recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Detander** (frans. detendre — kucheizlantirish) — gazni sovitish uchun moʻljallangan mashina. D.da gazni sovitish jarayoni uni kengaytirish hisobiga amalga oshadi. D.ning har xil turlari bor. Ularning ichida porshenli D. va turbodetander keng tarqalgan. Porshenli D.da qisilgan gazning potensial energiyasi porshenni silindr ichida harakatlantiradigan ishga ayla-nadi, gaz kengayib soviydi. Bunday D. asosan yuqori va oʻrtacha bosimli sovitish qurilmalarida ishlatiladi. Turbodetander uzluksiz ishlaydigan kurakli mashina. Unda gaz oqimi soplo (qoʻzgʻalmas yoʻnaltiruvchi kanal)lar va rotorning aylanib turuvchi kurakli kanallar tizimi orqali oʻtadi. Shunda gazning potensial energiyasi kinetik energiyaga hamda mexanik ishga aylanadi, natijada gaz soviydi. Bunday D.lar gaz oqimining yoʻnalishi boʻyicha markazga intiluvchi, markazdan krchuvchi va oʻq boʻylab yoʻnaluvchi xillarga boʻlinadi. Soplolarda gazning kengayish darajasiga karab, faol (aktiv) va suyet (passiv), gazning kengayish pogʻonalari soniga koʻra bir va ikki pogʻonali D.ga boʻlinadi. Bir pogʻo-nali, markazga intiluvchi reaktiv D. koʻproq qoʻllaniladi. Turbodetanderlar past, oʻrta va yuqori bosimli sovitish qurilmalarida ishlatiladi. D.lar gazlarni suyultirish qurilmalari, refrijeratorlar, havoni konditsirlash (meʼyorlash) qurilmalari va boshqalarda qoʻllaniladi.

Turbodetander agregatining tavsifi
----------------------------------

Turbodetander Rossiya, AQSh kabi yirik davlatlarda ishlab chiqariladi. Turbodetander agregati berilagan gaz boʻyicha ishlab chiqarish quvvati 9,0 mln. m³/k-n yoki 3,0 mlrd. m³/yil. Detanderning valiga gaz kelib urilishi hisobiga val 1 minutda 12500 — 13000-marta aylanishi va detander quvurining qisqarib kengayishi hisobiga gazning harorati (minus) — 20 0S gacha tushadi va gaz tarkibidagi suyuq uglevodorodlar butkul ajraladi.
Past haroratli ajratish qurilmasi navbatini har bitta texnologik tarmogʻini 3 mln. m³/k-n ekanligini eʼtiborga oladigan boʻlsak, bu qurilmaga turbodetandrni bir kunlik ishlab chiqish quvvati 3 mln. m³/sutka detander oʻrnatish mumkin.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Potensial energiya** — mexanik tizim umumiy energiyasining maʼlum ulushi. U shu tizimni tashkil etgan zarralarning oʻzaro joylashishi va tashki kuch maydonidagi (masalan, gravitatsion maydon) vaziyatiga bogʻliq. Potensial energiya tushunchasi konservativ (kinetik va potensial energiyasi oʻzgarmay qoladigan) tizimlar uchun oʻrinlidir, yaʼni bunday tizimga taʼsir qilayotgan kuchlarning ishi tizimning boshlangʻich va oxirgi vaziyatiga bogʻliq.

### Mexanik sistemada

{\displaystyle E\_{p}={\frac {k(\Delta x)^{2}}{2}},}

### Yerning gravitatsiyaviy maydonida

{\displaystyle \ E\_{p}=mgh,}

### Elektrostatik maydonda

{\displaystyle \ E\_{p}=q\_{p}\varphi ({\vec {r}}).}

Yana q.
-------

* Kinetik energiya

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* Potensial energiya nima? (ingl.)

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4175491-8

 |
**Novoapostol cherkovi** - XIX asrning o‘rtalarida Angliyada vujudga kelgan protestantlik yo’nalishlaridan biri. Hozirgi vaqtda dunyoning 180 ta davlatida 50 ga yaqin jamoa, 9 millionga yaqin a’zolariga ega. Cherkov diniy ta’limotida 7 sirli marosimning uchtasi e’tirof etiladi:
- suv bilan cho‘qintirish (yoshning farqi yo‘q);
- non va vino bilan totinish;
- Muqaddas Ruh bilan insonning ichki 
olamini butunlay yangilash.
Cherkov ta’limotiga ko‘ra, Xudo ruhoniylarning duo va fotihalari sababli bandalariga o‘zining mehru muruvvatini ato qiladi. Marhumlar ruhiga bag‘ishlab biri yilda uch marotaba (mart, iyul va noyabr oylarining birinchi yakshanba kunlarida) o‘tkaziladigan diniy marosimlar ham "Novoapostol cherkovi"ning o‘ziga xos xususiyatlaridan hisoblanadi. Bu marosimlarda marhumlarning qarindoshlari va ruhoniylar ishtirok etib, xudodan ularning bu dunyoda qilgan gunohlarini avf etishini so‘rab, ibodat qiladilar. Cherkovni birinchi apostol va apostollar boshqaradilar. Oʻz navbatida ular xristianlikdagi mashhur 12 apostolning o‘rinbosarlari hisoblanadilar ("Novoapostol cherkovi" nomi shundan kelib chiqqan). Birinchi apostol, diniy qoidalarga asosan, Xudoning yerdagi vakili hisoblanadi. Cherkov xodimlari o‘z vazifalarini bepul va o‘zlarining asosiy kasblaridan tashqari bajaradilar. Har bir jamoa 150-170 kishilik katta oila kabi tashkil etiladi. Pastorlar kamida ikki oyda bir marotaba har bir uyni ziyorat qiladilar. Asosiy e’tibor bolalar va o‘smirlar tarbiyasiga, nogiron va kambag‘allarga yordam qilishga qaratiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 308. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
**Coral Hills** AQShning Maryland shtatida joylashgan shahardir. Prince Georgeʼs County okrugi tarkibiga kiradi.

Aholisi
-------

10720 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).

Geografiyasi
------------

Maydoni — 3,9km2. Shundan 3,9km2 quruqlik, 0,0km2 esa suv maydonidir.

Taʼlim
------

Coral Hills Shahzoda Jorj okrugi davlat maktablari tizimining bir qismidir.

CDP uchun zonalarga ajratilgan boshlangʻich maktablar: Bredberi Heights, Doswell Bruks, Konkord va Uilyam Xoll. CDP uchun rayonlashtirilgan oʻrta maktablar: Drew-Friman, Uilyam Xoll va Uoker Mill. Barcha rezidentlar Suitland oʻrta maktabiga ajratilgan. Uilyam Xoll avval boshlangʻich maktab boʻlgan, ammo 2009-yilda K-8 ga aylanishi rejalashtirilgan edi.

Jon Edgar Xovard boshlangʻich maktabi avval Coral Hills CDPda edi. 2009-yilda yopilishi rejalashtirilgan edi. Hozirda ushbu muassasadan Jon E. Xovard jamoat markazi sifatida foydalanilmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  .
2. ↑

  


|  |  |
| --- | --- |
| AQSh geografiyasi | *AQSh geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Tarixi olamoroyi Abbosiy** (Abbosning olamni bezovchi tarixi) — nomli tarixiy asar, muallifi XVI asr eron tarixchisi Iskandarbek munshiydir.

Tarixi
------

Iskandarbek munshiy XVI asrda yashagan Eron tarixchilaridan biri hisoblanadi. Tarixi olamoroyi Abbosiy (Abbosning olamni bezovchi tarixi) asarni yozib qoldirgan. Asarda Eronning 1588—1634-yillar orasidagi tarixi xronologik tartibda bayon qilingan. „Tarixi olamoroyi Abbosiy" asari saroyda yuritilgan kundalik daftar, rasmiy hujjatlar, bayon etilgan voqealar ishtirokchilarining ogʻzaki axboroti hamda muallifning shaxsiy kuzatuvlari bilan toʻplangan maʼlumotlar asosida yozilgan. „Tarixi olamoroyi Abbosiy" muqaddima, xotima va uch jilddan iborat. Asarning I-II jildlari 1616, uchinchi jildi esa 1628-yili yozib tamomlangan. Asarning birinchi jildida Xondamirning „Habib us-siyar", Mir Yahyo Qazviniyning „Lubb at-tavorix" („Tarixlar magʻzi") va boshqa asarlarga tayanib yozilgan. Unda asosan Safaviy hukmdorlar Ismoil I , Tahmasp I, Ismoil II va Sulton Muhammad Xudobanda kabi hukmdorlar tarixi umumiy tarzda yozilgan. Asarning II-III jildlari asl nusxa va mustaqil ahamiyatga ega. Ularda Eroning 1588—1628-yillar orasidagi ijtimoiy-siyosiy tarixi keng yoritib berilgan. Uchinchi jildi oxirida shoh Abbos I bilan zamondosh boʻlgan shayxlar, shoirlar, olimlar va xattotlar haqida qimmatli maʼlumotlar keltiriladi. Asar Oʻzbekiston tarixini oʻrganishda ham muhim ahamiyatga ega. Unda Oʻzbekistonning XVI asr oxiri XVII asrning birinchi choragidagi siyosiy ahvoli toʻgʻrisida noyob maʼlumotlar mavjud. Bundan tashqari, XVI asrning oxiri va XVII asrning birinchi choragida Eron bilan Buxoro xonligi munosabatlarini oʻrganishda muhim manbalardan biri hisoblanadi. Asardan ayrim parchalar B.Dorn (matni) va V. V. Velyaminov-Zernov tomonidan nashr etilgan. Asar ikki marotaba Tehronda 1896-yil toshbosma va 1956-yil chop etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Ahmedov B*. Oʻzbekiston tarixi manbalari (qadimgi zamon va oʻrta asrlar)*. Toshkent: Oʻqituvchi, 2001 — 352 bet.
2. ↑  Masʼul muharrir Habibullayev N.N*. Oʻzbekiston tarixi (xrestomatiya) 3-jild*. Toshkent: Fan va texnologiya, 2014 — 380 bet.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Goʻrgon (maʼnolari).

**Go'rgon Jurjon (Sher shahar)** (1930 yilgacha Astrobod) - Erondagi shahar. Aholisi 188,7 ming kishi (1997). Transport yoʻli orqali Bandar-Turkman shahri bilan bogʻlangan. Qishloq xoʻjaligi rayoni markazi (tamaki, sholi, moyli oʻsimliklar). Paxta tozalash, sholi oqlash, yogʻ-moy va tamaki korxonalari bor. Gilam toʻqiladi. G. (arab. Jurjon, antik manbalarda Girkaniya, qad. forscha Vrkana) — Erondagi qad. tarixiy viloyat. Kaspiy dengizining jan.-sharqida joylashgan. Kaspiy dengizi G. nomi bilan qadimda Girkan yoxud Jurjon dengizi deb atalgan. Oʻrta asrlarda G. markazi — Goʻrgon porti Shimoliy oʻlkalarga boruvchi ipak karvonlari uchun savdo markazi va toʻxtash yeri hisoblangan (yana qarang Jurjon).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Goʻsht-sut va oziq-ovqat nazorati stansiyasi** - daapat veteri nariya muassasasi; dehqon bozorlarida sotiladigan hayvon va usimliklar mahsulotlari (goʻsht, goʻsht mahsulotlari, baliq, sut, tuxum, don, sabzavot, poliz mahsulotlari va b.)ni veterinariya-sanitariya ekspertizasidan oʻtka-zadi. Shuningdek, stansiya xodimlari mol bozorlarida sotiladigan chorva va parrandalar sogʻligʻini ham nazorat qiladi. Chorvachilik, dehqonchilik va oziq-ovqat mahsulotlarining sifatini, bozor hududi, sotish joylari, savdo-sotiq jihozlari hamda baza, ombor, muzxonalar tozaligini tekshirib turadi. Sotishga yarokli mahsulotlarga veterinariya nazoratidan oʻtganligini bildiruvchi tamgʻa bosadi. Sifatsiz mahsulotlarni sotishga ruxsat bermaydi. St-ya aholi oʻrtasida veterinariyasanitariya masalalari boʻyicha targʻibot ishlarini olib boradi, bozorda sotishga moʻljallangan mahsulotlarda uchragan yuqumli va invazion kasalliklar (kuydirgi, sil, finnoz, trixinellyoz) toʻgʻrisida tuman bosh veterinariya vrachiga oʻz vaqtida axborot beradi.

Bunday nazorat stansiyalari 1957-yilda sogʻliqni saqlash muassasalari ixtiyorida boʻlgan goʻsht nazorati hamda sut nazorati stansiyalarining qoʻshilishi natijasida tashkil etilgan. St-yalar ishiga respublika Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi Veterinariya bosh boshqarmasi rahbarlik qiladi.

Fatxulla Ibodullayev.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Parker Brothers tomonidan nashr etilgan "Monopoliya" o'yinidan quti ("7-raqamli qora quti nashri"). Taxminan 1936-1941

Qoidalar
--------

O'yinchilar navbatma-navbat kartochkalarni tashlaydilar va o'yin maydonida tegishli miqdordagi harakatlarni amalga oshiradilar. O'yinchi bilan maydonda turib, o'yinchi uni bepul bo'lsa sotib olishi mumkin va agar u boshqa o'yinchiga tegishli bo'lsa, o'yinchi qoidalarda belgilangan narxlar ro'yxatiga muvofiq ushbu maydonga tashrif buyurish uchun narxini berib kirish kerak. Voqealar bilan maydonga tashrif buyurganida, o'yinchiga unga tushgan voqeani kuzatish buyuriladi. Misol: Bankdan qo'shimcha mablag'larni oling (Bank o'yinda sodir bo'ladigan voqealar orqali inson o'yinchilari bilan o'zaro aloqada bo'lgan boshqa o'yinchi), ularning mablag'larining bir qismini Bankka berish, boshqa sohaga o'tish, narxining bir qismini boshqa berish, keyingi harak ishtirokchilarni otlarini o'tkazib yuborish, qo'shimcha harakat va boshqalarni olish.

O'yinda aktivlar turli sohalarga tegishli (ehtimol, o'yin turiga qarab ko'chalar), bitta sanoatda ikkitadan to'rttagacha korxona (aktivlar) bo'lishi mumkin. O'yin maydonida bir xil sanoat korxonalari odatda yonma-yon joylashgan bo'lib, ular bir xil rang bilan ko'rsatilgan va ular o'xshash iqtisodiy xususiyatlarga ega (narx, olingan daromad). Xuddi shu turdagi barcha aktivlarga ega bo'lgan o'yinchi monopolistga aylanadi, bu uning daromadini oshiradi, shuning uchun o'yin strategiyasi sanoatni monopollashtirish uchun bir xil turdagi kartalarni olishdir. Turli sohalar o'z egasiga turli xil iqtisodiy foyda keltiradi, shuning uchun o'yinning turli bosqichlarida siz turli xil kartalarni to'plashingiz kerak (karta ma'lum bir aktivga egalik huquqini bildiradi) boshida eng arzon va o'yin oxirida sotib oling. yoki qimmatroqqa almashtiring. Monopoliyaga ega bo'lgan aktivlar pul evaziga yanada "yaxshilanishi" mumkin, bu esa maydonda raqib chipini urish narxini oshiradi.

O'yinchi uchun qaror qabul qilish uchun juda ko'p imkoniyatlar mavjud, shuning uchun pulning yakuniy ta'minoti va o'yinchilar soniga qarab mavjud imkoniyatlarning mohirona kombinatsiyasi g'alaba qozonish strategiyasidir.

To'rtinchi sanoat asosiy hisoblanadi (asl Monopoliyada - to'q sariq). Qamoqxona tufayli bu sanoat juda tez-tez to'xtatiladi va narxlar yaxshi muvozanatlangan: U birinchi muvaffaqiyatsiz harakat bilan juda boy bo'lmagan o'yinchini tezda quradi va vayron qiladi.

* Tönnesmann A. Monopoliya: O'yin, Shahar va Fortune / Per. u bilan. A. Boyarkina. - Sankt-Peterburg: Ivan Limbax nashriyoti, 2013. - 216 p. ill. 1500 nusxa, ISBN 978-5-89059-192-0

Manba
-----

1 

1 

1. ↑   Early Monopoly Game Box Designs
**Goʻksuv**, Goʻksur — Turkmanistonning jan.-sharqiy qismida joylashadi qad. deqqonchilik vohasi. G.da V.M.Masson boshchiligidagi Leningrad va Ashxobod arxeologik ekspeditsiyalari qazish ishlari olib borib (1955—60). Anov madaniyashita doir 10 dan ortiq qad. qishloq vayronalari (tepalari)ni oʻrgandi. Vohada eneolit davrining oʻtroq qabilalari yashagan. G.dan koʻp xonali uylarning qoldiqlari, turli xil roʻzgʻor buyumlari va mehnat qurollari topildi. Xonalar, asosan, toʻrtburchak, baʼzan esa aylana shaqlida qurilib, devorlari xom gʻishtdan ishlangan va somonli loy bilan suvalgan. Uy ichida moʻrili oʻchoqlar, sandal oʻrinlari bor. Qad. G.liklar rang-barang naqshli sopol idishlar, mis pichoqlar, oʻroQ, qadamalari, tosh paykonlar, yorgʻuchoq va oʻgʻirlar yasashga mohir boʻlgan. Xoʻjalikda ibtidoiy sugʻorishga asoslangan dehqonchilik muhim rol oʻynagan. Mozorlar gʻishtdan ishlangan maxsus oilaviy sagʻanalardan iborat. Sagʻanadagi mayyitlar gʻujanak qolda yon tomoni bilan yotqizilgan boʻlib, yoniga jimjimador naqshli xilma-xil rang-barang sopol idishlar qoʻyilgan. G.dan ayollarning koʻplab terrakota haykalchalari topilgan. G. madaniyati Dashlijin, Yalangʻoch va Goʻksuv bosqichlariga boʻlinib, ularning sanasi Anov I, II va III bosqichlariga toʻgʻri keladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Finikiy tili** — som tillarining xanaan guruxchasiga mansub va miloddan avvalgi 2—1ming yillik — milodiy 1ming yillikda Finikiyada hamda Oʻrta dengiz soqillaridagi finikiy mustamlakamanzilgohlari (Kipr, Sitsiliya, Sardiniya, Messaliya, Ispaniya, Shimoliy Afrika)da tarqalgan (keyinchalik ulik) til. Finikiy tili Finikiyaning oʻzida milodiy 2-asrda isteʼmoldan chiqqan; Shimoliy Afrikada esa soʻnggi davr Finikiy tili (yangi puna tili) arablar istilosi davri (8-asr)gacha saqlanib qolgan. Miloddan avvalgi 2ming yillik oʻrtalaridan milodiy 2-asr gacha (Finikiya) va milodiy 3—4-asrlargacha (Oʻrta dengizning garbi) boʻlgan davrga mansub yozma yodgorliklar orqali maʼlum; dialektal jihatdan shim. finikiy, jan. finikiy, kipr, puna lahjalariga boʻlinadi. Finikiy tilining morfologiyasi va leksikasi boshqa som tillariniki, xususan, ivritnikiga oʻxshash. Finikiy tili fonetikasining u mansub boʻlgan guruhchadagi boshqa tillardagidan oʻziga xos tomonlari bor. Umumsomiy 28 undoshdan, grafikasiga koʻra, 22 tasi saqlanib qolgan. Vokalizm (unlilar) sohasida ham anchagina farqlar boʻlgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. ↑  "Finikiy tili" *OʻzME*. F-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Monoplakoforalar** (Mopoplacophora) — chigʻanokli mollyuskalarning eng tuban tuzilgan sinfi. Qazilma holda Kembriydan Devongacha uchraydi. Birinchi tirik vakili neo-pilina 1952-yilda topilgan. Hozir 8 turi maʼlum. Tanasi qalpoqchaga yoki yassi spiralga oʻxshash chigʻanoq bilan qoplangan. Mantiya boʻshligʻida 1 juftdan 8 juftgacha boʻlgan muskullar joylashgan. 5—6 juft patsimon jabralari qorin tomondagi mantiya egatchalarida joylashgan. Buyraklari 6 juft. Yuragi 2 tadan qorincha va boʻlmachadan iborat. Qon aylanish sistemasi tutashmagan. Muvozanat sakdash organi bor. Ayrim jinsli, jinsiy bezlari juft. Suv tubida 200–700 m chuqurlikda uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Finikiy yozuvi** - mil. av. 2-ming yillik oʻrtalarida Finikiyada paydo boʻlgan hamda finikiyaliklar va karfagenliklar, qad. yahudiylar va moavliklar tomonidan mil. 4-asrgacha foydalanilgan konsonant harftovush yozuvi. Finikiy yozuvi ugarit yo’zuvi yoki qad. arabiy (tamud, safati, lixyoni) alifbolar bilan birga rasmli qad. xanaan boʻgʻinlikonsonant yozuvidan kelib chiqqan boʻlsa kerak. Finikiy yozuvidagi grafemalar soni (22 ta) asosiy manba yozuvdagiga (29—30 grafema) nisbatan kamaygan. Unda faqat undoshlargina ifodalangan, unlilar mutlaqo ifodalanmagan — Finikiy yozuvi sof konsonant yozuv boʻlgan. Harflar muayyan qatʼiy ketmaketlikda joylashgan, yaʼni alifboni tashkil etgan. Har bir harf belgili nomga ega boʻlgan va nomlar ayni harf bildirgan tovush bilan boshlangan. Mas, b — "bet", d — "dalet", g — "gimel" va shahrik.

Finikiy yozuvi oʻngdan chapga qarab gorizontal holatda yozilgan. Bu yozuvning paydo boʻlishi insoniyat tarixida yozuvni takomillashtirishda olgʻa qoʻyilgan qadam boʻlgan, chunki birinchi marta sof tovush yozuvining, grafemalar soni aniq boʻlgan mukammal alifboning yuzaga kelishi jamiyatda yozuvni biladigan kishilar doirasini nihoyatda kengaytirib yuborgan. Miloddan avvalgi 12-asrda toʻla shakllangan Finikiy yozuvi finikiyaliklarning Oʻrta dengiz boʻylarida barpo qilgan mustamlaka yerlarida tarqalgan. 10—9-asrlarda Finikiy yozuvidan oromiy yozuvi (undan esa yahudiy, nabotiy, arab; Old va Markaziy Osiyoning boshqa alifbolari, jumladan, bilvosita gruzin va arman; sugʻd, uygʻur va moʻgʻul yozuvlari va boshqa yozuvlar) paydo boʻlgan. 11 — 8-asrlarda esayunon, keyinroq lotin, Kirill alifbolari, brahmi yozuvi (undan Hindiston, Shim.Sh ar qiy Osiyo va Tibet yozuvlari) kelib chiqqan. Maʼlumotlarga qaraganda, hozirgi bizga maʼlum boʻlgan harftovush tizimidagi alifbolarning F qismidan koʻprogʻi Finikiy yozuvidan tarqalgan.

Finikiy yozuvida bitilgan eng qad. yodgorliklar miloddan avvalgi 12—10-asrlarga mansub boʻlib, Finikiyaning oʻzidan emas, balki uning mustamlakalari hududidan topilgan (ular koʻp emas). Finikiy yozuvidagi yodgorliklarning koʻpchiligi miloddan avvalgi 5-asr — mil. 2~3-asrlarga mansub. Undan keyingi davrda Finikiy yozuvi oromiy yozuvi tomonidan siqib chiqarilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**monosodium glyutamat** (MSG) (E-621) lazzat oshiruvchi. Qator oziq-ovqat korxonalar va restoronlarda lazzat oshiruvchi sifatida foydalaniladi. Hususan, Xitoy, Yapon va Turk oshxonalarida foydalanadi. MSG vositasida yuzaga keladigan muammolar:bosh ogʻrigi, chanqash, ich ketishi, terlash, koʻkrakda siqilish, gardanda qizish va astma bilan ogʻriganlarda astma xurujlarining kuchayishi.
MSG keltirib chiqargan muammolarga „Xitoy restorani sindromi" ham deyiladi .

shirinlashtiruvchilar
---------------------

maltodekstrin, glyukoza, glyukoza sharobi, fruktoz, dekstrozlar Turkiyada Amerikaning GM makkajoʻxorisidan tayyorlanmoqda .
Chaqaloq boʻtqalari, pechenyelar, har qanday un mahsuloti, chips, tayyor shoʻrvalar, ichimliklar, qayta ishlangan goʻsht mahsulotlari, sosiskalar va har qanday tayyor mahsulotlar, xususan, fast food va asal ishlab chiqarishda qoʻllaniladi. Diabet, gormonal va immunitet tizimlarida muvozanat buzulishiga sabab boʻladi.

1. ↑  Solih, Oydin*. Haqiqiy tibbiyot*. Istanbul: Xadija Kot, 2009.
***Geminiraptor*** (lat.) troodontidlar oilasidan (Troodontidae) yirtqich teropod dinozavrlarining monotipik jinsi, shu jumladan bitta tur — ***Geminiraptor suarezarum***. Shimoliy Amerikada 130-125,45 million yil avval Quyi boʻr davrida yashagan.

Oʻrganish tarixi
----------------

Oddiy turlar 2010-yilda Phil Senter, Jeyms Kirkland, jon Bird va Jeff Bartlett tomonidan nomlangan va tasvirlangan. Jinsning nomi lotinchada — „egizaklar", topilgan joyning kashfiyotchilariga ishora qiladi: Egizaklar Selina Suares va Marina Suares, shuningdek *raptor* — „Yertqich hayvonlar". Turlarning nomi egizak opa-singillarning ismidan olingan.

Ceum 7319 holotipi, ehtimol barremdan kelib chiqqan Sidar togʻining shakllanishidagi boʻr konlarida, yuta shtatidagi Grand County shahrida topilgan. Hozirgi kunda u Utah shtatidagi Prays shahridagi Sharqiy Utah prehistorik muzey kolleksiyasining bir qismidir. U qisman chap yuqori jagʻdan iborat. Tishlar saqlanmagan.

Taʼrif
------

 *Geminiraptorning* jagʻlari va Paravesning boshqa aʼzolari oʻrtasidagi taqqoslash
*Geminiraptor* — uzunligi 0,6-2,4 m (2-8 fut) va ogʻirligi taxminan 25 kilogramm boʻlgan kichik dinozavr. Yuqori jagʻning boʻlagi uzunligi 95 mm va balandligi 76 mm (3 dyuym).

Kladistik tahlil shuni koʻrsatdiki, yangi tur troodontidlar oilasiga tegishli. U evolyutsion daraxtda *Sinovenatorga* qaraganda balandroq turdi, ammo oilaning boshqa aʼzolari, masalan, *Bayronozavr*, *Sinornithoides*, *Sinusonasus*, shuningdek, *Troodon*, *Saurornithoides* va Zanabazardan iborat boʻlgan *toʻda* bilan aniq munosabatni aniqlab boʻlmadi.

*Geminiraptor* yura va yuqori boʻr davrining boshqa maʼlum boʻlgan troodontidlariga qaraganda sezilarli darajada kattaroqdir va shuning uchun quyi boʻr davrining tipik troodontidlari hajmining oʻsishining birinchi misollaridan biri hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Senter, P. Kirkland, J. I. Bird, J. & Bartlett, J. A. 2010. A New Troodontid Theropod Dinosaur from the Lower Cretaceous of Utah. *PLoS ONE* **5**(12): e14329.
**Gematopoetik va limfoid to'qimalarning** o'smalari qon, suyak iligi, limfa va limfa tizimiga ta'sir qiluvchi o'smalardir. Bu to'qimalarning barchasi qon aylanish tizimi va immunitet tizimi orqali chambarchas bog'langanligi sababli, biriga ta'sir qiladigan kasallik ko'pincha boshqalarga ham ta'sir qiladi, bu miyeloproliferatsiya va limfoproliferatsiyani (shuningdek, leykemiya va limfomalarni) bir-biri bilan chambarchas bog'liq va ko'pincha bir-biriga mos keladigan muammolarni keltirib chiqaradi. Qattiq o'smalarda kam uchraydigan holat bo'lsa-da, xromosoma translokatsiyasi bu kasalliklarning keng tarqalgan sababidir. Bu odatda gematologik yomon sifatlino'smalarni tashxislash va davolashda boshqacha yondashuvga olib keladi. Gematologik yomon sifatli o'smalar yomon sifatli neoplazmalar ("saraton") bo'lib, ular odatda gematologiya va/yoki onkologiya bo'yicha mutaxassislar tomonidan davolanadi. Ba'zi markazlarda "gematologiya/onkologiya" ichki kasalliklarning yagona kichik ixtisosligi bo'lsa, boshqalarida ular alohida bo'limlar deb hisoblanadilar (shuningdek, jarrohlik va radiatsiya onkologlari ham mavjud). Barcha gematologik kasalliklar yomon sifatli o'smalar bo'lmaydi ("saraton"); bu boshqa qon kasalliklari ham gematolog tomonidan davolanishi mumkin.

Davolash
--------

Davolash vaqti-vaqti bilan "hushyor kutish" (masalan, Surunkali limfoleykozda) yoki simptomatik davolashdan (masalan, MDSda qon quyish) iborat bo'lishi mumkin. Kasallikning yanada agressiv shakllari kimyoterapiya, radiatsiya terapiyasi, immunoterapiya va ba'zi hollarda suyak iligi transplantatsiyasi bilan davolashni talab qilinadi. Rituksimabdan foydalanish B-hujayralaridan kelib chiqqan gematologik yomon sifatli o'smalarni, shu jumladan follikulyar limfoma (FL) va diffuz yirik B-hujayrali limfoma (DLBCL)ni davolash uchun qo'llaniladi.

Epidemiologiya
--------------

Amerika Qo'shma Shtatlaridagi yangi saraton tashxislarining 9,5 foizini gematologik yomon sifatli o'smalar tashkil qiladi va Buyuk Britaniyada har yili 30 000 bemorga tashxis qo'yiladi.  Ushbu turkumda limfomalar leykemiyaga qaraganda tez-tez uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Vardiman, JW; Thiele, J; Arber, DA; Brunning, RD; Borowitz, MJ; Porwit, A; Harris, NL; Le Beau, MM *et al*. (30 July 2009). "The 2008 revision of the World Health Organization (WHO) classification of myeloid neoplasms and acute leukemia: rationale and important changes.". *Blood* **114** (5): 937–51. doi:10.1182/blood-2009-03-209262. PMID 19357394.
2. ↑  *World Cancer Report 2014*. World Health Organization, 2014 — Chapter 5.13 bet. ISBN 978-9283204299.
3. ↑  „The Clinical and Economic Value of Rituximab for the Treatment of Hematologic Malignancies".  Contemporary Oncology. Qaraldi: 14-sentabr 2011-yil.
4. ↑  „Facts & Statistics".  The Leukemia and Lymphoma Society. 27-may 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-noyabr 2009-yil.
5. ↑  „Facts about blood cancers".  Leukaemia & Lymphoma Research. 1-avgust 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-sentabr 2013-yil.
**Monorels yoʻl** - yoʻnaltiruvchi balkasi (monorelsi) bitta tayanchda yoki estakadada joylashadigan transport tizimi; yoʻlovchilar tushgan vagonlar va kj ortilgan vagonetkalar osma (yakka) rels boʻylab harakatlanadi. Monorels yoʻlning vagonlar monorelsning ustida va ostida harakatlanadigan xillari bor (rayem). Yoʻlovchilar Monorels yoʻl — elektr yuritma, pnevmatik yoki rezinalangan yoʻnaltiruvchi gʻildiraklar bilan taʼminlanadi. Shovqinsiz harakatlanadi. Vagonlarga 120—140 kishi sigʻadi. Tezligi 240 km/ soatgacha boradi. Yuk Monorels yoʻl — sanoat korxonalarida sanoat transport vositasi (sex ichida va sexlararo) sifatida ishlatilib, bir necha km gacha uzunlikda boʻlishi mumkin. Bunda harakat, yuklarni ortish va tushirish ishlari avtomatik boshqariladi. Vagonetkalarning yuk koʻtariluvchanligi — 0,2 — 2t (baʼzan, 5 t), tezligi — 2–4 km/soat. Nisbatan yuqori tezlikka erishish mumkinligi, harakatdagi xavfeizligi, yoʻlni qisqa yoʻl boʻyicha oʻtkazish mumkinligi, yoʻl yotqizishning joy tanlamasligi, metall kam sarf boʻlishi va energiya yuqori tejalishi, toʻla avtomatlashtirish imkoni borligi tufayli Monorels yoʻl sanoatda ishlatiladigan, shaharda, shahar atrofida qatnaydigan transportning rivojlangan turi hisoblanadi. Shaharlararo qatnovda havo yostigʻidan foydalanib harakatlanish qoʻllaniladi. Monorels yoʻl Germaniya, AQSH, Fransiya, Yaponiya, Shveysariya, Kanada, Italiya va boshqa mamlakatlarda qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ibodulla Abdullayevich Niyozmatov** (1942.17.10, Xiva tumani-2003. 20.9, Urganch) — rejissyor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1980). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1970). 1971-yildan Xorazm musiqali drama teatrida ishlaydi. N. sahnalashtirgan spektakllar chuqur psixologik talqini, dra-matik toʻqnashuvlarning oʻtkirligi, voqealar rivoji va boshqa bilan diqqatga sazovor. "Abu Rayhon Beruniy" (Uy-gʻun), "Birovning tashvishi" (Oʻ. Hoshimov), "Monserro" (E. Robles), "Ibn Sino" (A. Shalomayev), "Nurxon" (K. Yashin va T. Jalilov), "Ajdodlar qilichi" (E. Samandarov), "Layli va Majnun" (Xurshid), "Marvarid taqqan ayol", "Feruz" (K.Avaz, O. Ibrohimov) va boshqa spektakllarni sahnalashtirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ibn Xallikon Ahmad Ibn Muhammad Ibn Shamsuddin Abulabbos albar-makiy al-Arbiliy ash-Shofiʼiy** (1211.23.9, Arbil - 1282.21.10) -irokdik arab tarixchisi. Halab va Damashqda tahsil koʻrgan, Qohirada oʻqigan (1238). 1261-yil Damashqqa qozi-kalon qilib tayinlangan. Keyinchalik Qohira qozikaloni yordamchisi va "Alfaxriyya" va b. madrasalarda dars bergan. 1256—74 yillarda "Vafayot ul-aʼyon va anboʼ abnoʼ iz-zamon" ("Mashhur kishilar vafoti va zamondoshlar haqida xabarlar") nomli yirik asar yozgan. Unda mashhur olim va adiblar tarjimai holi (xususan, movarounnahrlik olimlar toʻgʻrisida), Huroson va Movarounnahrda Arab xalifaligi davrida roʻy bergan ijtimoiy-siyosiy voqealar (Muqanna voqeasi va b.), xalifalikdan ajrab chiqqan sulolalar (tohiriylar, safforiylar, somoniylar) tarixiga oid, shuningdek, Yaqin va Oʻrta Sharqning siyosiy, iqtisodiy va madaniy hayoti haqida qimmatli maʼlumotlar berilgan. Bu asar Gyottingen (1835—43), Parij (1838—42), Qohira (1892), Teqron (1867) va Istanbul (1863) da nashr etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ahmad ash-Shuxanokiy** (arabcha: أحمد الشوخناكى — Abu Bakr Ahmad ibn Xalaf ash-Shuxanokiy — Roviy.

Ahmad ash-Shuxanokiy IX asrning boshlarida Samarqandga qarashli Shuxanok qishlogʻida tugʻilgan.

Ustozlari
---------

Ahmad ash-Shuxanokiy aksar hadislarni Abdulloh ibn Abdurrahmon Dorimiy, Hamid ibn Xalaf Al-Qatton, Yaqub ibn Ismoil Al-Xafof, Hotam bin Rouh Al-Kasiy kabi muhaddislardan rivoyat qilgan.

Shogirdlari
-----------

Ahmad ash-Shuxanokiydan Muhammad ibn Ahmad, Abu Ahmad Bakr ibn Muhammad Al-Varsaniniy va Abu Al-Abbos Ahmad ibn Muhammad ibn Jaʼfar Al-Kashoniylar taʼlim olgan va hadislar rivoyat qilgan.

Vafoti
------

Ahmad ash-Shuxanokiy IX asrning oxirida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdulkarim Samʼoniy. Al-Ansob. J.3. — Bayrut. Lubnan 1998. -B. 484.

Adabiyotlar
-----------

* Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. —T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti, 2007. -B. 238.

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ibn al-Muʼtazz**, Abulabbos Abdulloh ibn Muhammad (861.1.11 - Bagʻdod - 908.19.2) - arab shoiri, tilshunos. Abbosiy xalifalardan al-Muʼtazz ibn Mutavakkilning oʻgli. I. al.-M. oʻzining lirikasi bilan arab sheʼriyatini rivojlantiradi, adabiyotga oid risolalar yozadi. U al-Muʼtazid xalifaligiga bagʻishlab masnaviy uslubida asar yozgan. "Kitob ul-adab" ("Xushfeʼllik xaqida kitob", "Fusul ut-tamosil fi taboshir is-surur" ("Shodlik tongini muqoyasa qilish darajalari") kabi asarlari arab adabiyoti tarixini oʻrganishda muhim manba hisoblanadi. "Kitob ul-badiʼ" ("Yangi uslub haqida kitob") asari Yaqin Sharqda sheʼriyat haqidagi fanga asos boʻldi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Ioni dengizi
**Ioni dengizi** - Oʻrta dengizning markaziy qismi, Bolqon va Apennin yarim orollari hamda Krit va Sitsiliya orollari oraligida. Otranto boʻgʻozi orqali Adriatika dengizi bilan, Messina boʻgʻozi orqali Tirren dengizi bilan qoʻshilgan. Yirik qoʻltiqlari: Patraikos, Korinf va Taranto. Sharqida Ioni orollari bor. Maydon 169 ming km2. Chuq. 4000 m dan ortiq (eng chuqur joyi 5121 m). Suv temperaturasi fevralda 14°, avgustda 25,5°. Shoʻrligi 38% orol Baliq (skumbriya, kizil tunets, kambala, kefal) ovlanadi. Yirik portlari: Patri, Kerkira — Gretsiyada, Taranto, Kataniya — Italiyada.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4109228-4
* LCCN: sh91005570
* NKC: ge1128354
* VIAF: 238399187
* en:WorldCat Identities: viaf-238399187

 |
**Ion asboblar** (elektron asboblar) — elektr vakuumli gaz razryadli asboblar. Ishi siyraklashtirilgan gazlar orqali elektr toki oʻtishi na-tijasida hosil boʻladigan jarayonlarga asoslanadi. I. a.ning eng sodda xili anod (qizdirilgan yoki sovuq katodli) boʻlib, uning elektrodlari inert gazlarga (geliy, neon, argon, kripton, ksenon) va simob bugʻlari bilan toʻldirilgan shisha yoki keramika ballonlar ichiga joylashtirilgan boʻladi. Asbob elektrodlariga kuchlanish berilganda qizdirilgan katoddan chiqayotgan elektronlar ballondagi gaz atomlari (molekulalari) bilan toʻqna-shib oʻz energiyalarini beradi. Kuchlanishning maʼlum qiymatida elektronlar energiyasi gaz atomlarini uygʻotishga va ionlashtirishga yetarli boʻlib qoladi. Shu paytda gaz razryadlari hosil boʻladi. Hosil boʻlgan mus-bat zaryaddi gaz ionlari muxitdagi elektronlar zaryadini qoplaydi. Shu sababli I. a. kichik ichki karshilik tufayli oʻzidan oʻn minglab amperli toklarni oʻtkazish qobiliyatiga ega boʻladi. I. a. kuchlanishni barqarorlash, elektr tokini oʻzgartirish (toʻgʻrilash), elektr energiyasini yorugʻlik energiyasiga aylantirish, elektr zan-jirlarni kommutatsiyalash (qayta ulash) va b. uchun ishlatiladi. Gazotron, ignitron, stabilitron, tiratron I. a. jumlasiga kiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ayuttxaya**, Ayutiya, (rasmiy nomi Pra-Nakxonsi-Ayuttxaya) – Tailanddagi qadimgi shahar. Menam pasttekisligining markaziy qismida. Aholisi 100 ming kishi atrofida. A. Markaziy Tailandda temir yoʻl bilan Menam daryosi kesishgan joydagi muhim savdo-transport tu-guni, sholikorlik rayonining markazi. Sholi oqlaydigan, vino va konserva zavodlari bor. Hunarmandchilik (kumush buyumlari ishlab chiqarish) taraqqiy etgan. A. 1350-yilda bunyod etilgan va birmaliklar vayron qilib tashlagunga qadar (1767) mamlakat poy-taxti boʻlgan. 19-asrda qayta bunyod etil-gan. A. tai xalqi qadimgi madaniyatining yodgorligidir. Na Praman (7 –9-asrlar), Buddasavan (14-asr), Rajapuran (15-asr), Pra Srisanpet (15 – 16-asrlar) ibodat-xonalari va saroylar bor.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Potensial oʻra** (fizikada) -fazoning chegaralangan sohasi; bu sohada zarraning potensial energiyasi sohadan tashqaridagiga nisbatan kichik boʻladi. "P.oʻ." iborasi kuch maydonidagi zarraning potensial energiyasi V ni shu zarraning fazodagi vaziyatiga (bir oʻlchovli harakatda x kordinataga bogʻliq) bogʻliqligini tasvirlaydigan grafik shaklidan kelib chiqqan (rasmga q.). Potensial oʻra tortishish kuchi maydonida hosil boʻladi. Kenglik (tortish kuchi taʼsiri namoyon boʻlgan oraliq) va chuqurlik (eng kichi.k potensial energiyaga moye keladigan oʻraning ustki chegarasidagi va pastki qismidagi zarralarning potensial energiyalari farqi). Potensial oʻraning asosiy tavsiflari hisoblanadi. Potensial oʻra ning muhim xossalaridan biri uning toʻliq energiyasi Ye oʻra chuqurligi Ko dan kichik boʻlgan zarralarning ushlab tura olish qobiliyatidir. Bunday zarralar P.oʻ. ichida bogʻlangan holatda boʻladi.

Atom elektronlarini uning yadrosi tortib turishini ifodalovchi kulon P.oʻ. muhim hodisadir. "P.oʻ." tushunchasi atom va molekulyar fizikada, shuningdek, qattiq jism va atom yadrosi fizika-sida keng qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Iordaniya** birinchi marta 1980-yilda **Olimpia o'yinlarida** qatnashgan va o'shandan beri har bir yozgi Olimpia o'yinlarida qatnashish uchun sportchilarni yuborgan. Mamlakat hech qachon Qishki Olimpia o'yinlarida ishtirok etmagan, ammo 1992-yilgi Albertvil Olimpiadasida 43 yoshli Muhammad Hadid Iordaniya uchun chang'i sportining ko'rgazmali turida qatnashgan.

Iordaniya, 2016-yilda Rio-de-Janeyroda bo'lib o'tgan Olimpiada o'yinlarida ilk rasmiy medalini qo'lga kiritdi, o'shanda Ahmad Abughaush taekvondo bo'yicha erkaklar o'rtasida 68 kg vazn toifasidagi turnirda oltin medalni qo'lga kiritgan edi. Iordaniya, Tokio-2020 Yozgi Olimpiada oʻyinlarida taekvondo boʻyicha navbatdagi muvaffaqiyati bilan ikkinchi rasmiy medallini qoʻlga kiritdi, chunki Saleh Al-Sharabaty 80 kg vazn toifasida kumush medallni qoʻlga kiritdi.

Samer Kamal va Ehson Abu-Shayxa 1988-yilda Janubiy Koreyaning Seul shahrida bo'lib o'tgan yozgi Olimpiada o'yinlarida taekvondo bo'yicha ikkita bronza medallini qo'lga kiritdilar. Ammo, u faqat ko'rgazmali sport sifatida joriy qilingan va shuning uchun, rasmiy medallar emas.

Iordaniya Milliy Olimpia Qo'mitasi 1957-yilda tashkil etilgan va 1963-yilda Xalqaro Olimpia Qo'mitasi tomonidan tan olingan.

Iordaniya, Olimpia qo'mitasiga endi shahzoda Faysal Bin Al Husayn boshchilik qiladi.

Medall jadvallari
-----------------

### Yozgi o'yinlar bo'yicha medallar

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| O'yinlar | Sportchilar | Oltin | Kumush | Bronza | Jami | Daraja |
| 1980-yil Moskva | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 | - |
| 1984-yil Los-Anjeles | 5 | 0 | 0 | 0 | 0 | - |
| 1988-yil Seul | 3 | 0 | 0 | 0 | 0 | - |
| 1992-yil Barselona | 5 | 0 | 0 | 0 | 0 | - |
| 1996-yil Atlanta | 5 | 0 | 0 | 0 | 0 | - |
| 2000-yil Sidney | 6 | 0 | 0 | 0 | 0 | - |
| 2004-yil Afina | 5 | 0 | 0 | 0 | 0 | - |
| 2008-yil Pekin | 6 | 0 | 0 | 0 | 0 | - |
| 2012-yil London | 9 | 0 | 0 | 0 | 0 | - |
| 2016-yil Rio-de-Janeyro | 8 | 1 | 0 | 0 | 1 | 54 |
| 2020-yil Tokio | 14 | 0 | 1 | 1 | 2 | 74 |
| 2024-yil Parij | *kelajakdagi voqea* |
| 2028-yil Los-Anjeles |
| 2032-yil Brisben |
| Jami | 1 | 1 | 1 | 3 | 105 |

Medall egalari ro'yxati
-----------------------

| Medal | Ism | O'yinlar | Sport | Tadbir |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Oltin | Ahmad Abu Ghaush | 2016-yil Rio-de-Janeyro |  Taekvondo | Erkaklar 68 kg |
| Kumush | Solih Al-Sharabati | 2020-yil Tokio |  Taekvondo | Erkaklar 80 kg |
| Bronza | Abdulrahmon al-Masatfa | 2020-yil Tokio |  Karate | Erkaklar 67 kg |

1. ↑  *Janofsky, Michael*. „Olympics; Construction Was Slow, So...". *The New York Times* (20-dekabr 1991-yil). Qaraldi: 10-yanvar 2016-yil. „While it would have been ideal to ski for the United States, his adoptive country, he knew that making its Olympic team would be virtually impossible. Instead, taking advantage of his dual citizenship, he petitioned the Jordan Olympic Committee, and Jordanian officials approved.".
**Potensiometr** (potensial va ... metr) — 1) magnit P. — magnit may-don kuchlanganligi, yaʼni 2 nuqta ora-sidagi potensiallar farqi (yoki magnit yurituvchi kuch) ni oʻlchash uchun moʻljallangan asbob. Bikr (qattiq) va egiluvchan (qayishqoq) xillari bor; 2) elektr zanjiridagi e. yu. k. yoki kuchlanishni oʻlchash uchun moʻljallangan elektr asbobi. Oʻzgarmas va oʻzgaruvchan tok bilan ishlaydigan, elektron avtomat xillari bor. P. tarki-biga qarshilik, galvanometr va normal element (galvani elementi) kiradi; 3) elektr zanjirining kirish qismiga kuchlanishning maʼlum qismini (qarshilikni) tekis rostlab beradigan asbob. Kuchlanish taqsimlagichi deb ham ataladi. Radiotexnika, elektrotexnika, oʻlchash texnikasi, avtomatik tizimlar va boshqalarda ishlatiladi; 4) avtomatik elektr oʻlchash kompensatori.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ion Iliyesku** (1930.3.3, Oltenitsa) — Ruminiya davlat va siyosat arbobi. Buharest politexnika institutini tugatgan. 1946—67 yil larda Ruminiya Kommunistik yoshlar ittifoqi MK, talaba kommunistlar assotsiatsiyasi ittifoqida turli lavozimlarda ishlagan. 1957 yildan Oliy milliy majlis deputati. 1967—71 yil larda Ruminiya kommunistik yoshlar ittifoqi MK birinchi kotibi va yoshlar ishlari boʻyicha vazir. 1968 yildan Ruminiya KP MK aʼzosi. 1971 yildan Ruminiya KP MK kotibi. 1974—79 yil larda uyezd partiya komitetlarida ishlagan. 1979—84 yil larda suv xoʻjaligi milliy kengashi raisi, hukumat aʼzosi. N. Chaushesku siyosatiga karshi chiqqanligi uchun 1984 yil Ruminiya KP MK tarkibidan, Oliy milliy majlis deputatligidan chiqarilgan. Ilmiy-texnika adabiyotlari nashriyoti direktori boʻlib ishlagan. 1989 yil 26 dekabr dan N. Chaushesku agʻdarilgandan keyin tuzilgan Milliy qutqarish fronti kengashi raisi, 1990 yil 13 fevral dan Muvaqqat milliy kelishuv kengashi raisi. 1990—96 yil va 2000 yil dekabr dan Ruminiya prezidenti.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Ruminiya Ruminiya Prezidentlari |
| --- |
|  |
| 
* Alexandru Ioan Cuza
* Lascăr Catargiu
* Nicolae Golescu
* Nicolae Haralambie
* Carol I
* Ferdinand I
* Michael I
* Gheorghe Buzdugan
* Constantin Sărăţeanu
* Carol II
* Michael I
* Ion Antonescu
* Constantin Ion Parhon
* Ion Niculi
* Mihail Sadoveanu
* Gheorghe Stere
* Ștefan Voitec
* Petru Groza
* Ion Gheorghe Maurer
* Mihail Sadoveanu
* Anton Moisescu
* Gheorghe Gheorghiu-Dej
* Chivu Stoica
* Ion Gheorghe Maurer
* Ștefan Voitec
* Avram Bunaciu
* Nicolae Ceaușescu
* Ion Iliescu
* Emil Constantinescu
* Ion Iliescu
* Traian Băsescu
* Nicolae Văcăroiu
* Traian Băsescu
* Crin Antonescu
* Traian Băsescu
* Klaus Iohannis
 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Davlat yetakchisi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ion almashtiruvchi smolalar** — yuqori molekulali sintetik (polimer) organik ionitlar. Ular erimaydi, elektrolit eritmalari organik erituvchilarda chegaralangan miqdorda boʻkadi, suvli va suvsiz organik erit-malarda ion almashtiradi. Ionitlarning umumiy tasnifga muvofiq, I.a.s. kation almashtiruvchi (polikislotalar), anion almashtiruvchi (poliasoslar) va amfoter yoki bipolyar (poli-amfiliotlar) turlarga boʻlinadi. Kation almashtiruvchi smolalar kuchli va kuchsiz kislotali, anion almashtiruvchi smolalar esa kuchli va kuchsiz asosli boʻladi. Smolalarda faqat bir xil ionogen guruhlar (mas, sulfoguruh) boʻlsa — monofunksional guruhlar deb, har xil ionogen guruhlar boʻlsa — polifunksional guruhlar deb ataladi.

I. a. s. ga erimaydigan polielektrolitlarayeb qarash mumkin. Polivalent (koʻp zaryadli) ion mol. katta boʻlganidan amalda qarakatlanmaydi. I. a. s. poli-merlanish, polikondensatlanish yoʻli bilan yoki ionit xossalariga ega boʻlmagan polimerii kimyoviy ishlash yoʻli bilan olinadi. I. a. s. suv tarkibidagi tuzni ketkazish, nodir elementlarni ajratib olish, organik va anorganik sintez mahsulotolarini tozalashda qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |