recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Xorda** (yun. chorde — pay, ip) — xordali hayvonlarning elastik oʻq skeleti. Birlamchi ichak orqa qismining oʻrtasidan boʻrtib chikishi natijasida hosil boʻladi. Bu boʻrtiq keyinchalik choʻzilib, nerv nayi ustida joylashadigan boʻylama uzun ipga aylanadi. Lansetniklar, toʻgarakogʻizlilar va ayrim baliklar (yaxlitboshlilar, osyotrsimonlar, ikki xil nafas oluvchilar)da hayoti davomida saqlanib qoladi, boshqa umurtqalilar va qobiklilarda faqat embrion davrida boʻladi. Hayvon tanasi toʻlqinsimon egilganida (suzganda) X. ham segmentlashgan yonbosh muskullar taʼsirida egiladi.

Voyaga yetgan umurtqalilarda X. atrofida togʻay yoki suyak hosil boʻladi; keyinchalik togʻay siqib chiqarilishi natijasida X. umurtqa pogʻonasi bilan almashinadi; X. qoldiqlari umurtqalar tanasi oraligʻida saqlanib qoladi yoki yoʻqolib ketadi (kushlar). X. qobigʻining pishikdigi, tarangligi va tayanch funksiyasi uning hujayralari turgor holati bilan bogʻliq.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Valeriy Vladimirovich Fedyanin** (1971-yil-12-may – 2017-yil-30-sentyabr) – Rossiya Federatsiyasi Harbiy-dengiz floti ofitseri va polkovnik. Birinchi Chechen urushi va Rossiyaning Suriyadagi harbiy operatsiyasi ishtirokchisi.

Hayoti
------

Valeriy Fedyanin 1971-yil 12-mayda Orenburg viloyati, Quvandik shahrida tugʻilgan. 1988-yilda Sverdlovsk shahridagi Suvorov harbiy bilim yurtini tamomlagan. Shundan soʻng, SSSR Qurolli Kuchlari safiga xizmatga chaqirilgan. 1992-yilda SSSR parchalanganidan keyin V. I. Lenin nomidagi Toshkent oliy qoʻshma qoʻshin qoʻmondonlik bilim yurtida oʻqigan. U chorak asr davomida Rossiya dengiz flotining dengiz piyodalari korpusining turli boʻlinmalarida xizmat qiladi. Tinch okean flotining 55-dengiz diviziyasining 390-dengiz polkida vzvod va kompaniya komandiri, shtab boshligʻi va komandir oʻrinbosari boʻlgan. Birinchi Chechen urushi paytida dengiz piyodalari rotasi qoʻmondoni sifatida harbiy harakatlarda qatnashgan. Fedyanin harbiy xizmatlari uchun "Jasorat ordeni" va "Jasorat uchun" medali bilan taqdirlangan. 2007-yilda Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlarining Qoʻshma qurollar akademiyasini tamomlagan. Keyin alohida razvedka batalyoniga qoʻmondonlik qilib, dengiz diviziyasining razvedka boshligʻi va Vladivostokdagi 155-alohida dengiz brigadasi komandirining oʻrinbosari boʻlgan.

2014-yilda Shimoliy flotga oʻtkaziladi. Murmansk viloyati, Kandalaksha tumani, Alakurtti qishlogʻida joylashgan 80-alohida motorli miltiq brigadasi komandirining oʻrinbosari boʻlgan. 2016-yil may oyida Fedyanin Murmansk viloyati, Pechenga tumani, Sputnik qishlogʻidagi 61-alohida dengiz brigadasi komandiri lavozimiga tayinlanadi. Oʻz brigadasi boshchiligida 2017-yil 9-may kuni Qizil maydondagi paradda qatnashadi.

Valeriy Fedyanin Moskva viloyati, Mytishchi shahridagi Federal urush yodgorligi qabristoniga dafn qilingan.

Rossiya Federatsiyasi Prezidentining farmoni bilan polkovnik Valeriy Vladimirovich Fedyanin vafotidan keyin ikkinchi "Jasorat ordeni" bilan taqdirlangan.

Xotirasi
--------

* Fedyanin sharafiga Shimoliy flotning kemasi 21980 turdagi „Grachonok" deb nomlangan.
* Fedyanin haykali Furot daryosi sohilidagi Dayr-az-Zor shahrida oʻrnatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Сирия сегодня: биография полковника Валерия Федянина." (ru).  Общественно-политический журнал «AchtungPartizanen».. 2020-yil 5-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 5-iyun.
2. 1 2  *Легостаев А.* „Федянин Валерий Владимирович 1971-2017." (ru). 2020-yil 5-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 5-iyun.
3. ↑  „Федянин Валерий Владимирович." (ru).  Боевое братство (2017-yil 3-oktyabr). 2020-yil 5-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 5-iyun.
4. ↑  „Противодиверсионный катер «Валерий Федянин» успешно поразил надводные цели в Баренцевом море." (ru).  Телеканал «Звезда». (2018-yil 28-aprel). 2020-yil 5-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 5-iyun.
5. ↑  „В Сирии открыли памятник генерал-майору Валерию Асапову, который командовал армией в Приморье." (ru).  Prim.News. (2020-yil 25-fevral). 2020-yil 5-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 5-iyun.
**Badiiy gimnastika bo'yicha Butun Rossiya federatsiyasi** VFXX) - butun Rossiya jamoat tashkiloti. 1991-yilda tashkil etilgan.

Tarix va funktsiyalar
---------------------

SSSRda alohida Butunrossiya badiiy gimnastika federatsiyasi (Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi)ham mavjud edi,  lekin keyin u respublikada badiiy gimnastika rivojlantirish va ommalashtirish ustida ishlash uchun mo'ljallangan SSSR badiiy gimnastika federatsiyasi, faqat tarkibiy bo'limi edi. Hozirgi "butun Rossiya badiiy gimnastika federatsiyasi" 1991-yilda ta'sis konferensiyasi (12-sentabr 1991, Ivanovo shahri) tomonidan tashkil etilgan. Keyingi yilning yanvar oyida 9 jamoat tashkiloti RSFSR Adliya vazirligi tomonidan ro'yxatga olingan.

2001-yilda hisobot-saylov konferensiyasida tashkiloti qayta tashkil etildi. Rossiya Federatsiyasi Prezidentining yordamchisi Sergey Yastrjembskiy prezident etib saylandi. U bu lavozimda ikki to'rt yillik muddatga, 2008-yil dekabrigacha Irina Aleksandrovna Viner prezident etib saylanganiga qadar qoldi.Endi u Federatsiya Prezidentining vazifalarini mamlakat terma jamoasi bosh murabbiyi bilan birlashtiradi.

Tashkilot Rossiya Federatsiyasi Sport vazirligi tomonidan akkreditatsiyadan o'tgan va "badiiy gimnastika "sport bo'yicha Butunrossiya sport federatsiyasi maqomiga ega (Rossiya Federatsiyasi 27.02.2011-yildagi 1681-sonli sportturizm vazirligi buyrug'i).

Musobaqalar
-----------

Rossiya badiiy gimnastika federatsiyasi Rossiyada bir qator musobaqalarni tashkil etadi:

| Musobaqa | Davriylik |
| --- | --- |
| Badiiy gimnastika bo'yicha Rossiya chempionati | har yili |
| Badiiy gimnastika bo'yicha Rossiya chempionati | har yili |

Boshqaruv
---------

* Viner-Usmonova, Irina Aleksandrovna - Prezident
* Bryksin, Aleksandr Yurievich - vitse-prezident
* Guryev, Andrey Andreevich - vitse-prezident
* Gorbunova, Tatyana Igorevna - vitse-prezident
* Kolesnikova, Tatyana Iosifovna - vitse-prezident
* Tsareva, Irina Igorevna - ijrochi direktor
* Pershina, Nadejda Viktorovna - mas'ul kotib.

Yana qarang
-----------

* Rossiya badiiy gimnastika federatsiyasi

Eslatmalar
----------

1. 1 2  **{{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda `sarlavha=` parametrini belgilashingiz kerak.** „{{{title}}}".
2. ↑  „arxiv nusxasi". 19-fevral 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-may 2022-yil.
3. ↑  **{{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda `sarlavha=` parametrini belgilashingiz kerak.** „{{{title}}}".

Havolalar
---------

* Butunrossiya badiiy gimnastika federatsiyasining rasmiy sayti
**Valeriy Panteleyevich Yeromenko** (1955-yil Semipalatinskda tugʻilgan) – sodda sanʼat uslubidagi rassom, Rossiya Rassomlar ijodiy uyushmasi aʼzosi.

Hayoti
------

Valeriy Yeromenko 1976-yil V. I. Lenin nomidagi Toshkent oliy oʻquv yurtini tamomlagan. 1980-yildan beri Kalugada istiqomat qiladi. U oddiy sanʼat uslubida ishlaydi.

Koʻrgazmalari
-------------

Yeromenko 1996 va 2010-yillari Kalugada shaxsiy koʻrgazmasini oʻtkazgan. 2001-yil Venada rus madaniyat markazidagi shaxsiy koʻrgazmasida, 2002-yil Naif sanʼat muzeyidagi shaxsiy koʻrgazmasida (Moskva), 2007-yilda esa Zamonaviy sanʼat muzeyida boʻlib oʻtgan „FESTNAIV 07" Moskva xalqaro sodda sanʼat festivalida qatnashgan.
2010-yilda „FESTNAIV 2010" Moskva xalqaro sodda sanʼat festivali, 2013-yilda „FESTNAIV 2013" Moskva xalqaro sodda sanʼat festivali, 2014-yili Naif sanʼat muzeyidagi (Moskva) shaxsiy koʻrgazmasi boʻlgan. Shuningdek, shu yilning oʻzida „ART- Izmailovo" badiiy studiyasida shaxsiy koʻrgazmasi, 2016-yili Kaluga tasviriy sanʼat muzeyidagi shaxsiy koʻrgazmasi va 2019-yilda ADGallery xususiy sanʼat galereyasida shaxsiy koʻrgazmasi (Moskva) boʻlib oʻtgan.

Uning asarlari Moskvadagi sodda sanʼat muzeyi va Kaluga tasviriy sanʼat muzeyi kollektsiyasida, Rossiyada va xorijda shaxsiy kollektsiyalarida saqlanmoqda.

Taʼrif
------

Sanʼatshunos Anna Senatovaning soʻzlariga koʻra, „Valeriyning sanʼatida koʻp narsa sezgidan koʻra koʻproq aqlga bogʻliq … U atrofdagi voqelikka biroz istehzoli nuqtai nazarga ega. Bu sanʼat qiziqarli, yorqin, oʻziga xos va juda kuzatuvchan".

„Arthiv" portali taʼkidlaganidek, „Valeriyning asarlari oddiy sanʼat klassiklari Ivan Rabuzin va Alevtina Pyjova bilan bogʻliq boʻlgan. Ular oʻxshash badiiy yechimlardan – mayda detallarning aniq ritmik takrorlanishi, silliq yumaloq shakllar, dekorativlik, kompozitsiyalarning simmetriyalaridan foydalanadi".

Manbalar
--------

1. ↑  *Рублёв, Валерий* „Человек и Параход! Валерий Ерёменко и Эля Невинная".  Яварда. Qaraldi: 2011-yil 22-noyabr.
2. 1 2  „Фестнаив. Московский международный фестиваль наивного искусства и творчества аутсайдеров".  Музей наивного искусства. Qaraldi: 2007.
3. 1 2  „Выставка художника Парахода откроется в галерее «АРТ-Измайлово»".  Москва 24. Qaraldi: 2014-yil 18-sentyabr.
4. ↑  „В музее изобразительных искусств открылась выставка картин Валерия Ерёменко".  ГТРК Калуга. Qaraldi: 2016-yil 6-fevral.
5. ↑  „Выставка живописи Валерия Еремёнко «ПарАход»".  ADGallery. Qaraldi: 2019-yil 11-mart.
6. ↑  *Ливанова, Наталия* „«Невинная» керамика от Эли Невинной".  Весть. Qaraldi: 2010-yil 19-mart.
7. ↑  „Валерий Пантелеевич Ерёменко (ПАРАХОД)".  Артхив. Qaraldi: 2023-yil 27-sentyabr.

Havolalar
---------

* ArtLib.ru veb-saytidagi mualliflik galereyasi
* Sanʼat galereyasi veb-saytida tarjimai holi, fotosurati va asarlari
* Kaluga rassomi Valeriy Panteleevich Eremenko
**Veniamin Vasilevich Volkov** (20-yanvar 1921-yil, Toshkent – 21-fevral 2019-yil, Sankt-Peterburg) sovet va rus oftalmologi, tibbiyot fanlari doktori (1964), professor (1967), M. Kirov nomidagi Harbiy Akademiyaning oftalmologiya kafedrasi mudiri (1967–1989), SSSR Mudofaa vazirligining bosh oftalmologi, tibbiy xizmati general-mayori (1979), Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1982). SSSR Davlat mukofoti laureati.

Biografiyasi
------------

Veniamin Volkov 1921-yil 20-yanvarda Toshkent shahrida Vasiliy Firsovich (harbiy uchuvchi) va Mariya Semyonovna Volkovlar oilasida tavallud topgan. 1923-yildan Petrogradda yashagan va S. M. Kirov nomidagi Harbiy tibbiyot akademiyasiga oʻqishga kirgan. Akademiyada stalin stipendiyasi sohibi boʻlgan (1942). 1941–1942-yillarda qamaldagi Leningradda qiruvchi batalyonda jangchi boʻlgan. Veniamin koʻrsatgan jasorati uchun „Leningrad mudofaasi uchun" medali bilan taqdirlangan. 1942-yil may oyida S. M. Kirov nomidagi Harbiy tibbiyot akademiyasini tugatgandan soʻng, havo-desant qoʻshinlari bataloniga shifokor lavozimiga tayinlandi.

SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1982-yil 16-fevraldagi farmoni bilan S. M. Kirov nomidagi Harbiy tibbiyot akademiyasining oftalmologiya kafedrasi mudiri Veniamin Vasilyevich Volkov Sovet harbiy tibbiyotini rivojlantirishdagi katta xizmatlari uchun Lenin ordeni, „Oʻroq va bolgʻa" oltin medali va Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Volkov 1989-yil 20-sentyabrda nafaqaga chiqqan. U Bogoslovskoye qabristoniga dafn qilingan.

Oilasi
------

Opasining ismi Taisiya. Rafiqasi – Vera Vasilyevna Varshakova (1922–1997). Qizlari: Mariya Volkova va Irina Rubtsova. Nabiralari: Yekaterina Krasnoshekova, Mixail Krasnoshekov, Veniamin Krasnoshekov va Andrey Rubtsov. Evaralari: Polina Krasnoshekova, Darya Krasnoshekova, Anastasiya Ruleva hamda Denis Rubtsov.

Xotirasi
--------

Vasilyevichning xotirasi S. M. Kirov nomidagi Harbiy tibbiyot akademiyasining oftalmologiya kafedrasi va klinikasiga V. V. Volkov nomi berilgan.

Xalqaro Astronomiya Ittifoqi qoʻmitasining 2000-yil 20-martdagi qarori bilan № 7555 kichik sayyora „Ven Volkov" nomini oldi.

2021-yil 14-15-may kunlari S. M. Kirov nomidagi Harbiy tibbiyot akademiyasida V. V. Volkov tavalludining 100 yilligiga bagʻishlab, „Umumiy va harbiy oftalmologiya" yubileyi ilmiy-amaliy konferensiyasi boʻlib oʻtdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Архивированная копия". 2019-yil 23-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 23-fevral.
2. ↑  „Кафедра и клиника офтальмологии имени В. В. Волкова". 2021-yil 24-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 24-may.
3. ↑  „Программа Конференции". 2021-yil 24-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 24-may.
**Larisa Vladimirovna Babux** (1949-yil 13-avgustda tugʻilgan Gvardeysk, Kaliningrad viloyati, RSFSR, SSSR) — 1991-yildagi qoʻzgʻolonlardan keyin milliy siyosatda oʻz yoʻlini topgan sovet-rus tadqiqotchi muhandisi va pedagogi. Babux 1993-yildan 1995-yilgacha Davlat Dumasi aʼzosi sifatida „Jenshchiny Rossii" („Rossiya ayollari" guruhi) boshqargan. 1995-yilgi Duma saylovlarida ishtirok etish uchun yangi harakatni roʻyxatdan oʻtkazishga urinishlari nomzodlarni taqdim etish toʻgʻrisida yetarli imzo ololmagani uchun muvaffaqiyat qozonolmadi. Keyinchalik Babux oliy taʼlim boshqaruvchisi boʻlib ishladi. Siyosatchining Davlat Dumasiga qayta saylanishga urinishlari muvaffaqiyatsiz tugadi. 2006-yilda u qisqa muddatli „Partiya sotsialnoy spravedlivosti" („Ijtimoiy adolat partiyasi") hamraisi boʻldi.

Tarjimayi holi
--------------

1974-yilda Moskva radiotexnika, elektronika va avtomatlashtirish institutida radiotexnika mutaxassisligi boʻyicha oliy texnik maʼlumot oldi.

1969-1976-yillarda Yarimoʻtkazgichlar va priborsozlik ilmiy-tadqiqot institutida radiotexnika boʻyicha muhandis-konstruktor, SSSR Fanlar akademiyasining Radiotexnika institutida muhandis-konstruktor boʻlib ishlagan. 1976-1984-yillarda Moskva shahridagi 33-son o‘rta maxsus bilim yurtida chizmachilik o‘qituvchisi lavozimida ishlagan. 1984-yildan 1990-yilgacha Babux Moskva avtomatlashtirish va telemexanika kollejida chizmachilik va geometriya oʻqituvchisi boʻlib ishlagan.

1990-yildan 1991-yilgacha u „Perspektika Kronomark" Sovet-Italiya qoʻshma korxonasida bosh direktor oʻrinbosari lavozimida ishlagan. 1991-1993-yillarda „Larina-servis" aksiyadorlik jamiyatida bosh direktor lavozimida ishlagan.

1993-yil dekabr oyida u Rossiya ayollari siyosiy harakatidan 1-chaqiriq Davlat Dumasiga saylangan. Dumada u taʼlim, madaniyat va fan qoʻmitasining aʼzosi edi .

1995-yilda u „Taʼlim — Rossiya kelajagi" ijtimoiy-siyosiy harakatini yaratishda ishtirok etgan, hamraislardan biri boʻlgan. 1996-yilda Xalqaro axborotlashtirish akademiyasida taʼlim boʻlimi direktori lavozimida ishlagan.

2002-yilda u Ijtimoiy adolat partiyasini yaratishda ishtirok etgan, partiyaning hamraisi boʻlgan.

Oilasi
------

Turmushga chiqqan, ikki o‘g‘li bor.

Manbalar
--------

1. ↑  „Депутаты" (ru).  Государственная Дума. 30-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-may 2020-yil.
2. ↑  „Lobbying.ru | Babux Larisa Vladimirovna".  lobbying.ru. 23-sentyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-may 2020-yil.
3. ↑  „Бабух Лариса Владимировна" (ru).  www.gosduma.net. 16-oktyabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-may 2020-yil.
4. ↑  „Партия социальной справедливости, историческая справка" (ru).  Радио Свобода. 23-sentyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-may 2020-yil.
**Bibi Ki masjidi** (lit. Xonimlar masjidi), shuningdek, **Bibi Saheba masjidi** sifatida ham tanilgan, Hindistonning Madhya Pradesh shtatidagi Burhonpur shahrida joylashgan masjiddir. U davlat ahamiyatiga ega yodgorliklar roʻyxatiga kiritilgan.

Tarixi
------

Masjid 16-asrda Foruqiylar sulolasi davrida, Burhonpurdagi jome masjidi bilan bir vaqtda qurilgan. Bu, ehtimol, Gujarat sultoni Muzaffarshoh III ning qizi boʻlgan malika Rokeya begim tomonidan barpo etilgan boʻlishi mumkin.

2016-yilda kuchli yomgʻir tufayli masjid devorining bir qismi qulab tushgan.

Tavsifi
-------

Arxitektura uslubi Gujarat sultonligi meʼmorchilik uslubiga, xususan Champanerdagi Jome masjidiga oʻxshaydi.

Masjidning fasadi yopiq xilma-xil boʻlib, ikki minora bilan oʻralgan katta arkli kirish qismidan iborat. Minoralar besh qavatli boʻlib, pastki ikki qavati toshdan, uch qavati gʻishtdan qurilgan. Minoralarning ustki qismlari oriel derazalar bilan bezatilgan boʻlib, ular gumbaz bilan qoplangan. Minoralardan biri butunlay qulab tushgan.

Masjid rejasi boʻyicha toʻrtburchak shaklda qurilgan. Masjidda ilgari uchta katta gumbaz boʻlgan, ulardan faqat bittasi saqlanib qolingan.

Masjidning ustunlarida ikkita forscha yozuv, shuningdek, darvoza ustida arabcha yozuvlar bor.

Manbalar
--------

1. ↑  „Archnet > Site > Bibi ki Masjid". *Archnet*. Qaraldi: 16-oktyabr 2023-yil.
2. ↑  „Alphabetical List of Monuments – Madhya Pradesh". *Archaeological Survey of India*.
3. 1 2 3  Brown, Percy*. Indian Architecture (Islamic period)* — 83 bet.
4. 1 2 3 4  Sinha, Sutapa (2020-01-01). "Architecture of the Faruqis of Burhanpur: A Preliminary Study". *Pratna Samiksha, A Journal of Archaeology, New Series, Volume 11*. .
5. ↑  „ऐेतिहासिक बीबी की मस्जिद की बीस फीट ऊंची दीवार का आधा हिस्सा ढहा" (hi).
6. ↑  *Wright.* „General view of the Bibi-ki- Masjid, Burhanpur, Nimar District". *www.bl.uk*. Qaraldi: 16-oktyabr 2023-yil.
Viktor Petrovich Golovin (1954-yil 21-mart, 2007-yil 18-may, Moskva) Sovet va rus sanʼati tarixchisi. Sanʼat tarixi doktori, professor, M. V. Lomonosov nomidagi Moskva davlat universiteti tarix fakulteti umumiy sanʼat tarixi boʻlimi boshligʻi. Italiya uygʻonish sanʼati sohasi mutaxassisi.

Hayoti
------

Golovin 1954-yil 21-martda Toshkentda tavallud topgan. Uning otasi harbiy uchuvchi Pyotr Agafonovich Golovin, yoshligida oʻgʻlining boʻlajak universitet ustozi V. N. Grashenkov bilan birga Oʻrta Osiyoda xizmat qilgan. Golovin oʻrta maktabni Moskvada tamomlagan. 1971-yilda Moskva davlat universitetining tarix fakultetining sanʼat tarixi boʻlimiga oʻqishga kirdi. U yerda oʻsha paytda yetakchi olimlar V. N. Lazarev, D. V. Sarabyanov, V. V. Pavlov, G. I. Sokolov, N. M. Nikulina, K M. Muratova, O. S. Popovalar, M. A. Ilyin, M. A. Reformatskaya, O. S. Yevangulova, V. V. Kirillov, Y. K. Zolotov, M. M. Allenov, I. L. Matsa, V. M. Vasilenko, A. S. Zaitsev, V. S. Turchin, R. V. Savko, R. S. Kaufman va M. N. Yablonskayalar dars berishgan.

Viktor Aspiranturani tugatgach, „Italiyada ilk Uygʻonish davrida haykaltaroshlik va rangtasvir munosabatlari toʻgʻrisida"  nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi. 1981-yilda Moskva davlat universiteti tarix fakultetining xorijiy sanʼat tarixi kafedrasida (hozirgi umumiy sanʼat tarixi kafedrasi) dastlab assistent, soʻngra dotsent (1988), koʻp yillar mobaynida kafedra mudiri oʻrinbosari (1989), soʻngra professor (2003) hamda „Umumiy sanʼat tarixi" kafedrasi mudiri (2003) lavozimlarida ishlagan. 2002-yilda „Italiyaning ilk Uygʻonish davri rassomlari dunyosi" mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Golovin oʻz joniga qasd qilgan va Moskvadagi Nikolo-Arxangelsk qabristoniga dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Golovin V. P. K 70-letiyu Viktora Nikolaevicha Graщenkova // Voprosi iskusstvoznaniya. VIII. M. 1996. S. 5 – 6
2. ↑  Golovin V. P. K voprosu o vzaimosvyazi skulpturi i jivopisi rannego florentiyskogo Vozrojdeniya // Problemi istorii antichnosti i srednix vekov. M. 1978. S. 22 – 32; On je. Donatello v Padue // Problemi istorii antichnosti i srednix vekov. M. 1979. S. 34 – 42.
3. ↑  „Могила В. П. Головина". 2017-yil 4-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 11-may.
**Aleksandra Pavlovna Biryukova** (keksa *Achkasova* ; 1929-yil 25-fevral, Russkaya Juravka qishlogʻi, Voronej tumani — 2008-yil 20-fevral, Moskva) — Sovet kasaba uyushmasi aʼzosi, partiya va davlat arbobi, Markaziy Qoʻmita Siyosiy byurosi aʼzoligiga nomzod KPSS, SSSR Vazirlar Kengashi Raisining oʻrinbosari (1988-1990).

Tarjimayi hol
-------------

Aleksandra Pavlovna dehqon oilasida tugʻilgan (qizlik familyasi — Achkasova). Moskva toʻqimachilik institutining kimyo-texnologiya fakultetini tamomlagan (1947-1952).

1952-yil aprel oyida u askar Aleksandr Nikitovich Biryukovga (1925-2006) turmushga chiqqan. 1953-yil dekabrda u Irina ismli qizni tugʻdi, qizi 1970-yil may oyida vafot etdi (17 yoshida).

1952-yildan 1-Moskva paxta-matbaa fabrikasida ishlagan.

1959-yildan Moskva shahar Iqtisodiy Kengashida ishlashga taklif qilingan.

1963-68-yillarda F.E. Dzerjinskiy nomidagi „Tryoxgornaya manufaktura" Moskva paxta zavodining bosh muhandisi.

1968—85-yillarda Butunittifoq kasaba uyushmalari markaziy kengashi kotibi (Shelepin taklifi bilan).

1985-86-yillarda — Butunittifoq kasaba uyushmalari markaziy kengashi raisining oʻrinbosari.

1986-yil 6-martdan 1988-yil 30-sentabrgacha KPSS Markaziy Komitetining kotibi (nazorat ostidagi yengil sanoat).

Margaret Tetcherning 1987-yil mart oyida SSSRga tashrifi chogʻida unga hamrohlik qildi.

1988-yil 1-oktabrdan 1990-yil 17-sentabrgacha — SSSR Vazirlar Kengashi Raisining oʻrinbosari, SSSR Vazirlar Kengashining Ijtimoiy rivojlanish boʻyicha byurosi raisi.

1956-yildan KPSS aʼzosi. KPSS MK aʼzosi (1976—90, 1971—76 yillarda nomzod), KPSS MK Siyosiy byurosi aʼzoligiga nomzod (1988—90).

SSSR Oliy Soveti deputati (1986—89).

RSFSR Oliy Soveti deputati (1971—90).

1990-yil sentabr oyidan boshlab u federal ahamiyatga ega shaxsiy nafaqaxoʻr.

1991-yilda Butunittifoq faxriylar kengashida ishlagan. 1991-yil oxiridan Trexgornaya manufakturasida ishlagan.

2002-yildan beri nafaqada.

U 2008-yil 20-fevralda vafot etdi va Moskvada Troekurovskiy qabristoniga dafn qilingan.

Mukofotlar
----------

U Oktabr inqilobi ordeni (29.06.1981), ikkita Mehnat Qizil Bayroq ordeni (26.11.1971; 13.04.1976) bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Nine — v Verxnemamonskom rayone Voronejskoy oblasti.
2. ↑  „Скончалась Александра Бирюкова".  Вести.ру со ссылкой на ИТАР-ТАСС (20-fevral 2008-yil). 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyun 2011-yil.
3. ↑  „«Секретариат ЦК, а на мне ярко-красный костюм в талию» — Власть — Коммерсантъ". 9-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-mart 2021-yil.
4. ↑  „Могила А. П. Бирюковой". 9-oktyabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-may 2017-yil.

Havolalar
---------

* Biografiyalar:  2008 [ Arxivnaya kopiya ]  ,
* Intervyu:
	+ Nodir ayol // Voronej kuryeri, 2006 yil 7 mart
	+ „Markaziy Qoʻmita kotibiyati va men beligacha yorqin qizil kostyum kiyganman" // Quvvat. 07.03.2005 yildagi 9-son
**Viktor Viktorovich Kolodyajniy** (1953-yil 26-iyun, Oʻzbekiston SSR, Urganch) – Rossiya munitsipal va xoʻjalik arbobi. Ikki karra Kuban Mehnat Qahramoni ordeni sohibi (2004, 2008).

Biografiyasi
------------

– 2001-yildan – Armavir shahri rahbarining birinchi oʻrinbosari.

– 2002-yilda Armavir rahbari etib saylangan.

– 2004-yil yanvar oyidan – Sochi shahri rahbarining birinchi oʻrinbosari lavozimiga oʻtgan.

– 2004-yil aprel oyida u Sochi meri etib saylangan.

– 2008-yil 17-aprelda u „Olimpstroy" davlat korporatsiyasi prezidenti etib tayinlangan.

– 2009-yil iyun oyida u „Olimpstroy" kompaniyalar guruhi prezidenti lavozimidan ixtiyoriy ravishda isteʼfoga chiqish haqida ariza bergan.

– 2009-yil 6-noyabrdan 2018-yil 2-iyulgacha – Davlat roʻyxatidan oʻtkazish, kadastr va kartografiya boʻyicha Federal xizmatining Krasnodar oʻlkasi boʻyicha boshqarmasi boshligʻi – Krasnodar oʻlkasining bosh davlat roʻyhatchisi lavozimida ishlagan. Bu lavozimdan oʻz xohishi bilan isteʼfoga chiqgan.

Ikkita oliy maʼlumotga ega. Iqtisodiyot fanlari nomzodi darajasiga ega boʻlgan.

Mukofotlari
-----------

 Chapdan oʻngga: Mintimer Shaymiyev, Viktor Kolodyajniy, Dmitriy Medvedev, Dmitriy Chernishenko Sochi 2008-yil
– III darajali „Vatanga xizmatlari uchun" ordeni (2007-yil 25-sentyabr) – *davlat oldidagi xizmatlari va shaharni rivojlantirishdagi yutuqlari uchun (Sochi)*

– IV darajali „Vatanga xizmatlari uchun" ordeni (2006-yil 3-iyul) – *shaharning (Sochi) ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga qoʻshgan ulkan hissasi va koʻp yillik mardonavor mehnatlari uchun*

– Aleksandr Nevskiy ordeni (2014-yil 14-yanvar) – *erishilgan mehnat muvaffaqiyatlari va koʻp yillik samarali mehnati uchun*
– „Shon-sharaf" ordeni (2003-yil 4-oktyabr) – *erishilgan mehnat muvaffaqiyatlari va koʻp yillik samarali mehnati uchun*

– „Doʻstlik" ordeni (1998-yil 30-mart) – *koʻp yillik samarali mehnati va xalqlar oʻrtasidagi doʻstlik hamda hamkorlikni mustahkamlashga qoʻshgan ulkan hissasi uchun*
– Rossiya Federatsiyasining xizmat koʻrsatgan quruvchisi 1995-yil 29-may

– „Shon-sharaf" ordeni (SSSR, 1991-yil 21-dekabr)

– Rossiyaning faxriy quruvchisi 1998-yil 17-fevral.

– „Kuban mehnat qahramoni" medali (Krasnodar oʻlkasi, 2004-yil 21-iyun)

– „Kuban mehnat qahramoni" medali (Krasnodar oʻlkasi, 2008-yil 17-aprel)

– Kubanda xizmat koʻrsatgan quruvchi

– Armavir, Novokubansk, Sochi shaharlarining faxriy fuqarosi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Руководитель управления Росреестра по Краснодарскому краю покинул свой пост" (ru).  yuga.ru. 2019-yil 25-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 25-yanvar.
2. ↑  Указ Президента РФ от 25 сентября 2007 г. № 1299
3. ↑  Указ Президента РФ от 3 июля 2006 г. № 680
4. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 14 января 2014 года № 18 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» (Wayback Machine saytida 2016-01-07 sanasida arxivlangan)
5. ↑  Указ Президента РФ от 4 октября 2003 г. № 1176
6. ↑  „Указ Президента РФ от 29 мая 1995 года № 533". 2014-yil 16-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 4-yanvar.
7. ↑  Указ Президента СССР 21 декабря 1991 года
**Pul emissiyasi** (lotincha: *emisio*, inglizcha: *emision* — chiqarish) — davlat tomonidan muomalaga jami turdagi pul belgilarni chiqarish. Pul emissiyasi pul belgilarini bosib chiqarish bilan birga muomaladagi nakd va nakd boʻlmagan pul massasining koʻpayishini ham bildi-radi. Pul emissiyasining asosiy shakllari kredit pullar — banknotlar va depozit-cheklar emissiyasi.

Baʼzi mamlakatlarda hukumat oʻz harajatlarini, byudjet taqchilligini qoplash maqsadida qoʻshimcha Pul emissiyasini amalga oshiradi, natijada inflyasiya kuchayadi. Koʻpgina mamlakatlarda Pul emissiyasi ni hukumat nomidan Markaziy bank amalga oshiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Viktor Pavlovich Malyshev** (1937-yil 25-iyulda tugʻilgan, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) – metallurgiya jarayonlari nazariyasi sohasidagi sovet va qozoq olimi. Fizik-kimyogar, texnika fanlari doktori (1982), professor (1982), akademik. Qozogʻiston Respublikasining fan va texnika sohasidagi Davlat mukofoti laureati (2005).

Hayoti
------

Viktor Malishev 1937-yilda Toshkent shahrida tugʻilgan.

1954-yilda Qoʻstanay oʻrta maktabini oltin medal bilan tamomlagan.

1959-yilda Ural politexnika institutini imtiyozli diplom bilan tugatgan.

1971-yilda esa Qaragʻanda pedagogika institutining tabiiy fanlar fakultetini tamomlagan.

U 1953—1983-yillarda – Qozogʻiston Milliy Fanlar Akademiyasi Kimyo fanlari institutida muhandis, katta muhandis, kichik ilmiy xodim, bosh muhandis, katta ilmiy xodim va laboratoriya mudiri boʻlgan.

1983-yildan 1994-yilgacha – Qozogʻiston Milliy Fanlar Akademiyasi Kimyo fanlari instituti direktori.

Hozirda 1994-yildan boshlab Kimyo fanlari instituti murakkab fizik-kimyoviy tizimlarning entropik-axborot tahlili laboratoriyasining mudiri.

Ilmiy faoliyati
---------------

Viktor Pavlovich Malishevning asosiy ilmiy yoʻnalishi murakkab kimyoviy va texnik tizimlarni fizik-kimyoviy oʻrganish boʻlgan. U bir qator kontseptual ahamiyatga ega boʻlgan muammolarni qoʻyish, uni hal qilish va printsipial jihatdan muhim natijalarni olishga muvaffaq boʻlgan.

Uning rahbarligida 14 ta doktorlik va 31 ta nomzodlik dissertatsiyalari himoya qilingan.

Mukofotlari
-----------

1995-yil – Xalqaro axborotlashtirish akademiyasi akademigi.

2001-yil – „Qozogʻiston Respublikasi fanini rivojlantirishdagi xizmatlari uchun" koʻkrak nishoni.

2005-yil – Mualliflar jamoasi tarkibida „Qattiq, suyuq va gazsimon holatlar uchun xaotik zarrachalarning yagona nazariyasini ishlab chiqish va uni texnologiyani takomillashtirish, qoʻpol mis va mis simli arqon ishlab chiqarish va sifatini oshirish uchun qoʻllash" nomli ilmiy ishi uchun Qozogʻiston Respublikasining fan va texnika sohasidagi Davlat mukofoti.

2006-yil – „Akademik E. A. Buketovning ilmiy-ijodiy merosi" asari uchun mualliflar jamoasi tarkibida Akademik E. A. Buketov nomidagi mukofoti.

2012-yil – Qozogʻiston Milliy tabiiy fanlar akademiyasining akademigi va boshqalar.

Manbalar
--------

1. ↑  „УЧЕНЫЙ, НАСТАВНИК, КОЛЛЕГА". 2019-yil 30-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 30-oktyabr.
2. ↑  „О присуждении Государственных премий Республики Казахстан 2005 года в области науки, техники и образования". 2019-yil 28-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 30-oktyabr.
3. ↑  „Указ Президента Республики Казахстан «О награждении государственными наградами Республики Казахстан» 2005 года". 2019-yil 25-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 30-oktyabr.
4. ↑  „Лауреаты премии им. академика Е. А. Букетова". 2020-yil 31-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 30-oktyabr.
**Urugʻkurtak** (ovulum), urugʻkurtak — yuksak oʻsimliklar urugʻchi gulida, odatda, urugʻlanishdan soʻng tuguncha ichida hosil boʻladigan boʻrtma. U meva barg — platsenta, urugʻpoyadagi maxsus oʻsimtada bitta yoki bir nechtadan joylashgan; sharsimon yoki tuxumsimon shaklda boʻladi. U ning markaziy qismi bir qavat yoki bir necha qavat qobiqqa oʻralgan yadro (nutsellus)dan iborat. Bu qobikdar oʻsib, bitta umumiy qobiqqa aylanishi mumkin. U ning mikropilyar va xalazal qismlari boʻladi. Mikropilyar qism U ning uchidagi qobiqlar tutashib ketmasdan chang naylari oʻtadigan urugʻ yoʻli yoki chang yoʻli (mikropile) hosil qiladi. Tuxumhujayra urugʻlangandan keyin Undan urugʻ hosil boʻladi. Oʻsimliklarning tarixiy rivojlanishi jarayonida U dastlab urugʻli qirqquloqlarda paydo boʻlgan. Yopiqurugʻlilar urugʻkurtagi eng yuksak darajada tuzilgan boʻlib, tuguncha ichida joylashgan; tashqi noqulay sharoitdan himoyalangan. Tuxumhujayra urugʻlangandan keyin qobiklari urugʻ poʻstlogʻiga aylanadi. Tugunchada bittadan bir necha mingtagacha U hosil boʻladi. U platsentaga nisbatan toʻgʻri (atrop), teskari (anatrop), egik (kompilatrop) boʻladi. Ularning oʻtkinchi shakllari ham bor. U tugunchada har xil holatda (markaziy qismida, tuguncha devorida va tubida) joylashadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bambuk** (malayya tilidan bambu) — 1) gʻarov (Bambusa) — boshoqdoshlar oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi, 200 dan ortiq turi maʼlum, aksariyati koʻp yillik, faqat ayrimlari bir yillik oʻsimlik. Poyasining diametri 30 sm gacha, boʻyi 40 m gacha boradi. Baʼzi turlari har yili, boshqalari bir necha yilda bir marta gullaydi. B. yer yuzining deyarli barcha nam iqlimli tropik hududlarida oʻsadi. Saxalin va Kuril orollaridagi igna bargli va yaproqli oʻrmonlarning soya joylarida B.ning 6 turi uchraydi. B. xalq xoʻjaligida uy, koʻprik qurish, duradgorlikda ishlatiladi, tolasidan — qogʻoz tayyorlanadi. Ayrim turlarining shirasidan qand olinadi. Keyingi vaqtlarda Qora dengizning Kavkaz va Qrim sohillarida ham ekila boshlandi; 2) sirkda ishlatiladigan gimnastika asbobi. Sirk gumbaziga osib qoʻyiladigan langar choʻp (ilgari bambukdan qilinar edi, hozir yengil metalldan yasaladi); 3) gimnastikachilar koʻrsatadigan mashqning nomi. Uni 1 — 3 ijrochi bajaradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

Havolalar
---------

bamboo mattress

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vladimir Feofilovich Dudikevich** (1861-yil, Stanislavov (hozirgi Ivano-Frankovsk) – 1922-yil, Toshkent) – Galisiya-rus jamoat va siyosiy arbobi, huquqshunos. Yuridik fanlar doktori, Stanislavdagi gimnaziya direktori. Galisiya Seymi deputati (1908). Galisiyadagi Rossiya xalq partiyasining faol ishtirokchisi, 1909-yildan partiyadagi „novokursnikov" harakatining rahbari.

Karpat Rossiyasi rus xalq kengashi tashkilotchisi va uning birinchi raisi (1914–1915).

Biografiyasi
------------

Vladimir Dudikevich 1861-yilda tavallud topgan. Yuridik fanlar doktori ilmiy unvonini olgan va advokatlik bilan shugʻullangan. Stanislav shahridagi gimnaziya direktori boʻlib ishlagan.

### Siyosiy faoliyatning boshlanishi

Dudikevich Galisiyaning siyosiy hayotida muhim rol oʻynadi va 1900-yilda Rossiya Xalq partiyasini tashkil etish tashabbuskorlaridan biri boʻldi. 1908-yilda partiya tarkibida Galisiya seymining elchisi (deputati) etib saylandi. 1909-yilda Rossiya Xalq partiyasidagi boʻlinishdan keyin undagi „novokursnikov" mafkuraviy harakatiga rahbarlik qildi.

Dudikevich Lvov sudida ishtirok etgan (1912–1914), u Galisiya sudlanuvchilarining advokati va himoyachisi boʻlgan.

### Birinchi jahon urushi davrida

1914-yil sentabr oyi boshida Birinchi jahon urushi paytida Rossiya imperatorlik armiyasi qoʻshinlari tomonidan Lvov bosib olindi. Dudikevich Galisiyada yangi tartib oʻrnatish uchun kelgan eng faol shaxslardan biri edi. Uning ishtirokida Lvovda Karpat Rusining Rossiya Xalq Kengashi tuzildi. Tashkilotni yaratishdan maqsad mintaqada mahalliy siyosiy elita vakillari orasidan kelajakdagi Galisiya hukumatini yaratish edi. 1914-yil 9-sentyabrda (22-sentyabr) Dudikevich boshchiligida kengash yigʻilishi boʻlib oʻtdi va unda doimiy rais etib saylandi.

Kolomiyadagi oʻz-oʻziga yordam kredit jamiyati rahbari boʻlgan.

### Oʻlimi

Vladimir Dudikevich bolsheviklar tomonidan Toshkentda hibsga olingan va 1922-yilda qamoqxonada vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *«Украинская» болезнь русской нации*.
2. ↑  „Дудыкевич, Владимир Феофилович - Русский народный совет Прикарпатской Руси". Qaraldi: 2023-yil 14-noyabr.
3. ↑  *Енциклопедія історії України. У 10 т.*.
4. ↑  Пашаева Н. И.*. Очерки истории русского движения в Галичине XIX—XX вв.*. Москва: Гос. публ. ист. б-ка России. 2001 — 170 bet. ISBN 5-85209-100-6.
5. ↑  „Судьба русофила". Qaraldi: 2023-yil 14-noyabr.
6. ↑  *Епископ Иов (Смакогуз).* Священник Игнатий Гудима – страдалец за православную веру и русские идеалы на Галицкой Руси(rus.) // Русин : научный журнал. — Кишинёв, 2011. — Andoza:Бсокр. — Andoza:Бсокр. — ISSN 1857-2685.[*sayt ishlamaydi*]
7. ↑  *Орлевич І. В.* Галицьке русофільство підчас Першої світової війни // Вісник Львівської комерційної академії : збірник наукових праць. — Львів: Львівська комерційна академія, 2011. — Andoza:Бсокр. — Andoza:Бсокр.(ukr.)
8. ↑  Бахтурина Ю. А, Шелохаев В. В.*. Политика Российской Империи в Восточной Галиции в годы Первой мировой войн*, монография, Москва: АИРО-ХХ, 2000 — 56 bet. ISBN 5-88735-064-4.
**Xalqaro taraqqiyot uyushmasi**, XTU (IDA, International Development Assocation) — BMTning ixtisoslashgan muassasasi, Jaxon banki guruhiga kiradi. 1960-yilda Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki (XTTB)ning filiali tarzida tashkil etilgan. 160 davlat aʼzo. Boshqaruvi va shtabkvartirasi XTTB bilan yagona, Vashingtonda joylashgan.

Uyushmaning rasmiy maqsadlari: eng kambagʻal mamlakatlarga foizsiz kreditlar ajratish yoʻli bilan ularning iqtisodiy rivojlanishiga yordam koʻrsatish. Bunday mamlakatlarga aholi jon boshiga yillik yalpi ichki mahsulot 925 dollardan ortiq boʻlmagan (1997) davlatlar kiradi. Bu mezon asosida XTU dan qarz olishi mumkin boʻlgan mamlakatlar soni 70 ga yaqin; XTU kreditlari Jahon banki beradigan jami qarzlarning 1/4 qismini tashkil etadi va faqat hukumatlarga beriladi. Uyushma kambagʻal mamlakatlarga 35—40 yilga foizsiz kreditlar (ulardan maʼmuriy xarajatlarni qoplash uchun yillik 0,75% miqdorida komission haq olinadi) beradi. Qarzlarni qaytarish 10 yillik imtiyozli davrdan keyin boshlanadi. 1998 yil oʻrtalarida XTU kreditlari 109,1 mlrd. dollarni tashkil etadi. 1998 moliya yilida 19 mamlakatga umumiy miqdori 7,5 mlrd. dollar boʻlgan 67 ta qarz ajratdi. Xoʻjayor Shennayev.

Manbalar
--------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

| * k
* m
* t
Markaziy banklar |
| --- |
| Global | 
* Xalqaro hisob-kitoblar banki
* Bank nazorati boʻyicha Bazel qoʻmitasi
* Moliyaviy barqarorlik kengashi

 |
| Siyosati | 
* Kapitalga qoʻyilgan talablar
* Pul-kredit siyosati
* Bazel talablari

 |
| Amalga oshirishi | 
* Kapital nazorati
* Diskont stavkasi
* Bank foiz stavkasi
* Pul emissiyasi
* Ochiq bozor operatsiyasi
* Suveren fond

 |
| Bretton-Vudstizimi | 
* Xalqaro valyuta jamgʻarmasi
* Jahon banki guruhi
	+ Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki
	+ Investitsion nizolarni hal qilish xalqaro markazi
	+ Xalqaro taraqqiyot uyushmasi
	+ Xalqaro moliya korporatsiyasi
	+ Koʻp tomonlama investitsiyalarni kafolatlash agentligi

 |
| Roʻyxatlar | 
* Markaziy banklar roʻyxati
* Afrika markaziy banklari roʻyxati
* Osiyo-Tinch okeani markaziy banklari roʻyxati
* Karib havzasi markaziy banklari roʻyxati
* Yevropa markaziy banklari roʻyxati
* Amerika markaziy banklari roʻyxati

 |
Merki - Nineva muhofazotning Hamadaniya tumanida joylashgan ossuriylar qishlogʻi. Qishloq Alfaf togʻidagi Mar Mattay monastiri yaqinida joylashgan. Qishloq 1089-yilda Tikritdan kelgan Suryoniy pravoslav nasroniy qochqinlari tomonidan tashkil etilgan. Qochqinlar Mar Mattay monastiriga qochib, qishloqni monastir yaqinidagi vodiyda tashkil etishgan. Qishloq va Nineviya tekisliklari 1295-yildagi moʻgʻullar bosqinlari va 1400-yillarning boshlarida Temuriylarning nasroniylarni qirgʻin qilishi tufayli Tikritdan kelgan boshqa suryoniy qochqinlar bilan mustahkamlangan.

Merkida qishloq xoʻjaligi ustuvor boʻlib, zaytun yetishtirish asosiy ixtisoslik hisoblanadi. Qishloqda bir necha yuz uy va yaqinda qayta tiklangan katta tarixiy cherkov bor. 2015-yilda Nineviya tekisliklari atrofidagi hududda IShID faolligi kuchayganiga qaramay, xristian rohiblar monastirda qolishgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Gibb, H. A. R. (2000). "Takrīt". In Kramers, J. H. Encyclopaedia of Islam 10 (Second ed.). BRILL. pp. 140–141. ISBN 9789004112117.
2. ↑  Rassam, Suha (2005). Christianity in Iraq: Its Origins and Development to the Present Day. Gracewing Publishing. pp. 67–68. ISBN 978-0-85244-633-1.
3. ↑  „Merki".
4. ↑  „Assyrian Monks Won't Leave Ancient Monastery Amid ISIL Threat". *www.aina.org*. Qaraldi: 5-fevral 2017-yil.


|  |  |
| --- | --- |
| Iroq geografiyasi | *Iroq geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Vova pidor **(1907 — Toshkent — 1984) — yozuvchi va tarjimon. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan oʻqituvchi (1944), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1977). Dastlab eski maktabda, soʻngra „Shams ul-urfon" boshlangʻich maktabi (1917—1920), Narimonov nomidagi taʼlim va tarbiya texnikumi (1921—1924)tahsil olgan. Moskvadagi Bubnov nomidagi pedagogika institutini tugatgan (1926—1930). Samarqandda oʻqituvchilar tayyorlash kursida dars bergan (1930). Davlat nashriyotida muharrir (1931), Toshkent Ped. fanlari ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1932— 49), Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida muharrir (1959—1972).**

„Yangi ariq" ilk qissasi (1925) Qoʻqon xonligini ideallashtirgan asar sifatida bosilmay qolgan. Mirkarim Osim 1935—1936-yillarga kelib sheʼr yoza boshlagan. Dastlabki yirik asari — „Astrobod" tarixiy qissasi Alisher Navoiy hayotiga bagʻishlangan. Shundan keyin u Navoiy haqida turkum qissa va hikoyalar yozgan (1937—1940). Mirkarim Osim Oʻrta Osiyo xalqlari tarixining eng qad. davridan 1917-yilga qadar kechgan vaqt ichida oʻtgan muhim tarixiy voqealarni va shu davrda yashagan oʻzbek xalqi ulugʻ siymolari hayotini aks ettiruvchi oʻnlab qissa va hikoyalar muallifi. „Toʻmaris", „Shiroq", „Iskandar va Spitamen", „Temur Malik", „Mahmud Torobiy", „Oʻtror" kabi qissalarida ajdodl arimizning xorijiy istilochilarga qarshi mustaqillik uchun olib borgan kurashi tasvirlangan. Mirkarim Osim oʻz asarlarida Amir Temur, Ulugʻbek, Al-Xorazmiy, Beruniy, Ibn Sino, Mashrab singari oʻzbek xalqi ulugʻ farzandlarining yorqin obrazlarini yaratib bergan. Uning „Zulmat ichra nur", „Ajdodlar qissasi", „Jayxun ustida bulutlar", „Aljabrning tugilishi", „Ibn Sino qissasi", „Singan setor" singari asarlari oʻzbek tarixiy qissachiligining yuksak namunalaridandir.

Mirkarim Osimning tarixiy qissa va hikoyalariga xos asosiy fazilatlar ularda tarixiy haqiqat bilan badiiy toʻqimaning oʻzaro oʻygʻunligi, tarixiy shaxs obrazining tarixiy davr fonida yaratilganligi, xalqparvarlik va vatanparvarlik gʻoyalarining bu asarlar osha „kizil ip" oʻlaroq oʻtganligi hamda badiiy til va uslubning soddaligi, shiraliligi, oʻzbekonaligidir.

M.Sholohovning „Tinch oqar Don" (2-kitob), S. Borodinning „Yeldirim Boyazid" romanlari va L.G.Batning „hayot boʻstoni" qissasi va boshqa asarlarni oʻzbek tiliga tarjima qilgan. „Buyuk xizmatlari uchun" ordeni bilan mukofotlangan (2002).

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* Norqulov N. Sattorov M. Mirkarim Osim, Toshkent, 1977.
* Karvon yoʻllarida, Toshkent, 1987.
* Naim Karimov. OʻzME, Toshkent.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yusuf Soʻfi** (1380-yilda vafot etgan, Urganch) – Qoʻngʻirot soʻfilari sulolasidan boʻlgan Xorazm hukmdori (1375—1380).

Kelib chiqishi
--------------

Yusf Soʻfi turkiylashgan qoʻngʻirot qabilasidan boʻlib, Husayn Soʻfi asos solgan Xorazmda hukmronlik qilgan soʻfilar sulolasining vakili boʻlib, sulola vakillari 1370-yil boshidan 1388-yilgacha Amir Temurga qarshi mustaqillik uchun kurashgan. Amir Temur Yusuf Soʻfini sulh shartnomasini tuzishga taklif qilib, sulhni qarindoshlik rishtalari bilan mustahkamlagan. Amir Temur taklifi bilan Yusuf Soʻfi akasi Oq Soʻfining Xonzoda begim nomi bilan mashhur boʻlgan qizi Sevinbekani (malikani onasi Shakarbeka Oʻzbekxonning qizi boʻlgan) Temurning oʻgʻli Jahongir Mirzoga turmushga beradi.

Amir Temur bilan kurashi
------------------------

Urusxon bilan urush olib borayotgan Amir Temurning yoʻqligidan foydalanib, 1375—1376-yillarda Yusuf Soʻfi Kat va Xiva shaharlarini egallaydi. Temurning xabarchisi va elchisini qamoqqa oladi. Tuybugʻa qoʻmondonligi ostidagi xorazm qoʻshinlari Buxoro atrofida bosqinlar uyushtiradilar. 1376—1377-yillarda Amir Temur Moʻgʻuliston xoni Qamaraddinga qarshi yurish qilib, Yusuf Soʻfidan yurishda qatnashishni talab qiladi, ammo bu talab bajarilmaydi va Xorazm qoʻshinlari Buxoro va Samarqand chekkalariga bosqinlarni kuchaytiradilar.

Oʻlimi
------

1379—1380-yillarda Amir Temur nihoyat Yusuf Soʻfiga qarshi yurish qilib, Urganchni qamal qildi. Qamal paytida Yusuf Soʻfining Ming Soʻfi bilan orasidagi nizo avj oladi. Yusuf Soʻfi Ming Soʻfi tomonidan hokimiyatdan agʻdarilib, oʻldiriladi. Keyinroq esa uning tarafdorlari amir Xoʻjalak boshchiligidagi Amir Temurga shahar darvozasini ochib beradilar. Amir Temur oʻzi bilan Xorazm hunarmandlari, olimlarini Samarqand va Keshga olib ketadi. Biroq Amir Temur qoʻngʻirot soʻfilari sulolasini yoʻq qilmaydi va hokimiyat tepasiga Sulaymon Soʻfi keladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Олти асрдан буён янграётган ошиқ ноласи".
2. 1 2 3  *Б.А. Ахмедов.* „Государство кочевых узбеков" 113-bet.  Москва, «Наука», 1965.

Adabiyotlar
-----------

* Б.А. Ахмедов. Государство кочевых узбеков. Москва, «Наука», 1965
**Sirlibek Bayjanov** (1912-yil 15-may, Rossiya imperiyasi, Turkiston viloyati, Chingeldi qishlogʻi – 1986-yil 27-yanvar) – temiryoʻlchi, Qozogʻiston temir yoʻli boshligʻining birinchi oʻrinbosari, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1959). Qozogʻiston SSR Oliy Kengashi deputati.

Hayoti
------

Sirlibek Bayjanov 1912-yil 15-mayda Turkiston viloyatining Chingeldi qishlogʻida tugʻilgan.

U 1931-yildan mashinist yordamchisi boʻlib ishlagan. 1937-yilda Toshkent temir yoʻl transporti muhandislari institutini tamomlagan. Bir muddat shu institutda dars bergan.

Sirlibek Bayjanov Ulugʻ Vatan urushida qatnashgan. 1946-yilda demobilizatsiyadan soʻng Turkiston stansiyasi temir yoʻl deposi boshligʻining oʻrinbosari boʻlgan. Keyinchalik, Qozogʻiston temir yoʻlining Aris boʻlimi bosh muhandisi hamda boshligʻi lavozimlarida ishlagan.

Aris filiali bosh muhandisi sifatida u temir yoʻl poyezdlari ekspluatatsiyasiga ratsionalizatorlik usullarini joriy etgan. Buning natijasida mehnat unumdorligi 42 foizga oshgan. Ushbu yutuqlari uchun u Qozogʻiston SSR Oliy Kengashining Faxriy yorligʻi bilan taqdirlangan. 1959-yilda Sirlibek Bayjanovga Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan. SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1959-yil 1-avgustdagi farmoni bilan Lenin ordeni hamda "Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali berilgan.

Sirlibek Bayjanov 1960-yilda Qozogʻiston temir yoʻli boshligʻining birinchi oʻrinbosari etib tayinlandi. Keyinchalik esa Qozogʻiston SSR Oliy Kengashiga deputat etib saylangan.

Sirlibek Bayjanov 1986-yil 27-yanvarda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

Sirlibek Bayjanov 1959-yil 1-avgustda SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining farmoni bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. 1959-yilda Lenin ordeni topshirilgan. Shuningdek, u Qizil Yulduz ordeni, Mehnat Qizil Bayroq ordeni, „Harbiy xizmatlari uchun" ordeni hamda „1941–1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun" medali bilan mukofotlangan.

Adabiyotlar
-----------

* *Музалевский М. В.* Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2009. — Т. 3. — 181 с.
* ҚазССР. Қысқаша энциклопедия, 2-том. - Алматы, 1987.

Manbalar
--------

1. ↑  „Байжанов Сырлыбек — Память народа". *www.poisk.re*. Qaraldi: 21-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Герой Социалистического Труда Байжанов Сарлыбек". *www.warheroes.ru*. Qaraldi: 21-noyabr 2023-yil.
3. ↑  „Список Героев Социалистического Труда (Баиров — Банцер)". *www.znanierussia.ru*. Qaraldi: 21-noyabr 2023-yil.