**Belarus va Polsha oʻrtasida diplomatik munosabatlar** 1992-yil 2-martda oʻrnatilgan. 1992-yilda Minskda Polsha elchixonasi, 1993-yilda Varshavada Belarus elchixonasi ochildi.

Ikki tomonlama munosabatlar, birinchi navbatda, geografik va tarixiy va madaniy yaqinlik, shuningdek, muhim ozchilik — Polshada belarus va Belarusiyada polyak millatlarining mavjudligi sababli ikkala davlat uchun muhimdir.

Diplomatik missiyalar
---------------------

2022-yil uchun Polshaning Belarusdagi elchisi Artur Mixalski hisoblanadi. 2002-yil 6-dekabrdan 2008-yil oktyabrgacha Belarusning Polshadagi elchisi Pavel Pavlovich Latushko edi. 2008-yil 31-oktyabrda Belarus Respublikasi tashqi ishlar vaziri oʻrinbosari Viktor Anatolevich Gaisyonok yangi elchi etib tayinlandi.

Bundan tashqari, Belorussiyaning ikkita bosh konsulligi — Belystok va Gdanskda, shuningdek Byala Podlaskada konsullik va Avgustuvda vaqtinchalik konsullik qabul qilish punkti mavjud. Belorussiyada elchixonadan tashqari ikkita bosh konsullik mavjud — Grodno va Brestda.

Tarixi
------

Belarus-Polsha munosabatlari oʻrnatilganining 25 yilligiga bagʻishlangan 2017-yilgi shtamp varagʻi.
1991-yil avgust voqealaridan keyin Polsha Seymi Belarusni amalda suveren deb eʼlon qildi. Rasmiy tan olinishi 1992-yil mart oyida sodir boʻldi, shu tariqa Polsha Ukrainadan keyin Belarus bilan diplomatik munosabatlar oʻrnatgan ikkinchi davlat boʻldi. 1992-yilda axshi qoʻshnichilik va doʻstona hamkorlik toʻgʻrisidagi shartnoma imzolandi.

1990-yillarning boshlarida va oʻrtalarida. Belorussiyadan farqli oʻlaroq, dastlab Yevro-Atlantika tuzilmalariga integratsiyalashuv yoʻlini olgan Polsha sharqiy yoʻnalishda samarali va faol ishtirokchi boʻlib chiqdi. Shu bilan birga, Polshaning kelajakdagi „paternalizm" siyosati va Minsk homiyligi uchun asoslar yaratildi. 1996-yilda Yevropa Ittifoqi va Qoʻshma Shtatlar tomonidan nodemokratik deb tan olingan Konstitutsiyani qayta koʻrib chiqish boʻyicha respublika referendumi oʻtkazildi. Polsha uzoq vaqtdan beri Gʻarbni toʻxtamasligi kerakligiga ishontirishga harakat qilmoqda. Belarusni oʻz taʼsir doirasiga jalb qilish harakatlarini amalga oshirmoqda. Shunga asoslanib, Polsha Belarus rejimiga bir qator imtiyozlar berdi: xususan, Markaziy Yevropa tashabbusi (CEI) koordinatori boʻlgan holda, Polsha diplomatiyasi 1996-yilda Belarus hukumatining oʻtkazilishiga hissa qoʻshdi. Bu oʻsha paytda Yevropa Kengashiga aʼzolikka daʼvo qilgan Minsk uchun oʻziga xos murosa variantiga aylandi, ammo tashkilot rahbariyati mamlakat Rossiya va Belarus hamjamiyati shakllanishi sharoitida oʻz davlat suverenitetini saqlab qolishi mumkinligiga shubha bilan qaragan.

Shu bilan birga, 1990-yillarda Belarus-Polsha munosabatlari standart davlatlararo shartnoma va bitimlardan nariga oʻtmadi. Polsha diplomatiyasining Belarus rahbariyati bilan aloqa oʻrnatishga boʻlgan har qanday urinishlari Moskvada gʻayrat bilan kuzatildi. Na Belarus, na Polsha uzilgan iqtisodiy va madaniy aloqalarni tiklash uchun zarur boʻlgan moliyaviy imkoniyatlarga ega emas edi.

1999-yil Polshaning NATOga qoʻshilishi Minsk va Varshava oʻrtasidagi allaqachon murakkab munosabatlarni sezilarli darajada murakkablashtirdi.

Oʻshanda Belarus-Polsha ikki tomonlama munosabatlarida birinchi jiddiy inqiroz respublikadagi polshaliklarga qilingan zulmda (Varshava nuqtayi nazaridan) koʻzga tashlanadi. Belarusiyadagi Polyaklar ittifoqi tashkiloti atrofida janjal kelib chiqdi, Belarus Adliya vazirligi uni qayta roʻyxatdan oʻtkazishdan bosh tortdi. Polsha rahbariyati juda qattiq munosabat bildirdi: u Yaltada boʻlib oʻtgan Boltiqboʻyi-Qora dengiz mintaqasi davlatlarining sammitida Belorussiya bilan birga ishtirok etishdan bosh tortdi va Yevropa Ittifoqining Belarussiya hukumatiga zudlik bilan taniqli muxolifat arboblarining yoʻqolishi yuzasidan tergov oʻtkazishni talab qilgan murojaatini yoʻlladi.

2010-yil 9-fevralda Polsha hukumati Polsha ittifoqining Ivenetsdagi mulki bilan bogʻliq vaziyat tufayli oʻz elchisini Minskdan olib chiqib oldi. Bundan sal oldin, 26-yanvar kuni Belarus Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Genrix Litvinga nota topshirgan edi, unda Polsha diplomatlarining „*xorijiy diplomatlar faoliyatini tartibga soluvchi asosiy xalqaro-huquqiy hujjatlarga*" mos kelmaydigan harakatlari tilga olingan edi. Yevropa Ittifoqining tashqi ishlar va xavfsizlik siyosati boʻyicha oliy vakili Ketrin Eshton vakillari ham Polyaklar ittifoqi atrofidagi vaziyatdan oʻz xavotirlarini bildirdilar.

2009-yil 16-fevralda Polsha Tashqi ishlar vazirligi Belarussiya rasmiylariga qarshi bir tomonlama sanksiyalar kiritdi.

2010-yil 29-dekabrda Polsha Tashqi ishlar vazirligi Belarus Respublikasi fuqarolari uchun milliy vizalar uchun 20 yevro miqdoridagi yigʻimni bekor qildi.

2011-yil 18-yanvarda Polsha Tashqi ishlar vazirligi A.Lukashenko va bir qator Belarus rasmiylarining mamlakatga kirishini taqiqladi.

  

2021-yil 8-oktabr kuni Belarus elchixonasining Muvaqqat ishlar vakili Polsha-Belarus chegarasidagi vaziyat tufayli Polsha Tashqi ishlar vazirligiga chaqirildi. Polsha chegarachilari belaruslik chegarachilar patruli oʻz yoʻnalishi boʻyicha oʻq uzganini aytishdi, Minsk buni rad etadi. 2021-yildan beri Belarusning Polsha, Litva va Latviya bilan chegaralarida gumanitar inqiroz kuzatilmoqda. Belarusga qoʻshni davlatlar Minskni muhojirlarga yordam berish orqali bosim oʻtkazishda ayblamoqda.

2020-yilgi Belarus noroziliklari va Polsha va Gʻarbning 2020-yilgi Belarusdagi prezidentlik saylovlarini bekor deb eʼlon qilib, qayta saylov oʻtkazishga chaqirishlari fonida, Belarus Sharqiy Polsha yaqiniga qoʻshinlarini joylashtirdi.

Belarus noroziliklari kuch bilan bostirilgach, muxolifatning asosiy raqibi Svetlana Tixanovskaya mamlakatdan Polshaga, keyin Litvaga qochib ketdi. Polsha hukumati Belarus muxolifati foydalanishi uchun Varshavaning Praga-Południe tumanidagi villani 10 yilga ajratdi. Muxolifat yetakchisi Valeriy Sepkaloga ham boshpana bergan. Polsha bosh vaziri Mateush Moravetski muxolifatga yordam berishga vaʼda bergani prezident Lukashenko va uning ittifoqchilarining gʻazabini keltirdi. Polshada norozilik namoyishlarini tashkil qilishda muhim rol oʻynagan Belarusiyaning Nexta telekanali ham bor. Moravetski hukumati Belarus fuqarolik jamiyati va mustaqil ommaviy axborot vositalariga 11 million yevro berishga vaʼda bergan.

### Belarusning Polshadagi elchilari

* 1992—1994-yillar — Vladimir Senko
* 1994—1995-yillar — Georgiy Stanislavovich Tarazevich
* 1995—2000-yillar — Viktor Burskiy
* 2000—2002-yillar — Nikolay Krechko
* 2002—2008-yillar — Pavel Latushko
* 2008—2014-yillar — Viktor Gaisyonok
* 2014—2019-yillar — Aleksandr Averyanov
* 2019-yildan — Vladimir Chushev

Iqtisodiy munosabatlar
----------------------

2000-2019 yillarda Belarus va Polsha oʻrtasidagi tovar ayirboshlash (million AQSh dollarida):

Polsha Belarusning muhim savdo sherigi hisoblanadi. 2004—2008-yillarda tovar ayirboshlashning umumiy hajmi 1203,8 dan 2963,6 million dollargacha oshdi, Belarus uchun ijobiy deb baholandi. 2010-yillarda Polshaning Belarus Respublikasiga eksporti hajmi Belarusning Polshaga eksporti hajmidan oshdi (2018-yildan tashqari).

2017-yilda Polshaga Belarus eksportining eng katta pozitsiyalari:

* Neft mahsulotlari (287,2 mln. dollar);
* DSP (96,2 million dollar);
* Kaliyli oʻgʻitlar (78,3 mln. dollar);
* Fibreboard (48,4 million dollar);
* Suyultirilgan gaz (39,2 million dollar);
* Aralash mineral oʻgʻitlar (37,1 mln. dollar);
* Dagʻal yogʻoch (35,6 million dollar);
* Qotishmagan poʻlat sim (26,8 million dollar);
* Shisha (25,3 million dollar);
* Azotli oʻgʻitlar (21,8 million dollar);
* Fanera (17,3 million dollar);
* Qoʻrgʻoshin, ishlov berilmagan (13,2 million dollar);
* Mebel (12,6 million dollar);
* Teri (10,1 million dollar).

2017-yilda Polshadan Belarus importining eng katta pozitsiyalari:

* Olma, nok, behi (280 million dollar);
* Tirik oʻsimliklar, qoʻziqorin mitseliyasi (40,8 million dollar);
* Boshqa sabzavotlar (36,2 mln. dollar);
* Dori vositalari (26,3 million dollar);
* Elektr batareyalari (20,2 million dollar);
* Pomidor (19,7 million dollar);
* Plitalar, choyshablar, plastmassa plyonka (19,4 million dollar);
* Qogʻoz, karton, sellyuloza tolasi (18,2 million dollar);
* Elektr jihozlari uchun konsollar, panellar, stollar (18 million dollar);
* Qora metall konstruksiyalari (14,6 mln. dollar);
* Polikarboksilik kislotalar va ularning hosilalari (14,4 million dollar);
* Karam (14,3 million dollar);
* Haqiqiy charm poyabzal (13,9 million dollar);
* Avtomobil va traktorlar uchun ehtiyot qismlar (13,4 million dollar);
* Plastik qadoqlash (13,1 million dollar);
* Boshqa oziq-ovqat mahsulotlari (12,8 mln. dollar);
* Treylerlar va yarim tirkamalar (12,2 million dollar);
* Qoplangan qogʻoz va karton (11,3 million dollar);
* Yuk koʻtarish, koʻchirish, yuklash yoki tushirish uchun mashina va qurilmalar (11,3 million dollar);
* Quvurlar uchun armatura (11,3 million dollar);
* Koks va yarim koks (11 million dollar).

Madaniy hamkorlik
-----------------

 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, mintaqaviy boʻysunuvchi tumanlar va shaharlar va Minsk (shartli ravishda doiralar tomonidan koʻrsatilgan) aholisidagi etnik polyaklarning ulushi
Polsha hukumati koʻmagida Minskda Polsha instituti faoliyat koʻrsatmoqda.

Doimiy diplomatik vakolatxonalar
--------------------------------

* Belorussiyaning Varshavada elchixonasi, Belystokda bosh konsulligi va Biala Podlaskada konsulligi bor.
* Polshaning Minskda elchixonasi, Brest va Grodnoda bosh konsulliklari bor.

* Varshavadagi Belarus elchixonasiVarshavadagi Belarus elchixonasi
* Belarusiyaning Belystokdagi Bosh konsulligiBelarusiyaning Belystokdagi Bosh konsulligi

Eslatmalar
----------

1. ↑  Pavel Latushko zavershaet diplomaticheskuyu missiyu v Polshe
2. ↑  Kuchinskaya M. Novaya paradigma polskoy vostochnoy politiki. Pro et Sontra. — Tom № 3, № 2. 1998. — S. 26.
3. ↑  „lenta.ru: Польша отозвала посла из Белоруссии". 11-fevral 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-fevral 2010-yil.
4. ↑  naviny.by: Posol Polshi v Belarusi vernulsya v Minsk posle konsultatsiy v Varshave
5. ↑  naviny.by: MID Belarusi vruchil notu poslu Polshi
6. ↑  naviny.by: V YeS razdelyayut obespokoennost situatsiey vokrug Soyuza polyakov v Belarusi
7. ↑  „Euroline, Польша ввела санкции против группы белорусских чиновников". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-yanvar 2011-yil.
8. ↑  „Польша будет бесплатно выдавать белорусам национальные визы". Белорусские новости (29-dekabr 2010-yil).
9. ↑  „ICES, Польша запретила Лукашенко въезд в страну". 6-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-yanvar 2011-yil.
10. ↑  „МИД Польши вызвал белорусского поверенного из-за ситуации на границе" (ruscha). *www.kommersant.ru* (8-oktabr 2021-yil). 8-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-oktabr 2021-yil.
11. ↑  „Поперед батьки в Евро" (ruscha). *www.kommersant.ru* (30-sentabr 2021-yil). 13-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-oktabr 2021-yil.
12. ↑  *Bowden, John* „Russia offers military help to Belarus" (en). *TheHill* (16-avgust 2020-yil). Qaraldi: 16-avgust 2020-yil.
13. ↑  *EDT, Tom O'Connor On 8/22/20 at 1:20 PM* „U.S. allies watch borders closely as Belarus sends military, Russia presses West" (en). *Newsweek* (22-avgust 2020-yil). Qaraldi: 8-avgust 2021-yil.
14. ↑  „Exiled Belarusian Opposition Leaders Find New Home in Poland".  Balkan Insight (9-sentabr 2020-yil).
15. ↑  Osnovnie pokazateli vneshney torgovli, *Natsionalniy statisticheskiy komitet Respubliki Belarus*
16. ↑  „Внешняя торговля". 25-fevral 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-fevral 2021-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Lochmel, I. F. [mirknig.com/knigi/history/1181436126-ocherk-istorii-borby-belorusskogo-naroda-protiv-polskih-panov.html Belarus xalqining Polsha lordlariga qarshi kurashi tarixi boʻyicha insho] / I. F. Lochmel. — Moskva : Harbiy nashriyoti, 1940. — 164 p.

Havolalar
---------