**Habbari** ( arabcha:  , Sindhi: ḭbạry kẖạndạn) — 854 yildan 1024 yilgacha yarim mustaqil *amirlik* sifatida Katta Sindning katta qismini boshqargan arab sulolasi. Milodiy 854 yilda Umar bin Abdulaziz al-Habboriy hukmronligidan boshlab, mintaqa 861 yilda Abbosiy xalifaligidan yarim mustaqil bo'lib, Bag'dodda Abbosiy xalifasiga nominal bay'at berishni davom ettirdi. Habbariylarning taxtga chiqishi 711 yilda boshlangan Sindda Umaviylar va Abbosiy xalifaliklarining bevosita hukmronligi davrini tugatdi. Habbariylar Mansura shahrida joylashgan bo'lib, Arorning janubidagi markaziy va janubiy Sindni  zamonaviy Sukkur metropolisi yaqinida boshqargan. Habbariylar 1026 yilda Sulton Mahmud G'aznaviy tomonidan mag'lub bo'lgunga qadar Sindda hukmronlik qildilar, keyin u eski Habbari poytaxti Mansurani vayron qildi va mintaqani G'aznaviylar imperiyasiga qo'shib oldi va shu bilan Sinddagi arablar hukmronligini tugatdi.

Tarix
-----

### Fon

Katta Sind viloyati birinchi marta 711 yilda Umaviylar generali Muhammad ibn Qosim tomonidan bosib olingandan so'ng arab islom hukmronligi ostiga olingan va musulmonlar imperiyasining eng sharqiy viloyatini tashkil qilgan. Mintaqaning maydoni zamonaviy Pokiston viloyatidan kattaroq hududga to'g'ri keldi va Makran qirg'og'i, markaziy Balujiston va janubiy Panjobni o'z ichiga oldi, bu jami zamonaviy Pokiston hududining katta qismiga to'g'ri keladi. Viloyat ichki boshqaruvi asosan arab bosqinchilariga emas, balki mahalliy aholiga topshirilgan .

Dastlabki fath arab hisoblariga ko'ra, markaziy va janubiy Sind asosan buddist edi - Arorning eski poytaxti janubidagi hududlarga to'g'ri keladi,  bu hududlarda ham katta hindu aholisi bor edi-da. Biroq, Yuqori Sindda buddistlar kam edi va ularning aksariyati hindular edi. Sinddagi buddistlarning hisoblari, shuningdek, arablar istilosidan biroz oldin Sindga tashrif buyurgan Xuanzang tomonidan  va arablar istilosidan ko'p o'tmay Sindda sayohat qilgan koreys rohib Hyecho tomonidan qayd etilgan .

Umaviylarning Sinddagi hukmronligi 750-yilda Bag‘doddagi Abbosiy xalifaligi tomonidan tezda siqib chiqarildi. Abbosiylarning Sindning yangi hokimi Hishom bin 'Amr at-Tag'libiy mintaqadagi Abbosiy hokimiyatini yanada mustahkamladi. 9-asr boshlarida Abbosiylar hokimiyati zaiflasha boshladi. Sind hokimi Bishr ibn Dovud Abbosiylar xalifasiga qarshi qisqa muddatli qo'zg'olon ko'tardi, ammo avf evaziga tezda taslim bo'ldi. Abbosiylar hukmronligi zaiflashishda davom etdi, bu esa Katta Sindda Mansura, Multan, Qusdar (zamonaviy Xuzdar ) va Mashkeyda joylashgan beshta yarim mustaqil arab knyazliklarining tashkil topishiga olib keldi .

### Habbari amirligi

 Habbariylar hukmdori, Sind amiri Abdulloh II tangalari. 10-asr boshlari - oʻrtalari. Sind yalpizi.
Habbariylar Quraysh qabilasi  boʻlib, Islomdan oldingi davrlardan boshlab Arabiston yarim orolidagi Nejd siyosatida faol rol oʻynagan va Umaviylar hukmronligi davrida eʼtibor qozongan. Habbari amirligining asoschisi Umar ibn Abdulazizning ajdodlari Sindda Habbari hukmronligi oʻrnatilishidan qariyb besh-olti avlod avval arab koʻchmanchilari sifatida Katta Sindga kelgan. Habbari oilasi *Baniya* qishlog'ida qishloq xo'jaligi mulkiga ega bo'lib, u erda qishloq xo'jaligi va savdo-sotiq bilan shug'ullanib, keyinchalik Sinddagi arab ko'chmanchilari orasida mashhurlikka erishgan.

Arab qabilalari Abbosiylar davrida 9-asr boshlarida Sindda isyon koʻtardilar. 841-2-yilda Yaman va Hijozi qabilalari oʻrtasidagi nizolar davrida Umar ibn Abdulaziz al-Habboriyning Hijoziy firqasi yaman tarafdori Abbosiylar boʻlgan Sind gubernatori Imron ibn Muso Barmakiyni  oʻldirib, Umar ibn Abdulaziz al-ni tark etdi. Habbari Sindning *amalda* gubernatori sifatida. Al-Ya'qubiyning yozishicha, Umarning rasman hokim etib tayinlanishi haqidagi iltimosini 854 yilda Abbosiylar xalifasi Al-Mutavakkil qondirgan. 861-yilda Al-Mutavakkil vafotidan keyin Umar ibn Aziz al-Habboriy mustaqil hukmdor sifatida o‘zini namoyon qildi, garchi u Abbosiylar xalifasi [3] nomidan juma namozlarini o‘qishda davom etgan bo‘lsa-da,  shu tariqa nomidan bay’at qildi. Bag'doddagi Abbosiy xalifasi.

Habboriylar tomonidan tashkil etilgan davlat *Mansura  nomi bilan mashhur boʻlib,* 883-yilda ularning poytaxti  boʻlgan shahar nomi bilan atalgan. Umar ibn Abdulaziz Habbori boshqargan Mansura davlati Balujistonning markaziy qismidagi Arab dengizi va Aror  va Xuzdar oʻrtasidagi hududni nazorat qilgan. Aror shahri atrofidagi hududni Habbari amirligiga bo'ysunuvchi mahalliy hindu rajasi boshqarishda davom etdi .

Yana qarang
-----------

* Sind monarxlari ro'yxati

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  P. M. ( Nagendra Kumar Singh), *Muslim Kingship in India*, Anmol Publications, 1999, ISBN 81-261-0436-8, ISBN 978-81-261-0436-9 pg 43-45.
2. ↑  P. M. ( Derryl N. Maclean), *Religion and society in Arab Sindh*, Published by Brill, 1989, ISBN 90-04-08551-3, ISBN 978-90-04-08551-0 pg 140-143.
3. 1 2 3 4  *A Gazetteer of the Province of Sindh* (en). G. Bell and Sons, 1874.
4. 1 2 3 4 5  MacLean, Derryl N.*. Religion and Society in Arab Sind* (en). BRILL, 1989. ISBN 978-90-04-08551-0.
5. ↑  Lopez, Donald S. Jr.*. Hyecho's Journey: The World of Buddhism* (en). University of Chicago Press, 2017-12-21. ISBN 978-0-226-51806-0.
6. 1 2 3 4  Asimov, Muchammed Sajfiddinoviĉ*. History of Civilizations of Central Asia* (en). Motilal Banarsidass Publ. 1992. ISBN 978-81-208-1595-7.
7. ↑  MacLean, Derryl N.*. Religion and Society in Arab Sind* (en). BRILL, 1989. ISBN 978-90-04-08551-0.
8. ↑  Nadvi, Syed Sulaiman*. Indo-Arab Relations: An English Rendering of Arab Oʾ Hind Ke Taʾllugat* (en). Institute of Indo-Middle East Cultural Studies, 1962.
9. ↑  Boivin, Michel*. Sindh Through History and Representations: French Contributions to Sindhi Studies* (en). Oxford University Press, 2008. ISBN 978-0-19-547503-6.
10. ↑  Flood, Finbarr Barry*. Piety and Politics in the Early Indian Mosque* (en). Oxford University Press, 2008. ISBN 978-0-19-569512-0.
11. ↑  Khan, Ahmad Nabi*. Al-Mansurah: A Forgotten Arab Metropolis in Pakistan* (en). Department of Archaeology & Museums, Government of Pakistan, 1990.

Havolalar
---------

* Habbariylar sulolasining tangalari