Sar-e Pol, shuningdek, Sari Pul (Dari/Pushtu: srpl) — Afgʻonistonning oʻttiz toʻrt viloyatidan biri boʻlib, mamlakat shimolida joylashgan. Janubda Gʻor va Bomyon, sharqda Samangan, shimolda Balx va Juzjon, gʻarbda Faryob bilan chegaradosh. Viloyat 7 tumanga boʻlingan va 896 qishloqdan iborat. Unda 632 mingga yaqin aholi istiqomat qiladi[2], bu koʻp millatli va asosan qabila jamiyatidir. Viloyat 1988 yilda shimoliy afgʻon siyosatchisi Sayid Nasim Mihanparast koʻmagida tashkil etilgan.[3] Sar-e Pol shahri viloyat markazi sifatida xizmat qiladi.

2021 yilda Tolibon 2021 yilgi hujum paytida viloyat ustidan nazoratni qo'lga kiritdi.

**Tarix**

16-asr boshidan 18-asr oʻrtalarida bu hudud Buxoro xonligi tomonidan boshqarilgan. 1750-yilda yoki taxminan 1750-yilda shartnoma imzolangandan keyin Buxorolik Murod begim tomonidan Ahmadshoh Durroniyga berilgan va Durroniylar saltanati tarkibiga kiradi. Unda durroniylar, keyin esa Barakzaylar sulolasi hukmronlik qilgan. Bu hudud 19-20-asrlarda olib borilgan uchta ingliz-afgʻon urushi davrida inglizlar tomonidan tegmagan. 1980-yillar Sovet-Afg'on urushigacha taxminan yuz yil davomida tinch bo'lib qoldi.

**Yaqin tarix**

Afg‘onistondagi fuqarolar urushi davrida bu hudud Abdul Rashid Do‘stumga sodiq qo‘shinlar tomonidan nazorat qilingan. U 1998 yilda Tolibon tomonidan qo'lga olingan. Tolibonning qo'lga olingan birinchi yuqori martabali a'zosi Aminulla Amin viloyatning sobiq gubernatori edi.

Taxminan 2005-yildan beri Mozori Sharifda joylashgan va Saripul, jumladan, toʻrt viloyat uchun masʼul boʻlgan Shvetsiya boshchiligidagi Viloyatni qayta qurish guruhi (PRT) viloyatda idora va bir qancha qoʻshinlar tashkil qildi. Afg'oniston Milliy Xavfsizlik Kuchlari (ANFS) so'nggi o'n yillikda kengayishni boshladi va xavfsizlikni asta-sekin Xalqaro Xavfsizlik Kuchlaridan (ISAF) o'z zimmasiga oldi. Afg‘oniston-Turkmaniston chegarasini Afg‘oniston Chegara Politsiyasi (ABP) qo‘llab-quvvatlaydi, qolgan viloyatlarda qonun va tartibni esa NATO tomonidan o‘qitilgan Afg‘oniston Milliy Politsiyasi (ANP) ta’minlaydi.

2009-yilda viloyat politsiyasi boshlig‘i qurol-yarog‘lar viloyatning tinch tumanlari deb atalgan Sangcharak, Go‘sfandi va So‘zama Qal’a hududlari va uchta tumandan to‘planganini aytdi. Jangarilarga qarshi amaliyotlar chog‘ida politsiya boshlig‘i so‘nggi amaliyotlar chog‘ida taniqli Tolibon qo‘mondoni Mulla Nodir va yana 11 kishini hibsga olganini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, amaliyotlar davomida odamlardan bir necha kilogramm gashish va afyun ham musodara qilingan.

Saripul viloyatida sayohatchilar uchun eng katta xavf yo'l banditlari va o'g'rilari, buzuq militsionerlar va politsiyachilar va yo'llardagi xavf bo'lib qolmoqda. Tolibonning viloyat bo'ylab kichik kadrlari bor, lekin qo'shni viloyatlarda kattaroq yordam tarmoqlariga tayanadi.

2021-yil 8-avgust kuni Tolibon viloyat poytaxti ustidan nazoratni tikladi.

**Sog'liqni saqlash**

Toza ichimlik suvi bilan ta'minlangan uy xo'jaliklarining ulushi 2005 yildagi 8 foizdan 2011 yilda 15 foizgacha oshdi. Malakali tug'ruqxona xodimi ishtirok etgan tug'ilish ulushi 2005 yildagi 0% dan 2011 yilda 20% gacha ko'tarildi.

**Ta'lim**

Umumiy savodxonlik darajasi (6+ yosh) 2005 yildagi 12% dan 2011 yilda 23% ga oshdi. Umumiy qabul qilish darajasi (6-13 yosh) 2005 yildagi 22 foizdan 2011 yilda 46 foizgacha oshdi.

**Geografiya**

Saripul tog'li viloyat, ayniqsa janubiy qismida. 16360 km maydonni egallaydi. Viloyat hududining toʻrtdan uch qismi (75%) togʻli yoki yarim togʻli, yettidan bir qismi (14%) esa tekisliklardan iborat. Viloyat 7 ta tumanga boʻlingan boʻlib, 896 ta qishloqdan iborat.

**Demografiya**

2021 yil holatiga ko'ra, viloyatning umumiy aholisi 632 000 ga yaqin.

**Iqtisodiyot**

Konchilik va qishloq xoʻjaligi viloyatning asosiy tarmoqlari hisoblanadi. Afg'oniston hukumati Xitoy milliy neft korporatsiyasi (CNPC) bilan Amudaryo havzasida neft bloklarini o'zlashtirish bo'yicha shartnoma imzoladi, bu loyiha yigirma yil ichida milliardlab dollar daromad keltirishi kutilmoqda; bitim shimoliy Saripul va Faryob viloyatlarida burg'ulash va neftni qayta ishlash zavodini o'z ichiga oladi va Afg'oniston hukumati tomonidan bir necha o'n yillar davomida imzolangan birinchi xalqaro neft qazib olish kelishuvidir.[8] Afg‘oniston neftini qazib olish 2012-yil oktabr oyida boshlangan, 2013-yilda bu ko‘rsatkich yiliga 1 million barrelgacha oshishi kutilmoqda.

2018-yilning 5-oktabr kuni Vashingtonda afg‘on rasmiylari Centar investitsiya guruhi va uning Afg‘an Gold and Minerals Co. operatsion kompaniyasi o‘rtasida 56 million dollarlik sarmoyani o‘z ichiga oluvchi 30 yillik shartnoma imzolagan edi. konchilikning rivojlanishi bilan.

Viloyat va uning atrofidagi aloqalarni Afghan Wireless, Roshan, Etisalat va MTN Group kompaniyalari taʼminlaydi.