**Liberiya - Amerika Qo'shma Shtatlari munosabatlari** Liberiya va Qo'shma Shtatlar o'rtasidagi ikki tomonlama munosabatlardir .

Tarixi
------

 Liberiya prezidenti Uilyam Tolbert tomonidan Amerika prezidenti Jerald Fordga sovg'a qilingan yog'och taqdimot qutisi bilan bir juft fil suyagidan qilingan shamdonlar.
AQSHning Liberiya bilan aloqalari 1819-yilga borib taqaladi, oʻshanda AQSh Kongressi Liberiyani tashkil etish uchun 100 ming dollar ajratgan. Biroq, 1847-yilda Liberiya o'z mustaqilligini e'lon qilgan bo'lsa-da, janubiy shtatlardan bo'lgan Amerika Qo'shma Shtatlari senatorlari 1862-yilgacha, Amerika fuqarolar urushi davrida, Kongressdagi butun janubiy delegatsiya chiqib ketganidan keyin uning suveren davlat sifatida tan olinishiga to'sqinlik qildi. Ikki davlat 1990-yillargacha juda yaqin diplomatik, iqtisodiy va harbiy aloqalarni o'rnatgan.

### AQSh amerikalik-liberiyaliklarga yordam beradi

Qo'shma Shtatlar uzoq vaqtdan beri Liberiyaning ichki ishlariga aralashib kelgan; 1821, 1843, 1876, 1910 va 1915 yillarda hukmron Amerika-Liberiya ozchiligiga mahalliy qabilalar tomonidan qo'zg'olonlarni bostirishda yordam berish uchun dengiz kemalarini yuborish. 1909-yilga kelib Liberiya Yevropa mustamlakachi davlatlari tomonidan toʻlanmagan xorijiy kreditlar va chegara hududlarini qoʻshib olish tufayli suverenitetiga jiddiy tashqi tahdidlarga duch keldi.

Prezident Uilyam Xovard Taft o'zining Kongressga birinchi yillik murojaatining katta qismini (1909-yil 7-dekabr) Liberiya masalasiga bag'ishlab, kengroq aralashuvga yo'l ochgan ikki mamlakat o'rtasidagi yaqin tarixiy aloqalarni ta'kidladi:

"Qo'shma Shtatlarning Liberiya Respublikasiga bo'lgan qiziqishi Afrika irqiga mansub amerikalik fuqarolarning mustamlaka qilinishi natijasida respublika tashkil etilganligi haqidagi tarixiy haqiqatdan kelib chiqqanligi esda qoladi. Liberiya bilan tuzilgan dastlabki shartnomada Qo'shma Shtatlar maslahat yoki yordam so'rashi mumkin bo'lgan qoida mavjud. Ushbu qoidaga muvofiq va Qo'shma Shtatlarning Liberiya bilan ma'naviy munosabatlari ruhida, o'sha Respublika o'tgan yili ushbu hukumatdan o'zlarining ayrim milliy muammolarini hal qilishda yordam berishni so'radi va shuning uchun komissiya ikki marta okean orqali yuborildi. kreyserlar"
1912-yilda Qo'shma Shtatlar 1,7 million dollar miqdorida 40 yillik xalqaro kredit ajratdi, unga qarshi Liberiya to'rtta G'arb davlatiga (Amerika, Buyuk Britaniya, Fransiya va Germaniya) Liberiya hukumatining keyingi 14 yil davomida, ya'ni 1926-yilgacha bo'lgan daromadlarini nazorat qilishiga rozi bo'lishi kerak edi. Amerika chegara politsiyasi ma'muriyati, shuningdek, Syerra-Leone bilan chegarani barqarorlashtirdi va Fransiyaning Liberiya hududini qo'shib olish ambitsiyalarini tekshirdi. Amerika Harbiy-dengiz kuchlari, shuningdek, Liberiyada ko'mir stansiyasini tashkil etib, uning mavjudligini mustahkamladi. Birinchi jahon urushi boshlanganda, Liberiya Germaniyaga urush e'lon qildi va mamlakatning eng yirik sarmoyadorlari va savdo hamkorlari bo'lgan nemis savdogarlarini quvib chiqardi. Natijada Liberiya iqtisodiy jihatdan zarar ko'rdi.

1926-yilda Liberiya hukumati Amerikaning Firestone kauchuk kompaniyasiga Liberiyaning Harbel shahrida dunyodagi eng katta kauchuk plantatsiyasini qurish uchun imtiyoz berdi. Shu bilan birga, Firestone Liberiyaga 5 million dollarlik xususiy kredit ajratdi.

1930-yillarda Liberiya deyarli bankrot bo'ldi va Amerika bosimidan so'ng Millatlar Ligasining yordam rejasiga rozi bo'ldi. Ushbu rejaning bir qismi sifatida Liberiya hukumatiga "maslahat berish" uchun Liganing ikkita asosiy amaldori joylashtirildi.

Prezident Taftdan beri Amerikaning Liberiya mustaqilligi, farovonligi va islohotini qo'llab-quvvatlashi ustuvor bo'lgan. Amerikaning asosiy roli Liberiya chegara kuchlari sifatida tanilgan Liberiya armiyasini Qo'shma Shtatlar armiyasining elita qora zobitlaridan foydalangan holda tayyorlash edi. Amerikaning mavjudligi Yevropa imperatorlik kuchlarini ogohlantirdi, bir qator mahalliy qo'zg'olonlarni mag'lub etdi va resurslarga boy ichki makonni rivojlantirish uchun Amerika texnologiyasini olib kirishga yordam berdi. Demokratiya ustuvor ahamiyatga ega emas edi, chunki 15 000 amerikalik-liberiyaliklar 750 000 mahalliy aholi ustidan toʻliq nazoratga ega edilar. Krus va Greboe qabilalari Monroviya nazoratini qabul qilishni juda istamas edilar, ammo ular Qo'shma Shtatlar armiyasi va dengiz floti tomonidan kuchli qo'llab-quvvatlanadigan rejimni yengish uchun etarlicha kuchli emas edi. Amerikalik zobitlar, jumladan Charlz Yang, Benjamin Devis va boshqalar ishga yollanganlarni tayyorlash, hukumatga korruptsiyani minimallashtirishda yordam berish va Amerika korporatsiyalaridan olingan kreditlarni qo'llab-quvvatlash va pul oqimini kuzatishda mohir edi.

### Ikkinchi jahon urushi

 Prezident Edvin Barklay (o'ngda) va AQSh Prezidenti Franklin D. Ruzvelt Ikkinchi Jahon urushi paytida, 1943-yil yanvar
Ikkinchi jahon urushi paytida Liberiya ittifoqchilarga qo'shildi va Monroviya muhim ittifoqchi logistika bazalariga mezbonlik qildi. Firestone ittifoqchilar uchun yirik o'q-dori yetkazib beruvchi edi .

### 1970-yildan beri

Liberiya va Amerika Qo'shma Shtatlari munosabatlari 1971-1980 yillarda Liberiya prezidenti Uilyam Tolbertning Sovet Ittifoqi va Sharqiy blokning boshqa mamlakatlari bilan diplomatik munosabatlar o'rnatishi tufayli keskinlashdi. 1978-yilda Qo'shma Shtatlar prezidenti Jimmi Karter Liberiyaga birinchi rasmiy prezidentlik tashrifini amalga oshirdi .

1980-yillarda Qo'shma Shtatlar Afrikadagi kommunistik harakatlarni bostirish uchun Sovuq urushning bir qismi sifatida Liberiya bilan ayniqsa yaqin aloqalarni o'rnatdi. Samuel Do hukumati amerikalik strateglar tomonidan Afrikadagi Sovuq urush siyosati uchun ayniqsa muhim deb hisoblangan va uning hukumati 1980-yillarda AQShdan to'g'ridan-to'g'ri va bilvosita kanallar orqali 500 milliondan 1,3 milliard dollargacha olgan. Bundan tashqari, Liberiyada Amerika Ovozi uchun relay stantsiyasi, katta navigatsiya minorasi va Markaziy razvedka boshqarmasining Afrikadagi asosiy bazasi shu davrning ko'p qismida joylashgan edi .

 Liberiya prezidenti Tolbert va AQSh prezidenti Jimmi Karter (mashinada, chapda) Monroviyada
Charlz Teylor hukumatining yuksalishi, Liberiyadagi fuqarolar urushi, mintaqaviy beqarorlik va inson huquqlarining buzilishi Liberiya va Qo'shma Shtatlar o'rtasidagi ilgari yaqin munosabatlarni to'xtatdi. 1997-yilda Charlz Teylorning saylovi G'arbiy Afrika Davlatlari Iqtisodiy Jamiyati tomonidan kuzatilgan va Qo'shma Shtatlar natijani va yangi hukumatni rasman tan olgan. Biroq, Teylor prezidentligi davrida Qo'shma Shtatlar Liberiya hukumatiga to'g'ridan-to'g'ri moliyaviy va harbiy yordamni to'xtatdi, Tinchlik Korpusi operatsiyalarini bekor qildi, Liberiya hukumatining yuqori martabali amaldorlariga sayohatga taqiq qo'ydi va Charlz Teylor hukumatini tez-tez tanqid qildi.  Ushbu davrdagi Liberiya-Amerika keskinligining aksariyati Liberiya hukumatining Syerra-Leone va uning atrofidagi isyonchilar guruhi bo'lgan Inqilobiy Birlashgan frontni tan olgan qo'llab-quvvatlashidan kelib chiqadi. Xalqaro hamjamiyat va Amerika Qo'shma Shtatlari, shuningdek, Liberiyadagi "Ayollar tinchlik uchun ommaviy harakat" kabi Liberiya fuqarolik tashkilotlarining kuchli bosimi tufayli Charlz Teylor 2003-yil 11-avgustda o'z lavozimidan iste'foga chiqdi.

2003-yilda Charlz Teylorning iste'foga chiqishi va surgun qilinishi Qo'shma Shtatlar va Liberiya o'rtasidagi diplomatik aloqalarda o'zgarishlarga olib keldi. 2003-yil 30-iyulda Qo'shma Shtatlar BMT Xavfsizlik Kengashining ko'p millatli barqarorlik kuchlarini joylashtirishga ruxsat beruvchi rezolyutsiya loyihasini taklif qildi. AQSh prezidenti Jorj Bush Xalqaro Jinoyat Sudidagi ta'qiblar haqida bildirilgan xavotirlarga qaramay, tinchlikni saqlash sa'y-harakatlarini qo'llab-quvvatlash uchun Monroviya aeroportiga 200 dengiz piyodasini yubordi. Qo'shma Shtatlar, shuningdek, Liberiya qirg'oqlari bo'ylab harbiy kemalarini barqarorlashtirish harakatlarining bir qismi sifatida joylashtirdi. Qo'shma Shtatlar 2004 va 2006 yillar orasida Liberiyaga 1,16 milliard dollar ajratdi .

USAID
-----

AQSh rasmiylari
---------------

AQShning asosiy rasmiylariga quyidagilar kiradi:

* Elchi: Maykl A. Makkarti
* Missiya rahbari o'rinbosari: Joel Meyberi
* Menejment bo'yicha maslahatchi: Jon Krippen
* Siyosiy/iqtisodiy maslahatchi: Joel Kopp
* Jamoatchilik bilan aloqalar bo'limi xodimi: Shon Boda
* Konsullik xodimi: Ramona Krippen
* USAID direktori: Jim Rayt
* Mudofaa attashesi: Maykl Klark

AQSh elchixonasi Monroviyada joylashgan.

Yana qarang
-----------

* Amerika Qo'shma Shtatlarining tashqi aloqalari
* Liberiyaning tashqi aloqalari
* Afrika-AQSh munosabatlari
* Qo'shma Shtatlarning Liberiyadagi elchilari ro'yxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Liberia".  State.gov (2015-yil 5-may). Qaraldi: 2015-yil 19-may.
2. ↑  *John Pike.* „Liberia".  Globalsecurity.org. Qaraldi: 2015-yil 19-may.
3. ↑  „"Our Responsibility in Liberia", The Literary Digest, Friday, December 25, 1909". 1909-12-25. `{{cite magazine}}`: Cite magazine requires `|magazine=` (yordam)
4. ↑  *John Pike.* „Liberian-Grebo War of 1910".  Globalsecurity.org. Qaraldi: 2015-yil 19-may.
5. ↑  R.J. Harrison Church, "The Firestone rubber plantations in Liberia." *Geography* 54.4 (1969): 430-437. online
6. ↑  George Dalton, "History, politics, and economic development in Liberia." *Journal of Economic History* 25.4 (1965): 569-591. online
7. ↑  W.E. Burghardt Du Bois, "Liberia, the League, and the United States." *Foreign affairs* 11.4 (1933): 682-695. online
8. ↑  Brian G. Shellum, *African American Officers in Liberia: A Pestiferous Rotation, 1910–1942* (2018) pp xii, 205-12. Excerpt
9. 1 2  „Global Connections. Liberia. Timeline".  PBS. Qaraldi: 2015-yil 19-may.
10. ↑  *John Pike.* „Monrovia - US Embassy".  Globalsecurity.org (1996-yil 17-may). Qaraldi: 2015-yil 19-may.
11. ↑  „STATEMENT BY THE PRESS SECRETARY : U.S. Delegation to the Presidential Inauguration in Liberia".  Clinton6.nara.gov. 2011-yil 25-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 19-may.
12. ↑  „U.S. offers U.N. resolution on Liberia - Aug. 1, 2003". CNN.com (2003-yil 1-avgust). Qaraldi: 2015-yil 19-may.
13. ↑  *Taylor sets date to step down*, CNN, August 2, 2003
14. ↑  „FRONTLINE/WORLD. Liberia - No More War. Liberia's Historic Ties to America".  PBS. Qaraldi: 2015-yil 19-may.
15. ↑  „Africa | Welcome for US Liberia deployment". BBC News (2003-yil 26-iyul). Qaraldi: 2015-yil 19-may.
16. ↑  *Liberian president invites rebels into government*, CNN, August 12, 2003
17. ↑  „Key Officers".  U.S. Embassy in Liberia. 2022-yil 8-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 8-noyabr.