recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sivilizatsiyalar inqirozi** - Mafkura va mafkuraviy kurash jarayonlari bugungi kun va umuman insoniyat sivilizatsiyasion muhitgi bilan bog’liq hisoblanadi. "Sivilizatsiyalar sinishi muammolaridan ularning inqirozi muammolariga o'tar ekanmiz, xuddi sivilizatsiyalar paydo bo'lishidan rivojlanishiga o'tishi muammolariga o'xshash holatga duch kelamiz. Inqiroz yangi, mustaqil ahamiyatga ega hodisami yoki uni sinishning tabiiy va shak-shubhasiz oqibati deb hisoblaymizmi? Bu savolga, ya'ni yuksalish, rivojlanish muammosi paydo bo'lish, vujudga kelish masalasidan farqli, yangi hodisa ekaniga shakllangan, lekin rivojlanmay "to'xtab qolgan" yoki "kechikkan" sivilizatsiyalar mavjudligini kashf qilib ijobiy javob topdik.

Ayrim sivilizatsiyalar sinishdan keyin xuddi shunga o'xshash "to'xtab qolish"ni boshdan kechirib, uzoq davom etadigan "tosh qotish" davriga qadam qo'yishadi".

Manbalar
--------

1. ↑  *Arnold Jozef Toynbi. Sivilizatsiyalar inqirozi. Tarix tadqiqoti (muxtasar kuzatish). Rus tilidan Jaloliddin Safoyev tarjimasi. Manba: "Jahon adabiyoti", 2014 yil, 10-son.* .
**Fozilmon ota ziyoratgohi** — Oʻzbekiston Respublikasi Andijon viloyatining Qirgʻiz Respublikasi bilan chegaradosh boʻlgan janubiy-sharqiy hududida — Xonobod shahrining Fozil ota mahallasida joylashgan qadimiy yodgorlik.

Joylashuvi
----------

Andijon shahri markazidan 72 km uzoqlikda joylashgan. Oʻzbekiston Respublikasi va Qirgʻiz Respublikasi chegara hududiga yaqin joyda joylashgan.

Tarixi
------

Fozilmon ota ziyoratgohi XIII asrda yashab oʻtgan diniy ulamo Sayyid Fozilmon Dehlaviy nomi bilan bogʻliq boʻlib, olamdan oʻtgach shu joyga dafn qilingan. XVI asr oxirida ushbu maqbara kuchli sel natijasida loyqa suv ostida qolgan. 1805-yilda ulamo, o‘zbek mumtoz adabiyotining vakili shoir Xoʻjamnazar Xolmuhammad oʻgʻli Huvaydoning oʻgʻli Xolmuhammad Eshon ibn Huvaydo tomonidan qabr oʻrni aniqlanib, maqbara qayta tiklangan.

Meʼmorchiligi
-------------

Fozilmon ota ziyoratgohi qurilishida Oʻrta Osiyo milliy meʼmorchiligi anʼanalari asosida qurilgan. 1996-yilda maqbara huddi shu uslubda taʼmirlanib, gumbazli koʻrinishda qayta tiklangan.

Geografiyasi
------------

Maqbara hududida 2 asrga teng 56 tup chinor daraxtlari qad rostlagan. Manbalarda Fozilmon ota ziyoratgohi yaqinidan oqib oʻtuvchi buloqning suvi „tirik suv" deb hisoblanadi va undan bir qancha asrlar davomida odamlar shifo topib kelishi haqida maʼlumotlar uchraydi. Ushbu buloqning nomi — Fozilmon ota bulogʻi nomi bilan mashhur. Uning paydo boʻlganiga 600 yildan oshgan deyiladi.

### Turistik salohiyati

Fozilmon ota ziyoratgohiga Belorus Respublikasi, Qirgʻiziston, Qozogʻiston, Rossiya, Ukraina, Italiya, Xitoy, BAA, Germaniya, Janubiy Koreya kabi davlatlardan chet ellik sayyohlar tashrif buyirishadi. Mahalliy hamda islom diniga eʼtiqod qiluvchi sayyohlarga qur’on tilovat etish uchun shart-sharoitlar yaratilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Eraliyev, Baxtiyor; Ostonaqulov, Ikromiddin; Abdulahatov, Nodirjon*. O'zbekiston ziyoratgohlari va qadamjolar(Andijon va Namangan viloyatlari)*, 2-nashr, Turon Zamin Ziyo, 2014 — 342 bet. ISBN 978-9943-335-74-5.

Manbalar
--------

1. ↑  „Fozilmon Ota ziyoratgohi". *uza.uz*. Qaraldi: 5-iyun 2023-yil.
2. ↑  „Fozilmon Ota ziyoratgohi". *meros.uz*. Qaraldi: 5-iyun 2023-yil.
3. ↑  „Shoir Xuvaydoning oʻgʻli qayta tiklagan ziyoratgoh". *yuz.uz*. Qaraldi: 5-iyun 2023-yil.
4. 1 2  „Ham ziyorat, ham sayohat". *xs.uz*. 5-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-iyun 2023-yil.
**Muzrobshoh Xorazmiy maqbarasi** – XVI—XVIII asrlar Xorazm viloyati Hazorasp tumanidagi meʼmoriy yodgorlik. Maqbara Xorazmdagi davlat va din arbobi Muzrobshohga atalgan. Bir xonali, peshtoq gumbazli, pishiq gʻishtdan qurilgan, bezaksiz. Maqbara tarhi 7,3x8,3 m, goʻrxona murabba tarhli 4,9x4,9 m. Peshtoqi Xorazm meʼmorchiligiga xos uslubda – kiraverishi chuqur ravoqli, ikki yon tomonlariga va tepasiga mayda ravoqchalar ishlangan. Yuqorisi gʻishtli sharafa bilan yakunlangan. Mahalliy aholi tilida bu maqbara „Shohpir qadamjosi" deb ataladi.

Tarixi
------

Muzrobshoh Xorazmiy maqbarasi XVI—XVIII asrlarga oid boʻlib, hozirda Hazorasp tumani, Oybek MFY, Muxomon qishlogʻida joylashgan. Maqbara nomi VIII asrda yashagan Xorazm podshosi Abu Muharram Muhammad Muzrobshoh nomi bilan bogʻliq. Muzrobshoh 705-yilda tugʻilib, 775-yilda vafot etgan. Muzrobshoh Xorazmiyni Hazorasp shahrining bosh qabristoniga dafn qilishgan. Muzrobshoh Xorazmiyning hurmati sababli ushbu maqbara aholi oʻrtasida Shohbobo, Hazrati shoh va Shohpir nomi bilan ham tanilgan. Sharqshunos olimlar Abdulla Ahmedov, Roʻzimboy Olloyorov, viloyat bosh imom-xatibi Xayrulla Abdullayevlarning oʻrganishlari natijasida shu maʼlum boʻldiki, Muzrobshoh Xorazmiy Abu Muslimning safdoshi boʻlgan. Xalq tomonidan „Shohpir" deb atalashiga esa asoschisi Ali ibn Abu Tolib boʻlgan javonmardlik tariqatini tarqatishi, koʻplab muridlari boʻlganligidadir.

Qabr ustiga oʻz davrida qurilgan maqbara yillar oʻtishi tufayli buzilib ketgan. Ushbu maqbara oʻrnida XVII asr oʻrtalari, yaʼni 1655-yilda Abulgʻozixon farmoniga koʻra yangi maqbara qurilgan. Muzrobshoh nomli yana bir maqbara Darxonda mavjud. Maqbara toʻgʻri toʻrtburchakli hajmda, prizmasimon geometrik shaklda. Maqbarada simmetrik, bir nechta yarusli ravoqlarning jipsligi orqali murakkab relyefni hosil qilgan peshtoq yagona bir fasad sifatida barpo etilgan. Kirish eshigining arkasimon ravogʻidan boshqa peshtoqning ikkinchi yarusidagi ravoqlar chuqurlashgan holda ishlangan boʻlib, bir nechta qavatdan yashkil topgan. Ushbu uslubdagi meʼmoriy yodgorliklar Husayn bobo va Hoji Amin maqbaralarida ham uchraydi. Gumbaz sakkiz qirrali oʻqsimon arkalardan tashkil topgan. Suvoqlanmagan, xona devorlarida xovvozalar qurilmasini eslatib turuvchi konsol yogʻoch ishlanmalar mavjud.

Hozirgi kunda maqbara atrofida qabriston va uning janub tomonida ikki ming kishi ibodat qiladigan jome masjidi joylashgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Muzrob shox Xorazmiy maqbarasi".
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
3. 1 2 3 4 5  *Erpoʻlat BAXT.* „Qadimiyatning fayziyob maskani" (23-iyun 2022-yil).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

Adabiyotlar
-----------

* Man kovskaya L. Bulatova V. Pamyatniki zodchestva Xorezma, T. 1978.
**Siydik pufagi saratoni** – bu oʻsimta deb nomlanuvchi gʻayritabiiy toʻqimalarning oʻsishi hisoblanib, u siydik pufagi shilliq qavatida rivojlanadi. Baʼzi hollarda oʻsimta siydik pufagi mushaklariga tarqaladi.

Siydik pufagi saratonining eng keng tarqalgan alomati siydikda qon boʻlishi, odatda jarayon ogʻriqsiz kechadi.

Turlari
-------

Siydik pufagi saratoni tarqalish darajasiga qarab tasniflanishi mumkin va bu tashxis qoʻyilgandan soʻnggina amalga oshiriladi.

Agar saraton hujayralari siydik pufagining shilliq qavatida joylashgan boʻlsa: **mushak invaziv boʻlmagan siydik pufagi saratoni** (erta siydik pufagi saratoni) deb taʼriflanadi. Bu siydik pufagi saratonining eng keng tarqalgan turi.

Saraton hujayralari qovuqning shilliq qavatidan tashqariga, atrofdagi qovuq mushaklariga tarqalsa, bu **mushak invaziv siydik pufagi saratoni** (yoki invaziv siydik pufagi saratoni) deb ataladi. Bu kamroq tarqalgan, ammo tananing boshqa qismlariga tarqalish ehtimoli yuqori.

Quvuq saratoni tananing boshqa qismlariga tarqalgan boʻlsa, u **rivojlangan** yoki **metastatik** siydik pufagi saratoni deb nomlanadi.

Siydik pufagi saratonini davolash
---------------------------------

Mushaklarga invaziv boʻlmagan siydik pufagi saratoni holatlarida, odatda, siydik pufagining qolgan qismini buzilmasdan qoldirib, saraton hujayralarini olib tashlash mumkin.

Bu siydik pufagi oʻsimtasining transuretral rezektsiyasi (TURR) deb ataladigan jarrohlik usuli yordamida amalga oshiriladi. Shundan soʻng saratonning qaytish xavfini kamaytirish uchun toʻgʻridan-toʻgʻri siydik pufagiga kimyoterapiya dori-darmonlari yuboriladi.

Qaytalanish xavfi yuqori boʻlgan hollarda, saratonning qaytish xavfini kamaytirish uchun Bacillus Calmette-Guérin (BCG) deb nomlanuvchi dori siydik pufagiga kiritilishi mumkin.

Yuqori xavfli mushak invaziv boʻlmagan siydik pufagi saratoni yoki mushak invaziv siydik pufagi saratonini davolash sistektomiya deb nomlanuvchi operatsiyada siydik pufagini jarrohlik yoʻli bilan olib tashlashni oʻz ichiga olishi mumkin.

Koʻpgina bemorlar jarrohlik yoki radioterapiya kursini tanlashlari mumkin .

siydik pufagi olib tashlanganida, siydikni yigʻishning boshqa usuli kerak boʻladi. Mumkin boʻlgan variantlar orasida siydikni tashqi sumkaga oʻtkazish uchun qorin boʻshligʻida teshik ochish yoki ichakning bir qismidan yangi siydik pufagini qurish kiradi. Bu sistektomiya bilan bir vaqtda amalga oshiriladi.

Oldini olish
------------

Siydik pufagi saratonining oldini olishning kafolatlangan usuli boʻlmasa-da, xavfni kamaytirishga yordam beradigan choralar koʻrish mumkin. Masalan:

* **Chekishdan voz kechish.**
* **Kimyoviy moddalar bilan kontaktni cheklash.**
* **Turli xil meva va sabzavotlarga boy sogʻlom ovqatlanishni tanlash****.**

Manba
-----

1. ↑  „Bladder cancer" (01-iyul 2021-yil). 4-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
2. ↑  „Bladder cancer" (2022 yil 19 aprel). 3-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
**Beshtorsoy** (yuqori oqimida Joʻyaktorsoy) — Toshkent viloyati Boʻstonliq tumanidagi soy. Piskom daryosi havzasiga mansub. Oygaingiint eng yirik chap irmogʻi. Piskom tizmasining gʻarbiy yon bagʻridan 3500 m balandlikdagi muzliklardan boshlanadi. 20 ga yaqin irmogʻi bor. B.ning uz. 21 km, havzasining maydoni 172 km². B. havzasida, 3000-4200 m balandliklar oraligʻida umumiy maydoni 6,2 km² boʻlgan 12 ta muzlik bor. Eng yirigi—Qiziltor4 (uz. 2,4 km, maydoni 1,6 km²). B.ning oʻrtacha yillik suv sarfi 5 m³/sek. Yillik oqimning oʻrtacha 15% muzliklar erishi hisobiga, qolgan qismi esa qor, yomgʻir suvlariga toʻgʻri keladi. B. yozda sersuv.

Galereya
--------

* 
* Beshtorsoy Oygayingga quyiladiBeshtorsoy Oygayingga quyiladi

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mayda gulli oksitropis**  ( lotincha: *Oxytropis tyttantha* ) — dukkakdoshlar (*Fabaceae*) oilasiga mansub ikki pallali oksitropis o‘simliklar turi. Birinchi marta rossiyalik botanik Nikolay Fedorovich Goncharov tomonidan ifodalangan .

Tarqalishi va o‘sish joyi
-------------------------

Ushbu o‘simlik turi O‘zbekiston janubidagi endemik, Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlaridan topilgan. Hisor tizmasi va Qashqadaryo, Sangardak, To‘palang daryolari havzalarida uchraydi.

Tog‘ning o‘rta va yuqori qismlaridagi toshli va mayda tuproqli yonbag‘irlarda, yuzasi ochilib qolgan qizil tuproqlarda o‘sadi.

Botanik tavsifi
---------------

Quyoshsevar  ko‘p yillik mazkur o‘simlikning balandligi 10-12 sm.

  

Bu o‘simlikning poyasi yo‘q. Barglari murakkab, oval yoki cho‘zinchoq bo‘lib, 15-25 juft dag‘al gulbargchalardan iborat, keng ovalsimon yoki uzunchoq tuxumsimon shaklda uchraydi .

Uning gulpopuklari deyarli yumaloq yoki tuxumsimon uzunchoq bo‘lib, har birida 10-15 ta gulchalari bor. Gulpopugi kalta, zich, tuxumsimon yoki yumaloq, uzunligi 1,5–2 sm, eni 1–1,5 sm, 10–15 gulli. Kosachasi qo‘ng‘iroq yoki naysimon qo‘ng‘iroq, uzunligi 5 mm, dag‘al yarim yotiq tukli. Dukkagining bandi 2 mm atrofida cho‘zinchoq yashil yoki qo‘ng‘ir tusda,, uzunligi 10–15 mm, tumshuqchasi 2–3 mm uzunlikda, sal egilgan, bigizsimon. Avgust-sentyabr oylarida gullab, mevasi sentyabr oyida yetiladi.

Ahamiyati
---------

Dekorativ o‘simlik sifatida yetishtiriladi .

Muhofaza choralari
------------------

O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan. Maxsus muhofaza choralari ishlab chiqilmagan .

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Остролодочник мелкоцветковый - Oxytropis tyttantha - Описание таксона - Плантариум". 14-may 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-aprel 2015-yil.
2. ↑  Oxytropis tyttantha Gontsch. — The Plant List[*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  Tropicos | Name - Oxytropis tyttantha Gontsch
4. 1 2  „Oxytropis tyttantha - ILDIS LegumeWeb". 11-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-aprel 2015-yil.
5. 1 2 3 4  „Архивированная копия". 27-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-aprel 2015-yil.
6. ↑  *Redbook.uz.* „МАЙДА ГУЛЛИ ОКСИТРОПИС". 13-oktyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-oktyabr 2022-yil.
**Turgʻunpoʻlat Obidovich Daminov** (1941.25.04. Toshkent - 2022.07.02) — pediatr-infeksionist olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach (1980), tibbiyot fanlari doktori (1986), professor (1987), ToshTIni tugatgan (1964). Bolalar yuqumli kasalliklari kafedrasi assistenti, dotsenti (196982), mudiri (1982— 84), Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vazirligi pediatriya ilmiy tadqiqot instituti direktori (1984— 90), 1-ToshTI rektori (1990-yildan). D. bolalarda uchraydigan gepatitning davomli va surunkali xillari shakllanishini klinik-patogenetik nuqtai nazardan oʻrgandi. Bolalarda uchraydigan V virusli gepatitning davomli xilini samarali davolash usulini ishlab chikdi va amaliyotga tatbiq etdi. Koʻpincha chaqaloqlar oʻlimiga sabab boʻladigan nafas yoʻllari kasalliklari belgilarini aniqladi. 1997-yildan Oʻzbekiston Oliy Majlisi deputati. Oʻzbekiston "Adolat" sotsialdemokratik partiyasi (SDP) Siyosiy kengashining birinchi kotibi (1995-yildan). "Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" bosh tahrir hayʼati aʼzosi (1997-yildan). Polsha tibbiyot fanlari akademiyasi akademik (1999). "Doʻstlik" ordeni bilan mukofotlangan (1997).

Manbalar
--------

1. ↑  „arxiv nusxasi". 7-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-fevral 2022-yil.
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Esedulla Abdulmoʻminovich Abachev** (1968-yil 13-iyun, Zildik qishlogʻi, Xiva viloyati, Dogʻiston, RSFSR, SSSR) – 2022-yildan beri rossiyalik harbiy qoʻmondon va LXR xalq militsiyasi 2-armiya korpusi qoʻmondoni. Rossiya Federatsiyasi Qahramoni (2022). Lugansk Xalq Respublikasi Qahramoni (2022). General-leytenant (2023). Millati Tabasaran.

Hayoti
------

1968-yil 13-iyunda Dogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi Xiva viloyati Zildik qishlogʻida tavallud topgan.

1989-yilda Xarkov gvardiyasi oliy tank qoʻmondonlik bilim yurtini, 2002-yilda esa Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlarining Qoʻshma qurollar akademiyasini tamomlagan.

Bir necha yillar davomida 20-motooʻqchilar diviziyasining tank kompaniyasi komandiri (1990-yillar), 78-zirhli brigadaning moddiy-texnik taʼminoti xizmati boshligʻi, polk komandiri, keyinchalik 19-alohida motorli miltiq brigadasi komandiri (2014–2017) boʻlib faoliyat yuritgan. Bundan tashqari Rossiya Qurolli Kuchlarining 5-qoʻshma qurolli armiyasi shtab boshligʻi (2017–2021) hamda Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirligining Dogʻiston Respublikasidagi vakolatli vakili (2021–2022) boʻlgan.

Armaniston-Ozarbayjon mojarosi, ikkinchi Chechen urushi, 2008-yildagi Gruziyadagi urush, Suriyadagi harbiy operatsiya harbiy harakatlarida qatnashgan.

Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2021-yil 18-martdagi 148-son qarori bilan Esedulla Abachevga general-mayor harbiy unvoni berildi.

Manbalar
--------

1. ↑  V Xivskom rayone chestvovali general-mayora Voorujennix Sil RF Esedullu Abacheva[*sayt ishlamaydi*] // MO Xivskoy rayon
2. ↑  Bivshiy komanduyuщiy 5-y Krasnoznamennoy obщevoyskovoy armiey poluchil zvanie general-mayora // ussurmedia.ru
**Soseki Natsume** — yapon yozuvchisi (1867-1916).o

Hayoti
------

Bugungi yapon adabiyoti G‘arbga hamisha ko‘zni qamashtiruvchi adabiyotlar yetakchiligida yetib boradi Murakami millionlab gʻayratli oʻquvchilariga qaramay, adabiyot boʻyicha Nobel mukofotiga zid. Ammo boshqa koʻplab yapon mualliflari bu magnitlanishni uygʻotadi Yaponlarga xos ritm, maʼnaviyat va goʻzallik u har qanday mavzuda zargarlar tomonidan yozilgan harflar sifatida yozilgan!.

Soseki N

Ijodi
-----

Kawabata u oʻz romanlarini tobora koʻproq interaktiv dunyolar sintezi sifatida taklif qilish uchun sharq va gʻarb madaniyatlari oʻrtasida tikuvchilikni boshlagan yigirmanchi asr yozuvchilaridan biridir. Natsume Soseki Bu, shubhasiz, Kavabataning maʼnaviy va tragikomika oʻrtasida ilhomga ega boʻlgan asarlari natijasida, uning oʻsha ekzistensializmdagi eng mutlaq murojaatlaridan biri edi, lekin toʻgʻridan-toʻgʻri ertak bilan emas, balki allegorik oʻrtasidagi lirizm bilan yuklangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „NATSUME SOSEKINING 3 TA ENG YAXSHI KITOBI". *Juan Herranz*. Qaraldi: 5-dekabr 2022-yil.
2. ↑  „Yaponiyada mashhur yozuvchilardan biriga juda o‘xshash robot yaratildi". *Kun.uz*. Qaraldi: 1-dekabr 2022-yil.
**Evgeni Kharadze** astronom, jamoat va davlat arbobidir. Sovet Ittifoqi Fanlar akademiyasi hamda Gruziya Milliy Fanlar Akademiyasining aʼzosi, Tbilisi davlat universitetining oʻn yettinchi rektori (1959—1966), Gruziya SSR Fanlar Akademiyasi vitse-prezidenti (1972–1980) va prezidenti boʻlgan (1980–1986) Xalqaro Astronomiya Ittifoqi vitse-prezidenti (1976–1982), Observatoriyasi Abastumani Astrofizika Observatoriyasi direktori (1932–1992) 1942-yildan boshlab Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi aʼzosi boʻlgan.  

Xaradze 1907-yil 31-oktabrda Tbilisida Zaqavkaz temir yoʻli xodimi oilasida tugʻilgan. 1930-yilda Tbilisi davlat universitetini tamomlagan. 1949-yildan shu universitetning professori sifatida ishlagan. Kharadzening „Catalogue of the Color Indices of 14000 Stars and Investigation of Light Absorption in the Galaxy on the Basis of Color Indices of Stars" nomli monografiyasi 1952-yilda nashr etilgan. u muhim qoʻllanma boʻlmish „The Course of General Astrophysics" and two volumes of „Principles of Astronomy"ni gruzin tilida yozgan. Richard Martin West tomonidan kashf etilgan 1247 asteroidiga Evgeni Kharadze nomi berilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Evgeni Kharadze | Ivane Javakhishvili Tbilisi State University
2. ↑  [
3. ↑  [
4. ↑  Razvitie astronomii v SSSR. – Moskva: Nauka, 1967.
5. ↑  Evgeni Kharadze | Abastumani Astrophysical Observatory
6. ↑  Mgaloblishvili L. I. Tri prezidenta Akademii nauk Gruzii: Shtrixi k portretam N. I. Musxeshvili, I. N. Vekua, Ye. K. Xaradze
7. ↑  Schmadel, Lutz D. Dictionary of Minor Planet Names. – Fifth Revised and Enlarged Edition. – B. Heidelberg, N. Y.: Springer, 2003. – P. 174.
**Mavzu:Impulsning saqlanish qonun**

Agar moddiy nuqtalar tizimiga taʼsir qilayotgan tashqi kuchlarning geometrik yigʻindisi nolga teng boʻlsa, koʻrilayotgan tizim berk tizim deyiladi, yaʼni

{\displaystyle {\vec {F}}{\scriptstyle {\text{c}}}=\sum \_{i=1}^{n}\*{\vec {F}}{\scriptstyle {\text{i}}}=0} boʻlsa

{\displaystyle {d{\vec {P}}{\scriptstyle {\text{c}}} \over dt}={\vec {F}}{\scriptstyle {\text{c}}}} - ifoda {\displaystyle {d{\vec {P}}{\scriptstyle {\text{c}}} \over dt}=0} koʻrinishga keladi va

{\displaystyle {\vec {P}}{\scriptstyle {\text{c}}}={\vec {P}}{\scriptstyle {\text{1}}}+{\vec {P}}{\scriptstyle {\text{2}}}+......+{\vec {P}}{\scriptstyle {\text{n}}}=const}

boʻladi.

Bu ifoda tizim inersiya markazi impulsining saqlanish qonuni deb ataladi. Berk tizimdagi jismlar impulslarining geometrik yigʻindisi oʻzgarmas boʻlib qoladi.

Endi {\displaystyle {\vec {F}}{\scriptstyle {\text{c}}}\neq 0} boʻlib, uning biror {\displaystyle OX} oʻqiga proeksiyasi nolga teng boʻlsa, yaʼni {\displaystyle {d{\vec {P}}{\scriptstyle {\text{c}}} \over dt}=0} boʻlsa impulsning shu oʻqqa proeksiyasi oʻzgarmas boʻlib qoladi   {\displaystyle {\vec {P}}{\scriptstyle {\text{x}}}=const}.

Bu holat (ogʻirlik kuchi maydoni taʼsiridagi jism harakati) gorizontga burchak ostida otilgan tosh yoki otilgan oʻq harakatida namoyon boʻladi.

Bu holda tizimning natijalovchi impulsi {\displaystyle {\vec {P}}{\scriptstyle {\text{c}}}\neq 0} boʻlib, faqat uning {\displaystyle x} oʻqiga proeksiyasi oʻzgarmas holda saqlanadi.

Masalan, jismning erkin tushishida impulsning gorizantal {\displaystyle x} oʻqi yoʻnalishidagi tashkil etuvchisi   {\displaystyle {\vec {P}}{\scriptstyle {\text{x}}}=const}

boʻlib, vertikal {\displaystyle y} oʻqi yoʻnalishidagi tashkil etuvchi {\displaystyle {\vec {P}}{\scriptstyle {\text{y}}}} esa uzluksiz oʻzgara boradi.

Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]
------------------------------------------

•Fizika kursi darslik 1-qism

•Abdurahmanov K.P.fizika-matematika fanlari doktori,professori,Egamov O'.Fizika-matematika fanlari nomzodi,dotsent

•Toshkent-2008-yil

•35,36-varaqlardan foydalanilgan
Akrobatika (yun. akrobotes —oyoq uchila yuraman, yuqoriga chiqaman)— 1) gimnastika shaklidagi jismoniy mashqlar turi. 2) sakrash, sport uskunalariga tayanib yoki ularsiz muvozanatni saqlab bajariladigan, kuch, epchillik namoyish qilinadigan va boshqa maxsus jismoniy mashqlar majmuasi, sport turi. Sport Akrobatikasi 20-asrning 30- yillarida paydo bo‘ldi. Bu sport turida sakrash mashqlari quyidagicha bajariladi: aylanishlar, do‘mbaloq oshishlar, salto. Bu harakatlarni bajarganda sportchi avvalo o‘z muvozanatini, so‘ng sheriklarining muvozanatini saqlashi zarur.
18-asr oxirlaridan sirkda keng tarqaldi. Asosan, dinamik va statik mashqlarga bo‘linadi. Dinamik mashqlar umbaloq oshish, to‘ntarilish, salto (turgan joyda muallaq holda umbaloq oshib, yana o‘z vaziyatiga qaytish) harakatlaridan; statik mashqlar turli vaziyatda muvozanat saqpash, chalqanchasiga ag‘darilib, gavdani «ko‘prikcha» qilish kabi mashqlardan
iborat. Kuch Akrobatikasi (qo‘lda yoki boshda turish, muvozanat saqlash), sakrash Akrobatikasi (ikki yoki undan ortiq kishining sakrashi, flik-flyak, saltomortale, g‘ildiraksimon sakrash va b.), yelka Akrobatikasi (3 kishidan kam bo‘lmagan holda, ulardan biri yelkadan yelkaga sakraydi), komik Akrobatika (masxarabozlar grimda chiqib tasodifan qoqilib ketgandek bo‘lib, tomoshabinlarni kuldiradi, dor, to‘rnik, batut va manej ustida kulgili mashqlar bajaradi) va boshqalar. Akrobatika o‘yinlari bor. Ot ustida Akrobatika (chopib ketayotgan ot ustida mashqlar bajarish) zamonaviy sirkda asosiy janrlardan biri. O‘zbekiston sirk va estrada dasturlarida Akrobatikadan keng foydalaniladi. Maxsus (tsirk, teatr) o‘quv yurtlarida Akrobatika alohida daryo sifatida o‘qitiladi.
**Vera Aleksandrovna Merkuryeva** (1876-yil 5-sentyabr, Rossiya imperiyasi – 1943-yil 20-mart, Toshkent) – rus shoirasi va tarjimoni.

Hayoti
------

Vera Merkuryeva 1876-yil 5-sentyabrda Vladikavkazda dehqon oilasida tugʻilgan. 1895-yilda Vladikavkaz ayollar gimnaziyasini tamomlagan. Bolaligidan u karlik va yurak xastaligidan aziyat chekdi. U qirq yoshdan oshgandan keyin sheʼriyat bilan jiddiy shugʻullana boshlagan. Ilk ijodiy ishlarini 1912—1917-yillarda „Teosofiya xabarnomasi" jurnalida nashr ettirgan. 1917-yilda u Moskvaga koʻchib oʻtdi, Vyacheslav Ivanov va simvolistlar toʻgaragiga qatnay boshladi. Toʻgarak sababli ijodiy namunalarini almanaxlar va jurnallarda nashr ettirdi. 1920-yilda u Vladikavkazga qaytib keldi va u yerda 1932-yilgacha yashab, yana Moskvaga qaytdi. 1914-yilda "Shoirlar bahori saloni" almanaxida Merkuryevaning "Jonsiz narsalarning ruhlari" sheʼrlari toʻplami nashr etilgan. 1926-yilda uning 11 sheʼrdan iborat toʻplami "Oltin Zurna" (Vladikavkaz) almanaxida nashr etilgan.

Moskvada u juda qashshoqlikda yashadi. Urush paytida u Toshkentga evakuatsiya qilingan va 1943-yil mart oyida vafot etgan. U Toshkentdagi Botkin qabristonida dafn etilgan (E.Dmitrievaning qabri yoniga). Ikkalasining qabri bugungi kungacha saqlanib qolmagan.

Merkuryevaning umr bo'yi yagona kitobi 1937-yilda nashr etilgan Percy Bysshe Shelleydan tarjimalar to'plami edi. Shoiraning do‘stlari hayoti davomida she’rlaridan iborat kitob chiqarishga bir necha bor uringaniga qaramay, chop etisha olmagan. Vera Merkuryevaning she'riy merosi birinchi marta muxlislariga 2007-yilda taqdim etilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Гаспаров.М Л.Вера Меркурьева (1876—1943) Стихи и жизнь// Лица. Биографический альманах. Вып. 5. М.-СПб. 1994. С. 65.
* „РЬЕВА Вера Александровна",*Русские писатели. 1800—1917: Биографический словарь*, 50000 экз, М.: Большая Российская энциклопедия, 1999 — 31—32 bet. ISBN 5-85270-256-0.

Manbalar
--------

1. ↑  „Вера Александровна Меркурьева (1876-1943)". *www.russian-poetry.ru*. Qaraldi: 9-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Вера Меркурьева поэт серебряного века 2023-1". *www.proza.ru*. Qaraldi: 9-noyabr 2023-yil.
3. ↑  Меркурьева В. Тщета: собрание стихотворений / Составление, подготовка текста и примечания В. А. Резвого. М.: Водолей Publishers, 2007. ISBN 978-5-902312-34-5

Havolalar
---------

* Стихотворения
* Собрание ссылок о жизни и творчестве
*Aksiomatik metod* — aksiomalarga asoslanib ilmiy nazariya qurish usuli. Asos qilib olingan aksiomalar tizimi (aksiomatika) muayyan nazariy tizimda isbotsiz haqiqiy deb kabul qilinadi. Boshqa nazariy bilimlar, xulosalar toʻla ravishda aksiomatikadan deduktiv yoʻl bilan chiqariladi. Yangi tushunchalar nazariyaga formal taʼriflash yoʻli bilan kiritiladi. Aksiomalar tizimi ziddiyatsizlik, toʻlalik va bogʻliqsizlik shartlarini qanoatlantirishi lozim. Bitta ilmiy nazariyani turli aksiomalar tizimiga asoslanib ham qurish mumkin. Masalan, haqiqiy sonlar nazariyasining turli qurish usullari mavjud. Matematikada Aksiomaqadimgi yunon geometrlari asarlarida shakllana bosh-lagan. Evklidning „Negizlar" (mil. av. 300-yillar) asarida bayon etilgan 272geometrik sistema Aksioma bilan nazariya qurish namunasidir. 19-asr ikkinchi yarmidan mat.ning turli sohalari Aksioma bilan qurila boshlandi (turli geometriyalar, arifmetika, ehtimollar na-zariyasi va boshqalar). Aksiomaning keyingi taraqqiyoti, mukammalashuvi D.Gilbert kiritgan formal sistema va formalizm metodi bilan bogʻliq. Qadimda fanlar, shu jumladan falsafaning turli bulimlarini aksiomalar tarzida bayon qilishga urinib koʻrilgan (Nyuton, Spinoza, Forobiy va boshqalar).

Manbalar
--------

1. ↑  "Aksiomatik metod" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Sunrise xalqaro bolalar bogʻchasi Qohira shahrida joylashgan boʻlib, 30 yildan ortiq tajribaga ega. Ular uzoq vaqt davomida erta taʼlim sohasida eng ishonchli nomlardan biri boʻlib kelgan. Quyosh chiqishi bolalar uchun ikkinchi uy boʻlishning sinonimidir. Bolalar bog‘chasi zamonaviy, xavfsiz, eng aʼlo darajada jihozlangan xonalardan iborat. Har bir burchak ota-onalar onlayn tizim orqali kirishlari mumkin boʻlgan CCTV kameralari tomonidan nazorat qilinadi.

Oʻquv dasturi
-------------

Oʻquv dasturi Xalqaro maktabgacha taʼlim dasturiga asoslanadi. Ushbu maktabgacha taʼlim muassasasi rasmiy oʻqitish usullarini qoʻllashdan koʻra, tabiiy qiziqishlar va faoliyatni rivojlantiradigan fantastik yondashuvdan foydalanadi.
Sunrise-dagi maxsus Montessori zali amaliy oʻrganish va haqiqiy dunyo koʻnikmalarini rivojlantirishga urgʻu beradigan maxsus makondir.

Xodimlar
--------

Sunrise xalqaro bolalar bogʻchasi xodimlari bolalarga nisbatan g‘amxo‘rliligi bilan bir qatorda, tajribali va malakali ishchilardir. Ushbu bolalar bogʻchasi xalqaro boʻlganligi sababli, xodimlar ingliz, arab, fransuz va nemis tillarida muloqot qila oladilar. Ular uchun bolalarning baxti, xavfsizligi va rivojlanishidan muhimroq narsa yoʻq.

Manbalar
--------
**Volontyor — (lotin tilidagi "voluntarius"** **— oʻz xohishiga ko'ra, ko'nglidan chiqqan holada)** — ihtiyoriy tarzda vaqti va mehnatini biror-bir jamoat ishiga bag'ishlagan, moddiy manfaat ko'zlamagan shaxs.. Bu ish bilan shug'ullanish jarayoni volontyorlik deb yuritiladi. Har bir soha volontyorlik yo'nalishi deb qaralishi mumkin.

PlantdagVlindertuinDe Zindering2

Tarixi
------

Bu feʼl birinchi marta 1755-yilda qayd etilgan. Harbiy boʻlmagan maʼnoda bu soʻz birinchi marta 1630-yillarda qayd etilgan „oʻzini harbiy xizmatga taklif qilgan" maʼnosida. Koʻngillilik soʻzi oʻsha vaqtda asosan harbiy maʼnoda — jamoat xizmati iborasi bilan mos keladi. Harbiy kontekstda koʻngilli armiya — bu askarlari chaqirilgandan farqli ravishda xizmatga kirishni tanlagan harbiy organ.

**XIX-asr**
Bu vaqt ichida Amerika Buyuk Uygʻonishni boshdan kechirdi. Odamlar kam taʼminlanganlardan xabardor boʻlib, qullikka qarshi harakatning sababini angladilar. 1851-yilda Qoʻshma Shtatlarda birinchi YMCA boshlandi, etti yildan soʻng birinchi YWCA boshlandi. Amerikadagi fuqarolar urushi davrida ayollar koʻngilli ravishda askarlar uchun materiallar tikishdi va „Jang maydoni farishtasi" Klara Barton va koʻngillilar jamoasi harbiy xizmatchilarga yordam berishni boshladilar. Barton 1881-yilda Amerika Qizil Xoch tashkilotiga asos soldi va 1889-yilda Jonstaun toshqinidan jabrlanganlarga yordam koʻrsatishni oʻz ichiga olgan ofat oqibatlarini bartaraf etish operatsiyalari uchun koʻngillilarni safarbar qila boshladi.

Turlari
-------

* Virtual volontyorlik
* Yakka tartibdagi volontyorlik
* Jamoa bilan volontyorlik

Volontyorlik tashkiloti
-----------------------

**Xalqaro Volontyorlik tashkilotlari**

* **Association of Leaders in Volunteer Engagement** — Volontyorlsrni jalb qilish boʻyicha yetakchilar uyushmasi.
* **Association for Volunteer Administration** — Volontyorlarni boshqarish uyushmasi.

**Oʻzbekistonda Volontyorlik tashkiloti**

* Oʻzbekistonda volontyorlar uchun **Oʻzbekiston Volontyorlari Assotsiatsiyasi**. tashkil etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „volunteer".
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
**Syerra de Gvadarrama milliy bogʻi** (*Parque nacional de la Sierra de Guadarrama*) — Ispaniyaning Segoviya provinsiyasi va Madrid avtonom hamjamiyatidagi 30 000 gektardan ortiq maydonga ega milliy bogʻdir. Syerra-de-Gvadarrama togʻ tizmasining janubi-sharqini egallaydi.

2013-yil 26-iyunda 7/2013 qonuni bilan tuzilgan; Uni yaratish taklifi birinchi marta 1920-yillarda paydo boʻlgan boʻlsa-da, qoʻriqxonani yaratish boʻyicha ishlar faqat 2006-yilda boshlangan.

Bu Ispaniyadagi yaratilishi boʻyicha oʻn beshinchi va beshinchi yirik milliy bogʻdir. Hudud 11 xil ekotizimni oʻz ichiga oladi; unda 1280 dan ortiq hayvonlar turlari (bugʻu, yovvoyi choʻchqalar, iber boʻrilari, bugʻu turlari, lanilar, togʻ echkilari, boʻrsiqlar, oqsuvsarlar, quyonlar va boshqalar) yashaydi, ulardan 13 tasi yoʻqolib ketish xavfi ostida, 1500 ta oʻsimlik turlari; Parkda ispan faunasining 45 % va Evropa faunasining 18 % vakillari mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  Boletín Oficial del Estado (2013-06-26) (es). ﻿LEY 7/2013, de 25 de junio, de declaración del Parque Nacional de la Sierra de Guadarrama﻿ (Report). Gobierno de España.. Qaraldi: 2013-06-27.
2. ↑  *Aguirre presenta el proyecto del futuro Parque Nacional de la Sierra de Guadarrama*(isp.)
3. ↑  El lobo ya habita en el Parque Nacional de Guadarrama
**Obyekt** (lot. *objectum* — narsa, anjom) — falsafiy toifa, epistemologiya doirasida haqiqatda mavjud boʻlgan, kuzatuv (oʻrganish) jarayonining va subyektning (kuzatuvchining) eʼtibori qaratilgan predmet, voqea, hodisadir.

**Obyekt** (lotincha: *objectum* — narsa) — subyektga qarama-qarshi boʻlgan hamda insonning amaliy va bilish faoliyati qaratilgan obyektiv reallik. Obyekt inson va uning ongidan mustaqil obyektiv reallik boʻlib, uni bilayotgan individ uchun jamiyat tarixiy taraqqiyoti jarayonida hosil qilingan faoliyat, til va ilm tarzida namoyon boʻladi. Obyektni 2 turga: nazariy va empirik obyektga boʻlish mumkin. Lekin ular faoliyatning har xil sohasi emas. Baʼzida nazariy bilishning predmetlari (mas, ideal gazlar va boshqalar) obyekt sifatida real mavjud boʻlmay, balki obyektning empirik bilimda qamrab boʻlmaydigan tomonlarini koʻrsatish usuli hisoblanadi. Masalan, atomlar, elementar zarrachalar kabi nazariy obyektlar ontologik jihatdan, asosan, makrojismlardan farq qilmaydi: hamma hollarda ham nazariy obyekt haqidagi bilimdan empirik obyektlarni tushuntirish uchun foydalaniladi. Har qanday holatda ham empirik bilishdan nazariy bilish sari borish muayyan obyektdan uzoqlashish emas, balki obyektning empirik yoʻl bilan aniq anglash mumkin boʻlmagan haqiqiy mazmunini chuqur nazariy aks ettirish usulidir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sikong Tu** ( an'anaviy xitoycha díngjīng , s. yīkōng , pinyin *Sīkōng tú* , otasining ismi **Biaosheng , 837–908) -** Tang sulolasining xitoylik shoiri .

Biografiya [ tahrir | kodni tahrirlash ]
----------------------------------------

837 yilda Xedun okrugining Yuxiang okrugida ( Shansi provinsiyasidagi zamonaviy shahar Yongji okrugi hududi ) tugʻilgan. 869 yilda u davlat imtihonini topshirdi va sud lavozimini egalladi. 878 yilda u barcha lavozimlaridan voz kechdi va Luoyang shahri yaqinidagi Taoist Guanlu monastiriga bordi , lekin uch yil o'tgach, bu hudud Huang Chao isyonchilari tomonidan bosib olingandan so'ng , u qochishga majbur bo'ldi va boshqa monastirga ko'chib o'tdi. Ko'p marta unga xizmatga qaytishni taklif qilishdi, lekin u rad etdi. Tang sulolasining qulashi va imperator Ai-di o'limidan so'ng , Sikun Tu o'zini ochlikdan o'ldirib, o'z joniga qasd qildi.

Ijodkorlik [ tahrir | kodni tahrirlash ]
----------------------------------------

U 500 dan ortiq she’r va boshqa janrlarda 69 asar qoldirgan. Asarlarning aksariyati tabiat mavzusiga, insonning tabiatga yaqinlashishi va dunyoviy shov-shuvlardan uzoqlashishiga bag'ishlangan. U nazariyotchi sifatida ("She’rlar turkumlari" she’ri va boshqalar) she’riyatni muqaddaslik, mutlaq (tao)ning oliy timsoli deb bilgan. Shoir uchun asosiy narsa - ko'rinadigan narsadan tashqariga, tushunib bo'lmaydigan ichki mohiyatga o'tish, Dao bilan birlikda g'ayritabiiy zavqga erishishdir. Tao Yuanming , Vang Vey she'riyatidan ta'sirlangan. Sykun Tuning eng mashhur asarlari 24 she'rdan iborat "Shoir haqida she'r" va otasining asarlarini o'z ichiga olgan "Qichqiriq" (887) she'rlar to'plamidir. Shoir Xitoyda adabiyot va adabiy tanqidning keyingi rivojlanishiga ta'sir ko'rsatdi va hatto Xitoy poetik estetikasining asoschisi deb ataladi.

Sykun Tu asari 20-asr boshlarida akademik V. M. Alekseev tomonidan rus tiliga tarjima qilingan. "Shoir haqida she'r" ning ruscha tarjimasi Aleksandr Blok va boshqa ba'zi simvolistlar ijodiga ta'sir ko'rsatdi .

Adabiyot [ tahrir | kodni tahrirlash ]
--------------------------------------

* Alekseev V. M. , shoir haqida xitoy she'ri. Stanza Sykun Tu. Per. va tadqiqot, P. 1916
* Fedorenko N. T. Xitoy adabiyotini o'rganish muammolari, M. 1974, s. 282-304
* Zu Baoquan, Sikong Tushi ping jieshuo, Xefey, 1964 yil
* Vu Tiao-kun, Ssukung Tuning she’riy tanqidi, "Xitoy adabiyoti", 1963 yil, 7-son.

Havolalar [ tahrir | kodni tahrirlash ]
---------------------------------------

* I. S. Lisevich. Sykun Tu
* Lisevich I. S. Sykun Tu // Qisqacha adabiy ensiklopediya / Ch. ed. A. A. Surkov. — M.: Sov. Entsikl. 1962-1978. T. 7: "Sovet Ukrainasi" - Fliaki. - 1972. - P. 295.
* V. M. Alekseev va "Shoir haqidagi she'r"
**Qovuq**, siydik pufagi — odam, baʼzi umurtqasizlar va koʻpchilik umurtqalilarning ichi boʻsh xaltasimon aʼzosi, unda siydik yigʻiladi; sigʻimi 500—700 ml. Boʻsh Q. puchaygan holda boʻlib, ichida siydik bor-yoʻqligiga qarab, shakli oʻzgarib turadi. Kichik chanokda qov birikmasi ortida yotadi; oʻning tubi, tanasi va uchi tafovut qilinadi. Q. devorida kuchli muskul qavati boʻlib, u qisqarganida Q. boʻshligʻi kichrayadi. Siydik naylari Q.qa ochiladigan joyida va siydik chiqarish kanalining ichki teshigi atrofida aylana muskul tutamlari sfinkterlar hosil qiladi, ular siydikning Q.qa tushishini va Q.dan chiqishini rostlab turadi. Ayollar qovugʻining orqasida bachadon va qin, erkaklarda esa urugʻ pufaklari va urugʻ chiqarish yoʻllari boʻladi. Q.ning old tomonida qovuq bilan qov suyaklari orasida ularni ajratib turuvchi oraliq bor, shuning uchun Q. erkin harakat qila oladi. Q. siydik bilan toʻlganda chanoq boʻshligʻidan koʻtarilib, qov birlashmasidan yuqoriga, hatto kindikgacha boradi.

Siyish murakkab reflektor holat, bunda qovuqni boʻgʻadigan muskullar qisqaradi, siydik chiqarish kanalining sfinkterlari boʻshashadi. Sogʻlom odam qovugʻida 250—300 ml siydik toʻplanganida siygisi qistaydi. Normal sharoitda odam bir sutkada 4—6 marta siyadi. Sogʻlom kishi suyuqlikni koʻp isteʼmol qilsa, tez siyadi; quruq ovqat yesa yoki yilning issiq faslida siydik miqdori kamayadi.

Mabalar
-------

Andoza:Instagram::Samariddinjobirov1

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kim Don Guk** (1914-yil 12-yanvar, Primorsk viloyati, Olginskiy tumani, Sergeyevka qishlog'i - 1992-yil 23-may) - Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Yuqori Chirchiq tumanidagi Sverdlov nomidagi kolxoz brigadiri. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

Hayoti
------

Kim Don Guk 1914-yilda Primorsk viloyati Olginskiy tumani Sergeyevka qishlog'ida dehqon oilasida tug'ilgan. 1934-yilgacha Budennovskiy tumanidagi "Ozod shudgor" kolxozida ishlagan. 1934-yildan Vladivostokdagi pedagogik ishchilar fakulteti talabasi bo'lgan.

1937-yilda Qozog‘iston SSRning Qizil O‘rda shahridagi maxsus posyolkaga surgun qilingan. Keyinchalik Qizil O‘rda pedagogika ishchilari fakultetida o‘qishni davom ettirdi va u yerni 1938-yilda tamomladi. Keyin Toshkent viloyati, Kalinin tumani, Domachi qishlog‘ida yashagan (1938-1939). 1940-yildan Qizil O'rda Koreya pedagogika instituti talabasi va 1941-yildan - Toshkent pedagogika instituti talabasi bo'lgan.

Kim Don Guk 1941-yildan Yuqori Chirchiq tumani Sverdlov nomidagi kolxozda oddiy kolxozchi. Ulugʻ Vatan urushi yillarida Chirchiq daryosidagi Oqqovoq GES-1 qurilishida ishlagan (1942-1945). 1945-yildan Yuqori Chirchiq tumani Sverdlov nomidagi kolxozda ishlashni davom ettirdi. U dala brigadasi brigadiri etib tayinlandi.

1950-yilda Kim Don Guk brigadasi 31 gektar maydonning har gektaridan o‘rtacha 91 sentnerdan yashil kanop poyasi oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 22-maydagi farmoni bilan u Lenin ordeni va "O‘roq va Bolg‘a" oltin medali bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Xuddi shu farmon bilan Sverdlov nomidagi kolxoz raisi Dmitriy Aleksandrovich Kimga Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berildi.

Kim Don Guk 1952-yildan Toshkent qishloq xo'jaligi instituti talabasi bo'lgan. Keyin u Yuqori Chirchiq tumanidagi Sverdlov nomidagi kolxozda brigadir bo'lib ishlashni davom ettirdi.

1992-yilda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Lenin ordeni
* "1941-1945 yillardagi Ulug' Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medali

Adabiyotlar
-----------
**Elektr birliklar** — elektr kattaliklarining birliklari. Mutlaq elektrostatik birliklar tizimi (SGSE) va Xalqaro birliklar tizimi (SI) tarkibiga kiruvchi MKSA tizimi mavjud. SGSE tizimida elektr miqaori birligi Kulon konunidan aniqlanadi va zaryadning mutlaq elektrostatik birligi deb ataladi. Bu tizimda santimetr, gramm va sekundni asosiy birlik qilib tanlab va zaryadning mutlaq elektrostatik birligidan foydalanib, barcha elektr kattaliklarning oʻlchov birliklari aniklanadi. SI tizimida toʻrtinchi asosiy birlik sifatida tok kuchi birligi amper (A) qabul qilingan. Metr (m), kilogramm (kg), Darvin (D), sekund (s) va amper (A) asosiy birliklarni asos qilib olib, qolgan barcha elektr kattaliklar birliklari — hosilaviy birliklar: kulon, volt, om, farada va boshqalar tegishli fizik munosabatlardan foydalanib aniqlanadi. Hech qaysi birliklar tizimiga kirmagan elektr birliklar: elektronvolt (eV), kiloelektronvolt (keV), megaelektronvolt (MeV) (1eV = 1,602071019J). 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Jeffrey Pfeffer** (1946-yil 23-iyulda tugʻilgan. Sent-Luis, Missuri) – amerikalik biznes nazariyotchisi, mutafakkir hamda Stenford universiteti tashkiliy xulq-atvor boʻyicha professori. Bu boshqaruv bugungi kunda eng nufuzli boshqaruvchilardan biri hisoblanadi.

Biografiyasi
------------

Pfeffer oʻrta maktabdagi taʼlimni Webb School of California maktabida tamomlagan. U Carnegie-Mellon universitetida bakalavr va magistr darajalarini oldi. Stenford universitetida esa doktorlik darajasini egalladi. U oʻz faoliyatini Illinoys universiteti qoshidagi biznes maktabida boshlagan. Keyinchalik 1973—1979-yillarda Berkli Kaliforniya universitetida dars bergan.

Pfeffer dunyoning 39 mamlakatida maʼruzalar qilgan. Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi koʻplab kompaniyalar va uyushmalar, jumladan Sutter Health, Mayo Clinic, Kaiser Permanente, John Hancock, Hewlett-Packard nashriyotchilar uyushmasi uchun boshqaruv seminarlarini oʻtkazdi.

### Yozma asarlari

Pfeffer 150 dan ortiq maqola va kitoblar yozgan. *U 15 ta kitob muallifi hisoblanadi. Jumladan, „The Human Equation: Building Profits by Putting People First", „Managing with Power: Politics and Influence in Organizations", „The Knowing-Doing Gap: How Smart Companies Turn Knowledge Into Action", „Hidden Value: How Great Companies Achieve Extraordinary Results with Ordinary People" larni misol kelirishimiz mumkin.* „*Power: Why Some People Have It—And Others Donʼt" kitobi* 2010-yil sentyabr oyida yozilgan va shu yilning oʻzida chop etilgan. *"Pfeffer’s book, entitled Leadership BS: Fixing Workplaces and Careers One Truth at a Time"* deya nomlangan kitobi 2015-yilda HarperBusiness tomonidan nashr etilgan. Uning soʻnggi *"Dying for a Paycheck"* („Maosh uchun oʻlish") kitobida xodimlarning sogʻligʻiga zarar etkazadigan ish joyidagi amaliyotlari tahlil qilinadi. Uning hisob-kitoblariga koʻra, bunday amaliyotlar AQShda yiliga 120000 ortiq oʻlimga olib keladi. Bu kitob orqali esa ularning yarmini oldini olish mumkin.

Boshqa ommaviy axborot vositalarida
-----------------------------------

### Musiqa

2016-yilgi „*Who Has The Time"* albomida Tulsa, Oklahomadagi The Earslips guruhining „Jeffrey Pfeffer’s Wikipedia Article Summary" nomli qoʻshigʻini chiqardi. Qoʻshiq matnlari u haqidagi inglizcha Vikipediya maqolasining birinchi xatboshidagi satrlarida keltirilgan.

Havolalar
---------

* Jeffri Pfefferning tarjimai holi[*sayt ishlamaydi*]
* Jeffri  *]**Pfefferning shaxsiy bosh sahifasi*
* Jeffri Pfefferning Stenford GSB veb-sayti
* Dalillarga asoslangan boshqaruv uchun veb-sayt
* Pfeffer biznes oʻqituvchilari aʼzo profili

Manbalar
--------

1. ↑  *Quest for Innovation, Motivation Inspires the Gurus*. Wall Street Journal, May 5, 2008
2. ↑  Accenture top 50 business intellectuals
3. ↑  „Qn magazine, February 2011". 26-aprel 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2011-yil.
4. ↑  „Jeffrey Pfeffer's Wikipedia Article Summary, by the Earslips".
**Obid Tolipov** (1918.7.11 Toshkent – 1994.15.12) – Oʻzbekiston xalq artisti (1978). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Lohutiy nomidagi oʻzbek davlat teatr texnikumini tugatgan (1937). 1937-yildan Yosh tomoshabinlar teatri aktyori. „Yetim va yetima" (Gʻ. Zafariy) spektaklidagi Yetim roli Obid Tolipovning sahnadagi ilk obrazidir. „Oqarib koʻrinar yolgʻiz yelkan"dagi Petya, „Nasriddinning kechmishlarida" oʻgʻri, „Tom togʻaning kulbasi"da Jon, „Oppogʻim"da Dik, „Uch mushketyor"da Lyudovik, „Oʻqituvchi"da Ramazon qori, „Allomaning yoshligi"da Kongirbek, „Oltin tulpor"da Qirol, „Kim aybdor"da Abdusamat kabi rollari bilan shuhrat qozondi. Obid Tolipov dramaturg sifatida I. Ahmedov bilan xamkorlikda „Sirli sandiq", „Qimirlagan qir oshar", „Zumrad va Qimmat", „Toʻgʻri va Egri" kabi ertak pyesalar yozib yosh tomoshabinlarga takdim etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Çimşit** - Anqara viloyatining Qahramankazon tumaniga qarashli mahalla .

tarix
-----

Ilgari "Jemşid" va "Balâ Çimşit" (Yukarı Çimşit) deb atalgan qishloq tumanning janubi-g'arbida, Ova oqimining g'arbiy tomonida joylashgan. 

Qoʻngʻir va allyuvial tuproqlar birinchi va ikkinchi toifali yerlar boʻlib, sugʻoriladigan va quruq dehqonchilikka yaroqli.

Forscha so'z bo'lgan "Cem" Oy, "Shid" esa yorug'lik va yorug'lik degan ma'noni anglatadi. Tarixchi Enveriyning yozishicha, bu "qayyi" qabilasining boshqa nomi. "Jamshid" (Jamshid bin Mas’ud bin Mahmud et-Tabib al-Koshiy), XIV. U 1-15-asrlarda yashab oʻnlik kasrlarni birinchi marta qoʻllagan buyuk musulmon turk matematiki va astronomiya olimidir. U M.V.Monaron viloyatining Kosh shahrida tugʻilib, 1429 yilda Samarqandda vafot etgan.

1463-yilda "Binari-viloyat"ga tobe boʻlgan qishloq, Seyyid Husayn Gʻoziy avlodidan boʻlgan Mihal Begning oʻgʻli Ali Beg tomonidan olingan. 

1571-yilda Jemshid va Yegen (Bitik) qishloqlarida 110 kishi yashagan va qishloqlarning yillik daromadi boʻlgan 11629 akçeni tashkil qiladi.
ʻ
Okina. Bu belgining Yunikoddagi kodi 02BB dir.
**ʻ** — lotin alifbosida yoziladigan tillarda ishlatiladigan belgi. Bu belgi koʻp tillarda, jumladan polineziya tillarida fonetik ayirishni ifodalaydi. Oʻzbek tilida „oʻ" va „gʻ" harflarini yozishda ishlatiladi. Polineziya tillarida mazkur belgi „okina" deb ataladi.

Oʻzbek lotin yozuvida ishlatilishi
----------------------------------

Oʻzbek tilida „oʻ" (kirill yozuvida „ў") va „gʻ" (kirill yozuvida „ғ") harflarini yozishda yoki yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul (inglizcha: *modifier letter turned comma*) (**ʻ**) (U+02BB), yoki chap yakka tirnoq (inglizcha: *left single quotation mark*) (**‘**) (U+2018) qoʻllaniladi. Qaysi belgi ishlatilishi kerakligi rasman belgilanmagan. Shunday boʻlsa-da, Unicode Consortium saytida oʻzbekcha „oʻ" va „gʻ" harflarini yozish uchun yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul ishlatilishi kerak, deyilgan.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Unicode kodi** | **Inglizcha nomi** | **Oʻzbekcha nomi** | **Misol** |
| U+02BB | modifier letter turned comma | yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul | Oʻzbekiston |
| U+2018 | left single quotation mark | chap yakka tirnoq | Oʻzbekiston |
|  |

Oʻzbekcha Vikipediya va boshqa baʼzi bir saytlarda aynan shu belgi ishlatiladi. Aksar davlat saytlari boʻlsa chap yakka tirnoqni ishlatishadi. Asosiysi, ishlatilgan belgi chiziqdan yuqorida yozilgan, teshigi boʻyalgan 6 raqamiga oʻxshashi kerak (6). Koʻp shriftlarda bu 180 gradusga aylantirilgan vergulga oʻxshaydi. 

Oʻzbek tilida yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul/chap yakka tirnoq tutuq belgisi oʻrnida ishlatilmasligi kerak: tutuq belgisi kirill yozuvidagi ayirish belgisi („ъ") oʻrnida qoʻllaniladi.

### Muammolar

Oʻzbek lotin yozuvida ʻ belgisini ishlatish koʻp qiyinchiliklar tugʻdiradi. Birinchidan, yuqorida aytib oʻtilganidek, yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul yoki chap yakka tirnoq ishlatish kerakligi haqida rasmiy qoida yoʻq. Ikkinchidan, kompyuterlarda yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul uchun alohida klavisha yoʻq. Yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul bilan yana bir muammo hozirda baʼzi mobil moslamalar mazkur belgini koʻrsatib bera olmaydi. Chap yakka tirnoqni boʻlsa deyarli barcha mobil moslama koʻrsata oladi.

### Misollar

Misol soʻzlar: *gʻalati*, *oʻzbek*; ammo *maʼno*, *aʼlo*.

Yana qarang
-----------

* Tutuq belgisi
* VP:Konverter

Manbalar
--------

1. ↑  „The Unicode Consortium website". Qaraldi: 3 mart.
2. ↑  „OʻzLib saytining bosh sahifasi". Qaraldi: 7-dekabr, 2012.
3. ↑  „Oʻzbekiston Respublikasi hukumat portali". 23-noyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-dekabr, 2012.

Havolalar
---------

* Oʻzbek lotin yozuvi klaviatura terilmasi



|  |
| --- |
| **Oʻzbek lotin alifbosi** |
| Aa |
Bb |
Dd |
Ee |
Ff |
Gg |
Hh |
Ii |
Jj |
Kk |
Ll |
Mm |
Nn |
Oo |
Pp |
Qq |
Rr |
Ss |
Tt |
Uu |
Vv |
Xx |
Yy |
Zz |
Oʻ |
Gʻ |
Sh |
Ch |
Ng |
ʼ (tutuq belgisi) |