recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gorst** (nem. Horst — doʻnglik, balandlik) — Yer poʻstining uzilmalar boʻyicha yuqoriga koʻtarilgan qismi. G.ning oʻlchami turlicha — uzunasiga yuzlab km ga, eni bir necha oʻn km ga yetadi. G. boʻylama — yoʻnalishi togʻ jinslarining deformatsiyalashgan yoki burmali togʻlar yoʻnalishiga yaqin; koʻndalang — yoʻnalishi burma oʻqiga koʻndalang; qiya — nishab tekisligi barcha maydonda bir tomonga qiya; bir tomonlama — faqat bir tomondan irgʻitma yoki uzilma bilan chegaralangan; ponasimon — pastga tomon torayib boruvchi; oddiy — hamma tomonidan faqat birgina irgʻitma yoki uzilma bilan chegaralangan; murakkab (zinasimon) — bir necha uzilmalar bilan ajralgan, burmali — qatlamlar burmalangan xillarga boʻlinadi. G. Oʻzbekistondagi togʻlarda koʻp uchraydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chris Morgan** (inglizcha: *Chris Morgan*; 1968-yil 10-noyabrda, Buyuk Britaniyada tugʻilgan) — ekolog, teleboshluvchi, sayohatchi va atrof-muhit boʻyicha mutaxassis. Ayiqlar hayoti haqida bir qator kitoblar va telekoʻrsatuvlar muallifi. Soʻnggi 20 yil davomida yovvoyi tabiatni tadqiq qilgan. U turlarning biologik xilma-xilligini saqlashga qaratilgan „tabiiy biologiya" harakati tarafdori.

Martaba
-------

Chris ayiqlar hayoti haqidagi teleshou muallifi. Koreyalik rejissyor Pak Suyoung bilan birgalikda u Nature telekoʻrsatuvining bir qismini olib borgan.

Yovvoyi tabiat boʻyicha qoʻllanma sifatida ishlagan holda, u tabiat mo''jizalarini, ayniqsa yirik yirtqichlar bilan bo'lishish uchun dunyo bo'ylab yovvoyi joylarga yuzlab odamlarga hamroh bo'lgan.

Morgan PBS, National Geographic Channel, BBC, Discovery Channel uchun taniqli teleradiokompaniya va prodyuserlik muallifi boʻlgan va David Letterman bilan „The Late Show"da ishtirok etgan.

Chris „Soʻnggi turning ayiqlari" kitobini yozgan. Ushbu keng jadval PBS Nature epizodlarini ishlab chiqarish tajribasi, ayiqlari va sahna ortidagi maʼlumotlarni qamrab oladi.

Chris notijorat Wildlife Media / The UPROAR Fund (TUF) asoschilaridan biri boʻlib, Chrisning Alyaska, Peru, Kanada va Borneo boʻylab mototsikl sayohati haqidagi BEARTREK uzun metrajli hujjatli filmini suratga olingan. Filmning kampaniyasi ushbu hududlardagi muhim tabiatni muhofaza qilish loyihalarini qoʻllab-quvvatladi. Endi Wildlife Media / The UPROAR Fund tashkiloti „elchi" sifatida yosh tabiatni muhofaza qiluvchilarni topish va qo‘llab-quvvatlashga eʼtibor qaratmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  „Bear Nomad: Education Worksheet — National Geographic Channel". 17-noyabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-noyabr 2015-yil.
4. ↑  „Siberian Tiger Quest ~ Full Episode | Nature | PBS". 17-noyabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-noyabr 2015-yil.
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑  „Крис Морган (эколог)". *wikicsu.ru*. Qaraldi: 28-avgust 2022-yil.
**Danil Galitskiy haykali** (ukraincha: *Пам'ятник Данилові Галицькому* haykali) — 2002-yilda Ternopil shahrining markazida Ozodlik maydonida oʻrnatilgan Galisiya-Volin knyazi Danilo Galitskiyning yodgorligi.

Tarixi
------

1935-yil 11-noyabrda maydonda oʻsha paytdagi Polsha hududida marshal Pilsudskiyning birinchi haykali ochiladi. 1940-yil 6-yanvarda Sovet hokimiyatining buyrugʻi bilan yodgorlik demontaj qilinadi va Ikkinchi Jahon urushidan keyin ushbu joyda Vladimir Lenin haykali oʻrnatiladi, u 1990-yil 8-avgustda demontaj qilindi.

Danilo Galitskiyga haykal oʻrnatish gʻoyasi Rossiyaning birinchi qiroli tavalludining 800 yilligining unutilmas sanasini nishonlash munosabati bilan paydo boʻladi. Yodgorlik 2002-yil 5-oktabrda ochilgan.

Mualliflar: haykaltarosh — Boris Rudy, meʼmor — Aleksandr Mishchuk.

2015-yilda yodgorlik atrofida toʻrtta projektor oʻrnatilib, uni har tomondan yoritib turadi. 2016-yilda yodgorlik poydevorining granit plitalari qayta tiklandi.

Tavsif
------

Knyaz oddiy zirh kiygan jangchi sifatida tasvirlangan. U oyogʻini yana bir qadamda koʻtargan teridan tikilgan otga oʻtiradi, oʻng qoʻlida tushirilgan qilich va chap qoʻlida qalqon. Yodgorlik atrofida gulzorlar.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  „Пам'ятник Данилові Галицькому" (uk).  zabytki.in.ua. 20-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyul 2017-yil.
2. ↑  „У Тернополі пам’ятник Данилу Галицькому відтепер підсвічуватимуть 4 прожектори (фото)" (uk). *0352.ua - Cайт міста Тернополя*. Qaraldi: 8-iyul 2017-yil.
3. ↑  „Пам’ятник Данилу Галицькому у Тернополі дороблять вже після Дня міста? – Погляд" (uk).  poglyad.te.ua. 24-oktabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyul 2017-yil.
**Easthampton** (talaffuzi: *Istgempton*) — AQShning Massachusets shtatida joylashgan shahardir. Aholisi 2020-yilgi aholini roʻyxatga olishda 16 211 kishini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

Easthampton Hampshire okrugining geografik markazidan janubda joylashgan. U gʻarbda Southampton va Westhampton, sharq va janubda Hampden okrugidagi Xolyoke va shimolda Northampton bilan chegaradosh.

AQSh aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, Easthampton shahrining umumiy maydoni 13.6 kvadrat mil (35.2 km2) ni tashkil qiladi, shundan 13.3 kvadrat mil (34.5 km2) quruqlik va 0.3 kvadrat mil (0.7 km2) yoki 2,02% suvdan iborat.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1990** | 15 537 |  | — |
| **2000** | 15 994 |  | 29% |
| **2010** | 16 053 |  | 04% |
| **2020** | 16 211 |  | 10% |

2010-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 16 053 kishi, 7 224 xonadon va 4 066 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat milga 1 192,1 nafar kishi (460,2/km2) toʻgʻri keladi. Shaharning irqiy tarkibi 93,6% oq tanli, 3,7% ispan, 1,1% afro-amerikalik, 0,2% tubjoy amerikalik, 2,4% osiyolik, <0,1% Tinch okeani orollari, 1,1% boshqa irqlardan va 1,6% ikki yoki undan ortiq irqlardan edi.

Shaharda 7 224 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 21,6 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 42,2 foizi er-xotinlar, 10,4 foizi eri boʻlmaganlar, 43,7 foizi oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 33,9 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 25,1 foizida 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahar aholisi yosh taqsimotiga koʻra, 18 yoshgacha boʻlganlar 18%, 18 yoshdan 24 yoshgacha 7,5%, 25 yoshdan 44 yoshgacha 32,4%, 45 yoshdan 64 yoshgacha 24,8%, 65 yoshdan 14,1% yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yoshi 43 yosh. Har 100 ayol va qizga 92,5 erkak to‘g‘ri keldi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 89,7 erkak toʻgʻri keladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 45 185 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 54 312 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 36 446 dollarni, ayollarniki esa 28 756 dollarni tashkil qilgan. Shaharning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi 21 922 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 5,9 foizi va aholining 8,9 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlar 15 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 9,9 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Census - Geography Profile: Easthampton Town city, Massachusetts".  U.S. Census Bureau. Qaraldi: 25-sentabr 2021-yil.
2. ↑  „Geographic Identifiers: 2010 Census Summary File 1 (G001): Easthampton Town city, Massachusetts". *American Factfinder*.  U.S. Census Bureau. 13-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-avgust 2017-yil.
3. ↑  „U.S. Census website".  United States Census Bureau. Qaraldi: 25-avgust 2014-yil.
Bauzi Indoneziya etno-lingvistik xaritasida.
 Mamberamo daryosining ogʻzi
**Bauzi** (indonezcha: *Bauzi*) — Indoneziyaning Papua (sobiq Irian Jaya) provinsiyasi shimoli-gʻarbida yashovchi papua qabilasi. Turli manbalarga koʻra ularning soni 1500, 2000 va 2200 kishi deb taxmin qilinadi.

Joylashtirilishi
----------------

Bauzi xalqining tarqalish maydoni Mamberamo viloyatining shimoliy va markaziy qismlarida Papua provinsiyasining shimoli-gʻarbiy qismidagi Mamberamo daryosining gʻarbiy qismi va qirgʻoqlari oʻrtasida joylashgan. Ular Vakaid, Noyadi, Danau Bira, Solom, Kustara, Neao, Itaba qishloqlariga egalik qiladilar.

Hayot tarzi
-----------

Bauzi xalqining asosiy kasbi ovchilik va terimchilikdir. 1980-yillarda qabila kashf etilganidan beri missionerlar Bauzi tsivilizatsiyasiga olib kirishga yordam berishdi. Ushbu ishning natijasi ibodat joyi sifatida ishlatilgan cherkov, shuningdek, Bauzi qabilasiga ijtimoiy xizmat koʻrsatish zali qurilishi boʻldi. Qabilalar jangi endi Bauzi madaniyatining muhim qismi emas.

Din
---

Oʻtmishda Bauzi xalqi animi kultlari, tabiat va ruh kuchlariga boʻlgan eʼtiqodlarga amal qilgan. Hozirgi davrda bausiylarning 65% nasroniylikni qabul qilgan. Ulardan 10 % evangelistlar.

Til
---

Bauzi bir xil tilda gaplashadi. Soʻnggi yillarda tilshunoslar tilni oʻrganib, turli adabiyotlarni, jumladan Injilni bauzi tiliga tarjima qilishmoqda.

Manbalar
--------

1. 1 2  „The Bauzi Tribe - Papua" (6-yanvar 2012-yil). 6-yanvar 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-avgust 2018-yil.
2. 1 2  *PeopleGroups.org.* „PeopleGroups.org - Bauri of Indonesia". Qaraldi: 4-avgust 2018-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
3. 1 2  *Project, Joshua*. „Bauzi in Indonesia" (en). Qaraldi: 4-avgust 2018-yil.
4. ↑  Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde; et al. (1982). Excerpta Indonesica, Issues 25-34. Centre for Documentation of Modern Indonesia, Royal Institute of Linguistics and Anthropology.*.* .
5. ↑  „Tribe of Irian Jaya" (en). *Panoramaindonesia's Weblog* (4-iyul 2008-yil). Qaraldi: 4-avgust 2018-yil.
Ateist Avtobus Kampaniyasi reklamasini tashib yurgan London avtobusi.
**Ateist Avtobus Kampaniyasi** (ingl. *Atheist Bus Campaign*) Buyuk Britaniya avtobuslarida ateizm haqida ratsional va ijobiy eʼlonlar osishni maqsad qilgan kampaniyadir. Tashabbus muallifi Ariane Sherine buni avtobuslarda haddan oshiq boʻlgan xristian reklamalarga javoban qilishayotganini bildirishgan. Kampaniya 2008-yilning 21-oktabrida Britan Gumanistlari Assotsiatsiyasi va professor Richard Dawkins yordami bilan boshlandi. Kampaniyaning bosh maqsadi £5500 yig'ib, 2009-yil boshida London avtobuslariga "Aftidan Xudo yoʻq. Endi xavotirlanishdan toʻxta va hayotingdan zavqlan." (ingl. "There’s probably no God. Now stop worrying and enjoy your life.") degan shiorlar osish edi.

Kampaniya aholisining 23 %i dinsiz boʻlgan Buyuk Britaniyada yaxshi qarshilanib, toʻplangan xayriya miqdori £150 mingdan oshib ketdi va boshqa mamlakatlarga, jumladan Ispaniya, Kanada, AQSh va Italiyaga ham oʻtib ketdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *I Can’t Think Up Yet Another Bus Pun Headline…*, 2012-03-28da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2009-02-10
2. ↑  The Bus Campaign
3. ↑  Religion: 2001 census
4. ↑  JustGiving

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-03-30).(ingl.)
* Атеизм на колесах(rus.)

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yangi Buyuk oʻyin** (ing. *The New Great Game*) — hozirgi paytda publisistik va siyosiy adabiyotlarda Markaziy Osiyo, Yaqin Sharq va Kavkaz geosiyosatini nazarda tutadigan termin. 19-asrning boshida Rossiya Imperiyasi va Britaniya Imperiyasi oʻrtasidagi Markaziy Osiyoni egallab olish uchun boʻlib oʻtgan „Buyuk oʻyin"ning hozirgi oʻxshatma va allyuziyasi.

Yevroosiyo geosiyosati
Markaziy Osiyo
„Yangi Katta oʻyin" termini siyosiy va geosiyosiy adabiyotlar, jurnallar, hukumat xatlaridan tortib to analitik dasturlargacha keng koʻlamda ishlatila boshlandi.

Koʻp geosiyosatchi va analitiklar ushbu „Oʻyin" sababi neft uchun kurash deb hisoblashadi. Endilikda hududiy boylik emas, balki koʻp daromadli kontraktlar, yangi yoʻllar qurilishi va boshqa omillar asosiy maqsad boʻlib qolgan.

„WikiLeaks" portali tomonidan Shahzoda Endryu, Gersog Yorkning „Yangi Buyuk oʻyin"ni qoʻllab quvvatlashi haqidagi soʻzlari informatsiyasi tarqalib ketdi.

* Ushbu portaldan olingan va oʻzbek tiliga tarjima qilingan iqtibos: „*Biz yana Katta oʻyinni oʻynayapmiz. Endi biz faqat gʻalabaga koʻz tutyapmiz!*"
* Original ingliz tilidagi iqtibos: „*were now back in the thick of playing the Great Game. More animated than ever, he stated cockily: And this time we aim to win!*"

Havolalar
---------

* Планы передела Ближнего Востока: проект для 'Нового Ближнего Востока' («Global Research», Канада) inoСМИ.Ru (404 ошибка)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Siyosatga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Juvangʻar**, Javongʻor, Jungʻar (turkiycha — chap qoʻl) — 1) moziyda Markaziy Osiyoda davlat tasarrufidagi yerlarning chap tomoni. Koʻchmanchi xalqlarda mamlakat va uning aholisini ikki qanotga oʻng va soʻlga taqsimlash qadimdan odat tusini olgan; 2) qoʻshinning soʻl qanoti. J. istilohi bu maʼnoda oʻzbek tiliga 13-asrning 30-y.larida oʻzlashgan. Chingizxon qoʻshini J.ining soni 62 ming askardan iborat boʻlgan. Temur va temuriylar qoʻshinida J.ga temuriyzodalar va atoqli lashkarboshilar qoʻmondonlik qilgan. Odatga koʻra, J. jangchisining barangʻarsan oʻrin olishi harbiy intizomni buzish deb baholangan. J. istilohi harbiy maʼnoda 20-asr boshigacha isteʼmolda boʻlgan. J. toponimik nom sifatida Jungʻariya atamasida saqlanib qolgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Just Fontaine** (fransuzcha: *Just Fontaine*)—fransuz futbolchisi.1933-yil 18-avgustda Marokashning Marrakesh shahrida tugʻilgan,1958-yilda bir jahon chempionatida eng koʻp gol urish boʻyicha rekordchi-13 ta gol.

Justning otasi Normandiyalik fransuz, onasi esa ispan edi.

2013-yilda 80 yoshida Fontaine Faxriy legion ordeni ofitseri boʻldi .

Klubdagi faoliyati
------------------

Fontaine oʻz faoliyatini tugʻilib oʻsgan shahri Marrakeshdagi havaskorlar klubida boshlagan.Keyin kuchliroq „USM Casablanca" klubiga oʻtgan va u yerda 1950-yildan 1953-yilgacha oʻynagan.Keyingi uch mavsumdan soʻng u Fransiyaga oʻynash uchun ketdi.U „Nissa" klubi Fontaine bilan birinchi mavsumda Fransiya kubogi, 1956-yilda esa chempionlikni qoʻlga kiritdi.Oʻsha yili u Raymond Kopa oʻrniga „Reyms"ga oʻtdi va olti mavsumda 121 ta gol urdi.Jami Fontaine 200 ta o‘yinda 165 ta gol urdi va to‘rt marta chempion bo‘ldi:1956,1958,1960,1962.

Fontainening Fransiya terma jamoasidagi debyuti 1953-yil 17-dekabrda Lyuksemburgga qarshi oʻyinda (8:0) boʻlib oʻtdi.U oʻsha oʻyinda xet-trik qayd etdi.Milliy terma jamoada oʻynagan yetti yil davomida Fontaine 21 oʻyinda maydonga tushib,30 gol urgan. Terma jamoa uchun so‘nggi o‘yini 1960-yilning 11-dekabrida Bolgariya bilan o‘tkazilgan (3:0).

Fontaine faoliyatini yakunlaganidan keyin 1967-yilda Fransiya terma jamoasida murabbiy sifatida ishlagan.Biroq bor-yo‘g‘i ikkita o‘yin uchun-ikkalasi ham o‘rtoqlik, ham „uch rangli"ning mag‘lubiyati bilan yakunlangan.Fransiyaning bir necha klublari va Marokash terma jamoasini ham boshqargan.

Yutuqlari
---------

* Fransiya chempioni-1956,1958, 1960,1962
* Fransiya kubogi sohibi-1954,1958
* Yevropa chempionlar kubogi finalchisi-1959
* Fransiya chempionatining eng yaxshi toʻpurari-1958,1960
* Yevropa chempionlar kubogi toʻpurari-1959
* Jahon chempionatining eng yaxshi toʻpurari-1958
* Yevropa chempionati saralash baxslarining eng yaxshi toʻpurari-1959 (5 gol)
* Bir chempionatdagi gollar soni boʻyicha jahon chempionatlarining rekordchisi-13 ta gol
* Jahon chempionatidagi gollar soni boʻyicha Fransiya terma jamoasining rekordchisi-13 ta gol
* FIFA 100 roʻyxatiga kiritilgan
* Faxriy legion ordeni bilan taqdirlangan

Manbalar
--------

1. ↑  „Just Fontaine: for the record". 16-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-iyul 2014-yil.
2. ↑  Rekordsmen po chislu golov na odnom ChM Fonten poluchil orden Pochyotnogo legiona

* 3.Fransiya futbol federatsiyasi veb-saytidagi oʻyinchi profili(Fransuzcha) )
* 4.Boshqa odamlarning etiklarida yozib oling
**Oʻtkir tishli akulalar** (lotincha: *Negaprion*) — Carcharhiniformes (Carcharhinidae) turkumidagi kulrang akulalar oilasining bir turi.

Tavsif
------

*Negaprion* jinsi ikkita zamonaviy turni oʻz ichiga oladi, Amerikadan *Negaprion brevirostris* va Hind-Tinch okeanidan mintaqasidan *Negaprion acutidens*. Ikkala tur ham kichik qirgʻoq suvlarida yashaydigan yirik, katta hajmli, sekin harakatlanuvchi akulalardir. Ular qisqa, toʻmtoq tumshugʻlari, deyarli bir xil oʻlchamdagi ikkita dorsal qanotlari va bir xil sargʻish-jigarrang yoki kulrang rangi bilan tanib olish mumkin. Koʻzlari katta. Boshning uzunligi uning kengligidan biroz kattaroqdir.

Ikkala tur ham odamlar uchun xavfli hisoblanadi.

Rivojlanayotgan embrion onaning tanasiga uning boʻsh sarigʻi qopchasidan hosil boʻlgan yoʻldosh orqali biriktiriladi. Urgʻochisi har 2 yilda 1 dan 13 gacha (odatda 6-12) bola tugʻadi va buni sayoz joyga „urugʻlar" ini quyadi. Homiladorlik 10-11 oy davom etadi. Tugʻilish oktabr-noyabrda Madagaskar va Aldabra yaqinida, yanvarda Fransiya Polineziyasi yaqinida sodir boʻladi. Homilador boʻlmagan urgʻochilarning ovulyatsiyasi va juftlashishi bir vaqtning oʻzida sodir boʻladi. Plasenta homiladorlikning taxminan 4 oyligidan keyin rivojlanadi, embrion hali ham tashqi gillalarning qoldiqlarini saqlab qoladi. Yangi tugʻilgan chaqaloqning uzunligi 45 dan 80 sm gacha. Bolalar sekin oʻsadi, yiliga taxminan 12,5-15,5 sm. Balogʻat yoshiga kelib, ular jinsidan qatʼi nazar, 2,2-2,4 m gacha oʻsadi.

Turlari
-------

* *Negaprion acutidens* — Madagaskar oʻtkir tishli akula
* *Negaprion brevirostris* — limonli akula
* † *Negaprion eurybathrodon*

Manbalar
--------

1. 1 2  Compagno, Leonard J.V.*. Sharks of the World: An Annotated and Illustrated Catalogue of Shark Species Known to Date. Part 2. Carcharhiniformes*. Рим: Food and Agricultural Organization of the United Nations, 1984 — 517–518 bet. ISBN 92-5-101384-5.
2. 1 2  Stevens, J. D. (July 23, 1984). „Life-History and Ecology of Sharks at Aldabra Atoll, Indian Ocean". Proceedings of the Royal Society of London Series B, Biological Sciences 222 (1226): 79—106. doi:10.1098/rspb.1984.0050
3. ↑  Bester, C. Biological Profiles: Sicklefin Lemon Shark. Florida Museum of Natural History Ichthyology Department. Retrieved on August 24, 2009
**Abduqodir muhandis**, Abduqodir Boqiyev (1868-Samarqand — 1934) — xalq meʼmori, koshinsoz usta. Abduqodir muhandis 20- yillargacha Ulugʻbek madrasasi ravoqining nuragan madohil gulli lavhalarini koshinlagan. Xizr masjidi, Yangi Madrasa, Qoʻshhovuz mu-azzinxonasi kabi binolarning koshin-korlik ishlarini bajargan. Keyinchalik Samarqand tarixiy obidalarini tiklash ishlariga boshchilik qilgan. 30-yillarda Tillakori madrasasining koshinsozlik ishlarini olib borgan. U Buxorodagi Minorai kalon zahalarini havozasiz tuzatdi. Sankt-Peterburgdagi Duma binosi, Afgʻonistondagi Mozori Sharif va Oʻrta Osiyodagi koʻplab meʼmoriy yodgorliklarni tiklash ishlarida qatnashgan. Samarqand Registonida toshdan „Quyosh soati"ni qurgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdurahim Turkistoniy madrasasi** — Samarqand madrasasi.

Tarixi
------

Abdurahim Turkistoniy madrasasi XVI asrda shayboniylar sulolasi davrida, Samarqandda Abdurahim sadr ibn mavlona Mahmud Turkistoniy tomonidan bunyod etilgan. Mazkur madrasa olima Mahkamoy Tursunova tadqiqotlarida Sadr mavlono Abdurrahim Turkistoniy madrasasi deb ham tilga olingan. Abdurahim Turkistoniy fiqh va bir qator fanlar bilimdoni boʻlgan. U Muhammad Shayboniyxon davrida Samarqadda sadrlik vazifada faoliyat olib borgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazar ushbu madrasaga oid bir qator hujjatlar va manbalarni oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Jumladan madrasa toʻgʻrisida Mehr Sultonxonim madrasasi vafq hujjatida maʼlumotlar mavjud. Madrasa XVI asr boshlarida bunyod etilgan. Abdurahim Turkistoniy toʻgʻrisida manbalarda baʼzi maʼlumotlar mavjud. Muhammad Shayboniyxon butun Temuriylar davlatini egallagach, uni sadr lavozimiga tayinlagan. Abdurahim Turkistoniy Muhammmad Shayboniyxon tarafida turib Zahiriddin Muhammad Bobur bilan birgalikda janglar olib borgan. U bundan tashqari Hirotda Shayboniyxonning oldida turib ham janglar qilgan. Abdurahim Turkistoniy madrasasi XIX asr oxirlarigacha faoliyat yuritgan. Samarqand viloyat Boshqarmasi vaqf boʻlimi ish yurituvchisi V. L. Vyatkin tadqiqotlarida ham ushbu madrasa nomi qayd etilgan. Abdurahim Turkistoniy madrasasi uchun koʻplab vaqf mulklari ajratilgan. Madrasa uchunchi oliy toifaga mansub boʻlgan. Abdusattor Jumanazar fikriga koʻra madrasa Abu Saʼidxon madrasasi atrofida boʻlgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Abdurahim Turkistoniy madrasasi Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Tursunova M*. Samarqand madrasalari (monografiya)*. Toshkent: Fan nashriyoti, 2019 — 208 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Samarqand taʼlim tizimi va madrasalari tarixi*. Toshkent: Fan, 2021 — 520 bet.
**Tony Canzoneri** (talaffuzi: „Toni Kansoneri", 1908-yil 6-noyabr — 1959-yil 9-dekabr) amerikalik professional bokschi boʻlgan. Uch divizionda jahon chempioni boʻlgan Tony jami beshta jahon unvoniga ega. Canzoneri uch yoki undan ortiq divizionda unvonlarni qoʻlga kiritgan boks boʻyicha jahon chempionlarining eksklyuziv guruhi aʼzosidir. Canzoneri yengil va oʻrta yengil vazn toifasida chempionlik uchun kurashgan. U koʻpchilikka maʼlum boʻlmasa-da, Canzoneri oʻz davrining eng yaxshi bokschilaridan biri edi.

Yoshligi
--------

U oʻsmirlik davrida oilasi bilan Nyu-York shtatining Staten oroliga koʻchib oʻtdi va u yerda oʻz karerasining koʻp qismini guruhda oʻtkazdi.

Canzoneri oʻsha davrdagi odatiy amerikalik bokschining qolipiga toʻgʻri keldi: u bir oyda uch yoki toʻrt martagacha va bir yilda 24 yoki 25 martagacha boks oʻtkazishi mumkin edi va u kamdan-kam hollarda Nyu-York shahridan tashqarida jang qilardi. Uning dastlabki 38 ta jangidan faqat bittasi Nyu-Yorkning gʻarbiy qismida va Nyu-Jersida boʻlgan.

Professional martaba
--------------------

### Ikki divizionda jahon chempioni

Canzoneri 1928-yil 10-fevralda Banny Bass ustidan 15 raundlik jangdagi gʻalabasida oʻzining birinchi chempionlik unvonini qoʻlga kiritdi. U bir marta chempionlik unvonini himoya qildi, keyin esa vazni koʻtarildi va yengil vazn toifasida jahon chempioni Semmi Mandellga qarshi chiqdi. Raqibini oʻn raundda magʻlub qildi. 1930-yilda Mandell birinchi raundda Al Singer tomonidan nokautga uchradi va unvonidan mahrum boʻldi. Bundan oldin Singerni oʻn raundlik jangda magʻlub etgan Canzoneri 1930-yil 14-noyabrda Singerni unvon uchun daʼvo qildi va uni nokautga uchratdi. Magʻlubiyatga uchragan Singer birinchi raundda nokaut bilan gʻalaba qozongan va unvonni boy bergan John Mugabigacha boʻlgan birinchi odam boʻlib tarixga kirdi.

### Uch divizionda jahon chempioni

Canzonerining birinchi mudofaasi oʻziga xos birlashuv edi: u oʻz unvonini xavf ostiga qoʻyib, yengil vazn toifasida Canzoneri tojini olishga urinayotgan yengil vazn toifasida jahon chempioni Jack Kid Bergga duch keldi. Canzoneri 1931-yil 24-aprelda Bergni uchinchi raundda nokautga uchratib, uch divizionda jahon chempioniga aylandi.

### Yengil vazn toifasida chempionlik unvonini qaytarish

Canzoneri yengil vazn toifasida jahon chempionligini Jonnie Jadickga boy berdi va revansh jangida yana Jadickga yutqazdi. Shu bilan birga, Canzoneri oʻzining yengil kamarini saqlab qolishda davom etdi va uni Billi Petrol va uning ukasi Frenki Petrolga qarshi himoya qildi.

Manbalar
--------

1. ↑   Staten Island on the Web: Famous Staten Islanders
2. ↑  „Tony Canzoneri - Lineal Junior Welterweight Champion".  The Cyber Boxing Zone Encyclopedia.
**Staatskapelle Berlin** ( nemischa: [[Xalqaro fonetik alifbo|[ˈʃtaːtskaˌpɛlə bɛʁˈliːn]]])-nemis orkestri va ''Berlin davlat operasi'' (''Unter den Linden'')ning rezident orkestri.Opera dunyodagi ilk orkestrlardan biridir. 1918-yilda Germaniya imperiyasining qulashiga qadar operaning nomi ''*Königliche Kapelle''*,ya'ni''Qirollik orkestri'' deb atalgan.

Tarixi
------

Opera o'z tarixini 1570-yilda, Brandenburglik saylovchi Yoaxim II Gektorning o'z sudida noma'lum sanada tashkil qilgan orkestr qoidalarini o'rnatgan paytidan boshlangan.  Orkestr Buyuk Fridrix tomonidan 1742-yilda tashkil etilgan Qirollik saroyi operasi bilan bog'landi.Orkestrda ishlagan taniqli musiqachilar Karl Filipp Emanuel Bax, Frans Benda va Iogann Yoaxim Kvantsni va boshqalar.

Faxriy dirijyorlar
------------------

* Otmar Suitner ;
* Per Bulez  ;
* Zubin Mehta.

Manbalar
--------

1. ↑  „Festkonzert 450 Jahre Staatskapelle Berlin" (de). *Staatsoper Berlin*. Qaraldi: 9-sentabr 2020-yil.
2. 1 2  *Sauerwein, Uwe*. „Eine Welt ohne Musik? Unvorstellbar!" (de). *Die Welt* (7-sentabr 2020-yil). Qaraldi: 9-sentabr 2020-yil.
3. 1 2 3  „Mitglieder" (de). *Staatskapelle Berlin*. Qaraldi: 9-sentabr 2020-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti
**Stabilitron** [lot. stabilis — turgʻun, doimiy va elek(tron)] — elektr zanjirining maʼlum qismidagi kuchlanishni birday tutib turish (barkarorlash) uchun ishlatiladigan ikki elektrodli gaz razryadli yoki yarim oʻtkazgichli asbob (diod). Ishi undan oʻtadigan tokning oʻzgarishiga qarab kuchlanishning qisman oʻzgarishiga asoslangan. Yarimoʻtkazgichli, toj razryadli va tutovchi razryadli xillari bor. Yarimoʻtkazgichli S. uchun barqarorlovchi kuchlanish 3—180 V, toj razryadli S. uchun 300 V—30 kV, tutovchi razryadli S. uchun 70—160 V. Slar elektron asboblarda qoʻllaniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kobalt qotishmalari** - kobalt asosidagi qotishmalar. Issiqlikdan kengayish koeffitsiyenti kichikligi, issiqbardoshligi va korroziyabardoshligi yuqoriligi, magnit xossalari yaxshiligi bilan boshqa qotishmalardan farq qiladi. Kobaltning temir, xrom, nikel, molibden, volfram va boshqa ogʻir metallar bilan qotishmalari keng ishlatiladi. Kobalt qotishmalari kesuvchi asboblar qirralariga va mashina detallariga eritib yopishtiriladigan qattiq: yuqori temperaturada ishlaydigan detallar, mas, turboreaktiv dvigatellarning parraklarini tayyorlashda ishlatiladigan issiqbardosh; doimiy magnitlar, induktivlik gʻaltaqlari tayyorlashda ishlatiladigan magnitli qotishmalarga boʻlinadi. Deformatsiyabop va quymabop qotishmalari ham bor. Deformatsiyabop Kobalt qotishmalari asosini kobalt va xrom (baʼzan, nikel) tashkil etadi. Qotishmaning issiqbardoshligini oshirish uchun unga qiyin suyuqlanadigan elementlar — molibden, volfram, niobiy, uglerod va oz miqdorda bor qoʻshiladi. Deformatsiyabop Kobalt qotishmalarini 1150—1200° gacha qizdirib, havo va suvda toblansa hamda 750—800° gacha qizdirib boʻshatilsa (chiniqtirilsa), mexaniq va issiqbardoshlik xossalari juda yaxshilanadi. Kuymabop Kobalt qotishmalari asosan, karbid fazalar hisobiga mustahkamlanadi. Yetarli miqdorda karbidlar hosil qilish uchun esa qotishmaga uglerod, xrom, molibden yoki volfram, bor qoʻshiladi. Bu qotishmalardan quyilgan detallarning mustahkamligini oshirish uchun ular 735—815° gacha temperaturada qizdirib boʻshatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fagotsitlar** (yun. phagos — yutuvchi va ...sit) — odam va hayvonlar biriktiruvchi toʻqimalaridagi himoyaga ixtisoslashgan, fagotsitoz xususiyatiga ega boʻlgan hujayralar. Fagotsitoz hodisasini rus fagot, olimi I.I.Mechnikov kashf etgan (1882). Umurtqasiz hayvonlarda F. vazifasini amyobotsitlar (gemolimfa tarkibidagi harakatchan hujayralar) bajaradi. Umurtqalilarda qonning shaklli elementlaridan biri — neytrofillar (mikrofaglar), retikuloendotelial sistema hujayralari va faol makrofaglarga aylana oladigan mikrogliylar F. hisoblanadi. Neytrofillar mayda zarralar (bakteriyalar va boshqalar) ni, makrofaglar oʻlgan hujayralar yoki ularning qismlarini qamrab olish, manfiy zaryadlangan boʻyoq va kolloid moddalarni toʻplash xususiyatiga ega. Plazmatik membrana bilan oʻrab olingan zarrachalar sitoplazmaga oʻtgandan soʻng fagosomalarga aylanadi. Birlamchi lizosomalar fagosoma bilan qoʻshilib, gidrolizlovchi fermentlar yutilgan zarrachalarni parchalaydi. F. organizmning nospetsifik himoya vositalari sifatida katta ahamiyatga ega.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Olabuta eshakshoʻra** (*Atriplex* L.) — shoʻradoshlarga mansub bir yillik oʻtsimon yoki yarim buta oʻsimliklar turkumi. Oʻzbekistonda O.ning maydagul O. (A. micrantha C.A.Mey.), tatar O.si (*A. tatarica* L.), yelpigʻichsimon O. (*A. flabellum* Bgge.) turlari uchraydi. Poyasi tik, shoxlanib oʻsadi, boʻyi 1 m yoki undan ortiq. Barglari bandli, unsimon, kumushrang gʻubor bilan qoplangan, pastdagilari doirasimon shaklda, yuqoridagilari esa uzunchoq — nashtarsimon. Toʻpguli boshoqsimon. Mevasi — tekis yumaloq xaltacha. Urugʻi yasmiqsimon, qora, yaltiroq, kattaligi 1 — 1,5 mm. Iyuldan sentabrgacha gullaydi va meva tugadi. Bir oʻsimlik 100 mingga yaqin urugʻ beradi, toʻkilgan urugʻlari bahorda yana unib chiqadi. Begona oʻt sifatida yoʻl yoqasida, ekin-zorlar orasida va tashlandiq yerlarda oʻsadi.

*Atriplex tularensis*
Kurash choralari: almashlab ekish, kultivatsiya; urugʻlarni saralab ekish, gerbitsidlardan ekish vaqtida kotoraya, prometrin yoki kotofor qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alitegin Ibn Husayn** (?-1035) — Movarounnahr ilikxoni (1025-34). Qoraxoniylardan. Movarounnahrni somoniylarash tortib olishda ishtirok etgan (999-1012). Nasr ibn Ali vafoti (1013)dan soʻng taxt uchun kurash chogʻida arslonxonlardan Muhammad ibn Ali tomonidan asir olingan. taxminan 1025-yil asirlikdan qochib Buxoroni egallagan va saljuqiylardan Arslon ibn Saljuq bilan ittifoq tuzgan. A.ga qarshi ilikxon Mansur ibn Ali qoʻshin tortib kelgan, biroq magʻlubiyatga uchragan. Shuvdan soʻng A. Movarounnahrning markaziy qismi (Samarqand, Buxoro, Qashqadaryo vodiysi) ilikxoni boʻlgan. A.ga qarshi Mahmud Gʻaznaviy va qoraxoniylarning Sharqiy Turkistondagi xoqoni Qodirxon Yusuf harbiy ittifoq tuzib (1025) Samarqand yaqinida A. qoʻshini bilan toʻqnashgan. A. Samarqand va Buxoroni tashlab choʻlga chekingan, xotini va qizi raqiblari qoʻliga asir tushgan. Biroq Mahmud Gʻaznaviyning asl maqsadi A.ni faqat zaiflashtirish boʻlgani sababidan bir oz vaqtdan soʻng Movarounnahrni tashlab chiqqan. A. yana oʻz mulkini qaytarib olgan. 1032-yil xorazmshoh Oltuntosh sulton Masʼud Gʻaznaviynnt topshirigʻiga koʻra, A. yerlariga hujum qilib Buxoroni egallagan, biroq Dabusiya yaqinidagi jangda yarador boʻlib, vafot etgan. Xorazm qoʻshini sulh tuzib yurtiga qaytib ketgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sulaymon Narimon oʻgʻli Najafov** (1937.25.7, Ozarbayjon Respublikasi Aqdam tumani — 1993.25.10, Jizzax) — teatr rassomi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1989). Boku shahridagi rassomlik bilim yurtini (1968) va Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1976). 1976-yildan Yunus Rajabiy nomidagi Jizzax viloyat musiqali drama teatrida, 1991-yildan Jizzax viloyat qoʻgʻirchoq teatrida rassom. N. ijodi adabiy asardagi milliy va badiiy gʻoyaning tasviriy obrazini sahna bezaklarida yaratishga qodirligi bilan diqqatga sazovor. Jizzax teatrining "Xolisxon" (1978), "Zoʻraki tabib" (1978), "Oygul va Baxtiyor" (1979), "Kelinlar qoʻzgʻoloni" (1979), "Vatan ishqi" (1981), "Xonuma xonim" (1982), "Katta oʻgʻil" (1984), "Qasam va vijdon" (1988) kabi, Jizzax qoʻgʻirchoq teatrining "Temirboyning sarguzashtlari" va boshqa spektakllari shular jumlasidan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sulaymonshoh** - bahodir Amir Temurning sarkardalaridan biri, amir. Dovudbekning oʻgʻli. Amir Husayn bilan kurashida Sohibqironga yaqindan yordam bergan. Navqat (Kesh va Nasaf orasidagi qad. shahar) yaqinidagi Jeta lashkari (5000 kishi) bilan boʻlgan zafarli jangda (1366) S. Sohibqiron qoʻshinida (600 kishi) boʻlgan. Amir Temurning Eronga qilgan 3 yillik urushida (1386—88) Abbos bahodir bilan Movarounnahrni himoya qilish uchun qoldirilgan. Toʻxtamish Amir Temurning safardaligidan foydalanib, Movarounnahrga chopqun qilib Samarqand viloyatini talontoroj qilgan chogʻda (1388) S. bahodir va Abbos baxrdir Samarqand shahrini mudofaasiga bosh boʻlganlar. Toʻxtamish va Qamariddinga qarshi yurishlarda ishtirok etgan. Yodgor barlos, Shamsuddin Abbos va Gʻiyosiddin Tarxonlar bilan Turkistonda turgan qoʻshinni boshqargan va Sohibqironning amriga koʻra, Moʻgʻulistonga chopqun qilib koʻp oʻljalarni qoʻlga kiritgan (1388 —90). 1391-yil Toʻxtamishga qarshi yurishda Sulton Mahmudxon bilan tumanga boshchilik qilgan. 1394-yil Ulugʻbek tugʻilgan davrda Samarqand hokimi edi, Shohruxni peshkash bilan kutib olgan. Amir Temur Xurosonni Shohruxga berganida S.ni ham uning mulozamatiga bergan (1397). Sohibqironning Boyazid I ga qarshi yurishida ishtirok etgan amirzodalar Shohrux, Sulton Husaynlar bilan birga qora tatarlarni Rumdan koʻchirishga rahbarlik qilgan, Koʻpak turkmanga qarshi yurishda shijoat koʻrsatgan. Anqara jangida qoʻshinning soʻl qanot amirlaridan boʻlgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abu Ayyub Sulayman ibn Wahb** (arabcha: ) (885-yil iyul avgust oylarida vafot etgan) Abbasidlar xalifaligining yuqori martabali amaldori boʻlib, xato bir necha marta vazir boʻlgan edi.

Uning oilasi, Banu Wahb, asli Vositlik nestoriy nasroniylari boʻlib, Umayyadlar davridan beri xalifalik boshqaruvida kotiblar ishlab chiqargan. Sulayman dastlab xalifa al-Maʼmunning (813-833-yillar hukmronligi) kotibi sifatida namoyon boʻladi. Al-Wathiq (842-847-yillar hukmronligi) davrida u turk sarkardalari Muso ibn Bugha va Aytakhning kotibi boʻlib xizmat qilgan kuchli turk harbiylari bilan aloqalar oʻrnatgan. Al-Mutawakkil (847-861-yillar hukmronligi) davrida u Misrda ikki marta *omil* (moliya boshligʻi) boʻlib xizmat qilgan va shu vaqt ichida u boylik orttirgani xabar qilingan.

U saroy amaldori sifatida Abu Tammam va al-Buhturi kabi taniqli shoirlarning homiysi sifatida ajralib turardi. U avvaliga vazir etib tayinlanadi, soʻngra ichki tartibsizliklar va turk armiyasining kuchayib borayotgan hukmronligi tufayli oʻsha paytda deyarli kuchsiz boʻlib qolgan al-Muhtadiy hukmronligi (hukmronligi 869-870-yillarda) oxirida, soʻngra yana 877 va 878-yillarda al-Mu’tamid (870-892-yillar hukmronligi) davrida, raqibi al-Hasan ibn Makhlad al-Jarrah bilan almashdi. Uning kuchayib borayotgan moliyaviy inqirozga qarshi tura olmasligi uning doimiy ishdan boʻshatilishi, xattoki qamoqqa olinishiga ham olib keldi va 885-yil may yoki iyun oylarida qamoqxonada vafot etdi.

Sulayman haqiqiy maʼmuriy sulolaning asoschisi edi: uning oʻgʻli Ubayd Allah, nabirasi al-Qasim, nevaralari al-Husayn va Muhammad vazir boʻlishgan edi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  Bosworth 2002. sfn error: no target: CITEREFBosworth2002 (help)
2. ↑  „Sulaymon ibn Wahb".. Qaraldi: 26-noyabr 2022-yil.
3. ↑  „Sulaymon ibn Wahb".. Qaraldi: 26-noyabr 2022-yil.
**Sulaymon togʻi** — Farg'ona vodiysida Qirg'izistonning janubiy mintaqasi O'sh shahri markazida joylashgan. Sulaymon togʻi (qirgʻizcha Sulayman-Too, Sulaymon qoyasi yoki Sulaymon taxti nomi bilan ham tanilgan) butunlay Qirgʻiziston davlatida joylashgan yagona Jahon merosi obyektidir. U Oʻsh shahrida joylashgan va bir vaqtlar va musulmonlargacha boʻlgan asosiy ziyoratgoh boʻlgan. Togʻ Farg‘ona vodiysi atrofidagi tekisliklardan keskin ko‘tarilib, ajoyib manzaraga ega bo‘lgan mahalliy aholi va mehmonlar orasida mashhur joy hisoblanadi.‌

Janubdan gʻarbgacha 1150 metr, eni 560 metr. Togʻda 5 yirik choʻqqi bor. Togʻ dengiz sathidan oʻrtacha 1148 metr balandlikda joylashgan. Togʻ 7 ta gʻorni oʻz ichiga oladi.

Hudud muhofazasi
----------------

Baʼzi tadqiqotchilar va tarixchilar bu togʻni Ptolemey Klavdiy oʻzining mashhur „Geografiya" risolasida yozgan „Tosh minora" deb nomlanuvchi antik davrning mashhur yodgorligi deb hisoblashadi. Bu qadimiy Ipak yoʻlining oʻrta nuqtasini, Yevropa va Osiyo oʻrtasida karvonlar olib boradigan quruqlikdagi savdo yoʻlini belgilagan.

Sulaymon ziyoratgohi
--------------------

Sulaymon Qur’ondagi paygʻambar boʻlib, togʻda uning qabriga belgi qoʻyilgan ziyoratgoh bor. Yuqoridagi ziyoratgohga koʻtarilib, muqaddas qoyaning teshiklaridan oʻtib ketgan ayollar, afsonaga koʻra, sogʻlom bolalar tugʻadilar. Togʻdagi daraxtlar va butalarga koʻplab „ibodat bayroqlari" yaʼni ularga bogʻlangan kichik mato boʻlaklari bogʻlangan.

Manbalar
--------
**Sulaymon ibn Harb Basriy** — (839 — yilda vafot etgan) muhaddis va qozi bo‘lgan.

**Hofiz Abu Ayyub Sulaymon ibn Harb Voshhiy Basriy** muhaddis va faqihlardan bo‘lib, Makkada qozilik qilgan. Basraning katta muhaddislaridan sanalgan ishonchli va hofiz deb eʼtirof etilgan.
Sulaymon ibn Harb Basriy mashhur roviy va muhaddislar Shuʼbiy, Hammod ibn Zayd, Muborak ibn Fazzola kabi shu va boshqa tabaqa vakillaridan hadis eshitgan. Xalifa Maʼmun davrida yashagan va xalifaning koʻp ehtiromiga loyiq boʻgan. Sulaymon ibn Harb Basriyga xalifa oʻzining qasri yonidan bir bino qurdirgan va muhaddis unda istiqomat qilganligi tarixiy manbalarda keltirilgan.
Sulaymon ibn Harb Basriy haqida Abu Hotam: „*Ishonchli imom, faqih, olimu-r-rijol bo‘lib, bir umr qoʻlidan kitob tushmagan. Oʻn ming hadis rivoyat qilgan va qirq ming hadisni isnod va roviylarini aniqlagan*", — deb taʼkidlagan.
Yaqub ibn Shayba ham bu muhaddis haqida gapirib, jumladan: „*Sulaymon ibn Harb ishonchli, hofiz va hujjati kuchli muhaddislardandir*", — degan.
Sulaymon ibn Harb Basriydan Ahmad ibn Hanbal, Ishoq, Abu Zaraʼ, Abu Hotam, Imom Buxoriy, Abu Dovud, Abu Xulayfa va boshqa koʻplab muhaddislar hadis rivoyat qilgan. Sulaymon ibn Harb yuqoridagi allomalar tomonidan eʼtirof etilganidek, hadis ilmida juda ham daqiq, hujjatli, koʻplab hadislarni isnodi bilan yod olgan hofiz muhaddislardan boʻlgan.
Ahmad ibn Hanbal Sulaymon ibn Harb Basriyning ulugʻligi va ishonchli muhaddis boʻlganligini taʼkidlab, muhaddisning 839 yilda vafot etganligini keltirib oʻtgan.

Adabiyotlar
-----------

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi"; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

Manbalar
--------

1. ↑  Заҳабий. Тазкирату-л-ҳуффоз. Ж.1. – Б. 421; Умаров Ш.Х. Абдулҳамид Кеший ҳаёти ва илмий мероси. – Б. 43.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Misr — Somali munosabatlari.** Somali Respublikasi va Misr oʻrtasidagi xalqaro diplomatik, iqtisodiy, harbiy, madaniy va savdo aloqalar hisoblanadi.

Tarixi
------

Misr va Somali hududlari oʻrtasidagi munosabatlar XVI asrgacha boʻlgan davrlarda nizoli hududlar boʻlgan.

Keyingi mustamlaka davrida Misr va Somali Birlashgan Millatlar Tashkilotining Somalidagi delegati Kamol al-Din Saloh bilan aloqada boʻlib, Somali hududlarining hududiy yaxlitligini saqlab qoldi. 1960-yilda Somali mustaqillikka erishgach, Misr uni tan olgan birinchi davlatlardan biri boʻldi. 1969-yilda Misr va Somali Islom hamkorlik tashkilotining (IHT) taʼsischi aʼzolari boʻldi.

1991-yilda Somalida fuqarolar urushi boshlanganidan soʻng, Misr Mogadishudagi elchixonasini yopdi, ammo ushbu davrda ham oʻzaro aloqalar olib borib turildi. Shunga qaramay, Misr tinchlik jarayonini boshlash uchun Somaliga yordam berdi. Xalqaro aloqa guruhining bir qismi sifatida Misr hukumati Somali tinchlik jarayonini qoʻllab-quvvatlash boʻyicha turli xalqaro sammitlarda, jumladan 2006-yilda Xartum konferensiyasida, 2008-yilda Jibuti konferentsiyasida va 2010-yilda Qohira konferensiyasida ishtirok etdi.

Rivojlanish sohasidagi hamkorlik
--------------------------------

Misr va Somali hukumatlari Arab Ligasi va Misrning Afrika bilan texnik hamkorlik jamgʻarmasi orqali yaqindan hamkorlik qilmoqda. Somali Diplomatik tadqiqotlar instituti bilan hamkorlikda Misr hukumati 2010-yilda Somalining davlat hokimiyati organlarida ishlash uchunochiq oʻquv kurslarini tashkil etdi.

2013-yil iyun oyida Misr Mudofaa vazirligi rasmiylari Milliy Mudofaa vazirligi binosini tiklashda yordam berish uchun Mogadishuga kelishdi. Admiral Farah Karening soʻzlariga koʻra, Misr delegatsiyasi qisqa vaqt ichida Somali armiyasi shtab-kvartirasi uchun yangi binoni loyihalashtirgan hamda qurgan eng tajribali muhandislardan iborat boʻlgan.

2014-yil oktabr oyida Somali tashqi ishlar vaziri Abdirahman Duele Bayl Misrning Somalidagi vaqtinchalik ishlar vakili Muhammad Mandur bilan uchrashdi. Somali hukumatini federal hukumatning mojarodan keyingi qayta qurish tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlashiga va ikki davlat o‘rtasidagi ikki tomonlama aloqalarni mustahkamlashga ishontirdi.

2014-yilning noyabr oyida Beyl va Somali prezidenti Hasan Shayx Mahmud Mogadishoda Misrning Somalidagi yangi elchisi Moulid Ismoil bilan uchrashdi. Rasmiy uchrashuvda Ismoil oʻz maʼmuriyati taʼlim tizimini rivojlantirish maqsadida Somaliga moliyaviy yordamni ikki baravar oshirishni takidlab oʻtdi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Somalia - Brief History".  Arab Republic of Egypt, Ministry of Foreign Affairs. 14-dekabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-dekabr 2014-yil.
2. ↑  „Communiqué on Secretary-General’s Mini-Summit on Somalia".  United Nations. 19-oktabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-avgust 2013-yil.
3. ↑  „Egypt to help re-build Somali Ministry of Defence". *Sabahi* (5-iyun 2013-yil). Qaraldi: 20-iyun 2014-yil.
4. ↑  „SOMALIA: President Mohamud receive New Egyptian ambassador to Somalia". *Raxanreeb* (15-noyabr 2014-yil). Qaraldi: 17-noyabr 2014-yil.
**Seysmik razvedka** - kon qidirishning geofizik usullaridan biri. U portlatish va zarba manbalaridan har tomonga tarqalgan elastik toʻlqinlarni oʻrganishga asoslangan. Yer pustila bu toʻlqinlar eng chuqurda joylashgan togʻ jinslarigacha borib yetadi va ularga urilib qisman sinadi, qisman aks etib kaytadi. Yer ustida bu toʻlqinlarni seysmogrammalar sifatida Sr. stansiyalari yozib oladi. Seysmogrammalarni EHM va kompyuterlarda tahlil qilib, toʻlqinlar oʻtgan qatlamlarning geologik tuzilishi, struktura va uzilmalarning chuqurligi, tashkil etgan togʻ jinslarining tarkibi va ular bilan bogʻliq boʻlgan konlar kattakichikligini bilish mumkin.

Seysmik razvedkaning bir qancha metodlari mavjud: kaytgan toʻlqinlar, singan toʻlqinlar, chuqurlikni zonalash metodlari, umumiy chuqurliklar nuktasi kabilar. Bu Yer poʻstining geologik tuzilishini, ayniqsa neft va gaz konlari geologiyasini oʻrganishda va bu konlarni tashkil qilgan turli xildagi tektonik strukturalarni qidirib topishda, shuningdek, muhandislik geologiyasi va gidrogeologik masalalarni yechishda keng qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Seymenlar va uy qoʻriqchilari qoʻzgʻoloni** XVII asr Dunay knyazliklari tarixidagi eng muhim voqeadir. U 1655-yil 26 va 27-fevral kunlari Konstantin Sherban hukmronligiga qarshi boshlandi va Xrizeyning oʻlimi bilan nihoyasiga yetdi. Qoʻzgʻalon Moldova-Yassini ham Suchavani ham qamrab oldi. Bu yerda Georgiy Stefan qoʻmondonligi ostida 1000 ta seymen xizmat qilardi.

Qoʻzgʻolon Dunay knyazliklari tarixida bir tomondan Usmonli imperiyasi va ikkinchi tomondan Muqaddas Liganing (1684) taʼsiri sharoitidagi burilish nuqtasi boʻldi. Qarama-qarshilik Avstriya-Turkiya urushi (1663-1664) va Koʻprulu davrida kuchaydi. Qoʻzgʻolondan oldin Timosh Xmelnitskiyning Suchava yurishi boʻlib oʻtdi va Dunay knyazliklari uchun qarama-qarshilik Karlovits tinchlik shartnomasi bilan yakunlandi.

Bu davrda Valaxiya va Moldaviyadagi oʻrta bolgar yozuvidagi yozma yodgorliklari yoʻqoldi. 1688-yilda „Buxarest Injili" deb nomlangan kitob nashr qilindi
.

Manbalar
--------

1. ↑  Constantin Brâncoveanu scapă viu cu prețul vieții unui pui de țigan. Răscoala seimenilor și dorobanților
2. ↑  Istoria noastră
3. ↑  1655 Razboiul seimenilor
4. ↑  121 (№ 112). Basarabʼ (Matey Basarabʼ?)
5. ↑  Slavyanski leksikalni elementi v gramota ot 1761 g. na vlashkiya vladetel Yon Skarlat Gika
6. ↑  Biblia de la Bucuresti — 1688