**Olga Rubtsova** (ruscha: О́льга Никола́евна Рубцо́ва) — (20-avgust 1909-yil - 13-dekabr 1994-yil) Sovet shaxmatchisi va ayollar oʻrtasida shaxmat boʻyicha toʻrtinchi jahon chempioni.

Hayoti
------

Olga 1909-yil avgustda tugʻilgan. Boʻlajak jahon chempioni bolaligini ota-onasining Moskvadagi kvartirasida oʻtkazdi. Qizning otasi mashhur kimyogar boʻlib, shaxmatni yaxshi oʻynagan. Nikolay qiziga shaxmat qoidalarini oʻrgatdi va uning birinchi murabbiyi boʻldi. Keyinchalik qiz Moskva kashshoflar saroyida shaxmat boʻlimiga qatnasha boshladi.

1926yilda Olga „Komsomolskaya pravda" muharrirlari tomonidan oʻtkazilgan tanlovda gʻolib chiqishga muvaffaq boʻldi. Oʻn sakkiz yoshida Rubtsova Sovet Ittifoqi ayollar chempionatida gʻalaba qozonishga muvaffaq boʻldi. Keyinchalik shaxmatchi yana uch marta - 1931, 1937 va 1949-yillarda mamlakat chempioni boʻladi. 

Olga ikki marta uylangan. Sportchining birinchi eri 1945-yilda vafot etdi. Ikki yil oʻtgach, publitsist va shaxmat boʻyicha murabbiy Abram Polyak Rubtsovaga turmush qurishni taklif qildi. Olga uni qabul qildi - ikkinchi eri Sovet Ittifoqining toʻrt karra chempioniga murabbiy boʻldi. Rubtsova Butunittifoq va xalqaro turnirlardagi chiqishlarini poʻlat zavodidagi ish bilan birlashtirdi. Shaxmatchi quyish muhandisligi diplomiga ega edi. Mavjud bilimlar Olga ishlab chiqarish jarayoniga kiritilgan ratsionalizatorlik takliflarini kiritishga imkon berdi. Rubtsovaning muhandislik yutuqlari bir necha bor SSSR Vazirlar Kengashining diplomlari bilan taqdirlangan.

Shaxmatdagi faoliyati
---------------------

Kira Zvorykina and Olga Rubtsova. 1957-yil

  

1949-yilda shaxmatchi ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida ishtirok etdi. Olga Elisaveta Bykovadan keyin ikkinchi oʻrinni egallab, musobaqada gʻalaba qozona olmadi. Xalqaro shaxmat federatsiyasi Rubtsovaga ayollar oʻrtasida xalqaro sport ustasi unvonini berdi. 1952 va 1955-yillarda shaxmatchi nomzodlar oʻyinlarida ishtirok etgan. 1955-yilgi turnirdagi gʻalaba Olgaga jahon chempioni unvoni uchun oʻyin turnirining ishtirokchisi boʻlishga imkon berdi. 1956-yilda Rubtsova Elisaveta Bykova va Lyudmila Rudenkoni magʻlub etib, ayollar shaxmatida eng yuqori unvon sohibiga aylandi. Bu muvaffaqiyat orqali Olga xalqaro sport ustasi unvoniga sazovor boʻldi.

Sovet Ittifoqi ayollar jamoasi tarkibida shaxmatchi ayollar oʻrtasidagi birinchi Olimpiya turniri gʻolibi boʻldi (1957). Rubtsova va Kira Zvorykina Vengriya, Gollandiya, Bolgariya, Ruminiya, Sharqiy Germaniya va Chexoslovakiyaning asosiy raqiblarini ishonchli tarzda magʻlub etishdi.

Bir yil oʻtgach, Rudenko yana jahon shaxmat toji uchun oʻyin ishtirokchisiga aylandi. Moskvalik shaxmatchining raqibi eski doʻsti - Elisaveta Bykova boʻlib chiqdi. Rubtsova unvonini himoya qila olmadi: uchrashuvning ikkinchi yarmida Olga ketma-ket oltita oʻyinda magʻlub boʻldi. Uchrashuvda Bykova 8,5:5,5 hisobida zafar quchdi.

Faoliyatini yakunlash
---------------------

Olga Rubtsova Yugoslaviya pochta markasida
1958-yil oxirida moskvalik xalqaro turnirlardagi chiqishlarini toʻxtatganini eʼlon qildi. Sobiq jahon chempioni Sovet Ittifoqining ayollar chempionatlarini oʻtkazib yubormadi (1927—1967-yillarda shaxmatchi yigirmata Butunittifoq chempionatida qatnashgan). 1965-yilgi turnirda onasi va qizi Olga va Elena Rubtsovlar birinchi marta qatnashganligi bilan ajralib turadi. Kichik Rubtsova bir necha bor sovet va xalqaro musobaqalarda gʻolib boʻlgan va 2000-yillarning boshida u Yevropa va jahon faxriy chempionatlarida gʻolib chiqqan. 

Keyinchalik Sovet Ittifoqi chempionatlarining toʻrt karra gʻolibi sirtqi shaxmatga oʻtdi. Olga ushbu intizom boʻyicha jahon chempionatida gʻolib chiqishga muvaffaq boʻldi (musobaqalar 1968—1972-yillarda oʻtkazilgan). Muskovit ayollar shaxmati tarixida birinchi boʻlib ikkita chempionlik unvoniga ega boʻldi - toʻliq va yarim kunlik.

1976-yilda FIDE Rubtsovaga ayollar grossmeysteri unvonini berdi. Keyinchalik Olga sirtqi turnirlarda qatnashishni toʻxtatdi. Shaxmatchi koʻplab nevaralarni tarbiyalashga eʼtibor qaratgan. Isaak Mazel va Abram Polyak bilan nikohda Rubtsova besh farzandning onasi boʻldi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Биография шахматистки". *chess-boom.online*. Qaraldi: 10-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Ольга Рубцова: биография, творчество, карьера, личная жизнь". *www.kakprosto.ru*. Qaraldi: 10-iyul 2022-yil.
3. ↑  „Olga Rubtsova". *chess-boom*. Qaraldi: 10-iyul 2022-yil.