***Anemone hepatica*** (sin. *Hepatica nobilis*), **oddiy** jigar, **jigar** oʻti, buyrak **oʻti** yoki **pennywort**, Shimoliy yarim sharning moʻtadil mintaqalaridagi oʻrmonzorlarida oʻsuvchi Ayiqtovondoshlar oilasiga mansub gulli oʻsimlik turi. Bu tur koʻp yillik oʻsimlik boʻlib ildizpoyadan koʻpayadi .

Tavsif
------

 Moviy va pushti *Anemone hepatica* gullari

*Anemon gepaticaning boʻyi* 5–15 cm (2–6 in) gacha oʻsadi. Barglar va gullar yer ustidagi poyadan emas, toʻgʻridan-toʻgʻri ildizpoyadan paydo boʻladi.

Barglari uch boʻlakli, qalin va tuksiz uzunligi 7–9 cm (2 3⁄4–3 1⁄2 in) kengligi 5–6 cm (2–2 1⁄4 in). Yuqori tomoni oq rangli chiziqli toʻq yashil, pastki tomoni binafsha yoki qizil jigarrang. Barglar gullash paytida yoki undan keyin paydo boʻladi va qishda yashil boʻlib qoladi.

Gullar koʻk, binafsha, pushti yoki oq boʻlib, qishda yoki bahorda paydo boʻladi.

Anemone hepatica

Taksonomiya
-----------

*Anemone* turkumi va uning turlarining taksonomiyasi toʻliq hal etilmagan, biroq *anemonaning* koʻp turlari va unga bogʻliq boʻlgan avlodlarning filogenetik tadqiqotlari shuni koʻrsatadiki, *Hepatica* turkumi turlari ham molekulyar atributlari, ham umumiy oʻxshashliklari tufayli *Anemone turkumiga* kiritilishi kerak. Taksonning chegaralanishi ham muhokama qilinmoqda.

### Turlari

Baʼzida tan olinadigan *Anemone hepatica* navlariga quyidagilar kiradi:

* *Anemon gepatica* var. *japonica*, *Hepatica nobilis* var *japonica* Nakai, vatani Rossiya Uzoq Sharq, Xitoy, Koreya va Yaponiya
* *Anemon gepatica* var. *acuta*, *Hepatica acutiloba* DC. vatani Shimoliy Amerikaning sharqiy qismi
* *Anemon gepatica* var. *obtusa*, *Hepatica americana* (DC.) Ker Gawl. vatani Shimoliy Amerikaning sharqiy qismi

* Anemon gepatica var. yaponiya*Anemon gepatica* var. *yaponiya*

Tarqalishi va yashash joyi
--------------------------

Anemone hepatica oʻrmonlarda, chakalakzorlarda va oʻtloqlarda, ayniqsa kontinental Yevropa, Shimoliy Amerika va Yaponiya togʻlarida koʻplab uchraydi.

Ekologiya
---------

Hepatika gullari gulchang hosil qiladi, lekin nektari yoʻq. Shimoliy Amerikada gullar nektar izlayotgan *Lasioglossum* asalarilari va mayda duradgor asalarilarni oʻziga jalb qiladi. Keyin oʻsimliklar gulchanglarni chiqarishni boshlaganda, asalarilar gulchanglarni yigʻish va oziqlantish uchun qaytib kelishadi. Kon asalarilar baʼzan gullarni changlanturishadi, lekin bu arilar koʻproq nektar va gulchang ishlab chiqaradigan gullarni afzal koʻrishadi .

Toksiklik
---------

Boshqa Ranunculaceae turlari kabi, yangi jigar oʻtida protoanemonin mavjud va shuning uchun ozgina zaharli hisoblanadi. Oʻt quritilganda protoanemonin toksik boʻlmagan anemoninga dimerlanadi.

Foydalanadi
-----------

Oʻrta asrlardagi oʻsimlikshunoslar uni jigar kasalliklarini davolashda qoʻllash mumkinligiga ishonishgan va bugungi kunda ham anʼanaviy tibbiyotda qoʻllaniladi. Oʻsimlik sivilce, bronxit va podagrani davolashda ishlatiladi.

*Hepatica nobilis* Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor boʻldi.

Madaniyat
---------

Bu oʻsimlik Shvetsiya Demokratlari siyosiy partiyasining Shvetsiya siyosatidagi rasmiy guli hisoblanadi.

Galereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Manbalar
--------

1. ↑  „Anemone hepatica L." *World Checklist of Selected Plant Families (WCSP)*. Royal Botanic Gardens, Kew – via The Plant List.
2. ↑  Horace Kephart (1936). "Early Spring Flowers of the North Carolina Mountains". *The Journal of the Southern Appalachian Botanical Club* **1** (7): 77–83. doi:10.2307/4031043.
3. ↑  Sara B. Hoot; Anton A. Reznicek; Jeffrey D. Palmer (January–March 1994). "Phylogenetic Relationships in Anemone (Ranunculaceae) Based on Morphology and Chloroplast DNA". *Systematic Botany* **19** (1): 169–200. doi:10.2307/2419720.
4. ↑  „Anemone hepatica L." *World Checklist of Selected Plant Families (WCSP)*. Royal Botanic Gardens, Kew – via The Plant List.
5. ↑
6. ↑  „Anemone hepatica var. japonica - Hortipedia". *en.hortipedia.com*. Qaraldi: 25-iyul 2019-yil.
7. ↑  Heather Holm*. Pollinators on Native Plants*. Minnetonka, MN: Pollinator Press, 2014 — 140–141 bet.
8. ↑  Howard, Michael*. Traditional Folk Remedies*. Century, 1987 — 161–2 bet.
9. ↑  „*Hepatica nobilis*". *www.rhs.org*.  Royal Horticultural Society. Qaraldi: 14-avgust 2020-yil.