Charlz Dikkens va uning qahramonlari. 1875-yil chiziilgan rasm
 Bronte opa-singillar
**Viktoriya adabiyoti**-Viktoriya davrida (1837-1901) paydo boʻlgan ingliz adabiyoti asarlari.

Romantizm oʻrnini egallagan bu adabiy yoʻnalish hayotni sheʼriyatdan koʻra realizm nuqtai nazaridan tasvirlagan, uzoqroq nasriy janrlar ommalashdi

1840—1850-yillarda ijtimoiy romanlarga talab katta boʻla boshladi.Ushbu janrning rivojlanishiga katta hissa qoʻshgan Charlz Dikkens bugungi kungacha eng koʻp oʻqilgan mualliflardan biri hisoblanadi.Uning sarguzasht romanlarida ham muhim ijtimoiy masalalar muhokama qilinadi, jamiyatning har tomonlama va keng tavsifi berilgan, o‘nlab, yuzlab personajlarning yorqin obrazlari berilgan.

Uilyam Tekerey („Karyera yarmarkasi"), Sharlotta Bronte („Jeyn Osten"),Entoni Trollop va Tomas Xardi ham mashhur romanlar yozdilar.

Jon Ryoskin,Metyu Arnold,Tomas Karlaylning asarlari hujjatli va tarixiy nasrda yozilgan, kardinal Nyumanning avtobiografik va diniy asarlari kitobxonlar tomonidan yuqori baholandi.

Hazilli asarlar orasida Dikkensning birinchi romani „Pikvik klubi maktublari" va Jerom Klapka Jeromning "Qayiqdagi uchtasi "romani mashhurdir

19-asrning ikkinchi yarmida bolalar adabiyoti shakllana boshladi, bunga Lyuis Kerroll („Alisa moʻjizalar mamlakatida") va Stivenson („Xazinalar oroli") katta hissa qoʻshdilar.

Sheʼriyatda Alfred Tennison,Robert Brauning va Tomas Xardining sheʼrlari oʻquvchilar tomonidan ayniqsa yuqori baholandi.

Sheʼr
-----

Robert Brouning (1812-1889) va Alfred Tennison (1809-1892) Viktoriya davridagi Angliyaning taniqli shoirlari edi.  Tomas Xardi butun umri davomida sheʼr yozgan, lekin 1898-yilgacha toʻplamini nashr etmagan.  Jerar Manli Xopkinsning sheʼrlari (1844-1889) 1918 yilda vafotidan keyin nashr etilgan. Algernon Charlz Svinbern (1837-1909) ham davrning muhim adabiy namoyandasi hisoblangan, ayniqsa, uning sheʼrlari va tanqidiy asarlari. WB Yeatsning ilk sheʼrlari ham Viktoriya hukmronligi davrida nashr etilgan. Faqat 19-asrning soʻnggi oʻn yilliklarida Gilbert va Sallivandan boshlab har qanday muhim teatr asarlari yaratildi.1870-yillardagi hajviy operalari, 1890-yillardagi Jorj Bernard Shou (1856-1950) pyesalari va Oskar Uayldning (1854-1900) *"Jiddiy boʻlishning ahamiyati"*.

Elizabeth Barrett Browning va Robert Brauning oʻzlarining sevgi munosabatlarini sheʼr orqali oʻtkazdilar va koʻplab nozik va ehtirosli sheʼrlar yaratdilar. Metyu Arnold ham , Gerard Manli Xopkins ham 20-asr boshidagi romantik sheʼriyat va gruzin sheʼriyatining tabiatining shodligi oʻrtasida joylashgan sheʼrlar yozgan. Biroq, Xopkinsning sheʼriyati 1918 yilgacha nashr etilmadi. Arnoldning asarlarida bu keyingi shoirlarning baʼzi mavzulari nazarda tutilgan, Xopkins esa Beovulf *kabi* qadimgi ingliz sheʼriyatining sheʼr shakllaridan ilhom olgan .

Oʻtmishni qayta tiklash klassik adabiyotga, balki Angliyaning oʻrta asr adabiyotiga ham qiziqish bilan Viktoriya adabiyotining asosiy qismi edi. Bu harakatni Letitia Elizabeth Landon, ayniqsa, uning „Troubadour" kabi sheʼriy toʻplamlarida kuzatish mumkin. va „Oltin binafsharang" romani va ritsarlik haqidagi ertaklari bilan .. Viktoriyaliklar qadimgi ritsarlarning qahramonlik, jasoratli hikoyalarini yaxshi koʻrardilar va ular oʻsha olijanob, xushmuomalalikdan baʼzilarini qaytarib olishga va uni uyda ham, butun dunyoda ham hayratda qoldirishga umid qilishgan. imperiya. Bunga eng yaxshi misol Alfred Tennisonning "*Qirolning Idillari "asaridir*  , bu qirol Arturning hikoyalarini, xususan, Tomas Malori tomonidan zamonaviy tashvishlar va gʻoyalar bilan uygʻunlashgan. Rafaeldan oldingi birodarlik ham oʻz sanʼati uchun afsona va folklorga tayangan, Dante Gabriel Rossetti bir vaqtning oʻzida ular orasida bosh shoir deb hisoblangan, garchi uning singlisi Kristina endi olimlar tomonidan kuchliroq shoir deb hisoblangan.

Drama
-----

Dramada farslar, musiqiy burlesklar, ekstravaganzalar va hajviy operalar Shekspir asarlari va Jeyms Planche va Tomas Uilyam Robertson kabi jiddiy dramalar bilan raqobatlashdi. 1855-yilda German Reed Entertainments Britaniyadagi (ilgari risque) musiqiy teatr darajasini koʻtarish jarayonini boshladi, bu Gilbert va Sallivanning mashhur hajviy operalari seriyasi bilan yakunlandi va 1890-yillarda birinchi Edvard musiqali komediyalari bilan davom etdi. Ketma-ket 500 ta spektaklga erishgan birinchi spektakl Londonning "*Oʻgʻil bolalarimiz* „ komediyasi ediHJ Bayron , 1875-yilda ochilgan. Uning 1362 ta spektakldan iborat ajoyib yangi rekordi 1892 yilda *Charlining xolasi* Brandon Tomas tomonidan qoʻyilgan.  WS Gilbertdan keyin Oskar Uayld kech Viktoriya davrining yetakchi shoiri va dramaturgiga aylandi.  Uayldning pyesalari, xususan, Viktoriya davridagi unutilgan koʻplab pyesalardan ajralib turadi va 1890-yillarda faoliyati boshlangan Jorj Bernard Shou kabi Edvard dramaturglari bilan yaqinroq munosabatda boʻladi. Uayldning 1895-yilgi kulgili durdona asari *"Jiddiy bo‘lishning ahamiyati"*, u zodagonlar uchun istehzoli koʻzgu tutib, aql va paradoksal hikmatning virtuoz mahoratini namoyish etgan eng buyuk pyesa edi. U juda mashhur boʻlib qoldi.

Bolalar adabiyoti
-----------------

Viktoriyaliklar qisman bolalar mehnatini toʻxtatish va majburiy taʼlimni joriy etishga boʻlgan saʼy-harakatlari tufayli „bolalikni ixtiro qilgan" deb hisoblangan. Bolalar oʻqishni boshlaganlarida, yoshlar uchun adabiyot nafaqat bolalar uchun asarlar yaratgan (masalan, Dikkensning "*Bir bola tarixi* "kabi) yozuvchilar bilan emas, balki yangi bolalar mualliflari guruhi bilan oʻsish sanoatiga aylandi. Lyuis Kerroll (*Elisning mo''jizalar mamlakatidagi sarguzashtlari*), Anna Sewell (*Qora goʻzallik*) va RM Ballantyne (Marjon *oroli*) kabi yozuvchilar) asosan bolalar uchun yozgan, garchi ularga kattalar ergashsa ham. Robert Lui Stivenson (*Xazinalar oroli*) va Entoni Umid (*Zenda asiri*) kabi boshqa mualliflar asosan kattalar uchun yozganlar, ammo ularning sarguzasht romanlari endi odatda bolalar uchun tasniflanadi.  Boshqa janrlarga bemaʼni sheʼrlar, bolalarcha qiziqishni talab qiladigan sheʼrlar kiradi (masalan, Lyuis Kerrollning "Jabbervokki "). Maktab hikoyalari gullab-yashnadi: Tomas Xyuzning *Tom Braunning maktab kunlari* va Kiplingning Stalky *& Co.*klassiklardir. Other genres include nonsense verse, poetry which required a childlike interest (e.g. Lewis Carroll's „Jabberwocky"). School stories flourished: Thomas Hughes' *Tom Brown's Schooldays* and Kipling's *Stalky & Co.* are classics.

Bu nashrlar kamdan-kam hollarda bolaning zavqini olish uchun yaratilgan; ammo illyustratsiyalardan foydalanishning koʻpayishi bilan bolalar adabiyotdan zavqlana boshladilar va axloqni yanada qiziqarli tarzda oʻrganishga muvaffaq boʻldilar.  Maza qilish uchun oʻqishning yangi qabul qilinishi bilan ertaklar va xalq ertaklari mashhur boʻldi. Koʻplab mualliflarning turli mavzudagi xalq ertaklarini toʻplash bolalarga oʻzlarini qiziqtirgan koʻplab mavzulardagi adabiyotlarni oʻqish imkonini berdi. O‘g‘il-qizlar uchun har xil turdagi kitoblar, jurnallar yozilgan. Qizlarning hikoyalari koʻproq maishiy va oilaviy hayotga qaratilgan boʻlsa, oʻgʻil bolalarning hikoyalari koʻproq sarguzashtlarga qaratilgan.

Havolalar
---------

* Adabiyotni kashf qilish: romantiklar va Viktoriya (Wayback Machine saytida 2021-03-24 sanasida arxivlangan)
* Viktoriya yozuvchilari va shoirlari uchun choʻntak qoʻllanmasi

Manbalar
--------

1. ↑  Dawson, Carl*. Victorian High Noon: English Literature in 1850*. Baltimore: Johns Hopkins U. Press, 1979.
2. ↑  Mulvey-Roberts, Marie*. The Handbook to Gothic Literature* (en). Springer, 1998-05-27. ISBN 978-1-349-26496-4.
3. ↑  *Susina, Jan* „Children's Literature". *faqs.org*.  The Gale Group, Inc.. Qaraldi: 2014-yil 16-iyun.