recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Abdulloh ibn Jubayr** (arabcha: عبد الله بن جبير — Abdulloh ibn Jubayr ibn Noʻmon ibn Umayya ibn Imru’ al-Qays ibn Saʼlaba al-Avsiy al-Ansoriy - ? — 3/624, Madina/Uhud) — sahoba.

Hayoti
------

Kunyasi — Abu Munzir. Avs qabilasi­dan bo‘lib, Xavvot ibn Jubayrning tug‘ish­gan birodari. Butlarni yomon ko‘rar, kechalari Sahl ibn Hunayf bilan birga mushrik­larning yog‘ochdan yasalgan butlarini sindirib, yoqish uchun sahobalarga keltirar edi. Abdulloh ibn Jubayr dovyurak va juda mohir mergan bo‘lgan. Birinchi Aqaba bay’atidan keyin musulmon bo‘lgan. Ikkinchi Aqaba bay’ati uchun Makkaga kelgan. Bay’atdan oldin Payg‘ambar bilan uchrashish uchun bir nechta hamrohlari bilan Ul Zot istiqomat qilayotgan amakilari Abbos ibn Abdulmuttalibning uyiga boradi. Abbos Payg‘ambarning madinaliklar bilan bo‘ladigan uchrashuvini qurayshlik­lardan sir saqlash uchun ularga Aqabada ko‘rishishlarini aytadi. Abdulloh ibn Jubayr boshqa ansorlar qatori Aqabada Payg‘ambarga bay’at beradi.

Uhud jangi
----------

Abdulloh ibn Jubayr Badr va Uhud g‘azotlarida qatnashgan. Uhud g‘azotida Payg‘ambar Islom qo‘shinlariga orqadan hujum qilinishining oldini olish uchun chap tomondagi Aynayn tepaligiga Abdulloh ibn Jubayrni qo‘mondon etib, ellikta kamonchilarni joylashtiradilar. Rasululloh Abdulloh ibn Jubayrga: „Sizlar bizning orqa tomonimizni muhofaza etasizlar. Dushman g‘alaba qozondimi, mag‘lub bo‘ldimi, mendan xabar kelmaguncha joylaringizdan jilmanglar. Yengilayotganimizni ko‘rsalaringiz ham, yordam beramiz deb o‘rinlaringizni tashlab ketmanglar. Faqat dushman otlariga qarata o‘q otinglar!", deb turgan joylaridan qo‘zg‘almaslikni buyuradilar. Jangda musulmonlarning g‘olib kelayotganini ko‘rgan kamonchilarning aksariyati mushriklar batamom yengilib bo‘lishdi deb hamda o‘ljadan mahrum qolmaslik uchun joylarini tashlab ketadilar va Uhud tomonni ochiq qoldiradilar. Abdulloh ibn Jubayr ularga Payg‘ambarning buyruqlarini eslatsa ham qarshilik ko‘rsata olmaydi. Yonida birga qolgan o‘nta kamonchilar bilan orqadan hujum qilgan Xolid ibn Valid boshchiligidagi otliqlarga qarshilik qiladi. Abdulloh ibn Jubayr kamon o‘qlari tugagach nayza bilan, nayza ham singach qilichi bilan jang qiladi. Natijada, Ikrima ibn Abu Jahl va sheriklari tomonidan shahid etiladi. Mushriklar Abdulloh ibn Jubayrni o‘ldirish bilan kifoya­lanib qolmay, tana aʼzo­larini bo‘laklarga bo‘lib tashlaganlari haqida maʼlumotlar bor.

Adabiyotlar
-----------

1. Ibn Hishom. *As-Sӣra. -* Qohira: 1375/1955. I, 465, 689; II, 65, 113, 123;
2. Ibn Saʼd. *At-Tabaqāt al-kubrā. -* Bayrut: 1388/1968. II, 39-40, 41, 42, 47; III, 53, 475-476; IV, 7; VIII, 31;
3. Al-Balozuriy. *Ansāb al-ashrāf.* — Qohira: 1959. 241, 265, 317, 319, 330;
4. Mustafa Fayda**. „***Abdullah b. Cübeyr"*. *TDV İA.* — İstanbul: 1988. I, 93;
5. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. *Hadis va hayot. Olamlarga rahmat payg‘ambar. Nu­buvvat va risolat*. — T.: „Sharq", 2006. XIX, 278-281.
**Bosvoldi** — oʻrtapishar qovun navi, oʻrtacha kattalikda, uz. 20—23 sm, ogʻirligi 4—7 kg. Pusti oʻrtacha qalinlikda, sirti sal tilimtilim, toʻrsiz, rangi oqishsariq. Ustidagi gullarining chetlari notekis chizikli, keng ochyashil tasmasimon. Eti 4,5—5 sm, och yashil, gʻovak, sershira. Tarkibida 7— 8,6% kand, 3,5—4,5% saharoza, 8,5— 10% quruq modda bor. Urugʻxonasi oʻrtacha kattalikda, urugʻi yirik, tuxumsimon, ochsargʻish. Ekilganda unib chiqqandan keyin 85—90 kunda pishadi.

Hosildorligi 170—250 s/ga. Fargʻona vodiysi, Toshkent va Samarqand viloyatlarida B.ning 2417 navi (K. I. Pangalo, M. K. Goldgauzen) ekiladi (Yana q. Qovun).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Abdulloh ibn Abduya ibn an nazr ibn Hushtyor** — (?—900) — buxorolik olim va muhaddis.
Abdulloh ibn Abduya ibn an nazr ibn Hushtyor Buxoroning Kurjan qishlogʻida tavallud topgan. Abdulloh ibn Abduya (Abdavayh) ibn an Nazr ibn Hushtyor toʻgʻrisida N.Nasafiyning „Samarqandiya" kitobida maʼlumotlar mavjud. U sahih hadislarni yigʻuvchi muhaddis, olim, tarbiyachi boʻlgan. „Samarqandiya"da yozilishicha, U Buxorodagi Kurjan qishlogʻida tugʻilgan. Hazrat Abdullohning katta bobosi Hushtyor boʻlib, Buxorodagi otashparastlarning katta olimi boʻlgan. Qutayba ibn Muslim Buxoroni fath etishga kelganlarida, Buxoro hukmdori: „Mening shahrimda bir olim bor, men uni sen birlan munozara qilmoqqa va soʻzlaringni tinglamoq uchun huzuringga joʻnayotirman, agar sen daʼvat qilayotgan narsa haqiqat boʻlsa, ul holda meni undan voqif aylagil, toki men shunga binoan senga itoat qilain. Basharti daʼvating botil boʻlsa, men senga itoat etmasman va senga qarshi jang qilurman" degan maktub bilan Hushtyorni Qutayba huzuriga yuborgan. Qutayba ibn Muslim Hushtyorga islom dini xususida batafsil soʻzlab beradi va Rasululloh salallohu alayhi va sallam sifatlarini taʼrifladi. Shunda Hushtyor uning daʼvati haq ekanligini anglab, darhol musulmon boʻladi. Hushtyorning musulmon boʻlganligini eshitgan Buxoro hokimi gʻoyatda tushkun holga kelib, qoʻrquvdan dagʻdagʻ titragancha shaharni tashlab qochdi. Abdulloh ibn Abduya ibn an Nazr quyidagi shayxlardan hadis rivoyat qilgan: Suvayd ibn Nasr, Ali ibn Hujr, Duhayn va boshqalar. Undan esa Abu Iso at-Termiziy, Sahl ibn Shozuya, Asad ibn Hamduya, Abu Yaʼlo Abdulmuʼmin ibn Xalaf, Muhammad ibn Mahmud ibn Anbar va boshqalardan hadis rivoyat qilgan. Abdulloh ibn Abduya ibn an nazr ibn Hushtyor 900-yilda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmuddin an Nasafiy*. „Samarqandiya"*. Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2001 — 136 bet.
2. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.
**Muhammad Amkinagiy** — (1512—1600) — alloma va avliyo.
Mavlono Xoja Kalon nomi bilan jahonga mashhur bo‘lgan Muhammad Amkinagiy 1512-yil Qashqadaryo viloyati, Kitob tumanidagi Amkina qishlog‘ida tug‘ilib, 1600-yilda mazkur joyda vafot etgan. Qutbi zamon, buyuk avliyo, atoqli tarbiyachi, alloma Muhammad Amkinagiy bug‘doyrang, nuroniy, siyrak soqolli, o‘rta bo‘yli, salobatli boʻlgan. U G‘arbu Sharqqa mashhur bo‘lgan „Silsilayi sharif"dagi yigirma ikkinchi halqaning piri murshidi hisoblanadi. Amkinagiy tug‘ma avliyo bo‘lib, obid, zohid, g‘oyat taqvodor inson boʻlgan.
„Tuhfat az zoirin"da yozilishicha, Muhammad Amkinagiyning nasabi Hazrat Imom Husayn raziyallohuga borib taqaladi. U quyidagichadir: „Hazrat Mavlono Xoja Kalon bin Xoja Mahmud bin Xoja Ofoqi Kalon bin Xoja Ziyoddin bin Xoja Abdulvahhob bin Xoja Nasriddin bin Sayyid Faxriddin bin Sayyid Shamsiddi bin Sayyid Ziyoddin bin Sayyid Ziyoulmulk bin Sayyid Nasriddin bin Sayyid Abulmaʼoniy bin Sayyid Shamsiddin bin Sayyid bin Sayyid Abujaʼfar bin Sayyid Ziyoiddin Kalon bin Sayyid Imodiddin Shahid bin Sayyid Shamsiddin Kalon bin Sayyid Ziyoddin Kalon bin Sayyid Nasriddin Kabir bin Sayyid Abulmaʼoniy Buzruk bin Sayyid Jaʼfar bin Sayyid Ziyoulhaq bin Sayyid Imodiddin bin Sayyid Abdulloh Mohro‘y bin Sayyid Abulhasan bin Sayyid bin Sayyid Amir Abulqosim bin Sayyid Abdulloh bin Sayyid Husayn al Amir bin Sayyid bin Hasan al Amir bin Sayyid bin Imom Jaʼfar bin Imom Abdulloh bin Imom al Husayn Sagar bin Imom Zaynulobidin bin Hazrat Imom Hasayn raziyallohu anhu". Muhammad Amkinagiy Samarqand va Buxoro madrasalarida taʼlim olgan. Tasavvuf ilmini esa o‘z otasi Muhammad Darveshdan o‘rganadi. Muhammad Darvesh vafot etganidan so‘ng asosan muridlar tarbiyasi bilan mashg‘ul bo‘lib, o‘ttiz yil shayxlik maqomida xizmat qildi. Zamonaning podshohlari Hazrat Amkinagiyga murid bo‘lgan. Buxoro hukmdori Abdullaxon (1556—1598) ko‘plab masjidu madrasa, ariq, ko‘prik, saray, sardoba, rabotlar bunyod qilib, savob ishlarni amalga oshirganki, bunda Muhammad Amkinagiyning xizmatlari bor. Muhammad Amkinagiyning ziyoratgohi Kitob tumanidagi Amkina qishlogʻida joylashgan boʻlib, bu yerda qadimiy madrasa, maqbara bor. Lekin ziyoratgoh taʼmirtalabdir.

Manbalar
--------

1. ↑  Насир ад-Дин ал-Ханафи ал-Хасани ал-Бухари*. Тухфат аз-заирин («Подарок паломникам») Автор перевода с таджикско-персидского, предисловия и комментариев: Халим Тураев*. Toshkent: Splendid Idea, 2021 — 204 bet.
2. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.
**Gaz almashinuvi** - nafas olish, fotosintez va b. jarayonlarda gazlarning organizm bilan tashqi muhit oʻrtasida almashinuvi. Organizm nafas harakatlari vaqtida kislorod olib, karbonat angidrid, moddalar almashinuvining boshqa gazsimon mahsulotlari va suv bugʻini chiqaradi; bu deyarli barcha organizmdagi moddalar almashinuvi jarayonining zarur holati. Kislorodsiz dissimilyatsiya jarayoni sodir boʻlishi mumkin emas. Shuning uchun organizm isteʼmol qilgan kislorod miqdoriga qarab, unda sodir boʻladigan oksidlanish jarayonining jadalligi va shu bilan birga paydo boʻlayotgan energiya miqdori oʻzgaradi. Uglevodlar, yogʻlar va oqsillar oksidlanganda energiya ajralib chiqadi. Qabul qilinadigan kislorod bilan chiqariladigan karbonat angidrid miqdori organizmning hayot faoliyati sharoitiga, muhit temperaturasiga, ovqat tarkibi va b.ga qarab turlicha boʻladi. Organizmning kislorodga ehtiyoji ortganda gaz yetkazib beruvchi aʼzo va sistemalarning faoliyati boshqacha boʻladi: nafas va qon aylanishi tezlashadi, qonning fizik-kimyoviy xossalari oʻzgaradi. Bir hujayrali organizmlarda G.a. oddiy diffuziya yoʻli bilan kechadi. Odam hamda yuksak hayvonlarda G.a.ni taʼminlaydigan maxsus aʼzo va sistemalar evolyutsiya jarayonida vujudga kelgan va rivojlangan. Odamdagi G.a. klinikalarda tekshiriladi, bu kasallikni aniqlashda diagnostik ahamiyatga ega. Hayvonlardagi G.a.ni oʻrganish koʻpgina biologik muammolarni hal qilish imkonini beradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdulloh ibn Idris** arabcha:  — Abu Muhammad Abdulloh ibn Idris ibn Yazid al-Avdiy al-Kufiy — 110/120,? — 192/807—808, Kufa) — kufalik mashhur muhaddis va qiroat olimi.

Abdulloh ibn Idris rivoyat qilgan hadislarini otasidan, Aʼmash, Sufyon as-Savriy, Hishom ibn Urva, Shu’ba, Molik ibn Anas va boshqa ko‘plab muhaddislardan eshitgan. Qiroatni ham Nofeʼ va Aʼmashdan o‘rganib, II asrning sanoqli qiroat olimlaridan biri bo‘ladi. Undan hadis rivoyat qilganlar orasida esa ustozi Molik ibn Anas, Abdulloh ibn Muborak, Ahmad ibn Hanbal, Yahyo ibn Ma’iyn va Ishoq ibn Rohuya (Rohavayh) kabi imomlar bor. Imom Molik uning do‘sti ham edi. U „Al-Muvatto" asarida Abdulloh ibn Idrisning nomini zikr qilmagan bo‘lsa-da, „ Alidan (Ali ibn Abu Tolib) menga yetib kelgan xabarga ko‘ra…", deb „taʼliqan" rivoyat qilgan hadislarni Abdulloh ibn Idrisdan olgan. Ehtimol, oralaridagi bu yaqinlik sababli Kufada istiqomat qilishiga qaramay, fatvolarining ko‘pida Madina ahlining qarashlariga mayl ko‘rsatib, kufaliklarga muxolif bo‘lgan.
Abdulloh ibn Idrisning keng qamrovli bilimi, yuksak axloqi, hadis rivoyatidagi talab­chanligi va ishonchliligi sababidan, Ahmad ibn Hanbal va Abu Hotim kabi hadis imomlari uni maqtaganlar. Abdulloh ibn Idris rahbarlik mansablariga qiziqmagan va davlat xizmatini qabul qilmagan. Horun ar-Rashid tarafidan unga taklif qilingan Kufa qoziligini „Men qozilikka loyiq emasman", deb rad qilgan. Bunga javoban xalifa unga: „Koshki men ham seni ko‘rmagan bo‘lsam edi", deb javob bergan. U birodari Hafs ibn Gʻiyosning ham qozilik vazifasini qabul qilishini hamda Bag‘doddan ketishlari uchun yo‘l xarajatlari sifatida yuborilgan mablag‘ni olishni xushlamagan. Shu maqsadda unga berilgan besh ming dirhamni rad etgan. Xalifaning hech bo‘lmasa o‘g‘li Maʼmunga hadisdan taʼlim berishi haqidagi iltimosiga ham Abdulloh ibn Idris „O‘g‘ling huzurimizga boshqa talabalar bilan birga kelsa, unga ham hadis rivoyat qilamiz", deb javob bergan va hech qachon bir kishiga maxsus muomala qila olmasligini bildirgan. Abdulloh ibn Idris rivoyat qilgan hadislar "Kutubi sitta "ning barchasidan joy olgan.
Abdulloh ibn Idris 192-yilning zulhijja oyida vafot etgan. O‘lim to‘shagida yotganda qizining yig‘laganini ko‘rib: „Qizim, yig‘lama, bu uyda 4000 marta Qur’onni xatm qildim", deb aytgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. — Bayrut: 1968. VI, 389;

2. Al-Xatib. Tarӣx Bag‘dād. — Qohira: 1931. IX, 415-421;

3. Az-Zahabiy. Siyar. IX, 42-48;

4. o‘sha mual. Tazkira al-huffāz. — Haydarobod: 1955-58. I, 282-284;

5. Ibn al-Jazariy. Gʻāya an-nihāya. — Qohira: 1932-33. I, 409-410;

6. Ibn Hajar. Tahzӣb at-tahzӣb. V, 144-146;

7. Talat Koçyiğit. „Abdullah b. İdrîs". TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 110.
**Gayka**:

1) mashina va mexanizmlarning qismlarini bir-biriga mahkamlashda ishlatiladigan detal; vint yoki boltga burab kiritiladi. Gayka ichi rezbali, sirti olti yoki toʻrt qirrali va dumaloq boʻladi. Tojsimon va quloqli Gaykalar ham bor. Gaykaning oʻlchamlari, odatda, standartlardan olinadi, lekin balandligi 0,8 d dan kichik boʻlmasligi kerak (d — bolt yoki vintdagi rezbali qismning tashqi diametri). Gayka poʻlat, rangli metall va polimerlardan tayyorlanadi. Avval tokarlik stanoklarida dumaloq yoki qirrali material qirqib olinadi, soʻngra tegishli stanoklarda unga rezba ochiladi; 

2) vintli mexanizmlarda vintning aylanma harakatini boshqa detal va uzellarning ilgarilama harakatiga aylantirib beradigan detal. Mas, domkratda shunday Gayka bor.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdulloh ibn Judʼon** (arabcha: عبد الله بن جدعان — Abu Zubayr Abdulloh ibn Jud’on ibn Amr al-Qurashiy —? - 600,?).

Hayoti
------

Johiliyat davrida mazlumlarni himoya qilgan, boyligi va saxiyligi bilan tanilgan qurayshlik. Taym ibn Murra qabilasiga mansub bo‘lib, Abu Bakr otasining amakivachchasi. Otasi — Jud’on ibn Amr, onasi — Zaynab bint al-Valid ibn Mus’ab. Abdulloh ibn Jud’on yoshligida juda bebosh bo‘lgan. Ko‘p jinoyatlar qilganligi bois otasi va qabilasini doimo diya to‘lash majburiya­tida qoldirgan. Oxir-oqibat qabilasi bilan otasi birgalikda Abdulloh ibn Jud’ondan voz kechib, ortiq uni himoya qilmasliklari, diya qarzlarini ham to‘lamasliklarini eʼlon qilishgan. Keyinchalik Abdulloh ibn Jud’on karvonlar bilan tijorat qilishni boshlagan. Asir va qullar tijorati bilan ham shug‘ullanib, katta boylikka ega bo‘lgan. Fijor urushida o‘z hisobidan yuz askarni qurollantirish bilan birga Quraysh qabilasiga qo‘mondonlik qilgan. Yoshi ulug‘lashgan sari saxiyligi ortib, ko‘plab qul va joriyalarni ozod qilgan hamda ularga yordam bergan. Mashhur sahoba Suhayb ar-Rumiy ham uning qullaridan bo‘lgan.

Abdulloh ibn Jud’onni johiliyat davrida buyuk shuhratga yetishtirgan voqea *"Hilf al-­fuzӯl"* ("Yordam beruvchilar shartnomasi") shartnomasidir. Payg‘ambar ham ishtirok etgan, Abdulloh ibn Jud’on va Zubayr ibn Abdulmuttaliblar imzolagan bu shartnoma aʼzolari zulmga uchraganlarning haqlari zolimlardan olinmagunicha ular bilan kurashishga qasam ichganlar. *"Hilf al-fuzӯl"* yordamida katta eʼtibor qozongan Abdulloh ibn Jud’on faqat makkalik­larni emas, balki Arabiston yarim­oroliga haj, umra yoki tijorat maqsadi bilan kelgan musofirlarni ham himoyasiga olar, ularning qurol va ashyolarini muhofaza qilar edi. Yana uning mehmondo‘stligi, o‘zgalarga bo‘lgan izzat-ikromi hamda hadya tarqatish kabi yuksak xislatlari Umayya ibn Abu-s-Salt boshchiligidagi shoirlarning qasidalariga mavzu bo‘lgan. Mazkur holat Abdulloh ibn Jud’onning makkalik­lar orasida ham eʼtibor qozonishiga sabab bo‘lgan. Oysha uning ushbu xislatlari tufayli oxiratda foyda ko‘rishi yoki ko‘rmasligi haqida so‘raganida, Payg‘ambar: "Yo‘q, chunki u biror marta ham „Rabbim, qiyomat kuni gunohlarimni mag‘firat qil!" demagan", deb javob berganlar.

Vafoti
------

Abdulloh ibn Jud’onning nubuvvatdan o‘n yil avval vafot etgani taxmin qilinadi.

Adabiyotlar
-----------

1. Ibn Hishom. *As-Sӣra*. — Qohira: 1955. I, 134;
2. Ibn Saʼd*. At-Tabaqāt al-kubrā.* — Bayrut: 1968. I, 127, 219; III, 226;
3. Az-Zubayriy. *Nasab Quraysh.* — Qohira: 1961. 291-293;
4. Ibn Qutayba. *Al-Maʼārif*. — Qohira: 1960. 175, 475, 576, 583, 604;
5. Al-Balozuriy. *Futӯh al-buldān.* — Qohira: 1956-60. I, 58;
6. Al-Balozuriy. *Ansāb al-ashrāf.* — Qohira: 1959. I, 102;
7. Al-Mas’udiy. *Murӯj az-zahab.* — Bayrut: 1964-65. II, 286-287;
8. Yoqut. *Mu’jam.* — Bayrut: 1968. II, 77;
9. Ibn Kasir. *Al-Bidāya.* — Qohira: 1932-39. II, 217-218;
10. Javod Ali. *Al-Mufassal fӣ tarӣx al-’arab qab­la-l-islām.* — Bayrut: 1968-72. IV, 94-103;
11. Mustafa Fayda. „*Abdullah b. Cüd‘ân*". *TDV İA*. — İstanbul: 1988. I, 93-94.
**Efioplar**, itioplar, itoplar (yun. anxiopz — quyoshda qoraygan), habashlar — 1) qadimda — Misrdan jan.da, Nubiya va hozirgi Efiopiya hududida yashagan aholi nomi; 2) Efiopiya aholisining umumiy nomlanishi. Umumiy soni 52 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Amxara tilily. soʻzlashadi. Dindorlari — xristianlar, sunniy musulmonlar; bir qismi iudaizmt eʼtiqod qiladi. Miloddan avvalgi 1-ming yillikda Janubiy Arabistondan Efiopiyaga ayrim arab qabilalari bir necha marta koʻchib kelib kushit tillarit soʻzlashuvchi mahalliy aholi bilan aralashib ketgan. E.ning asosiy etnik komponentini amxara, gurage, qisman galla, tigraylar, Efiopiyaning markaziy qismida esa agau, kaffa, uolamo va boshqalar xalqlar tashkil qiladi. Ushbu xalqlar negizida efiop millatining shakllanish jarayoni bormoqda. Asosiy mashgʻuloti — dehqonchilik, chorvachilik.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Effektorlar** (lot. — yaratuvchi, ijod qiluvchi) — 1) fiziologiyada faoliyati refleks bilan bogʻliq boʻlgan ijrochi organ; organizmning qoʻzgʻatuvchiga nisbatan javob reaksiyasini taʼminlaydi. E.ga muskullar, bezlar, buyrak, elektr va boshqalar organlar kiradi. Odatda, refleks polieffektor xususiyatga ega boʻlib, uning amalga oshirilishida birdaniga bir necha xil E. qatnashadi. Bu hol refleksning tavsifi va uning biologik mohiyati bilan bogʻliq (mas, jismoniy mehnat qilinganida — muskullar, yurak, qon tomirlari, ichki sekretsiya bezlari va boshqalar organlar faollashadi). E. ishini refleksning nerv markazlari boshqaradi. Ontogenez va filogenezda markaziy boshqarilish mexanizmi ham takomillashib boradi; 2) biokimyoda — moddalar almashinuvining fermentlarga taʼsir koʻrsatadigan va ular faoliyatini kuchaytiradigan yoki kamaytiradigan mahsulotlari; 3) genetikada — repressor bilan birikib, uning operatorga taʼsirini boshqaradigan quyi molekulali moddalar. Agar E. repressorga birikkanida repressorning operatorga taʼsiri toʻxtab, operator transkripsiyasi davom etadigan boʻlsa, uni induktor deb ataladi. Agar E. faol boʻlmagan repressorga birikib, uni operatorga taʼsir koʻrsatadigan va operator transkripsiyasini toʻxtadigan faol shaklga oʻtkazsa, unga korepressor deyiladi (yana qarang Repressor).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Eshchon baxshi Koʻspoʻlatov** (1901 — Qoraqalpogʻiston, Chimboy tumani — 1952) — Qoraqalpogʻiston (1945) va Oʻzbekiston (1950) xalq dostonchisi. Sherna baxshshshnt shogirdi. Yoshligidan xalq qoʻshiqlarini, dostonlardan parchalarni kuylab yurgan. Chimboy hududida ishlagan (1930). "Shodlik qoʻshigʻi", "Shodlik zamon" kabi koʻpgina xalq qoʻshiqlarini yaratgan, "Qoraqalpoq xalq qoʻshiqlari" (Toshkent, 1959) kitobida ham Eshchon baxshi Koʻspoʻlatov qoʻshiqlari nota yozuvlari bilan berilgan. Moskva, Toshkent shahrilarida oʻtkazilgan olimpiadalarda qatnashgan (1939).

Adabiyot
--------

* Karakalpakskiye narodnme pesni, M. 1948, Maksetov Q. Qoraqalpoqjirov — baxshilari, Nukus, 1983.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Eshitish apparatlari** — tovushni kuchaytirib beradigan asboblar. Eshitish pasayganda, karlikda ishlatiladi (qarang Karlik). Hozirgi zamon Eshitish apparatlari tovushni quchaytirib berishga asoslangan. Eshitish apparatlari mikrofon, tovush kuchaytirgich va telefondan iborat. Tovushni bevosita suyak orqali oʻtkazib berish uchun quloq orqasiga telefon yoki tovushni havo orqali oʻtkazib berish uchun tashqi eshituv yoʻliga maxsus moslama tiqib qoʻyiladi. Eshituv aʼzosining tovush qabul qiluvchi yoki tovushni oʻtkazib beruvchi qismi zararlanganiga qarab, unga loyiq Eshitish apparatlari buyuriladi. Eshitish apparatlarining qoʻzoynakka oʻxshash, shuningdek, choʻntakda turadigan xillari bor. Eshitish apparatlaridan foydalanganda koʻpincha eshitish, xususan, nutq bir qadar yaxshilanadi.

Bu apparat nutqnigina emas, balki binodagi boshqa tovushlarni ham qoʻshib quchaytiradi. Shuning uchun qulogʻi ogʻir bemor oʻzi uchun yangi boʻlib tuyulgan tovush sharoitiga birdaniga qoʻnika olmaydi. Eshitish apparatlariga oʻrgangan kishi nutqni begona tovushlardan ajratib, yaxshi qabul qiladi, baland tovushlarga chidami ortadi. Bemor tavsiya etilgan bir nechta mashqlarni bajarganidan keyingina Eshitish apparatlaridan foydalanishi mumkin. Mashq avval tinch xonada yolgʻiz bir kishi bilan, keyin shovqinli yerda, soʻngra esa koʻpchilik orasida gaplashib oʻtkaziladi. Eshitish apparatlari texnik jihatdan nosoz boʻlib, nutqqa begona shovqinlar qoʻshilib ketsa yoki qitirlasa, bunda bemor tez toliqadi, qulogʻi shangʻillaydi, boshi ogʻriydi. Eshitish apparatlari otorinolaringolog (LOR) vrach tavsiyasi bilan maxsus eshituv protezi tayyorlash zdlarida tanlanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Efir moyli ekinlar** — efir moylari olish uchun yetishtiriladigan ekinlar guruhi; texnika ekinlari. Ayrim organlari (guli, urugʻi, mevasi, poyasi, ildizpoyasi, bargi va boshqalar) yoki tanasida efir moylari (xushboʻy moddalar) toʻplaydi. Efir moyli ekinlarining daraxt, buta va bir va koʻp yillik oʻtlar turlari bor. Ular tropik, subtropik mintaqalarda koʻp tarqalgan, moʻtadil iqlimli hududlarda ham ekiladi. Oʻzbekistonda efir moyli oʻsimliklarning 50 oilaga kiruvchi 233 turi mavjud, lekin ayrimlari (arpabodiyon, jambil, kashnich, qora zira, yalpiz va boshqalar) maxsus ekiladi. Efir moyli ekinlarining baʼzi turlarining mevasi va bargi tarkibida 1,5% dan 6—7% va undan ortiq efir moyi (atenol, mentol, yevgenol va boshqalar), shuningdek, 11—27% texnik moy bor. Jahon dehqonchiligida Efir moyli ekinlaridan atirgul, yorongul, lavanda, yalpiz asosiy ahamiyatga ega. Oʻsimliklarning xushboʻyligi efir moylarining miqdori, tarkibi va sifatiga bogʻliq.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
INJINIRING (ing. Engineering — ixtirochilik,) muhandislik maslahat xizmatlari — tijoratchilik qoidalariga asoslangan holda i.ch. ni tashkil etishni taʼminlash, mahsulot sotishni uyushtirish va b. yuzasidan maslahat berish. Bu ish bilan maxsus ixtisoslashgan I. firmalari, bevosita yirik sanoat va qurilish firmalari shugʻullanadi, ular bir vaqtning oʻzida bir necha mijozlarga xizmat qiladi. Eksport I. firmalari boshqa mamlakatlarga xizmat koʻrsatadi, murakkab va katta loyihalarni amalga oshiradi. I. firmalari bozorning muhim ishtirokchisi hisoblanadi. Xalqaro I. xizmati ishning texnik, tashkiliy va tijorat tomonlari koʻrsatilgan kontrakt shaklida rasmiylashtiriladi. I. mohiyati bilan muayyan pulli xizmatlarga buyurtmaning bir koʻrinishidir. I. xizmatlari 2 guruhga boʻlinadi: i.ch. jarayonini tayyorlash bilan bog'liq xizmatlar, i. ch. va mahsulotni sotish jarayonini meʼyorda borishni taʼminlash boʻyicha xizmatlar. Xizmatlarning birinchi guruhiga loyihaga qadar, loyiha, loyihadan keyingi va maxsus xizmatlar; ikkinchi guruhga korxonani ishlatish, boshqarish jarayonlarini optimallashtirish va uning mahsulotlarini sotish bilan bogʻliq ishlar kiradi.

Hoz. davrda I. xizmatlari bozorida asosiy haridor rivojlanayotgan davlatlar boʻlsa, sotuvchilar sanoati rivojlangan mamlakatlardir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Nabis** (Nabis) (? - miloddan avvalgi 192) -Sparta hukmdori (tirani) (miloddan avvalgi 207—192). Yevripontiylar shoh xonadoniga mansub boʻlgan. Bir qancha qatʼiy tadbirlarni amalga oshirgan: bir kism mulkdorlarni quvgʻin qilgan, ayrimlarini qatl etgan; yirik yer egalarining yerlarini musodara qilib, grajdanlik tarkibiga kiritilgan yersiz spartiatlar va ilotlarga boʻlib bergan. N. davrida Sparta qoʻshini kuchaygan, Argos bosib olinib, u yerda ham shu islohotlar oʻtkazilgan. Butun Peloponnes boʻyicha tub islohotlar oʻtkazilishi xavfi N.ga karshi Axey ittifoqinmng urush boshlashiga sabab boʻlgan. Ittifoqchilarga yordamga Rim armiyasi ham yetib kelgan. 195 yil tuzilgan sulhga koʻra, N. hokimiyati faqat Sparta hududi bilan cheklab qoʻyilgan. N.ning kaytadan urush qilishi uning ham quruqlikda, ham dengizda magʻlubiyatga uchrashi bilan tugagan. N. xoinona oʻldirilib, Sparta Axey ittifoqiga qoʻshib olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gʻozi Ahmad Burhoniddin** (1344 Sivas — 1398) — turk shoiri, olim, davlat arbobi. Shom (Suriya) va Misrda tahsil olgan, arab, fors tillarini mukammal oʻrgangan. Vataniga qaytgach, Sivasda qozi, soʻng shu viloyat hokimi. Davlat ishlarida adolat va muruvvat yoʻlini tutishga harakat qilgan. Gʻazal, ruboiy, tuyuq va boshqa janrlarda yozgan. Hayot va muhabbat lirikasi bilan bogʻliq dunyoviy mavzular, inson qalbining nozik kechinmalari sheʼrlariga xos yetakchi xususiyatdir. B. turk sheʼriyatida tuyuq jakrini rivojlantirgan. Sheʼrlarini toʻplab devon tuzgan (1394). Devonining qoʻlyozma nusxasi Britaniya muzeyida saqlanadi. Istanbulda nashr etilgan (1943). 12 tuyugʻi sharqshunos T. M. Melioranskiy tomonidan rus tiliga tarjima qilingan (1895, Peterburg). B. "Tarjix uttavzih" ("Izohustunligi"), "Iksir uladati fi Asroilibodati" ("Odat mohiyati ibodat sirlarida") asarlarini arab tilida yozgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Gʻozi Ahmad Burhoniddin" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyotlar
-----------

* Orzibekov R. Tuyuq poetikasi, T. 1985.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Inju (maʼnolari).

**Inju** (moʻgʻulcha) — oʻrta asrlarda Moʻgʻulistonda xotin kishining sepi (qaramogʻidagi kishilar bilan birga), shuningdek, chingiziy shahzodalarning ulus mulklari. Masalan, Oʻqtoyxon Chigʻatoyxonga Movarounnahrni 1239 yil I. tarzida bergan. Hulokuiylar davlati xududida I. — shaxsan xon va xonzodalarga tegishli yerlar (arab, xossa, xoss inju shundan). I. shuningdek, turli unvondagi kishilarni, mas, elxon, uning xotinlari yoki shahzodalarga mansubligini (baʼzan ularning yer-mulklari bilan birga) anglatgan.== Manbalar ==

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Eshbolta Boymurodov** (1957.18.4, Dehqonobod tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996). Toshkent pedagogika institutining badiiygrafika fakultetini tugatgan (1980). 1980-yildan Dehqonobod tumanidagi maktabda, 1982-yildan Nishon tumanidagi 12maktabda chizmachilik va tasviriy sanʼat oʻqituvchisi. Boymurodov darslarda koʻrgazmali qurollardan unumli foydalanadi. U tasviriy sanʼat boʻyicha chuqurlashtirilgan sinf tashkil qilib, iktidorli oʻquvchilarni jalb qilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Eshituv-muvozanat nervi** — bosh miya nervlarining 8-jufti. Ikki funksional — vestibulyar apparat (muvozanat aʼzosidan impulslarni uzatuvchi) va chigʻanoq (tovushni qabul qiluvchi) qismdan iborat (qarang Quloq). Vestibulyar qism ichki eshitish yoʻlining tagida yotuvchi dahliz tugunchasidan, chigʻanoq qism esa chigʻanoqning suyak plastinkasi asosigacha boruvchi spiral tugunchadan boshlanadi. Eshituv-muvozanat nervin.ning chigʻanoq qism tolalari zararlansa (infeksion yoki shikastlanish tufayli), eshitish qobiliyatiga (kar boʻlishgacha) ziyon yetadi, vestibulyar apparat zararlansa, muvozanat buzilishi va bosh aylanishi kuzatiladi.

Manbalar
--------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 


|  |  |
| --- | --- |
| Odam bosh miyasi | *Nerv sistemasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Lyuyshun** (Port-Artur) - Xitoyning shim.-sharqiy qismidagi shahar, Sariq dengiz sohilidagi yil davomida muzlamaydigan port, harbiy dengiz bazasi. Lyaonin provinsiyasida, Lyao-dun yarim orolningjan. chekkasida. Dalyan shahri bilan birga Lyuyda maʼmuriy shahar hududi tarkibida. Kema remont qiluvchi korxonalar bor. L. 19-asrning 80-yillarida kichik qishloq boʻlgan. Oʻsha vaqtdan Xitoy hukumati L.da harbiy port qura boshladi. 1898-yilda L.ni Rossiya Xitoydan ijaraga olib, undan Harbin shahriga temir yoʻl oʻtkazdi. Podsho hukumati sha-harni harbiy dengiz bazasiga aylantirib, Port-Artur deb atadi. L. 1905—45 yillarda Yaponiya koʻl ostida boʻldi. 1955-yilda Rossiya L.dan oʻzining harbiy kuchlarini olib chiqib, Xitoyga qaytardi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hindixitoy gʻoʻzasi**, daraxt gʻoʻza (Оозауршт агЬогеит Ь.) — madaniy gʻoʻza turi. Genomi A2, xromoso-malar soni 2p=26. H.gʻ.ning yovvoyi shakllari Dekan (Hindiston yarim o.)da tarqalgan. Asosan, Hindistonda, qisman Afgʻoniston, Bangladesh, pokiston, Birma, Vyetnam, Xitoy, koreya, Yaponiyada ekiladi. H.gʻ. kichikroq daraxt yoki buta boʻlib, tuk (kamdan-kam tuksiz) va qora smolali bezchalar bilan qoplangan. Tuklari siyrak qavatlar hosil qiladi (birinchisi- kalta va qalin, ikkinchisi— uzun).Poyasi yashil, turli intensivlikda — toʻq qizilgacha antotsian rang oladi. Madaniy navlarining oʻsuv shoxlari sust rivojlanadi, hosil shoxlari uzunligi oʻrtacha, 4—6 boʻgʻimli. Barglari oʻrtacha, qis-man yoki juda ker-tikli, 3—5—7 boʻlmali (keng yoki tor nashtarsimon). Yonbarglari mayda, toʻkilib ketadi. Gullari oʻrtacha; gulbargi oq, och sariq, limonrang, pushti, qizil, asosida yirik antotsian dogʻlari bor, baʼzan tashqi tomoni qorayib koʻrinadi. Gul tashqa-risida koʻpincha shira bezi boʻlmaydi, gul kosa ostidagi shira bezi qizil, uchburchak shaklida. Koʻsaklari tuxumsimon, dumaloq, kalta uchli, 4—5, baʼzan 3 chanoqli. Bitta koʻsakdagi paxta vazni 2 g dan 6 g gacha. Har bir chanogʻida 3—8 ta chigit bor. Chigiti tuklari oq, yashil yoki qoʻngʻir. Tolasi oq, malla yoki qoʻngʻir, dagʻal, kamdan-kam mayin. H.gʻ. hindiston, ben-galiya, birma, nankin va boshqa bir qancha geografik xillarga boʻlinadi. H.gʻ.ning tropik shakllari fotodavr oʻzgarishlariga juda taʼsirchan. Koʻpchilik shakllari bakteriozga chidamli (qarang Bakterial kasalliklar), shira va oʻrgimchakkana bilan kam zararlanadi. H.gʻ. mustahkam, "junsimon" tolali gʻoʻza navlari yaratishda genetik fond boʻlib xizmat qiladi. Abdumavlon Abdullayev.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Genri Kresvik Roulinson** (1810.11.4, Chadlington, Oksford — 1895.5.3, London) — ingliz sharqshunosi va diplomati, ossuriyashunoslikning asoschilaridan biri. 1827—39 yillarda Britaniyaning Hindistondagi va keyinchalik Erondagi OstIndiya kompaniyasida zobit boʻlib xizmat qilgan. 1840—43 yillarda ingliz hukumatining Qandahor (Afgʻoniston)dagi maxsus vakili, soʻngra Bagʻdod, keyinchalik Tehronda konsul. Mesopotamiya (hozirgi Iroq)dagi qad. shahar harobalarida qazish ishlari olib borgan. 1878—81 yillarda Osiyo qirollik jamiyati, 1871—72 va 1874—75 yillarda Geografiya qirollik jamiyati prezidenta. Qad. fors va OssuriyaBobil mixxatlarini oʻqishga hissa qoʻshgan. Behistun kitobalariik oʻqigan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Genrix (maʼnolari).

**Genrix** (Heinrich) — Germaniya qirolligi va "Muqaddas Rim imperiyasi"dagi qirollar. Eng mashhurlari:

Genrix I (taxminan 876 — 936.2.7. Memleben, Saksoniya) — Germaniya qiroli (919 yildan). Saksoniya sulolasining asoschisi. Shvabiya va Bavariya gersoglarining isyonini yon berishlar yoʻli bilan bostirgan. Lotaringiyani qoʻshib olgan (925), polab slavyanlari yerlarini bosib olishni boshlab bergan.

Genrix III (1017.28.10 — 1056.5.10) — Germaniya qiroli va "Muqaddas Rim imperiyasi" imperatori (1039-yildan). Italiyaga qilgan yurishida (1046—47) u bilan raqobat qilgan papalar papalik taxtidan tushirilgan.

Genrix IV (1050.11.11 — 1106.7.8, Lyens) — Germaniya qiroli va "Muqaddas Rim imperiyasi" imperatori (1056-yildan). Frankonlar sulolasidan. Cherkov hokimiyati unvonlari uchun Rim papalari (Grigoriy VII va b.) bilan kurash oli b borgan.

Genrix V (1081.8.1 — 1125.23.5, Utrext) — Germaniya qiroli, "Muqaddas Rim imperiyasi" imperatori (1106-yildan). Frankonlar sulolasidan. Cherkov hokimiyati unvonlari uchun papalar bilan boʻlgan urushni Vorms konkordata bilan tugatgan. Genrix V vafoti bilan frankonlar sulolasi barham topgan.

Genrix VI (1165, Nimvegen — 1197.28.9, Messina) — Germaniya koroli va "Muqaddas Rim imperiyasi" imperatori (1190-yildan). Shtaufenlar sulolasidan. Sitsiliya taxti merosxoʻriga uylanishi bilan Sitsiliya qirolligini shtaufenlar mulkiga qoʻshib olgan.

Genrix VII (taxminan 1275 — 1313.24.8, Siyena yaqinida Buonkonvento) — Germaniya qiroli va "Muqaddas Rim imperiyasi" imperatori (1308-yildan). Lyuksemburglar sulolasidan. Oʻgʻli (Yan Lyuksemburg)ning chex qiroli boʻlib saylanishiga erishgan. Italiyani qaytadan imperiyaga boʻysundirish uchun 1310-yil uning hududiga bostirib kiradi, biroq muvaffaqiyatsizlikka uchraydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Genrix (maʼnolari).

**Genrix** (Henri) — Fransiya kirollari. Eng mashhurlari:

Genrix II (1519.31.3, Sen-Jermenan Le—1559.10.7, Parij) — qirol (1547-yildan). Valua sulolasidan. "Alangali palata"ni taʼsis etgan (1547). Genrix II qoʻshinlari 1552-yil Mes, Tul, Verden ("Muqaddas Rim imperiyasi"dagi yepiskopliklar)ni egallashgan. Italiya urushi (1494—1559)ga yakun yasagan, KatoKambreziya sulhini imzolagan (1559).

Genrix III (1551.19.9, Fontenblo — 1589.2.8, Sen-Klu) - qirol (1574-yildan). Valua sulolasining soʻnggi vakili. Genrix Navarrskiy va Gizlar bilan kurash olib borgan. 1588-yil mayda Parijdagi xalq qoʻzgʻoloni ("Barrikadalar kuni") tufayli Shartrga qochgan. Qoʻzgʻolonchi parijliklar Genrix III ni taxtdan agʻdarilgan deb eʼlon qilganlar. Genrix III Genrix Navarrskiy bilan kelishib u bilan Parijga yurish qilgan. Gizlar tarafdori boʻlgan rohib tomonidan oʻldirilgan.

Genrix IV (1553.13.12, Po, Bearn -1610.14.5, Parij) — qirol (1588-yildan, rasman 1594-yildan). Burbonlar sulolasining birinchi vakili. Antuan Burbonning ugʻli. 1562-yildan Navarra qiroli Genrix Navarrskiyil Diniy urushlar davrida gugenotlar rahbari. 1593-yil katolik dinini qabul qilgandan soʻng, 1594-yil Parij uni qirol deb tan olgan. Genrix IV 1598-yil Nant ediktini eʼlon qilgan. Uning olib borgan siyosati absolyutizmni mustahkamlashga xizmat qildi. Katolik mutaassib Ravalyak tomonidan oʻldirilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hertz** ( *The Hertz Corporation*, *Hertz Rent a Car* ) - Amerika avtomobil ijarasi kompaniyasi ; 150 ta mamlakatda 10,2 mingga yaqin ijara punktlariga ega , shu jumladan Rossiyada (1996 - yildan beri).

1918 - yilda Chikagoda o'nlab Ford Model T avtomobillari bilan ijara faoliyatini boshlagan Valter Jeykobs tomonidan asos solingan. 1923 - yilda Jeykobs firmani Yellow Cab prezidenti Херц, Джон [Джону Херцу; John D. Hertz] Jon D. Hertz ), uni *Hertz Drive-Ur-Self System* deb o'zgartirgan. 1929 - yilda Xertz avtomobil ijarasi biznesiga e'tibor qaratib, Yellow Cab kompaniyasini raqobatchisi Moris Markinga sotdi. Keyinchalik kompaniya General Motors, RCA va United Airlines kabi bir qator egalardan o'tdi.

2020 -yilda, COVID-19 oldini olish choralarining kuchli biznes ta'siri tufayli, fevral oyining oxiridan beri kompaniya aksiyalari narxi 80% dan ko'proqqa tushdi va 22-mayda kompaniya bankrotlik to'g'risidagi ish yuritish boshlanganini e'lon qildi . 2021-yil iyun oyida Capital Management va Certares Opportunities kompaniyalaridan 5,9 milliard dollar miqdoridagi investitsiyalar tufayli bankrotlik e'lon qilindi; kompaniya, shuningdek, qariyb 10 milliard dollar miqdoridagi kreditlar, kredit liniyalari va boshqa qarzlarni to'lash vositalaridan foydalanish imkoniyatiga ega bo'ldi  .

2021-yil oktabr oyida kompaniya elektromobillar bozorida bir martalik eng yirik bitimni tuzdi – u Tesla’dan 4,2 milliard dollarga 100 000 ta avtomobilga buyurtma berdi; Shunday qilib, elektr transport vositalari Hertz jahon parkining 20% dan ortig'ini tashkil qiladi  .

Manbalar
--------

1. ↑  „About Hertz".  ir.hertz.com. 23-may 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-may 2020-yil.
2. ↑  „Hertz Global Holdings Takes Action To Strengthen Capital Structure Following Impact Of Global Coronavirus Crisis".  ir.hertz.com. 23-may 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-may 2020-yil.
3. 1 2  „От банкротства до сделки с Tesla: через что сеть автопроката Hertz прошла в пандемию". *ТАСС*. 27-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-oktabr 2021-yil.

Havolalar
---------

* Kompaniya veb-sayti Архивная копия -da arxivlangan(ingl.) )
**Ton**, Fon, Foon, Fonis (boshq. θ Θν, Θννις, Θννος) — Yunon mifologiyasida quyi Misr qiroli, Polidamnaning turmush o'rtog'i. Gerodotning so'zlariga ko'ra, Proteyning buyrug'i bilan Nil og'zining qo'riqchisi Ton tutib olib, Nil bo'ylab Memfisga Proteyning oldiga Paris tevkra , Go'zal Yelena, shuningdek, Parisning xazinalari va xizmatkorlani yubordi. Paris Sparta shahrida mehmondorchilik paytida Menelayning turmush o'rtog'i Yeleneni vasvassa qilib o'g'irlagani haqidagi hikoyaning sabachisi Parisning xizmatkori bo'ldi. Paris va Elena Nil Kanobining ko'rfaziga tushishdi, chunki bo'ron ularni Yunonistondan Troyga olib chiqdi. "Odyssey" dagi Gomer Tonni eslatib o'tadi va uning turmush o'rtog'i Polidamna Go'zal Yelenaga ko'plab dori-darmonlar, jumladan, epenfuni o'rgatganini aytadi. Yevforion shunday deydi: "Polidamna,Xitoy Medeasi bilgan, aqildan ozdiradigan damlamalarni" bilgan. Strabonga ko'ra, Fonida shahri (Θννις) Tonning ismi bilan nomlangan. Strabon shahri Abu-Kirning zamonaviy shahri yaqinidagi Zefiriy (Ζεφύριον) da joylashgan. Shuningdek, peshtoqda Afroditaning kichik Arsino ibodatxonasi bor edi. (Zephyritides, Ζεφυρίτιδα).

Yevvripid tomonidan "Yelena" fojeasi afsonaning versiyasida, quyi Misr qiroli Proteyning (Θεοκλύμενος) o'g'li Feoklimen edi.

Manbalar
--------

1. ↑  Дворецкий, Иосиф Хананович „Θῶν",*. Древнегреческо-русский словарь : Около 70000 слов (в обоих томах)*. М.: ГИС, 1958.
2. ↑  *Геродот*. История. II, 113—116
3. ↑  *Гомер*. Одиссея IV, 228
4. ↑  *Григорий Богослов*. От Никовула-отца к сыну
5. ↑  *Страбон*. География. XVII, 1, 16
6. ↑  *Еврипид*. Елена
**Logan Aleksandr Pol** (1995 yil 1 aprelda tug'ilgan) - amerikalik YouTuber, ijtimoiy tarmoq shaxsi va hozirda WWE bilan shartnoma imzolagan professional kurashchi. Oʻzining YouTube kanalida post joylashtirishdan tashqari, u 2018-yilning noyabr oyidan beri *Impaulsive* boshqaradi va hozirda u 2022-yil yanvar holatiga koʻra YouTube’da 23 milliondan ortiq obunachiga ega 

Pol 2013-yilda Vine video almashish ilovasida chizmalarini joylashtirgan holda o‘z muxlislariga ega bo‘ldi. U 2013-yil 18-oktabrda o‘zining YouTube-dagi TheOfficial Logan Paul kanalini ro‘yxatdan o‘tkazdi va u yerda Vine ilovasi yopilgandan keyin muntazam ravishda postlar joylashtira boshladi. Keyinchalik u 2015-yil 29-avgustda Logan Pol Vlogs kanalini yaratdi, shundan buyon u eng ko‘p obuna bo‘lgan YouTube kanaliga aylanadi. 2022-yil yanvar oyi holatiga ko‘ra, kanal 23,2 million obunachi va 5,8 milliarddan ortiq ko‘rishni oldi va Qo‘shma Shtatlardagi eng ko‘p obuna bo‘lgan kanallar ro‘yxatida 74-o‘rinni egalladi va uni platformadagi eng ko‘p obuna bo‘lgan kanallar qatoriga qo‘ydi.


1. ↑  *George.* „YouTube star Logan Paul kicked out of Yosemite after pitching tents atop 'Cool Bus'". *The Fresno Bee*.  The Fresno Bee (3-aprel 2018-yil). Qaraldi: 26-aprel 2018-yil.
2. ↑  *Brown.* „It Took a Month For Logan Paul to Become the Real Victim". *Gizmodo* (fevral 2018). Qaraldi: 1-fevral 2018-yil.
3. ↑  „TheOfficialLoganPaul's YouTube Stats (Summary Profile) - Social Blade Stats". *socialblade.com*.  SocialBlade. Qaraldi: 1-yanvar 2022-yil.
4. 1 2  „Logan Paul's YouTube Stats (Summary Profile) - Social Blade Stats". *socialblade.com*.  SocialBlade. Qaraldi: 1-yanvar 2022-yil.
5. ↑  „Top 250 YouTubers in the United States sorted by Subscribers". *socialblade.com*.  SocialBlade. Qaraldi: 1-yanvar 2022-yil.
**Majid Yoʻldoshev** — sovet iqtisodiyoti, davlat va siyosiy arbobi.

Biografiya
----------

1911-yilda tugʻilgan. 1931-yildan KPSS aʼzosi.

1929-yildan — iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda ishlagan. 1929-1971-yillarda — Toshkent viloyatida komsomol xodimi, Toshkent viloyati ichki ishlar organlari xodimi, Samarqand viloyati UNKVD UGB 3-boʻlimi boshligʻi yordamchisi, 2-boʻlim boshligʻi yordamchisi lavozimlarida ishlagan. Oʻzbekiston SSR NKVD UGB 4-boʻlimi, boshliq oʻrinbosari, Toshkent viloyati UNKVD boshligʻi, Oʻzbekiston SSR Davlat nazorati xalq komissari, Oʻzbekiston SSR Xalq Komissarlari Soveti raisining oʻrinbosari, Toshkent shahar ijroiya qoʻmitasi XXR raisi, Oʻzbekiston SSR Davlat nazorati vaziri, Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti huzuridagi Partiya tarixi instituti direktori boʻlgan.

2, 3, 4 va 5-chaqiriq Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi deputati etib saylangan.

1971-yilda Toshkentda vafot etgan.

Havolalar
---------

* Yoʻldoshev
* Yuldashev Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
* Yuldashev Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
* Yoʻldoshev