recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Fenny Heemskerk 1968-yilda
**Fenny Heemskerk** (1919-yil 3-dekabr, Amsterdam — 2007-yil 8-iyun, Amersfort) — gollandiyalik ayol shaxmat ustasi. U FIDE xalqaro ayol usta (WIM) va ayol grossmeyster (WGM) unvonlariga ega.

Biografiyasi
------------

Fenny Heemskerk ayollar shaxmat boʻyicha Gollandiya chempionatida oʻn marta gʻolib chiqqan (1937, 1939, 1946, 1948, 1950, 1952, 1954, 1956, 1958 va 1961-yillar). Fenny Heemskerk 1937-yilda boʻlib oʻtgan shaxmat musobaqasida Catharina Roodzantga qarshi oʻyinda 4,5:0.5 hisobida gʻalaba qozondi. Amsterdamda 1939-yilda tashkil etilgan shaxmat turnirlarida qatnashib, Sonja Graf bilan boʻlgan oʻyinda 0:4 hisobi bilan magʻlub boʻladi.

Fenny Heemskerk 1950-yilda Moskvada shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida sakkizinchi oʻrinni egalladi (Lyudmila Rudenko gʻalaba qozondi), 1952-yilda Moskvada boʻlib oʻtgan nomzodlar turnirida ikkinchi va uchinchi oʻrinlarga daʼvogarlik qildi (Elizabet Bikova gʻalaba qozondi), 1955-yilda Moskvadagi nomzodlar turnirida toʻqqizinchi oʻrinni egalladi (Olga Rubtsova gʻalaba qozondi). Fenny Heemskerk 1961-yilda Vrnjacka Banja shahrida boʻlib oʻtgan nomzodlar turnirida 15-16-oʻrinlarni egalladi (Nona Gaprindashvili gʻalaba qozondi).

Fenny Heemskerk 1957-yilda Emmen shahrida boʻlib oʻtgan 1-Ayollar shaxmat Olimpiadasida ishtirok etdi, lekin otasi vafot etganligi haqidagi xabarni eshitgach, musobaqa boshlanganidan atigi ikki kund oʻtib keyin oʻyinlarni tark etishga majbur boʻldi.

Xemskerk 1950-yilda Xalqaro Ayol ustasi (WIM) unvoni va 1977-yilda Ayol grossmeyster (WGM) unvoniga sazovor boʻldi. U ritsarlik uvoni boʻlmish Orange-Nassau ordenga loyiq deb topildi.

Shaxsiy hayoti
--------------

1940-yil yanvar oyida Fenny Heemskerk FIDE ustasi Villem Kumenga turmushga chiqdi va tez orada qiz farzandli boʻldi. Nikoh 1944-yilda oʻz nihoyasiga yetdi.

 Fenni Ximskerk qizi bilan 1951-yilda

Manbalar
--------

1. 1 2  Gaige, Jeremy (1987), *Chess Personalia, A Biobibliography*, McFarland, 167-bet, ISBN 0-7864-2353-6
2. ↑  „World Chess Championship (women) : 1949–50 Title Tournament".  Mark-weeks.com. Qaraldi: 20-dekabr 2011-yil.
3. ↑  „World Chess Championship (women) : 1952 Candidates Tournament".  Mark-weeks.com. Qaraldi: 20-dekabr 2011-yil.
4. ↑  „World Chess Championship (women) : 1955 Candidates Tournament".  Mark-weeks.com. Qaraldi: 20-dekabr 2011-yil.
5. ↑  „World Chess Championship (women) : 1961 Candidates Tournament".  Mark-weeks.com. Qaraldi: 20-dekabr 2011-yil.
6. ↑  „Je Maintiendrai - Chess.com".  Blog.chess.com. Qaraldi: 20-dekabr 2011-yil.
7. ↑  „Huwelijk Nederlands schaakkampioene". *Tijdschrift van den Koninklijken Nederlandschen Schaakbond*. 47-jild, № 1. 1940-yil yanvar. 30-bet. `{{cite magazine}}`: sana kiritilishi kerak boʻlgan parametrga berilgan qiymatni tekshirish lozim: `|date=` (yordam)
8. ↑  Hageman, Esther (27 June 2007) Fenny Heemskerk 1919-2007. trouw.nl
**Kelly Robert Pavlik** (1982-yil 5-aprelda tugʻilgan) — amerikalik sobiq professional bokschi, 2000-yildan 2012-yilgacha musobaqalarda qatnashgan. U 2007-yilda Jermain Taylorni magʻlubiyatga uchratib, WBC, WBO, Ring jurnali va oʻrta vazn toifasidagi unvonlarni qoʻlga kiritadi va 2010-yilda Sergio Martinezga yutqazishdan oldin uchta muvaffaqiyatli himoyani amalga oshiradi.

Avvalgi hayoti
--------------

"The Ghost" nomi bilan tanilgan Pavlik Ogayo shtati Youngstownning janubiy tomonida, anʼanaviy etnik slovaklar yashaydigan Lansingvil mahallasida oʻsgan. 2000-yilda Lowellville oʻrta maktabi va Mahoning okrugi qoʻshma kasb-hunar maktabini tamomlagan edi. Pavlik butun faoliyati davomida Youngstownning South Side Boxing Gym vakili Jack Loew tomonidan, ularning koʻmagi asosida mashq qilib kelgan. Mahallasiga sodiqligi, beozor turmush tarzi uni boks olami ichida ham, tashqarisida ham maqtovga sazovor bo‘lshiga sabab boʻldi.

Professional faoliyati
----------------------

Pavlik 2000-yilda professionalga aylanadi va 2005-yil 7-oktyabrda boʻsh boʻlgan NABF oʻrta vazn toifasidagi chempionlik unvoni uchun Fulgencio Zúñiga bilan raqobatlashishdan oldin birinchi 26 jangida gʻalaba qozondi. Zúñiga birinchi raundda nokdaun qildi, ammo Pavlik tezda tiklanib oldi va jangning qolgan qismida ustunlik qila boshladi. Toʻqqizinchi raunddan soʻng uning oʻng koʻzi tomoni kesilib ketadi va uning burchak jangni toʻxtatadi.

Texnik nokaut
-------------

2006-yil 7-iyulda Pavlik oʻzining oʻrta vazn toifasidagi NABF chempionlik unvonini birinchi himoyasida oltinchi raundda texnik nokaut bilan sobiq WBO chempioni Bronko McKartni magʻlub etdi. Toʻrtinchi raundda Pavlikning ikkala qoʻlqoplari bilan tegib ketadi, McKart nokdaun qildi. Hakam jangni toʻxtatgunga qadar Pavlik oltinchi raundda Mckartni ikki marta yiqitdi.

### Pavlik bilan Espino jangi

Pavlik 2009-yil 19-dekabrda Youngstown shtat universiteti kampusidagi Beeghly markazida *The Contender* bitiruvchisi Miguel Espino bilan jang qiladi va beshinchi raundda texnik nokaut bilan g‘alaba qozonishga ulgirdi.

Yana qarang
-----------

* Oʻrta vaznda boks boʻyicha chempionlar roʻyxati;
* WBC jahon chempionlari roʻyxati;
* WBO boʻyicha jahon chempionlari roʻyxati;
* The Ring jahon chempionlari roʻyxati.

Manbalar
--------

1. 1 2  *Kovach, John*. „Family, friends and fans give boxer a "boost"". *The Vindicator* (26-sentabr 2007-yil). Qaraldi: 10-iyul 2019-yil.
2. ↑  *Hamill, Sean*. „The Pride of Youngstown: Kelly Pavlik Stayed and Fought". *New York Times* (4-iyun 2008-yil). Qaraldi: 8-noyabr 2008-yil.
3. ↑  „Pavlik stops Espino in five, still wants Williams". 21-dekabr 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-dekabr 2009-yil.

Havolalar
---------

* Boxing record for Kelly Pavlik from BoxRec (registration required)
* Boxingsider.com profile interview with Kelly Pavlik
* Kelly Pavlik profile Wayback Machine saytida arxivlandi (2012-02-03). at About.com
* Kelly Pavlik coverage Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-08-22). at *The Vindicator*
**Fenolyatlar** — fenol molekulasining gidroksil guruhidagi vodorod atomi metall atomiga almashingan mahsulotlar. Umumiy formulasi (RO)n Me (bu yerda R — aril radikali, pmetallning oksidlanish darajasi). Ishqoriy va ishqoriyer metallarning hosilalari ion bogʻlanishli birikmalar boʻlib, gidrolizga uchramasdan suvda eriydi, organik erituvchilarda erimaydi, uchmaydi. F. suv, fenol va ishqoriyer metallar gidroksidlari bilan adduktlar hosil qiladi. Koʻp valentli metallarning F.i kimyoviy xossalariga koʻra tegishli alkogolyatorlarga juda yaqin turadi. Koʻp atomli fenollarning F.i yoki nitro, amino va boshqa aralash funksiyali fenollarning F.i ichki kompleks birikmalardir. F. fenollarga gidroksidlar (reaksiya suvli eritmada olib boriladi) yoki metall galogenidlar, alkogolyatlar, karboksilatlar, sulfidlar taʼsir ettirish yoʻli bilan olinadi (suvsiz muhitda). Aromatik oksikislotalar ishlab chiqarishda, polimerlanish katalizatorlari sifatida, organik sintezlarda qoʻllanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kema dvigateli** — kemaning harakatlanishini (asosiy) yoki uning elektr generatorlari, nasoslari, ventilyatorlari va b.ni ishlatishni (yordamchi) taʼminlaydigan qurilma. Dastlabki K.d. bugʻ mashinasi boʻlgan. Hozir dizel, bugʻ turbinasi va gaz turbinasi K. d. boʻlib xizmat qiladi. Koʻpincha, turli tipdagi kemalarda dizellar (asosii va yordamchi dvigatel) lardan foydalaniladi. Bu esa barcha tipdagi K. d. ichida eng tejamlisi hisoblanadi. Bugʻ turbinalari yirik tankerlar, gaz va konteyner tashigichlar, yadro kuch qurilmali kemalar va b.da, gaz turbinalari harbiy kemalar, suv osti qanotli, havo yostigʻida harakatlanadigan kemalarda asosiy dvigatel sifatida qoʻllaniladi. Kema harakatlantirgichini ishlatish uchun asosiy K. d. eshkak vinti bilan bevosita yoki reduktor orqali biriktiriladi. Baʼzi kemalarda K. d. eshkak vintining asosiy generatori va elektr dvigateli bilan elektrik tutashtirilgan. Kichik kemalarda K. d. bir vaqtda eshkak vintini ham, elektr generatorini ham aylantiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shoʻl-e Zard** (شله زرد) — Eronning milliy shirinligi hisoblanib, tarkibida zaʼfaron borligi sababli sariq rangga ega va unga bodom va pista boʻlaklari ham qoʻshiladi.. Shoʻl-e zard, ayniqsa, Ramazon oyida roʻza ochish uchun pishiriladigan taomdir. Odamlar bu shirinlikni koʻpincha jele bilan oʻxshatishadi

Ushbu shirinlikning tarkibiga guruch, shakar, zaʼfaron, gul suvi, kardamon, pista yongʻogʻi yoki bodom, yogʻ yoki sariyogʻ qoʻshiladi.

  

Shoʻl-e zardning vatani Erondir.

Kirmon shahrida bu taom Ibrohimxoniy nomi bilan ham mashhur, chunki uni birinchi marta Kirmon hukmdori Ibrohimxon Zohir al- Davla xalqqa taqdim etgan. Ibrohimxonning birinchi harakati xalqning ovqatlanish holatini yaxshilash bo‘lib, bu borada shoʻl-e zardni tayyorlab, xalq o‘rtasida tarqatadi.

Shoʻl-e zardning eng muhim xususiyatlari
----------------------------------------

Shoʻl-e zard tarkibida A, C, D, B vitaminlari, B1, B2, B6, oqsil, uglevodlar, antioksidantlar, kalsiy, temir, selen, magniy, kaliy va fosfor mavjud. Bu shirinlik oshqozon va yurakni mustahkamlaydi va revmatik ogʻriqlarni yengillashtiradi; Shuningdek u antibiotik xususiyatlariga ega va infektsiyani yoʻq qiladi. Bu shirinlik tetiklantiruvchi va tushkunlikka tushgan odamlarda uni yengib oʻtishga yordam beradi. Shoʻle-zard yurak va miya xurujlarini oldini oladi, ovqat hazm qilish sistemasining buzilishi, meteorizm, koʻngil aynishi, diareyaning oldini oladi. Xotirani mustahkamlashda samarali rol oʻynaydi, shuningdek teri va soch salomatligi uchun foydalidir.

Manbalar
--------

qazahayesonnati — yemazandarani
**Cumhuriyet - Türk Mucizesi** — Turgut Özakman qalamiga mansub boʻlgan bir roman. Ushbu roman Turkiyada respublikaning qurilishi haqida hikoya qiladi va ikki jildlik kitobning birinchisi hisoblanadi. 2009-yil 29-oktabrda chop etilgan.

Kitobning mazmuni
-----------------

Kitob *Kirish* boʻlimi bilan boshlanadi. Respublikani eʼlon qilishning ushbu boʻlimi dunyoga va ularning Turkiyaga boʻlgan taʼsiri haqidadir. Shuningdek yozuvchi Chanakkale jangidan ham bahs etadi. Ikkinchi bob „Adolatli urushdan goʻzal tinchlikka" sarlavhasi bilan boshlanadi. Ushbu boʻlimda respublikani tashkil etishga tayyorgarlik va uning tashkil etilishi tushuntirilgan. Lozanna haqida tez-tez tilga olinadi. Kitob respublikaning eʼlon qilinishi, Mustafa Kemal Atatürkning prezident etib saylanishi va parlamentdagi nutqi bilan yakunlandi.

Cumhuriyet - Türk Mucizesi 2
============================

**Cumhuriyet - Türk Mucizesi 2** — Turkiyadagi respublika tashkil etilganidan soʻng inqilobni anglatadigan 845 sahifalik kitob.

Kitobning mazmuni
-----------------

Kitob ilk boʻlimi *Yaşasın Cumhuriyet*  va bir nechta kichik boʻlimlarga boʻlingan 1923-1938 va eng soʻnggi boʻlimlardan iborat. Kitobda respublikaning tashkil topishi, xalqning quvonchi, tantanalar, alifbo inqilobi va boshqa inqiloblar tasvirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „'Şu Çılgın Türk'e veda" (Türkçe). *Radikal Gazetesi*. radikal.com.tr. 20 Şubat 2017da asl nusxadan arxivlandi.
2. ↑  „Diktatör olan tartışır mı" (Türkçe). *Hürriyet Gazetesi*. hurriyet.com.tr. 20 Şubat 2017da asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  „Bir Türk mucizesi" (Türkçe). *Hürriyet Gazetesi*. hurriyet.com.tr. 20 Şubat 2017da asl nusxadan arxivlandi.
4. ↑  „Korkmayın! Tarih nehri geri akmaz" (Türkçe). *Habertürk Gazetesi*. haberturk.com. 20 Şubat 2017da asl nusxadan arxivlandi.
5. ↑  Kitabın 651. sayfasından sonrasında; *Sonsöz*, *Teşekkür* ve dipnotlar vardır

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

**Turgut Özakman** |
| --- |
|  |
| Roman | 
*Korkma İnsancık Korkma (1994)* • *Romantika (2000)* • *19 Mayıs 1999 Atatürk Yeniden Samsun'da (2002)* • *Şu Çılgın Türkler (2005)* • *Diriliş - Çanakkale 1915 (2008)* • *Cumhuriyet - Türk Mucizesi (2009)* • *Cumhuriyet - Türk Mucizesi 2 (2010)* • *Çılgın Türkler - Kıbrıs (2012)* |

 |
**Feod** (soʻnggi lot. feodum) — oʻrta asrlarda Gʻarbiy Yevropada senor tomonidan oʻzining vassaliga merosiy mulk sifatida inʼom etilgan yerlar (yoki qayd etilgan daromad). Buning evaziga vassallar harbiy, saroy (senorial sudlarda ishtirok etish, senoriyani boshqarish va boshqalar) xizmatlarini oʻtashlari, udumga binoan, tegishli badal pulini toʻlashlari lozim boʻlgan.

**Len** (nem. Lehn) — oʻrta asrlarda Germaniyada qirol yoki yirik zamindorlar tomonidan inʼom etilgan yer (Oʻrta Osiyo, Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarida iqtoning sinonimi). Tarixiy manbalarda boshqa mamlakatlarda zamindorlarga qarashli mulkning shunday shakliga nisbatan ham "L." atamasi ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Munshaot** (arab.—insho etilganlar, yaʼni yozilganlar, bitilganlar) — Sharq sheʼriyatidagi janrlardan biri, muallifning nazmda yoki nasrda yozilgan maktublar toʻplami. Bunday toʻplamlar bir yoki bir necha muallif kalamiga mansub xatlar yigʻindisidan iborat boʻlgan. Maktublar shunchaki bitilgan xatlar boʻlmay, badiiyatning oʻziga xos turi — insho sanʼati sifatida yuzaga kelgan, chuqur mazmunga va goʻzal badiiy ifodaga ega boʻlgan. Baʼzi maktublar yuksak sanʼat bilan oʻta jimjimador yozilgan. Asosan arab va fors tillarida yaratilgan. Oʻzbek adabiyoti tarixida M.ning shakllanishi va rivojlanishi Alisher Navoiy ijodi bilan bogʻliq. Navoiy "Munshaot" asarining muqaddimasida forscha maktublar shakllangan yuksak uslubga ega ekanini, turkiy xalqlarda bu uslubda hali hech ish qilinmaganini va oʻzi M.ga birinchi boʻlib koʻl urganini qayd qilgan. Navoiyning ushbu asaridagi mak-tublarning aksariyati sulton Husayn Boyqaro va uning farzandlari boʻlmish shahzodalarga yozilgan. Ularda Navoiy maktub egalariga davlatni idora etish, hukumat ishlarini bajarishga doir oʻzining qimmatli maslahat va takliflarini bayon etadi, adolat va hushyorlikka chorlaydi. M. baʼzan "ruqʼaot", "maktubot" deb ham yuritilgan. M.larning talaygina qoʻlyozma nusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutining qoʻlyozmalar fondida saqlanadi. Ularning baʼzilari, mas, "Munshaoti Mirzo Sodiq" (inv. № 302—1, 4423— II), "Munshaoti Yusufiy" (inv № 5046—III) mualliflarning oʻzlari tomonidan, baʼzilari esa kotiblar tomonidan tartibga keltirib koʻchirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nikopol tumani**( ukraincha: *Нікопольський район* , **Nikopolskiy tumani** ) — Ukrainaning Dnepropetrovsk viloyatidagi maʼmuriy boʻlinmasi( *rayon* ),maʼmuriy markazi Nikopol shahrida.Aholi soni: 250,746 (2022 est. ) .

2020-yil 18-iyulda Ukrainaning maʼmuriy islohoti doirasida Dnepropetrovsk viloyatining tumanlari soni yettitaga qisqartirildi,Nikopol tumani hududi esa sezilarli darajada kengaytirildi.Bitta tugatilgan tuman - Tomakivka tumani, Marhanets va Pokrov munitsipalitetlari,shuningdek,ilgari viloyat ahamiyatiga ega bo'lgan va tumanga tegishli bo'lmagan Nikopol shahri Nikopol tumaniga birlashtirildi.Kengayishdan oldin.1,940 km2 (750mi2) (Dnepropetrovsk viloyatining barcha tumanlari orasida ikkinchi o'rinda). 2020-yil yanvar oyidagi hisob-kitoblarga ko'ra, tuman aholisi soni 38,879 (2020 est. )

Manbalar
--------

1. ↑  **{{Yangiliklar manbasi}} andozasidan foydalanishda `title=` parametri belgilanishi kerak**.
2. ↑  **{{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda `sarlavha=` parametrini belgilashingiz kerak.** „{{{title}}}" (uk) (17-iyul 2020-yil). Qaraldi: 15-aprel 2022-yil.
**Munozara:**

1) bahs, fikrlar tortishuvi; 

2) mumtoz adabiyotda keng tarqalgan janr. Fikrlar kurashi shaklida yozilgan badiiy asar. Munozarada turli narsa, hodisa, tushuncha, holat va boshqalar konfliktga kirishadi. Obrazlar koʻpincha ramziy mohiyat kasb etib, munozara qiladilar. Baʼzan Munozara da maqtov (pane-gerik) qism ham boʻladi. Unda mazkur asarni yozishga turtki bergan odam maqtaladi. Ammo bu hamma asarlarda ham boʻlavermaydi. Munozaraning qissadan qissa chiqarish yoki muallifning muayyan masala haqidagi xulosasi bilan tugallangan shakllari ham boʻladi. Asadi Tusiyning (11-asr) "Kecha va kunduz munozarasi", "Nayza va yoy munozarasi", Ami-/shyning "Bang va Chogʻir orasidagi munozara" (15-asr), YaqiniRtnnt "Oʻq va yoy orasidagi munozara" (15-asr). Fuzuliyning "Bangu boda", "Sihat va maraz" asarlari Munozaraning namunalaridir. Hozirgi zamon oʻzbek sheʼriyatida ham bu janrda asarlar yaratilgan (Sulton Joʻra, "Tinish belgilar majlisi").

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shofiʼiy**, toʻliq ismi Abu Abdulloh Muhammad ibn Idris ibn Abbos ash-Shofiʼiy (767, Falastin, Gʻazo shahri — 820, Qohira) — imom, shofiʼiylik mazhabining asoschisi, faqih. Makkada yashagan, hadislar va fiqhni oʻrgangan. Koʻp yerlarga safar qilgan. Makka muftisi Muslim Xolid az-Zanjiydan va Madinada Molik ibn Anasdan taʼlim olgan. Imomi Aʼzamning shogirdi Muhammad ibn Hasan bilan Bagʻdodda yaqin muloqotda boʻlib, unga shogird tushgan va shu yerda oʻz mazhabini tuzgan.

SH. bir qancha muddat goh Iroqda, goh Xijozda istiqomat qilgan. 815 yil Qohirada muqim turib qolib, shu yerdagi "Amr ibn Os" jome masjidida fiqhdan dars bergan. shahrining "Ar-Risola", 7 jildli "Al-Umm" asarlari islom olamida mashhur va shofiʼiylik ulamolari uchun zarur manba boʻlib xizmat qiladi. U oʻz asarlarida islom huquqini anʼanaviy normalar bilan bogʻlashga intilgan, fiqh asoslariga toʻla taʼrif bergan, ijmoʼdan foydalanishga alohida eʼtibor qaratgan. Sh. shuningdek, hadislar toʻplamini tuzgan, hadislarni taqqoslab oʻrganish toʻgʻrisida "Ixtilof al-hadis" asarini ham yozgan. Sh. qarashlari fiqh masalalari tugal ishlab chiqilishida oʻzining katta taʼsirini koʻrsatdi, bunda uning shogirdlari va izdoshlari Ahmad ibn Hanbal, Dovud az-Zohiriy, Abu Jaʼfar at-Tabariy va boshqalarning xizmati katta boʻldi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nikumbha** (Sanskr. निकुम्‍भ) — hindu mifologiyasidagi iblis, dev Kumbhakarnaning oʻgʻli. Kubera unga Pishachlar — yovuz ruhlar ga qarab turishni buyuradi, Nilamata-Puranda u „Pishachlarning olijanob va kuchli hukmdori" sifatida tilga olinadi.

Afsona
------

### Nikumbhaning oʻlimi

Jangda oʻldirilgan akasi Kumbhani koʻrib, gʻazablangan Nikumbha temir tayoq bilan jangga yugurdi. Xanuman mushti bilan Nikumbhaning koʻkragiga qattiq urib unga hujum qiladi. Ammo Nikumbha zarbani osongina koʻtarib, Xanumanni yerdan yuqoriga koʻtaradi. Biroq, Hanuman oʻzini ozod qiladi va iblisni yerga uloqtiradi. Vanar Nikumbha ustidan tushib, yana bir bor uning koʻkragiga mushti bilan urib, boshini uzib oladi. Shunday qilib, Nikumbha Hanuman qoʻlida oʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *C. Dutt.* „Ramayana Book IX". *The Ramayana and Mahabharata*.  Internet Sacred Text Archive (1899). 23-fevral 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-yanvar 2007-yil.
2. ↑  „Verses 201-300". *Nilamata Purana*. 28-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-yanvar 2007-yil.
3. ↑  „Śrīmad Bhāgavatam 2.6.43-45". *Bhaktivedanta VedaBase*. 1-yanvar 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-yanvar 2007-yil.
4. ↑  *Chebbi.* „Ramayana - Hanuman Kills Nikumbha" (en). *www.yousigma.com*. 16-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-noyabr 2021-yil.
**Uygʻur kirill alifbosi** (**Uyghur Kiril Yëziqi** yoki **Уйғур Кирил Йезиқи**) — uygʻurlar foydalanadigan kirill alifbosi. Ushbu alifbodan asosan Qozogʻiston Respublikasi va boshqa MDH davlatlari hududida istiqomat qiladigan uygʻur millatiga mansub kishilar foydalanadilar.

Tarixi
------

Alifbo 1937-yilda sobiq SSSR hududida lotin alifbosiga alternativa sifatida 1926-yilda ishlab chiqilgan, chunki uygʻur tilini lotinlashtirish 1927-1928-yillarda lotin alifbosiga oʻtgan Uygʻurlarning Turkiya bilan aloqalarini kuchaytiradi.

1949-yilda Xitoy Xalq Respublikasi eʼlon qilinganidan soʻng, rus tilshunoslari xitoyliklarga xitoyning turli xil ozchiliklarning tillarini kodlashiga va kirill alifbosi asosida alifbolarni targʻib qilishga yordam bera boshladilar, shuning uchun Xitoy uygʻurlari ham kirill alifbosidan foydalanishni boshladilar.

SSSR va Xitoy oʻrtasidagi tanglik kuchaygan sari, xitoyliklar Uygʻur kirill alifbosini rad etishdi va 1959-yildan boshlab yangi uygʻurlar alifbosi uygʻurlar orasida ishlatila boshlandi va hanuzgacha ishlatilayotgan arab alifbosi tiklandi.

Uygʻur kiril alifbosi SSSR hududida qoʻllanila boshlandi va hozirgi paytda u Qozogʻiston va boshqa MDH mamlakatlarida, shuningdek, sovet standartidagi uygʻurlarni yozish uchun ishlatilmoqda.

Alifbo
------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Harf | XFA |
| --- | --- |
| А а | ɑ, a |
| Ә ә | ɛ, æ |
| Б б | b |
| В в | w, v |
| Г г | ɡ |
| Ғ ғ | ʁ, ɣ |
| Д д | {d |
| Е е | e |
| Ж ж | ʒ |
| Җ җ | d͡ʒ |
| З з | z |
| И и | i, ɨ |

 |  | 

| Harf | XFA |
| --- | --- |
| Й й | j |
| К к | k |
| Қ қ | q |
| Л л | l |
| М м | {m |
| Н н | n |
| Ң ң | ŋ |
| О о | o, ɔ |
| Ө ө | ø |
| П п | p |
| Р р | r,r |
| С с | s |

 |  | 

| Harf | XFA |
| --- | --- |
| Т т | t |
| У у | u, ʊ |
| Ү ү | y, ʏ |
| Ф ф | f, ɸ |
| Х х | χ, x |
| Һ һ | h, ɦ |
| Ч ч | t͡ʃ |
| Ш ш | ʃ |
| Ю ю | ju |
| Я я | ja |

 |

Manbalar
--------

1. 1 2  Duval, Jean Rahman; Janbaz, Waris Abdukerim (2006), *An Introduction to Latin-Script Uyghur* (PDF), Salt Lake City: University of Utah, 2-bet, 2019-11-04da asl nusxadan (PDF) arxivlandi, qaraldi: 2020-06-10
**Uyqudagi germafrodit** — miloddan avvalgi II asrga oid qadimgi yunon haykalining Rim nusxasi. U Pliniy Kattaning Tabiiy tarixida tilga olingan. Ushbu haykalning koʻplab qadimiy nusxalari bor, ulardan eng mashhurlari Florensiyadagi Uffitsida, Sankt-Peterburg Ermitajida, Rim milliy muzeyida, Borgeze galereyasida, Parijdagi Luvrda saqlanadi. Uygʻonish davrida, antik madaniyatga boʻlgan qiziqish fonida, koʻplab nusxalar ham yaratilgan.

Haykal qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni Germafroditni tasvirlaydi, uning tanasi ayol (koʻkrak va sonlari) va erkak (jinsiy organlar) xususiyatlarini birlashtiradi. Yotgan figuraning yarmi yon tomonga burilgan, boshi oʻzaro bogʻlangan qoʻllarga tayangan. Taxminlarga koʻra, haykal Afrodita va ayollashtirilgan Dionis obrazlarini birlashtiradi. Haykal dumaloq aylanma yoʻlni oʻz ichiga oladi. Dastlab, bir tomonda tomoshabin ellinistik anʼanaga koʻra, xumor holatda tasvirlangan yalangʻoch ayol qiyofasini koʻradi. Keyin, boshqa tomondan, toʻsatdan qadimgi afsona va Platonik falsafasini toʻliq aks ettiradigan, ammo bu holda faqat erotik idrokni qoʻzgʻatadigan tabiiy bajarilgan erkak jinsiy aʼzolarini koʻrishingiz mumkin.

Haykalning Rim nusxasi 1608-yilda Rimda , Diokletian vannalari va Sallyust bogʻlari yonidagiSanta Mariya della Vittoriya cherkovida huzuridagi monastir hududida topilgan. U Kardinal Shpione Borgezening mashhur toʻplamining bir qismiga aylandi va „Germafrodit Borgeze" deb nom oldi. 1620-yilda Jovanni Lorenso Bernini haykal toʻshagini yaratdi. 1807-yilda Napoleon I oʻzining qaynogʻasi shahzoda Kamillo Borgezedan Luvr ekspozitsiyasi uchun Borgeza toʻplamining muhim qismini sotib oldi, „Uyqudagi germafrodit" hali ham shu yerda saqlanadi (348-zal).

„Uyqudagi Germafrodit" ispan rassomi Diego Velaskesning „Oynali Venera" rasmining prototipi boʻlsa kerak deb taxmin qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  Лихт Г.. Андрогинизм // Сексуальная жизнь в Древней Греции = Sittengeschichte Griechenlands / Пер. с англ. В. В. Федорина. — М.: КРОН-ПРЕСС, 1995. — 400 с. — ISBN 5-232-00146-9.

Havolalar
---------

* Спящий Гермафродит на сайте Лувра
* Спящий Гермафродит на сайте Эрмитажа
**Lamarkizm** — organik olam evolyusiyasi toʻgʻrisidagi dastlabki toʻliq taʼlimot. Unga J.B.Lamark asos solgan. Lamarkizmda organik dunyo taraqqiyoti tabiiy qonuniyatlar, yaʼni tabiiy sababli bogʻlanish asosida boradi, lekin bu qonunlar xudo tomonidan muayyan bir maqsadga erishish uchun yaratilgan umumiy qonuniyatga buysunadi, deyiladi. Lamarkizm taʼlimoti boʻyicha oliy yaratuvchi inert materiyaning harakati va ular qonuniyatlarini boshqaruvchisi hisoblanadi; hayotning tuban formalari oʻz-oʻzidan paydo boʻlgan va hozir ham paydo boʻlib turadi (qarang Hayot). Organizmlarning bundan keyingi rivojlanishi gradatsiya, yaʼni pogʻonama-pogʻona murakkablashuv orqali borgan. Lamarkizm evolyusion jarayonning tabiiy sabablarini ochib berolmaydi; organizmlarning progressga ichki intilishi evolyusiyaning harakatlantiruvchi kuchlari deb tushuntiradi. Lamarkizmning uqtirishicha, tabiiy muhitning uzluksiz taʼsiri organizmlarda adekvat moslanishlarni paydo qiladi va gradatsiyaning buzilishiga, yaʼni yangi turlar hosil boʻlishiga olib keladi. Lamarkizmning koʻrsatishicha, oʻsimliklar sharoit oʻzgarishini moddalar oʻzgarishi orqali sezadi; hayvonlarda esa dastlab talab oʻzgaradi; bu esa, oʻz navbatida, organlardan foydalanishning oʻzgarishiga olib keladi. Organlarning muntazam ishlatilishi ularning kuchli rivojlanishiga, ishlatilmasligi esa ularning yoʻqolishiga sabab boʻladi. Bu oʻzgarishlar irsiylanadi. Keyingi tekshirishlarda organizmlar hayoti davomida tashqi muhit taʼsirida sodir boʻladigan oʻzgarishlar irsiylanmasligi maʼlum boʻldi. Evolyusion jarayon va uning harakatlan-tiruvchi kuchlarini L. idealistik nuqtai nazardan hal etgan boʻlsada, undagi turlarning oʻzgarishi, progressiv evolyusiya toʻgʻrisidagi fikrlar birinchi izchil evolyusion konsepsiya sifatida katta ahamiyatga ega.

Yana qarang
-----------

* Darvinizm
* Kreatsionizm

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Nikolskoye-Vyazemskoye** **mulki** — Tula viloyati, Chernskiy tumani, Nikolo-Vyazemskoye qishlogʻida joylashgan Tolstoylar oilaviy mulki, Yasnaya Polyanadagi muzey filiali.

Ulugʻ Vatan urushi paytida mulk sezilarli darajada zarar koʻrdi. 1980-yillarda balansida manor majmuasi boʻlgan Tula mashinasozlik zavodi Tolstoy oilasining mulkini tiklash va muzeylashtirish boʻyicha katta ishlarni amalga oshirdi. Chern daryosi qirgʻogʻidagi asosiy uy va hammom eski fotosuratlardan tiklandi, bogʻning asosiy xiyobonlari tozalandi, Bibi Maryamning manor cherkovi qisman restavratsiya qilindi va maʼbadning qoʻngʻiroq minorasi qayta tiklandi. 1986-yil 6-sentabrda uy-muzeyning tantanali ochilishi boʻlib oʻtdi. 1988-yilda mulkka kiraverishda L.N. Tolstoy haykaltaroshlik yodgorligi oʻrnatilgan.

Mulk tarixi XVIII asrning ikkinchi yarmiga toʻgʻri keladi. 1797-yildan beri u yozuvchi Leo Nikolayevich Tolstoyning bobosi Ilya Andreyevich Tolstoyning rafiqasi malika Pelageya Gorchakovaga tegishli edi. Bir necha yillar davomida mulk Tolstoylar oilasi aʼzolariga meros boʻlib oʻtdi. 1860-yilda yozuvchining akasi Nikolay Nikolayevich Tolstoy vafotidan soʻng Lev Tolstoy mulk egasi boʻldi. Nikolsko-Vyazemskiyda Lev Tolstoy qissalar, „Kazaklar" qissasi, „Urush va tinchlik" romani ustida ishlagan. Lev Tolstoy bu yerda oxirgi marta 1910-yilda, Yasnaya Polyanadan ketishidan toʻrt oy oldin boʻlgan.

1999-yilda Nikolskoye-Vyazemskoye „Yasnaya Polyana" filiali sifatida L. N. Tolstoy muzey-mulkiga oʻtkazildi. Manor uyida Tolstoylar oilasiga tegishli boʻlgan asl buyumlarni oʻz ichiga olgan muzey ekspozitsiyasi mavjud.

Havolalar
---------
**Uyqu falaji** uyqu va uygʻoqlik orasida sodir boʻladigan oʻtish holati boʻlib, mushaklar atoniyasi (holsizligi) bilan xarakterlanadi. Uyqu falaji odatda normal holdir, u kishining tushida qilayotgan harakatlarini uxlab yotgan joyida qilmasligini taʼminlaydi. Biroq baʼzan odam keskin uygʻonsa uyqu falaji hali oʻtib ketmagan boʻlishi va natijada kishi oʻzini oʻta holsiz, qimirlashga va ovoz chiqarishga kuchi yetmaydigandek his qilishi mumkin. Buzilgan uyqu falajiga narkolepsiya, bosh ogʻrigʻi, depressiya va apnoe (havo yetishmasligi) sabab boʻlishi mumkin; biroq u izolatsiyalangan holatda ham roʻy berishi kuzatilgan. Tez-tez qaytariluvchi uyqu falaji buzilishi holatlarida tibbiy muassasalarga murojaat qilish tavsiya etiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Ohayon, M.; Zulley, J.; Guilleminault, C.; Smirne, S. (1999). „Prevalence and pathologic associations of sleep paralysis in the general population". *Neurology*. 52-jild. 1194–2000-bet.
2. ↑  Terrillon, J.; Marques-Bonham, S. (2001). „Does Recurrent Isolated Sleep Paralysis Involve More Than Cognitive Neurosciences?". *Journal of Scientific Exploration*. 15-jild. 97–123-bet.

Havolalar
---------

* The Skeptic’s Dictionary entry on Sleep Paralysis (ingl.)
* Sleep paralysis Wayback Machine saytida arxivlandi (2005-04-14). *Here Be Dreams* (ingl.)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Uygʻur yozuvi** — Sharqiy Turkistondagi turkiyzabon xalqlar foydalangan harftovush yozuvi; sugʻd yozuvi asosida paydo boʻlgan (sugd yozuvi, oʻz navbatida, qoz. ilmiy taxminlarga kura, oromiy yozuvi shakllaridan biriga borib taqaladi). Dastlabki yozma yodgorliklari 8-asr ga mansub. Uygʻur yozuvi da xarflar vertikal chiziq boʻylab yuqoridan pastga qarab yozilgan, yozuv ustunlari esa chapdan oʻngga tomon joylashtirilgan. Harfning soʻzdagi oʻrniga (boshi, oʻrtasi, oxiriga) qarab tegishli oʻrinlarda uning alohida shakllari qoʻllangan. Diniy asarlar, odatda, qatʼiy kitobiy yozuvda, rasmiy hujjatlar esa tez yozuvga asoslangan kursivda yozilgan.

Uygʻur yozuvi 9—13-asrlarda budda diniga sigʻinuvchi turkiy qabilalar oʻrtasida kengtarqalgan. Ushbu qabilalar islomni qabul qilganlaridan keyin bu yozuv astasekin arab yozuvi tomonidan siqib chiqarilgan, lekin Uygʻur yozuvi budda ibodatxonalarida 18-asrda ham qoʻllangan. 18-asr da Uygʻur yozuvi moʻgullar tomonidan oʻzlashtirilgan va hozirgi ham mavjud boʻlgan moʻgʻul yozuvi shakllangan; Uygʻur yozuvi asosida manjur yozuvi xam yaratilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lambliyalar** (Lamblia), lyambliyalar — koʻp xivchinlilar turkumiga mansub xivchinlilar urugʻi. Sut emizuvchilar (odam, quyon, sichqonlar), suvda va quruqlikda yashovchilar, ayrim umurtqasiz hayvonlar ichagida parazitlik qiladi. Tanasi noksimon, 2 tomonlama simmetriyali, uzunligi 8—30 μm. Botiq qorin tomonida ichak devoriga yopishadigan soʻrgʻich boʻladi. Asosan, boʻyiga boʻlinish orqali jinssiz koʻpayadi. Toʻgʻri ichakka tushgan lyambliya qalin poʻstga oʻralib, sista hosil qiladi. Tashqi muhitga chiqqan sista boshqa organizmlarni zararlaydi. 100 ga yaqin turi maʼlum. Odam (koʻpincha, bolalar) ingichka ichagi va oʻt yoʻllarida parazitlik qiladigan ichak lyambliyasi lyamblioz paydo qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nikopol** (1782-yilgacha Nikitine se-losi) — Ukrainaning Dnepropetrovsk viloyatidagi shahar. Dnepr daryosiga kurilgan Kaxovka suv ombori soxilida. Dare porti. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 161 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Marganets rudalari qazib olish markazi. Qora metallurgiya (Nikopol janubiy quvur-metallurgiya, ferrokrtishmalari zavodlari), mashinasozlik (kran qurilish va boshqa zavodlar), qurilish materi-allari ishlab chiqarish, yengil, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. N.da Dnepropetrovsk metallurgiya institutining umumiy texnika fakulteti, oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, oʻlkashunoslik muzeyi bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Ideal (maʼnolari).

**Ideal** (yun. idea — timsol, gʻoya, tu-shuncha) — biror narsa, voqea va hodi-saning oliy namunasi, kamoloti; ay-rim shaxs, shaxslar guruhi, tabaqa va jamiyat intiluvchi oliy maqsad. Ijtimoiy-siyosiy I. — mukammal ijti-moiy tuzum; axloqiy I. — barkamol inson sifatlari, insoniy munosabatlar; estetik I. — har taraflama kamolga yetgan goʻzal koʻrinish, xislat, tavsif. I. muayyan tarixiy sharoitda ijtimoiy hayotning barcha jabhalari bilan chambarchas bogʻliq holda shakllanadi. I. ning amalga oshishi yoki oshmasligi uning voqelik bilan bogʻliqligiga, ta-raqqiyotni qanchalik toʻliq va toʻgʻri inʼikos ettirishga bogʻliq. Kishilar tarixda estetik va axloqiy I. ni orzu qilib, bu orzularni ertak va dostonlarda ifodalaganlar. Mas, Rustam va Farhod, Layli va Shirin faqat jismoniy jihatdan baquvvat hamda goʻzal boʻlib qolmay, ular yuksak odamiylik fazilatlariga ham ega.

I. real mavjud boʻlib, goʻzallikning yuqori darajada namoyon boʻlishidir. U hayotdagi, sanʼatdagi obyektiv goʻzalliklar haqida mukammal, toʻliq subyektiv tushunchalarimizdan iborat. I. deganda, birinchi navbatda, inson goʻzalligi tushuniladi. Har tomonlama yetuk, goʻzal kishi bizning estetik I. imizdir. Har bir millat goʻzallik haqida oʻz milliy I. iga ega, chunki i. ch. usuli, yashash sharoiti, geografik muxit, psixologiyasi turlichadir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Uyurma harakat** — sutoqlik yoki gazning kichik elementlari (zarralari) faqat ilgarilanma harakat qilibgina qolmay biror oniy oʻq atrofida aylanishidan iborat harakati. Tabiatda uchraydigan va texnikada ishlatiladigan suyuklik va gaz okimining koʻp qismi Uyurma harakat qiladi. Trubadagi suvning harakati Uyurma harakatga misoldir. Devor sirtiga suyuqlik yopishishi tufayli uning shu nuktadagi tezligi nolga teng, lekin devor sirtidan uzokdashgan sari suyuqlik tezligi jadal oshib boradi, shuning uchun yondosh qatlamlarning tezligi birbiridan katta farq qiladi; pastki qatlamning sekinlashishi va yuqori qatlamning tezlashishi natijasida zarralar aylana boshlaydi, bu esa, oʻz navbatida, Uyurma harakatga olib keladi (1rasm). Havoning atmosferadagi uyurmalari koʻpincha katta oʻlchamlarga ega boʻlib, quyun va siklonlar hosil qiladi. Koʻprik ustunlari orqasida hosil boʻladigan suv uyurmalari, daryo oqimida hosil boʻladigan uyurmalar va h.k. bunga misol boʻla oladi. Uyurma harakat miqdori zarra aylanishining burchak tezligi bilan yu ifodalanadi va u zarraning oqimdagi koordinatasiga va vaqtga bogʻliq. <p vektor berilgan nuktadagi muhit uyurmasi deyiladi; agar oqimning maʼlum qismida S 0 boʻlsa, oqim uyurmasiz boʻladi.

Muhitda aylanayotgan zarralar uyurma naychalar yoki ayrim uyurma qatlamlar hosil qilishi mumkin (2rasm). Suyuqlikning ichida uyurma naychaning boshi va oxiri boʻlishi mumkin emas, ular tugashgan boʻlishi (uyurma halqa) yoki suyuqlikning chegarasida boʻlishi mumkin.

Qovushoq suyuqliklarda ishqalanish kuchi boʻlishi tufayli hosil boʻlgan uyurmalar oʻzining jadalligini oʻzgartira borib, astasekin soʻnadi. Suv va havoda qovushoqlik kam boʻlgani uchun uyurmalar nisbatan uzoq vaqt davom etishi mumkin; quyunlarning katta masofadagi boshqa joylarga koʻchishi bunga misol boʻladi.

Muhitda jism harakati natijasida paydo boʻladigan uyurmalar shu jismga taʼsir koʻrsatayotgan koʻtarish kuchining malum bir qismini va toʻqnashuvchi jismga qarshi yoʻnalgan qarshilik kuchi kattaligini belgilaydi. Uyurma harakat ni oʻrganish samolyot qanotlarini, havo parraklarini, turbina parraklarini hisoblash va loyihalashda katta ahamiyatga ega.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammad Surxakatiy** (arabcha: محمد سرهاقاتي — Muhammad Surxakatiy — Toʻliq ismi: Abu Bakr Muhammad ibn Abdulloh
ibn Foil Surxakatiy (vafoti 1124-yil)) — imom.

Hayoti
------

Muhammad Surxakatiy XI asr ikkinchi yarimida "Surxakat" qishlogʻida tugʻilgan. Boshlangʻich taʼlimni „Surxakat" qishlogʻida olgan. Keyinchalik ilm-maʼrifatini ziyoda qilish niyatida Samarqandga koʻchib kelib, shu yerda muqim yashab qolgan. U hanafiy mazhabining taniqli imomlaridan biri boʻlgan. Muhammad Surxakatiy „*Majdu-l-aimma*" va „*Majdu-d-din*" degan sharafli laqablarga ega boʻlgan. Alloma Xosimiy „Al-fatovo" asarida Muhammad Surxakatiy biln birga Buxoroga borganligini taʼkidlab oʻtgan.

Vafoti
------

Muhammad Surxakatiy 518/1124-yili Samarqand shahrida vafot etgan..

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 623.
2. ↑  Ataev M. Jizzax allomalari. — B. 68.

Adabiyotlar
-----------

Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti. 2018.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Shavkat Seydametov (1954-yil 19-aprelda, SSSR, Oʻzbekiston SSR, Buxoro viloyati, Narpay qishlogʻi) — Sovet va Ukraina teatr, kino va sanʼat ustasi. Kelib chiqishi Qrim tatar hunarmandlariga borib taqaladi.

Biografiyasi
------------

Oʻzbekistonning Buxoro viloyati Narpay qishlogʻida deportatsiya qilingan qrim-tatarlar oilasida tugʻilgan. 1957-yilda oilasi bilan Tojikiston SSRning Leninobod viloyatiga koʻchib oʻtadi.

1972-yilda Dushanbe (Tojikiston) shahridagi M.Olimov nomidagi Respublika rassomlik texnikumiga oʻqishga kirib, 1976-yilda tamomlagan. U Leninobod badiiy fondiga yuborilib, u erda dizayn ishlari bilan shugʻullangan, kulolchilik sanʼatini puxta egallagan, monumental rangtasvir bilan ham shugʻullangan. 1976-yildan viloyat va respublika koʻrgazmalarida qatnasha boshlagan.

1992-yilda SSSR parchalanganidan keyin u Qrimga qaytib, Simferopol viloyatining Dubki qishlogʻiga joylashdi. 1993-yildan Qrim-tatar musiqali drama teatrida ishlay boshlaydi, 1994-yildan teatrning bosh rassomi boʻladi. 1993—2004-yillarda teatr tomonidan sahnalashtirilgan spektakllarning aksariyati Shavkat Seydametov tomonidan yaratilgan.

2003-yildan kinoda ishlay boshladi. 2004-yilda u Kiyevga koʻchib oʻtdi.

Tanlangan ishlari
-----------------

* Leninobod restoranining ichki qismidagi relyef, 1983-yil (chamot, terakota, sir).
* „Isfara" kimyo zavodi ichki qismidagi mozaik paneli, 1979-yil (smalt, rustik).
* Xoʻjand shahridagi 29-maktab interyeridagi devor rasmi, 1989-yil (gesso, moyli).
* Trikotaj „Mart", 1980-yil.
* Gobelen „Vaqt", 1990-yil.

Teatr asarlari
--------------

Qrim-tatar musiqa va drama teatri spektakllari uchun ssenografiya va liboslar dizayni:

* Shamately qoʻshnilar (1993).
* Arshin Mal-Alan (1995).
* Keling, oʻynaymiz, tinglaymiz, zavqlanamiz (1997).
* Qadinchilar (1997).
* Devordagi toʻy (1998).
* Mamluk Baybars (1998).

Kinodagi faoliyati
------------------

* 2009-yil - Goʻzallik hududi.
* 2010-yil - Saqlash va saqlash.
* 2011—2013-yil - Taksi.
* 2013-yil - Ayol shifokor-2.
* 2013-yil - Xaytarma.
* 2014-yil - Ayollar talonchiligi („shuningdek, farrosh Farhod rolini oʻynagan").
* 2016-yil - Hayot chizigʻida.
* 2017-yil - Kiborglar.
* 2017-yil - boshqa birovning duosi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Heroes of Our Hearts: the story of Shevket Seydametov" (Ukrainian). *ukrinform.ru*.
2. ↑  „Sevket Seydametov. Cinema works" (Russian). *www.kino-teatr.ru*.

Tashqi havolalar
----------------

* Alem-i Medeniye: Shavkat Seydametov.
* Shavkat Seydametov uyga qaytishni orzu qiladi.
**Malek Jahon** Xonom (1805-yil 26fevral – 1873-yil 2-aprel) fors podshosi Muhammad Shoh Qojarning rafiqasi va Nosir al-Dinshohning onasi edi. U erining vafoti va oʻgʻlining taxtga oʻtirilishi oʻrtasida 1848-yil 5-sentabrdan 5-oktabrgacha bir oy davomida Fors imperiyasining *amalda* regenti boʻlgan.

Hayot
-----

### Yoshlik

Malek Jahon Xonom tugʻilishi va nikohi boʻyicha Qajarlar sulolasining fors malikasi edi. Otasi amir Muhammad Qosim Xon Qojar Qovanlou „Amir Kabir" onasi malika Begom Jan Xonom Qojarning qizi boʻlib, u Fors podshosi Fath-Ali Shoh Qojarning nabirasi edi. Uning otasi tomonidan bobosi qudratli qojar sarkardasi Amir Sulaymon Xon Qojar Qovanlu „Amir Kabir", „Nezam od-Doleh", „Etezad od-Doleh" boʻlgan, buvisi esa Zand sulolasining malikasi boʻlgan.

### Nikoh

 Malek Jahon Xonom (oʻrtada), Nosir al-Din Shoh (uning oʻgʻli, Qojar sulolasining toʻrtinchi shohi, chapda) va Ezzat ed-Dovleh (oʻngda, uning qizi). Surat 1874-yildan oldin olingan.
U yoshligida amakivachchasi, forslik Muhammad Shoh Qojarga (hukmronligi 1834 – 1848-yillar) turmushga chiqdi. Uning turmush oʻrtogʻi hayoti davomida oʻn beshga yaqin ayolga uylangan, ammo u eng birinchi xotinlaridan biri edi. U haramda bir necha sabablarga koʻra obroʻ-eʼtiborga ega boʻlgan: shohning xotinlari orasida kattaligi tufayli chunki u qojarlar oila aʼzosi boʻlgan va shuning uchun yaxshi nasl-nasabga ega va u eriga beshta bola tugʻib bergan (ulardan ikkitasi balogʻatga etgan) va eng muhimi, u valiahdning onasi boʻlgan.

Uning tirik qolgan yagona oʻgʻli Nosiriddin Shoh Qojar otasining oʻrniga Fors taxtiga oʻtiradi. Uning „Mehd-i-auliya" yoki „Mehd-e-olia" unvoni „Buyuk beshik" degan maʼnoni anglatadi va bu unvon odatda merosxoʻrning onasiga berilgan.

### Bevalik

Beva ayol sifatida u erining vafoti va oʻgʻlining taxtga oʻtirilishi oraligʻida, 1848-yil 5-sentabrdan 5-oktabrgacha bir oy davomida Fors imperiyasining *amalda* regenti boʻlgan.

Qirol onasi sifatida u 1848-yildan 1873-yilda vafotigacha oʻgʻlining hukmronligi davrida katta siyosiy taʼsir koʻrsatdi. U kuchli va siyosiy iqtidorli shaxs sifatida tasvirlangan. Oilaviy va urugʻ-aymoq tarmoqlarida mustahkam ildiz otgan, u xizmat koʻrsatgan oddiy odamlardan koʻra Qajar zodagonlarini qoʻllab-quvvatlagan va qoʻllab-quvvatlagan, chunki Qajar oilasi va urugʻi aʼzolari begonalarga qaraganda u bilan ancha yaxshi aloqada boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „مادر ناصرالدین شاه / عکس" (fa). *jomhouriat.ir*.  پایگاه خبری تحلیلی جمهوریت Republic Analytical News Base (24-avgust 2014-yil). 6-iyul 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi.
2. ↑  Barjesteh van Waalwijk van Doorn, Leonardus Alexander Ferydoun (2011). „Genealogy of the Qajar Qovanlou Family: a First Draft, Qajar Studies X-XI". *Journal of the International Qajar Studies Association*. Rotterdam/Santa Barbara/Tehran. 197–259-bet. ISSN 1572-0993.
3. 1 2 3 4 5 6  „Iran Heads of State". *Worldwide Guide To Women in Leadership*. Qaraldi: 3-fevral 2017-yil.
**Shavqiy** (taxallusi; asl ismsharifi Mulla Shamsi mulla Husan oʻgʻli) (1805— qoz. Toʻraqoʻrgʻon tumani — 1889) — shoir, tarixchi. "Devon"ida oʻzbekfors tilidagi sheʼrlari jamlangan boʻlib, ularning asosiy qismini oʻzbek tilidagi sheʼrlari tashkil qiladi. shahrining asarlari mumtoz sheʼriy janrlar: gʻazal, muxammas, masnaviylardan iborat. Shoir asarlari ("Parishonlar", "Bir guli raʼno", ""Zebo", "Ishq sayli" va boshqalar) ning asosiy mavzusi diniytasavvufiy va lirik mazmunda. Shu bilan birga devonda ijtimoiy va tarixiy mavzuga bagʻishlangan muxammas va masnaviylar ham uchraydi. Ularda chor Rossiyasining Turkistonni, xususan, Qoʻqon xonligini bosib olish voqealari sheʼriy misralarda tasvirlangan. Uning muborak haj ziyorati davomidagi taassurotlari aks etgan sheʼriy asarlari 20-asr boshlarida Toshkent litografiyalarida chop etilgan.

"Jomeʼ ulhavodis" ("Hodisalar jamlanmasi"), "Jangnomai Xudoyorxon", "Tarixi Xoʻkand", "Pandnomai Xudoyorxon" kabi tarixiy dostonlari, asosan, 19-asr 2-yarmida Qoʻqon xonligida yuz bergan qipchokdar qoʻzgʻoloni voqealariga bagʻishlangan. Bu dostonlar Xudoyorxon davridagi ijtimoiysiyosiy voqealarni, turli tabaqa vakillarining oʻzaro munosabatlarini oʻrganishda ahamiyatlidir. shahrining "Devoni Shavqiy", "Jomeʼ ulhavodis" asarlari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |