**Jon Charlz Rok** (1890-yil 24-mart — 1984-yil 4-dekabr) amerikalik akusher va ginekolog edi. U „hap" deb ataladigan birinchi tugʻilishni nazorat qilish tabletkasini ishlab chiqishda oʻynagan katta roli bilan mashhur.

Erta hayot va martaba
---------------------

Jon Charlz Rok 1890-yil 24-martda Massachusets shtatining Marlboro shahrida tugʻilgan va 1984-yilning 4-dekabrida Nyu-Xempshirning Peterboro shahrida 94 yoshida vafot etgan. U Rim-katolik oilasida tugʻilgan va toʻrt farzandning biri edi. Rok taniqli olim, akusher va ginekolog edi, lekin u kontratseptiv tabletkalarni kashf etganidan keyin bir nechta kitoblar yozgan muallif edi. Jon Rok birinchi kontratseptsiya usulini kashf qilishdan oldin u farmakologiyaga qiziqish bildirmagan. Bostondagi Oliy Savdo maktabida oʻqigan dastlabki yillarida u biznes sohasida martaba orttirish istagida edi. Gvatemaladagi United Fruit kompaniyasi va Rod-Aylenddagi muhandislik firmasi uchun plantatsiyalarda ishlagan maʼlumoti va tajribasi bilan u bu martaba yoʻli uning chaqiruvi emasligini tushundi. U kompaniya shifokori Nil Makfeyl bilan yaxshi doʻst boʻlib qoldi, u Jonga ustozlik qildi va unga oʻzi boshqargan shifoxonada operatsiyalarda yordam berishga ruxsat berdi. Gvatemaladagi faoliyatidan soʻng Jon Rok 1912-yilda Kembrijdagi Garvard universitetida (Massachusets shtati) oʻqishni davom ettirdi va u yerda 1915-yilda bakalavr darajasini oldi. Keyin u 1918-yilda Garvard universiteti tibbiyot fakultetiga oʻqishga kirdi va uni tugatdi. U dastlab asab kasalliklari boʻyicha ixtisoslashishni rejalashtirgan edi, ammo uni akusherlik va ginekologiyaga oʻzgartirishga qaror qildi va bir necha yil oʻtgach, oʻzining tibbiy amaliyotini tashkil etdi va 1956-yilda nafaqaga chiqdi. Rok Massachusets shtatining Bruklin shahridagi ayollar uchun bepul kasalxonada Rok reproduktiv tadqiqotlar markazining asoschisi va Garvard tibbiyot maktabida ginekologiya boʻyicha klinik professor boʻlgan. U Ayollar uchun bepul kasalxonada sterillik klinikasi direktori etib tayinlandi va bu lavozimda yana 30 yil ishlaydi Rok va uning rafiqasi besh farzandni tarbiyalagan.

Rok in vitro urugʻlantirish va spermani muzlatishda kashshof edi. U koʻplab bemorlariga homilador boʻlishga yordam berdi va „bepushtlik boʻyicha ilgʻor mutaxassis" sifatida tanildi.

Uning faoliyati oʻsib ulgʻaygan sari va dindor katolik boʻlishiga qaramay, Rok ham tugʻilishni nazorat qilishni qabul qilganligi bilan mashhur boʻldi. (Massachusets shtatida tugʻilishni nazorat qilish 1965-yilgi Oliy sud *Grisvoldga qarshi ishiga qadar noqonuniy edi.* *Konnektikut* .) 1930-yillarda u ritm usulini oʻrgatish uchun klinikaga asos soldi, oʻsha paytda katolik cherkovi tomonidan shartli ravishda axloqiy deb hisoblangan yagona tugʻilishni nazorat qilish. 1931-yilda Rok tugʻilishni nazorat qilishni qonuniylashtirish uchun petitsiyani imzolagan yagona katolik shifokori edi. 1940-yillarda u Garvard tibbiyot maktabida dars bergan va oʻquv dasturiga tugʻilishni nazorat qilish usullarini kiritgan. Rok shuningdek, 1949-yilda nashr etilgan „ *Ixtiyoriy ota* -onalik" nomli keng kitobxonlar uchun tugʻilishni nazorat qilish boʻyicha qoʻllanma ham mualliflik qilgan.

Rokning tibbiy faoliyatining koʻp qismida u Massachusets shtatining Boston shahridagi ayollar uchun bepul kasalxonada tugʻilish va endokrin klinikasini boshqargan va amaliyot bilan shugʻullangan. Tibbiyot shifokori sifatida ishlashdan tashqari, u faol tadqiqotchi boʻlib, yangi bilimlarni kashf etishga va ayol bemorlariga koʻproq yordam berishga intildi. Marshall Bartlett bilan hamkorlikda Rok ovulyatsiya jadvali va ayolning hayz davridagi endometriumning ketma-ket bosqichlari boʻyicha tadqiqot oʻtkazdi. Rokning 1930—1950-yillardagi tadqiqotlari reproduktiv tibbiyotni rivojlantiruvchi ikkita yirik loyihaga qaratilgan. Artur Xertig bilan ishlagan Rok implantatsiyani va embrion rivojlanishining quyidagi bosqichlarini aniqladi. Bu vaqtda hech kim ayolning tuxumlari qanday, qaerda va qachon urugʻlantirilganligini bilmas edi. Boshqa bir loyihada, Miriam Menkin uning yordamchisi sifatida, ular insonni in vitro urugʻlantirishni oʻrganishdi. Ularning tadqiqoti 1944-yilda inson tanasidan tashqarida urugʻlantirilgan tuxumlar laboratoriya sharoitida birinchi marta embrion parchalanishini muvaffaqiyatli boshlaganligi haqida xabar berdi. Hisobot milliy eʼtiborni qozondi va „probirkali urugʻlantirish" deb nomlandi. Ushbu tadqiqot kelajakdagi texnologiya uchun reproduktiv tibbiyotdagi toʻsiqlarni engib oʻtish uchun imkoniyatlar eshigini ochib, bepushtlikdan aziyat chekayotgan koʻplab ayollarga umid baxsh etdi. Rok va Menkinning topilmalari yangilik boʻlsa-da, in vitro urugʻlantirish boʻyicha tadqiqotlar oʻnlab yillar oʻtgach, klinik amaliyotda foydalanish uchun etarlicha ilgʻor va xavfsiz emas edi. Hertig va Menkin bilan olib borilgan ushbu ikkita yirik tadqiqot oʻnlab yillar davomida reproduktiv tibbiyot sohasida olib boriladigan tadqiqotlar va ishlanmalarning boshlanishi edi.

In vitro urugʻlantirish boʻyicha tadqiqotlar
--------------------------------------------

Gregori Pinkus 1930-yillarning boshlarida quyonlarda in vitro urugʻlantirish boʻyicha oʻzining tub tadqiqotini boshlagan va bir necha yil oʻtgach, in vitro urugʻlantirish orqali nasl yaratishdagi muvaffaqiyatini eʼlon qilgan. IVF allaqachon munozarali boʻlganligi sababli, Pincusning topilmalari salbiy reklamaga olib keldi. Natijada, u lavozimni egallashdan bosh tortdi va oxir-oqibat Garvarddagi lavozimidan boʻshatildi. Pinkus endi Garvardning xodimi boʻlmagan va tadqiqot olib borayotgan boʻlsa-da, Pinkusning tajribasi natijalari Jon Rokni topilmalarni inson kontseptsiyasida qoʻllashga ilhomlantirdi.

Jon Rok Gregori Pinkusga quyon IVF tajribalarida yordam bergan tadqiqotchi Miriam Menkinni yolladi. Nihoyat, 1944-yil 6-fevralda Menkin oʻzining birinchi tuxumini urugʻlantirmaguncha, ular 6 yil davomida tadqiqot va tajriba oʻtkazdilar. Namunani saqlab qolish tartibi etarlicha tez hal qilinmaganida, tuxum gʻoyib boʻldi. Koʻp oʻtmay, Menkin 3 ta tuxumni urugʻlantirdi va ularni toʻgʻri saqlab qoldi va suratga oldi. Rok oʻzlarining muvaffaqiyatlarini eʼlon qildi va boshqa olimlar va taniqli zoolog Karl Xartmandan biroz shubha va shubhalarni oldi. Faqatgina 1978-yilda chaqaloq tugʻilgunga qadar hamkasb olimlar, tadqiqotchilar va jamoatchilik birinchi insonning in vitro urugʻlantirilishini Rok va Menkin bilan bogʻlashdi.

Bepushtlik bilan kurashayotgan ayollarga yordam berish uchun Rokning asosiy maqsadi homilani sunʼiy bachadonda rivojlantirish edi. U in vitro urugʻlantirish butun mamlakat boʻylab bepusht boʻlgan va farzand koʻra olmaydigan ayollarga yordam berishiga ishongan. Rok farzand koʻrishni juda xohlagan bemorlariga nisbatan gʻamxoʻr, hurmatli va halolligi bilan mashhur edi. 1940-yillarning oxirlarida Rok butun mamlakat boʻylab in vitro urugʻlantirishni sinab koʻrmoqchi boʻlgan bir qator ayollardan xat oldi. IVF jarayoni va ishlab chiqilishi kerak boʻlgan texnologiya haqida hali ham koʻplab savollar mavjud boʻlganligi sababli, Rok IVF homiladorlik ehtimoli yoʻqligini etkazishga harakat qildi.

IVF homiladorligi ehtimoli hali ham oʻnlab yillar davom etayotgani sababli, u IVF boʻyicha tadqiqotlaridan bir qadam orqaga chekindi va bepushtlik uchun muqobil davolash usullarini taklif qildi.

Tabletkalarni ishlab chiqish va targʻib qilish
----------------------------------------------

1951 va 1952-yillarda Margaret Sanger Gregori Pinkusning gormonal kontratseptsiya boʻyicha tadqiqotlari uchun mablagʻ ajratdi. 1952-yilda Jon Rok ovulyatsiyani oldini olish uchun progesteronning klinik qoʻllanilishini tekshirish uchun ishga qabul qilindi. 1955-yilda jamoa ovulyatsiyani oldini olish uchun progestinlardan muvaffaqiyatli klinik foydalanishni eʼlon qildi. Enovid, birinchi tabletkaning brendi, AQSh oziq-ovqat va farmatsevtika idorasi (FDA) tomonidan tasdiqlangan va 1957-yilda hayz davrini tartibga soluvchi vosita sifatida bozorga chiqarilgan. 1960-yilda Enovid FDA tomonidan kontratseptiv vositalardan foydalanish uchun ruxsat oldi.

Enovid kontratseptiv vositalardan foydalanishga ruxsat berilganida Rok 70 yoshda edi. Keyingi sakkiz yil ichida Rok tabletkani Rim-katoliklarning maʼqullashi uchun astoydil kampaniya olib bordi. U *"Vaqt keldi: tugʻilishni nazorat qilish boʻyicha urushni tugatish boʻyicha katolik shifokorining takliflari"* kitobini nashr etdi va keyinchalik *Time* va *Newsweek jurnallarida* namoyish etildi va NBCga bir soatlik intervyu berdi. 1958-yilda Rim papasi Pius XII hayz koʻrish kasalliklarini davolash uchun tabletkadan foydalanish katolik axloqiga zid emasligini eʼlon qildi. Rok katolik cherkovi uni kontratseptiv vosita sifatida ishlatishni maʼqullashi vaqt masalasi deb hisoblagan.

1968-yilda papaning "*Humanae vitae* "entsiklikasi katolik cherkovining gormonal va boshqa barcha sunʼiy kontratseptsiya vositalariga qarshiligini qatʼiy ravishda bayon qildi. Rok juda hafsalasi pir boʻldi. Natijada, u juda yaxshi koʻrgan cherkovni tark etdi.

Garchi baʼzi jurnalistlar Rok tabletkalarni qoʻllashda „keraksiz" tanaffuslar qoʻshganligi uchun aybdor deb daʼvo qilishgan boʻlsa-da (har oyda bir hafta davomida platsebo shakar tabletkalarini qabul qilishni buyurgan), RCOG jinsiy va reproduktiv salomatlik fakultetidan Jeyn Dikson aytdi. intervyusida platsebo davri uchun yana koʻp sabablar borligini, shu jumladan tabletkadan gormonlarning oʻsha paytdagi yuqori dozasini tiklash davri sifatida va hayz koʻrish paytida (bu haqiqiy davr boʻlmasa-da) ishonch hosil qilish uchun. homilador.

### Hap sinovlari

Dastlabki klinik sinovlar Jon Rok tomonidan ishlab chiqilgan va ayollar tomonidan boshqariladigan kontratseptsiya usulini yaratishni orzu qilgan Margaret Sangerning hamkori Ketrin Makkormik tomonidan moliyalashtirilgan. Ushbu mablagʻ bilan Gregori Pinkus Jon Rokga qoʻshildi va progesteronning Rokning ayol bemorlariga kontratseptiv taʼsirini kuzatdi.

1954-yilda ikki shifokor Massachusets shtatida 50 nafar ayol ustidan birinchi sinovlarini boshladilar. Rok va Pinkus Searle farmatsevtika kompaniyasi tomonidan taqdim etilgan sintetik progesteronni oʻz ichiga olgan ogʻiz kontratseptiv tabletkalaridan foydalangan. Massachusets shtatida kontratseptsiya noqonuniy boʻlganligi sababli, bu sinovlar tugʻilishni oʻrganish deb hisoblanadigan narsa ostida boʻlib oʻtdi. Progesteron oʻz ichiga olgan tabletka ayollar tomonidan 21 kun davomida qabul qilingan, keyin 7 kunlik tanaffus. Rok va Pinkus tanaga imkoniyat berishni xohlashdi hayz koʻrish, bu dori ayollardagi tabiiy biologik jarayonlarga zid kelmasligi uchun. Yakuniy natijalar shuni koʻrsatdiki, preparatni qoʻllash paytida ayollarning hech birida ovulyatsiya sodir boʻlmagan.

Rokning yozma ilmiy izlanishlari ushbu dori qanday qilib ovulyatsiyani inhibe qilishga muvaffaq boʻlganini tushuntirdi, ammo hokimiyatda shubhalar saqlanib qoldi. Oʻzlarining ishlab chiqilgan ogʻiz kontratseptiv tabletkalari haqida qoʻshimcha dalillarni taqdim etish uchun Pincus va Rok 1956-yilda sinovlarini kengroq miqyosda oʻtkazish uchun oʻqishlarini Puerto-Rikoga koʻchirishdi Tabletka profilaktika maqsadida muvaffaqiyatli boʻlgan, ammo qonuniy koʻrib chiqish uchun juda koʻp nojoʻya taʼsirlarni keltirib chiqargan, buni Puerto-Rikodagi klinik sinovlarning tibbiy direktori aytgan. Pinkus faqat bir nechta engil yon taʼsirlar paydo boʻlishiga ishongan boʻlsa-da, tadqiqot ishtirokchilarining taxminan yarmi kuchli bosh ogʻrigʻi, koʻngil aynishi va qayt qilish kabi nojoʻya taʼsirlar tufayli oʻqishni tashlab ketishdi.

Searldan tabletkalarni tashishda sintetik estrogen va progesteron aralashmasi tufayli ifloslanganligi aniqlandi. Bu ikki shifokor uchun toʻsiq boʻldi, ammo ularning keyingi tadqiqotlari va sinovlari progesteron bilan birgalikda estrogen qoʻshilishi hayz koʻrish qulayligini kamaytirishga yordam berishi mumkinligini aniqladi.

1960-yilda Oziq-ovqat va farmatsevtika idorasi (FDA) Rok va Pinkus tomonidan ishlab chiqilgan ogʻiz kontratseptividan foydalanishni tasdiqladi. Ayollar tomonidan boshqariladigan kontratseptsiya usuli, hap deb nomlanuvchi, homiladorlikdan himoya qilish uchun butun mamlakat boʻylab tezkor foydalanishga aylandi.

Keyingi yillar
--------------

Keyingi yillarda Rok va Menkin odamlardan Rokning klinikada IVF qoʻllanilishiga qancha vaqt ketishi haqidagi erta optimizmi haqida koʻplab xatlar olishdi. Aytishlaricha, Rok qaygʻuga toʻlgan, chunki u ayollarga IVF texnologiyasi oʻz vaqtida tayyor boʻlmasligi haqida xabar berishga majbur boʻlgan. Keyin u in vitro urugʻlantirish ayollarni homilador qilish uchun muvaffaqiyatli qoʻllanilishidan oʻnlab yillar oʻtishini bashorat qilgan edi. IVF loyihasiga endi hissa qoʻsha olmasligini anglab etgach, Rok davom etishga qaror qildi. U toʻsib qoʻyilgan fallop naychalarini ochishning yanada muvaffaqiyatli usulini ishlab chiqmoqchi edi, shuning uchun tadqiqotdan voz kechishdan oldin uning soʻnggi gʻoyasi sunʼiy yoki plastik Fallop naychalarini yaratish edi.

Rok 1969-yilda oʻz amaliyotidan nafaqaga chiqdi va Nyu-Xempshir shtatidagi Templ shahridagi fermaga koʻchib oʻtdi. Nafaqaga chiqqanidan soʻng, u Massachusets shtatining Bruklin shahrida mustaqil Rok reproduktiv tadqiqot markaziga asos soldi, keyinchalik u Rok Reproduktiv Klinikasi, Inc deb oʻzgartirildi. Ushbu markaz tugʻilish, bepushtlik va hozirda tugʻilishni nazorat qilish tabletkasi deb nomlanuvchi ogʻiz kontratseptivlarini ishlab chiqishga qaratilganligi maʼlum edi. U 1960-yillarning oxirigacha klinikada ishladi va oxir-oqibat oʻz amaliyotini Nyutonlik doktor Jon X. Derriga sotdi, u uni Massachusets shtatining Roksberi shahridagi Derri-Rok klinikasiga oʻzgartirdi. U 1984-yil 4-dekabrda Massachusets shtatining Piterboro shahrida 94 yoshida Nyu-Xempshir janubidagi Peterboro shahrida miokard infarktidan vafot etdi.

Maʼlumotnomalar
---------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26  Marsh, Margaret*. The Pursuit of Parenthood: Reproductive Technology from Test-Tube Babies to Uterus Transplants*. Johns Hopkins University Press, 2019.
2. 1 2 3 4 5  *American Experience.* „People & Events: Dr. John Rock". *The Pill*.  PBS (2001). Qaraldi: 29-noyabr 2009-yil.
3. 1 2 3 4  Shampo, Marc A.; Kyle, Robert A. (1–iyul 2004–yil). „John Rock: Pioneer in the Development of Oral Contraceptives". *Mayo Clinic Proceedings* (inglizcha). 79-jild, № 7. 844-bet. doi:10.4065/79.7.844. ISSN 0025-6196. PMID 15244378.`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()
4. 1 2 3 4  „Collection: John C. Rock personal and professional papers | HOLLIS for". *hollisarchives.lib.harvard.edu*. Qaraldi: 4-dekabr 2021-yil.
5. 1 2 3 4  „Birth control pioneer born".  Mass Moments (2009). Qaraldi: 29-noyabr 2009-yil.

, which cites:
6. ↑  Junod SW, Marks L (2002). „Women's trials: the approval of the first oral contraceptive pill in the United States and Great Britain". *J Hist Med Allied Sci*. 57-jild, № 2. 117–60-bet. doi:10.1093/jhmas/57.2.117. PMID 11995593.
7. ↑  Rock, John (1963). „The Time Has Come: A Catholic Doctor’s Proposals to End the Battle Over Birth Control".
8. ↑  *Ewens.* „The Truth About the 'Pope Rule' and the Seven Day Contraceptive Pill Gap" (22-yanvar 2019-yil).
9. ↑  „The Birth Control Pill A History" (PDF). *Birth Control - History of the Pill*. 2015-yil iyun. 1–14-bet. 2021-12-09da asl nusxadan (PDF) arxivlandi. Qaraldi: 2022-11-09. `{{cite magazine}}`: sana kiritilishi kerak boʻlgan parametrga berilgan qiymatni tekshirish lozim: `|date=` (yordam)
10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  „A Timeline of Contraception | American Experience | PBS" (inglizcha). *www.pbs.org*. Qaraldi: 3-dekabr 2021-yil.
11. ↑  Briggs, Laura*. 4. Demon Mothers in the Social Laboratory: Development, Overpopulation, and "the Pill, "1940–1960* (inglizcha). University of California Press, 20-yanvar 2003-yil — 109–141 bet. DOI:10.1525/9780520936317-006. ISBN 978-0-520-93631-7.
12. ↑  „A Brief History of Birth Control in the U.S." (inglizcha). *Our Bodies Ourselves*. Qaraldi: 3-dekabr 2021-yil.

Qoʻshimcha oʻqish
-----------------

* Eig, Jonathan*. The Birth of the Pill: How Four Crusaders Reinvented Sex and Launched a Revolution*. W.W. Norton, 2014.
* *Lader, Lawrence*. „Three Men who Made a Revolution". *New York Times* (10-aprel 1966-yil). Qaraldi: 27-sentabr 2018-yil.

Havolalar
---------

* Jon C. Rok shaxsiy va professional hujjatlar, 1921-1985. H MS c161. Garvard tibbiyot kutubxonasi, Frensis A. Kaunvey tibbiyot kutubxonasi, Boston, Mass.