**Anna Olehivna Muzychuk** (ukraincha: *Анн́а Оле́гівна Музичу́к*; 1990-yil 28-fevralda tugʻilgan) — grossmeyster unvoniga ega boʻlgan ukrainalik shaxmatchi. U shaxmat tarixida FIDE reytingida 2600 ball olgan toʻrtinchi ayoldir. U jahon reytingida 197-oʻrinda, ayollar oʻrtasida esa 2-oʻrinda turadi. Muzychuk shaxmatning tezkor yoʻnalishlarii boʻyicha uch karra jahon chempioni boʻlib, 2014-yilda bir marta shaxmatning rapid yoʻnalishi boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida va 2014, 2016-yillarda ikki marta ayollar oʻrtasida blits shaxmat boʻyicha jahon chempionatida gʻolib chiqqan. Klassik shaxmat boʻyicha u 2017-yilgi ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida ikkinchi oʻrinni egallagan.

Muzychuk shaxmatchilar oilasida oʻsgan. Uning singlisi Mariya ham grossmeyster boʻlgan va ota-onasi shaxmat boʻyicha murabbiy boʻlib ishlaydi. Ota-onasi Anna Muzychukka ikki yoshidanoq shaxmat oʻyinini oʻrgatgan va u olti yoshida 8 yoshgacha boʻlgan qizlar toifasida yoshlar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha Yevropa chempionatida gʻolib chiqadi. Keyinroq 10 yoshgacha, 12 yoshgacha va 14 yoshgacha boʻlgan qizlar toifasida ham gʻoliblikni qoʻlga kiritadi. Shuningdek, 16 yoshgacha va 20 yoshgacha boʻlgan qizlar toifasida yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatlarida gʻolib boʻladi. U 17 yoshida xalqaro usta (IM) va 21 yoshida grossmeyster unvonini qoʻlga kiritadi.

2004-yildan 2014-yilgacha Muzychuk Ukraina shaxmat federatsiyasi bilan kelishmovchiliklar tufayli Sloveniya sharafini himoya qilgan. U 2011-yilda Sloveniyada shaxmat boʻyicha ayollar jamoalari oʻrtasidagi Yevropa chempionatida yakkalik bahsida oltin medalni qoʻlga kiritadi va keyinchalik Ukraina federatsiyasiga qatganidan soʻng, 2016-yilda ayollar shaxmat olimpiadasida shaxsiy oltin medalini qoʻlga kiritadi.

Anna Muzychukning singlisi Mariya klassik shaxmat boʻyicha 2015-yilgi ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻolib boʻlgan. Muzychuk 2017-yil oxirida FIDEning Saudiya Arabistonida ayollarga nisbatan cheklov siyosatiga qaramay, musobaqalarni oʻtkazish qarori tufayli Jahon Rapid va Blits chempionatiga boykot qilgani uchun ommaviy axborot vositalarining eʼtiborini tortadi.

Yoshlik davrlari
----------------

Anna Muzychuk 1990-yil 28-fevralda Lvovda Nataliya va Oleh Muzychuk oilasida tugʻiladi. Anna va Mariya ikki yoshida ota-onalaridan shaxmat oʻynashni oʻrganishgan va ikkalasi ham Lvov davlat jismoniy tarbiya instituti sport maktabida shaxmat boʻyicha murabbiylik qilish yoʻnalishida tahsil olib, shu vaqtdan buyon maktabda ishlab, dars berishgan. Ularning otasi dastlab odamlarga katta shaxmat taxtasi joylashgan parkda donalarning qanday harakatlanishini oʻrgatgan. Anna besh yoshida shaxmat boʻyicha musobaqalarda qatnasha boshlagan. Maktab oʻquvchilari oʻrtasidagi shaxmat turnirida ham, Lvov viloyati chempionatining 10 yoshgacha boʻlgan qizlar toifasida ham ikkinchi oʻrinni egallagan. U oʻn yoshga toʻlganda ota-onasini ham magʻlub etadigan darajaga erishadi. Muzychuk taxminan 14 yosh boʻlganida, unga ikki yil davomida Roman Kozelov murabbiylik qiladi. Oʻsha paytda u hali ham Stryi gimnaziyasida maktabga qatnar edi. Taxminan shu vaqt ichida u ukrainalik grossmeyster (GM) Orest Gritsak bilan ham qisqa vaqt shugʻullanadi. Annaning oilasi oʻsha paytlarda grossmeysterlar bilan mashgʻulot oʻtkazish uchun imkoniyatga ega emas edilar.

14 yoshida Muzychuk Ukraina shaxmat federatsiyasi bilan ziddiyatlari tufayli federatsiyasini Ukrainadan Sloveniyaga oʻzgartiradi. Uning muammolaridan biri Ukraina terma jamoasiga kiritilmagani boʻlsa, yana biri 13 yoshida shaxmat boʻyicha Ukraina chempionatida gʻalaba qozonganiga qaramay, ayollar shaxmat olimpiadasida qatnashish imkoniyatiga ega boʻlmagani edi. Taxminan bir vaqtning oʻzida Yevropa shaxmat ittifoqi prezidenti boʻlgan sloveniyalik Boris Kutin Muzychukga Sloveniya vakili boʻlish imkoniyatini taklif qiladi va Anna bu taklifni qabul qildi. Keyingi oʻn yil davomida u Sloveniya terma jamoasida oʻynagan boʻlsa-da, 2014-yilga kelib Ukrainaga qaytib keladi.

Shaxmatdagi faoliyati
---------------------

### 1996-2004: Yoshlar oʻrtasida olti karra Yevropa chempioni

 Anna (oʻngda) va Mariya Muzychukning bolaligidagi rasmi tushirilgan 2015-yilgi Ukraina pochta markasi. 
Muzychuk oʻsmirlar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha Yevropa chempionatida uzoq vaqt muvaffaqiyatga erishadi. Olti yoshidan (1996-yil) boshlab oʻn toʻrt yoshigacha (2004-yil) 6 marta oltin medalni qoʻlga kiritgan U 1996-yilda 8 yoshgacha boʻlgan qizlar toifasida, 1998 va 2000-yillarda 10 yoshgacha boʻlgan qizlar toifasida ikki marta, 2002-yilda 12 yoshgacha boʻlgan qizlar toifasida va 14 yoshgacha boʻlgan qizlar toifasida gʻolib chiqqan. Muzychuk 2000-yilda 10 yoshgacha, 2002-yilda 12 yoshgacha va 2004-yilda 20 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasida Ukraina qizlari milliy chempionatlarida gʻolib chiqadi. Jahon miqyosida esa Muzychuk yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatining qizlar toifasida oltin medalni va 2000-yilda esa 10 yoshgacha boʻlganlar darajasida bronza medalini qoʻlga kiritadi.

Muzychuk 2001-yilda ayol FIDE ustasi (WFM) va 2002-yilda ayol xalqaro ustasi (WIM) unvonlariga sazovor boʻladi. U 2001-yil iyul oyida 11 yoshida FIDE reytingini 2197 ball bilan qoʻlga kiritadi. U birinchi marta 2002-yilda, 12 yoshida ayollar oʻrtasidagi Yevropa individual chempionatida qatnashgan. Uning 2003-yilgi nashrdagi chiqishi, shuningdek, 17 raundlik Lvov turnirida birinchi oʻrinni egallashi, Muzychukning 2003-yil oktyabr oyiga kelib 2300 reytingini egallashiga yordam beradi. U, shuningdek, ushbu ikki turnirda yetarli miqdordagi Ayol grossmeyster (WGM) normalarini qoʻlga kiritadi va 2004-yilda rasmiy ravishda ayol grossmeyster unvoniga sazovor boʻladi. 2004-yil iyun oyining oxirida Muzychuk Sloveniya federatsiyasiga oʻtib ketadi.

### 2005-2010: Yoshlar va oʻsmirlar oʻrtasida jahon chempioni, xalqaro usta

 Muzychuk 2009-yil
Yoshlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatidagi koʻplab unvonlardan soʻng, Muzychuk nihoyat 2005-yilda 16 yoshgacha boʻlgan qizlar toifasida yoshlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida oltin medalni qoʻlga kiritadi. 2006-yil yanvar oyida u 2400 reytingiga yetib, yil oxiriga kelib reytingda sezilarli oʻsishga erishadi.

U 2007-yilda xalqaro usta unvoni bilan taqdirlanadi. Bu yillarda u yan 2006-yilgi ayollar oʻrtasidagi yakka tartibdagi Yevropa chempionatida u 7½/11 ball toʻplab, uchinchi oʻrinni egallaydi. Muzychuk 2007-yilda ayollar oʻrtasidagi blits shaxmat boʻyicha Yevropa chempionatida gʻolib chiqadi va ayollar oʻrtasidagi tezkor shaxmat boʻyicha Yevropa chempionatida esa ikkinchi oʻrinni egallaydi.

Muzychuk birinchi marta 2008-yilda shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatining knock out turnirida ishtirok etadi. 64 nafar ishtirokchi orasida u 11-raqamli shaxmatchi boʻlib musobaqani boshlaydi va birinchi davrada Mariya Velchevaga qarshi oʻyinda gʻalaba qozonadi. Ikkinchi raundda esa tezkor tay-breyklarda 22-raqamli Dronavalliga yutqazib qoʻyadi. Keyingi ikki yil ichida Muzychuk birinchi navbatda 2500 reytingga erishdi va keyin oʻzining birinchi ikkita GM normasini qoʻlga kiritadi. U 2010-yilda Veyk-an-Zi shahrida boʻlib oʻtgan aylanma tizimli Korus shaxmat turnirida B guruhida yana bir GM meʼyoriga yaqinlashdi. Garchi u normani bajara olmagan boʻlsa ham, turnir gʻolibi Anish Girini magʻlub etgan yagona shaxmatsi sifatida qayd etiladi. Oʻsha yozda Muzychuk Polshaning Chotova shahrida 20 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida 11/13 hisobida birinchi oʻrinni egallab, yilning eng yirik gʻalabasini qoʻlga kiritadi. U 2010-yilgi ayollar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha jahon chempionatining uchinchi bosqichiga chiqib, uchinchi bosqichda Ju Venjunga yutqazib qoʻyadi.

### 2011-2012: grossmeyster unvoni (21 yoshida), 2600 reyting

Muzychuk 2011-yilda grossmeyster unvoni uchun talablarni bajarishni davom ettiradi. U Rostovdagi 2011-12-yilgi FIDE Gran-prisining ochilish bahsida 5½/9 ball bilan toʻqqizta oʻyinlik normani qoʻlga kiritadi. Anna oʻzining toʻrtinchi GM meʼyorini shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida qoʻlga kiritadi va 21 yoshida grossmeyster unvoniga sazovor boʻladi. Bundan soʻng uning reytingi ham 2580 ga koʻtariladi.

Muzychuk 2012-yilda oʻzini koʻrsatishni davom ettiradi va yil oʻrtalarida 2606 reytingga erishadi. Ayollar oʻrtasidagi Yevropa individual chempionatida u faoliyatidagi eng yaxshi natijasini koʻrsatib (8½/11 ball toʻpladi), bronza medalini qoʻlga kiritadi. Muzychuk Gran-prida yaxshi chiqishlarini davom ettiradi va Qozondagi tadbirda Koneru Xumpi bilan birga birinchi oʻrinni egallaydi. Tadbir davomida u Judit Polgar, Koneru va Xou Yifandan keyin 2600 reytingiga erishgan toʻrtinchi ayol sifatida qayd etiladi. Turnir yakuniga koʻra, u avgust oyida dunyodagi shaxmatchilar reytingida 197-oʻrinni egallaydi va Polgardan keyingi ikkinchi eng yuqori reytingga ega ayol boʻladi. Shunga qaramay, umumiy Gran-pri yakuniy turnir jadvalida Muzychuk Koneru va gʻolib Houdan keyin, uchinchi oʻrinni egallab, ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatiga chiqish yoʻllanmasini qoʻlga kirita olmaydi. Yil oxirida Muzychuk Amsterdamda boʻlib oʻtgan ACP Golden Classic turnirida qatnashadi va oʻsha paytda 2707 ballga ega boʻlgan grossmeyster Krishnan Sasikirani magʻlub etadi. Yil oxirida Muzychuk shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida tezkor tay-breyklarda 30-raqamli shaxmatchi Anna Usheninaga yutqazib, 3-oʻrinni egallaydi.

### 2013-2016: Rapid va blits boʻyicha jahon chempioni

 Muzychuk 2014-yilgi Ukraina ayollar milliy chempionatida gʻoliblik sovrinlari bilan.
Muzychuk 2013-14-yilgi FIDE Gran-pri musobaqalarida yana birinchi oʻrinni va yakunda umumjamoa hisobida toʻrtinchi oʻrinni egallaydi. U 2014-yil boshida Veyk-an-Zi shahrida boʻlib oʻtgan Tata Steel Challengers turnirida 2666 reytingli oʻyinchilarga xos 8/13 ballni toʻplab, toʻrtinchi oʻrinni egallaydi. Ushbu musobaqadan soʻng uning reytingi 2583 ga koʻtariladi. Undan keyingi turnirdan soʻng, uning reytingi 2500 ga tushib ketadi va uch yil oʻtgach, 2017-yilgacha yana 2570 ga koʻtariladi. Muzychukning klassik shaxmat boʻyicha koʻrsatkichlari biroz pasayish davrida boʻlsa-da, Muzychuk tezkor shaxmatda katta natijaga erishadi va aprel oyida ayollar oʻrtasidagi blits shaxmat turi boʻyicha jahon chempionatida gʻolib chiqadi. U turnirda 23/30 natijasini qayd etib, yirik hisobda gʻalaba qozonadi va undan keyin Dzagnidze 2½ ochko kamroq toʻplab ikkinchi oʻrinni egallaydi. Ushbu chempionat uning blits-reytingini faoliyatidagi eng yaxshi 2665 reytingiga olib chiqadi. U, shuningdek, oldingi ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida uchinchi oʻrinni egallagan edi. Shaxmatning blits turi boʻyicha jahon chempionatidagi bu gʻalabasi uning Sloveniya bilan soʻnggi yirik gʻalabasi boʻladi. 2014-yil may oyida Muzychuk oʻz vatani Ukraina federatsiyasiga qaytadi. Uning soʻzlariga koʻra, qaytishiga asosiy sabab singlisi Ukraina terma jamoasida oʻynashda davom etayotgani, shuningdek, federatsiyaning yangi prezidenti Viktor Kapustin ham uning qaytishi tarafdori ekanligi boʻlgan. Yil oxirida u 2003-yil chempioni boʻlganidan beri birinchi marta Ukraina ayollar milliy chempionatida oʻynaydi va yana turnirda gʻolib chiqadi.

Muzychuk 2015-yilda yilning eng yorqin turnirlaridan biri ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida qatnashadi va yaxshi natijasini qayd etadi. Uchinchi raqam ostida u chorak finalga chiqadi. U 62-raqamli shaxmatchi Amina Meziud, 30-raqamli shaxmatchi Aleksandra Goryachkina va 19-raqamli shaxmatchi Lela Javaxishvilini tay-breyksiz magʻlubiyatga uchratadi va chorak finalda ikkinchi tezkor taybreykda 11-raqamli shaxmatchi Pia Kramlingga yutqazib qoʻyadi. Turnir yakunida uning singlisi Mariya finalda gʻalaba qozonadi va Anna qoʻllab-quvvatlash uchun turnir yakunigacha Rossiyaning Sochi shahrida qoladi. 2016-yilning boshida Muzychuk Gibraltar shaxmat festivalida ayollar oʻrtasidagi birinchi sovrinni 7/10 ball bilan qoʻlga kiritadi. Turnir davomida u 2600 balldan yuqori baholangan ikki grossmeysterni, Salem Saleh va Loran Fressineni magʻlub etadi. 2016-yil oxirida Muzychuk Dohada boʻlib oʻtgan shaxmatning rapid turi boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻolib chiqadi. U 1992-yilda Syuzan Polgar va 2014-yilda Magnus Karlsendan keyin bir yilda ikkala musobaqada ham gʻalaba qozongan uchinchi shaxmatchi sifatida qayd etiladi.

### 2017-2018: Jahon chempioni

Muzychuk 2017-yili Tehronda boʻlib oʻtgan klassik shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻalaba qozonishga yaqin keladi. Ammo, u yerda Tan Zhongyiga yutqazib qoʻyadi. Ikkinchi raqam ostida tasniflangan Anna Muzychuk tay-breyksiz finalga yetib boradi. Xususan, 34-raqamli shaxmatchi Alina Kashlinskaya, 7-raqamli Antoaneta Stefanova va 3-raqamli Aleksandra Kostenyukni magʻlubiyatga uchratadi. Final oʻyinida esa tay-breyklarda yutqazib, ikkinchi oʻrinni egallaydi.

2018-yilda ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatining ketma-ket ikkinchi pley-of turnirida Muzychuk Stefanova va Kostenyuk bilan ketma-ket raundlarda toʻqnash keladi. U 13-raqamli Stefanovani magʻlub etib, keyingi bosqich chorak finalda Kostenyukka yutqazib qoʻyadi.

### 2019-yildan hozirgi kungacha: 2 ta nomzod turniri gʻolibi

 Muzychuk (oʻngda) 2020-yilgi Gibraltar shaxmat festivalida Tanya Sachdev bilan gaplashmoqda.
2018-yilgi jahon chempionatidan soʻng, ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati match formatiga oʻtadi. Unda amaldagi chempion oʻz unvonini sakkiz oʻyinchi ishtirokida ikki davradan iborat boʻlgan nomzodlar turniri gʻolibiga qarshi himoya qiladi. Muzychuk reyting boʻyicha Nomzodlar turniriga yoʻl olgan shaxmatchilardan biri hisoblanadi.

Muzychuk 2020-yil Gibraltar shaxmat festivalida qatnashishni boshlaydi. U ayollar oʻrtasidagi sovrinni qoʻlga kirita olmagan boʻlsa-da, soʻnggi turda isroillik grossmeyster Ori Koboga qarshi oʻtkazgan oʻyini uchun umumiy turnir yorqinligi sovrini bilan taqdirlanadi. 2019-21-yilgi FIDE ayollar Gran-prisida format oʻzgartiriladi. Shunga qaramay, Muzychuk birorta musobaqada gʻalaba qozona olmaydi. Nihoyat, u 2021-yilda boʻlib oʻtadigan ayollar oʻrtasidagi ilk jahon chempionatining yarim finaliga chiqish orqali nomzodlar turniriga yoʻllanmani qoʻlga kiritadi. U 4-raundda 20-raqamli shaxmatchi Elizabet Paxtz va 5-raqamli shaxmatchi Dzagnidzeni magʻlub etib, soʻnggi turda birinchi raqam ostida saralangan Aleksandra Goryachkinaga yutqazadi. Garchi u uchinchi oʻrin uchun oʻtkazilgan oʻyinda 7-oʻrindagi Tanga yutqazgan boʻlsada, Goryachkina evaziga Jahon kubogi uchun berilgan uchta nomzoddan birini qoʻlga kiritadi. Muzychuk yilni Rapid va Blits boʻyicha jahon chempionati oʻyinlari bilan yakunlaydi. U ikkala musobaqada ham kuchli 15 talikdan joy oladi, ammo keyingi bosqichlarda medalgacha yetib bora olmaydi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Anna va Mariya Muzychuklar bir-birlarini juda boshqacha xarakterga ega deb bilishsa ham opa-singillar yaxshi, doʻstona munosabatlarga ega. Anna oʻzini xotirjamroq deb hisoblaydi. Uydan tashqarida xarid qilishni yaxshi koʻradigan Mariyadan farqli oʻlaroq, Anna oʻqish yoki film tomosha qilish kabi ishlar bilan vaqt oʻtkazishni afzal koʻradi. Ularning bir-biriga qarshi oʻtkazgan barcha klassik oʻyinlari durang bilan yakunlangan boʻlib, blits formatida esa Anna 2 marta gʻalaba qozongan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Interview with Anna Muzychuk". *Chess Federation of Pakistan* (12-avgust 2011-yil). 6-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-noyabr 2021-yil.
2. 1 2 3 4  „Meet the Muzychuk sisters". *ChessBase* (11-aprel 2004-yil). 1-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-noyabr 2021-yil.
3. ↑  *Schulz.* „An interview with Anna Muzychuk". *ChessBase* (11-avgust 2020-yil). 24-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-noyabr 2021-yil.
4. 1 2 3   *Muzychuk Sisters – World of Sports*.
5. 1 2 3  „Anna Muzychuk". *Chess Federation of Russia* (28-fevral 2021-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
6. ↑  „From Slovenia to Ukraine". *Chess News* (5-may 2014-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
7. ↑  „European Youth Chess Championship 1998 Girls-U10". *Chess Results*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
8. ↑  „1998 Jugend-Europameisterschaft U10 Mädchen". *Chess Results*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
9. ↑  *Crowther.* „European Youth Championships". *The Week in Chess* (14-oktabr 2002-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
10. 1 2 3  „Anna Muzychuk". *FIDE*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
11. 1 2 3 4 5 6  „Anna Muzychuk Rating Progress Chart". *FIDE*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
12. ↑  „3rd European Individual Women"s Chess Championship Varna, Bulgaria". *Chess Results*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
13. ↑  „4th European Individual Women"s Chess Championship". *Chess Results*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
14. ↑  „5th European Individual Women's Chess Championship". *Chess Results*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
15. ↑  „Anna Muzychuk Standard Ratings July 2003". *FIDE*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
16. ↑  „Lviv's Hopes – 7". *FIDE*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
17. ↑  „Title Applications: 74th FIDE Congress, Halkidiki, Greece, 2003 – Woman Grandmaster (WGM)". *FIDE*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
18. ↑  „Transfers in 2004". *FIDE*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
19. ↑  „World Youth Chess Championship 2005 G16 Belfort, France". *Chess Results*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
20. ↑  „Title Applications: 78th FIDE Congress, 11-16 November, 2007, Antalya, Turkey – International Master (IM)". *FIDE*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
21. ↑  „7th European Individual Women's Chess Championship 2006". *Chess Results*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
22. ↑  *Partac.* „Viktorija Cmilyte wins European Women's Rapid Championship". *ChessBase* (11-avgust 2007-yil). 25-may 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-oktabr 2015-yil.
23. ↑  „Anna Muzychuk Standard Ratings October 2008". *FIDE*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
24. ↑  *Crowther.* „72nd Corus Wijk aan Zee 2010". *The Week in Chess* (31-yanvar 2010-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
25. ↑  „Anna Muzychuk Standard Ratings March 2010". *FIDE*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
26. ↑  „World Junior Chess Championships 2010". *Chess Results*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
27. ↑  „World Junior and Girls Chess Championships – Chotowa, Czarna 2010". *World Junior Chess Championships 2010*. 21-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
28. ↑  „Anna Muzychuk Standard Ratings January 2011". *FIDE*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
29. ↑  „Title Applications: 1st quarter Presidential Board 2012, 3-6 February, Al Ain, UAE – Grandmaster (GM)". *FIDE*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
30. ↑  „Grandmaster Title Application". *FIDE*. 22-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
31. ↑  *Emmett.* „Hou Yifan Wins Rostov Grand Prix". *Chess.com* (15-avgust 2011-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
32. ↑  „Anna Muzychuk Standard Ratings January 2012". *FIDE*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
33. ↑  „Gaziantep: Muzychuk falters, Gunina wins EIWCC title". *ChessBase* (14-mart 2012-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
34. ↑  „2012 European Individual Women's Chess Championship". *Chess Results*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
35. ↑  „Kazan GP R11: Humpy, Muzychuk share first at Women's GP". *ChessBase* (23-iyun 2012-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
36. ↑  *Karlovich.* „Winners of the 4th Stage of WGP!". *Chess Daily News*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
37. ↑  „Participating Players: Season II". *Checkmate TV Show*. 5-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-yanvar 2022-yil.
38. ↑  „Download FRL". *FIDE*. 5-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-noyabr 2021-yil.
39. ↑  *McClain.* „Women’s Champion Cements Her Status at Grand Prix". *New York Times* (29-sentabr 2012-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
40. ↑  *Emmett.* „Humpy Koneru Wins Ankara Grand Prix". *Chess.com* (28-sentabr 2012-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
41. ↑  *Silver.* „ACP Golden Classic – Tournament for the nostalgic". *ChessBase* (16-iyul 2012-yil). 28-oktabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-yanvar 2016-yil.
42. ↑  „Ivanchuk wins ACP Golden Classic; Giri is Dutch champion". *ChessBase* (23-iyul 2012-yil). 18-yanvar 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-yanvar 2016-yil.
43. ↑  *McClain.* „Top Seeds Make Early Exits at Women’s Title Event". *New York Times* (17-noyabr 2012-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
44. ↑  „Anna Muzychuk Standard Ratings January 2013". *FIDE*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
45. ↑  „Harika wins bronze". *The Hindu* (8-sentabr 2014-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
46. ↑  *Crowther.* „76th Tata Steel Tournament 2014". *The Week in Chess* (27-yanvar 2014-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
47. ↑  „Anna Muzychuk is Women’s World Blitz Champion". *Women's World Rapid and Blitz Championship 2014* (28-aprel 2014-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
48. ↑  „Anna Muzychuk: "Finally my efforts were rewarded"". *Women's World Rapid and Blitz Championship 2014* (28-aprel 2014-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
49. ↑  „Title: Kateryna Lagno crowned Women’s World Rapid Champion". *Women's World Rapid and Blitz Championship 2014* (25-aprel 2014-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
50. ↑  „Transfers in 2014". *FIDE*. 22-noyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
51. ↑  „Muzychuk Anna on Her Return to Ukrainian Federation and Maidan". *Chess News* (21-may 2014-yil). 1-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
52. ↑  „Ukraine Women's Final - 2014". *Chess Results*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
53. ↑  *Doggers.* „Cramling, M. Muzychuk, Pogonina Reach Semi-Finals In Sochi". *Chess.com* (29-mart 2015-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
54. ↑  *Doggers.* „Mariya Muzychuk Wins Women's World Championship". *Chess.com* (5-aprel 2015-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
55. ↑  *Doggers.* „Nakamura Beats MVL In Playoff, Keeps Gibraltar Title". *Chess.com* (7-fevral 2016-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
56. ↑  „Tradewise Gibraltar Chess Festival 2016 - Masters". *Chess Results*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
57. ↑  „Anna Muzychuk Chess Games: White". *Chess.com*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
58. ↑  „Anna Muzychuk Chess Games: White". *Chess.com*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
59. ↑  „Anna Muzychuk Chess Games: Black". *Chess.com*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
60. ↑  *Fischer.* „Vassily Ivanchuk is new World Champion in Rapid Chess". *ChessBase* (28-dekabr 2016-yil). 29-dekabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
61. ↑  *Fischer.* „Sergey Karjakin is World Blitz Champion 2016". *ChessBase* (30-dekabr 2016-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
62. ↑  *Houska.* „And The Winner Is... Women's World Champion Tan Zhongyi". *Chess.com* (5-mart 2017-yil). 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
63. ↑  „Anna Muzychuk Standard Ratings April 2017". *FIDE*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
64. ↑  „Anna Muzychuk Standard Ratings December 2018". *FIDE*. 26-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-noyabr 2021-yil.
65. ↑  „Rules for the FIDE Women’s Candidates Tournament 2019". *FIDE*. 23-noyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-noyabr 2021-yil.
66. ↑  *Saunders.* „2020 Gibraltar Masters - Round 10". *Gibraltar International Chess Festival* (30-yanvar 2020-yil). 26-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-noyabr 2021-yil.
67. ↑  „Standings". *FIDE Women's Grand Prix 2019*. 26-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-noyabr 2021-yil.
68. ↑  *Doggers.* „FIDE World Cup R6.3: Karjakin, Goryachkina, Kosteniuk Through". *Chess.com* (2-avgust 2021-yil). 26-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-noyabr 2021-yil.
69. ↑  *McGourty.* „FIDE World Cup 7.3: Duda takes down Carlsen". *chess24*. 26-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-noyabr 2021-yil.
70. ↑  „Regulations for the FIDE Women’s World Cup 2021". *FIDE*. 22-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-noyabr 2021-yil.
71. ↑  „FIDE World Rapid Chess Championship 2021 - Women". *Chess Results*. 1-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-yanvar 2022-yil.
72. ↑  „World Blitz Chess Championship 2021 - Women". *Chess Results*. 1-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-yanvar 2022-yil.
73. ↑  „Anna Muzychuk versus Mariya Muzychuk". *FIDE*. 5-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-yanvar 2022-yil.