recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Katalaza** (yunoncha: katalysis — buzilish) — oksidoreduktazalar sinfiga mansub ferment. Vodorod peroksid (H2O2)ning suv (H2O) bilan kislorod (O2)ga parchalanishini katalizlaydi:



H

2



O

2


+
Fe

(
III
)

−

E
⟶

H

2


O
+
O

=

Fe

(
IV
)

−

E

{\displaystyle {\ce {H2O2 + Fe(III)-E -> H2O + O=Fe(IV)-E}}}

{\displaystyle {\ce {H2O2 + Fe(III)-E -> H2O + O=Fe(IV)-E}}}


H

2



O

2


+
O

=

Fe

(
IV
)

−

E
⟶

H

2


O
+
Fe

(
III
)

−

E
+

O

2



{\displaystyle {\ce {H2O2 + O=Fe(IV)-E -> H2O + Fe(III)-E + O2}}}

{\displaystyle {\ce {H2O2 + O=Fe(IV)-E -> H2O + Fe(III)-E + O2}}}
Suvning quyi konsentratsiyalarida katalaza quyi spirtlar, polifenollar va boshqalarni oksidlab peroksidazaga xos faollikni namoyon qiladi. Katalaza barcha hayvon va o‘simliklar to‘qimalarida, asosan, sut emizuvchilar jigari va eritrotsitlarida hamda aerob mikroorganizmlarda mavjud. Molekular massasi 225000—248000 g/mol. Katalaza ingibitorlariga ko‘pchilik tuzlar (mas, sulfidlar, sianidlar, azidlar, ftoridlar) kiradi. Katalazaning biologik funksiyasi to‘qima membranalarini H2O2 dan, superoksiddismutaza bilan birgalikda esa superoksid radikalidan himoya qilishdir. Odam eritrotsitlaridagi katalaza faolligini aniqlash tibbiyotda baʼzi kasalliklarga tashxis qo‘yishda qo‘llaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Katakomba madaniyati** - ilk jez davriga mansub arxeologik madaniyat (mil. av. 2-ming yillik — 1-ming yillik boshlari). Qora dengizning shim. sohillari, Quyi Volga boʻyida tarqalgan. 20-asr boshida rus arxeologi V. A. Gorodsov tomonidan ilmiy tavsif berilgan.

K.m.ning soʻnggi davrlari kimmeriylar bilan bogʻliq. K.m. uchun aholining urugʻdoshlik munosabatlariga koʻra, alohida qishloqlarda yashashi va mozorqoʻrgʻonlar xosdir. Mozorqoʻrgʻonlar tagidagi katakombalarta mayyitlar yon tomonga yonboshlatib oyoqparini bukkan holda dafn etilgan, ularning ustiga olov ramzi boʻlgan qizil boʻyoq sepilgan. K.m.ga oid sopol idishlar, tosh va jezdan yasalgan mehnat qurollari va qurolaslaha, suyak va jez bezak buyumlari topilgan. K.m. qabilalari koʻchmanchilik va dexqonchilik bilan mashgʻul boʻlishgan, shuningdek, mis va jez metallurgiyasidan ham xabardor boʻlib, atrofdagi qabilalar, ayniqsa Kavkaz qabilalari va ular orqali Old Osiyo, Eron, Misr bilan savdo aloqalari olib borishgan. K.m. kabilalarida matriarxat oʻrnini patriarxat egallagan, mulkiy tabaqalanish koʻzga tashlana boshlagan (zodagonlarning qabridagi ashyolar qimmatbaholigi bilan ajralib turadi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kastelvekko** (italyancha: *Castelvecchio* — *eski qal’a*) — Verona shahridagi qal’a (Italiya). Qal’a Skaligers davrida Adije daryosi boʻyida istehkom sifatida qurilgan, qurilish 1354-yildan 1376-yilgacha davom etgan. Dastlab qal’a uning yonida joylashgan qadimgi Avliyo Martin cherkovi sharafiga *San Martino al Ponte* deb nomlangan (uning parchalari arxeologik qazishmalar paytida topilgan). Qal’a hozirgi nomini Veronada XV asrda San-Pyetro tepaligida yangi qal’a qurilganidan keyin oldi.

Hozirgi vaqtda (1923-yildan) qal’ada Kastelvekko shahar muzeyi (italyancha: *Museo Civico di Castelvecchio*) Oʻrta asr rasmlari va haykallarining boy toʻplamiga ega.

Bino qizil gʻishtdan qurilgan va har qanday bezaklardan mahrum. Kastelvekko hovlilari va minoralarida Qadimgi Rim davridan qolgan shahar devorlarining parchalari mavjud. Qal’aning perimetri boʻylab oltita minora, jumladan, donjon bor. Qal’a shaharning chap qirgʻogʻi bilan 1355-yilda qurilgan Skaliger koʻprigi orqali bogʻlangan.

Galereya
--------

* qal'a minorasiqal'a minorasi
* HovliHovli
* Qal'aning asoschisi Cangrande I della Scala haykaliQal'aning asoschisi Cangrande I della Scala haykali
* Qal'aning tashqi devoriQal'aning tashqi devori

Adabiyotlar
-----------

* Ренцо Кьярели*. Верона*. Флоренция: Bonechi Edizioni, 2006 — 63-73 bet. ISBN 88-7204-523-1.
**Kasım Bey** (turkcha: *Kasım Bey*) — Karamanoğulları bekligida 1469-1483-yillar orasida hukmdorlik qilgan turk beki. Ushbu beklik 1250-1487-yillar orasida Onadoʻlida hukm surgan boʻlib, XIV-XV asrlarda Onadoʻlida Usmonlilar imperiyasi bilan birga eng qudratli davlat hisoblangan..

Tarix
-----

Karamanoğlu İbrahim Bey II Usmonlilar sultoni Murod IIning qizi bilan turmush qurgan boʻlib, Karamanoğlu İshak Beydan tashqari hamma shahzodalar qonida usmonli qoni bor edi. Shu sababdan, Ibrahim Bey Ishak beyni yaxshi koʻrar, taxtni ham Ishak Beyga meros qilib qoldirgan edi. Otasi Karamanoğlu İbrahim Bey II vafot etganida hamma akalari kabi Kasım Bey ham Karamanoğulları bekligi taxti uchun kurash olib bordi. Dastlab, aka-ukalar Ishak bekning bekligiga qarshi isyonlar ettilar va Usmonlilar ularga katta dastak bilan yordam ettilar. Usmonlilar yordami bilan Kasım Beyning akasi Sultanzâde Pîr Ahmed Bey beklik taxtiga oʻtirdi va vaʼda qilganligi uchun beklikning yarmini Usmonlilar imperiyasiga berdi. (Usmonlilar bergan dastak qarshiligida). Ammo keyinchalik, afsuslandi va bergan hududlarini qaytarib oldi. Ammo Mehmed II Fotih Onadoʻliga qaytdi va beklikning ikki katta shahri Karaman va Koʻniyani bosib oldi. Pir Ahmed qiyinchiliklar bilan sharq tarafga qarab qochdi. Bir necha yil oʻtgach, Usmonli sadrazami Gedik Ahmed Paşa beklikning qirgʻoqboʻyi hududlarini egalladi. Shundan soʻng, beklik taxtiga Kasim Bey oʻtirdi. Kasim Bey davrida Boyazid II Usmonlilar sultoni edi. Kasim Bey Usmonlilar bilan bir nechta shartnomalar imzoladi. 1483-yilda vafot etdi. Undan so'ng, taxtga Turgutoğlu Mahmud Bey chiqdi.

Manbalar
--------

1. ↑  TDV İslam Ansiklopedisi, cilt: 28,  sayfa: 445
2. ↑  Faruk Sümer, „Karamanoğulları", *TDV Diyanet İslam Ansiklopedisi*, Ankara 2001, c. XXIV, s. 454-460.

| Humkdorlik unvoni |
| --- |
| Oʻtmishdoshi:**Sultanzâde Pîr Ahmed Bey** | **Karamanoğulları beki**1469-1483 | Vorisi:**Turgutoğlu Mahmud Bey** |
**Qogʻonoq suvi** - ona qornidagi homilani oʻrab turadigan suyuqlik. Homilani tashqi taʼsirotlardan himoya qilib, uning toʻgʻri oʻsishini taʼminlaydi. Qogʻonoq suvi fiziologik ahamiyatga ega, u homilaning qimirlashiga qulaylik yaratadi, unga kislorod va oziq moddalar yetkazib turadi; homila kindigini siqilib qolishdan saqlaydi, tugʻruq vaqtida bachadon boʻynining normal ochilishiga imkon beradi. Tugʻruq boshlanishiga qadar Qogʻonoq suvining ketib qolishi ancha xavfli, bunda noxush oqibatlar yuzaga kelishi mumkin. Bunday hollarda homilador ayolni tugʻruqxonaga joʻna-tish kerak. Qogʻonoq suvida moddalar almashinuvi jarayonida homila ajratadigan mahsulotlar boʻladi. Shuning uchun Qogʻonoq suvi tarkibini oʻrganish akusherga homilaning ahvoli toʻgʻrisida ancha aniq tasavvurga ega boʻlish va zarur boʻlganda unga oʻz vaqtida tegishli yordam koʻrsatishga imkon beradi.

Homiladorlik oxirida suv miqdori 1 —1,5 l ga yetadi. Qs.ning normadan kam boʻlishi homilada tugʻma nuqsrnlar vujudga kelishiga, suv koʻp boʻlishi esa homiladorlik va tugʻish davrida turli asoratlar (mas, dard tutishining sust boʻlishi, qon ketishi va boshqalar)ga sabab boʻladi. Shuning uchun homilador ayolda koʻp suvlik alomatlari sezilganda darhol tugʻruqxonaga yotqizib tekshirish va davolash talab etiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Arman adabiyoti** milodiy 400-yil atrofida Mesrop Mashtots tomonidan arman alifbosini ixtiro qilishi bilan boshlanadi.

Tarix
-----

### Dastlabki tarix

Arman cherkovining „butparast urf-odat"ni yoʻq qilish boʻyicha koʻp asrlik saʼy-harakatlari tufayli IV asrning boshlarida Armanistonni xristianlashtirishga qadar boʻlgan eng qadimiy arman adabiy anʼanalaridan faqat bir nechtasi saqlanib qolgan. Xristian arman adabiyoti taxminan 406-yilda Injil kitoblarini arman tiliga tarjima qilish uchun Mesrop tomonidan arman alifbosini ixtiro qilishi bilan boshlanadi. 

Armaniston katolikosi Ishoq, tarjimonlar maktabini shakllantirdi, ular Edessa, Afina, Konstantinopol, Aleksandriya, Antioxiya, Kappadokiya, Kesariya va boshqa joylarga suryoniycha va yunoncha kodlarni sotib olish va ularni tarjima qilish uchun yuborilgan. Ushbu davrlar Oltin asr hisoblanadi.

Oltin asr koʻp jihatdan ibroniy va nasroniylarning adabiy anʼanalari va arman apostol cherkovi tarixi va sharhi edi.

### Oʻrta asrlar davri

Armaniston koʻpincha Sosoniylar imperiyasi kabi qoʻshni kuchlar tomonidan ishgʻol qilinganligi maʼlum. Oʻrta asrlar davri boshlanishi arablarning Armanistonni bosib olishi bilan belgilandi. Xalq orasida Geraklning arman ekvivalenti boʻlgan Dovud Sasanti haqida koʻplab afsonalar tarqaydi. Xalq Daviddan Armanistonnibosqinchilardan ozod qilishini kutishadi. Ming yildan oshiq vaqt mobaynida Dovudning afsonasi armanlarning ogʻzaki ijodi tufayli bobolaridan nabiralariga oʻtib kelgan va uning hikoyalarini qadimiy yoki oʻrta asrlarga ajratish qiyin. 1873-yilda bu voqeani arxiyepiskop Karekin Servantzdiants birinchi boʻlib yozgan, u Grush ismli Mushdan kelgan dehqon hikoyachisi aytgan ertakni soʻzma-soʻz koʻchirib olgan. Hikoyaning eng mashxur nusxalaridan biri Ovannes Tumanian tomonidan 1902-yilda ijro etilgan sheʼr edi. Uning sheʼri faqat Dovudning hikoyasini oʻz ichiga oladi, bu aslida hikoyaning 4 qismidan faqat bittasi, ammo markaziy qismi edi.

### Diniy adabiyot

XIX asr — XX asr boshlari
-------------------------

Siamanto, Hagop Baronian, Vahan Tekeyan, Hovhannes Hovhannisyan, Levon Shant, Krikor Zohrab, Rupen Zartarian, Avetis Aharonyan, Garegin Nzhdeh, Atrpet, Gostan Zarian, Hrand Nazariantz va Nigol Aghpalianlar ushbu davrning taniqli yozuvchilari edi.

### Arman realistlari

#### Gazetalar

Baʼzi mutaxassislarning taʼkidlashicha, arman realist mualliflari Arevelk (Sharq) gazetasi tashkil topganida (1884) paydo boʻlgan. Arpiar Arpiarian, Levon Pashalian, Krikor Zohrab, Melkon Gurjian, Dikran Gamsariyan va boshqa shu kabi yozuvchilar ushbu gazeta atrofida jamlanganlar. Oʻsha paytdagi boshqa muhim gazeta juda mashhur boʻlgan, tanqidni ragʻbatlantiradigan „Hayrenik" (Vatan) gazetasi edi.

Ushbu faktlarga qaramay, armanlarga oʻz gazetalarida va boshqa yozma nashrlarida Armaniston, millat, vatan, ozodlik va taraqqiyot kabi soʻzlarni ishlatishga ruxsat berilmagan.

Sovet Armanistoni
-----------------

Manbalar
--------

1. ↑  Conybeare 1911.
2. ↑  Andoza:EB1911 This contains an historical overview of Armenian literary development, and a comprehensive list of authorities.
**Asbest-sement buyumlar** – asbest va sement qorishmasidan tayyor-lanadigan qurilish materiallari. List-simon, quvursimon xillarga boʻlinadi. Tomga yopiladigan shakldor listlar va yassi plitalar hamda plitachalar turar joy, jamoat va ishlab chiqarish binolari tomiga yopishda ishlatiladi. Presslab tayyorlan-gan va presslanmagan naqshli pardozlash plitalari turar joy va jamoat binolarining yordamchi xonalarini pardozlash-da, devor panellariga qoplashda ishlati-ladi. Maxsus ishlarga moʻljallangan bu-yumlarga ventilyatsiya qutilari, issiqlik izolyatsiyasini mexanik shikastlanishlardan saqlaydigan yarim silindrlar, metropolitenning gumbazeimon ele-mentlari va boshqa kiradi. Quvursimon A.-s. b.ga vodoprovod quvurlari (bosimli va bosimsiz), gaz quvurlari va oʻtish kuvurlari kiradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Asboplastiklar** — Toʻldirgich sifatida asbest tolali materiallar qoʻshilgan plastmassalar; bogʻlovchi sifatida, asosan, fenol-formaldegid va melamin-formaldegid smolalardan, baʼzan kremniy organik va furonli smolalardan foydalaniladi. Asboplastiklar presslab yoki mexanik ishlov berib tayyorlanadi. Quyidagi xillari bor: qatlam-qatlam plastiklar, asbotekstolit (toʻldirgich-asbest toʻqimasi), asbogetinaks (asbest qogʻozi), asbolit (asbest qogʻozi va kartoni), asbest tolali iplar (toʻldirgich-asbest tolasi). Asboplastiklar 400° temperaturagacha mexanik xossalarini uzoq vaqt saqlaydi. Asboplastiklar dan rotatsion nasoslarning kuraklari, elektr mashinalarning kollektorlari, metropoliten vagonlari va samolyot tormozi kolodkalari, kimyoviy apparatlar, raketaning baʼzi qismlarini issikdikdan himoya qiladigan materiallar va b. tayyorlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

Havolalar
---------

* Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-11-28).


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bersim**, misr sebargasi (Trifolium alexandrinum) — dukkaklilar oilasiga mansub bir yillik oʻsimlik, yemxashak ekini. Baʼzan koʻkat oʻgʻit uchun ham ekiladi. Misr, Pokiston, Hindiston, AQShda, shuningdek Oʻzbekistonning sholikor hududlarida keng tarqalgan. B. oʻqildizli (1 —1,5 m gacha chuqurlikka kiradi) oʻsimlik. Poyasining balandligi 80—100 sm, sershox, toʻgʻri oʻsadi. Barglari mayda, uzun bandda joylashgan. Toʻpgulli yumaloqchoʻziq (uz. 2—4 sm), gullari oq, pushti, sargʻish rangda. Mevasi bir urugʻli dukkak. Uruglari yaltiroq sariq rangda (1000 dona urugining vazni 2,8—3,5 g). Urugʻi 6— 8° da unib chiqadi. Pichani yumshoq, xushxoʻr. Tarkibida 9,3% protein, 2.4% yog, 46,0% uglevodlar bor. Sugʻoriladigan maydonlarda yaxshi hosil beradi. Kuzda yoki bahorda ekiladi. Uruglik ekish meʼyori 12–16 kg/ga. Gullay boshlaganda oʻriladi. Hosildorligi 70—80 s/ga, bir yilda uchturt bor oʻriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Asbest (maʼnolari).
**Asbest** (yunoncha: asbestos -luvchan va ingichka (0,5 mkm gacha) tolalarga ajralish xususiyatiga ega boʻlgan tolasimon minerallar nomi. Ikki guruhga — serpentinlarga (xrizotil-as-best) va am-fibollarga (amfibol-asbest) boʻlinadi. Xrizotil-asbest (butun dunyoda olinadig etadi) sanoatda muhim ahamiyatga ega. Bu mineral oʻtda kuymaslik (erish temperaturasi 1500°), tovush va elektr energi-yasini oʻtkazmaslik xususiyatlariga ega. Sanoatda qoʻllanishi jihatidan A. 3 turga boʻlinadi: 1) tolalari 8 mm dan uzun bulgan A. (toʻqimachilik asbesti); gazlamalar tayyorlash uchun ishlatiladi. Bunday gazlamalardan oʻtga chidamli kiy-imlar, teatr pzrdalari, brezent hamda avtomobil tormoz lentalari, filtr va boshqa asborezina buyumlar ishlanadi; 2) to-lalarining uz. 2 mm dan 8 mm gacha boʻlgan A.; asbotsement buyumlar, shifer, kanali-zatsiya, suv, neft, gaz quvurlari, asbest kartoni, qogʻoz, issiqlik va elektr izo-lyatsiyalari tayyorlash uchun ishlatiladi; 3) tolalarning uz. 0,2 mm dan 2 mm gacha boʻlgan

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Needleman **-Wunsch algoritmi** bioinformatikada oqsil yoki nukleotidlar ketma - ketligini tekislash uchun ishlatiladigan algoritmdir. Bu biologik ketma-ketliklarni solishtirish uchun dinamik dasturlashning birinchi ilovalaridan biri edi. Algoritm Saul B. Needleman va Kristian D. Vunsh tomonidan ishlab chiqilgan va 1970 yilda nashr etilgan.  Algoritm mohiyatan katta muammoni (masalan, toʻliq ketma-ketlikni) kichikroq masalalar qatoriga ajratadi va u kichikroq masalalarning yechimlaridan foydalanadi. kattaroq muammoning optimal yechimini topish uchun muammolar.  U baʼzan optimal moslik deb ham ataladi algoritm va global hizalama texnikasi. Needleman-Wunsch algoritmi optimal global tekislash uchun hali ham keng qo'llaniladi, ayniqsa global tekislash sifati juda muhim bo'lsa. Algoritm har bir mumkin bo'lgan tekislash uchun ball beradi va algoritmning maqsadi eng yuqori ballga ega bo'lgan barcha mumkin bo'lgan tekislashlarni topishdir.

|  |
| --- |
| 1-rasm: Needleman-Wunsch ketma-ketligini juftlik bilan tekislash |
| Sinf | Ketma-ketlikni tekislash |
| Eng yomon ishlash |  |
| Eng yomon holatda kosmik murakkablik |  |
**Anish Kumar Giri** nepalcha: *अनीश कुमार गिरी* ; ruscha: *Аниш Кумар Гири*; 1994-yil 28-iyunda tugʻilgan) — gollandiyalik shaxmat grossmeysteri. Dunyo reytingidagi 5-raqamli shaxmat dahosi. 14 yosh, 7 oy va 2 kunligida grossmeyster unvoni uchun talablarni bajargan.

Giri toʻrt karra Gollandiya chempioni boʻlgan (2009, 2011, 2012 va 2015) va 2010-yilda Corus Chess B guruhida gʻolib chiqqan. U Gollandiyani beshta shaxmat olimpiadalarida (2010, 2012, 2014, 2016, 2018) himoya qilgan. Shuningdek, yirik xalqaro turnirlarda, jumladan, 2012-yilgi Reggio Emilia turnirida, 2017-yilgi Reykjavik Open turnirida, 2015-yilgi London Chess Classic va 2018-yilgi Wijk an Zee musobaqalarida 1-oʻrin boʻldi. 2019-yilda Shenzhen Masters musobaqasida gʻalaba qozondi. 2023 yilgi Veyk-an-Zee turnirida Nodirbek Abdusattorovni magʻlub etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Anish Giri, 14, makes his final GM norm". Chessbase.com (31-yanvar 2009-yil). Qaraldi: 6-fevral 2009-yil.
2. ↑  „NRN boy youngest grandmaster". MyRepublica.com (1-fevral 2009-yil). Qaraldi: 6-fevral 2009-yil.
3. ↑  *Chess24:"Giri wins „soft" Shenzhen Masters*
4. ↑  „*Optiver: Get to know Anish Giri* ". 9-noyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-yanvar 2023-yil.
**Granulyatsion toʻqima** (lot granulum — donacha), granul yatsiya — biriktiruvchi toʻqimaning shikastlangan joyida paydo boʻladigan, yosh, yetilmagan toʻqima; qon tomirlar va yosh hujayralarga boy boʻlib, aʼzo yoki toʻqimaning nobud boʻlgan qismini egallab boradi (et bitishi). Keyinchalik G. t. yetila boshlaydi: ancha qattiqlashib, oqaradi va nihoyat, toʻqimaga aylanadi. Organizm zaif, quvvatsiz bemorlar, shuningdek, yoshi oʻtgan kishilarda G. t. sekin oʻsadi, natijada bemorning sogʻayishi qiyin buladi. Baʼzan (mas. oqma atrofida) G. t. ortiqcha hosil boʻlib, qizil toʻqima holida terini turtib turadi; bu holat yaraning toʻgʻri bitishiga xalal beradi. G. t.ning toʻgʻri oʻsishida organizmning umumiy holati katta ahamiyatga ega, shuning uchun vaqtida ovqatlanish, ovqat vitaminlarga boy boʻlishi muhim ahamiyatga ega.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Anita Gara** (1983-yil 4-martda tugʻilgan) — vengriyalik ayol shaxmatchi. U FIDE xalqaro magistri (IM) va ayol grossmeyster (WGM) unvonlariga ega. U ayollar oʻrtasida oʻtkazilgan turnirlarda olti karra Vengriya chempioni (2000, 2001, 2009, 2013, 2016, va 2017) unvonini qoʻlga kiritgan. Anita Gara 2018-yilda shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida ham ishtirok etgan.

Anita Gara Vengriya jamoasi bilan birgalikda ayollar shaxmat olimpiadasida va ayollar oʻrtasidagi jahon jamoaviy shaxmat chempionatida ishtirok etgan. Shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasida jamoaviy Yevropa chempionatida, jumladan, 18 yoshgacha boʻlgan oʻsmir qizlar oʻrtasida oʻtkazilgan jamoaviy Yevropa chempionatida ham ishtirok etgan. 2016-yilda Ozarbayjonning Boku shahrida oʻtkazilgan shaxmat boʻyicha ayollar olimpiadasida beshinchi taxtada oʻynab, bronza medalini qoʻlga kiritgan.

Anita Gara shaxmat boʻyicha turli xalqaro turnirlarning koʻp karra gʻolibi. 2003-yilda u Budapeshtdagi „First Saturday" shaxmat festivali doirasida boʻlib oʻtgan turnirlardan birida gʻolib chiqdi. 2004-yilda Szombatheli shahrida boʻlib oʻtgan ayollar oʻrtasidagi „Gold Cup" xalqaro turnirida Ildiko Madl va Anna Muzychukni yengib, gʻoliblikni qoʻlga kiritdi.

2017-yilning aprel oyida Riga shahrida boʻlib oʻtgan ayollar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida ishtirok etib, shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasida boʻlib oʻtishi kutilayotgan navbatdagi jahon chempionatida qatnashish huquqini qoʻlga kiritdi.

Shuningdek, uning singlisi Ticia Gara ham shaxmatchi hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Gara Anita nyerte a női sakkbajnok" (vengercha). *Origo.hu* (30-avgust 2009-yil). Qaraldi: 8-oktabr 2011-yil.
2. ↑  „Gara Anita ötödször sakkbajnok" (vengercha). *Index.hu* (1-may 2016-yil). Qaraldi: 15-iyun 2017-yil.
3. ↑  Zalakaroson Rapport Richárd nyerte a nyílt magyar bajnokságot
4. ↑  *McGourty.* „Russia and China claim World Team gold". *chess24.com* (14-mart 2019-yil). Qaraldi: 27-oktabr 2019-yil.
5. ↑  „USA and China take gold in Baku Chess Olympiad".  Chessdom (13-sentabr 2016-yil). Qaraldi: 15-iyun 2017-yil.

Havolalar
---------

Ushbu maqolani tinglang (0 daqiqa)noiconnoicon
Spoken Wikipedia iconBu audiofayl ushbu maqolaning 19-sentyabr, 2022-yil(2022-09-19)
 sanasidagi versiyasi asosida yaratilgan boʻlib, shu sanadan keyin amalga oshirilgan tahrirlarni aks ettirmaydi.(Yordam · Koʻproq audiomaqolalar)
**Granulyoma** (lot. granulum— donacha va ota — oʻsma) — odam va hayvonlarda biriktiruvchi toʻqimaning yalligʻlanishi oqibatida yuzaga keladigan oʻsmasimon tuzilma. Infeksion G. — virusli, infeksion allergik (sil, zaxm, tulyaremiya, ich terlama, revmatizm, revmatoid artrit) tufayli; noinfeksion G. toʻqimalarga yot jismlar tushishi yoki uzoq vaqt mexanik taʼsirlanishi va b. tufayli hosil boʻladi. G.ni keltirib chiqargan sababiga qarab, uning hujayra tarkibi oʻzgarib turadi. Tananing turli qismida uchrashi mumkin. Davo asosan G.ga sabab boʻlgan omilni bartaraf etishdan iborat, bu yordam bermasa, jarrohlik usuli qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Sarkarda** (fors. — boshliq, boshlab boruvchi) — 1) qoʻmondon, lashkarboshi; 2) Xiva xonligida harbiy mansab. Slar qoʻshin urush safariga chiqqan davrda tayinlangan. Ular qoida boʻyicha oʻz urugʻlaridan tayinlanmagan. Xonlar buni ehtiyotkorlik deb hisoblashgan. Slar bevosita xonning yorligʻi bilan tayinlanib, harbiy mahkama kishilari boʻlmasligi ham mumkin boʻlgan (mas, miroblar S. boʻlishi mumkin edi); 3) amir, shahar hokimi, bek, mingboshi va yuzboshi ham baʼzan S. deb yuritilgan; 4) Eronda qoʻshin boshligʻi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Asbest sanoati** — Asbest rudasini qazib olish va asbest tolasi ishlab chiqarish sanoati. Qadimgi Xitoy, Hindiston, Yunonistonda asbestdan turli buyumlar tayyorlangan. Asbestning oʻtga chidamli boʻlishi (1550° da eriydi), elastikligi, adsorbsiya qobiliyati, kam miqdorda issiklik va elektr tokini oʻtkazishi, yuqori mexanik qattikligi kabi xususiyatlari uni texnik maqsadlarda 19 — asrning 80- yillaridan koʻp sanoat tarmoqlarida keng qoʻllanishiga olib keldi. Hozirgi kunda Asbest sanoati qoʻshilgan mahsulotlarning 2 mingga yaqin xili energetika va elektrotexnika sanoatida, temir yoʻl transporta, aviatsiya, traktor, avtomobil ishlab chiqarishda va b.da qoʻllaniladi. Asbest sanoatining fizik va kimyoviy xususiyatlari uni qurilish materiallari ishlab chiqarishda foydalanishiga keng imkoniyat yaratadi. Oʻzbekistondagi uch korxona: „Bekobodsement", „Quvasoy-sement" va „Ohangaronsement" aksiyadorlik jamiyatlari har yili oʻrtacha 3,5 mln. dona katta oʻlchamli asbotsement shifer (toʻlqinli va yassi) va 525 km asbotsement quvurlar ishlab chiqaradi. Ularning jami ishlab chiqarish quvvati esa yiliga 11,4 mln. dona katta oʻlchamli shifer va 1671 km quvurdan iborat. Mamlakatimizda sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan Asbest sanoati konlari ochilmaganligi sababli, hozirgiga qadar ushbu xom ashyo Qozogʻiston va Rossiya korxonalaridan keltiriladi. Importni kamaytirish maqsadida mumkin boʻlgan joylarda asbest mahsuloti oʻrniga bazalt va b. mineral tolalar ishlatilmokda, masalan, Ohangaron korxonasida shifer tarkibidagi Asbest sanoatini 30 % gacha mineral tolaga almashtirildi. Asbestning atrof muhitga salbiy taʼsiri borligi sababli dunyo miqyosida Asbest sanoati mahsulotlari ishlab chiqarish Keyingi yillarda kamayib bormoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

Havolalar
---------

* Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-11-28).


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bhanodra** — Hindistonning Gujarat shtatidagi Surat tumanidagi Choryasi Taluka shahrida joylashgan qishloq. Arab dengizi sohilidan taxminan 15 km va Surat shahar munitsipal chegarasidan 4 km dan kamroq masofada joylashgan.

Qatnov
------

Unga eng yaqin temir yoʻli stansiyasi — Bhistan hisoblanadi, Surat shahri, qishloqdan 4 km uzoqlikda joylashgan.

Demografiyasi
-------------

Bhandorada 500 ga yaqin aholi istiqomat qiladi, ularning katta qismi sunniy Surati Vohra va oz sonli qabila hindularidir. Oilalarning aksariyati dehqonchilik bilan shug‘ullanadi. Qishloq Ekleraning katta aholi punktida biri hisoblanadi.

Manbalar
--------



|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Surat tumani hududiy birliklari |
| --- |
|  |
| Shahar va shaharchalar | 
* Bardoli
* Bhestan
* Chalthan
* Chhaprabhatha
* DREAM siti
* Dindoli
* Godadara
* Ichchhapor
* Kadod
* Kadodara
* Kamrej
* Kanakpur-Kansad
* Karchelia
* Kim
* Kosad
* Kosamba
* Limbayat
* Limla
* Mahuva
* Mandvi
* Mota
* Olpad
* Parvat
* Rander
* Sachin INA
* Sachin
* Sayan
* Surat (tuman ma’muriy markazi)
* Tadkeshvar
* Tarasadi
* Un
* Utran
* Zanxvav
 |
|  |
| Qishloqlar | 
* Akoti
* Barbodhan
* Bhairav
* Bhanodra
* Bhatha
* Bhuvasan
* Bodhan
* Eklera
* Ena
* Haripura
* Kapletha
* Kumbhariya
* Lajpor
* Mohnivilla
* Nani Naroli
* Sarbhon
* Sevni
* Simalthu
* Umarpada
* Vachhavad
* Varad
* Variav
* Veluk
* Zervavra
 |

 |
**Frenologiya** (yun. phren — akl va ... logiya) — inson ruhiy xususiyatlari bilan uning kalla suyagi tuzilishi oʻrtasida bogʻlanishlar bor, deb hisoblovchi taʼlimot. Asoschisi — nemis shifokori Frans Gall (1758—1828). 19-asrning 1yarmida keng tarqalgan. F. qobiliyatlar odam bosh miyasining turli qismlarida joylashgan boʻladi, degan fikrni ilgari surgan. Aqliy sifatlar katta yarim sharlardagi izchalar orqali izohdangan. Gall miya xaritasini tuzib, unda har bir qobiliyatning maxsus organini tasvirlab bergan. F. taʼlimotiga koʻra, miya ayrim qismlarining rivojlanishi kalla suyagi shakliga taʼsir koʻrsatadi va uning tegishli qismini qabariq shaklga keltiradi. F. 19-asrda ruhiy tashxis uslubi sifatida keng qoʻllanilgan. 1870-yilda Frich va Gitsig tomonidan miyaning turli qismlarida ruhiy harakat markazlari mavjudligi toʻgʻrisidagi qonuniyatning kashf etilishi F.ning yaroqsizligini koʻrsatdi.

Ergash Gʻoziyev.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Induksion pech** - metallarni suyultirish uchun moʻljallangan elektrotermik qurilma. Asosan, tigelli va kanalli I. p.lar qoʻllanadi.

Tigelli I. p. mis naychalardan qilingan solenoiddan iborat boʻlgan induktor va tigeldan tashkil topadi. Ochiq, vakuumli, gaz toʻldirilgan va kompression xillari bor. Suyultiriladigan materialga qarab, tigel keramik materiallar, grafit, poʻlat va h. k. dan tayyorlanadi. Hajmi bir necha kg dan bir necha t gacha. Pech past, oʻrta va yuqori chastotali tok bilan ishlaydi. Tigelli I. p. da poʻlat, choʻyan, mis, alyuminiy, magniy va qimmatbaho metallar suyultiriladi.

Kanalli I. p. ning asosiy qis-mlari: eritish vannasi, magnit oʻzak, induktor, tub toshi. Bunday I. p. da elektr utkazuvchi modda bilan tuldirib turiladigan kanalda elektromagnit energiya issiqlik energiyasiga aylanadi. Unda rangli metallar va ularning qotishmalari, choʻyan suyultiriladi. Hajmi bir necha yuz kg dan bir necha t gacha. Kanalli I. p. sanoat chastotasidagi tok bilan ishlaydi. I. p. larda induksion qizdirish, yaʼni uzga-ruvchan elektromagnit maydon taʼsirida vujudga keladigan elektr toki bilan qizdirish usulidan foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Induktor** (lot. induco — kiritaman, uygʻotaman) — 1)qizdirish I. i — qagtiq, suyuq va gazsimon oʻtkazgichlarni induksion qizdiradigan qurilma. Oʻzgaruvchan magnit maydon hosil qiluvchi induksiyalovchi simdan va qurilmaga elektr toki keltiruvchi tok oʻtkazgichdan iborat; 2) telefon I.i — dastaki ishlatiladigan past (18 — 21 Gs) chastotali oʻzgaruvchan elektr tokida ishlaydigan magnito-elektr generator. I. ning aylanuvchi chu-lgʻamdan va ikki qoʻzgʻalmas toʻgʻri burchakli doimiy magnitdan iborat; qoʻzgʻalmas chul-gʻam va aylanuvchi koʻp qutbli halqasimon magnitdan iborat xillari bor (rasm). I. harbiy va qishloq telefon aloqada, mahalliy bata-reyalarda ishlaydigan telefon tarmoqlarida qoʻllaniladi; 3) elektr mashina I. i — mashinaning uygʻotish chulgʻami qismi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bazidiomitsetlar**, bazidiyali zamburugʻlar (Basidiomycetes) — yuksak zamburugʻlar sinfi, jinsiy jarayonda maxsus jinsiy koʻpayish organlari — bazidiyalar hosil qilish xususiyatiga ega. Mitseliydagi mevali tanasi (kattaligi bir necha mm dan 1,5 m gacha) har xil shaklda. Mitseliy toʻsiqlarining oʻziga xos murakkab tuzilishi va mitseliyida yarim halqasimon harakatlar boʻlishi bilan boshqa zamburugʻlardan farq qiladi. Hujayralarning boʻlinishi tufayli yarim halqadan hosil boʻladigan hujayralarga qizlik yadrolar oʻtadi. Koʻpchilik B. geteratallik xususiyatiga ega. Ularga 3 kenja sinf va 18 tartib, shu jumladan afilloforlar (koʻpchilik isteʼmol qilinadigan va zaharli zamburugʻlar), gasteromitsetlar, qorakuya, zang zamburugʻlari va boshqa kiradi. 30 mingdan ortiq turi maʼlum. Juda keng tarqalgan. Koʻpchilik turlari (qoʻziqorin, shampinon, oq zamburugʻ va boshqalar) isteʼmol qilinadi, baʼzilari (muxomor, oq poganka) zaharli. Koʻpgina B. saprotrof va oʻsimliklarning fakultativ parazitlari hisoblanadi. B. oʻsimlik qoldiqlarini parchalashda ishtirok etadi, oʻsimliklarda kasallik keltirib chiqaradi. Bir qancha turlari daraxtlar bilan mikoriza hosil qiladi. Ayrim turlari antibiotiklar ishlab chiqaradi. Daraxt tanasida uchraydigan poʻkak zamburugʻi daraxtni chiritadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Argentina Milliy Fanlar Akademiyasi** (ispancha: *Academia Nacional de Ciencias*) Argentinaning asosiy ilmiy birlashmasi. Argentina Milliy Fanlar Akademiyasi 1869-yilda Kordovada (Argentina) prezident Domingo Faustino Sarmiento tomonidan tashkil etilgan. Akademiya Kordova shahrida tashkil etilgan.

Bu davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan birinchi akademiya hisoblanadi.

Akademiya tashkil etilganidan buyon aniq va tabiiy fanlarni rivojlantirish, Argentina hududini o‘rganish, milliy hukumat va provinsiya hukumatlari, shuningdek, mamlakatning boshqa taʼlim va ilmiy muassasalari faoliyatini ilmiy taʼminlash bilan shug‘ullanadi. Akademiya, shuningdek, ilmiy faoliyati uchun turli mukofotlar bilan taqdirlaydi, jurnal nashr etadi, konferensiyalar va boshqa tadbirlarni oʻtkazadi. Argentina Milliy Fanlar akademiyasi fanlarni rivojlantirish, targʻib qilish va tarqatishga hissa qoʻshishga, Argentinaning barcha fan sohalarida rivojlanishini ragʻbatlantirishga intiladi.

Hozirgi bino 1897-yilda ochilgan va 1994-yilda Milliy tarixiy yodgorlik deb eʼlon qilingan.

Institut tashkil etilganidan buyon aniq va tabiiy fanlarni rivojlantirish va tarqatish, mamlakat hududini oʻrganish va tadqiq etish, milliy hukumat, viloyat hokimliklari va boshqa ilmiy muassasalarga oʻz ixtisosligi boʻyicha maslahatlar berishga yoʻnaltirilgan.

Akademiya Argentina Milliy Fanlar Akademiyasi Ustaviga muvofiq fan rivojiga katta hissa qo‘shgan olimlardan saylangan aʼzolardan iborat.

Aʼzolar
-------

Turli yillarda akademiya aʼzolari:

Charlz Darvin

Benjamin Gould

Bernardo Usay

Lui Leluar

Fransisko Moreno

Avgust Geynrix Rudolf Grisebax

Domeiko Ignatiy Ipolitovich

Edvard Kop

Hermann von Ihering

Avgust Vilgelm Eyxler

Muzeylar
--------

Milliy Fanlar akademiyasi binosida vaqtinchalik va doimiy koʻrgazmalar oʻtkaziladi. Bundan tashqari, Kordova Milliy Universitetining Aniq, fizika va tabiiy fanlar fakultetining toʻrtta muzeyi joylashgan: Botanika muzeyi, Doktor Alfred V. Stelzner Mineralogiya va Geologiya muzeyi, Paleontologiya muzeyi va Zoologiya muzeyi.

Manbalar
--------

1. ↑  Коллектив авторов*. Очерки истории Аргентины*. М.: Соцэкгиз, 1961 — 211 bet.
2. ↑  „Noticias de la Academia". *NATIONAL ACADEMY OF SCIENCES*. Qaraldi: 7-dekabr 2022-yil.

Havolalar
---------

* Argentina Milliy Fanlar Akademiyasi veb-sayti(isp.) )
**Argazid kanalar** (Argasidae) -parazitoform kanalar oilasi. Och kana uz. 2 — 13 mm. Tanasi yassi, bir muncha qalin qobiq bilan oʻralgan, qalqonlari boʻlmaydi. Quruqlikda yashovchi umurt-qalilar qonini soʻrishga ixtisoslashgan parazitlar. Argazid kanalar uzoq vaqt (11 yilgacha) och yashashi mumkin, lekin hayvonga yopishib juda tez va koʻp miqdorda qon soʻradi. Qonga toʻygan kananing massasi och kanaga nisbatan bir necha yuz marta ortadi. Ur-gochisi 50 — 200 tadan tuxum qoʻyadi. Ke-chasi faol hayot kechiradi. Ayrim turlari odam va hayvonlarga spiroxetoz, virus kasalliklarini yuqtiruvchi hisoblanadi (mas, tovuq spiroxetozini eron argas ka-nasi — Argas persicus tarqatadi). Kana odam qonini soʻrganida teri qichiydi. Argazid kanalar ning 100 ga yaqin turi mavjud. Oʻzbekiston va Markaziy Osiyo hududida eron argas kanasi, kaptar kanasi (A. ref-licus) va Ornithodorus urugʻining turlari uchraydi. Argazid kanalar uy hayvonlarining qonini soʻrib katta ziyon keltiradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bazitlar** — asosli magmatik togʻ jinslari. Tarkibida kremniy oksidi 50 — 55% dan oshmaydi, ammo A1, Sa, Fe, Mg koʻp. Kvars yoʻq. Gabbrobazalt turkumiga mansub togʻ jinslarining umumiy nomi. Oʻzbekistonda Quljuqtogʻ, Tomdi, Sulton Uvays, Hisor togʻlarida uchraydi. Mis, nikel, kobalt va boshqa foydali qazilma konlari B. tarqalgan hududlarda boʻladi. B.dan tayyorlangan bezak koshinchalari imorat devorlarini pardozlashda, koshinkorlikda ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Germaniyadagi katolik cherkovi** ( nemischa: ) yoki **Germaniyadagi Rim-katolik cherkovi** ( nemischa: ) butun dunyo katolik cherkovining bir qismi bo'lib, Rim Kuriyasi va nemis episkoplari bilan birgalikda Rim papasi bilan hamkorlik qiladi. Yepiskop konferentsiyasining hozirgi "ma'ruzachisi" (ya'ni, rais ) - Limburg yeparxiyasi episkopi Georg Bätzing ekan. U 27 yeparxiyaga bo'lingan, ulardan 7 tasi metropoliten darajasiga ega.  Barcha arxiyepiskoplar va yepiskoplar nemis episkoplari konferentsiyasining a'zolaridir. Katolik sifatida fuqarolik ro'yxatidan o'tganlar uchun majburiy cherkov solig'i, uning ko'chmas mulki va boshqa daromad manbalari tufayli, u taxminan 26 milliard dollarga teng bo'lib, uni katolik cherkovining eng boy qismi va dunyodagi ikkinchi eng boy diniy tashkilotga aylantirar ekanligi aniq. 

1. ↑  Annuario Pontificio 2012, p. 1127
2. ↑  *Nyanchama.* „15 richest churches in the world 2021: Ranked by their net worth" (en). *Tuko.co.ke - Kenya news.* (16-dekabr 2021-yil). Qaraldi: 29-avgust 2022-yil.
3. ↑  „Germany's Catholic Church counts its many financial blessings". *amp2.handelsblatt.com*. 29-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-avgust 2022-yil.
Burundi choʻponlari
**Rundi** (oʻzini Burundi, Varundi deb ataydi) — Afrika xalqi, Burundi Respublikasining asosiy aholisi. Ruanda xalqiga eng yaqin. Umumiy soni taxminan 7 million kishi (2000-yilgi maʼlumotlar) (Kurpatov 2000: 210).

Til tavsifi
-----------

Ular kirundi tilida gaplashadi (Bantu guruhi), aholining aksariyati ikki tilli, ikkinchi til fransuz tili. Lotin alifbosiga asoslangan yozuv ishlatiladi (Karpushina 1965: 110).

Dini
----

Aholining yarmidan koʻpi xristianlar (60 % katoliklar, 10 % ga yaqini protestantlar). Aholining deyarli uchdan bir qismi anʼanaviy eʼtiqodlarga — mahalliy avtoxton kultlarga, animizmni oʻz ichiga olgan marosimlarga — koʻp sonli ruhlarga ishonishga, mana — qiyofasiz gʻayritabiiy kuchlarga ishonadi (Karpushina 1965: 126); pigmeylar orasida tabiat kuchlariga sigʻinish keng tarqalgan. Rundilarning kichik bir qismi sunniy musulmonlardir.

Tarqalishi
----------

 *Burundilik Batva ayollari, 2007-yil*
XIX-asrda rundilarning mustaqil Burundi qirolligi mavjud boʻlib, u XX-asrda Germaniyaga, keyinroq Belgiyaga oʻtgan. Hozirda rundilar, asosan, Burundida yashaydilar; Kongo Demokratik Respublikasi, Uganda, Ruanda va Tanzaniyada mavsumiy ish bor. Bu tutsilar va xutular — Rundining ijtimoiy-etnik guruhlari oʻrtasidagi tarixiy toʻqnashuvlar bilan bogʻliq. Toʻqnashuvlar asta-sekin keskin harbiy-siyosiy toʻqnashuvlarga aylandi. Hutularning katta qismi doimiy taʼqiblar va kamsitishlar natijasida soʻnggi oʻn yilliklarda Burundidan Ruandaga qochib ketishgan. Burundidagi rundilar soni (2000-yil maʼlumotlariga koʻra) 4 million 530 ming, KDRda — 1 million 500 ming, Ugandada — 550 ming, Ruandada — 350 ming kishi (Kurpatov 2000: 210).

Asosiy mashgʻulotlari
---------------------

* chorvachilik (aholining taxminan 15 % tutsilar);
* dehqonchilik (aholining taxminan 85 % xutular);
* ovchilik va yigʻim-terim (0,75 % — Tva pigmeylari) (Karpushina 1965: 98).

Turmushi
--------

 Burundi bolalari
Xutularning anʼanaviy turar joyi — tomlari konussimon somonli dumaloq kulbalar, tutsilarda „asalari uyasi shaklidagi" toʻqilgan kulbalar (xa uylariga oʻxshash), tvalarda shox va oʻtlardan yasalgan kichik kulbalar mavjud. Uylar tarqoq joylashadi.

Anʼanaviy taom — bu boʻtqalar, obiyovgʻon, xom va pishirilgan banan, baliq, banan pivosi (Olderogge, Potexin 1954: 205).

Madaniyati
----------

* qizil va qora bezaklar bilan boʻyra toʻqish;
* toʻq sariq-qizil-qora bezakli gilam toʻqish;
* sopol mahsulotlari ishlab chiqarish;
* mayda munchoq va suyakdan bezaklar yasash.

Rundilarda juda koʻp balladalar, oʻziga xos musiqa va raqslar mavjud (Karpushina 1965: 107).

Adabiyotlar
-----------

* + Olderogge D. A. Potexin I. I. Narodi Afriki./ gl. red. Smirnov S. R.  — M.: Izd-vo Akademii Nauk SSSR, 1954. — S. 205—207.
	+ Kurpatov S. K. Rundi // Narodi i religii mira. / gl. red. V. A. Tishkov; redkol.: Artemova O. Yu. Artyunov S. A. Kojanskiy A. N.  — M. : Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya, 2000. — S. 210.
	+ Karpushina V. Ya. Burundi. — M.: Nauka, 1965. — S. 103—114.
	+ Karpushina V. Ya. Bujumbura. Istoriya i sovremennost // Sovetskaya etnografiya. — 1966. — № 4. — S. 15-19.
**Akreya katakgulqanoti**  yoki **katakgulqanot akreinasi**  yoki **Farg‘ona sahro katakgulqanoti**  ( *Melitaea acraeina* ) — kunduzgi kapalaklar katakgulqanotlilar turkumiga mansub (Melitaea) bo‘lib, Nimfalidlar oilasiga kiradi. Lotin tilining o‘ziga xos nomi turli mualliflar tomonidan mustaqil oila yoki nimfalidlar ichida kichik oila sifatida ko‘rib chiqiladigan kichik akreidlar (Acraeini yoki Acraeidae), guruhining kapalaklariga tashqi o‘xshashligini ifodalaydi.

Tavsif
------

Stamp\_of\_Uzbekistan\_1992\_a
Erkaklarning old qanotining uzunligi 21-22 mm, urg‘ochilarniki 24-25 mm bo‘ladi. Qanotlari och-jigarrang sariq rangda. Qanotining tashqi qirrasida bir qancha uchburchak qora dog‘lar bor. Oldingi qanotda median hujayraning uchidan tashqariga qarab 3-4 ta qora dog‘lar va yana bitta nuqta qanotning ichki chetida hujayra uchi ostida joylashgan. Erkaklari urg‘ochilarga nisbatan quyuqroq rangga ega.

Tarqalishi
----------

Oʻzbekiston endemiki . Bunday kapalaklarning Turning yagona ma’lum turkumi Oqoltin qishlog‘i (Andijon viloyati) yaqinida yashaydi. Qo‘qon shahri va Yozyovon qishlog‘i atrofidagi populyasiyasi 1940-yillarda qirilib ketgan. Dastavval ularning yashash joylari bo‘lmish tekislik suv havzalari qirg‘oqlaridagi to‘rang‘i to‘qaylarida yo‘q bo‘lib ketgan; hozirgi kunda agrolandshaftlarda, zovurlarning yonbag‘irlarida, to‘qay majmualarining mayda qoldiqlari tevaraklarida uchraydi . Tur faqat donli o‘simliklar uyushmalari bilan chegaralangan  .

Yashash tarzi
-------------

Bir yilda bir marta nasl beradi. Uchishi va tuxum qo‘yishi – aprel-may, ba’zan iyul oylarigacha. Qurti may-iyun oylarida takasoqolda (Dodartia orientalis) yashaydi, iyuldan diapauzaga kiradi va tuproqda qishlaydi, O‘simlik qoldiqlari orasida g‘umbakka aylanadi  .

Muhofaza etish
--------------

SSSR Qizil kitobiga kiritilgan . Tur O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan. Muhofazasini tashkil qilish, yashash joylarida zovurlarni ekskavatorlar bilan tozalashni man qilish lozi  .

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6  Красная книга Республики Узбекистан. — Т. II — Животные. — Ташкент: Chinor ENK, 2009. — 218 с.
2. 1 2  Крейцберг А.В.-А. Распространение и биология редкого вида нимфалид (Lepidoptera, Nymphalidae) — шашечницы-акреины (Меlitаеа acraeina Staudinger, 1886) Бюллетень Московского общества испытателей природы. Отдел биологический 1998 том 103 выпуск 1. М.: Изд-во Московского Университета. — 76 c. — ISSN 0027-1403
3. 1 2  Красная книга СССР: Редкие и находящиеся под угрозой исчезновения виды животных и растений. Том 1 / Главная ред. коллегия: А. М. Бородин, А. Г. Банников, В. Е. Соколов и др. — 2-е изд. — М.: Лесная промышленность, 1984. — С. 240. — 392 с.
4. ↑  Алексеев В. Н. Бабенко В. Г. Бабочки. М. Росмэн, 2010
Frenchishenstrassedagi Kyonigsberg qalʼasidan unchalik uzoq boʻlmagan Kyonigsberg marsipan zavodi M.Zappa
**Königsberg marsipani** (nemischa:) anʼanaviy ravishda Germaniyaning Kyonigsberg shahrida ishlab chiqarilgan marsipan turidir.

Tarixi
------

 Kyonigsberg marsipan torti- Lovis Korinfning rasmi
Birinchi marta marsipanlar 1526-yilda eslab oʻtilgan: 1526-yil 1-iyulda ular Dyuk Albrext (Tevtonik ordenining soʻnggi Buyuk magistri va Prussiyaning birinchi gersogi) va Daniya malikasi toʻyiga tuhfa etilgan. 1526-yildan beri marsipanlar shifobaxsh vosita sifatida dorixonalarda sotila boshlandi, ammo keyin qandolat doʻkonlarida ham sotila boshlandi.

Kyonigsberg marsipanining oʻziga xos xususiyati — sirti kuygan oltin yoki ochiq jigarrang tusidir. Kyonigsberg marsipani Shveytsariyada ishlab chiqilgan. Uning tarkibi maydalangan bodom, shakar kukuni, tuxum oqi va ozgina limon sharbatidir. Bundan tashqari, atirgul suvi Kyonigsberg marsipanlarini tayyorlashda ishlatilgan.

Kyonigsberg marsipani Berlin marsipanidan yaxshiroq qovurilishi bilan ajralib turadi va toʻqroq boʻlgan, xamiriga koʻproq Oʻrta yer dengizi achchiq bodomlari qoʻshilgan — bu omillar Kyonigsberg marsipanini yanada oʻtkirroq va xushboʻyroq qildan. Kyonigsberg marsipani Lyubek marsipanidan shakari kamligi va antiqa shakllari bilan ajralib turardi, lekin eng asosiy farqi pechda qizartirilganligi boʻlgan.

Kyonigsberg marsipani chor Rossiyasiga ham eksport qilingan. Prussiya malikasi Luiza-Sharlotta Rossiyaga kelganida va imperator Aleksandra Fedorovna va Nikolay I ning rafiqasi boʻlganida, u oʻzi bilan Rojdestvo ziyofatlariga archa va qishki bayramlarga marsipan olib kelgan.

1809-yilda aka-uka Pomattilar Kyonigsbergda birinchi marsipan zavodini ochdilar. Tez orada ular „qirollik saroyining qandolatchilari" unvoniga sazovor boʻlishdi.

Kyonigsberg marsipani Toruń, Nyurnberg va Frankfurt pryaniklari bilan birga, Klemens Brentanoning „Xoʻrozcha, Makiyoncha and Qoqogʻoy" ertagida „vatanparvarlik pirogi" deb ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Кёнигсбергские марципаны". 9-may 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-aprel 2016-yil.
2. ↑  „Кёнигсбергский марципан. История. Магазин Гелхаара на Кантштрассе". 29-oktabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-aprel 2016-yil.
3. ↑  „Marzipan".  German Food Guide. 12-avgust 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-aprel 2016-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Hermann Bink: Ostpreußisches Lachen — Königsberger Marzipan und andere heimatliche Leckereien heiteren Inhalts. Hartung, Königsberg 1933
* Der fröhliche Ostpreuße — lustige Geschichten und Lieder. Schallplatte, Miller International, Quickborn 1976
**Akrolein** (propenal, akril alde-gid), — toʻyinmagan alifatik aldegid, oʻtkir hidli, rangsiz, uchuvchan suyuklik; suyuqlanish temperaturasi 86,5 dan 88° gacha, qaynash temperaturasi 52,7°. A. laboratoriya sharoitida glitseringa kaliy bisulfat (qarang Kaliy sulfat), fosfat kislota yoki borat kis-lota taʼsir ettirish yoʻli bilan oson oli-nadi. Sanoatda formaldegidni atsetat aldegid bilan SiO, ishtirokida 300-320° da gaz fazada kondensiyalash yoʻli bilan hamda pro-pilenni havo kislorodi bilan suv bugʻi va vismut — molibden katali-zatorlari ishtirokida oksidlab olinadi. A. akrilonitril, glitserin, piridin, Rnikolin, etilvinil efirlar, polia-krolein va boshqa olishda ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |