recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Boyondur**, boyundur — qipchoqpar, oʻgʻuzlar, shuningdek turkmanlar tarkibiga kirgan turkiy qabila. Oʻgʻuzlar tarkibidagi B.larning bir qismi 12-asrda jan. rus dashtlariga koʻchib kelib rus yilnomalarida berendeylar nomi bilan mashhur boʻlganlar. Ular bijanaklar va torklar ittifoqi tarkibida 12-asr 1-yarmidagi Rusning vassali hisoblanganlar. Torklar ruslar tomonidan tormor keltirilgach, B.lar ulardan ajrab chiqib, aksariyati rus knyazlari xizmatiga kirgan. B.larning soni tork va bijanaklarning umumiy sonidan ham oshiq boʻlgan, shu tufayli ular yilnomalarda tez-tez uchraganlar. B.lar siyosiy jihatdan ancha faol boʻlganlar, 12-asr oʻrtalariga kelib bijanaklar, torklar va B. yagona ittifoq — chernie klobuki (qoraqalpoqpar) ittifoqiga birlashganlar. Saljuqiylars&n sulton Sanjar davrida oʻgʻuz udumlariga qatʼiy rioya etilgan: harbiy qoʻshinning soʻl qanotiga qoʻmondonlik qilish B. va bijanak qabilalari vakiliga topshirilgan. Turkmanlarning B. qabilasi Oq qoʻyunlilar sulolasiga asos solgan. Oq qoʻyunlilar davlati zamonasida (14-asr oxiri — 16-asr boshlari) Dada Qoʻrqut haqida doston yaratilgan, unda barcha oʻgʻuzlarning xoni deb Boyondurxon ismi keltirilgan. Abulgʻoziy Bahodirxoning yozishicha, B.lar Iroqsa ham yashaganlar.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fan-texnika inqilobi**, ilmiy-texnika inqilobi — ishlab chiqaruvchi kuchlarning tub sifat oʻzgarishlarida fanning asosiy ishlab chiqarish omili boʻlishi. 20-asrning oʻrtasida boshlangan. Fan-texnika inqilobii. mehnatning mazmuni, xarakteri va sharoitini, ishlab chiqaruvchi kuchlar strukturasini, mehnat taqsimotini, jamiyatning professional strukturasini oʻzgartiradi; mehnat unumdorligining oʻsishiga olib keladi; jamiyat hayotining hamma tomonlariga, madaniymaishiy hayotga, inson psixologiyasiga taʼsir koʻrsatadi. Xodimlarning maʼlumot darajasi, malakasi, madaniyati, uyushqokligi va masʼuliyatiga katta talablar qoʻyadi.

Elektron hisoblash mashinalari Fan-texnika inqilobii.ning ramzi hisoblanib, uning paydo boʻlishi inson funksiyalarini astasekinlik bilan mashinalarga berishga, ishlab chiqarish va boshqaruvni kompleks avtomatlashtirishga olib keldi. Hozirgi davrda Fan-texnika inqilobii. kuyidagi xususiyatlari bilan ajralib turadi: fanning bevosita ishlab chikaruvchi kuchga aylanishi; shu bilan bogʻliq ravishda ijtimoiy mehnat taqsimotida yangi davrning boshlanishi; mehnatning xarakteri va mazmunida ijodiy elementlarning kuchayishi; yangi energiya manbalari yordamida sunʼiy materiallarning yaratilishi; axborotning ijtimoiy va iqtisodiy sohalardagi ahamiyatining kuchayishi, ommaviy kommunikatsiya vositalarining misli koʻrilmagan taraqqiyoti; umumiy va maxsus taʼlim hamda madaniyat darajasining oʻsishi; fanlararo oʻzaro bogʻliq murakkab muammolarni kompleks hal qilish, ijtimoiy fanlar rolining ortishi; ijtimoiy taraqqiyotning keskin tezlashishi, planeta miqyosida integratsiyalashuv; ekologik muammoning paydo boʻlishi va u bilan bogʻliq xrlda jamiyattabiat tizimini ilmiy boshkarishning zarurligi.

Fan-texnika inqilobii. global muammoga aylangan ayrim salbiy oqibatlarni ham keltirib chiqardi. Bu muammolar (ekologiya, xalqaro terrorizm, demografiya, energiya tanqisligi bilan bogʻliq va boshqalar)ni hal qilish uchun kuchlarni birlashtirish taqozo qilinadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vardonxudot** — hozirgi Buxoro vohasining shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan kichik davlat (6-asr oxiri —8-asr boshi) — Vardonze podshoxlarining unvoni. V. Zarafshon vodiysidagi hukmdorlar ichida eng kuchlisi boʻlgan. Shuning uchun ham 8-asr boshida Turkistonga kelgan arab fotihi Qutayba ibn Muslim V. bilan boʻladigan toʻqnashuvga alohida eʼtibor bergan. Buxoro tarixchisi Narshaxiyning yozishicha: "... Bir vazir Turkistondan kelgan edi: nomi Vardonxudot: Vardona yerlari unga tegishli edi. Qutaybaga u bilan koʻp urush qilishga toʻgʻri kelgan edi...". "Tarixi Tabariy"da hikoya qilinishicha, jangda arab qoʻshinlari V.dan yengilgach, Qutayba hiyla ishlatib V.ga yordamga kelgan sugʻd hokimi Tarxun bilan sulh tuzib, dushmanni zaiflatib, soʻngra uning ustidan gʻalaba qilgan (708—709 yillar).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boyoston adirlari** — Fargʻona botigʻining shim.sharqidagi adirlar, Bosbutov tizmasining jan.gʻarbida joylashgan. Boyoston adirlari ning aksari qismi Qirgʻizistonda, shim.sharqiy boʻlagi Namangan viloyatining Kosonsoy tumanida. Jan.gʻarbdan shim.sharqqa tomon 50 km ga choʻzilgan. Oʻrtacha balandligi 1000–1200 m, eng baland joyi (shim.sharqida) 1500 m. Suvayirgʻich qismi yassi, baʼzan mayda tepaliklardan iborat, Fargʻona vodiysiga zinapoyasimon pasayib tushadi. Yon bagʻirlari soylar (Podshootasoy, Namangansoy, Kosonsoy va boshqalar) va qurUK oʻzanlar bilan oʻyilgan. Boyoston adirlari negizi paleozoyning kristalli jinslaridan, yuzasi yura, bur, paleogen, neogen va toʻrtlamchi davrlarning choʻkindi (gil, qumtosh, konglomerat, lyossimon) qatlamlaridan tashkil topgan. Boyoston adirlari ning Oʻzbekistondagi qismi oʻzlashtirilgan, qolgan joylari asosan yaylov. Yaylovlardagi tipik boʻz va toʻq boʻz tuproqlarda efemer, efemeroidlar, ayniqsa, ferula, chayir keng tarkdlgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Szyansu** — Xitoyning sharkay qismidagi provinsiya. Yanszi daryosi quyi oqimi havzasida. Sharqiy Xitoy va Sariq dengizlar bilan oʻralgan. Maydoni 102,6 ming km². Aholisi 71,8 mln. kishi (1999). Maʼmuriy markazi — Nankin sh. Shanxay sh. alohida maʼmuriy birlik. S. Xitoyning aholi zich yashaydigan provinsiyasi.

S. asosan, Shimoliy Xitoy tekisligida joylashgan. Iklimi tropik, mussonli iklim. Yillik yogʻin 600–1200 mm. Buyuk kanal Yanszi daryosini S. hududidagi koʻllar bilan bogʻlaydi. S. — iqgisodiy jihatdan rivojlangan industrialagrar rayon. Iktisodiyotida Shanxay sh. muhim oʻrin tutadi. Koʻmir, temir rudasi, apatit, kaolin qazib chiqariladi. Toʻqimachilik, metallurgiya, mashinasozlik, kimyo, sement, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Hunarmandchilik rivojlangan. Qishloq xoʻjaligida dehqonchilik yetakchi oʻrinda. Asosiy ekini — sholi. Bugʻdoy, arpa, makkajoʻxori, batat, dukkaklilar, sabzavot ham ekiladi. Paxtachilik rivojlangan. Choʻchqa, parranda boqiladi. Baliq ovlanadi.

Qadimda S. hududida man va xuayi qabilalari yashagan. S. mil. av. 8—4-asrlarda Si, U, Yue, Chu podshoxliklari tarkibida boʻlgan, 17-asrda Xitoyni manjurlar bosib olgandan soʻng bu yerda Szyannan viloyati tashkil topdi, keyinroq u S. provinsiyasi deb ataldi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Andava** (fors-toj. andova, ando — somonli loy suvash) — suvoq ishlarida suvalayotgan sathni tekislash, silliqlash, rax chiqarish uchun ishla-tiladigan quruvchilik asbobi. Asosan temirdan (baʼzan, taxtadan) uzunligi 30 — 40 sm, eni 8-10 sm, qalinligi 2 mm, uch tomoni ensizroq qilib yasaladi. Yarim yey shaklidagi dastasi boʻladi. Bundan tashqari, tunuka qoplangan katta A. katta silliqlash A.si, namat qoplangan dyuralyuminiyli kichik A. tashqi qirra A.si, ichki qirra A.si, rusta chikargich A. kurakcha A. (masterok), galtel A.si (yarim dumaloq A.) kabi xillari bor. Katta yuzalarni umumiy silliqlashda gazchoʻp (katta yogʻoch A.)dan foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Sárvár** (nemischa: yoki Rotenturm an der Raab; lotincha: *Bassiana*; slovencha: )— Vengriyaning Vas okrugidagi shaharchadir.

Sárvár Kemeneshatda Raba daryosi boʻyida joylashgan. Aholisi 16 mingga yaqin. Shahar xalqaro miqyosda mashhur sayyohlik markaziga aylandi.

Etimologiyasi
-------------

*Sár* venger tilida „loy" degan maʼnoni anglatadi va *vár* „qal’a" degan maʼnoni anglatadi. Ikkinchisi aholi punktlari nomlarining umumiy tugashidir.

Tarixi
------

Ikkinchi Jahon urushi paytida Sárvár 1939-yilda Vengriyaga kelgan polshalik askarlarni internirlash markazi sifatida ishlatilgan. Keyinchalik, Ikkinchi Jahon urushi paytida Sarvar 1941-yilda Vengriya askarlari tomonidan Serbiya shimolidagi uylaridan haydab chiqarilgan minglab serb oilalari uchun internirlanish uchun kontslager sifatida foydalanilgan. Hozir Sarvar kontslagerida halok boʻlgan yuzlab serblar uchun yodgorlik va qabriston mavjud.

Diqqatga sazovor joylari
------------------------

Sarvarning diqqatga sazovor joylari orasida kurort (mashhur shifobaxsh suvi bilan), barokko cherkovi, arboretum, park oʻrmoni va Csonakazo koʻli mavjud. Ferens Nadasdi muzeyining koʻrgazma zallarida bir qator noyob madaniy yodgorliklar namoyish etilgan.

### Qal’a

 Qal’aning koʻrinishi
Nadasdi oilasi orqali hozirgi Nadasdi qal’asi deb ataladigan Sarvar qal’asi XVI-XVII-asrlarda Vengriya madaniyatining rivojlanishida muhim rol oʻynadi. Bu erda birinchi venger kitobi 1541-yilgi Yangi Ahd nashr etilgan. Qal’aning ritsarlar zali Lord Bosh sudyasi Ferenc Nádasdyning (mashhur Elizabeth Báthory bilan turmush qurgan) jangovar sahnalari va Eski Ahddan sahnalar bilan bezatilgan.

Nadasdi qal’asi va mulki keyinchalik Bavariya qirollarining mulkiga aylandi va sobiq qirol Lyudvig III taxtdan agʻdarilganidan uch yil oʻtib, 1921-yilda u yerda vafot etdi. Ikkinchi jahon urushi paytida qal’a Lyudvigning nabirasi Bavariya shahzodasi Albertning chekinish maskani sifatida ishlatilgan.

Taniqli insonlar
----------------

* Péter Balassa futbolchi
* Alice Lok Cahana, Xolokostdan omon qolgan va rassom
* Edward Eisner, fizik va professor
* József Vass, siyosatchi
* József Vida, bolgʻa otishchi
* Takács de Saár, zodagon oila
* Zoltán Stieber, futbolchi

Britaniyada parranda grippi avj oldi
------------------------------------

Sarvardagi kurkalarni qayta ishlovchi Bernard Matthews Sága Foods zavodi Angliyaning Suffolk shahridagi H5N1 epidemiyasiga aloqador.

Qardosh shaharlar
-----------------

* Ruminiya Seini, Ruminiya
* Avstriya Sonntagberg, Avstriya
* Germaniya Steinheim an der Murr, Germaniya
* Chexiya Uherské Hradiště, Chex Respublikasi

Manbalar
--------

1. ↑  Sárvár, KSH
2. ↑  „Susret preživelih logoraša "Šarvara"".
3. ↑  „Susret preživelih logoraša "Šarvara"".
4. ↑  *Encyclopædia Britannica: a new survey of universal knowledge*, vol. 14 (1961), p. 413
5. ↑  „Bird flu plant imported turkey from Hungary", Charles Clover, *The Daily Telegraph*, 9 February 2007

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti in Hungarian, English, German and Czech
* Accommodation in Sárvár
**Ajratilgan muhitda oʻstirish**, oʻsimlikni ajratilgan muhitda oziqlantirish -oʻsimliklar fiziologiyasini tadqiq qilish usullaridan biri; Ajratilgan muhitda oʻstirishni birinchi boʻlib rus olimi P. R. Slyozkin qoʻllagan (1893). Ajratilgan muhitda oʻstirishda oʻsimlik ildizlari ikki yoki undan koʻproq qismga taqsimlanib, oziq moddalarining har xil aralashmasidan tashkil topgan eritmaga joylashtiriladi. Buning uchun tuproq (koʻpincha qum) yoki eritma solingan (suvli muhit), hajmi turlicha idish ishlatiladi. Idishlardagi oziq moddalarning turli tarkibda boʻlishi ularning oʻsimliklar tomonidan qanday singdirilish jarayonini kuzatishga imkon beradi (qarang Vegetatsion usul).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ajroqlik** — tashqi yoki ichki kuch taʼsirida togʻ jinslarining oʻz ichidagi yoriqlar boʻylab alohida ajralishi. Odatda magma sovib, jinslarga aylana-yotgan vaqtda yoki choʻkindi jinslar suvdan koʻtarilib quriyotganda, yoriqlardan yoki yopishib turgan joylardan yoriqlar boʻylab ajralgan kezlarida bu xususiyat namoyon boʻladi. Togʻ jinslarining ajra-lish shakllariga qarab A. bir necha tur-li boʻladi; mas, choʻkindi togʻ jinslarida toʻrtburchakli, kubsimon, qatlamsimon, parallelepipedsimon, prizmatik yoki ustunsimon, sharsimon, toshtaxtasimon va boshqa A. yaxlit massivdan zarur shakl va oʻlchamdagi toshni ajratib olishni oson-lashtiradi. Konchilik ishlarini ratsional loyihalashda ahamiyati bor. A3, As, Os — qadimgi turkiy qabilalardan birining nomi. Ular 7-11-asrlarda hozirgi Tuva Respublikasining gʻarbiy qismida yashagan. Asosiy qismi 7-8-asrlardayoq Yettisuvga koʻchib kelib, Ili va Chu daryolari boʻylariga, Kestak dovonining har ikki tomoniga oʻrnashgan. „Hudud ul-olam" asarida A. tirkashlarning bir qismi deyilgan. Yenisey, Oltoy va Tyanshanning oʻrta asrlarga oid etnonimikasida A. nomi qirgʻizlar bilan bogʻliq holda uchraydi. Oltoyda toʻrt os degan urugʻ-qabila nomi saqlanib qolgan. Tuva va Oltoy togʻ yon bagʻirlaridagi A.larning bir qismi keyinchalik Sibir xalqlari (oltoy, teleut), Yettisuvdagilari esa qozoq, qirgʻiz va oʻzbek xalqlari tarki-biga singib ketgan. Hozirgi Samarqand viloyatining gʻarbiy tumanlarida saroy qabilasiga mansub oʻzbeklar tarkibida A. etnonimi saqlanib qolgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Ajroqlik" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ajoyib Eremoxares** (*Eremochares mirabilis*) — yerkovlovlar (*Sphecidae*) turkumiga mansub *Eremochares* arilar turi.

Tavsif
------

Taxminan 20-30 mm uzunlikdagi yirik arilar. Oʻrta boldiri bir nayzali. Old oʻrta koʻkragi juftlashtirilmagan chiziqlar bilan ifodalangan.

Tarqalishi va yashash joyi
--------------------------

Oʻzbekiston (Janubi-gʻarbiy Qizilqum, Buxoro atrofi, Xiva), Qozogʻiston, Eron, Turkmaniston. Noyob, mahalliy tarqalgan turlar. Choʻl zonasining qumli va shoʻrhok hududlarda yashaydi.

Hayot tarzi
-----------

Yiliga bir marta nasl beradi. Ilk uchishi va tuxum qoʻyishi – iyun-avgustda. Urgʻochilari chigirtkasimonlarni (*Acridoidea*) ovlaydi, ularni falajlab yerda kovlangan iniga joylashtiradi, soʻng ulardan biriga tuxum qoʻyadi.

Soni va muhofaza etish
----------------------

Hamma joyda kam. Yakka tartibda uchraydi. Xoʻjalik maqsadlarida choʻl-qoʻriqlarning oʻzlashtirilishi, xususan, haydash, yaylovdan chorvachilikda haddan tashqari foydalanish hisobiga soni kamayib bormoqda. Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

Muhofaza choralari
------------------

Yashash joylari va sonini mukammal oʻrganish, yashash joylarida muhofazasini tashkil etish lozim.

Adabiyotlar
-----------

* *Красная книга Республики Узбекистан. — Т. II — Животные*. Ташкент: Chinor ENK, 2009.
**Agamiya** (yunoncha — salbiy qism va gamos — nikoh) — sotsiologik maʼnoda turmush qurmaslik yoki guruh aʼzolaridan faqat guruh ichida turmush qurishni talab qiladigan yoki bunday nikohlarni taqiqlovchi qoidalarning yoʻqligi. Buni antropologik kontseptsiya sifatida ham koʻrib chiqish mumkin — jamoa aʼzolari oʻrtasidagi jinsiy aloqalarni mutlaqo taqiqlash — yoki biologik tilda aytilganda, bu yerda jinsiy aloqa yoʻqligini anglatadi.

Agamiya antropologik maʼnoda jins vakillari oʻrtasidagi barcha jinsiy aloqalarni bir xil darajada, ham turmush qurgan, ham nikohsiz taqiqlash boʻlib, sinfgacha boʻlgan jamiyatlarda jinslar oʻrtasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi asosiy norma hisoblanadi. Bir qator ibtidoiy jamiyatlarda oʻz urugʻiga mansub boʻlganlar bilan jinsiy aloqada boʻlishni taʼqiqlash faqat boshqa aniq bir urugʻ aʼzolari bilan bunday munosabatlarga kirishish talabi bilan birlashtirilgan. Aynan shu talablar uning aʼzolariga ushbu oxirgi nasl tomonidan qoʻyilgan. Shunday qilib, ikki urugʻning oʻziga xos ittifoqi paydo boʻladi, ularning har biri oʻz ichida jinsiy aloqani taqiqlagan va oʻz aʼzolarini ittifoqdosh urugʻda jinsiy sheriklar izlashga majbur qilgan. Shunday qilib, ikkita matrilineal ekzogam qabilalar (fratriyalar) qoʻshilganda, ikki urugʻlik tashkiloti paydo boʻladi.

Koʻrinib turibdiki, ajdodlar jamoasining (qabila rishtalariga asoslangan ibtidoiy jamoa) shakllanish bosqichida endogamiya dastlab qisman ichki agamiya bilan almashtirilgan boʻlsa, keyinchalik u toʻliq ichki agamiya bilan almashtirilgan (jamoa ichidagi jinsiy aloqalarni butunlay taqiqlash, ekzogamiya).

Madaniyatda agamiyaning sotsiologik va antropologik hodisa sifatida tilga olinishini koʻplab tarixiy asarlarda uchratish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Ю.В. Бромлей*. История первобытного общества*. Рипол Классик — 76 bet. ISBN 5458396898.

Adabiyotlar
-----------

* На заре человеческой истории — Семенов Ю. И. 1989 год
* Семьеведение — Евгения Черняк
**Namasu** (yán , *nama* — xom, *su* — sirka) yoki **namasu-kiri** (*kiri* — toʻgʻralgan) — bir necha soat davomida guruch sirkasi bilan marinadlangan yupqa toʻgʻralgan xom sabzavotlar va dengiz mahsulotlaridan iborat yapon taomidir.

Tarixi
------

Namasu Yaponiyaga Xitoydan Nara davrida, 710-794-yillarda kirib kelgan.

Dastlab, namasu yovvoyi hayvonlarning goʻshti, keyin esa asosan xom baliqdan tayyorlangan. XV-XVI asrlarda ular ishlab chiqarila boshlangan paytda xom baliq sirka va soya sousi bilan birga isteʼmol qilingan. Soya sousiga botirilgan yupqa toʻgʻralgan baliq taomi sashimi nomi bilan mashhur boʻlgan. Shunday qilib, namasu zamonaviy sashimining asosidir.

Hozirgi kunlarda dengiz mahsulotlari koʻpincha namasuga umuman ishlatilmaydi va uni sabzavotli salatga aylantirishgan. „Kohaku (qizil-oq) namasu" deb ataladigan Yangi yil klassik retsept mayda toʻgʻralgan daykon, sabzi va ixtiyoriy ravishda tuzlangan, siqilgan va shirin guruch sirkasi bilan ziravorlangan karamdan iborat boʻlib, ular uzatishdan oldin bir muddat marinadlanadi. Bu marinadlash namasuni sunomonodan ajratib turadi, ular tayyorlangach darhol tortiladi.

Yana qarang
-----------

* Sashimi
* Hwe
* Ceviche
* Sunomono (sirka bilan yapon sabzavotli salat)

Manbalar
--------

1. 1 2  Пасков С. С.*. Япония в раннее средневековье: VII-XII века. Исторические очерки*, 2-е, М.: Книжный дом «ЛИБРОКОМ», 2011. ISBN 978-5-397-02013-8.
2. ↑  *Древние фудоки (Хитати, Харима, Бунго, Хидзэн)*. М.: Наука, 1969.
3. ↑  Chopstick chronicles, Namasu, angl.
4. ↑  Japanese Food: What is Sunomono?
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Qalqon (maʼnolari).

**Qalqon**, sipar — 1) jangchining tanasini tigʻli qurollar (qilich, nayza va boshqalar) zarbidan himoya qiluvchi moslama. Tosh davridan boshlab 17-asrgacha amaliyotda qoʻllanilgan. Eng qadimgi Q.lar yogʻoch, toʻqilgan chiviq, qoʻgʻa, teri, keyinchalik esa jez va temirdan yasalgan. Q. shakli va kattakichikligi turli xalklarda turlicha (yumaloq, uchburchak, toʻrtburchak, tuxumsimon, yarim silindrik va boshqalar) boʻlgan. Miloddan avvalgi 3-ming yillikda Mesopotamiyada usti mis plastinkalar bilan qoplangan yogʻoch Q.lar qoʻllanilgan. Jezdan qilingan birinchi Q. miloddan avvalgi 2-ming yillikda Ossuriyada vujudga kelgan. Koʻpincha, Q.lar turli rasm, ramz, gerb va boshqalar tasviri bilan bezatilgan. Mas, Urartu podsholarining Q.lari turli manzarali tasvirlar va mixxat bilan qoplangan. Yunonistonda yogʻochdan (baʼzan temirdan) ishlangan dumaloq Q.larda jangchilarning ramzlari (delfin, sher va boshqalar) tasvirlangan. Oʻrta Osiyo xalqlarida ham Q. qadimdan qoʻllanilib kelgan. Atama ilk bor 11 —12-asrlar qoraxoniylar davri eski turkiy til obidalarida Q. va qalqang fonetik shakllarida qayd etiladi. Pahlavonlar, sarkardalar Q.i qimmatbaho toshlar bilan ziynatlangan. Amir Temur va Temuriylar davrida odam boʻyiga mos keluvchi Q.lar mavjud boʻlgan, ular tura deb nomlangan. Ular kattakichikligi, turli shakldaligi bilan ajralib turgan. Q. 16—17-asrlarda oʻtsochar qurollarning takomillashuvi bilan oʻz ahamiyatini yoʻqotgan. Hozirda dunyoning koʻp mamlakatlarda politsiyachilarning himoya quroli; 2) koʻchma maʼnoda — ofat, balo, koʻngilsiz hodisalar va boshqalardan saklovchi vosita; toʻsiq, gʻov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Agata Kristi yodgorligi** (inglizcha: *Agatha Christie Memorial*) ― ingliz yozuvchisi va dramaturgi, detektiv nasrining dunyodagi eng mashhur mualliflaridan biri Agata Kristi sharafiga oʻrnatilgan.

Ochilish 2012-yil 25-noyabrda uning „Qopqon" spektaklining 60-yilligi munosabati bilan boʻlib oʻtdi.

Yodgorlik Londonning Kovent -Garden tumanining eng markazida, Krenborn koʻchasi va Buyuk Nyuport koʻchasi chorrahasida oʻrnatilgan. Muallif haykaltarosh Ben Twiston-Davies.

U markazda A.Kristi tasviri tushirilgan kitob shaklida ishlangan. Bronzadan yasalgan yodgorlikning balandligi taxminan 2,4 metr. Pastdan ham, ichkaridan ham yoritilgan. Old tomonidagi yozuvda *Agata / Kristi / 1890-1976* yozuvlari aks etgan. Bundan tashqari, yodgorlikda muallifning eng mashhur kitoblari va pyesalarining ingliz va boshqa tillardagi nomlari keltirilgan.

Havolalar
---------

* Agata Kristi yodgorligi — Cranbourn Street, London, Buyuk Britaniya (Inglizcha) )
* West End Agata Kristi yodgorligini olish uchun arxivlangan(Inglizcha) )
* Agata Kristi yodgorligi oʻrnatiladi arxivlangan(Inglizcha) )
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Qalqon (maʼnolari).

**Qalqon**, shchit — platformalarning juda yirik strukturasi, pli/yaalarning aksi. Q. agrofida platforma fundamentini tashkil qilgan tokembriy davriga mansub kuchli metamorflashgan kristalli jinslar (granit, gneys, kristalli slanetslar) yer yuzasiga chiqib qoladi. Q, odatda, Yer poʻstining koʻtarilib qolgan oblastlaridan iborat boʻlib, notoʻgʻri shakddagi yassi koʻtarilmalar shaklida boʻladi. Qlarning shakli uzoq vaqt davomida turgʻunlikka ega boʻlishi bilan ajralib turadi. Dastlab "Q" termini Shim. Amerika (Kanada Q.) va Shim. Yevropa (Boltiq Q.)dagi tokembriy jinslarining juda katga maydonlarda Yer yuzasiga boʻrtib chiqqan joylari uchun kiritilgan. Yerning qadimiy oʻzaklaridan hisoblangan doʻng joylari: Boltiq, Kanada, Addan va boshqalar Q.ga misol boʻla oladi. Qlar Yer poʻsti tarixiy taraqqiyotida bir necha marta paydo boʻlgan. Mas, yuqori proterozoy bilan oʻrta paleozoy oraligʻida vujudga kelgan QuramaFargʻona regioni xuddi shunday Q.lardan hisoblanadi. Q.da oltin, nikel, kobalt hamda mis, qoʻrgʻoshin, rux, temir va boshqalar ruda konlari joylashgan boʻlishi mumkin.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Platina qotishmalari** - asosini platina tashkil qiladigan qotishmalar; odatda, legirlovchi elementning (qarang Legirlash) platinadagi qattiq eritmasidan iborat boʻladi. Platina qotishmalarining muhim legirlovchi elementlari: rodiy (Rh), iridiy (Ir), palladiy (Pd), ruteniy (Ru), nikel (Ni), kobalt (So), mis (Si), volfram (W) va molibden (Mo). Platina qotishmalari suyuqlanish temperaturasi yuqori, zararli muhitlarda korroziya (zanglash)ga (oksidlanishga) chi-damli, mexanik xossalari yuqori, yeyilishga juda chidamli material. Platina qotishmalarini bosim bilan ishlab (bolgʻalab, prokatlab, shtamplab va choʻzib), har xil buyumlar olish mumkin. Ular termoparalar, elektr asboblarning qismalari (klemmalari), yuqori temperaturada eriydigan kavsharlar, prujinalar, doimiy magnitlar, shisha suyultirish idishlari, sunʼiy tola ishlab chiqariladigan filyerlar va boshqa muxim detallar hamda elementlar tayyorlashda, kimyoviy reaksiyalarda katalizatorlar sifatida ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
NAMANGAN "NOTOʻQIMACHI" AKSIYADORLIK JAMIYATI - "Oʻzbek yengilsanoat" davlat-aksiyadorlik kompaniyasi tarkibidagi sanoat korxonasi. 1932-yilda "Besh yillik" arteli nomi bilan tashkil etilgan. 1941—43 yilda front uchun shinel va movutlar ishlab chikarilgan. 1965-yildan korxona yigiruvtoʻquv notoʻqima mato fabrikasiga, 1982-yilda Baliqchi notoʻqima mato fabrikasi ishga tushirilgach, notoʻqima mato ishlab chiqarish birlashmasiga aylantirildi. 1994-yildan hozirgi nomda. 1995-yilda sunʼiy moʻyna ishlab chiqarish texnologiyasi oʻzlashtirildi.

Korxonada, asosan, mahsulot oʻrash uchun notoʻqima mato, paxtali vatin va sunʼiy moʻyna ishlab chiqariladi. 2002-yilda 16,5 mln. m2 notoʻqima matolar tayyorlandi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Su-Uyumsuz Defne Kaman'ın Maceraları** — Buket Uzuner tomonidan yozilgan va 2012-yilda Everest nashriyotida chop etilgan.

Muallifning Shomonizmning anʼanalarining toʻrt unsuri boʻlgan suv, olov, havo, toshdan ilhom olib yozgan 4 ta *„Uyumsuz Defne Kaman'ın Maceraları"* nomli kitob seriyasining birinchisi. Har bir kitob Onadoʻlining bir hududi bilan bogʻlangan. Suv Marmar hududi bilan ramziylashtirilgan.

Detektiv fantastika boʻlgan va mefizik elementlarni oʻz ichiga olgan romanda Yusuf Xos Hojibning „Qutadgʻu Bilig" deb nomlangan asari parollar kitobi sifatida ishlatilgan. Eʼtiqod erkinligi, oiladagi zoʻravonlik va ekologizm kabi ijtimoiy muammolarni hal qilish orqali 2000-yillarning panoramasini yaratadigan asarda, „Qadimgi turk madaniyati" bilan bogʻliq boʻlgan shamanizm va uning hozirgi aksi haqida maʼlumot beriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Perhan Özcan, **Başlangıç hep sudur, ben de dörtlemeye "Su" ile başladım'*,* Vatan Kitap, 15.03.2012**". 20 temmuz 2015da asl nusxadan arxivlandi.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2015-05-01).
2. ↑  „Ezgi Atabinen,**İlk eko-feminist roman**, *Hürriyet gazetesi, 01.04.2012*". 20 temmuz 2015da asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  „Ayfer Yılmaz, **Buket Uzuner’in "Uyumsuz Defne Kaman’ın Maceraları Su" Adlı Romanı Hakkında Bazı Tespitler**, *Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 3, Sayı: 10, Mart 2015* ". 20 temmuz 2015da asl nusxadan arxivlandi.


  


|  |  |
| --- | --- |
| Romanlar | *Romanga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Gʻazni** ( Dariy tili : غزنی ) — Afgʻonistonning 34 viloyatidan biri, Afgʻonistonning janubi -sharqida joylashgan.  Viloyat mingdan ortiq qishloqlarni va taxminan 1,3 million kishini o'z ichiga olgan 19 ta tumanni o'z ichiga oladi , bu uni aholisi eng ko'p bo'lgan 5-o'ringa aylantiradi. G'azna shahri poytaxt sifatida xizmat qiladi. U muhim Kobul-Qandahor shossesida joylashgan va tarixan muhim savdo markazi sifatida faoliyat yuritgan. G'azni aeroporti G'azni shahri yonida joylashgan bo'lib, Afg'oniston poytaxti Kobulga cheklangan ichki reyslarni amalga oshiradi.

G'azni Maydan Vardak, Logar, Paktiya, Paktika, Zabul, Uruzgan, Daykundi va Bamyon viloyatlari bilan chegaradosh.

Etimologiya
-----------

Viloyat 10-asrda, Gʻaznaviylar davrida va undan keyin Gʻazna nomi bilan tanilgan.

Tarix
-----

 G'azna miloddan avvalgi 7-asrgacha va uning davomida gullab-yashnayotgan buddist markaz edi. Qazishmalar natijasida hinduizm va buddist urf-odatlariga oid diniy ashyolar topilgan.
"Boshqa ikkita buyuk buddist markazlar, Fondiston va Tepe-e-sardor (G'azni) o'zining keyingi bosqichida juda boshqacha masala bo'lib, VII-VIII asrlargacha Hindistondan kelgan ta'sirlarning yana bir bosqichini namoyish etadi. Tasvirlarda Mahayana ikonografiyasi mavzulari ko'rsatilgan. va hatto oxirgi sayt holatida ham, Nalanda kabi yirik hind monastirlarida allaqachon o'rin olgan tantrik jihatlarni nazarda tuting."

"Yana bir muhim joy - G'azni yaqinidagi Tepe-yi Nagara, chovgum tepasi nomi bilan mashhur bo'lib, u miloddan avvalgi 8-asrgacha bo'lgan. Bu davrdan boshlab Parinirvana Buddaning (Budda yotgan) ulkan haykali mavjud. Xuddi shunday haykal Afg'oniston shimolida, Tojikistonning Adjina tepaligida topilgan.Ammo eng qizig'i o'sha joydan topilgan haykal edi. hindu xudosi Durga Mahishasura-mardini."

Milodiy 644-yilda xitoylik ziyoratchi Syuantszang Varnudan (zamonaviy Bannu, Pokiston) qaytayotganda Yaguda shahriga (ehtimol G‘azni) tashrif buyurdi

1. ↑  „ḠAZNĪ – Encyclopaedia Iranica". *iranicaonline.org*. Qaraldi: 22-fevral 2021-yil.
2. ↑  „Estimated Population of Afghanistan 2020-21".  Islamic Republic of Afghanistan, National Statistics and Information Authority. 3-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-iyun 2021-yil.
Bu maqola xalq ertagi haqidadir.  Mavzuning boshqa maʼnolari uchun Aladdin (maʼnolari) sahifasiga qarang.

**Aladdin** (baʼzan **Alauddin** yoki **Olovuddin**), Yaqin Sharqda paydo boʻlgan xalq ogʻzaki ijodi hisoblanadi. Bu *Ming bir kecha* kitobidagi hikoyalardan biri va arabcha matnning bir qismi boʻlishiga qaramasdan, mashhurdir. Aladdin haqidagi ilk hikoyalar XVIII asrda Fransiyalik Antoine Galland tomonidan qoʻshilgan edi. Ushbu hikoyani Hanna Diyab ham yozgan. Zamonaviy tarixchilar Diyabni *Aladdin*ning asl muallifi deb hisoblashadi va baʼzi manbalarga koʻra bu hikoya Diyabning oʻz hayotidan qisman ilhomlanib yozgan. 18-asrdan beri, *Aladdin va Sehrli chiroq* nomli hikoyalar barcha ertaklarning eng taniqlisi va eng qadrlisi boʻlib kelmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  Razzaque (2017)

Qoʻshimcha
----------

* Haddawy, Husain*. The Arabian Nights*. W. W. Norton & Company, 2008. ISBN 978-0393331660.
* Nun, Katalin; Stewart, Dr Jon*. Volume 16, Tome I: Kierkegaard's Literary Figures and Motifs: Agamemnon to Guadalquivir* (en). Ashgate Publishing, Ltd. 2014. ISBN 9781472441362.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Aladdin*** haqida turkum mavjud |

* *Aladdin, or, The wonderful lamp*, by Adam Gottlob Oehlenschläger, William Blackwood & Sons, 1863
* "Alaeddin and the Enchanted Lamp", in John Payne, *Oriental Tales* vol. 13
* *Alaeddin*, by Sir Richard Francis Burton. (in HTML and annotated)
* *The Thousand Nights and a Night* in several classic translations, with additional material, including Payne's introduction  and quotes from Galland's diary.
**Gurpinor Husayn Rahim** (1864-Istanbul—1944) — turk yozuvchisi, turk adabiyotida realizm oqimining yirik vakillaridan. Dastlabki romani "Dabdaba" (1888)da oliy tabaqa vakillarining axloqiy tubanligi fosh etilgan, Istanbul hayotining real manzaralari tasvirlangan. "Koʻzgu yoxud shukuh" (1888), "Iffat" (1896), "Murabbiya" (1898), "Sevgida tenglik" (1899) romanlarida turk jamiyatining deyarli yarim asrlik xayoti aks etadi. G. "Sevgi izlaridan" (1910) hamda "Dumli yulduz ostidagi uchrashuv" (1918) romanlarida oila, axloq masalalariga murojaat qilgan. Ikkinchi jahon urushi davridagi turk jamiyatining chuqur ijtimoiy ziddiyatlari "Eshitilmagan bir voqea" (1919) romanida, turk ayollarining ayanchli ahvoli esa "Billur qalb", "Bogʻlangan koʻngillar" (1926) romanlarida oʻz ifodasini topgan. "Muhabbat tilsimi" (1928), "Uyatsiz odam" (1934) kabi romanlarida kiborlar jamiyatining nuqsonlari ochib tashlangan. G.ning "Xotinlar voizi" (1918), "Nomus va ochlik masalalari" (1933), "Yerosti yoʻlining ikki teshigi" (1934), "Menga farishta boʻlib koʻringan iblis" (1943) kabi hikoyalar toʻplamlari, "Kuz bulbuli" (1912) pyesasi ham bor.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qahramon Madumarov** 1954 — Qirgʻiziston jamoat arbobi, taniqli tadbirkor, ishbilarmon, arab tili yetakchi tarjimoni.

Hayot yoʻli
-----------

**Qahramon Abdurahmonovich Madumarov** 3 mart 1954 yili Oʻsh shahrida xizmatchilar oilasida tugʻilgan, millati oʻzbek. Otasi Abdurahmon Madumarov (1929-2008) — taniqli tadbirkor, ishbilarmon, Oʻsh shahridagi maishiy xizmat korxonasi teri-jun sexining mudiri boʻlib ishlagan.

1977 yili Qahramon Madumarov Toshkent sharqshunoslik oliygoxini arab tili kasbi boʻyicha imtiyozli tamomlab, SSSRning Suriya, Yaman, Iordaniya Arab davlatlaridagi elchixonalarida, savdo vakolatxonalarida tarjimon, Oʻsh qirgʻiz-oʻzbek dorilfununida arab markazi rahbari, arab tili oʻqituvchisi, bosh oshpaz boʻlib ishlagan. Quronni yoddan biladi. Hozirda tadbirkor boʻlib ishlaydi. Oilali, ikkita oʻgʻli bor. Ukasi Botirjon Madumarov Toshkent davlat dorilfununi jurnalistika kulliyotini tamomlagan, Oʻzbekiston va Qirgʻiziston roʻznomalarida koʻplab maqolalari chiqqan. Ismat Xushevning „Oqlanmagan ishonch qissasi" 1 kitob 12 bobida Sholoxov vatanida asarida oʻzining kursdoshi Botirjon Madumarov xaqida yozgan.

Koʻplab faxriy yorliqlar bilan taqdirlangan, 1985 yili ishdagi yuksak yutuqlari uchun SSSR Hukumati unga GAZ-2410 avtomobilini sovgʻa qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Tsentraziya Personi*, 2016-03-04da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2016-01-11
2. ↑  Biografii znamenitostey
3. ↑  „Botirjon Madumarov xaqida". 13-yanvar 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-yanvar 2016-yil.
4. ↑  „Botirjon Madumarov xaqida". 13-yanvar 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-yanvar 2016-yil.

Havolalar
---------

* Tsentraziya Personi Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-03-04).
* Biografii znamenitostey
* Biografii izvestnix person
* Botirjon Madumarov xaqida Archive.is saytida arxivlandi (2016-01-13)
* Botirjon Madumarov xaqida Archive.is saytida arxivlandi (2016-01-13)
**Bridget Jane Fonda Elfman** (talaffuzi: „Bridjit Jeyn Fonda Elfman", 1964-yil 27-yanvarda tugʻilgan) — amerikalik aktrisa. U *The Godfather Part III* (1990), *Single White Female* (1992), *Singles* (1992), *Point of No Return* (1993), *It Could Happen to You* (1994), *Jackie Brown* (1997), and *A Simple Plan* (1998) filmlaridagi rollari bilan tanilgan. U Peter Fondaning qizi, Jane Fondaning jiyani va Henry Fondaning nabirasi. Fonda 1989-yilda „*Skandal*" filmida Mandy Rice-Davis rolini oʻynagani uchun „Oltin globus" mukofotiga „Eng yaxshi ikkinchi plandagi aktrisa" nominatsiyasida nomzod boʻlgan va 1995-yilda „*Balto*" animatsion filmida Jenna uchun ovoz bergan. U 1997*-yilda „Gloaming" telefilmi* uchun Emmy mukofotiga, 2001-yilda „*No Ordinary Baby*" telefilmi uchun ikkinchi "Oltin globus" mukofotiga nomzod boʻldi.

Yoshligi
--------

Fonda 1964-yil 27-yanvarda Los-Anjelesda (Kaliforniya) aktyorlar oilasida, jumladan, bobosi Henry Fonda, otasi Peter Fonda va uning xolasi Jane Fonda oilasida tugʻilgan. Uning onasi Susan Jane Brewer xonanda. U aktrisa Margaret Sullavanning qizi Bridget Hayward sharafiga nomlangan. Uning buvisi Mary Sweet tadbirkor Noa Ditrixga turmushga chiqqan.

Faoliyati
---------

Fonda *Harveyning* maktab spektaklida rol oʻynaganida teatr bilan shugʻullangan. U Nyu-York universitetining Tisch sanʼat maktabi aktyorlik dasturining bir qismi sifatida Li Strasberg teatr institutida metodik aktyorlik boʻyicha tahsil olgan va 1986-yilda Nyu-York universitetini tamomlagan.

U oʻzining kino debyutini besh yoshida (toʻrt yoshida suratga olingan) „*Easy Rider*" (1969) filmida Peter Fonda va Dennis Hopper Amerika Qoʻshma Shtatlari boʻylab sayohatlarida tashrif buyurgan hippi kommunasida bolaligida qilgan. Uning ikkinchi (soʻzsiz) qismi 1982-yilda „*Partners*" komediyasida edi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Fonda Eric Stolts bilan 1986-yilda tanishgan va ular 1990-yilda uchrasha boshlagan. Oʻzaro munosabatlar sakkiz-yildan keyin tugadi.

Filmografiyasi
--------------

### Televideniye

| Yil | Sarlavha | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1989 | *Jacob Have I Loved* | Louise Bradshaw | Televizion film (WonderWorks) |
| 1989 | *21 Jump Street* | Molly 'Mohoʻ Chapman | Epizod: „Ming nuqta yorugʻlikdan koʻr" |
| 1989 | *The Edge* | Dorite | Sotilmagan televizor uchuvchisi (HBO) |
| 1997 | *In the Gloaming* | Anne | Televizion film (HBO) |
| 2001 | *Night Visions* | Mary | Epizod: „Yoʻqchi" |
| 2001 | *No Ordinary Baby* | Linda Sanclair | Televizion film (umr boʻyi) |
| 2002 | *The Chris Isaak Show* | Stephanie Furst | 4 qism |
| 2002 | *Snow Queen* | Snow Queen | Televizion film. Hozirgacha yakuniy rol. |

Manbalar
--------

1. ↑  Coleman, Loren*. The Copycat Effect*. Simon and Schuster, 2004 — 221 bet. ISBN 9781416505549.
2. ↑  „Urban Cinefile FONDA, PETER : Ulee's Gold". 17-fevral 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-aprel 2016-yil.
3. ↑  „Lee Strasberg Theatre and Film Institute". Qaraldi: 14-may 2016-yil.
4. ↑  Riley, Sam*. Star Struck: An Encyclopedia of Celebrity Culture*. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO, 2010 — 110 bet. ISBN 9780313358128. 19-iyun 2016-yilda qaraldi.
**Galdan-cheren**, Galdan-Seren (?1745) — Oyrat xonligining hukmdori (1727—45). 18-asrning 30-yillarida Xalxa (Shim. Mongoliya) uchun manjurlarning Xitoydagi Sin sulolasi bilan urushlar olib bordi. G.-Ch.ning maqsadi 1691-yildan beri manjur sulolasi qoʻl ostida boʻlgan Xalxani oʻziga tobe etib mustaqil mongol davlati barpo kilish edi. Ikki tomon oʻrtasida tuzilgan sulh bitimi (1739)ga koʻra, Oltoy togʻlari har ikki davlat oʻrtasida chegara deb tan olindi. G.-Ch. 1740—45 yil l ar da hozirgi Qozogʻiston va Oʻzbekiston hududlariga bostirib kelgan, biroq Fargʻona vodiysida oʻtroq aholining qattiq qarshiligiga duch kelgach, chekinishga majbur boʻlgan. G.-Ch. Qorategin (Tojikiston) orqali oʻtib, hozirgi Afgʻonistonning shim. viloyatlarini tala-gan. Sin hukmdorlari G.-Ch. vafotidan soʻng xonliqdagi ichki nizolardan foydalanib, uning yerlariga hujum qiladilar (1755—57) va Amursana boshchiligidagi qoʻzgʻolonni bostirib (1757), Oyrat xonligini tugatadilar. G.-Ch. hukmronligi davrida dehqonchilik, hunarmandchilik (movut toʻqish, metall buyumlar ishlash), savdo-sotiq rivojlandi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Saim Bulend Ulusu** (1923-yil 1-iyul, Istanbul - 2015-yil 22-dekabr, Istanbul), turk askari va siyosatchisi. 9. Dengiz kuchlari qoʻmondoni, 18. Turkiya Bosh vaziri.

Hayot
-----

### Harbiy hayot

1940-yil 1-mayda oʻqishga kirgan Harbiy- dengiz akademiyasini 1941-yil 15-oktabrda praporşik unvoni bilan tamomlagan. Oʻqishni tamomlagandan soʻng u esminetslarda filial boshligʻi, boʻlim boshligʻi va turli shtab-kvartiralarda xizmat qildi. 1955-yilda Harbiy dengiz harbiy kollejini tamomlagan. Keyin, navbati bilan, TCG Gaziantep qoʻmondonligi, turli qarorgoh vazifalari va II. U jangovar flot komandori boʻlib xizmat qilgan.

1964-yilda unga kontr-admiral unvoni berilgan. Bu unvonda u dengiz operatsiyalari boshqarmasi boshligʻi va minalar otryadi komandirining oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan. 1967-yilda unga kontr- admiral unvoni berilgan. Bu unvonda u Harbiy flot qoʻmondoni va dengiz operatsiyalari boshligʻi boʻlib xizmat qilgan. 1970-yilda u vitse-admiral unvoniga koʻtarildi. Ushbu unvonda u Shimoliy dengiz hududi qoʻmondonligi, Harbiy-dengiz kuchlari shtab boshligʻi va dengiz floti qoʻmondonligi lavozimlarida ishlagan.

1974-yilda unga admiral unvoni berilgan. Bu unvonda u Oliy harbiy kengash aʼzosi va Milliy mudofaa vazirligi kotibi maslahatchisi lavozimlarida ishlagan. 1977—1980-yillarda Harbiy-dengiz kuchlari qoʻmondoni lavozimida ishlagan. 1980-yil avgust oyida nafaqaga chiqdi. 12-sentabr davlat toʻntarishi oldidan 11-iyulda oʻtkazilishi rejalashtirilgan Bayroq operatsiyasining ortga surilishi tufayli u harbiy aralashuvni amalga oshirgan xodimlar orasida boʻla olmadi.

### Siyosiy hayot

1980-yil 12-sentabrdagi harbiy toʻntarish bilan armiya hokimiyatni qoʻlga oldi. Keyin unga Milliy Xavfsizlik Kengashi hukumatni shakllantirish topshirigʻini berdi. U 1983-yilgacha yana erkin saylovlar oʻtkazilgunga qadar bosh vazir boʻlib ishladi. Bosh vazirlik davrida MGK tomonidan qabul qilingan iqtisodiy va siyosiy qarorlarni amalga oshirishda eng nufuzli shaxslardan biriga aylandi. MGK koʻmagida oʻng-markaziy partiya tuzishga harakat qilgan boʻlsa-da, yetarlicha yordam bera olmagani uchun bu lavozimga intilmagani aniq. 1983-yil 6-noyabrdagi saylovlarda Millatchi Demokratiya partiyasi (MDP) roʻyxatidan Istanbulga mustaqil deputat etib saylandi.

Yeditepe universiteti vasiylik kengashi aʼzosi edi. 2012-yilda 1980-yil 12-sentabr davlat toʻntarishi boʻyicha quyi qoʻmitada parlament toʻntarishi va memorandumlar tadqiqot komissiyasi doirasida deputatlarning savollariga javob berdi

Bulend Ulusu 2015-yilning 22-dekabr kuni Istanbulda 92 yoshida vafot etdi. 24-dekabr kuni Zincirlikuyu qabristoniga dafn qilindi. U uylangan va farzandli boʻlgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Bülend Ulusu vefat etti". *Hürriyet* (23-avgust 2015). Qaraldi: 24 dekabr 2015.
2. ↑  Mehmet Ali Birand, „12-Sentaybr Saat: 04:00", Karacan Yayınları, Iyul 1985, 12. Baskı, s. 213
3. ↑  „Yeditepe Üniversitesi". 27 dekabr 2010da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-fevral 2011.
4. ↑  „12-Sentaybr 1980 Darbesi Alt Komisyonu, Ulusu'yu Dinledi". *haberler.com* (14-iyun 2012). Qaraldi: 9-yanvar 2016.
5. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 30-yanvar 2016da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-yanvar 2016.
**Qiyosiy grammatika** — ikki yoki undan ortiq tilni oʻzaro qiyoslash orqali ulardagi oʻxshashlik yoki tafovutlar belgilanadigan grammatika; "kontrastiv grammatika" deb ham ataladi. Q.g. tillarning fonologik, morfologik, sintaktik, semantik va leksik sathlarini qiyoslab oʻrganadi. Tillarni bunday oʻrganish qiyosiy metod vositasida amalga oshiriladi. Bunda oʻzaro qarindosh tillar yoki turli tizimdagi tillar qiyoslab oʻrganiladi. Oʻzaro qarindosh tillar qiyoslanganda, qiyosiytarixiy metoddan ham foydalanilsada, tillar sinxron tarzda oʻrganiladi.

Q.g. asoschisi ruspolyak tilshunosi Boduen de Kurtene hisoblanadi. Yevropa tilshunosligida Q.g. elementlari 18—19-asrlarda yaratilgan grammatikalarda koʻzga tashlanadi. Hindevropa tillarining dastlabki Q.g.lari nemis olimlari F.Bopp va A.Shleyxerlar tomonidan yozilgan. Q.g.ning asosiy tamoyillari va qiyosiy metodning tilshunoslik metodi sifatida shakllanishi 20-asrning 30—40-yillariga toʻgʻri keladi. Q.g. nazariyoti va amaliyotiga yevropa va rus tilshunoslaridan Sh.Balli, S.I.Bernshteyn, Ye.D.

Polivanov, L.V.Shcherba, A.A.Reformatskiy va boshqalar katta hissa qoʻshganlar. Oʻzbekistonda Q.g. ga oid amaliy tadqiqotlar Ye.D.Polivanov, V.V.Reshetov, I.A.Kissen, O.A.Azizov, Sh.Rahmatullayev va boshqalar tomonidan amalga oshirilgan.

Adabiyot
--------

* Polivanov Ye.D. Russkaya grammatika v sopostavlenii s uzbekskim yazmkom, T. 1933; Yarseva V.N. Kontrastivnaya grammatika, M. 1981; Azizov A.A. Sopostavitelnaya grammatika russkogo i uzbekskogo yazmkov, T. 1983. Gavhar Toʻxliyeva.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dumbali qoʻylar** - goʻshti va yogʻi uchun boqiladigan dagʻal va yarim dagʻal junli dumbali koʻy zotlari. Choʻl va chala choʻl mintaqalarida boqishga moslashgan, oʻt-xashak tanlamaydi, uzoq masofalarga haydashga chidamli. Asrlar davomida yaylov sharoitida boqilishi tufayli keskin ekologik sharoitlarga moslashgan. Yirik D.q.dan hisori, saraja, edilbey qoʻylari mashhur. Qoʻchqorlarining tirik vazni 110— 130 (baʼzan 180) kg gacha, sovliqlari 60– 85 kg (baʼzan 130 kg)gacha boradi. Dumbasi qoʻyning semizlik darajasiga qarab 6–15 kg, baʼzi zotlar (hisori qoʻylari) boʻrdoqilarida 45 kg gacha boʻlishi mumkin. Dumbasining shakliga qarab "doʻngalak quyruq", "tegirmon quyruq", "ayri quyruq", "ketmon quyruq", "solfi quyruq" deb yuritiladi. Bu zotlar yaxshi goʻsht beradi. D.q. soʻyilganda goʻsht chiqishi 53—60%, jun boʻyicha mahsuldorligi past — 2,0—2,2 kg jun beradi. Juni dagʻal va bir tekis boʻlmagani uchun dagʻal movut, gilam, kiygiz va b. mahsulotlar tayyorlanadi. D.q. sovliklaridan 120 kg gacha sut sogʻib olish mumkin. Serpushtligi 105— 120%. Eron, Afgʻoniston, Arabiston yarim orol mamlakatlarida, Kavkaz, Rossiyaning janubi, Oʻrta Osiyo, Qozogʻistonda koʻproq boqiladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |