***Xitoy kino arxivi*** (**中国电影资料馆)** Pekindagi Xitoy Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasining targʻibot boʻlimi tomonidan boshqariladigan milliy kino arxivlari boʻyicha professional muassasadir. U Xitoyning mavjud filmlarini himoya qilish va „yoʻqolgan" filmlarni tiklash uchun tashkil etilgan. Soʻnggi yillarda u xalqaro kino institutlari bilan hamkorlik qilib, filmlarni saqlashda yordam berdi va koʻplab tadbirlarni tashkil etdi. Ulardan eng mashhuri Pekin xalqaro kinofestivalidir. 1958-yilda kinoarxiv xalqaro federatsiyasining to‘liq aʼzosi va bevosita Xitoy Kommunistik partiyasi Markaziy Qo‘mitasining tashviqot bo‘limi qoshida tashkil etildi. Unda Pekin kino maʼlumotlar bazasi, Xiʼan kino bazasi maʼlumotlar bazalari mavjud.

Maqsad
------

Muzeyni qurishdan asosiy maqsad Xitoy filmlarini saqlab qolish va ularni qishloq joylarda namoyish etish edi.  2012-yilda arxivlarda 1905 yildan 1976 yilgacha bo‘lgan 2400 ga yaqin xitoy filmlari saqlanib qolgan.  Vaqt oʻtishi bilan arxiv Xitoy va xalqaro filmlarni raqamli restavratsiya qilish xizmatlarini kengaytirdi.  Bundan tashqari, Arxiv „yo‘qolgan" filmlar va tashlab ketilgan kino ijodkorlik amaliyotlarini izlash bo‘yicha ilmiy loyihalarni amalga oshiradi. 

Arxivlar 1955 yilda qurila boshlandi va 1958 yilda Xitoy Kommunistik partiyasi tomonidan tashkil etilgan.  Arxiv tashkil etilgunga qadar 1951 yilda tashkil etilgan Xitoy kino korporatsiyasi Xitoy filmlarini butun mamlakat boʻylab tarqatish uchun masʼul edi.  Muassasa 1958 yilda Xitoy kino koʻrgazma korporatsiyasi deb oʻzgartirildi.  Madaniy inqilob davrida arxiv cheklangan edi, chunki Xitoy filmlari milliy manfaatga aylandi.  1971 yilda Arxivlar Xitoy Filmlarni tarqatish va proyeksiya qilish kompaniyasi bilan birlashib, China Film Group korporatsiyasini tashkil qildi.  Ushbu tashkilotning roli Xitoyda ishlab chiqarilgan barcha filmlarni sotib olish va ularni Xitoyda tarqatilishi mumkin boʻlgan kino nusxalariga aylantirish edi.  Bir necha yil oʻtgach, tashkilot tarqalib ketdi va arxivning oʻzi tashkilotga aylandi, lekin nomi Xitoy kino assotsiatsiyasi deb nomlandi — hali ham ishlatilmoqda. 

1980 yilga kelib, Vang Xui rahbarligida arxiv 10 000 ta filmni sotib oldi. 1984 yilda maʼlumot bazasi Xitoy Badiiy akademiyasining Kino tadqiqotlari boʻlimi bilan Xitoy kino sanʼati tadqiqot markazini tashkil etish uchun hamkorlik qildi.  Xitoy kino sanʼati tadqiqot markazi hozirda arxiv boʻlimi sifatida tadqiqot va restavratsiya loyihalarida ishtirok etmoqda.  1980-yillarda Arxiv Xitoy filmlarining bir necha haftalik namoyishini tashkil qildi va xitoylik olimlar va tanqidchilar ham maqolalarni nashr etish orqali arxivda qatnashdilar.  Bu davrda Arxivda 1988 yil dekabr oyida Pekin kino tanqidchilari Li Tuo va Zheng Dongtyan ishtirok etgan „Reenkarnasyon" kabi mashhur filmlar namoyishi boʻlib oʻtdi.

Tashkil etilishi (1958 — 1979)
------------------------------

1988 yildan 2006 yilgacha Chen Jingliang rahbarligida Xitoy kino sanʼati tadqiqot markazi oʻz koʻlamini kengaytirdi va 1999 yilga kelib, Xitoy kino sanʼati tadqiqot markazi arxivi 25 000 xitoy va xorijiy filmlar va 15 000 jild kitoblar, jurnallar va boshqa yozma materiallar bilan boyitildi.  2005 yilda arxivning 100 yilligini nishonlash uchun yangi bino ochildi.

Keyingi yillarda tshkil qilingan ishlar (1980 yildan hozirgi kungacha)
----------------------------------------------------------------------

2020 yildan boshlab arxivlarga 澳门科技大学|Makao Fan va Texnologiya Universitetining tashrif buyuruvchi professori Sun Xianghui rahbarlik qiladi.  Arxiv filmlarni qayta tiklash ustida ishlashni davom ettirmoqda va kino janri segmentatsiyasini muhokama qiladigan koʻplab milliy konferentsiyalar oʻtkazdi.  Arxivlarda hozirda tarixiy asarlar kino nashrlari bilan bir qatorda — muhim voqealarning fotosuratlari va hujjatli filmlari saqlanadi.  Pekin arxivi ikkita boʻlimga boʻlingan, biri filmlarga, ikkinchisi esa yozma materiallarga, shu jumladan ssenariylarga bagʻishlangan. 

2018-yilda „Zamonaviy animatsiya (当代东华)" jurnali Davlat matbuot, nashriyot, radio, kino va televideniye boshqarmasi hamda Xitoy kino sanʼati tadqiqot markazi hamkorligida tashkil etildi.  Jurnal har chorakda bir nashr boʻlib, Xitoyda kino va animatsiyaga ixtisoslashgan yagona akademik jurnaldir.  Har bir masala yangi tadqiqotlar, kuzatishlar, taʼlim va yangi „nazariy maqolalar" kabi kichik mavzularga boʻlingan. 

2012 yilda Arxiv musiqa joʻrligida ovozsiz xitoy animatsion filmlarini namoyish qila boshladi.  Jonli musiqani tovushsiz ijro qilish amaliyoti kam uchraydi. 

2020-yilda tashkil etilgan China Film International kinojurnali Buyuk Britaniya va Xitoy kino hamkorligi o‘rtasidagi hamkorlikdagi loyihadir.  Jurnalda Xitoy kinosi yangiliklariga oid ingliz tilidagi maqolalar, shuningdek, talabalar, tadqiqotchilar va mustaqil jurnalistlar tomonidan yozilgan zamonaviy kino va animatsiya haqidagi insholar mavjud.

Tarix
-----

* 1980 yilda u Xalqaro kino arxivlari federatsiyasiga aʼzo boʻldi.
* 1984-yilda u Adabiyot va sanʼat akademiyasining Kino tadqiqot instituti bilan birlashib, „Xitoy kino sanʼati tadqiqot markazi"ni tashkil qildi.
* 1985 yilda Pekin kino akademiyasi va Xitoy kino sanʼati tadqiqot markazi birgalikda kino tarixi va nazariyasi boʻyicha magistratura talabalarini jalb qildi.
* 1994 yilda Xitoy kino sanʼati tadqiqot markazi mustaqil ravishda kinoshunoslik yoʻnalishi boʻyicha magistratura talabalarini ishga qabul qila boshladi.

Foydalanlgan adabiyotlar
------------------------

1. 1 2 3 4  *Cunliffe, Tom* „Sun Xianghui: China Film Archive". *Eastern Kicks* (2014). 20-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-may 2021-yil.
2. ↑  Chi, Robert*. Hong Kong Cinema Before 1980 | A Companion to Chinese Cinema* Zhang:. Oxford: Blackwell Publishing Ltd. 2012 — 75-94 bet.
3. ↑  Wagner, Robert W. (1980). "Cinema, and Film Training in the People's Republic Of China". *Journal of the University Film Association* **32**: 63–66. .
4. 1 2 3 4  Lent, John A. (1999). "Cheng Jihua and Li Shaobai, Pioneers in Chinese Film Studies: Interview II". *Asian Cinema* **10** (2): 91–95.
5. ↑  „China Film Archive". *Culture Place*. 16-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-may 2021-yil.
6. 1 2 3 4 5  Yeh, Emilie Yueh-Yu1; Davis, Darrell William (2008). "Re-nationalizing China's film industry: case study on the China Film Group and film marketization". *Journal of Chinese Cinemas* **2** (1): 37–51.
7. ↑  Pickowicz, Paul*. China on Film: A Century of Exploration, Confrontation and Controversy*. Maryland: Rowman & Littlefield, 2012 — 116–271 bet.
8. ↑  Walz, Gene (1999). "Taking Canadian Films to China: A Disorienting Experience". *Take One*.
9. ↑  *Landreth, Jonathan*. NYFF Opens Door on Chinese Film Period. *The Hollywood Reporter (Archive: 1930-2015)* (12-sentyabr 2008-yil).
10. ↑  „Staff Page". *MACAU University of Science and Technology* (2020). 25-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-aprel 2021-yil.
11. ↑  Zhang, Yingjin (2016). "Chinese film history and historiography". *Journal of Chinese Cinemas* **10** (1): 38–47.
12. 1 2  „China Film Archive". *Culture Place*. 16-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-may 2021-yil.
13. 1 2 3  Yishui, Chen (2021). "An Overview of Animation Studies in Mainland China, 1949-2020". *Association for Chinese Animation Studies*.
14. 1 2  „About". *China Film Int.* (2021). 26-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-may 2021-yil.

Havolalar
---------

* 中国电影资料馆
* (Wayback Machine saytida 2022-12-06 sanasida arxivlangan)