recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aydin Guven Gurkan** (1941-yil 10-mayda tugʻilgan, Elazigʻ — 2006-yil 22-yanvar, Istanbul) — turk siyosatchisi, oʻrinbosari va sobiq Mehnat va ijtimoiy xavfsizlik vaziri.

Hayotiy
-------

Otasi davlat xizmatchisi boʻlgani uchun boshlangʻich va oʻrta taʼlimni Anadoluning turli viloyatlarida tamomlagan va 1963-yilda Anqara universiteti Siyosiy fanlar fakulteti Moliya va iqtisod boʻlimini tamomlagan.

Keyin u Germaniyaning Kyoln universitetida doktorlik darajasini "sume cum laude" (favqulodda muvaffaqiyat) bahosi bilan tugatdi. 1970-yilda u Gazi universitetida doktor assistenti sifatida ilmiy faoliyatini davom ettirdi. 1973-yilda dotsent boʻlgan Gurkan 37 yoshida professor unvonini oldi. Gazi universiteti Jurnalistika va jamoatchilik bilan aloqalar fakulteti direktori bo'lgan Aydin Guven Gurkan uzoq yillar *Iqtisodiy doktrinalar* kafedrasini boshqargan.

1981-yilda YÖK tizimi va bosimlarga norozilik bildirish uchun universitetni tark etgan Gurkan 1983-yilda siyosatga kirib, Xalq partiyasidan 17-muddat Antaliya deputati etib saylandi. Gurkan 1984-yilda HP Bosh kotibi, 1985-yilda esa partiya raisi etib tayinlangan. SODEP raisi Erdal İnönü bilan birlashish mavzusida aloqalarni davom ettirib, 1985-yil 3-noyabrda sodir boʻlgan qoʻshilish meʼmorlaridan biri boʻldi. U Sotsial-demokratik Populistik partiya nomini olgan birlashgan partiyaning birinchi asoschisi bo'ldi va keyinchalik bu vazifani Erdal İnönüga topshirdi. O'sha yilning sentabr oyida SHP raisi o'rinbosari etib saylangan Aydin Güven Gurkan, 1987-yil 29-noyabrda ikkinchi marta SHP raisi o'rinbosari etib tayinlandi.

Gurkan, 1987-yil 29-noyabrda boʻlib oʻtgan umumiy saylovlarda parlamentga kirmay, faol siyosatdan bir muddat tanaffus oldi. Keyinchalik faol siyosatga qaytgan Gurkan, 1991-yil 30-iyulda bo'lib o'tgan qurultoyda SHP Partiya Majlisiga a'zo etib saylandi va partiya tomonidan faol ravishda tayinlandi. 1991-yilgi saylovlarda Icheldan deputat etib qayta saylangan. Partiya guruh rais o’rinbosari lavozimini egallagan Gurkan, bir muddat Mehnat va ijtimoiy xavfsizlik vaziri lavozimini ham egalladi. Gurkan 2002-yilda Yangi Turkiya partiyasiga (YTP) qo'shilgan.

  

Nemis va ingliz tillarini biladigan Gurkanning turli ma'ruza matnlaridan tashqari ko'plab nashr etilgan maqolalari va "Taraqqiyotning ijtimoiy-iqtisodiy muammolari" nomli kitobi bor.

Oshqozon saratoniga chalingan va 1,5 yil davolangan Gurkan 2006-yil 22-yanvarda vafot etdi. Istanbulning Anadolu tarafidagi Tuzla qabristoniga dafn qilindi. Rassom Serap Aksoy bilan turmush qurgan Gurkanning qizi bor edi.
**Sariq quyon** (lotincha: *Lepus flavigularis*) — tovushqonlar oilasiga mansub *Lepus* jinsining bir turi. Uning yana bir nomlaridan biri tauantepek quyoni boʻlib, u bu nomni oʻzi yashaydigan sohil nomidan olgan.

Areal
-----

Sariq quyon Meksika, Oaxaca va Tauantepek koʻrfazi qirgʻogʻida yashaydi. U 500 m dan oshmaydigan balandlikda yashaydi. Hozirgi vaqtda bu quyon ochiq oʻtloqlar va qirgʻoq boʻyidagi oʻtloq qumtepalarda yashaydi.

Sariq quyonning oldingi tarqalishi batafsil hujjatlashtirilmagan, ammo uning tarixiy geografik diapazoni Meksikaning Tinch okeani sohilidagi Tauantepek koʻrfazi Oaxakadagi Salina Kruzdan Chiapasdagi Tonalaga qadar, taxminan 5000 kvadrat kilometrni tashkil etadi.

Xulq-atvor
----------

Ular kun botishida va tunda oʻz hayot tarzini olib boradi. Oʻtlar va boshqa yashil oʻsimliklarni iste'mol qiladi.

Naslchilik mavsumining davomiyligi fevraldan dekabrgacha davom etishi mumkin. Ular uchun yomgʻirli mavsumda (maydan oktyabrgacha) koʻpayishning eng yuqori nuqtasi hisoblanadi. Bir qorinda oʻrtacha 2 ta bola boʻladi. Ikkala jinsli quyonchalar ham tugʻilgandan olti-yetti oy oʻtgach jinsiy yetuklikka erishadilar.

Morfologik xususiyatlar
-----------------------

Umumiy uzunligi 59,5 sm. Kattalarning vazni 3500 dan 4000 grammgacha. Katta quloqlari va oyoqlari bor. Quloqlarning pastki qismidan boshning orqa tomoniga va oq tomonlari boʻlab choʻzilgan ikkita qora chiziq tufayli uni boshqa quyon turlaridan tezda ajratish oson. Qorni oq, orqa tomoni qora chiziqli och jigarrang, dumlari kulrang, dum yuqorisi qora rangda.

Turlarni himoya qilish
----------------------

Sariq quyon Meksikaning NOM-059-ECOL-2001 rasmiy hujjatida yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan turlar roʻyxatiga kiritilgan va Xalqaro Tabiatni Muhofaza qilish Ittifoqi (IUCN) tomonidan yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan turlarning Qizil roʻyxatiga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Nelson, E. W. (1909). "The rabbits of North America". *North American Fauna*. **29**: 9–287. doi:10.3996/nafa.29.0001.
2. ↑  Flux, J. E. C. & R. Angermann (1990). "The hares and jackrabbits". In Chapman, J. A. & J. E. C. Flux (eds.). *Rabbits, hares, and pikas. Status survey and conservation action plan*. Gland, Switzerland: International Union for Conservation of Nature and Natural Resources. pp. 61–94.

Havolalar
---------

* Servantes, F.A. Lorenzo, C. Farias, V. va Vargas, J. 2008. Lepus flavigularis
* Fernando A. Servantes: Lepus flavigularis. In: Sutemizuvchilar turlari. 423, 1993, S. 1-3 PDF
**Xidirali Ergashev** — sovet davlat va iqtisodiyot arbobi.

Tarjimayi holi
--------------

1917-yilda tugʻilgan. 1946-yildan KPSS aʼzosi.

Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1942-yildan boshlab iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faol. 1942—1965-yillar oraligʻida Oʻzbekiston Kompartiyasi Namangan viloyat qoʻmitasi boshligʻi, Oʻzbekiston SSR qishloq xoʻjaligi vazirining oʻrinbosari. Oʻrta Osiyo mexanizatsiya va elektrlashtirish instituti direktori. Qishloq xoʻjaligi vazirligi Toshkent viloyat ijroiya qoʻmitasi raisi, Oʻzbekiston SSR Vazirlar Soveti Raisining oʻrinbosari. Oʻzbekiston SSR qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish vaziri. SSSR Oliy Kengashining VI chaqirigʻi deputati. 1965-yilda oʻz joniga qasd qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  X.Ergashev knowbysight.info saytida
2. ↑  Xidirali Ergashev nekrologi newspaperarchive.comda

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Siyosatchi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mullit** — 1) silikatlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi doim bir xil emas (ZA12O3- 2SiO2). Romb singoniyali. Qattiqligi 6—7; zichligi 3,2 g/sm3. Erish temperaturasi 1810°. Sof M. rangsiz; temir va titan oksidi qoʻshilganlari pushti va koʻk rangda. M. A12O3 ning SiO2 bilan yagona birikmasidir; yukori t-para bardoshli. Tabiatda kam uchraydi. Tabiiy sharoitda yukori temperaturada kaolin va sillimanit guruhidagi minerallardan hosil boʻladi. Mall (Mull, Shotlandiya) o.dagi toʻrtlamchi davr lavalarida yuqori temperaturada erigan gilli qoʻshimchalarda topilgan. Elektr pechlarda giltuprok va kvarsning, shuningdek, kianit, sillimanit va andaluzit aralashmasini eritib olinadi. Oʻzbekistonda M. Angren qoʻngʻir koʻmirkaolin konida uchraydi. U konda sodir boʻladigan yer osti yongʻinlari (gliyej) natijasida hosil boʻladi; 2) sintetik M. olovbardosh material lar, chinni va boshqa tex. mahsulotlar olishda muhim qoʻshilma hisoblanadi; elektr pechlarda alyuminiy silikatlarini eritib olinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mulyaj** (frans. mouler soʻzidan — qoliplamoq, quymoq) — birorbir obʼyektdan gips, mum, papyemasheda olingan nusxa; odatda boʻyalgan, asosan, koʻrgazmali qurol vazifasida xizmat qiladi (tabiiy yoki patologik oʻzgartirilgan tana aʼzolari, tana boʻlagi, sabzavotlar, baliklar va boshqalar). M. naturadan olingan qolipda quyiladi yoki oʻlchovlar asosida koʻldatayyorlanadi. Haykaltaroshlikda baʼzan murdaning yuzidan (niqob), mashhur kompozitorning kulidan olingan, oʻquv maqsadlarida mumtoz asarlardan turkumli takrorlab qilingan nusxa ham M. deb ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sariqamish gaz-neft koni** - Fargʻona viloyati Sariqamish antiklinalida joylashgan kon. Kon geologiyasi 1930y.larda oʻrganilgan. Burgʻilash natijasida bur, yura hamda paleozoy davrlariga mansub yotqiziklar tarkibi aniklandi. Yura yotqiziklari och kulrang har xil donali qumtosh va gillardan tashkil toptan, umumiy kalinligi 280 m gacha. Boʻr yotqiziklari 400 m qalinlikda boʻlib, qumtosh, gil, ohaktosh, mergel va chigʻanoqlardan iborat. Paleogen yotqiziklari dolomitlashgan ohaktosh va yashil, qizgʻish gil qatlamlaridan tuzilgan, umumiy qalinligi 360 m gacha. Burmaning chekka qismlarida qalinligi 40 m li neogen yotqiziqlarini uchratish mumkin; ular qizgʻish, jigarrang gil va och pushti qumtoshlardan iborat.

Kondagi gazning s.ogʻ. 0,681—0,685; gazda 81,1—82,8% metan, 0,3% oltingugurt, 4,2—11,2% azot va siyrak gazlar, 0,3—1,05% karbon kislota bor. Neftning s.of. 0,765, oltingugurtsiz, parafin 5,2% boʻlib, metan neftlari tipiga mansub.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Vengriyadagi Baks-Kiskun okrugining joylashuvi
**Szentkirály** — Vengriya janubi Buyuk tekislik mintaqasi, Baks-Kiskun okrugi hududida joylashgan qishloq. „Avliyo Qirol" nomi Vengriya qiroli (keyinchalik avliyo) Stiven I ga tegishli.

Geografiyasi
------------

U 101.83 km2 (39 mi²) maydonni egallagan va 1987 nafar aholi istiqomat qiladi (2002).

Szentkiralidagi tabiiy suvi
---------------------------

Vengriyadagi yuqori sifatli tabiiy suv. Szentkiraly tabiiy suvi 1989-yilda Vengriyaning Szentkiral shahrida boshlangan oilaviy kompaniya hisoblanadi. Kompaniya dastlab alkogolsiz ichimliklar ishlab chiqaruvchi kompaniya sifatida ish boshlagan, ammo mineral suvning beqiyos tozaligi aniqlangach, kompaniya mineral suvni oʻz qadr-qimmatiga koʻra sotishni boshladi.

Szentkirály Ásványvíz Kft. 2003-yilda oʻz kompaniyasi sifatida roʻyxatdan oʻtgan.

Szentkirály kompaniyasi hozirda turli oʻlchamdagi, mineral tarkibidagi gazlangan va gazsiz turli xil mineral suv mahsulotlarini ishlab chiqaradi. Ularning 3 ta asosiy mineral suvlari:

* Shunga qaramay, pushti rangda qadoqlangan
* Yorqin, koʻk rangda qadoqlangan
* Yumshoq, yashil rangda qadoqlangan

Manbalar
--------

1. ↑  „About Us". *Szentkiralyi.hu*. 17-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-noyabr 2014-yil.
2. ↑  „Products". *Szentkiralyi.hu*. 17-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-noyabr 2014-yil.
**Sarışeyh**— Gumushhane viloyatining Kelkit tumaniga qarashli qishloq.

Tarixi
------

Aholi punkti mintaqadagi urushlar taʼsirida vayron boʻlganligi sababli, 1516-yil tahririda Saru Shayh/Teskulun nomi bilan kimsasiz (boʻsh) qishloq sifatida qayd etilgan. Usmonli maʼmuriyati tomonidan mintaqada boshlangan koʻchirish siyosati natijasida 1530-yilgi aholi roʻyxatida musulmon aholining qishloqqa joylashtirilgani qayd etilgan. Qishloqda yashovchi aholi 1591-yilgi aholini roʻyxatga olishda qayd etilmagan. 1642-yilgi avariz daftarida Sari Shayh-Tesklon nomi bilan atalgan qishloqda 25 ta musulmon xonadonidan avariz soligʻi olinadi, ulardan 16 tasi oddiy, 2 tasi ozod, 1 tasi harbiy (yangicha / besh) va 8 tasi diniy (4 shayx, 2 imom, 1 muazzin, 1 farrash) oilalardan iborat edi. 1835-yilgi aholini roʻyxatga olishda (faqat erkaklar soni hisobga olingan) qishloq Saru Shayx deb atalgan, bu yerda faqat musulmonlar yashagan va 25 xonadonda 54 nafar erkak boʻlgan. 1876-yildagi maʼlumotlarga koʻra, qishloqdagi xoʻjaliklar soni 34 ta boʻlib, qishloqda 103 kishi istiqomat qilgan.

1935-yil aholini roʻyxatga olishda Sarışıh sifatida koʻrilgan aholi punkti, keyingi yillarda Şarışeyh sifatida qaydlarda uchray boshladi.

Joylashuvi
----------

Gumushhane shahar markaziga 107 km, Kelkit tumanigacha 31 km uzoqlikda.

Aholisi
-------

| Qishloq aholisining yillar boʻyicha maʼlumotlari |
| --- |
| 2020 | 75 |
| 2019 | 68 |
| 2018 | 173 |
| 2017 yil | 2 |
| 2016 yil | 10 |
| 2015 yil | 66 |
| 2014 yil | 58 |
| 2013 yil | 160 |
| 2012 yil | 159 |
| 2011 yil | 152 |
| 2010 yil | 161 |
| 2009 yil | 171 |
| 2008 yil | 170 |
| 2007 yil | 180 |
| 2000 | 262 |
| 1990 yil | 361 |
| 1985 yil | 421 |
|

Manba
-----

1. ↑  *Gümüşhane İdari, Sosyal ve Ekonomik Tarih (1850-1918)* (Türkçe). İstanbul: Gümüşhane Üniversitesi Yayınları, 2014 — 225 bet. ISBN 978-605-63476-5-8.
2. ↑  „1935 Genel Nüfus Sayımı: Köyler Nüfusu" (Türkçe).  mku.edu.tr (1937). 16 ocak 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18 şubat 2020.
**Silvinit** (yun. silvinite) — tuzli choʻkindi togʻ jinsi. Tarkibi silvin (50—75%), galit (25—50%), qisman angidrit va gildan iborat. Rangi — oq, qizgʻishqoʻngʻir va qizil. S.kesmada silvin, galit va gilli angidritlarning almashinib yotgan yupqa qatlamidan iborat. Arid iqgtim sharoitida sayoz dengiz, laguna va koʻllarda shoʻr suvdan kimyoviy choʻkish orqali hosil boʻladi. S. kaliyli mineral oʻgʻit i.ch.da muhim xom ashyodir. Undan tibbiyot, atirupa i.ch.da, fotografiya va boshqa sohalarda keng foydalaniladi.

Oʻzbekiston janubida Tyubegatan va Xoʻjaikon konlarida S. yura davri yotqiziklarida tarkalgan. Tyubegatan konida S. gorizontining oʻrtacha qalinligi 4,5 m, KS1 ning miqdori 36,9% va zaxirasi 400 mln. t. Xoʻjaikonda S. Koʻhitangtogʻning sharqiy etaklarida uz. 25 km, eni 900 m va nisbiy bal. 200 m li tuzli togʻ hosil qilgan. Sanoat ahamiyatiga ega gorizontlarda KS1 ning oʻrtacha miqdori 28—33%. Rossiya Federatsiyasi, Belarus, Germaniya, AQSH, XXR va boshqa mamlakatlarda S. konlari bor.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sima Syan**, **Simo Chyan** (bolalik davridagi ismi — Zichjang, Shyayang) (mil. av. 145, hozirgi XXR ning Shensi oʻlkasi, Xanchen sh. — mil. av. taxminan 86) — qad. xitoylik tarixchi; Xitoyning 1umumlashgan tarixi — "Shi szi" ("Tarixiy xotiralar") muallifi. Xon saroyining bosh voqeanavisi — Sima Tanning oʻgʻli. Yoshligidan mamlakat boʻylab safar qilib tarix, urfodatlar va xalq hayotiga oid maʼlumotlar, rivoyatlar va hikoyalar yigʻish bilan shugʻullangan. Mil. av. 108 yildaXan imperiyasi saroyida kotiblar mahkamasi boshligʻi (tayshilin) lavozimida ishlagan. Mil. av. 100—97 yillar oraligʻida hunlar asiri boʻlgan Li Lin ismli amaldorni jazodan qutqarish masalasida oʻrtaga tushganligi tufayli qamalgan. Mil. av. 96 yilda qamoqdan ozod etilgan. Shundan soʻng u xoqon uchun tayyorlanadigan qujjatlarni yozish bilan shugʻullanuvchi saroy kotibiyati mahkamasi boshligʻi (chjungshulin) lavozimiga tayinlangan. Saroyda ishlab yurgan chogʻida otasi bilan tarixiy asarlar yozish bilan shugʻullangan. Mil. av. 1-asrning 90y.larida — "Shi szi" asarini yozib tugatgan. Asar 130 bobdan iborat boʻlib, Xitoyning qadimdan mil. av. 2-asrning oxirigacha boʻlgan tarixini oʻz ichiga oladi. S.S. Xitoyda 1boʻlib voqealarni xronologik bayon etish ("Annallar"), jamiyat hayotining turli tomonlarini tematik yoritish ("Traktatlar") va biografik janrlarni uygʻun holda kompleks oʻrganish tamoyilini qoʻllagan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vladimir Aleksandrovich Yepishev** (1925.21.12, Saratov guberniyasi) — stomatolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1979), tibbiyot fanlari doktori (1970), professor (1971). Kiyev tibbiyot stomatologiya institutini tugatgan (1955). Toshkent tibbiyot akademiyasi terapevtik stomatologiya kafedrasi mudiri (1965—90), 1990-yildan I Toshkent tibbiyot akademiyasi terapevtik stomatologiya kafedrasi professor-konsultanti. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Ilmiy faoliyati ogiz boʻshligʻi shilliq qavati kasalliklari, stomatitlarga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Vlasov Vladimir Aleksandrovich** (1902.25.12-Moskva-1986) — rus kompozitori va dirijyor. Qirgʻiziston (1946) va Rossiya (1973) xalq artista. Qirgʻiz musikali teatri asoschilaridan. 1936—1942-yillarda Qirgʻiz musiqali drama teatri (hoz. opera va balet teatri)ning rahbari. V. Fere va A. Maldibayev bilan birgalikda birinchi qirgʻiz musiqali drama („Oltin qiz"), opera („Aychurek") va balet („Anar")larini yaratgan. 10 opera („Manas", „Toʻxtagʻul", „Oltin qiz" va b.), 5 balet („Selkinchek", „Asal" va b.), simfonik va kamer asarlar muallifi. Qirgʻiziston Davlat mukofoti laureati (1970).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

1. ↑  *(unspecified title)*
**Zohra Atil qizi Agamirova** (ozarbayjoncha: *Zöhrə Atil qızı Ağamirova*; 2001-yil 8-avgust, Boku)-ozarbayjonlik gimnastikachi, Ozarbayjon chempioni (2016), 2017-yil IV Islom birdamlik oʻyinlari gʻolibi, 2019-yil XXX yozgi Universiadaning ikki karra kumush medali sovrindori, sport ustasi, Ozarbayjonni 2020-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida himoya qilgan..

Biografiyasi
------------

Zohra Agamirova 2001-yil 8-avgustda Boku shahrida tugʻilgan. Agamirovaning onasi uch yoshida uni akrobatikaga olib kelgan, ammo keyin, toʻrt yoshida, Zohra televizorda gimnastikachilarning chiqishlarini tomosha qilib, badiiy gimnastika bilan ham shugʻullanishni xohlaydi.

2015-yilda Agamirova Boku chempionatida birinchi oʻrinni egalladi. Oʻsha yili u Plovdivdagi xalqaro turnirda halqa bilan bahsda kumush medalni qoʻlga kiritdi.

2016-yilda u koʻpkurash va lenta bahslarida Ozarbayjon chempioni, toʻp bilan oʻynash bahslarida kumush, klublar oʻrtasidagi bahslarda bronza medali sohibi boʻldi. Oʻsha yili Tartu shahrida boʻlib oʻtgan „Miss Valentina" xalqaro turnirida u toʻp bilan bahslarda kumush, toʻp, lenta va koʻpkurash bahslarida bronza medaliga sazovor boʻldi. Shuningdek, 2016-yilda Agamirova koʻpkurash boʻyicha Ozarbayjon ochiq chempionatida gʻolib chiqdi.

2017-yilda Gent shahrida oʻtkazilgan „Happy Cup" turnirida Agamirova koʻpkurashda, halqa, kaltak va lenta bahslarida birinchi oʻrinni egalladi, shuningdek, toʻp bilan oʻynash bahslarida kumush medalni qoʻlga kiritdim. Oʻsha yili u jamoa tarkibida Bokuda boʻlib oʻtgan IV Islom birdamlik oʻyinlarida birinchi oʻrinni egalladi.

2018-yilda Rigada boʻlib oʻtgan „Baltic Hoop" turnirida Agamirova klublar musobaqasida ikkinchi oʻrinni egalladi.

2019-yilda Agamirova Ozarbayjon sport ustasi unvonini oldi va Bokuda boʻlib oʻtgan 35-Evropa chempionatida halqa bilan bahsda 6-oʻrinni, toʻqmoqlar bilan bahsda 8-oʻrinni egalladi. Oʻsha yili u Neapolda boʻlib oʻtgan XXX yozgi Universiadada klublar va individual koʻpkurash bahslarida ikkinchi oʻrinni egalladi.

Shuningdek, 2019-yil sentyabr oyida Zohra Agamirova Bokudagi jahon chempionatida ishtirok etgan.Bu yerda u toʻrtta mavzu boʻyicha koʻpkurash finalida 78,725 ball toʻpladi va „B" guruhida toʻrtinchi oʻrinni egalladi va shu tariqa Tokio Olimpiadasi litsenziyasi sohibiga aylandi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Зохра Агамирова и Вероника Гудис о подготовке к Чемпионату Европы: Наша задача - хорошо выступить". 25-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-aprel 2021-yil.
2. 1 2 3 4 5  „Профиль Зохры Агамировой на официальном сайте Федерации гимнастики Азербайджана". 25-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-aprel 2021-yil.
3. ↑  „Профиль Зохры Агамировой на официальном сайте Международной федерации гимнастики". 25-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-aprel 2021-yil.
4. ↑  „Гимнастка Зохра Агамирова завоевала олимпийскую лицензию". 24-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-aprel 2021-yil.
**Randa** — duradgorlik ishlarini bajarishda yogʻoch sirtini tekislash va silliqlash (randalash) uchun moʻljallangan asbob. Dastaki, elektr va mexanik turlari bor. Dastaki R. metall yoki yogʻoch asos, keskich (tigʻ) va ponadan iborat. Asosning pastki qismi kaft deb ataladi. Yassi yuzalarni ishlaydigan R. kafti yassi, egri sirtli va shakldor yuzalarni ishlaydigan R. kafti oʻsha yuzalar shaklida boʻladi. R. asosidagi poʻlat keskich oʻrnatish uchun teshik ochilgan; bu teshik pastga tomon asta-sekin torayib borib, uya hosil qiladi. Randalash paytida payraha shu uyadan tashqariga chiqib ketadi. Asosning oʻlchami, profili, keskichining oʻrnatilish burchagiga koʻra, R. quyidagi xillarga boʻlinadi; sherx yebel (keskichning tigʻi yarim aylana shaklida) — dagʻal randalash uchun; bir v a ikki keskichli (payraxa singdirgichli) va medvedka (qoʻsh qulokli) R. — tozalab randalash uchun; japs va yarim japs (daroz) R. — tozalab randalash, katta sirtlarni randalash va qismlarni birbiriga toʻgʻri keltirish uchun; shliftik R. — yupqa payraha olish uchun; sinubel — detal sirtlarida mayda yoʻllar (yelimlash maqsadida) ochish uchun; konish R. (zenzubel) — detal chekkalarida chorak (tirnoq) ochish uchun; falsgobel R. — detalda chorak (tirnoq) ochish uchun; gruntubel R. — koʻndalanggiga trapetsiya shaklidagi oʻyiq ochishda qoʻllaniladi; nov randa — detallarda turli naqshli profillar ochishda ishlatiladi; b u kri R. — egri (botik va qabariq) sirtlarni randalashda foydalaniladi. Elektr R. — elektr motor yordamida aylanib turadigan ikki yoki toʻrt pichokdan iborat. Elektr R. bilan yogʻochni 0,75—2,0 mm qalinlikda payraha hosil qilib randalash mumkin. Mexanik R. (randalash dastgohi) tekis va shakldor, metall va yogʻoch sirtlarga ishlov berish uchun moʻljallangan qurilma. U support, polzun va qisqichdan iborat. Asosiy harakati (randalash) ilgarilamaqaytma, surish harakati davriyilgarilama. Koʻndalang randalash va boʻylama randalash dastgoxlari bor. Koʻndalang randalash dastgoxlarida asosiy harakatni support va polzun bilan birga keskich bajaradi, boʻylama randalash dastgohlarida esa ishlov beriladigan taxta harakatlanib turadi. R.lar kurilishda, yogʻochga ishlov berish korxonalarida, uyroʻzgʻorda va boshqa joylarda ishlatiladi.

Adabiyot
--------

* Gurvich A.O. Duradgorlik ishlari, T. 1966; Kreyndlin L.N. Stolyarnie raboti, M. 1986; Bozorboyev N. Uyjoy quruvchilar uchun 1001 maslahat, T. 1990.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Uxuru yodgorligi** (suahilicha Mnara va Uhuru, inglizcha Uhuru yodgorligi; Uxuru mash’alasi yodgorligi sifatida ham tanilgan) ― mamlakat poytaxti Dar-es-Salam shahrida Tanzaniya mustaqilligi sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik; mahalliy diqqatga sazovor joy va sayyohlik diqqatga sazovor joylari.

Dar-es-Salam markazida Mnazi-Mmoja shahar parkida (Mnazi Mmoja Park) joylashgan boʻlib, qisman devor bilan oʻralgan. Yodgorlik tepada Uhuru mash’alasi (Tanzaniya erkinligining ramzi) boʻlgan oq Obelisk.

U 1961-yilda Tanganika (hozirgi Tanzaniya) mustaqilligi sharafiga qurilgan va shu vaqtdan beri shahar va mamlakatning diqqatga sazovor joylaridan biri boʻlib kelgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Ronald Aminzade*. Race, Nation, and Citizenship in Post-Colonial Africa: The Case of Tanzania*. Cambridge University Press, 2013 — 126— bet. ISBN 978-1-107-04438-8.
2. ↑  Monument Uxuru na *www.world-guides.com* (ingl.)
3. ↑  Insight Guides*. Insight Guides: Tanzania & Zanzibar*. APA, 2013 — 288— bet. ISBN 978-1-78005-690-6.
4. ↑  Monument Uxuru na *www.world-guides.com* (ingl.)

Havolalar
---------

* Uhuru yodgorligi *www.world-guides.com*(ingl.) )
* President Nyerere Buries Records On Republic Day (1965) YouTubeda
Roseau shahridagi bayroq ilingan bino
**Dominika bayrogʻi** 1978-yil 3-noyabrda qabul qilingan, 1981, 1988 va 1990-yillarda baʼzi kichik oʻzgarishlar kiritilgan. Asl bayroqning sxemasi v a dizayni dramaturg Alvin Bulli tomonidan 1978-yil boshida mamlakat mustaqillikka tayyorlanayotgan paytda ishlab chiqilgan.

Bu hozirda binafsha rangdan foydalanayotgan ikkita milliy bayroqdan biridir (ikkinchisi Nikaragua bayrogʻi hisoblanadi).

Tarixi va dizayni
-----------------

1978-yilda qabul qilingan bayroqda ham, 1961-yil 21-iyulda qabul qilingan gerbda ham mavjud boʻlgan milliy qush hisoblanuvchi sisserou toʻtiqushi (*Amazona imperialis*) timsoli mavjud. Dominika uchun endemik boʻlgan bu toʻtiqush yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan tur boʻlib, aholisi atigi 250-350 tadan iborat.

Yashil rangli maydon orolning yam-yashil oʻsimliklarini ifodalaydi. Xoch esa uchlik va nasroniylikni ifodalaydi, uning uchta rangi mahalliy aholini, unumdor tuproqni va toza suvni anglatadi. 10 ta yashil besh qirrali yulduz mamlakatning 10 ta cherkovini ifodalaydi : (Sent-Endryu, Sent-Devid, Sent-Jorj, Avliyo Ioann, Sent-Jozef, Avliyo Luqo, Sent-Mark, Sent-Patrik, Sent-Pol va Avliyo Pyotr), qizil disk esa adolatni anglatadi.

Sisserou toʻtiqushi baʼzan koʻk yoki binafsha rangga boʻyalgan boʻladi (bular toʻtiqushning haqiqiy rangi). Binafsha rangdan foydalanish Dominika bayrogʻini suveren davlatlarning rangini oʻz ichiga olgan ikkita bayrogʻidan biriga aylantiradi (Nikaragua bayrogʻi bilan birga).

2016-yilda Dominika bayrogʻi boshqa milliy ramzlar qatori hukumat tomonidan homiylik qilingan „Emblemlar haftaligi"ning diqqat markazida boʻldi. Mustaqillik qoʻmitasi tashabbusi bilan oʻtkazilayotgan „Gerblar haftaligi" davlat gerblarining maʼno-mazmunini keng targʻib qilishga, ulardan keng jamoatchilik, xususan, mamlakatning maktablari oʻrtasida keng foydalanishga targʻib qilishga qaratilgan.

Tarixiy dizaynlar
-----------------

* 1955–651955–65
* 1965–781965–78
* 1978–811978–81
* 1981–881981–88
* 1988–901988–90
* 1990–hozirgacha1990–hozirgacha

Manbalar
--------

1. ↑  „Today is Flag Day in Dominica". *Dominica News Online* (19-oktabr 2011-yil). Qaraldi: 18-dekabr 2014-yil.
2. ↑  „Country Flags With Purple". *www.worldatlas.com*. 31-may 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-dekabr 2018-yil.
3. ↑  *Dominica.* „Dominica Observes First Ever 'Emblems Week'". *www.news.gov.dm*. 27-fevral 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-may 2018-yil.
(Yuqorida) Dominolar turibdi. (Pastda) Dominolar harakatda.
 Domino shou
**Domino effekti** yoki **zanjir reaksiyasi** — bir hodisa oʻziga oʻxshash hodisalar bilan birgalikda butun zanjir hosil qiliuvchi yigʻma effekt. Ushbu atama eng yaxshi mexanik taʼsir sifatida tanilgan hamda domino toshlarining bir-biriga ulab yiqilishiga oʻxshashlik sifatida qoʻllaniladi. Bu odatda ketma-ket hodisalar orasidagi vaqt nisbatan kichik boʻlgan voqealar ketma-ketligini anglatadi. U soʻzma-soʻz (kuzatilgan haqiqiy toʻqnashuvlar seriyasi) yoki metafora (global moliya yoki siyosat kabi tizimlar ichidagi sabab-oqibat aloqalari) ishlatilishi ham mumkin. *Domino effekti* atamasidan, shuningdek, hodisaning muqarrar yoki yuqori ehtimoli borligini bildirish uchun ham (allaqachon sodir boʻlganligi sababli) va aksincha, hodisaning imkonsiz yoki juda dargumon (bitta domino) ekanligini bildirish uchun foydalaniladi.

Effektning namoyon boʻlishi
---------------------------

Domino effektini har biri kichik masofa bilan ajratilgan bir qator domino toshlarini tik qoʻyish orqali osongina tasavvur qilish mumkin. Birinchi domino harakatga kelgandan soʻng, navbatdagi dominoni agʻdaradi. Ushbu ketma-ketlik orqali chiziqli zanjir paydo boʻladi. Bunda har bir dominoning tushishi darhol oldingi dominoga taʼsir qiladi. Taʼsir zanjir uzunligidan qatʼiy nazar doimo bir xil natijaga ega boʻladi. Ushbu zanjir reaksiyasida foydalaniladigan energiya dominolarning meta-barqaror holatda boʻlganligi sababli potentsial energiya hisoblanadi. Dastlabki domino agʻdarilganda, yiqilish orqali uzatiladigan energiya keyingi dominoni agʻdarish uchun zarur boʻlgan energiyadan kattaroq boʻladi. Domino effekti Rube Goldberg mashinalarida qoʻllaniladi.

Mediada
-------

*Domino kuni* — domino toshlarining eng koʻp qulashi boʻyicha jahon rekordi.

Yana qarang
-----------

### Bogʻliq atamalar

* Domino effekti halokati
* Rippl effekti
* Rube Goldberg mashinasi
* Ablatsiya kaskadi

### Tegishli fizik nazariyalar

* Kapalak effekti
* Kaskadli nosozlik
* Sabablilik
* Zanjirli reaksiya
* Qor to'pi effekti

### Matematik nazariyalar

* Matematik induksiya

### Siyosiy

* Domino nazariyasi

### Ijtimoiy

* Xitoy pichirlashlari
* Xulq-atvor infeksiyasi
* Takroriy jinoyat

Manbalar
--------

1. ↑  „domino effect". *The Free Dictionary*.  Farlex, Inc.. Qaraldi: 29-sentabr 2014-yil.
2. ↑  Stronge, W. J.*. Impact Mechanics*. Cambridge University Press, 2004. ISBN ISBN 0-521-60289-0.

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4436789-2

 |
„**Madonna**" amerikalik qoʻshiqchi va qoʻshiqnavis Madonnaning 1983-yilning 27-iyulida eʼlon qilingan ilk studiyaviy albomidir. Albom *Billboard* 200 chartida sakkizinchi pogʻonagacha koʻtarilgan. Birgina AQShning oʻzida besh million nusxada sotilib, buning ortidan Amerika ovoz yozish assotsiatsiyasi tomonidan besh marotaba platina sertifikati bilan taqdirlangan. Avstraliya, Birlashgan Qirollik, Fransiya, Niderlandiya va Yangi Zelandiya kabi mamlakatlar chartlarida eng sara oʻntalik safidan oʻrin olgan. Shu kungacha umumjahon boʻylab 10 million nusxadan ortiq sotilgan. „Madonna" albomi musiqa tanqidchilari tomonidan xush qarshilangan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Levin, Will*. „Madonna's first four albums to be reissued on stunning crystal clear vinyl". *New Musical Express* (24-sentabr 2019-yil). Qaraldi: 11-yanvar 2021-yil.
2. ↑  *Classic Pop Staff.* „Classic Album: Madonna". *Classic Pop* (26-fevral 2015-yil). Qaraldi: 2-sentabr 2022-yil.

Havolalar
---------

* *Madonna* Video YouTubeda

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Musiqiy albom haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb38329076t (maʼlumot)
* MusicBrainz release group: cf44c73c-650d-3c67-9327-c99426ce464f

 |
**Monako pasporti** Monako fuqarolariga xalqaro sayohat uchun beriladi. 2009-yilda taxminan 6000 dona muomalada boʻlgan. Pasport bordo rangda bo‘lib, milliy gerbi va „Principauté de Monaco" (Monako knyazligi) yozuvi bor.

Viza talablari
--------------

2021-yil 05-yanvar holatiga ko‘ra, Monako fuqarolari 174 mamlakat va hududga kelganlarida vizasiz yoki vizasiz bo‘lishlari mumkin bo‘lib, Monako pasporti Henley Passport Indexga ko‘ra sayohat erkinligi bo‘yicha umumiy (Chili va Kipr bilan bog‘langan) 15-o‘rinni egalladi. Yevropa Ittifoqi yoki EFTAga tegishli boʻlmagan har qanday Yevropa davlatining eng yuqori darajadagi pasporti.

Monako fuqarolari uchun viza talablari  Monako  Viza talab qilinmaydi  Kirishda viza  eVisa  Viza kelganda ham, onlaynda ham mavjud  Viza kelishidan oldin talab qilinadi

Manbalar
--------

1. ↑  „The *Henley Passport Index*".  Henley & Partners Holdings Ltd (5-yanvar 2021-yil). — „This graph shows the full Global Ranking of the 2021 Henley Passport Index. In certain cases, a rank is shared by multiple countries because these countries all have the same level of visa-free or visa-on-arrival access.". Qaraldi: 5-yanvar 2021-yil.
**Xurshidbonu Notavan haykali ―** XIX-asr Ozarbayjon shoirasi, Qorabogʻning oxirgi xoni Mehdigulu Xon Javanshirning qizi 2016-yilda Belgiyaning Vaterloo markaziy bogʻida oʻrnatilgan.

Tarixi
------

2016-yilning 18-fevral kuni Belgiyaning Vaterloo shahrida ozarbayjonlik shoira Xurshidbonu Notavon haykali ochilishi marosimi boʻlib oʻtdi. Tadbirda Ozarbayjonning Belgiya Qirolligidagi Favqulodda va Muxtor elchisi Fuad Iskenderov va Vaterlo shahri meri Florent Rotter ham ishtirok etdi. Haykal poydevorida „Xurshidbonu Notavon, Sharqning zamonaviy maʼrifatparvari va shoirasi, Qorabogʻ malikasi, Ozarbayjon" deb yozilgan. Haykal Ozarbayjon xalq rassomi Tohir Salahov rahbarligida haykaltarosh Imron Mehdiyev tomonidan yaratilgan.

Xurshidbonu Notavonning oʻtirgan holatda bashang kiyingan figurasi oʻzining plastik yechimi va nozik dizayni bilan ajralib turadi. Bu bronza haykalda muallif xalq orasida katta hurmatga sazovor boʻlgan shoiraning lirik-psixologik, esda qolarli obrazini yaratgan. Notavonning haykaldagi oʻychan va maʼyus qiyofasi uning hayotining ziddiyatli va iztirobli kechganligining badiiy belgisi sifatida qabul qilinadi.

Haykalga nisbatan vandalizm
---------------------------

2020-yil mart Xurshidbonu Notavon haykaliga nisbatan buzgʻunchilik akti qayd etilgan. Yodgorlikdagi „Xurshidbonu Notavon, Sharqning zamonaviy maʼrifatparvari va shoirasi, Qorabogʻ malikasi, Ozarbayjon" yozuvi buzilib, haykalga boʻyoq sepilgan. Ushbu voqeadan keyin Vaterloo politsiyasi tomonidan jinoiy ish ochilgan.

Yana qarang
-----------

* Notavon, Xurshidbonu
* Xurshidbonu Notavon haykali
* Xurshidbonu Notavon xonadoni

Manbalar
--------

1. ↑  „Belçikada Xurşidbanu Natəvanın abidəsi" (az).  heydar-aliyev-foundation.org (2017). 5-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-aprel 2021-yil.
2. ↑  „Belçikada Xurşidbanu Natəvanın heykəlinin açılışı olub" (az).  lent.az (18-fevral 2016-yil). 11-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-aprel 2021-yil.
3. ↑  *Nurşən Quliyev.* „Belçikada Xurşidbanu Natəvanın heykəlinin açılışı olub" (az).  apa.az (18-fevral 2016-yil). 18-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-aprel 2021-yil.
4. ↑  „Paşinyanın Belçikaya səfəri zamanı Natəvanın abidəsinə qarşı vandalizm törədilib, cinayət işi başlanıb" (az).  apa.az (10-mart 2020-yil). 11-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-aprel 2021-yil.
5. ↑  „XİN: Belçikada Natəvanın abidəsinə qarşı vandalizmin törədilməsi ilə bağlı cinayət işi açılıb" (az).  azertag.az (10-mart 2020-yil). 11-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-aprel 2021-yil.
6. ↑  „Act of vandalism committed against Natavan’s monument during Pashinyan’s visit to Belgium, criminal case initiated" (en).  news.az (18-iyul 2020-yil). 11-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-aprel 2021-yil.
**Mirzo Olim Toshkandiy Ibn Mirza Rahim**, Mushrif (19-asr) — tarixchi olim, shoir.

Qoʻqon xonlari Xudoyorxon va Mallaxon saroylarida mushrif (nazoratchi) vazifasida ishlagan. 19-asr oxirida yozgan "Ansob ussalotin va tavorix ul-xavoqin" ("Sultonlar shajarasi va xoqonlar tarixi") asari bilan mashhur. Asar Fargʻonaning 15—19-asrlar orasidagi tarixini oʻz ichiga oladi. Muallif, ayniqsa, Qoʻqon xonligini soʻnggi davri 1842—76 yillar tarixini keng yoritgan. Asarda Qoʻqon adabiy muhiti batafsil tasvirlangan. Mazkur asar boʻyicha dastlabki maʼlumotni Validiy keltirib, 1913-yilda uni Qoʻqonda Yunusjon dodxoh kutubxonasida koʻrganligini yozgan. Bir nechta qoʻlyozma nusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi. Oʻzbek va tojik tillarida "Mushrif" taxallusi bilan sheʼrlar yozgan.

Ac: Qoʻqon xonligi tarixi (Ansob ussalotin va tavorix ul-xavoqin), T. 1995.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mirzo Sodiq Munshiy** (toʻliq nomi: Mirzo Muhammad Sodiq ibn Abduvali Munshiy Jondoriy) (18-asr 50-yillari, Jondor tumani — 1819, Karshi) — shoir. "Sodiq" taxallusi bilan ijod qilgan. U saroy xizmatiga chaqirilib, Buxoro mangʻit hukmdorlari amir Doniyol, amir Shohmurod va amir Haydarlar davrida oddiy mirza (munshiy)likdan mirzaboshi — bosh munshiylik darajasiga koʻtariladi.

M.S.J.dan bizgacha 4670 bayt yetib kelgan. Uning 2 devoni va bir munshaot (xatlar, nomalar) toʻplami mavjud: birinchi devoni 300 dan ortiq gʻazal, 14 muhammas, 59 ruboiy, 20 qitʼa, 2 qasida, 34 muammo va 20 fardni oʻz ichiga olgan boʻlsa, ikkinchisi "Daxmai shohon" ("Shohlar qabristoni"), "Rafʼi tumani Ohugiru Xayrobod" ("Ohugir Xayrobod tumanlariga sayohat"), "Qazovu qadar "("Qismat"), "Oshiq shudani darvesh ba duxtare" ("Darveshning bir qizga oshiq boʻlgani") nomli dostonmasnaviylari hamda 33 ta taʼrixqitʼadan iborat. M.S.J.ning 27 ta qoʻlyozmasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.

Adabiyot
--------

* Karimova D. Sodiq Munshiy — Jondorning shirinkalom shoiri, T. 2001.

Dilerom Karimova.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Eski evkalipt** ― (inglizcha: *The Old Gum Tree*) yoki **eʼlon daraxti** (inglizcha: *The Proclamation Tree*)- Janubiy Avstraliyaning Shimoliy Glenelg shahrining Adelaida chekkasida joylashgan tarixiy daraxt. Bu daraxt yonida, 1836-yil 28-dekabrda Britaniya gubernatori Jon Hayndmarsh Janubiy Avstraliya mustamlakasida hukumat tashkil etilgani haqida eʼlon qildi. Har yili eʼlon qilish kunida joriy gubernator Hayndmarshning original nutqini oʻqiydigan marosim oʻtkaziladi.

 Janubiy Avstraliyaning eʼlon qilinishi, 1836-yil, Charlz Xill, c. 1856-yil
Evkalipt 1978-yilda sobiq Milliy meros reyestriga kiritilgan va 1980-yilda Janubiy Avstraliya merosi reyestriga kiritilgan.

Daraxtning oʻzi, ehtimol, 1907-yilda nobud boʻlgan. Evkaliptning shikastlangan tashqi yuzasi 1963-yilda beton bilan toʻldirilgan.

Galereya
--------

* 1867 yilda eski evkalipt daraxti1867 yilda eski evkalipt daraxti
* 1936 yilda eski evkalipt daraxti1936 yilda eski evkalipt daraxti
* Avstraliyaning pochta markasi 1936 yilAvstraliyaning pochta markasi 1936 yil
* 1903 yil pochta kartasi1903 yil pochta kartasi

Manbalar
--------

1. ↑  City of Holdfast Bay: „Proclamation Day and the Old Gum Tree". Retrieved 1 January 2016.
2. ↑  The Old Gum Tree, MacFarlane St, Glenelg North, SA, Australia — listing on the now-defunct Register of the National Estate
3. ↑  „Old Gum Tree Site (Supposed site of the proclamation of the establishment of government in 1836)". *SA Heritage Places Database Search*.  Government of South Australia (24-iyul 1980-yil). Qaraldi: 24-mart 2020-yil.
4. ↑  „THE OLD GUM TREE.". *Observer* (23-fevral 1907-yil), s. 44. Qaraldi: 28-sentabr 2017-yil.
5. ↑  „Archived copy". 29-avgust 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-dekabr 2007-yil.
**Eski kermen** — Qrimdagi oʻrta asr gʻor shahri xarobasi; Stolovaya togʻining tik yon bagʻrida, Boqchasaroyst 18 km jan.gʻarbda joylashgan. Shahar 5-asr oxiri — 6-asr boshida barpo etilgan. Qazishmalar (1928—37, rahbari N.I.Repnikov) natijasida E.K.Vizantiya tomonidan Xerson (Xersones)ga boradigan yoʻlda qurilgan muhim qalʼa boʻlganligi aniqlangan. Shahar qalin mudofaa devori bilan oʻralgan; qoya oʻyilib, yer osti suv ombori (hovuz) qilingan, undan qamal paytida foydalanishgan. 6-asrda xristian bazilikasi bunyod ztilgan. 8-asr oxirida shahar xazarlar tomonidan vayron etilganligi taxmin qilinadi. 11-asrda u qayta tiklangan. 12-asr da Feodoro knyazligi tarkibiga kirgan. 12—13-asrlarda shahar ravnaqtopgan (12-asrda Uspenskiy cherkovi qurilgan). Shahar turar joylari zich joylashgan. Koʻchalar, koʻplab tosh uylar, qoyaga oʻyib ishlangan xoʻjalik inshootlari, molxona va boshqalar qoldiqlar topilgan. Aholi dehqonchilik, hunarmandchilik, savdo bilan shugʻullangan. 1229-yil shahar moʻgʻullar tomonidan vayron etilib, undagi hayot tugagan. 

* 
* 
* 
* 
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Eski angor**, Eski Anhor -Samarqand va Qashqadaryo viloyatlarida qurilgan magistral kanal. Dargʻom kanalitn suv oladi. qadimiy kanal, miloddan avvalgi 1-asrda qazilgan va Manas nomi bilan yuritilgan. Dastlabki uz. 300 km dan ortiq boʻlgan. 6—8, 8—13-asrlarda, moʻgʻullar istilosi davrida vayron qilingan. Temuriylar davrida tiklangan. Soʻntti 4-asr davomida qarovsiz qolgan.

1954-yilda uni rekonstruksiya qilish boshlanib, 1955-yilda ishga tushirildi. Kanal trassasi janubi-gʻarb yoʻnalishida choʻl yerlardan oʻtadi. Umumiy uz. 184 km, bosh qismida suv sarfi 45– 48 m³/sek. bosh va oxirgi qismlaridagi balandlik farqi 300 m. Kanal kam suvli Qashqadaryo havzasini iyul—avgust oylarida Zarafshon daryosining suvi bilan toʻyintiradi. Qashqadaryoga Qarshi shahridan yuqoriroqda quyiladi. Kanalga yiliga 550 mln. m³ gacha suv olinadi va uning 220—280 mln. m³Qashqadaryoga tashlanadi.

1974-yil 56 km da uning davomi sifatida sharq yoʻnalishida Moskva (hozirgi Mustaqillik) kanali qurildi. Eski Anhordan sugʻoriladigan Koson tumani etagidagi ekinzorlar Pistoli kanalidan mashina yordamida suv olinib, sugʻorila boshlandi. Mustaqillik kanalining trassasi Zarafshon togʻ tizmasi etaklarini aylanib, 57 soyni dyuker va akveduklar yordamida kesib oʻtadi. Trassa koʻtarma (20 m gacha) va qazma (46 m gacha) oʻzandan iborat. Kanal oʻzani toʻliq beton toʻshama bilan qoplangan. Uning suv oʻtkazish imkoniyati 60 m³/sek. Kanal 76 km da Chiroqchi shahridan yuqoriroqda Qashqadaryoga suv tashlaydi. Kanalning qurilishi Chiroqchi tumanida 15 ming, Shahrisabz va Yakkabogʻ tumanlar etaklaridagi bir necha ming gektar ekinzorlarning suv taʼminotini yaxshiladi.

Ziyomiddin Artukmetov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**"Besuyak"** — 1) oʻzbek xalq sirk sanʼati janrlaridan. 18—19-asrlarda taraqqiy topgan; 2) tanani egibbukish mashqining ustasi, muallaqchi. 19-asr oxiri—20-asr boshida Solih Poʻlatov, Mirbuva, Nosir Niyozmat kabi yirik "B."lar oʻtgan. Hamdamxon bachcha, Dakanxon, Joʻracha singari taniqli raqkrs(a)lar ham "B", boʻlishgan. "B", orqaga egilib boshni oyoqlar orasidan oldinga chiqarib olish, oyoklarni yozib, "koʻprik" boʻlish, kalla, tana, qoʻl va oyoqlarni navbatmanavbat halqalar orasidan oʻtkazish, orqaga egilib, kipriklari bilan yerdagi kumush tangani olish, oyoqyaarni boʻyinda chalkashtirib, qoʻl bilan yurish kabi murakkab akrobatik shakllarni mohirona bajaradi. "B", tomoshalari bozor maydoni, sayilgoh va toʻyxonalarda kichik sholcha ustida surnay yoki doira joʻrnavozligida koʻrsatilgan. Keyinchalik "B".lar anʼanasini akauka Rahmon va Parzin Abduxalilovlar, Karim Zarifov, Rasuljon Rahmonov va boshqa davom ettirdilar. "B".ning ayrim shakllari hozirgi oʻzbek sirki tomoshalarida ham uchraydi. Yana q. Akrobatika.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bandi turkiston** - Paropamiz togʻlarining old tizmalaridan biri, Afgʻoniston shim.da. Uz. 300 km. Eng baland joyi 3809 m (Havzi Kaud choʻqqisi). B. T. bilan Safidkoʻh tizmasi orasidagi boʻylama botiqdan Murgʻob daryosi oqadi. B. T. shimoli-gʻarbda Qorabel qirlarita qoʻshilib ketadi. Togʻlar asosan ohaktosh va slaneslardan tashkil topgan, granit jinslar ham uchraydi; koʻplab daralar bilan oʻyib yuborilgan, qurumlar keng tarqalgan. Iqlimi subtropik, kontinental iqlim. Yogʻin yiliga 100 — 350 mm, asosan qish va bahorda yogʻadi. Togʻ oraligʻidagi vodiylarda vohalar bor. Etaklarida choʻl, togʻ dashti oʻsimliklari oʻsadi, yuqori qismi siyrak archazor.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |