recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Saʼdullaxoʻja Tursunxoʻjayev** (1891 Toshkent 1938.4.10) - davlat va jamoat arbobi. Turkistondagi jadidchilik harakatining namoyandalaridan biri. Rustuzem maktabida oʻqigan (1898 — 1901). "Taraqqiyparvar" tashkilotining aʼzosi syfatida jadidchilik harakatida faol qatnashgan (1908 — 17). Abdulla Avlonip, Munavvarqori, Nizomiddin Xoʻjayev va boshqa bilan hamkorlik qilgan. Turkiston oʻlkasi Oziq-ovqat xalq komissarligining Moskvadagi vakili (1917 — 18), Toshkent Eski shahar Soveti ijroiya qoʻmitasi raisi oʻrinbosari (1918), Turkiston ASSR Sogʻliqni saqlash xalq komissari (1918 — 19), Milliy ishlar xalq komissari, Tashqi ishlar xalq komissari (1919). Turkiston Kompartiyasi MK kotibi, ayni paytda Buxoro Kompartiyasi MK masʼul kotibi (1920 — 21). BXSRning Savdo va sanoat xalq noziri (1921), Turkiston ASSR Markaziy xalq xoʻjaligi Kengashi raisi oʻrinbosari (1921 — 22), Pomir oblasti inqilobiy qoʻmitasi raisi (1922 — 23). XXSR Ijtimoiy taʼminot, savdo va sanoat xalq noziri (1923-24), XXSR Nozirlar Shoʻrosi raisi oʻrinbosari, Davlat reja komissiyasi raisi, XXSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi raisi (1924). Xorazm viloyati inqilobiy qoʻmitasi raisi (1924 — 25). Oʻrta Osiyoda milliyhududiy chegaralanish oʻtkazilgach, SSSR Mehnat va Mudofaa Kengashining Oʻzbekiston SSR boʻyicha vakili (1925 — 26), Oʻrta Osiyo suv xoʻjaligi qurilishi tashkiloti boshligʻi (1927), SSSR^ Yer ishlari xalq komissarligining Oʻrta Osiyo boʻyicha vakili (1928 — 34), Qozogʻiston SSR Suv xoʻjaligi Bosh boshqarmasining boshligʻi (1935 — 37). T. "Milliy ittihod" Markaziy qoʻmitasi aʼzosi (1920 — 21) syfatida BXSRda katta tashkilotchilik ishlarini olib borgan.

Podsho Rossiyasi va sovet rejimiga qarshi siyosiy faoliyati uchun T. bir necha marta qamoqqa olingan (1911-yil Qoʻqon; 1922-yil; 1937.27.4, Olmaota). Toshkentda boʻlgan SSSR Oliy Sudi harbiy kollegiyasining majlisida otishga hukm qilingan va oʻsha kuni otib tashlangan. 1957-yil 1 avgustda oklangan.

Adabiyotlar
-----------

Azizzoda L, Yangi xayet kurashchilari, T. 1977; Validiy, Boʻlinganni boʻri yer [Xotiralar], T. 1977; Oʻzbekistonning yangi tarixi, 2kitob (Oʻzbekiston sovet mustamlakachiligi davrida], T. 2000.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Saʼdulla Abdullayev** (1945.12.5, Toshkent) — rassom, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi haqiqiy aʼzosi (1997). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1961—66) va Leningrad (hoz. Sankt-Peterburg)dagi I. Repin nomidagi rassomlik, haykaltaroshlik va meʼmorlik instituti (1967—73)da taʼlim olgan. 1973-yildan M. Uygur nomidagi Sanʼat institutida pedagog, 1997-yildan Kamoliddin Behzod nomidagi milliy rassomlik va dizayn institutida dotsentabr Ijodini teatr dekorasiyasi sohasida boshlagan. Abdullayev Navoiy teatrining „Soʻgʻdiyona qoploni", „Layli va Majnun" spektakllariga sahna bezaklari uchun andazalar tayyorlagan. A. rangtasvirda samarali ijod qiladi: yoshlar hayoti va kundalik faoliyati, ruhiyati aniq tasvirlangan („Toshkentim" uchligi — triptixi: „Anhor boʻyida", „Yosh onalar", „Favvoralar" va boshqalar) hamda oʻzbekona milliy ruh bilan sugʻorilgan („Oilam", „Buvam ertaklari", 1985 va b.) asarlar, portretlar („To-liba", „Husnoro portreta" va b.), manzaralar („Teatr maydoni tong otarda", „Teatr maydoni", „Teatr maydoni oqshom paytida" va b.) muallifidir. Abdullayev ijodida tarixiy mavzu alohida oʻrin tutadi: „Navoiy va Husayn Boyqaro" (1988), „Navo-iyning Samarqanddan qaytishi" (1989), „Samarqand bahori" ikkiligi (diptixi, 1992), „Amir Temur Bibixonim masjidi qurilishini kuzatmoqda" (1993), „Amir Temurning dafn etilishi" (1996) va boshqalar.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Elektron transport zanjiri mitoxondriyadagi yemiriluvchi fosforilash jarayonida ishtirok etadi. Krebs siklida hosil bo'lgan suksinat va NADH mitoxondriyaning membranalar aro boshligida elektro-kimyoviy potentsialini yaratishda ishtirok etadi.
**Mitoxondriyaning elektron transport zanjiri** (kiskacha ETZ) - bu mitoxondriyaning membranasida joylashgan oqsillar sistemasi. ETZning asosiy funksiyasi - bu NADHdan proton olib uning kislorodga berish, bunda mitoxondriyaning membranalar aro boshligida protonalar soni oshib, u yerda elektrokimyoviy potentsial paydo bo'ladi. Elektrokimyoviy potentsial esa ATFning hosil qilishida ishtirok etadi.

Eukaryotik mitokondriyada elektron transport zanjiri NADH oksidlanishidan va kompleks I (NADH degidrogenazasi) da ubixinon Q ning qaytarilishi bilan boshlanadi. Keyingi kompleks II (Suksinat degidrogenazasi) suktsinatni fumaratgacha oksidlantiradi va ubixinonni qaytaradi. Ubixinon Q oksidlanib, sitoxrom c ni kompleks III (Sitoxrom bc kompleksi) da qayta tiklaydi. Zanjirning oxirida murakkab kompleks IV (Sitoxrom c oksidazasi) elektronlarni sitoxrom c dan kislorodga uzatib suv hosil qilishda ishtirok etadi. Reaksiya natijasida, har bir chiqarilgan 6 ta proton va 6 ta elektronga 1 O2 molekulasi va 10 NADH molekulasining ishlatilishi sababli 2 ta suv molekulasi chiqariladi.

Hosil bo'lgan elektron-kimyoviy potentsial ATF-sintaza fermenti yordamida ATF energiyasiga o'tkaziladi.
**Sedimentatsion analiz** - dispers sistemalardati zarralarning oʻlchamini va polimerlar eritmasidagi makromolekulalar mol. m ni sedimentatsiya tezligi boʻyicha aniqlash usullari majmui. Bu usullar dispers likning oʻrtacha tavsifini, shuningdek, zarralarning oʻlchami yoki massasi boʻyicha taqsimlanish egrisini (polimerlar uchun molekulyarmassaviy taqsimlanishni) aniqlashga imkon beradi. Zarralar oʻlchami 1 mkm.dan katta boʻlgan dagʻal dispers sistemalar (suspenziya, emulsiya) uchun gravitatsion maydondagi sedimentatsiya, kolloid sistemalar va polimerlar eritmasi uchun markazdan qochma kuch maydonidagi sedimentatsiya qoʻllanadi; markazdan qochma tezlanish 100 000 gacha tenglashib, ultratsentrifugalarda rotorning aylanish tezligini minutiga bir necha oʻn minglabgacha yetkazadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

1. ↑
**Butil-kauchuk** - izobutilen bilan oz miqdordagi (1—5%) izoprenni sopolimerizatsiyalab olingan sintetik kauchuk. B. metilxlorid yoki etilxlorid eritmasida monomerlarning kation sopolimerizatsiyasi orqali olinadi. B. och sariq rangli modda boʻlib, spirt, efir, keton, dixloretan, anilin, nitrobenzolda erimaydi, suv taʼsiriga berilmaydi. U kislorod, ozon, nur taʼsiriga chidamli, sekin vulkanizatsiyalanadi. B.dan yasalgan rezina agressiv muhit, shu jumladan ishqorlar, vodorod, peroksid, dengiz suvi, baʼzi bir oʻsimlik moylari taʼsiriga chidamli. B.ning asosiy qismi shinalar tayyorlash uchun ishlatiladi. Yuqori temperatura va agressiv muhitlarga chidamli buyumlar ishlab chiqarishda ham qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Butifos**, DEF — paxta maydonlarini mashina terimiga tayyorlashda gʻoʻza barglarini toʻkish uchun qoʻllanilgan kuchli defoliant. Yuqori trada qaynaydigan och sariq rangli suyuqlik. Yoqimsiz hidli, suvda umuman erimaydi. Moyli eritma va 70% li emulsiyalanuvchi konsentrat holida ishlatiladi. Defoliant har qanday obhavo sharoitida ham yuqori taʼsir xususiyatiga ega. Preparat kam dozalarda (1,4–3 kg/ga) qoʻllanilganiga qaramay, juda zaharli. Oʻrta Osiyoning paxtachilik mintaqasida 50—80-yillarda keng qullanilgan. 1981-yildan Oʻzbekistonda va boshqa respublikalarda atrof muhitga koʻrsatgan zararli oqibatlari uchun B.ni gʻoʻza maydonlarida defoliant sifatida qoʻllash man etilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Palmitin kislota**, geksadekankislota.SN (SN2)|4SOON — bir asosli toʻyingan karbon kislota, rangsiz kristallar. Mol. m. 256,43; su-yuklanish temperaturasi 62,9°, qaynash temperaturasi 105°, suvda erimaydi, spirt, benzol, atsetonda 20° da oz, 60°da yaxshi eriydi. Tabiatda keng tarqalgan toʻyingan yogʻ kislota. Barcha tabiiy yogʻlarda trigli-serid holida uchraydi. Palma moyida 32—40%, soya moyida 6,5%, mol yogʻida 25%, choʻchqa yogʻida 30% Palmitin kislota boʻladi. Palmitin kislota spermatset, asalari muminnng asosiy tarkibiy qismidir. Palmitin kislota tirik orga-nizmda koferment A ishtirokida biosintezlanadi.

Palmitin kislota yogʻdan sovunlanish reaksiyasi asosida olingan kislotalar aralashmasini rektifikatsiyalab yoki qayta kris-tallash yoʻli bilan olinadi. Palmitin kislota yuvuvchi vositalar, surkov moylari va plasti-fishtorlar olishda, tuzlari boshqa kislota tuzlari bilan birgalikda emulgator sifatida kosmetik preparatlar va xoʻjalik sovuni tayerlashda ishlatiladi. Baʼzi efirlari boʻyoq va sintetik detergent lar olishda, stearin kislota bilan birgalikda sham tayerlashda qoʻllanadi (yana qarang Yogʻlar, Oʻsimlik moylari).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Tuak**— Indoneziya va Malayziyaning koʻplab hududlari uchun anʼanaviy spirtli ichimlik. Turli hududlarda „tuak" nomi xom ashyo, ishlab chiqarish texnologiyasi va alkogol tarkibida farq qiluvchi ichimliklar uchun qoʻllaniladi. Tuakning aksariyat turlari palma sharbatidan yoki xom guruchdan tayyorlanadi.

**Ishlab Chiqarish tarixi**

Tuak tarixan Indoneziyaning deyarli barcha hududlarida, uning eng sharqiy qismidan tashqari, orolda va kamroq darajada Malayziya materikida ishlab chiqarilgan. Barcha retsepti va texnologik xilma-xilligi bilan „tuak" nomi ostida paydo boʻladigan ichimlikning ikkita asosiy turi palma sharbatidan tayyorlangan engil (odatda 5 foizdan koʻp boʻlmagan spirt) va nisbatan kuchliroq (12-15 foiz alkogol) hisoblanadi. , asosan guruch xomashyosidan ishlab chiqariladi

Ayrim hududlarda, xususan, Yava va Balida guruch ham, palma tuaklari ham ishlab chiqariladi, bir qator hududlarda uning faqat bitta turi ishlab chiqariladi. Palma tuakiga ixtisoslashgan eng mashhur mintaqa Shimoliy Sumatra: u erda yashovchi Bataklar orasida bu juda mashhur boʻlgan milliy ichimlik.
Guruchli tuak Kalimantanda bir xil darajada mashhur: bu koʻpchilik Dayak xalqlari uchun, ayniqsa Ibanlar uchun asosiy spirtli ichimlikdir.

1. ↑  Alkohol
2. ↑  Tuak
3. ↑  Polisi
4. ↑  Toba
**Ilohobod**, Ollohobod — Hindistoning shim.dagi shahar, UttarPradesh shtatida, Jamna daryosining Gang daryosiga quyilish yerida joylashgan. Aholisi 806 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻllari tuguni. Shahar oʻrtasidan oʻtgan temir yoʻl uning koʻhna qismini yangi qismidan ajratib turadi. Ilohobodning zamonaviy qismida yangi turar joy mahallalari, oziq-ovqat, tamaki, oyna sanoati korxonalari joylashgan. Diniy marosim buyumlari ishlab chiqariladi. Universitet (1887 yil) bor. Ilohobod — hindularning diniy bayram oʻtkazadigan va ziyoratgoh joyi. Musulmon va hindu meʼmoriy yodgorliklari koʻp, jumladan podsho Ashoka davridan (mil. av. 242 yil) qolgan tosh ustunlar, katta "Xusrav bogʻi" (bu bogʻda podsho Jahongirning oʻgʻli Xusravning makbarasi bor, 17-asr) va b. Ilohobodning bunyod etilgan vaqti nomaʼlum. Qad. Hindistonda u Prayaga deb atalgan. Akbarshoh Prayaga yaqinida 1583 yilda Ilohobod qalʼasini qurdirgan; shu vaktdan shahar ham Ilohobod deb atala boshlagan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oqbel togʻlari** — Fargʻona botigʻining gʻarbiy qismida (Tojikiston hududida) joylashgan. Gʻarbdan shim.-sharqqa 35 km choʻzilgan, eni 800 m gacha. Eng baland joyi 954 m. Shim.sharqiy qismidagi tepaliklar Qiziljar deb ataladi. Togʻlarning yon bagʻri uning gʻarbiy va markaziy qismida Qayroqqum suv ombori qirgʻogʻidan tik koʻtarilgan. Shimoliy yon bagʻri nishabroq, quruq soylar bilan kesilgan. Tektonik jihatdan Oqbel braxiantiklinal boʻlib, yangi tektonik harakatlar taʼsirida koʻtarilmoqda. Gil, alevrolit, konglomerat, gips, tuzlar kabi togʻ jinslaridan tuzilgan. Qiziljar deb ataluvchi qismida tuzlarda turli karst relyef shakllari (voronka, quduq, arka, tunnel, gʻor, karr) hrsil boʻlgan. Ayniqsa, karst voronkalari keng tarqalgan. Iklimi keskin kontinental, koʻp yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 100 mm ga yaqin. Boʻz tuproklar tarqalgan, oʻsimlik qopla-mi siyrak, shuvoqefemerlar oʻsadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Oltin yostiqli tosh
***Sedum acre***, odatda **tilla o'simtasi**,**moxli** tosh,oltin yo'lak, **tishlovchi** **tosh** va **devor qalampiri nomlari** bilan tanilgan, Crassulaceae oilasiga mansub ko'p yillik gulli o'simlik. Uning vatani Yevropa, ammo Shimoliy Amerika, Yaponiya va Yangi Zelandiyada ham tabiiy holda o'sadi.

Tavsif
------

Tishlovchi tosh o'simligi balandligi 5-10 smli gilamga o'xshash novdalar hosil qilib to'p holda o'sadigan doim yashil ko'p yillik o'simlik. Yilning ko'p qismida poyalari qisqa, yarim egilgan va zich barglar bilan qoplangan bo'ladi. Iyun va iyul oylarida gullash davrida poyalari cho'ziladi va tik bo'ladi, biroz oqsoqlangan va ko'pincha pushti-jigarrang, barglari uzoqroqda joylashgan. Barglari muqobil, go'shtli va qisqa silindrsimon, uchi yumaloq. Ular, shuningdek, ba'zan qizil rangga bo'yalgan. Yulduzli gullar uchdan oltitagacha gulli gulzorni hosil qiladi. Qovoqning tagida birlashgan beshta go'shtli sepals bor, gul toji beshta muntazam yorqin sariq gulbarglardan iborat, o'nta stamens, alohida ginoetsium va beshta pistil mavjud. Meva beshta birlashgan, ko'p urug'li follikuladan iborat. Barglarida teri toshmasiga sabab bo'lishi mumkin bo'lgan o'tkir hidli suyuqlik mavjud.

Tishlaydigan tosh past bo'yli o'simlik bo'lib, u, tez o'sadigan turlar bilan raqobatlasha olmaydi. U yupqa quruq tuproqlarda o'sishga moslashgan va uni shingil, plyajlar, quruq tosh devorlar, quruq qirg'oqlar, dengiz qirg'og'idagi qoyalar, yo'l chetlari, cho'l va dengiz yaqinidagi qumli o'tloqlarda topish mumkin.

Tishlovchi tosh o'simligi ruxsat etilganda tarqaladi, lekin ildizi sayoz bo'lgani uchun osongina boshqariladi. U osilgan savat va konteyner bog'larida, orqa aksan sifatida, chegaralarda yoki yer qoplamasi sifatida o'stiriladi. Bu o'simlik, ko'pincha quruq qumli tuproqda, shuningdek, yoriqlar ichida, sudraluvchi yer qoplamasi sifatida o'sadi. U kambag'al tuproqlarda, qumda, tosh bog'larda va boy bog' tuproqlarida, turli yorug'lik darajasida yaxshi o'sa oladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Dickinson, T.; Metsger, D.; Bull, J.; & Dickinson, R. (2004) ROM Field Guide to Wildflowers of Ontario. Toronto:Royal Ontario Museum, p. 243.
2. 1 2  „Biting stonecrop: *Sedum acre*".  NatureGate. Qaraldi: 29-dekabr 2013-yil.
**Turgor** (lot. turgere — boʻrtmoq, toʻlmoq) — hujayra qobigʻining taranglik holati. T. xujayra ichidagi suyuklik va tashqi eritmaning osmotik bosimi qamda hujayra qobigʻining elastikligi tufayli roʻy beradi. Odatda, hayvonlar hujayrasi qobigʻining tarangligi uncha yuqori boʻlmaganidan (baʼzi boʻshliqichlilar bundan mustasno) T. holati kuchsiz emas; ularning bir butunligini faqat izotonii eritmalar saqlaydi. Tirik oʻsimlik hujayralarida esa ichki hujayra shirasining osmotik bosimi tashqi eritma osmotik bosimidan har doim katta, lekin hujayra devori sellyulozadan iborat boʻlganligi uchun hujayra qobigʻi yorilib ketmaydi. T. tufayli oʻsimlik toʻqimalari tarang va mustahkam boʻladi. Avtoliz jarayoni, oʻsimlikning soʻlishi va qarishi T. pasayishi oqibatida roʻy beradi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Oʻtkir uchli kondiloma** — teri va shilliq qavatlarning doimiy ishqalanadigan qismlarida paydo boʻladigan soʻgalsimon oʻsimtalar. Kasallik qoʻzgatuvchisi Popova guruhiga mansub papullomatoz — akantomatoz filtrlanuvchi virusdir. U oʻzining koʻp belgilari bilan oddiy va oʻrab oluvchi uchuqqa oʻxshab ketadi. Shaxsiy gigiyenaga rioya qilmaslik, surunkali nospetsifik yalligʻlanish, trixomonoz,kandidoz, xlamidioz, ureaplazmoz kabi kasalliklar oʻtkir muloqot davrida yuqib qolishi mumkin. Bu kasallik bilan aksariyat 20-40 yoshlik yoshlarda va undan kattalar kasallanadi. Bolalarda juda kam kuzatiladi. Inkubatsion davri 7-8 haftadan 9-10 oygacha davom etadi.

Klinikasi
---------

Oʻtkir uchli kondiloma koʻpincha bemorlarning jinsiy azolari atrofida, olat kertmagida, anus sohasida, qoʻltiqda, ayollar jinsiy uyatli lablarida va qin qirrasisida, koʻkrak bezi ostida uchraydi. Ayrim vaqtlarda siydik kanalining old sohasida shilliq qavatda ham kuzatiladi. Dastlab shu sohalarda uncha qattiq boʻlmagan mayda pusht tugunchalar paydo boʻladi, ular qoʻshilib, gulkaramni yoki xoʻroz tojini eshlatuvchi yumshoq soʻrgʻichsimon oʻsma hosil qiladi.Oʻtkir uchli kandilomaning baʼzi elementlari ingichka bitta asosga oyoqqa jamlangan boʻlib yuzasi namlanib turuvchi kepaklar bilan qoplanadi va undan qoʻlansa hid kelib turadi. Ishqalanish natijasida achchishib, qichishib turadi, yara-chaqalanib eroziyalanadi. Eroziyalanib yara-chaqalangan oʻsimtalar biroz qonsirab turadi. Oʻsimtalar tirnab koʻrilsa, quruq massali ajratma chiqadi.

Tashxisi
--------

Oʻtkir uchli kondilomaga diagnoz qoʻyish qiyin emas. Asosan, zaxmdagi kondiloma tekshirilganda koʻplab oqish treponemalar topiladi hamda serologik reaksiyalarning barchasi musbat boʻladi. Kam hollarda bir bemorning oʻzida ham serbar ham uchli kondiloma boʻlishi mumkin.

Davosi
------

Oʻtkir uchli kondiloma asosan kuydiriladi. Diatermokoagulatsiya, krioterapiya, elektroionizasiya qoʻllanadi. Kaliy permanganatning oʻtkir eritmasi uch foizli SIRKA KISLOTASI, PODOFILLINNING 20 FOIZLI SPIRTDAGI ERITMASI kabi kuchli eritmalarda kuydiriladi REZORSINNING TALK BILAN 1:1 ARALASHMASI, KOLXAMIN MALHAMI buyiriladi. Oʻtkir uchli kandilomalar kam boʻlsa, ularni FOLKMAN qoshiqchasida qirib olinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  *teri va tanosil kasalliklar eshboyev 2010 yil 136-137 bet*.


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Oʻtloqchilik** — pichanzor va yaylov xoʻjalagini yuritish tizimi; qishloq xoʻjaligining bir tarmogʻi. Oʻ. tabiiy, ekma yaylov va pichanzorlarda pichan, koʻk ozuqa va boshqalar yemxashaklar yetishtirish, yemxashakni faqat oʻtzorlardagina emas, balki botqoq, choʻl, dasht va boshqalar joylarda ham yetishtirish hamda jamoat chorvachiligi uchun mustahkam ozuqa bazasini yaratish bilan shugʻullanadi. Oʻ.ning asosiy vazifalaridan biri — tabiiy pichanzor va yaylovlarni yaxshilash hamda hosildor pichanzor va yaylovlar barpo qilish, shuningdek, ulardan samarali foydalanish. Tashkiliyxoʻjalik tomonidan Oʻ. dalachilik va chorvachilik bilan uzviy bogʻliq.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**„Isfana (Aspanakent) tarixi"** — tarix hamda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi Temirboy Yoqubov qalamiga mansub kitob. 2001-yil Isfana shahrida chop etilgan kitob. Asarda Qirgʻizistonda joylashga mazkur shahar tarixi koʻrib chiqilgan. „Isfana (Aspanekent) tarixi" ushbu mavzuda chop etilgan ilk kitobdir.

Kitob materiallarini toʻplashda Yoqubovga Qosimjon Qosimov koʻmaklashgan. Qosimov yana kitob qoʻlyozmasini tekshirib chiqqan. Asarni nashrga tayyorlashda yana quyidagi shaxslar ishtirok etgan: Nurullo Nishonov – texnik muharrir, Zafarjon Shafiyev – harf teruvchi, Jaloliddin Qosimov – homiy.

Kitob Laylak tumani administratsiyasining oʻsha paytdagi birinchi muovoni Isʼhoq Pozilovning 2000-yilning 1-avgustida imzolagan 280-sonli ruxsatnomasi asosida chop etilgan. Kitob adadi – 500 nusxa.

„Isfana (Aspanekent) tarixi" uch yirik qismga boʻlingan. Birinchi boʻlimda Isfananing qadimgi tarixi haqida soʻz yuritiladi. Ikkinchi boʻlim Isfananing 20-asrdagi tarixi mavzusiga bagʻishlangan. Uchinchi boʻlimda esa Ikkinchi jahon urushida ishtirok etgan isfanaliklar haqida yozilgan. Kitob yakunida Isfana xalqi orasida keng tarqalgan afsona va rivoyatlar keltirilgan.

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Oqbuloq** — aholi punkti, Rossiyaning Orenburg viloyati Oqbuloq tumani markazi. 

Ilek daryosi vodiysida ( Uralning irmog'i) joylashgan. Orenburgdan 127 km janubi-sharqda.

Tarixi
------

1904-yilda Orenburg-Toshkent temir yoʻli qurilishi munosabati bilan tashkil etilgan. Karamzino vokzalining asl nomi ildiz otmagan va shu hududdan oqib oʻtuvchi Oq-Buloq daryosiga ham shu nom berilgan.

1904-yilda stansiyaning ishlab chiqarish binolari va temir yo'l xodimlari va mansabdor shaxslari uchun birinchi uylar qurildi. Ukraina, Don, Shimoliy Kavkaz va Rossiyaning markaziy viloyatlaridan yersiz dehqonlar jalb qilindi. 1910-yilga kelib Oq-Buloq volost ahamiyatiga ega yirik aholi punktiga aylandi. Oʻndan ortiq sex, bir necha tegirmon, koʻnchilik va gʻisht zavodi, ikkita arra zavodi bor edi. Qolaversa, Oqbuloq brigada stansiyasiga aylandi, bu yerda lokomotiv deposi, vagonlarni tekshirish kabinasi, konduktorlar zaxirasi, omborxona ishladi. Shu bilan birga, Oq-Buloqda uch yillik ta’limga ega bitta maktabdan boshqa madaniy-ma’rifiy muassasa yo‘q edi.

Iqlimi
------

Iqlimi kontinental, qurgʻoqchil. Yoz issiq va uzoq. Qishi sovuq.

Madaniyati
----------

Oqbuloqda "Kolos" kinoteatri bor. Yangi ibodatxona qurildi. Uchta taʼlim muassasasi, bolalar sanʼat maktabi, ikkita kutubxona, muzey, litsey, politexnika texnikumi, sport maktabi, muz saroyi (2010-yildan) bor.

Iqtisodiyoti
------------

Qishloqning asosiy korxonasi "Xlebnaya bozori № 63" OAJ hisoblanadi.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Qishloq haqida veb-sayt
**Oʻtga chidamli materiallar** — juda yuqori (1500° dan yuqori) traga chidaydigan materiallar. Oʻtga chidamli materiallarm.ning vujudga kelishi metallurgiyaiit rivojlanishi va issiklik agregatlarining tarqalishi bilan bogʻliq. Ular buyum holida (gʻisht, shakldor va yirik bloklar) va shaklsiz materiallar (kukunlar, massalar, beton qorishmalari) sifatida tayyorlanadi. Zichligi yuqori (kovakligi 3% dan kam), oddiy (20— 30%) va yengil (45% dan katta) Oʻtga chidamli materiallarm.ga boʻlinadi.

Oʻtga chidamli materiallarm. kimyoviy mineral tarkibi boʻyicha kremnezyomli (dinas, kvars buyumlari), alyumosilikatli, magnezialli, magnezialohakli, magnezialsilikatli, uglerodli, karbid kremniy, sirkoniyli, oksidli (VeO, M§0, SaO va boshqalar), kislorodsiz (nitrid, borid va boshqalar) materiallarga boʻlinadi. Oʻtga chidamli materiallarm. kimyoviy tarkibi va oʻtga chidamliligidan tashqari, zichligi, gʻovakligi, mustahkamligi, issikdik oʻtkazuvchanligi va boshqalar xossalari bilan baholanadi. Oʻtga chidamli materiallarm. ishlab chiqarishda avval dastlabki materiallar (oʻtga chidamli loy, kaolin, magnezit, kvars va boshqalar) tayyorlanadi, pishiriladi, maydalanadi, ularga bogʻlovchi komponetlar (mas, shamotli loylar) qoʻshiladi, aralashtiriladi va press yoki boshqa usulda shakl beriladi, soʻngra 1300— 1750° da tunnel pech va boshqalar pechlarda qayta pishiriladi. Shaklsiz Oʻtga chidamli materiallarm.ni tayyorlash komponentlari maydalash va aralashtirishdan iborat. Oʻtga chidamli materiallarm. issiqlik agregatlari, metall eritish pechlari qurishda, metallurgiya va mashinasozlikda xom ashyolarni qizdirish, koks olish va boshqalarda ishlatiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
1973 yil 1 yanvarda Lauterbrunnen jamoasi bilan qoʻshilishdan oldingi jamiyat xaritasi
**Isenfluh** — Shveytsariyadagi qishloq hisoblanib, Vildersvildan Lauterbrunnengacha boʻlgan yoʻlning shimolida joylashgan. U birinchi marta 1319-yilda Ysenfluo nomi bilan tilga olingan va 1401-yilda Lötschental aholisi kichik qishloqqa joylasha boshlagan. Qishloq 14-asrdan beri Interlakendagi monastirga tegishli boʻlgan, chunki 1528-yildan 1798-yilgacha Interlaken pristavi tomonidan boshqarilgan.

1973-yilda Isenfluh Wengen, Muerren, Gimmelwald, Stechelberg va Lauterbrunnen bilan birgalikda Lauterbrunnen munitsipaliteti tarkibiga kirgan. Isenfluh infratuzilmasi oʻrnatilgan, ammo koʻp yordam oʻz-oʻziga yordam guruhlari tomonidan amalga oshirilgan. Qishloq maktabi Bern kantoni hukumati tomonidan moliyaviy sabablarga koʻra yopilganligi sababli, Isenfluhning bolalari Lauterbrunnendagi maktabda oʻqiy boshlaydi.

Asosiy yoʻl (va avtobus marshruti), Churchischlief, Isenfluhgacha boʻlgan 1,200-metr (0.75 mi) uzoqlikni kesib oʻtadi. spiral tunnel. Bu 1992-yilda ochilgan va 1987-yilgi koʻchki natijasida vayron boʻlgan oldingi togʻli yoʻl oʻrnini egallagan.

Isenfluh — piyoda yurish, chana va muzga chiqish uchun asos hisoblanadi. Shveytsariya Alp klubi (*Schweizerischen Alpenclubs*), SAC, bir necha soat uzoqlikda joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Geschichte der Talschaft Lauterbrunnen Band 3, Hrsg. Einwohnergemeinde Lauterbrunnen 1989.
2. ↑  *Dubler.* „Isenfluh" (DE). *Historischen Lexikon der Schweiz*.  Schweizerischen Akademie der Geistes- und Sozialwissenschaften (28-yanvar 2008-yil). Qaraldi: 23-avgust 2019-yil.
**Vendi Benson-Landes** (1971-yil 8-iyulda tugʻilgan) — televizordagi rollari bilan tanilgan amerikalik aktrisa. U 2001-yilda *Jeyms Din* biografik televizion filmida Juli Xarris rolini o'ynagan. Benson, shuningdek, qisqa muddatli *"Muscle"* (1995) va *Secret Service Guy* (1996) sitkomlarida rol o'ynagan va 1997-yildan 1999-yilgacha *"Happily Ever After"* filmida doimiy rol ijro etgan

Benson 1997-yilda *"Wishmaster"* filmida rol o'ynagan. U *men uchib ketaman* va *umidsiz uy bekalari* filmlarida takroriy rollarni ijro etgan. U ko'plab teleseriallarda, jumladan *Qotillik, U yozgan*, *X-Files*, *Charmed*, *JAG*, *Ugly Betti*, *Jimning so'zlariga ko'ra*, *Ghost Whisperer*, *CSI: Mayami*, *Mad Men* va *Grey's anatomy kabi* teleseriallarda ishtirok etgan. 2019-yilda u CBS kunduzi *"Yosh va notinch"* serialida takroriy rol o‘ynagan.

Benson Nyu-York shahrida shotlandiyalik fotograf Garri Bensonning qizi bo'lib tug'ilgan. U Londondagi Qirollik dramatik san'at akademiyasida va Konnektikut shtatidagi Uoterford shahridagi Eugene O'Neill markazidagi Milliy teatr institutida aktyorlik bo'yicha tahsil olgan. U 2000-yil oktyabr oyida aktyor Maykl Landesga turmushga chiqdi Ularning birga 2 farzandi bor.

Manbalar
--------


1. ↑  „Wendy Benson | Movies and Filmography". *AllMovie*.
2. ↑  „Wendy Benson: Credits".  TV Guide. Qaraldi: 3-iyun 2013-yil.
3. 1 2 3  „WEDDINGS; Wendy Benson, Michael Landes" (22-oktabr 2000-yil).
4. 1 2 3  *Interactive.* „Everything You Need to Know About Mallory on Y&R" (18-iyun 2019-yil).
5. ↑  *Young.* „Y&R Casts Wendy Benson Landes As Mallory" (18-iyun 2019-yil).
6. ↑  „Wendy Benson-Landes Biography".  film reference. Qaraldi: 3-iyun 2013-yil.
**Oʻtkir Rahmat** (1948-yil 15-martda tugʻilgan) oʻzbek shoiri va jurnalistidir. „Xalq soʻzi" va „Narodnoye slovo" gazetalarining bosh muharriri.

Hayoti
------

Oʻtkir Rahmat 1948-yil 15-martda Samarqand viloyati Toyloq tumanining Uzun qishlogʻida tugʻilgan. Samarqand davlat universiteti va Toshkent Davlat yuridik institutini tamomlagan. U oʻz mehnat faoliyatini matbuot nashrlarida boshlab, soʻngra koʻp yillar nufuzli idoralarda xizmat qildi. 1998-yilda „Shuhrat" medaliga va 2005-yilda „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan jurnalist" unvoniga sazovor boʻlgan. Xalqaro Choʻlpon mukofotining sohibi. Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi aʼzosi. Ayni paytda „Xalq soʻzi" va „Narodnoye slovo" gazetalarining bosh muharriri.

Ijodi
-----

Oʻtkir Rahmatning birinchi sheʼri 1966-yillarda chop etiladi. Shoirning „Irmoq" (1988), „Sogʻinch" (1991), „Rayhon hidi" (1993), „Shukrona" (1995), „Oy yogʻdusi" (1996), „Koʻzim qorachugʻi" (1998), „Xayol ifori" (2008), „Yurakdagi qush" (2009), „Xoksor maysa" (2010), „Dilchiroq" (saylanma kitobining birinchi jildi) kabi oʻndan ziyod sheʼriy toʻplamlari nashr etilgan.

Oʻtkir Rahmat sheʼrlari samimiyligiga, goʻzal tashbehlar va istioralar aks etgan misralari bilan oʻquvchini maftun etadi.

Ayniqsa, tabiatning tabiiy boʻyoqlari soʻzlarga koʻchib oʻtish jarayonida nafis rang-baranglik hosil qilishi — shoir ijodining oʻziga xos jihati sifatida eʼtiborni tortadi.

Nashr etilgan asarlari
----------------------

| Nashr etilgan asarlari |
| --- |
| Asar nomi | Nashr shahri | Yil | Nashriyot |
| *Irmoq* | Toshkent | 1988 | nomaʼlum |
| *Sogʻinch* | Toshkent | 1991 | nomaʼlum |
| *Rayhon hidi* | Toshkent | 1993 | nomaʼlum |
| *Shukrona* | Toshkent | 1995 | Choʻlpon nashriyoti |
| *Oy yogʻdusi* | Toshkent | 1998 | Yozuvchi nashriyoti |
| *Koʻzim qorachugʻi* | Toshkent | 1998 | nomaʼlum |
| *Xayol ifori* | Toshkent | 2008 | nomaʼlum |
| *Yurakdagi qush* | Toshkent | 2009 | nomaʼlum |
| *Xokisor maysa* | Toshkent | 2010 | mavjud emas |
| *Dilchiroq* | nomaʼlum | nomaʼlum | nomaʼlum |

Havolalar
---------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Manbalar
--------

* Oʻtkir Rahmat Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-10-27). Saviya saytida
* Oʻtkir Rahmat, "Xalq soʻzi" va "Narodnoye slovo" gazetalarining bosh muharriri
* "Oʻzbekiston taraqqiyotida yangi bosqich. Bir yillik faoliyatga nazar" (14-dekabr 2017-yil) *Kun.uz*
* Oʻtkir Rahmat Kitobxon saytida
**Hakim Zohidovich Zohidov**(1912. 18. 9 — Toshkent — 1978.7.10) — anatom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1973), tibbiyot fanlari doktori (1959), professor (1961), SamTI ni tugatgan (1935). SamTI (1942—45), Toshkent tibbiyot akademiyasi (1945—47) rektori, Oʻzbekiston Sogʻ-liqni saqlash vaziri (1947—51). Toshkent tibbiyot akademiyasi anatomiya kafedrasi mudiri (1956— 61), professor 1972-yildan Urta Osiyo Tibbiyot pediatriya institutida normal anatomiya kafedrasi mudiri. Markaziy nerv sistemasining ayrim sohalarini, odamning yoshiga xos tuzilishini oʻrgangan. Lotincha-oʻzbekcha-ruscha normal anatomiya lugʻati (T. 1964; A.A. Asqarov bilan birgalikda); Ruscha-oʻzbekchalotincha normal anatomiya lugʻatini (T. 1971; A. A. Asqarov bilan birgalikda) tuzgan. Gaz. va jurnallarda ocherk, hikoya, felyeton, sheʼrlari bilan qatnashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Dalvarzin choʻli** — Toshkent viloyatidagi choʻl, Sirdaryoning oʻrta oqimi sohili bilan Moʻgʻultogʻ va Oltintepa togʻlari etaklari oraligʻida joylashgan. Relyefi gil va qumlardan tarkib topgan past-baland tekislikdan iborat. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —1°, iyulniki 30°. Sovuq bulmaydigan kunlar 210 kun. Dalvarzin choʻlining nam oʻtloq tuprogʻida chirindi koʻp. Markaziy qismi och tusli kashtan tuproqdan iborat. Qum, shoʻrxok va shagʻalli yerlar ham uchraydi. Shimoliy va sharqiy qismidagi togʻ oldi Kakayalar S Nasos stansiyalari "—g Gidrouzellar qiya tekisliklarining tuprogʻi serunum boʻz tuproq. Dalvarzin choʻli bahorda boshokli har xil oʻsimliklar, jumladan rangoʻt, qoʻngʻirbosh bilan qoplanadi. Ushbu hududda Sirdaryoning oʻig qirgʻogʻidan boshlab sharq tomon 4 ta akkumulyativ terrasa mavjud boʻlib, balandligi 350 m dan 275 m gacha oʻzgaradi. 4-terrasa eng qadimgi boʻlib, janubida Yuqori Dalvarzin kanalining bosh qismida ayrim joylardagina qoldiq holda uchraydi, 3-terrasasi katta hududni egʻallaydi, uning eni janubida 16 km, sharqiy chegarasi Dalvarzin kapali oʻzani boʻylab yoʻnalgan. U shimoliy tomon davom etib, Chanoq qishlogʻi yaqinida Ohangaron daryosining 3-terrasasi bilan tutashadi. 3-terrasa quyida joylashgan 2-terrasadan balandligi 10-15 m boʻlgan qiyalik bilan aniq ajralib turadi. 3-terrasaning yuzasi tekis boʻlib, daryo tomon bir oz qiyaroq. Shimolida tekislik qum tepalari, qum marzalari hamda botiqlar bilan murakkablashgan. 2-terrasa choʻlning shimoliy gʻarbida yaxshi ifodalangan, eni 14 km. Yuzasi tekisroq, shuningdek, daryoning taqasimon qoldiq oʻzanlari uchraydi. Ularning baʼzilari hozir koʻl. 1-terrasa kambar (1,5-2 km), daryo oʻzani boʻylab joylashgan, yuzasi toʻlqinsimon tekislikdan iborat.

Terrasalar qalin lyoss, qumoq, qumloq, shagʻal tosh va qumning oʻzaro aralashmasidan tuzilgan. Dagʻal jinslarning qalinligi 50-60 m. Terrasalarda yotqiziklarning litologik tarkibi vodiy boʻylab janubidan shimoliy tomon oʻzgarib, qumloq, qumoq va gilning salmogʻi ortib boradi. Shu sababli grunt suvlarining sathi ham janubida 10 m dan shimolida 1-2 m gacha (Dalvarzin koʻli va botqoqliklarda). Quyi terrasalarda Funt suvlari sathi asosan 1—2 mda joylashgan. Suvning minerallashuv darajasi ham janubidan shimoliy tomon ortib boradi (har litrda 1—3 g dan 10—12 g gacha va undan ortiq).

Dalvarzin choʻlining asosiy qismi oʻzlashtirilib, dehqonchilikda foydalanilmoqda. Oʻrtoʻqli va Qumli tashlama kollektorlari zovur suvlarini yigʻib Sirdaryoga tashlaydi. Yuqori terrasalarda sugʻoriladigan boʻz, boʻz-oʻtloq va oʻtloqboʻz, quyi terrasalarda esa sugʻoriladigan oʻtloq, ayrim joylarda botqoq (Sirdaryo boʻylarida) tuproqlar mavjud. Tuproklarning grunt suvlarini yer yuziga yaqin boʻlgan joylarida shoʻrlanish yuqori.

Asom Rafiqov.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻteniyaz jirov** (1884 Qoraqalpogʻiston, hozirgi Kegeyli tumani Shoʻrtanboy qishlogʻi — 1970) — qoraqalpoq oqini. Erpoʻlat oqinning shogirdi. Yoshligidan xalq qoʻshiqlariga havas qoʻygan. Dastlab Boyniyoz baxshi (1875— 1925) qoʻshiqlarini yod olib, kuylab yurgan. 19 yoshlarida ustozidan qoʻbiz chalishni, "Alpomish", "Ediga", "Shahriyor" kabi dostonlarni oʻrgangan. Oʻteniyaz jirov "Jiyanqulnoma", "Tumanboynoma", "Aytivornoma", "Ermon jirovnoma", "Dovulboy jirovnomasi", "Nurabullaning yoʻli" kabi qoʻshiqlarni ijro etgan. "Oʻy doʻgʻi", "Qanigul" va boshqalar quylarni yaratgan. Oʻteniyaz jirov dan "Shahriyor" dostonining mukammal varianti yozib olingan, rus va oʻzbek tillariga tarjima etilib, nashr qilingan. Undan yozib olingan ayrim doston, qoʻbiz kuylari, terma va toʻlgʻovlar Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Qoraqalpogʻiston filiali qutubxonasida saqlanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻta yuqori chastotalar** — radiotexnikada qoʻllaniladigan eng yuqori chastotalar sohasi. Chegarasi (30 MGs) 10 m li toʻlqinga mos keladi; diapazoni 10 m dan qisqa radiotoʻlqinlarni qamrab oladi. Oʻta yuqori chastotalarch. diapazoni tebranishlarni uygʻotish, qabul qilish va kuchaytirish usullari va tarqalish sharoitlari boʻyicha ushbu xususiyatlarga ega: 1) elektronlarning uchish vaqti (elektron asbobning katodidan anodigacha yoki boshqa elektrodlargacha masofani oʻtish vaqti) tebranishlar davriga yaqin boʻladi. Shu sababli, Oʻta yuqori chastotalarch. sohasida tebranishlarni generatsiyalash, kuchaytirish va oʻzgartirishning maxsus usullari va maxsus asboblar (klistron, magnetron va boshqalar) dan foydalaniladi; 2) Oʻta yuqori chastotalarch. diapazonida antennaning oʻlchami toʻlqin uzunligidan koʻp marta katta boʻladi. Shu tufayli, yuqori darajada yoʻnalgan taʼsirga ega va antennaning kuchaytirishi katta boʻlishi mumkin; 3) Oʻta yuqori chastotalarch. diapazonida radiotoʻlqinlarning ionosferada sezilarli sinishi yuz bermaydi va atmosferaning yuqori qatlamlariga tushib, yerga qaytmaydi. Shuning uchun bu toʻlqinlar bevosita koʻzga koʻrinadigan chegaradan uncha koʻp uzoqqa tarqalmaydi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hakam II**, al-Mustansir billoh (? — 976) — umaviylaryaan boʻlgan Qurtuba xalifa,tgi xalifasi (961 yildan). Otasi Abdurahmon III ning siyosatini davom ettirib Ispaniyaning xristian qirolliklari — Leon va Navarra bilan muvaffaqiyatli kurash olib borgan; 966 yil ularni xalifalik uchun manfaatli boʻlgan sulh shartnomasi tuzishga majbur qilgan. Shu yili H. II qoʻshini normannlar hujumini daf qilgan. H. II musulmon Ispaniyasi madaniyatini rivojlantirishga qoʻshgan hissasi, bu yoʻldagi saʼy-harakati bilan shuhrat qozongan. Uning hukmronligi davrida QurTuba Gʻarbiy Yevropaning eng yirik madaniy markaziga aylangan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pentanlar**, S5N|2 — toʻyingan ug-levodorodlar. Mol. m. 72,146. Uchta izo-meri bor: normal pentan SN3(SN2)3 SN3 ("—P.), izopentan (SN3)2SNSN2 SN3 (2-metilbutan) va neopentan (SN3)4S (2,2-dimetilpropan, tetrametilmetan). n-P. va izopentan — oʻziga xos hidli, rangsiz, yonuvchan suyukliklar, neopentan — gaz. n-P.ning suyuqlanish temperaturasi — 129,72°; qaynash temperaturasi 36,07°; zichligi 626 kg/m3. Izopentanning suyuqlanish temperaturasi — 159,89°; qaynash temperaturasm 27,85°; zichligi 620 kg/m3. Neopentanning suyuqlanish temperaturasi —16,55°; kaynash temperaturasi 9,5°; zichligi 591 kg/m3. P. gaz kondensatlari, neft, neftni qayta ishlash mah-sulotlari tarkibida boʻladi va bu mah-sulotlardan rektifikatsiya usuli bilan ajratib olinadi. Tabiiy gazdan oli-nadigan benzin tarkibidan 40% gacha texnik P. ("-P. va izopentanning 1:1 nisbatdagi aralashmasi hamda qoʻshimcha sifatida 2% gacha neopentan) boʻladi. n-P. izopeptan, pentenlar, amil spirtlar va ularning efirlari, amilfenol va boshqa olishda, shuningdek, eri-tuvchi sifatida ishlatiladi. Izopentan — yuqori oktanli benzinlar kom-ponenti. Texnik izopentan (zichligi 620 kg/m3, motor usuli boʻyicha oktan soni 90) benzinlarning oktan sonini oshirish va tetraetilqoʻrgʻoshin qoʻllashni kamaytirish maqsadida 15% gacha qoʻshiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tursun Abdurahimovich Azlarov** (1938, Toshkent — 2012) – matematik olim, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademik (2000), professor (1974), fizika-mat, fanlari doktori (1973). ToshDU ni tugatgan (1960). Toshkent Davlat Universitetida hamda Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi V. I. Romanovskiy nomidagi matematika institutida ishlagan (1960-yildan), Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy Attestatsiya komissiyasi raisi oʻrinbosari (1992–95). Ilmiy ishlari limit teoremalarga, ommaviy xizmat koʻrsatishning matematik nazariyasiga va uzluksiz funksiyalarni chiziqli musbat operatorlar yordamida yaqinlashtirish muammolariga bagʻishlangan. A. lokal teoremalarda bir tekis baholash masalasi; gʻalvirsimon taqsimotlarning ayrim sinflari uchun teoremalar; tekis taqsimlangan va butun son qiymatli tasodifiy miqdor hamda vektorlarning ayrim sinflari uchun lokal limit teoremalarning integral teoremalarga ekvivalentligi masalalari bilan shugʻullandi. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1973).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pentatlon** — bir stadiyaga yugurish, bosqon va nayza uloqtirish, uzoqqa sakrash hamda kurashdan iborat beshkurashdir. Barcha turlar bi kun mobaynida oʻtkazilgan.

Rimliklar bosqinidan keyin Olimpiya oʻyinlari oʻz mazmunini yoʻqotadi. Xristian dini kiritilganidan keyin sport oʻyinlariga oʻzga din marosimi sifatida baho berilib, milodiy 394-yilda imperator Feodosiy I Olimpiya oʻyinlarini taqiqlash boʻyicha farmonga imzo chekadi.

Antik musobaqalar tazyiqqa uchraganiga qaramay, Olimpiada gʻoyasi butunlay yoʻq boʻlib ketmadi. Masalan, Angliyada XVII asrda Olimpiya musobaqalari bir necha bor oʻtkazilgan, keyinroq shu kabi bellashuvlar Fransiya, Gretsiyada ham tashkil etilgan. Bu tadbirlar mintaqaviy xarakterga ega boʻlgan.

Qadimgi yunonlarda Olimpiya oʻyinlari qahramonlari nomlarini Alfey daryosi yaqinida oʻrnatilgan marmar ustunga yozib qoʻyish anʼanaga aylangan. Birinchi Olimpiya oʻyinlarining oʻtkazilgan sanasi, yaʼni miloddan avvalgi 776-yil va qadimgi Olimpiya oʻyinlarining birinchi gʻolibi elidalik oshpaz Koroibos toʻgʻrisida maʼlumotlarni insoniyat ana shu marmar ustundagi yozuvlardan bilib olgan.

395-yilda Alfey daryosi qirgʻoqlarida vizantiyaliklar va gotlarning toʻqnashuvi yuz berdi va keskin janglar natijasida Olimpiya xarobaga aylandi. 426-yilda (31 yildan soʻng) Feodo siy II xudolarga sigʻinadigan ibodatxonalarni yoqib yuborishni buyurdi, 100 yildan soʻng esa ikki marta sodir boʻlgan zilzila tufayli Olimpiya vayron boʻldi. Soʻng Alfey va Kladey daryolari suvi toshib, qolgan inshootlarni ham yuvib ketdi va Olimpiya qum hamda botqoqlik qaʼriga kirib yoʻqoldi.

Olimpiyaning tiklanishi
-----------------------

Bir yarim ming yil mobaynida Olimpiyaning shonli tarixi tuproq ostida koʻmilib yotdi. Faqat 1824-yildagina arxeolog lord Stankof Alfey qirgʻoqlarida jiddiy qazish ishlarini olib bordi va qadimgi Olimpiya shahri chizmasini tuzdi. Shu hodisa Olimpiya oʻyinlarini tiklash gʻoyasini rivojlantirishga turtki boʻldi. 1859-yilda yunon armiyasi mayori Yevangelis Sappas panellin „olimpiadasini" (boshqa davlatlarning ishtirokisiz) tashkil qildi. Mazkur musobaqa ikki marotaba oʻtkazildi, biroq milliy oʻyinlarga aylanmadi, boz ustiga xalqaro miqyosga ham chiqa olmadi. Faqat XIX asrning oxiridagina zamonaviy olimpiya harakati yilnomasiga dastlabki satrlar yozildi. Tez orada koʻpgina davlatlarda sport tashkilotlari, klublar paydo boʻla boshladi, xalqaro sport uyushmalari tashkil qilindi. Aynan shu voqealar fransuz jamoat arbobi baron Pyer de Kubertenga zamonaviy Olimpiya oʻyinlarini tiklash gʻoyasini ilgari surish uchun zamin yaratdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „First modern Olympic Games". Qaraldi: 8-avgust 2022-yil.
2. ↑  ; Farhod Turdiyev; Munavvarxon Rasulova*"Olimp sari"* (oʻzbek). "Navro'z" nashriyoti — 9 bet. ISBN 978-9943-381-37-7.
**Tursun Xoʻjayevich Najmiddinov** (1901.15.12 — Toshkent —1972.14.3) — infeksionist olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1944), tibbiyot fanlari doktori (1944), professor (1944). Oʻrta Osiyo universiteti tibbiyot fakultetini tugatgach (1928), shu universitet tropik kasalliklar kafedrasi ordinatori, assistenti, dotsenti (1928— 32), Toshkent tibbiyot akademiyasi infeksion va tropik kasalliklar kafedrasi mudiri (1953— 70), 1971-yildan ilmiy konsultant. Asosiy ilmiy ishlari bezgak, brutsellyoz, gelmintoz, leyshmanioz, rishta, oʻlat, tif va paratif hamda epidemik gepatit kasalliklarining kelib chiqish sabablari, ularning oldini olish va davolashga oid. Toshkent shahridagi olim yashagan kucha, 2-Toshkent tibbiyot akademiyasi infeksion va tropik kasalliklar kafedrasi N. nomi bilan ataladi.

Manbalar
--------

* Kratkoye rukovodstvo po vnutrennim i tropicheskim boleznyam, T. 1939; Klinika zatyajnoy malyarii v Sredney Azii, T. 1943; Lecheniya malyarii sinteticheskimi preparatami, T. 1950.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |