recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Buffie Johnson** (talaffuzi:Baffi Jonson, 1912-yil 12-fevralda tavallud topgan) — abstrakt imagistlar bilan aloqador amerikalik rassom.

Hayoti
------

Nyu-York shahrida tugʻilgan Buffie Johnson yoshligida Parijdagi Julian akademiyasida va Nyu-Yorkdagi Sanʼat talabalari ligasida tahsil olgan. Buffie Johnson Frensis Pikabiya va Stenli Uilyam Xeyter bilan saboq olgan. Buffie Johnson Los-Anjelesdagi Kaliforniya universitetida sanʼat magistri darajasini olgan. 1943-yilda Jonson Peggi Guggenxaymning Nyu-Yorkdagi „Bu asrning sanʼati" galereyasida *31 ayolning koʻrgazmasiga* qoʻshiladi. 1946-yildan 1950-yilgacha Buffie Johnson Parsons dizayn maktabida dars bergan. Buffie Johnson koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan, shu jumladan Yaddo, Bollingen fondi va Edvard Albi jamgʻarmasi stipendiyalari uning ishi Uitni Biennalesida bir necha bor paydo boʻlgan. Buffie Johnsonning ishining namunalari boʻlgan tashkilotlar orasida Bostondagi Tasviriy sanʼat muzeyi ; Milliy tasviriy sanʼat toʻplami ; Walker sanʼat markazi; Uitni Amerika sanʼati muzeyi; va Yel universiteti. 1988-yilda Buffie Johnson *"Yirtqichlar xonimi: maʼbuda va uning muqaddas hayvonlarining qadimiy tasvirlari"* ni nashr etdi. Ikki marta turmushga chiqdi — ikkinchi eri tanqidchi Jerald Sayks edi — Jonsonning qizi qoldi.

Meros
-----

Buffie Johnsonning oʻlimidan soʻng 2007-yilda Sanʼatdagi ayollar boʻyicha kollej sanʼat assotsiatsiyasi qoʻmitasi (CWA) va Sanʼat boʻyicha ayollar guruhi (WCA) tomonidan „ *Sanʼatdagi ayollar uchun umr boʻyi muvaffaqiyat" mukofoti* bilan taqdirlangan.

Buffie Johnsonning surati Meri Bet Edelson tomonidan 1972-yilda yaratilgan "Baʼzi tirik amerikalik ayollar rassomlari "nomli plakatga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Jules Heller*. North American Women Artists of the Twentieth Century: A Biographical Dictionary*. Routledge, 19 December 2013. ISBN 978-1-135-63882-5.
2. 1 2  „Buffie Johnson, Artist and Friend of Artists, Dies at 94". *The New York Times* (2-sentabr 2006-yil). Qaraldi: 27-yanvar 2017-yil.
3. ↑  Butler, Cornelia H.*. Modern Women: Women Artists at The Museum of Modern Art*. New York: Museum of Modern Art, 2010 — 45 bet. ISBN 9780870707711.
4. ↑  „Buffie Johnson - Biography". *artNET*. Qaraldi: 16-avgust 2018-yil.
5. ↑  „Some Living American Women Artists/Last Supper". *Smithsonian American Art Museum*. Qaraldi: 21-yanvar 2022-yil.
**Yangi Shvabiya** (nem. Neu-**Schwabenland** yoki **Neuschwabenland**) — Antarktida hududidagi 20° sharqiy uzunlik va 10° gʻarbiy uzunlik orasida joylashgan, 1939-yil 19-yanvardan, 1945-yil 8-mayga qadar Germaniya daʼvogarlik qilgan hudud.

Yangi Shvabiya hududi
Yangi Shvabiya hududi Qirolicha Mod Yerida joylashgan. Ushbu hududga 1938-yildan to shu kunlarga qadar Norvegiya ham daʼvogarlik qiladi.

„Yangi Shvabiya" (Uchinchi Nemis) ekspeditsiyasi 1938-yil 17-dekabridan 1939-yil fevraliga qadar Alfred Risher rahbarligida olib borilgan. Ekspeditsiyaning maqsadi Antarktidadagi nemis kit ovlovchi stansiyalarini himoya qilish boʻlgan. Lyuftvaffe uchuvchilari qariyb 600 ming kvadrat kilometr masofani (bu hozirgi Germaniya hududiga deyarli ikkita keladigan masofa) uchib oʻtib, har 25-30 kilometr masofada vimpellar tashlab oʻtishgan. 350 ming kvadrat kilometr masofa suratga olingan, 11 mingdan ortiq fotosuratlar tayyorlangan.

Yangi Shvabiya va Gamburg oʻrtasida „Shvabiya" qidiruv kemasi orqali doimiy aloqa boʻlib turgan.

Afsonalar
---------

Oʻta sirli Yangi Shvabiya bazasi (yoki 211-baza) haqida juda koʻplab afsonalar mavjud, biroq ulardan hech biri oʻz isbotini topmagan.

* Baza joylashgan hududda yerosti shahri sirli laboratoriyalari bilan qurilgan.
* Yangi Shvabiya muhandislarining „ijod mahsuli" — uchar likopchalari hozirgi kunlarga hudud osminida uchib yuradi.
* Gitler va balki, Genrix Muller va Martin Bormanlar sirli shahardan boshpana topgan boʻlishlari mumkin.
* Uchunchi reyxni oʻrgangan olimlar: R.Vesko, V.Terziyski, D.Chayldersslarning soʻzlariga koʻra suvosti kemalari orqali Janubiy qutbga va „Yangi Shvabiya"ga konslagerlarning minglab asirlari va bir necha oʻnlab olimlar olib kelingan.

Dalillar
--------

Yangi Shvabiyaning kolonial bayrogʻi
* Isbotlanganki, bazada atom fizikasi va uranni boyitish boʻyicha tajribalar olib borilgan.
* Antarktidada uran rudalarini qidirish ishlari olib borilgan.
* Yangi Shvabiya haqidagi barcha hujjatlar Gitler Germaniyasining kapitulyatsiyasidan keyin yoʻq qilingan. Ittifoqchi kuchlar tomonidan topilgan baʼzi bir hujjatlar loyiha haqidagi toʻliq tasavvurlarni bera olmaydi.
* Bazaning yer ustidagi qismi 1946-yilda admiral Richard Berd tomonidan yoʻq qilingan.
* Shunisi maʼlumki, Yangi Shvabiyada 8 tagacha yirik suvosti kemalari boʻlgan.

Bugungi kunda
-------------

Hozrgi vaqtda janubiy uzunlikning 60° janubidagi hududlarda Antarktida haqida Konvensiya amal qiladi. Unga koʻra, a koʻrsatilgan hududlarda ilmiy-tekshirish ishlaridan boshqa har qanday harakatlar taʼqiqlangan. Yangi Shvabiya hududi (Qirolicha Mod Yeri)da "Nomayr" nemis stansiya ishlab turibdi, lekin nemis olimlarining faoliyati fashistik tarix bilan hech qanday aloqadorlikka ega emas.
**Nova** Ushitsia ( ukraincha: *Нова Ушиця* idishcha: נײַ־אושיצע , ruscha: *Новая Ушица* ) — Ukraina gʻarbidagi Xmelnitskiy viloyati, Kamianets-Podilskiy tumanidagi shahar tipidagi aholi punkti. Unda Ukrainaning hromadalaridan biri bo'lgan Xromada Nova Ushitsya posyolkasi ma'muriyati joylashgan. 2001 yilgi Ukraina aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra aholi punkti 4,557 kishi edi va 3,960 shungacha hosil bulgan

Podoliya tarixiy hududida joylashgan.

Aholi punkti birinchi marta 1439 yilda **Litnivtsi** ( ukraincha: *Літнівці* ) nomi bilan tashkil etilgan. ; polyakcha: *Letniowce* ) va Polsha Qirolligining Podolian voevodeligi tarkibiga kirgan. 1702-1703 yillarda Litnivtsiga Magdeburg huquqi berildi. Bu Polshaning qirollik shahri edi. 1829 yilda Litnivtsi Stara Ushytsia (Eski Ushitsa) shaharchasi bilan farqlash uchun "Nova Ushytsia" (Yangi Ushytsia) deb o'zgartirildi ekan.1924 yilda Yangi Ushitsya tumanining ma'muriy markaziga aylanganidan keyin shaharga shahar tipidagi aholi punkti maqomi berilganligi mavjud.

2020-yil 18-iyulgacha Yangi Ushitsa Yangi Ushitsa tumanining maʼmuriy markazi boʻlgan. 2020-yil iyul oyida Ukrainaning maʼmuriy islohoti doirasida bu tuman tugatilib, Xmelnitskiy viloyatining tumanlari soni 3 taga qisqardi. Yangi Ushitsa tumani hududi Kamianets-Podilskiy tumaniga birlashtirilganligi mavjud.

Iqlim
-----

| **{{{Joy\_ot}}} iqlimi** |
| --- |
| Koʻrsatkich | Yan | Fev | Mart | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek |

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Nova Ushytsia, Khmelnytskyi Oblast, Nova Ushytsia Raion" (Ukrainian). *Regions of Ukraine and their Structure*.  Verkhovna Rada of Ukraine. 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-fevral 2013-yil.
2. ↑  „Новоушицкая громада" (ru).  Портал об'єднаних громад України.
3. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (uk). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
4. ↑  „Нові райони: карти + склад" (Ukrainian).  Міністерство розвитку громад та територій України.
**Izonitrillar** (izotsianidlar, karbilaminlar) — umumiy formulasi RNC (bu yerda R — organik radikal) boʻlgan organik birikmalar, sianid kislota hosilalari, nitrillar izomerlarining I. nitrillaridan farqi shuki, ularda CN gu-ruhi organik radikal bilan azot orkali bogʻlangan: R—NsC; nitrillarda esa organik radikal bu guruh bilan uglerod orqali bogʻlangan boʻlib, R—C=N tartibida joylashgan. Galogenalkillar bilan kumush sianidning oʻzaro almashi-nishidan va b. yoʻllar bilan olinadi. Masalan, CH3I+AgCN->CH,NC+AgI. Oddiy I. qoʻlansa hid chiqarib, tubidan qaynaydigan suyuqliklardir. I. mineral kislotalarning suvdagi eritmasida gidrolizlanib, birlamchi aminlar va chumoli kislota hosil qiladi.

I. organik sintezda muhim oraliq mahsulot boʻlib, turli geterotsiklik birikmalar, peptidlar va b. olishda, birlamchi aminlarning sifat anali-zida qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chala maymunlar** (Prosimii) maymunlar kenja turkumi. Tuzilishi va gavda oʻlchami har xil. Koʻpchiligining keyingi oyoqlari oddingilariga nisbatan uzun. Juni qalin, yumshoq. Koʻz kosalari bir biridan uzoqroqda joylashgan. Burun teshigi burnining uchki qismiga vergulsimon ochiladi. Sut bezlari soʻrgʻichlari 1—3 juft, tishlari 18—38 ta. Miyasi burmalari nisbatan kam. 6 oila 52 turi mavjud. Tropik Afrika (lorisimonlar), Madagaskar oroli (lemurlar, indriysimonlar, qoʻloyokdilar), Osiyo va Malayziya arxipelagida (**tupayyas**imonlar, lorisimonlar, uzuntovonlar) uchraydi: tungi yoki shomgi, kunduzgi hayvonlar. Koʻpchiligi daraxtda kichik guruh boʻlib, juft yoki yakka holda yashaydi. Hammaxoʻr, boʻgozlik davri 2— 5 oy, 1—4 (koʻpincha 1) ta bola tugʻadi. Lemursimonlar va lorisimonlar tutqinlikda ham kupaya oladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Chala maymunlar" *OʻzME*. Ch-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Deyok** — Gerodotnnng maʼlumotiga koʻra, Midiyaning dastlabki podshosi (mil. av. 727—675). Midiyani Ossuriya asoratidan xalos etgandan soʻng xalq tomonidan hokimiyat tepasiga avval hakam (sudya) sifatida, soʻngra parokanda mamlakatda uzil-kesil tartib oʻrnatish maqsadida podshoh etib saylangan. Midiyaliklarning bir davlat ostida birlashtirgan, Ekbatana (Hamadon) sh.ga asos solgan. Tepalik ustida bunyod etilgan shahar 7 qator mudofaa devorlari bilan oʻrab olingan boʻlib, har bir devordan keyin keladigan devor oʻzidan oldingisidan bir pogʻona baland qilib qurilgan. Devorlar turli ranglarda, birinchi devor — oq, ikkinchisi — qora, uchinchisi — sargʻish-qizil, toʻrtinchisi — toʻq koʻk, beshinchisi — jigarrang , oltinchisi — kumushrang , yettinchisi — zarhal rangda boʻlgan. Soʻnggi mudofaa devorlari oʻrtasida podsho saroyi va xazina qurilgan. D. aholiga devor atrofida joyla-shishni buyurgan. Saroyda quyidagicha tartib oʻrnatilgan: biron-bir shaxsni bevosita, shunchaki podsho huzuriga kirishi man etilgan, har qanday ish boʻyicha podshoh bilan xizmatkorlar (xabarchilar) orqali bogʻlanilgan. Bundan tashqari ijtimoiy kelib chiqishidan qatʼi nazar har qanday kishini podshoh quzurida kulishi va tufurishi odobsizlik hisoblangan. Shikoyatlar podshohga yozma ravishda topshirilgan, podshohularni koʻrib chiqqach qaytarilgan. Biror-bir yerda jinoyat sodir etilgan boʻlsa D. aybdorni huzuriga chaqirib qilgan gunohiga yarasha jazolagan. Butun mamlakat hududida uning xabarchilari, aygʻoqchilari boʻlgan. Aftidan, D. mil. av. 715-yilda ossuriylar tomonidan asir qilib olib ketilgan va ossuriy yozuvlarida asirlar qatorida nomi keltirilgan midiyalik hukmdorlardan biri Dayaukku bilan aynan bir shaxs boʻlsa kerak. Mil. av. 713-yilda Sargon tomonidan tobe ettirilgan Midiyada Bit-Daiakku deb atalgan butun bir viloyatning mavjud boʻlishi, D.ning mashhur podsholardan boʻlganligini koʻrsatadi.

Faxriddin Hasanov.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Polsha Konik
**Polsha Konik** (*konik*) — oʻrta boʻyli otlarning polshalik zoti. Ushbu zotga XIX asrda yoʻq boʻlib ketgan Tarpan oti eng koʻp ta'sir qilgan deb ishoniladi.

Tarix
-----

XX asrning boshlarida Polshada tarpan zoti yordamida koʻpaytiriladigan "konik" uy ishchi otining zoti mavjud edi. Tuzilishi (fenotip) boʻyicha bu zot tarpanga juda yaqin edi. Tarpan yoʻq boʻlib ketganidan soʻng, Belaya veja pushchasining Polsha qismida, dehqon xoʻjaliklaridan (tarpanlar turli vaqtlarda paydo boʻlgan va nasl bergan) toʻplangan otlardan tarpan zotiga oʻxshash otlar sun'iy ravishda tiklangan va ularning tashqi koʻrinishi tarpanga oʻxshaydi. Ular Yevropa oʻrmon-dashtlari sharoitiga moslashgan. Ba'zi otlar esa yovvoyi tabiatga qoʻyib yuborildi, keyinchalik tarpan otlari ham Belorussiyaning Belovejskaya Pushcha qismiga keltirildi. Ba'zi ekologik tashkilotlar, masalan, Toros jamgʻarmasi yoki Yevropa yovvoyi tabiati, soʻnggi yillarda olimlar tomonidan nashr etilgan DNK tekshiruvlariga asoslanib, Konikning Yevropaning mahalliy yovvoyi otlari bilan aloqasi boʻrttirilmasligi kerakligini ko'rsatadi.

Hozirda Polsha otlari dunyoning koʻplab hayvonot bogʻlarida yashaydi va 2011-yil oxirida Butunjahon tabiatni muhofaza qilish jamgʻarmasi (WWF) ularni tabiatga qaytarish dasturini ishga tushirdi.

Tashqi koʻrinish
----------------

Polsha koniklari tanasining orqa tomoni qora kamarli sichqon rangida. Bu zotning ba'zi otlari ranggi qishda oq rangga aylanadi. Otning balandligi 125-135 sm. Konik ibtidoiy otning xususiyatlariga ega va tarpanga oʻxshaydi.

Yana qarang
-----------

* Belarus jabdugʻli oti
* Gutsul poni
* Xeka oti

Manbalar
--------

1. ↑  „Wild horses for Europe – which breed is the best? - European Wildlife". 2-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-iyul 2013-yil.

(ingl.)
2. ↑  „Пони породы коник (польский коник): фото, описание, история происхождения". 2-fevral 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-yanvar 2014-yil.

Adabiyot
--------

* Van Vuure, Cis, *On the origin of the Polish konik and its relation to Dutch nature management.* *Lutra 57(2): 111-130.*, 2014.
* Van Vuure, Cis, *From kaikan to konik - Facts and perceptions surrounding the European wild horse and the Polish konik.* *Semper, Warszawa. p. 445.*, 2015, ISBN 978-83-7507-185-6.  [archive]

Havolalar
---------

* Polsha Konik
* Yovvoyi otlar. Otning toʻgʻridan-toʻgʻ ajdodi Tarpan otlari Wayback Machine saytida arxivlandi (2010-04-25).
**Polsha** birinchi marta 1924-yilda **Olimpia o'yinlarida** qatnashgan va o'shandan beri har bir yozgi Olimpia o'yinlarida qatnashish uchun sportchilarni yuborgan. 1984-yilgi Olimpiada o'yinlariga Sovet tomonidan boykot qilingan 1984-yilgi o'yinlar bundan mustasno. Polsha ham har bir qishki Olimpia o'yinlarida qatnashgan.

Polsha sportchilari jami 321 ta medallni qo'lga kiritdi, 79 ta oltin, 96 ta kumush, 146 ta bronza. Polsha medallar soni bo'yicha (Vengriyadan keyin) Olimpiada o'yinlariga hech qachon mezbonlik qilmaganlar orasida ikkinchi eng muvaffaqiyatli mamlakatdir.

Polshaning eng muvaffaqiyatli jamoalari futbol va voleybol bo'lgan. Polsha zamonaviy beshkurash bo'yicha beshinchi, yengil atletika bo'yicha yettinchi o'rinni egallaydi. Shuningdek, og'ir atletika, jang san'atlari va shimoliy chang'i sportlarida muvaffaqiyat qozongan.

Polsha Olimpia qoʻmitasi 1918-yilda tuzilgan va 1919-yilda tan olingan.

Tarix
-----

Polsha rasmiy ravishda 1924-yilda Olimpiada o'yinlarida debyut qildi, ammo polshalik sportchilar Olimpiya o'yinlarining oldingi nashrlarida boshqa xalqlar vakili sifatida qatnashdilar. Polsha uchun birinchi Olimpia medallini (kumush) 1924-yilda Parijda bo'lib o'tgan Yozgi Olimpiada o'yinlarida Franciszek Szymczyk, Jan Lazarski, Józef Lange va Tomasz Stankiewiczlar jamoaviy ta'qibda trekchilar tomonidan qo'lga kiritildi, Polsha uchun birinchi oltin medalni disk uloqtiruvchi Halina Konoa qo'lga kiritdi. 1928-yil Amsterdamdagi yozgi Olimpia o'yinlarida. Yakka tartibda ikkita Olimpiya medalini (kumush va bronza) qo'lga kiritgan birinchi polshalik sportchi 1928-yilda otliq Michał Antoniewicz edi.

Polsha 1980-yilda Moskvada bo'lib o'tgan Yozgi Olimpia o'yinlarida eng ko'p medallarni (32) qo'lga kiritdi. Polsha SSSRning Afgʻonistonga bostirib kirishiga norozilik sifatida Amerika boshchiligidagi 1980-yilda Moskvada boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiada oʻyinlarini boykot qilganiga javoban Sharqiy blokning yana 13 ta davlati bilan bir qatorda Los-Anjelesdagi navbatdagi yozgi Olimpia oʻyinlarini boykot qildi. Polshalik eng muvaffaqiyatli olimpiachi Irena Szewińska bo'lib, jami yettita Olimpiada medaliga ega. To'rtta oltin medall bilan Robert Korzeniowski oltin medallar soni bo'yicha eng muvaffaqiyatli polshalik olimpiachi hisoblanadi.

1. ↑  „History". Qaraldi: 30-aprel 2021-yil.
2. ↑  „Magazyn Olimpijski" (pl). Qaraldi: 30-aprel 2021-yil.
3. ↑  „Irena Szewińska. Kim była? Lista rekordów i medali" (pl). Qaraldi: 30-aprel 2021-yil.
4. ↑  „Sukcesy sportowe - Robert Korzeniowski" (pl). Qaraldi: 30-aprel 2021-yil.
**Chala tugʻish** — homiladorlik muddati tugamay (homiladorlikning 29 haftasidan 38 haftasigacha) tugʻish. Bunda homila vaqtdan avval, chala tugʻiladi (qarang Chala tugʻilgan bola). Erkak urugʻidagi nuqsonlar, tuxumhujayraning toʻla rivojlanmaganligi, irsiy omillar, erxotinning yaqin qarindosh boʻlishi, platsentanint bachadonga notoʻgʻri birikib qolishi, homilaning teskari yotishi, ayol nerv va endokrin sistemasining buzilishi (mac, tuxumdonlar, qalqonsimon bez faoliyatining buzilishi, diabet), homiladorlik toksikozlari, abort, kamqonlik, oʻtkir va surunkali yuqumli kasalliklar (mac, brutsellyoz, toksoplazmoz, gripp, angina, virusli gepatit va boshqalar), shuningdek, ichki jinsiy aʼzolarning turli sabablar bilan yalligʻlanishi, ularda oʻsma paydo boʻlishi, ayol jinsiy aʼzolarining yetarli rivojlanmaganligi (infantilizm), ona bilan homila qon gruppalari va rezusfaktorning nomutanosibligi va boshqalar Chala tugʻish ga sabab boʻladi. Asabiyruhiy va jismoniy shikastlanishlar, ogʻir ish sharoiti, oiladagi notinchlik va boshqa noqulay taʼsirotlar vaqtdan avval tugʻishga olib keladi. Buyrak, jigar, yuraktomir, nerv kasalliklari bilan ogʻrigan ayollarda ham Chala tugʻish kuzatiladi. Bunda ona bilan homila oʻrtasidagi qon aylanishi buziladi, homilaning kislorod bilan taʼminlanishi yomonlashadi va bu vaqtdan avval tugʻishga olib keladi. Chala tugʻish aksariyat juda yosh yoki yoshi 35 dan oshib birinchi marta tugʻayotgan ayollarda uchraydi. Davo Chala tugʻishga sabab boʻlgan asosiy kasallikka qarab belgilanadi. Chala tugʻish ehgimoli boʻlgan ayol homilador boʻlgunicha hamda homiladorlik davrida davolanishi lozim. Oldini olish Chala tugʻish sabablarini oʻz vaqtida aniqlash va uni davolash choratadbirlaridan iborat.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ehtiyojlar** — organizm, inson shaxsi, ijtimoiy guruh, umuman jamiyatning hayot faoliyatini saqlab turish uchun zarur boʻlgan narsalarga talab, muhtojlik. Nazariy va amaliy iqtisodiyotning fundamental kategoriyalaridan biri. E. subʼyekt bilan uning faoliyati oʻrtasidagi bogʻlanishlarni ifoda etadi va maqsadlar, mayllar, intilishlarda va pirovardida hattiharakatlar, feʼlatvorda yuzaga chiqadi. Faoliyat sohasiga qarab mehnatga, bilimga, muloqotlarga; obʼyektiga qarab moddiy, maʼnaviy; subʼyektiga koʻra yakka (shaxsiy), guruhiy, jamoaviy, ijtimoiy E. boʻlishi mumkin. E.ning umumiy qonuniyati — ularning umuman bevosita inson faoliyatiga, xususan, ijtimoiy ishlab chiqarish ga bogʻliq boʻlishidir. Ayni payda faollikka undovchi kuch boʻlgan E. oʻz navbatida, hayot sharoitlariga tanlama taʼsir koʻrsatadi, ularning oʻziga xos tomonlarini belgilaydi, u yoki bu faoliyat usullarini va E.ni qondiradigan predmetlar ishlab chiqarishni ragʻbatlantiradi. Mas, bir vaqtlar kishilarda avtomobilga paydo boʻlgan E. ularni yaratish yoʻlida izlanishlarning boshlanishiga sabab boʻldi, butun bir sanoat tarmogʻining paydo boʻlishiga olib keldi.

Tarixan E. oʻsib boradi, ular xilmaxil, oʻzgaruvchan, tuzilmaviy oʻzgarishlarga uchrab turadi. E. tizimida iqtisodiy ehtiyojlar asosiy oʻrinda turadi. Ularga birinchi navbatda, moddiyashyoviy E. (moddiy va maʼnaviy) — oziq-ovqat mahsulotlariga, kiyimkechak, axborot vositalari (gazeta, kitob va boshqalar)ga E. shuningdek, iqtisodiy E. tuzilmasida oliy oʻrinda turadigan mehnat qilish, taʼlim olish, sogʻliqni saqlash E.i kiradi.

Iqtisodiy E.ni ham ularni roʻyobga chiqaradigan subʼyektlariga qarab tasniflash mumkin (shaxsiy — yakka, jamoa va ijtimoiy — umumiy E.).

Bozor munosabatlari sharoitlarida iqtisodiy E. pul bilan vositalanadi va talab sifatida yuzaga chiqadi (qarang Talab va shaklif). Ishlab chiqarish va E. oʻrtasidagi teran ichki bogʻlanishlar ehtiyojlarning oʻsib borishi qonunida oʻz ifodasini topadi. Iqtisodiyotning butun tarixini eng oddiy E.dan tobora har tomonlama rivojlangan inson E.ining shakllanishiga oʻtish tarixi tarzida qarash mumkin.

Sherqul Shodmonov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lub tolali ekinlari tajriba stansiyasi**, Oʻzbekiston lub tolali ekinlar tajriba stansiyasi — poʻstlogʻidan tolaoli-nadigan ekinlar boʻyicha ilmiy tadqiqot ishlari olib boradigan ilmiy muassasa. Oʻzbekiston Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Respublika ilmiy ishlab chiqarish markazi tarkibida. 1925-yilda kanop boʻyicha ilmiy tadqiqot ishlari olib boradigan stansiya tarzida Sirdaryo viloyatida tash-kil etilgan. 1971-yildan Toshkent viloyati Yuqori Chirchiq tumani Ahmad Yassaviy nomidagi shirkat xoʻjaligi hududida joylashgan. Umumiy yer maydoni 169 ga, shundan 84 ga maydonda tajribalar olib boriladi. St-yada kanopning Oʻzbekiston 1974, Oʻzbekiston 1503, Oʻzbekiston 2142, Oʻzbekiston 2245 va boshqa tezpishar, serhosil, tolasining texnologik sifatlari yaxshi boʻlgan navlari chiqarilgan. Shuningdek, stansiyada kunjut, lavlagi, kungaboqar, gʻoʻza va boshqa ekinlar ustida ham tajriba ishlari olib boriladi. St-yada 7 lab. (seleksiya va nav sinash, urugʻchilik, dehqonchilik, agrokimyo, oʻsimliklar himoyasi, tola sifatini birlamchi baholash, iqtisodiy tahlil) mavjud. St-yada 56 xodim ishlaydi, shundan 7 tasi fan nomzodi, 1 fan doktori.

Ergash Sodiqov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ehtiyotsizlik** — ayb shakllaridan biri. Qilmish oʻz-oʻziga ishonish yoki beparvolik orqasida sodir etilishi mumkin. Oʻzbekiston Respublikasi JKda ana shu har 2 holatda sodir etilgan jinoyat quyidagicha taʼriflanadi: "Agar jinoyatni sodir etgan shaxs oʻz xulq-atvori qonunda nazarda tutilgan ijtimoiy xavfli oqibatlar keltirib chiqarishi mumkinligiga koʻzi yeta turib, ehtiyotkorlik choratadbirlariga ongli ravishda rioya etmagan holda bunday oqibatlar kelib chiqmasligiga asossiz ravishda umid qilgan boʻlsa, bunday jinoyat oʻz-oʻziga ishonish oqibatida sodir etilgan deb topiladi. Agar jinoyat sodir etgan shaxs oʻz xulq-atvori qonunda nazarda tutilgan ijtimoiy xavfli oqibatlar keltirib chiqarishi mumkinligiga koʻzi yetmasada, lekin koʻzi yetishi lozim va mumkin boʻlsa, bunday jinoyat beparvolik orqasida sodir etilgan deb topiladi" (22-modda). E. tushunchasi Oʻzbekiston Respublikasining maʼmuriy, fuqarolik, mehnat huquqlarida ham uchraydi. Oʻz xususiyatlariga koʻra, E. orqasida sodir etilgan jinoyatlar qonunchilik asosida aybning birmuncha xavfsiz shakli deb belgilangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Sankt-Peterburgdagi dengiz floti 2020 pastki qismida „Poltava"
 2014-yil iyul, „Poltava" kemasozlik zavodining asosiy angarlari
**"Poltava" —** tarixiy kemasozlik zavodi-laxta porti (Sankt-Peterburgning kurort tumani) yaqinida joylashgan kemasozlik zavodi. U 1712-yilda Sankt-Peterburg Admiraltyida ishga tushirilgan Boltiq flotining birinchi yirik jangovar kemasi — „Poltava"ni rekonstruksiya qilish bilan shugʻullanadi.

4-darajali „Poltava" asl jangovar kemasining qurilishi 1709-yilda boshlangan va 1712-yilda tugagan, qurilish 3 yil davom etgan. Kemani loyihalashda Buyuk Pyotr ishtirok etgan, qurilishni esa Fedosey Sklyayev tomonidan boshqargan.

 2015-yil fevral oyida „Poltava" kemasi
Poltava kemasining toʻliq oʻlchamli nusxasi 2013-yilda ishlab chiqilgan va 2018-yil 27-mayda ishga tushirilgan.

Fikr
----

2013-yilda „Gazprom" OAJ va shaxsan Aleksey Borisovich Miller tashabbusi bilan Sankt-Peterburgning Yaxt klubi loyihani amalga oshirishga kirishdi. Ular tarixiy tadqiqotlar bilan boshladilar — RGAVMF arxivlarida, Markaziy dengiz muzeyi, Artilleriya, muhandislik va signal korpusi harbiy-tarixiy muzeyi, Rossiya Milliy kutubxonasi va RGADA, Davlat Ermitaj muzeyi va Rossiya muzeyi.

Qurilish
--------

2013-yilning yozida oʻrta qismning ramkasi yotqizildi, kiyel boʻlaklari va boshqa ramkalar ishlab chiqarila boshlandi. Jarayon ogʻir ob-havo sharoiti tufayli murakkablashdi, kelajakdagi kema uchun katta angar qurish kerakligi maʼlum boʻldi. 2014-yil boshida angar qurib bitkazildi va ish tezlashdi.

Kema qurilishining rivojlanishi bilan kemasozlik zavodida temirchilik ustaxonasi paydo boʻldi, u yerda qurilish uchun mixlar tayyorlanadi, yelkanli ustaxona, shpal, armatura, yogʻoch oʻymakorligi ustaxonasi. Kema korpusining toʻplami va oʻyilgan bezaklari yeman daraxtidan, astarlari esa lichinkadan yasalishi rejalashtirilgan.

 „Poltava" kemasozlik zavodining ekskursiya dasturiga artilleriya shousi kiritilgan
„Poltava" kemasiga oʻrnatiladigan 54 ta toʻp qurol 1715-yilgi qoidalarga muvofiq zavodda quyma temirdan yasalgan.

 „Poltava" kemasining birinchi koʻrinishi

Homiylar
--------

Poltava loyihasi „Gazprom" OAJdan moliyaviy yordam oladi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Линейный корабль «Полтава» спустили на воду в день города Санкт-Петербурга 27 мая 2018 года.". *Верфь исторического судостроения «Полтава»* (27-may 2018-yil). 30-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-iyun 2018-yil.
2. ↑  *Владимир Малянов*. „Под Петербургом строят «Полтаву»". *Комсомольская Правда* (1 апреля 2014). Qaraldi: 14-iyul 2015-yil.
3. ↑  „В Петербурге ведётся строительство корабля петровских времен". *1 канал Петербург* (31 марта 2015). Qaraldi: 14-iyul 2015-yil.
4. ↑  „Как куют гвозди для «Полтавы»". *100 ТВ* (13 марта 2015). Qaraldi: 14-iyul 2015-yil.
5. ↑  „Такелажное дело". *100 ТВ* (12 марта 2015). Qaraldi: 14-iyul 2015-yil.
6. ↑  „Попечители "Полтавы" | Ofitsialniy sayt korablya-muzeya „Poltava"".  web.archive.org (14-iyul 2015-yil). 14-iyul 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-may 2020-yil.
Frankfurt-Mayndagi haykal
**''Chelovek s molotkom''(**Odam va bolg'a)— amerikalik haykaltarosh Jonatan Borofskiy tomonidan dunyoning yirik shaharlarida yaratilgan monumental kinetik haykallar turkumi.

Yodgorlik o‘ng qo‘lida bolg‘a tutgan, mexanizmlar yordamida asta-sekin oldinga va orqaga harakatlanuvchi, qandaydir ish turi tasvirlangan, chap qo‘lini cho‘zgan holda harakatlanuvchi metall siluetdir. Ushbu san'at asarlari ishchi kasb egalariga bag'ishlangan. Ushbu yodgorliklarning turli xil versiyalari dunyo shaharlarida o'rnatilgan.

Haykallar
---------

### Frankfurt-Mayn

Balandligi taxminan 23 metr va og'irligi 32 tonna bo'lgan po'lat va alyuminiydan yasalgan figura. 1991-yil 23-aprelda ochilgan. Yodgorlik yaqinida Frankfurt marafonining boshlanishi.

### Bazel

Po'lat figura 1989-yil avgust oyida ochilgan. Balandligi 13,5 metr va og'irligi 8 tonna.

### Sietl

Qora haykalning balandligi 48 fut, qalinligi 7 dyuym va og'irligi 26 000 funt.

### Seul

Gigant haykal 2002-yil 20-avgustda ochilgan. Og'irligi 50 tonna, balandligi 22 metr. Bolg'aning bir zarbasi 1 daqiqa 17 soniya davom etadi.

### Dallas

Yodgorlikning balandligi 24 fut.

Boshqa shaharlar
----------------

Shunga o'xshash haykallar Nyu-York, Los-Anjeles, Minneapolis, Lilleström, La Jolla, Gainesville shaharlarida ham mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  «Человек с молотком» во Франкфурте (olm.)
2. ↑  Франкфуртский марафон Wayback Machine saytida arxivlandi (2010-12-22). (ingl.)
3. ↑  «Человек с молотком» в Базеле (olm.)
4. ↑  Монумент Сиэтла (ingl.)
5. ↑  Список работ Борофски (ingl.)
**Ehtimoliy shahriston**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Toshkent viloyatining Ohangaron tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Tunket" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**James Vernon Scotti** (1960-yilda tugʻilgan) — amerikalik astronom. U Oregon shtatining Bandon shahrida tugʻilgan. 1978-yilda Vashingtonning Edmonds shahridagi Vudvey oliy oʻquv yurtini tamomlagan hamda bakalavr darajasini olgan. 1983-yilda Tuksondagi Arizona universitetida astronomiya boʻyicha tahsil olgan. Oʻsha vaqtdan beri u Yerga yaqin asteroidlarni (NEA) qidiradigan qator loyihalardan biri boʻlgan Spacewatch loyihasi ustida ishlagan. U 1984-yilda loyiha uchun asteroidni aniqlashning birinchi avtomatik dasturini yozgan.

Kashfiyotlar
------------

Scotti ikki halqali 10199 Chariklo asteroidining kashfiyotchisi (1997-yil 15-fevralda) hisolanadi. Bu yagona halqali asteroid va halqa tizimi bilan hozirgacha topilgan eng kichik obyekt.

U Yerga yaqin boʻlgan koʻplab asteroidlarni, jumladan (496816) 1989 UP va (35396) 1997 XF 11 kashf etgan, ular orbitaning dastlabki hisob-kitoblari 2028-yilda Yerga taʼsir qilish ehtimolini koʻrsatganda, yangiliklar ommaviy axborot vositalarida qisqacha shov-shuvga sabab boʻlgan; keyingi kuzatishlar aniqroq orbitaga olib keldi, bu esa zarbani rad etdi. 1991-yilda u baʼzi gʻayrioddiy xususiyatlarga ega boʻlgan 1991 VG ni kashf etdi. 2013-yilda Scotti 2013 BS 45 ni kashf etdi, u past eksantriklik va past moyillik orbitasida harakatlanadigan boshqa NEO hisoblanadi.

Shuningdek, u 1985-yildan boshlab 75 dan ortiq kometani tikladi (chunki kometalar gaz chiqarish va quyosh shamoli tufayli tortishish boʻlmagan kuchlarga taʼsir qiladi, koʻpincha ularning aniq oʻrnini bashorat qilish va har safar perigeliyga yangi yaqinlashganda ularni qayta kashf qilish qiyin). U 1994-yil iyul oyida Yupiterga taʼsir qilgan taniqli Shoemaker-Levy 9 kometasining kashf qilinishini tasdiqladi. U shuningdek davriy kometalar 202P/Scotti , 244P/Scotti , 377P/Scotti , P/2010 C1 (Scotti), P/ kashf etdi. 2010 H4 (Scotti), P/2010 H5 (Scotti), P/2011 A2 (Scotti), P/2013 A2 (Scotti) va P/2015 Q1 (Scotti); keyingi oltitasi hali raqamlanmagan, chunki ular faqat bitta perigeliy oʻtish joyida koʻrilgan. Shuningdek, u davriy boʻlmagan C/2010 E5 (Scotti) va C/2010 F3 (Scotti) kometalarini kashf etdi.

Skottining ilmiy qiziqishlari qatoriga kometalarning kelib chiqishi, kometalar va asteroidlarning dinamik evolyutsiyasi, Yerga yaqin asteroidlar va tashqi Quyosh tizimi kiradi.

Skotti, shuningdek, koinot ishqibozi va kosmik tadqiqotlar tarixiga, xususan, Apollon dasturiga qiziqadi. U Apollon yoʻldoshining tadqiqotlari haqida batafsil maʼlumot beruvchi Apollon Lunar Surface Journal jurnaliga oʻzining yirik hissasini qoʻshdi. U, shuningdek, kosmik rassom va fotografdir.

Mukofotlar va unvonlar
----------------------

1983-yilda Anderson Mesa stantsiyasida Edvard Bouell tomonidan kashf etilgan 3594 Scotti asteroidi uning sharafiga nomlangan. Rasmiy nomlash maqolasi Minor Planet Center tomonidan 1987-yil 7-sentabrda nashr etilgan (MPC 12211).

Yana qarang
-----------

Davriy kometalar roʻyxati
Kometa

Manbalar
--------

1. 1 2  „3594 Scotti (1983 CN)".  Minor Planet Center.
2. ↑  „MPC/MPO/MPS archive".  Minor Planet Center.
**Qishki saroy** (ruscha: *Зимний дворец*, *Дворец Искусств*
) - Sankt-Peterburg shahridagi meʼmoriy yodgorlik (1754—62, meʼmori V.V.Rastrelli); barokko uslubida qurilgan. 1917-yilgacha Rossiya imperatorlarining qarorgohi boʻlgan; 1918-yilda qisman, 1922-yilda butunlay bino Ermitaj ixtiyoriga berilgan. Bino toʻrtburchak shaklida ichki hovlili; tarzlari Neva daryosi, Admiralteystvo hamda Saroy maydoniga qaragan. Mahobatli bino hashamdor va bir oʻq yoʻnalishida joylashgan; oʻlchamlari (1000 dan ortiq xona) va turlicha koʻrinishdagi tarzlari, oʻtkir chiqib turgan qismlar, zinapoyasimon burchaklar, oʻzgaruvchan maromdagi ustunlar unga qudratli shakl, salobatlilik va koʻrkamlik baxsh etgan; oʻymakorlik, ganchkorlik bilan ishlanib, zarhallanganligi binoning tantanavorligini oshirgan. Interyerlari bir qancha marotaba qaytadan oʻzgartirilgan (mas, 1837-yildagi yongʻindan soʻng tarzlari va tantanalar zali taʼmirlangan).

Yana qarang
-----------

* Ermitaj


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Enzeli** (1925-80 yillarda Pahlaviy) — .Eron shimolidagi shahar, Shahriston Anzaliyning maʼmuriy markazi Gilon viloyatida. Kaspiy dengizining janub sohilidagi yirik port. Baliq ovlash va uni qayta ishlash markazi. Oziq-ovqat, yoqochsozlik sanoati korxonalari, kema portlari bor. 2006 yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, shahar aholisi 110 643 kishini tashkil etadi, ularning aksariyati Gilyanskdan.

Iqlimi
------

Enzali Eronning eng nam shahri. Iqlim uning kuchli kuz va erta qish yog'ingarchiliklari, doimiy yuqori namlik va Yaponiya dengizi sohilidagi bulutliligini eslatadi, garchi yozda u yerdagiga qaraganda kamroq yog'ingarchilik bo'lsa-da, lekin u hali ham nam subtropik iqlimga ega. Havoning issiq va namligi bu hududda ko‘p suv talab qiladigan choy, sholi kabi ekinlarni yetishtirish imkonini beradi. Bu, ayniqsa, Elburs tog'laridan suvning oqishi bilan yaxshilanadi.

Diqqatga sazovor joylari
------------------------

Enzeli lagunasi (yoki hovuzi) Kaspiy dengizi sohilida, Enzeli shahri yaqinida joylashgan. Hovuzda qamishzorlar, ko'plab ko'chib yuruvchi qushlar (g'ozlar, oqqushlar, o'rdaklar, guruchlar), juda ko'p turli xil baliqlar (sazan va pike doimiy ravishda yashaydi), kichik orollar mavjud. Hovuzda tez-tez uchraydigan ko'l lotus juda chiroyli. Hovuz yiliga taxminan 200 kun atrofidagi o'tloqlarni suv bilan qoplaydi. Hovuzning fauna va florasi qonun bilan muhofaza qilinadi. 

Mole Anzali 1896 yildan 1914 yilgacha kemalar va qayiqlar dengiz to'lqinlaridan zarar ko'rmasligi uchun qurilgan. Bugungi kunda bu yer fuqarolar va xorijlik sayyohlar uchun eng sevimli dam olish maskanlaridan biriga aylangan, ular doimo dengiz manzarasida suratga tushadi. Keyingi yillarda iskala qayta qurildi.
1936 yilda Gʻozyon va Anzeli shaharlari oʻrtasida beton koʻprik qurilishi boshlandi (hozirgi Gʻozyon Anzaliy tarkibiga kirdi). Ko'prik dengiz va o'rmonning juda chiroyli ko'rinishini taqdim etadi.

Manba
-----

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. ↑  Бендер-Энзели
2. ↑  „دیدنی های بندر انزلی همراه با تصویر - نظاره". 21-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyun 2022-yil.
**Eltabar** — Turk xoqonligi boshqaruvidagi unvonlardan biri. 

E. unvoni tegindan keyin turadigan 3 darajali rutba boʻlgan. Gʻarbiy Turk xoqoni Tun yabgʻu (618—630) Shi (Choch)ning shimolidagi Syantsyuan (Mingbuloq) mavzesiga oʻz qarorgohini qurgan va gʻarbiy oʻlkalarning mahalliy hukmdorlariga silifa (E.) unvonini bergan. 

Shim. Hindiston va Afgʻonistonda hukm surgan turkiy sulolalar tomonidan zarb qilingan baqtriy, pahlaviy va brahmiy yozuvli (qorishiq) tangalarda ham E. unvoni uchraydi. Panjakentdagi Mugʻ togʻidan topilgan 8-asrning ilk choragiga taalluqli sugʻdiy hujjatlar — Devashtich arxivi hujjatlarida ham E. unvoni qayd etilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aeronomiya** (aero… va yun. nomos — qonun) — atm.ning yuqori qatlamlarini oʻrganuvchi fan. A.dagi ilmiy tadqiqot usullari: raketalar va sunʼiy yoʻldoshlar yordamida atm.ni zondlash, radiotoʻlqinlarning tarqalishini kuza-tish, spektral analiz (tahlil). Yuqori atm. dengiz sathidan bir necha oʻn km dan boshlanib, Yerning bir necha radiusichalik balandlikkacha davom etadi. Pastki atm. bilan yuqori atm. orasida aniq chegara yoʻq. Yuqori atm.da Quyosh nurlari taʼsi-rida dissotsiatsiya va ionizatsiya jarayonlari sodir boʻladi. 400-500 km balandlikdan boshlab atm. kislorod va azot atomlaridan iborat. Yuqori atm.ning 50-70 km balandlikdagi qismi isigan sohalardan tovushning qaytishini tek-shirish yoʻli bilan, 80 km balandlikkacha qisii kumushsimon bulutlar harakatini kuzatish yoʻli bilan, 1000 km gacha qismi qutb shafaklarini oʻrganish yoʻli bilan, bir necha ming km balandlikdagi qismi chaqmoklarning radiotoʻlqinlar tarqalishiga taʼsirini aniqlash yoʻli bilan oʻrganiladi. Aeronomik masalalarni hal etishda spektral tahlil (analiz) muhim vosita hisoblanadi. Yerning sunʼiy yoʻldoshlari va raketalar yordamida olingan maʼlumotlar yuqori atmosferada kuchli ionlashgan qatlamlar yoʻqpigini koʻrsatdi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Exem** (qadimgi yunoncha: *Ἔχεμος*) — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Arkadiya va Tegeatida shohi, Aeropning oʻgʻli. Gerakl uyushtirgan Olimpiya oʻyinlarida u gʻalaba qozongan. Xotini Timandra, oʻgʻli Laodok. Attika bosqini paytida Dioskurlar ittifoqchisi boʻlgan. Tarixchi Dikearxning yozishicha, ilgari Exedemiya deb nomlangan Akademiya (Afinadagi joy) — uning nomi bilan atalgan.

Geraklidlar Peloponnesga bostirib kirgan paytda u duelda qirol Gillni oʻldirdi. Tegeyda Exemga oʻrnatilgan yodgorlik va uning Gill bilan boʻlgan jangining relef tasviri bor.

Manbalar
--------

1. ↑  Пиндар. Olimpiyskie pesni X 67
2. ↑  Псевдо-Аполлодор. Mifologicheskaya biblioteka III 10, 6
3. ↑  Гесиод. Каталог женщин, fr. 23a, st. 31 M.-U.
4. ↑  Плутарх. Tesey 32
5. ↑  Геродот. Istoriya IX 26
6. ↑  Pavsaniy. Opisanie Elladi I 41, 2; VIII 5, 1; 45, 3
7. ↑  Диодор Сицилийский. Istoricheskaya biblioteka IV 58, 4
8. ↑  Pavsaniy. Opisanie Elladi VIII 53, 10
**Emal** (frans. yetaP) — metall sirtiga elektrokimyoviy usulda beriladigan mustahkam shishasimon qoplama. E.larning asosiy komponentlari kremniy (1U)oksid §YU, bor (III)oksid V20,, ishqoriy va ishqoriyer metallarining oksidlari, baʼzi ftoridlar, alyuminiy (Sh)oksid A1,03, titan (1U)oksid TYU2, qoʻrgʻoshin hamda rux oksidlari va boshqalardan iborat.

E.tayyorlash uchun xom ashyo aralashmasi (dala shpati, kvars qumi, tanakor, borat kislota, soda, selitra, flyuorit, kriolit, boʻyagichlar va boshqalar) maxsus pechlarda 1150—1300" trada suyuklantirilgach, tegishli ishlovlar beriladi. E.shaffof yoki boʻgʻiq, turli rang boʻlishi mumkin. Sopol va shisha mahsulotlarga qoplanadigan boʻgʻiq sirlar ham goho E. deb ataladi. E. metallarni zanglashdan saqlaydi va tashqi koʻrinishini koʻrkamlashtiradi. E. asosan, qora metallar — choʻyan, poʻlatga, baʼzan mis va alyuminiy hamda turli qotishmalardan ishlangan mahsulotlarga qoplanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bojxona deklaratsiyasi** — milliy qonunchilik talablariga muvofiq rasmiylashtirilgan hujjat; chegara orqali oʻtadigan yuk (eksport tovarlari, kishilarga tegishli yuklar, qoʻldagi anjomlar valyuta, qimmatbaho buyumlar va boshqalar)lar haqidagi asosiy maʼlumotlar qayd etiladi. Bojxona deklaratsiyasi jismoniy va yuridik shaxs (deklarant)lar tomonidan toʻldiriladi va tovarlar miqdori, ularning narxi haqidagi maʼlumotlar qayd etiladi. Bojxona deklaratsiyasi tovar (mulk)ni mamlakat chegarasidan kiritish, chiqarish yoki olib oʻtish uchun ruxsatnoma vazifasini oʻtaydi. Bojxona deklaratsiyasi da qayd etilgan tovarlarning bojxona qoidalariga xilof boʻlmasligi va tovarlar toʻgʻrisidagi maʼlumotning toʻliq boʻlishi uchun deklarant javobgar hisoblanadi. Bojxona deklaratsiyasi da qayd etilmagan barcha tovar (mulk)lar qonunbuzarlik harakati sanalib, ular davlat foydasiga musodara etiladi va deklarant maʼmuriy yoki jinoiy javobgarlikka tortiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Trepanatsiya** (yun. trypanon — parma, trepan) — suyak boʻshligʻini teshib ochish operatsiyasi. Dastlab miyadagi oʻsma yoki gematomalarni olib tashlash maqsadida kalla suyaklari trepanatsiya qilingan. Hozirgi tibbiyot amaliyotida kalla suyaklari trepanatsiyasi bilan birga osteomiyelita naysimon suyaklar, mastoiditsa chakka suyagining soʻrgʻichsimon oʻsimtasi trepanatsiya qilinadi. Tish boʻshligʻini ochish, koʻz oqi operatsiyasi, shuningdek, koʻmikdan tekshirish uchun olish (trepanobiopsiya) ham trepanatsiya deb yuritiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Boj olinmaydigan savdo doʻkoni** (inglizcha: *Duty Free Shop*) — O'zbekiston Respublikasi Bojxona Kodeksining 174-moddasiga asosan Boj olinmaydigan savdo do‘koni tovarlarni boj olinmaydigan savdo bojxona rejimi talablariga va shartlariga muvofiq bojxona nazorati ostida realizatsiya qilish uchun mo‘ljallangan savdo obyektidir. Boj olinmaydigan savdo do‘konining hududi savdo zallarining, yordamchi binolarning va do‘kon omborining hududlarini o‘z ichiga oladi.

Boj olinmaydigan savdo do‘konining ishlashini ta’minlash uchun zarur O‘zbekiston tovarlariga boj olinmaydigan savdo bojxona rejimi qo‘llanilmaydi.

Boj olinmaydigan savdo do‘konlari uch turga bo‘linadi:

a) bojxona hududiga olib kirilgan chet el tovarlarini yoki O‘zbekiston tovarlarini O‘zbekiston Respublikasining milliy valyutasida va (yoki) chet el valyutasida realizatsiya qilishga, shu jumladan joyning o‘zida iste’mol qilish uchun chakana sotishga mo‘ljallangan, O‘zbekiston Respublikasining Davlat chegarasini kesib o‘tadigan jismoniy shaxslar uchun boj olinmaydigan savdo do‘koni;

b) chet davlatlarning O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligida belgilangan tartibda akkreditatsiya qilingan diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalariga, xalqaro tashkilotlarning vakolatxonalariga va ularga tenglashtirilgan vakolatxonalarga, ushbu tashkilotlarning chet ellik xodimlariga, shuningdek ular bilan birga yashaydigan va O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi bo‘lmagan oila a’zolariga bojxona hududiga olib kirilgan chet el tovarlarini O‘zbekiston Respublikasining milliy valyutasida va (yoki) chet el valyutasida realizatsiya qilishga mo‘ljallangan, O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligida akkreditatsiya qilingan chet ellik shaxslar uchun boj olinmaydigan savdo do‘koni;

v) O‘zbekiston Respublikasi hududida vaqtincha turgan chet ellik shaxslar uchun boj olinmaydigan, bojxona hududiga olib kirilgan chet el tovarlarini yoki O‘zbekiston Respublikasi tovarlarini milliy valyutada va (yoki) chet el valyutasida chakana realizatsiya qilish uchun mo‘ljallangan savdo do‘koni. Mazkur turdagi boj olinmaydigan savdo do‘konlari faoliyatini tashkil etish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING BOJXONA KODEKSI".
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Boj toʻlovlari** — OʻzR BKning 103 — moddasiga muvofiq, tovarlar va transport vositalarini bojxona chegarasi orqali olib oʻtishda va ushbu kodeksda nazarda tutilgan boshqa hollarda quyidagi bojxona toʻlovlari toʻlanadi: boj; qoʻshilgan qiymat soligʻi; aksiz soligʻi; bojxona hududida qayta ishlash rejimidan va bojxona hududidan tashqarida qayta ishlash rejimidan foydalanish bilan bogʻliq ruxsatnomalarni berganlik uchun yigʻimlar; bojxona rasmiylashtiruvi boʻyicha mutaxassisning malaka attestatini berganlik, bunday attestatni qayta rasmiylashtirganlik va uning amal qilish muddatini uzaytirganlik uchun yigʻimlar; bojxona rasmiylashtiruvi uchun bojxona yigʻimi; tovarlarni saqlaganlik uchun bojxona yigʻimi; tovarlarni bojxona kuzatuviga olganlik uchun bojxona yigʻimi; dastlabki qarorni qabul qilganlik uchun xaq.

*Qonun hujjatlarida boshqa bojxona toʻlovlari ham belgilanishi mumkin*

*Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi.*

Manbalar
--------