Buxoro papaxi — Ozarbayjon milliy bosh kiyimi
**Buxoro papaxi (Buxoro papagʻi, Buxoro papagi, Buxoro shlyapalari, Qorakoʻl)** (ozarbayjoncha: *Buxara papaq*)  — koʻpgina kavkaz xalqlarining erkaklar uchun moʻljallangan milliy bosh kiyimi. Moʻynali kavkaz papaxasi turlaridan biri. Eng qimmat va sharafli papaxdir. Tikilishiga koʻra prizmasimon yoki konussimon turlari mavjud. Qora, kulrang yoki jigarrangda boʻlishi mumkin. Tikilgan materialning nomiga koʻra, umumiy nom bilan *Buxoro papaxi* deb atalib kelinadi. Ularni faqat Bek mulkining vakillari, shuningdek badavlat kishilargina kiyib yurishgan. Bunday bosh kiyimlar shahar zodagonlariga ham xos boʻlgan.

Sovet generallarining hamda siyosiy byuro vakillarining bosh kiyimlari faqatgina qorakoʻldan tikilgan. Rossiya Prezidenti Vladimir Putinning 2020-yilda chiqarilgan qaroriga muvofiq, armiya generallari ushbu bosh kiyimini kiyib yurishdan mahrum qilinganlar. Hozirgi kunda, Rossiyada, qorakoʻldan tikilgan bosh kiyimlarini faqatgina Rosgvardiya generallari, papaxalarni esa — Federal xavfsizlik xizmati va Favqulodda vaziyatlar vazirligi generallarigina kiyib yurish huquqiga egadirlar.

Tarixi
------

Tarixdan maʼlumki, papaxaning tikilishi uchun, unga atalgan qorakoʻl moʻyna mahsuloti Buxorodan (Oʻrta Osiyodan) olib kelingan. Qorakoʻl soʻzi Zarafshon daryosi yoqasida, Oʻzbekistonda joylashgan vohalardan biri boʻlmish Qorakoʻl vohasi nomidan kelib chiqqan. Tarixdan, qorakoʻl zoti qoʻzilarining terisini tugʻilishidan bir necha kun (1—3 kun) oʻtgach soʻyib olish odat tusiga kirgan. Kavkazda oltin qorakoʻl moʻynasidan tikilgan bosh kiyim ayniqsa qadrlanib kelinmoqda.

Ozarbayjonda *shish shlyapalar*, *urish papaxi*, *papaxa bey* nomlari bilan ham mashhur. Salataviya avarlari va lezginlar uni chechenlar bosh kiyimi, qoʻmiqlar va dargʻinlar esa uni osetinlar bosh kiyimi, laklar esa tsudaxarlar bosh kiyimi deb hisoblashgan. U Shimoliy Kavkazdan Dogʻistonga kirib kelgan degan taxminlar ham mavjud. Bunday papaxa bosh kiyimning tantanali shakli boʻlib, uni asosan yoshlar kiyishgan, ularni tez-tez almashtirib turishgan. Hozirda Buxoro papaxi Ozarbayjonda modadan chiqqan boʻlib, ularni yoki yoshi kattalar, yoki islom dini vakillari (mullalar) kiyib yurishadi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Ozarbayjon milliy kiyimlari. „Ozarbayjon milliy kostyumini ozarbayjon erkaklarining bosh kiyimini tayyorlash" mavzusidagi ilmiy loyiha". *Produsercentr.ru*. Qaraldi: 6-oktabr 2020-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
2. 1 2 3  „Ozarbayjon milliy liboslarini oʻzingiz qanday tikishingiz mumkin. Ozarbayjon milliy liboslari: tavsifi". *Ndom57.ru*. Qaraldi: 6-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Ozarbayjon kiyim-kechak bezaklari. „Ozarbayjon milliy liboslarini yaratish. Ayollarning milliy kiyimi"". *Teamnail.ru*. Qaraldi: 6-oktabr 2020-yil.
4. 1 2  „Kavkaz papaxasi - qanday turlari bor va qanday qilib to'g'ri tanlash kerak? Kavkaz teridan qilingan shlyapa qanday nomlanadi?". *Hellcomics.ru*. Qaraldi: 6-oktabr 2020-yil.
5. 1 2 3 4  „"Mahmud joyida, biz boshlashimiz mumkin" yoki papaxa haqida qiziqarli ma'lumotlar. Hech qachon dadam skanerlash soʻzini otmang". *Ethnoschool.ru*. Qaraldi: 6-oktabr 2020-yil.
6. ↑  „На 98% сократилась численность каракульских овец в Казахстане". *24.kz*. Qaraldi: 6-oktabr 2020-yil.
7. ↑  „Путин лишит армейских генералов каракулевых шапок. Их оставят Росгвардии, а папахи — ФСБ и МЧС". *BBC.com*. Qaraldi: 6-oktabr 2020-yil.
8. ↑  „Kavkazcha qo'y terisidan qilingan shlyapa nima deyilgan? Kavkazdagi Kavkaz papaxasi nafaqat bosh kiyimdan iborat". *Dvah.ru*. Qaraldi: 6-oktabr 2020-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
9. ↑  „К вопросу о чеченской папахе (холхазан/сурам куй) как феномене этической культуры". *Sbricur.com*. Qaraldi: 6-oktabr 2020-yil.
10. ↑  „Маленьких ягнят душат, чтобы сшить добротный символ чести". *Az.sputniknews.ru*. Qaraldi: 6-oktabr 2020-yil.