**Asfiksiya** (yunoncha *α-* "-siz" va σφύξις *sphyxis*, "yurak urishi"; yaʼni "yurak urishisiz"), boʻgʻilib qolish – organizmda kislorod yetishmay karbonat angidrid koʻpayib ketishi natijasida paydo boʻladigan kasallik holati. Asfiksiyaga nafas yoʻllarining ichki yoki tashqi tomondan toʻsilib qolishi. Masalan: nafas yo'llarida begona jismlar tomonidan bo'g'ilish (quyida o'qing), yoki boʻgʻma kasalligida kekirdak va bronxlarga shilimshiq tiqilib qolganda, yoki qusuq massasi turib qolganida tomoq boʻgʻilganida, yoki nafas muskullarining falajlanishi yoki uzoq vaqt tortishib qolishi sabab boʻladi.

Yutish paytida bo'g'ilish darhol birinchi yordamni qo'llashni talab qiladi (quyida o'qing).

==
Asfiksiyada nafas yoʻllari oʻtkazuvchanligining buzilishi natijasida zararlangan kishining yuzi koʻkarib, baʼzan toʻq zangori yoki qoramtir tusga kiradi. Avvaliga es-hushi joyida bo'lib, nafas yoʻllari oʻtkazuvchanligini tiklashga urinadi: qattiq yoʻtaladi, ogʻir ahvoldan qutulishga harakat qiladi, bora-bora hushini yoʻqotadi va hokazo Asfiksiyaning dastlabki alomatlari paydo boʻlganda darhol tez tibbiy yordam chaqirish kerak.

Yutish paytida bo'g'ilish (va birinchi yordam)
----------------------------------------------

Bu oziq-ovqat yaxshi chaynalmaganda sodir bo'ladi va u adashadi va havo yo'llarini to'sib qo'yadi.

Ba'zi qo'l texnikasi bo'g'ilishni hal qilishi mumkin (quyida o'qing). 

Bundan tashqari, bozorda ba'zi "anti-bo'g'ilish" qurilmalar mavjud (LifeVac va Dechoker). 

### Umumiy jabrlanganlarga birinchi yordam

Birinchi qism - yo'tal. 

Agar jabrlanuvchi yo'talmasa, ushbu ikkita texnikani qo'lda ishlating (quyidagi ikkala rasmga qarang).

Yaxshiroq natijaga erishish uchun ularni navbatma-navbat birlashtiring: har bir texnikani taxminan 5 marta bajaring va boshqa texnikaga o'ting va bu burilishlarni doimiy ravishda takrorlang.

Homilador va semirib ketgan odamlar ushbu usullarni o'zgartirishga muhtoj (quyida o'qing).

Chaqaloqlar (1 yoshgacha) ushbu usullarni o'zgartirishga muhtoj (quyida o'qing).

  

Agar bo'g'ilish davom etsa, tez tibbiy yordamni chaqiring.

Jabrlanuvchi bir muncha vaqt o'tgach hushini yo'qotishi mumkin (quyida o'qing), bu "anti-bo'g'ilish kardiopulmoner reanimatsiya" ga muhtoj.

**"Orqasiga uring"**: Jabrlanuvchining ko'kragini bir qo'li bilan qo'llab-quvvatlang (samaradorlikni oshirish uchun) va jabrlanuvchining tanasini iloji boricha bukish. Keyin boshqa qo'l bilan qattiq uring.
**"Qorin bosimilari"** (Heimlich manevri): Ularni qattiq qo'llang, ko'krak va kindik o'rtasida.

  

  

  

  

### Homilador yoki haddan tashqari semirib ketgan odamlar uchun birinchi yordam

Birinchi qismi ham yo'taladi.

Agar jabrlanuvchi yo'talmasa, ushbu ikkita texnikani qo'lda ishlating (quyidagi ikkala rasmga qarang).

Yaxshiroq natijaga erishish uchun ularni navbatma-navbat birlashtiring: har bir texnikani taxminan 5 marta bajaring va boshqa texnikaga o'ting va bu burilishlarni doimiy ravishda takrorlang.

  

Agar bo'g'ilish davom etsa, tez tibbiy yordamni chaqiring.

Jabrlanuvchi bir muncha vaqt o'tgach hushini yo'qotishi mumkin (quyida o'qing), bu "anti-bo'g'ilish kardiopulmoner reanimatsiya" ga muhtoj.

**"Orqasiga uring"**: Oddiy qurbonlarga kelsak. Jabrlanuvchining ko'kragini bir qo'li bilan qo'llab-quvvatlang (samaradorlikni oshirish uchun) va jabrlanuvchining tanasini iloji boricha bukish. Keyin boshqa qo'l bilan qattiq uring.

  

**"**Anti-bo'g'ilish **ko'krak** bosimilari": Ularni qattiq qo'llang, **ko'krak** suyagining pastki yarmida.

  

  

  

### Chaqaloqlarga birinchi yordam (1 yoshgacha)

Chaqaloqlar uchun ushbu ikkita qo'lda usul dan foydalaning (quyidagi ikkala rasmga qarang).

Yaxshiroq natijaga erishish uchun ularni navbatma-navbat birlashtiring: har bir texnikani taxminan 5 marta bajaring va boshqa texnikaga o'ting va bu burilishlarni doimiy ravishda takrorlang.

  

Agar bo'g'ilish davom etsa, tez tibbiy yordamni chaqiring.

Bir muncha vaqt o'tgach, chaqaloq hushini yo'qotishi mumkin (quyida o'qing), buning uchun "chaqaloqlar uchun anti-bo'g'ilish kardiopulmoner reanimatsiya" kerak.

**Chapda:** "Orqasiga uring", chaqaloq biroz teskari egilgan.**O'ngda:** "Ko'krak bosimilari", ikki barmoq ko'krak o'rtasining pastki yarmini bosing.

  

### Jabrlanuvchi hushidan ketganda

Bu talab qilinadi: "anti-bo'g'ilish kardiopulmoner reanimatsiya" (umumiy, chaqaloqlar uchun emas) 

yoki "chaqaloqlar uchun anti-bo'g'ilish kardiopulmoner reanimatsiya" (1 yilgacha). (Quyida o'qing).

  

#### Anti-bo'g'ilish kardiopulmoner reanimatsiya, umumiy

Kardiopulmoner reanimatsiyaning ko'krak kompressiyalari.
Shoshilinch tibbiy yordam xizmatiga qo'ng'iroq qilish talab qilinadi. 

Kardiopulmoner reanimatsiyaning ventilyatsiyalari (qutqaruv nafaslari). Chaqaloqlarda chaqaloqning og'zini va burnini bir vaqtning o'zida yopish uchun og'izdan foydalaning.
Jabrlanuvchini gorizontal holatga qo'ying, yuz yuqoriga qarab.

"Anti-bo'g'ilish kardiopulmoner reanimatsiya" ni doimiy bajaring:

* Ko'krak o'rtasining pastki yarmida 30 kompressiyalar.
* Agar biror narsa tiqilib qolganini ko'rsangiz, uni olib tashlashga harakat qiling. Buyum chiqarib tashlanishi yoki chiqarilmasligi mumkin, ammo bu kardiopulmoner reanimatsiya jabrlanuvchi normal nafas olguncha davom etishi kerak.
* Jabrlanuvchining burnini yoping. Og'izdan og'izga ventilyatsiya (qutqaruvchi nafas) orqali havo kiriting. Yana, havoga bir xil shamollatish (qutqaruvchi nafas) orqali kiring.
* Jabrlanuvchining boshini oldinga va orqaga aylantiring, pozitsiyani biroz o'zgartirishga erishish uchun. Og'izdan og'izga ventilyatsiya (qutqaruvchi nafas) orqali havo kiriting. Yana, havoga bir xil shamollatish (qutqaruvchi nafas) orqali kiring.

Birinchisidan (30 kompressiyalar) boshlab, ushbu bosqichlarning barchasini doimiy ravishda takrorlang.

#### Anti-bo'g'ilish kardiopulmoner reanimatsiya, chaqaloqlar uchun (1 yilgacha)

Shoshilinch tibbiy yordam xizmatiga qo'ng'iroq qilish talab qilinadi.

Chaqaloqni gorizontal holatda, yuzini yuqoriga qo'ying. Kichkintoyning boshi doimo old tomonga qarab turishi kerak.

"Chaqaloqlar uchun anti-bo'g'ilish kardiopulmoner reanimatsiya" ni doimiy bajaring:

* Chaqaloq tomondan: ko'krak o'rtasining pastki yarmida ikki barmoq bilan 30 kompressiyalar amalga oshiriladi.
* Agar biror narsa tiqilib qolganini ko'rsangiz, uni olib tashlashga harakat qiling.Buyum chiqarib tashlanishi yoki chiqarilmasligi mumkin, ammo bu yurak-o'pka reanimatsiyasi chaqaloq normal nafas olguncha davom etishi kerak.
* Og'izdan foydalanib, bir vaqtning o'zida chaqaloqning og'zini va burnini yoping. Shu tarzda havo kiriting (shamollatish yoki qutqarish nafasi). Yana, havoga bir xil shamollatish (qutqaruvchi nafas) orqali kiring.
* Bolaning boshini burish tavsiya etilmaydi, lekin u normal holatda bo'lishi kerak, chunki boshning moyilligi chaqaloqlarda havo yo'llarini toraytirishi mumkin.

Birinchisidan (30 kompressiyalar) boshlab, ushbu bosqichlarning barchasini doimiy ravishda takrorlang.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

Eslatmalar
----------

1. ↑  American Red Cross, Conscious Choking
2. ↑  National Safety Council and Oklahoma State University, Choking and CPR safety talk
3. ↑  American Heart Association, Guidelines for First Aid
4. ↑  American Red Cross, CPR/AED and First Aid ("Unconscious Choking").

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |