**Kleopatra VII** Filopator Greek, „Sevimli otasi Kleopatra"; Miloddan avvalgi 69 BC – 10-avgust 30 BC miloddan avvalgi 51-30 BC yillarda Misr Ptolemey qirolligining malikasi va uning oxirgi faol hukmdori boʻlgan ptolemeylar sulolasining aʼzosi boʻlgan u, uning asoschisi Ptolemey I Soterning avlodi, Makedoniyalik yunon generali va Aleksandr Makedonskiyning hamrohi edii. Kleopatra vafotidan keyin Misr Rim imperiyasining provinsiyasiga aylandi, bu ikkinchidan oxirgi ellinistik davlatning tugashini va Iskandar hukmronligi davridan ( miloddan avvalgi 336-323) davom etgan asrni belgilab berdi. Uning ona tili Koine yunon tili edi va u Misr tilini oʻrgangan yagona Ptolemey hukmdori edi. 

Miloddan avvalgi 58 yilda Kleopatra otasi Ptolemey XII Auletesga Misrda boʻlib oʻtgan qoʻzgʻolondan soʻng Rimga surgun paytida hamrohlik qilgan raqibi qizi Berenis IV ga taxtga daʼvo qilishiga ruxsat bergan. Miloddan avvalgi 55 yilda Ptolemey Rimning unga qilgan harbiy yordami bilan Misrga qaytib kelganida Berenitsa oʻldirilgan. Miloddan avvalgi 51 yilda dunyodan koʻz yumganida, Kleopatra va uning ukasi Ptolemey XIII ning qoʻshma hukmronligi boshlandi, ammo ular oʻrtasidagi muxolifat ochiq fuqarolar urushiga olib keldi. Miloddan avvalgi 48-yilda Gretsiyadagi Farsal jangida raqibi Yuliy Tsezarga (Yuli sezari Rim diktatori va konsuli boʻlgan) Tsezarning fuqarolar urushida magʻlub boʻlganidan soʻng, Rim davlat arbobi Pompey Misrga qochib ketdi. Pompey Ptolemey XII ning siyosiy ittifoqchisi boʻlgan, ammo Ptolemey XIII oʻzining saroy amaldorlarining iltimosiga binoan, qaysar kelishi va Iskandariyani egallashidan oldin Pompey pistirmaga tushib, oʻldirilgan. Keyin Qaysar raqib Ptolemey aka-ukalarini yarashtirishga harakat qildi, ammo Ptolemeyning Potheinos ismli bosh maslahatchisi Tsezarning shartlarini Kleopatraga maʼqul deb bilgan holda, uning kuchlari uni va Tsezarni saroyda qamal qilishga qaror qilishadi. Qamal qoʻshimcha kuchlar tomonidan olib tashlanganidan koʻp oʻtmay, Ptolemey XIII miloddan avvalgi 47 yilda Nil jangida vafot etdi; Kleopatraning singlisi Arsinoe IV oxir-oqibat qamalni amalga oshirishdagi roli uchun Efesga surgun qilindi. Tsezar Kleopatra va uning ukasi Ptolemey XIVni qoʻshma hukmdorlar deb eʼlon qilgan boʻlsada Kleopatra bilan shaxsiy munosabatlarini saqlab qolishga qaror qildi va unda Sezarion ismli oʻgʻil farzand dunyoga keltirdi. Miloddan avvalgi 46 va 44 yillarda Kleopatra Rimga sayohat qilgan va u yerda Qaysar villasida qolgan. Miloddan avvalgi 44 yilda Qaysar va Ptolemey XIV oʻldirilgandan soʻng, u Tsezarionning hamkasbini Ptolemey XV deb nomladi.

Miloddan avvalgi 43-42 yillardagi ozodlik uchun kurashgan fuqarolar urushi Kleopatra Sezarning nabirasi va merosxoʻri Oktavian Mark Antoni va Mark Aemilius Lepidus tomonidan tuzilgan Rim Ikkinchi Triumvirati tarafida boʻldi. Miloddan avvalgi 41 yilda Tarsosda boʻlib oʻtgan urushdan soʻng, malika Antoniy bilan ishqiy munosabat aloqalarini oʻrnatdi. U Arsinoeni uning iltimosiga binoan qatl qildi va Parfiya imperiyasi va Armaniston qirolligiga bostirib kirishga qaror qiladi. Shu sababli ham, urush boʻlayotgan paytda Kleopatraga moliyaviy va harbiy jihatdan bogʻlanib qoladi. Iskandariya ehsonlari oʻz farzandlarini Aleksandr Helios, Kleopatra Selene II va Ptolemey Filadelfni Antoniyning triumviral hokimiyati ostidagi turli xil hududlarda hukmdorlar deb eʼlon qildi. Bu voqea, ularning nikohi va Antoniyning Oktavianning singlisi Oktaviya Kichik bilan ajrashishi Rim Respublikasining yakuniy urushiga olib keldi. Oktavian tashviqot urushi olib bordi, miloddan avvalgi 32 yilda Antoniyning Rim Senatidagi ittifoqchilari Rimdan qochishga majbur qildi va Kleopatraga urush eʼlon qildi. Miloddan avvalgi 31-yilda Aktium jangida Antoni va Kleopatraning dengiz flotini magʻlub etgandan soʻng, Oktavian qoʻshinlari miloddan avvalgi 30 yilda Misrga bostirib kirishdi va Antoniyni magʻlub etishga muvaffaq boʻlishdi va bu Antoniyning oʻz joniga qasd qilishiga olib keldi. Kleopatra Oktavian uni oʻzining Rim zafarli yurishiga olib kelishni rejalashtirganini bilgach, uni asp tishlagan degan mashhur eʼtiqodga zid ravishda oʻzini zaharlab oʻldirdi.

Kleopatraning merosi asosan qadimgi va zamonaviy sanʼat asarlarida koʻproq saqlanib qolgan. Rim tarixshunosligi va lotin sheʼriyati keyinchalik Oʻrta asrlar va Uygʻonish davri adabiyotini oʻz ichiga olgan qirolicha haqida umumiy tanqidiy nuqtai nazarni yaratdi. Tasviriy sanʼatda uning qadimiy tasvirlari orasida Rim büstlari, rasmlari va haykallari, kameo oʻymakorligi va oynalari, Ptolemey va Rim tangalari va relyeflari mavjud. Uygʻonish va barokko sanʼatida u operalar, rasmlar, sheʼrlar, haykallar va teatr dramalari kabi koʻplab nodir asarlarning asosiy mazmuni boʻlib xizmat qilgan.U Viktoriya davridan beri Misr pop madaniyatining timsoliga aylandi va zamonaviy davrda Kleopatra amaliy va tasviriy sanʼat, burlesk satira, Hollywood filmlari va tijorat mahsulotlari uchun brend tasvirlarini yaratishda paydo boʻldi.

Parijdagi Luvrda joylashgan Kleopatraning otasi Ptolemey XII Auletning ellinistik portreti 
Misrda Rim aralashuvi Kleopatra hukmronligidan oldin sodir boʻlgan. Miloddan avvalgi 81-yil oxirida Ptolemey IX Latiros vafot etganida uning oʻrniga uning qizi Berenis III taxtga oʻtirdi. Biroq, qirollik saroyida yagona hukmron ayol monarx gʻoyasiga qarshi muxolifat qurish bilan, Berenis III oʻzining amakivachchasi va oʻgay oʻgʻli Ptolemey XI Aleksandr II bilan qoʻshma boshqaruv va nikohni qabul qildi, bu Rim diktatori Sulla tomonidan tuzilgan.. Ptolemey XI eramizdan avvalgi 80-yilda turmush qurganidan soʻng koʻp oʻtmay oʻz xotinini oʻldirdi, ammo suiqasd tufayli yuzaga kelgan gʻalayonda koʻp oʻtmay linch qilindi. Ptolemey XI va, ehtimol, uning amakisi Ptolemey IX yoki otasi Ptolemey X Aleksandr I, Ptolemey qirolligini Rimga qarzlar uchun garov sifatida vasiyat qilgan, shuning uchun rimliklar oʻzlarining mijozi boʻlgan Misrni egallash uchun qonuniy asoslarga ega boʻlishgan. davlat, Ptolemey XI oʻldirilganidan keyin. Rimliklar buning oʻrniga Ptolemeylar shohligini Ptolemey IXning noqonuniy oʻgʻillari oʻrtasida boʻlib, Kiprni Kiprlik Ptolemeyga va Misrni Ptolemey XII Auletiyaga berishni tanladilar.

1. ↑  Hölbl (2001). sfnp error: no target: CITEREFHölbl2001 (help)
2. 1 2 3 4 5 6 7  Roller (2010). sfnp error: no target: CITEREFRoller2010 (help)
3. 1 2 3 4  Burstein (2004). sfnp error: no target: CITEREFBurstein2004 (help)
4. 1 2 3 4  Grant (1972). sfnp error: no target: CITEREFGrant1972 (help)
5. ↑  Fletcher (2008). sfnp error: no target: CITEREFFletcher2008 (help)