recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Liliger** (inglizcha: *Liliger*; inglizcha: *lion* — „sher") — erkak sher va urgʻochi liger oʻrtasidagi duragay.

Kelib chiqishi
--------------

 Kiara va Novosibirsk hayvonot bogʻining boshqa liligerlarining onasi liger Zita
Liligerlar, ligerlar kabi, tabiiy ravishda paydo boʻlmaydi. Liligerning birinchi qayd etilgan tugʻilishi 2012-yil sentyabr oyi boshida Novosibirsk hayvonot bogʻida sodir boʻlgan. Ota-onalar — Samson sher va Zita ligress, 2004 yild- tugʻilgan. Yangi tugʻilgan urgʻochi Kiara deb nomlangan edi. Ona sherning suti boʻlmagani uchun liligerni uy mushuki ovqatlantirgan. 2013-yil may oyining oʻrtalarida Samson va Zita yana uchta liligren dunyoga keltirganlar.

Qoʻshma Shtatlarda liligerning birinchi tugʻilishi 2013-yil 29-noyabrda Oklahoma shtatidagi Vinnwood hayvonot bogʻida qayd etilgan. Ertasi kuni oʻsha urgʻochi yana ikkita bola tugʻgan. 2017-yilda erkak liliger tugʻilishining birinchi qayd etilgan holati xabar qilingan.

2019-yil oktyabr oyida Seaside Safari Park xodimlari Blag ismli erkak liligerni kashf etishgan. U 2012-yil 27-fevralda Liliger ko‘chma hayvonot bog‘ida tug‘ilgan va 2019-yil oktabr oyi boshida Vladivostok-Naxodka trassasidagi mini-hayvonot bog‘idan safari bog‘iga kirgan.

Tanqid
------

Tabiatda uchramaydigan duragaylarga salbiy munosabatda boʻlgan AQShda Novosibirsk hayvonot bogʻi sher va liligerni bir qafasga joylashtirgan xodimlari tanqid qilindi. Amerika hayvonot bogʻlari va akvariumlar assotsiatsiyasi bunday tajribalarni behuda deb hisoblaydi, chunki assotsiatsiya maʼlumotlariga koʻra hayvonot bogʻlarining asosiy maqsadi hayotiyligi shubhali duragaylarni koʻpaytirish emas, balki tabiatda mavjud turlarni saqlab qolishdir.

Manbalar
--------

1. ↑  „Киара — это первый на планете лилигр!". 6-oktabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-iyun 2013-yil.
2. ↑  „Лигрица Зита в Новосибирском зоопарке впервые показала троих маленьких лилигрят". 21-iyun 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-iyun 2013-yil.
3. ↑  „Three Female Liligers are Born at the Garold Wayne Interactive Zoological Park". *24-7pressrelease.com* (4-dekabr 2013-yil). 4-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-mart 2020-yil.
4. ↑  *Halee Powers.* „First male LiLigers (lion-liger hybrids) born in Oklahoma". *okcfox.com* (11-sentabr 2017-yil). 4-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-mart 2020-yil.
5. ↑  „В Приморском сафари-парке поселился первый на Дальнем Востоке лигр".  ТАСС (4-oktabr 2019-yil). 23-yanvar 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-mart 2020-yil.
6. ↑  „Лигр Благ из Приморского Сафари-парка оказался лилигром".  ТАСС (17-oktabr 2019-yil). 31-yanvar 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-mart 2020-yil.
7. ↑  „«Liliger» Born in Russia No Boon for Big Cats". 23-may 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-iyun 2013-yil.
**Muhammad ibn Hasan Kosoniy** (arabcha: محمد بن حسن كاساني — Muhammad ibn Hasan Kosoniy — Toʻliq ismi: Muhammad ibn Hasan
Burhoniddin Kosoniy (vafoti XII asr)) — Faqih.

Faoliyati
---------

Muhammad ibn Hasan Kosoniy fiqh ilmining usul (islom huquqi asoslari) va furu (amaliy islom huquqi) bo‘limlarida mukammal ilmga ega bo‘lgan. Zamondoshlari orasida ko‘p hadis yod olganligi bilan ham tanilgan. Najmiddin Umar Nasafiy va Abulyusr Pazdaviyning shogirdi bo‘lgan. O‘z navbatida Ashraf ibn Najib ibn Muhammad Abulfazl Kosoniy, Muhammad ibn Abdulkarim Turkistoniyga ustozlik qilgan. Manbalar uning 576/1181-yil haj safari chog‘ida Bag‘dodda bo‘lganligini maʼlum qiladi. Samarqandda yashab ijod qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  O‘rta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 342.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**HESA Hamaseh** (forscha: حماسه) Eron samolyotlarini ishlab chiqarish sanoati kompaniyasi (HESA) tomonidan iashlab chiqilgan. Yuqori parvozga hamda chidamliligiga ega Eronning taktik va razvedka uchun uchuvchisiz uchish apparati (UUA). Hamaseh 2013-yilda taqdim etilgan va 2016-yilda foydalanishga topshirilgan.

Dizayni
-------

Hamaseh — bir dvigatelli, ikkita oʻq otish kallagiga ega UUA. Hamaseh 2016-yilda Eron harbiy texnikalari safiga kirdi.

Hamaseh 185 kg gacha yoqilgʻi, uskunalar va foydali yukni koʻtara oladi hamda konfiguratsiyaga qarab 11 soatgacha uchishga ega. U uchish-qoʻnish yoʻlagi yoki JATO orqali uchiriladi va uchish-qoʻnish yoʻlagi yoki favqulodda vaziyatlarda parashyut orqali qoʻnishni amalaga oshirishga qodir. Hamaseh oʻz parvozini boshqarish uchun oldindan belgilangan yoʻnalish nuqtalarini kuzatishi mumkin. Uning quvvat manbai nomaʼlum.

Hamaseh sintetik diafragma radar, radar yoki aloqa vositalari va kamerani olib yurishi mumkin. Qurollardan, kichik bombalar, granatalar yoki raketalarni olib yurishi mumkin.

Operatsion tarixi
-----------------

 Hamaseh 2013-yilda ochilish marosimida.
Hamaseh droni 2013-yil 9-mayda taqdim etilgan. Eron mudofaa vaziri Ahmad Vohidiyning taʼkidlashicha, dron „oʻzining yashirin xususiyati bilan dushman tomonidan aniqlana olmasligi mumkin". Hamaseh taktik uchuvchisiz uchish apparati boʻlishiga qaramay, shuningdek, baland balandlikdagi uzoq vaqt chidamlilikka (HALE) ega ekanligi daʼvo qilingan. Ochilish marosimida Hamaseh oʻq-dorilar bilan „jihozlangan" edi, lekin ular texnik jihatdan qattiq burchaklari oʻrnatilmagan, qanotlari esa mahkamlangan edi.

 2016-yilgi zamonaviy Hamaseh uchuvchisiz uchuvchi apparatning oʻzgartirilgan masshtabli modeli.
"Hamaseh "birinchi marta 2016-yil aprel oyida IRGC quruqlikdagi kuchlari tomonidan harbiy mashg‘ulotlarda qo‘llanilgan.

2017-yilda HESA Hamasehni eksportga taklif qildi.

Operatorlar
-----------

Eron bayrogʻi Eron 
* Islom inqilobi gvardiyasi korpusi

Texnik xususiyatlari
--------------------

**Umumiy xarakteristika**

* **Uzunligi:** 5.05 m (16 ft 7 in)
* **Qanotlari uzunligi:** 9 m (29 ft 6 in)
* **Ogʻriligi:** 1.9 m (6 ft 3 in)
* **Empty weight:** 230 kg (507 lb)
* **Gross weight:** 415 kg (915 lb)

**Texnik imkoniyatlari**

* **Maksimal tezligi:** 194 km/s (121 mph, 105kn)
* **Kreyser tezligi:** 165km/s (103 mph, 89 kn)
* **Toʻxtash tezligi:** 110 km/s (68 mph, 59 kn)
* **Jang hoatdagi masofa:** 200 km (120 mi, 110 nmi)
* **Chidamlilik:** 11 soatgacha (yuk oʻgʻirligiga qarab)
* **Ishlash balandligi:** 4,600 m (15,000 ft)
* **Koʻtarilish tezligi:** 4 m/s (790 ft/daq)

Manbalar
--------

1. ↑   *Nasim Online [@NasimOnline\_Ir].* „Iran Defense Ministry: We have manufactured 30 "Hamaseh" drones so far." (6-may 2013-yil).
2. 1 2 3 4  *Yuri Lyamin.* „Иранская экспозиция на МАКС-2017. Часть.2" (21-iyul 2017-yil).
3. 1 2 3 4 5 6  *Stephen Trimble.* „Iran puts Hamaseh UAV on export market". *Flightglobal.com* (18-iyul 2017-yil).
4. 1 2 3  *Gareth Jennings*. „Iran debuts Hamaseh unmanned aircraft". *IHS Jane's Defence Weekly*. London: IHS Jane's 360 (14-aprel 2016-yil).
BETA (dasturlash tili)

**BETA** sof ob’ektga yoʻnaltirilgan til boʻlib, „Skandinaviya maktabi" doirasida ob’yektga yoʻnaltirilgan boʻlib, u yerda birinchi ob’ektga yoʻnaltirilgan Simula tili ishlab chiqilgan. Eʼtiborga molik xususiyatlari qatorida u ichki oʻrnatilgan sinflarni va protseduralar bilan birlashtirilgan sinflarni naqshlar deb atagan.

**Xususiyatlari**

**Texnik tavsif**

Texnik nuqtai nazardan, BETA bir nechta kamyob xususiyatlarni taqdim etadi.Sinflar va protseduralar bitta tushunchaga,Patternga birlashtirilgan. Bundan tashqari, sinflar ob’ektlarning xususiyatlari/atributlari sifatida aniqlanadi. Bu shuni anglatadiki, aniq ob’ekt kontekstisiz sinfni yaratib boʻlmaydi. Buning natijasi shundaki,BETA ichki oʻrnatilgan sinflarni qoʻllab-quvvatlaydi. Koʻpgina ob’ektga yoʻnaltirilgan dasturlash tillarida virtual usullar boʻlgani kabi sinflar virtual tarzda aniqlanishi mumkin.Virtual ob’ektlar (masalan, usullar va sinflar) hech qachon qayta yozilmaydi; Buning oʻrniga ular qayta aniqlangan yoki ixtisoslashgan.

**Tarix**

Kristen Nygor (Simula mualliflaridan biri) Ole Lehrmann Madsen, Birger Møller-Pedersen va Bent Bruun Kristensen 1975—1976-yillarda boshlangan. The Joint Language Project (qoʻshma til loyihasi) doirasida yangi obyektga yoʻnaltirilgan til ustida ishlash. Yangi til ustida ish Axu universiteti (DAIMI) kompyuter fanlari boʻlimida olib borildi. Simulada boʻlgani kabi, bu loyiha ham simulyatsiyaga qaratilgan edi. Til mualliflarining fikricha, bu loyiha dastlab bir-ikki yil ichida yakunlanishi rejalashtirilgan edi. Ishlanma Delta deb nomlangan Simula tilining ishlab chiqilgan (lekin hech qachon amalga oshirilmagan) domenga xos kengaytmasiga asoslangan edi, yangi tilni Gamma deb atashga qaror qilindi.

1976-yil noyabr oyida loyihada progress yoʻqligi sababli uni 6 ta kichik loyihaga boʻlish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi, ulardan biri Beta tili edi — u Gamma tili uchun juda past darajadagi „amalga oshirish tili" sifatida rejalashtirilgan edi. Biroq, 1978—1979-yillarda til ustida ishlash jarayonida. amalga oshirish tili bilan cheklanib qolmaslikka qaror qilindi va u simulyatsiya modellashtirish uchun ham, universal umumiy maqsadli til boʻlgan Simulaning merosxoʻri boʻlgan toʻliq huquqli tilga aylandi. Shu bilan birga, yangi til Simulaga qaraganda sezilarli darajada samaraliroq boʻlishi kerak edi. 1981-yilda BETA dasturlash tilini koʻrib chiqish yakunlandi, u 1983-yilda tugallangan tilning birinchi tatbiq etilishi uchun asos boʻlib xizmat qildi.

1988-yilda BETA tilini yaratuvchilar Mjølner Informatics Ltd kompaniyasiga asos solishdi, u 1992-yilda Mjølner BETA tilida (hozirda bepul dastur sifatida tarqatilmoqda) tijorat, kross-platforma RAD dasturlash muhitini chiqardi. Mjølnerning GUI ramkasi Lidskjalv deb nomlanadi va Motif vidjet kutubxonasi ustiga qurilgan (LessTif-dan ham foydalanish mumkin). Qizigʻi shundaki, Jeyms Gosling va Bill Joy Mjølner tizimini tijoriy litsenziyalash uchun birinchilardan boʻlgan.

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* LCCN: sh93001787

 |
**Soteria** grekcha: *Σωτηρία Αλιμπέρτη* ; 1847-1929) yunon feministi va oʻqituvchisi boʻlib, birinchi yunon ayollari uyushmasi *Ergani Afina* (grekcha: *Εργάνη Αθηνά*) ga asos solgan

Alibertiy Ruminiyada qizlari uchun maktab ochdi va Afina *ayollar gazetasi* uchun taniqli yunon ayollarining biografik eskizlarini yaratdi. Shunga oʻxshash tadbirlar Yunonistonda bir vaqtning oʻzida Ayollar Markaziy Qoʻmitasi va Yunon ayollari Kalliroi Parren *uyushmasi* tomonidan amalga oshirildi. 1893-yilda u Afinaga qaytib keldi va u yerda *Ergani Afinaga* asos soldi va *Pleiades* adabiy jurnalining muharriri boʻlib faoliyatini davom ettirdi.

Yana qarang
-----------

* Gretsiyada feminizm
* Kalliroi Parren

Manbalar
--------

1. ↑  Avdela, E. and Psarra, A. (2005), „Engendering 'Greekness': Womenʼs Emancipation and Irredentist Politics in Nineteenth-Century Greece", *Mediterranean Historical Review*, Vol. 20, No. 1, June 2005, p. 77. Retrieved February 24, 2013.

Manbalar
--------

* JS Uglou, F. Xinton. *Ayollar biografiyasining xalqaro lugʻati.* Continuum International Publishing Group, 1989 yil.ISBN 978-0-8264-0417-6ISBN 978-0-8264-0417-6

Qoʻshimcha oʻqish
-----------------

* Stefanidou, Kseniya (2007), „Yunon ayollari hokimiyat lavozimlarida". Gretsiya Amerika Professional Jamiyatining yillik yigʻilishida taqdim etilgan maqola. 4-noyabr.
**Muhammad ibn Abduljalil Samarqandiy** (arabcha: محمد بن عبد الجليل سمرقندي — Muhammad ibn Abduljalil Samarqandiy — Toʻliq ismi: Abulfazl Muhammad ibn Abduljalil ibn Abdulmalik ibn Ali ibn Haydar Samarqandiy (vafoti 1142-yil)) — Muhaddis va muarrix.

Hayoti
------

Muhammad ibn Abduljalil Samarqandiy Abu Hafs Umar Nasafiydan taʼlim olgan boʻlib, uning iqtidorli shogirdlaridan bo‘lgan. Ustozining „Al-qand" asari asosida „*Muntaxabu-l-qand fi tarixi Samarqand*"ni yozgan. 537/1142-yilda vafot etgan.

Asarlari
--------

```
"Muntaxabu-l-qand fi tarixi Samarqand"
```

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 567.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kimyoviy melioratsiya** - kimyo viy yoʻl bilan tuproqning xususiyatlarini yaxshilash va qishloq xoʻjaligi ekinlarining hosildorligini oshirish tadbirlari tizimi. K.m. da tuproqning ildiz tarqaladigan qatlamidan ekinlar uchun zararli tuzlar ketkaziladi; nordon muhitli tuproqlarda vodorod va alyuminiy, shoʻrtob tuproqlarda natriy (ularning tuproq singdirish majmuida boʻlishi tuproqning kimyoviy, fizik-kimyoviy va biologik xususiyatlarini yemonlashtiradi va unumdorligini pasaytiradi) miqdori kamayadi.

K.m. qadimgi davrdan maʼlum, lekin uning samarali usullarini atroflicha ishlab chiqish va izlanishlar 19-asrda boshlandi. 20-asrda K.m. ning asosiy usullari: tuproklarni ohaklash, gipslash va nordonlashtirish nazariyalari yaratildi. Tu proqni ohaklash or-qali qishloq xoʻjaligi ekinlariga taʼsir etadigan zaharli ortiqcha tuproq nordonligi yoʻqotiladi va tuproq unumdorligi oshiriladi; asosan, gleylanish izlari boʻlgan podzol va chimli-podzol tuproqlarda qoʻllanadi; tuproqning fizik xususiyatini yaxshilaydi. T u p r o q ni gipslash tuproqning haddan tashqari ishqoriyligini, shoʻrtobligini ketkazadi; shoʻrtoblarda gips taʼsirida singdirilgan natriy kalsiyga almashinadi; solodlar va solodlashgan shoʻrtobli tuproqlar K.m.si tuproqqa Sa(SON)2 solib, vodorod ionini kalsiyga almashtirib, kolloid kompleksini mahkamlashdan iborat.Tuproqlarni nordonlashtirish da oʻnga nordon kimyoviy moddalar: sodali shoʻrtob tuproklarda kalsiy birikmalarining erishini oshiradigan va sodani neytrallaydigan sulfat kislota, oltingugurt, temir sulfat, alyuminiy sulfat va b. solinadi. Shuningdek, tuproq xususiyatlarini tubdan yaxshilashga olib keladigan organiq va mineral oʻgʻitlarni katta dozalarda solish ham K.m.ga kiradi. K.m.ning muhim vositalaridan biri — ildiz tarqaladigan qatlamni oʻsimliklar oʻzlashtira oladigan xrlatdagi fosfor bilan boyitishdan iborat.

K.m. dehqonchilik madaniyati yuqori boʻlgan, oʻsimliklar oʻzining normal oʻsishi va rivojlanishi uchun zarur suv, oziq moddalari va b. omillar bilan yetarli darajada taʼminlangan sharoitda yaxshi samara beradi. K.m.ni melioratsiyaning boshqa turlari — sugʻorish, suvni qochirish, tuproq eroziyasiga qarshi kurashish, shoʻr yerlarni yuvish bilan birgalikda qoʻshib olib borish maqsadga muvofiq.

Sobir Aeimboyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
GIRLANDAYO (Ghirlandaio, asli di Tommazo Bigardi, di Tommaso Bigardi) Domeniko (1449 — Florensiya — 1494.11.1) — italiyalik rassom, Uygʻonish davri namoyandasi, Florensiya maktabiga mansub. A. Baldovinettidan taʼlim olgan. G. ijodining ilk davrlarida Florensiya va Niderlandiya rassomlaridan taʼsirlangan (San-Jiminyanodagi cherkov devoriy rasmlari, taxminan 1475 va b.)- Qad. sanʼatni oʻrganish G. uslubini toʻla shakllanishiga olib keldi. Santa-Trinita (1483 — 86), Santamariya Novella (1485—90) va b. cherkovlardagi turkum asarlari aniq kompozitsion qurilishi, tantanali mazmundagi vokealarning Florensiya binolari va maydonlari zaminida tasvirlanishi, maishiy lavhalar va zamondoshlari portretlarini asarlariga dadil kiritishi (diniy mazmun bilan real hayotning uygʻunlashtirilishi) bilan diqqatga sazovor. G. dastgoh asarlari qam yaratgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammad ibn Ahmad Oʻshiy**(arabcha:محمد بن أحمد أوشي — Muhammad ibn Ahmad Oʻshiy — Toʻliq ismi:Muhammad ibn Ahmad ibn Xolid Abu Abdulloh Oʻshiy (vafoti 612/1216-yil)) — faqih.

Hayoti
------

Manbalarda Muhammad ibn Ahmad Oʻshiy ilmiy merosiga aloqador boʻlgan birgina asar „Al-manosik" („Marosimlar") haqida maʼlumot bor xolos. „*Muʼjamu-l-buldon*" asarida Oʻsh shahridan chiqqan allomalar qatorida zikr qilingan. Buxoroda yashagan, 612/1216-yil haj safari davomida Bagʻdodda boʻlgan. Haj ibodatini ado etgandan keyin bir yil oʻtgach, 1216-yilning safar oyida vafot etgan.

Asarlari
--------

```
"Al-manosik".
```

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 868.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kimon tinchligi** — yunon-fors urushlari paytida tuzilgan Afina va Fors oʻrtasidagi tinchlik shartnomasi. Taxminlarga koʻra, eramizdan avvalgi 469 yoki 466-yillarda boʻlib oʻtgan Evrimedont jangidan keyin tuzilgan. Shartnoma Afinaning nufuzli siyosatchisi Kimon sharafiga nomlangan.

Miloddan avvalgi 469 yoki 466-yillarda forslar yunonlarga qarshi hujum uchun katta armiya va flot toʻplay boshlaganlar. Yigʻilish Evrimedont yaqinida oʻtkazilgan. Ehtimol, forslar Kichik Osiyo qirgʻoqlari boʻylab yunon shaharlarini birin-ketin egallab olish va u yerda Forslar Egey dengiziga ekspeditsiyalarni boshlashlari mumkin boʻlgan, oʻz dengiz kuchlari uchun bazalar tashkil etish uchun ularning hukmronligi ostidagi yunonlarga boʻysungan Osiyo mintaqalarini qaytarishni maqsad qilib qoʻygan boʻlishi mumkin. Forslarning tayyorgarligini bilib, afinalik general Kimon 200 ta triyer yigʻgan va Delos ligasiga qoʻshilgan Pamfiliyadagi Faselisga suzib ketgan. Aslida, bu birinchi bosqichdayoq Fors rejalarini barbod qilgan.

Keyin Kimon Evrimedontda Fors qoʻshinga qoʻqqisdan hujum uyushtirgan. Daryo qirgʻogʻiga yaqinlashib, u yerda boʻlgan Fors flotini tezda magʻlub etgan. Fors flotining koʻp qismi quruqlikka tushgan va dengizchilar qoʻshin qarorgohiga qochib ketishgan. Shundan soʻng Kimon yunon piyodalari bilan birga Fors qoʻshiniga hujum qilishni davom ettirgan va ularni ham magʻlub qilgan. Yunonlar koʻplab asirlar bilan, dushman lagerini egallab olishgan va qirgʻoqdagi 200 ta fors triremini yoʻq qilishga muvaffaq boʻlishgan. Ikki tomonlama magʻlubiyat forslarni ruhiy tushkunlikka soldi va ular tinchlik izlashga majbur boʻlganlar.

Tinchlik shartnomasining aniq sanasi nomaʼlum. Shartnoma shartlari, ehtimol, mavjud qoidalarni saqlab qolgan. Miloddan avvalgi 460-yilda, afinaliklar misrliklarga yordam berish uchun qoʻshin yuborganlarida, Afina va Fors oʻrtasidagi urush qayta boshlangan. Bu urush miloddan avvalgi 449-yilda tuzilgan yanada mustahkam Kalliy tinchligi shartnomasi bilan yakunlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Plutarx*. Sravnitelnie opisaniya: Kimon (glava 13).

Adabiyotlar
-----------

* Рунг Э. В. „Гл. IV. Проблема Каллиева мира в контексте греко-персидских отношений",*. Греция и Ахеменидская держава: история дипломатических взаимоотношений в VI—IV вв. до н. э*, Историческая библиотека. Факультет филологии и искусств СПбГУ, 2008 — 132—178 bet. ISBN 978-5-8465-0851-4.
* Strogeskiy V. M. Problema Kallieva mira i ego znachenie dlya evolyutsii Afinskogo morskogo soyuza // Vestnik drevney istorii. — 1991. — № 2. — S. 158—167.
* Суриков И. Е. „Гл. IV. Кимон: аристократ, но не олигарх",*. Античная Греция: политики в контексте эпохи*. М.: Наука, 2008. ISBN 978-5-02-036984-9.
* Badian E. „The Peace of Callias",*. From Plataea to Potidaea*. Baltimore, Maryland: The Johns Hopkins University Press, 1993 — 1—72 bet. ISBN 0-8018-4431-2.
* Лурье С. Я.*. История Греции*. Издательство С.-Петербургского ун-та, 1993 — 340—341 bet.
**Tatabanya** ( veng.: *Tatabánya*, nemischa:) — Vengriyaning shimoli-g‘arbidagi shahar, Komarom-Estergon grafligining ma’muriy markazi. Aholisi – 67 043 nafarni tashkil etadi (2014).

Geografiya va transporti
------------------------

Shahar Budapeshtdan 55 kilometr shimoli-g‘arbda, Gereche va Vertesh tog‘ tizmalari orasidagi vodiyda joylashgan. Shahardan temir yo‘l va (M1, E-60, E-75) avtomagistrallari Budapesht — Venadan o‘tadi. Budapeshtdan poyezdda borishga taxminan bir soat ketadi.

Tarixi
------

 Turul yodgorligi
Zamonaviy Tatabanya o‘rnida uchta tarixiy— Alshogalla, Felshyogalla va Banxida aholi yashaydigan joyi bo‘lgan. Ularning eng qadimiysi — Banxida ilk marta — 1288-yilda tilga olingan. 

XVI asrda shahar turklar tomonidan qamal etilgan, XVII asr oxirida turklardan ozod qilingandan so‘ng, aholining qisqarishi nemis va slavan mustamlakachilarni jalb qilish orqali qoplanadi. 1787-yilda Alshogallada 580 nafar, Felshyogalla 842 nafar kishi yashagan.

Shahar aholi sonining keskin o‘sishi yaqin joylarda ko‘mir konlari topilgandan keyin XIX asrning birinchi yarmida boshlandi. Shaxtalar yonida yangi qishloq barpo etilib, Tatabanya deb nom oldi.

Ikkinchi jahon urushi tamomlangach, mamlakat kommunistik hukumati sanoatlashtirish dasturini qabul qildi, unga ko‘ra Vengriyaning bir qancha kichik shaharlarini yirik sanoat markazlariga aylantirish rejalashtirilgan edi. 1947-yilda uchta tarixiy va konchilar Tatabanya qishlog‘i  shaharga aylantirildi va u yerda keng  miqyosli qurilish ishlari jadal tus oldi. Alshogalla, Felshyogalla va Banhida shahar hududiga kirdi. Uch yil o‘tgach, shahar Komar-Estergning poytaxti bo‘ldi.

 Sotsializm davrining qurilish maydonlari
 Salim g'ori
 Alshog'alladagi cherkov
Shahar iqtisodiyotining asosini metallurgiya, ko‘mir qazib olish, og‘ir sanoat tashkil etgan. 1980-yillarda shahar aholisi 80 ming nafardan oshdi.

1990-yillarda kommunistik hukumat qulagandan so‘ng og‘ir vaziyat yuzaga keldi va tog‘-kon sanoatining iqtisodiy roli keskin pasayib, shahar aholisi  sezilarli darajada o‘z yerini tashlab ketishi kuzatildi. Shahar iqtisodiyotining strukturasi ham keskin o‘zgardi, ayni kunda shahar aholisi elektr qismlari, qadoqlash materiallari ishlab chiqarish, alyuminiyni qayta ishlash; shuningdek, xizmat ko‘rsatish va savdo bilan shug‘ullanadi. 90-yillardagi iqtisodiy inqirozni yengib o‘tdi. Bugungi kunda Tatabanya — jadal rivojlanayotgan shahar hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  Ежегодное издание «Административная Венгрия», Центральное Статистическое Бюро, 2014.

Географический энциклопедический словарь: географические названия / Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — 2-е изд. доп. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 471. — 592 с. — 210 000 экз. — ISBN 5-85270-057-6.
**Tatarcık** — Halide Edib Adıvar qalamiga mansub boʻlgan bir roman boʻlib, ilk bora 1939-yilda nashr etila boshlangan. Sinekli Bakkal va Zeyno'nun Oğlu romanlarining davomi sifatida yozilgan.

Kitobning mazmuni
-----------------

Lale kapitan Osman va Lalezar honimning yagona farzandi edi. Romanda Lale qahramonining laqabi Tatarcık boʻladi. Lale oilasi bilan Poyraz qishlogʻida, Bosforning Qora dengizga qaragan qismida yashaydi. Tatarcıkning otasi jamiyatda unchalik mashhur emas edi va Lale 13 yoshidaligida vafot etgan. Tatarcık otasiz qolib, odamlardan qochishga va ulardan ayro yashashga harakat qiladigan boʻlib qoladi. Tatarcık oʻz ichki dunyosiga qulflangan bir qizga aylangan edi. Qishloqdan ketganidan keyin oʻqib ingliz tili oʻqituvchisi boʻladi. Uning moliyaviy ahvoli yaxshilanganida, u boshqa hayot tarziga oʻtadi. Ilgari qasrlarda yashagan Istanbulliklar ham respublika davridagi ijtimoiy oʻzgarishlarga dosh berolmay, dengiz boʻyidagi ushbu qishloqqa joylashmoqda edilar. Tatarcık ushbu qishloqda istiqomat qilgan yangi odamlarga ingliz tilidan dars beradi. Keyingi yillarda Tatarcık Recep bilan unashtiriladi

Manbalar
--------

1. ↑  „Tatarcık, Halide Edip Adıvar".

|  |  |
| --- | --- |
| Romanlar | *Romanga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Halide Edib Adıvar |
| --- |
|  |
| Roman | 
* *Heyulâ* (1909)
* *Raik’in Annesi* (1909)
* *Seviyye Talip* (1910)
* *Handan* (1912)
* *Son Eseri* (1913)
* *Yeni Turan* (1913)
* *Mev'ud Hüküm* (1918)
* *Ateşten Gömlek* (1923)
* *Vurun Kahpeye* (1923)
* *Kalp Ağrısı* (1924)
* *Zeyno'nun Oğlu* (1928)
* *Sinekli Bakkal* (1936)
* *Yolpalas Cinayeti* (1937)
* *Tatarcık* (1939)
* *Sonsuz Panayır* (1946)
* *Döner Ayna* (1954)
* *Akile Hanım Sokağı* (1958)
* *Kerim Usta'nın Oğlu* (1958)
* *Sevda Sokağı Komedyası* (1959)
* *Çaresaz* (1961)
* *Hayat Parçaları* (1963)
 |
|  |
| Hikoya | 
* *Harap Mabetler* (1911)
* *Dağa Çıkan Kurt* (1922)
* *İzmir'den Bursa'ya* (1963)
* *Kubbede Kalan Hoş Seda* (1974)
 |
|  |
| Xotira | 
* *Türkün Ateşle İmtihanı* (1962)
* *Mor Salkımlı Ev* (1963)
 |
|  |
| Oʻyin | 
* *Kenan Çobanları* (1916)
* *Maske ve Ruh* (1930'lar)
 |

 |
**Kievdagi knyaginya Olga haykali** — Kiev shahrida oʻrnatilgan yodgorlik.

Yodgorlik dastlab 1911-yil 4-(17) sentabrda ochilgan. Mualliflar: Ivan Kavaleridze, Pyotr Snitkin, arxitektor V. N. Rikov.

Yodgorlikning tavsifi
---------------------

Kompozitsiya pushti granit poydevoridagi uchta figuradan iborat. Markazda knyaginya Olga, chap tomonda havoriylardan Andrey birinchi havoriy, oʻngda — slavyan xalqining maʼrifatchilari Kiril va Metyus oʻrin olgan.

1919-yilda knyaginya Olga haykalini yiqitib, ikkiga boʻlindi. Yon haykallar taxtalar bilan oʻrab mixlandi. Olga oʻrniga Shevchenkoning byusti qoʻyildi (dastlab bu joy uchun rejalashtirilgan edi). 1923-yilda haykaltaroshlik kompozitsiyasi demontaj qilindi.

1996-yil 25-mayda yodgorlik qayta oʻrnatildi. Qayta tiklash mualliflari: haykaltaroshlar Vitaliy Sivko, Nikolay Bilik va Vitaliy Shishov.

Manbalar
--------

1. ↑  Yego Imperatorskoe Velichestvo Gosudar Imperatorʼ ne izvolitʼ prisutstovat na osvyaщenіi pamyatnika sv. Olgi… // Kіevlyaninʼ. — 1911. — № 244. — 4-sentabrya. — S 4. Andoza:Ref-ru-dor
2. ↑  Otkritіe pamyatnika sv. knyaginѣ Olgѣ // Kіevlyaninʼ. — 1911. — № 245. — 5-sentabrya. — S 4. Andoza:Ref-ru-dor

Havolalar
---------

* Памятник Святой Ольге
**Muhammad ibn Nasr Marvaziy** (arabcha: محمد بن نصر مروزي — Muhammad ibn Nasr Marvaziy — Toʻliq ismi: Abu Abdulloh Muhammad ib Nasr ibn Hajjoj Marvaziy(835-906)) — Imom, faqih, shayxul islom va hofiz.

Hayoti
------

Muhammad ibn Nasr Marvaziy 202/835-yil. Bag‘dodda tavallud topib, Naysoburda voyaga yetgan.Samarqandda istiqomat qilgan. Otasi marvlik bo‘lgan. U 294/906-yili muharram oyida Solih ibn Muhammad Jazaradan bir necha kundan keyin vafot etgan.

Faoliyati
---------

Muhammad ibn Nasr Marvaziy Xurosonda Yahyo ibn Yahyo Tamimiy, Abu Xolid Yazid ibn Solih, Umar ibn Zurora, Sadaqa ibn Fazl Marvaziy, Ishoq ibn Rohavayh, Ali ibn Hujurdan, Rayda Muhammad ibn Mehron Hammol, Muhammad ibn Muqotil, Muhammad ibn Humayd va boshqalardan, Bag‘dodda Muhammad ibn Bakkor ibn Rayyon, Ubaydulloh ibn Umar Qavoririy va ularning tabaqasidagilardan, Basrada Shaybon ibn Farrux Hudba ibn Xolid, Abdulvohid ibn G‘iyos va boshqalardan, Kufada Muhammad ibn Abdulloh ibn Numayr, Hannod Ibn Abu Shayba va ularning tabaqasidagilardan, Madinada Abu Mus’ab, Ibrohim ibn Munzir Hizomiy va uning tabaqasidagilardan, Shomda Hishom ibn Ammor Duhaymdan, Misrda Yunus Sadafiy, Rabi' Murodiy, Abu Ismoil Muzaniydan hadis eshitgan.
U Abu Ismoil Muzaniydan Shofi’iyning kitoblarini naql qilib, shofi'iylar fiqhini o‘rgangan. Ko‘p kitob yozgan. Islomning barcha ilmlarida peshqadam, ko‘zga ko‘ringan alloma bo‘lib yetishgan.
Muhammad ibn Nasr Marvaziy Naysoburda yashagan vaqtlarida olimlarning peshvosi bo‘lganlar. Muhammad ibn Yahyoning vafotlaridan keyin fatvo bera boshladilar. Muhammmad ibn Yahyo buyuk muhaddis Yahyo ibn Yahyo Zuhliyning o‘g‘illari. U kishi ham va u kishidan ke-yingilar ham Marvaziyning peshqadam ekanliklariga iqror bo‘lganlar".

Asarlari
--------

```
"Al-qasoma". 
```

Manbalar
--------

1. ↑  O‘rta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 369.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Begor** (hindcha) — oʻrta asrlarda Oʻrta Osiyo va Oʻrta Sharqda (Eroida 8-asrdan, Oʻrta Osiyo, Hindiston va Afgʻonistonda esa 10-asrdan) mavjud boʻlgan majburiyat. Mehnatkash xalq xon va mahalliy hukmdorlar tarafidan davlat va zamindorlarning turli qurilishlari (qalʼa, saroy, yoʻl qurilishlari, kanal va ariqlar qazish va boshqalar)da tekinga ishlab berishga majbur qilingan. Masalan, Abdulla-xon II ning maxsus farmoni bilan mashhur Joʻyboriy xojalardan Xoja Saʼdning yerlariga Vaxshdan suv chiqarish uchun ariq qazishga Hisor, Dexinav, Qubodiyon va Shahrisabzdan 10 ming kishi safarbar qilingan. B. 18 — 19-asrlarda ham boʻlgan. B.ni barshchinanint bir shakli deyish mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Juvonmardiyev A. 16 — 19-asrlarda Fargʻonada yer-suv masalalariga doyr, T. 1965.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"Begunoh oʻldirilganlarga"** yodgorligi — Rostov-na-Don markazida 1921-yildan 1961-yilgacha Rostov viloyati hududidan qatagʻon qilinganlar xotirasiga oʻrnatilgan yodgorlik majmuasi. Yodgorlik 1994-yil 30-oktabrda Siyosiy qatagʻon qurbonlarini xotirlash kunida Rostov viloyati „Memorial" noqonuniy siyosiy qatagʻon qurbonlari uyushmasi va uning raisi, loyiha mualliflaridan biri E. I. Yemelyanov tashabbusi bilan ochilgan. Har yili 30-oktabrda siyosiy qatagʻon qurbonlari xotirasiga bagʻishlangan miting va memorialga gul qoʻyish marosimi oʻtkaziladi. 1921-yildan 1961-yilgacha Rostov viloyatida 90 mingga yaqin odam siyosiy sabablarga koʻra qatagʻon qilingan, ulardan 16 130 nafari otib tashlangan. Dafn etilgan joylari nomaʼlum.

Tavsifi
-------

Yodgorlik uchta marmar stella va „Qaygʻu devori" dan iborat. Markaziy stelaning sokoli qora rangga boʻyalgan, yuqori qismi oq va qizil gʻisht rangida; markazida toʻrtburchak xoch boʻlib, uning ikki tomoniga *"Begunoh oʻldirilganlarga"* degan bagʻishlov bitilgan*.* Yuqori qismida olti burchakli metall xoch va uning ostida ramziy panjara bor. Yodgorlik sokolida 192 ta lager roʻyxati va yodgorlik qurilishiga hissa qoʻshganlarning ism-shariflari yozilgan. Markaziy stelaning orqa tomonida diniy konfessiyalarning ramzlari, shuningdek, kommunistik harakat ramzi — bolgʻa va oʻroqli besh qirrali yulduz tasvirlangan. „Qaygʻu devori" markaziy stela orqasida joylashgan. Unda asosiy lagerlar koʻrsatilgan SSSR xaritasi mavjud. Butun mamlakatda va xususan, Rostov viloyatida siyosiy qatagʻon qurbonlari haqida maʼlumotlar keltirilgan.

Yodgorlik 20 martadan ortiq buzib tashlangan. 2006-yilda shahar hokimligi hisobidan majmua qayta tiklandi. Marmar qoplamali plitalar metall bilan almashtirildi va „Qaygʻu devori" uchun yangi maʼlumot stendi ishlab chiqarildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Мемориал невинно убиенным" (ru).  Памятники всего мира. Qaraldi: 19-yanvar 2017-yil.
2. ↑  „Невинно убиенным" (ru).  Памятники Дона. Qaraldi: 19-yanvar 2017-yil.
3. ↑  „Мемориал «Невинно убиенным» в Ростове-на-Дону" (ru).  Виртуальный музей ГУЛага. 20-dekabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-iyun 2022-yil.
**Higor Pires** (1980-yil, 7-iyulda tugʻilgan, futzalchi. U Braziliyada tug‘ilgan va 2016-yilda Yaponiya fuqaroligini olgan. U Pescadola Machida klubi va futzal boʻyicha Yaponiya terma jamoasida oʻynaydi.

Karyera
-------

1980-yil, 7-iyulda Braziliyaning San-Paulu shahrida tugʻilgan. U olti yoshida futzal bilan shugʻullana boshlagan. 2004-yilda u San-Paulo klubida debyut qilgan. 2007-yilda u Sao-Caetano futzaliga oʻtdi.

2009-yilda u Yaponiyaning F.Ligasida Shriker Osaka klubiga oʻtdi. 2009-yilda Shriker Osaka futzal boʻyicha Butun Yaponiya chempionatida (Puma Cup) gʻolib chiqdi, u eng qimmat oʻyinchi (MVP) deb tanlandi. 2009-10-yilgi mavsumda u F.League „Eng qimmat oʻyinchisi (MVP)" va F.League Best 5 oʻyinida tanlangan. 2011-12-yilgi mavsumda u yana F.League Best 5-da tanlandi.

2013-yilda u Pescadola Machida klubiga koʻchib oʻtdi. 2014-yil, 30-noyabr kuni Espolada Hokkaidoga qarshi o‘yinda u chap kichkina falangasini sindirib oldi. 2013-14-yilgi mavsumda u F.League Best 5 (3-unvon)da tanlangan. 2014-15-yilgi mavsumda u F.League Best 5 (4-unvon)da tanlangan. 2015-16-yilgi mavsumda u F.League Best 5 (5-unvon)da tanlangan.

2015-16-yilgi mavsum oldidan u Pescadora Machida sardori boʻldi. 2016-yil, 22-yanvarda u Yaponiya fuqaroligini oldi. 2016-yilning aprel oyida u ilk bor futzal boʻyicha Yaponiya terma jamoasi safiga kirdi. 2016-17-yilgi mavsumda u F.League Best 5 (6-unvon)da tanlangan. 2017-18-yilgi mavsumda u F.League Best 5 (7-unvon)da tanlangan.

2018-yilning fevral oyida u futzal boʻyicha 2018-yilgi Osiyo chempionatida ishtirok etgan. Yaponiya finalda Eronga yutqazdi. 2018-19-yilgi mavsumda u F.League Best 5 (8-unvon)da tanlangan.

Yutuqlar
--------

Shriker Osaka
* Futzal boʻyicha butun Yaponiya chempionati: 2009, 2011
* F.League Okean Cup: 2009-yil

Individual
* F.League Best 5: 2009-10, 2011-12, 2013-14, 2014-15, 2015-16, 2016-17, 2017-18, 2018-19
* F.League MVP: 2009-10
* Futzal boʻyicha barcha Yaponiya chempionatining eng yaxshi oʻyinchisi: 2009-yil

Manbalar
--------

1. ↑  「偉豪瑠」、日本国籍取得し代表入りへ強い意欲示す!! Digital Pivo!. 13 January 2016
2. 1 2  イゴールが日本国籍を取得！ Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-10-12). Futsal Navi. 22 January 2016
3. ↑  Fリーグ最強守護神が移籍! 町田が大阪からGKイゴールを獲得 Gekisaka. 1 April 2013
4. ↑  首位・町田の新守護神イゴール「まだまだ、これからです」 Gekisaka. 20 June 2013
5. ↑  町田の守護神イゴールが骨折で3か月の離脱 Gekisaka. 1 December 2014
6. ↑  2015-2016 「日本人になって、ずっと日本で暮らしたいんです」。イゴールが日本語で語った、日本への深過ぎる愛情 Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-08-31). Futsal Edge. 7 May 2015
7. ↑  初キャップへ士気の高いフットサル日本代表GKイゴール「モチベーションは高い」 Soccer King. 22 April 2016
8. ↑  フットサル日本代表発表、GKイゴールらを選出 Nikkan Sports. 13 April 2016
9. ↑  2015-2016 最終結果・表彰｜年度別試合結果 F.League
**Hijriy Ashrafxon** (1634, peshovar viloyati Akuray qishlogʻi — 1697, Hindiston) — afgʻon-pushtu mumtoz adabiyotining taniqli vakillaridan. Xushholxon Xattakning oʻgʻli. 12 yoshidayoq otasi va amakilari bilan oʻzaro qabilaviy urushlarda ishtirok etgan. Tasavvuf sheʼriyatini yaxshi bilgan. 1664-yil otasi Xushholxon Xat-tak hibsga olingach, qabilasining mustaqilligi uchun janglarga boshchilik qilgan. Ammo H.A. 1683-yil Pesho-varda sotqin ukasi Bayramxonning koʻrsatmasi bilan hisbga olingan va umrining oxirigacha asirlikda yashagan.

H.A. "Hijriy", "Ruhiy", "Akram" taxalluslari bilan sheʼrlar yozgan. Asarlarini qamoqda yaratgan. H.A. sheʼrlari "Devoni Hijriy"da toʻplangan boʻlib, bu devon Peshovarda bir necha bor chop etilgan. Devon 2 daftardan iborat: 1 -daftarga shoirning pushtu tilidagi qasida, gʻazal, ruboiy, qitʼa va muxammaslari jamlangan. 2-laftardan esa shoirning fors-dariy tilida ijod qilgan sheʼrlari joy olgan. Shoir sheʼrlarida Xushholxon Xattakning bevosita taʼsiri seziladi. H.A.ning gʻazallari va boshqa turdagi sheʼrlarida sufiyona ishq, majoziy timsollar, har xil ramziy istioralar koʻplab uchraydi. Lirikasida anʼanaviy ishqi ilo-hiyning yoʻnalishlari, koʻrinishlari ustun. H.A.ning tasavvurida ilohiy ishkdan boʻlak haqiqiy ishq yoʻq. Dunyoviy ishq mavzuidagi sheʼrlari ham bor.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qizilchoʻl qoramol zoti** — suti uchun boqiladigan zot. 18-asr oxirlarida Ukrainaning Zaporojye viloyatida kulrang choʻl qoramollarini qizil ostfrisland, anglen, shortgorn, nemis qizil qoramol zoti va vilstermash zotlari bilan uzoq yillar chatishtirib chiqarilgan. 1941-yilgacha nemis qizil mollari nomi bilan yuritilgan. Qizilchoʻl qoramol zotiz.ning tana tuzilishi mustahkam, boʻyi oʻrtacha balandlikda, tusi qizil (koʻpchiligining boshi va tanasida oq qashqasi bor). Sigirlarining vazni 450500 kg, buqalariniki 800900 kg, buzoqlari 30–35 kg tugʻiladi, 6 oylik boʻlganda 160–190 kg. Sigirlari oʻrtacha 3000–4000 kg, sersutlari 10—12 ming kg gacha sut beradi, yogʻliligi 3,7—3,9%. Goʻsht mahsuldorligi qoniqarli. Novvoslarining oʻrtacha kundalik vazn oʻsishi 800—900 g, soʻyim chiqimi 55—57%. Jahondagi koʻpgina mintaqalar va mamlakatlarda tarqalgan va ularning hududiy xillari, buqa tizimlari va sigirlar oilalari yaratilgan, seleksiya ishlarida samarali foydalanilmoqda.

Oʻzbekistonga 1882-yilda olib kelingan va Toshkent viloyatidagi "Qoplonbek" xoʻjaligida urchitilgan, respublikaning iklim sharoitiga moslashgan podalar guruhlari shakllantirilgan. Naslchilik zdlari va naslchilik xoʻjaliklarida zot xususiyatlari takomillashtirilmoqda. Buxoro, Xorazm, Navoiy, Qashqadaryo, Surxondaryo, Qoraqalpogʻiston hamda Jizzax va Sirdaryo viloyatlarining choʻl hududlarida, Turkmanistonda boqiladi; Oʻzbekistonda rayonlashtirilgan zotlar orasida salmogʻi boʻyicha 2-oʻrinni egallaydi.

Adabiyot
--------

* Nosirov U. Qoramolchilik, T. 2001.

Ubaydulla Nosirov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chust tabiat yodgorligi** — Namangan viloyati Chust tumani Olmos massivi hududida joylashgan tabiat yodgorligi hisoblanib, uning umumiy yer maydoni 8,114 ha (81.14 km2; 31.33 mi²) ni tashkil etadi Mazkur hududning janubiy qismi dengiz sathidan 742 metr, shimoliy qismi 779 metr, sharqiy qismi 764 metr hamda gʻarbiy qismi 774 metr balandlikda joylashgan.

Tashkil etilishi
----------------

Chust tabiat yodgorligini tashkil etish — Oʻrta Osiyo oʻsimliklarni himoya qilish ilmiy-tadqiqot instituti tashabbusi bilan Namangan hokimiyatining 19-avgust 1990-yildagi 65/5-sonli qaroriga asosan (shuningdek Namangan viloyati soveti ijroiy kometetining) tashkil etilgan. Qishloq xoʻjalik ekinlarini himoya qilish maqsadida entomologiya qoʻriqxonasi va bogʻ hududini tashkil etish maqsadida Chust tumani Lenin nomli kolxoz (hozirgi Olmos) hududidan Chust rayon soveti prizidumining 1990-yil 31-avgustdagi № II-5/15 son qarorida aniqlangan shartlar asosida 959 ha (9.59 km2; 3.70 mi²) yer maydoni ajratilgan.

Yer maydoni
-----------

Tabiiy yodgorlik maydoni umumiy hisobda 959 ha (9.59 km2; 3.70 mi²) boʻlib, shundan 2,369 ha (23.69 km2; 9.15 mi²) suv sharoioti ogʻir boʻlgan ekin yerlari, 1,021 ha (10.21 km2; 3.94 mi²) qarovsiz qoldirilib samarasiz foydalanilayotgan bogʻzor, 118 ha (1.18 km2; 0.46 mi²) qismi ariq, 298 ha (2.98 km2; 1.15 mi²) yoʻllar, 031 ha (0.31 km2; 0.12 mi²) qurishlish bilan band boʻlgan yerlar oʻrni hamda 4,277 ha (42.77 km2; 16.51 mi²) hudud qishloq xoʻjaligida foydalanilmaydigan yerlarni tashkil etadi.
Mazkur hududni tashkil etishdan maqsad-entomologik qoʻriqxona tashkillashtirish hisoblanadi, bu maskan foydali hasharotlar zahirasi boʻlib xizmat qiladi, ularning vegetatsiya
davrida koʻchishi paxta, sabzavot va poliz ekinlari shuningdek, bogʻdagi daraxtlarning hosilini oshirish va u yerdagi zararkunandalarga qarshi kurashish maqsadida tashkil etilgan. Hozirgi kunda koʻp tarmoqli „Mahmudobod" fermer xoʻjaligi bogʻdorchilik va sabzavot yetishtirish yoʻnalishida mazkur hududdan foydalanib kelmoqda.

Yana qarang
-----------

* Oʻzbekistondagi qoʻriqxonalar

Manbalar
--------

1. ↑  „O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI TABIAT RESURSLARI VAZIRLIGI" (oʻzbek). Qaraldi: 14-may 2023-yil.
2. ↑  „Namangan viloyati ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish boshqarmasi" (oʻzbek). Qaraldi: 14-may 2023-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**„Hikmatnoma: Oʻzbek maqollarining izohli lugʻati"** — oʻzbekcha maqollar va hikmatli soʻzlarning izohli lugʻati. Lugʻatni Shotursun Shomaqsudov va Shuhrat Shorahmedovlar tuzgan va nashrga tayyorlagan. Ilk bor 1990-yil Toshkent shahrida Oʻzbek sovet ensiklopediyasi bosh tahririyatida chop etilgan. 2001-yil Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi davlat ilmiy nashriyotida „**Maʼnolar maxzani**" nomi bilan nashr qilingan. Ayni nashr 2018-yil qayta chop etilgan. Uchala nashr ham kirill yozuvida chop etilgan.

Kitobga oʻzbek xalqining asrlar davomida sayqal topib, shu kungacha yetib kelgan maqol va hikmatli soʻzlarining tarixan qanday shakllangani hamda ularning batafsil izohi kiritilgan. Toʻplamga Erkin Vohidov kirish soʻz yozgan. Toʻplam yakunida bibliografiya keltirilgan.

Ilk nashrni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: N. Toʻxliyev — bosh muharrir, D. A. Shorahmedov — bosh muharrir oʻrinbosari, Z. T. Tohirov — muharrir, A. Bahromov — rassom, H. Mehmonov — badiiy muharrir, M. Saidova — texnik muharrir; nashrga masʼul — ilmiy-metodik ishlar redaksiyasi: M. N. Aminov — mudir, A. Majidov, E. Shermatov — yetakchi muharrirlar, A. Abdurahimov, N. Rozamuhammedova, M. Sharipova — katta ilmiy muharrirlar, B. Abdumalikova, M. Zokirova, X. Nizomova — ilmiy muharrirlar, N. Hamroyeva — bibliograf. Kitob adadi — 150 000 nusxa.

Yangi nashrni Davron Shorahmedov hamda Muradjon Aminov tayyorlagan. Uni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxsalr ishtirok etgan: Alinazar Egamnazarov — maxsus muharrir, Sergey Soin — rassom, Asqar Yoqubjonov — badiiy muharrir, Zulfiya Gʻulomova — musahhih, Andrey Bilyak — komputerda sahifalovchi, Xurshida Abduqaymova — kompyuterda matn teruvchi. Kitob adadi — 5 000 nusxa.

Manbalar
--------

1. ↑  „Hikmatnoma" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 14-dekabr 2020-yil.
2. ↑  „„Maʼnolar maxzani" kitobi sotuvga chiqarildi".  Kun (9-iyul 2018-yil). Qaraldi: 14-dekabr 2020-yil.

Havolalar
---------

* „Hikmatnoma: Oʻzbek maqollarining izohli lugʻati" Ziyouz saytida
* „Maʼnolar maxzani" Ziyonet saytida[*sayt ishlamaydi*]

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Chust-pop adirlari** - Fargʻona vodiysidagi adirlar. Fargʻona botigʻining shim.da. Gʻarbda Xonobod qishlogʻidan boshlanib sharqda Chuyet shahri yaqinida tugaydi. Shim.da OlmosVarzik adirorti botigʻi, jan.da Chodaksoy, Gʻovasoy, Chustsoy va boshqa yoyilma konuslarining qoʻshilishidan hosil boʻlgan Sirdaryoga nishab tekisliklar va Sirdaryo terrasasi bilan chegaralangan. Adirlar gʻarbdan sharqqa 38 km ga choʻzilgan. Eni 4–5 km. Balandligi gʻarbiy qismda 939 m gacha, sharqida 855 m gacha. Qurama va Chatqol tizmalaridan boshlanuvchi daryolar (Olmos, Morguzar, Tuzli, Murildi, Jida) adirlarni kesib oʻtgan. Antiklinal tuzilishga ega, neogenquyi toʻrtlamchi davrlarning gil, alevrolit, konglomerat, lyosslaridan tashkil topgan. Qishi moʻʼtadil, yozi issiq, yogʻingarchilik kam. Boʻz tuproqlar tarqalgan, asosan, efemer va efemeroidlar oʻsadi. Ancha qismi suv chiqarilib oʻzlashtirilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Baxsh** (forscha: بخش) Eronning maʼmuriy boʻlinishining bir turi. Baʼzan okrug deb tarjima qilinsa-da, u Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi shaharcha yoki Angliyaning tumanlariga oʻxshash tuman sifatida aniqroq tarjima qilinishi kerak.

Eronda har bir ostan (oston) yoki viloyat bir necha shahriston (forscha: شهرستان) yoki okrugdan iborat. Bular ham oʻz navbatida baxsh va tumanlarga boʻlinadi. Baxshlar, asosan, markaziy shahar yoki shaharga ega boʻlgan oʻnlab qishloqlardan iborat. Baxshlarning rasmiy gubernatori bakhshdar (baxshdor) deb ataladi.

Odatda baxshlarda bir nechta shahar (forscha: شهر, šahr) va *dehiston* (munitsipalitetlar yoki qishloq aglomeratsiyalari; forscha: دهستان)lar boʻladi. Dehistonlarlar bir qancha qishloqlar yigʻindisidir.

Bunday boʻlinmalarni yaxshiroq tushunish uchun quyidagi jadval foydali boʻlishi mumkin: V viloyati ikkita tumanga boʻlingan deb faraz qilaylik: A va B. A okrugi 3 ta tumanga ega: Markaziy, X va Y. Markaziy tuman M shahrini oʻz ichiga olgan tumandir. U okrugning markazi. Har bir tuman bir nechta shaharlarni yoki bir nechta qishloq aglomeratsiyalarini (RA) oʻz ichiga olishi mumkin. Bu misolda Markaziy tuman oʻz navbatida Q1, Q2, Q3 va Q4 qishloqlaridan tashkil topgan M shahar, N shahar va RA T ni oʻz ichiga oladi. X tuman O shahar va RA Uni oʻz ichiga oladi. Y tumanida shaharlar yoʻq va bitta RA V mavjud. Minimal okrug Markaziy deb nomlangan yagona tuman sifatida faqat bitta shahardan iborat. Quyidagi jadvaldagi B okrugi shunday turdagi boʻlib, faqat bitta Q shahrini oʻz ichiga oladi.

| Viloyat | Tuman | Tuman | Shahar / RA\* | Qishloqlar |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| V | A | Markaziy | M shahar |  |
| N shahar |  |
| RA T | Q1, Q2, Q3, Q4 |
| X | O shahar |  |
| RA U | Q5, Q6 |
| Y | RA V | Q7, Q8, Q9 |
| B | Markaziy | Q shahar |  |

Manbalar
--------

1. ↑  Gwillim Law*. Administrative Subdivisions of Countries: A Comprehensive World Reference, 1900 Through 1998*. Jefferson, NC: McFarland & Co, 1999 — 183 bet. ISBN 978-1-4766-0447-3. OCLC 910103003.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Eron Islom Respublikasining maʼmuriy-hududiy boʻlinishi |
| --- |
|  |
| Ustonlar | 
* Alborz
* Ardabil
* Bushahr
* Fors
* Gilon
* Guliston
* Hamadon
* Hurmuzgon
* Ilom
* Isfahon
* Janubiy Xuroson
* Kirmon
* Kirmonshoh
* Koʻhgiluya va Buyir-Ahmad
* Luriston
* Markaziy
* Mozandaron
* Qazvin
* Qum
* Qurdiston
* Razaviy Xuroson
* Simnon
* Siston va Balujiston
* Tehron
* Xuziston
* Yazd
* Zanjon
* Gʻarbiy Ozarbayjon
* Sharqiy Ozarbayjon
* Shimoliy Xuroson
* Chahormahol va Baxtiyoriy
 |

 |
**Nagpur** — Hindistonning markaziy qismidagi shahar. Maharashtra shtatida, Nag daryosi boʻyida. Aholisi 1,96 mln. kishi (2001); asosan hindi, marathi tilida soʻzlashadi. Muhim savdo-transport tuguni. Mumbay — Kalkutta temir yoʻl va avtomagistralining deyarli oʻrtasida joylashgan. Ip gazlama sanoatining yirik markazi. Oziq-ovqat, keramika, oynashisha, poligrafiya sanoatlari rivojlangan. Sovitkichlar ishlab chiqarish, shina zavodlari mavjud. Hunarmandchilikda oltin va kumush ipli matolar toʻqiladi. Un-t, arxeologiya muzeyi, ilmiy tadqiqot muassasalari, shahar atrofida apelsin bogʻlari bor, paxta ekiladi. N. yaqinidan marganets qazib olinadi. Shaharga 18-asr boshlarida asos solingan. 18-asrning 30-yillaridan Marath sultonligi tarkibidagi Bxonsle davlati poytaxti boʻlgan. 1853-yil Britaniya Hindistoni tarkibiga qoʻshildi va Markaziy provinsiyalarning maʼmuriy markaziga aylandi. 1950—56 yillarda Madxya-Pradesh shtatining maʼmuriy markazi boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |