Arab ertaklari
Sharqning sehrli muhiti — bu hayajonli sarguzashtlar, baʼzan oʻlim xavfi va behisob boyliklar dunyosi.  **Arab ertaklari** sirli xalqning havas qiladigan fantaziyasi va donoligini mukammal aks ettiradi.  Sharq, siz bilganingizdek, nozik masala — va uning tarixi buni tasdiqlaydi.

= "Ming bir kecha"
==================

Oʻquvchilarning aksariyati uchun arab ertaklari faqat "Ming bir kecha" bilan bogʻliq.  Jahon adabiyotining ajoyib yodgorligida *Fors shohi Sharihyor* va uning rafiqasi *Shehrazoda* haqida hikoya qilinadi.  To‘plamning kelib chiqishi hanuzgacha sir bo‘lib qolmoqda: baʼzi tadqiqotchilar uning ildizlarini Hindistondan izlasalar, boshqalari forscha „Ming afsona" bilan o‘xshashlik topadi;  Baʼzilar Misrda, boshqalari esa Suriyada boʻlib oʻtadi, deb taxmin qilmoqda.  Versiyalarning hech biri hali etarli dalillarni topmagan.  Bir narsa maʼlum — biron bir sayohatnomada bu hikoyalar kabi sharqona hayot tarzining toʻgʻri tavsifi berilmaydi.  *"Ming bir kecha"* hajmi jihatidan mustahkam hikoya.  Qiziqarli hikoya, zukko go‘zal Sherozadning o‘z xotinlarini o‘ldirishga qasam ichgan shoh Shahriyorga ertak aytib, o‘z hayotini saqlab qolishidan boshlanadi.  Quyoshning birinchi nurlari bilan u oʻz hikoyasini eng qiziqarli joyda buzadi, shuning uchun qatl keyingi kunga qoldiriladi.  Xullas, ming bir kechadan keyin hukmdor qarorini bekor qiladi.

"Ming bir kecha" Belarusiya davlat musiqa teatrida
Hikoyalar to‘plami o‘ziga xos sheʼriyati va sehri bilan hind dostoniga xos xususiyatga ega (*"Savdogar va ruh haqidagi ertak", „Baliqchi haqida ertak"*), ham anchagina arab syujetlari (*"Ishqdan o‘lgan oshiqlar", „Shirin va baliqchi qissasi", „Masrur va Ibn al-Karibiy qissasi"*).  Ehtimol, eng mashhurlari: *"Ali bobo va qirq oʻgʻri hikoyasi"* va *"Ala ad-Din va sehrlangan chiroq hikoyasi*".

Mashhur sujetlar
----------------

Arab ertaklari va „sargardon" sujetlari chetlab oʻtmadi.  Misol uchun, Saudiya Arabistonida yettita sirtlon bolasini oʻgʻirlamoqchi boʻlgan tulki haqida hikoya qilinadi.  Bu sizga *"Bo‘ri va yetti bola"* ertagini eslatmaydimi.  Qizigʻi shundaki, tulki haqidagi hikoyaning davomi bor: sirtlon qasosidan qoʻrqib ketgan qizil sochli ayyor yashash joyini tark etib, buvisini oʻzi bilan olib ketadi. Yo‘lda kampir dehqonning aybi bilan vafot etadi va tulkiga bu baxtsiz hodisa uchun pul taklif qilinadi.  Uzoqni ko‘ra oladigan tulki savdo biznesiga sarmoya kiritib, baxtli hayot kechirdi.  Va bu yagona shunga oʻxshash sujet emas — hayvonlar haqidagi koʻplab arab ertaklari evropa ertaklarini juda eslatadi, faqat biz oʻrganib qolgan ayiqlar va boʻrilar oʻrniga panteralar va shoqollar paydo boʻladi.

Sehrli hikoyalar
----------------

Mo''jizalarsiz va sehrsiz Sharq Sharq emas. Jinlar, yaxshi va yovuz ruhlar, har xil sehrgarlar va Muhammad paygʻambarning oʻzi bosh qahramonga bajonidil yordam beradi. Aytgancha, markaziy qahramon ham badbashara emas — u mo''jizaviy alomatlar yoki gʻayritabiiy qobiliyatlar bilan tugʻiladi. 

Oddiyroq ertaklarga kelsak, ular oddiy kundalik vaziyatlarga oʻxshaydi, yagona farq shundaki, asosiy qahramonlar umidsiz koʻrinadigan vaziyatdan nostandart yoʻl topa oladilar, muvaffaqiyat kaliti deyarli har doim aql va qobiliyatdadir. Buning yorqin misoli — oddiy odam yoki ayyor boʻlgan *Yuxa.*  Mashhurlik bobida bu qahramonga faqat *Xoja Nasriddin* raqobat qila oladi.

Arab ertaklarida oddiy xalqning intilishlari, dunyoqarashi, feʼl-atvori va odatlari, ezgulik, yomonlik, adolat haqidagi tasavvurlari o‘z ifodasini topgan.  Sirli Sharqning qiziqarli hikoyalari sizni sehrli dunyoga choʻmdiradi, bu erda ajoyib narsa har doim kundalik va oddiy narsalarning yonida boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Арабские сказки" (rus tili). Qaraldi: 2022-yil 4-dekabr.