recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ardabil** (Ardubiyl) — Eronning shimoli-sharqidagi shahar. Aholisi 290 ming kishi atrofida. Avtomobil yoʻllari tuguni. Aeroport bor. A.da qadimdan gilam toʻqiladi. Shaharda Ozarbayjon meʼmorchiliginining 14-17-asrlarga oid noyob obidalari na-munasi saqlangan. A. yaqinida mineral buloqlar bor. A.ning qachon bunyod etil-gani maʼlum emas. Shahar haqida dast-labki maʼlumot sosoniylarning soʻnggi vakillari davriga mansub adabiyotlarda uchraydi. Oʻrta asrlarda, ayniqsa 9 — 10-asrlarda Ozarbayjonning yirik savdo — hunarmandchilik va madaniyat markazi edi; ayrim davrlarda kichikroq, mustaqil xonliklar poytaxti boʻlgan. 1220 yilda moʻgʻul bosqinchilari tomonidan vayron qilingan. 13-asr oxiriga kelib A.da Safaviylar darveshlik tariqati vujudga kelgan. Safaviylarning Arda-bil shayxligi Safaviylar davlatining vujudga kelishiga asos boʻldi. A.da mahobatli shayx Safi maqbarasi meʼmoriy majmuasi (16 — 17-asrlar) saqlangan: katta bogʻga (uz. 120 m) pesh-tokli darvoza (1648, ardabillik Ismoil tomonidan ishlangan) orqali kiriladi; kichik hovli, undan 8 burchakli masjid-li (13-asr) katta hovliga oʻtiladi va toʻgʻri burchakli ziyoratgoh masjidi, unga si-lindrik gumbazli, uzluksiz naqshinkor shayx Safi maqbarasi va 8 burchakli Chin-nixona binosi tutashib ketgan. Ad.:Salamzoda A. V. Arxitektura Azerbaydjana XVI — XIX vv. Baku, 1964.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Victoria (maʼnolari).

**Victoria** (talaffuzi: *Viktoriya*) (1819.24.5, London — 1901.22.1, Osborn) — Buyuk Britaniya qirolichasi (1837—1901), gannover sulolasining oxirgi vakili. 1876-yilda Hindiston imperatritsasi deb eʼlon qilingan. Gʻarb adabiyotida Victorianing ingliz taxtini boshqargan davri — „Victoria asri" deb nomlangan. 19-asrda, 63-yil yetti oylik muddatga, U Elizabeth II dan keyingi eng uzoq hukmron hukmdor.

U amakisi William IV ning vafotidan soʻng 1837-yil 20-iyunda 18 yoshida taxtga chiqdi. U 1840-yilda amakivachchasi shahzoda Albert bilan turmush qurgan va 9 farzand koʻrgan. U siyosiy hayotda faol rol oʻynadi. Shahzoda Albert 1861-yilda vafot etganidan soʻng, u motamda butun umr qora tanli kiyim kiygan. „Konservatizm" va „axloqiy qobiliyat" Victoria davrini belgilab berdi.

Qirolicha Victoria davrida eng muhim voqea Qrim urushi (1854-1856) boʻlib, unda Buyuk Britaniya Fransiya va Usmonli imperiyasi bilan birga Rossiyaga qarshi kurashgan.

Qirolicha Victorianing 9 farzandidan sakkiztasi boshqa Yevropa sulolalari vakillari bilan turmush qurgan. Hozirgi kunda ham koʻplab Evropa monarxiyalarini qirolicha Victoria avlodlari boshqaradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Madinatul Ulum Bagboriy Najibiya Aliya Madrasasi** (arabcha: ) yoki **Madinatul Ulum Bagbariy** (**Dorul Ulum Bagbariy** nomi bilan ham tanilgan) — Hindistonning Assam shahrida joylashgan madrasa. Bu Janubiy Assam - Katta Silhet mintaqasidagi eng qadimgi islom ta'lim muassasasi.

Tarixi
------

Unga 1873-yilda taniqli islom olimi Najib Ali Choudhuriy tomonidan asos solingan. An'anaga ko'ra, Makkada yashagan Choudhuriy tushida Islom payg'ambari Muhammad tomonidan ziyorat qilingan va unga vataniga qaytib, diniy ta'limni yoyishni buyurilgan. Madrasa Choudhuriyning o'z uyida, Karimganj yaqinidagi Bagbari qishlog'ida tashkil etilgan va rasman uning ismi bilan nomlangan. U qariyb bir asr davomida shu joyda qolib, 1969-yilda o'sha paytdagi *muhtamim* (bosh), Mavlono Ashabuddin davrida hozirgi joyiga ko'chirilgan.

Mashhur Dorul Ulum Deobanddan (bir necha yil oldin tashkil etilgan) namunasi bo'lgan Madinatul Ulum Bagbariy mintaqadagi birinchi haqiqiy madrasa bo'lib, ilgari mavjud bo'lgan norasmiy ta'lim muassasalaridan farqli ravishda standartlashtirilgan ta'lim turini taklif qilgan. Dastlab u "Shar-i-Jomiy" kursigacha bo'lgan kurslarni taqdim etgan, ilmiy darajasidagi "Davr-i-Hadis" kursi ham 1992-yildan keyin joriy qilingan.

Obro'-e'tibori
--------------

O'z tarixi davomida Madinatul Ulum Bagbariy Buyuk Silhet mintaqasida arab tili olimlarini yetishtirishda juda muhim rol o'ynagan va shu kungacha o'z obro'sini saqlab qolmoqda. Madrasa hozirda Bengal sultoni Alavuddin Husayn Shohning zobiti Sher Malik tomonidan Surjyadas qishlog'ida masjid qurilishini bildiruvchi sifatida 1509-yildagi arab epigrafiga ega.

Xodimlari
---------

Najib Ali Choudhurining avlodi Abdulbari Choudhuriy 1948-yilda Dorul Ulum Deobanddagi o'qishdan qaytganidan so'ng Madinatul Ulum Bagbariyning direktori etib tayinlangan. Xuddi shu yili uning nevarasi Abdulmunim Choudhuriy birinchi Shayxul Hadis (Hadis professori) etib tayinlangan. Choudhuriyning boshqa avlodlari orasida *madrasada* o'qituvchi bo'lgan Jamil Ahmad Choudhuriy, shuningdek, ijroiya qo'mitasi a'zolari bo'lgan Said Ahmad Choudhuriy va Abdul Ahad Choudhuriylar ham bor. 



1. 1 2  Khan, Bazlur Rahman. „Madrasa Education System in South Assam". *The Milli Gazette* (2012-yil 25-may). Qaraldi: 2020-yil 4-fevral.
2. 1 2  Rahman, Md. Matiur*. Teaching of Arabic language in Barak Valley: a historical study (14th to 20th century)*. Silchar: Assam University, 2009 — 59–60, 101 bet.
3. ↑  Rahman & Bhuiya (2009) harvtxt error: no target: CITEREFRahmanBhuiya2009 (help)
4. ↑  Mitra, Pratip Kumar (2011). "An Inscription of Sultan Ala al-din Husain Shah from Cachar, Assam". *Journal of the Asiatic Society* (The Asiatic Society) **53**.
5. ↑  Qasemi, Ataur Rahman (2021), Choudhury, Tajul (muh.), *একটি উজ্জল ইতিহাস* (Bengali), Madinatul Uloom Bagbari
**Tongsin buyuk masjidi** (xitoycha: 同心清真大寺; pinyin: *Tóngxīn Qīngzhēndàsì*) - Xitoyning Ninsya-Xuey muxtor rayoni Vuzxon shahri Tongsin okrugidagi masjid. Masjid Ningsyadagi eng qadimgi va eng katta masjiddir.

Tarixi
------

Masjid, ehtimol, XIV asrda Yuan sulolasi davrida qurilgan. Dastlab 1368-yilda Yuan sulolasi qulagandan keyin tashlab ketilgan mo'g'ul buddistlar ibodatxonasi edi. Min sulolasining dastlabki davrida masjid sifatida qayta tiklangan. Masjid XVI asrda, 1791- va 1907-yillarda katta ta’mirdan o‘tkazildi. Masjid 1936-yilda yanada kengaytirilgan. 1936-yilda Xitoy ishchilar va dehqonlar qizil armiyasi Ninsyadagi hududlarni ozod qilish uchun g‘arbga yurishga otlanganda masjidda mahalliy xalq bilan yig‘ilish o‘tkazdi. Ular Shanganningda Yuxay tumani xalq hukumatini ham tuzdilar. 1983-yilda u Davlat kengashi tomonidan Milliy asosiy madaniy yodgorliklarni muhofaza qilish bo'limi sifatida tan olingan.

Arxitekturasi
-------------

Masjid Xan uslubida qurilgan va islom arxitekturasi asosida bezatilgan bo'lib, Xan va Xuey madaniyatining uyg'unligini namoyish etadi. Barcha binolar balandligi yetti metr bo'lgan zangori platformada qurilgan. Old darvozada g'isht o'ymakorligi bilan bezatilgan yog'ochdan yasalgan kirish devori mavjud. Asosiy namozxon va ikkita tutashtiruvchi zaldan iborat asosiy bino 1000 namozxonni sig‘diradi. Masjid orqasida ikki so‘fiy avliyo (yoki *shayxlar)* ziyoratgohlari joylashgan qabriston joylashgan.

Transport
---------

Masjidga avtobusda Yinchuan vokzalidan borish mumkin.

Yana qarang
-----------

* Veychjou katta masjidi
* Taizi katta masjidi
* Xitoyda Islom
* Xitoydagi masjidlar ro'yxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Tongxin Great Mosque \_ China.org.cn". *china.org.cn*. 2013-yil 31-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 22-yanvar.
2. 1 2  Dillon, Michael*. China's Muslims*. Hong Kong: Oxford University Press, 1996 — 41 bet. ISBN 0195875044.
3. 1 2  Steinhardt, Nancy Shatzman*. China's Early Mosques*. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2015 — 219 bet. ISBN 978-1-4744-3721-9.
4. ↑  „Tongxin Mosque". *chinaculture.org*. 2016-yil 7-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 7-noyabr.
5. ↑  „Tongxin Great Mosque". *chinaculture.org*. 2016-yil 7-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 7-noyabr.
6. ↑  Dillon, Michael*. China's Muslims*. Hong Kong: Oxford University Press, 1996 — 42 bet. ISBN 0195875044.
7. ↑  „Tongxin Mosque". *at0086.com*. 2015-yil 22-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 22-yanvar.
BOLASOGʻUN — oʻrta asrlardagi yirik shahar (7—14-asrlar). Qad. Yettisuv viloyatining markazi. Uning xarobalari Toʻqmoq shahri (Qirgʻiziston) ning jan.gʻarbida, 12 km masofa (Chu vodiysi) da joylashgan. Tarixda Goʻbaliq ("Yaxshi shahar"), baʼzan Koʻzbaliq, Qoʻz ulush, Xosun ordu (Kuchli Oʻrda) deb ham atalgan. Bolasog‘un 11-12-asr 1-yarmigacha qoraxoniylar 12-asr 2-yarmidan qoraxitoylar davlati poytaxti. 14-asrdagi oʻzarourushlar natijasida vayron boʻlgan. Maxmud ibn Valining "Bahr ul-asror" asarida yozilishicha, B.da 12-asr da 40 ta jome va 200 ta kichik masjid, 20 ta xonaqoh boʻlgan. A. N. Bernshtam olib borgan arxeologik qazishlar natijasida shahar chekkasida 7—8-asrlarga oid budda ibodatxonasi qoldiqlari topilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Issiq** — sak qabilalarining mozor-qoʻrgʻoni (mil. av. 5—4-asrlar). Olmaotadan 50 km sharqda, Issiq daryosi boʻyida joylashgan podshoh mozorqoʻrgʻonlari (jami 45) dan biri. 70-yillarda Qo-zogiston arxeologiya ekspeditsiyasi (Akishev K. A.) tekshirgan. Bal. 6 m, diametri 60 m. Xodalardan ishlangan 2 qabr topilgan: biri talangan, 2 siga esa harbiy aslzoda — qabila boshligi koʻmilgan. Undan 30 dan ziyod sopol, yogʻoch, kumush, jez idishlar, 4 mingdan ortiq tilla bezaklar, kumush qoshiq, 26 munchoq topilgan. Kiyimlarga taqiladigan oltin plastinkalar va skiflarning "hayvon tasviri uslubi"da ishlangan oltin toʻqalar (kiyik, yoʻlbars, sher, qoplon, ot va togʻ echkilari yoki ularning boshi aks ettirilgan), oltin isirgʻa, uzuk, boʻyinga ta-qiladigan (3 qatorli oltin) halqa, jez koʻzgu, temir qilich va xanjar (oltin qadamalar bilan bezatilgan), burama xanjar ayniqsa mohirona ishlangan. Paykon tilladan yasalgan boʻlib, kamon tilla tasma bilan oʻralgan. Shuningdek, arhar, qushlarning haykalchalari ham topilgan. Buyumlarning yasalish usuli, badiiy obrazlar ularning mahalliy ustalar tomonidan yasalganligidan dalolat beradi. I.dan topilgan qad. yozuv (kichik kumush idishdagi yozuv — 26 belgi) Yettisuv saklari jamiyatining rivojlanish darajasi boʻyicha Yevrosiyoning oʻsha davrdagi boshqa jamiyatlar bilan bir qatorga qoʻyish imkonini beradi, chunki u Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston hududlaridagi eng qad. yozuv yodgorligi hisoblanadi. Turkiyshunoslar (A. Amanjolov, A. Mahmudov) ning fik-richa, u Urxun-Yenisey yozuv yodgorligi alifbosining bir koʻrinishi — qad. turkiy tilning Oltoy dialektida bitilgan.

/W.: Akishe v K. A. Kurgan Issik, M. 1978.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hamadon** — Eronning gʻarbiy qismidagi shahar. Hamadon ostonining maʼmuriy markazi. Aholisi 483,8 ming kishi (2004). Avtomobil yoʻllari chorrahasi. Mamlakat gʻarbiy qis-mining muhim savdo markazi. Oziq-ovqat, yogʻochsozlik, toʻqimachilik sanoati korxonalari mavjud. Hunar-mandchilikda gilam va matolar toʻqiladi, mis va teridan turli buyumlar tayyorlanadi. Universitet bor.

Shahar miloddan avvalgi 11-asrdan maʼlum. H. nomi dastlab Ossuriya mixxatlarida Amatana, qad. fors tilida Hag-matana, yun. Agbatana yoki Ekbatana shaklida uchraydi. Miloddan avvalgi 7—6-asrlarda Midiya poytaxti, miloddan avvalgi 550—549 yillardan keyin Axomaniylarning yozgi qarorgohi. Salavkiylar, parfiyaliklar va sosoniylar davrida Mesopotamiyadan Sharqning boshqa mamlakatlariga oʻtuvchi savdo yoʻlining muhim markazlaridan biri. 7-asrdan Arab xalifaligi tarkibida. 11-asrda shaharni oʻgʻuzlar egalladilar. 1118—94 yillarda Gʻarbiy Erondagi Saljuqiylarga tobe boʻlgan Iroq sultonligining poy-taxti. 1220-yilda H.ni moʻgʻullar bosib olib, vayron qilganlar. 16— 18-asrda Safaviylar davlati tarkibida. Eron—Turkiya urushlari davrida (16—18-asrlar) bir necha bor turklar qoʻl ostiga oʻtgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Eron Islom Respublikasining maʼmuriy-hududiy boʻlinishi |
| --- |
|  |
| Ustonlar | 
* Alborz
* Ardabil
* Bushahr
* Fors
* Gilon
* Guliston
* Hamadon
* Hurmuzgon
* Ilom
* Isfahon
* Janubiy Xuroson
* Kirmon
* Kirmonshoh
* Koʻhgiluya va Buyir-Ahmad
* Luriston
* Markaziy
* Mozandaron
* Qazvin
* Qum
* Qurdiston
* Razaviy Xuroson
* Simnon
* Siston va Balujiston
* Tehron
* Xuziston
* Yazd
* Zanjon
* Gʻarbiy Ozarbayjon
* Sharqiy Ozarbayjon
* Shimoliy Xuroson
* Chahormahol va Baxtiyoriy
 |

 |
Shartnoma matni bilan Fin risolasi, 1947-yil.
**Parij bilan Finlandiya tinchlik shartnomasi (1947)** ― 1947-yil 10-fevralda Parijda 1947-yilgi Parij tinchlik konferentsiyasi doirasida imzolangan boʻlib, unda Ikkinchi Jahon urushida gʻalaba qozongan davlatlar (SSSR, AQSh, Buyuk Britaniya va bir qator ittifoqchi davlatlar) imzolangan. fashistlar Germaniyasining sobiq ittifoqchilari: Italiya, Finlandiya, Bolgariya, Vengriya va Ruminiya bilan tinchlik shartnomalari.

Shartnoma 1940-yil 12-martdagi Moskva tinchlik shartnomasiga binoan SSSR-ning hududiy egallashini tiklagan 1944-yildagi Moskva tinchlikning hududiy qoidalarini tasdiqladi (Janubiy Kareliyaning muhim qismi Vyborg va Sortavala shaharlari bilan) va qoʻshimcha ravishda, Sovet Ittifoqining Petsamo (Pechenga) viloyatini, shuningdek, Xanko yarim orolining Sovet Ittifoqi ijarasini Sovet Ittifoqi tomonidan 30-yillik ijaraga olish bilan almashtirilishini oʻz ichiga olgan hudud va suv boʻshliqlarini yaratish uchun Moskva tinchlik tomonidan belgilangan. SSSR-ga yiliga 5 million fin markasini toʻlash sharti bilan Porkkala Udd hududidagi dengiz bazasi. Aland orollarini demilitarizatsiya qilish „mavjud vaziyatga muvofiq" saqlanib qoldi.

Bitim Finlandiya qurolli kuchlarining miqdori va tarkibini cheklashni, shuningdek, yadroviy qurol, suv osti kemalari, bombardimonchi samolyotlar va boshqa baʼzi turdagi qurollarga ega boʻlishni taqiqlashni nazarda tutgan.

Finlandiyaning urush paytida Sovet hududini Finlandiya tomonidan bosib olinishi natijasida SSSR tomonidan yetkazilgan zararni qisman qoplash uchun Finlandiyaning Germaniya bilan urushdagi ishtirokini hisobga olgan holda Finlandiya 300 million AQSh dollari miqdorida reparatsiya toʻlash majburiyatini oladi. Aniqlanishicha, kompensatsiyalar 8-yil davomida turli maxsulotlarni yetkazib berish shaklida toʻlanadi.

 Sovet-Finlandiya chegarasini demarkatsiya qilish tugallanganligi toʻgʻrisidagi "Izvestiya" hisoboti, 1947-yil 16-dekabr
1990-yil 21-sentabrda Germaniyaga nisbatan yakuniy kelishuv toʻgʻrisida shartnoma tuzilgandan soʻng, Finlandiya bir tomonlama ravishda Parij shartnomasining harbiy cheklovlari (yadroviy quroldan tashqari) endi ahamiyatli emasligini va kuchini yoʻqotganligini eʼlon qildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Anton Pelinka, Günter Bischof*. Austria in the European Union*. Вена: Böhlau Verlag, 2003 — 280 bet. ISBN 3205771168. (ingl.)
2. ↑  Лукашук И.И. „Глава 4. Право международных договоров.",*. Международное право. Особенная часть : учеб. для студентов юрид. фак. и вузов*, 3, Библиотека студента, Wolters Kluwer Russia, 2005 — 129 bet. ISBN 546600104X.

Havolalar
---------

* Текст договора
Tashkilot logosi
**Al-Madina madaniyat markazi** (**AMMM** yoki **Al-Madina**) Minnesota universitetidagi notijorat talabalar tashkiloti boʻlib, u yerda taʼlim, ijtimoiy va jamoat faoliyati orqali islomning xilma-xil madaniyatini yaxshiroq tushunish va oʻrganishga harakat qilinadi. Minnesota universiteti va uning kampus hamjamiyatidan boʻlajak liderlarni tayyorlanadi. Al-Madina Madaniyat Markazi Qoʻsh shaharlar kampusining Sharqiy qirgʻogʻidagi Koffman memorial ittifoqi hududoda joylashgan.

Tarixi
------

Al-Madina 1999-yil iyun oyida umumiy islomiy maʼlumotga ega boʻlgan talabalar uchun yigʻiladigan joy zarur boʻlgan bir vaqtda madaniy tashkilot sifatida rasman tashkil etilgan. 2003-yil yanvar oyida Koffman memorial ittifoqining qayta ochilishi bilan Al-Madinaga oʻzining islom va islom madaniyati yoki kampusdagi turmush tarziga koʻmaklashuvchi tashkilot sifatida oʻzini namoyon etishni maqsad qilgan madaniy markazi uchun joy ajratib berildi. U turli madaniyatlarga mansub odamlarga oʻz mamalakatlaridek muhit yaratish uchun yaratilgan.

Tuzilishi
---------

Al-Madina madaniyat markazi ijroiya kengashi tashkilotning kundalik ishlarini boshqarish uchun javobgardir. Hozirgi vaqtda ijroiya kengashi quyidagi oʻn nafar aʼzodan iborat, bular: prezident, vitse-prezident, kotib, gʻaznachi, Tadbirlar boʻyicha koordinator, aloqa koordinatori, valantyorlar koordinatori, tarixchi, vebmaster va jamoatchilik bilan aloqalar oʻrnatuvchi maʼsul shaxs. Bundan tashqari, ijroiya kengashi boshqa ixtisoslashtirilgan vazifalar uchun mansabdor shaxslar va qoʻmitalarni ham tayinlaydi.

Faoliyatlari
------------

Al-Madina Madaniyat markazi Islom madaniyati haqida xabardorlikni oshirish orqali Islom madaniyati rivojiga hissa qoʻshadi. Shuningdek, Ramazon oyi iftorliklari va Hayit bayramlarini nishonlash maqsadida Musulmon talabalar uyushmasi va boshqa turli madaniy tashkilotlar bilan hamkorlikni amalga oshiradi.

Talabalar xizmati toʻlovlari
----------------------------

Al-Madina Madaniyat markazi barcha talabalar tomonidan toʻlanadigan Talabalar Xizmati toʻlovlarining bir qismini oladigan tashkilotlardan biridir. Talaba xizmatlari toʻlovlari qoʻmitasi 2006-2007 oʻquv yili uchun 48,267 AQSh dollari miqdoridagi pul mablagʻini ajratishlikni tavsiya qilgan.

Yana qarang
-----------

* Minnesota universiteti
* Musulmon talabalar uyushmasi
* Islom madaniyati

Manbalar
--------

1. ↑  „arxiv nusxasi". 17-yanvar 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-dekabr 2023-yil.
2. ↑
3. ↑

Havolalar
---------

* Al-Madina madaniyat markazi rasmiy sayti
**Kofirqalʼa** — qad. shahar harobasi (milodiy 3—4 — 8-asr). Oʻrta asrlarda Vaxsh viloyatining bosh shahri Halovard K. oʻrnida boʻlgan. K. Kolhozobod shahri (Tojikiston)ning gʻarbiy chekkasida joylashgan. Maydoni 12 ga. Ark, shahriston va raboddan iborat. Shaxristonning gʻarbiy darvozasidan sharqiy darvozasi tomonga asosiy va markaziy koʻcha oʻtgan boʻlib, u shaharni teng 2 qismga ajratgan. Shaharning markazida katta maydon boʻlgan.Shaharning asosiy koʻchasi boʻylab hunarmandlarning turar joylari joylashgan. Shahriston arkka oʻxshab paxsadan ishlangan 2 qator mudofaa devori bilan oʻrab olingan. Shahristonning gʻarbiy darvozasi yaqinida, ichki tomonda omborxona joylashgan, unda shaharga kelgan dehqon va savdogarlardan soliq oʻrnida olingan oziq-ovqatlar saqlangan. Ark shaxristonning shim-sharqiy qismida joylashgan boʻlib, undan keng xandaq bilan ajratilgan. Bu yerdan qad. saroy oʻrnida milodiy 7-asrda qurilgan hukmdor saroyi qoldiqlari topilgan. Har ikki saroy, yaʼni qad. va soʻnggisining devorlari manzarali suratlar va haykalchalar bilan bezatilgan. Qad. saroy 5-asr da soʻnggi kushon davri inshooti oʻrnida bunyod etilgan. Soʻnggi saroy qadimgiga nisbatan kengroq hududni egallagan va undan oʻzining qurilish tarhi bilan ajralib turgan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, K. oʻrnidagi shahar Kushon podsholigi davrida vujudga kelgan va ilk oʻrta asrlarda ham rivojlanishda davom etgan. K.dagi hayot 8-asr oʻrtasida (750 yil), arablar istilosi natijasida tugagan.

Ad:. Kamaliddi nov Sh.S. Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv. T. 1996.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dilshod Mahamajanovich Mahmudov** (tugʻ. 1982-yil 30-noyabr, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbek bokschisi, yarim oʻrta vazn toifasidagi, birinchi yarim oʻrta va engil vazn toifalari vakili. 2000-yillar davomida boks boʻyicha Oʻzbekiston terma jamoasida oʻynagan, jahon chempionati kumush medali sovrindori, Yozgi Osiyo oʻyinlari chempioni, Osiyo chempionati kumush medali sovrindori, Markaziy Osiyo oʻyinlari chempioni, koʻplab xalqaro turnirlar gʻolibi va sovrindori. muhim, ikkita yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi. 2009-2010-yillarda u professional darajada boks bilan ham shugʻullangan. Hozir u boks boʻyicha murabbiy.

Dilshod Mahmudov haqida
-----------------------

Dilshod Mahmudov 1982-yili Toshkent shahrida tugʻilgan. Dilshod Mahmudov asosan 64 kg vazn toifasida ishtirok etadi. Dilshod Mahmudov 2005-yilgi jahon chempionatining kumush medali sovrindori. 2002-yili Pusanda boʻlib oʻtgan Osiyo oʻyinlarida (-60 kg) oltin, Doha-2006 da boʻlib oʻtgan navbatdagi Osiyo oʻyinlarida esa bronza medalini qoʻlga kiritgan. Shuningdek Dilshod Mahmudov Afina-2004 va Pekin-2008 Yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi hisoblanadi. U „Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi" faxriy unvoni, shuningdek, „Shuhrat" medali bilan taqdirlangan.

Dilshod Mahmudovning tarjimai holi
----------------------------------

Dilshod Mahmudov Oʻzbekistonning Toshkent shahrida yashaydi. Ona shahri — Toshkent. Ochiq manbalardan oliy va oʻrta taʼlim toʻgʻrisidagi maʼlumotlar olingan:

— Dilshod Mahmudov oʻrta maʼlumotni Oʻzbekistondagi TPKIT axborot texnologiyalari kollejida olgan.

— Dilshod Mahmudov oliy maʼlumotni 2012-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining Toshkent shahridagi Oʻzbekiston akademiyasida olgan.

Olimpia natijalari
------------------

— Pekin 2008 — 5-oʻrin (yarim oʻrta vazn toifasi)

— Afina 2004 — 5-oʻrin (yarim oʻrta vazn toifasi)

Havolalar
---------

* Dilshod Mahmudov haqida[*sayt ishlamaydi*]
* Dilshod Mahmudovning tarjimai holi[*sayt ishlamaydi*]
* Olimpia natijalari
**Oʻtror**, Turarband, Tarband, Oʻtrortepa (qozoqcha: Otyrar) — qadimiy shahar xarobasi (miloddan avvalgi 1-asr – milodiy 16-asr). Janubiy Qozogʻistondagi Aris daryosining Sirdaryoga quyilish joyida. Oʻ. 3 qism (ark, shahriston, rabod)dan iborat boʻlib, burjlar bilan mustahkamlangan mudofaa devori va xandaqlar bilan oʻralgan. Oʻ.dan koʻchalar, hammom, turar joy binolari qoldiqlari, uyroʻzgʻor, zargarlik buyumlari, kamon oʻqlari va boshqalar topilgan. Moʻgʻullar istilosiga qadar Xorazmshohlar davlatining savdo va hunarmandchilik shaharlaridan biri boʻlgan. 

Oʻtrormudofaasidan soʻng moʻgʻullar tomonidan vayron qilingan. Oq Oʻrda xonlari uni 14-asr da tiklaganlar. Bu davrda masjid, madrasa, xonaqoh qurilgan. Amir Temur va temuriylar davrida muhim harbiy shahar, qalʼa boʻlgan. Bu davrda Yevropadan Osiyoga boradigan yangi savdo yoʻli vujudga kelgan; u Volga sohillaridan Uraldagi Saroychik shahri orqali Koʻhna Urganch, Oʻ. va Olmaliqqa borgan. Bu yoʻldan musulmon savdogarlari ham, yevropalik tijoratchilar ham foydalanishgan. Oʻ.dan koʻplab allomalar yetishib chiqqan; shahar obodligi, chiroyi bilan nom chiqargan. 16-asrdagi oʻzaro ichki nizolar paytida huvillab qolgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fitofaglar** (fito... va phagos — yeb qoʻyuvchi) — faqat oʻsimliklar bilan oziklanadigan organizmlar. F. oʻsimlikning turli qismlari — unayotgan urugʻlar, ildiz, barg, poya, shoxlar, gul organlari va boshqa bilan oziklanadi. F. ning ozuqaga nisbatan ixtisoslashuvi turlicha. Haqiqiy F.ga koʻpgina hasharotlar mansub boʻlib, ular orasida poli va oligofaglar bilan bir qatorda monofaglar ham bor. Fitofagiya — ayniqsa, yuksak hasharotlar: moʻylovdor qoʻngʻizlar, bargxoʻrlar, uzuntumshuq qoʻngʻizlar, poʻstloqxoʻrlar oilasi, chigirtkasimonlar katta oilasi, toʻgʻriqanotlilar turkumi va boshqalarning vakillariga xos. Koʻpgina F. ekinlarga katta zarar yetkazadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xe Donyun**, shuningdek, **Xae Dong Yun**, **Xye Dong-Yun**, **Xye Do Yun** (1896-yil, Songjin okrugi, Shimoliy Hamgyong viloyati, Koreya - oʻlim sanasi nomaʼlum) — Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, O'rta Chirchiq tumanidagi "Polyarnaya zvezda" kolxozining rahbari. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

Hayoti
------

Xe Donyun 1896-yilda Koreyaning Shimoliy Hamgyong provinsiyasi, Songjin tumanida dehqon oilasida tug‘ilgan. 1909-yildan Primorsk viloyatida yashagan. 1930-yillarning boshidan Shkotovskiy tumanidagi "Qizil partizan" kolxozida oddiy kolxozchi boʻlib ishlagan. 1937-yilda O‘zbekiston SSR Toshkent viloyatidagi maxsus posyolkaga surgun qilingan. 1940 yildan oddiy kolxozchi, O'rta Chirchiq tumanining "Polyarnaya zvezda" kolxozida (1974-yildan - Kim Peng Xva nomidagi kolxoz) ko'p yillik o'tlarni yetishtirish dala mudiri bo'lgan.

1950-yilda Xe Donyun bo'linmasi 21,4 gektar maydonning har gektaridan o'rtacha 149,7 sentner ko'p yillik o't pichanini yig'ib oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 1-noyabrdagi farmoni bilan u Lenin ordeni va "O‘roq va Bolg‘a" oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Urush yillardagi mehnati uchun "1941–1945-yillardagi Ulug' Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medali berilgan.

1968-yilda nafaqaga chiqqunga qadar "Polyarnaya zvezda" kolxozida ishladi. Kasaba uyushma ahamiyatiga ega nafaqaxo'r bo'lgan.

Vafot etgan sanasi aniqlanmagan.

Mukofotlari
-----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Lenin ordeni
* "1941–1945-yillardagi Ulug' Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medali

Manbalar
--------


1. ↑  В Указе о награждении званием Героя Социалистического Труда
**Laylaklar** (Ciconidae) — uzun oyoqli qushlar turkumining bir oilasi. 17 turni birlashtirgan 11 urugʻi bor. Asosan, tropik, subtropik va moʻʼtadil mintaqalarda tarqalgan. Oʻzbekistonda oq laylak va qora laylak uchraydi. Oq laylakning tumshugʻi va oyoqlari qizil, pati oq, qanot patlari qora. Vazni 4 kg gacha. Qora laylak oq laylakka qaraganda kichikroq. L. yalangliklarda, togʻlarda va aholi punktlariga yaqin yer larda yashaydi. Uyasini daraxtlarga, qoyalarga va minoralar tomiga quradi. 3—5 ta tuxum qoʻyadi. Ikkala jins ham tuxumini 30 kuncha galma-galdan bosadi. Monogam qushlar. Baqa, kaltakesak, sichqon, hasharot va boshqa bilan oziklanadi. Markaziy va Janubiy Afrikada, Jan.-Gʻarbiy Osiyo va Gʻarbiy Xitoyda qishlaydi. Hozirgi L. soni kamayib ketgan.

  

**Laylak** ( *Ciconia ciconia* ) laylaklar oilasiga kiruvchi katta va uzun oyoqli qushdir. Qora qanot uchish patlaridan tashqari butunlay oq ranglidir, tumshug'i va oyoqlari kattalarda qizil, o'spirinlarda esa qora. Bu yirik qush 100–115 sm uzunlikda, 2,3 kg dan 4,5 kg gacha vazni, qanotlari kengligi 155–215 sm. Biroz farq qiladigan ikkita kichik tur Evropada (shimoldan Finlandiyagacha ), Afrikaning shimoli-g'arbiy qismida va janubi-g'arbiy Osiyoda ( Qozog'istonning sharqidan janubiga) joylashgan. Laylaklar uzoq masofalarga ko'chib o'tadilar. Ular asosan tropik Sahroi Kabirdagi Afrikada, Janubiy Afrikaning janubida va hatto Hindiston yarimorolining janubida qishlashadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qaynona** — xotinning onasi, nikoh natijasida paydo boʻlgan qarindoshi .

„Qaynona" soʻzi slavyan tilidan kelib chiqqan boʻlib, slavyan tillar oilasida tegishli oʻxshashlarga ega (qarang. ukraincha: *теща*, belaruscha: *цешча*, bolgarcha: *тъща*, serboxorv. tashta / tašta, polyakcha: *teściowa* va boshqalar).

Madaniyat
---------

Xalq ogʻzaki ijodi: Qaynona anʼanaga koʻra xalq ertaklari, matallari, qoʻshiqlari, latifalari va boshqa xalq ogʻzaki ijodining qahramoni hisoblanadi. Gap shundaki, toʻy ikki oilani bogʻlaydi: xotin anʼanaga koʻra erining uyida yashash uchun kelgan va qaynona „boshqa" urugʻning vakili sifatida harakat qiladi va shuning uchun unga nisbatan munosabat oʻrinli. Uni sevishadi, qadrlashadi, lekin baribir „begona" sifatida munosabatda boʻlishadi. Bu munosabat hazil va kinoya orqali uzatiladi. Baʼzida qaynona va kuyov oʻrtasidagi munosabatlar yosh yigit va keksa ayolning tubdan boshqacha dunyoqarashiga, turli xil qadriyatlarga, munosabatlarni oʻrnatish uslubiga va boshqalarga asoslangan toʻgʻridan-toʻgʻri antagonistik (qarama-qarshi) munosabat sifatida taqdim etiladi.

* Yaxshi qaynonaning kuyovi - eng sevimli oʻgʻli.
* Kuyov qaynonasi bilan kechgacha gaplashadi, lekin hech narsa eshitmaydi.
* Yaxshi qaynonaning oriq kuyovi boʻlmaydi.

 Qaynona va xotin oʻrtasida eʼtiborni almashtirish .
DA. M. Molotov Lenin shunday qasam ichganini esladi: "Buning uchun sizga uchta qaynona! "

### Qoʻshiqlar

* „Tingla, qaynona" (A. Paxmutova, M. Drujininskiy, ijrochilar: Yuriy Bogatikov, Pesnyary, birinchi solist — A. Kasheparov, birinchi chiqish yili — 1982)
* Nensi — Qaynona
* V.Pavlik „Qaynona bering"
* „Qaynona", "Sektor Gʻazo "guruhi, "Gazni bosing "albomi

### Kinolar

* "Qaynona "
* „Qaynona nemislar tomonidan asirga olindi"
* "Sevimli qaynona "/ Belle Maman (1999)

Eslatmalar
----------

1. ↑  Pesnyari: informatsiya o pesne

Adabiyotlar
-----------

* *Antonov* (tahr.) *Oila sotsiologiyasi. M. 2005. S. 44*
* *Malyarova N.V.* Oilaviy mojaro. Entsiklopedik sotsiologik lugʻat. M. 1995. S. 305.
**Berlin operatsiyasi** — Ikkinchi jahon urushi davrida amalga oshirilgan eng yirik harbiy operatsiyalardan biri (1945 i. 16.4.—8.5). 1-va 2-Belorussiya va 1-Ukraina (qoʻmondonlar — G. K. Jukov, K. K. Rokossovskiy, I. S. Konev) frontlari qoʻshinlari nemis qoʻshinlarining Oder, Neyse daryolari boʻylari va Zelov tepaliklaridagi mudofaasini yorib oʻtib. dushmanning Berlin va Berlinning jan.sharqrogʻidagi yirik guruhlarini qurshab oldi, soʻng qattiq janglarda ularni yoʻq qildi. Sobiq Ittifoq qoʻshinlari 30 aprda shturm bilan reyxstagni egalladi; 2-mayda Berlin garnizonining omon qolgan qismi taslim boʻldi. 8-mayda Germaniya qoʻmondonligi vakillari Berlinda fashistlar Germaniyasi qurolli kuchlarining soʻzsiz taslim boʻlgani xususidagi hujjatni imzoladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Pitsa** (italyancha: *pizza*) italyancha taom boʻlib, ustiga pomidor, pishloq va koʻpincha turli xil mahsulotlar (masalan, kolbasa, qoʻziqorin, piyoz, zaytun) qoʻshilgan, odatda dumaloq, tekis asosli xamirturushli bugʻ doy xamiridan iborat. sabzavot, goʻsht va boshqalar), keyin anʼanaviy ravishda yogʻochli pechda yuqori haroratda pishiriladi. Kichkina pitsa baʼzan pizzetta deb ataladi. Pitsa tayyorlaydigan odam **pizzaiolo** deb nomlanadi.

*Pitsa* atamasi birinchi marta X asrda Italiyaning Kampaniya bilan chegaradosh Latsio shahridagi Gaeta shahridan lotincha qoʻlyozmada qayd etilgan. Zamonaviy pitsa Neapolda ixtiro qilingan va bu taom turlari koʻplab mamlakatlarda mashhur boʻldi. Bu dunyodagi eng mashhur oziq-ovqatlardan biriga aylandi va Yevropa, Shimoliy Amerika va Avstraliyada keng tarqalgan tez ovqatlanish mahsuloti; **pitseriyalarda** (pitsa boʻyicha ixtisoslashgan restoranlar), Oʻrta er dengizi taomlarini taklif qiluvchi restoranlarda, pizza yetkazib berish orqali va koʻcha taomlari sifatida mavjud. Turli oziq-ovqat kompaniyalari oziq- ovqat doʻkonlarida muzlatilishi mumkin boʻlgan tayyor pitsalarni uy pechida isitish uchun sotadilar.

*2017-yilda* jahon pitsa bozori 128 milliard dollarni, AQShda esa **44 milliard dollar**ni tashkil etib, 76 000 ta pitseriyaga tarqaldi. Umuman olganda, 2 yosh va undan katta yoshdagi AQSh aholisining 13 foizi har qanday kunda pitsa isteʼmol qilgan.

*Associazione Verace Pizza Napoletana* (lit. Haqiqiy Neapolitan Pizza Assotsiatsiyasi) *1984-yilda t*ashkil etilgan notijorat tashkilot boʻlib, shtab-kvartirasi Neapolda joylashgan boʻlib, u anʼanaviy Neapolitan pizzasini targʻib qilishni maqsad qilgan. *2009-yilda* Italiya soʻroviga koʻra neapolitan pitssa Yevropa Ittifoqida anʼanaviy maxsus kafolatlangan taom sifatida roʻyxatga olindi va *2017-yilda* uni tayyorlash sanʼati YuNESKOning nomoddiy madaniy meros roʻyxatiga kiritildi.

„Pitsa" soʻzi birinchi marta *eramizning 997-yilida*, keyin ham Vizantiya imperiyasining bir qismi boʻlgan Gaeta shahridan lotin matnida paydo boʻlgan; matnda aytilishicha, maʼlum bir mulkni ijaraga oluvchi Gaeta *duodecim* episkopiga har Rojdestvo kunida („oʻn ikkita pitsa") va har Pasxa yakshanbasida yana oʻn ikkita pitsa berishi kerak.

Manbalar
--------

1. 1 2  *Maiden.* „Linguistic Wonders Series: Pizza is a German(ic) Word". *yourDictionary.com*. 15-yanvar 2003-yilda asl nusxadan arxivlandi.
2. ↑  *Hynum.* „Pizza Power 2017 – A State of the Industry Report". *PMQ Pizza Magazine*. 29-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyul 2017-yil.
3. ↑  *Rhodes, Donna*. „Consumption of Pizza". *Food Surveys Research Group Dietary Data Brief No. 11*. USDA (2014-yil fevral). Qaraldi: 27-sentabr 2017-yil.
4. ↑  „Associazione Verace Pizza Napoletana (AVPN)". 9-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyul 2017-yil.
5. ↑  „Naples' pizza twirling wins Unesco 'intangible' status" (inglizcha). *The Guardian*. Agence France-Presse (7-dekabr 2017-yil). Qaraldi: 7-dekabr 2017-yil.
6. ↑  Salvatore Riciniello (1987) *Codice Diplomatico Gaetano*, Vol. I, La Poligrafica
Tovuqsimonlar
**Tovuqsimonlar** (lotincha: *Galliformes*) — qushlar turkumi. Ikki katta oila (krakslar va qirgʻovullar), besh oila (krakslar, xastovuklar, qirgʻovullar, kurkalar, qurlar)ga mansub 250 turi mavjud. T. Antarktidadan boshqa hamma joyda tarqalgan. Hozirgi tovuq zotlari tropik o'rmonlarda yashaydigan yovvoyi bankiv tovuqlaridan kelib chiqqan. Bundan 4500 yil avval qadimgi Hindistonda xonakilashtirishni boshlangan. Tovuqlar go‘sht go'sht-tuxum tuxum yonalishiga bo'linadi Tanasi 12 sm dan (bedana) — 235 sm gacha (arguslar), ogʻirligi 80—120 g dan (vedana) — 16kg gacha (karqurlar). Tumshugʻi qisqa, mustahkam. Oyoklari baquvvat. Qanotlari katta, lekin yomon uchadi. Pati qalin, pari siyrak. Tovuqsimonlar ekaklari ayollariga nisbatan yirik va rangdor. Baʼzi turlarining yuz qismi patsiz, etli oʻsmalari boʻladi. Koʻpchilik turlari oʻtroq yashaydi yoki koʻchib yuradi. Ayrim turlari (mas. bedana) qishda uchib ketadi. Koʻpchilik turlari poligam (qarang Poligamiya). Sodda uyasini, asosan, yerga yasaydi. Odatda, yilda bir marta 2—25 ta tuxum qoʻyadi; 12—30 kun bosadi. Xastovuklar tuxumini qum yoki chiriyotgan barglarga koʻmib qoʻyadi. Asosan, oʻsimliklar urugʻi, kurtagi, mevasi va bargi bilan oziklanadi. Hasharotlar, chuvalchanglar va boshqa mayda hayvonlarni ham yeydi. T. ovchilik va naslchilik ishlarida katta ahamiyatga ega. Tutqunlikda yaxshi koʻpayadi. Noyob va kamayib borayotgan turlari Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi va bir qancha mamlakatlar Qizil kitobiga, Zarafshon qirgʻovuli Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
*Pica pica pica*
**Zagʻizgʻon**, hakka (*Pica pica*) — chumchuqsimonlar turkumining qargʻasimonlar oilasiga mansub qush. Tanasining uz. 45—48 sm. Yevropa, Osiyo, Shim. Amerika, Shim.Gʻarbiy Afrika, Oʻrta Osiyo, Qozogʻiston, Jan. va Gʻarbiy Sibirda tarqalgan. 3. bogʻlar, toʻqay va togʻlardagi oʻrmonlarda yashaydi. Tundra, Sharqiy Sibirning ayrim hududlari va choʻllarda uchramaydi. 3. qishda koʻchib yuruvchi qush. Daraxtlar shoxiga va butalarga yirik yopiq uya soladi. Martmay oylarida 5—7, baʼzan 8—9 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumdan 18—19 kunda joʻja chiqadi. 3. mayda kemiruvchilar va hasharotlar bilan oziklanadi; baʼzan poliz ekinlari (tarvuz, qovun) va mevalarni ham choʻqiydi. Aprel oyining boshida bir juft zağizğonlar 1metrdan 12metrgacha daraxt yoki butalarga uya soladi. 

Zagʻizgʻonning uzum shoxlaridan qurgan uyasi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Sirtlar nazariyasi** - differensial geometriyaning sirtlar xossalarini oʻrganadigan boʻlimi. Asosiy vazifalaridan biri sirt ustida bajariladigan oʻlchashlar, bu oʻlchashlar natijasida hosil qilinadigan maʼlumotlar sirtning ichki geometriyasini tashkil etadi. Masalan, sirt ustidagi chiziq uzunligi, ikki chiziq orasidagi burchak, soha yuzi, geodezik chiziqlar, chiziqning geodezik egriligi va boshqa ichki geometriyaga tegishli tushunchalardir. Agar 2 sirt nuqtalari orasida birma-bir moslik oʻrnatilib, tegishli chiziqlar uzunliklari teng boʻlsa, ular izometrik sirtlar deyiladi. Izometrik sirtlarning ichki geometriyasi bir xil boʻlsada, ularning fazoviy tuzilishi boshqacha boʻlishi mumkin (masalan, tekislikdagi nuqtaning atrofi silindrdagi nuqta atrofiga izometrik, ammo tekislik bilan silindr fazoviy tuzilishi jihatdan bir-biridan katta farq qiladi).

Sirtlar nazariyasining muhim tushunchalaridan biri sirtning oʻrta egriligi deb ataluvchi miqdor boʻlib, u bosh egriliklar yig‘indisi S1+S2 dan iborat. Har bir nuqtasida oʻrta egriligi nolga teng sirt minimal sirt deyiladi, bunday sirtlarning fizikada va boshqa fanlardagi ahamiyati katta.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qora ilonlar**, viparalar — ilonlar oilasi. Tanasi nisbatan yoʻgʻon, uz. 2 m gacha. Boshi uchburchak yoki trapetsiyasimon. Koʻz qorachigʻi vertikal joylashgan. Jagʻlarining oldingi qismida zahar oʻtkazuvchi 1—2 tadan yirik naysimon tishi va 3—5 tadan mayda tishchalari boʻladi. 11 urugʻi, 60 turi Afrika va Yevrosiyoda tarqalgan. Oʻzbekiston faunasida 3 turi: choʻl qora iloni, qum charx iloni, koʻlborilon uchraydi. Yerda yashaydi, ayrim turlari daraxtga oʻrmalab chiqa oladi. Mayda umurtqalilar bilan oziklanadi. Koʻpchiligi tuxumdan tirik tugʻadi. Barcha Qora ilonlar zaharli, yirik Qora ilonlar (mas, koʻlborilon)ning chaqishi odam hayoti uchun xavfli. Zaharidan tibbiyotda foydalaniladi. Soni kamayib bormoqda. Bir qancha turlari Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Olma qurti**, olma mevaxoʻri (*Carpocapsa pomonella*) — urugʻli mevalarning zararkunandasi, barg oʻrovchi kapalaklar oilasidan. Olma, behi, nok, baʼzan oʻrik, shaftoli, olxoʻri mevalariga zarar yetkazadi. Mevaning urugʻi va eti bilan oziqlanadi. Olma qurti kapalaklarining qanotlari yozilganida" 18–21 mm, oldingi qanotlari kulrang, kanotlari asosi va uchi qoramtir; keyingi qanotlari och qoʻngʻir, oqish tukli. Soʻnggi yoshdagi qurtlari 14–20 mm, och pushti. Gʻumbak davrida daraxt poʻstlogʻi, toʻkilgan shoxshabba va barglar ostida, tuproqning yuza qavatida, meva omborlari devorlari kavagida, meva yashiklari tirqishlarida qishlaydi. Erta bahorda olma gullaganda pilladan kapalak uchib chiqib, daraxt bargi va gullariga tuxum qoʻyadi. Tuxumlardan 6—8 kundan soʻng qurtlar chiqib, mevalarni zararlaydi. Mavsumda 3—4-marta nasl beradi.

Kurash choralari: erta bahorda daraxt poyasidan eski koʻchgan poʻstloq olib tashlanadi; ildizi atrofidagi tuproq yaxshi yumshatiladi; meva saqlanadigan omborlar va yashiklar dezinfeksiya qilinadi; toʻkilgan mevalar har doim yigʻib olib turiladi; kapalaklar har qaysi naslining paydo boʻli-shi davrida daraxtlar insektitsidlar (fozalon, Bi-58) va boshqa preparatlar bilan ishlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Toʻti baliqlar**, skarsimon baliqlar (Scaridae) — olabugʻa baliqlar turkumiga mansub baliqlar oilasi. Uzunligi bir necha oʻn sm dan 2 m gacha va baʼzan koʻproq. Oldingi tishlari birlashib, toʻti tumshugʻiga oʻxshash shaklni hosil qiladi (nomi shundan). Bunday "tumshuq" qar qaysi jagʻda ikkitadan boʻladi. Baʼzan tashki qoziq va oziq tishlar ham bor. Chiroyli rangli, oʻsish davomida rangini bir necha marta oʻzgartiradi. 10 urugʻi, 80 turi maʼlum. Tropik dengizlardagi korall riflarida yakka yashaydi. Kechasi shilimshiq moddadan iborat gʻilofga oʻralib oladi; kunduzi faol hayot kechiradi. Germafrodit. Korallar va mollyuskalar bn oziqlanadi. Tishlari yerdamida riflarni uzib olib, chaynab maydalaydi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Koordinatalari: 41°30′13.8″N 69°36′39.8″E﻿ / ﻿41.503833°N 69.611056°E﻿ / 41.503833; 69.611056GO

**Gʻazalkent gidroelektr stansiyasi** (GES-28) — Oʻzbekistondagi GES, Toshkent viloyatining Boʻstonliq tumani (tuman) ning Gʻazalkent shahri yaqinida joylashgan. Chirchiq daryosi boʻyida qurilgan boʻlib, Chirchiq-Boʻzsuv gidroelektr stansiyalari kaskadi tarkibiga kiradi. Stansiya egasi "Oʻzbekgidroenergo" AJ hisoblanadi.

Stansiya dizayni
----------------

Gʻazalkent GESi — daryo boʻyidagi toʻgʻon yonida qurilgan. Elektr stansiyasiningquvvati 120 MVt, oʻrtacha yillik elektr energiyasi ishlab chiqarish 418 million kVt/soatni tashkil etadi. Stansiya konstruksiyalariga maksimal balandligi 35 m boʻlgan ikkita tuproqli toʻgʻon (oʻng qirgʻogʻi uzunligi 485 m va chap qirgʻogʻi 177 m), suv oʻtkazgichlar bilan birlashtirilgan gidroelektrostantsiya binosi va 110 kV kuchlanishli ochiq oʻtkazgich qurilmasi kiradi .

GES binosida har birining quvvati 40 MVt bo'lgan uchta vertikal gidragregat o'rnatilgan. Gidroagregatlar pervanel diametri 5 m, o‘tkazuvchanligi 157 m³/s bo‘lgan, 25 m loyiha balandligida ishlaydigan PL-587-a/500 aylanma qanotli turbinalar bilan jihozlangan. Gidraagregat turbinalar SV 808/130-44-UHL4 gidrogeneratorlarini boshqaradi. Shlang turbinalar ishlab chiqaruvchisi Rossiyaning Tyazhmash (Sizran) korxonasi, generatorlar ham Rossiyaning Elsib (Novosibirsk) zavodi tomonidan ishlab chiqariladi.

Tarix
-----

Stansiya qurilishi 1976-yilda boshlangan, birinchi gidroagregat 1980-yilda, qolgan ikkitasi 1981-yilda ishga tushirilgan. 2020-yil boshi holatiga ko‘ra, G‘azalkent GESi 16 milliard kVt/soatdan ortiq elektr energiyasi ishlab chiqargan. Stansiyani modernizatsiya qilish va quvvatini 124 MVtga oshirish mo‘ljallangan. Loyihaning umumiy qiymati 35 million dollarga baholanib, ishlarni 2027-2030 yillarda amalga oshirish rejalashtirilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Ўзбекистон гидроэлектростанциялари тарихи: Ўрта Чирчиқ ГЭСлар каскади таркибидаги Ғазалкент ГЭС".  АО «Узбекгидроэнерго». Qaraldi: 8-yanvar 2020-yil.
2. ↑  „Газалкентская ГЭС".  АО «Гидропроект». 30-dekabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-yanvar 2020-yil.
3. ↑  „Гидрогенераторы НПО «Элсиб»".  НПО «Элсиб». 2-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-fevral 2022-yil.
4. ↑  „О мерах по дальнейшему реформированию гидроэнергетической сферы. Приложение 3" (uz).  Norma.uz. 6-aprel 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-aprel 2023-yil.
Категория:Википедия:Статьи о художниках без портретов
Категория:Википедия:Статьи о художниках без иллюстраций на Викискладе
Категория:Персоналии по алфавиту
Категория:Художники по алфавиту
**Boris Karafelov** (1946-yil 21-mart, Toshkent viloyati) – rus va isroillik rassom.

Biografiyasi
------------

Boris Benyaminovich ota-onasi evakuatsiya qilinganda 1946-yilda 21-martda Toshkent viloyatida tavallud topgan. O'sha yili, 1946-yilda oilasi Vinnitsaga qaytib kelgan va u yerda Borisning bolaligi va yoshligi o'tgan. Vinnitsa san'at maktabini tugatgach, u Qrimga o'qishga jo'nagan.

Karafelov 1969-yilda Simferopoldagi N. S. Samokish nomidagi Qrim rassomlik maktabini tamomlagan. 1969–1976-yillarda Vinnitsa (Ukraina) rassomlik maktabida rasm chizishdan dars bergan. 1977–1989-yillarda Moskvadagi yosh rassomlar maktabida rassomlikdan dars bergan. Karafelov Taganka teatrida (Moskva), V. F. Komissarjevskaya nomidagi Don drama va komediya teatrida (Novocherkassk), Merlin teatrida (Budapesht) va boshqa teatrlarda sahna koʻrinishlari uchun liboslar eskizlarini ishlab chiqqan.

Isroilga repatriatsiya
----------------------

Karafelov 1990-yilda Isroilga vataniga qaytdi. 1992-yilda "Ish Shalom" (Quddus) tanlovi laureati bo'ldi. Boris Karafelov YUNESCOning Xalqaro san'at assotsiatsiyasi a'zosi bo'ldi. Uning asarlari Pushkin nomidagi davlat tasviriy san’at muzeyida (Moskva), Sharq xalqlari davlat muzeyida (Moskva), Bratislava sanʼat muzeyida, Raab galereyasida (London, Berlin), Gusfild-Glimer galereyasida (Chikago), Urban galereyasida (Parij, Nitssa) saqlanadi. Ularni Belgiya, Buyuk Britaniya, Fransiya, Germaniya, Gollandiya, Isroil, Rossiya, Ispaniya va AQShdagi shaxsiy kolleksiyalarda ham ko'rish mumkin.

Boris Karafelov Mevaseret Sion shahrida yashaydi va ishlaydi.

Oilasi
------

Boris oilali. U yozuvchi Dina Rubinaning qizi Yeva Gassner bilan turmush qurgan.