recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Metanefridiylar** (yun. Meta -oraliq, keyin, orqali va nefridiy) — umurtqasiz hayvonlar, asosan, halqali chuvalchanglarning metamer joylashgan juft ayirish organi (qarang Metameriya). Ektodermadan yoki mezodermal nefroblastlardan rivojlanadi. M. naysimon organlar boʻlib, voronkaga oʻxshab kengaygan kiprikli qismi (ne-frostom) ikkilamchi tana boʻshligʻi (selom)ga, keyingi ingichkalashgan qismi tananing navbatdagi boʻgʻimiga oʻtib, teri sirtiga ochiladi. Nefridiy nayi uzun va ilmoqqa oʻxshash buralgan boʻlishi mumkin. Nefrostom orqali M. nayiga selom suyukushgi, yaʼni birlamchi siydik oʻtadi. Bu su-yuklik kipriklar harakati tufayli M. nayiga haydaladi. Reabsorbsiya tufayli birlamchi siydikdan organik moddalar va tuzlar qonga qayta soʻriladi va haqiqiy siydik hosil boʻladi. Dengizlarda hayot kechiradigan stenogalin (shoʻrlanish nisbatan doimiy boʻlgan) hayvonlarda M. naychalari nisbatan qisqargan boʻladi (yana q. Protonefridiylar.).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Goba meteoriti yer yuzida topilgan eng katta meteoritdir.
**Meteoritlar** — Quyosh sistemasining sayyoralararo fazodan Yer yuziga tushadigan qattiq jismlari. Quyosh atrofida elliptik orbita boʻylab aylanayotgan sonsanoqsiz qattiq jismlardan ayrimlarining orbitasi oʻzgarishi natijasida Yer bilan toʻqnashadi. Katta tezlikda (11–75 km/sek) qarakat qilayotgan bunday jismlardan massasi kichiklari (1—10 g) Yer atmosferasida meteor hodisa hosil qilsa, kattalari (1 – 1000 kg) atmosferada butunlay erib ulgurmay Yer yuziga tushadi. Bir sutkada osmondan Yerga umumiy massasi 10 t atrofida boʻlgan turli xil kattalikdagi qattiq holatdagi kosmik modda tushadi. Bu jismlarning yiriklari topilgan va tabiat muzeylarida saqlanmoqda. Ular Meteoritlar deb atalib, umumiy ogʻirligi 500 t dan oshadi. 1920-yil Janubiy-Gʻarbiy Afrikada topilgan temir Meteoritlarning (Goba) ogʻirligi 50 t, 1818-yilda Grenlandiyada topilgan Meteoritlarning ogʻirligi 34 t. 1947-yilda Sixo-te-Alin (Uzoq Sharq, Rossiya) ga parchalanib tushgan Meteoritlarning umumiy ogʻirligi 23 t. MeteoritlarZ turkumga boʻlinadi: temir, tosh vatoshtemir. Te mir Meteoritlar topilgan barcha Meteoritlarning 4% ini tashkil etib, tarkibida 85% temir, 12% nikel, 3% kobalt va boshqa elementlar bor. Temir Meteoritlar katta kristall (oktaedrit) lardir. Ular sillik, shakldagi jismlar boʻlib, havo qarshiligi taʼsirida kristallga aylangan. Tosh Meteoritlar topilgan barcha Meteoritlarning 92% ini tashkil etadi va, asosan, kremniy, magniy, natriy, kalsiy, temir, alyuminiy va boshqa elementlar oksididan iborat. Ular togʻ jinslarini eslatadi. Toshtemir Meteoritlar topilgan barcha Meteoritlarning 4% ini tashkil etadi. Meteoritlarning zichligi 2,5 dan 8,8g/sm3 gacha Meteoritlarning atmosferasidan Yerga maydalanib tushish hodisasi Meteoritlar yomgʻiri deyiladi. Mas, 1947-yildagi Sixote-Alin meteorit yomgʻiri tarkibida oʻrtacha quyidagi miqdorda nodir metallar bor (1 t Meteoritlarda g hisobida): ruteniy 10, rodiy 5, palladiy 10, ku-mush 5, osmiy 3, iridiy 5, platina 20, oltin 5 va boshqa Meteoritlardagi elementlar tarkibi Yerdagi elementlar tarkibi bilan deyarli bir xil.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
TALCO Arena — Tojikiston Respublikasining Tursunzoda shahridagi koʻp funksiyali stadion. U 13 770 tomoshabinga mo‘ljallangan. Bu Tojikiston chempionati oliy ligasida ishtirok etuvchi "Regar-TadAZ" futbol klubining uy arenasidir. Stadionda Tojikiston terma jamoasi ham o'zining bir qator o'yinlarini o'tkazadi.

Tarixi
------

"Metallurg" stadioni 1960-yilda qurilgan va foydalanishga topshirilgan. 1998-yilda Tojikiston alyuminiy kompaniyasi (TALKO) eski stadion quruvchilari o‘rnida hozirgi stadion qurilgan. O'sha paytda stadionda 3050 tomoshabinga mo'ljallangan yagona, g'arbiy tribuna bo'lgan. 2003 yilda stadionda birinchi rekonstruksiya bo'lib o'tdi, uning davomida ikkinchisi - sharqiy tribuna qurildi va stadion sig'imi 6000taga ko'tarildi. 2008-yilda ikkinchi rekonstruksiya qilindi, uning davomida stadionda ikkita yon stend, shuningdek, tomning o'xshashligi bo'yicha stendlarning bir-birining ustiga chiqishi. Ushbu ta'mirdan so'ng stadion sig'imi 13 770 kishini tashkil etdi. 2016-2017-yillarda ketma-ket uchinchi rekonstruksiya amalga oshirildi, uning davomida stadion to'liq yangilandi va sig'imi o'zgarmadi - 13 770. Rekonstruksiya qilish jarayonida o‘rindiqlar to‘liq almashtirildi, quyosh taxtali stendlar va eng so‘nggi ovoz uskunalari, tablolar bilan jihozlangan yangi poyga yo‘laklari o‘tkazildi. Shuningdek, stadion kuzatuv kameralari bilan jihozlandi. Stadionni rekonstruksiya qilish jarayonida "**TALCO Arena**" nomini o‘zgartirishga qaror qilindi. Stadionning ochilishi 2017-yilning mart oyida boʻlib oʻtgan. 2009-yilda "Metallurg" stadionida 2009-yilgi OFK Prezidenti kubogining final bosqichi boʻlib oʻtgan. Stadionda sport musobaqalari va oʻyinlaridan tashqari shahar va davlat miqyosidagi bayram va tadbirlar oʻtkaziladi.

Havolalar
---------
**Metamikt minerallar** (yun. metamiktos — aralashgan) — minerallar guruhi; ularda tashqi qiyofasi saqlangan holda vaqt oʻtishi bilan kristallik tuzilishi asta-sekin yemirilib, metamikt holatiga, yaʼni amorf shakliga oʻtadi. Kristallik strukturaning oʻzgarishi, asosan, radioaktiv parchalanish yoki mineral tarkibidagi yetakchi komponentlar va qoʻshimcha elementlar shaklidagi beqaror elementlar yoki ular izotoplarining oʻzgarishi hisobiga sodir boʻladi. Atomlarning siljishi mineralda potensial energiyaning toʻplanishiga (Vegner energiyasi) olib keladi. Shunday izotoplardan eng muhimlari: U235, U238, Th232, Ra226, K40 va boshqa Bu elementlarning asl minerallarida kristallar toʻliq parchalanadi, biroq ushbu elementlar qoʻshilgan kri-stallarda esa lokal amortizatsiya kis-mlari vujudga keladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yadro parchalanish mahsulotlari** - katta atom yadrosi yadro bo'linishidan so'ng qolgan atom yemirilishdir. Odatda, uran yadrosiga o'xshash katta yadro2 ta kichik yadroga bo'linib, bir nechta neytronlar, issiqlik energiyasi (yadrolarning kinetik energiyasi ) va gamma nurlari bilan bir birlaridan farqli qilib turadi. Ikkita kichik yadro yemirilish *mahsulotlaridir*. (Shuningdek qarang: Bo'linish mahsulotlari (element bo'yicha) ).

Taxminan 0,2% dan 0,4% gacha parchalanishlar 3 bo'linishlari bo'lib, geliy-4 (90%) yoki tritiy (7%) kabi uchinchi yorug'lik yadrosini hosil qiladi.

Bo'linish mahsulotlarining o'zi odatda har xildir va shu sabli radioaktivdir. Atomsoni nisbatan neytronga to'yingan bo'lganligi sababli, ularning ko'pchiligi tezda beta-parchalanishga uchraydi. Bu beta zarralari, antineytrinolar va gamma nurlari tarizda qo'shimcha energiya chiqaradi. Shunday qilib, parchalanish hodisalari har doim beta va gamma nurlanishiga olib keladi, garchi bu nurlanish to'g'ridan-to'g'ri bo'linish hodisasining o'zi tomonidan ishlab chiqarilmasa ham.

Hosildorlik
-----------

 Bo'linish mahsuloti uran-235, plutoniy-239, hozirgi yadroviy reaktorlarga xos bo'lgan ikkitasining kombinatsiyasi va toriy siklida ishlatiladigan uran-233 ning termal neytron bo'linishi uchun massa bo'yicha hosil bo'ladi.
Asosiy atomning har bir parchalanishi turli xil bo'linish mahsuloti atomlarini hosil qiladi. Biroq, individual bo'linishni oldindan aytib bo'lmaydigan bo'lsa-da, bo'linish mahsulotlarini statistik jihatdan bashorat qilish mumkin. Har bir bo'linishda ishlab chiqarilgan har qanday alohida izotop miqdori uning rentabelligi deb ataladi, 

Ksenon-135 va samarium-149 kabi bo'linish mahsulotlarining ba'zilari yuqori neytronni yutish kesimiga ega. Yadro reaktori neytron ishlab chiqarish va yutilish tezligidagi muvozanatga bog'liq bo'lganligi sababli, reaktsiyadan neytronlarni olib tashlaydigan bo'linish mahsulotlari reaktorni yopib qo'yishga yoki reaktorni "zaharlashga" moyil bo'ladi. Yadro yoqilg'isi va reaktorlar bu hodisani yondiruvchi zaharlar va nazorat tayoqlari kabi xususiyatlar orqali hal qilish uchun mo'ljallangan. 

### Yadro qurollari

Yadro qurollari to'liq yoki ayrim qisimlarin asosiy energiya manbai sifatida parchalanishdan foydalanadi. Qurol konstruksiyasiga va uning portlagan joyiga qarab, parchalanish narsalari radioaktivligining nisbiy ahamiyati jami radioaktivlikdagi faollashuv narsalari radioaktivligiga nisbatan farq qiladi.

Yadro qurolining bo'linishidan keyin hosil bo'ladigan bevosita bo'linish mahsulotlari, parchalangan nuklidga kam taluqli holda, boshqa parchalanish manbalari bilan bir xil bo'ladi. Ammo, reaksiya uchun juda qisqa vaqt oralig'i atom bombasidan hosil bo'lgan izotoplarning alohida aralashmasida farq qiladi.
**Darren Watkins Jr.** (Inglizcha talaffuzi: ˈdɑːrən ˈwɑːtkɪnz ˈʤuːnjə
) (21-yanvar 2005; Cincinnati, Ogayo), o'zining onlayn taxallusi **IShowSpeed** yoki oddiygina **Speed** bilan mashhur bo'lgan amerikalik *YouTuber* bo'lib, uning mazmuni video o'yinlar va internet madaniyatiga oid ko'ngilochar va komediya videolariga asoslangan. Uotkinsning YouTube -dagi ulkan mashhurligi va ommaviy axborot vositalarida keng yoritilishi uni internetdan kelgan eng ta'sirli kontent yaratuvchisi va shaxsiga aylantirdi. Keng tarqalgan huquqiy muammolari tufayli munozarali shaxs bo'lganiga qaramay, u ommaviy axborot vositalarida YouTube'da etakchi shaxs sifatida tasvirlangan. 

2022-yilda Kotaku veb-sayti uni audiovizual platformadagi "eng ko'zga ko'ringan va eng tez o'sayotgan strimerlardan biri" deb ta'rifladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Winslow, Levi* „YouTube Streamer With 6.9M Followers Banned After Valorant Tirade Clip Surfaces" (en). *Kotaku* (7-aprel 2022-yil). Qaraldi: 2-dekabr 2022-yil.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***IShowSpeed*** haqida turkum mavjud |

* IShowSpeed - IMDb
**Trenchin** (slovak. Trencin, veng.: *Trencsén*) Slovakiyaning gʻarbiy qismidagi sanoat shahri. Chexiya chegarasidan 10 km uzoqlikda, Vah daryosi boʻyida, Rim legioni Laugaritsio oʻrnida joylashgan. Trenchin viloyatining markazi (4501 km², 18 shahar). Shahar aholisi taxminan 56 ming kishini tashkil qiladi.

Tarixi
------

Hududda aholi qadim zamonlardan beri yashab keladi. Shaharning oʻrtasida joylashgan qoya ustida 1069-yilda qurilgan tipik oʻrta asr qal’asi joylashgan. Trenchin 179-yilda ikkinchi Rim legionining german qabilalari ustidan qozongan gʻalabasi haqidagi lotin yozuvlari bilan mashhur. Laugaritsio nomi bilan atalgan bu yozuvlar Markaziy Yevropaning eng shimoliy mintaqalariga Rim askarlarining yetib borganligiga isbotdir.

Trenchin birinchi marta 1111-yilda tilga olingan, lekin shubhasiz bundan oldin ham mavjud boʻlgan. Qal’aning asosiy minorasi XI asrga tegishli. 1275-yilda Trenchin nufuzli vengriya feodali Pyotr Chak qoʻliga oʻtdi. 1302-yildan 1321-yilgacha qal’a uning oʻgʻli, Slovakiyani harbiy va siyosiy jihatdan boshqargan kuchli hukmdorMatus Chak uchun taxt boʻlib xizmat qildi (slovak. Matúš Čák, veng.: *Máté Csák*).

1412- yilda Trenchin erkin qirollik shahri huquqini oldi. 1790-yilda shahar va qal’a katta yongʻin natijasida yonib ketdi. XIX asrning ikkinchi yarmidan boshlab, Trenchin oʻrta Povajyada muhim sanoat shaharchasi boʻlib qoldi.

Hozirgi holati
--------------

Shahar harbiy sanoatning markazi boʻib, bu yerda samolyot taʼmirlash zavodi (2010-yilda Slovakiya aviatsiya instituti OAJ tarkibiga kirgan) va harbiy taʼmirlash zavodi mavjud.

Trenchin qal’asi
----------------

Slovakiyadagi uchinchi yirik qal’a shaharning eng baland qismida joylashgan. U yuqori va pastki qismlarga boʻlingan hamda kuchli mustahkamlangan. Yuqori qismi oʻrta asr minorasini oʻrab turgan bir nechta saroy tipidagi binolardan iborat boʻlib, u hozirgacha shaharning eng baland nuqtasi hisoblanadi. Qal’aning ostidagi tepaliklarda cherkov joylashgan boʻlib, unga yaqin atrofdagi koʻchalarga olib boradigan qadimiy yoʻllar orqali oʻtiladi. Eski shahardagi katta maydonda barokko uslubidagi cherkov, turli xil doʻkonlar va shahar minorasi mavjud.

Boshqa diqqatga sazovor joylar
------------------------------

 179-yilga tegishli Trenchindagi qoyadagi Rim yozuvi
* Muqaddas Meri cherkovi
* Muqaddas Frensis cherkovi
* Muqaddas Maykl cherkovi
* Piaristlar monastiri
* Lyuteran cherkovi
* Sinagoga
* Hokimiyat binosi
* Tinchlik maydoni ansambli

Sport
-----

* „Trencin" futbol klubi. Klub uy stadioni — Na Sigoti.
* „Dukla" xokkey klubi. Klub arenasi — Qishki stadion.

Egizak shaharlar
----------------

* Fransiya bayrogʻi Kran-Jerve
* Italiya bayrogʻi Kazalekko-di-Reno
* Vengriya bayrogʻi Bekeshchaba
* Serbiya bayrogʻi Kragujevach
* Polsha bayrogʻi Tarnuv
* Chexiya bayrogʻi Ugerske-Gradishte
* Chexiya bayrogʻi Zlin

Eslatmalar
----------

1. ↑  podpolkovnik A. Bezrukov. Voennaya promishlennost Slovakii // „Zarubejnoe voennoe obozrenie", № 11, 2013. str.29-34

Havolalar
---------

* Shahar rasmiy sayti
* Trencin qal’asi
* Trencin qal’asi. Tarixiy tasavvur
*Frappe kokteyli (frappé* **,** fransuzcha: *frapper* — urish, urmoq, urilmoq) — qahva, muzqaymoq, sut, meva va rezavorlar siropidan tayyorlangan maydalangan muz va ozgina shakar qoʻshilgan sovuq quyuq sutli kokteyl boʻlgan kuchli alkogolli ichimliklarni marxamat qilishning mashhur usuli — tarkibida kuchli alkogolli ichimlik — likyor, shirin damlama yoki nalivka.

Dasturxonga tortishning yana bir frappe kokteyliga oʻxshaydigan usuli ― mist (inglizcha: *mist* — muzlagan), konyak, brendi, yoshi katta viski (skotch) va aroq kabi achchiq ichimliklardan tayyorlanadi.

Tayyorlanishi
-------------

Aralashmani tayyorlash uchun sheyker ishlatiladi. Ichimlik „old feshn" ezilgan muz bilan toʻldirilgan stakanda marxamat etiladi (inglizcha: *old-fashioned* — zamonaviy emas). Ichimlikning bir qismi muz ustiga quyiladi, odatda 50 ml dan oshmaydi, natijada hosil boʻlgan aralashma yaxshilab aralashtiriladi. „Mist" ichimliklarida koʻpincha limon qobigʻining kichik boʻlagi siqiladi yoki kichkin alcha botirlib qoʻshiladi.

Kokteyl turlari
---------------

Bundan tashqari, yangi mevalar (apelsin, banan va boshqalar) qoʻshilishi bilan alkogolsiz frappe tayyorlash mumkin.), muzni maydalab, muzqaymoq aralashmasini tayyorlash uchun ishlatiladi elektr blender ishlatilsa ham boʻladi.

Frappe kokteylining nomi "kapuchino "soʻzi bilan birlashtirilib, *The Coffee Connection* (Massachusets, AQSh) qahvaxonalar tarmogʻida sotiladigan sovuq kofe ichimligi „frappuccino" (*frappuccino*) nomini tashkil etdi.

Yana qarang
-----------

* Granit
* Sherbet

Manbalar
--------

1. ↑  Online Etymological Dictionary
2. ↑  V 1994 godu bila pogloщena setyu *Starbucks*.

Adabiyotlar
-----------

* Frappe // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki", 1993. — S. 382. — 540 s. — ISBN 5-85700-122-6.

Havolalar
---------

* 13 рецептов «фраппе»
Axenning birinchi tinchligidan keyin Fransiyaga berilgan hududlar (kulrang)
**Birinchi Axen sulhi** ― 1668-yil 2-mayda qirol Lyudovik XIV 1667-yilda Ispaniyaga qarshi boshlagan devolyutsiya urushi yakunida tuzilgan. Qizi Mariya Tereza bilan turmush qurgan Filipp IV Ispanskiyning oʻlimidan foydalanib, Lyudovik Brabant va Namyurda xususiy shaxslar oʻrtasida qabul qilingan Germaniyaning meros huquqiga ishora qilib, Ispaniya Gollandiyasining aksariyat qismiga daʼvolarini eʼlon qildi.

Biroq, Lyudovikning muvaffaqiyatlari Angliya, Gollandiya va Shvetsiya oʻrtasidagi uch tomonlama ittifoq tomonidan toʻxtatildi, u Ispaniyaga Lyudovik XIVga Fransh-Konte yoki u tomonidan bosib olingan Flandriyaning bir qismini berishni buyurdi va bu shartlarga rozi boʻlmaydigan tomonga urush bilan tahdid qildi. Fransuz qiroli Sen-Jermen-en-Leda ushbu shartlarni qabul qilganidan soʻng, Ispaniya ham Flandriyaning bir qismini berishga rozi boʻldi. Natijada, Fransiya Ispaniyaning Niderlandiyadagi egallagan 11 ta shahrini (jumladan, Due va Lillni) saqlab qoldi, ammo Fransh-Konteni Ispaniyaga qaytardi, shundan soʻng Uchlik ittifoqi yordami bilan may oyida Axenda rasmiy tinchlik oʻrnatildi, uni saqlab qolish uchun uchta hukumat 1669-yilgi shartnomaga koʻra birlashishdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Аахенский мир // Энциклопедический словарь / под ред. И. Е. Андреевский — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1890. — Т. I. — С. 7—8.
2. ↑  Аахенскіе мирные трактаты // Энциклопедический лексикон — СПб.: 1835. — Т. 1. — С. 5—6.

Havolalar
---------

* Аахенский мир // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
**Paxsa** — loy devor yoki uning qavati. Oʻrta Osiyo meʼmorligida qadimdan maʼlum. Qadimda baʼzi shaharlarning devorlari, qalʼa qoʻrgʻonlari P.dan ishlangan. Ular mudofaa ahamiyatiga ega boʻlganligi sababli juda mustahkam qurilgan. Shahar devorlarining ikki chekkasi P.dan koʻtarilib, oʻrtasi tuproq bilan toʻldirilgan (Teshik qalʼa, Qoʻyqirilgan qalʼa, Tuproq qalʼa va boshqalar). Dastlab P. qamish yoki yogʻoch poydevor (tirnoq) ustiga urilgan. Hozir P. devorlar beton, pishiq gʻisht yoki tosh poydevor ustiga qoʻyiladi. P. uchun tuproq poydevor atrofidan olinishi yoki boshqa joydan keltirilishi ham mumkin. Odatda, soz tuproqqa suv urilib, loy qoriladi. Loy tepkilab (baʼzan ot bilan bostirilib) pishitiladi. Ketmon yoki bel bilan ikki-uch marta agdarib pishitib meʼyoriga yetkaziladi. Loykash pishitilgan loyni maxsus bel—kapcha bilan kesib, peshmon (usta)ga otadi. Peshmon loyni ilib olib kuch bilan boʻlajak devor oʻrniga urib boradi. Oddiy imo-rat qurishda bir P.ning balandligi 60 sm dan 1 m gacha, qalinligi 40—60 sm boʻladi. Devor selgigach, usta tarash kapcha (yassi bel) bilan devor yuzasini tekislaydi, gultarash bilan unga pardoz beradi, baʼzan naqshlar ham oʻyadi. 1-P. maʼlum da-rajada qurigach, peshmon uning ustiga chiqib, 2qavat P.ni ura boshlaydi. Shu tariqa devor 3—4 (ayrim hollarda 5— 6) P.dan iborat boʻlgan. Oʻrta Osiyoda xususiy uylar qurishda P.dan hozir ham foydalanilmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Stark** — kechpishar kuzgi olma navi. AQShdan olib kelingan. Daraxti kuchli usadi. Barglari yirik, toʻq yashil. Aprelda gullaydi. Gullari yirik, pushtirang. King Devid, Parmen, Simirenko kabi navlardan yaxshi changlanadi. Mevasi yirik, vazni 140—160 g, yumaloqchoʻziq. Meva bandi kalta. Pusti yupqa, qattiq, silliq muloyim, koʻkimtirsariq, sirti qizgʻish bilinarbilinmas chiziklar bilan qoplangan. Eti och-sariq, qattiq, sersuv, taʼmi nordonshirin, xushboʻy. Mevasi avgust oyining oxirlarida terib olinadi. Mart oyigacha yaxshi saqlanadi. Past payvandtaglarda 3—4-yili, baland payvandtaglarda 6—7yili hosilga kiradi. Kasalliklar va zararkunandalarga chidami yuqori. Mevasi kam toʻkiladi. Oʻzbekistonda ixtksoslashgan bogʻdorchilik xoʻjaliklarida ekiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bsisu Muin** (1928, Gʻazza 1984, London) — falastinlik arab shoiri, dramaturg, publitsist, jamoat arbobi. Ijodi, asosan, milliy ozodlik kurashi, xalqlar doʻstligi va tinchlik mavzulariga bagʻishlangan. 11 sheʼrlar toʻplami, 6 pyesa va 2 publitsistik asar muallifi. "Maktublar" (1952), "Vatan — qalbda" (1970), "Tashrif qogʻozi" (1974), "Falastin daftari" (1978), "Deraza oynasiga yozilgan sheʼrlar" (1980), "Qalbdagi Falastin bilan" (1983) kabi toʻplamlari bor. Toshkent va Samarqand haqida sheʼrlar yozgan, "Tashrif qogʻozi" sheʼrlar toʻplami oʻzbek tilida nashr etilgan (1984). Xalqaro Nilufar mukofoti laureati (1980).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Grechka shoʻrva** — Ukraina va Belorussiya oshxonasining anʼanaviy taomi, u goʻshtli bulyonda yoki mol goʻshti yoki choʻchqa goʻshtidan suyakli bulyonda, grechka qoʻshib pishirilgan shoʻrva.

Belorussiya oshxonasida grechka shoʻrvasiga sut qoʻshilgan va „oqartirilgan ovqat" deb nomlangan. Belorussiyadagi sigirlar kam sut berganligi sababli, bunday ovqat asosan yozda, „sut mavsumi" paytida tayyorlangan. Grechka shoʻrva kasalxonalar va shifoxonalar, dala oshxonalarida tayyorlanadi.

Tayyorlash usuli
----------------

Bulyon choʻchqaning toʻsh goʻshti, piyoz va dafna yaprogʻidan tayyorlanadi. Bulyon tayyor boʻlgach, grechka yormasi qoʻshiladi. Keyin kartoshka. Bulyon tayyorlanayotganda, sabzavotlar: piyoz va sabzi oʻsimlik yogʻida qovuriladi. Koʻkatlar — shivit va petrushka alohida toʻgʻraladi. Qaynatish tugashidan oldin shoʻrvaga sarimsoq va qora murch qoʻshiladi. Qovurilgan sabzavotlar va koʻkatlar, tabga koʻra tuz qoʻshiladi.

Grechka shoʻrvani goʻshtsiz vegetarian variantda ham pishirilishi mumkin, masalan, pomidor yoki pilakchalar bilan.

Manbalar
--------

1. ↑  Молчанова 1968. sfn error: no target: CITEREFМолчанова1968 (help)
2. ↑  Гаджиев 1961. sfn error: no target: CITEREFГаджиев1961 (help)
3. ↑  Сенявская 1997. sfn error: no target: CITEREFСенявская1997 (help)
4. ↑  Братушева 2017. sfn error: no target: CITEREFБратушева2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Молчанова Л.А.*.* .
* Булах Гаджиев*. Буйнакск в истории и легендах*. Дагестанское книжное изд-во, 1961 — 138 bet.
* Сенявская Е.С.*.* .
* Братушева А. Савинова Н.*.*. ISBN 9785457357266.
**Kompton qal’asi** (inglizcha: *Compton Castle*) — Angliyaning Devon shtatidagi Torki shahridan 8 km gʻarbda, Kompton aholi punkti yaqinida joylashgan mustahkam oʻrta asrlarda qurilgan qal’a. Bir necha asrlar davomida qal’a Gilbert oilasiga tegishli boʻlib, 1951-yildan beri bino Milliy trest himoyasida.

Kompton qal’asi XIV asr oʻrtalarida qurilgan boʻlib, faqat bitta zaldan iborat boʻlib, unga yordamchi xonalar biriktirilgan. 1520-yilda Jon Gilbertning buyrugʻi bilan bino qayta qurilgan. Jon Gilbertning oʻgay ukasi Uolter Rali Angliyada birinchi boʻlib tamaki trubkasini chekkan degan afsona bor. 18-asr boshlariga kelib qal’aning markaziy zali butunlay vayronaga aylangan, ammo u faqat 1950-yillarda qayta tiklangan. 1785-yilda Gilbertlar oilasi qal’ani sotadi. 1931-yilda ularning avlodlari qal’ani sotib olishdi va 1951-yilda u Milliy Trestga oʻtkazildi, ammo oila aʼzolari Komptonga egalik qilishda etish sharti bilan. Bu kelishuv bugungi kungacha saqlanib qolgan.

1995-yilda qal’a Ang Li *tomonidan* suratga olingan „ *Ong va hissiyotlar"* *filmini* suratga olishda ishtirok etdi.

Yana qarang
-----------

* Angliyadagi qal'alar ro'yxati

Manbalar
--------

1. 1 2  Bridget Cherry & Nikolaus Pevsner*. The Buildings of England — Devon*. Harmondsworth: Penguin, 1989 — 285—287 bet. ISBN 0 14 071050 7.
2. ↑  „National Trust - Compton Castle".  The National Trust (2008). 29-oktabr 2005-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyun 2008-yil.
**Komplement** (lot. complementum — toʻldiruvchi, qoʻshimcha) — odam va barcha umurtqali xayvonlar qonidagi oʻzaro taʼsirlashuvchi termolabil oqsil va glikoproteinlar majmui; tabiiy immunitetnmng muhim omili. Bu oqsillar yalligʻlanish jarayonlarida ishtirok etib, organizm uchun yot hujayra va mikroorganizmlarni parchalashda (lizis) katnashadi. K. terminini fanga P. Erlix kiritgan, lekin ungacha J. Borde kon zardobidagi bakteritsid taʼsir etuvchi moddani alleksin (lot. alexina — mikroorganizmlardan himoya qiluvchi tanachalar) deb atagan. K. tartibi 20 ta makromolekulalardan tuzilgan, lekin bu sistemaning asosiy qismi 11 ta oqsildan iborat boʻlib, qolganlari kuchaytiruvchi va susaytiruvchi fermentlardir.

K. — yalliglanish reaksiyasining asosiy gumoral komponenti boʻlib, uning mahsulotlari xemotoksin va anafilatoksinlar fagotsitoz, almashinuv jarayonlari va krnning ivishiga taʼsir koʻrsatadi. Shu bilan birga K. tartibida immun javobni nazorat qiluvchi muhim omillar qam bor.

K. tartibining faollashishida klassik va alternativ yoʻl farqlanadi. Klassik yoʻlda antitelo mikroorganizm yoki hujayra antigeniga birikib, konformatsiyasini oʻzgartirganidan soʻng, unga komplementning birinchi komponenti (S1) qoʻshiladi. K. ning faollashishida IgM va IgG sinf antitelolardan tuzilgan immun birikmalar katnashadi. Hosil boʻlgan immun kompleks+komplementning S1 komponentiga S4, S2, SZ, S5, S6, S7, S8 va S9 komplementning komponentlari ketmaket birikib, membranani buzuvchi kompleks hosil qiladi.

Komplementning alternativ yoʻl bilan faollashishi uchun bakteriyalar hujayra devoridagi polisaharid va lipopolisaharid (LPS), viruslarning ustki qismi antigenlari, IgA va IgE dan tuzilgan immun birikmalar, ulardan tashqari properdin, V va D omillar kabi zardob oqsillari boʻlishi zarur. Sanab oʻtilgan omillar birikkandan soʻngularga komplementning SZ, keyin S5, S6, S7, S8, S9 komponentlari ketma-ket birikadi. Hosil boʻlgan membranani buzuvchi kompleks membrana butunligini buzishi hisobiga hujayra halok boʻladi. K.larning koʻp qismini monotsit va makrofaglar sintez qiladi. Ularning 90% jigarda ishlab chiqariladi. Qonning bakteritsidlik xossasi qisman K. tufaylidir. K. preparatlaridan antigen-antitelo komplekslarini aniqlashda (mas, baʼzi infeksion kasalliklarga tashhis qoʻyishda) foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alan Walbridge Ladd** (talaffuzi: „Alan Uolbrij Ledd", 1913-yil 3-sentyabr — 1964-yil 29-yanvar) — amerikalik aktyor va kino prodyuseri. Ladd 1940-yillar va 1950-yillarning boshlarida kinoda muvaffaqiyatga erishdi, xususan, *Shane* (1953) kabi Western va noir filmlarida. U koʻpincha Veronika Lake bilan „*The Gun for Hire"* (1942), *„The Glass Key"* (1942) va *„Th Blue Dahlia"* (1946) kabi „noir" filmlarida suratga tushgan.

Biografiyasi
------------

Ladd 1913-yil 3-sentyabrda Arkanzas shtatining Hot Springs shahrida tugʻilgan. U Ina Raleigh (shuningdek, Selina Raleigh nomi bilan ham tanilgan) (1888-1937) va mustaqil hisobchi Alan Laddning (1874-1917) yagona farzandi edi. Uning onasi ingliz va Durham okrugidan boʻlib, 1907-yilda 19-yoshida AQShga koʻchib ketgan. Uning otasi Ladd toʻrt yoshida yurak xurujidan vafot etdi. 1918-yil 3-iyulda yosh Alan gugurt o‘ynab, tasodifan oilaviy uyni yoqib yubordi. Onasi Oklaxoma Siti shahriga koʻchib oʻtdi va u yerda rassom Jim Biversga turmushga chiqdi (1936-yilda vafot etgan).

### Erta karyerasi

Laddning *„The Mikado"* filmidagi oʻyinini isteʼdod ovchilari koʻrgan. 1933-yil avgust oyida Ladd Universal Pictures bilan uzoq muddatli shartnoma imzolagan yosh „kashfiyotlar" guruhidan biri edi. Shartnomada yetti yil davom boʻlishi mumkin boʻlgan variantlar bor edi, ammo ularning barchasi studiya foydasiga edi. Ladd *„Once in a Lifetime"* (1932) filmida nomaʼlum rol ijro etdi.

Oʻlimi
------

1964-yil yanvar oyida tizzasini jarohatlaganidan keyin Ladd Palm Springsdagi uyida sogʻayishiga umid qildi. 1964-yil 29-yanvarda uning xizmatchisi Laddni ertalab soat 10 da karavotida ko‘rganini va hammasi joyida boʻlganini aytdi. 3:30 da qaytib kelganida esa u Laddni toʻshagida oʻlik holda topdi.

Filmografiyasi
--------------

Televizion| Yil | Sarlavha | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1953 | *Better Living TV Theatre* | Oʻzi | 1953 yil 6 sentyabr, epizod |
| 1954 | *Red Skelton Revue* | Mehmon | 1.1-qism |
| 1954-1958 | *General Electric Theater* | Turli rollar | 3 qismIjrochi prodyuser (2 qism) |
| 1955 | *Kings Row* | Oʻzi | Epizod: „Qoʻrquvdagi xonim" |
| 1957-1958 | *The Bob Cummings Show* | Oʻzi | 2 epizod |
| 1959 | *Schlitz Playhouse of Stars* | – | Epizod: „Ivy League" |

Manbalar
--------


1. ↑  "Alan Ladd (1913–1964)". *Encyclopedia of Arkansas*.. Qaraldi: February 1, 2017.
2. ↑  Alan Ladd (1913-1964), *The Encyclopedia of Arkansas History & Culture*
3. ↑  Linet pp. 4-5
4. ↑  Embryo Screen Stars Have Day in Court: New Cinema Cron Appears for Approval of Contracts. *Los Angeles Times* (12-avgust 1933-yil), s. A10.
5. ↑  Movie Star Alan Ladd, 50, Found Dead in His Home: Alan Ladd, 50 Movie Actor, Dies in Home Star Won Fame as Film Gunman. *Chicago Tribune* (30-yanvar 1964-yil), s. 1.
6. ↑  Actor Alan Ladd Dies in Palm Springs Home: Alan Ladd Death. *Los Angeles Times* (30-yanvar 1964-yil), s. 1.
**Grated pie** (grated cookies) — maydalangan qumsimon, oldindan muzlatilgan xamirdan tayyorlangan  qandolat mahsulotlari. Qandolat ushqli piroglardan farqli oʻlaroq, maydalangan pirog aslida maydalangan xamirdan hosil boʻladi yoki faqat maydalangan xamir bilan bezatilmasdan maydalangan xamirdan bir nechta qalam boʻlishi mumkin. Ehtimol, nemis streyjel pirogidan [de] kelib chiqqan, ammo xamirturush xamiridan tayyorlanmagan. Pishirish qulayligi tufayli maydalangan pirog Rossiyada keng shuhrat qozondi.

Tayyorlash usuli
----------------

Odatda un, tuxum, shakar, pishirish kukunini oʻz ichiga olgan qumsimon xamirdan tayyorlanadi. Yogʻ sifatida sariyogʻ, margarin yoki choʻchqa yogʻi ishlatiladi. Xamirni tayyor boʻlganidan soʻng, u ikki qismga boʻlinadi: bir qismi muzlatiladi, ikkinchisi oʻraladi, undan tortning pastki qismi hosil boʻladi. Pastki qismiga odatda shirin nachinka solinadi. Bu yangi meva yoki rezavorlar yoki murabbo boʻlishi mumkin. Nachinkaning ustiga  qoʻpol qirgʻichdan muzlatilgan xamir chiqarilib, qoplanadi. Shundan keyin prog pishiriladi. Shundan soʻng, pirojnoe pishiriladi. Yana bir variant: avval muzlatilgan xamir pirojniyning pastki qismini olish uchun pishirish varagʻiga qoʻyiladi, soʻngra nachinka qoʻyiladi va muzlatish natijasida qotib qolgan xamir yana tepaga qirgʻichdan oʻtkaziladi. Pishirgandan soʻng, maydalangan pirojnoe koʻpincha chang shakar bilan sepiladi, boʻlaklarga boʻlinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Vengerskiy tyortiy pesochniy pirog/ Kulinarnaya ensiklopediya. Tom 8. D-J (Daube — Jimolost) Olga Ivenskaya, Nadejda Bondarenko, Natalya Shinkaryova. ID „Komsomolskaya pravda", 2016. ISBN 5040535244, 9785040535248.
2. ↑  Tyortie pirogi
**Abruy** (unvoni; qadimgi turkcha Ala, xitoycha Abo — katta maʼnosida, asl ismi — Toʻramon) (? — taxminan 585, Poykend) — kadivarlar qoʻzgʻoloni rahbari.

Baʼzi tarixchilarning fikricha, turk xoqoni Mugʻon (Muqon) bilan Sugʻd kanizagidan tugʻilgan shahzoda Toʻramonning unvoni Abo xoqon (fors. Abruy) boʻlgan. A. Sharqiy turk xoqonligidagi taxt uchun kurashlarda magʻlub boʻlgach, onasi, xotini, bolachaqasidan ajragancha, ozgina tarafdorlari bilan Zarafshon vohasiga qochib kelib qoʻzgʻolon koʻtargan. Buxoro aholisi A.ni Poykend shahri hokimi etib tayinlagan. Qoʻzgʻolon bostirilgach, A. qiynab oʻddirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Abruy" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyotlar
-----------

* Gumilev L. N. Drevniye tyurki. M. 1967.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fosfidlar** — fosforning metallar, shuningdek, fosforga nisbatan elektr musbat metallmaslar (V, Si, As va boshqalar) bilan boʻlgan birikmalari. Ishqrriy va ishqoriyer metallarning F.i suvda va suyultirilgan kislotalarda parchalanib fosfin ajratib chiqaradi. Ishqoriyer metallarning va mis guruhchasidagi metallarning Fosfidlar issiqqa chidamsiz; bu xil F. tarkibida nisbatan koʻproq fosfor tutganda yarimoʻtkazgich xossaga ega boʻladi. Oraliq metallar, lantanoid va aktinoidlar F.i kimyoviy barkaror, suv va suyultirilgan kislotalarda parchalanmaydi.

F. elementlardan 600—1200° da vakuum ostida sintezlash natijasida yoki inert gazlar atmosferada hosil boʻladi; fosfinga metallar va metallmaslar yoki ularning oksidlarini taʼsir ettirib olinadi va h.k. Galliy Ga, indiy In va boshqa metallarning F.i yarimoʻtkazgichlar, pyx F.i kemiruvchilarga qarshi zaharli dori sifatida qoʻllanadi. F. baʼzi rangli metallar krtishmalarining antifriksion xossalarini yaxshilash maqsadida ularning tarkibiga qoʻshiladi. Pirotexnikada signal vositasi sifatida ishlatiladi. FOSFIN, RN, — fosforning vodorod bilan birikmasi; sasigan baliq hidi keladigan rangsiz gaz; zichligi 1,55 g/l, suyuqlanishi temperaturasi — 133°, qaynash temperaturasi —87,8°. Qizdirilganda fosfor bilan vodorodga parchalanadi. Kimyoviy xossasi jihatidan ammiakka oʻxshaydi. Kuchli qaytaruvchi. 100° dan yuqori haroratda havoda yonadi. Kaltsiy fosfid Sa,R2 ga xlorid kislota NS1 taʼsir ettirib olinadi. Juda zaharli.

Oʻz oʻzidan alangalanadigan suyuq F. deb ataladigan difosfin R2N4 ning qaynash temperaturasi 65°, —99° da qotadi. Kislotalar bilan reaksiyaga kirishmaydi. Uzoq vaqt saqlansa, oʻzidan astasekin RN3 chiqarib, sariq rangli qattiq F.— R]2N6 ga aylanadi. Qattiq F. suvda va organik erituvchilarda erimaydi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Geokimyoviy provinsiya** - Yer poʻstining togʻ jinslarida muayyan kimyoviy elementlarning koʻp yoki kam (klarkka nisbatan) miqdorda uchraydigan alohida qismi. Magmatik togʻ jinslarida ayrim element klarkdan koʻp uchrasa u holda togʻ jinslari shu elementga boy hisoblanadi. G. p.ni oʻrganish regional geokimyoning koʻpgina vazifalarini hal etishga yordam beradi. Koʻp miqdorda uchragan elementlar kimyoviy tarkibining oʻziga xosligini oʻrganib, G. p.da konlarning geokimyoviy qidirish ishlarini maqsadga muvofiq rejalashtirish mumkin. Klarkdan element qancha koʻp uchrasa, foydali qazilma konini topishga imkoniyat yaratiladi. Magmatik jinslarning rudaga boy komplekslarida kimyoviy elementlar rudasiz jinslarga nisbatan meʼyorsiz tarqalgan boʻladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Psixasteniya** (psixo... va asteniya) — ruhiy zaiflik. 1) nevrozning bir xili, bunda kishi miyasi taxlikali oʻy-fiqolar bilan band boʻladi; 2) kishi harakteridagi patologik holat (ncuxopatiyanmng bir turi); oʻz-oʻziga ishonmaslik, hamma narsadan shubhalanish, vasvasa, vahimaga tushish. Bunday kishilarda jurʼatsizlik, qatʼiyatsizlik, ikkilanuvchanlik kuzatiladi. Do-imiy ishoncheizlik, qoʻrquv ularni ikkilanuvchan, oʻz qobiliyatiga ishonmaydigan, beqaror odamlarga aylanti-rib qoʻyadi. Oxiroqibat ular vahima va shubhalanuvchan boʻlib, arzimagan ru-hiy qiyinchiliklar taʼsirida miyadan ketmaydigan holatlar nevroziga duchor boʻladilar. P. asosida bosh miyadagi asosiy jarayonlar ichida birinchi signal sistemasiga (idrok etish, hissiyot) Karaganda ikkinchi signal sistemasi (fikr-mulohaza yuritish) ustun turishi I. P. Pavlov tomonidan isbotlangan. P.da miyadan ketmaydigan fiqolar yoki shilkimlik holatlari uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Geometrik progressiya** — har bir hadining oldingi hadiga nisbati oʻzgarmas boʻlgan sonlar ketma-ketligi. Bu nisbat G. p. mahraji deyiladi. Nomi quyidagi xossasidan kelib chiqqan: musbat sonlardan tashkil topgan G. p.ning har bir hadi ikki qoʻshnisining geometrik oʻrtasida" iborat. G. p.da har bir son oldingi sonni doimiy songa koʻpaytirib aniqlanadi (2, 8, 32, 128,… q =4). Maxraji q boʻlgan G. p. hadlari q, aq, aq2, aq\* va h. k. p — hadi a=aq"~x, bu yerda a — Geometrik progressiyaning birinchi hadi.

Geometrik progressiyaning qatiy taʼrifi: at-a va l=2 dan boshlab a=an\_Kq. Masalan, shaxmat taxtasining birinchi katagiga 1 dona, 2-katagiga 2 dona, 3-katagiga 4 dona va h. k. keyingi katakka avvalgisidan ikki marta koʻp bugʻdoy donasi qoʻyilsa, jami bugʻdoy donalari soni 5"64=264—1 ta boʻladi.

Mahraji — \<q<\ boʻlgan G. p.lar cheksiz kamayuvchi deyiladi, chunki |d,|>|v2|>|a3|>… Bu holda p cheksiz oʻsganda Sn yigʻindi -TZ\ miqdorga intilib, u cheksiz kamayuvchi G. p.ning yigʻindisi deyiladi. Bundan, mas, 0,66666666… cheksiz oʻnli kasr 2/3 ga tengligi kelib chiqadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Magyarablar** (veng.: *magyarabok*) — Misr va Sudan chegarasida joylashgan Nubiyada yashab keluvchi qabila. Taxmin qilinishicha, ular XVIasrda Usmonli xalifaligi qoʻshinlari tarkibida chegara xizmatini bajarish uchun Nubiyaga kelgan va mahalliy qabilalar bilan aralashib ketgan vengrlarning (majorlar) avlodlaridir. Statistikaga koʻra, magyarablar soni 10-12 ming (sharqshunos Istvan Fodor tomonidan hisoblangan)dan 60 ming (Magʻarab jamiyati matbuot kotibi Muhammad Hasan Usmon) kishigacha baholanadi.

Kelib chiqishi
--------------

Taxminlarga koʻra, 1517-yili Usmonli xalifalining sulton Salim I Islomni qabul qilgan vengerlar harbiy xizmatga olib, Nubiya chegarasini qoʻriqlash uchun yuborishi natijasida Misrga kelib qolishadi. Magyarablarning rivoyatlarida aytilishicha, ular budalik qandaydir harbiy qoʻmondon Ibrohim al-Magyor avlodi boʻlib, u mahalliy nubiyalik ayoldan Ali ismli oʻgʻilli boʻlgan; oʻz navbatida Alining besh oʻgʻli boʻlgan va aynan ular barcha Magʻyarab jamoasining asoschilariga aylanganlar. Magyarablar XX asrning 20-yillarida sayohatchi Laslo Almasi tomonidan „qayta kashf etilgan". 1992-yilda ular vengerlarning Butunjahon kengashiga qabul qilingan. Bugungi kun magyarablari venger tilini unutishgan, ammo oʻz tillarining ayrim xususiyatlarini saqlab qolishgan.

Misr poytaxti Qohira shahrida 400 ga yaqin magyarab yashaydi. Magyarablardan farq qiladigan, lekin kelib chiqishi Vengriyadan boʻlgan (albatta, Afrikada paydo boʻlishini Mariya Tereza davri bilan bogʻlaydigan) boshqa bir jamoa Asvonda yashaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Hering József: Magyarok a Nílus mentén Wayback Machine saytida arxivlandi (2005-02-13). beszélgetés Fodor Istvánnal és Koltay Erikával. Magyar Demokrata, 4. évfolyam 28-29. szám, 1997. július 17.
2. ↑  Magyar törzs él Afrika szívében Wayback Machine saytida arxivlandi (2009-07-09). Blikk, 2006. május 26.

Havolalar
---------

* Magyar torzs él Afrika szívében, Blikk, 2006. május 26.
* Hering József: Magyarok a Nílus mentén, Beszélgetés Fodor Istvánnal és Koltay Erikával. Demokrata, 4. evfoylam 28-29.szám, 1997. 17-iyul.
* Margittai Gábor: Fekete sereg — Szigetek a Nílus mélyén — Afrika csángói, magyarábok (1.[*sayt ishlamaydi*] [*sayt ishlamaydi*] (mavjud havola) , Magyar Nemzet jurnali, 2007. marcius 10.
**Fosfatli ozuqalar** - tarkibida fosfor va kaltsiy boʻlgan va mollarga beriladigan mineral ozuqa. Sanoatda chorvachilik uchun ozuqa sifatida ftorsizlangan fosfat (35% gacha Sa, 17% R), trikaltsiy fosfat (kamida 32%Sa, 14%R), dikaltsiy fosfat yoki ozuqa pretsipitat (kamida 16,6% Sa, 16,6% R), suyak uni (kamida 28,6% Sa, 13,4% R) va suyak kuli (ratsionda fosfor va Sa yetishmaganda foydalaniladi), diammoniy fosfat (8,6%R, 13,1% N; ratsionda fosfor yetishmaganda va kaltsiy ortiqcha boʻlganda qoʻllaniladi) ishlab chiqariladi.

Ratsionda Fosfatli ozuqalar miqdori mollarning yoshi, vazni va mahsuldorligiga qarab belgilanadi. Mas, bir sutkada qoramollarga 50—200 g , tana va novvoslarga 20—100 g pretsepitat, trikaltsiy fosfatdan tegishlicha 50—75 va 25—100 g berish mumkin. Fosfatli ozuqalar aralash yem, silos, turup, maydalangan ildizmevalarga qoʻshib beriladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Geokriologiya** (geo... va ...kriologiya) — Yer poʻstidagi muzlagan (toʻngan) qatlam (kriolitozona)ning tuzilishi, tarkibi, xossalari, kelib chiqishi, tarqalishi va rivojlanish tarixini, shuningdek ularning toʻngishi va erishi bilan bogʻliq jarayonlarning geofizik va geologik qonuniyatlarini hamda kriogen geologik jarayon va hodisalarni Urganadigan fan. Umumiy, regional va tarixiy, muzlagan togʻ jinslari termodinamikasi, togʻ jinslari, muzlagan togʻ jinslari va muzliklar, muhandislik, kriolitozonadagi yer osti suvlarini tadqiq qilish, kriolitologiya, meliorativ G.ga boʻlinadi. G. metodlariga geokriologik sʼyomka va harita tuzish, shuningdek muzlagan tog jinslari qalin qatlamlarining geodinamik rejimi, geokriogen jarayon va hodisalar natijasida mavsumiy muzlash va erib ketishni muntazam kuzatishlar kiradi. Bulardan tashqari G. muzlagan gruntlarning fizik-mexanik va issiqlik fizikasi xossalarini lab.da Urganadi. Muzlash va erib ketish jarayonlarini hal etishda G. matematika metodlari va EHMdan foydalanadi.

G. fan sifatida 20-asrda geol. geogr. geofizika va muhandislik-texnika fanlari bilan birga paydo buddi. G. buyicha 1940-yillarda keng miqyosda ilmiy tadqiqotlar utkazildi. 1950-yillarda ilmiy tadqiqotlar amaliyotiga "geokriologiya" termini kiritildi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Magyarcsanad** ( rumincha: *Cenadul Unguresc* serbcha: *Чанад* ) — Vengriya janubi-sharqidagi Chongrad-Chsanad okrugida, Mureş ( Maros yaqinida joylashgan koʻp millatli qishloq ) Daryo Maros - janubiy Vengriya va Ruminiya shimoli o'rtasidagi chegara daryosi.

Aholisi asosan vengerlar, lekin ko'plab ruminlar, serblar va rumliklar ham bu erda yashaydi. Magyarcsanadda to'rtta cherkov mavjud: Rim-katolik, Kalvinist, Serb pravoslav va Ruminiya pravoslav cherkovi.

Qishloqning to'g'ridan-to'g'ri Maros yaqinida Bökény nomli chekkasi bor. Mana, tumor ( kunhalom ) arxeologik ashyolar topilgan.

Magyarcsanad Ruminiyaning Timiş okrugida Comloșu Mare nomli hamkor turar joyiga ega.

O'rta asrlarda Magyarcsanad yaqinida eski tosh xoch o'rnatilgan. Xoch hali ham turibdi.

"Senki szigete" deb nomlangan kichik orol bor ( inglizcha: *No Man's Isle* ) Magyarcsanaddan bir necha kilometr sharqda Maros daryosi chegarasida. Orolda Phalacrocoracidae ( *Phalacrocorax carbo* ) yashaydi.

Manbalar
--------
**Dragan Dyurdjevich** (1981-yil 18-aprelda tugʻilgan) — serbiyalik futbol murabbiyi.

Futbolchi sifatida
------------------

2007-yilgi mavsum oldidan Bosniya va Gersegovinaning „Olimpik" (Sarayevo) klubida o‘ynaganidan so‘ng Qozog‘istonning „Ordabasi" jamoasi bilan shartnoma imzoladi va 48 ta o‘yinda maydonga tushib, 9 ta gol urdi.

2008-2009-yilning ikkinchi yarmigacha Serbiyaning „Yagodina" klubi bilan shartnoma imzoladi.

2011-yilgi mavsum oldidan Qozogʻistonning „Qayrat" jamoasida oʻynaganidan soʻng Oʻzbekistonning „Andijon" klubi bilan shartnoma imzolagan edi.

Murabbiy sifatida
-----------------

Nafaqaga chiqqanidan soʻng Qozogʻistonning „Taraz" klubiga murabbiy yordamchisi etib tayinlandi.

2016-yilda Serbiyaning „Yagodina" jamoasiga menejer etib tayinlangan.

2020-yilgi mavsum oldidan Qozogʻistonning „Atirau" klubi direktori lavozimida ishlagan. Soʻng Tailand ikkinchi divizionidagi Samut Sakxonga bosh murabbiy etib tayinlangan edi.

2021-yilda Litva ikkinchi divizionidagi „Yonava" klubiga bosh murabbiy etib tayinlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Драган Джурджевич: «О переходе в «Кайрат» не жалею»".  kapital.kz.

Havolalar
---------
**Geometrik optika** - optikaning yorugʻlik nurlari haqidagi tasavvurlar asosida optik nurlanish (yorugʻlik)ning tarqalish qonuniyatlarini oʻrganadigan boʻlimi. G. o. qonunlari manbadan chiqayotgan yorugʻlikning toʻlqin uzunligi atrofdagi narsalarning oʻzlariga xos oʻlchamlaridan koʻplab marta kichik boʻlgan holdagina oʻrinli boʻladi. Bu holda yorugʻlik nuri degan taxminan tushunchani ishlatish mumkin. Yorugʻlik nuri sifatida yorugʻlik energiyasi oqimi tarqalayotgan chiziq tushuniladi. Hyp diafragmalar yordamida hosil qilinadi. Deyarli yoyilmasdan tarqaluvchi yorugʻlik nuriga misol qilib lazer nurini koʻrsatish mumkin.

Mustaqil tarqaluvchi yorugʻlik nurlari haqidagi tasavvur qad. dunyo fani davridayoq vujudga kelgan edi. Yunon olimi Evklid nurning toʻgʻri chiziqli tarqalish va yorugʻlikning koʻzgudan qaytish qonunini kashf qildi. 17-asrda bir qator optik asboblar (kuzatish trubasi, teleskop, mikroskop va b.) kashf qilinishi va ularning keng qoʻllanishi munosabati bilan G. o. juda tez rivojlana boshladi. Shu davrda golland matematigi V. Snell va R. Dekart tomonidan yorugʻlik nurlarining ikki muhit chegarasida sinish qonunlari tajriba asosida kashf qilindi. 17-asr oʻrtalaridayoq fransuz olimi P. Ferma G. o.ning asosiy prinsipini quyidagicha ifodalagan edi: ikki nuqta orqali oʻtuvchi yorugʻlik nuri shu nuktalar oraligʻida eng qisqa vakt ketadigan yoʻl boʻylab yuradi. 18-asrdan boshlab optik sistemalarining hisoblash usullari takomillasha borgan sari G. o. amaliy fan sifatida rivojlana bordi.

G. o.da ozgina tushuncha va qonunlar (yorugʻlik nuri toʻgʻrisida tasavvur, yorugʻlikning qaytishi va sinishi qonunlari)ga asoslanib, koʻpgina muhim amaliy natijalarni olish mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |