recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gʻayratiy** (taxallusi; asl nomi Abdurahim Abdullayev) (1902.15.2 — Toshkent — 1976.17.1) — Oʻzbekiston xalq shoiri (1972). Dastlab "Namuna" maktabi (1917—18) va oʻqituvchilar tayyorlash 2 yillik kursida (1918—19) oʻqigan. Toshkentdagi toʻliqsiz oʻrta maktabda oʻqituvchilik qilgach (1919— 23), Bokuga borib, oʻqituvchilar seminariyasida tahsil olgan (1926). Toshkent qishloq xoʻjaligi mashinasozligi zavodida ishchi va adabiyot toʻgaragi rahbari (1928—31), Oʻzbekiston davlat nashriyo-tida muharrir (1931 — 35), Alisher Navoiy nomidagi opera va balet teatrida adabiy emakdosh (1942), maktab oʻquvchilari saroyida adabiyot toʻgaragi rahbari (1946—76).

Ilk sheʼrlar toʻplami — "Er tovu-shi" (1927). Shundan soʻng Gʻ.ning "Yashash taronalari" (1928), "Temp" (1931), "Olov tanlar" (1932), "Tanlangan asarlar" (1934), "Sevgi" (1939), "Oltin yoshlik" (1940), "Asr sadosi" (1972) kabi sheʼrlar va "Qutulish" (1928), "Hashar" (1929), "Qora yuraklar" (1931), "Hikoyalar" (1957) kabi hikoyalar toʻplamlari, "Oqin hukmi" (1931), "Uzoqdagi yor" (1967), "Baxmal qirgʻoq" (1971) qissalari nashr etilgan. Gʻ. 30-yillar adabiy jarayonida faol ishtirok etib, shu davr gʻoyalari ifo-dalangan sheʼrlari, ayniqsa, uygʻur xalqining musibatli oʻtmishiga bagʻishlangan "Onamga xat" (1935) va "Jinasta" (1937) dostonlari bilan mashhur boʻlgan. Gʻ.ning Ikkinchi jahon urushi yillarida millatchilikda ayblanib, Yozuvchilar uyushmasidan chiqarilishi uning keyingi ijodiy taqdiriga salbiy taʼsir koʻrsatgan. U oʻzini gʻoyaviy jihatdan oqlash maqsadida Hamza, Furqat va Zavqiyga bagʻishlangan "Oʻlmas qoʻshiq", "Shoir" (1955), "Gʻurbatda Furqat" (1959), "Bizning Ham-za" (1966) kabi dostonlar hamda ate-istik mavzuda hikoyalar yozgan. Gʻ. bolalarga bagʻishlab "Yoʻqolgan bola" (1935), "Oʻrmon mushugi", "Tosh-soqa kanali" (1940) dostonlarini, "Mening yoshligim" (1935), "Unutil-mas kunlar" (1957), "Rustamning sar-guzashti" (1961) qissalarini yozgan. Shuningdek, Gʻ.ning bolalar hayotidan olingan "Omon", "Tinchlik oʻrmoni", "Uchrashuv", "Oʻrmonda", "Qanotli doʻstlar", "Ali kichkina", "Tugmacha-gul" kabi pyesa va inssenirovkalari mavjud. Ularning aksari respublika qoʻgʻirchoq teatrlarida sahnalashtirilgan.

Gʻ. respublika oʻquvchilar saroyidagi adabiyot toʻgaragiga rahbarlik qilgan. Bu toʻgarakdagi shogirdlari orasidan keyinchalik E.Vohidov, X.Sa-loh, Yu.Shomansur, Sayyor, A.Eshonov singari shoir va yozuvchilar yetishib chiqqan.

As.Tanlangan asarlar [2.j.li], 1—2j. T. 1973—75; Tarannum vatabassum [Sheʼrlar], T. 1975; Quyosh mehri [Sheʼrlar], T. 1978; Quyoshga muhabbat, T. 1980.

Ad.Sharipov M. Gʻayratiy [Adabiytanqidiy ocherk], T. 1961; Mamajonov S. Gʻayratiy [Adabiy portret], T. 1972.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tavur Jumayev** (1918.6.11, Buxoro tumani — 1983.13.11, Toshkent) — musiqashunos, pedagog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1956). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—45). Buxoro teatri direktori oʻrinbosari (1947—49), Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1949—54, 1970—72), Navoiy nomidagi opera va balet teatri (1954—57), Oʻzbek davlat estradasi (1961—63), Hamza nomidagi Toshkent musiqa bilim yurti (1974—83) direktori, Oʻzbekiston Madaniyat ishlari vazirligi oʻquv yurtlari va kadrlar boshqarmasi boshligʻi (1972—74). Kompozitorlik ijodiga oid maqolalar, radio eshittirish va telekoʻrsatuvlar muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Gʻayrat Nazarovich Masharipov** (1935-yilda tugʻilgan, Xorazm viloyati) — sovet xoʻjalik, davlat va siyosiy arbobi.

Tarjimai holi
-------------

1935-yilda Xorazm viloyatida tugʻilgan. KPSS a’zosi.
1959-yildan — iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda ishtirok etgan. 1959-2000-yillarda — Xorazm viloyat qishloq xoʻjaligi boshqarmasi bosh agronomi, Xorazm qishloq xoʻjaligi tajriba stansiyasi direktori, Xorazm viloyat partiya qoʻmitasi qishloq xoʻjaligi boʻlimi mudiri, Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti qishloq xoʻjaligi boʻlimi mudirining oʻrinbosari, Gurlan tuman partiya qoʻmitasi birinchi kotibi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Xorazm viloyat qoʻmitasi kotibi, Oʻzbekiston SSR va Oʻzbekiston partiya va davlat arbobi sifatida faoliyat yuritgan.

Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashining 9 va 10-chaqiriqlari deputati, Oliy Majlis deputati etib saylangan (1995-1999).

2000-yildan keyin vafot etgan.

Havolalar
---------

* Депутаты Верховного Совета Узбекской ССР: Десятый созыв. (Краткие биографические сведения). — Т.: Узбекистон, 1981. — С. 296.
* ГА РФ Р7523 105 376 Указы Президиума Верховного Совета СССР, принятые с 8 по 10 декабря 1973 года, и материалы к ним /к протоколу № 45/ с № 5141-VIII по № 5149-VIII. Том 9
**Qonun chiqaruvchi hokimiyat** — hokimiyat boʻlinishi prinsipi va nazariyasiga muvofiq davlatning uch hokimiyat tarmogʻidan biri. Qonun chiqaruvchi hokimiyat. Konstitutsiya va qonunlarni qabul qilish, ularga tegishli oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish, zarur hollarda ularni belgilangan tartibda bekor qilish vakolatlariga ega boʻladi. Federativ davlat tuzilishi shakliga ega mamlakatlarda qonun chiqarish vakolati federatsiya subyektlariga ham berilishi mumkin. Masalan, AQShda shtatlar, Rossiyada federatsiya subyektlari qonun chiqarish vakolatiga ega. Federatsiya subyektlari tomonidan qabul qilingan qonunlar federatsiya Konstitutsiyasi va federal qonunlarga zid kelmasligi kerak. Oʻzbekistonda Qonun chiqaruvchi hokimiyat yaxlit davlat hokimiyatining mustaqil bir tarmogʻi boʻlib, u qonun yaratish jarayonini Oʻzbekiston Respublikasi parlamenti — Oliy Majlisi faoliyati orqali amalga oshiradi (*qarang:* Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qonunchilik tashabbusi** - qonun loyihalarini qonun chiqaruvchi organlar muhokamasiga taqdim etish huquqi; mazkur organlar qonun loyihasini muhokama qilishga va shu loyiha yuzasidan qaror qabul qilishga majbur. Zamonaviy davlatlarda Qonunchilik tashabbusi huquqiga, odatda, parlament deputatlari, parlament qoʻmitalari, hukumat, davlat boshligʻi va umummilliy kompetensiyali alohida idoralar egadir. Qt. huquqi qanday idoralar va shaxslarga berilishi Konstitutsiyada belgilab qoʻyiladi. Mas, Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi boʻyicha, Qonunchilik tashabbusi huquqiga Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti, oʻz davlat hokimiyatining oliy vakillik organi orqali Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi deputatlari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy sudi, Oliy sudi, Oliy xoʻjalik sudi, Bosh prokurori egadirlar va bu huquq Qonunchilik tashabbusi huquqi subʼyektlari tomonidan qonun loyihasini Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining qonunchilik palatasiga kiritish orqali amalga oshiriladi (83-modda). Qonunchilik tashabbusi huquqiga ega boʻlmagan tashkilot va ayrim fuqarolar ham muayyan qonunlar tayyorlanayotganda oʻz takliflarini berishi mumkin (ular qonun tayyorlanish jarayonida koʻrib chiqiladi va inobatga olinadi).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mirzo Muhammad Arshad Ali Akbar oʻgʻli** — Afg'on shoiri, qobiliyatli musiqachi, xattot va yirik qasidanavis. U 1616-yilda Hirot ning yaqinidagi Barnobod shahrida tavallud topgan.

Hayoti va ijodi
---------------

Muhammad Arshad oʻz zamonasida taniqli adib sifatida ham shuhrat qozongan. Shoir mumtoz adabiyotning turli janrlarida ijod etgan boʻlsa ham, uning isteʼdodi, ayniqsa, qasida janrida yorqin namoyon boʻldi. Uning qasidalari zamondoshlari tomonidan badiiy puxta asarlar sifatida tan olingan. Adib nafaqat sheʼriy ijod bilan shugʻullangan, balki undan nasriy asarlar ham saqlanib qolgan. Professor Jovidning guvohlik berishicha, uning nasriy asarlari uslubi yetuk va goʻzaldir
U musiqada isteʼdod sohibi, mohir xattot va yirik dariyzabon shoir sifatida shuhrat qozongan. Muhammad Arshad Barnobod kutubxonasida saqlangan har bir jildi 40 ming baytdan iborat 7 jildlik sheʼriy antologiyani va Qur’oni Karimni 8 marta husnixat bilan koʻchirgan.qasida janrida barakali ijod qilgan. Shoir devoni mavjud va hozirga qadar saqlanib qolgan. Uning tanlangan sheʼrlari majmuasi „Mirzo Arshadning tanlangan sheʼrlari" nomi bilan 1348/1969 yillarda chop etildi. Arshadning dariyzabon devoni qasida, masnaviy, gʻazal, ruboiy kabi janrlarni qamrab olgan. Devon tarkibida besh ming bayt atrofida sheʼr mavjud. Bundan tashqari Muhammad Arshad katta hajmdagi „Gavhar yogʻdiruvchi bulut" masnaviysini yaratgan va ushbu asarida „Moyil" taxallusini qoʻllagan. Shoir 1701-yilda Barnobodda vafot etgan.

Ijodiy merosi
-------------

خزان فسرده شده ونوبهارما نشکفت، گذشت فصل گل ولاله زارما نشکفت.
هزار تخم فشاندیم در ریاض امید، به جز سرشک گلی درکنارما نشکفت.
چگونه بر سر بازار گلفروش آریم، گلی که در چمن اعتبار ما نشکفت.
هزار تجربه کردیم در بهار امید، به هیچ وجه گل اختیار ما نشکفت.
گذشت فصل بهاروبه هیچ رنگ ارشد، شکوفه طرب از شاخسار ما نشکفت.

Kuz soʻlgʻinligi keldi, ammo bizning bahorimiz chechak ochmadi,
Gul fasli oʻtdiyu bizning lolazorimiz gullamadi.
Umid bogʻlariga mingta urugʻ ekdik, (ammo)
(U erda) koʻz yoshimizdan oʻzga biz uchun bir gul ham ochilmadi.
Gulfurush bozoriga qanday eltaylik,
Bizning hurmat-eʼtiborimiz chamanida bir gul ham ochilmagan boʻlsa.
Umid bahorida ming turli harakatlar qildik,
(Ammo) biz istagan gul asti ochilmadi.
Arshad, bahor fasli oʻtdiyu, biron rangda ham
Bizning shoxchamizda xursandchilik gʻunchasi ochilmadi.
Gʻazalda Arshad oʻzining hayotdan qilgan umid-orzulari roʻyob¬ga chiqmaganligidan, shoir tili bilan aytganda, „umid bogʻlariga ekkan ming dona urugʻi"dan bitta ham maqsad chechagi ochilmaga-nidan noliydi. Ayni paytda, nima uchun uning bunday koʻrgu¬lik¬ka yoʻliqqani oʻquvchi uchun qorongʻiligicha qoladi. Shoir ijodini atroflicha oʻrganish bunday savollarga javob topish imkonini yaratishi ehtimoldan xoli emas.

Havolalar
---------

1.
2.

Manbalar
--------



1. ↑  Rahmon Inomxo'jayev*. {{{title}}}*, Toshkent, 2016 — 13/16 bet.
2. ↑  Professor Jovid*. {{{title}}}*.
**Qon soʻrarlar**, qon soʻrar pashshalar— doira chokli kalta moʻylov ikki qanotlilar oilasi. Qushlar va sut emizuvchilar qonini soʻruvchi ektoparazitlar (nomi shundan). Kuchli rivojlangan oyoqlari va tishchali tirnoqlari yordamida oʻz xoʻjayinining yungi va patlariga yopishib oladi. Qanotli, kalta va qanotsiz (mas, qoʻy Qon soʻrarlari) turlari bor. 200 dan ortiq turi maʼlum. Koʻpchilik Qs. muayyan hayvonlar guruhida parazit yashashga moslashgan. Oʻzbekiston faunasida 11 turi aniqlangan. Qurtlari urgʻochisining bachadonsimon kengaygan tuxum yoʻlida rivojlanadi; 2 ta yirik qoʻshimcha bezlar ishlab chiqaradigan suyuqlik ("sut") bilan oziqlanadi; muayyan vaqt oraligʻida bittadan tugʻiladi. Qurtlari gʻu.mbakka aylanishdan oldinroq tugʻiladi. Yangi tugʻilgan qurtlar tanasi yelimsimon modda bilan qoplangan. Bir necha soat davomida qurt yelim gʻilof ichida gumbakka aylanadi. Shuning uchun Qon soʻrarlarni gʻumbaklik davrida tugʻiluvchilar guruhiga kiritiladi. Ot, eshak va sigirlarda ot Qon soʻrarlari, itlarda it Qon soʻrarlari, qoʻylarda qoʻy Qon soʻrarlari parazit holda yashaydi. Qon soʻrarlar baʼzan odamga ham hujum qiladi. Qon soʻrarlar hayvonlarni bezovta qilib, ziyon yetkazadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qonli bit**, qonli olma biti — oʻsimlik bitlari oilasiga mansub hasharot. Tanasi 2,1—2,6 mm. Olmaning xavfli zararkunandasi. Vatani — Amerika. Janubiy Afrika, Yevropa, Osiyo, shu jumladan, Oʻzbekistonda tarqalgan. Bir mavsumda 19-marta nasl beradi. Olma (baʼzan nok) tanasida, ildizida qishlaydi. Qonli bit toʻdalari oʻzidan oq mumsimon ip ajratib, novda, poya hamda ildizni oʻraydi va oʻsimlik shirasini soʻrib oziqlanadi. Daraxtning zararlangan joylari yoʻgʻonlashadi, boʻrtma va yaralar paydo boʻladi. Oʻsishi hamda hosildorligiga, ayniqsa, yosh nihollarga zarar keltiradi. Kurash choralari: bahorda qishlovchi lichinkalari va urgʻochi bitlarga qarshi nitrafen purkash; biologik qarshi kurash maqsadida afelinusdan foydalaniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qontalash** — yumshoq toʻqimalarga qon quyilishi. Shikastlangandan bir necha soat (baʼzan bir necha min.) keyin gavda toʻqimalarining yuzasiga qon quyilishi bilan kechadi. Q. oldiniga toʻq qizil rangda boʻladi; quyilgan qondagi gemoglobinning parchalanishidan Q.ning rangi asta-sekin oʻzgarib, qizildan koʻk rangga, soʻngra yashil, oxi-riga borib sariq rangga oʻtadi va keyinchalik Q. butunlay soʻrilib ketadi. Q.ning rangiga qarab lat yeyish qachon sodir boʻlganini aniqlash mumkin. Ogʻriq qoldiruvchi vositalar, Q.ning soʻrilib ketishi uchun boshida sovuq, keyinchalik issiq qilinadi.

Chuqur toʻqimalarga qon quyilganda shikastlangandan bir necha kun keyin Q. yuzaga kelishi mumkin. Baʼzan Q. hayot uchun xavfli hisoblanadi. Mas, bosh shikastlanib, koʻz qovoqlarida Q. ("koʻzoynak" koʻrinishida) paydo boʻlishi kalla suyagi singanligidan dalo-lat beradi (qarang Kalla suyagi). Bunda dar-hol vrachga murojaat qilish kerak.

Qon yoki qon tomirlari kasalliklarida, yengil lat yeganda ham Q. paydo boʻladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Betaga** (*Festuca sulcata* Hack) — bugʻdoydoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻt, ildiz oldi serbarg boʻladi. Boʻyi 35—45 sm. Iyunda gullaydi. Sentabrning birinchi yarmida urugʻi pishadi. Kuzgi namlikda koʻkarib, qishda maysa boʻladi. B. chim hosil qiluvchi oʻsimlik. Chimning diametri 70—110 sm ga yetishi mumkin, lekin bunda chimning markazi albatta qurigan boʻladi. Togʻlarning oʻrta va yuqori qismlaridagi tekisliklar va shimoliy qiyaliklarda shuvoq va chalov (*Stipa*)larning har xil turlari bilan birga oʻziga xos betagazorlar yuzaga keltiradi. B.ni qoʻy, echki, yilqi va qoramol ayniqsa bahorda (gullaguncha) va kuzda (namlikda chiqqan yangi barglarini) xush koʻrib yeydi. Havo sernam kelgan yillarda uni pichanga oʻrish ham mumkin. Maysasida 14,6% protein, 3,3% yogʻ va 24,6% kletchatka; boshoq chiqarganda 11,7% protein, 29,6% kletchatka; gulla Betaga.ganda 9,7% protein, 29,6% kletchatka; urugʻlaganda 8,3% protein va 31,0% klechatka boʻlishi aniqlangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Betaraflik**, neytralitet (nemischa:, lotincha: *neuter*—u ham, bu ham emas) — davlatning urushda va harbiysiyosiy ittifoqlarda qatnashmaslik siyosati va oʻziga xos huquqiy maqomi. Betaraflikning quyidagi turlari mavjud: eventual Betaraflik (urush vaqtida)—davlatning bironbir urushda qatnashmasligi; doimiy Betaraflik (Shveysariya, 1825-yil va Avstriya va Turkmaniston, 1955-yildan)—davlatning hech qachon urushni keltirib chiqaruvchi siyosat olib bormasligi; shartnomaviy Betaraflik; anʼanaviy Betaraflik (uzoq vaqt davomida Shvesiya amal qilayotgan Betaraflik siyosati); ijobiy Betaraflik—Ikkinchi jahon urushidan keyingi yillarda rivojlanayotgan mustaqil davlatlarning harbiy va siyosiy ittifoqlarga qoʻshilmaslik siyosati. Bironbir davlatga harbiy hujum qilingan holatda ular BMT Ustaviga muvofiq yakka yoki jamoa boʻlib, oʻzini himoya qilish huquqiga ega.

O'zbekiston 2012-yilda o'zining "Tashqi siyosat konsepsiyasi"ni qabul qilishi bilan rasmiy betaraflik maqomini o'zi uchun qabul qilib oldi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yirik oq akula** (*Carcharodon carcharias*), shuningdek, **oq akula**, **oq ko'rsatgich** yoki oddiygina **oq** akula sifatida ham tanilgan, barcha yirik okeanlarning qirg'oq yuzasi suvlarida uchraydigan yirik skumbriya akulalarining bir turi. U o'zining kattaligi bilan ajralib turadi, katta ayol akulalar uzunlig 6.1m gacha o'sadi va etuklik davridagi og'irligi esa 1.905-2.268 kilogrammgacha yetishi mumkin. Biroq, barcha oq akulalar ham bu korsatgichga erisha olmaydi. O'rtacha erkak oq akulalar 3.4m dan 4.0 metrgacha urg'ochilari esa 4.6m dan 4.9 metrgacha bo'ladi.2014-yilgi tadqiqotga ko'ra, katta oq akulalarning umri 70 yil yoki undan ko'proqni tashkil qiladi. Ushbu ma'lumot avvalgi hisob-kitoblardan ancha yuqor ko'rsatgichni korsatgan. Bu esa ularni hozirda ma'lum bo'lgan eng uzoq umr tog'ayli baliqlardan biriga aylantiradi.Xuddi shu tadqiqotga ko'ra, erkak oq akulalarga jinsiy etuklikka erishish uchun 26 yil, urg'ochilar esa nasl qoldirishga tayyor bo'lishlari uchun 33 yil kerak bo'ladi. Yirik oq akulalar 25km/s tezlikda suzishi mumkin.rity.

Manbalar
--------

1. ↑  „Great white sharks: 10 myths debunked". Qaraldi: 3-iyun 2016-yil.
2. ↑  „Great white sharks: 10 myths debunked". Qaraldi: 3-iyun 2016-yil.
3. ↑  *Viegas, Jennifer* „Largest Great White Shark Don't Outweigh Whales, but They Hold Their Own".  Discovery Channel. 7-fevral 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-yanvar 2010-yil.
4. ↑  „Just the Facts Please".  GreatWhite.org. Qaraldi: 3-iyun 2016-yil.
**Abdurashid ibn Abu Hanifa an-Nuʼmon ibn Abdurazzoq ibn Abdulloh al-Valvolijiy** (Abul Fath, Zahiruddin) — fozil imom va hanafiy faqih bo‘lgan. U hijriy 467-yilda tavallud topgan. Samarqandda yashagan, shu yerda hadis eshitgan va rivoyat qilgan. Bir muddat Keshda yashagan, keyinroq esa Samarqandga o‘tib ketgan. Balxda fiqh ilmini o‘zlashtirgan. Balx va Buxoroda ulamolardan hadislar eshitgan, ulamolar undan hadislar rivoyat qilganlar. Uning „al-Fatovo al-valvolijiya" („Valvolijiy fatvolari") degan asari bor.
Abdurashid al-Valvolijiy hijriy 540-yil vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Z. Munavvarov va boshqalar*. Ренессанс олимлари қомуси* (oʻzbekcha, inglizcha va arabcha), 2021-yil — 10 bet. ISBN 978-9943-7557-7-2.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Renessans olimlari qomusi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Raʼno Xabibovna Abdullayeva** (1935-yil, 16-sentyabr, Shofirkon tumani, Buxoro, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — tarixchi olima, taniqli jamoat va siyosat arbobi.Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1985). Tarix fanlari doktori (1978).

Tarjimayi holi
--------------

1935-yilda 16-sentyabrda Buxoro viloyati Shofirkon tumanida tugʻilgan. KPSS aʼzosi. Otasi — NKVD ofitseri.

1955—1988-yildan — iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ahamiyatga ega joylarda ishlagan. „1959-1965 yillardagi yetti yillik rejada Oʻzbekiston SSR komsomolining faoliyati" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qiladi. Doktorlik dissertatsiyasining mavzusi: „Rivojlangan sotsializm sharoitida Sovetlarning KPSS rahbarligi".

1955—1988-yillarda — oʻqituvchi, Shofirkon tuman komsomoli qoʻmitasi birinchi kotibi, Oʻzbekiston SSR Kompartiyasi Shofirkon tuman qoʻmitasi boʻlim mudiri, Oʻzbekiston SSR Komsomoli Markaziy Komiteti kotibi, boʻlim mudiri, partiya tashkilotining birinchi kotibi. Oʻzbekiston SSR Komsomoli Samarqand viloyat komiteti kotibi, Oʻzbekiston SSR Komsomoli Samarqand viloyat qoʻmitasi kotibi, Oʻzbekiston SSR Komsomoli Markaziy Komitetining birinchi kotibi, Oʻzbekiston SSR Komsomoli Markaziy Komiteti madaniyat boʻlimi mudiri, Oʻzbekiston SSR Vazirlar Soveti Raisining oʻrinbosari, Oʻzbekiston SSR Kompartiyasi Markaziy Komitetining mafkura boʻyicha kotibi kabi lavozimlarda faoliyat koʻrsatgan.

1987-yil 29-oktabr kuni T. Gdlyan va V. Ivanov guruhi tomonidan Raʻno Abdullayeva nohaq qamoqqa olinadi va Moskvadagi Butirka qamoqxonasiga tashlanadi. SSSR Oliy Sudi majlisida aybsiz ekanligi maʼlum bulgach, 1990-yil 15-yanvarda ozodlikka chiqarilgan va Toshkentga qaytgan. Raʻno Abdullayeva tarixchi olima sifatida Oʻzbekiston SSRda partiya va yoshlar tashkilotlari boʻyicha koʻplab kitoblar muallifi. Tarixchi „Preodolenie ada" asarida oʻzining SSSR Oliy Sudi majlisida oqlanish jarayonini koʻrsatgan. „Oʻzbek xalq maqollari va matallari" nomli kitobni nashr etgan. Badiiy ijod bilan ham shugʼullanib, bolalar uchun ertaklar yozgan. U jahonning 27 mamlakatida xizmat safarida boʻlgan.

Oʻzbek ishi (Paxta ishi) doirasida hibsga olingan, oqlangan.

7 va 8-chaqiriq SSSR Oliy Kengashi, 6, 9, 10 va 11-chaqiriqlarda Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi deputati etib saylangan.

KPSS XXIII, XXIV, XXVII qurultoylari delegati.

Hozirda Toshkentda yashaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  ABDULLAYeVA Rano Xabibovna | TsentrAziya
2. ↑  Lichnaya jizn Rano Xabibovni — Kremlevskoe delo
3. ↑  Rajabov Q Bobomurodov K*. Shofirkon tuman tarixi*. Toshkent: Tafakkur, 2015 — 128 bet. ISBN 978-9943-24-116-9.

Havolalar
---------

* Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti deputatlari: Oʻninchi chaqiriq. (Qisqacha biografik maʼlumot). — T .: Oʻzbekiston, 1981. — S. 244.
* Abdullaeva, Raʼno Xabibovna. Oʻzbekiston yoshlari kommunizm uchun kurashda [Matn]. — Toshkent : Oʻzbekiston, 1964. — 50 b. 4 b. kasal.; 16 sm
* Intervyu 2019 Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-08-13).
Arabshunos olima, filologiya fanlari doktori. 1941 yil 7 iyulda Toshkentda tavallud topgan. 1958 yilda Toshkent davlat universiteti Sharq fakultetining arab boʻlimiga oʻqishga kirdi. U 1963 yilda o‘qishni tugallab, 1964- 1967 yillar mobaynida O‘z FA Sharqshunoslik instituti aspiranturasida tahsil ko‘radi. R.Xo‘jayeva 1968 yilda 0‘z FA Sharqshunoslik instituti ixtisoslashgan kengashida „Xudojestvennaya proza i dramaturgiya Abd ar-Raxmana alʼ-Xamisi" degan mavzuida nomzodlik dissertatsiyasini va 1995 yilda Toshkent davlat sharqshunoslik instituti ixtisoslashgan kengashida "Yegipedskaya poeziya v pervoy polovine XX veka: evolyutsiya xudojestvennogo soz­naniya "mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. U iqtidorli tarjimon, 1963 yilda 5-bosqich talabalik davrida Sh. Rashidovning „Kashmir qo‘shig‘i" asarini Qohira universiteti professori Hamid Sulaymon bilan birgalikda arab tiliga tarjima qilgan. 1979 yil shoir Omon Muxtor bilan birgalikda Al-Xamisiyning sheʼrlar to‘plamini „Ko‘ngil

dardi" nomi bilan o‘zbek tilida nashr ettirgan. R.Xo‘jayeva pedagog sifatida ko‘p yillar davomida Toshkent davlat sharqshunoslik instituti Xorijiy Sharq xalqlari adabiyoti kafedrasi professori lavozirnida ishlab, talabalarga „Hozirgi zamon arab adabiyoti" kursidan ma‘ruzalar o‘qib kelmoqda. Olima yosh arabshunos kadrlar va yetuk mutaxassislar tayyorlash ishini ham faol olib bormoqda. Uning rahbarligida bir necha nomzodlik dissertatsiyalari himoya qilingan. Olima ilmiy-pedagogik faoliyati davrida 40 dan ortiq ilmiy ishlar yozgan. Jumladan, 3 monograflya, qator risola va maqolalar uning qalamiga mansub.

1. ↑  *Arab filologiyasiga kirish*. Toshkent: TDShI kichik bosmaxonasi, 2010 — 110 bet. 9-dekabr 2022-yilda qaraldi.
**Betaspektrometrlar** — yadrolarning betayemirilishi va gammanurlarning ichki konversiyasn natijasida ajralib chiqqan elektron va pozitronlar energiyasi (energetik spektri)ni tahlil qilishda ishlatiladigan asboblar. Betaspektrometrlar ikkilamchi elektronlar (tepki elektronlar, fotoelektronlar, elektronpozitron jufti) hosil qiladiganunurlarni tekshirishda ham ishlatiladi. Ishlash tarzi zaryadli zarralarning elektr va magnit maydoni taʼsirida ogʻishiga asoslangan. B.yeda energiya manbai sifatida yupqa radioaktiv slyuda yoki alyuminiy zarqogʻoz ishlatiladi; energiyani fotoplastinka yoki hisoblagich (detektor)larda qayd etiladi. Betaspektrometrlar ni ishga tushirishdan oldin rostlanadi. Betaspektrometrlar ning xillari koʻp. Magnitli Betaspektrometrlar koʻproq ishlatiladi; ularda elektronlar (zarralar) dastasini fokuslash 1rasmda koʻrsatilgan. S manbadan chiqqan bir xil impulyeli zarralar bir jinsli boʻylama magnit maydonida yarim aylana uzunligiga teng yoʻl bosib, x oʻqida bir nuqtaga fokuslanadi. Betaspektrometrlar ning ajrata olish qobiliyatini yaxshilash uchun bir jinslimas magnit maydonidan foydalaniladi; bu esa qoʻ sh fokuslash ham deyiladi. Boʻylama magnit maydoni bir jinsli Betaspektrometrlar keng tarqalgan, bunda magnit maydoni gʻaltak (solenoid) ichida hosil qilinadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abyssinian** bu o'ziga xos teriga ega bo'lgan kalta yungli mushuk zoti. Ular oddiygina **Abys** sifatida ham tanilgan.

Nomining kelib chiqishi Habashiston so'zidan, bu mushuklarning asl uyi deb hisoblanganligi uchun emas, balki Angliyadagi ko'rgazmalarda namoyish etilgan birinchi "habash" mushuk. Angliyaga u yerdan olib kelinganligi xabar qilingani uchun. Uning haqiqiy kelib chiqishi - genetik tadqiqotlarga ko'ra - Janubi-Sharqiy Osiyoning ba'zi qismlarida Hind okeanining qirg'og'i bo'lgan va Habashistonga oid.

O'tmishda boshqalar bilan solishtirganda zot sifatida nisbatan noaniq hisoblangan bo'lsa-da, Abyssinian 2016-yilda The Cat Fancier Association va The International Cat Association tomonidan eng mashhur beshta zot qatoriga kirdi.

Zotning o'ziga xos ko'rinishi, boshqa mushuklarga qaraganda uzun, ozg'in va nozik rangga o'xshab ko'rinib, insonlarning moda modellari bilan taqqoslanadi. Xususiyatiga ko'ra, ushbu mushuklar an'anaviy ravishda faol, qiziquvchan munosabatda bo'lib, ular egalarini tez-tez kuzatib boradilar va o'yin o'ynaydilar .Ularning itga o'xshash xususiyatlari, shuningdek, o'ziga xos mehr tuyg'usi va o'zaro ta'sir qilish istagini o'z ichiga oladi. Abys o'ziga xos yovvoyi mushuk ko'rinishiga ega bo'lib, ularning chiroyli mo'ynasi va katta tik quloqlari bor. Ular juda ijtimoiy zotdir va e'tibor talab qilishi mumkin. Ular ijtimoiy tabiati tufayli ko'p mushukli uy xo'jaliklarida yaxshi yashaydi.

Tarix
-----

Illustration of the so-called first abyssinian cat, Zula, from the book by Dr. W. Gordon Stables: Cats, Their Points and Characteristics and Curiosities of Cat Life, 1874 Zula, "birinchi Abyssinian" deb ataladi.
Ma'lum bo'lgan eng qadimgi Abyssinian Gollandiyadagi Leyden zoologiya muzeyida saqlanayapti. U 1834-1836 yillarda kichik yovvoyi mushuklar eksponatlarini yetkazib beruvchidan sotib olingan va muzey asoschisi tomonidan "Patrie, domestica India" deb nomlangan.

Tavsif
------

### Tashqi ko'rinish

Abyssinian - nozik, nozik suyakli, o'rta bo'yli mushuk. Bosh o'rtacha xanjar shaklida bo'lib, tumshug'ida bir oz puchuq, burun va iyak vertikal chiziq hosil qiladi. Ularning hushyor, nisbatan katta uchli quloqlari bor. Ko'zlar bodomsimon bo'lib, mo'yna rangiga qarab oltin, yashil, findiq yoki mis rangiga o'zgaradi. Oyoqlari tanaga mutanosib ravishda uzun, kichik oval shaklli panjalari bor,dumi ham xuddi shunday uzun va ingichka.

### Mo'yna va ranglari

Close-up view of the fur of an Abyssinian cat, showing the "ticked" effect Mo'ynasi
Abyssinian mushukchalari qoramtir mo'ynalar bilan tug'iladi, ular katta bo'lganda, odatda ko'zlari bir necha oy davomida asta-sekin ochiladi. Voyaga yetgan mushuk mo'ynasi juda kalta bo'lmaydi va ideal holda nozik, zich bo'ladi 

Photograph of a champion adult male Abyssinian cat, showing the classic ruddy coat pattern Klassik qizil yoki "odatiy" mo'ynadagi mushuk

Manbalar
--------

1. ↑  „Abyssinian".  VCA Animal Hospitals. Qaraldi: 9-sentabr 2016-yil.
2. 1 2  „Abyssinian".  VCA Animal Hospitals. Qaraldi: 9-sentabr 2016-yil.

"Abyssinian".
3. ↑  „Abyssinian" (23-iyul 2013-yil).
4. ↑  „All About Abyssinian Cats - History of the Abyssinian Cat".
**Windeck qal’asi** — Germaniyaning Baden-Vyurtemberg federal shtatidagi Vaynxaym shahrining oʻrta asr qal’asi xarobalari.

Dengiz sathidan 220,5 m balandlikda Qal’a tepaligi deb ataladigan joyda joylashgan boʻlib, yurish uchun qulay masofa tufayli sayr qilish uchun sevimli joy hisoblanadi.

Tarixiy tavsifi
---------------

Taxminan 1110-yilda bu yerda Lorsh imperator abbeyining mulkini himoya qilish uchun qal’a (ehtimol kichik istehkom) qurilgan. 1114-yilda bu birinchi qal’a vayron qilingan va uning poydevorida taxminan 1125-yildan 1130-yilgacha yangi qal’a qurilgan, uning xarobalarini bugungi kungacha kuzatish mumkin.

1132-yilda Lorshning mustaqilligi tugashi bilan Windeck 1264-yilda Reyn palatin graflariga butunlay oʻtgunicha (boshqa manbalarga koʻra, 1344-yil) Mayns arxiyepiskoplari va Kurpfalzlar oʻrtasida uzoq vaqt talashishlarga sabab boʻldi.

Qal’a Oʻttiz yillik urushda sezilarli darajada shikastlangan va 1663-yilda tiklangan.

1674-yilda Louis XIV armiyasi tomonidan Kurpfalzlar xonavayron qilinganida, Windeck qal’asi general Turenning qoʻshinlari tomonidan vayron qilingan va shundan keyin mudofaa inshooti sifatida foydalanilmagan. Harbiy harakatlar tugagandan soʻng, vayronalar mahalliy aholi tomonidan oʻz uylarini qayta qurish uchun tosh koni sifatida ishlatilgan.

1803-yilda Windeck Baden Markgrafligi ixtiyoriga oʻtdi va keyin 1900-yilda shu vaqtga qadar Vaynxaym qal’asiga egalik qilgan va qal’ani toʻliq vayronagarchilikdan himoya qilish uchun birinchi choralarni koʻrgan fon Berkxaymga sotilgan.

1978-yildan beri qal’a Vaynxaym shahriga tegishli.

Hozirgi zamonda foydalanilishi
------------------------------

Windeck qal’asi xarobalari jamoatchilikka ochiq. Xususan, siz bergfried deb ataladigan eski asosiy minoraga chiqishingiz va Weinham shahri va quyida joylashgan Reyn vodiysining goʻzal panoramasidan bahramand boʻlishingiz mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* Tomas Biller: Burgen und Schlösser im Odenwald — Ein Führer zu Geschichte und Architektur. bitta. Aftidan. Verlag Schnell und Steiner, Regensburg 2005, ISBN 3-7954-1711-2, S. 83-86.
* Kristof Bühler: Burgen der Kurpfalz. Bergstrasse va Nekartal. Heidelberger Verlagsanstalt, Heidelberg 1990, ISBN 3-89426-012-2, S. 29 ff.
**Sadibek Tugel** (1955-yil 23-fevral, Abay viloyati, Ulan tumani) — qozoq yozuvchisi, publitsist, Qozogʻiston Yozuvchilar uyushmasining aʼzosi, Ostona shahrining birinchi matbuot kotibi, Milliy ot sporti federatsiyasining prezidenti, Qozogʻistonning xizmat koʻrsatgan arbob. Tugel 2019-yilgi Qozog‘istondagi bo‘lib o‘tgan prezidentlik saylovida „Buyuk dasht burgutlari" respublika jamoat ijtimoiy-madaniy harakati nomidan ishtirok etgan.

Tarjimayi holi
--------------

Sadibek Tugel 1955-yilning 23-fevralda Sharqiy Qozog‘iston viloyati, Ulan tumani, Amankeldi qishlog‘ida tug‘ilgan.

### Faoliyati

Sadibek Tugel Chimqora qishlog‘idagi Jambil o‘rta maktabni 1972-yili tamomlab, o‘sha yili Qozog‘iston Davlat universitetining jurnalistika fakultetiga o‘qishga kiradi. 1980-yili mazkur universitetni tamomlaydi.

1973-yili may oyida harbiy xizmatga chaqiriladi. Harbiy xizmatni Sovet Armiyasi Qurolli Kuchlarining Sharqiy Germaniyadagi boʻlimida oʻtagan. Mehnat faoliyatini oddiy ishchidan boshlagan. Ikki yil Olmaota shahridagi paxta yigirish fabrikasida mexanik boʻlib ishlaydi. 1977—1978-yillarda viloyat „Orken-Rassvet" gazetasida tarjimon, 1979-yilda Ulan tuman ijroiya qo‘mitasi tashkiliy bo‘limi instruktori, 1979—1984-yillarda tuman komsomol tashkilotining birinchi kotibi lavozimlarida ishlagan. 1984—1988-yillarda tuman partiya qo‘mitasining tashkiliy bo‘limi mudiri lavozimida faoliyat yuritgan.

1988—1990-yillarda Oliy partiya maktabida ikki yil kunduzgi bo‘limida o‘qib, „siyosatshunos", „sotsiolog" degan mutaxassisliklarini olgan. 1990—1992-yillarda tuman nazorat qo‘mitasi raisi, keyinchalik boshqa mas’ul vazifalarni ham bajargan. 1992—1994-yillarda „Ulan tani — Ulanskie zori" gazetasida bosh muharrir bo‘lib ishlagan. 1994-yildan 1998-yilgacha Olmaotadagi „Qozogʻiston televideniyesi va radiosi" korporatsiyasida masʼul lavozimda ishlaydi.

### 2019-yilgi prezidentlik saylovi

 Sadibek Tugelning 2019-yilgi saylov kampaniyasidagi logotipi
2019-yilning 22-aprelida Sadibek Tugel 2019-yilgi prezidentlik saylovida „Uli Dala Qirandari" partiyasidan prezidentlikka oʻz nomzodini qoʻyishini maʼlum qiladi. Tugel birinchi boʻlib, oʻz nomzodini qoʻyilganini eʼlon qiladi. 2019-yilning 3-mayida 122 mingdan ortiq imzo yigʻib, Markaziy saylov komissiyasidan ro‘yxatga olinadi.

Tugel qozoq tilini saqlash, ayollar va bolalarning huquqlarin himoya qilish, shuningdek, qozoqning anʼanaviy qadriyatlarini saqlash va targʻib qilish kabi masalalar boʻyicha oʻz targʻibot-tashviqotini olib boradi. 2019-yilning 3-iyunida Tugel qozoq ayollarining xorijliklarga turmushga chiqishni taqiqlashni taklif qiladi. Tugel atigi 0,92 foiz ovoz yigʻib, saylovda oxirgi o‘rinni egallaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Sadi-Bek Tugel pervim iz kandidatov v prezidenti sdal dokumenti v TsIK informburo.kz
2. ↑  Prezidenttіkke үmіtker Sәdіbek Tүgel qazaq qizdariniң sheteldіkterge tұrmisqa shigʻuina qarsi shiqti almaty.tv 03.06.2019
3. ↑  Soobщenie ob itogax vneocherednix viborov Prezidenta Respubliki Kazaxstan, sostoyavshixsya 9 iyunya 2019 goda election.gov.kz. 10.06.2019
**Buralish** — sterjen, plastinka yoki qavariq sirtning tashki burovchi momentlar (kuchlar jufti) taʼsirida vujudga keladigan deformatsiya (koʻndalang kesimlarning oʻzaro burilishi). Doiraviy toʻgʻri sterjen burovchi moment taʼsirida buralganda uning koʻndalang kesimidagi barcha nuqtalar oʻz tekisligida qoladi, sterjen uchlari (koʻndalang kesimlar) orasidagi masofa esa oʻzgarmaydi, kesimlar radiusi toʻgʻri chiziqligicha qoladi. Koʻndalang kesimlar bir-biriga nisbatan umumiy oʻq atrofida biror burchakka buriladi. B. dumaloq sterjenlarda faqat urinma zoʻriqishlarni, boshqacha koʻndalang kesimli sterjenlarda urinma va normal (tik) zoʻriqishlarni hosil qiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Dr. **Agop Handanyan** (Յակոբ Հանտանեան , 1834, Diyarbakir, Usmonli imperiyasi — 1899 yil 30 oktyabr Istanbul, Usmonli imperiyasi) taniqli shifokor, yozuvchi, tarjimon, professor va Usmonlidagi birinchi ilmiy turdagi kitob muallifidir Uning asli kelib chiqishi arman hisoblanadi.

Agop Handanyan Diyorbakirda tugʻilgan, lekin 5 yoshida Konstantinopolga (Istanbul) koʻchib oʻtgan edi. U dastlab Üsküdardagi Jemaran arman maktabida tahsil oladi. O‘rta maktabni tugatgach, shifokorlik faoliyatini boshlaydi. 1860 yilda Usmonlilar imperiyasidagi birinchi tibbiyot maktabi Mekteb-i Tıbbiye-i Shahaneda taʼlim oladi. 1878 yilda Usmonli arman professori Servichan Afandi isteʼfoga chiqishga qaror qilganida, Harbiy Tibbiyot Akademiyasi professori etib tayinlanadi. Keyinchalik Fuqarolik tibbiyoti maktab kengashining umumiy arxivida ishlaydi.

Tarjimalar
----------

Fransuz tilini yaxshi bilgan doktor Agop Handanyan fransuzcha tibbiyot kitoblarini Usmonli turk tiliga tarjima qilish bilan shugʻullanib keladi. U birinchi marta 1875 yilda Jozef Briand va Ernest Chaude kitoblarini fransuz tilidan ingliz tiliga tarjima qilgan edi. Keyinchalik, 1877 yilda fransuz tilidan tarjima qilingan „*Tıbb-ı Kanuniy" asarini* yozadi. Shundan soʻng 1885 yilda „*Kimyo-yi Kanuniy"* nomli toksikologiya oid tadqiqotlarini jamlaydi. Bu kitoblar Usmonli davlati tarixidagi dastlabki tibbiyot kitoblari hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Osmanlı'da asayiş, suç ve ceza : 18.-20. yüzyıllar* (Türkçe). İstanbul: Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, 2007 — 107 bet. ISBN 9789753332156.
2. ↑  *Türk kimya eserleri bibliyografyası: (basmalar 1830-1928) ve modern kimya biliminin Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşuna kadar olan durumu ve gelişmesi* (Türkçe). İslâm Tarih, Sanat, ve Kültür Araştırma Merkezi, 1985 — 19 bet.
3. ↑  „Yurdumuzda Adli Tıp Öğretimi" (Türkçe).  I.T.U. - Istanbul University Tip Fakueltesi. 9 mayıs 2007da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26 kasım 2012.
**Mahmut Sadi Irmak** (1904-yil 15-may; Seydishehir, Koniya — 1990-yil 10-noyabr, Istanbul) — turk shifokori va siyosatchisi.

Hayotiy
-------

Irmak, 1904-yilda Koniyaning Seydishehir shahrida tugʻilgan. Boshlangʻich taʼlimni, oʻrta maktabni va Konya Sultonini birinchi oʻrin bilan tamomlab, biologiya oʻqituvchisi boʻldi. Xuddi shu yili Istanbul universitetining Istanbul tibbiyot fakultetiga oʻqishga kirdi. 1923-yilda Istanbul universitetida talaba boʻlganida Berlin universitetida tibbiyot va biologiya fakultetida tahsil oldi va 1929-yilda universitet devorlariga 150 kishi orasidan tanlangan 11 kishidan biri sifatida tibbiyot doktori boʻldi. universitet talabalarni Yevropaga Davlat stipendiyasi bilan yuboradi. Hagen va Dyusseldorf kasalxonalarida assistent boʻlib ishlagan va uyiga qaytgach, Anqara hukumati doktori va Gazi ta’lim instituti biologiya oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. 1933-yilda Istanbul tibbiyot fakultetida dotsentlik unvonini oldi. 1940-yilda u fiziologiya professori boʻldi.

Nemis, fransuz va arab tillarini biladi.U turmush qurgan va prof. Dr. U Yoqut Irmak Oʻzden va sobiq deputat Sabri Irmakning otasi edi.

### Parlament davri

1943-yilda Konya deputati etib saylangan, oʻsha yili Jamoat markazlari Oliy maslahat kengashi raisi, keyinroq Diyarbakir mintaqaviy inspektori etib tayinlangan. 1945-yil 7-iyunda Turkiyaning birinchi mehnat vaziri boʻldi. 1947-yilda Xalqaro mehnat konferensiyasi vitse-prezidenti etib saylandi. 1947-yil sentabrida vazirlikni tark etdi. CHP 1950-yilgi saylovlarda magʻlub boʻlgach, bir muddat siyosatdan uzoqlashdi. Xuddi shu yili u fan va kasbiy hayotga qaytdi. Ilmiy hayotini Myunxenda, keyin Istanbul tibbiyot fakultetida davom ettirdi.

### Bosh vazirlik

U 1974-yilda kontingent senatori etib saylangan. Respublika Xalq partiyasi Milliy najot partiyasi bilan tuzilgan koalitsion hukumat iste’foga chiqqanidan soʻng 1974-yil 17-noyabrda unga partiyadan tashqari hukumatni tuzish topshirildi. 450 deputatdan faqat 18 nafari oʻzi tuzgan hukumat uchun Turkiya Oliy Millat Majlisida ishonch votumini yoqlab ovoz bergan boʻlishiga qaramay, 1975-yil 31-martgacha bosh vazirlik qildi. 12-sentabr davlat toʻntarishidan soʻng 1981-yil 15-oktabrda tuzilgan Maslahat majlisiga Konya aʼzosi etib tayinlandi va 27-oktabrda ushbu majlisga rais etib saylandi. Irmak bu vazifasini 1983-yil 4-dekabrda Nejmettin Karaduman Turkiya Buyuk Millat Majlisi raisi etib saylangunga qadar davom ettirdi.

oʻlim
-----

 Sadi Irmak qabri
1990-yil 10-noyabrda 86 yoshida Istanbulda vafot etdi. Ashiyan qabristoniga dafn qilindi.

Manbalar
--------
**Radiolokator** yoki **radiolokatsiya stansiyasi** — turli obʼyektlar (nishonlar)ni radiolokatsiya usulida kuzatish uchun moʻljallangan qurilma; radar. Asosiy elementlari: antennalar tizimi, uzatkich, yorugʻlik indikatorli qabul qilgich (priyomnik) va RhM (kompyuter). Havo, suv yoki qurukdikdagi turli obʼyektlarni kuzatishga imkon beradi.

R. birinchi marta 1936-yil Buyuk Britaniyaning jan.gʻarbiy qirgʻogʻida oʻrnatilgan. U faqat samolyotlarni aniqlashda qoʻllanilgan. 20-asr 50—60 yillarida raketa va kosmik texnikaning yaratilishi munosabati bilan ancha takomillashgan R.lar ishlab chikarila boshladi.

Vazifasiga koʻra, R.lar bir necha turga boʻlinadi. Bular, Mas, qavodagi harakatni boshqarish tizimining kosmik uchish apparatlarini izlaydigan R. havo hujumiga qarshi mudofaa Rlarida ishlatiluvchi boshqariladigan zenit raketalarini aniqlash yoki nishonga eltish R. i va boshqa Oʻrnatilish joyiga qarab, yerda, kemada, samolyotda, sunʼiy yoʻldoshda turadigan; texnik koʻrsatkichlari boʻyicha metrli, detsimetrli, santimetrli, millimetrli (MM) va boshqa, ish usuli va rejimlari boʻyicha — impulyeli va uzluksiz nurlatuvchi, kogerent hamda kogerentsiz ish rejimli va boshqa farq qilinadi. Muhim uzellarining parametrlari (uzatkichi, qabul qilgichi, antennasi, qabul qilingan signallarni qayta ishlash tizimi) boʻyicha ham xillarga boʻlinadi.

Yer sunʼiy yoʻldoshlarini kuzatadigan va ularning trayektoriyalarini oʻlchaydigan R.lar, boshqa sayyoragacha boʻlgan masofalarni, uning harakat parametrlari va boshqa fizik koʻrsatkichlarini oʻlchaydigan R.lar, bir necha ming km naridagi obʼyektlarni kuzatish uchun qisqa toʻlqinda ishlaydigan R.lar, Mas, ballistik raketa uchirilgan zahoti uning koordinatalarini taxminan aniqlash, yadro portlatishlarini sezish va boshqa maqsadlarda qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oqsaqolotasoy qoyatosh rasmlari**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Mil. avv. IV mingyillik. Navoiy viloyatining Xatirchi tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Oqsaqolotasoy "MFY, Oqsaqolotasoy qishloq aholi punkti . Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Navoiy viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida.. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*.
**Radiomarkaz** — radioaloqa va radioeshittirishni amalga oshirish uchun moʻljallangan inshootlar va texnik vositalar (antennalar, uzatuvchi va qabul qiluvchi apparatlar, tovush yozish apparatlari, kuchaytirgichlar va boshqalar) majmui. Vazifasiga koʻra, qabul qiluvchi, uzatuvchi va qabul qiluvchiuzatuvchi turlarga ajratiladi. Uzatish va qabul qilishdagi xalaqitlarni kamaytirish uchun uzatuvchi va qabul qiluvchi R.lar bir-biridan va sanoat korxonalaridan uzoqroqqa joylashtiriladi. Qabul qiluvchiuzatuvchi R.lardan harbiy ishda, ekspeditsiyalarda foydalaniladi. Ularni, Mas, kemalarga joylashtirish mumkin (yana qarang Radiostansiya).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdul Fattoh bin Mohd Amin** 1990-yil 14-sentyabrda tugʼilgan. Malayziyalik aktyor va qoʻshiqchi hisoblanadi. U *Playboy Itu Suami Aku* dramasining bosh qahramoni Adrian rolini ijro etgandan soʻng mashhur bo'lgan. Uning debyut spektakli aktyor sifatida inventarsizligi uchun tanqid qilingan. Fattoh oʻzini koʻrsatish uchun ikki yildan soʻng, 2015-yilda Fattoh *Bencinta*, *Plan Cinta Tak Jadi* kabi bir qancha dramalarda rol ijro etdi. *"I Purse Love To Malaysia"* va *"From Lover To Lover"* telefilmi orqali Indoneziyaga o‘z karerasini rivojlantirdi va aktyor sifatida qabul qilindi. U oʻz faoliyatini *Suri Hati janob uchuvchi* spektaklida Neelofa va *"Qahramon Seorang Zolushka"* spektaklidagi Fazura Tengku Ian Uzzam bilan birga davom ettirdi. U aktrisa Fazura bilan turmush qurgan.

Yoshlik
-------

Fattoh Amin Kuantan shahrida tug'ilgan. U oʻz karerasidan tashqari, Kot Damansarada joylashgan Stalkers kafesi hamda Expendables Gym nomli biznesda faol ishtirok etadi. 

2017-yilning 23-noyabrida Fattoh Fazura bilan 2017-yil 13-noyabrda unashtirilganini tasdiqladi. Juftlik bu haqida matbuot anjumanida rasmiy eʼlon qildi. Ularning ikkalasi ham MegaDrama Astro Ria Slotida efirga uzatilgan *Hero Seorang Zolushka* dramasini suratga olish paytida uchrashishgan. Ular 2017-yil 27-noyabr kuni Kuala-Lumpurdagi Ritz Karltonda faqat oila aʼzolari va yaqin doʻstlari taklif qilingan shaxsiy marosimda turmush qurishdi.

### Film

| Yil | Sarlavha | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 2014 yil | *Manisnya Cinta Bulan Madu* | Farxon |  |
| 2018 | *KL maxsus kuchlari* | Zul |  |
| 2020 | *Miimaland* | Ariel |  |
| 2022 | *Mat Kilau* | Avang |  |
| *O'chirildi: Akan Ku Jejak!* | Yusuf |  |
| *Abang Long Fadil 3* | O'zi | Tasvirdagi Cameo |

Adabiyotlar
-----------

1. ↑  „Celebrity couple Fazura and Fattah announce wedding engagement".
2. ↑  „(Showbiz) Fazura and Fattah Amin tie the knot | New Straits Times" (28-noyabr 2017-yil).

Manbalar
--------

* Fattoh Amin IMDbda