recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zimbabveda islom diniga** eʼtiqod qiluvchilar soni koʻp emas, bu mamlakat aholisining 1 % dan kamrogʻi unga amal qiladi.

 Kvekve masjidi

Tarixi
------

Islom arab savdogarlari va qul savdogarlari bilan birga Sharqiy Afrika qirgʻoqlaridan Zimbabve hududiga kirib kela boshladi. Arxeolog J. T. Bentning fikricha, oʻrta asrlardagi Buyuk Zimbabve Monomotapa davlatining asosiy shahrini (taxminan 1130 y.) arablar qurgan. Zanzibar sultonligida Ummon Al Saidlar sulolasi hukmronligi davrida arab qul savdogarlari Zimbabve hududiga Tanzaniya, Malavi va Mozambik sohillaridagi bazalaridan yetib kelishgan. Yuzlab yillar davomida Zimbabve va qoʻshni davlatlardan toʻrt milliondan ortiq qul oʻgʻirlab ketilgan va Hindiston va Arabistonga sotilgan. Koloniya davrida Zambiyaga koʻplab musulmonlar kelgan. Ular asosan Hindiston va Pokistondan kelganlar edi. Manikalend mintaqasida olmos konlari topilganidan keyin mamlakatga Shimoliy va G‘arbiy Afrikadan ko‘p sonli musulmonlar kelgan. Yao qabilasidan boʻlgan musulmonlar qoʻshni Malavidan koʻchib kelgan. Mamlakatning tub aholisining oz qismi ham islom dinini qabul qilgan. 1992-yilda musulmon radikalizmining kuchayishidan qoʻrqib, Zimbabve hukumati musulmonlar uchun jamoat namozlarini oʻqishni taqiqlashini eʼlon qildi.

Raqamlar
--------

Zimbabve aholisining aksariyati nasroniy va anʼanaviy, islom esa ozchilik dini boʻlib qolmoqda. Turli manbalarga ko‘ra, islom diniga asosan Osiyo, Shimoliy va G‘arbiy Afrikadan kelgan 50-200 ming muhojir eʼtiqod qiladi, bu esa aholining 1 % dan kamrog‘ini tashkil qiladi. Zimbabve konstitutsiyasi din erkinligiga ruxsat beradi. Mamlakatda xorijiy missionerlik guruhlari mavjud. Masjidlar deyarli barcha yirik shaharlarda joylashgan. Masjidlar Afrika musulmonlari agentligi tomonidan moliyalashtiriladi, bu esa oʻz navbatida Quvaytdan mablagʻ oladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Zimbabwe". *U.S. Department of State*. Qaraldi: 10-yanvar 2017-yil.
2. ↑  «Vast Ruins in South Africa- The Ruined Cities of Mashonaland», The New York Times, 1892-12-18, p. 19.*.* .
3. ↑  „The impact of the slave trade on Africa".  Le Monde diplomatique (1-aprel 1998-yil).
4. ↑  „Zimbabwe Bars Call to Islam". *The New York Times* (14-noyabr 1992-yil). Qaraldi: 10-yanvar 2017-yil.
5. ↑  „Zimbabwe Christians and Muslims seek cooperation" (20-iyun 2001-yil). 20-iyun 2001-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-iyul 2022-yil.
6. ↑  „Adherents.com".  www.adherents.com. 20-aprel 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-iyul 2022-yil.
7. ↑  James Gow, Funmi Olonisakin, Ernst Dijxhoorn*. Militancy and Violence in West Africa: Religion, politics and radicalisation*. Routledge, 2013-07-18. ISBN 9781135968571.   at books.google.com.ua Error: unknown archive URL arxivlandi (20170109114045)
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Rok (maʼnolari).

**Rok** — 1) Shashmaqom tarkibidagi Buzruk maqomi ashula boʻlimining ikkinchi guruh shoʻʼbalaridan biri. R.ning 5 ta shoxobchasi bulib, ular "Rok", "Mustahzodi Rok", "Qashqarchai Rok", "Soqiynomai Rok" va "Ufari Rok" deb ataladi. Bular oʻz tuzilishi jihatidan boshqa 2guruh shoʻʼbalaridan farq qiladi. Uning "Rok" qismi murakkab chapandoz usulida, 2 qismi talqin doira usulida, 3 qismi qashqarcha usulining oʻzgargan shaklida, keyingi qismlari soqiynoma va ufar doira usullarida ijro etiladi. R.ning 1 va 2 qismlarida Uz zol namudi avj sifatida qoʻllanilgan. Rok yengil va shoʻx yangraydi. R. shoʻʼbasi surnayda ham chalinib, "Shodiyona" deb ataluvchi kuylar turkumining bir qismini tashkil etadi; 2) uygʻur muqomlaridan biri. Uning ohanglari Shashmaqomdagi R.dan butunlay farq qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Adabiy muhit** — ijodiy muhit. Muayyan joyda yashab ijod etgan yirik shoir va adiblar taʼsirida yuzaga keladi. Adabiy muhitning vujudga kelishi albatta yirik ijodkorlar faoliyati, ular yaratgan ijodiy maktablar bilan bogʻliqdir. Masalan, Hirot Adm. (Lutfiy, Navoiy, Jomiy va boshqalar), Qoʻqon Adabiy muhit (Gulxaniy, Maxmur, Nodira, Uvaysiy, Muqimiy, Furqat, Zavqiy, Xaziniy va boshqalar) yirik shoirlar faoliyati, ijodiy taʼsirida yuzaga kelgan. Adabiy muhit adabiy oqimlar va yoʻnalishlardan farq qiladi. Bir Adabiy muhitda bir necha okim va yoʻnalish boʻlishi mumkin. Adabiy muhit boshqa joylardagi adib va shoirlardan Uziga xosligi, ijodiy alohidaligi, badiiy fikrlash tarzidagi betakrorligi kabi xususiyatlari bilan ajralib turadi. Toshkent, Buxoro, Samarqand, Kattaqoʻrgʻon, Xiva, Qoʻqon, Andijon, Shahrixon Adabiy muhit mavjud boʻlib, ularning yetuk vakillari yaratgan asarlar oʻzbek adabiyotining nodir namunalari hisoblanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abulabbos Baxtiyor** (IX asr oxiri — X asr birinchi yarmi) — Somoniylar sulolasi davrida ijod qilgan xonanda, sozanda va musiqashunos olim.

Tarjimayi holi
--------------

Abulabbos Baxtiyor Buxoroda tug‘ilgan. Uning tug‘ilgan va vafot etgan yili noma’lum. U IX asr oxiri va X asr boshlanish davrining yirik xonandasi, sozandasi va musiqashunosi hisoblanadi, juda yoshligidan arab va yunon tillariga rag‘bat bildirib, uni mukammal egallab oladi.

Abulabbos Baxtiyor Barbat (ud) sozining mohir ijrochisi sifatida Somoniylar davrida katta shuhrat qozonadi. U Buxoroda musiqa maktabini ochib, o‘zi musiqa nazariyasi va amaliyoti ilmidan yoshlarga saboq beradi. Abulabbos Baxtiyor maktab o‘quvchilari uchun musiqa nazariyasi fanidan qator darsliklar yaratadi. Shuningdek, yunon olimlari Ptolemey va Yevklidlarning „Ritmika", „Musiqa qonunlari" kabi yirik asarlarini tarjima qilib maktab dasturiga kiritadi. Uning bu asarlaridan keyinchalik Abu Ali Ibn Sino va Abu Nasr Forobiylar o‘z risolalarini yozishda foydalanadilar.

Abulabbos Baxtiyor o‘z hayoti davrida ko‘p shogirdlar tayyorlaydi. Ulug‘ shoir va sozanda Abu Abdulloh Rudakiy uning eng mohir shogirdlaridan biri bo‘lgan. Abulabbos Baxtiyor tomonidan yaratilgan musiqaga doir darsliklar, shuningdek, qo‘llanmalar bizgacha yetib kelmaganligi bois mazkur kitob yoki risolalar nomlari bugungi kunda ma’lum emas. Eng muhimi, Abulabbos Baxtiyor tomonidan IX asrdayoq Buxoroda musiqa maktabi ochilib, unda musiqaga oid turli darslik va qo‘llanmalar yaratilganidir. Bu esa Sharqda IX asrdayoq o‘ziga xos nota belgisi mavjud ekanligidan dalolat beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Тўраев Ф*. Бухоро муғаннийлари*. Тошкент: Фан, 2009. — 8 bet.
2. ↑  Islomov D*. Sharq musiqasi tarixidan*. Toshkent: Fan vа texnologiya, 2017. — 19 bet.
**Rokirovka** [frans, roguer, asli forscha rox (shaxmatdagi rux) soʻzidan] — shaxmat oʻyinida shoh va ruxni bir vaqtda dastlabki joyidan qoʻzgʻatib (oʻrnini oʻzgartirib) qoʻyish (shohni — bir katak tashlab chapga yoki oʻngga, ruxni — shoh surib qoʻyilgan katak ustidan oʻtkazib chap yoki oʻng tomonga). Shohni oʻz tomonidagi rux bilan oʻrnini oʻzgartirib qoʻyish kichik R. farzin tomondagi rux bilan oʻrnini oʻzgartirib qoʻyish katta R. x,isoblanadi. R.ning hozirgi qoidasi 19-asr oʻrtalaridan Yevropada qoʻllanila boshlagan. "R." termini, shuningdek, oʻzgartirishlar, joyjoyni almashtirish (Mas, siyosatdagi R.) maʼnosida qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Adabiy anʼana** — dunyoni badiiy idrok etish, bilish sohasida davrdan-davrga, avloddan-avlodga oʻtib kelgan adabiy tajribalar: estetik qarashlar, tasviriy vositalar, tildagi obrazlilik, emotsionallik va uslubdagi rang-baranglik. Oʻtmish yozuvchilarining ijod tajribasida sinalgan, ustuvor va muqim gʻoyaviy-badiiy boyliklarni yosh boʻgʻin oʻz davri talabiga kura qayta ishlab, ijodiy rivojlantiradi. Adabiyot va sanʼatda anʼana tarixiy hodisa bulib, muayyan davr ijtimoiy-badiiy xususi-yatlarini aks ettiradi. Oʻzbek adabiyoti eskirmagan, zamon sinovidan utgan, barhayot, ilgʻor anʼanaga suyanadi. Ilgʻor Adabiy anʼana hamma vaqt novatorlikka chorlaydi. Binobarin anʼana va novatorlik orasida mantiqiy aloqa bor. Ularni bir-biridan ajratib, ham tasavvur qilib boʻlmaydi. Biz uchun anʼana hisoblanadigan koʻp gʻoya va mayllar uz vaqtida yangilik sanalgan. Mas, Nizomiy uchun qisman yan-gilik boʻlgan „Hamsa" yaratish Navoiy uchun anʼana edi. Shu bilan birga Navoiy „Hamsa"si oʻtmishdoshlarining takrori, taqlidi emas. Unda zamonasining uziga xos gʻoyaviy-estetik masalalari yori-tilgan va „Hamsachilik anʼanasi" yangi bosqichga koʻtarilgan. Oʻzbek mumtoz adabiyotida tazkira-chilik anʼanasi ham mavjud edi. Alisher Navoiy, Davlatshoh Samarqandiy, Fazliy kabi adiblar ayrim asarlarini Sharq tazkirachilik anʼanalariga qatʼiy 180amal qilib yaratganlar. Zahiriddin Muhammad Boboʻrning „Boburnoma" va Abulgʻoziy Bahodirxonning „Shaja-rai tarokima" kabi asarlari, Munis, Ogahiy, Bayoniy, Mirzaolim Mushriflarning tarixiy yilnomalari ham maʼlum adabiy-tarixiy anʼanalar asosida yaratilgan. Oʻzbek adabiyotida 20-asrda vu-judga kelgan roman janrining rivojiga katta hissa qushgan Abdulla Qodiriy, Oybek, Abdulla Qahhor, Odil Yoqubov, Pirimqul Qodirov, Oʻtkir Hoshimov, Omon Muxtorov va boshqa sanʼatkorlar ja-hon adabiyotidagi ilgʻor anʼanalarga su-yanganlar. Ortiqboy Abdullayev.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muzlik yotqiziqlari** - hosil boʻlishi hozirgi yoki qad. togʻ muzliklari va materik muz qoplamlari bilan genetik bogʻliq boʻlgan geologik yotqiziqlarning katta guruhi. Muzlik (glyasi-al yoki morena) va suv-muzlik yotqiziqlariga boʻlinadi. Muzlik yotqiziqlari muzlik oʻrnida muz bilan keltirilgan chaqiq jinslardan vujudga keladi. Har xil oʻlchamdagi boʻsh togʻ jinslari, valunlar, qumtoshlar, qum va h.k.dan iborat. Suv-muzlik yotqiziklari muzlik ichida va chekkalarida erigan suv oqimi bilan hosil boʻladi. Muzlik yotqiziqlarining barcha turlari murakkab birikmadir. Antropogen davrida katta materik muzliklari bepoyon maydonlarni krplab yotgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abulabbos Mustagʻfiriy** (toʻliq ismi: Nasafiy Samarqandiy Jaʼfar ibn Abu Ali Muhammad ibn Abu Bakr) (961-1041, Nasaf) — tarixchi, adib, muhaddis va faqih. Sam’oniyning „Kitob al-ansob" asarida yozilishicha, Ab. M. bir qancha vaqt Marv, Saraxs, Ni-shopur, Buxoro va Samarqandda yashagan. 987 yildan Nasaf jome masjidida maʼruzalar oʻqigan. Umrining oxirida Na-safning bosh imom-xatibi lavozimida boʻlgan. U „Kitob tarixi Samarqand", „Kitob tarixi Nasaf va Kesh" (2 jil dli k), „Kitob ushshi’r vash-shuaro" („Sheʼr va shoirlar haqida kitob"), „Kitob ul-vafo" („Vafo kitobi"), „Kitob daloil in-nubuvva" („Paygʻambarlik dalillari"), „Kitob uddaʼavot" („Targʻibotlar kitobi"), „Kitob xutab in-nabiy" („Paygʻambar xutbalari kitobi"), „Ki-tob tibb in-nabiy" („Paygʻambar tibbi kitobi") kabi oʻndan ziyod asarlar yozgan. Uning „Kitob tibb in-nabiy" asarigina topilib, Tehronda nashr etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Abulabbos Mustagʻfiriy" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kulliyot** (arab. — toʻla, butun) — 1) muayyan adibning toʻla yoki asosiy asarlari toʻplami. K. adib ijodida harak-terli ayrim janrlardagi asarlardan tuzilishi ham mumkin. Mas, "Kulliyoti qasoyidi Xoqoniy" ("Xoqoniy qasidalari kulliyoti"). K.ga shoir yoki yozuvchining hamma asarlari kiritilgan boʻlishi ham, boʻlmasligi ham mumkin. Navoiyning Toshkent, Sankt-Peterburg, Parij va Istanbul kutubxo-valaridagi K.lari mukammal emas. Ammo shoirning asosiy asarlarini oʻz ichiga olganligi uchun K. deb yuriti-ladi.

2) Oʻn ikki maqom tizimiga mansub vokal musiqa asarlari turi. Sheʼriy matnida vagʻmalar yoki kuylar doirasi (advor an-vagʻam), oʻn ikki maqom, yi-girma toʻrt shoʻʼba, olti ovoza va usullar doiralari (advori zurub)ning nomlari keltirilib, ular majoziy maʼ-noda maqom yoʻllarining tuzilish tar-tibini aks ettirgan. Mas, Kavkabiy, Tabibiy, Mutribiy asarlarida K. va-muvalari keltirilgan. Bu asarlar makom va shoʻʼbalarning ijro etilish vaqti va oʻrnini koʻrsatib turgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abulbaqo ibn Bahouddin** (16-asr 1-yarmi −17-asr 1- choragi) — tarixchi. Xoja Ahmad ibn Jaloluddin Kosoniy (Maxdumi aʼzam)ning nabirasi boʻlib, Abdulazizxon (1540-49) saroyida ki-chik davlat lavozimi (hukmgir)da turgan. U bobosiga atab „Jomeʼ ul-maqomoti Maxdumi aʼzam" („Maxdumi aʼzam maqomotining majmui") kitobini yozgan (1617). Bu asarda Maxdumi aʼzamning hayotiga oid maʼlumotlardan tashqari, Movarounnahrning 16-asr birinchi yarmidagi iqtisodiy va siyosiy ahvoli hamda shayboniylar bilan Eron oʻrtasidagi munosabatlarga oid kimmatli maʼlumotlar bor.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ares** ( /ˈɛəriːz/ ; qadimgi yunoncha: *Ἄρης* , *Árēs* [árɛːs] ) - yunoncha urush va jasorat xudosi. U o'n ikki olimpiyachidan biri. Zevs va Geraning o'g'li. U urushda muvaffaqiyatga erishish uchun zarur bo'lgan jismoniy jasoratni o'zida mujassam etgan, ammo jangovar vazifalari harbiy strategiya va generallikni o'z ichiga olgan singlisi, zirhli Afinadan farqli o'laroq, shafqatsizlik va qonxo'rlikni ham ifodalalaydi. 

Aresning ismi kelib chiqishini Miken deb ko'rsatsa-da, vahshiylik obrazi ba'zilar esa uni Frakiya xudosi deb o'ylashgan. Yunoniston va Kichik Osiyoning ba'zi shaharlari uni himoyachi sifatida bog'lash va hibsga olish uchun har yili festivallar o'tkazadilar. Kichik Osiyoning baʼzilarida u iloh hisoblangan. Skiflar marosimga ko'ra, har yuzta harbiy asirdan birini Aresga qurbonlik sifatida o'ldirishlari aytilgan. Qadimgi spartaliklar Aresga qurbonlik keltirgan degan keyingi e'tiqod haqiqatdan ko'ra afsonaviy.

Aresning ishqiy munosabatlari va farzandlari haqida ko'plab adabiy miflar mavjud bo'lsa-da, u yunon mifologiyasida cheklangan rolga ega. Troya urushida Troyaning himoyachisi Afrodita Aresni troyan tarafini olishga ko'ndiradi. Troyanlar mag'lub bo'lishadi, Aresning singlisi Afina esa yunonlarga g'alaba qozonishga yordam beradi.. Hunarmandchilik xudosi Gefestning xotini Afroditaning Ares bilan ishqiy munosabatda bo'lganini bilib, oshiqlarini to'rga qamab qo'yadi va ularni boshqa xudolarga masxaralash uchun tashlaydi.

A
Madison Square Garden
**Arena** — bu teatr, musiqiy chiqishlar yoki sport tadbirlarini namoyish qilish uchun moʻljallangan, koʻpincha aylana yoki tasvirlar shaklidagi katta yopiq platforma. U koʻp yoki har tomondan tomoshabinlar uchun oʻrindiqlar bilan oʻralgan katta ochiq maydondan iborat va tom bilan qoplangan boʻlishi mumkin. Arenaning asosiy xususiyati shundaki, tadbir maydoni maksimal koʻrinishga imkon beruvchi eng past nuqtadir. Arenalar odatda koʻplab tomoshabinlarni qabul qilish uchun moʻljallangan.

Fon
---

Bu soʻz lotincha „*harena*" soʻzidan kelib chiqqa, „Rimdagi Kolizey kabi qadimiy arenalarning zaminini qoplagan, ayniqsa nozik taneli qum, qonni soʻrish uchun.

*"Arena"* atamasi baʼzan Pasadenaʼs „Rose Bowl" kabi juda katta maydonning sinonimi sifatida ishlatiladi, lekin bunday ob’ekt odatda *"stadion"* deb ataladi, ayniqsa uning tomi boʻlmasa.  Bir atamaning boshqasiga nisbatan qoʻllanilishi asosan voqea turiga bogʻliq. Futbol odatda stadionda oʻynaladi, basketbol, voleybol, qoʻl toʻpi va xokkey esa odatda arenada oʻynaladi, lekin koʻplab yirik arenalarda tomoshabinlar koʻproq. Dyuk universitetining erkaklar va ayollar basketbol jamoalarining uyi arena sifatida qabul qilinadi, ammo bu bino „Cameron Indoor Stadium" deb ataladi. Gumbazli stadionlar, xuddi arenalar kabi, yopiq, lekin kattaroq oʻyin maydonchalari va stadionlarda joylashgan oʻtirish sigʻimlariga ega. Odatda Shimoliy Amerikada arenalar deb nomlanmaydi. Bundan tashqari, yopiq Amerika futboli sporti (uning bir varianti aniq arena futboli deb nomlanadi), ochiq oʻyinning koʻpgina arenalarning odatdagi kichikroq oʻyin maydonchasi uchun moʻljallangan varianti; boshqa anʼanaviy ochiq sport turlari, jumladan boks, lakros, futzal va yopiq futbol turlari ham mavjud. 

„Arena" atamasi, shuningdek, soʻzma-soʻz yoki majoziy maʼnoda boʻlib oʻtadigan har qanday hodisa yoki hodisa turiga nisbatan qoʻllaniladi, koʻpincha gʻoyani sport tadbiri bilan solishtirish uchun maxsus maqsadda. Bunga „urush maydoni", „muhabbat maydoni" yoki „siyosiy maydon" kabi atamalar misol boʻla oladi. Koʻpgina jangovar oʻyinlarda raqiblar kurashadigan bosqich ham arena deb ataladi. 

Arena koʻpincha „homiy" nomi bilan ataladi. Nomi 4-8-yil oraligʻida oʻzgarishi odatiy holdir.

Rasmlar
-------

* Helsinki HalliHelsinki Halli
* AccorHotels ArenaAccorHotels Arena
* Scotiabank ArenaScotiabank Arena
* Lanxess ArenaLanxess Arena
* SSE HydroSSE Hydro
* Jyske Bank BoxenJyske Bank Boxen
* FTX ArenaFTX Arena

Yana qarang
-----------

* Amfiteatr
* Arxitektura tuzilishi
* Dala uyi
* Muzli xokkey arenasi
* Qurilishsiz tuzilmalar turlari roʻyxati
* Imkoniyatlar boʻyicha yopiq arenalar roʻyxati
* Stadionlarning sigʻimlari boʻyicha roʻyxati

Maʼlumotnomalar
---------------

1. ↑  Claridge, Amanda*. Rome: An Oxford Archaeological Guide*, First, Oxford, UK: Oxford University Press, 1998 — 276–282 bet. ISBN 0-19-288003-9. .

Havolalar
---------

* + Media related to Indoor arenas at Wikimedia Commons
**Areometr** (yun. araios — ingich-ka, bu yerda suyuq va metron — oʻlchov) — suyuqlik va qattiq jismlarning zich-ligini oʻlchaydigan asbob. A. tuzilishi Arximed qonunita asoslangan. Bunda A. siqib chiqargan suyuqlik ogʻirligi uning ogʻirligiga teng. A. doimiy ogʻirlikli va doimiy hajmli boʻladi. Doimiy ogʻirlikli A. (1-rasm) bilan oʻlchashda zichlik A.ning suyuklikka botish darajasiga qarab aniqlanadi. Bu xildagi A.ga densi-metrlar (shkalasi zichlik birliklarida darajalangan), eritmalarning konsen-tratsiyasini (quyuq-suyuqligini) oʻlchash uchun ishlatiladigan spirtometrlar va saharometrlar (shkalasi ogʻirlik yoki hajmiy foizlarda darajalangan) kiradi. Densimetrlar shisha yoki metalldan yasaladi. Yuqori temperaturalarda metall densi-metrlar ishlatiladi. Odatda A. maʼlum (asbobda koʻrsatilgan) temperaturada darajalan-gan boʻlib, bosh-qa temperaturalarda oʻlchangan qiymatlarga tegishli tuzatmalar ki-ritiladi. Doimiy hajmli A. (2-rasm) bilan zichlikni oʻlchashda asbob suyuklikka halqasimon tamgʻasigacha botiriladi. Shunda suyuqlik zichligi palladan olin-gan yoki unga qoʻyilgan toshlar qiymati bilan aniqlanadi. Qattiq jismlarning zichligini oʻlchashda doimiy hajmli A. korpusining pastki qismiga qoʻshimcha palla biriktiriladi (A.-tarozi).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Paxtasimon gʻoʻza** (Gossypium gossypioides Ulbr.-Standl.) — yovvoyi gʻoʻza turi. Genomi D6, xromosomalar soni 2p=26. Meksikada (Oahaqa shtati va Sinaloa shtatining jan. qismida) tarqalgan. P.gʻ. koʻp yillik buta, boʻyi 3 m ga boradi, ayniqsa, yosh novdalari mayda tuklar bilan qoplangan, poyasi toʻq qizil tusga kiradi. Oʻsuv shoxlari kuchli rivojlangan, hosil shoxlari kal-ta. Barglari yirik, 12 sm cha, 3—5 boʻlmali. Boʻlmalari uchburchak shaklda, oʻtkir uchli. Yonbarglari chiziqlinashtarsimon, erta toʻkilib ketadi. Gullari yirik, qoʻngʻirsimon, gulbarglari oq yoki pushti, asosida toʻq qizil katga dogʻlari bor. Koʻsaklari mayda, 3— 4 chanoqli, tuxumsimon, uchi oʻtkir, sirtida tiniq smola bezchalari mavjud. Har bir chanogʻida 1—2 tadan kulrangyashil tukli (10 mm cha) uzunchoq chigiti bor. P.gʻ. — qurgʻoqchilikka chidamli, fo-todavriy oʻzgarishlarga taʼsirchan. Chigiti toshchigit. Raymond, meksi-ka va uch boʻlma bargli gʻoʻzalar bilan chatishadi.

Abdumavlon Abdullayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tugʻro** (turkiycha) — Sharq mamlakatlarida podshoh va xonlarning farmonlari boshida ularning unvoni — nom va amallarini koʻrsatuvchi maxsus bezakli yozuv, ramziy belgi, sarlavha oʻrnidagi soʻz, jumlaning bezak sifatida yozilishi. Mahmud Koshgʻariyning "Devonu lugʻotit turk" asarida tugʻrach shaklida keltirilib uning 3 maʼnosi beriladi: 1) oʻgʻuzlar tilida podsho muhri; 2) podshoh, safarga chiqish oldidan qoʻshindagi xar bir jangchiga beradigan ot; 3) oʻgʻuzlar tilida muhr bosilgan xat. Shu maʼnoda boshqa turkiy qavmlar (keyinchalik moʻgʻullar) tomonidan qoʻllaniladigan yorliq soʻzi oʻgʻuzlarga notanish boʻlgan. Saljuqiylar davrida davlat mahkamasi boshligʻi boʻlgan amaldor tugʻroi deb atalgan. 4) 19-asr oxirida Shimoliy Hindiston va Oʻzbekistonda alohida xatlarni turli jonivorlar, parrandalar shakli sifatida yozilishi ham T. xati yoki xatti T. deyilgan. Xattotlikning bu sanʼat turi bilan Oʻzbekistonda Habibullo Solih, Maʼruf Salimov, Toʻxtamurod Zufarov va boshqa shugʻullanmoqda.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Erizipeloid** („erysipeloides") yoki choʻchqalar saramasi, sudralma eritema bu — yuqumli kasallik hisoblanadi. Odatda terining, kamroq shilliq pardaning kuchayib boruvchi oʻtkir yalligʻlanishi bilan kechadi.

Etiologiyasi va patogenezi
--------------------------

Uning qoʻzgʻatuvchisi oddiy saramasdagidan farqli ravishda streptokokk emas, choʻchqalar saramasi tayoqchasidir. Kasallik aloqa (kontakt) natijasida yuqadi. Kasallikni yashirin davri 3-7 kunga choʻziladi. Ushbu kasallik bilan asosan, uy bekalari, shuningdek, goʻsht va baliq sanoati bilan bogʻliq ishxonadagi ishchilar kasallanadilar.

Patologoanatomik manzarasi
--------------------------

Barcha teri qatlamlari zardobli yalligʻlanadi va u kattalashib boruvchi shish, limfostaz va limfangont bilan birga kechadi. Terida shish avj oladi, chegaralari aniq koʻrinib turgan qip-qizargan joylar (eritema) paydo boʻladi. Gistologik manzarasi serroz-gemorragik yalligʻlanishga mos keladi. jarayonning keyingi rivojlanishiga shishning kattalashishi va epidermisni qatlamlantiruvchi ekssudat paydo boʻladi, natijada suyuqlikka toʻla pufakchalar paydo boʻladi.

Klinik manzarasi
----------------

Kasallik boshlangan birinchi kundayoq barmoqlarning orqa tomoni ustida qichishish kuzatiladi. Teri va tana harorati norma atrofida boʻladi. 10-12 kundan soʻng oʻtkir yalligʻlanish jarayoni belgilari yoʻqoladi, biroq yalligʻlanish boshqa panja va barmoqlarga oʻtishi mumkin. Kasallik qoʻzib turishi mumkin. Erizilopeid tromboflebit, shuningdek nefrit va septik holat bilan yanada ogʻir kechishi mumkin.

Differensial diagnozi
---------------------

Choʻchqalar saramasini xasmol, barmoqning bir boʻgʻimaro artriti, saramas va dermatitdan farqlash lozim.

Davosi
------

Sulfanilamidlarni sepma dori sifatida qoʻllash, shikastlangan joyga koʻk dori surkash mahalliy davo qilishga kiradi. Barmoq immobilizatsiya qilinadi, penitsillin-novokain blokadalari, ultrabinafsha kvars nurlar bilan nurlantirish, rentgenoterapiya, spesifik zardoblar qoʻllaniladi. Soʻngi yillarda qoʻl-oyoqdagi jarayonning avj olishiga yoʻl qoʻymaslik uchun limfotrop antibiotiklarni endolimfatik yuborishni qoʻllash orqali kasallikning ogʻir turlarini davolashda muayyan muvaffaqiyatlarga erishildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Oripov*. Erizipeloid*, 2, Toshkent: yangi asr avlodi, 2008-yil — 377-378 bet. ISBN 978-9943-08-238-0.
2. ↑  Кузин*. {{{title}}}*, 1, Москва: Медицина, 2002-yil — 39 bet. ISBN 978-5-225-00920-4.
3. ↑  Затевахина*. {{{title}}}*, 1, Москва: Гэотар-медиа, 2016 — 22 bet. ISBN 978-5-9704-3630-1.
**Tuganovlar uyi** — Shimoliy Osetiyaning Vladikavkaz shahridagi arxitektura va shaharsozlik yodgorligi. Rossiyaning va Shimoliy Osetiyaning madaniy merosi hisoblanadi. U shaharning tarixiy qismida, Mira prospekti 35, Nekrasov koʻchasi, 8 va Miller, 8 burchaklarida joylashgan.

Ikki qavatli gʻishtli „L" shaklidagi bino 1895-yilda birinchi osetin generalining oʻgʻli Vladimir Ignatievich Tuganov buyrugʻi bilan qurilgan. Binoning birinchi qavatida Saʼdulla Djanayev-Xetagurovning fotostudiyasi joylashgan edi. Turar joy ikkinchi qavatda joylashgan edi. Keyinchalik Vladimir Tuganov uyni sotib yubordi. 1920-yillarda uy milliylashtirilib, Suguliyevga tegishli boʻlgan.

Bu uyda osetin yozuvchisi, „Kommunistik manifest"ni osetin tiliga tarjimon Botirbek Tuganov (1902-1907) va jamoat arbobi Alibek Taxo-Godi (1902-1904) yashagan. Botirbek Tuganovning xonadonida hukumatga qarshi varaqalar chop etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Перечень выявленных объектов культурного наследия Республики Северная Осетия-Алания". 26-oktabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-fevral 2020-yil.
2. 1 2  Pasport obʼekta „Dom, v kotorom jil i rabotal vidniy osetinskiy pisatel-demokrat Tuganov B. A." Ministerstva kulturi SSSR
3. ↑  Киреев 2014. sfn error: no target: CITEREFКиреев2014 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Киреев Ф. С. „Миллера — Гимназическая",*. По улицам Владикавказа*, 2-е изд. доп. и перераб, Владикавказ: Респект, 2014. ISBN 978-5-905066-18-4.
**Tugʻ** — 1) qadimdan Sharq mamlakatlarida hukmdorlik, vazirlik, beklik va h.k. belgisi. T. hoʻkiz yoki ot dumidan yasalgan. T. moziyda Osiyoning bir qancha davlatlarida (Xitoy, Hindiston) qoʻtos hamda tibet hoʻkizi dumidan yasalgan boʻlsa, turklar uni, asosan, ot quyrugʻi killaridan tayyorlaganlar. "T." atamasi ilk marta bir uygʻur xoqoni shaʼniga bitilgan Shineusu (8-asr oʻrtasi) yodnomasida koʻzga tashlanadi. 1202-yil Chingizxon Oʻnan (Onon) daryosi boʻyida 8 tugʻni tikkan holda saltanat tashkil topganligini eʼlon qiladi. Islom dini qabul qilingandan keyin ham turkiy davlatlarda T. qoʻllanishda davom etdi. Chingizxon saltanatida, Saljuqiylar, Mamluklar, Qoraxoniylar, Usmoniylarda boʻlgani kabi, T. Temuriylarda ham mavjud edi. Tuman begi "bahodir" faxriy unvoni qatori T. dovul hamda tumantugʻ va chortugʻlar bilan sharaflangan.

Usmoniylar saltanatida sanjaqbeylar bitta, beylarbeylar 2 ta, vazirlar 3 ta, shayxulislomlar 2 ta, qozi askarlar bitta, yanicheri boshlikdari bitta, podshoxlar esa 6 ta T.ga ega boʻlganlar. Podshoh T.lari tugʻi shohiy yoki tugʻi humoyun deb yuritilgan. Harbiy safarlar chogʻida T.larni koʻtarib yuruvchi shaxslar tugʻchi atamasi bilan ifodalangan; 2) bayroq, alam.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qaytmas jarayonlar** (fizikada) — muvozanat buzilganda sistemada oʻz-oʻzidan faqat bitta yoʻnalish boʻyicha sodir boʻladigan fizik jarayonlar. Diffuziya, issiqlik oʻtkazuvchanlik, gazning muayyan hajm boʻyicha kengayishi va boshqalar hodisalar Qaytmas jarayonlarga misol boʻladi. Hamma Qaytmas jarayonlar ketmaket muvozanatsiz holatlarning uzluksiz qatoridan iborat. Sistemalarda Qaytmas jarayonlar sodir boʻlgan boʻlsa, uni tashqi muhitda hech qanday oʻzgarish yuzaga keltirmasdan boshlangʻich holatiga qaytarish mumkin emas. Umuman, tabiatda sodir boʻladigan hamma real jarayonlar Qaytmas jarayonlardan iborat. Berk sistemalarda shunday Qaytmas jarayonlar sodir boʻlishi mumkinki, natijada sistema entropiyasi faqat ortib boradi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hind tili** (hindcha: *हिन्दी*), hindiy — hind tillaritn biri; Hindistonning rasmiy tili va Hindistonda tarqalgan asosiy adabiy tillardan biri. Uttar-Pradesh, Madhya-Pradesh, Hariyana, Bihar, Rajasthan, Himachal-Pradesh shtaglarida hamda Dehli ittifoqiy hududida tarqalgan. Unda 250 mln.ga yaqin kishi soʻzlashadi (oʻtgan asrning oxirlari). H. lahjalari struktura jihatidan farqlanuvchi 2 guruhga ajraladi: khari boʻli, hariyani, braj, kanaoʻji, bundeli lahjalaridan iborat gʻarbiy guruh va avadhi, bagheli, chhat-tisgarhi lahjalaridan iborat sharqiy guruh.

Yaqin qarindosh tillar orasida Hind tili ham geografik, ham tipologik jihatdan markaziy oʻrinni egallaydi: gʻarbroqda joylashgan tillarga qaraganda Hind tilida eski flektiv shakldar kamroq, ayni paytda unda agglyutinatsiya sharqiy (mas, bengal tili) tillardagidek rivojlanmagan. Fonetikasida un-lilarning choʻziqligi va burunlashu-vi (nazalizapimsi) maʼno farqlash xususiyatiga ega. Undoshlar, aksari \ind-oriy tillaridagi kabi, 5 lokal qator boʻyicha taqsimlanadi. Morfologiyasida otlarning koʻmakchilar yordamida yasaladigan va feʼllarning yordamchi feʼllar bilan hosil qilinadigan analitik shakllari koʻplab uch-raydi. Hind tilida sanskrit tilining lugʻaviy va soʻz yasovchi vositalari keng qoʻllanadi. Shu jihagi bilan arabcha va forscha lugʻaviy va boshqa unsurlar qoʻlla-iadigan urdulyai farq qiladi.

Khari boʻli (hipdistoniy) lahjasiga asoslangan hozirgi Hind tili 19-asrdan shakllana boshlaydi. Hind tilidagi zamonaviy nasrning asoschisi Bharatepdu Harishchandra (1850—85) hisoblanadi; sheʼriyatham 19-asr oxirida shakllangan. Hind tili devanigari yozuvidan (|yuydalanadi.

Adabiyot
--------

* Katemina T.G.. Yashk xindi, M. 1960; Chernshsi V. A. Dialekgm i litsragurnii xindi, M. 1964; Hindiychauzbekcha lugʻat (O.Shomatoi va 6.). Dshli, 2003.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Категория:Танцы по алфавиту

 Haytarma Ukraina pochta markasida, 2015-yil
**Qaytarma** (qrim tatarcha:  - *"qaytish"*) - Qrim-tatar xalq raqsi.

Taʼrifi
-------

Qaytarma raqsi tabiiy tsikl va doimiy harakatlarni aks ettiradi. Bu raqs paytida erkak qoʻllarini bir-biridan ajratib turib, barmoqlarini musht qilib mahkam bogʻlaydi. Yengil sakrashlar bilan tez va provokatsion harakatlar qilib, raqs paytida erkak tanani tekis ushlab turadi. Qarama-qarshi raqsga tushayotgan ayol esa oyoq va yelkalarining nozik holda, qoʻllari bilan aylanma harakat qiladi. Shu bilan birga, ayrim manbalarda raqsni faqat ayollar yoki ayollar erkaklardan alohida ijro etishi mumkinligi ham qayd etilgan.

Bu raqs qirim tatarlar tomonidan toʻy va bayramlarda ijro etiladi.

Kelib chiqish tarixi
--------------------

Tadqiqotchi A.V.Bogorod qaytarma darveshlarning soʻfiycha raqsidan olinganligini taxmin qiladi.

B.N.Kazachenko, N.Y.Bakshi, A.L.Achkinadzening "Qrimchaklarning musiqiy va sheʼriy merosi" maqolasida koʻrsatilgan versiyaga koʻra, raqsning kelib chiqishi 1492-yili Iberiya yarim orollaridan surgun qilinib, keyinchalik Qrimda vujudga kelgan sefardlarga borib taqaladi. Yarim orolda raqs Qrim siganlari (urmachellar) tomonidan qabul qilingan. Maqola mualliflari qaytarma haqida 1-marta 1793-yilda tilga olinganligini taʼkidlaydilar. Bundan tashqari, raqsning bir qancha turlari nafaqat Qrim tatarlari, balki qirimchaklar, karaitlar, urumlar va greklar tomonidan ham foydalaniladi.

1903-yilda bastakor Aleksandr Spendiarov ilk bor "Qaytarma" kuyini ijro etdi. Qoʻshiq uchun materiallarni esa Qorasubozorda boʻlganida toʻplagan. Spendiarov 7/8 ritm oʻrniga Qrim xalqlari musiqasiga xos boʻlmagan 3/8 olchovli kuyni yaratishga muvaffaq boʻldi.

1925-yilning yozida Qrimda boʻlgan arxeologik va etnografik ekspeditsiyada Usein Bodaninskiy, Usmon Akchokrakli va Asan Refatov ishtirok etib, ekspeditsiya davomida raqsning 25 ta varianti yozib olingan. Toʻplangan materiallar asosida Refatov 1932-yildagi "Qrim tatarlarining qoʻshiqlari" kitobida Qaytarma faqat Qrim-tatar raqsi hisoblanib, Kavkaz, Turkiya yoki Eron xalqlariga xos emas degan xulosaga keldi. 1995-yilda Sergey Zaychenkoning "Azov dengizi greklarining raqslari" asarida mintaqadagi 22 ta aholi punkti oʻrganildi. Ushbu ekspeditsiya jarayonida raqsning turli versiyalari ham yozib olinib, Zaychenko qaytarmaning musiqiy ritmini turkiy madaniyatga xos boʻlgan -9/8 yoki 7/8 deya tavsiflagan. Shundan kelib chiqib ham, tadqiqotchi bu raqsni yunonlar madaniyatiga nisbat berib boʻlmaydi, degan xulosaga kelgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Шерфединов, Яя. Звучит кайтарма // Издательство литературы и искусства имени Гафура Гуляма. Ташкент, 1978. с. 232 — с. 181
2. ↑  Казаченко Б.Н. Бакши Н.Ю. Ачкинадзе А.Л. (2016). *Музыкально-поэтическое наследие крымчаков* (Вопросы крымскотатарской филологии, истории и культуры nashri). .
3. ↑  Караимская жизнь // 1911. № 07
**Qayroqqum zilzilasi** 1985-yil 13-oktabrda mahalliy vaqt bilan taxminan 22:00 da sodir boʻladi. Yer silkinishlari Qayroqqum shahrida (Tojikiston SSR, Leninobod viloyati), shuningdek, viloyatning eng yaqin shaharlari va qoʻshni Oʻzbekiston hududida ham yaqqol sezilgan.

Zilzila oʻchogʻi Qayroqqum suv omborida yuz beradi.

Zilzila kuchi Rixter shkalasi boʻyicha — 8 ballni, Intensivligi — 9 ballni tashkil etadi. 

Hattoki tunlari ham yer silkinishlari kuzatilib turardi.

Oqibatlari
----------

Qayroqqum shahri, uning atrofidagi qishloq va qishloqlarda kuchli vayronagarchilikka uchraydi. Qolgan binolarning aksariyati yaroqsiz holga kelgani tufayli keyinchalik buzib tashlangan. Ayniqsa, gilam fabrikasi (asosiy qurbonlar ham boʻlgan), shuningdek, Kaptuluq qishlogʻi kuchli zarar koʻradi. Eng yaqin shaharlarda (Leninobod, Chkalovsk, Gʻofurov) ham koʻplab binolar xarobaga aylanadi.

Rasmiy ravishda 29 nafar kishi halok boʻlganligi haqida bong urilgani bilan, garchi mahalliy aholi guvohicha, oʻlimlar soni bundan koʻp boʻlgan. Shuningdek, 100 nafarga yaqin insonlar ham qattiq jarohatlanishadi. 

Zilziladan keyin Qayroqqum shahrining tiklanishi bir necha yilga choʻzilib ketadi. Koʻpgina aholi bir necha oydan ikki yilgacha vagonlarda yashab, yangi uy-joylarni intizorlik bilan kutishadi. Qayta tiklashdan soʻng shahar qiyofasini tubdan oʻzgartiriladi.

Matbuotda yoritilishi
---------------------

Zilzila va uning oqibatlarini bartaraf etish bilan bogʻliq voqealar markaziy televideniye orqali yoritib boriladi.

Qayroqqumdagi zilzila haqida "Episentr" hujjatli filmi ham suratga olinadi.

Havolalar
---------

* Zilzila 1985-yil 13-oktyabr
* Qayroqqumdagi zilzila 13.10.1985
* Tojikistondagi zilzilalar tarixi
Hindgang tekisligi
Hindgang tekisligi
**Hindgang tekisligi** - Shim da Himolay togʻlari bilan jan.da dekan yassitogligi oraligidagi allyuvial tekislik, Hindiston, Pokiston va Bangladssh hududila. Arabiston dengizidan Bepgaliya qoʻltigigacha 3000 km ga choʻzilgan. Kengligi 250– 350 km. H.-Hindgang tekisligi alp tog oldi bukilmasi boʻlib, usgi qad. va hozirgi allyuviy jinslar bilan toʻlgan. Yer yuzasi tekis, suvayirgich qismidan (balandligi 270 m) Hind va Gang daryolari deltalari tomon pasayib boradi. H.-Hindgang tekisligini bazi yerlarda jarlik va daryo terrasalari parchalagap. Iklimi sharqila subekvatorial mussonli, garbiy qismida tropik. Oʻrtacha temperaturalar yanvarda 12 20°. iyuluta 30 — 36°. Yillik yogʻin jap.sharqida 1500 mm dap janubi-gʻarbida 100150 mm gacha kamayib boradi. Yogin, asosan, sz oilarida yogali. Daryo sistemasi zich va sersun, ayniqsa sharqida. Asosiy daryolari: Hind na Gang hamda ularning irmoqlari. Gzgi mussonlar va qorning erishi natijasida suv oqimi koʻpayali. Mexaiik tarkibdi allyuvial tuiroq keng tarqalgan. Sharqiy qismida, Gang va Brahmaputra darslari deltalarila mangrazorlar va doim yashil oʻrmonlar zich jonlashgai. Tskislikping markaziy qismida barg toʻkuvchn oʻrmon va savannalarbor. Gʻarbida shoʻrxok na qumlp choʻl landshafti ustup. Hululining kagʻta qismi ekinyurlarga aylantirilgan, pyuli, bugʻdoy, paxta va boshqa ekiplar jiladi. H.-Hindgang tekisligi jahon nivilizainyasiping qad. markazlaridan. Aholi zich joylashgan. H.-Hindgang tekisligida yirik shaharlarlan Dshli. Kalkutta (Hindistop). Karochi, Laxrr (Pokiston) joylashgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qaytalovchi terlama** — isitma xuruj qilishi (tra koʻtarilishi) bilan kechadigan oʻtkir yuqumli kasallik. Bit orqali yuqadigan (epidemik) va kana orqali tarqaladigan (endemik) xili farq qilinadi.

Bitdan yuqadigan qaytalovchi terlamani odam va bit organizmida parazitlik qiluvchi spiroxetalar qoʻzgʻatadi (qarang Spiroxetozlar). Odamga kasallik faqat bit orqali yuqadi. Qaytalovchi terlama bilan ogʻrigan bemorning qonini soʻrgan bit spiroxetalarni yuqtiradi. Kasallik odamga bitnitirnoq ustiga qoʻyib oʻldirganda yoki bitdagi spiroxetalar terining qashib shilingan joyiga tushganida yuqadi. Kasallikning inkubatsion davri 7— 8 kun. Kasallik toʻsatdan boshlanib, et uvushadi, gavda temperaturasi koʻtariladi (39—40°). Bosh va muskullar ogʻrigʻi, uyqusizlik, qusish, baʼzan meningial alomatlar ham kuzatiladi; jigar va taloq kattalashadi. 5—8 kundan soʻng gavda temperaturasi meʼyoriga keladi, oradan 1—2 hafta oʻtgach, isitma xuruji takrorlanadi. Kasallik goh yengillashib, goh tez-tez xuruj qilib turadi. Odatda, 4—5 ta xuruj boʻladi. Bemor yuqumli kasalliklar kasalxonasida davolanadi. Diagnoz barmoqdan qon surtmasi yoʻgʻon tomchi usulida olib tekshirilganida spiroxetalar topilganiga qarab qoʻyiladi. Spiroxetalar taloqda juda ortib ketgan hollarda u yorilib ketadi va peritonit roʻy beradi. Oldini olish bitga qarshi kurashish, kasallikni oʻz vaqtida aniqlab, bemorni kasalxonaga yotqizish va boshqalardan iborat.

Kanadan yuqadigan qaytalama terlama. Spiroxetalar qoʻzgʻatadi. Kemiruvchilar (sichqon, kalamush va boshqalar) kasallik qoʻzgʻatuvchisining manbai hisoblanadi. Odamga kasallik kana orqali yuqadi. Kasallikning bu turiga ham isitma xuruji xos. Klinik belgilari bitdan yuqadigan qaytalovchi terlamaga oʻxshash. Kasallikning bu turida ham bemor kasalxonada davolanadi. Oldini olish uchun odamlarni kana chaqishidan saqlash, kanalarni yoʻqotish lozim.

Shonosir Shovahobov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qaytar jarayonlar** (fizikada) — avval bir yoʻnalishda, soʻngra teskari yoʻnalishda sodir boʻlib, sistema oʻzining boshlangʻich holatiga qaytib kelganida tashqi muhitda hech qanday oʻzgarish yuzaga kelmaydigan fizik jarayonlar. Ideal (ishqalanishsiz va noelastik urilishsiz) sharoitda sodir boʻladigan hamma sof mexanik jarayonlar qaytuvchan boʻladi. Mutlaqo ishqalanishsiz hamda mutlaq elastik tarzda roʻy beradigan urilishlarsiz sharoitda energiyaning maʼlum qismi issiqlik energiyasiga aylanadi.

Cheksiz sekinlik bilan oʻtadigan issiklik harakatiga bogʻliq boʻlgan jarayon ketmaket muvozanatli holatlarning uzluksiz qatoridan iborat va qaytuvchan boʻladi. Real sharoitlarda esa har qanday jarayon chekli tezlikda yuz beradi va energiyaning sochilishi tufayli susayib borish bilan kechadi. Qaytar jarayonlar nazariyasi statistik fizikada oʻrganiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hind jayrasi** (lotincha: *Hystrix indica*) — jayralar turkumiga, jayrasimonlar oilasiga kiruvchi sutemizuvchilarning bir turi.

Ogʻirligi 15 kg gacha boʻlishi mumkin. Hind jayralari nafaqat Hindistonda, balki Osiyoning deyarli butun janubiy qismida, Qozogʻiston va Markaziy Osiyodan Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlarigacha tarqalgan. Ular tungi hayot tarzini olib boradilar. Ular choʻllarda, savannalarda, oʻrmonlarda, togʻlarda yashaydilar. Dengiz sathidan 3900 m balandlikka koʻtarilishi mumkin. Ular inlarida (uzunligi 18 metrgacha) yoki qoya yoriqlarida yashaydilar. Rossiya hududida u Dogʻistonning janubida tarqalgan boʻlib, Rossiya Federatsiyasining Qizil kitobiga (2020) va Dogʻiston Respublikasining Qizil kitobiga kiritilgan.

Bengal yoʻlbarslarining odamlarga hujumidagi roli
-------------------------------------------------

Bengal yoʻlbarslari kirpini ovlashda muvaffaqiyatsizlikka uchrasa odamlarga ham hujum qilishi mumkin, deb hisoblanadi, chunki shundan keyin ignalar yirtqichning terisiga chuqur kirib, tashqariga chiqmaydi va ogʻriqqa sabab boʻladi. Bunday yoʻlbars odatda katta oʻljasini ovlay olmaydi va kichikroq oʻlja qidirib, baʼzan odamlarga tashlanadi. Oʻlik yoʻlbarslar terisida 50 donagacha, uzunligi 25 sm gacha va qalin qalam kabi ignalar topilganligini qayd etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Приказ Министерства природных ресурсов и экологии Российской Федерации от 24.03.2020 № 162 ∙ "Об утверждении Перечня объектов животного мира, занесенных в Красную книгу Российской Федерации"". *Официальный интернет-портал правовой информации*.  publication.pravo.gov.ru. Qaraldi: 9-iyun 2020-yil.
2. ↑  „Hystrix indica Kerr, 1792 ООПТ России".  oopt.aari.ru. Qaraldi: 9-iyun 2020-yil.
3. ↑  Акимушкин, Игорь Иванович. Mir jivotnix. Mlekopitayuщie, ili zveri. — M.: „Misl", 1998. — S. 131—132.
**Gulchorbogʻ saroyi** (yoki **Gul chorbogʻ saroyi**; taxminan 1895—1905-yillar oraligʻida qurilgan) — Buxoro amiri Abdulahadxon tomonidan Karmanada qurdirilgan saroy. Atrofi gulzor va daraxtzor bogʻ boʻlgan. Hozirgi Karmana shaharchasining sharqiy chegarasida, „Oftobjon" (sobiq „Malchish Kibalchish") oromgohi oʻrnida qurilgan. Hozirgi kungacha saqlanib qolmagan.

Tavsifi
-------

Gulchorbogʻning maydoni taxminan 3 gektarga yaqin boʻlgan (boshqa bir manbada taminan 5 gektar boʻlgani aytiladi). Atrofi 7 paxsali baland devorlar bilan oʻralgan. Saroy qoʻrgʻonining toʻrt tomonida darvozalari boʻlib, qoʻrgʻon ichida turli manzarali va mevali daraxtlar, gullar oʻtqazilgan. Saroy bogʻida ekilgan turli-tuman gullar koʻpgina xorijiy mamlakatlardan keltirilgan.

Bogʻda mevali daraxlardan asosan anjir, anor va oʻrik yetishtirilgan.

Bogʻ markazidan oʻrin olgan saroyda amir dam oladigan, yuksak martabali mehmonlarni kutadigan xonalar boʻlgan. Gulchorbogʻ saroyi xuddi Mirzo chorbogʻ, Charmgar chorbogʻ saroylari kabi bezatilgan. 

Saroy bogʻining turli joylarida 7 ta hovuz boʻlgan. Ularning atrofi ham turli gullar, tol va chinor daraxtlari bilan oʻralgan.

Ushbu saroy va bogʻ bugungi kungacha saqlanib qolmagan, SSSR davrida saroy butkul buzilib, oʻrnida „Malchish Kibalchish" bolalar dam olish oromgohi qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Hotamov, Halilov 1995, s. 28. sfn error: no target: CITEREFHotamov,\_Halilov1995 (help)
2. ↑  Hotamov, Halilov 1995, s. 28–29. sfn error: no target: CITEREFHotamov,\_Halilov1995 (help)
3. 1 2 3 4  Hotamov, Bekniyozov 2007, s. 25. sfn error: no target: CITEREFHotamov,\_Bekniyozov2007 (help)
4. ↑  Hotamov, Halilov 1995, s. 28-29. sfn error: no target: CITEREFHotamov,\_Halilov1995 (help)
5. 1 2 3  Hotamov, Halilov 1995, s. 29. sfn error: no target: CITEREFHotamov,\_Halilov1995 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Hotamov A. Halilov Sh.*. Yillar sadosi*. Toshkent: Adolat, 1995 — 72 bet.
* Hotamov A. Bekniyozov N.*. Karmana — qadimiy diyor*. Toshkent: Oʻzbekiston, 2007 — 152 bet. ISBN 978-9943-01-070-3.