recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Digitiser** (Raqamlashtirish) — tayyor tasvirlarni raqamli shaklga oʻtkazishga moʻljallangan qurilma. Digitayzer soʻzi inglizcha digitizing (raqamlashtirish) va tablet (panshet) soʻzlarini birlashtirish orqali kelib chiqqan. Grafik planshet(digitayzer)dan, kompyuterga chizma va rasmlarni kiritish uchun foydalaniladi. Grafika planshetlari qoʻl bilan yaratilgan axborotni bevosita kompyuterga kiritish uchun moʻljallangan qurilma. Bosim yoki qalam yaqinligiga sezuvchan boʻlgan tekis planshetlardan iborat, uning tarkibiga maxsus sichqoncha ham qoʻshilishi mumkin.

Tarixi
------

Zamonaviylarga oʻxshagan birinchi grafika planshetlari 1964 yilda „grafik konverteri" (ingliz Graphic Converter) nomi bilan taqdim etildi. Ular qalam bilan qoʻlga kiritilgan zaif magnitli impulslar ketma-ketligini yaratadigan ingichka simlarning bir panjarasini oʻz ichiga olgan boʻlib, u qalamning joriy holatini aniqlashga imkon berdi. Isteʼmol bozori uchun dastlabki planshetlarga „KoalaPad" deb nom berilgan. Dastlab bu planshetlar Apple II kompyuteri uchun yaratilgan boʻlsa-da, „Koala" boshqa shaxsiy kompyuterlarga ham tarqaldi. Keyinchalik boshqa kompaniyalar oʻz modellarini ishlab chiqarishni boshladilar. Odatda, koʻpgina shaxsiy kompyuterlarda klaviatura va sichqoncha kiritish qurilmalari sifatida ishlatiladi. Bunday interfeysning nomutanosibligi tufayli, kompyuter sichqonchasi yordamida biror narsa yozishni yoki chizishning iloji yoʻq edi. Grafik maʼlumotlarni qalam yoki ruchka orqali kompyuter xotirasiga kiritish gʻoyasini birinchi boʻlib, Yaponiyaliklar oʻylab topishdi. Shubhasiz, bu holat tufayli birinchi kabeli planshetlar Yaponiyada paydo boʻlgan. 1984 yilda Yaponiyaning WACOM kompaniyasi tomonidan asos solingan simsiz ruchka bilan birinchi grafik planshet sotuvga chiqarildi. 1987 yilda WACOM muhandislari batareyasiz ishlaydigan, bosimga sezgir simsiz qalam ishlab chiqardi. Kiritish qurilmasi sifatida simsiz qalamni qoʻllash WACOM kompaniyasining asosiy gʻoyasi va yoʻnalishi boʻldi. Tashqi tomondan, qalam oddiy ruchkaga oʻxshaydi, u batareyani yoki magnitlarni oʻz ichiga olmagan, shuning uchun yengil, ruchkani oson va qulay ishlatish mumkin.

Tavsifi
-------

Digitayzer - tasvir chizish uchun moʻljallangan maxsus sensorli paneldan va qalamdan tashkil topgan. Qalam planshet ekranida harakatlantirilib tasvir hosil qilinadi. Kiritilgan tasvir esa xotiraga raqamli koʻrinishdagi maʼlumot sifatida yoziladi yaʼni tasvir raqamli maʼlumotga oʻzgaradi. Tasvirni yaratish shartlari realga yaqinlashtirilgan boʻlib, maxsus pero orqali maxsus yuzaga rasm chizishning oʻzi kifoya. Ishning natijalari monitor ekranida takror ishlab chiqiladi va kerak boʻlganda qogʻozga chop etish mumkin. Zamonaviy digitayzerlarda qalamni qanday kuch bilan ishlatsangiz, chizmadagi chiziqlar qalinligi shunga qarab oʻzgaradi. Odatda, digitayzerlardan ijodkor insonlar, dizaynerlar va meʼmorlar foydalanadilar.

Manbalar
--------

1. ↑  Abuyeva Nargiza.
**Smeta** (rus.) — oldindan tuzilgan kirim-chiqim hisobi. 1) Xarajatlar S.si — mahsulot i.ch. ish, xizmatlarni bajarish boʻyicha toʻliq xarajatlar hisobi; 2) daromadlar va xarajatlar S.si — korxona, tashkilot, muassasaning xoʻjalik faoliyatini moliyalashtirishda foidalaniladigan pul mablag'lari tushumlari va ularni sarflash boʻyicha hujjatlashtirilgan buxgalteriya rejasi. Baʼzan i.ch.ga, obʼyektlarni qurishga alohida xarajatlar S.si tuziladi; 3) S. boʻyicha moliyalashtirish — xarajatlarni qoplash uchun taqdim etilgan xarajatlar hisoblariga koʻra, davlat byudjetidan pul mablag'lari ajratish. 
Aladayabti

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Boburiylar** — Hindistonda (1526—1858) hukmronlik qilgan turkiy sulola. 

Z. M. Bobur va uning avlodlariBobur va uning avlodlari
Temuriylar sulolasining vakili, [[Amir Temur] avlodi Zahiriddin Muhammad Bobur asos solgan. Chet ellarda, mamlakatimizda, hatto Hindistonda ham Boburni va uning avlodlarini "buyuk moʻgʻullar" deb atash odat boʻlib qolgan. "Buyuk moʻgʻullar" degan ibora Chingizxon va undan keyingi moʻgʻul qoonlari (Oʻqtoy qoon, Guyuk qoon, Munka qoon)ga taalluqli boʻlib, Buyuk mo'g'ular aslida Bobur avlodlaridir. Ular tarixiy hujjatlarda oʻzlarini "boburiy mirzolar" deb yuritishgan. Ular tarixiy hujjatlarda oʻzlarini "boburiy mirzolar" deb yuritishgan. V. V. Bartold dunyoda tarqalgan "buyuk moʻgʻullar" iborasining xato ekanligini koʻrsatib, "Yevropaliklar Temurni va uning oʻgʻillari hamda nabiralarini moʻgʻullardan tarqalgan deb hisoblab, (Bobur) saltanati uchun "buyuk moʻgʻullar" degan nom toʻqidilar", deb yozadi. Bu ibora esa Yevropadan Hindistonga "koʻchib" kelib, hindlar orasiga inglizcha kitoblar vositasi bilan tarqalgandir. Soʻnggi yillarda "buyuk moʻgʻullar" degan xato ibora oʻrniga "boburiylar" iborasi qoʻllanila boshladiki, bu ibora tarixiy haqiqatni toʻgʻri aks ettiradi. Boburiylar Hindistonda 332 yil hukmronlik qildilar. Sulola asoschisi Bobur (1483-yilda tugʻilgan) otasi tomondan Amir Temurning (1336–1405) va ona tomondan Chingizxonning (1227-yilda vafot etgan) avlodi boʻlgan. 

Bobur va uning oʻgʻli Humoyun
Boburiylarning vakillari: Zahiriddin Muhammad Bobur (1526-1530), Humoyun (1530-1539; 1555-56), Akbar ( 1556-1605), Jahongirshoh (1605—27), Shoh Jahon (1627-1658), Avrangzeb Olamgir (1658—1707), Bahodirshoh I (1707-1712), Jahondorshoh (1712-1713), Farrux Siyar (1713-19), Muhammadshoh (1719-1748), Ahmadshoh (1748—1754), Olamgir II (1754-1759), Shoh Olam II (1759-1806), Akbar II (1806-1837), [Bahodir-shoh II|Bahodirshoh II] (1837-1858).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Budapesht bahor festivali** (veng.: *Budapesti Tavaszi Fesztivál*) Vengriyaning eng yirik madaniy festivalidir. U 1981-yildan beri Budapeshtda oʻtkazib kelinmoqda va 1989-yildagi siyosiy oʻzgarishlardan soʻng Vengriya madaniyat arboblarining vakillik sharhiga aylandi. Poytaxtda keng koʻlamli madaniy festivalni oʻtkazish tashabbuskori 1980-yillarning boshlarida yangi qurilgan zamonaviy mehmonxonalarni sayyohlar bilan toʻldirishga va bir vaqtlar mamlakatga hijrat qilgan vatandoshlar — madaniyat arboblarini jalb qilishga intilayotgan Vengriyaning turizm sanoati boʻldi. Budapesht bahor festivali mart oyining oxirida shaharning 50-60 joylarida boʻlib oʻtadi, festival dasturi 200 ga yaqin tadbirlarni oʻz ichiga oladi.

Turli vaqtlarda Budapesht bahor festivali plakatlarida Nikolaus Arnonkurt, Klaudio Abbado, Zubin Mehta, Per Bulez, Kshishtof Penderetski, Adam va Ivan Fisher kabi dirijyorlarning mashhur nomlarini koʻrish mumkin edi. Budapesht bahor festivalining yakkaxon dasturlari orasida Andras Shiff, Pepe Romero, Sergey Nakariakov, Markus Stokxauzen, Barbara Xendriks va Eva Marton bor edi. Budapesht bahor festivalida ishtirok etadigan orkestrlar orasida Berlin simfonik orkestri, BBC simfonik orkestri, Qirol xonandalari, Shtutgart opera kompaniyasi, Moskva dramatik sanʼat maktabi, Kreml baleti, Meredit rohib teatri, Oltin darvoza kvarteti, Amadin kvartetib Perkussiya ansambli bor.

Manbalar
--------

1. ↑  „Budapest Spring Festival" (deadlink).  Visit Budapest. 2019-yil 11-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 10-yanvar.
2. ↑  Greg Richards*. Cultural Attractions and European Tourism*. CABI, 2001-01-01. ISBN 9780851997674.
3. ↑  А. Сегеди „Будапештский весенний фестиваль",*. Будапешт. Жемчужина Дуная*, 2000 экз, М.: Вече, 2012 — 267—268 bet. ISBN 978-5-9533-5872-9.

Adabiyotlar
-----------

* А. Сегеди „Будапештский весенний фестиваль",*. Будапешт. Жемчужина Дуная* — 267—268 bet. ISBN 978-5-9533-5872-9.

Havolalar
---------

* Rasmiy veb-sayt (Wayback Machine saytida 2018-02-15 sanasida arxivlangan) Arxivnaya kopiya -da arxivlangan(Inglizcha) )
„**Kunafa" shirinligi**- Kunafa soʻzi arabcha „kanafa" soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, u oʻrab olish degan maʼnoni anglatadi. Kunafa — bu xamir iplaridan tayyorlangan shirinlik, unga sariyogʻ, shakar va maydalangan yongʻoq qoʻshiladi.

Tarixi
------

Kunafa — Shom va Misrdagi mashhur shirinliklardan biri, ayniqsa, Falastindagi „Nabulsiyya Kunafasi" eng mashhur va u hamma fasl va mavsumlarda keng tarqalgan shirinliklardandir. U ayniqsa ramazon oylarida koʻp tayyorlanadi. Bu roʻza tutgan odamni iftordan keyin quvvatlantiradi va unga kerakli energiya va kaloriyalarni beradi
Ular koʻp miqdorda shakar va vitaminlarga boy va bir qancha oqsil, yod, temir va fosforni oʻz ichiga oladi. Kunafa toʻy, ziyofat, muvaffaqiyatli tantana va oilaviy uchrashuvlar kabi barcha bayram tadbirlarida taqdim qilinadi. Kunafaning masalliqlari: Kunafa asosan xamir iplari, sariyogʻ va shakardan iborat boʻladi, unga maydalangan yongʻoq ham qoʻshiladi. Bu asosiy masalliqlar uchundir. Lekin kunafaning har xil turlari va shakllariga qaramay, sut, pishloq, qaymoq, kraxmal, vanilin va shantilly kremi shakarli kukun kabi boshqa masalliqlarni ham kiritish mumkin. Kunafa qirgʻichdan chiqarilgan pishloq, tayyor kunafa xamiri, sariyogʻ, akkavi pishlogʻi va un yordamida tayyorlanadi. Sirop esa, shakar, atirgul sharbati, gullar sharbati va limon sharbati yordamida tayyorlanadi.
Kunafa mazali va toʻyimli shirinlik. Bu shirinlikni barcha insonlar sevib isteʼmol qiladilar. Lekin, zarar keltirmasligi va semirib ketmaslik uchun uni meʼyorida isteʼmol qilish kerak boʻladi

Havolalar
---------

Kunafa tayyorlash)

Manbalar
--------

„ARAB MAMLAKATLARI MADANIYATI VA ANʼANALARINI OʻRGANAMIZ" kitob 160bet


1. ↑  „Kunafa tayyorlang". *uzobservatoria* (23-fevral 2022-yil). Qaraldi: 30-noyabr 2022-yil.
**Ismoil Hakimovich jurabekov** — Sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi.

Hozirda davlat maslahatchisi.

Farzandlari: Alisher, Furqat, Akmal.

Nevaralari: Oybek, Umid, Ulug‘bek, Shodiyor, Sarkorbek, Jo‘rabek, Amirbek, Nozimaxon.

Biografiyasi
------------

1931-yilda Samarqand viloyatida tug‘ilgan. KPSS aʼzosi.

1956-yildan iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faol ishtirok etib kelgan. 1956-2010-yillarda Pastdarg‘om tuman irrigatsiya tizimlari boshqarmasi katta muhandisi, boshlig‘i, boshliq o‘rinbosari, qurilish-montaj boshqarmasi boshlig‘i, ,,Samarqandvodstroy" tresti boshqaruvchisi, respublika melioratsiya va suv xo‘jaligi vazirining birinchi o‘rinbosari, Oʻzbekiston SSR respublika melioratsiya va suv xo‘jaligi vaziri, Oʻzbekiston SSR Vazirlar Soveti Raisining oʻrinbosari, Vazirlar Kengashi Raisining birinchi oʻrinbosari, Oʻzbekiston SSR Davlat agrar-sanoati raisi, Oʻzbekiston fuqaro mudofaasi vaziri, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining ijtimoiy-iqtisodiy masalalar boʻyicha Davlat maslahatchisi, O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi o‘rinbosari, qishloq va suv xo‘jaligi vaziri.

9—11-chaqiriqlar Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti deputati etib saylangan.

KPSS XXVII s’ezdi delegati.

O‘zbekistonda istiqomat qiladi.

Havolalar
---------

* Joʻrabekov
* GA RF R7523 105 152 "SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1971 yil 26 avgustdan 27 avgustgacha qabul qilingan qarorlari va ularga materiallar / 14-sonli bayonnomaga / No 2075-VIII dan 2078-VIII gacha.. 7-jild
* GA RF R7523 105 376 SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1973 yil 8 dekabrdan 10 dekabrgacha qabul qilingan Farmonlari va ularga materiallar / 45-sonli bayonnomaga / No 5141-VIII dan 5149-VIII gacha.. 9-jild
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Areal (maʼnolari).

**Areal** (lot. area — maydon, ma-kon) — oʻsimlik yoki hayvonlarning bi-ror turi, turkumi yoki oilasi tarqalgan hudud. Yaxlit (yalpi) A. va ajralgan (boʻlingan) A. farqlanadi. Agar bir A.dagi oʻsimliklarning turlari bir te-kis, oʻz hayotiga qulayroq joylarda koʻp uchrasa — yaxlit A.; yaxlit A. ikki yoki undan ortiq oblastlarga boʻlinsa — aj-ralgan A. paydo boʻladi. Bunda oraliq maydondagi turlarga mansub individlarning bir qismi qirilib ketadi. Turlar bir qancha qitʼa, ummonlarni egallasa (mas, gʻalladoshlar oilasi, chumchuqsimonlar, delfinsimonlar tur-kumlari va boshqalar) keng miqyosdagi, kengayuvchi A. hosil boʻladi. Keng tarqalgan hayvon va oʻsimlik turlari kosmopolit turlar yoki panendemiklar deb ataladi. A. uncha katta boʻlmasligi ham mumkin. Ayrim oʻsimlik turlari (endemiklar) juda che-klangan, tor joylardagina (mas, orolda, gʻorda va boshqalarda) oʻsadi. A. chegarasi doimiy boʻlishi yoki odam taʼsiri bilan oʻzgarishi mumkin. A. doirasida tur individlari barobar taqsimlanmagan boʻladi, markazda koʻproq joylashib, chekkaroqlarida to-bora siyraklasha boradi. Odam faoliyati taʼsirida oʻzgargan A. sunʼiy A. (intro-duksiyalangan va iqlimlashtirilgan turlar A.) deyiladi. Mas, 19-asr oxirlarida ancha serhosil Meksika gʻoʻzasi Amerikadan Oʻrta Osiyo va Zakavkazega yoki kivi oʻsimligi Yangi Zelandiyadan Yevropaga keltirilganidan soʻng, bu yerlarda ular-613ning sunʼiy A. barpo etildi. Tabiatda sochma A. sertarmoq A. tutash A. yondosh A. kengayuvchi A. torayuvchi A. uzilgan A. va boshqa turlari uchraydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toksik shok sindromi** (**TSS**) bakterial toksinlar sababli bo'lgan holat hisoblanadi. Alomatlar orasida isitma, toshma, terining pellingi va past qon bosimi bo'lishi ham mumkin. Mastit, osteomiyelit, nekrotizan fasiit yoki pnevmoniya kabi o'ziga xos asosiy infektsiya bilan bog'liq alomatlar ham bo'lishi mumkin.

TSS odatda *Streptococcus pyogenes* yoki *Staphylococcus aureus* tipidagi bakteriyalardan kelib chiqadi, ammo boshqalar ham ishtirok etishi mumkin. Streptokokk toksik shok sindromi ba'zan toksik shokka o'xshash sindrom (TSLS) deb ataladi. Asosiy mexanizm invaziv streptokokk infektsiyasi yoki mahalliy stafilokokk infektsiyasi paytida superantigenlarni ishlab chiqarishni o'z ichiga oladi. Stafilokokk turi uchun xavf omillari orasida juda changni yutish tamponlardan foydalanish va yosh bolalarda isitma, past qon bosimi, toshma, qusish yoki diareya va ko'p a'zolar etishmovchiligi bilan tavsiflangan teri lezyonlari kiradi. Tashxis odatda simptomlarga asoslanadi.

Davolash, intravenöz suyuqliklar, antibiotiklar, har qanday xo'ppozning kesilishi va drenajlanishi va ehtimol tomir ichiga immunoglobulin yuborishni o'z ichiga oladi. Streptokokk tufayli kasal bo'lganlarda infektsiyalangan to'qimalarni jarrohlik yo'li orqali tezda olib tashlash zarurati, odatda, tavsiya etilgan bo'lsa-da, dalillar bilan kam tasdiqlanadi. Ba'zilar jarrohlik debridmanni kechiktirishni tavsiya qiladi. Halok bo'lishning umumiy xavfi streptokokk kasalligida taxminan 50%, stafilokokk kasalligida esa 5% ni tashkil qiladi. Halok bo'lish 2 kun ichida sodir bo'lishi ham mumkin.

Qo'shma Shtatlarda streptokokk TSS yiliga 100 000 kishidan 3 tasida, stafilokokk TSS esa yiliga 100 000 kishidan 0,5 tasidagina uchraydi. Vaziyat rivojlanayotgan mamlakatlarda ko'proq uchraydi. U birinchi marta 1927- yilda tasvirlangan Juda changni yutish tamponlar bilan bog'liqligi tufayli, bu mahsulotlar sotuvdan olib tashlandi.

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17  Low, DE (July 2013). „Toxic shock syndrome: major advances in pathogenesis, but not treatment". *Critical Care Clinics*. 29-jild, № 3. 651–75-bet. doi:10.1016/j.ccc.2013.03.012. PMID 23830657.
2. ↑  Gottlieb, Michael; Long, Brit; Koyfman, Alex (June 2018). „The Evaluation and Management of Toxic Shock Syndrome in the Emergency Department: A Review of the Literature". *The Journal of Emergency Medicine*. 54-jild, № 6. 807–814-bet. doi:10.1016/j.jemermed.2017.12.048. PMID 29366615.
3. ↑  „Toxic shock syndrome (other than Streptococcal) (TSS): 2011 Case Definition".  Centers for Disease Control and Prevention (8-may 2014-yil). 2-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 9-fevral 2021-yil.
4. ↑  Khajuria, A; Nadam, HH; Gallagher, M; Jones, I; Atkins, J (2020). „Pediatric Toxic Shock Syndrome After a 7% Burn: A Case Study and Systematic Literature Review". *Ann. Plast. Surg*. 84-jild, № 1. 35–42-bet. doi:10.1097/SAP.0000000000001990. PMID 31192868.
5. ↑  Wilkins, Amanda L.; Steer, Andrew C.; Smeesters, Pierre R.; Curtis, Nigel (2017). „Toxic shock syndrome – the seven Rs of management and treatment". *Journal of Infection* (inglizcha). 74-jild. S147–S152-bet. doi:10.1016/S0163-4453(17)30206-2. PMID 28646955.
**Surxondaryo qoʻgʻirchoq teatri** — 2001-yil 26-noyabrda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining „Oʻzbeksitonda teatr va musiqa sanʼatini yanada rivojlantirishni qoʻllab-quvvatlash va ragʻbatlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida"gi farmonni amalga oshirish masalalari haqidagi qaror doirasida tashkil etilgan. 

Surxondaryo qo'g'irchoq teatriTeatr „Tuyaqushboyoqush" (P. Moʻmin) spektakli bilan ochilgan (2002). 240 oʻrinli zaliga ega. „Doʻstlar" (A. Jamol), „Oʻrmonda yangi yil", „Abdulla quvnoq hangomalari" (T. Qobilov), „Yalmogʻizga alla — quyonvoyga tilla" (3. Shamsutdinova sheʼrlari asosida) kabi spektakllar sahnalashtirildi. Teatr foyesida rassom Roʻzi Choriyev rasmlari galereyasi joylashgan boʻlib, rassomning portret, peyzaj janrlariga mansub jami 55 asari qoʻyilgan.

Manbalar
--------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Buxoro teatri**, Sadriddin Ayniy nomidagi davlat musiqali drama va komediya teatri – toʻngʻich oʻzbek professional teatrlaridan. 1921-yil Fayzulla Xoʻjayev tashabbusi bilan havaskorlar guruhi asosida tashkil qilinib, 1922-yil „Tuhmatchilar jazosi" (Hamza) spektakli bilan ochilgan. Ikkinchi spektakli „Turkiston tabibi" (Mannon Uygʻur, 1923).

Tashkilotchisi va badiiy rahbari – Mannon Uygur, Hikmat Latipov, Lutfulla Nazrullayev, N. Rahmonov, L. Latipov, Saʼdixon Tabibullayev, N. Gʻaniyev va boshqa teatrning ilk ijodkorlari boʻlib, teatr taraqqiyotiga katta hissa qoʻshdilar. 1924-yilda teatrning bir guruh aktyorlari Moskvadagi oʻzbek drama studiyasiga oʻqishga yuboriddi. 1930-yilning oxirigacha kichik pesa va konsert dasturlari bilan kifoyalandi. Drama studiyasini tugatgan aktyorlar (B. Xoʻjayev, S. Abdullayev, A. Olimova, B. Jamolov, M. Musayev va boshqalar) qaytgach (1930), teatr tom maʼnoda professional teatr maqomiga ega boʻldi. Ular sahnalashtirgan „Isyon" (D. Furmanov va S. Polivanov), „Zoʻraki tabib" (J. Moler), „Qon va suv" (L. Sayfullina) spektakllari teatrning professionallik darajasini yanada mustahkamladi. 1931-yil Ya. Bobojonov badiiy rahbar, Sh. Shorahimov esa bosh rassom etib tayinlandilar. 

1930-yillarning oʻrtalari teatr ijodiy faoliyatida burilish davri boʻldi. Realizm uslubini chuqur egallash, erishilgan ijodiy muvaffaqiyatlarni mustahkamlash borasida jiddiy ish olib borildi. Shu ijodiy jarayon davomida oʻzbek dramaturgayasi, rus va chet el mumtoz asarlari aktyorlarning ijro mahoratini oshishida, teatr jamoasining oʻz ijodiy yoʻnalishiga ega boʻlishida muhim rol oʻynadi. 1936-yildan teatr „musiqali drama teatri"ga aylantirildi. Shu yillari teatr jamoasi A. Xoʻjayeva, S. Yarashev, A. Oxunov, N. Neʼmatova, A. Atoyev, Z. Soliyeva kabi ijodkorlar bilan boyidi. Urush yillari oʻzbek xalqining mardonavor kurashi aks ettirilgan asarlar sahnalashtirilgan boʻlsa, tinch qurilish davrida repertuar mavzu jihatdan boyidi. Asosiy eʼtibor davrning dolzarb muammolariga qaratildi, xalqimizning fidokorona mehnati, axloqiy va maʼnaviy goʻzalligi, tinchlik, insonparvarlik gʻoyalariga intilish spektakllarda oʻz ifodasini topdi. „Layli va Majnun" (Xurshid; T. Sodiqov, R. Glier musikasi), „Ravshan va Zulxumor" (Komil Yashin; T. Sodiqov musiqasi), „Kurbon Umarov" (S. Abdulla, Chustiy; T. Jalilov musiqasi), „Oltin koʻl" (Uygʻun, M. Leviyev musiqasi); „Shohi suzana", „Ogʻriqtishlar" (A. Qahhor), „Yurak sirlari" (Baxrom Rahmonov), „Oftobxon" (K. Yashin; X. Toʻxtasinov musiqasi), „Boy ila xizmatchi" (Hamza), „Alisher Navoiy" (Uygʻun, I. Sulton), „Imon" (I. Sulton) va boshqa spektakllar saxnalashtirildi.

1958-yil teatrga Sadriddin Ayniy nomi berildi. 60—70-yillar teatrning mustaqil repertuar yaratish borasidagi ijodiy izlanishlari oʻz samarasini berdi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Satira teatri**, Abdulla Qahhor nomidagi Respublika satira teatri — Oʻzbekistondagi yagona hajv teatri. Toshkent shahrida joylashgan. 1986-yil "Gap egasini topadi" dasturi bilan ochilgan. "Tobutdan tovush" (Abdulla Qahhor) teatrning birinchi spektakli. M.Xoʻjayev, X.Saʼdiyev, N. Otaboyevlar teatr tashkilotchilaridir. T.Sodiqov, L.Saʼdullayev, G.Saʼdullayeva, H.Musaboyev, Sh.Rasulov, Sh. Roʻzioxunov, A.Ibotulinalar teatrning birinchi aktyorlari. Hayotdagi salbiy illatlarni, shaxslar harakteridagi nuqson va kamchiliklarni fosh qilish va masharalash, yangilik va yaxshilikka undash teatr ijodining asosiy xususiyatidir. "Sabil qoddi" (F.Musajonov), "Janjal" (Shukrullo), "Mayiz yemagan xotin" (A.Qaxdor asari asosida M. Boboyev asari), "Kulol va qaroqchi" (Mehmon Baxti), "Afandi va azroil" (Yu.Aliyev), "Temir xotin" (Sh.Boshbekov), "Davlat bolalari" (R.Muhammadjonov), "Oltin joʻja sarguzashtlari" (V.Orlov), "Qovurilgan oʻrdak parvozi" (Tafuk al Hakim, Toʻra Mirzo), "Oybolta va Toshpoʻlat" (R.Qodirov, A.Qayumov), "Yolgʻonchi darkor" (D.Psafos), "Adashganlar" (T. Muhiddin), "Besh kunlik kuyov" (Shuxrat), "YO shoh, yo Afandi, yo..." (Sh.Azimzoda) va boshqa teatrda sahnalashtirilgan eng yaxshi spektakllardir. Teatr jamoasi teztez viloyatlarga chiqadi va spektakllardan tashqari teatrlashtirilgan satirik tomoshalar uyushtirib turadi. X. Saʼdiyev, E.Karimov, R. Karimova, B. Ixtiyorov, S.Devonov, T.Sodiqov, M.Nurmatov, Z.Ismoilova, A.Ibotulina, B.Umurzoqova, O.Egamberdiyeva, E.Joʻlliyev kabilar teatrning yetakchi aktyorlaridir. Badiiy rahbari va direktori — Mavlon Xoʻjayev.

Mohina Ashirova.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Holva** (arabcha: ) — shirinlik turi. Qand yoki asaldan qaynatilgan qiyomga yog, kunjut, yongʻoq magʻzi, bodom magʻzi, un hamda boshqa masalliqlar solib tay-yorlanadi. Taʼmini yaxshilash uchun Holvaga kakao va kakao kukuni, mayiz, sukatlar, vanilin, limon kislota va boshqa qoʻshiladi. Solinadigan masalliqqa koʻra, Holvaning bodroq Holva, magʻiz Holva, yongʻoq Holva kungaboqar Holva, kunjut Holva, yeryongoq Holva, pashmak Holva kabi turlari mavjud. Har bir Holva turi oʻz navbatida qoʻshilgan yordamchi masalligʻiga qarab vanilin, shokoladli, vitaminlashtirilgan va boshqa nomlar bilan ataladi. Sharq mamlakatlarida, jumladan Oʻrta Osiyoda qadimdan qolvapazlik (holvachilik) kasbi mavjud boʻlgan. Yirik shaqarlarda holva-pazlar uzum yoki tut shinnisi, un, yogʻ, kunjut, oʻrik va boshqalardan, keyinchalik shakar va qanddan foydalanib turli-tuman Holvalarni tay-yorlashga ixtisoslashganlar.

Bodroq Holva tayyorlash uchun bodroq bilan qovurilgan yongʻoq magʻzi goʻshtqiymalagichdan oʻtkaziladi (yoki yanchila-di). Mahsulot yogʻlangan laganchaga solinadi, ustidan eritilgan asal yoki qiyom quyib, yaxshilab aralashtiriladi, soʻng 1 sm qalinlikda yoyib presslab, toʻrtburchak yoki romb shaklida kesiladi.

Magʻiz Holva tayyorlash uchun oʻrik yoki bodom, pista, yongʻoqning magʻzi qovu-rilib, yogʻ surtilgan gaz patnisga I sm qalinlikda yoyib teriladi. Qozonga shakar solib, meʼyoridan oʻtkazib qiyom pishiriladi. Qiyom patnisdagi qovurilgan magʻizlar ustiga bir tekisda qilib quyiladi. Mahsulot sovigach, oʻtkir pichoq yordamida kattaligi 4x10 sm keladigan boʻlakchalarga boʻlinadi.

Ayrim Holvalar tarkibida yogʻ koʻp (30%) boʻlgani sababli tez buzilishi mumkin, namligi 4%. "Lavz" va "Toʻy", "Sovunak" kabi Holva turlariga qoʻy va oʻsimlik yogʻi, un, shakar qiyom, koʻpirtirilgan tuxum oqi va sovunak ildizi qaynatmasi qoʻshiladi.

Umid Ahrorov.

Galereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Yana q.
-------

* Qandolatchilik

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Omonimlar** (omo ... va yun. oputa — nom, ism) — umumiy maʼno unsurlariga ega boʻlmagan, tasavvuriy bogʻlanmagan, lekin bir xil yozilib, bir xil aytiladigan soʻzlar; ular orasida semantik aloqa boʻlmaydi. Ana shunday soʻzlarning tilda mavjud boʻlishi va shunga bogʻliq hodisalar omonimiya deyiladi. Omonimlarning lugʻaviy va grammatik koʻrinishlari farqlanadi.

Omonimlarning tilda paydo boʻlish sabablari turlichadir: avvallari har xil aytilib, bir xil eshitiladigan soʻzlar talaffuzining tarixiy jarayonda tovush almashinishi yoki talaffuz oʻzgarishi natijasida bir-biriga mos kelib qolishi(ot — ism, ot — hayvon; oʻt — olov, oʻt — oʻsimlik) boshqa tillardan oʻzlashgan soʻzlarning talaffuz va yozilish jihatidan ona tilidagi soʻzlarga mos kelib qolishi (tur-bosqich; tur-xil, nav); tilda mavjud boʻlgan koʻp maʼnoli soʻz maʼnolarining bir-biridan uzoqlashishi (dam — nafas; dam — hordiq; dam — bosqon) va boshqa omonimlar bir yoki bir necha soʻz turkumi doirasida boʻlishi mumkin: bir soʻz turkumi doirasida omonimik uya tashkil etuvchi, yozilishi va talaffuzi aynan bir xil boʻlgan soʻzlar toʻliq yoki mutlaq omonimlar deyiladi (chang — gʻubor, toʻzon; chang — cholgʻu asbobi); faqat ayrim shakllardagina mos keladigan, boshqa-boshqa soʻz turkumlariga mansub soʻzlar notulik omonimlar, boshqacha aytganda, omoshakllar deyiladi: qoʻy (hayvon) — qoʻy (feʼlning buyruq shakli).

Omonimlar bilan bir qatorda tilda ularning alohida turlari sifatida omograflar (bir xil yoziladigan, lekin urgʻu va talaffuz bilan farqlanadigan soʻzlar: olma(meva nomi)—olma("-ma" qoʻshimchasini olgan ish-harakat), tom (uy tomi) — tom (kitob tomi) va boshqalar, hamda, omofonlar (bir xil talaffuz qilinadigan, lekin yozilishida farq qiladigan soʻzlar): yetti (son) — yetdi (feʼl); yot (begona) — yod (xotira) va hokazo. Omonimiyaning mazkur barcha koʻrinishlariga mansub soʻzlar maʼnosi asosan matn orqali bilinadi.

Omonimlar mumtoz adabiyotda tajnis sanʼati va tuyuq janrini yaratishda, askiya payrovlarida esa soʻz oʻyini va qochiriq sifatida ishlatiladi. Soʻz ustalari, ayniqsa, shoirlar (Al-Xorazmiy, Lutfiy, Navoiy, Bobur, Soʻfi Olloyor, Habibiy va boshqalar) poetik taʼsirchanlikni oshirishda omonimlar dan mahorat bilan foydalanganlar. Xorazmiyning: "Buyung sarvu sanubartek", "beling-qil", "Vafo qilgan kishilarga vafo qil" bayti yoki Alisher Navoiyning: Olmani sundi nigorim — ol, —dedi, Olma birla bu koʻngilni ol, — dedi, Soʻrdim ersa olmasining rangini, Ne soʻrarsan? — olma rangi ol, dedi.tuyugʻi buning yorqin isbotidir. Dastlabki baytda qil soʻzi 2 maʼnoda (qilga oʻxshash ingichka; qilmoq feʼlning oʻzagi) ishlatilgan boʻlsa, tuyukda ol soʻzi 3 maʼnoda ishlatilgan (buyruq feʼli; koʻngil ovlamoq; qizil rang , ol rang).

Yana qarang
-----------

* Paronimlar‎

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi qoʻriqlash xizmati (Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi Qoʻriqlash bosh boshqarmasi)** (1991—2019-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining qoʻriqlash birlashmasi; Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Qoʻriqlash bosh boshqarmasi) — Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasiga qarashli Qoʻriqlash bosh boshqarmasi (2019-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligiga boʻysungan). Asosiy vazifasi shartnoma asosida davlat ob’ektlarini, oʻta muhim, toifalangan va boshqa ob’ektlarni, jismoniy va yuridik shaxslarning mol-mulklarini qoʻriqlashni taʼminlashdan iborat. Normativ hujjatlarda *Qoʻriqlash xizmati* nomi bilan atalishiga qaramay, unga nisbatan *Qoʻriqlash bosh boshqarmasi* nomi ham qoʻllaniladi.

Tarixi
------

Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi Qoʻriqlash bosh boshqarmasi rasmiy saytiga koʻra, Oʻzbekiston hududida (O'zbek SSR) qoʻriqlash xizmati faoliyati 1952-yilning 29-oktabrida boshlangan. Saf boʻlinmalari faoliyati ilk bora 1964-yilda Chirchiqda tashkil etilgan. 1969-yilda boʻlinma zimmasiga fuqarolar xonadonini texnik vositalar orqali qoʻriqlash yuklatilgan. 1970-yildan boshlab qoʻriqlash xizmati oʻzining xizmat binolariga ega boʻla boshlagan.

SSSR qulab, Oʻzbekiston mustaqillikka erishgandan ikki oy oʻtib, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi huzurida *Respublika Qoʻriqlash birlashmasi* tashkil etilgan (keyinchalik nomi *Qoʻriqlash bosh boshqarmasi*ga oʻzgartirilgan); saf boʻlinmalari tarkibida yangi lavozimlar (mahkama militsiyasi, yoʻnalish militsiyasi) joriy qilingan.

2019-yilning 1-martida Qoʻriqlash bosh boshqarmasi va uning hududiy boʻlinmalari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga muvofiq, Ichki ishlar vazirligidan Milliy gvardiya tarkibiga oʻtkazilgan. Keyinchalik, shu yilning oʻzida Vazirlar Mahkamasi tomonidan Qoʻriqlash xizmati nizomi va uning boʻlinmalari tomonidan qoʻriqlanadigan obyektlar roʻyxati tasdiqlab berilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси Қўриқлаш бош бошқармаси тарихи". *Ngoxrana.uz*. Qaraldi: 2020-yil 26-sentyabr.
2. ↑  [ „Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi qoʻriqlash xizmatining faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 332-son 21.11.2019 y.
qarori"]. *Lex.uz*. Qaraldi: 2020-yil 26-sentyabr.
3. ↑  [ „Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasining qoʻriqlash xizmati boʻlinmalari tomonidan qoʻriqlanadigan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 930-son 03.07.2019 y.
qarori"]. *Lex.uz*. Qaraldi: 2020-yil 26-sentyabr.

Havolalar
---------

* „Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси Қўриқлаш бош бошқармаси расмий сайти". *Ngoxrana.uz*. Qaraldi: 2020-yil 26-sentyabr.
**Marhab** **ibn al-Horis** (arabcha: ) - Islom dini payg'ambari Muhammadning muxolifi. Xaybar jangida ishtirok etgan mashhur jangchi.

### Hayoti

Marhab ibn al-Horis janglardagi qo'mondonlik mahorati bilan bir qatorda shoir ham bo'lgan. Bo'ylari baland va bahaybat, jasur va boy kishi edi.

### Ajdodi

Ba'zi tarixchilar keltirgan ma'lumotlarga ko'ra, Mahrab ibn al-Horis va uning singlisi asli isroillik bo'lgan deyilsa, ba'zi tarixchilar uni himyariylardan deb hisoblashgan.

### Xaybar jangi

628-yilda Xaybar vohasida yashovchi musulmonlar va yahudiylar oʻrtasida Xaybar jangi boʻlib oʻtadi. Marhab o'sha jangda yahudiy qo'shinining qo'mondoni bo'lib jang qiladi. Musulmon tarixchisi Shayx Mufid: "Musulmonlardan Ali ibn Abu Tolibdan boshqa hech kim unga qarshi tura olmaydi", deydi.

O'limi
------

Marhabning onasi folbin edi, u Marhabni arslon ma'nosini bildiruvchi nom bilan atalgan kishidan boshqa hech kim o‘ldira olmaydi deb bashorat qilgan. Marhab so'nggi jangidan bir kecha oldin sherning o'ziga hujum qilganini tush ko'rgan.

Tarixchilar Marhabning o‘ldirilishi bilan bog‘liq voqea haqida turli ta’rif berganlar. "Sahih Muslim"da yozilishicha, bir jangda Ali Marhabning qarshisidan chiqadi. Marhab qilichini irg‘itib, olg‘a siljiydi: "Xaybar, albatta, men Marhab ekanligimni biladi, men to‘liq qurollangan, sinovdan o‘tgan, urush boshlanganida olov alangasini yoyib yuborgan jasur jangchiman". Unga javoban Ali: "Men onasi unga Haydar deb ism qo‘ygan odamman, (arslon so'ziga sinonim) yuzi dahshatga to‘la o‘rmon arsloniga o‘xshagan odamman". 

Roviylardan shunday deyiladi: "Ali Marhabning boshiga urib, uni o‘ldirdi. Shuning hisobiga Xaybar qo'lga olindi. 

Bu haqida Maqriziy ham rivoyat qiladi: "Ansoriylar Marhabning onasini uning jasadini ushlab, yig‘layotganini ko‘rganini aytdilar".

Manbalar
--------

1. ↑  Nadwi, Abul Hasan. "Al-Sirah Al-Nabawyiah". Ibn Kathir publication. Damascus. page 424
2. ↑  Ali, Jawad. "Al-Mufasal Fi Tarikh Al-Arab". Dar Al-Saqi Publication. 2001. volume 18 page 354
3. 1 2 3 4  Mohammad-Baqer Majlesi, Bihār al-Anwār, Al-Wafa Publication, Beirut, (1983), volume 21 page 9
4. ↑  al-'Asqalani, Ibn Hajar. "al-Isaba fi tamyiz al-Sahaba". Dar Al-Kutub Al-Elmyiah Publication. Beirut. volume 8 page 155
5. ↑  Al-Suhayli. al-Rawḍ al-unuf fī šarḥ al-sīra al-Nabawiyya li-Ibn Hišām. wa-maʿahu al-Sīra al-Nabawiyya. Dar Ehya Al-Turath Al-Arabi Publication. Beirut. (2000). volume 7 page 98
6. ↑  Diyar Bakari. "Tarikh al-khamis fi ahwal anfansi nafis". Dar Sader Publication. Beirut. volume 2 page 50
7. ↑  al-Maqrizi. "Emta Al-Asma". Dar Al-Kutub Al-Elmyiah. Beirut. (1999). volume 11 page 290
8. ↑  Al-Halabi, Burah Al-din. "Ensan Al-Ayoon". Dar Al-Marifa Publication. Beirut. volume 2 page 738
9. ↑  „The Book of Jihad and Expeditions - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)".  Sunnah.com. Qaraldi: 2022-yil 22-avgust.
10. ↑  Al-Maqrizi. "Emta Al-Asma". Dar Al-Kutub Al-Elmyiah. Beirut. (1999). volume 11 page 292
**Roman uslubi** — Yevropa (asosan, Gʻarbiy Yevropa) sanʼatida 10-asrdan 12—13-asrlargacha hukm surgan badiiy uslub. Bu davr sanʼatida Qad. Rim madaniyati va meʼmorligida Qad. Rim meʼmorligi uslub va unsurlaridan keng foydalanilgan ("roman" iborasi shartli boʻlib, "rimniki" maʼnosini anglatadi). Roman uslubi (termin 19-asr 20-yillaridan ishlatila boshlangan) Yevropada xristian diniy tizimining mustahkamlanishi va yoyilishi bilan bogʻliq holda rivojlandi, shuning uchun markazlari monastirlar boʻlib, quruvchi, haykaltarosh va toshtaroshlari esa monaxlar edi. 11-asr oxiridan sayyor quruvchilar sobor, monastir, cherkov, qoʻrgʻon va qasrlar qurib Roman uslubini yaratdilar. Binolar toshdan qurilgan (bazilika turi asosiy oʻrinni egallaydi), tuzilishining asosini minora tashkil etadi, uning atrofidagi geometrik shakllar (kub, prizma, silindr va boshqalar) binoning yaxlit majmuini hosil qiladi. Roman uslubi meʼmorligiga antik sanʼat, Vizantiya hamda arab mamlakatlari sanʼati sezilarli taʼsir koʻrsatgan, yuzaga kelgan meʼmorlik maktablari yagona tamoyillarga boʻysungan. Bu binolar tarhi va tuzilishida, bezaklar shakli va mazmunida koʻrinadi. Roman uslubi Fransiya, Germaniya meʼmorligida yorkin namoyon boʻlgan. Jumladan, Notr dam la Grant ibodatxonasi (11 —12-asrlar) koʻrinishi birmuncha past, uch nefli (oʻrtadagi nefi yonidagilardan birmuncha baland), tosh devorlar kalin, undagi kichik tor darchalar devor qalinligini boʻrttirib, salobatini oshiradi, bino (ichki va tashqi devorlari) rassomlik va haykaltaroshlik asarlari bilan bezatilgan. Dastlab devoriy rasmlarga keng oʻrin berilgan, 11-asr oxiri — 12-asr boshlaridan ibodatxonalar bezagida monumental relyeflar yetakchi oʻrin egallaydi; bino peshtoqi va odd tarzida, ichki bezaklardan ustun va uning kapitelida keng ishlatilgan. R.u.da vitraj ham oʻz oʻrniga ega boʻlgan. Amaliy sanʼatda kitob miniatyurasi rivojlandi. Yevropaning koʻpgina mamlakatlarida miniatyura maktablari (rassomlar) shakllandi, yaratilgan asarlar mustaqil asar sifatida ahamiyatga egadir. Jumladan, fransuz rassomlari akauka Limburglar 60 dan ortiq miniatyuralarda yil fayellari, qishloq xoʻjaligi bilan band kishilarning hayotini jonli ifodalagan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Konsessiya** (lot. concessio — ruxsat, yon berish) — 1) xoʻjalik yuritish va chet el kapitalini jalb qilish shakli; milliy iqtisodiyotni rivojlantirish yoki tiklash, tabiiy boyliklarni oʻzlashtirish maqsadida davlat yoki mahalliy hokimiyat idoralariga qarashli yer uchastkalari, qazilma boyliklar, korxonalar va boshqa xoʻjalik obʼyektlarini muayyan muddatga va shartlar bilan foydalanish uchun chet el kapitali (davlat, firma, xususiy shaxs) ga berish haqidagi shartnoma yoki kelishuv. Xalqaro huquq boʻyicha davlat shartnoma muddati tugaganidan keyin K. amal qilishini toʻxtatishi mumkin. Hozirgi sharoitlarda konsessioner ishlab chiqargan mahsulotini, ayniqsa, keng isteʼmol mollari yoki mashinasozlik, yoqilgʻienergetika mahsulotlarini K. joylashgan mamlakat bozoriga chiqarishi koʻp uchraydi.

Iqtisodiy qudratli davlatlar oʻzlarini xom ashyo resurslari bilan taʼminlash hamda siyosiy-iqtisodiy tazyiq maqsadlarida xalqaro va xorijiy K.lardan keng foydalanadi. 20-asrning 90-yillarida Rossiya, Qozogʻiston, Ozarbayjonda neft konlarini rezvedka qilish va ishga tushirish boʻyicha AQSH, Buyuk Britaniya, Germaniya kompaniyalariga K. berilishi bunga misol boʻla oladi. Rivojlangan mamlakatlarda K.lar bilan bir qatorda chet el kapitali ishtirokidagi qoʻshma korxonalar paydo boʻlmoqsa; 2) yangidan chiqarilgan qimmatli qogʻozlar sotuvini tashqil qilgani uchun banklar oladigan haq.

Zarifa Gʻofurova.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aql** (arabcha : *عقل*) yoki **Aql** — falsafada tushunchalar hosil qilish va ularga muvofiq hukm yuritish qobiliyatidir. Bugungi kunda Gʻarbda bu kontseptsiya asosan nemis faylasufi Immanuel Kantning taʼsiri ostida boʻlib, u ratsional tushunishga qarshi turadi, ammo uni idrokdan ajratadi .

Tinchlik
--------

Immanuil Kantning fikricha, aqlning chegaralari quyidagicha chizilgan:

"*Saqil — hodisalarning oʻxshashligidan qoidalarga kelish* joyda u shunday deydi: „ *Aql oʻz chegaralarini kengaytirishdan oldin shahvoniylikni cheklaydi*".
Rudolf Eislerning keng qamrovli taʼrifiga koʻra:

*"Aql (logos, epistêmê, intellectus, intelligentia, nisbat, intizom, tushunish) keng qamrovi bilan irodaga qarama-qarshi boʻlgan fikrlash kuchidir.* *Torroq kontekstda aql — bu ruhning bir butun sifatida tushunish qobiliyati, tushunish (toʻgʻri) tushunish (abstraksiya) ga nisbatan.* *Xulosa qilib aytganda, aql solishtirish, tekshirish va tushunish qobiliyatini, yaʼni soʻz va tushunchalarni bir-biri bilan bogʻlash orqali maʼnolarini bilish qobiliyatini anglatadi.* *aqli raso (*bon *sense) — bu oddiy odamlarda hech qanday maxsus tayyorgarliksiz tabiiy ravishda mavjud boʻlgan tushunish va mulohaza yuritish kuchi, bu odatiy, uslubiylikdan yiroq va shuning uchun notoʻgʻri xulosalarga osonroq erisha oladi.* "
Artur Shopengauerda sabab sabab va natijani ajratishdir:

„*Sabablik, yaʼni materiyaning sub’ektiv munosabati yoki bir xilligi — bu aql va boshqa narsa emas.* *Uning yagona vazifasi va yagona kuchi sabab-oqibatni tushunishdir".*
Rene Dekartning iqtiboslaridan ham maʼlum:

„*Sogʻlom aql dunyo boʻyicha eng yaxshi taqsimlangan, chunki har bir kishi undan oʻz ulushini olgan deb oʻylaydi.* *Hatto hamma narsadan qoniqish hosil qila olmaydigan odamlar ham aqldan ortiq narsani xohlamaydilar*".

yana qarang
-----------

* ratsionalizm
* Debriyaj
* epistemologiya

Manbalar
--------

1. ↑  *Wörterbuch der philosophischen Begriffe*, 2. baskı, 1904
2. ↑  Kritik der reinen Vernunft, 2. baskı, s. 359
3. ↑  *Die Welt als Wille und Vorstellung*, Schopenhauer, s. 55

Adabiyotlar
-----------

* Rene Dekart, *Abhandlung über die Methode, richtig zu denken und Wahrheit in den Wissenschaften zu suchen.*
* Jon Lokk, *Versuch über den menschlichen Verstand* : vier Büchern, Bd. 1. Buch I va II, 5. Aufl. Mayner, Gamburg, 2000 yil. ISBN 978-3-7873-1555-0, Bd. 2. Buch III va IV, 3. Aufl. Mayner, Gamburg, 1988 yil. ISBN 978-3-7873-0931-3
* Jon Lokk: *Uber den richtigen Gebrauch des Verstandes*, übers. fon Otto Martin, Leyptsig: Feliks Mayner, 1920; unveränd. Nachdr. D. Avg. von 1920, Gamburg: Feliks Meiner, 1978, ISBN 3-7873-0434-7
* Jon Lokk: *Die Leitung des Verstandes*. Übersetzt von Yurgen Bona Meyer, Wissenschaftlicher Verlag, Shutterwald/Baden 1998, ISBN 978-3-928640-61-9
* David Hume, Untersuchung in Betreff des menschlichen Verstandes
* Jorj Berkli, Abhandlungen über die Prinzipien der menschlichen Erkenntnis
* Gottfrid Vilgelm Leybnits, Neue Abhandlungen über den menschlichen Verstand
* Immanuel Kant, Kritik der reinen Vernunft, Kritik der praktischen Vernunft, Kritik der Urteilskraft
**Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti**, Organisation for Economic Cooperation and Dovelopment (OECD). 1948-yilda AQSH tashabbusi bilan Yevropani tiklash boʻyicha Amerika iqtisodiy va moliyaviy yordamini (Marshall rejasi) oqilona ishlatish va shu yordamni oladigan Yevropa mamlakatlari bilan hamkorlik qilish maqsadlarida tuzilgan Yevropa iqtisodiy hamkorlik tashkiloti vorisi tarzida tashkil topdi. Bu tashkilotni tuzish toʻgʻrisida konvensiya 1960-yil 14 dekabrda Parijda imzolanib, 1961-yil 1-oktyabrdan kuchga kirgan. Tashkilotda 21 mamlakat — Avstraliya, Avstriya, AQSH, Belgiya, Buyuk Britaniya, Niderlandiya, Gretsiya, GFR, Daniya, Irlandiya, Islandiya, Ispaniya, Italiya, Kanada, Lyuksemburg , Norvegiya, Portugaliya, Turkiya, Fransiya, Finlandiya, Shveysariya, Shvetsiya, Yaponiya, Yangi Zelandiya qatnashadi. Rasmiy jihatdan tashkilot shartnomani imzolagan mamlakatlarda iqtisodiy oʻsishni taʼminlash, iqtisodiyotni yuksaltirish va aholi turmush darajasini yaxshilash, moliyaviy barqarorlikni saqlashni nazarda tutadi. Tashkilotga aʼzo davlatlarning rivojlanayotgan mamlakatlarga yordam koʻrsatish, davlatlar mintaqasida aʼzodavlatlar siyosatini muvofiqlashtirish yo'li bilan iqtisodiy va ijtimoiy barkarorlikni taʼminlashga hissa qoʻshadi. Tashkilot faoli-yatiga tashkilotda qatnashuvchi mamlakatlarning vakillaridan iborat kengash rahbarlik qiladi. Tashkilot idorasi Fransiya (Parij)da joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aşağı Buzqov** (shuningdek, **Ashagy Buzqov**, **Ashagy-Buzgov**, Ashagy- **Bizgov** va **Ashagy-Byzgov** ) — Ozarbayjonning Naxchivon tumanida joylashgan Babek tumanidagi qishloq va munitsipalitet. tuman markazidan 40 km shimolda, Buzgovchay sohilida joylashgan. Aholisi bog‘dorchilik, asalarichilik va chorvachilik bilan shugʼullanadi. Qishloqda oʻrta maktab, kutubxona, klub, masjid, tibbiyot markazi bor. 990 nafar aholi istiqomat qiladi  Pochta indeksi AZ 6711.

Etimologiyasi
-------------

Naxchivon hududidagi **Shohbuz**, **Buzqov** hududi nomlaridagi *"buz"* qoʼshimchasi Midiya qabilalaridan biri boʻlgan *"bus"* qabilalaridan kelib chiqqan. *"Buz"*, *"avtobus"* va *"bos"* - **"boz oğ"** (kulrang o'q) bo'lib, o'g'uz turklarining asosiy urugʼi hisoblanadi. Ammo ming yillikning birinchi asrlari va ilk oʻrta asrlarda Naxchivonda oʻrnashib *qolgan* turkesh, pecheneg , kangar, az, ahura, *shada*, *yaychi*, *qorabogʻlar*, *qorachugʻ*, *qizilja* va boshqa qabilalar nomi geografik nomlarda oʻz aksini topgan. Ularning bir qismi "Dada Qoʻrqut kitobi "dostonida uchraydigan Naxchivondir.

Manbalar
--------

1. ↑  ANAS, Azerbaijan National Academy of Sciences*. Nakhchivan Encyclopedia*. Baku: ANAS, 2005 — 36 bet. ISBN 5-8066-1468-9.
2. ↑  „"Kitabi-Dədə Qorqud" tariximizin aynasıdır. İsmayıl Hacıyev, AMEA Naxçıvan Bölməsinin sədri, akademik". 2015-yil 23-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 25-noyabr.

* Aşağı Buzqov (as Asağı Buzqov) at GEOnet Names Server

  


|  |  |
| --- | --- |
| Ozarbayjon geografiyasi | *Ozarbayjon geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Güznüt (shuningdek, **Gyuznyut**, **Kuznut** va **Kyuznut** ) — Ozarbayjonning Naxchivan Avtonom Respublikasining Babek tumanidagi qishloq va munitsipalitet. QishloqNaxchivon shahridan 10 km uzoqlikda, tekislikda joylashgan, Naxchivon-Julfa avtomagistralining chap tomonida. Mahalliy iqtisodiyot asosan gʻallachilik va chorvachilikka asoslangan. Qishloqda oʻrta maktab, klub, masjid, tibbiyot punkti bor. 1563 nafar aholi istiqomat qiladi. 

Qishloqda 1918-1920 yillardagi Arman-Ozarbayjon urushigacha armanlar ko‘pchilikni tashkil qilgan.

Nomi
----

Arman tilining Naxchivan lahjasida **Kznut** "olxo'ri joy" degan ma'noni anglatadi. Qishloq shu hududda kuzgi ekish ishlari olib borilgani uchun shunday nomlangan.

Madaniyat
---------

Qishloqda bir qancha qadimiy cherkovlar, oʻrta asr xachkarlari boʻlgan arman qabristoni boʻlgan, ammo 1918-1920 yillardagi arman-ozarbayjon urushidan keyin qishloq arman aholisini yoʻqotgan va keyinchalik bu yodgorliklar vayron qilingan.  Qishloqda 1986-1992 yillarda masjid qurilgan.

Mahalliy mashhurlar
-------------------

* Garegin Njde - (1886-1955) arman qo'mondoni va milliy qahramoni.

Manbalar
--------

1. ↑  ANAS, Azerbaijan National Academy of Sciences*. Nakhchivan Encyclopedia*. Baku: ANAS, 2005 — 218 bet. ISBN 5-8066-1468-9.
2. ↑  *Encyclopedic dictionary of Azerbaijan toponyms*. In two volumes. Volume I. p. 304. Baku: "East-West". 2007. ISBN 978-9952-34-155-3.
3. ↑  Argam Aivazian*. Armenian monuments of the Nakhichevan ASSR. Collection*. Yerevan: ed. B.A. Ulubabyan, 1986 — 15 bet.

* Güznüt at GEOnet Names Server

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Ozarbayjon geografiyasi | *Ozarbayjon geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Andoza:Hindiston Ittifoqi info**Hindiston Ittifoqi** (ingl. Union of India) — Britaniya parlamenti tomonidan Hindiston mustaqilligi toʻgʻrisidagi qonunning qabul qilinishi (1947-yil 15-avgust) va Britaniya Hindistonining Hindiston Ittifoqi va Pokiston Dominioniga boʻlinishi natijasida tashkil topgan davlat. 1948-yilda "Polo„ maxsus operatsiyasi natijasida Haydarobod knyazligi Hindiston Ittifoqi tarkibiga kirdi.

Hindiston Ittifoqi rahbari Buyuk Britaniya qiroli hisoblangan, lekin aslida hukumatga Bosh vazir Javaharlal Neru boshchilik qilgan. Hindistondagi monarx manfaatlarini hali ham Hindiston general-gubernatori himoya qilgan (u oʻzidan oldingilaridan farqli oʻlaroq, endi vitse-qirol deb atalmagan). Birinchi general-gubernator Luis Mauntbetten, ikkinchi va oxirgisi Chakravarti Rajgopalachariya edi.

1950-yil 26-yanvarda Hindistonning birinchi konstitutsiyasi qabul qilinishi bilan Hindiston Ittifoqi Hindiston Respublikasiga oʻzgartirildi.

Adabiyotlar
-----------

* Winegard, Timothy C. (2011), *Indigenous Peoples of the British Dominions and the First World War*, Cambridge University Press, 2-bet, ISBN 978-1-107-01493-0
* Winegard, Timothy C. (2011), *Indigenous Peoples of the British Dominions and the First World War*, Cambridge University Press, 2–-bet, ISBN 978-1-107-01493-0
* Menon, Vapal Pangunni (2015), *Transfer of Power in India*, Princeton University Press, 264-bet, ISBN 978-1-4008-7937-3