recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Baden maktabi** – 19 a. oxiri va 20 a. boshidagi neokantchilik yoʻnalishi. Asosiy namoyandalari – V. Vindelband va G. Rikkert Baden yeri(Germaniya)dagi Freyburg va Xeydelberg universitetlarida dars bergan. Baden maktabi vakillari insoniyat madaniyati maʼnaviy qadriyatlar zamiriga qurilgan, degan gʻoyani olgʻa surdi. Tabiatshunoslik fanlarining uslubiyotini tarix fanlari uslubiyotiga qaramaqarshi qoʻydi. Tabiatshunoslikni tabiat hodisalarining takrorlanuvchi va umumiy qonuniyatlari haqidagi, tarixni taraqqiyotning alohida faktlari toʻgʻrisidagi fan, deb hisobladi.

Baden maktabi vakillari fanlarni predmetlariga qarab emas, balki tadqiq qilish uslubiyotiga qarab tasnif etgan, tarixning obyektiv qonuniyatlari mavjudligini rad qilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**David Sasunskiy haykali** — VIII—X-asrlardagi arman milliy dostonining afsonaviy qahramoni Sasna Tsrer Sasunskiy David haykali. 1959-yilda mashhur arman haykaltaroshi Yervand Kochar va meʼmor Mikayel Mazmanyan tomonidan yaratilgan. Bu Yerevan shahrining eng taniqli ramzi. Yerevandagi temir yoʻl vokzal maydoniga oʻrnatilgan. Otliq haykali zarb qilingan misdan, poydevori esa bazalt bloklardan yasalgan. Balandligi 12 metr. U yigirma besh metrlik hovuzning markazida joylashgan.

Yaratilish tarixi
-----------------

 Yodgorlik yaratish gʻoyasi 1939-yilda dostonning ming yillik yubileyi nishonlanganda paydo boʻlgan. Bayram oktabr oyida oʻtkazilishi rejalashtirilgan edi va shuning uchun bayram uchun haykal qurishga qaror qilinadi. Tanlov eʼlon qilinadi, ammo koʻplab haykaltaroshlar bunday jiddiy tuzilmani qurish muddati juda qisqa ekanligini aytib, rad etishadi. Parijdan qaytgan Yervand Kochar ishga kirishib, 18 kun ichida Dovudning yogʻoch poydevorga gips haykalini yasaydi. Haykal Temir yoʻl vokzal maydoniga oʻrnatiladi va u Kochar hibsga olinmaguncha 2-yil turdi. Haykaltarosh Turkiyaga dushmanlikda ayblanib, qamoqqa tashlangan. Haykal vayron qilingan. Koʻchar ikki yil qamoqda oʻtiradi va jinoyat tarkibi yoʻqligi sababli oqlanadi va ozod qilinadi. 1957-yilda Yerevan shahar kengashi unga haykalni yaratishni yana ishonib topshiradi. Yodgorlikning yangi ochilishini marosimini 1959-yil 3-oktabrda soat 16.00 da Yerevan shahar ijroiya qoʻmitasi raisi Gurgen Paxlevanyan oʻtqazadi.

Filateliyada
------------

* Sasunskiy David haykali 196-yilgi SSSR pochta markasida ham tasvirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Ерванд Кочар – армянский скульптор и художник Wayback Machine saytida arxivlandi (2021-06-28). статья в журнале Armenian@rthall
2. ↑  „Ուրիշ արձաններ, [[Երևան (ամսագիր)|"Երևան" ամսագիր]], թիվ 9(27), 2014 թ. էջ 27". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-avgust 2015-yil.

Yana qarang
-----------

Fresnodagi Sasunlik Dovud haykali
**Parashyut sporti** - aviatsiya sporti turi. P.yeda turli uchish appa-ratlaridan (samolyot, vertolyot, planyor, dirijabl, aerostat va boshqalar) parashyutda sakraladi. Zamonaviy Parashyut sporti musobaqalari dasturiga quyidagilar kiradi: 600–1500 m balandlikdan radiusi 10 m li nishon doirasiga yakka va guruxli boʻlib sakrab yerga aniq qoʻnish; 2000 m balandlikdan yakka holda sakrab xavoda akrobatik figuralar kompleksini bajarish; 2400 m dan erkin tushish paytida estafeta tayoqchalarini uzatish va nishon doiraga aniq qoʻnish mashqi bajariladigan guruxli boʻlib kompleks sakrash; 2400–4000 m balandlikdan erkin tushishda muayyan figuralar yasab guruxli boʻlib akrobatik sakrash; yerga aniqqoʻnish; kichik kalibrli mil-tikdan otish, kross, suzishni oʻz ichiga oluvchi parashyut koʻpkurashi. Xalqaro aviatsiya federatsiyasining parashyut komissiyasi — S1R (1950-yil tuzilgan)ga 50 dan ortik, mamlakat aʼzo. 1951-yildan jahon, 1975-yildan Yevropa chem-pionatlari oʻtkaziladi. Oʻzbekistonda Parashyut sporti 1934-yil vujudga kelgan. Shu yili Toshkent aeroklubi oʻz faoliyatini boshlagan edi. Oʻtgan davr mobaynida Oʻzbekistonda 12000 dan ortik, para-shyutchilar tayyorlandi. Toshkent aero-klubidan tashqari mamlakatda yana 3 ta aviatsiya sport klubi (Andijon, Zaraf-shon, Samarqand) bor. Parashyutchilarning har yili "Oq oltin" musobaqalari hamda faxriylarning anʼanaviy match uchrashuvlari oʻtkazib turiladi. 1993-yil Fargʻona shahri parashyutchilari Vena (Avstriya)da oʻtkazilgan xalqaro musobaqalarda, Oʻzbekiston terma jamoasi (T. Azizbekova, N. Trofimova, S. Richkova, T. Girdyuk, N. Skulkina) parashyut koʻpkurashi boʻyicha xalqaro musobaqalar (Volgansk shahri)da 3-oʻrinni egalladi. Oʻzbekistonlik V.Krestyannikov jahon, E. Eskanderov Yevropa chempioni unvoniga sazovor boʻlgan, A. Fasxut-dinov, A. Konisheva, L. Abduraxmonov, V. Koroteyeva va boshqa oʻzbekistonlik jahon rekordchilari hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nikolay Dmitriyevich Zelenskiy** (1861.6.2 — 1953.31.7) — kimyogar. Akademik (1929), organik kataliz haqidagi taʼlimot asoschilaridan. Moskva universiteti professor (1893). Siklopentanli va siklogeksanli uglevodorodlarni sintez qilgan. Siklogeksan va uning gomologlarini platina va palladiy katalizatorlari ishtirokida degidrogenlash yoʻli bilan aromatik uglevodorodlar olgan, shu usul bilan benzin va kerosin fraksiyalaridagi siklogeksanli uglevodorodlar miqdorini aniqyaagan, shuningdek, neftdan aromatik uglevodorodlar olgan. Z. va uning shogirdlari shu sohadagi keyingi tadqiqotlarga asoslanib, siklopentanli uglevodorodlarning gidrogenoliz reaksiyasini kashf etishdi.

1918—19 yillarda Z. alyuminiy xlorid va alyuminiy bromid ishtirokida solyar moyi va neftdan kreking yoʻli bilan benzin olish usulini ishlab chiqib, sanoatga tatbik, etgan. G. Stadnikov bilan birga aldegidlar va ketonlardan aaminokislotalar sintezlash usulini kashf etgan (bu usul 3elinskiy — Stadni kov reaksiyasi deb ataladi). 3. adsorbsiya va koʻmirli protivogaz yasash sohasida ish olib bordi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**David Hackett Souter** ( /ˈsuːtər/ *SOO-tər* ; 1939-yil 17 sentyabrda tugʻilgan) - isteʻfodagi advokat, 1990-yildan 2009-yilgacha AQSh Oliy sudi sudyasi boʻlib ishlagan. Uilyam J. Brennan Jr. Uning oʻrniga AQSh prezidenti Jorj HV Bush tomonidan tayinlangan Souter Renquist sudida ham, Roberts sudida ham sudya boʻlib ishlagan.

Souter Massachusets va Nyu-Xempshirda oʻsgan. Harvard kollejini tugatgandan soʻng, u mos ravishda Magdalen kolleji, Oksford va Harvard huquq maktabini tamomlagan. Xususiy yuridik firmada qisqa muddat ishlagandan so‘ng u davlat xizmatiga o‘tdi: 1968-76-yillarda Nyu-Xempshir Bosh prokurori idorasida prokuror va 1976-78-yillarda bosh prokuror tayinlandi. 1983-90-yillarda Nyu-Xempshir Oliy sudi sudyasi lavozimida ishlagandan soʻng, u qisqa vaqt ichida 1990-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlarining Birinchi Apellyatsiya sudi sudyasi boʻldi.

Souter Oliy sudga muhim "qogʻoz izi"siz koʻchi, ammo konservativ sudya boʻlishi kutilgan edi. Souter Oliy sudga tayinlanganidan soʻng bir necha yil ichida mafkuraviy markaz tomon harakat qildi. Bir necha yil ichida u sudning liberal qanotiga oʻtkazildi. 

2009-yil oʻrtalarida, demokrat Barak Obama Qoʻshma Shtatlar prezidenti lavozimini egallaganidan soʻng, Souter suddan ketishini eʻlon qildi. Uning oʻrniga sudga Sonia Sotomayor tayinlandi.

Hayot va taʻlim
---------------

Souter 1939-yil 17 sentyabrda Massachusets shtatining Melroz shahrida Jozef Aleksandr Souter (1904–1976) va Xelen Adams (Hackett) Souterning (1907–1995) yagona farzandi boʻlib tugʻilgan. 11 yoshida u oilasi bilan Nyu-Xempshir shtatidagi Wear shahridagi fermaga koʻchib oʻtdi.

Souter 1957-yilda Konkord Oliy maktabini ikkinchi sinfni tamomlagandan soʻng, 1961-yilda Harvard universitetini *magna cum laude* bilan tamomlagan. Harvardda falsafa bo'yicha tahsil olgan Souter o'zining falsafa dissertatsiyasini sobiq Oliy sud sudyasi kichik Oliver Vendell Xolmsning huquqiy pozitivizmi haqida yozgan. Souter Oksforddagi Magdalen kollejini 1963-yilda Harvardda katta kursda Rodos stipendiyasini olgandan soʻng sanʻat magistri darajasida tamomlagan. Oksforddan keyin Souter Harvard yuridik maktabida oʻqishni boshladi va 1966-yilda tugatdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Press Release".  Supreme Court of the United States (13-fevral 2009). 21-iyul 2011da asl nusxadan arxivlandi.
2. 1 2  „David H. Souter". *The New York Times* (3-avgust 2017). Qaraldi: 5-may 2021-yil.
3. ↑  *Baker*. „Souter's Exit to Give Obama First Opening". *The New York Times* (1-may 2009-yil). Qaraldi: 5-may 2021-yil.
4. ↑  „CONCORD HIGH SCHOOL NOTABLES".  Concord High School. 21 dekabr 2013da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17 dekabr 2013.
Категория:Населённые пункты по алфавиту
Категория:Населённые пункты, основанные в 1570 году
Категория:Населённые пункты без почтового индекса
Категория:ПРО:Города:Последняя правка: в текущем году
Bazaliya (Ukr ukraincha: *Базалія* ) - Ukrainadagi aholi istiqomat qiluvchi shahar hisoblanadi. Xmelnitskiy viloyatining Teofipolskiy tumanida joylashgan .

Geografik joylashuv
-------------------

Shahar Sluch daryosida, Grechany- Ternopol liniyasidagi Voytovtsy temir yo'l stantsiyasidan 29 km uzoqlikda joylashgan.

Tarixi
------

Shahar 1570-yilda tashkil etilgan bo'lib, birinchi marta 1574-yilda hujjatlarda qayd etilgan.

Polsha hukmronligi davrida shahar Volin voevodeligidagi volostning markazi sifatida qayd etilgan. Voliniya va Podoliya podshoh Rossiyasiga qo‘shilgandan so‘ng, Basileya qisqa vaqt ichida Podolsk viloyati grafligining markaziga aylandi, ammo 1797 yilda uning maqomi Volin viloyatining Starokonstantinovskiy okrugidagi provinsiya shaharchasiga o'zgartirildi. Keyin Basilea Bazaliyaga aylandi.

1900-yil boshida shaharda 3082 kishi, 605 ta uy va ikkita cherkov mavjud bo‘lgan. 

Bazaliya 1957-yildan beri shahar maqomini olgan. Qishloq 1923-1931 va 1935-1959 yillarda Bozali tumani markazi boʻlgan.

1989-yil yanvar oyida aholi soni 2316 kishini  tashkil etgan.

1995-yil iyul oyida Ukraina Vazirlar Mahkamasi qishloqda joylashgan oziq-ovqat zavodini xususiylashtirish to'g'risidagi qarorni tasdiqladi .

2013-yil 1-yanvar holatiga koʻra, aholi soni 1715 kishini tashkil etgan  .

**Diqqatga sazovor joylar**

Shahaning eng ko‘zga ko‘ringan ob‘ekti hozirda qariyalar uyi bo‘lib xizmat qilayotgan kasalxona binolari majmuasi (20-asr boshlari). Bazaliyada bir nechta harbiy yodgorliklar va hatto 16-18-asrlarga oid istehkomlar qoldiqlari mavjud. Ikkinchisi yaxshi belgilangan miller bilan ifodalanadi.

Iqtisodiyot
-----------

Iqtisodiyoti Oziq-ovqat sanoati (oziq-ovqat fabrikasi)ga moslashtirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу". 4-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-may 2017-yil.
2. ↑  „Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року. Державна служба статистики України. Київ, 2013. стор.105". 12-oktabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-may 2017-yil.

Galereya
--------

* Xo'shXo'sh
* Bolalar bog'chasiBolalar bog'chasi
* oziq-ovqat zavodioziq-ovqat zavodi
* Potashnya hovuziPotashnya hovuzi
* HovuzHovuz
Vegetativ nerv sistemasi:  
Simpatik nerv sistemasi (qizil) va Parasimpatik nerv sistemasi (ko'k)

**Parasimpatik nerv sistemasi** — vegetativ nerv sistemasining bir qismi. Parasimpatik nerv sistemasi. Oʻzi innervatsiya qiladigan aʼzolarga xilma-xil, koʻpincha, simpatik nerv sistemasi taʼsiriga qarama-qarshi taʼsir koʻrsatadi. Parasimpatik nerv sistemasi simpatik nerv sistemasi bilan birga barcha ichki organlar va bezlar faoliyatini boshqarishda qatnashadi.

Yana q.
-------

* Vegetativ nerv sistemasi

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Odam bosh miyasi | *Nerv sistemasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Niktey** (qadimgi yunoncha: *Νυκτεύς* „tungi") — qadimgi yunon mifologiyasining personaji. Xtoniyning (ajdaho tishlaridan tugʻilgan spartaliklardan biri) (yoki Girieya va nimfa Kloniyaning oʻgʻli; yoki Poseydon va Kelenoning oʻgʻli). Shajaraning barcha versiyalarida u Likaning ukasi deb nomlanadi. Poliksoning xotini, Antiopning qizi. Nikteidaning otasi.

Ukasi Lik bilan birga Aresning oʻgʻli Flegiyni Yevbeyada oʻldirishadi va qochib ketishadi. Antiopa Zevsdan homilador boʻlganida, u unga tahdid qiladi va Antiopa qochib ketadi. Qizini sogʻinib qolgan Niktey oʻz joniga qasd qildi. Boshqa versiyaga koʻra, u Antiopa oʻgʻillarining qoʻlidan vafot etadi. Sikion versiyasiga koʻra, Niktey Labdakning vasiysi boʻlgan, Epopey bilan jangda yaralangan va hokimiyatni Likka vasiyat qilib vafot etgan. Kiferon etagidagi Gisiyaga — Giriya koloniyasiga asos solgan.

Adabiyotlar
-----------

* Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* Мифологический словарь/Гл. ред. Мелетинский Е.М. — М.: Советская энциклопедия, 1990 г. — 672 с.

Manbalar
--------

1. ↑  Mifi narodov mira. M. 1991—92. V 2 t. T.2. S.218
2. ↑  Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka III 10, 1
3. ↑  Gigin. Mifi 157; Gigin. Astronomiya II 21, 3
4. 1 2  Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka III 5, 5
5. ↑  Амфион // Энциклопедический словарь / под ред. И. Е. Андреевский — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1890. — Т. Iа. — С. 686.
6. ↑  Pavsaniy. Opisanie Elladi II 6, 2
7. ↑  Strabon. Geografiya IX 2, 12 (str.404)
**Kaleydoskop** (yun. kalos — chiroyli, eidos — koʻrinish va skopeo — koʻraman, kuzataman) — ichiga birbiriga nisbatan 60° burchak ostida joylashtirilgan 3 ta koʻzgu plastinkalari oʻrnatilgan trubka. Ingliz fizigi D.Bryuster 1817 yilda kashf qilgan. Trubkaning bir tomoni xira shisha bilan berkitilib, turli rangdagi shisha siniqlari solinadi, ikkinchi tomoniga kuzatish uchun shaffof shisha oʻrnatiladi. Trubka aylantirilganda xira shisha qoʻyilgan uchida dam-badam oʻzgarib turadigan turli shakllar koʻrinadi. K.dan meʼmorlik, toʻqimachilik va b. sohalarda nusxalar olishda foydalaniladi; u bolalar oʻyinchogʻi sifatida ham ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Nil-sahroi kabir tillari** — Afrika tillari makrooilasi. N.-S.Nil-sahroi kabir tillarining genetik yaqinligi haqidagi faraz amerikalik olim J. Grinberggategishli. Bu tillar, asosan, Markaziy va Sharqiy Afrikada tapkalgan (eng gʻarbiy chegarasi Niger daryosining oʻrta oqimi). N.-S.Nil-sahroi kabir tillarida 30 mln. dan ortik, kishi soʻzlashadi; ushbu tillar gʻarbdan sharqqa yoʻnalgan 6 oilaga boʻlinadi: 1) songaizarma; 2) Sahroi Kabir; 3) maba; 4) fur; 5) sharinil; 6) koma.

N.-S.Nil-sahroi kabir tillari ichida shari-nil oilasi alohida oʻringa ega, chunki bu oila oʻz navbatida sharqiy sudan, markaziy sudan, kunama, berta kabi tarmoklarga, tarmoqlar esa guruhlarga boʻlinadi. Umuman, N.S.Nil-sahroi kabir tillariga mansub 50 dan or-tiq til oʻz grammatik qurilishi va lugʻat tarkibiga koʻra oʻzaro keskin farqlanadi, chunki bu tillarga qoʻshni tillar (ayniqsa, xom-som tillari) kuchli taʼsir koʻrsatgan. Olimlar bu tillarni 160 dan ortiq lugʻaviy oʻxshashliklar, shuningdek, 30 dan or-tiq morfologik koʻrsatkichlarning oʻzaro muvofiqligi asosida genetik jihatdan bir deb hisoblagan boʻlsalarda, bunday oʻxshashlik va mosliklar N.-S.Nil-sahroi kabir tillari makrooilasidagi hamma tillarda ham mavjud emas.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Flogopit** (yun. phlogopos — olov rangli, qizgʻish) — varaqsimon silikatlar sinfiga mansub mineral, biotit — F. izomorf katoridagi magnezial kam temirli slyuda (Mg/Fe>2). Kimyoviy tarkibi K(Mg, Fe)3[AlSi3Ol0] (ON, F)2; aralashma holida Na2O (8% gacha), TiO2 (9% gacha), MnO (18% gacha — manganofillit), shuningdek, Rb, Cs, Va va boshqa boʻladi. Monoklin singoniyada kristallanadi. Agregatlari varaqsimon, plastinkasimon, tangasimon. Temirsiz F. rangeiz, temirlisi koʻk, qizgishqoʻngʻir. Qattikligi 2— 2,5; zichligi 2,8—3,0 g/sm3. Metamorfik jinslarning keng tarqalgan minerali, nurash jarayenida vermikulitga aylanadi. Pnevmatolitlar va kontakt metasomatik togʻ jinslarida, kristalli slanetslarda, ohaktosh va dolomitlarda uchraydi. Sanoat ahamiyatidagi konlari magnezial jinslar bilan alyuminiykremnezemli jinslar kontaktida metasomatoz jarayenida hosil boʻladi. F. — elektroizolyatsion material, u sunʼiy yoʻl bilan ham olinadi. F.dan elektrotexnikada elektroizolyatsion qistirmalar tayyorlash, sanoat pechlarining koʻrish oynalarini yasash, elektron asboblar detallarini tayyorlashda va rezina sanoatida toʻldirgich sifatida foydalaniladi. Konlari Sibir, Kanada sharqi, Madagaskar o. Kola yarim orol, Braziliya va AQShda mavjud. Oʻzbekistonda Qurama, Chatqol, Kuljuktogʻ togʻlarida uchraydi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammad Sharif** (1837-yil, Buxoro — 1888-yil, Buxoro, Buxoro amirligi) — Buxoro amirligining harbiy va davlat arbobi, diplomat, devonbegi, bosh zakotchisi (moliya vaziri). Muhammad Sharif amir Said Abdulahadxonning eng yaqin maslahatchisi boʻlib, inoq mansabiga ega boʻlgan. Butun mamlakat va amirning oʻzi inoqni otasi Muhammadbiydan soʻng Buxoro amirligi qoʻshbegisi lavozimining boʻlajak vorisi deb hisoblashgan.

Tarjimayi holi
--------------

Muhammad Sharif 1837-yil Buxoroda tavallud topgan. Otasi Muhammadbiy amir Muzaffarning eng ishonchli kishilaridan biri boʻlib, quldan to Buxoro amirligi hukumati rahbari darajasiga koʻtarilib, Buxoro amirligi qoʻshbegisi lavozimini egallagan.

Muhammad Sharif (chapdan toʻrtinchi)
Inoq amir Muzaffar davrida Buxoroning bosh zakotchisi va shahar hokimi vazifasida faoliyat yuritgan. 
Buxoroda Rossiya imperiyasining siyosiy agentligi ochilgandan soʻng Muhammad Sharif bosh zakotchilikdan tashqari, Buxoro amirligi hukumati bilan siyosiy agentlik oʻrtasidagi aloqalarga mas’ul vakil hisoblangan.
1888-yil 21-mart ertalab soat 8 da Muhammad Sharif ikki xizmatkori bilan Karmana amlokdori, kelib chiqishi afgʻon boʻlgan Gʻoyib Nazar uyiga tashrif buyuradi. Mexmonxonada inoq amlokdorga nojoʻya xatti-harakatlari uchun mol-mulki musodara qilinganligi haqida amirning farmonini hamda amir tomonidan shafqat qilinganligini eʼlon qiladi, amlokdor inoqning soʻzlarini tinglab boʻlgandan soʻng, inoqni „it, shia, sotqin" deya toʻpponcha (revolver) dan ikki marta oʻq uzib, yaralaydi. Natijada inoq yarador holida Buxoroga olib kelinadi.
22-mart kuni ertalab soat 6 da inoqga oʻsha vaqtda Buxoroga xizmat safari bilan kelgan Kaspiyorti temir yoʻli quruvchisi, general-leytenant Mixail Annenkov joʻnatgan shifokor Oskar Geyfelder tomonidan koʻrsatilgan tibbiy yordamga qaramasdan vafot etadi. Inoqning vafotidan xabar topgan amir Muhammadbiyga hamdarlik nomasi yuborib, inoqni hech qachon xizmatkor sifatida emas, balki oʻzining akasi oʻrnida koʻrganini taʼkidlaydi. Amirning buyrugʻiga koʻra, qotilni jazolash inoqning qarindoshlariga beriladi. Qotil ot dumiga bogʻlanib, shahar koʻchalari boʻylab odamlar koʻz oʻngida aylantirilgan. Undan soʻng esa qoʻl-oyoqlarini sindirilib, itlarga yem qilish uchun shahar tashqarisiga chiqarib tashlanadi.
Inoqning oʻgʻillari Ostonaqulbiy, Haydarqulbiy, Latifbeklar ham amirlikda turli lavozimlarda faoliyat yuritishgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  „Nedavnyaya tragediya v Buxare" (rus tilida).  Istoricheskiy vestnik, № 5. (1892). 13-avgust 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-noyabr 2022-yil.
2. ↑  *Andrey Nedvetskiy.* „Praviteli Buxari" (rus tilida) (21-dekabr 2018-yil). 19-oktabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-noyabr 2022-yil.
3. 1 2 3 4  *Mirzo Abdulazim Somiy Boʻstoniy.* „Tarixi salotini mangʻitiya" (rus tilida).  Moskva. Izdatelstvo vostochnoy literaturi (1962). 18-aprel 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-noyabr 2022-yil.
Ushbu maqolani tinglang (5 daqiqa)noicon
Spoken Wikipedia iconBu audiofayl ushbu maqolaning 19-oktyabr, 2022-yil(2022-10-19)
 sanasidagi versiyasi asosida yaratilgan boʻlib, shu sanadan keyin amalga oshirilgan tahrirlarni aks ettirmaydi.(Yordam · Koʻproq audiomaqolalar)
**Tojiboyeva Gulnoz Zohidullo qizi** (oʻzbekcha: *Тожибоева Гулноз Зоҳидулло қизи*; 1991-yil 8-fevral, Toshkent) — bolalar yozuvchisi, ssenariy muallifi, tarjimon, dizayner, taʼmirshunos-rassom. O‘zbekiston Badiiy akademiyasi, Badiiy ijodkorlar uyushmasi aʼzosi (2019). O‘zbekiston „Milliy tiklanish" demokratik partiyasi aʼzosi (2021). O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi (2022).

Tarjimai holi
-------------

1991-yil 8-fevral kuni Toshkent shahrida tug‘ilgan. Yozuvchi Muhabbat Yoʻldoshevaning farzandi. 2019-yildan O‘zbekiston Badiiy Akademiyasi va Badiiy ijodkorlar uyushmasi, 2021-yildan Milliy tiklanish demokratik partiyasi, 2022-yildan O‘zbekiston yozuvchilari uyushmasi aʼzosi. Hozirda uyushma „Bolalar va o‘smirlar adabiyoti" kengashi raisining o‘rinbosari va qator Xalqaro adabiy jurnallarning O‘zbekistondagi adabiy koordinatori.

Ijodi
-----

6 yoshidan ertaklar yoza boshlagan. 2008-yilda Zominda o‘tkazilgan O‘zbekiston yosh yozuvchilar Respublika seminarida „Bolalar adabiyoti" nominatsiyasi bo‘yicha g‘olib bo‘lgan.

Bolalar va o‘smirlarga mo‘ljallangan 9 ta kitob muallifi: „O‘rmon ertaklari" (2006), „Kuladigan quyoncha" (2008), „O‘rmon alifbosi" (2012), „Topishmoqlar" (2012), „Jayhun va Alanga" (2018), „O‘rmon alifbosi" (2018), „Epchil zag‘izg‘on" (2021), „Sayohatchi kemacha" (2022) va „Mehmondo‘st olmaxon" (2022).

Ertaklari „Gulxan", „G‘uncha", „Tong yulduzi", „Klass" va boshqa qator nashrlarida chop etilgan. Bundan tashqari, rus, qozoq, qirg‘iz va ingliz tillariga tarjima qilinib, ertak va hikoyalari AQSh, Rossiya, Ukraina, Donetsk Xalq Respublikasi, Pokiston, Bangladesh, Belgiya va Qrim Muxtor Respublikasidagi adabiy nashrlarda chop etilgan.

2014-yilda O‘zbekiston va Koreya Respublikasi hamkorligida o‘tkazilgan „O‘rta Osiyo mamlakatlari mif, ertak va dostonlari" xalqaro tanlovida o‘zining „Jayxun va Alanga" nomli kinofilm ssenariysi bilan faxrli 1-o‘rinni egalladi.

O‘zbekiston hududi — Qanqadan topilgan 10 dan ortiq qadimiy arexologik sopol buyumlarni taʼmirlab, qayta tikladi va 2016-yilda Ikuo Hirayama nomidagi Xalqaro madaniyat karvonsaroyida o‘tkazilgan „Ajdodlar merosi" yillik hisobot ko‘rgazmasida namoyish etdi.

2019-yilda o‘tkazilgan „Humo-2019" Xalqaro ertaklar ko‘rik-tanlovining asoschisi va hakamlar hay’ati aʼzosi.

20dan ortiq badiiy filmni o‘zbek tiliga tarjima qilgan.

Ukrainaning „Avtograf" adabiy jurnalida shoira Zulfiya Mo‘minovaning „Toshbaqa Toshbuvining ko‘zoynagi" va „Qarg‘acha Qoratosh qanday qilib o‘ziga ota-ona izladi" kabi ertaklari, bolalar shoiri Orif To‘xtashning „G‘iybatchi chumchuq" nomli ertagi Gulnoz Tojiboyevaning tarjimasi va rasmlari asosida chop etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ёзувчилар оиласига Украинадан янги йил совғаси".
2. ↑  „Gulnoz Tojiboeva".  kitobxon.com.
3. ↑  „Ўзбек адибасини АҚШда ҳам ўқишади".
4. ↑  "Jayxun va Alanga" китоби, Gulnoz Tojiboyeva
5. ↑  „Ёш ёзувчилар учун "HUMO-2019" эртаклар танлови".
**Flo Ankah** — Nyu-York shahrida istiqomat qiluvchi fransuz (amerika fuqarosi) aktrisa, rejissyor va qoʻshiqchi. U 2006-yilda Simple Production kompaniyasiga asos solgan.

Faoliyati
---------

 „ *Jim koʻz yoshlarni sevish" filmida bosh rol ijrosi,* Shrine auditoriyasida, 2012-yil oktyabr
### Vokalchi

Tungi klub sahnasida jazz improvizatorlari bilan birgalikda tanilgan, u *Third Set Collective* guruhining yetakchisi boʻlgan.

Flo Shrine Auditoriumda rejissyor Vinsent Paterson tomonidan suratga olingan Brodvey uslubidagi „ *Loving the Silent Tears"* musiqiy filmida bosh rollarni ijro etadi. Uning yakkaxon shousi *Edith Piaf Alive* premyerasi Joeʼs Pub’da jamoat teatrida boʻlib oʻtdi.

### Aktrisa sifatida

Flo Ankah filmda (*Filipni tinglang*, *Keyin u meni topdi*) va televizorda (*Yashash uchun bitta hayot*) paydo boʻldi. Badiiy filmlarda (" *Stillwater* „, *"Oy nuridagi sehr"*, "*Mening keksa ayolim* „, *"Nazorat chegaralari"*), ko‘plab televizion reklama roliklarida ovoz ijrochisi sifatida namoyon bo‘ladi..Atlantika aktyorlik maktabi bitiruvchisi va 2017-yildan beri Televizion sanʼat va fanlar akademiyasining aʼzosi.

Bir tomonlama va qirgʻoqqa kirish mumkinmi? Flo Ankahning mukofotga sazovor boʻlgan filmlari. U oʻzining xoreografiyasini Judson cherkovi, HERE sanʼat markazi va Dixon Pleysdagi Harakat tadqiqotida namoyish etdi. Flo Ankah Kennedi markazining dramaturglik bilan shugʻullanuvchi bitiruvchisi.

Ishlari
-------

 Katta olma kinofestivalida eng yaxshi eksperimental film gʻolibi, 2008 yil
**Yakkaxon ijro**

*Edith Piaf Alive* — (2012) Kichik chumchuq haqidagi pyesa,  Joeʼs Pub .

*Sevgi fransuzcha* — (2013) vintage musiqalariga zamonaviy burilish, Mayami-Deyd okrugi auditoriyasi.

*Aprelda Parijda* — (2016) fransuz ruhiga musiqiy hurmat,  Faynshteyn / 54 Quyida .

**Art House film**

*ONE WAY*  — (2008) Eng yaxshi eksperimental film, 5-Katta olma film festivali

*Sohilga kirish mumkinmi?*  — (2010) Golden Reel mukofoti, Tiburon xalqaro kinofestivali.
**Dramaturgiya**

*Qutidan tashqarida* — (2018) 10 daqiqalik oʻyin, Afina Fellowship yozadi .

**Nashrlar**

*Qachon ayollar Gollivudda hikoya qilishni boshlaydilar?* — Clyde Fitch hisobotida chop etilgan film inshosi .

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  „French Actress Official website".
3. ↑  „Third Set – Music Collective".
4. ↑  „Starring in musical Loving the Silent Tears".
5. ↑  *Collet-Apraxine, Tatiana*. „Interview for Edith Piaf Alive at Joe's Pub". New York Theater Review (21-mart 2013-yil). Qaraldi: 21-mart 2013-yil.
6. ↑  *Burns Scully, Thomas*. „Remembering Paris Correctly. 'April in Paris' at Feinstein's/54 Below With Floanne". On Stage (4-may 2016-yil). Qaraldi: 4-may 2016-yil.
7. ↑  *One Way* IMDbda
8. ↑  *Waterfront Access?* IMDbda
9. ↑  „Tiburon Film Festival Winners".
10. ↑  „Athena Writes Fellow 2018". 20-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-noyabr 2022-yil.
11. ↑  „Guest contributor, Women Directors in Hollywood".
**Iqtisodiy huquq va erkinliklar** — insonning iqtisodiy sohadagi yuridik imkoniyatlarini belgilovchi konstitutsiyaviy huquqlar majmui. Mazkur imkoniyatlarning xa-rakteri va mohiyati pirovard oqibatida muayyan jamiyatdagi iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy tuzumni belgilab beradi. Hoz. demokratik davlatlarda asosiy I.h. va e. sirasiga xususiy mulkchilik xuquqi, jumladan, yerga va akliy mehnat mahsulotlariga xususiy mulkchilik huquqi, meros huquqi, erkin tadbirkorlik (xoʻjalik sohasida ta-shabbuskorlik) huquqi, mehnat huquqi va mehnatga oid boshqa huquqlar, xususan ishsizlikdan muhofaza qili-nish, korxonani boshqarishda ishtirok etish va h.k. kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi (36—37-moddalar) va mehnat haqidagi qonunlari har bir shaxsga oʻz mehnat qobiliyatidan foydalanishni kafolatlaydi, fuqarolarning iqtisodiy jihatdan har qanday maj-bur qilinishini va mehnat haqi toʻlashda kamsitilishini taqiklaydi. Ayni vaqtda isteʼmolchi huquqlarining ustuvorligini, mulkdorlikning barcha shakllari muhofaza etilishini kafolatlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
"GULOʻYIN" — oʻzbek mumtoz raqsining Fargʻona maktabiga mansub "Katta oʻiin" turkumidagi ayollar raqssyuitasi. U asosan ashula joʻrligida, professional yallachi va havaskorlar tomonidan ijro etilgan. Ayniqsa Qoʻqonda keng tarqalgan. Syuitaning mazmuni lirik harakterda boʻlib, ruhiy kechinmalar ifodalangan. "G." dastlab firoq azobi, sogʻinishni, soʻngra kuchli iroda, dadillikni ifodalaydi, shodlik va quvnoq hayotni ulugʻlaydi. "G." turlaridan birida ijrochining qoʻl harakatlari gul (gulsapsar, lola, binafsha)ning ochilish paytini ifodalaydi. "G" maxsus milliy kiyimda ijro etiladi. "Guloʻyin", "Guloʻyin yallamasi", "Guloʻyin jilvoni" kabi usullari boʻlib, ular mazmuni, ijro usuli bilan bir-biridan farq qiladi. 1927 yil Us t a Olim Komilov va Tamaraxonim "G."ning ritmoplastik usulidagi zamonaviy, ommaviy va doira zarblari ostida tushiladigan yakka sahna raqslarini yaratdilar. Bu raqslarda oʻzbek ayolining iffat ila yoʻgʻrilgan goʻzalligi ulugʻlanadi. "G." raqsi yangicha talqin va kostyumda "Farhod va Shirin" (Xurshid asari; kompozitorlar V. Uspenskiy, G. Mushel) musiqali dramasiga kiritilgan va 1937 yil Moskvada boʻlib oʻtgan birinchi oʻzbek sanʼati va adabiyoti dekadasida namoyish etilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Muhammad Tugʻloq** (? - 1351) - Dehli sultonligi hukmdori (1325—51). Hukmronligining dastlabki yillarida mamlakat hududini kengaytirgan. M.T. Dehli shahrida turib Dekanni boshqarish mumkin emasligini tushunib, shim. poytaxt aholisini Devagiri shahriga koʻchirib, yangi poytaxtni Davlatobod deb atagan. Lekin bu bilan mamlakatdagi separatik harakatni toʻxtata olmagan, Janubiy Hindiston, Dekan, Bengaliya Dehli sultonligidan ajralib chiqqan. M.T.ning iqtisodiy tadbirlari: soliqlarning keskin oshishi (dehqonlar qishloklarni tashlab ketishgan, natijada dalalar ishlovsiz qolgan), davlat xazinasini toʻldirish uchun qiymati past tangalarning joriy qilinishi va boshqa mamlakat xoʻjaligining barbod boʻlishiga olib kelgan. M.T. oʻz davrining oʻqimishli kishilaridan boʻlib, astronomiya, falsafa, matematika va boshqa fanlardan xabardor boʻlgan, fors tilida sheʼrlar yozgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Male — Maldiv orollarining poytaxti
Maldiv orollari Respublikasi Hind okeanining ekvatorial suvlarida, Shri-Lankadan 700 km janubi-gʻarbda va Hindistondan 340 km janubda joylashgan. Mamlakatning uzunligi taxminan 750 km (shimoldan janubga 73° sharqiy uzunlik boʻylab) va kengligi taxminan 120 km (gʻarbdan sharqqa). U 960 kilometrga choʻzilgan suv osti tizmasining tepasida joylashgan 26 ta atoldan iborat qoʻsh zanjirda birlashtirilgan 1196 marjon orollaridan iborat. Maldiv orollaridagi eng katta orol — Gan. Odamlar Maldiv orollari va atrofidagi koʻplab orollarda yashamaydi. Orollarda atiga 200 ta va undan ortiq odam yashaydi.

Aholisi 395 ming kishiga yaqin. Aholining katta qismi Maleda yashaydi.

Orollar okean sathidan unchalik balandda joylashmagan. arxipelagning eng baland nuqtasi janubiy Addu atollida (Siena) — 2,4 m. Umumiy maydoni 90 ming km², quruqlik maydoni 298 km². Sohil chizigʻi: 644 km. Male poytaxti — arxipelagning yagona shahri va porti — xuddi shu nomdagi atollda joylashgan.

### Iqlim

Iqlimi subekvatorial musson. Shimoliy-sharqiy mussonlar taʼsirida noyabrdan martgacha quruq iqlim quruq boʻladi va janubi-gʻarbiy mussonlar taʼsirida iyundan avgustgacha yomgʻirli mavsum boʻladi. Yil davomida issiq havo, havo harorati 24° dan 30° gacha boʻlishi kuzatiladi. Yanvar-fevral oylarida havo harorati +17°C dan pastga tushmaydi va aprel-may oylarida esa harorat +37°C dan oshmaydi.

### Suv resurslari

Maldiv orollarida doimiy suv manbalari mavjud emas.

Havolalar
---------

*

Manbalar
--------

1. ↑  Strani i narodi — Zarubejnaya Aziya — Yujnaya Aziya, Moskva, „Misl", 1982, str.247, statya „Maldivskaya respublika"
**Glikozuriya** (glyukoza va yun. uron — siydik) — siydik bilan kand (glyukoza) chiqishi. Asosan giperglikemiyaaan keyin kuzatiladi. Buyrak kanalchalarining reabsorbsiya qilish xossasi susayganda roʻy beradi, shuningdek, qandli diabetga xos belgilardan biri hisoblanadi. Qandli diabet bilan ogʻrigan bemor qonida qand koʻpayadi, bu siydikda qand boʻlishiga olib keladi. Normal siydikda qand boʻlmaydi. Alimentar (qand koʻp isteʼmol qilinganda), reflektor (hayajonlanish, stress holatlarida bir lahzada oʻtib ketadi), diabeti k va buyrak xili ajratiladi. Nerv va endokrin sistema faoliyati buzilganda, buyrak kasalliklari, turli zaharlanishlar, homiladorlik toksikozlarida ham G. kuzatilishi mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Glinka haykali** — taniqli rus bastakori M. I. Glinka haykaltaroshlik yodgorligi. 1906-yilda Sankt-Peterburgda Leningrad konservatoriyasi binosi yaqinidagi Teatr maydonida oʻrnatilgan. Yodgorlik mualliflari haykaltarosh R. R. Bax va arxitektor A. R. Bax. Yodgorlik federal ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros ob’ekti hisoblanadi.

Tarixi
------

1901-yilda M. I. Glinka (1804-1857) tavalludining yuz yilligi munosabati bilan Rossiya musiqa jamiyati bastakor haykalini yaratish tashabbusi bilan chiqadi. Yodgorlik qurilishiga mablagʻ toʻplash maqsadida koʻplab kontsertlar, tomoshalar oʻtkaziladi. Natijada 106 788 rubl 14 1/2 tiyin yigʻildi.

1902-yilda yodgorlik loyihalari uchun tanlov eʼlon qilinadi. Unda 22 haykaltarosh, jumladan A. L. Ober, I. Ya. Gintsburg, L. A. Bernshtam va R. R. Bax ishtirok etdilar. 1903-yil bahorida tanlov natijalari sarhisob qilinadi. R. R.Bax Yodgorlikni bajarish uchun buyurtma olgan. Yodgorlikning meʼmoriy qismida ishlash uchun u akasi A. R. Baxni taklif qilgan.

1903-yil 26-fevralda shahar dumasi yodgorlikni oʻrnatish joyini tasdiqladi: Glinka koʻchasi va Teatr maydoni kesishmasi. Joyni tanlash, u yerda joylashgan Katta tosh teatri binosida (hozirgi konservatoriya) ekanligi bilan bogʻliq edi. M. I. Glinkaning "Tsar uchun hayot "(„Ivan Susanin") operasining premyerasi boʻlib oʻtadi va olti yildan keyin — 27- Noyabr 1842-yilda — "Ruslan va Lyudmila "operasi primyerasi boʻlib oʻtadi.

1903-yil 20-mayda yodgorlik qoʻyilishi boʻlib oʻtadi. Granit poydevori Kohl va Dyurer kompaniyasi tomonidan, haykal esa A. Moranning bronza quyish zavodi tomonidan quyilgan. Yodgorlikning tantanali ochilishi 1906-yil 3-fevralda boʻlib oʻtadi. Ochilish marosimida kantata M. LEKIN. Balakirev, bu voqea uchun maxsus yozilgan.

1925-yilda maydonni qayta qurish paytida yodgorlik demontaj qilinadi. 1926-yilda konservatoriya binosining janubiy tomonidagi yodgorlikni qayta tiklashga qaror qilinadi. Shu bilan birga, bronza qandillar qayta tiklanmagan, chunki ular yodgorlikning badiiy yechimiga mos kelmasligi aniqlangan. 1944-yilda Monumentskulptura zavodida yodgorlik qayta tiklanadi.

Tavsifi
-------

M. I. Glinka toʻliq balandligida tasvirlangan. U bronza dafna novdasi bilan granit poydevor ustida turadi. 1963-yilda „Leningrad haykali" kitobida yodgorlikning past badiiy ijrosi qayd etilgan va bastakor obrazi chuqurlikdan mahrum deb nomlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Постановление Правительства РФ № 527 от 10.07.2001". 9-oktabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-noyabr 2020-yil.
2. 1 2 3 4 5  „Энциклопедия Санкт-Петербурга. Глинке М. И. памятник (1906 г. скульптор Бах Роберт Романович)". 8-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-noyabr 2020-yil.
3. 1 2 3  *Lisaevich I. I. Bexter-Ostrenko I. Yu.* Pamyatniki deyatelyam nauki i kulturi, vipolnennie v konse XIX nachale XX veka // Skulptura Leningrada — Leningrad: Iskusstvo, 1963.
**Mehnat unumdorligi** - ishlab chiqarish jarayonida kishilar mehnatining foydaliligi, samaradorligi va mahsuldorligi; Mehnat unumdorligi ishlovchining maʼlum vaqt birligi (soat, smena, oy, yil) ichida tayyorlagan mahsulot hajmi bilan oʻlchanadi. Mehnat unumdorligi tarmoqlari va korxonalarda mehnat unumdorligi yalpi yoki sof mahsulot asosida hisoblanadi. Yillik mahsulot hajmini oʻrtacha ishlovchilar soniga boʻlish orqali bir ishlovchi hisobiga yaratilgan mahsulot aniqlanadi.

Mehnat unumdorligining oʻsishi mahsulot birligini ishlab chiqarishda mehnat sarfining kamayishi demakdir. Mehnat unumdorligi yuqori boʻlsa, jami-yat har bir xodim hisobiga koʻproq mahsulot tayyorlash, binobarin, oʻzining oʻsib borayotgan ehtiyojlarini toʻlaroq qondirish imkoniyatiga ega boʻladi. Mehnatning asosiy kapital bilan taʼminlanishini yaxshilash, fantexnika taraqqiyoti yutuqlari va yangi texnologiyani joriy etish, ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish, xodimlarning malakasini va texnik tayyorgarlik darajasini, madaniyatini, maʼlumotini oshirish Mehnat unumdorligi oʻsishining eng muhim omillaridandir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mehnat psixologiyasi** - insonning mehnatga munosabati, mehnat faoliyatining qonuniyatlari va uning rivojlanishini tadqiq qiladigan psixologiya sohasi. Mehnat psixologiyasi mehnatda shaxsning faoliyati, boʻsh vaqti, dam olishining ishlab chiqarishga taʼsirini ham oʻrganadi. Mehnat psixologiyasi nemis-amerikalik psixolog G. Myunsterberning (1863—1916) "Psixologiya va ishlab chiqarish unumdorligi" (1913) va "Psixotexnika asoslari" (1914) kitoblari chiqqan davrdan boshlab alohida soha sifatida vujudga kelganligi eʼtirof etilgan. Mehnat psixologiyasining asosiy vazifasi ishlab chiqarish munosabatlarini yaxshilash, mehnatkashlarga zarur shart-sharoit yaratib berish, kasb layoqatini aniqlash, kasb kasalliklarining , ishlab chiqarishda jismoniy falokatlarning , psixologik stress, tolikish va zoʻriqish holatlarining oldini olishdir.

Ergash Gʻoziyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mehnat nizolari** - amaldagi mehnat toʻgʻrisidagi qonunlar va boshqa normativ hujjatlarni tadbiq etish yoki yangi mehnat shartlarini belgilash yoxud mavjud shartlarini oʻzgartirishga doir masalalar boʻyicha yuzaga keladigan va qonunda oʻrnatilgan tartibda hal etiladigan kelishmovchiliklar. Mehnat nizolarini hal etish bilan bogʻliq barcha masalalar OʻzRning Mehnat kodeksi (259—281moddalar), Fuqarolik protsessual kodeksi (1, 5, 6, 31, 110, 149, 158, 185, 219, 239, 259moddalar)da koʻrsatib oʻtilgan. Mehnat nizolari yakka tartibdagi Mehnat nizolari va jamoaga doir Mehnat nizolariga boʻlinadi. Ya kka tartibdagi Mehnat nizolari — ish beruvchi va xodim oʻrtasida mehnat toʻgʻrisidagi qonunlar va boshqa normativ hujjatlarni, mehnat shartnomasipz. nazarda tutilgan mehnat shartlarini qoʻllanish yuzasidan kelib chiqqan kelishmovchiliklardir. Jamoaga doir Mehnat nizolari — ish beruvchi va xodimlar jamoalari oʻrtasida mehnatning yangi shartlarini belgilash va mavjud shartlarini oʻzgartirish, jamoa shartnomalari va kelishuvlarini tuzish, oʻzgartirish va bajarish yuzasidan kelib chiqqan kelishmovchiliklardir. Ish beruvchi bilan xodimlar oʻrtasidagi kelishmovchiliklar mehnat shatnomasida qatnashuvchi har 2 tarafning harakati yoki harakatsizligi natijasida kelib chiqishi mumkin. Har qanday kelishmovchiliklarhamM.n. darajasiga borib yetmaydi. Yuzaga kelgan kelishmovchiliklar mehnat huquqi subʼyektlari tomonidan turlicha baholanishi mumkin. Baholashdagi kamchiliklar Mehnat nizolarini koʻrib chiquvchi organga murojaat qilingandan boshlab Mehnat nizolari darajasiga borib yetadi.

Mehnat nizolarini Mehnat nizolari komissiyasi va sud koʻrib chiqadi. Xodim mehnat nizosini hal qilish uchun, oʻz xohishiga koʻra, Mehnat nizolari komissiyasi yoki bevosita sudga murojaat etishga haqli. Mehnat nizolari, odatda, yo xodimning mehnat huquqini buzish bilan, yoki asossiz talab oqibati bilan bogʻliq boʻladi. Mehnat nizolariga olib keluvchi keng tarqalgan sabablar quyidagilar: mehnat toʻgʻrisidagi qonunlarni buzish; xodimlarning oʻz mehnat maj-buriyatlarini bajarmasligi yoki vijdonan bajarmasligi (progullar, ishga kech qolib kelish va boshqalar) va ish beruvchi tomonidan qoʻllaniladigan taʼsir choralariga notoʻgʻri munosabatda boʻlish; ish beruvchi va xodimlarning amaldagi huquq normalarini turlicha tushunishi, xodimlarning oʻz huquqyaarini notoʻgʻri tushunishi va boshqa

Gulnora Sarimsoqova.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Arabxona** — Buxoro viloyati, Buxoro tumani Turkon, Soʻfikorgar, Amirobod, Guliston mahalla fuqarolar yigʻini hududidagi aholi pukti nomi.
Arabxona Oʻzbekiston Respublikasining koʻp viloyatlarida uchraydigan qishloq va mahalla nomi hisoblanadi. Arablar, Arabho (Arabo), Arabon va boshqa turdagi atamalar ham mavjud boʻlib, „Arablar yashaydigan joy", „Arablar qishlogʻi" degan maʼnolarni anglatadi. Ushbu atama Oʻrta Osiyo huhudiga arablarning kirib kelishi davridan boshlanib, undan keyingi davrlarda ham oʻrnashgan arablar bilan bogʻliqdir. VII—VIII asrlarda arablarning Bagʻdod va Damashqdagi aholisi yurishlar natijasida Oʻrta Osiyo hududlariga oʻrnashib oladilar. XV—XVI asrlarda esa Yaman arablari Movarounnahrga kirib kela boshlagan.
Arablarning Oʻrta Osiyo hududiga kirib kelishi uzoq tarixiy davrni oʻz ichiga qamrab oladi. Buxoro, Jondor, Vobkent, Romitan, Kogon, Peshkoʻ, Olot, Shofirkon, Gʻijduvon, Qorakoʻl tumanlarida ham shu toponim bilan bogʻliq mahalla, guzar va qishloqlar mavjud. Professor T.Nafasov tadqiqotlarida quyidagi arablar mavjud ekanligi qayd qilingan:
1.Arab tilini bilmaydigan, qarluq lahjasida soʻzlashadigan arablar;
2.Arab tilini biladigan, oʻzbekcha soʻzlashadigan va tojik tilini bilmaydigan arablar;
3.Arab va tojik tilini bilmaydigan, oʻzbekcha soʻzlashadigan arablar;
4. arab tilini bilmaydigan, tojik va oʻzbek tillarida soʻzlashadigan arablar.
Soʻnggi ikki tur arablar yashaydigan aholi punktlari Arabxona deb ataladi. Bu etnik tarkib hududlarining nomlashishiga asos qilib olingan. Tarixchi olimlar Qahramon Rajabov, Shodmon Hayitov va Furqat Sodiqov tadqiqotlariga koʻra Arabxona mahalla fuqarolar yigʻinida 2015-yil 1-yanvar holatiga koʻra 3208 kishi istiqomat qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Toʼrayev H.H*. Buxoro toponimikasi*. Buxoro: Durdona, 2021 — 276 bet. ISBN 978-9943-7455-7-5.
2. ↑  Adizova N*. Buxoro tumani toponimlari*. Toshkent: Navro’z, 2020 — 115 bet.
3. ↑  Rajabov Q, Hayitov Sh, Sodiqov F*. Buxoro tuman tarixi (qisqacha ma’lumotnoma)*. Toshkent: Tafakkur, 2015 — 52 bet.
**Italyan tili** (italyancha: *italiano* — „italyancha" yoki italyancha: *lingua italiana* — „italyan tili") roman tillaridan biri boʻlib, unda asosan Italiya, Shveysariya, San Marino, Vatikanda gaplashishadi; bundan tashqari Malta, Monako, Xorvatiya, Sloveniya, Fransiya, Liviya, Eritreya va Somali kabi mamlakatlarning ayrim viloyatlarida italyancha gaplashadigan aholi istiqomat qiladi. Amerika va Avstraliya qitʼalarida ham baʼzi immigrantlar italyan tilini ona tili deb hisoblaydi.

Italyan tili shevalari 3 katta guruhga boʻlinadi: shim. markaziy va jan. Jonli lotin tili asosida yuzaga kelgan. Lotin tilining asta-sekin Italyan tili sifatida qayta tarkib topishi 6— 10-asrlarga toʻgʻri keladi. 13-asrdan boshlab, ijtimoiy-iqti-sodiy va siyosiy taraqqiyot bilan Italiya shevalari ichida Florensiya (Toskan) shevasi alohida oʻrin egalladi va shu asosda italyan adabiy tili shakllandi. Italyan tilidagi soʻzlar deyarli qoʻsh undoshli boʻlib, unli tovushlar bilan tugaydi. Urgu soʻzning oxiridan ikkinchi boʻgʻiniga tushadi. Egalik olmoshi artikl bilan keladi. Gapda soʻz tartibi erkin. Yozuvi lotin alifbosi asosida.
Yevropa Ittifoqi statistikasiga binoan italyancha 59 million nafar aholi uchun ona tilidir, yana 14 million kishi undan ikkinchi til sifatida foydalanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Nationalencyklopedin "Världens 100 största språk 2007" The World's 100 Largest Languages in 2007
2. 1 2  Eurobarometer – Europeans and their languages PDF (485 KB), February 2006
3. ↑  Ethnologue report for language code:ita (Italy) – Gordon, Raymond G. Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version
4. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
5. ↑  thebigbook

Adabiyotlar
-----------

* Berloco, Fabrizio*. The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition*. Lengu, 2018. ISBN 978-8894034813.
* Canepari, Luciano*. Il MªPi – Manuale di pronuncia italiana* (Italian). Bologna: Zanichelli, 1992. ISBN 978-8808246240.

Foydali havolalar
-----------------

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-10-22). - Italiya va italyan tili hamda grammatikasi haqidagi sayt

Vikipediya logotipiVikipediya logotipi

Vikipediya
***italyan tilida***   

**boʻlimga** ega:  

**«Pagina principale»**


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |