recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Oqsuv jangi** — 717-yilda Umaviylar sulolasi va ularning iitifoqchilari Turkash xoqonligi qoʻshinlari hamda Tibet imperiyasi bilan Tan sulolasi (Xitoy) qoʻshini oʻrtasida sodir boʻlgan jang. Turkashlar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan arablar Sharqiy Turkiston (hozirgi Shinjon) hududidagi Oqsuv va Uchturfon shaharlarini qamal qilishadi. Tan sulolasi qoʻshini jangda arablarni magʻlub qilib, ularni chekinishga majbur qilishgan.

Jang boshlanish sababi
----------------------

715-yilda arablar yordamida Fargʻona vodiysi ixshidi taxtdan agʻdarilib, oʻrniga Alutar oʻtiradi. Taxtdan agʻdarilgan ixshid Kuchar (Sharqiy Turkiston)ga qochib keladi. Ixshidga yordam berish uchun xitoyliklar sarkarda Chjan Syaosun boshchiligida 10 minglik qoʻshinni Fargʻonaga yuboradilar. Namanganda boʻlib oʻtgan jangda xitoylik harbiy sarkarda Alutar hamda arablarning birlashgan qoʻshinlarini magʻlub etib, ixshidning hokimiyatini qayta tiklab beradilar.

Jang
----

717-yilda arablar ittifoqchilari turkashliklar va tibetliklar bilan birga Xitoy tarkibidagi Oqsuv va Uchturfon shaharlarini qamal qilishadi. Oʻrta Osiyodagi Xitoy qoʻshinlari qoʻmondoni Tan Szyaxuy ularga qarshi ikkita qoʻshin yuboradi: biri Tan Szyaxuyning oʻzi boshliq piyoda qoʻshinlar, ikkinchisi esa Arslonxon (xitoycha Arsila Xian) boshliq qarluq otliqlari edi. Jangda arab qoʻshini magʻlubiyatga uchradi va chekinishga majbur boʻldi. Koʻplab arab jangchilari asirga olinadi, Arab xalifaligi ularning ozod boʻlishlari uchun gʻolib tomonga oltinda oʻlpon toʻlashga majbur boʻladi.

Jang natijasi
-------------

Jang natijasida arablar Movarounnahrning shimolidan quvib chiqariladi. Turkash xoqonligi Xitoy vassaligiga oʻtadilar va keyinchalik Fargʻonada arablarga qarshi harbiy yurish qiladilar. Bunday sadoqatliligi uchun Xitoy imperatori turkashlar xoqoni Sulukga imperator unvoni va Suyob shahri bilan mukofotlaydi. Xitoy yordamida turkashlar arablar joylashgan yerlarga muntazam harbiy yurishlar uyushtirib, oxir-oqibatda bir necha qalʼalardan tashqari butun Fargʻonani oʻzlariga boʻysundirishga erishadilar.

Manbalar
--------



1. ↑  Christopher I. Beckwith*. The Tibetan Empire in Central Asia: A History of the Struggle for Great Power Among Tibetans, Turks, Arabs, and Chinese During the Early Middle Ages* (ingliz tilida). Princeton University Press, 1993 — 88—89 bet. ISBN 0-691-02469-3.
2. ↑  René Grousset*. The Empire of the Steppes: A History of Central Asia* (ingliz tilida). Rutgers University Press, 1970. ISBN 978-0-8135-1304-1.
3. ↑  Jonathan Karam Skaff*. Sui-Tang China and Its Turko-Mongol Neighbors: Culture, Power, and Connections, 580-800* (ingliz tilida). Oxford University Press, 2012. ISBN 978-0-19-999627-8.
4. ↑  Insight Guides*. Insight Guides Silk Road* (ingliz tilida). APA, 2017. ISBN 978-1-78671-699-6.
5. ↑  Marvin C. Whiting*. Imperial Chinese Military History: 8000 BC-1912 AD* (ingliz tilida). iUniverse, 2002. ISBN 978-0-595-22134-9.
6. 1 2  Bai, Shouyi et al*. A History of Chinese Muslim (Vol.2)*. Beijing: Zhonghua Book Company, 2003 — 235-236 bet. ISBN 7-101-02890-X.
7. ↑  Zongzheng, Xue (1992), s.596—597,669
**Abujahl tarvuzi** — qovoqdoshlar oilasiga mansub yoʻgʻon, tugunaksimon ildizli koʻp yillik oʻt. Poyasi chirmashuvchi yoki yer bagʻirlab yotuvchi, uzunligi 2-4 m. Barglari, asosan tuxumsimon, chetlari oʻyilgan, gullari sargʻish-oq; changchili gullari (7-15 tadan) poyaning yuqori qismida — shingidda, urugʻchili gullari (5-12 tadan) oʻsimlikning pastki qismida oʻrnashgan. Mevasi qora yoki qoʻngʻir, dumaloq, diametri 7-8 mm. Urugʻi yassi-tuxumsimon, mayda. May-iyulda gullaydi. Oʻrta Osiyo (jumladan Oʻzbekiston)da, Yevropada, Kavkaz, Eron va Skandinaviyada uchraydi. Abujahl tarvuzi — dorivor oʻsimlik; ildizida glikozidlar, kraxmal, oshlovchi modda, smola, mochevina, olma kislotaning tuzlari borligi aniqlangan. Abujahl tarvuzining gullamasdan qazib olingan yangi ildizidan tayyorlangan essensiya gomeopatiyatsya qoʻllanadi. Ildizining spirtdagi eritmasi xalq tabobatida ogʻriq qoldirish, jarohat, yaralarni davolash, yoʻtalni qoldirish hamda bod ogʻrigʻini yoʻqotish uchun ishlatiladi. Abujahl tarvuzi suvi gijjani davolashda ham ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Saodat Temirova. „Gijja va uni davolash yoʻllari". Toshkent, 2013-yil

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zinoviy Markovich Umanskiy** (1906.28.1, Litin sh. Ukraina — 1985, Toshkent) — provizor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1967); farmatsevtika fanlari doktori (1948). Vinnitsa farmatsevtika institutini tugatgan (1929). Kiyev farmatsevtika instituti aspiranta, ayni vaqtda shu institut analitik kimyo kafedrasida assistent, anorganik kimyo kafedrasida dotsent (1932—35). Dnepropetrovsk farmatsevtika instituti farmatsevtik kimyo kafedrasida dotsent (1936—39), Leningrad kimyo farmatsevtika ilmiy tadqiqot institutining analitika boʻlimi rahbari (1939—41). 1941-yildan Toshkent farmatsevtika instituti dorilar texnologiyasi va galen preparatlari kafedrasining tashkilotchisi va mudiri hamda Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti farmatsevtika kafedrasi mudiri (1959—66). Ilmiy ishlari tibbiyotfarmatsevtika sanoati mahsulotlarining texnik sharoiti va farmakopeya standartlarini oʻrganishga oid.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Eklogit** (yun. — tanlash) — chuqurlikdagi metamorfik togʻ jinsi; yaxlit, baʼzan varaqsimon koʻrinishda boʻladi. Asosan, granat, piroksen (omfatsit), kvari va rutildan tashkil topgan. Ikkinchi darajali aksessor minerallardan kianit, korund, sanidin, koesit, enstatit, grafit, olmos va flogopit uchraydi. Allotriomorf donador, granoblastik struktura va yaxlit teksturaga ega. Kimyoviy tarkibiga qoʻra bazalt va gabbroga oʻxshash. Geologik yotish sharoitiga nisbatan E. 3 tipga boʻlinadi: metamOrfik mintaqalardagi E. glaukofanli slanetslar va alpinotipli giperbazitlar bilan assotsiatsiyada; granulitli, gneysli va amfibolitli metamorfik majmualarda; kimberlitlar va ishqorli bazaltoidlarda qoʻshilmalar (ksenolitlar) hosil qiluvchi boʻladi. E. bilan rutil konlari bogʻliq, ancha chuqurlikdagi E.lar orasidagi kimberlitlarda esa olmos uchraydi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Nikolas Gonsales Iglesias** (ispancha: *Nicolás González Iglesias*), **Niko Gonsales** sifatida ham mashhur (ispancha: *Nico González*) — ispaniyalik futbolchi, "Barselona"da yarim himoyachi sifatida oʻynaydi.

Klublardagi faoliyati
---------------------

Niko 2013-yildan beri „Barselona" akademiyasida tarbiyalanadi. 2019-yil 19-may kuni u klubning ikkinchi jamoasi safida Segunda B doirasida Castellónga qarshi o‘yinda debyut qildi. Niko 2019/20-yilgi mavsumni „koʻk-anorranglilar"ning yoshlar jamoasida oʻtkazdi va „Barselona B" tarkibida birorta ham oʻyin oʻtkazmadi. Keyingi mavsumda u ikkinchi jamoaga koʻtarildi va uchinchi Ispaniya chempionatida 23ta oʻyinda ishtirok etdi. 2021/22-yilgi mavsumda yarim himoyachilar „Barselona"ning asosiy jamoasi mashgʻulotlari va oʻyinlariga jalb qilina boshladi. Nikoning „koʻk-qizillar" safidagi rasmiy debyuti 2021-yilning 15-avgustida Ispaniya Primerasida „Real Sociedad"ga qarshi oʻyinda boʻlib oʻtdi: u Serxio Buskets oʻrniga 83-daqiqada maydonga tushdi, ammo bir daqiqadan soʻng sariq kartochka oldi. Niko o‘zining ilk golini 2021-yil 12-dekabr kuni "Osasuna "ga qarshi o‘yinda (2:2) uchrashuvning 12-daqiqasida Gavining uzatmasidan kiritib, o‘yinda hisobni ochgan edi. Keyingi turda, 18-dekabr kuni Niko Gonsales 85-daqiqada Gavi uzatmasidan yana gol urishga muvaffaq bo‘lib, o‘z maydonida „Elche"ga qarshi o‘yinda (3:2) g‘alaba qozondi.

Terma jamoadagi faoliyati
-------------------------

2018-2019-yillarda Niko Ispaniya yoshlar terma jamoasini (17 yoshgacha) himoya qildi va jami 7 ta uchrashuv oʻtkazdi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Nikoning otasi Fran González „Deportivo" va Ispaniya terma jamoasining sobiq futbolchisi. Amakisi Xose Ramon „Deportivo" bilan bir qatorda yana bir qancha kamtarona jamoalarda ham futbol o‘ynagan.

Havolalar
---------

* „Barselona" rasmiy saytidagi profili(ingl.) )

Manbalar
--------

1. ↑  Nico at players.fcbarcelona.com Wayback Machine saytida arxivlandi (2021-08-15).(ingl.)
**Cherskiy tizmasi** (Cherskiy togʻ zanjiri) — Rossiya Federatsiyasining shim.sharqidagi togʻlar (Saxa Respublikasi va Magadan viloyati). Shim.gʻarbdan sharqjan.sharqqa 1600 km choʻzilgan. Cherskiy tizmasining gʻarbiy qismida Xadaranya tizmasi (eng baland joyi 2185 m), TasXayaxtax (2356 m), Chemalginskiy (2547 m), Kurunda (1919 m), Dogdo (2272 m), Chibagalaxskiy (2449 m), Borong (2681 m), Silyapskiy (2703 m) tizmalari joylashgan; Indigirka daryosi havzasi va Kolimaning bosh tomonida UlaxanChistay tizmasi (eng baland joyi Gʻalaba togʻi — 3147 m) va Cherge tizmasi (2332 m) bor.

CH.t. mezozoy burmalanishida hosil boʻlgan va paleozoyning kuchli dislokatsiyaga uchragan va metamorfozlashgan karbonat jinslaridan, chekkalari esa dengiz va quruqlik yotqiziqlaridan tuzilgan, koʻpgina joylarda bu jinslarni qalin granit intruziyalari va boshqa magmatik nordon jinslar yorib chiqqan. Cherskiy tizmasi oʻrtacha balandlikdagi togʻlardir. Umumiy maydoni 157 km²ga yakin boʻlgan 350 dan ziyod muzlik bor.

Iqlimi qattiq sovuq, keskin kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 34°dan — 40°gacha (pastliklarda — 55°, —60°). Yozi qisqa va salqin. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 3°dan (baland togʻlarda) 12°—13° gacha. Yillik yogʻin 300 dan 600–700 mm gacha. Toʻngib yotgan yerlar bor. Dare vodiysida terak, shim. yon bagʻrida tilogʻoch oʻsadi. Hududining koʻp qismi baland togʻ mintaqasi oʻsimliklari bilan qoplangan; choʻqqilari sovuq toshloq togʻ choʻlidan iborat. Foydali qazilmalardan oltin, qalay, toshkoʻmir konlari bor. Cherskiy tizmasirus geologi va geografi, Sharqiy Sibirning tadqiqotchisi I.D. Cherskiy nomi bilan atalgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kapillyar suv** — togʻ jinslari zarralari oraligʻidagi boʻshliq va mayda yoriqlarni toʻldirib turuvchi suv. K. s. jinslardagi suyuq-tomchi (sizot) suvi sathidan yuqorida tarqalgan boʻlib suyuQlikning sirt tortishish kuchning taʼsiri ostida saQlanib turadi. K. s aeratsiya zonasining pastki qismini egallab, maʼlum bir qalinlikdagi namlanish zonasini hosil qiladi. Bu zona pastki qismidagi kapillyar kanallarni toʻliq, yuqori qismidagilarni esa qisman toʻyintiradi. Kapillyar namlanish zonasi balandligi kapillyar kanallar diametriga teskari proporsionaldir; kanallar diametri qanchalik kichik boʻlsa namlikning koʻtarilishi shunchalik yuqori boʻladi va aksincha. Kapillyar koʻtarilish balandligi, shuningdek, jinsning namligiga ham bogʻliq. Nam jinslarda kapillyar koʻtarilish kichik boʻladi. Kapillyar koʻtarilishi balandligi (h) quyidagi formula orqali aniQlanadi: h =2Abunda g — kapillyar kanal radiusi; A — suyuQlikning kapillyar doimiyligi, uning qiymati radiusi 1 mm boʻlgan nay qoʻllanganda suvning unda koʻtarilish balandligiga teng. Suv uchun temperatura 0° boʻlganda A—15,4; us— suyuQlik zichligi; g — ogʻirlik kuchi tezlanishi. Agar chaqiq jins zarralari diametri va darzlik kengligi 2—2,5 mm boʻlsa suvning kapillyar koʻtarilishi butunlay toʻxtaydi. Qumli jinslarda namlikning yuqoriga koʻtarilish bal. 0,3— 0,6 m, qumoq va qumloq tuproQlarda 1,2—1,6 m, gilli jinslarda 3–4 m ga yetadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nicola Abbagnano** (talaffuzi: *Nikola Abbanyano*; 15-iyun 1901-yil — 9-sentabr 1990-yil) — italiyalik faylasuf, ekzistensializm vakili hisoblangan. Asosiy qarashlari inson borligʻi, uning yashash tarzi va hayoti bilan bogʻliq boʻlgan masalalalarning falsafiy jihatlariga tegishli. Uning fikricha, inson mohiyatan optimistik, yaʼni kelajakka ishonch va umid bilan qarovchi mavjudot hisoblanadi. Odamzot nazli oʻz mohiyatiyga koʻra, kelajakka umid bilan qaraydigan, ezgulikka intiladigan, oʻtmishni unutmaydigan vujuddir. Abbagnano ana shu asosda har bir insonning ekzistensial maqsadi oʻtmishdan kelajakka qaratilgan boʻlib, bu maqsadni amalga oshirishda tarixiy, zamonaviy va istiqbol bilan bogʻliq omillar muhim ahamiyat kasb etadi, deb hisoblaydi. U oʻzining *"Pozitiv ekzistensializm"* (1948), *"Falsafa tarixi"* (1966), *"Sotsiologiya muammolari"* (1967) kabi asarlarida Martin Heidegger, Karl Jaspers kabi faylasuflar qarashlarini davom ettirdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Falsafa Qomusiy lugʻat. „Oʻzbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti", „Sharq" nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati. Toshkent, 2004

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BIBSYS: 90886405
* BNE: XX891359
* BnF: cb12088536d (maʼlumot)
* CANTIC: a10035357
* CiNii: DA0532575X
* GND: 118968564
* ISNI: 0000 0001 2135 6522
* LCCN: n79063326
* LNB: 000006962
* NKC: ola2002113750
* NLG: 156292
* NLI: 000005870
* NLP: A11823641
* NSK: 000141008
* NTA: 074076086
* RERO: 02-A002903055
* RSL: 000062294
* SBN id CFIV024103 yaroqsiz.
* SUDOC: 029211514
* VIAF: 61572754
* en:WorldCat Identities: lccn-n79063326

 |
**Amin Muhammedovich Muhammedov** (1916.14.4 - Toshkent - 2000.16.5) - gidrotexnik olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi, texnika fanlari doktori (1966), professor (1968), VASXNIL muxbir aʼzosi (1970). Leningrad industrial institutini tugatgan(1937). Oktepa va Farhod GES, Shimoliy Toshkent kanali qurilishlarida ishlagan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Inshootlar, Suv muammolari va gidrotexnika institutlarida ilmiy xodim, gidravlika va laboratoriya boshligʻi (1950—61), Oʻrta Osiyo irrigatsiya ilmiy tadqiqot institutida dare oʻzanlarini bo-shqarish boʻlimi boshligʻi (1961—86), yetakchi ilmiy xodim (1986—2000). M. ayni paytda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash injenerlari institutida katta oʻqituvchi, dotsent, professor (1956—2000).

Muhammedov ilmiy ishlari dare oʻzanlari, ularning choʻkindi-oqiziklarini toʻgʻonlardan oʻtkazib yuborish, Amudaryoning quyi qismida uchraydigan deygish hodisasi va uning oldini olish muammolariga bagʻishlangan. Sibir daryolarini Oʻrta Osiyoga oqizish loyihasida bosh kanalning gidravlik oʻlchamlarini aniqlash, suv manbalaridan oqilona foydalanish, Orol dengizining ekologik muammolari masalalari ham uning ilmiy izlanishlarida muhim oʻrinda turadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kayı qabilasi** — Oʻgʻuznoma dostonlarida tilga olingan 24 ta oʻgʻuz qabilasidan, Mahmud Qoshg'ariyning Devonu lugʻotit turk asarida tilga olingan 22 ta oʻgʻuz qabilasidan ikkinchisi. Kayı kuch, quvvat va qudrat sohibi maʼnosini bildiradi. Kayı qabilasining tamgʻasi uch oʻq va bir yoydan iboratdir. Devonu lugʻotit turkda qabila tamgʻasi **IVI** shaklida uchraydi.

Tarix
-----

Kayı qabilasi bayrogʻi
XI asrda ushbu qabila Saljuqiylar imperiyasining Xuroson viloyati hududida yashaganlar. Saljuqiylarga tobe boʻlmagan, balki boshqa turk qabilalari kabi Saljuqiylar davlati chegaralari ichida yashagan Kayilar, Onadoʻluga ikki xil davrda ikki alohida tarmoq boʻlib kirdilar. Kayilarning birinchi qismi 1071-yilda Malazgirt jangidan soʻng Onadoʻliga koʻchib kelib oʻrnashganlar. Keyinchalik kuchayib Artuklu bekligiga asos solganlar. Marv va Xuroson hududlarida qolgan kayilarning ikkinchi qismi moʻgʻullar hujumidan qochish uchun Xorazmshohlar bilan birga XIII asrda Onadoʻliga koʻchib oʻrnashganlar.

Onadoʻluga koʻchib oʻtganlarida taxminan 70.000 chodirli katta aholiga ega boʻlganlari, oʻz taqdirlarini oʻzlari belgilaganlari va XII asrdan boshlab turk tarixida oʻz oʻrinlarini egallaganlari taxmin qilinadi.

Ertuğrul Gazi ushbu hududlarga qabilasi bilan birga XIII asrda kelgan. Moʻgul istilosidan qutulish uchun Kayi qabilasi Ertuğrul Gazining dadasi Süleyman Şah boshchiligida hozirgi Turkmanistonning Marv hududi yaqinlaridan Onadoʻliga koʻchib keldilar. Keyinchalik Kayi qabilasi Onadoʻlining gʻarbiy qismiga koʻchib boradi va Vizantiya imperiyasi hududi bilan qoʻshni boʻladi. Bu paytda Ertuğrul Gazi Koʻniya sultonligining uch beki vazifasida edi. Uch bekining vazifasi sultonlik chegarasini qoʻriqlashdan iborat boʻlgan. Ertuğrul Gazi qarib 1281-yilda Söğütda vafot etgandan soʻng, Kayi qabilasi boshiga oʻgʻli Usmon Gazi kelgan. U 1299-yilda Usmonlilar imperiyasiga asos solgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati’t — Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 55.
2. ↑  İbrahim Artuk, "Osmanlı Beyliği’nin Kurucusu Osman Gazi’ye Ait Sikke", Türkiye’nin Sosyal ve Ekonomik Tarihi (1071-1920): ʻBirinci Uluslararası Türkiye’nin Sosyal ve Ekonomik Tarihi Kongresi’ (11-13 Temmuz 1977) Tebliğleri / Papers Presented to the ʻFirst International Congress on the Social and Economic History of Turkey, ed.: O. Okyar - H. İnalcık, Hacettepe Üniversitesi, Ankara 1980, s. 27-33
3. ↑  Halil İnalcık, Söyleşiler ve Konuşmalar, I, haz.: Birsen Çınar, İstanbul: Profil Yayıncılık, 2013, s. 142-143; a.mlf. Osmanlılar: Fütühat, İmparatorluk, Avrupa ile İlişkiler, Timaş Yayınları, İstanbul 2010, s. 95, vb.
4. ↑  Hakan Yılmaz, "Osman Gâzî’nin Kayıp İkinci Sikkesi ve Osmanlı Kuruluş Tartışmalarına Etkisi", Âb-ı Hayât’ı Aramak: Gönül Tekin’e Armağan, haz.: Ozan Kolbaş-Orçun Üçer, Yeditepe Yayınları, İstanbul 2018, s. 763-788.
BEXER (Becher) Iogannes Robert (1891.22.5, Myunxen1958.10.11, Berlin)—nemis yozuvchisi. Dastlabki asarlari ekspressionizm gʻoyalari bilan sugʻorilgan. "Hammaga" (1919), "Doimiy qoʻzgʻolonda" (1920), "Xudo nomi bilan" (1921) asarlarida spartakchilarning qahramonligini kuylash bilan insonga xos yaratuvchilikni va adolatsizlikka qarshi kurash gʻoyalarini ulugʻlaydi. B.ning realizmga intilishlari bosqinchilik urushlarini qoralovchi "Lyuizit" (1926) romanida yaqqol ifodalangan. U fashizmga qarshi adabiy harakatda muhim oʻrin egallaydi. 1933—45 yillarda muhojirlikda yashaydp. "Baxt izlovchi va yetti gunoh" (1938), "Asr oʻrtasiga qadam" (1958) va boshqa sheʼriy toʻplamlari; "Vidolashuv" (1940) romani bor. Bu romani oʻz biografiyasi asosida yozilgan. "Tajribalar" (1951— 57) madaniyat muammolariga bagʻishlangan. Xalqaro mukofot laureati (1952).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Wen-Chang Za Lu** (Ven-Chang boʻlinmasidan turli qaydlar. Qoʻshimlar) — Xitoyning dengizorti mamlakatlar bilan munosabatlariga oid muhim manba.
Wen-Chang Za Lu, (Ven-Chang boʻlinmasidan turli qaydlar. Qoʻshimlar) asarining muallifi Pan Yuan-in (1020—1085) boʻlib, uning otasi Pan Szi (988—1063) Sun imperatori Jen-tszun (1020—1063) saroyida birinchi vazir sifatida xizmat qilgan. asarda maʼmuriy boshqaruv, mansablar, mansablarni egallash uchun topshirildigan imtihonlar, elchilar va ularni qabul qilish marosimiga oid maʼlumotlar keltirilgan. Pan Yuan-in Sun imperiyasida toʻrt yil davomida xorijiy elchilarni qabul qilish idorasining boshligʻi boʻlgan. Bu uning davlat arxivlaridan foydalanishiga imkon yaratgan. Dastlab kitob olti boʻlimdan iborat boʻlgan. Qaydlarning aksariyati sud odob-axloq qoidalari va marosimlarida, oʻzgarishlarni tavsiflashga bagʻishlangan turli boʻlimlarda rasmiy tayinlashlar va koʻtarilishlar toʻgʻrisidagi hisobotlar, voqealar va tartiblarning tavsifi; davlat imtihonlari bilan bogʻliq. shuningdek, qo‘shni davlatlar tavsifi va ulardagi joy nomlari, yirik shaharlar xususida toʻxtalib oʻtilgan. Sun imperiyasining iqtisodiy jihatdan dengizorti mamlakatlari bilan bu davrda aloqalariing avj olishi natijasida koʻplab dengizorti mamlakatlari savdogarlari, elchilari Sun imperiyasiga kelganlar. Pan Yuan-in mansabi nuqtai-nazaridan ular bilan suhbatlashish, ularning urf-odatlari va davlati, hukumdorlari, mamlakatlarining tabiati, xoʻjaligi va boshqa sohalarga oid maʼlumotlarni bilib olish imkoniga ega boʻlgan. Shuningdek, asarda Xitoy Sun sulolasi tarixiga oid qoʻshimcha maʼlumotlar, 1080-yildan keyin Sun sulolasi davlat aparatida boʻlgan oʻzgarishlarni ham qamrab oladi. Pan Yuan-in asarida tarixiy xronologik jarayonlar aniq va ketma-ketlikda keltirilganligi bilan ham oʻziga xos boʻlib hisoblanadi. Asarning birinchi va ikkinchi boʻlimlari 1082-yilda yozilgan boʻlsa, uchinchi va toʻrtinchi boʻlimlari 1083-yilda, beshinchi boʻlimi 1084 yilda va soʻnggi oltinchi boʻlimi 1085 yilda yozib tugatilgan.

Manbalar
========

1. ↑  Velgus А.V*. Srednevekoviy Kitay. Issledovaniya i materiali po istorii, vneshnim svyazyam, literature*. Moskva: Nauka, 1987 — 289 bet.
2. ↑  Аlekseev V.M*. Kitayskaya literatura. – Kitay. Istoriya, ekonomika, kultura, geroicheskaya borba natsionalnuyu nezavisimost*, Moskva, 1940 — 358 bet.
Bernard Pikart Alfey va Aretuza
**Aretusa**, **Aretuza** (qadimgi Ἀρέθουσα). Qadimgi yunon mifologiyasidagi nimfa — daryo xudosi Alfey sevib qolgan ovchi.

Alfey uni uzoq vaqt taʼqib qilgan, u Artemidaga oʻtingan va oqimga aylangan. Sirakuza yaqinidagi Ortigiya oroliga koʻchib oʻtgan va buloqqa aylangan, bu Delfi orakuli tomonidan tasdiqlangan. Egiondan (Axaya) Sirakuza Aretusega dengiz orqali kulchalar yuborilgan. U Demetrega Aid Persefonani oʻgʻirlab ketganini aytgan.

Vergiliy tomonidan tilga olingan. Gigin uni xatolik bilan Nereidlar roʻyxatiga kiritgan.

Sirakuzning tarixiy markazida joylashgan buloq Aretusa nomida.

Aretusa — Andre Kampraning shu nomdagi operasi qahramoni (1701). Asteroid va Britaniya dengiz flotidagi bir qator kemalar ham uning nomi bilan atalgan.

Benjamin Brittenning goboy yakkaxonligi uchun „Ovidiyga koʻra oltita metamorfozaning" oxirgisi (1951) Aretuzaga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑   Mifi narodov mira. M. 1991-92. V 2 t. T.1. S.103
2. ↑   Ovidiy. Metamorfozi V 577—641
3. ↑   Pavsaniy. Opisanie Elladi V 7, 2-3; Strabon. Geografiya VI 2, 4 (str.270)
4. ↑   Pavsaniy. Opisanie Elladi VII 24, 3
5. ↑   Ovidiy. Metamorfozi V 487—508
6. ↑   Vergiliy. Georgiki IV 344
7. ↑   Gigin. Mifi. Vvedenie 8
**Beydellit** — silikatlar sinfiga mansub mineral (AQShning Kolorado shtatidagi Beydell koni nomidan). Ki-myoviy formulasi (K2,N2O) Al2(OH)2[AlSi3O10J • pN2O. Kattikligi 1,5. S. ogʻ. 2,6. Bentonitli gillarning asosiy komponenta. Rangi qizgʻish, qungʻir, yumshoq. B. otqindi va vulkan jinslarining nurashidan hosil boʻladi. Xillari: ferri-, magnezi- va magnobeydellit. B. Krzogʻistonda, Gʻarbiy Sibirda, Gruziyada va Oʻzbekiston (Fargʻona, Sur-xondaryo, Toshkent atrofi)da uchraydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Bolgʻalash mashinasi** — metall zagotovkalarga zarb va bosim bilan ishlov beradigan mashina. Bolgalash, hajmiy va yassi shtamplashda ishlatiladigan xillari bor. Bolgʻalash mashinasi ning bugʻ yoki qisilgan havodan ishlaydigan bugʻhavo, ish porshenlari va kompressor porshenlari orasidagi havoning siqilishi va siyraklanishi hisobiga ishlaydigan pnevmatik, harakatlanuvchi qismlari dvigatel bilan mexanik tarzda bogʻlangan mexanik, yuqori bosimli suyuqlik bilan harakatga keltiriladigangidravlik vab. turlari bor (rasm). Ishlash usuliga koʻra oddiy (tushuvchi) va qoʻsh harakatli (tushuvchi qismlari qoʻshimcha tezlashtirilgan) Bolgʻalash mashinasi boʻladi. Kinematik bogʻlangan 2 ta babali (muhrali) shabotsiz Bolgʻalash mashinasi da babalar bir-biriga tomon bir xil tezlikda harakatlanadi, natijada zarbiy energiya asosga taʼsir qilmaydi. Yuqori tezlikda ishlaydigan Bolgʻalash mashinasi keng tarqalgan (qarang Bosqon).

Manbalar
--------

1. ↑  "Bolgʻalash mashinasi" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tuganak bakteriyalar** (Rhizobium) — dukkakli oʻsimliklar (beda, bersim, noʻxat va boshqalar) nish ildizlarda toʻplanadigan va havodagi azotni oʻzlashtirish xususiyatiga ega boʻlgan aerob bakteriyalar turkumi. Tuproqni azot bilan boyitadi. Yosh Tuganak bakteriyalar iddiz tukchalariga kirib, ularni azot bilan taʼminlaydi, ildiz hujayralarining jadal boʻlinishiga taʼsir koʻrsatadi, oʻsimliklardan uglerod va mineral moddalar almashinuvi mahsulotlarini oladi. Tuganak bakteriyalar molekulyar azotni tez biriktiradigan bakteriodlar hosil qiladi, yoʻgʻonlashadi, tarmoqlashadi. Ildizida tuganaklari boʻlgan dukkakli oʻsimliklar havodan bir ga maydonda yiliga 10 kg dan ortiq azot toʻplaydi. Tuproqni Tuganak bakteriyalar bilan boyitishda qoʻllaniladigan maxsus bakterial oʻgʻit — nitragin shu bakteriyalar negizida ishlab chiqariladi. Tuganaklar yaxshi hosil boʻlishi uchun madaniy oʻsimliklar urugʻligiga Tuganak bakteriyalar yuqtiriladi (yana qarang Azot toʻplovchi mikroorganizmlar).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kitob futuh ul-buldon** (arabcha: , „Mamlakatlarni fath etish kitobi") — Abu al-Abbos Ahmad al-Balozuriyning tarixiy asari. Kitobning toʻliq nusxasi yoʻqolgan, muallifning oʻzi tomonidan tuzilgan qisqartirilgan versiyasi bugungi kungacha saqlanib qolgan.

Al-Balozuriy (taxminan 820-892 yillar) asari tarixiy adabiyotning „Kutub al-magʻoziy" (كتب المغازي), ya’ni „Yurishlar toʻgʻrisidagi kitoblar" janrining vakili hisoblanadi. Ammo „Futuh al-buldon" avvalgi kitoblardan qamrovining kengligi va tizimliligi bilan ajralib turadi. Kitobning boblari geografik tamoyilga muvofiq joylashtirilgan. Har bir mintaqaga alohida bob bagʻishlangan boʻlib, tarixiy voqealar xronologik tartibda keltirilgan. „Kitob Futuh al-buldon"da arablarning Xuroson va Movarounnahrdagi yurishlari, Arab xalifaligi tarixi, iqtisodiyoti, madaniyati, qurolli kuchlari, savdo aloqalari, soliq tizimi haqida ma’lumotlar berilgan. Turkeshlarning arablarga qarshi kurashi, arab boshligʻi Qutayba ibn Muslimning Shosh va Isfijobga yurishlari, shuningdek, oʻrta asrlardagi Turkiston oʻlkasi haqidagi maʼlumotlar alohida ahamiyatga ega.

Al-Balozuriy asos boʻlgan manbalar asosan nomaʼlum, hikoyalarda esa isnodlar — axborot uzatuvchi zanjirlar yoʻq. Isnodlar mavjud boʻlsa ham, ular qisqartirilgan shaklda keltirilgan. Biroq kitobning bu xususiyatlari al-Balozuriyning ishonchli tarixchi sifatidagi obroʻsiga putur yetkazmadi. Keyinchalik tarixchilar oʻz asarlarida uning asarlaridan keng foydalanganlar. Jumladan, Yoqut al-Hamaviy oʻzining „Muʼjam al-buldon" (Mamlakatlar lugʻati) geografik lugʻatida "Futuh al-buldon"ning toʻliq versiyasidan foydalangan, u hozirgacha yetib kelmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Казахстан. Национальная энциклопедия. том III, 2005, C. 228.
2. ↑  Аль-Балазури. Книга завоевания стран. Отрывок / пер. Куббеля Л. Е, Матвеева В. В.. — Директ-Медиа. — С. 44—45. — 222 с. — ISBN 9785998966613.

Adabiyotlar
-----------

* Китаб футух ал-булдан // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. III. — ISBN 9965-9746-4-0. (CC BY-SA 3.0)
* Арабские источники VII—X веков по этнографии и истории Африка южнее Сахары. — М.—Л. 1960.
**"Kitob al-osor"** (arab. كتاب الآثار) – Imom Abu Hanifaning shogirdi Imom Muhammad Shayboniy (132–189) tomonidan toʻplangan hadis kitoblaridan biri. Bu kitob ba’zan Imom Abu Hanifaga ham nisbat beriladi.

Tavsifi
-------

Kitobda 1000 ga yaqin hadis mavjud. U eng qadimgi yozma hadis kitoblaridan biridir. Kitobdagi hadislarning aksar qismi toʻgʻridan-toʻgʻri Muhammad alayhissalom bilan bogʻliq boʻlgan hadislar, boshqalari esa sahobalarning rivoyatlaridir. Yana ba’zi hadislar tobeinlarga ham nisbat berilgan.

Nashrlari
---------

Kitob dunyoning koʻplab tashkilotlari tomonidan nashr etilgan:
• Imom Abu Hanifaning "al-Osor" kitobi. Nashriyoti: Turos nashriyoti (2006-yil)

Manbalar
--------

1. ↑  „The Kitab al-Athar". *www.whitethreadpress.com*. Qaraldi: 30-aprel 2019-yil.
2. ↑  „The Kitab al-Athar of Imam Abu Hanifah". *www.goodreads.com*. Qaraldi: 30-aprel 2019-yil.
3. ↑  „The Kitab al-Athar of Imam Abu Hanifah". *www.goodreads.com*. Qaraldi: 30-aprel 2019-yil.
4. ↑  „The Kitab al-Athar". *www.whitethreadpress.com*. Qaraldi: 30-aprel 2019-yil.
5. ↑  „Kitab Al-Athar of Imam Abu Hanifah". *www.amazon.in*. Qaraldi: 30-aprel 2019-yil.
**Shartli hukm** — jinoyat huquqida nazarda tutilgan jinoyathuquqiy choralardan biri. Oʻzbekiston Respublikasi JKga koʻra, agar sud ozodlikdan mahrum qilish, intizomiy qismga joʻnatish, xizmat boʻyicha cheklash yoki axloq tuzatish ishlari jazolarini tayinlash vaqtida sodir etilgan jinoyatning xususiyati va ijtimoiy xavflilik darajasi, aybdorning shaxsi va ishdagi boshqa holatlarni eʼtiborga olib, aybdor tayinlangan jazoni oʻtamasdan turib ham uning xulqini nazorat qilish orqali tuzatish mumkin, degan qatʼiy fikrga kelsa, Shartli hukm qoʻllanishi mumkin (JK, 72modda). Shartli hukm qoʻllanilayotganda sud sinov muddati belgilaydi, ana shu muddat davomida Shartli hukm qilingan shaxs oʻzining xulqi bilan tuzalayotganligini isbotlashi kerak. Sinov muddati 1-yildan 3 yilgacha belgilanadi va xukm chiqarilgan kundan boshlab hisoblanadi. Shartli hukm qilingan shaxslarning xulqi ustidan ichki ishlar organlari, harbiy xizmatchilar xulqi ustidan esa, harbiy qism yoki muassasaning qoʻmondonligi nazorat olib boradi. Ana shu nazorat olib boruvchi organning takdimi bilan sud sinov muddati davomida hukm qilingan shaxsga yuklatilgan majburiyatlarning hammasini yoki bir kismini olib tashlashi yoki uning zimmasiga yangi majburiyatlar yuklashi ham mumkin. Shartli hukm oʻta ogʻir jinoyati uchun hukm qilinganlarga, shuningdek, ilgari qasddan sodir etgan jinoyati uchun ozodlikdan mahrum etish jazosiga xukm qilinganlarga nisbatan qoʻllanmaydi, 18 yoshga toʻlmagan shaxslar, 1 va 2guruh nogironlari, ayollar, shuningdek, 60 yoshdan oshgan shaxslar bundan mustasno.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mavlona Qutbiddin sadr madrasasi** — Samarqand madrasasi.

Tarixi
------

Mavlona Qutbiddin sadr madrasasi XIV asr oxiri—XV asr boshlarida Temuriylar sulolasi davrida Qutbiddin sadr tomonidan qurilgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazar ushbu madrasaga oid bir qator hujjatlar va manbalarni oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Shayboniyxon madrasasiga oid vaqf hujjatida ushbu madrasaga oid maʼlumotlar mavjud. Samarqanddagi kigiz va namat bozori masjidi yonida vaqf qilingan doʻkonlar toʻgʻrisida quyidagi maʼlumot berib oʻtilgan: *"Gʻarbi mavlona Qutbiddin sadr madrasasi vaqf doʻkoni, shimolida bozor, sharqida omma foydalanadigan yoʻl, sharqi koʻcha, janubida guzar masjidi mavjud boʻlgan"*. Tadqiqotchi Botirxon Valixoʻjayev mazkur dargohni joylashgan joyini Mavlona Qutbiddin Haydarning shahardagi kigiz-namat bozorida, Amir Temur jomeyining orqasida va shahzoda Abdulla madrasasining yonida joylashganligini yozgan. Xoja Ahror Valiy ushbu madrasada tahsil olgan. Uning togʻasi Xoja Ibrohim 1427-yili jiyani Toshkentdan Samarqandga ilm olish uchun boshlab kelgan va shu madrasaga joylashtirgan. Faxriddun Ali Safiy asarida bu toʻgʻrisida ustozi Xoja Ahror Valiy soʻzlab berganini yozgan. U asarida shunday yozgan: *"Samarqandda Mavlona Qutbiddin Haydar oʻqib yurgan kezlari edi. Ikki-uch nafar talaba qizamiq bilan xastalanib yotib qoldi. Ularning holidan xabar olib, qarashib yurardim. Men ham qizamiqni yuqtirib oldim"*. Ushbu hikoya bir talabaning madrasada boshidan kechirgan voqeasidir. Madrasa bunyodkori mavlona Qutbiddin sadr oʻzi ham mudarrislik qilib, talabalarga bilim bergan. Mavlona Qutbiddin Amir Temurning ishongan kishilaridan biri boʻlgan. Mavlona Qutbiddin madrasasi yuqori darajadagi oliy madrasalardan biri boʻlgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Mavlona Qutbiddin sadr madrasasi Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Valixoʻjayev B*. Samarqadda oliy taʼlim-madrasayi oliya-universitet tarixidan lavhalar*. Samarqand: Abdulla Qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti, 2001 — 180 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Samarqand taʼlim tizimi va madrasalari tarixi*. Toshkent: Fan, 2021 — 520 bet.
**Manbashunoslik tadqiqotining yo‘nalishlari**

Manbashunoslikning ikki yo‘nalishi shakllangan bo‘lib, ular nazariy manbashunoslik va amaliy manbashunoslik deb nomlanadi. Nazariy manbashunoslik yo‘nalishi amaliy manbashunoslik tajribasini umumlashtiradi, yozma manbalarni vujudga kelishi va ularning real tarixiy sharoitni o‘zida aks ettirish qonuniyatlari, manbalarni izlab topish, turkumlash, tavsifga olish, tartibga solish asoslarini ishlab chiqadi va ularni ilmiy muomalaga kiritishning, amaliy o‘rganishning eng maqsadga muvofiq asosiy usul va yo‘llarini aniqlaydi va amaliyotga tavsiya etadi. Amaliy manbashunoslik yo‘nalishi bevosita yozma manbalarni nazariy manbashunoslik tavsiyasiga binoan o‘rganish, izlab topish, tavsif etish va o‘zi topgan, mavzu uchun yangi va kerakli maʼlumotlarni ilmiy muomalaga olib kirishni nazarda tutadi. Amaliy manbashunoslikda tadqiqotchi o‘zi uchun tanlab olgan biror mavzuga oid manbalarni tanlab olgandan keyin ularning har birini tashqi yoki moddiy-texnik belgilari va ichki mazmuniga ko‘ra guruhlarga ajratib ilmiy tahlil etishi lozim. Manbalarni tashqi belgilari yoki moddiy-texnik maʼlumotlari deganda qo‘lyozma kitob yohud hujjat bitilgan qog‘ozning o‘lchami, qog‘ozi, varaqlar soni, muqovasi, matn o‘lchami, xati, siyohi, xattoti, asar nomi, muallifi, kitobat tarixi, joyi kabi maʼlumotlar nazarda tutiladi. Bu maʼlumotlar asar yozilish sabablari, uning yozilgan joyi va o‘sha vaqtdagi texnik taraqqiyot va ijtimoiy-sisiy muhitni o‘rganishda muhim ahamiyatga ega. Bu maʼlumotlarni aniqlamay turib, asarda bayon etilgan voqealar haqida, umuman asar haqida to‘g‘ri va to‘la tasavvurga ega bo‘lish, uning xususida fikr bildirish mumkin emas. Qo‘lyozma kitoblarning muallifi, asar nomi, yozilgan vaqti va joyini aniqlash qiyin. Chunki qadimgi qo‘lyozmalarda bugungi kundagi kitoblardagi kabi muqovaning o‘zidayoq asar nomi, muallif nomi, kitob boshlanishi va oxiridagi kabi zaruriy maʼlumotlar keltirilmagan. Baʼzi hollarda asar oxiri-xotimada uning ko‘chirilgan vaqti va joyi hamda kotibning nomi qayd etiladi, xalos. Maʼlumotlar keltirilmagan taqdirda, asarning matni, yozilish va kitobati tarixi, qog‘ozi, xati hamda tili va til uslubiga qarab tahminan aniqlanadi. Bunday maʼlumotlarni aniqlash tadqiqotchidan katta hayotiy tajriba va yuksak malakani talab qiladi va bu ancha qiyin va mas’uliyatli ishdir. Bunday masalalarni mashhur kitob bilimdoni Ibodulla Odilov, Abduqodir Murodov, Abdulla Nosirov kabi yuksak malakali mutaxassislargina bir necha yozma manbalarni solishtirish, qiyoslash asosida hal qilishi mumkin.
**Pichoq oʻyin** (kordbozlik) -kad. uzbek sirki tomoshalaridan biri. Oʻzbekistonning jan. xududlarida keng tarqalgan boʻlib, 18—19-asrlarda bayram, sayil, toʻy va boshqa katta maʼrakalarda namoyish etib kelingan. P.oʻ. 1—2 kishi, ayrim hollarda 4 kishi tomonidan bajarilgan. Ijrochilar nogʻora, surnay navolari ostida 2 tadan 10 tagacha boʻlgan pichoq bilan turli jangovar harakatlar koʻrsatib, tomoshabinlarni hayratda qoddirganlar. Agar kordbozning bir oʻzi chiqadigan boʻlsa, u iloji boricha koʻproq pichoqoʻynatishga harakat qilgan. Pichoqlarni qoʻllarining tez va chaqqon hara-katlari bilan qoʻltigʻidan, boʻynidan, bu-tidan oʻtkazib olishi orqaligina emas, akrobatik tryuklar yordamida ham oʻyin namoyish qilgan.

2 kordboz chiqqanda, ular raqs vositalari bilan mohir, epchil va jangovar ikki jangchi obrazini berishga hara-kat qilgan. Kordbozlar shamshir va nay-za bilan ham turli oʻyinlar koʻrsatishgan.

20-asrda P.oʻ.ni Z.Mirzayev, Rajab kordboz va boshqa namoyish qilishgan. 1940— 50 yillarda professional uzbek sirki tarkibida kordboz Abdulla Azizxon oʻzining pichoq va xanjarlar oʻyini bilan koʻplab shaharlarda tomosha koʻrsatgan. Hozirgi kunda P.oʻ. anʼanaviy sirk gu-ruxlarida ijro etilmoqda.

Poʻlat Toshkanboyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mavlon Gʻafforovich Vahobov** (1909-1991) — sovet tojikistonlik-o‘zbekistonlik iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi, tarixchi.

Tarjimai hol
------------

Mavlon Vahobov 1909-yilda To‘qmoq shahrida tug‘ilgan. 1941-yildan KPSS a’zosi.  

U 1929-yildan — iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faoliyat yuritadi. Vahobov 1929—1988-yillarda — Samarqand kechki pedagogika instituti o‘qituvchisi, direktor o‘rinbosari, dekan, O‘zbekiston Kommunistik partiyasi Markaziy Qo‘mitasi tashviqot sektori mudiri, O‘zbekiston KP (bolsheviklar) Toshkent viloyat qo‘mitasi kotibi, O‘zbekiston Kompartiyasi (b) MQ kotibi, O‘zbekiston SSR Vazirlar Soveti raisining o‘rinbosari, O‘zbekiston SSR FA tarix va arxeologiya instituti bo‘lim mudiri, O‘zbekiston SSR FA tarix va arxeologiya instituti bo‘lim mudiri, Toshkent oliy partiya maktabi (TOPM) direktor o‘rinbosari, "O‘zbekiston kommunisti" jurnali bosh muharriri, O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Qo‘mitasi huzuridagi Partiya tarixi instituti direktori, Toshkent oliy partiya maktabi direktorlari lavozimlarida ishlab keladi. 

SSSR Oliy Kengashining 3-qurultoyi, O‘zbekiston SSR Oliy Kengashining 2, 6 va 8-qurultoylari deputati etib saylanadi.

Mavlon Vahobov tarixchi sifatida
--------------------------------

M.Vahobov o‘zbek xalqi tarixiga oid fundamental monografiya muallifi edi.

1949-yilda O‘zbekiston SSR FA Gumanitar fanlar bo‘limining burjua kosmopolitizmiga qarshi kurashga bag‘ishlangan aprel sessiyasida B.Gʻofurovning "Tarixi tojik xalqi" kitobida jiddiy xatolar borligini ko‘rsatib,  O‘zbekiston KP (b) MK kotibi Vahobov so‘zga chiqadi.

Vahobov 1987-yilda O‘rta Osiyo tarixida Temur va temuriylar shaxsiga keskin salbiy fikr bildirib, chiqish qiladi

Mavlon Vahobov 1991-yilda 83 yoshida Toshkent shahrida olamdan ko‘z yumadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Список работников, занимающих должности номенклатуры ЦК ВКП(б) по УзССР (из национальных меньшинств) по состоянию на 29.09.1949 г. · Russian Perspectives on Islam". 25-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-dekabr 2021-yil.
2. ↑  Вахабов М. Формирование узбекской социалистической нации. Т. Госиздат УзССР, 1961.
3. ↑  Khlevniuk, O. et al (ed.), Sovetskaiia natsional’naiia politika: ideologiia i praktiki. 1945—1953 (Moscow, 2013)
4. ↑  Правде истории вопреки // Правда Востока, декабрь 1987 г.

Havolalar
---------

* Vahobovga taʼziyanoma
* Vahobov, Mavlon Gaforovich // Xo'jand. Entsiklopediya. – Dushanbe, 1999. – S. 197.
**Manchester** — Buyuk Britaniyaning gʻarbiy qismidagi shahar. Katta Markazi. ko-nurbatsiyasining bosh shahri va metropoliten grafligining maʼmuriy markazi. Aholisi 430 ming kishidan ziyod (shahar atrofi bilan 2,6 mln. kishi). Transport yoʻllari tuguni. Eruell daryosi va Manchester kanalidagi yirik port (yillik yuk ortib-tushirish 10 mln. t dan ortiq). Mamlakatning mu-him sanoat va madaniy markazi. Sano-atining yetakchi tarmogʻi — mashinasozlik (jumladan, elektrotexnika). Kimyo (boʻyoqlar ishlab chiqarish), toʻqimachilik, tikuvchilik, qogʻoz, poligrafiya, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Viktoriya universiteti (1903), shahar muzeyi, badiiy galereya, Fri-Treydxoll konsert zali bor. Shaharga 10-asrda rimliklar qishlogʻi oʻrnida asos solingan. Oʻrta asrlarda savdo va hunarmandchilik shahri boʻlgan. 19-asrda M. ip gazlama sanoatining dunyoda yirik markaziga aylandi. Meʼmoriy yodgorliklardan gotika so-bori (15—16-asrlar) ratusha, birja binosi (19-asr) saqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Liondagi esdalik plaketi taomni ixtiro qilgan Pol Lakombga bagʻishlangan
**Toʻquvchining miyalarlari** (**fr.**Cervelle de canut), shuningdek, „claqueret" (fr. qarsak chalish, urish) — tvorogdan tayyorlanuvchi Lion oshxonasining taomi.

Yaratilishi
-----------

Taomning zamonaviy retsepti Liondagi Léon restoranining oshpazi Pol Lakombga tegishli. Restoran 1904-yilda ochilgan va 1930-yillarning oʻrtalarida juda mashhur boʻlgan.

Nomlanishi
----------

Taomning nomi 1834-yilda Lion toʻquvchilarining iyul monarxiyasiga qarshi qoʻzgʻoloni bilan bogʻliq degan farazlar mavjud. Shunday qilib, burjuaziya Lion proletariatining aqliy qobiliyatlari shu tariqa namoyish qilishgan, ohir-oqibat qoʻzgʻalon kuch bilan bostirilgan.

Zamonaviy tadqiqotlarga koʻra, ipakni qayta ishlab, kam maosh oladigan toʻquvchilar uchun bu taom, ular sotib olishiga qurbi yetmaydigan qoʻzichoq miyasinining oʻrnini bosgan.

Taom toʻquvchining ratsionida doim boʻlgan. „Claqueret" nomi tvorog pishirishdan oldin uni yaxshilab ezib olish kerakligidan kelib chiqqan.

Tayyorlanishi
-------------

"Toʻquvchining miyalari" asosiy ingredient tvorogga oʻtlar, piyoz, tuz, zaytun moyi va sirka (yoki sharob) qoʻshilishi bilan tayyorlanadi. Lionda idish chuqur likopda qoshiq bilan, javdar noni (koʻpincha qovurilgan), baʼzan qaynatilgan yangi kartoshka, rukkololi salat bilan dasturxonga tortiladi. Lion restoranlarining menyusida Cervelle de canut pishloqlar/ desertlar boʻlimida joylashgan. Bu taom bilan oq musallas, ayniqsa Shardone navini ichish tavsiya etiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Association fromages de terroirs sur le site fromages-de-terroirs.com.
2. ↑  „Rue Pléney sur le site ruesdelyon.wysiup.net" (deadlink). 6-oktabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-fevral 2012-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2012-10-06).
3. ↑  *C’est nous les canuts*, Exposition de la ville de Lyon, 28 mars-26 mai 1984 Wayback Machine saytida arxivlandi (2007-10-24)..
4. ↑  La cervelle de canut ou claqueret sur le site apartes-uchroniques.org.
5. ↑  Colette Guillemard, Christian Millau et Roland Sabatier, *Les mots de la cuisine et de la table*, éd. Belin, Paris, 1990, p. 97.
6. ↑  Edward Behr et James Macguire, *The Art of Eating Cookbook : Essential Recipes from the First 25 Years*, 2011, p. 84. en ligne.
7. ↑  Michel Vidoudez, *La cuisine des sens*, 2003.
**Zaruriy mudofaa chegarasidan chetga chiqish** - Tajovuzning xususiyati hamda xavfliligi darajasiga butunlay muvofiq kelmaydigan mudofaa-zaruriy mudofaa chegarasidan chetga chiqish deb topiladi (Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 37-moddasi). Himoya tajovuz xarakteri shuningdek xavfliligiga muvofiq boʻlishi lozim hisoblanadi. Lekin, himoyalanayotgan shaxs, odatda, har doim ham tajovuzning aniq tushuna olmaydi shu bilan bir qatorda jinoyatning oldini olish uchun kerakli boʻlgan zararni yetkazadi. Shu sababli zaruriy mudofaa holatida boʻlgan shaxs yetkazgan zarar koʻrsatilgan tajovuzga nisbatan kam, teng yoki koʻp boʻlishi ehtimoli mavjud boʻladi. Biroq, bu holat qilmishni zaruriy mudofaa deb topilmaslikni bildirmaydi. Negaki kelib chiqadigan zararni qaytarish emas, balki ijtimoiy manfaatlarni himoyalashdan iborat hisoblanadi .

Manbalar
--------

1. ↑  Toychiyev, N. ed (2009). "Zaruriy mudofaa chegarasidan chetga chiqish". *Oʻzbekiston yuridik ensiklopediyasi*. Toshkent: „Adolat" nashriyoti. p. 199.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Huquqshunoslikka oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Hazrat Boboyi Poradoʻz (Boboyi Shavqi; Shayx Abu Bakr Muhammad bin Ahmad Al Askof)** — Markaziy Osiyolik zohid, olim, shayx (VIII—IX asr).

Boboyi Poradoʻz maqbarasi
Boboyi Poradoʻz 842-yil Buxoroda tugʻilib, 925-yilda vafot etgan. U 83 yil umr koʻrgan. Manbalarda *"Shavqi Bobo erdi bilsang asli nomi Poradoʻz"* deyilgan. Bunday aytilishiga sabab, u Ollohning shavqi, ishqi bilan yashagan deyiladi. Shuning uchun ul zoti sharifni *Boboyi Shavqi* deb ham ataganlar.

Shuningdek, Buxoro Chor Bakrlari, yaʼni Abu Bakr Saʼd, Abu Bakr Fazl, Abu Bakr Tarxon, Abu Bakr Homid va taniqli mujtahid (diniy qoidalarni tartibga soluvchi) hisoblanmish Abu Jafar Hinduvoniylar Boboyi Poradoʻzning shogirdlari boʻlishgan.

Boboyi Poradoʻz tikuvchilar, etikdoʻz, mahsidoʻz va boshqa kasb egalarining piri hisoblangan.

Boboyi Poradoʻz maqbarasi Buxoro shahrining Sallaxona darvozasi tashqarisida joylashgan. Buxoro ziyoratgohlarodan biridir.

Adabiyotlar
-----------

1. „Tuhfat at — zoirin" — *"Ziyoratchilarga tuhfa",* Buxoro toshbosma nashriyoti 1910.
2. „Tuhfat ul-obidin — Muhammad Obid Namangoniy. (Safarboev M. Rakhimov S.) -". Tashkent: Navruz, 2019.
3. „Yetti Pir va Yetti Avliyo" — Adabiy — badiiy, maʼrifiy toʻplam. Buxoro viloyat bosmaxonasi, MChJ nashriyoti 2019.
4. Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005)

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |