**Norin viloyati**  
**Нарын областы**| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| Norin viloyati Qirgʻiziston xaritasida |
| **Markazi** | Norin |
| **Maydoni** | 45 200 km² |
| **Aholisi**
- Barchasi
- Zichligi | 
262 100 (2011)
5,80/km² |
| **Gubernator** | Qanatbek Muratbekov |
| **ISO 3166-2** | KG-N |
| **Soat mintaqai** | UTC +6 |
| **Avtomobil kodi** | H, N |

Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Norin (maʼnolari).

**Norin viloyati** - Qirgʻiziston Respublikasi tarkibidagi viloyat. 1970-yil 11-dekabrda tashkil etilgan (1939—62 yillarda Tyanshan viloyati). Jan.-sharqda va jan.da Xitoy bilan chegaradosh. Maydoni 47,3 ming km². Aholisi 259,9 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari), asosan, qirgʻizlar, shuningdek, rus, oʻzbek, tatar, ukrain va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Shahar axrlisi 21%. 6 maʼmuriy tuman, 1 shahar, 2 shaqarcha bor. Markazi — Norin shahri

Norin (viloyat) Ichki Tyanshanda joylashgan. Gʻarbdan sharqqa balandlasha boradi. Jan.-sharqida Kdqshaltov (eng baland joyi 5982 m), jan.-gʻarbda Fargʻona tizmasi (4692 m), shim.-gʻarbda Susa-mirtovning sharqiy qismi (4048 m), Jumgʻoltov tizmasi (3947 m), shim-sharqda TerskayOlatov tizmasining gʻarbiy qismi va Yetim tizmasi choʻzilgan. Viloyatning ichki qismini Jomatov (4718 m), Otboshi (4786), Norin-tov, Moʻldatov tizmalari va boshqa qisman yassi sirtlar egallagan. Yirik soyliklar va vodiylar: shim.da Qoʻchqor, Jum-gʻol, markazida Norin, Otboshi, jan.da Oqsoy, Chatirkoʻl, gʻarbida Toʻgʻuztoʻroʻ, ularning tubi 1000–1200 m dan 3800 m gacha balandlikda.

Iqdimi keskin kontinental. Qishi qattiq sovuq, yozi nisbatan salqin. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi—10,1° (Qoʻchqorda) dan —27,7° gacha (Oqsoy vodiysida). Iyulniki 21° dan (Qazarman) 9° gacha (Oqsoy vodiysi). Norin (viloyat)da havoning oʻrtacha sutkalik temperatura amplitudasi katta. Viloyat hududining koʻp qismida yillik yogʻin 200–300 mm. Ayrim vodiylarda qishda deyarli qor yogʻmaydi. Vegetatsiya davri 130 kun. Eng yirik muzliklar Qaqshaltov tizmasida.

Daryolari Norin (70%), Tarim (20%), Chuy havzalariga mansub. Norin daryosining muhim irmoqlari: oʻngda Kichik Norin, Koʻkoʻmeren; chapda Otboshi, Olabugʻa. Koʻpchilik daryolari muzlik-qor suvlaridan toʻyinadi. Daryolari gidroenergiya resurslariga boy. Norin daryosi irmoqlaridan, asosan, sugʻorishda foydalaniladi. Chuy daryosida Oʻrtatoʻqay suv ombori qurilgan. Yirik koʻllari: chuchuk suvli Soʻnkoʻl va oqmas shoʻr suvli Chatirkoʻl. Togʻ-dasht va chalachoʻl oʻsimliklari (togʻ vodiylarida shuvoq va boshokdilar) oʻsadi. Togʻ yon bagʻirlarining yuqori qismlari subalp va alp utloqlari bilan qoplangan. Baland togʻ tundrasi, sharqida sovuq baland togʻ choʻli mavjud. Naʼmatak, zirk, uchqat, vodiylarida terak va qoratol, togʻ yon bagʻirlarida tyanshan qoraqaragʻayi, archa oʻsadi. Norin (viloyat)da arhar, togʻ echkisi, bars, suvsar, boʻri, tulki, kulrang su-gʻur yashaydi. Iqtisodiyotida qishloq xoʻjaligi asosiy oʻrinda. Norin (viloyat) — chorvachilik rayoni. Respublikadagi qoʻylarning 1/4 qismi, echki, qoramol, yilqi, qoʻtos boqiladi. Norin (viloyat) hududida oltin, toshtuz, qurilish materiallari konlari bor. Qishloq xoʻjaligi xom ashyosini qayta ishlash (goʻsht kombinatlari, moysir zavodlari, tegirmonlar), keng isteʼmol mollari va qurilish materiallari ishlab chiqarish korxonalari, mexanika zavodi (Norinda), "Orgtexnika" pribor zavodi ishlab turibdi. Avtomobil transporta rivojlangan. Asosiy yoʻllari: Ribachye—Norin—Toʻrugʻart, Norin— Qazarman. Kutubxonalar, teatr, Qir-gʻiziston Chorvachilik va veterinariya ilmiy tadqiqot institutiningchorvachilik boʻyicha Tyanshan tajriba stansiyasi joylashgan.

Geografiyasi
------------

Qirg'iziston Respublikasining haritasida Norin viloyati markaziy o'rinni egallaydi, ya'ni Tyanshanning ichki tog'li rayonlarida joylashgan. U Qirg'izistonning O'sh, Jalolobod, Chuy, Issiq-Ko'l viloyatlari va Xitoy Xalq Respublikasi bilan chegaradosh, chegaralarining barchasi balan tog' tizmalari orqali o'tadi.

Tarixi
------

Hududiy bo'linshi
-----------------

1. Otboshi tumani
2. Qo'chqor tumani
3. Jumg'al tumani
4. Norin tumani
5. Oqtola tumani

Aholisi
-------

Millatlar tarkibi
-----------------

Viloyatdagi millatlar tarkibi:|  | Aholi soni  1989 yil |  % | Aholi soni  1999 yil |  % | Aholi soni  2009 yil |  % |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Barchasi | 247931 | 100,00 % | 249115 | 100,00 % | 257768 | 100,00 % |
| Qirg'izlar | 240726 | 97,09 % | 245924 | 98,72 % | 255799 | 99,24 % |
| Oʻzbeklar | 1345 | 0,54 % | 863 | 0,35 % | 568 | 0,22 % |
| Dunganlar | 492 | 0,20 % | 399 | 0,16 % | 429 | 0,17 % |
| Uyg'urlar | 609 | 0,25 % | 527 | 0,21 % | 339 | 0,13 % |
| Qozoqlar | 470 | 0,19 % | 294 | 0,12 % | 215 | 0,08 % |
| Ruslar | 2919 | 1,18 % | 647 | 0,26 % | 157 | 0,06 % |
| Tatarlar | 406 | 0,16 % | 252 | 0,10 % | 153 | 0,06 % |
| Ukrainlar | 362 | 0,15 % | 63 | 0,03 % | 23 | 0,01 % |
| Turklar | 2 | 0,00 % | 30 | 0,01 % | 15 | 0,01 % |
| Turkmanlar | 31 | 0,01 % | 16 | 0,01 % | 12 | 0,00 % |
| Boshqirdlar | 34 | 0,01 % | 14 | 0,01 % | 8 | 0,00 % |
| Olmonlar | 68 | 0,03 % | 19 | 0,01 % | 2 | 0,00 % |
| va boshqalar | 467 | 0,19 % | 67 | 0,03 % | 48 | 0,02 % |

OAV
---

Manbalar
--------


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Qirgʻizistonning hududiy boʻlinishi |
| --- |
|  |
| Bishkek shahri | 
*Tumanlari*: Lenin tumani • Oktyabr tumani • Birinchi may tumani • Sverdlov tumani | 
 |
|  |
| Oʻsh shahri | 
Oʻsh |
|  |
| Oʻsh viloyati | 
Oloy tumani • Aravon tumani • Qorakulcha tumani • Qorasuv tumani • Novqat tumani • Oʻzgan tumani • Choʻn Oloy tumani |
|  |
| Jalolobod viloyati | 
Aхsi tumani • Ola-Buqa tumani • Bozor-Qoʻrgʻon tumani • Novken tumani • Suzoq tumani • Toʻgʻuz-Toʻra tumani • Toʻqtoʻgʻul tumani • Chatqol tumani |
|  |
| Issiqkoʻl viloyati | 
Aksu tumani • Tup tumani • Toʻn tumani • Issiqkoʻl tumani • Jeti Oʻgʻuz tumani |
|  |
| Talas viloyati | 
Baqay-Ota tumani • Qora-Bura tumani • Manas tumani • Talas tumani |
|  |
| Botken viloyati | 
Botken tumani • Laylak tumani • Qadamjoy tumani |
|  |
| Norin viloyati | 
Otboshi tumani • Qoʻchqor tumani •  Jumgʻol tumani • Norin tumani • Oqtola tumani |
|  |
| Chuy viloyati | 
Olamuddin tumani • Jayil tumani • Issiqota tumani • Kemin tumani • Moskva tumani • Panfilov tumani • Soʻquluq tumani • Chuy tumani |

 |

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |