recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Franco Causio** (italyancha: *Franco Causio*)—italiyalik futbolchi,yarim himoyachi.1949-yil 1-fevralda Lechcheda tugʻilgan."Lechche" futbol klubi tarbiyalanuvchisi.Turinning "Yuventus" klubi bilan olti karra Italiya chempioni,1979-yilgi Italiya kubogi va 1977-yilgi UEFA kubogi gʻolibi.1973-yilda Causio „Yuventus" bilan Yevrokuboklar finaliga qadar yetib bordi.

Franco "A" seriyasida turli jamoalar safida 460 ta o‘yin o‘tkazib,66 ta gol urdi."B" seriyada 94 ta oʻyin,"S" seriyada 16 ta o‘yin oʻtkazgan.Italiya Kubogida 113 ta o‘yin,Yevropa Chempionlar kubogida 23 ta oʻyin,Kubok egalari kubogida 7 ta oʻyin,UEFA Kubogida 49 ta oʻyin,Qitʼalararo Kubokda 1 ta oʻyin va terma jamoada 63 ta oʻyin o‘tkazadi.

Umuman olganda, u faoliyati davomida Italiyada 829 ta uchrashuv oʻtkazgan.

1972-yildan 1983-yilgacha Italiya terma jamoasi safida 63 ta oʻyin oʻtkazib,6 ta gol urgan.1982-yilgi Jahon chempioni. 1974 va 1978-yilgi jahon chempionatlari ishtirokchisi.1980-yilgi Yevropa chempionatining yarim finalchisi.1971-yil Italiyaning eng yaxshi futbolchisi.

Klubdagi faoliyati
------------------

Franco Lechche (Apuliya) tugʻilgan va 17 yoshida "Yuventus" ga oʻtgan.B seriyadagi bir necha yillik „ijara"dan so‘ng („Rejina" va „Palermo"da o‘ynagan).1970-yilda „Yuventus"ga qaytdi.U yerda 11 yil davomida Turin klubining 7-raqamli libosida yurdi va Roberto Bettega,Roberto Bonisenya,Petro Anastazi,Klaudio Jentile,Marko Tardelli,Dino Zoff,Gaetano Shirea va Antonio Kabrina kabi futbolchilar bilan birga toʻp surdi.Klub bilan juda muvaffaqiyatli davr mobaynida u olti marta mamlakat chempionligini qoʻlga kiritdi.Shuningdek Italiya kubogi va UEFA kubogini qoʻlga kiritdi.Bundan tashqari u „Yuventus" bilan 1972/73-yilgi Yevropa Chempionlar Kubogi finaliga chiqdi.Oʻsha mavsumdagi Italiya kubogi finalida magʻlubiyatga uchraganidan soʻng, Qitʼalararo kubok finaliga chiqdi.Garchi A Seriyada gʻalaba qozongan boʻlsa-da treblni yutmagan.1979/80-yilgi Yevropa kubok egalari kubogi musobaqasida „Yuventus" bilan birga musobaqaning yarim finaliga qadar yetib borgan.

Italiya terma jamoasidagi ilk oʻyinini 1972-yil 29-aprelda Belgiya terma jamoasiga qarshi oʻtkazgan.Terma jamoadagi ilk golini esa 1972-yil 17-iyunda urgan.

Yutuqlari
---------

**Klub miqyosida**

* Italiya chempioni-1972,1973,1975,1977,1978,1981
* Italiya kubogi sohibi-1979
* UEFA kubogi gʻolibi-1977

Terma jamoa miqyosida

* Jahon chempioni-1982

Shaxsiy

* Italiyaning eng yaxshi futbolchisi-1971

Manbalar
--------

* 1.Futboldatabase.eu saytidagi profil Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
* 2.
* 3.
* 4.
**Sensitometr** (lot. sensitivus — sezgir va metr) — fotomateriallarning yorugʻlik sezgirligi va boshqa koʻrsatkichlari (mas, yoritilish miqdori)ni aniqlaydigan asbob. S.da tekshiriladigan material (fotoplyonka, kinoplyonka, aeroplyonka) 0,02 dan 0,10 sek gacha boʻladi. Tekshirish natijasida materialda hosil qilingan tasvir sensitogramma deyiladi. Sensitogrammaga qarab fotomaterialning qanday yorugʻlik bilan yoritilishi aniqlanadi.

Fotomateriallar ekspozitsiyasini aniqlash uchun spektrosensitometr ishlatiladi. Fotomateriallarni har tomonlama oʻrganishda maxsus S. — izoopakometrlardan foydalaniladi. Tekshiriladigan fotomateriallarning turiga qarab, S. oqqora va rangli materiallar, ionlovchi nurlanishlarni qayd qilish uchun moʻljallangan fotofafiya qogʻozlari va materiallarini tekshirishda qoʻllanadigan turlarga bulinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dmitriy Gulenkov** (ruscha: *Дмитрий Валентинович Гуленков*; 1968-yil 22-may Moskva, SSSR) — sobiq sovet va rossiyalik futbolchi (darvozabon).

Jamoadagi faoliyati
-------------------

Dmitriy Gulenkov Moskva jamoalarida futbol o‘ynay boshlagan. Birinchi murabbiyi — Oleksiy Vsevolodovich Blinkov. 1984-yilda u SC FSM va SC ESHVSM nomlari ostida oʻynagan FSHM (Moskva) jamoasining futbolchisiga aylandi. 1988-yilda u Moskvaning „Zorkiy" (Krasnogorsk) jamoasiga koʻchib otdi, shundan soʻng u Torpedo (Moskva) ga taklif qilindi. Ammo u Torpedo safida maydonga tushmadi va Krasnogorsk jamoasiga qaytdi. 1990-yilda u „Volga" (Tver), keyingi yili esa Paxtakor va Navbahor jamoalari sharafini himoya qildi. 1992-yil boshida, Anatoliy Zayaevning taklifiga binoan, u Simferopol „Tavriya" ga koʻchib oʻtdi. 1992-yil 30- martda u Oliy ligada „Evis" (Mikolayv) ga qarshi oʻyinda debyut qildi. 1993-yil yozida u Qrim jamoasini tark etdi va „Okean" (Naxodka)ga jamoasiga oʻtdi. 1995-yilda Navbahor ga qaytdi. Keyingi yil Xitoyning „Tyantszin Samsung" jamoasiga qoʻshildi. 1997-yilda u Rossiyaga qaytib, „Tom" jamoasi bilan shartnoma imzoladi. U futbolchilik faoliyatini „Spartak-Chukotka" (Moskva) jamosida yakunladi va u yerda futbolchi va murabbiy vazifasida isglashni boshladi .

Murabbiylik faoliyati
---------------------

2004-yildan „Metalurga" (Krasnoyarsk) jamoasi ustozi, 2005-yilda Sergey Lavrentyev taklifiga binoan Moskva „Torpedo"si bolalar maktabida 1991-yilda tugʻilgan darvozabonlar bilan ishlay boshladi.

2009-yilda u FSM direktori N.Kuzmin bilan ziddiyat tufayli „Torpedo" FSMni tark etib, ikkinchi liganing „Nika" jamoasida darvozabonlar murabbiyi lavozimini egalladi. Dmitriy Valentinovichning eng yaxshi shogirdlari Sergey Chepchugov (15.07.1985), Andrey Lunyov (13.11.1991) va Oleksiy Hamidovlar (02.12.1991) ular Moskva Torpedosi jamoasi sharafini himoya qilganlar. Shuningdek, „Dinamo" FK (Moskva) yoshlar jamoasidan Roman Dmitriev (1993-yil 26-sentyabr) va Yevgeniy Puzin ham Dmitriy Gulenkov shogirdi boʻlgan.

Yutuqlari
---------

„Tavriya" (Simferopol)
* Ukraina **Premer-liga (Ukraina)**
	+ Chempion (1): 1992-yil

„Navbahor" (Namangan)
* Oʻzbekiston Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga
	+ Bronza medali (1): 1995-yil

* Oʻzbekiston **Oʻzbekiston Kubogi**
	+ Chempion (1): 1995-yil

Manbalar
--------

1. ↑  „Легіонери. Як це було. Рік 1992. - UA-Футбол". 17 травня 2017da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17 квітня 2017.
2. ↑  „Дмитро Гуленко: "Коли є прагнення бути найкращим - воротар зростає"". 18 квітня 2017da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17 квітня 2017.

Havolalar
---------

* Gulenkov Dmitro Valentinovich na saytі transfermarkt.com (angl.)
* Gulenkov Dmitro Valentinovich na saytі PlaymakerStats.com (angl.)
* Statistika vistupіv gravsya na saytі allplayers.in.ua
* Profіl futbolіsta na saytі FootballFacts.ru (ros.)
* Profіl gravsya na saytі worldfootball.net
* Profіl gravsya [Arxіvovano 14 travnya 2017 u Wayback Machine.] na saytі sportbox.ru
* Profіl gravsya na saytі bombardir.ru
**Turgutoğlu Mahmud Bey** (turkcha: *Turgutoğlu Mahmud Bey*) — Karamanoğulları bekligida 1483-1487-yillar orasida hukmdorlik oxirgi bek. Ushbu beklik 1250-1487-yillar orasida Onadoʻlida hukm surgan boʻlib, XIV-XV asrlarda Onadoʻlida Usmonlilar imperiyasi bilan birga eng qudratli davlat hisoblangan.. Mahmud Bey Karamanoğlu İbrahim Bey IIning nabirasi bo'lib, o'gil tomondan emas, qiz tomondandir. 1483-yilda Kasım Bey vafot etgandan so'ng, taxtga da'vogar qolmaydi va eski bek Karamanoğlu İbrahim Bey II qizini o'gli Mehmed Bey taxtga o'tiradi. U beklik 1487-yilda Usmonlilar imperiyasi tomonidan bosib olingunga qadar taxtda qolgan.

Manbalar
--------

1. ↑  TDV İslam Ansiklopedisi, cilt: 28,  sayfa: 445
2. ↑  Faruk Sümer, „Karamanoğulları", *TDV Diyanet İslam Ansiklopedisi*, Ankara 2001, c. XXIV, s. 454-460.

| Humkdorlik unvoni |
| --- |
| Oʻtmishdoshi:**Kasım Bey** | **Karamanoğulları beki**1483-1487 | Vorisi:**beklik tugatildi** |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sensillalar** (sensilla) — umurtqasiz hayvonlarning sezgir tukchalari; tashqi va ichki retseptorlar vazifasini bajaradi. Boʻgʻimoyoklilar, ayniqsa, hasharotlarda xilmaxil boʻladi. Kutikula qismining tuzilishiga koʻra, trixoid, bazikonoid, qoʻngʻiroqsimon, xordotonal va boshqa xillarga ajratiladi. S.ning kutikula qismi ichi boʻsh qilga oʻxshash yoki tana qoplogʻichi ostiga botib kirgan boʻladi. Kdpsimon S. — mexano va xemoretseptorlar hisoblanadi; bazikonoid S. harorat, namlik va boshqa taʼsirlarga sezgir. S. hayvon tanasining hamma qismida uchraydi, ayniqsa, moʻylovlar (asalarilar erkagida faqat hid bilish S.ning oʻzi 30 000 ga yaqin), ogʻiz organlarining (xemo, termo, gigra va mexanoretseptorlar), dum oʻsimtalari va oyoklarda (mexano va xemoretseptorlar) koʻp boʻladi. S. tarqoq yoki toʻp boʻlib joylashishi; oʻzaro birlashib, murakkab (timpanal, jonstonov va boshqalar) organlarni hosil qilishi mumkin. S. trixogen (qil hosil qiluvchi) gormogen (membranali) va aksonli sezgir neyron hujayralardan iborat. Neyron aksoni markaziy nerv sistemasi bilan bogʻlangan. Mexanoretseptorlarda elektr impuls dendrit uchki qismining siqilishi, xemoretseptorlarda modda molekulasining filamentlar bilan kontakti tufayli paydo boʻladi. S. neyroni taʼsirni qabul qilib, nerv impulslariga aylantiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pokistonda oz sonli fransuzlar** bor, ular asosan chet elliklar, maxsus ishchi xodimlar, pokistonliklar bilan turmush qurgan fransuz ayol va erkaklari shuningdek pokistonlik fransuzlar va Pokistonda tugʻilgan fransuzlar bilan birga mamlakatga qaytib kelganlar. Pokistonda 4000 dan kam fransuz muhojirlari bor. Fransiya fuqarolari Fransuz madaniyati va tilini targʻib qilish, shuningdek, mahalliy aholiga ikkinchi til sifatida fransuz tilini oʻrgatish uchun Lahor, Karachi va Islomoboddagi Alliance françaisening turli boʻlimlarida faoliyat yuritmoqda. Ular, shuningdek, Pokiston Moda va Dizayn Instituti kabi oliy taʼlim muassasalarida tasarrufiga kiruvchi fakultetlarda ishlamoqda.

Taʼlim
------

Ilgari Pokistonda fransuz oʻquvchilari uchun École Française d’Islamabad va École Française de Karachi maktablari faoliyat yuritgan.

Taniqli insonlar
----------------

* Julien Columeau — Urdu yozuvchisi
* Usmon Xolid Butt — aktyor
* Sonya Jehan — aktrisa
* Sadaf Malaterre — moda dizayneri
* Ayub K. Ommaya — olim

Manbalar
--------

1. ↑  JP
2. ↑  Baabar, Mariana. „French school closed down in Islamabad" (Archive). *The News*. Thursday 30 October 2008. Retrieved on 12 October 2015.
3. ↑  Neumann, Benjamin. „EN TERRE D’ISLAM, OPÉRATION CAMOUFLAGE CHEZ LES EXPATRIÉS" (Archive). *L'Express*. 6 December 2001. "Basés à Karachi, ceux de la Direction des constructions navales (DCN) sont rentrés fin septembre en France. Idem pour les deux salariés d’Alstom et ceux de la Société générale. Quant à la deuxième école du pays, elle a fermé, faute d'élèves. "
4. ↑  French novelist wants no govt patronage for writers, Daily Times (Pakistan)
**Triptofan**, r(Zindolil) aaminopropion kislota, CnH12N2O2 —muxim tabiiy aminokislotalardj biri. L va Doptik faol hamda DLratsemik shakllari bor. Gammaglobulin, fibrinogen, kazein va boshqa oqsillar tarkibida oz miqsorda LT. boʻladi. LT. almashtirib boʻlmaydigan aminokislota. Odam ovqat bilan (kattalar bir kechakunduzda 0,25 g, 7 yoshgacha boʻlgan bolalar 1 g ga yaqin) LT. olishi kerak. T. trikarbon kislotalar sikliga kiradi. Kishida tugʻma oksidlaydigan T. fermenti — triptofanpirrolaza boʻlmasa, aqli zaiflik kuzatiladi. T. almashinuvining buzilishi ogʻir kasalliklar (sil, saraton, diabet)ga olib keladi. Sintetik T. indol, pirouzum kislota va ammiakdan fermentativ sintezlab olinadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Saqqo Buxoriy** – XVI asrda yashab ijod etgan buxorolik shoir.

Hayoti
------

XVI asrda Buxoroda yashagan va meshkoblik (suv sotuvchilik) qilgan. Shu bilan birgalikda sheʼriyat bilan ham faol shugʻullangan.Asl ismi Bahrom darvesh , „Saqqo" uning adabiy taxallusi boʻlib , uning kasbini ifodalagan. Maʼlumotlarga koʻra ,u Shoh Qosim Anvorga payrovlik qilib , umr boʻyi saqqolik–meshkoblik qilgan va faqrlikda yashagan. Ikki yilcha Hindistonda yashagan va Sarandobga safar chogʻida Gʻoʻr viloyatiga yetganda hijriy 970 – milodiy 1562 – 1563− yilda vafot etadi va qabri ham shu yerdan oʻrin olgan.Bu haqidagi ma'lumotlarni Abdiy Geleniy va Fathiy yaratgan ta'rixlarda koʻrishimiz mumkin.

Badiiy merosi
-------------

Ma'lumotlarga qaraganda, shoir devon tartib bergan boʻlib ,ular bugungi kunda Tojikiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Sharq qoʻlyozmalar xazinasida 2265− va 976−inventar raqamlari ostida saqlanmoqda. Adabiyotshunos M.Ahmadov ilk bor devonda jami 290 satrni tashkil etgan 15 gʻazal , 3 qitʼa,6 taʼrix va 6 ruboiyni „Gulshani adab" majmuasining 4-jildida 1977−yilda eʼlon qildi. Olimning ma'lumotlariga qaraganda, Saqqo Buxoriyning poetik merosini salkam toʻrt ming bayt (sakkiz ming misra)dan iborat gʻazal,qitʼa,taʼrix va ruboiylar tashkil etadi.Shoir ,asosan, tojik tilida ijod qilgan. Yuqoridagi manbalarga asoslanib oʻzbek shoiri Samandar Vohidov uning jami 35 baytni tashkil etuvchi 5 ta gʻazalini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Sheʼriy namuna
--------------

* Lola baromad zi bogʻ surhu safedu siyoh,

Marhami dil shud ba bogʻ surhu safedu siyoh.

Boruhu xoli zaqon subh baromad chu mehr,

On mahi chashmu charogʻ surhu safedu siyoh.

* Ba tashnahoi hajri doʻst, chu Saqqo

Zamona dashti adam yo sarob az in du kadom ast?

### Samandar Vohidov tarjimasi

* Lola bilan toʻldi bogʻ qizilu oqu qora,

Shifo topdi dilda dogʻ qizilu oqu qora.

Yuzida xoli birla chiqdi goʻzal subhidam,

Yoqib quyoshdin chiroq qizilu oqu qora.

* Doʻst hajri sahrosida sarson Saqqo davron–

Dashti adam yo sarob – ikkisidan qay biri?

Adabiyotlar
-----------



1. ↑  Safarov, Oxunjon*. Buxoro adabiy harakatchiligi tarixining ayrim manzaralari* (o'zbekcha). Buxoro, 2012 — 32-36 bet.
2. ↑  Buxoro davlat universiteti ilmiy axboroti*. Meshkobdan chiqqan shoir* (o'zbek). BuxDU, 2007 — 40-43 bet.
**Sekretlar** (lot. secretus — ajratilgan) — bez hujayralari ishlab chiqaradigan va ajratadigan modda. Fiziologik ahamiyatiga koʻra, sekretsiya mahsulotlari inkretlar (gormon) va ekskretlarga boʻlinadi. Kimyoviy tarkibiga koʻra, koʻpchilik S. oqsil (meʼdaichak yoʻlidagi va meʼda osti bezi fermentlari), polipeptid (mas, gipofiz gormonlari), steroid (jinsiy va buyrak usti bezi gormonlari) boʻlishi mumkin. Shuningdek, S. tarkibiga noorganik birikmalar (meʼda bezlari ishlab chiqaradigan xlorid kislota tuzlari va h.k.) ham kiradi. S.lar nordon va kislotali reaksiyaga ega boʻladi. Organizmning normal hayot faoliyati uchun S. muhim ahamiyatga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Sekine Evren** (asl ismi **Sekine Kankotan;** 1922-yil — 1982-yil 3-mart) turmush oʻrtogʻi Kenan Evren prezidentligi davrida 1980-yil 12-sentabrdan 1982-yil 3-martda vafot etgunga qadar Turkiyaning birinchi xonimi boʻlgan.

Sekine Evrenning qabri. Cebeci Asri qabristoni
Sekine Kankotan 1922-yilda Manisaning Alashehir shahrida, oʻsha paytdagi Usmonli imperiyasida oilaning birinchi qizi boʻlib tugʻilgan. Uning yana uchta singlisi bor edi. U oilaviy sharoiti ogʻirligi tufayli oʻqishni yakunlay olmadi. Sekine Evren 1944-yilda ota-onasining ruxsatisiz oʻsha vaqtdagi katta leytenant Kenan Evrenga turmushga chiqdi. Eri Kenan Koreya urushi (1950—1953-yillar) paytida turk brigadasiga tayinlangani uchun uning birinchi farzandi oʻsha yerda tugʻilishi bilan vafot etdi. Keyinroq esa Shenay, Gulay va Miray ismli uch qizni dunyoga keltirdi. Evren juda yoshligidan qandli diabetga chalingan edi. 1980-yil may oyida Belgiyaning Bryussel shahriga sayohati chogʻida u yurak xurujiga uchradi va bir umrga falaj boʻlib qoldi.

1980-yil 12-sentabrda Turkiyada Turk Qurolli Kuchlari Bosh shtab boshligʻi toʻrt yulduzli general Kenan Evren boshchiligida harbiy toʻntarish uyushtirdi. Toʻntarish bilan Milliy xavfsizlik kengashi boshqaruv organi sifatida paydo boʻldi. 1980-yilgi kengash qoʻmondonlardan, Bosh shtab boshligʻi va Kenan Evrendan iborat edi. Harbiy xunta hukumatni agʻdarib, Kenan Evrenni davlat rahbari etib tayinladi. Sekine Evren, eri oʻzini prezident deb eʼlon qilgani va qonuniy ravishda saylanmagani uchun prezidentlik qarorgohi Chankaya saroyiga koʻchib oʻtishni rad etdi. U vafotiga qadar harbiy qarorgohda yashashni davom ettirdi.

Sekine Evren 1982-yil 3-martda vafot etdi U Anqaradagi Hoji Bayram masjidida oʻtkazilgan davlat dafn marosimidan keyin dafn qilindi.

Manbalar
--------


1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  .
6. ↑
7. ↑
8. ↑  „arxiv nusxasi". 17-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-avgust 2022-yil.
**Sekretsiya** (lotincha: secretio — ajratish) — bez hujayralarida organizmning hayot faoliyati uchun zarur boʻlgan maxsus mahsulotlar — sekretlar hosil boʻlishi va chiqarilishi. Organizm hayot faoliyati davomida har bir hujayrada ichki yoki tashqi muhitga ajratiladigan metabolizm mahsuloti hosil boʻladi. Agar sekret ajratish maxsus hujayraning asosiy funksiyasi boʻlsa, bu funksiya S. deb ataladi. Tashki yoki ekzokrin S. (bez hosil qilgan mahsulot tashqariga chiqariladi), ichki yoki endokrin S, yoxud inkretsiya (sintezlangan moddalar qon yoki limfaga ajratiladi) boʻladi. Har qanday bezning sekretor siklida ikki: sekret biosintezi va sekret ajratilishi fazalari bor. Baʼzi bezlarda ikkala faza bir vaqtda, ayrimlarida esa boshqa paytda sodir boʻlishi mumkin. S. — hujayra ichida sintez qilingan mahsulotning astasekin yetilib, ketma-ket bir organoiddan boshqasiga oʻtkazilib turadigan izchil jarayondir. Boshlangʻich mahsulotlar (aminokislotalar, monosaharidlar, yogʻ kislotalari, tuzlar) qon va toʻqima suyuqligidan bez hujayralariga yutiladi. Sekret biosintezi (ayniqsa, oqsil mahsulotlari) endoplazmatik toʻrda boshlanadi. Bunda hujayra membranasida adsorblangan aminokislotalar (ribosoma) ribonuklein kislota (RNK)si belgilangan ketma-ketlik asosida birbiri bilan birikadi. Sintezlangan boshlangʻich mahsulot endoplazmatik toʻr tirqishlari va lakunalarda yigʻiladi, soʻng Golji komteksta oʻtib, u yerda yetiladi. Bez hujayralaridagi juda koʻp mitoxondriyalar bu jarayon uchun energiya beradi.

Sekretor siklning ikkala fazasi regulyasiyasi ham bir necha boshqaruvchi (nerv va gumoral) omillarning hamkorlikda yoki birinketin taʼsiri bilan belgilanadi (qarang Neyrogumoral regulyasiya) S. neyrogormonlarni ishlab chiqaradigan baʼzi neyron (neyrosekretor)lar va maxsus moddalar — mediatorlarni hosil qiladigan oddiy nerv hujayralari uchun ham xos.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Jahon mintaqasi
**Hudud** (turk,moʻgʻul,tungus-manjur tillarida hudud,tuman, viloyat,mamlakat, xalq tushunchalarini anglatadi), umumiy maʼnoda viloyat, viloyat, manzil, mahalla, tevarak-atrof, "mintaqa" tushunchalarini anglatadi. geologiya va siyosiy geografiya, fizik geografiyada "mamlakat" tuman so'zining ekvivalenti sifatida ishlatiladi.

Mo'g'uliston Xalq Respublikasidagi eng yirik ma'muriy bo'linma,Rossiya Federatsiyasidagi Tiva,Buryat va Oltoy respublikalarining ma'muriy birliklari ham shunday nomlangan.Viloyat soʻzi dastlab "qabila", "qabila", "qabila birlashmasi", "siyosiy birlik" tushunchalari shaklida qoʻllangan.

Hudud (Zona; mintaqa, zona)-kompyuterning asosiy xotirasining vazifa yoki tizim hisobotidan,boshqa vazifalar va muammolardan qat'i nazar, asta-sekin kerakli hajmda ajratiladigan maydoni; o'nlik raqamning kodiga tayinlangan maydon yarim bayt; magnit yoki optik diskdagi ulashgan treklar (band) guruhi.

Manbalar
--------

1. ↑ Қазақ Энциклопедиясы, 1-том
2. ↑ Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А. Қ. Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5
***Hagada Hasmalit*** ( ibroniycha :  "Chap qirg'oq") - Isroilning radikal chap qanotlaridagi veb-saytiga.  Birinchi marta 2002 yil bahor oylarida ibroniy tilidagi versiyasi nashr etilgan bo'lib, ingliz tilidagi versiyasi 2007 yil mart oyida nashr etila boshlandi va chop etildi.

Hagada Hasmalitda yahudiy isroillik, arab isroillik va falastinliklarning anti-sionistik, marksistik yoki anarxistik nuqtai nazardan maqolalari va sharhlari mavjud. Jurnal Isroil tomonidan bosib olingan hududlarda Isroilning mavjudligini davom ettirishga qarshi chiqadi va Isroil ichidagi ijtimoiy va iqtisodiy muammolarni tanqid qiladi.

Hagada Hasmalit yillar davomida turli kampaniyalarni qo'llab-quvvatladi, shu jumladan Mordexay Vanunu ozod qilish kampaniyasi, Bil'in, Tali Faxima va refuseniksdagi Isroilning G'arbiy Sohildagi to'sig'iga qarshi kurash.

Hagada Hasmalit, shuningdek, Tel-Aviv, Ahad Ha'am ko'chasi, 70-uyda joylashgan Isroil kommunistik partiyasi Maki tomonidan boshqariladigan klubdir. Hagada klubida jazz kechalari, filmlar namoyishi, ma'ruzalar va chiqishlar o'tkaziladi. Klubning ba'zi a'zolari veb-saytni ishga tushirishdi.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  Caspi, Dan „A revised look at online journalism in Israel: entrenching the old hegemony",*. New Media, Politics and Society in Israel* Doron:. Routledge, 2014 — 29–51 bet. ISBN 9781317977872.

Havolalar
---------

* Rasmiy veb-sayt Wayback Machine saytida arxivlandi (2007-03-17).
**Qoʻshchi** — qad. turkiy qabilalardan biri. 6—7-asrlarda Turk xoqonligi tarkibida boʻlgan. Moʻgʻullar istilosi paytida Dashti Qipchoqqa kelib joylashgan. 16-asr boshlarida Shayboniyxon qoʻshinlari tarkibida Movarounnahrga kelishgan. Ular Shayboniylar va Ashtarxoniylar davlatlarining boshqaruv tizimida faol ishtirok etganlar. Buxoro amirligi davrida Qlarning vakillari taxtga chiqarish marosimida ishtirok etishgan. 19-asr oxiri 20-asr boshlarida Q.lar quyidagi urugʻlarga boʻlingan: qashgʻarlik, toʻqqiz-novcha, shix-sayod, moli. Ularning katta qismi Samarqand viloyatining Urgut, Jomboy tumanlari, shuningdek, Jizzax viloyatida ham yashagan. Q.lar, asosan, dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullanib, 16—17-asrlar davomida oʻtroqlashib keyinchalik oʻzbek xalqi tarkibiga singib ketgan.
Chingiz xon avlodi sifatida 
qo'shchilar kuriladi. 
Chiroqchi tumanida dashli yirlarda yashaydilar.
Uzlarini quchi yoki qo'shchi sifatida atashadi.
Ugaday xon ug'li quchunig avlodlari sifatida kuriladi.

  

Q.larning ayrim guruhlari turk-man, qirgʻiz, qozoq va boshqirdlar tarkibiga kirgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Uzigumi** (shuningdek: **uzi gumi**; umumiy permcha „\*až" — „angelika" va udmurtcha „gumi" — „truba"dan) — soyabon oʻsimlikining (anjelika oʻrmoni yoki anjelika) poyadan boʻylama nay shaklidagi udmurt xalq cholgʻu asbobi.

Tayyorlash usuli
----------------

Uziguma uchun oʻsimlik poyasining ikkita pastki qismi kesiladi, ichki tugunli lintellar teshiladi yoki yondiriladi. Poyaning keng uchida bir tomonlama qiya kesilgan va toʻrtburchak shaklidagi hushtak tayyorlanadi. Asbobning moʻrtligi tufayli anʼanaviy material oʻrniga zamonaviylari qoʻllaniladi: plastmassa yoki metall quvurlar (masalan, changʻi ustunlari), rezina shlang va boshqalar.

Shakli
------

Uzigumi — uzunligi 500-800 mm, hushtak bilan kesilgan va oʻynash teshiklari boʻlmagan ochiq boʻylama lab tirqishli nay (yon teshiklari boʻlgan namunalar ham maʼlum). Shkafning rolini cholgʻu boshining qiya kesimiga kiritilgan ijrochi labi bajaradi. Uzigumaning barcha oʻlchamlari inson tanasi qismlarining oʻlchamlari bilan bogʻliq: asbobning uzunligi — qoʻllarning uzunligi bilan, qalinligi — bosh barmogʻining qalinligi bilan.

Foydalanish
-----------

Repertuarni marosim (yollash, toʻy, mehmon), mehnat (rafting paytida ijro etiladigan qoʻshiqlar), raqs va dit ohanglari, improvizatsiyalar tashkil etadi.

Uziguma ishlab chiqarishning soddaligi uning keng tarqalishiga yordam berdi. Asbob asosan choʻponning muhitida ishlatilgan; bundan tashqari yoshlar bayram davomida uning sadolari ostida raqsga tushishdi. Ulugʻ Vatan urushi davrida uziguma qishloqdagi yagona musiqa asbobi edi .

Oʻyin davomida uzigumalar chap qoʻl bilan vertikal yoki gorizontal holatda (ijrochi uchun qulaylikka qarab) ushlab turiladi, uni oʻng tomonga yoʻnaltiradi. Ovoz unga havo puflash orqali chiqariladi va turli xil zarba kuchi va lab apparatining kuchlanishi, shuningdek, asbobning pastki uchini yopish yoki ochish tufayli oʻzgaradi . Past registrdagi tovushning tabiati shivirlash effekti bilan boʻgʻiladi, yuqori registrda keskin hushtak chalinadi. Ular uzigumalarni yakkaxon, ham ansamblda boshqa cholgʻu asboblari bilan, agar ularning oʻlchovi mos kelsa (masalan, akkordeon bilan) chalgan .

Manbalar
--------

1. 1 2  Туганаев 2008. sfn error: no target: CITEREFТуганаев2008 (help)
2. 1 2 3 4  Загребин 2012. sfn error: no target: CITEREFЗагребин2012 (help)
3. 1 2 3 4  Пчеловодова 2010. sfn error: no target: CITEREFПчеловодова2010 (help)
4. ↑  Голубкова 1978. sfn error: no target: CITEREFГолубкова1978 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Uzigumi // Udmurtskaya Respublika : Ensiklopediya / gl. red. V. V. Tuganaev. — 2-e izd. ispr. i dop. — Ijevsk : Izdatelstvo „Udmurtiya", 2008. — 768 s. — 2200 ekz. — ISBN 978-5-7659-0486-2.
* Uzigumi // Udmurtskaya Respublika : Kultura i iskusstvo : Ensiklopediya / gl. red. A. Ye. Zagrebin. — Ijevsk : Udmurtskiy institut istorii, yazika i literaturi UrO RAN, 2012. — 540 s. — 300 ekz. — ISBN 978-5-901304-62-4.
* *Музыкальная культура Советской Удмуртии. 1917—1967*. Ижевск: Удмуртия, 1978.
* *Аэрофоны в системе традиционной инструментальной культуры удмуртов*. 2010. .
**Kuymazor** — Namangan viloyatining Toʻraqoʻrgʻon tumanida joylashgan qishloq boʻlib unda 4000 nafarga yaqin aholi istiqomat qiladi. Aholi asosan qishloq xoʻjaligi, bogʻdorchilik va chorvachilik bilan mashgʻul. Hozirgi kunda qishloq yoshlari sportning futbol turiga qiziqishlari juda yuqori. Qishloqda 13-sonli „**Shalola**" maktabgacha taʼlim muassasasi va 39-oʻrta maktab qishloq yoshlarining bilim dargohiga aylangan.
Qishloda har yili uzluksiz tarzda futbol boʻyicha „**Kuymazor kubog**i" oʻtkazib kelinadi. 2015-yilda qishloq chempionatida 20 ta jamoa qatnashgani har yilgidan koʻra sportga boʻlgan eʼtibor kuchayganidan dalolat beradi. 2016- yilda **Mamurjon Homidov** tomonidan qishloqda mahalliy „**Kuymazor FK**" futbol klubiga asos solindi.

Havolalar
---------

* Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-03-15).
* 
* Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-03-15).
* Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-03-14).
* Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-03-14).

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qazuv**, qachuv — Xiva xonligida kanal (yop)va ariqlarni har yili tozalash taomili. Kanal va ariqlarning damba (qochi)larini tuzatish va qurishdan iborat majburiyat qachuv, uni bajaruvchilar qazuvchi yoki beldor deb atalgan. Bu ish "begor" yoʻli bilan amalga oshirilgan. Bu soliqning oʻziga xos usuli boʻlib, har bir xonadon yilda bir kishini Q.ga yuborishi va 12 kun davomida kanallarni tozalash ishlarida ishtirok etishi shart edi. "Begor" 12 kundan ortiq choʻzilmasligi lozim boʻlsa ham, koʻpincha 15—20 kungacha davom etgan. Q. yiliga 2-marta bahorda va kuzda boʻlgan. 12 kunlik begordan tashqari Xorazmda 6 kunlik mehnat majburiyati — "balo qazuv" ham boʻlgan. Q. ishi katta kanallarda 2 haftadan oshmagan, chunki bunga juda koʻp qazuvchi jalb etilgan. Ulugʻ Q. va tashqi Q.ni tashkil etish hukumat zimmasida boʻlgan. Ishni olib boruvchi, yaʼni sohibkor, albatta, toʻralardai boʻlib, u bosh mirobning roziligi yoki taklifi bilan xon tomonidan maxsus yorliq bilan tayinlangan. Baʼzan kanallarni tozalash ishlarining tepasida xonning shaxsan oʻzi turgan (mas, Polvonyop, Gʻoziobod, Shohobod kabi katta kanallarning qazuvida).

Kanallarni loyqadan tozalash qadimdan 2 mintaqaga boʻlingan: 1) saqo qazuvi (bosh qismini tozalash) va 2) obxoʻra qazuvi (taqsimlovchi tarmoqni tozalash). Kanalning saqosi (bosh qismi) oliy hokimiyatga tegishli boʻlib, tozalashni tashkil etish va uni saqlash uchun mablagʻ bilan taʼminlash hukumat zimmasiga tushgan.

Sevara Saburova.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**„Martin Eden"** (talaffuzi: *Martin Iden*) (inglizcha: *Martin Eden*) — amerikalik yozuvchi Jack London qalamiga mansub roman. Kitob oʻlaroq birinchi marta 1909-yil „Macmillan" nashriyoti tomonidan chop etilgan. Ilk bor 1908-yilning sentabridan 1909-yilning sentabrigacha „The Pacific Monthly" jurnalida chop etilgan.

„Martin Eden" Londonning oʻzbek kitobxonlari orasida eng yaxshi tanilgan asarlaridan biridir. Romanni oʻzbek tiliga Qodir Mirmuhamedov tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashr 1986-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi badiiy adabiyot nashriyotida chop etilgan.

Syujet
------

Romanda yozuvchi boʻlish ishtiyoqida yurgan yosh kishi haqida soʻz yuritiladi. London romanda oʻz hayotini aks ettirgan. Ammo Londondan farqli oʻlaroq, asar qahramoni Eden sotsializmga qarshi chiqadi. Roman qahramoni ogʻir mehnat qilib, shuhrat qozonadi. Ammo oʻzi ideallashtirgan tuzumdan hafsalasi pir boʻlib, umidsizlikka tushadi hamda oʻz joniga qasd qiladi.

Qahramonlar
-----------

* Martin Eden (talaffuzi: *Martin Iden*) – bosh qahramon; sobiq dengizchi
* Ruth Morse (talaffuzi: *Rus Morz*) – talaba, badavlat oila farzandi
* Lizzie Connolly (talaffuzi: *Lizzi Konnoli*) – fabrika ishchisi
* Joe Dawson (talaffuzi: *Jo Douson*) – Edenning boshchisi
* Russ Brissenden (talaffuzi: *Ras Brissenden*) – kasal yozuvchi

Oʻzbekcha tarjima
-----------------

Asarni oʻzbek tiliga 1961-yil Moskva shahrida „Ogonyek" nashriyotida chop etilgan nashrga asoslanib Qodir Mirmuhamedov tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashr 1968-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi badiiy adabiyot nashriyotida chop etilgan. Asarni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: M. Osimov – muharrir, A. Kiriakidi – rassom, I. Siganov – rasmlar muharriri, A. Boboxonov – texnik muharrir, Sh. Sobirova – musahhih. Kitob adadi – 25 000 nusxa.

Havolalar
---------

* „Martin Eden" Ziyouz saytida

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Zinvar** (qad. fors. — tosh qalʼa) — oʻrta ayerlarga oid Chagʻoniyon shaharlaridan biri. Denovdan 3 km shim.shark,da joylashgan Oqqoʻrgʻontepa shahar harobasi oʻrnida boʻlgan deb taxmin etiladi (E. V. Rtveladze). "Hududulolam"ga koʻra, 3. aholisi oz boʻlib, kichik shahar boʻlsada, dehqonchilik taraqqiy etgan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, Z.da hayot ilk oʻrta asrlardan (6—7-asrlar) 18-asrgacha davom etgan. Ad.: Arshavskaya 3. A. Rtveladze E. V. Xakimov 3. A. Srednevekovie pamyatniki Surxandari T. 1982; Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv. T. 1996.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mendeleyev**—Rossiya Federatsiyasining Moskva viloyati Solnechnogorskiy tumanidagi shahar posyolkasi, Klyazma daryosi bo'yida, taxminan 10 kilometer (6.2 mi) uning manbasidan, Zelenograd shahri yaqinida va qadimgi rus Lyalovo qishlog'ining ro'parasida. Aholisi:7927 (2010-yil aholini ro'yxatga olish) 

U 1957-yilda Butun ittifoq (hozirgi Butunrossiya) Fizika-texnika va radiotexnika metrologiya ilmiy tadqiqot instituti (VNIIFTRI) huzuridagi yopiq shaharcha sifatida tashkil etilgan va mashhur rus kimyogari Dmitriy Mendeleyev sharafiga nomlangan. Hozirda rasmiy ravishda Rossiya *naukogradlari* ro'yxatida bo'lmasa-da, u hali ham ushbu toifaga yaqin, chunki VNIIFTRI ilmiy instituti eng muhim mahalliy ish beruvchilardan biri bo'lib qolmoqda. Aeroflot 411 reysi 1982-yil iyul oyida shahar yaqinida halokatga uchradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „History of Mendeleevo" (Russian). 2-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-noyabr 2022-yil.
2. ↑  „Naukograds of Modern Russia" (Russian). 9-iyun 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-may 2011-yil.

Tashqi havolalari
-----------------

* Mendeleyevoning rasmiy sayti Wayback Machine saytida arxivlandi (2012-12-26). (ruscha)
* VNIIFTRI rasmiy sayti (ruscha)
*Tomus secundus omnium operum*, 1562
**Lyuter Martin** (nemischa:; 1483.10.11 — Eysleben — 1546.18.2) — Germaniyadagi Reformatsiya arbobi, lyuterchilik asoschisi. Erfurt universitetini tugatgan (1505). 1508-yildan Vittenberg universitetida dars bergan. Germaniyada katolik cherkoviga qarshi ijtimoiy harakat kuchaygan sharoitda L. 95 tezisi bilan indulgensiyaga qarshi chikdi. Katolik cherkovining asosiy aqidalarini inkor etuvchi bu tezislar uning yangi diniy taʼlimotining mohiyatini tashkil kildi. L. oʻzining yangi qoidalari bilan cherkov va ruhoniylarning jamiyatdagi hukmron mavqeini inkor etib, "ruhni xalos etish"ning yagona yoʻli bevosita xudo ato etgan xristian diniga eʼtiqod qilishdir, deb uktirgan. Bibliyani nemis tiliga tarjima qilgan va shu bilan umum nemis adabiy tili normalarini qaror toptirgan. L. asarlarining toʻla nashri nemis tilida (67 jildda), lotin tilida (38 jildda) chop etilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. ↑  *(unspecified title)*
3. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mendeleviy** (Mendelevium), Md -davriy sistemaning III guruhiga mansub sunʼiy radioaktiv kimyoviy element; aktinoidlarta kiradi. Tartib raqami 101. Barqaror izotoplari yoʻq. Massa soni 247—252, 254—260 boʻlgan 13 ta izotopi maʼlum. Oksidlanish darajasi +1, +2, +3 (eng barkaror); ion radiusi Md3+ boʻyicha 0,0934 nm. A. Gi-orso, G. Siborg va boshqa amerikalik olimlar 1955-yilda eynshteyniy 253Es ni os zarralar bilan nurlantirish natijasida ilk bor M.ning dastlabki atomlarini (hammasi boʻlib 17 atom miqdorda) ajratib olganlar. M.ning eng uzoq mavjud boʻluvchi izotopi 258Md 1967-yilda AQShda olingan. D. I. Mendeleyev sharafiga atalgan. Eng uzok, mavjud boʻluvchi izotoplari: 25SMd (T1/2=56 sutka, a-nurlanuvchi), 26OMd (T1/2=32 sutka), 257Md [T1/2=5,0 soat, elektron ushlashi (90%), a- nurlanuvchi (10%)] va 256Md [T =75 min, elektron ushlashi (90%), a-nurlanuvchi (10%)].

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


| Kimyoviy elementlar davriy sistemasi |
| --- |
|  |  | Guruhlar |
|  |   | 1 | 2 |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| Davrlar | 1 | H |   | He |
| 2 | Li | Be |   | B | C | N | O | F | Ne |
| 3 | Na | Mg |   | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| 4 | K | Ca |   | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| 5 | Rb | Sr |   | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| 6 | Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| 7 | Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| 8 | Uue | Ubn | Ubu | Ubb | Ubt | Ubq | Ubp | Ubh | Ubs |   |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ishqoriy metallar | Ishqoriy yer metallar | Lantanoidlar | Aktinoidlar | Superaktinoidlar | Oʻtish metallar | Yengil metallar | Yarim metallar | Qolgan metallmaslar | Galogenlar | Inert gazlar | Xossalari nomaʼlum |

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Argʻin** -

1) Oʻrta juz, qisman Kichik juz tarkibiga kirgan qozoqlarning koʻp sonli qabilasi. 19-asr oxirida A.lar 500 ming kishi boʻlgan. A. 15-ada qozoq ela-tining shakllanishida ishtirok etgan asosiy boʻgʻimlar qatoriga kiradi. Shar-kay Qozogʻiston hududida koʻchmanchilik bilan mashgul boʻlishgan. A. tili — hozirgi qozoq adabiy tiliga asos boʻlgan qozoq tilining shimoli-sharqiy lahjasi.

2) Oʻzbeklar va qirgʻizlar tarkibidagi urugʻ. Mahmud Koshgʻariyning „Devonu lugʻotit turk" asarida argʻu tarzida uchraydi. A. Toshkent, Sirdaryo, Samarqand, Surxondaryo, Qashqadaryo, Buxoro, Xorazm va Qoraqalpogʻistonda ham etnonim yoki to-ponim sifatida uchrab turadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tishsiz kitlar**, moʻylovli kitlar (Mysticeti) — kitlar kenja turkumi. Tishlari tugʻilmasdan oldin yoʻqolib ketadi (nomi ham shundan). Ular oʻrnida yuqorigi jagʻlarda "kit moʻylovi" deb atalgan uzun (20—450 sm li) shoxeimon plastinkalar (360— 800 ta) rivojlanadi. Plastinkalardagi qillar oʻzaro tutashib, sizdiruvchi toʻr apparat (elak) hosil qiladi. Oziq (mayda umurtqasizlar, plankton organizmlar, mayda baliqlar va boshqalar) shu toʻrdan sizilib oʻtadi. Tumshugʻi ustida burun teshigi joylashgan. Boshi simmetrik tuzilgan, uzun tumshuq (rostrum) hosil qiladi. Pastki jagʻlar bosh qutisidan uzunroq, yon tomonlari bukilib, yuqori jagʻlarni oʻrab oladi. Tishsiz kitlar hozirgi sut emizuvchilarning yirigi (mas. koʻk kitning uz. 33 m, ogʻirligi 160 t gacha). Tishsiz kitlar 3 oila (silliq kitlar, yoʻl-yoʻl kitlar, boʻz kitlar) 10—11 turga ajratiladi. Okeanlarda keng tarqalgan, tropik okeanlarda, odatda, uchramaydi. Muntazam migratsiya qilib turadi. Koʻpchilik Tishsiz kitlar 3—5 ta hayvonlardan iborat kichik tuda boʻlib yashaydi. Tishsiz kitlar ga grenlandiya kiti, janub kiti, boʻz kit, bukri kit, finval, seyval, koʻk kit va boshqa kiradi. Koʻplab ovlash natijasida (yogʻi, moʻylovi sanoatda ishlatiladi) Shimoliy Atlantikada Tishsiz kitlar deyarli qolmagan. Hozirgi Tinch okean va Janubiy yarim shardagi dengizlarda uchraydi. 1957-yildan Grenlandiya kiti, janub kiti va boʻz kitlar, 1967-yildan esa koʻk kitni ovlash man etilgan. 5 turi Tabiatni muhrfaza qilish xalqaro ittifoqi Qizil kitobiga kiritilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
O‘
**Oʻ** – oʻzbek tili lotin alifbosining 25-harfi.

Yozilishi
---------

Oʻzbek tilida „oʻ" (kirill yozuvida „ў") va „gʻ" (kirill yozuvida „ғ") harflarini yozishda yoki yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul (inglizcha: *modifier letter turned comma*) (**ʻ**) (U+02BB), yoki chap yakka tirnoq (inglizcha: *left single quotation mark*) (**‘**) (U+2018) qoʻllaniladi. Qaysi belgi ishlatilishi kerakligi rasman belgilanmagan. Shunday boʻlsa-da, Unicode Consortium saytida oʻzbekcha „oʻ" va „gʻ" harflarini yozish uchun yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul ishlatilishi kerak, deyilgan.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Unicode kodi** | **Inglizcha nomi** | **Oʻzbekcha nomi** | **Misol** |
| U+02BB | modifier letter turned comma | yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul | Oʻzbekiston |
| U+2018 | left single quotation mark | chap yakka tirnoq | O‘zbekiston |
|  |

Oʻzbekcha Vikipediya va boshqa baʼzi bir saytlarda aynan shu belgi ishlatiladi. Aksar davlat saytlari boʻlsa chap yakka tirnoqni ishlatishadi. Asosiysi, ishlatilgan belgi chiziqdan yuqorida yozilgan, teshigi boʻyalgan 6 raqamiga oʻxshashi kerak (6). Koʻp shriftlarda bu 180 gradusga aylantirilgan vergulga oʻxshaydi.

Oʻzbek tilida yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul/chap yakka tirnoq tutuq belgisi oʻrnida ishlatilmasligi kerak: tutuq belgisi kirill yozuvidagi ayirish belgisi („ъ") oʻrnida qoʻllaniladi.

Muammolar
---------

Oʻzbek lotin yozuvida ʻ belgisini ishlatish koʻp qiyinchiliklar tugʻdiradi. Birinchidan, yuqorida aytib oʻtilganidek, yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul yoki chap yakka tirnoq ishlatish kerakligi haqida rasmiy qoida yoʻq. Ikkinchidan, komputerlarda yozuvni oʻzgartuvchi teskari vergul uchun alohida klavisha yoʻq. Uchinchidan ko‘pchilik odamlar farqiga bormaydi.

Misollar
--------

Misol soʻzlar: gʻalati, oʻzbek; ammo *maʻno,* aʻlo.

Yana qarang
-----------

* Ў
* ʻ (belgi)

Manbalar
--------

1. ↑  „The Unicode Consortium website". Qaraldi: 3 mart.
2. ↑  „OʻzLib saytining bosh sahifasi". Qaraldi: 7-dekabr, 2012.
3. ↑  „Oʻzbekiston Respublikasi hukumat portali". Qaraldi: 6-dekabr, 2012.

Havolalar
---------

* Oʻzbek lotin yozuvi klaviatura terilmasi

|  |
| --- |
| **Oʻzbek lotin alifbosi** |
| Aa |
Bb |
Dd |
Ee |
Ff |
Gg |
Hh |
Ii |
Jj |
Kk |
Ll |
Mm |
Nn |
Oo |
Pp |
Qq |
Rr |
Ss |
Tt |
Uu |
Vv |
Xx |
Yy |
Zz |
Oʻ |
Gʻ |
Sh |
Ch |
Ng |
ʼ (tutuq belgisi) |
**Tirsakli val** — porshenli dvigatellar, nasoslar, kompressorlar, temirchilikpresslash mashinalari va boshqa qurilmalardagi krivoshipli mexanizmning aylanuvchi zvenosi. Bitta yoki bir nechta tirsakli (nomi shundan) hamda bir nechta oʻqdosh oʻzak boʻyinlari, har bir tirsagida 2 ta shcheka va 1 ta boʻyin boʻladi. Boʻyinlar oʻzak boʻyinlar va shatun boʻyinlarga boʻlinadi. Oʻzak boʻyin podshipnikka tayanadi, shatun boʻyinga shatun biriktiriladi. Shatun boʻyinlarning oʻqi Tirsakli val ning aylanish oʻqiga nisbatan biroz siljigan (narirokda) boʻladi. Porshenli mashinalar (mas. avtomobillar) da Tirsakli val tirsaklarining soni silindrlar soniga teng boʻladi.Tirsaklarning qanday tartibda joylashishi mashinaning ish sikliga, silindrlarning joylashishiga qarab belgilanadi. Tirsakli val uglerodli yoki legirlangan poʻlat yoki mustahkam choʻyandan yaxlit, quyma tarzda yoki bolgʻalash usulida yasaladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yusuf Bolat** ( qrim tatarcha: ; 1909-yil 16-mart, Alushta - 1986- yil 22-oktabr, Toshkent ) — sovet qrim-tatar yozuvchisi, dramaturg va publitsist, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat arbobi.

Biografiyasi
------------

Yusuf Bolat Alushta shahrida tavallud topadi. So‘ng qishloq maktabini bitiradi. Yalta tatar pedagogika texnikumida tahsil olib, Yalta tuman komsomol qo‘mitasida ishlaydi. 1931-yilda u Qrim pedagogika institutining qrimtatar tili va adabiyoti fakultetiga o‘qishga kiradi, keyinchali bu oliygohni aspiranturasini bitirib chiqadi .

Urushlararo davrda Qrim davlat tatar drama teatri sahnasida Bolatning yettita pesasi qo‘yiladi. 1937-yilda u SSSR Yozuvchilar uyushmasi a’zosiga aylanadi.

1937-yilda Qrim Yozuvchilar uyushmasining yig‘ilishida u o‘z ma’ruzasida, jumladan, Qrim yozuvchilarining keksa avlodi Sovet mamlakati manfaatlariga xiyonat qilib, kitobxonlarni sovet tuzumiga nisbatan nafrat ruhida tarbiyalayotganini aytadi. Keyinchalik bir qator yozuvchilar, jumladan Irgat Qodir hibsga olinadi.  

Yusuf Bolat 1937—1939-yillarda Qrim ASSR Yozuvchilar uyushmasining mas’ul kotibi, so‘ng 1939—1941-yillarda "Sovet edebiyati" ("Sovet adabiyoti") jurnali muharriri, 1941-yildan "Qizil qirim "gazetasi muharriri o‘rinbosari, 1942-yildan Moskvadagi radio qo‘mitasida qrimtatar radioeshittirishlarida mas’ul muharriri lavozimlarida faoliyat yuritadi.

U 1944-yilda O‘zbekistonga surgun qilinib, u yerda o‘qituvchi, so‘ngra jurnalist bo‘lib ishlaydi. Bolat 1961—1984-yillarda "Lenin bayrog‘i" gazetasida bo‘lim mudiri, keyin mas’ul kotib, so‘ngra muharrir o‘rinbosari bo‘ladi. Bundan tashqari, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat arbobi unvonini oladi. 

Yozuvchi Yusuf Bolat 1986-yilda Toshkentda vafot etadi.

Mukofotlari
-----------

* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1979-yil 16-mart)

Ijod faoliyati
--------------

Ayrim asarlari: 

* "Qo‘ng‘iroqlar chalinganda" ("Çañlar qaqılğanda ")
* "Men yashashni xohlayman" ("Yaşamaq isteyim")
* "So‘nggi tun" ("Soñki gece")
* "Alim" ("Alim")
* "Arza qizi" ("Arzı qız")
* "To‘y davom etmoqda" ("Toy devam ete")
* Sof yuraklar ("Saf Yürekler")
* "Anifa" ("Anife")

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Абдульвапов Н. „Дом специалистов, в котором в 1930–1940-е гг. жил ряд выдающихся крымскотатарских государственных и культурных деятелей",*. Свод памятников истории, архитектуры и культуры крымских татар*. Белгород: КОНСТАНТА, 2018 — 358 bet. ISBN 978-5-906952-68-4.

Havolalar
---------

* Yusuf Bolatning ayrim asarlari asl tilda (cr. tat. )
* Yu.ning 100 yilligiga bag'ishlangan ko'rgazma. Bolat
* Yusuf Bolatning mehnati bebahodir