**1642-yildagi Xuanxe daryosi** yoki **Kayfeng toshqini** 1642-yil oktyabr oyida texnogen falokat bo'lib, u asosan Kayfeng va Xuzhouga ta'sir ko'rsatdi.

Kayfeng shahri Xuanxe daryosining janubiy qirg'og'ida joylashgan bo'lib, o'z tarixi davomida kuchli suv toshqinlariga moyil bo'lgan. Ming sulolasining dastlabki davrlarida ya'ni 1375-, 1384-, 1390-, 1410- va 1416- yillarda katta toshqinlar sodir bo'lgan joy bo'lgan. 15-asrning o'rtalariga kelib, Ming mintaqadagi suv toshqinlarini nazorat qilish tizimini tiklashni yakunladi va uni bir asrdan ortiq muvaffaqiyat bilan boshqargan.

1642-yilgi suv toshqini tabiiy emas, balki shaharning Ming gubernatori tomonidan amalga oshirilgan.  Li Tsichen boshchiligidagi dehqon qo'zg'olonchilaridan shahar boshdan kechirgan olti oylik qamalni buzish uchun suv toshqinidan foydalanish umidida.

Qo'zg'olonchilarni suv bosishi uchun dambalar yorilib ketgan va natijada toshqin Kayfengni vayron qilgan. Boshqa bir ma'lumotlarga ko'ra, Li Tsichen qo'l ostidagi qo'zg'olonchilar daryodan imperator qo'shinlarini suv bosishi va yo'q qilishi uchun foydalanishni maqsad qilgan. "Keyinchalik himoyachilar va Li ham Xuanxe daryosini bir-biriga qarshi ishlatishga harakat qilishdi, - deb yozadi Kanzas universitetidan Jon V. Dardes, "himoyachilar to'g'onlarni buzib, Li qo'shinini qirib tashlashga harakat qilishdi, Li ham xuddi shunday ishlarni amalga oshiradi: shahar va qo'zg'olonchilarni yo'q qilish. Natijada Li g'alaba qozondi. 1642-yil 8-oktabrda Lining odamlari toʻgʻonlarni kesib tashlashdi va yomgʻirdan to'lib ketgan Xuanxe daryo katta urush natijasida zararlanib, Kayfengni suv bosdi.. ." Janubiy Alabama universiteti vakili Garri Miller shunday deb yozgan edi: "Ikkala tomon ham suv toshqini uchun ittifoqchi bo'lish uchun Xuanxe daryosidagi to'g'onlarni teshishga harakat qilishdi. Nihoyat, 7-oktabr kuni yomg‘irli daryo ikki joydan zaiflashgan to‘g‘onlardan o‘tib ketdi"  .

Shunday bo'lishiga qaramay, 378 000 aholidan 300 000 kishi suv toshqini, ocharchilik va vabo kabi periferik ofatlardan halok bo'ldi. Agar tabiiy ofat sifatida qaralsa, bu tarixdagi eng halokatli toshqinlardan biri bo'ladi. 

Ushbu falokatdan so'ng, shahar 1662 yilgacha Qing sulolasidagi Kangxi imperatori hukmronligiga qayta qurilgunga qadar qolib ketdi. Keyinchalik ushbu shaharda amalga oshirilgan arxeologik tadqiqotlar 1642-yilgi suv toshqini va 1662-yildagi keyingi ishg'ol haqida dalillar keltirdi U ahamiyati pasaygan qishloq suvi bo'yida qolgan shahar bo'lib qoldi va yana bir qancha kamroq halokatli toshqinlarni boshdan kechirdi.

Shuningdek, to'fon, Xitoyning yahudiy aholi punktining "oltin davri" ni ham tugatishga sabab bo'ldi va bu taxminan 1300-1642 yillarda bo'lib o'tdi. Xitoyning taxminan 5000 kishidan iborat kichik yahudiy aholisi, Kayfengda joylashgan edi. Qolaversa, toshqin sinagogani va jamiyatdagi almashtirib bo'lmaydigan Tavrotning ko'p qismini vayron qildi.

Yana qarang
-----------

* Xuzjou tarixidagi toshqinlar
* 1938-yil Xuanxe daryosi toshqini, xuddi shunday ekologik urush taktikasi

Manbaalar
---------

1. ↑  Tsai, Shih-Shan Henry. *SUNY Series in Chinese Local Studies*: *The Eunuchs in the Ming Dynasty*. SUNY Press, 1996. ISBN 0791426874, 9780791426876. Accessed 16 Oct 2012.
2. ↑  Lorge, Peter A. *War, Politics and Society in Early Modern China, 900-1795,* p. 147. Routledge, 2005. ISBN 9780415316910.
3. ↑  John W. Dardess, *Ming China, 1368-1644: A Concise History of a Resilient Empire* (Rowman & Littlefield, 2012) p. 132
4. ↑  Harry Miller, *State Versus Gentry in Late Ming Dynasty China, 1572-1644* (Palgrave Macmillan, 2009) p. 155
5. 1 2  Xu Xin. *The Jews of Kaifeng, China: History, Culture, and Religion*, p. 47. Ktav Publishing Inc, 2003. ISBN 978-0-88125-791-5.
6. ↑  Storozum, Michael J. et al.*Geoarchaeological evidence of the AD 1642 Yellow River flood that destroyed Kaifeng, a former capital of dynastic China,*  Scientific Reports, 2020.