recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tulixon**, Tuli, Tuluy (taxminan 1192—1230) — Chingizxonnchng kenja oʻgʻli, otasining harbiy ishlar boʻyicha bosh maslahatchisi, sarkarda. Moʻgʻullar davlatinint 4 udusidan birining egasi. T. ulusi 50 ming xonadondan iborat boʻlgan. T. "yeke(baligʻ)noʻyon" (ulugʻ janob, xoja) va "ezden" (hukmdor) kabi unvonlar bilan atalgan, u otasi mulki(yurt)ga merosxoʻr boʻlgan. 1211 — 15 yillarda Chingizxonning Shim. Xitoyga qilgan yurishlarida akalari (Joʻji, Chigʻatoy, Oʻqtoy) bilan birga qatnashgan. Moʻgʻullar istilosi davrida otasi bilan Buxoroni egallagan (1220). 1220-yil Tagʻochor noʻyon bilan 80 ming kishilik qoʻshinga bosh boʻlib Xurosonning Marv, Nishopur, Hirot kabi shaharlari, Tuye, Sabzavor, Jojarm, Niso, Obivard, Saraxs, Qof viloyatlarini 3 oy davomida bosib olib vayron qilgan. Soʻnfa otasi farmoniga koʻra, Toliqon, soʻng Badaxshon viloyatlari sari yoʻnalib otasi oʻrdusiga kelib qoʻshilgan. Chingizxon vafotidan soʻng (1227) 129 minglik moʻgʻul qoʻshinidan 104 ming nafari hamda Moʻgʻuliston, Xitoy, Qirgʻizlar yeri T. ixtiyoriga berilgan. 1229-yildagi moʻgʻul shahzodalari, noʻyonlari qurultoyi Chingizxonning 3oʻgʻli Oʻqtoyni buyuk qoon (xon) etib taxtga oʻtirganligini qonuniylashtirmaguncha T. otasining udeli — XalxaMongoliyani boshqargan. 1229—30 yillar Xitoy yurishidan qaytishda yoʻlda kasal boʻlib vafot etgan. Moʻgʻul tilida "tuli" — koʻzgu maʼnosini bildiradi. T. vafotidan soʻng "koʻzgu" atamasini qoʻllash taqiklangan, uning mulkiga xotini Surxuktani (kerayit malikasi, xristian dinida boʻlgan) egalik qilgan. T. moʻgʻullar orasida katta obroʻ-eʼtiborga ega boʻlgan. Bu avlod vakillaridan ulugʻ qoonlar chiqqan (1248—1634). T.ning oʻgʻli Huloku Erondagi elxoniylar sulolasiga asos solgan. Ichki Moʻgʻulistonda hanuzgacha T.ning maqbarasi deb hisoblanadigan koʻhna ibodatxona mavjud.

Manba.Rashia addin, Sbornikletopisey, t. 1—3, M. 1952—1960; Karpini P, Istoriya mongolov, M. 1957.

Adabiyot
--------

* Bartold V.V. Sochineniya, t.2(1), M. 1963; Mirzo Ulugʻbek, Toʻrt ulus tarixi, T. 1994.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bolalar folklori** — ogʻzaki ijod namunalari. Odatda bolalar yoki ular uchun kattalar tomonidan yaratiladi. Folklor janrining tarkibiy kismi. Oʻzbek Bolalar folklori alla, ertak, ermaklar, tez aytish, topishmoq, bolalar oʻyin qoʻshiqlari, erkalama, masharalama va boshqalarni oʻz ichiga oladi. Bolalar folklori bolaning tinglashiga, aytib yurishiga, oʻiiniga, qoʻshigʻiga moslangan boʻladi. Oʻzbekistonda Bolalar folklori namunalari toʻplam holida 1932-yildan nashr etila boshladi. Kattalar tomonidan yaratiladigan alla, ovutmachoq va erkalamalar onalar mehrmuhabbati bilan yoʻgʻrilgan boʻlib, ularda goʻdakning istiqboliga oid orzuumidlar, bola yashayotgan muhit oʻz ifodasini topadi. Bolani belash, oʻtqazish, atakchechak yurgizish, sakratish, oʻynatish va ovutishlarda "Toytoy", "Bordibordi" va boshqa ovutmachoklar aytiladi. Bolalar qoʻshiqlarining koʻplari yil fasllari bilan boglik. "Boychechak", "Oftob chiqsi olamga", "Chittigul", "Laylak keldi, yoz boʻldi", "Qurbaqa", "Qaldirgʻoch" kabi qoʻshiqlarni bolalar tom boshida, dalalarda, qishloq koʻchalarida aytishadi. Ular bahor kelishi, yomgʻir yogʻishi, quyoshning olamni isitishi, ilk chechak, birinchi qor kabi fasl va tabiat hodisalari bilan bogʻliq. "Bu bogʻchada olicha", "Zuvzuv boragʻon", "Chamandagul", "Oq sholi, koʻk sholi" va boshqa qoʻshiklar turli davrda aytilaveradi. Ularda ovchilik, dehqonchilik, chorvachilik, hunar va sanʼat bilan bogʻliq mehnat jarayonlari, kattalar xattiharakatlariga taqlid aks etadi. Oʻyinlar ham, qoʻshiqlar ham bolalarning akliy va jismoniy kamolatga yetishiga yordam beradi, ularda zavq uygʻotadi. Oʻyinlar Bolalar folklori ning murakkab turi boʻlib, ularda drama va musiqa unsurlari chatishib ketadi. Oʻyinlarni kichik yoshdagi bolalar "Choriy chambar", "Hakkalakam" kabi sanama oʻyinidan, katta bolalar "Qushim boshi" degan topishmoqdan boshlaydi.

Bolalar bogʻchalari, maktablarda oʻyinlardan keng foydalaniladi. Bolalar folklori yosh avlodni intizomli, jasur, qatʼiyatli, qiyinchiliklarni yengishga, oʻrtoqlariga yordam berishga tayyor boʻlish singari yaxshi sifatlarga ega boʻlib oʻsishlariga yordam beradi. Uning ayrim namunalari maktab darsliklari va oʻqish kitoblariga kiritilgan (yana qarang Bolalar oʻyin qoʻshiqlari).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Jahongirov F. Oʻzbek bolalar folklori, T. 1975; Oʻzbek xalq ogʻzaki poetik ijodi, T. 1980; Safarov O. Oʻzbek bolalar poetik folklori, T. 1985.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pitnak** — Oʻzbekiston Respublikasining Xorazm viloyati Tuproqqal'a tumani hududidagi shahar (1974-yildan). Amudaryoning chap sohilida joylashgan. Temir yoʻl stansiyasi. Viloyat markazi (Urganch shahri) gacha 90 km, tuman markazi (Hazo-rasp shahri)gacha 34 km. Aholisi 40,2 ming kishi (Pitnak qishlogʻi va Tuproqqalʼa hududi aholisi bilan birga; 2001), asosan, oʻzbeklar (95%), shuningdek, qozoq, turkman, rus, tatar va boshqa millat vakillari ham yashaydi. P. tarixiy joy nomi boʻlib Beruniy asarlarida ham uchraydi.

P. vohasi sugʻorish uchun qulay boʻlganligi sababli bu yerlarda mil. avvalgi asrlarda ham odamlar yashaganligi maʼlum (Kaparas, Elharas, Humbuztepa kabi kalʼa va tepaliklar oʻrnida olib borilgan arxeologik qazishmalar buni tasdikdaydi). 16-asr boshlarida Xiva xonligi tashkil topganda P. vohasi noiblik boʻlgan. 1873-yilda Kaufman boshchiligidagi rus qoʻshinlari P.ni ham bosib olishgan. 1920-yilgacha noiblik boʻlib turgan. 1920—27 yillarda esa tuman maqomini olgan. Keyinroq shu atrofdagi 4 ta qishloq birlashtirilib P. deb atalgan. 1924-yilning boshida P.da shoʻrolar hokimiyatiga qarshi qoʻzgʻolon boʻlib oʻtgan. "Pitnak" soʻzi qad. xorazmiy tilida "Pita — yer, taqir, nak — kichik, yaʼni "kichkina yer" maʼnosida ishla-tilgan. 1969-yil Tuyamoʻyin gidrouzelini qurish boshlanishi jarayonida P. qishlogʻi yonidagi dasht yerda Drujba shahri quriddi. 1992-yil 16-martda yon atrofdagi Sarimoy, Tuproqqalʼa va P. qishloqlari ham Drujba shahri kengashining maʼmuriy qaramogʻiga oʻtkazidsi va 1998-yil gacha shu nom (Drujba) bilan yuritildi.

P.da 6 sanoat korxonasi, 16 qurilish, 7 transport va aloqa, 7 savdo va maishiy xizmat, 200 oʻrta va kichik biznes, 2 qoʻshma korxonalari, Xorazm avtomobil ishlab chiqarish birlashmasi, Tuyamoʻyin GES, "Tuyamoʻyin — Urganch" suv tozalash in-shooti, shakarqand, paxta tozalash zavodlari va boshqa yirik korxonalar mavjud.

Shaharda qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlovchi zavodlar va yirik sexlar ishlab turibdi. P. hududidan temir yoʻl, respublika ahamiyatidagi Urganch—Toshkent magistral avtomobil yoʻli oʻtgan. 19 umumiy taʼlim maktabi, litsey-internat, kasb-hunar maktabi, madaniyat uyi, kutubxona bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Oʻzbekiston Hazorasp tumani |
| --- |
|  |
| 
Markazi: **Hazorasp** |
|  |
| Shaharlari | 
* Pitnak
 |
|  |
| Shaharchalari | 
* Hazorasp
 |
|  |
| Fuqarolar yig‘ini | 
* Beshta
* Boʻston
* Karvak
* Ov-shar
* Pichoqchi
* Sanoat
* Yuqori muhamon
* Pitnak
* Sarimoy
* Tuproqqalʼa
* Yangibozor
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abul-Hasan Ali Ibn Muhammad al-Basriy al-Mavardiy** - musulmon, huquqshunos, Shofe'iy mazhabida bo'lgan. U Xuroson va Bag‘dodda bosh qozi bo‘lib ishlagan, Abbosiylar xalifasi al-Qoim va al-Qodir saroyida diplomat bo‘lib ishlagan. Ayniqsa, u "Al-ahkom as-Sultoniya val-viloyatud-diniya" kitobini yozganidan keyin shuhrat qozongan.

Biografiya
----------

Toʻliq ismi: Abul-Hasan Ali ibn Muhammad ibn Habib al-Basriy al-Mavardiy. 974 yili Basrada tug‘ilgan. U yoshligidan hadis, fiqh va Qur’on tafsirlarini o‘z davrining al-Xatib al-Bag‘dodiy (vaf. 1072) va Abul Vohid as-Simariy kabi mashhur ilohiyot olimlaridan o‘rgangan. Bag‘dodga joylashib, mo‘taziliylar bilan uchrashib, ularga hamdardlik bildiradi.

Al-Mavardiy Ustuvaga bosh qozi etib tayinlanadi va keyin Bag‘dodga ko‘chib o‘tadi. U Abbosiylar xalifaligi va Buyid amirligi o‘rtasidagi muzokaralarda ham tasodifan diplomat rolini o‘ynagan. Bu muzokaralar uning eng muhim asari "Al-ahkom as-Sultoniya val-viloyatud-diniya" asari yaratilishiga sabab bo‘ldi. Abul-Hasan al-Mavardiy 1058-yil 27-mayda Bag‘dodda vafot etdi.

Ishlar va yozuvlar
------------------

Mavardiy fiqh, Qur’on tafsiri, davlatchilik asoslari va boshqaruv san’ati, kalom va hokazo kitoblar muallifi bo‘lgan. Uning kitoblari vafotidan so‘ng, shogirdlari biri tufayli nashr etilgan.

* *al-Ahkom as-Sultoniya val-Viloyat ad-Linya*
* *Al Vazar arafasi*
* *Nasihat kitob al-mulk*
* *Adab Kitob ad-Dunya va-d-Din*

Adabiyotlar
-----------

* Alizoda A. A. Mavardiy Abu al-Hasan // Islom ensiklopedik lug'ati. - M. : Ansor, 2007. - ISBN 978-5-98443-025-8
* *Tumanyan T. G. Abul-Hasan al-Mavardiy: huquq nazariyotchisi va siyosiy mutafakkir. Falsafa savollari, No 8, 2016. B.194-203.*
* *Tumanyan T. G. "Al-Ahkom as-sultoniya" risolasi islom siyosiy nazariyasining manbasi sifatida. Falsafa savollari, 5-son, 2018. B.172-178.*
* *Abul-Hasan al-Mavardiy. Hokimiyat va diniy boshqaruv qonunlari. "Al-Ahkam as-sultoniya val-viloyat ad-diniya" ("Hokimiyat qonunlari va diniy boshqaruv") risolasining "Fi’akd al-imoma" ("Imomning roziligi haqida") bobidan parchalar.. Tumanyan tomonidan tarjima va eslatmalar T. G. Falsafa savollari, № 5, 2018. S. 179-189.*
*
**Brylivka** ( ukraincha: *Брилівка* , ruscha: *Брилёвка* ) — Ukraina janubidagi Xerson viloyati, Xerson tumanidagi shahar tipidagi aholi punkti. U dashtda taxminan 50 kilometr (31 mi) Xersondan janubi-sharqda va 30 kilometr (19 mi) Qora dengiz sohilidan shimolda. Brylivka Ukrainaning romadalaridan biri bo'lgan Vynohradova qishloq hromadasiga tegishli.  4,182 aholi istiqomat qilishi aniqlangan.

Ma'muriy maqom
--------------

2020 yil 18 iyulgacha Brylivka Oleshki tumaniga tegishli edi. 2020 yil iyul oyida Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida bu tuman tugatildi, bu Xerson viloyatining rayonlari sonini beshtaga qisqartirdi. Oleshki tumani hududi Xerson tumaniga birlashtirilgan. 

1. ↑  „Виноградовская громада" (ru).  Портал об'єднаних громад України.
2. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (uk). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktyabr 2020-yil.
3. ↑  „Нові райони: карти + склад" (Ukrainian).  Міністерство розвитку громад та територій України.
**Abu-l-Abbos Ahmad al-Bujayriy** (arabcha: ) — Abu-l-Abbos Ahmad ibn Abu-l-Hasan Muhammad ibn Abu Hafs Umar ibn Muhammad ibn Bujayr ibn Hozim as-Sug‘diy al-Xushufag‘niy,? — 372/982,?) — muhaddis va roviy.

Hayoti va faoliyati
-------------------

*Ahmad al-Bujayriy* va *Ahmad al-Xushufag‘niy* nomlari bilan ham mashhur bo‘lgan. Dastlabki ilmini tug‘ilib o‘sgan qishlog‘i Xushufag‘nda, bobosi Abu Hafs al-Bujayriydan olgan. Manbalarda keltirishicha, Abu-l-Abbos Ahmad al-Bujayriy bobosining „A*l-Jāmi’ as-sahӣh*" („*Ishonchli to‘plam*") va „*Kitāb as-safӣna*" („*Kema kitobi*") asarlaridan tahsil olgan va ularni to‘liq o‘zlashtirgan. Keyinroq Abu-l-Abbos Ahmad al-Bujayriy o‘z davrining yetuk muhaddislaridan hadis eshitgan va yozib olgan. O‘z navbatida, undan ham bir qancha muhaddislar hadis rivoyat qilganlar.

Vafoti
------

Abu-l-Abbos Ahmad al-Bujayriy 372-yil rabi’ul-avval / 982-yil avgust-sentabr oylarida vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

1. As-Sam’oniy. Al-Ansāb. — Bayrut: „Dor al-­fikr", 1998. II, 370;
2. Abdulkarim as-Sam’oniy. Nasabnoma. — T.: „Hilol-nashr", 2017. 168-169.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Xabbl qonuni** - Koinotning uzluksiz kengayishi xususiyatini ifodalovchi qonun; 1929-yilda E. Xabbl taklif etgan. Bu kengayishning eng oddiy modeli bolalar sharini puflaganda uning kattalashishidir. Bunda shar sirtidagi boshlangʻich nuqtalar bir-biridan vaqt davomida uzoqlashib boradi. Kuzatuvchi shu nuqtalarning (galaktikalar toʻdasining) birida joylashgan, deb tushuntiradi. Galaktikalar toʻdalari va kvazarlarning bizdan uzoqligi R va uzoqlashish tezligi V orasidagi bogʻlanish quyidagicha ifodalanadi: V=HR; bunda N — Xabbl doimiysi. Xabbl qonuni katta masshtabda doimo oʻrinli, N doimiy fizik tabiatiga koʻra, vaqtga bogʻliq funksiya boʻlib, gravitatsion tortish kuchlari Koinot kengayishini sekinlashtirishi mumkin.

Xabbl qonuni amalda keng qoʻllaniladi. Uning yordamida, xususan, bizning Galaktikamizdan juda uzoqda joylashgan obyektlargacha boʻlgan masofa osonlik bilan aniqlanadi. Buning uchun obyektning spektridan uning qizilga siljishi qiymati topilib, yuqoridagi formuladan masofa qiymati hisoblanadi. Koinot galaktikalari, odatda, koʻproq toʻdalarni hosil qilib, ularga kirmaydiganlari (oʻz xususiy tezliklari boʻlgani uchun) Xabbl qonuniga taxminan 15% xatolik bilan boʻysunadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xarizma** (qadimgi yunoncha: *χάρισμα* [charisma] – muruvvat, ilohiy qobiliyat) – biror shaxsning boshqalarga nisbatan alohida xususiyatlarga egaligi (donoligi, qahramonligi, avliyoligi) va shu xususiyat yordamida xalqni boshqarishga haqli ekanligini ifodalaydigan tushuncha. X. tushunchasini ilk bor italiyalik ruhoniy Avliyo Paul moʻjizaviy qobiliyatga ega boʻlgan Iso paygʻambarga nisbatan ishlatgan. Ammo X.ni ilmiy tushuncha sifatida Maks Veber chuqur tadqiq qilib, uni „xudo bergan neʼmat" deb nomlagan. Qadimgi davrlarda faqat ilohiy mazmunga ega boʻlgan tushuncha vaqt oʻtishi bilan olimlar tomonidan real hayotga tatbiq etila borib, ilohiy qobiliyatga ega boʻlmagan, ammo alohida xususiyatlarga, yuksak fazilatlarga ega boʻlgan yetakchi tarixiy shaxslarga nisbatan ham ishlatila boshlangan.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Bu maqola **davlat arbobi** haqidadir. olim — Toxir Oripov bilan adashtirmang.

**Tohir Toʻlqinovich Oripov** (oʻzbekcha: *Тоҳир Тўлқинович Арипов*) — oʻzbek davlat arbobi, general-mayor. 2018-yildan Toshkent viloyati ichki ishlar bosh boshqarmasi boshligʻi.

Mehnat faoliyati
----------------

1974-yil 21-noyabrda Toshkent viloyati Yuqori Chirchiq tumanida tugʻilgan.

1992—1996-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Yongʻin xavfsizligi oliy texnik maktabi tinglovchisi.

1996—1997-yillarda Toshkent viloyati ichki ishlar boshqarmasi Yongʻin xavfsizligi boshqarmasi xizmat tayyorgarligi va oʻt oʻchirish boʻlimi muhandisi.

1997—2000-yillarda Toshkent viloyati Chirchiq shahar ichki ishlar boʻlimi yongʻin xavfsizligi boʻlinmasi davlat yongʻin nazorati inspektori.

2000—2001-yillarda Toshkent viloyati Chirchiq shahar ichki ishlar boʻlimi yongʻin xavfsizligi boʻlinmasi 3-sonli harbiylashtirilgan yongʻin xavfsizligi birikmasi katta muhandisi.

2001—2008-yillarda Toshkent viloyati Chirchiq shahar ichki ishlar boʻlimi yongʻin xavfsizligi boʻlinmasi 2-darajali 3-sonli harbiylashtirilgan yongʻin xavfsizligi otryadi komandiri.

2008—2009-yillarda Toshkent viloyati Qibray tumani ichki ishlar boʻlimi yongʻin xavfsizligi boʻlinmasi boshligʻi.

2009-yilda — Toshkent viloyati ichki ishlar boshqarmasi yongʻin xavfsizligi boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari.

2009—2013-yillarda Toshkent viloyati ichki ishlar boshqarmasi yongʻin xavfsizligi boshqarmasi boshligʻi.

2013—2017-yillarda — Namangan viloyati ichki ishlar boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari.

2017—2018-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi patrul-post xizmati va jamoat tartibini saqlash bosh boshqarmasi boshligʻi.

2018-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirining oʻrinbosari.

2018-yil oktyabrdan Toshkent viloyati ichki ishlar bosh boshqarmasi boshligʻi.

2022-yil 14-yanvarda general-mayor unvoni berilgan.

2019-yil 28-avgustda Mardlik ordeni bilan mukofotlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ichki ishlar vaziriga yangi o‘rinbosar tayinlandi".
2. ↑  „Toshkent viloyati IIBning yangi boshlig‘i va viloyatning yangi prokurori tayinlandi".
3. ↑  „Prezident Tohir Aripovga "general-mayor" unvonini berdi".
4. ↑  „Ўзбекистон Республикаси давлат мустақиллигининг йигирма саккиз йиллиги муносабати билан ҳарбий хизматчилар ва ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари ходимларидан бир гуруҳини мукофотлаш тўғрисида".
va lot. solutio — eritma) — gaz muhitida muallaq tu-radigan mayda-mayda qattiq yoki suyuq zarralardan tashkil topgan dispers tizimlar. A.dagi zarralarning kattaligi mm ning oʻn milliondan bir ulushidan tortib, bir necha mm gacha boradi (qor uchqunlari, yomgʻir tomchilari). A. qattiq yoki suyuq jismlarning maydalanishi, parchalanishi (mas, portlash vaqtida) yoki kondensatlanishi (mas, havodagi qattiq jism zarralari, gaz ionlari va boshqalarda suv bugining toʻplanishi) natijasida, shuningdek kimyoviy reaksiya vaqtida (ammiak bilan vodorod xloriddan ammoniy xlorid olinganda) vujudga keladi. A.ning muhim xususiyati zarralarning qarama-qarshi zaryadligidir, dispers muhitning zichligi va qovushomigi kichik boʻlganidan, bunday muhitdagi zarralar toʻxtovsiz harakat qilib turadi, buning natijasida ular oʻzaro toʻqnashib, osongina yiriklashishi mumkin (A. koagulyasiyasi), yiriklashgan zarralar esa ogirlik kuchi taʼsirida dispers muhitdan ajraladi — dispers tizim buziladi. A.ni parchalashda yuqori kuchlanishli elektr toki, markazdan qochirma kuch va ultratovushlardan, maxsus filtrlardan foydalaniladi. Meteorologiyada, havoni changdan tozalashda, harbiy ishda (tutun pardasi hosil qilishda), purka-gich yordamida jismlarga lok yoki boʻyoq berishda va boshqa ishlarda A. muhim rol oʻynaydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Biologiya stansiyalari** — oʻsimlik va hayvonlarni tabiiy sharoitda har taraflama oʻrganish hamda eksperimental tadqiqotlar oʻtkazish uchun moʻljallangan ilmiy tadqiqot muassasalari. B. yeda amaliy jihatdan ahamiyati katta masalalar (mas, iqlimlashtirish, baliq ovlash, baliq urchitish, dasht va baland togʻli hududlarni oʻzlashtirish, tabiiy komplekslarning biologik mahsuldorligini oshirish va h. k.)ni hal qilish bilan boglik muammolar ham ishlab chiqiladi. Biologiya stansiyalari tabiiy sharoiti va tirik organizmlarning oʻziga xosligi bilan bir-biridan farq qiladigan hududlarda joylashgan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika institutining Qizilqum choʻl zonasidagi B. s, Rossiyadagi Murmansk B. s, Qirgʻizistondagi Issiqkoʻl B. s, Armanistondagi Sevan kuli B. s, Moskva viloyatidagi Moskva davlat untining Biologiya stansiyalari shular B. yeda zamonaviy asbobuskunalar bilan jihozlangan lab. boʻladi. Ularda yuqori malakali ilmiy xodimlar ishlaydi, Biologiya stansiyalari ilmiy tadqiqot ishlari yakunlarini nashr ettirish huquqiga ega.biyologiya.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Категория:Персоналии по алфавиту
Категория:Писатели по алфавиту
Категория:Википедия:Карточки без параметров
Категория:Википедия:Статьи о писателях без портретов
Категория:Статьи о писателях без ссылки на Викитеку
**Eli Lyuksemburg** ( *Ilya Motelevich Lyuksemburg, 1940-yil,* 2019-yil 27-dekabr, Quddus ) - isroillik rus yozuvchisi, bokschi.

Biografiya
----------

Buxarestda tug‘ilgan. Otasining tuxum ombori bo'lgan, oilada to'rt aka-ukaning eng kattasi edi. Bessarabiya SSSR tarkibiga qo'shilishi bilan, oilasi Benderidagi vataniga qaytishga majbur bo'ldi. Ulug' Vatan urushi boshlanishi bilan O'rta Osiyoga - Qirg'izistonga, keyin O'zbekistonga evakuatsiya qilindi. Toshkentda E. M. Lyuksemburg oʻrta maktab va irrigatsiya texnikumini tamomlagan, boks boʻyicha shahar, Oʻzbekiston, Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston chempioni boʻlgan. Butunittifoq kasaba uyushmalari markaziy kengashining ikki karra chempioni. SSSR sport ustasi. Mashhur toshkentlik murabbiy Sidney Jekson tomonidan tarbiyalangan.

Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya institutini tamomlagan, boks boʻyicha murabbiy, oʻrta maktabda jismoniy tarbiya oʻqituvchisi, Oʻzbekiston SSR Maorif vazirligida kichik inspektor boʻlib ishlagan. Bir muncha vaqt Moskva va Lvovda yashab, boks bo'yicha respublika jamoalari tarkibida kurashgan. Kishinyovdagi "Dinamo" respublika stadionida murabbiy bo'lib ishlaganida u hikoyalar yozishni boshlagan.

1964-yilda nasr bilan shugʻullanishni boshlagan. 1967-yilda Toshkentga qaytib, SSSRdan chiqish uchun hujjatlarni topshirdi. Hujjatlari bir necha yil davomida rad javobini oldi. Rybnitsa Rebbe Xaim Zanvl Abramovich bilan tanishishdi va 1972-yilda Isroilga ko‘chib ketdi. U yerda murabbiylik faoliyatini davom ettirdi. Quddusda yashagan vaqtida Lyuksemburg birodarlar boks klubiga rahbarlik qilgan.

Birinchi kitobi "Uchinchi ma'bad" 1975-yilda Quddusdagi Aliya nashriyoti tomonidan nashr etilgan va ibroniy va ingliz tillariga tarjima qilingan. 

Akasi - Grigoriy Motelevich Lyuksemburg (Gershon Lyuksemburg, 1944-yilda Frunzeda tug‘ilgan), isroillik rus shoiri, qoʻshiqlar muallifi, boks boʻyicha Oʻzbekiston va Isroilning koʻp karra chempioni, IX Makkabiya oʻyinlari gʻolibi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Марк Зайчик «Большой ринг Шломо Ниязова»". 9-may 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-mart 2015-yil.
2. ↑  „Иерусалимский мемориал Сиднея Джаксона". 17-mart 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-mart 2015-yil.
3. ↑  „Интервью с Эли Люксембургом". 2-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-mart 2015-yil.
4. ↑  „Jerusalem Boxing Club". 18-fevral 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-mart 2015-yil.
5. ↑  „Jerusalem boxing club lets fighters escape outside battles". 2-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-mart 2015-yil.
**Gladiolus** (Gladiolus L.) — savsarguldoshlar (savsargullilar oilasi)ga mansub tuganak piyozli koʻp yillik, manzarali oʻsimlik. 200 ga yaqin turi bor. Oʻrta Osiyoda 3 turi oʻstiriladi. Ekma G.ning 8 mingga yaqin navi bor. Poyasi tik, deyarli shoxlamaydi, boʻyi 40—200 sm. Bargi toq patsimon, poyada ikki qator boʻlib joylashadi. Guli karnay shaklida, sal qoʻsh labli va bukilgan naysimon, 20 sm keladi. Gullari poya uchida bir qator, baʼzan ikki qator oʻrnashadi (gul poyasidagi gullarning soni 25 tagacha boʻladi). Mart—aprelda ekiladi, iyundan avgustgacha (yanvar—fevralda tuvaklarga oʻtqazilgani aprel—mayda) ochiladi. Ertagisi 80, kechkisi 90 kunda ochiladi. G. ekiladigan yer kuzda 35— 40 sm chuqurlikda haydalib, gektariga 80—100 t goʻng yoki kompost, 250– 300 kg fosforli, 120– 150 kg kaliyli oʻgʻit, bahorda ekish vaktida 250– 300 kg azotli oʻgʻit solinadi. Kuzda tuganakpiyozi poʻstidan tozalanib, sovuq suvda yuvib quritiladi, soʻngra yertoʻlada 4—5° haroratda saqlanadi. Oʻzbekistonda G.ning kanada (Kanadu), minerva (Minera), monsoyer (Monsouer), pikardi (Picardi) navlari oʻstiriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Категория:Персоналии по алфавиту
Категория:Учёные по алфавиту
**Ivan Alekseyevich Kablukov** (21-avgust 1857-yil, Moskva, Moskva okrugi, Troitskiy uyezd, Prussi qishlog'i, Rossiya imperiyasi – 1942-yil 5-may, Toshkent, O'zbekiston SSR, SSSR) – rus va sovet fizik kimyogari.

SSSR Fanlar akademiyasining faxriy a'zosi (1932). Ivan bir vaqtning o'zida va mustaqil ravishda V. A. Kistyakovskiy bilan ionlarning kontseptsiyasini taklif qilgan va eritmalarning fizik va kimyoviy nazariyalarini birlashtirishga asos solgan. Rossiyada fizik kimyogarlar maktabining asoschisi. Mehnat Qahramoni.

Biografiyasi
------------

Ivan Alekseyevich 21-avgust 1857-yil Moskvada Moskva viloyati , Troitsk uyezdining Prussi qishlog'ida (hozirgi Mitishinskiy tumani, Moskva viloyati) stomatologlar oilasida tavallud topgan.

Kablukov 1876-yilda 2-Moskva klassik gimnaziyasini tamomlagan. Moskva universitetining fizika-matematika fakultetining tabiiy fanlar bo'limi talabasi bo'lgan (1876–1880) va uni nomzodlik darajasi bilan tugatgan. Ivan talabalik yillarida V. A. Maklakovning ustozi bo'lgan. Professor V. V. Markovnikovning tavsiyasiga ko'ra, Kablukov kimyo kafedrasiga professorlikka tayyorlash uchun qoldirildi. 1881–1882-yillarda Sankt-Peterburg universitetida kimyo professori A. M. Butlerovning kimyoviy laboratoriyasi xodim bo'lib ishlagan, keyin esa Moskva universitetida V. V. Markovnikov bilan ishini davom ettirgan.

  

Kablukov 1889-yilda professor S. Arrenius rahbarligida Leypsig universitetida professor V. Ostvald laboratoriyasida ishlagan.

Ivan 1897–1906-yillarda Moskva muhandislik maktabida dars bergan. U yerda noorganik va analitik kimyo, shuningdek, qurilish materiallari texnologiyasi va temir metallurgiya bo'yicha amaliy mashg'ulotlar olib borgan.

1918-yil kuzida oktyabr inqilobidan so'ng uning akasi Nikolay Alekseyevich hibsga olingan. Ammo tez orada Ivan Alekseyevichning qo'llab-quvvatlashi tufayli ozodlikka chiqqan.

1941-yil sentyabr oyida Ulug' Vatan urushi boshlanganidan keyin bo'lim xodimlarining bir qismi Chakino (Tambov viloyati) va Samarqandga evakuatsiya qilingan. Kablukov 1942-yil 5-mayda evakuatsiya paytida Toshkentda vafot etgan.

Oilasi
------

Ivan Alekseyevichning otasi Aleksey Fedorovich Kablukov (1814–1882) – Moskva viloyati Vitenevo qishlog'idagi Saltikov-Shedrin mulkining boshqaruvchisi, stomatolog bo'lgan.

Onasi – Kablukova Yekaterina Stepanovna.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Академик Каблуков Иван Алексеевич".  Химический факультет МГУ. 10-fevral 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-avgust 2014-yil.
2. ↑  „Кафедра неорганической и аналитической химии" (deadlink).  РГАУ-МСХА им. К.А. Тимирязева. 9-avgust 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-avgust 2014-yil.
3. ↑  Прогрессивная Дума. // "Искры". Год 17 1917, № 2. с. 12-14 на сайте НЭБ
4. ↑  Варущенко, Зайцева (2007). *Жизнь, посвященная науке (К 150-летию со дня рождения академика И. А. Каблукова)*. **77** (Вестник Российской академии наук nashri). pp. 907. .
5. ↑  *Светлана Самоделова.* „Самый рассеянный герой".  Московский Комсомолец (6-iyul 2007-yil). 11-avgust 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-avgust 2014-yil.
**Jirau** — xalq sheʼriyati namoyandasi boʻlib, oʻz qalbidan qoʻshiqlar kuylaydi, doston va kurashlarni ijro etadi. Jirau nomi „qoʻshiq" soʻzidan kelib chiqqan. Anʼanaviy qozoq jamiyatida jirovlar xalqning maʼnaviy rahnamosi, jamoatchilik fikrini shakllantiruvchi shaxs rolini oʻynagan. Xonlar va mamlakatning boshqa hukmdorlari dehqonlar fikrini inobatga oldilar. Askarlar harbiy yurishlarda qatnashib, milliy mudofaa va fuqarolik mavzularida sheʼrlar yozdilar. Uning asarlari oʻzining taʼsirchanligi, olamning oʻtkirligi, bir necha soʻzga koʻp maʼno sigʻadigan aniqligi, qiyinchilikni yengib oʻtadigan badiiy mahorati, qudratli hayotiyligi bilan ajralib turadi. Sayohat xizmati koʻchmanchilar oʻrtasida qadimgi oriylar (ruhoniylar), saklar va xunlar davridan beri yuksak qadrlangan. Sayohat xizmatlari koʻchmanchilar orasida qadimgi oriylar (ruhoniylar), saklar va xunlar davridan beri yuqori baholangan. Turk xoqonligi tarixini toshga yozgan Ioliq urugʻining buyuk shoiri Qoʻrqit ota koʻchmanchi jamiyatda katta rol oʻynagan. Qozoq adabiyotining keyingi tarixida esa Jyrau ijodi katta davrni qamrab oladi.

Yana qarang
-----------

* Buqar Jirau
* Ketbugʻa
* Ko‘sheney Rustembek
* Aqtamberdi Sari
* Qizil jirau
* Hasan (Asan) Qaygʻi

Havolalar
---------

* Jiraul sheʼriyati va shoirlar hikmatlarining maʼnaviy davomiyligi
* Qozoq sheʼriyatida jiroviylik anʼanasi
* FALSAFA FALSAFADAGI MILLIY GʻOYA
* Asan Kaygi
* Tysyacheleti Turkskikh Ravine[*sayt ishlamaydi*] (havola mavjud emas) (ruscha)
* Buxor vodiysi[*sayt ishlamaydi*] (ruscha)

Manbalar
--------

1. ↑  Balalar ensiklopediyasi
2. ↑  Biekenov K. Sadirova M. Әleumettanudiң tүsіndіrme sөzdіgі. — Almati: Sөzdіk-Slovar, 2007. — 344 bet. ISBN 9965-822-10-7
**Oʻzbekiston Futbolchilar Uyushmasi** — 2017-yildan boshlab oʻz faoliyatini boshladi.Shu bilan bir qatorda xalqaro futbolchilar assotsiatsiyasi boʻlmish FIFPro tashkilotining Oʻzbekistondagi yagona vakili hisoblanadi.

Fifpro-logoFifpro-logo
Xalqaro FIFPro tashkiloti 1965-yilda tashkiletilishiga qaramasdan 65 ta davlatlarning uyushmalari aʼzo hisoblanadi.Adliya vazirligi tomonidan 2018-yilda roʻyxatdan oʻtkazilgan holda Oʻzbekiston futbolchilar uyushmasi sifatida rasmiy failiyatini yoʻlga qoʻygan.

Uyushma oʻz oldiga vazifa sifatida futbolchilarni huquqlarini himoya qilish shu bilan bir qatorda, sportchilarning salomatligini muhofaza qilishni taʼminlashni maqsad qilishgan.Futbolchilik faoliyatini yakunlagan sportchilar keyingi davrda ham amaliy yordam koʻrsatish, shu bilan bir qatorda futbolchilar ichidan kuchli va malakali kadrlarni tayyorlashdan iboratdir.

OʻzPFL O‘zbekiston futbolchilari uyushmasi (O‘FU) bilan 2024-yil so‘ngiga qadar memorandum imzoladi. Uyushmaning olib borayotgan har bir harakatlari FIFPro tomonidan nazorat qilinib boriladi va qoʻyilgan talab va vazifalarni oʻz vaqtida bajara olmagan, yillik hisobotni topshirmagan FIFPro azolari tashkilotdan chiqarib yuboriladi. Kamoliddin Murzoyev tashkilot rahbari sifatida faoliyat olib boradi.

Amalga oshirilgan ishlar haqida
-------------------------------

Hozirgi kunga kelib 20 dan ortiq futbolchilar mahalliy jamoalarimiz bilan boʻlgan nafaqat qarzdorlikni undirish shu bilan birga, shartnoma bandlarini oʻzgartirish, klub bilan ikki tomonlama mehnat shartnomasini bekor qilish yoki uni uzaytirish kabi holatlarni chuqur oʻrgangan holda yaqindan yordam bermoqda. Xorijda faoliyat olib borayotgan legioner futbolchisiga ham uyushma oʻz yordamini koʻrsatib kelmoqda. Masalan, Janubiy Koreyaning „Bucheon" jamoasi futbolchisi Bahodir Pardaevga oldidagi qarzlarini toʻliqligicha undirilib berilishi va Oʻzbekistonga qaytishiga yordam berildi.

Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi aʼzosi boʻlgan Ignatiy Nesterovning 2019-yili oʻtkazilgan Osiyo kubogidan keyin topshirgan tahlil natijasda unda doping aniqlangandan soʻng uyushmaning Moskvadagi hamkori boʻlgan „Sila Lawyers" kompaniyasi bosh yuristi Mixail Prokopets hamkorligida diskvalifikatsiya muddatini 3 yildan 8 oygacha qisqartrishga erishildi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Abdulaziz Iskandarov.* „O'zbekiston futbolchilar uyushmasi nima va u qanday ishlaydi?" (O'zbekcha). *championat.asia* (11-avgust 2020-yil). Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
2. ↑  „O‘zbekiston Superligasi FIFA futbol simulyatoridan joy olishi mumkin". *tribuna*. 8-noyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
**Diakritik belgilar** (yun. diakritikos — farqlovchi, farqlashga xizmat qiluvchi) — satrlar ustiga yoki ostiga, kamdan-kam hollarda ichiga qoʻyiladigan, harflarga asoslangan yozuvlarda ishlatiladigan belgilar. D. b. ayrim belgi — harf mohiyatini oʻzgartirish yoki uni aniklashga xizmat qiladi. D. b.ning kuyidagi turlari farqlanadi: a) harfga yangicha funksiya yuklaydigan belgilar (mas, oʻzbek kirill alifbosidagi — y, yo, gʻ, q va b. oʻzbek lotin alifbosidagi —oʻ, Ya(q) va b.); b) tovushning variantlarini ifodalovchi belgilar (mas, frans. yo, yo, yo, bular yana maʼno farqlash xususiyatiga ham ega). Ayrim D. b. harfni ajratib oʻqishlikni koʻrsatadi (mas, frans.— I). Prosodik D. b. harf ifodalovchi tovushning choʻziq yoki qisqaligini, urgʻu va uning turlarini, tonni bildiradi (mas, Vyetnam tilida, xitoy tili uchun lotin grafikasi asosidagi baʼzi loyihalarda). D. b. baʼzi transkripsiyalar tizimida va xalqaro alifbolar loyihalarida katta ahamiyatga ega. Ayni bir xil D. b. turli milliy yozuvlarda turlicha funksiyani bajaradi. D. b. eng koʻp uchraydigan tillar — fransuz, polyak, chex, portugal, lotin, litva tillaridir. Turkiy tillarda, xususan, oʻzbek tilida ham D. b. mavjud. D. b. arab yo’zuvipa ham keng qoʻllanadi, bularning ahamiyati ayniqsa turli arab va b. musulmon mamlakatlarda Qurʼoni Karimni tilovat qilishda muhim ahamiyat kasb etadi, yaʼni bir xil oʻqilishini taʼminlaydi. Araf alifbosi asosidagi boshqa xalqlar yozuvlari ham bundan mustasno emas (mas, fors, urdu va b. tillarda). D. b. hind yozuv tizimlarida ham uchraydi, bularda dimoqda hosil boʻladigan undoshlarni farqlaydi, shuningdek, choʻziqlik va qisqalikni koʻrsatadi (mas, "i" va "ji). Baʼzi olimlar som (arab, yahudiy) tillarida ham D. b. mavjud deb taʼkidlaydilar, bunda unli tovushlar undoshlar ostiga nukta va chiziqcha qoʻyish bilan anglashiladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dayton** AQShning Ohio shtatida joylashgan shahardir. Montgomery okrugi tarkibiga kiradi.

Aholisi 166,1 ming kishi (2000, shahar atrofi bilan 950 ming kishi). Transport yoʻllari tuguni. Xalqaro ahamiyatga ega aeroporti bor. D. kassa apparatlari ishlab chiqariladigan eng yirik markaz. Mashinasozlik (jumladan avtomobilsozlik) rivojlangan. Stanoklar, turli hisoblash texnikalari, aviatsiya jihozlari, avtomobil ehtiyot qismlari, oziq-ovqat va poligrafiya sanoati uchun jihozlar, elektr priborlari va b. turli sanoat uskunalari ishlab chiqariladi. Metallsozlik, metallurgiya, qogʻoz, kimyo, poligrafiya sanoati korxonalari mavjud. Plastmassa qayta ishlanadi. Universitet, aeronavtika tadqiqot markazi, AQSH harbiy havo bazasi, aviatsiya muzeyi va b. muzeylar bor. Shaharga 1796 yilda asos solingan.

Geografiyasi
------------

Maydoni — 147 km2. Shundan 144 km2 quruqlik, 2 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 225 m balandlikda joylashgan. 

Dayton manzarasi.

Manbalar
--------

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* www.cityofdayton.org (Wayback Machine saytida 2009-06-18 sanasida arxivlangan)

  


|  |  |
| --- | --- |
| AQSh geografiyasi | *AQSh geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4085402-4
* LCCN: n79027170
* MusicBrainz: a55188f6-e976-499b-97b2-735985458216
* NARA: 10045444
* NKC: ge710929
* VIAF: 136663069
* en:WorldCat Identities: lccn-n79027170

 |
**Ribosoma** — bu oqsil biosintezida qatnashadigan hujayraning eng muhim nomembran organellasi. Ribosomada iRNK asosida aminokislotalardan tashkil topgan oqsil zanjiri hosil boʻladi. Bu jarayon translyatsiya deb nomlanadi. Ribosomalarning shakli sferik yoki ellipsoiddir, ularning diametri prokariotlarda 15-20 nanometr, eukariotlarda 25-30 nanometr tashkil etadi. Ikki subbirlikdan tashkil topgan.

Eukariotlar hujayrasida ribosomalar endoplazmatik rettikulum memranasiga bogʻlanib yoki sitoplazmada erkin holatda joylashishi mumkin. Kopincha bir necha ribosomalar bogʻlashib poliribosoma (polisoma) tashil etishi mumkin. Eukariotlar hujayrasida ribosomalar yadrocha deb nomlanadigan maxsus yadro apparatida hosil bolishadi.

E.coli ribosomasinig tuzilishi. Qizil rang bilan katta subbirlik, ko'k rang bilan esa kichik subbirlik korsatilgan
Ribosomalarining sedimentatsiya koeffitsienti eukariotlarning sitoplazma ribosomalarida 80S (katta subbirlik 60S va kichik subbirlik 40S), prokariotlarda (mitoxondriya va plastidalar) ribosomalarida esa 70S (katta subbirlik 50S va kichik subbirlik 30S) ga teng.

**Ribosomalar** (ribonuklein kislota va ...soma) — oʻz tarkibida ribonuklein kislotalarni saqlovchi sitoplazmaning doimiy, membranasiz organoidlari. Ribosomaning kashf etilishi elektron mikroskopik tadqiqotlarning rivojlanishi bilan bogʻliq. Har bir Ribosoma diametri 20 nm dan oshmaydigan katta va kichik subbirliklardan iborat. Subbirliklar qoʻshilishi yoki ajralishi mumkin. Prokariotlarning xujayralarida ribosomalar nisbatan kichikroq boʻladi. Ribosoma mitoxondriyalar va xloroplastlar tarkibida ham uchraydi. Eukariotlar, prokariotlar, mitoxondriyalar va xloroplastlardagi Ribosoma kimyoviy tarkibi jihatidan ham birmuncha farqqiladi. Masalan, prokariotlarning P. ida oqsillarning 55 xili mavjud, eukariotlarda esa 100 dan ortiq boʻladi. Ribosoma oqsilni sintezlaydi. Shuning uchun oqsil sintezini boshlovchi, davom ettiruvchi va tugatuvchi Ribosoma mavjud. Ribosomaning A (aminokislotalar birikadigan) va R (peptid bogʻlari hosil boʻladigan) faol qismlari bor. Oqsil sintezi jarayonida bir molekula iRNKda bir nechta Ribosoma ketmaket joylashib, translyasiya amalga oshadi. Bunday P. majmuasi polisomalar deyiladi. Endoplazmatik toʻr membranasi bilan bogʻlangan Ribosomada hujayradan tashqariga sekretsiyalanuvchi oqsillar, gialoplazmada erkin joylashgan Ribosomada esa hujayraning oʻzi uchun zarur boʻlgan oqsillar sintezlanadi. Oqsil sintezi jadal kechuvchi hujayralarda Ribosoma soni juda koʻp boʻladi. Eukariot hujayralarda Ribosoma yadrochada hosil boʻladi. Dastlab DNK matritsasida ribosomal RNK (rRNK) sintezlanadi. Soʻngra RNK oqsil molekulalari bilan qoʻshilib, Ribosoma subbirliklarini hosil kiladi va yadrodan sitoplazmaga chiqariladi.

Manbalar
--------

Aльбертс Б. и др. Молекулярная биология клетки в 3 томах. Т1. 2015

Havolalar
---------

* Pибосома (Wayback Machine saytida 2019-05-31 sanasida arxivlangan)

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Amu-zang kanali**, Amu-Zang mashina kanali- Surxondaryo viloya-tidagi sugʻorish kanali. Amudaryo oʻng qirgʻogʻidan, Surxondaryoning quyilish joyidan 16 km yuqoridan suv oladi. Amudaryo suvini Zang gidrouzeli yuqori bʼefiga koʻtarib beradi. 1973-yilda qurilgan. Uz. 56 km, suv oʻtkazish imko-niyati 20 m³/s. Suvni maksimal koʻta-rib berish bal. 77 m (ikki bosqichda). Kanal tarkibiga ikkita bir xil tipdagi nasos stansiyalari kiradi. Amu-Zang 1 nasos stansiyasi suvni daryodan 500 m uzunlikdagi taʼ-minlovchi kanal orqali oladi, koʻtarish balandligi 33 m, 16 nasos agregati oʻrnatilgan, umumiy quvvati 10 ming kVt; Amu-Zang 2 nasos stansiyasining suvni koʻtarib berish balandligi 44 m, kuvvati 12,8 ming kVt. A-Amu-Zang kanali ishga tushirilishi Surxondaryo viloyatining janubida Zang magistral kanalidan sugʻoriladigan 20 ming ga yerni Amudaryo suvi bilan sugʻorish imkoniyatini yaratdi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Anaerob infeksiya** (gaz-li infeksiya, gazli flegmona, xavfli shish) — jarohatlarning faqat kislo-rodsiz muhitda koʻpayadigan kasallik qoʻzgʻatuvchi mikroblar — anaeroblar bilan zararlanishi; koʻpincha jarohatlarga (asosan oyoq va dumbadagi) tuproq tushi-shidan paydo boʻladi, chunki tuproqda deyarli har doim Anaerob infeksiya qoʻzgʻatuvchilari saqlanadi. Majaqlangan yoki ezilgan toʻqimalar koʻproq za-rarlanadi, chunki qon tomirlarga shikayet yetishi sabab-li jarohatlangan joyga kislorodga toʻyingan qon (arterial qon) kelishi toʻxtab qoladi. Anaerob infeksiyada yumshoq toʻqimalar tez shishib, unda gaz pufakchalari hosil boʻladi, keyinchalik toʻqimalar oʻladi (qarang Gangrena). A.ning dastlabki belgilari: jarohat ogʻriydi, toʻqimalar koʻpchib ke-tayotgandek tuyuladi, shish keladi, 1 — 2 kundan keyin gavda temperaturasi koʻtariladi. Anaerob infeksiya juda xavfli, shuning uchun bemorni darhol kasalxonaga yotqizish kerak.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aeromagnit suratga olish** (s’yomka) — yer magnit maydonini samolyotlar yordamida oʻrganish usuli. Bu usul aeromagnitometr ixtiro qilingandan (1936) keyin qoʻllanila boshlandi. Keyinchalik temir konlarini qidirish, geologik haritalar tuzish va ularni aniqlashda keng foydalaniladigan boʻldi. Magnit maydonining toʻliq miqdori Aeromagnit suratga olish 0. vaqtida bir-biriga parallel yoʻnalishlarda (oʻrganilayotgan hududni toʻla qoplash yoʻli bilan) oʻlchanadi. Aeromagnit suratga olish 0. natijalari uchish balandligiga bogʻliq: qancha past uchilsa, shuncha mayda ob’ektlar aniqlanadi. Olingan maʼlumotlar yer magnit maydoni kuchlanishining vertikal miqdorini koʻrsatuvchi izochiziqlar haritasi yoki oʻlchanayotgan miqdorning yoʻnalish (profil) boʻyicha oʻzgarishini koʻrsatuvchi jadvallar orqali tasvirlanadi. Samolyotda qisqa vaqt ichida juda katta hududlarni oʻrganish mumkin. Bu esa foydali qazilma konlarini topish va ularning tarqalish qonuniyatlarini oʻrganishga yordam beradi. Aeromagnit suratga olish orolda Yer sunʼiy yoʻldoshlaridan ham foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Talal Abubakr Abdulloh Hoji** (arabcha:   ; 2007-yil 16-sentyabrda tug‘ilgan) — Saudiya Arabistonining professional futbolchisi, Saudiya Arabistoni Pro-ligasining "Al-Ittihod" klubida hujumchi sifatida o‘ynaydi.

Klub faoliyati
--------------

2023-yil sentabrida, asosiy hujumchi Abderrazzak Hamdalla yo‘qligi sababli, Hoji Saudiya Arabistoni Pro-Ligasida "Al-Oxdood" jamoasiga qarshi oʻyin oldidan "Al-Ittihod" jamoasi asosiy tarkibiga chaqirilgan edi, ammo u o‘yinda maydonga tushmadi. Bu vaqtda hali oʻn olti yoshga toʻlmagan edi. U 21-sentyabr kuni debyutini oʻtkazdi va "Al Fateh" ga qarshi oʻyinda (2:1) Romarinyoning oʻrniga oʻyin yakuniga oz qolganida maydonga tushdi. Shu tariqa u Saudiya Arabistoni Pro ligasida oʻn olti yoshu besh kunlik boʻlganida oʻyinda maydonga tushgan eng yosh futbolchiga aylandi va avval Abbos Al-Hassanga tegishli boʻlgan rekordni yangiladi.

Terma jamoa
-----------

Hoji Saudiya Arabistonining 17 yoshgacha boʻlgan futbol terma jamoasiga 2022-yilda Jazoirda bo'lib oʻtadigan U-17 Arab kubogi uchun chaqirilgan edi. Ketma-ket Livan va Iroqqa qarshi oʻyinlarda xet-trik qayd etgan Xoji yarim finalda penaltini amalga oshira olmadi va Saudiya Arabistoni boʻlajak chempion Jazoir oʻsmirlar terma jamoasiga 5:4 hisobida yutqazdi. Guruh bosqichidagi qoʻshimcha goli, jumladan Suriya darvozasiga kiritgan gollari uchun Haji yettita gol bilan turnirning eng yaxshi toʻpurari deb topilgan.

U 2023-yilgi OFK U-17 Osiyo kubogi uchun yana terma jamoaga chaqirildi va Saudiya Arabistoni guruh bosqichining dastlabki bosqichida Avstraliyaga qarshi oʻyinda gol ura olmaganidan soʻng, keyingi oʻyinda ikkita gol urdi va Tojikistonga qarshi 2:0 hisobida gʻalaba qozondi. Osiyo Futbol Konfederatsiyasi tomonidan *"Oʻyinning eng yaxshi futbolchisi*" sovrinini qoʻlga kiritdi.

Faoliyat statistikasi
---------------------

### Klub

*27 September 2023.*

Klub, mavsum va musobaqalar bo'yicha ko'rinish va gollar| Klub | Mavsum | Liga | Kubok | Kontinental | Boshqa | Jami |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Division | Isht | Gol | Isht | Gol | Isht | Gol | Isht | Gol | Isht | Gol |
| Al-Ittihod | 2023–24 | Saudiya Arabistoni Pro ligasi | 1 | 0 | 1  | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 |
| Umumiy faoliyat | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 |

Eslatmalar

1. ↑  Appearances in the King Cup

Manbalar
--------

1. ↑  Talal Haji WorldFootball.net saytida
2. ↑  „من هو طلال حجي مهاجم الاتحاد أصغر لاعب في تاريخ الدوري السعودي؟" (ar). *reyadawefan.com* (11-sentyabr 2023-yil). Qaraldi: 27-sentyabr 2023-yil.
3. ↑  „جماهير الإتي: الاحتفاظ بهذا اللاعب خير من ألف صفقة.. مهاجم" (ar). *saudiigate.com*. Qaraldi: 27-sentyabr 2023-yil.
4. ↑  „في عمر 16 عاما.. لاعب اتحاد جدة يدخل تاريخ الدوري السعودي" (ar). *cairo24.com* (21-sentyabr 2023-yil). Qaraldi: 27-sentyabr 2023-yil.
5. ↑  „طلال حاجي لاعب الأخضر ينفرد بصدارة هدافي العرب" (ar). *al-madina.com* (6-sentyabr 2022-yil). Qaraldi: 27-sentyabr 2023-yil.
6. ↑  „الآسيوي يرشح حاجي ضمن أفضل الواعدين" (ar). *albiladdaily.com* (22-iyun 2023-yil). Qaraldi: 27-sentyabr 2023-yil.
7. ↑  Talal Haji Soccerway saytida
Andoza:Al-Ittihad squad
Koshandagi Ko'cha. Surat Tabatabaei uyiga kirish joyidan tashqaridan Kuchehga qarab olingan.
An'anaviy fors me'morchiligida **kucheh** yoki **koocheh** forscha: کوچه , tor, ayniqsa moʻljallangan xiyobondir. Uning qoldiqlari hali ham zamonaviy Eron va qo'shni mintaqa mamlakatlarida uchraydi.

Modernizatsiyadan (20asrdagi ) oldin, Forsning eski shahar matosi ko'pincha tor va g'ishtdan yasalgan baland devorlar bilan qurilgan va ko'pincha intervalgacha tom yopishgan bu tor o'ralgan ko'chalardan iborat edi. Forsda odatiy bo'lgan shahar dizaynining bu shakli cho'l arxitekturasining optimal shakli bo'lib, cho'l kengayishini va chang bo'ronlari ta'sirini kamaytiradi. Bundan tashqari, kunduzgi soyani maksimal darajada oshiradi va qattiq qish haroratidan "mato" ni izolyatsiya qiladi.

manbalar
--------


1. ↑  Fallāḥʹfar, Saʻīd (سعید فلاح‌فر). *The Dictionary of Iranian Traditional Architectural Terms (Farhang-i vāzhahʹhā-yi miʻmārī-i sunnatī-i Īrān فرهنگ واژه‌های معماری سنتی ایران)*. Kamyab Publications (انتشارات کامیاب). Kāvushʹpardāz. 2000, 2010. Tehran. ISBN 978-964-2665-60-0 US Library of Congress LCCN Permalink:  pp.182