Qo'rg'oshin g'ishtlari odatda radiatsiya himoyasi sifatida ishlatiladi.
**Qo'rg'oshinni himoya qilish qo'rg'oshinning** samarali dozasini kamaytirish uchun odamlarni yoki ob'ektlarni radiatsiyadan himoya qilish uchun radiatsiyadan himoya qilish shakli sifatida foydalanishni anglatadi. Qo'rg'oshin yuqori zichlik va yuqori atom raqami tufayli ma'lum turdagi nurlanishni samarali ravishda susaytirishi mumkin; asosan, gamma nurlari va rentgen nurlarini to'xtatishda samaraliv**Qoʻrgʻoshin**, R -Mendeleyev davriy sistemasining IV guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 82, atom massasi 207,2. Tabiiy Qoʻrgʻoshin 5 ta barqaror izotop: 2(,2R (juda oz miqdorda), 2MR (1,5%). 206R (23,6%), 2(|7R (22,6%) va 208R(52,3%) lardan iborat.

Qoʻrgʻoshin miloddan 6—7 ming yil avval Misr, Mesopotamiya va qad. dunyoning boshqa mamlakatlari xalqlariga maʼlum boʻlgan. Ular Qoʻrgʻoshindan haykal, uy anjomlari va boshqa buyumlar yasashgan. Rimliklar Qoʻrgʻoshindan suv quvurlari sifatida foydalanishgan. Yunoniston va Qad. Rimda Qoʻrgʻoshin birikmalari — Qoʻrgʻoshin kuli RO va Qoʻrgʻoshin li oq boʻyoq 2RSO,R(ON), turli dori va boʻyoqlar tayyorlash uchun ishlatilgan..

Operatsiya
----------

 Qo'rg'oshin oynasi bilan ajratilgan nazorat joyiga ega floroskopiya xonasi.
Qo'rg'oshinning yuqori zichligi uning yuqori atom raqami va nisbatan qisqa bog'lanish uzunligi va atom radiusining kombinatsiyasi tufayli yuzaga keladi. Yuqori atom raqami neytral zaryadni saqlab qolish uchun ko'proq elektronlar kerakligini anglatadi va qisqa bog'lanish uzunligi va kichik atom radiusi ko'plab atomlarni ma'lum bir qo'rg'oshin tuzilishiga to'plash mumkinligini anglatadi.Qoʻrgʻoshin Yer poʻstining massa jihatidan 1,6T0~3%ini tashkil etadi. Uning 80 ga yaqin minerali maʼlum (bulardan eng muhimi galenit R5). Polimetall rudalarning oksidlanish zonalarida Qoʻrgʻoshinning (90 ga yaqin) ikkilamchi rudalari hosil boʻladi, ular jumlasiga anglezit R804, serussit RSO,, krokoit RSg04, piromorfit R,(RO,),S1 kiradi. q. radioaktiv elementlarning yemirilishidan hosil boʻlgan oxirgi mahsulot sifatida uran, toriy va aktiniy rudalarida uchraydi. Biosferada Qoʻrgʻoshin oz miq-dorda va tarqoq holda boʻladi (tirik organizmda 5-10 3%, dengiz suvida ZT0\_9%). Tabiiy suvlardagi Qoʻrgʻoshin ionlari loyga yutilib, vodorod sulfid taʼsirida R8 holida suv tubiga choʻkadi, natijada dengiz balchigʻida Qoʻrgʻoshin toʻplana boradi.

Qo'rg'oshinning zichligi va ko'p sonli elektronlari tufayli u rentgen va gamma-nurlarini tarqatish uchun juda mos keladi. Bu nurlar fotonlarni, bozonning bir turini hosil qiladi, ular aloqa qilganda elektronlarga energiya beradi. Qo'rg'oshin qalqoni bo'lmasa, inson tanasidagi elektronlar ta'sir qiladi va bu ularning DNKsiga zarar etkazishi mumkin. Radiatsiya qo'rg'oshin orqali o'tishga harakat qilganda, uning elektronlari energiyani yutadi va tarqatadi. Oxir-oqibat, qo'rg'oshin o'zi ta'sir qiladigan energiyadan pasayadi. Biroq, qo'rg'oshin nurlanishning barcha turlariga qarshi samarali emas. Qo'rg'oshinga tushadigan yuqori energiyali elektronlar (jumladan, beta nurlanishi ) to'qimalar uchun dastlabki nurlanishdan ko'ra xavfliroq bo'lgan bremsstrahlung nurlanishini yaratishi mumkin. Bundan tashqari, qo'rg'oshin neytron nurlanishining ayniqsa samarali yutuvchisi emas.Qoʻrgʻoshin Yer poʻstining massa jihatidan 1,6T0~3%ini tashkil etadi. Uning 80 ga yaqin minerali maʼlum (bulardan eng muhimi galenit R5). Polimetall rudalarning oksidlanish zonalarida Qoʻrgʻoshinning (90 ga yaqin) ikkilamchi rudalari hosil boʻladi, ular jumlasiga anglezit R804, serussit RSO,, krokoit RSg04, piromorfit R,(RO,),S1 kiradi. q. radioaktiv elementlarning yemirilishidan hosil boʻlgan oxirgi mahsulot sifatida uran, toriy va aktiniy rudalarida uchraydi. Biosferada Qoʻrgʻoshin oz miq-dorda va tarqoq holda boʻladi (tirik organizmda 5-10 3%, dengiz suvida ZT0\_9%). Tabiiy suvlardagi Qoʻrgʻoshin ionlari loyga yutilib, vodorod sulfid taʼsirida R8 holida suv tubiga choʻkadi, natijada dengiz balchigʻida Qoʻrgʻoshin toʻplana boradi.

Turlari
-------

Qo'rg'oshin rentgen apparatlarida, atom elektr stantsiyalarida, laboratoriyalarda, tibbiy muassasalarda, harbiy texnikada va radiatsiya duch kelishi mumkin bo'lgan boshqa joylarda himoya qilish uchun ishlatiladi. Odamlarni himoya qilish uchun ham, uskunalar va tajribalarni ham himoya qilish uchun ekranlash turlari juda xilma-xildir. Masalan, gamma-spektroskopiyada zondni atrof-muhit nurlanishidan himoya qilish uchun qo'rg'oshin qal'alari qurilgan. Shaxsiy himoyaga qo'rg'oshinli fartuklar (masalan, tish rentgenogrammasi paytida ishlatiladigan tanish kiyim), qalqonsimon qalqonlar va qo'rg'oshin qo'lqoplari kiradi. Bundan tashqari, laboratoriya uskunalari uchun turli xil himoya qurilmalari mavjud, jumladan, qo'rg'oshin qal'alari, qo'rg'oshin g'ishtlaridan iborat tuzilmalar va radioaktiv namunalarni saqlash va tashish uchun qattiq qo'rg'oshin yoki qo'rg'oshin bilan qoplangan idishlardan yasalgan *qo'rg'oshinlar*. Radiatsiya ishlab chiqariladigan ko'plab ob'ektlarda qoidalar qo'shni xonalarni radiatsiya tarqalishidan himoya qilish uchun qo'rg'oshin bilan qoplangan kontrplak yoki gipsokarton bilan qurilishni talab qiladi. 

### himoya

*Qo'rg'oshinli apron* yoki *qo'rg'oshinli apron* - bu radiatsiya qalqoni vazifasini bajaradigan himoya kiyimining bir turi. U yupqa kauchuk tashqi va qo'rg'oshindan kasalxona fartugi shaklida qurilgan. Qo'rg'oshinli apronning maqsadi - rentgen nurlari ( radiografiya, floroskopiya, kompyuter tomografiyasi ) yordamida tibbiy ko'rish paytida ionlashtiruvchi nurlanishga potentsial ta'sir ko'rsatadigan hayotiy organlarning rentgen nurlari kasalxonadagi bemorga ta'sirini kamaytirishdir.

Reproduktiv organlarni qo'rg'oshinli kauchuk apron bilan himoya qilish muhim hisoblanadi, chunki bemorning sperma yoki tuxum hujayralarida DNK o'zgarishi bemorning avlodiga genetik nuqsonlarni o'tkazib, bola va ota-onalar uchun jiddiy va keraksiz qiyinchiliklarni keltirib chiqarishi mumkin. 

1. ↑  NCRP.*. Structural shielding design for medical X-ray imaging facilities*. National Council on Radiation Protection and Measurement, 2004. ISBN 1-60119-854-X. OCLC 1058579305.