recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Shah Olam II**-oʻn oltinchi Boburiylar imperatori va Alamgir II ning oʻgʻli edi. Shah Alam II eng oxirgi hukmdorlardan biri edi. Uning hukmronligi davrida uning kuchi shu qadar pasayganki, bu forsiy tilda „Sultonat-e-Shah Alam", „Az Dilli ta Palam" degan maʼnoga ega boʻlib, „Shah Alam imperiyasi Dehlidan Palamgacha" degan maʼnoni anglatadi, Palam shahar atrofi.

Shah Alam koʻplab bosqinlarga duch keldi, asosan Afgʻoniston amiri Ahmad Shoh Abdali Maratha imperiyasi oʻrtasida Panipat uchinchi jangini olib bordi, u Dehli va Abdali boshchiligidagi afgʻonlar ishini nazorat qilib turdi. 1760-yilda Abdalining bosqinchi kuchlari Sadashivrao Bhau boshchiligidagi Maratas tomonidan haydab chiqarildi, u Shah Jahon III, Feroze Jung III ning qoʻgʻirchoq Boburiy imperatorini taxtdan tushirdi va Shah Alam II ni Maratha nazorati ostida huquqli imperator qilib oʻrnatdi.

Bolalik davri
-------------

Dehlidan qochishi
-----------------

Bengal urushi
-------------

Manbalar
--------

1. ↑  Google books |id=NbUB\_ACAR5QC |page=512 |title=History of Islam
2. ↑  S. M. Ikram „XIX. A Century of Political Decline: 1707–1803",*. Muslim Civilization in India* Ainslie T. Embree:. New York: Columbia University Press, 1964. 5-noyabr 2011-yilda qaraldi.

Havolalar
---------


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Boburiy imperatorlar |
| --- |
|  |
| 
* Bobur
* Humoyun
* Akbar Jaloliddin Muhammad
* Jahongir
* Shoh Jahon
* Avrangzeb
* Bahodir-shoh I
* Jahondar-shoh
* Farruh Siyyor
* Rafi-ul Darjat
* Shah Jahan II
* Muhammad-shoh
* Ahmad-shoh
* Alamgir II
* Shah Jahan III
* Shah Alam II
* Akbar-shoh II
* Bahodir-shoh II
 |

 |
Koordinatalari: 32°06′N 66°00′E﻿ / ﻿32.1°N 66.0°E﻿ / 32.1; 66.0GOKoordinatalari: 32°06′N 66°00′E﻿ / ﻿32.1°N 66.0°E﻿ / 32.1; 66.0GO

Qandahor tumanlari xaritasi
**Shoh Vali** Kotpushtucha: *شاه ولي کوټ ولسوالۍ*, forscha: ولسوالی شاه ولی کوت) Shimoliy qismida joylashgan. Qandahor viloyati, Afg'oniston. Uning chegaradoshlari Xakrez tumani g'arbda, Naish tumani va oruzgan viloyati shimolda, Zabul viloyati Sharqda va Daman va Argandab tumanlari janubda. Aholisi 38,400 (2006). Tuman markazi tumanning eng Janubiy qismida joylashgan. Tuman Tolibon kuchlarining qal'asi sifatida tanilgan.

So'nggi voqealar ro'yxati
-------------------------

* Aprel 22, 2006-yil, to'rt Kanada askarlari yo'l bo'yi bomba tomonidan o'ldirilgan.
* Oktabr 6, 2008-yil, bir to'y ishtirok kamida 40 tinch aholi koalitsiya havo hujumida halok bo'ldi.
* 10 yil 14-2010 iyun kunlari Afg'oniston, Avstraliya va Amerika qo'shma Shtatlari kuchlari shoh Vali Kot tajovuzkor.
* Avgust kuni 16, 2012-yil, AQSh qora qirg'iyning qulashi keyinchalik Tolibon kuchlari tomonidan da'vo qilingan.

Referatlar
----------

1. ↑  *IntelCenter Terrorism Incident Reference (TIR): Afghanistan, 2000-2007*, 2008, page 237.
2. ↑  New York Times
3. ↑  „Black Hawk crash kills 7 U.S. troops in Afghanistan". *USATODAY.COM*. Qaraldi: 1-mart 2018-yil.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Shah Wali Kot tumani*** haqida turkum mavjud |

* AIMS tuman xaritasi

Andoza:Districts of KandaharAndoza:Kandahar Province
**Yildirim Aktuna** (22 mart 1930, Istanbul - 2007-yil 29 sentyabr, Bodrum, Mugʻla), turk nevropsikiyatristi va siyosatchisi.

Hayotiy
-------

  

1948-yili Izmir Karşıyaka oʻrta maktabini tamomlagandan soʻng, oʻsha yili Istanbul universiteti tibbiyot fakultetida harbiy talaba sifatida oʻqishni tamomlagan va 1954-yili leytenant unvoni bilan tamomlagan. Neyropsixiatriya boʻyicha mutaxassis, tibbiyot podpolkovnigi va Bakırkoʻy ruhiy kasalliklar shifoxonasida bosh shifokor boʻlib ishlagan. U bosh vrachlik davrida erishgan muvaffaqiyati va kasalxonada amalga oshirgan oʻzgarishlari bilan ajralib turdi va Bakırkoʻy xalqi tomonidan sevildi. Bu muvaffaqiyat unga SHPdan Bakırkoʻy hokimligini olib keldi.

1970-yilda Zeliha Berksoyga turmushga chiqdi. Uning bu nikohdan oʻg'li bor edi. Er-xotin 4 yildan keyin ajrashishdi.

U 1991-yilgi parlament saylovlarida DYPdan nomzod sifatida gʻalaba qozondi, SHP muvaffaqiyatli merlarni yoʻqotmaslik uchun parlament nomzodiga ruxsat bermadi va 49-hukumatda Sogʻliqni saqlash vaziri lavozimini egalladi. Aktuna, ushbu vazirlik davrida sogʻliqni saqlash islohoti doirasida, 1 va 2. Milliy sogʻliqni saqlash konventsiyasini chaqirdi.

50-hukumatda Davlat vaziri va matbuot kotibi vazifasini bajaruvchi Aktuna 1996-yil 7-martda 53-hukumatda Sogʻliqni saqlash vaziri etib tayinlandi va 54-hukumatda Sogʻliqni saqlash vaziri lavozimida ishlashda davom etdi. 55-hukumatda u yana Davlat vaziri lavozimida ishladi.

2003-yilda Liberal-demokratik partiyaga aʼzo boʻlgan Aktuna bu partiya raisi oʻrinbosari lavozimini ham egallagan.

2007-yilning 29-sentyabr kuni oshqozon osti bezi saratonidan 77 yoshida vafot etgan Yildirim Aktuna 2007-yil 2-oktyabrda soʻnggi safarga joʻnatilgan edi. 1979-1988-yillarda bosh shifokor boʻlib ishlagan Aktuna uchun avvaliga Bakirkoʻy Ruhiy kasalliklar shifoxonasida, soʻngra 1989-1991-yillarda shahar hokimi boʻlgan Bakirkoʻyda tantanali marosim oʻtkazildi. Aktunaning dafn marosimi keyinroq Atakoʻy 5 da boʻlib oʻtdi. Qisim masjidida oʻqilgan namozdan keyin Zincirlikuyu qabristoniga dafn qilindi. U bir bolaning otasi edi.

 Yildirim Aktuna qabri

Manba
-----

1. ↑  „Yıldırım Aktuna".  Kim Kimdir. 16 kasım 2012da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27 haziran 2017.
**Fokstrot** (ing. fox — tulki va trot — yoʻrtish, tez yurish) — salon raqsi. 20-asr boshida AQShda jaz raqslari asosida paydo boʻlib, Birinchi jahon urushidan soʻng ommaviylashgan Yevropa raqsi. Oʻzbekistonda 1930—40-yillardan kinoteatr, bogʻpark konsert hamda raqs maydonchalari va boshqalarda faoliyat koʻrsatgan harbiy, estrada orkestr va ansambllari repertuaridan kengoʻrin olgan. F. kuylari 4/4 oʻlchovida, marshsimon, bir oz sinkopalashgan ritmi bilan ajralib turadi ("tulki qadamlari"). 2 turi mavjud — shoshmasdan ijro etiladigan "slow" F. va tez surʼatli "quickstep". F. ritm va ohanglaridan kompozitorlar ham keng foydalanishgan (J.Puchchini, F.Pulenk, I.Stravinskiy, D.Miyo, D. Shostakovich, Oʻzbekistonda V.Saparov va boshqalar).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qamchiq dovoni** - Qurama tizma togʻlarida, Toshkent va Namangan viloyatlari chegarasida joylashgan. Bal. 2269 m, shimoli-gʻarbda Kuyindi tizmasi (1874 m) va janubisharqda Sulukota (2334 m) tizma togʻlarining tutashgan joyida. Dovon trias davrining konglomerat, qumtosh, alevrolit qatlamlarl ustida yotuvchi kvarsli porfir, tuf, lavali jinslardan tashkil topgan. Relyefi kuchli parchalangan, yon bagʻirlari tik. Tub jinslar yalangʻoch. Dovondan Toshkent—Oʻsh avtomobil yoʻli oʻtgan. Dovondan qadimda Buyuk ipak yoʻlining shimoliy tarmoqlaridan biri oʻtgan. Keyingi asrlarda ham savdo karvonlarining qatnovi toʻxtamagan. 1990-yillar oxirida respublikada avtomobil transportining rivojlanishi munosabati bilan dovondan oʻtuvchi yoʻl jahon andozalariga moslab taʼmirlandi. Jami uz. 2,5 km boʻlgan Rezak va Kamchikda zamonaviy tunnel inshootlari ishga tushirildi. Endilikda dovonda transport harakati yil davomida xavfsiz boʻlishi uchun barcha imkoniyatlar yaratilgan.

Qamchiq dovoni
--------------

Qamchiq dovoni bu Oʻzbekistonning eng muhim transport linyalaridan biri hisoblanadi bu dovon Oʻzbekistonning Fargʻona vodisini boshqa viloyatlar bilan boglaydi va u savdo jihatidan juda katta ahamyatga ega. Fargʻona vodisini 3 viloyatini Andijon, Namangan va Fargonani boglovchi yagona yoʻl hisoblanadi. Dovonni asosiy qismi Qurama togʻ tizmasidan oʻtadi va u dengiz sathidan 3-4 ming metr  *mahimum* baladlikka ega. Asosan mashinalar va Ogʻir yuk mashinalari harkatlanishi uchun moslashgan va mashinalar qatnovi kuniga 2-5 ming atrofida mashinalar harakatlanadi .

### Tarixi

1957-yil Toshkent — Qo‘qon (Qamchiq dovoni orqali) Avtomobil yoʻli foydalanishga topshiril-di (uz. 240 km). 1957-yil respublika av-tomobil yo‘llari tarmoqlari ro‘yxati o‘tkazildi va unda shu choqqacha koplab marotaba rekanstruksiya ishlari olib borilgan va zamoniviy va tekis asfalt oʻtgazilgan va 2013-yili Ispaniyalik mutahasislar bilan hamkorlikda butun yol boylab toliq taʼmirlash ishlari olib borilyapdi shu jumladan yoʻlni eniga kengaytirish va asfalt orniga chidamli beton mahsulaotlari otkazilyapdi

Galareya
--------

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

naesmi.uz Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-11-01).



  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qamishli madaniyati** — Suvyorgan va Kaltaminor madaniyatlaridagi bosqichlardan biri. 1954—55 yillarda Xorazm arxeologiyaetnografiya ekspeditsiyasi tomonidan tekshirilgan. Xorazm vohasida Amudaryoning qadimiy Oqchadaryo deltasi boʻylab tarqalgan neolit makonlari turkumiga kiradi. Qamishli madaniyatida uyjoy qurish uslubi (ayniqsa, chaylalar) jihatdan Kaltaminor madaniyati anʼanasi davom ettirilgan. Makonlar koʻchki qum va toʻqaylar xalaqit berganligi uchun Oqchadaryo deltasidan olisga tarqalmagan. Kvarsitdan ishlangan tosh qurollar (pichoqsimon parraklar, kamon oʻqining bodomsimon shaklda ishlangan uchlari, nayza, pichoq), chaqmoqtosh qurollar va qum aralashtirilgan loydan yasalgan keng qorinli, boʻyni kalta, yelkasi boʻrtma gardishli xum va boshqalar sopol buyumlar topilgan. Qamishli madaniyatiga mansub qabilalar dehqonchilik bilan shugʻullangan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yongʻindan saqlanish tadbirlari** — yongʻinning oldini olish va tarqalishiga yoʻl qoʻymaslik tadbirlari majmui. Sanoat va fuqarolar obʼyektlarini loyihalash va qurishda bu tadbirlar koʻzda tutiladi, obʼyektlardan foydalanish davrida ularga rioya qilinadi. Texnologik qurilmalar va elektr uskunalar tizimining yongʻinga nisbatan xavfeizligini taʼminlash; oʻtga chidamli qurilmalarni tanlash, suv bilan taʼminlash yoʻllarini qurish; bino yoki inshootlarning bir qismidan qoʻshni qismiga yongʻin tarqalishiga yoʻl qoʻymaslik uchun yongʻinga qarshi devor (brandmauer)lar, yonmaydigan yopma va pardalar qurish ishlari Yo. s. t.ga kiradi. Yongʻinga qarshi devorlar qurish mumkin boʻlmagan hollarda yongʻinga qarshi zonalar, yaʼni binoning oʻtga chidamli materiallardan qurilgan va seksiyalarga ajratilgan uchastkalari hosil qilinadi. Paxta sanoati korxonalari yongʻinga qarshi kurash qoidalariga rioya qilgan holda shamolning aksariyat yoʻnalishi boʻyicha turar joy rnlaridan keyin quriladi. Paxta omborlari va b. katta inshootlar shamolning aksariyat yoʻnalishi ularning diagonali boʻyicha oʻtadigan qilib quriladi va bu yoʻnalish boʻyicha avval yongʻin chiqish xavfi koʻproq boʻlgan obʼyektlar, keyin uchqun chiqish xavfi boʻlgan binolar joylashtiriladi. Paxta omborlari yoki buntlari orasida yoki ular bilan boshqa binolar orasida yongʻin yetib bormaydigan darajada masofa qoldiriladi. Mas, paxta omborlari orasi 30 m dan, paxta buntlari orasi 20 m dan kam boʻlmasligi kerak. Sanoat korxonalari xrvlilarida moyli lattaputtalar yigʻishtirilib, alohida ajratilgan joylarda saqlanishi lozim. Yongʻin chiqqanligini va uning oʻchogʻini aniklash uchun yongʻin signalizatsiyasi vositalari (yongʻin bildirgichlari, aloqa liniyalari va b.) oʻrnatiladi. Zamonaviy binolar yongʻinga qarshi avtomatik (drencherli yoki sprinklerli) tizimlar bilan jihozlanadi. Bunda binoning shiplariga oʻrnatilgan datchiklar xona ichidagi temperatura keskin koʻtarilganda yoki tutun konsentratsiyasi koʻpayganda signal beradi va suv yoki gazli oʻt oʻchirish tizimini ishga tushiradi. Koʻpgina samolyot va kemalar ham ana shunday tizimlar bilan jihozlanadi. Yongʻin koʻpincha kishilarning beparvoligi va ehtiyotsizligi oqibatida, mas, yongan xavfeizligi yoki xavfeizlik texnikasiga rioya qilinmaganda, gaz plitalari yoqiq holda, elektr qizdirish asboblari ulangan holda qarovsiz qoldirilishi oqibatida kelib chiqadi. Korxona va idoralarning ichiga oʻt oʻchirgichlar, oʻt oʻchirish shlanglari, hovlilarida oʻt oʻchirishga tegishli anjomlar saqlanadigan shchitlar oʻrnatiladi. Yo. ye t. va oʻt oʻchirish bilan bogliq masalalar bilan maxsus tashkilot (yongʻin muhofazasi tashkiloti) shugʻullanadi (yana q. Oʻt oʻchirish, Oʻt oʻchirish texnikasi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
красиво) Qora dengizda kechki tong
**Shafaq** — quyosh chiqishidan oldin (*ertalab* tong) va quyosh botgandan keyin (*kechqurun* shafaq), atmosferaning yuqori qismidan quyosh nurlarining aks etishi natijasida paydo bo'lgan osmonning porlashi.

Hodisaning tavsifi
------------------

Quyosh botishidan oldin, quyosh ufqqa juda yaqin bo'lganida, avval sarg'ish, keyin to'q sariq va nihoyat qizil rangga aylanganda, uning atrofidagi osmon ham oltin rangga aylanadi. Ufqqa yaqinroq, oltin sariq ranglar pushti-to'q sariq rangga, keyin esa ufq yaqinida qizil rangga almashtiriladi. Tong quyosh botgandan keyin yorqin porlaydi.

Biroq, shafaq nafaqat osmonning g'arbiy qismini ranglaydi. Quyosh ufq ostida g'oyib bo'lgandan so'ng, sharqiy, quyoshga qarshi tomonda tumanga o'xshash mavimsi-kulli segment paydo bo'ladi. Bu Yerning atmosferadagi soyasi. Ushbu segmentning tepasida pushti chiziq cho'zilgan - Venera kamari deyiladi. Quyosh ufq ostidagi cho'kib ketganda, kul segmenti qorong'i osmon bilan birlashguncha ko'payadi.

Tongda uning ranglarini o'zgartirish teskari tartibda sodir bo'ladi.

Navigatsiya (yoki dengiz) alasakaranlığı - osmondagi eng yorqin yulduzlar dengiz va aviatsiya navigatsiyasi uchun mavjud bo'lgan vaqt.

Astronomik alasakaranlık - tungi osmonning foni o'zgarishni to'xtatadi va kvadrat soniyada 21 magnituda qiymatiga yetadi. To'g'ri fotometrik va spektrometrik kuzatishlarni amalga oshirish mumkin bo'ladi.

Galereya
--------

* tong bilan ufqtong bilan ufq
* Ko'lda tong otishiKo'lda tong otishi
* San-Fransiskodagi tongSan-Fransiskodagi tong
* Lilak oqshom tongLilak oqshom tong
* tong otishitong otishi
* Yamaykadagi tongYamaykadagi tong
* Qish tong otishiQish tong otishi
* Quyosh chiqishi paytida tong otishiQuyosh chiqishi paytida tong otishi
* Kechasi tong otadi, chang va bulutlar g'arbga tomon siljiydiKechasi tong otadi, chang va bulutlar g'arbga tomon siljiydi
* Dengizda tongDengizda tong
* Zaslavskiy suv omborida quyosh botishi (Minsk dengizi)

Yana qarang
-----------

* Kechki shafaq
* Alacakaranlık
* Tong
* Quyosh botishi
* Tong (mifologiya)
* Vespers (mifologiya)
* Zarya qishlog'i
* Tongda

Manbalar
--------

1. ↑  Фасмер 1986. sfn error: no target: CITEREFФасмер1986 (help)
2. ↑  Шанский 1971. sfn error: no target: CITEREFШанский1971 (help)
| Tarix |
| --- |
|
| Nomi: | 
Eclipse |
| Roʻyxatdan oʻtgan porti: | 
Xemilton |
| Quruvchisi: | 
Roman Arkadevich Abramovich |
| Dengizga tushirilishi: | 
2009-yil 12-iyun |

**Eclipse** (*"Tutilish"*) — superyaxta. Atabeyki Design Development (ADD) tomonidan ishlab chiqilgan, ichki dizayn Terens Disdale Design Ltd (London). Blohm + Voss kemasozlik zavodida (Gamburg, loyiha № 978) rossiyalik tadbirkor Roman Abramovichning buyrugʻi bilan qurilgan.

2009-yil 12-iyunda Gamburgda ishga tushirilgan. 2010-yil 9-dekabrda tugallangan va dengiz sinovlaridan soʻng mijozga topshirilgan.

Tushish vaqtida u dunyodagi eng yirik xususiy motorli kema edi.

 Blohm+Vossda Eclipse

Kelib chiqishi
--------------

Qurilish jarayonida loyiha *Sigma* nomini oldi va Dubay yaxtasi qurilgan Platinum loyihasi bilan bogʻliq edi. Rossiyalik tadbirkor Roman Abramovich yaxta egasiga aylandi.

2011-yildan beri yaxta charter yaxta sifatida roʻyxatdan oʻtgan. Motor Boat va Yacht ekspertlarining fikriga koʻra, bu ekspluatatsiya xarajatlarini kamaytirish, soliq yukini kamaytirish va Yevropa marinalarida toʻxtash vaqtida imtiyozlar olish uchun qilingan.

Kema jihozlari
--------------

Yaxtaning ichki bezaklari va jihozlari haqida juda kam narsa maʼlum. Odatda bu toifadagi xususiy kemalar bir nechta suv kemalari, tenderlar, tezyurar qayiqlar va boshqa dam olish uskunalari bilan jihozlangan. Maʼlumki, yaxtada konsert zali, uchta ovqat xonasi, kinoteatr, vino yertoʻlasi, ikkita basseyn mavjud boʻlib, ulardan birini raqs maydonchasiga aylantirish mumkin boʻlgan kaminlar va boshqalar. Uskunalardan — 2 ta vertolyot, 4 ta qayiq, 20 ta skuter va 12 ta oʻrinli suv osti kemasi.

Narxi
-----

Mutaxassislar yaxta qurishning minimal miqdorini 300 million dollar deb atashadi. Yaxtaning umumiy qiymati, shu jumladan jihozlar, bitta hisob-kitobga koʻra, 1,2 milliard dollarni tashkil qiladi

*

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  „Breaking News: Superyacht Eclipse joins charter fleet of SuperYachtsMonaco" (en). Qaraldi: 20-noyabr 2018-yil.
6. ↑  „Eclipse Yacht — Blohm + Voss Shipyards motor yacht". 25-avgust 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-sentabr 2013-yil.
7. ↑
8. ↑  *Савицкая Ю.* „Затмить "Затмение"".  «Lenta.ru» (7-sentabr 2010-yil). 15-aprel 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-iyul 2014-yil.
9. ↑
Shagʻan (qozoqcha: *Шаған*, masalan: Semipalatinsk-4) — Qozogʻistonning Abay viloyatidagi shahar tipidagi aholi punkti. Semey shahar maʼmuriyati tarkibiga kiradi. Chagon aholi punkti boshqarmasining maʼmuriy markazi va yagona aholi punkti. Semipalatinsk shahridan 74 km uzoqlikda, Irtish daryosi boʻyida joylashgan. KATO kodi — 632863100 .

Temir yoʻl stantsiyasi Semipalatinskdan 80 km shimoli-gʻarbda joylashgan. Qishloq 1950-yilda tashkil etilgan, 1958-yil 30-sentabrda ishchilar posyolkasi nomini oldi, 1995-yilda rus qoʻshinlari olib chiqib ketilganidan keyin tashlab ketilgan.

Sovet Ittifoqi parchalanishidan oldin bu yer harbiy shaharcha boʻlgan, unda 10-11 ming aholi istiqomat qilgan. Asosan Chagan harbiy aerodromidan 10 km janubi-gʻarbda joylashgan boʻlib, unda uzoq masofali strategik aviatsiya joylashgan. Harbiy havo kuchlarining bombardimonchi havo boʻlinmasi: yadro quroliga ega 20 ta Tu-95MS bombardimonchi samolyotlarining har biri 6 ta raketaga ega boʻlgan 2 ta havo polki.

Bu yerda 2 ta bolalar bogʻchasi, boshlangʻich va oʻrta maktab, stadion bor edi. 1995-yilda barcha harbiy qismlar Rossiyaga olib chiqildi, shahar Qozogʻiston Respublikasiga oʻtkazildi, shundan soʻng aholi soni keskin kamayib ketdi.

Aholisi
-------

1999-yilda qishloq aholisi 672 kishi (334 nafar erkak va 338 nafar ayol) edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 725 kishi (361 nafar erkak va 364 nafar ayol) yashagan.

Manbalar
--------

1. ↑  „База КАТО".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 27-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
2. ↑  Vedomosti Verxovnogo Soveta SSSR. № 28 (923), 1958 g.
3. 1 2  „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 13-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Abay viloyati Semey shahar maʼmuriyatining aholi yashash punktlari |
| --- |
|  |
| 
* Abrali
* Aynabulaq
* Aqbulaq
* Algʻabas
* Bajenovo
* Boʻkenshi
* Bulaq
* Granitnoye
* Dostiq
* Jaziq
* Jarqin
* Qaynar
* Qarakoʻl
* Klimentyevka
* Qizilotau
* Koʻkentau
* Qizemshek
* Maraldi
* Muzdibay
* Muqir
* Murat
* Novobajenovo
* Oʻzerki
* Polovinka
* Priirtishskoye
* Prirechnoye
* Samay
* **Semey**
* Talitsa
* Tanat
* Shagʻan
* Shaqaman
* Shoptigʻaq
* Shulbi
 |

 |
**Qamariddin** (14-asr) -Moʻgʻuliston xoni (1365 — taxminan 1390-yilboshi). Dugʻlat qabilasidan. Moʻgʻuliston davlati asoschilaridan amir Poʻlodchining ukasi. Ilyosxojani oʻddirib taxtni egallab olgan. Tugʻluq Temur avlodlarini qatl ettirgan. Amir Temur davlati hududiga doimiy xavf tugʻdirib turgani tufayli Sohibqiron unga qarshi 1370-71, 1375, 1376, 1377, 1383, 1389-yillarda Moʻgʻulistonga qoʻshin tortgan va har gal raqibini tormor qilgan. 1375-yildagi yurishda Q.ning qizini oʻz nikohiga olgan. 1390-yil Sohibqiron Q.ni butunlay tormor keltirish uchun Moʻgʻulistonga yurish qilgan, Q Irtish daryosi tomon chekingan. Amir Temur qoʻshini Irtishga yetib kelganda Q. shimolga qochgan. Muhammad Haydarniit "Tarixi Rashidiy" asarida keltirilgan moʻgʻul rivoyatiga koʻra, Q. umrining oxirida istisqo kasali bilan ogʻrib shim. dagi oʻrmonlarda bedarak ketgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yon nervlilar** (Amphineura) - tuban mollyuskalar kenja tipi. Chigʻanogʻi oʻzaro harakatchan birikkan 8 ta plastinkadan iborat yoki boʻlmaydi. Nerv sistemasi halqum atrofi nerv halqasi va undan ketadigan ikki juft boʻylama nerv poyalari, jumladan ikkitasi plevrovitseral nervlar tana boʻylab jabra (galsama) egatchalari ustida, ikkitasi (pedal) nervlar oyogʻi ustida joylashgan. Yo. n. sovutlilar va egat qorinlilar sinflariga boʻlinadi. Yo. n. orasida xitonlar dengizlarning sohilga yaqin joylarida keng tarqalgan. Xitonlar yassi oyoklari yordamida toshlarga yopishib hayot kechiradi. Egat qorinlilar sinfiga dengiz tubida yashovchi chuvalchangsimon, sodda tuzilgan yirtqich mollyuskalar kiradi. Tanasining uz. 30 sm ga yetadi. Yon nervli mollyuskalardan Neomenia va Chaetoderma urugʻlari keng tarqalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Subtropik oʻsimliklar** - asosan, doim yashil, barg toʻkadigan baʼzi mevali daraxtlar hamda butalar. Bularga avokado, anjir, anor, apelsin, mandarin, limon, greyfrut, zaytun, xurmo, chilonjiyda (unobi), pista, mushmula, tok, dafna va boshqa kiradi. Su. mazali, toʻyimli va dorivor xususiyatga ega meva beradi. Mevasi yangiligicha, konservalangan hamda quritilgan holda isteʼmol qilinadi. S.oʻ. vegetatsiya davrining uzunligi, qishda tinim davriga oʻtishi bilan tropik oʻsimliklardan farqlanadi. Asosan, subtropik mintaqalarits yetishtiriladi. Oranjereya yoki transheyalarda, shuningdek, uy sharoitida oʻstiriladi. S.oʻ.ning sovuqqa chidamliligi turlicha. Masalan, limon sovuqqa chidamsiz, anjir, anor, xurmo chidamliroq. Oʻzbekistonda S.oʻ.ning baʼzi turlari (apelsin, mandarin, limon va boshqalar) oranjereya yoki transheyalarda, shuningdek, uy sharoitida oʻstiriladi. Soʻnggi yillarda subtropik mevalar Shreder nomidagi Bogdorchilik, uzumchilik va vinochilik institutining Janubiy Oʻzbekiston tajriba stansiyasida, Toshkent viloyati Qibray tumanidagi limonariy shirkat xoʻjaligida, Surxondaryo viloyatidagi Denov oʻrmon xoʻjaligida va boshqa bir qancha viloyatlardagi ayrim xoʻjaliklarda, shuningdek, tomorqalarda oʻstirilib, koʻchatlari yetishtirilmoqda.

Adabiyot
--------

* Kulkov O. P. Muhamedzyanov Sh. 3. Oʻzbekistonning subtropik oʻsimliklari, T. 1968; Jivotinskaya S. Vostochnaya xurma v Uzbekistane, T. 1989; Zaysev Yu. I. Sitrusovqe v komnate, T. 1990.

Rixsivoy Joʻrayev.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Usmonbek (Subutoybek) Dolimovich Dolimov**  (1907.23.1 - Toshkent — 1991.24.5) — adabiyotshunos-pedagog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1967). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1939). Ped. fanlari ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim, shoʻba mudiri (1943—57). Toshkent Davlat Universitetida oʻqituvchi (1957—62), dotsent (1963-yildan). Oliy va oʻrta maktablar uchun darslik ("Vatan adabiyoti", 1965) va uslubiy qoʻllanmalar ("Oʻzbek adabiyoti tarixini oʻqitish metodikasi", 1976; "Adabiyot oʻqitish metodikasi", 1978) muallifi. Ogahiy (Gʻ. Karimov bilan hamkorlikda), Almaiy, Lutfiy ("Gul va Navroʻz"), Gulxaniy ("Zarbul-masal") asarlarini, folklorga oid "Keng uyning kelinchagi"ni (1976) nashrga tayyorlagan. "Qobusnoma"ni oʻzbek tiliga tarjima qilgan (1986).

Manbalar
--------

* Umr saboqlari, T. 1982.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qamara Shodmonovna Kamolova** (1938.9.12, Buxoro) — rejissyor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1982). Faoliyatini 1964-yil Toshkent telestudiyasida boshlagan. 1965-yildan "Oʻzbekfilm" kinostudiyasida kinorej. "Gʻaroyib sarguzasht", "Rahim va qoʻngʻiz", "Bulutni kim yasadi", "Qiz-bola va yulduzcha", "Velosipedcha qochib ketdi" kabi multfilmlarni ishlagan. Eng yaxshi badiiy filmlari: "Achchiq danak", "Oʻzganing baxti", "Ertaga chiqasanmi?", "Nabiramiz militsiyada ishlaydi", "Boʻlmagan narsa haqida", "Yovvoyi", "Atrof qor bilan qoplandi" va b. 1993-yil "Shod" studiyasini tashkil qilib, unga rahbarlik qilib keladi. "Achchiq danak" filmi Qohira kinofestivali (1978)ning "Kumush Nefertiti" sovrini, Fransiyaning Strasburg sh.da oʻtkazilgan kinofestival (1979) sovrini bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Gaz va suyuqliklarning oqishi** — gazsimon moddalar va suyuqliklarning bosim taʼsirida harakatlanishi. Gaz (yoki suyuqlik) sekin oqqanda qatlamlari oʻzaro parallel joylashadi. Bunday oqim laminar oqim deyiladi. Gaz (yoki suyuqlik) tez oqsa, qatlamlari oʻzaro aralashib ketadi. Bunday oqim turbulent oqim deyiladi. Gaz va suyuqlik katlamlari bir-biriga nisbatan harakatlanganda ular orasida ichki ishqalanish kuchi, yaʼni qovushoqlik paydo boʻladi. Nay ichida laminar oqimning turbulent oqimga utishi Reynolde soni pzV bilan ifodalanadi. Bunda: r — gaz yoki suyuqlik zichligi, 8 — oqish tezligi, g — nay-ning radiusi, g| — qovushoqlik koeffitsiyenti. Gazlarning qovushoqlik koeffitsiyenti suyuqliklarnikidan bir necha yuz baravar kichik boʻladi. Gaz yoki suyukdik nayda okishi uchun nayning ikki uchida bosimlar farqi Ar=r,—r2 boʻlishi shart. Laminar oqim uchun maʼlum vakt ichida naydan oqib oʻtgan gaz (yoki suyuqlik) hajmi Puazeyl formulasi bilan ifodalanadi: V = vro,8l" (bunda Ar— bosimlar farqi, / — nay uzunligi). Juda past bosimda (vakuum da) gazlarning oqishi normal sharoitdagidan farq qiladi. Gaz oqkan vaqtda molekulalari bir-biri bilan toʻqnashmasa, bunday oqim molekulyar okim deyiladi. Molekulyar okimda naydan oqib oʻtgan gaz miqdori molekulalar tezligiga va nay radiusining kubiga toʻgʻri proporsional, qovushoqlik koeffitsiyentiga bogʻliq emas. G. va s.o.ni oʻrganish aerodinamika, gaz dinamikasi fanlarining asosiy masalalaridan hisoblanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Gaz hisoblagich** - vaqt birligi ichida oʻtadigan gaz hajmini oʻlchaydigan asbob; tabiiy va zaharli boʻlmagan boshqa gazlarga moʻljallangan. Ishlash tarziga koʻra diafragmali, turbinali rotorli va b. xillari bor. Diafragmali G. h.da oʻlchash qurilmasi gaz oʻtkazmaydigan diafragmalar bilan ajratilgan ikkita kameradan iborat.

Maxsus klapanlar tizimi tufayli diafragmalar hisoblagichning kirish va chiqish naychalaridagi gazlarning bosimlari farqi hisobiga ilgarilanmaqaytma harakat qiladi. Diafragmalarning bu harakatini kinematik qurilma jamlagich roliklarining aylanma harakatiga aylantiradi. Bunday G. h.lar roʻzgʻorda ishlatiladi. Turbinali G.h.da turbina orqali oʻtadigan gaz oqimi tezligini oqim toʻgʻrilagich baravarlaydi. Oʻlchash mexanizmi parrakli turbina va reduktordan iborat boʻlib, turbina oʻki ikki tayanchga mahkamlangan. Magnitli uzatma turbinaning aylanishini hisoblash qurilmasiga uzatadi. Hisoblash qurilmasidagi rolikli jamlagich hisoblagichdan oʻtayotgan gaz hajmini oʻlchaydi. Bunday G. h. past, oʻrta va yuqori bosimli gazlarda ishlaydi, ularni turli hisoblash qurilmalariga ulab qoʻyish mumkin. Bunday G. h. sanoatda ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Regressiya (maʼnolari).

**Regressiya** (lotincha: *regressio* — qaytish, chekinish) (geologiyada) — dengizning chekinishi. Regressiya tektonik tebranma harakat, yaʼni quruklikning koʻtarilishi, okean tubining choʻkishi hamda iqlimning oʻzgarishi (qurishi) natijasida roʻy beradi. Regressiyada dengiz suvi chekinib, quruqlik maydoni kengayadi. Yotqizikdarning tagida mayda zarrali jinslar (giltosh, ohaktosh va boshqa,) yuqoriroq qismida yirik boʻlakli jinslar (gravelit, konglomerat va boshqalar) joylashuvi shu hududda regressiv harakat yuz berganidan dalolat beradi. Regressiya bir necha marta qaytarilishi mumkin.

Yana q.
-------

* Transgressiya

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Admiral Devid G. Farragut*** Vashingtondagi haykal boʻlib, u Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz flotida birinchi admiral boʻlib xizmat qilgan harbiy ofitser Devid Farragutni sharaflaydi. Yodgorlik Vashington shahridagi, Kolumbiya okrugi markazidagi Farragut maydonining markazida joylashgan. Haykal ayol rassom Vinni Ream tomonidan yaratilgan boʻlib, uning eng mashhur asarlari orasida Avraam Linkoln haykali va Milliy haykalchalar zalidagi bir nechta haykallar mavjud. Yodgorlik 1881-yilda Prezident Jeyms Garfild, uning kabineti aʼzolari va minglab tomoshabinlar ishtirokidagi ekstravagant marosimda taqdim etilgan. Bu Vashingtonda dengiz urushi qahramoni sharafiga oʻrnatilgan birinchi yodgorlik edi.

Haykal Vashingtondagi fuqarolar urushi davridagi oʻn sakkizta yodgorlikdan biri boʻlib, ular birgalikda 1978-yili tarixiy joylar milliy reestriga kiritilgan. Granit poydevoriga oʻrnatilgan bronza haykal shahardagi fuqarolar urushi yodgorliklari kabi dushman toʻpidan emas, balki USS *Hartford* bronza parvonalaridan yasalgan. Yodgorlik va uning atrofidagi park Milliy bogʻlar xizmatiga va Ichki ishlar vazirligining federal agentligiga tegishli.

* Media related to David G. Farragut Memorial at Wikimedia Commons
**Gaz dinamikasi** - gidroaeromexanikaning siqiluvchan tutash muhitlar (gaz va suyuqliklar) harakatini va ularning qattiq jismlar bilan oʻzaro taʼsirlashuvini oʻrganish bilan shugullanadigan boʻlimi. Termodinamika, akustika, dinamik meteorologiya bilan uzviy bogʻliq. Asosiy vazifalari: gaz (havo)da harakatlanayotgan jismlar (sa-molyotlar, raketalar, snaryadlar va b.)ga taʼsir qiladigan kuchlarni aniqlash hamda shu jismlarning eng qulay shakl-larini yaratish; reaktiv dvigatellar, aerodinamik quvurlar va b.ning eng muhim qismlari — soplo va diffuzorlar hamda boshqa kanallarning qulay shakllarini topish; portlash, detonatsiya va b. hollarda paydo boʻladigan toʻlqinlarning tarqalish qonuniyatlarini aniqlash va h.k. Hoz. zamon G.d.da yuqori temperaturalarda gazning oqib chiqishida sodir boʻladigan hodisalar, maye, kimyoviy reaksiyalar (dissotsiatsiya, yonish va b. kimyoviy reaksiyalar) hamda fizikaviy jarayonlar (ionlanishlar, nurlanishlar) ham tekshiriladi. Gazning siqilishi (kichik tezlikda) dinamik meteorologiyada tadqiq qilinadi, elektr va magnit maydonlar mavjudligida elektr oʻtkazuvchan gazlarning harakati magnitik gaz dinamikasida oʻrganiladi. Gazni tutash muhit deb qarab boʻlmaydigan, gaz molekulalarining oʻzaro taʼsirini hamda qattiq jism bilan taʼsirini oʻrganish lozim boʻlgan hollarda siyraklangan gazning molekulyar-kinetik nazariyasiga asoslangan siyraklangan gaz dinamikasi qonuniyatlari bilan ish koʻriladi. G.d. siqiladigan gaz oqimlari nazariyasini, zarbiy toʻlqinlar naza-riyasini, issiqlik almashinuvi (konvektiv va nurli) nazariyasini ham oʻz ichiga oladi. G.d.ning bosh qonunlari mexanika va termodinamika qonunlarining harakatlanayotgan gaz muhitiga tatbiqi asosida yuzaga kelgan.

D. Bernulli, nemis olimi B. Riman, ingliz olimi U. Rankin, fransuz olimi A. Gyuygono, rus olimlari S. A. Chapligin. M. V. Keldish, A. A. Fridman va b. G.d. taraqqiyotiga katta hissa qoʻshdilar. Har xil gaz apparatlari, gaz mashinalari va dvigatellari i.ch.da G. d. masalalarini hal qilishning ahami-yati katta. G. d. qonunlari ballistik qurilmalar, kompressor, turbinalar, reaktiv dvigatellar, gaz quvurlari va b.ni hisoblashga tatbiq qilinadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Xatoy tumanida joylashgan Villa Petrolea.
**Xatoiy tumani** - 1904-yilda Zavodskaya, 1920-yildan Fabrika zavodi tumani, 1932-yildan Shaumyan tumani deb nomlangan. 1981-yilda ikkiga boʻlinib, biriga Nizomiy tumani nomi berildi. 1990-yil 5-yanvardan esa tuman Xatoiy deb nomlandi. Xatoiy tumani Boku shahrining Nizomiy, Narimonov, Suraxani, Nasimiy tumanlari bilan chegaradoshdir. Shahar ahamiyatli Nobel, Babek prospektlari, Zigʻ shossesining bir hissasi, Afiyeddin Jalilov koʻchasi, zamonaviy chorrahalar bilan bir qatorda, Shoh Ismoil Xatoiy, Ahmadli, Hazi Aslanov, Boku Metro stansiyalari ham tuman hududida joylashgan.

Xatoiy tumani hududidabir qator Respublika ahamiyatiga molik tashkilotining maʼmuriy binolari ham joylashgan. Bulardan Ozarbayjon Respublikasi Oliy sudi, AFFA, Jamshid Naxchivanskiy nomidagi harbiy litsey va Baki shahar ichki ishlar boshqarmasini aytib oʻtish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „Khatai rayonu: History".  khatai-ih.gov.az. Qaraldi: 26 sentyabr 2017.
2. ↑  „FEDERASİYA, İDMAN KOMPLEKSLƏRİ HAQQINDA MƏLUMAT".  khatai-ih.gov.az. Qaraldi: 26 sentyabr 2017.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Boku tumanlari |
| --- |
|  |
| 
* Xazar tumani
* Binaqadi tumani
* Qoradogʻ tumani
* Xatoiy tumani
* Narimonov tumani
* Nasimiy tumani
* Nizomiy tumani
* Pirallahi tumani
* Saboil tumani
* Sabunchi tumani
* Suraxani tumani
* Yasamal tumani
 | 
 |

 |
**Gaz gorelkasi** — gazni havo (kislorod) bilan aralashtirib, yonuvchi aralashma hosil qiladigan moslama. Qizdirish asboblari, pechlar, gaz plitalari, qozon oʻtxonalari va b.ga oʻrnatib ishlatiladi. G.g. asosiy (doimo ishlab turishga moʻljallangan) va yordamchi xillarga. keng va ingichka alanga hosil kiladigan, aralashmani uyurmali yondiradigan hamda alangasi uzun va toʻgʻri oqib yonadigan xillarga boʻlinadi. G.g. gaz va havo kanallariga boʻlingan korpusdan iborat. Havo va gaz quvurlari G.g. ga kalta naycha orqali ulanadi. Berilayotgan gaz bosimiga karab, G.g. past bosim (5kPa gacha), oʻrta bosim (5—300 kPa) va yuqori bosim (300 kPa dan yuqori) gorelkalariga boʻlinadi. Gaz asbobi xiliga qarab, gorelkalar soni har xil boʻladi. Masalan, toʻrt kamfarali gaz plitalarida 4 ta G.g. ishlatiladi. G.g. uzun va dumaloq qilib ishlab chiqariladi. Umuman, G.g. diffuzion, injeksion, gaz turbinali, aralash (gazmazutli, chang-gazli) xillarga boʻlinadi. Diffuzion G.g. da yoqish kamerasiga gaz va havo keladi. Gaz va havoning aralashuvi yonish kamerasida yuz beradi. U sanoat pechlari va qozonlarida ishlatiladi. Injeksion G.g. da havo gaz oqimi energiyasi hisobiga soʻriladi (injeksiyalanadi), havo bilan gazning aralashuvi gorelka korpusi ichida yuz beradi. Bundam gorelkalar issiqxonalarni isitishda, neftni qayta ishlash zavodlari pechlarida, boshqa sanoat pechlarida ishlatiladi. Gaz turbinali G.g. da havo gaz turbinasi harakatga keltiradigan ventilyator yordamida beriladi. Uning ish unumdorligi kelayotgan gaz bosimi kattaligi bilan tartibga solib turiladi. Bunday gorelka katta gaz qozonlarida ishlatiladi. Yorugʻlik beruvchi alanga hosil qilish zarur boʻlgan yoki gazning oʻzi bilan zarur temperatura hosil qilib boʻlmaydigan hollarda aralash G.g. dan foydalaniladi. Metallarni payvandlash va qirqishda ishlatiladigan G.g. haqida Kislorod bilan kesish maqolasiga q.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Regressiya (maʼnolari).

**Regressiya** — (matematikada) biror (u) tasodifiy miqdor oʻrta qiymatining boshqa bir tasodifiy miqdoriga bogʻlikligi. Funksional bogʻlanishda miqdorning har bir qiymatiga u miqdorning bitta qiymati mos kelsa, regressiv bogʻlanishda x ning x qiymatiga turli hollarda turli qiymatlar mos keladi. Regressiya tushunchasi faqat tasodifiy miqdorlar uchun emas, tasodifiy vektorlarga nisbatan ham kiritiladi. Regressiya terminini ingliz olimi F.Galton kiritgan (1886). Regressiya tabiat va jamiyat hodisalarini oʻrganishda muhim matematik vosita hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gaz taqsimlash stansiyasi** -gaz bosimini foydalanish uchun xavfsiz darajagacha pasaytirish va isteʼmolchilarga tarqatish uchun moʻljallangan inshoot. Unda gaz qabul qilinadi, aralashmalardan tozalanadi, bosimi pasaytiriladi, isteʼmolchilarga berilayotgan gaz miqdori hisobga olinadi; gaz quvurlarining gaz bosimi toʻgʻrilab turiladi. G. t. s.da gazni tozalash, oʻlchash, rostlash, nazorat qilish qurilmalari, avtomatik asboblardan foydalaniladi. Vazifasiga qarab, G. t. s. magistral gaz quvuri tarmogʻidagi, gaz konidagi va avtomatik xillarga; nazorat-taqsimlash punktlari, gaz bosimini rostlab turish punktlari va qurilmalariga boʻlinadi. Shaharlarni, aholi yashaydigan punktlarni, korxonalarni, jamoa xoʻjaliklarini, xonadonlarni toza va ishlatish uchun xavfsiz bosimli gaz bilan bir meʼyorda taʼminlab turishda G. t. s. ning ahamiyati katta.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish** — hokimiyatning bir turi; fuqarolarning joylarda davlat va jamiyat ishlarida ishtirokini taʼminlash, davlatning ayrim funksiyalarini amalga oshirish vositasi. Koʻpchilik mamlakatlarda mahalliy miqyosda davlat hokimiyati organlari tashkil etilmay, u yerda faqat Mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish u. b. organlari tuziladi. Mas, Rossiyada aholi hokimiyatning vakolatli organlari (munitsipial yigʻilishlar, kengashlar, qoʻmitalar va shahri k.), fuqarolarning tegishli boshqaruv organlari (mahalliy maʼmuriyat), yigʻinlari va boshqalar Mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish oʻ. b.ni amalga oshiradi. Mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish oʻ. b. organlari, odatda, davlat hokimiyati organlari tizimiga kirmaydi. Mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish u. b. organlarining tuzilishini aholi oʻzi mustaqil belgilaydi. Mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish oʻ. b. organlariga qonun asosida ayrim davlat va-kolatlari berilishi mumkin, bu va-kolatlar davlat nazorati ostida amalga oshiriladi. Oʻzbekistonda joylarda mahalliy davlat hokimiyati organlari ham, Mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish oʻ. b. organlari ham mavjud. Shaharcha, qishloq va ovullarda, shuningdek, ular tarkibidagi mahallalarsa fuqarolarning yigʻinlari oʻzini oʻzi boshqarish organlari hisoblanadi (qarang Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Magʻjon** (1893, hozirgi Shim. Qozogʻiston viloyati — 1938, Moskva) — qozoq shoiri, jurnalist, maorif arbobi. Qiziljar (hozirgi Krasnoyarsk)dagi Eski qozoq madrasasi (1905—10), Ufadagi Oliya madrasasi (1910—12), Omskdagi Oʻqituvchilar instituti (1913—17)da tahsil olgan. Fors, arab, turk, rus tillarini yaxshi bilgan, Yevropa adabiyoti bilan yaqindan tanishgan. Alash Oʻrda hukumatining maorif komissi-yasi aʼzosi (1917), Qozogʻiston hukumatining maorif komissari (1919), "Hurriyat bayrogʻi" gaz.ning muharriri (1920—22). 1922-yilda Toshkentga chaqirib olinadi. Bu yerda Turkiston jumhuriyati qoshidagi "Qozoqqirgʻiz bilim komissiyasi" aʼzosi, "Choʻlpon", "Sana" jur.lari, "Oq joʻl" gaz. tashkilotchilaridan boʻldi. Moskvadagi Oliy adabiyot va sanʼat institutida oʻqidi (1923-26).

1924-yilda Moskvadagi "Yoshlarning adabiy jamiyati"da M.ning Toshkentda chiqargan sheʼriy kitobi (1923) muhokama qilinadi va uni millatchilikni kuylaganligi, tasavvufni, tarixni ulugʻlagani qattiq tanqid ostiga olinadi. Shundan soʻng M. millatchi, turkchi, boylar tarafdori sifatida ayblanadi. 1927-yilda Qozogʻistonga qaytib, bir muddat Qiziljarda oʻqituvchilik qilgach, xalq dushmani sifatida qamaladi (1929). 1935-yilda Gorkiy yordamida qamoqdan chiqadi. Biroq 1937-yilda takror qamalib, 1938-yil martida otib oʻldiriladi. M. 1988-yilda oqlangan.

M. xilma-xil mavzularda sheʼrlar yozgan. Tabiat va inson goʻzalliklarini tasvirlar ekan, ilhom va muhabbatini, sabru bardoshini ularga boʻlgan samimiy ehtirom bilan bogʻlaydi va oʻziga xos uslub yaratadi ("Men kim?", "Oʻt" va boshqalar).

M. sheʼrlari "Choʻlpon" (1912,Qozon), "Oʻlanlar" (1922, Qozon), "Magʻjon Jumaboyev oʻlanlari" (1923, Toshkent) nomlari bilan 3 kitob holida nashr etilgan. M. 1923—26 yillarda boshlangʻich maktab oʻquvchilari uchun darsliklar yozgan.

Begali Qosimov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xatt fondi** ( arabcha:  ) arab tipografiyasini rivojlantirish uchun notijorat madaniy fonddir. U 2004 yilda Amsterdamda Huda Smitshuijzen AbiFarès tomonidan tashkil etilgan. Tashkilot arab tipografiyasi va dizayn tadqiqotlarini yanada rivojlantirish ustida ish olib boradi, bu orqali turli millatga mansub dizaynerlar tarmog'i va arab tipografiyasi bo'yicha bilimlar markazi yaratiladi. Jamg‘arma, shuningdek, "Xatt kitoblari" orqali tegishli mavzularda kitoblar nashr etadi.

"Xatt" so'zi ( خَط ) arabchadan olingan bo'lib "chiziq" degan ma'noni anglatadi va u arab xattotligiga nisbatan ham qo'llaniladi.

Jamg'arma arab va lotin yozuvlari bilan birga ishlaydigan tipografiyalarga ishora qilib, "arab dizaynlari qiyofasini zamonaviy va innovatsion qilish, ayniqsa ikki tilli tipografiya sohasida modernizatsiya qilish" maqsadi bilan boshlangan ishdir.

Shu maqsadda tashabbuslardan biri "Tipografik moslashuv" bo'lib, u turli millatga mansub dizaynerlarni birlashtiradi. Slovakiyalik matbaachi Piter Bilak va livanlik matbaachi Kristyan Sarkis o'rtasidagi ushbu o'yinlarning birinchisi birlashgan arab-lotin shriftlariga ixtisoslashgan TPTQ arab tipidagi quyish zavodini yaratishga olib keldi. Ushbu tashabbusning mahsullaridan biri Muhammad bin Al-Qosim al-Qundusiy xattotligi asosida lotin, arab va neo-tifinagh yozuvlari uchun ko'p yozuvli Qandus shrifti edi.

Khatt Books 2010-yilda tashkil etilgan mustaqil nashriyotdir U Shimoliy Afrika va Yaqin Sharqda dizayn va vizual madaniyat haqida nashr etadi va Xatt jamg'armasining tijorat bo'limi sifatida ishlaydi. 2014-yilda Khatt Books Yara Khoury Nammourning "Nasri Xattar: Nasri Xattar haqida *modernist yozuvchi"* kitobini nashr etdi.

1. 1 2 3 4 5  *Rock, Michael*. „The Ever-Evolving Typographic Life of the Arabic Language" (en-US). *The New York Times* (17-mart 2016-yil). Qaraldi: 8-iyun 2020-yil.
2. ↑  „About the Khatt Foundation" (en). *Khatt Foundation*. Qaraldi: 8-iyun 2020-yil.
3. 1 2 3  „Amsterdam's Arabic design network" (en). *Youtube*.  Al Jazeera English. Qaraldi: 8-iyun 2020-yil.
4. 1 2  „Khatt Books' Arabic Design Library: a fresh perspective on Arabic design" (en). *The National* (21-avgust 2017-yil). Qaraldi: 8-iyun 2020-yil.
5. ↑  „Looking at Arab and Islamic design in today's modern world" (en). *The National*. Qaraldi: 19-iyun 2020-yil.
6. ↑  „The Qandus Multiscript Typeface Family Wins TCD2 2017 Award" (en). *Khatt Foundation*. Qaraldi: 19-iyun 2020-yil.
7. ↑  *الجديد.* „"كيف تعاود الظهور".. قضايا النشر المستقل" (ar). *alaraby*. Qaraldi: 8-iyun 2020-yil.
8. ↑  „about — Khatt Books". *www.khattbooks.com* (9-fevral 2011-yil). Qaraldi: 8-iyun 2020-yil.
9. ↑  Nammour, Yara Khoury*. Nasri Khattar: A Modernist Typotect*, Arabic Design Library 2. Amsterdam: Khatt Books, 2014. ISBN 978-94-90939-06-9.