recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Avvakumovka** — Rossiyaning Primorye oʻlkasidagi daryo. U Furmanovka (1972-yilgacha Tadagou) va Kazakovskaya (Sin-Kvandagou) daryolari qoʻshilishidan hosil boʻlib, janubi-sharqiy yoʻnalishda oqadi, faqat bir joyda janubga burilib, keyin esa toʻgʻirlanib, avvalgi yoʻnalishiga qaytadi va shu yoʻnalishda oqib Yapon dengizining Olga koʻrfaziga quyiladi.

1857-yilda rus koʻchmanchilari tomonidan Sankt-Olga koʻrfazini kashf etgan arximandrit Avvakum (Chestny) sharafiga nomlangan. Daryoning xitoycha nomi Vay-Fudzin boʻlib, rus koʻchmanchilari bu nomdan foydalanmagan.bu Rossiya va Xitoy chegarasida

Tavsif
------

Daryoning uzunligi 67 km, drenaj havzasining maydoni 3170 km², daryoning quyilish kengligi 770 m, Uning Vasilkovka daryosigacha qadar kengligi 20–25 m, chuqurligi 0,4-0,8 metrni tashkil etadi. 1937-1985-yillar oraligʻidagi kuzatuvlarga koʻra, Vetka qishlogʻi hududida oʻrtacha suv sarfi 16 m³/s ni tashkil qiladi.

Yoz mavsumida uzoq muddatli surunkali yomgʻirlar tufayli suv toshqinlari tez-tez sodir boʻladi.

 Avvakumovka daryosining quyilishi va Olga koʻrfazi sunʼiy yoʻldosh fotosuratida.

> V nijnem techenii dolina Vay-Fudzina ochen jivopisna. Utyosi s pravoy storoni imeyut prichudlivie ochertaniya i poxoji na lyudey, zamki, minareti i t. d. S levoy storoni opyat potyanulis visokie dvoynie terrasi iz glinistix slansev, postepenno perexodyaщie na severe v gori.
> 
> Vay-Fudzin vodiysining quyi oqimi tabiati juda chiroyli. Oʻng tomondagi qoyalar ajoyib shakllarga ega va odam, qasr, minoralar va b.ga oʻxshaydi. Chap tomonda toshli tuproqlardan hosil boʻlgan baland ikkiqatli terrasalar choʻzilib, shimolda toqqa qoʻshilib ketadi.
> 
> 

 .

Avvakumovka daryosi tabiatni muhofaza qilish maqomiga ega, yozda sim, kuzda — keta baliqlari uvildiriq qoʻyish uchun suzib keladi. Kichik hajmdagi ichki yonuv dvigatellari bilan jihozlangan kichik qayiqlar harakatlanishi taqiqlanadi (faqat baliqchilik inspeksiyasining brakonyerlarni taqib qilishi istisno).

Asosiy irmoqlari
----------------

*(masofada)*

* 7,8 km — Arzamazovka daryosi (chap)
* 9,2 km — Vasilkovka daryosi (oʻng)
* 32 km — Benevka daryosi (oʻng)
* 38 km — Forelnaya daryosi (oʻngr)
* 49 km — Vigonka daryosi (chap)
* 56 km — Xarchenkovaya daryosi (chap)

Galereya
--------

* Avvakumovka daryosi, Permskoye qishlogʻi va Olga qishlogʻi orasidagi Iblis qoyasiAvvakumovka daryosi, Permskoye qishlogʻi va Olga qishlogʻi orasidagi Iblis qoyasi
* Avvakumovka ogʻzi va Olga koʻrfaziAvvakumovka ogʻzi va Olga koʻrfazi
* Avvakumovkaning ogʻzi, Olga koʻrfazidan koʻrinishAvvakumovkaning ogʻzi, Olga koʻrfazidan koʻrinish

Manbalar
--------

1. ↑  „Постановление Совета Министров РСФСР от 29 декабря 1972 г. N 753" (ru). *www.libussr.ru*. Qaraldi: 24-aprel 2019-yil.
2. ↑  В дебрях Уссурийского края..
3. 1 2
4. ↑  „Avvakumovka at Vetka" (deadlink). *UNESCO: Water resources*. 20-aprel 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-aprel 2013-yil.
5. ↑  Арсеньев В. К.*. В дебрях Уссурийского края*. М.: Московский рабочий, 1956 — 119 bet.

Adabiyot
--------

* Арсеньев В. К.*. В дебрях Уссурийского края*, 100000 экз, М.: Московский рабочий, 1956.
**Chakamigʻ**, yopishqoq qumrioʻt (Galium aparine L.) — roʻyandoshlar oilasi qumrioʻtlar turkumiga mansub bir yillik oʻtsimon oʻsimlik turi; begona oʻt. Poyasi toʻrt qirrali, yotib usadi, pastga qayrilgan tikanchalar bilan qoplangan. Boʻyi 80—100 sm. Barglari yaxlit qirrali, oʻtkir uchli, nashtar ponasimon, tikansimon, tikancha va qillari bor. Gullari oqish, tikansimon gulbandli. Mevasi buyraksimon yongʻoqcha. Ildizi oʻq ildiz. May—sentabrda gullab mevalaydi. Urugʻidan koʻpayadi. Bir tupi 1000 tagacha urugʻ beradi. Mevalari yetilishi bilan sochiladi. Sugʻorma dehqonchilik hududlarida urugʻlari kuzdayoq koʻkarib chiqadi. Oʻrta Osiyo, jumladan, Toshkent, Samarqand, Fargʻona, Andijon, Surxondaryo viloyatlarida keng tarqalgan. Sugʻoriladigan yerlar, ayniqsa, gʻallazorlarda, shuningdek, polizlar, bogʻlar, ariq boʻylari, yoʻl yoqalari hamda toʻqayzorlarda uchraydi.

Kurash choralari: urugʻlikni tozalash, gʻalla ekinlari yigʻishtirilgach, angʻizni yumshatish; yerlarni shudgor qilish; gʻalla ekinlariga gerbitsidlar purkash.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Portalning asosiy kirish qismidan koʻrinishi
**Gazaxlar masjidi** (ozarbayjoncha: *Qazaxlar məscidi*) – XIX asrga oid tarixiy-meʼmoriy yodgorlik, Ozarbayjonning Ganja shahrida joylashgan.

Tarixi
------

Gazaxlar masjidi 1801—1802-yillarda Ganja shahriga Gazax viloyatidan kelgan qabilalar tomonidan bunyod etilgan. Gazaxlar masjidi Juma masjidi rejasi asosida qurilgan. Masjidning aniq meʼmori kim ekanligi haqida esa maʼlumotlar mavjud emas.

1920-yilda Ozarbayjonda Sovet hokimiyati oʻrnatilganidan soʻng, bolsheviklarning dinga qarshi kurashi boshlanadi. Koʻpgina diniy muassasalar singari Gazaxlar masjidi faoliyati ham toʻxtatilib, undan omborxona, maktab va boshqa maqsadlarda foydalaniladi. 

Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001-yil 2-avgustda qabul qilingan 132-sonli qaroriga asosan, Gazaxlar masjidi mahalliy ahamiyatga molik tarix va madaniyatning koʻchmas yodgorliklari roʻyxatiga kiritilgan.

2014-yilda masjidda yongʻin sodir boʻladi, natijada bino tomining bir qismi yonib ketadi. 2018-yilda masjidda restavratsiya ishlari olib boriladi. Hozirda ushbu tarixiy va meʼmoriy yodgorlikdan masjid sifatida foydalanilmoqda.

Arxitekturasi
-------------

Masjid poydevori daryo toshlaridan, devorlari esa qizil pishgan gʻishtdan qurilgan. Barcha devorlarining qalinligi 12—20 sm, balandligi 1,5 metr. Masjidning yuza qismi ham devorlariga mos tarzda qizil gʻisht bilan qoplangan. Juma masjidi singari Gazaxlar masjidi ham uchta kirish eshigiga ega boʻlib, masjidning oʻng va chap tomonida ham ikkita eshik joylashgan. Masjidning oʻn uchta yogʻoch derazasi va bitta zinapoyasi mavjud, devorlarida hech qanday kitob va turli bezaklar mavjud emas.

Manbalar
--------

1. ↑  „525.az - print". *525.az*. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
2. ↑  *Cabinet of Ministers of the Republic of Azerbaijan.* „Yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısı" (8-dekabr 2015-yil). 12-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
3. ↑  *edsirat.* „Gəncə şəhəri Qazaxlar məscidi" (az). *Sirat.az* (12-sentyabr 2021-yil). Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
4. ↑  *Vzglayd.az.* „В Гянджинской мечети произошёл пожар" (ru). *vzglyad.az*. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
**Primitiv** — OpenGL-da ikkita o'xshash, ammo alohida tushunchalarga bo'linadi.
Birinchi ma'nosi, OpenGL tomonidan ko'rsatilgan vertex-lar oqimi nimani anglatishini tavsiflash uchun ishlatiladigan talqin sxemasiga ishora qiladi. Masalan: "GL\_POINTS". Bunday uchlar xohlagancha uzunlik qiymatiga ega bo'lishi mumkin.
Ikkinchi, ya'ni "Asosiy primitiv" deb ataluvchining ma'nosi Primitiv Assambleya sifatida vertex-lar oqimining talqini natijasiga ishora qilishini anglatadi. Shuning uchun, primitivlarning tartiblangan ketma-ketligida primitivning talqini ushbu nuqta oqimini qayta ishlash natijalariga bog'liq bo'ladi.

Vertex oqimi
------------

Vertex oqimi - bu vertex-larning tartiblangan ro'yxati. Ushbu oqim qayerdan kelib chiqishi primitiv yig'ilish qachon bo'lib o'tishi va renderlash quvurining qaysi bosqichlari ishtirok etishiga bog'liq. Vertex oqimlari quyidagilardan kelishi mumkin:

* Vertex Spetsifikatsiyasi orqali aniqlangan va Vertex Shader tomonidan qayta ishlanadigan Vertex Rendering buyruqlari. Primitiv tip - renderlash buyrug'i bilan belgilangan tur.
* Tessellation, Tessellation Evaluation Shader bajarilgandan so'ng. Primitiv tip TESda ko'rsatilgan mavhum yamoq turi bilan belgilanadi.
* Geometry Shader primitiv chiqishlari. Primitiv turi GS tomonidan belgilanadi.

Oqim bilan bog'langan primitv bu oqimning qanday qilib asosiy primitivlarning tartiblangan ketma-ketligiga bo'linishini belgilaydi: nuqtalar, chiziqlar yoki uchburchaklar.

Nuqta primitivlari
------------------

Faqat bir turdagi primitiv nuqta mavjud: `GL_POINTS`. Bu OpenGL ning oqimdagi har bir alohida vertex-ni nuqta sifatida izohlashiga olib keladi. Ularga tekstura ko'rsatilgan nuqtalar ko'pincha "nuqta spritlari" deb ataladi.

Nuqtalar ma'lum bir oyna maydoni o'lchamidagi ekranga moslashtirilgan kvadratchalar sifatida rasterlanadi. O'lcham ikki usulda berilishi mumkin: oxirgi faol vertex-larni qayta ishlash shader bosqichi yoki kontekst holati bo'yicha. Shaderdan nuqta o'lchamini o'rnatish uchun dasturdan nuqta o'lchamini o'rnatish uchun argument bilan glEnable `(GL_PROGRAM_POINT_SIZE)` ni yoqing. Agar `GL_PROGRAM_POINT_SIZE` yoqilgan bo'lsa, nuqta o'lchami `float gl_PointSize` chiqish o'zgaruvchisidan olinadi. Agar u o'chirilgan bo'lsa, nuqta o'lchami primitivning barcha nuqtalari uchun doimiy bo'ladi va `glPointSize` funksiyasi tomonidan o'rnatiladi.

O'lcham nuqta kvadratining har bir tomoni egallagan oyna piksellari sonini belgilaydi. Nuqtaning joylashuvi bu kvadratning markazini belgilaydi.

Nuqta o'lchami qanday aniqlanganidan qat'i nazar, u 0 dan katta bo'lishi kerak, aks holda aniqlanmagan xatti-harakatlar natijalari. Nuqta o'lchamlari uchun amalda aniqlangan diapazon mavjud va har ikkala usulda berilgan o'lcham ushbu diapazonga mahkamlanadi. Siz diapazonni `GL_POINT_SIZE_RANGE` bilan so'rashingiz mumkin (2 ta suzishni qaytaradi). `GL_POINT_SIZE_GRANULARITY` bilan so'rashingiz mumkin bo'lgan nuqta granularligi ham mavjud; amalga oshirish o'lchamlarni donadorlikning eng yaqin karraligacha mahkamlaydi.
**Issiqlik elektr markazi** (IEM) — elektr energiyasi bilan birga issiq suv va bugʻ ishlab chiqaradigan isiqlik elektr st-yasi. Asosiy energe- ) tik agregatlari qatoriga suv yuradigan quvur (truba) lar batareyasidan iborat qozon tizimi, bugʻ turbinalari, turbogeneratorlar va bugʻ turbinalarida ish bajargan issiklikni is-teʼmolchilarga yuboradigan qurilmalar kiradi. IEM larda qattiq, suyuq yoki gaz holatdagi organik yoqilgʻilar aj-ratgan issiklik qozon tizimida suvni yuqori bosimli bugga aylantiradi. Bugʻ bosimi tatlirida turbinalarning ; parraklari generatorlarni harakatga keltiradi, natijada issiklik energiyasi turbina (bug dvigateli) vositasida mexanik energiyaga aylanadi, generator esa uni elektr energiyasiga aylantiradi. IEM ning f. i. k. issiklik elektr st-yalarinikiga nisbatan keskin yuqori, yaʼni t|=60—70% ga teng. Bunga erishish uchun IEM turbinalaridan oʻtib ish bajargan bugʻning bir qismigina sovitkichlar vositasida qayta suvga aylantirilib qozon tizimiga yuboriladi, qolgan qismi esa sanoat korxonalari ehtiyojlariga hamda uyjoylarni isitishga sarflanadi. IEM butun shahar, tuman mikyosida sanoat korxonalarini, turar joy binolarini, maishiy muassasalarni elektr energiyasi, issiq suv bilan taʼminlash va isitishga xizmat qiladi. Faqat elektr energiyasi ishlab chikaradigan issiklik elektr st-yalariga nisbatan IEM iqtisodiy jihatdan ancha tejamli, unda 20—25% yoqilgʻi kam sarflanadi, qulay. Turbinalardan sanoat korxonalariga beriladigan bugning mutlaq bosimi 8—16 at, isitish uchun beriladiganiniki 0,5—2,5 at. IEM da yoqilgʻi sifatida koʻmir, gaz, mazut va b. ishlatiladi. Ularda temperaturasi 565°, bosimi 130 at. gacha boʻlgan bugʻdan foydalaniladi.

IEMning ishi avtomatlashtirilgan. Gaz turbinalari va yadro elektr styalarini ham IEM tipida qurish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Andrey Dmitrievich Xodikin** (1986 yil 21 mart, Moskva) — rossiyalik futbolchi va himoyachi.

Karyera
„Torpedo-ZIL", „Smena-RG Moskva", „Dinamo" dubllari, Moskvaning „Nika", Rossiya IIV, Armanistonning „Pyunik", „Petrovka 38", „Sportakademklub" klublarida oʻynagan klub 2006/07 yilgi mavsumda „Xarkov"da oʻynagan[2].

2011-yilda „Mash’al" safida Oʻzbekiston chempionatining oliy ligasida oʻynagan, 2011-yil 24-aprel kuni „Mash’al"ni oʻz goli bilan olib kelgan Oʻzbekiston chempionatining asosiy sensatsiyalaridan birining muallifiga aylangan. 35 metrlik jarima zarbasi mamlakatning eng nomdor va nomdor klubi Toshkentning „Paxtakor" jamoasi ustidan gʻalaba qozondi [3].

2012 yilda u Tulaning „Arsenal" klubiga oʻtdi va u bilan FNLga kirdi. Biroq yangi mavsum oldidan Xodikin jamoadan chetlatildi. 2013 yil 5 iyulda himoyachi Ivanovo Tekstilshchik bilan shartnoma imzoladi [4]. U 10 iyul kuni Rossiya kubogining 1/256 final bosqichida Vladimirning „Torpedo" jamoasiga qarshi oʻyinda Igor Balashovning 67-daqiqasida oʻrniga maydonga tushdi [5].

Katta akasi Aleksey (1976 yilda tugʻilgan) ham futbolchi edi.
Yunonlar buyuk mutafakkirlar edi va ular falsafani rivojlantirish, dramani yaratish va muayyan adabiy janrlarni kashf etishga asoslangan. Bunday janrlardan biri tarix edi. **Tarix**, qiziqarli va kuzatuvchi erkaklar safari asosida, badiiy boʻlmagan yozuvning boshqa turlaridan, xususan, sayohatni yozishdan paydo boʻldi. Bundan tashqari, tarixchilar tomonidan ishlatiladigan oʻxshash materiallar va maʼlumotlar ishlab chiqargan qadimgi biograflar va yozuvchilar ham bor edi. Mana, qadimiy tarixning eng qadimgi yozuvchilari yoki yaqindan bogʻliq janrlar.

### Ammianus Marcellinus

31-kitobda *Suriya Gestaining* muallifi Ammianus Marcellinus, u yunon ekanligi haqida yozadi. U, ehtimol, Suriyaning Antioxiya shahrida yashagan boʻlishi mumkin, lekin u lotin tilida yozgan. U keyinchalik Rim imperiyasining tarixiy manbasidir, ayniqsa, uning zamonaviy, Xulian Apostatniyu

### Cassius Dio

Cassius Dio, milodiy 165 atrofida tugʻilgan Bithyniaʼda tugʻilgan Nikaniyaning etakchi oilasi tarixchisi boʻlgan. Cassius Dio 193-7-chi Fuqaro urushlari tarixini va uning asoslaridan Severus Aleksandr (80 kitoblar). Rim tarixining bir nechta kitobi omon qoldi. Cassius Dio yozuvi haqida bilgan koʻp narsalar, Vizantiya olimlari tomonidan ikkinchi qoʻldir.

### Diodorus Siculus

Diodor Sitsulus oʻzining tarixini (*Bibliothek*) 1188 yil, Troyan urushidan to kech Rim Respublikasida oʻz hayotiga qadar yoyganligini hisoblab chiqdi. Umumjahon tarixidagi 40 ta kitobidan 15 tasi boʻsh va qolgan qismlari qoladi. Yaqin oʻtmaguncha uning oldingilarining yozganlarini yozib olgani uchun tanqid qilinmoqda.

### Eunapius

Sardisning Eunapiysi beshinchi asr (mil. 349 — 414-yy.) Vizantiya tarixchisi, sophist va ritorik edi.

### Eutropius

Rim IV asr tarixchisi Eutropius haqida hech narsa maʼlum emas. U Rim imperatori Valensga xizmat qilgani va Imperator Julian bilan Fors ishini davom ettirgan. Eutropius tarixi yoki *Breviarium* Romulusdan Rim imperatori Jovian orqali Rim kitobini oʻz ichiga oladi, 10 kitobda. *Breviariumning* asosiy maqsadi harbiylar boʻlib, imperatorlarning harbiy yutuqlariga asoslangan qaroriga olib keladi.

### Gerodot

Birinchi tarixchi boʻlgan Gerodot (mil. Av. 484-425) tarixning otasi deb ataladi. U Fors shohi Xerxes boshchiligidagi Yunonistonga qarshi ekspeditsiya oldidan, Fors urushlari davrida Kichik Osiyodagi (undan keyin Fors imperiyasining bir qismi) asosan Dorian (yunon) koloniyasida tugʻilgan.

### Jordanes

Iordaniya, ehtimol, 551 yoki 552 yillarda Konstantinopolda yozgan, ispaniyalik nasroniy episkopi boʻlgan. Uning *Romana* — Rimning nuqtai nazari bilan dunyo tarixi, qisqacha maʼlumotlarni tekshirishi va oʻquvchilarga xulosalar chiqarish; uning *Getsika* — Cassiodorus (yoʻqolgan) *Gothic* Historyning yoʻqotilishi.

1. ↑  *АЛЕКСАНДР НЕВЕРОВ.* „Геродот" (Ruscha). *24smi*. Qaraldi: 29-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Qadimgi Yunonistonning buyuk tarixchilari kimlar edi?". *eferrit*. Qaraldi: 22-iyul 2022-yil.
**Abdulloh Ansoriy maqbarasi** — Hirotdagi (Afgʻoniston) meʼmoriy yodgorlik (1425-1429) va mashhur ziyoratgoh. Hazira — maqbara atrofi 30 hujra — xilxona bilan oʻralgan, oldida baland peshtoq. Hujralar gumbaz tomli, ularda asosan, Temuriylar avlodi — Hirot hukmdorlarining qabrlari boʻlib, oq, qora marmar qabrtoshlar oʻrnatilgan. Ansoriy qabri ustiga keyinchalik Bobur oq marmardan yodgorlik (balandligi 7,5 m) oʻrnattirgan (saqlanmagan). Xona bezagida sirlangan gʻisht, parchin va marmar, girih naqshlari ishlangan, kufiy uslubda xatlar bitilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

‎

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Olti burchakli piramida
**Piramida** (qadimgi yunoncha: *πυραμίς* - pyramidos) - bitta koʻpburchak (asos) va umumiy beshburchakka ega boʻlgan uchburchaklar (yon yoqlar) bilan chegaralangan jism. Asosining shakliga koʻra, uch burchakli Piramida, toʻrt burchakli Piramida va boshqa deb yuritiladi. Piramida uchi (R)sj asos tekisligiga tushirilgan perpendikulyar Piramidaning balandligi deyiladi. Asosi muntazam koʻpburchak boʻlib, balandligi asos markaziga tushadigan Piramida muntazam Piramida deb ataladi. Muntazam Piramidaning yon yoqlari bir xil teng uchburchaklardan iborat, ularning balandligi Piramidaning apofemasi deyiladi. Piramida hajmi {\displaystyle V={\frac {1}{3}}Sh,} formula bilan topiladi; bunda, S — asosi yuzi; h — balandligi.

Piramida asosiga parallel tekislik bilan kesilsa, asos tomonda kesik Piramida, kesimda esa asosga oʻxshash koʻpburchak (ustki asos) hosil boʻladi;

Yana q.
-------

* Geometriya
* Konus

  

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jamiyatning siyosiy tizimi** — davlat sifatida tashkil topgan jamiyatning muayyan siyosiy vazifalarni amalga oshiruvchi ijtimoiy muassasalari majmui. Davlat, partiyalar, kasaba uyushmalari, diniy tashkilotlar, shuningdek, siyosiy maqsadlarni koʻzlovchi barcha tashkilot va harakatlarni oʻz ichiga oladi. Jamiyatning siyosiy tizimining bosh bugʻini davlatdir. Davlat jamiyatning ijtimoiy muassasalari huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya etilishini taʼminlaydi, ularga ijtimoiy hayotda ishtirok etish uchun teng huquqiy imkoniyatlar yaratadi. Siyosiy tizim — davlat ichki tuzilishi jihatlarining oʻzaro aloqalari va taʼsirining eng muhim, doimiy xususiyatlarini ifodalovchi ijtimoiy-siyosiy munosabatlar tizimi ham boʻlib, siyosiy hokimiyatni, umuman davlat muassasalari tizimini va ularning asosiy tashkiliy shakllarini belgilab beradi. Siyosiy tizim har bir mamlakatning mavjud shart-sharoitlari bagʻrida shakllanadi, odatda, mamlakat konstitutsiyasida va boshqa qonun hujjatlarida mustahkamlab qoʻyiladi. Jamiyat demokratlasha borgan sari siyosiy tizimning xilma-xil koʻrinishlari oʻz faoliyatini namoyon eta boradi. Xalqning keng qatlami va turli yosh, kasb hamda soha vakillarining bu tizimda ishtirok etish imkoniyati kuchayadi.

Oʻzbekistonning siyosiy tizimi Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida, shu asosda qabul qilingan qonunlar hamda boshqa rasmiy hujjatlarda oʻz ifodasini topgan, hokimiyatni qonun chiqaruvchi hokimiyat, iekro etuvchi hokimiyat va sud hokimiyatita taqsimlash tamoyili asosida tuzilgan. Oʻzbekistonda qonunda belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazilgan kasaba uyushmalari, siyosiy partiyalar (Oʻzbekiston Xalq demokratik partiyasi (XDP), Oʻzbekiston Milliy tiklanish demokratik partiyasi, Oʻzbekiston Fidokorlar milliy demokratik partiyasi, Oʻzbekiston „Adolat" sotsialdemokratik partiyasi), „Xalq birligi" harakati, Yoshlarning „Kamolot" ijtimoiy harakati, diniy tashkilot va birlashmalar, ijtimoiy jamgʻarmalar faoliyat koʻrsatadi. Inson huquqlari boʻyicha vakil (ombudsman), inson huquqlari boʻyicha respublika milliy markazining faoliyati inson huquqlariga rioya etishni umummillat darajasida rivojlantirishga qaratilgan. Oʻzbekistonning siyosiy tizimi hozirgi davrdagi ilgʻor demokratik davlatlar tajribasini oʻzida aks ettiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aziz Tursun** (Tursunov; 1917-yil, Namangan shahri — 1977-yil) — taniqli jurnalist, isteʼdodli shoir. 1950-yilda „Qoʻshni qizning yigʻisi" dostoni unga shuhrat olib kelgan.

Biografiyasi
------------

Aziz Tursunov 1917-yil Namangan shahrida duradgor oilasida tavallud topgan. U „Sharqiy" tahallusi bilan ijod qilgan. 1933-yilda pedagogika kursini tamomlagan. Qashqadaryoning Chiroqchi tumanida, Namangan shahrida oʻqituvchi, ilmiy boʻlim mudiri, direktor lavozimlarida ishlagan. U 1939-yili Toshkent davlat pedagogika institutiga oʻqishga kiradi. 1942-yili Rjev shahrini fashistlardan ozod qilishda qatnashadi va oʻng qoʻlidan ajrab, ona yurtiga qaytadi. Yana maktablarda oʻqtuvchilik qiladi, viloyat radiosida ishlaydi. Aziz Tursunov oliy partiya maktabini tugatadi va „Namangan haqiqati" gazetasida boʻlim mudiri, muharrir oʻrinbosari vazifalarini bajaradi. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi viloyat boʻlimi mas’ul kotibi, viloyat radiosida muharrir, Yangiqoʻrgʻon (Chortoq), Namangan, Uychi tumani gazetalari muharriri va Namangan teatrining direktori lavozimlarida ishlaydi. Aziz Tursunovning birinchi hikoyasi „Egamberdi gʻijjakchi" hisoblanadi. „Ukrain doʻstimga" nomli ilk sheri 1943-yilda front gazetasida chop etiladi. Soʻng uning asarlari respublika gazeta va jurnallarda nashr etiladi. Bir qator dramalar yozadi: „Isyon", „Bahrom va Dilorom", „Nasrullo", „Aql yoshda emas, boshda", „Unitilmas kunlar", „Tohir va Zuhra", „Muhtorjon", „Mashrab" kabilar. Ularning ayrimlari viloyat teatrida sahnalashtiriladi. Shoirning „Muhabbat daftari" nomli toʻplami 2007-yilda chop etilgan.

Aziz Tursunov 1977-yilda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Ummatov R 2022, s. 23. sfn error: no target: CITEREFUmmatov\_R2022 (help)
2. ↑  *OʻzME*. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyotlar
-----------

Ummatov R*. Gʻaznai Namangon/ Ensiklopediya (3-jildli) 1-kitob/ Oltin odamlar*. Toshkent: „Sharq", 2022 — 448 bet. ISBN 978-9943-8832-1-4.
**Suvyorgan madaniyati** – Xorazm vohasining choʻl zonasiga oid jez davri arxeologik madaniyati (mil. av. 2ming yillikning 1-yarmi – 1ming yillik boshlari). Amudaryoning kad. deltasi oʻng tomondagi choʻl ichiga yorib kirgani uchun Suvyorgan nomi bilan atalgan. Xorazm arxeologiyaetnografiya ekspeditsiyasi (S. P. Tolstov, Ya. Gʻulomov, M. A. Itina va boshqalar) tomonidan tadqiq etilgan (1945—46). Suvyorgan madaniyati qabilalari, S. P. Tolstovning fikricha, Oʻrta Osiyoning Jan. Gʻarbiy viloyatlaridan Xorazmga kelgan yangi etnik guruh boʻlib, ularning moddiy madaniyati Jan.ning oʻtroq dehqonchilik madaniyatiga oʻxshash boʻlgan. Suvyorgan madaniyati oʻz taraqqiyotida 3 bosqichni (Qamishli, Bozorqalʼa, Qovunchi) bosib utgan.

Suvyorgan madaniyatiga oid sopol idishlar yaxshi pishirilib, sirti kizilga boʻyalgan, sirtiga toʻq qizil rang gul solingan sopol parchalari, tosh yorgʻuchoklar va dehqonchilik qurollari ham uchraydi. Ammo sopollarning sirti Jan.ning qad. dehqonchilik qabilalarining sopol buyumlaridan farq qilib, asosan, toʻrsimon chizma naqsh va sxematik boshoq tasviri bilan bezatilgan. Bu topilmalar mil. av. 2ming yillikning oʻrtalarida Oʻrta Osiyo qabilalarining yirik koʻchishlaridan dalolat beradi. Janubiy va Jan. Sharqiy yoʻnalishlardagi 2yirik koʻchish mil. av. 2ming yillikning oxiri – 1ming yillikning boshlariga toʻgʻri keladi. Bu bosqichda Suvyorgan madaniyati jamoalari boʻlgan qabilalar ham faol ishtirok etgan. Arxeologik topilmalar ushbu shim. chorvador qabilalarning Oʻzboy, Atrek, Tajan, Murgʻob, Amudaryo va Sirdaryo irmoklari boʻylab harakat qilganliklarini koʻrsatadi. Mil. av. 1ming yillikning boshlariga kelib, Suvyorgan madaniyati oʻrniga Amirobod madaniyati paydo boʻlgan.

Adabiyot
--------

* Tolstov S. P. Drevniy Xorezm, M. 1948; Kddimgi Xorazm madaniyatini izlab, T. 1964; Gʻulomov Ya. Gʻ. Xorazmning sugʻorilish tarixi, T. 1959.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ikkinchi jahon urush qatnashchilari xotirasiga oʻrnatilgan haykali** – Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. 1985-yilda qurilgan. Bino Xorazm viloyati Gurlan tumanining markazida joylashgan. Bino davlat mulki hisoblanib, Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida boshqariladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli "Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq Ikkinchi jahon urush qatnashchilari xotirasiga oʻrnatilgan haykali garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar sirasiga kiritildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli qarori". 25-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2023-yil 19-oktabr.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ikkinchi jahon urush qatnashchilari xotirasiga oʻrnatilgan haykali** – Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. 1985-yilda qurilgan. Bino Xorazm viloyati Yangibozor tumanining markazida joylashgan. Bino davlat mulki hisoblanib, Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida boshqariladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli "Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq Ikkinchi jahon urush qatnashchilari xotirasiga oʻrnatilgan haykali garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar sirasiga kiritildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli qarori". 25-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2023-yil 19-oktabr.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Siyovush** (Avestoda Siyovarshan, Siyovaxsh — "qora ot") — afsonaviy qahramon. *„Shohnoma"* eposi qahramonlaridan biri. Kayoniylardan. Markaziy Osiyo xalqlarining mifologik tasavvurlariga koʻra, Quyoshga teng qilinib, umri soʻnayotgan va qayta tirilayotgan maʼbud ramzi. Beruniyga koʻra, Xorazmda hukm surgan Afrigʻiylar shajarasi Siyovushdan boshlangan. Xorazmda I—VII asrlarda zarb etilgan tangalardagi chavandoz surati ayrim tadqiqotchilar (S. P. Tolstov va boshqalar) tomonidan Siyovushning tasviri deb qabul qilingan. *„Shohnoma"*ga koʻra, Siyovush Kaykovusning oʻgʻli boʻlib, uni bahodir Rustam tarbiya qilgan. Oʻgay onasi Sudoba Siyovushga shahvoniy mehr qoʻygan, biroq undan rad javobini olgach, Siyovushni oʻzining nomusiga tajovuz qilganlikda ayblagan. Biroq Siyovush gulxan sinovidan oʻtib oʻzini pok, aybsizligini isbot qilgan. Shundan soʻng Siyovush Turon hukmdori Frangrasan (Afrosiyob) xuzuriga borgan. Afrosiyob dastlab uni yaxshi qabul qilib, qizi Farangisni bergan, soʻngra makkorlik bilan uni oʻldirgan. Siyovushning qasoskori sifatida oʻgʻli Kayxusrav Turonga otlangan. Siyovush Markaziy Osiyo xalqlari orasida katta shuhrat qozongan. U haqida qissalar, qoʻshiqlar (Buxoroda Siyovushga bagʻishlangan turkum qoʻshiqlar *Kini Siyovush* — *Siyovush uchun qasos* yoxud *Mugʻlar yigʻisi* deb atalgan), xalq afsonalari toʻqilgan. Nishopuriyning yozishicha, oʻldirilgan Siyovush jasadi Buxoroning sharqiy darvozasi (Goʻriyon darvozasi — Buxoro arkining hozirda saqlanib qolmagan darvozasi) oldiga koʻmilgan. Har yili Yangi yil kuni quyosh chiqquniga qadar har bir erkak Siyovushga atab xoʻroz soʻyishi lozim boʻlgan. Ajdarho daraxtining mumi *„Siyovush qoni"* deb ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Afrigʻiylar** — Xorazmda 4-10-asrlarda hukmronlik qilgan xorazmshohlar sulolasi. Asoschisi — Afrigʻ. 995-yil Afrigʻiylarning soʻnggi vakili Abu Abdulloh Muhammad raqibi Urganch amiri Maʼmun ibn Muhammad tomonidan asir olinib oʻldirilgan. Xorazm Urganch hokimiyati ostiga birlashgan. Maʼmun qadimgi xorazmshoh unvonini qabul qilgan. Milodiy 305-yilda Xorazmshoh Afrig‘ o‘z qarorgohini Xorazmning qadimgi Kat shahriga ko‘chiradi. Kat qayta tiklanib, shoh o‘ziga yangi saroy qurdiradi. 305-yildan boshlab, Xorazmning afrig‘iy shohlari kumush tangalar zarb etganlar. Tangalarining oldi tarafiga shoh surati, orqasiga esa suvoriy surati tushirilgan. Kumush tangalarning zarb etilishi mamlakatning ichki va tashqi savdo munosabatlarini mustahkamlagan. Hukmdorlar "Xorazmshoh’ unvoniga sazovor bo‘lishgan. „Xorazmshohlar" unvonini dastlab „siyovushlar sulolasi" tomonidan qabul qilingan. III asrda Xorazm hududida bir nechta mayda hokimliklar mavjud bo‘lgan. Tuproqqal’adan qo‘lida burgut qo‘ndirilgan tojdor hukmdor yoki Anqaqal’a yaqinidan esa qo‘lida lochin tutgan tojdor kishi tasviri tushirilgan tanganing topilishi, shubhasiz, hukmronlik ramzidan dalolat beradi. Xorazmda sug‘orma dehqonchilik, hunarmandchilik, chor- vachilik va savdo-sotiq, ilm-fan, sanʼat, xususan, haykaltaroshlik yuqori darajada rivoj topgan. Xorazm xioniylar, kidariylar, eftallar hamda Turk xoqonligi davrida ham o‘zining siyosiy mustaqilligini saqlab qoladi. Xorazm Vizantiya va turklar bilan diplomatik aloqalar olib borgan.

Afrigʻdan keyingi Xorazmshohlardan 22 tasini nomi maʼlum: Ofring, Bugʻra (Bagʻza), Shoxassax, Askajamux, Saxr, Sabriy, Askajavar, Saxxasak, Shovushafar, Turkash ota, Abdulloh, Mansur, Iroq, Muhammad, Ahmad, Abu Abdulloh Muhammad. Beruniyning taʼkidlashicha, xorazmliklar tarix olishda eronliklarga ergashib, Kayxusravning (Xorazm) shohlari deb ataluvchi naslidan boʻlgan bir podshoh davrining boshlanishidan tarix oldilar. Nihoyat, Kayxusrav naslidan Afrigʻ podsholigi boshlandi. Xorazmliklar Afrigʻ va uning avlodi podshohlaridan tarix oldilar.

Afrigʻiylar sulolasi vakillari (Milodiy 305-995 y.)

1. Afrigʻ

2. Bagʻra

3. Saxxasan

4. Azhajamuq

5. Azkajavar I

6. Saxr I

7. Tovush

8. Xamgari

9. Boʻzgar

10. Arsamux

11. Saxr II

12. Sabri

13. Azkajavar II

14. Azhajamuq II

15. Shovshafar

16. Turksabosa

17. Abdulloh

18. Mansur ibn Abdulloh

19. Iroq ibn Mansur

20. Muhammad

21. Ahmad ibn Iroq

22. Abu Abdulloh Muhammad ibn Ahmad

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Lampa
**Choʻgʻlanma lampa** — elektr toki taʼsirida tolasi (simi) choʻgʻlanib nur sochadigan yorugʻlik manbai. Ichidan havosi soʻrilib, choʻgʻlanish jismi (sim) joylangan kolba (lampochka)dan iborat. Baʼzi choʻgʻlanma lampalarning kolbasi tolaning trasi, yaʼni nur sochishini yaxshilash uchun inert gaz bilan toʻldiriladi. Choʻgʻlanma lampaning tolasi spiral, bispiral (ikki spiral) yoki trispiral (uch spiral) tarzida oʻralgan volfram simdan qilinadi. Choʻgʻlanma lampa yonganda tolasi 2500—3300 K gacha qiziydi; nur sochish quvvati 10—35 lm/Vt; xizmat muddati 1000 soatgacha. Dastlabki choʻgʻlanma lampani 1872-yilda Aleksandr Lodigin ixtiro qilgan. 1879-yilda Thomas Edison uni takomillashtirgan. Choʻgʻlanma lampalar xonalar va maydonlarni yoritishda, kinoproyeksion apparatlarda, konlarda, avtomobillarda ishlatiladi. **🖕**

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb122625884 (maʼlumot)
* GND: 4122178-3
* LCCN: sh85041761
* NDL: 00561385
* NKC: ph778886

 |
**Jane Hamilton-Merritt** (Mary Jane LaRoweda tugʻilgan) – faxriy professor, fotojurnalist, yozuvchi, hayvonlar huquqlari himoyachisi. Jane Konnektikut shtatining Redding shahrida yashaydi. Jane1999-yilda Konnektikut ayollar shon-shuhrat zaliga kiritilgan.

Tarjimai holi
-------------

Jane 1947-yilda Indiana shtatining Nobl okrugida Claude LaRowe va Alvada (Brown) LaRowe oilasida dunyoga kelgan. U Munsie shahridagi Ball State universitetida bakalavr va magistr darajasini olgan. Soʻng fan nomzodi ilmiy darajasini olish uchun davom etgan.

Hamilton-Merritt Janubiy Konnektikut shtat universiteti professori boʻlib, u yerda deyarli yigirma yil davomida (1979–97) yarim kunlik ish vaqti bilan jurnalistikadan dars bergan. 1997-yilda Janubiy Konnektikut shtat universitetida oʻqituvchilikdan nafaqaga chiqadi.

Faoliyati
---------

Hamilton-Merritt Vetnamga mustaqil urush muxbiri sifatida ketgan. Uning suratlari olti yil davom etgan Vetnam urushi, shu jumladan Shimoliy Vetnamning Laosga bostirib kirishi

kabi mavzularni qamrab olgan. Jane Inland Daily Press Association bosh mukofotini oʻzining frontdagi urushni yoritgani uchun qoʻlga kiritganini taʼkidlaydi. Ammo buni tasdiqlovchi biror mustaqil manbaalar yoʻq. Bu davrdagi bosma maqolalar va elektron arxiv tadqiqotlari uning hech bir nomi ostida chiqmagan. Ushbu holat uning Vetnam urushi davridagi asari qachon va qanday nashr etilgani haqidagi savollarni tugʻdirdi. Bugungi kunga qadar Janenning ushbu davrdagi suratlari haqida maʼlum biror mustaqil manbalar mavjud emas.

Manbalar
--------

1. ↑  Greater Appalachian Llama and Alpaca Association Newsletter, January 2016,
2. ↑  Greater Appalachian Llama and Alpaca Association, January 2016,
```
(maʼnolari)}}
```

**Goʻroʻgʻli** (Koʻroʻgʻli) — folklor obrazi. "Goʻroʻgʻli" turkum dostonlarining bosh qahramoni. Oʻzbek xalq dostonlarida G. yurt, xalq, adolat osoyishtaligi uchun kurashgan gʻoyatda jasur, xalq botiri sifatida taʼriflanadi. U oʻz davrida oddiy xalq orzu qilgan afsonaviy, erkin va farovon Chambil yurtini barpo etgan, uni ichki va tashki dushmanlarga karshi kurashuvchi botirlar yurtiga aylantirgan. G.ning qirq yigiti (Shodmonbek, Xoldorxon, Zamonbek, Xidirali elbegi va boshqalar) turli elat va qabilalarning botirlari boʻlib, undan ibrat oladilar. Chambilning shuxratini oshiradilar. G. obrazi xalqorasida mardlik, jasorat, el-yurt manfaati yoʻlida kurashuvchi yengilmas qahramon timsolidir.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Inson va fuqarolarning huquqlari va erkinliklarini himoya qilishning yuridik mexanizmlari** — inson va fuqarolarning huquqlari, erkinliklari hamda manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan kafolatlar, institutlar, prinsiplar va tartibotlar tizimi hamda ular asosida faoliyat yurituvchi oʻrganlar faoliyatini nazarda tutadi. Yuridik mexanizmni, sodda qilib aytganda, yuridik norma shu jumladan qoidaning amalga oshirilishi tartibi, yoʻli, usul va uslublari yigʻindisi deyish mumkin.
Misol tariqasida, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 64-moddasida davlat hamda jamiyat yetim bolalarni shu bilan bir qatorda ota-onalarning vasiyligidan mahrum boʻlgan bolalarni boqish, tarbiyalash hamda oʻqitishni taʼminlaydi, bolalarga bagʻishlangan xayriya faoliyatlarini ragʻbatlantiradi deb belgilab qoʻyilgan. Mazkur normani amaliyotda taʼminlashga qaratilgan bir qator qoʻshimcha normativ — huquqiy hujjatlar qabul qilingan shu jumladan ularda davlat va nodavlat tashkilotlarning huquq hamda majburiyatlari belgilab qoʻyilgan. Yaʼni, konstitutsiyaviy normani amalga oshirishning yuridik mexanizmi shakllantirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Toychiyev, N. ed (2009). "Inson va fuqarolarning huquqlari va erkinliklarini himoya qilishning yuridik mexanizmlari". *Oʻzbekiston yuridik ensiklopediyasi*. Toshkent: „Adolat" nashriyoti. p. 215.
2. ↑  Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Huquqshunoslikka oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Gavda vazni** – antropologiyada odamning ogʻirligi yoki massasi, jismoniy taraqqiyot va tan sihatlikning asosiy koʻrsatkichlaridan biri. U yoshga, jinsga, boʻy-bastga, mehnat va turmush tarziga, ovqatga va tashqi muhitning boshqa omillariga bogʻliq. Gavda vazni shuncha boʻlishi kerak degan aniq bir chegara qabul qilinmagan, lekin odam yetarli va toʻgʻri ovqatlanmaganda, moddalar almashinuvi buzilganda, endokrin va asabiy-ruhiy kasalliklarda gavda vazni kamayadi. Jismoniy tarbiya va sport mashgʻulotlari, koʻp terlash va poʻst tashlashdan (chaqaloqlarda) keyin gavda vazni ancha kamayadi, aksari oradan maʼlum muddat oʻtgach, avvalgi asliga keladi. Ovqatga ruju qilish, badan tarbiya va boshqa faol harakatlar qilmaslik kishining semirib, Gavda vaznining ortib ketishiga sabab boʻladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb119823642 (maʼlumot)
* GND: 4137788-6
* LCCN: sh85015259
* LNB: 000082810
* NDL: 00577240
* TE: E1.0.1.0.0.0.19

 |
**Zomin** – Zomin tumanidagi shahar va tumannning maʼmuriy markazi.

Geografik joylashuvi
--------------------

Zomin suv resurslariZomin tumani tabiat manzarasi
Viloyat markazi Jizzax shahridan 68 km. Zominsuv soyidan suv ichadi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi Dashtobod (20 km).

Aholisi
-------

Aholisi 30 ming kishi (2016). Zomin tarixiy shahar boʻlib, qadimda Sarsanda, Susanda, Sabza nomlari bilan ham yuritilgan. Uning asos solingan yili nomaʼlum. Lekin arab geograf sayyoh olimlari Ibn Havkal, Muqaddasiylar (Yu-a.)ning maʼlumotlariga koʻra, Zomin arablar kelmasdan oldin ham boʻlgan va Ustrushonada yirik shaharlardan hisoblangan. Shahar Zominsuvning har ikkala sohiliga joylashgan. 10-asrda Zomin yonida qadimiy, arablar kelgunga qadar boʻlgan eski shaharning harobalari saqlanganligi manbalarda qayd etilgan. Shahar yonida jome masjidi boʻlgan. Zominning Samarqand, Buxoro, Shosh (Toshkent) va Fargʻona vodiysi shaharlarini bogʻlovchi katta karvon yoʻlida joylashganligi uning ravnaqiga ijobiy taʼsir etgan. 15—17-asrlarda Zomin mustahkam qalʼadan iborat viloyat markazi edi. 1868-yili rus podsho hukumati qoʻshinlari tomonidan bosib olingunga qadar Buxoro amirligiga qarashli boʻlgan va vaqt oʻtishi bilan avvalgi mavqeini yoʻqotgan. Zominda avtokorxona, tuman qurilish boshqarmasi, mahalliy sanoat va milliy buyumlar ishlab chiqarish korxonalari, savdo va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, yoʻl qurilish va taʼmirlash idorasi, madaniyat uyi, aloqa boʻlimi, umumiy taʼlim maktablari, kutubxonalar, tuman markaziy kasalxonasi, sanitariya epidemiologiya stansiyasi va xususiy dorixonalar bor. Zomin – Toshkent, Zomin – Jizzax, Zomin – Guliston yoʻnalishlarida avtobus qatnovlari boʻlgan, maʼlum vaqt oʻtib ular oʻrnini yengil avtomobillar egallagan.

Galereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Jizzax viloyati |
| --- |
|  |
| 
Markazi: **Jizzax** |
|  |
| Tuman va markazlari | 
* **Arnasoy tumani** (Gʻoliblar)
* **Baxmal tumani** (Oʻsmat)
* **Gʻallaorol tumani** (Gʻallaorol)
* **Sharof Rashidov tumani** (Uchtepa)
* **Doʻstlik tumani** (Doʻstlik)
* **Zomin tumani** (Zomin)
* **Zarbdor tumani** (Zarbdor)
* **Zafarobod tumani** (Zafarobod)
* **Mirzachoʻl tumani** (Gagarin)
* **Paxtakor tumani** (Paxtakor)
* **Forish tumani** (Bogʻdon)
* **Yangiobod tumani** (Balandchaqir)
 | 
 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xalqaro basketbol federasiyasi**(fransuzcha: ***F**édération **I**nternationale de **Ba**sketball*, qisqartma. **FIBA**) — barcha milliy basketbol federasiyalarini birlashtirgan va jahon basketbolini rivojlantirishning asosiy yoʻnalishlarini belgilovchi tashkilot. FIBA egidligida basketbol boʻyicha jahon chempionati va boshqa xalqaro musobaqalar oʻtkaziladi. FIBAning shtab-kvartirasi Shveysariyaning Jeneva shahrida joylashgan.

Dastlabki, qisqartmasi *Xalqaro havaskor basketbol federasiyasi* (*Fédération Internationale de Basketball Amateur*) nom olgan edi. 1989-yilda *"Amateur"* soʻzi olib tashlandi (professional basketbolchilarning xalqaro musobaqalarga rasman qabul qilinishi munosabati bilan), biroq bu nom qisqartirilmadi.

Tarixi
------

Tashkilot 1932-yil 18-iyunda Shveysariyaning Jenevada boʻlib oʻtgan milliy basketbol assosiasiyalarining birinchi xalqaro konferensiyasida tashkil etilgan. Milliy basketbol qoʻmitalari yigʻilishida Xalqaro basketbol assosiasiyalari federasiyasini (FIBA) tashkil etish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi, FIBA tashkil etilishida sakkiz davlatning milliy basketbol qoʻmitalari boʻlgan, ular: Argentina, Chexoslovakiya, Gresiya, Italiya, Latviya, Portugaliya, Ruminiya va Shveysariya. 1989-yilda Germaniyaning Myunxen shahrida boʻlib oʻtgan FIBA kongressida professional basketbolchilarning FIBA egidi ostidagi barcha musobaqalarda, shu jumladan Olimpiya oʻyinlarida ishtirok etishi toʻgʻrisida tarixiy qaror qabul qilindi.

FIBA homiyligidagi musobaqalar
------------------------------

1950-yildan boshlab erkaklar, 1953-yildan esa ayollar oʻrtasida basketbol boʻyicha jahon chempionati oʻtkazila boshlandi. Bugungi kunda ikkala turnir ham bir-biridan mustaqil ravishda, har toʻrt yilda bir marta, ikki yillik interval bilan Olimpiya basketbol turniri bilan almashinib oʻtkaziladi. Bundan tashqari, FIBA egidligida oʻsmirlar (19 yoshgacha) va yoshlar (21 yoshgacha) erkaklar va ayollar jamoalari oʻrtasida jahon chempionatlari oʻtkaziladi. FIBA, shuningdek, barcha besh qit’ada boʻlib oʻtadigan barcha qit’a chempionatlarini, ulardan tashqari, Afrika, Amerika va Evropada oʻtkaziladigan oʻsmirlar (18 yoshgacha) va yoshlar (20 yoshgacha) qit’a chempionatlarini ham nazorat qiladi.

1936-yildan buyon basketbol turniri Yozgi Olimpiya oʻyinlari dasturining oʻzgarmas qismi boʻlib kelgan; Olimpiya oʻyinlariga mezbon mamlakat XOQ va FIBA ushbu turnirni tashkil etishda teng ravishda ishtirok etadi.

1972-yildan 2002-yilgacha uning homiyligida Ronketti kubogi turniri oʻtkazildi. 2003-yilda u ayollar Yevrokubogiga (FIBA EuroCup Women) oʻzgartirildi.

Havolalar
---------

* FIBA rasmiy sayti Wayback Machine saytida arxivlandi (1996-11-04).
**Chilustun masjidi** — Navoiy viloyati, Nurota shahri, Chashma majmuasida joylashgan yodgorlik.

Tarixi
------

Masjid XVI asrda Buxoro xonligida hukmronlik qilgan Shayboniylar sulolasi davrida bunyod etilgan.
Chilustun masjidi Nurotadagi Chashma majmuasida qurilgan boʻlib, jome masjididir. Masjidda 16 ustun mavjud boʻlsada, Chilustun yaʼni qirq ustun sifatida xalq tomonidan nomlangan. Masjid 25 ta gumbazchadan iborat. Markaziy gumbazi sakkiz qirrali boʻlib, gumbazlari ganchkor panchalar bilan bezatilgan. Masjid gumbazlarida tuynuklar mavjud boʻlib, ular masjid ichkarisiga yorugʻlik tushurib turgan. Masjid yon tomonlarida miyonxona boʻlib, eshiklar orqali ularga yorugʻlik tushadi. Masjid ustida balandligi 6 metr boʻlgan minoracha boʻlib, unda azon aytilgan.

Hozirgi kunda XVI asrda qurilgan masjidning faqatgina toʻsini saqlanib qolgan. Masjid peshtoqida 1903—1904-yillar qayd etilgan. Aynan shu yillarda masjid qayta tubdan taʼmirlangan. Uning qurilishida buxorolik meʼmor Usta Abdushukur va sarkorlik Tursunxoʻja Eshon, mahalliy ustalardan Ustod Shams, Ustod Rustam, Ustod Xoʻja, Ustod Qalandar va Ustod Rahmonqullar ishtirok etgan. Masjidning ustunli marmarlarini bezash va tayyorlashda Abdurahim Turdiyev va Abdurahmon Turdiyevlar qatnashganlar.

Masjidda 2010-yilda taʼmirlash ishlari olib borilgan. Masjid peshtoqida Qur’oni Karimning „Tavba" surasining 108-oyati keltirilgan. Peshtoq suls xatida boʻlib, kitobani toshkentlik xattot Bahodir Solihov bitgan. Kirish eshigida esa suls xatida duo yozilgan. Masjid shimol tomonidan kirish peshtoqida ham Qur’oni Karimning „Tavba" surasi 112-oyati keltirilgan. 2010-yilgi taʼmirlash natijasida kitobani suls xatida Bahodir Solihov bitgan. 2009—2010-yillardagi olib borilgan taʼmirlash natijasida Chilustun masjidida 7 mlrd soʻmdan ortiq mablagʻ sarflangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий 2015, s. 131. sfn error: no target: CITEREFЎзбекистон\_обидаларидаги\_битиклар:\_Навоий2015 (help)
2. ↑  Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий 2015, s. 133. sfn error: no target: CITEREFЎзбекистон\_обидаларидаги\_битиклар:\_Навоий2015 (help)
3. ↑  Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий 2015, s. 135. sfn error: no target: CITEREFЎзбекистон\_обидаларидаги\_битиклар:\_Навоий2015 (help)
4. ↑  Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий 2015, s. 137. sfn error: no target: CITEREFЎзбекистон\_обидаларидаги\_битиклар:\_Навоий2015 (help)
5. ↑  jomeʼ masjidi[*sayt ishlamaydi*]

Adabiyotlar
-----------

### Ilmiy adabiyotlar

* Абдухолиқов Ф, Ртвиладзе Э, Ҳакимов А, Абдуҳалимов Б, Мансуров А, Маннонов А, Муҳамедов Н, Раззоқов А, Раҳимов К*. Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий*. Тошкент: Uzbekistan Today, 2015 — 376 bet. ISBN 978-9943-4509-5-0.

Havolalar
---------

* „Чилустун жомеъ масжиди". 18-iyun 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-iyul 2023-yil.