**"Harbiy xizmat uchun" ordeni** — Rossiya Federatsiyasining davlat mukofoti. Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 1994-yil 2-martdagi 442-sonli „Rossiya Federatsiyasining davlat mukofotlari toʻgʻrisida"gi Farmoni bilan taʼsis etilgan. Mukofot mualliflari-Rossiya Federatsiyasining faxriy rassomi Vv. Abramov, graver-E. V. Muravyevdir.

Rossiya federatsiyasi mudofaa vazirligi va harbiy tuzilmalar Nizomida koʻrsatilgan boshqa harbiy xizmatchilarning subordinatsiya boʻlinmalari, qoʻshinlari va boshqa harbiy tuzilmalarining, harbiy xizmatchilarining yuqori jangovar tayyorgarligiga erishish uchun kamida 20 yil, davlat va idoraviy mukofotlarning mavjudligi, rasmiy vazifalarni buyurtma tariqasida namunali ado etganligi uchun ta'sis etilgan. Ushbu mukofot bilan xorijiy fuqarolar, Rossiya mudofaa-sanoat kompleksi, ilmiy va ilmiy-tadqiqot tashkilotlari, davlat organlari, shuningdek, Rossiya ittifoqchilari boʻlgan xorijiy davlatlarning Qurolli kuchlarining harbiy xizmatchilari taqdirlanishgan.

„Harbiy xizmat uchun" ordeni SSSRning mukofot tizimida bevosita oʻxshashliklarga ega boʻlmagan mukofotdir, biroq baʼzi tadqiqotchilar uni zamonaviy rus mukofot tizimida "SSSR Qurolli Kuchlarida Vatan uchun" sovet ordeni bilan oʻxshash deb hisoblashadi.

Tarix
-----

I darajali „SSSR Qurolli Kuchlarida Vatan uchun xizmat" ordeni belgisi
SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1974-yil 28-oktabrdagi farmoni bilan ,,SSSR Qurolli Kuchlarida Vatan xizmati uchun" ordeni taʼsis etildi". Yangi mukofotni joriy etish tashabbuskorlari sovet Ittifoqi Mudofaa vaziri marshal A.A. Grechko, tadqiqotchilar M.A. Izotov va T.B. Tsarev edi. Buyurtma uch darajaga ega: sovet armiyasi, dengiz floti, chegara va ichki qoʻshinlarni harbiy hamda siyosiy tayyorgarlikdagi yutuqlar uchun mukofotlash, qoʻshinlarning yuqori jangovar tayyorgarligini taʼminlash va yangi harbiy texnika, xizmat faoliyatida yuqori koʻrsatkichlar, maxsus buyruq topshiriqlarini muvaffaqiyatli bajarish uchun moʻljallangan. .

1991-yil 25-dekabr RSFSR Oliy Kengashi tomonidan qabul qilingan qonunga muvofiq, RSFSR Rossiya Federatsiyasi deb oʻzgartirildi. 1991-yil 26-dekabr SSSR tugatilgach, Rossiya mustaqil davlat sifatida ish boshladi. 1992-yil 21- aprel Rossiya xalq deputatlari Kongressi 1992-yil 16-may nashr etilganidan buyon kuchga kirgan RSFSR Konstitutsiyasiga tegishli oʻzgartirishlar kiritdi va uni qayta nomladi. 1992-yil 2-mart Rossiya Federatsiyasi Oliy Kengashi Prezidiumining farmoni bilan № 2424-1 Rossiya mukofot tizimida davlat mukofotlari toʻgʻrisidagi qonun qabul qilindi. ,,SSSR Qurolli Kuchlarida Vatan xizmati uchun "ordeni uchun avval SSSRda ularning soni kiritilmagan edi, mavjud ba'zi farqlar saqlab qolindi.

Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 1994-yil 2-martdagi 442-sonli „Rossiya Federatsiyasining davlat mukofotlari toʻgʻrisida" gi farmoni bilan boshqa mukofotlar bilan bir qatorda „Harbiy xizmat uchun"ordeni taʼsis etildi. Tarixchi, tarix fanlari nomzodi, dotsent M. V. Kukel ushbu buyurtmani Rossiya mukofot tizimida „SSSR Qurolli Kuchlarida Vatan xizmati uchun"ordeni bilan taqqoslaydi. Yana bir tadqiqotchi K. A. Shchegolev ,,Harbiy xizmat uchun "ordeni sovet mukofot tizimida oʻxshash boʻlmagan yangi mukofotga aylanganini taʼkidladi. ,, Bir qarashda, ,,SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga xizmat qilish "buyrugʻiga oʻxshash, u, albatta, bunday emas: u boshqasiga berildi va u uch darajaga ega edi, bu gʻoya juda jiddiy oʻylandi", deb yozadi u. Biroq, Shchegolevning taʼkidlashicha, u sovet ordeni oʻrnida yangi mukofotni qoʻlga kiritishi kerak edi, ammo bu sodir boʻlmadi; oʻzgarishlar u ,,mos kelmaydigan" va „sovet tizimini yaxshilash uchun Gʻarb tajribasidan foydalanish" uchun harakat deb taʼriflagan. Rossiya tarixi instituti tadqiqotchisi L. N. Sinkov ,, Harbiy xizmat uchun "ordeni va „Dengiz xizmatlari uchun" ordeni sovet hamkasblari bilan boshqa rus mukofotlari fonida juda oʻxshash, mustaqil koʻrinadi, deb taʼkidlaydi.

„Harbiy xizmat uchun" ordeni eskizining muallifi — Rossiya Federatsiyasining faxriy rassomi Vyacheslav Vasilevich Abramov, S. G. Stroganov. M. V. Kukelning taʼkidlashicha, „buyurtma belgisi Rossiya sakkiz burchakli orden yulduzlarining anʼanalarida yaratilgan boʻlib, diagonali, nurlari Rossiya federatsiyasi davlat bayrogʻining milliy ranglari bilan qoplangan pentagonlarni tashkil qiladi".

Buyurtma tartibi
----------------

Rossiya Federatsiyasining 2015 pochta markasidagi „harbiy xizmat uchun" ordeni „Rossiya Federatsiyasining davlat mukofotlari"
Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2021-yil 19-noyabrdagi 665-sonli „Rossiya Federatsiyasi davlat mukofot tizimini takomillashtirish boʻyicha ayrim chora-tadbirlar toʻgʻrisida" gi Farmoni bilan tasdiqlangan mukofot Nizomiga muvofiq, „Harbiy xizmatchilar uchun" ordeni harbiy xizmatchilarning yuqori jangovar tayyorgarligini taʼminlash va Rossiya Federatsiyasining mudofaa qobiliyatini taʼminlash maqsadida harbiy xizmatchilar safiga topshiriladi; harbiy, oʻquv-jangovar va boshqa operatsiyalarni bajarishda, xalqaro tinchlik va xavfsizlikni saqlab qolish yoki tiklashda koʻrsatgan mahoratli, tashabbuskor va qatʼiy harakatlar, mardlik va fidoyilik uchun; xizmat vazifalarini namunali bajarishi, xizmat faoliyati va kasbiy tayyorgarlikdagi yuqori shaxsiy koʻrsatkichlari, quyi boʻlinmalar, qismlar, birikmalar harbiy xizmatchilarining yuqori jangovar tayyorgarligiga erishish uchun; xalqaro harbiy hamkorlikni mustahkamlashdagi xizmatlari uchun Rossiya Federatsiyasining xorijiy davlatlar va xalqaro tashkilotlar bilan harbiy-texnik hamkorligi"asosida berilishi ko'zda tutilgan.

Bundan tashqari, ushbu mukofotni Rossiya mudofaa va sanoat kompleksi, ilmiy va ilmiy-tadqiqot tashkilotlari, davlat organlari xodimlari „zamonaviy harbiy texnika va qurollarni ishlab chiqish, ishlab chiqarish va ishga tushirishdagi xizmatlari uchun" oldi; davlat harbiy siyosatini amalga oshirish, harbiy ilm-fanni rivojlantirish, mamlakatning mudofaa qobiliyatini mustahkamlash va davlatlararo harbiy-texnik hamkorlikni qoʻllab-quvvatlashga qoʻshgan shaxsiy hissasi", shuningdek, xorijiy davlatlarning Qurolli kuchlari harbiy xizmatchilari orasidan xorijiy fuqarolar „harbiy hamkorlikni mustahkamlash, Rossiya Federatsiyasi bilan harbiy hamkorlik qilish va mashqlarni bajarish uchun qoʻshma harbiy mashqlar oʻtkazish"ham ta'sis etilgan.

Rossiya federatsiyasi harbiy xizmatchilarini ushbu buyruq bilan mukofotlash, odatda, kamida 20 yil va ularning boshqa davlat va idoraviy mukofotlar mavjudligi.hisobga olinadi.

Buyurtma belgisi koʻkrakning chap tomoniga kiyiladi. Maxsus holatlar va fuqarolik kiyimida, kundalik kiyinish uchun, haykalda ushbu belgi miniatyurada jasorat ordeni nusxasi kabi kiyishni taʼminlaydi.

Formali kiyimlarda, chizilgan lenta kiyganda, ushbu belgi jasorat buyrugʻidan keyin joylashgan. „Harbiy xizmat uchun" ordeni fuqarolik kiyimida ko'krakning chap tomonida ishlatiladi.

Tavsif
------

Buyurtma belgisining orqa tomoni
Buyurtma belgisi emal bilan kumushdan tayyorlangan, sakkiz nurli yulduzdir, diagonali, nurlari Rossiya federatsiyasi davlat bayrogʻi ranglarini emal bilan qoplangan pentagonlarni hosil qiladi. Markaziy medalyonda, aylana boʻylab, eman va dafna shoxlaridan gulchambar va *"Harbiy xizmat uchun"*yozuvi yozilgan. Medalyon markazida Rossiya Federatsiyasining davlat gerbi tasvirlangan. Buyurtma belgisi diametri 40 millimetr. Belgining orqa tomonida buyurtma belgisi raqami koʻrsatiladi.

  

Buyurtma belgisining miniatyurasi padda kiyiladi. Xochning uchlari orasidagi masofa15,4 millimetr, pastki burchakning tepasidan 19,2 millimetrning yuqori burchagigacha boʻlgan balandlik, yuqori tomonning uzunligi 10 millimetr, har bir tomonning uzunligi 16 millimetr, har bir tomonning uzunligi 10 millimetr pastki burchakni tashkil qiladi.

Yagona kiyim ustida bandaj qoʻyish lenta kengligi 8 mm , bar balandligi 24 millimetr boʻlgan. Tartibi tasmada, bir rozetka shaklida, bir emal bilan metall buyurtma belgisi bir miniatyura tasvir oʻrnatilgan. Yulduzning uchlari orasidagi masofa 13 millimetr va chiqish diametri 15 millimetr.

Cavaliers
---------

Mukofotlangan A. A. Romanovning 1-son „harbiy xizmatlari uchun" ordeniga guvohnomasi
„Harbiy xizmat uchun" ordeni bilan taqdirlanganlar soni toʻgʻrisida rasmiy maʼlumot chop etilmadi, maʼlumotlar turli tadqiqotchilar tomonidan turli yoʻllar bilan berilgan: „Buyuk rus ensiklopediyasi" da M. V. Kukel 1997-yilga qadar 50 ming mukofot, C. A. Shchegolev 2004-yil 1-yanvarda berilgan. Mukofot XX asrning oxirida va boshida yirik shaharlarda paydo boʻldi va nishonlandi. Mukofotlanganlar uchun imtiyozlar nazarda tutilmagan.

Buyurtma boʻyicha birinchi mukofot 1994-yil 31-dekabrda ta'sis etildi : Rossiya Prezidenti B. N. Yeltsin Chechenistonda maxsus vazifalarni bajarish uchun 18 harbiy xizmatchilarini mukofotlash toʻgʻrisidagi farmonga imzo chekdi. Bu davrda Chechenistondagi federal qoʻshinlarning Birlashgan guruh qoʻmondoni lavozimini egallagan general-leytenant A.A. Romanovga 1-sonli buyruqning belgisi topshirildi.

„Kommersant hokimiyat" nashrida taʼkidlanganidek , haykal tarzida 2011-yilgacha tinch aholini taqdirlash uchun taqdim etilmas edi, bunday mukofot nizomni buzgandan keyin ishlab chiqarilgan. Xususan, 2003-yil 1-oktabrda ,,qoʻshinlarning jangovar tayyorgarligini oshirish va Rossiya Federatsiyasining mudofaa qobiliyatini taʼminlashga katta hissa qoʻshganligi uchun "mukofot bilan Moskva meri (1992-2010) yu.M. Lujkov taqdirlandi. K. A. Shchegolev, shuningdek, Astraxan viloyati hokimi (1991-2004) AP Gvozhin[3],Chita viloyati maʼmuriyatining rahbari (1996-2008) R. F. Geniatulin (2005-yil 24-oktabr; ,,Rossiya federatsiyasi mudofaa qobiliyatini taʼminlashga katta hissa qoʻshganligi uchun") taqdirlanishdi.

Manbalar
--------

1. 1 2  Колесников, Рожков 1986. sfn error: no target: CITEREFКолесников,\_Рожков1986 (help)
2. 1 2  Изотова, Царёва 2008. sfn error: no target: CITEREFИзотова,\_Царёва2008 (help)
3. ↑  Гусев 2014. sfn error: no target: CITEREFГусев2014 (help)
4. ↑ . *pravo.gov.ru*.  Официальный интернет-портал правовой информации. 13-fevral 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyul 2017-yil.
5. ↑  Грехов 2006. sfn error: no target: CITEREFГрехов2006 (help)
6. ↑  БРЭ 2008. sfn error: no target: CITEREFБРЭ2008 (help)
7. 1 2 3  Щеголев 2009. sfn error: no target: CITEREFЩеголев2009 (help)
8. ↑ . *kremlin.ru*.  Сайт Президента России. 10-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-iyun 2020-yil.
9. ↑ . *kremlin.ru*.  Сайт Президента России. 29-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-iyun 2020-yil.

Adabiyotlar
-----------

* *Награды постсоветской России: проблемы исторической преемственности*. .
* Гусев И. Е.*. Ордена, медали и наградные знаки от Петра I до современности*. М.: АСТ, 2014. ISBN 978-5-7793-2432-8.
* „Za voennie zaslugi" orden / M. V. Kukel // Jeleznoe derevo — Izluchenie. — M. : Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya, 2008. — S. 137—138. — (Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya : [v 35 t.] / gl. red. Yu. S. Osipov ; 2004—2017, t. 10). — ISBN 978-5-85270-341-5.
* Изотова М. А. Царёва Т. Б.*. Все награды России и СССР. Ордена, медали и нагрудные знаки. Полная энциклопедия орденов и медалей России*, Bolshoy ensiklopedicheskiy slovar. Ростов н/Д: Вадис: M.: RIPOL klassik, 2008. ISBN 978-5-9567-0344-1 (Vse nagradi Rossii i SSSR).
* Колесников Г. А. Рожков А. М.*. Ордена и медали СССР*. Мн.: Народная асвета, 1986.
* *Награды новой России*, Всемирный коллекционер. М.: Докар, 1997. ISBN 5-85952-071-9.
* Щеголев К. А.*. Современные награды России. Традиции и преемственность*, История наград. М.: Вече, 2009. ISBN 978-5-9533-3696-3.

1. ↑  V isxodnoy redaksii Ukaza Prezidenta Rossiyskoy Federatsii ot 2 marta 1994 goda № 442 „O gosudarstvennix nagradax Rossiyskoy Federatsii" zakreplyalos, chto ordenom nagrajdayutsya voennoslujaщie „za obrazsovoe ispolnenie voinskogo dolga voennoslujaщimi podchinennix podrazdeleniy, chastey, soedineniy, bezuprechnoe vipolnenie imi slujebnix obyazannostey i dostijenie visokoy boevoy viuchki; za visokuyu boevuyu gotovnost voysk i obespechenie oboronosposobnosti Rossiyskoy Federatsii; za visokie lichnie pokazateli v slujebnoy deyatelnosti, xrabrost i otvagu, proyavlennie pri ispolnenii voinskogo dolga; za zaslugi v ukreplenii boevogo sodrujestva i voennogo sotrudnichestva s drujestvennimi gosudarstvami". Ukazom Prezidenta Rossiyskoy Federatsii ot 7-sentabrya 2010 goda № 1099 „O merax po sovershenstvovaniyu gosudarstvennoy nagradnoy sistemi Rossiyskoy Federatsii" ordenom polagalos nagrajdat voennoslujaщix iz chisla ofitserov „za obrazsovoe ispolnenie slujebnix obyazannostey i dostijenie visokoy boevoy viuchki voennoslujaщix podchinyonnix podrazdeleniy, chastey, soedineniy; za visokuyu boevuyu gotovnost voysk i obespechenie oboronosposobnosti Rossiyskoy Federatsii; za visokie lichnie pokazateli v slujebnoy deyatelnosti i professionalnoy podgotovke, mujestvo i samootverjennost, proyavlennie pri ispolnenii voinskogo dolga v xode vipolneniya boevix ili uchebno-boevix zadach; za zaslugi v ukreplenii boevogo sodrujestva i voennogo sotrudnichestva s inostrannimi gosudarstvami".
2. ↑  Dannie polojeniya vvedeni Ukazom Prezidenta Rossiyskoy Federatsii ot 16-dekabrya 2011 goda № 1631 „O vnesenii izmeneniy v nekotorie akti Prezidenta Rossiyskoy Federatsii".
3. ↑  V isxodnoy redaksii Ukaza Prezidenta Rossiyskoy Federatsii ot 2 marta 1994 goda № 442 „O gosudarstvennix nagradax Rossiyskoy Federatsii" zakreplyalos, chto nagrajdenie ordenom proizvoditsya pri uslovii dobrosovestnoy slujbi ne menee 10 kalendarnix let.
4. ↑  V isxodnoy redaksii Ukaza Prezidenta Rossiyskoy Federatsii ot 7-sentabrya 2010 goda № 1099 „O merax po sovershenstvovaniyu gosudarstvennoy nagradnoy sistemi Rossiyskoy Federatsii" v punkte 2 statuta zakreplyalos, chto nagrajdenie grajdan ordenom „Za voennie zaslugi" proizvoditsya "pri uslovii dobrosovestnoy slujbi ne menee 20 kalendarnix let, a takje nalichiya u litsa, predstavlennogo k ordenu, medali Rossiyskoy Federatsii ili pochyotnogo zvaniya „Заслуженный военный специалист Российской Федерации"". V sootvetstvii s Ukazom Prezidenta Rossiyskoy Federatsii ot 16-dekabrya 2011 goda № 1631 „O vnesenii izmeneniy v nekotorie akti Prezidenta Rossiyskoy Federatsii" punkt 2 bil izlojen v sleduyuщey redaksii: "Nagrajdenie voennoslujaщix Rossiyskoy Federatsii ordenom „Za voennie zaslugi" proizvoditsya pri uslovii, kak pravilo, dobrosovestnoy slujbi ne menee 20 kalendarnix let i nalichiya u nix inix gosudarstvennix i vedomstvennix nagrad".
5. ↑  Dannoe polojenie vvedeno Ukazom ot 15-sentabrya 2018 goda № 519 "Ob uchrejdenii medali „Za otvagu na pojare" i ustanovlenii pochyotnogo zvaniya „Zaslujenniy rabotnik pojarnoy oxrani Rossiyskoy Federatsii"".