recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kulitsidoz** (lotincha: *Culicidosis*, sinonimi: *chivin allergiyasi*) - chivin chaqishi natijasida yuzaga keladigan allergik reaktsiya.

Etiologiyasi
------------

*Culicidae* chivinlari (*Diptera* turkumi) gematofag ektoparazitlari bo'lib, odatda tunda hujum qiladi va midgeslarning bir qismi hisoblanadi. Qon so'ruvchi chivinlar bezgak (*Anopheles* urug‘i) va bezgak bo'lmagan ( *Aedes*, *Culex*, *Mansonia*, *Culiseta* va boshqalar) chivinlarga bo'linadi.

Klinik ko'rinishlari
--------------------

Chivin chaqishi shish, toshma bilan birga namoyon bo'ladi, og'ir holatlarda yuqori harorat, isitma, kuchli bosh og'rig'i va bo'g'ilish xurujlari ham kuzatilishi mumkin. Chivinlarning tupurigida faol allergik reaktsiyani rag'batlantiradigan allergenlarning mavjudligi aniqlangan. Chivin chaqishi uchun yuqori sezuvchanligi bo'lgan odamlarda, odatda, tishlash joyidagi terida shish, qizarish, papulyar yoki qabariq toshma shaklida mahalliy allergik reaktsiya paydo bo'ladi. Ko'p tishlash bilan intoksikatsiya belgilari, isitma va bosh og'rig'i paydo bo'lishi ham mumkin. Tishlash reaktsiyasi zaharli bo'lishi mumkin, bu bir vaqtning o'zida bir necha o'nlab hasharotlar tishlaganida yuzaga keladi, bu umumiy holsizlik, bosh og'rig'i, ko'ngil aynishi va qayt qilish belgilari bilan namoyon bo'ladi. Tishlash joyini chizish ikkilamchi infektsiyaga olib kelishi mumkin.

Chivin orqali yuqadigan infektsiyalar
-------------------------------------

Chivinlar arbovirus infektsiyalari, filariaz va tulyaremiyaning tashuvchisi bo'lishi xizmat qiladi. Birgina chivinlar odamlar uchun patogen bo'lgan 50 dan ortiq turdagi viruslarni tashib yuradi.

Davolash
--------

1) Siz maxsus preparatlardan foydalanishingiz kerak:

•"Psilo-balzam"

•"Fenistil-gel"

• "Qutqaruvchi" kremi

• "Star" loson yoki balzam

•Kalendulaning spirtli damlamasi

2) Bundan tashqari, hasharotlar chaqishi natijasida terining qichishish xususiyati uchun ko'plab xalq retseptlari mavjud. Ular orqali chivin chaqgan joyni davolash mumkin

• yorqin yashil,

• o'tlar (romashka, karahindiba, shuvoq, ip) infuziyalari va qaynatmalari.

Bundan tashqari, kulitsidoz belgilari yaxshi boshqariladi

•Pishiriq sodasi,

•propolis,

•borik spirti,

Davolash: teridagi qichishishni ammiak(NH3) yoki soda eritmasi bilan namlash orqali qoldirish mumkin: bir stakan suv uchun 1/2 choy qoshiq ammiak yoki soda eritmasini solib tayyorlash lozim bo'ladi. Ba'zi hollarda, chaqish joyi darhol tuz, sho'r deodorant yoki tuz eritmasi bilan yog'langan bo'lsa, qichishish o'tib ketadi. Agar kerak bo'lsa, siz maxsus immunoterapiya kursidan o'tishingiz mumkin, bu esa tananing hasharotlar tupurigiga va ularning metabolitlariga sezgirligini kamaytirishi mumkin.

Yana qarang
-----------

* Hasharotlarga allergiya
* Qon so'ruvchi chivinlar
* Tropik chivinli virusli isitma
* Hasharotlarning chaqishi va chaqishi
* Entomozlar

Manbalar
--------

1. ↑  „Комары". 2011-yil 3-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 8-sentyabr.
**Al-Muradiyya masjidi** (arabcha: ), **Murod Posho masjidi** (arabcha: ) nomi bilan ham tanilgan. Iroqning Bagʻdod shahrdagi al-Rusufa tumanida joylashgan tarixiy masjiddir. U al-Maydan maydonida Mudofaa vazirligi va al-Ahmadiya masjidi hamda Oʻzbek masjidi oʻrtasidagi eski qal’a roʻparasida joylashgan. Masjid qurilishi ilk Usmonlilar davriga borib taqaladi. Baʼzilar masjid minorasini Bagʻdoddagi eng goʻzal minora deb hisoblashadi.

Tarixi
------

Masjidning qurilishi 1566-yilda oʻsha paytda Bagʻdod hokimi boʻlgan Usmonli imperiyasining vakili Murod Posho tomonidan boshlangan. 1570-yilda qurib bitkazilgan va Murod Posho sharafiga „al-Muradiyya" nomini olgan. Uning ochilish kuni munosabati bilan bayram tantanasi boʻlib oʻtgan. 1686-yilda gubernator Ahmad posho Albu Shanaq masjidga biriktirilgan xonani taʼmirlab, masjid xizmatlari uchun suv quvuri faoliyatini yoʻlga qoʻyadi. U oxirgi marta 1903-yilda taʼmirlangan va hozirgacha saqlanib qolgan. Masjid oʻzining meʼmorchiligi va bezaklari bilan Bagʻdod ahlining faxriga sabab boʻlgan.

Hozirda masjid madaniy meros obyekti hisoblanadi va Bagʻdoddagi aksariyat diniy binolar qarovsiz qolgan bir paytda 2009-yilda taʼmirlangan.

Tavsifi
-------

 Al-Muradiyya masjidi (oʻngda) 1932-yil.
Masjid asosan gʻisht va gipsdan qurilgan boʻlib, uning oʻlchami 1125 metrni tashkil qiladi. Uning ibodatxonasi toʻrtburchaklar shaklda boʻlib, devorlari qalin, mehrobining kattaligi 10 metrni tashkil qiladi. Bino uchli arklar bilan bir-biriga bogʻlangan toʻrtta silindrsimon marmar ustunlarga tayangan yettita gumbazdan tarkib topgan. Ushbu gumbazlarning eng kattasi markaziy gumbaz boʻlib, u inshoot tepasida joylashgan, yarim sharsimon va sayqallangan koʻrinishga ega. Gumbazning ichki qismi uning aylanasi boʻylab yozilgan Qur’on oyatlari bilan bezatilgan, gumbazning tashqi tomoni esa koʻk va yashil fayans bilan ziynatlangan. Qolgan oltita gumbaz hajmi jihatidan kichikroq. Masjid gumbazi odatda „Xitoy gumbazi" deb nomlanadi, chunki uning cheti Xitoy meʼmorchiligining tishli chekkalariga oʻxshash shaklda tishli qilib yasalgan. Yozgi nomozxonaning shimoli-gʻarbiy burchagida joylashgan minora ham chiroyli bezatilgan. Ichkarida muqarnas qatori ustida joylashgan havzaga olib boradigan aylanma zinapoya mavjud. Masjid minorasi anʼanaviy Bagʻdodiy minora boʻlib, Usmoniylar taʼsirisiz Abbosiylar uslubida qurilgan.

Yana qarang
-----------

* Islom portali

* Iroqda islom
* Iroqdagi masjidlar roʻyxati
* Bagʻdoddagi masjidlar roʻyxati

Manbalar
--------

1. 1 2  „الگاردينيا - مجلة ثقافية عامة - بغداد الرشيد مدينة الجوامع والمساجد / الحلقة الأولى". *www.algardenia.com*. Qaraldi: 2023-yil 27-avgust.
2. ↑  „تحميل كتاب تاريخ مساجد بغداد وآثارها ل محمود شكري الألوسي pdf" (ar). *كتاب بديا*. Qaraldi: 2023-yil 27-avgust.
3. 1 2 3 4  فرنسيس, بشير يوسف*. موسوعة المدن والمواقع في العراق - الجزء الأول* (ar). E-Kutub Ltd. ISBN 978-1-78058-262-7.
4. 1 2 3  „جامع المرادية في بغداد - موقع قسم الشؤون الدينية - العتبة العلوية المقدسة". *tableegh.imamali.net*. Qaraldi: 2023-yil 27-avgust.
5. ↑  „مساجد وكنائس بغداد تستجدي مآذنها وأجراسها الأولى" (ar). *اندبندنت عربية* (2023-yil 20-may). Qaraldi: 2023-yil 27-avgust.
**Fleyta** (nem. Flote) — puflama musiqa cholgʻu asbobi. Obnus va boshqa daraxt yogʻochi (dastlab yogʻochdan, hozirda — asosan metall) dan yasaladi. Boshcha (puflanadigan ogʻzi va tiqini bilan) hamda 2 asosiy boʻgʻindan (chalgʻich teshiklari bn) iborat. 1830-yillarda nemis sozandasi, soz ustasi va kompozitor T. Byom tomonidan takomillashtirilgan zamonaviy fleyta klapanli mexanizm bilan jihozlangan. Xromatik tovushkatorga ega. Diapazoni (3 oktavadan oshiq — h yoki s1 — s4 yoki ye4) va ijro imkoniyatlari kengligi tufayli hozirda simfonik va puflama sozlar orkestrlari, turli ansambllar tarkibida hamda yakkanavoz soz sifatida keng qoʻllaniladi. Oʻzbekiston davlat konservatoriyasida, musikiy kollej va litseylarda fleyta sinflari mavjud. Ijrochi va hstozlardan H.Isoqov, R. Yunusov, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artistlar A. Malkeyev, A. Karagadayev, A. Sayfullayev va boshqa mashhur.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sulton Abdulsamad masjidi** (malaycha: *Masjid Sultan Abdul Samad (Masjid KLIA)* yoki **KLIA masjidi** – Malayziyaning Selangor shtati Sepang tumanidagi Kuala-Lumpur xalqaro aeroporti (KLIA) yaqinida joylashgan masjid. Bino dastlab KLIA masjidi nomi bilan tanilgan va rasman selangorlik Almarhum Sulton Sir Abdulsamad nomi bilan atalgan. Shuningdek, bino KLIAga tahrif buyurgan va u yerdan ketayotgan sayyohlar uchun xalqaro masjid vazifasini ham bajargan. Masjid Salak Tinggi va KLIA shahar markazidagi musulmonlar uchun jamoat masjidi hisoblanadi.

Mövenpick Hotel & Convention Centre KLIA va Sulton Abdulsamad masjidining koʻrinishi, 2022-yil, aprel

Tarixi
------

Masjid KLIA operatori Malaysia Airports Holdings Berhad kompaniyasi tomonidan qurilgan. 1998-yil 27-iyunda KLIA ochilgandan keyin, 1997-yilda masjidning qurilish ishlari boshlanib, 1999-yilda yakunlangan. Inshoot 2000-yilning 12-avgustida oʻsha paytdagi Selangor sultoni Tengku Idrisshoh (hozirgi Sulton Sharafuddin Idrisshoh) tomonidan rasman ochib berilgan.

Arxitekturasi
-------------

Sulton Abdulsamad masjidi Yaqin Sharq va mahalliy malay meʼmorchilik uslublarining uygʻunlashuvidan iborat.

Manbalar
--------

1. ↑  „MASJID SULTAN ABDUL SAMAD KLIA".
2. ↑  „Masjid Sultan Abdul Samad".
**Saolibiy**, Abu Mansur Abdulmalik ibn Muhammad ibn Ismoil asSaolibiy (961 — Nishopur — 1038) — yozuvchi, adabiyotshunos, tilshunos va tarixchi olim. Arabiston, Iroq, Ispaniya, Xuroson va Movarounnahr boʻylab sayohat qilgan. 992 yilda Buxoroga, soʻng Xorazmga kelgan. Xorazmshox Abul Abbos Maʼmun (hukmronlik davri: 1009— 1017) saroyida xizmat qilgan, unga atab asarlar yozgan. S.ning „Yatimat uddahr fi mahosin axl alasr" („Asr axlining fozillari haqida zamonasining durdonasi") tazkirasi mashhur boʻlib, u oʻsha davr Movarounnahr, Xorazm, Xuroson va arab adabiyoti haqidagi noyob manbadir. Asarning ilk nusxasi 994— 1000-yillarda yozilgan boʻlib, muallif 1011 — 17 yillarda uni qayta ishlab toʻldirgan va xorazmshoh Abul Abbos Maʼmunga taqdim etgan. Tazkira muqaddima va 4 qism (40 bob)dan iborat boʻlib, unda 10-asr hamda 11-asr boshlarida arab tilida ijod qilgan movarounnahrlik va bir qancha xurosonlik shoirlar hayoti hamda ijodi yoritilgan. „Tatimmat alYatima" („Yagona durdonaga qoʻshimcha", 1032—38) asarida esa „Yatimat uddaxr" ga kirmay qolgan yoki keyinchalik tanilgan yana 209 shoir (ulardan 104 nafari Movarounnahr va Xurosondan) haqida maʼlumot berilgan.

Saolibiyning „Kitob latoif almaorif" („Ajoyib maʼlumotlar haqida kitob") asari buvayhiylar sulolasi vaziri asSohib (995 y. v.e.)ga bagʻishlangan. Saolibiy islomgacha va islom davrida oʻtgan koʻplab shoirlar, mashhur kishilar, xalifalar, lashkarboshilar va ularning taxalluslari, toʻgʻrisida nodir maʼlumotlar keltirgan. Asarda muhim tarixiyetnografik maʼlumotlar, Saolibiy va unga zamondosh arabiynavis shoirlarning sheʼrlaridan parchalar mavjud.

„Fypap axbor muluk alfurs va siyarihim" („Eron podshoxlari haqidagi xabar va hikoyalar sarasi") nomli tarixiy asar, „Shohnoma" va bir sheʼriy devon ham yaratgan. „AtTamassul valmuxozarat" va „Mubhij" asarlarini Qobus ibn Vushmgir (hukmronlik davri: 978—1012) ga bagʻishlagan. S.ning koʻplab asarlari Ismatulla Abdullayev tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Manbalar
--------

* Yatimat uddahr [4j.], T. 1976; Tatimmat alYatima („Yatimat uddahr" 4qismining qoʻshimchasi), T. 1990; Kitob latoif almaorif, T. 1987; Ajoyib maʼlumotlar, T. 1995.

Adabiyot
--------

* Abdullayev I. Abu Mansur asSaolibiy, T. 1972.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Al-Shavi masjidi** (arabcha: ) yoki **al-Xatib masjidi** (arabcha: ) nomi bilan ham tanilgan – Bagʻdoddagi masjid, Karx tumanida, Jumhuriya koʻprigi va Dajla daryosi boʻyida joylashgan. U Bagʻdodning mashhur madaniy meros obyektlaridan biri hisoblanadi, arxitekturasi, jumladan, iroqlik usta xattot Hoshem Muhammad al-Bagʻdodiyning ijodiy namunalari bilan ajralib turadi. U „Ahmed Mazhar ash-Shavi" nomli hoji tomonidan qurilgan va masjid nomi uning ismi bilan atalgan, hamda 1960-yilda vafot etganidan keyin masjid ichiga dafn etilgan. Masjid 1957-yilda qirol Faysal II ishtirokida va Bagʻdodning koʻplab taniqli kishilari, jumladan, ulamolari yigʻilish vaqtida ochilgan va ochilish marosimi oʻsha paytda Bagʻdod televideniyasi orqali namoyish etilgan. Masjid hozirda Sunniy Vaqf idorasi raisligi tomonidan boshqariladi va uni taʼmirlash ishlariga eʼtibor qaratilmay qoʻyilgan.

Masjid imomlari orasida Iroqning taniqli huquqshunosi Shayx Hoshem Jamil ham boʻlgan, u ikki yil davomida bu yerda ishlagan va masjidda notiqlik bilan shugʻullangan, vaʼzgoʻy etib tayinlangan.

Tavsifi
-------

Asosiy eshik koʻchaning janubi-gʻarbiy tomonida joylashgan boʻlib, u yerda gumbazlar darvoza ustida joylashgan. Ahzob surasi gumbaz atrofida xattot Hoshem Muhammad al-Bagʻdodiy tomonidan kufiy yozuvida yozilgan. Ichkarida masjid ziyoratgohining Kapellasi shakli jihatidan sakkiz qirrali boʻlib, oʻlchami kichikina. Masjidning uzunligi katta boʻlganligi uchun ham hovli juda katta.

 Masjid 1957-yilda tashkil etilgan
Gumbazning ustiga xattot al-Bagʻdodiy tomonidan yozilgan Qur’on oyatlari bilan bir qatorda quyidagi bitiklar ham yozilgan:

> *Ushbu masjid Mazhar Bey ibn Ahmad Bey as-Sodiq ash-Shavi tomonidan, Alloh taologa yaqin boʻlish va Uning rizoligini izlash maqsadida meʼmor Ibrohim Solih al-Obaydiy rahbarligi ostida barpo etilgan va hijriy 1372-yilida qurib bitkazilgan*. 
> 
> 

Shuningdek, masjidda imom va muazzin uchun xonalari va eshik yonida, ichkarida quruvchilarning qabri joylashgan xona mavjud.

Yana qarang
-----------

* Islom portali

* Iroqda islom
* Iroqdagi masjidlar roʻyxati
* Bagʻdoddagi masjidlar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  Ahmed Al-Shawy Mosque
2. ↑  "The requested page does not exist". Archived from the original on 09-25-2022. View it on 10-16-2022
3. ↑  The genius of Arabic calligraphy Hashem Muhammad al-Baghdadi, 2014
4. ↑  „هاشم جميل". *areq.net*. Qaraldi: 2023-yil 30-may.
5. 1 2 3  جامع الشاوي
**Leonardo di ser Piero da Vinci** (*italyancha:* Leonardo di ser Piero da Vinci, 1452-yil 15-aprel, Vinchi shaharchasi yonidagi Ankiano qishlog'i, Florensiya yaqinida — 1519-yil 2-may, Ambuaz yaqinidagi Klo-Luse qasri, Turen, Fransiya) — buyuk italyan musavviri va olimi, italyan Renessansi ideali - "mukammal inson" (homo universale) namunasi.

Leonardo da Vinci A. Verrokkodan taʼlim olgan (1467— 72). L. da V. oʻz davrining insonparvarlik gʻoyalariga javob beradigan mukammal inson qiyofasini yaratdi; ilk asarlaridayoq mayin nur-soya vositasida shaklning oquvchan hajmini koʻrsatdi. Asarlarida diniy mazmunni xilma-xil insoniy hissiyotlar koʻzgusiga aylantiradi. Hisobsiz kuzatishlari natijalarini turli usullarda bajarilgan chizgilarida muhrlagan. Ayniqsa, yuz ifodasini berishda katta mahoratga erishdi. Baʼzan tashqi koʻrinish (yuzdagi zoʻrgʻa ilgʻab olinadigan tabassum) bilan odamlar chehrasini jonlantirib, ularning ichki dunyosi (nozik koʻngil holati)ni ifodalaydi: "Madonna Benua" (taxminan 1478), "Qoyadagi Madonna" (1483—94, 2-nusxasi 1497—1511), "Maxfiy kechalar" devoriy rasmi (1495—97), "Angyari jangi" (1503—06), "Mona Liza" ("Jokonda" nomi bilan mashhur, taxminan 1503), "Ioann Krestitel" (taxminan 1513—17); dunyo halokati ifodalangan "Toshqin" rasmlar turkumi (taxminan 1514— 16)da tabiatning dahshatli ofatlari oldida insonning ojizligi, tabiiy jarayonlarning takrorlanishini aqliy tasavvuri bilan uygunlashtiradi.

L. da V. dunyoqarashini oʻrganishda uning yon daftari va qoʻlyozmalari (taxminan 7 ming varaq), shogirdlaridan F. Melsi tomonidan uning yozmalari asosida tuzilgan "Rangtasvir haqida risola"si Yevropa amaliyoti va nazariyasiga taʼsir koʻrsatgan muhim manbadir.

Meʼmor sifatida L. da V. "ideal" shahar va gumbazli ibodatxonaning turli xil loyihalarini ishlab chiqdi. Olim va muhandis sifatida oʻz davri fanining barcha sohalarini boyitdi, ayniqsa, eʼtiborni mexanikaga qaratdi. Yaratishga boʻlgan ehtiros uni oʻz davridan ilgarilab ketishiga olib keldi: yer kavlaydigan mashina, uchish apparatlari, suv osti kemasi, bosma, toʻquvchilik va boshqa dastgohlar loyihalari shular jumlasidan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

1. ↑   da Vinchi haqida 6 fakt04.05.2019
**Xodjayeva Dilnoza Shavkatovna** – 1967-yil 19-yanvarda Fargʻona viloyati Qoʻqon shahrida tugʻulgan. Falsafa fanlar nomzodi, dotsent, 2021-yildan buyon Qoʻqon davlat pedagogika instituti rektori lavozimida ishlab kelmoqda. Qoʻqon davlat pedagogika instituti rektori.

Faoliyati
---------

1984—1989-yillar — Qoʻqon davlat pedagogika instituti talabasi;

1989—1991-yillar — Toshkent davlat pedagogika instituti ilmiy hodimi;

1991—1995-yillar — Toshkent davlat pedagogika instituti aspiranti;

1995—2002-yillar — Qoʻqon davlat pedagogika instituti rus tili tilshunoslik kafedra oʻqituvchisi;

2002—2005-yillar — Qoʻqon davlat pedagogika instituti rus tili kafedras mudirasi;

2006—2008-yillar — Qoʻqon davlat pedagogika instituti ilmiy boʻlim boshligʻi;

2008—2012-yillar — Qoʻqon davlat pedagogika instituti ilmiy ishlar boʻyicha prorektor vazifa bajaruvchisi;

2012—2018-yillar — Qoʻqon davlat pedagogika instituti ilmiy ishlar boʻyicha prorektor;

2018—2021-yillar — Qoʻqon davlat pedagogika instituti ilmiy ishlar va innovatsiyalar boʻyicha prorektor;

2021—hozirga qadar — Qoʻqon davlat pedagogika instituti rektori.

Xalqaro eʼtirof
---------------

Ozarbayjon Milliy Fanlar Akademiyasi Tilshunoslik instituti Faxriy professori, shuningdek, institutning "Turkologiya" xalqaro ilmiy jurnalining tahrir hay’ati aʼzosi.

Yanka Kupala nomidagi Grodno davlat universiteti (Belarus) Faxriy professori.

Manbalar
--------

1. ↑  „Xodjayeva Dilnoza Shavkatovna".
2. ↑  „Qo‘qon davlat pedagogika institutiga yangi rektor tayinlandi".
3. ↑  „2 ta OTMga rektor tayinlandi".
4. ↑  „Qo‘qon davlat pedagogika institutiga yangi rektor tayinlandi".
5. ↑  „Қўқон давлат педагогика институти ректори Озарбайжон Миллий фанлар академияси фахрий профессори бўлди".
6. ↑  „Ozarbayjon Milliy Fanlar Akademiyasi Tilshunoslik institutning "Turkologiya" xalqaro ilmiy jurnalining tahrir hay’ati a’zosi.".
7. ↑  „Yanka Kupala nomidagi Grodno davlat universiteti (Belarus) Faxriy professori.".
**Hasanov Hamidulla** (1919.19.01 -Toshkent — 1985.22.05) — geograf olim."O'zbek Magellan"i deya e'tirof etiladi.O‘zbekiston Milliy Universiteti Geografiya kafedrasidagi Relyefli globus muallifi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), geogr. fanlari dok-tori (1968), professor (1970). Oʻrta Osiyo davlat universiteti geol.-tuproqshunoslik-geografiya fakultetining geogr. boʻlimini tugatgan (1941). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—46). "Qizil Oʻzbekiston" gaz.da adabiy xodim (1946—47), Oʻzbekiston Ped. fanlari ilmiy tad-qiqot institutida geograf-metodist (1948—50). 1954-yildan Toshkent Davlat Universiteti geogra-fiya fakulteti dotsenti, 1968—70 yillarda fakultet dekani, 1970-yildan tabiiy geogr. kafedrasi professor, 1983 — 85 yillarda tabiiy geogr. kafedrasi mudiri. Ilmiy ishlari "Oʻrta Osiyo olimlarining geografik merosi", Oʻrta Osiyo toponimiyasi, geogr. tarixi, trans-kripsiya, terminologiya, dunyo tabiiy geogr.si, geogr. oʻqitish metodikasi, ilmiy asarlar tarjimasiga bagʻishlangan. Koʻpgina mamlakatlar (Afgʻoniston, Hindiston, Myanma, Yaponiya, AQSH, Yevropa mamlakatlari va boshqalar)ga sayohat qilgan. Toshkentdagi koʻcha va maktablardan biri H. nomi bilan ataladi.

Manbalar
--------

* Mahmud Qoshgʻariy, T. 1963; Geografik nomlar imlosi, T. 1964; Geografik terminlar lugʻati, T. 1964; Oʻrta Osiyelik geografva sayyoxlar, T. 1964; Oʻrta Osiyo joy nomlari tarixidan, T. 1965; Zahiriddin Muhammad Bobir, T. 1966; Yer tili, T. 1977; Sayyoh olimlar, T. 1979; Geografik nomlar siri, T. 1985.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |




  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
SHERMANOV ELDOR URALOVICH - Oʻzbekiston davlat sanʼat va madaniyat instituti rektori v.v.b

Ma'lumoti va yutuqlari
----------------------

О‘zbekiston Milliy universitetini bitirgan. Pedagogika fanlari bо‘yicha falsafa doktori (PhD), Qozon davlat madaniyat institutining faxriy professori, Chelyabinsk davlat madaniyat institutining faxriy professori, Koreya media san’ati universiteti faxriy professori
"О‘zbekiston Respublikasi Mustaqilligining 20 yilligi" kо‘krak nishoni sohibi. 3 ta uslubiy, 2 ta qo‘llanma, 50dan ortiq xalqaro va respublika maqollari, 42 ta tezis hamda 2 ta monografiya muallifi.

Mehnat faoliyati
----------------

1998-2000 yy. – Jizzax tumani, Z.M.Bobur ISHB kasaba uyushmasi kotibi 2000-2004 yy. – О‘zbekiston Liberal Demokratik partiyasi Jizzax tumani Kengashi raisi о‘rinbosari 2004-2006 yy. – Jizzax tumanidagi 34-sonli umumiy о‘rta ta’lim maktabi о‘qituvchisi 2006-2007 yy. – Jizzax viloyat PKQTMO instituti «Ijtimoiy fanlar va ma’naviyat asoslari» kafedrasi o‘kituvchisi va kafedra mudiri 2009-2015 yy. – Jizzax huquqshunoslik kolleji direktori vazifasini bajaruvchi, direktori 2015-2017 yy. – A.Avloniy nomidagi XTXQTMOM instituti "О‘quv jarayonini tashkil etish" bо‘limi boshlig‘i 2017-2019 yy. – Toshkent davlat о‘zbek tili va adabiyoti universiteti "О‘quv- metodik" bо‘limi boshlig‘i, Magistratura bо‘limi boshlig‘i, "Yoshlar bilan ishlash, ma’naviyat va ma’rifat" bо‘limi boshlig‘i 2019-2020 yy. – О‘zbekiston Respublikasi Oliy va о‘rta maxsus ta’lim vazirligi Ma’naviy-axloqiy tarbiya boshqarmasi bosh mutaxassisi 2020 y. – h.v. – О‘zbekiston davlat san’at va madaniyat instituti Yoshlar bilan ishlash bo’yicha prorektori[1]>

  

```
„ (2024-yil 6-aprel). 2024-yil 6- martda asl nusxadan [2024- yil 6-mart arxivlangan].
```

{Chala maqola}
**Quduqlarda geofizik tadqiqotlar** (QGT) – quduqlarga yaqin va quduqlararo boʻshliqlarda jinslarning xususiyatlarini oʻrganish uchun foydalaniladigan qidiruv geofizikasi usullari toʻplami. Shuningdek, quduqlarning texnik holatini kuzatish uchun. QGT uchastkaning geologik tuzilishini oʻrganish, mahsuldor qatlamlarni (birinchi navbatda neft va gaz) aniqlash va qatlamlarning kollektor xususiyatlarini aniqlash uchun amalga oshiriladi  .Ayniqsa, qazib olish neft va gaz quduqlarida quduqning debitini, kolonnaning texnik holatini, oqim profilini yoki inyektivlik profilini, qatlamlarning gidrodinamik parametrlarini aniqlash uchun foydalaniladigan geofizik tadqiqotlarni oʻtkazish maqsadga muvofiqdir. Bunday holda, termometriya qoʻllaniladi, oqimni oʻlchash, barometriya, STI, LM – biriktiruvchi lokator, akustik shovqin metri, elektromagnit nuqsonlarni aniqlash va qalinligini oʻlchash SNGK – spektrometrik neytron gamma nurlari jurnali, INNK-pulse neytron-neytron logging, va baʼzi boshqa turlari va logging usullari.

Gamma nurlari jurnali
1. ↑  .
}}
„**Ayiqlar haqida qoʻshiq**" (ruscha: *Песенка о медведях*) — 1967-yil bastakor Aleksandr Zatsepinning sovet filmi — „Kavkaz asirasi" uchun shoir Leonid Derbenev sheʼri asosida yozilgan qoʻshiq. Qoʻshiq sahna ortida Aida Vedishcheva tomonidan film bosh qahramoni uchun kuylangan.

Tarixi
------

Filmni suratga olish ishlari uchun tayyorgarlik ketayorgan bir vaqtda Leonid Derbenev va film rejissyori Leonid Gayday filmda ikkita qoʻshiq ijro etilishiga kelishib olishgan. Ulardan biri Nikulin tomonidan kuylanishi kerak edi, ammo Nina qoʻshigʻining ekrandan tashqari ijro etilishi masalasi nomaʼlum edi. Keyinchalik bu boʻyicha musobaqa tashkil etishga qaror qilingan. Tanlovda ishtirok etish uchun oʻsha davrning bir qancha mashhur qoʻshiqchilari taklif qilinib, ularga toʻgʻridan-toʻgʻri radiostantsiyadan — „S dobrim utrom!!" dasturidan qoʻngʻiroq qilingan. Saralab olingan qoʻshiq masalasida Leonid Gayday tilidan Fedor Razzoqov voqeani shunday eslaydi:

> Aida Vedishcheva rozi boʻldi, keldi va yarim soat ichida sinov uchun oddiy qoʻshiq deb oʻylagan narsasini yozib oldi. Menga uning ovozi juda yoqdi. 1966-yil iyul oyining oxiriga kelib „Mosfilm"da boʻlajak film uchun qoʻshiq yozib olinldi.
> 
> 

Vedishchevaning soʻzlariga koʻra, „Melodiya" tomonidan chiqarilgan ushbu qoʻshiqning ilk versiyasi yetti yarim million nusxani tashkil etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Где это - на белом свете? Про медведей и про нас". *www.shkolazhizni.ru*. Qaraldi: 2024-yil 7-aprel.
2. ↑  Раззаков, Федор*. Любимые женщины Леонида Гайдая* (ru). Litres, 2013-05-21. ISBN 978-5-457-27844-8.

Adabiyotlar
-----------

* *Зацепин А. С.* Песни. Для голоса в сопровождении фортепиано (баяна, гитары) и для баяна с надписанным текстом. — М.: Музыка, 1976. — 160 с.

Havolalar
---------
Umm **al-Qura masjidi Iroqning** sobiq prezidenti Saddam Husayn davrida Bag'dodda qurilgan zamonaviy va yirik masjidlardan biri bo'lib qurilishi o'sha paytda taxminan 7,5 million dollarga tushgan. Milodiy 2003 yilda Amerikaning Iroqqa bostirib kirishi uning nomini oʻzgartirdi va masjid Umm al-Qura masjidi deb nomlandi. 2012 yilda masjid binolarida Sunniy vaqf idorasi raislik qildi. Ayni paytda unda juma namozi, ikki hayit namozi va besh vaqt namoz o‘qiladi.

Bino dizayni
------------

Masjid binosi toʻrtburchak shaklda 20 ming kvadrat metr maydonga ega boʻlib, asosiy ibodatxona toʻrtta minora bilan oʻralgan aylana shaklidadir. Ziyoratgoh doirasining diametri 32 metrni tashkil qiladi. Ichkaridan balandligi 28 metr, tashqarisi esa 37 metr.Masjid atrofida balandligi 42 metr boʻlgan toʻrtta tashqi minora va yozgi ibodatxona bor.U 900 dan ortiq namozxonni sigʻdira oladi va ikkita avtoturargohni oʻz ichiga oladigan 200 ta avtomobil sig'imiga ega.

Masjid arab dunyosining katta xaritasi shaklida qurilgan bo'lib, masjid dizayni katta sakkiz yulduz shaklidadir. Bu sobiq prezident Saddam Husayn davrida qurilgan barcha shahar inshootlarining ramzi hisoblanadi.

Umm al-Qura masjidi portlashi
-----------------------------

2011-yilning 28- avgust yakshanbaga o‘tar kechasi, masjid ichidagi namozxonlar tarovih namozini o‘qiyotganda, Iroqdagi Sunniylar kengashi rahbari Shayx Ahmad Abdulg'ofur al-Xudkush masjidda o‘zini portlatib yubordi. Portlashda 6 kishi, jumladan Iroq parlamenti deputati Xolid Al-Fahdaviy va besh yoshlar atrofidagi ikki bola halok bo'lgan taxminan 12 kishi jarohatlangan, Ahmad Al-Samarrai esa tirik qolgan.

Manbalar
--------

1. ↑  أخبار قناة الفيحاء على موقع اليوتيوب YouTubeda،.
Haskell-bepul kutubxona va opera uyi hisoblanadi. Kanada-AQSH chegarasida binolar orasida joylashgan.
**Chiziqli uy** - bu sifatli joylashgan bino boʻlib, u orqali xalqaro chegaradan ham oʻtadi. Amerika Qoʻshma Shtatlar va Kanada oʻrtasidagi chegarada joylashgan shunday binolardan biri bu [[Haskell bepul kutubxonasi va Opera teatri hisoblanadi. Har yili Stanstead, Kvebek]] va Derbi, Vermont kabilar ham bor. Chegara polda oʻqish zalida va auditoriyada ham oʻqish joriy etilgan. Bir qatorda bitta oilaviy turar joylar va baʼzi sanoat binolari ushbu ikki shaharning chegarasida joylashgandir. Xalqaro chegara komissiyasi Kanada-AQSh chegarasini aniq belgilash vakolati doirasida chiziqli uylarni tark etishga undaydi. Haskell bepul kutubxonasi va boshqa koʻplab uylar Kollinz-Valentin chizigʻi, Kvebek va New-York, Vermont oʻrtasida joylashgan boʻladi. Chiziqli uylar Belgiya va Niderlandiya oʻrtasidagi chegarada va -Hertogda ham mavjuddir. Birlashgan Qirollik va Irlandiya Respublikasi oʻrtasidagi chegaraga koʻplab uylar va boshqa binolar orqali oʻtishadi. Bu orqali savdo-sotiqni ham yoʻlga qoʻyishgan. Malayziya va Indoneziya oʻrtasidagi boʻlingan yerda Sebatik orolidagi Sungai Hoji Kuningda mamlakatlar chegaralariga boʻlingan uylar ham bor. Rimda joylashgan Vatikan shahrida Pol VI tomoshabinlar zalida asosan binoning tepa qismidan juda ham sifatli koʻrinishidan darak beradi.

Yana qarang
-----------

* Qoʻshma Xavfsizlik
* MaydoniDemilitarizatsiya qilingan hudud

Manbalar
--------

1. ↑  Farfan, Matthew (2009). *The Vermont-Quebec Border: Life on the Line*. Arcadia Publishing. ISBN 0738565148
2. ↑  *Joint Report upon the Survey and Demarcation of the Boundary between the United States and Canada from the Source of the St. Croix River to the St. Lawrence River*, International Boundary Commission, 1924, pp. 36, 40, 60, 65, 73-4, 83, 107, 116, 341
3. ↑  Irish border photos show how invisible line cuts through homes, a graveyard and roads: *Belfast Live*, 4 August 2019
4. ↑  This House Built On the Middle of a Border Is Half Malaysian and Half Indonesian!, World of Buzz
**Semurgʻ** — sharq xalqlari ogʻzaki poetik ijodidagi afsonaviy qush obrazi; osmonda uchish, uzoq manzilni yaqin qilish haqidagi asriy orzu — umidlarning ramziy ifodasi. Dastlab, Eron mifologiyasida paydo boʻlgan. "Avesto" — da "senemurg" shaklida ishlatilgan. Semurgʻ oʻzbek xalq ertak va afsonalarida ijobiy qahramonning doʻsti, himoyachisi, hamrohi, uni "etti zulmat ichi"dan olib chiquvchi fantastik qush sifatida gavdalanadi. Turkiy xalqlarda Semurgʻning Humo, Anqo, Davlat qushi, Baxt qushi, Marqumomo, Kuntubulgʻon, Bulbuligoʻyo va boshqa variantlari bor. Semurgʻ obrazi "Qahramon", "Oynai jahonnamo", "Rustam", "Kenja botir" kabi ertaklarda keng tasvirlangan. Bu obraz yozma adabiyotda ham uchraydi (mas, Navoiyning "Lison ut-tayr" asari va boshqalar). Semurgʻ haqidagi afsonalar asosida Hamid Olimjon "Parizod va Bunyod" asarini yozgan. Ularda afsonaviy obraz shartli vosita sifatida mualliflarga qadimgi oʻtmishdagi real voqelik haqida fikr yuritish imkonini beradi. Oʻzbekfilm kinostudiyasi "Semurgʻ" filmini yaratgan (1974). Semurgʻning Humo varianti Oʻzbekiston Davlat gerbiga asos qilib olingan, shuningdek, Toshkentdagi "Turkiston" saroyi oldida uning ramziy monumenti oʻrnatilgan.

Yana q.
-------

* Humo

Manbalar
--------

1. ↑  *Khazaria in the Ninth and Tenth Centuries* (en). BRILL, 2015 — 78 bet. ISBN 9789004294486.
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alimov Anvar Valiyevich** (1955-yil 19-iyunda tugʻilgan, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — oʻzbek shifokori va davlat arbobi, Toshkent tibbiyot pediatriya instituti rektori (1999-2009 yillar), O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni saqlash vazirining birinchi o'rinbosari (2009-2012 yillar), O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni saqlash vaziri (2012-2016 yillar), O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi a'zosi (2012-2016 yillar), Respublika ixtisoslashtirilgan endokrinologiya ilmi-amaliy tibbiyot markazi direktori (2016-2020 yillar), O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni saqlash vaziri o'rinbosari - Toshkent shahar sog'liqni saqlash bosh boshqarmasi boshlig'i (2020 yildan—xoziga qadar), tibbiyot fanlari doktori, professor.

Biografiyasi
------------

1955-yil 19-iyunda Toshkеnt shahrida ziyolilar oilasida tugʻilgan.

1978-yilda Oʻrta Osiyo meditsina pediatriya instituti pediatriya fakultetini bitirgan.

1978—1980 — Oʻrta Osiyo meditsina pediatriya instituti bolalar xirurgiyasi kafedrasining anesteziologiya va reanimatologiya kursi klinik ordinatori.

1980—1982 — Oʻrta Osiyo meditsina pеdiatriya instituti bolalar xirurgiyasi kafedrasining anеstеziologiya va rеanimatologiya kursi katta laboranti.

1982—1987 — Oʻrta Osiyo meditsina pediatriya instituti bolalar xirurgiyasi kafedrasining anesteziologiya va reanimatologiya kursi assistenti.

1987—1993 — Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti assistenti, dotsenti, oʻquv-uslubiy markazining boshligʻi, Pediatriya fakulteti dekani.

1993—1994 — Sogʻliqni saqlash vazirligining Onalik va bolalikni muhofaza qilish bosh boshqarmasi boshligʻi.

1994—1999 — Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devonining Fan, taʼlim va ijtimoiy muammolar masalalari boʻyicha Davlat maslahatchisi xizmatining konsultanti, yetakchi konsultanti.

1999—2009 — Toshkent tibbiyot pediatriya instituti rektori.

2009—2012 — Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirining birinchi oʻrinbosari.

2012—2016 — Oʻzbеkiston Rеspublikasi Sogʻliqni saqlash vaziri.

2016—2020 — Respublika ixtisoslashtirilgan endokrinologiya ilmi-amaliy tibbiyot markazi direktori.

2020-yildan - xoziga qadar — Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirining oʻrinbosari — Toshkent shahar sogʻliqni saqlash bosh boshqarmasi boshligʻi.

Ma'lumoti
---------

1972—1978-yillar — Oʻrta Osiyo meditsina pediatriya instituti (bakalavriat), Pediatriya ishi (aʼlo diplomi bilan)

1978—1980-yillar — Oʻrta Osiyo meditsina pediatriya instituti (klinik ordinatura), Bolalar anesteziologiyasi-reanimatologiyasi

1981-yil — Nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan (tibbiyot fanlari nomzodi diplomi)

1994-yil — Doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan (tibbiyot fanlari doktori diplomi)

Manbalar
--------

1. Sog'liqni saqlash vazirligi
2. 
3. 


| * k
* m
* t
Oʻzbekiston Respublikasi sogʻliqni saqlash vazirlari |
| --- |
| 
* Shavkat Karimov
* Feruz Nazirov
* Adham Ikromov
* Anvar Alimov
* Adham Ikromov
* Alisher Shodmonov
* Abduhakim Hojiboyev
* Behzod Musayev
* Amrillo Inoyatov
* Asilbek Xudayarov

 |

1. ↑  Sog'liqni saqlash vazirligi
2. ↑  {{
3. ↑
**Robert Axelrod** (eng. Robert Axelrod; tur. 1943-yil 27-may — amerikalik siyosatshunos va iqtisodchi, Michigan universitetining siyosatshunoslik va davlat siyosati professori, u yerda 1974-yildan beri ishlaydi, AQSh milliy fanlar akademiyasining a'zosi, Milliy ilmiy medal bilan taqdirlangan (2014). Uning asarlari orasida "Cooperation Evolution" (1984) kitobi ajralib turadi.

Tarjimai holi
-------------

Robert Chikago universitetini imtiyozli diplom bilan tugatgan (matematika bakalavri, 1964). Yelda universitetini siyosatshunoslik bo'yicha magistr (1966) va siyosatshunoslik bo'yicha falsafa doktori (1969) darajalarini oldi. 1968-yildan 1974-yilgacha Berkli shahridagi Kaliforniya universitetida dars bergan. 1974-yildan beri Michigan universitetida ishlab kelmoqda. 2006-2007 yillarda Amerika siyosiy Fanlar assotsiatsiyasi prezidenti etib tayinlangan [en]American Political Science Association[en] .

U eng ko'p hamkorlik evolyutsiyasi sohasidagi faoliyati bilan tanilgan, u ko'plab maqolalarda va xususan "hamkorlik evolyutsiyasi" kitobini ishlab chiqqan. Hozirgi vaqtda uning ilmiy qiziqishlari murakkablik nazariyasini (xususan, agentga yo'naltirilgan modellashtirish) va xalqaro xavfsizlik muammolarini o'z ichiga oladi

Robert Axelrod Milliy Fanlar Akademiyasi (1986), Amerika San'at va Fanlar Akademiyasi (1985) , Tashqi aloqalar Kengashi a'zosi  .

Uning mukofotlari va farqlari orasida Makartur mukofotining besh yillik stipendiyasi, ilm — fanga qo'shgan ulkan hissasi uchun Amerika ilm-fanni rivojlantirish assotsiatsiyasining mukofoti bor.

Mukofotlari va imtiyozlari
--------------------------

* Newcomb Cleveland Prize[en], AAAS (1981)
* Стипендия Мак-Артура (1987-92)
* Премия Уильяма и Кэтрин Эстесов[en], первый удостоенный (1990)
* Медаль Уилбура Кросса[en] (2008)
* Премия Юхана Шютте в политических науках (2013)
* Национальная научная медаль США (2014)
* Почётный доктор Гарвардского университета (2015)

Kompozitsiyalari
----------------

* *Axelrod, Robert* Hamkorlikning evolyutsiyasi, Asosiy kitoblar, (1984), ISBN 978-0-465-02122-2
* Axelrod, Robert (1997), *The Complexity of Cooperation: Agent-Based Models of Competition and Collaboration*, Princeton University Press, ISBN 0-691-01567-8

Eslatmalar
----------

1. 1 2  „Ten to receive honorary degrees – Harvard Gazette". 2018-yil 23-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 15-mart.
2. ↑  „Book of Members, 1780-2010: Chapter A".  American Academy of Arts and Sciences. 2013-yil 17-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 28-aprel.
3. ↑  „Membership Roster - Council on Foreign Relations". 2017-yil 15-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 14-fevral.
**Olmon tili** (nemischa:) — Hind-yevropa tillari oilasidagi german tillari guruhiga mansub til. Idish tiliga yaqin. GFR, Avstriya Respublikasi, Shveysariya Konfederatsiyasi (qisman), Lyuksemburg Gersogligi (qisman), Belgiya Qirolligining rasmiy tili. Rossiya Federatsiyasida, Shim. va Jan. Amerikaning bir kancha mamlakatlarida ham tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 110 million kishidan ortiqrokdir. Olmon tili frank, saks, turing , alemann, bavar singari gʻarbiy german kabilalari shevalari asosida tarkib topgan va quyi olmon, oʻrta olmon va jan. Olmon lahjalariga, har bir lahja guruhi esa gʻarbiy va shar-qiy guruhchalarga ajraladi. Olmon tilining taraqqiyot tarixida milliy tilgacha boʻlgan (16-asrgacha) va milliy til (18-asrdan) davrlari farqlanadi; 16—17-asrlar oʻtish davri hisoblanadi. Hozirgi ada-biy til meʼyorlarining shakllanishi asosan 18-asr oxirida tugallanib, bu davrda grammatik tizim va imlo barqarorlashgan.

Hozirgi Olmon tili fonologik tizimida monoftong va diftonglar 45 foizni tashkil etadi (16 unli fonema va 3 diftong); undoshlar tizimi 18 undosh fonema va 2 qorishiq tovushdan iborat. Barcha fonemalar hosil boʻlish oʻrni, usuli va talaffuzi jihatidan oʻzaro farqdanadi, muayyan oʻziga xosliklarga ega. Gramatik qurilishi analitiksintetik xususiyat bilan ajralib turadi. Mas, otlarda jins va kelishik shakllari, asosan, analitik tarzda, son kategoriyasi esa sintetik tarzda ifodalanadi. Bu holat boshqa soʻz turkumlaridagi shakllar ifodasida ham ku-zatiladi. Gapning asosiy turi feʼl markazli ran. Yasama, qoʻshma feʼllardan ifodalangan kesim qismlarining ran tarkibida distant holatda qoʻllanishi Olmon tilining aloqida xususiyati hisoblanadi.

Soʻz yasash vositalari tizimi yaxshi rivojlangan; soʻz qoʻshish bilan ot (asosan, termin) yasalishi keng qoʻllanadi. Lugʻat tarkibida asl olmoncha soʻzlar qatori lotin, fransuz, italyan, ingliz va boshqa tillardan oʻzlashgan soʻzlar ham koʻplab uchraydi. Yozuvi lotin grafikasiga asoslangan.

Adabiy Olmon tilining Avstriya va Shveysariyadagi variantlari Germaniyadagi variantidan adabiy tildan turlicha foydalanish va uning lahjalar hamda soʻzlashuv tiliga munosabati nuqtai nazaridan oʻzaro farqdanadi.

Alifbo
------

|  |  |
| --- | --- |
| **a** | [a:] |
| **b** | [be:] |
| **c** | [tse:] |
| **d** | [de:] |
| **e** | [e:] |
| **f** | [εf] |
| **g** | [ge:] |
| **h** | [ha:] |
| **i** | [i:] |
| **j** | [jοt] |
| **k** | [ka:] |
| **l** | [εl] |
| **m** | [εm] |
| **n** | [εn] |
| **o** | [o:] |
| **p** | [pe:] |
| **q** | [ku:] |
| **r** | [εr:] |
| **s** | [εs] |
| **t** | [te:] |
| **u** | [u:] |
| **v** | [fau:] |
| **x** | [iks] |
| **y** | [ypsilεn] |
| **z** | [tsεt] |

Nemis tili, 1929
*Duden Universal Wörterbuch* (lugʻat)

### Eslatma

Olmon tilida otlar har doim katta harfda yoziladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* Olmoncha soʻzlashgich (Wayback Machine saytida 2014-11-17 sanasida arxivlangan)

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Niyoziy portreti. Xiva.
**Niyoziy** (taxallusi; ismi Otaniyoz Xoʻjaniyoz oʻgʻli, 1844 — Shovot tumani — 1928) — shoir, bastakor. K. Otaniyozovning otasi. Xivadagi Arabxon madrasasida oʻqigan. Arab, fors tillarini oʻrgangan, aruz ilmini puxta egallagan. Xivadagi Abdullaxon madrasasida mudarrislik qilgan (1920). Mumtoz sheʼriyatning turli janrlarida ijod qilgan. Sheʼrlaridan 3063 baytli devon tuzgan. Ularda xalq hayotining turli tomonlari aks etgan. N. Xorazm maqomlari uchun chiziqli nota tizimini yaratishda Komil Xorazmiyta yaqindan yordam bergan. Oʻzi ham bir qancha kuylar yaratgan. Hasan Jabarutiyning "Ajoyib ul-osor" ("Ajoyib yodgorliklar") asarining 7—9-daftarlarini arab tilidan forschaga tarjima qilgan (1907). N.ning adabiy merosidan namunalar turli majmua va bayozlarga kirgan, ular Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi (inv. №120, 121, 192).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Toif qamali** (arabcha: ) milodiy 630-yilda sodir bo'lgan. Muhammad boshchiligidagi musulmonlar qo'shini Hunayn va Autas jangida g'alaba qozonganidan keyin Toif shahrini qamal qilishgan. Shahar boshliqlaridan biri Urva ibn Mas'ud qamal paytida Yamanda bo'lmagan bo'lsa-da, shahar qamalga bardosh bera olgan. Muhammad qal'aga kirish uchun trebuchet va testudos kabi urush qurollaridan foydalangan.

Jang
----

Sunniy manbalarda Toif qamaliga oid bir qancha ma'lumotlar berilgan bo'lib, Abu Sufyon ibn Harb Toif qamalida bir ko‘zidan ayrilgan.

Qamal
-----

Musulmon qo'shinlari tomonidan Toif darvozasini yorib o'tish uchun qilingan bir necha urinishlar muvaffaqiyatsizlik bilan yakunlandi. Muhammad ushbu qamal paytida hatto Rim Testudo tuzilmasidan ham foydalangan bo'lishi mumkinligi aytiladi, biroq Toif aholisi shahar devorlaridan musulmon qo'shinlariga issiq temirlar tashlab, ushbu qamalni buzib tashlashga muvaffaq bo'lganligi xabar qilingan. Muhammad Toif ahliga uzumzorlarini yoqib, ularni kesib tashlashini va ularni Islomni qabul qilib, musulmon bo'lishlarini aytgan, biroq faqat 10 kishigina unga ergashgan.

Toif qamali yarim oy davom etgan. Qamal davomida musulmon qo'shinlari deyarli hech qanday natijaga ega bo'lmagach, askarlar sabrsizlana boshlashgan. Keyin esa payg'ambar Muhammad bashorat beruvchi bir tush ko'rgan va qolganlari bilan maslahatlashgan holda orqaga chekingan.

Muhammad musulmon qo'shinlariga yordam berishi uchun Banu Havozon qabilasi boshlig'idan (Molik deb atalgan) yordam so'rab, agar Molik Islomni qabul qilsa, uning oilasini ozod qilishini va barcha mol-mulkini qaytarib berishini va'da qilgan. Qabila boshlig'i ushbu taklifni qabul qilib, musulmon bo'lgan va musulmonlarga Toifni qamal qilishda yordam bergan. U Toif ahlining shahar tashqarisida chorva mollarini boqishiga xalaqit bergan, bu esa qal'a devorlari ichidagi guqarolar hayotining qiyinlashuviga sabab bo'lgan.

Ishtirokchilar
--------------

* Abu Sufyon ibn Harb
* Tufayl ibn Amr Davsiy
* Xolid ibn Valid

Manbalar
--------

1. ↑  The Year of Deputations and Abu Bakr's Leadership of the Pilgrimage
2. ↑  *Philosophers of War: The Evolution of History's Greatest Military Thinkers [2 Volumes]: The Evolution of History's Greatest Military Thinkers*. ABC-CLIO; 21 October 2013. ISBN 978-0-313-07033-4. p. 2.
3. ↑  The life of Mahomet and history of Islam, Volume 4, By Sir William Muir, Pg 145
4. ↑  The life of Mahomet and history of Islam to the era of the Hegira: Volume 4, By Sir William Muir, Pg 155
5. ↑  Campaigns of Hunayn and al Ta'if
Ortosilikat kislota modeli
**Silikat kislotalar** yoki **kremniy kislotalar** — silikat angidrid (SiO2)ning suvli hosilalari. Umumiy formulasi — [SiOx(OH)4-2x]n. Xususiy hollari: H2SiO3 (metasilikat kislota), H4SiO4 (ortosilikat kislota), H6Si2O7 (pirosilikat kislota), disilikat hamda polisilikat kislotalar maʼlum. Silikat kislota suv bilan kolloid eritma hosil qiladi. Juda kuchsiz boʻlib, qizdirilganda suv va silikat angidridga ajraladi. Metall silikatlarga xlorid kislota yoki ammoniy xlorid taʼsir ettirish yoki krehsishsjsjsisisisisirsisisidjrjrosidhehei sex sex sex sex sex sex sexmniy (IV) xlorid SiCl4 ni gidrolizlash yoʻli bilan olinadi. Silikat kislota gellari bugʻ, yogʻ, neft va boshqa moddalarni tozalashda adsorbent sifatida ishlatiladi, tarkibida 2 va undan ortiq kremniy atomi tutgan silikat kislotasi polisilikat kislotalar deb ataladi. Silikat kislota zollari adsorbentlar, kvars shishasi olishda xom ashyo, sanoat qurilmalarida bugʻ va gazlarni yutuvchi modda, suv va mineral moylarni tozalashda filtr sifatida qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  N. N. Greenwood, A. Earnshaw, *Chemistry of the Elements*, 2nd ed. Butterworth-Heinemann, Oxford, UK, 1997.
2. ↑  R. K. Iler, *The Chemistry of Silica*, Wiley, New York, 1979.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bessarabiya
**Bessarabiya** (rumincha: *Basarabia*, ukraincha: *Бессарабія*, nemischa:, gagauzcha: *Besarabiya*) — Dnestr va Prut daryolari oraligʻidagi tarixiy viloyat (hozirda Moldova hududining asosiy qismi va Odessa viloyatining janubiy qismi). Dastlab u erda qadimgi yunonlar yashagan, keyin Bessarabiya Rim imperiyasiga tegishli edi. 10-11-asrlarda Bessarabiya Kiev Rusi tomonidan bosib olingan. 12—13-asrlarda Galisiya-Volin knyazligi tarkibiga kirgan. 14-asrdan Moldova knyazligiga qoʻshib olingan. 16-asr boshida uni Usmonlilar imperiyasi ishgʻol qilgan. 1812-yilda Rossiya imperiyasi Bessarabiyani bosib oldi. 1918-40 yillarda Ruminiya Besrabiya bilan birlashdi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4006036-6
* LCCN: sh85013427
* NKC: ge137301
* SELIBR: 143578
* VIAF: 127761115
* en:WorldCat Identities: viaf-127761115

 |
**Galereya** (fransuzcha: *galerie*, italyancha: *galleria*) - cho'zilgan ichki makon yoki binoning qismlari yoki qo'shni binolar orasidagi o'tish.

 Uffizi galereyasi koridori
 Uffizi galereyasi, Florensiya
Galereyada odatda uzun devorlarni o'rnini ustunlar bilan almashtiriladi, ba'zan esa balustrade. Bu italyan tilidan kelib chiqqan bo'lib, u yerda *cherkov ayvonini* anglatadi.

Katta derazalarning uzluksiz qatori ko'rinishidagi bir devorli saroy zallari ko'rinishidagi galereyalar XVI-asr boshlarida paydo bo'lgan. va ayniqsa Barokko uslubi davrida tarqaldi. Derazalarga qarama-qarshi bo'lgan bo'sh devor, qoida tariqasida, rasm va haykallarni joylashtirish uchun ishlatilgan, bu esa yaxshi tabiiy yorug'likni ta'minlaydi.

Ko'rgazmalarni galereyalarda joylashtirish qulayligi badiiy muzeylar yoki umuman ularning qismlari arxitektura xususiyatlariga e'tibor bermasdan, galereya deb atala boshlaganiga olib keldi.

Zamonaviy arxitektura galereyalardan faol foydalanishda davom etmoqda.

San'at galereyasi
-----------------

 Buyuk Gatchina saroyidagi Chesme galereyasi
Galereya, shuningdek, katta derazalar bilan yoritilgan uzun zal bo'lishi mumkin. Derazalarning qarshisidagi ko'r uzunlamasına devor odatda gobelenlar, ko'plab rasmlar va kichik haykallar bilan bezatilgan. Vaqt o'tishi bilan galereya atamasi davlat va shaxsiy rasm to'plamlari, san'at to'plamlari bo'lgan tegishli turdagi binolar uchun ishlatila boshlandi.

Boshqa ma'nolar
---------------

* Galereya, shuningdek, auditoriyaning yuqori qavati ( galerka ) deb ataladi, bu odatda so'zning asl ma'nosi bilan bog'liq bo'lgan eng arzon o'rindiqlarni o'z ichiga oladi.
* Fotogalereya - veb-saytga joylashtirilgan fotosuratlar galereyasi (shuningdek, fotogalereyaga qarang). Aka-uka Lyumyerlar nomidagi fotogalereya ).
* Galereya - tekislik-parallel suyuqlik oqimi

Shuningdek k.
-------------

* kon galereyasi
* Gonzago galereyasi
* Galereya uyi
* Chester galereyalari