recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Uchtishli sutlama** ( lotincha: *Euphorbia triodonta*) — sutlamadoshlar (*Euphorbiaceae*) oilasiga mansub ikki pallali o‘simlik turi. Hozirgi taksonomik nomlanishini 1949-yilda rus botaniki Yaroslav Ivanovich Proxanov tomonidan qayd etilgan .

Sinonimik nomlanishi — *Tithymalus triodontus* Prokh. basionym.

Qisqacha tavsifi
----------------

Oʻzbekiston endemigi.

Bo‘yi 6–15 sm, tuksiz, ko‘k-yashil rangli, bir yillik o‘t hisoblanadi. Poyasi qisqa, deyarli asosidan shoxlanadi. Poyadagi barglari bandsiz, tekis qirrali, pastki 2 juft barglari qarama-qarshi, qolganlari galma-gal bilan joylashgan, uzunligi 4,5–5 mm, eni 1–1,5 mm. Guloldi barglari qarama-qarshi joylashgan, qalami, uzunligi 10–15 mm, eni 1,5–4 mm, uchta tomirli. To‘pguli ayri bo‘lib shoxlangan, tarvaqaylagan. Ko‘sakchasining uzunligi 3–3,5 mm, eni 2–2,5 mm. Urug‘i cho‘zinchoq, olti qirrali, uzunligi 1,5–2 mm, oqish yoki kulrang tusda bo‘ladi. Aprel oyida gullab, mevasi may–iyun oylarida yetiladi.

Tarqalishi
----------

Ushbu o‘simlik turi Surxondaryo viloyati: Surxon Sherobod vodiysi (Sherobod atroflari)da tarqalgan. Gipsli va sho‘r tuproqli yonbag‘irlarda o‘sadi.

Muhofaza choralari
------------------

Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan. O‘zbekistonning janubiy hududiga xos juda noyob endemik tur sanaladi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Молочай трёхзубчатый - Euphorbia triodonta - Описание таксона - Плантариум". 14-may 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-sentabr 2014-yil.
2. 1 2  „Euphorbia triodonta (Prokh.) Prokh. — The Plant List". 23-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-sentabr 2014-yil.
3. ↑  Tropicos | Name - Euphorbia triodonta (Prokh.) Prokh
4. ↑  World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew
5. ↑  „УЧТИШЛИ СУТЛАМА". 20-oktabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-oktabr 2022-yil.
**Boris Dmitriyevich Kochnev** (30-oktyabr 1940, Kostino — 3-mart 2002, Hayfa) — sovet va oʻzbekistonlik arxeolog, numizmat, tarix fanlari doktori (1993).

ToshDUning Markaziy Osiyo arxeologiyasi kafedrasini tugatgan. 1971-yilda „Oʻrta Osiyoning Musallasi va ularning feodal shahar tarixiy topografiyasidagi oʻrni" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qilgan Kochnev Samarqandga koʻchib oʻtdi. U Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Arxeologiya institutida ishladi. U Buxoro, Samarqand va Qashqadaryo viloyatlaridagi arxeologik ekspeditsiyalarda, obidalarni oʻrganish va qazishda faol qatnashadi. Biroq, u koʻproq sharqiy numizmatika — Qoraxoniylar tangalari va Qoraxoniylar davlatining sulolaviy-siyosiy tarixi bilan shugʻullangan. Uning serhosil qalamidan 190 dan ortiq ilmiy maqolalar, nashrlar va tezislar, shuningdek davriy nashrlarda 200 ga yaqin ilmiy-ommabop yozuvlar nashr etilgan.

Boris Kochnev 2002-yil 3-martda Hayfada (Isroil) vafot etdi.

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* Musalla Sredney Azii i ikh mesto v istoricheskoy topografii feodalnogo goroda. Avtoreferat dissertatsii na soiskaniye uchenoy stepeni kandidata istoricheskikh nauk. T. 1971;
* Srednevekovyye zagorodnyye kul’tovyye sooruzheniya Sredney Azii. Tashkent, 1981;
* Karakhanidskiye monety: istochnikovedcheskoye i istoricheskoye issledovaniye. Dis. … doktora istor. nauk : 07.00.09 / Ros. AN In-t vostokovedeniya. — M. 1993;
* Namazgakh Samarkanda // Islam na territorii byvshey Rossiyskoy imperii. Entsiklopedicheskiy slovar'. Vyp. 4. M. 2003;
* Numizmaticheskaya istoriya Karakhanidskogo kaganata (991—1209). M.: Sofiya, 2006.
**Marj as-safar** jangi 634-yilda boʻlib oʻtgan. Damashq armiyasiga Vizantiya imperatori Hiraqlning kuyovi Tomas boshchilik qilgan. U Xolid ning Damashq tomon yurishi haqidagi maʼlumotni olgach, Damashq himoyasiga tayyorlandi. U oʻsha paytda Emesa shahrida boʻlgan imperator Hiraqlga yordam soʻrab xat yozdi. Bundan tashqari, Tomas qamalga tayyorgarlik koʻrishda vaqtdan yutish uchun qoʻshinlarini Xolidning Damashqqa yurishini kechiktirish yoki toʻxtatishga yubordi. Shunday qoʻshinlardan biri 634-yil avgust oyi oʻrtalarida Damashqdan 150 km uzoqlikdagi Tiberiya  koʻli yaqinidagi Yaquso jangida, musulmonlarning Damashqqa yurishini toʻxtatishga uringan yana bir qoʻshin esa 634-yil 19-avgustda Marj as-safar jangida magʻlubiyatga uchragan. Ummu Hakim bint Horis ibn Hishom ismli musulmon ayol bu jangda qatnashib, yettita Vizantiya askarini oʻldirgan.

Manbalar
--------

1. ↑   Adamec, Ludwig W. (2017). „Chronology:635". Historical Dictionary of Islam. Rowman & Littlefield.
2. ↑  Ahmed, Leila (1992). Women and Gender in Islam: Historical Roots to a Modern Debate. Yale University Press.
***Glyphoglossus molossus*** - Microhylidae oilasiga mansub qurbaqalar turi. Uning keng tarqalgan nomlari orasida **to'mtoq boshli chuqur qurbaqa** va **shar qurbaqasi** nomlari mavjud.

Tarqalishi va yashash joyi
--------------------------

*Glyphoglossus molossus* Kambodja, Laos, Myanma, Tailand va Vetnamda uchraydi. Ularning tabiiy yashash joylari subtropik yoki tropik quruq o'rmonlar, subtropik yoki tropik nam pasttekislik o'rmonlari, nam savanna, oraliq chuchuk suv botqoqlari, qishloq bog'lari, vaqtinchalik suv havzalari va qattiq buzilgan sobiq o'rmonlardir.

Status
------

*Glyphoglossus molossus* haddan tashqari yig'ish (pastga qarang) va yashash joylarini yo'qotish bilan tahdid qilinadi.

Oziq-ovqat sifatida
-------------------

Ba'zi hududlarda bu qurbaqa ko'payish davrida oziq-ovqat sifatida ko'p miqdorda yig'iladi.

Balonli qurbaqa Tailandda oziq-ovqat mahsuloti sifatida juda mashhur bo'lib, u yerda an'anaviy ravishda Tailand oshxonasida noziklik hisoblangan, qurbaqaning tuzilishi va ta'mi shunchalik ajoyibki, uni butun holda iste'mol qilish mumkin. Biroq, bu amfibiyaning tabiiy populyatsiyasi mamlakatning ko'p hududlarida haddan tashqari ovlash tufayli juda kamaygan. Ayni paytda bu qurbaqalarni koʻpaytirish va tabiiy muhitiga qoʻyib yuborish boʻyicha loyihalar amalga oshirilmoqda. 2009-yilda Phayao Inland baliqchilik ilmiy-tadqiqot va rivojlantirish markazida naslchilik birinchi bo'lib o'tkazilgan. Keyinchalik naslchilik 2011-yilda Lamphun Inland Baliqchilik va Rivojlanish Markazida amalga oshirildi.

*

Manbalar
--------

1. ↑  *Frost, Darrel R.* „*Glyphoglossus* Günther, 1869". *Amphibian Species of the World 5.6, an Online Reference*.  American Museum of Natural History (2013). Qaraldi: 8-iyun 2013-yil.
2. ↑  *Altig.* „A rare glimpse into the private life of a poorly-known frog".  Australian Museum (1-iyul 2014-yil). Qaraldi: 18-avgust 2022-yil.
3. ↑  Siam Fishing – Recipe/Cooking
4. ↑  Soonthornvipat, Sirichat; Soonthornvipat, Phongphan (2011). „Breeding and Nursing of Truncate-Snouted Spadefoot Frog, Glyphoglossus molossus (Gunther, 1869)" (PDF). *Inland Fisheries Research and Development Bureau, Department of Fisheries, Ministry of Agriculture and Cooperatives, Thailand*. Technical Paper No. 1/2011-jild. 2022-08-18da asl nusxadan (PDF) arxivlandi. Qaraldi: 2022-08-18.
5. ↑  Nakvijit, Panomtien (2011). „Breeding of the Blunt-headed Burrowing Frog, (Glyphoglossus molossus Gunther, 1869)" (PDF). *Inland Fisheries Research and Development Bureau, Department of Fisheries, Ministry of Agriculture and Cooperatives, Thailand*. Technical Paper No. 36/2011-jild. 2022-10-20da asl nusxadan (PDF) arxivlandi. Qaraldi: 2022-08-18.

Havolalar
---------

* glyphoglossus molossus (Gunther, 1869) / Kesilgan tumshug'i qurbaqa
* Eung yang hảnẖẖẖẖlạlạn
**Ossuariy**, ostadon (lot. os — suyak) — zardushtiylik diniga mansub xalklarda marhumning suyagi solingan sopol, tosh yoki ganch idish, suyakdon. Zardushtiylarda oʻlikni yerga dafn etish man etilgan. Bunda ular "Ona yer mukaddas, u barcha jonzotning boquvchisi, tuproqning tarkibini buzmaslik kerak", degan aqidaga rioya qilishgan. Shuning uchun ham har bir qish-loq, tuman, shaharda, togʻ yon bagʻri yoki baland tepalikda maxsus supalar yasab, oʻlikni oʻsha yerga eltib barahna (yalangʻoch) tarzda qoʻyishgan. Oʻlimtikxoʻr hayvon va parrandalar murda goʻshtlarini yeb ketgach, suyaklarini yigʻishtirib olib, alohida joyda asrashgan. Baʼzi qavmlarda oʻlik kuydirilib, kuli yigʻishtirilib, eʼzozlab asralgan. Jamoada ajdodlar ruhini avaylab, ana shu suyaklarning baʼzi qismini, kulni saqlash maqsadida qopqokli xumga oʻxshatib O. — suyakdonlar yasashgan. Olar loydan kulollar tomonidan kesma naqshli tarzda yasalib, maxsus xumdonlarda pishirilgan. Ular turli hajmda boʻlgan. Bosh suyaklar saqlanadigan O.larning qopqogʻi tutqichiga marhum kallasining tasviri tushirilgan. O. oʻta mukammal ishlangan.

Oʻrta Osiyo xalqlarida O.ga solib koʻmish odati mil. av. 1-ming yillikning 1-yarmida shakllanib, milodiy 8-asrga-cha (islomiy dafn rusumlari qabul qilinguncha) davom etgan. Xorazmdan topilgan qad. O. haykallar shaklida boʻlib, oʻliklarni ilohiylashtirishni ifodalagan. Oʻrta Osiyo, Eron, Falas-tin, Misr va boshqa joylardan koʻplab O.lar topilgan boʻlib, ular yerga yoki novuslarda saqlangan. Zardushtiylik dini uzil-kesil shakllangach, bu udum barham topgan. Zeroki murdani kuydirish havoni bulgʻasa, oʻlik goʻshtini yegan darranda yoki qushlar daryo, ariq va hovuzlardan suv ichib, har xil yuqumli kasalliklarning vujudga kelishiga sabab boʻla boshlaydi. Bundan tashqari, otash (olov) mazdoparastlarda mu-qaddas sanalib, pokiza odamni kuy-dirmasligi kerak. Natijada ushbu din ulamolari atrof-muhit, suvning tozaligi, naslning asl boʻlishini koʻzlab, oʻlikni kafanga oʻrab, maʼlum chuqurlikka koʻmish, zaxkash mavzelarda esa, sagʻanalarda saqlashni joriy qilganlar; maxsus murdashuy gigiyenasi ishlab chiqilgan. O.lar eng koʻhna udumlarni oʻrganishga, ajdodlar amaliy sanʼatining nozik qirralarini aniklashga koʻmaklashadi.

Hamidjon Homidov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammadjonov Abdulahad Raqimjonovich** (1928.26.12, Toshkent — 2016.5.4. Toshkent) — sharqshunos va arxeolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000). Tarix fanlaridri (1973), professor (1989). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1951). 1956-70 yillarda Oʻzbekiston fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya institutida katta ilmiy xodim, sektor mudiri va 1970 yildan Arxeologiya institutining sektor mudiri, 1980—83 yillarda direktori. Oʻzbekiston fanlar akademiyasi vitse prezidenta (1996—98), Oʻzbekiston fanlar akademiyasi Tarix instituti direktori (1996—98). 1998—2003 yillarda Oʻzbekiston fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida bosh ilmiy xodim. 1998-yildan Oʻzbekiston milliy universitetida professor Ayni vaqtda 1997 yildan "Oʻzbekistonda ijtimoiy fanlar" jurnalining bosh muharriri. Uning ilmiy ishlari Urta Osiyoda sugʻorma dehqonchilik, irrigatsiya, gidrotexnika hamda dehkrnchilik vohalarini vujudga kelishi va taraqqiyoti tarixiga bagʻishlangan. M. Buxoro, Toshkent shaharlari qad. tarixi, ayniqsa, ularning yoshini ilmiy asoslashga muayyan hissa qoʻshgan.Vatanimiz tarixiy toponimiyasi boʻyicha ilmiy asarlar va maqolalar nashr etib, tarixiy manbashunoslik boʻyicha yangi ilmiy yoʻnalishga asos soldi.

Ac: Oʻzbekistonning qadimgi gidrotexnika inshootlari, T. 1997; Naselyonnie punkti Buharskogo emirata, T. 1999; Oʻzbekiston tarixi, T. 2003; Qadimgi Toshkent, T. 2002.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Oqsoy**—shahar,Burli tumani markazi va Oqsoy shahar maʼmuriyati, temir yoʻl vokzali.

Geografik joylashuvi
--------------------

Viloyat markazi Oʻral shahridan 108 km sharqda, qoʻngʻir-pushti tuprogʻida zigʻirli, quruq dasht kamarida, Shingirlau daryosining shimoliy dasht mintaqasida joylashgan.

Odamlar
-------

* 33,6 ming kishi (2014-yil).
* 38,3 ming kishi (2015-yil).

### Tarixi

1936-yilda Oʻral — Iletsk temir yoʻli qurilishi munosabati bilan poydevor qoʻyilgan. Dastlab „Qozogʻiston" deb atalgan bu aholi punkti 1967-yilda shahar maqomini olgan va Oqsoy deb oʻzgartirilgan.1965-yildan Burli tumani markazi. Qorashigʻanoq konining oʻzlashtirilishi shahar rivojiga yangi sur’at bagʻishladi.1980-yillar davomida Germaniya Demokratik Respublikasi va Chexoslovakiyadan quruvchilar kelib, Qarachagʻanakda gaz qazib olish uchun inshootlar qurdilar. Oqsoy ham ortda qolmadi, bir qancha kichik tumanlar, maktablar, bolalar bogʻchalari, koʻngilochar maskanlar qurildi.

Korxonalar
----------

Oqsoy shahrida mashina-traktor taʼmirlash, temir va quyma buyumlar ishlab chiqaruvchi zavodlar, avtobaza, don qabul qilish punkti, oziq-ovqat kombinati, temir yoʻl transporti korxonalari, novvoyxona, elevator bor.

Infratuzilma
------------

Oʻrta maktablar, kutubxonalar, kasalxona, kinoteatr bor. Shaharda 6 ta umumtaʼlim maktabi mavjud. Aholi viloyat markazi va yaqin tumanlar bilan avtomobil yoʻllari orqali bogʻlanadi. Qorashigʻanaq neft va gaz kondensat koni Oqsoy shahridan 20 km shimoli-sharqda joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Qazaqstanniң mұnay ensiklopediyasi. 2 tomdiq — Almati: „Mұnayshi" Qogʻamdiq qori, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
**Rukiye Sabiha Sulton** (1894-yil 19-mart, Istanbul — 1971-yil 26-avgust, Istanbul) — soʻnggi Usmonli sultoni Sulton Vahdettinning qizi va oxirgi islom xalifasi Abdulmejid Afandining kelini.

Sabiha Sulton 1894-yilda Usmonli imperiyasining poytaxti Istanbulda tugʻilgan. Uning otasi so'nggi Usmonli sultoni Sulton Vahdettin, onasi esa Vahdettinning birinchi xotini Emine Nazikeda Kadınefendi. Uning Fatma Ulviye Sulton ismli opasi va otasining Shadiye Müveddet Kadınefendi bilan turmushidan chiqqan akasi Mehmed Ertugʻrul bor. Baʼzi ogʻzaki manbalarga koʻra, Emine Nazikeda Kadın Efendi otasini ziyorat qilish chog'ida, aynanAdapazarıda boʻlganida ko'zi yorigan va Sabiha Sulton bobosining Adapazari Beynevitdagi qishlogʻida tugʻilgan va shuning uchun Adapazari hisoblanadi. 

1924 yilda Usmonoʻgʻullari oilasining boshqa aʼzolari bilan birga surgun qilindi. U bir necha oy Shveytsariyada, keyin Fransiyada, keyin Misrda yashadi. U uch qizini ham Misrlik Xedivlar oilasi vakillariga turmushga berdi. U 1948 yilda turmush o‘rtog‘i O‘mer Faruk afandi bilan ajrashgan. 1952 yilda Usmonlilar sulolasining ayol vakillari Turkiyaga qaytishiga ruxsat berilgach, u oʻz mamlakatiga qaytib, Turkiya fuqaroligini oldi. Istanbulga joylashgan Sabiha Sulton "*Usmonogʻlu* "familiyasini oldi.

U 1971 yil 26 avgustda qizi Hanzoda Sultonning Yenikoʻydagi saroyida vafot etdi. Uning jasadi Aşiyan qabristoniga dafn qilindi.

1. ↑  „İrfan Nişancık, **Çanakkale Kahramanı’nın Gönlünü Fetheden "Ada"lı Sultan**, *Sakarya Yeni Haber Gazetesi, 08.06.2008*". 23 aralık 2010da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16 şubat 2011.
**Ostashkovdagi partizanlar uchun yodgorlik** **yodgorlik** — Tver viloyati, Ostashkovda oʻrnatilgan monument. Federal ahamiyatga ega sanʼat yodgorligi hisoblanadi.

1958-yil 31-avgustda oʻrnatilgan. U Svoboda bogʻida, Volodarskiy koʻchasida joylashgan.

Yodgorlik Ulugʻ Vatan urushi yillarida Tver viloyati hududida harakat qilgan partizanlarning jasorati va qahramonligi xotirasiga oʻrnatilgan. Bronza haykallar kulrang granit bilan qoplangan poydevor ustida turadi. Bronza haykaltaroshlik guruhi uchta haykaldan iborat — ikkita erkak partizan va ayol partizan. Pulemyot koʻtargan partizanning markaziy figurasi jangchilarni jangga olib boradigan qoʻmondon qiyofasini aks ettiradi.

Poydevorning old tomoniga quyidagi yozuvli bronza lavha oʻrnatilgan: „1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushi partizanlariga".

Yodgorlikni yaratish uchun 10 tonna bronza, ikki tonna mum, 33 tonna koks, 15,6 tonna gips, bir tonna yuqori sifatli temir, 120 kilogramm mix, 20 kilogramm sim, 20 kvadrat metr metall toʻr, 10 tonna yodgorlikni yasash uchun loy kerak boʻldi.

Adabiyotlar
-----------

* Открытие памятника.

Manbalar
--------

1. ↑  „Постановление Совета Министров РСФСР № 1327 от 30.08.1960.". 9-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktabr 2021-yil.
2. 1 2  „«Монумент народным мстителям»" (ru). *ostashkov.ru*. 27-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktabr 2021-yil.
3. ↑  „«Карта Памяти» – патриотическая акция издательства «Просвещение»" (ru). *memory-map.1sept.ru*. 26-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktabr 2021-yil.
4. ↑  „Памятник партизанам в Осташкове // Энциклопедический справочник «Тверская область»". *region.tverlib.ru*. 2-dekabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktabr 2021-yil.
**Aleksandr Markovich Belenitskiy** (24.03.1904, Toshkent — 15.06.1993, Moskva) — sovet arxeologi, sharqshunos, tarix fanlari doktori (1967).

A.M.Belenitskiy 1904-yil 24-martda Pskov viloyatining Velikiye Luki tumanida dehqon oilasida tugʻilgan. Smolensk davlat universitetining ishchi fakultetini tugatgan. 1930-yilda Oʻrta Osiyo davlat universitetining sharq fakultetini tugatgan.

1934-1937-yillarda Sankt-Peterburg davlat universitetining tarix fakulteti aspiranti edi, uning rahbarlari I.Yu. Krachkovskiy, A. Yu. Yakubovskiylar boʻlgan.

1936-yildan u Moddiy madaniyat tarixi davlat akademiyasida, soʻngra SSSR Fanlar akademiyasining moddiy madaniyat tarixi institutida ilmiy xodim edi. 1943-yildan — Ulugʻ Vatan urushi frontlarida jang qilgan.

1945-yildan — SSSR Fanlar akademiyasi Moddiy madaniyat tarixi institutida, keyin SSSR Fanlar akademiyasining Arxeologiya institutida katta ilmiy xodim.

1938-yilda u „1337-1380-yillarda Xurosondagi Sarbadorlar harakati" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi.

Arxeolog sifatida u koʻplab arxeologik ekspeditsiyalarda qatnashgan.

Oʻrta Osiyo, tarixiy topografiya, ijtimoiy-iqtisodiy hayot, mafkura va dinlar, tasviriy sanʼat, oʻrta asrlar shaharining ijtimoiy tuzilishi boʻyicha 80 dan ortiq ilmiy nashrlarning muallifi. A.M.Belenitskiyning bir qator asarlari Abu Rayhon Beruniyning ilmiy merosini oʻrganishga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* Materialy mezhdunarodnoy nauchnoy konferentsii, posvyashchennoy 100 letiyu so dnya rozhdeniya A.M. Belenitskogo (Sankt-Peterburg, 2-5-noyabrya 2004 goda). — SPb. 2005.
* Kartina mira po Biruni. L. 1949. O poyavlenii i rasprostranenii ognestrelnogo oruzhiya v Sredney Azii i Irane v XIV-XVI vekakh. Stalinabad, 1949.
* Drevneye izobrazitel’noye iskusstvo i „Shakhname". M. 1960.
* Drevniy Pendzhikent. Dushanbe, 1971.
* Monumentalnoye iskusstvo Pendzhikenta. Zhivopis'. Skul’ptura. M. 1973.
* Srednevekovyy gorod Sredney Azii. L. 1973.
**Mahmud Salohiddinovich Salohiddinov** (1933.23.11, Namangan shahri — 2018.27.04) — matematik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1974), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1984), fizikamat, fanlari doktori (1967), professor (1969). Urta Osiyo universitetining fizikamatematika fakultetini tugatgan (1955), shu universitetda aspirant (1955— 58) va matematik analiz kafedrasida oʻqituvchi (1958 — 59), differensial tenglamalar kafedrasi mudiri (1980—86, 1993—96). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Matematika institutida ilmiy xodim, boʻlim mudiri, ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari (1959—67), direktori (1959—85), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi vitseprezidenti (1984—85), Oʻzbekiston Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vaziri (1985 — 88), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi prezidenti (1988—94). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi fizikamatematika fanlari boʻlimi raisi (1994—97). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Matematika institutida boʻlim mudiri (1974-yildan), UzMU professor (2000-yildan).

Ilmiy ishlari chiziqli boʻlmagan xususiy hosilali differensial tenglamalar tizimi uchun Koshi masalasitl hal qilishga, chegarada buziladigan differensial tenglamalar uchun qoʻyilgan chegaraviy masalalar nazariyasiga, nazariy va ama;iy ahamiyatga ega boʻlgan aralash hamda aralashqoʻshma tipli tenglamalar nazariyasiga oid. S. aralashqoʻshma tipli differensial tenglamalar nazariyasini rivojlantirib, ularning toʻla tadriji va kanonik koʻrinishlarini topgan, har bir xrl uchun bir qancha yangi masalalar qoʻyib tekshirgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1974).

Manbalar
--------

1. ↑  Kompleks oʻzgaruvchining funksiyalari nazariyasi, T. 1970 (hamkorlikda); Uravneniya smeshannosostavnogo tipa, T. 1974; Matematik fizika tenglamalari, T. 2002.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Oʻzbekiston Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Prezidentlari |
| --- |
|  |
| 
* Toshmuhammad Qori-Niyoziy (1943-1947)
* Toshmuhammad Sarimsoqov (1947-1952)
* Tesha Zohidov (1952-1956)
* Habib Abdullayev (1956-1962)
* Ubay Orifov (1962-1966)
* Obid Sodiqov (1966-1984)
* Poʻlat Habibullayev (1984-1988)
* Mahmud Salohiddinov (1988-1994)
* Joʻra Abdullayev (1994-1995)
* Toʻxtamurod Joʻrayev (1995-2000)
* Behzod Yoʻldoshev (2000-2005)
* Toxir Oripov (2005-2006)
* Shavkat Solihov (2006-2017)
* Behzod Yoʻldoshev (2017-yildan)
 |

 |




|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Vsevolod Danilovich Jukov** (1902-yilning 8-oktabrida Моskva shahrida tugʻilgan — 1962-yil 1-noyabrda Toshkentda vafot etgan) — Oʻzbekiston SSR Fanlar Akademiyasi Tarix va arxeologiya instituti (hozirgi Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Arxeologik tadqiqotlar instituti) arxeologiya sektori katta ilmiy xodimi, tarix fanlari nomzodi, arxeolog.

Oʻzbekistonning qadimiy obidalarini oʻrganish borasida salmoqli ishlarni amalga oshirgan sovet olimi.

Biografiyasi
------------

Vsevolod Jukov 1902-yil 8-oktabrda Moskva shahrida tugʻilgan.

1928-yilda Oʻrta Osiyo davlat universitetining Sharq tili fakultetini tamomlagan. 

V.D.Jukov SAGUni tugatgach, Oʻrta Osiyo muzeyi, Oʻzkomstaris, SSSR Fanlar Akademiyasi Oʻzbekiston boʻlimi Til, adabiyot va tarix instituti, Tarix muzeyi va OʻzSSR Fanlar Akademiyasining Sharqshunoslik institutida ilmiy xodim sifatida faoliyat koʻrsatgan. 

1946-yilda Jukov „Termiz hukmdorlari saroyi (1936-1937-yillardagi qazishma ishlariga koʻra)" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

1948-1951-yillarda Oʻzbekiston SSR Fanlar Akademiyasi Samarqand arxeologik bazasiga rahbarlik qilgan.

1951-yildan Oʻzbekiston SSR Fanlar Akademiyasi Tarix va arxeologiya institutida katta ilmiy xodim boʻlgan .

Jukovning dala arxeologik faoliyati 1929-yilda boshlangan. U bir qator arxeologik guruhlarga rahbarlik qilgan. Buxoro, Samarqand, Termiz viloyatlarida qazishma ishlarini olib borgan.

SSSR Fanlar akademiyasining Tojik-Pomir ekspeditsiyasi, Janubiy Turkmaniston, Oʻzbek-Zarafshon va boshqa arxeologik ekspeditsiyalar ishida qatnashgan .

Jukov 25 dan ortiq nashrlarning muallifi hisoblanadi. Jumladan, „Кайрак с двуязычной надписью" („Эпиграфика Востока", 1956), „Материалы к изучению пригородов городища Варахши", „Развалины ансамбля дворцовых зданий в пригороде средневекового Термеза", „Дукентский клад монет XIII—начала XIV века" kabi noyob asarlar shular jumlasidandir. 

1951-yil noyabr oyida Jukov „Shon-sharaf belgisi" ordeni bilan taqdirlangan.

Taniqli arxeolog-olim Jukov uzoq vaqt davom etgan ogʻir xastalik sabab 1962-yilning 11-mayida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Общественные науки в Узбекистане 1962, s. 67. sfn error: no target: CITEREFОбщественные\_науки\_в\_Узбекистане1962 (help)
**Pshada** - Krasnodar oʻlkasining gʻarbiy qismidagi daryo, Bosh Kavkaz tizmasining janubiy yonbagʻridan oqib oʻtadi. Daryoning uzunligi 34 km. Suv havzasining maydoni 358 km²ni tashkil qiladi.

Joylashuvi
----------

Pshada perevali (741 metr) va Papay (818,68 metr) choʻqqilari orasidagi dovonda boshlanadi. U Qora dengizga quyiladi, Pshada koʻrfazi hududida, Krinitsa qishlogʻi sohilida joylashgan.

Pshada daryosining yuqori oqimida - zich oʻrmon bilan qoplangan tik qoyali yon bagʻirlari boʻlgan darada oqib oʻtadigan togʻ daryosi. Daryo tubida koʻplab toshlar bor. Oʻrta oqimda daryo oqimi kengayib, sokinroq boʻladi. Suv rejimi toshqin paytida, qor erishi va kuchli yogʻingarchilik davrida suv sathining keskin koʻtarilishi bilan tavsiflanadi.

Daryoning yuqori oqimida, xususan, oʻng irmogʻidagi - Qizil daryo oqimida joylashgan yuzga yaqin turli sharsharalar Pshada sharsharali nimi bilan mashhur.

Irmoqlari
---------

Ob'ektlar ogʻizdan manbagacha tartibda roʻyxatga olinadi.

* 8 km: Doguab
* 22 km: Qoʻchkareva Shchel
* 26 km: Papay
* Sovuq bahor

Galereya
--------

* Pshada daryosidagi sharsharaPshada daryosidagi sharshara
* Sayyohlar Pshada daryosi boʻylab sayr qilishadiSayyohlar Pshada daryosi boʻylab sayr qilishadi
* Pshada daryosidagi sharsharaPshada daryosidagi sharshara
* Pshada daryosidagi sharsharaPshada daryosidagi sharshara

Мanbalar
--------

1. ↑
2. ↑  „река Пшада". *Публичная кадастровая карта*. 10-aprel 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-yanvar 2013-yil.

Havolalar
---------

* Pshada
* „Река Пшада" (ru). *www.mygel.ru*. Qaraldi: 28-may 2019-yil.
**Mustafo Bafoyev** (1946.10.11, Kogon tumani Ganchkash qishlogi) – kompozitor va dirijyor. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1995). Toshkent davlat konservatoriyasining gʻijjak ijrochiligi (1969) hamda kompozitsiya (1977) ixtisosliklari boʻyicha tugatgan. Buxoro musiqa bilim yurti, Buxoro davlat pedagogika institutida oʻqituvchi (1969– 79). 1979-yildan Oʻzbekiston teleradi-okompaniyasi qoshidagi D. Zokirov nomidagi oʻzbek xalq cholgʻulari orkestri dirijyori (1986-yildan bosh dirijyor va badiiy rahbari). B. ijodiga janrlar xilma-xilligi, mavzu (programma)li hamda vokal musiqaga moyilligi, badiiy unumdorlik xos. Uning musiqa uslubi ohangdorligi, milliy anʼanalarga hamda zamonaviy yoʻnalishlarga ijodiy yondashganligi bilan ajralib turadi. B. 5 ta simfoniya, simfonik poema, uvertyura va boshqa asarlar, 3 ta konsert, 3 ta opera ("Umar Xayyom", "Buxoroi Sharif" teleopera-doston, "Al-Fargʻoniy"), 4 ta balet ("Nodira", "Ulugʻbek burji" telebaletlar, "Moziydan nur" oratoriya-balet, "Buyuk ipak yoʻli"), 7 ta musiqali drama, koʻpgina vokalsim-fonik asarlar, 100 dan ortiq qoʻshiq va romans, bayram tomoshalariga, qator teatr va radiospektakllarga musik^ yozgan. Abdulla Qodiriy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati (1997).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qoʻchqor Joʻrayevich Mirazizov** (1925.12.5, Toshkent) — quloq, burun va tomoq kasalliklari boʻyicha olim (otorinolaringolog). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1976), tibbiyot fanlari doktori (1966), professor (1968). Toshkent tibbiyot akademiyasi ni tugatgach (1949), quloq, burun va tomoq kasalliklari klinikasida ordinator (1949—52), assistent (1952—65), dotsent (1966—68), kafedra mudiri (1968—97). 1998-yildan kafedra professor M. tashabbusi bilan 1985-yilda kafedrada quloq va yuqori nafas yoʻllari kasalliklarini jarrohlik usulida bartaraf etish markazi tashkil etilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining bosh otorinolaringologi (1967—77). Asosiy ilmiy ishlari quloq, burun va tomoq kasalliklari diagnostikasi, konservativ va xirurgik davolashga oid. Oʻzbekiston otorinolaringologiya maktabini yaratgan. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2001).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Senegal (maʼnolari).

**Senegal** — Gʻarbiy Afrikadagi daryo, Gvineya, Mali, Senegal, Mavritaniya hududlaridan oqadi. Uzunligi Bafing irmogʻidan boshlab 1430 km, havzasining maydoni 441 ming km². Yuqori qismida serostona, sharshara koʻp. Quyi qismida tekislikdan oqadi va Atlantika okeaniga delta hosil qilib quyiladi. Oʻrtacha suv sarfi 1500 m³/sek. sentabr oyida suvi koʻpayadi. Sugʻorishda foydalaniladi. GESlar qurilgan. Baliq ovlanadi. Kayes shahrigacha kema qatnaydi. Yirik shaharlari: Kayes (Mali), Podor. Matam, Bakel (Senegal) va SenLui porti.

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xuanxe, Xuang xe**, **Sariq daryo** - Xitoyning sharqiy qismidagi daryo. Uzunligi 4845 km, havzasining maydoni 771 ming km². Tibet togʻligining sharqiy qismidan, 4000 m balandlikdan boshlanib, OrinNur va JarinNur koʻllari orqali, Kunlun va Nanshan togʻlari tarmoqlari orasidan oqadi. Oʻrta oqimida, Ordos va Lyossli platoni kesib oʻtayotib, katta meandralar hosil qiladi. Quyiroqda, chuqur daralardan oʻtgach, soʻnggi 700 km masofada Buyuk Xitoy tekisligidan oqadi. Sariq dengizning Boxayvan qoʻltigʻiga delta hosil qilib quyiladi. Oʻrtacha suv sarfi 2000 m³/sek. rejimi mussonli, yozda toshadi. Tekisliklarda suv sathi 4–5 m, togʻlarda 15–20 m gacha koʻtariladi. Daryo yiliga 1300 mln. t okiziq keltiradi va bu jihatdan dunyoda 1oʻrinni egallaydi. X. va uning irmoqlari keltirgan juda koʻp miqdordagi oqizikdardan suv loyqalanib, sariq gus oladi (daryo nomi shundan). Oqiziqlar quyi qismida toʻplanib borib, daryo oʻzanini koʻtaradi. Natijada tekislikdan oʻtgan qismida daryo oʻzani tevarakatrofdagi tekisliklardan 3–10 m baland. Toshqinlarning oldini olish maqsadida uz. 5 ming km li dambalar bilan oʻralgan. X. va uning irmoqlari gidroenergiya zaxirasiga boy. Sugʻorishda keng foydalaniladi. Ayrim qismlarida (jami 790 icm) kema qatnaydi. X. havzasi Xitoyning aholisi eng zich rnlaridan biri. Buyuk kanal orqali Xuayxe daryosi bilan bogʻlangan. X. boʻyida Lanchjou, Baotou, Loyan, Chjenchjou, Kayfin, Szinan kabi yirik shaharlar joylashgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
*Quadripartitum*, 1622
**Ptolemey Klavdiy** (taxminan milodiy 170- yilda vafot etgan) — yunon olimi. Iskandariyada astronomik kuzatishlar olib borgan. P. "Almagest" va "Surat ul-arz" nomli mashhur asarlar muallifi. "almajistiy" oʻsha davrgacha boʻlgan astronomiya fani yutuklarining geotsen-trik sistemadagi bayonidir.

P.ning "Geografiyadan qoʻllanma" asarida muhim geografik maʼlumotlar bilan birga koʻplab geografik joylar, jumladan, Oʻrta Osiyoning Buxoro, Samarqand, Koʻlob, Kos, Binket, Shosh, Zomin, Forob, Fargʻona kabi shahar va viloyatlarining geografik koordinatalari keltirilgan. P. asarlari Sharqda astronomiya, mat. va geografiyaning rivojlanishiga katta taʼsir koʻrsatdi. Beruniy "Qonuni Maʼsudiy" asarini yozishda P. asarlariga asoslangan. P.ning matematika, astronomiyaga bagʻishlangan "Analemma", "Planisferiy", "Oʻlchamlar haqida" va boshqa asarlari maʼlum. Optikaga oid 5 jildli risolasi tamoman yoʻq boʻlib ketgan deb hisoblanardi. 1801-yil uning arabchadan lotin tiliga qilingan toʻliq tarjimasi topilgan.

Adabiyot
--------

* Bronshten V. A. Klavdiy Ptolemey, M. 1988.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Andi Koysu** (ruscha: *Андийское Койсу* — *Andiyskoye Koysu*, gruzincha: *ანდის ყოისუ* — *Andis Qoisu*) — Dogʻiston (Rossiya) va Gruziyadagi daryo. Gruziyaning Tusheti viloyatidagi Omalo yaqinidagi Pirikiti Alazani va Tushetis Alazani daryolarining qoʻshilishidan boshlanadi. Uning uzunligi 144 kilometr (89 mi) yoki 192 kilometr (119 mi),shu jumladan, eng uzun manba daryosi Tushetis Alazani va uning drainage havzasi 4810 km2 (1860 m2) egallaydi. Dogʻistonning markaziy qismida Gimry qishlogʻi yaqinidagi Avar Koysu bilan qoʻshilgan joyda u Sulak daryosini hosil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Koysu in Great Soviet Encyclopedia

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Gruziyadagi daryolar |
| --- |
|  |
| Qora dengiz havzasi | 
* Abasha
* Bzipi
* Chorokhi
	+ Acharistsqali
* Enguri
* Khobi
	+ Chanistsqali
* Kodori
	+ Sakeni
* Natanebi
	+ Choloki
	+ Ochkhamuri
* Psou
* Rioni
	+ Qvirila
	+ Tekhuri
	+ Tskhenistsqali
* Supsa
	+ Bakhvistsqali
 |
|  |
| Kaspiy dengizi havzasi | 
* Andi Koysu
* Mtkvari †
	+ Liakhvi
	+ Aragvi
	+ Iori
	+ Alazani
	+ Ksani
	+ Algeti
	+ Khrami
* Tergi ‡
 |

 |
**Algeti** (gruzincha: *ალგეთი*) — Gruziyaning Kvemo Kartli shahridagi Tetritsqaro va Marneuli munitsipalitetlarini qamrab oladigan daryo. U 118 km (73 mi) uzunlik va 763 km2 (295 mi²) drenaj havzasiga ega. Daryo Kldekari togʻidan boshlanib, chuqur qoyali vodiyga, soʻngra tekislikka oqib, Kura daryosining oʻng irmogʻi sifatida qoʻshiladi. Algeti vodiysining rang-barang landshaftlari Algeti milliy bogʻi sifatida himoyalangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Statistical Yearbook of Georgia: 2020, National Statistics Office of Georgia, Tbilisi, 2020, p. 12.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Gruziyadagi daryolar |
| --- |
|  |
| Qora dengiz havzasi | 
* Abasha
* Bzipi
* Chorokhi
	+ Acharistsqali
* Enguri
* Khobi
	+ Chanistsqali
* Kodori
	+ Sakeni
* Natanebi
	+ Choloki
	+ Ochkhamuri
* Psou
* Rioni
	+ Qvirila
	+ Tekhuri
	+ Tskhenistsqali
* Supsa
	+ Bakhvistsqali
 |
|  |
| Kaspiy dengizi havzasi | 
* Andi Koysu
* Mtkvari †
	+ Liakhvi
	+ Aragvi
	+ Iori
	+ Alazani
	+ Ksani
	+ Algeti
	+ Khrami
* Tergi ‡
 |

 |
**Pudendal nerv** perineumning asosiy nervidir:274.U ikkala jinsning, yaʼni erkak va ayol tashqi jinsiy aʼzolaridan va anus va perineum atrofidagi teridan sezuvchanlikni, shuningdek, turli xil tos mushaklarini, shu jumladan erkak yoki ayolning tashqi siydik yoʻli sfinkteri va tashqi anal sfinkterini harakat bilan taʼminlaydi. Agar shikastlangan boʻlsa, koʻpincha tugʻruq paytida, lezyonlar hissiy yoʻqotish yoki najasni ushlab turishga olib kelishi mumkin. Nerv, anestetik protseduraning bir qismi sifatida vaqtincha bloklanishi mumkin.

Pudendal asabni olib yuradigan pudendal kanal, shuningdek, 1836-yilda ushbu kanalni hujjatlashtirgan irlandiyalik anatomist Benjamin Alkok nomi bilan atalgan „Alkok kanali" atamasi bilan ham tanilgan.

 Rasmda katta siyatik teshik (katta teshik) va sakrospinöz ligament bilan ajratilgan kichik siyatik teshik koʻrsatilgan. Pudendal nerv tos boʻshligʻidan katta chandiq teshigi orqali chiqib, boʻgʻim ustida oʻtadi va keyin kichik chanoq teshigi orqali tos suyagiga qayta kiradi.

### Anatomik yadrosi

Nerv sakral pleksusning asosiy tarmogʻidir :950,orqa miyaning sakral mintaqasidagi Onuf yadrosidan kelib chiqqan tolalar bilan.

### Variatsiya

Pudendal nervga doir kasalliklar kelib chiqishiga koʻra farq qilishi mumkin. Masalan, pudendal asab aslida siyatik asabdan kelib chiqishi mumkin.Binobarin, siyatik asabning shikastlanishi pudendal asabga ham taʼsir qilishi mumkin. Baʼzan birinchi sakral asabning dorsal rami pudendal asabga qoʻshiladi va hatto kamdan-kam hollarda S5.

Funksiyasi
----------

Pudendal nerv ham motor, ham sensor funktsiyalarga ega. U parasempatik tolalarni olib yurmaydi, balki simpatik tolalarni olib yuradi:1738.

Mavzuga doir qoʻshimcha rasmlar
-------------------------------

* Erkak tos suyagi, pudendal asabni ko'rsatadi (markazda o'ngda)Erkak tos suyagi, pudendal asabni ko'rsatadi (markazda o'ngda)
* Pudendal nerv tomonidan innervatsiya qilingan tuzilmalarni ko'rsatadigan sxemaPudendal nerv tomonidan innervatsiya qilingan tuzilmalarni ko'rsatadigan sxema
* Erkak tos bo'shlig'idagi pudendal asabning borishi diagrammasiErkak tos bo'shlig'idagi pudendal asabning borishi diagrammasi

Manbalar
--------

1. ↑  AMR Agur*. Grant's atlas of anatomy*, 13th, Philadelphia: Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins, 2013. ISBN 978-1-60831-756-1.
2. ↑  TL King*. Varney's midwifery*, Fifth, Jones & Bartlett Publishers, 2013. ISBN 978-1-284-02542-2.
3. 1 2  Shafik, A; el-Sherif, M; Youssef, A; Olfat, ES (1995). "Surgical anatomy of the pudendal nerve and its clinical implications". *Clinical Anatomy* **8** (2): 110–5. doi:10.1002/ca.980080205. PMID 7712320.
4. ↑  Nayak, Soubhagya R.; Madhan Kumar, S.J.; Krishnamurthy, Ashwin; Latha Prabhu, V.; D'costa, Sujatha; Jetti, Raghu (November 2006). "Unusual origin of dorsal nerve of penis and abnormal formation of pudendal nerve—Clinical significance". *Annals of Anatomy - Anatomischer Anzeiger* **188** (6): 565–566. doi:10.1016/j.aanat.2006.06.011. PMID 17140150.
5. ↑  Neill, editor-in-chief, Jimmy D.*. Knobil and Neill's physiology of reproduction*, 3rd, Amsterdam: Elsevier, 2006. ISBN 978-0-12-515400-0.
**Borrom yadrosi** uchta bog'langan komponentdan iborat bo'lgan atom yadrosi bo'lib, unda ikkita komponentning har qanday quyi tizimi bog'lanmagan.  Bu shuni anglatadiki, agar bitta komponent olib tashlansa, qolgan ikkitasi bog'lanmagan rezonans hosil qiladi, shuning uchun dastlabki yadro uch qismga bo'linadi. 

Bu nom Borromean halqalaridan olingan bo, uchta bog'langan halqalar tizimi bo'lib, unda hech qanday juft halqa bog'lanmagan.

Borrom yadrolariga misollar
---------------------------

Ko'p Borromean yadrolari yadro halosi va kam yadroviy bog'lanish energiyasiga ega bo'lgan yadro tomchilari liniyalari yaqinidagi engil yadrolardir. Ularning har biri qolgan nuklonlarni o'z ichiga olgan yadroni o'rab turgan ikki neytronli halqaga ega.  Bular Borrom yadrolaridir, chunki halqadan neytronlarning har birini olib tashlash bir neytron emissiyasiga bog'lanmagan rezonansga olib keladi, dineytron (galodagi zarralar) esa o'zi bog'lanmagan tizimdir. 

  

Ushbu maqola Mirzo Ulug'bek nomidagi O'zbekisto Milliy Universiteti Fizika fakulteti talabasi Do'stmuhamedova Shahzoda tomonidan wikita'lim loyihasi doirasida ingliz tilidan tarjima qilindi.

  

Bir nechta Borrom yadrolari, masalan, Xoyl holati yadro astrom fizikasida muhim rol o'ynaydi. Ya'ni, bu uch tanali tizimlar bo'lib, ularning bir-biri bilan bog'lanmagan tarkibiy qismlari uch alfa jarayonidagi oraliq bosqichlardir; bu og'irroq elementlarning ishlab chiqarish tezligini cheklaydi, chunki uchta jism deyarli bir vaqtning o'zida reaksiyaga kirishishi kerak. 

Uchdan ortiq tarkibiy qismlardan tashkil topgan borrom yadrolari ham mavjud bo'lishi mumkin. Bular ham tomchilatib yuboriladigan chiziqlar bo'ylab yotadi; masalan, 8He to'rt neytronli halqaga ega bo'lgan besh tanali Borrom tizimi.  Bundan tashqari, nuklidlar alfa jarayonida hosil bo'lishi mumkin Borrom yadrolariga o'xshash tuzilishga ega bo'lgan alfa zarralari klasterlari bo'lishi mumkin.

Shuningdek
----------

* Efimov holati
* Uch tana kuchi
* Halqa yadrosi

Ma'lumotnomalar
---------------

1. 1 2  Id Betan, R. M. (2017). "Cooper pairs in the Borromean nuclei 6He and 11Li using continuum single particle level density". *Nuclear Physics A* **959**: 147–148. doi:10.1016/j.nuclphysa.2017.01.004.
2. 1 2 3 4  Manton, N. „Nuclear Physics",*. The Physical World: An Inspirational Tour of Fundamental Physics*. Oxford University Press, 2017 — 387–389 bet. DOI:10.1093/oso/9780198795933.003.0012. ISBN 978-0-19-879611-4.
3. 1 2  Vaagen, J. S.; Gridnev, D. K.; Heiberg-Andersen, H. *et al*. (2000). "Borromean Halo Nuclei". *Physica Scripta* **T88** (1): 209–213. doi:10.1238/Physica.Topical.088a00209. .
4. ↑  Riisager, K. (2013). "Halos and related structures". *Physica Scripta* **2013** (14001): 014001. doi:10.1088/0031-8949/2013/T152/014001.
**"Ommaviy mulk kuni"** (inglizcha: *Public Domain Day* — 2004-yildan buyon har yili 1-yanvarda nishonlanadigan xalqaro norasmiy bayramdir.

Bayram sanasi 1-yanvar boʻlishiga sabab shuki, koʻpgina mamlakatlar qonunchiligiga binoan yangi yilning birinchi kunida mualliflik huquqi poyoniga yetadigan asarlar jamoat mulkiga oʻtkaziladi

. 2019-yilgacha AQSh istisno edi, chunki bu mamlakatda shu yilgacha nashr etilgan birorta asar jamoat mulkiga aylanmagan. Buning sababi himoya shartlari muddati oʻtishining oʻziga xosligi va 1996-yilda xorijiy asarlarni himoya qilish muddatining retroaktiv tiklanishi edi.

 Jamoat mulki kuni 2022 logotipi
Bayram haqida ilk eslatma 2004-yilda boshlangan va kanadalik faol Uolles Maklin nomi bilan bogʻliq (inglizcha: *Wallace McLean*). Uning gʻoyasini huquq professori, Creative Commons notijorat tashkiloti asoschisi Lourens Lessig qoʻllab-quvvatladi. Keyinchalik, tashabbus boshqa faollar, notijorat tashkilotlar va Internet loyihalari tomonidan qoʻllab-quvvatlandi.

2010-yil 1-yanvardan buyon Public Domain Day veb-saytida asarlari jamoat mulkiga aylanuvchi mualliflaring har yilik roʻyxati eʼlon qilinadi.

2011-yil yanvar oyida The Open Knowledge Foundation notijorat tashkiloti *The Public Domain Review* (inglizchadan — "Ommaviy domen soʻrovi" „Ommaviy mulk sharhi"), onlayn jurnalini ishga tushirdi.

2012-yili ushbu kun Polsha, Shvetsariya, Isroil, Makedoniya, Italiya va Fransiya davlatlarida ham nishonlandi.

Manbalar
--------

1. ↑  „January 1, 2011 will be Public Domain Day" (en).  Проект «Гутенберг» (27-noyabr 2010-yil). Qaraldi: 1-yanvar 2014-yil.
2. ↑  „Launch of the Public Domain Review to celebrate Public Domain Day 2011" (en).  The Open Knowledge Foundatio (11-yanvar 2011-yil). Qaraldi: 1-yanvar 2014-yil.
3. ↑  „Po obchodach Dnia Domeny Publicznej 2011" (pl).  domenapubliczna.org (31-dekabr 2010-yil). Qaraldi: 1-yanvar 2014-yil.
4. ↑  „What Could Have Entered the Public Domain on January 1, 2014?" (en).  Center for the Study of the Public Domain. Qaraldi: 1-yanvar 2014-yil.
5. ↑  „Happy Public Domain Day, 2013!" (en).  The New York Public Library. Qaraldi: 1-yanvar 2014-yil.
6. ↑  *Alli Pyrah.* „New Year’s Day marks end of copyright terms around the world" (en).  Managing Intellectual Property (30-dekabr 2013-yil). Qaraldi: 1-yanvar 2014-yil.
7. ↑  *Alex Wild.* „Public Domain Day: January 1st" (en).  Scientific American (10-dekabr 2013-yil). Qaraldi: 1-yanvar 2014-yil.

Havolalar
---------

* Bayramning rasmiy sayti.
* Creative Commons rasmiy veb-saytidagi Public Domain Day sahifasi.
* Jamoat mulki sharhi.
* 2014-yil 1-yanvarda jamoat mulkiga nima kirishi mumkin edi?.
Xato: blok «Qoʻshimcha» andoza Geokarda yoʻq.


**Sarichelak qoʻriqxonasi** (qirgʻizcha: *Сары-Челек биосфералык коругу*)- JanubiGʻarbiy Tyanshan, Qirgʻizistondagi qoʻrikxona. 1960-yilda togʻ yongʻoqzorlari va mevazor urmonlarni asrash maqsadida tashkil etilgan. 1978-yildan biosfera qoʻriqxonasi. Maydoni 23,9 ming ga, shu jumladan, oʻrmonzorlar 7148 ga. Chatqol tizmasining shim.sharqiy qismida joylashgan. Quyi chegarasi dengiz sathidan 1200 m balaandlikdan oʻtadi, eng baland nuqtasi — 4247 m (Mustur togʻi). Eng yirik koʻli — maydoni 507 ga boʻlgan Sarichelak koʻli. Sarichelak qoʻriqxonasida 1000 dan ziyod oʻsimlik, shu jumladan, 150 daraxt va butalar turi bor. 2100 m balandlikkacha yongʻoqzor va olmazorlar uchraydi. 2100–3000 m balaandlikda subalp mintaqasi boʻlib, oqqaragʻay va qoraqaragʻay oʻrmonlari, undan yuqorida har xil oʻtboshoqli oʻtloklar bor. Hayvonlarning 40 dan ortiq, qushlarning 160 dan ortiqturi yashaydi. Hayvonlardan yovvoyi choʻchqa, yelik, togʻ echkisi, arhar, oq tirnoqli ayiq, boʻrsiq, jayra, sugʻur, qushlardan ular, kaklik, koʻk qush va boshqa bor. Baqor va kuzda koʻllarga suv parrandalari uchib keladi. Oldindan qorabaliq boʻlgan koʻl va daryolarida sazan hamda karp iqlimlashtirilgan. Togʻ oʻrmonlari va oʻtloqlarining ekotizimlarini ilmiy oʻrganish, yongʻoqzorlar va mevazorlarni tiklash ishlari olib boriladi.

Abdushukur Xonazarov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
«**Stiv Jobs**» (inglizcha: *Steve Jobs: A Biography*) — Apple Inc korporatsiyasi asoschilaridan biri Stiv Jobs haqidagi biografik asar. Kitob amerikalik jurnalist va yozuvchi Uolter Ayzekson tomonidan yozilgan va Simon & Schuster nashriyotida chop etilgan. Ayzekson kitob ustida uch yilga yaqin ish olib borgan. Bu vaqt davomida u Stiv Jobsning o'zidan 40dan ortiq eksklyuziv intervyu olgan. Bundan tashqari yozuvchi Jobsning 100dan ortiq qarindoshlari, do'stlari va hamkasblaridan ham intervyu olgan.

Dastlabki rejaga ko'ra, kitob 2011-yilning 21-noyabr kuni sotuvga chiqishi kerak edi, ammo Jobsning vafoti munosabati bilan kitob 24-oktabr kuni sotuvga chiqarilishi ma'lum bo'ldi.

2011-yilning 10-oktabr kuni Sony Pictures "1 million dollardan kam bo'lmagan" pul to'lagani holda kitobni ekranlashtirish huquqini sotib olgani ma'lum bo'ldi. 2012-yilning aprel oyida "Sony Pictures" suratga olayotgan filmda Jobs rolini aktyor Jorj Kluni ijro etishi mumkinligi haqida xabarlar tarqadi.Stiv Jobs 3-sinfgacha bir necha marotaba maktabdan xaydalgan so’ng undagi sifat qobilyatlarni ko’rgan maktab direktori uni 4-sinfdan 7-sinfga sakrab o’tishni taklif qilgan bunga Jobsni Ota-onasi qarshi edi.7-sinfga emas 6-sinfga o’tishini xoxlashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Stiv Jobsning rasmiy biografiyasi kelasi yil nashrdan chiqadi".  *Infoman.Uz* (2011-yil, 13-aprel). 24-oktabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-noyabr 2011-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-10-24).
2. ↑  „Stiv Jobs haqidagi kitob nashr qilinmasdan turib bestsellerga aylandi".  *Infoman.Uz* (2011-yil, 21-iyun). 24-oktabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-noyabr 2011-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-10-24).
3. ↑  „Stiv Jobs haqidagi kitob bir oy avval sotuvga chiqariladi".  *Infoman.Uz* (2011-yil, 6-oktabr). 17-oktabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-noyabr 2011-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-10-17).
4. ↑  „"Sony Pictures" Stiv Jobs haqida yangi film olmoqchi".  *Infoman.Uz* (2011-yil, 10-oktabr).

[*sayt ishlamaydi*]
5. ↑  „Sony приобрела права на экранизацию книги о Джобсе за 1 млн долларов" (ru).  NEWSru.com.
6. ↑  „Stiv Jobs rolini Eshton Katcher o‘ynaydi".  *Kun.uz* (2012-yil, 2-aprel). 7-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-aprel 2012-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2012-05-07).