recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Havo-reaktiv dvigatel** - yonilgʻini oʻt oldirish uchun atmosfera havosi kislorodidan foydalaniladigan reaktiv dvigatel. Tortish kuchi yonish gazlarining reaktiv soplodan otilib chiqishi natijasida hosil boʻladi. Gazlarning soplodan katta tezlikda otilib chiqishi uchun H.-r.d.ning yonish kamerasiga keluvchi havo siqiladi. Havoni siqish usuliga qarab, Havo-reaktiv dvigateld. turbokompressorli (TRD), pulsatsiyalanuvchi (Pu VRD) va toʻgʻri oqimli (PVRD) xillarga boʻlinadi. H.-r.d.dan uchish apparatlari (samolyot, vertolyot, samolyot-sna-ryad)ni harakatlantirish uchun foydalaniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aline Rotter-Focken** (nemischa:; tugʻ. 1991-yil 10-may, Krefeld, Dusseldorf tumani, Shimoliy Reyn-Vestfaliya, Germaniya) — germaniyalik erkin kurashchi, 67 kg gacha va 76 kg gacha vazn toifasida, Germaniya terma jamoasi aʼzosi. Jahon chempioni, Yevropa chempionati gʻolibi. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari oltin medali sovrindori.

Faoliyati
---------

1991-yilda Krefeld shahrida kurashchilar oilasida tugʻilgan u 1996-yilda otasi Xans-Georg Fokken rahbarligida kurash bilan shugʻullana boshlagan. 2010-yilda u oʻsmirlar oʻrtasida Yevropa chempioni boʻldi va oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2011-yilgi oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida u kumush medal sohibiga aylandi.

2012-yilda Germaniya Gran-prisida kumush medalni qoʻlga kiritdi. 2013-yilda u Yevropa chempionatining bronza medali sohibi boʻldi. 2014-yilda u Jahon chempionatida gʻolib chiqdi. 2015-yilda Bokuda (Ozarbayjon) boʻlib oʻtgan I Yevropa oʻyinlarida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2019-yil Buxarestda (Ruminiya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida 76 kilogramm gacha boʻlgan vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili Nur-Sultonda (Qozogʻiston) boʻlib oʻtgan Olimpiada oldidan Jahon chempionatida 76 kg gacha vazn toifasida Aline bronza medalini qoʻlga kiritdi va Milliy olimpiya qoʻmitasiga Olimpiya oʻyinlari litsenziyasini oldi.

2020-yil fevral oyida Italiya poytaxtida boʻlib oʻtgan qitʼa chempionatida 76 kg gacha vazn toifasida Aline bronza medali uchun kurashda fransiyalik sportchidan ustun keldi va Yevropa chempionatining bronza medalini qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili aprel oyida Varshavada (Polsha) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida 76 kilogramm gacha boʻlgan vazn toifasida germaniyalik sportchisi bronza medalini qoʻlga kiritdi.

Manbalar
--------



1. ↑
2. ↑
3. ↑
**Sel** — togʻ vodiylari, soylar va jarlardan oqib keladigan, katta vayrongarchilik kuchiga ega boʻlgan qisqa muddatli loyqa yoki loyqatosh aralash kuchli suv oqimi. Qorlarning jadal erishi, kuchli jala yogishi natijasida togʻlarda"n boshlanadigan kichik dare va soylar havzalarida sodir boʻladi. Kavkaz, Oʻrta Osiyo, Qrim, Karpat, Sharqiy Sibir togʻlarida kuzatiladi. Sel tarkibiga qarab loyqatoshli, loyqali, suvtoshli, suvshoxshabbali turlarga; fizik turiga koʻra qovushoq va noqovushoq turlarga boʻlinadi. Oʻrta Osiyoda sel togʻ olditogʻli zonalarda koʻp uchraydi. Oʻzbekistonda Fargʻona vodiysi, Chirchiq-Ohangaron havzasi daryolarining togʻli qismlari; Kirgʻizistonda Talas, Chu, Norin daryolari hamda Issiqkoʻl havzalari, Chatqol va Olay togʻlarining yon bagʻirlari; Tojikistonda Zarafshon, Surxob, Obixingov, Varzob, Vaxsh, Panj va boshqa daryo havzalari; Turkmanistonda Katta Bolxan va Kopetdogʻ yon bagʻirlari xavfli sel mintaqalari hisoblanadi.

Sel xalq xoʻjaligiga katta zarar yetkazadi; aholi punktlari, gidrotexnika inshootlari, yoʻl, koʻprik va h.k.ni vayron qiladi, qishloq xoʻjaligi ekinzor, bogʻ va yoʻllariga loyqa aralash tosh, toshshagʻal chiqarib tashlaydi, tuproq qatlamini yuvib ketadi. Selga qarshi kurashish uchun tashkiliyxoʻjalik, agrooʻrmon melioratsiyasi va gidrotexnika tadbirlari kompleksidan iborat seldan himoya vositalari qoʻllaniladi.

Yana qarang
-----------

* Sel ombori

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Irgʻiz.

**Irgʻiz daryosi boʻyidagi jang** (1216) — Muhammad Xorazmshoh qoʻshini bilan moʻgʻullar oʻrtasidagi jang. Hozirgi Qozogʻistonning Toʻrgʻay viloyatidagi Irgʻiz daryosi boʻyida sodir boʻlgan. Xorazmshoh qoʻshini (60 ming kishi) moʻgʻullarning Joʻjixon, Subutoy bahodir, Toxuchar noʻyon boshchiligidagi 20 minglik qoʻshini bilan toʻqnashgan. Moʻgʻullar Chingizxon buyrugʻiga koʻra merkit qabilasini tor-mor qilib orqaga qaytmoqchi boʻlganda Xorazmshoh qoʻshiniga duch kelgan. Moʻgʻullar dastlab jang qilishdan voz kechishgan, birok Muhammad Xorazmshoh bilan oʻchakishib qolib, jangga kirishga majbur boʻlishgan. Har ikki tomondan oʻng qanot raqibning soʻl qanotidan ustun kelgan, musulmon qoʻshinining oʻng qanotiga Jaloliddin Manguberdi bosh boʻlgan, uning jasorati tufayli Xorazmshoh qoʻshini magʻlubiyatdan qutulib qolgan. Jangdan soʻng, qorongʻu tunda moʻgʻullar shoshilinch suratda chekingan. Moʻgʻullarning jangdagi jasorati Xorazmshohga katta taʼsir koʻrsatgan, bu esa keyinchalik ular bilan ochiq maydonda urishishdan qochishga va oxir oqibat saltanatining halokatiga sababchi boʻlgan.

Adabiyot
--------

* Shixab ad-Din Muhammad annasavi, Jizneopisaniye sultana Dja-lal ad-Dina Mankburni, Baku, 1973.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Cat Island (oʻzbekcha: Mushuk oroli) milliy yovvoyi tabiat qoʻriqxonasi** 2000-yil 27-oktyabrda Qoʻshma Shtatlar Milliy yovvoyi tabiat qoʻriqxonasi tizimidagi 526-boshpana sifatida tashkil etilgan. U Baton-Rujdan 48 kilometr shimoliy uzunlikdagi Luiziana shtatining Sent-Fransisvil shahri yaqinida joylashgan. Boshpana koʻchmanchi qushlar, suv resurslari, yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan oʻsimliklar va hayvonlarning yashash joylarini saqlash, tiklash va boshqarish uchun tashkil etilgan. Bundan tashqari, u koʻngillilar ishini ragʻbatlantirish hamda AQSh Baliq va yovvoyi tabiatni muhofaza qilish xizmati, mahalliy hamjamiyatlar va tabiatni muhofaza qilish tashkilotlari oʻrtasida boshpana resurslari va Milliy yovvoyi tabiatni qoʻriqlash tizimi toʻgʻrisida xalq xabardorligini oshirish maqsadida hamkorlik qilish uchun yaratilgan.

Tarixi
------

Cat Island milliy yovvoyi tabiat qoʻrgʻoni Missisipi daryosining janubiy qismi boʻylab joylashgan va unda hech qanday koʻllar mavjud emas. U koʻp yillar davomida toshqinlarni boshdan kechirdi. Boshpanada federal roʻyxatga olingan Luiziana qora ayigʻi kabi koʻplab turlar yashaydi. Missisipi daryosi qushlarning asosiy koʻchish yoʻlagi hisoblanadi. U neotropik koʻchmanchi qushlar, jumladan, qaldirgʻoch dumli uchurtmalar uchun katta ahamiyatga ega boʻlgan hududda joylashgan boʻlib, bu alohida eʼtiborga loyiqdir. Hududda topilgan boshqa yovvoyi hayvonlar orasida oq dumli bugʻu, Shimoliy Amerika yovvoyi mushugi, norka, daryo otteri, yovvoyi kurka, qora tojli tungi baliq, yogʻoch oʻrdak, lovxoʻrak, yolgʻiz sayoz botqoq chumchugʻi, katta sariq oyoq, protonotar oʻtloq, shimoliy parula, qoziqli oʻrmonchi, yashil daraxt qurbaqasi va qizil quloqli slayder mavjud.

Boshpana bir nechta yashash joylarini oʻz ichiga oladi. Koʻpgina sarv daraxtlarining yoshi 500 dan 1000 yoshgacha boʻlganligi taxmin qilinadi. Sierra Nevada togʻ tizmasidan sharqda joylashgan eng katta daraxt deb hisoblanuvchi Milliy chempion kalsipress boshpana kirish eshigidan taxminan 4.8 milya (7.7 km) uzoqlikda joylashgan.

Kirish
------

Boshpana daryo tufayli, odatda yanvar va iyun oylarida turli darajada suv ostida qoladi. Agar Baton-Rujdagi Missisipi daryosi oʻlchagichi taxminan 26 feet (7.9 m) dan past boʻlsa, boshpanaga transport vositasida kirish mumkin.. Yo‘l bo‘ylab bir qator darvozalar o‘rnatilgan boʻlib, ular daryo sathining ko‘tarilishi va pasayishiga qarab kirish imkonini beradi. Baton-Ruj oʻlchagichi 26 feet (7.9 m) ga yetganda, Milliy chempion kalsipress daraxti maydoniga kirish imkoni qolmaydi. Boshpanaga barcha transport vositalari orqali kirish imkoniyati oʻlchagich 31 feet (9.4 m)ga yetganda tugaydi.

Manbalar
--------

 U. S. Fish and Wildlife Service.
**Javshon** (1680-yil, Buxoro, Buxoro xonligi — 1711-yil, Buxoro, Buxoro xonligi) — davlat arbobi va lashkarboshi, 1711-yildan Buxoro xonligining oliy qo‘shbegisi.

Kelib chiqish
-------------

Javshon Buxoroda tug‘ilgan, kelib chiqishiga ko‘ra jung‘or qalmoqlaridan bo‘lgan.

Siyosiy va harbiy faoliyati
---------------------------

Buxoro xoni ashtarxoniy Ubaydullaxon II (1702-1711) davrida oliy qo‘shbegi Toʻraqulibekning hukumatda obro‘si katta edi. U Buxoro saroyida qalmoqlarning taʼsirining kuchayishiga hissa qoʻshgan, natijada davlatda tartibsizliklar va oʻzaro nizolar kuchaygan. Aynan u saroda Javshonning mavqeini mustahkamlashga katta taʼsir o‘tkazgan.

Buxorolik tarixchi Mir Muhammad Amin Buxoriy To‘raqulibekning mas’uliyatligini taʼriflar ekan, aynan shu sifati Ubaydullohxon II ning o‘ldirilishi sabablaridan biri ekanligini va xonning o‘limini davlat o‘limi bilan qiyoslaydi. Xon tomonidan Javshonning qo‘shbegi lavozimiga tayinlanishi haqida Mir Muhammad Amin Buxoriy shunday yozadi:

> 
> Bo‘lib o‘tgan hamma voqealarning sababchisi bo‘lmish manfur Javshon oliy qo‘shbegi va inoq lavozimlarini egalladi. Shu tariqa Sulaymonning muhri (uzugi) shaytonning qo‘liga tushdi. U oʻz farzandlari va qarindoshlarini xon saroyidagi vazifalarni bajarish uchun turli lavozimlarga tayinladi.
> 
> 

Javshon Ubaydullaxon II ga qarshi fitna uyushtirishda qatnashib, uning oʻlimiga hissa qoʻshgan va xonni oʻldirgani uchun fitnachilardan 8000 tanga olgan

Ubaydullaxon II ning tarixchisiga ko‘ra, Javshon o‘ldirilgan xonga aloqasi bo‘lgan barcha shaxslarning mol-mulkini musodara qilgan; o‘ziga yoqmaganlarning har bir soʻzi uchun aybdorning mol-mulkini musodara qilish bilan o‘limga hukm qilgan. Hukumatda barcha amaldorlar va soliqchilarga shafqatsiz munosabati tufayli ular undan juda qo‘rqishardi. Oxir-oqibat beklar qo‘shbegidan qutulishga qaror qiladilar. Otaliq Javshonni ukasi Saloh qo‘rchi bilan birga o‘z huzuriga chaqirtiradi, otaliq huzuriga kelgan Javshon asirga olinib, zindonga tashlandi, ukalari Malax va Ibrohim bilan birga qiynoqqa solinib qatl etiladi.

Shunday qilib, Abulfayzxon (1711-1747) hokimiyatga kelganidan keyin Buxoroda Javshon o‘ldirildi va Abdullabek Buxoroning oliy qo‘shbegi lavozimiga tayinlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Buxoriy 1957, s. 238-239 harvnb error: no target: CITEREFBuxoriy1957 (help)
2. ↑  „О ТОМ, КАК ЗАНЯЛОСЬ МЯТЕЖНОЕ ВОЙСКО РАСПРЕДЕЛЕНИЕМ ДОЛЖНОСТЕЙ И О ТОМ, КАК РАЗГОРЕЛИСЬ ГОЛОВЫ У БУНТОВЩИКОВ К ГРАБЕЖУ И ЗАХВАТУ ИМУЩЕСТВА ХОДЖЕЙ ДВОРЦА, МАХРАМОВ И ШАГИРДПЕША. Мир Мухаммед Амин-и Бухари. Убайдалла-наме. Ташкент. АН УзССР. 1957.". 25-iyul 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-iyul 2022-yil.
3. ↑  Buxoriy 1957, s. 286-288 harvnb error: no target: CITEREFBuxoriy1957 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Muhammad Amin Buxoriy*. Ubaydullanoma* (rus tilida). OʻSSR FA, 1957. ISBN 141282978X.
**„Oʻz-oʻziga ishonch hosil qilish va omma oldida soʻzlash sanʼati"** (inglizcha: *How to Develop Self-Confidence and Influence People by Public Speaking*) — amerikalik psixolog Dale Carnegie qalamiga mansub kitob. Ilk bor 1926-yil „Omma oldida soʻzlash: Biznesmenlar uchan amaliy kurs" (inglizcha: *Public Speaking: a Practical Course for Business Men*) nomi bilan chop etilgan. 1937-yil „Omma oldida soʻzlash va biznesda odamlarga taʼsir oʻtkazish" (inglizcha: *Public Speaking and Influencing Men in Business*) nomi bilan qayta nashr qilingan. 1956-yil kitobi nomi yana „Oʻz-oʻziga ishonch hosil qilish va omma oldida soʻzlash sanʼati" (inglizcha: *How to Develop Self-Confidence and Influence People by Public Speaking*) qilib oʻzgartirilgan. Asar rus va oʻzbek tillarida aynan shu nom bilan tanilgan. 1962-yil kitobning Carnegie kursi uchun moslashtirilgan nashri „Samarali nutq soʻzlashning tez va oson yoʻli" (inglizcha: *The Quick and Easy Way to Effective Speaking*) (1962) nomi bilan chop etilgan. 2005-yil kitobning yangi nashri „Muvaffaqiyatga erishish uchun omma oldida soʻzlash" (inglizcha: *Public Speaking for Success*) nomi bilan dunyo yuzini koʻrgan.

1956-hamda 1962-yilgi nashrlarni Dorothy Carnegie tayyorlagan. 2005-yilgi nashrni Arthur Pell nashrga tayyorlagan. Pell versiyasida Dorothy Carnegie versiyasida olib tashlangan materiallar qayta tiklangan. Kishilarga mustaqil ravishda oʻsishda koʻmaklashishni koʻzlovchi ushbu asar oʻz-oʻziga yordam berish (inglizcha: *self-help*) janridagi eng mashhur kitoblarning biridir.

Asar muallifning kurslari davomida qoʻllanilgan standart adabiyot boʻlgan. Kitobning asosiy maqsadi omma oldida soʻzlashni chuqur tushuntirib berish hamda omma oldida nutq soʻzlashda kelib chiqadigan qoʻrquvlarni yengishga yordam berishdir.

„Oʻz-oʻziga ishonch hosil qilish va omma oldida soʻzlash sanʼati" oʻnlab tilga, jumladan, oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Asarni oʻzbek tiliga rus tilidan Fatxulla Namozov oʻgirgan. Oʻzbek tilida ilk bor 2010-yil Toshkent shahrida „Yangi asr avlodi" nashriyoti tomonidan chop etilgan. Yana „Doʻst orttirish va odamlarga taʼsir koʻrsatish toʻgʻrisida" (inglizcha: *How to Win Friends and Influence People*) va „Bezovtalikni tark etish va yangi hayot boshlash sirlari" (inglizcha: *How to Stop Worrying and Start Living*) kitoblari bilan birgalikda „Muvaffaqiyat kaliti" nomi bilan toʻplam oʻlaroq chop etilgan. Toʻplamni oʻzbek tiliga rus tilidan Fatxulla Namozov oʻgirgan.

Havolalar
---------

Ushbu maqolani tinglang (3 daqiqa)noicon
Spoken Wikipedia iconBu audiofayl ushbu maqolaning 13-iyul, 2022-yil(2022-07-13)
 sanasidagi versiyasi asosida yaratilgan boʻlib, shu sanadan keyin amalga oshirilgan tahrirlarni aks ettirmaydi.(Yordam · Koʻproq audiomaqolalar)
* „Muvaffaqiyat kaliti" toʻplami Oʻzkitob saytida Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-04-25).

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
NCR Corporation self-servis nazorat modellari va tez yoʻlak, Sainsbury's doʻkoni
**Oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish kassalari** (inglizcha: *self-checkout*) mijozlarga chakana sotuvchi tomonidan xaridlarini qayta ishlash mexanizmini taqdim etadi. Bu anʼanaviy kassir xodimlari hisobiga muqobildir. Mijoz xaridlarni skanerlaba va toʻlovni amalga oshirib kassir ishini oʻzi bajaradi. Bunday kassalar odatda Microsoft kompaniyasining Windows Embedded oilasiga tegishli Windows NT asosidagi Windows Embedded Industry tizimidan foydalanadi.

2013-yil holatiga koʻra, butun dunyo boʻylab 191 000 oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish kassalari mavjud edi va bu raqam 2025-yilga kelib 1 200 000 ga yetishi taxmin qilinmoqda. Mashinalarni David R. Humble ixtiro qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „NCR self-checkout". 8-yanvar 2018da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-yanvar 2018.
2. ↑  „SELF-CHECKOUT: A GLOBAL CONSUMER PERSPECTIVE".  NCR Whitepaper. Qaraldi: 20-dekabr 2016-yil.
3. ↑  „NCR Named Global Leader in Self-Checkout for the 18th Consecutive Year". *NCR Corporation* (9-sentabr 2020-yil). Qaraldi: 20-fevral 2021-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻzbek davlat filarmoniyasi** 1936-yilda tashkil topgan (1970-yildan Muhiddin Qoriyoqubov nomida, 1996-yildan "Oʻzbeknavo" birlashmasi tarkibida), 2000-yildan mazkur tashkilot Muhiddin Qoriyoqubov nomidagi akademik va xalk, badiiy jamoalar direksiyasi deb ataladi. Dastlab tarkibida M. Uzoqov, Yusufjon qiziq, Us t a Olim, Ahmadjon qoʻshnay, Tamaraxonim ansambli, shuningdek, milliy ashula va rake ansambli (1938-yildan Oʻzbek xalk, cholgʻulari orkestri), xor kapellasi, simfonik orkestr (1938), "Dutorchi qizlar ansambli" (1939), Davlat torli kvarteti (1940) va boshqa, keyinchalik "Xaytarma" (1950), "Lazgi", "Zarafshon", "Kayagim" (1960), "Shodlik" (1970) kabi ashula va rake ansambllari faoliyat koʻrsatgan. Ken g tinglovchilar jamoasi (ayniqsa, maktab oʻquvchilari)ning mumtoz musiqa bilan yaqindan tanishtirish maqsadida Oʻzbek F.si tomonidan 1950-yillardan boshlab maʼruzali konsertlar (Ya.Pekker, T. Jumayev, Il.Akbarov, T.Gʻafurbekov va boshqalar), maqom kechalari uyushtirilgan. Mahalliy ijodkorlar bilan birga jahonning yirik sanʼat namoyandalari (E.Rode, G.Ginzburg, L.Oborin, M.Rostropovich va boshqalar), taniqli musiqa jamoalari — AQSH jaz orkestri (B. Gudmen), Rossiya simfonik orkestri (Ye. Svetlanov), chex filarmonik orkestri (K.Ancherl) va boshqalarning konsertlari uyushtirilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fozilov Ergash Ismoilovich** (1933.10.3, Yangiyoʻl shahri — 12.05.2014) — tilshunos, turkiyshunos olim. 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), filol. fanlari doktori (1967), professor (1976). Moskva universiteti filol. fakultetini va ayni paytda shu universitet qoshidagi Sharq tillari intstitutini tugatgan (1957). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida kichik va katta ilmiy xodim (196068), tarixiyetimologik lugʻatlar boʻlimi mudiri (1968 — 82), ayni paytda direktor oʻrinbosari (1974—82), Berlin universiteti sharq tillari fakulteti professor (1982—86), Toshkent viloyati partiya komiteti kotibi (1987—89), Oʻzbekiston Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirining oʻrinbosari (1990—92). F.ning ilmiy ishlari turkiy tillar, jumladan, oʻzbek tilining shakllanish tarixi, taraqqiyot yoʻllari, eski oʻzbek tili grammatikasi, leksikasi tadqiqiga, 14— 15-asr yozma yodgorliklarini oʻrganishga bagishlangan. F. 4 jidsli "Alisher Navoiy asarlari tilining izoxli lugʻati" (1983— 85) tuzuvchilaridan biri.

Manbalar
--------

* Oʻzbek tilining tarixiy morfologiyasi, T. 1966; Eski oʻzbek tili. 14asr Xorazm yodnomalari, 13 j.lar, T. 1996, 1971, 1973; Xoʻjandiy. Latofatnoma, T. 1976.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Nehru (1920)
**Javohirlaʼl Neru** (1889.14.11, Ollohobod — 1964.27.5, Dehli) — Hindiston davlat, siyosiy va jamoat arbobi. Milliy ozodlik kurashida Mahatma Gandining safdoshi, Hindiston Milliy Kongressi (HMK) rahbarlaridan biri. Mustamlaka davrida (1947 yilgacha) taʼqib qilingan. 10 yildan ortiq umri qamoqda oʻtgan. Tarixda "Yangi Hindiston bunyodkori" nomi bilan mashhur. N. 1947 yil 15 avgda Dehlidagi mashhur Nal Qalʼada Hindiston milliy mustaqillikni qoʻlga kiritganligini eʼlon qilgan. Hindiston Res-publikasi bosh vaziri va tashki ishlar vaziri (1947 yildan). N. rahbarligida Hindiston xalq xoʻjaligi, fan va madaniyatning rivojida katta muvaffaqiyatlarga erishgan. N. Hindistonning tashqi siyosati asoslarini yaratdi, xalqaro chigal masalalarni hal etishda jonbozlik koʻrsatdi. Uning mustamlakachilik, irkchillikka karshi izchil kurashi, yoppasiga qurollanishga chek qoʻyish, xalqlar oʻrtasida tenglik, doʻstlik, hamkorlik siyosati xalqaro maydonda Hindiston nufuzini oshirdi. Neru 1961-yilda qoʻshilmaslik siyosatini yaratdi. 1947 yilda harbiy bloklarga qoʻshilmagan mamlakat birgina Hindiston hisoblangan boʻlsa, hozirgi qoʻshilmaslik harakatida 120 dan ortiq Osiyo, Afrika, Lotin Amerikasi va Yevropa mamlakatlari ishtirok etmoqda.

N. 1955 va 1961 yilda qizi Indira Gandi bilan Oʻzbekistonga tashrif buyurib, oʻzbek xalqining turmushi, hayoti, tarixi bilan yaqindan tanishgan. N. "Hindistonning kashf etilishi" asarida yurtdoshimiz Bobur va uning nabirasi Akbar haqida bunday deydi: 

> "Bobur dilbar shaxs, Uygʻonish davrining tipik hukmdori, mard va tadbirkor odam boʻlgan, u sanʼatni, adabiyotni sevar-di, hayotdan huzur qilishni yaxshi koʻrardi. Uning nabirasi Akbar yana ham dilbarroq boʻlib, koʻp yaxshi fazilatlarga ega boʻlgan".
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Rossiya bosh vaziri - Dimetriy Medvedev | *Bosh vazir haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Hindiston Hindiston Bosh Vaziri |
| --- |
|  |
| 
* Jawaharlal Neru
* Gulzarilal Nanda
* Shastri
* Gulzarilal Nanda
* Indira Gandi
* Morarji Desai
* Charan Singh
* Rajiv Gandi
* V. P. Singh
* Chandra Shekhar
* P. V. Narasimha Rao
* Atal Bihari Vajpayee
* H. D. Deve Gowda
* I. K. Gujral
* Manmohan Singh
* Narendra Modi
 | 
Emblem of India |

 |
**Oʻzbek davlat sayyor konsert etnografik truppasi** — Oʻzbekistonda ilk professional ashula va raqs ansambli. 1926-yil Oʻzbekiston xalq maorifi komissarligi qoshida M.Qoriyoqubov tashabbusi bilan va uning rahbarligida tashkil etilgan. Unda xalq sanʼati bilimdonlari hamda yosh isteʼdodli sozanda, xonanda va raqqos(a)lari toʻplangan. Ansamblning dastlabki tarkibida Abduqodir naychi Ismoilov, Ahmadjon qoʻshnay Umrzoqov, Usta Olim Komilov, Xaitoxun Qurbonov, T.Jalilov, Mamatbuva hofiz Sattorov, Orif garmon Toshmatov, J.Sultonov, Yusufjon qiziq Shakarjonov, Otaxoʻja Saidxoʻjayev, Muhammad Bobohoji, Xuloyberdi, Tamaraxonim, Begimxon va Nurxon Yoʻldoshxoʻjayevalar, Tuhfaxon, Tojixon, Xalchaxon kabilar boʻlgan. Uning repertuaridan xalq lapar va yallalari ("Bilaguzuk", "Chamannor", "Gulyor"), raqslar ("Qarinavo", "Katta oʻyin"), zamonaviy shsr va qoʻshiklar, Yusufjon qiziqning dolzarb mavzudagi hajviyalari. shuningdek, turli sahna tomoshalari (mas. Hamzaning "Yer islohoti" va boshqalar) asosiy oʻrin olgan. Ansambl, shuningdek, oʻzbek mumtoz va xalq musiqa namunalarini targʻib qilgan, "Erk bolalari", "Tuygʻunoy" (Gʻ.Zafariy), "Lolaxon" (K.Yashin) kabi musiqali spektakllarni sahnalashtirgan. 1927-yil Rossiya, Ukraina, Tatariston, Boshqirdiston, Gruziya, Ozarbayjon, Turkmaniston shaharlarida konsertlar berib shuhrat qozongan. 1929-yil may oyida Oʻzbek davlat musiqali eksperimental ansambli nomi berilgan, oktabrda Oʻzbek davlat musiqali teatrita aylantirilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻlayotgan Gall ―** monumental ansamblning haykallaridan biri boʻlib, qirol Attal I buyurtmasiga koʻra uning keltlar-galatlar ustidan qozonilgan gʻalabasi xotirasi uchun qilingan Pergamon asl nusxasining saqlanib qolgan Rimdagi yagona marmar (ehtimol bronza) nusxasi. Asl nusxasi saroy haykaltaroshi Epigonning kesuvchisi ostidan chiqqan boʻlishi mumkin.

Haykaltaroshlik naturalizm va dramaturgiya nuqtai nazaridan antik sanʼat choʻqqilariga kiradi. Gall qalqonda yotgan holda, yalangʻoch holda tasvirlangan, boʻynidagi torkves bundan mustasno. Lyudovizi taxti kabi, haykal, ehtimol, Rimdagi Ludovizi villasini qayta qurish paytida topilgan boʻlishi mumkin va Papa Klement XII tomonidan sotib olinmaguncha, Ludovizining Pinchodagi palatsosida saqlangan.

Napoleon urushlari paytida „Oʻlayotgan gall" fransuzlar tomonidan Italiyadan olib ketilgan va Luvrda bir necha yil davomida namoyish etilgan. Bayron uni Kapitoliy muzeyida koʻrgan va „Chayld- Garoldning sayohatlari"da u haqida kuylagan; Ushbu poema tufayli romantizm davridagi oʻqiydigan barcha Yevropa haykal haqida bilib oldi.

Manbalar
--------

1. ↑   *«Гладиатор». Образ гладиатора в русской лирике XIX века*. **III**. doi:10.17223/24099554/10/1.
2. ↑   Make Lists, Not War (англ.) — 2013.
3. ↑  „Умирающий галл" (ru). *Государственный Эрмитаж*. Qaraldi: 30-aprel 2022-yil.
**Oʻz-oʻzini nazorat qilish** (inglizcha: *Self-control* oʻzini boshqarish) — his-tuygʻularingizni, fikrlaringizni va xatti-harakatlaringizni nazorat qilish qobiliyati. Oʻz-oʻzini nazorat qilish irodaga asoslanadi — insonning ongli qarorlar qabul qilish va ularni amalda qoʻllash qobiliyatini belgilaydigan eng yuqori aqliy funktsiya hisoblanadi. Oʻz-oʻzini nazorat qilish aqliy oʻzini oʻzi boshqarish tushunchasi bilan chambarchas bogʻliq. Oʻz-oʻzini nazorat qilish insonning maqsadlarga erishish qobiliyatining muhim elementidir. Oʻz-oʻzini nazorat qilish darajasi insonning tugʻma genetik xususiyatlari va psixologik qobiliyatlari bilan belgilanadi. Oʻz-oʻzini nazorat qilish impulsivlikka qarshi — bir lahzalik vasvasalarga qarshi tura olmaslik.

Oʻz-oʻzini nazorat qilish uchun mas’ul boʻlgan neyrofiziologik jarayonlar miyaning koʻplab sohalarida toʻplangan, ammo miyaning frontal lobi oʻzini oʻzi boshqarish uchun eng muhim hisoblanadi. Frontal lobning shikastlanishi yoki uning konjenital patologiyalari oʻz-oʻzini nazorat qilishning buzilishiga olib keladi; tajovuzkor va jinoiy xatti-harakatlar ham koʻpincha frontal lob patologiyasi bilan bogʻliq.

Kahnemanning fikriga koʻra, oʻz-oʻzini nazorat qilish inson psixikasining 2-tizimining ishlashi bilan taʼminlanadi, bu ongli aqliy harakatlar uchun zarur boʻlgan diqqatni taqsimlashni taʼminlaydi, shu jumladan murakkab va hissiy jihatdan kuchli fikrlash va harakatlarni amalga oshirish [ *<span style="" title="Википедия:Значимость факта">faktning ahamiyati?</span>* ]

Valter Mishel tajribasi
-----------------------

1960-yillarda Valter Mishel bolalar oʻrtasida test oʻtkazdi va uni "zefir testi "deb atadi. Sinovda toʻrt yoshli bolalarning har biriga bir boʻlak zefir (shirinlik) berildi va uning qanchalik shirin ekanligi haqida oʻylashni soʻrashdi. Boladan darhol bir parcha yeyish yoki 15 daqiqa kutish va keyin qoʻshimcha boʻlak olish soʻralgan.

Keyingi 40 yil ichida Mishel test ishtirokchilarining hayotiy muvaffaqiyatlarini kuzatdi, psixologik testlar oʻtkazdi, ularning taʼlim va martaba yutuqlarini, shaxsiy hayotini taqqosladi, tana massasi indeksini oʻlchadi. 2006 yilda tadqiqotni tugatgandan soʻng, Mishel vasvasaga berilib ketganlar, zefirni darhol isteʼmol qilmaganlarga qaraganda, oʻrtacha darajada stress, giyohvandlik, hissiy va shaxslararo muammolarni boshdan kechirgan degan xulosaga keldi. Eksperiment natijalariga asoslanib, Mishel oʻz-oʻzini nazorat qilish muvaffaqiyat va inson hayotining sifatini uzoq muddatli bashorat qilishda hal qiluvchi rol oʻynaydi, degan xulosaga keldi .

Manbalar
--------

1. ↑   *To do or not to do: the neural signature of self-control*. .
2. ↑  *Kaneman D. Думай медленно... решай быстро. — M.: AST, 2013. — 625 s.*.

Yana qarang
-----------

* Abuliya
* Intizom
**Mirza Abdurahmon madrasasi** Bir hujjatda mulla Abdurahmon ismli kishi Oxund Xovand mozor boshida 13 hujra qurdirgani haqida xabar berilgan.Bir hujrasida uning o‘zi istiqomat qilgan.

Tarixi
------

Qolgan 12 hujraga mulla Salimxoja Buxoriy, mulla Qurbon Badaxshoniy, mulla Odina Qorateginiy, mulla Muhammad Ya'qub Namanganiy, mulla Muhiddin Buxoriy, mulla Fozil Buxoriy, mulla Zarif Darvoziy, mulla Porsoxoja Hisoriy, mulla Shokirxoja Ko‘loiy, mulla Mahmudxoja Buxoriy, mulla Zokir Shahrisabziy, mulla Muhammad Safar Ko‘lobiy, mulla Toshmuhammad Xo‘qandiy, mulla Sherxoja Buxoriy, mulla Abdurashid Samarqandiy, mulla Abduaziz Ko‘lobiy, mulla Odina Vaxbali, mulla Temur Buxoriy, mulla Hodixoja Buxoriy, mulla A'zim Buxoriy, qori Abduhakim Buxoriy, mulla Abdurazzoqxoja Buxoriy, mulla Karamatullaxoja Buxoriy, mulla Muhammadnazar Ko‘lobiy ismli talabalar qo‘yilgan. Sadr rais arznomasida mulla Qurbon vafot etgani va uning bo‘sh qolgan o‘rniga mulla Mir Mahmud ismli talaba qo‘yilgani xabar qilinadi. Qozikalon Mir Badriddin arznomasida mulla Abdurahmon madrasasi hujrasida yashovchi mulla Usmon vafot etgani, uning o‘rniga mulla Qurbon ismli talaba qo‘yilgani xabar qilingan. Joy haqi 3 tilla.

Manbalar
--------



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Madrasa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mallavolu** — Hindistonning Andxra Pradesh shtatining Krishna tumanidagi qishloq. U Machilipatnam sanoat bo'limining Guduru mandalida joylashgan. Hozirgi mallavolu panchayat prezidenti Borra Sambaya 2021-yil bo'lib o'tgan saylovda saylangan va 2021-yil 17-fevralda faoliyatini boshlagan.

Aholisi
-------

2011-yilgi aholini ro`yxatga olish ma`lumotlariga ko`ra,umumiy aholi soni 3455 nafar erkak va 3431 nafar ayol — jins kategoriyasiga ko`ra 993 ayollar uchun va 1000 erkaklar uchun. 579 nafar bolalar o-6 yosh guruhiga mansub va ularning 299 tasi o`g`il hamda 280 nafari qiz bolalar.O`rtacha savodxonligi 64.15% ko`rsatkichi 4,046 nafar o`qimishlilar bilan.Bu ko`rsatkich sezilarli darajada yuqori shtatdagi o'rtacha 67,41% ga qaraganda.

Hukumati va siyosati
--------------------

Mallavolu gram panchayat is the local self-government of the village. The panchayat is divided into wards and each ward is represented by an elected ward member.

Ta'lim
------

Qishloqdagi Zilla Parishad o'rta maktabi Zilla Parishad tomonidan moliyalashtirilgan maktab bo'lib, u o'rta ta'lim berishga moslashtirilgan.

Bhavsar kshatriya jamiyati
--------------------------

Bhavsar kshatriya etnik jamoadir.Hinglaj Mata yoki Hingulamba va Matha Sree Ambha Bhavani jamoaning Kuldevi yoki Klan ma'budasi sifatida qabul qilinadi.Barcha Kshatriyalarni yo'q qilishga va'da bergan Lord Parashuramdan knyazlar himoya so'rashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Mallavolu Village Panchayat". *National Panchayat Portal*. 19-oktabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-may 2016-yil.
2. ↑  „Gram Panchayat Identification Codes" (PDF). *Saakshar Bharat Mission*. 5-iyul 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-iyul 2016-yil.
3. ↑  „DSE - Department of School Education". *cse.ap.gov.in*. 10-may 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-oktabr 2016-yil.
**Teylorizm** — ishlab chiqarishni boshqarish, mehnatni tashkil etish va moddiy ragʻbatlantirish hamda biznes samaradorligi nazariyasi; amerika menejment nazariyasining bir yoʻnalishi. 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida AQSH muhandisi va olimi F.U. Teylor (1856—1915) tomonidan ishlab chiqilgan. Teylor mehnatni ratsional tashkil etish qonuniyatlariga asoslangan qatʼiy ilmiy bilimlar tizimini taklif etdi. Uning tashkiliy unsurlari: tannarxni hisoblashning matematik usuli; mehnatga haq toʻlashning tabaqalashgan tizimi; vaqtni va mehnat harakatlarini oʻrganish usuli (xronometraj); mehnat jarayonini qismlarga boʻlish va ratsionalizatsiyalash; funksinal maʼmuriyat; instruksion kartochkalar va boshqa (keyinchalik ular amerikacha "ilmiy menejment" tarkibiga kirdi). Teylorning fikricha, ishlab chiqarish.ning samaradorligini oshirishga faqatgina mehnat jarayonini, usullarini, asboblarini standart lashtirib erishish mumkin. Ishchilar oʻz vazifalarini mutlaqo mexanik tarzda bajarishlari lozim, ishlab chiqarish. boshqaruvi esa yetarli bilim va malakaga ega boʻlgan tashabbuskor maʼmuriyat tomonidan amalga oshirilishi kerak. Teylor moddiy manfaatdorlik tamoyilini oʻz nazariyasiga asos qilib oldi, yaʼni ish haqi yordamida ishchi mehnatini maksimal ravishda intensivlashtirish mumkin, degan fikrni olgʻa surdi. Teylor ijtimoiyfalsafiy konsepsiyasining markaziy tamoyiliga koʻra ish haqi oxiroqibat ishchining ishlab chiqarish.ga qoʻshgan hissasiga moye boʻlishi hamda ishlab chiqarish.ni kengaytirishga olib kelishi lozim. Oʻz konsepsiyasini ishlab chiqarish.da Teylor tadqiqot oʻtkazishning aniq usullari — intervyu, anketa, kuzatish usullaridan foydalandi.

Teylorizm asosida 4 ta ilmiy tamoyil (boshqaruv qonunlari) yotadi: eski, oʻta amaliy ish uslubini, mehnat faoliyatining har bir alohida turini ilmiy boshqaruv uslubiga almashtirish; ishchi va menejerlarni ilmiy mezonlar asosida professional tanlash; mehnat jarayonini ilmiy tashkil etish masalalari boʻyicha maʼmuriyatning ishchilar bilan hamkorligi; ishchilar va menejerlar oʻrtasida masʼuliyatning tekis va adolatli taqsimlanishi.

T. tamoyillari dastlab AQShda, soʻngra Buyuk Britaniyada mehnatni tashkil etish tarzida amaliyotga joriy qilingan. T. keyinchalik amerikacha menejment falsafasining asosiy manbalaridan biriga aylandi.

Adabiyot
--------

* Teylor F.U. Nauchnaya organizatsiya truda, 2 izd. M. 1925; Uoll N. Markuze Ya.Laynz D. Martin B. Ekonomika i biznes, per. s angl. M. 1999.

Farhod Akbarov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gazpana** — aholini zaharli gazlar va radioaktiv moddalar taʼsiridan saqlash uchun moʻljallangan maxsus bino yoki inshoot. 1- va Ikkinchi jahon urushi davrida faqat gazdan saqlanishga moʻljallangan. Yadro quroli paydo boʻlgach, havoni zaharlaydigan gazdan boshqa zaharli moddalar ham koʻpaydi. Aholi, uy hayvonlari va parrandalarni shu moddalardan muhofaza qilish uchun maxsus G.lar qurishga ehtiyoj paydo boʻldi. Aholini zaharli moddalar taʼsiridan uzoqroq saqlab turish uchun G. germetiklanishi (havo kirmaydigan qilinishi) va ichida toza havo yetarli boʻlishi shart. G.ni germetiklash uchun devorlari va tomlari monolit yoki maxsus konstruksiyalardan quriladi, eshiklari zich qilib yasaladi. G. havosini almashtirib turish uchun filtrlaydigan shamollatish moslamasi qoʻyiladi

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Emel Koruturk** (1915 — 2013-yil 12-mart) turk rassomi va Turkiyaning sobiq birinchi xonimi boʻlgan.

Dastlabki yillar
----------------

U 1915-yilda Salah Cimgʻoz va uning rafiqasi Hasmane oilasida toʻrtinchi farzand edi. Bolaligida otasi Birinchi jahon urushi davrida Maltaga surgun qilingan.

Boshlangʻich taʼlimdan soʻng Istanbul Notre Dame de Sion litseyida qizlar uchun nufuzli maktabda tahsil oldi. Shvetsariyaning Lozanna shahridagi oʻrta maktab yillaridan soʻng u 1936-yilda hozirgi Mimar Sinon Tasviriy sanʼat universiteti boʻlgan Güzel Sanatlar Akademiyasini tamomlagan. Akademiyada oʻqigan yillarida 1933-yilda sanʼatdagi isteʼdodi uchun Turkiyaning birinchi prezidenti Mustafo Kamol Otaturk tomonidan tabriklangan. Akademiyadan keyin u turk rassomi Ibrohim Challi bilan birga ishlagan.

Oilaviy hayot
-------------

1944-yilda u dengiz zobiti Fahri Koruturkga turmushga chiqdi. Er-xotinning Usmon, Saloh va Ayshe ismli ikki oʻgʻil va bir qizi bor. 1960—1977-yillar orasida Fahri Koruturk Turk dengiz kuchlari qoʻmondoni edi. 1960-yilda harbiy-dengiz flotidan nafaqaga chiqqanidan keyin Turkiyaning Sovet Ittifoqidagi (1960—1964-yillar) va keyinchalik Ispaniyadagi (1964—1965-yillar) elchisi etib tayinlandi. 1968-yilda Fahri Koruturk Turkiya senatining 15 aʼzosini nomlash huquqiga ega boʻlgan prezident tomonidan senat aʼzosi etib saylandi. 1973-yilda Turkiyaning 6- prezidenti etib saylandi. Shunday qilib, Emel Koruturk mamlakatning birinchi xonimi boʻldi. 1980-yilda Fahri Koruturkning prezidentlik muddati tugadi va 1987-yilda vafot etdi. Emel Koruturk yana 26 yil yashab, 2013-yil 13-martda Istanbulda vafot etdi.

Uning sanʼatga qoʻshgan hissasi
-------------------------------

Birinchi xonim sifatidagi faoliyati davomida u asosiy eʼtiborini turk tasviriy sanʼatini targʻib qilishga qaratdi. Turkiyalik sanʼatkorlarning prezidentlik qabullarida katta hissa qoʻshgan. U, shuningdek, boshqa muzeylar uchun namuna boʻladigan Anqara davlat sanʼat va haykaltaroshlik muzeyining tashkil etilishini qoʻllab-quvvatladi. Ushbu muzeyda u turk rassomi Fikret Muallaning 34 ta rasmini yigʻishni boshladi. Uning „Gʻoziyga rahmat" („Otaturk"ni nazarda tutadi) kartinasi ham muzeyda namoyish etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Biography page (turkcha)
2. ↑  Cumhuriyet newspaper
3. ↑  Turkish paintings page (turkcha)
odam embrioni (bir oy)
**Embrion** (qadimgi yunoncha: *ἔμβρυον*), pusht, murtak — dastlabki taraqqiyot bosqichidagi organizm; tuxumparda va pushtparda ichida boʻladi. Odatda, urugʻlangan tuxumdan rivojlanadi, tuxum ichidagi zaxira oziq moddalar yoki ona organizmidagi oziq moddalar bilan oziqlanadi. Odam va hayvonlar Embrionini embriologiya oʻrganadi. Oʻsimliklar murtagi yangi individ boshlangʻichidir. U murtak xaltachasidagi tuxumhujayraning urugʻlanishidan yoki nutsellus hujayrasidan vujudga kelgan zigotadan rivojlanadi. Embrion rivojlanishining eng sodda tipi yashil suvoʻtlar (mas, spirogira)da uchraydi. Bunda zigota sporofit iplar hosil qilmay, toʻgʻridan toʻgʻri meyozga oʻtadi. Moxsimonlar murtagi gametofitda oʻsadi. Yalangʻoch urugʻlilar murtagidagi erkin yadro (sagovniklarda 1024 tacha) hujayra hosil boʻlishi bilan almashinadi. Keyinchalik shakllangan Embrionda novda, ildiz va urugʻpallalarning oʻsish nuqtasi vujudga keladi. Koʻpchilik yopiq urugʻlilar zigotasi ikki — apikal (Embrion boshlangʻichini beradi) va bazal hujayraga boʻlinadi. Embriogenez maʼlumotlari asosida embrional tiplar tasnifi tuzilgan. Bundan oʻsimliklar filogeniyasi va evolyutsiyasi toʻgʻrisidagi masalalarni hal qilishda foydalaniladi.

Yana q.
-------

* Embriologiya
* Zigota
* Urugʻlanish
* Homiladorlik

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Gdansk** (nem. *Danzig*)— Polsha shimoliy qismining Boltiq dengizi sohilida joylashgan mamlakatning toʻrtinchi eng katta shahridir. Boltiq dengizi boʻyida, Visla daryosi sohilidagi yirik port. Xalqaro aeroport bor. Sopot va Gdinya sh.lari bilan Truymyasto sh. aglomeratsiyasini tashkil etadi. Gdansk voyevodaligining maʼmuriy markazi. Aholisi 465 ming kishi (1990-yillar oʻrtasi).
Shahar ilk bor 997 yilda tilga olingan. 10—13-asrlarda Sharqiy Pomor knyazligining markazi. 1793—1918 yillarda Prussiya qoʻl ostida, soʻngra Germaniya hukmronligida boʻldi. 1919 yilda "Erkin shahar" deb eʼlon qilindi. 1939 yilda nemis-fashist qoʻshinlari tomonidan bosib olingan. 1945 yilda shaharni ozod qilishda oʻzbek generali Sobir Rahimov qatnashgan.

Gdansk portida yillik yuk ortib-tushirish qariyb 20 mln. t. Gdansk orqali chetga kumir, yogʻoch-taxta va boshqa chiqariladi; chetdan ruda, fosfatlar va boshqa keltiriladi. Sanoatida mashinasozlik, ayniqsa kemasozlik, elektrotexnika yetakchi urinda. Kime (lak, boʻeq), oziq-ovqat, neftni qayta ishlash, tikuvchilik sanoati ham rivojlangan. Gdansk— muhim madaniyat markazi. Universitet, politexnika, ped. med. dengizchilik intlari, ilmiy muassasa va tashkilotlar, opera va drama teatrlari bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan ratusha (14— 15-asrlar), Bibi Maryam kostyoli (14—16-asrlar), Katta arsenal (17-asr boshlari) va boshqa saqlangan. Shahar Ikkinchi jahon urushi vaqtida katta zarar koʻrdi. Urushdan keyin qayta qurilib, yangi turar joy va jamoat binolari bunyod etildi. 

* 
* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsda ***Category:Gdańsk*** mavzusiga oid fayllar bor. |

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Plastik kartadagi boʻrtma raqamlar
**Kabartma** (inglizcha: *embossing* „boʻrttirma") — plastik kartochkaning (yoki boshqa varaq materialining) old tomonida turli xil maʼlumotlarning mexanik ekstruziyasi jarayoni. Masalan, bank kartalari uchun bular: karta raqami, amal qilish muddati, mijozning ismi va familiyasi, kompaniya nomi (korporativ mijozlar uchun)  .

Hikoya
------

Birinchi toʻlov kartalari qogʻoz edi va ulardan maʼlumotlar qoʻlda koʻchirildi. Vaqt oʻtishi bilan kartalar yordamida amalga oshirilgan tranzaktsiyalar soni koʻp marta oshdi. Maxsus savdo varaqlarini toʻldirish jarayonini tezlashtirish va toʻldirishda xatolikka yoʻl qoʻymaslik uchun mijoz haqidagi maʼlumotlar qoʻllanilgan metall plitalardan foydalanila boshlandi. Birinchi , 1928 yilda Boston kompaniyasi „Farrington Manufacturing" metall yozuvlarni chiqardi. Ushbu kartalarda mijozning manzili siqib chiqarilgan. Ular faqat kreditga layoqatli mijozlarga berilgan. Keyinchalik, 1940-yillarda  imprinterlar paydo boʻlgandan soʻng, sotib olish tartibi soddalashtirildi: sotuvchi bosmaxonaga metall plastinka qoʻydi va uning ustiga siqib chiqarilgan harflar savdo kvitansiyasida chop etildi .

Naqshlar
--------

Plastik kartalardagi identifikatsiya maʼlumotlarini siqib chiqarish uchun maxsus moslamalar — boʻrttirmalar ishlatiladi (inglizcha: *embosser*).

Mexanik embosser — plastmassa yoki oʻz-oʻzidan yopishqoq lenta boʻlagiga maxsus barabanga oʻrnatilgan oldindan oʻrnatilgan harflarni (odatda lotin harflari va raqamlari) siqib chiqarishga qodir boʻlgan press u asosan plastik kartochkalarning kichik tirajlari uchun ishlatiladi, bunda yuqori unumli avtomatlashtirilgan liniyalardan foydalanish iqtisodiy jihatdan samarali emas.

Avtomatik embosser — bu plastik kartochkalarda tasvirlar siqib chiqariladigan belgilar toʻplamiga ega barabanni boshqaradigan mikrokompyuterni oʻz ichiga olgan murakkab texnik majmua. Bunday qurilmalarning mahsuldorligi soatiga bir necha yuz shaxsiylashtirishga yetishi mumkin.

Bundan tashqari, folga yordamida yozuvlarni qoʻshimcha rang berish (toʻldirish) taʼminlanishi mumkin.

Qoʻshimcha maʼlumotlar
----------------------

* Boʻrttirma

Eslatmalar
----------

1. 1 2 3  Kuznetsov D.A (2007). *Bank to'lov kartalaridan foydalanish va himoya qilishning kelib chiqish tarixi, tasnifi va huquqiy masalalari* (Rossiya ichki ishlar vazirligining Sankt-Peterburg universiteti xabarchisi nashri). SPB.: Rossiya federatsiyasi ichki ishlar vazirligi Sankt-Peterburg universiteti. pp. 27. ISSN 2071-8284.
2. 1 2  Yurjik P*. To'lov kartalari. 1870-2006 ensiklopediyasi*, 2007 — 98 bet. ISBN 9785961404364.
**Orxan Birgit** (1927, Kars, Turkiya - 2019 yil 16 oktyabr), turk jurnalisti va siyosatchisi .

**Hayoti**
----------

Istanbul universiteti huquq fakultetini tamomlagan. U "Tan voqeasi "deb nomlanuvchi reydda qatnashgan, unda "Tan" gazetasi va uning bosmaxonasi vayron qilingan. Talabalik yillarida boshlagan jurnalistikasini Ulus gazetasining Istanbul vakili, Dünya va Yeni Sabah gazetalari muxbiri sifatida davom ettirdi. "Hurriyat "va "Cumhuriyat "gazetalarida ishlagan, maqolalar yozgan. 1955-yil 6-7-sentabr voqealarida ta’sir o‘tkazgan "Kipr turk jamiyati" a’zolaridan biri edi.

U haftalik Kim jurnalini nashr etdi. Erkin advokat sifatida ishlagan. Hurriyat jamg'armasida yuridik maslahatchi va prezident bo'lib ishlagan. U aslida Respublika Xalq partiyasida siyosatga kirgan. Istanbul viloyati boshqaruv kengashi a’zosi, shuningdek, CHPning yanvar va tuman raisligi lavozimlarida ishlagan. Uning o'zi 1960 yil 27 maydagi davlat to'ntarishi oldidan talabalar namoyishlari o'tkazish jarayonida faol ishtirok etganini aytdi. Ayni paytda u "Go‘sht-baliq muassasasida o‘quvchilar go‘sht maydalagichda qiymalangani" haqida soxta xabar tarqatgani va bu xabar yolg‘on ekanligini keyinroq bilganini aytdi. U CHP viloyat kotibi Ilhami Sancarning buyrug'i bilan "To'qqiz zobit voqeasi "ning aybdori davlat to'ntarishi tashabbuskorlarini himoya qilganini va qutqarganini ma'lum qildi. 2. (XIII), 4. (XV) va 5. (XVI) Davr Istanbul, 3. (XIV) Muddatli Anqara deputati, GNAT CHP Guruhi Boshqaruv Kengashi a'zosi va Partiya Guruhi matbuot kotibi bo'lib ishlagan. 18. CHP Partiya Majlisi a'zosi va Markaziy Ijroiya Kengashi a'zosi, shuningdek, Partiya matbuot kotibi etib tayinlandi. U turizm va reklama vaziri bo‘lgan hukumat matbuot kotibi ham bo‘lgan. Eskishehir Anadolu, Bilgi, Istanbul va Galatasaroy universitetlarining aloqa fakultetlarida ma'ruzalar o'qidi. Anadolu Universiteti Senati tomonidan Faxriy Doktor unvoni bilan taqdirlandi. Aydin Dog'an jamg'armasi ijroiya qo'mitasi a'zosi bo'lgan va bir muddat Matbuot kengashi raisi sifatida ham ishlagan. Jumhuriyat gazetasida sharhlovchi bo'lib ishlagan. U uylangan va farzandli bo'lgan.

Orxan Birgit 92 yoshida vafot etdi.  Uning jasadi Edirnekapi shahidlar qabristoniga dafn qilindi.

**Kitoblari**
-------------

* *Bir vaqtlar* (2005, Dog'an kitob)
* *Sieve in Pichan* (2012, Dog'an kitob)

1. ↑  „Duayen gazeteci ve siyasetçi Orhan Birgit yaşamını yitirdi". 16 ekim 2019da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16 ekim 2019.
**Ayblov** (huquqda) – muayyan jinoiy qilmishni sodir etganlikda ayblanib, jinoyat ishida ayblanuvchi tariqasida ishtirok etishga jalb qilingan shaxsning aybdorligini is-botlash maqsadida qilingan harakat. A. shaxsni jinoyat ishida ayblanuvchi tariqasida ishtirok etishga jalb qilish toʻgʻrisidagi tergovchi yoki prokurorning qarorida bayon qilinadi (Oʻzbekiston Respublikasi JPK, 361-modda).A.ni oʻzgartirish, tugatish, toʻldirish va tugatilgan A. ni kayta tiklash tartiblari ushbu Kodeksning 362- va 363-moddalarida nazarda tutilgan. A. uch xil boʻlib A.ni 1) sudda koʻrilayotgan jinoyat ishida qatnashayotgan prokuror davlat nomidan (qarang Prokuror. Ushbu Kodeksning 409-moddasi), 2) jamoat birlashmalari va jamoalar sud muhokamasida jamoat ayblovchisi tariqasida ishtirok etish uchun yuborgan va-kil – jamoat nomidan (qarang Jamoat ayblovchisi. Ushbu Kodeksning 42-moddasi) va 3) jabrlanuvchi shaxsan oʻzi yoki vakili orqali (qarang Jabrlanuvchi, Jabrlanuvchining vakili. Ushbu Kodeks 55-modda 1-qismi) quvvatlashi mumkin. Prokuror davlat ayblovchisi tariqasida sud majlisida aniqlangan holatlarga qarab A.ni quvvatlash, oʻzgartirish yoki A.dan voz kechish huquqiga ega. Prokuror (davlat ayblovchisi) A.ni quvvatlash, oʻzgartirish va undan voz kechish xususida oʻz fikrini sudga yozma tariqasida topshirishi lozim. Jamoat ayblovchisi A.ning isbotlangani haqida sudda fikr berishga va A. dan voz kechishga haqli. Jamoat birlashmasi, jamoa oʻzi yoʻllagan jamoat ayblovchisini xohlagan vaqtda chaqirib olishga yoki uni boshqa vakil bilan almashtirishga haqli. Agar jamoat ayblovchisi chaqirib olingan boʻlsa, vakil yuborgan jamoat birlashmasi yoki jamoa jamoat A.idan voz kechgan hisoblanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |