**Pnevmosistoz** – sporalilar keltirib chiqaruvchi yuqumli kasallik. Bu kasallikda oʻpka alveolalari zararlanadi va oʻpkada pnevmoniya shakllanadi.

Qoʻzgʻatuvchisi
---------------

Qoʻzgʻatuvchisi – pnevmosista (pneumocystis carinii) oval
shaklida boʻlib, kattaligi 2—3 mkm ga teng. Boʻlinish yoʻli bilan
koʻpayadi, avval qobiq ostidan teng ikkiga boʻlinadi, soʻngra esa qobiqning oʻzi ham boʻlinadi. Bir necha boʻlinishlardan keyin ayrim
trofozoitlardan sporagoniyalar rivojlanadi, yaʼni jinsiy ko‘payish
sikli boshlanadi. Trofozoitning parazitar tanachalari kattalashadi,
sistalar devori shakllanadi va yadro 2,4 va 8 ta yadrolarga bolinadi.
Natijada sporosista hosil boʻladi, unda 8 ta ovalsimon yoki noksimon
spora joylashadi, har bir sporaning kattaligi 1—2 mkm ga teng.
Sistalar diametri 10 mkm ga yaqin boʻladi. Romanovskiy usulida
boʻyaganda pnevmosistalar binafsha rangga, yadro esa – toʻq koʻk
rangga boʻyaladi.

Yuqish yoʻllari
---------------

Infeksiya manbai – odam , qo‘ylar, itlar va kemiruvchilar
hisoblanadi. Pnevmosistalar bronxial shilliq tomchilari, so‘lak va
balg‘am bilan ajraladi. Asosan havo-tomchi yo‘li bilan, baʼzan esa
transplatsentar yo‘l bilan ham yuqadi.

Patogenezi
----------

Oʻpkadagi pnevmosistalarning koʻrinishi
Parazitlar oʻpka alveolalarida joylashib alveolalar orasidagi
toʻsiqlarni zararlaydi va surunkali interstitsial pnevmoniyaga sabab
boʻladi. Alveolalar va bronxiolalar koʻpiksimon massa bilan toʻladi,
natijada gaz almashinuvi buzilib, kislorod yetishmovchiligi kuzatiladi.

Klinik manzarasi
----------------

Yashirin davr 30 kundan 3 oygacha davom etadi. Kasallik avj
olganda tana harorati subfebril koʻrsatkichda boʻladi. Bu davrda
surunkali pnevmoniya belgilari kuzatiladi. Quruq yo‘tal, nafas
yetishm asligi, sianoz va nafas olishning tezlashishi aniqlanadi.
Kasallik 8 oygacha davom etadi, oqibati koʻpincha yomon tugaydi.
Pnevmosistoz odatda ko‘krak yoshidagi, ayniqsa chala tugʻilgan va
nimjon bolalarda koʻp uchraydi. Baʼzan sil kasalligining kechishini
ogʻirlashtiradi. Koʻpincha OITS ga chalingan kishilarda rivojlanadi.
Kasallik koʻproq bolalar orasida tarqaladi. Tug‘ruqxona va chala
tugʻilgan bolalar uchun moʻljallangan boʻlim xodimlari orasida uzoq
vaqt davom etadigan tashuvchanlik kuzatilishi mumkin.

Diagnostikasi
-------------

Bevosita laringoskopiya usulida pnevmosistalarni topish uchun
bolalardan olingan va kateter yordamida traxeya yoki yuqori nafas
yoʻllaridagi shilliqdan tayyorlangan surtmalar Romanovskiy usulida
boʻyalgandan soʻng mikroskopiya qilinadi. Bundan tashqari, balgʻam
yoki suv bugʻlari bilan ingalyatsiya qilingandan keyin kuchli yoʻtal
natijasida nafas yoʻllarining pastki boʻlimlaridan olingan shilimshiqdan tayyorlangan surtmalar ham tekshiriladi. Pnevmosistalar
kasallikning 2-haftasidan boshlab topiladi. Surtmalarni bevosita
mikroskopiya qilish hamma vaqt ham ijobiy natija bermaydi, chunki yadroli tipik sistalar nisbatan kam topiladi, qolgan vegetativ
turlarini esa u yerda odatda har xil hujayralar va koʻp m iqdorda
ularning qoldiqlari uchrashi tufayli hamma vaqt ham ajratib boʻlmaydi. Oʻlim kuzatilganda gistologik kesmalar va oʻpkadan olingan
surtmalar tekshiriladi. Serologik tekshirish usullari ham ishlab
chiqilgan.

Profilaktikasi
--------------

Kasallik profilaktikasida bemorlarni oʻz vaqtida aniqlash va ularni
izolyatsiya qilish muhim ahamiyatga ega. Kichik yoshdagi bolalar bilan
ishlaydigan tibbiy xodimlarni pnevmosistalarga tekshirish zarur.
Oʻtkaziladigan umumiy tadbirlar bolalardagi boshqa respirator
infeksiyalar vaqtida oʻtkaziladigan tadbirlarga oʻxshaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Pneumocystis pneumonia". *www.cdc.gov*. Qaraldi: 28-sentyabr 2023-yil.
2. ↑  „Bakteriyalarni bo’yab o’rganish Romanovskiy-Gimza, Nesser va Burri usullari". *azkurs.org*. Qaraldi: 28-sentyabr 2023-yil.
3. ↑  „YUQUMLI KASALLIKLARDA HAMSHIRALIKI SHI". Qaraldi: 28-sentyabr 2023-yil.
4. ↑  „Pnevmoniya (zotiljam) — sabablari, alomatlari, davolash, asoratlari va prognozi". *med360.uz*. Qaraldi: 28-sentyabr 2023-yil.
5. ↑  „Цианоз". *medlife.uz*.
6. ↑  „OIV, OITS: sabablari, yuqish yo‘llari, belgilari, davolash va oldini olish". *avitsenna.uz*. Qaraldi: 28-sentyabr 2023-yil.
7. ↑  „Muddatidan oldin tug‘ilgan bola parvarishi". *avitsenna.uz*. Qaraldi: 28-sentyabr 2023-yil.
8. ↑  „Laringoskopiya tafsilotlari". *www.alfplus.com*. Qaraldi: 28-sentyabr 2023-yil.
9. ↑  „Bakteriyalarni bo’yab o’rganish Romanovskiy-Gimza, Nesser va Burri usullari". *azkurs.org*. Qaraldi: 28-sentyabr 2023-yil.
10. ↑  „Serologiya". *adabor.ru*. Qaraldi: 28-sentyabr 2023-yil.
11. ↑  „Профилактика болезней". *www.tervisekassa.ee*. Qaraldi: 28-sentyabr 2023-yil.
12. ↑  „Invazion kasalliklarga qarshi kurashish chora - tadbirlari". *scienceweb.uz*. Qaraldi: 28-sentyabr 2023-yil.

Tashqi havolalar
----------------


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Klassifikatsiya | 
D* **ICD-10**: B59† J17.3\*
* **ICD-9-CM**: 136.3
* **MeSH**: D011020
* **DiseasesDB**: 10160
 |
|  |
| Tashqi manbalar | 
* **MedlinePlus**: 000671
* **eMedicine**: med/1850
 |

 |