**Diniy axloq** - bevosita diniy dunyoqarash ta’sirida 
shakllanadigan axloqiy tushunchalar va tamoyillar 
majmuasidan iborat bo‘lib, u diniy ta’limotning tarkibiy 
qismini tashkil qiladi. Dinning tarixiy turlari, ilk 
diniy tasavvurlar, milliy va jahon dinlaridan har 
birining o‘ziga xos axloq me’yorlari hamda talablari 
ishlab chiqilgan bo‘lib, barcha diniy ta’limotlarda o‘ziga 
xos farqli jihatlari hamda umumiy jihatlari mavjuddir. 
Masalan: Islom dinida poligamiya - ko‘p nikohlilikka 
ruxsat berilsa, hinduizm, buddizmda hayvonlarni 
o‘ldirish gunoh hisoblanadi. Xristianlikda, eng avvalo 
katolitsizmda ruhoniylarning uylanishiga ruxsat 
berilmaydi. Ruhoniylarga dindorlarning gunohlarini 
kechirish huquqining berilishi ham diniy axloqning o‘ziga 
xos jihatlarini tashkil etadi.  
 
Shu bilan birgalikda jahondagi barcha diniy ta’limotlar 
tomonidan targ‘ib qilinadigan axloq tushunchalarining 
mohiyati, talabi bir-biriga ancha yaqin bo‘lib, barcha diniy ta’limotlardagi axloqiy talablar dindorlardan xudoga 
e’tiqod qilishni, uning qudratiga ishonishni, doimo 
iborat qilishni hamda hayotdagi turli lazzat, xursanchilik,rohat- farog‘atlardan o‘zini tiyishni talab qiladi. Diniy ta’limot tomonidan targ‘ib qilinadigan axloqning ma’lum qismi sof diniy e’tiqodlar tizimini o‘z ichiga olib, turli urf-odatlar va marosimlarda o‘z aksini topadi. Diniy axloq talablari va tamoyillari diniy ta’limotlarda muqaddaslashtiriladi hamda barcha dindorlarning ilohiy tarzda vahiy qilingan bu diniy axloq me’yorlariga itoat qilishlari talab qilinadi.  
 
Insonning paydo bo‘lib shakllanish jarayoni fanda 
antroposotsiogenez deb atalib, insonda ong - tafakkurning 
shakllanishi natijasida vujudga kelgan ijtimoiy ong 
shakllari - diniy ong, axloqiy ong hamda estetik ongdan 
iborat bo‘lgan. Ilk diniy tasavvurlarning ijtimoiy 
taraqqiyot jarayonida murakkablashib, diniy tizimlar, 
diniy ta’limotlarga aylanib borishi jarayonida shu dinga 
taalluqli bo‘lgan axloqiy me’yorlar hamda tamoyillar ham 
takomillashtirib borgan.  
 
Ijtimoiy taraqqiyotning har bir davri hamda bosqichida 
yashagan xalqlarning o‘ziga xos axloqiy talab, tushuncha va me’yorlari mavjud bo‘lib, bu axloqiy me’yorlar va tamoyillar muayyan diniy ta’limotning mazmun - mohiyati bilan bog‘liq ravishda ishlab chiqilgan diniy axloqiy me’yorlar sifatida e’tirof etiladi. Bu axloqiy me’yor va talablarni bajarish diniy e’tiqodning muhim jihati bo‘lib hisoblanadi.  

Diniy axloq muayyan diniy ta’limot negizida 
ishlab chiqilgan hamda shakllantirilgan axloqiy 
me’yorlar, tushunchalar va talablar majmuasidan iborat 
bo‘lib, u umuminsoniy axloqiy qadriyatlar negizida 
rivojlantiriladi.Umuminsoniy axloqiy qadriyatlar o‘z 
navbatida umuminsoniy ma’naviyatga tayanadi. Shuning uchun 
insoniyat tarixidagi juda ko‘plab diniy ta’limotlarning 
mazmun - mohiyatiga e’tiborni qaratganda, umuminsoniy ma’naviyat va axloqiy qadriyatlar asosida ishlab chiqilgan 
diniy axloq me’yorlari hamda tamoyillari yaqqol ko‘zga 
tashlanadi.Jahondagi juda ko‘plab diniy ta’limotlarda 
shu dinga e’tiqod qiluvchi dindorlar halol, pok bo‘lishga, 
vijdonan mehnat qilishga, mehr-shafqatli, kamtar kamsuqum 
bo‘lishga, boshqalarga yaxshilik qilishga da’vat etiladi.  
 
Diniy axloq ko‘pgina diniy ta’limotlarda bu insonning 
ruhiy poklanish yo‘li bo‘lib, diniy axloqiy talablarni 
bajargan inson ruhan poklanib, o‘zini ruhiy jihatdan 
abadiy hayotga tayyorlab borishga harakat qiladi. Diniy 
axloq talablarini bajarib, ruhiy jihatdan poklanib 
borgan inson tasavvuf ta’limotga ko‘ra ko‘ngil ko‘zi bilan 
Ollohning jamolini mushohada qila boshlaydi. Jahondagi 
ko‘plab diniy ta’limotlarning har birida o‘ziga xos diniy 
axloqiy talab va me’yorlar tizimi ishlab chiqilgan bo‘lib, 
bu talab va me’yorlar xalqning milliy mentalitetiga o‘ziga 
xos tarzda ta’sir ko‘rsatgan.  
 
Bugungi kunda O‘zbekistonda bozor munosabatlariga 
asoslangan, demokratik, huquqiy, fuqarolik jamiyati
barpo etilayotgan bo‘lib, bu jamiyat dunyoviylik tamoyiliga asoslanadi. O‘zbekistonda yangi jamiyat barpo kilish jarayonida dinga nisbatan boy tarixiy meros va ma’naviy qadriyat sifatida yondoshilib, diniy axdoq me’yorlaridan ma’naviy pok va axloqiy go‘zal insonlarni tarbiyalash masalasida foydalanilmokda. Milliy istiqlol 
mafkurasida ifodasini topgan dinlararo bag‘rikenglik 
goyasi ham O‘zbekistonda tinchlik - barqarorlik, turli 
dinga e’tiqod qiluvchi fuqarolar o‘rtasida hamkorlik, 
hamjihatlik, totuvlik munosabatlarining o‘rnatilishida 
muhim omil bo‘lib kelmoqda.  
 
Axloqiy talablar, me’yorlar va tamoyillar bugungi 
kunda milliy davlat dinlarida ham, jaxon dinlarida ham 
bir muncha mukammal, tizimli ravishda ishlab chiqilgan 
bo‘lib, milliy ma’naviyatning shakllanishida, milliy 
mentalitetning davomiyligi va vorisiyligi jarayonlarida 
diniy axdoqiy qadriyatlar muhim o‘rin tutib kelmoqda.  
 
Xalqimizning tarixiy taraqqiyotida milliy urf-odat, 
anana, udumlar, qadriyatlarimizning shakllanishida 
dinning tarixiy shakllari, ilk diniy tasavvurlar ham, zardushtiylik dini va unda ilgari surilgan diniy axloqiy 
g‘oyalar ham, ko‘p millatli va diniy e’tiqodli davlatda 
Buddaviylik, Nasroniylik dinlarida ilgari surilgan 
diniy ahloqiy talablar ham, ma’naviyatimizning, milliy 
mentalitetimizning, urf- odat va an’analarimizning 
shakllanishiga va rivojlanishiga kuchli ta’sir ko‘rsatgan 
ilsom dinida ham, islom dini negizida vujudga kelgan 
tasavvuf tariqatida ham diniy axloq me’yorlari ishlab 
chiqilgan bo‘lib, Uzbekistonda adolatli jamiyat va barkamol insonni tarbiyalash jarayonida bu tarixiy ma’naviy meros hamda diniy axloqiy qadriyatlardan foydalanish masalasiga katta e’tibor qaratilmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 172. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.