recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Santos Urdinaran** (ispancha: *Santos Urdinarán*) — urugvaylik futbolchi, hujumchi.1930-yil Jahon chempioni.1930-yil 30-martda Urugvay poytaxti Montevideo shahrida tavallud topgan. Urugvayning „Nasional" klubi va Urugvay milliy terma jamoasi futbolchisi.

Tarjimai holi
-------------

Santos Urdinaran butun faoliyatini bir klub yaʼni „Nasional" tarkibida (1919-yildan 1933-yilgacha) oʻng qanot hujumchisi sifatida oʻtkazdi.Santos Urugvay terma jamoasining yana bir futbolchisi, uch karra Janubiy Amerika chempioni va 1924-yilgi Olimpiada oʻyinlari chempioni Antonio Urdinaranning ukasi boʻlib, akasi „bask" laqabiga ega edi (Urdinaranlar oilasi basklardan edi),Santosni esa „Kichik Bask" laqabi bilan chaqirishardi.Chunki Antonioning ukasi boʻlgani sababli edi."Nasional" jamoasi tarkibida 318 ta oʻyinda maydonga tushib 124 ta gol urgan.

1930-yilgi Jahon chempionatida Santos Urdinaran bitta oʻyin oʻtkazdi.Urugvay milliy terma jamoasi tarkibida Peru milliy terma jamoasiga qarshi birinchi oʻyinda maydonga tushdi.Jahon chempionatining Ruminiy milliy terma jamoasi,Yugoslaviya milliy terma jamoasi,Argentina milliy terma jamoasiga qarshi keyingi oʻyinlarni zahira oʻrindigʻida navbatini kutdi.

Bundan tashqari Santos Urdinaran ikki karra (1924, 1928) Olimpiada chempioni va Janubiy Amerika chempionatining uch karra (1923, 1924, 1926) chempioni boʻlgandi.Urugvay terma jamoasida esa 22 ta oʻyinda maydonga tushib 2 bor raqiblar darvozasini ishgʻol qilgan.Bu oʻyinlari quyidagicha taqsimlangan,Jahon chempionatida 1 ta,Olimpiada oʻyinlarida 7 ta,Janubiy Amerika kubogida 7 ta, oʻrtoqlik uchrashuvlarida 7 ta oʻyin oʻtkazgan.

„Nasional" jamoasi tarkibida besh marta Urugvay chempioni boʻlgan.1979-yil 14-iyulda Urugvayning Montevideo shahrida vafot etgan.

**Yutuqlari**

* Olimpiada chempioni-1924,1928
* Janubiy Amerika chempioni-1923,1924,1926
* Jahon chempioni-1930
* Urugvay chempioni-1919,1920,1922,1923,1924
* Kompetensiya kubogi sohibi-1919,1921,1923

Manbalar
--------

1.1930-yil yulduzlari

2.Biografiya

3.

4.

5.
**Santo Domingo** Kubaning Villa Klara provinsiyasida joylashgan munisipalitetdir.

U 1819-yilda tashkil etilgan va 1879-yilda munitsipalitet sifatida tashkil etilgan.

Geografiyasi
------------

Shahar Este (sharq) va Oeste (gʻarbiy) palatalariga (*barrios*) boʻlingan. Munitsipalitet tarkibiga Alvares, Amaro, Arenas, Barakaldo, Bermexal, Kaskaxal, Kayo Bejuko, Serrito, Jorj Vashington, Jiquiabo, La Kriolla, Las Kasimbas, Manakas, Mordazo, Puerto Eskondido, Rio, Sandrido, Sandrio, Sandriyo, Barakas qishloqlari kiradi. San-Xuan de Amaro, San-Markos, Ulasiya (Karlos Balino), Ventiseys de Xulio, Yabusito. 1977 yilgi munitsipalitet islohotiga qadar Santo Domingo Jikoteani ham oʻz ichiga olgan, hozirgi vaqtda Ranchuelo munitsipaliteti tarkibiga kiradi.

Munitsipalitetning palatalari (ispanchada „consejos populares") — Kaskaxal, Mordazo, Sabino Ernandes, Manakas, Vashington, La Palma va El-Jardin (Santo-Domingoning asosiy shahri), 26 de Julio va Balino va Rodrigo-Amaro.

Demografiyasi
-------------

2004-yilda Santo-Domingo munitsipalitetida 53 840 kishi istiqomat qilgan. Umumiy maydoni 883 km2, aholi zichligi 61.0/km2 (158/sq mi).

Yana qarang
-----------

* Kuba munitsipalitetlari
* Kuba shaharlari ro'yxati

Manbalar
--------

1. 1 2  *Guije.com.* „Santo Domingo" (es). Qaraldi: 9-oktabr 2007-yil.
2. ↑  „Sobre Nosotros" (es). *Somos Santo Domingo*.
3. ↑  *Atenas.cu.* „2004 Population trends, by Province and Municipality" (es) (2004). 27-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-oktabr 2007-yil.
4. ↑  *Statoids.* „Municipios of Cuba" (iyul 2003). Qaraldi: 9-oktabr 2007-yil.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Santo-domingo** (193661-yillarda SyudadTruxilo) — Dominikana Respublikasi poytaxti. Gaiti o.ning janubi-sharqiy qismida, Karib dengizi sohilida joylashgan. Ikdimi tropik, passatli iqlim. Oʻrtacha oylik tralar 25—27°. Yillik yogʻin 1500 mm. Aholisi 1,6 mln. kishi (1990-yillaroʻrtalari). Mamlakatning asosiy porti; chetga shakarqand, koʻnteri, qimmatbaho yogʻoch chiqariladi. 3 yirik shosse yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Oziqovqat toʻqimachilik, koʻnpoyabzal, yogʻochsozlik, sement sanoati korxonalari bor. Xalqaro kurort va turizm markazi. S. — yevropaliklar tomonidan asos solingan Gʻarbiy yarim shardagi qad. shaharlardan. Shahar X. Kolumbnkng ukasi B. Kolumb tomonidan kurila boshlagan va Yangi Izabella deb nomlangan. 1844-yildan Dominikana Respublikasi poytaxti. 1916—24 yillarda AQSH qoʻshinlari okkupatsiya qilib turgan. 1930-yilda S.D. kuchli dovul natijasida vayron boʻlgan. 1936-yilgacha qayta tiklangan. Meʼmoriy yodgorliklaridan minora, qasrsaroy, X. Kolumb dafn qilingan sobor, monastirlar va h.k. saqlangan. S.D.da muxtor universitet, milliy universitet, konservatoriya, Musiqa akademiyasi, milliy muzey, Nafis sanʼat maktabi va galereyasi, teatr, mehmonxonalar bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Shimoliy Amerika poytaxtlari |
| --- |
|  |
| 
BMTga aʼzo mamlakatlar: Baster **·**  Belmopan **·**  Brijtaun **·**  Gavana **·**  Gvatemala shahri **·**  Kingstaun **·**  Kingston **·**  Kastri **·**  Managua **·**  Mexiko shahri **·**  Nassau **·**  Ottava **·**  Panama shahri **·**  Port-of-Speyn **·**  Port-u-Prins **·**  Rozo **·**  San Salvador **·**  San Xose **·**  Santo Domingo **·**  Sent Jons **·**  Sent Jorjs **·**  Tegusigalpa **·**  Vashington |

 |
**Abernatiit** — (K(UO 2)(AsO 4)·3H 2 O) shaffof, sariq rangli mineral tetroganal singoniyada kristallanadi. Mineral birinchi marta 1953-yilda AQShning Yuta shtatida qayd etgan. Mineral Jessi Evrett Abernati (1913-1963) sharafiga nomlangan. Mineral 1956-yilda yangi mineral turi sifatida qayt etilgan. Abernatiti uzun toʻlqinli va qisqa toʻlqinli ultrabinafsha nurlarda sariq-yashil rangda lyuminestsatsiyalanadi. Tarkibida uran borligi sababli mineral radioaktiv hisoblanadi. Abernatit uran konlarida qumtoshlarning yoriqlarida qoplama sifatida hosil boʻladi. Mineral geynrixit, skorotit va zeunerit bilan birgalikda uchraydi. Abernatit Fransiya, Germaniya, Polsha, Janubiy Afrika va AQShdan mamlakatlarida keng tarqalgan.

Tuzilishi va formulasi
----------------------

Birinchi marta 1956-yilda tavsiflanganda, formula K(UO 2)(AsO 4)·4H 2 O deb aniqlangan. Biroq tahlil qilish uchun atigi 25 milligramm mineral mavjud edi shuning uchun takroriy tahlillarni oʻtkazish va sunʼiy aralashmalar qoʻlash uchun bir qator ehtiyot choralari koʻrilgan. 1964-yilda mineralni keyingi oʻrganish elektron zichlikni aniqlash va abernatiit tarkibida kaliy borligi haqidagi kimyoviy dalillar oʻrtasidagi nomuvofiqliklarni aniqladi. Bu mineralning kimyoviy formulasi K(UO 2)(AsO 4)·3H 2 O ekanligi tasdiqlandi.

Tarix
-----

Jess Abernathy Yuta shtatining Emeri okrugidagi Fuemrol konining operatori edi. 1953-yilning yozida u konda qumtosh qoplagan sariq kristalllarning mineralogik jihatdan ahamiyatli boʻlishi mumkinligini taʼkidladi. Namunalar Amerika Qoʻshma Shtatlari Atom energiyasi boʻyicha komissiyasi (AEC) mineralogi EB Gross tomonidan oʻrganish uchun Kolorado shtatidagi Grand Junction shahriga yuborildi. U mineralning optik xususiyatlarini biron bir maʼlum turga moslashtira olmadi, shuning uchun u namunalarni Vashingtonga yubordi, u erda qoʻshimcha tekshirish uchun etarli imkoniyatlar mavjud edi. Mineraloglar AD Weeks va Amerika Qoʻshma Shtatlari Geologiya xizmatidan ME Tompson AECning Xom ashyo boʻlimi nomidan mineralni oʻrganishdi. Abernatit 1956-yilda *American Mineralogist* jurnalida ommanga tanitildi. Mineral kashfiyotchi Jess Abernati sharafiga *abernathiit* deb nomlangan. Tur namunalari Vashingtondagi Milliy tabiiy tarix muzeyida saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „The New IMA List of Minerals – A Work in Progress – Update: November 2012". *Commission on New Minerals, Nomenclature and Classification*.  International Mineralogical Association. 21-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-yanvar 2013-yil.
2. ↑  Anthony, John W.; Bideaux, Richard A.; Bladh, Kenneth W. et al. eds. "Abernathyite". *Handbook of Mineralogy*. Chantilly, VA: Mineralogical Society of America. .
3. ↑  „Abernathyite".  Webmineral. Qaraldi: 8-yanvar 2013-yil.
4. ↑  Anthony, John W.; Bideaux, Richard A.; Bladh, Kenneth W. et al. eds. "Abernathyite". *Handbook of Mineralogy*. Chantilly, VA: Mineralogical Society of America. .
5. 1 2 3  Thompson, Ingram & Gross 1956. sfn error: no target: CITEREFThompsonIngramGross1956 (help)
6. ↑  Ross & Evans 1964. sfn error: no target: CITEREFRossEvans1964 (help)
**Abhi Bhattacharya** (1921 yil 20 noyabr - 1993 yil 11 avgust) hind va bengal kinosining hind aktyori bo'lib, u 1950 va 1960 yillardagi *Yatrik* (1952), *Jagriti* (1954), *Anuradha* kabi filmlardagi rollari bilan esda qolgan. (1960) va *Subarnarexa* (1965). O'zining qirq yillik aktyorlik faoliyati davomida u hind tilida 150 dan ortiq va bengal tilida 21 filmda rol o'ynagan.  Abhi Bhattacharya Hindistonning Ritvik Ghatak, Guru Dutt, Bimal Roy va Satyen Bose kabi taniqli rejissyorlari bilan ishlagan.

Yoshlik
-------

Abhi Bengaliyaning *Rajshaxi* shahri yaqinidagi qishloqda tug'ilgan (hozirgi Bangladeshda). U yetti yoshida onasidan ayrilgan. Otasi qayta turmushga chiqqandan so'ng, yosh Abhi amakisi bilan yashash uchun *Gayaga (Hindiston)* yuborildi va uning shakllanishi yillarini o'tkazdi. U maktabda va sportda yaxshi o'qidi. Uning xolasi unga drama, musiqa va she'riyatga, ayniqsa Rabindranat Tagorga bo'lgan muhabbatni uyg'otdi. Asta-sekin u filmlarga ishtiyoqni kuchaytirdi. O'qishni tugatgandan so'ng u Amerika havo bazasida ishlay boshladi.

Kino karerasi
-------------

Uning kino karerasi Xiten Chaudxuri undan kino bilan bog'liq ish uchun Bombeyga kelishni so'raganidan boshlangan. Bombayda bo‘lganida u Bombay Talkies reklamasiga javoban ekran sinovidan o‘tish uchun ariza topshirgan va Nitin Bose rejissyori Tagorning romani asosida suratga olingan "Noukadubi" filmida qahramon roliga tanlangan 

*Yangi teatrlardan* Birendranat Sirkar uni *Mahaprasthaner Pathey (1952)* (Bengal) / *Yatrik* Hindi (1952) filmida rol o'ynashga taklif qilganida, Bhattacharya keyinchalik Kalkuttaga ko'chib o'tdi. Taxminan bir vaqtning o'zida u Debaki Bose rejissyori *"Ratnadeep" (1951)* (Hind) filmida rol o'ynagan. Filmning tamil tilidagi versiyasi *Ratna Dipam* keyinchalik chiqarildi. 1950 va 1960 yillarda Abhi Bhattacharya Bombey kino sanoati rejissyorlari va prodyuserlari tomonidan katta qiziqish uyg'otdi va u Madhubala, Mala Sinha, Gita Bali, Madhabi Mukerji kabi qarama-qarshi qahramonlarni o'ynadi. Uning boshqa unutilmas filmlari orasida Bimal Roy tomonidan *Biraj Bahu (1954)*, *Jagriti* (1954) va Satyen Bose tomonidan *Parichay (1954)*, DNMadhok tomonidan *Naata (1955)*, Guru Dutt tomonidan *Sailaab (1956)*, *Apradhi Kaun (1957)*, *Subarnarekha (film)* (1965) Bangla tilida Ritwik Ghatak tomonidan, *Netaji Subhas Chandra Bose (1966)* Hemen Gupta tomonidan. U *"Jagriti"* filmidagi *eng yaxshi ikkinchi plandagi aktyor* roli uchun Filmfare mukofotini qo'lga kiritdi (1956).

Manbalar
--------



1. ↑  "Remembering versatile actor Abhi Bhattacharya in his birth centenary year" by Amitabha Bhattacharya in The Tribune, October 31, 2021
2. ↑  Bismritir Adale: Shatabarshe Abhi Bhattacharya (1921-1993) by Amitabha Bhattacharya, published in the Bengali Daily "Dainik Statesman", 5th November 2021
**Frenel zonalari** - fazoning berilgan (R) nuqtasidagi toʻlqin amplitudasini aniqlashda hisoblashlarni soddalashtirish uchun yorugʻlik toʻlqin sirti boʻlinadigan halqasimon soha (zona)lari. Monoxromatik yorugʻlik toʻlqinining Q manbadan R kuzatish nuqtasiga tarqalishini koʻraylik (rayem). Gyuygens — Frenel prinsipiga koʻra, Q manbadan R nuqtaga kelayotgan toʻlqinni qoʻshimcha S sirtda joylashgan hayoliy manbalardan kelayotgan toʻlqinlar yigʻindisi bilan almashtiriladi. S sirt sifatida Q dan kelayotgan sferik toʻlqin sirti olinadi. Bunda S sirt, har bir zona chetlaridan R nuktagacha boʻlgan masofalar X/2 ga farqlanadigan halqasimon zonalarga boʻlinadi (X — toʻlqin uzunligi). Yuzlari oʻzaro tent boʻlgan bunday zonalar Frenel zonalari deb ataladi. Agar S sirt oʻrniga markazi O nuqtada boʻlgan doiraviy teshikli toʻsiq qoʻyilsa, teshikka juft sondagi Frenel zonalari toʻliq joylashgan holda R nuk,tada qorongʻilik kuzatiladi; teshikka toq sondagi Frenel zonalari toʻliq joylashgan holda esa R nuqtada toʻlqin amplitudasi eng katta boʻlib, u toʻsiq umuman boʻlmagan holdagidan 2-marta katta boʻladi (mk"b hollarda). Frenel zonalari usuli optika, radio va tovush toʻlqinlarini oʻrganish va boshqalarda qoʻllandi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abu Muso Ishtixoniy** (arabcha: ابو موسى اشتيخاني — Abu Muso Imron ibn Idris ibn Nuʼaym ibn Abdurahmon ibn Mugʻira Taymimiy Ishtixoniy) — roviy.

Manbalarda u Imron ibn Idris nomi bilan ham keltirilgan. Abu Muso Ishtixoniy Ishtixoniy hadis ilmi sir-asrorlarini Umar ibn Abu Muqotil, Azhar ibn Yunus, Abu Hafs Buxoriy, Muhammad ibn Salom Baykandiy va Muhammad ibn Suhayl Samarqandiy kabi bir qancha muhaddislardan oʻrgangan va ulardan hadis rivoyat qilgan.
Oʻz navbatida, Imron ibn Idris Ishtixoniydan Zohid ibn Abdulloh Soʻgʻdiy, Ibrohim ibn Hamdavayh Ishtixoniy va bir qancha ulamolar hadis rivoyat qilganlar.

Najmiddin Umar Nasafiyning „Al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand" kitobida Imron ibn Idris Ishtixoniy olim Muhammad ibn Suhayl Samarqandiydan rivoyat qilgan quyidagi hadis keltirilgan: Imron ibn Idris: Bizga Muhammad ibn Suhayl Samarqandiy hadis aytdi, — dedi. U: Bizga Abu Muʼoz Xolib ibn Sulaymon hadis aytdi, — dedi. U: Bizga Molik ibn Anas, u esa Saʼid ibn Abu Saʼid Muqbiridan, u esa Abu Hurayra roziyallohu anhudan hadis aytdi, dedi. U aytadi: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: "Agar solih kishi tobutga qoʻyilsa, u: „Meni tezroq olib boringlar", — deydi, agar yomon kishi tobutga qoʻyilsa, u: „Ey, hasratlar boʻlsin, meni qaerga olib ketayapsizlar, — deydi", — deb taʼkidladilar".
Manbalarda Imron ibn Idris Ishtixoniyning tavallud topgan va vafot etgan yili haqidagi maʼlumotlar uchramadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Ataev A. Jizzax allomalari. — T.: Adib, 2014. — B. 61.
2. ↑  Najmiddin Umar ibn Muhammad ibn Ahmad Nasafiy. Al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand. — Tehron, 1999. — B. 610.
3. ↑  Isaev Y. Abbosov A. Ishtixoniy allomalar. Imom Buxoriy xalqaro markazi. 2016. — B. 32.

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Poʻrsildoq yara**, pemfigus - terining rangi oʻzgarmagan holda, turli sabablarga koʻra, unga toshma toshishi bilan oʻtadigan kasalliklar guruhi. Surunkali Poʻrsildoq yara, chaqaloklar va zaxm Poʻrsildoq yarasi farq qilinadi.

Surunkali Poʻrsildoq yara (asl Poʻrsildoq yara) teri va shilliq qavatlarga qaytaqayta pufakchalar toshib turishi bilan tavsiflanadi. Toshmalar yorilib, shu sohalar qattiq ogʻriydi. Bemor isitmalaydi, uyqusi, ishtaqasi yoʻqoladi, ozib ke-tadi. Kasallik bir oy, baʼzan bir yil davom etadi. Koʻpincha nerv sistemasi zararlanadi, moddalar almashinuvi buziladi.

Chaqaloqlar Poʻrsildoq yarasi — yiringli mikroblar qoʻzgʻatadigan oʻtkir kasallik (chaqaloklar hayotining dastlabki kunlarida paydo boʻladi). Chaqaloqning tanasi, oyoq va qoʻllari terisida noʻxatdan tortib yongʻoqdek kattalikda pu-faklar paydo boʻladi (ular yorilgan joy suv achib, bezillab turadi). Kasallik 6 — 8 kun davom etib, tuzalib ketadi. Lekin nozik chaqaloqlarda juda ogʻir kechadi. Kasal chaqaloqni sogʻlom bolalardan ajratib qoʻyib, vrach buyurgan dori-darmonlar bilan davolash kerak. Chaqaloqning ichki kiyimlari va yoʻrgagi, albatta, dazmollanadi.

Zaxm Poʻrsildoq yarasida kaft yuzasi va oyoq tagida, boldir va bilakda, baʼzan badan va yuzda yalligʻlanib, sogʻlom teridan ajralib turadigan hoshiyali pufakchalar paydo boʻladi. Zaxm Poʻrsildoq yarasida ichki aʼzolar ham zararlanishi mumkin. Bemor zaxmga qarshi qoʻlla-niladiga qoʻtaq ik preparatlar tayinlanadi. Kortikosteroidlarga prednizalon, deksametazon, triamsinalon kiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Poʻlatni toblash** - poʻlatni oldin qizdirish, keyin tez sovitish yoʻli bilan chiniqtirish. Qizdirish sharoitiga qarab, toʻla va chala toblash xillariga boʻlinadi. Toʻla toblashda poʻlat holat diagrammam GSE chizi-gʻidan yuqorigi temperaturagacha qizdirilgandan soʻng tez sovitiladi. Shunda poʻlat toʻliq austenit xrlatga oʻtadi. Chala toblashda metall PSK chizigʻidan yuqorigi temperaturalargacha qizdiriladi; sovitishdan keyin erimagan (ortiqcha) fazalar (ferrit yoki sementit va murakkabroq karbidlar) saqlanib qolishi mumkin. Temir-uglerodli qotishmalarning holat diagrammasiga muvofiq, shu di-agrammaning GSE chizigʻidan yuqorigi temperaturalarga poʻlatning termodinamik turgʻun xrlati — austenit, PSK chi-zigʻidan pastdagi temperaturalarga ferrit va sementit moye keladi. Austenit PSK chizigʻidan yuqorigi temperaturadan asta-sekin sovitilganda, holat diagrammasiga muvofiq, ferrit va sementitga parchalanadi. Juda past temperaturada austenit amalda parchalanmaydi, temperatura yana pasaytirilsa, martensitta aylanadi; Poʻlatni toblashdan maqsad — toʻliq martensit struktura hosil qilish. Poʻlatni toblash natija-sida poʻlatning qattiqligi keskin oshadi, mustahkamlanadi, plastikligi pasayadi.

Sovitish sharoitiga qarab, Poʻlatni toblash izo-termik, pogʻonali va boshqa usullarda amalga oshirilishi mumkin. Izotermik toblashda poʻlat GSE chizigʻidan yoki PSK chizigʻidan yuqorigi temperaturalargacha qizdiriladi, soʻngra PSK dan past temperaturalargacha tez sovitiladi va izotermik dam deb ataladigan xrlatda tutib turiladi, bunda austenit boshqa strukturalar (perlit, bey-nit)ga aylanadi. Pogonali toblashda poʻlat martensitga aylanadigan temperaturadan bir oz yuqori temperaturagacha katta tezlikda sovitiladi, shu temperatura butun qalinligiga birday tarqalguncha tutib turiladi, soʻngra martensit struktura hosil boʻlguncha asta-sekin sovitiladi. Tashqi omillar, asosan, toblash mu-hiti (suv, moy, erigan tuz) va bosim ham Poʻlatni toblashga taʼsir qiladi.

Toblangan poʻlat juda moʻrt boʻlgani uchun bir oz boʻshatiladi (qarang Boʻshapgish). Poʻlatni toblash texnikada keng ishlatiladigan, konstruksion xossalari yaxshi poʻlat olishga imkon beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Modexoqon**, Botur Tangriqut (Mooʻ Du, Mode, Budu, Mata) (? — miloddan avvalgi 174) — Ulugʻ hun (hunnu) xoqonligi (miloddan avvalgi 209 — milodiy 216) asoschisi, Tuman Tangriqutnnng valiaxd oʻgʻli. Otasi boshqa oʻgʻlini valiaxd qilish maqsadida uni oʻz raqibi yuyechjilar huzuriga garov tariqasida joʻnatib, koʻp oʻtmay ularga xiyonatkorona hujum qiladi. Modexoqon otasining hiylasini fahmlab vaqtida qochishga ulguradi. Soʻng, atrofiga ishonchli odamlarni toʻplab, otasi va oʻgay ukalarini qatl qiladida, tangriqut boʻladi (miloddan avvalgi 209—174). Modexoqon otil ganda oʻzidan hushtak ovozi chiqaruvchi oʻq-yoy ixtiro qiladi, muntazam qoʻshin tuzib, avval tunggʻus (dung xoʻ)larni tormor keltiradi, hunnu, chushe, shinli kabi hun xonliklarini va dingling (toʻro), gekun (qirgʻiz) elatlarini birlashtirgach, qudrati yanada ortadi, keyin Xitoyga yurish qilib, hunlarnipg xitoylar istilo qilgan yerlarini ozod etadi. Hunlar davlatining kun sayin qudratli boʻlib borayotganini koʻrgan koʻplab xitoy sarkardalari Modexoqon tomoniga oʻtadilar. Miloddan avvalgi 200 yil Xan sulolasiga mansub imperator Govzu (miloddan avvalgi 206—195) 325 ming kishilik qoʻshin bilan Modexoqonga qarshi urushga otlanadi. Modexoqon bundan xabar topib, 400 ming otliq askar bilan Govzu qoʻshiniga peshvoz chiqadida, ularni Fingching (Dotung) shahri sharqidagi Bayting adirida qurshab oladi. Ammo, 7 kun deganda Govzu ochlikdan birin-ketin qirila boshlagan oʻz koʻshinini vaziri ishlatgan bir hiyla tufayli qurshovdan olib chiqib ketishga muvaf-faq boʻladi [mazkur voqea Xitoy tari-xida "Bayting muhosarasi (qurshovi)" nomi bilan mashhur]. Shundan soʻng Govzu, garchi qurshovdan qutilib chiqqan boʻlsada, yengilganini tan olib, qizini Modexoqonga xotinlikka beradi (miloddan avvalgi 192) va hunlarga xiroj tariqasida kimxob, shoyi, atlas, sharob, gʻalla kabi mahsulotlarni yuborib turish majburiyatini oladi. Modexoqon ham, oʻz navbatida, agar yuqoridagi majburiyat toʻla-toʻkis ado etilsa, Xitoyga hujum qilmaslikni oʻz boʻyniga oladi. Miloddan avvalgi 177—176 yillarda Modexoqon uyshun, qangʻli (qonqa), yoʻji (yuyechji) va aorslarnk boʻysundirib, markazlashgan yirik xoqonlik tuzadi. Uning davlati sharqda Ulugʻ muhit (Tinch okean)dan gʻarbda Kaspiy dengizigacha, shim.da Boykoʻl (Baykal) va Enasoy (Yenisey)dan jan. da Buyuk Xitop devori va Shimoliy Hindi-stongacha boʻlgan hududni egallagan.

Abduxoliq Aytboyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Modifikatsiyalar** (lot modiﬁ catio, modus — oʻlchov, koʻrinish va facio qilish) — tashqi muhit omillari taʼsirida bir xil genotipga ega boʻlgan organizmlar oʻrtasida vujudga keladigan fenotipik farqlar. Mas, Xitoy navroʻzguli (Primula sinensis)ning gullari nisbatan past haroratda parvarish qilinganda qizil, 30° va undan yuqori haroratda oʻstirilganda oq boʻladi. Uning gullari shakllanayotgan davrda haroratni boshqarish orqali qizil, och qizil va oq gulli oʻsimliklarni yetishtirish mumkin. Odatda, M. keyingi avlodlarga berilmaydi, ammo davomli M.da fenotipik oʻzgarishlar tashqi omillar taʼsiri toʻxtaganidan keyin ham bir necha avlod davomida saqlanib, asta-sekin yoʻqolib boradi. Bunday M. mexanizmi hozirgacha aniqlanmagan, ularning namoyon boʻlishi, sitoplazmatik tuzilmalarning oʻzgarishi bilan bogliqligi taxmin qilinadi. M. fenotipning genotip bilan tashqi sharoitning oʻzaro taʼsiri tufayli namoyon boʻlishi, tashqi sharoitning oʻzgarishi genotipga daxlsiz boʻlmasdan fenotipning oʻzgarishiga olib kelishi bilan bogliq. M.ning evolyusiyadagi ahamiyati organizmning ontogenez davomida oʻzgaradigan tashqi muhit omillariga moslanishini taʼmin etishdan iborat. Morfozlar va fenoko-piyalar M.ning xususiy holatlari hisoblanadi (yana qarang Mutatsiya).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Modellash** — fizik hodisa va jarayonlarni model yordamida tadqiq qilish; obyektlar (jonli va jonsiz tizimlar, muhandislik konstruksiyalari, fizik, kimyoviy, biologik, ijtimoiy jarayonlar hamda loyihalanadigan obyektlar)ning modellarini yasash. Fizik, matematik, elektr, kibernetik va boshqa xillarga boʻlinadi. Fizik M.da tadqiqot tekshirilayotgan jarayonning fizik tabiati va geometrik tuzilishi asl nusxadagidek, ammo undan miqdor (oʻlchami, tezligi) jihatidan farq qiladigan modelda olib boriladi. Fizik modellash gidrotexnika in-shootlari, samolyot, kema va boshqalarni tekshirishda qoʻllaniladi. Matematik modellashda berilgan fizik jarayonlarning matematik ifodalari modellanadi. Elektr modellash ham kengtarqalgan. Bunda aktiv, induktiv va sigʻim qarshiliklardan foydlaniladi. Tirik organ izmlardagi boshqarish jarayonlarini oʻrganish uchun kibernetik modellar yaratilgan.

Modellashning yana bir turi analog modellashdir. U fizik tabiati har xil boʻlgan, lekin bir xil matematik (algebrik, differensial va boshqalar) tenglamalar bilan ifodalanadigan hodisalarning analogiyasi (oʻxshashligi)ga asoslanadi.

Modellash har doim boshqa ilmiy va maxsus usullar bilan birga qoʻllanadi. Avvalo, modellash eksperiment bilan chambarchas bogʻliq. Biror hodisani uning modelida oʻrganishni eksperimentning alohida xili deb karash mumkin.

Kime reaktorl arin i modellash berilgan shartlarga muvofiq, istalgan oʻlchamdagi apparatlarda oʻtadigan kimyoviy texnologiya jarayonlarining natijalarini oldindan bilish uchun qoʻllanadi.

Baʼzi murakkab hodisalar (mas, turbulentlik, havo yoki suyuqlik oqimining uzilish sohasidagi pulslanishlar va boshqalar) uchun stoxastik modellashdan foydalaniladi. U hodisalarning ehtimolligini aniqlashga asoslanadi. Bunday modellar ayni hodisadagi ayrim jarayonlarning oʻtishini toʻla aks ettirmaydi, balki qandaydir oʻrtacha, summar natijani beradi.

Adabiyotlar
-----------

* Chavchanidze V. V..Gelman O. Ya. Modelirovaniye v nauke i texnike, M. 1966; Usmonxoʻjayev H. H. Mexanizm va mashinalar nazariyasi, T. 1970.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Moddiy ragʻbatlantirish** -kishilarning oʻz mehnat natijalaridan manfaatdorligini taʼminlashga, mehnatga faol jalb etishga, ish va mahsulot sifatini oshirishga qaratilgan iqtisodiy shakllar va tadbirlar tizimi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida xoʻjalik yuritish, mehnatni tashkil etishning muhim omili hisoblanadi. Moddiy ragʻbatlantirishda xodimlarning bajarayotgan ish sifati, kasb mahorati, mehnat institutizomi, shaxsiy tashabbuskorligi, mehnat jarayonini takomillashtirish va sifatini oshirish borasidagi takliflari hisobga olinadi. Moddiy ragʻbatlantirishda, maosh, ish haqi darajasi va mukofot tizimi muhim ahamiyat kasb etadi. Moddiy ragʻbatlantirish tizimiga maosh miqdorini oshirish, shaxsiy pul mukofotlari, sovgʻalar berish, xodimlar ish sharoitini yaxshilash, sogʻligʻini saqlash boʻyicha tadbirlar va boshqa kiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Nuqta (maʼnolari).

**Moddiy nuqta** - kuzatilayotgan sharoitda kattaligi va shakli ahamiyatsiz boʻlgan harakati oʻrganilayotgan jism. Muayyan jismni Moddiy nuqta deb qabul qilish mumkin yoki mumkin emasligida jismning oʻlchamlariga emas, balki masalaning shartlariga bogʻliq. Masalan, oʻrtacha radiusi 6371 km boʻlgan Yer shari Quyosh atrofidagi orbitasida har sekundda 29,75 km dan yoʻl bosib, bir yil davomida bir marta aylanib chiqadi. Bunday sharoitda Yer sharining kattaligi, shakli va uning ichida sodir boʻlayotgan murakkab jarayonlar uning orbita boʻylab harakati oʻrganilayotganda ahamiyatsiz boʻladi. Demak, Yerning Quyosh atrofidagi orbita boʻylab harakati oʻrganilayotganda uni Moddiy nuqta deb qabul qilish mumkin. Ammo Yer sirtidagi biror transport vositasining harakati oʻrganilayotgan boʻlsa, bunday sharoitda Yer sharining kattaligi va shakli, albatta, eʼtiborga olinishi shart, yaʼni bu sharoitda Yerni Moddiy nuqta deb kabul qilish mumkin emas. Moddiy nuqta tushunchasi fizika faniga oid juda koʻp hodisalarni tushuntirishda va masalalarni hal etishda katta yordam beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
„**Alice moʻjizalar mamlakatida**" (inglizcha: *Alice's Adventures in Wonderland*) — ingliz matematigi, shoiri va yozuvchisi Lewis Carroll tomonidan 1865-yilda yozilgan roman. Bu kitob Alice ismli qiz haqida hikoya qiladi. Alice oʻzining quyon akasi orqali xayolot olamiga kiradi. Ertak butun dunyoda „fantastika" janridagi mashhur kitob sanaladi. „*Alice sehrli oyna ortida*" kitobi „Alice ajoyibotlar mamlakatida" kitobining davomidir.

Syujeti
-------

Alice singlisi bilan sohilda oʻtirib, qoʻlida soati bor oq quyonni koʻradi. U quyonning orqasidan yuguradi va koʻplab yopiq eshiklari boʻlgan uyiga duch keladi. U yerda Alice bogʻning narigi tomoni koʻrinadigan kichik eshikning kichik kalitini topadi. Ammo u kattaligi tufayli unga kira olmaydi. Keyinchalik u oʻlchamini oʻzgartiradigan turli xil narsalarni koʻradi. Kichrayib boʻlgach, u oʻz yoshidagi dengizga duch keladi. Alice turli hayvonlar bilan uchrashadi va ularning suhbatini tinglaydi. Alice oʻzi haqidagi haqiqatni biladi. Oʻz burchini bajarish uchun u yovuz malikaga qarshi urush boshlashi kerak.

Qahramonlari
------------

* **Alice** — bosh qahramon. Yetti yoshli qiz. Taxminlarga koʻra, Alice ismiga muallifning qiz doʻsti Alice sabab boʻlishi mumkin. Muallifning soʻzlariga koʻra, Alice personajining xarakteri butunlay xayoliydir. Kitobda Alice mantiqiy fikrlash qobiliyati kuchli qiz boʻlib, uning sariq sochlari doimo koʻzga tashlanadi. Alice boshqalarga ishonadi, hayotni yorqin, yangi va shirin deb biladi. Alice uchun „ayb" va „afsus" soʻzlari hech qanday maʼnoga ega emas.
* **Oq quyon** — qizil koʻzli, kiyimli va gapiradigan quyon. U soat taqadi. Oq quyon personaji romanda Alicening xarakterini ochib berishda yordam beradi.

Oʻzbekcha tarjimasi
-------------------

*Alice moʻjizalar mamlakatida* romanining oʻzbekchasi Yangi asr avlodi nashriyotida chop etilgan. Tarjimonlar — O.Madayev, M.Zohidova, S. F. Ismoilova, Ismoil Mahmud, O.Otaxon, Usmon Qoʻchqor va G.Normatova.

Manbalar
--------

1. ↑  Cohen, Morton N.*. Lewis Carroll: A Biography*. Vintage Books, 1996. ISBN 0-679-74562-9. OCLC 36163687.
2. ↑

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Tashtdor** — Saljuqiylar, Xorazmshoxlar davlatida (12—13-asrlar) sulton xammomlari va hovuzlarining boshligʻi. T.ning qoʻl ostida bir necha gʻulom boʻlgan. Ular qukmdorga juda yaqin odamlar boʻlishgan. Mac: Saljuqiylar sultoni Malikshoh (1072—92)ning T.i — xorazmshohlar sulolasi asoschisi Anushtegin boʻlgan; Alouddin Muhammad oʻz T.i Ayozni malik darajasiga koʻtarib ixtiyoriga 10 ming otliq lashkar bergan. Ayozga yana jallodlik xizmatini ham berishgan. Jaloliddin Manguberdi ham T.i — Jamoliddin Farruhga malik unvonini bergan, u yana sultonning shaxsiy elchisi vazifasini bajargan.

Adabiyot
--------

* Buniyodov 3. Anushtagin Xorazmshohlar davlati (1097-1231), T. 1998.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yunonlar** (oʻzlarini hellenes deb ataydilar) — xalq, Yunoniston va Kiprning asosiy aholisi. Umumiy soni 12,5 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Jumladan Yunoninstanda 9,7 mln. kishi, Kiprda 570 ming kishi, AQShda 550 ming kishi, Olmoniyada 300 ming kishi, Kanadada 150 ming kishi, Rossiya Federatsiyasida 92 ming kishi va boshqa Yunon (yangi yunon) tilida soʻzlashadi. Dindorlari — asosan pravoslavlar. Yevropeoid irqiga mansub.

G. koʻp ayerlik tarixga ega xalq (qarang Yunoniston). Qad. yunon elati mil. av. 2-ming yillikning boshlarida Bolqon yarim orolga qad. grek qabilalari — axeylar va ioniylar, mil. av. 12-asrda esa — doriylar koʻchib kelib, mahalliy tub aholi (pelasglar va boshqalar) bilan qoʻshilib ketishi natijasida shakllana boshlagan. Yunon kolonizatsiyasi davrida (mil. av. 8—6-asrlar) ular oʻzlarini "ellinlar" deb atay boshlaganlar. Oʻrta asrlarda ellinlar negizida va valaxlar, slavyanlar (6—7-asrlar), albanlar (13—15-asrlar) ishtirokida yangi yunon xalqi shakllandi. G. dehqonchilikda asosan uzum, tamaki, zaytun, sitrus mevalari, gʻallachilik, togʻlik tumanlarda chorvachilik, dengiz boʻylarida baliqchilik bilan shugʻullanadilar. Kustar hunarmandchilik (gilam toʻqish, zardoʻzlik, yogʻoch oʻymakorligi, kulolchilik) rivojlangan. G.ning katta qismi sanoat, savdo va transportda band. G.ning tarixi, iqtisodi va madaniyati haqida Yunoninstan maqolasiga qarang.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Germetik kabina** -kosmik kema (K. K.)ning ekipaj, kemani boshqarish pulti joylashgan boʻlmasi; K K ning qoʻndiriluvchi apparati. G. k. ekipajni kosmik vakuumdan ajratib qoʻyish (izolyatsiya qilish) dan tashqari galaktik va Quyosh radiatsiyasidan, meteor zarrachalarning hamda tashki muhitning temperaturasidan ham himoya qiladi. Uzoq mudsatli kosmik uchishlarda kosmonavtlarning ish qobiliyatini saqlash uchun G. k.da yerdagi yashash va ishlash sharoiti (havo muhiti va gigiyenik muhit) yaratiladi. Hoz. KK larda kislorod va azotning meʼyordagi aralashmasi 0,0975—0,1 MPa bosimda, nisbiy namligi 45-60%, temperaturasi esa 18-2 G. da ushlab turiladi. G. k. germetiklik (zich berklik)ning buzilish hollarida kosmonavtlarning foydalanishi uchun himoya skafandrlari koʻzda tutiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yunus Emro** — XIII asrda yashagan turk shoiri. Uning hayoti haqida ma'lumotlar juda kam bo'lsa-da, she'rlari butun turk diyorlarida juda mashhur, oradan o'tgan salkam yetti yuz yil mobaynida sharq xalqlarining eng suyukli shoirlaridan biriga aylandi.
Ba'zi manbalardan va she'rlaridan uning 1240-yilda tug'ilgani, 80 yil umr ko'rgani, Eskishehir-Sariko'yda (hozirgi Yunus Emro) vafot etgani va shu yerda dafn etilgani ma'lum.
Yunus Emro madrasa ta'limini olgan, arab va fors tillarini yaxshi bilgan, Qur'on va hadis ilmlarini chuqur o'rgangan, o'z davrining yetuk mutasavvuf olimi bo'lgan zot bo'lib, o'z falsafiy dunyoqarashi bilan o'sha davrning yirik, XIII asrda Xurosondan Anadoluga kelgan. U Hoji Bektosh Valiy va Taptuk Bobo (Taptuk Emro) kabi ustozlardan ta'lim olgan.
U o'z she'rlarida Alloh va Rasuliga (s.a.v) sevgi haqida kuyladi. "Sevaman, sevilaman" deb yozgan shoir insonlarni, yaratiliqlarni sevish orqali Yaratgan sevgisiga erishish haqida yozdi.

**Asarlari:**

1. Risolatun-Nushiyya (O'git risolasi) - masnaviy shaklida, "Foilotun foilotun foilun" vaznida yozilgan axloqiy, diniy asar.

2. Devon. Yunus Emro devonining bir qancha qo'lyozma nusxalari mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑
**Tashqi boshqaruv** - bankrot boʻlgan korxonada ishni qayta tashkil etish jarayoni. Tashqi boshqaruv xoʻjalik sudi tomonidan qarzdor yuridik shaxsga nisbatan uning toʻlov qobiliyatini tiklash maqsadida qarzdorning ishlarini boshqarish vakolatlarini tashqi boshqaruvchiga oʻtkazgan holda qoʻllaniladigan bankrotlik taomilidir. Qarzdorning toʻlov qobiliyatini tiklashning haqiqiy imkoniyati aniqlangan boʻlsa Tashqi boshqaruv kreditorlar yigʻilishining iltimosnomasi, molmulkida davlat ulushi boʻlgan korxonalar boʻyicha esa bankrotlik toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha davlat organining arizasi asosida xoʻjalik sudi tomonidan joriy etiladi.

Tashqi boshqaruvchi Tashqi boshqaruv va boshqa vakolatlarni amalga oshirish uchun arbitraj tomonidan tayinlangan shaxsdir. Uning vazifasiga qarzdorning molmulkini xatlash, Tashqi boshqaruv rejasini ishlab chiqish, moliyaviy, buxgalteriya, statistik hisob va gʻisobotni yurgizish va kreditorlar talabini koʻrib chiqish kiradi. T. boshqaruvchi qarzdorning molmulkiga mustaqil egalik qilish, uning nomidan murosali shartnoma tuzish va uning shartnomalarini rad etish huquqiga egadir.

Tashqi boshqaruv 12 oydan 24 oygacha muddatga joriy etiladi. Sud sanatsiyasi va Tashqi boshqaruvning jami muddati 36 oydan oshmasligi kerak. Tashqi boshqaruv uchun belgilangan muddat kreditorlar yigʻilishining iltimosnomasiga, bankrotlik toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha davlat organining qaroriga yoki tashqi boshqaruvchining arizasiga koʻra xoʻjalik sudi tomonidan 12 yoki 36 oy doirasida qisqartirilishi yoki uzaytirilishi mumkin. Shu muddat ichida korxonaga ayrim imtiyozlar beriladi, xususan, kreditorlarning talabini krndirish boʻyicha ilgari qabul qilingan choratadbirlar bekor qilinadi va bu talablarni qondirishga moratoriy (qarzdorning pul majburiyatlari va majburiy toʻlovlarni toʻlash huquqini toʻxtatib qoʻyish. Bunda moratoriy tashqi boshqaruv joriy etilmasdan ilgari bajarilish muddati kelgan pul majburiyatlari va majburiy toʻlovlarga tadbiq etiladi) belgilanadi.

Kreditorlar yigʻilishi tasdiklagan Tashqi boshqaruv rejasida qarzdorning qarzlarni toʻlash qobiliyatini qayta tiklash boʻyicha amalga oshiriladigan choratadbirlar nazarda tutilishi kerak. Bu ishlab chiqarish. ni ixtisoslashtirish, qarzlarni uzish, samarasiz ishlab chiqarish.ni tugatish, qarzdorning korxonasini yoki uning bir qismini sotish va boshqa boʻlishi mumkin.

Bankrotlik toʻgʻrisida ish yuritishning tugatilishi yoki xoʻjalik sudi tomonidan qarzdorni bankrot deb topish va qarzdorga nisbatan tugatishga doir ish yuritishni boshlash toʻgʻrisida qaror qabul qilinishi tashqi boshqaruvchining vakolatlari tugashiga olib keladi.

Tashqi boshqaruvga oid huquqiy munosabatlar Oʻzbekiston Respublikasining 1994-yilda 5 mayda (yangi taxrirda 2003-yil 24 aprel)da qabul qilingan. "Bankrotlik toʻgʻrisida" qonuni bilan tartibga solinadi.

Oʻrozmamad Qalandarov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yunus Yulbarisovich Bikbov** (boshqirdcha: *Юныс Юлбарыҫ улы Бикбов*, 1883 - 1942) - Boshqird milliy harakati rahbarlaridan biri, partiya va davlat arbobi, Boshqird hukumati raisi. Bir necha marta "boshqird millatchisi" sifatida qatag'on qilingan.

Biografiyasi
------------

1883-yilda Orenburg viloyati , Orsk tumani, 2- Usergan volostining Abulyais qishlog'ida tug'ilgan (hozirgi Boshqirdistonning Zianchurin tumani).

Dastlabki taʼlimni Yunus qishlogʻi madrasasida olgan, keyin rus maktabida oʻqigan. Maktabdan so'ng Orenburg gimnaziyasiga o'qishga kirdi va u yerda mahalliy sotsial-demokratik to'garak a'zosi, keyinroq Sotsialistik-inqilobiy partiya a'zosi bo'ldi.

1909-yilda Qozon universitetining huquq fakulteti talabasi bo'ldi. Partiyadagi faoliyati tufayli 1909-yildan boshlab rahbarlik qilgan.

1917-yildan u 2-Usergan volostida sudya sifatida ishlay boshladi va o'sha yilning yozida Boshqirdiston avtonomiyasi uchun Boshqird milliy harakati safiga qo'shildi.

1917-yil dekabr oyida III Butun Boshqirdlar Ta'sis Qurultoyida u parlamentdan oldingi - Kese-Qurultoy raisi va Boshqird hukumatining a'zosi etib saylandi.

1917-yil oxirida Orenburg saylov okrugidan (9-sonli roʻyxat) boshqird federalistlaridan Taʼsis majlisiga delegat etib saylandi.

1918-yilda Boshqird hukumatining raisi bo'ldi.

1919-yilda, Bashrevkom tuzilgandan so'ng, u 1-Umumboshqird harbiy kongressida uning tarkibiga kiritildi.

Markaziy Sovet hokimiyati bilan shartnoma imzolaganidan so'ng, u Avtonom Boshqird Sovet Respublikasi Adliya xalq komissari etib saylandi.

1920-yil may oyida Butunrossiya Markaziy Ijroiya Qo'mitasi va RSFSR Xalq Komissarlari Sovetining Avtonom Boshqird Sovet Respublikasining huquqlarini cheklash va Bitimlar moddalarini o`zgartirish to'g'risidagi qaroridan so'ng Boshqird hukumati a'zolari jamoaviy iste'foga chiqishdi. U 2-Usergan volostidagi sudya vazifasiga qaytdi.

1930-yil 18-mayda BASSR uchlik sudining qarori bilan u 5 yilga ozodlikdan mahrum qilindi va Belomor-Boltiq kanali qurilishiga yuborildi. Qaytgandan so`ng Toshkentga k`ochib o`tdi, u yerda avval maktabda, keyin universitetda oʻqituvchi boʻlib ishladi. 1938-yilda soxta ayblovlar bilan u yana 8 yilga ozodlikdan mahrum qilindi. Jazo muddatini o`tash uchunQozog'istonga yuborildi va u yerda 1942-yilda vafot etdi. 1962-yilga kelib uning nomi oqlandi.

Manbalar
--------

1. ↑  Энциклопедия Челябинска
2. ↑  *Протасов Л. Г.*. Люди Учредительного собрания: портрет в интерьере эпохи. М. РОСПЭН, 2008.

Havolalar
---------

* Бикбаев Р. А. Исхаков С. М. Bikbov, Yunus Yulbarisovich // Boshqird entsiklopediyasi / Ch. ed. M. A. Ilgamov. - Ufa : GAUN "Bashkir entsiklopediyasi ", 2015-2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
* Yunus Yulbarsovich Bikbov
* Исхаков С. М.*. Бикбов Юнус Юлбарисович. // Башкортостан: краткая энциклопедия*. Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996 — 178 bet. ISBN 5-88185-001-7.
Bede, shuningdek, Muqaddas Bede, Muhtaram Bede va Muhtaram Bede (lotincha: Beda Venerabilis) nomi bilan tanilgan, Nortumbriya Qirolligidagi Avliyo Pyotr va uning hamrohligidagi Avliyo Pol monastirida ingliz rohib bo'lgan (hozirgi vaqtda). Monkwearmouth – Tyn and Wear shahridagi Jarrow Abbey, Angliya).

Hozirgi Tyne and Wear shahridagi Monkwearmouth-Jarrow egizak monastiriga tegishli erlarda tug'ilgan Bede yetti yoshida Monkwearmutga yuborilgan va keyinchalik Jarrowdagi Abbot Seolfritga qo'shilgan. Ularning ikkalasi ham 686 yilda sodir bo'lgan va u yerdagi aholining ko'p qismini o'ldirgan vabodan omon qolishdi. Bede umrining ko'p qismini monastirda o'tkazar ekan, u Britaniya orollari bo'ylab bir nechta abbey va monastirlarga sayohat qilgan, hatto York arxiyepiskopi va Nortumbriya qiroli Seolvolfni ziyorat qilgan.

U yozuvchi, o'qituvchi (Alkuin o'z shogirdlaridan birining shogirdi edi) va olim bo'lgan va uning eng mashhur asari "Ingliz xalqining cherkov tarixi" unga "Ingliz tarixining otasi" unvonini bergan. Uning ekumenik yozuvlari keng bo'lib, bir qator Bibliya sharhlari va boshqa ilohiyotshunoslik asarlarini o'z ichiga olgan. Bede uchun yana bir muhim o'rganish yo'nalishi hisob-kitobning akademik intizomi edi, aks holda uning zamondoshlari kalendar sanalarini hisoblash fani sifatida tanilgan. Bede hisoblashga harakat qilgan eng muhim sanalardan biri bu Fisih bayrami bo'lib, u munozaralarga sabab bo'lgan. U, shuningdek, Masihning tug'ilishidan boshlab (Anno Domini - Rabbimiz yilida) tanishish amaliyotini ommalashtirishga yordam berdi, bu amaliyot oxir-oqibat O'rta asrlarda Yevropada odatiy holga aylandi. Bede ilk oʻrta asrlarning eng buyuk oʻqituvchilari va yozuvchilaridan biri boʻlgan va koʻplab tarixchilar tomonidan 604 yilda Papa Gregori I vafotidan va 800 yilda Buyuk Karlning taxtga oʻtirishigacha boʻlgan davr uchun antik davrning eng muhim olimi deb hisoblangan.

1899 yilda Rim papasi Leo XIII uni cherkov doktori deb e'lon qildi. U Buyuk Britaniyada bu nomga erishgan yagona fuqarodir. Bede mohir tilshunos va tarjimon boʻlgan va uning ishi ilk cherkov otalarining lotin va yunon yozuvlarini oʻz hamkasblari anglo-sakslar uchun ancha qulayroq qilgan. ingliz nasroniyligiga katta hissa qo'shgan. Bede monastirida Evseviy, Orosius va boshqalarning asarlarini o'z ichiga olgan ta'sirchan kutubxona mavjud edi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Koʻchirma gap** — ogʻzaki va yozma nutqda leksik va grammatik xususiyatlari oʻzgartirilmay, aynan oʻzicha berilgan oʻzganing gapi. Koʻchirma gapda oʻzga gapining asosiy mazmuni aks etadi, muallif gapida esa Koʻchirma gap kimga tegishli ekanligi, unga xos xususiyat, qanday maqsad va tarzda aytilgani va boshqa qoʻshimcha tavsifiy maʼlumotlar beriladi. Koʻchirma gap muallif gapidan avval („Kuch haqiqatda", — dedi Sohibqiron), uning oʻrtasida (Sunboʻla sapchib oʻrnidan turdi-da: „Hayriyat, tushim ekan", — dedi hansirab) yoki undan keyin (Otam gapni shartta kesdilar: „Bugoʻngi ishni ertaga qoʻyma") keladi. Koʻchirma gap muallif gapidan tinish belgilari yordamida ajratiladi. Koʻchirma gap badiiy asarda nutqning taʼsirchanligi, ifodaliligini oshiradi, asar qahramoni xususiyatlarini ochishga xizmat qiladi. Oʻzganing gapi har doim aynan, koʻchirma gap tarzida berilavermaydi (qarang Oʻzlashtirma gap).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |