recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Xopyor** — Rossiya Federatsiyasidagi daryo, Don daryosining chap irmogʻi. Penza, Saratov, Voronej va Volgograd viloyatlari hududida. Uzunligi 979 km. Havzasining maydoni 61,1 ming km². Volga boʻyi qirlari yon bagʻridan boshlanib, oʻrqi^ yerlardan keng vodiy boʻylab oqadi. Ung qirgʻogʻi baland (120 m) va tik, jar koʻp. Chap qirgʻogʻi kiya va past (10–30 m). Oʻrtacha suv sarfi quyilish joyidan 45 km da 150 m³/sek. Noyab.—dek.da muzlab, aprel da muzdan boʻshaydi. Asosan, qor suvlaridan toʻyinadi. Novoxopyorsk shahrigacha kema qatnaydi. X. boʻyida Balashov, Novoxopyorsk, Uryupinsk sh.lari joylashgan. X.ning quyi oqimi vodiysida Xopyor qoʻriqxonasi bor.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yansonning vasvasasi** (shved. Janssons frestelse) — anʼanaviy shved taomlari, kartoshka toblama, piyoz, tuzlangan anchous, non va qaymoq. Odatda Rojdestvo uchun tayyorlanadi, lekin boshqa bayramlarda, masalan, Pasxa bayramida xizmat qilishi mumkin. Taom Finlandiyada Yanssoninkiusaus nomi bilan ham keng tarqalgan.

Tarix
-----

Bir versiyaga koʻra, bu nom gurman deb hisoblangan opera qoʻshiqchisi Pele Yanson (1844-1889) nomidan olingan. Biroq, bu nom juda keng tarqalmagan edi va oʻlimidan 40-yil oʻtgach maʼlum emas edi.

Gunnar Stigmark gazetasida bayon etilgan yana bir versiyaga koʻra Gastronomisk kalender, bu nom Stigmarkning onasi tomonidan Yanssons frestelse (1928) filmidan olingan boʻlib, unda mashhur aktyor Edvin Adolfson rol oʻynagan va partiyadan keyin u avval qiz doʻstlari orasida tarqalib, keyin ovqat kitoblariga kirgan.

Tayyorlash usuli
----------------

Tugʻralgan kartoshka, piyoz, tugʻralgan baliq va yana kartoshka qatlami moylangan shaklga ketma-ket qoʻyiladi; keyin qaymoq quyiladi. Ovqat 200 °C da taxminan 30-60 daqiqa davomida pishiriladi.

Variantlar
----------

Xuddi shu taom, ammo hamsi oʻrniga maydalangan mol goʻshti bilan „vasvasa" deb ham ataladi, ammo bu safar Karlson (shved. Karlssons frestelse), vegetarian variant-Yanson va nihoyat anchous boʻlmagan xilma-xillik-Xanson (yoki Svenson).

Turli manbalarda retseptning kichik modifikatsiyalari, masalan, maydalangan qotgan va/yoki maydalangan pishloq sepilishi, konserva baliqlaridan suyuqlik, turli ziravorlar va sarimsoqlardan foydalanish; qopqoq ostida yarim pishganicha pishirish, undan keyin qizartirish va boshqalar.

Ommaviy madaniyatda
-------------------

Taom 4 seriyasining 1 mavsumida „maxsus Agent Archer" („Killing Utne") animatsion seriyasida qayd etilgan boʻlib, unda rus agenti Elke Xubsh tasodifan zaharlangan qismini olgan.

Yana qarang
-----------

* Nemis dehqon nonushtasi
* Kolkannon
* Crumpley shovqini

Manbalar
--------

1. 1 2  Karlssons frestelse — Lantmännen (nedostupnaya ssilka). Data obraщeniya: 28 dekabrya 2014. Arxivirovano 28 dekabrya 2014 goda

Havolalar
---------

* Kartofelnaya zapekanka „Iskushenie Yansona"(rus.)
* Retsept blyuda s sayta kedem.ru
**Ajam** (arab. عَجَم — arab emas) — arablardan boshqa Sharq xalqlarining umumiy nomi. Shuningdek, arablar yashaydigan Sharq mamlakatlari, xususan, Turon, Eron ham
„Mulki ajam" deb yuritilgan. Bu yerlardan yetishib chiqqan olimlar „ajamiy" deb atalgan.
Keyinchalik ajam nomi faqat eronliklarga nisbatan qoʻllanilgan, Eronni esa, Ajam yoxud
Ajamiston deb ataganlar. 2) Oʻrta asr „oʻn ikki maqom" tizimidagi shu’ba. Musiqa risolalarida A. Rahoviy maqomi, Bayoti A.- Navo maqomi, Navroʻzi A.- Hijoz maqomi shu’balari sifatida qayd etilgani maʼlum. 3) Oʻzbek, tojik, uygʻur va boshqa Sharq xalqlari mumtoz musiqa merosida mavjud cholgʻu va ashula asarlari. Jumladan, Shashmaqom turkumining Segoh maqomi cholgʻu boʻlimida Muham-masi A. qismi, ashula boʻlimida Navroʻzi A. shu’basi, Xorazm maqomlari turku-mining Segoh maqomi ashula boʻlimida Nasri A. shu’basi, shuningdek Toshkent — Fargʻona maqom yoʻllari qatorida Navroʻzi A. kuyi, toʻrt qismli A. va uning taronalari cholgʻu turkumi va boshqa

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Oltin otliq** yoki **oltin nayzalar** (polyakcha: *Złoty Ułan*) —Varshavadan 50 km uzoqlikda (Mazoviya vodiysi (Polsha) Varshava ― Moskva xalqaro avtomobil yoʻlida) Kalushin shahridagi otliq haykali.

1939-yil 11 va 12-sentyabrda Polsha otliqlari va Vermaxt kuchlari oʻrtasida Ikkinchi Jahon urushi boshida Polsha yurishi paytida boʻlib oʻtgan Battle of Kałuszyn[en] sharafiga oʻrnatilgan. 1939-yil 11-sentyabrda bu yerda 1939-yil sentyabr kampaniyasining eng qonli janglaridan biri boʻlib oʻtdi va u polyaklarning gʻalabasi bilan yakunlandi.

Polshadagi oltin bilan qoplangan birinchi yodgorlik. 2014-yil 13-sentyabrda ochilgan. Yodgorlik muallifi haykaltarosh Robert Sobochinskiydir. Yan Żyliński yodgorlikni yaratish tashabbuskori va „Oltin Ulan"ning asosiy investori edi. Londonda yashovchi tadbirkor nafaqat Polsha tarixi qahramonining ismi, u 11-otliq polkining 4-eskadroni komandiri, kapitan Andrey Jilinskiyning oʻgʻli.

Tavsif
------

Bronza yodgorligi, oʻz safdoshlarini jangga chorlayotgan ot ustidagi nayzani tasvirlaydi. Oltinlangan bronza haykal oʻrnatilgan poydevor Hindistondan olib kelingan qizil granit plitalari bilan qoplangan. Yodgorlikning umumiy balandligi — 8 metr, vazni — 30 tonnadan ortiq. Narxi taxminan 1 million oltinga baholanmoqda.

Yodgorlikni yaratuvchilarning fikriga koʻra, polshalik otliq askarlari yalangʻoch qilichlari bilan nemis tanklariga bostirib kirib, ularning izi ostida halok boʻlgan degan afsonani yoʻq qilish kerak.

Havolalar
---------

* Ośmiometrowy złoty ułan stanął w Kałuszynie Arxivnaya kopiya (pol.) )
* Varshava yaqinidagi Oltin Lancers (Wayback Machine saytida 2018-06-26 sanasida arxivlangan) Arxivnaya kopiya
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Kattasoy (maʼnolari).

**Kattasoy** (boshlanishida Oqsuv, oʻrta oqimida Kengkoʻlsoy deb ham ataladi) — Tojikistondagi soy. Sirdaryoning chap irmogʻi. Uzunligi 58 km, havzasining mayd. 631 km2. Oqsoy dovonidan 1,5 km jan.-sharqdan boshlanadi. K.ga Koʻktepa, Koʻrganoq togʻlarining shim. yon bagʻirlaridan oqib tushadigan 15 ta irmoq kelib qoʻshiladi. Shim.-sharqiy yoʻnalishda oqadi, Sirdaryogacha yetib bormaydi, Qushkent qishlogʻidan 5 km jan.sharqda qurib qoladi. K. qor, yomgʻir va yer osti suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 1,88 m3/sek. Toʻlinsuv davri aprel—avg. oylariga toʻgʻri keladi. K.da Kattasoy suv ombori qurilgan. K. suvi bilan Jizzax viloyati Zomin tumanining Tojikiston bilan chegaradosh yerlari ham sugʻoriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maqsud Karimov** (tugʻ. 1985-yil 2-mart, Urganch, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — oʻzbek futbolchisi, „Nasaf" klubi himoyachisi. Oʻzbekiston terma jamoasida oʻynagan.

Hayoti
------

Maqsud Karimov 2-mart 1985-yil Urganch shahrida tugʻilgan. Maqsud yoshligidan futbol oʻynashni ona shahri Urganchda boshlagan. U Navroʻz shaharchasidagi 22-maktabda oʻqib, tamomlagan.

Futbolchilik faoliyati
----------------------

Oʻzbekiston chempionati oliy ligasida 2006-yilda „Xorazm" tarkibida debyut qilgan. Karimov liganing barcha 30 oʻyinini maydonda oʻtkazgan jamoaning asosiy oʻyinchisi edi. Mavsum yakunida klub oliy divizionni tark etdi va 2007-yilda „Vobkent" klubiga oʻtdi. Oʻsha mavsumda klub oliy ligani ham tark etdi, biroq Karimov kuchliroq boʻlgan „Nasaf" klubi manfaatlari doirasiga kira oldi.

2008-yildan buyon Maqsud Karimov „Nasaf" futbolchisi. „Nasaf" tarkibida 2008-yilgi deyarli barcha oʻyinlarda qatnashgan. 2009-yilda esa Viktor Kumikovning jamoaga bosh murabbiy etib kelishi bilan jamoa tarkibi deyarli 95 foizga oʻzgardi, ammo Maqsud Karimov jamoada qoldi. 2011-yilda jamoani Anatoliy Demyanenko qabul qilib oldi va u ham asosiy tarkibdagi oʻrinni Maqsudga ishonib topshirdi. 2018-yilning 25-noyabr kuni u „Nasaf" bilan soʻnggi oʻyinida maydonga tushdi va shundan soʻng futbolchilik faoliyatini yakunladi.

Manbalar
--------





1. ↑
2. 1 2
3. 1 2

Havolalar
---------

* FootballFacts.ru saytidagi profil
* *Milliy futbol jamoalari*  veb-saytidagi profil
* *Futbol yoʻli*  profili \_
* Transfermarktda oʻyinchi profili (inglizcha) .
**Xamardaban** — Rossiya Federatsiyasining Buryatiya Respublikasidagi togʻ tizmasi. Baykal koʻlining jan. va jan.sharqiy sohillarida. Uz. 420 km, eng baland joyi — BayshintOʻla (2995 m). Gneys, kristalli slanets, ohaktosh, bazaltdan tashkil topgan; granit intruziyasi koʻp. Iqlimi keskin kontinental. Yillik yogʻin 400—500 mm, gʻarbiy qismida 800— 1300 mm. Shimoliy yon bagʻirlarida oqqaragʻaykedr, jan. yon bagʻirlari qaragʻaytilogʻoch oʻrmonlari bilan qoplangan. Janubiy da oʻrmonli dasht va dasht yerlar uchraydi. 2000 m dan balandda togʻ tundrasi oʻsimliklari oʻsadi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Mintaylar** (Theragra) — treskasimonlar oilasiga mansub baliqlar urugʻi. Uzunligi 40—55 sm, vazni 1,5 kg gacha, tanasi choʻziq, orqa suzgichlari 3 ta, anal suzgichlari 2 ta, dum suzgichi qisman 2 boʻlakka boʻlingan. Uzoq Sharq mintayi Tinch okeanning shim. qismidagi Bering boʻgʻozidan boshlab Koreyaga va Shimoliy Kaliforniyagacha boʻlgan dengizlarda 500–700 m chuqurlikda yashaydi. 3—4 yilda jinsiy voyaga yetadi. Bahorda Koreya, Saxalin, Kamchatka sohillari yaqinida uvildiriq tashlaydi. Ikrasi mayda va pelagik boʻladi. Qisqichbaqasimonlar va mayda baliqlar bilan oziqlanadi. Koʻpsonli, koʻplab ovlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bir juft charm qoʻlqoplar
 Ayollarning oq oqshom uchun qoʻlqoplari
rezina qoʻlqop
Barmoqsiz, mototsikl qoʻlqoplari (kraglar)
**Qoʻlqoplar** qoʻllar uchun kiyim turi.

charm, kauchuk, mato va boshqa materiallardan tayyorlangan.

Nomning kelib chiqishi
----------------------

Ruscha „qoʻlqop" soʻzi perst soʻzidan kelib chiqqan – yaʼni barmoq. Quyidagi v maʼlum:

* „barmoqlar" ga aylantirilgan „barmoqli qoʻlqoplar";
* „perstatki" ga aylantirilgan pereschatka;
* „perstatki" ga aylantirilgan pyrstatitsa.

Tarix
-----

Qoʻlqoplar qadimgi Misrda ishlatilgan, u erda ular yuqori maqomning ramzi boʻlgan. Eng qadimiy qoʻlqoplar arxeologlar tomonidan Misr fir’avni Tutankhamun qabrida topilgan. Ular dastlab qoʻlqopsiz, yaʼni ayollar barmoqsiz qoʻlqopidek boʻlgan va ovqatlanish paytida va kamon bilan oʻq otishda qoʻllarni himoya qilish uchun ishlatilgan. Oʻrta asrlarda ritsar zirhlari, albatta, qoʻlqoplarni oʻz ichiga olgan; Avvaliga ular zanjirli pochta yenglarining davomi edi, keyin ular alohida ishlab chiqarila boshlandi. Plastinka zirhlari paydo boʻlganda, qoʻlning orqa tomonidagi zanjirli pochta qoʻlqopiga plastinka plitasi biriktirilib, qoʻl va barmoqlarni himoya qildi. Qalin teridan tikilgan, keng qoʻlqopli maxsus qoʻlqoplar lochin ovlashda kiyildi.

Qoʻlqoplarning roli ham ramziy edi, ular nishon sifatida maʼlum bir ijtimoiy funktsiyani bajardilar. Oʻrta asrlarda qoʻlqoplar, ametistli uzuk va maxsus shtat bilan birga, episkop lavozimiga tayinlangan shaxsga uning hokimiyat belgisi sifatida berildi. Xonimlar janoblarga sevgi belgisi sifatida qoʻlqop berishdi; Bunday sovgʻani bosh kiyimga yopishtirish odat tusiga kirgan, askarlarga ritsarlik paytida qoʻlqoplar berilgan. Maʼlumki, qoʻlqoplar kimnidir duelga chaqirish uchun ishlatilgan (*"kimgadir qoʻlqop tashlash" iborasi koʻplab Evropa tillarida, shu jumladan rus tilida ham mavjud*). Shu bilan birga, qoʻlqopni yechmasdan salomlashish ham odobsizlik hisoblangan. Jamoatda siz qoʻlqoplaringizni ham yechib olishingiz kerak edi (bu qoida katolik cherkovlarida bugungi kungacha saqlanib qolgan).

12-asrda dastlab Italiyada, keyin esa Fransiyada hunarmandlar gildiyalari paydo boʻldi, ularning hunari juda hurmatga sazovor boʻldi va qoʻlqoplar hashamatli kiyim turiga aylandi .

16-asrda qoʻlqop tirsagigacha choʻzilgan va birinchi marta 1566 yilda Angliya qirolichasi Yelizaveta I Oksforddagi ziyofatida bunday qoʻlqoplarda ishtirok etgan boʻlgan.

16-17 – asrlarda Rossiyaning Streltsy armiyasida "boshlangʻich odamlar "(ofitserlar) kiyim-kechaklari, qurol-yarogʻlarini kesishda oddiy Streltsydan farq qilar edilar, shuningdek bilaklari boʻlgan *qoʻlqoplarga* ega edilar.

Qoʻlqop turlari
---------------

* Klassik qoʻlqoplar
* Minetkalar – barmoqsiz qoʻlqoplar
* Uzoq vaqtdagi Bazm qoʻlqoplari (ayollar)
* Kechki qoʻlqop
* Jarrohlik qoʻlqoplari
* Kragli qoʻlqoplar (mototsikl qoʻlqoplari, shuningdek, „barmoqsiz qoʻlqoplar")
* Qurilish qoʻlqoplari
* Boks qoʻlqoplari – boks uchun sport anjomlari
**Priapulidlar** (Priapuliada) - tuban chuvalchanglar guruhi. Uz. 2 mm dan 10 sm gacha. Gavdasi chuvalchangsimon, gavda boʻshligʻi parenxima bilan toʻlgan. Gavdasining oldingi qismi — hartu-mi maxsus muskullar yordamida ichkarigatortib olinadi. Ichagi toʻgʻri, ogʻiz va anal teshiklari rivojlangan. Qon aylanish sistemasi yoʻq. Ayirish organlari protonefridiylar. Nerv sistemasi xalqum atrofi nerv halqasi va qorin nerv stvolidan iborat. Ayrim jinsli. 7 uruqqa mansub 11 turi iliq suvli dengizlarda tarqalgan. Yirtqich, suv tubidagi uyalarda yashaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pathar Ki masjidi** Patna shahrida Taxt Shri Harmandir Saheb nomli hudud yaqinidagi Gang daryosi boʻyida joylashgan. Jahongirning oʻgʻli Parvez Mirzo 1621-yilda Pathar Ki masjidini bunyod etgan. Bino toshdan qurilgan va shuning uchun u Pathar Ki Masjidi nomini olgan. U Sultonganj va Alamganj oʻrtasidagi Ashok Rajpathda qad rostlagan.

Pathar Ki masjidi mahalliy islom jamoatchiligi orasida juda mashhur. Diniy vazifalarni bajarishdan tashqari, bu eski masjid shaharning asosiy diqqatga sazovor joyi hamdir.

Pathar Ki masjidi xalq orasida Saif Xon masjidi, Chimmi Ghat masjidi va Sangi masjidi nomlari bilan ham mashxur.

Manbalar
--------

1. ↑  „Destinations :: Patna".
2. ↑  „Pathar ki Masjid". 10-aprel 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-sentyabr 2008-yil.
3. ↑  „इंडो-इस्लामिक कला का नमूना पत्थर की मस्जिद" (hi). *Dainik Bhaskar* (8-iyun 2016-yil). Qaraldi: 22-noyabr 2022-yil.
4. ↑  „Architecture admiration tour to Pathar ki Masjid or Saif Khan?s mosque in Bihar". *www.tsiindia.com*. 21-noyabr 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi.
**Qirollik Islom strategik tadqiqotlar markazi**- Iordaniya Qirollik Islom tafakkuri instituti qoshidagi mustaqil tashkilot boʻlib, 2007-yilda tashkil etilgan. Qirollik Islom tafakkuri instituti Iordaniya Hoshimiylar Qirolligining poytaxti Amman shahrida joylashgan xalqaro islomiy nodavlat, mustaqil institutdir.
Markazning maqsadi – an’anaviy islom ta’limotini 2004-yil 9-noyabrda Iordaniya qiroli Abdulloh II bin al-Husayn tomonidan e’lon qilingan, musulmon dunyosini bagʻrikenglik va birdamlikka chaqiruvchi **"Ammon deklaratsiyasi"**da belgilangan tamoyillar boʻyicha himoya qilish, asrash va targʻib qilishdan iborat. Markaz islom dunyosidagi tendensiyalar, muhim voqea-hodisalar hamda nufuzli musulmonlar faoliyatini kuzatib boradi. Islom dunyosida paydo boʻlayotgan muammo va nizolarni hal qilish borasida oʻz takliflarini taqdim etadi. Shuningdek, markaz dunyodagi barcha dinlar, diniy tashkilotlar, diniy oqimlar oʻrtasidagi jarayon va hodisalarni, xususan boshqa dinlarning islom hamda musulmonlarga boʻlgan munosabatini oʻrganish bilan shugʻullanadi. Hozirda markazga doktor Mustafo Alqabboniy rahbarlik qilmoqda. Markaz direktori Qirollik Islom tafakkuri instituti Vasiylik kengashi tomonidan tayinlanadi.
Markazning eng muhim loyihalaridan biri **"Dunyoning eng nufuzli 500 musulmoni"** yillik reyting jurnali hisoblanadi. Mazkur jurnal Abdulloh Shlifer rahbarligi ostida 2009-yildan beri an’anaviy tarzda har yili nashr qilib kelinadi. Jurnal AQSHda joylashgan Jorjtaun universiteti huzuridagi shahzoda Valid ibn Talol markazi bilan hamkorlikda kitob shaklida nashr etiladi. Mazkur reytingni tuzishdan koʻzlangan asosiy maqsad musulmon olamidagi davlat, fan, san’at, madaniyat va din arboblarining jahon siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy taraqqiyotiga koʻrsatayotgan ta’sirini baholashdan iborat.

Manbalar
--------

1. ↑  „The Amman Message".
2. ↑  *Sacirbey, Omar*. „U.S. dominates list of world's '500 Most Influential Muslims'". *Washington Post* (28-noyabr 2012-yil). Qaraldi: 11-may 2015-yil.
3. ↑  *Sacirbey, Omar*. „World's '500 Most Influential Muslims' 2012 Dominated By U.S.". Huffington Post (29-noyabr 2012-yil). Qaraldi: 11-may 2015-yil.
**Vijdon** — axloqiy tushuncha, yaxshilik nima-yu, yomonlik nimaligiga javob beradigan ichki ishonch, oʻz xatti-harakatlari uchun axloqiy masʼuliyatni anglash. Vijdon shaxsning axloqiy jihatdan oʻz-oʻzini nazorat qila olish, oʻzida axloqiy burchni mustaqil shakllantirish hamda oʻzidan uni ado etishni talab qilish va oʻz xatti-harakatlariga baho berish qobiliyatini ifodalaydi. Vijdon dastlabki axloqiy mayl boʻlib, tashqi taʼsir tufayli rivojlanishi yoki soʻnishi mumkin. U ehtiros, hissiyot shaklida shaxsning oʻz xatti-harakatlari uchun uyalish, pushaymon boʻlish yoki axloqiy qoniqish sifatida namoyon boʻladi. Vijdon yaxshilik, burch, baxt, halollik kabi boshqa axloqiy tushunchalar bilan bogʻliq. Jamiyatning rivojlanishi, maʼnaviy, axloqiy yuksalishi bilan vijdon tushunchasining mazmuni va mohiyati boyib boradi. Uning mohiyati ijtimoiy muhit bilan belgilanadi. Vijdon boshi berk ko'chaga o'xshaydi. Undan chiqish qiyin, lekin chiqish esa insonning o'ziga bog'liq .Vijdon erkinligi va vijdon azobi tushunchalari ,vijdon tushuncha-sining bir bo'lagi. Inson vijdon azobi bilan qiynalsa ko'kragida urib turgan yuragi juda-judayam g'alati bo'lib, xuddi to'xtab qoladigandek tuyuladi. U aybini yuvishga harakat qiladi. Vaqt orqaga qaytsayu hammasini to'g'irlasa, lekin buning iloji yo'q: Suv orqaga oqmaydi, Vaqt orqaga qaytmaydi.sanam

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000.
* Karimov, Islom; Istiqlol va maʼnaviyat, Toshkent, 1994.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Selemja** — Rossiya Federatsiyasi Amur viloyatidagi dare, Zeya daryosining (Amur havzasi) chap irmogʻi. Uz. 647 km, havzasining maydoni 68,6 ming km². YamAlin va Ezop togʻlari tutashgan joydan boshlanadi. Quyi oqimida ZeyaBureya tekisligining shim. cheti boʻylab oqadi. Yomgʻir va qor suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi 715 m³/sek. Noyab.da muzlab, may boshlarida muzdan boʻshaydi. Nora daryosi quyiladigan yerdan boshlab quyilish joyigacha (326 km) kema qatnaydi. S.ning yuqori oqimida oltin koni bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Guliob** — Surxondaryo viloyati Sariosiyo tumanidagi soy. Surxondaryoni tashkil etuvchi Toʻpolondaryoning chap irmogʻi. Hisor tizmasining jan. yon bagʻirlaridagi past togʻ va adirlardagi buloqlardan boshlanuvchi 9 ta irmoqning qoʻshilishidan qosil boʻladi. Uz. 27 km, havzasining mayd. 60 km2. Qor, yomgʻir va buloq suvlaridan toʻyinadi. Suvining 70—80% mart—iyunda oqib oʻtadi. Bu vaqtda suv sarfi 13,5 m3/sek ga yetadi. Kam suvli davrida quyi qismida G. oʻzani koʻpincha quruq boʻladi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 190 l/sek. G.dan Guliob, Gazarak qishloqlari yerlari sugʻoriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fan komiteti**, Oʻzbekiston Xalq Komissarlari Kengashi huzuridagi fan komiteti — 1930-yillarda Oʻzbekistonda fan shtabi vazifasini bajargan ilmiy tashkilot. 1932-yil oktabrda Oʻzbekiston MIK xuzurida tashkil etilgan. Uning tarkibida geol. va mineral resurslar guruhi hamda kabineti, gidrogeol. va muhandislik geol.si, energstiklar, agrooʻrmonmelioratsiya guruhlari, oʻsimliklar resurslari guruhi va kabineti, xaritagrafiya boʻlimi hamda guruhlar qoshida tuproqshunoslik, gidrologiya va boshqa sektorlar boʻlgan. Fan komiteti zimmasiga zarur lab. va intlar tashkil etish hamda ularni jihozlash, ilmiy kadrlar tayyorlash vazifasi yuklatilgan. 1934-yil 1-iyundan Oʻzbekiston XKS ixtiyoriga oʻtkazilgan. 1935-yil Fan komiteti tizimida 12 ilmiy tadqiqot muassasasi, 2 kutubxona va jurnal tahririyati boʻlgan. Shu yili tarkibida yangi boʻlim, guruh, lab. va sektorlar tashkil etildi. Ularning faoliyati xalq xoʻjaligining ayrim sohalari uchun amaliy ahamiyatga ega boʻlgan ilmiy masalalarni hal etishga qaratildi. Respublika ishlab chiqaruvchi kuchlarni oʻrganuvchi boʻlimning tashkil toggishi ham Fan komiteti faoliyatida katta rol oʻynadi. 1937-yil Fan komiteti tarkibida tibbiyot va fizikamat. ijtimoiy, texnika fanlari boʻlimlari tuzidsi; boʻlim sifatida nashriyot ham tashkil etildi. Fan komiteti faoliyatida kimyo, fizika, mat. gidroenergetika, geol. adabiyot va til fanlari yetakchi ilmiy yoʻnalishga aylandi. Fan komiteti muassasalari Oʻzbekiston oʻsimlik va hayvonot dunyosi, tuproq va yer geol.si, yer yuzasi va yer osti suvlari energetika resurslarini oʻrganish va ulardan foydalanish yoʻllari, mineral yoqilgi zaxiralari, neft qatlamlari va boshqa boʻyicha ilmiy tadqiqotlar olib bordi. Ijtimoiy fan sohalari — Oʻzbekiston iqtisodiyoti, oʻzbek tili va adabiyoti, moddiy madaniyat yodgorliklarini oʻrganish va muhofaza qilish boʻyicha tadqiqotlar avjoldi. 1938-yil Fan komiteti ning muassasalarida 83 ilmiy xodim, jumladan, 7 fan doktori va 5 professor ishladi. Fan komitetiga turli davrlarda Otajon Hoshim, T.N.QoriNiyoziy, I.I.Islomov rahbarlik qilgan. Fan komiteti negizida 1940-yil yanvarda SSSR Fanlar akademiyasining Oʻzbekiston filiali, 1943-yil noyabrda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi tashkil topdi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Appendikulyariyalar** (Appendi-cularia) — xordalilar tipi krbiklilar kenja tipiga mansub sinf. Suvda suzib yuradigan dastlabki xorda-lilardan kelib chiqqan. Uz. 0,5 mm gacha, gavdasi tana va dumdan iborat. Dumida xordasi, nerv nayi va koʻndalang targʻil 582muskullari joylashgan. Tanasi dildiroq shaffof moddadan iborat qobiq — uycha ichida joylashgan. Uychaning oldingi va orqa tomonida teshik boʻladi. Dumining harakati tufayli suv oldingi teshi-gida joylashgan filtrlovchi apparat orqali oʻtib orqa teshigidan chiqib ke-tadi. Filtrlovchi apparatning ingichka ipchalardan iborat panjaralari A. uchun oziq boʻladigan mayda organizmlarni tu-tib qoladi. Filtrlovchi apparat iflos-langanida A. uychasini buzib chiqib yangi uycha qurib oladi. A. halqumida endostil va bir juft jabra teshiklari boʻladi. Jabraoldi boʻshligʻi boʻlmaydi. Anal te-shigi tanasining qorin tomonida. Miyasi ustida yorugʻlikni se-zadigan koʻzchasi va stototsisti joylashgan. Koʻpchilik turlari germafrodit. Faqat jinsiy yoʻl bilan koʻpayadi. Lichinkasining ogʻzi va anal teshigi boʻlmaydi. 100 ga yaqin turi maʼlum, barcha dengizlarda, asosan suvning ustki qatlamlarida uchraydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Xausa (maʼnolari).

**Xausa** — somhom (afrikaosiyo) tillari makrooilasining chad tillari tarmogʻiga mansub va Shimoliy Nigeriya, Niger, Chad, Kamerun, Gana, Benin, Togo kabi mamlakatlarda tarqalgan til. Gʻarbiy Afrikada qabilalararo, urugʻlararo til sifatida keng qoʻllanadi. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 31 mln. (baʼzi manbalarda 40 mln.) kishidan ortiqroq (oʻtgan asrning 90-yillari). X.ning asosiy lahjalari — kano, katsina, sokoto, zariya, xalajiya, damagaram, gobir va boshqa — bir-biriga juda yaqin; asosan feʼl tizimi va kishilik olmoshlari sohasidagi koʻplab tafovutlar shim.gʻarbiy lahjalarda (Niger va Nigeriya) uchraydi. Hozirgi adabiy X. kano lahjasi asosida shakllangan.

X. oʻziga xos fonetik va morfologik xususiyatlarga ega. Soʻz oʻzgarishi va soʻz yasalishi tizimida affikslar (suffiks va prefikslar), shuningdek, ichki fleksiya alohida rol oʻynaydi. Leksikasi, asosan, tub chad soʻzlaridan iborat; arab, ingliz, fransuz va qoʻshni tillardan oʻzlashgan soʻzlar ham anchagina. 18-asrdan arab alifbosi asosidagi ajamiy yozuvidan, 19-asr oxiridan esa baʼzi diakritik belgilar qoʻshilgan lotin alifbosidan foydalanadi. Gaz. jur. va kitoblar, asosan, lotin grafikasida, anʼanaviy sheʼriyat va diniy (islomiy) adabiyot ajamiy yozuvida nashr etiladi. Ajamiyda nashr etilgan adabiyotda garbiy yevropa tillaridan oʻzlashmalar deyarli uchramaydi. Nigeriyaning shim. shtatlarida X. maʼmuriy sohada, maktab taʼlimida (ayniqsa, boshlangʻich maktablarda), radioeshittirishlarda ingliz tili bilan bir darajada qoʻllanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qolmoq** – oʻzbek xalqi tarkibiga kiruvchi turk urugʻlaridan biri. Samarqand, Buxoro viloyatlarida asosan yashaydilar. Ushbu urugʻ oʻzbek xalqidan tashqari qirgʻizlar, sibir tatarlari va turkmanlar tarkibiga ham kiradi.

Tarixi
------

Abdurazzoq Samarqandiyga koʻra Oltin Oʻrda xoni Oʻzbekxon islom dinini qabul qilgach islomga oʻtmagan Oʻrda xalqini avliyo Said ota Mavarounnahrga olib kelgan. Lekin ular bu yerda Said otadan ajralib ketishgan va shu yerda yashab qolishgan. Sharofiddin Ali Yazdiyga koʻra esa Oltin Oʻrdadan Amir Temur huzuriga elchi boʻlib kelganlarni qolmoqlar deb atashgan. Ushbu urugʻ vakillari Amir Temur qoʻshinida boʻlgan boʻlishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Nasabnoma
2. ↑  Istoricheskaya geografiya Rossii: novie podxodi. – Institut Rossiyskoy istorii, 2004. – S. 110. – 208 s. – ISBN 9785805501341. Arxivnaya kopiya ot 11 iyulya 2020 na Wayback Machine
3. ↑  Fayzraxmanov G. L. Istoriya sibirskix tatar: s drevneyshix vremen do nachala XX veka. – FEN, 2002. – S. 236. – 486 s.
4. ↑  Ataniyazov S. Slovar turkmenskix etnonimov / Azimov P. Annanepesov M. – Ilim, 1988. – S. 39. – 179 s.
5. ↑  Abdurazzoq Samarqandiy
6. ↑  Sharafiddin Ali Yazdiy
**Muhammad Toshevich Oʻrozboyev** (1906.20.5, Qoʻqon 1971.9.5, Toshkent) — mexanik olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1956), Oʻzbekistonda xizmat qoʻrsatgan fan va texnika arbobi (1960). texnika fanlari doktori (1947), professor (1938), Oʻrta Osiyo universitetining ishchi fakultetini (1928), Moskva oliy texnika bilim yurtini (1932), Moskva universitetining mat.mexanika fakultetini (1934) tugatgan. Toshkent toʻqimachilik institutida kaf. mudiri va direktor oʻrinbosari (1936—47), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Inshootlar instituti direktori (1947—57), Ilmiytexnika davlat qoʻmitasi raisi (1957—61), Toshkent politexnika instituti rektori (1963— 71), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Prezidiumi aʼzosi hamda Mexanika va boshqarish jarayonlari boʻlimining akademik kotibi (1970—71), "Fan va turmush" jur. bosh muharriri (1970—71).

Asosiy ilmiy ishlari mexanika va inshootlarning seysmik mustahkamligi nazariyasiga doir. Oʻzbekistonda seysmik mustahkamlikning dinamik nazariyasi va qobiqlar nazariyasiga oid ilmiy maktab yaratgan, mexanika fanining koʻp ilmiy yoʻnalishlariga asos solgan. Oʻ. paxta terish mashinalariga oid ilmiy tekshirish ishlariga, seysmik mustahkam inshootlar sohasida amaliy va nazariy izlanishlarga rahbarlik qilgan. Davlat mukofoti (1952), Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1967). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Mexanika va inshootlarning seysmik mustahkamligi instituti, Toshkent koʻchalaridan biri Oʻ. nomi bilan atalgan.

Adabiyotlar
-----------

Materiallarqarshiligi, 1—2t. 1960— 65; Seysmostoykost gidrouprugix sistem, T. 1966; Nazariy mexanika asosiy kursi, T. 1966; Materiallar qarshiligi asosiy kursi, T, 1973.

Havolalar
---------

* Oʻrozboyevga taʼziyanoma

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**NexTView** – Analog televideniye uchun EPG eshittirish texnologiyasi. Germaniya, Avstriya, Fransiya va Shveytsariya barcha yirik Yevropa analog televizion tarmoqlarida telekanal dasturlarini uzatish uchun foydalaniladi. Eshittirish protokoli telematnga asoslangan, lekin undan farqli oʻlaroq, u formatlangan sahifalarda emas, balki ikkilik maʼlumotlar shaklida uzatiladi.

1997 yildan 2013 yil oktyabrigacha NexTView Shveytsariya televideniesi kanallarida va telematn xizmatlari Shveytsariya televideniyasi (SwissText) (TV5, M6, Canal+) dan boshqariladigan frantsuz tilidagi kanallarda namoyish etildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Liste von nexTView EPG Anbietern". 10-dekabr 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2008-yil.
2. ↑  „Geschichte | SWISS TXT" (15-aprel 2016-yil). 15-aprel 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-noyabr 2022-yil.

Havolalar
---------

* NextTView bosh sahifasi
* Video matnli elektron jurnal (Wayback Machine saytida 2009-01-31 sanasida arxivlangan) Arxivnaya kopiya
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Boshlangʻich ta’lim (maʼnolari).

**Boshlangʻich ta’lim** — 1-4-sinf oʻqituvchilari, ped. kollejlari, ped. institutlarining boshlangʻich taʼlim fakultetlari talabalariga moʻljallangan 2 oyda bir marta chiqadigan ilmiy metodik, axloqiy-taʼlimiy ommabop jurnal. Muassis: Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi. 1992-yil yanvardan nashr etiladi. Jur. koʻp rangli boʻlib, uning sahifalarida boshlangʻich taʼlim oʻquv rejasidagi oʻquv fanlarini oʻrganishga oid ilmiy metodik maqolalar, ilgʻor oʻqituvchilar tajribalari yoritilgan materiallar, iqgisodiy taʼlim va tarbiyaga oid maqolalar, boshlangʻich sinflarda sinfdan tashqi oʻqish uchun badiiy asarlardan parchalar berib boriladi. Adadi 22000 nusxadan ortiq (2000).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
„**Yermak" muzyorar kemasi yodgorligi** ― Murmansk oʻlkashunoslik muzeyining yon tomonida joylashgan Rossiya va Sovet muzqaymoq floti afsonasi – „Yermak" muzyorar kemasi yodgorligi. Bu bino devoridagi monumental mozaik polotno va poydevor ustidagi langar majmuasidir.

Tarixi
------

64-yil davomida flot safida xizmat qilgan va afsonaviy muzyorar „Yermak" 1963-yilda eskirganligi sababli foydalanishdan chiqarilgan. Murmansk aholisi „Yermak" Arktikani zabt etgani tarixining suzuvchi muzeyiga aylanishini targʻib qilishdi, ammo koʻp harakatlarga qaramay, uni saqlab qolishning iloji boʻlmadi.

Ikki yil oʻtgach, meʼmor Nikolay Bystryakovning koʻrsatmasi bilan leningradlik mozaikachi S. A. Nikolayev va rassom Ivan Dyachenko mozaikali panno yaratdilar, keyinchalik u mahalliy mutaxassislar tomonidan Murmansk oʻlkashunoslik muzeyi devoriga oʻrnatildi.

1965-yil 3-noyabrda yodgorlikning ochilishi boʻlib oʻtdi va tadbir ishtirokchilari orasida muzyorar kemasining jamoasi aʼzolari ham bor edi.

1997-yilgacha yodgorlik rasman davlat tomonidan muhofaza qilingan.

Tavsifi
-------

Yodgorlik bino devoridagi mozaikali polotno ansambli va uslubga keltirilgan granit poydevorda joylashgan langardir.

Uch qavatli mozaikali panno smaltadan qilingan. Unda Arktikaning muzli kengliklari tasvirlangan, ular boʻylab Yermak yoʻl ochmoqda.

Deyarli besh metrli zanjirli uch tonnalik langar aynan ushbu kemadan olingan va poydevorga qadalgan.

Yerdan taxminan bir yarim metr balandlikda, poydevorga quyidagi yozuvli bronza peshtaxtasi oʻtnatilgan:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Lenin ordenli muzyorar flotining „bobosi" „Yermak" muzyorar kemasiga | "|

Murmanskda langar umuman „Yermak"ga tegishli emasligi haqida mish-mish tarqalgan. Biroq, keyingi Arktika boʻylab suzish paytida shikastlangan uning „panjalaridan" biridagi iz va shundan keyingi yamoq, barcha shubhalarni yoʻq qilishga yordam beradi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Памятник ледоколу "Ермак"". *votpusk.ru*. Qaraldi: 2018-yil 20-mart.
2. 1 2  Макаров С. О. Кузнецов Н. А. Долгова С. В.*. Ledokol „Yermak"*, Mejdunarodniy polyarniy god. M.: Paulsen, 2010. ISBN 978-5-98797-014-0.
3. 1 2  „Памятник ледоколу "Ермак"". *murhist.ru*. 2018-yil 21-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 20-mart.
**Agra** — Hindistonning shimolidagi shahar, Uttar-Pradesh shtatida, Jamna (Yamuna) daryosining oʻng sohilida. Aholisi 899 ming kishi (1991). Yirik temir yoʻl tuguni. Agra — Bombay avtomagistralining oxirgi manzili. A. 16 — 19-asrlarda Boburiylar qarorgohi (poy-taxti) boʻlgan, ayniqsa Akbar va Shoh Jahon davrida ravnaq topgan (16 — 17-asrlar). A.da 16 — 17-asrlarga doir musul-mon meʼmorchiligining ajoyib yodgorliklari saqlanib qolgan. „Agra-Fort" (16-asr) qasri va uning ichida „Marvarid mayejid" (17-asr), bir qancha saroylar bor. A. ya kip i da Shoh Jahon va uning xotini (Mumtoz Mahal) maqbarasi — Tojmahal joylashgan (17-asr oʻrtalarida qurilgan). Tojmahal Sharq meʼmorchili-gining ajoyib namunasidir. Jome mas-jid (1628), Eʼtimod ud-Davla maqbarasi (1628) kabilar jahon meʼmorchiligi durdonalaridan hisoblanadi. Bularni qurishda hind ustalari bilan birga Buxoro va Samarqand ustalari ham qatnashgan. 19 — 20-asrlarda A. qayta tiklandi. Shahar tashqarisidagi bogʻda alohida ansamblni tashkil etgan universitet binosi (1927) Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslu-bida qurilgan. A. binolari marmarga ishlangan oʻyma va qadama naqshlari, fil suyagidan ishlangan buyumlari bilan mashhur. A. sanoati asosan koʻn poyabzal, oziq-ovqat, qogʻoz, oynashisha korxonalari, Hindistonning shimolidagi eng yirik „Jons-Mils" yigiruv kombinati, elektr-texnika va boshqa korxonalardan iborat. Qoʻlda gazlama toʻqish va badiiy buyumlar yasash hunarmandchiligi taraqqiy etgan. A.da universitet (1927) va Mahatma Gandi asarlarining maxsus kutubxonasi bor.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Habib Saʼdulla** (taxallusi; asl nomi Saʼdullayev Habibulla) (1942.5.4, Namangan) — Oʻzbekiston xalq shoiri (1999). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1992). Toshkent universitetining jurnalistika fakultetini tugatgan (1971). "Mushtum" jurnalida musahhih (1966—67), maktab oʻquv-chilari gaz.da adabiy xodim (1967—68), "Namangan haqiqati" gaz. da boʻlim mudiri, muharrir oʻrinbosari (1968— 73), Namangan viloyat Yozuvchilar uyushmasida rais (1973—90), viloyat Madaniyat ishlari boshqarmasida boshliq (1990—98). Dastlabki sheʼrlar toʻplami — "Okeandan shabada" (Usmon temur bilan hamkorlikda, 1969). Shundan soʻng H.S.ning "Bahor bilan suhbat" (1975), "Muloqot" (1979), "Yana ostonangda" (1982), "Ehtirom" (1984), "Bogʻlar yurtin bolasimiz" (1988), "Tazarru", "Koʻchamdan jonon oʻtganda" (1992), "Kosonsoy karvonlari" (1993), "Uchqoʻrgʻonning uch xirmoni" (1996), "Ramazon munojoti" (1997), "Nur qadri" (1998) sheʼriy kitoblari nashr etilgan. H.S. sheʼrlarida oʻzi mansub boʻlgan avlodning oʻzgarib borayetgan voqelikdan olgan taassurotlari va shu voqelikka munosabati oʻz ifodasini topgan. Shoirning urush mavzusiga bagʻishlangan "Tugʻilgan yilim", "Onaizor" va "Tirik qurbonlar" dostonlari avtobiografik xususiyatga ega. Bundan tashqari, H. S. "Usmon atlas", "Zamin sadosi", "Yettinchi qita", "Eʼtiqod", "Chust rivoyati", "Adib taqdiri", "Jarohat" singari dostonlarni ham yozgan. H.S.ning "Yusuf va Zulayho" (1975), "Mehr quyoshi" (1985) dramalari va "Rahmat, igʻvogar" (1989) komediyasi viloyat teatrida sahnalashtirilgan. "El-yurt xurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2003).

Manbalar
--------

* Tanlangan asarlar, 2 j.li, T. 2002. Ad.: Xudoyberdiyev E. Habib Saʼdulla, T. 2004.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Boris Dmitriyevich Kamenev** (1912.7.7, Orenburg - 1957.2.10, Nukus) — teatr rassomi. Oʻzbekistonda (1957) va Qoraqalpogʻistonda (1944) xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi. 20-yillardan Toʻrtkoʻl shahrida yashagan. 1933-yildan Qoraqalpoq davlat teatrida rassom, 1943-yildan bosh rassom. Kamenev qoraqalpoq teatrining shakllanishiga hissa qoʻshgan. U teatr spektakli ruhiga mos muhitni yorqin va aniq, maishiy hayotni real aks ettirgan dekoratsiyalar yaratishga intilgan. "Suymaganga suykanma" (1945, yangi varianti — 1956), "Amudaryo sohilida" (1949), "Amerika ovozi" (1950), "Berdaq" (1951), "Oʻgʻirlangan baxt" (1954), "Oshiq Gʻarib" (1955) va b. spektakllarni bezadi; portretlar (akademik Sh. Musayev, 1950; baxshi J. Shomuratov, 1953; shoir Berdaq, 1957) yaratgan. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1967).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kino nazariyasi** kino yaratilishi va tarqalishini, shuningdek, kino bilan bog‘liq ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy va madaniy mavzularni o‘rganuvchi tizimli bilimlar bo‘lib, kinoning yartilishi va rivojlanishi bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan nazariy xulosa va akademik hodisadir.

Yuz yil davomida kino paydo bo'lganidan beri kino nazariyasi va film yaratish harakati chambarchas bog'liq. Sovet maktabining izlanishlari montaj nazariyasining o'rnatilishiga yordam berdi. Fransiya va Germaniyadagi avangard ijodiy amaliyoti va avangard nazariyasi bir-birini aks ettirdi. Italiya neorealizm harakati haqiqiy estetikaning o'rnatilishiga ilhom berdi. Fransiyaning yangi nazariya harakati va fransuz kino qo'llanma maktabi bir-biri bilan chambarchas bog'liq edi. Odamlarning kino haqidagi tushunchasi o'zgardi. Eyzenshteynning montaj nazariyasi va Andre Bazinning uzoq tortishish nazariyasi bizning kino haqidagi tushunchamizni chuqurlashtirdi; film muallifi nazariyasi rejissyorning asosiy rolini ta'kidlab, film haqidagi tushunchani mustahkamladi. Gollivud studiyasi tizimi, janr kino modeli va keyinchalik Nyu-Gollivudning mustaqil ishlab chiqarilishi kino sanoatlashtirish modellari bo'lib, to'liq rejissyor nazariyasini rejissyorning vazifalarini to'liq ko'rib chiqadi va investorlar bilan munosabatlar, rejissyorlik funktsiyasi modelini va rejissyorni qo'llash tamoyillarini o'rnatdi. Yangi Gollivuddan, Yangi Nazariyadan yangi avlodga kapital tizimi o'znatildi .
**Qozoqdaryo** (qoraqalpoqcha: *Qazaqdarya*) — Oʻzbekistonning shimoli-gʻarbidagi aholi punkti, suveren Qoraqalpogʻiston Respublikasi Moʻynoq tumanidagi aholi punkti. Orol dengizidagi sobiq port va kurort.

Qozoqdaryo Orol dengizining janubiy qirgʻogʻida, Jilttirbos koʻrfazida joylashgan. 1970-yillarning oʻrtalarida dengiz aholi punktidan chekinadi va hozirda dengiz taxminan 100 km oraliq masofada joylashgan. Amudaryoning bir tarmogʻi Qozoqdaryo orqali oqib oʻtadi va 5-7 km sharqda Jilttirbos koʻliga quyiladi.

Qozoqdaryodagi uylar Amudaryo oʻzanida joylashgan. Aholi punktining uzunligi 7-10 km. Aholi punkti beshta ovuldan (jamoalardan) iborat: Kolxoz ovuli, Ernazar ovuli, Kenes ovuli, Ernazar Jarma ovuli, Qozoqdaryo markazi.

Orol dengizining tanazzulga uchrashi boshlanishidan oldin aholi punktida 15 mingga yaqin aholi istiqomat qilgan. Hozirgi aholi soni 4000 ga yaqin. Mahalliy aholining asosiy faoliyati goʻsht yetishtirish uchun naslli qoramol boqish, bugʻdoy, sholi, poliz va yem-xashak ekinlari yetishtirishdan iborat.

Iqlimi keskin kontinental, qishi sovuq va yozi issiq. Qishda sovuq havo massalari, yozda issiq va quruq havo kirib keladi. Oʻrtacha yillik havo harorati 9,8—10°. Yillik yogʻin 87–108 mm. Bunday sharoitda ekinlarni yetishtirish butunlay sugʻorishga bogʻliq. Ilgari iqlimga Orol dengizining yaqinligi taʼsir koʻrsatgan, bu yozda koʻproq yogʻingarchilik va yumshoq iqlimda namoyon boʻlgan.

Qozoqdaryo atrofidagi relyef Amudaryoning tekis deltasining bir qismidir. Tarixiy jihatdan juda oʻzgaruvchan daryo tubi qum va qumtepalarni kesib oʻtib, tuproq choʻkindilarini taqsimlab, juda murakkab relyefni hosil qilgan. Aholi punkti atrofida koʻplab kanallar va drenaj tizimlari mavjud va yer osti suvlari yer yuzasiga juda yaqin joylashgan.

Ichimlik suvining asosiy manbai Amudaryo va nasos kranlari hisoblanadi. Qozoqdaryoda suv quvurlari ham, gaz ham yoʻq. Elektr bilan bogʻliq muammolar koʻpincha qishda paydo boʻladi.

Aholi punktida ikkita 250 va 370 oʻringa moʻljallangan 14-sonli va 15-sonli umumtaʼlim maktabi hamda boshlangʻich maktab mavjud. Aholi punktiga uchastka kasalxonasi va qishloq vrachlik punkti tomonidan tibbiy xizmat koʻrsatilmoqda. Teleminora va mobil telefon minoralari oʻrnatilgan. Qishloq isteʼmolchilar jamiyatining (SelPO) uchta doʻkoni va ikkita xususiy doʻkon mavjud. Aholi punktida yozgi kinoteatr binosi mavjud boʻlib, havo iliq paytlari mahalliy sanʼatkorlar chiqish qilishadi. Maishiy xizmatlar (sartaroshxonalar, hammomlar, ustaxonalar) mavjud emas.

Qozoqdaryo orqali asfaltlangan Nukus-Chimboy-Qozoqdaryo yoʻli oʻtadi. Moʻynoq yoʻli asosan buzilib, oʻtib boʻlmaydigan holga kelgan.

Aholi punkti rasmiy ravishda Orol ekologik halokati hududida joylashgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Manas Nazarboyevning hikoyasi: raqamlashtirish orqali qishloq aholisi uchun munosib kelajak imkoniyatlarini yaratish" (2023-yil 18-sentyabr).
2. 1 2  „ЕДЕМ В АРАЛКУМЫ".
3. ↑  „Германский проект по созданию леса на осушенном дне Аральского моря продлен еще на 10 лет" (2005-yil 27-yanvar).
**Charles Dunbar Burgess King** (1875-yil 12-mart – 1961-yil 4-sentyabr) liberiyalik siyosatchi, 1920-yildan 1930-yilgacha Liberiyaning 17-prezidenti boʻlib faoliyat yuritgan. Charlz Amerika-Liberiya va Syerra-Leone Kreol millatiga mansub. U 1878-yildan 1980-yilgacha mamlakatni boshqargan True Whig partiyasining aʼzosi boʻlgan.

Charles King 1904-yildan 1912-yilgacha Bosh prokuror, 1912-yildan 1919-yilgacha prezidentlikka saylangunga qadar Liberiya Davlat kotibi boʻlgan. U 1919-yil Parij tinchlik konferentsiyasida qatnashdi. Islohotlar tarafdori boʻlsa-da, korrupsiya hukmronligini qoʻllab quvvatlashda davom etdi.

Prezident Kingning iqtisodiy kun tartibi va rivojlanish rejasi doimo kutilganidan past edi. Savodxonlik darajasi xalq taʼlimida kengroq ravishda oʻsib borayotgan boʻlsa-da, u Liberiyani iqtisodiy oʻsishga toʻsqinlik qiladigan siyosiy tartibsizliklardan saqlay olmadi.

1927-yilda Charles King tarixdagi eng nohalol saylov uchun Ginnesning rekordlar kitobiga kirgan. U bor yoʻgʻi 15 ming saylovchi boʻlgan mamlakatda 234 ming ovoz olgan. Ammo majburiy mehnat va qullik mojarosi 1930-yilda uni isteʼfoga chiqishga majbur qildi. Charles King sharmandalik bilan isteʼfoga chiqdi. Mansabdor shaxslarni yollashda qarindosh-urugʻchilik va uning maʼmuriyati xalq farovonligi va qul mehnatidan foydalanish boʻyicha qabul qilayotgan qarorlarida shaffoflikning yoʻqligi bilan ajralib turardi.

Prezidentlik faoliyati (1920-1930)
----------------------------------

King 1920-yilda Liberiya prezidenti boʻldi va 10 yil xizmat qildi. Prezident sifatida u 1929-yilda Kakatada Buker Vashington qishloq xoʻjaligi va sanoat institutini tashkil etishga yordam berdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Weiner, Tim*. „Kakata Journal; An Army of Educators Saves a Liberian College". *The New York Times* (1-sentyabr 2003-yil). Qaraldi: 21-fevral 2014-yil.