Sator formulasining so'zlari gorizontal va vertikal tartibda istalgan yo'nalishda bir xil o'qiladi
 Opped kommunasidagi eski shahar devorining parchasi ( fransuzcha: *Oppède* )
 Rim shahri Korinium (hozirgi Buyuk Britaniya) qazishmalarida topilgan surat.
**SATOR AREPO TENET OPERA ROTAS -** lotincha so'zlardan tashkil topgan palindrom bo'lib, odatda kvadrat ichiga joylashtirilgan, o'ngdan chapga, chapdan o'ngga, yuqoridan pastga va pastdan yuqoriga bir xil o'qiladigan harflar birikmasidir. Ushbu palindromni ko'pincha nasroniylar bilan bog'lashadi, undan asosan tumor yohud afsun sifatida foydalanilgan: xususan, Britaniyada uni qog'oz lentaga yozishib, kasalliklardan himoya sifatida bo'yinga o'rashgan. SATOR AREPO TENET iborasi bustrofedon - adabiy yodgorliklarda o'ngdan chapga va chapdan o'ngga tartibda o'qiladigan yozuv usuli hisoblanadi. Agar ushbu gapni oldinga va teskari tartibda ikki marta o'qilsa, TENET so'zi takrorlanadi.

Palindrom tasvirlari Rim imperiyasi davridan beri G'arbiy Yevropaning turli burchaklarida, shuningdek, Suriya va Misrdagi bir qancha me'moriy yodgorliklar va adabiyot namunalarida saqlanib qolgan. Eng qadimgi topilmalar - ikkita o'yma yozuv - milodiy 79-yilda Vezuviy vulqoni otilishi natijasida vayronaga aylangan qadimgi Rimning Pompey shahri xarobalaridan topilgan.

Tarjimasi
---------

Ko'p hollarda ushbu palindrom lotin tilidan quyidagicha tarjima qilinadi: **sator -** ekuvchi, dehqon; **arepo -** o'ylab topilgan nom yohud *arrepo* (o'z navbatida *ad repo,* ya'ni, men astalik bilan olg'a ketyapman); **tenet -** ushlab turish; **opera -** ish, vazifa; **rotas -** g'ildirak yohud omoch. Tugallangan shaklda ushbu ibora "Dehqon arepo g'ildiraklarni zo'rg'a ushlab turadi" yoki "Ekuvchi Arepo omochni boshqaradi" shaklida tarjima qilinadi. Buyuk arxeologik topilmalar haqidagi maqolalari bilan mashhur Germaniyalik jurnalist K. V. Keram o'z tarjimasini taklif qiladi. *Sator arepo tenet; tenet opera rotas, tenet* so'zini ikki marotaba ishlatib: "Buyuk dehqon ishlaydi; barcha ish buyuk ekuvchining qo'lida" (inglizcha: *The Great Sower holds in his hand all works; all works the Great Sower holds in his hand*) shaklida tarjima qiladi.

  

Ushbu ibora tarkibidagi eng sirli so'z *arepo* hisoblanib, ushbu so'z lotin tilida boshqa hech ham ishlatilmagan (Tilshunoslikda gapaks hisoblanadi). Tadqiqotlarning ma'lum qismi ushbu so'z aynan bir ibora uchungina o'ylab topilganligini aytadi. Boshqa mutaxasislar esa ushbu so'z boshqa tildan o'zlashtirilgan degan fikrda. Fransuz tarixchisi va yozuvchisi Jerom Karkopio, *arepo* so'zi keltcha, qadimgi gall tilidan kelib chiqqan va omoch degan ma'noni anglatishi haqida gipotezani ilgari surgan.

Oksford universitetining fuqarolik huquqi sohasidagi professori David Daub fikricha ushbu so'z qadimgi ivrit yoki oromiy tilidan kelib chiqqan bo'lib, dastlabki nasroniylar tomonidan yunon alifbosidagi alfa va omeganing analogi sifatida ishlatilgan. Miroslav Markovich esa ushbu so'zning yunoncha Αρπως yoki Αρπων so'zlaridan olinganligini, bu esa o'z navbatida qadimgi Misr tilidan kelib chiqgani va Misr xudosi Xorni ifodalashini aytib o'tadi.

Manbalar
--------

 Kapestrano kommunasidagi (Italiya) avliyo Pyotr abbatligi.
Ilk o'rta asrlarga qadar ushbu iboradan foydalanilgan bir nechta topilmalar saqlab qolingan xolos. Ularning dastlabki ikkitasi freskalar shaklida (birinchisi ustunda, ikkinchisi mahalliy amaldor hovlisida) qadimgi Pompey shahrida olib borilgan qazishmalar natijasida aniqlangan. Mutaxasislar fikricha, ushbu freskalar milodiy 50-79-yillar oralig'ida yaratilgan.

Ushbu palindromning boshqa to'rt tasviri qadimgi Dura-Evropos shahri (hozirgi Suriya hududi) harobalarida joylashgan Arrakontaga bag'ishlangan bino relyefida ko'rishimiz mumkin. Ushbu yozuvlar shahar 256-yilda forslar tomonida egallanishidan oldin yaratilgan. III asrga oid huddi shunday topilma Obuda yerlaridan, zamonaviy Budapesht hududidan topilgan. Ushbu iboraning yana bir namunasi, kopt tiliga mos ravishda o'zgartirish kiritilgan papirusdagi yozuv Yuqori Misr hududidan topilgan. Ushbu topilmaning yaratilishi taxminan IV yoki V asrlarga to'g'ri keladi.

Taxminan IX asrdan boshlab ushbu palindrom so'zlar yozilgan kvadrat qabrtoshlari asosan nasroniylik dini bilan bog'liq ko'plab manbalarda uchraydi. Bizning kunlargacha saqlanib qolgan hujjatlar qatoriga Sen-Jermen-de-Pre abbatligidan topilgan IX asrga oid Injil, XIV asrga oid Avstriya tangalari va Tampliyerlar ordeni tomonidan foydalanilgan binolardagi toshlarga o'yib yozilgan yozuvlar (Italiyada joylashgan Vasvilsiolo abbatligi devorida) kiradi. XVI asrda ushbu ibora fransuz faylasufi va iezuit Giyom Postelning sehrli beshburchak nomi ostida tanilgan talismanida paydo bo'ladi. Unda kvadrat tasviri aylana ichhida joylashgan va ikkita kesishgan uchburchak ustida joylashgan hisoblanadi. XIX asrga qadar sehrli kvadrat ko'pincha talisman va tumorlarda iqo'llanilgan.

San'at asarlarida
-----------------

* Sehrli kvadrat avstriyalik bastakor va dirijor Anton Veberning qabrida tasvirlangan. Yangi Vena maktabining mashhur vakili ushbu sirli shaklga "To'qqiz cholg'u uchun konsert, 24-operasi" va "Yangi musiqaga yo'l" asarlarida murojaat qiladi.
* "SATOR AREPO TENET OPERA ROTAS" iborasi "Singing family" ansambli tomonidan Vladimir Bortkoning "Usta va Margarita" teleserialidagi qora kuchlar qismida (Igor Kornelyuk musiqasi) yangraydi (2005). Shuningdek "SATOR AREPO TENET" so'zlari satirlar tomonidan Margaritaning yuz qirollar bali oldidan qirolichaga aylanganida yangraydi.
* SATOR ROTAS palindromining ma'nosining afsungar Merlin (Mirddin) tomonidan tushuntirib berilishi Nikolay Tolstoy qalammiga mansub "Qirolning kelishi" romanining X bobining yakuni bag'ishlangan.
* Palindrom va undagi so'zlar Kristofer Nolanning "Tenet" filmida foydalanilgan.
* Heilung neofolk guruhi ushbu iborani o'zining "Drift" albomidagi "Tenet" qo'shig'ida asosiy qism sifatida foydalanadi.

Shuningdek qarang
-----------------

* Sehrli kvadrat
* Tenet (film)

Manbalar
--------

1. ↑  *Lea Olsan.* Latin Charms of Medieval England: Verbal Healing in a Christian Oral Tradition // Andoza:Нп3. — 1992. — Vol. 7, Andoza:Бсокр. — P. 116—142. Архивировано 4 iyul 2010 года.(ingl.)
2. ↑  *Thomas Rogers Forbes.* Verbal charms in British Folk Medicine // Andoza:Нп3. — 1971. — Vol. 115, Andoza:Бсокр. — P. 298.(ingl.)
3. ↑  *Duncan Fishwick.* An Early Christian Cryptogram? // CCHA, Report. — 1959. — Vol. 26. — P. 29—41. Архивировано 2 avgust 2010 года.(ingl.)
4. ↑  *Duncan Fishwick.* An Early Christian Cryptogram? // CCHA, Report. — 1959. — Vol. 26. — P. 29—41. Архивировано 2 avgust 2010 года.(ingl.)
5. ↑  C. W. Ceram.*. The March of Archaeology*. New York: Random House, 1958 — 30 bet. ISBN 0394435281. (ingl.)
6. ↑  Jérôme Carcopino.*. Les Fouilles de Saint-Pierre et la Tradition. Le Christianisme secret du 'Carré magique'. Nouvelle édition revue et augmentée. Coll. 'Etudes d'Histoire Chrétienne'*. Paris: Albin Michel, 1963. (frans.)
7. ↑  *David Daube.* Arepo in the `Sator' Square // Andoza:Нп3. — 1950-51. — Vol. 62. — P. 316.(ingl.)
8. ↑  Miroslav Marcovich.*. Studies in Graeco-Roman religions and Gnosticism*. Brill Academic Publishers, 1989 — 40—41 bet. ISBN 9004086242. (ingl.)
9. ↑  *Duncan Fishwick.* An Early Christian Cryptogram? // CCHA, Report. — 1959. — Vol. 26. — P. 29—41. Архивировано 2 avgust 2010 года.(ingl.)
10. ↑  *Andoza:Нп3*. Brill Academic Publishers, 2008 — 755—756 bet. ISBN 9004169679. (ingl.)
11. ↑  *Duncan Fishwick.* An Early Christian Cryptogram? // CCHA, Report. — 1959. — Vol. 26. — P. 29—41. Архивировано 2 avgust 2010 года.(ingl.)
12. ↑  *Carlos Pérez-Rubín.* The sunken ruins of Pompeii and an age-old enigmatic specimen of roman incidental Epigraphy // Documenta & Instrumenta. — 2004. — Andoza:Бсокр. — Andoza:Бсокр. Архивировано 7 avgust 2009 года.(isp.)(ingl.)
13. ↑  „Антон Веберн. Концерт для девяти инструментов, ор. 24 (1934)". *Композиторы от А до Я*.  Центр современной музыки при МГК имени П. И. Чайковского. 2012-yil 10-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 29-sentyabr.
14. ↑  Филип Гершкович „Тональные основы Шенберговой додекафонии",*. Статьи. Заметки. Письма. Воспоминания*. М.: Советский композитор, 1991.
15. ↑  „Николай Толстой. «Пришествие Короля», глава X «Нисхождение Мирддина в бездну Аннона»" (deadlink). 2009-yil 10-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 8-oktyabr.