recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Vahobovlar** (Vahobov Ismoil, 1949.19.1 va Vahobov Isroil, 1951.19.1, Andijon viloyati Baliqchi tumani Chinobod qishlogʻi) — aka-uka hamnafas xonandalar, Oʻzbekiston Respublikasi xalq hofizlari (1999). V. doimo bolalik davridan birga kuylab, oʻzlarining yoqimli, baland va tiniq ovozlari bilan shuhrat qozonishgan. Toshkent davlat konservatoriyasini tugatishgan (1973). Ichki ishlar Koʻshinlari ansambli (1973—74), Oʻzteleradio qoshidagi "Makom" ansambli (1975—92), "Tanavor" milliy raqs ansambli (1992—96)da ishlashgan. 1996-yildan "Maqom" ansambli xonandalari (1996—99-yillar Isroil Vahobov mazkur jamoaning badiiy rahbari). Ijro uslubining oʻziga xosligi, qoʻshiqlardagi joʻshqinlik, baland, lekin mayinlik bilan kuylash, ovozlar hamohangligi xonandalar ijodiga xos. Repertuaridan Shashmaqom shoʻʼbalari va Fargʻona — Toshkent maqom yoʻllari ("Moʻgʻulchai Navo", "Talkini Ushshoq", "Bayot III", "Bayot uforisi" va b.), oʻzbek mumtoz ashulalari-("Bebokcha", "Figʻon", "Sharob" va b.), zamonaviy bastakorlar (I. Ikromovning "Bir kulib qoʻy", O. Qosimovning "Kutarman") hamda oʻzlari yaratgan asarlar ("Seni oʻylayman", "Shirin zabonim", "Jon Oʻzbekistonim", "Yashar sevgim", "Doʻstlarim" va b.), shuningdek Sharq xalqlari qoʻshiqlari (eroncha "Muborak", turkcha "Xolida", arabcha "Habibiy", afgʻoncha "Laylijon") keng oʻrin olgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sarde in saor** (italyancha: *Sarde in saor* yoki sardèe in saór) — shirin va nordon piyoz, qaragʻay yongʻogʻi va mayiz ziravorlangan qovurilgan sardaklarning tipik venetsiyalik gazagi. Odatda venetsiyalik bacari barlarida gazak sifatida tortiladi. Venetsiyalik „Saor" italyancha „sapore" kabi „aroma" degan maʼnoni anglatadi. „Saor" atamasi shirin va nordon piyoz sousi yoki tuzlamoq degan maʼnoni anglatadi, unda nafaqat baliq, balki boshqa mahsulotlar ham pishiriladi.

Kelib chiqishi
--------------

Sarde in saor, uzoq vaqt davomida kemada oziq-ovqat saqlashi kerak boʻlgan venetsiyalik baliqchilar tomonidan qoʻllaniladigan saqlash usuli sifatida ixtiro qilingan.

 Sarde in saor
Piyoz sirka va moy bilan ziravorlangandan soʻng, ular terakota kosalarida qovurilgan sardalyalar ustiga qatlam-qatlam qoʻyildi. Vaqt oʻtishi bilan retsept yanada nozik lazzatlarga ega boʻldi; ovqat hazm qilishga yordam berish va tatib koʻradiganlarning ogʻzi va nafasini shirin qilish uchun mayiz qoʻshilgan. Zamonaviy retseptda qaragʻay yongʻoqlari ham qoʻllaniladi. Baliqchilar baliqni tayyorlaganidan keyin uzoq vaqt oʻtgach yeyishganligi sababli, mahsulot endi yangi emas, balki barqaror edi.

Shu sababli, bugungi kunda ham sardalya tayyorlanayotganda, ularni marinadlagandan keyin kamida bir kunda soʻng isteʼmol qilish odat tusiga kiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ricetta Sarde in saor". *GialloZafferano.it*.
2. ↑  „Bacari. La classifica definitiva per mangiare bene a Venezia" (Italian). *www.scattidigusto.it*. Qaraldi: 3-may 2016-yil.
3. ↑  Radikko v souse Saor
4. ↑  Annalisa Barbagli, Stefania Barzini*. Cuciniamo il Pesce* (it). Giunti Editore, 2011 — 50 bet. ISBN 978-88-09-76539-9.
5. ↑  Annalisa Barbagli, Stefania Barzini*. Cuciniamo il Pesce* (it), 2011 — 50 bet. ISBN 978-88-09-76539-9.
6. ↑  „L'arte della conservazione: saor, scapece e colatura". *Agrodolce*.

Manbalar
--------

* Marinadlangan baliq (sardalya, spratlar) (In saor), fotosurat retsepti
* Mazali Venetsiya. Shimoliy Italiyaning sevgisi, taomlari va sirlari. Evdokimova Yu.
* Tessa Kyros. Venetsiya. Oziq-ovqat va orzular / Per. ingliz tilidan. — M: Eurobuks, 2012. — 288 b. — ISBN 5040125275, 9785040125272
**Invariantlik** - obʼyektning maʼlum oʻzgartirgichlarga yoki fizikaviy sharoitlarga nisbatan oʻzgarmasligi, mustaqilligi. Lorens almashtirishita nisbatan oʻzgarmas qolgan kattaliklar Lorens invariantligi deiiladi. Toʻrt oʻlchamli interval shunday kattalikka misol boʻla oladi (qarang Nisbiylik nazariyasi). I. tushunchasining muhimligi shundaki, uning yordamida koordina-talar tizimini tanlashga bogʻliq boʻlmagan va tekshirilayotgan obʼyektning ichki xossasini tasniflaydigan kattalikni ajratish mumkin. Biror oʻzgartirgichga nisbatan fizikaviy ti-zimlarning harakat tenglamalari invariantligi saqlanish qonuniga boglik (yana q. Invariantlar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Baxtiyoriy** — xoʻraki hamda vinobop jaydari uzum navi. Tup i kuchli oʻsadi. Guli ikki jinsli. Bargi katta (boʻyi 18 — 21 sm, eni 22 — 23 sm), toʻgarak, besh boʻlakchali, cheti bir oz yuqoriga qaytarilgan, mayda arra tishli, tuksiz. Uzum boshi silindrkonussimon, katta (boʻyi 20 - 25 sm, eni 10 - 20 sm), oʻrtacha tigʻiz, ogʻirligi 500—600 g. Gʻujumi oʻrtacha (14 – 20 mm), tuxum shaklida, sargʻish-yashil, etdor va ser-shira, poʻsti yupqa. Sentabr boshlarida pi-shadi. Tarkibidagi qand 18 — 19%. Hosildorligi 120 — 140 s/ga. Bu nav qurgʻoqchilikka ancha chidamli, shuning uchun lalmikor yerlarda yaxshi oʻsadi. So-vuqqa chidami oʻrtacha. Samarqand viloyatida keng tarqalgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Inversiya (maʼnolari).

**Inversiya** (geometriyada) — tekislik almashtirishlaridan biri. Markazi O, radiusi g boʻlgan O(g) aylanaga nisbatan I.da har qanday M nuqtaga Af nuqta mos keltiriladi; buning uchun quyidagi shartlar bajarilishi kerak: a) D/1 nuqta OM toʻgʻri chizikda yotadi; b) OMOM1 = g2; bunda: O—I. markazi, g—I. radiusi (rasmga q.). Aylana radiusi g = 1 boʻlsa, OM1 =-QM I. ning muhim xossalari: a) aylana ichidagi hamma nuqtalar (O dan boshqa) aylana tashqarisiga "akslanadi"; b) I. markazidan oʻtmaydigan har qanday toʻgʻri chiziq I. markazidan oʻtuvchi aylanaga almashinadi. Aylana oʻrniga sfera olinsa, fazoviy I. boʻladi; kombinatorikada oʻrin almashtirishda ikki element tartibining buzilishi. Mas, ye a s b d oʻrin almashtirishda elementlar a bilan ye, s bilan ye, d bilan ye, ʼ bilan ye, bilan s I.ni hosil qiladi (chunki bu elementlarning normal tartibi a s d ye).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Buxgalteriya hisoboti** — korxona (tashkilot, muassasa)ning hisobot davri (oy, chorak, yil)dagi mablagʻlari holati va xoʻjalik-moliyaviy faoliyatini ifodalovchi koʻrsatkichlar tizimi; buxgalteriya hisobi ma’lumotlari boʻyicha tuziladi. Buxgalteriya hisoboti statistika va operativ hisobotlari bilan birgalikda moliyaviy hisobotning tarkibiy qismini tashkil etadi. Davriyligiga koʻra Buxgalteriya hisoboti chorak, yarim yil, 9 oy va bir yil uchun tuziladi. Maqsadiga koʻra ichki va tashqi turlarga boʻlinadi. Ichki Buxgalteriya hisoboti korxona va uning tarkibiy boʻlinmalari faoliyatini tahlil etish hamda boshqarishga xizmat qiladi. Tashqi Buxgalteriya hisoboti korxonaning moliyaviy holati haqida axborotlar oladigan boshqaruv hamda nazorat idoralariga beriladi. Hajmiga koʻra dastlabki (korxonalar tomonidan joriy buxgalteriya hisobi ma’lumotlariga koʻra) va jamlanma (statistika muassasalari tomonidan hududiy tamoyillarga koʻra) Buxgalteriya hisoboti ga boʻlinadi. 1997-yil 1-yanvardan Buxgalteriya hisoboti qamraydigan ma’lumotlar doirasi (buxgalteriya balansi, moliyaviy faoliyat haqida hisobot, kreditorlik va debitorlik qarzdorligi haqida ma’lumotnoma, asosiy vositalar harakati, pul oqimlari, oʻz kapitali toʻgʻrisidagi hisobotlar va boshqalar)ni Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi belgilaydi. Buxgalteriya hisoboti ning belgilangan muddatda topshirilishi va majburiyligi ularga qoʻyiladigan asosiy talabdir. Korxonalar yillik Buxgalteriya hisoboti ni yakunlangan yildan keyin 15-fevraldan (chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar 1-martdan), choraklik Buxgalteriya hisoboti ni chorak tugagach, 25 kundan kechikmay mulk egalariga, korxona joylashgan hududdagi davlat statistika idoralariga, davlat soliq inspeksiyalariga va boshqa davlat organlariga topshirishlari shart.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Buxoro (maʼnolari).

**Buxoro—Toshkent—Bishkek—Olmaota gaz yoʻli** - Buxoro (Muborak)dan boshlanib Olmaota shahrida tugaydi. Uzunligi 1324 km. 1964—65-yillarda qurilgan. 530—1220 mm li quvurlar yotqizilgan. Gaz yoʻli 2, ayrim joylarda 3 izli qilib qurilgan. Oʻzbekistonning janubi va gʻarbidagi konlardan olinadigan gazni Oʻzbekistondagi, shuningdek Qirgʻizistonning shimoli va Qozogʻistonning janubidagi isteʼmolchilarga yetkazib berishga xizmat qiladi. Loyiha quvvati yiliga — 28 mlrd. m3. Bu gaz yoʻlining Oʻzbekiston hududidagi qismini kengaytirish ishlari olib borilmoqda (2000).

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Buxoro "zardoʻz" aksiyadorlik jamiyati** — oʻzbek milliy zardoʻzi kiyim va buyumlar tayyorlovchi korxona. Buxorodagi zardoʻzlik artellari asosida 1963-yilda Buxoro zardoʻzlik fabrikasi nomi bilan tashkil qilingan. 1991-yildan hozirgi nomda. Yuksak san’at namunasi boʻlgan har xil zar doʻppi, toʻn, shoyi qiyiq, xotinqizlarning nimchalari, soʻzanalar, teatrlar va saroylar uchun zardoʻzi pardalar, uy ichida kiyiladigan poyabzal, sovgʻa buyumlari va boshqa mahsulotlar ishlab chiqaradi. 1994—97 yillarda qoʻshimcha tikuv sexi, sovgʻabop mahsulotlar ishlab chiqarish sexi ishga tushirildi. Korxonada Buxoro zardoʻzligi an’analarini yangi izlanishlar bilan boyitgan koʻplab xalq ustalari (jumladan Oʻzbekiston Qahramoni Muyassar Temirova) mehnat qiladi. Korxona mahsulotlari koʻp marta jahon, respublika koʻrgazmalarida namoyish etilgan va sovrinlar olgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vahima** — his-tuygʻu va kayfiyatning buzilish turlaridan biri; vahimada odamni asossiz qoʻrquv bosadi, kishi nimadandir xavotirlanib, hadiksiraydi, bezovta boʻladi, koʻngli gʻashlanib, oromi yoʻqoladi, ruhan azob chekadi. Unga kelajakda falokat boʻlishi muqarrardek, oʻzi yoki yaqinlarining hayoti xavf ostida turgandek tuyuladi. Vahima har xil ruhiy holatlarda turlicha namoyon boʻladi: 1) yosh bolalarda voqealarni toʻgʻri anglash va tushunish qobiliyati zaif boʻlib, baʼzan ular xonada yakka qolishdan, tunda yurishdan, tushida qurqishadi; yosh ulgʻaygan sari bu alomatlar oʻz-oʻzidan yoʻqolib ketadi; 2) kishi biror nojoʻya xatti-harakat qilsa, oʻz qilmishidan xavotirlanib, vahimaga tushadi, qamalish yoki jazolanishdan qoʻrqadi, tunni bedor oʻtkazib, har narsadan hadiksiraydi, oromi yoʻqolib, koʻngli gʻash boʻlib yuradi, iztirob chekadi. Tabiiy ofatlar (suv toshqini, yongʻin, zilzila va hokazolar)da ham baʼzilar vahimaga tushishi mumkin, ularni qoʻrquv bosadi, oʻzi yoki yaqinlarining hayotini oʻylab, bezovta boʻladi, oromi yoʻqoladi. Bunday vahima sabablari bartaraf etilgach, ular tuzalib ketadi; nerv sistemasi zaif yoki kasallikka moyil odamlarda vahima surunkali ruhiy kasallikka aylanib ketishi, gipertoniya yoki ayrim ichki kasalliklarga sabab boʻlishi mumkin; 3) baʼzi yuqumli kasalliklar, toʻsatdan zaharlanib, alahlashda yoki birdan boshlangan ruhiy kasalliklarda ham vahima belgilari namoyon boʻladi — bemor sababsiz qoʻrqib, qattiq bezovtalanadi; 4) yoshi katta (koʻpincha 50—60 yashar) kishilarda vahima ruhiy kasallikning asosiy belgilaridan boʻlib, uzoq davom etadi, bemor gʻamgin yuradi, qattiq qoʻrqadi, bezovtalanadi, oʻzini qoʻygani joy topolmaydi, kelajak fojiali, falokatli, oʻzi yoki yaqinlariga qandaydir xavf tugʻilayotgandek tuyuladi. Bunday vahima oʻz-oʻzini ayblash vasvasasi bilan birga uchraydi, ehtiyot choralari koʻrilmasa, bemor oʻzini halok qilishi mumkin. Vahima avj olganda vegetativ nerv sistemasi faoliyati buzilib, organizmda har xil biokimyoviy oʻzgarishlar roʻy beradi, qonda adrenalin, noradrenalin va qand koʻpayadi, meʼda shirasida xlorid kislota kamayadi, qon bosimi oshadi, dil oʻynaydi. Vahima boʻlib qolgan kishi ruhiy kasalliklar shifoxonasida davolanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vahobjon Sobirovich Fayozov** (1912.8.10, Qoʻqon —1974.2.8, Urganch) — aktyor, rejissyor, xonanda (lirik tenor). Oʻzbekiston xalq artisti (1950). Oʻz faoliyatini 1932-yil Koʻqon temiryoʻlchilar klubi qoshidagi ishchilar teatrida boshlagan. 1933—34 yillar Qoʻqon teatrida, 1934-yildan Ogahiy nomidagi Xorazm teatrida ishlagan. Gʻarib (M. Yunusov, S. Samandarov, "Oshiq Gʻarib va Shohsanam"), Tohir (S. Abdulla, "Tohir va Zuhra"), Jaloliddin (M. Shayxzoda, "Jaloliddin Manguberdi"), Majnun, Farxrd (Xurshid, "Layli va Majnun", "Farhod va Shirin"), Husayn Boyqaro (Uygʻun, I. Sulton, "Alisher Navoiy"), Gʻofir (Hamza, "Boy ila xizmatchi"), Toshbolta (H. Gʻulom, "Toshbolta oshiq"), Mulladoʻst (Hamza, "Maysaraning ishi"), Abror (Uygun, "Parvona"), Nurbobo (I. Sulton, "Nomaʼlum kishi"), Mirzakarimboy (Oybek, "Qutlugʻ qon") obrazlarini yaratgan. F. ijodi xissiyotlar toʻlqini, buyuk insoniy fazilatlarni mohirona ocha olishi bilan eʼtiborli boʻlib, obrazlari hayotiyligi, yuksak ijro saviyasi bilan ajralib turadi. Xonanda sifatida "Feruz 1,2", "Xorazm Chorgohi", "Dugoh", "Yorim bergan oq roʻmol", "Faribdurmen" kabi ashulalarni baland avjda chiroyli va yoqimli aytgan. Rejissyor sifatida "Boy ila xizmatchi", "Paranji sirlari" (Hamza), "Shohi soʻzana" (A. Qahhrr), "Makr va muxabbat" (F. Shiller), "Muqimiy" (S. Abdulla) kabi spektakllarni sahnalashtirgan. Matyoqub Rahimov, Komiljon Otaniyozov va boshqa uning shogirdlaridir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 



|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Geksan**, {\displaystyle C\_{6}H\_{14}}— toʻyingan uglevodorod, rangsiz suyuklik. Mol. m. 86,18. 5 ta izomeri bor. Normal G. {\displaystyle CH\_{3}-(CH\_{2})4-CH\_{3}} ning suyuqlanish temperaturasi —95,32°, qaynash temperaturasi 68,74°, zichligi 659,4 kg/m3. Suvda erimaydi, organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Neftning benzin fraksiyasi va gazokondensatlar tarkibida boʻladi. Katalizatorlar ishtirokida 100—450° temperatura, 1,5—5 MPa bosimda izomerlanib izogeksanlar hosil kiladi. Izogeksanlar, shuningdek neftning ogʻir fraksiya lari, gazoyl va neft qoldiqdarini krekinglashda ham hosil boʻladi. Ular motor yonilgʻilarining komponenti, Geksaning oʻzi esa eruvchi hamda past temperaturalarda ishlatiladigan termometrlarda suyuklik sifatida qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Korset** (frans. corset) — 1) qaddi-qomatni raso tutish uchun koʻkrak qafasining pastki qismi va qorinni tortib ushlab turadigan maxsus moslama; 2) umurtqa pogʻonasi singanda, kasallanganda va qiyshayganda qoʻllaniladigan maxsus ortopedik moslama. K. protezortopedik korxonalarda turli xil materiallar (charm, gips, plastmassa, mato va h.k.) va chetlari metalldan qilinadi. K. tanaga yopishib turishi kerak, shuning uchun uni bemordan olingan qolipga qarab tayyorlanadi. Ushlab turuvchi, yengillik tugʻdiruvchi va toʻgʻrilovchi K.lar bor. Ushlab turuvchi va yengillik tugʻdiruvchi K.lar umurtqa pogʻonasi singanda va u operatsiya qilingandan keyin buyuriladi. K. koʻpincha umurtqa pogʻonasining beldumgʻaza boʻlimi kasalliklari (mas, bel umurtqasi siljiganda, osteoxondroz, spondilolistez va h. k.) oqibatida bel ogʻriganda qoʻllaniladi. Toʻgʻrilovchi K. umurtqa pogʻonasi yonga bir oz qiyshaygan (skolioz) bolalarga umurtqa pogonasi butunlay qiyshayib qolishining oldini olish maqsadida buyuriladi. K.ni vrach tayinlaydi va toʻgʻri kiyilganligini tekshiradi, kiyib yurish muddatini aytadi va nazorat qilib turadi. K.ni uzoq, vaqt taqib yurilganda gavda muskullari zaiflashib qolishi mumkin, shuning uchun umurtqa pogʻonasi qanchalik shikastlanganiga va kasallik bosqichiga qarab (vrach tavsiyasi bilan) shifobaxsh gimnastika bilan shugʻullanish va gavda muskullarini massaj qilishi kerak. K. toza turish uchun trikotaj koʻylak yoki mayka ustidan kiyiladi. Plastmassa K.ni yuvsa boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Geksametilentetramin** (Hexamethylentetraminum), urotropin, geksamin, urizol, metenamin — antiseptik modda, ammiakni formaldegidning suvdagi eritmasiga taʼsir ettirib olinadi. Rangsiz yoki oq hidsiz kristall modda.

Mol. m. 140,19, zichligi 1270 kg/m3 (25°). Suvda eriydi; 14° dan past temperaturada barqaror monogidrat hosil qiladi. Efir, benzol va tetraxloretanda yomon eriydi. Chuchmal, bir ozdan keyin achchiq taʼmi seziladi. Kuchsiz kislotalar bilan beqaror tuzlar beradi; kuchli kislotalar taʼsirida NH3 va formaldegidga ajraladi; ishqor eritmalari taʼsiriga chidamli. G.— kuchsiz nukleofil: benzil, allil va fenatsilgalogenidlar bilan monoalkil geksamin tuzlarini hosil qiladi. G.ning sirka kislotadagi eritmasi kuchsiz oksidlovchi boʻlib, aminlarni aldegidlar yoki ketonlarga aylantirishda ishlatiladi. Ammoniy nitrat va sirka aldegid ishtirokida tutovchi HNO, ni nitrolashda G. portlovchi modda — geksogen hosil qiladi. Sanoatda G. vakuumda formaldegidga ammiak taʼsir ettirib olinadi. G. dori preparat (urotropin, kalseks), antiseptik modda, fenolformaldegid smolalarni qotiruvchi, fungitsid, portlovchi moddalar i.ch.da boshlangich mahsulot sifatida ishlatiladi. U yoqilgʻi oʻrnida ("quruq spirt"), analitik kimyoda eritmalar tarkibidagi Fe(HI), AI(Ill), Cr(IH), Ti(IV) birikmalarini choʻktirishda ham qoʻllaniladi. Ilk bor G.ni A. M. Butlerov 1861 yilda NH3 va poliformaldegiddan sintez qilgan. Sistit, piyelit va siydik yoʻllarining boshqa yalligʻlanish kasalliklarida, baʼzi allergik kasalliklarda qoʻllaniladi. Tabletka shaklida va 40% li eritmasi 5—10 ml dan ampulada chikariladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
*Buni 1989-yilda tashkil topgan „Buxoro" klubi bilan adashtirmaslik kerak.*

*Bu atamaning boshqa maʼnolari ham bor, qarang: **Buxoro** (anʼanaviy maʼno) .*

„Buxoro" — Oʻzbekiston SSRning shu nomli shahridagi sovet futbol klubi, 1960-yilda tashkil etilgan va 1988-yilda tarqatib yuborilgan. 1989-yilda tashkil etilgan ayni shu nomdagi **Buxoro** klubi tashkil etildi va keyinchalik „Nurafshon" nomihga oʻzgartirilgan.

Tarix
-----

1965-yilgacha jamoa Oʻzbekiston SSR chempionatida, Oʻzbekiston SSR kubogida ham qatnashgan. 1966-yilgi mavsumdan boshlab „Buxoro" SSSR chempionatining „B" toifasida ishtirok eta boshladi, natijaga koʻra „Markaziy Osiyo va Qozogʻiston" zonasida soʻnggi, 19-oʻrinni egalladi.

1967-yilda klub nomi „**Fakel**" (**Mash’al**) deb oʻzgartirildi, ammo 2 yildan soʻng u oʻzining asl nomi — „**Buxoro**"ga qaytarildi. Keyingi mavsumlarda jamoa SSSR chempionatining „B" toifasida, keyingi mavsumlarda esa Oʻzbekiston SSR chempionatida ishtirok etdi.

1980-yilgi mavsumda „Buxoro" SSSR chempionati ikkinchi ligasining „B" toifasiga qaytdi va mavsum yakuniga koʻra soʻnggi, 19-oʻrinni egalladi. Keyingi mavsumlarda va 1988-yil tarqatib yuborilgunga qadar jamoa respublika turnirlarida, xususan, Oʻzbekiston SSR chempionati va kubogida qatnashdi. Jamoa katta muvaffaqiyatlarga erisha olmadi.

### Jamoa nomlar tarixi

| Yillar | Nomlar |
| --- | --- |
| 1960-1966 yillar | "Buxoro" |
| 1967-1968 yillar | "Mash’al" |
| 1969-1988 yillar | "Buxoro" |

Yana qarang
-----------

*Buxoro futbol klublari*

* Nurafshon (futbol klubi)
* Nurafshon-Buxoro (futbol klubi)

Havolalar
---------

* Klub haqidagi maʼlumot wildstat.ru saytida 2018-yil 14 martda Wayback Machine -da arxivlangan
**Maktabshunoslik** - pedagogika fanining maktab ishlarini boshqarish asoslari, yoʻl, shakl, vosita, usul va metodlarini tadqiq etish bilan shu-gʻullanuvchi maxsus sohasi. Maktabni boshqarishning oʻziga xos qirralarini ochib beradi. Oʻzbekistonda Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, "Davlat tili toʻgʻrisida", "Taʼlim toʻgʻrisida"gi qonunlar, "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi", Oʻzbekiston Respublikasi hukumati va Xalq taʼlimi vazirligining taʼlimtarbiya jarayoni, shunin-gdek, oʻquv muassasalarini tashkil etish va rivojlantirish toʻgʻrisidagi qarorlari, ilgʻor mamlakatlar hamda ped. fanida bu sohada toʻplangan tajribalar M.ning asosiy manbalari hisoblanadi. M. maktabni boshqarish va unga rahbarlik qilishning asosiy tamoyillari, xalq taʼlimi muassasalarining faoliyati va ularning maktab pedagogik jamoasi va xoʻjalik hayotiga rahbarlik qilish metodlari, pedagog va oʻqituvchilarning umumiy oʻqishlarini tashkil etish, umumiy taʼlim maktablari hamda ularning tarmoqlarini yaratish va qurish yoʻllari, maktab binolarini loyihalash va qurish, maktab yer uchastkalari va hududlarini barpo etishga qoʻyiladigan pedagogik talablar, maktablarni moliyalash, ularni oʻquv qurollari bilan taʼminlash muammolari, oʻquv tarbiya jarayonlarini boshqarish bilan shugʻullanuvchi xalq taʼlimi muassasalari faoliyati, maktab ishiga rahbarlik qilish, maktab moddiy texnika bazasini yaratishda oʻqituvchilarga metodik yordam koʻrsatishni tashkil etish, maktab ichki rahbarligi ishining mazmun va metodlari, zamonaviy yangi maktab oʻqituvchisining qiyofasi, xalq taʼlimi muassasalarining hisoboti va hisobga olish ishlarini tashkil etish, maktab ishlari statistikasi kabi masalalarni ilmiy jihatdan yoritib beradi.

M. birinchi navbatda, maktablar tajribasi va ularning ish uslubiga tayanadi. Rivojlangan mamlakatlarning ilgʻor ish tajribasini oʻrganish va umumlashtirish ham M.ning muhim vazifalaridandir. M. xalq taʼlimi muassasalari hamda maktab xodimlarining amaliy faoliyati va nazariy xulosalarini boyitishga xizmat qiladi. Kadrlar tayyorlashni takomillashtirish ham M.ning muxim masalalaridan biri. Oʻzbekistonda M.ning turli masalalariga oid tadqiqotlar Oʻzbekiston Ped. fanlari ilmiy tadqiqot instituti, Toshkent ped. universiteti va boshqa ped. intlarida olib boriladi.

Rohatoy Safarova, Laylo Shermamatova.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sisal** — agava *jinsidan Agava sisolana oʻsimligining* barglaridan olingan tabiiy qoʻpol tola, baʼzan oʻsimlikning oʻzi „sisal" deb ataladi.

Ushbu tolalar yangi barglardan ajratilgan, odatda maxsus davolashsiz. Dekorativ dastgohlar barglarni maydalaydi va maydalaydi, natijada tolalar ajratiladi, keyin yuviladi, quyoshda quritiladi va choʻtka bilan surtiladi. Elyaf tarkibi: tsellyuloza (55-65 %), lignin (10-20 %), gemitsellyuloza (10-15 %), pektin (2-4 %). Elementar tolalar yaltiroq, sargʻish rangga ega. U arqonlar, barcha turdagi toʻrlar, iplar, oʻrash (tara) matolari, klassik dart nishonlari, matraslar, yuvinish roʻmollari, choʻtkalar ishlab chiqarish uchun ishlatiladi.

Tarixi
------

XVI asrda Ispaniyaga Janubiy Amerikadan hayratlanarli darajada kuchli arqonli kemalar keldi va dengizchilar oʻsimlikning nomini bilmaganligi sababli, toladan yasalgan arqonlar va arqonlar „sisal" deb atala boshlandi (ismi bilan). Meksika porti Sisal). Agave madaniyati mustamlaka davrida Markaziy Amerikadan olib kelingan va tropik mamlakatlarda keng tarqalgan.

Poʻlat arqonlar va kabellar (poʻlat simdan yasalgan) paydo boʻlgandan soʻng, kemalarda oʻsimlik tolali arqonlardan foydalanish pasaya boshladi, ammo XIX asrning oxirida ham agava tolalari katta iqtisodiy ahamiyatga ega boʻlib qoldi (1890-yillarning boshlarida). Meksika bu tolani Yevropa mamlakatlariga eksport qildi, u yerda soqol va ot tuki oʻrniga ishlatilgan). Keyinchalik, XX asrning 2-yarmida sintetik tolalar va sunʼiy gazlamalarning tarqalishi tufayli sisalning qiymati pasayib, uni ishlab chiqarish qisqara boshladi.

AQShda sisal Gavayi orollarida yetishtirildi.

Ishlab chiqarish boʻyicha birinchi oʻrinni Braziliya, ikkinchi oʻrinni Tanzaniya egallaydi.

| Eng yirik ishlab chiqaruvchilar (2016) |
| --- |
| Mamlakat | Ishlab chiqarish (tonna) |
| </img> Braziliya | 180 938 |
| Tanzaniya bayrogʻi Tanzaniya </img>Tanzaniya bayrogʻi Tanzaniya  | 33 826 |
| </img> Keniya | 23 390 |
| Madagaskar bayrogʻi Madagaskar </img>Madagaskar bayrogʻi Madagaskar  | 17 816 |
| </img> Meksika | 12 371 |
| </img> Xitoy | 12 058 |
| Gaiti bayrogʻi Gaiti </img>Gaiti bayrogʻi Gaiti  | 10 652 |
| **Butun dunyo** | 298 498 |

Yillar boʻyicha sisalning jahon ishlab chiqarishi, ming. tonna.

Yana qarang
-----------

* Kanop

Eslatmalar
----------

1. ↑  Gavayskie ostrova // Kratkaya geograficheskaya ensiklopediya / redkoll. gl. red. A. A. Grigorev. tom 1. M. gosudarstvennoe nauchnoe izdatelstvo „Sovetskaya ensiklopediya", 1960. str.393-394
2. 1 2  „FAOSTAT – Crops".  Food And Agricultural Organization of United Nations: Economic And Social Department: The Statistical Division. 11-may 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-avgust 2018-yil.

Adabiyotlar
-----------

* *Sizal* in the *Great Soviet Encyclopedia*, 1969–1978 (Russian)

Manbalar
--------

* Sisal — Agave Sisalana @ ecosystema.ru
**Maksimin Gay Yuliy Ver; frakiyalik M.** (taxminan 172/73—238.10.5) — Rim imperatori (235 yil martdan). Frakiyalik dehqon oilasida tugʻilib, oddiy jangchilikdan oliy mansabga qadar yoʻlni bosib oʻtgan. Iordannint yozishiga qaraganda, M.ning boʻyi 8 stop (fu-t)dan ortiq (1 stop — 30,5 sm) boʻlgan. Germaniya chegarasidagi urush paytida, Mayns yaqinida qoʻshin bilan ixtilofda boʻlgan imperator Aleksandr Sever oʻldirilgach, jangchilar M.ni imperator deb eʼlon kilganlar. M. alemannlar (235), sarmatlar va daklar (236—237) ustidan bir necha gʻalabaga erishgan. Senat va yirik yer egalari manfaatlariga zid boʻlib, jangchilar ehtiyojini qondirishga qaratilgan M. siyosati 238 yil "soldatlar" imperatoriga qarshi Gordianlar tomonidan koʻtarilgan qoʻzgʻolonga sabab boʻlgan. Senat parti-yasiga qarshi boʻlgan urushda M. va uni sezar deb eʼlon qilingan oʻgʻli Akvileya shahrini qamal qilishgan, biroq oʻz lashkarlari orasida chiqqan isyon paytida oʻldirilganlar.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vrachlar konsultatsiya komissiyasi** (VKK) - Oʻzbekistonda davolash va profilaktika muassasalari (poliklinikalar, kasalxonalar, dispanserlar va b.)dagi maxsus komissiya. Bosh vrachning ekspertiza boʻyicha oʻrinbosari (VKK raisi), tegishli boʻlim mudiri va davolovchi vrachlardan tuziladi. Faqat VKK kasallik varaqasi muddatini choʻzish, vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik boʻyicha bahs va janjalli masalalarni hal qilish, kasalligi uzoq davom etgan bemorlarni mehnat qobiliyatini aniqdash tibbiy-ekspert komissiyasita yuborish huquqiga ega. VKK sanatoriy-kurortlarda davolanish uchun yoʻllanma berish, mehnat sharoitlarini oʻzgartirish yoki betobligi tufayli yengilroq ishga oʻtkazish (vaqtincha yoki doimiy) toʻgʻrisida tavsiyanomalar ham beradi. Bemorni VKK ga davolovchi vrach, davolash muassasasining boʻlim mudiri, kasaba uyushmasining sugʻurta vrachi yuboradi. Bundan tashqari, VKK davolovchi vrachlar faoliyatini nazorat qiladi va tegishli maslahatlar beradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Laminariyasimon suvoʻtlar** (Laminariales) — qoʻngʻir suvoʻtlar tartibi. Dengiz suv oʻtlarining eng yirigi, uz. 1 – 15 m, baʼzan 60 m gacha. Tanasi oddiy yoki shoxlangan, asosi bir yoki bir nechta plastinkadan iborat; oʻtkazuvchi toʻqimalari — elaksimon naychalar fotosintez mahsulotlarini tashiydi. Laminariyasimon suvoʻtlar interkalyar oʻsadi. Oʻsish zonasi plastinkaning asosidan boshlab poyaning uchki qismigacha joylashgan. Rizoidlari va tanasi, odatda, kup yillik; plastinkalari esa har yili yemirilib turadi. Yiliga bir marta zoosporalar hosil qiladi, ulardan mikroskopik gametofitlar oʻsib chiqadi. Jinsiy koʻpayishi — oogamiya. Urugʻlangan tuxum hujayra gametofitdyam — ajralmasdan yangi yirik tallom (sporofit) hosil qiladi. 30 turkumi, 100 ga yaqin turi bor; asosan, moʻʼtadil iqlimli va sovuq suvli dengizlarda oʻsadi. Uzoq Sharq va shimoldagi hamma dengizlarda tarqalgan. Tarkibida uglevodlar, vitaminlar karotin, alginat kislota va boshqa bor. L.sdan tayyorlangan preparatlar tibbiyotda surgi dori sifatida hamda buqoq, arterioskleroza" davolashda foydalaniladi. Laminariyasimon suvoʻtlar hayvonlarga ozuqa va qishloq xoʻjaligida oʻgʻit sifatida foydalaniladi va isteʼmol qilinadi (qarang Dengiz karami).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nitrofos**, nitrofosfat — tarkibida azot, fosfor boʻlgan murak-kab mineral oʻgʻit. Unda oʻrta hisobda 20% dan N va R2O5boʻladi. Oldin apatit konsentratini yoki fosforitlarni nitrat kislota bilan, shuningdek, nitrat kislotaning sulfat yoki fosfat kislota bilan aralashmasi yordamida parchalab, keyin ammiak yoki b. asoslar bilan ney-trallab olinadi. Pretsipitat, ammiakli selitra va gipedan yoki pretsipitat, ammofos va ammiakli selitradan ibo-rat donacha (granula)lar holida ishlab chikariladi. Donadorligi bir xil, yaxshi elanadi. N. kaliyli oʻgʻit ishlatilishi talab qilinmaydigan tuproklarga so-linadi. U hamma ekinlar uchun asosiy va ekishdagi oʻgit sifatida qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gnotobiontlar** (yun. gnotos — maʼlum va biotos — hayot, tiriklik) — mikroorganizmlardan tamoman xoli boʻlgan hayvonlar. G.ni ilmiy tadqiqot ishlari uchun steril sharoitda yetishtiriladi. Baʼzan biror mikroorganizm bilan maxsus zararlangan hayvonlarni ham G. deyiladi. Mikrobsiz hayot mumkinligi toʻgʻrisidagi gʻoyani birinchi marta L. Paster (1885) oʻrtaga tashlagan edi, ammo faqat 20-asrning 40-yillari oxiriga kelib Amerika va Yaponiya olimlari steril va maxsus apparatura yordamida mikrobsiz hayvonlarni rivojlantirish va koʻpaytirish uchun sunʼiy sharoit yaratishdi. G. (dengiz choʻchqachalari, sichqonlar, quyonlar va b. lab. hayvonlari hamda choʻchqa, buzoq va b.) dan eksperimental biol. va tibbiyotning turli sohalarida foydalanishi 20-asrning 60-yillariga kelib mustaqil ilmiy yoʻnalish — gnotobiologiyaning rivojlanishiga olib keldi. G.ning birinchi avlodi bachadondan homilani steril chiqarib olish yoki qushlar, hasharotlar va b.ning zararsizlantirilgan tuxumlarini inkubatsiya qilib, soʻngra maxsus izolyatorlarda oʻstirish orqali olinadi. G. boshqa normal mikrofloraga ega boʻlgan hayvonlardan baʼzi (xususan tabiiy sharoitda mikroflora bilan kontaktda boʻladigan) organlar va toʻqimalarning oʻziga xos tuzilishi va fuknsional faolligi bilan farq qiladi. G.ni olish immunitet mikrob (parazit) bilan xoʻjayin organizmi oʻzaro taʼsiri mexanizmlarining shakllanishi, ovqat hazm qilish fiziologiyasi, infeksion patologiya va b.ni qatʼiy nazorat qilinadigan sharoitda oʻrganishga imkon beradi. G. sohasida tadqiqotlar tabiiy sharoitda organizmda normal mikroflora boʻlgandagina hayvonlar normal hayot kechirishi mumkinligini koʻrsatdi. Gnotobiologiya usullaridan klinik tibbiyot, mikrobiologiya, immunologiya, virusologiya, parazitologiya va b. sohalarda, shuningdek, diagnostik zardoblar i.ch. farmakolotik va biologik preparatlarni sinab koʻrishda foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Nitragin** — bakterial oʻgʻit, tarkibida tuganak bakteriyalari bor. 1 g quruq preparatda 50 mln. gacha bakteriya boʻladi. N. tarkibidagi tuganak bakteriyalar atm. azotin toʻplab, u ni oʻsimliklar oʻzlashtiradigan birikmalarga aylantiradi. N. ildizlarda tugunaklar sonini koʻpaytirib, tuproqni azot bilan boyitadi, boʻlajak ekinlar hosilini oshiradi va sifatini yaxshilaydi. N. donli, dukkakli ekinlar va dukkakli oʻtlarni yetishtirishda qoʻllaniladi. N. quruq xonada 0—10° da saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nitrozobirikmalar** (S - nit-rozobirikmalar) — molekulasida uglerod atomlari orqali bogʻlangan bir yoki bir nechta nitrozoguruh —N=0 tutgan organik moddalar. N. odatda, monomer va dimerlarning muvozanat holatidagi aralashmasi koʻrinishida mavjud boʻladi. Monomer N.ni nomlashda asos birikmalar nomiga "nitrozo" qoʻshimchasi qoʻshiladi. N.ning aksarisi dimer koʻrinishidagi holatda boʻladi, ammo organik qoldiqqa elektronakseptor oʻrinbosarlar kiritilishi monomerlar paydo boʻlishiga olib keladi. Dimer N.da trans-izomerlar sis-izomerlarga nisbatan barqarorroq. Eritmalarda yoki qizdirilganda dimer N. dissotsi-atsiyaga uchraydi. Monomer N. — gazlar yoki havorang yoki yashil rangli suyuqliklar, suvda yaxshi eriydi. Dimer N. — rangsiz kristallar, qutbli erituvchilarda yaxshi eriydi. N. birlamchi aminlarni Karo kislotasi taʼsirida yoki gidrooksilaminlarni organik perkislotalar bilan oksidlash usulida olinadi. Geterotsiklik birikmalar, aminokislotalar va boshqa sintezida, boʻyagichlar, dorivor preparatlar, elasto-merlar, issiqqa chidamli kauchuklar ishlab chiqarishda qoʻllanadi. Baʼzi N. mutagen va kanserogen faol moddalar, teri kasalliklarini paydo qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nitratlashtiruvchi bakteriyalar** — ammiak va ammoniy tuzlarini nitrat kislota tuzlari — nitratlarga aylantiruvchi bakteriyalar. Nitratlashtiruvchi bakteriyalar nitratlashuv jarayoniga sabab boʻladi. Ajralib chiqqan energiyani Nitratlashtiruvchi bakteriyalar organik moddalar sintezi uchun ishlatadi. Nitratlashtiruvchi bakteriyalar tuproqda va suv havzalarida yashaydi. Ular ishqoriy yoki neytral muhitli, yaxshi aeratsiyali tuprokdarda rivojlanadi. Shuning uchun nitratlashuv jarayoni yaxshi ishlov berilgan tuproqlarda jadalroq kechadi. Nitratlashtiruvchi bakteriyalar muhitning organik moddalariga juda sezgir av-totrof organizmlarshlr. Rus mikrobiologi S. N. Vinogradskiy 1890-yilda ammiakni nitritgacha oksidlab, hujayra sintezi uchun energiya oluvchi (qarang Xemosintez) va nitritlarni nitratlargacha oksidlovchi Nitratlashtiruvchi bakteriyalarni ajratib olgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nitrometan**, CH3NO2 — achchiq bo-dom qidi keladigan rangsiz suyuklik. Mol.m. 61,042. Suyuqlanish temperaturasi — 28,55°, kaynash temperaturasi 108,8°, zichligi 1,1371 g/sm3. Suvda oz eriydi, azeatrop aralashma hosil qiladi; organik erituvchilarda (alifatik uglevodorodlardan tashqari) yaxshi eriydi. Kimyoviy xossalariga koʻra, N. — alifatik uglevodorodlarning yaqqol vakili. Sanoatda quyi alkanlarni (Mas, propan) 50— 70% li HNO3 bilan 400—700° da kimyoviy reaktorda destruktiv nitrolash nuli bilan olinadi. N. — efirsellyuloza loklari va smolalari uchun erituvchi, dizel yonilgʻilariga qoʻshimcha, bir komponentli raketa yonilgʻisi. Zaharli. Markaziy nerv sistemasini kuchli zaharlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Spektrofobiya** (lotin tilidan olingan: *spectrum*, narsaning koʻrinishi, shakli, tasviri; spektr) yoki **katoptrofobiya** (yunoncha κάτοπτρον *kátoptron*, „oyna") — oʻziga xos gʻayritabiiy va noodatiy fobiyalardan biri. Asosan, koʻzgulardan va ularda aksini koʻrishdan qoʻrqish. Bu baʼzan arvohlar yoki oʻliklardan qoʻrqish bilan bogʻliq. 

Bu fobiya eyzotrofobiyadan yaʼni oʻzini aks ettirishdan qoʻrqishdan farq qiladi. Spektrofobiya bilan ogʻrigan odamlar koʻzgu sinishidan qoʻrqishlari mumkin, bu esa omadsizlikka olib keladi deb tashvishlanishadi.  Ular toʻgʻridan-toʻgʻri koʻzguga qaraganlarida, qoʻrqinchli narsa koʻzgudan sakrab tushish yoki uning ichida oʻz aksi yonidagi bezovta qiluvchi narsani koʻrishdan qoʻrqishlari mumkin.  Boshqalar esa bu gʻayritabiiy dunyo bilan bogʻlanish yoki boshqa dunyoga kirish eshigi deb hisoblashi, qandaydir gʻayritabiiy kuch tomonidan oynaga tortilishidan qoʻrqishlari mumkin.  Baʼzilar zulmatdagi oʻz akslaridan ham qoʻrqishadi, chunki u gʻalati tarzda buzilgan koʻrinishi yoki aksi ularni qoʻrqitishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Ferenczi, Sandor*. Further Contributions to the Theory and Technique of Psycho-Analysis* (inglizcha). Karnac Books, 1994. ISBN 9781855750869. 28-avgust 2019-yilda qaraldi.
**Tosh tuzi**, galit, osh tuzi — 1) galit minerali, kimyoviy tarkibi NaCl (Na39,3%, Cl 60,7%). Kub singoniyada kristallanadi. Tabiatda turli kattalikdagi donador kristall agregatlar shaklida uchraydi. Sof holda rangeiz va tiniq, lekin koʻpincha gil, organik moddalar, temir oksidi va boshqalar bilan aralashmasi kulrang, jigarrang, kizil, pushti. Shishadek yaltiroq, qattikligi 2, zichligi 2,2 g/sm3. Suvda oson eriydi; 2) choʻkindi togʻ j iney, asosan, (99 %) galitdan iborat. Suvda eriydigan boshqa tuzlar kabi, Tosh tuzining asosiy massasi arid zonalarining havzalarida ekzogen jarayonlar mobaynida hosil boʻladi. Tosh tuzi, ayniqsa, shoʻr koʻllar tubida koʻp boʻladi. Tosh tuzi choʻkindi togʻ jinslari orasida katta qalinlikdagi qatlamlar koʻrinishida boʻlib, oʻnlab km² ga tarqaladi, boshqa jinslarda qatlamchalar, linzalar, uyachalar, xolxol donachalar hosil qiladi. Tosh tuzi qatlamlari barcha geologik davr yotqiziklarida uchraydi. Eng yirik yotkiziqlari kembriy, devon, perm va neogen qatlamlarida joylashgan. Yirik konlari Belarus, Ukraina, Kaspiy boʻyi botigʻi va unga tutashgan Boshqirdiston hamda OrenburgOktoʻba tuz havzalarida mavjud. Oʻzbekiston va unga tutashgan hududlarda keng tarqalgan boʻlib, Boybichekan, Oqbosh, Tubegatan, Xoʻjaikon va Qoʻrgʻoshinkonda topilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tosh tuzi" *OʻzME*. T-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Belgraddagi knyaz **Milosh hammomi** (serbcha: *Амам кнеза Милоша у Београду*) ― 1836-yilda qurilgan. 1948-yilda madaniy yodgorlik sifatida tan olingan.

Tarix va arxitektura
--------------------

Knyaz Milosh hammomi shahzodaning oʻzi davrida kichik saroy hammomi sifatida qurilgan. Yangi tashkil etilgan Serb davlati davrida qurilganiga qaramay, hammom turk meʼmorchiligi, yaʼni turk hamomini qurish tamoyillari asosida qurilgan. Dastlab, u knyaz oʻgʻillari Milan va Mixail Obrenovichlarning oʻsha paytdagi saroy majmuasining ajralmas qismi edi. Majmua keyinchalik Moliya vazirligi binosi uchun ishlatilgan. Butun majmuadan hozirgi kungacha faqat hammom va oʻchoqli xonasi boʻlgan bir qavatli bino saqlanib qolgan.

Taxminlarga koʻra, bino oʻsha davrning Belgraddagi eng muhim binolari — Topsiderdagi shahzoda Milosh qarorgohi va malika Lyubitsa qarorgohi loyihalari muallifi knyaz Miloshning „saroy" meʼmori Hoji-Nikola Jivkovichning rejasiga muvofiq qurilgan.

Bino avtonom toʻrtburchak inshoot sifatida yaratilgan. Kichkina oʻlchamiga qaramay, unda hammomning barcha elementlari — favvora (kutish xonasi va kiyinish xonasi), kapalik (dam olish xonasi), halvat (hammom xonasi), hazna (suv idishi) va chulxon (olov qutisi) mavjud. Choʻmilish va dam olish uchun ishlatiladigan asosiy xonada konsentrik gʻishtdan yasalgan sayoz gumbaz shaklidagi ombor mavjud. Shisha „pufakchalar" bilan qoplangan chiroqlar gumbaz va gumbazlarning alohida detallari hisoblanadi.

Hozirda shahzoda Milosh hammomi obida sifatida foydalanilmoqda. Binoning oʻzida, shuningdek, uning atrofidagi koʻplab oʻzgarishlar tufayli hammom haqiqiyligini sezilarli darajada yoʻqotdi.

Yana qarang
-----------

* Savski Venac tumanimadaniy merosi ob’ektlari roʻyxati.
* Belgrad shahrining madaniy yodgorliklari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  Amam kneza Milosha, Dosiјe Zavoda za zashtitu spomenika kutlure grada Beograda, SK 17
2. ↑  „Београдско наслеђе/Непокретна културна добра". 23-sentabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-avgust 2017-yil.
3. ↑  Beogradsko nasleђe

Havolalar
---------

* Savski venac / Madaniy meros
* Siyosat/ Hamamlar — madaniy yodgorliklar
* Serbiya Respublikasi Madaniy yodgorliklarni muhofaza qilish instituti — Belgrad
* Yodgorliklar roʻyxati
* Serbiya Respublikasi Madaniy yodgorliklarni muhofaza qilish instituti — Belgrad / Koʻchmas madaniy meros ob’ektlari bazasi
**Yogʻoch plastikalar** - yogʻochga me xanik, issiqlik va kimyoviy ishlov berib (fizikmexanik xossalarini yaxshilab) olinadigan materiallar. Yo. p. presslangan yogʻoch (plastifikatsiyalangan), yogʻoch qatlamli plastikalar (lignofol, deltayogʻoch, balinit va b.), yogʻochplastik massalarga boʻlinadi. Presslangan yogʻoch tabiiy yogʻochni 1530 MN/m2 (150300 kgkuch/sm2) bosim va 120° trada zichlab olinadi. Bunday yogʻochlar taxta, brus, plitavtulka va b. koʻrinishda ishlab chiqariladi. Ular zarbga chidamli, plastik, namga chidamli boʻladi. Yogʻoch qatlamli plastikalar yupqa yogʻoch list (shpon)ga termoreaktiv sintetik smola eritmasi shimdirib va quritib, paket holida yigʻib, 120—150° trada gidravlik pressda 10—17,5 MN/m2 (100—175 kgkuch/sm2) bosim ostida olinadi. Mustahkamligi va elastikligini oshirish uchun unga metall toʻr, zar qogʻoz, rezina va b. aralashtirib armaturalanadi. Unga grafit va moy qoʻshilsa, antifriksion (ishqalanishga qarshi) xossasi oshadi. Bunday yogʻochlar mashinasozlik va kemasozlikda konstruksion material sifatida ishlatiladi. Yogʻoch plastik massalar maydalangan yogʻoch (qipiq, payraha, tola, shponlar) ga sintetik smola eritmasi shimdirib va quritib, presskrliplarda issik,layin presslab profil buyumlar yoki plita materiallar holida ishlab chiqariladi. Bunday yogʻochlarning mustahkamligi, elektr izolyasiya va antifriksion xossalari yuqori boʻladi. Ulardan vkladishlar, podshipnik vtulkalari, tishli gʻildiraklar va b. tayyorlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |