**Valeologiya** (lotincha: *valeo* - "sog'lom bo'lish") -muqobil tibbiyot [⇨] va pedagogika yo`nalishidagi fan. Uning asosiy vazifasi inson salomatligini (ijtimoiy-iqtisodiy, tibbiy, ekologik va boshqa jihatlarni) har tomonlama o'rgananishdir. 

R.M.Baevskiy valeologiyani tibbiy kibernetika g'oyalariga asoslangan moslashish nazariyasining rivojlanishi deb hisoblagan. Xususan, u kiritgan *pre-nozologik tashxislash* valeologiyaning bir qismi ekanligini ta'kidlagan. 

E.N.Vayner nazariy tadqiqotlarida valeologiyaning maqsadi "sog'likni saqlash, modellashtirish va sog'lom turmush tarziga erishish qonuniyatlarini o'rganish" ekanligini ta'kidlagan. U valeologiyaning amaliy ahamiyati, maqsadlarini "salomatlikni saqlash va mustahkamlash uchun chora-tadbirlar ishlab chiqish va shart-sharoitlarni aniqlashda" ko'rgan  .

Ilmiy yo'nalishlarda bu atama insonning jismoniy, axloqiy va ma'naviy sog'lig'iga integral yondashuvga da'vo qiladigan "sog'liqning umumiy nazariyasi"ni ham anglatadi..

Ba'zi tibbiyot mutaxassislari valeologiyani "muqobil va marginal paramedikal retrograd harakat" deb tasniflaydilar «#Критика» boʻlimiga oʻtish.

Tarixiy eslatmalar
------------------

1980-yilda SSSRda aholini umumiy tibbiy ko'rikdan o'tkazish e'lon qilindi. Uning maqsadi barcha kasal odamlarni, ayniqsa kasallikning dastlabki shakllari bilan kasallanganlarni aniqlash va ularga profilaktik davoni ta'minlash edi. Biroq, bu vazifani amalga oshirishning iloji yo'qligi uni amalga oshirishning dastlabki bosqichlaridayoq aniqlangan edi. Chunki tibbiy ko'rik paytida aholining kamida 80-90 foizi kasal bo'lib chiqdi - bu davlat tomonidan aholini davolash uchun katta xarajatlarni talab qildi. Topilgan muammo salomatlik tushunchasini jiddiy qayta ko'rib chiqish zarurligini tushunishga sabab bo`ldi.

Rossiya Federatsiyasi Ta'lim vazirligining Pedagogik ta'limning o'quv-uslubiy birlashmasi tomonidan tasdiqlangan universitetlar uchun darslikda "valeologiya" atamasi 1980-yilda sovet olimi, tibbiyot fanlari doktori Isroil Brexman tomonidan kiritilganligi aytiladi. Bu mavzu bo'yicha kitoblari XX asrning ikkinchi yarmida nashr etilgan.

1996-yildan boshlab "Rossiya profilaktika tibbiyot instituti" har yili "Profilaktik tibbiyot va valeologiya" milliy kongresslarini o'tkaza boshladi.  [][]

1996-yildan 2018-yil o'rtalariga qadar Janubiy Federal Universiteti negizida "Valeologiya" ilmiy-amaliy jurnali nashr etildi. U 2004-2017 yillarda Oliy attestatsiya komissiyasi jurnallari ro'yxatiga kiritilgan. Jurnal yaratilgan paytdan boshlab valeologiyaning fanlar tizimi va sog'liqni saqlash tizimidagi o'rni muhokama qilinadigan maydonga aylandi.

Rossiya Sog'liqni saqlash vazirligi "shifokor-valeolog" lavozimini tasdiqladi.  Rossiya, Belarus va Ukraina ta'lim vazirliklari universitetlar va maktablarda "valeologiya" akademik fanini joriy qildilar. Bir qator xatolar (o'qitishning yagona konsepsiyasining yo'qligi, malakali valeologiya o'qituvchilari va boshqalar) pedagogik valeologiyaning rivojlanishini sekinlashtirdi.

1990-yillarning oxiri va 2000-yillarning boshlarida valeologiyaning mashhurligi oshdi. Bu valeologiya boʻyicha monografiyalar, darsliklar va boshqa adabiyotlar paydo boʻlishi bilan bog`liq.

O'sha yillarda katta hajmdagi adabiyot paydo bo'ldi. </link></link> Valeologiya bo'yicha o'quv materiallarini o'z ichiga olgan va ilmiy maqomga ega bo'lmagan tushunchalardan foydalanish: "meditatsiya ", "in va yan ", ezoterizm[[Файл:Hildegard von Bingen Liber Divinorum Operum.jpg|thumb|Миниатюра «Вселенский человек» (Universal Man) из «Liber Divinorum Operum» Хильдегарды Бингенской, 1165]] amaliyotlari, muqobil tibbiyot va psixokultlar. Shu jumladan Yangi asr harakatining turli maktablari tomonidan to'plangan materiallar, Porfiriy ta'limoti. Ivanov, Kabbalizm va Germetizm. Bu holatlar rus akademik fanining rasmiy vakillari va Rus Pravoslav Cherkovining keskin tanqidiga sabab bo'ldi.

Natijada 2001-yilda Rossiya Ta'lim Vazirligi "Valeologiya" fani va mutaxassisligini, Rossiya ta'lim muassasalarining asosiy o'quv rejasidan va oliy kasbiy ta'lim yo'nalishlari va mutaxassisliklari ro'yxatidan chiqarib tashladi. Hozirgi vaqtda Rossiyada "Valeologiya" fanini o'qitish alohida ta'lim muassasalarining vazifasi hisoblanadi.[]

Valeologiyaning faol tarafdorlaridan biri, akademik V.P.Kaznacheev edi. Garchi uning baʼzi ilmiy farazlari rasmiy Rossiya akademik fani tomonidan tanqid qilingan boʻlsada.

2008-yildan Ukraina maktablarida valeologiya fani o'qitilishi davom etilgan.

### Manbalar

1. ↑  Баевский 1997. sfn error: no target: CITEREFБаевский1997 (help)
2. ↑  Вайнер 2001. sfn error: no target: CITEREFВайнер2001 (help)
3. ↑  „Перечень ведущих периодических изданий ВАК, редакция 22.10.2010.". 2012-yil 16-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 2-fevral.
4. ↑  „Перечень рецензируемых научных изданий, в которых должны быть опубликованы основные научные результаты диссертаций на соискание учёной степени кандидата наук, на соискание учёной степени доктора наук; редакция 01.01.2018.". 2018-yil 19-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 20-yanvar.
5. 1 2  Кругляков 2009. sfn error: no target: CITEREFКругляков2009 (help)