**Yevdokiya Davidovna Bershanskaya** (rus Evdokiya Davydovna Bershanskaya 1913-yil 6-fevral, Dobrovolnoye, Stavropol — 1982-yil 16-sentabr, Moskva) 46-chi Taman gvardiyasi tungi bombardimonchi aviatsiya polkining polk komandiri boʻlgan va Ikkinchi Jahon urushi davrida Suvorov ordenini olgan yagona ayol. Uning qoʻmondonligi ostida polkning yigirma uch nafar aviatorlari Axisga qarshi muvaffaqiyatli bombardimon missiyalari uchun Sovet Ittifoqi Qahramoni boʻlishdi.

Yoshlik
-------

Bershanskaya 1913-yil 6-fevralda oʻsha paytdagi Rossiya imperiyasi hududidagi Dobrovolnoye shahrida tugʻilgan. Uning ikkala ota-onasi Rossiya fuqarolar urushida vafot etganidan oʻzi esa amakisining qoʻlida tarbiyalangan. Blagodarniydagi oʻrta maktabni tugatgandan soʻng, u 1931-yilda Bataysk uchuvchilar maktabiga oʻqishga kirdi, u erda 1932-yildan 1939-yilgacha boshqa uchuvchilarni tayyorladi, 218-sonli maxsus operatsiyalar aviatsiya otryadining komandiri etib tayinlandi va Krasno oʻrinbosari boʻldi. Shahar kengashi. Germaniya Sovet Ittifoqiga bostirib kirishidan oldin u Pyotr Bershanskiyga turmushga chiqdi, undan oʻgʻil koʻrdi, ammo ularning nikohi tezda buzildi. Urush tugaganidan keyin ikkinchi eri Konstantin Bocharovga turmushga chiqgunicha Bershanskaya familiyasini ishlatdi.

Ikkinchi jahon urushi
---------------------

1941-yilda Marina Raskova uchta ayol aviatsiya polklarini tuzish uchun Stalin roziligini oldi: 586-qiruvchi aviatsiya polki, 587-bombardimonchi aviatsiya polki va 588-tungi bombardimonchi polki. Bershanskaya oʻn yillik tajribaga ega uchuvchi sifatida Polikarpov Po-2 biplanlarida parvoz qilgan 588-Tungi bombardimonchi polkni boshqarishga saylandi. 1943-yilda polk gvardiya nomini oldi va 46-gvardiya tungi bombardimonchi aviatsiya polki sifatida qayta tashkil etildi. Keyinchalik u Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan. Ayol uchuvchilar shunchalik shafqatsiz va aniq nishonga olar ediki, nemis askarlari ularni tungi jodugarlar deb atashdi. Ularni shunday deb atashdi, chunki koʻpincha missiyalar paytida ular samolyotlarining dvigatellarini boʻsh ish tezligiga tushirib, bombalarini tashlab, dvigatelni toʻliq quvvatga qaytarishdan oldin nishonlari ustidan uchib ketishardi. Tashkil etilgan kundan boshlab 1945-yil oktabrda tarqatib yuborilgunga qadar polk butunlay ayollar polki boʻlib qoldi. Birgalikda ular 23 000 dan ortiq parvozlarni amalga oshirdilar va dushman kuchlariga 3 000 tonnadan ortiq bomba tashladilar.

Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor boʻlgan yigirma uchta polk aʼzosidan tashqari, ikkitasi Rossiya Qahramoni deb eʼlon qilindi va bir kishi Qozogʻiston Qahramoni unvoniga sazovor boʻldi.

Keyinchalik hayot
-----------------

Urushdan keyin Yevdokiya ular uchrashgan urush paytida 46-gvardiya tungi bombardimonchi polki bilan yaqin hamkorlik qilgan 889-chi yengil tungi bombardimonchi aviatsiya polkining komandiri Konstantin Bocharovga turmushga chiqdi. Toʻyda ularning polklarining koʻplab aʼzolari ishtirok etishdi. Birgalikda ularning uchta qizi bor edi. 1975-yilda u Krasnodarning faxriy fuqarosi unvoniga sazovor boʻldi. U Moskvada yashagan, u erda 1982-yilda yurak xurujidan vafot etgan va Novodevichy qabristoniga dafn etilgan.

Mukofot va unvonlar
-------------------

* Qizil Bayroq ordeni (ikki marta)
* 3-darajali Suvorov ordeni
* Aleksandr Nevskiy ordeni
* 2-darajali Vatan urushi ordeni
* "Shon-sharaf belgisi" ordeni
* Kampaniya va yubiley medallari

Manbalar
--------

1. 1 2  „Бершанская Евдокия Давыдовна - Орден Суворова III степени". *podvignaroda.ru*. Qaraldi: 21-mart 2018-yil.

„Bershanskaya Yevdokiya Davidovna — Orden Suvorova III stepeni". *podvignaroda.ru*. Retrieved 2018-03-21.
2. 1 2  Маслов, Михаил*. Прославленный По-2. "Небесный тихоход", "кофемолка", "чокнутый будильник"* (ru). Litres, 2017-09-05 — 98–104 bet. ISBN 9785040214082. Maslov, Mixail (2017-09-05). *Proslavlenniy Po-2. „Nebesniy tixoxod", „kofemolka", „choknutiy budilnik"* (in Russian). Litres. pp. 98-104. ISBN 9785040214082.
3. ↑  „Бершанская (Бочарова) Евдокия Давыдовна - советский военный летчик - Красные соколы: русские авиаторы летчики-асы 1914-1953". *airaces.narod.ru*. Qaraldi: 26-aprel 2018-yil.
4. 1 2 3  Linda Delaine (2000). „Women Combat Aviators of the Patriotic War". *Russian Life*. 2012-07-22da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2022-07-08.
5. ↑  Streather, Adrian*. Red & Soviet military & paramilitary services: Female Uniforms 1941-1991*. England: Veloce Publishing Limited, 2010 — 28 bet. ISBN 978-1845840679.
6. 1 2  Bellamy, Chris*. Absolute War: Soviet Russia in the Second World War*. Great Britain: Vintage Books, 2010 — 488 bet. ISBN 978-0375724718.
7. ↑  „Герои Советского Союза и России". *tamanskipolk46.narod.ru*. Qaraldi: 26-aprel 2018-yil.
8. ↑  „В бой идет "Дунькин полк"" (ru). *Известия* (7-may 2008-yil). Qaraldi: 26-aprel 2018-yil.