoyillari asosida qurilgan birinchi bino 1923-yilda Germaniyaning Veymar shahrida qurilgan, Georg Muche tomonidan ishlab chiqilgan beton va poʻlatdan yasalgan Haus Horn edi. Gropius Dessauda 1925-26 yillarda qurilgan Bauhaus maktabi binosi va Gropius majmuasi nomi bilan ham tanilgan Garvard Bitiruv Markazi (Kembrij, Massachusets; 1949-50) toza chiziqlar va „tozalanmagan ichki makon uchun tashvish"ni namoyish etadi.

Marsel Breuer, Beton Brut (Brutalist) arxitekturasining taniqli etakchisi va Bauhausning taniqli bitiruvchilari, shuningdek, mebel dizaynida kontrplak va quvurli poʻlatdan foydalanishga kashshof boʻlgan. Shuningdek, modernizm va xalqaro uslubga muhim hissa qoʻshgan.

„Xalqaro uslub" atamasini ishlatishdan oldin, Lui Sallivan, Frank Lloyd Rayt va Irving Gill kabi baʼzi amerikalik arxitektorlar soddalashtirish, halollik va ravshanlik fazilatlarini namuna qilib koʻrsatdilar. Frank Lloyd Raytning Vasmut portfeli Yevropada namoyish etilgan va yevropalik modernistlarning ishiga taʼsir qilgan. Uning 1920 va 1930-yillardagi binolari meʼmor uslubidagi oʻzgarishlarni aniq koʻrsatdi, ammo xalqaro uslubdan boshqacha yoʻnalishda boʻlgan.

Yevropada arxitekturadagi zamonaviy harakat Funktsionalizm yoki Neue Sachlichkeit yoki oddiygina modernizm deb nomlangan va yangi meʼmorchilik shakli va ijtimoiy islohotning birlashuvi bilan juda bogʻliq boʻlib, yanada ochiqroq va shaffof jamiyat uslubi edi.

 Weissenhof mulki, Shtutgart, Germaniya (1927)
Xitkok va Jonson tomonidan taʼriflangan „Xalqaro uslub" 1920-yillarda Gʻarbiy Yevropada ishlab chiqilgan boʻlib, Gollandiyalik De Stijl harakati, Le Korbusier, Deutscher Werkbund va Bauhaus faoliyati natijasida shakllangan. Le Korbusier jamiyatni qayta tashkil etish uchun Amerika sanoat modellaridan qabul qilingan Teyloristik va Fordist strategiyalarini qabul qilgan edi. 1927-yilda xalqaro uslubning birinchi va eng aniq koʻrinishlaridan biri Lyudvig Mies Rohe tomonidan boshqariladigan Shtutgartdagi Weissenhof mulki edi. Bu juda mashhur edi, har kuni minglab tashrif buyuruvchilar uni koʻrgani borardi.

1932-yil MoMA koʻrgazmasi
-------------------------

 Filipp Jonson yosh kollej bitiruvchisi sifatida Genri-Rassel Xitkok bilan xalqaro uslubni belgilab berdi va keyinchalik uning amaliyotchilaridan biriga aylandi.
*Zamonaviy arxitektura koʻrgazmasi: Xalqaro koʻrgazma* 1932-yil 9-fevraldan 23 martgacha Zamonaviy sanʼat muzeyida (MoMA), Nyu-Yorkdagi Beshinchi avenyu va 56-koʻchadagi Xeksher binosida boʻlib oʻtdi. Foye va ofisdan tashqari koʻrgazma oltita xonaga boʻlingan: kirish xonasida „Zamonaviy meʼmorlar" boʻlimi boshlandi, unda Uilyam Leskazening Nyu-Yorkdagi Kristi-Forsit koʻchasidagi uy-joy qurilishi modeli aks ettirilgan. U yerdan tashrif buyuruvchilar Chikagodagi meʼmor aka-uka Monro Bengt Bowman va Irving Bowman tomonidan Evanston, Illinoys shtatidagi oʻrta qavatli uy joy qurilishi modelini oʻz ichiga olgan markazda joylashgan A xonasiga koʻchib oʻtishdi. E xonasida soʻnggi daqiqada qoʻshilgan „Zamonaviy arxitektura darajasi" deb nomlangan boʻlim boʻlib, unda 1920-yillardagi yevropaliklarning asarlari taʼsirida boʻlgan oʻn besh mamlakatdan kelgan oʻttiz yettita zamonaviy meʼmorning ishlari kiritilgan. Bu ishlar orasida Finlandiyaning Turku shahridagi Alvar Aaltoning Turun Sanomat gazetasi ofislari binosi koʻrsatilgan.

Nyu-York shahridagi olti haftalik yurishdan soʻng, koʻrgazma AQSh boʻylab sayohat qildi.

### Nashrlar

1932-yilgi koʻrgazma Xitkok va Jonsonning ikkita nashriga sababchi boʻldi:

* „Zamonaviy arxitektura: Xalqaro koʻrgazma" koʻrgazma katalogi.
* 1932-yilda WW Norton & Co. tomonidan nashr etilgan *"Xalqaro uslub: 1922-yildan beri arxitektura* "kitobi.
	+ 1997-yilda WW Norton & Company tomonidan qayta nashr etilgan.

1932-yilgi koʻrgazma va kitobdan oldin Xitkok oʻzining 1929-yilgi "*Zamonaviy arxitektura: romantizm va reintegratsiya* "kitobida zamonaviy arxitektura mavzulari bilan shugʻullangan edi. Bu esa uni shu uslubni chuqur oʻrganini koʻrsatadi.

Terens Raylining soʻzlariga koʻra: „Ajablanarlisi shundaki, katalogi va maʼlum darajada koʻrgazma bilan bir vaqtda nashr etilgan *"Xalqaro uslub* „ kitobi haqiqiy tarixiy voqeani siqib chiqarib tashladi" deb yozadi.

### Taʼrif

Xalqaro uslubning umumiy xususiyatlari quyidagilardan iborat: shaklni tubdan soddalashtirish, bezakni rad etish va shisha, poʻlat va betonni afzal koʻrgan materiallar sifatida qabul qilish. Bundan tashqari, binolarning shaffofligi, qurilish (tuzilmaning halol ifodasi deb ataladi) va sanoatlashgan ommaviy ishlab chiqarish usullarini qabul qilish xalqaro uslubning dizayn falsafasiga hissa qoʻshdi. Uslubning ideallari odatda uchta shiorda jamlanadi: bezak — jinoyat, materiallarga haqiqat, shakl va Le Korbusierning taʼrifi: „Uy — bu yashash uchun mashina".

| Arxitektor | Bino | Manzil | Sana |
| --- | --- | --- | --- |
| Yakobus Oud | Ishchilar uylari (Kefxuk uy bloklari) | Rotterdam, Niderlandiya | 1924-1927-yillar |
| Otto Eisler | Yarim alohida villa |  Chexiya Brno, Chexiya | 1926-1927-yillar |
| Valter Gropius | Fagus zavodi |  Germaniya Alfeld, Germaniya | 1911-yil |
| Monro Bengt Bowman va Irving Bowman | Lux koʻp qavatli uy |  AQShEvanston, AQSh | 1931-yil |
| Richard Neytra | Lovell uyi |  AQSh Los-Anjeles, AQSh | 1929-yil |
| Otto Xaesler | Rotenberg Siedlung |  Germaniya Kassel, Germaniya | 1930-yil |
| Karl Shnayder | Kunstverein |  Germaniya Gamburg, Germaniya | 1930-yil |
| Alvar Aalto | Turun Sanomat binosi |  Finlandiya Turku, Finlandiya | 1930-yil |

* Bauhaus maktabi, Dessau, Valter GropiusBauhaus maktabi, Dessau, Valter Gropius
* Fagus fabrikasi, Alfeld, Valter GropiusFagus fabrikasi, Alfeld, Valter Gropius
* Germaniya paviloni, Barselona, Mies van der RoheGermaniya paviloni, Barselona, Mies van der Rohe
* Villa Tugendhat, Brno, Mies van der RoheVilla Tugendhat, Brno, Mies van der Rohe
* Rotenberg Siedlung, Kassel, Otto XaeslerRotenberg Siedlung, Kassel, Otto Xaesler
* Lovell uyi, Los-Anjeles, Rudolf Shindler (Richard Neytra bogʻi)Lovell uyi, Los-Anjeles, Rudolf Shindler (Richard Neytra bogʻi)
* MakGrou-Hill binosi, Nyu-York, Raymond HudMakGrou-Hill binosi, Nyu-York, Raymond Hud
* PSFS binosi, Filadelfiya, Jorj Xou va Uilyam LeskazePSFS binosi, Filadelfiya, Jorj Xou va Uilyam Leskaze
* Turun Sanomat, Turku, Alvar AaltoTurun Sanomat, Turku, Alvar Aalto

1932-1944-yillar
----------------

 Shisha saroy, Heerlen, Niderlandiya, Frits Peutz (1935).
1930-yillarda Veymar Germaniyasida fashistlar rejimining bosqichma-bosqich yuksalishi va natsistlarning zamonaviy arxitekturadan voz kechishi avangard arxitektorlarning butun avlodi, ularning aksariyati yahudiylar kontinental Yevropadan quvib chiqarilishini anglatardi. Mendelson kabi baʼzilari Angliyada boshpana topdilar, yahudiy meʼmorlarning katta qismi Falastinga, boshqalari esa AQShga yoʻl olishdi. Biroq, urushdan keyin Amerikaning anti-kommunistik siyosati va Filipp Jonsonning funktsionalizmni taʼsirchan rad etishi koʻplab muhim meʼmorlar, shu jumladan asl Weissenhof loyihasiga hissa qoʻshganlar Sovet Ittifoqiga qochib ketganini yashirishga moyil boʻldi. Bu guruh, shuningdek, funktsionalizm va uning ijtimoiy kun tartibi bilan koʻproq shugʻullanishga moyil edi. 1936-yilda Stalin ularni mamlakatdan chiqarib yuborishga buyruq berganida, bu meʼmorlarning aksariyati fuqaroligi yoʻq boʻlib, boshqa joylardan boshpana izladilar; masalan, Ernst Mey Keniyaga koʻchib oʻtdi

 Dizengoff doirasi, Oq shahar, Tel-Aviv, Genia Averbuch, 1934-yil
Tel-Avivning Oq shahri 1930-yillarda xalqaro uslubda qurilgan 4000 dan ortiq binolar toʻplamidir. Nemis Bauhaus maktabida oʻqigan koʻplab yahudiy meʼmorlar bu erda muhim binolarni loyihalashtirgan. Xalqaro uslubda qurilgan binolarning katta qismini Patrik Geddes rejalashtirgan hududda, Tel-Avivning asosiy tarixiy savdo markazi shimolida topish mumkin. 1994-yilda YuNESKO Oq shaharni Butunjahon merosi ob’ekti deb eʼlon qildi va bu shaharni „20-asr boshlarida arxitektura va shaharsozlikdagi zamonaviy harakatning turli tendentsiyalarining ajoyib ahamiyatining sintezi" deb taʼrifladi.

 Buenos-Ayresdagi Kavanagh binosi, Sanches, Lagos va de la Torre (1936).

| Arxitektor | Bino | Manzil | Sana |
| --- | --- | --- | --- |
| Ove Arup | Labworth kafesi |  Buyuk Britaniya Essex, Angliya | 1932-1933-yillar |
| Xorxe Kalnay | Luna parki |  Argentina</img> Buenos-Ayres, Argentina | 1932-yil |
| Leendert van der Vlugt | Sonneveld uyi | Rotterdam, Niderlandiya | 1932-1933-yillar |
| Karlos Ramos | Onkologiya institutining radio paviloni |  Portugaliya Lissabon, Portugaliya | 1933-yil |
| Hans Scharoun | Shminke uyi |  Germaniya Löbau, Germaniya | 1933-yil |
| Frits Peutz | Glaspaleis | Heerllen, Niderlandiya | 1933-yil |
| Frantishek Lydie Gahura | Tomas Bata yodgorligi |  Chexiya Zlin, Chexiya | 1933-yil |
| Oskar Stonorov va Alfred Kastner | Karl Makli uylari |  AQSh Filadelfiya, AQSh | 1933-1934-yillar |
| Edvin Engström | Södra Angby |  Shvetsiya Stokgolm, Shvetsiya | 1933-1939-yillar |
| Geniya Averbuch | Dizengoff maydoni |  Isroil Tel-Aviv, Isroil | 1934-1938-yillar |
| Dov Karmi | Maks-Liebling uyi |  IsroilTel-Aviv, Isroil | 1936-yil |
| Yahuda Lulka | Termometr uyi |  Isroil Tel-Aviv, Isroil | 1935-yil |
| Erich Mendelsohn | Weizmann uyi |  Isroil Rehovot, Isroil | 1936-yil |
| Wells Coates | Isokon binosi |  Buyuk BritaniyaLondon, Angliya | 1934-yil |
| Bertold Lubetkin | Yuqori nuqta I |  Buyuk BritaniyaLondon, Angliya | 1935-yil |
| Maksvell Fray | Quyosh uyi |  Buyuk Britaniya London, Angliya | 1935-yil |
| Neil va Xard | Ravelston bogʻi |  Buyuk Britaniya Edinburg, Shotlandiya | 1936-yil |
| Sanches, Lagos va de la Torre | Kavanagh binosi |  Argentina Buenos-Ayres, Argentina | 1936-yil |
| Valter Gropius | Gropius uyi |  AQSh Lincoln, Massachusetts, Amerika Qoʻshma Shtatlari | 1937-1938-yillar |
| Uilyam Ganster va Uilyam Pereyra | Leyk okrugi sil kasalligi sanatoriysi |  AQSh Waukegan, Illinois, Amerika Qoʻshma Shtatlari | 1938-1939-yillar |

1945 — hozirgi kungacha
-----------------------

 Seagram binosi, Nyu-York, Lyudvig Mies van der Rohe (1958)
 Pleys de Ville minorasi , Ottavadagi eng baland bino
Kanadada bu davr yirik qurilish rivojii va ulkan qurilish loyihalarida bir nechta cheklovlarga toʻgʻri keldi. Xalqaro uslubdagi osmonoʻpar binolar Kanadaning koʻplab yirik shaharlarida, xususan Ottava, Monreal, Vankuver, Kalgari, Edmonton, Gamilton va Torontoda hukmronlik qildi. Ushbu shisha qutilar dastlab noyob va qiziqarli boʻlgan boʻlsa-da, tez orada bu gʻoya hamma joyda takrorlandi. Odatiy misol, Ottavaning markazida joylashgan uchta shisha osmonoʻpar binolarning konglomeratsiyasi boʻlgan Pleys de Villening rivojlanishi, bu erda 1960-yillarning oʻrtalarida va 1970-yillarning boshlarida koʻchmas mulkni ishlab chiquvchi Robert Campeauning rejalari — tarixchi Robert V. Kollierning soʻzlari bilan. „kuchli va abraziv, u shahar hokimiyatida yaxshi koʻrilmagan" — mavjud shahar rejalariga eʼtibor bermagan, „mavjud shahar va transport va erdan foydalanishning asosiy sohalarida shahar mas’uliyati uchun nafrat bilan qurilgan".

Braziliyada Oskar Nimeyer yanada organik xalqaro uslubni taklif qildi. U yangi, rejalashtirilgan poytaxt Braziliyaning siyosiy belgilarini (uchta davlat hokimiyatining shtab-kvartirasi) loyihalashtirdi.

Tanqid
------

1930-yilda Frank Lloyd Rayt shunday deb yozgan edi: „Odamlar uylari quyoshda yonib turgan qutilarga oʻxshamasligi kerak, shuningdek, turar-joylarni Mashinalarga haddan tashqari toʻldirishga urinib, Mashinani gʻazablantirmasligimiz kerak".

Elizabet Gordonning 1953-yildagi mashhur „Keyingi Amerikaga tahdid" inshosida u „shisha uylar" yozda juda issiq, qishda esa juda sovuq, boʻsh boʻlgan koʻplab misollarni keltirib, uslubni amaliy boʻlmagan deb tanqid qildi. Bundan tashqari, uslub tarafdorlarini odamlardan goʻzallik tuygʻusini tortib olishda va shu tariqa yashirincha totalitar jamiyatga intilishda aybladi.

1966-yilda arxitektor Robert Venturi *"Arxitekturadagi murakkablik va ziddiyat"* asarini nashr etdi, bu asosan xalqaro uslubning kitob darajasidagi tanqididir. Arxitektura tarixchisi Vinsent Skalli Venturining kitobini arxitekturaning yaratilishiga oid eng muhim yozuv deb hisobladi.

2006-yilda *The Times gazetasining* britaniyalik arxitektura tanqidchisi Xyu Pirman istehzoni taʼkidlab, bugungi kunda ushbu uslubdan foydalanayotganlar shunchaki „revivalistlarning yana bir turi" ekanligini taʼkidladi.

Yana qarang
-----------

* Ekspressionistik arxitektura
* Funksionalizm
* Organik arxitektura

Manbalar
--------

1. 1 2  Khan, Hasan-Uddin*. El Estilo Internacional* (es). Köln: Taschen, 2009 — 7-11 bet. ISBN 9783836510530.
2. ↑  Turner, Jane*. The Dictionary of Art. 26 Raphon to Rome, ancient, §II: Architecture*. London: Grove, 1996 — 14 bet. ISBN 1-884446-00-0.
3. ↑  Poletti, Federico*. El siglo XX. Vanguardias* (es). Milan: Electa, 2006 — 101 bet. ISBN 84-8156-404-4.
4. ↑  Baldellou, Miguel Ángel*. Summa Artis XL: Arquitectura española del siglo XX* (es). Madrid: Espasa Calpe, 1995 — 13 bet. ISBN 84-239-5482-X.
5. ↑  Frampton, Kenneth*. Modern Architecture: A Critical History*. New York: Thames & Hudson, 2007 — 203 bet. ISBN 9780500203958.
6. ↑  Bussagli, Marco*. Atlas ilustrado de la arquitectura* (es). Madrid: Susaeta, 2009 — 176 bet. ISBN 978-84-305-4483-7.
7. ↑  „International Style (modern European architecture style)". *Art & Architecture Thesaurus*.  Getty Research Institute.
8. ↑  „International Style | architecture". *Encyclopedia Britannica*. Qaraldi: 17-sentabr 2018-yil.
9. ↑  „Bauhaus and its Sites in Weimar, Dessau and Bernau".  UNESCO. Qaraldi: 8-dekabr 2018-yil.
10. ↑  „How to visit the building at the heart of Germany's Bauhaus movement". *The Independent*. Qaraldi: 19-sentabr 2018-yil.
11. ↑  „International Style | architecture". *Encyclopedia Britannica*. Qaraldi: 17-sentabr 2018-yil.
12. ↑  „Marcel Breuer's Iconic Atlanta Library: Archived October 2010". *centralbranchlibrary.blogspot.com*. Qaraldi: 19-sentabr 2018-yil.
13. ↑  „About: Marcel Breuer". *Marcel Breuer's Central Public Library – Atlanta* (22-dekabr 2008-yil). Qaraldi: 19-sentabr 2018-yil.
14. ↑  „A Movement in a Moment: The International Style | Architecture | Agenda | Phaidon". *Phaidon*. Qaraldi: 19-sentabr 2018-yil.
15. ↑  
Wright, Frank Lloyd*. Frank Lloyd Wright: An Autobiography*. Petaluma, CA: Pomegranate Communications, 2005 — 60–63 bet. ISBN 0-7649-3243-8.
16. ↑  Panayotis Tournikiotis, *The Historiography of Modern Architecture*, MIT Press, Cambridge, 1999 ISBN 0-262-70085-9
17. ↑  „The Architectural Work of Le Corbusier". *UNESCO World Heritage Centre*.  United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. Qaraldi: 19-iyul 2016-yil.
18. ↑  „Siedlungshäuser: Die Häuser der Weissenhofsiedlung".  Weissenhofsiedlung. Qaraldi: 10-avgust 2011-yil.
19. ↑  „Modern Architecture: International Exhibition".  Museum of Modern Art.
20. ↑  Monroe Bengt Bowman (1901-1994), Art Institute Chicago
21. ↑  Terence Riley, „Portrait of the curator as a young man", in John Elderfield (ed), *Philip Johnson and the Museum of Modern Art*, Museum of Modern Art, New York, 1998, pp.35-69
22. ↑  Baharak Tabibi, *Exhibitions as the Medium of Architectural Reproduction — „Modern Architecture: International Exhibition"*, Department of Architecture, Middle East Technical University, 2005.
23. ↑  Hitchcock, Henry-Russell*. Modern Architecture: International Exhibition*. Museum of Modern Art, 1932.
24. ↑  Henry Russell Hitchcock, Philip Johnson.*The International Style*. W. W. Norton & Co. in 1997. ISBN 0-393-31518-5
25. ↑  Terence Riley, *The International Style: Exhibition 15 and The Museum of Modern Art*. New York, Rizzoli, 1992.
26. ↑  Evenson, Norma*. Le Corbusier: The Machine and the Grand Design*. New York: George Braziller, 1969 — 7 bet.
27. ↑  Le Corbusier, *Vers une architecture* (*Towards an Architecture*) (frequently mistranslated as „Towards a New Architecture"), 1923
28. ↑  Claudia Quiring, Wolfgang Voigt, Peter Cachola Schmal, Eckhard Herrel (eds), *Ernst May 1886-1970*, Munich, Prestel, 2011.
29. ↑  Ina Rottscheidt, Kate Bowen, *Jewish refugees put their own twist on Bauhaus homes in Israel*, Deutsche Welle, 1 April 2009
30. ↑  *The New York Times*. „A City Reinvents Itself Beyond Conflict". Accessed 25 February 2010.
31. ↑  *White City of Tel-Aviv – the Modern Movement*, World Heritage Centre, Unesco, qaraldi: 2009-09-14
32. ↑  Robert W. Collier, *Contemporary Cathedrals — Large scale developments in Canadian cities*, Harvest House, Montreal, 1975.
33. ↑  Botey, Josep*. Oscar Niemeyer*. Barcelona: Gustavo Gili, 1996. ISBN 8425215765.
34. ↑  Wright, Frank Lloyd (2008), *Modern Architecture: Being the Kahn Lectures for 1930*, ISBN 978-0691129372
35. ↑  Gordon, Elizabeth, „The Threat to the Next America", *House Beautiful* (April 1953): 126–130
36. ↑  „Gabion: Modernism — or should that be Modernwasm?". 6-yanvar 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyun 2022-yil.
37. ↑  Herbert Muschamp, *Fear, Hope and the Changing of the Guard*, New York Times, November 14, 1993, accessed 02-17-2008 („the preservation movement… was a tool directed against real estate development, but inevitably it was turned against architecture. Its particular target was modern architecture")

Qoʻshimcha adabiyotlar
----------------------

* Boness, Stefan. *Tel-Aviv: Oq shahar*, Jovis, Berlin, 2012,ISBN 978-3-939633-75-4
* Elderfild, Jon (tahrir.). *Filipp Jonson va Zamonaviy sanʼat* muzeyi, Zamonaviy sanʼat muzeyi, Nyu-York, 1998-yil
* Gossel, Gabriel. *Funktsional arxitektura.* *Funktsionale Architektur.* *Le Style International. 1925-1940-yillar* , Taschen, Berlin, 1990-yil
* Rayli, Terens. *Xalqaro uslub: 15-koʻrgazma va Zamonaviy sanʼat muzeyi*, Rizzoli, Nyu-York, 1992-yil
* Tabibi, Baharak *koʻrgazmalari meʼmoriy takror ishlab chiqarish vositasi sifatida — „Zamonaviy arxitektura: Xalqaro koʻrgazma"*, Yaqin Sharq Texnika Universiteti, Arxitektura fakulteti, 2005]

Havolalar
---------

* „Qanday qilib Chikago Amerikada xalqaro arxitektura uslubini uygʻotdi", *Architectural Digest*