**Tishli kaptar** — (***Didunculus strigirostris***), bundan tashqari ***manumea*** nomi bilan ham tanilgan, faqat Samoada topilgan katta kaptar turiga kiradi. Bu *Didunculus* jinsining yagona tirik turilaridan biri hisoblanadi. Tonga tishli kabutar (Didunculus *placopedetes*) faqat Tongadagi bir nechta arxeologik obidalardagi tosh qoldiqlari boʻlganligi sabab maʼlum boʻlgan. Tishli kabutar Samoaning milliy qushi boʻlib, *2008-2011-*yillar seriyasining 20 ta tālā qogʻozlari va 50 *sene* boʻlaklarida tasvirlab berilgan. Faqatgina Samoaning asosiy tropik oʻrmonlaridan kelib chiqqan holda, u yoʻqolib ketish xavfi ostida boʻlib, bor-yoʻgʻi bir necha yuz nafari mavjud ekan.

Tavsifi
-------

 John Gould tomonidan chizilgan (ehtimol toʻldirilgan namunalardan)
 Gustav Mützel tomonidan yashash joyidagi rasm
Tishli kabutar oʻrta boʻyli, taxminan 31 sm uzunlikdagi, qizgʻish oyoqlari va koʻz atrofida qizil yalangʻoch teri bilan qoqlangan qora rangli kaptar. Pastki qismlari, boshi va boʻyni kulrang-yashil rangga ega boʻlib, dumi, qanotlari va uchlari qizgʻish kashtan, qolgan remijlar esa qora rangga ega. Uning pastki jagʻida tishga oʻxshash proyeksiyalari boʻlgan katta, kavisli va ilgaklangan yorqin qizil puli mavjud. Ikkala jins ham bir-biriga oʻxshashdir, lekin balogʻatga etmagan qushning boshi jigarrangroq, qora dumaloq faqat och toʻq sariq rangga ega boʻlar ekan. Xulq-atvoriga koʻra, u Kolumbiformlar vakillari orasida gʻayrioddiy, ehtimol noyobdir - tilni somon sifatida soʻrib olishdan koʻra, qush turlarining koʻpchiligiga oʻxshab, suvni toʻgʻirlab ichishni bilishadi.

Taksonomiyasi va sistematikasi
------------------------------

Bu tur, ehtimol, 1839-yil oktyabr yoki noyabr oylarida Qoʻshma Shtatlarning qoʻmondon Wilkes boshchiligidagi tadqiqot ekspeditsiyasi tomonidan topilgan deya taxmin qilinadi. Qushning kashfiyoti 1844-yil sentyabr oyida Hugh Edwin Strickland tomonidan ekspeditsiya tabiatshunosi janob Titian Peale tomonidan qoʻlga kiritilgan noyob narsalar qatorida eʼlon qilindi. Rasmiy tavsifni William Jardine (Ann. Nat. Tarix. xvi. p. 175, plastinka 9), *Gnathodon strigirostris* nomi ostida boʻlgan edi, garchi bu jins nomi allaqachon mollyuska uchun ishlatilgan boʻlsa ham bor ekan.

Tarqalishi va yashash joyi
--------------------------

Tishli kaptar Tinch okeanidagi Samoaning buzilmagan oʻrmonlari bilan chegaralangan qismlarida uchraydi. Samoadagi tishli kabutarning tabiiy yashash joylariga Markaziy Savayi yomgʻir oʻrmoni, Tafua qoʻriqxonasi, Fagaloa koʻrfazi - Upolu orolidagi Uafato Tiavea qoʻriqlash zonasi va Nu'ulua oroli kabi hududlar uning yashash joylariga kiradi. Turning ekologiyasi va biologiyasi haqida juda kam narsa maʼlum, ammo u mahogany oilasiga mansub *Dysoxylum* daraxtining mevalari bilan oziqlanadi deb ishoniladi. 1800-yillardagi qoʻlyozmalarda joʻjalar oʻrmon tagida joylashganligini koʻrsatadi. Biroq, uyalarning joylashishi (daraxtda yoki yerda) hali ham tasdiqlanmagan edi.

Holati
------

 Jonli namuna, 1901-yil
Doimiy yashash joyining yoʻqolishi, cheklangan hudud, kichik populyatsiya, ov va vaqti-vaqti bilan siklonlar, shuningdek, choʻchqalar, itlar, kalamushlar va mushuklar kabi kiritilgan turlarning ehtimoliy taʼsiri tufayli tishli kabutar IUCN Qizilda kitobida yoʻqolib ketish xavfi ostida deb baholanadi. Yoʻqolib ketish xavfi ostidagi turlar roʻyxatida turadi. Soʻrovlar shuni koʼrsatadiki, raqamlar juda muhim va 70 dan 380 gacha odam yovvoyi tabiatda omon qoladi va hozirda asirga olingan populyatsiya yoʻq. 2013-yilda Samoa tabiiy resurslar va atrof-muhit vazirligi tomonidan oʻtkazilgan soʻrov davomida Savayi pasttekisligida bitta balogʻatga etmagan kaptar bola koʻrinmaguncha, yaqinda oʻtkazilgan soʻrovlar davomida hech qanday oʻsmirlarda ham koʻrilmagan. Joʻjalarning oʻlim darajasi yuqori va kuzatilgan populyatsiya katta yoshli qushlarning keksa populyatsiyasi hisoblanar ekan. Ushbu turni saqlab qolish boʻyicha harakatlar, ehtimol, ov xavfini kamaytirish uchun tabiatni muhofaza qilish boʻyicha taʼlimni, populyatsiyaning biologiyasi va hozirgi pasayish sabablarini bilishni talab qiladi. Kalamushlar va mushuklar uchun populyatsiyani nazorat qilish, ehtimol, oʻrmonlarni kesish va eski oʻrmonlarning yoʻq boʻlib ketishi davom etishi kabi muhim ahamiyatga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  Gibbs, David*. Pigeons and doves: a guide to the pigeons and doves of the world*. A&C Black, 2001.
2. ↑  Wickler, W. (1961). Über die Stammesgeschichte und den taxonomischen Wert einiger Verhaltensweisen der Vögel.
3. ↑  Extinction warning: racing to save the little dodo from its cousin's fate
4. 1 2  BirdLife International (2015). "*Didunculus strigirostris*". *IUCN Red List of Threatened Species*. IUCN. **2015**: e.T22691890A78734228. doi:10.2305/IUCN.UK.2015-4.RLTS.T22691890A78734228.en.

Havolalar
---------

* BirdLife turlari haqida maʼlumot varaqasi
* Yoʻqolib ketish haqida ogohlantirish: kichik dodoni qarindoshining taqdiridan qutqarish uchun poyga
* Tishli kabutar: zot boʻyicha qoʻllanma - Pigeonpedia.com