Rafanata
**Rafanata** (italyancha: *rafanata*) — bu Bazilikata (sobiq Lukaniya) mintaqasiga xos boʻlgan italyan taomidir, ayniqsa Val d’Agri pastki mintaqasi va Materaning baland tepaliklari orasida mashhur boʻlib, pechda pishirilgan omletga oʻxshaydi yoki anʼanaga koʻra, panjara ustida.

Vazirlikning 2022-yil 25-fevraldagi qarori bilan rafanata anʼanaviy Lukan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari (PAT) roʻyxatiga kiritilgan.

Tavsifi
-------

Taom dehqonlardan kelib chiqqan boʻlib, oʻz nomini qishloqning horseradish (rafano rusticano) yoki Armoracia rusticana oʻsimlikining ildizpoyasidan oladi, kuchli balsamik va baharatlı taʼmga ega boʻlgan ildiz, ehtimol 11-asr atrofida Bazilikatada Normanlar tomonidan kiritilgan. Horseradish anʼanaviy Lukaniya oshxonasining muhim tarkibiy qismi boʻlib, koʻpincha dehqonlar va choʻponlarning dasturxonlarida paydo boʻlib, arzon, foydali xususiyatlarga boy va yaxshi vitaminlar manbai. Shuning uchun, yerqalampir Basilicatada „u tartuf 'd’i povr' òmm", yaʼni „kambagʻal odamning tryufeli" nomi bilan ham tanilgan.

Rafanata anʼanaviy ravishda Maslenitsa oldidan SantʼAntonio Abate (17-yanvar) kuni karnavalni nishonlash bilan bogʻliq.

Basilicata mintaqasiga qarab oʻzgarishlarga ega boʻlgan anʼanaviy retsepti asosiy ingrediyentlar sifatida maydalangan pecorino pishloq, yangi xren va choʻchqa yogʻi bilan kaltaklangan tuxumni oʻz ichiga oladi.

Tayyorlanishi
-------------

Yerqalampir ildizi tozalanadi, teridan tozalanadi va idishda maydalanadi, soʻngra bir hil aralashma olinmaguncha tuxum va pecorino bilan aralashtiriladi. Fuc sott va fuc sop deb ataladigan anʼanaviy pazandachilik kamindagi koʻmirdan foydalanishni oʻz ichiga oladi, bu qadimiy pishirish usuli — oʻtin pechkasi boʻlmaganlar tomonidan qoʻllaniladi. Bu koʻmirni terakota panining ustiga va ostiga qoʻyishdan iborat boʻlib, u bir tekis pishirishni taʼminlaydi. Zamonaviy davrda elektr pechda pishirish, yogʻ yoki choʻchqa yogʻi yordamida idish va aralashmaning yuqori qismini choʻtkalash uchun afzallik beriladi.

Variantlari
-----------

Turli xil versiyalarda qaynatilgan kartoshka va kartoshka pyuresi koʻpincha qoʻshiladi; boshqa ixtiyoriy ingredientlar — non boʻlaklari va sovuq pishiriqlar, masalan, mahalliy pezzente salami yoki soppressata maxsus pishirilgan goʻsht. Baʼzilar soda ishlatishadi. Yana bir versiya xuddi shu xamirdan tayyorlanadi, lekin undan kichik toʻplar hosil boʻladi, ularni zaytun moyi yoki choʻchqa yogʻida qovurish kerak.

Festivallar
-----------

Bir nechta Lukaniya festivallari Rafanataga bagʻishlangan, baʼzilari Vidjiano, Marsiko Nuovo, Anzi, Pietrapertosa, Sarkoni, Gorgoglione va Stigliano munitsipalitetlarida oʻtkaziladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Gazzetta Ufficiale.* „Supplemento ordinario alla "Gazzetta Ufficiale„ n. 67 del 21 marzo 2022 - Serie generale". *gazzettaufficiale.it*. Qaraldi: 27 marzo 2022.
2. 1 2 3 4  „La rafanata, la specialità del carnevale in Basilicata". *accetturaonline.it*. Qaraldi: 2 ottobre 2020.
3. ↑  „Rafanata". *cuorebasilicata.it*. Qaraldi: 2 ottobre 2020.
4. ↑  „Cia-Agricoltori: a Viggiano la 26ª edizione della "Rafanata"". *sassilive.it*. Qaraldi: 11 settembre 2021.
5. ↑  „Il Carnevale a Marsico Nuovo - Sagra della Rafanata". *basilicatanet.com*. Qaraldi: 2 ottobre 2020.
6. ↑  „La Basilicata o Lucania - "Anzi"". *basilicata.bancadati.it*. Qaraldi: 2 ottobre 2020.
7. ↑  „Carnevale di Pietrapertosa". *sagreinbasilicata.com*. Qaraldi: 2 ottobre 2020.

[*sayt ishlamaydi*]
8. ↑  „La festa della rafanata a Sarconi". *eventiesagre.it*. Qaraldi: 2 ottobre 2020.
9. ↑  „Feste, Sagre e Fiere". *comune.gorgoglione.mt.it*. Qaraldi: 2 ottobre 2020.
10. ↑  „Carnevale stiglianese 2020". *stigliano.net*. 1-mart 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyun 2022-yil.

Havolalar
---------

* Vkus italyanskoy oseni. Kofe, tayni i tumani / Yuliya Yevdokimova
* Jeymi pazandalar Italiya / Jeymi Oliver. Pingvin Buyuk Britaniya, 2018-yil