recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Mashinalashgan ishlab chiqarish* — ijtimoiy ishlab chiqarish taraqqiyotining tarixiy bosqichi. Bu bosqichda mehnat quroli sifatida mashinalardan foydalaniladi. Mashinalashgan ishlab chiqarish ch. sanoat rivojlanishiga asos boʻldi va mayda, tarqoq hunarmandchilikni siqib chiqardi. Mashinalashgan ishlab chiqarish ch.ga manifaktura moddiy va iqtisodiy zamin yaratdi. Mashina texnikasi asosida manifaktura korxonasi fabrikaga aylandi. Yirik mashinalashgan ishlab chiqarish ch.da mehnatning kooperativ xarakteri zaruriy boʻlib qoldi, har bir korxonadagi, shuningdek, butun jamiyatdagi mehnat taqsimoti chuqurlashdi, ishlab chiqarish vositalari va ish kuchining konsentratsiyasi kuchaydi. Mashinalashgan ishlab chiqarish ch.ning taraqqiyoti bilan kapital jamgʻarish ham jadallashdi. Mashinalashgan ishlab chiqarish ch.ning rivoji tufayli xoʻjalikning kapitalizmga qadar shakllari yemirildi, kapitalistik ishlab chiqarish munosabatlari qaror topdi. Mashinalashgan ishlab chiqarish ch.ning eng yangi bosqichi hozirgi zamon fantexnika taraqqiyoti bilan chambarchas bogʻliq.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mashina tili** - EHM va kompyuterlar uchun dasturlar (programmalar) tuzish "tili"; eng sodda algoritmik til. Uning mazmuni va kridalari raqamli hisoblash mashinalari va kompyuterlarda ishlab chiqiladi. Asosiy mohiyati axborotlar (dastlabki maʼlumotlar, rakamlar) ni kodlashdan iborat. Mashina tili timsollari — ikkilik sanok, tizimi (sakkizlik va oʻn oltilik sa-noq tizimiga oʻtkazib), odatda, timsollar, adreslar, amallar kodi va buyruq belgilariga guruxlanadi. Buyruqlardan masala algoritmlari amalga oshiruvchi dasturlar tuziladi. Dasturda har qaysi masala algoritmini amalga oshirish uchun aniq buyruklar boʻlishi kerak: sonlar xotira qurilmasining qaysi uyasida saqlanishi, sonlarni ishlatish va joʻnatish yoʻllari, hisoblash natijalari qayerda saqlanishi aniq koʻrsatiladi. Mashina tilining asosiy kamchiligi bir turdagi EHM va kom-pyuterlar uchun tuzilgan dasturlar boshqa turlardagilari uchun yaramaydi. Dasturlar tuzish uchun juda koʻp Mashina tili yaratilgan — algol, fortran, kobol, simula va boshqa Ularning har biri uchun mashina dasturini qayta tuzuvchi translyator mavjud. Ikkilik sanoq tizimidan koʻra mukammalroq yuqori darajadagi Mashina tili sifatida blok sxemalardan foydalaniladi (qarang Programmapash).

Adabiyot
--------

* Aʼzamov A. Yoʻldoshev A. Beysik MSX, T. 1993.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Mashrab Yunusov** (1909.25.5, Yaypan shahri — 1997.10.10, Toshkent) — aktyor, xonanda (lirik tenor). Oʻzbekiston xalq artisti (1952). 1931—33 yillar Fargʻona kz—sz teatrida, 1933—41 va yana 1945—62 yillar Andijon teatrida, 1963—89 yillar Toshkentdagi Muqimiy teatrida ishlagan. Yu. ijodi psixologik oʻtkir talqini, yuksak mahoratli ijrosi bilan ajralib turadi. "Gulsara" (K.Yashin)dagi Qodir, "Tohir va Zuhra" (S.Abdulla)da Tohir, "Qurbon Umarov" (S.Abdulla)da Qurbon, "Ravshan va Zulxumor" (K.Yashin)da Ravshan, "Romeo va Julyetta" (U.Shekspir)da Paris, "Alisher Navoiy" (I.Sulton, Uygʻun)da Alisher Navoiy, "Momo yer" (Ch.Aytmatov)da oqsoqol, "Maysaraning ishi" (Hamza)da Choʻpon, "Olifta" (F.Musajonov)da Yakvalxoʻja, "Paranji sirlari" (Hamza)da Norboyvachcha, Umurzoqboy kabi rollari bilan shuhrat qozongan.

YU. film ("Tohir va Zuhra"da Parpi hofiz, "Oʻtgan kunlar"da tabib, "Furqat"da Ruhiy, "Mehrobdan chayon"da Kalonshoh, "13 terak koʻchasi"da Hakim aka, "Olovli yoʻllar"da Shayx va boshqalar) va televizion videofilm ("Ulugʻbek xazinasi"da Shayxulislom, "Alisher Navoiy"da Fasihiddin va boshqalar)larda ham suratga tushgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mashina zali** (elektr stansiyada) — stansiya binosining elektr energiya ishlab chiqaradigan agregatlar (elektr generatorlar, turbinalar va dizellar hamda yordamchi jihozlar) joylashtiriladigan qismi. Issiklik elektr stansiyalari, atom elektr stansiyalari, gidroelektr stansiyalari (GES), gaz-turbinali, dizel va geotermal elektr stansiyalarida, ularga oʻrnatilgan jihozlarning turlari va joylashtirilishi boʻyicha Mashina zali bir-biridan farq qiladi. Turbina agregatlarining joylashishi boʻyicha Mashina zali koʻndalang va boʻylama xillarga boʻlinadi. Mashina zalida turbina va generatorlar temir-beton yoki metall poydevorlarga oʻrnatiladi. Poydevorning balandligi oʻrnatiladigan jihozlarning quvvati va tuzilishiga bogʻliq boʻladi. Poydevorning yuqori qismida turbina agregatlari, pastki qismida kondensatorlar joylashadi. Issiklik elektr styalarining Mashina zalida turbina agregatlari, but turbinalari, kondensatorlar, regeneratsiyalash tizimi, nasoslar, elektr styaning oʻz ehtiyojlari uchun moʻljallangan jihozlar joylashadi. AES dagi Mashina zalida oraliq separatorlar va bugʻni oʻta qizdirgichlar ham boʻladi. Gaz turbinali va dizel elektr stansiyalarida Mashina zali bosh korpusning asosiy qismi hisoblanib, unda barcha ish jihozlari: gaz turbinalari, dizellar, generatorlar, kompressorlar, yurgizib yuborish dvigatellari, yonish kameralari joylashadi. Gidroakkumulyasiyalovchi elektr stansiya (GAES)ning ikki mashinali sxemada ishlaydigan Mashina zalida — oʻzgartiruvchi gidroagregatlar, uch mashinali sxemada ishlaydiganida turbina, generator, nasos oʻrnatiladi. GES lardagi Mashina zalida gidroagregatlar, aylanish tezligini rostlagich, moy bosimli qurilmalar, gidroagregatlarni avtomatik boshkarish va rostlash shchitlari joylashadi. Mashina zalining eni va uzunligi, agregatlarning soni, oʻlchamlari, agregatlar orasidagi masofaga qarab aniqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mehri Hirotiy** – fors-tojik shoirasi. Shohrux Mirzoning shaxsiy tabibi Xoja Abdulazizning xotini. Goʻzal, yaxshi tahsil olgan, jasur va hozirjavob bu ayol Gavharshodbegim bilan yaqin munosabatda boʻlgan. Tilining oʻtkirligi va fosh qiluvchi badiha sheʼrlari tufayli tuhmatga uchrab, Shohrux tomonidan hatto zindonga ham tashlangan. Ozodlikka chiqqach, saroy bilan aloqasini butkul uzadi.

Alisher Navoiy "Majolis un-nafois" tazkirasida quyidagi baytni Mavlono Sulaymonga nisbat berib keltirar ekan, shunday yozadi: *"Va mashhur mundoqdurkim, bu abyot Mavlono Hakim tabibning xotuni Mehriningdur. Va faqir siqa eldin eshittimkim, Sulaymonningdur. Vallohu aʼlam"*:

> Guftam az madrasa pursam sababi hurmati may,
> 
> 
> Dari har kas, ki zadam, bexud-u loyaqil bud.
> 
> 
> 
> (**Mazmuni**: Mayning nega haromligi sababini soʻray deb, madrasa ahlidan kimning eshigini qoqmay, hammasi mast-u behush edi).
> 
> 

Shoira Mehri Hirotiy 1449-yilda Hirotda vafot etgan. Uning sheʼrlarini Farida Afroʻz oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Alisher Navoiy: Qomusiy lugʻat*. Sharq NMAK, 2016.
2. ↑  Alisher Navoiy*. Majolis un-nafois*.
3. ↑  „Afroʻz Farida". Qaraldi: 8-may 2023-yil.
**Igor Sergeevich Sodikov** (nemischa:; 1967-yil 23-iyul, Qirgʻiziston SSR Oʻsh shahri) — Sovet va Germaniya ogʻir atletikachisi, SSSR chempioni (1990), Yevropa chempioni (1991), jahon chempioni (1991), Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi (1996). SSSRda xizmat ko‘rsatgan sport ustasi (1991).

Biografiyasi
------------

Igor Sodiqov 1967-yil 23-iyulda Oʻsh shahrida tavallud topgan. 1980-yildan Fargʻona shahrida istiqomat qiladi. Otasi Sergey Sodiqov rahbarligida og‘ir atletika bilan shug‘ullana boshladi va keyinchalik Aleksandr Anosov bilan ham ishlagan.

1980 — 1990-yillar oxirida u Sovet Ittifoqining ogʻir vaznli sportchilaridan biri edi. 1990-yilda SSSR chempioni boʻldi va Budapeshtda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida ikkinchi oʻrinni egalladi. 1991-yilda u Wladisławovodagi Yevropa chempionati va Donaueschinendagi jahon chempionatida gʻolib chiqdi.

1991-yilgi jahon chempionatida ishtirok etayotganida u nemis sport klublaridan birida oʻynash taklifini oldi va Germaniyaga koʻchib oʻtdi. 1993 — 1997-yillarda ushbu mamlakat terma jamoasi azosi boʻlgan. 1993-yilda Melburnda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi. 1996-yilda u Atlanta Olimpiadasida qatnashdi va u yerda 7-oʻrinni egalladi. 1997-yilda Riyekada boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida u siltab koʻtarishda eng yaxshi natijani koʻrsatdi, ammo siltab koʻtarishda muvaffaqiyatsiz chiqishi tufayli u biatlon boʻyicha gʻoliblar qatoriga kirmadi.

Sport faoliyatini yakunlab, qurilish sohasida tadbirkorlik faoliyatini boshlagan. 2014-yil dekabr oyida Moskvaning „Grif" sport klubida Igor Sodiqov sovrinlari uchun ogʻir atletika boʻyicha turnir boʻlib oʻtdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Игорь Сергеевич Садыков".
2. ↑  „Novogodniy turnir sportivnogo kluba „Grif" na prizi Igorya Sadikova". 20-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-iyun 2023-yil.
3. ↑  „Игорь Сергеевич Садыков".

Havolalar
---------

* Profil na sayte LiftUp(ingl.)
**Moskva oʻzbek drama studiyasi** — oʻzbek professional aktyor va rejissyorlari tayyorlab bergan birinchi teatr oʻquv yurti. Oʻzbekiston hukumatining karori bilan 1924-yil Oʻzbekiston maorif komissarligining Moskvadagi maorif uyi qoshida ochilgan. Choʻlpon studiyaning adabiy emakdoshi, avvaliga A. Otaullayev, Abdulhay Tojiyev, keyin Sh. Rahimiy direktori boʻlgan. Studiyaga dastavval Mannon Uygʻur boshliq namuna oʻzbek davlat drama teatri (sobiq "Turon")ning Abror Hidoyatov, Yatim Bobojonov, Muzaffar Muhamedov, Tursunoy Saidazimova, Sora Eshontoʻrayeva, Obid Jalilov, Fatxulla Umarov, Zamira Xidoyatova, Toshxon Sultonova, Hojisiddiq Islomov singari 24 kishidan iborat oʻzbek milliy teatr poydevorini yaratgan jamoasi yuboriladi. Maksad teatr studiyalariga xos vazifa — yangi oʻquvijodiy izlanishlar utkazish, Moskva yetakchi teatr jamoalari sahna amallari bilan yaqindan tanishish, tajribalarini ijodiy oʻzlashtirish, oʻz amaliyotiga joriy qilish edi. Studiya mashgʻulotlarini Uygʻur, Choʻlponlar bilan Moskva teatr studiyasi va bilim yurtlarining koʻzga koʻringan mu-allim, rejissyor va aktyorlaridan R. Simonov, I. Tolchanov, O. Basov, V. Kansel, L. Sverdlinlar olib borganlar. 1924— 27 yillar orasida oʻzbek studiyachilari "Xasis", "Revizor", "Aks sado" (xdmmasining rejissyor V. Kansel), "Qorovul uyqusi" (rejissyor L. Sverdlin), "Yana uylanaman" (rejissyor V. Kansel, L. Sverdlin), "Malikai Turondot" (rejissyor V. Kansel, L. Sverdlin, O. Basov), "Yorqinoy" (rejissyor M. Uygʻur) kabi spektakllarni sahnalashtirib jahon teatr standartlari darajasida sahna asari yaratish tajribalarini amalga oshiradilar. 1927-yil 3 yillik muddattugagach, 1928-yil studiyaga 2qabul amalga oshiriladi. Lekin 1-studiyadan farqli oʻlaroq bu safar bir jamoada ishlagan hamfikrlar emas, terma aʼzolar qabul qilinadi. Studiyaga qabul qilinganlar Oʻzbekistonning turli viloyat teatrlarida ishlashga rejalashtirilgan boʻlib, oʻzlari ham turli shahar teatrlaridan edilar. Ular Nazira Ahmedova, Xolida Xoʻjayeva, Anvara Alimova, Poʻlatoy Rahmonova, Mirobid Musayev, Rahim Pirmuhamedov, Hamidulla Hapumonov, Afandixon Ismoilov, Joʻra Koʻldoshev, Zanjirali Mirzatov, Bahodir Jamolov, Mamadali Haydarov, Aʼzam Hasanov va boshqadir. 1930-yil oʻqish tugagach, bitiruvchilar Oʻzbekistonning turli teatrlariga ishga yuboriladi va studiya uz faoliyatini tugatadi.

Toshpoʻlat Tursunov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Fonografik yozuv**, fonografiya (fono... — ... grafiya) — tilning fonetik tuzilishini, tovush tarkibini aniqroq, toʻlikroq aks ettiruvchi yozuv turi; yozuv tarixida piktografik (rasmli) va ideografik (soʻz—tushuncha) yozuvlardan keyingi bosqichdagi yozuv. Ushbu yozuv belgilari (fonofammalar) soʻzning tovush elementlarini, yaʼni boʻgʻin va tovushlar (fonemalar)ni ifodalaydi; shunga karab fonografiyaning 2 turi — sillabik (boʻgʻinli) yozuv (qarang) va harf—tovush yozuvi (qarang) farkdanadi. Sillabik yozuv namunasi sifatida hind yozuvi — devanagarini, harf—tovush yozuvi namunasi sifatida esa kirillitsa asosidagi hozirgi oʻzbek yozuvini koʻrsatish mumkin.

Yana qarang
===========

* Tilshunoslik

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Leonhard Euler** (talaffuzi: *Leonard Eyler*; 15-aprel 1707-yil — 18-sentyabr 1783-yil) — shveysariyalik matematik, mexanik va fizik olim, Peterburg Fanlar akademiyasi aʼzosi. Berlin Fanlar akademiyasi prezidenti (1759-yildan). 1720—24-yillarda Bazel (Shveysariya) universitetida oʻqib, matematikadan I. Bernulli maʼruzalarini tinglagan. Peterburg Fanlar akademiyasi da ishlab, Fanlar akademiyasi bilan ilmiy alo qalarni uzmay Berlin Fanlar akademiyasida ishlagan. Asosiy ilmiy ishlari oʻsha davr matematikasining barcha sohalariga, mexanika, elastiklik nazariyasi, matematik fizika, optika, muzika nazariyasi, mashinalar nazariyasi, ballistika, dengiz fani va boshqalarga oid. Eulerning osmon mexanikasi, tutash muhitlar mexanikasi va optikadagi kashfiyotlari salmoqli oʻrin egallaydi. Euler variatsion hisob, sonlar nazariyasi, analitik va maxsus funksiyalar nazariyasi, differensial tenglamalar nazariyasi va sirtlar nazariyasi kabi sohalarga asos solgan. U kiritgan „Euler burchaklari" mexanikada muhim oʻrin tutadi. Qator ilmiy ishlari analitik geometriya, qatorlar nazariyasi va topologiyaga oid (qarang Eyler formulalari).

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BIBSYS: 90743512
* BNC: 000209972
* BNE: XX893649
* BnF: cb12157666x (maʼlumot)
* CANTIC: a10458827
* CiNii: DA01184372
* en:DBLP: 07/718
* GND: 118531379
* HDS: 018751
* ISNI: 0000 0001 2124 5291
* LCCN: n50010222
* LNB: 000073695
* MGP: 38586
* NDL: 00652487
* NKC: ola2002161287
* NLA: 35069249
* NLG: 138788
* NLI: 000044595
* NLK: KAC200901598
* NLP: A17972103
* NSK: 000170610
* NTA: 069355770
* RERO: 02-A003224336
* SBN id VEAV019451 yaroqsiz.
* SELIBR: 185712
* en:SNAC: w66d66q0
* SUDOC: 028115481
* en:Trove: 817527
* VIAF: 24639786
* en:WorldCat Identities: lccn-n50010222

 |



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Fonon** (yun. phone — tovush) — kristall panjara tebranishlari maydonining kvanti. Kristall atomlarining tebranishlari oʻzaro taʼsir natijasida toʻlqin shaklida tarqaladi. Har bir shunday toʻlqinga kvazizarra — F.ni moye qoʻyish mumkin. F.ning energiyasi ye=yyu , kvaziimpulsi r — yk, bunda y — plank doimiysi, so — toʻlqin chastotasi, k— kvazitoʻlqin soni. F. bozon boʻlib, Boze — Eynshteyn statistikasita boʻysunadi. Barcha qattiq jismlardagi F.lar soni 1CH|f~ temperatura T ga bogʻliq: T—>O da 1Chf ~ T3 va T"eD da (8D Debay temperaturasi) If ~ T. F.lar bir-biri bilan va boshqa kvazizarralar (oʻtkazuvchanlik elektronlari, magnonlar va h.k.) va kristallning statsionar defektlari bilan taʼsirlashadi. Kristallarning issiqlikdan kengayishi va h.k. shu taʼsir tufayli boʻladi. Xususan, oʻta oʻtkazuvchanlik elektron — fonon oʻzaro taʼsir bilan tushuntiriladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Font de Canaletes** (ispancha : *Fuente de Canaletas*) — Kataloniyaning Barselona shahrida, La Ramblaning yuqori qismidagi, Plaça de Catalunya yaqinidagi Rambla de Canaletesda, chiroq ustuni bilanbezaklangan favvora.

Bu 1930-yillardan beri Barsa futbol oʻyinlaridan soʻng futbol muxlislarining uchrashuvi oʻtkaziladigan joy hamdir.

Anʼanaga koʻra, Font de Canaletes subidan ichgan kishi, oʻsha yerdagi yozuvga koʻra, Barselonaga albatta qaytib keladi. Favvora shaharning shimoliy devori (XIV asrdan) sharafiga nomlangan, u orqali Barselonaning eski shahrini taʼminlaydigan suv quvurlari tufayli *Canaletes* nomini olgan.

Tarixi
------

XVII asrning mazkur favvorasi oʻz nomini Las Ramblas va Raval hududini taʼminlagan oʻrta asrlarning Torre de Sant Severda joylashgan eski kon nomidan olingan. U koʻp yillar muqaddam *Canaletes* nomini olgan sardobaga ega edi, bu yerdan zonaning turli favvoralariga oʻtadigan koʻplab kanallar oʻtganligi tufayli ham ayni shu nom berilgan boʻlishi mumkin. XIX asrda shahar devorning buzilishi bilan eski favvora yoʻq boʻlib ketdi, shahrdagi minora 1862-yilda buzib tashlangan va uning oʻrniga ikkita vaqtinchalik temir favvora oʻrnatilgan. 1888-yilda Barselona shahar kengashi uni boshqa bitta favvora bilan almashtirishga qaror qildi, yaʼni shaharning turli qismlarida joylashgan toʻrtta favvora asosiy favvoraga birlashtirildi. Loyiha avvaliga Pere Falquesga topshirilgan edi. Keyinchalik, bu loyiha Jaume Rodellesga topshirilib, favvoralar soni oʻn toʻrttaga yetkazildi. Hozirgi Font de Canaletes favvorasi 1892-yilda qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Font de Canaletes (Barcelona – La Rambla – Barcelonès)". *Poblesdecatalunya.cat*.
2. ↑  Ricard Bru Turull, *Fuente de Canaletas*

Havolalar
---------

* Favvora tarixi (UB.es dan).
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Ammonitlar (maʼnolari).

**Ammonitlar** (Ammonoidea) — bosh-oyoqli mollyuskalar turkumi. Devon davrida paydo boʻlib, trias hamda yura davrlarida keng tarqalgan. Boʻr davrining oxirida qirilib ketgan. A. tanasi diametri 1 m gacha boʻlgan yassi spiral koʻp kame-rali chigʻanoq ichiga joylash-gan. Chigʻanogʻining birinchi kamerasida hayvon tanasi joylashgan, boshqa kame-ralari havo bilan toʻlgan boʻlib, yumshoq oʻsimta — ingichka naycha orqali tutash-gan. Halok boʻlgan A.ning chigʻanogʻi vaqt oʻtishi bilan choʻkindi jinslar bilan toʻlib, toshga aylangan. Uning toshga aylangan shakli hozirgacha saqlanib qolgan. A. asosan, dengizda yashagan, shuning uchun ular qoldiqlari topilgan joy dengiz boʻlganidan darak beradi. Jumladan, Oʻzbekistonning janubiy qismida oʻrta va yuqori yura davrida katta dengiz havzasi boʻlgan. A.ni oʻrganish geol.da katta ahamiyatga ega. A.ning tarqalishiga qarab yerning ustki qobigʻi yaruslarga boʻlinadi va qatlamlarning yoshi aniqlanadi. Mas, Janubiy Oʻzbekiston va Turkmanistonning geologik yoshi A. yorda-mida aniqlangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Pikk-Yalg darvoza minorasi** (estoncha: *Pika jala väravatorn*, soʻzma-soʻz: „darvozalari bilan uzun oyoqli minora"; rus. „Buyuk Vishgorod darvozasi minorasi") — Estoniya poytaxti Tallin qal’a devorining minorasi, Pikk va Pikk-Yalg koʻchalari tutashuvida joylashgan (estoncha: *Pikk jalg*). Tallinda saqlanib qolgan ikkita darvoza minoralaridan biri; qolganlari mudofaa funksiyalarini yoʻqotib, yoʻl harakatiga toʻsqinlik qilgani uchun yoʻq qilindi. Meʼmorchilik yodgorligi. Darvoza minorasi, odatda, taqa shakliga ega boʻlgan jangovar minoralardan farqli oʻlaroq, poydevorda trapetsiyasimon shaklga ega (6,2 x 6,8 m).

Tarixi
------

 Xuddi shu nomdagi minoraga olib boradigan Pikk-Yalg koʻchasi, 2007-yil
Tosh minora XVII-asrda, ehtimol, ilgari mavjud boʻlgan yogʻoch minora oʻrnida qurilgan. 1380-yilda Livon ritsarlar ordeni ustasi va 1364-yildan 1385-yilgacha Estoniya hukmdori Vilgelm fon Frimersxeim tosh darvozalar qurishga ruxsat berdi.

Ehtimol, 1450-yilda minora qayta qurilgan: u kengaytirildi, kamida ikkita mudofaa qavati qurildi va zinapoya qoʻshildi. Ochiq mudofaa qavati ham qurilgan boʻlishi mumkin, shuning uchun minoraning tosh qismi bu holda 20 metrdan oshib ketgan. 1454-yilda magistrat temirchi Rozenbergga darvoza qurilishi uchun va 1455-yilda temirchi Klaus Denenilga ikkita flyuger tayyorlash uchun pul toʻladi.

1608-yilda minoraning yuqori qismi qayta qurildi. XIX-asrda minorada harbiy garnizon joylashgan edi.

Minora quyi shahar aholisi tomonidan burgerlarni uning yuqori qismida yashovchi zodagonlar va ritsarlarning zoʻravonliklaridan himoya qilish uchun qurilgan. Darvozadan aravada yoki ekipajda oʻtish uchun magistrat yuqori haq soʻragan.

Hozirda minora ichida turar-joy va atel’yelar joylashgan.

Yana qarang
-----------

* Tallinning qal’a devorlari va minoralari

Manbalar
--------

1. ↑  „3015 All-linna kindlustused - linnamüür, tornid, väravaehitised, muldkindlustused, vallikraav, 13.-18.saj." (et). *Kultuurimälestiste register*.
2. ↑   Вторая — Надвратная башня Люхике-Ялг (эст. Lühikese jala väravatorn, в переводе означает «Надвратная башня Короткой ноги»)
**Amorf holat** — moddaning kon-densatlangan holati. Atom va molekulalar tartibsiz joylashganligi tufayli moddaning fizik xossalari izotrop (barcha yoʻnalishlarda bir xil) boʻlishi bilan ifodalanadi. Moddaning kristall holatidan farqli ravishda bunda qattiq Amorf holatdan suyuq holatga oʻtish asta-sekin yuz beradi. Bitum, qahrabo, smola — ta-biiy Amorf holat da, oddiy shisha, eritilgan kvars, bakelit — sunʼiy holatda uch-raydi. Kristallar aniq temperaturada eriydi. Amorf jismlarda esa qizdirish nati-jasida ularning yumshoqligi ortadi, qovushoqligi kamaya boradi. Oddiy shi-shalar uchun bunday holat 500-1000°da davom etadi. Gaz va suyuqlik holatlarini ham Amorf holat ga oʻxshatish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  "Amorf holat" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Piktografiya** (lot. pictus — chizilgan, tasvirlangan va ...grafiya) — yozuvning rivojlanish bosqichlaridan, fonetik yozuvdan oldingi yozuv turi: muayyan axborot mazmunini biron-bir rasm yoki qatʼiy ketma-ket kelgan rasmlarda aks ettirish usuli. Amerika indeyslari, Tropik Afrika xalkdari, Avstraliya va Okeaniya tub aholisi, Sibirdagi ayrim elatlar (yukagir, nanay va boshqalar) orasida tarqalgan va xatto 20-asr gacha amal qilib kelgan. P.ning kad. namunalari paleolitga (ayrim olimlarning fikricha — neolitga) mansubdir. Garchi, shuni aytish kerakki, paleolit davridagi suratlar bilan P. orasiga chega-ra qoʻyish mumkin emas. P. belgilari — piktogrammalar fonetik yozuv belgilaridan shu bilan farq qiladiki, ular aniq til birligiga bogʻliq emas va ular xohlagan tilda xohlagancha talqin qilina-di: bir piktogramma muayyan bir soʻz, uning sinonimi, soʻz birikmasi, bir necha maʼnoga ega boʻlgan ran yoki bir necha ran tarzida "oʻqilishi" mumkin.

Piktogrammalar tipologik jixatdan 2 ga: tasvirlanayotgan tushuncha yoki predmetlar bilan oʻxshash boʻlgan (mas, quyosh belgisi "quyosh", "kunduz" va "kun" tushunchalarini anglatadi) va ramziy, shartli (genetik jihatdan 1-turdagi piktogrammalardan kelib chiqqan, lekin obyekt bilan oʻxshashligi yoʻqolgan) piktogrammalarga ajraladi. Piktografik axborot birgina murakkab belgidan yoki bir necha sodda piktogrammalarning qatʼiy ketma-ketligidan iborat boʻlishi mumkin. P. keyinchalik iyeroglifik hamda fonetik yozuvlarning kelib chiqishiga asos boʻlgan.

Hozirgi madaniy jamiyatda ham P. yordamchi aloqa vositasi sifatida, mas, yoʻl belgilari tizimida, koʻrgazmalar va xalqaro musobaqalardagi koʻrsatkichlar sifatida qoʻllanadi (koʻp tillilik sharoitida yoki aksar aholi savodsiz boʻlgan hollarda bu narsa katta ahamiyatga egadir).

Anvar Ismoilov, Abduvahob Madvaliyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kretinizm** (frans. cretin — aqli past), tugma gipotireoz, Fagg kasalligi — qalqonsimon bez fa-oliyatining buzilishi, shuningdek, jismoniy va ruhiy jiqatdan rivojlanishda orqada qolish bilan ifodalanadigan kasallik. K.ning bukrkli va bukrqsiz xillari bor. Qalqonsimon bezda tugma kamchiliklari bor kishilarda, suvda yod kam joylarda yoki irsiy kasalliklar sifatida uchraydi. Bemorlarning gavda qismlari nomutanosib: oyoq-qoʻli, barmoklari kalta, oyoqlari qiyshiq, kallasi, qulogʻi, ogʻzi katta va beoʻxshov, yuzi kerkkan, tishlari siyrak va mayda, tili kalta, sochlari siyrak, toʻkiluvchan, sinuvchan, jinsiy aʼzolari ham toʻzuk rivojlanmagan boʻladi.

Bemorlar qalqonsimon bezdagi kamchiliklarni tiklaydigan dorilar bilan davolanadi. Juda yoshligidan davolangan bemorlar oʻzini-oʻzi uddalab, joʻnroq ishlarni eplay oladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ammoniy fosfatlar** — orto-fosfat kislota (N3RO4)ning bir, ikki va uch vodorodli ammoniy guruhi (NH4)ra almashgan tuzlari. Ammoniy digidro-fosfat NH4H2PO4 — rangsiz, barqaror modda: 0°da 100 g suvda 25 g eriydi. Ammoniy gidrofosfat (NH4)2HPO4 — beqaror modda, 70°da ammiak bilan ammoniy gidrofosfatga parchalana boshlaydi, suvda yaxshi eriydi. Ammoniy fosfat (NH4)3PO4 — beqaror modda, 20° dayoq ammiak ajratib parchalanadi. Ammoniy fosfatlar fosfat kislotani ammiak bilan neytrallash natijasida olinadi. Ammoniy digi-drofosfat oʻgʻit (qarang Ammofos) sifatida, ammoniy gidrofosfat esa oziq-ovqat achitqilari sifatida va metallarni fos-fatlash maqsadida ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Garmonik analiz** - mat.ning funksiyalarni trigonometrik qatorlarga yoyish va trigonometrik integrallar bilan ifodalashga bagʻishlangan boʻlimi. Davri 2ti boʻlgan ixtiyoriy davriy / (x) tekis funksiyani trigonometrik qator shaklida tasvirlash mumkin. Fan va texnikaning koʻp sohalarida, ayniqsa, matematik fizikada G. a. katta oʻrin tutadi. Mas, tor, membrana, elastik sterjenlarning tebrani-shiga doyr masalalarni hamda issiqlik oʻtkazish tenglamasini matematik fizikada G.a. (Furye metodi) yordamida yechish mumkin. Turli funksiyalarni trigonometrik qatorlar va integrallar orqali ifodalash masalasi bilan G. Riman va A. Lebeg ham shugʻullanishgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Matematikaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BNE: XX533440
* BnF: cb11966507b (maʼlumot)
* GND: 4023453-8
* LCCN: sh85058939
* NDL: 00573754
* NKC: ph328402
* SUDOC: 027672336

 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Amo (Ambarsum) Ivanovich Beknazarov** (11892.19(31).5, Yerevan - 1965.27.4, Moskva) — aktyor, rejissyor, ssenariychi. Armaniston xalq artisti (1935). Birinchi filmi — "Sharmandayu sharmisor" (1924, A. Kazbegining "Padarkush" romani asosida). Beknazarov 1925-yildan arman milliy kinematografiyasiga boshchilik qildi. Birinchi arman badiiy filmi "Nomus"ni yaratdi (1926, Aleksandr Shirvonzodaning shu nomli romani asosida, ssenariysi Beknazarovniki). Beknazarovning ovozsiz kino davrida yaratgan eng yaxshi filmlaridan yana biri "Vulkrn ustidagi uy" (1929)dir. "Pepo" (1935), "Zangezur" (1938), "David Bek" (1944), "Hovlitoʻyi" (1955, Abdulla Qahhor asari asosida), "Nasriddin Xoʻjandda" (1960, ssenariysi Beknazarovniki, rejissyor E. Karamyan bilan hamkorlikda) kabi ovozli filmlarida Beknazarov oʻta iqtidorli rejissyor sifatida namoyon boʻldi. Beknazarov ijodi qator respublikalarning milliy kinematografiyasi taraqqiyotiga va Armaniston, Gruziya, Ozarbayjonda rejissyorlik sanʼatining shakllanishiga taʼsir qildi. "Armanfilm" kinostudiyasi 1966-yildan Beknazarov nomi bilan ataladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Krevetkalar** (lotincha: *Natantia*) — oʻnoyoqli (qarang Oʻnoyoqlilar) qisqichbaqasimonlar kenja turkumi. Oʻz. 2—30 sm. Tanasi ikki yon tomondan siqiq. Muskulli qorni boshi va koʻkragiga nisbatan uzun. 1- va 2- juft koʻkrak oyoqlarida qisqichlari boʻladi. Oxirgi juft qorin oyoqlari (uropodlar) va dumi (telson) dum soʻzgichni hosil qiladi. Urgʻochilarining qorinoyoqlari tuxumini olib yurish, erkaqlariniki (1- va 2- jufti) kuyikish organi vazifasini ba-jaradi. 2000 ga yaqin turi bor; dengizlar va chuchuk suvda planktonda va suv tubida yashaydi. Suvning oʻta chuqur qismida yashaydigan turlari yogʻdu chiqaradi. Metamorfoz orqali rivojlanadi. Krevetkalar ovlanadigan qisqichbaqasimonlar orasida birinchi oʻrinda turadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Elektrli ugor** (*Electrophorus electricus*) — suyakli baliqlarning gimnotosimonlar turkumiga mansub baliq. Avval *Electrophorus* urugʻining yagona vakili sifatida qaralgan. 2019-yilda Janubiy Amerikadagi Amazonka havzasidan ushbu urugʻga mansub ikki yangi tur kashf qilindi. Tashqi tuzilishi jhatidan ugor baliqlariga oʻxshasa-da, haqiqiy ugorlarga hech qanday aloqasi yoʻq.

Areali
------

Tabiiy holda Janubiy Amerikaning shimoliy sharqiy qismidagi daryolarda va Amazonkaning quyi va oʻrta oqimida, unga quyiluvchi kichik irmoqlarda uchraydi.

Taksonomik tarixi
-----------------

Tashqi tuzilishi va fiziologik xususiyatlari jihatidan gʻayrioddiy boʻlgan ushbu tur, oʻz taksonomik tarixi davomida bir necha qayta tasniflangan. Ilk marotaba 1766-yilda Karl Linney tomonidan tavsiflanganida, u *Gymnotus electricus* nomini ishlatgan edi va ushbu turni *Gymnotus carapo* (bir necha yil oldin tavsiflab bergan pichoqbaliq) bilan bir urugʻga joylashtirgan. Oradan taxminan bir asr oʻtgach, 1864-yilda elektrli ugor Teodor Gill tomonidan hozirgi oʻzining *Electrophorus* urugʻiga koʻchirildi.

Shundan soʻng elektrli ugor tashqi tuzilishi va boshqa xususiyatlarini hisobga olingan holda alohida Electrophoridae oilasiga ajratildi, ammo keyinchalik boshqa taksonomistlar tomonidan oʻrganilgan, *Gymnotus* urugʻi bilan bir qatorda Gymnotidae oilasiga birlashtirildi.

2019-yilning sentabr oyida chop etilgan C. David de Santana va boshqalar tomonidan oʻtkazilgan tadqiqot natijalarida elektrli ugor DNK divergensiyasi, ekologiyasi, yashash muhiti, anatomiyasi, fiziologiya va elektr hosil qilish xususiyatlarini hisobga olgan holda oʻzaro uchta turga ajralishi qatʼiy tavsiya qilindi. Unga koʻra ushbu uchta tur: *E. electricus*, *E. voltai* sp. nov. va *E. varii* sp. nov. dir. Shu yilning noyabr oyida Craig J.M. va boshqalar tomonidan oʻtkazilgan Gymnotidae oilasining filogenetik jihatdan qayta koʻrib chiqilishiga bagʻishlangan tadqiqot ishida, avvallari elektrli ugorning sinonimi hisoblangan *Electrophorus multivalvulus* sinomlikdan chiqarilib, unga alohida tur maqomi berildi.

1. ↑  "*Electrophorus electricus*". *IUCN Red List of Threatened Species*.. Qaraldi: 2014-06-07. old-form url
**Amneziya** (yun. a — inkor qoʻshimchasi va mneme — xotira, es) — xotiraning buzilishi; boʻlib oʻtgan voqea va kechinmalarni eslay olmaslik yoki chala eslash. Bosh miyaning shikastlani-shi, tutqanoq, qattiq ruhiy iztirob va boshqa sa-bab boʻladi; A.ning quyidagi turlari farq qilinadi: anterograd A.- odamning ruhiy kasallikka uchragandan keyingi hodisalarni esda saqlay ol-masligi; avjlanuvchi A.- xotirada hech narsa krlmasligi; retrograd A.- odamning kasal boʻlishidan ilgarigi oʻtgan hodisalarni unutishi; fiksatsion A.- ayni vaqtdagi, shuningdek yaqin kunlarda boʻlib oʻtgan hodisalarni xotirada saqpay olmaslik va hokazo.

Hozirgi kunda Amneziyani zamonaviy koʻrinishi boʻlmish „Raqamli amneziya" (yana bir nomi GOOGLE effekti) ham mavjud. Ushbu A quyidagicha tavsiflanadi.

Kutubxona yoki inson xotirasida saqlangan hamma narsa endi qoʻlimizdagi gadjet, smartfonda mavjud. Biz GOOGLEdan maʼlumot qidirib topamiz uni idrok qilamiz, lekin aqlimiz diqqatni jamlab va uni eslab qolish shart emas deb oʻylaydi, chunki bu maʼlumot har doim Googleda bor. Aynan shu narsani psixologiyada raqamli amneziya yoki GOOGLE effekti deyiladi.Psixodiagnostika kanalidan olindi

Manbalar
--------

1. ↑  "Amneziya" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Psixodiagnostika  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Garmon**, garmonika — damli (pnevmatik) tilchali musiqa cholgʻu asbobi. 2 ta yogʻoch qoplama, odatda, tugmasimon klavishlar, dam (havoni harakatga keltiruvchi moslama) hamda ichida oʻrnatilgan metall tilchalardan iborat. Havo bosimining oʻzgarishi natijasida tilchalar sadolanadi. Oʻng tomondagi klavishlar vositasida melodik, chap tomondagilari bilan joʻrnavoz tovush(akkord)lar hosil qilinadi. 1822-yilda nemis ustasi K. F. L. Bushman yasagan G. keyingi turlari uchun asos boʻlgan. 19-asrning 30-y.larida G. ishlab chiqarish Rossiya (Tula)da boshlangan. Keyinchalik tatar, mari, kabardin kabi xalqlarda ham keng yoyilgan. G.ning bir yoki ikki qatorli, diatonik va xromatik turlari mavjud. Oʻzbek xalq sozandalari, ayniqsa, Xorazm xalfalari 19-asrdan buyon G.dan foydalanib keladi. Fargʻonada Orif Garmon (Toshmatov) ham shu soz bilan mashhur boʻlgan. G.ning takomillashtirilishi natijasida akkordeon va bayan cholgʻulari yuzaga kelgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Valtorna | *Musiqa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Elektroensefalografiya** (elektro... va yun. bosh miya va... grafiya) — bosh miya faoliyatini tekshirish usuli; bosh miyaning bioelektrik faolligini elektroensefalograf vositasida yozib olish. Bosh miyada sodir boʻladigan bioelektrik faol harakatlarni yozib olish mumkinligi va uni klinik ahamiyatini ilk marta nemis psixiatri Gans Berger aniklagan (1929).

E.dan tadqiqot va diagnostika maqsadlarida foydalaniladi.

Miya ham oʻz faoliyatida, xuddi boshqa aʼzo va toʻqimalar singari, juda kichik elektr yurituvchi kuch (e.yu.k.) hosil qilib turadi. Uni elektroensefalografda qayd etish mumkin. Buning uchun tekshirilayotgan odam boshiga plastinkasimon elektrodlar qoʻyilib, ular apparatga ulanadi, apparat miyaning biopotensiallarini yozib boradi.

Bemor boshiga elektrodlarni oʻrnatish sxemasi turlicha, eng qulayi bu Yuing usuli boʻlib, unda 12 elektrod ishlatiladi. Har xil chastotali toʻlqinlar, turli faza va amplitudalarni aks ettiruvchi egri chiziq — elektroensefalogramma (EEG) miyaning murakkab tuzilishidagi xususiyatlar, bosh miya poʻstlogʻidagi neyron va sinapslarnshk funksional holatiga qarab har xil koʻrinishda boʻladi. E. miyani nafaqat fiziologik, balki patologik holatlarini ham qayd qilishi mumkin.

Zamonaviy E. apparatlari koʻp kanalli (koʻp tarmokli) boʻlib, uning har bir kanali mustaqil kuchaytirish, filtrlash bloki (keraksiz toʻlqinlardan tozalash uchun va boshqalar), bosh miyaning barcha qismlaridan keragini tanlash uchun toʻplash (kommutator) bloki va oʻziyozar (siyohli) gʻaltakli galvanometr bilan taʼminlangan.

Hozirgi elektroensefalograf apparatlari 8—24, baʼzan 32 kanalli boʻlib, klinik diagnostikada 8 yoki 16 kanalligidan foydalaniladi; tekshiruv oʻtkaziladigan xona yorugʻ va tovushdan himoyalangan, tekshiruvchi yoki bemorga hech qanday taʼsirotlar xalal bermaydigan boʻlishi kerak. Shuningdek, uni bemorga (mijozga) mutlaqo bezarar va ogʻriqsiz ekanligi ham tushuntirilishi lozim.

Maʼlumki bosh miya biopotensiallari juda kichik, shu bois uni yozib olishda kuchli elektron kuchaytirgich (usilitel) zarur boʻladi.

E.ni monopolyar va biopolyar usullarda yozish hamda uni xohlagan kombinatsiyada amalga oshirish mumkin.

E. jarayonida turli funksional qoʻzgʻotish usullarini qoʻllash mumkin, bu sunʼiy qoʻzgʻotish bosh miyani faollashtirib, ayrim yuzaga chiqmayotgan "toʻlqinlarni" jonlantiradi, bu "chaqirilgan" elektrotoʻlqinlar orqali tegishli kasallikni aniqlasa boʻladi.

E. yozish paytida bemorni yoshi, umumiy ahvoli hamda kasallikning kelib chiqishi va boshqalar koʻpgina holatlarga ahamiyat berish lozim. E. shifokorga muhim maʼlumot berishiga qaramay, uni barcha klinik tekshirishlarga qoʻshimcha diagnostika usuli deb qarash mumkin.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Elektrofiziologiya** — fiziologiyaning bir boʻlimi; hujayralar, toʻqimalar, organlardagi elektr hodisalar (bioelektrik potensiallar)ni hamda elektr tokining organizmga taʼsiri mexanizmini oʻrganadi. "Hayvonlardagi elektrlanish" toʻgʻrisidagi dastlabki maʼlumotlarni 18-asrda italiyalik anatom va fiziolog L. Galvani olgan. 19-asrda nemis fiziologi E. DyubuaReymonning klassik ishlari (nerv impulsining elektr toki tabiati, biopotensiallarning molekulyar nazariyasi va boshqalar) tufayli E.ga asos solindi. E.ning bundan keyingi rivojlanishi nemis olimi Yu. Bernshteyn, rus olimlari A.F. Samoylov, N.Ye.Vvedenskiy, niderlandiyalik fiziolog V. Eyntxoven, amerikalik J. Erlanger va boshqalarning neyrofiziologiya sohasidagi tadqiqotlari bilan bogʻliq.

E.ning asosiy muammolari biologik membranalarda elektr potensiallarining hosil boʻlishi fizikkimyoviy mexanizmlarini, ularning oʻzgarishi va fiziologik jarayonlardagi ahamiyatini oʻrganishdan iborat. Tadqiqot ishlarida va klinik amaliyotda yurak — elektrokardiografiya, miya — elektroensefalografiya, koʻzning toʻr pardasi — elektroretinografiya, teri — elektrodermografiya va boshqalar organlar bioelektr potensiallarini oʻrganish usullaridan keng foydalaniladi (yana qarang Neyrofiziologiya, Nerv sistemasi).

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Elektrli skatlar**— togʻayli baliqlar turkumi. 3 oilasi, 30 dan ortiq turi maʼlum. Asosan, jan. dengizlarda tarqalgan. Oddiy Elektrli skatlar Atlantika okeanining sharqiy qismi va Oʻrta dengizda uchraydi. Tanasi 1,8 m cha, ogʻirligi 90 qg cha. Gavdasi dumaloq, dum suzgichi qisqa, terisi silliq. Elektr toki (70 V gacha) hosil qiluvchi organi boshi bilan koʻkrak suzgichlari oraligʻida. Elektrli skatlar kam harakat, odatda, qum yoki balchiqqa qisman koʻmilib, suv tubida yashaydi. Tuxumdan tirik tugʻib koʻpayadi. Qisqichbaqasimonlar, mollyuskalar, chuvalchanglar va mayda baliqlar bilan oziqlanadi. Oʻz oʻljasini elektr toki razryadi taʼsirida oʻldiradi. Elektr razryadi odam uchun ham xavfli.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kreyg** (inglizcha: *Castlecraig, Kreyg qal’asi)* — Shimoliy Shotlandiyadagi Qora orol shimoliy qirgʻogʻida joylashgan qal’a. U Kreyg qal’asi sifatida ham tanilgan oʻrta asr Shotlandiyasi qal’asi. U Cromarty Firth’ning janubiy qirgʻogʻida, 5 km shimoli-sharqda Coolbocky va Inverness shahridan 19 km shimolda joylashgan.

Tavsifi
-------

 Qadimgi Kreyg qal’asining qavatlari
Bino baland, toʻrtburchak shaklidagi 4 qavatli minoradan iborat boʻlib, uning bir qismi qirgʻoq ustidagi qoya chetida tiklangan. Toshdan qurilgan minoraning gʻarbiy qismi vayron boʻlgan. Binoning janubiy va shimoliy tomonlarida eshiklar (yoki derazalar) qurilgan.

Binoning shimoli-sharqiy qanoti hali ham tom bilan qoplangan, ammo shimoli-gʻarbdagi boshqa qanoti qulab tushgan. Minora Ross yepiskoplari islohotidan keyin ular tomonidan qarorgoh sifatida foydalanilgan boʻlishi mumkinli aytiladi.

Qal’aning qoldiqlari „Roʻyxatga olingan bino" va "Rejalashtirilgan yodgorlik (rus. Himoya qilinadigan yodgorlik — Buyuk Britaniyada qoʻriqlanadigan meʼmoriy yodgorlik) toifalari bilan himoyalangan. Bizning davrgacha Kreyg qal’asidan faqat XVI asrda qurilgan minora xarobalari saqlanib qolgan.

Eslatmalar
----------

1. 1 2  „Castlecraig | Canmore" (en).  canmore.org.uk. 31-avgust 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2017-yil.
2. ↑  „CASTLE CRAIG" (en).  portal.historicenvironment.scot. 11-may 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2017-yil.

Havolalar
---------

* Qora orolning rasmiy sayti

Yana qarang
-----------

* Shotlandiyadagi qal'alar ro'yxati
[[Fayl:Asador\_electrico.JPG|thumb|

Quvurli elektr isitgich bilan elektrogril]]
**Elektrogril, elektrik gril** — ovqat tayyorlash uchun xizmat qiladigan va soʻnggi paytda kundalik hayotda tobora keng qoʻllaniladigan gril.

Qurilma
-------

Odatda, elektrogril maxsus yopishtirmaydigan qoplamali, zanglamaydigan poʻlatdan yasaladi. Turli xil elektrogrillar bor — Kafe va restoranlarda ishlatiladigan statsionar beton modellardan tortib, faqat kundalik hayotda ishlatiladigan oddiy maishiy elektrogrillarigacha. Ularni bir xil konstruksiya birlashtirib turadi — goʻsht va grilda pishiriladigan boshqa mahsulotlar faqat elektr energiyasi yordamida qayta ishlanadi. Hatto elektrik dudxonalar ham bor, ular koʻpincha elektrogrillarga kiritiladi.

Foydalanish sohasi
------------------

Umumiy ovqatlanish sohasida elektrogrillar birinchi navbatda goʻshtli taomlarni tayyorlash uchun ishlatiladi. Odatda, ular kichik ovqatlanish joylarida, kamdan-kam hollarda katta kafe yoki restoranlarda ishlatiladi. Lekin eng koʻp elektrogrillar uyda ishlatiladi. Bu yerda ular nafaqat goʻshtli taomlar tayyorlash uchun, balki sabzavot va boshqa mahsulotlardan koʻplab taomlar tayyorlash uchun ham qoʻllaniladi. Elektrogrillar uchun juda koʻplab retseptlar mavjud.

Bozorda paydo boʻlish tarixi
----------------------------

Birinchi elektrogrillar oʻtgan asrning 80-yillar boshida sotuvga chiqarilgan. Rossiyada ular 90-yillarda, chegaralar ochilib, chet eldan tovarlar paydo boʻlganda sotila boshlandi. Oʻsha paytda, ular noyob va juda qimmat edi. Elektrogrillarga boʻlgan haqiqiy katta talab soʻnggi oʻn yil ichida, ularning narxi tushib, ularni sotib olish har qanday oʻrtacha oila uchun haqiqatga aylanganida paydo boʻldi. SSSRda elektrogrillar 70-yillardan boshlab ishlab chiqarilgan.

Afzalliklari
------------

Elektrogrillarning boshqa modellarga nisbatan asosiy afzalligi shundaki, ular faqat elektr energiyasiga bogʻliq va ulardan uyda foydalanish mumkin. Deyarli barcha boshqa gril turlari faqat toza havoda foydalanish uchun toʻgʻri keladi. Elektrogril esa uyda pishirish uchun ishlatilishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Лучшие грили. Какой гриль лучше купить и как правильно выбрать гриль для дачи и дома?

Adabiyotlar
-----------

* Elektrogrili // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1961. — T. IX. — Stb. 848—853 — 890 s.
* Kvyatkovskiy S. Infrakrasnaya kuxnya // Nauka i jizn : jurnal. — 1985. — № 7. — S. VIII, 97-99. — ISSN 0028-1263.

Havolalar
---------

* *Даниил Головин*. „Гриль-party. Всё, что нужно знать о бытовых электрогрилях". АиФ (18-iyun 2012-yil). Qaraldi: 30-sentabr 2018-yil.
* 5 электрогрилей для правильных стейков Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-09-30). / Ferra.ru, 20 февраля 2017 (23-115 тыс.руб)
* Выбираем электрогриль. Доброе утро. Фрагмент выпуска от 23.08.2017 / 1tv.ru