Kvant mexanikasida **Shrodinger mushugi** kvant superpozitsiyasi paradoksini koʻrsatadigan fikrlash tajribasidir. Fikrlash tajribasida gipotetik mushuk bir vaqtning oʻzida ham tirik, ham oʻlik deb hisoblanishi mumkin, chunki uning taqdiri sodir boʻlishi mumkin yoki boʻlmasligi mumkin boʻlgan tasodifiy subatomik hodisa bilan bogʻliq.

Ushbu fikrlash tajribasi fizik Ervin Shrodinger tomonidan 1935 yilda Albert Eynshteyn bilan muhokamada Shrodinger kvant mexanikasini Kopengagen talqini muammolari sifatida koʻrgan narsalarni koʻrsatish uchun ishlab chiqilgan. Senariy koʻpincha kvant mexanikasi talqinlarining nazariy munozaralarida, ayniqsa oʻlchov muammosi bilan bogʻliq vaziyatlarda namoyon boʻladi .

Shrodinger mushugi: mushuk, zaharli idish va radioaktiv manba muhrlangan qutiga joylashtiriladi. Agar ichki monitor (masalan, Geiger hisoblagichi) radioaktivlikni aniqlasa (yaʼni, bitta atomning parchalanishi), kolba parchalanib, mushukni oʻldiradigan zaharni chiqaradi. Kvant mexanikasining Kopengagen talqini, bir muncha vaqt oʻtgach, mushuk bir vaqtning oʻzida ham tirik va ham oʻlik ekanligini anglatadi. Shunga qaramay, qutiga qaragan odam ham tirik, ham oʻlik mushukni emas, balki mushukni yo tirik yo oʻlik holda koʻradi. Bu kvant superpozitsiyasi qachon tugaydi va haqiqat u yoki bu imkoniyatga aylanadi degan savol tugʻiladi.

**Kelib chiqishi va motivatsiyasi**

Shrodinger o‘zining fikrlash tajribasini 1935 -yilda uning mualliflari Eynshteyn , Podolskiy va Rozen nomi bilan atalgan EPR maqolasini muhokama qilish sifatida maqsad qilgan. EPR maqolasi kvant superpozitsiyalarining intuitiv tabiatini taʼkidlab o‘tgan. Atom yoki foton sifatida turli mumkin boʻlgan natijalarga mos keladigan bir nechta holatlarning kombinatsiyasi sifatida mavjud boʻlishi mumkin.

Kopengagen talqini deb ataladigan hukmron nazariyaga koʻra, kvant tizimi tashqi dunyo bilan oʻzaro taʼsir qilmaguncha yoki uni kuzatmaguncha superpozitsiyada qoladi. Bu sodir boʻlganda, superpozitsiya u yoki bu mumkin boʻlgan aniq holatlarga tushadi. EPR tajribasi shuni koʻrsatadiki, bir nechta zarrachalar katta masofalar bilan ajratilgan tizim bunday superpozitsiyada boʻlishi mumkin. Shredinger va Eynshteyn Eynshteynning EPR maqolasi haqida maktub almashishdi, uning davomida Eynshteyn beqaror porox bochkasi holati bir muncha vaqt oʻtgach, portlagan va portlamagan holatlarning superpozitsiyasini oʻz ichiga olishini taʼkidladi.

Qoʻshimcha tasvirlash uchun Shrodinger, printsipial jihatdan, qanday qilib superpozitsiyada boʻlgan kvant zarrasiga bogʻliq boʻlgan katta hajmdagi tizimda superpozitsiyani yaratish mumkinligini tasvirlab berdi. U qulflangan poʻlat kameradagi mushuk senariysini taklif qildi, unda mushukning hayoti yoki oʻlimi radioaktiv atomning holatiga, uning parchalanishi va radiatsiya chiqarmaganligiga bogʻliq. Shredingerning soʻzlariga koʻra, Kopengagen talqini mushukning holati kuzatilmaguncha ham tirik, ham oʻlik boʻlib qolishini anglatadi. Shredinger oʻlik va tirik mushuklar gʻoyasini jiddiy imkoniyat sifatida targʻib qilishni xohlamadi; aksincha, u misolni kvant mexanikasi haqidagi mavjud qarashning bemaʼniligini koʻrsatishni maqsad qilgan. Makroskopik holatlarning kvant superpozitsiyasi mumkin boʻlishi mumkinligi haqidagi gʻoya kvant nazariyasining multiolam talqiniga olib keldi.

Shrodinger davridan boshlab, kvant mexanikasi matematikasining turli talqinlari fiziklar tomonidan ilgari surilgan, ularning baʼzilari „tirik va oʻlik" mushuk superpozitsiyasini mutlaqo haqiqiy deb bilishadi, boshqalari esa yoʻq. Kopengagen talqinini (1935-yilda hukmron boʻlgan pravoslavlikni) tanqid qilish uchun moʻljallangan Shrodinger mushugi tajribasi kvant mexanikasining zamonaviy talqinlari uchun asosiy tosh boʻlib qolmoqda va ularning kuchli va zaif tomonlarini tasvirlash va solishtirish uchun ishlatilishi mumkin.

Adabiyotlar[manbasini tahrirlash]
---------------------------------

```
#Schrödinger, Ervin(1935 yil noyabr). "Die gegenwärtige Situation in der Quantenmechanik (Kvant mexanikasidagi hozirgi vaziyat)". Naturwissenschaften. 23(48): 807–812. Bibcode:1935NW.....23..807S. doi:10.1007/BF01491891. S2CID 206795705.
#Yaxshi, Artur. "Kvant nazariyasidagi Eynshteyn-Podolskiy-Rozen argumenti". Stenford falsafa entsiklopediyasi. 2020 -yil 11-iyunda olindi .
#Jismoniy haqiqatning kvant-mexanik tavsifini to'liq deb hisoblash mumkinmi? Arxivlangan 2006-02-08 Wayback Machine -da A. Eynshteyn, B. Podolskiy va N. Rozen, fizika. Vahiy 47, 777 (1935)
#Yaxshi, Artur (2017). "Kvant nazariyasidagi Eynshteyn-Podolskiy-Rozen argumenti". Stenford falsafa entsiklopediyasi. Stenford universiteti. 2021-yil 11-aprelda olindi .
#Polkinghorne, JK (1985). Kvant dunyosi. Prinston universiteti matbuoti. p. 67. ISBN 0691023883. Asl nusxadan arxivlangan , 2015-05-19.
#Tetlou, Filipp (2012). Axborot va hisoblashni tushunish: Eynshteyndan Web Sciencegacha. Gower Publishing, Ltd. p. 321. ISBN 978-1409440406. Asl nusxadan arxivlangan , 2015-05-19.
#Lazarou, Dimitris (2007). "Kvant nazariyasi talqini - umumiy ko'rinish". arXiv : 0712.3466 [ kvant -ph ].
#Trimmer, Jon D. (1980). "Kvant mexanikasidagi hozirgi holat: Shredingerning "Mushuk paradoksi" qog'ozining tarjimasi". Amerika falsafiy jamiyati ma'lumotlari. 124 (5): 323–338. JSTOR 986572  .Bu erda ba'zi noaniqliklar bilan takrorlangan: Shroedinger: "Kvant mexanikasidagi hozirgi holat". 5. O'zgaruvchilar haqiqatan ham xiralashganmi?
#Maksvell, Nikolay (1993 yil 1 yanvar). "Induksiya va ilmiy realizm: Eynshteyn van Fraassenga qarshi uchinchi qism: Eynshteyn, maqsadga yo'naltirilgan empirizm va maxsus va umumiy nisbiylikning kashfiyoti". Fan falsafasi uchun Britaniya jurnali. 44 (2): 275–305. doi : 10.1093/bjps/44.2.275. JSTOR 687649. 
#Wimmel, Hermann (1992). Kvant fizikasi va kuzatilgan haqiqat: kvant mexanikasining tanqidiy talqini. Jahon ilmiy. p. 2. ISBN 978-981-02-1010-6. 2013-yil 20-mayda asl nusxadan arxivlangan. 2011 -yil 9-mayda olingan .
```

--Madaminova Zarnigor (munozara) 14:18, 6-Dekabr 2022 (UTC)