recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aydin Nuralin** (1995-yil 14-iyul, Qaragʻanda, Qozogʻiston), laqabi - Q**ora zira yogʻi** (ruscha: *масло черного тмина*) — qozogʻistonlik a*ndeground* ijrochisi. U haqida birinchi marta reper Xaski oʻzining VKontakte hamjamiyatida eʼlon qilindi, bu uning ishiga jamoatchilik eʼtiborini qaratdi. Uning „*Prezident idorasi 2*" trekiga ishlangan klipi YouTubeʼda 8 milliondan ortiq tomoshaga ega.

Biografiyasi
------------

### 2012-2016 yillar. Dastlabki yillar

Aydin Nuralin 1995-yil 14-iyulda Qozog‘istonning Qarag‘anda shahrida tug‘ilgan, u yerda bolaligi va yoshligi ijtimoiy tarmoqlar va kompyuter o‘yinlarining faol foydalanuvchisi sifatida o‘tgan. Uning soʻzlariga koʻra, bir vaqtning oʻzida ular uning hayotida juda koʻp vaqtni olishni boshladilar, shuning uchun u Internet makonidan uzoqlashishga qaror qildi. Uning birinchi qoʻshiqlari tarmoqqa tushgunga qadar u 2 yil davomida faol emas edi. Oʻrta Juzning Argʻin urugʻidan keladi.

Olti yil davomida Aydin Dokka Rise taxallusi ostida futbolga oid va siyosiy replarni chiqarmoqda. Uning "Pok qalb" trekiga ishlangan videoda Aydin otasiz yashagani ma'lum bo'ladi. Keyingi ikki ism - zulkar.9 va itch.yes - Aydin ikki yil davomida ishlatgan. Ushbu taxalluslar ostida chiqarilgan ijod allaqachon uning zamonaviy musiqiy uslubiga o'xshardi. Itch.yes taxallusi ostida yozilgan demo trekning so'zlari keyinchalik "ming marta xayrli tun" va "maksimal qora" trekka kiritilgan. Oydinning o'zi o'tgan ishlari haqida juda salbiy gapiradi; eski qo‘shiqlarini yomon ko‘rishini tan oldi.

Manbalar
--------

1. ↑  „я кайфую, хочу чтобы вы тоже. raw | Xaski | VKontakte". Qaraldi: 4-yanvar 2021-yil.
2. ↑  Muzikalniy klip масло черного тмина - аппарат президента 2 YouTubeda
3. ↑  Порнокаст #38. масло черного тмина о своей музыке YouTubeda
**Bogʻ sayli** — bahor, yoz va kuz fasllarida tashkil etiladigan oʻzbek mehmondorchiligi turlaridan biri. Mezbon (bogʻbon)ning boqqa mehmon chaqirishi yoki mehmonlarning oʻzi (qarindoshurugʻ, yoru birodar, hamkasblar) tashrif buyurishi bilan Bogʻ sayli boshlanadi. Bogʻ sayli mehmondorchiligi ikki mazmunga ega: biri — tabiat goʻzalliklari, mevacheva, gullarning muattar hidi, toza havodan bahramand boʻlish, ikkinchisi — bogʻdorchilik ishlari: tok ochish, bogʻ tozalash, meva yigʻish, qoqi solish kabi yumushlarda koʻmaklashish. Bogʻ sayli da odamlar maroqli dam olish bilan birga foydali ish ham qilishadi. Bu marosimda turli taomlar tayyorlanadi. Yozgi va kuzgi Bogʻ sayli paytida har bir mehmon nozu neʼmatlarni „oʻz qoʻli bilan" uzib tanovul qiladi. Bogʻ sayli oʻzbek xalqining eng yaxshi anʼanalaridan biri.

Manbalar
--------

1. ↑  "Bogʻ sayli" *OʻzME*. B-harfi[*sayt ishlamaydi*] Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aran o Bidgol** (forscha: آران و بيدگل, shuningdek, **Ārān** **va Bīdgol,** **Arān-o-Bīd Gol**, yaʼni „Aran va Bidgol" sifatida romanizatsiya qilingan) — Eronning Isfahon viloyati, Aran va Bidgol okrugidagi shahar va uning markazi. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uning aholisi 55,651 nafar, 15,556 oiladan iborat boʻlgan. Bu viloyatning qadimiy choʻl shaharlaridan biri boʻlib, Koshonga yaqin (taxminan 5km).

Oʻz nomidan koʻrinib turibdiki, shahar ikkita aholi yashash punktining qoʻshilishidir: Aran va Bidgol.

Tarixi
------

Bu hudud dastlab „Aran" va „Bidgol" nomli ikkita alohida va alohida qishloqlardan iborat edi. Har bir qishloqning oʻziga xos urf-odatlari, ijtimoiy aloqalari va shevasi bor edi. U Ipak yoʻli yaqinida joylashgan.

Taxminan 40 yil oldin, ajratish devori qulab tushdi va bu ikki kichik shahar birlashdi. Jandagʻiylar oilasini bu shahardagi eng mashhurlaridan biri sifatida nomlashimiz mumkin.

Geografiyasi va sanoati
-----------------------

Shahar shimoldan va sharqdan choʻl bilan oʻralgan. Shuning uchun yozda issiq va quruq, qishda sovuq va quruq, yil davomida juda kam yogʻingarchilik boʻlgan iqlimga ega. Bunday sharoitlar qishloq xoʻjaligiga taʼsir koʻrsatadi.

Gilamdoʻzlik shaharning asosiy sanoat mahsuloti boʻlib, gilamlar Afgʻoniston, Pokiston, Iroq va boshqa qoʻshni davlatlarga eksport qilinadi. Yaqinda shahar yaqinida tabiiy gaz va neft resurslari topildi.

Turistik joylar
---------------

* Choʻl va shoʻr koʻllarga sayohatlar
* Choʻlda tuya minish
* Qum tepalari
* Maranjob karvonsaroyi
* Si zan qal’asi
* Muqaddas ziyoratgohlar va diniy maqbaralar (Muhammad paygʻambar avlodlariga tegishli).

Galereya
--------

* Aran va Bidgol cho'liAran va Bidgol cho'li
* Aran va Bidgol tuzli ko'liAran va Bidgol tuzli ko'li
* Aran va Bidgol choʻl manzarasi sayyohlarni oʻziga jalb qiladiAran va Bidgol choʻl manzarasi sayyohlarni oʻziga jalb qiladi

Manbalar
--------

1. ↑  „Statistical Center of Iran > Home".
2. ↑  „Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)" (Excel).  Eron statistika markazi. 11-noyabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  Aran va Bidgol can be found at GEOnet Nom Serveri, at this link, by opening the Advanced Search box, entering "-3053524" in the "Unique Feature Id" form, and clicking on "Search Database".

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Eron Islom Respublikasining maʼmuriy-hududiy boʻlinishi |
| --- |
|  |
| Ustonlar | 
* Alborz
* Ardabil
* Bushahr
* Fors
* Gilon
* Guliston
* Hamadon
* Hurmuzgon
* Ilom
* Isfahon
* Janubiy Xuroson
* Kirmon
* Kirmonshoh
* Koʻhgiluya va Buyir-Ahmad
* Luriston
* Markaziy
* Mozandaron
* Qazvin
* Qum
* Qurdiston
* Razaviy Xuroson
* Simnon
* Siston va Balujiston
* Tehron
* Xuziston
* Yazd
* Zanjon
* Gʻarbiy Ozarbayjon
* Sharqiy Ozarbayjon
* Shimoliy Xuroson
* Chahormahol va Baxtiyoriy
 |

 |
**Blekness qal’asi** (inglizcha: *Blackness Castle*) — Fort daryosi boʻyida, Falkirk mintaqasida, Shotlandiyada joylashgan. Qal’a yil davomida ochiq turadi.

Tarixi
------

 Qora qal’a
 Qora qal’a
Qal’aning birinchi eslatmasi 1449-yilga toʻgʻri keladi. George Crichton, 1st Earl of Caithness Kaytnessning birinchi grafi Djorj Krayton tomonidan qurilgan ), yaqin atrofdagi Linlithgow shahrining sherifi bilan.

1453-yilda Blekness atrofidagi yerlar Jeyms II tomonidan musodara qilinganida, qal’a tojga oʻtib, uzoq vaqt qamoqxona sifatida ishlatilgan. Qoralikdagi eng mashhur mahbuslar 1543-yilda qamoqqa tashlangan kardinal Devid Biton va bir yildan keyin qasrda saqlangan Angus grafi Archibald Duglas edi. Ulardan tashqari, Kelishuvchilar ham qasrda jazo muddatini oʻtagan.

1530-yilda qal’a sezilarli darajada mustahkamlandi, ammo bu Oliver Kromvelning Shotlandiyaga bostirib kirishi paytida uni egallab olishiga va jiddiy zarar yetkazishiga toʻsqinlik qilmadi. 10-yil oʻtgach, Blekness tiklanib, yana qamoqxonaga aylantiriladi va 1693-yilda u sezilarli darajada qayta tiklanadi.

1707-yilda birlashish aktidan soʻng, mahbuslar qasrga yuborilmadi. Bir muncha vaqt u kichik garnizon tomonidan qoʻriqlandi va asosiy minora kazarmaga beriladi. 1759-1815-yillarda Fransiya bilan harbiy mojarolar paytida Blekness fransuz mahbuslari uchun qamoqxona sifatida ishlatilgan. 1912-yilda qal’a davlat nazoratiga oʻtadi va 1926-yildan 1935-yilgacha qal’ada restavratsiya ishlari olib boriladi, bu davrda XIX-asr binolari buziladi.

Keyinchalik, qal’a xalq uchun ochiq boʻlgan milliy diqqatga sazovor joylarga aylanib, Historic Environment Scotland(ingl.)o'zb. -muhit muhofazasiga tushadi.

Qal’ada Franko Zeffirellining "Gamlet" (1990) filmining baʼzi sahnalari, shuningdek, Nil Marshallning "Qiyomat" (2008) filmining sahnalari suratga olingan. Qal’a, shuningdek, Starzning Outlander birinchi mavsumi uchun joy boʻlib xizmat qilgan.

Yana qarang
-----------

* Shotlandiyadagi qal’alar roʻyxati

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Blackness Castle" (en). *Canmore (National Record of the Historical Environment)*. Qaraldi: 2-avgust 2017-yil.
2. 1 2  „Blackness Castle".
3. 1 2  „Blackness Castle Statement of Significance" (en) (pdf) (2018). 29-dekabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-dekabr 2019-yil.

Havolalar
---------

* История замка на Ourscotland.co.uk(ingl.)
* Статья о замке на Undiscoveredscotland.co.uk
* Фотографии замка на Flickr.com
**Blaze Autumn Berdahl** (1980-yil 6-sentyabrda tugʻilgan) — amerikalik aktrisa bolalar teleserialidagi Lenni *Freyzer* va *"Pet Sematary"* (1989) filmidagi Elli Krid rollari bilan tanilgan.

Berdal 1980-yil 6-sentyabrda Nyu-York shahrida oʻqituvchi Rita va aktyor Rojer Berdalning kenja qizi boʻlib tugʻilgan. U iste'dod agenti bo'lgan egizak singlisi Bo Dakota Berdaldan bir daqiqa o'tib tug'ilgan. Shuningdek, uning katta akasi Sky Eshli Berdal, periodontolog bor. Berdal Pensilvaniya shtati Lyuisburg shahridagi Baknel universiteti talabasi edi.

Karyerasi
---------

Berdal o'zining filmdagi debyutini 1989-yilda Stiven Kingning *"Pet Sematary" filmiga moslashtirgan.*

U *Richard Skarrining eng yaxshi ABC videosi uchun ovozli ishlagan!* 1989-yilda.

1992-yildan 1995-yilgacha u PBS bolalar shousida *"Ghostwriter" da Lenni Freyzer rolini o'ynadi.* U, shuningdek *, "Oiladagi musofirlar"* va *"Uchinchi tomosha" teleseriallarida paydo bo'ldi.*

Voyaga etganida, Berdal birinchi navbatda diktor va hikoyachi.

Shaxsiy hayoti
--------------

2007-yil 15-iyulda Berdal Nyu-Jersi shtatining Xoboken shahridan Stiven M. Tvardekga turmushga chiqdi. Tvardek S&amp;P fyuchers savdogaridir. Marosim Nyu-York shtatining Boisvill shahridagi Onteora tog' uyida bo'lib o'tdi.

Manbalar
--------



1. 1 2  *Berdahl.* „About Me". *Blaze Berdahl*. 20-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-aprel 2014-yil.
2. 1 2 3  *no by-line.*. „Blaze Berdahl, Stephen Tvardek". *The New York Times* (15-iyul 2007-yil).
***Sendan qolgan xotira***- 2015-yilda Abdulla Oğuz tomonidan suratga olingan turk filmi. Bosh rollarda Ekin Koch va Neslihan Atagül ishtirok etgan ushbu filmda 2006-yilda suratga olingan Janubiy Koreyaning "Millionerning birinchi muhabbati" filmidan foydalanilgan. Elif va Oʻzgurning sevgi tarixini hikoya qiluvchi film 2015-yilning 17-aprelida ilk marta namoyish etilgan.

Mavzusi
-------

Filmda turlicha dunyo odamlari sifatida koʻrsatilgan ikki qarama-qarshi qahramonning sevgi hikoyasi tasodif bilan boshlanadi. Oʻzgur marhum bobosidan qolgan merosni olish uchun bobosi oʻlimi oldidan vasiyat sifatida qoldirgan shartni bajarishi kerak. Buning uchun esa u Chanoqqal’aning Adatepe qishlogʻida bir yil yashashi kerak. Shu sababdan qishloqqa kelgan Oʻzgur shu yerda Elif bilan uchrashadi, tanishadi. Birinchi uchrashuvda past nazar bilan qaragan qiziga koʻngil qoʻya boshlaydi. Shunday qilib, ikki yoshning sevgi hikoyasi boshlanadi va bu muhabbat hikoyasi taʼsirli holatda Elifning oʻlimi bilan yakun topadi.

* Neslihan Atagul — Elif
* Ekin Koch — Oʻzgur
* Zeynep Kankonde — Soliha
* Sabri Ozmener — Rejissyor Nihat
* Vilma Elles — Emma
* Dogʻa Konakoglu — Tosun
* Hakan Karahan — Advokat Hamdi
* Silvyo Behmoaras — Koʻzoynak
* Gamze Pelin Gökçe — Qiziq
* Buğra Özmuldur — Salbiy
* Tayfun Savlioʻgʻli — Selman
* Dila Pekdemir — Emel
* Tayfun Sav
* Leyla Kader Ilhan

Havolalar
---------

* SinemaTürk’te Sendan qolgan xotira
* Beyazperde.com’da Sendan qolgan xotira
* *Sendan qolgan xotira* IMDbda Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
* Sendan qolgan xotira (film, 2015) Facebook sahifasi

Manbalar
--------

1. 1 2  „Ekin Koç’un Yeni Filmi Senden Bana Kalan Vizyona Girdi!" (Türkçe).  Haber Sırası. 22 haziran 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17 nisan 2015.
2. ↑  „Bir Milyonerin İlk Aşkı’ndan Senden Bana Kalan…".  Medya faresi. 1 aralık 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17 nisan 2015.
Vavel xaritasida joylashuvi
**Senator minorasi** yoki **Lubranka** (polyakcha: *Baszta Senatorska, Lubranka*) ― hozirda Vavel, Krakov, Polshadagi uchta minoradan biridir. U Vavel istehkomlarining janubiy qismida joylashgan. Sandomir minorasi bilan bir qatorda, u XV-asrning ikkinchi yarmidagi Vavel „olov minoralari" deb ataladigan majmuaning bir qismidir.

Minora XV-asrning ikkinchi yarmida qurilgan. Minoraning pastki qismi toshdan, yuqori qismi gʻishtdan qurilgan. 1534-yilda minora qirol saroyining janubiy qanotiga ulangan. Shu bilan birga, yilnomalarida aytilganidek, „yosh qirol Sigizmund Avgust uchun" minoraning pastki qavatlari qayta qurildi.

„Lubranka" degan ikkinchi nomi qalʼaning bosh prokurori Lubransiy shahrilik Gjegoj nomidan kelib chiqqan. XVII-XVIII-asrlarda minora „Olbramka", „Volbromka" va „Xoʻjalik minorasi" nomlarini ham olgan.

Minora bir necha bor, shu jumladan, 1656-yilda Shvetsiya toshqini paytida yongʻinlarga uchragan. 1858-yilda Avstriya hukumati Krakov qalʼasi istehkomlari tizimining bir qismiga aylangan minorani qayta qurdi.

2002-2003-yillarda polshalik arxitektorlar Pyotr Stempnya va Stanislav Karchmarchik rahbarligida restavratsiya ishlari olib borildi.

Adabiyotlar
-----------

* Kazimierz Kuczman: Wzgórze Wawelskie: Prjevodnik; Krakko, 1988-yil.
* Stepień Piotr, Badania va Konserwacja Baszty Lubranki, „Studia Waweliana" XIII, 2007, ISSN 1230-3275
Raqamlarni yozishning turli shakllari
**Sanoq tizimi** — sonlarni maxsus belgilar (raqamlar) toʻplami yordamida yozish usuli. Sanoq tizimining pozitsion va nopozitsion koʻrinishlari mavjud. Nopozitsion Sanoq tizimi rim raqamlari bilan, pozitsion Sanoq tizimi esa biz oʻrgangan va arab raqamlari (aslida hind raqamlari) deb ataladigan belgilar bilan yoziladi. Pozitsion Sanoq tizimida oʻrniga qarab raqamning qiymati oʻzgarib boradi. Masalan, 34 soni 4 ta birlik va 3 ta oʻnlikni bildiradi. Agar ularning oʻrni almashtirilsa 43 soni hosil boʻladi. Bu sonda 3 ta birlik va 4 ta oʻnlik mavjud, yaʼni 3 ning qiymati 10 marta kamaydi va aksincha 4 ning qiymati 10 barobar oshdi. Bunday oʻnlik Sanoq tizimidagi sonlarning raqamlari uni 10 lik asos darajalari yigʻindisida tasvirlashning koeffitsiyentlari hisoblanadi. Hisoblash mashinalarida, odatda, G.V. Leybnits taklif qilgan ikkilik sanoq sistemasi ishlatiladi. Bunday sonlarni tasvirlash uchun 2 ta — 0 va 1 raqamlaridan foydalaniladi. 2 lik Sanoq tizimining ishlatilishi EHMlar quriladigan elementlarning faqat 2 ta turgʻun ishchi holatda boʻlishi bilan bogʻliq. Bu elementlar kalitlarga oʻxshash boʻlib, ular yozilgan yoki oʻchirilgan holatlarda boʻladi. Uchinchi holat yoʻq. Bu holatlarning biriga 1, 2siga 0 mos qoʻyilsa, bunday elementlarning ketma-ketligi 2 lik Sanoq tizimidagi songa mos keladi.

Manbalar
--------

1. ↑  David Eugene Smith; Louis Charles Karpinski*. The Hindu-Arabic numerals*. Ginn and Company, 1911.

Yana qarang
-----------

* Rim raqamlari
* Sakkizlik sanoq sistemasi
* Oʻn oltilik sanoq sistemasi

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tor** (inglizcha: *The Onion Router* — soʻzining qisqartmasi) — bu piyoz marshrutlash deb ataladigan ikkinchi (V2) va uchinchi (V3) avlodlarini amalga oshirish uchun bepul va ochiq kodli dasturiy taʼminot. Bu proksi-server tizimi boʻlib, tinglashdan himoyalangan anonim tarmoq ulanishini oʻrnatish imkonini beradi. Shifrlangan maʼlumotlarni uzatishni taʼminlovchi virtual tunnellarning anonim tarmogʻi sifatida koʻrib chiqiladi. Asosan C dasturlash tilida yozilgan. Bu tarmoqda darknetga kirish imkoni ham bor. Bu anonim muloqotni yoqish uchun erkin va ochiq kodli dasturdir. U yetti mingdan ortiq releydan iborat bepul, dunyo boʻylab ixtiyoriy overlay tarmogʻi orqali Internet-trafikni boshqaradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Schmucker, Niklas. „Web tracking". *SNET2 Seminar Paper-Summer Term*.
2. ↑  McCoy, Damon; Kevin Bauer; Dirk Grunwald; Tadayoshi Kohno; Douglas Sicker. „Shining light in dark places: Understanding the Tor network". *International Symposium on Privacy Enhancing Technologies Symposium*.
3. ↑  out%20onto%20the%20public%20Internet. „ABOUT TOR BROWSER | Tor Project | Tor Browser Manual". *tb-manual.torproject.org*. 19-aprel 2022-yilda asl nusxadan out%20onto%20the%20public%20Internet. arxivlandi. Qaraldi: 27-aprel 2022-yil.
**Mudarris** – madrasa o‘qituvchisi. Mudarrislar o‘qitiladigan muayyan fandan dars bergan. Hozir O‘zbekistondagi madrasa va diniy universitetlarda faqat diniy ilmlardan emas, dunyoviy fanlardan dars beruvchilar ham mudarris deb ataladi.

Etimologiyasi
-------------

Mudarris so‘zi arab tilidan **,,مدرس"**  – so‘zidan olingan bo‘lib, dars beruvchi degan ma’noni anglatadi. Arab tilida ,,mudarris" so‘zi dars o‘qituvchisi degan ma’noni bildiradi va dars beradigan o‘qituvchi va dars berishga vakolatli olimni ifodalaydi. Viloyatlardagi mahalliy maktablarda ta’lim-tarbiyani tamomlab, diplom olgandan so‘ng, mudarrislar madrasalarda din va ilmlardan dars berar edilar, agar ular ,,mudarris", kasbi ,,mudarrislik" deb atalar edi. Saljuqiylar davlati va Usmonlilar imperiyasidagi diniy olim, professor yoki fakultet a’zosini tavsiflovchi atama. Mudarris so‘nggi asrlarda Xorazm va Qo‘qon xonligida oxund shaklida ham qo‘llangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  *Islam Encyclopedia* (Turkcha). Turkiye Diyanet Vakfi. ISBN ISBN978-3-902782-21.
3. ↑  Boğaç A. Ergene*. Local Court, Provincial Society and Justice in the Ottoman Empire: Legal Practice and Dispute Resolution in Çankırı and Kastamonu (1652-1744)*. BRILL, 2003 — 26 bet. ISBN ISBN 90-04-12609-0.
4. ↑  *The Later Ottoman Empire 1603-1839*, History of Turkey Vol. 3, Cambridge University Press, 2006 — 216 bet.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Sano (maʼnolari).

**Sano** (Cassia), makkai sano, senna — sezaljindoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻt, buta yoki kichik daraxtlar turkumi. Poyasi shoxlangan, pastki qismidagi shoxlari yerga tegib usadi. Bargi murakkab, juft patsimon, 5—10 juft ingichka bargchali: guli oq yoki qizgʻish, toʻpguli shingilsimon. Changchisi 10 ta, shundan 3 tasi koʻpincha reduksiyalangan. Asosan, tropik va subtropiklarda (ayniqsa, Amerikada) oʻsadigan 500—600 turi bor. Toʻmtoq bargli, ingichka bargli va oʻtkir bargli S. dorivor. Arabistonda tarqalgan. Oʻrta Osiyo, Qozogʻiston, Zakavkazye, Ukrainaning janubida oʻstiriladi. Oʻtkir bargli S. ning bargi tarkibida ichni yumshatuvchi antraglikozidlar bor. Bargidan poroshok tayyorlanadi, qaynatib suvi ichiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sanne van Dijke** (tugʻ. 1995-yil 21-iyul, Heeswijk-Dinther, Bernheze, North Brabant, Niderlandiya) — niderlandiyalik dzudochi, 70 kg gacha vazn toifasida, Niderlandiya terma jamoasi aʼzosi. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori. 2019-yilgi Yevropa oʻyinlarining kumush medali sovrindori, ikki karra Yevropa chempioni, Jahon chempionati sovrindori.

Faoliyati
---------

1995-yil 21-iyulda Sanne van Dijke tugʻilgan. 2017-yilda Varshavada (Polsha) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida u barcha raqiblarini magʻlub etdi va gʻalaba qozonib, qitʼa chempioni boʻldi. 2019-yilda Minskda (Belarus) boʻlib oʻtgan Yevropa oʻyinlarida u finalga chiqdi, unda u fransiyalik sportchi Margaux Pinotga yutqazdi va oʻyinlar va qitʼa chempionatining kumush medalini qoʻlga kiritdi.

2020-yil noyabr oyida Pragada (Chexiya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Sanne 70 kg gacha vazn toifasida turnirning kumush medalini qoʻlga kiritishga muvaffaq boʻldi. Finalda u fransiyalik sportchi Margaux Pinotga yutqazdi.

2021-yil aprel oyida Lissabonda (Portugaliya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Sanne 70 kg gacha vazn toifasida gʻolib chiqdi va ikki karra qitʼa chempioni boʻldi. Finalda fransiyalik sportchi Margaux Pinot sindi. Oʻsha yili iyun oyida Budapeshtda (Vengriya) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida Sanne van Dijke 70 kg gacha vazn toifasida uchinchi oʻrin uchun kurashda germaniyalik Miriam Butkereitni magʻlub etib, bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarida 70 kg gacha vazn toifasida niderlandiyalik sportchi turnirning bronza medalini qoʻlga kiritdi. U uchinchi oʻrin uchun kurashda germaniyalik dzudochi Giovanna Scoccimarroni magʻlub etib.

Manbalar
--------

1. ↑  „Голландка ван Дейк выиграла чемпионат Европы по дзюдо в весе до 70 кг".  Новости со всего мира,Интересные новости,Интересные факты,Новости России сегодня. 30-iyul 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyul 2019-yil.
2. ↑  „Санне Ван Дейке - Европейские игры 2019. Европейские игры-2019" (ruscha).  www.championat.com. Qaraldi: 30-iyul 2019-yil.
3. ↑
4. ↑
Sansan (Chonu, Vigun) — Koguryoning o'ninchi qiroli (197-227). U sakkizinchi qiroli Sintxening uchinchi o'g'li va befarzand vafot etgan to'qqizinchi qirol Kogukchxonning ukasi edi. Kogukchon vafot etgach, uning xotini U xonim Sansanning taxtga o'tirishini qo'llab-quvvatladi. Keyin Sansan unga uylandi. Bu akaning bevasiga uka uylanishi odati hali ham Koguryoda amalda bo'lganligini ko'rsatadi. Sansanning katta akasi Go Balgi isyon ko'tarib Xitoyning harbiy yordamiga tayanib poytaxtga hujum qildi. Isyonchilar Sansanning ukasi Gyesuning  hujumiga dosh berolmay mag'lub bo'lishdi va Go Balgi o'z joniga qasd qildi. Keyinchalik Koguryo Xitoy tomonidan hujumga uchradi va Sansan Xan sulolasiga bo'ysunishga majbur bo'ldi. 208-yilning oʻn birinchi qamariy oyida podshoh qurbonlik choʻchqasini quvib, Jutongʻchon qishlogʻiga boradi va u yerda bir yosh ayolni uchratib qolib uni kanizak qilib oldi. U xonim buni eshitib kanizakni o'ldirmoqchi bo'ldi, lekin homilador bo'lganligi tufayli uni o'ldira olmadi. Kanizak shahzoda Tonchxonni dunyoga keltirdi. Shahzoda Tonchxon 213-yilda valiahd boʻldi va keyinchalik qirolga aylandi. Sansan hukmronligining 31-yilida, 227-yilda vafot etdi va Sansang-neungda dafn qilindi.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Sanobar (maʼnolari).

**Sanobar** (Pinus pinea), Italiya qaragʻayi — qaragʻaygullilar oilasiga mansub chiroyli doim yashil daraxt. Vatani — Shimoliy Amerika va Meksika. Ochiq urugʻlilarga kiradi. Tanasi toʻgʻri, boʻyi 15–25 m, diametri 1 m cha. Shoxshabbasi yoshligida konussimon, kariganda yassi soyabonsimon. Igna barglari toʻqyashil, uz. 10—15 sm, eni 15–20 mm, 1 juftdan toʻp boʻlib, asosan, choʻziq novdalar uchida joylashadi. Urugʻi (yongʻoqchasi) yirik, qoramtir, uz. 1—2 sm. Qora dengiz sohillarida yongʻoqmevali oʻsimlik va manzarali daraxt sifatida oʻstiriladi. Urugʻidan koʻpayadi. Yogʻochi smolali, pishiq. Urugʻi (kedr yongʻoqlariga qaraganda gʻoyat mazali, pinioli deb ataladi) yogʻ (50%) va oqsillarga boy boʻlib, toʻgʻridantoʻgʻri va qovurib isteʼmol qilinadi. Urugʻidan ovqatga ishlatiladigan mazali yogʻ olinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sanobar Bobonazarova** (1950.15.3. Namangan tumanining Shoʻrqoʻrgʻon qishlogʻi) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchsi (1998). Namangan pedagogika institutining filol. fakultetini tugatgan (1973). 1969-yildan Namangan tumanidagi 8oʻrta maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Bobonazarova darslarni koʻrgazmali qurollar, texnika vositalari asosida tashkil etadi. Bobonazarova oʻz darsida yoshlarga vatan tuygʻusini, milliy qadriyatlar va mafkurani singdirishda yangi uslublarni qoʻllaydi. Maktab "Yosh ijodkorlar" toʻgaragi rahbari Bobonazarova oʻquvchilari bir necha marta olimpiadalarda faxrli oʻrinlarni egalladi. Uning sheʼriy kitoblari nashr qilingan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qoʻshtepa**  — Oʻzbekiston Respublikasi Andijon viloyati Jalaquduq tumaniga qarashli shaharcha. 2015-yilda shaharcha maqomi berilgan. Undan avval sobiq SSSR paytida Yosh Leninchi kolxozi deb yuritilgan.Keyinchalik Qo'shtepa jamoa ho'jaligi bo'lgan. Qo'shtepadan Savay ariqg'i,Shahrixonsoy kanali va Oqbora daryosi oqib o'tgan .

Qoshtepa sssr paytida uyi yoʻqlarga boshpana qilib bergan u yer Beshtol yerlarga tegishli joy boʻlib 

Jalaquduq hozirgi Vaeni komatgacha yuqori qismi Qambar otagacha bolgan hozirda Beshtol kichrayib keti chunki beshtolda sof beshtoni odamlari qolmagan endi qolgan chet elda yoki tirik oʻlik otasin otasin tanimeydigon boʻlmasam chilonzorni yoʻq qilisharmidi necha asr tarixga ega edi Umar podshoni qabrini belishmedi yana men oʻzbekman chista beshtolikman deme qolish 

Buni men ertaga dadalarmdan qolgan masʼuliyatli ishni tariximizni bizdan keyngilar uchun yozib qoldirdim

Manbalar
--------

1. ↑  ПОСТАНОВЛЕНИЕ КАБИНЕТА МИНИСТРОВ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН 13.03.2009 г. N 68 О ДОПОЛНИТЕЛЬНЫХ МЕРАХ ПО СОВЕРШЕНСТВОВАНИЮ АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНОГО УСТРОЙСТВА НАСЕЛЕННЫХ ПУНКТОВ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mangazeya** — Gʻarbiy Sibirning shim.-gʻarbida, Taz daryosi boʻyida joylashgan qad. rus shahri (17-asr). Nomi — mangazeya yohud molkanzeya degan nenets qabilasi joylashgan yer nomidan olingan. 17-asr boshida M. ruslarni Shimoliy Sibir, Yenisey va Lena daryolari havzalarini egallashlarida tayanch punkti boʻlib xizmat qilgan. 17-asrning 20-yillari boshida unda 2 ming aholi yashagan. Gʻarbiy Yevropa savdo kompaniyalarining moʻynaga boy rayonlarga kirish yoʻlini toʻsish maqsadida 1619-yil M. orqali suzish taqikdangan. M. aholisi ne-netslar va boshqa bilan ayirboshlash savdosini yuritgan, suvsar, baliqchilik, chorvachilik, kemasozlik, hunarmandchilik bilan shugʻullangan. Rus savdogarlari ham moʻyna olib ketishgan. 17-asr oʻrtalarida Yenisey havzasining shim. qismida moʻynali hayvonlar qirilgan. Natijada M.ning.iqtisodiy ahamiyati pasaya borgan. Markazi Yeniseydagi Turuxan manziliga koʻchirilgan. 1672-yil bu yerda Yangi M. (hozirgi Krasnoyarsk tarkibidagi rayon markazi) shahri qad. koʻtargan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Tor

**Tor** — noxun (mediator) bilan chertib chalinadigan musiqa asbobi. Eron, Kavkaz va Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. Torning kosasi 8 raqami shaklidadir. Rezonatori tut yogʻochidan oʻyib yasaladi va usti teri bilan qoplanadi. Torning zamonaviy turi 20-asrning 30-yillaridan boshlab Oʻzbekiston (Bola baxshi Abdullayev, keyinchalik Komiljon Otaniyozov va boshqalar), soʻng Tojikiston musiqa madaniyatiga xam singib ketdi.

Tuzilishi
---------

Torning kosaxonasi 8 raqami shaklida boʻlib, asosan, tut yogochidan (baʼzida yongʻoq) oʻyib ishlanadi. Chanoqning ustki ochiq kismi teri bilan qoplanadi. Torning dastasi uzun boʻlib, 78-96 sm gacha yetadi. Asbobning hozirgi turlarida 11 ta sim tortilgan boʻlib, eng pastki (oʻrtada joylashgan) simdan tashqarilari juftlangan tarzda boʻladi va kvarta intervali oraligida sozlanadi. Torning 22 pardasi boʻladi. Ozarbayjon torida nim pardalar ham boʻladi. Asbob ikki oktava oraligʻidagi tovushqator hosil qila oladi.

Ishlatilishi
------------

Tor keng texnika imkoniyatlari, yorqin va jozibali tembr, kuchli dinamikasi bilan ajralib turadi. Eron, ozarbayjon, arman (dastgoh, muyum, kuy, ashula va boshqa) mumtoz musiqa namunalari ijrosida yakka tarkibida yetakchi cholgʻu sifatida keng qoʻllaniladi. Tor ijrochilaridan Sodiq Asad oʻgʻli, M. Mansurov, B. Mansurov, A. Bokixonov, K. Primov va boshqalar mashhur.

Havolalar
---------

* Fors tori Wayback Machine saytida arxivlandi (2012-07-28). (ingl.)

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Mangilik el** — Ostona shahrida joylashgan meʼmoriy bino.

Yodgorlikni qurish g‘oyasining muallifi - Qozog‘istonning birinchi prezidenti Nursulton Nazarboyev. Muassasa 2011-yili mamlakat mustaqilligining 20 yilligi munosabati bilan ochildi. Inshootning balandligi 20 metr, u mustaqillikka 20 yil to'lganligini bildiradi. Uning tomiga spiral zinapoyalar orqali chiqishga bo'ladi. Tashqarisi granit va marmardan yasalgan. Qurilish jarayonida faqat yuqori sifatli materiallar ishlatildi.

Yon devorlari bezaklar bilan bezatilgan. Pastki qismida 4 katta haykal joylashgan. Ular qozoq xalqining tarixiga katta hissa qo‘shgan insonlarning obrazi. Birinchisi, Oqsoqol haykali, u donolik timsoli. Ikkinchisi - Ayol-ona, u mehribonlik va iliqlik belgisi. Uchinchi va toʻrtinchi haykallarda qozoq qahramonlarining jasoratlari tasvirlangan.

 Tungi ko'rinishi
Yuqori tomonining ikki chetida gerb tasvirlanib, tomida bayroq tasvirlangani, binoning alohida davlat qiymati bor ekanligi ko'rsatadi. Yon qismlarida, birlik bilan mehmondo'stlikni anglatuvchi "Tay-Qozon" haykali o'rnalashgan. Yuqori qismida qozoq askarlarining quroli "Qalqon" tur. Bu ishonchlilik, barqarorlik va tashqi dushmanlardan himoyalanishga tayyorlik belgisidir.

Inshootni ko'rishga kelgan kuzatuvchilar, ko'rish maydoniga ko'tarilmasdan oldin, mamlakat poytaxtining tarixi bilan tanishish va qahramonlarning muhtasham haykallariga qoyil qolish imkoniga ega bo‘ladilar. Ikki tomondan avtomobil yoʻllari boʻlgani uchun tashrif buyuruvchilarga qulaylik yaratish maqsadida yer osti oʻtish joyi ajratilgan.

Darvozaning ichki qismida, xalqning turli davrda erishgan yutuqlari haqida bo‘rtma yozuvlar bor. Qozog‘istonning mustaqil davlat bo'lib shakllanishi tarixi va qozoq xalqining merosi, "Mangilik el" darvozasining g‘oyasiga kirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Мәңгілік ел салтанат қақпасы. *atamekenmap.kz*
2. ↑  Мәңгілік ел қақпасы туралы мәлімет. *faktiler.kz*

Havola
------

* "Abadiy yurt" tantanali darvozasi. *Qozog'iston.sayohat*
**Tabiat resurslari**, tabiiy boyliklar — jamiyatning moddiy va maʼnaviy ehtiyojlarini qondirish maqsadlarida xoʻjalikda foydalaniladigan hamda insoniyatning yashashi uchun zarur boʻlgan, uni oʻrab turgan tabiiy muhitning barcha tabiat komponentlari, energiya manbalari. Tabiat resurslariga Quyosh energiyasi, Yerning ichki issiqligi, suv, yer, mineral boyliklar, foydali qazilmalar, oʻsimliklar, tuproqlar, hayvonot dunyosi kiradi. Tabiat resurslari tugaydigan (koʻpgina foydali qazilmalar), tugamaydigan (suv, havo, Quyosh nuri, Yerning ichki energiyasi) va tiklanadigan (biologik elementlar, ayrim foydali qazilmalar) boyliklarga boʻlinadi. Tabiiy xom ashyolarni koʻp darajada isteʼmol qiluvchi kuchlarning jadal rivojlanishiga bogʻliq ravishda tabiat resurslari bilan taʼminlash muammolari yanada dolzarblashib bormoqda. Tuproq, atmosfera va gidrosferaning ifloslanishiga qarshi kurashishda jahonning barcha mamlakatlari kelishib faoliyat yuritishlari zarur boʻlib, tabiat resurslari muhofazasi global xarakterga ega boʻlmoqda. Tabiat resurslarini oʻzlashtirishning muhim bosqichlari — ularni aniqlash (razvedka qilish), oʻrganish, alohida turlari boʻyicha kadastrlar (masalan, yer kadastri, suv kadastri) tuzishdan iborat. Oʻzbekiston Respublikasida tabiat resurslari kadastrlarini tuzish va yuritish Oʻzbekiston Respublikasining "Davlat kadastrlari toʻgʻrisida" qonuni (2000-yil, 15 dekabr)ga muvofiq olib boriladi.

Tabiat resurslarini baholashning ilmiy asoslangan 3 tipi mavjud: texnologik, iqtisodiy, ijtimoiy. Tabiat resurslarini toʻgʻri baholash ulardan foydalanishda eng yuqori samaralarga erishishning muhim sharti hisoblanadi. Inson tafakkuri oʻsishi bilan bogʻliq holda tabiat resurslari turlari ham kengayib bormoqda, bunda eng zamonaviy texnik vositalardan foydalaniladi. Ilmiy-texnik taraqqiyotni rivojlanib borishi bilan tugaydigan tabiat resurslari oʻrnini bosuvchi yangi sunʼiy materiallar ishlab chiqarilmoqda, Dunyo okeani boyliklari oʻzlashtirilmoqda. Ijtimoiy va iqtisodiy taraqqiyotning rivojlanishi yoʻlida tabiat resurslaridan samarali foydalanish va tabiatda ekologik muvozanatni taʼminlab turuvchi yangi sifatli texnologiyalarni yaratish talab etilmoqda. Xom ashyo va energiya manbalaridan rejali tarzda foydalanish uni uzoq muddatga yetishini taʼminlaydi/.

Yana q.
-------

* Tabiatni muhofaza qilish

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Tabib ilon** (Elaphe longissima) — suvilonsimonlar oilasi turi. Boʻyi 2 m gacha. Kichkina boshi boʻynidan bir oz ajralib turadi, dumi uzun. Terisi sirtdan silliqtangachalar bilan qoplangan. Baʼzan tanasining orqa tomoni va boshining usti sargʻishkulrang, qoramtir yoki qora boʻladi. Oʻrmon va butazorlarda yashaydi. Urgʻochisi tuproqqa 5—8 ta tuxum qoʻyadi. Kemiruvchilar, mayda qushlar bilan oziqlanadi. Gʻarbiy Yevropaning jan. qismida, Ukrainaning jan.gʻarbida, Kichik Osiyo, Zakavkazye va Shimoliy Eronda tarkalgan. Kad. yunonlar va rimliklarning tibbiy emblemasida tabiblik xudosi — Eskulap qoʻliga ilon oʻralgan aso tutqazilgan. Eronliklar esa unga Tabib ilon deb nom berishgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tabiiy birliklar tizimi** — asosiy birliklar qilib fundamental fizik doimiylar (mas. gravitatsion doimiy S, yorugʻlikning vakuumdagi tezligi s, Bolʼsman doimiysi k va Plank doimiysi h, Avogadro soni NA, elektron zaryadi ye, elektronning tinchlikdagi massasi te va boshqalar) qabul qilingan birliklar tizimi. Tabiiy birliklar tizimit.ni birinchi boʻlib M. Plank taklif etgan (1906). Tabiiy birliklar tizimit.dagi asosiy birliklarning oʻlchami tabiat hodisalariga asoslanib aniklanadi; bu xususiyati bilan u boshqa birliklar tizimidan butunlay farq qiladi. Tabiiy birliklar tizimit.da uzunlik, massa va vaqt birliklari oʻta kichik qiymatga (mas, Plank tizimida 4,031035 m ga; 5,42108 kg ga; 1,3410"43 s ga moye) va, aksincha, temperatura juda yuqori qiymatga ega (3,631032 S). Shuning uchun Tabiiy birliklar tizimit.ni amalda qoʻllash noqulaydir. Biroq Tabiiy birliklar tizimit.ni qoʻllash koʻpincha nazariy fizika tenglamalarini soddalashtirib yozishga imkon beradi.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Eliza Kerol Morgan Xendriks** (1823-yil 23-noyabr — 1903-yil 3-noyabr) vitse-prezident Tomas A. Xendriksning rafiqasi edi. U 1885-yil martdan noyabrgacha Qoʻshma Shtatlarning ikkinchi xonimi edi. U Indiana shtatining birinchi xonimi (1873-77) boʻlib ishlagan.

Biografiyasi
------------

Uning otasi ismi Hon boʻlgan. U birinchi marta yorugʻlikni koʻrgan katta va jozibali inson, yaʼni onasi Gen edi. William Henry Harrison va ikkala ota-onasi ham oʻzlarining goʻzal dunyoqarashlari bilan ajralib turishgan. Hendricks Cincinnatining baʼzi yetakchi oilalari bilan bogʻlangan va aynan shu shaharda u ijtimoiy dunyoda debyut qilgan.

U 1845-yil 26-sentabrda ikki yillik tanishuvdan soʻng Thomas A. Hendricksga turmushga chiqdi va Morgan ismli bir oʻgʻli bor edi, u uch yoshida vafot etdi. Er-xotin Eliza turmushga chiqqan singlisinikiga tashrif buyurganida uchrashishgan edi.

Hendricks Ogayo shtatining North Bend shahrida 1823-yilda tugʻilgan boʻlib, u yerda va oʻsha paytdan beri Indianada istiqomat qilgan. Uning birinchi Husier uyi Shelbivilda boʻlib, u yerda uning eri huquqshunoslik bilan shugʻullangan. Ular 1860-yilda Indianapolisga koʻchib oʻtishdi va u yerda bir necha yil Hendricks, Hord & Hendricks yuridik firmasi aʼzosi sifatida ishladi.

Hendricks uy hayotini yaxshi koʻrar edi va uy boshqaruvchisi boʻlib, erini keraksiz bezovtalik va mas’uliyatdan qutqardi va boshqa koʻp jihatdan u uning haqiqiy yordamchisi edi. Eri uning hukmiga koʻp bogʻliq edi. Koʻpincha, gubernatorlik raisi jinoyatchilarni afv etish toʻgʻrisidagi arizadan hayron boʻlganida, u ishning mohiyatini intuitiv idrok etishidan foydalanish uchun uni konferensiyaga chaqirdi. Hendricks tabiatni yaxshi koʻrardi. U uy hayvonlariga juda moyil edi. Uning otlarga boʻlgan mehr-muhabbati ularni sinchiklab kuzatishiga olib keldi, bu esa uni ularning fazilatlarini yaxshi baholay oladigan boʻldi va har doim arava otlarini eri emas, balki oʻzi tanlagan.

Erining inauguratsiyasi bilan Hendricks Qoʻshma Shtatlarning 12-xonimi (21-vitse-prezidentning rafiqasi) boʻldi. Bir necha yil davomida sogʻligʻi yomon boʻlgan eri hayotining soʻnggi sakkiz oyi davomida, yaʼni 4-martda inauguratsiyadan to 1885-yil 25-noyabrda vafotigacha vitse-prezident boʻlib ishladi. Levi P. Morton 1889-yilda lavozimga kirishgunga qadar Hendricks vafotidan keyin vitse-prezidentlik lavozimi boʻsh qoldi. Uning Qoʻshma Shtatlarning ikkinchi xonimi boʻlgan davri haqida deyarli hech narsa yozilmagan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Holcombe and Skinner. sfn error: no target: CITEREFHolcombe\_and\_Skinner (help)
2. ↑  "Death of Mrs. Eliza Carol Hendricks", *Middlebury Independent*, Friday, November 06, 1903, Middlebury, Indiana, United States Of America
3. ↑  „Biography of Thomas A Hendricks".  HendricksMn.com. 30-oktabr 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-yanvar 2007-yil.
4. ↑  Gray. sfn error: no target: CITEREFGray (help)
5. ↑  Gugin and St. Clair. sfn error: no target: CITEREFGugin\_and\_St.\_Clair (help)
**Akrom Umarov** (1899–1956) — samarqandlik ganchkor usta, meʼmor. Hunarni otasi usta Umar va Abduqodir muhandis (Abduqodir Boqiyev)dan oʻrgangan. 1928-yildan Samarqanddagi meʼmoriy obidalarni tiklash bilan shugʻullangan; Sherdor Madrasa (devori va peshtogʻi), Tillakori va Ulugʻbek madrasalarining minoralarini tiklashda qatnashgan; Shohizinda ansamblidagi Qoʻshgumbaz maqbarasi, Amir Temur maqbarasi poygumbazi va gumbazi ustini koshinlar bilan toʻliq qoplagan. Buxoro va Shahrisabzdagi meʼmoriy obidalarni taʼmirlashda qatnashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Umarov Akrom" *OʻzME*. U-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aks-sado** (kalm. Duurin) — Qalmogʻistonning Elista shahrining koʻcha haykallaridan biri. Mahalliy *Arbatning* boshida Lenin koʻchasida joylashgan.

Tarixi
------

"Aks-sado" haykaltaroshlik kompozitsiyasi 1996-yil iyun oyi boshida ochilgan. Haykal muallifi N. Evseeva. Haykal bronzadan yasalgan, haykalning balandligi 3,5 metrni tashkil qiladi.

Tavsif
------

Haykalda qalmoqlarning "Jangar" dostonining ijrochisi boʻlgan jongarchining „tizza choʻkib oʻtirgan" holatida oʻtirgani tasvirlangan (kalm. övglod) va qalmoqcha cholgʻu asbobi, dombraning bir turi "xuura" chalgan holda tasvir etilgan. Jangarchi dombrani ohista yuragiga bosadi, bu esa torlarning yaxlit tovushini va qalmiq xalqining ruhi boʻlgan „Jangar" dostonining ijrosini ifodalaydi. Dombra va „Jangar" dostoni asrlar davomida qalmiq xalqining aks-sadosidek yangraydi.

Adabiyotlar
-----------

* Эхо, Элиста: диалог времен: Памятники истории и культуры: Фотоальбом, Составители Л. Б. Зулаева, Л. Е. Устинова, Д. Б. Дорджиева, Элиста, Калмыцкое книжное издательство, 2004, стр 42.
* Чувства, запечатлённые в бронзе, Об открытии скульптурной композиции «Эхо», Известия Калмыкии, 1996, 4 июня.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Aks sado (maʼnolari).

**Aks sado** (musiqada) — musiqali ibora yoki hamohang tovushlarning zaif kuch bilan takrorlanishiga (ayni yoki boshqa ovozlar, sozlarda) asoslangan badiiy us-lub. Xor, opera, orkestr va boshqa musiqasida qoʻllaniladi. O. Lassoning mashhur „Aks sado" („Exo") xor asari Aks sado (musiqa) uslubida yaratilgan. L. Betxoven, E. Grig, G. Maler va boshqa kompozitorlar ijodida koʻp uchraydi. Oʻzbekiston kompozitorlari asarlarida Aks sado (musiqa) ifodaviy vosita sifatida qoʻllaniladi. Mas, M. Burhonovning „Alisher Navoiyga qasida" joʻrsiz xorlari, M. Mahmudovning „Muhammas va ufor" va hokazo Organ cholgʻusi registrlaridan biri ham "Aks sado (musiqa) "deb ataladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jurnallashtirish** (ingl. logging) — axborot texnologiyalaridagi operatsiyalarni xronologik tartibda avtomatik qayd etish shakli, maʼlum bir obyekt bilan bogʻliq jarayon doirasida sodir boʻlayotgan hodisalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni roʻyxatga olish fayli yoki maʼlumotlar bazasiga qayd etish.

Misol uchun, kompyuter xotirasi bilan bogʻliq jurnal — kompyuter faylining allaqachon mavjud boʻlgan va muqobil versiyasini qayta tiklashda foydalanish imkoni boʻlgan maʼlumotlarni qayta ishlash operatsiyalarining xronologik tartibda qayd etilishi hisoblanadi. Maʼlumotlar bazasi boshqaruv tizimlarida oʻzgarishlarni jurnallashtirish — maʼlumotlarni ular bazada bevosita saqlanguniga qadar boʻlgan oʻzgartirishlarni qayd etish usuli ham qoʻllaniladi.

*Jurnallashtirilgan fayl tizimi* — yaxlitlikni taʼminlash va ehtimoliy nosozlik holatida qayta tiklash uchun jurnallashtirish usuli keng qoʻllanadigan fayl tizimi hisoblanadi.

Unifikatsiyalangan jurnallashtirishni taʼminlash uchun dasturiy taʼminotni ishlab chiqishda koʻp hollarda Log4j va Blackbird kabi standart kutubxonalardan foydalaniladi.
**Shabot Xoʻjayevich Xoʻjayev** (1924.2.5, Toshkent) — infeksionist olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1977). Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1965). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach (1964). Tibbiyot fanlari doktori (1960), professor (1961). Toshkent tibbiyot akademiyasining davolash fakultetini tugatgach (1946), Nuqusdagi Respublika kasalxonasida ichki kasalliklar boʻlimi mudiri (1946). SSSR Tibbiyot Fanlar akademiyasining Epidemiologiya, mikrobiologiya va yuqumli kasatliklar instituti (Moskva)da aspirant (1946—50), kichik ilmiy xodim (1950— 51). Toshkent vrachlar matakasini oshirish instituti yuqumli kasalliklar kafedrasida assistent (1951—53). dotsent (1953—56). SSSR Tibbiyot Fanlar akademiyasi Epidemiologiya. mikrobiologiya va yuqumli kasalliklar intila doktorant (1956—60), Toshkent vrachlar matakasini oshirish instituti yuqu.m li kasagpgklar kafelrasida professor (1960— 64). 1964-yildan mudir, ayni vaqtda oʻquv itsglari boʻyicha prorektor: virusologiya instituti tashkilotchisi va direktori (1979 — 2004). Oʻzbekiston mehr-shafqat va satomatlik fondi raisi (1989-yildan). "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1998).

Manbalar
--------

* Meningokokkovaya infeksiya |Rukovod-stvo dlya vrachey!. T.. 1986. Virusnne gspati-tm, T.. 1985; Difteriya |Rukovodstvo dlya vrachey]. T.. 1994.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muborak madrasasi** — Samarqand madrasasi.

Tarixi
------

Muborak madrasasi 1813-yilda Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Haydar tashabbusi bilan bunyod etilgan. Samarqand Arkidagi Muborak masjidi oldida joylashgan boʻlgan. Samarqand ahli ushbu madrasani „Oliy madrasa" deb nomlagan. Abu Tohirxoja oʻzining Samariya asarida ushbu madrasa toʻgʻrisida shunday yozib qoldirgan: „Samarqand arki ichkarisida, podshohlik taxti shaʼn, olimlar va fozillar ustozi, xilofatmakon moʻminlar amiri hazrat Sayyid Haydar hijriy 1228-yili (1813) qurdirgan". Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazar ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlari va manbalarni oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Mazkur madrasaga oid ikkiga vaqf hujjati saqlanib qolgan. Amir Haydar hijriy 1229-yili (1814) Shavdor tumani Dashtak qishlogʻidagi barcha yerlarni madrasa va masjid uchun vaqf qilgan. Madrasa pishiq gʻishtdan qurilgan boʻlib, oʻn hujrali boʻlgan. Bitta hujrasi madrasa darvozaxonasi tepasida joylashgan boʻlgan. Madrasa gʻarbida koʻcha va Baytul mol hovlisi, shimolida koʻcha, sharqida hukmdor koʻrinishxonasi sahni, janubida esa hukmdor hovlisi mavjud boʻlgan. Mazkur hujjatda vaqf mulklariga madrasa mudarrisi mutavvali boʻlgan. Mutavvali madrasani nazorat qilgan. U vaqf mulklaridan ushr olgan. Madrasada mudarris zarur bilimlar va dars qobiliyatiga ega boʻlishi kerak edi. Madrasa hujralarida ikki nafar talaba yashagan. Uzurli sabasiz 2 oyi 10 kun darsga qatnashmagan talabalar oʻqishdan chetlashtirilgan. Mazkur hujjat Amir Haydar va 44 kishining muhri bilan tasdiqlangan. Samarqand shahrini obodonlashtirish maqsadida koʻplab ishlar olib boradi. Amir Haydar taʼlim tizimining uzviyligini taʼminlash maqsadida oliy madrasalardagi oʻquv jarayoni va mudarrislar faoliyatini oʻz nazorati ostiga olgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Muborak madrasasi 11 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Samarqand taʼlim tizimi va madrasalari tarixi*. Toshkent: Fan, 2021 — 520 bet.
2. ↑  Zamonov A*. Oʻrta asr tarixiy shaxslari hayotining ayrim nomaʼlum sahifalari*. Toshkent: Bayoz, 2020 — 144 bet.