recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rustam Allohverdi oʻgʻli Aliyev** (ozarbayjoncha: *Rüstəm Allahverdi oğlu Əliyev* 1903-yil 16-sentyabr Yelizavetpol tumanida tavallud topgan – 1974-yil 19-sentyabr, Kirovobod) – sovet ozarbayjon paxtakori, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948).

Hayoti va faoliyati
-------------------

1903-yil 16-sentyabrda Yelizavetpol tumanidagi Sunnilyar qishlogʻida (hozirda mavjud emas, Ozarbayjon Respublikasi Samux viloyati, Fizuli qishlogʻi tarkibida) tugʻilgan. Millati ozarbayjon.

Oʻsmirlik chogʻlarida kolxozlarda, keyinchalik qishloq suv idorasida ishlagan. 1929-yildan – Ozarbayjon SSR Safaralievskiy (1959-yildan – Samux) tumani „Qizil oktyabr" kolxozining raisi. 1932-yilda u KPSS(b)/KPSS safiga qoʻshildi.

Rustam Aliyev rahbarligida kolxoz yuksak marralarni zabt etdi. 1939-yilda kolxoz Moskvada boʻlib oʻtgan Butunittifoq qishloq xoʻjaligi koʻrgazmasida (VSKhV) qatnashdi. U kolxozchilarning turmush darajasini sezilarli darajada yaxshiladi, Sunnilar qishlogʻida klub, hammom, kutubxona, yangi kolxoz binosi, kanalizatsiya qurildi. Aholi xonadonlariga elektr va radio oʻrnatildi. 1947-yilda u rahbarlik qilgan kolxoz 11,1 gektar maydonning gektaridan 85,53 sentnerdan paxta hosili oldi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 10-martdagi farmoni bilan MTSning 1947-yildagi majburiy yetkazib berish va ishiga natura shaklida haq toʻlashda yuqori paxta hosili olinganligi hamda bahorgi ekish uchun don ekinlari urugʻlari bilan taʼminlanganligi uchun 1948-yil, Aliyev Rustam Allohverdi oʻgʻliga Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, Lenin ordeni va Oʻroq va Bolgʻa oltin medali bilan taqdirlangan. Keyinchalik Gyok-Gol qoʻriqxonasi direktori boʻlib ishlagan.

SSSR Oliy Kengashining III chaqiriq (1950—1954), Ozarbayjon SSR Oliy Kengashining II (1947—1950) va IV (1955—1959) chaqiriqlari deputati. 1968-yildan nafaqaga chiqqan. Kirovobod (hozirgi Ganja, Ozarbayjon) shahrida yashagan. 1974-yil 19-sentyabrda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

Lenin ordeni (03.10.1948)

Manbalar
--------



1. ↑  *(unspecified title)*
2. 1 2 3  „Rustam Aliyev biografiyasi".
3. ↑  „Алиев — энциклопедия".
4. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Социалистического Труда передовикам сельского хозяйства Азербайджанской ССР» от 10 марта 1948 г.  // Ведомости Верховного Совета СССР. — 21.03.1948. — № 11 (510). — С. 1—2.
5. ↑  Альбом плакатов-биографий депутатов Верховного Совета Азербайджанской ССР четвертого созыва. 6 марта 1955 года. — Баку: Азернешр, 1956.
**Tish chirishi**, tish kariyesi - tish qattiq toʻqimalarining zararlanishi; tish emali (dentin)ning astasekin yemirilib, kovak hosil boʻlishi. Bolalarda koʻp uchraydi. Koʻpincha bolalarning birinchi katta jagʻ tishlari (oltinchi tish) chiriydi. Tish chirishi ovqatlanish tarzining buzilishi; xamir ovqat va shirinliklarga ruju qilish; ovqat tarkibida kaliy, fosfor va vitaminlar yetishmasligi, shuningdek, ovqatda hoʻl meva va sabzavotlar boʻlmasligi hamda tishlarni notoʻgʻri parvarish qilish oqibatida paydo boʻlishi mumkin. Bolalar tishining chirishiga homilador ayollarning ovqatlanish rejimi, bolani notoʻgʻri ovqatlantirish va boshqa maʼlum darajada taʼsir etadi. Ichimlik suv tarkibida ftor kam boʻlgan joylarda bu kasallik koʻp uchraydi (asosan, bolalarda). Ogʻir infeksion kasallik bilan ogʻrigan bolalarda, ayniqsa, ularning balogʻatga yetish davrida (xususan, qizlarda) Tish chirishi tez avj olib ketadi. Tish chirishi koʻpincha homiladorlikda ham kuzatiladi, chunki bu davrda homila skeleti shakllanishi uchun zarur boʻlgan kaltsiyga talab oshishi natijasida ona organizmida ichki sekretsiya bezlari faoliyati va moddalar almashinuvining buzilishi kabi fiziologik oʻzgarishlar roʻy beradi.

Tish chirishi sezilarsiz boshlanadi. Dastlab tish emali xiralashib, gʻadirbudurlashadi, oqish yoki sargʻimtir dogʻ paydo boʻladi (qarang Tish); keyinchalik bu joy yumshab qoladi, bu — yuza Tish chirishi deyiladi; bunda tish choʻtka bilan tozalanganda, shirin, nordon narsalar yeyilganda ogʻriydi. Chirigan tish kovagi astasekin chuqurlashib, emaldan dentinga oʻtadi, ana shunda oʻrta Tish chirishi kelib chiqadi, oʻtkir kechganda mexanik, kimyoviy yoki issiqsovuq taʼsirida bir oz ogʻriq paydo boʻladi. Tish chirishi jarayoni dentin toʻqimasining ichiga utishi natijasida pulpa ustida yumshab yupqalashgan dentin qoladi; bunda chirigan tish kovagiga ovqat kirishi (issiq, sovuk, suv va boshqa taʼsir etishi) bilan kuchli ogʻriq paydo boʻlib, taʼsirot yoʻqolganda darrov toʻxtaydi; bu — chuqur Tish chirishi deb ataladi. Agar oʻz vaqtida davo qilinmasa, mikrob tishning yumshoq toʻqimasi (pulpa)ga kirib, uni yalligʻlantiradi — pulpit vujudga keladi; borabora tish ildizi atrofidagi toʻqimalar ham yalligʻlanishi mumkin, Tish chirishi ni stomatolog vrach davolaydi. Tish kovagini tozalab plombalanadi.

Oldini olish uchun organizm ehtiyojiga zarur mineral tuzlar (ayniqsa, kaltsiy, fosfor), vitaminlar, yogʻlar, uglevodlar va h.k.ga boy ovqatlar yeb turish, ovqatlanish rejimiga rioya qilish, ogʻiz boʻshligʻini sogʻlom saklash kerak.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
  tish kariesini oldini olish uchun har doim ovqatdan keyin tishlarni yuvish lozim.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sergey Ignatiyevich Noss** (1898-yil 29-yanvar, Lyublin – 1958-yil 8-mart, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) – SSSR Qurolli Kuchlari general-mayori, Polsha xalq armiyasi brigadasi generali.

Hayoti
------

Sergey Ignatiyevich Noss kelib chiqishi boʻyicha belarus hisoblanadi. U Chelmdagi pravoslav diniy seminariyasining 4 semestrini tamomlagan, shundan soʻng 1915-yil kuzida Rossiya imperatorlik armiyasiga chaqirilgan. U vzvod (1916) va rotani boshqargan. Ikki marta yaralangan (1916-yil 20-sentyabr, 1917-yil 16-yanvar). 1918-yil 1-apreldan Qizil Armiya askari, 1919-yil maydan polk komandirining oʻrinbosari, 1919-yil noyabrdan polk komandirining oʻrinbosari boʻlgan. Rossiya fuqarolar urushi qatnashchisi hisoblanadi.

Keyinchalik u ofitserlar maktabida taktika oʻqituvchisi boʻlgan, 1938-yil sentyabrdan 1939-yil aprelgacha zaxirada qoldirilgan. 1940-yil yanvardan Tyumendagi ofitserlar maktabida oʻquv batalyoni komandirining oʻrinbosari boʻlgan. Oʻsha yili M.V.Frunze nomidagi Harbiy akademiyani tamomlagan.

1941-yil dekabrdan 1-piyoda diviziyasi (63-armiya) tarkibida Gʻarbiy frontda jang qildi. Keyinchalik 58-gvardiya miltiq diviziyasi (1-gvardiya armiyasi) va 161-oʻqchilar diviziyasida polkovnik unvoni bilan xizmat qilgan. 1943-yil 28-fevralda ogʻir yaralanib, 1943-yil noyabrigacha davolandi. Keyinchalik u 202-tog'li miltiq polki va 49-oʻqchilar korpusi shtab boshligʻi boʻlgan.

1944-yil 25-avgustda u Polsha armiyasiga xizmat qilish uchun yuborilgan va u yerda Polsha 2-armiyasining operativ boʻlimi boshligʻi boʻlgan. 1945-yil 10-oktyabrdan 3-Poznan harbiy okrugi qoʻmondonligi shtab boshligʻi, 1945-yil dekabrda Polsha Xalq Respublikasi Davlat Xalq Kengashi Prezidiumining qarori bilan u brigada generali lavozimiga koʻtarildi. 1947-yil may oyidan Rembertov shahridagi Polsha armiyasi Bosh shtabi akademiyasining oʻquv boʻlimi boshligʻi boʻlgan. 1948-yil mart oyida u SSSRga qaytib keldi.

1958-yil 8-martda vafot etgan va Toshkentdagi Botkin qabristoniga dafn etilgan.

Mukofotlari
-----------

* Lenin ordeni (1945)
* Qizil Bayroq ordeni: uch marta, shu jumladan
	+ 1942-yil 2-dekabr
	+ 1943-yil 23-aprel
* 1-darajali Vatan urushi ordeni (1945)
* „Oltin xoch" (1946)

Adabiyotlar
-----------

* Janusz Królikowski. Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943-1990. — Toruń, 2010. — Т. III: M-S.

Manbalar
--------

1. ↑  „Носс Сергей Игнатьевич :: Память народа". *www.pamyat-naroda.ru*. Qaraldi: 6-noyabr 2023-yil.
2. 1 2 3 4 5  Królikowski 2010. sfn error: no target: CITEREFKrólikowski2010 (help)
3. ↑  „История национальных воинских формирований Рабоче-Крестьянской Красной Армии в Средней Азии (1920-1938 гг.)". *www.dissercat.com*. Qaraldi: 6-noyabr 2023-yil.
4. ↑  „Награда Сергея Носса". *www.poisk.re*. Qaraldi: 6-noyabr 2023-yil.
**Solih Mutallibov** (1900, 19.3 — Toshkent — 1979.18.3) — tilshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1971). 

Boshlangʻich taʼlimni eski maktabda olgan, soʻng madrasada oʻqigan (1912—16). Oʻqituvchilar kursini (1918) tamomlab, internat, maktablarda dars bergan. Samarqand Pedagogik akademiyasida oʻqigan (1928—31). 

Toshkentda 3 xotinqizlar bilim yurtida oʻqituvchi (1932—34). Ped. ilmiy tadqiqot institutida xodim (1934-36). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida ilmiy xodim (1938—78). "11-asr yodgorliklarida feʼl kategoriyasi" (1955), "Morfologiya va leksika tarixidan qisqacha ocherk" (1959), "Alisher Navoiyning aforizmlari" (1940; 1968) kabi ilmiy asarlar muallifi. 

S.Mutalibov Markaziy Osiyoda birinchi marta Mahmud Koshgʻariyning "Devonu lugʻotit turk" ("Turkiy soʻzlar devoni") asarini oʻzbek tiliga tarjima qilib nashr ettirgan (3 j.li, 1960—63). Ilmiy faoliyati Mahmud Koshgʻariyning "Devonu lugʻotit turk" asarining oʻzbek tiliga tarjimasi talqini va tadqiqotiga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Toʻnyuquq**, Tunyuquq (taxminan 645-726) — Turk xoqonligiaa davlat arbobi va sarkarda. Ashida kabilasiga mansub.

Turk zodagonlarining Xitoy imperatori saroyida garov sifatida ushlab turilgan oʻgʻillaridan biri. Uning ismi xitoy yilnomalarida Tunyuygu va Yuanchjen shakllarida uchraydi. Ushbu ismning ikkinchi shakli xitoychada "birinchi gavhar" degan maʼnoni bildirib, u T. ismi (qad. turkchada "toʻngʻich gavhar")ga mos keladi. U Tabgʻach (Xitoy)da tugʻilib, voyaga yetgan. Imperator saroyida ishonch qozonib, maʼmuriy xizmatga yuborilgan. T. 680-yillarda Turk xoqonligini Xitoy asoratidan qutqarib, uni yangitdan barpo qilishda Eltarish xoqonning eng yaqin maslahatchisi boʻlgan. U 3 xoqon: Qutlut Eltarish (680—691), Qapogʻon (691—716) va Bilga xoqon (716—734) hukmronliklari davrida bosh vazir va lashkarboshi boʻlgan. Umrining katta qismini xoqonlikni mustahkamlash, turli qabilalar ahilligini saklash, tashqi dushmanlarga qarshi kurash bn oʻtkazgan. Xitoy yilnomalarida xoqonlikning eng dono amaldori sifatida tilga olinadi. Ularda bayon qilinishicha, Bilga xoqonning Xitoy ichkarisiga yurish qilib, turkiy qavmlarni shaharlarda joylashishi, budda diniga oʻtishi ularning jangovarligini yoʻqotishini, oʻtroq yashash tarzi turkiylarga toʻgʻri kelmasligini aytib, xoqonni bu yoʻldan qaytaradi. Bu esa T.ning nihoyatda aklli, tadbirkor va kelajakni koʻra oladigan shaxs boʻlganligini koʻrsatadi. T. lashkarboshi sifatida Xitoyning shimsharqidagi Shandun viloyatiga, Uzoq Sharqda qoraxitoylart&, Yenisey daryosi havzalaridagi qirgʻizlarga, Oʻrxun va Selenga daryosi boʻylaridagi oʻgʻuzlarga Yettisuvdagi turkashlarga qarshi yurishlar uyushtiradi va ularni tobe etadi. U 719 y. uygʻurlar, chinliklar va basmillarning Ikkinchi Turk xoqonligiga qarshi yurishini toʻxtatishga va Xitoy bn 10 yillik sulh tuzishga muvaffaq boʻladi. U oʻlimidan oldin oʻzining hayoti va faoliyati haqida hikoya qiluvchi kitoba (yana qarang Toʻnyuquq bitiktoshi) barpo qildiradi. Ushbu yodgorlik qad. turk yozuvining ajoyib majmuasi hisoblanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sergey Jumabayevich Azimov** (qozoqcha: *Сергей Жұмабайұлы Әзімов*)(1954-yil 30-iyun, Nukus) – sovet va qozoq kinorejissyori, SSSR Kinematograflar uyushmasi aʼzosi (1982), Qozogʻiston Lenin komsomol mukofoti laureati (1990), Qozogʻistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi(1996).

Biografiyasi
------------

1954-yil 30-iyunda Qoraqalpogʻiston SSSR Nukus shahrida dunyoga kelgan. Kelib chiqishi boʻyicha Sergey Azimov Kichik Juzning qozoq xoni Abulxayrning avlodi hisoblanadi. 1970-yildan viloyat gazetasining adabiy xodimi, „Qozoqtelefilm" kinostudiyasida assistent, direktor yordamchisi boʻlib faoliyat yuritgan. 1973-yilda Butunittifoq davlat kinematografiya institutining rejissyorlik boʻlimiga oʻqishga kirgan. 1978-yilda VGIKning rejissyorlik fakultetini muvaffaqiyatli tamomlagan.

Azimov „Interval" (1982), „Ring" (1983), „Joktau", „Oʻlik dengiz yilnomasi" (1989—1990) kabi hujjatli filmlar muallifi, ular Butunittifoq va xalqaro kinofestivallarning mukofotlariga sazovor boʻlgan. B.Qairbekov, R.Alpiyev bilan hamkorlikda „Rovesnik respubliki" filmi ssenariysi muallifi hisoblanadi (1999). 1993-yildan 1996-yilgacha Azimov mustaqil prodyuser va rejissyor boʻlib faoliyat yuritgan. 1996—1997-yillarda Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining matbuot xizmati sektori mudiri boʻlgan. 1997—2001-yillarda „Qozogʻiston Respublikasi Prezidenti teleradiokompaniyasi" Olmaota shahridagi filiali bosh direktorining oʻrinbosari, ijrochi direktori lavozimlarida ishlagan. Azimov B.Kairbekov bilan birgalikda Qozogʻiston Milliy Badiiy Akademiyasida hujjatli film rejissyorligi fakultetining ilk bitiruvchilari boʻlishgan. 2001—2002-yillarda „Xabar" agentligi YoAJ TPO-I bosh ishlab chiqaruvchisi boʻlgan. 2002-yil may oyidan 2007-yil noyabrigacha „Qozoqfilm" milliy kompaniyasi davlat korxonasi bosh direktori boʻlib faoliyat yuritgan.

Sergey Azimov „Filmi vstrechayutsya v Alma Ate" (1986), „Zapavednoe Mesto" (1989) kabi mashhur hujjatli filmlar muallifi hisoblanadi. „Neizvestnie stranitsi jizni Izbrannogo" (1997), „Ya nazivayu Abaya Otsom" (1997), „Festival. Itogi i nadejdi" (1998), „istoriya odnoy lyubvi" (2001), „Nichego nevozmojnogo net" (2001) kabi juda koʻplab filmlarga ham Sergey Azimov rejissyorlik qilgan.

Mukofotlari
-----------

* 1996-yil – Qozogʻistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi
* 2006 yil – "Kurmet" ordeni
* 2014 yil – Parasat ordeni

Manbalar
--------

1. ↑  „https://rus.team/people/azimov-sergej-zhumabaevich?ysclid=ln6c727tqx892767467".
2. ↑  „Потомки Абулхаир-хана прибыли в Актюбинскую область для участия в памятном мероприятии". 2022-yil 15-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 15-iyun.
**Orolboʻyi qoraqumi** - Orol dengizining Shimoli-sharqida joylashgan hudud. Orolboʻyi qoraqumining mutlaq balandligi sharqdan (160 m) gʻarbga, shuningdek, Orol dengizi botigʻiga (53 m) qarab pasayib boradi. Eng baland joylari alohida turgan gilli qoldiqlardan (Jilonqir, 157 m va boshqalar) iborat. Ular atrofidagi tekisliklardan 20–50 m koʻtarilib turadi. Qum uyumlarining qalinligi 10–30 m. Orolboʻyi qoraqumi hududining zamini boʻr, paleogen va neogen togʻ jinslaridan tashkil topgan, asosan, gil-qum yotqizikdari keng tarqalgan. Bu jinslar baʼzi joylarda yer yuzasiga yaqin, baʼzan chiqib qolgan. Qum mas-sivlarining eni va uzunligi turlicha, mas, Jeneshkequm massivining uz. 100–120 km, eni 10–15 km, Koʻlquduqqum uz. 50–60 km, eni 3–15 km. Qum maydonlari oʻsimliklar bilan mustaxkamlangan. Massivlari birbirlaridan bo-tiqlar orqali ajralgan, ularning tublari shoʻr, shoʻrxok va taqirlar bilan band. Qum relyefi ulardan 10–20 m baland. Iklimi tipik adir xususiyatiga ega. Qishda havoning oʻrtacha temperaturasi — 11,7° dan (Kazani meteostansiyasi) — 13,5° gacha (Orol dengizi stansiyasi) boradi. Iyulning oʻrtacha temperaturasi ushbu stansiyalarda 26,1°, 26,3°. Qayd etilgan yillik mutlaq eng past temperatura —34°, —36°, eng yuqori temperatura 42°. Yogʻin miqdori kam (108–124 mm), ularning asosiy qismi yilning iliq davriga toʻgʻri keladi (64–67 mm). Qor qoplamining qalinligi 10 sm atrofida, 77—88 kun saklanadi. Grunt suvlari sathi yer yuza-siga yaqin, qumlarda oʻziga xos suv lin-zalari hosil boʻladi. Botiqlarda grunt suvlarining sathi 2–3 m chuqurlikda joylashgan. Suvi chuchuk yoki bir oz shoʻrroq, yaylovlarni suv bilan taʼminlashda foydalaniladi. Orolboʻyi qoraqumi yuzasini choʻl-qum tuproklar va qumliklar egallagan. Qumlarda koʻproq oq jusan va yashil shuvoq guruxlari keng tarqalgan. Shoʻrxok va shoʻrlangan tuproqlarda shoʻralar oʻsadi. Hududdagi yaylovlardan yil boʻyi foydalanish mumkin, oʻrtacha mahsuldorlik gektariga 2,2 sentner.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Alternariozlar** — oʻsimliklarning zamburugʻli kasalli-klari. Ekinlarda A.ni Alternaria tur-kumiga mansub zamburugʻlar qoʻzgʻatadi. Kasallangan oʻsimlik toʻqimalari ustida saprofit zamburugʻ — alternariya toʻq jigarrang duxobasimon dogʻ-gʻubor hosil qilib rivojlanadi. Dogʻlar doirasida toʻqimalar asta-sekin oʻladi. Don ekinlari, kartoshka, olma, karam, nok, rezavorlar va boshqalarga katta zarar yetkazadi. Gʻoʻzada uchraydigan A. chanoqlardagi pax-tani buzadi. Tola texnologik xususiyatlari-ni, chigit moydorlik va unuvchanligini yoʻqotadi. Oʻta namgarchilik, kuzning erta boshlanishi, hasharotlar (oʻsimlik bitlari, oʻrgimchakkana, koʻsak qurti) kasallikning tarqalishi va rivojlanishiga sabab boʻladi. Kurash choralari: oʻsimlik qoldiqlarini yigʻishtirib olish, kuzgi shudgorlash, urugʻlikni dorilash, vegeta-siya davrida oʻsimlikka fungitsidlardan sinebning 1,5%li suspenziyasini pur-kash (yana qarang Zamburugʻli kasalliklar).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Robert Fitsjerald Diggs** (inglizcha:  *;1969 yil 5 iyul), **RZA** taxallusi bilan tanilgan (oʻzb:Riza) – amerikalik reper, musiqiy prodyuser, aktyor, ssenarist va rejissyor. Wu-Tang Clan hip-hop guruhi rahbari.*

Karyera
-------

RZA Wu-Tang klanining rahbari va *Razor Sharp Records* leybli egasidir. RZA, GZA va Ol' Dirty Bastard Wu-Tang Clanning tashkil topganidan boshlab aʼzolari boʻlib kelgan. *Enter the Wu-Tang (36 Chambers)* debyut albomining muvaffaqiyatidan soʻng*,* RZA „Prins Pol", „Frukvan" va „Poetic" bilan birgalikda Gravediggaz oʻzining birinchi sayd-loyihasiga asos soldi. 1994 yilda Gravediggaz *6 Feet Deep* albomini chiqardilar, bu yangi hip-hop-xorrorkor janridagi birinchi ish boʻldi. RZA Tricky, Cypress Hill, Notorious BIG va boshqalar kabi mashhur musiqachilarning qoʻshiqlarini ishlab chiqdi. RZA shuningdek, Cappadonna va Method Man bilan *Wu-Wear* kiyim sexini yaratdi.

RZA „Afrosamuray", „Afrosamuray: Voskreshenie" va"Pyos-prizrak: put samuraya" kabi filmlar uchun saundtreklarni yaratgan, RZA va uning hamkasblari tomonidan yozib olingan ushbu saundtreklar hanuzgacha eng ajoyib va gʻayrioddiylardan biri hisoblanadi.

RZA Shaolin rohib Shi Yanmingning shogirdidir. U turli dinlarni – islom va nasroniylikdan tortib buddizm va Sharqiy Osiyo dinlarini oʻrgangan .

Uning rejissyorlik debyuti „Temir musht" filmi boʻlib, unga Kventin Tarantino yordam bergan. "Toʻgʻrisini aytsam, men buni ilgari orzu ham qila olmasdim, „ deb tan oladi RZA."Bir kuni Kventin Tarantino menga qoʻngʻiroq qildi va „Kill Bill" filmining birinchi qismida ishlashga taklif qildi. U oʻz filmining saundtreki barcha albomlarim kabi ajoyib boʻlishini xohlardi. Shundagina men bu odamning mutlaq daholigiga ishonch hosil qildim. U shunchaki kino ensiklopediyasi. Shundan soʻng men u bilan yana 6 yil oʻqib, „oliy maʼlumot" oldim. Ammo bu kino maktabini tugatganimdan keyin ham men ustozimni tark etmadim, u men bilan "Temir musht "filmining choʻqintirgan otasi sifatida qoldi. "

Diskografiya
------------

### Studiya albomi

* *Bobby Digital in Stereo* (1998)
* *Digital Bullet* (2001)
* *RZA maʼlumotlariga koʻra dunyo* (2003)
* *Shahzodaning tugʻilishi* (2003)
* *Digi Snacks* (2008)

Manba
-----

Havolalar
---------

* Rapgold.net saytidan rus tilida tarjimai hol



1. ↑
**Qurbonboy jirov Tojiboy oʻgʻli** (1876 — Toʻrtkoʻl tumani Shoʻroxon qishlogʻi — 1958) — Oʻzbekiston va Qoraqalpogʻiston xalq dostonchisi (1956). Jiyenmurod jirovnij shogirdi. Yoshligidan xalq qoʻshiqlari va dostonlardan parchalarni yodlab yurgan. Dostonlarni oʻzbek va qoraqalpoq tillarida kuylagan. Repertuarida 20 dan ziyod doston bor; shundan 17 tasi yozib olingan ("Alpomish", "Qirq qiz", "Shirin bilan Shakar" va boshqalar). Ulardan baʼzilari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot instituti folklor boʻlimi arxivida saqlanadi.

Adabiyot
--------

* Maqsetov Q. Qoraqalpoqjirov, baxshilari, Nukus, 1983.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: In (maʼnolari).

**In** — hayvonlarning tuproqda qazigan vaqtinchalik yoki doimiy yashaydigan makoni, pana joy. Ayrim hollarda toshlar orasida, yogʻochlarda, qorda ham I. quriladi. I. yirtqichlardan va sovuq havodan himoya qiladi yoki unda oziqovqat saqlanadi; hayvonlar juftlashadi va avlodlarini voyaga yetkazadi. Kemiruvchilar, boʻrsiqlar, tulkilar I.ini doimo tuzatib turadi; I.da ular uzoq vaqt, hatto yuz va ming yillab yashashi mumkin. Murakkab tuzilgan I.dan I. egalari bilan birga boshqa organizmlar ham foydalanadi. I. murakkab biotsenoz boʻlib, ayrim sut emizuvchilar I.ida xavfli kasallik (oʻlat, ley-shmanioz) tarqatuvchi hayvonlar yashashi mumkin. Shu sababli I. koʻp boʻlgan hududlarda xavfli kasalliklar manbai boʻlishi uchun sharoit tugʻiladi (yana q. Uya).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Категория:Персоналии по алфавиту
Категория:Википедия:Статьи о военных деятелях без портретов
**Stepan Dmitriyevich Abalakin** (1903-1973) - Sovet harbiy qo'mondoni, Ulug' Vatan urushi qatnashchisi.

Biografiyasi
------------

1903-yilda Ryazan viloyatida tug'ilgan bo'lib, 1921-yildan Qizil Armiyada ko'ngilli sifatida ishlagandan so'ng, 1925-yildan Kommunistik partiya aʼzosi bo'lgan. Tomsk piyodalar maktabida (1924), Leningrad harbiy okrugi qoʻmondonligi xodimlarining artilleriya malakasini oshirish kurslarida (1928), N. E. Jukovskiy nomidagi Qizil Armiya havo kuchlari akademiyasida (1936), 1932-yildan beri havo kuchlarida o'qigan. Keyin esa 1936-yilda Qizil Armiya Bosh shtab akademiyasiga o'qishga kirdi va uni 1938-yilda tugatdi.

1939-1940-yillarda Sovet-Fin urushida qatnashgan. 1939-yil Leningrad harbiy okrugi havo kuchlari shtab-kvartirasining razvedka boʻlimi boshligʻi, 1940-yil Odessa harbiy okrugi havo kuchlari shtab-kvartirasining razvedka bo'limi boshlig'i bo'lib ishlagan.

Ulug' Vatan urushi boshlanishi bilan (1941-1945) - 4-Aviatsiya korpusi shtab-kvartirasining tezkor bo'limi boshlig'i, 51-armiya Harbiy-havo kuchlari tezkor boshqarmasi boshlig'ining yordamchisi edi. 1942-yil apreldan dekabrgacha Leningrad harbiy muhandislik akademiyasida dars bergan.Janubi-g'arbiy frontning 17-VA (1942-1943), Cho'l va 2-Ukraina frontlarining 5-VA (1943-1945) shtab-kvartirasining razvedka boshqarmasi boshlig'i, polkovnik bo'lib ishlagan. 1945-yil mart oyining oxirida u 5-havo armiyasi shtab-kvartirasining razvedka operatsiyasini olib bordi, bu Avstriyaning Alp tog'laridagi nemis samolyotlari zavodlari va FAU raketalarini uchirish joylarini havodan o'rganishga imkon berdi. U 5-havo armiyasining 511-alohida razvedka aviatsiya polki ekipajlarini havo razvedkasiga bevosita jalb qilgan.

Urushdan keyin u xuddi shu lavozimda xizmat qilishni davom ettirgan. Harbiy havo kuchlari Bosh shtabining razvedka boshqarmasi boshlig'ining o'rinbosari sifatida faoliyat yuritgan (1948-1950). Keyin u Kiyev harbiy okrugining 69-VA shtab-kvartirasida razvedka boshlig'i sifatida xizmatni tugatgan (1950-1953).

Abalakin 1973-yilda vafot etgan va shaharda dafn etilgan.

Mukofotlari
-----------

Lenin ordeni, uchta Qizil Bayroq ordeni, III darajali Suvorov ordeni, ikkita I darajali Vatan urushi ordeni, II darajali Vatan urushi, Qizil Yulduz ordeni, medallar bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Фотокопии наградных листов  (Wayback Machine saytida 2018-01-05 sanasida arxivlangan)
2. 1 2 3 4  „Архивированная копия".
3. ↑  Алексеев, Колпакиди, Кочик 2012. sfn error: no target: CITEREFАлексеев,\_Колпакиди,\_Кочик2012 (help)
4. 1 2  Слободкин И. Он разгадал загадку Австрийских Альп. Газета «Регион экспресс» от 3.06.2014 № 18 (344), с.6. г. Запорожье. Украина.
5. ↑  Пляченко 1984. sfn error: no target: CITEREFПляченко1984 (help)

Adabiyotlar
-----------

* *Энциклопедия военной разведки. 1918-1945 гг.*, 2012.
* *Дан приказ…: Очерки*, 1984.
**Torogʻiz ilonlar** (Leptotyphlopidae) — ilonlar kenja turkumi oilasi. Koʻrinishi chuvalchangsimon, mayda, uz. 30—37 sm, 40 (baʼzi manbalarda 47) turi bor. Torogʻiz ilonlarning tashqi koʻrinishi Oʻzbekistonda uchraydigan koʻrilonga oʻxshash. Tanasi 14 qator joylashgan toʻgarak tangachalar bilan qoplangan. Chanoqkamari skeleti rudimenti saqlanib qolgan. Yuqori jagʻida tishlari yoʻq. Pastki jagʻlarida 2 qator mayda tishlari bor. Ogʻzi katta ochilmaydi (nomi ham shundan). Torogʻiz ilonlar yer ostida yashaydi. Afrika, Jan.Gʻarbiy Osiyo, Janubiy va Markaziy Amerikada tarqalgan. Tuproqsa, toshlar ostida va termitlar uyasida yashaydi. Shomda faol. Torogʻiz ilonlar termit, chumoli va mayda hasharotlar bilan oziqlanadi. 4 tagacha tuxum qoʻyib koʻpayadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sulaymon Soʻfi** – Xorazmning shimoli-sharqiy qismida hukmronlik qilgan qoʻngʻirot-soʻfiylar sulolasidan boʻlgan hukmdor (1380—1388). Sulaymon Soʻfi Husayn Soʻfi asos solgan Xorazm hukmdorlaridan bir boʻlgan soʻfilar sulolasining soʻnggi vakili boʻlgan. 1379-yilda Amir Temur Urganchni egallaganidan keyin Sulaymon Soʻfi Xorazmning shimoli-sharqiy qismida hokimiyatni oʻzida saqlab qoladi.

Toʻxtamish bilan ittifoqi
-------------------------

1379—1380-yillarda Sulaymon Soʻfi Toʻxtamish bilan ittifoq tuzib, uning oliy hokimiyatini tan oladi. 1379—1387-yillarda Xorazmda Toʻxtamish nomidan tanga zarb qilgan.

Amir Temur mulkiga hujum qilishi
--------------------------------

Sulaymon Soʻfi 1387-yilda Toʻxtamish va Qamaraddinlarning Movarounnahrga yurishida qatnashgan. Natanziy maʼlumotiga koʻra, Xorazm qoʻshinlariga Aqcha oʻgʻlon va 1372-yilda Amir Temur tomonidan qatl etilgan xuttalonlik Kayxusravning oʻgʻli boshchilik qilgan. Amir Temur gʻarbga yurish bilan mashgʻul boʻlgan bir paytda unga dushman boʻlgan barcha kuchlar – Oltin Oʻrda, Moʻgʻuliston va Xorazm birlashib, Movarounnahrga yurish qilishadi. Bu yurishda Qarshi shahri va Zanjirsaroy saroyi yoqib yuborilgan, Samarqand va Buxoro qamal qilingan.

Amir Temurning Xorazmga yurishi
-------------------------------

Harbiy koalitsiya oʻz davlatiga haqiqiy xavf tugʻdirayotganini yaxshi anglagan Amir Temur darhol Movarounnahrga qaytib, qatʼiy chora koʻradi. 1388-yilda Amir Temur Xorazmga soʻnggi yurishini amalga oshiradi, bu yurishida Xorazm poytaxti Urganch (Gurganj) egallab olinadi va soʻfilar sulolasiga barham beriladi. Sulaymon Soʻfi shimolga, Toʻxtamish huzuriga qochib borib, unga tumanboshi sifatida xizmat qiladi. Xorazm nihoyat Temuriylar davlatiga tarkibiga kiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Вайнберг Б. И. К истории Кунгратских Суфи // Полевые исследования Хорезмской экспедиции в 1957 г. М. 1960. С. 104–114.
2. 1 2 3  *Б.А. Ахмедов.* „Государство кочевых узбеков" 114-bet.  Москва, «Наука», 1965.
3. ↑  „Хорезм в период правления Амира Темура и темуридов".

Adabiyotlar
-----------

* *Б. А. Ахмедов.* Государство кочевых узбеков. Москва, «Наука», 1965
* *Р. Ю. Почекаев.* «Цари ордынские» — Санкт-Петербург. Евразия. 2010
**Gommoz** (frans. gomma — yelim), yelim oqishi — asosan daraxtlar (danakmevalilar, sitruslar, tut daraxti va b.), shuningdek, oʻtsimon oʻsimliklar (gʻoʻza, kunjut va b.)da uchraydigan bakterial kasallik. G. choʻziluvchan, qahrabo-sariq yoki qoʻngʻir rangli shilimshiq modda ajralishi bilan kechadi. Oʻsish uchun noqulay sharoitlar, sovuq urishi, oʻsimlikning tashki taʼsirlar oqibatida jarohat olishi (poʻstlogʻining shilinib ketishi), hasharotlarning zararlashi va b. sabablar tufayli paydo boʻladi. G. koʻproq gʻoʻzaga zarar yetkazadi va kasallikni Xanthomonas malvacearum Smith, bakteriyasi qoʻzgʻatadi. Kasallik gʻoʻza nihollik davrida boshlanib, uning rivojlanishi oʻsish davri oxirigacha davom etadi. U gʻoʻza bargi, poyasida dogʻlar paydo qiladi. Kasallangan shoxlar sinadi, koʻsak esa burishib ochilmay, qotib qoladi, natijada sargʻayib, nobud boʻladi. Hasharotlar va sugʻoriladigan suv orqali tarqaladi. Oʻsimlik qoldiqlari va tuproqsa saklanadi. Oʻsimlik bunday kasallikka uchraganda hosildorlik 60% gacha pasayib ketadi.

Kurash choralari: gʻuzapoya qoldiqlarini yigʻishtirib yuqotish; kuzgi shudgorni chuqur oʻtkazish; urugʻlikni kasallanmagan dalalardan tayyorlash va uni ekishdan oldin kimyoviy preparatlar (bronokot 6–7 kg/t) yoki nikamizalon (7 kg/t) bilan dorilash; danakmevali daraxtlar agrotexnikasini toʻgʻri tashkil etish, quyoshda kuyish va sovuq urishining oldini olish, daraxtlarni qoidaga muvofiq butash; sitrus ekinlarida tuproqni yaxshi drenajlash, oʻsimlikni toʻgʻri oziqlantirish, shuningdek, bordo suyuqligi purkash, poʻstloq shilingan joylarni tozalab, bogʻ malhami surkash.

Sulton Alimuhamedov.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Keldi Muhammad**, Sulton Muhammad (?— 1532/33) — shayboniylardan hisoblanadi. Shohruhiya shahar va viloyat hokimi(taxminan 1517y.dan). Otasi Suyunchxoʻjaxon vafot etgach, Toshkent shahar va viloyat hokimi. Shayboniyxon davrida tarxonlikka koʻtarilgan. Shayboniylarning Shim.ga qilgan harbiy yurishlarida qatnashgan, natijada Sirdaryo boʻyidagi bir qancha mulklarni qoʻlga kiritgan. Shayboniy sultonlarning Xurosonga yurishi payti (1528—29)da Marvni egallagan.

K.M. sheʼriyat, ilm-fanga qiziqqan. Saroyida turli xildagi adabiy bahslar uyushtirgan. Zamonasining yetuk adiblari bilan suhbat qurishni yoqtirgan, xususan, 1518-yil u mashhur adib Zayniddin Vosifiyni Samarqanddan oʻz huzuriga (Shohruhiyaga) chaqirtirib olgan. K.M.ning topshirigʻi bilan saroy tarixchisi Abdulloh Nasrullohiy „Zubdat ul-asar" asarini yozgan.

Adabiyot
--------

* Vosifiy Zayniddin, Batsoyeʼ ul-vaqoyeʼ (Nodir voqealar), [tarjimon N.Norqulov], T. 1979; Axmedov B.A. Istoriko-geograficheskaya literatura Sredney Azii XVI—XVIII vv.] Pismennie pamyatniki], T. 1985.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gigroskopiklik** (gigro... va yun. skopeo — kuzataman) — materiallarning havodagi namlikni yutish xossasi. Suvda xoʻllanadigan (gidrofil) kapillyar-gʻovak tuzilishli materiallar (yogʻoch, don va b.); suvda yaxshi eriydigan moddalar (osh tuzi, shakar, baʼzi kimyoviy birikmalar) va b. gʻovak materiallar G. xususiyatiga ega. Gʻovak materialning namni yutish darajasi havoning namligiga bogʻliq boʻladi. Masalan, yogʻoch uchun eng yuqori gigroskopik namlik (Wrar)~30% (massa boʻyicha), don uchun — 3(5%. Har qaysi material uchun G. xossasini bilish juda muhim (uni tashish, saqlash, quritish, namlashda asqotadi). Baʼzi gigroskopik materiallar (mas, konsentirlangan sulfat kislota)dan havoni quritish uchun foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Batyar kunini nishonlash
**Batyarstvo** — XIX asr oʻrtalaridan XX asr oʻrtalarigacha mavjud boʻlgan Lvov submadaniyati. Submadaniyatning nomi vengercha betyár soʻzi bilan berilgan, bu „qaroqchi", „sarguzashtchi" degan maʼnoni anglatadi va eron tillaridan olingan. Lvovda batyar — turli xil tashabbuslar va xavfli hazillarga qodir boʻlgan jasur odamdir. Batyarlarning koʻpchiligi shahar atrofi aholisi (ayniqsa, Lichakovo va Podzamche), tavernalar va „bogʻlar" — turli xil oʻyin-kulgilar uchun plebey ichimlik muassasalarida toʻplanganlar.

Batyarlar maxsus jargondan foydalanganlar (Lvov „balak" deb nomlangan), Lvovda qisman qoʻllanilgan polyak, ukrain, nemis va yahudiy soʻzlarining aralashmasi boʻlgan: galba „pivo krujkasi", ment „politsiyachi", randka 'sevishganlar sanasi', spasikati 'spoil', shkrabi 'etik'. 1933-yilda Lvovda Tonko (Xenrilom Fogelfengerom) va Shepcho (Kazimejem Vaydoy) ishtirokida „Veselaya lvovskaya volna" radio dasturi paydo boʻldi, buning natijasida Polshaning boshqa mintaqalari Batyar submadaniyati yaxshiroq bilishadi.

Qoʻshiq Batyarovning madhiyasi hisoblangan, bastakor Henrik Wars tomonidan Emanuelya Shlextera soʻzlariga yozilgan „Faqat Lvovda" (polyakcha: *Tylko we Lwowie*), keyinchalik bu shaharning norasmiy madhiyasiga aylandi. Batyarizm, asosan, polyaklar orasida keng tarqalgan edi, bu faqat Lvovdagi polshalik batyar folkloridan dalolat beradi.

Lvov shahar kengashining 2008-yil 1-maydagi qaroriga binoan shaharda har yili Batyar kuni joriy etildi.

Yana qarang
-----------

* Ragul
* Polivalniy ponedelnik
* Stilyagi

Manbalar
--------

1. ↑  The Editors of Encyclopaedia Britannica*. betyár*, 23.06.2006.
2. ↑  *Ілько Лемко.* „Національна мозаїчність Львова" (ukraincha) (08:18, 2008-yil 1-fevral).
**Qiymat** – 1) tovar narxi; 2) pulning xarid qobiliyati, muayyan bozor narxlari darajasida pul birligi hisobiga sotib olish mumkin boʻlgan tovarlar va xizmatlar miqdori; 3) ingliz klassik siyosiy iqtisodi (Adam Smith, David Ricardo), shuningdek, marksizm (Karl Marx)ning iqtisodiy kategoriyasi, tovar ishlab chiqaruvchilarning tovarda gavdalangan va unda moddiylashgan ijtimoiy mehnati. Qiymatning mehnat nazariyasiga koʻra, qiymat tovar ishlab chiqarish negizini tashkil etadi, kapital harakati va rivojlanishining jami qonunlarini belgilab beradi. Qiymat nazariyasi uch elementni oʻz ichiga oladi: a) qiymat asosida ijtimoiy mehnat turadi; b) qiymat meʼyorini zaruriy mehnat sarflari tashkil etadi; v) ayirboshlash qiymat asosida yuz beradi. Tovar qiymatining meʼyori uni ishlab chiqarish uchun zarur boʻlgan ijtimoiy zaruriy mehnat miqdori bilan belgilanadi, ijtimoiy normal sharoitda mamlakat boʻyicha oʻrtacha mehnat mahorati va intensivligi darajasida tovar ishlab chiqarish uchun ketadigan ijtimoiy zaruriy ish vaqti bilan oʻlchanadi. Ijtimoiy zaruriy ish vaqti ishlab chiqarishning mavjud ijtimoiy meʼyordagi sharoitida va shu jamiyatda mehnat mahorati va jadalligining oʻrtacha darajasida biron isteʼmol qiymatini yaratish uchun talab qilinadigan ish vaqtidir. Tovar qiymati meyori uni tayyorlashga ketgan mehnat miqdoriga toʻgʻri proporsional, mehnat unumdorligiga esa teskari proporsionaldir. Bozor munosabatlarining rivojlanishi bilan narxlarning tarkib topishi takomillashib, ular borgan sari tovarga sarflangan ijtimoiy zaruriy mehnat xarajatlariga yaqinlashadi. Lekin ular oʻrtasidagi farq ayrim tovar turlariga nisbatan talab va taklif, bozor konʼyukturasini hisobga olgan holda saklanib qoladi (qarang: Klassik siyosiy iqtisod maktablari).

Aralash iqtisodiyot sharoitlarida (20-asr) iqtisodiy nazariyalarda naflilik tobora muhim ahamiyat kasb etdi, bu esa hozirgi ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarning klassik kapitalizmga nisbatan tubdan farq qilishini koʻrsatadi.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Safaviya** — sufiydarvishlik tariqati. 13-asr oxirida Eron Ozarbayjonida paydo boʻlgan. Asoschisi — shayx Safiuddin Ishoq (1252—1334). S. dastlab oʻz tarafdorlarini hukmdorlarning jabrzulmlaridan himoya qiladigan diniy jamoa sifatida shakllangan.

15-asrda S. rahbarlari Ardabil hukmdorlariga, S. esa ular hokimiyatining tayanchiga aylandi. Qizilboshlilar S. shayxlarining harbiy tayanchi boʻlgan. S. tarafdorlari shialikdan mafkuraviy qurol sifatida foydalangan. 1499-yil Ismoil I (1487—1524) boshchiligida S. tarafdorlarining Oq qoʻyunli davlatiga qarshi harakatlari gʻalaba qilgandan soʻng safaviylar davlati (1502—1736) tashkil topdi, shialik bu davlatning rasmiy dini deb eʼlon qilindi. Safaviylar davlati tarkibiga Ozarbayjon, Armanistonning bir qismi, Eron, hozirgi Afgʻoniston (Balx viloyatidan tashqari), Iroq Arabistoni (vaqtvaqti bilan) va boshqa hududlar kirgan edi. Bu davlat Usmonli turk imperiyasi va oʻzbek xonlari bilan uzluksiz urush olib borgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dipol** (di... va yun. polos — qutb) 1) elektr D. — bir-biridan masofada joylashgan miqdor jihatdan oʻzaro teng va turli ishorali ikki nuqtaviy zaryad +q va —q dan tashkil topgan sistema. Tashqi elektrostatik maydon taʼsiri boʻlmagan holda, molekula tarkibidagi musbat va manfiy zaryadlarning ogʻirlik markazlari bir-biriga nisbatan maʼlum masofaga siljigan boʻlsa, bunday molekulaga elektr D. deb qarash mumkin. Bu esa tashqi elektr maydonga joylashtirilgan dielektriklarda sodir boʻlayotgan fizik jarayonlarni tushunishda katta qulayliklar yaratadi; 2) magnit D. — aylanma tokka va magnit xususiyatiga ega boʻlgan jism. Maʼlumki, har qanday jism atomlardan tashkil topgan. Atomlar tarkibidagi elektronlar yopiq orbita boʻyicha juda katta tezlik bilan harakatlanib, aylanma toklarni vujudga keltiradi. Aylanma tokning musbat yoki shim. qutbi deb konturdan magnit induksiya vektorining chiqish tomoni, unga teskari tomoni esa manfiy yoki jan. qutbi deb ataladi. Agar biror jiyemdagi elektronlarning orbitadagi harakati tufayli vujudga kelgan aylanma toklar oʻzaro maʼlum tartibda joylashib, ularning magnit maydonlari bir-birlarini kuchaytirib yuborsa, bunday jism magnit xususiyatiga ega boʻladi. Shuning uchun istagan magnitni qator katta va kichik boʻlakchalarga ajratib yuborilganda ham, har bir boʻlakcha shim. va jan. qutbga ega boʻlib, magnitlik xususiyatini saqlab qoladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ayollar huquqlarining turlari** — bu ayollar huquqlari, jins, ijtimoiy va iqtisodiy huquqlar, shuningdek, odamlar bilan teng huquqlar bo'yicha yo'naltirilgan bo'limdir. Bu huquqlar, jamiyatda jins, etnik, madaniy va boshqa turlardagi farqlangan guruhlar orasida barobarlik va adolatni ta'minlashni maqsad qiladi. Quyidagi muhim nuqtalarni kiritish maqsadida ayollar huquqlari mavzusida umumiy ma'lumotlar keltirilishi mumkin:

1. \*\*Boshqaruv:\*\* Ayollar huquqlari tashkil etuvchi qonunlar, ayollar va erkaklar o'rtasidagi barobarni ta'minlashni maqsad qiladi.

2. \*\*Ta'lim va rivojlanish:\*\* Ayollar ta'limga qatnashish, o'zlarining malakasini oshirish va boshqa sohada rivojlanish imkoniyatlariga ega bo'lishlari kerak.

3. \*\*Ish haqqlari:\*\* Ayollarning ish joylariga qatnashishi, adolatli ish haqqlariga ega bo'lishi, birgalikda ish qilish va tajribalarini bajarishlari kafolatlanishi lozim.

4. \*\*Tibbiy huquqlar:\*\* Ayollar tibbiy xizmatlarga teng va to'g'ri davo olish, tibbiy malakalarini oshirish va sog'ligi uchun kerakli xizmatlarga ega bo'lishlari kerak.

5. \*\*Oilaviy huquqlar:\*\* Ayollar oilaviy munosabatlarda, bo'limlarda va turli turlarda boshqa oila a'zolariga barobarlik, adolat va hurmat ko'rsatish haqiga ega.

6. \*\*Vaqtni vaqtni boshqarish:\*\* Ayollar qarindoshlariga va oilalariga vaqt ajratish, o'zlarining iste'mol etishlari, taraqqiyoti va ijtimoiy faoliyatlariga qatnashishlari uchun zarur vaqtini boshqarish huquqiga ega bo'lishlari kerak.

Bu faqat asosiy nuqtalardir va har bir mamlakatning qonuniy tizimi, ijtimoiy rivojlanishi va madaniyati ta'sir etishi mumkin.

Manbalar
--------

Andoza:A short history of Woman's rights. Eugene A.Hecker
**Sardor** — 1) Eron, Afgʻonistonda yirik amaldor, qabila boshligʻi; 2) Oʻrta Osiyoda qoʻshin qoʻmondoni; 3) Usmonli turk imperiyasida dala armiyasi qoʻmondoni; 4) Misrda inglizlar hukmronligi davrida Misr hukmdori qoʻshinlariga qoʻmondonlik qilgan ingliz zobiti; 5) Hindistonda jotlar kastasiga mansub sikhlar rahnamosi; 6) Oʻrta Osiyoda, ayniqsa Oʻzbekistonda oʻgʻil bolalarga qoʻyiladigan ism.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

Сардор 
Yetakchi, boshliq; Уруг "Yoki qabila boshlig'i, Лашкар boshlig'i, qo'mondon. Shakllari: Sardorboy, Sardorjon
**Alohida fikr** (huquqda) — sud hukmi, qarori yoki ajrimini chiqarishda boshqa sudyalar xulosasiga qoʻshilmay qolgan sud aʼzosining yozma fikri. OʻzR JPK 472-moddasiga binoan, hukm su-dya tomonidan chiqarilgan boʻlsa, uni sudyaning yakka oʻzi, sud tarkibi tomo-nidan chiqarilgan boʻlsa, sudyalarning hammasi imzolaydi. Ovoz berish vaqtida ozchilikni tashkil qilgan sudya hukmga imzo qoʻyib, oʻzining Alohida fikr ni yozma ravishda bayon qilishga haqlidir. Bu fikrni u bevosita maslahatxonada yozishi lozim. Alohida fikr ishga ilova qilinadi, lekin sud majlisining zalida eʼlon qilinishi mumkin emas. Alohida fikr mavjud boʻlgan ish kassatsiya tartibida koʻrilmagan boʻlsa, hukm qonuniy kuchga kirgandan keyin ish yuqori sud raisiga yuborilishi lozim, u esa ish bilan tanishib chiqib, hukm ustidan nazorat tartibida protest berish-ber-maslik masalasini hal qilishi kerak.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Taiz**, Taizz — Yaman Respublikasining jan. qismidagi shahar. Taiz viloyatining maʼmuriy markazi. Sabr togʻlari etagida, 1200 m balandlikda joylashgan. Aholisi 318 ming kishi (1990y.lar oʻrtalari). Mamlakatning jan. qismidagi savdotransport markazi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Plastmassa va alyuminiydan turli buyumlar, metall idishlar ishlab chiqariladi. Oziq-ovqat korxonalari mavjud. Hunarmandchilik rivojlangan.

T. oʻrta asrlarda Yamanning yirik savdo shaharlaridan biri edi. 18-asrga kelib oʻz mavqeini yoʻqotdi. 1962-yilgacha Yaman imomining qarorgohi boʻlgan. Meʼmoriy yodgorliklardan alMuzaffar mayejidi (13—14-asrlar), alAshrafiya mayejidi (13-asr) hamda shahar devori va boshqa saqlangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb153417440 (maʼlumot)
* LCCN: n78066321
* VIAF: 145396177
* en:WorldCat Identities: lccn-n78066321

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Vasiliy Nikolayevich Levin** (1923-yil 21-fevral – 1998-yil 9-may) – sovet va ukrain kino aktyori, rejissyor va ssenariynavis. 1954-yildan KPSS aʼzosi. Ukraina SSR xizmat koʻrsatgan artist (1991-yil).

Hayoti
------

Vasiliy Nikolayevich Levin 1923-yil 21-fevralda Samarqandda (hozirgi Oʻzbekiston) tugʻilgan.

Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi hisoblanadi. Moskva yengil sanoat texnologik institutida tahsil olgan (1943—1944). S. A. Gerasimov nomidagi Butunrossiya davlat kinematografiya instituti rejissyorlik boʻlimini tamomlagan (Grigoriy Kozintsev rahbarligida, 1950). "Mosfilm" kinostudiyasida rejissyor yordamchisi va ikkinchi rejissyor (1951-1955), Odessa kinostudiyasida rejissyor, Odessa kinostudiyasi qoshidagi kinoaktyorlar studiyasining badiiy rahbari (1967—1969) boʻlib ishlagan. Levin oʻzining „Xayr Amerika" va „Sadko" nomli birinchi asarlarini „Mosfilm"da ikkinchi rejissyor boʻlganida yaratgan. Uning rejissorligida 1964-yili „Stration qizi", 1969-yili "Xavfli sayohat", 1981-yili „Labirintga uzoq yoʻl", 1985-yili „Don Xuanning vasvasasi" filmlari olingan.

Uning birinchi mustaqil ishi Nikolay Atarovning "Birinchi muhabbat ertagi "(1957) kitobi asosida yaratilgan ijtimoiy drama hisoblanadi. Vasiliy Levin ssenariylar yozgan va kichik rollarda oʻynagan. Uning eng mashhur aktyorlik ishi „Kapitan Nemo" televizion filmidagi Vladislav Dvorjetskiy rolidir. Levin bir nechta kitoblarning muallifi, jumladan, „Qoʻgʻirchoqlar" sheʼriy toʻplami va Rishelye gersogi haqidagi sheʼriy hikoya. Rejissorning yigirmaga yaqin rangtasvir va grafik koʻrgazmalari bor.

Vasiliy Nikolayevich Levin 1998-yil 9-mayda Ukrainaning Odessa shahrida vafot etdi.

Filmografiyasi
--------------

* 1969 – *ruscha:* Opasnie gastroli
* 1975 – *ruscha:* Kapitan Nemo
* 1981 – *ruscha:* Dolgiy put v labirinte

Manbalar
--------

1. ↑  „Указ Президиума Верховного Совета Украинской ССР от 17 июня 1991 года № 1189-XII «О награждении работников культуры и искусства государственными наградами Украинской ССР»". 2021-yil 28-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 27-sentyabr.
2. ↑  „Левин Василий Николаевич". *www.kino-teatr.ru*. Qaraldi: 8-sentabr 2023-yil.
3. ↑  „Василий Левин: фильмы". *www.kinopoisk.ru*. Qaraldi: 8-sentabr 2023-yil.