recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**„Muzxona" majmuasi** – Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. XIX asrda qurilgan. Obyektning joylashgan manizli: Xorazm viloyati Xiva shahrining „Kalta minor" MFY, Qodir Yoqubbov koʻchasi, 67-uy. Muzxona majmuasi Muhammad Aminxon tomonidan qurilgan boʻlib, obyekt yer tagida joylashgan. Muzxona katta gumbazga ega va 1 qavatdan tashkil topgan. Muzxona" majmuasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 24-fevraldagi 100-sonli qarorining Ichki va ziyorat turizmini rivojlantirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisidagi qarorida koʻra turizm mashrutlarida foydalaniladigan madaniy meros obyektlarining 2021—2025 yillarda ustuvor ravishda restavratsiya qilish dasturiga kiritilgan. Muzxona majmuasi Xorazm viloyati, Xiva shahridagi meʼmoriy yodogrlik boʻlib, Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi tasarufida.

Tarixi
------

Muzxona majmuasi Muhammad Aminxon davrida (1851—1855) Dishan qaʼla devorlari ichida, suv ombori yonida qurilgan boʻlib, bir nechta muz saqlaydigan bionlardan tashkil topgan. Bulardan biri Nurullo chitkar mahallasida barpo etilgan (hozirda Xiva shahrining Kaltaminor mahalla fuqarolar yigʻini hududi hisoblanadi). Muzxonaning asosiy qismi yer ostida boʻlgan boʻlib, pishgan gʻishtdan qurilgan. Muzxona bir xonali katta gumbazli xonaqohni eslatadi. Kech kuzda havo sovib, hovuzlar suvi yaxlashi bilan muzlar toʻplanib, qamishlarga oʻralib, muzxonalarda saqlangan. Bahor kelishi bilan ularni eritib, ichimlik suvi sifatida foydalanishgan.

Yana bir muzxona Ichan qal’aning janubi-gʻarbiy qismida, Bolahovuz suv ombori yaqinida joylashgan. Bu muzxona binosi ham gumbazli tuzilishga ega boʻlgan boʻlib, balandligi 7 metr boʻlgan, pishiq gʻishtdan qurilgan, diametri 10 metr, devorlari 1,5 metr qalinlikda boʻlgan. Mazkur muzxonaning poydevori yerga 2 metr chuqurlikka kirgan. Qishda, suv omboridagi suv muzlaganda, muz katta bloklarga boʻlinib, muzxonada saqlangan. Qamish qatlamlari muz bloklari orasiga izolyatsiya sifatida qoʻyilgan. Issiq mavsumda muz eritilib, undan sovutilgan ichimlik suvi sifatida foydalanishgan.

Hozirgi holati
--------------

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 20-martdagi „2013—2015-yillarda Xorazm viloyatida turizm sohasini rivojlantirish dasturi to‘g‘risida"gi farmoni asosida iva shahrida turzimning rivojlantirish uchun umumiy qiymati 53,6 million dollar mablagʻ ajratilgan. Natijada 2014-yilda dasturdagi 90 ta loyihadan 20 tasi yakunlangan, loyiha ichida boʻlgan Bibi Xojar maqbarasi, Chodir va Muzxona majmualari, Otajon toʻra madrasasi, qo‘g‘irchoq teatri qayta taʼmirdan chiqarilgan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  „O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI VAZIRLAR MAHKAMASINING QARORI ICHKI VA ZIYORAT TURIZMINI RIVOJLANTIRISH BO‘YICHA QO‘SHIMCHA CHORA-TADBIRLAR TO‘G‘RISIDA". 20-oktyabr 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2023-yil 20-oktabr.
3. 1 2  „Muzxona".
4. ↑  „Ледяной дом Хивы". Qaraldi: 8-sentyabr 2018-yil.
5. ↑  „Хива: достопримечательности за стенами Ичан Калы, - Б.Махмудов" (21-mart 2017-yil).
6. ↑  „Xorazm viloyatida turizmini rivojlantirishga qaratilgan 20 loyiha to‘liq yakunlandi" (2-oktyabr 2014-yil).
**Sharq nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi** – gazeta-jurnallar, bosma nashrlar chop etish kompleksi. Toshkent shahrida joylashgan. Respublikaning markaziy gazeta va jurnallarini, qattiq va yumshoq muqovadagi kitoblar, broshyuralar, yorliqlar, fotoalbomlar, tasviriy sanʼat mahsulotlari va boshqalar bosma mahsulotlar chiqaradi. Uning tarixi 1921-yilda tashkil topgan bosmaxona va 1924-yilda tashkil etilgan „Sredazkniga" nashriyotidan boshlanadi. 1924-yildan „Qizil Oʻzbekiston" gazetasining bosh idorasi. 1947-yilda bosmaxona bilan birlashtirilib „Qizil Oʻzbekiston", „Pravda Vostoka" va „Oʻzbekistoni Surx" gazetalari birlashgan nashriyoti. 1991-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devonining Ishlar boshqarmasi huzuridagi „Sharq" nashriyot-matbaa konserniga aylantirildi. 2002-yil oktyabrdan hozirgi nomda. Kompaniyada 1991-yil 9 sentyabrda Bosh tahririyat tashkil etildi. Bosh tahririyat tomonidan „Amir Temur jahon tarixida", Zahiriddin Muhammad Boburning „Boburnoma", Sharafuddin Ali Yazdiyning „Zafarnoma", Hofiz Tanish Buxoriyning „Abdullanoma" kabi nodir kitoblari, „XXI asr oʻzbek romani" ruknida oʻzbek adiblarining romanlari, saylanmalari, tanlangan asarlari nashrdan chiqarildi.

Uning tarkibida „Andijon nashriyotmatbaa", „Ishlab chiqarish-tijorat markazi" tarmoq aksiyadorlik jamiyatlari, „Sharq ziyokori" aksiyadorlik jamiyati hamda „Ovqatlanish va savdo kombinati" bor. Kompaniyaning ishlab chiqarish quvvati har oyda umumiy adadi 60 mln. nusxada 80 nomdan ortiq gazeta, 30 nomdagi jurnal, shuningdek, 70,0 ming nusxagacha qattiq muqovali, 230 ming nusxadan ortiq yumshoq muqovali kitoblar va risolalarni chop etish imkoniyatini beradi. Zamonaviy poligrafiya mashinalari va uskunalari bilan jihozlangan. Kompaniya oʻzining „Navbahor" sanatoriysihatgohi (Toshkent viloyati Qibray tumani) va „Yangiqoʻrgʻon" istirohat maskani, bolalar sogʻlomlashtirish lageri (Toshkent viloyati Boʻstonliq tumani)ga ega.

2004-yilda 66,9 mln. nusxa gazetalar, 42,0 mln. rangli-ottisk jurnallar, 115,3 mln. rangli-ottisk kitoblar va risolalar bosildi. Mahsulot sotish hajmi 8,7 mlrd. soʻmni tashkil etdi.

Adabiyot
--------

* Shogʻulomov I. Saodat manzillari, T. 1996.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Moskovskaya kofeynya na payah** (ruscha: *Московская кофейня на паяхъ*)— kompaniya 1997-yilda tashkil etilgan. Dastlab kompaniyaning ishlab chiqarish bazasida qovurilgan qahva zavodi mavjud edi. Kompaniya qovurilgan va maydalangan qahva ishlab chiqardi va eriydigan qahvani import qilib, oʻz rusumi ostida sotar edi. 2004-yilda Moskva yaqinidagi Tuchkovo qishlogʻida sublimatsiyalangan, granullangan va kukunli qahva ishlab chiqarish zavodi ishga tushirildi.

Tarixi
------

Kompaniya 1997-yilda tashkil etilgan. Dastlab kompaniyaning ishlab chiqarish bazasida qovurilgan qahva zavodi mavjud edi. Kompaniya qovurilgan va maydalangan qahva ishlab chiqardi va eriydigan qahvani import qilib, oʻz rusumi ostida sotar edi. 2004-yilda Moskva yaqinidagi Tuchkovo qishlogʻida sublimatsiyalangan, granullangan va kukunli qahva ishlab chiqarish zavodi ishga tushirildi.

Faoliyat
--------

2004-yildan beri kompaniya toʻliq sikl asosida ishlamoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  Informatsiya ob otkritii fabriki v Tuchkovo[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  Obzor rossiyskogo rinka kofe

Havolalar
---------

* Официальный сайт ЗАО «Московская кофейня на паяхъ»
**Xoʻrozqand** qattiq konfetning bir turi boʻlib, odatda patoka yoki makkajoʻxori siropi aralashtirilgan xushboʻy shakardan iborat. Koʻpincha tayoqchalarga biriktirilib tayyorlanadi.

Turlari
-------

Xoʻrozqandlar turli xil taʼm, rang, shakl va oʻlchamlarda boʻladi:

* xoʻrozqand eng keng tarqalgan shakldir;
* mayda xoʻrozqand koʻrinishidagi karamel konfetlari („Barbaris", „Myatniye");
* monpensier;
* uzun koʻp rangli tayoqcha shaklida obakilar.

Koʻpincha, xoʻrozqandlar shirin, mevali taʼmga ega boʻladi, ammo shoʻr taʼmga ega turlari ham mavjud. Shunday qilib, Yevropada, ayniqsa, Germaniya va Niderlandlarda qizilmiya taʼmli xoʻrozqandlar ham mavjud.

Xoʻrozqandlarga saqich yoki suyuq karamel kabi plombalar ham qoʻshiladi. Bundan tashqari, qoʻngʻiz lichinkalariga oʻxshash ekzotik plombalar mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  *Fromme, Alison* „Edible insects" (deadlink).  Smithsonian National Zoological Park (july/august 2005). 18-fevral 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-mart 2007-yil.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Xoʻrozqand*** haqida turkum mavjud |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikilugʻatda ***xoʻrozqand*** nomli maqola mavjud. |
**Organellalar** yoki **organoidlar** (yun. organon — organ va eidos — koʻrinish, qiyofa) — hujayraning hayot faoliyati davomida uning maxsus funksiyasining bajarilishini taʼminlovchi doimiy tarkibiy qismlari, yaʼni hujayra organlari. Eukariot hujayralarda xromosomalar, mitoxondriylar, Golji kompleksi, endoplazmatik toʻr, ribosomalar, mikronaychalar, lizosomalar, hayvon qujayralarida sentriollar, mikrofibrillar, oʻsimliklarda plastidalar organoidlar deyiladi. Prokariot hujayralarda koʻpchilik organoidlar boʻlmaydi. Bir xujayralilarning maxsus strukturaviy elementlari, harakatlanish funksiyasini bajaruvchi xivchinlari va kipriklari, ovqat hazm qilish va ayirish vazifasini bajaruvchi vakuollari organellalar deyiladi. Koʻpincha "organoidlar" va "organellalar" terminlari sinonim sifatida qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boris Izrailevich Xudy-Xodorov** ( 1922-yil 17-yanvar, Kerch — 2014-yil, 5-iyul) - sovet va rus fiziologi. Biologiya fanlari doktori (1963), professor, SSSR Davlat mukofoti laureati ( 1985), Rossiya Federatsiyasida xizmat ko‘rsatgan fan arbobi (1994), Rossiya Tabiiy fanlar akademiyasining akademigi (1994). Membran biofizikasi va neyrofiziologiya bo'yicha milliy tadqiqot maktabining asoschilaridan biri.

Hayoti
------

Boris Izrailevich Xudi-Xodorov 1922-yil 17-yanvarda Kerch shahrida tug'ilgan. Oilasi bilan 1934-yilda Sevastopolga ko'chib o'tishadi. 1939-yilda o'rta maktabni imtiyozli diplom bilan tugatgandan so'ng, Boris Izrailevich Xudi-Xodorov Xarkov tibbiyot institutiga o'qishga kiradi. Institutda birinchi yildan boshlab, normal fiziologiya kafedrasida tajribalar o'tkaza boshlaydi. Urush boshlanganda, Boris Xudi-Xodorov o'qiyotgan kurs O'rta Osiyoga evakuatsiya qilinadi, Shu sababdan Boris Toshkent tibbiyot institutida o'qishini davom ettirdi. 1944-yil avgust oyida Xudi-Xodorov o'qishni imtiyozli diplom bilan tugatdi. Keyinchalik 1-Belorussiya fronti artilleriya polkida katta shifokor sifatida Armiyaga safarbar qilingan. Boris Izrailevich ikki marta Qizil Yulduz ordeni va Vatan urushi ordeni va "Varshavani ozod qilgani uchun", "Berlinni egallagani uchun", "Germaniya ustidan qozonilgan g'alaba uchun" medallari bilan taqdirlangan.

Boris Xudi-Xodorov Moskva davlat pedagogika instituti fiziologiya kafedrasida assistent bo‘lib ishlagan. U 1949-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Boris Izrailevich Xudi-Xodorov 1953-yilda mamlakatda "Shifokorlar ishi "bilan bog'liq "kadrlarni qayta tashkil etish"ga uchraydi. Natijada yigirma nafar yahudiy tadqiqotchilar bilan birga Xodorov ham ishdan bo‘shatildi. U uzoq vaqt davomida Moskvada o‘z mutaxassisligi bo‘yicha ishga joylasha olmaydi. 1957-yilga kelib Boris Izrailevich A.V.Vishnevskiy nomidagi Jarrohlik institutining katta ilmiy xodimi lavozimiga saylanadi va u yerda biofizik tadqiqotlar laboratoriyasini boshqaradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „УКАЗ Президента РФ от 12.09.1994 N 1863 "О ПРИСВОЕНИИ ПОЧЕТНЫХ ЗВАНИЙ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ РАБОТНИКАМ МЕДИЦИНСКИХ УЧРЕЖДЕНИЙ РОССИЙСКОЙ АКАДЕМИИ МЕДИЦИНСКИХ НАУК"" (deadlink). 28-yanvar 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-yanvar 2015-yil.
2. 1 2  Брежестовский П. Д.. *Долгожитель и рыцарь науки* (Троицкий вариант — Наука nashri). pp. 12—13. .
**Mutagenlar** (mutatsiya va ... genez) — fizik va kimyoviy omillarning tirik organizmlarga taʼsir etib, ularda mutatsiyalar paydo qiladigan omillar. Fizik mutagenlar ichida ionlovchi nurlar muhim oʻrin tutadi. Ular, oʻz navbatida, elektromagnitli (toʻlqinli) va korpuskulyar omillarga boʻlinadi. Birinchi guruhga rentgen, gamma va kosmik nurlar kiradi. Ikkinchi guruhga beta zarrachalar (elektron va pozitronlar), protonlar, neytronlar, alfa zarrachalar, yuqori va past harorat kiradi. Ionlovchi nurlarning barchaturlari mutagenlik xossalariga ega, ammo sunʼiy mutatsiyalarni olishda, asosan, rentgen va gamma nurlari qoʻllanadi. Kimyoviy mutagenlarga koʻpchilik alkillovchi birikmalar (di-metilsulfat, dietilsulfat, etilenimin, N nitrozoalkilmochevina, nitrozometilmochevina, nitrozoetilmochevina, etilmetan sulfonat, di-etilnitrozomochevina va boshqalar), nuklein kislotalar azotli asoslarining analoglari, alkaloidlar va boshqa kiradi. M. orasida kanserogen va teratogen xossalarga ega boʻlganlari ham uchraydi. Shu sababli koʻpchilik mamlakatlarda barcha yangi kimyoviy birikmalarning mutagenlik xususiyatini tekshirish uchun maxsus institut va laboratoriya tashkil etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Artur Kaliyev** (inglizcha: *Arthur Kaliyev*) – amerikalik xokkeychi, NXL klubi „Los Anjeles Kings" va uning AXL farm klubi „Ontario Reyn" hujumchisi.

Karyerasi
---------

Artur 2017–18-yilgi birinchi mavsumida Hamilton Bulldogs bilan 68 ta oʻyin oʻtkazdi va 20 ta penaltidan 48 ochkoni qoʻlga kiritdi. Keyingi mavsumda 51 ta gol urgan eng yosh xokkeychi sifatida liga rekordini yangilashga muvaffaq boʻldi.

2020-yil 3-iyunda NXL klubi Los-Anjeles Kings bilan uch yillik shartnoma imzoladi. U „Kingz" safidagi debyutini 2021-yil 2-fevralda Anaheim Ducksga qarshi oʻyinda oʻtkazdi va u NXLdagi birinchi golini urdi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Kaliyev Oʻzbekiston poytaxti Toshkent shahrida tavallud topgan. Uning oilasi 2 yoshida AQShga Nyu-York shtatidagi Staten-Aylendga koʻchib oʻtdi. 13 yoshida oilasi bilan Michiganga koʻchib oʻtdi. Uning singlisi Elvina Kaliyeva professional tennischi.

Manbalar
--------

1. 1 2  Boom, bust, or Vanek: Why Arthur Kaliyev’s a wild-card prospect
2. ↑  „Kaliyev gets his first NHL goal". 3-fevral 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-fevral 2021-yil.
3. ↑  „Sharpshooting Arthur Kaliyev Is Just Getting Started in Hamilton". 24-iyun 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-yanvar 2021-yil.
4. ↑  „Kaliyev's unique stick work makes him top prospect for 2019 NHL Draft". 23-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-yanvar 2021-yil.
5. ↑  „Kings see greater reward than risk in picking ‘divisive’ Arthur Kaliyev". *theathletic.com*. 3-sentyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-sentyabr 2021-yil.
**Havo oqimi oynasi —** kamida ikkita shisha oynadan va ular orasidagi bo'shliqdan iborat bo'lib, bu shamollatish h avosining oqimini ta'minlaydi. Ular ikki qavatli jabhaga o'xshash printsiplar asosida ishlaydi. Umumiy g'oya — bo'shliqni shamollatish havosi bilan isitish yoki sovutish orqali bo'shliq oynasining energiya samaradorligini oshirishdan iborat bo'ladi.

Foydali tomonlari
-----------------

Issiq iqlim sharoitida deraza shamollatish havosini chiqarish uchun ishlatiladi. Sovuq havo bo'shliqqa pastki qismdan, ichki bo'shliqdan kiradi hamda bo'shliq orqali yuqoriga ko'chirish paytida isitiladi hamda bo'shliqning yuqori qismida tashqi tomonga chiqariladi. Masalan, ventilyatsiya qilingan havoni ichki va tashqi qismlar o'rtasida o'tkazmaydigan yoki bir nechta shamollatish kanallariga ega bo'lgan yanada murakkab dizaynlarni ko'plab ko'rishimiz mumkin.

Havoning bo'shliq orqali harakatlanishi majburiy bo'lishi mumkin (fanatlar kabi mexanik qurilmalar yordamida) yoki konveksiya orqali erkin sodir bo'ladi. Havo oqimining erkin yoki majburiy bo'lishi derazaning energiya samaradorligiga ta'sir qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Brandle.* „Airflow Windows: Performance and Applications". Qaraldi: 28-fevral 2014-yil.
2. ↑  *Raffnsøe.* „Thermal Performance of Air Flow Windows".  Department of Civil Engineering BYG•DTU. 15-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-fevral 2014-yil.
3. ↑  Gosselin, J.R; Chen, Q (2008). "A Dual Airflow Window for Indoor Air Quality Improvement and Energy Conservation in Buildings". *HVAC&R Research* **14** (3): 359–372. doi:10.1080/10789669.2008.10391014. .
4. ↑  Ghadimi, Mohammad; Hossein Ghadamian; Aliasghar A Hamidi; Farivar Fazelpour; Mehdi A Behghadam (2012). "Analysis of free and forced convection in airflow windows using numerical simulation of heat transfer". *International Journal of Energy and Environmental Engineering* **3** (14): 14. doi:10.1186/2251-6832-3-14. .
5. ↑  *Kersten.* „The energy performance of an airflow window".  University of Technology Eindhoven, department of Architecture Building and Planning, unit Building Physics and Systems. (2011). 8-mart 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-fevral 2014-yil.
**Aleksandr Vladimirovich Shishlyannikov** (ruscha: *Александр Владимирович Шишлянников*; 1950-yil 3-noyabr — 2023-yil 15-sentyabr) — tojikistonlik harbiy zobit, General-mayor. Tojikistonning mudofaa vaziri (1993—1995-yillar).

Biografiyasi
------------

### Sovet armiyasi

Aleksandr Shishlyannikov 1950-yil 3-noyabrda Oʻzbekiston SSR poytaxti Toshkent shahrida tugʻilgan. 1971-yilda Chirchiqdagi Toshkent oliy tank qoʻmondonlik bilim yurtini, oradan 10 yil oʻtib Moskvada joylashgan Malinovskiy nomidagi harbiy zirhli kuchlar akademiyasini tamomlagan. 1980-yillarda Shishlyannikov Markaziy va Turkiston harbiy okrugida (qozoq va oʻzbek poytaxtlari Olmaota va Toshkentda joylashgan), shuningdek Sharqiy Germaniyadagi Gʻarbiy kuchlar guruhida xizmat qilgan. Bu vaqt ichida Sovet-Afgʻon urushining dastlabki bosqichlaridayoq Sovet 40-Armiyasi bilan Afgʻonistonga safarbar qilingan. Sovet Ittifoqi parchalanib, mustaqil davlatlar vujudga kelgach, Oʻzbekiston Mudofaa vazirligida ofitser boʻlib xizmat qilgan.

### Tojikiston

1993-yil yanvar oyida polkovnik Shishlyannikov Tojikistonning birinchi mudofaa vaziri etib tayinlandi. Shishlyannikov Emomali Rahmon buyrugʻi bilan Oʻzbekistondan keltirilgan 200 nafar ofitser tarkibida edi. Bir oy oʻtib, 23-fevral kuni Shishlyannikov Tojikiston Qurolli kuchlari tashkil topgan kunga bagʻishlangan tantanalarga boshchilik qilgan. Shishlyannikov vaqtincha lavozimda boʻlishi va oxir-oqibat oʻrniga koʻplab elita doiralari orasida tarafdorlari boʻlgan oʻrinbosari polkovnik Ramazon Rajabov kelishi kutilgan edi. Shishlyannikov Tojikiston fuqarolar urushining dastlabki bosqichlarida muhim rol oʻynagan. Oʻsha yilning iyul oyi oxirida Rossiya mudofaa vaziri Pavel Grachevni qabul qildi. Uchrashuvda MDH Birlashgan Qurolli Kuchlari qoʻmondonligining respublikaga tinchlikparvar kuchlarni kiritish boʻyicha takliflari bajarilmagani uchun „MDH davlatlarining alohida rahbarlari" pozitsiyasini tanqid qildi.

1995-yil 7-aprelda lavozimidan ozod etiladi. Uning oʻrniga mudofaa vaziri etib Sherali Xayrulloyev tayinlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „GENERAL XOTIRASIGA". *mudofaa.uz*. Qaraldi: 16-sentyabr 2023-yil.
2. ↑  „::ТАДЖИКИСТАН - Гражданская война: общий ход событий::". *www.tajikistan.turkestan.ru*.
3. ↑  „Uzbek Role in Tajik Civil War is Ominous Portent for Central Asia" (en-gb). *WRMEA*. Qaraldi: 1-may 2021-yil.
4. ↑  „CHAPTER TWO Consolidating a Weak State after Civil War: A Tajik Fable". Qaraldi: 1-may 2021-yil.
5. ↑  „Сайт президента России: Эмомали Рахмон вошел в Душанбе с автоматом в руках". *ИА REGNUM*.
6. ↑  „I has created [Tajik national army by myself, says President Rahmon | Tajikistan News ASIA-Plus"]. *asiaplustj.info*. Qaraldi: 9-iyul 2021-yil.
7. ↑  „Он не вернулся из боя | Новости Таджикистана ASIA-Plus". *asiaplustj.info*.
8. ↑  „Павел Грачев посетил Таджикистан". *www.kommersant.ru* (20-iyul 1993-yil).
9. ↑  „Tajikistan -". *www.globalsecurity.org*.
10. ↑  „ШИШЛЯННИКОВ Александр - Биография - БД "Лабиринт"". *www.labyrinth.ru*.
**Ivan Aleksandrovich Suxarev (1909-1942)**- Ivan Aleksandrovich Suxarev 1909 yil 18 martda Toshkent shahrida tug‘ilgan. Oila Toshkentdan Xo‘jandga ko‘chib o‘tdi (hozirgi Xo‘jand shahri), u yerdan Skobelevga (hozirgi Farg‘ona shahri) va nihoyat, Samarqandga joylashdi. Oila Samarqandga ko‘chib kelgan, maktab o‘quvchisi bo‘lgan I. A. Suxarev muzey ishini yaxshi ko‘radi, entomologim kolleksiyani to‘ldirish bilan shug‘ullanadi. 1928 yilda maktabni tugatgandan so‘ng u muzeyga qabul qilindi. O‘zbekiston Davlat universiteti (hozirgi A.Navoiy nomidagi Samarqand davlat universiteti)ning tarix fakultetiga 1930 yilda I. A. Suxarev o‘qishga qabul qilingan. 1932—1935 yillarda direktorning fan bo‘yicha o‘rinbosari, 1935 yildan u antik davr va o‘rta asrlar kafedrasi katta ilmiy xodimi etib tayinlangan. Ikkinchi jahon urushida qatnashgan. 1942 yilda 33 yoshida Voronej shahri yaqinida vafot etgan.

Xonchorbogʻ qoʻrgʻoni
---------------------

Xonchorbog‘ rejasi
I. A. Suxarev muzeiydagi faoliyati davomida koʻplab arxeologik qazishmalar olib borgan. Ulardan Xonchorbog‘ qoʻrgʻonidagi xarobalarni oʻrgangan.

Manbalar
--------

* "N.Sodiqova"*. „Madaniy yodgorliklar xazinasi"* (oʻzbek tilida). Toshkent: „fan" nashriyoti, 1981 — 122 bet.  (Wayback Machine saytida 2023-07-08 sanasida arxivlangan)
* "И.А.Сухарев"*. „АРХЕОЛОГИЯ ЦЕНТРАЛЬНОЙ АЗИИ: АРХИВНЫЕ МАТЕРИАЛЫ"* (rus tili). Samarqand: „Самарканд" nashriyoti, 2016 — 310 bet.
* "Baxtiyor O'rdashev"*. „Xotiram Lavxalari"* (o'zbek tili). Khancharvak: „Ma'naviyat" nashriyoti, 2020 — 448 bet.
* "Dilsora Suyunova"*. „Terrakota xaykalchalarida milliylik"* (o'zbek tili). Khancharvak: „Sharq Yulduzi" nashriyoti, 2007 — 3 bet.
**Tadeush Zavodzinski** (1896-yil 26-iyun, Samarqand – 1940-yil bahori Katyn shahri) – ginekolog va akusher, dotsent, gabilitatsiya shifokori, leytenant, Polsha armiyasi shifokori, Katyn qirgʻini qurboni.

Hayoti
------

Tadeush Zavodzinski 1896-yil 26-iyunda Samarqand shahrida tugʻilgan. Otasi Kazimierz (1911-yilda vafot etgan), onasi Stefaniya née Junosza-Troyan-Piotrovska (1866—1944). Varshavada oʻrta maktabni tamomlagan. Moskva davlat universitetida 2,5 yil tibbiyot fakultetida tahsil olgan. Moskvadalik payti harbiy tadbirlarda faol boʻlgan. Birinchi jahon urushi oxirida 1918-yil fevral oyida Varshavaga qaytgan. Polsha mustaqillikka erishgach, u Polsha armiyasiga qoʻshildi. U Polsha-Ukraina urushi (1918-1919) davrida Lvovni himoya qilishda qatnashgan, Polshaning „Piłsudczyk" va „General Sosnkovski" zirhli poyezdlarida xizmat qilgan. Keyin u Polsha-Bolsheviklar urushida qatnashdi. U 1920-yil 1-oktyabrda kattaligi boʻyicha ikkinchi leytenant unvoniga koʻtarildi. 1921-yilda Uchinchi Sileziya qoʻzgʻolonida qatnashgan. 1934-yilda u tibbiy sanitariya ofitserlari korpusi 18-boʻlimida ishladi. 1925-yilda Varshava universitetining tibbiyot fakultetini tugatib, doktorlik darajasini oldi. Keyinchalik Varshava universitetining ginekologiya kasalliklari kafedrasida (Varshavadagi 1-akusherlik va ginekologiya kafedrasi), ketma-ket assistent, dotsent lavozimlarida ishlagan. U ginekologiya jamiyatida faol ishlagan, 1934-yildan „Ginekologia Polska" jurnalining bosh muharriri boʻlgan. 1936-yilda u akusherlik va ginekologiya boʻyicha gabilitatsiyani oldi. Tadeush Zavodzinski asosan oʻzining tibbiy ixtisosligi sohasida maqolalar nashr ettirgan. 1929-yil 26-iyunda oila qurgan.

1939-yilda Ikkinchi jahon urushi boshlanganidan soʻng, 1-sonli tuman kasalxonasida xizmat qilgan. 1939-yil 17-sentyabrda SSSRning Polshaga bosqinidan keyin sovetlar tomonidan hibsga olingan. U Kozielsk lagerida saqlangan. 1940-yil bahorida u Katynga olib ketildi va NKVD xodimlari tomonidan otib tashlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Cmentarz Stare Powązki: KAZIMIERZ ZAWODZIŃSKI". *www.cmentarze.um.warszawa.pl*. 6-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-sentabr 2023-yil.
2. ↑  Andrzej Leszek Szcześniak*. Katyń. Lista ofiar i zaginionych jeńców obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk*. Alfa, 1989 — 184 bet. ISBN 83-7001-294-9.
3. ↑  „Lista oficerów Wojska Polskiego z lat 1914–1939. Tadeusz Zawodziński". *www.archive.ph*. 5-mart 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-sentabr 2023-yil.
Baron d'Holbach.
**Paul-Henri Thiry, baron dʼHolbach** (**Pol Anri Tiri baron dʼHolbax**; 1723 – 1789) nemis-fransuz adibi, faylasufi hamda ensiklopedisti boʻlgan. Germaniyaning Edes’haym shahrida tugʻilib, Parijga koʻchib ketgan. U Yevropada oʻzini ateist deb atagan ilk faylasuflardan biri sifatida mashhurdir.

Holbach fransuz faylasufi, D. Didro va K. Gelvesii safdoshi, "Ensiklopediyami yaratishda qatnashgan. Fransuz materializmi va ateizmining asosiy asari hisoblangan "Tabiat tizimi yoki Tabiiy va ruhiy olam qonunlari toʻgʻrisida" kitobini yozgan, unda sensualizm, determinizm va ateizm izchillik bilan qisqa bayon qilinadi, materiya abadiy va yaratilmagan deb uqtiriladi, u asta-sekin rivojlanish va oʻzgarish jarayonida real dunyodagi turli-tuman narsalarning hammasini keltirib chiqaradi. Dekartga qarama-qarshi oʻlaroq kishilarda "tugʻma gʻoya"lar yoʻq deb hisoblaydi. Materiyada inersiya, tortish va bir-biridan qochish roʻy berganidek, ongda jaxrlat, ishqiy mayl, nafrat namoyon boʻlib boradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Shahzoda Abdulloh Al-Faysal stadioni** (arabcha: ) Saudiya Arabistonining Jidda port shahridagi stadion.

Tavsifi
-------

Stadion Jidda shahrining janubi-sharqida, Qirol Abdulaziz universiteti va sanoat shahri (Al Vaziriya tumani) oʻrtasida joylashgan. U sharqda Jidda-Makka avtomagistrali va janubda Stadion koʻchasi bilan tutashgan.

Stadion 1970-yilda qurilgan boʻlib, 27 000 tomoshabinni sigʻdira oladi. Stadion yopiq arena va suv sporti markazini oʻz ichiga olgan shahar sport majmuasining bir qismi hsioblanadi.

Stadion ikkita asosiy tribunadan iborat. Yopiq gʻarbiy stend toʻliq va markaziy tribunada yopiq VIP oʻrindiq va media-oʻrindiqlarga ega. Arka shaklidagi sharqiy stend ayvonli boʻlib, yugurish yoʻlagi boʻylab egilgan. Sharqiy tribunaning shimoliy chekkasida bitta katta hisoblagich joylashgan.

Stadion sigʻimi 20000 tomoshabinga kamaytirilib, 2009-yilda oʻtirmaydigan va tik turib kuzatiladigan joylar olib tashlandi.

Stadiondan „Al-Ittihod" va „Al-Ahli Saudi" klublari uy oʻyinlarida foydalanadi.

Stadion 2023-yilgi klublar oʻrtasidagi jahon chempionatining bir necha oʻyiniga mezbonlik qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „استاد الأمير عبدالله الفيصل". *Kooora.com*. Qaraldi: 27-avgust 2019-yil.
2. ↑  „World Stadiums - Prince Abdullah Al-Faisal Stadium in Jeddah". 11-oktyabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-iyun 2017-yil.
3. ↑  „صحيفة عكاظ - الاتحاد يفاوض مهند الوحدة واليوفي يصل جدة 29 ديسمبر" (25-noyabr 2009-yil). 25-noyabr 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-avgust 2019-yil.

Havolalar
---------

* Stadion surati
* Qirol Abdulloh Sports City tantanali ochilish marosimining video tizeri
* StadiumDB rasmlari
**Matyoqub Rahimovich Rahimov** (1918.25.10, Xiva tumani Gandimiyon qishlogʻi — 1993.18.8, Urganch) — xonanda (lirikdramatik tenor) va aktyor. Oʻzbekiston xalq artisti (1967). Urganch pedagogika institutini tugatgan (1940). Keng diapazonli, jarangdor va tembr boʻyoqlariga boy ovoz sohibi. Oʻrta maktab oʻqituvchisi (1940— 42 va 194348). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1942—43). Xiva teatri direktori (1947), Ogahiy nomidagi Xorazm viloyati teatri aktyori va yetakchi xonandasi (1948—78). Musiqali spektakllarda bir qancha obraz yaratgan: Alpomish (S. Abdulla, T. Jalilov; "Alpomish"), Haydar (Komil Yashin, T. Jalilov, G. Sobitov, "Nurxon"), Kdys (Xurshid, T. Sodiqov, R. Glier, "Layli va Majnun"), Gʻarib (Yu. Yusupov, A. Otajonov, "Oshiq Gʻarib va Shohsanam"), Mahtumquli (Q. Matrizayev, A. Otajonov, "Mahtumquli") va boshqa Repertuaridan X. Bobojonov hamnafaslikda ijro etgan "Maqomi Dugoh", "Nasri Chorgoh", "Talqini Navo", "Ufari Navo" kabi Xorazm maqom yoʻllari, "Suvora" va "Feruz" turkumlari, A. Otajonovning "Loyiq", "Koʻp sogʻintirma", "Shartingni ayt" kabi ashulalari oʻrin olgan. R.haqida "Matyoqub Raximov" (Oʻzkinoxronika studiyasi, 1978) nomli film suratga olingan.

  

**Oilasi haqida.** Farzandlari O.Matyakubov san'atshunoslik fanlari nomzodi, professor; kichik o`g`li B.Raximov san'atshunoslik fanlari bo`yicha falsafa doktori (PhD), dotsent.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Oqqovoq geslari** - Oʻzbekistonda qurilgan dastlabki gidroelektr stansiyalari. Toshkent viloyatidagi Chirchiq-Boʻzsuv kanalida qurilgan. 1-GES 1941-yil noyabrda kurila boshlab, 10,7 ming kVt quvvatga ega boʻlgan 1-navba-ti 1943-yil 7-martda ishga tushirilgan. 2,61 ming kVt quvvatli 2-navbati 1946 y iyulda qurila boshlanib, 1951-yil iyulda tugallangan. GESda yiliga oʻrta hisobda 170 mln. kVt-s elektr energiya-si hosil qilinadi. "Oʻzbekenergiya" davlataksiyadorlik kompaniyasining "Chirchiq GESlar kaskadi" shoʻba korxonasi tarkibida. 2-GES 4 km quyiroqda, 1943—1946 yillarda qurilgan. GES tuproq-toʻgʻon, uz. 2833 m boʻlgan ochiq derivatsiya kanali, bosim havzasi, stansiya binosi va ochiq elektr taqsimlash qurilmasvdan iborat. Stansiya binosida umumiy quvvati 9 ming kVtli 2 ta agregat oʻrnatilgan. GESda yiliga oʻrtacha 65 mln. kVt-s elektr energiyasi hosil qilinadi, "Qodiriya GESlar kaskadi" shoʻba korxonasi tarkibiga kiradi.

Elektr stansiyalar Toshkent viloyatining yirik sanoat korxonalarini va aholini elektr energiyaga boʻlgan ehtiyojini qondirishga xizmat qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jalol Nosirovich Maxsumov** (1920.5.12 - Toshkent - 2000.20.5) - rentgenradiolog, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1967), Rossiya Tibbiyot Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1969), tibbiyot fanlari doktori (1952), professor (1954). Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgan (1942). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, Toshkent tibbiyot akademiyasi rengenologiya va tibbiyot radiologiyasi kafedrasida assistent, dotsent (1948—54), professor (1954—62), 1962-yildan kafedra mudiri, Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vazirligi Ilmiy tibbiyot kengashining raisi. Oʻt pufagi kasalliklarining klinik diagnostikasida bilitrast preparati yordamida xoletsistografiya qilish usulini amaliyotga tatbiq etgan. Ilmiy faoliyati, asosan, meʼda-ichak, oʻt yoʻllari va oʻpka kasalliklarini rentgenradiologik usulda aniqlashga, oʻpka kasalliklari hamda oʻsmalarni rentgen nurlari va gamma-nurlar bilan davolashga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

* Vneshnyaya radiometriya v diagnostike zabolevaniy organov pishevareniya, T. 1972 (E. A. Shokirov bilan hamkorlikda).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Qarshi shahrining meʼmoriy yodgorliklari** — Qambar Nasriddinov va Oʻktam Xoʻjayarov tomonidan Qarshi shahrida joylashgan meʼmorchilik inshootlari tarixi haqida yozilgan kitob. Qarshining meʼmoriy yodgorliklari haqida soʻzlovchi ushbu kitob shaharda hozircha saqlanib qolgan obidalar hakida qisqacha maʼlumot beradi. Kitobda qadimiy va navqiron Qarshi tavsiflanib, shu bilan birga undagi noyob meʼmorchilik inshootlari: jumladan, Koʻkgumbaz masjidi, Odina jomeʼ masjidi hamda Xonaqoh jomeʼ masjidlari, Qarshi hammomi, Qarshi qal’asi, Qashqadaryo koʻprigi, Sharofboy madrasasi, Bekmurodboy madrasasi, Qilichboy madrasasi hamda Abdulazizboy madrasalari, Qarshi sardobasi va Abu Ubayda ibn al-Jarroh yodgorlik majmualarining qurilgan davri, sanasi, meʼmoriy uslubi, baʼzi tarixiy xususiyatlari bayon qilingan. Qarshi vohasida birinchi shahar hozirgi Qarshi shahridan shimolda joylashgan qadimgi Yergʻurgʻonda miloddan avvalgi VIII-VII asrlarda shakllanganligi bayon etilgan.Nasaf IX-XII asrlarda Janubiy Sugʻdning asosiy shaharlaridan hisoblangan. Unda rabot, shahriston, karvonsaroylar, masjid va madrasalar mavjud boʻlgani taʼkidlangan. Qarshining 2700 yilligiga bagʻishlangan mazkur risola-koʻrsatkich keng oʻquvchilar ommasiga moʻljallangan boʻlib, mehmonlarni shahardagi meʼmoriy obidalar bilan tanishtiradi.

Kitob muqaddima, meʼmorchilik inshootlari tarixi, mundarija, yakuniy soʻz va foydalanilgan ababiyotlar va manbalar roʻyxatidan iborat. Kitobda asosan Qarshi shahrida qadimda joylashgan tarixiy obidalar haqidagi dalillar, manbalar, tarixiy qazilmalar, tarixiy yodgorliklari, haqida maʼlumotlar keltiriladi. Kitob asosan 3 ta yaʼni oʻzbek, rus va ingliz tillarida yozilgan. Kitob boʻyicha maʼsul muharrir va taqrizchi Poyon Ravshanov. Kitob Yangi asr avlodi nashriyoti tomonidan nashr etilgan.
**Muhammad Yunus Toib Muhammad Amin oʻgʻli** (?, Toshkent — 1907, Qoʻqon) — shoir va xattot. Yorkend va Qoʻqonda yashagan. Sharq klassiklari asarlarini oʻrgangan. Ularga naziralar bogʻlagan, qasidalariga javob yozgan (mas, Jomiy qasidasiga javob va boshqalar), taʼrix va marsiyalar yaratgan. Ularda oʻz davrining turli ijtimoiy masalalari aks etgan. Fargʻona tarixi haqidagi "Hadoiq ul-anvor" asari (1859) da Qoʻqon xonligining Muhammadalixon hukmronligi davri toʻliq bayon etilgan. 1905-yilda "Tuhfai Toib" asarini yozgan. Muhammad Yunus asarlari qoʻlyozmalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi (inv. № 6696, 596).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yosvafő** — Vengriyaning Borsod-Abauj-Zemplén okrugidagi qishloq bo'lib, Yosva, Kecső va Tohonya daryolarining qoʻshilishida joylashgan. Hozir Aggteleki milliy bog'i deb atalgan hudud tabiiy buloqlar va g'orlarga boy. Qishloqning "eski qishlog'i" 1999-yilda e'tiborga sazovor joy deb e'lon qilingan Tengerszem ko'li 1930-yillarda tegirmonlarni quvvatlantirish va Baradla g'oridagi tizimdan energiya ishlab chiqarishga qurilgan.

Tarixi
------

Qishloq nomi birinchi marta 1272-yilgi guvohnomada paydo bo'lgan, ammo 1399-yilgacha batafsil ma'lumot yo'q. Bu tosh cherkov atrofida qurilgan asosiy aholi punkti edi. Shaharning eski shahar qismi hozirgi kungacha saqlanib qolgan, u sobiq markaziy suv tegirmonida joylashgan. Soylar yonida ko'plab tegirmonlar qurilgan, bu esa qishloqda ko'plab sanoatning rivojlanishiga olib keldi. Kleinlar 1840-yilda Torofey vodiysida Yuqori tegirmonni qurdilar. 1917-yilda aholini elektr energiyasi bilan ta'minlaydigan birlashtiruvchi kichik elektr stantsiyasi qurildi. Tengerszem ko'li 1930-yillarda yangi turbina hamda birga yaratilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Welcome page". *Jósvafő Council*. Qaraldi: 16-dekabr 2017-yil.
2. ↑  „TENGERSZEM LAKE". *Go To Hungary*. Qaraldi: 16-dekabr 2017-yil.
**Nuga** — shakar yoki asal, qovurilgan yongʻoqning turli navlari, masalan, bodom, yongʻoq, pista, finduk va makadamiya yongʻoqlari keng tarqalgan, koʻpirtirilgan tuxum oqidan tayyorlanadigan shirinlik.

Tarix
-----

Nugatning kelib chiqishi haqida koʻplab afsonalar mavjud. Oq nougatning dastlabki tarkibi Oʻrta Osiyo yoki Forsdan olingan deb taxmin qilishadi. X asr Bagʻdodda Yaqin Sharq kitobida nugat haqida maʼlumotlar topilgan. Bu nougat ناطف deb nomlangan *nāṭif*. X asr oxirida sayyoh va geograf, olim Ibn Havqal Manbijda (hozirgi Suriyada) va Buxoroda (hozirgi Oʻzbekistonda) bir oz *nāṭif* yeganligi haqida ozining kitobida qayd etib ketgan. 

Janubiy Yevropa davlatlari ushbu shirin yegulikni asosan Yangi yil oqshomida tanovul qilishadi 

 Tabriz nougati
 
 Vena nugati, 1920-yildan beri ishlab chiqarilgan mayda maydalangan fundukli nemis uslubidagi nav

Manbalar
--------

1. ↑  *Moncorgé.* „All kinds of nougat, A journey through the Mediterranean history of a confectionery" (en).  TAMBAO (2018). Qaraldi: 8-aprel 2019-yil.
2. ↑  *Jessop, Tara*. „A Brief History Of Spanish Turrón". *Culture Trip*. Qaraldi: 25-oktyabr 2017-yil.
**Aniqlik** — 1) mashinasozlikda- tayyorlanadigan buyumlar (detallar, uzellar, mashina asboblari)ning oldindan belgilangan parametrlarga, chizmada berilganiga, texnik shartlarga, standartlarga mos kelish darajasi. Har qanday texnologik jarayonda muayyan xatolik boʻladi, shuning uchun mutlaq A. ga erishib boʻlmaydi. A. shakli, oʻlchami, oʻzaro joylashish aniqligi kabi xillarga boʻlinadi. Yoʻl qoʻyiladigan A. (dopusklar) tizimiga muvofiq detallarning oʻlchamlariga chegaraviy oʻlchamdan ogʻish (qoʻyim) bilan A. kiritiladi; 2) avtomatik boshqarish tizimi (ABT)da — boshqarish jarayonining talab etil-ganga yaqinlashishi darajasini belgi-lovchi eng muhim koʻrsatkichlardan biri. Boshqarish jarayonining talab etilgandan ogʻishi boshqarish ob’ekti va ABT dinamik xossalaridan, ABTga kiradigan oʻlchash hamda ijro qurilmalarining xatoliklari, baʼzi elementlarning ichki shovqinlari va tashqi xalaqitlaridan kelib chiqadi; 3) oʻlchashda — oʻlchash natijalarining oʻlchanayotgan kattalikning haqiqiy qiymatiga yaqinlashish darajasi; 4) oʻlchash asboblarida- oʻlchash as-boblari koʻrsatgan qiymatning maxsus asbob yordamida oʻlchangan kattalikning haqiqiy qiymatiga yaqinlashish darajasi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Georgiy Mixaylovich Svarichevskiy** (1868—1936) — nom qozongan toshkentlik me’mor, professor, Toshkent universiteti asoschilaridan biri.

Tarjimai hol
------------

Svarichevskiy Georgiy Mixaylovich 1895-yilda imperator Nikolay I qoshidagi qurilish muhandislari institutini tamomlagan. 90-yillarning oxirida Turkistonga kelgan va u yerda Samarqand-Andijon fuqarolik inshootlarini, soʻngra janubiy qismidagi Orenburg-Toshkent temir yoʻlini loyihalash va qurishda faol qatnashgan.

1899-1905-yillarda general-gubernatorlik devonida qurilish qismi boʻyicha maxsus topshiriqlar boʻyicha rasmiy vakil, Turkiston oʻlkasi ta’lim muassasalari boshqarmasi me’mori boʻlgan.

G.M.Svarichevskiy mashhur toshkentlik me’mor boʻlib, uning loyihalari boʻyicha Toshkentda koʻplab binolar, masalan, Toshkent shahridagi eski vokzal binosi, tuman sudi (hozirgi Temir yoʻl boshqarmasi) binosi, sobiq Kaplan dorixonasi va boshqalar.

U oʻzining pedagogik faoliyati bilan ham nom olgan – Toshkentda me’morchilikdan dars bergan. Toshkent universitetining asoschilaridan biri.

G.M.Svarichevskiy A.F.Kerenskiyning kuyovi edi - u singlisi Nadejdaga uylangan, oilasi bilan Gogol va Kaufmanskiy shoh koʻchalari chorrahasidan uncha uzoq boʻlmagan joyda me’mor loyihasi boʻyicha qurilgan uyda yashar edi. Mazkur bino hanuzgacha saqlanib qolgan. Oʻgʻli Kseniya Aleksandrovna Svarichevskayaga uylangan - sovet me’mori N.G.Svarichevskiy boʻladi.

Georgiy Svarichevskiy Toshkentdagi Botkin qabristoniga dafn etilgan.

Havolalar
---------

1. ↑  „Сваричевские — Письма о Ташкенте".  mytashkent.uz. Qaraldi: 19-mart 2019-yil.
**Aleksandr Pavlovich Vostrosablin** (17 [29]-avgust, 1857-1921-yillar) — rus harbiy rahbari, general-leytenant. 1917-yilgi inqilobdan keyin Sovet hokimiyati tomoniga oʻtgan.

Tarjimai holi
-------------

Zodagonlardan boʻlgan. Aleksandr harbiy maktabini tugatgan (1877), Kerch qal’asi artilleriyasida xizmat qilgan, Ochakov (1905-1907) va Sevastopol qal’asi artilleriyasi (1907-1910) qoʻmondoni boʻlgan. 1910-yildan — Kushka qal’asi komendanti boʻlgan. 1914-yilda unga general-leytenant unvoni berilgan.

Maʼlumki 1917-yilning kuzida A.P.Vostrosablin Kushka qal’asida ilgari Ashxobodda joylashgan, Zakaspiy oʻlkasi harbiy maʼmuriyatining oltin-valyuta fondini keyingi ogohlantirishgacha olish va xavfsiz yashirish toʻgʻrisida buyruq olgan va buni muvaffaqiyatli amalga oshirgan.

1917-yil Oktabr inqilobidan keyin Sovet hukumati tomoniga oʻtgan. 1918-yil iyul-avgust oylarida Zakaspiy oʻlkasida boʻlib oʻtgan kontrrevolyutsion qoʻzgʻolon davrida qal’a harbiy kengashining raisi etib saylandi. A.P.Vostrosablin qoʻmondonligi ostidagi Kushka qal’asining kichik garnizoni 1918-yil 17-avgustda qal’ani qamal qilgan oq gvardiyachi Ashxobod otryadini magʻlub etdi va dushman qoʻliga katta miqdorda artilleriya snaryadlari, miltiq patronlari, qoʻl granatalari, pulemyotlar, miltiqlar va artilleriya qismlarini bermadi. Oxirgi evakuatsiya eshelonida Turkfront shtab-kvartirasining taklifiga binoan A.P.Vostrosablin Kushkadan Toshkentga joʻnab ketdi.

1918-yil noyabridan 1919-yilgacha Toshkentdagi qizil komandirlar kurslarini boshqargan.

Toshkentda K.P.Osipovning yanvar qoʻzgʻoloni bostirilgach, A.P.Vostrosablin Turkiston Respublikasi Inqilobiy Harbiy Sovetiga aʼzo etib saylangan.

1920-yilda Bokuda boʻlib oʻtgan Sharq xalqlari qurultoyiga delegat etib saylangan. 1920-yil avgust oyida Qizil-Arvat stansiyasi yaqinida temir yoʻl orqali kongressdan qaytayotganda, uni ehtimol, oq gvardiya xodimlari harakatlanayotgan poezdning vagonidan uloqtirishgan. Ushbu hodisa paytida olingan jarohatlar, bu voqeadan bir yil oʻtgach, uning oʻlimiga sabab boʻlgan.

Harbiy xizmatlari uchun A.P.Vostrosablin 1921-yilda Sovet hukumati nomidan Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan (RRHKning 1921-yil 343-son buyrugʻi).

A.P.Vostrosablin Toshkentdagi Botkin qabristoniga dafn etilgan. Mehnatkashlar deputatlari Toshkent shahar Kengashi qarori bilan 1961-yilda inqilob va fuqarolar urushining atoqli arbobi sifatida uning qabri ustiga obelisk oʻrnatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Марк Штейнберг*. Советский Туркменистан 1950-х: в поисках сокровищ.
2. ↑  *Каськов И. Я.* Первый начальник училища.

Havolalar
---------

* Александр Павлович Востросаблин на сайте БСЭ[*sayt ishlamaydi*]
* История создания Курсов красных командиров в Ташкенте (1918—1920)[*sayt ishlamaydi*]
**John Donvan** (1955 yilda tugʻilgan) jurnalist, teleboshlovchi va debatlar moderatori. Johnning eng koʻp sotilgan kitobi *"In a Different Key: The Story of Autism*" boʻlib, kitob Pulitser mukofoti bilan taqdirlangan.

Tarjimai holi
-------------

Donvan New York shahridagi Regis oʻrta maktabida oʻqigan. Soʻng Dartmuth va Columbia jurnalistikasi universitetini tamomlagan.

Faoliyati
---------

John Intelligence Squared US forumining asoschisi hisoblanadi. U televizor orqali Oksford Ittifoqi uslubidagi munozaralarda jamoatchilikni qiziqtirgan jiddiy mavzular boʻyicha mutaxassislar bilan suhbat qilardi.

Donvan jonkuyar boshlovchi edi. U 2013-yil Vashingtonda SpeakeasyDC homiyligida oʻzining „Lose the Kid" nomli birinchi bir kishilik shousini premyerasini oʻtkazdi.

Bundan avval John ABC News telekanalida muxbir sifatida faoliyat yuritgan. Jumladan, ABC Newsning Moskva va Londonda muxbiri, 1997-yil yanvarda tarmoqning Oq uy matbuot kotibi hamda 1998-yilda *Nightline* jurnalining asosiy muhbiri boʻlib ishlagan.

2016-yilda Donvan jurnalist va televizion yangiliklar prodyuseri Caren Zucker bilan hammualliflikda *"In a Different Key: The Story of Autism"* kitobini yozib tugatadi. Ushbu kitobda sovuqqon ona nazariyasi va autizm epidemiyasi ehtimoli muhokama qilinadi. Autizm tashxisi qoʻyilgan birinchi bola Donald Triplett boʻlib, kitobda uning ilk belgilari tahlil qilinadi.

Mukofotlari
-----------

Johnning translyatsiya ishi toʻrtta Emmy mukofoti, bir nechta Chet el press-klubi mukofotlari, ikkita Cine Golden Eagles mukofotlarini qoʻlga kiritgan. Shuningdek, Osiyo-Amerikaliklar uchun Media Action Network tomonidan ham taqdirlangan. Yozuvchi sifatida esa „In A Different Key: The Story of Autismi" nomli ilmiy kitobi uchun 2017-yilgi Pulitser mukofoti sovrindori boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Donvan, John*. „Quizmaster Reflects On 50 Years Of 'It's Academic'". *NPR* (19-yanvar 2012-yil). Qaraldi: 5-avgust 2012-yil.
2. ↑  „Believers in intelligent discussion". *Intelligence Squared US*. Qaraldi: 19-mart 2017-yil.
3. ↑  *Mifflin, Lawrie*. „Television; Weighing the Future of the Network Anchor". *The New York Times* (17-dekabr 1995-yil). Qaraldi: 1-yanvar 2023-yil.
4. ↑  *Mifflin, Lawrie*. „Second Job For President's Departing Aide". *The New York Times* (12-dekabr 1996-yil), s. B20. Qaraldi: 1-yanvar 2023-yil.
5. ↑  „John Donvan".  ABC News (24-mart 2010-yil). 15-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-mart 2017-yil.
6. ↑  *Groopman, Jerome*. „'In a Different Key: The Story of Autism,' by John Donvan and Caren Zucker". *New York Times* (26-yanvar 2016-yil). Qaraldi: 30-noyabr 2016-yil.
7. ↑  *Siegel.* „'In A Different Key' Traces History And Politics Of Autism" (en). *NPR.org*. Qaraldi: 19-mart 2017-yil.
8. ↑  *Miller.* „The Vindicated Parents". *Slate* (21-yanvar 2016-yil). Qaraldi: 19-mart 2017-yil.
9. ↑  „BOOK EXCERPT: 'In a Different Key' by John Donvan and Caren Zucker". *ABC News* (20-yanvar 2016-yil). Qaraldi: 19-mart 2017-yil.
10. ↑  „John Donvan".  ABC News (24-mart 2010-yil). 15-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-mart 2017-yil.
**Farhod Nuriddinovich Arziyev** — oʻzbek iqtisodchisi va diplomati. 2021-yildan Oʻzbekistonning Xitoy va Moʻgʻulistondagi elchisi. 2017—2020-yillarda Oʻzbekistonning Hindistondagi elchisi boʻlgan.

Biografiyasi
------------

1975-yil 5-oktabrda Samarqand viloyati Nurota tumanida (hozirgi Navoiy viloyati) tug‘ilgan.

### Maʼlumoti

1997-yilda Toshkent universitetini tamomlagan.

2000-yilda Buyuk Britaniyaning London universitetini tamomlagan.

2011-yilda AQSh Kentukki Patterson universitetining diplomatiya va xalqaro savdo maktabini tamomlagan.

Rus, ingliz va nemis tillarini biladi.

### Mehnat faoliyati

1997-2000 — „O‘zA" Milliy axborot agentligi Xalqaro yangiliklar bo‘limi muharriri o‘rinbosari.

2002-2004 — O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi huzuridagi "Jahon" axborot agentligi yetakchi eksperti.

2004-2008 — O‘zbekiston Respublikasining Nyu-Yorkdagi BMT huzuridagi Doimiy vakolatxonasining 1-kotibi.

2008-2009 — O‘zbekiston Respublikasining Jeneva shahridagi BMT bo‘limi va boshqa xalqaro tashkilotlar huzuridagi Doimiy vakolatxonasining 1-kotibi.

2012-2014 — Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligining BMT va xalqaro tashkilotlar bilan ishlash boshqarmasi bo‘lim boshlig‘i.

2014-2017 — O‘zbekiston Respublikasining Olmoniyadagi elchixonasi maslahatchisi.

2017-2020 — O‘zbekiston Respublikasining Hindiston Respublikasi va Bangladesh Xalq Respublikasidagi Favqulodda va Muxtor elchisi. 2019-yil 7-mart kuni Dakka shahridagi „Bangababan" qasrida Bangladesh prezidenti Abdul Hamidga ishonch yorliqlarini topshirdi.

2020—2021 — O‘zbekiston Respublikasi tashqi ishlar vazirining birinchi o‘rinbosari.

2021-yildan — O‘zbekiston Respublikasining Xitoy, Moʻgʻuliston va Filippindagi favqulodda va muxtor elchisi lavozimida ishlab kelmoqda.

Favqulodda va Muxtor elchi diplomatik martabasiga ega.

Ijodi
-----

„Yolg‘izlik ranglari" sheʼriy to‘plamining muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tashqi ishlar vazirining birinchi o‘rinbosari ishdan bo‘shatildi".
2. ↑  „Tashqi ishlar vazirining birinchi o‘rinbosari O‘zbekistonning Xitoydagi yangi elchisi etib tayinlandi".
3. ↑  Bangladesh prezidenti o‘z mamlakatida O‘zbekistonning islomiy qadamjolariga ulkan qiziqish mavjudligini bildirdi
4. ↑  Farhod Arziyev (1975)