**Qoraqulduq**, **Quruqulduq** – Toshkent viloyatidagi kanal (ariq), Salor kanalining oʻng tarmogʻi. Chirchiq daryosining oʻng qirgʻogʻidagi yirik sugʻorish tizimlaridan birini suv bilan taʼminlaydi.

Tabiiy suv oqimidan kanalga aylantirilgan.

Geografik tavsif
----------------

Boshlanishi Chinozdan bir oz balandroq boʻlgan *Yallama* kanali Qoraqulduq suvlaridan oqib oʻtadi. Yallama shimoli-sharqga, Quyi Boʻzsuvga  qarab oqadi.

Qoraqulduqda suv oqimi 12 m³/s  .

"Oʻzbek Sovet Ensiklopediyasi" ga koʻra, Qoraqulduq Salar kanalidagi *Qurquldaq gidroelektr majmuasidan* kelib chiqqan. Shu bilan birga, suv ajratgichda **Niyozbosh** kanali hosil boʻladi. Suv ajratgich Toshkent viloyatining Zangiota va Yangiyoʻl tumani ning Oʻrtaovul qishlogʻi chegarasidan, taxminan 360 m balandlikda joylashgan.

 Salar kanalidagi **Qurquldaq gidroelektr majmuasi**. Boʻlinishdan keyin – Qoraqullduq, keyin – **Niyozbosh**, eng uzun kanal – **Qorasuv**  
(boshqa talqinlarga koʻra – Salarning davomi)
Koʻp oʻtmay, Qoraqulduk *M-34* avtomobil yoʻlini va Toshkent-Samarqand temir yoʻl liniyasini kesib oʻtadi. Chiqish joyidan bir oz pastroqda Qoraqulduq kanali janubi-gʻarbga yoʻnaladi. Yangiyoʻl shahri Nov (Nau) shahar posyolkasi hududidan oʻtib, *Eski Qovunchi* qishloq fuqarolar yigʻini hududiga oqib kiradi. Shimoli gʻarbda Qoraqulduq, janubi-sharqda Toshkent-Samarqand temir yoʻl liniyasi bilan birgalikda Yangiyoʻl shahrining tabiiy chegarasi boʻlib xizmat qilgan (keyinchalik aholi punktlari daryo oʻzanidan tashqarida paydo boʻla boshlagan).

Chinoz tumanlarida Amir Temur, *Ramazon*, Olmazor shaharchalari kanal yaqinida joylashgan. Bundan tashqari, kanal shimolga bir oz qiyalab oladi, lekin keyinroq janubga buriladi. Xuddi shu yoʻnalishda avtomobil va temir yoʻlni kesib oʻtadi va *Yangixayot* aholi punkti hududidan oʻtib, taxminan 260 m balandlikda Chirchiq daryosiga quyiladi.

Iqtisodiy foydalanish
---------------------

**Quruqqulduq kanali** Chirchiqning oʻng qirgʻogʻidagi eng yirik sugʻorish kanallaridan biri. Toshkent viloyatining Yangiyoʻl tumanida kanal 6 ming gektar yerni suv bilan taʼminlaydi.

 Qoraqulduq kanali.  
Suv kuchli ifloslangan

Ekologik holat
--------------

Yiliga 22,2 million m³ oqova suv toʻgʻridan-toʻgʻri Qoraqulduqqa quyiladi. 1963-yilda oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, Qoraqulduq suvida minerallashuv kuchaygan, 5 kun davomida biologik kislorod isteʼmoli 9,6 mg/l, ammiak miqdori 2,2 mg/l ga yetgan.

Tarixiy maʼlumotlar
-------------------

### Kanalning kelib chiqishi

Taxminlarga koʻra, Qoraqulduq dastlab tabiiy suv oqimi boʻlgan. Tarixchi Yu. F. Buryakov kanal oʻzani oʻtmishda tabiiy oʻzgarishlarga uchraganini, bu sunʼiy yaratilishni istisno qilganini taʼkidlaydi. Uning fikricha, vaqt oʻtishi bilan daryodagi suv miqdori mahalliy aholining ehtiyojlarini qondirolmay qolgan. Natijada Qoraqulduq Chirchiq daryosi bilan tutashtirilgan va kanalga aylangan.

### Qoraqulduqdagi aholi punktlari

Salar, Niyozbosh va Qoraqulduq qirgʻoqlari boʻylab miloddan avvalgi 1-ming yillik oʻrtalari va oxirida vujudga kelgan qadimgi dehqonchilik madaniyatining koʻplab yodgorliklari joylashgan. Kanal oqimi burgulik madaniyati tashuvchilarining yashash joylaridan biri boʻlgan.

Miloddan avvalgi VI asrda Qoraqulduqning chap qirgʻogʻida (hozirgi Yangiyoʻl shahri hududi) Qovunchintepa arxeologik manzilgohi barpo etilgan boʻlib, unda Qovunchi madaniyati tasvirlangan. Buni YU. F. Buryakov Qovunchintepa qal’asining koʻrinishini Qoraqulduq suvidan foydalanish qulayligi bilan bevosita bogʻlaydi. Qovunchi aholisi tomonidan sunʼiy sugʻorishning boshlanishi miloddan avvalgi III—II asrlarga toʻgʻri keladi

 Ariqdan foydalanish munosabati bilan Qoraqulduq vodiysi relyefining oʻzgarishi.
Qolaversa, eramizning birinchi asrlarida Qoraqulduk yaqinidagi tabiiy tepalikda Changtepa aholi punkti paydo boʻlgan. U yerlar Turk xoqonligi tarkibiga kirgan, keyinchalik qoraxoniylar davrida (XI-XII asrlar, XII asrning ikkinchi yarmi) davrida taslab ketilgan.

Oʻrta asrlarda (taxminan X asrda) Chinoz chekkasidagi yerlarni suv bilan taʼminlovchi Qoraqulduqdan uchta sugʻorish kanali yaratilgan – *Eski Toshkent*, *Chuqur* va *Yoʻltushgan*.

### Tuproqqa taʼsir qilish

Qoraqulduq kanalining oqimi tuproq rel’efning oʻzgarishiga olib keldi. U oqib oʻtgunga qadar Yangiyoʻl ustidagi maydonning qiyaligi Chirchiq daryosi tomon yoʻnalgan, keyinchaluk u teskari burilib, sunʼiy ayvonga oʻxshash sirtli vodiy hosil qilgan

Manbalar
--------

1. ↑  Oba pokazatelya previshayut predelno dopustimuyu konsentratsiyu

1. 1 2  Древний Ташкент 1973. sfn error: no target: CITEREFДревний\_Ташкент1973 (help)
2. 1 2  У истоков древней культуры Ташкента 1982. sfn error: no target: CITEREFУ\_истоков\_древней\_культуры\_Ташкента1982 (help)
3. 1 2 3 4  Буряков 1978. sfn error: no target: CITEREFБуряков1978 (help)
4. ↑  Toʻrtkoʻltepa-1 // Toshkent: ensiklopediya / bosh tahrir hayʼati A. Akromov va boshq. Toshkent: „Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi", 2009.
5. 1 2  „Салор" (uz). *ziyouz.uz*. 12-avgust 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-yanvar 2021-yil.

 – statya iz Natsionalnoy ensiklopedii Uzbekistana (Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi)
6. 1 2 3 4 5  *Boʻzsuv* – statya iz „Uzbekskoy sovetskoy ensiklopedii" (Oʻzbek sovet ensiklopediyasi)(oʻzb.)
7. ↑  Tashkent. Plan goroda. – Tashkent: Goskomgeodezkadastr, 2013 *(plan Tashkentskogo viloyata na oborote)*.
8. 1 2  Aydarkul. Arnasay. Chardara. Topograficheskie karti masshtaba 1: 50 000, 1: 200 000. – Tashkent: Voenno-kartograficheskaya fabrika TurkVO, 1991.
9. ↑  *Советский Союз. Географическое описание в 22 томах. Узбекистан*. Москва: Мысль, 1967 — 141 bet.
10. ↑  Tashkent. Plan goroda. – Tashkent: Goskomgeodezkadastr, 2013 *(plan Tashkentskogo viloyata na oborote)*.
11. ↑  *Ирригация Узбекистана*, 1975.
12. ↑  .  Tsvetnaya vkleyka mejdu S. 320—321
13. ↑  Chinachket – istoricheskiy gorod v nizovyax Chirchika, na territorii sovremennogo Chinaza