recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Toq tuyoqlilar** (Perissodactyla) — sut emizuvchilar turkumi. Oldingi oyoqlarida 1,3 yoki 4 ta, orqa oyoqlarida 1 yoki 3 ta barmoq bor. Uchinchi barmogʻi boshqa barmoqlariga qaraganda yaxshi rivojlangan; uchida tuyogʻi mavjud. Gavdasi shu barmoqqa tayanadi. Jagʻ tishlari oʻsimlik mahsulotlarini chaynashga moslashgan. Kalla suyagining yuz qismi choʻziq. Oʻmrov suyagi yoʻq. Son suyagida uchinchi koʻstning borligi bilan juft tuyoqlilardan farq qiladi. Oshqozoni bir kamerali. Koʻrichagi uzun. Bitta bola tugʻadi. Toq tuyoqlilar Afrika, Osiyo, Janubiy Amerikada tarqalgan; uy hayvonlari sifatida barcha qitʼalarda bor. Janubiy Yevropada 19-asr oxirigacha yovvoyi holda yashagan. 3 oilasi: otsimonlar, karkidonlar va tapirlar mavjud.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Zanbaq** soʻzi arabcha boʻlib, eski oʻzbek tiliga oʻtib oʻzlashgan. Hozirgi oʻzbek tilida ham, uning dialekt, lahjalarda ham hozirgi paytda zanbaq soʻzi qoʻllanmaydi. Oʻrxun-Yenisey yozma manbalaridan to Alisher Navoiy asarlarigacha boʻlgan turkiy yozma yodgorliklarda zanbaq soʻzi qayd etilmagan. Alisher Navoiy asarlarida zanbaq tarzida keladi:
Emas bogʻ ichra sorigʻ lola zanbaq bilki, har sori,
Yangi dogʻ oʻrtab ul gul ishqidin sorgʻordi ruxsori.
(Gʻaroyib us-Sigʻar, 643)

Manbai
------

Zanbaq soʻzining manbai ilmiy adabiyotlarda arab tili leksikasi ekanligi koʻrsatiladi. Hozirgi arab tilida gulsapsar, piyozgul, nilufar (Baranov,1962,420)shaklida berilgan. Bizning taxminimizcha, bu soʻz arab tiliga ham boshqa bir tildan oʻzlashgan boʻlsa kerak.

Qoʻllanishi
-----------

Zanbaq hozirgi eroniy tillardan: fors tilida zambaq.turkiy tillardan:ozarbayjon tilida zanbag shaklida qoʻllanadi. Boshqa eroniy tillar (tojik, afgʻon, kurd) va turkiy (oʻzbek, uygʻur, qirgʻiz, turkman, qoraqalpoq, tatar) tillarida hozirgi paytda qoʻllanmaydi.

Etimoni
-------

Tadqiq etilayotgan zanbaq soʻzi fors tilidagi zanburuq-zamburuq va zamin — yer soʻzlari bilan umumiylik tomonlari boʻlsa, ehtimoldan uzoq emas. Chunki arab tili leksikasida maʼlum bir qatlamni eroniy tillardan oʻzlashgan soʻzlar tashkil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Vafoyev, Bahrom*. O'simliklar nomlari*, "FAN" nashriyoti, Toshkent, 1991 — 53 bet. ISBN 5 - 648 - 01251 -9.
**Rozalinda Berngardovna Laut** (1925.24.11, Odessa viloyati - 2013.11.9, Germaniya) — opera xonandasi (lirik-dramatik soprano) va pedagog. Oʻzbekiston xalq artista (1973). Diapazoni keng, kuchli va jozibador ovoz sohibasi. Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1961). Hamza nomidagi musiqa bilim yurtida joʻrnavoz (1956— 64), Navoiy teatrida yakkaxon xonanda (1961—83). 1979—90 yillari Toshkent konservatoriyasida dotsent. Opera sahnasida Sanobar (M. Ashrafiy, "Shoir qalbi"), Floriya Toska (J. Puchchini, "Floriya Toska"), Nedda (R. Leonkavallo, "Masharabozlar"), Margarita (Sh. Guno, "Faust"), Tatyana, Liza (P. Chaykovskiy, "Yevgeniy Onegin", "Qargʻa motkasi"), Leonora, Aida, Yelizaveta (J. Verdi, "Trubadur", "Aida", "Don Karlos") kabi partiyalarni ijro etgan. Konsert repertuaridan Yevropa va ayrim Oʻzbekiston kompozitorlarining kamer musiqa asarlari oʻrin olgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1981).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lesya Ukrainka** [taxallusi; asl ism-sharifi Kosach (Kosach-Kvitka) Larisa Petrovna; 1871.13(25).2, NovgorodVolinskiy, hozirgi Jitomir viloyati — 1913.19.7(1.8), Surami (Gruziya); Kiyevda dafn etilgan] — ukrain yozuvchisi. Onasi Olyona Pchilka ham yozuvchi boʻlgan. L.U. sheʼriyatda va dramaturgiyada Shevchenko anʼanalarini davom ettirgan. Ilk sheʼrlar toʻplami "Qoʻshiqlar qanotida" 1893-yilda nashr etilgan. Mazkur toʻplamdan joy olgan sheʼrlarda ukrain xalq ogʻzaki sheʼriyatiga xos ohanglar koʻzga tashlanadi. "Oʻylar va orzular" (1899), "Akssadolar" (1902) toʻplamlarida shoiraning chor hokimiyatiga nisbatan nafratli munosabati ifodalangan. L.U.ning "Oy afsonasi" (1892), "Robert Bryus, Shotland qiroli" (1893), "Asir" (1903), "Oppoqqina Izolda" (1912) kabi dostonlari ham bor. Yozuvchining "Moviy gul" (1896) nomli birinchi dramasi oʻsha yillardagi ukrain dramaturgiyasiga xos maishiy hayot va etnografik urf-odatlar tasviriga qarshi isyon sifatida maydonga kelgan. "Kuz ertagi" va "Magʻoralarda" (1906) dramalarida 1905-yil inqilobi bilan uygʻun gʻoyalarni olgʻa surgan. "Kassandra" (1908), "Tosh xoʻjayin" (1912) dramalarida mifologik obraz va syujetlarga murojaat etgan holda oʻz davri voqealariga munosabat bildirishga uringan. "Oʻrmon qoʻshigʻi" (1912) dramasi L.U. ijodining choʻqqisidir. Bu asar xalq folklori asosida yozilganligi va faol gumanistik mohiyati bilan ajralib turadi. Unda ukrain adabiyotida birinchi marta inson va tabiat mavzui qalamga olindi. Ushbu drama asosida opera, balet va kino asarlari yaratilgan. L.U. "Dengiz uzra" (1898), "Doʻstlik" (1905), "Xato" (1906) singari nasriy asarlarning ham muallifi. 1971-yilda L.U.ning 100 yilligi keng nishonlandi.

Manbalar
--------

* Oʻtmish ertagi, T. 1961; Tanlangan asarlar, T. 1971.

Adabiyot
--------

* Rashidov A. Lesya Ukrainka, T. 1972.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lestocq Robert Erskine** (1857 yil 6 sentyabr — 1916 yil 29 may) shotlandiyalik tennischi boʻlib, maysazor tennisi paydo boʻlganidan keyingi birinchi yillarda faol boʻlgan. U liberal siyosatchi ham edi.

Faoliyati
---------

**Lestocq Robert Erskine** 1877 yilgi Wimbledon chempionatining yakkalik bahslarida qatnashgan 21 nafar tennischidan biri edi. Birinchi raundda u X. Uilerni toʻgʻri setlarda magʻlub etdi. Ikkinchi davrada u J. Lambertga qarshi oʻynadi, u Uimbldon tarixida dastlabki ikki setda magʻlubiyatga uchraganidan soʻng **Lestocq Robert Erskine**ga oʻtkazib yuborgan birinchi oʻyinchi boʻldi. Erskin chorak finalda Uilyam Marsyalga uch setda mag‘lub bo‘ldi. Keyingi yili, 1878 yilda u yana yakkalik musobaqasiga kirdi va All-Comers turnirining finaliga chiqdi. Birinchi raundda AW Nikolson ustidan gʻalaba qozonganidan soʻng, ikkinchisida xayr, uchinchi raundda FW Porter ustidan gʻalaba qozonganidan soʻng, u chorak finalga chiqdi va u besh setlik oʻyinda CG Hamiltonni magʻlub etdi. Yarim finalda u boʻlajak Uimbldon chempioni Gerbert Loufordga qarshi gʻalaba qozondi, ammo Chellenge raundida Spenser Gorni magʻlub etib, chempionlikni qoʻlga kiritgan Frenk Xeduga toʻgʻridan-toʻgʻri barcha ishtirokchilar finalida yutqazdi. Uning soʻnggi Uimbldon oʻyini 1879 yilda FW Porter ustidan birinchi raundda gʻalaba qozonganidan soʻng ikkinchi bosqichga chiqdi va u yakuniy chempion Jon Xartliga yutqazdi. 

### Juftlik Bahsi

**Lestocq Robert Erskine** 1879 yil may oyida Gerbert Louford bilan hamkorlikda birinchi yirik erkaklar juftlik tennis turnirida, Oksford universiteti erkaklar oʻrtasidagi juftlik chempionatida gʻolib chiqdi.  Bu voqea 1884-yilda joriy etilgan Uimbldonning erkaklar oʻrtasidagi juftlik chempionatining boshlanishi boʻlib, 4-6, 6-4, 6-5, 6-2, 3-6 hisoblari bilan yakunlangan yetti setning eng yaxshisi boʻyicha oʻynaldi. 5-6, 7-5. 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Yil** | **Turnir** | **Hamkor** | **Raqib** | **Hisob** |
| 1879 yil | Erkaklar oʻrtasidagi Butun Angliya chempionati (Oksford) | Gerbert Louford | Jorj Ernest TaborF. Dyurant | 4-6, 6-4, 6-5, 6-2, 3-6, 5-6, 7-5 |

Siyosat
-------

Erskine 1906 yilgi umumiy saylovda Horsham uchun liberal nomzod sifatida parlamentga chiqdi. U ikkinchi keldi.

Eslatmalar
----------

1. ↑  Some sources show the result of the final set as 10–8

Manbalar
--------

1. ↑  Bud Collins*. The Bud Collins History of Tennis*, 2nd, [New York]: New Chapter Press, 2010 — 414 bet. ISBN 978-0942257700.
2. ↑  „Oxford University Lawn Tennis Club: 1879-1883".  Norham Gardens Lawn Tennis Club.
3. ↑  British Parliamentary Election Results 1885-1918, FWS Craig

Havolalar
---------

* Lestocq Robert Erskine at the Tennis Archives
**Marokash pasportlari Marokash** fuqarolari va fuqarolariga xalqaro sayohat qilish uchun beriladi. Marokash fuqaroligining isboti sifatida xizmat qilishdan tashqari, ular kerak boʻlganda chet eldagi Marokash konsullik xodimlaridan yordam olish jarayonini osonlashtiradi. 2009-yil 15-dekabrdan boshlab barcha yangi murojaat etuvchilar uchun biometrik pasport mavjud edi. Marokash fuqarolari endi istalgan vaqtda, istalgan joyda pasport olish uchun ariza topshirishlari mumkin. Yangi ro‘yxatga olish dasturi bilan birgalikda ishga tushirilgan, emissiya talablarini ko‘rsatuvchi veb-portal abituriyentlarni o‘z klaviaturalari yordamida bosqichma-bosqich jarayondan o‘tkazadi. Shaxsni tasdiqlovchi hujjat yigʻilgandan soʻng, arizachi chop etish uchun onlayn shaklni toʻldirishi va prefekturaga shaxsan topshirishi mumkin.

Tashqi koʻrinish
----------------

### Jild dizayni

Marokash pasportining muqovasida quyidagi soʻzlar mavjud :

Tepada: „ạlmmlkẗ ạlmgẖrbyẗ" „ **ROYAUME** DU MAROC" „MAROKKO QIROLIGI"

**Oʻrtada** : Marokash gerbi

**Pastki** : "jwạz sfr "„PASSEPORT" „PASSPORT"

  

Har xil turdagi pasportlar uchun bir nechta ranglar mavjud:

* Oddiy pasportlar yashil rangda
* Diplomatik pasportlar bordo qizil rangda
* Maxsus pasportlar koʻk rangda
* Xizmat pasportlari jigarrang rangda

### Identifikatsiya sahifasi

Oddiy pasportning shaxsini tasdiqlovchi sahifada quyidagi maʼlumotlar mavjud :

* Tashuvchining fotosurati
* Pasport turi §
* Mamlakat kodi (MAR)
* Pasport raqami
* Hujjat egasining familiyasi
* Tashuvchining nomi(lar)i
* Millati („Marokaine mgẖrbyẗ", Marokash)
* Jinsi
* Tugʻilgan kuni
* Tugʻilgan joy
* Manzil
* Chiqarilgan sana
* Pasportni beruvchi organ
* Milliy ID raqami
* Quyidagi sanagacha foydalanilsin
* Tashuvchining skanerlangan imzosi
* Mashinada oʻqiladigan zona

Viza talablari
--------------

2021-yilda Marokash fuqarolari 64 mamlakat va hududlarga kelganlarida vizasiz yoki vizasiz bo‘lishdi, Henley Passport Index bo‘yicha Marokash pasporti sayohat erkinligi bo‘yicha 74-o‘rinni egalladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Council of the European Union - PRADO - MAR-AO-02001".
2. ↑  „Global Ranking - Passport Index 2018".  Henley & Partners. 9-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.

Yana qarang
-----------

* Marokash fuqarolari uchun viza talablari
* Marokashning viza siyosati
* [ SansVisa.ma : VISA talabi boʻlmagan mamlakatlarning Marokash sayohatchilari portali
**Turktoz** — ot qoʻyib, toʻsatdan hujum qilib talontoroj qilish usuli. Ushbu harbiy taktik usul, asosan, turkiy xalqlar tomonidan harbiy harakatlar chogʻida qoʻllangan. T.dan asosiy maqsad gʻanim qalbiga gʻulgʻula solish, shax.ar, qishloqlarga qoʻqqisdan hamla qilish, dushman kuchlarini parokanda qilish, zarur boʻlganda, "til" olish, turli shakldagi oʻljani qoʻlga kiritish va h.k. hisoblangan. T. aksariyat yengil qurollangan, miqsoran uncha katta boʻlmagan suvoriy guruhlar tomonidan amalga oshirilgan. Mazkur amaliyotni bajaruvchi suvoriylar toʻdasi qoraxoniylar armiyasida aqinchi (selday tez keladigan, hujum qiladigan), temuriylar qoʻshinida chopqunch i, shayboniylar lashkarida yurtovul istiloxlari bilan yuritilgan. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Chelyabinskdagi **huquqni muhofaza qilish organlari askarlari yodgorligi** shaharning markaziy tumanidagi Miass daryosi boʻyida Truda koʻchasida joylashgan.

Tarixi
------

Yodgorlik Miass qirgʻogʻida oʻlkashunoslik muzeyi yonida oʻrnatilgan. Uning muallifi Yekaterinburglik haykaltarosh Aleksandr Samvel boʻlib, viloyat ichki ishlar organlari xodimlari, fuqarolar va tashkilotlarning ixtiyoriy xayriyalari evaziga qurilgan. Uning qiymati 20 million rublni tashkil etdi.

Xizmat burchini bajarish chogʻida halok boʻlgan Ichki ishlar vazirligi xodimlariga yodgorlik Chelyabinsk viloyati Ichki ishlar boshqarmasi va Rossiya Ichki qoʻshinlari faxriylari kengashi tashabbusi bilan yaratilgan. Ushbu gʻoyani Rossiya Federatsiyasi Ichki ishlar vazirligining Chelyabinsk viloyati boʻyicha Bosh boshqarmasi rahbariyati, Faxriylar kengashi, Chelyabinsk viloyati hukumati va gubernator Mixail Yurevich qoʻllab-quvvatladi.

Yodgorlikning tantanali ochilishi ichki ishlar organlari xodimlari kuni arafasida 2013-yil 8-noyabr kuni boʻlib oʻtdi. Yodgorlikning ochilishida viloyat hokimligi raisi S. Komyakov, Chelyabinsk maʼmuriyati rahbari S. Davydov, viloyat GUMVD boshligʻi V. Skalunov, shuningdek, mitropolit Feofan va Urals tumani bosh muftiysi Rinat Hoji Hazrat Raev ishtirok etishdi.

Yodgorlik shohsupaga oʻrnatilgan motamsaro jangchi va oʻgʻil bolaning bronza figuralaridan iborat boʻlib, uning yonida 1918-yildan beri xizmat burchini bajarish chogʻida halok boʻlgan Ichki ishlar vazirligi xodimlarining 232 nafar ism-sharifi oʻyib ishlangan marmar stelalar oʻrnatilgan. Haykaltarosh Janubiy Ural politsiyasi xodimlarining fotosuratlari asosida politsiya xodimining jamoaviy qiyofasini yaratdi. Bolaning qiyofasi politsiya xodimlaridan birining oʻgʻli prototipidan qilingan. Poydevorda „Qonun va tartib askarlariga" yozuvi va Chelyabinsk gerbi tasvirlangan.

Memorial yonida xotira tadbirlari oʻtkaziladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „В память о солдатах правопорядка" (ru).  Администрация Центрального района г. Челябинска. 6-oktabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-oktabr 2015-yil.
2. ↑  „«Солдатам правопорядка» возложили цветы" (ru).  Администрация города Челябинска (8-may 2015-yil). 7-oktabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-oktabr 2015-yil.

Havolalar
---------

* „Создание мемориала памяти сотрудников, погибших при выполнении служебного долга" (ru).  Главное управление МВД России по Челябинской области. 5-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-oktabr 2015-yil.



* *Эльвира Галимова.* „В Челябинске память погибшим сотрудникам правоохранительных органов увековечили в мемориале СОЛДАТАМ ПРАВОПОРЯДКА" (ru).  Lenta Chel.ru (8-noyabr 2013-yil). 10-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-oktabr 2015-yil.
**Turkuvaz publishing group** media sohasida faoliyat yurituvchi kompaniya .

Sobiq kontsessiya egasi Ahmet Chalik 2007-yil 5-dekabrda TMSF tomonidan oʻtkazilgan tenderda ilgari Ciner Holdingga tegishli boʻlgan Merkez Media Groupni 1,1 milliard dollarga sotib oldi.

Buning natijasida ATV, ATV Europe, Yeni Asır TV, telekanallar, Radyo Turkuvaz, Romantik Radyo radiostansiyalari, Sabah, Taqvim, Yeni Asır va Fotomaç gazetalari barcha huquq va mulklari bilan Turkuvaz A.Ş. ichiga oʻtdi.

2013-yil dekabr oyida Orxan Jemal Kalyonju Turkuvaz Media Groupni Ahmet Chalikdan sotib oldi

2018-yilda u Doğan Holdingdan D&amp;R nomli kitob do‘konini sotib oldi

* 2007-2016: Romantik radio (TMSF dan sotib olingan. U oʻz chastotasini A Spor Radioga oʻtkazdi.)
* 2007-2009: Radio City (TMSF dan sotib olingan. U oʻz chastotasini Radio Turkuvazga oʻtkazdi.)
* 2009-: Turkuvaz radiosi
* 2014-: Yangiliklar radiosi
* 2016-: Sport radiosi
* 2016-: Vav radiosi
* 2016-: Turkuaz romantik
* 2016-: Turkuaz afsonasi
* 2017-: Yangiliklar radiosi

Manba
-----

1. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 9 ağustos 2018da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29 eylül 2018.
2. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 13 nisan 2018da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16 ocak 2020.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti
**Zangiota** (asl ismi Oyxoʻja ibn Toshxoʻja) (7—1258) — avliyo, tasavvning taniqli vakili. 

Zangi Ota O'rta Osiyo Islom olamida ko'zga ko'ringan mutafakkir va donishmandlardan biri bo'lib, faqat Movarounnahrdagina emas, balki Xuroson Xalqlari orasida ham mashhur bo'lganlar.

Arslonbobning avlodi (avarasi). Ul zot XII asrning oxirlarida Toshkent shahrining Samarqand darvoza koʻchasidagi Zangiota mahallasida tugʻilib oʻsgan degan taxmin bor. Arab naslidan, qora tanli boʻlganligi uchun zangi (zanji), hurmat yuzasidan va oliy himmatligi uchun Zangibobo Himmatiy deb atashgan. 3 yoshligida otasidan taʼlim oldi. Otasi vafotidan keyin Ahmad Yassaviynpnt xalifasi va shogirdi boʻlmish Hakim ota (Sulaymon Boqirgʻoniy) huzuriga bordi. Bir necha yil uning mulozamatida boʻlib, undan yassaviylik tariqati sirasrorlari, odobini oʻrgandi va bu tariqatning yetuk namoyandasi boʻlib yetishdi. Soʻng oʻz vatani — Shosh viloyatiga qaytib kelib, aholini ilohiy-axloqiy, tasavvufiy yoʻlyoʻriklar bilan tarbiyalashga kirishdi, koʻplab mutasavviflar tayyorladi. Z.ning butun hayoti Movarounnahr xalqlarining ogʻir va dahshatli davriga toʻgʻri keldi. Moʻgʻul istilochilari mamlakatni xonavayron qilib, xalq ommasini kullik iskanjasiga solgan bir paytda 3. va uning izdoshlari xalq orasida vatanparvarlik, mehnatsevarlik, adlu insof, poklik, yaxshilik, mehrshafqat, xudojoʻylik kabi umuminsoniy gʻoyalarni targʻib qildi. Zangi Otaning murid va shogirdlari, xususan, Uzun Hasanota, Sayyidota, Sadrota va Badrota Dashti Qipchoq oʻzbeklari, Volgaboʻyi va Ural togi etaklaridagi tatar va boshqirdlar orasida islom dinining yoyilishiga hissa qoʻshdi. Podachilik qilib, halol rizq topib hayot kechirgan. Namoz va zikrni kanda qilmagan. Zangi Otaning karomatlari va fazilatlarini Xoʻja Ahror, shoirlar Maxtumquli, Kamiy Toshkandiy va b. tilga olib, sheʼr va xotiralar yozib qoldirganlar, xalq rivoyatlar toʻqigan. Baʼzi manbalarga koʻra, ustozi Hakim ota vafotidan soʻng uning xotini Anbar bibini nikohiga olib, undan bir necha farzand koʻradi. Farzandlar ham u kabi eʼtiqodli, insofli kishilar boʻlib yetishadilar, xalqni haqiqat yoʻliga boshlashda rahnamolik qiladilar va Anbar bibining qabri Zangiota tumanidati Zangiota qishlogʻida dafn etilgan mozor yonida masjid va Madrasa qad koʻtargan. Bu joy ziyoratgoh hisoblanadi (qarang Zangiota majmuasi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Hurriyet Daily News***, dastlab ***Hurriyet Daily News va Economic Review*** va ***Turkish Daily News deb atalgan***, 1961- yilda tashkil etilgan Turkiyadagi eng qadimgi ingliz tilidagi kundalik gazeta hisoblanadi. Gazeta 2001-yilda Doğan Media Group tomonidan sotib olingan va 2006-yildan buyon media-guruhning *Hurriyet* nomi ostida chop etiladi; ikkala qogʻoz 2018-yilda Demirören Holdingga sotilgan

Mafkurasi
---------

*Hurriyet Daily News* Turkiyaning asosiy ingliz tilidagi kundalik gazetasi, Rejep Tayyip Erdog'anning Adolat va Taraqqiyot partiyasi bilan chambarchas bog'liq bo'lgan *Daily Sabahdan* farqli o'laroq, aksariyat siyosiy masalalarda umuman dunyoviy hamda liberal yoki so'l qanot pozitsiyani egalladi. Yana bir konservativ raqib, Gulen harakati tomonidan boshqariladigan *Today's Zaman* 2016-yilda Turkiyada davlat to'ntarishiga urinish ortidan hukumat tomonidan yopilgan edi.

2018-yil may oyida Erdo‘g‘an yangi egalar, yangi muharrir va noshirni tayinladi va gazetani avvalgi dunyoviy yo‘nalishidan va *Daily Sabahdan* to‘g‘ridan-to‘g‘ri farqli ravishda mustaqil, xolis ovoz sifatida yuritish niyatida ekanliklarini bildirdilar.

Muharrir
--------

Hozirgi bosh muharrir 2018-yil oktabr oyida Murat Yetkin o‘rniga tayinlangan Go‘kçe Aytulu hisoblanadi.

Ustun mualliflari
-----------------

Gazetada mahalliy, mintaqaviy va xalqaro yangiliklar, iqtisodiy va madaniy reportajlar, shuningdek , Mehmet Ali Birand,  Soner Chagaptay,  Nuray Mert,  kabi yetakchi turk jurnalistlari va mutafakkirlarining muntazam fikr-mulohazalari nashr etib boriladi. Mustafo Akyol,  İlhan Tanir, Burak Bekdil,  Sedat Ergin, Semih İdiz, va sobiq muharrir Devid Judson.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  Ushbu ma'lumotlar Hürriyet Daily News nashrining rasmiy http://hurriyetdailynews.com saytidan olindi.
2. ↑  „New editor-in-chief, CEO take over at daily Hürriyet - Turkey News". *Hürriyet Daily News*.
3. ↑  *Chris Johnston and agencies in Istanbul.* „Turkey coup attempt: arrest warrants issued for former newspaper staff". *The Guardian* (27-iyul 2016-yil). Qaraldi: 1-noyabr 2017-yil.
4. ↑  „Chairman Demirören writes on Hürriyet's 'journey of democracy' - Turkey News". *Hürriyet Daily News*.
5. ↑  „Hürriyet Daily News - Tüm Yazıları".
6. ↑  „Hürriyet Daily News - Tüm Yazıları".
7. ↑  „Hürriyet Daily News - Tüm Yazıları".
8. ↑  „Hürriyet Daily News - Tüm Yazıları".
9. ↑  „Hürriyet Daily News - Tüm Yazıları".
10. ↑  „Hürriyet Daily News - Tüm Yazıları".
11. ↑  „Hürriyet Daily News - Tüm Yazıları".
12. ↑  „Hürriyet Daily News - Tüm Yazıları".
13. ↑  „Hürriyet Daily News - Tüm Yazıları".
14. ↑  „Hürriyet Daily News - Search Results".
**Lenin byusti** — V. I.Leninning haykaltaroshlik qiyofasi, 1978-yilda Taganrog shahar maʼmuriyati binosi oldida oʻrnatilgan.

Yodgorlik
---------

Lenin byusti 1978-yilda qurilgan Taganrog shahri maʼmuriyati binosi (Petrovskaya koʻchasi, 73) oldida oʻrnatilgan. Haykaltarosh B.Plenkin, meʼmor S. Tserkovnikov.

Tarix
-----

2013-yil 17-dekabrda Taganrog shahar arxitektura va shaharsozlik qoʻmitasi Taganrog shahar Dumasining byudjet, soliq va iqtisodiy siyosat boʻyicha doimiy komissiyasining yigʻilishida deputatlarga Taganrog bosh arxitektori Olga Shcherbakovaning tashabbusi bilan taqdim etdi. Petrovskaya koʻchasidagi „Harbiy shon-sharaf shahri" stelasi, Taganrog maʼmuriyati binosi oldida.

2014-yil fevral oyida shaharsozlik shahar kengashi va bosh arxitektor Olga Shcherbakova stellani meriyasi binosi yaqinida joylashtirish toʻgʻrisida dastlabki qaror qabul qilgani eʼlon qilindi. Shu munosabat bilan Vladimir Lenin byustining taqdiri savol ostida qoldi.

2014-yil avgust oyida taganrogliklar shahar maʼmuriyati byust poydevorining astarini taʼmirlashda qoʻllagan usuldan hayratda qolgan edi. Poydevordagi granit plitalari ish yuritish lentasi bilan mahkamlangan.

Yana qarang
-----------

* Taganrog yodgorliklari

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Kirichek M. S.* Muzey pod otkritim nebom. — Taganrog: IP Stadnikov, 2010. — S. 80. — ISBN 978-5-9901455-3-5.
2. ↑  *Sobstv. korr.* V administratsii Taganroga predlojili novie varianti razmeщeniya steli voinskoy slavi // bloknot-taganrog.ru. — 2013. — 17 dek.
3. ↑  *Stroganov A.* Yeщe dva mestechka… // tagangraf.livejournal.com. — 2013. — 17 dek.
4. ↑  *Spiridonov A.* Jdem stelu // Taganrog. — 2013. — 20 dek.
5. 1 2  *Sobstv. korr.* Stelu voinskoy slavi Taganroga reshili razmestit vozle gorodskoy Administratsii // bloknot-taganrog.ru. — 2014. — 20 fevr.
6. 1 2  *Sobstv. korr.* V Administratsii Taganroga izobreli noviy metod krepleniya granita // bloknot-taganrog.ru. — 2014. — 20 avg.
7. ↑  *Sobstv. korr.* Administratsiya Taganroga ispolzuet innovatsionnie texnologii pri remonte pamyatnikov // mytaganrog.com. — 2014. — 20 avg.
Vladimir Il’ich haykali — Checheniston poytaxti Grozniy shahridagi yodgorlik. Shu nomli maydonda 1957-yilda oʻrnatilgan.

Tarixi
------

1956-yilda Chechen-Ingush KPSS viloyat qoʻmitasining qarori bilan Grozniy markazida Lenin haykali oʻrnatish ishlari boshlandi. Loyiha mualliflari haykaltarosh, ikki Stalin mukofoti sovrindori Pyotr Yatsyno va mahalliy meʼmorlar B. N. Fedotov, V. G. Kulichkov va M. B. Shaxzadovlar edi. Balandligi 5 m boʻlgan haykal bronzadan quyilgan va sakkiz burchakli, silindrsimon tagkursiga oʻrnatilgan. Lenin chap qoʻli bilan paltosining etagini ushlab turadi, oʻng qoʻlida bir varaq bor. Barelyef kartushida „Grozniy shahri ishchilaridan" degan yozuv tushirilgan edi. Haykal Mytishi zavodlaridan birida quyilgan. Poydevor uchun kulrang granit Ukrainadan olib kelingan va Moskva ustalari tomonidan unga ishlov berilgan. Yodgorlikning ochilishi 1957-yil 2-noyabrda boʻlib oʻtdi. Yodgorlikni ochish ishonib topshirilganlardan biri keksa kommunist, xoʻjalik, partiya va davlat arbobi Xrisanf Chernokozov edi.

Yodgorlik 1991-yil avgust oyida Davlat Favqulodda vaziyatlar qoʻmitasi ustidan qozonilgan gʻalabadan keyin buzib tashlangan. 2008-yilda yodgorlik poydevori demontaj qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  Севостьянов. sfn error: no target: CITEREFСевостьянов (help)

Adabiyotlar
-----------

* Пономарёва И. З. Севостьянов М. П.*. Памяти вечной достойны*. Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1987 — 8 bet.

Havolalar
---------

* 1985-yildagi Lenin haykali Arxivnaya kopiya
* *Севостьянов М. П.* „Памятник В. И. Ленину" (ru). *gorod-grozny.ru*. 9-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyul 2021-yil.
**Fahad Al-Harifi Al-Bishi** 1965-yil 10-sentyabrda Bisha shahrida tug'ilgan. Saudiya Arabistonidagi eng mashhur futbolchilardan biri. U klublar o'rtasidagi jahon chempionatidan so'ng faoliyatini yakunladi.

Al-Bishi 1994-yilgi FIFA Jahon chempionatida Saudiya Arabistoni milliy futbol jamoasida o'ynagan.

Jamoalardagi faoliyati
----------------------

### Ilk martabasi

Fahad yoshligida "Al-Nak'el" klubida o'ynadi, u 16 yoshida "Al-Nassr"ga o'tdi. Paulo Cezar Carpegiani murabbiyi unga 1984-yilda jamoada borligini isbotlash uchun o'ynash imkoniyatini bergan.

### Al-Nassr

1984-yil 29-avgustda 4:1 hisobida yakunlangan o'yinda Saudiyaning Dammam shahrida to'rtta goldan birini urgan o'yinchi tomonidan jamoa kelishuvdan oldin urilgan birinchi rasmiy gol edi.

Xalqaro martabasi
-----------------

1985-yilda Saudiya Arabistoni yoshlar terma jamoasi va BAAda bo'lib o'tgan yoshlar o'rtasidagi Osiyo chempionatida qatnashgan, 1986-yilda Moskvada bo'lib o'tgan yoshlar o'rtasidagi jahon chempionatida ishtirok etgan. 1986-yilda jamoaga birinchi bo'lib qo'shilgan va 1994-yilda faol ishtirok etganidan so'ng xalqaro hamkorlikdagi faoliyatini yakunlaganini e'lon qilgan.

U ko'plab mahalliy va xalqaro turnirlarda ishtirok etgan, klub va mamlakat bilan ko'plab turnirlar va yutuqlarga erishgan, 1988-yilda Qatarda bo'lib o'tgan Osiyo Kubogida jamoaviy chempionlikni qo'lga kiritgan va Xitoy terma jamoasiga qarshi o'yinda g'alaba qozongan gol va penaltilar seriyasi egasi bo'lgan.

Milliy terma jamoa uchun rekord (24) rasmiy gol.

Xalqaro gollar
--------------

| N | Sana | Joy | Raqib | Hisob | Natija | Musobaqa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | 1988-yil 12-dekabr | Hamad bin Xalifa stadioni, Doha, Qatar |  Xitoy | **1** – 0 | 1–0 | 1988-yilgi Osiyo kubogi |
| 2. | 1989-yil 15-mart | Jidda, Saudiya Arabistoni |  Suriya | **1** – 0 | 5–4 | 1990-yilgi FIFA Jahon chempionati saralashi |
| 3. | 1989-yil 12- oktyabr | Milliy stadion, Kallang, Singapur |  Xitoy | **1** – 0 | 1–2 | 1990-yilgi FIFA Jahon chempionati saralashi |
|

Yutuqlari
---------

### Klub

* Al-Nassr
	+ Saudiya Premer-ligasi : 1989, 1994, 1995.
	+ Saudiya Qirol kubogi : 1986, 1987, 1990.
	+ Saudiya Federatsiyasi kubogi : 1998-yil.
	+ Osiyo Kubogi G'oliblari Kubogi : 1998-yil.
	+ Osiyo Superkubogi : 1998-yil.
	+ Fors ko'rfazi klublari chempionlar kubogi : 1996, 1997.

### Milliy jamoa

* Saudiya Arabistoni
	+ Osiyo Kubogi : 1988-yil. G'olib
	+ Osiyo Kubogi : 1992-yil. (2-oʻrin egalari)

### Individual

* 1992-yilgi Osiyo kubogi to'purari: 3 ta gol
* Osiyoning 2-eng yaxshi futbolchisi : 1993-yil
* 1988-yilning eng yaxshi arab mamlakatlari futbolchisi
* Adidas Oltin butsasini olgan birinchi arab futbolchisi
* 1992-yil Qirol Fahd kubogida gol urgan birinchi futbolchi, Saudiya Arabistoni 3:0 AQSh
* 1999-yilda klublar o'rtasidagi Jahon chempionatida gol urgan birinchi osiyolik va arab futbolchisi (Real Madrid bilan o'yinda)
* 2000-yilgi klublar o'rtasidagi jahon chempionatining ikkinchi eng yaxshi to'purari

Havolalar
---------


1. ↑  „1994 FIFA World Cup".
2. ↑  „Fahad Al Bishi – FIFA competition record". 8-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-iyul 2022-yil.
**Jan Lui Paskal Angan** (1986-yil 19-aprel, Odienne shahrida tugʻilgan) — Beninelik futbolchi, oxirgi marta Jan Lui Paskal Angan osiyo qitʼasida oʻz faoliyatini olib borgan va u Janubiy-gʻarbiy Osiyodagi Quvayt milliy chempionati vakili hisoblangan „Al-Nasr" futbol jamoasida oʻynagan.

Faoliyati
---------

Angan oʻz faoliyatini AS Denguele bilan boshladi va keyinchalik Issia Wazi jamoasiga qoʻshildi. Kot -d’Ivuarda bir necha yil oʻtgach, u Tonnerre d’Abomey FCga qoʻshildi. Angan Beninda Tonnerre d’Abomey FC jamoasida ikki yil oʻynadi va 2008-yil dekabr oyida Uaydad Kasablankaga koʻchib oʻtdi. U 2012-yil iyul oyida CR Belouizdadga qoʻshildi. U yoshlikdan AS denguele va Issia Wazi klublarini faol aʼzosi hisoblangan. Proffessional faoliyati davomida esa u Afrika milliy fudbol federatsiyalari tarkibidagi klublarda va Osiyo futbol federatsiyalari aʼzoligidagi klublarda toʻp surgan. Uning Proffesional faoliyatidagi toʻp surgan klublari Tonnerre d’Amomey, Wydad Casablanca, CR Belouizdad, Ismaily va al Nasr klublarida toʻp surgan.

Xalqaro martaba
---------------

Kot-d’Ivuarda tugʻilgan futbolchi Benin U-21 terma jamoasiga chaqirilgan va ushbu yosh toifasida milliy terma jamoa safida 7 marotaba oʻyinga tushgan shjundan 10 ta gol kiritgan va 2009-yilning may oyida kattalar jamoasida debyut qilgan 12 ta oʻyinga maydonga tushib gol kirita olmagan. Afrika Millatlar kubigi doirasida ham bir qancha uchrashuvlarda, Benin mamlakati sharafini hmoya qilgan. Faoliyati davomida koʻplab futbol klublarida toʻp surgan, Afrikaning Benin milliy futbol federatsiyasi jamoa tarkibida esa yutuqlar soni mavjud emas.

Manbalar
--------

1. ↑  „Pascal Jean Louis Angan — Footmercato.net". 9-iyul 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-avgust 2022-yil.
2. ↑  „Archived copy". 25-fevral 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-iyul 2012-yil.

Havolalar
---------

* Pascal Angan at National-Football-Teams.com
* Pascal Angan at FootballDatabase.eu
**Xamirturush** — xamirni oshirish uchun ishlatiladigan achitqi. Tarkibida achitqi bakteriyalari boʻlgan X. qoʻshib qorilgan xamir fermentativ jarayonlar taʼsirida koʻpchiydi. Xonadonlarda oshgan xamirdan X. uchun bir zuvala olib krlinadi va supraga oʻrab qoʻyiladi, keyingi xamirlarga qoʻshiladi. Hozirgi davrda non sanoatining rivojlanishi bilan maxsus achitqi bakteriyalari yerdamida sanoat usulida presslangan, suyuq va quritilgan X. turlari ishlab chiqariladi (bugʻdoy unidan tayyorlangan navli 100 kg un uchun 1 kg X. sarflanadi) va savdo doʻkonlarida sotiladi (yana qarang Bijgʻish).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Huriye Öniz Baha** (1887-yilda Istanbulda tugʻilgan – 1950-yil 2-noyabrda vafot etgan), turkiyalik pedagog, siyosatchi, yozuvchi.

Turkiyada ayollarning saylash va saylanish huquqi tan olinishi bilan Turkiya Buyuk Millat Majlisiga 5-davr (1935)da kirgan 14 nafar ayol deputatdan biri hisoblanadi. Diyarbakir deputati sifatida 5-davl uchun xizmat qildi.

Respublika davridagi bolalar adabiyotining ilk asl namunalaridan biri boʻlgan "*Koʻprüaltı bolalar* "bolalar romani muallifi.

hayot
-----

U 1887-yilda Istanbulda tugʻilgan. Otasi Bahaddin Bey, onasi Oysha Hanim.

Boshlangʻich va oʻrta ta’limni Leyli sanoat maktabida tamomlab, xususiy ta’lim oldi. Bursa Amerika maktabida bir muddat turk tilidan dars berganidan soʻng London universitetining ayollar boʻlimi Bedford kollejida pedagogika boʻlimida tahsil oldi.

Istanbul qizlar oʻqituvchilar maktabi va Istanbul İnas oʻrta maktabida pedagogika va amaliyot va uy xoʻjaligi kurslaridan dars bergan. Bolqon urushidan soʻng muhojirlar uchun ochilgan kurslarda maʼruzalar oʻqidi, turli xayriya ishlarida qatnashdi.Qizil yarim oy jamiyati ochgan kursga borib, koʻngilli hamshira boʻldi. Huriye Hanim 1914-yil 14-sentabrda toʻxtatildi, 1926-yil 16-noyabrda Beyogʻlu 3. U yunon maktabi o'qituvchisi etib tayinlangan. Keyin Haydarpasha yahudiy maktabi, Galata yahudiy oʻgʻil maktabi, Hasköy arman (Kalfayan) maktabi, Ferikoy Merametayan (Merametciyan) maktabi va Yenikoʻy yunon maktabida dars berdi. Deputatlikka saylanishidan oldin, Yangikoʻy yunon maktabida turk tilidan dars berishni davom ettirdi.

  

1935-yilgi saylovlarda Jumhuriyat Xalq partiyasidan deputatlikka nomzod sifatida koʻrsatilgan va 629 ovoz bilan 5- Diyarbakir deputatligiga saylangan. 5-davrda Moliya qo'mitasida xizmat qilgan Huriye Hanim, shuningdek, Mehnat qonuni maktubi, O'rmon qonuni, Izmir viloyati Turizm yo'llari qurilishi to'g'risidagi qonun, Kayseri-Eskishehir samolyot zavodining davom etuvchi poytaxti uchun tashkil etilgan vaqtinchalik qo'mitalarda xizmat qildi. 

Siyosiy hayoti 5-chorak bilan chegaralangan Huriye Öniz oʻqituvchilik kasbiga qaytdi va Italiya oʻrta maktabi va savdo litseyi, Erenkoʻy qizlar litseyi va Beyogʻlu qizlar litseyida turk tili oʻqituvchisi boʻlib ishladi.

Deputat boʻlib yurganida "*Koʻpraltı* bolalari" (1936) nomli bolalar romanini yozgan. Yetim bolalar haqidagi asar oʻsha davrda bolalar uchun yozilgan hikoya va romanlar orasida yagona namuna boʻlib qolmoqda va respublika bolalar adabiyotining asoschilaridan biri hisoblanadi.

Hayrettin beyga uylanib, shu nikohdan farzand koʻrdi.1950-yil 2-noyabrda olamdan oʻtdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Nurten Eker, **Doğan Kardeş Dergisinde yer alan metinlerin tür, içerik ve anlatım özelliklerinin çocuk eğitimine katkısı açısından incelenmesi (1-75. Sayılar)**, *Mersin Üniversitesi Sosyal Bilmiler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Mersin 2006*". 7 şubat 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7 şubat 2015.
2. ↑  „**Köprüaltı Çocukları**, *Sanat Kitabevi web sitesi, Erişim tarihi 07.02.2015'2*". 7 şubat 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7 şubat 2015.
3. Andoza:Dergi kaynağı
**Xanchjou** — Xitoyning sharqiy qismidagi shahar, Chjetszyan provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 6,1 mln. kishi (1998). Transport yoʻllari chorrahasi. Sharqiy Xitoy dengizi sohilidagi, Fuchuntszyan daryosi va Buyuk kanal boʻyidagi yirik port. Ipak sanoati markazi. Mashinasozlik, kimyo, rezina, oynashisha, sement, jut sanoati korxonalari mavjud. Choy qayta ishlanadi. Eksport uchun bambuk buyumlar va ipakchilik mahsulotlari ishlab chiqariladi. universitet bor. Iqlim kurorti. Shaharga 6-asrda asos solingan. 1129—1279-yillarda Janubiy Sun sulolasi poytaxti boʻlib, Linan deb atalgan. Moʻgʻullar istilosi vaqtida vayron qilinib, 1356-yilda qayta qurilgan. Meʼmoriy yodgorliklaridan Sixu koʻlining shim.da, Gushan togʻi yon bagʻrida oʻrta asrlarda qurilgan bogʻmeʼmorlik ansambli, shuningdek, budda ibodatxonasi, pagodalar saqlangan. Turizm rivojlangan.

Yana qarang
-----------

Manbalar
--------

1. ↑  „China: Zhèjiāng (Prefectures, Cities, Districts and Counties) - Population Statistics, Charts and Map".

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yovvoyi tunlam**, janub tunlami [Euxoa conspicua Hp. (Oria musculosa Hb.)] — tunlamlar oilasiga mansub kapalak. Qanoti yoyilganda 25–38 mm. Oldingi qanotlari toʻq kulrangdan jigarranggacha boʻlib, oʻrtasidan och tusli yoʻllar oʻtadi, buyraksimon hamda dumaloq dogʻlari bor. Keyingi qanotlari och rangda. Tuxumi och sariq. Qurtlari 30 mm cha, nim yashil tovlanuvchi tuproqrang , kulrang. Ustidan boʻylama ikkita qoramtir yoʻl oʻtgan. Gʻumbagi qizgʻish jigarrang. Shakllangan qurti tuxum holida qishlaydi. Sutkalik oʻrtacha harorat 6—8° boʻlganda qurtlari chiqa boshlaydi. Tuproqning 5—10 sm chuqurligida gʻumbakka aylanadi. Gʻumbaklik davri 20—24 kun. Iyunda uchib chiqqan kapalaklari bir oy oʻtgach (iyulda) yozgi diapauzanp kechiradi va oʻrtacha harorat 18—20° boʻlganda harakatga kiradi. Urgʻochilari tuxumini toʻp-toʻp qilib (8—130 tagacha) oziqlanadigan usimligi yaqinidagi tuproqqa qoʻyadi (hammasi boʻlib 100—350 gacha). Yilda bitta avlod rivojlanadi. Oʻrta Osiyo, Qozogʻiston va b. joylarda tarqalgan. Gʻoʻza, bugʻdoy, javdar, arpa, makkajoʻxori, beda, sudanoʻt, oq joʻxori va b. ekinlarga zarar keltiradi. Kurash choralari: boshokli begona oʻtlarni yoʻqotish; angʻizni chuqur qaydash, almashlab ekishda boshoqlilarni ketmaket ekmaslik; ekinlarga xlorofosning 80% li h.k. (1,5—1,8 kg/ ga)ni purkash yoki pestitsidlar dustlarini changitish; zararlangan dalalarga trixogramma tarqatish.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
3. ↑  "Yovvoyi tunlam" *OʻzME*. Y-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Yovvoyi nasha** (Cannabis ruderalis Janisch.) — tutdoshlarga mansub bir yillik begona oʻt. Poyasi tik usadi, qobirgʻali, sershox, boʻyi 60—150 sm. Asosidagi barglari qaramaqarshi, yuqoridagilari ketmaket joylashgan, barmoqsimon kesikli. Erkak gullari yuqori shodalarida, urgʻochi gullari yuqoridagi barg qoʻltiqlarida joylashadi. Mevasi yongʻoqcha, iyun—sent.da gullab mevalaydi. Urugʻidan koʻpayadi. Bir tupi 2000 tagacha urugʻ beradi. Urugʻlari mayda, 2—3° trada unib chiqadi. Nihollari aprelda koʻkaradi. Yevropa, Osiyo, shu jumladan, Oʻrta Osiyoda tapqalgan. Sugʻoriladigan ekinlar orasida oʻsadi. Shuningdek, yoʻl yoqalari, dala uvatlari, bogʻlar, tashlandiq yerlarda uchraydi. Oʻrilgandan keyin tez usadi. Koʻpgina zararkunandalarga makon.

Kurash choralari: chuqur kuzgi shudgor; ekishgacha tuproqqa ishlov berish.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Arslonbob (maʼnolari).

**Arslonbob** — Fargʻona tizmasi bilan Boyboshota tizmasining qoʻshilgan joyida 1400 m balandlikda joylashgan kurort joy. Qirgʻiziston Respublikasi Oʻsh viloyatining Bozorqoʻrgʻon tumani hududida. Bu yerdan Fargʻona tizmasining qorli choʻqqilaridan boshlanadigan Ars-lonbob soyi oqib oʻtadi. Aholisi aso-san oʻzbeklar, qirgʻizlar. Iqlimi iliq, yozi salqin, sovuq boʻlmaydigan davr bir yilda qariyb 230 kun. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 20 — 25°, havoning nisbiy namli-647gi yoz oylarida 30- 40%; havosi toza. Yiliga oʻrtacha 600 — 800 mm yogʻin yogʻadi. Tabiati nihoyatda boy va rang-barang, togʻ yon bagʻirlari qalin oʻrmon. A.da ta-biiy yongʻoqzor, pistazor, olmazor, bo-domzor va olchazor koʻp. A. qishlogʻi max-sus yongʻoqzor-mevazor oʻrmon xoʻjaligi qaramogʻida. A. atrofida oʻrmon-mevachilik xoʻjaligi tashkil qilingan. 1945-yildan bu yerlar davlat qoʻriqxonasi hisoblanadi. Daraxtzorlar qariyb 265 ming ga maydonni tashkil qiladi. Me-vali oʻrmonlardan yongʻoq, olma, pista va olcha yigʻib olinadi. Asalarichilik ri-vojlangan. A. yongʻoqzorlarida moʻynali hayvonlar iqlimlashtirilgan. Bu yerga har yili turist va dam oluvchilar kelib ketishadi, bolalar dam olish maskanlari bor. A. qadimdan Arslonbobota nomi bilan bogʻliq ziyoratgoh joy.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Arslonxon minorasi
**Arslonxon Muhammad ibn Sulaymon** (toʻliq ismi Muhammad ibn Sulaymon ibn Dovud Kuchtegin ibn Tamgʻachxon Ibrohim) (?—1130/1131) — Movarounnahr hukmdori (1102—1130).

Qoraxoniylardan. Barqiyoruq vassali Sulaymonteginning oʻgʻli. 1102-yilda Samarqand taxtiga Arslonxon unvoni bilan oʻtqazilgan. 12 ming mamlukdan iborat qoʻshin tuzib Dashti Qipchoqqa bir necha bor harbiy yurishlar qilgan.

Umrining oxirida falaj boʻlib qolgani tufayli taxtni oʻgʻillari — dastlab Nasr, soʻng Ahmad bilan boshqargan. Samarqand saljuqiylar tomonidan egallangach (1130-yil 13-mart), Arslonxon Muhammad Balxga joʻnatilgan va oʻsha yerda koʻp oʻtmay vafot etgan. U Marvdagi oʻzi qurdirgan madrasaga dafn etilgan.

Arslonxon Muhammad davrida madaniy hayot birmuncha rivojlangan. Buxoro va uning viloyatida koʻplab binolar qurilgan. Masalan, Jarqoʻrgʻon minorasi va Masjidi Kalon yonidagi Arslonxon minorasi (Minorai Kalon) hozirgacha saqlangan.
U shaharsozlik faoliyati bilan mashhur edi: uning hukmronligi katta Buxoro minorasi qurilishi va Poykendni tiklashga urinishlaridan boshlangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Kochnev B.D. Numizmaticheskaya istoriya Karakhanidskogo kaganata (991 — 1209 gg.). Moskva „Sofiya", 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Artaboz** — axomaniylarning baʼzi sarkardalari ismi: 1) Kserksning sarkardasi. Kserksning miloddan avvalgi 480 yil Yunonistonga qilgan yurishida Plateya jangi (miloddan avvalgi 479 yil) paytida qoʻshin qanotlaridan biriga qoʻmondonlik qilib, jang tugamasdanoq tor-mor etil-gan fors qoʻshinlarining bir qismi bilan Kichik Osiyoga qochgan; 2) Eron floti qoʻmondoni, miloddan avvalgi 450 — 449 yilda afi-nalik strateg Kimonga qarshi kurashgan; 3) Artakserks II sarkardasi, soʻngra Doro III xizmatiga kirgan; miloddan avvalgi 330 yil Doro III oʻldirilgach, Aleksandr (Iskandar Maqduniy) davrida (328 yil) Baqtriya sa-trapi boʻlgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Filipp Sergeyevich Yefremov** (1750, Vyatka — 1811 yildan soʻng vafot etgan) — rus sayyohi, Oʻrta Osiyo, Tibet va Hindiston boʻylab sayohat qilgan. Orenburg chegara rayonida xizmat qilayotganida (1774) qozoqlar asirga olib, Buxoroga keltirilgan. U Buxoro otaligʻi Doniyolbiy qoʻlida xizmat qilgan. Keyinchalik oʻnboshi, ellikboshi, yuzboshi qilib tayinlangan. Otaliqning Samarqand, Xiva va Eron yurishlarida qatnashgan. Keyinroq Qoʻqon xonligiga qochib oʻtgan. U yerdan Qashqar, Tibet, Kashmir orqali Hindistonga borgan. Inglizlar kemasida Kalkuttadan Afrika jan. orqali Angliyaga, u yerdan 1782 yilda SanktPeterburgga qaytib borgan. Keyinchalik Kavkaz, Ukraina va Gʻarbiy Sibirdagi bojxonalarda ishlagan. Ye. Oʻrta Osiyo, Tibet va Hindiston mamlakatlarining siyosiy tuzumi, tabiati, harbiy qudrati, aholisi, urf-odatlari va hayotiga oid sayohatnoma yozib ["Toʻqqiz yillik sayohat (1774—1782)"] 1786 y. Peterburgda nashr ettirdi. Unda koʻplab fors va oʻzbek soʻzlariga izoh bergan.

Manbalar
--------

* Devyatiletneye stranstvovaniye, 5 izd. [pod. red. E. Murzayeva], M. 1952.

Adabiyot
--------

* Hasanov H. Xofizi Abru, Xaydar Mirza, Filipp Yefremov, T. 1964.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Filippinlar** — Filippinning asosiy, tub joy aholisi, birbiriga qardosh xalqlar guruhi (bikollar, bisaylar, iloklar, panmanganlar, pangasinanlar, samballar, tagalar va boshqalar). Filippin tillarit (davlat tili tagal va ingliz) soʻzlashadi. Ular sohil boʻyi va tekisliklarda yashaydilar va asosan, katoliklar. Filippinning jan. qismida islom diniga mansub moro (magindanao, maranao, silusamallar, yakanlar va boshqalar) xalqlar guruhi yashaydi. Togʻlik xalqlar (ifushib, oʻrniga boshqasi chiqib turadi. Yuqori jagʻidagi 2 ta kurak tishi tashqariga turtib chiqqan boʻlib, umr boʻyi oʻsadi (Osiyo F.ining urgʻochisida yoʻq). Yuqori lab va burunning qoʻshilib oʻsishidan Xartum (uchida sezgir oʻsimta bor) hosil boʻlgan. Xartum hid bilish, sezish va qamrab olish vazifasini bajaradi. Turli yoshdagi individlarning 9—12 tasi poda boʻlib, goho yolgʻiz yashaydi. Boʻgʻozlik davri 22—24 oy. Bitta (Osiyo F.i baʼzan ikkita) 90–100 kg li bola tugʻadi. Oʻsimgao, kalinga, bontoka va boshqalar) 43% ni tashkil qiladi. F. — dehqonchilik, sholikorlik, baliq ovlash va hunarmandchilik bilan shugullanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Beshqarsak**, qarsak—erkaklar davra oʻyinqoʻshigʻi. Oʻzbek va tojik xalqlari orasida keng tarqalgan. Samarqand, Buxoro, Surxondaryo, Qashqadaryo viloyatlarida ayniqsa mashhur. B.da qarsak hamda qiyqiriq ovozlar yordamida oʻyin usuli hosil qilinadi. Baʼzi taxminlarga koʻra, kelib chiqishi zardushtiylik marosimlariga borib taqaladi. Navbat bilan turkum tarzida ijro etiladigan oʻyin va terma ("yak qars", "qoʻsh qars", "besh qars" va h. k.)lardan iborat. B. oʻyini yaqin oʻtmishda qishloq joylardagi toʻy va sayillarda 2— 3 soat davom etardi. Hozir asosan folkloretnografik va havaskor ansambllar (mas, Urgutdagi "Beshqarsak" ansambli) repertuaridan oʻrin olgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Karomatov F, Oʻzbek xalq musiqa merosi, 2kitob, T. 1983.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Beshotar** — oʻqdoni (magazini)ga beshta oʻq joylashtiriladigan miltiq. 1891-yilda rus qurolsozi S. I. Mosin ixtiro qilgan. 19-asr oxirida dunyodagi barcha davlatlarning qoʻshinlari oʻqdonli miltiqlar bilan qayta qurollantirilgan. SI. Mosin B.ga 3-marta oʻzgartirish kiritib, 1930-yilda uni kalibri 7,62 mm li B. deb atagan. Nishonga olish uzokligi 2000 m. B.da koʻrsatilgan eng yaxshi natija 400 m gacha, optik moslama oʻrnatilgandan keyingi natijasi 800 m gacha. Oʻq stvol ichidagi burama oʻyiqlardan 3-marta aylanib oʻtgan. B.da minutiga 10—12 ta oʻq otish mumkin boʻlgan. Ikkinchi jahon urushidan keyin pistoletpulemyotlar, karabinlar yaratilgandan soʻng (qarang Avtomat qurol) B. oʻz ahamiyatini yoʻqotgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |