recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sultonali Rahmatov** — sozanda, kompozitor, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi (2010), Nyu-York qirollik akademiyasi kompozitori (2006), O‘zbekiston kompozitorlari va bastakorlari uyushmasi aʼzosi, O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi qoshidagi Qurolli Kuchlar Markaziy ashula va raqs ansambli badiiy rahbari. 1970-yil 13-yanvar O‘zbekiston SSR Toshkent shahrida tug‘ilgan.

Hayot yo‘li
-----------

Sultonali Rahmatov Toshkentda tug‘ilgan. Otasi Ahmadjon Rahmatov va onasi Oliya Omonova ko‘p yillar oldin dunyodan o‘tishgan. Bolaligidan musiqaga qiziqqan va "Respublika harbiy o‘g‘il bolalar internat san‘at maktabi"ni bitirgan. Bolaligidan mashhur kompozitor Pol Maria, "Enigma" guruhi musiqalarini yaxshi ko‘rib eshitgan va ulardan ta‘sirlangan. 1987-yil Toshkent konservatoriyasi (hozirgi Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi)ga o‘qishga kiradi. Uni ommaga tanitgan "O‘zbekiston" musiqasi 1994–2005-yillar O‘zbekiston telekanalining "Assalom O‘zbekiston" axborot-musiqiy dasturining boshlanish musiqasi sifatida hamda O‘zbekistondagi ko‘plab bayram tantanalarida foydalanilgan.

1998-yilning yanvar oyida Teatr va rassomchilik (hozirgi O‘zbekiston davlat sanʼat va madaniyat) institutida xonanda Nilufar Saidova bilan uchrashadi. U bilan ijodiy faoliyat davomida turmush qurishadi, lekin maʼlum vaqt o‘tganidan keyin ajrashishadi. Ular turmushlari mobaynida Farina va Safina ismli ikki qiz farzand ko‘rgan.

2010-yilda O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi unvoni bilan taqdirlangan. Sultonali Rahmatov oilali. 8 ta farzandi, ikki nevarasi bor.

Ijodi
-----

Sultonali Rahmatovning ilk yakkaxon kontserti 2006-yil Olmaota shahrida bo‘lib o‘tgan va unga 70 000$ mablag‘ ketgan. 2007-yilda Samarqanddagi Registon maydonida kontsert qo‘ygan.

Manba
-----

1. ↑  „"Unga qo‘l ko‘targanimdan afsusdaman". Taniqli kompozitor Sultonali Rahmatov xonanda Nilufar Saidova bilan ajrashishi sababi haqida (video)" (28-dekabr, 2021-yil.). Qaraldi: 14-yanvar, 2024-yil..
2. ↑  „Sulton Ali Rahmatov: Maqsadim - dunyo bo‘ylab professional kontsertlar berish" (11-noyabr, 2013-yil.). Qaraldi: 14-yanvar, 2024-yil..
3. ↑  „"Dunyoni zabt eta olaman, bu qo‘limdan keladi". Sultonali Rahmatov chet eldan ijodiy hamkorlar izlayotgani hamda 300 ming dollarga sotgan albomi haqida (video)" (27-oktyabr 2022-yil). Qaraldi: 26-fevral 2024-yil.
**Muhammad Joʻgiy Mirzo** (1402—1444) — temuriy shahzoda. Shohruxnint oʻgʻli. Onasi — Gavharshodbegim. 1433-yil Garmsir viloyati hokimi, 1443-yildan Balx hokimi. 1419-yil Moʻgʻuliston xoni Shamʼi Jahrnning qizi Mehr Nigor ogʻoga uylangan. 1427-yil 15fev.da otasining topshirigʻiga koʻra, Baroqxonga qarshi harbiy yurish qilgan akasi Ulugʻbekka yordam berish uchun Hirotdan qoʻshin bilan otlangan va Samarqanddan Sigʻnoqqa boradigan yoʻlda unga qoʻshilgan. Sigʻnoq yaqinidagi qirlarda son jihatdan koʻp boʻlsada, raqibga nisbatan tegishli xavfsizlik tadbirlarini koʻrmagan shahzodalar Baroqxon qoʻshinidan magʻlubiyatga uchrashgan. Ulugʻbekning shu yilning aprel

da uyushtirgan qayta yurishida M.J.M. betobligi sababli Samarqandda qolgan. Shohruxning M.J.M. ni oʻziga valiaxd qilish niyati bor edi, lekin Hirotda amaldagi hokimiyat Gavharshodbegim qoʻlida boʻlib, devondagi muhim masalalarni hal qilishga uni yaqinlashtirmas edi. M.J.M. koʻp vaqtini Hirotda oʻtkazgan, otasining Gʻarbiy Eronga qilgan yurishlarida qatnashgan. Hirotdagi Gavharshodbegim madrasasidagi Boysunqur maqbarasiga dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Ushbu maqolani tinglang (2 daqiqa)noicon
Spoken Wikipedia iconBu audiofayl ushbu maqolaning 9-avgust, 2022-yil(2022-08-09) sanasidagi versiyasi asosida yaratilgan boʻlib, shu sanadan keyin amalga oshirilgan tahrirlarni aks ettirmaydi.(Yordam · Koʻproq audiomaqolalar)
**Pirimqul Qodirov** — oʻzbek yozuvchisi. 1928-yil 25-oktyabrda Tojikistonning Xoʻjand viloyatidagi Kengqoʻl qishlogʻida tugʻildi.

1951-yildan Oʻrta Osiyo Davlat universiteti (hozirgi OʻzMU) sharqshunoslik fakultetini va 1954-yili Moskvadagi Adabiyot institutining aspiranturasini bitirgan. Filologiya fanlari nomzodi. Birinchi kitobi — „Studentlar" 1950-yilda chop etilgan. Yangi avlod oʻzbek ziyolilarining shakllanishi „Uch ildiz" romanida (1958) tasvirlangan. Roman 1959-yilda Moskvada rus tilida chop etildi.xxx

Ijodi
-----

Yozuvchi tugʻilgan togʻli qishloq hayoti „Qora koʻzlar" (1966) romanida aks ettirilgan. Pirimqul Qodirov „Qadrim" (1963), „Erk" (1969), „Meros" (1975) qissalari, „Olmos kamar" (1977) romani muallifi.

Soʻng oʻttiz yil davomida xalqning tarixiy xotirasini uygʻotadigan „Yulduzli tunlar" (1978), „Avlodlar dovoni" (1988), „Ona lochin vidosi" (2001) nomli tarixiy romanlarni chop ettirdi. Bobur haqidagi roman oʻzbek tilida 6 marta, rus tilida 5 marta katta tirajda chop etildi. U hind, urdu, bengal, turk, qozoq, uygʻur, turkman tillariga oʻgirilgan. 

Olim Pirimqul Qodirov „Til va dil" (1973), „Xalq tili va realistik proza" (1974) singari ilmiy, „Oʻylar" (1971), „Qalb gavhari" (2001) badia kitoblar muallifi.

Tarjimalari
-----------

Pirimqul Qodirov Lev Tolstoyning „Kazaklar" qissasi, Konstantin Fedinning „Ilk sevinchlar", X. Deryaevning „Qismat" romanini oʻzbekchaga tarjima qilgan.

Unvonlari
---------

Pirimqul Qodirov 1990–2000-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining fan, taʼlim va madaniyat qoʻmitasining raisi, rais oʻrinbosari vazifasida faoliyat koʻrsatdi. 1988-yilda Pirimqul Qodirovga „Oʻzbekiston xalq yozuvchisi" unvoni, 1998-yilda „El-yurt hurmati" ordeni berildi.

* Hamza nomidagi O'zbekiston SSR davlat mukofoti (1981) — *"Yulduzli tunlar" romani uchun*
* SSSR yozuvchilar uyushmasi mukofoti (1983) — *"olmos kamari" romani uchun*
* "Shuhrat" Medali (1994)
* „El-yurt hurmati" ordeni (1998)
* Orden „Buyuk xizmatlari uchun" (2006)
* Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati (2017, vafotidan keyin)
* Oʻzbekiston SSR xalq yozuvchisi (1988)
* Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi

Asarlari
--------

* P. Qodirov „Yulduzli tunlar". T.: Adabiyot va sanʼat, 1977-1979.
* P. Qodirov „Avlodlar dovoni". T.: Adabiyot va sanʼat, 1989.
* P. Qodirov „Ona lochin vidosi". T.: „[Sharq]", 2001.

Manbalar
--------



1. ↑  
	* Shermuhamedov R. „Pirimqul Qodirov". T.: Adabiyot va sanʼat, 1983.
2. ↑  
	* Sharafiddinov O. „Adabiy etyudlar". T.: Adabiyot va sanʼat, 1968, 139-166
**Koshi masalasi** - differensial tenglamalar nazariyasining asosiy masalalaridan biri. Birinchi marta O. Koshi oʻrgangan. Differensial tenglamaning maʼlum boshlangʻich shartlarni qanoatlantiruvchi yechimi (integrali)ni izlashdan iborat. Agar oʻrganilayotgan fizik jarayon fazoviy oʻzgaruvchilar va paytga bogʻliq desak, Koshi masalasi fazoviy oʻzgaruvchilarga nisbatan cheksiz sohalarda yoki chekli boʻlsa ham chegaraning taʼsiri boʻlmagan jarayonlarni oʻrganishda yuzaga keladi. Mas, cheksiz uzunlikdagi yoki chekli boʻlsa-da, tebranish chetlarigacha yetib bormaydigan torning tebranishi haqidagi masala Koshi masalasiga olib keladi. Bunda t — vaqt boʻyicha t = /0 boshlangʻich momentda tebranish va uning tezligi maʼlum boʻlsa, ixtiyoriy t(l>tt)) vaqtda tebranishni aniqlash — Koshi masalasi boʻladi. Shuningdek, t= tu boshlangʻich vaziyatda manbadan tarqalayotgan issiqlik miqdori maʼlum boʻlsa, istalgan vaqtda issiqlik tarqalishini aniqlash masalasi Koshi masalasiga olib kelali.

Mat. nuqtai nazardan bu masala — biror bir tabiiy jarayonni ifodalovchi differensial tenglamani va qoʻshimcha (boshlangʻich) shartni qanoatlantiruvchi nomaʼlum funksiyani aniqlashdan iborat. Koshi masalasi yordamida fizika va texnikaning juda koʻplab muhim masalalarini hal qilish mumkin.

Manbalar
--------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kashta** (forscha:  – chizilgan, tortilgan) – amaliy bezak sanʼatining keng tarqalgan turi; igna bilan tikib tushirilgan gul, tasvir, naqsh. Kashta qoʻlda (igna, ilmoqli igna, shgaokli bigiz bilan) yoki mashinada, asosan, mato (boʻz, chit, satin, shoyi, baxmal, movut va boshqalar) va charm (etik, mahsi, pichoq qini, kamar, ot jabduklari va boshqalar)ga tikiladi. Kashta mujassamotida oʻsimliksimon naqshlar, handasiy shakllar, fazoviy jismlar, meva va hayvonlarning uslublashtirilgan tasvirlari, baytlar, hamda kishilarning qiyofalari, meʼmoriy obidalarning ifodalari ham tasvirlanadi.

Kashta tikish turli usullarda matoga avvaldan axta (andaza) yordamida tushirilgan gul, tasvir, naqsh asosida, baʼzan matodan iplari sugʻurilib tayyorlangan asosda sanama usulida bajariladi. Bunda jun, ip, ipak (rangli), zigʻir tolali tabiiy va sunʼiy (sintetik) tolalardan, metall (tilla, kumush)dan tayyorlangan iplardan foydalaniladi, shuningdek, dur, nozik, piston, baʼzan qimmatbaho tosh va tangalar keng ishlatiladi. Mato, moʻyna, charmlardan applikatsiya (quroq) tikishda kashtadan foydalaniladi.

Kashta buyumlar (palak, soʻzana, choyshab, gulkoʻrpa, kirpech, dorpech, zardevor va b.), kiyimlar (koʻylak, doʻppi, nimcha, peshonaband, kamar va boshqalar), musta-qil bezak namoyonlarda keng ishlatiladi (yana q. Kashtadoʻzlik, Zardoʻzlik).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdukarimxoʻja sulolasi** — gʻijduvonlik qoʻgʻirchoqbozlar avlodi.

Shajarasi
---------

1) Abdukarimxoʻja (1800-1870) — surnaychi va qoʻgʻirchoqboz;
2) Siddiq kalon (1858-1940) — sozanda va maqomchi hofiz, qoʻgʻirchoqboz. Masharaboz, qoʻgʻirchoqboz va nayrangbozlar toʻdasiga rahbarlik qilgan. Toʻdada Fayzi mextar, Shodi puchuq, Toʻxta nogʻorachi, Aziz muallaq, Hamro masharaboz, Sayfiddin sherboz kabi sanʼatchilar ishlagan;
3) Xolmurod bobo Siddiqov (1891-1967) — qoʻgʻirchoqboz. U „Polvon Kachal", „Bichaxon", „Usmaxon" kabi qoʻgʻirchoklarini oʻinatib kelgan.

Anʼanaviy qoʻgʻirchoq teatrini hayotga yaqinlashtirishga, qoʻgʻirchoqlarning soʻzlari bilan harakatlarini uygʻunlashtirishga, tomoshalarning maroqli va taʼsirchan chiqishiga intilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Lola Abdullayeva** (1918.13.4, Toshkent) — teatr rassomi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1964). Toshkent rassomlik bilim yurtida taʼlim olgan (1934 — 38). Olmaotadagi qozoq drama teatrida, soʻng Bishkekdagi teatr rassomlik ktida ishladi. Abdullayeva 1948 — 79 yillarda Ogahiy nomidagi Xorazm viloyat Davlat musiqali drama va kome-diya teatri bosh rassomi. Uning „Layli va Majnun", „Oq nilufar", „Bahor", „Togʻ qizi", „Maʼrifat qurbonlari", „Paranji sirlari", „Guli siyoh", „Navoiy", „Hamlet", „Muhabbat qoʻshigʻi" va boshqa spektakllar uchun tayyorlagan sahna bezaklari va libos eskizlari milliy buyoklarining oʻziga xosligi, shuningdek tomoshabinga asar mazmunini aniq va ravshan qilib yetkazishga yordam berishi bilan diqqatga sazovor.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Mufide Kadri 
**Mufide Kadri Hanim** (1889/90, Istanbul — 1912-yil , Istanbul) — turk rassomi va bastakori. Turkiyadagi birinchi ayol rassomlardan biri va Usmonli Imperiyasidagi ayollardan birinchi professional sanʼat oʻqituvchisi. U asosan portretlar va figuralar bilan asarlar yaratdi.

Tarjimayi holi
--------------

 Avtoportret
U go‘dakligida onasidan ayrilgan va uzoq qarindoshi befarzand Qadri Bey va xotini tomonidan asrab olingan. Unga uyda xususiy repetitorlar dars berib, uning badiiy isteʼdodini kashf etdilar.

Oʻn yoshida rasm chizishga jiddiy kirishgan va Usmon Hamdi Beydan saboq olgan. Soʻngra „Sanayi-i Nefise maktabi" (hozirgi Mimar Sinon Tasviriy Sanʼat Universitetining bir qismi boʻlgan Tasviriy sanʼat maktabi) asli italiyalik professor Salvatore Valeridan rasm va akvarelda ishlash boʻyicha koʻrsatma oldi. Shuningdek, u pianino, skripka va ud va kemenche kabi anʼanaviy cholgʻu asboblarini chalishni ham oʻrgangan.

Hamdi beyning taklifi bilan u bir nechta rasmlarini Myunxendagi koʻrgazmaga yubordi va u yerda oltin medal bilan taqdirlandi. Oradan ko‘p o‘tmay, u Istanbul Qizlar litseyida musiqa o‘qituvchisi bo‘lib, keyinchalik sanʼat va kashtachilikdan dars berishga tayinlangan. Abdulhamid II ning qizi Adile Sultonga saroyda rasm darslaridan saboq bergan. Bu davrda u turli shoirlar soʻzlariga musiqa bastalagan va bir qancha madaniy jurnallarda chop etilgan.

1911-yilda Istanbul opera jamiyati tomonidan oʻtkazilgan yirik koʻrgazmada uchta asarini namoyish qilganidan koʻp oʻtmay, unga sil kasalligi tashxisi qoʻyildi, ammo davolanisb oyoqqa turishi uchun juda kech edi va u keyingi yili shu kasallikdan vafot etdi. Uning vafotidan keyin qirqta surati „Usmonli rassomlar jamiyati" foydasiga sotildi. Asrab olgan otasi Qadri Bey shu qadar qayg‘uga tushdiki, Makkaga umra qildi va Usmonlilar hukmronligi ag‘darilgach, oʻsha yerda yashadi.

U Karacaahmet qabristoniga dafn qilindi. Uning qabr toshi taniqli xattot va uning hayotini *Tanin* gazetasida ketma-ket nashr ettirgan Xolide Edip Adıvarning *Son Eseri* (Soʻnggi ish) romani uchun ilhom manbai boʻldi.

Galereya
--------

* Kitob oʻqiyotgan ayolKitob oʻqiyotgan ayol
* Ud chalayotgan ayolUd chalayotgan ayol
* Namoz oʻqiyotgan qizNamoz oʻqiyotgan qiz
* Sohildagi sevishganlarSohildagi sevishganlar

Manbalar
--------

1. 1 2  Biographical notes @ Forum Gerçek.
2. 1 2 3  Curriculum Vitae (Wayback Machine saytida 2017-04-09 sanasida arxivlangan) @ the İstanbul Kadın Müzesi.

Havolalar
---------

* Kadrining oʻlimining 95 yilligi munosabati bilan Hashim Nur Gurel tomonidan virtual muzeyda minnatdorchilik bildirildi.
**Arabshohiylar** (Shayboniylar) turkiy - moʻgʻul sulola vakillari (oʻzbek)

Sulola tarixi
-------------

Xorazm va Shimoliy Xurosonda hukmronlik qilgan Chingiziylar sulolasi, boshqa shayboniylar singari Joʻchi Shibonning uchinchi oʻgʻlidan boʻlgan. Arabshohiylar nomini Poʻlatning oʻgʻli Arab Shoh sharafiga qoʻyishgan. Arabshohiylar Mangu-Temurning oʻgʻli Poʻladdan kelib chiqqan Mangu-Temur Badaqulning oʻgʻli, Badaqul Joʻchi-Buqaning oʻgʻli, Joʻchi-Buqa Bahodirning oʻgʻli, Bahodir oʻz navbatida Shibonning oʻgʻli edi.

Shuningdek, tarixiy adabiyotlarda "Yodgoriylar" nomi 1468-1469-yillarda Abul-Xayr xonliginiboshqargan arab shohi Yodgorxonning nevarasi nomidan ham qoʻllaniladi.

Qipchoq-turk tillarida soʻzlashuvchi va Dashti qipchoq oʻzbeklari tomonidan qoʻllab-quvvatlangan arabshohlar Xiva xonligini 1515 (1511) yildan 1770-yilgacha boshqargan. Qoʻngʻirot boshliqlari arabshohiylar qoʻl ostida inoqlar edi. XVII-XVIII asrlarda Xiva xonligida asosiy siyosiy kuch boʻlgan oʻzbeklar qabilalari: qoʻngʻirotlar, naymanlar, qiyotlar , mangʻitlar, nukuzlar, qanglilar va qipchoqlar 18-asrning 2-yarmidagi hokimiyat uchun kurashda oʻzbek qabilasi qoʻngʻrat gʻalaba qozondi. 1763-yilda Xiva xonligida oʻzbek urugʻining inoq unvoniga ega boʻlgan vakili Qoʻngʻrat Muhammad Amin inoq hokimiyat tepasiga keldi. Muhammad Amin 18-asr oʻrtalaridagi ogʻir inqirozdan soʻng mamlakat iqtisodiyotini tiklash siyosatini olib bordi. Uning hukmronligi davrida Xorazmda yirik sug'orish ishlari olib borildi. Qattiq ichki siyosat yuritib, dastlab katta qiyinchiliklar va omadsizliklarni boshdan kechirgan boʻlsada, asta-sekin davlatda nisbatan tinchlik va siyosiy barqarorlikni oʻrnatishga muvaffaq boʻldi. Tarixchi Ogaxiyning yozishicha, Muhammad Amin qoraqalpoqlarning katta guruhiga davlat tarkibida joylashishga ruxsat bergan. Oʻzbek-qoʻngʻirot ahli Muhammad Amin (1770-1790) va uning oʻgʻli Avaz Muhammad inoq (1790-1803) Arabshohiylar qoʻgʻirchoq xonlari yordamida hukmronlik qildi, Avazning oʻgʻli Eltuzarxon esa oʻzini xon deb eʼlon qilib, shaxsan hukmronlik qila boshladi.

Arabshohiylar hukmdorlari ro'yxati
----------------------------------

* Elbarsxon (1511/1515-1525)
* Sulton Hojixon(1525-?)
* Xasanqulixon
* Soʻfiyonxon
* Bujaqaxon
* Avaneshxon
* Kalxon (1539-1546)
* Aqatayxon (1546)
* Doʻst Muhammadxon (1546-1558)
* Hoji Muhammadxon (1558-1602)
* Arab Muhammadxon (1602-1623)
* Asfandiyorxon (1623-1643)
* Abulgʻozixon(1643-1663)
* Anushaxon (1663-1687)
* Erengxon (1687-1688)
* Shohniyozxon (1688-1702)
* Arab Muhammadxon II (1702-?)
* Hoji Muhammadxon II
* Yodgorxon (1714)
* Erengxon II(1714-1715)
* Shergʻozixon (1715-1728)
* Elbarsxon II (1728-1740)
* Ilbarsxon II Nodirshohdan mag'lub bo'lib, uning o'rniga Tohirxon hokim etib tayinlanadi.

Yana qarang
-----------

* Abul Gʻozixon II (1742-1745)
* Gʻaybxon (1745-1770)
* Abul Gʻozixon III (1770)

Manbalar
--------

1. ↑   Islom tarixi
2. ↑   book.google.kz
3. ↑   Sibr tarixi
4. ↑   Islom tarixi va Musulmon davlatlar ensiklopedia
5. ↑   Islomiy hududlar
6. ↑  Islom Ensiklopediyasi. Brugel. Yuriy Enaxovich

Havolalar
---------

* Arxiv.uz
* Arabshohiylar
**Seidmurod Xudoyorov** (1905-yil, Xiva xonligi – vafot etgan yili nomaʼlum, Chordjou viloyati, Turkmaniston SSR) – Turkmaniston SSR Chordjou viloyati, Kerkinskiy tumani, Lenin nomidagi kolxoz katta choʻponi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1958-yil).

Hayoti
------

1905-yilda Xiva xonligining Kaspiy oblasti taraflaridagi qishloq aholi punktlaridan birida (hozirgi Kerkin etrapi, Lebap viloyati hududida) kambagʻal dehqon oilasida tugʻilgan.

Bolaligidan boshlab qoʻy boqish bilan shugʻullangan. Kollektivlashtirishdan soʻng Kerkin tumanidagi Lenin kolxoziga ishga kirgan. Urushdan keyingi yillarda u katta choʻpon etib tayinlangan.

Lenin kolxozining raisi Eshonquli Aveniyozov rahbarligidagi Seidmurod Xudoyorov choʻponlar brigadasi har yili qoʻychilikda yaxshi natijalarni koʻrsatgan. 1957-yilda esa choʻponlar qoʻzilardan yuqori hosil olib, jun kesish boʻyicha kolxoz rejasini ortigʻi bilan bajarishgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1958-yil 5-iyundagi farmoni bilan *Qoʻychilikni rivojlantirish, goʻsht, jun va jun yetishtirish va yetkazib berishni koʻpaytirishda erishilgan ulkan muvaffaqiyatlari* uchun Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan. Shu Prezdiumning № 8593 sonli qoʻshimcha farmoni bilan *1957-yilda davlatga qorakoʻl moʻynasi va fan yutuqlaridan oʻz ish amaliyotida keng foydalanish va ilgʻor tajribalar uchun* Lenin ordeni va O‘roq va Bolg‘a oltin medali topshirilgan.

U bilan birgalikda ishlagan choʻponlar va Lenin kolxozning raisi Eshonquli Avezniyozov ham 1958-yilda u bilan birgalikda yuqorida keltirib oʻtilgan mukofotlar bilan taqdirlanishgan.

U umri davomida oʻzi tugʻilib oʻsgan Kerkinskiy tumanida yashagan va shu yerdan nafaqaga chiqqan. Nafaqaga chiqqanidan soʻng kasaba uyushmasining eʼtiborga molik shaxsiy nafaqaxoʻrlaridan biri boʻlgan Oʻlim sanasi haqida maʼlumotlar mavjud emas.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Худаяров Сеидмурад. Сайт «Герои страны».".
2. 1 2 3 4  Turkmenskaya Sovetskaya Ensiklopediya. – 1974—1989.
3. ↑  „Герои Социалистического Труда Туркмении".
**Preferensiya** (lot. praeferentia — afzal koʻraman) — biror bir faoliyat turini qoʻllab quvvatlash uchun ayrim davlatlar, korxonalar, tashkilotlarga beriladigan afzalliklar, imtiyozlar. Soliklarni kamaytirish, bojxo-na bojlaridan tashlamalar, toʻlovlardan ozod qilish, imtiyozli kreditlar taqdim etish shakllarida amalga oshiriladi. P. davlat tomonidan beriladi va aniq manzilli harakterga ega boʻladi. Davlatlararo munosabatlarda P. ham oʻzaro, ham bir tomonlama tartibda boʻlishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Dmitriy Tsutskarev** (oʻzbekcha: *Дмитрий Цуцкарев*; 1976-yil 1-yanvar) – oʻzbek suzuvchisi. Tsutskarev 2000-yilda Sidneyda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida erkaklar oʻrtasida 200 m masofaga batterflyay usulida suzishda qatnashgan. U Olmaotadagi Qozogʻiston Ochiq chempionatida FINA B toifasida 2:05.60 natijani qayd etgan. U yana beshta suzuvchiga, shu jumladan Ekvadorlik ikki karra olimpiyachi Roberto Delgadoga qarshi kurash olib borgan. 2:10.54 natija bilan suriyalik Fadi Kuuzmani ortda qoldirib, beshinchi oʻrin uchun poygaga chiqqan. Tsustkarev nimchorak finalga chiqa olmagan, chunki u dastlabki bosqichda umumiy hisobda qirq beshinchi oʻrinni egallagan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Swimming – Men's 200m Butterfly Startlist (Heat 1)" (PDF). *Sydney 2000*.  Omega Timing. Qaraldi: 2013-yil 23-aprel.
2. ↑  „Sydney 2000: Swimming – Men's 200m Butterfly Heat 1". *Sydney 2000*.  LA84 Foundation. 2011-yil 19-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 23-aprel.
3. ↑  „Malchow sets Olympic record in 200 fly". Canoe.ca (2000-yil 18-sentyabr). Qaraldi: 2013-yil 28-may.
Grafenning uch oʻlchamli sxematik koʻrinishi
**Grafen** (rus. графен, ingl. graphene) — kristall panjarasi „asalari uyasi" shaklidagi geksagonal tuzilishga ega uglerod (C) atomlaridan tashkil topgan bir atom qalinligidagi ikki oʻlchamli materialdir. Qalam uchun ishlatiladigan grafit ham aslida grafenning koʻp qatlamlaridan tashkil topgan. Laboratoriya sharoitida grafenni birinchi marta 2004-yilda Manchester Universitetining (Angliya) olimlari Andre Geim va Konstantin Novosyolovlar boshchiligidagi olimlar guruhi tomonidan hosil qilingan va 2010-yilda bu kashfiyoti uchun ular fizika fanidan Nobel mukofotiga sazovor boʻldilar. Grafen dunyodagi eng yupqa material boʻlishi bilan bir qatorda oʻzining fizik xossalari jihatidan juda noodatiy material hisoblanadi: birinchidan, grafen mustahkamligi boʻyicha poʻlat va olmosdan yuqoriroq turadi; ikkinchidan, uning elektr, issiqlik va yorugʻlik oʻtkazuvchanligi oʻta yuqoridir. Hozirgi vaqtda grafenning boshqa fizik, kimyoviy va biologik xususiyatlari butun dunyo olimlari tomonidan jadal ravishda oʻrganilmoqda. Shu bilan bir qatorda oʻzbek olimlarining nemis olimlari bilan hamkorlikdagi kashfiyotlari grafen nanolentalarining oʻtkazuvchanligini lazer nuri yordamida boshqarishga qaratilgan.

Grafenning fizik xossalari
--------------------------

Grafen nanolentalari
--------------------

Texnikada qoʻllanishi
---------------------

Manbalar
--------

1. ↑  *arxiv nusxasi*, 2015-02-28da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2015-12-15
2. ↑  Babajanov, D. et al. (2014). Particle Transport in Graphene Nanoribbon Driven by Ultrashort Pulses. European Physical Journal B. DOI 10.1140/epjb/e2014-50610-6

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Takaharu Furukava** (Furukawa Takaharu, 1984-yil 9-avgustda Aomori shahrida tugʻilgan) – yaponiyalik sportchi. U kamondan otish boʻyicha musobaqalarda qatnashadi. 2012 yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida u erkaklar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida kumush medalni qoʻlga kiritadi.

Furukawa 20040yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida erkaklar oʻrtasida oʻq otish boʻyicha ishtirok etgan. U birinchi oʻyinida gʻalaba qozonib, 1/8 finalga yoʻl oldi. Ikkinchi bosqichda u magʻlub boʻldi. Uning yakuniy reytingi umumiy hisobda 22-oʻrinni egalladi. Furukava, shuningdek, 2004 yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida kamondan otish boʻyicha 8-oʻrinni egallagan Yaponiya erkaklar jamoasi aʼzosi edi. Furukava 2006 yil noyabr oyida Yamaguchida kamondan otish boʻyicha 2006 yilgi butun Yaponiya milliy chempioni boʻlgan.

2008-yil yozgi Olimpiya oʻyinlari
---------------------------------

2008 yilda Pekinda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida Furukava oʻzining reyting bosqichini jami 663 ochko bilan yakunladi va bu unga birinchi bosqichda Maksim Kunda bilan toʻqnash kelgan final musobaqasi uchun 17-oʻrinni egalladi. Kunda bor-yoʻgʻi 48-raqam boʻlishiga qaramay, u Furukava bilan tenglasha oldi va ikkala kamonchi ham 111 ball toʻpladi. Qoʻshimcha raundda Furukava 18 ochko toʻpladi, ammo Kunda 19 ochko toʻplagani uchun keyingi bosqichga chiqadi.

2012-yil yozgi Olimpiya oʻyinlari
---------------------------------

2012 yilda Londonda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida Furukava oʻzining reyting bosqichini 679 ball bilan yakunladi, bu musobaqada 5-oʻrinni egalladi. U oltin medal raundiga yoʻl oldi va u erda janubiy koreyalik O Jin-Xyek bilan toʻqnash keldi. O Jin-Xyek Furukavaning biriga yettita set ochko toʻplaganidan soʻng, Oh-Jin Xyek oltin, Furukava kumush medal bilan taqdirlanadi.

2020-Yozgi Olimpiya oʻyinlari
-----------------------------

Furukawa yaponiyalik erkaklar terma jamoasi tarkibida ham, yakka tartibda ham bronza medallarini qoʻlga kiritadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Athlete biography: Takaharu Furukawa". *Beijing 2008*.  Beijing Organizing Committee for the Olympic Games. 2008-yil 7-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 18-avgust.
2. ↑  „Men's Individual - Olympic Archery". *London 2012*.  London Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games. 2013-yil 28-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 3-avgust.
3. ↑  „Archery Competition Schedule". *Tokyo 2020*.  Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games. 2021-yil 3-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 21-iyun.

Havolalar
---------

* Takaharu Furukawa at the World Archery Federation
* Takaharu Furukawa at Olympedia
* Takaharu Furukawa at Olympics.com
**Egov** — qattiq (temir, yogʻoch, plastmassa va boshqalar) buyumlar sirtidan yupqa qatlamda qirindi olish, tekislash, silliqlash uchun moʻljallangan koʻp tishli (tigʻli) chilangarlik quroli; ish sirtlari (yuzi yoki yonlari) ga kesuvchi tishlar kertilgan asbob. Dastlabki E.lar temir davrida paydo boʻlgan. Mustahkam poʻlatdan yasaladi. E. ish qismi va quyruq qismidan iborat. Quyruq qismiga dasta oʻrnatiladi. Vazifasiga qarab, umumiy ishlarga moʻljallangan, maxsus mashina Egovlari va boshqalar turlarga boʻlinadi.

Umumiy ishlarga moʻljallangan E.larning oʻtkir uchli yassi, toʻmtoq uchli yassi, kvadrat, uchburchak, dumaloq, yarim dumaloq, rombsimon, arrasimon xillari bor. Maxsus ishlarga moʻljallangan E.larga novsimon, ovalsimon E.lar kiradi. Mashina E.lari egovlash stanoklari va mashinalarida ishlatiladi. Bularga bor, disk, sterjenli, plastinkasimon E.lar kiradi. Ulardan aylanma yoki ilgarilamaqaytma harakatlanuvchi stanoklarga oʻrnatilib foydalaniladi. Tishlari soniga qarab, dagʻal, mayda tishli va mayin E.lar farqpanadi. Dagʻal (1 sm da 4,5 —12 ta), mayda tishli (13 — 26), mayin (42 — 80) E.lar boʻladi. Dagʻal E.lar buyumlarga dastlabki ishlov berish uchun moʻljallangan. Bunday E.lar bilan sirtlarga 0,1 — 0,2 mm aniqlikkacha ishlov beriladi. Mayda tishli E. toza ishlov berish uchun moʻljallangan. Bunday E.lar bilan 0,02 — 0,05 mm aniqdikkacha ishlov beriladi. Mayin E.lar buyumlarni pardozlash va oʻlchamiga yetkazish uchun ishlatiladi. Ular bilan sirtlarga 0,001 mm aniqpikkacha ishlov berish mumkin.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nixrom** (nikel va xrom) — nikel olovbardosh qotishmalari guruhining umumiy nomi. Tarkibida 65—80% nikel (Ni), 15—35% xrom (Gr), 1—20% temir (Fe), 0,5—2% marganets (Mp) va alyuminiy (3,5% gacha), kremniy (1,5% gacha), uglerod, oltingugurt aralashmalari boʻladi. Tarkibida Fe miqdory 20% dan ortiqboʻlgan N. ferronixrom deb ataladi. U pastroq temperaturaga chidaydi. N.ning olovbardoshligi juda yukori (1250° gacha), solishtirma elektr qarshiligi ham anchagina yukrri (1,05—1,4 mkom.m). Qarshilik elementlari, yukrri temperaturali sharoitda ishlaydigan detallar, baʼzan, reostatlar tayyorlashda ishlatiladi (yana qarang Nikelli qotishmalar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oltin standart** — mamlakatning pul va valyuta munosabatlarini oltindan pul tovari sifatida foydalanish asosida tashkil qilish shakli. Oltin standart oltin tanga, oltin yombi va oltin deviz (oltin valyuta) turlariga boʻlinadi (qarang Devizlar). Oltin tanga standart eng barqaror pul tizimi boʻlib, inflyasiyani istisno etadi, chunki ehtiyojdan ortiq oltin tangalar muomaladan olinib xazinaga aylanadi. Oltin standartni 1821-yilda Angliya banki boshlab berdi. Bu tizim huquqiy jihatdan 1867-yilda Parij konferensiyasida davlatlararo bitim bilan rasmiylashtirildi. Milliy valyuta kursi oltinga qatʼiy bogʻliq boʻlib, valyutaning oltin tarkibi orqali qatʼiy valyuta kursi boʻyicha birbiri bilan oʻzaro muvofiqlashtirilgan. Ularning oltin pariteti valyutalarda rasmiy belgilangan oltin miqdoridan kelib chiqqan holda aniklanib, valyutalar bevosita oltinga ayirboshlanar edi. Oltin tangalar cheklovlarsiz muomalada boʻlgan va zarb qilingan, qogʻoz pul oltin tangalarga erkin almashtirilgan, narxlar oltinda hisoblangan. Birinchi jahon urushi davrida deyarli barcha mamlakatlarda qogʻoz pullarga oltin almashtirish toʻxtatildi, muomaladagi oltin tangalar muomaladan chikarildi. 20-asrning 20-yillaridan ayrim mamlakatlarda (xususan, AQSH va Buyuk Britaniyada) oltin yombi standart joriy etildi, bunda banknotlar 12,5 kg gacha boʻlgan oltin yombilarga almashtirilgan, buning uchun esa bank-ka katta pul miqdorini takdim etish lozim boʻlgan. Boshqa mamlakatlarda kredit pullarini dastlab oltin yombi standarti mamlakatlari valyutalaridagi devizlarga soʻngra oltinga almashtirish tartibi paydo boʻldi va Oltin standartning bu shakli oltin deviz standart nomini oldi. Bu shaklda bir mamlakat va-lyutasi boshqa mamlakatlar vositasiga bogʻliq qilib qoʻyiladi.

Ikkinchi jahon urushidan keyin Bretton — Vuds valyuta tizimi shakllandi (k,. Bretton— Vuds bitimi) va oltin deviz standart fakat markaziy banklar uchun saqlab qolindi. Oltin jahon puli sifatida Yamayka shartnomasi (1976) imzolanishiga qadar muomalada boʻlgan.

Abdurahmat Boymurodov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Uzoqni oʻlchagich** - bir obyekt (punkt) bilan ikkinchi obyekt (punkt) orasidagi masofani oʻlchash uchun moʻljallangan asbob. Ish tamoyiliga koʻra, geometrik va fizikaviy turlarga boʻlinadi. Geometrik Uzoqni oʻlchagichda oʻlchash teng yonli uchburchak (ABC) ning balandligi (I) ni oʻlchashga asoslanadi. Buning uchun uchburchakning AV tomoni (baza) uzunligi (/), shu tomon qarshisida yotgan burchak (rh radian) maʼlum boʻlishi lozim (h=l/$). Bu qiymatlardan biri (/ yoki (3) oʻzgarmas yoki oʻzgaruvchan (oʻlchanadigan) boʻladi. Shu alomati boʻyicha Uzoqni oʻlchagich oʻzgarmas burchakli yoki oʻzgarmas bazali turlarga boʻlinadi.

Obʼyektni kuzatish zonasida ikkita parallel tola boʻlgan kuzatuv trubasidan iborat tolali U.oʻ.da burchak oʻzgarmas hisoblanadi. Koʻpchilik geodeziya asboblari (nivelirlar, teodolitlar va boshqalar) tolali Uzoqni oʻlchagich bilan taʼminlangan. Ancha murakkab optik U.oʻ.lar xususiy oʻzgarmas bazaga ega boʻladi. Ular 2 guruhga: monokulyar va binokulyar (stereoskopik) guruhlarga boʻlinadi.

Fizikaviy U.oʻ.ning yorugʻlik, radio va akustik turlari bor. Ularning ishi yorugʻlik, tovush yoki akustik signallarning obyektga boribqaytishi uchun sarflangan vaqtni oʻlchab masofani aniklashga asoslangan. Bunda yorugʻlik va tovush tezligi oʻzgarmas hisoblanadi. Bunday U.oʻ.lar kosmonavtikada, okean va dengizlar tubida masofalarni oʻlchashda ham qoʻllanadi. Masalan, "Lunoxod1" ga lazerli yorugʻlik U.oʻ. oʻrnatilgan (1970). U Oygacha boʻlgan masofa (385000 km) ni bir necha metr aniqlikda oʻlchashga imkon bergan. "Venera7" sayyoralararo avtomatik st-yasining parvozi paytida (1970) Yer bilan Venera orasidagi masofa (60 mln. km dan uzok.) 1 km aniqlikda oʻlchangan.

1. Geometrik uzokni oʻlchagich sxemasi: AV — baʼza, /}— parallaktik burchak; h — oʻlchanadigan masofa. 2. Monokulyar uzoqni oʻlchagich; V{ va V2 — qaytargichlar; O va O2 — tasvir hosil qiladigan optik tizimlar; S — maxsus qaytargich (prizma); Gʻ— fokal tekislik; Ok— okulyar; a va 6— okulyarda koʻrinadigan tasvirlar.

U.oʻ. muhandislik geodeziyasida (temir yoʻl qurilishida, gidroinshootlar qurishda, elektr uzatish liniyalari oʻtkazish va boshqalarda), topografik sʼyomkalarda, harbiy ishda (nishongacha masofani oʻlchashda), navigatsiyada, astronomik tadqiqotlarda, fotografiyada, kosmonavtika va okeanshunoslikda keng qoʻllanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jamiya Naimiya Lahor** - sunniy Barelvi harakati bilan bog'liq bo'lgan Lahordagi Islom universiteti. Sarfaroz Ahmad Naimiyning otasi Muftiy Muhammad Husayn Naimiy tomonidan asos solingan. Bu Pokistondagi Barelvi harakati uchun eng yirik sunniy muassasa bo'lib xizmat qiladi. 

"Naimiy" va "Naimiya" so'zlari Ahmad Rizo Xonning yaqin hamkori va shogirdi bo'lgan Naim-ud-Din Murodobodiy nomidan olingan. Doktor Rag'ib Husayn Naimiy muassasaning hozirgi direktori hisoblanadi.

Terrorizmga qarshi harakat
--------------------------

2009-yil may oyida ushbu institut direktori, muftiy Sarfaroz Ahmad Naimiy tomonidan "Harbiylar Tolibonni bir marta va butunlay yoʻq qilishlari kerak, aks holda ular butun mamlakatni bosib oladilar, bu esa katta falokatga olib keladi", degan bayonot bergan. 2009-yil may oyida u hukumat tomonidan chaqirilgan islom ulamolari konferensiyasida ham ishtirok etadi, unda xudkushlik hujumlari va begunoh musulmonlarning o‘ldirilishi islomga zid deb tanqid qilinadi. U ayollarning ta'lim olishda teng huquqli bo'lishi va maktablarda kompyuterlardan foydalanishni, Tolibonning Islomni qattiq talqin qilishiga qarama-qarshi bo'lgan g'oyalarni yoqlaydi.

Terror hujumi
-------------

Ushbu institut rahbari Sarfaraz Ahmad Naimiy o'ldirilgan xudkush portlashi yuz bergan vaqtda, global ommaviy axborot vositalari bu haqida keng yoritishgan. New York Times gazetasining yozishicha, hujum universitet tomonidan Tolibonga qarshi chiqarilgan fatvo (hukm)ga javob tariqasida amalga oshirilgan.

Yana qarang
-----------

* Islom ta'lim muassasalari ro'yxati

Havolalar
---------

* Rasmlarda: Pokistondagi portlashlar ulamoning o‘limiga sabab bo‘ldi, BBC, 2009-06-12
* Wikimapia -dagi Jamia Naemia masjidi, Garhi Shahu (Lahor) xaritasi

1. ↑  „Archived copy". 2015-yil 4-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 30-iyul.
2. ↑  **{{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda `sarlavha=` parametrini belgilashingiz kerak.** „". 2016-yil 5-martda asl nusxadan arxivlangan.
3. ↑  „Jamia Naeemia's 58 years to be celebrated | Pakistan Today".
4. ↑  Bomb kills senior Pakistan cleric, BBC, 2009-06-12
5. ↑  Suicide bombers strike Pakistan mosque, seminary, Associated Press, 2009-06-12
6. ↑  Moderate Cleric Killed in Pakistan, The New York Times, 2009-06-12
**Ichiqoralik** - bu boshqa birovning muvaffaqiyatsizligi, baxtsizligi, dramasi yoki fojiasi yoki boshqa birovning omadsizligi, baxtsizligi yoki qayg'usi dan kuzatuvchining quvonish hissi.

 *Monastirga qaytish*, Эдуардо Замацоис и Забала(ingl.)oʻzb. 1868 yil

Ichiqoralikning sabablari
-------------------------

Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, ichiqoralik ortida uchta asosiy harakatlantiruvchi kuchlar bor: agressiya, raqobat va adolat. Ichiqora odamlar ko'pincha o'zlarini past baholaydilar. Boshqa birovning muvaffaqiyatsizlikka uchraganini ko'rish, ularda o'zlariga bo'lgan ishonchni hosil qiladi. Buning sababi shundaki, ko'proq muvaffaqiyatli insonlarni kuzatish ularning o'z o'zini his qilishiga xalaqit beradi va bajara olgan insonning muvaffaqiyatsizligini ko'rish ularga tasalli manbai bo'lib xizmat qiladi.

Ilmiy tadqiqot
--------------

The New York Times jurnalining 2002-yilda chop etilgan maqolasida ichiqoralik bo'yicha bir nechta ilmiy tadqiqotlar keltirilgan bo'lib, u "boshqalarning baxtsizliklaridan zavqlanish" deb ta'riflangan. Ko'p ishlar ijtimoiy taqqoslash nazariyasiga asoslanadi, ya'ni atrofidagi odamlar muvaffaqiyatsizlikka uchraganda, kuzatuvchi o'zini yaxshi his qiladi. Boshqa tadqiqotchilar o'zini past baholaydigan bu turdagi odamlar o'zini yuqori baholaydigan odamlarga qaraganda ko'proq ichiqoralikni his qilishlarini e'tirof etdi  .

2006-yildagi tajriba shuni ko'rsatadiki, erkaklar (ha, ayollar emas) yomon odamlarning azob chekayotganini ko'rishdan zavqlanishadi. Tadqiqot bu hissiyotni o'rganish uchun miya markazlar faolligini (MRT yordamida) kuzatish orqali empatiyani tekshirish uchun jismoniy og'riq yordamida odamni kuzatish uchun mo'ljallangan. Tadqiqotchilar o'ylashardiki, miyadagi empatiya markazi elektr tokni yaxshi yoki yomon deb hisoblaydigan odamga berganida faolroq bo'ladi. Tadqiqotdan ma'lum bo'lishicha, erkaklarda zavqlanish markazlari obyektga tok yuborilganda ishga tushgan, chunki ular bu elektr tokini obyekt o'z qilgan ishiga munosib ravishda qabul qildi deb hisoblashgan.

Shuningdek qarang
-----------------

* Ispancha uyat
* O'z-o'zini past baholash

Manbalar
--------

1. ↑  *Warren St. John.* Sorrow So Sweet: A Guilty Pleasure in Another’s Woe // New York Times, Aug. 24, 2002.
**"Ozodlik"** — Sterlitamakdagi yodgorlik 1919-yil may oyida fuqarolar urushi paytida A.E. Vorobyov qoʻmondonligidagi 20-Penza otishma diviziyasi tomonidan ushbu shaharni bosib olishga bagʻishlangan.

Tarix
-----

Sterlitamak qoʻlga olinganining 56 yilligiga (shahar 1919-yil 25-mayda Kolchakdan qaytarib olingan) oʻsha janglar qahramonlari — Sharqiy frontning Qizil Armiya 20-Penza otishma diviziyasi jangchilari xotirasiga yodgorlik oʻrnatishga qaror qilindi. Yodgorlik Sterli daryosining oʻng qirgʻogʻida oʻrnatilgan. Kompozitsiya mualliflari arxitektor Y.A.Podryadov (XX asrning 70-yillarida Sterlitamak shahrining bosh meʼmori) va haykaltarosh Mixail Pavlovich Shabaltin edi. Ochilish 1975-yil 25-mayda boʻlib oʻtdi.

Tavsif
------

boshqird tillarida yozuvlar bilan yodgorlik lavhasi. Yodgorlikdagi barelyeflarda militsiya askarlari tasvirlangan, ular orasida bir qiz ham bor — Nina Teplova sanitariya otryadidan.

Qayta qurishdan oldin yodgorlikning yodgorlik lavhasida shunday deyilgan: "1919-yil 25-mayda ozod qilingan Qizil Armiya Sharqiy frontining 20-piyoda Penza diviziyasi askarlari va komandirlariga. Oq gvardiyachilardan Sterlitamak", oʻzining past poydevoriga qoʻyildi.

Memorial ansamblni qayta taʼmirlash jarayonida yodgorlik lavhasi tushirilgan poydevor demontaj qilindi; ustun oldidagi jangchi haykalining poydevoriga yangi doska oʻrnatildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „«Стерлитамакский рабочий»: История в названиях улиц. 3, 7 сентября 2010". 23-yanvar 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-yanvar 2015-yil.
2. ↑  „История Стерлитамака: ответы на вопросы. БезФормата.Ru". 18-yanvar 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-yanvar 2015-yil.

Havolalar
---------

* Sterlitamak shahar forumidagi xotira Arxivnaya kopiya -da arxivlangan [ *nufuzli boʻlmagan manba?* ]
* „Ozodlik" monumenti. Sterlya portali [ *norasmiy manba?* ]
**Soyagixona** — mayiz quritish uchun paxsadan qurilgan maxsus xona. Mayiz quritishning eng qadimiy usullaridan biri. Qashqadaryo viloyatining togʻli hududlarida koʻp uchraydi. Soyagixona atrofi ochiq, shamol esib turadigan, balandroq joylarda 8x5x4,5 m oʻlchamlarda, paxsa eni 60—70 sm qilib quriladi. Xona ichi shamollab turishi uchun toʻrt devorida shaxmatnamo tartibda uz. 60— 70 sm, kengligi 12—14 sm tirqishlar qoldiriladi. Xona ichida yerdan shipga qadar yogʻoch ustunlar oʻrnatilib, ularga koʻndalang qilib 20—30 sm oralikda uzum boshlarini osish uchun taxta qoqiladi yoki sim tortiladi.

Soyagixonada quritish uchun gʻujumlari koʻkimtir tusdagi Oq kishmish tanlab uziladi, uzum boshlari bir sutka soya joyda soʻlitiladi va saralab, Soyagixonaga osib chiqiladi. Quritish soyada, nim qorongʻi muhitda davom etgani uchun, mayiz yangi uzilgan uzum tusini saqlab qoladi. Quritish 30—40 kun davom etadi, soyagi mayiz chiqishi 20—22%. Keyingi yillarda Oʻzbekistonning boshqa viloyatlarida Qora kishmish navlari ham soya joyda quritilib, soyagi mayizlar tayyorlanmoqda. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**"Tavla oʻyinchisi" yodgorligi** (armancha: *Նարդի խաղացողը» հուշարձան*) — Yerevandagi yodgorlik. 2007-yil 4-noyabrda ochilgan.

Yodgorlikning yaratilish tarixi
-------------------------------

Yerevanda Nard oʻyinchisiga haykal oʻrnatish gʻoyasi, Yerevan davlat teatr va kino institutining „Jasorat" produserlik kursi talabalaridan chiqdi, kurs rahbari Ruben Jaginyan ularga qiziqarli haykallar va yodgorliklar oʻylab topish va jonlantirishni buyurganida paydo boʻldi. Talabalardan biri nard oʻyinchilari tasvirlangan haykal yaratishni taklif qildi. Uning gʻoyasini haykaltarosh Eduard Shaxikyan bronzada gavdalantirgan.

„Nard oʻyinchisi" haykali 2007-yil 4-noyabrda Yerevanning Gevorg Kochar koʻchasida, Xrachya Gaplanyan nomidagi Yerevan drama teatri binosi yonida oʻrnatilgan. Ochilishdan oldin yodgorlik zarga oʻxshash quti bilan qoplangan edi.

Galereya
--------

*

Manbalar
--------

1. ↑  Արձան՝ նարդի խաղացողներին
2. ↑  „Արձանի բացումը. լուսանկարներ". 5-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-mart 2015-yil.

Havolalar
---------

* „Tavla oʻyinchisi" yodgorligi
* „Tavla oʻyinchisi" yodgorligini oʻrnatish. Yodgorlikning koʻchaga oʻrnatilishidan fotoreportaj. Gevorg Kochar
**Abdurahmon Tanburiy Samarqandiy** (tojikcha: *Абдурраҳмони Танбӯрии Самарқандӣ*) – shu taxallus bilan ijod etgan va tojik tilida kuylagan mashhur shashmaqom xonandasi.

Hayoti
------

Abdurahmon Tanburiy 1850-yilda Samarqandda tugʻilgan. Taxminan 1898-yil yoki 1900-yilda Samarqandda vafot etgan.

1896-yildagi „Risolai Shashmaqom" risolasida Abdurahmon Tanburiy Samarqandiy haqida maʼlumot berilgan. Risolada taʼkidlanishicha u musiqa asboblarini mohirlik bilan chalishni biladigan, Buxoroda musiqa taʼlimini tugatgan mashhur va yaxshi xonanda sifatida koʻrsatilgan. Ustozlari Ahmad Donish va Karamat Dilkash Tanburiylar edi.

U asosan shashmaqom janridagi qoʻshiqlar kuylagan, qoʻshiqlariga musiqa bastalagan, mashhur shoirlarning turli gʻazallarini kuylagan, ayrim qoʻshiqlarini oʻz gʻazallari asosida yozgan. Abdurahmon Tanburiy Ahmad Donishdan oʻrgangan sheʼriyat va musiqa asoslarini rivojlantirdi. „Nasr", „Savt", „Mushkilot", „Shashmaqom" boʻyicha alohida bilim va mahoratga ega boʻlgan. U „Tasnifi Buzurg", „Tarjee Buzurg", „Gardun Buzurg", „Muhammasi Nasrul-Lai", „Sakili Islomi", „Sakili Sultoniy"ning „Buzurg" maqomida, „Rost" maqomida, „Tasnifi Rost", „Gardun Rost", „Mahammasi Rost", „Muhammasi Ushshoq", „Muhammasi Panjgoh"; „Navo" maqomida, „Tasnifi Navo", „Nagʻmi Oraz", „Muhammasi Navo", „Sakili Navo"; „Dugoh" maqomida, „Tasnifi Dugoh", „Tarji Dugoh", „Gardun Dugoh", „Peshrav", „Samoʻi Dugoh", „Muhammasi Dugoh" va „Segoh", „Iroq" va xalq kuylarini juda mahorat bilan ijro etgan. Tanburiy yaratgan ijod namunalari asosida koʻplab musiqa va vokal asarlar yaratilgan, xususan, „Tabur sadosi", „Amali Bahor", „Muhammasi Abdurrahmon" musiqiy tomoshalarda foydalanilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Donishnomai Shashmaqom./Zeri tahriri Olimov K. Abduvaliev A. Azizӣ F. Raҷabov A. Hakimov N. - Dushanbe, 2009. – ISBN 978-99947-49-13-3. S. 16
* Ensiklopediyai adabiyot va sanʼati toҷik. Ҷildi I (ABAY – KALIM). Dushanbe, 1988

Manbalar
--------

1. ↑  „Ученик Ахмада Даниша.". *www.dir.md*. Qaraldi: 12-sentabr 2023-yil.
2. ↑  Donishnomai Shashmaqom./Zeri tahriri Olimov K. Abduvaliev A. Azizӣ F. Raҷabov A. Hakimov N. - Dushanbe, 2009. - s. 15 ISBN 978-99947-49-13-3
**Sherali Xayrulloyevich Xayrulloyev** – Tojikiston davlat va siyosat arbobi. 1995—2013-yillarda Tojikiston mudofaa vaziri.

Biografiya
----------

1949 yil 8 noyabrda tugʻilgan. 1966-yilda oʻrta maktabni tamomlagan. 1970-yilda Tojikiston davlat universitetini, 1974-yilda Moskva moliya institutini (sirtdan) tamomlagan. 1970-yildan 1977-yilgacha SSSR Ichki ishlar vazirligining ichki qoʻshinlarida xizmat qilgan: harbiy qism moliya boʻlimi boshligʻining yordamchisi, harbiy qism moliya boʻlimi boshligʻi, oziq-ovqat xizmati boshligʻi. qism, harbiy qism komandirining moddiy-texnik taʼminot boʻyicha oʻrinbosari. Krasnoyarsk oʻlkasining Nijnyaya Poima qishlogʻida va Tuva Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Qizil shahrida xizmat qilgan.

1977-yildan Tojikiston SSR Ichki ishlar vazirligining axloq tuzatish ishlari muassasalari tizimida xizmat qilgan. Mehnat davolash markazi boshligʻining oʻrinbosari, axloq tuzatish muassasasi boshligʻi, Tojikiston SSR ichki ishlar vazirligining axloq tuzatish muassasalari boʻlimi boshligʻi oʻrinbosari va boshligʻi lavozimlarida ishlagan.

1988-yilda Tojikiston SSR ichki ishlar vazirining oʻrinbosari etib tayinlangan.

1992-yilda Tojikistonda boshlangan fuqarolar urushi davrida markaziy hukumatga sodiq qolgan, noqonuniy qurolli guruhlarga qarshi harbiy amaliyotlar uyushtirgan va shu sababli mustaqil Tojikiston Respublikasi ichki ishlar vaziri oʻrinbosari lavozimida qolgan.

1995-yil 7-aprelda Tojikiston mudofaa vaziri etib tayinlandi. Prezident Imomali Rahmonovga sodiq odamlardan biri. Prezidentining 2006-yildagi farmoni bilan qaytadan mudofaa vaziri etib tayinlandi. Tojikiston milliy qurolli kuchlarini yaratish va rivojlantirishga katta hissa qoʻshgan. Bir necha bor tojik armiyasining boʻlginchilar qoʻzgʻolonlariga qarshi jangovar harakatlariga rahbarlik qilgan. 2013-yil 19-noyabrda isteʼfoga chiqqan.

2014-yil yanvar oyida Tojikiston Prezidentining milliy xavfsizlik masalalari boʻyicha yordamchisi etib tayinlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Kucera, Joshua. „Tajikistanʻs Long-Serving Defense Minister Replaced". *EurasiaNet* (2013-yil 22-noyabr). Qaraldi: 2017-yil 15-oktyabr.
2. ↑  Sherali Xayrulloev na vstreche s aktivistami Xoroga
3. ↑
4. ↑
5. ↑  *arxiv nusxasi*, 2018-01-18da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2018-05-26
6. ↑  *arxiv nusxasi*, 2018-01-18da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2018-05-26