recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mediafranshiza logolari
***Tomb Raider*** (inglizchadan tarjimasi „Dahma talonchisi"; 2001-yildan 2008-yilga qadar ***Lara Croft: Tomb Raider***) Core Design britan shirkati yaratgan mediafranshizadir. Mediafranshiza bosh qahramoni umumjahon boʻylab yoʻqolgan artefaktlarni izlaydigan hamda xatarli daxma va vayronalarga kirib boradigan arxeolog va sarguzashtchi qiz Lara Croft (talaffuzi: *Lara Kroft*) ismli xayoliy personajdir. 1996-yilda *Tomb Raider* nomli ilk videooʻyin chiqarildi. Oʻyin Core Design tomonidan ishlab chiqarildi, Eidos Interactive tomonidan esa nashr etildi. Ham tanqidiy, ham tijoriy jihatdan muvaffaqiyatli boʻldi.

*Tomb Raider* videooʻyinlari shu kungacha umumjahon boʻylab 88 milliondan oshiq nusxada sotilgan. Ushbu oʻyinlar tanqidchilar tomonidan xush qarshilanib, Lara Croft personajini eng taniqli videooʻyin protagonistlaridan biriga aylantirdi. Ushbu xayoliy personaj koʻplab yutuqlarga sazovor boʻldi, Oʻyin xiyoboni (inglizcha: *Walf of Game*) da oʻz yulduziga ega boʻldi hamda Guinness rekordlar kitobiga ham kirdi.

Komikslari
----------

1. Tomb Raider/Witchblade: Trouble Seekers
2. Tomb Raider: Compendium
3. Tomb Raider: Saga of the Medusa Mask
4. Tomb Raider: Mystic Artifacts
5. Tomb Raider: Chasing Shangri La
6. Tomb Raider: Pieces of Zero
7. Tomb Raider: Scarfaceʼs Treasure

Manbalar
--------

1. ↑  „"SQUARE ENIX REVEALS OUTRIDERS WORLDSLAYER" - Square Enix North America Press Hub". *press.na.square-enix.com*. Qaraldi: 23-aprel 2022-yil.

Havolalar
---------

* Oʻyinning rasmiy sayti

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kabir ibn Kabir Dizaqiy Samarqandiy** (XIV asr) — faqihshunos olim.

XIV asrda yashagan faqih olim. Sharqshunos D. G. Voronovskiy (tav. 1908 y.) bu olimning ismi haqida gapirib, Kabir oti uning otasi va bobosidan oʻtib kelishi, uning boy tabaqadan kelib chiqqanidan dalolat berishini aytadi. Ehtimol, bu Movarounnahrning moʻgʻullar istilosigacha boʻlgan birorta hukmronning laqabidir, — deb yozadi.
Mirzo Ulugʻbek va mazkur olimning koʻrsatishicha, Kabir ibn Kabirning faoliyati Amir Temurning taxtga chiqishi (771/1370-807/1404)dan oldingi davrga toʻgʻri keladi. Olim Movarounnahr hukm­dori Tugʻluq Temur (748/1348-764/1362) va uning oʻgʻli Ilyosxoʻja ibn Tugʻluq Temur (764/1362-791/1389) zamonida yoki Amir Temur hukmronligining ilk davrlarida yashagan boʻlishi ham mumkin.
Kabir ibn Kabir Jizzaxda tugʻilib oʻsgan va keyinchalik Samarqandda ilmiy faoliyatini davom ettirgan boʻlishi kerak. Kabirning OʻzR FA ShIda saqlanayotgan qoʻlyozmasining birinchi varagʻida uning ismi Kabiruddin deb koʻrsatilgan (inv. № 1544/P, 213a).
Alloma asarlaridan bizgacha uning „*Fatovou-l-Kabiriy*" („*Kabiriyning fatvolari*") nomli kitobi yetib kelgan.
Asar fors tilida yozilgan boʻlib, unda juda koʻp arab tilidan parchalar, turli kitoblardan olingan misollar keltirilgan. Bu fiqh ilmiga oid masalalar toʻplami hisoblanadi. Asar soʻz boshidan boshlanib, 30 ta kitob (bob)ga boʻlinadi. Birinchisi „*Kitobu-t-tahorat*" („*Tahorat kitobi*"), oxirgisi „*Kitobu-l-vasoyo*" („*Vasiyatlar kitobi*").
Asarning ikkita kotib tomonidan 795/1393 va 1125/1713-yil koʻchirilgan nusxasi (inv. № 3185/III), 1055/1596 yili nomaʼlum kotib tomonidan koʻchirilgan nusxasi (inv. № 2574/III), Muhammad Kotib tomonidan 1046/1636 yili koʻchirilgan nusxasi (inv. № 3132/II) va taxminan XVII asrda koʻchirilgan nusxasi (inv. № 1544/II)lar Beruniy nomidagi sharqshunoslik institutida saqlanmoqda. Bu asarning bizga maʼlum boʻlgan boshqa kutubxonalarda mavjudligi aniq emas.
Shuningdek, allomaning „*Masoil nasir*" („*Yordam beruvchi masalalar*") nomli asari Sankt-Peterburg Sharqshunoslik institutida (inv. № 4047) saqlanmoqda. Bu kitob ham islom dini huquqshunosligining bir qancha masalalariga bagʻishlangan boʻlib, 35 ta kitob (boʻlim)dan iborat. Asar Samarqandda yozilgan. Ehtimol, bu „*Fatovou-l-Kabiriy*"ning oʻzga nom bilan atalgan nusxasidir.

Adabiyotlar
-----------

* Samarqandlik allomalar

Manbalar
--------

1. ↑  СВР. VIII. № 5853. – С. 282-283.
2. ↑  Абдуллаев И. Ҳикматуллаев Ҳ. Самарқандлик олимлар. – Т.: Фан, 1969. – Б. 48-49.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kabir Komilov** (1911.19.11 - Toshkent — 1998.27.12) — huquqshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989). Toshkent yuridik institutida oʻqigan (1935—39). Adliya xalq komissarligi tizimida ishladi: Oʻzbekiston SSR Adliya vaziri (1944—47), respublika Oliy sudi raisi (1947—50). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Huquq boʻlimida (1951—58) katta ilmiy xodim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Prezidiumida ilmiy kotib muovini (1960—66). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Falsafa va huquq institutida katta ilmiy xodim (1958—60), shoʻʼba mudiri (1968-yildan). K. mahalliy davlat hokimiyati va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarishi toʻgʻrisidagi qonunlarni hayotga joriy etishning huquqiy muammolari ustida i.tlar olib bordi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Kabudanjaket** — ilk oʻrta asrlardagi (5—12-asr lar) Samarqand rustoklaridan biri va uning markazi. Samarqanddan 2 farsax (14–15 km) masofada joylashgan. Jome masjidi boʻlgan. Oʻrta asr manbalarida K.da Barkat va Vadar sh.lari qatorida qayd etilgan. Kabul qishlogʻi "Boburnoma" da ham uchraydi. Arxeologlarning fikricha, K. hozirgi Qoʻrgʻontepa sh. harobasi oʻrnida boʻlgan. Mil. 4—5-asrlar dagi siyosiy voqealar taʼsiri ostida Qovunchi madaniyatiga mansub qavmlar Sirdaryo boʻylaridan Zarafshon vodiysiga koʻchib kelganlar va kichik mustaqil mulklar barpo etganlar. Ular Samarkand rustoklarida 9—12.a. larda sugʻorma dehqonchilik asosida shaharsozlik va qishloq madaniyatini yuksalishida muhim oʻrin tutgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tomchi analiz** — sifat va yarim miqdoriy kimyoviy analiz usuli. Tomchi analizda tekshirilayotgan eritma yoki modda bir necha tomchi miqdorida olinadi. Muayyan sonlarni aniqlash uchun filtr qogʻozi, yupqa shisha, tomchi plastinkasi va mikrotigelda oʻtkaziladigan rangli reaksiyadan foydalaniladi. Tomchi analizda sezgirligi va selektivligi yuqori moddalar qoʻllanadi. Shu tufayli, aniklanayotgan ionlar tekshirilayotgan eritmadagi boshqa moddalar ishtirokida topiladi. Yarim miqdoriy aniklash usuli (tomchi kolorimetriya) filtr qogʻozida paydo boʻlgan dogʻ rangini standart rangga solishtirishga asoslangan. Tomchi analiz usuli organik va anorganik moddalarning sofligini nazorat qilishda; ruda va minerallarni analiz qilishda, biokimyoviy analizda va boshqalarda qoʻllanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tomdi Xonligi** (Tamdı Xandıģı, تامدى حاندىغى) XVI asr oxiri XVII asr boshlarida Qizilqum hududida vujudga kelgan davlat.

| Tomdi Xonligi |
| --- |
|  |

Tarix
-----

1581-yilning yozida Sirdaryoning quyi oqimiga koʻchgan Shigʻayxon (qozoq xoni) ogʻir tushkunlikka tushib qoladi. Ba’zi ma’lumotlarga koʻra, u keksaygan chogʻida hokimiyatdan voz kechib, dinga yuzlanib, Buxoro ziyoratgohiga borib, Xoʻjand shahrida kunlarini oʻtkazib, Xudoga sajda qilgan. Chigʻayxonning yaqin safdoshlaridan biri sirboylik Seyitqul botir Toʻqpanuli (Jalantoʻshning otasi) edi. Shigʻayxon bilan birga Seyitqul biy 40 ming kishi Tomdi hududiga koʻchdi. Seyitqul biy Nurota, Qizbibi, Samarqand, Buxoro, Jizzax, Oqtau, Qizilqumax va Tamdiga alshinlarni qozoq urugʻlari (alshin urugʻiga Alimuli va Bayuli kabi qabila boʻlinmalari kiradi) joylashtirgan. 17-asrda Oʻrta Osiyoda siyosiy vaziyat keskinlashdi. Qolaversa, Qozoq xonligi bilan Buxoro xonligi oʻz-ora urush jarayonida edi. Bu toʻqnashuvlar Toshkent shahri va uni atrofida sodir boʻlgan. Jalantoʻsning otasi Seyitqul biy oʻz qoʻshinlari bilan Shigʻayxon va uning oʻgʻli Taukelxonning harbiy yurishlarida faol qatnashgan. Bu vaqtda Qizilqumdagi (Tamdi, Kenimix) qozoqlarning xoni Dinmuhamed Sulton Xaknazaruli edi. Seyitqul biy oʻz qoʻl ostidagilarini Nurota viloyatidagi oʻzbeklar va qoraqalpoqlar bilan birlashtirib xonlik qurdi, uning 5000 nafar doimiy harbiy xizmatchisi boʻlib, alohida hukmronlik qildi va mustaqil boʻlgan. Seyitqul biy Jalantoʻshni Sulton Dinmuhammadga ta’lim olish uchun beradi. Dinmuhammad Buxoro xoni taʼsirida boʻlgan.

Manbalar
--------

↑{{[ (ruscha)}}

Havolalar
---------

Tomdibuloq

Qozoq Xonligi 

Buxoro xonligi
Abano-Terme (ital. Abano-Terme, Ven. Àbano) Italiyadagi balneologik kurort, Venetsiyaning Padua provinsiyasida, Padua shahridan 8 km janubi-g'arbda joylashgan. Aholisi 19,2 ming kishini (2007) tashkil etgan. Maydoni - 21 kv. km.

Kommuna muqaddas Lavrentiy tomonidan qo'llab-quvvatlanadi.

Tarixi
------

Abano terminlari Klavdiy Klavdiyanning asarida eslatib o'tilgan. Rimliklar bu yerda Aponium (Aqua-Patavinorum) aholi punktini tashkil etishgan.

Bu atama Ostrogotlar qiroli Teodorikning maktubida tasvirlangan. Vannalar 6-asrda lombardlar tomonidan vayron qilingan. va 12-asrda qayta tiklandi, Abano Bagni, 1930 yilgacha shahar deb nomlangan, avtonom kommunaga aylangan.

Termalarning tavsifi Ostrogotlar qiroli TeodorikningTeodorikning maktubida mavjud. Abano terminlari 6-asrda langobardlar tomonidan vayron qilingan va 12-asrda Abano-Bagni avtonom kommunaga aylanganib tiklanadi.

Rim imperiyasi qulaganidan so'ng, Padua episkopligi ushbu mintaqada issiqlik manbalarini rivojlantirish bo'yicha favqulodda choralar ko'rdi. Infratuzilmani rivojlantirish, jamoat hammomlari va dam olish maskanlarini qurish bo'yicha tadbirlar o'tkazildi, bu Abano Termening hozirgi zamonning eng mashhur termal kurortlaridan biri sifatida shakllanishiga katta turtki berdi.

1403 yildan 1797 yilgacha shahar Venetsiya Respublikasiga tegishli bo'lgan. Abanoning mashhur issiq buloqlari Petrarka, Shekspir, Motsart, Bayron, Gyote asarlari va xatlarida yozilgan.

Diqqatga sazovor joylar
-----------------------

Eslatmalar
----------

Avliyo Lourens sobori (1780) 9-10 asrlarda qo'ng'iroq minorasi bilan Madonna Della Salute cherkovi (1428). Moretto, Reni, Tiepolo asarlari bilan Montironi san'at galereyasi.

Shahardan uzoq bo'lmagan joyda san — Daniele ayollar monastiri (XI asr), Praliya abbati (XVI asr).

1. ↑   „Абано-Терме",*Большая российская энциклопедия*, 65000 экз, М: Большая Российская энциклопедия, 2005 — 10 bet. ISBN 5-85270-329-X.
**Tomchi** (fizikada) — aylanma sirt bilan chegaralangan va muvozant holatda turgan kichik hajmli suyuqlik. T. suyuklikning tor teshikdan oqib chiqishida, biror sirtning chekkasidan oqib tushishida, uni mayda zarralarga aylantirishda hosil boʻladi. Shuningdek, qattiq jismning hoʻllanmaydigan sirtida va gazsimon muhitning kondensatsiya markaz (ion, chang)larida bugʻni kondensatsiyalanishi natijasida ham T. hosil boʻladi; atmosferada — suyukdikning sferik koʻrinishga ega boʻlgan zarrasi. Meteorologiyada, odatda, shudring, bulut, tuman, yomgʻir va shivalama yomgʻirlardagi suv T.lari tushuniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shou** (ing. — koʻrsatmoq, tomosha) — dabdabali ommaviy tomosha. Dastlab AQShda estrada konsertini ifodalagan. Koʻpincha muayyan mavzu (mas, AQSH kinoakademiyasining "Oskar" mukofoti, Oʻzbekistonda "Ofarin", "Nihol" mukofotlari taqdimot marosimlari). maʼlum shaxsni mashhur qilish yoki narsa, voqeani targʻibot etish maqsadida (reklama Sh.si). estrada, sport "yulduzlari", mashhur aktyor, siyosatchi va boshqalar ishtirokida uyushtiriladi. Sh. gashkil etish yoʻli bilan daromad topish Sh.biznes deb ataladi. Sh. bilan maxsus Sh.birjalar. firmalar, madaniimusiqavii uyushmalar, ayrim guruxdar yoki baʼzi biznesmen (prodyuser)lar shugʻullanishi mumkin. shahrida bitishuv shartnomalariga asosan, mamlakatning oʻzidagi va chet ellardagi mashhur artistlar, sanʼat guruhlari va boshqalarning chiqishlari uyushtiriladi. Oʻzbekistonda 20-asrning 90-yillari boshidan estrada Sh.biznes rivojlandi (yana qarang "Uzbeknavo").


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tomas Shefer** (1952-yil 1-dekabrda Oldenburgda tugʻilgan) — isteʼfodagi nemis diplomati. U 2007-2010 va 2013-2018-yillarda Germaniyaning Shimoliy Koreyadagi elchisi bo‘lgan. U oʻz ixtiyori bilan ikkinchi davlatga mamlakat tomonidan shaxsan oʻzi xizmat qilardi. U *Handelsblatt* tomonidan Pxenyandagi eng tajribali Gʻarb diplomatlaridan biri sifatida ta'riflangan. Shefer "*Kim Chen Irdan Kim Chen Ingacha: Qattiq tarafdorlar qanday ustunlik qildi: Shimoliy Koreyaning siyosiy tarixi haqida" (2007-2020) kitobining* muallifi. 1985 yilda Kil universitetida nemis tarixi fanlari nomzodi ilmiy darajasini oldi. Tarixni o'rganishdan keyingi birinchi ishi uni 1980-yillarda Pekinga yetakladi. U yerdagi Xitoy byurokratiyasi haqida tushunchaga ega boʻlgani Shimoliy Koreyani tushunishga yordam berdi. Oʻshandan beri u Lotin Amerikasi va Osiyo oʻrtasida harakatlanib, El Salvador, Gonkong va Venesuelada turli lavozimlarda ishlagan. Shimoliy Koreyaga qaytishdan oldin Shefer 2010-yilda rafiqasining vatani bo‘lmish Gvatemalada Germaniya elchisi bo‘ldi.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Manbalar
--------

1. ↑  „Berlin’s North Korean ambassador is staying put". *Handelsblatt* (12-yanvar 2017-yil).

[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  „How the Hardliners Prevailed in North Korea: Reflections from the former German Ambassador to Pyongyang". *National Committee on North Korea* (10-may 2021-yil).
3. ↑  „Unser Mann in Pjöngjang" (de). *Süddeutsche Zeitung* (30-noyabr 2017-yil).

Havolalar
---------

* NK News-da Tomas Sheferning maqolalari
* Shimoliy Koreyada qattiq tarafdorlar qanday g'alaba qozondi: Amb bilan kitob suhbati. Tomas Shefer
**Abant** (yoki Ambant, boshq.ββας ,βμβας) — yunon mifologiyasida, elevsiyalik qirol Keley va uning rafiqasi Metaniraning olti oʻgʻilining eng kattasi, Demetraning bir koʻza yalpiz bilan xushboʻy arpa qaynatmasini ichganini koʻrib, xitob qildi: „Oh, qanday ochkoʻzlik bilan ichyapsan!" — kattalarga va xudolarga boʻlgan hurmatsilik bilan haqoratlangani uchun, uni kaltakesakga aylantirdi.

Oʻzining qilmishidan uyalgan Dimetra, akasi Demofontga boqiylikni sovgʻa qilishga qaror qildi, lekin tasodifan oʻldirib qoʻydi. Kaley ikki oʻgʻliga achchiq aza tutib dedi: „Baxtsizlik mening uyimga keldi!". Oʻsha paytdan u „Disavl" deb nomlangan. Maʼbuda uning boshqa oʻgʻli Triptolemga saxiylik hadya qilishga vaʼda qilib, unga tasalli berdi.

Ambant haqida hikoya Nikanderning „Teriaka" sheʼrida uchraydi. Xuddi shunday hikoya Misma oʻgʻli Askalab haqida ham aytilgan (E. Kirnes hikoyalarning oʻxshashligi haqida gapiradi).

Sanʼatda
--------

Nemis rassomi Adam Elxaymer Tsereru ichib turayotganini Abant masxara qilayotgan tasvirni tasvirlagan (garchi baʼzida rasmda Askalab tasvirlangan deb taxmin qilinadi).Tserere va Abant haqidagi hikoyali rasmni gollandiyalik rassom Mattias Stomer tomonidan ham yaratilgan („Staraya pinakoteke", Myunxen).

Manbalar
--------

1. ↑  v tekste sxoliy soderjitsya napisanie „Ambant", no v literature predlagaetsya vozmojnoe ispravlenie na bolee rasprostranyonnoe imya „Abant"
2. ↑  *Greyvs, R.* Mifi Drevney Gresii — M. : Progress, 1992, S. 65.
3. ↑  *Greyvs, R.* Mifi Drevney Gresii — M. : Progress, 1992, S. 65.
4. ↑  *Greyvs, R.* Mifi Drevney Gresii — M. : Progress, 1992, S. 65.
5. ↑  Sxolii k Nikandru. Teriaka. 484
6. ↑  *Kearns E.* The Heroes of Attica. University of London, 1989. P. 150; A. P. Kondrashov, Bogi i geroi drevney Gresii i Rima, 7
**Kunlun**, Kuen-Lun (xitoy tilida Gun-Lunshan — piyozli togʻlar)— Osiyoda maydoni jihatidan eng yirik togʻ sistemalaridan biri, Xitoyda. Tibet togʻligining shimoliy va sharqiy chekkalari boʻylab 2700 km ga choʻzilgan. Suvayirgʻich tizmalarining balandligi 6000– 6500 m. K. asosan, kenglik yoʻnalishidagi juda koʻp tizmalardan iborat. Eni gʻarbda 150 km, sharqida 600 km gacha. Eng baland joyi Ulugʻmuztogʻ choʻqqisi (7723 m). Boshqa baland choʻqqilari: Choʻngqorlitogʻ — 7720 m, Qoʻngʻir— 7579 m, Muztogʻ — 7272 m va boshqa K.ning nisbiy balandligi Tibet togʻligidan 1000–1500 m, Qashqar tekisligi va Alashan choʻlidan 4500 m gacha. K. asosan, paleozoyning metamorfik va granit jinslaridan tuzilgan. Foydali qazilmalardan oltin, temir rudasi, qalay, volfram, koʻmir, nefrit, olmos konlari topilgan. Iqlimi quruq, moʻʼtadil, keskin kontinental iqlim. Baland togʻ zonasida yanvar oyining temperaturasi —35° gacha, iyulniki 10° ga yaqin. Yiliga gʻarbida 50 mm dan sharqida 500 mm gacha yogʻin toʻshadi. Muzliklarning maydoni 11,6 ming km². Daryolari qisqa, kamsuv. K.ning markazida (Vanshan togʻlari) Kukunor koʻli joylashgan. Togʻ, dasht va choʻl landshafti xos, shimoliy yon bagʻirlarida qoraqaragʻay, archa oʻr-monlari, butazorlar bor. Yaylovlardan koʻchmanchi chorvachilikda foydalaniladi. 3600 m balandlikkacha voha dehqonchiligi (arpa va bugʻdoy) rivojlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Vodiy** — relefning uzunasiga choʻzilgan botiq shakli. Hosil boʻlishiga koʻra erozion va tektonik vodiy boʻladi. Vodiylarning dastlabki shakli, asosan eroziya natijasida, vaqtincha oqar suvlar hosil qilgan jarliklardir. Bir qancha shunday jarliklar birlashib suvi havzaga quyilgungacha kattalasha boradi. Vodiy yon bagʻri baland yoki past, tik yoki qiya, yondan qaraganda (profili) botiq, toʻgʻri qavariq yoki zina shaklida (terrasalar) boʻlishi mumkin. Tub jinslarning yotishiga (strukturasiga) qarab sinklinal, antiklinal, monoklinal, uzilma va graben vodiylar boʻladi. Shakliga qarab vodiy quyidagilarga boʻlinadi: 1) dara — togʻ vodiy, yon bagʻirlari tik boʻladi, togʻli joylarda uchraydi. Tojikiston va Oʻzbekistonning bir qancha tumanlarida tangi deyiladi; 2) kanon — tagi ancha tor, yon bashrlari juda tik, chuqur vodiy, togʻ va platolarda uchraydi. Oʻrta Osiyoda qopchigʻay deyiladi; 3) koʻndalang kesimi vodiysimon vodiy, asosan togʻlarda boʻladi; 4) tagi tekis vodiy, tekisliklarda koʻp uchraydi; 5) togʻorasimon vodiy — troglar; togʻlarda muzliklarning harakati natijasida vujudga keladi. Vodiyning yon bagʻirlarida terrasalar boʻladi. Tektonik choʻkish natijasida paydo boʻlgan baʼzi bir botiqlar — vodiylarga Oʻrta Osiyodagi Zarafshon vodiysi, Olay vodiysi, Fargʻona vodiysi, Shimoliy Amerikadagi Kaliforniya vodiysi va boshqalar bunga misol boʻla oladi. Bunday vodiylarda aholi koʻpincha zich yashaydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Beardsley** (talaffuzi: *Beardsli*)AQShning Minnesota shtatida joylashgan shahardir. Aholisi 2010-yilgi aholini roʻyxatga olishda 233 kishini tashkil etgan.

Tarixi
------

Beardsleyni 1880-yilda W.W. Beardsley asos solgan va uning nomi bilan atalgan.

Geografiyasi
------------

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosi maʼlumotlariga koʻra, shaharning umumiy maydoni 0.47 kvadrat mil (1.22 km2) ni tashkil qiladi.

Minnesota shtatidagi 7- va 28-avtomagistrallari shahardagi ikkita asosiy yoʻnalishdir.

Demografiyasi
=============

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1900** | 449 |  | — |
| **1910** | 481 |  | 71% |
| **1920** | 507 |  | 54% |
| **1930** | 406 |  | −199% |
| **1940** | 537 |  | 323% |
| **1950** | 435 |  | −190% |
| **1960** | 410 |  | −57% |
| **1970** | 366 |  | −107% |
| **1980** | 344 |  | −60% |
| **1990** | 297 |  | −137% |
| **2000** | 262 |  | −118% |
| **2010** | 233 |  | −111% |
| **2020** | 216 |  | −73% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

2010-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 233 kishi, 108 ta xonadon va 60 ta oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi 191.4/km² ni tashkil qiladi. Shaharning irqiy tarkibi 99,6 % oq tanlilar va 0,4 % tubjoy amerikaliklar edi.

Shaharda 108 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 28,7 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 41,7 foizi er-xotinlar birga yashagan, 9,3 foizida eri boʻlmagan ayollar, 4,6 foizida xotini boʻlmagan erkaklar va 44,4 % oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 41,7 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 21,3 foizida 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahar aholisi oʻrtacha yoshi 44,8 yoshni tashkil etadi. Aholining 24,9 foizi 18 yoshgacha boʻlganlar; 7,2 % 18 yoshdan 24 yoshgacha boʻlganlar; 18,1 % 25 dan 44 gacha; 27,5 % 45 dan 64 gacha; va 22,3 % 65 yosh va undan kattadir. Shaharning gender tarkibi 47,2 % erkaklar va 52,8 % ayollarni tashkil qiladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 26 429 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 33 929 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 26 875 dollarni, ayollarniki 18 750 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 16 106 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 6,3 foizi va aholining 12,2 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlar 20,3 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 15,5 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „2010 Census Redistricting Data (Public Law 94-171) Summary File". *American FactFinder*.  U.S. Census Bureau, 2010 Census. 11-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-noyabr 2022-yil.
2. ↑  Upham, Warren*. Minnesota Geographic Names: Their Origin and Historic Significance*. Minnesota Historical Society, 1920 — 54 bet.
3. ↑  „US Gazetteer files 2010".  United States Census Bureau. 25-yanvar 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-noyabr 2012-yil.
4. ↑  „Census of Population and Housing".  Census.gov. Qaraldi: 4-iyun 2015-yil.
5. ↑  „U.S. Census website".  United States Census Bureau. Qaraldi: 13-noyabr 2012-yil.
**Vodiy muzligi** - togʻ daryosi vodiysi boʻylab joylashgan muzlik. Muzlik shakli, harakteri va harakat yoʻnalishi vodiy bilan bogʻliq. V. m. morfologik jihatdan 2 qismga boʻlinadi: yuqori — toʻyinish qismi yoki firn havzasi, unda moddalar akkumulyatsiyasi ablyatsiyadan ortiqcha boʻladi va quyi qism — unda ablyatsiya akkumulyatsiyadan koʻproq boʻladi. V. m.ning ablyatsiya qismi muzlik tili deyiladi. Muzlik vodiyning qaysi qismini egallashiga qarab sirk (kar) tipidagi, alp tipidagi murakkab (yoki polisintetik) tip va qadimgi yoki dendrit tipidagi V. m.lari boʻladi. Firn havzasi boʻlmagan va qor koʻchkisi hamda yon bagʻirlardan qulab tushadigan muzlikdan toʻyinadigan V. m. turkiston tipi, dovondagi firp dalasidan togʻ tizmasining ikkala tomoniga oqib tushadigan muzlik qarmoq muzlik deyiladi.

V. m.ning togʻ muzliklari va muzlik qoplamlari oraligʻidagi oʻtkinchi shakllari, toʻrsimon muzlik yoki Shpitsbergen tipi, togʻ oldi yoki alyaska tipi ham buladi. Muzlik qoplamlari orasidagi V. m. t a -shqariga chiqadigan muzlik deyiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Mergʻali Qadilbekov
-------------------

A. *Pavlodar* .
**Mergʻali Qadilbekov** (1907, Pavlodar viloyati, Bayanaul tumani, Jamankistau qishlogʻi — 1938.27. Olmaota sh.) olim, birinchi qozoq geolog-muhandislaridan biri.

Argʻin qabilasining Suyindik urugʻining Qarjas boʻlimidan. Moskva konchilik institutini tugatgan (1928). 1928–30 Janubiy Qozogʻiston, Qoratov viloyati va Qirgʻiziston geol. razvedka qilgan ekspeditsiya rahbari edi. 1930-yil Chimkent qoʻrgʻoshin koni uchun zarur boʻlgan xomashyo izlash maqsadida Qoratov, Ile va Jetisu Olatauda Ashchisoy, Qorasoy, Xontogʻi, Boyjonsoy, Qastek, Qaskeleng, Uzinsu, Shinasilsoy va b. konlarni qidirishga rahbarlik qilgan. U "Qozoqpolimetal" tresti tashkilotchilaridan edi. Oʻrtacha Qozogʻistondan qoʻrgʻoshin, rux, mis va boshqalar. juda qimmatli polimetall rudalari topilgan. Qoragʻayli va Qayroqti rangli metall konlari (Qoragʻandi viloyati), Tekeli qoʻrgʻoshin-rux konlari (Olmaota viloyati) ochildi. Kentau, Janubiy Qozogʻiston viloyati. yaqinidagi Mirgʻalimsoy qoʻrgʻoshin-rux-barit koni K. nomi bilan atalgan Ilmiy izlanishlari qozoq tilida yozilgan. asarlari matbuotda e’lon qilingan. Tech. kitoblarni qozoq tiliga tarjima qilish, yoʻlni oʻrnatish muammosini koʻtarish, geo. Men konchilik boʻyicha terminologik lugʻat yaratdim.Tekeli kon boshqarmasi bosh muhandisi.1937-yil xizmat paytida.30-may kuni u hibsga olinib,Sovet hukumatiga qarshi millatchilik tashkilotiga aʼzolikda ayblanib, oʻlimga hukm qilindi.SSSR raqami.1960-yil sudning harbiy hay'ati qarori bilan.11-iyun kuni oqlangan.

Havolalar
---------

Okean

Manbalar
--------

1. ↑  *{{{title}}}*. ISBN 9965-08-265-0.
2. ↑  Қазақ энциклопедиясы, 6 том.
**"Start"** — Toshkentning futbol klubi, Oʻzbekiston SSRda joylashgan. Klub 1958-yilda yaratilgan. Klub faoliyati haqida oxirgi marta 1991-yilda maʼlumot berilgan.

Klub 1961 („B" klassda) va 1978-1984 (ikkinchi liga) yillardagi musobaqalarda bellashuvlar oʻtkazgan.

Tarixi
------

**Ism xronologiyasi:**

* ???—1957: Start Toshkent(rus: „Start" Tashkent)
* 1958—1959: Trudoviye Rezervi Tashkent (rus: „Trudovie rezervi" Tashkent)
* 1960: Mexnat Toshkent (rus: „Mexnat" Tashkent)
* 1961—???: Start Toshkent (rus: „Start" Tashkent)

**"Start"** futbol jamoasi Toshkent shahrida tashkil etilgan.

Futbol klubi 1950-yilda tashkil topgan. Klub oʻzining birinchi yillarida oʻz nomini tez-tez oʻzgartirdi („Sovetlar qanotlari", „Mexnat", „Start"). Shuningdek, 1950 va 1951-yillarda jamoa futbol bo‘yicha O‘zbekiston SSR kubogini qo‘lga kiritgan. Klub faoliyatini ikki davrga boʻlish mumkin: 1950-1961 va 1978-1991. Oʻzining mavjudligining birinchi davridagi eng yaxshi yutuq 1961-yilgi mavsumda SSSR chempionatining Ikkinchi ligasida klub egallagan 11-oʻrin (16 ishtirokchi jamoadan) edi. SSSR kubogidaeng yaxshi natija 1951-yilgi mavsumda 1/16 finalga chiqish edi. 1961-yil 9-sentyabrda SSSR sport jamiyatlari va tashkilotlari markaziy kengashi Prezidiumining qarori qabul qilindi, unga koʻra jamoa SSSR chempionatining qur’a tashlash marosimidan („B" klassi) 23 turdan keyin chetlatildi. (soʻnggi oʻyinlarda jamoa magʻlubiyatga uchradi), musobaqada ishtirok etish shartlarini bajarmaganligi uchun.

1978-yilda „Start" futbol klubi qayta tiklandi, hozirda jamoa Toshkent shahri Xamzin tumanidagi futbol maktabi sharafini himoya qilmoqda. 1978-yilda va 1980-yildan 1984-yilgacha boʻlgan davrda jamoa SSSR futbol chempionatining ikkinchi ligasida oʻynagan. Jamoaning ushbu musobaqadagi eng yaxshi natijalari 1980 va 1982-yilgi mavsumlarda 4-oʻrin (19 ishtirokchi jamoa ichida) boʻldi. SSSR kubogidagi eng yaxshi yutuq 1991-yilgi mavsumda 1/16 finalga chiqish edi.

Yutuqlari
---------

* Birinchi ligada — 11-oʻrin („B" toifasidagi hududiy turnirida 1961).
* SSSR kubogida — 1/32 finalda magʻlubiyatga uchragan (1961).
* O‘zbekiston SSR kubogi sohibi: 1950, 1951, 1958

Mashhur futbolchilar
--------------------

* Gennadiy Nedelkin
* Dmitriy An
* Ahmadjon Musayev
* Ravshan Haydarov
* Vaxtang Karibov
* Andrey Pyatniskiy

Murabbiylar
-----------

* Mixail Arustamov (1961)
* Vitaliy Vitkalov (1980-1985)

Havolalar
---------

* Futbol faktlari maʼlumotlar bazasi
* Klub oʻyinlari Wildstat maʼlumotlar bazasida
* Klub tarixi klisf.info da (RUS)
**Amoraimlar** (orom. «amora» - «ustoz», «gapirayotgan kishi») - 3-5 asrlar Bobil va Falastin ravvinlari.Tanaxning oromiy tilidagi sharxdari - «Gemara»ning mualliflari. Dastlab, oromiy tilidagi "amora" so‘zi darsni tushuntirayotgan ustozning aytgan so‘zlarini baland ovozda qaytargan shogirdni anglatgan.Amoraimlar Mishnani tushuntirish yoki sharhlashni o‘zlarining asosiy vazifalari deb bilganlar. Tartibga ko‘ra, Amoraimlar Tavrotni o‘rganish faoliyati uchun moliyaviy mablag' olmasdilar. Shu sababli, ularning aksar qismi dehqonchilik, hunarmandchilik va tijorat bilan shug‘ullanishgan.
Amoraimlar davrini o‘rgangan mutaxassislar ularni silsilalarga ajratishgan. Dastlabki, besh avlod silsilasida ham falastinlik ham bobillik sharhlovchilar bo‘lgan bo‘lsa, ikki so‘nggi avlod vakillari esa, faqat Bobilda faoliyat olib borgan. Chunki, bu vaqtga kelib Iyerusalim Talmudi yakunlangan edi. Manbalarda ularning jami soni ikki ming atrofida deb belgilangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 33. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
**Shotlandiya arpa shoʻrvasi (**inglizcha: *Scotch broth*) — butun dunyoga mashhur Shotlandiya oshxonasi shoʻrvasi. Asosiy masalliqlar — arpa, qoʻzichoq, qoʻy yoki mol goʻshti, sabzavotlar (sabzi, rutabaga, baʼzan sholgʻom), quritilgan noʻxat yoki qizil yasmiq. XIX asr boshlarida nashr etilgan Mariya Rundellning „ Uyda pishirishning yangi tizimi" kitobidagi „Shotlandiya qoʻy goʻshti shoʻrvasi" taxminan bir soat davomida qaynatilgan qoʻzichoq boʻyni bilan tayyorlanadi; suyakdagi qoʻzichoq boʻlaklari yogʻdan tozalanadi va shoʻrvaga qoʻshiladi.

Tarixi
------

Bir necha soatdan keyin shoʻrvaga sabzavot, sholgʻom, sabzi va piyoz qoʻshiladi va ular yumshoq boʻlgunga qadar qaynatiladi va nihoyat, oldindan ezilgan Shotlandiya arpasi ham qoʻshiladi. Dasturxonga tortiq qilishdan oldin shoʻrvaga yangi maydanoz sepiladi. Qoʻzi goʻshti kaper sousi, maydanoz va sariyogʻ, tuzlangan bodring yoki xantal va sirka qoʻshilgan nastursiya (yeyish mumkin boʻlgan gullar) bilan pishirilishi mumkin. Karam va piyoz koʻpincha tuzilishini, rangini va taʼmini saqlab qolishi uchun tanovul qilishdan biroz oldin qoʻshiladi. Masalliqlar koʻlami retseptga qarab oʻzgaradi. Arpa sho‘rvasi uzoq yillardan beri konservalarda tayyor holda sotiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Green, Jonathan „When Does a Broth Become Scotch Broth?",*. Scottish Miscellany: Everything You Always Wanted to Know about Scotland the Brave*. New York: Skyhorse Publishing, 2010. ISBN 9781616080631.
2. ↑   Shotlandskiy perloviy sup (rus)
3. ↑  *Lass, An Ayrshire*. „Scotch Broth - "Baith Meat and Medicine"" (11-fevral 1929-yil), s. 6. Qaraldi: 10-mart 2012-yil.
4. ↑  Green, Jonathan „When Does a Broth Become Scotch Broth?",*. Scottish Miscellany: Everything You Always Wanted to Know about Scotland the Brave*. New York: Skyhorse Publishing, 2010. ISBN 9781616080631.
5. ↑  Green, Jonathan*. Scottish Miscellany: Everything You Always Wanted to Know About Scotland the Brave*, 2010.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Tartib (maʼnolari).

**Tartib**, rejim - EHM ning faoliyat holatini koʻrsatish, maʼlum bir dasturlar (algoritmik til, amaliy dastur va boshqalar) ning ishlash uslubi. Mas, EHM ning ishlash T.lari: paket tartibi — butun paket unga kiruvchi barcha masalalar va ularning ustivorligi haqidagi maʼlumotlar bilan taʼminlaydigan usul. Bu T.da masalalarni mustaqil yechish oʻrniga barcha dasturlar EHM xotirasiga kiritilib, alohida vazifalar sifatida masalatarni yechishdan iborat paket (plan) tuziladi. Paket T.i bir dasturli va koʻp dasturli boʻladi. Vaqtni boʻlish tart i b i — EHM ga bir paytda ter-minal deb ataluvchi, maʼlumotlarni masofadan turib kiritib-chiqaruvchi qurilmalarni ulash usuli. Termi-nallar boshqa binolar, korxonalar yoki shaharlarda joylashgan boʻlishi mumkin. Real vaqt tartibi — boshqariluvchi obʼyektdagi avariya holatlari sodir boʻlganda bajariladigan ishchi dasturlarning yuqori ustivorlikka ega boʻlish usuli.

Baʼzi algoritmik tillarda (mas, turbo paskal) kompilyatsiya qilish uslublari, tarjima qilingan dasturlarni saqlash, ularni bajarish va boshqa ishlarda ham har xil T. oʻrnatilishi mumkin.

Amaliy dasturlarda (mas, M§ OGYase va boshqalar) ham, hujjatlarni saqlash. koʻrish. chop etish va boshqa holatlarda ham maʼlum T.lar oʻrnatiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Kaspiy oti
 Persepoldagi Kaspiy oti tasvirlangan barelef
 Amudaryo xazinasidan aravaning oltin maketi (Britaniya muzeyi)
**Kaspiy oti** — dunyodagi xonakilashtirilgan otlarning (*Equus caballus*) eng qadimiy zotlaridan biri boʻlib, uning Shimoliy Eronda Fors imperiyasi davrida mavjudligining eng qadimgi dalili miloddan avvalgi 3400 yilga toʻgʻri keladi. Kaspiy otlarining oʻziga xos xususiyati ularning kichik boʻylari (yerdan balandlik bir metr yoki undan pastroq) boʻlib, ularda tananing nisbati poni otlaridan farq qiladi va katta otlarga oʻxshab ketadi. Bu otlar Fors imperiyasida chopar sifatida minish, aravalarga qoʻshish va ov qilish uchun ishlatilgan. Ularning qadimiy ot tasvirlari bugungi kungacha saqlanib qolgan, Kaspiy otlar Fors shohi Buyuk Doro I ning poytaxti Persepoldagi bareleflarda o‘yib yozilgan va Amudaryo xazinasidan topilgan aravaning oltin maketida tasvirlangan.

Bu ot zoti uzoq vaqt davomida yoʻq boʻlib ketgan deb hisoblangan, Luiza Firuz 1965-yilgacha Eron shimolida ushbu tur otlarini topa olmadi. Ularning anatomiyasini oʻrganish ular qadimgi fors otlarining avlodlari ekanligini koʻrsatdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Lenta.ru: Наука и техника: Наука: Нырни и присно

Havolalar
---------

* International Caspian Society Архивная копия от 10 июня 2021 на Wayback Machine
**Tartarak** — qushlarni choʻchitib haydashda ishlatiladigan asbob. T. yasash uchun qalinligi 0,5—1, eni 4—5, uz. 35—40 sm va 2 dona taxtaga bir tomondan xuddi shunday qalinlik va enli, uz. 20— 25 sm li taxtacha birkitilib, "rom" hamda uz. 30, diametri 5—6 sm li kattik, yogʻoch gʻoʻlasidan T. oʻqi yasaladi. Buning uchun gʻoʻlachaning ikki tomoni 10 sm uzunlikda yoʻnilib bir tomonidan diametri 3—4 sm dasta chikariladi, oʻrtasida 1 sm chuqurlikda tik yoʻllar ochilgan gupchak qoldiriladi. Soʻngra rom oʻqqa kiydiriladi. Yupqa yogʻoch taxtachadan gupchak oʻlchamida parrak ("til") yasalib, uning bir tomoni "rom"ning koʻndalang taxtachasi oʻrtasiga mahkamlanadi, bir uchi gupchakka takalib turadi. Tilning mustahkam turishi uchun oʻrtasiga bel qoʻyiladi. T. dastasidan ushlab aylantirilganda, "tarillagan" qattiq ovoz chiqadi. T.dan asosan, bogʻ, uzumzorlarni chugʻurchuq va chumchuqlardan qoʻriklashda foydalaniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Suv oʻlchash qurilmalari** - maishiy va texnika maqsadlarida ishlatish, qishloq xoʻjaligi. ekinlarini sugʻorish va boshqalarga isteʼmol qilinadigan suv sarfini hisobga olish uchun moʻljallangan gidrotexnika inshootlari va texnika asbobuskunalari. Odamzod suvni oʻlchashga qadimdan ehtiyoj sezgan. Qad. Sharq mamlakatlari (ayniqsa, Misr) da qurgʻoqchilik koʻp boʻlishi sababli sunʼiy sugʻorish inshootlariga ehtiyoj katta boʻlgan. Mil. av. 2ming yillik oʻrtalaridan boshlab ariqlar qazilgan, damba va toʻgʻonlar, suv chiqarish qurilmalari (shaduflar) qurila boshlagan. Suv tanqis boʻlganligi uchun uni tejab ishlatish va oʻlchab taqsimlash zarur boʻlgan. Buning uchun toʻgʻonlarda suv sathini (demak, suv hajmini) koʻrsatadigan belgilar qilingan. Sugʻorish inshootlari va suvni hisobga olish vositalari borgan sari takomillashtirilib borilgan. Mas, oʻzbek qomusiy olimi Ahmad alFargʻoniy Misrdagi Nil daryosiga qurgan suv sathini oʻlchaydigan inshoot barpo etgan. Bu suv oʻlchash qurilmasi ilmiytexnik va meʼmoriy jihatdan gʻoyat ulugʻvor boʻlgan. Misr aholisi shu inshoot koʻrsatgan suv sathiga mos ravishda (agar suv sathi yuqori boʻlsa koʻproq, past boʻlsa kamroq) soliq toʻlagan. Bu inshoot hozir ham saqlanib qolgan. Oʻrta Osiyoda qadimdan suv taqsimoti bilan shugʻullanuvchi shaxs — mirob lavozimi mavjud boʻlgan. Hozirgi Oʻzbekistonda bu ish bilan xoʻjaliklarda gidrotexnik shugʻullanadi.

S.oʻ.q. jumlasiga suv taqsimlash postlarida qurilgan sath koʻrsatish belgilari boʻlgan inshootlar, gidrotexnika zulfinlari, rostlash inshootlari suv toʻsgichlar, koʻtarmalar va boshqa gidrotexnika inshootlari kiradi. Maishiy va texnika maqsadlarida isteʼmol qilinadigan suv miqdori suv hisoblagichlari (schyotchiklari) bilan hisobga olinadi. Bunday hisoblagichlar xonadonlar, xoʻjaliklar, korxonalarga oʻrnatiladi. Bu hisoblagich truba orqali vaqt birligida oqib oʻtadigan (sarf boʻladigan) suv hajmini (m³/sek yoki m/sek) oʻlchaydi. Bunday hisoblagichlarning bir tomonidan suv kirib, ikkinchi tomonidan isteʼmolchiga boradi. Suv hisoblagich parraklarini aylantiradi, parraklar hisoblash apparatini ishga tushiradi. Sarf boʻlgan suv miqdori hisoblagich darchasidan koʻrinib turadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Antidetonatorlar** — motor yonilgʻilariga ularning detonatsiyaga qarshi turgunligini oshirish uchun oz miqdorda (1% gacha) qoʻshiladigan ki-myoviy birikmalar. Eng samarali A. ga qoʻrgʻoshin tetraetil R (S2N5)4, koʻrgʻoshin tetra-metil R (SN3)4, mar-ganes metilsik-lopentadiyeniltrikar-bonil SN3S5N4Mp(SO)3, temir penta-karbonil Fe(CO)5 va boshqa kiradi. Bulardan qurgʻoshin tetraetil keng qoʻllaniladi, chunki boshqa A. ishlatilganda karbyu-rator dvigatellarining yonish kamerasi devorlarida koʻp miqdorda qattiq qurumlar hosil boʻlib, uning ishlashiga salbiy taʼsir etadi. Bu A. tarkibiga „qoʻrgʻoshinni biriktirib oluvchilar" (etilbromid, dibrometan, dibrompro-pan) qoʻshiladi. Ular qoʻrgʻoshin bilan uchuvchan birikmalar hosil qilib yonish kamerasidan oson chiqib ketadi. Tarki-bida qoʻrgʻoshin tetraetil boʻlgan motor yonilgʻilar etillangan motor yonilgʻilar deb ataladi. Ular oʻta zaharli boʻlganligi uchun ishlatayotganda juda ehtiyot boʻlish kerak.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Suv osti kemasi B-237 «Rostov-na-Donu»
**Suv osti kemasi** — asosan suv ostida suzishga moslashtirilgan kema. Strategik, operativtaktik hamda boshqa jangovar vazifalarni suv ostida hamda suv ustida bajarishda foydalaniladi. Bu kemalarning tomchisimon yoki sigarasimon shakldagi korpusi poʻlat yoki titandan yasaladi. Suv osti kemasik. suv ostida atom qurilmalari, elektr toki akkumulyatorlari; suv ustida atom energiyasi yoki dizel qurilmasi, suv ostiga uncha chuqur tushmagan holatda esa dizel qurilmalari yordamida harakatlanadi.

Suv osti kemasik. bajaradigan vazifasiga qarab, ballistik raketalar va oʻzoʻzidan moʻljal oladigan qanotli raketalar, torpedalar, raketatorpedalar, minalar bilan qurollantiriladi; gidroakustik, radiolokatsion apparatura bilan jihozlanadi. Asosiy quroliga qarab, strategik yoki operativtaktik vazifani bajaradi. Asosiy kuroli — yadro zaryadlari yordamida uzoqqa otiladigan ballistik raketalar. Bunday Suv osti kemasik.da, odatda, kema okeanda uzok, vaqt turishiga imkon beradigan elektr kurilmalar boʻladi. Operativtaktik vazifalar bajaradigan Suv osti kemasik. raketa va torpeda otuvchi, mina qoʻyuvchi, radiolokatsion dozorlik hamda transportdesantlik vazifalarini bajaruvchi kemalarga boʻlinadi. Dushmanning suv usti kemalari bilan kurashishga moʻljallangan Suv osti kemasik. oʻzoʻzidan moʻljal oladigan raketatorpedalar bilan qurollantiriladi. Mina qoʻyuvchi Suv osti kemasik. turli maqsadlarga moʻljallangan minalar va mudofaalanish torpedalari bilan kurollanadi.

Suv osti kemasik.ni kurish 17-asrdan boshlandi. Birinchi Suv osti kemasik.ni Londonda golland olimi K. van Drebbel (1620), Rossiyada havaskor ixtirochi Yefim Nikonov (1724), Shimoliy Amerikada D. Bushnell (1776), Fransiyada R. Fulton (1801), Germaniyada V. Bauer (1850) kurdi. Bu Suv osti kemasik.larida mis yoki temirdan yasalgan korpus, suv toʻlgʻazish uchun sisterna, eshkak yoki qoʻlda aylantiriladigan eshkakli parraklar boʻlgan; ular dushman kemasining korpusiga maxsus moslamalar yordamida mahkamlab qoʻyiladigan minalar bilan kurollangan (minalar dushman kemasi korpusiga xoda yoki garpun bilan yetkazilgan).

20-asr boshlariga kelib harbiydengiz floti boʻlgan davlatlarning deyarli hammasi jangovar Suv osti kemasik. kura boshladi. 20-asr 50yillaridan boshlab dastlab AQSH va SSSR, keyin esa Buyuk Britaniya va Fransiya davlatlari atom qurilmalari boʻlgan Suv osti kemasik. kura boshladi. Bu hol Suv osti kemasik.ning suv ostida uzok, vaqt boʻla olishiga va yurish tezligini keskin oshirishga imkon berdi. 60yillarda SSSR va AQSH da atom bombasi bilan kurollangan Suv osti kemasik. paydo boʻldi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Suv kadastri** — mamlakatning suv resurslari toʻgʻrisida tartiblashtirilgan maʼlumotlar majmui. Suv kadastri jami suvlarning miqdor va sifat tavsiflari boʻyicha hisobga olish maʼlumotlarini, shuningdek, suvdan foydalanishni qayd qilish va qisobga olish maʼlumotlarini oʻz ichiga oladi. Suvlardan samarali foydalanish va uni muhofaza qilishni taʼminlash Suv kadastrini yuritishning asosiy maqsadi hisoblanadi. Suv kadastri maʼlumotlaridan suvdan foydalanishni rejalashtirish va suv xoʻjaligi tadbirlarini oʻtkazishda foydalaniladi. Suv kadastri 3 boʻlimdan iborat: yer usti suvlari; yer osti suvlari; suvdan foydalanish. Suv kadastrining har bir boʻlimida doimiy (katalog), yillik va koʻp yillik maʼlumotlar beriladi. Suv havzalarini yillik va koʻp yillik kuzatish orqali ularning hajmini belgilovchi koʻrsatkichlar aniqlanadi (suv havzalari oʻzani, hajmi va h.k. maʼlumotlar). Suvlar tarkibi boʻyicha maʼlumotlar (shoʻrligi, minerallashganligi, harorati va h.k.) suv havzalarining sifat koʻrsatkichlarini tashkil qiladi. Bundan tashqari, suv havzalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar (nomi, joylashgan oʻrni, gidrotexnika inshootlari mavjudligi) Suv kadastriga kiritiladi. Suv kadastrida suv monitoringi — suv zaxiralaridagi oʻzgarishlarni oʻz vaqtida aniklash, ularga baho berish, salbiy jarayonlarning oldini olish, ularga barham berish uchun suvlarning holati ustidan olib boriladigan kuzatuv tizimi maʼlumotlari muhim ahamiyatga ega. Oʻzbekiston hududidagi yer usti suv resurslari haqidagi toʻliq maʼlumotlar birinchi marta 1933—40 yillarda Davlat gidrologiya instituti tomonidan tayyorlanib, suv resurslari maʼlumotnomasi, daryolar rejimi, suv sathi maʼlumotlari haqidagi nashrlarda koʻrsatilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Suv kadastri yuritish tartibi Oʻzbekiston Respublikasining "Suv va suvdan foydalanish toʻgrisida"gi qonuni (1993 i. 6 may)ga muvofiq olib boriladi. Davlat Suv kadastri va suv monitoringini yuritish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi vakolatiga kiradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |