**Jomʼe masjidi,** **Juma masjidi yoki Jami' masjidi** sifatida ham tanilgan, Ahmadoboddagi masjid bo'lib, 1424-yilda Ahmadshoh I davrida bunyod etilgan. Markaziy mehrobdagi yozuvga ko'ra, hijriy 827-yil safar oyining 1-sanasida yoki 1424-yilning 4-yanvarida Sulton Ahmadshoh I tomonidan masjidning ochilish marosimi amalga oshirilgan. Qadimiy devor bilan o'ralgan shahar alohida kvartallarga yoki qismlarga bo'lingan bo'lib, Jom'e masjidi Gandi ko'chasida joylashgan. Yo'lning janubiy tomoni bo'ylab, O'smirlar Darvazasi yoki Tripoliya darvozasi qad rostlagan.

Jom'e masjidi Ahmadshoh I davrida qurilgan beshinchi masjid inshooti hisoblanadi. Avvalgi masjidlar oʻlchami boʻyicha kamtarona boʻlgan yoki faqatgina shaxsiy foydalanish uchun barpo etilgan. Bu masjid esa katta va muhtasham inshoot bo‘lganligi bilan o‘zidan oldingi masjidlardan butunlay farq qiladi. Masjid majmuasi katta asfaltlangan hovliga ega bo‘lib, unga uch tomondan kirish imkoni mavjud. Hovlining o‘rtasida tahorat idishi bor. Binoning gʻarbiy tomonida namozxona joylashgan. Butun masjid Gujarat uslubida bunyod etilgan.

Joylashuvi
----------

Ahmadoboddagi Jom'e masjidi, o'z davrida qurilgan Hindiston yarimorolidagi eng katta masjid bo'lgan. U eski devor bilan o'ralgan shaharning markazida joylashgan. Masjidning shimoliy devori yurish yo'li bo'ylab qurilgan. Sulton Ahmad Shoh I tomonidan ko'zda tutilgan asosiy rejaning bir qismi sifatida ishlab chiqilgan masjid Maydon-i Shohdan o'tadigan yo'nalishning shimolida joylashgan bo'lib, uchta arkli o'smir Darvazali eshigi oldida joylashtirilgan. Masjidga shimol tomondan zinapoya orqali kiriladi. Masjidning sharqida Badshoh-ka-Hazira joylashgan bo'lib, u Ahmadshoh maqbarasi deb ham ataladi. Bu yerda Ahmadshoh I, uning o‘g‘li va nabirasi qabri joylashgan. Maqbara qurlishi masjid qurib bitkazilgandan keyin boshlangan bo'lsa ham, Jom'e masjidida qo'llanilgan me'moriy uslublarda barpo etilgan. Ba'zi o'xshash me'moriy xususiyatlar qatoriga bir nechta gumbazlar, yopiq ustunli joylar va teshiklarga ega devorlari kiradi. Qabrda hech qanday yangi me'moriy xususiyatlar qo'llanilmagan bo'lsa-da, u Ahmadoboddagi birinchi o'zgacha turdagi maqbara bo'lgan. Yaqinida Rani no Hajiro yoki Hazira deb ataladigan Sulton Ahmadshoh I ning malika va boshqa xotinlarining qabri ham mavjud. Bu maskanda ham Ahmadshoh qabriga o'xshash me'moriy uslubdan foydalangan.

Tarixi
------

 1809-yilda Robert Melville Grindlay tomonidan chizilgan minorali Jom'e masjidi
Ahmadobod shahri tashkil etilishidan oldin mazkur aholi punktining asl nomi Asaval boʻlgan. Ahmad Shoh I hudud merosxo'ri bo'lgan va 1411-yilda Ahmadobod shahriga asos solgan. Natijada, u oxir-oqibat Asavalni o'ziga bo'ysundirgan.

So'nggi yillarda mahalliy amaldorlar masjidning asl elementlarini saqlab qolish bilan bir qatorda uning tuzilishini ham asrab qolish uchun kurash olib borishgan, shuning uchun u hali ham ibodat qilish uchun xizmat qilib kelmoqda. Sunniy musulmonlar vaqf qoʻmitasi masjid hovlisining asl qumtosh taxtasini marmar polga almashtirgan. Shuningdek, namozxonlar namozdan oldin tahorat olayotgan masjid hovlisi o‘rtasida joylashgan hauj (tank) ham qayta yasattirilgan. Derazalarga temir ramkalar o'rnatilgan. Hindiston Arxeologiya jamiyati (HAJ) tomonidan sunniy musulmonlar vaqf qo‘mitasi a’zolari va mahalliy aholi "Arxeologik yodgorliklar va arxeologik obidalar qoldiqlari to‘g‘risida"gi qonunni buzganliklari uchun sudga bir necha bor shikoyat qilgan. Sunniy musulmonlar vaqf qo'mitasi, "HAJning masjidni ta'mirlash uchun na resurslari va na irodasi bor. Bu yodgorliklarning aksariyati, ayniqsa masjidlar hali ham foydalanilmoqda. HAJ vayron bo'lgan yodgorlikni ta'mirlay olmasa, buni qilish mas'uliyatini boshqaga yuklasin va bu ish biz o'z zimmamizga olamiz. Biz namoz o'qishga kelgan odamlarga oddiy qulayliklar yaratishimiz kerak" deydi HAJ tomonidan bildirilgan da'volarga javoban.

Arxitekturasi
-------------

Ahmadobod 1411-yil 26-fevralda Dehlidagi musulmonlar hukmronligi davridan avvalroq tashkil etilgan. Bu Ahmadobodga o'ziga xos me'morchilik uslubini rivojlantirishga imkon bergan. Ahmadobodning provinsiyaviy arxitektura uslubi odatda viloyat nomiga ko'ra Gujarat uslubi deb atalagan. Gujarat me'morchiligi uslubi va Ahmadobodning me'morchilik uslubi islom me'morchiligi va an'anaviy hind me'morchiligi elementlarining aralashmasi hisoblanadi. Gujarat uslubi 15-asrda va undan keyin yillarda gullab-yashnagan bo'lsa-da, Gujarat islom me'morchiligi uslubi uchun pretsedent mavjud edi, chunki Islom Gujaratda Ahmad Shoh I hokimiyat tepasiga kelishi va Ahmadobodga asos solishidan bir asr oldin kirib kelgan. Ahmadshohgacha bo'lgan davrda Gujaratdagi ilk masjidlar asosan talon-taroj qilingan boshqa ziyoratgoh materiallaridan yaratilgan bo'lib, ular masjidga biroz o'xshash inshoot ko'rinishida bo'lgan edi.

Jom'e masjidi Ahmadoboddagi Gujarat me'morchiligi uslubida qurilgan ko'plab inshootlardan biridir. Eski shahar va uning atrofidagi yodgorliklar taxminan ikki toifaga bo'linadi. Birinchi toifa 15-asrning birinchi yarmida Ahmadshoh I tomonidan qurilgan, ikkinchi toifa binolari esa XV asrning ikkinchi yarmi va undan keyingi davrlarda Mahmud Begada tomonidan barpo ettirilgan.

 Masjid rejasi. Bu vertikal ko'rinishdir, shuning uchun g'arbga qaragan Namoz zali shimolga qarab ko'ringan.
Sariq qumtoshdan qurilgan masjid majmuasining markazi uzunligi 75 m, eni 66 m boʻlgan toʻgʻri burchakli katta hovlida joylashgan. Bir kishi bu hududga uchta kirish orqali kira olgan: janub, sharq va shimoldan. Asosiy kirish joyi janubga qaragan bo'lib, sharqiy tomonda ayvonli kiraverish eshigi orqali Sulton Ahmadshoh I qabriga chiqish mumkin bo'lgan. Hovlining o‘rtasida to‘rtburchak shakldagi tahorat olish uchun havza bo'lgan.

 Janubiy ayvon va Jom'e masjidiga kirish
Masjidning janubiy ayvoniga kirish eshigi katta bo'lib, ustunlar bilan mustahkamlangan, ularning ba'zilari hindu yoki jayn ibodatxonalarida qayta ishlatilgan. Ayvon har tomondan o‘n ikkitalik zinapoya bo'lib, ularning tepasida bir vaqtlar gumbazi bo'lgan tom o'rnatilgan, keyinchalik u qulab tushgan. 

 Masjidning balandligi. Tashrfchi unda uch xil tom darajasini ko'rishi mumkin.
Hind-musulmon arxitekturasi anosida qurilgan masjid unga qaragan inson uchun mutlaqo aniq bo'lmagan ko'plab sinkretik elementlarni ham o'z ichiga oladi: markaziy gumbazlarning ba'zilari nilufar gullari naqshlari bilan bezatilgan bo'lib, bu Jain ibodatxonalarining tipik gumbazlari bilan chambarchas bog'liqligini ko'rsatadi va ba'zi ustunlar hind ibodatxonalarida uchraydigan osilgan qo'ng'iroqlarga ishora qilib, zanjirga osilgan qo'ng'iroq shaklida naqshlangan.

### Namoz zali

Namozxona to‘rtburchak shaklda bo‘lib, o‘n beshta gumbaz bilan qoplangan. Namozxonaning tomi uchinchi qavatda joylashgan. Asosiy namoz zalida tomni mustahkamlab turuvchi 260 ga yaqin ustunlar mavjud bo'lib, 15 gumbaz zal bo'ylab yorug'lik va soyalarning go'zal labirintini namoyish etadi. Oq marmar bilan qoplangan keng ochiq hovli ulkan arab xattotligi naqshlari bilan bezaklangan ustunga ega bo'lib, markazda tahorat olish uchun idish joylashgan. Masjid va arkalar sariq qumtoshdan qurilgan bo'lib, o'sha davr masjidlar qurilishida urfda bo'lgan murakkab detallar bilan o'yib bezaklangan. Asosiy ibodatxona maydoni o'n beshta maxsus ajratilgan joyga yoki beshta kvadrat joydan iborat uchta qatorga bo'lingan, ularning har biri gumbazli bo'lib, jami 15 gumbazga ega. Markazdagi gumbaz qolganlardan balandroq. Ibodatxonaning markaziy qismi uch qavatli. 

Masjidda jami beshta mehrob mavjud bo'lib, ular bosh namozxonning yuqorida aytib o'tilgan beshta kvadrat shakldagi maxsus joylariga mos keladi. Beshta mehrob qibla devori bo‘ylab o‘tadi. Qibla devori gʻarbga qaragan, mehroblari rangli marmar bilan bezatilgan. Oq marmardan yasalgan yarim oy imom namoz o'qiydigan joyni belgilab beradi. Markaziy teshiklarning ikkita ustuni orasiga teshilgan tosh pardalar ("Jalis") oʻrnatilgan.

### "Silkituvchi minoralar"

Asosiy kirish eshigi ikkita ustun bilan o'ralgan. Ular 1819 va 1956-yillardagi zilzilalarda vayron bo'lgan ikkita minora ("silkituvchi minoralar") qoldiqlaridir. 1819-yilgi zilzilada bu minoralarning balandligi yarmiga teng miqdorga qisqardi va "silkituvchi minoralar" nomi bilan mashhur bo'ldi. 1956-yilgi zilzila qolgan "silkitgan minoralar"ni vayron qilgan. 

 Yon arklar orasidagi bo'shliq

Galereya
--------

Adabiyotlar
-----------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Jomʼe masjidi (Ahmadobod)*** haqida turkum mavjud |

* Devis, Filipp. 1989 yil. Hindiston yodgorliklariga pingvinlar qo'llanmasi. London: Pingvin kitoblari, II, 338-340.
* Mishel, Jorj, Snehal Shah. (tahrirlar) 1988 yil. Ahmadobod. Mumbay: Marg nashrlari, 32–33, 42–43.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  Soundara Rajan, K. V.*. Ahmadabad /*. New Delhi, 1980.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  George. Michell*. The Penguin guide to the monuments of India.*. Penguin, 1990. OCLC 988322426.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  *Ahmadabad*, George Michell, Snehal Shah, John Burton-Page, Dinesh Mehta, Bombay: Marg Publications, 1988. ISBN 81-85026-03-3. OCLC 19990437. *Ahmadabad*. George Michell, Snehal Shah, John Burton-Page, Dinesh Mehta. Bombay: Marg Publications. 1988. ISBN 81-85026-03-3. OCLC 19990437.`{{cite book}}`: CS1 maint: others (link)
4. 1 2 3 4  „Jami' Masjid of Ahmadabad". *Archnet*. Qaraldi: 3-may 2021-yil.

"Jami' Masjid of Ahmadabad". *Archnet*. Retrieved 3 May 2021.
5. 1 2 3 4 5 6 7  UDAY MAHURKAR (June 26, 2013). „Thwarting efforts to preserve history, Ahmedabad residents misuse medieval structures". *India Today* (inglizcha). Qaraldi: 2021-06-01.UDAY MAHURKAR (26 June 2013). "Thwarting efforts to preserve history, Ahmedabad residents misuse medieval structures". *India Today*. Retrieved 1 June 2021.
6. ↑  Burgess, Jas.*. The Muhammadan Architecture of Ahmadabad: Part I - A.D. 1412 to 1520*. William Griggs & Sons, Limited; Bernard Quaritch; Kegan Paul, Trench, Trübner & Co; Luzac & Co. 1900 — 36 bet.

Havolalar
---------

* Rasmiy veb-sayt