**Quyosh energiyasi** - bu quyosh nuridan energiyani to'g'ridan-to'g'ri fotovoltaiklar (PV) yordamida, bilvosita konsentrlangan quyosh energiyasidan yoki kombinatsiyadan foydalangan holda elektr energiyasiga aylantirishdir. Fotovoltaik hujayralar fotovoltaik effekt yordamida yorug'likni elektr tokiga aylantiradi.

Fotovoltaiklar dastlab kichik va o'rta o'lchamdagi ilovalar uchun elektr energiyasi manbai sifatida, bitta quyosh batareyasi bilan ishlaydigan kalkulyatordan tortib to tomidan tashqarida joylashgan (PV) tizimi bilan ishlaydigan uzoq uylargacha ishlatilgan. Tijoriy konsentrlangan quyosh elektr stansiyalari birinchi marta 1980-yillarda ishlab chiqilgan. O'shandan beri quyosh elektr energiyasining narxi pasayganligi sababli, tarmoqqa ulangan quyosh (PV) tizimlari ko'proq yoki kamroq eksponent ravishda o'sdi. Millionlab qurilmalar va gigavatt hajmdagi fotoelektr stansiyalar qurilishi davom etmoqda, yangi ishlab chiqarish quvvatlarining yarmi 2021-yilda quyosh energiyasidir.

Texnologiyalar
--------------

Quyosh elektr stantsiyalari ikkita texnologiyadan birini qo'llaydi:

* Fotovoltaik (PV) tizimlar tomlarda yoki erga o'rnatilgan quyosh fermalarida quyosh panellarini ishlatib, quyosh nurini to'g'ridan-to'g'ri elektr energiyasiga aylantiradi.
* Konsentrlangan quyosh energiyasi (CSP) bug 'hosil qilish uchun quyosh nurini haddan tashqari issiqlikka jamlash uchun nometall yoki linzalardan foydalanadi, bu esa turbina orqali elektr energiyasiga aylanadi.

### Konsentrlangan quyosh energiyasi

 Parabolik kollektor quyosh nurini fokus nuqtasidagi trubkaga to'playdi.
Konsentrlangan quyosh energiyasi (CSP), shuningdek, "kontsentrlangan quyosh termal" deb ataladi. Quyosh nurini jamlash uchun linzalar yoki nometall va kuzatuv tizimlaridan foydalanadi, so'ngra hosil bo'lgan issiqlikdan an'anaviy bug' bilan boshqariladigan turbinalardan elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun foydalanadi. 

### Erta kunlar

1860-yillarda boshlangan quyosh texnologiyalarining dastlabki rivojlanishi ko'mirning tez orada taqchil bo'lishini kutish bilan bog'liq edi. Charlz Fritts 1884-yilda Nyu-York tomiga 1% samarali selenli hujayralardan foydalangan holda dunyodagi birinchi fotovoltaik quyosh massivini o'rnatdi. Biroq, quyosh texnologiyalarining rivojlanishi 20-yillarning boshlarida to'xtab qoldi. Quyosh panellari bo'lgan birinchi sun'iy yo'ldosh 1957-yilda uchirilgan.

### Quyosh elektr stantsiyalarini kontsentratsiyalash

 2014-yil fevral oyida barcha uchta minora yuk ostida bo'lgan Ivanpah quyosh elektr ishlab chiqarish tizimi, uzoqdan Klark tog' tizmasi ko'rinib turibdi.
 Kaliforniyaning San-Bernardino okrugi shimolidagi 354 MVt quvvatga ega quyosh energiyasini ishlab chiqarish tizimlari (SEGS) parabolik olukli quyosh majmuasining bir qismi

Iqtisodiyot
-----------

### Bir vatt uchun narx

Quyosh energiyasi uchun odatiy xarajat omillari modullarning narxi, ularni ushlab turish uchun ramka, simlar, invertorlar, mehnat narxi, talab qilinishi mumkin bo'lgan har qanday yer, tarmoq ulanishi, texnik xizmat ko'rsatish va joy oladigan quyosh nurlanishini o'z ichiga oladi.

### O'rnatish narxlari

Vaqt o'tishi bilan yuqori quvvatli quyosh modullarining narxi sezilarli darajada kamaydi. 1982-yildan boshlab har bir kVt ning narxi taxminan 27 000 AQSH dollarini tashkil etgan bo'lsa, 2006-yilda esa xarajat bir kVt uchun taxminan 4 000 AQSH dollariga tushdi. 1992-yilda PV tizimi bir kVt uchun taxminan 16 000 AQSH dollari turadi, 2008-yilda esa 6 000 AQSh dollariga tushdi. 

### Joylashuv bo'yicha mahsuldorlik

* Shimoliy AmerikaShimoliy Amerika
* Janubiy AmerikaJanubiy Amerika
* YevropaYevropa
* Afrika va Yaqin SharqAfrika va Yaqin Sharq
* Janubiy va Janubi-Sharqiy OsiyoJanubiy va Janubi-Sharqiy Osiyo
* AvstraliyaAvstraliya
* DunyoDunyo

 Quyosh botgandan keyin ishlab chiqarishni ta'minlash va talab talablariga javob berish uchun ishlab chiqarishni rejalashtirish uchun samarali issiqlik energiyasini saqlashni ta'minlaydigan tuz tanklarini qurish. 280 MVt quvvatga ega Solana ishlab chiqarish stansiyasi olti soatlik energiya saqlashni ta'minlash uchun mo'ljallangan. Bu zavodga yil davomida nominal quvvatining qariyb 38 foizini ishlab chiqarish imkonini beradi.

Atrof-muhit ta'siri
-------------------

Quyosh energiyasining juda kichik bir qismi konsentrlangan quyosh energiyasidir. Konsentrlangan quyosh energiyasi gaz bilan ishlaydigan quvvatga qaraganda ko'proq suv ishlatishi mumkin. Bu muammo bo'lishi mumkin, chunki quyosh energiyasining bunday turi kuchli quyosh nuriga muhtoj, shuning uchun ko'pincha cho'llarda quriladi.

 Senftenberg quyosh parkining bir qismi, Sharqiy Germaniyadagi Senftenberg shahri yaqinidagi sobiq ochiq kon maydonlarida joylashgan quyosh fotovoltaik elektr stantsiyasi. 78 MVt quvvatga ega stansiyaning 1-bosqichi uch oy ichida qurib bitkazildi.

Havolalar
---------

Andoza:Electricity generation


1. ↑  „Energy Sources: Solar". *Department of Energy*. 14-aprel 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-aprel 2011-yil.
2. ↑  „Power Transition Trends 2022".
3. ↑  „How CSP Works: Tower, Trough, Fresnel or Dish" (en-US). *Solarpaces* (11-iyun 2018-yil). Qaraldi: 14-mart 2020-yil.
4. ↑  „Photovoltaic Dreaming 1875--1905: First Attempts At Commercializing PV - CleanTechnica". *cleantechnica.com* (31-dekabr 2014-yil). 25-may 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-aprel 2018-yil.
5. ↑  „Vanguard I The World's Oldest Satellite Still in Orbit". 21-mart 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-sentabr 2007-yil.
6. ↑  Timilsina, Govinda R.; Kurdgelashvili, Lado; Narbel, Patrick A. (2012-01-01). "Solar energy: Markets, economics and policies" (en). *Renewable and Sustainable Energy Reviews* **16** (1): 449–465. doi:10.1016/j.rser.2011.08.009. ISSN 1364-0321. .
7. ↑  Wright, matthew; Hearps, Patrick; et al.
8. ↑  *Ray Stern.* „Solana: 10 Facts You Didn't Know About the Concentrated Solar Power Plant Near Gila Bend". *Phoenix New Times* (10-oktabr 2013-yil). 11-oktabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
9. ↑  „Water consumption solution for efficient concentrated solar power | Research and Innovation" (en). *ec.europa.eu*. Qaraldi: 4-dekabr 2021-yil.