recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Baltiyalik-dengizchilar uchun yodgorlik belgisi** — Kaliningraddagi Ulugʻ Vatan urushi yodgorligi (1978-yil, haykaltarosh V. V. Morgunov). Moskva prospektida, Pregol daryosi va Yogʻoch koʻprik yonida joylashgan. Bu mahalliy ahamiyatga ega tarixiy yodgorlik. Xalqdagi nomi — „Torpedo qayigʻi" yoki oddiygina „qayiq".

Tavsif
------

Yodgorlik „Komsomolets" kabi torpedo qayigʻi boʻlib, nishabli poydevorga oʻrnatilgan boʻlib, toʻlqin tepasini anglatadi. Bu qayiqning harakatda ekanligi haqidagi tasavvurni yaratadi. Qayiqning orqasida Sharqiy Prussiya operatsiyasida qatnashgan Boltiq dengizi dengizchilariga bagʻishlangan esdalik lavhalari boʻlgan beton stela va devor mavjud.

Tarix
-----

Yodgorlik 1974-yilda oʻrnatilgan. 90-yillarning boshlarida yodgorlik vandallar tomonidan vayron qilingan. Gʻalabaning 50-yilligi arafasida yodgorlik qayta tiklandi, ammo 2000-yillarning oxiriga kelib u yana yaroqsiz holga keldi. 2008-yil may oyida yodgorlikni qayta tiklash uchun Kaliningrad shahar byudjetidan 15 million rubl ajratildi.

2007-yilda yodgorlikni boshqa joyga koʻchirish imkoniyati koʻrib chiqildi. Mumkin boʻlgan joylashuvlardan biri bu Jahon okeani muzeyi yaqinidagi tarixiy kemalarning qirgʻogʻi. Biroq, 2010-yilda boshlangan yodgorlikni qayta taʼmirlash ishi doirasida yodgorlik hozirgi joyida taʼmirlandi.

2010-yil fevral oyida Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 65-yilligini nishonlashga tayyorgarlik koʻrish doirasida yodgorlikni qayta taʼmirlash ishi boshlandi. Tekshiruv natijasida maʼlum boʻlishicha, qayiqning korpusi juda eskirgan va uni qayta tiklash imkoni yoʻq, shu bois eskisi namunasida yangi korpus qurishga qaror qilingan. Yangi bino „Belmet-Yantar" OAJda quriladi. 2010-yil 8-fevralda qayiq demontaj qilindi. Yangi korpusga qayiqning eng yaxshi saqlanib qolgan asl qismlari (torpedo quvurlari, rul, pervanalar, kabina, DShK pulemyoti) oʻrnatiladi.

Shuningdek, qayta taʼmirlash ishi doirasida poydevor, stella, devor va gulchambarlar oʻrnatilgan poydevorlar yangilanadi.

Torpedo qayigʻining toʻliq oʻlchamli modelini ishlab chiqarish 2010-yil 1-aprelda yakunlandi. Prototip sifatida urush davridagi 123-bis qayiq turi tanlangan, ilgari poydevorda turgan qayiq esa keyingi urushdan keyingi seriyalarga tegishli edi. 2010-yil 3-aprelda yodgorlik asl joyiga oʻrnatildi.

Manbalar
--------

1. ↑   Федеральное агентство по культуре и кинематографии. Каталог памятников истории и культуры РФ (недоступная ссылка)
2. ↑  15 mln rubley videleno na remont Pamyatnogo znaka moryakam-baltiysam // Klops.ru, 14 maya 2008
3. ↑  „Мэрия Калининграде планирует перенести памятник морякам-балтийцам // 2007-08-21". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-may 2008-yil.
4. 1 2 3 4 5  V Kaliningrade demontiruyut pamyatniki dlya rekonstruksii // Noviy Kaliningrad.RU, 8 fevralya 2010 goda
5. ↑  „Изготовлен торпедный катер для установки на Московском проспекте // 2010-04-01". 4-aprel 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-aprel 2010-yil.
6. ↑  „Торпедный катер в Калининграде поставили на прежнее место // Комсомольская правда, 4 апреля 2010 года". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyul 2010-yil.
**Balvenie qal’asi** (inglizcha: *Balvenie*) ― Shotlandiyaning Moray mintaqasida joylashgan.

Balvenie qal’asi Dufftowndan bir mil shimolda joylashgan. U haqida birinchi eslatma 1200-yillarga toʻgʻri keladi, Fergusning qizi, Buchanning soʻnggi kelt grafi Marjori yangi Shotlandiya aristokratlari vakillaridan biri William Comynga turmushga chiqqan. William yangi graf boʻlgan, shuningdek, Balvenie lordi unvonini oldi. William (yoki uning oʻgʻli Aleksandr) bu qal’ani Glen Fiddichda qurgan.

XIII asrning boshlarida Comynlar qirol Robert Bryus bilan janjallashib qolishgan va 1400-yillarning boshlariga qadar Balveniening taqdiri noaniq qolgan. XV-asrning boshlarida qal’a qudratli qora Duglas oilasi qoʻliga oʻtdi. Ammo ular ham 1455-yilda qirol James II bilan behuda kurashib, unutilib ketishdi. U, oʻz navbatida, Balvenieni qarindoshlaridan biri — John Stuartga berdi.

Stuartlar qasrni qayta qurib, yashash uchun qulay qilishdi va 1550-yilda graf Atholl qal’aga nafis Uygʻonish davri uyini qoʻshdi. Qirolicha Mery Stuart bu yerga 1562-yil sentabr oyida tashrif buyurdi. Balvenie qal’asi vaqt sinoviga dosh bera olmadi va oʻzgaruvchan modaga moslasha olmadi. Uning yaqinida yangi, qulayroq uy qurildi va 1720-yilga kelib qal’a aholisi tomonidan tashlab ketildi va asta-sekin vayron boʻla boshladi.

Balvinie qal’asi yaqinida ushbu qal’a nomini olgan The Balvenie (Balvini) spirtli ichimliklar zavodi joylashgan. William Grant tomonidan 1892-yilda asos solingan.

Tashrif buyuruvchilar uchun maʼlumot
------------------------------------

Qal’a apreldan sentabrgacha har kuni soat 9.30 dan 18.30 gacha ochiq. Kattalar uchun chipta: £ 3.00. Bolalar uchun chipta: £ 1,30.

Yana qarang
-----------

* Shotlandiyadagi qal’alar roʻyxati

Havolalar
---------

* Статья о замке на Undiscoveredscotland.co.uk (ingl.)
* Фотографии замка на Flickr.com(ingl.)
**Mustafo Checheli** — turk qoʻshiqchisi, aranjirovkachi va prodyuser. 1980-yil 2-noyabrda Turkiya davlatining Anqara viloyatida tugʻilgan.

Checheli 2003-yilda musiqiy faoliyatini boshlaganidan soʻng, musiqiy aranjirovkalari uchun katta eʼtirofga sazovor boʻlgan. 2007-yilda Sezen Aksuning „Unutamam" qoʻshigʻini Enbe Orchestra albomida mehmon sanatkor sifatida kuylagan. 2008-yilda Checheli oʻzining "Limon gullari "nomli birinchi albomini tomoshabinlarga havola etildi. U oʻzining *Mustafo Ceceli* nomli albomini 2009-yil noyabr oyida chiqardi va albom MÜ-YAP tomonidan oltin rekord mukofotiga sazovor boʻldi. Uning albomari raqamli platformalarda, ayniqsa TTNet Musiqada 9 million kuzatuvchi bilan eng koʻp tinglangan ikkinchi qoʻshiq, albomdagi "*Sevgilim* "qoʻshigʻi esa 7 million kuzatuvchi bilan sakkizinchi oʻringa musharraf boʻldi. 2014-yil dekabr oyida u oʻzining uchinchi studiya albomi *Kalptenni* diskografiyasiga qoʻshdi. Mustafo Chechelining 2014-yil avgust oyida sanʼatkor Lara Fabian bilan loyiha qoʻshigʻi sifatida chiqqan "Alib ket meni "nomli yangi albomi ham „Kalten" albomidan qoʻshildi.

 Mustafo Ceceli konsertda, 2012 yil

Diskografiyasi
--------------

* *Mustafo Checeli* (2009)
* *Es* (2012)
* *Yurakdan* (2014)
* *Biz sevgi uchun keldik* (2015)
* *Sevgi zanjirimni sindirdi* (2017)

Ekranlarda
----------

* *Hepsi1* — Aranjer  — 2007 yil
* *Oʻsha ovozli bolalar* — Hakamlar hay’ati — 2014
* *Challenj* — Hakamlar hay’ati — 2015 yil

Filmografiyasi
--------------

| Yil | Ishlab chiqarish | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1989 yil | Qishloq shifokori | Mustafo | TV seriallar |
| 2007 yil | Hammasi 1 | Burak |

Havolalar
---------

* Rasmiy sayt Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-02-07). 7- fevral 2011
* Mustafo Checheli diskografiyasi Discogsda Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
Minnesota shtatining Rochester shahridagi Mayo klinikasidagi proton terapiyasi uskunasi
Tibbiyotda **proton terapiyasi** yoki **proton radioterapiyasi** zarracha terapiyasining bir turi boʻlib, u kasal toʻqimalarni nurlantirish uchun, asosan saraton kasalligini davolash uchun protonlar nuridan foydalanadi. Proton terapiyasining tashqi nurli radioterapiyaning boshqa turlariga nisbatan asosiy afzalligi shundaki, protonlar energiyasining asosiy qismi kirish chuqurligining oxiridagi kichik sohada beriladi; shuning uchun sogʻlom toʻqimalarga kamroq doza beriladi.

Oʻsimtani foton yoki proton terapiyasi bilan davolashni tanlash kerak boʻlsin va agar nishon toʻqimalarga yuqori nurlanish dozasini yetkazib berish va xavf ostida boʻlgan yaqin atrofdagi organlarga nurlanishni sezilarli darajada kamaytirish kerak boʻlsa, shifokorlar proton terapiyasini tanlashi mumkin. Amerika Radiatsion Onkologiya Jamiyatining Proton nurlari terapiyasi uchun model siyosati, agar atrofdagi normal toʻqimalarni tejashga „fotonga asoslangan radioterapiya bilan etarli darajada erishib boʻlmasa" va bemorga foyda keltirsa, proton terapiyasi oqilona hisoblanadi. Fotonli radiatsiya terapiyasi singari, proton terapiyasi koʻpincha saraton kasalligini eng samarali davolash uchun jarrohlik va / yoki kimyoterapiya bilan birgalikda qoʻllaniladi.

Tavsif
------

 Proton terapiyasi uchun odatiy davolash rejasida **tarqalgan Bragg choʻqqisi** (SOBP, chiziqli koʻk chiziq) radiatsiya qanday taqsimlanganligini koʻrsatadi. SOBP bir necha alohida Bragg choʻqqilarining yigʻindisi (ingichka koʻk chiziqlar). Eʼtibor bering, proton nurlanishining katta qismi oʻsimta oldidagi teriga va sayoz toʻqimalarga yoki oʻsimta orqasidagi chuqur toʻqimalarga emas, balki oʻsimtaga etkaziladi. Qizil chiziq taqqoslash uchun rentgen nurlarining (foton yoki anʼanaviy radiatsiya terapiyasi) chuqurlik dozasini koʻrsatadi. Pushti maydon oʻsimta oldida va orqasida rentgen nurlanishining qoʻshimcha dozalarini ifodalaydi — bu normal toʻqimalarga zarar etkazishi va ikkilamchi saratonni, ayniqsa terini keltirib chiqarishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Tai-Ze Yuan (2019). „New frontiers in proton therapy: applications in cancers". *Cancer Commun*. 39-jild, № 61. 61-bet. doi:10.1186/s40880-019-0407-3. PMC 6805548. PMID 31640788.
2. ↑  „PROTON BEAM THERAPY (PBT)". *astro.org*.  American Medical Association (2013). Qaraldi: 1-fevral 2021-yil.
3. ↑  Adapted, Levin W. P. Kooy H. Loeffler J. S. DeLaney T. F. (2005). "Proton Beam Therapy". *British Journal of Cancer* **93** (8): 849–854. doi:10.1038/sj.bjc.6602754. PMID 16189526. PMC 2361650. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2361650.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Amirqul Karim** (1960-yil 2-sentyabr Qashqadaryo viloyati, Shahrisabz tumani, Yangi qishlogʻi) — oʻzbek adabiyotining isteʼdodli shoiri.

Tarjimai holi
-------------

Amirqul Karim 1960-yil 2-sentyabr kuni Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumani Yangi qishlogʻida tavallud topgan. 1977-yilda oʻrta maktabni tamomlab, oz muddat „Eskianhorkanalqurilish" trestida faoliyat olib bordi.
1979-yilda Toshkent davlat universiteti (OʻzMU)ning jurnalistika fakultetiga oʻqishga kirdi. 1983—1985-yillari mobaynida oʻqishini A. S. Pushkin nomidagi Leningrad davlat universitetida davom ettirdi. 1994-yilda Hindiston Javaharlal Neru universitetining Ommaviy axborot vositalari institutini tamomladi.

Faoliyati
---------

Amirqul Karim oʻz mehnat faoliyatini 1985—1989-yillarda „Turkiston" gazetasida boshladi. „Yosh kuch" jurnalida boʻlim boshligʻi (1989—1991), Oʻzbekiston Milliy axborot agentligida hodim, boʻlim boshligʻi (1991—1996), Xalqaro axborot tahririyati Bosh muhariri, Oʻzbekiston Milliy matbuot markazi raisi (1996—2003) va bir vaqtning oʻzida Oʻzbekiston Jurnalistlar uyushmasi raisi, „Hurriyat" gazetasi Bosh muharriri (2002—2003), 2003-yildan Xalqaro „Oltin meros" xayriya jamoat fondi boshqaruvi raisi lavozimlarida oʻz faoliyatini olib bordi.

Ijodi
-----

U 1975-yildan matbuotda sheʼrlari, tarjima va publitsistik maqolalari bilan ishtirok etib keladi. „Kuzda gullagan daraxt", „Oq tunlar", „Shabnam terayotgan quyosh", „Ilinj", „Sening gullaring" nomli sheʼriy toʻplamlari bor. „Shabnam terayotgan quyosh" („Yangi asr avlodi", 2011) sheʼriy kitobida barcha toʻplamlari jamlangan. 2015-yilda uning „Buyuklik yoʻli", „Koʻk qushlari", „Tarixning uzilgan parchasi" nomli sheʼriy va publitsistik asarlari nashr etildi. Uning Vatan, insoniylik, sevgi va sadoqatni madh etuvchi sheʼrlari asosida koʻplab qoʻshiqlar ham yaratilgan.

Tarjimalari
-----------

Amirqul Karim tarjima yoʻnalishida ham faoliyat olib borib V. Cherevanskiy, J. Steynbek, V. Visotskiy, Basyo sheʼrlarini ona tilimizga oʻgirgan. „Basyo yurti moʻjizalari", „Mukammal insonni izlab" nomli publitsistik maqolalar turkumini, Alisher Navoiy, Bobur sheʼriyati, zamonaviy oʻzbek shoirlari ijodi haqidagi qator maqolalarini nashr etdi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  "Amirqul Karim асарлари, китоблари"
**Malik Dinor masjidi** Hindistonda qadimiyligi bo'yicha ikkinchi o'rinda turuvchi masjid boʻlib, Hindistonning Kerala shtatining Kasaragod shahridagi Talangara tumanida joylashgan .

Tarixi
------

Yillar davomida Kasaragod g'arbiy sohilda islom markazi sifatida katta ahamiyatga ega bo'lib kelgan. Bu shahar *Malik Dinar* tomonidan asos solingan deb hisoblanadigan masjidlardan biri joylashgan joydir. *Qissat Shakarvati Farmadning* *so'zlariga* ko'ra, Kodungallur, Kollam, Madayi, Barkur, Mangalore, Kasaragod, Kannur, Dharmadam, Panthalayini va Chaliyam masjidlari Malik Dinor davrida qurilgan va ular Hindistondagi eng qadimiy *masjidlardan* hisoblanishadi..  Malik Dinor Kasaragod shahridagi Talangara tumanida vafot etgan degan ma'lumotlar ishonarlidir.

Joylashgan joyi
---------------

Tumandagi eng yaxshi saqlangan va jozibali masjidlardan biri bo'lgan *Juma masjidi* ham Talangarada joylashgan. Talangara sohili Kasaragod shahrining g'arbiy tomonida va temir yo'l stantsiyasiga yaqin joyda joylashgan.

Avliyo qabri
------------

Masjidda tobeinlar (Islom payg'ambari Muhammad alayhissalomning sahobalarini ko'rgan kishilar)dan biri bo'lgan *Molik Dinorning* qabri joylashgan bo'lib, bu joy musulmonlar uchun qadrli hisoblanadi.  Kasaragoddagi yana bir diqqatga sazovor masjid shahar markazida joylashgan Teruvat masjididir.

Ziyorat markazi
---------------

Talangara masjidi Kasaragod shahridagi taniqli ziyoratchilar tashrif buyuradigan joydir.

Malik Dinor Uros
----------------

**Malik Dinor Uroos** ( **mạlk dynạr ʿrws** ) hind musulmonlarining Malik Dinorning Hindistonning Kerala shahriga kelishini nishonlash uchun asosiy kuzatuv joylaridan biridir. U muqaddas Muharram oyida o'tkaziladi va bir oy davom etadi. U Ziyarath (qabrni ziyorat qilish), Pataka Uyarthal (bayroqni qabul qilish) va Annadanam kabi turli marosimlarni o'z ichiga oladi.

Rasmlar galereyasi
------------------

* MadrasaMadrasa
* Eski masjidEski masjid
* Yangi masjidYangi masjid
* QabristonQabriston
* Bolalar uyiBolalar uyi

Havolalar
---------

1. ↑  Prange, Sebastian R. *Monsoon Islam: Trade and Faith on the Medieval Malabar Coast.* Cambridge University Press, 2018. 98.
2. ↑  Pg 58, Cultural heritage of Kerala: an introduction, A. Sreedhara Menon, East-West Publications, 1978
3. ↑  „Official Website of Malik Deenar". 1-avgust 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-oktabr 2012-yil.
**Protoplastlar** (proto... va yun. plastos — hosil boʻlgan, shakllangan) — oʻsimliklarda uchraydigan, poʻstsiz, faqat hujayra membranasi bilan oʻralgan hujayralar. Hujayra membranasi sitoplazmani oʻrab turadi. P.ni hujay-ra injeneriyasida foydalanish uchun sunʼiy hosil qilinadi. Oʻsimlik hujayralarini klonlash va yaxlit oʻsimlikni regeneratsiya qilishda ham foydalaniladi. Poʻstsiz boʻlgani tu-fayli P.dan har xil oʻsimlik hujayralarini duragaylashda foydalanish mumkin. P. mikroorganizmlarda mutatsiyalar natijasida, antibiotiklar va zararli omillar taʼsirida ham hosil boʻlishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Malik Murodov** (1933.20.7, Yangiqoʻrgʻon tumani — 2001.25.12, Toshkent) — folklorshunos olim. Oʻzbekiston Res-publikasi fan arbobi (1997). Filologiya fanlari doktori (1977), professor (1980). Toshkent universiteti filologiya fakultetini tugatgan (1955). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutining folklor boʻlimida katta ilmiy xodim (1961—67), Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyida boʻlim mudiri (1967—78), Toshkent madaniyat institutida kafedra mudiri (1979—2001). M.ning ilmiy faoliyati Janubiy Oʻzbekiston dostonchilik maktablarining epik anʼanalari va bugungi tari-xiy-folkloriy jarayenining oʻziga xos xususiyatlariga bagʻishlangan. U 1959-yildan folklor ekspeditsiyalarida qatnashib, oʻnlab xalq baxshilarining ijodiy faoliyati, doston kuylash mahoratini ta-dqiq etgan. M.ning "Ijod durdonalarini izlab" (1967), "Sarchashmadan tomchilar" (1984) kitoblari dostonchilikning nazariy masalalariga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Protez** (yunoncha: prothesis — qoʻshish, ulash) — qoʻl-oyoqlarning yoʻq qismlari yoki gavda va aʼzolarning boshqa mayib qismlari oʻrnida vaqtincha yoki doimiy ishlatiladigan mexanik moslama. Kosmetik nuqsonni yashirish (mas, koʻz P.zi) yoki oʻzgargan funk-siyani tiklash (mas, panja P.i, tish P.i) uchun xizmat qiladi.

Kosmetik, ishchi x.amda davo P.lari farq qilinadi. Aktiv, harakatlanuvchan va ushlash funksiyasini bajaradigan ishchi P.lar korxonalarda ishlash imkonini beradi. Odatda, bu xil P.ning ichiga ishlash moslamalari joylashtiriladi. Kosmetik (anatomik) P. yoʻqotilgan aʼzo (mas, qoʻl-oyoq, koʻz, tish, quloq chigʻanogʻi, koʻkrak bezi va boshqalar) shakli va qisman funksiyasini tiklash uchun ishlatiladi. Davo protezi biror aʼzo funksiyasini tiklash maqsadida vaqtincha qoʻllanadi (mas, ortopedik poyabzal, skoliozda tanaga kiydiriladigan korset, bandaj, ortopedik apparatlar va h.k.). Qoʻl va oyoq P.lari bir necha xil boʻladi. Oyoq pan-jasi kesilganda panja, toʻpikdan tiz-zagacha kesilganda boldir, boldirdan chanoq boʻgʻimigacha kesilganda son va umuman oyoq boʻlmaganida chanoqson P.idan foydalaniladi. Qoʻl P.ining esa panja, bilak, yelka va boshqa xillari boʻlib, bu koʻproq amputatsiya qilingan soha choʻltogʻiga moslanadi. P. polietilen, xlorvinil, termoplast va boshqa materiallardan yengil, qulay va chi-damli, gigiyenik talablarga javob be-radigan qilib tayyorlanadi. Oʻzbekistonda P.lar ochiq turdagi "Ortopediya" aksiyadorlik jamiyati zavodida tayyorlanib, nogironlarga bepul beriladi va vaqtvaqti bilan almashti-rib turiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Boshoq qabilasidan kelib chiqqan, Oʻrta Osiyodan kelgan oʻgʻuzlarga tegishli. Tavşanli Harmanjik va Keles qishloqlarining baʼzilari bir qabiladan boʻlib, Basak mahallasining joylari vaqt oʻtishi bilan oʻzgargan va bu sanalarning aniq vaqtlari maʼlum emas. Ammo turar-joylar va qabristonlar maʼlum. Ularning Juma Mahalasidan Oʻrta Mahalle Gurleyikdan, Sorgʻuncukdan Kalber Mahallesigacha, shagʻalli va yoy ostidagi hududlardan kelganligi va ularning toʻplanishiga oʻtmishdagi qaroqchilar bosqinlari sabab boʻlganligi aytiladi.

Bursa viloyatiga 89 km, Keles tumaniga 27 km uzoqlikda.


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Turkiya Keles tumani aholi punktlari |
| --- |
|  |
| 
* Akçapınar
* Alpağut
* Avdan
* Baraklı
* Basak
* Belenören
* Bıyıklıalanı
* Cuma
* Çayören
* Çukur
* Dağdemirciler
* Dağdibi
* Davutlar
* Dedeler
* Delice
* Denizler
* Durak
* Düvenli
* Epçeler
* Ertuğrulgazi
* Gelemiç
* Gököz
* Harmanalanı
* Harmancık Demirci
* Haydar
* Issızören
* Karaardıç
* Kemaliye
* Kıran Işıklar
* Kirazlı
* Kocakovacık
* Kozbudaklar
* Küçükkovacık
* Menteşe
* Pınarcık
* Sofular
* Sorgun
* Uzunöz
* Yağcılar
* Yazıbaşı
* Yenice
* Yunuslar
 | 
 |

 |
**Protonefridiylar** (proto... va nefridiylar) — yassi va toʻgarak chuvalchanglar, nemertinlar, ayrim halqali chuvalchanglar, lansetniklar, foronidlar va baʼzi mollyuskalar lichinkasi uchun xos boʻlgan ayirish organlari. P. 1 ta yoki bir necha shoxlangan naychalar va ular ichida joylashgan bir tutam kipriklarga yoki 1 ta (yoki bir nechta) xivchinga ega boʻlgan hujayradan iborat. Moddalar almashinuvi mahsulotlari filtrlanib uchki hujayralar boʻshligʻiga oʻtadi va kipriklar yoki xivchinlar yordamida naylarga haydaladi. Kipriklar va xivchinlarning bir meʼyorda ishlashi tufayli suyuklik P.ning naychalari orqali oqib oʻtib turadi. Naychalarda hosil boʻlgan siydik asosiy nayga tushadi va u yerdan maxsus teshiklar orqali tashqi muhitga chiqariladi. Soʻrgʻichlilar, ogʻiz aylangichlilar va ayrim b. hayvonlarda P. siydik toʻplanadigan maxsus organ — qovuqqa ochiladi; siydik u yerdan qovuq devori qisqarishi tufayli tashqi muhitga, tikanboshlilar va priapulidlarda esa jinsiy naylarga chiqariladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Basar**, Basaron — Tohariston tumanlaridan biri. Oʻrta asr manbalariga koʻra, B. tohiriylardan Abdulloh ibn Tohirga 826 — 827-yillarda 7300 dirham miqdorida xiroj toʻlagan. Bu juda katta miqdordagi xiroj boʻlib, Vashgird tumaninikidan 7-marta ortiq, Xuttalon viloyatinikidan (12 ming dirham) bir oz kam boʻlgan. Yaqubiy va Ibn Rusta asarlarida ham Basaron shahri nomi uchraydi. "Hudud ul-olam" da Basarig shaklida qayd etilib, unga koʻra 10-asrda B. goʻzal va obod, aholisi jangari boʻlgan. B. shahri oʻrta asrlarda Kofarnihon va Vaxsh daryolari oraligʻida; Hisorning jan.da yoxud jan.-sharqida boʻlib, Hisor vodiysi bilan Koʻlobni bogʻlovchi karvon yoʻlida joylashgan. Panjikentdan topilgan "turk-sugʻdiy" mis tangalardan birida 7 — 8-asrlar boshida "Pasar" shahri hokimi tomonidan zarb qilingan tangada Farnbag maʼbudining ismi bitilgan. Ilk oʻrta asrlarda B. yoki Pasar shahri aftidan mustaqil mulk boʻlib, Basaron yoki Pasaron deb atalgan. 7-asrda uni turk maliki boshqargan, ehtimol u Panjikent hokimi bilan qarindosh boʻlgan. Bu haqda ularning ismi yonida "jamuq" degan turkiy soʻzning boʻlishi guvohlik beradi. Bu soʻz turkiy unvon yoki mashhur turkiy urugʻlardan biri "jamukin"ning nomi boʻlib, bu urugʻ ilk oʻrta asrlarda Toharistonda va Balx atrofida yashagan. Tabariyning yozishicha, 706-yil B. viloyatini Qutayba ibn Muslimning birodari Solih zabt etgan. Bu jangda lashkarboshi Nasr ibn Sayyor alohida jasorat koʻrsatgan, shuning uchun Solih unga shu viloyatda joylashgan Tanjona qishlogʻini inʼom etadi.

Shamsiddin Kamoliddinov.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Ushbu sahifa nomi mavzuning rasmiy tarjimasidir. Iltimos, uni oʻzgartirmang.

***Panjara ortida*** (inglizcha: ***Prison Break***; asl tarjimasi- *Qamoqdan qochish*) — Amerika teleseriali. Rejissor — Paul Scheuring. Serial 5 ta fasldan iborat. Dastlabki 4 ta fasl 2005-yil 29-avgustdan 2009-yil 15-mayga qadar suratga olingan. Oxirgi 5-fasl 2017-yil 4-apreldan 30-maygacha suratga olingan. Serial ikki aka-uka haqida boʻlib, ulardan biri qotillikda ayblanib oʻlim jazosiga hukm qilinadi, ikkinchisi esa uni qutqarish uchun harakat qiladi.

Serial voqelari ikki aka-uka: Lincoln Burrows va Michael Scofield atrofida aylanadi. Lincoln qilmagan gunohi uchun oʻlimga hukm etiladi. Michael esa puxta oʻylangan reja orqali akasining qamoqdan qochishiga va uning nomini oqlashga yordam bermoqchi boʻladi. Voqealar shu tarzda boshlanadi. Panjara ortida seriali 2003-yilda uzoq muddatga moʻljallangan kelishuv Fox tomonidan rasman rad etilgan. Ammo „Hayot-mamot" va „24" nomli seriallarning mashhurligidan keyin Foks 2004-yilda bu serialga qaytdi. Serialning birinchi fasli ijobiy qarshi olindi va reytinglarda yaxshi oʻrinni egalladi. „Panjara ortida" serialining birinchi fasli, asllida 13 qismdan iborat boʻlishi kerak boʻlgan. Ammo serialning kutilmaganda mashhur boʻlishi qoʻshimcha yana 9 ta seria bilan kengaytirilgan. „Panjara ortida" seriali ilk faslidayoq bir qancha sovrinlarni qoʻlga kiritdi. Xususan, 2005-yilda eng yaxshi televizion drama serial uchun beriladigan Oltin globus sovrinini, 2006-yilda odamlarning sevimli yangi dramasi sovrinini qoʻlga kiritdi. Bu serialning 5 fasli ham AQSh va butun dunyo boʻylab ommaga taqdim etildi.

Serialning 1-fasli 2005-yil 29-avgustdan boshlab efirga uzatilgan va 2006-yil may oyida 1-fasl tugagan. 2-fasli esa 2006-yil avgustidan 2007-yil apreligacha efirga uzatilgan. 3-fasli 2007-yil sentabrdan 2008-yil fevraligacha hamda 4-fasli 2008-yil sentabrdan 2009-yil mayigacha efirga uzatilgan. Uzoq yaʼni 8 yillik tanaffusdan soʻng 2017-yilda serialning 5-fasli efir yuzini koʻradi. 2020-yil „Panjara ortida" serialining 6-fasli efirga uzatish rejalashtirilgan. Bu fasl final yaʼni oxirgi fasli deyilayapti[*manba?*].

Fasllar
-------

| Fasllar | Qismlar | Suratga olingan |
| --- | --- | --- |
| Boshlangan | Tugatilgan |
|  | 1 | 22 | 2005-yil 29-avgust | 2006-yil 15-may |
|  | 2 | 22 | 2006-yil 21-avgust | 2007-yil 2-aprel |
|  | 3 | 13 | 2007-yil 17-sentabr | 2008-yil 18-fevral |
|  | 4 | 24 | 2008-yil 1-sentabr | 2009-yil 15-may |
|  | 5 | 9 | 2017-yil 4-aprel | 2017-yil 30-may |



|  |  |
| --- | --- |
| Film tasmasi | *Kinematografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Bas** (ital. basso — past) — 1) erkaklarning eng past, yoʻgʻon ovozi. Baland yoki kuychan B. (ital. basso cantante) hamda past B. (basso profundo), opera amaliyotida — harakterli, hajviy B. (basso buffo) farq qilinadi. Baland B. lirik (diapazoni taxminan katta oktavadagi "sol"dan birinchi oktavadagi "fa" gacha) va dramatik (katta oktavadagi "fa" dan birinchi oktavadagi "mi"gacha) boʻladi. Past B.ning diapazoni katta oktavadagi "domi" dan — birinchi oktavadagi "remi" gacha boʻladi. Rus xorlarida oktavachi B.lar uchraydi, ular inson ovozi uchun eng past ovozdagi tovushlarni ijro eta oladi; 20-asr xonandalaridan F. Shalyapin (Rossiya), N.Gyaurov (Bolgariya), Teo Adam (Germaniya), Oʻzbekistonda H. Ismoilov, V. Grinchenko, Q. Muhiddinov va boshqalarning ovozi B: 2) koʻp ovozli musiqa asaridagi eng pastki partiya. Xorda B. birinchi (baritonlar ijro etadi) va ikkinchi (haqiqiy B.) ovozlarga boʻlinadi; 3) raqamlangan B. (basso continuo) (qarang Gomofoniya); 4) pastki registrdagi musiqa asboblari: tuba-B. kontrabas vab. shuningdek Ukraina (basolya) va Belarus (basetlya) da xalq violoncheli, Oʻzbekistonda qayta ishlangan xalq cholgʻulari — dutor—B. gʻijjak — B. va boshqa

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Ester va Mordaxay, Arent de Gelder
**Mordaxay ―** Esfir kitobining tavrotdagi qahramoni, Esfirning amakivachchasi, Navuxodonosor davrida asirga olingan va Suzax qirol saroyida kamtarona lavozimni egallagan. U Esfirining tarixida muhim rol oʻynadi, u orqali u Malika boʻldi va yahudiy xalqini takabbur va shafqatsiz Xaman tomonidan tahdid qilingan xavfdan qutqardi.

Yahudiy urf-odatlarida, yahudiylarning Purim bayrami bilan bogʻliq boʻlgan qahramonlardan biri va buyuk Majlis aʼzolaridan biri deb nomlanadi, uning qarorlari Bobil asirligidan qaytganidan keyin yahudiy xalqining hayotini belgilaydi.

Yahudiy agadik adabiyoti Mardoxeyning Bilshan laqabiga ega ekanligini tushuntiradi (Ezra 2:2, Naximiyo 7:7), yaʼni „soʻzlovchi" yoki „notiq".

Manbalar
--------

1. ↑  Мардохей // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
2. ↑  Билшан // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб. 1908—1913.
3. ↑   Билшан // Библейская энциклопедия архимандрита Никифора. — М. 1891—1892.
4. ↑   Мардохей // Библейская энциклопедия архимандрита Никифора. — М. 1891—1892.
**Dilan Aggul** (1998-yil 3-avgustda tugʻilgan) — nemis asli turkiyalik futbolchi, 2 ta yarim himoyachi. Frauen-Bundesliga klubi FSV Gütersloh 2009 va Turkiya ayollar terma jamoasi .

Dilan Aggul 1998-yil 3-avgustda Germaniyaning Yuqori Bavariyadagi Traunshteyn shahrida tugʻilgan. Uning akasi Diyor bir yosh katta edi. *Fachabitur* (universitetga kirishning ixtisoslashtirilgan malakasi) ni tugatgandan so'ng, u ovqatlanish fanlari bo'yicha masofaviy ta'lim dasturini boshladi. U ota-onasi bilan Traunshteynda katta bo'lgan. U Turkiyaning eksklyuziv fuqaroligiga ega.

Jamoalardagi faoliyati
----------------------

Futbol oʻynagan akasidan ilhom olgan Aggul ham besh yoshida futbol oʻynay boshlagan. U 2014—2015-yilgi mavsumda o'z shahridagi DJK Traunshteyn tarkibiga kirgan, u Germaniyaning Bezirksoberliga Bavariyaning 6-darajali ligasida (Bavariya okrugi yuqori ligasi) ishtirok etgan va u yerda ikkita o'yin to'plagan. Uning jamoasi yig'ilgandan so'ng, u yana yosh o'yinchi sifatida SC Vachendorfga ko'chib o'tdi. 2015—2016-yilgi mavsumda u SV Saaldorfga yo'l oldi va u erda o'zining birinchi yilidayoq jamoasining "Bavariya" ning to'rtinchi darajali ligasiga (Bavariya ayollar ligasi) ko'tarilishidan zavq oldi. U 58 marta maydonga tushdi va uch mavsumda ikkita gol urdi. 2018—2019-yilgi mavsumda 19 yoshida u Frauen-Mittelrheinliga (O'rta Reyn ayollar ligasi) musobaqasida ishtirok etadigan U 23-jamoasi Bayer 04 Leverkusen II ga o'tdi. 2019-yil 1-aprel holatiga koʻra, u 10 ta oʻyin oʻtkazib, 4 ta gol urgan. 2019-2020 yilgi mavsumda u 2-o'yinda o'ynash uchun FSV Gütersloh 2009 ga qo'shildi. Frauen-Bundesliga. Keyingi mavsumda u 2-da paydo bo'ladi. BL Nord .

Xalqaro martaba
---------------

Aggul Turkiya ayollar futbol terma jamoasiga chaqirilgan va 2018-yilning 11-noyabrida Tbilisida boʻlib oʻtgan Gruziyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida debyut qildi U Ayollar o'rtasidagi Yevro-2021 saralash bosqichining A guruhida Gollandiyaga qarshi o'yinlardan birida o'ynagan .

Manbalar
--------
Vengriyada atiga bitta AES mavjud bo'lib, unda 4 ta reaktor ishlab kelmoqda. Reaktorlar umumiy quvvati 1,9 GVtni tashkil qiladi. Bundan tashqari, mamlakatda beshinchi va oltinchi energiya bloklari qurilishi davom etmoqda.

2014-yilda ushbu davlatda atom elektr stansiyalarida ishlab chiqarilgan elektr energiyasining ulushi mamlakatdagi umumiy elektr energiyasi iste'molining 53,6 foizini tashkil etdi.

Paks AES
--------

veng.: *Paksi Atomerőmű* Vengriyadagi birinchi atom elektr stantsiyasi va u PaksPaksi Atomerőmű) Paks shahridan 5 km uzoqlikda joylashgan.

Ushbu AESning 100% ulushi MVM Magyar Villamos Művek Zrt kompaniyasiga tegishli.

VVER-440 stansiyasining to'rt bosimli suv reaktori (PWR, bosimli suv reaktori) Ijor zavodida ishlab chiqarilgan va Sovet Ittifoqida turbinalar va ushbu davrda generatorlar va boshqa uskunalar ham ishlab chiqarilgan.

Birinchi yadro reaktori 1983-yil avgust oyida, ikkinchi reaktor esa 1984-yil noyabrda ishlay boshladi.

Ishlayotgan sanoat reaktorlari
------------------------------

| Reaktor | Qurilish boshlanishi | Ishga tushirilgan yili | Rejalashtirilgan o'chirish sanasi | Quvvat, MVt | Elektr energiyasi ishlab chiqarish, GVt |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Paks 1 | 1974-yil | 1982-yil | 2032 | 500 |  ? |
| Paks 2 | 1974-yil | 1984-yil | 2034 | 470 |  ? |
| Paks 3 | 1979-yil | 1986-yil | 2036 | 500 |  ? |
| Paks 4 | 1979-yil | 1987-yil | 2037 | 470 |  ? |

Qurilayotgan reaktorlar
-----------------------

| Reaktor | Qurilish boshlanishi | Ishga tushirilgan yili | Rejalashtirilgan o'chirish sanasi | Quvvat, MVt |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Paks 5 | 2021 (reja) | 2026 | 2086 | 1200 |
| Paks 6 | 2022 (reja) | 2027 | 2087 | 1200 |

2010-yilda ochilgan Yadro energetikasi muzeyi qit’adagi noyob ixtisoslashgan muassasa sifatida umumiy atom energetikasi, shu jumladan, Paks AES tarixi haqida ham ma’lumot beradi. 2000 m² maydonda u atom elektr stantsiyasidan foydalanishda ishlatiladigan uskunalar, dunyoga mashhur olimlarning qimmatli buyumlari hamda vaqtinchalik ko'rgazmalar uchun joylarni taqdim etadi.

Eslatmalar
----------
**Vengriya-Sovet doʻstligi yodgorligi** — Moskvadagi Leningradskiy prospektida Doʻstlik bogʻida oʻrnatilgan.

Tarix
-----

1975-yilda, Vengriya Qizil Armiya tomonidan fashist bosqinchilaridan ozod qilinganining 30-yilligi sharafiga, Budapeshtda, Doʻstlik bogʻi barpo etildi va vengriya-sovet doʻstligi yodgorligi oʻrnatildi.

Yodgorlikning tantanali ochilish marosimida uning nusxasi Sovet Ittifoqiga sovgʻa qilinishi eʼlon qilindi.

Bir yarim yil oʻtgach, 1976-yil sentabr oyida Vengriya yodgorligining „egizagi" Moskvadagi Doʻstlik bogʻida daryo stantsiyasi yaqinida oʻrnatildi.

Vengriyadagi siyosiy tizimning oʻzgarishi va natijada koʻplab qadriyatlar, shu jumladan Ulugʻ Vatan urushiga boʻlgan munosabat qayta koʻrib chiqilgandan soʻng, Budapeshtning Doʻstlik bogʻidagi yodgorlik demontaj qilindi (hozir u „Yodgorliklar bogʻida", Moskva sanʼat bogʻining analogi) joylashgan. Moskvada Vengriya-Sovet doʻstligi yodgorligi bugungi kungacha oʻz oʻrnida.

Yodgorlik, 10 metrli stela boʻlib, barelyefda ikki ayol (rus va venger) osmonga kaptarlarni uchirayotgani tasvirlangan. Barelyef ostidagi yozuvda shunday deyilgan: „Abadiy vengriya-sovet doʻstligi bizning ozodligimiz va tinchligimizning garovidir!".

Havolalar
---------

* „Памятник Венгеро-советской дружбе" (ru).  www.intomoscow.ru. 28-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-iyul 2014-yil.



* „Памятник Венгероско-советской дружбе" (ru).  gidway.ru. 8-avgust 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-avgust 2014-yil.
**Jvanetskiy shartnomasi** — bu bir tomondan Polsha qiroli Yan II Kazimir va boshqa tomondan Qrim xoni Islom-Girey va Hetman Bogdan Xmelnitskiy oʻrtasida 1653-yil dekabrda Jvanetskiy shahrida tuzilgan shartnoma.

Shartlar
--------

1653-yil noyabr-dekabr boshlarida Polsha armiyasi tartibsizlashtirilgandan keyin, shahar ostida Jvanets (Dnestrning chap qirgʻogʻidagi Xotin yaqinida) bir qator omillar (ochlik, sovuqlik va natijada ruhiy holatning pastligi) tufayli qolgan Polsha boʻlinmalari Xmelnitskiy boʻlinmalari tomonidan qirgʻin qilinishi ehtimoliga duch kelishdi. Ammo Xmelnitskiyning ittifoqchilari — Qrim xoni Islom Giray qoʻmondonligi ostidagi tatar qoʻshini — aslida Xmelnitskiy otryadlarini tinchlik oʻrnatishga majbur qildi.

Shartnoma natijalari
--------------------

Qirol Yan, Kasimir Qrim xoniga, Ukrainani qirq kun davomida talon-toroj qilishga hamda polyaklarni emas, ruslarni asirga olishga ruxsat berdi.

Polsha tomoni bir qator zodagon oilalardan garovga olinganlarni taqdim etish, Jvanets shahrida qamalda boʻlgan oʻz armiyasini butunlay yoʻq qilinishini oldini oldi.

Tatar otryadlari, Yan II Kazimirdan, nafaqat Dnepr va Voliniyaning oʻrta oqimida, balki ularning otryadlari ikki asrdan koʻproq vaqt davomida boʻlmagan shimolda joylashgan hududlarga bostirib kirish huquqini oldi.

Xmelnitskiy uchun tuzilgan shartnoma 1651-yilgi Bila Tserkva shartnomasi qoidalari oʻrniga yana Zborov maqolalarini qaytardi.

Boshqa narsalar qatorida, bu kazak getmanini gubernatorning toʻgʻridan-toʻgʻri Polsha qiroliga boʻysunishidan olib tashladi va aslida Kiev, Chernigov va Bratslav viloyatlarini toʻgʻridan-toʻgʻri boʻysunishdan chiqardi.

Keyingi voqealar
----------------

1654-yil 8-yanvarda Pereyaslav Radasi natijalariga koʻra Zborov maqolalarida koʻrsatilgan hududlar Rossiya davlatiga qoʻshildi.

Manbalar
--------

1. 1 2  Yefimenko A. Ya. Іstorіya ukrainskogo naroda Vipusk 2 Peterburg 1906 str. 240
2. ↑  Yefimenko A. Ya. Іstorіya ukrainskogo naroda Vipusk 2 Peterburg 1906 str.241

Adabiyot va Manbalar
--------------------

* Zborovskiy risolasi
* Kichik rus tarixining manbalari, D. tomonidan toʻplangan. N. Bantish-Kamenskiy. — Ch. I. — M. 1858- yil
* Efimenko A. Ya. „Ukraina xalqi tarixi" 2-son °C. Peterburg 1906-yil 240-bet.
* Chernov A.V. XV-XVII asrlarda Rossiya davlatining qurolli kuchlari. — M.: Harbiy nashriyot, 1954-yil
**Miknas**, Meknes, Miknas ulzaytun— Marokashning shim,-gʻarbiy qismidagi shahar, Oʻrta Atlas togʻlari etagidagi platoda joylashgan. Miknas viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 460 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Temir yoʻl stansiyasi, shosse yoʻllari tutuni. Mamlakat shim.gʻarbiy qismining muhim iqtisodiy va qishloq xoʻjaligi rayonining savdo markazi. Oziqovqat, toʻqimachilik, yogʻochsozlik sanoati korxonalari, sement zavodi mavjud. Hunarmandchilikda quyma sopol va teridan turli buyumlar tayyorlanadi. Musulmonlar sanʼati, xalq sanʼati muzeylari bor. Shaharga 11-asrda barbarlar qabilasi tomonidan asos solingan. 17—18-asrlarda mamlakat poytaxti boʻlgan. Meʼmoriy yodgorliklardan 13— 18-asrlarda qurilgan Katta masjid va Madrasa, saroy saqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Flag of Morocco Meknès prefekturasi |
| --- |
|  |
| 
**Markazi:** Meknes |
|  |
| Munitsipalitetlar | 
* Al Machouar - Stinia
* Boufakrane
* Meknes
* Moulay Idriss Zerhoun
* Ouislane
* Toulal
 | 
 |
|  |
| Qishloq kommunalari | 
* Ain Jemaa
* Ain Karma
* Ain Orma
* Ait Ouallal
* Charqaoua
* Dar Oum Soltane
* Dkhissa
* Karmet Ben Salem
* M'Haya
* Majjate
* Mrhassiyine
* N'Zalat Bni Amar
* Oualili
* Oued Jdida
* Oued Rommane
* Sidi Abdallah Al Khayat
* Sidi Slimane Moul Al Kifane
 |

 |
**Jabal-Shammar amirligi** — 1836—1921-yillarda mavjud boʻlgan davlat, Arabiston yarim orolidagi amirlik. Poytaxti — Hoil shahri.

Tarixi
------

1818 yil oxirida Saudiyaning Diriya amirligi misrliklar tomonidan mag‘lubiyatga uchratildi. Saudiylarga vassal qaram bo‘lgan Hoil amirligida Al Ali va Al Rashid sulolalari o‘rtasida hokimiyat uchun kurash boshlandi.

1835-yilda Al-Rashid urug‘idan bo‘lgan aka-uka Abdulloh va Ubayd hukmdor Solih ibn Abd Muhsinni o‘ldirish orqali Hoilda hokimiyatni egallab oldilar. Shu bilan birga, birodarlar o‘zlarini hokimiyat uchun kurashda yordam bergan Saudiya amiri Faysal I ning vassallari sifatida tan oldilar.

Amir Muhammad I hukmronligi (1872-1897) Jabal Shammarning gullagan davri va Al Rashid urug‘ining eng katta qudratli davri edi. 1891-yil yanvarda Muhammad I Riyodni zabt etdi, u yerda Abdurrahmon ibn Faysal Al Saud unga qarshi isyon koʻtardi. Shundan so‘ng Muhammad ar-Rashid o‘zini Markaziy Arabistonning so‘zsiz hukmdori sifatida nomoyon etdi.

1897-yilda Muhammad I vafotidan keyin Rashidiylar davlatining tanazzulga uchrashi boshlandi. 1902-yilda Saudiya shahzodasi Abdul-Aziz Ar-Riyodni bosib oldi va vahobiylar davlatini tikladi. Saudiyaliklar va Rashidiylar oʻrtasida Arabistonda hukmronlik uchun uzoq davom etgan kurash boshlandi. 1906-yilning aprelida amir Abdulaziz ar-Rashid Qosimda butunlay mag‘lubiyatga uchradi va jangda halok bo‘ldi. Yangi amir uning toʻngʻich oʻgʻli Mitob II ibn Abdulaziz boʻlib, Saudiya Arabistoni bilan sulh tuzib, ularning Qosim janubidagi barcha xurujlarini tan oldi.

Birinchi jahon urushida davlat ‘‘To‘rtlar Ittifoqi,, kuchlari bilan harakat qildi.

1921-yilda amirlik Saudiya davlatiga qoʻshib olindi.

Jabal Shammar amirlari ro‘yxati
-------------------------------

* Abdulloh ibn Ali Al-Rashid (1836—1837, 1837—1847)
* Iso ibn Ubaydulloh Al-Ali (1837)
* Talol ibn Abdulloh Al-Rashid (1847—1868)
* Mitob ibn Abdulloh Al-Rashid (1868—1869)
* Bandor ibn Talol Al-Rashid (1869—1872)
* Muhammad ibn Abdulloh Al-Rashid (1872—1897)
* Abd Al-Aziz ibn Mitob Al-Rashid (1897—1906)
* Mitob ibn Abd Al-Aziz Al-Rashid (1906)
* Sulton ibn Hamud ibn Ubayd Al-Rashid (1906—1908)
* Saud ibn Xamud ibn Ubayd Al-Rashid (1908)
* Saud ibn Abd Al-Aziz Al-Rashid (1908—1920)
* Abdulloh ibn Mitob ibn Abd Al-Aziz Al-Rashid (1920—1921)
* Muhammad ibn Talol ibn Mitob Al-Rashid (1921)

Adabiyot
--------

* *Васильев А. М.* История Саудовской Аравии от середины XVIII века до конца XX века. — M. 1994.
**Agadir** — Marokashdagi shahar, Atlantika okeani sohilidagi port. Agadir provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 700 ming kishidan ortiq. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Baliq konserva va sement ishlab chiqarish va boshqa korxonalari bor. Dengiz boʻyi turizmi va istirohat markazi. Shaharga 16-asrda asos solingan. A. 1911-yilgi xalqaro nizo — Marokashda Germaniya bilan Fransiyaning raqobati tufayli kelib chiqqan voqealar bilan mashhur. 1960-yil zilzilada shahar qattiq shikastlangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Flag of Morocco Agadir-Ida Ou Tanane prefekturasi |
| --- |
|  |
| 
**Markazi:** Agadir |
|  |
| Munitsipalitetlar | 
Agadir | 
 |
|  |
| Qishloq kommunalari | 
* Amskroud
* Aourir
* Aqesri
* Aziar
* Drarga
* Idmine
* Imouzzer
* Imsouane
* Tadrart
* Taghazout
* Tamri
* Tiqqi
 |

 |
**Afgʻoniston Islom Davlati** (pushtucha: *دولت اسلامی افغانستان*, *Dawlat-i Islāmī-yi Afghānistan*, dariycha: *دا افغانستان اسلامی دولت*, *Da Afghanistan Islami Dowlat*) — Afgʻoniston hududida 1992-yil apreldan 2001-yil dekabrigacha mavjud boʻlgan davlat.

Urushning borishi (1992—2001-yillar)
Fraksiya nazoratiKobuldagi fraksiya nazorati (1992-yil)Najibulloh qulagandan keyingi fraksiyalar (1992-yil)Tolibon Kobulni bosib olgandan keyingi fraksiyalar (1996-yil)Tolibon-Shimoliy alyans urushi (2000-yil)

Tarixi
------

U Najibulloh xalq demokratik hukumati qulagandan keyin va Jihod Kengashi vakili boʻlgan afgʻon mujohidlari hokimiyatga kelganidan keyin fuqarolar urushi natijasida yuzaga kelgan davlat (Mujohidlarning oʻtish davri kengashi).

1992-yil 28-apreldan 28-iyungacha Afgʻoniston Islom Davlati prezidenti Sabhatulloh Mujaddiy edi. Keyinchalik oliy davlat lavozimini Burhoniddin Rabboniy egalladi.

1996-yil sentabrida Kobul davlati poytaxti, shuningdek, Afgʻoniston hududining katta qismi Tolibon tomonidan bosib olindi. Uning rahbarlari mamlakatda Afgʻoniston Islom Amirligini eʼlon qildilar, uning haqiqiy poytaxti Mulla Umarning qarorgohi - Qandahor shahri boʻlgan. Biroq mamlakat shimolidagi Shimoliy alyans kuchlariga rahbarlik qilgan Burhoniddin Rabboniy 2001-yil dekabrigacha xalqaro hamjamiyat tomonidan Afg‘oniston Islomiy Davlatining qonuniy prezidenti sifatida tan olindi. Xalqaro terrorizmda ayblangan Tolibon hukmronligi Shimoliy alyans qurolli kuchlarining AQSH qoʻshinlari tomonidan qoʻllab-quvvatlangan hujumi ostida tugadi (Afgʻonistondagi "Bardoshli erkinlik" operatsiyasi).

2001-yil 22-dekabrda Rabboniy AID prezidenti lavozimini tark etdi. Ayni paytda Afg‘oniston siyosiy arboblarining Bonn konferensiyasi yakunlariga ko‘ra, uning raisi Hamid Karzay boshchiligida Afg‘oniston Muvaqqat ma’muriyati tuzildi.

Manba
-----

* Afgʻoniston Islom Davlati
**Florida Jordanella** (lotincha: *Jordanella floridae*) — Florida yarim orolida (Shimoliy Amerika) botqoqlarda va suv havzalarida yashovchi sazan turlari oilasiga mansub nurli baliqlar turi. Akvarium baliqlari.

Tavsif
------

Florida Jordanella oʻzining qisqa, zich tanasi va katta boshi bilan ajralib turadi. Voyaga yetgan erkak baliqlar rangning goʻzalligi bilan ajralib turadi. Ayol baliqning rangi deyarli bir xil. Ularning uzunligi 6 sm. Jordanellalar koʻpincha sakrab oʻtayotgandek silkinib harakat qiladilar.

Saqlash
-------

Akvariumda, tuproq — qum, baʼzi joylarda boshpana uchun oʻsimliklarning chakalakzorlari bolishi kerak. Suv parametrlari: harorat 17-24°C, haroratning kechasi oʻzgarishini taʼkidlaydi (17)°C) va kunduzi (23 °C) baliqqa ijobiy taʼsir qiladi), Suvning qattiqligi 10-20 °dH, pH 7-7,5.

Oziqlantirish
-------------

Baliqning oʻziga xos xususiyati shundaki, u asosan oʻtxoʻr hisoblanadi. Garchi u faqat oʻsimlik ovqatlari bilan taʼminlanishi mumkin boʻlsa-da, bir oz jonli oziq-ovqat qoʻshish yaxshidir. Jordanellalar bilan akvariumda faqat qattiq barglari boʻlgan oʻsimliklar ekilgan, chunki baliqlar boshqa oʻsimliklarni kemirib, yeyishadi. Kattaroq baliqlar dafniya bilan oziqlanadilar.

Naslchilik
----------

Urugʻlanishga tayyor boʻlgan urgʻochilarda qora dogʻlar naqshlari oqarib ketadi va qorin yumaloq boʻladi. Ulardan baʼzilari qumda teshik qazishadi. Urgʻochil (300 donagacha) qum yoki oʻsimliklarga tashlanadi. Urugʻlantirishdan keyin urgʻochi olib tashlanadi va erkak tuxumlarga gʻamxoʻrlik qiladi. Inkubatsiya davri 3-7 kun davom etadi.

Moslik
------

Tetralar, yo'lbars tikanlari, rasboralar, plekostomuses bilan saqlanishi mumkin.

Agressiv yirik baliqlar va uzun qanotli baliqlar birga saqlanish mumkin emas.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
**"Nasyonal" Futbol Klubi** (isp.: *Club Nacional de Football*)— Urugvayning yetakchi futbol jamoasi. 46 marta mamlakat chempioni, 3 marta Libertadores kubogi va Interkontinental kubogi chempioni.

Tarix
-----

Klubga 1899-yil 14-may Montevideo shahrida tashkil etilgan, 1901-yildan boshlab Urugvay birinchi ligasining doimiy vakili. Oʻsha yili jamoa orasida mavsumni ikkinchi pogʻonada yakunladi. Oradan bir mavsum o’tgach, 1902 yilda, Nasyonal oʻzining birinchi chempionlik unvoniga erishadi. Prezident Xose Mariya Delgadoning boshchiligida, Nasyonal Rio de la Plataning etakchi klublaridan biri bo'ldi.

1939 va 1943 yillarda ichki chempionatni ketma-ket besh marta yutgan edilar.

1971 yilda klub **Libertadores kubogi**, **Inter-Amerikalik kubogi** va **Qit'alararo kubok** ni birinchi marta yutgan edilar.

Yutuqlari
---------

* **Urugvay chempioni (46):**
	+ 1902, 1903, 1912, 1915, 1916, 1917, 1919, 1920, 1922, 1923, 1924, 1933, 1934, 1939, 1940, 1941, 1942, 1943, 1946, 1947, 1950, 1952, 1955, 1956, 1957, 1963, 1966, 1969, 1970, 1971, 1972, 1977, 1980, 1983, 1992, 1998, 2000, 2001, 2002, 2005, 2005/6, 2008/9, 2010/11, 2011/12, 2014/15, 2016.
* **Libertadores kubogi chempioni (3):**
	+ 1971, 1980, 1988.
* **Qit'alararo kubogi chempioni (3):**
	+ 1971, 1980, 1988.
* **Inter-Amerikalik kubogi chempioni (2):**
	+ 1972, 1989.
* **Janubiy Amerikalik Re-kubogi chempioni (1):**
	+ 1989.

Stadion
-------

Gran Parque Central Stadion
***Gran Parque Central*** (Oʻzb.: Buyuk Markaziy Park) koʻp maqsadli stadion boʻlib, asosan futbol oʻyinlari boʻlib oʻtadi, Nasyonal futbol klubining uy stadioni hisoblanadi. Stadion 1900-yili qurib bitkazilgan va 2004-yili to'liq kapital rekonstruksiya qilingan. 26.500 muxlisni o'z bag'riga sig'dira oladi.
Ushbu stadionda 1930-yilgi Jahon Chempionatining dastlabki uchrashuvga oʻyinlari oʻtkazilgan.

Nasyonalning Mashhur Futbolchilari
----------------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| * URU Luis Suárez
* URU José Santamaría
* URU Diego Godín
* URU Jorge Fucile
 | * URU Sebastián Coates
* URU Fernando Muslera
* URU Nicolás Lodeiro
* URU Álvaro González
 |

Havolalar
---------

* Klub rasmiy veb-sayti (*Ispan tilida*)