Ayazqal’a 3 — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Mil.avv. IV-III asrlar, Mil. III-IV asrlar. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Ellikqal’a tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Guliston" OFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Ayazqal’a 3 yodgorligining shakli parallelogramga o'xshash. Umumiy maydoni 4 gektar (260x 180 metr) ga yaqin. Tashqi devorining qalinligi pastki qismida 3,20 metr, ichki devorniki esa 2,10 metr, yo‘lakning eni 2,70 metrni tashkil etadi. Qal’a devorlari butun uzunligi bo‘yicha to'g‘riburchak shaklidagi burjlar bilan mustahkamlangan. Burjlar bir-biridan har 21—22 metr masofada joylashgan bo'lib, eni 8—9 metrni tashkil etadi. Qal’a burchaklaridan burjlar joy olgan. Ularning tarhi kvadrat shaklda, o‘lchami 11x11 metr. Shahristonga kirish joyi janubiy devor ning o‘rtasida bo‘lib, o'lchamlari 13 x 13 metr bo'lgan darvozali istehkom bilan himoyalangan. 

Qishloq hovlisi butunlay bo'm-bo'sh, faqat u yer bu yerda devorlar yaqinida kichik binolar uchraydi. Qishloqning shimoli-g'arbiy burchagida ko'p xonali katta bino joylashgan. Uni kesib o'tgan ikkita yo'lak uyni to'rtta sektorga bo'ladi. Ularning har biri 10 xonadan iborat edi. Bino uch tarafdan yo‘lak bilan o'ralgan. Bino tashqi devorining qalinligi 1,65 metr, ichkisi devorniki esa 1.50 metr, yo‘lakning eni 1,90 metrni tashkil etadi. Burjlar tashqariga 3,70 m bo'rtib chiqqan, xonalar o‘lchami 2 x 2 m bo'lgan kvadrat shaklida. 

Ayazqal’a 3 katta ehtimol bilan Kushon imperiyasi davrida garnizon yoki hukmdorning qarorgohi va mahalliy dehqonlar uchun boshpana sifatida ishlatilgan bo'lishi mumkin. Ayazqal’a 1 qal'asi esa oz sonli jangchilar tomonidan boshqarilgan, kuzatish posti sifatida foydalanilgan bo'lishi mumkin. Qal'a devorlari atrofida turar-joy binolari, qishloq xo'jaligi yerlari, devorlari va uzumzorlari bo'lgan ko'plab qishloq xo'jaliklarining qoldiqlari topilgan. 1939-yilda arxeolog Sergey Tolstov boshchiligida arxeologik tadqiqotlar olib borilgan. 

Ayazqal’a 3 yodgorligidan topilgan ikkita tegirmon hozirgi paytda Ellikqal’a tumanining tarix va arxeologiya muzeyida saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
3. 1 2  Ходжаниязов Ғ*. Қадимги Хоразм мудофаа иншоотлари*. Тошкент: OʻZBEKISTON нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2007 — 43 bet. ISBN 978-9943-01-175-5.
4. ↑  „Аяз-кала". *karakalpakstan.travel*. Qaraldi: 18-oktabr 2023-yil.
5. ↑  „Chilpiq, Tuproqqal’a va Ayazqal’alarni bilasizmi?". *xabar.uz*. Qaraldi: 18-oktabr 2023-yil.



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |