recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Donishmandchaxon** - Chigʻatoy ulusi hukmdorlaridan biri. Chingizxonning uchinchi farzandi Oʻqtoyxonnmng oltinchi pushti hisoblanadi. Amir Qazagʻon (hukmronlik yillari 1346—58) Qozon Sultonxonni qatl (1346) etib, D.ni xon deb eʼlon qiladi va uning nomi bilan tanga zarb ettiradi. D. Mova-rounnaxr xoni sanalsada, aslida davlat ishlarini Qazagʻonning oʻzi boshqargan. Ulugʻbeknit taʼkidlashicha, D. Chigʻatoyxon avlodidan boʻlmaganligi bois amir Qazagʻon tomonidan oʻldirilgan (1348). Amir Temur hokimiyat tepasiga kelgach, D.ning oʻgʻli Suyurgʻatmishni xonlik shohsupasiga (1370—88) koʻtargan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Sharafiddin Ali Yazdiy, Zafarnoma, Movarounnahr voqealari, 1360— 1370, T. 1994; Mirzo Ulugʻbek, Toʻrt ulus tarixi, T. 1994; Abulgʻoziy, Shajarayi turk, T. 1992.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Huli aborigen
 Huli aholisi Kutaun musiqa festivalida, Avstraliya, 2005-yil
**Khuli** — Southern Highlands (Papua-Yangi Gvineya) provinsiyasida taxminan 1000-yillardan buyon yashab kelayotgan papua xalqi. Aholisi taxminan 150 000 kishi (eng yirik papua xalqlaridan biri). Asosiy tili Trans-Yangi Gvineya oilasiga mansub Sharqiy Gvineya togʻboʻyi tillar guruhiga kiruvchi huli tilidir. Taxminan 70 000 kishi ushbu tilda soʻzlashishi aytiladi. Huli klanlar (hamigini) va kichik klanlarga (hamigini emene) boʻlinadi.

Huli jamiyatida koʻpxotinlik mavjud, erkaklar bir nechta xotinga ega boʻlishlari mumkin. Ammo, aksincha, ayollar koʻp erga ega boʻla olmaydi. Ekzogamiya va umuman qarindoshlar oʻrtasidagi nikoh maʼn qilingan. Kelinning oilasi koʻpincha choʻchqa yoki boshqa chorva mollari shaklida qalin oladi. Qolaversa kuyovboʻlmish uyni qurish uchun mas’uldir. Ayollarning vazifalari bolalarga qarash, bogʻdorchilik va choʻchqachilikni oʻz ichiga oladi. Oʻgʻil bolalar, odatda 10 yoshdan boshlab otasi bilan yashashni boshlaydi. Ayolning farzand koʻra olmasligi, yaʼni bepushtligi ajralish sababi boʻlishi mumkin.

Manbalar
--------

* *Lomas, G. C. J.* „Хули — народ Папуа — Новой Гвинеи" (deadlink) (1998). 18-sentabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-aprel 2010-yil.

```
Wayback Machine saytida arxivlandi (2010-09-18).
```

Havolalar
---------

* Huli.

Manbalar
--------

1. ↑  *Народы* мира: Историко-этнографический справочник/Гл. ред. Ю. В. Бромлей. Ред. коллегия: С. А. Арутюнов, С. И. Брук, Т. Ф. Жданко и др.— М.: Советская Энциклопедия, 1988.— 624 с.: ил. 6 л. цв. карт.
2. ↑  W. M. Rule A Comparative Study of the Foe, Huli, and Pole Languages of Papua New Guinea — University of Sydney, 1977 — 124 p.
**Kashkadarinskaya** (Qashqadaryo) — Qashqadaryo viloyati hokimligining ijtimoiy-siyosiy gazetasi. Qarshi sh.da rus tilida haftada 1 marta chop etiladi. 1943-yil 18-iyunda "Kashkadarinskaya pravda" nomi bilan 1-soni chiqqan. 1997-yildan hozirgi nomda. 1996-yil "Kashkadarinskaya" tahririyati "Qashqadaryo" gazetasi tahririyatiga qoʻshildi. Gazeta sahifalarida istiqlol mafkurasi, milliy gʻoyani shakllantirish, viloyatda roʻy berayotgan siyosiy, ijtimoiy jarayonlar, iqtisodiy islohotlar va b. mavzular oʻz aksini topmoqda. 2002-yildan gazetaga "TV+krossvord" ilovasi qoʻshib chiqariladi. Adadi 3000 (2002).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kaseri** (gr grekcha: *Κασέρι*, Tur turkcha: *Kaşar peyniri* — pasterizatsiyalanmagan qoʻy sutidan (baʼzan ozgina echki suti qoʻshilgan) tayyorlanadigan pishloq. Oʻrtacha qattiq, och sariq rangda, Turkiya va Gretsiyada tayyorlanadi.

Pishloq yumshoq, teksturali, tomirli, maydalanmaydi va provolone yoki Myunster kabi pishloqlarning filata pastasi oilasiga tegishli. Yangi, pasterizatsiyalanmagan sutdan tayyorlanganligi sababli, pishloqning taʼmi va tuzilishi maromida boʻladi. Keyin pishloq kamida toʻrt oy davomida tayyor boʻladi, bu taʼmni yaxshilash uchun zarurdir. Baʼzi bosqichlarda pishloq Parmezan yoki Asiagoni esga soladi, lekin u qadar qaymoqli emas. Kaseri sendvich, saganaki va asosan kaseropita pirogining asosiy komponenti sifatida ishlatiladi.

Gretsiyada ishlab chiqarilgan kaseri pishlogʻining nomi Yevropa Ittifoqida kelib chiqish belgilari bilan himoyalangan.

Manbalar
--------

* *Babiniotis, Georges* (2005). Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας(Yangi yunoncha leksika). Nonros. p. 1412. ISBN 960-86190-1-7.

Manbalar
--------

1. ↑  "The Art of Making Kasseri", Epikouria Magazine, Fall/Winter 2006
**Viktor Yemelyanovich Yeryomenko** (1901.24.8, hozirgi Ukraina, Nikolayev viloyati — 1962.9.6, Toshkent) — agronom olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1956), professor (1954). Krasnodar qishloq xoʻjaligi institutini tugatgan (1936). SoyuzNIXIda ilmiy xodim, boʻlim mudiri (1942—54), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti umumiy dehqonchilik va qishloq xoʻjaligi melioratsiyasi kafedrasi mudiri (1954—61), ayni paytda OʻzSSR Qishloq xoʻjaligi vaziri oʻrin-bosari (1954—56). Yeryomenkoning ilmiy ishlari gʻoʻza, beda va b. ekinlar agrotexnikasi masalalariga bagishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Yeryomenko Viktor Yemelyanovich" *OʻzME*. Ye-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vilafortuna qalʻasi** (kat. *Castell de Vilafortuny*) —Ispaniya qalʻasi, Cambrils munitsipalitetida (kat. *Cambrils*). U bir vaqtlar Vilafortuna mulkining markazi va xuddi shu nomdagi munitsipalitet boʻlgan.

Tarix
-----

Vilafortuna qalʻasi XI asrning oxirida bir vaqtlar Iberiya aholi punkti, aniqrogʻi Kossetanlar turar joyi boʻlgan tepalikda qurilgan (kat. *Cossetanos*). Aragon toji arxivida Vilafortuna qalʻasiga tegishli eng qadimgi hujjat 1162-yilga tegishli boʻlib, bu Ramon Berenguer IV unga Gilen Vilafortuna nomini berganligini koʻrsatadi (kat. *Guillén de Vilafortuny*).

Qalʻaning bugungi holati
------------------------

Hozirda qalʻada toʻy va ziyofatlar oʻtkazilmoqda. Villa Fortuna (2014-yil) filmi shu yerda suratga olingan.

Galereya
--------

* Vilafortuna qal'asiVilafortuna qal'asi
* Vilafortuna qal'asiVilafortuna qal'asi
* Vilafortuna qal'asiVilafortuna qal'asi
* Vilafortuna qal'asiVilafortuna qal'asi

Manbalar
--------

1. ↑  „Замок Вилафортуна". 20-dekabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-dekabr 2016-yil.
2. ↑  „Фильм Villa Fortuna (2014)". 28-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-dekabr 2021-yil.

Havolalar
---------

* Qalʻaning rasmiy sayti
* Fotosurat phateev.ru blogidan
Peshonadan oʻpish
**Peshonadan oʻpish** — bu doʻstlikni va/yoki kimgadir taskin berishni bildirish uchun ijtimoiy oʻpish ishorasi hisoblanadi. Peshonadan oʻpish — mehr va muhabbat belgisidir. Baʼzi arab madaniyatlarida peshonadan oʻpish kechirim soʻrash imo-ishorasi, shuningdek, oʻpilayotgan odamning noroziligini tan olish belgisi hisoblanadi. Peshonadan oʻpish qayd etilgan boshqa mintaqalar kurd jamiyatlarida kuzatilgan, bu yerda odatda keksa odam kichik odamni peshonasidan oʻpadi. Xuddi shunday, peshonadan oʻpish ham mehrning yanada maqbul va nozik namoyonidir. Bu his-tuygʻu va ehtirosni boshqa mehr-muhabbat namoyishlari kabi atrofdagilarning koʻzlarini jalb qilmasdan, bir sherigidan ikkinchisiga oʻtkazishga imkon beradi.

Biroq, odamning peshonasidan oʻpish ishqiy emasligi taʼkidlangan. Buning oʻrniga, bunday xatti-harakat mutlaqo neytraldir va uni his-tuygʻu, shahvat, sevgi va boshqalarni oʻtkazishga harakat qilganda ishlatmaslik kerak. Aytishlaricha, u boshqa oʻpishlarni yanada romantik qiladigan baʼzi fazilatlarga ega emas va shuning uchun platonik boʻlmagan sevgini ifodalash uchun ishora sifatida qaralmasligi kerak. Hatto aytilishicha, oʻpish muayyan vaziyatlarda masofani belgilash vositasi sifatida ishlatiladi.

Ommaviy axborot vositalarida foydalanish
----------------------------------------

Peshonadan oʻpish turli xil ommaviy axborot vositalarida qoʻllanilgan. Kino muhitida peshonadan oʻpish dahshatli, komediya, ilmiy triller va boshqa janrlarda mavjud.

Yana qarang
-----------

* Ommaviy mehr ko'rsatish
* Salom
* Oʻpich

Manbalar
--------

1. ↑  Desmond, Morris*. Bodytalk The meaning of human gestures.*. Crown Publishers, 1994.
2. ↑  *Discussing the Undiscussable*, 2008 — 90 bet.
3. ↑  Sweetnam, Denise*. Kurdish culture: a cross-cultural guide*, 1994 — 58 bet.
4. ↑  „What Forehead Kisses Really Mean" (inglizcha) (16-noyabr 2011-yil). Qaraldi: 10-may 2018-yil.
5. ↑  „UNPOPULAR OPINION: Forehead Kisses Are Not Romantic" (inglizcha). *xoJane: Women's Lifestyle & Community Site - xoJane* (12-noyabr 2014-yil). Qaraldi: 10-may 2018-yil.
**Peshtoq qismlari madrasa misolida**: 1-peshtoq; 2-kitoba; 3-ravoq; 5-qanos.  
Peshtoqdan alohida 4-guldasta.
**Peshtoq** — madrasa, masjid, maqbara, karvonsaroy va boshqa binolarning old tomoni — asosiy kirish qismi. Peshtoq binoning hashamatli baland, bezakdor meʼmoriy boʻlagi boʻlib, odatda, bino devori sathidan bir oz boʻrttirib chiqariladi. Asosiy oʻrinni markaziy ravoq, uning ikki yonidagi dahanasi va tepasidagi ikki uchburchak qanos va kitoba tashkil etadi.

Oʻrta Osiyoda
-------------

Oʻrta Osiyoda saqlanib qolgan peshtoqlarning eng qadimiy namunasi Arab ota maqbarasidir. Peshtoq koshin va sirkor parchinlar, girih hamda diniy va falsafiy mazmundagi kitobalar bilan bezatilgan. Ulugʻbek, Sherdor, Tillakori, Nodir devonbegi, Abdulazizxon madrasalarining peshtoqi oʻziga xos milliy meʼmorlik uslubida serhasham bezatilgan.

  

* Ulugʻbek madrasasining peshtoqiUlugʻbek madrasasining peshtoqi
* Sherdor madrasasining peshtoqiSherdor madrasasining peshtoqi
* Tillakori madrasasining peshtoqiTillakori madrasasining peshtoqi
* Nodir devonbegi madrasasining peshtoqiNodir devonbegi madrasasining peshtoqi
* Abdulazizxon madrasasining peshtoqiAbdulazizxon madrasasining peshtoqi

Afgʻonistonda
-------------

* Hirot jome masjidining peshtoqi. HirotHirot jome masjidining peshtoqi. Hirot
* Moviy masjidning peshtoqi. Mozori SharifMoviy masjidning peshtoqi. Mozori Sharif
* Masjidi Sabzning peshtoqi. BalxMasjidi Sabzning peshtoqi. Balx

Rossiya va Kavkazda
-------------------

* Musulmonlar faxri masjidining peshtoqi. ChechenistonMusulmonlar faxri masjidining peshtoqi. Checheniston
* Shirvonshohlar saroyidagi peshtoq. BokuShirvonshohlar saroyidagi peshtoq. Boku
* Sankt-Peterburg jome masjidining peshtoqsimon qismi. Sankt-PeterburgSankt-Peterburg jome masjidining peshtoqsimon qismi. Sankt-Peterburg

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdurayim Abdugʻafurov** (1867 — Toshkent — 1950) — xalq ustasi, Toshkent badiiy chitgarlik maktabining namoyandasi. Birinchi boʻlib mato (boʻz)ga gul bosishda roʻyan oʻrniga alizarin ish-latdi. Buxoro va Qoʻqon ustalaridan yangi rasmlarning qoliplarini, yangi bezak va mujassamotlarni keltirib, mahalliy chitgarlikka ijodiy singdirdi. Abdugʻafurov oʻz asarlari bilan Oʻzbekistonda oʻtkazilgan bir necha koʻrgazmalarda qatnashdi. 1935-yildan Toshkent badiiy oʻquv ishlab chiqarish kombi-natida daryo bergan. 1937-yilda Parijda oʻtkazilgan Xalqaro koʻrgazmada Abdugʻafurovning asarlari yuqori baholandi. 30-yillar oxi-ri — 40-yillar boshlarida Moskva, Ivanovo, Serpuxov toʻqimachilik korxonalari uchun chit, satinga bosiladigan gul-qolip namunalarini tayyorlab bergan. 1940-yilda Abdugʻafurov rassom V. Krinitskiy bilan hamkorlikda qoliplar uchun 11 ta "Paxta nusxa" eskizlar yaratdi. Bu nusxalarda gʻoʻza bargidan tortib ochilgan chanoqqacha boʻlgan jarayonlar oʻsimliksimon milliy naqshlar negizida oʻz ifodasini topgan. Abdugʻafurov bezagan dasturxon, kir-pech, choyshab va boshqa buyumlar (respublika muzeylarida saqlanmoqda) gullarining yorqinligi, ranglarining uygʻunligi, mujassamoti bilan diqqatni tortadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Abdumavlon Abdukarimov** (1922-yil tavallud topgan — 2001-yil vafot etgan) — Qirgʻiziston SSR Jalolobod viloyati Suzoq MTS traktorchisi. Lenin ordeni, „O‘roq va Bolg‘a" oltin medali, Vatanparvarlik ordeni sohibi va Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

Hayoti va faoliyati
-------------------

1922-yilda Turkiston Muxtor Sovet Sotsialistik Respublikasi Farg‘ona viloyati Andijon tumani Oktyabrskoy qishlog‘ida, (hozirgi Qirg‘iziston Jalolobod viloyati Bog‘ish qishlog‘ida) tug‘ilgan. Millati oʻzbek. Mehnat faoliyatini erta boshlagan: 1933-yildan 1938-yilgacha u mahalliy kolxozning dala jamoasida ishlagan.

1942-yil mart oyida Qizil Armiya safiga chaqirildi. Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi. Abdukarimov Abdumavlon Stalingrad yaqinida ogʻir yaralangan va 1942-yil oktyabr oyida armiya safidan chiqarilgan. O‘zining tug‘ilgan qishlog‘iga qaytib, Suzoq mashina-traktor stansiyasida (MTS) traktorchi bo‘lib ishlay boshladi. U agrotexnika ilm yutuqlari va ilg‘or tajribani o‘z amaliyotida qo‘llagan holda bir necha yillar davomida paxta xomashyosidan yuqori va barqaror hosil olishni taʼminladi. U xizmat qilgan brigadalarda 1954—1957-yillarda paxta hosili gektariga 27—53 sentnerni yoki oʻrtacha 40 sentnerni tashkil etdi. MTS qayta tashkil etilgandan soʻng u mahalliy Lenin nomidagi kolxozda mexanizator boʻlib ishlashni davom ettirdi. 1983-yildan nafaqaga chiqadi. Jalolobod viloyati (1959—1990-yillarda Oʻsh) viloyatida yashagan. 2001-yilda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1957-yil 15-fevraldagi Farmoni bilan qandlavlagi, paxta va chorvachilik mahsulotlari yetishtirishni koʻpaytirish, ilm-fan yutuqlari va ilgʻor tajribalarni yetishtirishda keng qoʻllashda erishilgan ulkan muvaffaqiyatlari uchun, Abdukarimov Abdumavlon Lenin ordeni va „O‘roq va Bolg‘a" oltin medali bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Abdukarimov Abdumavlon 1957-yil 15-fevralda Lenin ordeni, 1985-yil 3-noyabrda Vatanparvarlik ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------



1. 1 2 3  „Abdukarimov Abdumavlon biografiyasi".
2. ↑  Музалевский М. В.*. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь*. М.: РИЦ "Кавалер", 2008.
3. 1 2 3  Qirgʻiziston Sotsialistik Mehnat Qahramonlari. Frunze: Ed. „Qirgʻiziston", 1966 yil.
4. ↑  „Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Социалистического Труда колхозникам, колхозницам, работникам машинно-тракторных станций и совхозов, партийным и советским работникам Киргизской ССР»" (deadlink). 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-mart 2017-yil.
**Abduqahhor Rahimov**, Qahhor baxshi (1955, Dehqonobod tumani, Xoʻjamahmud qishlogʻi) — Oʻzbekiston xalq baxshisi (2001). Jarangdor ovoz sohibi. Dehqonobod tumani umumtaʼlim maktabi oʻqituvchi (1980-yildan). Dostonchilik sirlarini otasi Qodir baxshi Rahimovdan oʻrgangan. Repertuaridan 20 ga yaqin doston ("Alpomish", "Yodgor", "Goʻroʻgʻli", "Avazxon", "Malikai ayyor", "Malla savdogar" va b), oʻzi ijod qilgan turli mavzudagi termalar oʻrin olgan. R. koʻpgina doʻmbira kuylarini ham mahorat bilan ijro qiladi. "Alpomish" dostoni yaratilganligining 1000-yilligiga bagʻishlangan Xalqaro baxshishoir va oqinlar festivalining 1oʻrin sovrindori (Termiz, 1999). 1997-yilda AQShda gastrodda boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Hatto Timurcu (Temirchi) nomi 1530-dagi (hijriy 937-yilga toʻgri keladi) 166-sonli Anadolu Hisob-i Viloyat kitobida uchramaydi. Shuni tushunish mumkinki, oʻsha davrda bu mahalla hali tashkil etilmagan. Bosh vazirlik Usmonli Arxivida joylashgan 1847-yildagi Varidat-i Hisob kitobida tuman nomi Timurju sifatida tilga olingan. Rumiy boʻyicha 1340-yil, Gregorian yili boʻyicha 1924-yilda Bursa viloyatida nashr etilgan. Usmonli turk tilidagi yunon Fecayii asarida Timurcu (Harmanjik), Timurcular (Atranos-Orhaneli) va Timurlar (Büyükorhan) deb nomlangan uch xil Demirchi tumani nomi berilgan. 1927-yilgi Hudavendigar viloyati yilnomasida Harmanjik Demirji deb qayd etilgan.

Geografiya
----------

Bursa viloyatiga boʻlgan masofa 82 km, Keles tumanidan esa 20 km uzoqlikda.

Aholi
-----

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Yillar boʻyicha mahalla aholisi haqidagi maʼlumotlar | 2020 | 322 |
| 2015 yil | 315 |
| 2010 yil | 312 |
| 2007 yil | 309 |
| 2000 | 304 |
| 1997 yil | 302 |


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Turkiya Keles tumani aholi punktlari |
| --- |
|  |
| 
* Akçapınar
* Alpağut
* Avdan
* Baraklı
* Basak
* Belenören
* Bıyıklıalanı
* Cuma
* Çayören
* Çukur
* Dağdemirciler
* Dağdibi
* Davutlar
* Dedeler
* Delice
* Denizler
* Durak
* Düvenli
* Epçeler
* Ertuğrulgazi
* Gelemiç
* Gököz
* Harmanalanı
* Harmancık Demirci
* Haydar
* Issızören
* Karaardıç
* Kemaliye
* Kıran Işıklar
* Kirazlı
* Kocakovacık
* Kozbudaklar
* Küçükkovacık
* Menteşe
* Pınarcık
* Sofular
* Sorgun
* Uzunöz
* Yağcılar
* Yazıbaşı
* Yenice
* Yunuslar
 | 
 |

 |
**Harkany-**Vengriyaning Baranya okrugidagi shaharcha hisoblanadi.

Tarixi
------

Bu hudud oʻrta asrlardan beri yashab kelgan „Nagh Harkan" nomi 1323-yildagi hujjatda qayd etilgan. *Harkány* ismining kelib chiqishi va maʼnosi nomaʼlum, ammo arxeologik topilmalar ham mavjud boʻlib, bu hududda taxminan 1000 yil oldin hunlar va avarlar yashagan. Ikkinchi jahon urushi tugagunga qadar aholining koʻpchiligi Dunay boʻyidagi shvabiyaliklar boʻlgan, ularni mahalliy tilda *Stifolder* deb ham atashgan, chunki u yerga ajdodlar XVII asr va XVIII asrlarda Fulda (tuman)dan kelgan. Asosan sobiq nemis koʻchmanchilari 1945-1948-yillarda Potsdam kelishuvi boʻyicha Ittifoqchilar tomonidan bosib olingan. Germaniya va Ittifoqchilar tomonidan bosib olingan Avstriyaga haydalgan. U yerda hozirgi vaqtga qadar bir nechta Vengriya nemislari yashaydi. Bugungi kunda koʻpchilik Chexoslovakiya-Vengriya aholi almashinuvidan kelib chiqqan vengerlarning avlodlaridan hisoblanadi. Ular sobiq Dunay Svabiya aholisining uylarini egallab olishgan.

Spa
---

Oltingugurtga boy shifobaxsh suvlarni 1823-yilda quduq qazuvchi Pogáni Yanos kashf etgan, u issiq suvni sezgan va uning oyogʻiga yaxshi taʼsir qilganligini bilgan.

Suvning shifobaxsh foydalari tayanch-harakat kasalliklari, surunkali ginekologik yalligʻlanishlar, limfa tizimi kasalliklari va toshbaqa kasalligini davolashda koʻplab tashxislar qoʻyib kasalliklarni isbotlangan.

Spa maskani 13,5 gektarlik ulkan ibtidoiy park hisoblanadi. Bu yerda yuzlab yillik daraxtlar orasida joylashgan boʻlib, u bu yerdagi plyajdagi hammom, kurort va slayd parki bilan dam olishni xohlaydigan tashrif buyuruvchilarni kutmoqda. Teri kasalliklarini davolashdan tashqari, vanna suvi bepushtlik muammolarini davolash uchun koʻplab ish olib borishmoqda

Turizm
------

150 yil muqaddam shifobaxsh suvlar kashf etilganidan beri Harkaniy kurortiga tashrif buyuradigan sayyohlar soni yiliga bir million kishiga yetgan. Harkany-eng mashhur shahar kurortlaridan biri koʻplab turar joy va dam olish maskanlari qurilgan. Mehmonxonalarning aksariyati Yevropa standartlariga mos keladi. Harkanida revmatik kasalliklarni davolash uchun shifoxona ham qurilgan.

Qardosh shaharlar-qardosh shaharlar
-----------------------------------

Harkany egizak :

* Ruminiya Băile Tușnad, Ruminiya
* Serbiya Bačko Petrovo Selo, Serbiya

Manbalar
--------

1. ↑  „Die Vertreibung – Landsmannschaft der Deutschen aus Ungarn".
**Bentonitlar**, bentonitli gillar — asosan montmorillonit guruhiga mansub minerallardan iborat gillar. Baʼzan tosheovun ham deyiladi. B. tarkibiga montmorillonitdan tashqari gidroslyuda, kaolinit, paligorskit, seolitlar va boshqa ham kiradi. B. vulkanik tuf va kullarning suvda, asosan dengiz havzaaarida digenetik oʻzgarishi natijasida (qarang diagenez) hosil boʻladi. B. kristall tuzilishi qatqat, koʻp suv shima oladigan bulganligi uchun suv taʼsirida koʻpchiydi. B. sanoatda burgʻi qorishmalarini tayyorlashda, metallurgiyada, shuningdek tibbist va boshqa sohalarda ishlatiladi. B. Oʻzbekistonda (Shoʻrsuv, Azkamar, Koʻkayti, Dehqonobod), shuningdek Gruziya, Ozarbayjon, Ukraina (Qrim ya. o.), Rossiya (Tatariston), Qozogʻistonda uchraydi. Qri.mda B.ni kil (gil) deb ataydilar.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Java (maʼnolari).
**Java dengizi** (indonezcha: *Laut Jawa*, javacha: *Segara Jawa*) — Tinch okeanning gʻarbiy qismidagi dengiz, Sumatra, Java va Kalimantan orollari oraligʻida. Qirgʻoqlari baʼzi joylarda marjon riflari bilan oʻralgan. Mayd. 552 ming km². Eng chuqur joyi 1272 m. Suvining yuza qismidagi temperaturasi 27—28°. Shoʻrligi 31,5—34°/00. Suv sathining koʻtarilishi sutkalik (bal. 2 m gacha). Dengizdan baliq ovlanadi, marvarid olinadi. Yirik portlari: Jakarta, Semarang, Banjarmasin.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4759054-3
* NKC: ge164702
* VIAF: 315526850
* en:WorldCat Identities (VIAF orqali): 315526850

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Huqna**, **klizma** — toʻgʻri ichakka anusdan maxsus asbob yordamida suyuqlik (koʻpincha suv) yuborishdan ibo-rat tibbiy muolaja. Tozalovchi huqna (ichakdagi narsalarni chiqarib tashlash uchun qoʻllanadi), dori huqna va oziq huqna farq qiladi. Huqna faqat vrach koʻrsatmasiga muvofiq qilinadi, chunki baʼzi hollarda (appenditsit, ichak buralib qolishi va h.k.) u ogʻir oqibatlarga olib kelishi mumkin. Huqna uchun maxsus noksimon rezina ballon (baʼzan maxsus qattiq uchlikli qisqichi yoki joʻm-ragi hamda uchligi bor rezina naychali voronka) qoʻllanadi, shuningdek, Esmarx krujkasidan foydalaniladi, unga suyuqlik bir meʼyorda borishi uchun joʻmrakcha, biriktirish naychasiga esa uchlik oʻrnatilgan. Tozalovchi huqna qabziyataa, oziqovqatdan zaharlanganda, meʼda-ichak yoʻlini va kichik chanoq aʼzolarini rentgenologik tekshirishdan, operatsiyadan, tugʻishdan, dori va oziq huqnadan oldin qoʻllanadi. Baʼzi bir davo huqnasi ayni vaqtda tozalovchi huqna funksiyasini ham oʻtaydi (mas, moychechak-li, gipertonik, yogʻli va boshqalar). Huqnaning taʼsiri suyuqlik miqdoriga, uning tezlik bilan bosim ostida yuborili-shiga bogʻliq. Katta yoshdagilar uchun oʻrtacha 1 l ga yaqin toza iliq suv kerak boʻladi. Suv yuborib qilinadigan tozalovchi huqna qabziyatda ichak shil-liq pardasini taʼsirlab, ichakning toʻlqinsimon harakati (peristalti-kasi)ni kuchaytiradi, natijada bemorning ichi keladi. Agar bemorning qimirlashi mumkin boʻlmasa uni chal-qancha yotqizib huqna qilinadi, bemorning ostiga tuvak qoʻyiladi. Qorip muskullari haddan tashqari tarang boʻlsa, huqna qilinayotganda bemor tizza va tirsaklariga tayanib turishi kerak. Huqna qilishdan oldin uchlikka vazelin yoki glitserin surtiladi. bemorni kleyonka solingan oʻrin chetiga chap yonboshi bilan yotqiziladi. Chap qoʻlning birinchi va ikkinchi barmoqlari yordamida dumba kerilib. oʻng qoʻl yordamida uchlik aylanma harakat bilan toʻgʻri ichakka 10—12 sm kirgiziladi. Huqnadan soʻng mumkin qadar 5—10 daqiqa hojatga chiqmay turgan maʼqul. Yogʻli huqna uchun oʻsimlik moyini 200 ml (bolalarga 30 — 50 ml) hajmida kechqurun yuboriladi. Bunda noksimon rezina ballon ishlatiladi. Dori huqna dori moddalarining ichak shilliq pardasiga taʼsir etishi va dorining organizmga ichak orqali soʻrilishi maqsadida qoʻllanadi. Dori moddalari 10 ml va undan oz miqdorda yuborilganda yaxshi soʻriladi. Dori huqna qilishdan oldin albatta tozalovchi huqna oʻtkazish kerak. Oziq Huqna — sunʼiy ovqatlantirishning bir turi. U organizmning suyuqlikka, osh tuziga va oz miqdorda boʻlsa-da, oziq moddalarga boʻlgan ehtiyojini qondirish maqsadida qoʻllanadi. Oziq huqna uchun osh tuzining fiziologik (izotonik) eritmasi, 5 % li glyukoza eritmasi va aminokislo-talar eritmalaridan foydalaniladi. Bunday huqna tozalovchi huqnadan keyin qilinadi. Oziq huqna faqat vrach koʻrsatmasiga binoan davolash muassasalarida qoʻllanadi.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Benzidin** — (4,4diaminodifen i l ), H2NC,,H4CrH4NH2 organik birikma, aromatik diamin. Mol. m. 184,23. Rangsiz yaltiroq kristallar. Havoda va yorugʻlik taʼsirida qorayadi. Suyuqlanish temperaturasi 128°, qaynash temperaturasi 401,7°. Suvda 0,4% (12°da), efirda 2,2% (15°da), etanolda 1,0% (80°da) eriydi. Karbon va mineral kislotalar bilan tuz hosil qiladi. B.ni birinchi marta N. N. Zimin gidrazobenzolni anorganik kislotalar bilan qizdirib olgan (1845). Sanoatda nitrobenzolni ishqoriy muhitda pyx bilan gidrazobenzolgacha qaytarib, uni mineral kislotalar taʼsirida izomerlash yoʻli bilan olinadi. B. azoboʻyoqlar sanoatida xom ashyo sifatida, analitik kimyoda xrom, mis, oltin, qoʻrgʻoshin, simob va shahri k.ni aniqlashda ishlatiladi. Kanserogen xususiyati bor.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Huquqiy maslahatchi**, yuri dik maslahatchi (OʻzRda) — tashkilotning huquqiy xizmat xodimi. U davlat hokimiyati va boshqaruvi oliy organlarining, respublika hamda mahalliy davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlarining, viloyat, shahar va tuman hokimliklarining, shuningdek korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning yuridik (huquqiy) xizmatini amalga oshiradi. Huquqiy maslahatchi zimmasiga maʼmuriyat tomonidan chiqariladigan buyruq, farmoyishlarning hamda boshqa huquqiy mazmundagi hujjatlarning qonuniyligini nazorat qilish; boshqa xoʻjalik yurituvchi subʼyektlar bilan shartnoma va bitimlar tuzishda ishtirok etish; xodimlar hamda xizmatchilarga amaldagi qonunchilik toʻgʻrisida axborot berish, ularga \uquqiy yordam koʻrsatish; sudlarga daʼvogar yoki javobgar sifatida ishtirok etayotgan tashkilot (muassasa)larning ishini yuritish; tashkilot (mu. assasa) xodimi sudlanuvchi yoki jabrlanuvchi tariqasida jalb qilingan hollarda dastlabki tergov va sudda jamoat ayblovchisi yoki jamoat himoyachisi sifatida ishtirok etish yukla-tilgan. Oliy yuridik maʼlumotga ega boʻlgan shaxs boshqaruv organlarida va mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar korxona, muassasa hamda tashkilotlarda yuridik maslahatchi boʻlib ishlashi mumkin. Vazirlik, davlat qoʻmitasi, idora va respublikaning boshqa boshqaruv organi yuridik boʻlinmasining boshligʻi yoki yuridik maslahatchisi la-vozimini egallash uchun kamida 5 yillik yuridik maslahatchi ish tajribasiga ega boʻlish zarur. Yuridik masla-hatchilar 5 yilda 1-marta Adliya vazirligida, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Adliya vazirligida, viloyatlar va Toshkent shahri adliya boshqarmalarida qayta tayyorlash va attestatsiyadan oʻtadilar. Yosh mutaxassislar va homilador ayollar attestatsiyadan oʻtkazilmaydi. Huquqiy maslahatchi attestatsiyadan oʻta olmasa, u 6 oy mud-datdan soʻng yana qayta tayyorlash va attestatsiyadan oʻtish uchun yuborilishi mumkin. Yuridik maslahatchiga huquqiy ishlarga taalluqli boʻlmagan boshqa ishlarning yuklatilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Mansabdor shaxslar tomo-nidan yuridik maslahatchiga yuklatilgan vazifalarni bajarishga va unga berilgan huquqlardan foydalanishga qarshilik koʻrsatilsa va bu qonunchilikning buzilishiga hamda fuqarolarning huquq hamda qonuniy manfa-atlariga zarar yetkazilishiga olib kelsa, Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi va uning organlari taqdimnomasi boʻyicha aybdor mansabdor shaxslar yuridik javobgarlikka tortiladilar.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Usoma Ibn Munqiz** (1095.24.6, Shayzar sh. chasi, Suriya shim. — 1188, Damashq) — arab yozuvchisi, tarixchi, sarkarda. Turli xrkim va amirlarning xizmatida boʻlib, hayotining koʻp kismi jangu jadallar, sarguzashtlarda kechgan.

Usoma Ibn Munqiz M. ning "Kitob ulmavoqif valmasokin" ("Manzillar va maskanlar kitobi", 1182) esdaliklari mashhur. Ushbu kitobning yagona qoʻlyozmasi 1880-yilda Eskurial (Ispaniya) kutubxonasidan topilgan. Oʻzbek tilida "Ibratli kitob" (1980) nomi bilan nashr etilgan. Salib yurishlari haqida yaratilgan koʻplab tarixiy va adabiy asarlarning mualliflari Yevropa tarixchi va yozuvchilari boʻlgan va ular bu jarayonni oʻz qarashlari va manfaatlariga muvofiq holda yoritganlar. "Ibratli kitob" esa salib yurishlarining bevosita shohidi boʻlgan arab yozuvchisi qalamiga mansubdir. Usoma Ibn Munqiz M. ning ushbu kitobi qiziqarli badiiyavtobiografik asar boʻlish bilan birga muhim tarixiy manba ham hisoblanadi: unda 12-asrda yashagan arablarning turmush tarzi, oʻrta asr arab sharqining hayoti, arablarning salibchilarga munosabati aks ettirilgan.

Turli manbalarda U.i M. ning sheʼriy devoni va "Ibratli kitob" dan tashqari 10 ga yaqin asari borligi qayd etilgan. Lekin bizgacha ulardan faqat 2 tasi yetib kelgan. Birinchi asari sheʼriy uslub haqida boʻlib, unda badiiy sanʼatlar tavsiflangan. Ikkinchi asari "Kitob ul ukkoz" ("Hassalar haqida kitob") deb atalib, unda Iso paygʻambar (as) aso (hassa) sidan boshlab, hamma afsonaviy, moʻʼjizakor hassalar haqidagi rivoyatlar va Usoma Ibn MunqizM. qarigan chogʻida tutgan hassasi haqida hikoya qilingan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Inspektor Javer** (fransuzcha: *inspecteur Javert*, [ ʒ a v ɛ ʁ ]) — Viktor Gyugoning „Bechoralar" romani qahramoni, qonunning toʻgʻriligiga qatʼiy ishonadigan, ammo romanda antiqahramon rolini olgan, isteʼdodli detektiv.

Qahramonning qisqacha tavsifi
-----------------------------

Tugʻilgan joyi qamoq boʻlib, folbinning oʻgʻlidir. Jinoyatchi boʻlish uchun barcha imkoniyatlar boʻlsa ham detektiv boʻlgan. Faoliyatini nazoratchi sifatida boshlagan va Jan Valjanni eslab qolgan. Yillar oʻtib, politsiyachi sifatida u Montryoy-syur-Mer shahri merida mahkumni tanib qoladi. Shahar aynan Jan Valjanning saʼy-harakatlari bilan oʻzgargani uning uchun muhim boʻlmay; mer oʻrnida jinoyatchini koʻradi. Oʻz ishining fidoyisining qaysarligi bilan u oʻzining haqligiga dalil qidiradi va maqsadga erishmaguncha tinchimaydi — Jan Valjan umrbod qamoq jazosiga hukm qilinadi. Qochib ketganidan soʻng, uning soyasiga aylanadi va bir kuni Valjanni Xoʻroz soati toʻdasidan qutqaradi.

Shu bilan birga, u vijdonli, halol, sinchkov, aqllidir. Javer begunohlarni hibsga olishdan qoʻrqib, barcha faktlarni sinchkovlik bilan tekshiradi. 1832-yil inqilobiy yilida qoʻzgʻolonchilar safiga kiradi va qoʻlga olinadi. Sud jarayoni boʻlib oʻtadi, inqilobiy "Alifbo doʻstlari "Javerni oʻlimga hukm qiladi. Ammo Jan Valjan uni qutqaradi; koʻp yillardan beri taʼqib qilgan, tinch yashashiga yoʻl qoʻymay yurgan jinoyatchi saxiylik va mehr koʻrsatadi. Bu uning aqliga sigʻmaydi. Tez orada ularning soʻnggi uchrashuvi boʻlib oʻtadi, u yerda Jan Valjan va inspektor Javer birgalikda Marius Ponmersiga yordam berishadi. Inspektor Jan Valjanni yolgʻiz qoldiradi, oʻzi esa Senaga oʻzini tashlab „xudodan isteʼfo soʻraydi".

Prototip
--------

Jan Valjan singari, Javer ham bitta prototipga ega — fransuz jinoiy qidiruv boʻlimi asoschisi Yevgeniy Fransua Vidok.

Romanning filmga moslashuvlari, ishlab chiqarishlari va moslashuvlarida baʼzi mujassamlanishlar
-----------------------------------------------------------------------------------------------

Sahna koʻrinishlarid
* Klod-Mishel Shoenberg va Alen Boublilning „ Baxtsizlar" musiqiy filmi (1980-yildan) — Jean Vallée[fr] (Fransiya, 1980), Rojer Allam (London, 1985), Terens Mann (Brodvey, 1987), Philip Quast[en] Broadway), 1995), Norm Lewis[en] (Brodvey, 2006), Will Swenson[en] (Brodvey, 2014)

Manbalar
--------

1. ↑  Hugo, Victor*. "Javert". Les Misérables*. New York City: Signet Classics: MacAfee, Norman. New York City: Signet Classics, 2013. ISBN 978-0451419439.
2. ↑  *World Literature*. Goodwill Trading Co. Inc.. ISBN 978-971-574-030-2.
3. ↑  Andrew Byers*. Faith Without Illusions: Following Jesus as a Cynic-Saint*. InterVarsity Press, 2011-02-28. ISBN 978-0-8308-6852-0.
4. ↑  Robin Walz*. "Vidocq, Rogue Cop", introduction to François Eugène Vidocq, Memoirs of Vidocq: Master of Crime*. AK Press, 1935.
5. ↑  E. F. Vidocq, „Mémoires"

Yana qarang
-----------

* Miriel (tag'irlanganlar)
* Jan Valjan
* Tenardier
* Kozetta
* Enjolras
* Gavroche
*Secale cereale*
**Javdar**, qora bugʻdoy (Secale) — gʻalladoshlar oilasiga mansub bir yillik va koʻp yillik oʻsimliklar turkumi, don ekini. 13 turidan 11 tasi yovvoyi boʻlib, Kichik va Oʻrta Osiyoda, Eron, Afgʻoniston, Zakavkazye, Janubiy Afrikada oʻsadi, qolgan 2 turidan biri — dalalarda begona oʻt tariqasida uchraydi (S. segetale), biri asosan Shimoliy yarim shar mamlakatlarida yetishtiriladigan madaniy yoki ekiladigan J. (S. cereale) dir. J.ning vatani Kavkaz, Kichik va Oʻrta Osiyoning togʻ oldi mintaqalari. Kuzgi va bahorgi shakllari bor, asosan kuzgisi ekiladi. Jahon boʻyicha ekin maydoni 9,9 mln.ga oʻrtacha hosildorlik 20,3 s/ga, yalpi hosili 20,1 mln. t (1999). Asosan Yevropa mamlakatlarida koʻp ekiladi (Polshada — 2,2, Rossiyada 3,5, Ukrainada 0,6 mln.ga). Oʻzbekistonda J. kam ekiladi (8 ming ga, 1999).

J. ildiz tizimi popuk ildiz, baquvvat, yerga asosan 120 sm (ayrim ildizlari 2 m) gacha kirib boradi. Poyasi poxol, 5—6 boʻgʻimdan iborat, boʻyi 60 sm dan 2—2,5 m gacha. Bitta oʻsimlikda 4—8 ta poya boʻladi. Bargi barg qini va xanjarsimon uchli barg plastinkasidan iborat: toʻpguli — boshoq, gullari ikki jinsli, mevasi don, yalangʻoch, choʻzinchoq, asosan kulrang. J. chetdan changlanadigan oʻsimlik. J. dan oziq-ovqat, yem-xashak va texnika maqsadlarida foydalaniladi. Javdar non (bugʻdoy non bilan birgalikda) eng muhim oziq-ovqat mahsulotidir. Yormasi va koʻk massasi, uni chorva mollari uchun qimmatli ozuqa; donidan aralash ozuqa, spirt va kraxmal, patoka ishlab chiqariladi, somonidan qogʻoz, sellyuloza, lignin va boshqa olinadi, shuningdek, mollarga yediriladi va toʻshama oʻrnida foydalaniladi. Kuzgi J.ning faol vegetatsiya davri (120—150 sutka) ikkiga boʻlinadi: vegetativ organlari rivojlanib boradigan kuzgi davr (40—50 sutka) va generativ organlari shakllanadigan va oʻsimlik hosil beradigan bahorgiyozgi davr (75—100 sutka). Urugʻi 1—2° issiqda unib chiqadi, maysalari sovuqqa chidamli. J. aprel ning oxiri — mayning boshlarida boshoq chiqaradi, iyun oyida pishadi. Sugʻoriladigan mintaqalarda kuzgi J.ni makkajoʻxori, gʻoʻza, kartoshka va boshqa dala ekinlaridan boʻshagan unumdor yerlarga ekish tavsiya etiladi. Oʻzbekistonda sugʻoriladigan yerlarda, asosan, kuzda 4—6 sm chuqurlikda ekiladi (gektariga 2—2,5 s urugʻ sarflanadi). Sugʻoriladigan yerlarda hosildorligi 20—50 s/ga, bahorikor yerlarda 10—20 s/ga boradi. Baʼzi joylarda J.ni oraliq ekin tariqasida koʻkatini mollarga berish uchun ham ekiladi.

Navlari. J.ning Vyatka, Kozon, Duragay 2, Vaxsh 116 (bahori) va boshqa ekiladi.

Zararkunandalari: shved pashshasi, gessen pashshasi, kuzgi pashshalar, xasva va boshqa

Kasalliklari: ildiz chirish, qorakuya, qorakoʻsov va boshqa

Adabiyot
--------

* Yormatova D. Dala ekinlari biologiyasi va yetishtirish texnologiyasi, T. 2000.

Qoʻziboy Dushamov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aleksa Brđovic** (1993-yil 29-iyulda tugʻilgan) — serb voleybolchisi, Serbiya erkaklar terma jamoasi va Rossiyaning „Gazprom-Ugra Surgut" nomli klub aʼzosi, Polsha 2014-yilgi chempioni hisoblanadi.

Faoliyati
---------

### Klublar

2013-yilda u Polshaning PGE Skra Bełchatow klubiga oʻtdi. U PGE Skra Bełchatow bilan 2014-yil Polsha chempioni unvonini qoʻlga kiritadi. 2014-yil 8-oktyabrda uning jamoasi ENEA Polsha SuperCup 2014 musobaqasida g‘olib chiqgan edi. 2015-yil 6-mayda u PGE Skra Bełchatow bilan Polsha chempionatining bronza medalini qoʻlga kiritadi. 2015-yil may oyida esa u Polsha terma jamoasini tark etib, Rossiyaning „Gazprom-Yugra Surgut" nomli klubga oʻtadi. U ikki yillik shartnoma ham imzoladi.

### Milliy terma jamoasi

Serbiya terma jamoasida 2012-yilda debyut qilgan. U 2014-yilgi Jahon ligasida jamoaga murabbiy Igor Kolaković tomonidan tayinlangan.

Oʻyin holati
------------

Apelsin saflarining chap qanotda Zbignev Bartman ajoyib koʻrinardi. Samarali qurol, shuningdek, qabul qilish bilan bogʻliq muammolarga duch kelgan Sebastyan Shvartsni topshirish edi. Ace xizmatidan keyin Alyona Pazhenko 6:6 edi, ammo birinchi texnik tanaffusda mehmonlar etakchilik qilishdi (6: 8). Merfi Troy Danzig jamoasidagi hujumda yaxshi ishtirok etdi. Birinchi texnik tanaffusdan soʻng Markaziy JV-Tsarnovskiy va Pajenk yaxshi hujum qilishdi. Har doim apelsin bir nuqtaga kelganda, raqiblar boshqasiga sakrab tushishardi. Ammo oxirida Shvarts pley-offda xato qildi va keyingi harakatda Bartman Troyning yagona blokini toʻxtatdi (18:17). Bartman yana chap qanotdan. Tez orada murabbiy xuddi shu manevrni qoʻlladi, chunki Xoks allaqachon uch ochkolik ustunlikka ega edi (22:19). Xostlar tomonida, oʻz navbatida, Yakov Popivchakni xizmat koʻrsatish sohasiga kiritish bilan manevr muvaffaqiyatli boʻldi.

Sport yutuqlari
---------------

### Klublar

#### Milliy chempionatlar

* **2013-2014-yillar**  Polsha chempionati, PGE Skra Bełchatów bilan;
* **2014-2015-yillar**  Polsha SuperCup2014-yil, PGE Skra Bełchatów bilan;
* **2014-2015-yillar**  Polsha chempionati, PGE Skra Bełchatów bilan.

### Milliy terma jamoa

* **2016-yil**  FIVB Jahon Ligasi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Aleksa Brdović w PGE Skrze Bełchatów!* — sportowefakty.pl — 17-07-2013
2. ↑  *PGE Skra mistrzem Polski* — plusliga.pl — 27-04-2014
3. ↑  *ENEA Super Puchar w piłce siatkowej 2014 dla PGE Skry Bełchatów* — plusliga.pl — 08-10-2014
4. ↑  *PGE Skra z brązowym medalem* — plusliga.pl — 06-05-2015
5. ↑  *RUS M: Gazprom Yugra negotiates with Serbian setter* — worldofvolley.com — 10-05-2015
6. ↑  „Aleksa Brđović".. Qaraldi: 27-noyabr 2022-yil.
**Dezaminlanish** — organik birikmalar molekulasidan amin (NH2) guruhining ajralib chiqish jarayoni. D. da NH2 guruhi boshqa guruhlar (mas, N, OH, OR) bilan almashinadi yoki qoʻshbogʻlar hosil boʻladi. Biokimyoviy D. maxsus fermentlar ishtirokida boradi. Bir necha tur D. mavjud: oksidlanuvchi D. aminokislotalarning tirik organizmda parchalanishi nati-jasida roʻy berib, ajralib chiqqan aminoguruhlar oʻrniga tegishli keto-kislotalar hosil boʻladi. Jarayon aminokislotalarning oksidaza fermentlari ishtirokida kechadi. Organizmda aminokislotalar dekarboksillanganda hosil boʻladigan aminlar ham oksidlanish yoʻli bilan dezaminlanadi. Bu aminlarning aksariyati zaharli boʻlib, ularni zaharsizlantirishda D. muhim ahamiyatga ega. Aminooksidazalar aminlarning D. jarayonini katalizlaydi. Qaytaruvchi D. ikki aminokislota orasidagi oksidlanish qaytarshshsh reaksiyalari asosida roʻy beradi. Bunda ikkala aminokislota ham dezaminlanadi (mas, alanin va glitsin oʻrtasidagi reaksiya). Ichki molekulyar D. da toʻyinmagan kislotalar hosil boʻladi. Bir qator aminokislotalar (mas, oʻsimliklarda asparagin kislota va baʼzi bakteriyalar; odam jigarida gistidin) shu reaksiya asosida dezaminlanadi. Gidrolitik D.da oksikislotalar hosil boʻladi. Bu reaksiya asosida mogʻor zamburugʻlari, baʼzi bakteriyalar va hayvon toʻqimalarida purin asoslari hamda pirimidin asoslari dezaminlanadi. D. organik sintezda, hayvonot, oʻsimlik va mikroorganizmlar hayot faoliyatida muhim ahami-yatga ega.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"Boltiq Qizil bayroq uchuvchilariga"** — Leningrad va Ulugʻ Vatan urushi davrida „Grajdanka" harbiy aerodromi boʻlgan joyda oʻrnatilgan yodgorlik.

Hozirda aerodrom mavjud emas, u joylashgan hududda Sankt-Peterburgning turar-joy binolari joylashgan.

Yodgorlik Akademicheskaya metro bekati yaqinida Nauki prospekti, 25-uyda joylashgan.

Yodgorlikning ochilishi 1975-yilda boʻlib oʻtdi. Yodgorlik ustida ikki rassom ishlagan — O. N. Xarlamov va O. F. Lich, meʼmor A. DA. Kojevnikov.

2009-yilda yodgorlik qayta tiklandi.

Yodgorlik yonida muntazam ravishda xotira va motam tadbirlari oʻtkaziladi, unda atrofdagi maktab oʻquvchilari ishtirok etadi.

Shuningdek, munitsipal va shahar hokimiyatlari anʼanaviy ravishda har yili 18-avgust, SSSR Harbiy-havo kuchlari kunida yodgorlik poyiga gul qoʻyishadi (bu sana 1980-yilgacha nishonlangan, keyinchalik bayram sanasi oʻzgartirilgan, ammo yodgorlikdagi tantanali marosimlar urush yillarida qayd etilgan sanaga muvofiq oʻtkaziladi).

Yodgorlikning tavsifi
---------------------

Yodgorlik zarhallangan koʻpburchak boʻlib, uning har bir tomonida Boltiq flotining ramzlaridan biri boʻlgan qoʻshimcha relyefli besh qirrali yulduz joylashgan.

Yodgorlik yuqoriga koʻtarilayotgan aerodromning uchish-qoʻnish yoʻlagiga oʻxshatib yasalagn postament ustiga oʻrnatilgan.

Postamentga yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan boʻlib, quyidagi mant yozilgan:

*"Bu yerda 1941-1945-yillarda „Grajdanka" aerodromi bor edi, u yerdan Boltiqboʻyi Qizil Bayroq uchuvchilari Leningrad osmonini himoya qilishgan"*.

"Grajdanka" aerodromi haqida
----------------------------

"Grajdanka" aerodromi urush boshida paydo boʻlgan, asosan ogʻir hujum samolyotlari uchun ishlatilgan, Boltiq flotining hujum samolyotlari uchun asosiy aerodrom boʻlgan.

Aerodrom yaxshi jihozlangan uchish-qoʻnish yoʻlagi va yuqori darajadagi texnik yordam bilan ajralib turardi, bu kechayu kunduz parvozlarni taʼminlash imkonini bergan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Памятник Летчикам Краснознамённой Балтики" (ru). *peterburg2.ru*. Qaraldi: 8-fevral 2021-yil.
2. 1 2 3  „История" (ru-RU). Qaraldi: 8-fevral 2021-yil.
3. 1 2 3 4 5  „Book". *museum.lyceum144.ru*. Qaraldi: 8-fevral 2021-yil.
4. ↑  „Прогулка по местам военной памяти в Петербурге - Культура Петербурга". *spbcult.ru*. 19-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-iyun 2022-yil.
5. ↑  „Памятник летчикам Великой Отечественной Войны в Петербурге оказался бесхозным" (ru). *spbvedomosti.ru*. Qaraldi: 8-fevral 2021-yil.
6. ↑  „В День Воздушного Флота СССР к памятнику воинской славы в Калининском районе возложили цветы и венки". *sanktpeterburg.bezformata.com*. Qaraldi: 8-fevral 2021-yil.
**Abdumoʻmin Boymatov** (1931.1.1, Fargʻona) — haykaltarosh, Oʻzbekiston xalq rassomi (1989). Respublika rassomlik bilim yurtini (1959) va Leningrad (hozirgi SanktPeterburg) rassomlik, haykaltaroshlik va meʼmorlik institutini (1965) tugatgan. Toshkent pedagogika instituti (1966—85) va Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti (1978—98)da dare bergan. B. dastgoxli va mahobatli haykaltaroshlikda ijod qiladi, portret ustasi. Ijodiga akademik sanʼatga xos badiiylik, mahorat, shakl pishiqligi va yaxlitligi, ulugʻvorlik ruhi xos. Muhim asarlari: "Qoraqumda" (gips, 1964), "Karnay" (bronza, 1964), "Abu Ali ibn Sino" (yogʻoch, 1967), "Fidoyi" (yogʻochgranit, 1972), "AlXorazmiy" (yogʻoch, 1972), "Al Forobiy" (gips, 1974), "Shahid ketganlar xotirasiga" (bronza, 1977), "Baxmal qizi" (yogʻoch, 1977), "Furqat va Muqimiy" (bronza, 1983), "Umar Xayyom" (gips, 1983), "Alisher Navoiy" (bronza, 1991) va boshqa; "Pop tumani askarlariga" (qizil tuf, 1970) va "Quva tumani askarlariga" (granit, bronza, 1987) va boshqa mahobatli yodgorliklar muallifi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdumo‘minboy madrasasi** — Buxoroning Sesuqi tarrohi guzarida, uchta ko‘cha kesishgan joyda joylashgan. Pishiq g‘ishtdan qurilgan.

Tarixi
------

Mahalladagi „Sesuq" masjidi bilan yonma-yon joylashgan, 5 hujrali bo‘lgan. Suxarevaning tadqiqotlarida keltirilishicha, masjid va madrasa o‘rtasiga devor tortilgan. Madrasa talabalari masjidga oson kirib chiqishi uchun o‘rtadan kichkina eshikdarcha ochilgan. Biroq Suxareva uni yettita hujrali edi deydi. Balki, keyinchalik yana ikkita hujra qo‘shilgandir. Abdumo‘minboy madrasasi va masjidi bitta meʼmoriy majmua ekanligidan ular bir paytda qurilgan degan xulosaga kelish mumkin. Amir Shohmurod tasdiqlagan bir vaqf hujjatida Sesuqi tarrohi masjidi nomi ham qayd etilgan. Shunga ko‘ra, ular kamida XVIII asrda, hatto undan ham ilgariroq qurilgan bo‘lishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Buxoro taʼlim tizimi tarixi. Abdusattor Jumanazar. Toshkent: Akademnashr, 2017. — B. 165.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Madrasa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |