**Chester Alan Artur** (1829-yil 5-oktabr  — 1886-yil 18-noyabr) amerikalik huquqshunos va siyosatchi boʻlib, 1881-1885 -yillarda Qoʻshma Shtatlarning 21-prezidenti boʻlib ishlagan. Ilgari 20- vitse-prezident boʻlgan, 1881-yil sentabrida, Garfild qotil tomonidan otib tashlanganidan ikki oy oʻtib, prezident Jeyms Garfildning oʻlimidan soʻng prezidentlik lavozimini egalladi.

Artur Vermont shtatining Feyrfild shahrida tugʻilgan, Nyu-York shtatining yuqori qismida oʻsgan va Nyu-York shahrida huquqshunoslik bilan shugʻullangan. U Amerika fuqarolik urushi davrida Nyu-York militsiyasining kvartalmasteri boʻlib xizmat qilgan. Urushdan keyin u Nyu-Yorkdagi respublikachilar siyosatiga koʻproq vaqt ajratdi va senator Rosko Konklingning siyosiy tashkilotida tezda koʻtarildi. Prezident Uliss S. Grant uni 1871-yilda Nyu-York portining kollektori lavozimiga tayinladi va u Konkling va Respublikachilar partiyasining Stalvart fraksiyasining muhim tarafdori edi. 1878-yilda prezident Ruterford B. Xeys Nyu-Yorkdagi federal patronaj tizimini isloh qilish rejasi doirasida Arturni ishdan boʻshatdi. Garfild 1880-yilda prezidentlikka Respublikachilar nomzodini qoʻlga kiritdi va Artur Sharqiy Stalvart sifatida chiptani muvozanatlash uchun vitse-prezidentlikka nomzod boʻldi. Muddatidan toʻrt oy oʻtgach, Garfild qotil tomonidan otib tashlandi; u 11 hafta oʻtgach vafot etdi va Artur prezidentlik lavozimini egalladi.

Dastlab, Artur Konkling tashkilotining Stalvart va mahsuli sifatida salbiy obroʻni yengish uchun kurashdi. Islohotchilarni hayratda qoldirib, u Pendleton davlat xizmatini isloh qilish toʻgʻrisidagi qonunni yoqlab chiqdi va uni amalga oshirdi. U AQSh harbiy-dengiz kuchlarining qayta tugʻilishiga raislik qildi, ammo u fuqarolar urushi tugaganidan beri toʻplanib qolgan federal byudjet profitsitini yumshata olmagani uchun tanqid qilindi. Artur 1882 -yilgi Xitoyni chetlashtirish toʻgʻrisidagi qonunning birinchi versiyasiga veto qoʻydi va uning AQShga xitoylik muhojirlarga nisbatan yigirma yillik taqiqi Burlingame shartnomasini buzdi, lekin u oʻn yillik taqiqni oʻz ichiga olgan ikkinchi versiyani imzoladi.

Sogʻligʻi yomon boʻlgan Artur 1884-yilda Respublikachilar partiyasidan nomzodlik qoʻyishga qattiq harakat qila olmaydi va u muddati oxirida nafaqaga chiqdi. Jurnalist Aleksandr Makklyur shunday deb yozgan edi: „Hech kim Chester Alan Artur kabi prezidentlik lavozimiga bu qadar chuqur va ishonchsiz boʻlmagan va hech kim nafaqaga chiqmagan.U siyosiy doʻst va dushman tomonidan koʻp hurmatga sazovor shaxs."  Arturning sogʻligʻi va siyosiy feʼl-atvorining zaifligi uning maʼmuriyatini zamonaviy prezidentlikdan koʻra faolroq qilishiga olib keldi, ammo u oʻzining lavozimdagi yaxshi ishlashi uchun zamondoshlari orasida maqtovga sazovor boʻldi. The *New York World* gazetasi Arturning 1886-yilda vafot etgandagi prezidentlik faoliyatini shunday sarhisob qildi: „Uning boshqaruvida hech qanday burch eʼtibordan chetda qolmadi va hech qanday sarguzashtli loyiha xalqni xavotirga solmadi". Mark Tven u haqida shunday yozgan edi: „Prezident Arturning maʼmuriyatini yaxshilash haqiqatan ham qiyin boʻlar edi." Shunga qaramay, zamonaviy tarixchilar odatda Arturning prezidentligini oʻrtacha,  Arturni esa eng kam esda qolarli prezidentlardan biri sifatida taʼriflaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Howe, s. 5. sfn error: no target: CITEREFHowe (help)
2. ↑  Sturgis, Amy H.*. Presidents from Hayes Through McKinley*. Westport, CT: Greenwood Press, 2003 — 83–84 bet. ISBN 978-0-3133-1712-5.
3. ↑  Alexander K. McClure, *Colonel Alexander K. McClureʼs recollections of Half a Century* (1902) p 115 online
4. ↑  Reeves 1975. sfn error: no target: CITEREFReeves1975 (help)
5. ↑  Feldman. sfn error: no target: CITEREFFeldman (help)
6. ↑  *Schlesinger, Arthur M. Jr.*. „Rating the Presidents: Washington to Clinton". *PBS.org* (12-oktyabr 2004-yil).

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

AQSh prezidentlari |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 

1. George Washington (1789–1797)
2. John Adams (1797–1801)
3. Thomas Jefferson (1801–1809)
4. James Madison (1809–1817)
5. James Monroe (1817–1825)
6. John Quincy Adams (1825–1829)
7. Andrew Jackson (1829–1837)
8. Martin Van Buren (1837–1841)
9. William Henry Harrison (1841)
10. John Tyler (1841–1845)
11. James K. Polk (1845–1849)
12. Zachary Taylor (1849–1850)
13. Millard Fillmore (1850–1853)
14. Franklin Pierce (1853–1857)
15. James Buchanan (1857–1861)
16. Abraham Lincoln (1861–1865)
17. Andrew Johnson (1865–1869)
18. Ulysses S. Grant (1869–1877)
19. Rutherford B. Hayes (1877–1881)
20. James A. Garfield (1881)
21. Chester A. Arthur (1881–1885)
22. Grover Cleveland (1885–1889)
23. Benjamin Harrison (1889–1893)
24. Grover Cleveland (1893–1897)
25. William McKinley (1897–1901)
26. Theodore Roosevelt (1901–1909)
27. William Howard Taft (1909–1913)
28. Woodrow Wilson (1913–1921)
29. Warren G. Harding (1921–1923)
30. Calvin Coolidge (1923–1929)
31. Herbert C. Hoover (1929–1933)
32. Franklin D. Roosevelt (1933–1945)
33. Harry S. Truman (1945–1953)
34. Dwight Eisenhower (1953–1961)
35. John F. Kennedy (1961–1963)
36. Lyndon B. Johnson (1963–1969)
37. Richard Nixon (1969–1974)
38. Gerald Ford (1974–1977)
39. Jimmy Carter (1977–1981)
40. Ronald Reagan (1981–1989)
41. George H. W. Bush (1989–1993)
42. Bill Clinton (1993–2001)
43. George W. Bush (2001–2009)
44. Barack Obama (2009–2017)
45. Donald Trump (2017–2021)
46. Joe Biden (2021-bugun)
 | 
 |

 |
|  |
| 
* **Category Turkum**
* **Commons page Vikiombor**
* **List-Class article Roʻyxat**
 |

 |


1. ↑  Some older sources list the date as October 5, 1830, but biographer Thomas C. Reeves confirms that this is incorrect: Arthur claimed to be a year younger „out of simple vanity."