(orqa tomoni)
**Turkiya Respublikasining shaxsiy guvohnomasi** (turkcha: *Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Kartı*) tugʻilgandan boshlab barcha Turkiya fuqarolari uchun majburiydir. Turkiya politsiyasiga har qanday shaxsdan guvohnoma koʻrsatishni soʻrashga ruxsat berilgan va bu talabni bajarishdan bosh tortish hibsga olinishga olib kelishi mumkin. U Shimoliy Kiprga, Gruziya (2011-yildan), Moldova (2019-yildan), Ukraina (2017-yildan boshlab, agar Turkiyadan toʻgʻridan-toʻgʻri kelgan boʻlsa), Ozarbayjonga kirish uchun sayohat hujjati sifatida foydalanish mumkin. (2021-yil 1-apreldan boshlab, agar toʻgʻridan-toʻgʻri Turkiyadan kelgan boʻlsa), va Serbiya (2022-yildan) pasport oʻrniga oʻtadi.

Tarixi
------

Nazariy jihatdan barcha fuqarolar, erkak va ayol uchun majburiy boʻlgan shaxsiy guvohnomalar Usmonli imperiyasining soʻnggi davrida allaqachon mavjud edi. Ular *turkchada nüfus tezkeresi* sifatida tanilgan. Usmonli davlatining slavyan fuqarolari uchun ular soʻzlashuv tilida *nofuz* (bolgarcha: *нофуз*) deb atalgan.

Atatürkning familiyadan keyin shaxsini tasdiqlovchi hujjatlar

ID kartalari (1927—1991)
------------------------

Turkiya 1927-yildagi aholini roʻyxatga olish bilan Usmonli arab harflari bilan ID kartalarini chiqargan (turkcha: *Nüfus Hüviyet Cüzdani*). Turkiyaning lotin yozuviga oʻtishi bilan 1928-yilda ID kartalari lotin yozuviga oʻzgartirildi. Familiyalar 1934-yildan keyin Familiya qonuni bilan qoʻshildi. Yangi ID kartalar 1976-yilda chiqarilgan, ammo eski kartalar 1991-yilgacha amalda boʻlgan.

ID kartalari (1976—2017-yillarda berilgan, hali ham amal qiladi)
----------------------------------------------------------------

Turkiya 1976-yildan boshlab barcha fuqarolar uchun ID kartalarini (turkcha: *Nüfus Cüzdani*) chiqardi. Kartochkalar 7x9 sm oʻlchamda va jinsga xos rangga ega (ayollar uchun toʻq sariq/qizil, erkaklar uchun koʻk). 1999-yildan boshlab turkiy identifikatsiya raqami bilan kartalar chiqarila boshlandi. Kartalarda xavfsizlik uchun boʻrttirma muhr mavjud.

2017-yildan boshlab ID-kartalar berish toʻxtatildi. Hukumat mavjud kartalarning amal qilish muddatini 2023-yilgacha uzaytirdi

Yangi shaxsiy guvohnomalar (2017-hozirga qadar)
-----------------------------------------------

Turkiya Ichki ishlar vazirligi barcha Turkiya fuqarolari uchun Yevropa Ittifoqiga oʻxshash shaxsiy guvohnoma (turkcha: *Kimlik Kartı*) chiqardi. Yangi shaxsiy guvohnomalar pasport kabi biometrikdir. 2020-yil 21-sentyabrdan boshlab ular haydovchilik guvohnomasi sifatida foydalanishlari mumkin. Kelajakda ular bank kartasi va avtobus chiptasi sifatida ishlatiladi. 2017-yil 2-yanvardan boshlab ushbu yangi ID kartalar butun Turkiya boʻylab chiqarildi. Avvalgi kartalardan farqli oʻlaroq, ular umr boʻyi amal qiladi, yangi kartalar faqat 10 yil davomida amal qiladi. Ular ID-1 (kredit karta) oʻlchamida, oldingi kartalardan kichikroq. Kartalar barcha fuqarolar uchun, jinsga bogʻliq emas. Kartalar ikki tilda, ham turk, ham ingliz tillarida. Elektron imzolar karta chipiga oʻrnatilishi mumkin. Kartalarda avtorizatsiya uchun PIN -kodlar mavjud.

Yangi kartalar uchun ariza berish jarayonida barcha barmoqlar uchun barmoq izlari va palma tomirlari izlari toʻplanadi va shaxs bilan bogʻlanadi. Yangi kartalar uchun biometrik fotosuratlar (15 va undan katta yoshdagilar uchun) va shaxsning imzosi boʻlishi kerak. Yangi kartalarga, shuningdek, oldingi kartalarda topilgan bir nechta maʼlumotlar kiritilmaydi, masalan; oilaviy ahvoli, dini, qon guruhi, chiqarilgan joyi, oldingi familiyasi (ayollar uchun), tugʻilgan shahri (shtat, tuman, qishloq) va roʻyxatga olish raqamlari (jild, oila va qator raqamlari).

### Avtomat aniqlay oladigan qismi

2017-yilgi kartaning orqa tomonida mashinada aniqlanadigan qismi mavjud. U har biri 30 ta belgidan iborat 3 qatordan iborat. Format ICAO 9303 hujjatining 5-qismiga mos keladi.

| Qator | Lavozimlar | Uzunlik | Misol | Maʼnosi |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 1-2 | 2 | I< | Hujjat kodi (hujjatni rasmiy sayohat hujjati sifatida belgilaydi) |
| 1 | 3-5 | 3 | TUR | Davlatning ISO 3166 Alpha-3 kodi |
| 1 | 6-14 | 9 | A12B34567 | Hujjat raqami (seriya raqami) |
| 1 | 15 | 1 | 0 | 6-14 pozitsiyalar uchun raqamni tekshiring |
| 1 | 16 | 1 | < | Ajratuvchi belgi |
| 1 | 17-27 | 11 | 12345678901 | Turk identifikatori raqami kartaning old tomonidagi ID raqamiga va yuqori oʻngdagi shtrix-kodga mos keladi |
| 1 | 28-30 | 3 | < | Ajratuvchi belgi |
| 2 | 1-6 | 6 | 950110 | YYMMDD formatida tugʻilgan sana |
| 2 | 7 | 1 | 3 | 1-6 pozitsiyasi uchun raqamni tekshiring |
| 2 | 8 | 1 | F | Qisqartirilgan jins |
| 2 | 9-14 | 6 | 250101 | Yaroqlilik muddati YYMMDD formatida |
| 2 | 15 | 1 | 8 | 9-14-pozitsiyalar uchun raqamni tekshirish |
| 2 | 16-18 | 3 | TUR | Fuqarolik mamlakatining ISO 3166 Alpha-3 kodi (bu har doim TUR) |
| 2 | 19-29 | 11 | < | Ajratuvchi belgi |
| 2 | 30 | 1 | 4 | Kompozit tekshirish raqami |
| 3 | 1-30 | 30 | JEN<<DOE<ANON | Har biri bitta ajratuvchi belgi (<), ikkita ajratuvchi belgi (<<) bilan ajratilgan familiya (lar), har biri bitta ajratuvchi belgi (<) bilan ajratilgan ism (lar) |

Tekshirish summasini hisoblash mashina tomonidan oʻqiladigan pasportlarda qoʻllaniladigan bir xil algoritmdir.

Manbalar
--------

1. ↑  „VISA Regulations | Turkish Republic of Northern Cyprus" (4-mart 2014-yil).
2. ↑  „From Rep. Of Türkiye Ministry of Foreign Affairs".
3. ↑  „Passport-free travel between Turkey, Moldova". *Daily Sabah* (20-fevral 2019-yil). Qaraldi: 28-fevral 2019-yil.
4. ↑  „Archived copy". 28-yanvar 2018-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 7-iyun 2017-yil.
5. ↑  „Türkiye-Azerbaycan arasında kimlik kartı ile seyahat imkanı".
6. ↑  „Sırbistan ile Türkiye arasında kimlikle geçiş uygulaması".
7. ↑  Chris Gratien, Ottoman Identity Card; includes images of the cards
8. ↑  Kunchov, Vasil (1900), *Makedonii͡a* (bolgar), Sofia: Bulgarskoto Knizhevno Druzhestvo, 135-bet
9. ↑  „Sık Sorulan Sorular - NVI". *randevu.nvi.gov.tr*. 20-iyul 2019-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
10. ↑  „SON DAKİKA HABERİ: Çipli kimlik kartında yeni dönem".
11. ↑  „Ehliyet yenileme ücreti ne kadar? (Ehliyet yenileme işlemleri)". *NTV*. Qaraldi: 21-yanvar 2017-yil.
12. ↑  „Kimliklerde yeni dönem başlıyor: E-imza yüklenecek".
13. ↑  *International Civil Aviation Organization.* „Doc 9303 – Machine Readable Travel Documents". Qaraldi: 29-dekabr 2021-yil.