**Kinesika** — bu yuz ifodalari va imo-ishoralar; tananing biron bir qismi yoki umuman tananing harakati bilan bogʻliq boʻlmagan ogʻzaki xatti-harakatlar kabi tana harakatining talqini. Atama mashhur madaniyat atamasi tana tilining ekvivalentidir, Rey Birdwhistell ushbu tadqiqot sohasining asoschisi hisoblanadi, atama na qoʻllanilmaydi, na qoʻllamasdan boʻlmaydi (tana bilan yetkazish mumkin boʻlgan narsa tilshunosning til taʼrifiga mos kelmaydi).

Birdwhistell ishi
-----------------

Kinesika birinchi marta 1952-yilda Rey Birdwhistell ismli antropolog tomonidan ishlatilgan. Birdwhistell odamlarning pozitsiyasi, imo-ishoralari, holati va harakati orqali qanday muloqot qilishini oʻrganishni xohladi. Uning bir necha oʻn yillar davomidagi gʻoyalari sintez qilindi va natijada „Kinesika va kontekst" kitobi paydo boʻldi. Kinesikaga, xususan, ogʻzaki boʻlmagan xatti-harakatlarga boʻlgan qiziqish 1960-yillarning oxiri va 1970-yillarning boshlarida „Odamni kitob kabi oʻqish" kabi ommaviy (akademik boʻlmagan) nashrlar tomonidan ommalashgan. Birdwhistell ishining bir qismi odamlarni ijtimoiy vaziyatlarda suratga olish va boshqa koʻrinishda boʻlmagan aloqa elementlarini koʻrsatish uchun ularni tahlil qilishdan iborat edi. Uning eng muhim loyihalaridan biri „Intervyuning tabiiy tarixi" boʻlib, u Gregori Beytson, Frida Fromm-Reyxman, Norman A. Makkuun, Genri V. Brosin va boshqalarni oʻz ichiga olgan uzoq muddatli fanlararo hamkorlik edi.

Birdwhistell tavsiflovchi tilshunoslikka asoslanib, tananing barcha harakatlari maʼnoga ega ekanligini va ogʻzaki boʻlmagan xatti-harakatlar ogʻzaki tilga oʻxshash atamalar bilan tahlil qilinadigan grammatikaga ega ekanligini taʼkidladi. Demak, „kinema"fonemaga oʻxshashdir, chunki u bir xil boʻlmagan, lekin ijtimoiy maʼnoga taʼsir qilmasdan bir-birining oʻrnida ishlatilishi mumkin boʻlgan harakatlar guruhidan iborat.

Birdwhistell soʻzlar suhbat yoki oʻzaro taʼsir ijtimoiy maʼnosining 30-35-foizidan koʻp emasligini taxmin qildi. U shuningdek, bu kinesik displeylarda universallar yoʻq degan xulosaga keldi, bu daʼvoni qilib universallarni tahlil qilgan, ayniqsa yuz ifodasi bilan qiziqqan Pol Ekman bilan bahslashdi.

Zamonaviy ilovalar
------------------

Joriy ilovada kinetik xatti-harakatlar baʼzan aytilayotgan bayonotning toʻgʻriligini aniqlash uchun harakatlar guruhlarini qidirayotgan intervyuchilar tomonidan aldash belgilari sifatida ishlatiladi, garchi kinesika har qanday kontekstda va tashuvchilari zararsiz xabarlarni talqin qilish uchun teng darajada qoʻllanilishi mumkin boʻlsada, baʼsan sust yoki ogʻzaki ifoda eta olmaydi.

Tegishli tushunchalar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

• **Emblemalar** — toʻgʻridan-toʻgʻri soʻz yoki iboraga tarjima qilinadigan tana harakatlari yoki imo-ishoralari

• **Illustratorlar** — ogʻzaki xabarlarga qoʻshimcha qilish yoki ularni mustahkamlash

° Batons — Vaqtinchalik urgʻu yoki soʻzlarni yoki iboralarni taʼkidlash

° Ideograflar — aqliy sayohatlar yoʻllarini kuzatib borish

° Deyktik harakatlar — mavjud ob’ektga ishora

° Kinetograflar — tana harakatini tasvirlash

° Fazoviy harakatlar — fazoviy munosabatlarni tasvirlash

° Piktogrammalar — ular referentining rasmini chizish

° Ritmik harakatlar — hodisaning ritmini yoki tezligini tasvirlash

• **Taʼsir koʻrsatish** — his-tuygʻularni koʻrsatish

• **Regulyatorlar** — aloqa oqimi va tezligini nazorat qilish

• **Manipulyatorlar** — jismoniy yoki hissiy taranglikni boʻshatish

Kinesik xatti-harakatlar ogʻzaki boʻlmagan muloqotning muhim qismidir. Tana harakatlari maʼlumotni uzatadi, ammo talqinlar madaniyatga qarab farq qiladi. Koʻp harakatlar ongsiz yoki hech boʻlmaganda past darajadagi xabardorlik darajasida amalga oshirilganligi sababli, kinesik harakatlar madaniyatlararo muloqot sharoitida notoʻgʻri talqin qilinishi xavfini oshiradi.

Yana qarang
-----------

• Imo-ishora tili

• Nutq madaniyati

• Muloqot

Manbalar
--------

1. ↑  Danesi, M (2006). „Kinesika". Til va tilshunoslik entsiklopediyasi : 207-213.
2. ↑  Birdwhistell, RL (1952). Kinesikaga kirish: tana harakati va imo-ishorasini tahlil qilish uchun. Vashington, DC: Davlat departamenti, Tashqi xizmat instituti.
3. ↑  Birdwhistell, R. 1970. Kinesika va kontekst. Pensilvaniya universiteti matbuoti, Filadelfiya.
4. ↑  Nierenberg, GI va Calero, HH (1971). Qanday qilib odamni kitob kabi oʻqish kerak. Nyu-York: Hawthorn Kitoblari.
5. ↑  Yuqoriga sakrash ^ Lids-Hurvitz, V. (1987). Intervyuning tabiiy tarixining ijtimoiy tarixi: ijtimoiy muloqotning koʻp tarmoqli tadqiqoti. Til va ijtimoiy oʻzaro taʼsir boʻyicha tadqiqotlar, 20, 1-51.
6. ↑  Knapp, M. 1972. Inson oʻzaro taʼsirida ogʻzaki boʻlmagan muloqot. Reynxart va Uinston, Nyu-York, 94-5-betlar.
7. ↑  McDermott, R. 1980. Profil: Rey L. Birdwhistell. Kinesis hisoboti, 2, 3: 1-16.
8. ↑  Ekman, P; Friesen, W (1971). „Yuz va his-tuygʻulardagi madaniyatlar boʻylab doimiylar". Shaxsiyat va ijtimoiy psixologiya jurnali. 17 (2): 124-9.
9. ↑  Ekman, Pol (2004). „Hissiy va soʻzlashuv ogʻzaki boʻlmagan signallar". Til, bilim va vakillik : 39-50.