Kuydirgi qo'zg'atuvchisi *Bacillus anthracis* kulturasi
**Biologik agent** (shuningdek, **bio-agent**, **biologik tahdid agenti**, **biologik urush agenti**, **biologik qurol** yoki **bioqurol** deb atalgan) bu bakteriya, virus, parazit, qo'ziqorin bioterrorizm yoki biologik maqsadlarda qurol sifatida maqsadli ishlatilishi mumkin bo`lgan. Ushbu tirik yoki ko'payadigan patogenlarga qo'shimcha ravishda, toksinlar hamda biotoksinlar va bio-agentlar qatoridan. Bugungi kunga qadar 1200dan ortiq turli xil potentsial qurollanish mumkin bo'lgan bio-agentlar tavsiflangan hamda ular maxsus shaxslar bilan o'rganilgan. Biologik vositalar inson salomatligiga turli yo'llar bilan salbiy ta'sir ko'rsatish qobiliyatiga ega. Ularga nisbatan yengil allergik reaktsiyalardan jiddiy tibbiy holatlarga, shu jumladan jiddiy shikastlanishga, ya'ni og`ir turdagi yoki doimiy nogironlik hatto insoni o'limiga qadar. Bu organizmlarning ko'pchiligi tabiiy muhitda hamma joyda mavjud bo'lgan. Ular suvda, tuproqda, o'simliklarda yoki hayvonlarda uchraydi. Bioagentlar ularni joylashtirish yoki tarqatishni osonlashtirish uchun qurollashga mos kelishi mumkin. Genetik modifikatsiya ularning qobiliyatsiz yoki o'limga olib keladigan xususiyatlarini kuchaytirishi yoki ularni an'anaviy davolash yoki profilaktika choralariga chidamli qilishi mumkin. Ko'pgina bioagentlar tez ko'payadi. Ularning ko'payishi uchun minimal resurslarni talab qilganligi sababli, ular turli xil kasbiy sharoitlarda ham potentsial xavf tug'diradi.

Tasniflar
---------

### Operatsion

AQSHning sobiq biologik urush dasturi (1943–1969) oʻzining qurollangan piyodalarga qarshi bioagentlarini "oʻlimga olib keluvchi vositalar" (*Bacillus anthracis*, *Francisella tularensis*, Botulinum toksini) yoki "qobiliyatsizlantiruvchi moddalar" (*Brucella burnuei, Coxiella suis* , *Coxiella* suis) ensefalit virusi, stafilokokk enterotoksin B).

### Huquqiy

1997-yildan beri Qo'shma Shtatlar qonunchiligi AQSh Sog'liqni saqlash va aholiga xizmat ko'rsatish departamenti yoki AQSh Qishloq xo'jaligi departamenti tomonidan tayinlangan "jamoat salomatligi va xavfsizligiga jiddiy tahdid solishi mumkin bo'lgan" bioagentlar ro'yxatini rasman belgilanishini e'lon qildi. "Tanlangan agentlar "sifatida va ularga egalik qilish yoki tashish shu tariqa qattiq nazorat qilingan. Tanlangan agentlar "HHS tanlash agentlari va toksinlari", "USDA tanlash agentlari va toksinlari" hamda "Bir-biriga o'xshash tanlangan agentlar va toksinlar" ga bo'lingan.

### Bakterial bio-agentlar

| Kasallik | Qo'zg'atuvchi ( harbiy belgi ) |
| --- | --- |
| Kuydirgi | *Bacillus anthracis* (N yoki TR) |
| Brutselloz (sigir) | *Brusella abortus* |
| Brutselloz (kaprina) | *Brucella melitensis* (AM yoki BX) |
| Brutselloz (cho'chqa) | *Brucella suis* (AQSh, AB yoki NX) |
| vabo | *Vibrion vabo* (HO) |
| Difteriya | *Corynebacterium diphtheriae* (DK) |
| Dizenteriya (bakterial) | *Shigella dysenteriae*, *ichak tayoqchasi* (Y) |
| Bezlar | *Burkholderia mallei* (LA) |
| Listerioz | *Listeria monocytogenes* (TQ) |
| Melioidoz | *Burkholderia pseudomallei* (HI) |
| Vabo | *Yersinia pestis* (LE) |
| Tulyaremiya | *Francisella tularensis* (SR yoki JT) |

### Chlamydial bio-agentlar

| Kasallik | Qo'zg'atuvchi ( harbiy belgi ) |
| --- | --- |
| Psittakoz | *Chlamydophila psittaci* (SI) |

### Mikotik bio-agentlar

| Kasallik | Qo'zg'atuvchi ( harbiy belgi ) |
| --- | --- |
| Koksidiomikoz | *Coccidioides immitis* (OC) |

### Biologik toksinlar

| Toksin | Toksin manbai ( harbiy belgi ) |
| --- | --- |
| Abrin | Rosary no'xat ( *Abrus precatorius)* |
| Botulinum toksinlari (A dan G gacha) | *Clostridium botulinum* bakteriyalari yoki sporalari va boshqa bir qancha Clostridial turlari. (X yoki XR) |
| Ritsin | Kastor loviya ( *Ricinus communis* ) (W yoki WA) |
| Saksitoksin | Har xil dengiz va sho'r siyanobakteriyalar, masalan, *Anabaena*, *Aphanizomenon*, *Lyngbya* va *Cylindrospermopsis* (TZ) |
| Stafilokokk enterotoksin B | *Staphylococcus aureus* (UC yoki PG) |
| Tetrodotoksin | Har xil dengiz bakteriyalari, jumladan *Vibrio alginolyticus*, *Pseudoalteromonas tetraodonis* (PP) |
| Trixotesen mikotoksinlari | *Fusarium*, *Trichoderma* va *Stachybotrys* kabi qo'ziqorinlarning har xil turlari |

### Biologik vektorlar

| Vektor ( harbiy belgi ) | Kasallik |
| --- | --- |
| Chivin ( *Aedes aegypti* ) (AP) | Bezgak, Denga isitmasi, Chikungunya, Sariq isitma, boshqa arboviruslar |
| Sharq burgasi ( *Xenopsylla cheopis* ) | Vabo, Sichqon tifi |

Yana qarang
-----------

* Biologik xavf
* Biologik ifloslanish
* Laboratoriya javob tarmog'i
* Impulsli ultrabinafsha nur

Manbalar
--------

1. ↑  Headquarters, Departments of the Army, the Navy, and the Air Force, and Commandant, Marine Corps (17 July 2000), *Field Manual: Treatment of Biological Warfare Casualties* (Army FM 8-284/Navy NAVMED P-5042/Air Force AFMAN (I) 44-156/Marine Corps MCRP 4-11.1C), para 1-4 (pg 1-3).
2. ↑  *Additional Requirements for Facilities Transferring or Receiving Select Agents*, Title 42 CFR Part 72 and Appendix A; 15 April 1997 (DHHS).