Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Ulugʻbek madrasasi.

**Ulugʻbek madrasasi (Mirzo Ulugʻbek madrasasi)** — Oʻzbekistonning Buxoro viloyati Gʻijduvon shahridagi Abdulxoliq Gʻijduvoniy majmuasi tarkibiga kiruvchi meʼmoriy yodgorlik. Koʻhna va mashhur Buxoro madrasalaridan biri. Ikkinchi nomi *Fayziya madrasasi* boʻlgan. Hozirda *Mirzo Ulugʻbek madrasasi* deb ham ataladi.

Uni Mirzo Ulugʻbek 1432/33-yili shayx Abduxoliq Gʻijduvoniy qabri yoniga pishiq gʻishtdan ikki qavatli qilib qurdirgan. U bunyod etgan ushbu uchinchi va oxirgi madrasa, Buxoro va Samarqanddagi Ulugʻbek madrasalariga nisbatan kichik va soddaroqdir.

Tarixi
------

Temuriy hukmdor olim Mirzo Ulugʻbekning tasviri. XV asr.
Gʻijduvondagi Ulugʻbek madrasasi Temuriylar davrida Buxorodan Samarqandga oʻtgan va Temuriylar davlati poytaxtini shimolda Xorazm, janubda Rum va Fors viloyatlari bilan bogʻlovchi tugun vazifasini oʻtagan katta karvon yoʻli yoqasida qurilgan.

Aytilishicha, Sohibqiron Amir Temur Xitoyga yurishidan qaytgach, Abduxoliq Gʻijduvoniy sharafiga madrasa va maqbara qurdirishni koʻngliga tugadi, ammo vafoti sabab niyatiga erisha olmaydi. Bobosining niyatidan xabar topgan Mirzo Ulugʻbek keyinchalik Abduxoliq Gʻijduvoniy qabri yoniga madrasa soldirgan ekan. Buxoro viloyati Abduxoliq Gʻijduvoniy masjidi imom-xatibi Orifxon Omonovga koʻra bu gaplar manoqiblarda kelgan ekan.

Buxorolik ilm ahlining fikriga koʻra, Mirzo Ulugʻbek tomonidan Gʻijduvonda madrasaning qurilishi bejizga boʻlmay, uning bobosi eʼtiqodiga sodiqlik belgisi deb hisoblashadi. Amir Temur Yusuf Hamadoniy, Abduxoliq Gʻijduvoniy, Ahmad Yassaviy, Bahouddin Naqshband taʼlimotiga ehtirom bilan qaragan. Turkistondagi Ahmad Yassaviy qabri ustiga katta gumbazli maqbara qurdirgan.

Sharqshunos va manbashunos olim Abdusattor Jumanazarning tadqiqotlari natijasiga koʻra, Mirzo Ulugʻbek madrasani hijriy 836-yili (milodiy 1432/33-yili) pishiq gʻishtdan 2 qavatli, 20 hujrali, darsxona va masjidli qilib qurdirgan. Madrasa mudarrisi 40 nafar talabaga taʼlim bergan. Keyinchalik u vayron boʻlgan va hozirgi taʼmirlangan holatidagi koʻrinishi bir qavatdir.

Oʻzbek hukmdori Abdullaxonning tasviri. XVI asr.
Madrasa hujjati nizomida oʻquv binosi har yili taʼmirlanib borilishi qatʼiy shart qilib qoʻyilgan. Undan ortganigina qolganlarga taqsimlangan. 1583-yili Abdullaxon II tomonidan maxsus taʼmir qilingan.

Madrasa joylashgan va unchalik katta boʻlmagan hududda („Xojai Jahon sarmozori"da) Buxoro inqilobiga qadar 7 nafar oʻquv dargohi faoliyat yuritgan.

Madrasada shoʻrolar inqilobiga qadar taʼlim berilgan. U shoʻrolar davrida qarovsiz ahvolga tushib qolgan. 1933-yilda V. Shishkin, V. Nilsen va I. Notkinlar ilmiy tekshiruv ishlarini olib borishgan va madrasa oʻlchamlarini aniqlashgan. 1950-yillarda madrasa selitra va ammafos kabi kimyoviy oʻgʻitlar saqlanadigan omborxonaga aylantirilgan.

Abduxoliq Gʻijduvoniyning 890 yilligi munosabati bilan Ulugʻbek madrasasi 1993-yil taʼmirlandi. 2003-yil Gʻijduvoniy daxmasi ustiga, tomi ustunli yogʻoch oʻymakori gumbaz bilan yopilgan, ayvon qurildi. Daxma bezaklari qaytadan tiklandi. Madrasa oldi, daxma va yangi qurilgan masjid joylashgan hudud zamonaviy talablarga mos qilib obodonlashtirildi.

Hozirda madrasaning darsxonasida Buxoro muzeyining filliali, masjidida — kutubxona oʻz faoliyatini yuritib kelmoqda.

Meʼmorchiligi
-------------

Mirzo Ulugʻbek tomonidan 2 qavatli qilib qurilgan madrasa 1 qavatli holatda saqlanib qolgan. Madrasa bir qavatli, murabba tarxli (33×30 metr), masjid, darsxona va hujralardan iborat. Peshtogʻi chuqur ravoqli. Oʻrtada miyonsaroy, 2 yonida masjid va darsxona (8×4,6 metr), burchaklarida guldasta joylashgan. Miyonsaroy toʻridagi eshikdan hovliga chiqiladi. Hovlining (15x13 metr) 2 yonida 8 ta hujra boʻlib, uning 4 tasi murabba tarhli, tomi qubbali. Bizgacha Ulugʻbek madrasasining bosh tarzi (XV asr), unga tutashgan ayvon va minora saqlangan. Bosh tarzida Ulugʻbek nomi va qurilgan sanasi yozilgan. Madrasaning gʻarbida shayx Abduxoliq Gʻijduvoniy qabri joylashgan. Bosh tarzi peshtogʻi yoniga ustunli, tekis tomli ayvon (bostirma) qurilib, ichi koshin bilan bezatilgan, peshtoq yonlaridagi xujralarga bosh tarzidan kiriladigan eshik, tobadonlarga ganchkori panjaralar oʻrnatilgan. Serhasham naqshinkori bezaklari tiklangan.

Madrasa hovlisida kirish qismiga qarab turgan ayvon peshtoqining kitobasida *„Kimki ilm talabida boʻlsa, Jannat u kishining talabida boʻladi"* deyilgan hadis yozilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Jumanazar 2017, s. 536. sfn error: no target: CITEREFJumanazar2017 (help)
2. ↑  Jumanazar 2022, s. 134. sfn error: no target: CITEREFJumanazar2022 (help)
3. 1 2 3 4  Jumanazar 2017, s. 535. sfn error: no target: CITEREFJumanazar2017 (help)
4. 1 2 3 4  Jumanazar 2022, s. 132. sfn error: no target: CITEREFJumanazar2022 (help)
5. 1 2  Movarounnahr ilmiy markazlari 2022, s. 289. sfn error: no target: CITEREFMovarounnahr\_ilmiy\_markazlari2022 (help)
6. ↑  Oʻzbek Sovet ensiklopediyasi 1978, s. 553. sfn error: no target: CITEREFOʻzbek\_Sovet\_ensiklopediyasi1978 (help)
7. 1 2  Hamroyev 2003, s. 20. sfn error: no target: CITEREFHamroyev2003 (help)
8. ↑  „Xoja Abdulxoliq Gʻijduvoniy". *Moturidiy.uz* (17-iyul 2023-yil). 2023-yil 4-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 4-sentyabr 2023-yil.
9. 1 2 3  YouTube logotipi „Madaniyat va maʼrifat" telekanali / Ziyorat. Abduxoliq Gʻijduvoniy ziyoratgohiga sayohat YouTubeda
10. ↑  Hamroyev 2003, s. 21. sfn error: no target: CITEREFHamroyev2003 (help)
11. ↑  „Muslima opa-singillarimiz sadaqai joriya qilishda peshqadam boʻlishdi". *Muslimaat.uz*. Qaraldi: 4-sentyabr 2023-yil.

Adabiyotlar
-----------

### Kitoblar

* Hamroyev A. H. Rahmonova M. A*. Xoja Abdulxoliq Gʻijduvoniy majmuasi va Ulugʻbek madrasasi tarixi*. Buxoro: Buxoro, 2003 — 87 bet.
* Jumanazar A. K*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet. ISBN 978-9943-4728-2-2.
* Jumanazar A. K*. Qoratosh*. Toshkent: Akademnashr, 2022 — 512 bet. ISBN 978-9943-8188-7-3.
* *Movarounnahr ilmiy markazlari*. Toshkent: Oʻzbekiston xalqaro islom akademiyasi, 2022 — 480 bet. ISBN 978-9943-7559-5-6.
* *Oʻzbek Sovet ensiklopediyasi. XI tom*. Toshkent: Oʻzbek Sovet ensiklopediyasi bosh redaksiyasi, 1978 — 656 bet.

### Maqolalar

* *Шишкин В. А.* Медресе Улугбека в Гиждуване(rus.) // Материалы Узкомстариса. — Ташкент, 1933. — Andoza:Бсокр.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |