**Mariya Fedosyevna Vetrova** (ukraincha: *Марія Федосіївна Вєтрова*; 1870-yil 3-yanvar - 1897-yil 24-fevral) ukrainalik oʻqituvchi va inqilobchi. Ukrainaning turli burchaklarida o'qituvchi bo'lib faoliyat yuritgan. Azovdagi sotsialistik doiraga qo'shilgan va Lev Tolstoy asarlarining ixlosmandiga aylangan. Vetrova keyinchalik Sankt-Peterburgda o'qishini davom ettirgan. Lev Tolstoyning bilan uchrashganidan keyin bu uchrashuv uni inqilobchi bo'lishga undagan. Mariya chorizmga qarshi nashriyotda faoliyati tufayli hibsga olingan va Petropavlovsk qalʼasida o'zini yoqib yuborgan. Uning o'limi chorizmga qarshi talabalar harakatining kuchayishi uchun hayqiriq bo'lib xizmat qilgan va bu narsa keyinchalik Tolstoy va Maksim Gorkiy tomonidan "Pesnya o Burevestnike" (Bo'ronli gulchambar qo'shig'i) asarining yaralishiga sabab bo'lgan.

Biografiyasi
------------

Mariya Fedosyevna Vetrova 1870-yilning 3-yanvarida Ukrainaning Solonivka shahrida tug'ilgan. Rossiya imperiyasining Chernigov gubernatorligida yashovchi (hozirda Ukrainaning Chernigov viloyati) kazak ayol Aleksandra Vetrovaning noqonuniy farzandi. 1888-yilda kollejni o'qituvchi sifatida tamomlagan va shundan keyin Liubechdagi qishloq maktabida dars berishni davom ettirgan.

O‘qituvchilarga to'lanadigan arzimagan maosh Mariyaning kun kechirishi uchun yetmasdi. 1889-yil aprel oyida Mikola Sadovskiydagi Ukraina aktyorlik truppasiga qo'shiladi. Truppa Ukraina bo'ylab birgalikda sayohat qilib, kichik teatrlarda rol o'ynashadi. Mariya Vetrova birinchi marotaba spektaklda rol ijro etish uchun sahnaga chiqqanida qattiq hayajonlanadi va teatr truppasini tark etadi.

Vetrova keyinchalik o'qituvchilik faoliyatini davom ettirish uchun Azovga ko'chib o'tgan. U erda u mahalliy sotsialistik doiraga qo'shilgan va taganroglik Antip Kulakov [ru] bilan yaqin do'st tutingan. Shundan keyin Vetrova kitobxon ixlosmandiga aylangan, ayniqsa, Lev Tolstoyning "Baxt nima?" maqolasidan qattiq ilhomlangan. Yillar o'tishi bilan Mariyaning o'qishni davom ettirishga bo'lgan istagi tobora kuchayib bordi. 1894-yilda u Azovni tark etib, Sankt-Peterburg davlat universitetining Bestujev kurslariga o'qishga kirgan. Biroq u yerdagi professor o'qituvchilardan Vetrovaning tez hafsalasi pir bo'lgan, chunki ularning ma'ruzalari Mariyani qoniqtirmas edi. Keyingi yili u Tolstoyning shaxsan o'zi bilan uchrashadi va aynan shu uchrashuv Mariyani inqilobchi bo'lishga undaydi. Keyinchalik esa Obuxov davlat zavodidagi ishchilar yakshanba kungi maktabida rus tili va arifmetikadan dars bera boshlaydi.

1897-yil 24-iyunda chor hukumati Sankt-Peterburgda "Narodnik" matbaa operatsiyasiga aloqadorlikda gumon qilingan odamlarni ommaviy hibsga oladi. Mariya Vetrova hibsga olinganlarning bir qanchasini bilar edi. 1897-yil 2-yanvarda u hukumatga qarshi tashviqotda ayblanib, hibsga olingan va, shuningdek, inqilobiy bosma operatsiyaga aloqadorlikda ham gumon qilingan edi. Vetrova Petropavlovsk qalʼasida qamoqqa olinib, u yerda 1897-yilning 20-fevral kuni o'zini o'zi yoqib yuborgan va oradan 4 kun o'tib, 24-fevral kuni vafot etgan. Qamoqxona ma'murlari Vetrovaning o'z joniga qasd qilishi bilan bog'liq bu ishni yashirishga harakat qilishgan va uni yashirincha dafn qilishgan.

Merosi
------

Keyingi oyda Mariya Vetrovaning o'limi haqidagi xabar tarqalib, bu narsa Sankt-Peterburg, Moskva va Kiyevda talabalar noroziligiga sabab bo'ladi. 1897-yil 4-martda Sankt-Peterburgning Qozon soborida Vetrovaga hurmat bajo keltirish maqsadida 5 000 kishi yig'ilgan, ammo xotira marosimini o'tkazish taqiqlangan va natijada 850 namoyishchi hibsga olingan. Ishtirok etganlar orasida Nikolay Beketov, Nikolay Kareyev, Vladimir Lamanskiy, Sergey Platonov va Nestor Kotlyarevskiy kabi taniqli shaxslar ham bor edi. Shundan keyin Qozon sobori talabalarning keyingi namoyishlari uchun markaziy hududga aylandi, Maksim Gorkiyning 1901-yilgi namoyish haqidagi fikrlari aks ettirilgan "Pesnya o Burevestnike" inqilobiy madhiyasiga aylangan.

Mariya Vetrova Nikolay Voroniy va Boris Xrinchenko tomonidan inqilobiy shahid sifatida e'lon qilingan. Shuningdek, Lev Tolstoy ham uning xotirasiga hurmat bajo keltirgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Shulyatikov 2010. sfn error: no target: CITEREFShulyatikov2010 (help)
2. 1 2 3 4 5  Usenko 2003. sfn error: no target: CITEREFUsenko2003 (help)

Adabiyotlar
-----------