**Yer osti dunyosining uch malikasi** - 1881-yilda buyuk rus rassomi Viktor Vasnetsov tomonidan chizilgan va hozirda Tretyakov milliy galereyasida saqlab kelinayotgan kartina.

Viktor Vasnetsov
----------------

**Viktor Mixaylovich Vasnetsov -** 1848 — 1926 — yillar oraligʻida yashab ijod qilgan buyuk rus rassomi.

Rasmlarini asosan mifologik va tarixiy syujetlar asosida chizadigan eng mashhur rassomlardan biri. Akademiyada oʻqiyotganda ham yosh rassom Vasnetsovning rasmlari namoyish etila boshlandi. Ular birinchi marta 1869-yilda, avval akademiyada, keyinroq esa boshqa galereyalarda rassomning Sayyor koʻrgazmalar uyushmasi bilan hamkorligi tufayli taqdim etilgan. Uning dastlabki ishidayoq rassomning muallif qoʻlyozmasi va Art Nouveau uslubiga boʻlgan moyilligi sezilarli edi. Viktor Mixaylovich ishining dastlabki bosqichida syujetlar va motivlarni izlash qayd etilgan. Uning ilk rasmlari „Harbiy telegramma", „Parijdagi koʻrgazma zallari", „Kvartiradan kvartiraga", „Kitob doʻkoni" kartinalarida oʻz aksini topgan kundalik manzaralar bilan ajralib turadi. Taniqli rassomning ijodiy qiziqishlari tarixiy, folklor va keyinchalik diniy mavzular edi. Buyuk rus rassomining eng mashhur rasmlaridan biri — dostonlarga asoslangan rasmlar va bolalar uchun asarlar: „Bahodirlar", „Alyonushka", „Ivan Tsarevich kulrang boʻrida", „Oʻlmas Koschey", „Dobrynya Nikitich bilan jang". yetti boshli ilon Gorinich". 1926-yil 23-iyulda Moskvada tarjimai holi tugaydigan buyuk rus rassomi Vasnetsovning ijodiy merosi milliy sanʼat tarixida muhim oʻrin tutadi. Rassomning xotirasi toʻrtta muzeyning ochilishi va faoliyati tufayli saqlanib qoldi: Moskva, Sankt-Peterburg, Kirov va Kirov viloyatining Ryabovo qishlogʻida. Ikkinchisida, shuningdek, rus sanʼatining taniqli namoyandalari Viktor va Apollinar Vasnetsov haykali joylashgan.

Yaratilish tarixi
-----------------

"Yer osti dunyosining uch malikasi" kartinasi 1880  yilda Moskvaning sanʼatni ishtiyoqi bilan sevadigan eng boy odamlaridan biri, filantrop Savva Mamontov tomonidan Viktor Vasnetsovga topshirilgan. U 1870-1910-yillarda koʻplab rassomlar tashrif buyurgan va ishlagan Abramtsevo mulkining egasi edi.Bu yerda Viktor Vasnetsovdan tashqari Mixail Vrubel , Nikolay Rerich kabi rassomlar ham ishlashgan. 1878-yilda Mamontov Donetsk koʻmir temir yoʻlini qurdi va yangi korxonani yosh rassom Viktor Vasnetsovni rasmlari bilan bezashga qaror qildi. 

> Birinchi rasmda Donetsk viloyatining uzoq oʻtmishi, ikkinchisi — sayohatning ajoyib usuli va uchinchisi — oltin, qimmatbaho toshlar va koʻmir malikalari — uygʻongan mintaqaning boyligining ramzi boʻlishi kerak edi.
> 
>

Qadimgi ertak asosida
---------------------

Vasnetsov „Uch shohlik — mis, kumush va oltin" rus xalq ertagi asosida rasm yaratdi. Syujetga koʻra, Ivan Tsarevich yomon odam Voron Voronovich tomonidan oʻgʻirlab ketilgan onasi — Tsarina Anastasiya Goʻzalni ozod qilish uchun yer osti dunyosiga tushgan. Yoʻlda shahzoda Qargʻaning asirlari (ertakning baʼzi nashrlarida — qizlari) — Mis, Kumush va Oltin malikalarni uchratdi. Qizlar Ivanga onasini qanday ozod qilishni aytishdi va qahramon minnatdorchilik uchun ularni oʻzi bilan olib ketdi. Uyga qaytib, u Oltin malikaga turmushga chiqdi va uning kichik opalarini katta akalariga uylandi.

Kartinadagi qahramonlar
-----------------------

### Oltin malika

Ertak syujetiga koʻra, Oltin yer osti malikalarining eng goʻzalidir. Vasnetsov ertakdan faqat shu qahramonni oldi va uning tuvalidagi boshqa ikkita qahramonning tasvirlari rus folklorida uchramaydi.

Oltin malika feryaz kiyingan holda tasvirlangan, bu kiyim Petringacha boʻlgan Rossiyada keng tarqalgan boʻlib, polgacha boʻlgan yenglari qoʻllari uchun tirqishli. Uning boshida toj bor. Bunday bosh kiyimni faqat turmushga chiqmagan qizlar kiyishlari mumkin edi : toj ochiq qoldi, bu oilaviy ayol uchun qabul qilinishi mumkin emas edi. Odatda koruna toʻy libosining elementi edi.

### Kumush malika

Rassom oʻz qahramonlarini Donetsk viloyatining boyliklarini aks ettirishini xohladi va rus sanʼati uchun yangi qiyofani — qimmatbaho toshlar malikasini yaratdi. Uning rassomi ham feryoz va uzun shoyi koʻylak kiygan. Uning qoʻllarida opiastlar — naqshli toʻqilgan qoʻltiqlar, rus milliy libosining elementi va past toj boshini bezatadi. Markaziy Rossiyada bunday kiyim „qizning goʻzalligi" deb nomlangan.

19-asrning ikkinchi yarmi — rus rassomlari oʻz mamlakatining xalq hayoti, anʼanaviy liboslari va folklorini sinchkovlik bilan oʻrgangan tarixiylik davri. Rassomlar har doim ham batafsil tarixiy aniqlikka erisha olmasalar ham, ular asarlarda davr lazzatini iloji boricha aniqroq etkazishga harakat qilishgan.

### Koʻmir malika

Rasm temir yoʻl boshqarmasi idorasi uchun moʻljallanganligi sababli, Vasnetsov tosh koʻmir malikasini boʻyashga qaror qildi: oʻsha paytda qora oltin poezdlarning harakatini taʼminlagan.

Katta opa-singillardan farqli oʻlaroq, kichik malika oʻsha yillar uchun zamonaviy boʻlgan qisqa koʻylak bilan jihozlangan libosda tasvirlangan. Qadimgi rus goʻzalligi qoʻllari ochiq va boshi ochiq holda omma oldida paydo boʻlishi mumkin emas edi — bu qarshilik bilan rassom odamlar koʻmirning foydali xususiyatlarini yaqinda kashf etganini taʼkidladi. Bu kelajakning fotoalbom, oltin va qimmatbaho toshlar esa oʻtgan asrlarning „valyutasi" hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Виктор Васнецов: «Три царевны подземного царства», сюжет. Разбор картины" (ru). *Культура.РФ*. Qaraldi: 11-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Viktor Vasnetsov". Qaraldi: 11-iyul 2022-yil.
3. ↑  „Viktor Vasnetsovning tarjimai holi". Qaraldi: 11-iyul 2022-yil.