**Xalqaro gandbol federasiyasi** (inglizcha: *International Handball Federation*, qisqartma. **IHF**) — jahon gandbolini boshqaruvchi tashkilot. 209 milliy federasiyani birlashtiradi. Uning shtab-kvartirasi Shveysariyaning Bazel shahrida joylashgan. IHF prezidenti Hasan Mustafo (Misr) sanaladi.

Tarixi
------

1928-yilda Gaagada (Niderlandiya) Xalqaro havaskorlar gandbol federasiyasiga (IAHF) asos solindi. 1933-yilda gandbol (11 × 11) Olimpiya sport turi sifatida tan olindi va uch yildan so‘ng Berlinda bo‘lib o‘tgan XI Olimpiada o‘yinlarida gandbol turniri bo‘lib o‘tdi. Natijada finalda Germaniya Avstriyani 10:6 hisobida mag‘lub etdi. 1938-yil yanvar oyida Germaniyada birinchi jahon chempionati (7 × 7) bo‘lib o‘tdi, unda Germaniya terma jamoasi yana g‘alaba qozondi. O‘sha yilning iyulida yana 11 × 11 gandbol bo‘yicha Germaniyada jahon chempionati bo‘lib o‘tdi, uning g‘olibi ham nemis jamoasi bo‘ldi. Germaniyaning jahon gandbolidagi mutlaq yetakchiligi Ikkinchi Jahon urushi boshlanganidan keyin Uchinchi Reyxning fashistik rejimi tomonidan qo‘zg‘atilgan IAHF o‘z faoliyatini to‘xtatgan.

Urushdan keyin gandbol va uning jahon bo‘ylab tuzilmasiga qayta asos solindi. 1946-yil 11-iyulda Kopengagenda (Daniya) sakkiz mamlakat (Daniya, Niderlandiya, Norvegiya, Polsha, Finlandiya, Fransiya, Shveysariya va Shvesiya) vakillari Xalqaro gandbol federasiyasiga (IHF) asos soldilar. Yangi sport tashkilotining birinchi prezidenti shvedlik Yosta Byork bo‘ldi. 

1948-yil iyunda IHF urushdan keyingi birinchi 11x11 gandbol bo‘yicha erkaklar va bir yildan so‘ng ayollar uchun jahon chempionatini o‘tkazdi. Keyinchalik ushbu turdagi qo‘l to‘pi bo‘yicha erkaklar o‘rtasida yana 5 ta jahon chempionati (1966-yilgacha) va ayollar o‘rtasida ikkita jahon chempionati (1960-yilgacha) bo‘lib o‘tdi, shundan so‘ng ushbu sport turining yopiq talqini (7 × 7) nihoyat dunyoga o‘zini tanita boshladi.

1954-yil yanvarda Shvesiya mamlakatida erkaklar jamoalari o‘rtasida jahon chempionati bo‘lib o‘tdi va 1957-yil iyulda Yugoslaviyada 7 × 7 gandbol bo‘yicha ayollar o‘rtasida birinchi jahon chempionati bo‘lib o‘tdi.

1972-yilda, ya’ni, 36 yillik tanaffusdan so‘ng, Myunxenda bo‘lib o‘tgan Olimpiya o‘yinlari dasturidan erkaklar o‘rtasida gandbol bo‘yicha musobaqalar bo‘lib o‘tdi. 1976-yilda ayollar qo‘l to‘pi Olimpiya o‘yinlariga kiritilgan.

1971—2006-yillarda erkaklar jamoalari o‘rtasida jahon chempionati o‘tkazilgan bo‘lsa, 2005—2010-yillarda ayollar o‘rtasida ham shunga o‘xshash turnir har yili o‘tkazilgan. 

1973-yildan boshlab IHF tarkibiy tuzilmasida kontinental federasiyalar tuzila boshlandi. Ayni paytda ulardan 6 tasi: Osiyo, Afrika, Yevropa, Shimoliy Amerika va Karib dengizi, Janubiy va Markaziy Amerika hamda Okeaniya o‘z faoliyatini davom ettirmoqda.

1977-yilda yoshlar jamoalari o‘rtasida birinchi jahon chempionatlari o‘tkazildi. 2005-yildan buyon o‘smirlar, 2006-yildan qizlar o‘rtasida jahon chempionatlari o‘tkazib kelinmoqda. 

XXI-asrning boshlashidan buyon sohilbo‘yi gandboli faol ravishda kengayib ketdi. 2004-yildan buyon gandbolning ushbu turi bo‘yicha jahon chempionatlari o‘tkazib kelinmoqda. 2005-yilda Germaniyaning Duysburg shahrida bo‘lib o‘tgan sohilbo‘yi gandboli Butunjahon o‘yinlari dasturiga kiritilgan.

IHF bugungi kunda eng tez rivojlanayotgan xalqaro sport federasiyalaridan biri hisoblanadi. 1950-yilda u 21 ta milliy assosiasiyani, 1972-yilda – 54 ta, 1980-yilda — 68 ta, 1988-yilda— 100 ta milliy assosiasiyani o‘z ichiga oldi va 2011-yilda bo‘lib o‘tgan IHFning XXXIII Kongressidan keyin IHFga a’zo mamlakatlar soni 176 taga yetdi.

Ayni paytda Xalqaro jamoaviy sport federasiyasiga a’zo bo‘lgan davlatlar soni bo‘yicha gandbol voleybol (220 ta davlat), basketbol (213 ta) va futboldan (209 ta) keyin ikkinchi o‘rinda turadi.

### IHF prezidentlari

* 1946-1950 -Shvetsiya Yosta Byork
* 1950-1971 -Shveysariya Hans Baumann
* 1971-1984 yillar -Shvetsiya Pol Xogberg
* 1984-2000 yillar -Avstriya Ervin Lants
* 2000 yildan beri -Misr Hasan Mustafo

IHFning tuzilishi
-----------------

Xalqaro gandbol federasiyasining oliy organi — ikki yilda bir marta yig‘iladigan joy **Kongress**dir. IHFga a’zo bo‘lgan barcha milliy federasiyalar Kongressda ishtirok etishga taklif qilinadi.

Kongress tomonidan IHF oldiga qo‘yilgan vazifalarni, shuningdek, nizom talablarini bajarish uchun Kongress delegatlari Kongress qarorlarini amalga oshiradigan, shuningdek, Kongressning kundalik faoliyatini tashkil etadigan **Kengash**ni saylaydilar. IHF. Kengash tarkibiga: IHF prezidenti, birinchi vise-prezident, 4 nafar vise-prezident, bosh kotib, g‘aznachi va 5 nafar a’zo kiradi. Kengash kontinental asosda tuzilgan va uning barcha a’zolari 4 yil muddatga saylanadi.

Kengash tarkibida **Ijroiya qo‘mitasi** (ijroqo‘m) tuziladi. U prezident, birinchi vise-prezident, bosh kotib va g‘aznachidan iborat. Ijroiya qo‘mitasi Kengash nazorati ostida IHFga kundalik rahbarlikni amalga oshiradi va uning qarorlari bajarilishini nazorat qiladi. 

IHF oldida turgan maxsus vazifalarni hal qilish uchun uning tuzilma tarkibida doimiy texnik **komissiyalar**: musobaqalarni tashkil etish, o‘yin qoidalari va hakamlik, murabbiylik-uslubiyotchilik, tibbiy, gandbol rivojlanishi bo‘yicha tashkil etilgan. 

 Konfederatsiyalar bo'yicha bo'lingan dunyo xaritasi
IHF **6 ta kontinental federasiyaga** bo‘lingan, ular IHFning tarkibiy bo‘linmalari hisoblanadi. Ular o‘zlarining geografik hududlarida IHFning vakolatli vakillaridir. Milliy federasiyalar ham IHF, ham ularning mintaqaviy federasiyasi a’zolaridir. Odatda mamlakat o‘z mintaqasi federasiyasining a’zosi hisoblanadi, lekin unda ba’zi istisnolar mavjud.

Mintaqa birlashmalarining ro‘yxati bilan tanishing: 

* Yevropa gandbol federasiyasi (EHF) - Yevropa;
* Osiyo gandbol federasiyasi (AHF) - Osiyo;
* Afrika gandbol konfederasiyasi (SANW) - Afrika;
* • Shimoliy Amerika va Karib dengizi gandbol konfederasiyasi (NACHC) - Shimoliy Amerika va Karib dengizi;
* Janubiy va Markaziy Amerika gandbol konfederasiyasi (SCAHC) - Janubiy va Markaziy Amerika;
* Okeaniya kontinental gandbol federasiyasi (OCHF) - Avstraliya va Okeaniya .

Rasmiy musobaqalar
------------------

Xalqaro gandbol federasiyasi o‘z faoliyati doirasida milliy terma jamoalar o‘rtasida quyidagi turnirlarni o‘tkazishga mas’uldir: 

* Gandbol bo‘yicha olimpiya turnirlari – 4 yilda bir marta (XOQ bilan hamkorlikda);
* Milliy terma jamoalar o‘rtasidagi jahon chempionati – toq yillarda ikki yilda bir marta;
* Yoshlar milliy terma jamoalari o‘rtasidagi jahon chempionati — toq (erkaklar) va juft (ayollar) yillarda ikki yilda bir marta;
* O‘smirlar o‘rtasidagi jahon chempionati — ikki yilda bir marta toq (o‘smirlar) va juft (qizlar) yillarda;
* Sohilbo‘yi gandboli bo‘yicha jahon chempionati — juft yillarda har ikki yilda bir marta

IHF a'zolari
------------

### Yevropa

52 ta milliy federatsiyalar: Avstriya, Ozarbayjon, Albaniya, Angliya, Andorra, Armaniston, Belarus, Belgiya, Bolgariya, Bosniya va Gersegovina, Buyuk Britaniya, Vengriya, Germaniya, Gretsiya, Gruziya, Daniya, Isroil, Irlandiya, Islandiya, Ispaniya , Ispaniya, Kosovo, Latviya, Litva, Lixtenshteyn, Lyuksemburg, Malta, Moldova, Monako, Niderlandiya, Norvegiya, Polsha, Portugaliya, Rossiya, Ruminiya, Shimoliy Makedoniya, Serbiya, Slovakiya, Sloveniya, Fransiya, Finlandiya , Turkiya ,, Chernogoriya, Chexiya, Shveytsariya, Shvetsiya, Shotlandiya, Estoniya .

### Osiyo

44 ta milliy federatsiyalar: Afgʻoniston, Bangladesh, Bahrayn, Butan, Bruney, Sharqiy Timor, Vetnam, Gonkong, Hindiston, Indoneziya, Iordaniya, Iroq, Eron, Yaman, Qozogʻiston, Kambodja, Qatar, Qirgʻiziston, Xitoy, Shimoliy Koreya, Laos, Quvayt, Livan, Aomin, Malayziya, Maldiv orollari, Mo'g'uliston, Nepal, BAA, Ummon, Pokiston, Falastin, Saudiya Arabistoni, Singapur, Suriya, Tojikiston, Tailand, Tayvan, Turkmaniston, O'zbekiston, Filippin, Shri-Lanka, Janubiy Koreya .

### Afrika

53 ta milliy federatsiyalar: Jazoir, Angola, Benin, Botsvana, Burkina-Faso, Burundi, Gabon, Gambiya, Gana, Gvineya, Gvineya -Bisau, Jibuti, Misr, Zambiya, Zimbabve, Kabo Verde, Keniya, Kamer, Kamer, Kongo, Kot-d'Ivuar, Lesoto, Liberiya, Liviya, Mavrikiy, Mavritaniya, Madagaskar, Malavi, Mali, Marokash, Mozambik, Namibiya, Niger, Nigeriya, Ruanda, San-Tome va Prinsipiya , Tangal, Leoniya, Seneliya , Tangaliya, Togo, Tunis, Uganda, CAR, Chad, Ekvatorial Gvineya, Esvatini, Efiopiya, Janubiy Afrika, Janubiy Sudan .

### Shimoliy Amerika va Karib dengizi

21 milliy federatsiyalar: Antigua va Barbuda, Bagama orollari, Barbados, Britaniya Virjiniya orollari, Gaiti, Gvadelupa, Grenada, Grenlandiya, Dominika, Dominikan Respublikasi, Kayman orollari, Kanada, Kuba, Martinika, Meksika, Kitts va Sent-Niko , Puerto-Riko, AQSh, Trinidad va Tobago, Yamayka .

### Janubiy va Markaziy Amerika

19 ta milliy federatsiyalar: Argentina, Beliz, Boliviya, Braziliya, Venesuela, Gayana, Gvatemala, Gonduras, Kolumbiya, Kosta-Rika, Nikaragua, Panama, Paragvay, Peru, Salvador, Fransiya Gviana , Urugvay, Chili, Ekvador. 

20 ta milliy federatsiyalar: Avstraliya, Amerika Samoasi, Vanuatu, Guam, Kiribati, Kuk orollari, Marshall orollari, Nauru, Yangi Zelandiya, Yangi Kaledoniya, Palau, Papua-Yangi Gvineya, Samoa, Shimoliy Mariana orollari, Solomon orollari, Tonga, MFSh, Tolu Fidji, Fransuz Polineziyasi (Taiti) .

Adabiyot
--------

* XOQ va Xalqaro sport uyushmalari: qo'llanma. *Comp. A. O. Romanov* - M .: Jismoniy tarbiya va sport, 1979 yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayt

Manbalar
--------

1. ↑   Word From The President
2. ↑   About Congress
3. ↑   About Council
4. ↑   About IHF Executive Committee