Ozarbayjon, rasmiy ravishda toʻliq ismi bilan — Ozarbayjon Sovet Sotsialistik Respublikasi, 1941-yil 22-iyunda Germaniya urush eʼlon qilganidan keyin Sovet Ittifoqi qatorida Ikkinchi jahon urushiga kirdi. SSSRning Kavkaz neftiga katta qaramligi tufayli Ozarbayjonning neft konlari nemislar uchun juda muhim edi - Kavkaz urushi paytida Bokudagi neft konlarini egallash va tortib olish uchun urushlar boʻldi. Ozarbayjonning nefti Sovet Ittifoqi gʻalabasi uchun juda muhim va hal qiluvchi ahamiyatga ega edi. Ikkinchi jahon urushi paytida 1941-yildan 1945-yilgacha Ozarbayjondan 600 mingdan ortiq kishi ishchi va dehqonlar Qizil armiyasiga chaqirilgan.

Urushgacha
----------

### Pike operatsiyasi

„Pike" operatsiyasi Buyuk Britaniya va Fransiya tomonidan ishlab chiqilgan reja boʻlib, Germaniya neftining asosiy manbasini yoʻq qilish maqsadida Ozarbayjon SSR Boku shahrini bombardimon qildi. Molotov-Ribentrop pakti deb ataladigan Germaniya-SSSR shartnomasida neftni Sovet Ittifoqi Germaniyaga 900,000 tonna yetkazib berish va u yildan-yilga oshishi kerak edi. Sovet Ittifoqi tomonidan nemislarga neft yetkazib berilishi ittifoqchilarni Sovet Ittifoqini targʻibotda Germaniyaning ittifoqchisi sifatida ko'rsatishga sabab boʻldi.

Fransiyaning nemislarga tez fursatda yengilishi va Germaniya-Sovet ittifoqi tahdidi tufayli Pike operatsiyasi bekor qilingan.

Ozarbayjon SSR aholisi jangda va front ortida
---------------------------------------------

Lyubov Orlova askarlarni kuzatib qoʻymoqda)
Ozarbayjon SSRdan frontga 681,000 odam chaqirilgan. 681,000 askardan 300,000 ga yaqin Ozarbayjon harbiylari jangda halok boʻlishdi. Sharqiy frontda 15,000 tibbiyot xodimi va 3,750 motorli transport vositalari operatorlari joylashtirilgan. Axisga qarshi kurashda ozarbayjon ayollari ham ishtirok etishdi, baʼzi taniqli ayollar orasida partizan Aliya Rustambeyova, snayper Ziba Gʻaniyeva, Almaz Ibrohimova va kapitan Shovkat Salimova bor.

Ozarbayjon qoʻshinlari Brest qalʼasini himoya qilishda, Leningrad qamalida, Moskvadagi jangda, Stalingradda, Kurskda va Berlinda katta rol oʻynagan. Ushbu qoʻshinlar Ukrainaning Qrim yarim orolida, shuningdek Sharqiy Yevropa va Boltiq boʻyida joylashgan. 

Ozarbayjon askarlari va aholisi Kavkaz urushida nemislarga qattiq qarshilik koʻrsatishgan.

### Qizil armiyaning milliy harbiy qismlari

Ozarbayjon SSR hududida quyidagi harbiy qismlar tashkil etildi:

* 87 ta batalyon
* 1123 oʻzini himoya qilish otryadlari

### Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini olgan ozarbayjonliklar

Ozarbayjonning jami 128 nafar aholisi Ikkinchi jahon urushi paytida koʻrsatgan harbiy jasorati va koʻrsatgan ishlari uchun Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor boʻlishdi, unvonlarning 14 tasi oʻlimidan keyin berilgan. Leytenant Israfil Məmmədov Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor bo'lgan birinchi ozarbayjonlik edi. General-mayor Hazi Aslanov ushbu unvonni ikki marta qoʻlga kiritdi.

### Gʻarbiy va Sharqiy Yevropada qarshilik koʻrsatish safidagi partizanlar

| Partizan | Davlat/Respublika |
| --- | --- |
| Nuru Abdullayev | Fransiya bayrogʻi Fransiya |
| Hasan Aliyev | Fransiya bayrogʻi Fransiya |
| Mazaim Aliyev | Italiya bayrogʻi Italiya  |
| Mammad Samad oglu Baghirov | Polsha bayrogʻi Polsha  |
| Vali Valiyev | Fransiya bayrogʻi Fransiya |
| Mikayil Huseynov | Fransiya bayrogʻi Fransiya |
| Mehdi Huseynzade | Andoza:Yugoslavia Italiya bayrogʻi Italiya  |
| Khanchoban Jafarov | Italiya bayrogʻi Italiya  |
| Pasha Jafarkhanli[*manba kerak*] | Fransiya bayrogʻi Fransiya |
| Ahmadiyya Jabrayilov | Fransiya bayrogʻi Fransiya |
| Feyzulla Gurbanov | Fransiya bayrogʻi Fransiya |
| Huseynrza Mammadov | Fransiya bayrogʻi Fransiya |
| Gurban Mammadov | Fransiya bayrogʻi Fransiya |
| Mirzakhan Mammadov | Fransiya bayrogʻi Fransiya |
| Mammad Mammadov | Andoza:Netherlands |
| Mirzali Mammadli | Fransiya bayrogʻi Fransiya |
| Nurush Mehdiyev | Fransiya bayrogʻi Fransiya |
| Jalil Rafiyev | Italiya bayrogʻi Italiya  |
| Ali Taghiyev | Andoza:Yugoslavia Italiya bayrogʻi Italiya  y |
| Javad Hakimli | Andoza:Yugoslavia Italiya bayrogʻi Italiya   |
| Mirza Shahverdiyev | Italiya bayrogʻi Italiya  |
| Mashi Eylazov | Polsha bayrogʻi Polsha  |

Manbalar
--------

1. ↑  Aldcroft, Derek H; Morewood, Steven*. The European Economy Since 1914*, 5th, London and New York: Routledge – Taylor and Francis Group, 2013 — 399 bet. ISBN 978-0-415-43889-6. 18-iyun 2017-yilda qaraldi.
2. ↑  Osborn, Patrick R.*. Operation Pike: Britain Versus the Soviet Union, 1939–1941*. Westport, Connecticut, London: Greenwood Press, 1966 — 76 bet. ISBN 0-313-31368-7. 18-iyun 2017-yilda qaraldi.
3. ↑  *Peck, Michael* „WWII: Britain & France Plan to Bomb Russia" (English). *Warrior* (21-may 2017-yil). Qaraldi: 18-iyun 2017-yil.
4. ↑  „Azerbaijan's unsung role in the World War II". *Meydan TV* (9-may 2015-yil). 3-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyul 2017-yil.
5. ↑  „Ганиева Зиба - снайпер Великой Отечественной войны - Ворошиловские стрелки: русские снайперы Великой Отечественной войны". *www.airaces.narod.ru*. Qaraldi: 1-aprel 2018-yil.
6. ↑  *Mahmudova, Narmin* „THIRTY FIRSTS". *Visions of Azerbaijan* (2016). Qaraldi: 8-iyul 2017-yil.
7. ↑  Andoza:Ruheroes
8. ↑  Andoza:Ruheroes
9. 1 2 3  Азербайджанский партизан Ахмад Мишель Wayback Machine saytida arxivlandi (23-dekabr 2010-yil).
10. ↑  „Kaspiy". 2-aprel 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-aprel 2018-yil.

Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-04-02).
11. ↑  Одиссея Медо
12. ↑  „Венок от соотечественников". Qaraldi: 1-aprel 2018-yil.