**Abulqosim Samarqandiy** (arabcha: أبو القاسم سمرقندي — Abulqosim Samarqandiy — Toʻliq ismi: Abulqosim ibn Abu Bakr Laysiy Samarqandiy (XV asr)) — Faqih, tilshunos va adib.

Hayoti va Faoliyati
-------------------

XV asrning ikkinchi yarmida yashagan mashhur hanafiy faqih, tilshunos va adibning toʻliq ismi — **Abulqosim ibn Abu Bakr Laysiy Samarqandiy** boʻlib, tavallud topgan yili haqida maʼlumot topilmadi. 888/1483-yildan keyin vafot etgan.
Allomaning „*Risola fi-l-istiʼora*" („*Istiora haqida risola*") yoki „*Risolatu-t-tarshihiya*" („*Tozalash risolasi*") nomli kitobi Sharq xalqlari oʻrtasida keng tarqalgan boʻlib, uning beshta qoʻlyozma nusxasi OʻzR FA Sharqshunoslik institutida (inv. № 2434/1, 2979/IX, 4070/III, 4070/XII) saqlanmoqda.
Asar 888/1483 yillar atrofida yozilgan boʻlib, „*Al-istiʼorotu-s-Samarqandiya*" („*Istioralar haqida Samarqandiy risolasi*") yoki „*Faroidu-l-favoid li tahqiq maoniyi-l-istiʼora*" („*Istiora maʼnolarini aniqlashda foydalar durlari*") deb ham yuritiladi. U uch qism — „iqd" („marjon")dan iborat boʻlib, har bir „iqd" oʻz navbatida bir necha „farida" („dur")lardan tashkil topgan. Mazkur asarning bir nusxasi (inv. № 2434/1) 1227/1812 yili Buxoro amir Haydar (1215/1800-1242/1826) uchun tayyorlangan.
Asar muallif yashagan davrda ham va undan soʻng ham sevib oʻqilgan, oʻrganilgan va unga bir qancha tilshunos olim va adiblar tomonidan sharhlar yozilgan. Jumladan, 944/1537 yili Samarqandda vafot etgan. *Isomuddin Ibrohim ibn Muhammad ibn Arabshoh Isfaroiniy „Sharhu-l-istioroti-s-Samarqandiy*" („*Samarqandiy istioralariga sharh*") va Mulla Muhammad Sodiq „*Sharhu-r-risolati-s-Samarqandiya*" („*Samarqandiy risola­si­ga sharh*") nomli arab tilida yozilgan asarlari adib Abulqosim „*Istiora*"larini sharhlashga bagʻishlangandir. Bu sharhlarning toʻrtta qoʻlyozma nusxasi Beruniy nomidagi sharqshunoslik insti­tu­tida (inv. № 1395/III-IV, 2434/III, 8949/X) saqlanmoqda.
Allomaning „*Risola fi-l-istiora*" nomli asari va unga yozilgan sharhlarning qoʻlyozmalari dunyoning juda koʻp kutubxonalarida saqlanadi. Asar bir necha marotaba toshbosmada chop etilgan. 2005-yil Adnon Umar Xatibning tarjima va tahqiqi asosida, arab tilida Damashqdagi „*Doru-l-asmoʻ*" nashriyotida ham nashr etilgan.
Shuningdek, bizga allomaning yana: „*Sharhu-l-uzdiya*" („*Uzdiya sharhi*"), „*Riyozatu-l-axloq*" („*Axloq riyozati*"), „*Hoshiya alo sharh miftohi-l-ulum li-s-Sakkokiy*", („*Sakkokiyning ilmlar kaliti sharhiga hoshiya*"), „*Hoshiya alo asrori-t-tanzil va anvori-t-taʼvil li-l-Bayzoviy*" („*Bayzoviyning nozil boʻlgan narsalarning sirlari va taʼvil nurlariga hoshiya*") nomli asarlari maʼlum.

Asarlari
--------

* „Risola fi-l-isti’ora" ,
* „Sharhu-l-azdiya",
* „Riyozatu-l-axloq",
* „Bulug‘u-l-irb min tahqiq isti’orati-l-arab",
* „Hoshiya ala sharhi miftohi-l-ulum li-s-Sakkokiy",
* „Hoshiya ala tafsiri-l-Bayzoviy",
* „Hoshiya alo asror at-tanzil va anvor at-taʼvil li-l-Bayzoviy",
* „Ar-risolatu-t-tarshihiya"

Adabiyotlar
-----------

* Samarqandlik allomalar

Manbalar
--------

1. ↑  Zirikliy. Al-aʼlom. J. 5. — Bayrut: Doru-l-ilm li-l-malayin, 2002. — B. 173; Umar Rizo Kahhola. Muʼjamu-l-muallifiyn. J. 8. — Bayrut: Dor ihyoi-t-turosi-l-arabiy, 2009. — B. 103.
2. ↑  Abdullaev I. Hikmatullaev H. Samarqandlik olimlar. — T.: Fan, 1969. — B. 74.
3. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 536.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |