recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gruziya temir yoʻli** (gruzincha: *საქართველოს რკინიგზა* — Sakartvelos rkinigza)-Gruziya temir yoʻllariga texnik xizmat koʻrsatish va foydalanish bilan shugʻullanadigan transport kompaniyasi.

Tavsif
------

Gruziya temir yoʻli Gruziya hududida joylashgan. Magistral liniyalarning ekspluatatsion uzunligi 1323,9 km. Gruziya temir yoʻlining asosiy yoʻnalishlarining uzunligi, Abxaziya hududidagi liniyalarni hisobga olgan holda, taxminan 1612 km. 1422 ta koʻprik, 32 ta tunnel, 22 ta yoʻlovchi stansiyasi va 114 ta yuk ortish stansiyasi faoliyat koʻrsatmoqda .Sadaxlo stansiyasi Armaniston temir yoʻli bilan tutashgan joy boʻlib, Gruziya va Ozarbayjon temir yoʻllarining chegarasi Gruziya-Ozarbayjon davlat chegarasiga toʻgʻri keladi.

Gruziyadagi temir yoʻllar deyarli toʻliq elektrlashtirilgan va hatto 1970-yillarga qadar, Axalkalaki — Kartsaxi — 2017-yil 30-oktyabrda ochilgan 1435 mm kalibrli Turkiya bilan chegarasi bundan mustasno. 2017-yilda Marabda-Axalkalaki filialini rekonstruksiya qilish va toʻliq elektrlashtirish ishlari yakunlandi, shundan soʻng zamonaviy Gruziyaning 1520 mm kalibrli barcha temir yoʻllari toʻgʻridan-toʻgʻri oqim bilan elektrlashtirildi.

Samtredia-Tbilisi-Gardabani uchastkasida (Ozarbayjon bilan chegaradosh) temir yoʻl ikki yoʻl, qolgan barcha uchastkalarda esa bir yoʻl. Hozirgi vaqtda Samtredia-Batumi uchastkasida ikkinchi yoʻllarni qoʻshish rejalashtirilgan, bu esa ushbu yoʻnalishdagi yuk aylanmasining jiddiy oʻsishi bilan bogʻliq.

Asosiy tarmoqlari: Natanebi-Ozurgeti, Marneuli-Bolnisi-Kazreti, Gurjaani -Tsnori, Post 89 km — Dedoplistskaro, Gori — Nikozi, Kutaisi — Tkibuli, Kutaisi — Tsxaltubo, Zestaponi — Chiatura — Sachxere, Xashuri — Suram.

Havolalar
---------

Eslatmalar
----------

1. ↑  „О железной дороге". 1-fevral 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-aprel 2013-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayt
* Gruziyadagi temir yoʻl transporti[*sayt ishlamaydi*] (mavjud havola) temir yoʻl veb-saytida[*sayt ishlamaydi*] Sergey Bolashenko
**Karimbergan Rahmonberganov** (1870 — Xiva — 1959) — toshtarosh usta, muhrkan, kandakor. Bobosi Xudoybergan muhrkan va otasi usta Rahmonbergan Xudoyberganovlar bilan birga ishlab hunar oʻrgangan. Bobosi bilan Xiva xoni Muhammad Rahim II va Isfandiyorxon hovli saroyidagi, Koʻhna, Ark, Islomxoʻja madrasasi ayvonlaridagi ustunlarga marmardan oʻyma naqshli poyustun (oʻratosh)lar ishlagan; otasi bilan Xivaning meʼmoriy obidalari (Toshhovli, Koʻhna Ark va boshqalar)ni taʼmirlashda qatnashgan. Rahmonberganov Toshkentdagi Navoiy teatrining Xiva zalini bezash uchun nafis naqshlar bilan bezatilgan marmar namoyonlar yaratgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Rahmonberganov Karimbergan" *OʻzME*. R-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Miya chayqalishi**, kommotsiya — bosh miyaning yopiq shikastlanishi; bunda bosh miyaning hammasi zararlanadi, miya toʻqimalarining yaxlitligi buzilmaydi, lekin miya hujayralari va miya boʻlaklari oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliklik vaqtincha yoʻqoladi. Bu esa bosh miya faoliyatining buzilishiga olib keladi. Miya chayqalishi, odatda, chayqalishning ogʻir-yengilligiga qarab yengil, oʻrtacha va ogʻir bosqichda boʻladi.

Yengil bosqichda shikastlangan kishi hushdan ketadi (koʻpincha qisqa muddat — 1—2 min.), sal boshi aylanadi, koʻngli ayniydi, baʼzan qusadi, shikastlanish qanday sodir boʻlganini eslay olmaydi. Bunda rangi oqaradi, tomir urishi susayadi, nafas notekis boʻladi. Bu belgilar 1—2 hafta davomida asta-sekin oʻtib ketadi. Tegishli davo qilinsa, bemor tezda so-gʻayadi. Oʻrtacha bosqichda bemor 1—2 soat hushini yoʻqotadi, hushiga kelgandan keyin ham qimirlamay yotadi, atrofdagilarga befarq qaraydi. Ogʻir bosqichda kishi shikastlangan zahoti qattiq hushdan ketadi va bir necha sutkagacha oʻziga kelmaydi, nafas va yurak faoliyati oʻzgaradi. Uzoq vaqt boshi ogʻrib, aylanib turadi, koʻngli aynib, qusadi. Shikastlangan kishi 4—5 hafta oʻrinda yotishi, unga tamoman tinch holat yaratilishi zarur. Shikastlangan kishini, albatta, kasalxonaga yotqizib davolash lozim.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nevralgiya** (qadimgi yunoncha: *νεῦρον* — „nerv" + ἄλγος — „ogʻriq") — sezuvchi nerv tolalarining zararlanishi hisoblanadi.Nerv tolalari boʻylab tarqaladigan kuchli ogʻriq; nerv vaqtvaqti bilan sanchib, zirqirab yoki tortishib ogʻriydi. Uch shoxli nerv, quymich nervi, qovur-gʻalararo nerv nevralgiyasi koʻproquchraydi.Uchlik nerv shamollaganida yuz,koʻz va tishlarda kuchli ogʻriq boʻladi. Infeksion kasalliklar, intoksikatsiya, shikastlanishlar, modsalar almashinuvining buzilishi, ateroskleroz, organizmning sovqotishi, kasbga aloqador zararlar sabab boʻladi. Nevralgiya qaysi soha ner-vida boʻlsa, oʻsha soha nervining poyasi, qobigʻi taʼsirlanadi, nerv poyasi shi-shadi, atrofidagi muskullar tortishadi (Masalan, uch shoxli nerv nevralgiyasida yuz mus-kullari tortishishi), baʼzan nervda struktur oʻzgarishlar kuzatiladi.

Nevralgiya xurujida ogʻriyotgan joyda teri oqarishi yoki qizarishi, terlash, koʻz yoshlanishi yoki soʻlak oqishi, baʼzan toshmalar paydo boʻlishi mumkin.

Davo nevralgiyaning kelib chiqish sababiga bogʻliq. Ogʻriq qoldiruvchi, yalligʻlanishiga qarshi, umumiy quvvatga kirgizuvchi dorilar, fizioterapiya, sanatoriy va kurortlarda davolanish buyuriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Gʻarbdagi birinchi arab raqamlari.
***Vigilan (Albelden) kodeksi***, toʻliq nomi (lotincha:Codex Conciliorum Albeldensis seu Vigilanus) — turli hujjatlarning Ispaniyadagi Vestgotlar davriga oid suratli toʻplami. Tuzuvchilar toʻplagan matnlar orasida Toledo Kengashlarining qonunlari, *Vestgotlar haqiqati,* ayrim ilk davrdagi papalar farmonlari va Muqaddas Otalarning yozuvlari, tarixiy yozuvlar (masalan, *Albelda yilnomasi* va Muhammad sallallohu alayhi vasallam hayoti), jamoat va cherkov qonunlaridan parchalar hamda taqvim bor.

 Yozuvchilar: Serracino, Vigila va Garsiya Vigila tomonidan tasvirlangan.
Qoʻlyozmani tuzuvchilar Riojadagi avliyo Martin cherkovidagi uch nafar rohib boʻlgan: rassom toʻplam nomi berilgan Vigila, uning doʻsti Serracino va shogirdi Garsiya. Toʻplamni tuzish 976-yilda yakunlangan, uning asl nusxasi Escorialda saqlanadi (Escorialensis d I 2 kabi). U davrda Albelda Pamplon qirolligining madaniy-maʼrifiy markazi boʻlgan. Toʻplamning qoʻlyozmalarida nafaqat qadimgi vestgotlarning qonun chiqaruvchi qirollari — Hindasvint, Rekkesvint va Egikilarni shuhratini taratgan, balki Navarraning zamonaviy hukmdorlari: Sancho II va uning rafiqasi Urraca, uning ukasi Vigera qiroli Ramiro Garces ham ulugʻlangan.

Kodeks boshqa foydali maʼlumotlardan tashqari Gʻarbiy Evropada arab raqamlarining birinchi eslatmasi va tasvirini (noldan tashqari) oʻz ichiga oladi. Ular 900-yillar atrofida Ispaniyadagi mavrlar orqali paydo boʻlgan.

 Gʻarbdagi birinchi arab raqamlari.
 Oʻrtada Sancho, chapda Urraca, oʻngda Ramiro
Suratlar uslubi noyob boʻlib, vestgotlar, Mosarab va Carolingian sanʼatini umumlashtirgan. Oʻzaro birikkan naqshlarda Karoling va Italiya-Vizantiya taʼsiri koʻrinadi. *Vigila kodeksining* bir nusxasi hisoblanuvchi va 992-yilda turli rassomlar tomonidan San-Millan de la Cogogliada yasalgan *Codex Aemilian kodeksida esa Vizantiya taʼsiri oʻrniga koʻproq* Carolingian taʼsirini koʻrish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Also *Epitome Ovetense*.
2. ↑  Florian Cajori*. A history of mathematical notations*, 1993 — 50 bet. ISBN 0-486-6766-4.
3. ↑  Guilmain, "Interlace, "215.
4. ↑  Guilmain, "Forgotten, "36-37.

Adabiyotlar
-----------

* Lotin matni Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
* Guilmain, Jak. "%28196009%2942%3A3%3C211%3AIDATIO%3E2.0.CO%3B2-K Interlace bezaklari va shimolning mozarabik yoritishga taʼsiri (eslatmalarda). Arxivnaya kopiya "*The Art Bulletin*, jild. 42, yoʻq. 3. (Sentabr, 1960), 211-218-betlar.
* Guilmain, Jak. "%28196001%2935%3A1%3C17%3AZDATPO%3E2.0.CO%3B2-P Zoomorfik bezak va mozarabik yoritish manbalari muammosi. Arxivnaya kopiya "*Speculum*, jild. 35, yoʻq. bitta. (1960-yil yanvar), 17-38-betlar.
* Guilmain, Jak. „ %28196523%2925%3A1%3C33%3ATFEMA%3E2.0.CO%3B2-%23 Unutilgan ilk oʻrta asr rassomi. Arxivnaya kopiya -da arxivlangan" *Art Journal*, jild. 25, yoʻq. bitta. (1965-yil kuz), 33-42-betlar.
* Bishko, Charlz Julian. "%28194810%2923%3A4%3C559%3ASOAAFM%3E2.0.CO%3B2-H Salvus of Albelda va Frontier Monastism in X Century Navarre. Arxivnaya kopiya "*Spekulum*, jild. 23, yoʻq. toʻrtta. (1948-yil oktabr), 559-590-betlar.

Havolalar
---------
**Oq masjid** (Masjidi Safed) — Navoiy viloyati, Nurota tumani, Oqmasjid qishlogʻida joylashgan yodgorlik. Masjid XX asr boshlarida Buxoro amirligida hukmronlik qilgan mangʻitlar sulolasi davrida bunyod etilgan. Masjid Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Oq masjid XX asr boshlarida qurilgan boʻlib, unda baʼzi yozuvlar saqlanib qolgan. Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, matnlarga yangi bitiklar qoʻshilgan. Masjid tashqi qismida qora marmarda suls xatida „Oq masjid" yozuvi mavjud. Masjidda „Alloh", „Muhammad", „Basmala" kabi yozuvlar ham keltirilgan.
Oq masjid ichida mehrob mavjud va 1908-yilda uning yuqorisida nastaʼliq xatida bitik yozilgan. Mazkur bitikda xattot ismi va sanasi, „Imon" kalimasi, qanoat fazilati haqida hadis keltirilgan. Yozuv taʼmirlash paytida chiroyini yoʻqotgan va bitik foni koʻk, yozuvi esa oq rangga boʻyalgan. Unda shunday yozilgan: „Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad — Allohning elchisi. Qanoat qilgan aziz, tama qilgan har tomonlama xor boʻladi. Bechora, kuchsiz (xor) Mulla Barot ishi. Hijriy 1326- yil (1908—1909)". Masjid ichkari qismida mehrobsimon tokchalar mavjud va u xonalar boʻylab qurilgan. Ichkari qismida ustunlar boʻlib, ustun asosi yogʻochdan, poydevori esa marmartoshdan qilingan. Masjid tashqi tomoni ayvonli boʻlib, ustunlari mavjud. Ushbu masjid XX asr boshlarida eski masjid oʻrniga qurilgan. Masjid mahalliy aholi va xalq homiyligi bilan qayta qurilgan. Masjid bir ustunli boʻlib, oʻlchami 8 x 8 metrdan iborat. Sovet davrida masjid faoliyati toʻxtatilgan. Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, masjid oʻz faoliyatini boshlagan. 2007-yilda masjid qayta taʼmirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий 2015, s. 205. sfn error: no target: CITEREFЎзбекистон\_обидаларидаги\_битиклар:\_Навоий2015 (help)
2. ↑  Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий 2015, s. 207. sfn error: no target: CITEREFЎзбекистон\_обидаларидаги\_битиклар:\_Навоий2015 (help)
3. ↑  Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий 2015, s. 175. sfn error: no target: CITEREFЎзбекистон\_обидаларидаги\_битиклар:\_Навоий2015 (help)
4. ↑  „Оқмачит (МасжидиСафед) масжиди". *hazratnavoi.uz*. Qaraldi: 29-iyul 2023-yil.

Adabiyotlar
-----------

### Ilmiy adabiyotlar

* Абдухолиқов Ф, Ртвиладзе Э, Ҳакимов А, Абдуҳалимов Б, Мансуров А, Маннонов А, Муҳамедов Н, Раззоқов А, Раҳимов К*. Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий*. Тошкент: Uzbekistan Today, 2015 — 376 bet. ISBN 978-9943-4509-5-0.

Havolalar
---------

* „Оқмачит (МасжидиСафед) масжиди". Qaraldi: 29-iyul 2023-yil.
**Mixo Takagi** (yaponcha: *髙木 美帆*; tugʻ. 1994-yil 22-may) — Yaponiya|yapon]] konkida uchuvchisi, ikki karra Olimpiya chempioni, klassik koʻpkurash boʻyicha jahon chempioni (2018-yil), sprint koʻpkurash boʻyicha jahon chempioni (2020-yil), jamoaviy poygada uch karra jahon chempioni (2015-yil), 2019 va 2020), uch karra Osiyo oʻyinlari gʻolibi, 1500 metr masofaga yugurish boʻyicha hozirgi jahon rekordchisi. Adelskalender reytingida ikkinchi, Sindi Klassendan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi.

Biografiya
----------

Mixo 2009-yilda 14 yoshida oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida debyut qilgan. 2009, 2010, 2011 va 2012-yillarda oʻsmirlar oʻrtasidagi chempionatlarda toʻrt marta jamoaviy poygada ikkinchi boʻldi. 2012-yilda u koʻpkurash boʻyicha oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻolib chiqdi, baʼzi masofalarda 1000 metrga yugurishda birinchi, 500 metrga yugurishda uchinchi oʻrinni egalladi.

2010-yilgi Vankuver Olimpiadasida 15 yoshli Takagi eng yosh raqib edi. Ikki masofada qatnashib, 1000 m masofada 23-oʻrin va 1500 m masofada 35-oʻrinni egalladi.

2011-yili Ostona shahrida boʻlib oʻtgan qishki Osiyo oʻyinlarida jamoaviy poygada uchinchi boʻldi. Shaxsiy masofalar boʻyicha jahon chempionatida u jamoaviy poygada 4-oʻrinni egalladi.

2012-yilda koʻpkurash boʻyicha Osiyo chempionatida gʻolib chiqdi. U sprint koʻpkurash boʻyicha jahon chempionatida ham, klassik koʻpkurash boʻyicha jahon chempionatida ham qatnashib, mos ravishda 19 va 14-oʻrinlarni egalladi.

2022-yil fevral oyida Pekinda boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarida Mixo 1500 metrga yugurishda gʻolib Iren Vustdan 1,44 soniya ortda qolib, kumush medalni qoʻlga kiritdi. U estafeta va 500 metrga yugurishda kumush, 1000 metrga yugurishda esa oltin medalni qoʻlga kiritgan.

Mixoning katta singlisi Nana Takagi (1992-yil) ham konkida uchish bilan shugʻullanadi va singlisi bilan jamoaviy poygalarda qatnashadi.

Olimpiya oʻyinlarida
--------------------

*Jamoa poygasi ilk bor 2006-yil Turindagi Olimpiadada, ommaviy start esa 2018-yilda Pxyonchxanda paydo boʻlgan.*

| Olimpiya oʻyinlari | 500 m | 1000 m | 1500 m | 3000 m | 5000 m | Ommaviy boshlash | Jamoa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2010-yil Vankuver | — | 35 | 23 | — | — | — | DNS |
| 2014-yil Sochi |  *Amalga oshirilmagan* |
| 2018-yil Pxyonchxan | — | 3 | 2 | 5 | — | — | 1 |
| 2022-yil Pekin | 2 | 1 | 2 | 6 | — | — | 2 |

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  „Японская спортсменка готовится к Играм в стрингах". 13-fevral 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-mart 2012-yil.
5. ↑
6. ↑  „Россия осталась без медалей на дистанции 1500 метров, победила Ирен Вюст с олимпийским рекордом" (ru). *www.liveresult.ru*. 7-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-fevral 2022-yil.
7. ↑

Havolalar
---------

* Ishlash statistikasi (mavjud havola)
**Xon xoʻja Eshonbobo masjidi** — Navoiy viloyati Navbahor tumanida joylashgan masjid.

Navbahor tumanining markazidagi Kelachi MFY hududiga qarashli "Eshon tup" qishlog‘ida barpo etilgan. 1903-yilda masjid qurish boshlangan, 1908-yilda qurilish ishlari tugallangan. Masjid cho'pkori imoratlarga o'xshash shaklda qurilgan bo‘lib, janub va shimol tomonlarida gujum daraxtidan ishlangan qadimgi gul tasviri tushirilgan yog‘och eshiklar bilan bezatilgan. Masjid Xon Xo'ja eshonboboning tashabbusi bilan, o'z shaxsiy mablag‘lari hisobiga qurilgan. O'sha paytda masjid atrofida diniy va dunyoviy ilmlarga asoslangan maktab va ta’lim oluvchilar, muhtojlar, darvishlar, hojatmandlar uchun alohida ajratilgan xonalar qurilgan. Muhtojlarga uchun xizmat ko‘rsatish uchun oshxona va nonvoyxonabarpo etilgan. Masjid hovlisida hovuz bo‘lgan. Ushbu hovuzdan qishloq aholisi ichimlik suvi olib foydalangan. Bu masjid eshon bobo vafot etgandan keyin ham diniy ta’lim markazi sifatida qolgan.

Xon Xo'ja eshon bobo 1840-yilda Qashqadaryo viloyati, Kasbi tumanining Navqot qishlog‘ida dunyoga kelgan. Buxoro amirligi va Karmana shahrida obro' va e’tibori baland bo‘lgan. Xon Xo'ja ilm-ma’rifatni yaxshi ko'rib, xayri sahovatda ochiqqqo'l bo'lgan. Valiylarga mansub. Xon Xo'ja eshon 1910-yili vafot etgan. Jasadi shu masjid yoniga qo‘yilgan. Qabri yoniga o‘zidan 6 oy o'tib vafot etgan katta o‘g‘li Sayid Axmadxon va go'daklik chog‘ida vafot etgan Sayid Nasriddinxonlar ham dafn etilgan.

Sho'rolar hukmronligi davrida din va din ulamolari ta’qib ostiga olindi. Eshonbobo masjididan sovetlar davrida omborxona, pillaxona, artelxona va eshakxona sifatida foydalanilgan. O'zbekiston SSSRdan mustaqil bo'lgandan so'ng diniy obyektlar himoya ostiga olindi. Bu maskan ham obod qilindi. 2005-yili Xon Xo'ja eshonboboning Nurotalik bo'lgan kuyovi va bir guruh eshonlar tashabbusi bilan qayta ta’mirdan chiqdi. Masjidning ma’muriy binolari, tahoratxonalar, qaytadan barpo qilindi. Masjid hovlisiga manzarali daraxtlar, gullar ekilib, ko‘rkam joyga aylantirildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Navoiy viloyati". Qaraldi: 31-iyul 2023-yil.
2. ↑  „"Хон Хужа эшонбобо"". Qaraldi: 31-iyul 2023-yil.
**Ari Babaxonov** (1934-yil, Buxoro viloyati) — oʻzbek sozandachisi, uzun boʻyinli tanbur, qashgʻariy rubob va dutor ijrochisi.

Biografiyasi
------------

Boboxonov Buxoroda yahudiy oilasida tavallud topgan boʻlib, u anʼanaviy musiqachilar sulolasining buyuk sulolasi boʻlgan. Unga Buxoroning soʻnggi amiri, Olimxonning afsonaviy saroy vokalisti, bobosi Levi Boboxon (1873 – 1926) asos solgan. Levi Boboxonning oʻgʻli Moshe Boboxonov (1910 – 1983) ham tanbur va doirada oʻziga joʻr boʻlgan taniqli vokalchi boʻlgan.

Bobosi va otasidan farqli oʻlaroq, Ari Babaxonov sof cholgʻuchi boʻlib qoldi. Toshkent konservatoriyasida Yevropa oʻquv dasturi boʻyicha musiqa yoʻnalishi boʻyicha tahsil olib, 1959-yilda davlat imtihonini topshirgan.

Sovet madaniyati siyosati tufayli anʼanaviy asboblardan foydalanishga ruxsat berilgan, lekin asosan Evropa repertuarida. Monofonik oʻzbek musiqasi va Yevropa polifoniyasi oʻrtasidagi tafovut tufayli bu cheklovlar sunʼiy madaniy gibridga olib keldi.

Toshkentdagi ijodiy muvaffaqiyatlariga qaramay, Ari Boboxonov Buxoroga qaytib keldi va u yerda 40 yil davomida musiqa kollejida dars berdi. Otasi va Maarufjon Toshpoʻlov, Najmiddin Nasriddinov va Aminjon Ismatov kabi sozandalar yordamida u asta-sekin Buxoroning anʼanaviy musiqasi — Shashmaqomga qaytdi. U bu sanʼatni rivojlantirishni oʻzining hayotiy vazifasi qilib qoʻygan va fors sheʼriyatining juda koʻp nota va matnlarini, shuningdek, oʻzbek va tojik xalqining mashhur sheʼrlarini yozib, uni saqlab qolishda oʻziga xos hissa qoʻshgan. Shu tariqa u ilgari Shashmaqom repertuariga mansub boʻlgan bir qancha yoʻqolgan asarlarini qayta tikladi. Bu asos uni anʼanaviy uslubda cholgʻu asarlar va qoʻshiqlar yaratishga ilhomlantirdi, ularning bir qanchalari Oʻzbekistonda juda mashhur boʻldi.

1991-yilda Buxoro filarmoniyasi qoshida *"Shashmaqom" ansambliga* asos solib, bir necha yil ichida dastlab 10 aʼzodan 19 aʼzoga yetdi. Oradan koʻp oʻtmay, Ari Boboxonov badiiy rahbarligidagi guruh oʻzbek radio va televideniesi uchun chiqish qilib, anʼanaviy musiqa sahnasida oʻzini namoyon qildi. 1998-yilda *New Samarkand Records* nashriyotida *"Ari Babaxonov va ansambli — Shashmaqam: Buxoro anʼanasi"* diski nashr etildi.

Chunki Markaziy Osiyodagi buxor yahudiylari jamoasi Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, migratsiya tufayli deyarli tarqab ketgan Ari Boboxonovning oilasi kelajakka yangi istiqbollar izlab, Germaniyaga koʻchib oʻtgan va u 2002-yildan buyon musiqashunos doktor Anjelika Yung bilan hamkorlikda „Shashmaqom" loyihasi ustida ishlagan.

Manbalar
--------



1. ↑  „Ari Babakhanov & Ensemble". Qaraldi: 25-iyul 2023-yil.
2. ↑  „Ari Babakhanov" (www.last.fm). 25-iyul 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-iyul 2023-yil.
3. ↑  „Ari Babakhanov Biography by Craig Harris" (en). Qaraldi: 25-iyul 2023-yil.
4. ↑  „Ari Babakhanov and ensemble – Uzbekistan / Pan CD-9002". Qaraldi: 25-iyul 2023-yil.
**Vladimir Viktorovich Chekunov** (ruscha: *Владимир Викторович Чекунов*, 1983-yil 9-fevral, Volgograd) — Rossiyalik professional futbolchi.

Klubdagi karyerasi
------------------

Volgograd futbol klubi tarbiyalanuvchisi. 2001-yilda „Krasnodar-2000" klubi bilan birinchi professional shartnomasini imzoladi va 2002-yilgacha oʻynadi. 2002-yilda u oʻsha paytda oliy ligada oʻynagan „Uralan"ga koʻchib oʻtdi, biroq jamoalarda 4 ta oʻyin oʻtkazib, klubni tark etdi. 2003-yilda Rossiya chempionatining boshqa klubi — „Chernomorets Novorossiysk"ga oʻtdi, ammo zaxira tarkibida 3 ta oʻyin oʻtkazgach, klubni tark etdi. 2003-2006-yillarda ikkinchi divizion klublarida oʻynagan. 2006-yilda oʻsha paytda Birinchi divizionda oʻynagan „Ximki" klubiga oʻtdi, ammo zaxira jamoada 5 ta oʻyin oʻtkazib, klubni tark etdi. 2007-2010-yillarda avvalgi darajasiga qaytdi va Ikkinchi divizion jamoalarida oʻynadi. 2011-yilda „Slavyane" havaskorlar klubiga oʻtdi. 2012-yilda „Navbahor" safida to‘p surgan, O‘zbekiston chempionatida 9 ta o‘yin o‘tkazib, so‘ng futbolchilik faoliyatini yakunlagan.

Manbalar
--------
**Farhod Asadullaevich Magrupov** (1944-2020) — oʻzbek kimyogari-texnologi. Toshkent kimyo-texnologiya instituti rektori (1991-1992).

Tarjimai holi
-------------

1944-yil 11-yanvarda taniqli tibbiyot olimi A.I.Magrupov oilasida tugʻilgan. Toshkent politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetida tahsil olgan. 1966-yilda institutni imtiyozli diplom bilan tamomlagan, soʻng u yerdagi aspiranturaga („Plastmassa texnologiyasi" kafedrasi) oʻqishga kirgan. 1970-yilda aspiranturani dissertatsiyani himoya qilib tamomlagan.

1970-yildan Toshkent politexnika institutida assistentlikdan professorlik darajasiga koʻtarilgan, kafedraga rahbarlik qilgan. 1982-yilda „Gidroksi — himoya furan polimerlarining hosil boʻlish qonuniyatlari va xossalari" mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

1990-1991-yillarda Oʻzbekiston Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligining „Ilmiy tadqiqot va ilmiy-pedagogik kadrlar tayyorlash" boshqarmasi boshligʻi boʻlgan.

1991-1992-yillarda yangi tashkil etilgan Toshkent kimyo-texnologiya instituti rektori, keyinchalik kafedraga rahbarlik qilgan.

Olim sifatida gidroksil oʻz ichiga olgan oligomerlar va furan polimerlarini hosil qilish va bogʻlashning yangi mexanizmini kashf qilib, termoset polimerlar nazariyasi va texnologiyasiga katta hissa qoʻshgan.

Magrupov rahbarligida 3 nafar fan doktori, 20 nafar fan nomzodi yetishib chiqqan. Bundan tashqari, uning rahbarligida „Toʻyinmagan poliesterlar olish usuli" patenti olinib, 2011-yilda „Eng yaxshi ixtiro uchun" nominatsiyasi boʻyicha III-darajali diplom bilan taqdirlangan. 1992-1995-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasi „Kimyo va oziq-ovqat texnologiyasi" ekspert kengashi ilmiy kotibi, 1995-2000-yillarda kengash raisi boʻlgan. 1982-yildan — doktorlik dissertatsiyalari himoyasi boʻyicha ixtisoslashtirilgan ilmiy kengash aʼzosi, raisi boʻlgan.

2 ta darslik va 30 dan ortiq oʻquv-uslubiy qoʻllanmalar, 350 dan ortiq ilmiy maqolalar, 50 dan ortiq patentlar va mualliflik guvohnomalari muallifi. Uning ilmiy ishlari asosida yaratilgan magistrlar uchun „Furan polimerlari kimyosi va texnologiyasining oʻziga xos xususiyatlari" oʻquv qoʻllanmasi oʻquv jarayonida oʻz oʻrnini topgan.

Faol oʻqituvchilik faoliyatidan ketgandan soʻng, Toshkent kimyo-texnologiya instituti faxriylar kengashi raisi boʻlgan.

2020-yil 10-avgustda vafot etdi.

Havolalar
---------

* Kimyoviy muhandislik boʻyicha qoʻllanma. V. V. Belova tomonidan tahrirlangan, A. I. Xolkin Moskva, 2012 yil
* Magrupov Farhod Asadullaevich. Universum — Xalqaro ilmiy jurnal.
**Somoniylar qo‘shini** — somoniylar sulolasi boshqaruvi davrida tuzilgan muntazam yollanma qo‘shin. U muntazam xos qism va muvaqqat lashkarlarga bo‘lingan. Viloyat va tumanlardagi mahalliy hokimlarga tegishli lashkarlar ham ancha vaqtlargacha mavjud bo‘lgan.

Tarixi
------

Somoniylar davrida mulkchilikning rivojlanishi, shaharlarning o‘sishi, davlat boshqaruvining markazlashuvi bilan saroydagi ko‘p sonli xos qism (gvardiya) asosida muntazam yollanma qo‘shin tashkil etilgan. Barcha harbiy ishlarni sohib ash-shurat devoni boshqargan. Sohib ash-shuratning yordamchisi — ariz o‘zining maxsus devoni arzi orqali qo‘shin xazinasini boshqarib, yiliga to‘rt marotaba jangchilarga maosh tarqatgan, qo‘shindagi intizom, qurol-yarog‘ va oziq-ovqat ustidan nazorat qilgan. 

Xos qism bilan bir qatorda, lozim bo‘lganda yana Movarounnahr va Xurosonning ayrim mahalliy viloyat hokimlaridan ko‘p sonli lashkarlar to‘plangan. Istaxriyning xabar berishiga qaraganda, mamlakat ayrim okruglarga (kulob) ajratilgan bo‘lib, ular lashkar uchun ma’lum miqdorda jangchilar ajratishgan. Lashkarlarning harbiy qobiliyati yuqori bo‘lgan. Lashkar tashqi harbiy xavf tug‘ilganda, ichki nizolar, isyonlar paytida va ko‘chmanchilarga qarshi yurish tashkil etilayotganda to‘plangan. Lashkarlar o‘z hisoblaridan, mahalliy hokimlar hisoblaridan ta’minlangan va davlat qaramog‘ida bo‘lgan. Qurol-aslaha va oziq-ovqat bilan ta’minlash bevosita ma’lum vazifaga bog‘liq edi.

Qo‘shin tarkibida turkiy ko‘chmanchi qabilalardan tuzilgan yollanma qismlar ham bo‘lgan. Chegarani mahalliy hokimlar lashkarlari va g‘oziylar harbiy bo‘linmalari himoya qilgan. Davlat hokimiyatining asosiy tayanchini somoniylarning ko‘p sonli turkiy gvardiyasi tashkil qilgan. Zarurat tug‘ilganda somoniy amirlari viloyat va tumanlardan ko‘ngilli lashkarlardan katta qo‘shin to‘plashgan. Biroq keyinchalik somoniylar mehnatkash xalq ommasining ko‘magidan mahrum bo‘la borishlari va mulkdorlar separatik harakatlarining kuchayishi bilan mahalliy lashkarlar markaziy hokimiyatga xavf tug‘dira boshlagan. Shu sababli hokimiyat endilikda to‘liq ravishda jangovar turkiylardan olinadigan gvardiyaga tayana boshlagan.

Gvardiya bilan bir qatorda boshqa xil qo‘shin ham bor edi. Ibn Havqalning yozishicha, bu qo‘shin ozod mehnatkash dehqonlardan tashkil qilingan. Lashkarlar harbiy xizmatni o‘tash chog‘ida oziq-ovqat bilan yaxshi ta’minlangan, hukumat ularga g‘amxo‘rlik qilib turgan. Mamlakat urush xavfi ostida qolganda yoki mamlakatda urush boshlanganida shu lashkarlar hukumat ta’minotidan tashqari ma’lum darajada o‘z mablag‘lari bilan ham o‘zlarini ta’minlab turganlar. Somoniylarga yarim qaram bo‘lgan Chag‘oniyon viloyati o‘z hisobidan o‘zini ta’minlay oladigan, o‘z otlariga ega bo‘lgan 10 ming askar yetkazib bergan. Yurishlar vaqtida ko‘ngillilar qo‘shini asosan markaziy hukumat hisobidan ta’minlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Ҳасанов Ф*. Турон халқлари ҳарбий санъати*. Тошкент: Ўзбекистон миллий энциклопедияси, 2018 — 241 bet.
2. ↑  *Ўзбекистонда ҳарбий иш тарихидан (қадимги даврдан хозиргача)*. Тошкент: Шарқ, 2012 — 60 bet.
**Raxim Rajabovich Rajabov** (1937-yil, Buxoro viloyati Qorakoʻl tumani Lenin nomidagi kolxoz — 2020-yil 28-sentyabr, Toshkent, Oʻzbekiston) — Oʻzbekiston davlat arbobi, Oʻzbekiston davlat kotibi.

Tarjimai holi
-------------

1937-yilda Buxoro viloyati Qorakoʻl tumanidagi Lenin nomidagi kolxozda xizmatchi oilasida tugʻilgan.

1960-yilda Toshkentdagi O‘rta Osiyo politexnika institutini tamomlagan. Institutni tugatgach, uni „Tashselmash" zavodiga yuborishgan. Muhandis-konstruktor, texnolog, usta, tsex boshligʻi boʻlib ishlagan.

Soʻngra Paxtachilik uchun mashinasozlik davlat konstruktorlik byurosida tsex boshligʻi, Toshkent shahridagi Ittifoq Traktor va qishloq xoʻjaligi mashinasozligi vazirligining Mashinasozlik boʻyicha Davlat byurosi boshligʻi, Respublika mahalliy sanoati Davlat maxsus badiiy konstruktorlik-texnologik byurosini boshqargan.

„Oʻzbekselmash" ishlab chiqarish birlashmasi bosh muhandisi. Toshkent ekskavator zavodi direktori, „Algoritm" zavodi direktori, Toshkentdagi „Mashxlopok" davlat ishlab chiqarish birlashmasi bosh direktori. Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasi aʼzosi.

1990—1992-yillar davomida Oʻzbekiston Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi Raisining oʻrinbosari, 1992-yil may oyidan Oʻzbekiston Prezidenti huzuridagi Davlat kotibi. 1992-yil dekabr oyida Davlat kotibi lavozimi tugatilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Bosh vazirining oʻrinbosari etib tayinlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  „Скончался бывший госсекретарь Узбекистана Рахим Раджабов" (ru). *Газета.uz* (28-sentabr 2020-yil). 16-oktabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-sentabr 2020-yil.
**Vladimir Vasilyevich Demagin** (1924.15.7, Toshkent) — uchuvchi, "Xizmat koʻrsatgan sinovchi-shturman" (1967). Sinovchi-uchuvchilar maktabini tugatgan (1952). Mehnat faoliyatini Toshkentdagi V. P. Chkalov nomidagi aviatsiya zdida yigʻuvchi-parchinlovchilikdan boshlagan (1941—42). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1942—44). Harkov harbiy aviatsiya bilim yurtida (1944), Jukovskiy (Moskva viloyati) sinovchi-uchuvchilar maktabida (1952) oʻqigan. Toshkent aviatsiya zavodi (xoz. Toshkent aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi) uchishsinov stansiyasida bortradist (1945—49), sinovchi-shturman (1949—80), qidiruvqutqaruv xizmati boshligʻi (1980—84), navbatchi shturman (1984—92). Toshkent aviatsiya zdida ishlab chiqarilgan LI-2, AN-8, AN-12, AN-22, IL-12 va IL-76 (turli modi-fikatsiyalari) samolyotlarini sinashda qatnashdi, havodagi parvozi 4 mln. km dan ortiq (13000 soat). Koʻplab shturman shogirdlar tayyorlagan. "Jasorat", "Shuhrat" (1994) medallari bilan takdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Xalqaro paralimpiya qo‘mitasi**(inglizcha: *International Paralympic Committee* yoki *IPC)* paralimpiya harakatini boshqaradigan xalqaro nodavlat tashkilotdir. Qo‘mita Paralimpiya o‘yinlarini o‘tkazish to‘g‘risida qaror qabul qiladi, shuningdek, bir qator Paralimpiya sport turlari bo‘yicha sport federasiyasi hisoblanadi.

IPC qaysi sport turlari Paralimpiya o‘yinlarida ishtirok etishini, o‘yinlarni tashkil etishning umumiy xaritasini, qo‘llaniladigan standartlarni va boshqalarni belgilaydi. Ammo Paralimpiya o‘yinlarini yoritishni Olimpiya va Paralimpiya o‘yinlarini o‘tkazishga muvofiq tuzilgan bevosita Olimpiya o‘yinlari tashkiliy qo‘mitasi tomonidan amalga oshiriladi.

Tarixi
------

 IPC bosh qarorgohi
Xalqaro paralimpiya qo‘mitasi 1989-yilda tashkil etilgan. Uning ta’sischilari nogironlar sporti federasiyalari, shuningdek, turli mamlakatlardagi 42 milliy sport tashkilotlari nogironlar uchun mo‘ljallangan edi.  Ta’sischilar orasida Karlar sporti xalqaro qo‘mitasi ham bor edi, ammo u 1994-yilda XPQdan chiqdi.

Bugungi kunda 161 ta Milliy paralimpiya qo‘mitasi, 5 ta Mintaqaviy tashkilot (dunyo qismlari bo‘yicha), 10 ta Xalqaro sport federasiyalari (sport bo‘yicha) va 4 ta Xalqaro nogironlar sport tashkiloti (nogironlik turlari bo‘yicha) XPQ a’zolari sanaladi. Nogironlar uchun sport tashkilotlariga Xalqaro nogironlar aravachasi va amputasiyalar sporti federasiyasi, Xalqaro syerebral falaj sporti va dam olish assosiasiyasi, Xalqaro ko‘rlar va aqli zaif shaxslar uchun sport federasiyasi kiradi. XPQning oliy organi Bosh Assambleya va uning a’zolari bo‘lib, u har 2 yilda bir marta yig‘iladi.

Prezidentlar
------------

| Prezident | Mamlakat | Hukumat yillari |
| --- | --- | --- |
| Robert Stedvord   | KanadaKanada | 1989 - 2001 |
| Filipp Kreyven | Buyuk Britaniya bayrogʻiBuyuk Britaniya | 2001 - 2017 |
| Endryu Parsons | Braziliya bayrogʻiBraziliya | 2017 - h.v. |

Havolalar
---------

* IPC veb-sayti
**Salimov Zokirjon** (31.12.1940, Oʻsh — 5.10.2015, Toshkent) — kimyogar olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1987), Texnika fanlari doktori (1976), professor (1979). Toshkent politexnika institutini tugatgach (1962), aspirant (1964— 67), katta oʻqituvchi (1967—70), dotsent (1970—77), professor (1977—80), kafedra mudiri (1980—85). Oʻzbekiston Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vaziri oʻrinbosari (1985—87), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti (1987—90), Kimyo instituti (hozirgi — Umumiy va noorganik kimyo instituti) direktori (1990-yildan). "Kimyoviy texnologiya jarayonlari va qurilmalari" laboratoriyasi mudiri (1989—2015). Asosiy ilmiy ishlari kimyoviy texnologiyaning gidrodinamik, issiqlik va moddalar almashinuvi, katalitik jarayonlarni turli omillar taʼsirida jadallashtirish nazariyasi va amaliyotiga oid. S. rahbarligida yuqori samarali mavhum qaynash qatlamli chang ushlagichlar, pnevmotransport va separatsion qurilmalar ixtiro qilingan, tabiiy yogʻ kislotalarini rektifikatsiya yoʻli bilan ajratish va plastinkali issiqlik almashinish qurilmalari yuzasini tozalash usullari ishlab chiqilgan.

Isteʼdodli olim oʻzining qariyb 50 yillik ilmiy-pedagogik faoliyati davomida samarali mehnat qildi va yurtimizda kimyo-texnologiya sohasidagi dolzarb ilmiy masalalarni tadqiq etish, yuqori malakali kadrlar tayyorlash ishiga munosib hissa qoʻshdi. Z.Salimovning kimyoviy texnologiya jarayonlari va qurilmalari sohasining nazariy va amaliy masalalariga bagʻishlangan darslik va oʻquv qoʻllanmalari, koʻplab maqola va risolalari ilmiy jamoatchilikka yaxshi maʼlum. Ayniqsa, uning rahbarligida yaratilgan neft-gaz kondensati aralashmalarini suvsiz haydash texnologiyasi hozirgi kunda mamlakatimiz neftni qayta ishlash zavodlarida samarali qoʻllanayotganini taʼkidlash joiz.

Olimning bevosita boshchiligida oʻnlab fan doktorlari va fan nomzodlari tayyorlangan.

Manbalar
--------

* Kimyoviy texnologiyaning asosiy jarayonlari va qurilmalari [2 j.li], T. 1994, 1995; Polifunksionalnie katalizatori i gidrogenizatsionnie protsessi neftepererabotki, (v soavtorstve) T. 2000.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sut kislotali bakteriyalar** (Lactobacterium) — sut kislotali bijgʻishni paydo qiladigan grammusbat tayoqchalar va kokklar. Sut kislotali bakteriyalarb. uglevodlarni sut kislotagacha bijgitadi; spora hosil qilmaydi, sut, sut mahsulotlari, oʻsimliklar, oʻsimlik qoldiklari, odam va hayvonlar ichagida uchraydi. Gomofermentativ Sut kislotali bakteriyalarb. kandni parchalab, asosan, sut kislotasi hosil qiladi, ulardan qatiq mahsulotlari tayyorlashda, sanoat mikiyosida sut kislotasi olishda foydalaniladi. Geteroferment Sut kislotali bakteriyalarb. uglevodlarni sut kislota, sirka kislota SO2 baʼzan etanolgacha parchalaydi. Yemxashaklarni siloslash, karamni tuzlashda ishtirok etadi. Sut kislotali bakteriyalardan sunʼiy qon plazmasi tayyorlash uchun zarur boʻladigan dekstranlar olishda foydalaniladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
„La-Amistad".
**"La Amistad"** (ispancha: *La Amistad* — „Doʻstlik") — AQShda ishlab chiqarilgan, 1830-yillarda kubalik ispanga tegishli boʻlgan va Gavana va Guanaja oroli (Gonduras) oʻrtasida shakar qamishini tashishda foydalanilgan ikki ustunli shxuner.

1839-yilning yozida Amistad Afrikada qoʻlga olingan qora tanlilarni keyinchalik qullikka sotish maqsadida Gavanadan Qoʻshma Shtatlarga olib bordi. Oʻsha paytda Afrikadan qullarni olib chiqish taqiqlangan va kema egalarining harakatlari noqonuniy edi. 53 Sengbe Pye boshchiligidagi negrlar isyon koʻtarib, kemani egallab oldi va Afrikaga qaytishni talab qildi.

 1840-yilda Amistaddagi gʻalayon tasvirlangan rasm
Kema navigatori ularning ishonchiga xiyonat qilib, kemani Nyu-York yaqinidagi Long-Aylendga olib ketdi. Amistad AQSh dengiz floti qoʻliga oʻtdi va sud ijrochilari tomonidan Rod-Aylenddagi savdogarga sotildi va uning nomini „Ion" deb oʻzgartirdi. 1844-yilda Gvadelupadan fransuzlar tomonidan sotib olingan. Kemaning keyingi taqdiri nomaʼlum.

1998-2000-yillarda qurilgan Amistadning zamonaviy nusxasi Konnektikutdagi Amerika va dengiz muzeyida namoyish etilmoqda.

Qoʻzgʻolonchi qora tanlilar AQShga noqonuniy olib kirilganligi haqidagi qaror bilan yakunlangan Oliy sudda tinglovlardan soʻng Afrikaga qaytarildi. Bu qaror bekorchilik tarixidagi muhim bosqich hisoblanadi. Amistad bortidagi voqealar Stiven Spilbergning Amistad (1997) filmining mavzusi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Личность этого модого человека не установлена" (en). *World Digital Library* (1839-1840). 20-avgust 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyul 2013-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Iyunolu Folayan Osagie. *Amistad qoʻzgʻoloni*. Jorjiya universiteti matbuoti, 2000-yil.
* *Black Mutiny: The Revolt on the Schooner Amistad*.
* Pesci, David*. Amistad: The Thunder of Freedom*. Da Capo Press, 1997. ISBN 9781569247488.
* Rediker, Marcus*. The Amistad Rebellion: An Atlantic Odyssey of Slavery and Freedom*. New York: Viking, 2012.
* Zeuske, Michael. Shouner Amistad ishini qayta koʻrib chiqish: 1808/1820-yildan keyin kontrabanda va sheriklik (inglizcha) // Qullik va bekor qilish : jurnal. — 2014-yil. — jild. 35. — 156-164-betlar.

Havolalar
---------

|  |
| --- |
| **Amistad kema** haqida Vikipediyaning qardosh loyihalarida koʻproq bilib oling |
|  | Maʼno va tarjimalari Vikilugʻatda |
|  | Media fayllar Vikiomborda |
|  | Taʼlim resurslari Vikiversitetda |
|  | Xabarlar Vikiyangiliklarda |
|  | Iqtibos, maqol va matallar Vikiiqtibosda |
|  | Asarlar matnlari Vikimanbada |
|  | Kitob va darsliklar Vikikitobda |
|
|
|

* Qul savdosining tugashi Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-07-03).
* *Amistad* : Konnektikutda erkinlik izlash, Milliy bogʻ xizmati *Bizning umumiy merosimiz boʻyicha sayohat marshrutimizni kashf eting*(Inglizcha) )
* Sara Margru Kinson, *Amistad* asirining ikki dunyosi(Inglizcha) )
* *Amistad* ishi(Inglizcha) )
* *Amistad* nusxasining hozirgi egalari(Inglizcha) )
**Amiri shikor**, ov amiri — Turkiston xonliklarida saroy mansabi. Maʼlumki, ov hukmdorlar hayotida muhim oʻrin tutgan. Amiri shikor xon va sultonlar ovlarini tashkil qilib turishi lozim boʻlgan. Shikorgoh atrofidagi qishloqlarning aholisi oʻz oti, qurol-aslahasi bilan kelib, xon va sultonlarning ov qilishiga yordam berishini va undan tashqari ularni qoʻnib qolganlarida qoʻnar joy, oziq-ovqat bilan taʼmin etishni tashkil qilish Amiri shikor zimmasiga yuklangan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Amiri shikor" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hakim Jalilov** — sovet davlat va iqtisodiyot arbobi. Oʻzbekiston SSR qishloq xoʻjaligi vazirining oʻrinbosari. Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining IV, V, IX, X chaqiriqlari deputati.

Tarjimayi holi
--------------

1916-yilda tavallud topgan. 1946-yildan KPSS aʼzosi. Toshkent temir yoʻl muhandislari institutini tamomlagan. 1935-yildan boshlab iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faol. 1935—1985-yillarda zavod shogirdlik maktabida usta. Tuman mexanigi, temir yoʻl xoʻjaligi boshligʻi, Farhod GESida temir yoʻl qurilishi boshligʻi kabi lavozimlarda faoliyat yuritgan. Farg‘ona viloyat partiya qo‘mitasi kotibi. Toshkent viloyati ijroiya qoʻmitasi raisi (1957—1961), Guliston tuman kommunistik partiyasi komitetlari birinchi kotibi. Transport, mexanizatsiya va energetika boshqarmalari boshlig‘i, „*Glavsredazirsovxozstroy*" bosh boshqarmasi boshlig‘i o‘rinbosari. Oʻzbekiston SSR qishloq xoʻjaligi vazirining birinchi oʻrinbosari. O‘zbekiston SSR Oliy Sovetining IV, V, IX, X chaqiriqlari deputati.

Manbalar
--------

1. ↑  Sovet Oʻzbekistoni gazetasi 1966-yil 11-noyabrgi soni

Adabiyotlar
-----------

* Deputati Verxovnogo Soveta Uzbekskoy SSR: Desyatiy soziv. (Kratkie biogaficheskie svedeniya). — T.: Oʻzbekiston, 1981. — S. 128.



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Siyosatchi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yudxoyeno Susilo Bambang** (1949.9.9, Indoneziya, Sharqiy Yava provinsiyasidagi Pachitan sh.) — Indoneziya davlat arbobi. Armiya generali. Indoneziya Respublikasi qurolli kuchlari akademiyasini tugatgan (1973). quruqlikdagi qoʻshinlar va harbiy havo kuchlari komandirlari kursida, AQSH, Panama, Belgiya va Germaniyadagi harbiy kurslarda oʻqigan. 1976—77. 1979— 80 va 1986—88 yillarda Indoneziyaning sobiq Sharqiy Timor provinsiyasidagi harbiy harakatlarda ishtirok etgan. Yu. BMTning Bosniya va Gersegovinadagi Tinchlikparvar kuchlari huzurida bosh harbiy kuzatuvchi (1995—96). Indoneziya armiyasi hududiy shtabi boshligʻi (1998—99), Indoneziya energetika va kon sanoati vaziri (1999—2000), siyosat va xavfsiztik masalalari boʻyicha muvofiqlashtiruvchi vazir (2000— 04), 2004-2014-yillarda Indoneziya Respublikasi prezidenti.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Indoneziya Prezidentlari |
| --- |
|  |
| 
 | 
1. Sukarno
2. Suharto
3. Baharuddin Yusuf Habibiy
4. Abdurahmon Vohid
5. Megavati Sukarnoputri
6. Susilo Bambang Yudhoyono
7. Joko Widodo
 | 
 |

 |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Davlat yetakchisi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Andoza:Infobox typeface
**Amiriy** ( arabcha:  ) — doktor Xolid Xosniy tomonidan ishlab chiqilgan arab yozuvi uchun maxsus raqam.  Bu versiya 2011-yil dekabrida chiqarilgan  2019-yil 22-oktabr holatiga qarasak, u 67 000 ta veb-saytlarga joylashtirilgan va Google Fonts API tomonidan har haftasida taxminan 74,8 million marta xizmat ko‘rsatilmoqda.

Ilhom
-----

Amiriy - Buloq Press ( مطبعة بولاق tomonidan ishlab chiqilgan maxsus raqamning qayta tiklanishi. ), *al-Matoabi' al-Amiriya* ( المطابع الأميرية ) deb ham ataladi. ),  Bu 1924-yilda Al-Azhar tomonidan ko'rib chiqilganQur'onning matbaa usulida tuzilgan birinchi bosma nashrlaridan biri bo'lib hisoblanga Qohira shahrining nashrini chop etishda mashhur bo'lgan maxus usuldir  .

1905 yilda raqam va arab yozuvini raqamlashtirish muammolari haqida  Doktor Xosni shunday yozgan edi: "Bu raqamning eng yangi xususiyatlaridan biri bu yozuvni terish talablariga (va cheklovlariga) javob berish bilan birga Nasx xattotligining go'zaligini saqlab qolishdir. Osonlik bilan erishib bo'lmaydigan muammodir".

Amiri loyihasi Google Web Fonts,  TeX Users Group,  va foydalanuvchilarning hayrihohlari tomonidan qoʻllab-quvvatlaniladi

Xususiyatlari
-------------

Raqamninig o'zi to'rtta uslubga ega: oddiy, qalin, qiya, qalin qiya va Qur'on terish uchun ikkita yordamchi: Amiri Qur'on va Amiri Qur'onlardir. Bularning barchasi TrueType va OpenType ko'rinishlari mavjud.

Amiri raqami avtomatik joylashishni aniqlash va almashtirishlarni yaratish uchun OpenType xususiyatlaridan keng foydalanadi, jumladan arab harflari , oyatlarning va oyat raqamiga va bir nechta xususiyatlarni taahkil etadi, jumladan, muayyan harflar va matnlar uchun belgilar variantlari. arab raqamlari uchun raqamlar. 

Amiri raqamilari o'zi nashr etilgan va FontForge, Inkscape, Python va VIM kabi dasturiy ta'minot bilan ishlab chiqilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  Hosny, Khaled (2012). "The Amiri typeface". *TUGboat* **33**: 12. .
2. ↑  „Amiri Font Project" (ar,en). Qaraldi: 10-dekabr 2020-yil.
3. ↑  „Google Fonts: Amiri". *Google Fonts*. Qaraldi: 27-yanvar 2020-yil.
4. ↑  Nemeth, Titus*. Arabic type-making in the machine age : the influence of technology on the form of Arabic type, 1908-1993*, Leiden, 2017 — 160 bet. ISBN 978-90-04-34930-8. OCLC 993752295.
5. ↑  „Modernizing Arabic Type for a Digital Audience - Library" (en). *Google Design*. Qaraldi: 20-oktabr 2019-yil.
6. ↑  „Google Fonts". *Google Fonts*. Qaraldi: 20-oktabr 2019-yil.
7. ↑  „CTAN: Package amiri". *ctan.org*. Qaraldi: 20-oktabr 2019-yil.
8. ↑  „Amiri Font" (ar). Qaraldi: 10-dekabr 2020-yil.
**Ismoil Hakqi Berkok** (1890-yilda tugʻilgan, Pınarboshi, Kayseriy — 1954-yil 11-may) — asli cherkes boʻlgan turk askari va tarixchisi. 1910-yilda Harbiy va Harbiy Akademiyani tamomlagan. Bolqon va Birinchi jahon urushlarida qatnashgan. U Iroq va Kavkaz frontlarida edi. 1918-yil boshida u Usmonlilar ma'muriyati nomidan Shimoliy Kavkazda, ayniqsa Dog'istonda tashkiliy faoliyat olib bordi. 1918-yil 11-mayda Usmonli hukumati yordamida mustaqillikka qaror qilgan Shimoliy Kavkaz Respublikasining yordamchi vazifalarini oʻz zimmasiga oldi.

Harbiy xizmat paytida u Shtip Redif diviziyasining 13-sonli ofitseri bo'lib xizmat qilgan. Korpus shtab xodimi, 13. Korpus 36. Bo'lim va 33. 1-otliq polkining ofitseri. Harbiy ekspeditsiya shtab zobiti, 6. Armiya operatsiyalari bo'limi boshqarmasi, Islom armiyasi zobiti, Shimoliy Kavkaz korpusi va armiya shtab va qo'mondonlik boshlig'i, Urush Akademiyalari urush tarixini o'qitish, Markaziy Armiya razvedka bo'limi boshqarmasi, Janubiy front 2. Bosh shtab boshligʻi, 4. Armiya korpusi shtab boshligʻi, Talimgah Tabiye oʻqituvchisi, Harbiy maktab ad’yutantlar guruhi bosh instruktori, 26. Piyodalar polki qo'mondonligi, 7. Armiya korpusi shtab boshligʻi, Harbiy Akademiya va otliq brigada qoʻmondonligi shtab boshligʻi, urush tarixi qoʻmitasi boshligʻi, armiya boʻlimi boshligʻi, kassatsiya instansiyasi harbiy sudining a’zosi boʻlib ishlagan. 

Keyinchalik Turkiya mustaqillik urushiga qo'shildi. Harbiy akademiyada taktika fanidan dars bergan va 1946-yilda Oliy Harbiy suddan brigada generali unvoni bilan nafaqaga chiqqan. 1950-54 yillar orasida Demokratik partiyadan Kayseri deputati etib saylangan. U ikkinchi muddatga deputat etib saylanganida kasal bo'lib qoldi va 1954-yil 11-mayda o'z vazifasini boshlamasdan vafot etdi. U turk va adige tillaridan tashqari rus, fransuz, arab va fors tillarini ham bilgan. U urush, Qilich xizmatlari, Qilich kumush imtiyozi, Qilich Usmoniy va Mustaqillik medali sohibi bo'lgan va uylangan va uch farzandli edi.

Manba
-----

1. ↑  „TBMM Albümü".  tbmm.gov.tr (31 ekim 2012). 5 martda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13 haziran 2013.
Chili hududida sut emizuvchilarning 162 turi, qushlarning 558 turi , amfibiyalarning 62 turi va sudralib yuruvchilarning 122 turi ma'lum (2013). Chili o'simlik va faunaning tur xilma-xilligi bo'yicha Janubiy Amerikaning aksariyat davlatlaridan past bo'lsa-da, Chili o'simliklari va hayvonlari juda yuqori endemizmga ega (xususan, ikki pallali o'simliklarning ma'lum turlarining 55% , amfibiyalarning 78%, Sudralib yuruvchilarning 59% endemik). Hayvonot dunyosining xarakterli vakillari - lamalar ( vikunya , guanako ), janubiy pudu. puma , And va Chili mushuklari , kichik grison, chinchilla , tog 'viscacha , oltita bandli armadillo; qushlar - And kondori , Chili buzzard , rea , Chili flamingo , Magellan pingvinlari.
Hududi kattaligi tufayli iqlim shimolda tropikdan janubda mo'tadil okeanigacha o'zgarib turadi. Chili Antarktikasida iqlim subantarktika va antarktidadir .

Bundan tashqari, And tog'larida iqlim okeandan sharqqa masofa bilan o'zgaradi. Sharqqa ko'chganda, iqlim quruqroq, kontinental bo'ladi ( yozda issiqroq , qishda sovuqroq). Bundan tashqari, And tog'lariga chiqishda iqlim tog' tizimlariga xosdir.

Chili qirg'og'ida iqlim boshqa qirg'oqbo'yi hududlaridagi bir xil kenglikdagiga qaraganda sovuqroq. Bu deyarli ekvatorda joylashgan Galapagos orollarigacha bo'lgan iqlimga ta'sir qiluvchi G'arbiy shamollar oqimining bir tarmog'i bo'lgan kuchli sovuq Gumboldt oqimi bilan bog'liq. 

Chili shimolidagi Atakama cho'li , dunyodagi eng qurg'oqchil hududlardan biri bo'lib, u yerda bir necha o'n yilliklarda yomg'ir yog'adi. Biroq, El Nino yillarida Atakama gullar bilan qoplanishi mumkin. Yana janubda Valdiviya va Chiloe oroli atrofida yog'ingarchilik yiliga 2300 mm yoki undan ko'proqgacha ko'tariladi. Chiloning janubida, Punta-Arenas mintaqasida yog'ingarchilik miqdori 370-420 mm gacha tushadi.

Manbalar
--------

* .
*

Havolalar
---------

Chilining Milliy Parki