**Adilya Ravgatovna Kotovskaya** (1927-yil 22-oktyabr, Samarqand - 2020-yil 29-mart, Moskva) - sovet va rus shifokori, fiziolog.

Tibbiyot fanlari doktori, professor, Biotibbiyot muammolari instituti fiziologiyasi laboratoriya mudiri. Xalqaro astronavtika akademiyasining faol a'zosi. V.I.Parin nomidagi Rossiya Tibbiyot fanlari akademiyasining mukofoti bilan taqdirlangan.

Biografiyasi
------------

Korolenko Noginska nomidagi 2-maktabni 1945-yilda bitirgan.

I. M. Sechenov nomidagi 1-Moskva tibbiyot institutini tamomlagan, so'ngra normal fiziologiya kafedrasi aspiranturasida (1955-yilda) nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Shundan so'ng Adilya Harbiy-havo kuchlarining Aviatsiya tibbiyoti tadqiqot va sinov institutiga (NIIIIAM) ishga kirgan.

### Sovet kosmik dasturi

Aspiranturani tugatgach, Adilya Ravgatovna tajribali fiziologga muhtoj bo'lgan Vladimir Ivanovich Yazdovskiy va Oleg Georgiyevich Gazenko bilan uchrashgan. O'sha paytda Aviatsiya tibbiyoti institutida maxsus kafedra tashkil etilgan edi. Kotovskayaning hayvonlar (itlar) fiziologiyasi bilan bog'liq bo'lgan dissertatsiyasining mavzusi birinchi itlarni kosmik parvozga tayyorlash uchun juda maʻqul kelgan. Olti oy o'tgach, Adilya Kotovskaya institutning o'ta maxfiy sakkizinchi bo'limida ishlay boshlagan.

Katta ilmiy xodim boʻlgan Adilya Kotovskaya institut rahbariyati tomonidan Koinot tadqiqotlari boʻyicha idoralararo ilmiy-texnikaviy kengashga tavsiya etilgan.

Insonning koinotga birinchi parvozi oldidan hayvonlar bilan geofizik raketalarda biologik tajribalarning keng dasturi amalga oshirilgan. Adilya Kotovskaya Laika itini kosmik parvozga tayyorlashda faol ishtirok etgan.

Pavel Mixaylovich Suvorov bilan birgalikda Adilya Kotovskaya ikkita muhim tadqiqot mavzusini amalga oshirishda ishtirok etgan: kosmik parvoz uchun odamni tanlash va odamni birinchi kosmik parvozga tayyorlash. Ushbu mavzular doirasida nomzodlarni tanlashning sxemalari, rejimlari, mezonlari va boshqa muhim masalalarini qurish tamoyillari ishlab chiqilgan. Adilya Ravgatovna kosmonavtlarning birinchi otryadini tanlash va parvozlarga tayyorlashda bevosita ishtirok etgan. Adilya Ravgatovna kosmonavtlikka nomzod va keyinchalik kosmosdagi birinchi odam Yuriy Alekseevich Gagarinning kosmosga chiqishga chidamliligini tekshirgan 
Adilya Ravgatovna insonning koinotga birinchi parvozi arafasida birinchi oltita kosmonavtning kuzatuvlarini, shu jumladan 11-aprel kuni parvozdan oldin tibbiy ko'rikni o'tkazgan tibbiy guruh a'zolaridan biri edi.

Insonning birinchi kosmik parvozini tayyorlashdagi yutuqlari uchun Adilya Kotovskaya Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

### Keyingi hayoti

1971-yilda "Kosmik parvozlarga nisbatan odamning yukga chidamliligi" nomli doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

1973-yildan Biotibbiyot muammolari institutida ishlagan. IBMP huzuridagi D 002.111.01 dissertatsiya kengashi a'zosi. U 2011-yilgi Kosmik forumning tashkiliy va dasturiy qo'mitalari a'zosi boʻlgan.

Xalqaro Gravitatsion Fiziologiya Jamiyati (ISGP) aʼzosi.

A.R. Kotovskaya rahbarligida olimlar sakkizta doktorlik va nomzodlik dissertatsiyalarini himoya qilishgan.

Journal of Aerospace and Environmental Medicine tahririyati aʼzosi.

U Moskvada vafot etgan, Moskvadagi Vagankovskiy qabristoniga dafn qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ушла из жизни врач Адиля Котовская". 6-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-mart 2020-yil.
2. ↑  „Архивированная копия". 28-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-yanvar 2019-yil.
3. ↑  „Ю. Ивлиев / Наши выдающиеся земляки. Ада Равгатовна Котовская". 2-yanvar 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-yanvar 2019-yil.
4. ↑  „Ногинск посетила Адиля Равгатовна Котовская, готовившая Юрия Гагарина к полёту в космос". 3-yanvar 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-yanvar 2019-yil.
5. ↑  „й 70-КЕРХЧ ч.ю.цЮЦЮПХМЮ". 9-mart 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-yanvar 2019-yil.
6. 1 2  „Ада Котовская: «Конечно, Юра волновался, но он умел сдерживать эмоции…»". *roscosmos.ru*. 22-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyun 2021-yil.
7. ↑   Первый пилотируемый полет. Российская космонавтика в архивных документах. В 2-х книгах. Под редакцией В. А. Давыдова. Книга 2. Федеральное космическое агентство
8. ↑  „яохянй ВКЕМНБ ДХЯЯЕПРЮЖХНММНЦН ЯНБЕРЮ д 002.111.01 ОПХ цмж пт — хлао пюм". 29-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-yanvar 2019-yil.
9. ↑  „Космический форум 2011, посвященный 50-летию полёта в космос Ю. А. Гагарина". 1-iyun 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-yanvar 2019-yil.
10. ↑  „Фспмюк «Юбхюйнялхвеяйюъ Х Щйнкнцхвеяйюъ Ледхжхмю»". 8-iyun 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-yanvar 2019-yil.