recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Glikoliz** (yun. Clylys — shirin va lysis — parchalanish) — uglevodlar (asosan glyukoza)tt sut kislotasigacha anaerob parchalanish jarayoni; bijgʻishning bir turi. G.da ajralib chiqqan energiya adenozintrifosfat (ATF) ning fosfat bogʻlari energiyasiga aylanadi. Bu jarayonda 6 uglerodli qand — D-glyukoza hujayraning asosiy "yonilgʻi"si hisoblanadi. G.da gomofermentativ sut kislotali va spirtli bijgʻish muhim ahamiyatga ega. Birinchi holda 6 uglerodli glyukoza 2 molekula 3 uglerodli sut kislotasigacha parchalanadi. G.ning bu xili koʻpchilik mikroorganizmlar va yuksak hayvonlar, jumladan sut emizuvchilar organizmida sodir boʻladi. Spirtli bijgʻishda 6 uglerodli glyukoza molekulasi 2 ta 2 uglerodli etanol (S2N5ON)ga v 2 molekula uglerod (1U)-oksid (SO2) gacha parchalanadi. G. jarayoni 2 bosqichda amalga oshadi. 1-bosqichda oddiy qandlar toʻplanadi va ular glitserinalde-gidfosfatga aylanib, ATF sarf boʻladi; 2-bosqichda oksidlanish-qaytarilish reaksiyasi tufayli ATF hamda sut kislotasi hosil boʻladi. G.ning ketma-ket reaksiyalarini 11 ta ferment katalizlaydi. Bu fermentlarni erigan holda ajratib olish mumkin. G.ning tayyorgarlik bosqichida har xil uglevodlar ATF hisobiga fosforlanadi va glitserinaldegid-3-fosfat hosil boʻladi. G.ning 2-bosqichi hamma uglevodlar uchun umumiy boʻlib, unda ADF oksidlanish-qaytarilish reaksiyalarida energiya jamgʻarilishi tufayli ATF gacha fosforlanadi. G. ketma-ket boradigan 3 xil reaksiyalar: glyukoza-uglerod skeletining buzilib sut kislotasi hosil boʻlishi; anorganik fosfat ning ATF ning oxirgi guruhiga aylanishi; oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari, yaʼni elektronlar oʻtkazish yoʻlidan iborat. G.da glyukoza molekulasidagi kimyoviy energiyaning juda oz qismi ajraladi. Kislorodli bosqichda glyukoza oxirgi mahsulot — SO2 va N2O gacha parchalanib, ancha koʻp miqdordagi energiya ajralib chiqadi. G.da nafas olishga nisbatan kam energiya ajralishi glyukozaga oʻxshash murakkab modda — sut kislotasi xrsil boʻlishi bilan bogʻliq. Shuning uchun sut kislotasining oksidlanish darajasi glyukozaning oksidlanish darajasiga teng. Muskullar qisqarganda sut kislotasi koʻpayib, glikogen kamayadi. Bu hol muskul qisqarishida G. energiya manbai boʻlishini koʻrsatadi. Baʼzan G. zaxiralari bilan ishlov berilganda ham muskul qisqaraveradi. Shu boisdan G.ning oʻzi muskul qisqarishida hal qiluvchi ahamiyatga ega emas. Skelet muskullari uchun G. asosiy energiya manbai hisoblanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kuvandykskiy tumani** (ruscha: *Куванды́кский райо́н*) — Rossiyaning Orenburg viloyatidagi oʻttiz beshtadan biri, maʼmuriy tuman (Tumanning maydoni 6,000 square kilometer (2,300 mi²). Maʼmuriy markazi — Kuvandykskiy shahri (maʼmuriy jihatdan tuman tarkibiga kirmaydi). Aholisi: 19 545 (2010-yilgi aholi ro'yxati); 24 431 (2002-yil aholini ro'yxatga olish)

Ma'muriy va munitsipal maqomi
-----------------------------

Kuvandykskiy tumani maʼmuriy boʻlinishi boʻyicha viloyatdagi oʻttiz beshta tumandan biridir. Kuvandik shahri tumanlar bilan teng maqomga ega boʻlgan maʼmuriy birlik sifatida alohida tarkibiga kirganiga qaramay uning maʼmuriy markazi boʻlib xizmat qiladi.

Tuman hududi va Kuvandykskiy shaharchasi hududi munitsipal bo'linma sifatida birgalikda Kuvandykskiy shahar okrugi sifatida birlashtirilgan. 2015-yil 1-mayda tuman Kuvandykskiy shahar okrugi, Kuvandykskiy shaharchasi esa Kuvandykskiy shahar posyolkasi sifatida birlashtirildi.

1. 1 2 3  Law #1370/276-IV-OZ
2. ↑  „General Information" (russian).  Kuvandyksky District. 22-sentabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-avgust 2016-yil.
3. ↑  *ru Federal State Statistics Service.* „ru:Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1" [2010 All-ru Population Census, vol. 1] (ru).  Federal State Statistics Service (2011).
4. ↑  Law #2367/495-IV-OZ
5. ↑  Law #3029/834-V-OZ
**iPadOS 16** — bu Apple tomonidan iPad planshet kompyuterlari uchun ishlab chiqilgan iPadOS operatsion tizimining toʻrtinchi va yaqinlashib kelayotgan yirik versiyasidir. IPadOS 15 ning vorisi ekani kompaniyaning 2022-yil 6-iyun kuni boʻlib oʻtgan Butunjahon dasturchilar konferensiyasida (WWDC) iOS 16, macOS Ventura, watchOS 9 va tvOS 16 bilan birga eʼlon qilindi. U koʻp vazifalarni va operatsion tizimning boshqa koʻplab jihatlarini takomillashtirish, koʻplab yangi xususiyatlarni oldi.

IPadOS 16 ning ommaviy versiyasi 2022-yil oxirida, ommaviy beta-versiyasi esa iyul oyida chiqarilishi kutilmoqda.

Tarix
-----

### Yangilanishlar

iPadOS 16 ning birinchi ishlab chiquvchi beta-versiyasi 2022-yil 6-iyun kuni chiqarilgan.

| Versiya | Qurmoq | Ishlab chiqarilish sanasi | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 16.0 beta | 20A5283p | 2022-yil 6-iyun | iOS va iPadOS 16 Beta-versiyasi haqida eslatmalar |

Afsona:  Past  **Current**  Beta

Xususiyatlari
-------------

### Ob-havo

Ob- havo ilovasining versiyasi qoʻshildi.

Qoʻllab-quvvatlanadigan qurilmalar
----------------------------------

iPadOS 16 2015-yil oxirida yoki undan keyin chiqarilgan va A9 yoki A9X yoki undan yangiroq chiplari bilan, 2014-yil oxiri va 2015-yil oxirida chiqarilgan iPad-lar hamda A8 yoki A8X chiplari, ayniqsa iPad Air 2 va iPad Mini 4 -da qoʻllab-quvvatlanadi. Bu, shuningdek, Apple ikkinchi marta eski 64-bitli iPad-larni qoʻllab-quvvatlashni toʻxtatganini anglatadi. Roʻyxatga quyidagilar kiradi:

* iPad Air (3-avlod)
* iPad Air (4-avlod)
* iPad Air (5-avlod)
* iPad (5-avlod)
* iPad (6-avlod)
* iPad (7-avlod)
* iPad (8-avlod)
* iPad (9-avlod)
* iPad Mini (5-avlod)
* iPad Mini (6-avlod)
* iPad Pro (1-avlod)
* iPad Pro (2-avlod)
* iPad Pro (3-avlod)
* iPad Pro (4-avlod)
* iPad Pro (5-avlod)

Yana qarang
-----------

* iOS 16
* macOS Ventura
* watchOS 9

Manbalar
--------

1. ↑  *Burns.* „iPadOS 15 announced at WWDC, features improved multitasking and surprising Swift Playgrounds features". *TechCrunch* (7-iyun 2021-yil). 7-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyun 2021-yil.
2. ↑  *Cipriani.* „iOS 15 and iPadOS 15: How to download and install Apple's latest software". *CNET* (7-iyun 2021-yil). 7-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyun 2021-yil.
Хубилай
**Xubilay**, Qubilay (1210-1294) — Moʻgʻullar davlati hukmdori, qoon (1260—94). Tulixonning 4oʻgʻli, Chingizxoining nabirasi. Onasi — Surquktani kerayt qabilasi begi Vanxon Toʻgʻril (Oʻnxon)ning jiyani boʻlgan. 1251 yilda X. moʻgul zodagonlarining buyuk qurultoyida raislik vazifasini ado etgan. Shu paytdan eʼtiboran u Munke qoon farmoniga muvofiq, moʻgʻullar tomonidan bosib olingan Xitoy yerlarini boshqargan. Pekin shahridan taxminan 550 km shim.da Kaypin shahrini barpo etgan, u keyinchalik Shandu deb atalgan. Munke vafotidan soʻng (1259) X. va uning ukasi Ariqbuqo oʻrtasida taxt uchun kurash boshlangan. 1260 yil X. oʻzini xoqon deb eʼlon qilgan va oʻz poytaxtini Kaypinga koʻchirgan. X. 1260 yilning kuzida xos Moʻgʻuliston hukmdori Ariqbuqo poytaxti Qoraqurumni qoʻlga kiritgan. X.ga qarshi olib borilgan harbiy harakatlarda magʻlubiyatga uchragan Ariqbuqo 1264 y. unga taslim boʻlgan. 1271 yilda X. hozirgi Pekin yaqinida yangi poytaxt qurgan va unga Xonbalgʻasun (xoqon shahri) deb nom bergan. Moʻgʻullar sulolasini esa Yuan nomi bilan yurita boshlagan. 1266 yilda X. ilk bor Yaponiyaga elchi yuborgan. Ayni chogʻda uning buyrugʻiga binoan, koreys ustalari tomonidan mingta yogʻoch kemalar qurib tugatilgan. 1270 y. 2marta Yaponiyaga elchilar joʻnatilgan. 1279 y. Jan. Sun davlati yoʻq qilingan va Xitoy mamlakati butunlay moʻgʻullar tasarrufiga kirgan. 1280 y. Yaponiyaga bostirib kirishga harakat qilingan. Lekin Yaponiya qirgʻoklarida yuzaga kelgan kuchli dovul tufayli bu yurish muvaffaqiyatsiz yakunlangan. 1283 yilda Birma bosib olingan. 1258, 1285 va 1287 yillarda X. Annam (Vyetnam) yerlariga suqilib kirgan. Bu yurishlar paytida moʻgʻul armiyasi jangovar fillardan jangda foydalanishni oʻrgangan. 1293 yilda Indoneziyaning Yava va boshqa orollaridagi davlatlar Yuan sulolasiga boʻysundirilgan. 1264 yildan umrining oxirigacha X. Ariqbuqo siyosatini qoʻllabquvvatlagan. Qaydu noʻyon (Oʻqtoy qoon nabirasi) isyoniga qarshi kurash olib borgan. X. zamonida uning hukmiga asosan, qogʻoz pullar muomalaga kiritilgan, toʻplar quyish yoʻlga koʻyilgan, aloqa yoʻllari rivojlangan, yomxonalar barpo etilgan. Xitoyda qoramol hamda otlar zotlarini yaratishga alohida eʼtibor qaratilgan. X. farmoniga kura, kvadrat shaklli yozuv ixtiro qilingan. X. Tibet lamasi Pagbani davlat maslahatchisi etib tayinlaydi. Harbiy sanʼat bobida u Marko Polo singari yevropaliklar xizmatidan foydalangan. Moʻgʻullarning xitoylashuviga qarshi choratadbirlar koʻrgan. U Xitoyda koʻpdankoʻp budda ibodatxonalari barpo etgan. Manbalarning dalolat berishicha, X.ning 12 oʻgʻli boʻlgan. X. sulola taxtini nevarasi Temur xoqonga qoldirgan.

Ad.:Rashid adDin, Sbornik letopisey, t.2, M.L. 1960; Bichurin N.Ya. Sobraniye svedeniy o narodax, obitavshix v Sredney Azii v drevniye vremena, t.2, M.— L. 1950.

Hamidulla Dadaboyev.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xudo onasining ikonasi „Hodegetriya"** ― 13-asrning qadimgi rus belgisidir. U Ryazan tarixiy-arxitektura muzey-qoʻriqxonasi kollektsiyasida.

Afsonaga koʻra, Xudoning onasi Xodegetriya tasviri tushirilgan ikona Ryazan erlariga 13-asrning boshlarida (1225-yildan kechikmay) Athosdan yepiskop Evfrosin tomonidan olib kelingan va birinchi boʻlib Assob soborida saqlangan. Ryazan va Pereslavl-Ryazan shahrida Batu Xon tomonidan shahar vayron qilinganidan keyin.

Ikonka muzey kollektsiyasiga Ryazan yeparxiyasining qadimiy omboridan kelgan. 1989-yilda akademik I nomidagi VKhNRTSda tiklangan. E. Grabar restavrator Galina Klokova tomonidan.

Tavsif
------

Belgi ikki tomonlama — Havoriylarga teng boʻlgan Konstantin va Yelenaning orqa tomonida (18-19-asrlar yozuvlari bilan yopishtirilgan tuvalda 17-asrning rasmi).

Belgining 13-asrga toʻgʻri kelishi tarafdori boʻlib, ilohiy goʻdakning kiyimlarida orpiment bilan yozilgan yordam va Bokira qizning xaritasida yulduzcha qimmatbaho toshlardan yasalgandek yozilgan boʻlib, u piktogrammalarga mos keladi. moʻgʻullardan oldingi davrga oid.

Xudoning onasi va ilohiy chaqaloqning yuzlarida Podnovitel gessosining koʻplab qoʻshimchalari mavjud. Qayta tiklash paytida Bokira qizning yuzi yozuvlardan tozalandi.

Belgining asl kumush foni saqlanmagan, uning kichik boʻlaklari Xudo onasining oʻng yelkasida va Masihning halosida joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Klokova G. S. Ikona „Bogomater Odigitriya" iz Ryazanskogo istoriko-arxitekturnogo muzeya-zapovednika.— V sb.: Pamyatniki russkogo iskusstva. Issledovaniya i restavratsiya. M. 1987. S. 8
2. 1 2 3  *Искусство рязанских земель*, М. 1993 — 11 bet.
3. ↑  *Искусство рязанских земель*, М. 1993 — 18 bet.
4. ↑  „Икона «Богоматерь Одигитрия»". 30-sentabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-oktabr 2018-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Klokova G.S. Ryazan tarixiy-arxitektura muzey-qoʻriqxonasidan Xudoning onasi Xodegetriyaning ikonasi. — In: Rus sanʼati yodgorliklari. Tadqiqot va tiklash. M. 1987, b. 3-9.
**Koʻz kasalliklari** — ko'z soqqasi, qovoq, konʼyunktiva, koʻz yoshi aʼzolari va koʻz kosasi kasalliklari. Yaqindan va uzoqdan koʻrolmaslik, koʻz astigmatizm ham koʻz kasalliklariga kiradi. Koʻz kasalliklari tugʻma va hayotda orttirilgan, yuqumli va yuqumsiz, oʻtkir va surunkali, bitta yoki ikkala koʻzda boʻladi. Organizmning umumiy kasalliklari: infeksion (sil, zaxm, revmatizm, gripp, difteriya, tiflar va boshqalar), parazitar (har xil gelmintlar, mas, exinokokklar qoʻzgʻatadigan), endokrin (qandli diabet va h.k.), qon tomir (gipertoniya kasalligi va boshqalar) kasalliklari, qon kasalliklari (leykoz), oʻsmalar (rak, sarkoma va boshqalar), markaziy nerv sistemasi kasalliklari (meningit, miya oʻsmasi), shuningdek, burun boʻshligidagi patologik jarayonning atrofga tarqalishi koʻz kasalliklariga sabab boʻladi. Koʻzga infeksiya tushishi, mexanik, kimyoviy (kislota va ishqorlar) va fizik omillar (issiqlik, yorugʻlik, radioaktiv nur)dan shikast yetishi ham koʻz kasalliklariga olib keladi. Glaukoma, traxoma kabi kasalliklarda, koʻz ogʻir shikastlanganda va kuyganda, koʻrish nervi atrofi yaxshi kishi vaqtida davolanmasa, koʻr boʻlib qolishi mumkin. Koʻz kasalliklarining paydo boʻlish sabablari, davosi va oldini olish masalalarini oftalmologiya oʻrganadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xudoning onasi (Bibi Maryam), Moldaviya ikonasi** — Afonda avliyo Ioann Predtechi Moldaviya Skitida joylashgan, Muqaddas Xudoning onasi (Bibi Maryam)ning moʻjizaviy ikonasidir. Ushbu ikonani nishonlash 12 (25)-iyulda boʻlib oʻtadi.

Tarixi
------

Afsonaga koʻra, 1863-yilda Moldaviya Skiti igumeni Moldaviyada boʻlganida, monastir uchun Muqaddas Xudoning onasi (Bibi Maryam) ikonasini buyurtma qilish uchun taqvodor rassom topmoqchi boʻlgan. Yassi shahrida u keksa bir rassomni topadi va undan ikonani yolgʻiz qolib faqat och qoringa chizishni soʻraydi. Rassom ish boshlaydi, lekin u Xudoning onasi va Najotkorning yuzini tasvirlay olmaydi. Rohiblarning maslahati bilan rassom roʻza tutishni va ibodat qilishni boshlaydi. Bir kuni ertalab ibodatdan keyin u ustaxonaga qaytib keladi va Xudoning onasi va chaqaloq Isoning yuzlarining tasviri oʻz-oʻzidan paydo boʻlib qolganligini koʻradi. Moʻjiza haqidagi mish-mish iymonlilar orasida tez tarqaladi va odamlar muqaddas suratga sigʻinish uchun toʻplana boshlaydilar. Shundan soʻng, ikona oʻzining moʻjizalari bilan mashhurlikka erishgan.

Bu ikona Moldaviya Afon ikonasi va Ruminiya ikonasi deb ham ataladi.

Yana qarang
-----------

* Xudo onasining Moldaviya belgisi

Manbalar
--------

1. ↑  *Buxarev I.* Moldavanskaya chudotvornaya ikona Presvyatoy Bogoroditsi // Svyataya Rus. Ensiklopedicheskiy slovar russkoy sivilizatsii. — M. 2000.
2. ↑  *Yevgeniy Poselyanin.* Bogomater. Opisanie Yee zemnoy jizni i chudotvornix ikon. 12-iyulya. Moldavskaya Afonskaya ikona.
3. ↑  *Yevgeniy Poselyanin.* Bogomater. Opisanie Yee zemnoy jizni i chudotvornix ikon. 13 marta. Moldavskaya ikona.

Adabiyotlar
-----------

* Buxarev I. Moldavanskaya chudotvornaya ikona Presvyatoy Bogoroditsi // Svyataya Rus. Ensiklopedicheskiy slovar russkoy sivilizatsii. — M. 2000.
**Koʻrish pigmenti** - koʻz toʻr pardasining yorugʻlik sezuvchi hujayralari — tayoqchalar va kolbachalardagi struktur-funksional birlik. Koʻrinadigan yorugʻlik kvantlari Koʻrish pigmentida yutiladi. Koʻrish pigmenti molekulasi yorugʻlik yutadigan xromofor va ogtsin (oqsil va fosfolipidlar kompleksi)dan iborat. Vitamin A va A2 aldegid (retinal) yoki 32-degidroretinal barcha Koʻrish pigmenti uchun xromofor boʻla oladi. Koʻrish pigmentining quyidagi turlari bor: koʻrish purpuri (rodopsin), iodopsin, porfiropsin, sianops in. Retinaning fotoizomerdanishi koʻrish mexanizmida birlamchi fotokimyoviy zveno hisoblanadi. Egilgan retinal yorugʻlik taʼsirida yassi shaklga kiradi. Keyin koʻrish retseptori signalini vujudga keltiruvchi jarayonlar boshlanadi. Bu signal sivapelar orqali toʻr pardaning navbatdagi nerv elementlari — binolyar va ganglioz xujayralarga oʻtadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ayollar mehnati** – Xotin-qizlar mehnati. Asosan mehnat faoliyati bilan ayollar shug'ullanadilar, qizalar esa o'qishlar o'zing faoliyatidan tashqari vaqtlari qarab mehnat bilan shug'ullanishi mumkin. Ayollarning mehnati turli xil bo'ladi.

Ayollar turli davrlarda har xil mehnat qilganlar. Mehnat turlari :og'ir yoki yengil mehnat ishlari bo'lingani uchun oddiylik bilan ajratish munkin. Bu borada yurtimizda ayollar mehnatlarini qo'llab quvvatlash maqsadida juda katta ishlar olib borilmoqda. Barcha ayollarni rag'batlantirish maqsadida juda ko'p choralar tadbirlar ko'rsatilmoqda.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Koʻrish organlari** - odam va hayvonlarning yorugʻ sezadigan organlari. Barcha umurtqali va koʻpchilik umurtqasiz hayvonlarda boʻladi. Koʻp hujayrali hayvonlar Koʻrish organlarining asosiy elementi sezgir hujayralar — fotoretseptorlar hisoblanadi. Ularning periferik (chetki) uchi yorugʻlikni qabul qiladi. Fotoretseptorlar umurtqali hayvonlarda qadahcha yoki tayoqcha shaklida. Koʻrish organlari koʻpchilik hayvonlarning boshida joylashgan boʻlib, koʻrish nervlari orqali bosh miya bilan bogʻlangan. Oddiy Koʻrish organlari epiteliy hujayralari orasida joylashgan ayrim koʻrish hujayralaridan iborat (mas, yomgʻir chuvalchanglari). Oddiy Koʻrish organlari faqat yorugʻlikni sezadi, buyumlarni farq qilmaydi. Evolyasiya jarayonida tarqoq koʻrish hujayralari bir joyga toʻplanib, teri ostiga botib kirishi, pigment ekranlari, yorugʻlikni sindirib toʻr qavatga tushiradigan, akkomodatsiyalovchi, koʻzni harakatlantiruvchi, uni muhofaza qiluvchi va boshqa moslamalar paydo boʻlishi tufayli Koʻrish organlari mukammallashib borgan. Ayrim boʻshliqichlilar, tuban chuvalchanglar, bir hujayralilarda Koʻrish organlari oddiy koʻz dogʻlaridan iborat. Keyinchalik koʻrish dogʻlari takomillasha borib, pufaksimon yoki qadahsimon shaklga kiradi (baʼzi boʻshliqichlilar va mollyuskalar), pufak yorugʻlik sindiruvchi dirildoq shishasimon tana bilan toʻla boʻladi. Koʻpchilik boʻgʻimoyoqlilarning Koʻrish organlari fasetkali koʻzdan iborat. Faset-kali koʻz narsalar shaklini farq qiladi. Odamlar va umurtqali hayvonlar, baʼzi umurtqasizlar (boshoyoqli mollyuskalar) koʻzi ayniqsa yaxshi rivojlangan boʻlib, kamerali koʻzlar deyiladi.

Yana q.
-------

* Koʻz
* Koʻrlik
* Koʻrish nervi

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
"KOSPAS—SARSAT" — dengiz kemalari va samolyotlarga oʻrnatilgan va avariya holatlarida yordamga chaqiradigan radiosignallar koordinatalarini aniqlaydigan Yer sunʼiy yoʻldoshlari (YESY) tizimi nomi; kosmik fazodan tinchlik maqsadlarida foydalanish va ularni tadqiq etish boʻyicha SSSR va AQSH oʻrtasida tuzilgan shartnoma asosida qurilgan. "K. — S." tizimining "kospas" qismi SSSRning Dengiz floti vazirligining buyurtmasi, "sarsat" qismi esa AQSH (NASA, R. Garvard nomidagi markaz), Kanada (Aloqa vazirligi) va Fransiya (Kosmik tadqiqotlar milliy markazi) ning buyurtmalari asosida shakllangan. Qutb yaqinidagi doiraviy orbitalarda parvoz qiladigan YESYlari, avariya holatidagi radiobuy, axborotlarni kabul qilish punktlari, tizim markazlarini oʻz ichiga oladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
AYOLLAR (AN’ANAVIY) ANSAM-BLLARI – xotin-qizlardan tashkil topgan ashula-raqs yoki ashula-cholgʻu an-sambllar; qadimdan oʻzbek milliy musiqa ijrochiligi rivoji jarayonida yuzaga kelgan. Odatda 3–4 ayol xonanda, sozanda va raqqosalarni birlashtiradi. Repertu-ari oʻzbek xalqi musiqa merosining boy an’analari va xususan mahalliy musiqiy uslub (sheva)larga tayangan. Bunday an-sambllar turli vohalarga xos ijrochilar 202– yallachi (Fargʻona vodiysi), sozanda (Buxoro), xalfa (Xorazm) va hokazo nomlar bilan ham yuritilgan. A. (a.) a. odatda tuy va boshqa marosimlar, turli xil sayillarda oʻz qoʻshiq-raqslarini omma oʻrtasida ijro etib kelgan. Oʻzbekistonda ayollarning professional va havaskorlik tarzidagi zamonaviy ansambllardan tashqari, davlat professional (dutorchi qizlar, garmoniy qizlar va boshqalar), havaskor folklor ("Yor-yor" – Namangan, "Noza-nin"–Buxoro, "Gulyor"– Toshkent vilo-yati, "Quvasoy yor-yori", "Onaxonlar"– Fargʻona, "Omon yor"–Qoʻqon va boshqalar) an-sambllari mavjud.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Mutatsiya (maʼnolari).

|  |
| --- |
| Biologiya |
| **Evolutsiya** |
| Hayot daraxtiHayot daraxti |
| Mexanizm va jarayonlari |
| Moslashish
Genetik dreyf
Gen koʻchishi
Mutatsiya
Tabiiy tanlanish
Turlanish |
| Tadqiqotlar va tarix |
| Dalillar
Tarixi
Zamonaviy sintez
Ijtimoiy taʼsiri |
| Evolutsion biologiya sohalari |
| Kladistika
Ekologik genetika
Evolutsion rivojlanish
Odam evolutsiyasi
Molekular evolutsiya
Filogenetika
Populatsion genetika |

**Mutatsiya** (lotincha: *mutare* — "oʻzgarish, almashish") organizmlar genetik moddasining asos juftlaridagi oʻzgarishdir. Mutatsiyaga hujayra boʻlinishi paytidagi genetik modda koʻchirilishi xatosi, ultrabinafsha yoki ionlashtiruvchi nurlanish, kimyoviy mutagenlar, viruslar yoki hujayra nazorati ostida roʻy beruvchi jarayonlar (masalan, gipermutatsiya) sabab boʻlishi mumkin. Mutatsiy aslida genetik materialning oʻzgarishlari hisoblanadi. Organizmlarda kuzatiladigan mutatsiya ayrim hollarda zararli boʻlib organizmning qaysidir funksiyasining buzilishi bilan xarakterlanadi; xamirturush bilan oʻtkazilgan tadqiqotlar zararli mutatsiyalar jami (zararli, neytral va foydali) mutatsiyalarning 7-12% ini tashkil etishini koʻrsatdi. Mutatsiyalar qayerda hosil boʻlishiga koʻra bir necha guruhlarga boʻlinadi. Asosan gen, xromosoma, genom va sitoplazmatik mutatsiyalar kuzatiladi. Mutatsiyalar hosil boʻlishida yuqorida aytilganidek bir qancha tashqi va ichki omillar sababchi boʻladilar. Tabiatda mutatsiyalar doimo yuz beradi va ular evolutsiyaning birlamchi asosiy omili deb qaraladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Doniger SW; Kim HS; Swain D; et al. (2008). Pritchard, Jonathan K. (muh.). „A Catalog of Neutral and Deleterious Polymorphism in Yeast". *PLoS Genet*. 4-jild, № 8. e1000183-bet. doi:10.1371/journal.pgen.1000183. PMC 2515631. PMID 18769710. `{{cite magazine}}`: Unknown parameter `|author-separator=` ignored (yordam); Unknown parameter `|month=` ignored (yordam)
2. ↑  *Mutation rates among RNA viruses*, 2013-03-13da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2011-06-27

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Dilofus*** — bibionidae oilasiga mansub dipter hasharotlar turkumi. 200 dan ortiq turlari. Hamma joyda topilgan.

Tarqatish
---------

Dunyoning hamma joylarida topilgan. Turlarning aksariyati quyidagi mintaqalarda maʼlum: Neotropik - 80 tur, Avstraliya va Okeaniya - 41, Palearktika - 36, Nearktika - 18, Afrotropik - 15, Janubi- Sharqiy Osiyo - 15.

Tavsif
------

Kichik ikki qanotli hasharotlar. Tana uzunligi 2 dan 8 mm gacha. Asosiy rang qora va jigarrang boʻlib, baʼzan qarama-qarshi qismlarga ega, masalan, qizgʻish koʻkrak qafasi va engil oyoqlari. Ular bir-biriga yaqin turlardan oldingi tibialarda umurtqa pogʻonasi toji va koʻkrak qafasining dorsal qismida ikki koʻndalang qator umurtqa pogʻonasiga ega boʻlishi bilan farqlanadi. Lichinkalar tuproq muhitida oʻsimliklarning ildizlari orasida yoki chirigan yogʻochda rivojlanadi.

* Dilophus nigrostigma*Dilophus nigrostigma*
* Dilophus sp. ayol*Dilophus* sp. ayol
* Dilophus nigrostigma, urg'ochi*Dilophus nigrostigma*, urg'ochi

Sistematika
-----------

200 dan ortiq turlari maʼlum. Bu jins birinchi marta 1803-yilda nemis entomologi Iogan Vilgelm Meigen tomonidan tasvirlangan. Dilophus jinsi *monofil* hisoblanadi va *Bibio*, *Bibiodes* va *Bibionellusni* oʻz ichiga olgan sinfdadir. Uning oila ichidagi munosabatlari sxema boʻyicha kladogramma bilan tasvirlangan: *Hesperinus* + (*Penthetria* + (*Plecia* + *Dilophus* + Bibionin). 2000-yilda qabilasiga va *Hesperinus* jinsini alohida Hesperinidae oilasiga ajratdilar.

* 

1. ↑  Fitzgerald, Scott J.*. Evolution and classification of bibionidae (Diptera: Bibionomorpha). Thesis (Ph. D.)*. Oregon State University, 2005 — 302—309 bet.  (зоогеография — с.19, обзор рода — 302—309)
2. ↑  Hardy D. E. 1959. Catalogue of the Neotropical Bibionidae (Diptera, Nematocera). Acta Zoologica Lilloana, 17: 437—476.
3. ↑  Pinto L. G. and D. S. Amorim.*. Bibionidae (Diptera: Bibionomorpha): morfologia e análise filogenética*, Série Teses, Dissertações e Monografias. Ribeirao Preto: Holos Editora, 2000 — 1—98 bet. ISBN 9788586699207.

Adabiyotlar
-----------

* Skartveit J. Fossil Hesperinidae and Bibionidae from Baltic amber (Diptera: Bibionoidea) (англ.) // Studia Dipterologica. — 2009. — Vol. 15. — P. 3—42.
* Skartveit J. and S. Wedmann. A revision of fossil Bibionidae (Insecta: Diptera) from the Oligocene of Germany (англ.) // Zootaxa. — 2021. — Vol. 4909. — P. 1—77.

Havolalar
---------

* „*Dilophus* Genus Information". *BugGuide.net*. Qaraldi: 26 июля 2022.



* „*Dilophus* Meigen, 1803". *Biolib.cz*. Qaraldi: 26 июля 2022.



* „*Dilophus* Meigen 1803 (march fly)" (inglizcha).  paleobiodb.org. Qaraldi: 26 июля 2022.
**Koʻrlik**, soʻqirlik, koʻz ojizligi — koʻrish qobiliyatining butunlay yoʻqolishi, yorugʻlikni qorongʻilikdan ajrata olmaslik. Bunda koʻrish oʻtkirligi "0" boʻladi, buni davolash imkoni deyarli yoʻq. Yorugʻlikni qorongʻilikdan ajrata olmaydigan absolyut Koʻrlik va koʻrish qobiliyati bir oz saqlangan nisbiyk. farq qilinadi. Koʻrlik yoki kasbga aloqador Koʻrlikka uchragan kishilar nisbiy kur hisoblanadi. Yorugʻlikni sezib, hatto uning qaysi tomondan toʻshayotganligini bilsa ham, birovning yordamisiz uyidan tashkariga chiqa olmaydigan odam kur hisoblanadi. Shuning uchun turmushdagi Koʻrlik deb ataladigan Koʻrlik ancha keng. Bundan tashqari, ishlab chiqarishdagi Koʻrlikda kishi har qanday optik asbob (koʻzoynak, lupa va boshqalar) yordamida ham koʻrmaydi. Biror kasb egasining koʻzi juda xiralashib, oʻz ishini (aqliy mehnat bilan shugʻullanadigan kishilarning uqish va yozishni) davom ettira olmay qolishi kasbga aloqador Koʻrlik deb ataladi.

Koʻrlik tugʻma va orttirilgan boʻladi. Tugʻma Koʻrlik bosh miyaning ayrim boʻlaqlari, koʻrish nervlari, koʻz tur pardasi rivojlanishining buzilishi oqibatida vujudgakeladi. Orttirilgan Koʻrlik koʻz kasalliklari (glaukoma, traxoma, keratit, koʻrish nervlarining zararlanishi va boshqalar), shuningdek, koʻz kosasi va bosh miya shikastlaridan soʻng paydo boʻladi. Koʻrlikning oldini olishda koʻz soqqasi, koʻz kasalliklari, xususan, glaukomani barvaqt aniqlash muhim. Koʻpchilik koʻr kishilar koʻrlar maktabida taʼlim oladilar va foydali mehnat bilan shugʻullanadilar.

Yana q.
-------

* Daktilologiya
* Imo-ishora tili

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dilnoz** — ertapishar tarvuz navi. Oʻzbekistan sabzavot-poliz ekinlari va kartoshkachilik ilmiy tadqiqot institutida Dnepropetrovskiy, Mramorniy va Ogonyok navlarini duragaylash yoʻli bilan chiqarilgan (R. Hakimov, S. Qoʻchqorov, 1990). D. oʻrtacha palaklanadi, asosiy palagi uzun. Bargi oʻrtacha, ingichka, kulrang-yashil, barg asosida uyma barglari bir-biriga tegib turadi. [[Tarvuzi dumaloq, deyarli qora, toʻrsiz, ingichka, uzun koʻrinmaydigan taramlari bor. Ogʻirligi 3,5–4 kg. Pusti qalinligi oʻrtacha, qattiq. Eti yorqin qizil, mayin, shirador. Mevasi tarkibida umumiy qand miqdori 7,6%, S vitamini 7,3 mg% ga boradi. Urugʻi mayda, 1000 ta urugʻining ogʻirligi 50—55 g. Urugʻi unib chiqqanidan keyin mevasi 85 — 90 kunda pishadi. Hosildorligi 300 s/ga dan yuqori. 1994-yildan Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida ekiladi (qarang [[Tarvuz).

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mutatsion nazariya** - nasldannaslga beriladigan uzilishli (diskret) oʻzgaruvchanlikni tan oluvchi nazariya. Gollandiyalik botanik X. De Friz tomonidan ishlab chiqilgan (1901—03). Mutatsion nazariyaning asosiy xossalari: mutatsiya oraliq formalarsiz toʻsatdan paydo boʻladi; formalar butunlay konstant, yaʼni barqaror; mutatsiyalar si-fat oʻzgarishlar boʻlib, uzluksiz qatorlar hosil qilmasligi va oʻrtacha tip (moda) atrofida guruxlanmasligi bilan irsiylanmaydigan oʻzgarishlar (fluktatsiyalar)dan farq qiladi; mutatsiyalar turli yoʻnalishda sodir boʻladi, ular foydali va zararli boʻlishi; aynan bir mutatsiyaning oʻzi qayta takrorlanishi mumkin. De Friz Mutatsion nazariyani tabiiy tanlanish nazariyasiga qarshi qoʻyib, mutatsiyalar tufayli tabiiy tanlanishning ishtirokisiz birdaniga yangi turlar paydo boʻladi, degan notoʻgʻri xulosaga kelgan. Haqiqatda esa mutatsion oʻzgaruvchanlik kombinativ oʻzgaruvchanlik bilan bir qatorda evolyusion jara-yonda yangi turlarning shakllanishiga olib keladigan tabiiy tanlanish uchun material beradi. Keyinchalik De Frizning xatosi u eksperiment oʻtkazgan enotera (Oenothera Iamarkina) oʻsimligining murakkab poligeterozigota (qarang Geterozigota) ekanligi, De Friz mutatsiya sifatida qabul qilgan oʻzgarishlar esa ana shu geterozigotanng ajralishi bilan bogʻliqligi aniqlandi. Shunday boʻlsada, keyinchalik mutatsion oʻzgaruvchanlikning mavjudligi koʻplab tadqiqotchilar tomonidan tasdiqlandi va Mutatsion nazariyaning asosiy gʻoyalari yanada rivojlanib, tajribalarda oʻz isbotini topdi (qarang Mutatsiya).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Appretlash** (frans. appreter — uzil-kesil ishlov berish) — gazlamalarga turli pardoz eritmalari (appretlar) 583shimdirib yoki surtib zeb berish, ularni pishiq, yumshoq yoki qattiq qilish. Ip-gazlama, ayniqsa, kanop matolarga kraxmal appretlar bilan ishlov berilganda mato pishiqlashadi, koʻrkamlashadi. Kraxmal appretlar tarkibiga kraxmal va uning gidrolizidan tashqari yumsha-tuvchi moddalar (yogʻ, moy, sovun), gigro-skopik moddalar (glitserin, osh tuzi), gazmolga jilva beradigan moddalar (mum, parafin), antiseptik moddalar (formalin, solitsilat kombinata, mis tuzlari) va boshqa qoʻshiladi. Jun va ipak matolarga ishlov berishda kraxmal oʻrnida pitir goʻshtidan tayyorlanadigan yelim, jelatin va boshqa ishlatiladi. Turli sintetik smolalar qoʻshib ish-lov berilganda mato gʻijimlanmaydigan; gidrofob bilan ishlov berilganda suv oʻtkazmaydigan; mis va xrom tuzlari eks-trati bilan ishlov berilganda chirimay-digan; surma, titan, qoʻrgʻoshin tuzlari, xlorlangan uglevodorodlar bilan ishlov berilganda yonmaydigan; ftor tuzlari, xlorli preparatlar bilan ishlov berilganda kuya tushmaydigan boʻladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bulut oʻlchagich** — bulutning quyi va yuqori chsgaralarini aniqlash uchun uchar zond yordamida atmosferaga koʻtariladigan asbob. Ishlash tamoyili bulutga kirish va undan chiqishda yoritilganlik yoki namlikka bogʻliq ravishda fotoelement yoki gigroskopik qoplamaga ega oʻtkazgich qarshiliklarining oʻzgarishiga asoslangan. Past bulutning quyi chegarasi koʻtarilish tezligi aniq boʻlgan sharlar va projektorlar bilan, shuningdek quyi va yuqori chegarasi samolyotlar yordamida aniqlanishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  "Bulut oʻlchagich" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Apsirt** (qadimgi yunoncha: *Ἄψυρτος* qadimgi yunoncha: *Ἄψυρτος*, yoki Absirt) — qadimgi yunon mifologiyasida — Eet va Idia (yoki Eet va Asterodeya, Sofoklda Eet va Neera) ning oʻgli, Medeyaning qondosh ukasi.

Mashhur va keng tarqalgan afsonaga koʻra, yosh Apsirt argonavtlar bilan birga dengiz sayohatiga otlangan. Medeya Apsirtni oʻldirgan va uning jasadini mayda boʻlaklarga boʻlib, Yasonni taʼqib qilgan otasining yoʻli boʻylab dengizga sochib chiqqan. Shu tariqa argonavtlarning Kolxidadan qochishlarini osonlashtirdi. Sofoklning „Kolxiya ayollari" fojiasida Apsirt Eeta saroyida oʻldirilgani aytiladi.

Ovidiyning soʻzlariga koʻra, Eet Apsirt dafn qilingan joy Toma ekanligini aytgan.

Boshqa bir hikoyaga koʻra, Apsirt katta yoshli jangchi boʻlib, u argonavtlarni qoʻshin bilan birgalikda taʼqib qilgan va Afina orolida ularga yetib olgan, orolda Yason tomonidan oʻldirilgan. Apsirt bilan birga kelgan kolxlar oʻsha yerda qolib, Absor shahriga asos solishgan.

* Sm. Sitseron. Maʼbudlarning tabiati toʻgʻrisida III 67 („Medeya"dan iqtibos, Aksiya?).

Manbalar
--------

1. ↑   Mifi narodov mira. M. 1991-92. V 2 t. T.1. S.96-97; Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka I 9, 23-24
2. ↑   Apolloniy Rodosskiy. Argonavtika III 240
3. ↑   Ovidiy. Skorbnie elegii III 9, 6-34; Seneka. Medeya 131—132
4. ↑   Kommentariy D. O. Torshilova v kn. Gigin. Mifi. SPb, 2000. S.44
5. ↑   Apolloniy Rodosskiy. Argonavtika IV 471
6. ↑   Gigin. Mifi 23
**Bulutli hisoblash** elektron hisoblash xizmatlarini komputer tarmoqlari orqali yetkazib berishni nazarda tutadi.

Bulutli hisoblashning mantiqiy diagrammasi

Xizmat turlari
--------------

Bulutli hisoblash xizmati asosan 3 xil modelga koʻrsatiladi: infrastruktura xizmati (iglizcha *Infrastructure as a Service*), platforma xizmati (iglizcha *Platform as a Service*) va dasturiy vosita xizmati (iglizcha *Software as a Service*). Bunda infrastruktura xizmati eng quyi xizmat turi boʻlib, qolgan yuqori xizmat turlari ostkilarining detallarini yanada abstraktlash asosida quriladi.

### Infrastruktura xizmati

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Bu boʻlim chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

### Platforma xizmati

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Bu boʻlim chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

### Dasturiy vosita xizmati

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Bu boʻlim chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

Manbalar
--------

1. ↑  
Voorsluys, William; Broberg, James; Buyya, Rajkumar „Introduction to Cloud Computing",*. Cloud Computing: Principles and Paradigms* R. Buyya, J. Broberg, A.Goscinski:. New York, USA: Wiley Press, February 2011 — 1-44 bet. ISBN 978-0470887998.
**Bulungʻur dostonchilik maktabi** — Bulungʻur tumani (Samarqand viloyati)dagi baxshilik sanʼati markazi. 

Bunga mansub baxshilar qahramonlik dostonlarini ijro etish bilan mashhur boʻlganlar. Bu maktab repertuaridagi dostonlar soddaligi, oʻta anʼanaviy va nisbatan arxaikligi bilan ajralib turadi. 18—20-asrlarda yashagan Amin baxshi, Muhammad shoir, Chini shoir, Tovbuzar shoir, Qurbonbek shoir, Sultonmurod, Yoʻldoshbulbul, Yoʻldosh Mulla Murod ugʻli, Rahimbulbul, Joʻra shoir, Doʻstyor Xoʻjayor oʻgʻli, Xoʻjanazar baxshi, Fozil Yoʻldoshoʻgʻli, Yorlaqab Beknazar oʻgʻli kabi oʻnlab yirik dostonchilarni birlashtirgan bu maktab vakillari Bulungʻur, Jomboy, Poyariq, Gʻallaorol, Zomin, Jizzax atroflarida dostonchilik qilib yurganlar. Ular dostonlarni asosan doʻmbira, baʼzan qoʻbiz joʻrligida ijro, ettanlar. Bu maktab vakillaridan yozib olingan "Alpomish", "Yodgor", "Yusuf bilan Ahmad", "Mashriqo", "Balogardon", "Nurali", "Shirin bilan Shakar", "Rustam", "Murodxon", "Zevarxon" va boshqa dostonlar badiiy uslubi jihatidan Bulungʻur dostonchilik maktabi m.ga xos xususiyatlarni oʻzida mujassam etgan. Bulungʻur dostonchilik maktabi m. vakillari Fargʻona vodiysidagi oʻzbek dostonchilari, jumladan Yangiqoʻrgʻon tumanidagi Qoʻlbuqon dostonchilari ijodining shakllanishiga ijobiy taʼsir koʻrsatgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Bulungʻur dostonchilik maktabi" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyotlar
-----------

Mirzayev T. Sobirov O. Imomov K. Oʻzbek xalq ogʻzaki poetik ijodi, T. 1980.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdurrazzoq ibn Himam ibn Nofi’** — muhaddis olim.

**Abdurrazzoq ibn Himam ibn Nofiʼ** hofizu-l-kabir Yamanlik muhaddislardan. Muhaddis 126/744 yilda Yamanda tavallud topgan va juda koʻp ilm-maʼrifat rivojlangan Makka, Madina, Hijoz, Shom, Iroq, Bagʻdod va boshqa koʻplab shaharlarda boʻlib, hadis roviylaridan eshitgan.
Abdurrazzoq ibn Himam oʻz davrining mashhur muhaddis va roviylari hisoblangan *Hishom ibn Hasson*, *Ubaydulloh ibn Umar*, *Ibn Jurayh*, *Muammar*, *Hajjoj ibn Artot*, *Abdumalik ibn Sulaymon*, *Musanno ibn Saboh*, *Umar ibn Zarr*, *Muhammad ibn Roshid*, *Zakariyo ibn Ishoq*, *Ikrima ibn Ammor*, *Abdulloh ibn Said*, *Savr ibn Yazid*, *Ayman ibn Nobil*, *Avzoiʼy*, *Sufyon Savriy*, *Molik ibn Anas* va boshqa koʻplab mashhur muhaddislardan hadis rivoyat qilgan.
Abdurrazzoq ibn Himamdan hadis tinglab, unga shogird boʻlgan muhaddislar ham koʻpchilikni tashkil etgan. Ulardan *Sufyon ibn Uyayna*, *Muʼtamar ibn Sulaymon*, *Abu Asoma*, *Ahmad ibn Hanbal*, *Ibn Rohavay*, *Yahyo ibn Muin*, *Ali ibn Madaniy*, *Is’hoq ibn Kavsaj*, *Muhammad ibn Yahyo*. *Muhammad ibn Rofiʼ*. *Yahyo ibn Jaʼfar Boykandiy*, *Yahyo ibn Muso*, *Hasan ibn Abi Robiʼ*, *Ahmad ibn Mansur* va boshqa koʻplab mashhur muhaddislar olimlarni koʻrsatish mumkin.
Abdurrazzoq ibn Himamning ulugʻligi haqida bir qancha moʻtabar imom va muhaddislar oʻz fikrlarini aytishgan. Jumladan, Ahmad ibn Ajaliy: „*Abdurrazzoq ibn Himam ishonchli muhaddis*", — degan boʻlsa, buyuk mujtahid olim va muhaddis *Ahmad ibn Hanbal* oʻz ustozi haqida qoʻyidagi voqeani aytib bergan: „*Abdurrazzoq ibn Himamning qishlogʻida quduq yoʻq edi. Bizlar undan tahsil olish vaqtimizda ikki mil uzoqqa borib, tahorat olib kelar edik va qaytishimizda oʻzimiz bilan birga suv olib kelar edik*". Abdurrazzoq ibn Himamdan olti mashhur muhaddislar Imom Buxoriy, Imom Muslim,Imom Abu Dovud, Imom ibn Mojja, Imom Termiziy va Imom Nasoiylar hadis rivoyat qilgan.
Abdurrazzoq ibn Himamning fazli va hadis ilmidagi yuksak bilimi borligi haqida uning eng ishonchli muhaddislardan ekanligi koʻplab manbalarda keltirilgan. Muhaddisning eng yuksak darajasi shundaki, u kishi tobiʼiynlar bilan birga yashagan va ulardan hadislarni oʻrgangan.
Muhaddis uzoq umr koʻrgan va umrining oxirida koʻzlari ojiz va eshitishi susayib qolgan. Shunga qaramasdan, u hadis aytishda davom etgan.

Adabiyotlar
-----------

* Sh. Umarov. „Abdulhamid Keshiy hayoti va ilmiy merosi"; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2013. — 98 b.;

Manbalar
--------

1. ↑  Заҳабий. Сияру-н-нубало. Ж.1. – Б. 563.
2. ↑  Заҳабий. Сияру-н-нубало. Ж.1. – Б. 563.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Piri Kamarbasta yetti chinori** — Eronning Hamadon ustonida, Serkon daryosi sohilida joylashgan. Piri Kamarbasta arablardan boʻlib, avval kofirlar tomonida turib musulmonlarga qarshi kurashgan. Lekin oʻzi va qabilasi islom dinini qabul qilishgan. „Nahovand jangi" nomi bilan mashhur arablarning Eron bilan soʻnggi urushida arablar qoʻshinining harbiy rahbarlari sifatida ishtirok etgan va shu yerda dafn etilgan. Bu yerda chinor, terak, qaragʻay va yongʻoq daraxtlari zich joylashgan. Ular orasida oltita chinorning ildizi bir boʻlib, barchasi qadimda kesib tashlangan bitta daraxt ildizidan oʻsib chiqishgan ekan. Hamadon ustoni tarixiy va tabiiy diqqatga sazovor joylaridan tashqari madaniy va ijtimoiy turdagi yodgorliklarga ham ega. Bu uston turli qavmlarni oʻz ichiga oladiki, ularning har biri oʻziga xos urf-odat, milliy qadriyatlari bilan bir-biridan ajralib turib, madaniyat va sivilizatsiya taraqqiyotiga oʻziga xos ulush qoʻshgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Mostafaviy, Hamid*. Tasvirlarda Eron bo'ylab sayohat*, 2013, SOKHANVARAN PUB. — 277 bet. ISBN 978-600-9675-31-3.
**Pirogallol**, pirogallol kislota yoki 1,2, 3 — trigidrok-sibenzol — organik birikma, 3 atomli fenol; rangsiz, hidsiz, havoda qorayadigan kristall modda. Mol.m. 126,11, suyuqlanish temperaturasi 133—134°, qaynash temperaturasi 309°. Suvda, spirtda va efirda yaxshi eriydi, zaharli, kuchli qaytaruvchi. P.ning ishqoriy eritmalari molekulyar kislorodni tez va miqdoriy yutish xususiyatiga ega boʻlgani sababli gazlarni analiz qilishda qoʻllanadi. Sanoatda galla kislotani kuruq haydab (dekarboksillab) olinadi. Analitik kimyoda, tibbiyotda va fotografiyada ishlatiladi. Baʼzi bir boʻyagichlarni sintez qilishda boshlangʻich modda hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pirofobiya** (qadimgi yunoncha: *πῦρ* qadimgi yunoncha: *πῦρ* — olov, issiqlik; va φόβος — qoʻrquv) — doimiy, mantiqsiz, obsesif, vahima qoʻrquvidan iborat boʻlgan oʻziga xos fobiya, olov, yongʻinlar; yongʻin natijasida tiriklayin yonish, kuyish yoki mulkni yoʻqotishdan obsesif qoʻrqish bilan namoyon boʻladi. U urushlar, tabiiy ofatlar, texnogen ofatlardan omon qolgan odamlar, kuyishlar va yongʻin guvohlari orasida keng tarqalgan, ammo bunday fobiya filmni tomosha qilgandan keyin yoki yongʻin haqidagi xabarlardan keyin ham paydo boʻlishi mumkin. Baʼzida pirofobiya bolalik qoʻrquvidan rivojlanishi ham mumkin.

Tavsifi
-------

Yongʻin haqidagi barcha qoʻrquvlar fobiya emas. Yongʻin va yongʻindan tabiiy qoʻrqish, shuningdek, yongʻin xavfsizligi qoidalariga pedantik rioya qilish fobiyaning namoyon boʻlishi emas. Bu qoʻrquv obsesif boʻlib qolgandagina fobiyaga aylanadi va tashvishning kuchayishi, surunkali uyqusizlik, oʻziga ishonchsizlikda namoyon boʻladi (masalan, pirofobiya bilan odam uyiga bir necha marta qaytib, gaz, elektr jihozlari va hokazolarni tekshirishi mumkin). Ushbu fobiya bilan ogʻrigan odam doimo yongʻindan qoʻrqadi, oʻz tasavvurida yongʻindagi oʻlim, kuyishdan ogʻriqli oʻlim rasmlarini chizadi, ommaviy axborot vositalarida yongʻinlar va ularning qurbonlari haqida maʼlumotni obsesif qidirish bilan shugʻullanadi. yonib ketgan binolar, olov izlari, kuyishlar, kuygan jasadlarga qarang yoki aksincha, qiziqish ortib tekshiradi. Koʻpincha bunday odamlar, ayniqsa, sirenni yoqsalar, oʻt oʻchiruvchilardan oʻtishdan qoʻrqishadi.

Yongʻinda oʻlim qoʻrquvi boshqa fobiyalarning paydo boʻlishi va rivojlanishiga olib keladi — aerofobiya (chunki aviahalokatlarning aksariyati kuchli yongʻinlar bilan birga keladi), amaxofobiya (baʼzida avtohalokat paytida transport vositasining mexanik deformatsiyasiga olib keladi. uni yoqish uchun), klaustrofobiya (pirofobiya bilan ogʻrigan odam yongʻin sodir boʻlganda yonayotgan yopiq xonadan chiqmaslikdan doimo qoʻrqganda), seysmofobiya (chunki yongʻinlar koʻpincha zilzilalar natijasida sodir boʻladi) va boshqalar.

Yana qarang
-----------

* Piromaniya
* Fobiyalar roʻyxati
* Fobiya

Manbalar
--------

1. ↑  Slovar terminov i opredeleniy na meditsinskuyu tematiku, slovar bolezney[*sayt ishlamaydi*]Andoza:Недоступная ссылка
2. ↑  „Страх, после пожара". 4-may 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-may 2013-yil.
3. ↑  „Боязнь огня после пожара". 4-may 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-may 2013-yil.
4. ↑  „Навязчивый страх - как справиться с фобией?". 10-iyun 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-may 2013-yil.
5. ↑  „Пирофобия - боязнь огня". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-may 2013-yil.
6. ↑  Strax pojara vigonyaet lyudey na nochnie dejurstva[*sayt ishlamaydi*]