Mehnatkashlik-bu insonning haddan tashqari mehnat qilish istagi, tabiiy mehnatsevarlikdan tashqari atama. (Alkogolizmga oʻxshash) bu sifatning oʻziga xos tomonini, yaʼni ogʻriqli psixologik „mehnatga qaramlik"ni ifodalaydi. Ushbu sifatni koʻrsatadigan odamlarga ishchilar deyiladi.

Tushuncha
---------

Mehnatkashlik ishni oʻz-oʻzini anglashning yagona (yoki eng muhim) vositasi sifatida, tan olinishga erishish, hayotdan sub’ektiv qoniqishni olish yoki ishni hayotning asosiy maqsadi/maqsadlaridan biri boʻlgan yagona/asosiy/asosiy/oxirgi/biri deb bilishda namoyon boʻladi. Ishchi uchun ish hayotdagi asosiy joyda turadi, qolganlarini qoldiradi: shaxsiy hayot, oila, oʻyin-kulgi, ijtimoiy faoliyat, dam olish. Agar ilgari mehnatkashlik istehzo bilan qaralgan boʻlsa (lekin umuman maʼqul boʻlsa) — munosabat quyidagi iboralar bilan tavsiflangan: „bu erda hamma namuna olishi kerak", „u (u) koʻp ishlaydi va koʻp narsaga erishadi", keyin soʻnggi oʻn yilliklarda psixologlar mehnatkashlik zararsiz va hatto sogʻliq uchun xavfli emasligini taʼkidlashadi.

* Mehnatkashlik psixologik iztirobning belgisidir: odam boshqalar bilan toʻliq muloqot qilish va oʻzining hal etilmagan (koʻpincha psixologik) muammolaridan qochish qobiliyatini yoʻqotishi sababli „ish orqasida yashirinadi".
* Mehnatkashlar, oʻzlarining ish uchun haddan tashqari ishtiyoqlari bilan, oʻzlariga va boshqalarga qanday zarar etkazishlarini oʻzlari sezmaydilar. Haddan tashqari ish yuki sof tibbiy jihatdan ham zararli: buning oqibati surunkali ortiqcha ish, stress va natijada ruhiy va somatik kasalliklardir. Bundan tashqari, mehnatkashning „ishdan tashqari" ishlarga va yaqinlari bilan muloqotga etarlicha eʼtibor bermasligi tufayli yuzaga keladigan ijtimoiy muammolar nafaqat uning shaxsiga, balki boshqalarga ham taʼsir qilishi mumkin.

Natijada, baʼzi mamlakatlarda mehnatkashlarning ijtimoiy moslashuvi, ularni odamlar bilan muloqot qilishni oʻrgatish, ishchilarga ish bilan bogʻliq boʻlmagan qiziqishlar va sevimli mashgʻulotlarini oʻrgatishdan iborat boʻlgan mehnatkashlik uchun etarlicha keng koʻlamli davolanish.

Shu bilan bir qatorda tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, mehnatkashlarga xodimlar, dam olish, uskunalar va ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash kabi qoʻshimcha resurslarga kirish orqali erishish mumkin boʻlgan samarali ish va yaxshi sogʻliq uchun mehnatkashlikning maqbul darajasi mavjud. Bularning barchasi ishchilarni stress va asabiy charchoqdan samarali himoya qilishga va ularni normal ish yukiga qaytarishga yordam beradi.

Ishxolik psixologik qaramlik sifatida
-------------------------------------

Agar biror kishi giyohvand moddalarni, spirtli ichimliklarni yoki nikotinni isteʼmol qilmasa ham, u hali ham kundalik hayotda boʻsh joyni topishga harakat qiladi, bu orqali bir muncha vaqt „maxsus", „muqobil" holatga "qochadi — bu qimor, „ ekstremal", mazhab yoki kompyuter boʻlsin. Hatto odamga yoki jiddiy shikastlanishga, obsesif boʻlib qolgan xotiralarga psixologik bogʻliqlik ham ajralib turadi.

Biror kishi, agar uning kayfiyati, fikrlari, xatti-harakati, konfor hissi muayyan tashqi omilga bogʻliq boʻlsa, oʻziga qaram boʻlishi mumkin.

Ishchi ayolning ishi asta-sekin qoʻrquv, tashvish, ertangi kundagi noaniqlik, shaxsiy hayotdagi muammolar tufayli oʻziga xos „qalqon" ga aylanadi. Biror kishi ishni shaxsiy muammolar va qiyinchiliklardan qochish vositasi sifatida ishlatadi.

Biroq, yaxshi bajarilgan ishdan keyin bir marta zavq va Eforiya olganidan soʻng, bunday odam bir marta bunday eforiyani qayta-qayta qabul qilmasdan noqulaylikni his qila boshlaydi. U ongsiz ravishda istalgan holatni izlay boshlaydi, ehtimol u uyda ham, yaqinlaringiz orasida ham, boshqa joyda ham erishib boʻlmaydigan boʻlib qoladi.

Mehnatkashlik asta-sekin jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin: inson nafaqat doʻstlari va yaqinlarini, balki sogʻligʻini ham yoʻqotadi. Asta-sekin, mehnatkashlik axloqiy va jismoniy „charchash"ga aylanadi. „Ishda yoqib yuborilgan" iborasi kasbiy faoliyatning qulashi va oʻz resurslarini juda notoʻgʻri taqsimlash hisoblanadi.

Mehnatkashlik belgilari
-----------------------

* Mashaqqatli mehnatdan soʻng, mehnatkashning boshqa faoliyatga oʻtishi mumkin emas.
* Ish bilan bogʻliq tashvishlar uning boʻsh vaqtiga xalaqit beradi.
* Ishchi odam qoniqishni faqat ishda his qilish mumkin, deb hisoblaydi.
* Mehnatkash odam ishlayotgan yoki ish haqida oʻylagandagina oʻzini baquvvat, ishonchli va oʻzini-oʻzi taʼminlovchi his qiladi.
* Agar u ishlamasa, u oʻzini qoniqtirmaydi va asabiylashadi.
* Bunday odam odatda maʼyus, murosasiz, kundalik hayotda zaif, lekin ishda yaxshi tomonga keskin oʻzgaradi.
* Har qanday ishni tugatib, ishkolik umidsizlikka tushadi, chunki tez orada „bularning barchasi tugaydi".
* U darhol keyingi ish va ish kuni haqida oʻylay boshlaydi.
* Mehnatkash odam dam olish va undan quvonch olishning maʼnosini tushunmaydi.
* U vahima bilan „hech narsa qilmaslik" holatidan qochadi.
* Ishchi uchun ish etishmasligi, albatta, bekorchilik va dangasalikdir.
* Ishdan soʻng, yaqinlari nimani xohlashlarini tushunish uchun ishxolik oʻzi uchun aql bovar qilmaydigan kuch sarflashi kerak.
* Hatto uyda ham uning fikrlari doimo ish ob’ektiga qaratilgan.
* Jurnallar, filmlar va koʻngilochar dasturlar uni bezovta qiladi (garchi u buni yashirishi mumkin).
* Doʻstlarning sevgi munosabatlari haqidagi hikoyalari mehnatkash uchun zerikarli va boʻsh tuyuladi.
* Bu soʻzlar bilan tavsiflanadi: „hamma narsa", „har doim", „men kerak".
* Odatda mehnatkash oʻz oldiga erisha olmaydigan maqsadlarni qoʻyadi va oʻziga ortiqcha talablar qoʻyadi.
* Uning ishi haqida gapirganda, unga „men" emas, balki „biz" deyish qulayroqdir.
* Ishdagi muvaffaqiyatsizlik ular tomonidan shaxsiy falokat sifatida qabul qilinadi.

Shuningdek
----------

* Ish haqi qulligi
* Karoshi
* Shoshilinch giyohvandlik

Manbalar
--------

1. ↑  *Yegorov A. Yu. Igumnov S. A.* Rasstroystva povedeniya u podrostkov: kliniko-psixologicheskie aspekti. SPb: Rech, 2005. S. 189—191.
2. ↑

Havolalar
---------

* ishchanlik
* Ishchi boʻlmaslik uchun oʻnta sabab
* Mehnatkashlarni ragʻbatlantirish kerakmi?
* ishxolik dori
* Ishchilar oʻz hayotlarini xavf ostiga qoʻyadilar: ishxoʻrlik hayot va martaba uchun halokatli ekanligini tasdiqlovchi faktlar, iqtiboslar va hikoyalar