*Kumush tok*

 Barglarida xuddi shu nomdagi kumush belgilari boʻlgan kumush tok oʻsimligi
***Actinidia polygama*** shuningdek, **개다래** deb ham ataladi , **kumush tok** va **mushuk kukuni** — kividoshlar oilasiga mansub kivi turi. U Koreya, Yaponiya va Xitoyning togʻli hududlarida 500—1900 m balandlikda oʻsadi. .

Kumush tok 5–6 metr (16–20 ft) balanlikda oʻsadi. Bu bargli alpinist boʻlib, −30 °C (−22 °F) gacha boʻlgan haroratga chidamli Kumush tok barglari kumush, oq rangda 6-13 sm uzun va 4-9 sm keng. Bu rang-barang belgilar oʻsimlikni uzoqdan yaproqlarini ajratib olish imkonini beradi.

Gullash davri iyun oyining oxiridan iyul oyining boshigacha davom etadi, unda oʻsimlik taxminan 2,5 sm oq gullarga ega. Alohida gulning uzoq umr koʻrish muddati 2-3 kun boʻlib, oʻsimlik ham mayda, sariq, sariq-qizil, tuxumsimon, koʻp urugʻli mevalarga ega, ular sentyabrdan oktyabrgacha pishadi. Mevasi taxminan 1,5sm kenglikka ega. Mevaning ichki qismi oddiy kiviga oʻxshaydi, lekin u yashil emas, balki toʻq sariq rangga ega.

Kumush tok oʻsimligi yaxshi quritilgan tuproqni va qisman soyani talab qiladi. Tez oʻsadigan bu tok toʻsiq yoki panjara ustida yaxshi qoplama hosil qiladi. Bu ajoyib mevali ekin sifatida tobora ommalashib bormoqda.

Foydalanadi
-----------

### Anʼanaviy tibbiyot

Kumush tok asrlar davomida tibbiy foydalari uchun ishlatilgan, profilaktika sifatida, u hali ham gipertoniya, artrit uchun muqobil davolash sifatida ishlatiladi.

Anʼanaviy xitoy va yapon tibbiyotida u koʻplab sogʻliq muammolari uchun ishlatilgan, jumladan:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Yurak aritmiyasi | Revmatizm | Qon aylanish kasalliklari |
| Sistit | Artrit | Gipertenziya |
| Xolesterolni kamayishi | Jigar yetishmovchiligi | Buyrak kasalligi |
| Yurak kasalliklari  | Qon tomir yetishmovchiligi |

Koreya buddizmida kumush tok diurez, ogʻriqni yengillashtirish, gipertenziya, bronxit, jinsiy aʼzolar kasalliklari uchun ishlatilgan.

Aytishlaricha, „Qadim zamonlarda charchagan sayohatchilar kumush tok mevasini yegandan keyin safarlarini davom ettirish uchun kuch-quvvatga ega bo‘lishadi".

Kumush tok barglarida flavonoidlar, terpenoidlar, saponinlar, beta-karotin, vitamin C va vitamin Ega juda boy.

### Oshxona

"Akorn" shaklidagi mevalarni tuzlash va xom holda isteʼmol qilish mumkin, yogʻda qovuriladi, guruchga qoʻshiladi yoki kunjut urugʻi va mayonez bilan aralashtirib, salatlarga qoʻshiladi.  Meva, barglari, kurtaklari va poyalari ham kukunga aylantirilishi yoki kesish, bugʻlash va choy tayyorlash uchun damlanishi mumkin.  Yalpiz yoki shakar qoʻshilishi, choyning oʻzgarishiga olib kelishi mumkin. 

### Mahsulotlar

Tok xalq hunarmandchiligi uchun material sifatida ishlatiladi, sharbati esa vino tayyorlash uchun yigʻiladi.

#### Uy hayvonlari

Kumush tok uzoq vaqtdan beri mushuklarda eyforik reaktsiyani keltirib chiqarishi maʼlum. Kumush tokga boʻlgan reaktsiya mushuk oʻtining reaktsiyasiga oʻxshaydi, ammo kuchliroq koʻrinadi. Odatiy xatti-harakatlarga dumalab, iyak-yonoqlarni ishqalash va yalashlar kiradi. Taʼsir odatda 5 minutdan 30 minutgacha davom etadi, ammo mushuklar odatda bir yoki bir necha soat davomida oʻsimlikka javob bermaydilar.

2021 yil yanvar oyida chop etilgan tadqiqot shuni koʻrsatadiki, mushuklar mos ravishda kumush tok va mushuk oʻsimligida mavjud boʻlgan iridoid nepetalaktol va nepetalaktoni oʻziga jalb qiladi. Aralashmalar chivinlarni daf etishi aniqlandi va farazlarga koʻra, oʻsimliklarga ishqalanish mushuklarni chivin chaqishidan himoya qiladigan kimyoviy qoplama bilan taʼminlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  *English Names for Korean Native Plants* Lee:. Pocheon: Korea National Arboretum, 2015 — 338 bet. ISBN 978-89-97450-98-5. 15-mart 2019-yilda qaraldi.
2. ↑  „Actinidia polygama".  Plants For A Future. Qaraldi: 11-fevral 2019-yil.
3. ↑  Konoshima, 1963
4. 1 2 3  Kim, YK; Kang, HJ; Lee, KT; Choi, JG; Chung, SH (2003). "Anti-inflammation activity of Actinidia polygama". *Archives of Pharmacal Research* **26** (12): 1061–6. doi:10.1007/bf02994759. PMID 14723341.
5. ↑  Sakurai, H. (2005b.). Hepatoprotective effects of tea and extract powders from Silver Vine leaves. 26th World Congress and Exhibition of the ISF. Poster presentation, Prague, Czech Republic
6. 1 2  Sakurai, H. (2005). Antihyperlipemic and antitumor effects of components of matatabi leaves. 26th World Congress and Exhibition of the ISF. Poster presentation, Prague, Czech Republic
7. ↑  Kim, H.; Song, M-J.; Potter, D. (2005). "Medicinal efficacy of plants utilized as temple food in traditional Korean Buddhism". *Journal of Ethnopharmacology* **104** (1–2): 32–46. doi:10.1016/j.jep.2005.08.041. PMID 16216457.
8. ↑  www.love-nature.jp 昔、疲れきった旅人が、マタタビの実を食べて生気を取り戻し、意気洋々とまた旅を続けたという名の由来が次に続く。
9. ↑  McGhie, T. K.; Ainge, G. D. (2002). "Color in fruit of the genus Actinidia: Carotenoid and chlorophyll compositions". *Journal of Agricultural and Food Chemistry* **50** (1): 117–121. doi:10.1021/jf010677l. PMID 11754554.
10. ↑  „Actinidia polygama". *PFAF Database*.  PFAF (2012). Qaraldi: 9-yanvar 2015-yil.
11. ↑  Bol, Sebastiaan (16 March 2017). "Responsiveness of cats (Felidae) to silver vine (Actinidia polygama), Tatarian honeysuckle (Lonicera tatarica), valerian (Valeriana officinalis) and catnip (Nepeta cataria)". *BMC Veterinary Research* **13** (1): 70. doi:10.1186/s12917-017-0987-6. PMID 28302120. PMC 5356310. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=5356310.
12. ↑  Uenoyama, Reiko; Miyazaki, Tamako; Hurst, Jane L.; Beynon, Robert J.; Adachi, Masaatsu; Murooka, Takanobu; Onoda, Ibuki; Miyazawa, Yu *et al*. (2021). "The characteristic response of domestic cats to plant iridoids allows them to gain chemical defense against mosquitoes". *Science Advances* **7** (4): eabd9135. doi:10.1126/sciadv.abd9135. PMID 33523929. PMC 7817105. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=7817105.
13. 1 2  *Moutinho, Sofia*. „Why cats are crazy for catnip" (en). *Science* (20-yanvar 2021-yil). Qaraldi: 28-yanvar 2021-yil.
14. ↑  *Wu, Katherine J.*. „Your Cat Isn't Just Getting High Off Catnip" (en-US). *The New York Times* (20-yanvar 2021-yil). Qaraldi: 28-yanvar 2021-yil.