recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Steve Edmonds -** „Rock" laqabli, avstraliyalik sobiq regbi ligasi futbolchisi, 1970 va 1980-yillar oraligʻida oʻynagan. U New South Wales Rugby League NSWRL(Yangi Janubiy Uels regbi ligasi) musobaqasida uchun oʻynagan.

Karyerasi
---------

Edmonds oʻzining birinchi darajali regbi ligasi faoliyatini 1972-yilda Cronulla bilan boshlagan. Keyingi yili, 1973-yilda klub oʻzining birinchi grand finaliga chiqqanligi uchun u Cronullaning uchta final oʻyinida oʻynadi. Biroq, Edmonds jarohati tufayli grand finalda ishtirok eta olmadi va Cronulla grand finalda 10-7 hisobida magʻlub boʻldi. Hal qiluvchi oʻyinda oʻynash imkoniyatini qoʻldan boy bergan boʻlsa-da, Edmondsning mavsum davomidagi hissasi Cronullaning grand finalga chiqishiga yordam berdi. 1978-yilda turnir jadvalida 2-oʻrinni egallagan Cronulla finalga yoʻllanmani qoʻlga kiritdi. Cronulla final seriyasining birinchi haftasida Manlyni 17-12 hisobida magʻlub etdi. Shundan soʻng Cronulla kichik premyerlar Western Suburbsni magʻlub etib, Manlyga qarshi ikkinchi grand finalga chiqdi.

Grand Finalda Edmonds jamoaning qanot qismida oʻynadi va Cronulla ikkinchi boʻlimda 9-4 hisobida oldinga chiqdi. Atigi 3 kundan soʻng, Cronulla va Manly gʻolibni eʼlon qilish uchun katta final takroriy bahsda qatnashishlari kerak edi, chunki oʻsha haftada Avstraliya jamoasi oʻyinnga kirib kelgani va Angliyaga yoʻl olgani eʼlon qilindi. Manly ham, Cronulla ham charchagan oʻyinchilar bilan takroriy oʻyinga kirishdi, ammo aynan Manli 16:0 hisobida gʻalaba qozonib, toʻrtinchi premer-ligani qoʻlga kiritdi.

1979-yilda Edmonds Cronulla 13 urinish bilan eng yaxshi toʻpurar unvoniga erishdi. Edmonds 1981-yilgi mavsum oxirida nafaqaga chiqdi va oʻsha paytda klubning eng uzoq vaqt xizmat qilgan futbolchilaridan biri edi   .

Oʻyin ortida
------------

Edmonds 1967-yildan 2016-yilgacha klubning eng yaxshi futbolchilarini eʼtirof etgan „Yarim asr jamoasi" nominatsiyasiga nomzod boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „March 4: Greg Alexander born, SFS hosts first rugby league match". *www.nrl.com*. 19-oktyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-sentyabr 2023-yil.
2. ↑  Alan Whiticker/Glen Hudson: The Encyclopedia of Rugby League Players. (1995 edition) ISBN 1875169571
3. ↑  „Team of the Half Century: The Wingers". *www.sharks.com.au*.
4. ↑  „Cronulla's NRL premiership pays back the loyal fans of The Shire". *www.theguardian.com*.
**Shaista Xon masjidi** (bengalcha: *শায়েস্তা খাঁর মসজিদ*) – qadimgi Dakka, Bangladeshning Mitford hududida Buriganga daryosi boʻyida joylashgan tarixiy ahamiyatga ega meʼmoriy yodgorlik. Masjid Boburiylar davri meʼmorchiligi namunasidir. Inshoot Bengaliyalik Subahdar, Shoista Xon tomonidan qurilgan.

Tarixi
------

Subahdar Shoistaxon bu kichik masjidni Buriganga daryosi boʻyida qurdirgan. Shoista Xon 1664-yildan 1688-yilgacha Bengaliyani boshqargan Boburiylar subahdari edi. Bu masjid qurilishining aniq sanasi maʼlum emas, lekin u Subahdar Shoistaxon 1664-yilda Dakkaga ilk bor kelganida qurib bitkazilgan deb taxmin qilinadi. U Xonning birinchi noibi boʻlgan davrda yaʼni, 1663-1678-yillar oraligʻida qurilgan. Britaniya davrida masjid toʻsatdan yuz bergan yongʻin tufayli jiddiy zarar koʻrgan. Yaqinda masjid qayta taʼmirlanib, asl qiyofasini yoʻqotdi.

Eshik ustiga oʻrnatilgan fors tilidagi eski yozuv bugungi kunda ham saqlanib qolgan boʻlib, bu bitik masjid Shoistaxon tomonidan qurdirilganligi haqida maʼlumot beradi. Boshqa tafsilotlar, jumladan sanalar ham hanuz nomaʼlumligicha qolgan.

Arxitekturasi
-------------

Masjidning oʻlchami 14.13x7.62 metrni tashkil etadi. Masjid uchta gumbazli va toʻrtta sakkiz burchakli minoradan tashkil topgan. Markaziy gumbaz boshqalarga qaraganda kattaroqdir. Binoning sharqiy tomonida uchta, shimol va janub tomonda esa bittadan eshiklari bor. Undagi hamma eshiklar arkaga ega.

Hozirgi holati
--------------

Hozirda bu uch gumbazli masjid konstruktiv jihatdan mustahkam va u Mitford kasalxonasining ulkan inshooti orasida koʻrinmay ketadi. Garchi mahalliy aholi tomonidan masjidga nisbatan yomon munosabatda boʻlinsa-da, bu Shoistaxon qurdirgan inshootlarning muhimlaridan biridir. Masjid oʻzining asl koʻrinishini yoʻqotgan. Sirtning bezaklari hozirda gipslangan va yashil rangga boʻyalgan.

Yana qarang
-----------

* Bangladeshdagi masjidlar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  Muntassir Mamoon, *Dhaka Shomogra-3*, 2005, Ananya publisher, ISBN 984-412-468-9, pg-52, 70-71
2. ↑  Muntassir Mamoon, *Dhaka: Smriti Bismritir Nagari (1st Khandha)*, 2008, Ananya publisher, ISBN 984-412-104-3, pg-258
3. 1 2 3 4  „Shaista Khan Mosque". *Banglapedia*. Qaraldi: 22-iyun 2011-yil.

„Shaista Khan Mosque". *Banglapedia*. Retrieved 22 June 2011.
**Xudoning onasining Podkamenskaya belgisi** — Podkamenskayaʼda paydo boʻlgan Xudo onasining belgisi. Katolik cherkovida mo''jizaviy tarzda hurmatga sazovor.

Belgining tarixi
----------------

Afsonaga koʻra, Xudoning onasi Podkamenda mahalliy xalqqa zohir boʻlib, ularning taqvodorligi uchun minnatdorchilik bildirgan va ularga oʻzini xotirasida iz qoldirgan.

Belgining toji 1727-yil 15-avgustda Podkamendagi Dominikan monastirida boʻlib oʻtdi. Xudo onasining mahalliy mo''jizaviy ikonasining toj kiyish paytida cherkovning ichki qismi rasmlar va oymalar bilan bezatilgan. Parad muhitini yaratish uchun 56 ta qurol ishlatilgan. Bayram davomida 4169 ta ommaviy marosim oʻtkazildi, 28 000 chiroq va shamlar yondi. Toj kiyish marosimidagi vaʼz — Kazimir Grushetskiy (monastir ordenining monaxi, Grushetskiylarning Polsha chizigʻidan). Toj kiyish uchun tojni Benedikt XIII nomidan Mixail Pototskiy (1660-1749) olib kelgan.

1944-yil 12-martda Podkamendagi dahshatli pogrom paytida (bir necha yuz keksalar, bolalar va ayollar oʻldirilgan) faqat mo''jizaviy ikona saqlanib qoldi — Kremenets , Lvov va Krakov orqali u Vrotslavga etib keldi, u hali ham u erda. avliyo Voytsex cherkovi.

Manbalar
--------

1. ↑  Zamki ta xrami Ukraїni
2. ↑  Gruszecki herbu Lubicz (t. 4 s. 301—302)
**Xondiza polimetall ruda koni** — Surxondaryo viloyatidagi kon. Hisor togʻlarining jan.gʻarbiy qismida, Denov shahridan 90 km narida joylashgan. Vulkanogen jinslardagi kolchedanpolimetall sanoatgenetik tipga mansub. Konda 1968—74 yillarda mufassal razvedka ishlari olib borilgan. Konni T. Sh. Shoyoqubov ochgan. Xondiza polimetall ruda konir. k. vulkanotektonik strukturada joylashgan boʻlib, asosan, andezitdatsitriolit tarkibli quyi karbon togʻ jinslaridan tuzilgan. Intruziv togʻ jinslaridan granitporfir, gabbrogranit, gabbrodiorit, diabazporfir, adamelit va lamprofirlar mavjud. Kondagi eng katga ruda toʻplami vize yarusining zoy (C,t—V,) va vaxshivar (C,v2S) svita yotqiziklarida (konglomerat, qumtosh, alevrolit va riolitli tuflar) joylashgan. Asosiy rudalashuv zonasi bir-biriga yaqin joylashgan, 10– 20 m dan 120–150 m gacha boʻlgan qatlamsimon va linzasimon tanalardan iborat boʻlib, yalpi brekchiyasimon hamda xolxolsimon rudalar majmuasidan iborat. Polimetall rudalar, asosan, galenit, sfalerit, xalkopirit minerallaridan tashkil topgan. Oz miqdorda pirit, kvars, seritsit, dolomit, xlorid ham uchraydi. Rudada asosiy elementlar (Zn, Pb, Si) dan tashqari, sanoat ahamiyatiga ega Ai, Ag, Cd, Se, Fe va boshqa bor. Xondiza polimetall ruda konir.k.da qoʻrgʻoshin — 703,8 ming t (rudadagi tarkibi 2,99%), rux — 1503,8 ming t (6,39%), mis 173,1 ming t (0,85%), kumush — 2333,3 t (114,3%), oltin — 7064 kg (0,35 g/t), selen — 128 t (0,00068%), kadmiy, indiy va boshqalarning zaxiralari aniqlangan. Xondiza polimetall ruda konir.k.ni oʻzlashtirish 2005-yildan qoʻshma korxona tashkil qilish yoʻli bilan amalga oshirish moʻljallangan.
**Yelena Gnesina** **haykali ―** Moskvadagi Arbat hududidagi Gnesins nomidagi Rossiya musiqa akademiyasining kontsert zali oldida (Maliy Rjevskiy koʻchasidan) oʻrnatilgan.

Tarixi
------

Yelena Fabianovna Gnesina haykali 2004-yil 22-sentabrda ochilgan. Uning mualliflari haykaltaroshlar A. N. Burganov va I. A. Burganov va meʼmor E. G. Rozanov boʻlgan. Ular pianino chalayotgan yosh Elena Gnessina qiyofasi koʻrinishida, qalpoq oʻrniga qushlarning qanotlari bilan haykaltaroshlik kompozitsiyasini yaratdilar. Haykal bronzadan yasalgan boʻlib, balandligi 3,5 m boʻlib, qora marmar poydevorga oʻrnatilgan. 

Yodgorlikning ochilishi Elena Gnesina tavalludining 130-yilligi va institut (hozirgi Akademiya) tashkil etilganining 60-yilligiga toʻgʻri keldi.

Havolalar
---------

* „Памятник Елене Гнесиной в Москве" (ru).  Памятники и фонтаны. 8-avgust 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-avgust 2014-yil.



* „Памятник пианистке и педагогу Е. Ф. Гнесиной" (ru).  MosGid.ru. 10-avgust 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-avgust 2014-yil.



* „Памятник Елене Гнесиной" (ru).  Country Moscow. Всё о Москве. 11-avgust 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-avgust 2014-yil.
**Yonuvchi slanets sanoati** Ushbu sanoat slanetslarni qazib olish va ularni qayta ishlash tarmoqdaridan iborat.
Slanetslar tarkibida 60—70 foiz organik moddalar boʻlgan gilli yoki oxaktoshli togʻ jinslaridir. Tez oʻt oladi va tutab yonadi. Yonuvchi slanetslar tarkibida juda koʻp uchuvchan moddalar bor. Bu jixatdan ular qoʻngʻir koʻmir va xatto torfdan ustunlik qiladi. Shu sababdan ular gazlashtirish va kimyo sanoatida foydalanish uchun qoʻlaydir.
Slanetslardan zavod sharoitida xaydash yoʻli bilan olinadigan smola va smolasimon suv, och rangli motor yoqilgʻisi, surkov moylari, yogʻochni konservatsiya qilishda ishlatiladigan preparatlar, turli xil farmatsevtika maxsulotlari ishlab chiqarish uchun xom ashyo boʻlib hisoblanadi. Ularni quruq xaydash natijasida hosil qilinadigan slanets gazining issiqlik berish hususiyati 3800—4000 kaloriya boʻlib, undan yoqilgʻi sifatida foydalaniladi. Slanetslar yonishi natijasida hosil boʻladigan hoʻl qimmatli yopishtiruvchi modda boʻlib, undan sement, binokorlik gʻishti va issiqlik izolyatsiyasi materiallari ishlab chiqarishda foydalaniladi.
Yonuvchi slanetslarning yirik konlari Estoniya, Rossiya, Xitoy, AQSH, Kanada, Buyuk Britaniya, Avstraliya va Qozogʻistonda joylashgan.
Estoniya slanets sanoati mazkur davlatni gaz bilan taʻminlaydi. Bundan tashqari, Estoniyada yonuvchi slanetslardan qattiq yoqilgʻi sifatida ham, undan suyuq yoqilgʻi va gaz ishlab chiqarishda ham foydalaniladi.
**Abdulkarim al-Xorazmiy** (arabcha: ) – xattot va shoir.

Hayoti
------

Asli eronlik. Nastaʼliq xatining ilk ustozlaridan sanalgan Abdurrahmon al-Xorazmiyning oʻgʻli, xattot va shoir Abdurrahim al-Xorazmiyning ukasi. Sherozda tugʻilgani va hayotining aksariyat qismini oʻsha yerda kechirgani zikr qilinadi. Xattotlikni otasidan oʻrgangan va uning uslubini davom ettirgan. Oqquyunlik Sulton Yaʼqubning Tabrizdagi saroyida xattotlik qilgani tufayli „*al-Yaʼqubiy*" nisbasi bilan ham zikr qilinadi. Baʼzi asarlarida ushbu nom bilan imzo chekkan. Akasi Abdurrahim ham ayni sabablar bilan „*al-Yaʼqubiy*" nisbasini qoʻllagan. Biroq ikki aka-­uka Sulton Yaʼqubga taqdim etgan bir muraqqaʼlarida Abdulkarim „*al-Xorazmiy*", Abdurrahim esa, „*al-Yaʼqu­biy*" imzolarini qoʻllaganlari maʼlum. Zero, Abdulkarim al-Xorazmiy koʻproq „*al-Xorazmiy*" nisbasi bilan tanilgan. U darbadarlikda hayot kechirgan va ruhiy zoʻriqish sababli asarlariga „*Podshoh", „Hudo", „Zurafo"* kabi imzolarni ham qoʻllagan.

Abdulkarim al-Xorazmiy va akasi nastaʼliq xatini otalarining uslubida yozganlari bois, yozuvlar imzosiz boʻlganda ularni bir-biridan ajratish mushkul boʻlgan. Ushbu uslubning asosiy xarakterini tik harflarni uzun, yotiq harflarning kengroq tarzda yozilishi bilan ifodalash mumkin.

Mustaqimzoda Sulaymon Saʼduddin Afandining (vafoti: hijriy 1202, milodiy 1788-yil) „*Tuhfai xattotiyn*" asarida qayd qilinishicha, Abdulkarim al-Xorazmiy boshqa yozuv turlarida ham mohir boʻlgan, koʻp yozishni yoqtirmagan, uzoq vaqt tanaffusdan soʻng yozganlariga tuzatish kiritishga hojat sezmas edi.

Asarlari
--------

Abdulkarim al-Xorazmiyning qalamidan chiqqan asarlarning koʻpi Istanbul, shuningdek, Tehron va Sankt-Peterburg qoʻlyozma fondlarida saqlanmoqda. Bular orasida Tehron Majlisi shoʻroyi milliy kutubxonasida saqlanayotgan „*Holnomai Orifiy*" va „*Rushanoiynoma*" asarlari 883-yil (milodiy 1478) sanasi bilan qayd qilingan hamda ular Abdulkarim al-Xorazmiy koʻchirgan asarlarning eng oxirgilaridan, deb eʼtirof etilmoqda.

Abdulkarim al-Xorazmiyning sheʼriyat bilan ham shugʻullangani maʼlum boʻlsa-da, hozirgacha uning „*Devon*"*i* topilmagan.

Adabiyotlar
-----------

* Mustaqimzoda. *Tuhfai xattotiyn* (Ibn al-Amin Mahmud Kamol nashri). – Istanbul: 1928. 677;
* Qozi Ahmad Qummiy. *Gulistoni hunar*. – Tehron: 1352/1934. 58;
* Ali Alparslan. „*Abdülkerîm-i Hârizmî*". *TDV İA.* – İstanbul: 1988. I, 251-252.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yuriy Georgievich Ervye haykali ―** Tyumen neftining kashfiyotchisi Raul Tyumenning Markaziy tumanida oʻrnatilgan.

Tarix
-----

Yodgorlik 2004-yil 14-aprelda qurilgan va 2006-yil 14-aprelda Yuriy Ervierning tugʻilgan kuni arafasida 1960-70-yillarda boshqargan Glavtyumengeologiya binosi oldida ochilgan.

Kumush-kulrang materialning yodgorligi ekspeditsion kiyimlarda yosh geolog Ervier figurasidir. Ervier Tyumen yer osti boyliklarini aks ettiruvchi katta toshga suyanadi, u maxsus chisel bilan qazilgan. Yodgorlikning poydevori neftning ramzi boʻlgan qora granitdan qilingan. Haykalning balandligi 2,8 m boʻlib, haykalga asoslangan tosh Yuriy Ervierning koʻrsatmasi bilan Glavtyumengeologiya binosiga keltirildi. Toshdagi yozuv quyidagicha:

> Ervier Yuriy Georgievich. Minnatdor Tyumen
> 
> 

Yodgorlik muallifi Tyumen haykaltaroshi, Rossiya rassomlar uyushmasi aʼzosi Viktor Afanasyev edi-uning ishi tanlovga taqdim etilgan toʻrtta talabgorning eng yaxshisi deb tan olindi. Yodgorlikning meʼmori meʼmorlar uyushmasi va Rossiya federatsiyasi rassomlar uyushmasi aʼzosi, Rossiyaning xizmat koʻrsatgan meʼmori Viktor Stankevskiy edi. Yodgorlikni yaratish va oʻrnatish uchun 18,5 million rubl sarflandi. Tyumen viloyati budjetdan 11,5 million rubl ajratdi, ular hududni obodonlashtirish va yodgorlik uchun joy tayyorlashga sarflandi. Yamal-Nenets tumani maʼmuriyati 4 million rubl, Xanti-Mansiysk tumani — 1 million rubl berdi. Bundan tashqari, yodgorlikning oʻrnatilishi Yamburggazdobich, NOVATEK, Lukoyl — Gʻarbiy Sibir va boshqa kompaniyalar tomonidan moliyalashtirildi.

Havolalar
---------

* „Памятник Юрию Эрвье" (ru). 17-aprel 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-mart 2012-yil.



* *Ирина Аббасова.* „Памятник Эрвье откроют в Тюмени 14 апреля" (ru). 26-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-mart 2012-yil.
**Abdulkarim al-Halabiy** (arabcha:  – Abu Muhammad (Abu Ali) Qutbuddin Abdulkarim ibn Abdunnur ibn Munir al-Halabiy) – hadis va qiroat olimi.

Hayoti
------

Abdulkarim al-Halabiy 1265-66-yillar (hijriy 663-64-yillar)da Halab shahrida tavallud topgan. Manbalarda „*Ibn uxt ash-shayx Nasr ibn Sulaymon*" yoki „*Ibn Umar al-Manbijiy*" degan kunyalar bilan xalq orasida tanilgani keltiriladi. Abdulkarim al-Halabiyning qori boʻlib yetishishida togʻasi Nasr ibn Sulaymon al-Manbijiyning hissasi katta boʻlib, yoshligida undan qiroat ilmini oʻrgangan. Keyinchalik ilm talabida Qohira, soʻng Damashq va Hijozga borgan Abdulkarim al-Halabiy yerdagi koʻplab olimlardan tahsil olgan. Abu Tohir Ismoil ibn Hibatulloh al-Malijiy, Safiy­­yuddin Halil ibn Abu Bakr al-Marogʻiy, as-Saxoviy, shayx Hasan ibn Abdulloh ar-Roshidiy, al-Kamol az-Zariyr, ash-Shotibiy kabi ustozlardan qiroat ilmini oʻrganish bilan bir qatorda, Misr, Shom, Hijoz, Damashq va boshqa mintaqalik mingdan ziyod ustozlardan hadis eshitgan. Jumladan, Misrning hanbaliy mazhabi qozi al-quzotlari Abu Bakr Muhammad ibn Ibrohim al-Maqdisiy, Ibn Daqiq al-Iyd, Abu-l-Hasan Ali ibn Ahmad al-Maqdisiy, Abu-l-Abbos Ahmad ibn Abdulxoliq, Zaynab bint al-Makkiy al-Harroniy, Abu Muhammad Abdulaziz al-Harroniy kabi olimlardan hadis ilmini oʻrgangan. Uning oliy isnod bilan hadis ri­voyat qilgani va ustozlarining adadi ming yoki bir ming uch yuz nafar boʻlgani haqida maʼlumotlar mavjud. Koʻp marotaba haj safariga borgan. Abdulkarim al-Halabiy va Shamsuddin az-Zahabiy bir-birlaridan hadis rivoyat qilganlar. Uning shogirdlari ichidan Ibn al-Mulaqqin, Ibn Rofeʼ, Ibn Balabon, Ibn Marzuq al-Xatib va Abdulqodir al-Qurashiy kabi olimlar yetishib chiqqan. Manbalarda uning hanafiy mazhabiga mansub tavozeʼli, goʻzal axloqli shaxs boʻlgani zikr qilingan.

Asarlari
--------

* „Al-Ihtimām bi-talxӣs kitāb al-­ilmām". Ibn Daqiq al-Iydning „Al-­Ilmām bi-ahādӣs al-ahkām" nomli asa­rining muxtasari;

* „Sharh sahӣh al-Buxārӣ";

* „Al-Mavrid al-’azb al-hanӣ fi-l-­kalām ’alā sӣra Abd al-Gʻanӣ";

* Abdulgʻaniy ibn Abdulvohid al-Jammoiliyning „Ad-Durra al-muziyya fi-s-sӣra an-nabaviyya" nomli asarining sharhi;

* „Tarӣx Misr". Misrlik boʻlgan yoki Misr­da yashagan hadis roviylarining biografiyalariga oid alifbo tartibida bitilgan asar;

* „Mu’jam ash-shuyӯx". Muallif ustozlari biografiyasiga oid asar;

* „Al-Arbaʼӯn at-tusā’iyyāt";

* „Al-Arbaʼӯn al-mutabāyināt";

* „Al-Arbaʼӯn al-buldāniyya".

Vafoti
------

Abdulkarim al-Halabiy 1335-yil 25-martda (hijriy 30-iyul 735-yil) Misrda vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

* Az-Zahabiy. *Mu’jam ash-shuyӯx.* – Toif: 1988. I, 412;

* Ibn Hajar. *Ad-Durar al-kāmina.* II, 398-399;

* Ibn al-Jazariy. *Gʻāya an-nihāya.* I, 402;

* Ali Toksarı. „*Kutbüddin el-Halebî*". *TDV İA*. – Ankara: 2002. XXVI, 484.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Doyaxotin karvonsaroyi** - Turkmanistondagi 12-asrga oid meʼmoriy yodgorlik. Qad. Amul (Chorjoʻy)dan Xorazmga boradigan karvon yoʻli (Amudaryoning chap qirgʻogʻi)da joylashgan. Mahalliy aholi orasida Boy xotin karvonsaroyi nomi bilan ham maʼlum (afsonaga koʻra, mashhur bir boy xotin qurdirgan). Binoning tarhi toʻgʻri toʻrtburchak (112× 125 m), tashqi burchaklari burj-minorali boʻlib, toʻgʻri toʻrtburchakli qoʻrgʻon oʻrtasiga qurilgan. Karvonsaroy oʻrtasida atrofi toqili ayvonlar bilan oʻralgan katta hovli (53×53 m) boʻlgan. Unda yoʻlovchilar uchun hujralar, ot-ulovga esa choʻzinchoq xonalar qurilib, tepasi balxi gumbaz bilan berkitilgan. Hovlining har tara-fi oʻrtasida peshtoqli ayvon va chorsi xona hamda molxona va hujralarga ravoqlar orqali kirilgan. Devorlarning tashqi va ichki tomoni pishiq gʻishtdan, orasi esa xom gʻishtdan terilgan. D. k.ning old (shim.sharq) tomoni ulkan, goʻzal peshtoq bilan bezalgan, gʻishtlari boʻylama va koʻndalang ("archa" usulida) terilib, kufiy xatida toʻrt xalifa (Abu Bakr, Umar, Ali, Usmon) ning nomi yozilgan. D. k. Buyuk ipak yoʻlidagi yirik jamoat savdo-sotiq inshooti sifatida Oʻrta Osiyo meʼmorligi sanʼatini oʻzida mujassam etgan noyob namuna.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdulloh ibn Abdulasad** (arabcha:  — Abu Salama Abdulloh ibn Abdulasad ibn Hilol al-Qurashiy al-Maxzumiy) — sahoba.

Hayoti
------

Payg‘ambarning ko‘kaldoshi va xolalari Barra bint Abdulmuttalibning o‘g‘li. Xotini Ummu Salama bilan birga avval Habashistonga, so‘ngra esa Aqaba bay’atidan bir yil avval Madinaga hij­rat qilgan. Habashistondaligi vaqtida o‘g‘li Umar ibn Abu Salama tug‘ilgan. Quraysh qabilasidan Madinaga ilk hijrat qilgan Abdulloh ibn Abdulasadni Payg‘ambar Ushayra g‘azotiga chiqayotgan vaqtlarida (hijriy 2-yil jumadus-soniy) Madinada o‘z o‘rnilariga vakil qilib qoldirganlar. Abdulloh ibn Abdulasad Badr va Uhud g‘azotlarida qatnash­gan va bu g‘azotda jarohatlangan. Bir oyga yaqin davolanganidan so‘ng, Qatan safarida Bani Asad ustiga jo‘natilgan o‘ttiz besh kishilik guruhga boshchilik qilgan. Hijriy 4-yil muharram oyi/626-yilda Tulayha ibn Xuvaylid rahbarligida mazkur qabila mushriklari Madinaga bostirib borishni rejalashtirib turgan vaqtda, ushbu Abu Salama sariyyasi yuboriladi. Dushman qochib ketib, musulmonlar o‘ljalarni qo‘lga kiritadilar. Madinaga qaytgach, Uhudda olgan jarohat oqibatida Abdulloh ibn Abdulasad vafot etadi. Ochiq qolgan ko‘zlarini Payg‘ambar yopganlar. O‘limidan keyin xotini Ummu Salamani Payg‘ambar o‘z nikohlariga olganlar.

Abdulloh ibn Abdulasaddan rivoyat qilingan ikki hadis Ahmad ibn Hanbalning *"Musnad"*idan o‘rin olgan. Abdulloh ibn Abdulasadning Salama, Umar, Zaynab va Durra ismli farzandlari bo‘lgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Ahmad ibn Hanbal. *Musnad*. IV, 278;
2. Al-Voqidiy. *Al-Mag‘āzӣ.* I, 7, 340-346;
3. Ibn Hishom. *As-Sӣra.* II, 468;
4. Ibn Saʼd*. At-Tabaqāt al-kubrā.* III, 239-242; VIII, 87;
5. Ibn Abdulbar. *Al-Istӣ’āb.* II, 338-339;
6. Ibn al-Asir. *Usd al-g‘āba.* III, 294-296; VI, 152;
7. Az-Zahabiy. *Siyar.* I, 150-153; Ibn Hajar*. Al-Isāba.* II, 335;
8. Salahattın Polat. *"Ebû Seleme el-Mahzûmî".* *TDV İA.* — İstanbul: 1994. X, 229;
9. Alixonto‘ra Sog‘uniy. *Tarixi Muhammadiy*. — T.: „Movarounnahr", 2017. 650, 670;
10. Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. *Islom tarixi*. — T.: „Hilol-nashr", 2017. I, 223, 251, 261.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Xontangri**- Sharqiy Tyan-Shandagi choʻqqi, Qirgʻiziston va Qozogʻiston chegarasida joylashgan. Balandligi 6995 m. Asosan marmarlangan ohak toshdan tashkil topgan. Xontangri choʻqqisi — Tyan-Shanning eng yirik muzlanish markazi, muzliklarning umumiy maydoni 2500 km².

**Xontangri** — Markaziy Tyanipan togʻlaridagi choʻqki. Qirgʻiziston hududining eng sharqiy chekkasida, bal. 6995 m. Piramida shaklida. Paleozoy yoshidagi marmar va marmarlashgan ohaktoshdan tashkil topgan. Choʻqqini 1857 yilda P. P. Semyonov Tyanshanskiy X. deb atagan; ungacha qirgʻizcha Qantoo, yaʼni Xontogʻ deb atalar edi. Ilk oʻrta asrdan maʼlum boʻlgan hakiqiy Xontangri choʻqqisi jan.roqda Qaqshal tizmasida boʻlib, Gʻalaba choʻqqisi deb ataladi (7439 m). Xontangri T. Pogrebetskiy 1931 yil 1 sentabrda birinchi marta chiqqan. Yon bagʻirlari tik va qor bilan qoplanganligi sababli qor koʻchkilari boʻlib turadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Abdulloh ibn Abu Rabi’a** (arabcha:  — Abu Abdurrahmon (Abu Shihob) Abdulloh ibn Abu Rabi’a ibn al-Mug‘iyra al-Qurashiy al-Maxzumiy) — sahoba.

Hayoti
------

Mashhur arab shoiri Umar ibn Abu Rabi’a va Laylo bint Utorid ibn Hojiblarning o‘g‘li Abdulloh ibn Abu Rabi’a johiliyat davrida ziravorlar sotish bilan shug‘ullangan qurayshlik boy savdogarlardan edi. Xolid ibn Valid va Abu Jahl ibn Hishomlarning amakivachchasi bo‘lgan. O‘g‘li — al-Qibo’ nomi bilan tanilgan *al-Horis ibn Abdulloh ibn Abu Rabi’a* sahoba, baʼzi manbalarga ko‘ra esa, tobeʼinlardan bo‘lgan.

Abdulloh ibn Abu Rabi’a Islomga kirmasidan avval elchilar hay’ati aʼzolaridan bo‘lgan. Abu Robiya’ Johiliya zamonida Qurayshning ashroflaridan uni "ikki nayzali" deb chaqirganlar. Musulmon muhojirlarni qaytarib olish maqsadida Quraysh qabilasi tomonidan Habashistonga yuborilgan elchilar orasida, shuningdek, Badr jangida asirga olingan Maxzum qabilasi vakillarining fidyalarini to‘lash uchun Madinaga kelgan elchilar orasida ham bo‘lgan. Uhud jangida yuz kishilik mushrik kamonchilarga boshchilik qilgan. Makka fathi asnosida Alining singlisi Ummu Honi’ himoyasiga kirib, jonini saqlab qolgan.

Abdulloh ibn Abu Rabi’a Makka fathi kuni musulmon bo‘lgan. Payg‘ambar Hunayn g‘azotiga ketayotganlarida undan 30000 (yoki 40000) dirham qarz olganlar. Hunayndan qaytayotganlarida qarzlarini to‘lab, Abdulloh ibn Abu Rabi’a va oilasi haqqiga duo qilganlar. Uning johiliyatdagi Bahiyr (yoki Bujayro) ismini *Abdulloh* deb o‘zgartirganlar. Abdulloh ibn Abu Rabi’a keyinroq Yamanning Janad viloyatiga voliy etib tayinlangan. Umar Sanʼoni ham uning bosh­qaruviga topshirgan.

Vafoti
------

Usmon davrida ham voliylik qilgan Abdulloh ibn Abu Rabi’a xalifaga tatbiq qilinayotgan qamalni bekor qilish maqsadida yo‘lga chiqib, Makkaga yaqinroq bir joyga kelganda tuyadan yiqilib, vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

* Al-Voqidiy. *Al-Mag‘āzӣ*. — London: 1965-66. I, 89, 130, 140, 199, 220; II, 863;
* Ibn Saʼd*. At-Tabaqāt al-kubrā.* — Bayrut: 1968. V, 444;
* Ibn al-­Asir. *Usd al-g‘āba.* — Qohira: 1390-93. III, 232-233;
* Ibn Hajar*. Al-Isāba*. — Qohira: 1328. II, 305;
* Ign. Kratschkowsky. „*Ömer". İA.* IX, 461-462.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
| Changsha metropoliteni |
| --- |
|  |
| Maʼlumot |
| Davlat | Xitoy |
| Shahar | Changsha |
| Ochilgan vaqti | 2014-yil 29-aprel |
| Boshqaruvchi shirkat | Changsha Metro Corporation Ltd. |
| Davlat | Xitoy |
| Uzunligi | 83.6 km |
| Stantsiyalari soni | 68 ta |
| Yoʻllari soni | 3 ta |
| Kunlik yoʻlovchilar soni | 639 000 |
| Yillik yoʻlovchilar soni | 1.03 milliard |
| Boshligʻi | {{{Boshligʻi}}} |
| Sxemasi |
| Chansha metropoliteni |

**Changsha metropoliteni** — Xitoyning Hunan provinsiyasining poytaxti boʻlgan Changsha shahrida tezkor tranzit tizimi. Birinchi liniya 2014-yil 29-aprelda Xitoyning 18-chi shahar Changsha boʻlib, tezkor tranzit tizimini ochdi. Ikkinchi liniya, 2016-yilda foydalanishga topshirildi. 2018-yil oktabr oyidan boshlab toʻrtta qoʻshimcha liniya va 1-qatorga oʻtuvchi qurilish ishlari olib borildi.

Yoʻllar qurilishi
-----------------

### 1-yoʻl

### 2-yoʻl

### 3-yoʻl

Yana qarang
-----------

* Metropolitenlar roʻyxati

Manbalar
--------

Havolalar
---------


|  |  |
| --- | --- |
| Metro | *Metropoliten haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulloh ibn Abu Umayya** (arabcha:  — Abdulloh ibn Ubu Umayya ibn al-Mug‘iyra al-Maxzumiy) — sahoba.

Hayoti
------

Payg‘ambarning ammalari Otikaning o‘g‘li, ayollari Ummu Salamaning ota bir ukasi bo‘lgan. Abdulloh ibn Abu Umayya Islomning ilk davrida musulmonlarning ashaddiy dushmanlaridan biri edi. Islomning avvalida Payg‘ambarning amakilari Abu Tolibdan jiyaniga Islomga daʼvat qilishini to‘xtatishi, aks holda uni himoya qilmasligini aytishini talab qilib borgan hay’at aʼzolari orasida Abdulloh ibn Abu Umayya ham bo‘lgan. U Payg‘ambarni Islom daʼvatidan voz kechirish maqsadida tashkil qilingan majlisda, "Isro" surasining 93-oyatida ishorasi kelgan, yaʼni Payg‘ambar osmonga chiqib, u yerdan kitob olib tushmagunicha unga iymon keltirmasliklarini aytganlar orasida ham bo‘lgan. Ayrim rivoyatlarda Abdulloh ibn Abu Umayya musulmon muhojirlarni ortga qaytarish uchun Habashistonga borgan elchilar orasida ham bo‘lgani aytiladi. Payg‘ambar o‘lim to‘shagida yotgan Abu Tolibga iymon keltirishini taklif qilganlarida, Abdulloh ibn Abu Umayya ul Zotga qarshi chiqqan va Abu Tolibga dinidan qaytmasligi uchun bosim o‘tkazgan. Uhud jangi asnosida Madinada bo‘lgan, u yerdan to‘g‘ri Toifga borib, makkaliklarga urush haqida maʼlumot bergan.

Musulmonlikni qabul qilishi
---------------------------

Abdulloh ibn Abu Umayyaning Islomga dushmanligi Makka fathiga qadar davom etgan. Fathdan oldin Abu Sufyon bilan birga Madinaga borishga qaror qilgan. Ummu Salamaning iltimosiga binoan, Payg‘ambar ularni qabul qilgan va ular musulmon bo‘lganlar. Abdulloh ibn Abu Umayya Makka fathi va Hunayn jangida qatnashgan. Bu jangda Islomning ashaddiy dushmani va Saqiyf qabilasining raisi bo‘lgan Usmon ibn Abdullohni o‘ldirgan.

Vafoti
------

Abdulloh ibn Abu Umayya 629-30-yillar (hijriy 8-yil)da Toif qamali paytida shahid bo‘lgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Ibn Saʼd*. At-Tabaqāt al-kubrā.* — Bayrut: 1968. I, 122; II, 158;
2. At-Tabariy. *Tarӣx.* — Qohira: 1960-70. III, 50-51;
3. Ibn al-Asir. *Usd al-g‘āba.* — Qohira: 1970-73. III, 177-178;
4. Ibn Hajar*. Al-Isāba.* — Qohira: 1328. II, 277;
5. Muhammed Hamidullah. *Islam Peygamberı*. — İstanbul: 1990. II, 521-522.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Milan (maʼnolari).

**Milan** — Italiyaning shimoliy qismidagi shahar, Padana tekisligining markazida joylashgan. Lombardiya viloyati va Milan provinsiyasining maʼmuriy markazi. Mamlakatning yirik iqtisodiy va madaniy markazi. Aholisining soni jihatidan (2001-yilda 1,8 mln. kishi) Rim shahridan keyin 2-oʻrinda. Transport yoʻllarining yirik tuguni. Kema qatnaydigan kanallar orqali Po daryosi bilan bogʻlangan. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega.

Milan — mamlakatning muhim sanoat, ilmiy va madaniy markazi. Iqtisodiy faol aholining yarmidan koʻprogʻi sanoatda ishlaydi. Sanoatining yetakchi tarmogʻi — mashinasozlik (motorsozlik, avtomobilsozlik, samolyotsozlik, traktorsozlik va boshqalar) va metallurgiya. Neftni qayta ishlash, kimyo, yengil va oziq-ovqat sanoatlari ham rivojlangan. Toʻqimachilik, koʻn-poyabzal, poligrafiya korxonalari bor. Italiyaning yirik nashriyotchilik markazi. Geografik jurnallar, xarita, atlas, yillik toʻplam va hokazolarni nashr qiladigan mashhur "Turing klub Italyano" shu shahardan joy olgan. Milanda bir qancha oliy oʻquv yurtlari, jumladan universitet, texnika instituti, katolik, savdo universitetlari, konservatoriya, Nafis sanʼat akademiyasi va boshqa ilmiy muassasa, kutubxonalar, "La Skala" opera teatri va boshqa teatrlar, muzeylar, rasmlar galereyasi bor. Meʼmoriy yodgorliklar juda koʻp: cherkov va soborlar (katta cherkovlar), jamoat binolari saqlangan. Savdo universiteti, Milan koʻrgazma zali kabi zamonaviy binolar qurilgan.

Milanga miloddan avvalgi 4-asrda asos solingan. Miloddan avvalgi 196-yildan Rim tarkibida (lotincha nomi Mediolanum). 11—12-asrlarda hunarmandchilik va savdo markazi boʻlgan. 1535-yilda Ispaniyaga qoʻshib olingan. 1802-yildan Italiya Respublikasining, 1805-yildan Italiya qirolligining poytaxti. 1815—1859 yillarda Avstriya tarkibida boʻlgan. 1861-yilda Italiya qirolligiga qoʻshilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdulloh ibn Ali al-Margʻinoniy** (arabcha: عبد الله بن علي المرغيناني – Abdulloh ibn Ali ibn Soin ibn Abduljalil ibn Xalil ibn Abu Bakr al-Fargʻoniy Abu Bakr ibn Abu-l-Hasan ibn Abu Bakr al-Margʻinoniy) – faqih va roviy.

Hayoti
------

Abdulloh ibn Ali al-Margʻinoniy margʻilonlik yirik faqih, Samarqandda istiqomat qilib, imom-xatiblik vazifasida boʻlgan. Bagʻdodga 1204-yilda (hijriy 600) haj safaridan qaytib kirib kelgan. U yerda Abu Ahmad Amin, Abu Muhammad ibn Axzar, Abu-l-Qosim ibn Hasin va Abu Gʻolib ibn Banno, Abu Bakr al-Ansoriy va boshqalardan hadis eshitib, oʻz qoʻli bilan yozib borish bilan bir qatorda, movarounnahrlik ulamolardan olib kelgan qirqqa yaqin hadislarni rivoyat qilgan.

Abdulloh ibn Ali al-Margʻinoniy oʻz mazhabining yirik imomi, jadal, xilof va hadis ilmlari, tilshunoslik, nasr va nazm bobida tengi yoʻq bilimdon olim boʻlgan. Manbalar Abdulloh ibn Ali al-Margʻinoniyni xushsuratli, goʻzal axloqli, taqvodor va tavozeli inson boʻlganligi haqida xabar beradi. Islom ilmlari qatorida nazm va nasrda ham sermahsul ijodkor boʻlgan. Shunga qaramay, ilmiy merosi hali aniqlanib tadqiq qilinmagan. Buxoroda tutqunda shahid boʻlgan.

Adabiyotlar
-----------

* O. A. Qoriyev. *Fargʻona fiqh maktabi va Burhoniddin al-Margʻinoniy.* – T.: *"*Fan", 2009. 61;
* *Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi.* – Samarqand: „Imom Buxoriy xalqaro markazi", 2016. 222.
Abdulloh ibn Navfal (arabcha: عبد الله بن نوفل — Abu Muhammad Abdulloh ibn Navfal ibn Horis ibn Abdulmuttalib ibn Hishom,? — 63/682, Madina) — sahoba.

Hayoti
------

U va otasi sahobalardan. Payg‘ambarning eng katta amakilari  Horis Abdulloh ibn Navfalning bobosi edi. U Payg‘ambarga ko‘proq o‘xshagan sahobalardan bo‘lgan.

### Qozilik davri

Madina voliysi Marvon ibn Hakam uni 622-yil Madinaga qozi qilib tayinlagan. 669-yil Muoviya Marvon ibn Hakamni lavozimidan bo‘shatib, voliylikka Sa’id ibn Osni tayinlaydi. Yangi voliy Abdulloh ibn Navfalni vazifasidan bo‘shatib, o‘rniga Abu Salama ibn Abdurrahmon ibn Avfni qo‘yadi. Abu Hurayraning Abdulloh ibn Navfal haqida „U Islomda men ko‘rgan birinchi qozidir", degani rivoyat qilingan. Imom Molik ham shu fikrni bildirgan. Holbuki, Payg‘ambar davrlarida ham, xulafoi roshidiyn­lar tomonidan ham ko‘pgina shaharlarga qozilar tayinlangani maʼlum. Shuning­dek, Abu Bakr davrida Umarning, Umar davrida Abu Dardoning, Usmon davrida esa, Mug‘iyra ibn Navfal ibn Horisning qozilik ishlarini yuritganlari haqida manbalarda aniq maʼlumotlar mavjud. Abdulloh ibn Navfalning sakkiz yil davom etgan Madina qoziligidan so‘ng, boshqa lavozimda faoliyat olib borgani xususida manbalarda maʼlumotlar yo‘q. Abdulloh ibn Navfalning hadis rivoyat qilgani haqida ham hech qaysi manbada maʼlumotlar yo‘q.

Vafoti
------

Uning vafot sanasi haqida ham har xil rivoyatlar mavjud. Muoviya xalifalik davrining oxirgi (661-680-yillar) yillarida yoki 63/682-yil Harra voqeasida vafot etgani aytiladi. Shuni ham taʼkidlash kerakki, ayrim mualliflar 84/703-yil vafot etgan jiyani Abdulloh ibn Horis al-Hoshimiyni Abdulloh ibn Navfal bilan adashtirganlar.

Adabiyotlar
-----------

1. Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. — Bayrut: 1968. IV, 45; V, 21-22;
2. Ibn Qutayba. Al-Maʼārif. — Qohira: 1981. 127, 588;
3. At-Tabariy. Tarӣx. — Qohira: 1960-70. V, 172, 232; XI, 628-629;
4. Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1970-73. III, 407-408;
5. Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. Al-Kāmil. — Leiden: 1851-76. III, 420, 460; IV, 121;
6. Ibn Hajar. Al-Isāba. — Qohira: 1328. II, 377; III, 453-454;
7. Ahmet Özel. „Abdullah b. Nevfel". TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 126.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kavkaz xurmosi** yoki **oddiy xurmo** ( lotincha: *Diospyros lotus*) — xurmodoshlar (*Ebenaceae*) oilasiga mansub xurmo tukumiga kiruvchi o‘simlik turi, Yevroosiyoning subtropik mintaqalarida o‘sadi.

Tarqatishi va ekologiyasi
-------------------------

Ushbu turning tarqalishi Yaponiyadan Xitoy va Shimoliy Hindiston orqali O‘rtayer dengizining g‘arbiy qismidan Ispaniyaga qadar yetib boradi.

Bu meva daraxti pastki va o‘rta tog‘ kamarlarida o‘sadi, Kavkazda odatda dengiz sathidan 600 m balandlikda, O‘rta Osiyoda undan balandroq - 2000 m gacha ko‘tariladi. Odatda xurmo karkas, zarang, shumtol va boshqa bargli daraxtlar bilan birga o‘sadi. U tuproqqa talabchan emas, balki tosh yonbag‘irlarida ham qad roslayveradi, lekin yorug‘liksevar, shu sababli novdalardan yaxshi tozalanadi,bu uning tanasiga oʻzgacha ko‘rinish beradi.

**Tarqalishiga ko‘ra**: AQSH va Shimoliy Afrikada ham yetishtiriladi.

Oʻzbekistonda: Surxondaryo viloyati, Hisor tizmasi (To‘palang va Sangardak daryolari havzalari, Qo‘shtut, Tamshush, Xondiza qishloqlari atroflari)da tarqalgan.

Biologik tavsifi
----------------

Daraxtning bo‘yi 15–20 m ga yetadi, qo‘ng‘ir qora po‘stloqli daraxtdir.

Barglari mustahkam, qayishsimon, cho‘ziq, uzunligi 5-15 sm, kengligi 3-6 sm.

Gullari sarg‘ish-qizil, qo‘ng‘iroqsimon, ikki uyli, changchili gullari yarimsoyabonga to‘plangan.

Gullari mayda, ko‘kimtir. Iyun-iyulda gullab, mevasi oktyabr–noyabrda pishadi.

Qo‘llanilishi
-------------

Kavkaz xurmo mevalari iste’molga yaroqli, xushxo‘r. U o‘zida ko‘p shakar, olma kislotasi va vitaminlarni saqlaydi. Bu meva pishgan, qahraton qishlarda ko‘pincha quritilgan holatda iste’mol qilinadi. Quritish va muzlagan tartibda uni xo‘rak sifatida qo‘llash ichidagi vitaminini yo‘q qiladi.

Adabiyot
--------

* O'simlik hayoti. 6 jildda T. 5. 2-qism. Gulli o'simliklar / Ed. A. L. Taxtajyan. - M.: Ma'rifat, 1981 yil

1. ↑  „САФСАН ХУРМО".  Redbook.uz. 20-oktyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-oktyabr 2022-yil.
**Abilayxon haykali** (qozoqcha: *Абылай хан ескерткіші*) — Qozogʻistonning Kokshetau shahridagi yodgorlik. Kokshetau shahrining markaziy maydonida (koʻchada) joylashgan. Abay), favvorali bulvar kesishmasi oʻrtasida, maydonni bogʻ bilan bogʻlovchi, viloyat hokimligi binosiga qaragan. Kokshetaudagi eng yirik yodgorliklardan biri. Yodgorlik mualliflari: haykaltarosh Yu. D. Baymuqashev, meʼmor T. M. Jumagaliyev. Mualliflar fikriga koʻra, haykal tinchlik, donolik va barcha xalqlarning birligi timsolidir. 1999-yil 5-noyabrda shaharning koʻplab aholisi ishtirokida yodgorlikning tantanali ochilish marosimi boʻlib oʻtdi. Marosim chogʻida Turkistondagi Abilayxon dafn etilgan Xoja Ahmad Yassaviy maqbarasidan olib kelingan tuproq solingan kapsula yodgorlik poydevoriga qoʻyildi.

Yodgorlikning tavsifi
---------------------

Yodgorlik foni — nayzali arklarning jimjimador naqshli yarim aylana arkada parkka kirish qismini koʻrsatib turadi. Yodgorlik kompozitsiyasi ramziy daraxtning vertikal fonida oʻtirgan xon figurasidan iborat. Abilay choponda, baland bosh kiyimda va koʻkragida shaxsiy xon muhri bilan tasvirlangan. Boshi baland koʻtarilgan, bir qoʻli yon tomonda, ikkinchisi tizzasida. Tepada qanotlarini yoygan lochin bilan birlashuvchi uchta tanadan iborat baland „hayot daraxti" xalq birligi ramzidir.

Toʻgʻri burchakli poydevorga oʻrnatilgan yodgorlik va „hayot daraxti" kesilgan piramida koʻrinishidagi umumiy poydevor bilan birlashtirilgan. Poydevorning old tomonida "qozoqcha: *«Абылай 1711 — 1781 ханға мәңгі риза халықтан»* soʻzlari bitilgan. Haykal bronzadan yasalgan, balandligi — 5 m, daraxt ustunlari — taxminan 14 m. Tagkursisi qattiq granitdan yasalgan, ehrom yengil marmar bilan qoplangan. Yodgorlik atrofi obodonlashtirilib, koʻkalamzorlashtirilgan, gulzorlar barpo etilgan.

Yana qarang
-----------

* „Kokshetau yodgorliklari"
* „Abilayxon haykali" (Alma-Ota)

Manbalar
--------

1. ↑  „Памятник Абылай-хану".
2. ↑  „Памятник Абылай-хану в городе Кокшетау, Казахстан".
3. ↑  „На главной площади Кокшетау".

Havolalar
---------

* WikiMapia-dagi yodgorlik
"Afrosiyob arena"— Oʻzbekistonning Samarqand shahridagi koʻp maqsadli stadion. 12500 tomoshabinga moʻljallangan bu stadion Samarqanddagi 13800 tomoshabinga moʻljallangan "Dinamo" stadionidan keyin ikkinchi oʻrinda turadi. Bu mahalliy "Sherdor" futbol klublari va "Dinamo" yoshlar jamoasining uy arenasidir. 2015-yilgacha Samarqandning yana bir klubi "Registon" oʻz uyida bo'lgan uchrashuvlarini shu stadionda oʻtkazgan. Stadion 1989-yilda qurilgan va Samarqand viloyatidagi eng yirik stadionning biri. O'zbekistondagi ko'pgina stadionlaridan biri bo'lib, turli musoboqa, turnirlar, yoki madaniy tadbirlar o'tkazilinuvchi joylardan biridir. Bu inshoot Samarqand viloyatiga o'shgacha chiroy, o'zgacha tarovat berib, viloyatning qurilish salohiyati yanada yuqori darajaga ko'tarib turadi.

Tarixi
------

"Olimpiya" stadioni Samarqand olimpiya zaxiralari kolleji tomonidan foydalaniladigan yirik sport majmuasining bir qismidir. Samarqandning shimoliy qismida, Ibn Sino koʻchasining gʻarbiy va shimoliy qismlarida, janub tomondan Rudakiy koʻchasida joylashgan. Stadion Sovet davrida, ba'zi ma'lumotlarga ko'ra, 1989 yilda qurilgan.

Bir muddat "Registon "va "Sherdor "futbol klublari o'z uyida bo'lgan uchrashuvlarini stadionda o'tkazishgan. 2011 -yilda "Dinamo" stadioni kapital ta’mirlanayotganda "Dinamo" futbol klubi oʻz uyida bo'lgan uchrashuvlarini shu stadionda oʻtkazishgan. Ayni damda stadionda "Dinamo" yoshlar jamoasining o'z uyida bo'ladigan uchrashuvlari oʻtkazadi. Stadion olimpiya zaxiralari kollejining mahalliy jamoalariga ham mezbonlik qiladi.

Olimpiya zaxiralari kolleji oʻquvchilari futbol oʻyinlaridan tashqari stadionda mashgʻulotlar olib borishadi, shahar, viloyat, respublika miqyosida turli sport musobaqalari va tadbirlari (futbol, ​​yengil atletika va boshqalar) oʻtkaziladi.

Tavsifi
-------

### Xalqaro o'yinlar

2007 yil Olimpiya stadionida London-2008 Olimpiada o'yinlar saralash bosqchi doirasida O'zbekiston olimpiya terma jamoasi Suriya olimpya terma jamasini qabul qilgan

Yana qarang
-----------

Manbalar
--------

1. ↑  „Ретро! 13 йил аввал Самарқандда ўтган ва нурсиз дуранг билан якунига етган Ўзбекистон - Сурия ўйинини эслаймиз!" (11 окт 2021). 13-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-avgust 2022-yil.

Havolalar
---------

* Futbolfacts.ru sayti asosida stadion haqida ma'lumot Архивная копия
* Stadion haqida ma'lumot wildstat.ru saytida Архивная копия -da arxivlangan
* Stadion haqida ma'lumot wikimapia.org saytida
Sulaymon Yudakov uy-muzeyi – sovet bastakori, XX asr ikkinchi yarmidagi oʻzbek musiqasining klassigi Sulaymon Yudakov ijodiga bagʻishlangan muzey.

Tarixi
------

Poytaxtimizda Oʻzbekiston musiqa sanʼatining koʻzga koʻringan namoyandalaridan biri, XX asr ikkinchi yarmi oʻzbek musiqasi klassikasi Sulaymon Yudakovning uy-muzeyi ochgan. Muzey 2008-yil 14-dekabrda Toshkentda, Oʻzbekiston Bastakorlar uyida ochilgan. U yaratgan asarlar oʻzbek milliy madaniyati xazinasiga kirdi. Bu haqda REGNUM muxbiriga S. Yudakov jamgʻarmasi direktori Baris Babayev maʼlum qilgan. Unga koʻra, Sulaymon Yudakov milliy musiqa sanʼatida romans, fortepiano dueti, kvartet, kantata kabi yangi janrlarning asoschilaridan biridir. U birinchi oʻzbek hajviy operasi „Maysaraning ishi" va „Nasriddin yoshligi" komediya-satirik baletini yozgan.

Muzey Oʻzbekiston Bastakorlar uyushmasi, Baris Babayev boshchiligida Sulaymon Yudakov jamgʻarmasi va uning doʻstlari tomonidan tashkil etilgan.

Uy-muzeyda vaqti-vaqti bilan „Danko" adabiy-ijodiy birlashmasi yigʻilishlari hamda Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida seminarlar oʻtkazib turiladi. Muzey qoshida „Maysara" adabiy-musiqiy klubi tashkil etilgan.

"Sulaymon Yudakovning asosiy, eng yaxshi asari – „Maysaraning ishi" birinchi oʻzbek milliy hajviy operasi. U A. Navoiy nomidagi Katta teatr repertuarini qariyb yarim asr davomida bezab turibdi. Hajviy opera Oʻzbekistondan tashqari, dunyoning yana sakkiz davlatida sahnalashtirildi va shundan soʻng Yudakovning „Nasriddin yoshligi" oʻzbek milliy hajviy baleti, „Mening ona yurtim", „Mirzachoʻl", „Alyor", „Karnaval valsi" kabi taʼsirli asarlari, Pushkinning „Ne poy krasavitsa pri mne" soʻzlari asosida yaratilgan romans, „Dugonalar" qoʻshigʻi va boshqalar yaratildi. Bularning barchasi XX asrning buyuk oʻzbek bastakori uzoq yillar yashab ijod qilgan xonadonda ochilgan muzey koʻrgazmasida oʻz ifodasini topdi.

Sulaymon Yudakov
----------------

Asosiy maqola: Sulaymon Yudakov
Bastakor Sulaymon Aleksandrovich Yudakov 1916-yil 14-aprel, Qoʻqonda tavallud topgan. Oʻzbekiston xalq artisti (1976). 1944-yilda Tojikiston SSR madhiyasining kuyini bastalagan. Hozirda Sulaymon Yudakov tomonidan yaratilgan ushbu kuy Tojikistonning zamonaviy madhiyasining asosini tashkil etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „В Узбекистане открыли дом-музей классика узбекской музыки Сулеймана Юдакова UM.". *regnum.ru*. Qaraldi: 27-avgust 2020-yil.
2. ↑  „ЮДАКОВ Соломон Александрович (Сулейман Юдаков) | TsentrAziya". *centrasia.org*. Qaraldi: 27-avgust 2020-yil.
3. ↑  „Всенародно любимый: К 100-летию Соломона (Сулеймана) Александровича Юдакова » Пресс-клуб Согдийской области Республики Таджикистан". *sogdiana.tj*. Qaraldi: 27-avgust 2020-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
4. ↑  „Сулейман Александрович Юдаков. Узбекский композитор" (ru). *musicseasons* (15-aprel 2018-yil). 11-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-avgust 2020-yil.
5. ↑  „Осенние встречи в литературно-музыкальном клубе "МАЙСАРА" (Ташкент) | Sozvuchie". *sozvuchie.zviazda.by*. Qaraldi: 27-avgust 2020-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
Fayl:IslamInSpanish logo.jpg
**IslamInSpanish** ta'limiy, notijorat tashkilot bo'lib, audiovizual vositalar (DVD, televizor, audio CD, radio va interaktiv veb-sayt) orqali butun dunyo bo'ylab ispan tilida so'zlashuvchi nsonlarga islom haqida ma'lumot berishga harakat qiladi. U o'z materiallarni Qo'shma Shtatlar va ispan tilida so'zlashuvchi mamlakatlarda tarqatadi. Tashkilot Texasning Xyuston shahrida tashkil etilgan.

2013-yilda IslamInSpanish Xyuston hududidagi ikkita joyda ispan tilida xutbalar (maʼruzalar) bera boshladi. Haftalik sessiyalar butun dunyo bo'ylab ispan tilida so'zlashuvchi musulmon aholisiga onlayn tarzda uzatiladi. 2016-yilda IslamInSpanish Xyustonda ispan tilida so‘zlashuvchi birinchi masjidni ochgan. IslamInSpanish, Texas Davah Konvensiyasi bilan hamkorlikda 2016-yil dekabr oyida birinchi milliy Latino musulmonlari konvensiyasini tashkil qilgan.

Tashkilotning asosiy ta'sischisi - Jaime Fletcher hisoblanadi.

Yana qarang
-----------

* Latin musulmonlari
* Alianza Islamica
* Qora musulmonlar
* Qo'shma Shtatlardagi Islom
* Lotin Amerikasi musulmonlari
* Lotin Amerika Dawah tashkiloti

Manbalar
--------

1. ↑  „Friday Weekly Spanish Khutbah @ Centro Islamico". *IslamInSpanish*. 2-fevral 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-fevral 2016-yil.

Havolalar
---------

* IslamInSpanish.org .