**Kyoln markaziy masjidi** (nemischa: , turkcha: *Köln Merkez-Camii*) Germaniyaning Kyoln shahridagi yirik, vakillik *Zentralmoschee* (markaziy masjid) uchun DITIB tashkilotining nemis musulmonlari tomonidan buyurtma qilingandir.Bu masjid Turkiya prezidenti Erdogʻan tomonidan ochildi. Qarama-qarshiliklardan soʻng loyiha Kyoln shahar kengashining maʼqullanishini qoʻlga kiritdi.

Masjid neo-usmonli meʼmoriy uslubda qurilgan boʻlib, shisha devorlari, ikkita minorasi va gumbazli. Masjidda konfessiyalararo aloqalar uchun moʻljallangan boshqa dunyoviy hududlar qatori bozor ham boʻlishi taklif qilinmoqda. Masjid Yevropaning eng katta masjidlaridan biri va Germaniyadagi eng katta masjid boʻlishi uni baʼzilar tomonidan, ayniqsa minoralarning balandligi uchun tanqid qilingan.

Dizayn
------

48,000 kvadrat fut (4,500 m2) masjidning qurilishi £15–20 millionga tushdi, 2000 dan 4000 gacha namozxonni joylashtirishni maqsad qilgan. Masjid Turkiya hukumatining din ishlari boʻyicha boʻlimi boʻlgan Diyanet İşleri Turk Islom Birligi (DITIB) tomonidan moliyalashtiriladi, bank kreditlari va 884 musulmon birlashmalarining xayriyalari. Kyolndagi Avliyo Teodor katolik cherkovi ham masjid uchun mablagʻ yigʻishga qaror qildi. Masjid meʼmorlari — Gotfrid Bom va uning oʻgʻli Pol Böhm cherkovlar qurishga ixtisoslashgan.

Masjid Usmonli meʼmorchiligi uslubida qurilgan. U beton va shisha gumbazli, balandligi 55 metrli ikkita minoraga ega. [1] Masjidning birinchi qavatida bozor va kirish eshigi, yertoʻlada maʼruza zallari, yuqori qavatda namozgoh va musulmon kutubxonasi mavjud. [2] Ikki darajani ulash va yoqimli atmosferani yaratish uchun markazda quduq joylashtirilgan. Masjid markazda gumbazni tashkil etuvchi tekis devor pardalaridan iborat.

DITIB vakili Alboganing soʻzlariga koʻra, u shisha devorlarga ega boʻlib, u tashrif buyuruvchilarga ochiqlik tuygʻusini beradi. [1] Arxitektorning soʻzlariga koʻra, ochiqlik koʻchadan jozibali zinapoya bilan yanada yaxshilanadi. [2] Ishlab chiquvchilar masjidning dunyoviy hududlari (masalan, restoran, tadbir zallari va doʻkonlar) barcha din vakillari uchun ochiq boʻlishini talab qilishgan. [2] Kyolnning oʻsha paytdagi meri Fritz Shramma tomonidan qisqaroq minoralar qurish rejasi ma’qullangan, arxitektorlar reja minoralarni binoning qolgan qismi va uning atrofidagi tuzilmalar bilan mutanosib ravishda qoldirishini aytganidan keyin bekor qilingan.

* 
* 
* 
* 

Din ishlari boʻyicha Turk-Islom ittifoqi Kyoln shahar hokimi Henriette Rekerni tadbirga taklif qilishni eʼtiborsiz qoldirgani uchun masjidning ochilishi bahsli boʻldi. Kyoln munitsipaliteti rasmiylarining taklif qilinmagani masjid sifatida Germaniyada oʻsib borayotgan turk parallel jamiyatini ifodalaydi va nemis institutlariga hurmat yoʻq deb talqin qilindi. Tadbirda Turkiya Prezidenti Rajab Toyyib Erdoʻgʻan ishtirok etdi va nutq soʻzladi.

Munozara
--------

Loyiha muallifi Ralf Giordano, oʻng qanotchilar Jörg Uckermann [de] tomonidan qarshi chiqdi.Oʻsha paytdagi mahalliy tuman hokimi oʻrinbosari loyihani tanqid qilib, "Biz Erenfeldda turk gettosini qurmoqchi emasmiz. Men London haqida bilaman va bu yerda buni xohlamayman."

Pro Cologne oʻta oʻng faollar guruhidan Markus Wiener Kyoln masjidi musulmon aholiga haddan tashqari kuch beradi, deb qoʻrqishini bildirdi.

2007-yil 16-iyunda Pro Köln tomonidan masjidga qarshi uyushtirilgan norozilik namoyishida 200 kishi yigʻildi, jumladan Avstriya Ozodlik partiyasi va Belgiya Vlaams Belang vakillari. Keyin tuman hokimi oʻrinbosari Ukermann koʻp aholi masjidni Kyolnni "xristianlar shahri" deb hisoblaganliklari uchun rad etishi haqida fikr bildirdi. Muallif Ralf Giordano bu loyihaga qarshi ekanligini, chunki masjid "yerimiz islomiylashib borayotganining ifodasi", "urush e’loni" boʻlishini va nemislarda roʻmol oʻragan ayollarni koʻrishni istamasligini aytdi. koʻchalar, ularning tashqi koʻrinishini „odam pingvinlari" ga oʻxshatishadi. Jurnalist Genrik M. Broder Giordanoning metaforasiga qoʻshilmaydi, lekin "Masjid cherkov yoki sinagogadan koʻra koʻproq narsadir. Bu siyosiy bayonotdir". Giordanoning soʻzlari mahalliy mojaroni Germaniyadagi Islomning oʻrni haqidagi milliy munozaraga aylantirdi. va boshqa taniqli nemislar ham loyihani tanqid qildilar. Tuman meri Ukermanning taʼkidlashicha, Giordanoning soʻzlari "devorni buzdi. Agar siz bu dahshatli masjidni tanqid qilgan boʻlsangiz, siz natsist edingiz. Lekin bizda musulmonlarning integratsiyalashuvida muammo bor. Bu til va madaniyat masalasidir". Ukermann 2008-yilda tuman hokimi oʻrinbosari lavozimidan chetlashtirilgach va partiyadan chetlatish bilan toʻqnash kelganidan keyin oʻng qanot Pro Kyoln uchun konservativ CDUni tark etgan.

 2011-yil aprel oyida Kyoln masjidi qurilishining holati
Shaharning integratsiya boʻyicha rasmiysi Marlis Bredexorst „bu yerdagi musulmonlar hurmatli ibodat uylariga ega boʻlishlari muhim" dedi va „ikki yuz yil oldin protestantlar katolik Kyolnda yashirincha ibodat qilishlari kerak edi bu biz bir narsa. bugunni boshqa tasavvur qila olmayman." [1] Loyihani qoʻllab-quvvatlovchi shahar meri Frits Shramma, "Men uchun musulmonlar nufuzli ibodat maskaniga ega boʻlishlari kerakligi oʻz-oʻzidan ravshan, lekin odamlar bu yerda 35 yildan beri yashab kelayotgani meni bezovta qilmoqda". Nemis tilida bir ogʻiz soʻz ham gapira olmayman." [2] Xristian yetakchilari ham xuddi shunday noaniq pozitsiyani egallashdi: katolik cherkovi uzoq vaqtdan beri loyihani qoʻllab-quvvatlab kelgan, garchi yaqinda Köln arxiyepiskopi kardinal Yoaxim Maysner ehtiyotkorroq boʻlgan: masjiddan qoʻrqadimi, degan savolga u shunday javob berdi: "Men qoʻrqmayman. Men qoʻrqaman demoqchiman, lekin menda noqulay his bor. [3] Shuningdek, Turkiya oʻzining xristian ozchiliklariga teng huquqlar berishini taʼkidladi. Uning soʻzlariga koʻra, masjid Kyolnning siluetini oʻzgartiradi. [4] Germaniyaning eng yuqori protestant episkopi Volfgang Xuber Islomda koʻrgan "erkak hukmronligi"ni tanqid qildi va musulmonlar qasos [4] va oʻlim jazosidan qoʻrqmasdan nasroniylikni qabul qilishlari kerakligini aytdi.

Jamoatchilik fikri „qoʻllab-quvvatlamoqda, koʻpchilik aholi buni maʼqullaydi". Mahalliy gazeta tomonidan 500 Kyoln aholisi oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrov shuni koʻrsatdiki, loyihani 63% qoʻllab-quvvatladi, ulardan 27% uning hajmini qisqartirishni xohlaydi.

Pro Köln tomonidan 2008-yil 20-sentyabrda rejalashtirilgan norozilik namoyishi politsiya va namoyishchilar oʻrtasidagi toʻqnashuvlardan soʻng, jamoat xavfsizligini taʼminlash maqsadida soʻnggi daqiqada politsiya tomonidan bekor qilindi.

2008-yil 28-avgustda Kyoln shahar kengashi masjid qurilishini maʼqullash uchun ovoz berdi. Bu pozitsiyani Xristian demokratlardan (CDU) tashqari barcha partiyalar egalladi, qurilishni maʼqullagan XDY meri Frits Shramma bundan mustasno. Zal tashqarisida 30 kishidan iborat norozilik guruhi maʼqullashga qarshi, 100 kishi esa uni yoqlab namoyish oʻtkazdi.

Kyoln masjidi loyihasi Germaniyaning Duysburg shahridagi kamroq bahsli loyihadan farq qiladi: Duysburgda nemis siyosatchilari, cherkov va jamoat rahbarlari va masjidni ishlab chiquvchilar oʻrtasida dastlabki bosqichdanoq hamkorlik va yaxshi muloqot mavjud edi.

Yana qarang
-----------

* Islom va musulmonlar bilan bogʻliq bahslar
* Germaniyadagi masjidlar roʻyxati

Manbalar
--------

1. 1 2  *Böhm.* „ZENTRALMOSCHEE KÖLN" (olmoncha). 14-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-sentabr 2007-yil.

 (English translation)
2. 1 2  Jenkner, Carolyn. „Go-Ahead for Germany's Biggest Mosque," *Spiegel Online*. August 29, 2008.
3. ↑  „How Recep Tayyip Erdogan seduces Turkish migrants in Europe". *The Economist* (31-avgust 2017-yil). Qaraldi: 2-sentabr 2017-yil.
4. 1 2  „Plans to lower height of Cologne mosque dropped".  expatica.com. 22-yanvar 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-dekabr 2008-yil.
5. 1 2 3 4  „Huge mosque stirs protests in Cologne | International News | News | Telegraph". *web.archive.org* (11-iyul 2007-yil). 11-iyul 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyun 2022-yil.
6. 1 2  Grieshaber, Kirsten.Tempers flare in German mosque dispute. Associated Press, July 4, 2007.
7. 1 2  *Burke, Jason*. „Mosque stirs racial passion in Germany". *The Guardian* (15-iyul 2007-yil). Qaraldi: 30-aprel 2010-yil.
8. ↑  „Catholic church collects money for mosque". Expatica (16-mart 2007-yil). Qaraldi: 2-dekabr 2007-yil.
9. ↑  „Mosque project stirs concerns about the integration of Islam in Germany". Detroit Free Press (22-avgust 2007-yil). Qaraldi: 16-sentabr 2007-yil.
10. ↑  „Muslims Should Not Try to Hide". Qantara (5-oktabr 2006-yil). Qaraldi: 2-dekabr 2007-yil.
11. ↑  *Burger, Reiner*. „Kölner Oberbürgermeisterin: Reker beklagt mangelnden Respekt von Ditib" (olmoncha). *Frankfurter Allgemeine Zeitung*. Qaraldi: 12-oktabr 2018-yil.
12. ↑  *Frigelj, Kristian*. „Erdogan in Köln: Reker wirft Ditib mangelnden Respekt vor". *Die Welt* (27-sentabr 2018-yil). Qaraldi: 12-oktabr 2018-yil.
13. ↑  Killguss, Hans-Peter „PRO KÖLN – Entstehung und Aktivitäten",*. Rechtspopulismus als "Bürgerbewegung": Kampagnen gegen Islam und Moscheebau und kommunale Gegenstrategien* Häusler:. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften, 2008 — 55–71, S. 55 bet. DOI:10.1007/978-3-531-91119-9\_4. ISBN 978-3-531-91119-9. .  
  
Häusler, Alexander „Politische Programmatik von PRO NRW",*. Rechtspopulismus als "Bürgerbewegung": Kampagnen gegen Islam und Moscheebau und kommunale Gegenstrategien* Häusler:. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften, 2008 — 88–93, S. 90 [90] bet. DOI:10.1007/978-3-531-91119-9\_6. ISBN 978-3-531-91119-9.
14. 1 2 3  *Harris, Emily*. „Two Mosques, Two Different Reactions in Germany". National Public Radio (11-oktabr 2007-yil). Qaraldi: 2-dekabr 2007-yil.
15. 1 2 3 4  *Landler, Mark*. „Germans Split Over a Mosque and the Role of Islam" (inglizcha). *The New York Times* (5-iyul 2007-yil). Qaraldi: 28-iyun 2022-yil.
16. ↑  *Mosque project stirs concerns about the integration of Islam in Germany*. Chicago Tribune. August 22, 2007.
17. ↑  *Schmalenberg.* „Jörg Uckermann: Eine zweifelhafte Karriere" (olmoncha). *www.ksta.de*.  Kölner Stadt-Anzeiger (20-may 2008-yil). 3-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-oktabr 2011-yil.
18. ↑  *Effort to build a large mosque rattles some in Cologne*. International Herald Tribune
19. ↑  „Street clashes erupt in Germany". BBC (20-sentabr 2008-yil). Qaraldi: 31-oktabr 2008-yil.
20. ↑  „German citizens protest against anti-Islam congress in Cologne" (20-sentabr 2008-yil). Qaraldi: 31-oktabr 2008-yil.
21. ↑  „Despite Objections to Size, Cologne Approves Mosque" (inglizcha). *Deutsche Welle* (29-avgust 2008-yil). Qaraldi: 8-dekabr 2021-yil. „Schramma was the only Christian Democratic Union (CDU) member to approve the plans".
22. ↑  „Constructing conflict". The Economist (30-avgust 2007-yil). Qaraldi: 2-dekabr 2007-yil.

Havolalar
---------

Media related to DITIB-Zentralmoschee Köln at Wikimedia Commons

* Rasmiy sayti
* Kyoln markaziy masjidi Facebook sahifasi
* Cologne Central Mosque at Structurae
* Çalışkan, Burcu: Die Akte des medialen Islam – Moscheenboom in Deutschland.[*sayt ishlamaydi*] Ein Aufstieg des Homo Islamicus? Oder: Die Einbürgerung des Islams. Eine diskursanalytische und kommunikationswissenschaftliche Untersuchung des Moscheenstreits in Köln-Ehrenfeld. 2010.[*sayt ishlamaydi*]

Andoza:Mosques in Germany

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 1049723856
* NKC: ko20221149653
* VIAF: 307320634
* en:WorldCat Identities (VIAF orqali): 307320634

 |