**Al-Baha** (arabcha: , *Al-Bāḥah*) — Saudiya Arabistonining gʻarbiy qismidagi Hijoz hududidagi shahar. Bu Al-Baha viloyatining poytaxti va Qirollikning asosiy sayyohlik joylaridan biri hisoblanadi. U yoqimli iqlimga ega va qirqdan ortiq oʻrmonlar, jumladan Ragʻdan, Al-Zaroyib va Baydan bilan oʻralgan. Al-Baha gubernatorning bosh qarorgohi, mahalliy kengashlar va hukumat idoralarining filiallari. Davlatning alohida eʼtiboriga sazovor boʻlgan Al-Baha shahri taʼlim, sayyohlik va sogʻliqni saqlash muassasalari koʻp. U Saudiya Arabistonidagi Gʻamdiy va Zahroniy qabilalarining poytaxti hisoblanadi va uning aholisining aksariyati mahalliy qabilalardandir.

Al-Baha shahri bilan tanish boʻlganlar tomonidan „kurortlar marvaridi" nomi berilgan. Nomi „Hijoz bogʻi" (arabcha: ) Makka sharifi tomonidan berilgan nom edi.

Geografiya va joylashuv
-----------------------

 Al-Baha shahri Saudiya Arabistoni qirolligining gʻarbiy qismida, Hijoz mintaqasida, Makka (uni shimoldan, gʻarbdan va janubi-gʻarbdan chegaradosh) va Asir (janubi-sharqdan chegaradosh) oʻrtasida joylashgan. Bu qirollik viloyatlarining eng kichigi (11 000 km²). U bir qator shaharlar bilan oʻralgan, shimolda Toif, sharqda Beesha va gʻarbda Qizil dengiz sohilidagi Al-Qunfuda. Ushbu sayyohlik shahri tabiiy daraxt qoplami va qishloq xoʻjaligi platolari bilan ajralib turadigan hududda joylashgan. U oltita shaharchadan iborat boʻlib, ularning eng muhimlari viloyat markazidagi Baha shahridan tashqari, Beljarshi, Al-Mandaq va Al-Mehvalardir. Viloyat 31 maʼmuriy markazdan iborat boʻlib, uning aholisi 533 001 kishini tashkil qiladi.

Viloyat oʻzining goʻzalligi bilan mashhur va oʻrmonlari, yovvoyi tabiati hududlari, vodiylari va togʻlari bilan qirollikning barcha qismlari va Fors koʻrfazi hududidan tashrif buyuruvchilarni jalb qiladi. Ushbu hududlardan baʼzilari Ragʻdan, Gʻomsan, Foyiq va Aljabal oʻrmonlari va boshqa koʻplab tarixiy va arxeologik joylardir. U 53 dan ortiq oʻrmonlarni oʻz ichiga oladi.

Al-Baha Gʻamid va Zahron qabilalarining vatani boʻlib, geografik jihatdan uchta alohida qismga boʻlingan: Sara, baland Hijoz togʻlarini oʻz ichiga olgan moʻtadil ob-havo va yillik yogʻingarchilikning koʻpligi tufayli oʻsimliklarning boy qoplamini oʻz ichiga olgan Sara, pasttekislik boʻlgan Tihoma. Hijozning gʻarbidagi qirgʻoq hududi, juda issiq va nam ob-havo va oʻrtacha juda kam yogʻingarchilik bilan tavsiflanadi va sharqiy tepaliklar dengiz sathidan 1500 dan 1900 mm, qishi salqin, yozi issiq. va siyrak oʻsimlik qoplami. Viloyatning aholisi va hududi boʻyicha eng yirik shahri Baljurashi, ikkinchisi Al-Mandaq. Tihomada ikkita yirik shahar bor: Qilva va Al-Mehva. Qabilalarning soni 18 ta boʻlib, asosiy qabilalar Gʻamid va Zahron qabilalaridan tarmoqlanadi. Viloyatda 13 oʻtroq qabila (savdo va dehqonchilik bilan shugʻullanuvchi) va 5 ta koʻchmanchi qabila mavjud.

Iqlimi
------

 Al-Bahada yumshoq ob-havo hukm suradi. Iqlim uning turli geografik xususiyatlariga katta taʼsir koʻrsatadi. Umuman olganda, Al-Bahadagi iqlim yumshoq, harorat −4°dan +25° gacha. Dengiz sathidan 2500 m yuqori, Al-Baha iqlimi yozda moʻtadil va qishda sovuq. Bu hudud moʻtadil iqlim, toza va goʻzal manzaralarni izlayotgan mehmonlarni oʻziga jalb qiladi.

Viloyatning qirgʻoq boʻyida joylashgan Tihoma hududida iqlim yozda issiq, qishda esa iliq boʻladi. Namlik 52 % dan 67 % gacha. As-Sara deb nomlanuvchi togʻli hududda yoz va qishda havo salqinroq boʻladi. Togʻli hududda yogʻingarchilik miqdori 299-501 mm. Butun mintaqa boʻylab har yili oʻrtacha 100-200 mm.

Tarixi
------

 Birinchi jahon urushidan keyin, Al-Zafir qishlogʻi (arabcha:  romiylashtirilgan) oʻsha paytda *Bilod Gʻamid* nomi bilan mashhur boʻlgan shaharning maʼmuriy markazi boʻlgan, ammo Saudiya Arabistoni hukumatining oʻrnatilishi bilan Gʻamid va Zahron 1925-yilda birlik sifatida boshqariladi va mahalliy hukumat qarorgohi Baljurashi shahriga koʻchirildi. Al-Zafirdan 15 km janubda joylashgan. Gʻamid va Zahron qabilalari Al-Bahaning tub aholisidir. Mintaqadagi qabilalar oʻzlarining kelib chiqishini qadimgi arab *Mamlakat Saba'* (ehtimol Saba qirolligi) bilan bogʻlaydilar, uning hukmronligi hozirda Suriya va Livan deb nomlanuvchi hududlarni qamrab olgan. Tarixchilar, shuningdek, Habashistonda mashhur Aksum davlatini qurganliklari haqida xabar berishadi. Shahzoda Husam bin Saud 2017-yilning 21-aprelidan buyon viloyat gubernatori lavozimida ishlab kelayotgan edi.

Tarixiy diqqatga sazovor joylar
-------------------------------

 Al-Bahadagi eski arxitektura
Al-Baha oʻzining anʼanaviy minoralari bilan ham mashhur boʻlib, ularning har biri („qaṣbah" (arabcha: قَصْبَة) deb ataladi.). „Al-Baha arxitekturasiga xos boʻlgan qasaba minoralaridir. Ularning vazifalari atrofida bahs-munozaralar mavjud — baʼzilari ular kuzatuv sifatida qurilgan, boshqalari esa qoʻriqxonalar yoki hatto don omborlari boʻlgan deb taʼkidlashadi. Balki, qishloq tepalikda joylashgan qoʻriqchi minorasining toʻgʻri joylashishi qoʻriqxona yoki don ombori uchun notoʻgʻri joy boʻlsa ham bu kombinatsiyadir".

Ayn qishlogʻi Al-Bahadan taxminan 25 km janubi-gʻarbda, Aqabat al-Baha boʻylab joylashgan va Aqbat Qiroli Fahad nomi bilan ham tanilgan. Bu maʼlum qishloq, baʼzan „marmar qishloq" deb ataladi, chunki u kichik marmar togʻda qurilgan. Yaqin atrofdagi kichik oqim tufayli palma daraxtlari bilan yam-yashil. Qishloq ahlining aytishicha, marmar qishloq quyosh botganda porlaydi. Bundan tashqari, yuqoriga va pastga tushayotganda tunnellarga kiradigan va chiqadigan tik yoʻl bor. Ayn oʻzining mevalari va u yerda hali ham oʻsadigan banan plantatsiyalari bilan mashhur edi. Qishloq taxminan 400 yillik tarixga ega boʻlib, Usmonli turklari va uning aholisi oʻrtasidagi janglarga guvoh boʻlgan. Ayn qishlogʻi (arabcha:  ʿaẙn) suv bulogʻi sharafiga qoʻyilgan nom boʻlib, yaqin atrofdagi togʻlardan bir nechta suv omborlariga doimiy ravishda oqadigan va har bir alohida hovuz oʻz nomiga egadir. Mahalliy rivoyatda vodiylardan birida tayogʻini yoʻqotib qoʻygan odam haqida hikoya qilinadi va uni olish uchun qishloqqa yetib borguniga qadar kuzatib yuradi, u yer aholisini yigʻadi va buloqni kavlagandan keyin asosini oladi.

Infratuzilma
------------

### Souq

Al-Bahadagi souq yoki anʼanaviy bozor bozor tartib va ijtimoiy urf-odatlarni saqlashda qanday ishlashini koʻrish uchun oʻrganildi. „Saudiya Arabistonining janubi-gʻarbiy qismida joylashgan Al-Baha shahridagi haftalik bozorlar nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy vazifalarni ham bajargan. Ushbu bozorlar bu funksiyalarni 19-5 yilgacha zamonaviy bozorlar egallashga kirishgunga qadafaoliyatshda davom etdi va maktablar, pochta va ommaviy axborot vositalari kabi boshqa ijtimoiy institutlar haftalik bozorlarning ijtimoiy funksiyalarini bajara boshladi. Ushbu tadqiqot Al-Bahadagi haftalik bozorlarning qabilalarni birlashtirish, bozordan jazo, oʻyin-kulgi, pochta va diniy taʼlim vositasi sifatida foydalanish kabi ijtimoiy funksiyalarini tushuntirishga harakat qilmoqa".

Transporti
----------

Al-Baha ichki aeroporti Al-Baha shahar markazidan 45 km sharqda joylashgan va 1982-yilda tashkil etilgan. „Al-Baha milliy aeroporti qirollikning barcha shaharlaridan parvozlarni qabul qiladi va Aqiq viloyati Al-Baha shahridan 45 km uzoqlikda joylashgan".

### Kasalxonalar va tibbiy yordam

Qirol Fahd kasalxonasi (arabcha: ): „Dastlab, shifoxona shifoxonalarni boshqarish va boshqarish boʻyicha xalqaro ixtisoslashgan kompaniyalardan biri tomonidan boshqarilgan, ammo 1421-yildan (2000-yil) Sogʻliqni saqlash vazirligi nazorati ostida oʻzini oʻzi boshqargan.".

Kasalxona, shuningdek, 2012-yilda taʼkidlanganidek, asosiy sogʻliqni saqlash fanlari boʻyicha oʻquv kasalxonasidir: „Qirol Fahad kasalxonasi, Al-Baha Saudiya Arabistoni Kengashi / Arab Kengashining aspirantura dasturlari uchun oʻquv markazi sifatida Saudiya Sogʻliqni saqlash mutaxassisliklari komissiyasi tomonidan allaqachon akkreditatsiya qilingan. 4 ta asosiy boʻlimlar, xususan: Pediatriya, Umumiy jarrohlik, Ichki kasalliklar va Akusherlik va ginekologiya kabilar mavjud. Ushbu dasturlar shifoxonada toʻliq akkreditatsiyadan oʻtgan va nomzodning oʻquv talablarini bajarish uchun boshqa shifoxonaga koʻchishi shart emas. Urologiya boʻlimi keyingi oʻquv yiligacha yakunlanishi mumkin boʻlgan akkreditatsiya jarayonini koʻrib chiqmoqda".

* Qudron xususiy kasalxonasi (arabcha: )
* Shahzoda Mishari Bin Saud kasalxonasi, Baljurashi (arabcha: )
* Al-Mandaq umumiy kasalxonasi (arabcha: )
* Shamix poliklinikasi (arabcha: )

### Anʼanaviy qabila qabristonlari

*Asharq al-Avsat* gazetasiga koʻra, janubiy Baha qabilasining sanoatlashmagan hududi, ayniqsa Gʻamdi va Zahron qabilalarining vatani — asrlar davomida asta-sekin yoʻq boʻlib ketayotgan qabila qabristonlari bilan mashhur. Qishloqning keksa bir aholisi qabila qabristonlari qanday paydo boʻlganini shunday tushuntirdi: "Odamlar kasalliklardan koʻp va juda tez birin-ketin oʻlishardi. Shunday qilib, qishloq aholisi bir oila aʼzolarini bir hududda koʻmish orqali qabrlarni yaqinroq qazishadi. Oila va qabila qabristonlari shunday paydo boʻldi ", dedi u. Chol davom etdi: „Agar oilada joy qolmasa, oila aʼzolari ilgari dafn etilgan eski qabrlarni ochib, ularga koʻproq odam qoʻshib qoʻyishardi. Bu jarayon xashf deb nomlanadi". Ochlik va epidemiyalar avj olgan paytda juda koʻp odamlar nobud boʻlardi va koʻplab qabilalar ogʻir ob-havo tufayli yangi qabrlar qazishda qiyinchiliklarga duch kelishdi. Keksalarning eslashicha, qadim zamonlarda qish olti oydan koʻproq choʻzilib, yomgʻir va tuman bilan birga boʻlib, harakatni qiyinlashtirgan. Ammo qabilaviy nizolar tufayli koʻp oilalar qabristonlarini qoʻriqlab, qabristonga kimlar dafn etilganiga cheklovlar qoʻygan. Al-Baha boʻylab qabristonlar turli yoʻllar bilan qurilgan. Baʼzi qabristonlar bir vaqtning oʻzida koʻp sonli jasadlarni sigʻdira oladigan er osti qabrlari yoki beton dafn kameralaridan iborat. Bunday qabrlarga odamlar koʻrishi uchun derazalar kiradi va odatda yozuvlar, chizmalar va naqshlar bilan bezatilgan. Mahalliy aholidan biri Muhammad Solih shunday dedi: „Ushbu qabrlarning koʻpchiligida eʼtiborga sazovor boʻlgan jihatlardan biri shundaki, ularning aksariyati Kaʼbaga qaratilmagan. Bu qabrlarning bir qismi islomdan oldingi davrga tegishli ekanligini bildiradi. Islomda oʻlgan odamning yuzi Kaʼba tomon boʻlishi kerak"

### Taʼlim

* Academic Affairs & Health Training, 2006-yilda tashkil etilgan
* Al-Baha universiteti, 2006-yilda tashkil etilgan
* Makkadagi Umm Al-Qura universitetiga qarashli Jamoat kolleji
* Dar Al-Faysal xalqaro maktabi

Adabiy klub
-----------

Al Baha adabiy klubi intellektual uchrashuvlar, sheʼrlar, romanlar va kitob tarqatish bilan shugʻullanadi. Unda Saudiya Arabistonining barcha mintaqalaridan kelgan ziyolilar ishtirok etadi. U 2009-yilda tashkil etilgan. 

### Mahalliy sport klublari

Shaharda toʻrtta asosiy mahalliy futbol klubi mavjud:

* Al-Hijaz futbol klubi (arabcha: ).
* Al-Ayn FK (arabcha:  rum); ilgari „Zahran" va „Al-Amid" nomi bilan tanilgan.
* Al-Baha FK (arabcha: ); ilgari „Al-Sara FK" nomi bilan tanilgan.
* As-Saravat futbol klubi (arabcha: ).

### Qirol Saud sport shahri

Stadion majmuasida sport va dam olish uchun qulayliklar, jumladan, basseynlar, futbol va basketbol maydonlari mavjud.

Madaniyat
---------

### Din

Al-Bahaning barcha Saudiya fuqarolari sunniy musulmon boʻlib, ular oʻtmishda Hijozda hukmron boʻlgan fiqh maktabi *Shofeʼiyga* amal qilganlar. Bu yerdagi eng katta masjid Qirol Fahad masjididir (arabcha: ). 

### Milliy oshxona

Shahar mahalliy dehqonchilik bilan uygʻun sogʻlom va toʻyimli anʼanaviy taomlari bilan mashhur, masalan *Dagʻabilar* (دَغَابِيْس) va *Asida* (عَصِيْدَه).

Til
---

Baʼzi arab mualliflarining taʼkidlashicha, Belad Gʻamid va Zahron (Hozir Saudiya Arabistonida Al-Baha viloyati sifatida tanilgan) shevalari klassik arab tiliga eng yaqin. Ahmad Abdul-Gʻafur Azhar (أَحْمَد عَبْدُ ٱلْغَفُوْر عَطَّار) bir maqolasida Hijoz shevasi, ayniqsa Belad Gʻamdi va Zahron tillarida aytiladigan shevani aytgan edi. Faysal Gʻoriy (فَيْصَل غوْرِي), arab adabiyotining taniqli olimi oʻzining „Qaboʻil al-Hijaz" (قَبَائِل ٱلْحِجَاز *al-Hijaz*) kitobida yozgan edi: „Bizning grammatikamiz asos boʻlgan arab Qurʼoni hech bir qabilada yoʻq. Aytishimiz mumkin boʻlgan yagona narsa, tili klassik tilga ancha yaqin boʻlgan baʼzi qabilalar mavjud. Bilod Gʻamid va Zahron qabilalari bunga yorqin misol boʻla oladi". 

### OAV

Al Bahaga toʻrtta yirik arab gazetalari, *Asharq Al Avsat*, *Al Vatan*, *Okaz* va *Al Bilad,* shuningdek, ikkita yirik ingliz gazetalari, *Saudi Gazette* va *Arab News* xizmat koʻrsatadi. *Okaz* va *Al Vatan* Al-Baha va Saudiya Arabistonining boshqa shaharlarining asosiy gazetalari hisoblanadi. Bir milliondan ortiq kitobxonlar bilan; ular asosan shaharga taalluqli masalalarga eʼtibor berishadi.

*Al Baha Today* (e-versiya gazetasi) — bu mahalliy aholi, yangi rezidentlar, kelayotgan mehmonlar, sayyohlar va rivojlanayotgan turizm biznesi sektoriga qaratilgan kundalik elektron gazeta. Jurnal shaharning diqqatga sazovor joylari va diqqatga sazovor joylari, restoranlari, savdo va koʻngilochar joylari boʻyicha qoʻllanma boʻlib xizmat qiladi. Unga *Al Baha Today* orqali kirish mumkin. Shahar hududiga xizmat koʻrsatadigan televizion stantsiyalar Saudiya TV1, Saudiya TV2, Saudi TV Sports, Al Axboriya, ART kanallari tarmogʻi va yuzlab kabel, sunʼiy yoʻldosh va boshqa maxsus televizion provayderlarni oʻz ichiga oladi.

Saudiyaning boshqa shaharlarigacha boʻlgan masofalar
----------------------------------------------------

* Al-Bahadan Jiddagacha : 409 km
* Ar-Riyodgacha : 877.9 km
* Toifga : 234.3 km
* Islomiy muqaddas Makka shahriga : 301.6 km
* Madina shahrigacha : 707.2 km
* Xobargacha : 1296.8 km
* Abhagacha : 323 km

Tabiiy boyliklar
----------------

Mintaqa qadimiy konlari bilan mashhur. Asosiy oltin qazib olish joylari Xayol al-Masnaʼ (arabcha: خَيَال ٱلْمَصْنَع) va Al-Aqiq (arabcha: ٱلْعَقِيْق) hududlari boʻlgan. Kuna qishlogʻida Janubiy Arab sivilizatsiyasiga oid yuzdan ortiq qurilish inshootlari mavjud.

Yovvoyi tabiat
--------------

Qirollik va yaqin davlatlardan tashrif buyuruvchilar bu hududni 53 dan ortiq oʻrmonlari, jumladan, Ragʻdan oʻrmonlari bilan oʻziga jalb qiladi. Shahardan atigi 5 km uzoqlikda joylashgan. Bolalar maydonchalari va boshqa qulayliklar yaratilgan. Amdan oʻrmoni — Al-Bahadan 55 km shimolda. U zaytun daraxtlari, Araʼr butalari va boshqa tabiiy oʻsimliklarga boy. Foyiq vodiysi oʻrmoni — Al Bahadan 8 km. U oʻrik, anor va uzum bogʻlari bilan qoplangan yashil vodiy bilan oʻralgan.

Shada togʻi (arabcha: جَبَل شَدَا) Maxvadagi eng baland choʻqqi hisoblanadi. Unda turli darajadagi havaskor alpinistlarni oʻziga tortadigan noyob toshli tuzilmalar mavjud. Arab leopardi Al-Baha va Abha oraligʻidagi Asir togʻlarida, yana shimoldagi Hijoz togʻlarida ham mavjud.

Festivallar
-----------

### Al Baha yozgi turizm festivali

Festival har yili yozda boʻlib oʻtadi va bir qator tadbirlar va sport tadbirlari, shuningdek, bir qator madaniy, adabiy va diniy dasturlarni oʻtkazadi. Ot sporti va Olimpiya marafonlari, shuningdek, aviashoular oʻtkaziladi. Ushbu festival davomida avtomobillar va aviachiptalar kabi sovgʻalar, kundalik oʻyinlar, naqd pul va sovgʻalar taqdim etiladi. 

### Xalqaro asal festivali

Al-Baha viloyati yuqori sifatli asal yetishtirish bilan mashhur. Al Baha fermerlari 2010-yilda uchinchi Xalqaro asal festivalini tashkil qilishdi. Festivalda 10 arab davlatida mahalliy asaldan tashqari chet el uchun ham asal ishlab chiqarildi.

Gʻarb sayohatchilari
--------------------

Saint-John Filbi (Qirol Abdulaziz tomonidan Shayx Abdulloh nomi bilan ham tanilgan) oʻzining *„Arab togʻlari"* kitobida Arabistonning Al-Baha viloyatida „orqa eshik" yoʻlida Ar-Riyoddan Jiddaga oʻtgan sayohatini hujjatlashtirgan. Keyinchalik u choʻl sayohatifa yozgan sayohatnomasi uchun Qirollik Geografiya Jamiyati asoschilarining oltin medali bilan taqdirlangan.

Galereya
--------

* 
* Fayl:الباحة — 2.jpeg
* 
* 
* Fayl:الباحة 0 — 9.jpeg
* 
* Fayl:Albaha9021 — 1.jpeg

Manbalar
--------

1. ↑  „Saba / Sa'abia / Sheba".  The History Files (). — „The kingdom of Saba is known to have existed in the region of Yemen. By 1000 BC caravan trains of camels journeyed from Oman in south-east Arabia to the Mediterranean. As the camel drivers passed through the deserts of Yemen, experts believe that many of them would have called in at Ma'rib. Dating from at least 1050 BC, and now barren and dry, Ma'rib was then a lush oasis teeming with palm trees and exotic plants. Ideally placed, it was situated on the trade routes and with a unique dam of vast proportions. It was also one of only two main sources of frankincense (the other being East Africa), so Saba had a virtual monopoly. Ma'rib's wealth accumulated to such an extent that the city became a byword for riches beyond belief throughout the Arab world. Its people, the Sabeans - a group whose name bears the same etymological root as Saba - lived in South Arabia between the tenth and sixth centuries BC. Their main temple - Mahram Bilqis, or temple of the moon god (situated about three miles (5 km) from the capital city of Ma'rib) - was so famous that it remained sacred even after the collapse of the Sabean civilisation in the sixth century BC - caused by the rerouting of the spice trail. By that point the dam, now in a poor state of repair, was finally breached. The irrigation system was lost, the people abandoned the site within a year or so, and the temple fell into disrepair and was eventually covered by sand. Saba was known by the Hebrews as Sheba *[Note that the collapse of the dam was actually in 575 C.E. as shown in the timeline in the same article in the History Files, and attested by MacCulloch (2009)].*". Qaraldi: 27-iyun 2008-yil.
2. ↑  Robert D. Burrowes*. Historical Dictionary of Yemen*. Rowman & Littlefield, 2010 — 234–319 bet. ISBN 978-0810855281.
3. ↑  Mostyn, Trevor*. Saudi Arabia- A MEED Practical Guide*, 2, London, the U.K.: Middle East Economic Digest, 1983 — 320 bet.
4. ↑  „Thee Ain Ancient Village; Bidah Valley, Saudi Arabia; Village of slate houses, built on a white marble outcrop.".  Atlas Obscura.
5. ↑  Al-Zahrani, Abdul-Razzaq H. (2001). „Social Functions of Weekly Markets in Al-Baha". *Journal of the Social Sciences*. 29-jild, № 2. Academic Publication Council - Kuwait University. ISSN 0253-1097. 2016-02-24da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2022-08-07.
6. ↑  „Al-Baha, Saudi Arabia".  Albahakfhaa.org. Qaraldi: 17-sentabr 2012-yil.
7. ↑  „King Fahad Hospital, Al-Baha, KSA".  Albahakfhaa.org. Qaraldi: 17-sentabr 2012-yil.
8. ↑  „KFH, Al-Baha Residency Training Programs".  Albahakfhaa.org. Qaraldi: 17-sentabr 2012-yil.
9. ↑  „Tradition of Family Cemeteries Disappearing From Tribal Areas". *Arab News (Dhulka'edah 16, 1433 A.H.)* (2-oktabr 2012-yil).
10. ↑  „مدينه الملك سعود بن عبد العزيز الرياضية" (arabcha).  The Ministry of Sports. Qaraldi: 11-sentabr 2020-yil.
11. ↑  „مدينة الملك سعود الرياضية صرح رياضي متكامل يخدم أبناء المنطقة" (arabcha). *Al-Riyadh* (24-iyul 2006-yil). Qaraldi: 21-sentabr 2020-yil.
12. 1 2  „Al-Baha City Profile".  The Saudi Network. Qaraldi: 2-oktabr 2012-yil.
13. ↑  „*Al Baha Today*".  albahatoday.cc.
14. ↑  Judas, J.; Paillat, P.; Khoja, A.; Boug, A. (2006). „Status of the Arabian leopard in Saudi Arabia" (PDF). *Cat News*. № Special Issue 1. 11–19-bet.
15. ↑  Spalton, J. A.; Al-Hikmani, H. M. (2006). „The Leopard in the Arabian Peninsula – Distribution and Subspecies Status" (PDF). *Cat News*. № Special Issue 1. 4–8-bet.
16. ↑  *Arabian Highlands*. Ithaca, New York: Cornell University Press, 1952 — 584–599 bet.

Havolalar
---------

* Al-Bahah viloyati boʻylab sayohat, ajoyib Arabiston: fotosuratlar va marshrutlar bilan sayohat sayti
* "Dhi Aynning marmar qishlogʻi
* Jidda shahriga sayohat boʻyicha qoʻllanma, Saudiya Arabistoni