Nikolay Jekov
**Nikola Todorov Jekov** (Bulgarcha: Никола Тодоров Жеков; 1865 yil, Islimiye, Osmanli imperiyasi - 1949 yil 1 noyabr, Füssen, G'arbiy Germaniya), Birinchi jahon urushi davrida Bulgariston urush vaziri (1915) va Bosh idorasi raisi (1915-18).

Hayoti
------

1865-yilda Islimiye shahrida tug'ilgan. Sofiya harbiy maktabga qabul qilinadi va 1885-yilgi Serbiya-Bolgariya urushi paytida qo'shimcha qo'shinlarda ko'ngilli xizmat qildi. 1886-yilda u Prince Aleksandrga qarshi muvaffaqiyatsiz zarbada ishtirok etdi. U hujumdan keyin lavozimidan ozod qilindi va 12-piyoda reglamentiga yuborildi. Qisqa vaqt o'tgach, uni afv etishdi va Harbiy maktabni tugatdi. 1887-yilda u leytenantlikka ko'tarildi va Shumnudagi 2-o'qchilar reglamentiga tayinlandi. 1894-yilda u yuzboshi etib ko'tarilgan va 1898-yilda bitiradigan Turindagi harbiy akademiyasiga yuborilgan. Bulgariyaga qaytganida 3-o'qchi regimentga tayinlangan. 1901-yilda majordomlikka ko'tarilgan va Sofiya harbiy maktabida dars berishni boshlagan; 1912 yilda maktab direktori bo'lgan. 1910-12 yillarda 1-o'quvchi regimentining komandiri bo'lgan .

Birinchi Bolqon urushi paytida Edernieni birinchi marta qamalgan, va so'ngra shaharga hujum qilgan 2 marotaba. U oz lashkari (Edirne qamalligi) ning asoschisi edi. Kasalligi tufayli ikkinchi Bolqon urushiga qo'shilmadi, sog'ayganidan so'ng u G'arbiy Trakiyadagi bolgar kuchlarining komandiri etib tayinlandi.

1913-14 yillarda Bolgaristonva Usmonli imperiyasi o'rtasida Istanbulda o'tkazilgan muzokaralarda Bolgar delegatsiyasi a'zosi bo'lgan. Keyinchalik u bosh direktorning yordamchisi bo'ldi. 1915-yil avgust oyida u to'la generallikka ko'tarildi va urush vazirligiga tayinlandi.

Bolqon janglarida tajribaga ega bo'lgani uchun, qirol Ferdinand tomonidan 1915-yil 24 sentabrda general-mayorlik raisi etib tayinlandi va urush tugadigacha bu lavozimda davom etdi.

Jekov Bolgariyaning Birinchi jahon urushiga ittifoqchilar tomonidan qo'shilishi tarafdori edi. Avgust von Maksenning harbiy guruhiga qo'shilgan Bolgar 1-chi. Germaniya va Avstriya-Macariya qo'shinlari bilan birga armiyasi Serbiyaga qarshi o'z kuchini yo'qotganda, Bolgarlar 2-qo'mondonligi to'g'ridan-to'g'ri Bolgarlar qo'mondonligini qo'lga kiritdi. Qo'shin Makedoniyani egallab olib, Konflikt qo'llab-quvvatlanishini Serbiyaga yetkazish uchun to'xtatdi. Maksensen boshchiligidagi bulgariyalik armiya Ruminiya frontida ham muvaffaqiyatli bo'ldi.

Jekov 1916 yilning kuzida Salonika va 1917 yilning bahorida Florina bilan Prespa ko'li janglarida ittifoq hujumlarini qo'zg'atishga muvaffaq bo'ldi. Jekov qo'shinlari shuningdek, 1916 yil avgust-sentabr oylarida Kavala portiga qarshi muvaffaqiyatli hujumda ishtirok etdi. 1916 yil oktyabr oyida korgenerallikka o'tkazilib, 1918 yil yozda kasal bo'lib, sentyabr oyida shifo uchun Vyanaga jo'natiladi. U o'z vazifasini o'z yordamchisi general Georgi Todorovga topshirgan. Bu vaqt ichida Dobro Poledagi Ittifoq hujumlari Bulgar liniyalarini buzishga muvaffaq bo'lib, Bulgaristonning surgun bo'lishiga olib keladigan jarayonni boshladi. 1918 yil 4 noyabr kuni general Jekov faol xizmatdan chetlatilgan.

Urushdan keyin u Germaniyaga sürg'iga ketishni afzal ko'rdi. 1921 yilda o'z obro'sini tiklash uchun Bulgariyaga qaytib keldi va Aleksandr Stamboliyskiyning Bulgar xalq fermerlar uyushmasi hukumati tomonidan 10 yilga qamoq jazosiga hukm qilindi. 1923 yilgi g'alabaga uchraganidan so'ng afv etildi va ozod qilindi.

Keyingi yillarda harbiy akademiyada dars berdi, harbiy fan va xotiralar haqida kitoblar yozdi. 1936 yil 6 may kuni Bulgariston armiyasida eng yuqori darajadagi piyoda generalligiga ko'tarildi. Jekov ikki jahon urushi o'rtasidagi davrda bolgar milliychiligining eng muhim shaxslaridan biri bo'ldi.

II. Birinchi jahon urushi Adolf Hitler bilan do'stona munosabatda bo'lganida, 1940 yilda Fransiya mag'lub bo'lganidan so'ng, u Parijda Hitler tomonidan mehmon bo'lib, 1944 yilda kommunist hukumatning avj oldiga tushgandan so'ng siyosiy bosimdan qo'rqib, Germaniyaga uchrashdi. 1945 yil fevral oyida Bulgar Vatan fronti tomonidan qurilgan sudda u o'ldirilgan.

1949 yilda Bayriyaning Füssen shahrida hayotini yo'qotdi. 1992 yilda Bulgariya kommunistik boshqaruvi tugashi bilan jasadi Sofiya shahridagi harbiy muzeyga ko'milgan.

* (ingl.) Biyografi 4 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.*firstworldwar.com*