**Ayollar Xalq partiyasi** (KHF) yoki Turk ayollar ittifoqi Turkiyadagi ilk siyosiy partiya tashabbuslaridan biri. Shuningdik Respublika Xalq partiyasidan oldin Nezihe Muhiddin rahbarligida tashkil etilgan.

Haqida
------

1923-yilda, hali jumhuriyat eʼlon qilinmagan paytda Nezihe Muhiddin va uning oʻn uch nafar qiz doʻstlari xotin-qizlar huquqlari boʻyicha xotin-qizlar qoʻmitasini chaqirishga qaror qildilar. Tayyorgarliklari Nezihe Muhiddinning uyida davom etgan qo'mitaning birinchi yig'ilishi 1923-yil 15-iyunda Dorulfununun majlislar zalida bo'lib o'tdi. Yigʻilishda "Xotin-qizlar xalq partiyasi" nomli siyosiy partiya tashkil etish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. Partiya dasturi oʻsha paytda matbuotda yoritilgan edi. *Nezihe* xonim tomonidan asos solingan partiya, hatto Respublika Xalq partiyasi tuzilmasidan oldin taʼsis oʻqishini tugatgan va taʼsis arizasini topshirgan. Ammo oradan 8 oy oʻtib, taʼsis etish talabnomasiga ruxsat berilmagan. Shundan so'ng, Ayollar Xalq partiyasi Turk ayollar ittifoqi deb nomlangan uyushmaga aylangan.

Profilaktik idealizm
--------------------

Yevropada sinfiy tuzilmalar aniq bo'lib, kapitalizmning taqsimot inqirozi samarali sezila boshlagan yillarda Turkiyada sanoat inqilobi hali amalga oshirilmagan, sinfiy jamiyat tuzilishi aniq emas edi. Bu yoʻnalishda Respublikani modernizatsiya qilish kelajakda yashashi mumkin boʻlgan, yaxlit va uygʻun ijtimoiy tuzilmaga sabab boʻlishi mumkin boʻlgan har qanday tuzilishga qarshi oldini oluvchi idealizm sifatida taʼriflanishi mumkin boʻlgan mafkura asosida qurishga harakat qilindi. Taha Parla bu idealizmni "liberal burjua siyosati va burjua iqtisodiyotisiz burjua jamiyatini amalga oshirish" deb tushuntiradi. Shunday qilib, bir tomondan, feodalizmning arxaik madaniyatini yo'q qila oladigan burjua jamiyati shakllanishi mumkin bo'lsa, ikkinchi tomondan, o'z manfaatlarini birinchi o'ringa qo'yadigan, shakllanayotgan burjuaziya individualizmining oldi olinadi. Aytish mumkinki, qandaydir tartibda rivojlanish loyihasi deyish mumkin bo'lgan bu munosabat Turkiya Respublikasida uzoq vaqt davomida amalga oshirilgan davlat siyosatlarida ta'sir o'tkazdi.

> "Turkiya Respublikasi xalqini alohida tabaqalardan tashkil topmagan, balki shaxsiy va ijtimoiy hayot uchun mehnat taqsimoti nuqtai nazaridan turli qoʻshimcha ishchilar uchun ajratilgan jamoa sifatida qarash bizning asosiy tamoyillarimizdan biridir. Partiyamizning bu tamoyildan koʻzlagan maqsadi sinfiy kurash oʻrniga ijtimoiy tartib va totuvlikni ta’minlash, manfaatlar toʻgʻriligini hech kimga oʻtkazib yubormaslikdir. Imtiyozlar ish qobiliyati va darajasiga mos keladi."
> 
> 

Mete Tunchay Kemalizmning demokratiya bilan sinonimi bo'lmagan populizm ta'rifini "Buyuk Fransiya inqilobi g'oyasiga xos bo'lgan ko'proq antimonarxizm va maqom imtiyozlariga dushmanlik" deb ta'riflaydi; Chunki bu turdagi populizm sinflar va sinfiy mojarolarni e'tiborsiz qoldiradi. Kasblar hamkorligiga ishonadi va farqlar millatchilik nomi ostida o'zini namoyon qilish orqali yaratishi mumkin bo'lgan tenglik va libertar tuzilmani cheklaydi. Shunday qilib, Russoga populizm, vatanparvarlik, milliy iroda va milliy suverenitet kabi elitistik va kollektivistik nutqlar bilan u to'g'ri tushunchadan umumiy manfaatga aylanadigan ma'noga yo'naltiriladi. Ayshe Kadiog'lu Turkiyaning fikriy asoslarida mavjud bo'lgan bu holatni modernizatsiyaning ma'rifat bosqichidan o'tmasdan kun tartibiga kelgani bilan bog'laydi. Ma’rifat tomonidan ochib berilgan shaxs erkinligiga berilgan ahamiyat Turkiyaning modernizatsiya jarayonida orqaga surilib, butun jamiyatni oliy milliy manfaatga yo’naltirishga qaratilgan. Aytish mumkinki, bu mafkura respublikani modernizatsiya qilishning dastlabki bosqichlarida koʻp partiyaviylik tizimiga oʻtish inqirozi va bir partiyaviy boshqaruvning oʻrnatilishida muhim rol oʻynadi. Najot va taraqqiyotga faqat bir xillashgan jamoat vijdoni foyda keltirishi mumkin, deb hisoblangan, tafovutlar dushman bo'lib, boshqasi sifatida ko'rilgan va yo'q qilingan bir muhitda mafkuraviy jihatdan "pozitivist, millatchi va liberal harakat" bilan bog'langanligi aytilgan kamalistlar. "O'sha o'rta sinf va progressivlar va hatto "boshqariladigan demokratiya tajribasi" Hatto "Ozod Respublika "deb ta'riflangan Erkin Respublikachilar partiyasi ham birga yashay olmadi. Bundan tashqari, tashqi siyosat Turkiya Kommunistik partiyasining tashkil etilishi yoki bir muddat Turon nashrlarining ko'payishi kabi turli g'oyalarning mavjudligini taqozo etgan hollarda, boshqa fikrlarni bir yo'l bilan davlat nazorati ostida ushlab turishga harakat qilindi. bu milliy birlikni buzmaydi. Bundan tashqari, federatsiya hisoblangan ishchilar uyushmasi va II. Ikkinchi Konstitutsiya davridan beri mavjud boʻlgan. Bunday muhitda, Ayollar Xalq partiyasi va Turk Ayollar Ittifoqini huquqqa asoslangan kurash maydoni sifatida ko'rib chiqish, Turkiyadagi feministik harakatning Respublikani modernizatsiya qilishning yaxlit mafkurasiga qarshi duch kelgan muammolarni va buning natijasida erishilgan yutuqlarni ochib berish edi.

Turk ayollar ittifoqi
---------------------

Nezihe Muhiddin Turk xotin-qizlar ittifoqi raisligini egalladi, uning maqsadi *"ayollikni intellektual va ijtimoiy sohalarda koʻtarib, uni zamonaviy va yetuk darajaga koʻtarish"*. Soʻngra 1925-yilda oʻz mablagʻi bilan "Turk ayollari yoʻli "jurnalini tuzdi va bu jurnal 30 ta sonda chop etildi. Jurnal respublikachilar nutqi bilan nashr etilgan bo'lib, uning mazmuni ayollarning siyosiy talablarini e'lon qilishga qaratilgan.

1925-yilda ayollarning siyosiy huquqlari tan olinmagan boʻlsa-da, Nezihe Muhiddin Turk ayollar ittifoqi tomonidan Halide Edip bilan birga deputatlikka nomzod qilib koʻrsatilgan. Maqsad saylovlar chog'ida bu masalani kun tartibiga olib chiqish orqali jamoatchilik va Turkiya Oliy Millat Majlisiga ovoz berish huquqi uchun ta'sir o'tkazish edi. Lekin qonunga ko'ra ularning nomzodi rad etildi. Ayrim manbalarga koʻra, davom etayotgan Shayx Said isyoni ayollarning siyosiy talablarini ortga surishga sabab boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 2 nisan 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25 ağustos 2015.
2. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 26 haziran 2016da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25 ağustos 2015.
3. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 10 haziran 2016da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25 ağustos 2015.
4. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 22 nisan 2016da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25 ağustos 2015.