recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gidrokarbonatlar**, bikarbonatlar — karbonat kislota (N2SO3)ning nordon tuzlari, mas, NaHCO, (natriy gidrokarbonat). Karbonatlarga yoki gidroksidlarga suv ishtirokida SOg taʼsir ettirib olinadi. Qizdirilganda karbonatlarga aylanadi. Masalan, 2NaHCO3>Na2CO3+H2O+CO,T. Hammasi suvda eriydi. Kalsiy gidrokarbonat — Sa(NSO3)2 suviing qattiqligini oshiradi. G. qon reaksiyasini doim bir xil saklaydigan bufer moddalar boʻlib, organizmda muhim fiziologik rol oʻynaydi. Koʻproq ishlatiladigani — natriy gidrokarbonat (natriy bikarbonat, ichimlik soda, NaHCO3) meʼda shirasida kislota koʻpayganda, mevda va oʻn ikki barmoq ichakning yara kasalligida, shuningdek atsidoz bilan davom etadigan kasalliklar (qandli diabet, yuqumli kasalliklar va h.k.)da poroshok, tabletka va eritmalari buyuriladi, oziq-ovqat sanoatida ham ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Termostat** (termo... va yun. statos — qoʻzgʻalmas) — trani doimiy saqlash uchun moʻljallangan asbob; atrofmuhitdan metall, shisha yoki boshqa materialdan qilingan issiklik izolyatsiyasi bilan himoyalangan idish. Idishning ichida qizdirgich va termorostlagich boʻladi. Oʻzgarmas trani taʼminlash uchun toza moddalar yoki barqaror aralashmalarning suyuqlanish va qaynash tralari, yaʼni fazaviy oʻtishlar tralari barqarorligidan foydalaniladi yoki maxsus qurilmalar — termorostlagichlar qoʻllanadi. T.da issiklik eltgichlar sifatida spirt, suv va moy (oʻrtacha temperatura —200 — 800K uchun), suyultirilgan tuz va metallar (800K dan yuqori temperatura uchun) ishlatiladi. Juda past tralar (kriogen tralar, 120K dan past) uchun moʻljallangan T. kriostat deb ataladi. T.dan fizikkimyoviy, bakteriologik va boshqa tadqiqotlarda, elektronika, kinofototexnika va boshqa sohalarda foydalaniladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Surxondaryo viloyat oʻlkashunoslik muzeyi** — madaniy maʼrifiy muassasa. Termiz shahrida 1934-yilda (1933-yilda uyushtirilgan xalq xoʻjaligi koʻrgazmasi asosida) tashkil qilingan. Muzeyda Termiz va termiziy allomalar tarixi, qadimshunoslik va tangashunoslik, xalq ogʻzaki ijodi, etnografiyasi, xalq, amaliy sanʼati, oʻlka tabiati, sporti, tasviriy sanʼat boʻlimlari hamda 14 ming nusxadan ziyod asarga ega kutubxona bor. Muzey fondi 64 mingdan ortiq (2004). Eksponatlar Surxondaryo viloyatining eng qadim zamonlardan hozirgacha boʻlgan tarixi va madaniyati haqida hikoya qiladi: turli davrlarga oid zargarlik buyumlari, turli davrlarda zarb qilingan tangalar, hunarmandlik buyumlari, ganch oʻymakorligi, meʼmoriy yodgorliklar qoldiqlari, sopol buyumlar, haykalchalar, toʻqimachilik dastgohlari, uy anjomlari, ish qurollari mavjud. Muzey madaniy-maʼrifiy ishlarni amalga oshiradi, koʻrgazmalar tashkil etadi, ilmiy ishlar nashr qiladi, boshqa koʻpgina ilmiy muassasalar bilan hamkorlikda faoliyat olib boradi.

Surxondaryo viloyat tarix va madaniyat muzeyi
2019-yil 29-oktyabrda davlatimiz rahbarining tashabbusi bilan viloyatda madaniyat, adabiyot, sanʼat sohalarini rivojlantirishga alohida eʼtibor qaratilganligi, Voha tarixini, sanʼat asarlarini oʻzida jamlab, 85 yildan buyon xizmat qilib kelayotgan viloyat oʻlkashunoslik muzeyiga Surxondaryo viloyati tarixi va madaniyati davlat muzeyi nomi berilgan hamda uning kolleksiyalarini saqlash va tashrif buyuruvchilar uchun barcha shart-sharoitlar yaratilgan yangi muhtasham binoga koʻchirilgan.

Muzey tuzilishi
---------------

3 qavatdan iborat muzey ekpozitsiyasi „Tabiat", „Arxeologiya va tarix", „Tasviriy sanʼat", „Mustaqillik davri" hamda „Etnografiya" singari 5 ta boʻlimdan tashkil topgan. Muzey fondida 16 ta yoʻnalishda 61 ming 325 ta eksponat mavjud boʻlib, shundan, 3150 ta eksponat noyob ashyo va kolleksiyalar sirasiga kiradi. Muzeyga tashrif buyuruvchi viloyat aholi va viloyatimiz mehmonlari bu yerda saqlanayotgan nodir eksponatlardan xalqimizning ming yillik anʼanalari, qadriyatlarini oʻrganishlari mumkin.
Surxondaryo viloyati tarixi va madaniyati davlat muzeyining umumiy holda 1,3 gektar yer maydoniga ega yangi binosi uchun 19,5 mlrd. soʻm mablagʻ ajratilgan boʻlib, shundan 15,0 milliard soʻm qurilish-taʼmirlash ishlariga, 4,5 milliard soʻm esa eksponatlar bilan jihozlash ishlariga sarflangan.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 30-maydagi 443-son qarori bilan muzey negizida „Termiz" davlat muzeyi -qoʻriqxonasi tashkil etilgan, Termiz tumanidagi „Zurmala minorasi" va „Eski Termiz", Sherobod tumanidagi „Zarautsoy", Jarqoʻrgʻon tumanidagi „Jarqoʻrgʻon minorasi", Shoʻrchi tumanidagi „Dalvarzintepa", Muzrabot tumanidagi „Kampirtepa" madaniy meros obyektlari muzey tasarrufiga oʻtkazilgan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Iskabtopar isitmasi**, pap patichi isitmasi — virus qoʻzgʻa-tadigan oʻtkir infeksion kasallik. Infeksiya iskabtoparlar (fleboto-muslar) chaqishi orqali yuqadi. Virus iskabtoparning 3 nasli mobaynida saklanadi va mavsum sayin ulardan kishilarga oʻtadIskabtopar isitmasi. Oʻrta dengiz sohilida, Yaqin Sharqda, Hindiston, Sharkiy Afrika, Markaziy va Janubiy Amerikada bor. Oʻrta Osiyoda ondasonda uchraydi. Yashirin davri 3–6 kun. Temperatura bir necha soat ichida 38–40° gacha koʻtarilib, 2–3 kundan keyin tushadi. Bemorning darmoni quriydi, boshi, muskullari ogʻriydi, koʻzida ogʻriq seziladi; yuzi va tanasining yuqori qismi kerkadi, qizaradi; koʻz oqi ham qizaradi; baʼzan koʻngli aynib, qusadi. Temperatura tushgach, darmonsizlik uzoq davom etadi. Iskabtopar isitmasini vrach aniqlaydi vadavolaydi. Oldini olish: bemor iskabtoparlar kira olmaydigan alohida xonaga yotqiziladi; iskabtoparlar yoʻq qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ichki energiya** — jismning faqat ichki holatiga bogʻliq boʻlgan energiya; jismni tashkil etuvchi molekulalarining xaotik (tartibsiz) ilgarilanma va aylanma harakat kinetik energiyalari bilan molekulalarning oʻzaro taʼsirlashishi natijasida vujudga kelgan potensial energiyalari hamda mo-lekulalardagi atomlarning xaotik teb-ranma harakat kinetik va potensial energiyalarining umumiy yigʻindisiga teng. Jismlar sistemasining I.e.si har bir jismning alohida olingandagi I.e.lari yigʻindisi bilan jismlar orasidagi oʻzaro taʼsir energiyasining yigʻindisidan iborat.

  

Ideal gazning ichki energiyasi gaz molekulalarining kinetik energiyalari yig`indisiga teng. Agar gaz N ta molekuladan tashkil topgan bo`lsa, uning ichki energiyasi U: 


U
=
N
⋅

E
¯

{\displaystyle U=N\cdot {\overline {E}}}

{\displaystyle U=N\cdot {\overline {E}}}bo`ladi. Bu yerda {\displaystyle {\overline {E}}}-bitta molekulaga to`g`ri keluvchi o`rtacha kinetik energiya. Gaz bir atomli molekulalardan iborat bo`lsa, gaz molekulasining o`rtacha kinetik energiyasi quyidagi ifoda bilan aniqlanadi:



E
¯

=

m
⋅

v

2

¯

2

=

3
2

⋅
k
⋅
T

{\displaystyle {\overline {E}}={\frac {m\cdot {\overline {v^{2}}}}{2}}={\frac {3}{2}}\cdot k\cdot T}

{\displaystyle {\overline {E}}={\frac {m\cdot {\overline {v^{2}}}}{2}}={\frac {3}{2}}\cdot k\cdot T}
Gazning umumiy energiyasi esa formulaga asosan quyidagi ko`rinishda bo`ladi:



U
=

3
2

⋅
N
⋅
k
⋅
T

{\displaystyle U={\frac {3}{2}}\cdot N\cdot k\cdot T}

{\displaystyle U={\frac {3}{2}}\cdot N\cdot k\cdot T}Agar {\displaystyle N={\frac {m}{\mu }}\cdot N\_{0}} ekanini e`tiborga olsak, ideal gazning ichki energiyasi uchun quyidagi ifodani olamiz:



U
=

3
2

m
μ

⋅
R
⋅
T

{\displaystyle U={\frac {3}{2}}{\frac {m}{\mu }}\cdot R\cdot T}

{\displaystyle U={\frac {3}{2}}{\frac {m}{\mu }}\cdot R\cdot T}
Bu ifodadan ko`rinadiki, berilgan massali ideal gazning ichki energiyasi faqat temperaturaga bog`liq bo`ladi va u bosimga ham, hajmga ham bog`liq bo`lmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻrxon Sirojiddinovich Maxmudov** (1927.16.9, Toshkent) — infeksionist-pediatr, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1977), tibbiyot fanlari doktori (1966), professor (1968). Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgach (1948), Qashqadaryo viloyati Gʻuzor tuman kasalxonasida ordinator va bosh vrach (1948—51), xdrbiy vrach (1951—56), Toshkent tibbiyot akademiyasi bolalar infeksion kasalliklari kafedrasining klinik ordinatori (1956—57), assistenti (1957—63), dotsenti (1963—67), professor (1968), mudiri (1969-72), ayni vaqtda ilmiy ishlar boʻyicha prorektor (1968—71), rektori (1984—87). 1972-yildan Oʻrta Osiyo (hozirgi Toshkent) Tibbiyot pediatriya institutining ilmiy ishlar boʻyicha prorektori, bolalar infeksion kasalliklari kafedrasi mudiri. Oʻzbekiston Pediatriya ilmiy tadqiqot instituta direktori (1976—83; 1990—97), Pediatriya ilmiy tadqiqot instituta bolalar ichak infeksiyasi boʻlimi rahbari (1997-yildan). UzR Sogʻliqni saqlash vazirining oʻrinbosari (1983). Asosiy ilmiy ishlari bolalarda uchraydigan infeksion kasalliklar, ularning davosi va oldini olishga oid. M. Oʻzbekistonning issiq iqlimida bolalarda uchraydigan ich terlama (qorin tifi) va paratif kasalliklarining alohida belgilarini oʻrganib, amaliyotga regidratsiya terapiyasining ratsional sxemasini tatbiq etdi. Idarajali "Sogʻlom avlod uchun" ordeni bilan mukofotlangan (2002). Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1996).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Menejer** (inglizcha: manager — boshqaruvchi) 

1) korxona va kompaniya egalari boʻlmagan, maxsus tayyorgarlik koʻrgan, boshqarishning qonun-qoidalarini chuqur biluvchi malakali mutaxassis — yollanma boshqaruvchi.

2) rivojlangan mamlakatlarda kompaniya, firma, korxona, bank, moliya muassasalarining ijroiya hokimiyatga ega boʻlgan boshqaruvchi, direktor, rahbar, mudir, maʼmuriy boshqaruvchi kabi rahbar xodimi.

3) obligatsiya zayomlari chiqarish (emissiya) va uni kapital bozorida oʻtkazish bilan shugʻullanuvchi bank sindikatlari rahbar guruxlari ishtirokchisi. Menejer rivojlangan mamlakatlarda maxsus ijtimoiy qatlamni tashkil qiladi. Bozor iqtisodiyoti sharoitlarida Menejer xizmati ishlab chiqarishda va tovarlar muomalasini uyushtirishda zarur omil boʻlib qoladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Dunyo boʻylab 80 kun*** (inglizcha: *Around the World in 80 Days*) 2021-yilda ekranlarga chiqarilgan animatsion filmdir. Cottonwood Media studiyasi tomonidan ishlangan, StudioCanal tomonidan esa tarqatilgan. Film rejissorlari — Samuel Tourneux, ssenariy mualliflari — Gerry Swallow hamda David Michel. Filmda bosh qahramonlarga Damien Frette, Julien Crampon, Kaycie Chase, Céline Ronte, Véronique Augereau, Emmanuel Garijo, Gabriel Le Doze, Serge Biavan, Mickaël Aragones hamda Grégory Quidel ovoz bergan.

Mazmuni
-------

Film boshida maymuncha Passepartout tushida sayohatga ketayotganini koʻradi va toʻsatdan uygʻonib ketadi. Uygʻonganidan soʻng u sayr qilish uchun koʻchaga chiqadi va yoshligidan sayohatga qiziqganini hamda sarguzashtlarga oid koʻplab kitoblar oʻqiganligini oʻylaydi. U ancha vaqtdan buyon sayohatga chiqishni orzu qilar edi biroq unga onasi toʻsqinlik qilar edi. Hattoki oyisi bu qiziqishlarini koʻrib shu orolga koʻchib kelgan edi. Bandargohda oʻtirgan vaqtida uzoqdan syorfing tayogʻida sayr qilib kelayotgan qurbaqani koʻrib qoladi. Qurbaqaning chagʻalaylarga yem boʻlishiga bir bahya qoladi. Maymuncha Passepartout qurbaqani qutqarib qoladi. Shovvoz qurbaqani ismi Phileas Frog edi. U dunyoni 80 kunda aylanib chiqishini aytib garov oʻynaydi va maymunchani olib ketishga vadda beradi. Tunda qandaydir portlash sodir boʻladi. Ertalab tongda agent bankka keladi hamda toʻsatdan qurbaqa oʻgʻirlikka tushganini aytadi hamda kema tomon yoʻlga chiqadi. Phileas Frog esa 80 kunda dunyoni aylanish uchun yoʻlga chiqadi Passepartout esa olaman oldida sharga oʻxshab dumalaba kemaga yetib oladi. uning ortidan agent Fix yetib keladi buni koʻrgan maymun va qurbaqa juftakni rostlab qoladi. Ular dengizga sakraydi va syorfing tayogʻida yoʻlni davom ettiradi.

Ovoz berganlar
--------------

Manbalar
--------

1. ↑  Olivier 2021, s. 18. sfn error: no target: CITEREFOlivier2021 (help)
2. ↑  „Around The World In 80 Days".  British Board of Film Classification. — „Approx. running minutes 82m". Qaraldi: 3-may 2022-yil.
3. ↑  „Around the World in 80 Days". *UniFrance*. Qaraldi: 3-may 2022-yil.
4. ↑  Wiseman, Andreas. „StudioCanal Launches $20M Animated Film & Pierre Niney-Marine Vacth Thriller 'Black Box' — Cannes". *Deadline Hollywood* (13-may 2019-yil). Qaraldi: 3-may 2022-yil.

Havolalar
---------

* *Dunyo boʻylab 80 kun* IMDbda Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash

  

Portal:icon Animatsiya
**Etrusk tili** — Rim davlatigacha boʻlgan Italiyaning qadimiy aholisi — etrusklarshshg (oʻlik) tili. Oʻrta dengiz tillari guruhiga kirsada, biror bir tilga genetik yaqinligi, qarindoshligi toʻliq aniqlanmagan. Apennin yarim orolda tarqalgan. 1-asrda lotin tili tomonidan siqib chiqarilgan. Miloddan avvalgi 7—1-asrlarga mansub turli mazmundagi koʻp sonli yozuv yodgorliklari (ularning soni 11 mingga yaqin), antik mualliflarning asarlarida uchrovchi ayrim soʻzlar hamda toponimlardan maʼlum. Shulardan eng yirigi va eng muhimi Zagreb (hozirgi Xorvatiya)da saklanayotgan mumiyo pardasidagi yozuv (340 satr) hisoblanadi. Yodgorliklar, asosan, Italiyaning Etruriya, Kampaniya, Latsiya kabi qadimiy viloyatlaridan hamda Shimoliy Afrika (Karfagen)dan topilgan. Ular gʻarbiy yunon alifbosi asosida yaratilgan etrusk alifbosida oʻngdan chapga qarab yozilgan. Etrusk yozuvi (alifbosi) lotin yozuvi va Markaziy hamda Shimoliy Italiyadagi boshqa yozuv tizimlari uchun asos vazifasini oʻtagan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Etrusk tili" *OʻzME*. E-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Vitaliy Petrovich Goloskokov** (1913–1998) – Sovet botaniki, Qozogʻiston flora va oʻsimliklari boʻyicha mutaxassis.

Biografiyasi
------------

1913-yil 10-martda Toshkent shahrida xizmatchi oilasida tavallud yopgan. 1920-yildan beri Vitaliy Petrovichning oilasi Verniy shahrida (Olmaota) yashagan. Moskva rangli metallar va oltin institutida, 1933-yildan Sverdlovsk konchilik institutida tahsil olgan.

Vitaliy 1934-yilda kasallik tufayli yana Olmaotaga koʻchib oʻtdi va Qozogʻiston davlat universitetiga oʻqishga kirdi. 1939-yildan SSSR Fanlar akademiyasining Qozogʻiston boʻlimining botanika sektorida kichik ilmiy xodim boʻlib ishlagan. Goloskokov Ulugʻ Vatan urushi boshida frontda xizmat qilgan va ogʻir yaralangan.

Vitaliy Petrovich davolanganidan soʻng, 1942-yildan Fanlar akademiyasi filialida botanika tadqiqotlarini davom ettirdi va ekspeditsiyalar oʻtkazdi. 1947-yilda Nikolay Vasilyevich Pavlov rahbarligida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi.

U „Flori Kazaxstana"ni (1956–1966) tuzishda qatnashgan va buning uchun 28 oila va jami 688 turdagi oʻsimliklarga qayta ishlov bergan. „Illyustrirovannogo opredelitelya rasteniy Kazaxstana"ning masʼul muharriri boʻlib ishlagan. 1957—1975-yillarda Qozogʻiston SSR Fanlar akademiyasi Botanika institutining flora boʻlimini boshqargan.

1984-yilda „Flora Djungarskogo Alatau" monografiyasini nashr etdi.

Manbalar
--------
**Ilmiy-ommabop adabiyot** -xalq ommasini fan va texnika masalalari, yutuqlari hamda fan arboblari tarjimai xollari bilan tanishtirish uchun moʻljallangan nashrlar (kitob, risola, jurnal va boshqalar). Bu nashrlar ilmiy masalaning mohiyatini toʻla saqlagan holda uni keng omma uchun tushunarli uslubda bayon etadi, oʻquvchining gʻoyaviy-ilmiy saviyasini oʻstirishga, dunyoqarashini kengaytirishga yordam beradi.

I.-o.a. tarixi kitob bosish ixtiro qilinganidan koʻp asarlar muqaddam (Xitoyda mil. av. 12—10-asrlardan, qad. Misrda mil. av. 2ming yillikning oʻrtalaridan) boshlangan. Oʻrta Osiyoda Abu Nasr Forobiy ("Ilmlarning kelib chiqishi va tasnifi"), Abu Rayhon Beruniy ("Mineralogiya"), Abu Ali ibn Sino ("Donishnoma", "Tib qonunlari"), adabiyotshunos Olim Sha-rafiddinov ("Navoiy hayoti va ijo-di") asarlari I.o.a.ning ayni namunalari boʻla oladi.

Oʻzbekistonda I.-o.a. nashr etish ishi keyingi 60—70 yilda keng avj oldi. Respublikada bunday kitob va risolalarni "Oʻzbekiston", "Fan", "Oʻqituvchi", Abu Ali ibn Sino nomidagi tibbiyot nashriyoti, "Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti chiqaradi. Mazkur nashriyotlarda "Fan haqida suhbatlar", "Salomatlik— tuman boylik", "Yosh faylasuflar kutubxonasi" kabi turkumlarda I.-o.a.lar nashr etiladi. Respublikada "Fan va turmush", "Tafakkur" jur.lari ilmiy-ommabop vaqtli nashrlar sanaladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vladilen Aleksandrovich Siganov** (1936-yil 5-oktyabr, Samarqand – 2012-yil 6 fevral, Moskva) – sovet va rus sharqshunosi, Indoneziya va Malayziyaning yangi tarixi boʻyicha mutaxassis.

Hayoti
------

Siganov 1952-yilda Indoneziya tilini oʻrganadigan guruhda MDUning tarix fakultetiga oʻqishga kirdi, lekin 1959-yilda Moskva davlat universiteti (hozirgi ISAA) chet tillar institutini tamomlagan. Bungacha Jakartadagi Savdo missiyasida ikki yil tarjimon boʻlgan. 1965-yilda Vladilen Aleksandrovich nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi va 1967–1971-yillarda Chet tillar institutida Indoneziyaning zamonaviy tarixi (keyinchalik Malayziya tarixi) fanidan dars bera boshladi. 1973–1976-yillarda Jakartada APN byurosini boshqarganida, u yerda Indoneziya jamiyatining turli doiralari vakillari bilan keng muloqotda boʻlgan.

V. A. Siganov Uzoq Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari tarixi kafedrasi dotsenti (1980-yildan), keyin esa professori (2000-yildan) boʻldi. 1986–1989-yillarda Moskva davlat universiteti ISAA direktori oʻrinbosari lavozimida ishlagan. 1996-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Oʻsha yildan bir vaqtning oʻzida Amaliy Sharqshunoslik institutida dars bera boshladi. Moskva davlat universitetining faxriy professori (2010).

Siganov koʻplab ilmiy ishlar muallifi, jumladan „Indoneziya tarixi" (1992/93; birinchi jild boshqa uchta muallif bilan birgalikda) va „XX asrda Malayziya tarixi" (birgalikda) ikki jildlik fundamental oʻquv qoʻllanmasi. V. A. Tyurin bilan).

Siganov keng koʻlamli jamoat ishlarini olib bordi, koʻp yillar davomida Indoneziya bilan doʻstlik jamiyatining birinchi vitse-prezidenti boʻldi. Nusantara jamiyati tashkil etilganidan beri uning aʼzosi hisoblanadi.

Mukofotlari
-----------

Siganov Xalqlar doʻstligi ordeni, „Doʻstlik ishiga qoʻshgan hissasi uchun" faxriy koʻkrak nishoni, Mehnat faxriysi medali, „Moskvaning 850 yilligi xotirasiga" medali, „Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan" medali (1970), Xorijiy mamlakatlar bilan doʻstlik va madaniy aloqalar boʻyicha Sovet jamiyatlari ittifoqining Faxriy yorligʻi (1983), Malayziya Madaniyat va turizm vazirligi medali (1989), „ISAA MDUga 50 yil" faxriy koʻkrak nishoni (2006), „Moskva davlat universitetiga 250 yil" faxriy nishoni (2005) bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------





1. ↑  .Tsiganov Vladilen Aleksandrovich // Вестник Московского университета. Seriya 13, Vostokovedenie. 2012, № 3, s. 96.
2. ↑  O Vladilene Aleksandroviche Tsiganove (1936—2012) // Malaysko-indoneziyskie issledovaniya (k 80-letiyu V. V. Sikorskogo). Vipusk XIX. M.: Obщestvo Nusantara, 2012, s. 214
**Deduksiya** – oldindan mavjud bo’lgan bir umumiy haqiqat, umumiy prinsipning o’ziga xos tartibli fikrlash va mantiq qoidalariga asoslangan holda, maydaroq, yakka holatlarga tatbiq qilinishiga aytiladi. Deduksiyada umumiy bir gipoteza hayotdagi mavjud yakka holatlar orqali tekshirib chiqiladi. Bu umumiy prinsip oldindan mavjud va holatlarni faqatgina bu prinsipni tekshirish, tatbiq qilish uchungina o’rganiladi. Bu yerda birlamchi o’rinda mantiq turadi; tajriba esa ikkilamchi hisoblanadi.

```
                     Feruzbek Hamdamov
```

Shuningdek
----------

**Deduksiya** (lotincha: deductio — xulosa chiqarish) — mantiq qoidalariga koʻra xulosa chiqarish. Dastlab formal mantiqda umumiylikdan xususiylik, ayrimlik tomon muhokama yuritish deduksiya deb atalgan. Masalan, "Barcha metallar elektr o`tkazuvchandir" (umumiy) va "Mis — metall" degan ikki hukm (asos)dan deduktiv yo`l bilan "Mis elektr o`tkazuvchandir" degan xususiy yangi hukm (xulosa) chiqariladi. Induksiyaning qarama-qarshisi. Mantiqqa oid adabiyotlarda "deduksiya" atamasini birinchi bor rimlik mantiqshunos faylasuf Boetsiy (480— 524) ishlatganligini taʼkidlaydilar. Biroq bu taʼlimot sillogizm shaklida birinchi bor Aristotelning "Birinchi analitika" asarida tahlil qilingan. Keyinchalik deduksiya tushunchasini R. Dekart, G. Leybnits kabi faylasuflar rivojlantirdilar. Oʻrta asrlar arab falsafasida Kindiy, Roziy, Gʻazzoliy, Ibn Rushd tomonidan Ddeduksiyaga alohida eʼtibor berilgan. Unga yangi bilim berish vositasi deb qaraganlar. Forobiy, Ibn Sino Aristotelning deduktiv mantigʻiga yangilik kiritib, mantiqning sillogizm shaklinigina emas, balki shartli, ayiruvchi kabi shakllarini ishlab chiqdilar. Xulosa chiqarishning yangi (yuqoridagi) usullarini yaratdilar.

Hozirgi zamon fanida "D." termini keng maʼnoda qoʻllanilib, muayyan hukmdan mantiq qonunlari asosida xulosa chiqarish tushuniladi. Agar asos qilib olingan hukm haqiqiy va D. qonunlariga rioya qilingan boʻlsa, undan chiqariladigan xulosa ham haqiqiy boʻladi. D.— isbotning asosiy vositasidir. Shuning uchun fandagi nazariyalar deduktiv metod natijasida yaratiladi. Odatda, deduktiv metod maʼlum sohada faktik materiallar toʻplangandan soʻng , ularni chuqur oʻrganish, tizimga solish va b. maqsadlarda qoʻllaniladi. D. psixologiya va bilish nazariyasiga ham amal qiladi. D. psixologiya shaxsning individual tafakkuri jarayonini oʻrgansa, bilish nazariyasi ilmiy bilish metodi sifatida namoyon boʻladi. Deduktiv metod turli shakllarda, xususan, aksiomatik metod, shuningdek, gipotetik — deduktiv metod shaklida uchraydi. Mavjud faktik materiallardan deduktiv yoʻl bilan nazariya yaratishda asos boʻladigan fikrlar majmuasi (aksioma va b.) tanlab olinib, mantiq qonunlari asosida ulardan boshqa bilimlar hosil qilinadi.

Yana q.
-------

* Induksiya
* Xulosa chiqarish

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tarixiy va madaniy yodgorliklar muhofazasi** – insoniyat madaniy merosini saklash va muhofaza qilish yoʻlidagi xalqaro, davlat va jamoatchilik tadbirlari tizimi. Tarixiy yodgorliklar, meʼmoriy obidalar, adabiyot, tasviriy va amaliy sanʼat asarlari, arxeologik topilmalar, milliy va xalqaro ahamiyatga ega boʻlgan majmualar, muhim ilmiy tadqiqotlar muxrfaza etiladi. T. va m.yo.m. asosan, Uygʻonish davridan boshlangan. Buyuk fransuz inqilobi davrida shaxs i y kolleksiyalar natsionalizatsiya qilingan (Luvr muzeyinm tashkil etish toʻgʻrisidagi dekret, 1793). 19—20-asrboshlarida koʻpgina Yevropa davlatlarida tarixiy va madaniy yodgorliklar davlat muhofazasiga olingan. Ikkinchi jahon urushidan soʻng YUNESKO tashabbusi bilan 1954-yilda (Gaaga konferensiyasi) Xalqaro konvensiya va „Qurolli konfliktlar roʻy berganda madaniyat boyliklarini himoya qilish toʻgʻrisida" bayonnoma imzolangan. T. va m.yo.m. bilan Xalkaro muzeylar kengashi (1946), Madaniyat boyliklarini muhofaza etish va restavratsiya qilish xalqaro tadqiqot markazi (1959), Yodgorliklar va diqqatga sazovor joylarni muhofaza etish boʻyicha xalqaro kengash (1965) shugʻullanadi.

Oʻzbekistonda yodgorliklarni muhofaza etish, asosan, 20-asrning 20y.laridan boshlangan. 1920-yil Maorif xalq komissarligi qoshida muzeylar, sanʼat asarlari va qad. yodgorliklarni muhofaza qilish Turkiston qoʻmitasi – Turkkomstaris tuzilgan, keyinchalik Sredazkomstaris bu ish bilan shugʻullangan. Hozir Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat ishlari vazirligi huzuridagi Madaniy meros obʼyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish ilmiyishlab chiqarish. Bosh boshqarmasi shugʻullanmoqda. Respublika hududida va chet mamlakatlarda saqlanayotgan noyob qoʻlyozmalar, madaniy, tarixiy yodgorliklar, hunarmandchilik, xalq ogʻzaki ijodi namunalari, sanʼat va badiiy asarlar, teatrmusiqa, qad. davlatchilik tarixiga oid hujjatlar, qad. cholgʻu asboblarini yigʻish, saklash va boshqa bilan shugʻullanish maqsadida „Oltin meros" xalqaro xayriya jamgʻarmasi tuzilgan (1999-yil 12 oktabr).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boʻyincha** 1) otulov abzali. Ish hayvoni (mas, ot)ni aravaga, juvozga, qoʻshga qoʻshganda ot boʻyniga kiydirib qoʻyiladigan abzal. Boʻyincha xomutini koʻtarib turgani uchun uning ot boʻynini qisishi yoki ogʻritishidan saklaydi, otning aravani tortishiga qulaylik tugʻdiradi. Boʻyincha tayyorlash usuli: qoʻgʻa (ichi gʻovak va yumshoq oʻsimlik)ni namlab, bir-biriga oʻrab, chala Boʻyincha shakliga keltiriladi. Buni takbas (takbas tortish) deyiladi. Takbasning sirtiga qoʻgʻa rezgilar qoʻyilib, ustidan yana qoʻgʻa oʻraladi. Bu ish yuz oʻrash deb yuritiladi. Soʻng ustidan avra (teridan) va astar (kigizdan) qoplanadi. Boʻyinchaning pastki qismi (2 uchi) kal lak deyiladi. Ot aravaga qoʻshilganda 2 kallakni boʻyincha bogi bilan siqib bogʻlab qoʻyiladi. Boʻyinchaning ot boʻynida turadigan qismi kipt (oʻzak), kallak va kipt oraligʻi chigʻanoq deyiladi. Boʻyincha 2 xil: a) yumaloq (yorma) Boʻyincha (bu qad. boʻlib, ogir boʻlgani sababli 20-asr birinchi choragidan boshlab ishlatilmaydi); b) kuchan Boʻyincha (bu ixcham va yengil boʻlib, hozir ham ishlatiladi); 2) kulolchilikdagi naqsh turi. Bu naqsh toʻgʻri, soʻngra arraarra chiziqli, soʻng yana toʻgʻri hamda arraarra chiziqli (shu tariqa ikki tomondan muvoziy davom etadigan) shakllardan iborat. Arra chiziqlar bir-biriga ketmaket kelib, sirtidan qaragaida Boʻyincha shakliga oʻxshaydi. Boʻyincha naqsh oʻzbek kulolchiligida qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Boʻyincha" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vladislav Alekseevich Lyutiy** (ukraincha: *Владислав Олексійович Лютий* ; 1970 yil 25 avgust) — sovet va ukrain futbolchisi.

Karyera
-------

2000-yilda Koʻkchetovning „Akmola" jamoasida oʻynagan.

„Poligraftexnik" va „Zvezda" jamoalarida oʻynadi. "Paxtakor"ga taklif etilganidan soʻng u mavsumni muvaffaqiyatli oʻtkazib, Oʻzbekiston kubogi sohibi va Oʻzbekiston chempionati kumush medali sovrindori boʻldi.

U oʻz faoliyatini Maxachqal’aning „Dinamo"sida yakunlagan va u yerda ikki mavsumni oʻtkazgan.

Futbolchilik faoliyatini yakunlagach, bolalar futboli murabbiyi boʻldi. Kiyevning oʻsmirlar sport maktablarida — „Kievskaya Rus" va „Pobeditel"da murabbiy boʻlib ishlagan.

Yutuqlar
--------

* 2001-yilda Oʻzbekiston kubogi sohibi.
* 2001-yilda Oʻzbekiston chempionati kumush medali sovrindori.
* 2001-yilda Ukraina Birinchi ligasining bronza medali sovrindori.
* 2003-yilda Rossiya Ikkinchi divizioni („Janubiy" zonasi) gʻolibi.

Manbalar
--------

1. ↑  Visshaya liga Kazaxstana 1999[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  *Viktor Xoxlyuk.* Vladislav Lyutiy: "V „Paxtakore" mog sigrat i vrataryom"// „InterFutbol". — № 4 (575), yanvar 2020. — s. 12—13
**Zartepa** — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: V—VII asrlar. Surxondaryo viloyatining Jarqoʻrgʻon tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Zartepa" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Surxondaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

**Zartepa** — Termiz sh.dan 26 km shim, gʻarbda joylashgan qad. shahar harobasi. 3. 1951—52 yillarda arxeolog L. I. Albaum tomonidan tekshirilgan. 3. kvadrat shaklida boʻlib, devorlarining uz. 400 m dan. Sharqiy devor harobalari 6-7 m, gʻarbiy devori 4 m gacha saqlanib kalgan. Shaharning shim.sharqida kvadrat shaklida qalʼaqoʻrgʻon bor, u shahristondan mudofaa chizigʻi — katta xandaq bilan ajratilgan. 1960—80 yillarda arxeolog V.Zavyalov, Q.Sobirov va Sh. Pidayevlar tomonidan oʻrganish davom ettirilgan. Arxeologik qazishmalar tufayli Z.ning shahriston qismidan uyjoy qoldikdari va koʻchalar ochilgan. Sopol idishlarining asosiy qismi angob bilan boʻyalgan. Z.dan odam va hayvonlarning haykalchalari va har xil tangalar ham topilgan. Topilmalarning eng qadimgisi mil. v. 4— 2 a.larga, keyingilari ilk oʻrta asrlar (5—7-asrlar)ga toʻgʻri keladi.

Qadimiy shahar xarobasi. Kushon podsholigining Shimoliy Bahteragi yirik markazi. 1949 yilda topilgan ; 1951 — 52 va 1972-yillarda qazishmalar olib borib oʻrganilgan. Maydon 16,9 ga, kvadrat shaklida boʻlib, devorlarining uzunligi 400 m. Sharqiy devor xarobalari 6-7m. Gʻarbiy devori 4m. gacha saqlanib qolgan. Shaharning shimoliy — sharqida kvadrat shklida qoʻrgʻon bor, u shahardan katta xandaq bilan ajratilgan. Toʻrtta darvozasi (ikkitasi sharq, ikkitasi gʻarb tomonlarda) boʻlgan. Koʻchalar va koʻpgina arxtektura inshootlarining izi qolgan. Koʻplab sopol idishlar, odam va hayvonlarning xaykallari, tangalar topilgan. Sopol idishlarning asosiy qismi qizil angob bilan boʻyalgan. Tapilmalarning eng qadimiylari millodan avvalgi 4-2 asrlarga, keyingilari ilk oʻrta asrlarga (5-7- asr) toʻgʻri keladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
3. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Murinak gʻori** — Samarqand viloyati Urgut tumanidagi gʻor. Chaqilkalon (Zarafshon) tizmasining shimoliyyon bagʻrida. 2370 m balandlikda joylashgan. Silur davriga mansub ohaktoshlarda hosil boʻlgan. Gʻorning ogʻzi ravoqsimon, shim.-gʻarb tomon ochilgan (eni va balandligi 14 m). Uning shipi va devorlaridan har tomonga bir qancha yoʻlaklar tarqalgan. Gʻorning sahni ichkariga tomon koʻtarilib boradi va qalinligi 3-4 m li gil, tosh parchalari bilan qoplangan. Gʻorda koʻrshapalak va har xil qushlar yashaydi. Shipi va devorlaridan suv tomchilab turadi. Mahalliy aholi tomonidan noqulay obhavo sharoitlarida chorva mollarini saqlashda foydalaniladi. Gʻorning umumiy uz. 41 m, maydoni 1612 m2, hajmi 8187 m3.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yakov Dmitrievich Fedorov** (1840 — 1903) — rus imperator armiyasi general-leytenanti, Samarqand gubernatori.

Hayoti
------

Yakov Fedorov 1840-yil 17-noyabrda tugʻilgan. Yakov 1-Moskva kadet korpusida tahsil olgan. 1859-yil 16-iyunda Taurid Grenadier polkida leytenant sifatida xizmat qilgan.

1862-yilda u Nikolayev Bosh shtab akademiyasiga oʻqishga kirdi. 1863-yil 10-martda oʻqishdagi muvaffaqiyati uchun u shtab kapitanligiga koʻtarildi. 1864-yilda akademiyadagi kursni tugatgandan soʻng u Bosh shtabga va Varshava harbiy okrugiga yuboriladi. 1865-yil 10-sentyabrda Bosh shtabning leytenantligidan katta ad’yutant unvoniga ega boʻldi. 1867-yil 10-noyabrda u 3-gvardiya piyodalar diviziyasiga xuddi shu lavozimga oʻtkazildi.

1872-yil 30-avgustdan Varshava harbiy okrugi shtabida, 1874-yil 1-maydan esa ushbu shtabning katta adyutanti lavozimida ishlagan. 1877-yil 7-iyundan u 3-Don kazak diviziyasining shtab boshligʻi edi, lekin oʻsha yilning 21-avgustida u 10-piyoda diviziyasida xuddi shu lavozimga oʻtkazildi. Bu vaqt ichida Fedorov shtab-kapitani (1866-yil 27-mart), kapitan (1868-yil 21-mart), podpolkovnik (1873-yil 30-avgust) va polkovnik (1875-yil 30-avgust) unvonlarini oldi.

1885-yil 1-noyabrda 31-Aleksopol piyoda polkining qoʻmondonligini qabul qildi. 1890-yil 2-mayda general-mayor unvoni bilan u Kaspiyorti viloyati shtab boshligʻi etib tayinlandi. 1896-yil 10-iyundan Turkiston harbiy okrugi shtab boshligʻi boʻldi.

1897-yil 28-avgustda Samarqand viloyati rahbari va bu viloyatdagi zaxira hamda mahalliy qoʻshinlar qoʻmondoni etib tayinlandi. 1899-yil 2-oktyabrda general-leytenant unvoni bilan ishdan boʻshatildi.

1903-yil 13-sentyabrda Porxovda vafot etdi.

Mukofotlari
-----------

* 3-darajali Stanislav ordeni (1866)
* 3-darajali Sankt-Anna ordeni (1870)
* 2-darajali Stanislav ordeni (1874)
* 4-darajali Muqaddas Vladimir ordeni (1878)
* 2-darajali Sankt-Anna ordeni (1881)
* 3-darajali Muqaddas Vladimir ordeni (1884)
* 1-darajali Stanislav ordeni (1893-yil 30-avgust)
* 1-darajali Sankt-Anna ordeni (1896-yil 14-may)

Manbalar
--------

1. ↑  „Фёдоров, Яков Дмитриевич биография, Награды". *www.peoplelife.ru*. Qaraldi: 2-sentabr 2023-yil.
2. ↑  „Исторические отчеты и семейные деревья об Яков Фёдоров". *www.myheritage.com*. Qaraldi: 2-sentabr 2023-yil.

Adabiyotlar
-----------

* *Volkov S. V.* Generalitet Rossiyskoy imperii. Ensiklopedicheskiy slovar generalov i admiralov ot Petra I do Nikolaya II. T. II: L—Ya. — M. 2009. — S. 634. — ISBN 978-5-9524-4167-5.
* *Glinoetskiy N. P.* Istoricheskiy ocherk Nikolaevskoy akademii Generalnogo shtaba. Spiski pochyotnix prezidentov, pochyotnix chlenov, lits, prinadlejaщix k administrativnoy i uchebnoy chasti i vsex ofitserov, konchivshix kurs Imperatorskoy voennoy akademii i Nikolaevskoy akademii Generalnogo shtaba s 1832 po 1882 god. — 1882. — S. 145
* „Razvedchik". — 5 sentyabrya 1895 goda. — № 256. — S. 825.
* Fedorov Yakov Dmitrievich // Список генералам по старшинству: Sostavlen po 1-e sentyabrya 1896 goda. — S. 637.
* Fedorov Yakov Dmitrievich // Spisok generalam po starshinstvu. Sostavlen po 1 maya 1899 g. 1899. — S. 545.
Вуруди корбарон
Рӯйдодҳои кунунӣ
Тағйироти охирин
Саҳифаҳои тасодуфӣ
Роҳнамо
Кумаки молӣ
Switch to old look
Ҷаъбаи абзор
Пайвандҳо ба ин саҳифа
Тағйироти монандӣ
Фиристодани парванда
Саҳифаҳои вижа
Пайванди доимӣ
Иттилооти саҳифа
Ёд кардани пайванди ин мақола
Иловаи пайвандҳои байнизабонӣ
Print/export
Download as PDF
Нусхаи чопӣ
Languages
On this Википедиа the language links are at the top of the page across from the article title. Go to top.
Тоҷикистон' *(tojikcha:* 
Вуруди корбарон
Рӯйдодҳои кунунӣ
Тағйироти охирин
Саҳифаҳои тасодуфӣ
Роҳнамо
Кумаки молӣ
Switch to old look
Ҷаъбаи абзор
Пайвандҳо ба ин саҳифа
Тағйироти монандӣ
Фиристодани парванда
Саҳифаҳои вижа
Пайванди доимӣ
Иттилооти саҳифа
Ёд кардани пайванди ин мақола
Иловаи пайвандҳои байнизабонӣ
Print/export
Download as PDF
Нусхаи чопӣ
Languages
On this Википедиа the language links are at the top of the page across from the article title. Go to top.
Тоҷикистон*)  — Tojikiston Respublikasining Vaxsh tumani, Kirov shahariga qarashli daha.*
Dahadan shahar markazigacha 3 km, tuman markaziga 16km.

Aholisi
-------

Aholisi — 1778 kishi.

Manbalar
--------

1. ↑  Taqsimoti maʼmurii Ҷumhurii Toҷikiston — **D**: Tojik milliy ensiklopediyasi, 2017. — 580 s. — ISBN 978-99947-33-68-2

|  |  |
| --- | --- |
| Tojikiston geografiyasi | *Tojikiston geografiyasi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mahalliy byudjetlar** - davlat byudjetining tegishli viloyat, tuman, shahar pul mablagʻlari jamgʻarmasini tashkil etuvchi bir qismi. Mahalliy byudjetlarda daromadlar manbalari va ulardan tushumlar miqsori, shuningdek, moliya yili mobaynida aniq maqsadlar uchun ajratiladigan mablagʻlar sarfi yoʻnalishlari va miqdori nazarda tutiladi. Mahalliy byudjetlarning daromadlari mahalliy soliqlar va yigʻimlar hamda toʻlovlardan tashkil topadi. Mahalliy byudjetlarning mablagʻlari hududiy rivojlanishning moliyaviy manbalaridan biri hisoblanadi. Mahalliy byudjetlar har bir mamlakat davlat byudjetining ajralmas qismidir.

Oʻzbekiston hududida birinchi Mahalliy byudjetlar dastlab Oʻrta Osiyoda Rossiya mustamlakachilik hukmronligi oʻrnatilganidan keyin shahar va viloyat byudjetlari sifatida 19-asrning70-yillaridan shakllana boshladi. Keyinchalik uyezd byudjetlari tuzildi. Bu byudjetlarning hajmi aholining soni va ehtiyojlarini eʼtiborga olmay, chor Rossiyasining Turkiston general-gubernatorligi markaziy apparati amaldorlari tomonidan belgilanar va eng koʻp qismi boshqaruv, politsiya, sud organlariga sarflanardi.

Oʻzbekistonda birinchi marta zamonaviy koʻrinishdagi Mahalliy byudjetlar 1924—25 yillarda vujudga keldi (qarang Davlat byudjeti). OʻzRda Mahalliy byudjetlarning daromad manbalari ichida qoʻshilgan qiymat soligʻi va aksiz soligʻidan normativlar boʻyicha ajratmalar yetakchi oʻrinni egallaydi. Bundan tashqari, resurslar soliqlari va boshqa soliqlar (suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq, ekologiya soligʻi, infratuzilmani rivojlantirish soligʻi va boshqalar) ham Mahalliy byudjetlarni shakllantirishda qatnashadi.

Mahalliy byudjetlar mablagʻlari hisobidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda fan, taʼlim, madaniyat, sogʻliqni saqlash, jismoniy tarbiya va sport, ijtimoiy taʼminot, mahalliy davlat hokimiyati organlari faoliyatini taʼminlash, byudjet tashkilotlarini saqlash, iqtisodiyot tarmoqlarini rivojlantirishning maqsadli dasturlari va tadbirlarini amalga oshirish va boshqa moliyalashtiriladi.

Mahalliy byudjetlarni tuzish, shakllantirish, harajatlarni moliyalashtirish masalalari OʻzRning 2000-yil 14 dekabrda kabul qilingan "Byudjet tizimi toʻgʻrisida" qonuniga muvofiq amalga oshiriladi.

Abdurazunat Boymurodov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yakov Semyonovich Xamarmer** (18-dekabr 1920-yil, Toshkent O'zbekiston – 8-oktyabr 1986-yil) – sovet teatri rejissyori, RSFSR xalq artisti.

Hayoti
------

Xamarmer 1937-yildan – Lenin komsomol nomidagi Leningrad teatri aktyori.

1940-yildan 1946-yilgacha Boltiq flotining boʻlinmalarida xizmat qilgan. Xankoni mudofaa qilishda qatnashgan va Leningradni himoya qilgan.

1952-yilda A. N. Ostrovskiy nomidagi Leningrad teatr institutining rejissyorlik fakultetini imtiyozli diplom bilan tugatgan. Kemerovo viloyat drama teatrida rejissyor boʻlib ishlagan. 1955-yildan 1958-yilgacha Velikolukskiy nomidagi viloyat drama teatrining bosh rejissyori. 1958–1960-yillarda M. Gorkiy nomidagi musiqali drama teatri (Chelyabinsk-40) bosh rejissyori. 1961–1966-yillarda Leningrad Maly drama teatrining bosh rejissyori boʻlib oʻz faoliyatini olib borgan.

Xamarmer 1966-yilda „Liteiny" nomli Leningrad drama va komediya teatriga bosh rejissyor etib tayinlandi va umrining oxirigacha shu lavozimda ishladi. U Leningrad va mamlakatning boshqa shaharlaridagi teatrlarda ikki yuzdan ortiq spektakllarni sahnalashtirgan.

Oʻqituvchilik faoliyati bilan shugʻullangan, 1978-yildan Leningrad teatr, musiqa va kinematografiya institutida dars bergan, 1984-yildan aktyorlik sanʼati kafedrasi dotsenti boʻlgan. Uning shogirdlari orasida Igor Konyayev, Igor Larin bor.

Yakov Xamarmer 1986-yilda vafot etgan. U Komarovskoye qabristoniga dafn qilindi.

„Dengizchilar", „Orol bayrogʻi", „Sevimlilar" pyesalari muallifi. Xamarmer asarida harbiy-qahramonlik mavzusi katta oʻrin egallagan, bu asosan oʻzining oldingi oʻtmishi bilan bogʻliq.

Mukofotlari
-----------

Yakov Xamarmer 1969-yilda RRFSRda xizmat ko'rsatgan artist, 1978-yilda RRFSR xalq artisti, Mehnat Qizil Bayroq ordeni, Qizil Yulduz ordeni, 1-darajali Ulugʻ vatan urushi ordeni, Jangovar xizmatlari uchun medali, Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan ta’sis etilgan medal bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Хамармер, Яков Семёнович". Qaraldi: 2023-yil 30-noyabr.
2. ↑  „Они тоже гостили на земле... Хамармер Яков Семенович (1920-1986)". *nec.m-necropol.ru*. Qaraldi: 2023-yil 24-fevral.
**Immun zardoblar** - biror antigen bilan immunlangan odam va hayvonlar qonidan olinadigan va tarkibida shu antigenga xos antitelolari boʻlgan zardoblar. Immun zardob, odatda, sunʼiy immunlangan hayvonlar (quyon, ot, dengiz choʻchqalari) qonidan (qarang Immunlash) yoki baʼzi yuqumli kasalliklar bilan ogʻrib oʻtgan kishilar qonidan olinadi. I. z. ning himoya va davo xususiyatlari ular tarkibida maxsus birikmalar — kasallik qoʻzgʻatuvchi omillarni topa olish (ularga nisbatan maxsus sezuvchanligi bor) va zararsizlantirish xususiyatiga ega boʻlgan antitelolar borligiga asoslangan (qarang Immunitet). Yot oqsili bor har qanday agentning kirishiga javoban odam yoki hayvon organizmida antitelolar qosil boʻladi va uning qon zardobida uzok, vaqt, baʼzan, umrbod saqlanadi. Baʼzi yuqumli kasalliklar bilan ogʻrigan odamlarning bir umr ushbu kasallik bilan qayta kasallanmasliklarining boisi shunda. Diagnostika (serodiagnostika) va davo-profilaktika (seroprofilaktika, seroterapiya) maqsadida qoʻllaniladigan I.z. mavjud. Organizmga I. z. yuborilganda passiv immenitet hosil boʻlib, u maʼlum muddat (2—4 hafta) saqlanib turadi. Shuni nazarda tutib, infeksion kasallik (mas, qizamiq) bilan ogʻrigan bemorga yaqin yurgan kishilarni kasallikdan saqlash maqsadida I. z. bilan emlanadi. I. z. boʻgʻma, qoqshol, botulizm va h. k. ni davolashda, shuningdek, ilon, ari, baʼzi hasharotlar chaqqanda va b. hollarda qoʻllaniladi. Zardob tarkibidagi antiteloning tabiatiga qarab antitoksik, antibakterial, antivirus va ilon zahariga qarshi I. z. farqlanadi. Ke-yingi yillarda antileykotsitar zardoblarning kashf etilishi va ularni tibbiyot amaliyotida qoʻllanilishi aʼzo va toʻqimalarni koʻchirib oʻtkazishda donor va retsipiyentni aniqlash, shuningdek, immunogenetika masalalarini oʻrganish imkonini berdi. I. z. yuborilgandan keyin baʼzan shok va zardob kasalligi roʻy berishi mumkin. Buning oldini olish uchun immun zardobni yuborishdan oldinroq (15—30 daqiqa, baʼzan 1—2 kun ilgari) uning ozroq miqdori yuborib koʻriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |