**Joseph Percival „Joe" Allen IV** (1937-yil 27-iyunda tugʻilgan) — sobiq NASA astronavtidir. U reaktiv samolyotlarda 3000 soatdan ortiq parvoz vaqtini qayd etdi.

Erta hayot va taʼlim
--------------------

Allen 1937-yil 27-iyunda Indiana shtatining Kroufordvill shahrida tugʻilgan. Uning ota-onasi, janob va xonim Jozef P. Allen III Indiana shtatining Frankfort shahrida yashagan. U Mills maktabida oʻqigan va 1955-yilda Indiana shtatidagi Kroufordvill oʻrta maktabini tamomlagan; U 1959-yilda DePau universitetida matematika va fizika boʻyicha bakalavr darajasini oldi, u yerda Beta Theta Pi Delta boʻlimi aʼzosi va Yel universitetida fizika boʻyicha magistrlik va falsafa doktori unvonini oldi.

Allen Indiana shtatining Elkhart shahridan sobiq Bonni Jo Darling bilan turmush qurgan. Ularning ikki farzandi bor.

Allen astronavt sifatida tanlanishidan oldin Vashington universitetidagi Yadro fizikasi laboratoriyasida tadqiqotchi boʻlgan. U 1965 va 1966-yillarda Yel universitetidagi Yadro tuzilishi laboratoriyasida fizik xodim, 1963-1967-yillarda Brukxaven milliy laboratoriyasida tashrif buyurgan tadqiqotchi boʻlgan.

NASA tajribasi
--------------

Allen 1967-yil avgust oyida NASA tomonidan olim-kosmonavt sifatida ikkinchi olim-kosmonavtlar guruhi aʼzosi sifatida tanlangan. Oklaxoma shtatidagi Vance havo kuchlari bazasida parvoz mashgʻulotlarini yakunladi. U Apollon 15 kosmonavtlarini qoʻllab-quvvatlash ekipaji aʼzosi boʻlganida missiya olimi va Prezident huzuridagi Xalqaro iqtisodiy siyosat boʻyicha kengashda fan va texnologiya boʻyicha maslahatchi sifatida ishlagan.

1975-yil avgustidan 1978-yilgacha Allen NASAning Vashingtondagi qonunchilik masalalari boʻyicha maʼmur yordamchisi boʻlib ishlagan. 1978-yilda Jonson kosmik markaziga qaytib kelganida, katta olim astronavt sifatida Allen Operatsiyalar missiyasini rivojlantirish guruhiga boshliq etib tayinlangan. U 1981-yil aprel oyida Space Shuttle (*Kolumbiya*) ning birinchi orbital parvoz sinovida yordamchi ekipaj aʼzosi boʻlib xizmat qilgan va ushbu missiyaga qayta kirish bosqichida CAPCOM boʻlgan. Bundan tashqari, 1980 va 1981-yillarda u parvozlar direktorining texnik yordamchisi lavozimida ishlagan.

Kosmik tajriba
--------------

 Allenning rejalashtirilgan STS-5 kosmik yurishi uchun mashgʻuloti.
Allen 1982-yil 11-noyabrda Florida shtatidagi Kennedi kosmik markazidan boshlangan Space Shuttle dasturining birinchi toʻliq ishlaydigan parvozi boʻlgan STS-5 da missiya mutaxassisi sifatida ishlagan. U bilan birga Vance D. Brand (kosmik kema komandiri), polkovnik ham bor edi. STS-5, toʻrtta ekipaj aʼzosi boʻlgan birinchi missiya, birinchi marta Orbiterning foydali yuk maydonidan ikkita tijorat aloqa sunʼiy yoʻldoshini muvaffaqiyatli joylashtirish orqali kosmik kema toʻliq ishlaganligini aniq koʻrsatdi. Missiya Payload Assist Module (PAM-D) va uning yangi chiqarish tizimidan birinchi foydalanishni belgiladi. Missiya davomida uchirish, uchish, orbita, atmosferaga kirish va qoʻnish bosqichlarida Shuttlening ishlashini hujjatlashtirish uchun koʻplab parvoz sinovlari oʻtkazildi. STS-5 parvoz sinovlarini qoʻllab-quvvatlash uchun Development Flight Instrumentation (DFI) paketini olib oʻtgan soʻnggi parvoz edi. Missiya maxsus Getaway, uchta talaba ishtiroki loyihasi va tibbiy tajribalarni oʻz ichiga oldi. Space Shuttle dasturida birinchi boʻlgan Allen va Lenoir tomonidan rejalashtirilgan kosmik yurish, Lenoir kasal boʻlib qolganidan keyin bir kunga qoldirildi va foydalanish uchun ikkita skafandrda muammolar paydo boʻlganda bekor qilinishi kerak edi. STS-5 ekipaji *Kolumbiya* kosmik kemasining 5 kunlik orbital parvozini muvaffaqiyatli yakunladi va birinchi marta bulutli paluba orqali qattiq sirtli uchish-qoʻnish yoʻlagiga qoʻndi va maksimal tormozlashni namoyish etdi. STS-5 1982-yil 16-noyabrda Kaliforniyadagi Edvards havo kuchlari bazasidagi beton uchish-qoʻnish yoʻlagiga qoʻngunga qadar 122 soat ichida Yerning 81 ta orbitasini bajardi.

 Allen (oʻngda) STS-51-A ekipaji bilan.
Allen 1984-yil 8-noyabrda Floridadagi Kennedi kosmik markazidan uchirilgan STS 51-A missiyasi boʻyicha mutaxassis edi. U bilan birga kapitan Frederik (Rik) Xok (kosmik kema qoʻmondoni), kapitan Devid Uoker (uchuvchi) va boshqa missiya mutaxassislari, doktor Anna Li Fisher va qoʻmondon Deyl Gardner hamrohlik qilishdi. Bu Orbiter Discoveryning ikkinchi parvozi edi. Missiya davomida ekipaj Kanadaning ikkita sunʼiy yoʻldoshini, Anik D-2 (Telesat H) va Xyuzning LEASAT-1 (Syncom IV-1) sunʼiy yoʻldoshlarini joylashtirdi va 3M organik eritmalarni diffuz aralashtirishni amalga oshirdi. Tarixdagi birinchi kosmik qutqaruv urinishida Allen va Gardner kosmik sayohatni amalga oshirishdi va Palapa B-2 va Westar VI aloqa sunʼiy yoʻldoshlarini muvaffaqiyatli Yerga olib ketishdi. STS 51-A 1984-yil 16-noyabrda Florida shtatidagi Kennedi koinot markaziga qoʻngunga qadar 192 soat ichida Yer atrofida 127 marta aylanib chiqdi. Ushbu parvoz yakuniga koʻra Allen koinotda jami 314 soat boʻlgan edi.

NASAdan keyingi tajriba
-----------------------

Allen Space Industries International, Vashington, Kolumbiya okrugi bosh direktori lavozimida ishlagan va keyinchalik 2004-yilda nafaqaga chiqqunga qadar Veridian raisi sifatida ishlagan. General Dynamics 2003-yil 9-iyunda Veridianni sotib olganini eʼlon qildi.

1998-yilda „*Yerdan oygacha*" mini-serialida Allen rolini Dug MakKeon ijro etgan.

1998-yilda Maykl Bey rejissori boʻlgan „*Armageddon*" filmida Allen NASA maslahatchisi boʻlib xizmat qilgan va kemalarni uchirish paytida „Kennedi Launch" rolini ijro etgan.

Ishlar
------

* *Kosmosga kirish: Astronavt Odisseyi* (1985)ISBN 0-941434-74-5

Allen NASAning Devid Sheyler va Kolin Burgessning „Olim-kosmonavtlar" kitobining muallifi edi.

Tashkilotlar
------------

Allen Amerika Fizik Jamiyati, Amerika Astronavtika Jamiyati, Amerika Aeronavtika va Astronavtika Instituti, Amerika Fanni Rivojlantirish Assotsiatsiyasi, Phi Beta Kappa, Beta Teta Pi, Sigma Xi va Phi Eta kabi bir qancha tashkilotlarning aʼzosidir.

Maxsus unvonlar
---------------

 Jozef Allen STS-5 da Yerni kuzatishni amalga oshirmoqda
* Fulbrayt stipendiyasi (1959-1960)
* Eng yaxshi uchish mukofoti, 69-06 sinf, Vance havo kuchlari bazasi (1969)
* NASA guruhining ikkita muvaffaqiyati mukofoti (1971 va 1974) Apollon 15 Oyni oʻtishni rejalashtirish guruhiga qoʻshgan hissasi va kosmik tadqiqotlar guruhidagi keyingi ishlar uchun.
* Yel fan va muhandislik assotsiatsiyasining asosiy va amaliy fanlarni rivojlantirish uchun mukofoti (1972)
* DePauw universitetining taniqli bitiruvchisi mukofoti (1972)
* NASAning ajoyib ilmiy yutuqlar medali (1973)
* NASAning ajoyib xizmatlari medali (1978)
* NASA Superior Performance mukofoti (1975 va 1981)
* DePau universitetining faxriy fan doktori (1983)
* Komarov Xalqaro aviatsiya federatsiyasining diplomi

Allen 2005-yilda AQSH Astronavtlari Shon-sharaf Zaliga kiritilgan uch kosmonavtdan biri edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Joe Allen '59 Enters US Astronaut Hall of Fame" Wayback Machine saytida arxivlandi (2006-09-20). DePauw University News, 2005-05-01
2. ↑  „New Citizens to be Astros". *Muncie Evening Press*. UPI (3-avgust 1967-yil), s. 19.
3. ↑  „JOSEPH P. ALLEN (PH.D.) NASA ASTRONAUT (FORMER)".  NASA (dekabr 1993). Qaraldi: 8-yanvar 2021-yil.
4. ↑  *Harwood, William*. „Mission controllers release revised flight plan". Spaceflight Now (10-fevral 2008-yil). Qaraldi: 21-iyun 2013-yil.
5. ↑  „DePauw Grads Hear Trudeau". *The Indianapolis News* (23-may 1983-yil), s. 11.
6. ↑  „Hall of Fame Inducts McCandless, 1st Untethered Astronaut". *Los Angeles Times*. Associated Press (1-may 2005-yil), s. 34.

Adabiyotlar
-----------

* Wayback Machine saytida arxivlandi (2021-06-16). (1989-yil noyabr)

Havolalar
---------

* Jozef P. Allenning Spacefacts biografiyasi

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BIBSYS: 3082603
* CiNii: DA17211587
* ISNI: 0000 0000 7375 0137
* LCCN: n82267675
* NARA: 10568966
* NTA: 071376747
* PIC: 311532
* en:SNAC: w6nk3dmr
* en:Trove: 885099
* VIAF: 304220732
* en:WorldCat Identities: lccn-n82267675

 |