recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jinsiy sovuqlik**, frigidlik — seksual taʼsirotga javoban erotik hisning sustligi (qarang Seksopatologiya). J. s. deganda ayollar xulq-atvoridagi xatti-harakatlar, jumladan, jinsiy maylning susayishi va jinsiy qoniqish — xush yoqish (orgazm) sezgisining aynishi tushuniladi. J. s.ning bir necha xili tafovut qilinadi: birlamchi (konstitutsional) — J. s. jinsiy maylning norasoligi tufayli yuzaga keladi; retardatsion J. s. — seksual hisning yoshga mos holda rivojlanmasligi; psixogen J. s, bunda J. ska psixik omillar sabab boʻladi; simptomatik J. s. — asabiy, ruhiy yoki boshqa biror kasallik natijasida roʻy beradi; endokrin J. s. jinsiy bezlarning kam-koʻstligi yoki endokrin kasalliklar (diabet, gipotireoz, Bazedov kasalligi) sabab boʻladi; genital - retseptiv J. s. — jinsiy aʼzolarning jiddiy kasalliklarida kuzatiladi; jinsiy diskomfort — ayolning jismoniy yoki ruhiy ojizligi tufayli roʻy beradi; J. s.ning aralash xili yuqorida keltirilgan omillarning turli koʻrinishlari tufayli sodir boʻladi. J. s.ni davolash koʻpincha yaxshi natija beradi. Har qanday holatda ham vrach seksopatolog bilan maslahatlashib, uning koʻrsatmalariga amal qilish lozim.

Adabiyot
--------

* Xodakov N. M. Yosh kelin-kuyovlarga [2-nashri], T. 1986; Salimov E. Lazzatlanish sanʼati, T. 1997.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rifey** (lotincha: Ri phaei montes — Rifey togʻlari; qad. geograflar Ural togʻlarini baʼzan shunday ataganlar) — kechki pjembriyga mansub yirik stratigrafik boʻlinma. Geologik yoshi 1650—570 mln. yil boʻlgan, kam oʻzgarishga uchragan togʻ jinslaridan iborat; kembriy davri [q. Kembriy sistemasi (davri)] bilanalmashgan. R. 1945-yil rus geologi N.S. Shatskiy tomonidan Janubiy Uralda aniqlangan. taxminan yuqori proterozoy (qarang Proterozoy "guruhi") ga muvofiq keladi. R. tarkibida 4 ta boʻlinma mavjud: quyi, oʻrta, yuqori va vend. Soʻnggi boʻlinmaga mustaqil majmua sifatida qaraladi va koʻpincha terminal R. yoki vendomi deb ataladi. Shu 4 boʻlinmaning har biri tarkibida R. yotqiziklarini boʻlimlarga ajratish va korrelyasiya qilishda asos boʻladigan koʻkyashil suvoʻtlar qoldiklari (stromatolitlar)ning oʻziga xos majmuini koʻrish mumkin.

R.ning dengiz va quruqlikdagi yotqiziklari barcha materikda tarqalgan. Platformalar R.da paleozoydagiga nisbatan kichiroq maydonni egallagan. Ular yassi quruqlikdan iborat boʻlib, ustidagi qad. jinslar yuvilib ketgan. Nuragan jinslar esa bukilmalarda toʻplana borgan. Geosinklinal sistemalarning tashqi bukilmalarida qumtoshli jinslar bilan birga gilli karbonatli, baʼzan flish (Tyanshanda) yotqiziklari vujudga kelgan. Okean tubidagi Yer pusti ichki bukilmalarida suv osti vulkan mahsulotlari yigʻilgan. R. oxirida keng maydonlarda motsslar yotqizilgan. R.da arid (quruq) ikdim boʻlganligi uchun qizil yotqiziqlar toʻplangan. Biroq yuqori R.ning 2-yarmida va terminal R.da koʻp oʻlkalarda muzlik yotqiziklari uchraydi.

R.ning kabonatli jinslarida koʻplab stromatolitlar mavjud. Qatlamlarni ajratishda mikrofitolitlar muhim ahamiyatga ega. R. choʻkindilarida stratigrafik ahamiyatga ega boʻlgan akritarxlar mavjud. R.da umurtqasizlarning dastlabki tiplari paydo boʻlib, erta paleozoyda ravnaq topgan. R.ning yuqori qismida skeletsiz koʻp hujayrali hayvonlar uchraydi. Halqali chuvalchanglar yaxshi namoyon boʻlgan.

Foydali qazilmalardan R. choʻkindilarida temir rudasi, fosforitlar, ayrim joylarda qoʻrgʻoshinrux, Ekvatorial Afrikada mis, kobalt va uran rudalari mavjud. Sibir platformasida terminal R.da gazkondensatlar va neft uyumlari aniqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Suv oʻtkazmaydigan qatlam** - oʻzidan tabiiy bosimli erkin suvni oʻtkazmaydigan yoki deyarli oʻtkazmaydigan (gillar, gilli slanetslar, darzsiz ohaktoshlar, yaxlit kristalli jinslar) togʻ jinslari yoki ustki va ostki tomonidan suvli gorizont bilan chegaralangan togʻ jinslarining kdglami. S.oʻ.k.ning suvli qatlamga nisbatan suv oʻtkazuvchanligi 10—100 marta kam. Suv oʻtkazuvchanligi yomon boʻlgan togʻ jinslariga gillar, qumoq tuproqlar, alevrolitlar kiradi. Suvni yaxshi oʻtkazuvchi suvli qatlamlar toshqotishma, shagʻal va kumlardir. S.oʻ.q.lardan gravitatsion suvlarni chiqarib olish qiyin boʻlganligi uchun yer osti suvlari burgʻi quduqlari orqali suvni yaxshi oʻtkazadigan qatlamlardan tortib olinadi. S.oʻ.q. deformatsiyalanganda yoki ustki qatlam yupqa boʻlganda suv yoki oqma qum toʻsatdan yorib chiqadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bukri kit
**Kitsimonlar** (Cetacea) — suvda yashaydigan sut emizuvchilar turkumi, 100 ga yaqin turi bor. Uzoq Sharq va Shimoliy dengizlarda 6 oilasiga mansub 21 turi uchraydi. Boʻyi 1,2 m dan (dengiz choʻchqasi) 33 m gacha (koʻk kit). Kitsimonlar turkumiga moʻylovli kitlar, delfinlar, kashalotlar kiradi. Tuzilishi va hayoti suv muhitiga moslashgan. Orqa oyogʻi boʻlmaydi, oldingisi boshqaruv vazifasini bajaradigan kurakka aylangan. Terisi yalangʻoch, shilimshiq modda bilan qoplangan. Dum soʻzgichlari ikki boʻlakdan iborat. Kitsimonlar nafas olish uchun suv betiga suzib chiqib, oʻpkasini havo bilan toʻldirib oladi. Boshi ustiga oʻrnashgan tashqi burun teshiklarida ochilib yopilib turadigan qopqoqlar bor. Burun teshigidan suv aralash havo favvora boʻlib otilib turadi. Boʻgʻozlik davri bir yil. Ogʻirligi 1-3 tonna keluvchi 1 ta bola tugʻadi. Bolasi 4—8 oy onasini emadi. 3 yoshida voyaga yetadi. Kitsimonlar 200 metrgacha chuqurlikka shoʻngʻiydi. Mollyuskalar, qisqichbaqalar va boshqa umurtqasiz hayvonlar, baliqlar bilan oziqlanadi. Suv ostida bir soat va undan ortiq tura oladi. Kitsimonlar tishsiz (moʻylovli) va tishli kitlar kenja turkumiga boʻlinadi. Kaspiy va Orol dengizidan tashqari barcha dengiz va okeanlarda, tropikdagi yirik daryolarda uchraydi. Kitsimonlarning iqtisodiy ahamiyati katta. Yogʻidan glitserin, margarin va sovun tayyorlashda foydalaniladi; goʻshtidan konserva tayyorlanadi; suyagidan talqon qilinadi, jigarida vitamin A koʻp boʻladi. Koʻpchilik turlarining soni keskin kamayib ketganligi sababli ovlash man etilgan. 18 turi va 1 kenja turi Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

**Kitlar** juda xilma-xil boʻladi. Olimlar ularni tishli kitlar va mo'ylovli kitlar guruhiga boʻlishgan. Tishli kitlarning eng yirigi kashalot dir. Uzunligi 15-20 metr keladigan bu kit kalmar[*sayt ishlamaydi*]larni juda yaxshi koʻrib yeydi. Ularning ortidan quvib, suv ostiga bir kilometrgacha tushishi va suv yuziga chiqmay bir, xatto ikki soatgacha yurishi mumkin — kashalotning oʻpkasi shunchalik katta boʻladi. Bundan tashqari, uning oʻng tomonidagi burun teshigi berkilib, havo gʻamlab turuvchi katta xaltachaga aylangan.

Shimoliy dengizlarda beluxa va narval deb ataluvchi tishli kitlar juda koʻp uchraydi. Qirgʻoq yaqinida beluxalar toʻdasi paydo boʻlganda hech qanday tovushga qiyoslab boʻlmaydigan oʻkirishlari eshitilib turadi. Narvalning tishlari yaxshi rivojlanmagan, lekin ulardan bittasi uzun shoxdek oldinga chiqib turadi. Beluxa va narvallarning delfinga oʻxshash joyi kop, ularning hammasi baliqlar bialn ovqatlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  „kashalot". *wikipedia*. Qaraldi: 9-noyabr 2022-yil.
3. ↑  „"U kim bu nima" bolalar ensiklopediyasi". *ziyo.uz*. Qaraldi: 9-noyabr 2022-yil.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Suv changʻi sporti** - suvda sha takchi kater yordamida maxsus changʻilar bilan harakatlanishdan iborat musobaqa. Suvda suzish sportidan ajralib chiqib, alohida sport turi sifatida 1930y.larda AQShda shakllandi. Suv changʻi sportis.da katnashchilar 3 ta yoʻnalish boʻyicha musobaqalashadilar: slalom, figurali uchish va tramgshindan sakrash. Har uchala yunalihsa erkak va ayollar qatnashishi mumkin. Xalqaro Suv changʻi sportis. federatsiyasi 1947-yil tuzilgan. Unga 60 dan ortiq mamlakat aʼzo. 1949-yildanjahon chempionati musobaqalari oʻtkaziladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kitobiy dostonlar** - yozma adabiyot taʼsirida yaratilgan xalq ogʻzaki poetik asarlari turi. Kitobiy dostonlarda oʻziga asos boʻlgan manbaga koʻra, romaniq yoki qahramonlik dostonlariga xos xususi-yat saqlangan boʻlishi mumkin. Unda dostonlarga xos boʻlgan jangovarlik xususiyati kamroq boʻlsada, oila va jamiyat ziddiyatlari bilan kelisha olmagan muhabbat mavzui asosiy oʻrinni egallaydi. Mas, "Farhod va Shirin", "Layli va Majnun", "Baxrom va Gulandom" dostonlarining xalq variantlari Navoiy asarlari asosida, "Vomiq va Oʻzro" yunon romanlari mavzui asosida yuzaga kelgan. Baʼzi Kitobiy dostonlar Aniq bir adabiy man-ba asosida emas, balki muayyan kitobiy syujetlar taʼsirida yaratilgan ("Sanobar", "Zevarxon" va boshqa dostonlar). "Oshiq Gʻarib", "Malikai Dilorom", "Tohir va Zuhra" kabi dostonlarda ogʻzaki hamda yozma adabiyotdagi turli shakllar, anʼanalar oʻzaro chatishib ketgan. Baxshilar, xalq dostonchilari ijrosidagi Kitobiy dostonlarda xalqning ishq-muhabbat, sadoqat, ezgulik va boshqa maʼnaviy-axloqiy fazilatlar haqidagi ilgʻor qarashlari, orzulari aks etadi (yana qarang Doston).

Ld..Razzoqov H. Mirzayev T. va boshqa, Oʻzbek xalq ogʻzaki poetik ijodi, T. 1980.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Igor Ivanovich Shelest** — Sovet sinovchi uchuvchisi, aviatsiya haqidagi kitoblar muallifi.

Tarjimai holi
-------------

Igor Ivanovich Shelest 1914-yil 24-yanvarda Moskvada tugʻilgan.

Maktabni tugatgandan soʻng, samolyot zavodida perchinchi boʻlib ishladi. Oliy Planer parvozlar maktabida tahsil oldi. Oʻqishni tugatgandan soʻng, Moskva Planshet maktabida planer boʻyicha instruktor, 1934-yildan 1937-yilgacha Oliy parvozlar maktabida instruktor boʻlib ishladi. VLPSHda ishlaganda u bir qancha planer modellarini sinovdan o‘tkazdi. 1937- yildan 1939-yilgacha Markaziy aeroklubda uchuvchi, otryad komandiri, 1939-yildan TsAGIda sinovchi uchuvchi boʻlib ishlagan. Moskva aviatsiya institutida tahsil olgan. 1941-yil apreldan LIIga ishga kirdi.

1941-yil yozida Moskva osmonini himoya qilish uchun 2-alohida eskadron tuzildi. Unda Igor Shelest 1941-yil iyul-avgust oylarida xizmat qildi. Keyin uni LIIda ishlashga qaytarishdi. KAI-5 „Falcon", „Eagle", DBP-2 transport qoʻnish planerlarining sinovlari oʻtkazildi . Shuningdek, M-107VK dvigatelli UT-2 havo kemasi, Tu-2 C, I-224, Yak-9 samolyotlarini sinovdan o‘tkazdi. 1944-yil sentabrida Shelest bilan baxtsiz hodisa ro‘y berdi. Uchuvchi-sinovchi G. I. Xruslov (1913-1944) uchish-qo‘nish yo‘lagida Igor Shelestning favqulodda qiruvchi samolyoti dvigatel o‘chirilgan holda qo‘nganida toʻqnashuvda bir necha kishi halok boʻldi, jumladan Xruslov. 

Sinovdan tashqari, Igor Shelest samolyotlar uchun turli xil qurilmalarni ishlab chiqish bilan shugʻullangan, sinov uchuvchisi V. S. Vasyanin bilan birgalikda havoda „qanotdan qanotgacha" samolyotlarga yonilgʻi quyish tizimini ishlab chiqdi. Uni sinovdan oʻtkazdi . Uning ishlanmalari uchun 7 ta mualliflik guvohnomasini oldi.

1954-yilda unga „1-darajali sinovchi uchuvchi" unvoni berilgan. 1954-yildan Igor Shelest FRI uslubiy kengashining ilmiy kotibi, keyin parvozlarni tekshirish guruhi rahbari va 1962-yildan 1985-yilgacha etakchi muhandis-metodist boʻlib ishlagan.

1960-yillarning boshidan sinov uchuvchilari haqidagi hujjatli hikoyalarini markaziy jurnallarda, xususan, "Yosh gvardiya "jurnalida nashr eta boshladi. Keyin alohida kitoblar sifatida nashr etildi. SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi boʻldi.

Igor Shelest 1992-yil 13-aprelda vafot etdi. U Moskva viloyati, Ramenskiy tumani, Ostrovtsi qishlogʻi qabristoniga dafn qilindi.

Tarjimai holi
-------------

* Motorsiz parvoz
* Yetuklik sinovi
* Tush uchun uchish: Eksperimental aerodrom xronikasidan ilhomlangan hikoya. — 2-nashr, qoʻshimcha. — M .: Yosh gvardiya, 1989. — 381 p. / ISBN 5-235-00475-2. 100 000 nusxada tiraj. // Birinchi nashr: „Yosh gvardiya", 1973 yil
* Kunlar va tunlar oʻtdi
* Tajribali aerodrom.
* Qanotdan qanotga. Hujjatli hikoyalar. — M .: „Yosh gvardiya", 1969. — 496 b. / 65 000 nusxada.
* Qanotli odamlar. — M .: Moskovskiy ishchisi, 1980. — 248 p. 100 000 tiraj.

Eslatmalar
----------

1. ↑  A. P. Krasilщikov, Planeri SSSR. Glava 6. Desantno-transportnie planeri.
2. ↑  Xruslov Georgiy Mixaylovich (1913-1944)
3. ↑  „I. Shelest. S krila na krilo"
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Mavj (maʼnolari).

**Mavj** (oʻlik toʻlqin) — okean yoki dengiz yuzasining toʻliq shamolsizlik holatdagi erkin tebranma harakati. Shamol toʻlqinlari yoki ularning shamol toʻxtagan zonadan oʻzgarib chiqishi taʼsiri natijasida, choʻzinchoq va qiya toʻlqinlar shaklida, hosil boʻladi. Suv yuzasida ketmaket keladigan marza va ular orasidagi botiqlardan iborat. Mavj kattaligi va shakli boʻyicha bir-biridan deyarli farq qilmaydi, undagi suv zarralari toʻgʻri doiraviy orbitalar boʻylab harakat qiladi. Mavjning eng past qismi Mavj etagi, eng baland qismi Mavj yoni qirrasi, eng baland qismi bilan eng past qismi orasidagi tik balandlik M. balandligi, yoni bilan yoki etagi orasidagi masofaga Mavj uzunligi deyiladi. Mavj maʼlum vaqt mobaynida (mas, bir sekundda) oʻtgan masofaga Mavj tezligi deyiladi. Mavj balandligi okeanlarda 10–15 m, dengiz zilzilasi vaqtida 50 m ga yetishi mumkin, Mavj uz 300–400 m, davri 17—20 sek. gacha boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Mavj" *OʻzME*. M-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oksbrij** Buyuk Britaniyadagi eng qadimiy, eng boy va mashhur ikkita universitet boʻlgan Oksford va Kembrijning qoʻshaloq logotipidir. Bu atama boshqa Britaniya universitetlaridan farqli oʻlaroq, ularni umumiy tarzda ifodalash uchun va kengroq maʼnoda tasvirlash uchun ishlatiladi, koʻpincha yuqori ijtimoiy yoki intellektual maqom yoki elitizm oqibatlari.

Kelib chiqishi haqida
---------------------

Ikkala universitet ham sakkiz asrdan koʻproq vaqt oldin tashkil etilgan boʻlsa-da, *Oksbridge* atamasi yaqinda kirib kelgan. Uilyam Makepis Tekereyning 1850-yilda nashr etilgan *"Pendennis"* romanida bosh qahramon Oksbrijdagi Bonifas kollejida oʻqigan. *Oksford inglizcha lugʻatiga* koʻra, bu soʻzning birinchi qayd etilgan variyanti. Virjiniya Vulf buni 1929-*yilda „Oʻz xonasi"* nomli inshosida Tekereyga asoslanib ishlatgan. Bu atama 1957-yilda *,,Times Educational Supplement''* va keyingi yili ,,*Universities Quarterly'' jurnallarida* ishlatilgan.

 Eton kolleji Britaniyadagi maktablardan biri boʻlib, u juda koʻp talabalarni Oksbrijga yuboradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Oxbridge". *oed.com*.  Oxford University Press (2005). — „Originally: a fictional university, esp. regarded as a composite of Oxford and Cambridge. Subsequently also (now esp.): the universities of Oxford and Cambridge regarded together, esp. in contrast to other British universities. *adj* Of, relating to, characteristic of, or reminiscent of Oxbridge (freq. with implication of superior social or intellectual status".
2. ↑  *G.D. Worswick*. The anatomy of Oxbridge. *Times Educational Supplement* (3-may 1957-yil).
3. ↑  *G.D. Worswick*. Men's Awards at Oxbridge. *Times Educational Supplement* (6-iyun 1958-yil).
4. ↑  A. H. Halsey (1958). "British Universities and Intellectual Life". *Universities Quarterly* (Turnstile Press) **12** (2): 144.. Qaraldi: 22 March 2009. Oksbrij]]
5. ↑  „Eton and Westminster among eight schools dominating Oxbridge". *The Guardian* (7-dekabr 2018-yil). Qaraldi: 15-dekabr 2021-yil.
**Igor Fyodorovich Stravinskiy** [1882.5 (17).6, hozirgi Lomonosov — 1971.6.4, Nyu York, Venetsiyada dafn etilgan] — rus kompozitori, pianinochi va dirijyor. Atoqli xonanda Fyodor Stravinskiy (1843—1902)ning oʻgʻli. 20a. musiqasining islohotchilaridan. Peterburg universiteti (1900—05)da va musiqadan N.RimskiyKorsakov (1903—05)da tahsil koʻrgan. 1914-yildan Yevropa, 1939-yildan AQShda yashagan. Deyarli 65 yillik ijodiy faoliyati davomida rus musiqasi anʼanalariga tayangan. Shuningdek, musiqiy impressionizm ("Qaqnus" baleti), moziy rus folklori ("Petrushka", "Muqaddas bahor" baletlari), neoklassitsizm ("Pulchinella" baleti, "Shoh Edip" operaoratoriyasi va boshqalar), jaz musiqasi ("Regtaym", "Obnus konserti"), diniy musiqa ("Psalmlar simfoniyasi", "Trenlar", "Rekviyem", "Motam kanonlari"), dodekafoniya ("Dilan Tomas xotirasiga", "Agon", "Jon Kennedi elegiyasi" va boshqalar) kabi uslublarga oʻziga xos tarzda murojaat qilgan. Stravinskiy asarlari boy fantaziyasi, kuylari, ritmikasi, orkestrlash usullarining originalligi, shaklan rang-barangligi bilan qimmatlidir. Stravinskiyning ijodiy merosi va konsert faoliyati zamonaviy musiqa rivojiga katta taʼsir koʻrsatmoqda. Stravinskiy 20-asrda "Hyp — Sharqdandir!" degan daʼvatni takrorlab, Sharq mavzulariga murojaat etgan. Oʻzbekistonda uning qator kamercholgʻu va simfonik (2 simfoniyasi — premyera tarzida) asarlari, balet musiqasi muntazam ijro etilmoqda.

Manbalar
--------

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. 1 2  *(unspecified title)*
3. ↑  *(unspecified title)*
4. 1 2  *(unspecified title)*
5. ↑  Gʻafurbekov, Toʻxtasin. "Stravinskiy Igor Fyodorovich" *OʻzME*. S-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Muskovit** **taomi** (shuningdek **moskvito**, **moskovik**) — Rossiya imperiyasida mashhur boʻlgan qandolat mahsuloti. Bu maxsus shaklda tayyorlangan mevali jele edi. Uning oʻziga xosligi shundaki, jele qirralari muzlatilgan va markaz odatdagi jele kabi edi. Bu shirinlikni ikki qatlam va ikkita rangga aylantirgan.

Tayyorlanishi
-------------

Rafinad qand suv bilan toʻldiriladi. Qisqa qaynatilgandan soʻng, hosil boʻlgan sirop chinni yoki tosh stakanga quyiladi. Jelatin, sovuq suvda oldindan ivitilib, issiq siropga quyiladi. Hosil boʻlgan suyuqlik aralashtiriladi, shunda jelatin bir tekis taqsimlanadi. Siropga limon va apelsinning qobigʻi sepiladi, 3 dona apelsin va 2 dona limondan siqilgan sharbat ham siropga quyiladi. Sharbat shaffof, etsiz boʻlishi shart. Sovutilgan jele nam sochiq yoki doka orqali suziladi, keyin maxsus shaklga quyiladi. Shundan soʻng uni muzlatgichga yoki muzga qoʻyish kerak. Jele qota boshlaganda, jelening qirralari muzlashi uchun qolipni aylantirishni boshlash kerak. Tayyor jeleni idishga olib, darhol tortiladi. Jele ikki rangli boʻlib chiqishi uchun (qirradan oq, ichi qizil) oq va qizil jelatindan foydalanish tavsiya etilgan. Shuningdek, XIX-asrning marosim menyularida ananas va qulupnayli moskovit oʻrin olgan.

Muskovit jele tayyorlash uchun avval qopqoqli maxsus „Moskovit" qolipi ishlatilgan. Jele muzlatish uchun u kichik qolipga, uni esa kattaroq qolipga solingan. Katta qolipning ichi tuzli yoki selitrali muz bilan toʻldirilgan. Muz jelening tashqi tomonida erib, suvga aylanib, jeleni qirralarini muzlatgan. Kimyoviy moddalar idishga tushmasligi uchun ham maxsus qopqoq kerak boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „На вкус как Москва: рассказываем истории настоящих столичных блюд". 28-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyun 2022-yil.
2. ↑  „Ломоносов и московит: как в XIX веке изобретали новую русскую кухню".
3. ↑  П.П. Александрова-Игнатьева*. Практические основы кулинарного искусства*, 1907.
4. ↑  Jele-moskovit. Podarok molodim xozyaykam ili sredstvo k umensheniyu rasxodov v domashnem xozyaystve. Ye.Moloxoves (1901)

Adabiyotlar
-----------

* Зеленко П. М. „Московит абрикосовый. Московит из земляники, малины, чёрной смородины, персиков, абрикосов. Московит земляничный с фруктовым желе",*. Поварское искусство*. Типография А. С. Суворина, 1902 — 545 bet.
**Fiona Mackay -** Edinburg universitetining siyosat professori.  Makkay shuningdek, Edinburg universitetining gender va jinsiy aloqalarni o'rganish bo'yicha fanlararo markazi direktori hisoblanadi.  U Edinburg Qirollik jamiyati a'zosi  va Ijtimoiy fanlar akademiyasining a'zosi .

Tadqiqot va martaba
-------------------

Mackay Manchester universitetida siyosat va zamonaviy tarix boʻyicha bakalavr darajasini, soʻngra Edinburg universitetida siyosat boʻyicha doktorlik darajasini oldi.  Mackay 2014-yildan 2017-yilgacha Ijtimoiy va siyosiy fanlar maktabi dekani va rahbari edi  U 2009—2012 yillarda Ijtimoiy va siyosiy fanlar oliy maktabi direktori  va 2003—2007 yillarda direktor oʻrinbosari [1  boʻlib ishlagan. Mackay 2003-yildan 2008-yilgacha ESRC Virtual tadqiqot kolleji a'zosi va 2005-yildan 2007-yilgacha ESRC Case Studentship Panel a'zosi edi 

Mackay bir qator jurnallarning tahririyat kengashida faoliyat olib boradi: *Policy and Politics*, *European Journal of Politics and Gender,* and *Politics, Groups and Identities.* 

U feminizm va institutsionalizm xalqaro tarmog‘iga (FIIN) asos solgan va hozirda hammualliflik qiladi. 

Professor Fiona Mackay at University of Edinburgh Edinburg universiteti professori Fiona Mackay
Mackayning ilmiy qiziqishlari orasida gender va siyosiy vakillik, feministik institutsionalizm, gender va institutsional o'zgarishlar, gender va davlat siyosati mavjud.  U universitetlarda feministik yBretakchilikning tabiati haqida yozgan.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  „School of Social and Political Science: Staff profiles : Fiona Mackay" (en). *www.sps.ed.ac.uk*. 26-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-mart 2021-yil.

"School of Social and Political Science: Staff profiles : Fiona Mackay" Wayback Machine saytida arxivlandi (2021-01-26).. *www.sps.ed.ac.uk*. Retrieved 6 March 2021.
2. ↑  „genderED – Showcasing gender and sexuality excellence in teaching, research and knowledge exchange at the University of Edinburgh" (en-US). Qaraldi: 10-mart 2021-yil.
3. ↑  „Professor Fiona Mackay FRSE" (en-GB). *The Royal Society of Edinburgh* (24-avgust 2020-yil). Qaraldi: 6-mart 2021-yil.
4. ↑  „Fellows |". *www.acss.org.uk*. Qaraldi: 6-mart 2021-yil.
5. ↑  „Feminism and Institutionalism International Network". *www.femfiin.com*. 5-mart 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-mart 2021-yil.
6. ↑  Mackay, Fiona (2021-02-01). "Dilemmas of an Academic Feminist as Manager in the Neoliberal Academy: Negotiating Institutional Authority, Oppositional Knowledge and Change" (en). *Political Studies Review* **19** (1): 75–95. doi:10.1177/1478929920958306. ISSN 1478-9299.
**Kuzgi tunlam** (Agrotis segetum Schiff.), koʻk qurt tunlami —tunlamlar turkumiga mansub zararkunanda kapalak. Koʻzgi ekinlar, gʻoʻza, qand lavlagi, kungaboqar, makkajoʻxori va boshqa (150 turdagi oʻsimliklar) maysalarini zararlaydigan xavfli zararkunanda.

Afrika, Yevrosiyo, shu jumladan, Oʻrta Osiyoda tarqalgan. Oʻrta Osiyoda gʻoʻza (35% gacha), makkajoʻxori maysalariga (12—18%), beda, kungaboqarga, begona oʻtlardan shoʻra, pechakoʻt va boshqa ga katta zarar yetkazadi. Qanotlari yoyilganda 34–45 mm. oldingi qanotlari och-qoʻngʻirdan qoramtir tusgacha. Tuxumi sutsimon oq; 2—3 kun oʻtgach, ularda qizgʻish doirachalar paydo boʻladi, qurtlari chiqishidan oldin esa tuxumi qorayadi. Qurtlari tuproqning 10—25 sm chuqurligida qishlaydi. Yiliga 3— 4 avlod beradi. Kishlab qolgan avlod kapalaqlari samarali harorat yigʻindisi 550° boʻlganda (gʻumbagining rivojlanishi uchun harorat 10° dan kam boʻlmasligi kerak) uchib chiqadi. Kapalaklarning eng koʻp uchib chiqishi va juda koʻp miqdorda tuxum qoʻyishi havo harorati 12—20° boʻlganida kuzatiladi. Tuxumlarini tarqoq holda oʻsimlik bargining orqasiga qoʻyadi. 4—15 kundan keyin tuxumdan chiqadi, ular kunduzi tuproqda yashirinib yotadi, tunda yuzaga chiqib, maysa va yosh niholdar tanasi, kurtagi, nishini kemiradi, barglarini tyoshib tashlaydi.

Kurash choralari : begona oʻtlarni yoʻqotish; koʻzgi shudgor; kapalaklar uchishi boshlanishi koʻzatilgan dalalarga trixogramma tarqatiladi, feromon tutqichlar qoʻyiladi, 1 feromon tutqichga bir kechada 15—20 kapalak tushsa kimyoviy preparatlardan zolon — 2,5—3 l/ga, detsis — 0,7 l/ga va boshqa insektitsidlar eritmalari purkaladi.

Sulton Apimuhamedov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Moskva konservatoriyasi**, P.I. Chaykovskiy nomidagi Moskva davlat konservatoriya s i — Rossiyadagi eng yirik musiqa oʻquv yurti. Rus musiqa jamiyati tomonidan, N. Rubinshteyn (Moskva konservatoriyasi ning birinchi direktori) tashabbusi bilan 1866-yilda ochilgan. Kompozitor va musiqashunoslar, operasimfonik va xor dirijyorlari, xonanda, sozandalar tayyorlovchi va malaka oshirish fakultetlari, aspirantura, bir nechta lab.lar, ilmiymusiqiy kutubxona, turli ijodiy jamoalar bor (2002). Moskva konservatoriyasida taʼlim olganlar orasida S. Raxmaninov, A. Skryabin, S. Rixter, L. Kogan, M. Rostropovich kabi yirik rus musiqa arboblari hamda milliy kompozitorlik maktabi asoschilari — 3. Paliashvili, A. Spendiarov, A. Xachaturyan, oʻz faoliyatini oʻzbek musiqasi bilan bogʻlagan A. Kozlovskiy, B. Nadejdin, G. Mushel, Ya. Pekker, N. Yablonovskiy, R. Glier, S. Vasilenko va boshqa bor. Moskva konservatoriyasi qrshida 1930—50 yillar Moskva oʻzbek opera studiyasi faoliyat koʻrsatgan. Moskva konservatoriyasida oʻzbek kompozitorlaridan M. Burbonov, S. Yudakov, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artistlar P. Holiqov, A. Ikromov, dirijyorlar 3. Haqnazarov, N. Olimov, xonandalar I. Jalilov, Q. Muhitdinov, sozandalar Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist, professor A. Sharipova, xalqaro tanlovlar laure-atlari N. Ahmedova, V. Sultonov, E. Mirqosimova, Oʻzbekiston milliy konservatoriyasi professorlari V. Poʻlatov, A. Hoshimov, B. Qurbonovlar taʼlim olgan Juda koʻp musiqashunos va ijrochilar malaka oshirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kasablanka** (ispancha: *Casablanca*; arabcha:  — Dor ul-Bayzo) — Marokash gʻarbidagi shahar, Atlantika okeani sohilida. Kasablanka prefekturasining maʼmuriy markazi. Aholisi 2,94 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Kasablanka — Afrikadagi eng katta shahar va portlardan biri (yillik yuk ortib-tushirish 17 mln. t). Shosse yoʻllarning yirik tuguni, temir yoʻl stansiyasi. Xalqaro ahamiyatga ega aeroport bor. Kasablanka — Marokashning muhim iqtisodiy markazi. Metallsozlik, mashinasozlik (jumladan, avtomobilsozlik), oziq-ovqat, toʻqimachilik, kimyo, sement, poligrafiya va boshqalar sanoat korxonalari bor. Kasablanka porti orkali chetga mineral xom ashyo (asosan, fosforit), marganets, sitrus mevalar va boshqalar chiqariladi.

Kasablankada koʻplab milliy va chet el moliya va savdo kompaniyalari vakolatxonalari joylashgan. Shaharning bunyod etilgan anik, vaqti maʼlum emas. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Kasablanka oʻrnida qadimda (7-asrdan) Anfa sh. boʻlgan, 1468-yilda uni portugallar bosib olib, buzib tashlagan. 18-asr 2-yarmida shahar qayta tiklanib, unga Dor ul-Bayzo — Oq Uy deb nom berilgan. 1907—56 yillarda Fransiya mustamlakasi tarkibida boʻlgan. Har yili xalqaro yarmarka oʻtkazilib turiladi. Qadimgi shahar atrofida yangi zamonaviy Kasablanka yarim aylana shaklida qad koʻtargan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BNE: XX455464
* BnF: cb11963215d (maʼlumot)
* GND: 4085164-3
* ISNI: 0000 0000 9513 6197
* LCCN: n80131711
* MusicBrainz: afabefb2-4d4e-42ee-9edc-0a86ced989f9
* NARA: 10044575
* NKC: ge242727
* NLG: 178961
* NSK: 000641642
* SELIBR: 142064
* SUDOC: 189041714
* VIAF: 138316241
* en:WorldCat Identities: lccn-n80131711

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**„Moskva — Petushki" monumenti** — Moskvadagi Venedikt Erofeyevning „Moskva-Petushki" psevdoavtobiografik postmodernistik sheʼri qahramonlari haykali.

Tarix
-----

Venedikt Erofeyevning „Moskva — Petushki" diniy asariga bronza yodgorligi Moskvada, 2000-yil 11-mayda kurash maydonidagi maydonda, yozuvchining vafotining oʻn yilligi munosabati bilan ochilgan.

Yodgorlik sheʼrning asosiy qahramonini tasvirlaydi, u oʻz sevgilisining oldiga borish uchun Petushkiga boradigan poyezdni kutadi. Bu bir qoʻli bilan „Moskva" yozuvi bilan plastinkani ushlab turgan odamning rtasviri, ikkinchisi esa oʻgʻli uchun sovgʻalar bilan chamadonni quchoqlab turgn odam. Granit poydevorida yozuv: „… siz hali osishga vaqt topa olmagan odamning fikriga ishonishingiz mumkin emas!"n odamning fikriga ishonib boʻlmaydi! "

Yodgorlikning ajralmas qismi Venichkaning qizil sochli suyukligi. U undan bir necha metr narida joylashgan va uzun taroqni tortib olgan nozik ruhiy qiz sifatida tasvirlangan. Piyoda yozuvda: „Petushkida,… jasmin javob bermayi va qush qoʻshigʻi jim boʻlmaydi".

1998-yildan beri Venichka haykali Kursk temir yoʻl stantsiyasida, qiz esa Petushkida edi.

Adabiyotda
----------

Igor Andreyevning „Yahudiy muzeyidagi maslahatchi" hikoyasida eslatib oʻtilgan, u „tarmoq adabiyoti" adabiy loyihasida nashr etilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  S Venichkoy Moskve povezlo bolshe, chem so mnogimi. „Новая газета", 18-maya 2000

Havolalar
---------

* „Памятник «Москва — Петушки»" (ru). 12-avgust 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-avgust 2014-yil.



* „Памятник «Москва — Петушки»" (ru). Qaraldi: 10-avgust 2014-yil.



* Pamyatnik „Moskva — Petushki"
**Mehr-narse** (5-asr) — Sosoniylar vaziri. M.-N. Erondagi Fors viloyatining Feruzobod shahrida tugʻilgan, qad. fors shohlari avlodidan. Sosoniy shoh^ar (Yazdigard I, 399—420; Bahrom Goʻr (Varaxran) V, 421—438; Yazdigard II, 439—457) davrlarida vazirlik qilgan. Tabariyiint maʼlumot berishicha: M.N. Zardushtga oʻxshab 1-ko-hin, 1jangchi, 1dehqon boʻlgan, u 3 oʻgʻlidan birini ruhoniylar, 2sini harbiy zodagonlar, 3sini dehqonlar tabaqalarining tepasiga qoʻygan. U xazorapat (shoh gvardiyasi boshligʻi) si-fatida, gvardiyani boshqargan, faqat davlatni boshqaruvchi emas, balki qoʻmondon ham boʻlib ulkan rol oʻynagan. M.-N. oʻz vatanida bir necha bogʻi va otashkadasi bor (oʻzi va oʻgʻillariga atab) qishloqpar qurdirgan. Keyinchalik Fors shahrining gʻarbiy tumanlaridan birida qasr qurdirgan, unda avlodsan-avlodga oʻtib kelgan epik rivoyatlar saqlangan.

Adabiyot
--------

* Bartold V. V. Sochineniya, t. 7, M. 1971; Lukonin V. G. Drevniy i rannesrednevekoviy Iran, M. 1987.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kasbga aloqador zararlar**, ishlab chiqarish zararlari — odamning salomatligi va mehnat qobiliyatiga bevosita va bilvosita salbiy taʼsir koʻrsatadigan mehnat jarayoni va i. ch. omillari. K.a.z. maʼlum sharoitlarda kasb kasalliklarini paydo qilishi va umumiy kasalliklarni zoʻraytirib yuborishi mumkin. K.a.z. yangi texnologiyaning , baʼzan toksik va organizmning sezuvchanligini oʻzgartiradigan allergik xossaga ega moddalarning qoʻllanilishi, shuningdek, xom ashyolarning yangi turini sanitariya-gigiyenik jihatdan yaxshi bilmaslik hamda texnik vositalarning maʼlum darajada takomillashmaganligi yoki texnologik rejimning va sanitariyatexnologiya normativlarining buzilishi natijasi boʻlishi mumkin.

I.ch. texnologiyasi va jihozlarining nomukammalligiga bogʻliq K.a.z. ga chang , shovkin, vibratsiya, temperaturaning yuqori yoki pastligi, yorugʻlikning yetishmasligi, havo nisbiy namligining yuqoriligi, atmosfera bosimining yuqori yoki pastligi, zaharli va radioaktiv moddalar, qishloq xoʻjaligida ishlatiladigan pestitsidlar, plastmassalar i.ch.da qoʻllaniladigan reaktorlar, monomerlar, ionlashtiruvchi va ultrabinafsha nurlar, elektromagnit toʻlqini, mikroorganizmlar va b. kiradi. K.a.z. mehnat jarayoniga, uning tashkil qilinishiga, mehnatning ogʻirligi va davomligiga, biror aʼzoning yoki sistemasining haddan ortiq toliqishiga, transport harakati va konveyerda hadeb bir xildagi ishni bajarish tufayli koʻz va quloqqa zoʻr kelishiga, oʻtirib yoki turib ishlaydigan odamlarning uzoq vaqt davomida bir xil vaziyatda turishiga bogʻliq boʻlishi mumkin.

K.a.z. mehnat qobiliyatining pasayishiga, oʻtkir va surunkali zaharlanishniit avj olishiga, umumiy kasalliklarning koʻpayishiga, uzoq muddat oʻtgandan keyin paydo boʻladigan yomon asoratlarga sabab boʻlishi mumkin. K.a.z. organizmga teri, ogʻiz, meʼda-ichak yoʻllari, shilliq qavatlar, eshitish aʼzolari, nafas orqali, shuningdek, nur holida taʼsir etishi mumkin. Avtomatizatsiya va mexanizatsiya sohasida erishilgan ilmiy texnika yutuqlarining hayotga tatbiq qilinishi i. ch.da K.a.z.ni bartaraf etish yoki xavfsiz darajada kamaytirish imkonini beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Termiz-shibirgʻon-hirot avtomobil yoʻli** - Oʻzbekistonni Afgʻonistonning Hirot sh. bilan bogʻlaydigan qattiq qoplamali yoʻl. Taxminan mil. av. 5-asrlardan karvon yoʻli tarzida paydo boʻlgan. Hozirgi davrda xalqaro magistral yoʻllar tizimida A—76 tituli berilgan. Yoʻlning Termizdan Hirotgacha umumiy uz. 854 km. Oʻz yoʻnalishida Mozori Sharif, Balx, Temurok, Oqcha aholi punktlari orqali Shibirgʻon shahriga, undan Andxoy, Maymana, Bolamurgʻob, Qalʼai Nov aholi punktlari orqali Hirot shahriga boradi. Yoʻl qatnov qismining kengligi 8–10 m ni tashkil qiladi. Yoʻlning Termizdan Mozori Sharif, Shibirgʻongacha boʻlgan qismi tekislik va choʻl zonasi boʻylab, Andxoygacha qum barxanliklari oralab, Andxoydan Qalʼai Novgacha togʻ oldi va togʻliklardan oʻtib, Hirotgacha tekisliklardan oʻtgan.

Hirotdan T.Sh.Termiz-Shibirgʻon-Hirot avtomobil yoʻliyilning davomi boʻlgan Karochi, Choxbahr, Bandar Abbos dengiz portlariga eltuvchi avtomobil yoʻllari boshlanadi. Hirotdan Karochigacha boʻlgan qismi qattiq qoplamali, uz. 1485 km. Hirotdan Bandar Abbos dengaz portigacha boʻlgan yoʻl (uz. 1858 km), Hirotdan Choxbahr dengiz portigacha boʻlgan yoʻl ham qattiq qoplamalidir (1740 km ni tashkil qiladi). Soʻntti oʻtgan chorak asr davomida Afgonistondagi urushlar oqibatida ushbu yoʻlning ayrim kismlari, jumladan Shibirgondan Hirotgacha qismi taʼmir talab boʻlib qolgan.

Portlarga keltiriladigan barcha xalqaro va mahalliy yuklar shu yoʻllar orqali tashiladi.

Tohirjon Mirzayev.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdulgʻafur Loriy** (arabcha: عبد الغفور لاری — Raziyyuddin Abdulg‘afur Loriy,?, Lor — 912/1507, Hirot) — olim va mutasavvif.

Hayoti
------

Tug‘ilgan yili va hayoti haqida yetarli maʼlumot uchramaydi. Manbalarda Abdurrahmon Jomiyning peshqadam murid­laridan bo‘lganligi qayd etilgan. Ali ibn Husayn al-Koshifiy Abdulgʻafur Loriyning zamondoshi va muridlaridan biri bo‘lishiga qaramasdan, „*Rashahot ayn ul-hayot*" asarida u haqida to‘liq maʼlumot keltirmagan. Asarda Abdulgʻafur Loriyning maʼnaviy yo‘li va karomatlari haqida zikr qilingan. Ali ibn Husayn al-Koshifiy Abdulgʻafur Loriy sahoba Sa’d ibn Ubayd avlodi ekani, o‘z davrida aqliy va naqliy ilmlarda peshvo bo‘lgani, Abdurrahmon Jomiyning aksariyat asarlarini o‘qib o‘rgangani va Jomiy „*Sharh fususi-l-hikam*" nomli kitobi muqobalasini u bilan birga 896/1491-yilda tamomlaganini alohida taʼkidlagan. Abdulgʻafur Loriyning „*Nafahot ul-­uns*"ga alohida takmila yozganini qayd etgan al-Koshifiy, uning buyuk shaxs ekani va vahdat al-vujud nazariyasidagi qarashlari ustozi Abdurrahmon Jomiy fikrlari bilan bir bo‘lganini aytib o‘tadi.

Vafoti
------

Abdulgʻafur Loriy milodiy 1507-yil (hijriy 912-yil)da vafot etgan. Vafotidan so‘ng ustozi Abdurrahmon Jomiyning qabri yoniga dafn etilgan.

Ijodi
-----

### Fors tilidagi asarlari

* „*Takmilai Nafahot ul-uns*" („*Al-­ixtisār va-z-zayl ’alā Nafahāt al-uns*");
* „*Mirqāt al-advār fi-t-tarӣx*";
* „*Tarjima al-usul al-’ashara va sharhuh*";
* „*Xavoshiyi Gʻafuriyya*" kabi asarlarini fors tilida;

### Arab tilidagi asari

* „*Xāshiya ’alā sharh al-Jāmӣ li-l-kāfiya*" nomli asarini arab tilida yozgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Ali ibn Husayn al-Koshifiy. Rashahot ayn ul-hayot. — T.: 20;
2. Maʼsum Ali shoh. Taroyiq ul-haqo­yiq. — Tehron: 1898-1901. III,. 48;
3. Hadiyya al-­’ārifӣn. I, 588;
4. Zabihulloh Safo. Tarixi adabiyot dar Eron. — Tehron: 1977. IV, 354, 356;
5. Kahhola. Mu’jam al-muallifӣn. — Damashq: 1957-61. V, 269;
6. DIA. „Abdülgafûr-i Lârî". TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 204.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Termodinamik temperatura shkalasi** — termometrik moddaning xossalariga bogʻliq boʻlmagan mutlaq temperatura shkalasi. Lord Kelvin 1848-yilda taklif etgan. Bu shkalani Kelvin shkalasi deb ham ataladi.

Sovitkichga berilgan issiklik miqdori Qc ning isitkichdan olingan issiklik miqdori Qu ga nisbati sovitkich temperaturasi G ning isitkich temperaturasi Ti ga nisbatiga teng. Termodinamik temperatura shkalasishahrining yasalishi termodinamikaning 2bosh qonuniga va, xususan, Karno sikli F. I. K. ning ish jismi tabiatiga bogʻliq emasligiga asoslangan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sellyuloza efirlari** - sellyuloza gidroksil guruhini alkillash yoki atsillash natijasida olingan mahsulotlar, umumiy formulasi [S6N7O2 OR3] (oddiy Sellyuloza efirlari) va [S6N7O2 (OCOR)3]n (murakkab Sellyuloza efirlari). Oddiy Sellyuloza efirlarini sintez qilishning asosiy usuli ishqorli sellyulozaga galogenalkillar yoki alkil sulfatlar taʼsir ettirishdan iborat. Bu jarayon yuqori (80—120°) temperaturada olib boriladi. Oddiy Sellyuloza efirlari 30-50% li NaOH muhitida olinadi. Eterifikatsiya 5—10 soat davom etadi.

Murakkab Sellyuloza efirlarini sintezlashda kislota yoki ularning angidrid va xlorangidridlari eterifikatsiyalovchi reagent vazifasini oʻtaydi. Murakkab Sellyuloza efirlarining eng koʻp ishlatiladigani ularning mineral kislotalar, mas, nitrat kislota bilan birikmasi nitrotsellyuloza. Sellyuloza efirlari qogʻoz, toʻqimachilik, lok-boʻyoq sanoati va boshqa sohalarda ishlatiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Oqsuv (maʼnolari).

Oqsuv Kitob shahrida
**Oqsuv** — Qashqadaryo viloyatidagi soy. Qashqadaryoning irmogʻi. Hisor tizmasining gʻarbiy yon bagridagi muzliklardan boshlanadi. Uz. 62 km. Suv yigʻilish maydoni 845 km², oʻrtacha bal. 2444 m. O.ga chapdan Dahansoy, Obikixona, Gelendaryo, Rabot, Sujar kabi irmoqlar, oʻngdan Shutsoy quyiladi. O. Chiroqchidan 18 km yuqorida Qashqadaryoga kuyiladi. Qormuzliklardan suv oladi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 12,3 m³/sek. Eng koʻp suv sarfi iyun oyiga, eng kam suv sarfi dekabr—yanvarga toʻgʻri keladi. Yillik suvining 49,2% mart—iyunda oqib oʻtadi. O.ning oʻrtacha oqim moduli 14,6 l/sek, km². O.dan Kitob, Shahrisabz, Chiroqchi tumanlarining ekin-zorlari sugʻoriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Pryanikli sous** (nemischa:, nemischa:) — Silezya, nemis, chex, polyak va Ashkenazi yahudiy oshxonasining tegishli taomlari guruhi; ikkinchi taomlar uchun sous (gohida — shirin sous), uning asosiy tarkibiy qismi mayda maydalangan va sabzavotli bulyonda yoki sut, qaymoqli pishiriqda namlangan. Germaniyada sousni tayyorlash uchun maxsus sousli pryaniklar ishlatiladi, ammo oddiylar ham uning oʻrnini bosuvchi sifatida ishlatilishi mumkin.

 Sileziya oq kolbasa (weisswurst) prynikli sousining juda quyuq turi bilan.
Achiqroq sous uchun asos parternsk, selderey va sabzidan tayyorlangan sabzavotli bulyondir. Tayyorlangan bulyonga maydalangan pryaniklar qoʻshiladi. Taʼmning qoʻshimcha jihatlarini berish uchun sousga zaif pivo yoki goʻshtli bulyon, maydalangan bodom, mayiz, baʼzan mayda toʻgʻralgan chioʻchqa goʻshti qoʻshiladi. Tanlangan retseptga qarab, zanjabil sousi juda suyuq yoki boʻtqa kabi quyuq boʻlishi mumkin.

Olingan sous oq kolbasa (weisswurst), Silezian kartoshka klyotska, karp (ayniqsa, Avstriya va Chexiya Respublikasida mashhur boʻlgan turi), shuningdek, boshqa goʻsht va baliq ovqatlari bilan dasturxonga xizmat qiladilar. Garnirlar koʻpincha kartoshka va tuzlangan karam.

Rojdestvo arafasida stolga pryanikli sousini, ayniqsa Sileziyada anʼanaviy hisoblanadi, shuning uchun uni Rojdestvo sousi ham deb atashadi (nemischa:).

Bundan tashqari, Germaniyada pryanikli sousini Polsha sousi deb atash mumkin (nemischa:), Rossiyada va postsovet hududida boʻlsa, butunlay boshqacha taom Polsha sousi deb ataladi.

Ushbu taomning turli xil turlari uchun boshqa nemis nomlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi: jigarrang sous (nemischa:) va Bohem sousi (nemischa:).

Shirin turida mayda toʻgʻralgan pryanikli pirojnoe issiq sut va qoʻlda koʻpirtirilgan qaymoq bilan aralashtirilib, shirin taomlar uchun qoʻshimcha sifatida ishlatiladi.

Ashkenazi oshxonasida pryanik sousi **esik** fleysh, pryanik sousidagi mol goʻshtini tayyorlash uchun ishlatiladi. Ashkenazi yahudiylarining sharqqa koʻchirilishi bilan maydalangan pryanik ushqolari arzonroq qora non bilan almashtirila boshlandi.

Pryanik sousi hujjatlashtirilgan qadimgi nemis taomlaridan biridir. Pryanik sousi retsepti XV-asrning oxirida yaratilgan va Teutonik ordenining qal’a oshxonalarida ishlatiladigan 34 ta retseptni oʻz ichiga olgan Königsberg pazandalik qoʻlyozmasida topish mumkin.

Yana qarang
-----------

* Gingerbread sousi
* Jilo sousi

Manbalar
--------

1. ↑  Sous polskiy.
2. ↑  Desertniy sous iz pryanikov
3. ↑  i-Pryanichnyie-golubts Esik Fleysh govyadina v pryanichnom souse
4. ↑  Esik-Fleysh. „Lexaim", yanvar 2006

Adabiyotlar
-----------

* Xanna Grandel: Spezialitäten aus Schlesien, 107 Rezepte. Rautenberg, Leer 1994, ISBN 3-8003-3049-0.
* Piter Ploog (Hrsg.): Schlesische Kuche. Komet, Koln.
* Xanna Grandel: Spezialitäten aus Schlesien, 107 Rezepte. Rautenberg, Leer 1994, S. 68.
* Kuźnik, Grażyna: Tradycyjne potrawy wigilijne na Śląsku.