**Sariq tana kistasi** tuxumdon kistasining bir turi boʻlib, hayz koʻrish vaqtida yorilishi tuxum follikulasining yoriliahidan hosil boʻlib, yoʻqolib ketishi uch oygacha davom etadi. 50 yoshdan oshgan ayollarda sariq tananing kistasi kamdan-kam uchraydi, chunki menopauzadan keyingi davrda tuxum hujayra chiqarilmaydi va sarqi tana hosil boʻlmaydi. Sariqlik tanasi kistalari tarkibida qon va boshqa suyuqliklar boʻlishi mumkin. Sariq tana kistasining shakli tuxumdon yuzasida aniq massadagi qoʻshimcha oʻsimta sifatida emas, balki tuxumdonning oʻzi kattalashishi bilan namoyon boʻlishi mumkin.

Belgilari
---------

Sariq tana kistalari hayz davrining normal qismi hisoblanadi. Biroq, ular diametri deyarli 10 sm (4 dyuym) gacha oʻsishi va oʻz-oʻzidan qon ketishi yoki tuxumdon buralib, chanoq yoki qorin ogʻrigʻiga sabab boʻlishi mumkin. Kista yorilishi, ichki qon ketishi va ogʻriq paydo boʻlishi mumkin. Bu ogʻriq odatda yorilishdan keyin bir necha kun ichida yoʻqoladi. Agar sariq tana kattalashib ketsa, bu tuxumdonning buralib ketishiga olib keladi va bu yerda tuxumdon buralishi natijasida qon oqimi kamayib toʻxtaydi. Tuxumdonning buralishi kamdan-kam hollarda uchraydi va kuchli ogʻriq bilan birga keladi.

Patofiziologiya
---------------

 Qon ketishi bilan sariq tana kistasining makroskopik koʻrinishi
 Sariq tana kistasining gistopatologiyasi, gematoksillin va eozin bilan boʻyalishi, asosan granulosa lutein hujayralaridan iborat konvolyutsiya qatlamini koʻrsatadi, tolali va gemorragik markazni oʻrab oladi.
Ushbu turdagi funksional kista tuxum follikuladan chiqarilgandan keyin yaʼni ovulyatsiyadan keyin paydo boʻladi. Keyin follikula sariq tanacha deb ataladigan sekretor bezga aylanadi. Yorilgan follikula bachadonni homilaga tayyyorlash uchun koʻp miqdorda estrogen va progesteron ishlab chiqarishni boshlaydi. Agar homiladorlik sodir boʻlmasa, sariq tana odatda parchalanadi va yoʻqoladi. Biroq, baʼzan u suyuqlik yoki qon bilan toʻlib, sariq tananing kistaga aylanishiga va tuxumdonda qolishiga olib kelishi mumkin. Odatda, bu kista faqat bir tomonda boʻlib, hech qanday alomat keltirmaydi .

Reproduktiv yoshdagi ayollarda diametri 5sm dan kam boʻlgan kistalar keng tarqalgan, klinik jihatdan ahamiyatsiz va deyarli har doim saraton yoki boshqa kasallik holati emas, balki fiziologik holat hisoblanadi. Postmenopozal ayollarda 1sm gacha borishi mumkin. Tuxumdon saratoni kista boʻlishi mumkin boʻlsa-da, u yaxshi sifatli sarqi tana kistalaridan kelib chiqmaydi .Tibbiy ixtisoslashgan professional tashkilotlar klinik jihatdan ahamiyatsiz deb hisoblangan kistalar uchun kuzatuv tasvirini olishni tavsiya etmaydi.

Sariqlik tanasining yorilishi qorin ogʻrigʻi bilan gemoperitoneumga olib kelishi mumkin va bu reproduktiv yoshdagi ayollarda keng tarqalgan holat. Differensial diagnostika ektopik homiladorlik bilan oʻtkazishi mumkin.

Dori vositalari bilan bogʻliqligi
---------------------------------

Ovulyatsiyani qoʻzgʻatish uchun ishlatiladigan klomifen sitrat (Clomid, Serofen) ovulyatsiyadan keyin sariq tananing kistasi paydo boʻlish ehtimolini ham oshiradi. Ushbu kistalar homiladorlikning oldini olmaydi yoki unga tahdid solmaydi. Kontraseptiv tabletkalarni qabul qiluvchi ayollarda odatda bu kistalar hosil boʻlmaydi; aslida, bu kistalarning oldini olish kontraseptiv tabletkalarning taʼsir qilish usullaridan biridir. Aksincha, faqat progesteron saqlovchi tabletkalar bu kistalarning koʻpayishiga olib kelishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ovarian Cysts: What You Need to Know about an Ovarian Cyst and PCOS".
2. ↑  „Corpus luteum cyst". *Uni. Utah: Knowledge Weavers: Human Reproduction*.
3. 1 2 3 4  American College of Radiology, „Five Things Physicians and Patients Should Question" (PDF), *Choosing Wisely: an initiative of the ABIM Foundation*, American College of Radiology, April 16, 2012da asl nusxadan (PDF) arxivlandi, qaraldi: August 17, 2012, citing
4. ↑  Bauman, Renato; Horvat, Gordana (December 2018). "MANAGEMENT OF RUPTURED CORPUS LUTEUM WITH HEMOPERITONEUM IN EARLY PREGNANCY – A CASE REPORT". *Acta Clinica Croatica* **57** (4): 785–788. doi:10.20471/acc.2018.57.04.24. PMID 31168219. PMC 6544092. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=6544092.
5. ↑  „Ovarian cysts: Causes". *Mayo Clinic*.
6. ↑  „Corpus luteum cyst". *Mayo Clinic*.
7. ↑  *Hill DA.* „Photos of the Ovaries". *Women's Health Information*. 21-mart 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Ayollar chanoq bo'shlig'i va jinsiy a'zolar kasalliklari |
| --- |
|  |
| Ichki jinsiy a'zolar kasalliklari | 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Tuxumdon va bachadon nayi | 

|  |  |
| --- | --- |
| Tuxumdon | 
* Endometrioz
* Ayollar bepushtligi
	+ Ovulyatsiya buzilishlari
		- Anovulyatsiya
		- Oligoovulyatsiya
	+ Tuxumdon follikulalari kamligi
* Mittelschmerz
* Ooforit
* Tuxumdon apopleksiyasi
* Tuxumdon kistasi
	+ Sariq tana kistasi
	+ Tuxumdon follikulyar kistasi
	+ Teka lutein kistasi
* Tuxumdon giperstimulyatsiyasi sindromi
* Tuxumdon buralishi
 |
|  |
| Fallopiy nayi | 
* Ayollar bepushtligi
	+ Bachadon nayi obstruksiyasi
* Gematosalpinks
* Gidrosalpinks
* Salpingit
 |

 |
|  |
| Bachadon | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Endometriy | 

|  |
| --- |
| 
* Asherman sindromi
* Bachadondan disfunksional qon ketishi
* Endometriy giperplaziyasi
* Bachadon polipi
* Endometrioz
* Endometrit
 |
|  |
| *Hayz sikli buzilishlari* | 
* Hayz oqimi buzilishlari
	+ Amenoreya
	+ Gipomenoreya
	+ Oligoamenoreya
	+ Oligomenoreya
	+ Polimenoreya
* Hayz paytida og'riq
	+ Dismenoreya
	+ Premenstrual sindrom
* Hayz vaqti buzilishlarii
	+ Menorragiya
	+ Metrorragiya
* Aralash turlari
	+ Menometrorragiya
	+ Polimenorragiya
* Boshqalar
	+ Gemorragik metropatiya
 |
|  |
| 
* Ayollar bepushtligi
	+ Takrorlanuvchi homila tushishi
 |

 |
|  |
| Miometriy | 
* Adenomioz
* Bachadon miomalari
 |
|  |
| Parametriy | 
* Parametrit
 |
|  |
| Bachadon bo'yni | 
* Bachadon bo'yni displaziyasi
* Bachadon bo'yni yetishmovchiligi
* Bachadon bo'yni polipi
* Servitsit
* Ayollar bepushtligi
	+ Bachadon bo'yni stenozi
* Nabot kistasi
 |
|  |
| Umumiy | 
* Gematometra / Piometra
* Bachadon retroversiyasi
* Vezikouteral fistula
* Bachadon prolapsi
 |

 |
|  |
| Qin | 

|  |
| --- |
| 
* Gematokolpos / Gidrokolpos
* Leykorreya / Qindan ajralmalar kelishi
* Kolpit
	+ Atrofik vaginit
	+ Bakterial vaginoz
	+ Kandidal vulvovaginit
* Gidrokolpos
* Vaginal atreziya
 |
|  |
| *Jinsiy disfunksiya* | 
* Dispareuniya
* Gipolibidemiya
* Sexual arousal disorderJinsiy qo'zg'alish buzilishi
* Vaginizm
 |
|  |
| 
* Urogenital fistulalar
	+ Ureterovaginal
	+ Vezikovaginal
	+ Obstetrik fistula
* Rektovaginal fistula
* Ayollar jinsiy a'zolari prolapsi
	+ Sistosele
	+ Enterosele
	+ Rektosele
	+ Sigmoidosele
	+ Uretrosele
 |
|  |
| 
* Qindan qon ketishi
	+ Postkoital qon ketish
 |

 |
|  |
| Boshqalar | 
* Chanoqda venoz qon dimlanish sindromi
* Chanoq bo'shlig'i yallig'lanish sindromi
 |

 |
|  |
| Tashqi jinsiy a'zolar kasalliklari | 

|  |
| --- |
|  |
| Vulva | 
* Bartolinit
* Vulva kraurozi
* Qin dahlizi papillomatozi
* Vulvit
* Vulvodiniya
 |
|  |
| Klitor | 
* Doimiy jinsiy qo'zg'alishlar buzilishi
 |

 |

 |