recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**JON MILTON— (1608-1674)**

Hayoti va ijodi
---------------

Milton notarius oilasida tugʻilib, diniy sharoitda yashadi. Milton ingliz va lotin tillarida sheʼrlar yoza boshlaydi. Shular ichida „Xristosning ertalabki tugʻlishi", „Shekspirga", „Qariya janob" asarlari diniy xarakterda edi. Yoshligi dindorlar o‘rtasida o‘tgan Milton universitetda o‘qishni davom ettiradi. So‘ng Londonga yaqin Gortoni shahrida otasi qurgan uyda yashay boshlaydi. Dastlabki „Quvnoq va
gʻamgin", „Qomus" asarlarini yaratadi. Uyg‘onish davri taʼsiri Milton ijodida yaqqol sezilib turadi. Din va ishonch mavzusi „Dinga qattiq ishonch, Papaning irodasi va yuksakligi" asarida, ozodlik mavzusi „Ozod ovoz haqida nutq" asarida, tarbiya masalalari mavzusi „Tarbiya haqida" tadqiqotida, inson huquqlari mavzusi „Ajralish haqida" va „Ximiya" asarlarida o‘z ifodasini topgan. Miltonning nazarida inson uchun uch ozodlik barqaror boʻlishi kerak: diniy, oilaviy va grajdanlik huquqlari. Milton ijodida lotin tilida yozilgan „Angliya xalqining himoyasi" asari alohida o‘rin tutadi. 1660-yilda Angliyada reaksiya davri boshlanadi. Londondan uncha uzoq boʻlmagan shaharda Milton ochlikdan ancha qiynalib hayot kechiradi. U bu davrda „Yo‘qolgan jannat", „Jannatning qaytishi" poemalarini va „Kurashchi Samson" tragediyasini yaratadi. 1655-yilda Jon Miltonning lotin tilida „ 0 ‘zimni himoya qilaman" kitobi chop etiladi. Bunday nom hammani hayratga soladi. Kimdan u o‘zini himoya qiladi, davlat tepasidagilardanmi yoki dushmanlardanmi? Adib g‘arazgo‘y ijodkorlardan ko‘proq xavf-xatar kutadi. Bunday oqim muxlislari A. Mor, Filmer, Roulend boʻlib, ular Jon Miltonga oʻlim jazosini tayinlashni talab qilar, oʻz maqsadiga erishish uchun har qanday yovuzliklami qilishga tayyor edilar. Jon Miltonning „Yo‘qolgan jannat" asari dunyoga mashhur boʻldi. Bu asarda Odam Ato — haqiqiy erkak, Momo Havo ajoyib ayol qiyofasida namoyon boʻladi. Bu asar pand-nasihat ruhi bilan sug‘orilgan boʻlib, unga talim-tarbiya jarayonida muhim ahamiyatga ega asar sifatida qarab kelinmoqda.

Manba
-----

.

1. ↑  "Jahon Adabiyoti" Fayzulla Boynazarov
BMTning Xalqaro sudidagi sudyalar
**Sudya** — sud hokimiyatini amalga oshiruvchi mansabdor shaxs. Sudyaga qonun bilan odil sudlovni amalga oshirish vakolatlari berilgan boʻlib, u oʻz vazifalarini professional asosda amalga oshiradi.
Qonunda belgilangan sudyalik vakolatlarini berish tartibi Sudya lavozimi zarur professional tayyorgarlik, tajriba va maʼnaviy fazilatlarga ega boʻlmagan shaxs tomonidan egallanishini mumkin qadar cheklaydi. Chunonchi, oliy yuridik maʼlumotga ega boʻlgan O’zbekiston fuqarosigina sudyalikka nomzod boʻlishi mumkin (O’zbekiston Konstitutsiyaviy sudining sudyaligiga nomzod esa, bunga qoʻshimcha ravishda, „huquq sohasida yuksak malakaga ega deb eʼtirof etilgan" boʻlishi lozim).
Nomzodlarning yoshi va yuridik kasb boʻyicha ish tajribasiga qoʻyiladigan talablarga kelsak, ular turli daraja va boʻgʻinlar (kichik tizimlar) sudlari uchun har xil belgilangan. Asosiy boʻgʻin (shu jumladan harbiy va xoʻjalik) sudlariga tayinlash uchun nomzod 25 yoshga, oʻrta boʻgʻin sudlariga (shu jumladan harbiy sudlarga) tayinlash uchun — 30 yoshga, Oʻzbekiston Oliy sudi va Oliy xoʻjalik sudiga tayinlash uchun — 35 yoshga, Oʻzbekiston Konstitutsiyaviy sudiga tayinlash uchun esa — 40 yoshga toʻlgan boʻlishi lozim. Nomzodlar yoshining yuqori chegarasi rasman cheklanmagan.
O’zbekiston Konstitutsiyasi (112-moddasi)ga muvofiq, sudyalar mustaqildirlar, faqat qonunga boʻysunadilar. Sudyalarning odil sudlovni amalga oshirish borasidagi faoliyatiga biron-bir tarzda aralashishga yoʻl qoʻyilmaydi va bunday aralashish qonunga muvofiq javobgarlikka sabab boʻladi. Sudyalarning daxlsizligi qonun bilan kafolatlanadi. Sudyalar senator, davlat hokimiyati vakillik organlarining deputati boʻlishi mumkin emas. Sudyalar siyosiy partiyalarning aʼzosi boʻlishi, siyosiy harakatlarda ishtirok etishi, shuningdek ilmiy va pedagogik faoliyatdan tashqari haq toʻlanadigan boshqa biron-bir faoliyat turlari bilan shugʻullanishi mumkin emas. Sudya vakolat muddati tugagunga qadar sudyalik vazifasidan qonunda koʻrsatilgan asoslar boʻlgandagina ozod etilishi mumkin.
**Jon Ram Rodriguez** (1994-yil 10-noyabrda tug'ilgan)  - ispaniyalik professional golfchi. U 60 hafta davomida jahon havaskorlar golf reytingida birinchi raqamli golfchi bo‘lgan va keyinroq rasmiy Jahon golf dunyoning birinchi raqamli golfchisi bo‘lgan va birinchi marta 2020-yil iyul oyida Xotira turnirida g‘alaba qozonganidan keyin bu darajaga erishgan . 2021-yil iyun oyida Rahm US Open turnirida g'olib chiqqan birinchi ispan golfchisi bo'ldi.  2023 yilda u ikkinchi yirik chempionligi uchun Masters turnirida g'olib chiqdi.

Erta hayot va havaskor karerasi
-------------------------------

1. ↑  *Buxeres, Lluis*. „Jon Rahm, el futuro del golf español está en sus manos" (es). *La Vanguardia* (31-oktabr 2015-yil). Qaraldi: 20-iyun 2016-yil.
2. ↑  „Rahm wins PGA Memorial to seize world number one ranking". *Yahoo Sports* (19-iyul 2020-yil). Qaraldi: 19-iyul 2020-yil.
3. ↑  *Ferguson, Doug*. „Jon Rahm first Spaniard to win US Open". *Australian Financial Review* (21-iyun 2021-yil). Qaraldi: 22-iyun 2021-yil.
**Buxtarma suv ombori** — Qozogʻiston Respublikasining Sharqiy Qozogʻiston viloyatidagi suv ombori. Irtish daryosida 1960—67 yillarda Buxtarma GES uchun toʻgʻon qurilishi natijasida hosil boʻlgan. Buxtarma suv ombori o. oʻzidan yuqorirokdagi Zaysan koʻli bilan tutashib ketgan. Maydoni 490 km², hajmi 49,6 km³, uz. 425 km dan koʻproq, eng keng joyi 35 km, oʻrtacha chuq. 9,6 m, vodiylarda uz. 30–50 km va eni 10 km gacha boʻlgan qoʻltiqlar bor. Buxtarma suv ombori o. Irtish suvini tartibga solib, kema qatnovi sharoitini yaxshilaydi va Buxtarma GES (quvvati 675 MVt)ning toʻla quvvat bilan ishlashini taʼminlab turadi. Sugʻorishda foydalaniladi. Baliq ovlanadi (sazan, taran va osyotr).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sudan — Turkiya munosabatlari** Sudan va Turkiya oʻrtasidagi ikki tomonlama diplomatik munosabatlar hisoblanadi.

Tarixi
------

Usmonlilar tomonidan Sudanni bosib olish 1821-yilda boshlangan. Sudan hududi Misr Eyalatining, keyin esa Misr Xedivatining bir qismi boʻlgan.

Siyosiy munosabatlar
--------------------

Turkiya Sudan mustaqilligini tan olgan birinchi davlatlardan biri hisoblanadi. Turkiyaning Xartumdagi elchixonasi 1956-yilda, Sudan mustaqillikka erishgandan soʻng darhol ochilgan.

2017-yilning dekabrida Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘on Sudanga tashrif buyurgan edi. Bu Turkiya rahbarining Sudan mustaqillikka erishganidan keyin Sudanga birinchi tashrifi edi. Tashrif chogʻida bir qancha muhim shartnomalar tuzildi, Suakin orolini Turkiyaga 99 yilga ijaraga berish toʻgʻrisidagi kelishuv eng asosiylaridan biri boʻlgan. Usmonlilar hukmronligi davrida orol Qizil dengizdagi muhim port edi, ammo XX asrda, Port Sudan shahri qurilgandan soʻng, Suakin parchalanib ketdi. Orolning ijaraga olinishi Misr va Saudiya Arabistoni tomonidan xavotir bilan qabul qilindi, biroq Turkiya tomoni arab davlatlarining xavfsizligi xavf ostida emasligini, chunki hech narsa tahdid solmaganini taʼkidladi. Sudandagi harbiy toʻntarish va prezident Umar al-Bashir hokimiyatdan chetlatilganidan soʻng, Turkiya TIV Suakinni ijaraga olish boʻyicha kelishuv bekor qilinmaganini aytdi.

Iqtisodiy munosabatlar
----------------------

Turk shirkatlari tomonidan turli infratuzilma loyihalari va toʻgʻridan-toʻgʻri sarmoya yoʻli bilan kiritgan mablagʻ miqdori 650 million dollarni tashkil etadi. 2018-yilda mamlakatlar oʻrtasidagi oʻzaro tovar ayirboshlash hajmi 434 million dollarni tashkil etmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  „From Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs". *Republic of Turkey Ministry of Foreign Affairs*. 19-fevral 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-iyul 2020-yil.
2. ↑  „Turkey and Sudan agree to boost ties in Erdogan visit". *www.aljazeera.com*. 2-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-iyul 2020-yil.
3. ↑  „Why is Sudan's Suakin island important for Turkey?" (en). *www.trtworld.com*. 27-may 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-iyul 2020-yil.
4. ↑  „Турция вернула себе османский форпост на Красном море" (ru). *EADaily*. 2-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-iyul 2020-yil.
5. ↑  „Turkey denies Suakin pact ends with Sudan". *Anadolu Agency* (26-aprel 2019-yil). Qaraldi: 2-iyul 2020-yil.
**V.** **V.** **Veresayev** **haykali**- Tuladagi rus yozuvchisi haykali. V. V. Veresayev Tula shahrida tugʻilib, yoshligini shu yerda oʻtkazgan.

Pervomaiskiy koʻchasida P. P. Belousov nomidagi Madaniy va istirohat markaziy bogʻiga kirishda joylashgan.

1958-yil 28-aprelda SSSR Xalq Komissarlari Kengashining „*Yozuvchi Vikentiy Vikentyevich Veresayev xotirasini abadiylashtirish maqsadida*" qarori bilan tashkil etilgan.

Meʼmorlar — E. I. Kutirev va G. I. Gavrilov, haykaltaroshlar — A. S. Rabin va T. R. Polyakova. Haykaltaroshning soʻzlariga koʻra, A. S. Rabin, yodgorlik mualliflari Gorkiyning Veresayevga yozgan maktublaridan birida aytgan soʻzlarini unda aks ettirishga intilishdi: „*…Men sizning qalbingizni butun qalbim bilan his qilaman — dangal, muqaddas-halol, jasurona*".

> Bronzadan yasalgan toʻrt metrli yozuvchi figurasi baland granit poydevorga oʻrnatilgan. Yozuvchi bor boʻy-basti bilan, qoʻlida daftar va qalam tutgancha tasvirlangan. Yelkasiga plash tashlagan yozuvchi xotirjam holatda pastdagi gavjum koʻcha boʻylab shaharga oʻychan boqadi va aftidan, boshida yarq etgan fikrni yozishga tayyor.
> 
> — N. A. Milonov, tulalik mashhur oʻlkashunos va adabiyotshunos

Haykal shunday joylashtirilganki, yozuvchi koʻcha boʻylab 500 m masofadagi uyiga qaraydi. U tugʻilgan uy hozir V. V. Veresayev uy-muzeyi hisoblanadi.

1960-yildan beri u sanʼat yodgorligi hisoblanib, federal ahamiyatga ega boʻlgan himoyalangan madaniy meros obyektiga kiradi.

3-iyun kuni belgilangan anʼanaga koʻra, haykal poyiga gullar qoʻyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  N. A. Milonov — V. V. Veresaev i Tula. — Tula: Priok. kn. izd-vo, 1987. — 32 s. — str. 29
2. ↑  Postanovlenie Soveta Ministrov RSFSR „O dalneyshem uluchshenii dela oxrani pamyatnikov kulturi v RSFSR" № 1327 ot 30.08.1960 g.

Boshqa manbalar
---------------

* *Luknitskiy P.* — Pamyatnik V. Veresaevu v Tule // Literaturnaya gazeta, 8-maya 1958. — str. 3.
* 60 let nazad v Tule otkrili pamyatnik Veresaevu. Kak eto bilo Wayback Machine saytida arxivlandi (17-iyun 2020-yil). // Gazeta „Molodoy kommunar", 28-aprelya 2018
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Fantaziya (maʼnolari).

**Fantaziya**, xayol — hayotda inson tomonidan idrok etilmagan tasavvur va xayoliy xislatlarning vujudga kelishidan iborat psixik faoliyat. U insonning badihagoʻylik qobiliyati, badiiy toʻqimalarga ustaligi, topagʻonligi, ixtiroga moyilligi, antiqa, aqlga toʻgʻri kelmaydigan holatlarni roʻyobga chiqarishga uquvchanligi kabilarda namoyon boʻladi. F. inson ongida vujudga kelishidan eʼtiboran borliqning qiyofasini oʻzgartirishga yoʻnalgan boʻladi. Mas, bola oʻzini kosmonavt sifatida his qiladi, konstruktor rolini bajaradi, syujetli oʻyinlarda muayyan qaxramonlar obrazini ijro etishga kirishadi. F. tufayli eshitmagan, koʻrmagan narsa va hodisalarni tasavvur qiladi: choʻplardan ot qiyofasini, stuldan xarakatlanuvchi texnikani, qushlardan tezkor uchish apparatini, suv osti ajoyibotlaridan suzish asboblarini takomillashtirishni xayolan oʻylaydi. Shy jihati bilan F. ulkan badiiy, ilmiy va maʼrifiy qimmatga ega. Shaxsning ijodiy faoliyati negizida F. ishtirok etmasdan iloji yoʻq. F. shaxs amalga oshirishni xohlaydigan obrazlar shaklida gavdalanadi hamda ichki akliy faoliyatga aylanadi. Odamlar atrof muhitni faol ijodiy izlanishlari (hayolot timsollari, F.) tufayli oʻzgartiradi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Herawati Sudoyo** (1951-yil 02-noyabrda tugʻilgan) indoneziyalik olim.Indoneziya universitetining tibbiyot fakulteti bitiruvchisi.U 2008-yilda ilm-fan sohasida yutuqlarga erishgan shaxslar uchun berilgan Habibie mukofotini oldi. U xudkush-terrorchilarni aniqlash uchun DNK sud-tibbiyot ekspertizasiga asos solgan deb hisoblanadi.

Herawati Eykman institutining fundamental tadqiqotlar bo'yicha o'rinbosari.U populyatsiyani o'rganish uchun kuchli genetik marker sifatida mitoxondriya DNKsiga ixtisoslashgan.U mitoxondrial kasalliklarni va uning diagnostik va terapevtik ta'sirini tushunish uchun funktsional mitoxondrial shakllanishiga oid fundamental ma'lumotlarga alohida qiziqish uyg'otadi.Herawati, shuningdek,Indoneziya populyatsiyalarining genetik xilma-xilligini, xususan, uning kasalliklarga chidamliligi va sezgirligi bilan bog'liqligini, shuningdek, inson migratsiyasini kuzatishda katta ishtiyoqga ega. Uning tadqiqot guruhi "Gen ovchisi" deb nomlangan va arxipelagning ko'plab joylaridan,shu jumladan juda chekka hududlardan namunalar to'plagan.DNK belgilaridan foydalangan holda,Geravati 2004-yilda Avstraliya elchixonasidagi portlash ishi jinoyatchini aniqlashda ham muhim rol oʻynadi,bu esa uni Eykman institutida sud-tibbiy DNK laboratoriyasini tashkil etishga olib keldi.U, shuningdek, Indoneziya yovvoyi tabiati sud tibbiyoti va populyatsiyasini o'rganish bo'yicha tadqiqotlarni boshlaydi.Herawati turli mahalliy va xalqaro tashkilotlar,konsortsium va DNK ekspertizasi, biorisk va bioxavfsizlik, inson genetikasi va molekulyar biologiya tarmog'i bo'yicha ilmiy panelning faol a'zosidir.

**Manbala**
**Jon Yuz Haykali** ― Donetskda Djon Yuza sanoatchi, Yuzovka asoschisi (zamonaviy Donetsk) sharafiga oʻrnatilgan. Haykaltarosh — Aleksandr Mitrofanovich Skorix haykali muallifi.

Musobaqa
--------

Shahar asoschisi haykalni yaratish uchun tanlov eʼlon qilindi. Tanlovda ishtirok etadiganlar ishlar ijroiya qoʻmitasida namoyish etildi. Leonid Artemovich Brin loyihasi gʻolib boʻldi. Poydevor toshlari oʻrnatildi, ammo shaharning tashkil etilgan sanasi haqida tortishuvlar paydo boʻldi. Yuzao chempionati qozoq qishchilari foydasiga bahslashdi. Yodgorlikning yaratilishi kechiktirildi va haykaltarosh shu orada vafot etdi. Brin vafotidan keyin uning loyihasi talab qilinmadi va yodgorlik Aleksandr Mitrofanovich Skorix tomonidan ishlab chiqila boshlandi.

Tavsif
------

Yodgorlik Markaziy taʼmirlash va mexanik ustaxonalarda quyiladi va 2001-yil 8-sentabrda oʻrnatildi. Yodgorlik past poydevorda, aslida inson balandligida, haykaltaroshning rejasiga koʻra, bu shaxsning insoniy fazilatlarini anglatadi.

Manzil
------

Yodgorlik Donetskning Voroshilovskiy tumanida, Artem koʻchasida, Donetsk milliy texnika universiteti va kutubxonasining uchinchi oʻquv binosida joylashgan boʻlib, u ingliz fabrikasining muhandisi Jon Yuzning kasbini ramziy qilishi mumkin. Dastlab, yodgorlik Artem koʻchasiga yaqinroq edi va 2009-yil avgustda yodgorlik kutubxonaning kirish qismiga yaqinlashdi.

Manbalar
--------

1. 1 2   *Мастер Бринь, или свет Родена над Донбассом*. .
2. ↑  „Центральные ремонтно-механические мастерские" (deadlink). 29-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-may 2007-yil.
3. ↑  „Юза чуть подвинули". 28-noyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-avgust 2009-yil.

Bibliografiya
-------------

* „Памятники и памятные знаки",*Всё о Донецке.: Справочное пособие*. Донецк: Донбасс, 2003 — 156—162 bet. ISBN 5-7740-0782-0.
* Телегид. Специальный выпуск. ed (август 2010). *Памятник Джону Юзу* (Донецк туристический. 150 лучших мест для семейного отдыха nashri). Донецк. pp. 6.

Havolalar
---------

* „Памятник Джону Джеймсу Юзу". 28-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-avgust 2006-yil.



* „Памятник Джону Джеймсу Юзу". 20-yanvar 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyun 2007-yil.



* „Памятник Джону Джеймсу Юзу". 21-yanvar 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2007-yil.
**Sudochye davlat ornitologiya buyurtma qoʻriqxonasi** - Amudare deltasi biologik majmuini, koʻchmanchi qushlar qoʻnib oʻtadigan, ular bola ochadigan joylarni koʻriklash maqsadida 1991-yilda tashkil etilgan. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Moʻynoq tumanida, Sudochye koʻli va uning sorili atroflarida joylashgan. Maydoni 50 ming ga. Uning gʻarbiy chegarasi Ustyurt chinki buylab, sharqiy, jan. chegaralari koʻlning qirgʻoq chetlari boʻylab oʻtgan. Koʻlda koʻplab suzadigan va suv boʻyi qushlari dam oladi, koʻpayadi. Bu yerda oqqushlar, kolpitsalar, qoravoylar (Qizil kitobga kiritilgan) va boshqa turdagi qushlar, shuningdek, ovlanadigan ondatralar yashaydi. Qoʻriqxona xalqaro ahamiyatga ega, koʻl suvbotqoq havzalarini muhofaza qilish boʻyicha Ramsar konvensiyey roʻyxatiga kiritilgan. Koʻlning oʻrtacha chuq. 1,5 m, qalin oʻsgan suv oʻsimliklari yovvoyi hayvonlar uchun ozuqa bazasi hisoblanadi.

Buyurtma hududda qushlarni oʻrganish boʻyicha ilmiy ishlar olib boriladi, har yili qushlar sonini hisobga olish ishlari bajariladi, ondatra ovlanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Olma daraxtlarining jahon kolleksiyasi O‘zMIIRda (O‘zbekiston o‘simlikchilik ilmiy tadqiqot instituti)
**Jonatan** — kechpishar olma navi. Amerikadan keltirilgan. Jahon sortimentidagi asosiy navlardan biri. Daraxti oʻrta boʻyli, shox-shabbasi keng. Koʻchati oʻtqazilgach, 5-yili hosilga kiradi. Apr.ning oʻrtalarida gullaydi. Mevasi oʻrtacha (100—120 g), yumaloqchoʻziq, sirti tekis, och qizil rangda. Eti sargʻish, shirin, sershira, xushboʻy. Tarkibida 16,9% quruq modda, 12,2% qand, 0,5% kislota, 6,8 mg% vitamin S mavjud. Mevasi avgust oxirida yetiladi, noyabr oxiri — dek. boshlarigacha yaxshi saqlanadi. Toʻliq hosilga kirganda tupidan 150—200 kg hosil olinadi. Sovuqqa chidamli. Unumdor tuproqlarda va yaxshi parvarish qilinganda moʻl hosil beradi. Ayrim vaqtlarda mevasi saqlanganda dogʻlar hosil boʻlib, mazasi, koʻrinishi oʻzgaradi. Daraxti unshudring bilan kasallanadi. 1963-yildan Oʻzbekistonning barcha viloyatlari uchun rayonlashtirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Faqiriy (maʼnolari).

**Faqiriy** (taxallusi; asl ismsharifi Abdurazzoq Abdujabbor ugli) (1880 — Xiva yaqinidagi Boʻzxona qishlogʻi — 1925) — shoir, xattot va naqqosh. Xivadagi Olloqulixon madrasasida oʻqigan. Sharq mumtoz adabiyotini oʻrganib, oʻzi ham sheʼrlar yoza boshlagan. Otasidan yogʻoch va tangaga naqsh oʻyish sanʼatini oʻrgangan. Mashhur xattot Xudoybergan Devonning shogirdi boʻlgan.

F. 1914—15 yillarda oʻz sheʼrlarini toʻplab, "Devoni Fakiriy Xorazmiy" ni yaratgan. "Devon" gʻazal, masnaviy, murabbaʼ, muxammas, musaddas, mustazod, ruboiy, chistoy kabi janrlarda yozilgan sheʼrlardan iborat. Ularda sevgi va sadoqat, xalqparvarlik, vatanga muhabbat, maʼrifat, adolat, xalqlar doʻstligi, shaxs erki gʻoyalari ulugʻlangan. "Daftari ashʼor uljadida" ("Yangi sheʼrlar daftari")da esa F.ning 1916—24 yillarda yozgan sheʼrlari mavjud. "Ayrilgʻali", "Oʻzingsan", "Boʻlmagʻay", "Oʻzgacha", "Ayo dilbar", "Koʻrgach", "Surating" radifli gʻazallarida samimiy muhabbat, oshiq iztiroblari mahorat bilan tasvirlangan. Sheʼrlarining kupi real, hayotiy taassurotlar asosida yozilgan.

Soʻnggi yillarda yozilgan bir turkum sheʼrlari "Yugʻurumiya" tuplamiga kiritilgan (1923). "Devon"nkng shoir qoʻli bilan koʻchirilgan nusxasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik intida sakdanadi (inv. №7679).

Manbalar
--------

* Sheʼrlar, T. 1972; Asrlar nidosi, T. 1982.

Adabiyot
--------

* Laffasiy Hasan Murod.Xorazm shoirlari, T. 1993; Oʻzbek adabiyoti tarixi 15j.li], 5j. T. 1980.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Fargʻona viloyati, Oltiariq tumani, Poloson shaharchasida joylashgan Doʻstlik mahalla fuqarolar yigʻini dastlab, 1996-yil tashkil topgan. Doʻstlik mahalla fuqarolar yigʻini binosi, Karmak-1 koʻchasi 34-uyda boʻlib, Oltiariq tumani hokimiyat yegʻilishlar zalidan 2,7 km masofa uzoqlikda joylashgan. Tarkibida 9 ta koʻcha boʻlib, umumiy yer maydoni 88,2 gektarni tashkil etadi.

Aholisi
-------

Doʻstlik mahalla fuqarolar yigʻinida 2022-yil statistikasiga koʻra jami 3315 kishi istiqomat qiladi, shundan 1667 nafari ayollardir. Aholining milliy tarkibi asosan oʻzbeklardan iborat. Mahalla fuqarolar yigʻinida 607 ta yakka tartibdagi hovli uylar bor boʻlib, ularda 993 ta oilalar istiqomat qilishadi.

Hududi
------

Mahalla fuqarolar yigʻini hududi 88,2 gektar maydon boʻlib, Olmazor, Navoiy, Ibn Sino, Muqumiy va Yangi hayot mahalla fuqarolar yigʻinlari bilan chegaradosh hisoblanadi. Tarkibida 9 ta koʻcha mavjud. Bu koʻchalar tuzilishiga koʻra;

* **6 tasi toʻgʻri koʻchalar,**
* **1 ta tor koʻcha,**
* **1 ta tupik (berk) ko‘cha,**
* **1 ta shox ko‘cha**

lardan tashkil topgan. Hamda hududda 25 ta savdo do‘konlari, 4 ta mahalla guzarlari, 2 ta maktabgacha taʼlim muassasalari, 1 ta maktab mavjud. Tarkibidagi koʻchalar nomi esa quyidagicha;

1. **Marg‘ilon yo‘li,**
2. **Karmak-1,**
3. **Karmak-2,**
4. **Tolqator,**
5. **Polosonobod,**
6. **Mevazor,**
7. **Domsa,**
8. **O‘zbekiston,**
9. **S.Sheroziy**

koʻchalari hisoblanadi.

Tarixi
------

Dastlab 1996-yil tashkil topgan boʻlib, soʻng mahalliy hokimiyat tomonidan rasmiy yig‘in balanisga 01.08.2012-yil 032 raqami bilan roʻyhatga olingan. Shuningdek, davlat xizmatlari markazi, soliq inspeksiyasi tomonidan 27.01.2014-yil guvohnoma berilgan. Tarkibidagi Karmak-1 koʻchasi dastlab, Alisher Navoiy nomidagi koʻcha boʻlgan va 2012-yil Karmak-1 koʻchasi nomiga oʻzgartirilgan. Mahalla fuqarolar yigʻinidagi koʻchalar mahaliy va davlat budjeti mablagʻlari hisobidan bir necha marta turli yillarda obodonlashtirilgan. Xususan bundan bir necha yil avval 2018-yil „Polosonobod" ko‘chasi „Obod mahalla" Davlat dasturiga kiritilib obodonlashtirilgan, 2018-yil „Karmak −2" ko‘chasini asfalti qayta tamirlangan, „Domsa" ko‘chasiga asfalt yotqizilgan, 2019-yil „Karmak-1" ko‘chasiga toza ichimlik suvi va gaz tarmoqlari tortilgan, 2019-yil 28-sonli maktabgacha taʼlim muassasi qayta tamirlangan, 29-sonli maktabgacha taʼlim muassasasi esa qayta qurilib, yangidan ishga tushirilgan, 2020-yil „Karmak-1", „Karmak-2", „Tolqator", „S.Sheroziy" va „Domsa" ko‘chalariga tungi chiroqlar o‘rnatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Oltiariq tumani hokimyatining rasmiy sayti" (12-fevral 2022-yil). Qaraldi: 19-iyun 2022-yil.
2. ↑  Eminjon Qulmatov*. Oltiariq o‘tmishda va hozirda* (O‘zbekcha). Chashma Print, 2012-yil — 314 bet. ISBN 978-9943-350-92-2.
3. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* Oltiariq tumani hokimyati rasmiy sayti
**Muomala vaqti** —kapitalning muomala doirasida boʻlish vaqti. Muomala vaqtiga tayyor mahsulot omborga kelib tushgandan boshlab u sotilguncha ketgan vaqt ( bu vaqt oʻz ichiga tayyor mahsulotning ishlab chiqarish va savdo (ulgurji va chakana) korxonalari omborxonalarida turgan vaqtini, ularni tashishga, sotishga ketgan vaqtni ham oʻz ichiga oladi) va tayyor mahsulotlarni sotishdan kelgan tu-shumga ishlab chiqarishning yangi sikli uchun zarur boʻlgan yangi ishlab chiqarish vositalari sotib olishga ketgan vaqt kiradi.

Muomala vaqti tovarlarning bir marta aylanishiga (T—P) sarflangan kunlar soni yoki bir oy, bir kvartal, bir yilda yuz bergan aylanishlar soni bilan oʻlchanadi. Muomala vaqti davomiyligiga tovarga boʻlgan talab va taklif nisbati; tovarlarning isteʼmol xususiyatlari; tovar assortimentining murakkabligi; mintaqaning geografik oʻrni; tashish-keltirish im-koniyatlari; savdo xodimlarining malakasi va boshqa omillar taʼsir koʻrsatadi. Nuriddin Yoʻldoshev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oahaqa** — Meksikaning jan. qismidagi shtat, Tinch okean sohilida. Maydoni 95,4 ming km². Aholisi 3,4 mln. kishi (2000), asosan, indeyslar. Maʼmuriy markazi — Oahaqa shahri Yirik shaharlari: Istepek, Matias-Romero, Salina-Krus, Treuantepek, Xuchitan. Shtatning katta qismini Janubiy SyerraMadre togʻ sistemasi (balandligi 2500–3400 m) egallagan, sharqiy qismi — pasttekislik. Iklimi tropik, markaziy rayonlarda moʻʼtadil nam, chekkalarida seryogʻin. Oʻrtacha oylik temperatura togʻlarda 24°dan pasttekisliklarda 24—28°. Togʻlar aralash oʻrmonlar, quruq soyliklar savannalar, jan. va sharqiy qismi doim yashil tropik oʻrmonlar bilan qoplangan.

O. — Meksikaning iqtisodi nisbatan kam rivojlangan shtatlaridan. Aholining katta qismi qishloq xoʻjaligida band. Ananas plantatsiyalari bor. Sugʻoriladigan yerlarda tropik koʻp yillik ekinlar yetishtiriladi. Oltin, kumush, titan konlari topilgan. Oziq-ovqat, sellyulozaqogʻoz sanoatlari, hunarmandchilik rivojlangan. Tinch okean sohilida SalinaKrus porti joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
1. YO‘NALTIRISH Muqaddas Rim Imperiyasi (Holy Roman Empire)**Muqaddas Rim imperiyasi** - oʻrta asrlardagi imperiya (962—1806).

German qiroli Otton I tomonidan Shimoliy va Oʻrta Italiya (Rim bilan birga) boʻysundirilgach (962 yil), tashkil topgan. "M.Muqaddas Rim imperiyasi" tarkibiga: Chexiya, Burgundiya (Arelat), Niderlandiya, Shveysariya yerlari ham kirgan. Bu imperiya german zodagonlarining manfaatini himoya qilgan va bosqinchilik siyosati olib borgan. 

"M.Muqaddas Rim imperiyasi" 11 —13-asrlarda Rim papalari bilan investitura huquqini olish, Italiyaga xukmronlik qilish uchun kurashganlar. Oʻttiz yillik urush (1618—48)dan keyin imperator hokimiyati nomigagina saqlanib qolgan. Napoleon I ning gʻalabasi tufayli "M.Muqaddas Rim imperiyasi" ning bir qismi zabt etilishi va Gʻarbiy Germaniyada bir qancha hududiy oʻzgarishlar qilinishi oxirgi imperator Frans II ni taxtdan voz kechishga majbur qilgan. Shundan soʻng "M.Muqaddas Rim imperiyasi" rasman tugatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kxmer tili** — mon-kxmer tillaridan biri. Kambodja davlatining rasmiy tili, Vyetnam va Tailandsa ham tarqalgan. Kxmer tilida soʻzlashuvchilarning umumiy soni taxminan 8 mln. kishini tashkil etadi. Kambodja hududida keskin dialektal tafovutlar yoʻq. Ikkita lahja: shim.-gʻarbiy va jan.-sharqiy lahjalar oʻzaro farqlanadi. Hozirgi kxmer adabiy tiliga Pnompen shahar laxjasi asos boʻlgan. Kxmer tilining shim.-gʻarbiy va Tailanddagi lahjalarida tay tilining, jan.-sharqiy va Vyetnamdagi lahjalarida vyetnam tilining taʼsiri kuchli. Kxmer tili jan. hind alifbolaridan biriga asoslangan boʻgʻin-tovushli yozuvga ega. Unda 33 ta asosiy harf, 12 ta qoʻshimcha belgi va yana bir qancha yordamchi belgilar mavjud.

Adabiyot
--------

* Gorgoniyev Yu. A. Grammatika kxmerskogo yazika, M. 1966.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *(unspecified title)*
2. ↑  "Kxmer tili" *OʻzME*. K-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Zukkolar va Landavullar** inglizcha: *Outliers* - kanadalik jurnalist va sotsiolog Malkolm Gladvellning ilmiy asari. Kitob birinchi marta 2008 yil 18 noyabrda *Little, Brown and Company*  tomonidan nashr etilgan. "Daholar va Landavullardan"dan oldin Gladvell ikkita eng ko‘p sotilgan kitoblarni yozgan: "Tipping Point" (2000) va "The Moment" (2005). Ikkala kitob ham "pop-iqtisodiyot"  janrida yozilgan.

Tarkibi
-------

Muallif ushbu kitobda muvaffaqiyatga erishishning omillarni o'rganadi. O'z dissertatsiyasini qo'llab-quvvatlash uchun u kanadalik xokkeychilarning ko'pchiligi yilning birinchi oylarida tug'ilganliklari, Microsoft asoschisi Bill Geyts qanday qilib o'zining aql bovar qilmas boyligiga erishganligini, "Bitlz" gruhi qanday qilib insoniyatning eng muvaffaqiyatli musiqiy harakatlaridan biriga aylanganini o'rganadi. Jozef Flam dunyodagi eng muvaffaqiyatli yuridik firmalardan birini qanday qurgani, aql-idrok va oqilona qarorlar qabul qilishda madaniy farqlarning o'rni va ikkita o'ta aqlli odam Kristofer Langan va Robert Oppenxaymer qanday qilib bir-biridan juda farq qilganliklari haqida hikoya qiladi.

nashr davomida Gladvell "*10 000 soat qoidasi* "ga qayta-qayta murojaat qilib o'tadi.

Tanqid
------

 Muallif Malkolm Gladvell
Kitob The New York Times va Globe and Mail bestsellerlari ro'yxatida birinchi o'rinni egallab, ketma-ket o'n bir hafta davomida birinchi o'rinni egallab kelgan.

O'zbekistondagi nashri
----------------------

Kitob O'zbek tiliga 2021 yil "Asaxiy books" loyihasi asosida nashr etilgan .

Eslatmalar
----------

1. ↑  Ericsson, K. Anders (2012-10-01). "Training history, deliberate practise and elite sports performance: an analysis in response to Tucker and Collins review—what makes champions?" (en). *Br J Sports Med* **47** (9): bjsports–2012–091767. doi:10.1136/bjsports-2012-091767. ISSN 0306-3674. PMID 23111333. Archived from the original on 2018-07-18.. Qaraldi: 2021-11-18. Daholar va autsayderlar (kitob)]]
2. ↑  Wadman, Bill (2008-11-13). "Outliers: Malcolm Gladwell's Success Story". *Time*. Archived from the original on November 21, 2008.. Qaraldi: 2009-01-12. Daholar va autsayderlar (kitob)]]
3. ↑  „«Asaxiy Books» o‘z talqiniga ko‘ra yil bessellerlarini e’lon qildi" (15-dekabr 2021-yil). 9-dekabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-dekabr 2022-yil.

Havolalar
---------
**Dahiston madaniyati**, Arxaik Dahiston madaniyati — Oʻrta Osiyoning jan.-gʻarbida, Kaspiy den-gizi boʻylarida qadimda mavjud boʻlgan arxeologik madaniyat (mil.av.2-ming yillik oxiri — 1-ming yillikning 1-choragi oxiri). Hoz. Astrobod (Eron) atrofidagi jez davriga mansub yodgorliklar bilan genetik aloqadorligi ku-zatiladi. Misriyon tekisligida D. m.ga oid bir qancha vohalar tadqiq etilgan. Tekshirishlar natijasida Atrek daryosidan suv olgan, kengligi 5–7 m, uz. 50–60 km ga yetgan magistral kanallarga asoslangan sugʻorish tizimlari aniklangan. Dehqonchilik xoʻjalikning yetakchi tarmogʻi boʻlgan, bunga yorgʻuchoq, chaqmoqtosh va temir oʻroqlarning koʻplab topilganligi dalil boʻla oladi. Jezdan qurol-yarogʻ (shamshirlar va paykonlar) yasashgan. Sopol idishlar kulolchilik charxida yasalgan. Misriyon vohasida istehkomli va istehkomsiz qishloqlar boʻlganligi aniqlangan, ulardan baʼzilari (mas, Izzatquli — 50 ga ga yaqin) juda katta boʻlgan. In-shootlar, asosan, juda yirik xom gʻishtdan qurilgan. Izzatqulida markaziy istehkom beshburchak shaklda boʻlib, atrofida turar joy qoldiklari saqlangan, qishloq chetidagi bir nechta joyda xumdonlar topilgan. Boshqa bir yirik yodgorlik — Madovtepaning ham tarhi shunga oʻxshash. Qishloq markazi xuddi Izzatqulidagi kabi istehkom boʻlib, uning hozirgi saqlangan bal. 13 m, madaniy qatlamining qalinligi 6,5 m ni tashkil etadi. D. m.ga oid topilmalar Kaspiy boʻyining butun jan.-sharqiy qismidan ham aniqlangan. Bu ushbu madaniy-tarixiy viloyatni Avesto va soʻnggi yozma manbalardagi Girkaniya bilan bogʻlash imkonini beradi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Květa Eretova** (qizlik familyasi: *Jeništová*; 1926-yil 21-oktabr — 2021-yil 8-yanvar) — chex ayol shaxmatchisi, 1986-yilda FIDE tomonidan ayol grossmeyster (WGM) unvoniga sazovor boʻlgan. U shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasida oʻtkazilgan Chexoslovakiya chempionatining oʻn karra gʻolibi hisoblanadi.

Shaxmatdagi faoliyati
---------------------

1950-yillarning oʻrtalaridan 1970-yillarning oʻrtalarigacha Kveta Eretova chexoslovakiyalik yetakchi ayol shaxmatchilardan biri boʻlib kelgan. U oʻn marta Chexoslovakiya ayollar chempionatida gʻolibni qoʻlga kiritgan, jumladan: 1955, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1966, 1975, 1976 va 1986-yillardagi musobaqalarda muvaffaqiyatli ishtirok etgan. Umuman olganda, Kveta Eretova 23 ta medalni (jumladan, 10 ta kumush va 3 ta bronza medallari) qoʻlga kiritdi, bu barcha davrdagi chempionatlar uchun rekord natija hisoblanadi. U koʻplab xalqaro shaxmat turnirlarining sovrindori boʻlgan (jumladan, 2-oʻrinni qoʻlga kiritgan musobaqalari: Moskva (1971-yil), Emmen (1971-yil) va Halle (1971 va 1978-yillar)).

Květa Eretova shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasida oʻtkazilgan jahon chempionatiga nomzodlar turnirida ikki marotaba ishtirok etgan:

* 1959-yilda Plovdivdagi nomzodlar turnirida Kveta 10-oʻrinni egalladi;
* 1964-yilda Suxumidagi nomzodlar turnirida ham yana bir bora 10-oʻrinni zabt etdi.

1979-yilda u Rio-de-Janeyroda boʻlib oʻtgan ayollar hududlararo turnirida qatnashib, 8-9-oʻrinlarni egalladi.

Kveta Eretova ayollar shaxmat olimpiadasida Chexoslovakiya nufuzini himoya qilib, dona surgan:

* 1957-yilda Emmen shahrida boʻlib oʻtgan 1-shaxmat olimpiadasida (ayollar toifasi) ikkinchi taxtada oʻynadi (+8, =1, −2) va shaxsiy kumush medalini qoʻlga kiritdi.
* 1966-yilda Oberxauzendagi 3-shaxmat olimpiadasida (ayollar toifasi) birinchi taxtada (+4, =6, −2),
* 1969-yilda Lublin shahrida oʻtkazilgan IV Shaxmat Olimpiadasida (ayollar toifasi) ikkinchi taxtada (+5, =3, −1) jamoaviy va shaxsiy bronza medallarini qoʻlga kiritdi.
* 1972-yilda Skopye shahrida oʻtkazilgan V Shaxmat Olimpiadasida (ayollar toifasi) ikkinchi taxtada (+2, =5, −1),
* 1974-yilda Medellindagi 6-shaxmat olimpiadasida (ayollar toifasi) birinchi taxtada (+4, =4, −2) oʻz yurishlarini amalga oshirgan.

1957-yilda Kveta Eretova FIDE tomonidan Xalqaro ayol usta (WIM) unvoniga sazovor boʻldi. 1986-yilda u ayol grossmeyster (WGM) unvonini ham qoʻlga kiritdi.

Vafoti
------

Květa Eretová 2021-yilning 8-yanvarida 94 yoshida vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „1959 Candidates Tournament : World Chess Championship (women)". *www.mark-weeks.com*.
2. ↑  „1964 Candidates Tournament : World Chess Championship (women)". *www.mark-weeks.com*.
3. ↑  „1979 Rio de Janeiro Interzonal Tournament : World Chess Championship (women)". *www.mark-weeks.com*.
4. ↑  *Bartelski.* „OlimpBase :: Women's Chess Olympiads :: Květa Eretová". *www.olimpbase.org*.

Havolalar
---------

* Květa Eretová shaxmat oʻyinlari 365Chess.com saytidan
**David Albahari** (1948-yil 15-martda tug‘ilgan) - serb yozuvchisi, Kalgari, Alberta, Kanadada istiqomat qiladi. Albahari asosan serb tilida roman va hikoyalar yozadi. U shuningdek, ingliz tilidan serb tiliga asarlarni mohirlik bilan tarjima qiluvchi tarjimon sifatida ham tanilgan. U Serbiya Fanlar va Sanʼat Akademiyasi aʼzosi bo‘lib, Belgrad universitetining faxrli bitiruvchilaridan biri hisoblanadi.

Biografiya
----------

Sobiq Yugoslaviya viloyati Kosovoning Peć shahrida Sefard yahudiy oilasida tug‘ilgan Albahari 1973-yilda *Porodično vreme* (*Oila vaqti*) qisqa hikoyalar to‘plamini nashr etdi. U 1982-yilda "*Opis smrti*" (*"o‘lim tavsifi"*) to‘plami bilan katta auditoriyaga mashhur bo‘lib, Ivo Andrich mukofotiga sazovor bo‘ldi. 1991-yilda u Yugoslaviya yahudiy kommunalari federatsiyasining raisi bo‘ldi va qamaldagi Saraevodan yahudiy aholisini evakuatsiya qilish bo‘yicha ma'sul shaxs sifatida ishladi. 1994-yilda u oilasi bilan Kanadaning Alberta provinsiyasidagi Kalgari shahriga ko‘chib o‘tdi va u yerda hali ham yashaydi. U serb tilida asarlar yozish va nashr etishda davom etmoqda.

1980-yillarning oxiriga kelib Albahari Yugoslaviya hududida marixuanani qonuniylashtirish bo‘yicha birinchi rasmiy petitsiya tashabbusi bilan chiqdi.

Mukofotlari
-----------

2012-yilda u Vilenitsa mukofotiga sazovor bo‘ldi. Shuningdek, u quyidagi mukofotlarga sazovor bo‘lgan: Ivo Andrić mukofoti (1982), Stanislav Vinaver mukofoti (1993), NIN mukofoti (1996), Serbiya Milliy kutubxonasining bestseller mukofoti (1996), Xalqaro Balkanika mukofoti (1996), Bridge Berlin mukofoti (1998), Belgrad shahri mukofoti (2005) va Isidora Sekulich mukofoti (2014).

2016-yil 29-iyul kuni Albahari Makedoniyaning Skopye shahrida o‘tkazilgan "Druga prikazna" ("Boshqa hikoya") adabiy festivalida birinchi mukofotini qo‘lga kiritdi.

Albahari hozirda *Geist* jurnali rivojiga o‘z hissasini qo‘shib kelmoqda.

Faoliyati
---------

Uning kitoblari dunyoda mashxur bo‘lib bir necha tillarga tarjima qilingan va ulardan sakkiztasi ingliz tilida mavjud:

* *So‘zlari boshqa*(1996)
* *Tsing* (1997)
* *o‘lja* (2001)
* *Gotz va Meyer* (2003, Buyuk Britaniya) (2005, AQSh)
* *Qor odam* (2005)
* *Zuluklar* (2011)
* *Globetrotter* (2014)
* *Kirill alifbosini o‘rganish* (2014)
* Tekshirish punkti (2018).

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  Давид Албахари - добитник на првата награда „Друга приказна"
**Daho** (arab.) — favqulodda kuchli akl, xotira va ijodiy isteʼdod; bilim saviyasi, dunyoqarashiga koʻra oʻz davri darajasidan ilgari ketgan shaxs. D.lar fan-texnika, madaniyat, xususan badiiy ijodiyot sohasida muayyan millat, davlat miqyosida emas, balki umumbashar, jahon miqyosidagi muhim kashfiyotlar qilishga, ilmiy, badiiy asarlar yaratishga qodir boʻladi. Masalan, Ibn Sino (tabobat), Forobiy (falsafa), Beruniy (mat.), Ulugʻbek (falakiyot), Imom Buxoriy, Ahmad Yassaviy (tasavvuf) kabi benazir al-lomalar ilm-fanda, eʼtikrdda buyuk kashfiyotlar yaratganlar. Amir Temur, Bobur insoniyat tarixida oʻchmas iz krldirgan va ijtimoiy taraqqiyotni yangi bosqichga koʻtargan saltanatlarga asos solganlar.

D.lar yaratgan asarlar muayyan sohada burilish yasagan, yangi yuqori bosqichga oʻtish uchun xizmat qilgan. Chunki ular ilgari ilm-fanda, ijodda mutlaqo nomaʼlum yangiliklarni ochganlar. Mas, Alisher Navoiy asarlari tur-kiy xalqlar adabiyoti va tili taraqqiyoti uchun burilish nuqtasi boʻlgan. "Hamsa", "Chor devon", "Muhokamat ul-lugʻatayn va b. asarlari jahon madaniyati taraqqiyotiga muhim hissa boʻlib qoʻshilgan. D.lik buyuk iqtidor va yuksak ijtimoiy ong mahsulidir. D.lar dohiy deb ham aytiladi. Qad. D.lik {geniallik) ilohiy marhamat sifatida baholangan (Platon, neoplatonizm va b.). 19—20-asrlarda D. va ijodning turli tomonlarini psixologik hamda ijtimoiy tadqiq qilish rivojlandi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Otquloq** (*Rumex*) — torondoshlar oilasiga mansub bir va koʻp yillik oʻsimliklar turkumi. Oʻzbekistonda 16 turi mavjud. Shulardan ekma. Otquloq, shovul, jingalak Otquloq (*R. crispus* L.), qizgʻish Otquloq (*R. conglomerates* Murr.), Suriya Otqulogʻi (*R. syriacus* Meisn.), Drobov Otqulogʻi (*R. drobovii* Korov.) uchraydi. Ildizi oʻq ildiz, yoʻgʻon, poyasi koʻp qirrali, boʻgʻimli, yuqori qismi kamshox. Ildiz oldi barglari uzun bandli, barg plastinkasining tubi oʻqsimon (nayzasimon), uchburchak-tuxumsimon yoki keng nashtarsimon, poyasidagisi choʻziq-nashtarsimon, poya boʻgʻimlarida ketma-ket oʻrnashgan. Gullari bir jinsli, mayda, toʻpguli roʻvaksimon. May oyidan sentabrgacha gullab urugʻlaydi. Mevasi 3 qirrali yongʻoqcha. O. nam yerlarda, oʻtloqlarda, togʻ yonbagʻirlarida oʻsadi. Tibbiyotda dorivor O. mayda bargli O. yoki shovul va oddiy Otquloqdan foydalaniladi. O. S, V va boshqa vitaminlarga boy boʻlganligi sababli ovqatga ishlatiladi. Otquloq va chinor barg sathi katta oʻsimliklar hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
„**Temurnoma**" — Mullo Salohiddin Toshkandiy qalamiga mansub asar.

"Temurnoma"ning 1990-yilgi nashri
Ushbu asar milodiy 1908-yil, Hijriy 1327-yilda nashr etilgan. Ushbu asar Amir Temurning butun hayotini ifodalagan. Amir Temurning bolaligidan tortib butun hayoti, Markaziy Osiyoni moʻgʻullar zulmidan ozod qilishi, Dashti qipchoq, rus yerlari, Ural sari qilingan yurishlar, Eron, Turkiya, Shom va Iroq, Hindistonga qoʻshin tortishlar, Boyazid Yildirim bilan boʻlgan janglar, ular bilan bogʻliq sarguzashtlar qiziqarli hikoya qilingan. Ushbu asar haqida aytish mumkinki „Temurnoma" ilmiy yoinki tarixiy asar emas. „Temurnoma" — eng avvalo badiiy asar. Badiiy asar boʻlganda ham bir necha tildagi manbalar asosida bitilgan. Shu bois asarni tarjima deb atash faqat bir taraflama boʻlib qoladi. Shu bilan birga asardagi voqea-hodisalarni dalillashda tarixiy manbalarga murojaat etilgan oʻrinlar koʻp. Bu hol asarda boshan oyoq davom etadi. Ana shularga asoslanib „ Temurnoma"ni bir nechta tarixiy-badiiy asarlar umumlashtirilgan yangi asar deyish mumkin. Amir Temur shaxsini yoʻltoʻsar, qaroqchi deguvchi olimlar ham topiladi va bunday kitoblar ham talaygina. Salohidin Toshkandiy esa „Temurnoma" asarini aynan ularning daʼvolarini inkor etish uchun yozilgandek. Vaxolanki kitob „oktabr" inqilobian rosa toʻqqiz yil oldin nashr etilgan. „Temurnoma" koʻp jihatdan ayniqsa, qamrovi eʼtibori bilan „Boburnoma"ga, „Qissas-ul-anbiyo"ga ancha yaqin turadi.

Adabiyotlar
-----------

"Temurnoma" ning 1990-yildagi nashri. Soʻzboshi
Bolalar kalamush olovini oʻynashmoqda. Olov keyingi tasvir tufayli aylanaga oʻxshaydi.
**Chvipulnori (쥐불놀이)** — birinchi oy kalendari boʻyicha oyning xalq oʻyini boʻlib, unda guruch dalalari yoki dureslar yoqib yuboriladi. Quyosh botganda, har bir qishloq dalaga chiqib, dala qirgʻogʻidagi yoki sholizordagi quritilgan oʻtlardan oʻt qoʻyadi. Bu sizni kasallikdan saqlaydi va yil davomida ofatlardan saqlaydi, deb ishonilgan. Bu kunda kalamush olovi qoʻyilishining sababi, yaxshi hosil olish uchun zararkunanda tuxumlari yoki sichqonlarni yoʻq qilish uchun begona oʻtlarni yoqishdir. Bu kalamush olovining kattaligiga qarab, qishloqqa yaxshi yil, yomon yil va omadli boʻlishi aytiladi. Yarim tunda ular o‘z qishloqlariga qaytadilar, lekin qo‘ygan olovni o‘chirmaydilar.

Izoh
----

1. Jahon global entsiklopediyasi. 2017-yil 27-sentabrda olindi.

Tashqi havola
-------------

* Vikimediya Umumiyda chvipulnori bilan bogʻliq ommaviy axborot vositalari mavjud.
* Chvipulnori — Koreya milliy madaniyati entsiklopediyasi.
**Qizil yotqiziqlar** — gil, alevrolit, kumtosh, konglomerat, ohaktosh va gipslardan tarkib topgan qizil rangli choʻkindi togʻ jinslari majmuasi. Qizil yotqiziqlarning quruq iqlim sharoitida hosil boʻlganligini rangining qizilligi, karbonatliligi va gipslanganligi koʻrsatadi. Qizil yotqiziqlar qumli va shagʻalli gorizontlardagi yer osti suvlari taʼsirida oʻzgargan rayonlarda temir va boshqalar elementlar qayta taqsimlanishi natijasida bu yotqiziqlarda yashil gleylangan gorizontlar paydo boʻladi. Epigenetik gleylanish natijasida baʼzan Qizil yotqiziqlar olabula rangliga aylanadi. Koʻpincha togʻ oldi allyuvial tekisliklarida, togʻ oraligʻi botigʻida, daryo oʻzani, qayiri va deltasida hamda koʻllarda uchraydi. Qizil yotqiziqlarning shakllanishi butun geologik davr mobaynida — tokembriydan neogengacha (koʻproq kembriy, devon, perm, trias, boʻr, paleogenneogen) sodir boʻlgan. Qizil yotqiziqlar bilan mis, uran, vanadiy, flyuorit, selestin, gips, neft va tuz konlari bogʻliq.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chuzhou** — Xitoyning sharqiy Anxuy provinsiyasidagi prefektura darajasidagi shahar hisoblanadi. U janubiy va janubi-g'arbda Xefey provinsiyasi markazi, g'arbda Huainan, shimoli-g'arbda Bengbu va sharqda Jiangsu provinsiyasi bilan chegaradosh. 2020 yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, Chuzhou shahrida 3,987,054 aholi ro'yxatga olingan, ularning 1,198,719 nafari 2 ta shahar istiqomat qiladi va hozirda Lay'an okrugi urbanizatsiya markaziga aylanmoqda.

Iqlimi
------

|  **iqlimi** |
| --- |
| Koʻrsatkich | Yan | Fev | Mart | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
| Mutlaq maksimal, °C | 14,2 | 18,8 | 22,0 | 27,9 | 31,4 | 33,3 | 37,2 | 37,4 | 35,3 | 29,8 | 22,6 | 19,7 | 37,4 |
| Oʻrtacha maksimal, °C | 5,4 | 7,0 | 11,3 | 17,0 | 22,3 | 25,1 | 28,5 | 30,2 | 26,2 | 20,4 | 14,3 | 7,9 | 18,0 |
| Oʻrtacha harorat, °C | 0,0 | 1,0 | 4,6 | 10,1 | 15,5 | 19,4 | 23,2 | 24,1 | 20,5 | 14,3 | 7,9 | 2,4 | 11,9 |
| Oʻrtacha minimal, °C | −4,4 | −3,9 | −1,1 | 3,8 | 9,4 | 14,8 | 19,4 | 20,1 | 16,4 | 9,7 | 3,0 | −1,9 | 7,1 |
| Mutlaq minimal, °C | −12,8 | −12,3 | −10,2 | −5,3 | −0,8 | 5,9 | 13,7 | 11,5 | 6,2 | −0,5 | −4,1 | −10,6 | −12,8 |
| Yogʻingarchilik meʼyori, mm | 76,2 | 103,0 | 173,5 | 180,2 | 187,4 | 244,2 | 332,8 | 232,1 | 256,4 | 196,3 | 107,0 | 85,7 | 2 176 |

Ma'muriyat
----------

Chuzhou prefekturasi darajasidagi shahar 8 ta okrug darajasidagi bo'linmalarni, shu jumladan 2 ta tumanni, sub-prefektura darajasidagi shaharni ( Tyanchang ), okrug darajasidagi shaharni va 4 ta okrugni boshqaradi. Bu erda keltirilgan aholi ma'lumotlari doimiy yashovchilarning 2010 yilgi ro'yxatga olish ma'lumotlaridan foydalanilgan.

Turizm
------

Langya ibodatxonasi va uning yaqinida joylashgan Deep Elegant ko'li mashhur sayyohlik joylari hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „China: Ānhuī (Prefectures, Cities, Districts and Counties) - Population Statistics, Charts and Map".