recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Xitoy – Maldiv orollari munosabatlari** Xitoy Xalq Respublikasi va Maldiv orollari oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlar sanaladi. Xitoyning Male shahrida elchixonasi bor, Maldiv orollari esa 2009-yilda Xitoy poytaxti Pekinda elchixonasini ochgan. Mamlakatlar oʻrtasida diplomatik munosabatlar 1972-yilda oʻrnatilgan.

Yuqori darajadagi tashriflar
----------------------------

2011-yil may oyida Butunxitoy xalq vakillari kengashi raisi va Siyosiy byuro qoʻmitasining doimiy aʼzosi Vu Bangguo Maldiv orollariga tashrif buyurdi. 2012-yil oktabr oyida Xitoy Kommunistik partiyasi Siyosiy byurosi Doimiy qoʻmitasi aʼzosi Li Changchun, Maldiv Prezidenti Muhammad Vahid Hasan bilan uchrashuv oʻtkazdi. 2014-yil sentyabr oyida Xitoy Kommunistik partiyasi raisi va Bosh kotibi Si Tszinpin Maldiv prezidenti Abdulla Yamin bilan uchrashdi.

Hindiston reaksiyasi
--------------------

Hindiston hukumati Xitoyning Maldiv orollarida kuchayib borayotgan taʼsiridan, Xitoyning Maldivning Marao shahrida harbiy bazasini tashkil etish niyatidan xavotir bildirdi.

Maldiv orollarining Gonkong bilan munosabatlari
-----------------------------------------------

2016-yilda Maldiv orollari hamda Gonkong oʻrtasida erkin savdo toʻgʻrisidagi kelishuv imzolandi. Kelishuvning asosiy qoidalari: bojlarni bekor qilish yoki kamaytirish, tarifsiz toʻsiqlarni liberallashtirish, oʻzaro savdoni rivojlantirish uchun shart-sharoitlar yaratish, bojxona tartib-taomillarini soddalashtirish, investitsiyalarni himoya qilish va ragʻbatlantirish, savdoni erkinlashtirish, nizolarni hal etishning huquqiy mexanizmini yaratish asosiy maqsadlaridan biri sanaladi. Maldiv orollari hamda Gonkong oʻrtasidagi munosabatlar iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy jihatlarga bogʻliq, ammo xalqaro jamiyatda Gonkong erkin holatda boshqa davlatlar bilan savdo bitimlarini imzolash imkoniyatiga ega emas

Manbalar
--------

1. ↑  „Sino-Maldives relations". 2015-yil 24-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 25-sentyabr.
2. 1 2  „China's stepped up moves in Maldives worry India - The Times of India". 2014-yil 8-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 25-sentyabr.
3. ↑  „アーカイブされたコピー". 2013-yil 9-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 8-yanvar.
4. ↑  „India freezes Maldives aid as relations hit an all-time low | Daily Mail Online". 2015-yil 6-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 25-sentyabr.
5. ↑  „アーカイブされたコピー". 2014-yil 8-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 8-yanvar.
6. ↑  „China acquires a base in Maldives against India with some help from Pakistan". 2017-yil 13-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 25-sentyabr.
7. ↑  „Hong Kong to negotiate Free Trade Agreements with Georgia and Maldives". 2016-yil 6-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 25-sentyabr.
8. ↑  „Hong Kong to Negotiate Free Trade Agreements with Georgia and Maldives Consultation Document". 2016-yil 13-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 25-sentyabr.
9. ↑  „Hong Kong Basic Law Chapter VII : External Affairs". 2016-yil 8-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 25-sentyabr.
**Kommunikativ funksiya.** Badiiy adabiyot shaxslararo, avlodlararo, millatlararo muloqotning amalga oshishiga xizmat qiladi. Badiiy asarni yaratish davomida ijodkor tasavvurdagi o`quvchi bilan muloqotga kirishsa, uni o`qish jarayonida o`quvchi ijodkor bilan muloqotga kirishadi. Muloqot mol
kеng kitobxonlar ommasiga badiiy informatsiya yеtkaziladi, bu esa o`quvchining bilim va tasavvurlar doirasini kеngaytiradi, informatsiyaga bo`lgan ehtiyojini qondiradi. Badiiy adabiyot vositasida amalga oshuvchi muloqot qarshisida davriy yoki hududiy chеgaralar mavjud emas: uning vositasida o`quvchi o`zidan bir nеcha asrlar ilgari yashagan shaxs bilan ham, o`zidan minglab chaqirim olisda yashovchi shaxs bilan ham muloqot qila biladi. Masalan, ko`p mutolaa qilgan hozirgi kitobxon olis ajdodlarining turmushi, fikrlash tarzi, orzu-intilishlari bilan ham, olis dеngiz ortidagi xalqning turmushi, fikrlash tarzi, orzu-intilishlari bilan ham yaqindan tanish bo`la oladi.

Manbalar
--------

 Dilmurod Quronov „Adabiyotshunoslikka kirish"
Boshqa nomlar uchun qarang: the settlement in Pakistan   Karkh, Pakistan.

**Al-Karx** yoki shunchaki **Karx** tarixan Bag'dodning g'arbiy yarmi, Iroqni yoki muqobil ravishda Dajla daryosining Bag'doddan o'tgan g'arbiy sohilining nomidir. Sharqiy qirg'oq al-Rusafa deb nomlanadi. Tarixiy jihatdan al-Karx Abbosiylar xalifaligi davrida xavfsizlik nuqtai nazaridan asosiy dumaloq shahar tashqarisida joylashgan savdo bozori mavjud bo'lgan. U ko'plab eksportlarni ko'rdi va savdogarlar va hunarmandlar uchun asosiy ish joyi edi. Al-Karx ham tarixan ichki urushlar, yong'inlar va suv toshqinlaridan aziyat chekkan, bu uning aholisi va topografiyasiga ta'sir ko'rsatgan. 

Cheklangan ma'noda al-Karx Bag'doddagi to'qqizta ma'muriy tumandan biri, g'arbda Mansur tumani, shimoli-g'arbda Qodhimiya tumani va shimolda, sharqda va janubda Dajla joylashgan. Yashil zona (Xalqaro hudud) shu tumanda joylashgan. Bugungi kunda u xalqaro zona va Dajla o'rtasidagi mahalla hisoblanadi.

1. ↑  Bosworth, Clifford Edmund*. Historic Cities of the Islamic World* (en). BRILL, 2007-01-01. ISBN 978-90-04-15388-2.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Toshkoʻmir (maʼnolari).

**Toshkoʻmir** — yuksak oʻsimliklar organik qoldiqlarinii

  

  

Hfsxjigdng parchalanishi va atrofini oʻrab turgan Yer poʻsti jinslarining bosimi hamda nisbatan yuqori trada hosil boʻladigan qattiq yoqilgʻi. Qazilma koʻmir turlaridan biri. Qoʻngʻir koʻmirga nisbatan tarkibida uglerodi koʻp; zich, tim qora, baʼzan qoʻngʻir qora, yogʻsimon yaltiraydi, yarim yaltiroq yoki xira boʻladi. Koʻmirga aylanish darajasiga koʻra, T. qoʻngʻir koʻmir bilan antratsit (koʻmirning eng toza xili) oraligʻida turadi. Odatda, qoʻlga yuqmaydigan yirik yoki mayda donali boʻladi. Tarkibida 75—97% va undan koʻproq uglerod; 0,5—4% oltingugurt; 1,5% gacha azot, 42 dan.7—12% gacha uchuvchan moddalar boʻladi. T.ning namligi 4 dan 14% gacha oʻzgarib turadi; kuli, odatda, 2—4% dan 45% gacha. Eng yuqori yonish issiqligi 5700 kkalGʻ kg. T. Yer qobigʻi yuqori qismining oʻsimlik qoldiklari parchalanishidan hosil boʻladi. Yonuvchi massasida uglerod miqdori koʻpayib, kislorod, vodorod, uchuvchan moddalar kamayib boradi; shu bilan birga uning yonish issikligi va boshqa xossalari xam oʻzgaradi. T. silur va devon davridan boshlab barcha geologik sistemalarda paydo boʻlgan. Toshkoʻmir, perm va yura sistemalari qatlamlarida ayniqsa koʻp. U turli qalinliqdagi (0,1 m dan boshlab bir necha oʻn m qalinlikda) qatlam holida boʻladi. Koʻmir yer sirtidan boshlab to 2000–2500 m va undan ham chuqurda yotadi. T. turli sohalarda: roʻzgʻorda, energiya yoqilgʻisi hamda metallurgiya va kimyo sanoati xom ashyosi sifatida ishlatiladi. Oʻzbekistonda T. Shargʻun va Boysun kumir konlarida mavjud.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Al Xadraniya** Iroqdagi qishloq. Qishloq Dajla daryosining gʻarbi va Al-Shirqatning shimolida joylashgan. 2014-yildan 2016-yil noyabrgacha qishloq IShID nazorati ostida boʻlgan.

Joylashuv
---------

Al Xadraniya Sharqat yaqinida va qadimgi Ashshur xarobalarida joylashgan.

Shahar Mosul va Tikrit oʻrtasida, Dajla daryosi boʻyida joylashgan. Shahar temir yoʻl stansiyasi orqali Nineva muhofazoti va Saladin muhofazotining Al-Shirqat tumani oʻrtasidagi chegara bilan bogʻlanadi.

Tarixi
------

1918-yil shahar janubida Sharqat jangi boʻlib oʻtgan. 2014-yilda shahar Iroq va Shom islomiy davlati tomonidan bosib olingan va 2016-yil noyabr oyida Iroq xavfsizlik kuchlari tomonidan qaytarib olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  Al Khadraniyah.
2. ↑  Places in Iraq » Al Khadraniyah, Iraq.
3. ↑  Al Khadraniyah Map — Satellite Images of Al Khadraniyah.

|  |  |
| --- | --- |
| Iroq geografiyasi | *Iroq geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sharja** – BAAdagi shahar. Sharja amirligining poytaxti. Aholisi 320 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Fors koʻrfazi sohilidagi port, savdo markazi. Oltin va kumush buyumlar kandakorligi rivojlangan. Qirgʻoqqa yaqin suvlardan baliq ovlanadi.

Etimologiyasi
-------------

Sharja nomidagi kelib chiqishi nomaʼlum, eng keng tarqalgan talqinga koʻra Sharja *sharq* (arabcha: ) soʻzi bilan bogʻlanadi, chunki shahar Abu-Dabi va Dubaydan sharqda joylashgan va oʻz vaqtida eng sharqiy aholi punkti boʻlgan.

Biroq, boshqa talqinlar ismning joylashuviga qarab kelib chiqishini bahslashdi va uning oʻrniga *shurūq* (arabcha: ) soʻziga ishora qilishni taklif qildilar. Boshqa nazariyalar bu nomni Islomgacha boʻlgan *Abed Al Shareq* deb nomlangan but bilan bogʻlaydi, keyinchalik bu *Sharja*ga aylangan. Bu soʻzning kelib chiqishi ham arab tilining andaluscha shevasida qoʻllanishi bilan bogʻliq boʻlib, bu soʻz qalʼaga nisbatan ishlatilgan.

Iqtisodiyoti
------------

Souq Al Markazi tunda
Sharja - Air Arabia kompaniyasining bosh qarorgohi bo'lib, Yaqin Sharqdagi birinchi arzon aviakompaniya Yaqin Sharq, Osiyo va Yevropaga parvoz qiladi. Uning shtab-kvartirasi Sharja xalqaro aeroporti mulkida, Sharja yuk tashish markazida joylashgan.

Sharja aeroporti xalqaro erkin zonasi, xalq orasida "SAIF zonasi" nomi bilan tanilgan, BAAdagi eng mashhur erkin savdo zonalaridan biridir. SAIF zonasida 6000 dan ortiq kompaniya ishlaydi. Sharjada biznes ochish narxi BAAning boshqa amirliklariga qaraganda kamroq va sanoatlashtirishga e'tibor so'nggi yillarda Sharjani savdo markaziga aylantirdi[*manba kerak*]. SAIF zonasi oʻzining 100% xorijiy mulkka egaligi hamda daromad va korporativ soliqlardan ozod qilinganligi tufayli 90 dan ortiq mamlakatlardan investorlarni jalb qildi[*manba kerak*].

Manbalar
--------

1. ↑  „علي المطروشي: هذه هي الحقيقة في أصول مسميات الإمارات" (ar). *Al-Bayan* (11-oktyabr 2005-yil). 25-fevral 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-iyun 2023-yil.
2. ↑  *Obaid, Ahmed* „معاني أسماء الإمارات" (ar). *Al-Bayan* (16-sentyabr 2007-yil). 5-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-iyun 2023-yil.
3. ↑  „Low cost & regionals: Arabian pioneers".  Flightglobal.com (23-aprel 2007-yil). 19-iyul 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-noyabr 2012-yil.
4. ↑  „Contact Info".  Air Arabia. 20-oktyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-noyabr 2012-yil.

Adabiyotlar
-----------

* „Sharja", *Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi: 9-jild (Toʻychi Hofiz — Sharshara)*. Toshkent: „Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti, 2005 — 704 bet.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Nomiq kamol** (taxallusi; asl ismi Mehmed, 1840.21.12, Taqirtogʻ – 1888.2.12, Sakiz oroli) – turk yozuvchisi, publitsist va davlat arbobi. Turk dramaturgiyasini rivojlantirib, romanchilikka asos solgan yozuvchilardan biri. „Yangi usmonlilar" jamiyatining aʼzosi (1865). „Fikr tasviri" gaz.ni tashkil etgan. Abdulhamid II hukmron-ligi davrida N. K. Midilli oroliga surgun qilingan. Surgunda „Jaloliddin Xorazmshox" pyesasini yozgan. Asarda bosh qaxramon Jaloliddin Manguberdining moʻgʻul bosqinchilariga qarshi mardona kurashi misolida hur-riyatparvarlik fikrlari olgʻa surilgan. Pyesa sulton Abdulhamid II ga maqbul kelib, N. K.ni Rodosi (1884), Sakiz (1887) o. lariga hokim etib tayinlagan. Asarlarida vatanparvarlik, millatparvarlik, hurriyat, maʼrifat-parvarlik, tenglik gʻoyalari aks etgan. Shaxs erki, vatan manfaatini doim bi-rinchi oʻringa qoʻygan. Romantik ruxdagi asarlarida hamisha adolat tantanasi tasvirlangan. „Bechora bola" (1873), „Akifbey" (1874), „Gulnihol" (1875), „Jaloliddin Xorazmshoh" (1875) pye-salari, „Intibax" (1876), „Jazmiy" (1880) romanlari, sheʼrlari, publitsistik maqolalari, usmoniylar tarixiga bagʻishlangan ilmiy asarlari (Usmonli tarixi, 1971—74; Buyuk Is-lom tarixi, 1975) N. K.ni davrining eng mashhur adibi sifatida tanitdi. Uning sheʼrlari toʻplam holida 1941-yil S. N. Ergʻun tomonidan eʼlon qilingan. „Jaloliddin Xorazmshoh" pyesasi oʻzbek tiliga tarjima qilinib (tarjimon Xurshid Davron), televideniye or-qali namoyish etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Geo...** (yunoncha: ge — Yer) — qushma suz tarkibiy qismi boʻlib. Yerga aloqadorlik maʼnosini ifodalaydi (mas, geologiya, geodeziya, geografiya va b.)GEOAKUSTIKA(geo... va akustika), yer akustikasi — akustikaning yer qobigʻi tuzilishi va xossalarini oʻrganish maqsadida elastik toʻlqinlarning yer qobigʻida tarqalishini oʻrganadigan boʻlimi. Yer ostida sodir boʻladigan portlash, infratovush va ultratovush hodisalarini oʻrganadi; zilzilani oldindan aytib berish, yer yuqori qatlamlarining tuzilishi va xususiyatlarini aniqlash uchun elastik toʻlqinlar bilan bogʻliq hodisalarni oʻrganish (seysmik razvedka, seysmik zondlash, seysmik modellash va ultratovush exolokatsiyasi) masalalari bilan shugʻullanadi. Seysmik razvedka usuli tovush toʻlqinlarining sinish va qaytish xususiyatlariga asoslangan holda yer poʻstlogʻida foydali qazilma qatlamlarining joylashishi va chuqurligini aniqlash uchun qoʻllaniladi, toʻgʻon, gidrostansiya, koʻprik va b. inshootlar quriladigan joyning qattiqligi va tarkibi haqida zarur maʼlumotlar beradi. Yer qimirlashini oldindan aytib berish uchun seysmik modellashda ultratovushdan foydalaniladi. Shu maqsadda ultratovush seysmoskopi yasalgan; u seysmik masalalarni va ayrim seysmik razvedka masalalarini hal qilishda ishlatiladi. Mas, Oʻzbekiston FA Mexanika va inshootlarning seysmik mustahkamligi institutida, Seysmologiya institutida bajariladigan ilmiy tadqiqot ishlarida G. metodlaridan keng foydalaniladi..........

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻzbekiston iqtisodiyoti axborotnomasi** ("Ekonomicheskiy vestnik Uzbekistana") — oylik ilmiyamaliy, ijtimoiy-iqtisodiy jurnal. Muassisi Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi. Oʻzbek va rus tillarida nashr qilinadi. Jurnalning birinchi soni 1919-yil 30-martda "Narodnoye xozyaystvo Turkestana" nomi bilan chiqqan. 1924-yildan — 1965-yil yanvar gacha faqat rus tilida turli nomlar bilan chiqarilgan. 1965—1990-yillarda Respublika Reja qoʻmitasi organi sifatida "Ekonomika i jizn" nomi bilan nashr etildi, 1990-yilda uning asosida "Hayot va iqtisod" hamda "Jizn i ekonomika" nashrlari tashkil etilgan. 1993-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Istiqbolni belgilash va statistika davlat qoʻmitasining ijtimoiyiqtisodiy jur. sifatida "Iqtisod va hisobot" va "Ekonomika i statistika" nomlarida nashr etila boshladi. 1998-yildan jur. ilmiyamaliy maqom oldi va hozirgi nomda nashr etiladi. Oʻzbekiston Respublikasida iqtisodiy rivojlanishning eng yangi yoʻnalishlari, iqtisodiy islohotlar, makro va mikroiqtisodiyot, menejment va korporativ boshqaruv, tashqi iqtisodiy faoliyat, kichik va xususiy tadbirkorlik, fermer va dehqon xoʻjaliklari faoliyati va boshqalar mavzular yoritiladi. Adadi 3000 nusxa (2005).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdulloh Toʻqay** (tatarcha: *Габдулла Тукай, Ğabdulla Tuqay, عبدالله توقاي‎* taxallusi; asl ismi Toʻqayev Abdulloh Muhammadorifovich) (1886.14.4, Qozon gubernyasi Qushlovich qishlogʻi (Archa tumani) — 1913.2.4, Qozon) — tatar shoiri, publitsist. 1902-yildan sheʼrlar yoza boshlagan. 1905-yil harf teruvchi boʻlib ishlagan. „Fiker" (Fikr) gaz. va „Al-asr al-jadid" („Yangi asr") jur.ga sheʼr, feleton va publitsistik maqolalar yozib turgan. Abdulloh Toʻqay 1907-yil G. Kamolov bilan hamkorlikda „Yashen" sati-rik jur. chiqaradi. 1910-yil „Yalt-yolt" jur.da ishlaydi. Tatar xalqining ozodlik uchun kurashi „Ozodlik haqida", „Tekinxoʻrlarga", „Dunyo bu", „Ketmay-miz", „Tovush", „Turmush" kabi sheʼrlari, „Mahoraba va davlat dumasi" maqolasi va boshqalarda yorqin aks etgan. Abdulloh Toʻqay tatar adabiyotida tanqidiy realizmga, bolalar adabiyotiga asos soldi. Zamonaviy tatar adabiy tilini yaratuvchilardan biri boʻldi. Taraqqiyotga toʻsqinlik qiluvchi eskilik sarqitlariga, mutaassiblikka qarshi kurash, ilgʻor maʼrifat-parvarlik gʻoyalarini ilgari surish shoir ijodining muhim mavzularidir. Abdulloh Toʻqay tatar sheʼriyatining gʻoya va mazmunigagina emas, shakli, ifoda vositalariga ham yangiliklarni joriy qildi. Xususan, uning xalq ohanglari va qoʻshiqlariga moslab yozgan sheʼrlarining ruhi Turkistondagi milliy, ijtimoiy uygʻonishga hamohang boʻldi. Abdulla Toʻqay sheʼrlari dastlab 1913-yilda oʻzbek tiliga tarjima qilinib, darsliklarga kiritilgan („Tuvgon til" — Avloniy, „Turkiy guliston", T. 1913 va boshqalar). Tataristonda Abdulloh Toʻqay nomidagi respublika davlat mukofoti taʼsis etilgan (1966). Qozon shahridagi markaziy maydonga Abdulla To'qay nomi berilgan, uning haykali o'rnatilgan. Undan tashqari Qozon metropolitenining shahar markazidagi bekati Abdulla To'qay nomida. Qozon shahrining katta bir ko'chasiga ham uning nomi berilgan. Toshkentdagi koʻchalardan biriga Abdulloh Toʻqay nomi berilgan.

Manbalar
--------

* Tanlangan asarlar, T. 1961.

Adabiyotlar
-----------

* Nurullin I. Z. Abdulla Toʻqay (Adabiy portret), T. 1985.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Romiz**, Mannon Romiz, Ramziy (taxalluslari; asl ismsharafi Abdullayev Mannon) (1895, Toshkent — 1938, Krasnoyarsk) — jurnalist, yozuvchi, jamoat arbobi. 1918-yilning 2-yarmidan 1930-yil 1 sentabrgacha turli partiyashoʻro rahbarligi lavozimlarida ishlagan. Milliy matbuot, nashriyot va maorif ishlarining rivojlanishida faol ishtirok etgan. "Turkiston", "Kambagʻal dehqon", "Kizil Oʻzbekiston" gaz. "Yer yuzi", "Maorif va oʻqituvchi" jur. muhirriri (1927—29), Maorif xalq komissari (1929). Adabiyjurnalistik faoliyati 1920-yildan boshlangan. Adabiytanqidiy va publitsistik makrlalar yozgan. Publitsist sifatida oʻz davrining muhim siyosiy-ijtimoiy, iqtisodiy va madaniymaʼrifiy masalalari, muammolari yuzasidan fikrlar bildirgan, ularning hal etilishiga muayyan hissa qoʻshgan. R. 1924—25 yillarda Pomirda ishlagan. Oʻsha yerdagi faoliyati asosida "Pomir Badaxshonga sayohat" turkum sayohatnomasini yaratgan (1925). "Oktyabr vaxalq maorifi" (1927), "Xayoldan haqiqatga" (1928), "Lotinlashtirish kurashida" (1928) kabi kitoblar muallifi. 1930-yil 5 sentabrda "Narkompros ishi" boʻyicha qamoqqa olingan va "xalq dushmani" sifatida otib tashlangan. Shaxsga sigʻinish oqibatlari fosh etilgandan soʻng oklangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boyqobilov Barot Tillayevich** (1937.14.3, Urgut tumani Kenagas qishlogʻi) — Oʻzbekiston xalq shoiri (1997), SamDU filologiya fakultetini tamomlagan (1962). Oʻzbekiston davlat badiiy adabiyot nashriyoti (1962—1963), yoshlar gaz. , (1963—1968), bolalar adabiyoti nashriyoti (1968—1974)da muharrir, boʻlim mudiri, bosh muharrir oʻrinbosari. Partiya va hukumat idoralarida xizmat qilgan (1974—1990). „Muloqot" jurnali bosh muharriri (1991-yildan). B.ning „Samarqand satrlari" (1962), „Visol" (1965), „Seni izlayman" (1968), „Samarqand ushshogʻi" (1969), „Afrosiyob" (1970), „Kim sokin yashaydi Oʻzbekistonda" (1990) va boshqa sheʼriy toʻplamlari, bir nechta dostonlari nashr etilgan. Uning „Kun va tun" (1968) sheʼriy qissasida Boburning badiiy obrazi oʻzbek adabiyotida ilk bor namoyon boʻldi. Keyinchalik B. Alisher Navoiy hayoti va ijodiga bagʻishlangan „Shukuxli karvon" (1981), „Notinch Xuroson" (1985), „Sokin Xurson" (1992) va „Qonli Xuroson" (1992) dostonlarini, „Hayrat ul-Ahror" (1997) sheʼriy romanini eʼlon qildi. Soʻng ular asosida besh dostondan iborat „Yangi hamsa"ni (1998) va „Oʻzbeknoma" (1999) sheʼriy romanini yaratdi. B. oʻzbek sheʼriyatida sonet janrining ravnaq topishiga katta hissa qoʻshdi. B. Petrarka, V. Shekspir, P. Neruda, R. Hamzatov sonetlarini, oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati (1994).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nikolay Nikolanevich Biyazi** (2-aprel 1893-yil Tiflis – 1973-yil 7-aprel, Yessentuki) – sovet harbiy boshligʻi, general-leytenant (1944). Harbiy tarjimonlar instituti mudiri (1940–1942, 1944–1947). Boltiqboʻyi harbiy okrugi qoʻmondoni (1943–1944).

Urushlararo xizmati
-------------------

Biyazi 1921-yil 18-fevraldan Objeldor 29-piyodalar diviziyasining boshligʻi, 1921-yil 27-martdan Objeldor 38-piyodalar diviziyasining boshligʻi boʻlgan. 1921-yil iyun oyidan boshlab 14-piyoda diviziyasining oʻquv brigadasiga qoʻmondonlik qilgan. Nikolay bir vaqtning oʻzida Vladikavkaz garnizonining boshligʻi hamda Togʻli Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining vabo va tifga, Ingushiya va Osetiyadagi banditizmga qarshi kurash boʻyicha Favqulodda uchlik aʼzosi boʻlgan. 1921-yil dekabrdan Kavkaz armiyasining alohida armiya oʻquv brigadasi qoʻmondoni hamda Tiflisning janubi-gʻarbiy mudofaa sektori boshligʻi lavozimida faoliyat olib borgan. 1922-yil 1-yanvardan Gruziya SSRdagi 1-Sharqiy kursantlar brigadasi komandiri va 1922-yil 13-iyuldan 13-Boku piyoda qoʻmondonlik kursi (Tiflis) boshligʻi boʻlib ishlagan. 1922-yil sentyabr-oktyabr oylarida Xevsuretida Sovet Ittifoqiga qarshi qoʻzgʻolonni bostirishda qatnashgan va birlashgan kursantlar brigadasini boshqargan.

Biyazi 1923-yil 10-oktyabrdan 1927-yil 1-iyulgacha Toshkentdagi V. I. Lenin nomidagi toʻrtinchi Toshkent Birlashgan qoʻmondonlik maktabining boshligʻi boʻlgan, keyinchalik maktab V. I. Lenin nomidagi Toshkent oliy umumqoʻshin qoʻmondonlik bilim yurtiga aylangan. Bu yillarda maktab boshligʻining oʻzi ham oʻz bilim darajasini oshirgan va 1925–1926-yillarda Moskvadagi RKKA harbiy akademiyasi qoshidagi oliy boshliqlar tarkibini takomillashtirish kurslarini tamomlagan. Nikolay 1927-yilda yana oʻqishga ketgan va 1928-yilda M. V. Frunze nomidagi RKKA harbiy akademiyasining Sharqiy fakultetini tamomlagan.

Nikolay Nikolayevich 1928-yil sentyabrdan Tiflis davlat universitetining, 1928-yil dekabrdan Tomsk davlat universitetining harbiy direktori vazifasini bajargan. 1931-yil aprel oyida Shimoliy Kavkaz davlat universitetining harbiy direktori lavozimiga oʻtkazildi, ammo hech qancha vaqt oʻtmay, 1931-yil iyul oyida I. V. Stalin nomidagi Shimoliy Kavkaz Kommunistik Universitetining (Rostov-Don) harbiy direktori etib tayinlandi. Biyazi 1932-yildan VKP(b) aʼzosi boʻlgan.

Mukofotlari
-----------

Biyazi ikki marta Lenin ordeni, uch marta Qizil Bayroqning ordeni hamda 4-darajali Avliyo Georgiy xochi ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Биязи Николай Николаевич". Qaraldi: 2023-yil 29-noyabr.
2. ↑  „Увековечена память первого начальника ВИИЯ Николая Биязи". Qaraldi: 2023-yil 29-noyabr.
3. ↑  *Gusterin P. V.* Sovetskaya razvedka na Blijnem i Srednem Vostoke v 1920—1930-x godax. – Саарбрюккен: LAP LAMBERT Academic Publishing, 2014. – S. 152. – ISBN 978-3-659-51691-7
4. ↑  Vo Vsesoyuznom komitete // Sovetskiy sport (gazeta). – 29 aprelya 1947, № 34. – s. 6.
5. ↑  Po zaslugam i chest. V Den znaniy v Voennom universitete otkrita pamyatnaya doska pervomu nachalniku VIIYa // Krasnaya zvezda, 4 sentyabrya 2019.
**„Alibobo va qirq qaroqchi"** — arab xalq ertaklarini oʻzida jamlagan toʻplam. 1990-yil Toshkent shahrida „Choʻlpon" nashriyotida chop etilgan. Toʻplamga „Ming bir kecha" va unga kirmay qolgan arab xalq ertalari kiritilgan. Asardagi ertaklarni Abdusodiq Irisov toʻplagan.

Toʻplamni tayyorlagan tahrir hayʼati Erkin Vohidov, Qodir Mirmuhamedov, Muhammadjon Mirzamuhamedov, Xudoyberdi Toʻxtaboyev, Nurali Qobul, Nosir Fozilov, Tohir Malik, Anvar Obidjon, Toʻlqin Alimovlardan iborat boʻlgan.

Toʻplamga Shamsi Odil muharrirlik qilgan. Asarni nashrga tayyorlashda yana quyidagi shaxslar ishtirok etgan: A. Gʻulomov – rassom, A. Mahkamov – rasmlar muharriri, U. Kim – texnik muharrir, Sh. Soatova – musahhih. Kitob adadi – 120 000 nusxa.

Manbalar
--------

1. ↑  „Alibobo va qirq qaroqchi" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 2016-yil 6-oktyabr.

Havolalar
---------

* „Alibobo va qirq qaroqchi" Ziyouz saytida


|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Otlukbeli jangi**-1473-yil 11-avgustda Oqqoʻyunli davlati bilan Usmoniylar Imperiyasi oʻrtasida jang boʻlgan.

Jang
----

1473-yilda Uzun Hasan ustidan gʻalaba qozonish uchun Mehmed II Fotih oʻz qoʻshini bilan jangga kirdi. Turkiyaliklarning anʼanaviy qoʻshinlari bor edi, ular tarkibida sezilarli miqdordagi yengil otliqlar boʻlgan. Boshqa tomondan, Usmoniy armiyasi eng yangi texnologiyalardan foydalangan. Ular toʻpponchalar va toʻplar bilan kelishdi. Ikkala qoʻshinning tabiati oʻrtasidagi bu farq jangning natijasini koʻrsatdi. Usmoniy tomoni qatʼiy gʻalabani qoʻlga kiritdi, Uzun Hasan armiyasi esa bir kunda deyarli yoʻq qilindi.

Oqibat
------

Usmoniylar Sharqdagi Oq Qoyunli kuchini deyarli yo'q qildi. Keyingi yillarda Oq Qoyunli eronlik Ismoil I Safaviy tomonidan butunlay yo'q qilinadi. Safaviylar sulolasining bu g'alabasi Sharqda Usmonli imperiyasi uchun yangi dushman yaratadi. Ikki imperiya o'rtasidagi kurash 18-asrda Safaviylar sulolasining hokimiyatdan ag'darilishi bilan yakunlandi.

Yana qarang
-----------

* Bursa qamali
* Gelibolu fathi
* Pelekanon jangi
* Iznik qamali (1328-1331)
* Dimbos jangi

Manbalar
--------



| * k
* m
* t
Usmoniylar imperiyasi sultonlari / xalifalari |
| --- |
| 
* Sulola
* Sulola daraxti

 |
| 
* Usmon I
* Oʻrxon I
* Murod I
* Boyazid I Yildirim
* *Usmoniylarda taxt g'avg'osi*
* Mehmed I
* Murod II
* Mehmed II
* Murod II
* Mehmed II
* Boyazid II
* Salim I Yovuz§
* Sulaymon I
* Salim II
* Murod III
* Mehmed III
* Ahmad I
* Mustafo I
* Usmon II
* Mustafo I
* Murod IV
* Ibrohim I
* Mehmed IV
* Sulaymon II
* Ahmad II
* Mustafo II
* Ahmad III
* Mahmud I
* Usmon III
* Mustafo III
* Abdulhamid I
* Salim III
* Mustafo IV
* Mahmud II
* Abdulmajid I
* Abdulaziz
* Murod V
* Abdulhamid II
* Mehmed V
* Mehmed VI
* Abdulmajid II

 |
| § Birinchi usmoniy xalifalari |
**Xalqaro qishloq xoʻjaligini rivojlantirish fondi** (IFAD) – Birlashgan Millatlar Tashkilotining maxsus muassasasi. 1977 yilda BMTning Jahon oziqovqat konferensiyasi qaroriga koʻra tashkil etilgan.

IFAD ning bosh maqsadi – oʻz aʼzolari boʻlgan rivojlanayotgan mamlakatlarda oziq-ovqat mahsulotlari i.ch. tizimini yaxshilash, iqtisodiy oʻsishni taʼminlash, shuningdek rivojlanayotgan mamlakatlarda qashshoklikda yashaydigan qishloq aholisining sogʻligʻi va ovqatlanish darajasini koʻtarishga yoʻnaltirilgan dastur va loyihalarni toʻgʻridantoʻgʻri moliyalashtirish va ularga qoʻshimcha mablagʻlar jalb qilish. Fond oʻz aʼzosi hisoblangan rivojlanayotgan mamlakatlarga qabul qilingan dastur va loyihalar uchun imtiyozli, oraliq va oddiy shartlarda kreditlar beradi.

Fond 1977 yilda 1028 mln. AQSH dollari miqsorida boshlangʻich mablagʻ bilan oʻz faoliyatini boshlagan. 2004 yilga kelib uning mablagʻi 4 marta koʻpaydi. Bu mablagʻning 2/3 qismi fondning aʼzosi hisoblangan sanoati rivojlangan mamlakatlar, qolgan uchdan bir qismi rivojlanayotgan mamlakatlar hisobiga shakllangan. OPEK aʼzolari fondning asosiy donorlari hisoblanadilar. Hozirga qadar fond 11 ta mamlakatda umumiy qiymati 7,7 mlrd. AQSH dollariga teng boʻlgan 603 ta loyihani amalga oshirgan. BMT ga aʼzo boʻlgan har bir mamlakat IFAD ga ham aʼzo boʻlish huquqiga ega.

Fondning Boshqaruv Kengashi qaror qabul qiluvchi eng yuqori organ hisoblanadi. Har bir aʼzo mamlakat Boshqaruv Kengashida oʻz vakiliga ega. Fondning Ijroiya Kengashi uning umumiy faoliyatini nazorat qiladi va qarz hamda subsidiyalar berishni koʻrib chiqib, maʼqullaydi.

Oʻzbekiston IFAD ning aʼzosi emas, lekin Oʻzbekistonning bu tashkilotga kirish masalasi koʻrib chiqilmoqda (2004). Shtabkvartirasi Rimda.

| * k
* m
* t
Birlashgan millatlar tashkiloti |
| --- |
| 
* António Guterres, Bosh kotib
* Amina Muhammad, Bosh kotib muovini
* Volkan Bozkır, Bosh Assambleya Prezidenti

 |
| Birlashgan millatlar tashkiloti tizimi | 

|  |  |
| --- | --- |
| Sohaviy tuzilmalari | 
* Bosh Assambleyasi
	+ Prezident
* Xavfsizlik Kengashi
	+ BMT XK aʼzolari
* Iqtisodiy va ijtimoiy kengashi
* Kotibiyat
	+ Bosh kotibi
	+ Bosh kotib muovini
	+ Quyi bosh kotibiyat
* Xalqaro sud
* Ishonch kengashi

 |
| Dasturlari vamaxsus agentliklari | 
* FAO
* UNRWA
* ICAO
* IFAD
* ILO
* ITC
* IPCC
* IAEA
* UNIDO
* ITU
* UNAIDS
* SCSL
* UNCTAD
* UNDG
* UNDP
* UNDPI
* UNEP
* UNESCO
* UNFPA
* UNICEF
* UNICRI
* UNIDIR
* UNITAR
* UNODC
* UNU
* UNV
* BMT ayollar tashkiloti
* UNWTO
* UPU
* WFP
* WHO
* WIPO
* WMO

 |
| Boshqarmalar | 
* Birlashgan millatlar tashkilotining hududiy boshqarmalari
* Jeneva
* Nayrobi
* Vena

 |

 |
| Aʼzolar va kuzatuvchilar | 
* Xavfsizlik kengashi
* Kuzatuvchilar
	+ YI va BMT

 |
| Saylovlar | 
* Xalqaro sud
* Bosh Assambleya 2012
* Xavfsizlik Kengashi 2015
* Xavfsizlik Kengashi 2016

 |
| Hujjatlar | 
* Nizomi

 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Murod Avliyo maqbarasi** Samarqand shahridagi musulmon maqbaralaridan biridir. Maqbarada 1511-yilda vafot etgan *Murod Avliyo* (Avliyo) nomi bilan mashhur *Xo‘ja Said Muso ibn Said Murtazo* dafn etilgan. *Murod* so'zi va ismi "orzu" yoki "yaxshi niyat" degan ma'noni anglatadi. Mo'minlar avliyoni shunday atashgan, chunki u go'yo Xudoga ma'qul keladigan istaklarning tez ro'yobga chiqishiga hissa qo'shgan. Bu Samarqanddagi kam sonli shia ziyoratgohlaridan biridir. Biroq, bu maqbarani sunniylar ham hurmat qilishadi.

Murod Avliyo oʻsha davrning Samarqand, Movaraunnahr va Xurosonning mashhur musulmon ilohiyotchilaridan biri, faqih, shariat bilimdoni, faylasuf edi. Xo'ja Ahror Valining shogirdlaridan biri bo'lib, avliyoning aniq tugʻilgan joyi haqida maʼlumot yoʻq, biroq baʼzi tarixchilar tarixiy manbalarda u Samarqandda tugʻilgan, deb daʼvo qilsalar, baʼzilari u hozirgi Quvayt hududidan boʻlib, Samarqandga Islom dinini yoyish uchun kelgan deb taʼkidlaydilar. 

 Maqbara joylashgan hududga kirish
 Maqbara va uning atrofidagi hovli ko‘rinishi
Maqbara XIX asrda Samarqandning mahalliy Eron jamoasi tomonidan qurilgan. Maqbara Sovet davrida yopilgan bo'lib, ayrim rivoyat va maʼlumotlarga koʻra, Murod Avliyo maqbarasini vayron qilishga qaror qilingan, buzib tashlash uchun maqbaraga buldozer, traktor va boshqa ogʻir texnikalar keltirilgan. Uskunalar buzishni boshlashi bilan to'satdan barcha jihozlar o'chadi va tekshiruvlar paytida buzilish aniqlanadi. Shundan so'ng, buzilishni to'xtatish to'g'risida qaror qabul qilinadi. Bu voqeani ba'zilar mo''jiza deb biladi. O‘zbekiston 1991- yilda mustaqillikka erishgach, maqbara qayta ochilib, mukammal restavratsiya qilinib, Samarqandning mahalliy Eron jamoatchiligi nazorati ostida o‘tkazildi.

Maqbara Samarqand shahrining g‘arbiy qismida, Mirzo Ulug‘bek shoh ko‘chasi yonida, Jarariq ko‘chasida, Samarqand O‘zbekiston davlat tarixi va madaniyati muzeyidan 150 metr shimoli-sharqda joylashgan. Maqbara katta hovli-hudud ichida joylashgan boʻlib, uning bir qismida qadimiy qabriston va Temur saroyi xarobalari boʻlgan. Ilgari qabriston deyarli butun hududni egallab, maqbarani o'rab turgan. Hovli burchagida xuddi shu nomdagi kichik masjid bo'lib, haligacha aholi u yerdan foydalanib kelishadi.

Maqbarani ko‘plab ziyoratchilar o‘z xohish-istaklarini ro‘yobga chiqarish maqsadida ziyorat qilishadi. Bu yerga, asosan, kasalliklarga, bepushtlikka davo izlab kelishadi. Qoidaga ko‘ra, ziyoratchilarning ko‘pchiligi haftaning shu kuni orzulari albatta amalga oshishiga ishonib, chorshanba kuni maqbaraga kelishadi.

Samarqandning boshqa meʼmoriy, arxeologik, diniy va madaniy yodgorliklari bilan birgalikda "Samarqand – madaniyatlar chorrahasi" nomi bilan YuNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „arxiv nusxasi". 2022-yil 5-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 14-sentyabr.
2. ↑

Havolalar
---------

* „Самарқанд: муқаддас қадамжолар – ҳақиқат ва афсона. Мурод авлиё – қандай авлиё?" (uz).  Пўлкан шоир сулоласи — pulkan.org. Qaraldi: 2019-yil 2-yanvar.



* *Этнический атлас Узбекистана*.
* „Мурад Авлия" (ru).  Яндекс.Карты. Qaraldi: 2019-yil 2-yanvar.
**Dmitriy Ivanovich Pisarev** [1840.2(14).10, hozirgi Lipetsk viloyati Znamenskoye qishlogʻi — 1868.4(16).7, hozirgi Yurmala] — rus publitsisti va ada-biy tankidchisi. Peterburg universitetining tarix-filologiya fakultetida tahsil olgan (1856—61). "Russkoye slovo" ("Rus soʻzi") jur.da peshqadam tanqidchi si-fatida faollik koʻrsatgan. Shu davrda P.ning dunyoqarashida keskin oʻzgarish sodir boʻlib, u oʻtkir soʻz yordami bilan rus jamiyatining chirib borayotgan asoslarini larzaga keltirishni oʻz ol-diga maqsad qilib qoʻygan. Chor hoki-miyatini agʻdarishga daʼvat etuvchi pam-fleti uchun 1862-yilda qamoqqa olingan. P. 1866-yil avf etilgach, N.A. Nekrasovning "Otechestvennie zapiski" ("Va-tan yozishmalari") jur. bilan hamkorlik qilgan.

P. adabiy faoliyat bilan qisqa vaqt shugʻullanganiga qaramay, juda koʻp falsafiy va adabiy-tanqidiy maqolalar yozishga ulgurgan. 1860-yilda Geyne ijodi bilan tanishish P. estetikasining shakllanishida muhim omil boʻlgan. Shundan keyin tabiiy fanlarga ixlos qoʻygan P. fanni, dastavval, tabiatshunoslik va mat. fanlarini rivojlan-tirmay turib, jamiyatni taraqqiy et-tirish mumkin emas, degan fikrda boʻlgan. P. nazarida, faqat mat. va tabi-atshunoslik fanlarigina "ochlar va yalangʻochlar"ning qornini toʻydirishi, binobarin, fan deb atalishga hakli boʻlgani uchun u, pirovardida estetikani va adabiy asarlarning estetik talqinini mantiq-siz, deb topgan. Shu nuqtai nazarga amal qilgan P. N.G.Chernishevskiyttg "oqilona egoizm" haqidagi nazariyasini qoʻllabquvvatlaydi ("Realistlar"). M.Ye. Saltikov-Shchedrinta qarshi malomat toshlarini otish, satiraning ij-timoiy ahamiyatini inkor etish P.ning nafaqat estetik, balki ijtimoiy-siyosiy maʼnodagi xatosi ham boʻlgan ("Beozor yumor chechaklari"). P.ning "Pushkin va Belinskiy" sin-gari eng yaxshi adabiytanqidiy maqolalari maʼrifatparvarlik ruhi bilan sugʻorilganiga qaramay, bahs-munoza-rali fiqolardan xoli emas.

Manbalar
--------

* Literaturnaya kritika, t 1—3, M. 1981. Ad.: Korotkov Yu. Pisarev, M. 1976.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nikolay Iyeronimovich Krauze** (1887–1950) – rus jarrohi, klinika vrachi, pedagog, tibbiyot fanlari doktori. Akademik Sergey Ivanovich Spasokukotskiyning shogirdi (1870–1942).

Hayoti
------

Nikolay Iyeronimovich Krauze 1887-yil 3-iyulda Toshkentda tavallud topgan. Onasi – Yekaterina Matveyevna Krauze (qizlik familiyasi Xalina). Otasi – Jerom Ivanovich Krauze (1845–1909), tabiatshunos, farmatsevt, oʻsimliklarni kolleksiya qiluvchi, jamoat arbobi, oʻqituvchi.

 Nikolay Krauze. Toshkent taxminan 1900-yil
Nikolay Krauze 1905-yilda oʻrta maktabni tugatdi va oʻsha yili Sankt-Peterburg universitetining fizika-matematika fakultetining tabiiy fanlar boʻlimiga oʻqishga kirdi. Universitetning tugatgan va 1909-yilda Imperator Nikolay universitetining tibbiyot fakultetiga oʻqishga kirdi.1914-yilda universitetni eng yaxshi talabalar qatorida tamomlagan.

 Nikolay Iyeronimovich Krauze rafiqasi bilan
Krauze 1918-yilda Saratovga qaytib keldi va S. I. Spasokukotskiy boshchiligidagi universitet shifoxonasi jarrohlik klinikasida vrach lavozimida ishlay boshladi. Xuddi shu yili klinik assistent lavozimini egalladi.

Nikolay 1923–1925-yillarda Saratovdagi temir yoʻl kasalxonasining jarrohlik boʻlimini boshqargan.

1926-yilda „Tos suyagini qisqartirilgan oyoq bilan tushirish mexanikasi toʻgʻrisida" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi va dotsent ilmiy unvonini oldi.

V. Shalamov hikoyalarida Krauze davlat jarrohi boʻlganligi haqida tilga olingan.

Krauze 1950-yil 13-fevralda vafot etdi.

Krauzening ilmiy merosi nazariy va klinik jarrohlikning turli sohalariga oid 50 dan ortiq ishlarni oʻz ichiga oladi.

Uning shogirdlari: V. I. Iost, E. L. Berezov, I. M. Rabinovich, V. A. Nikitin va boshqalar.

Nikolay Iyeronimovich Mehnat Qizil Bayroq ordeni va medallar bilan taqdirlangan.

Oilasi
------

Rafiqasi Gerta Fridrixovna Krauze (1893-yil 6-oktyabr –1978-yil 6-oktyabr).

Farzandlari Yekaterina Nikolayevna Krauze (1917-yil 25-mart – …), Sergey Nikolayevich Krauze (1921-yil 6-fevral – 1973-yil oktyabr) va Nikolay Nikolayevich Krauze (1923-yil 3-avgust – 1993-yil 3-oktyabr).

Manbalar
--------


1. ↑  „Николай Иеронимович КРАУЗЕ". Qaraldi: 2023-yil 1-noyabr.
2. ↑  „Николай Иеронимович краузе - выдающийся хирург, педагог и талантливый учёный". Qaraldi: 2023-yil 1-noyabr.
3. ↑  „Николай Иеронимович КРАУЗЕ". Qaraldi: 2023-yil 1-noyabr.
|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ushbu sahifani Ibrohim Davronga qayta nomlash taklif etiladi.**

---

*Biror maqolani qayta nomlashga taklif qilishda, iltimos, ``{{koʻchirishga}}`` andozasidan foydalaning.* *Havolalar:* koʻchirish qaydlari • taklif etilgan nomga koʻchirish |

**Ibrohim Davron** (taxallusi; asl ism-sharifi **Mirzaaʼzam Ibrohim oʻgʻli**) (1874, Qoʻqon – 1922.5.4) – oʻzbek shoiri, maʼrifatparvar, dramaturg, publitsist. Davron, asosan, sheʼr va pyesalar, maqolalar yozgan. „Ashʼori nisvon", „Turkcha figʻonlar" (1912), „Oltin soʻzlar" (1912), „Taʼlim jugʻrofiyasi" (1913), „Madaniy jumboqlar" (1914) sheʼr va topishmoq toʻplamlari; „Ogʻir hollar", „Vatan ishqi", „Tengsiz uylanish" (1916) va boshqa pyesalarida vatan taqdiri uchun qaygʻurgan, ayollarning ahvoli, chor Rossiyasi zulmi ostidagi ogʻir hayotni tasvirlagan, xalqni bilim olishga chaqirgan. Ibn Sino asarlari taʼsirida tibga oid lugʻat tuzgan (nashr etilmagan). Qoʻqonda birinchi boʻlib suratxona (1901), „Madoro" („Quvvat") nomli kutubxona ochgan (1912). Hamza bilan hamkorlikda „Kengash", „Hurriyat" jurnallarini chiqargan, jurnallarda rassomlik qilgan, yoshlar tarbiyasiga oid maqolalar yozgan. 1918-yil dan boshlab maktablar ochish ishlarida faol ishtirok etgan. Davron asarlari „Sadoi Turkiston", „Turkiston viloyatining gazeti"da bosilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Sharipov J. Oʻzbekiston tarjima tarixidan, Toshkent, 1965-yil.
* Jalolov T. Usmonov J. Zahmatli umrning zarhal sahifalari, Toshkent, 1983-yil.
* Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Nikolay Fyodorovich Petrovskiy** (1837-yil – 1908-yil) – rus diplomati, arxeolog, tarixchi, sharqshunos va O'rta Osiyo tadqiqotchisi. Rossiya imperiyasining Qashqar konsuli (1882–1903) boʻlib ishlaganda oʻlka tarixi va arxeologiyasiga oid koʻplab qimmatli materiallar toʻplagan va bu faoliyatining eng mashhur davri boʻldi. Oʻrta Osiyodagi „Katta oʻyin"ning koʻzga koʻringan namoyandalaridan biri boʻlib, Qashqarda ingliz siyosiy taʼsirining kuchayishiga qarshilik koʻrsatdi.

Biografiyasi
------------

Nikolay Fyodorovich 1837-yil harbiy oilada tavallud topgan. U 2-Moskva Kadet Korpusida taʼlim olgan va 1858-yilda Astraxan Grenader polkida leytenant boʻlgan. 1859-yilda Aleksandrinskiy yetim bolalar kadet korpusiga rus tili oʻqituvchisi boʻlib yuborilgan. 1861-yil 9-yanvarda „uydagi sharoiti tufayli" shtab kapitan unvoni bilan nafaqaga chiqqan.

Petrovskiy 1862-yil 16-iyulda „London targʻibotchilari" bilan aloqada ayblanib, Petropavlovskaya qal’asida qamoqqa olingan. 1863-yil 9-dekabrda zemstvo arbobi Dmitriy Dmitriyevich Dashkov garov evaziga Nikolayni ozodlikka chiqargan. U 1865-yil 30-martda bir yillik qamoq jazosiga hukm qilingan.

Nikolay 1880-yilda Saratov va Samara viloyatlarini tekshirish uchun senator I. I. Shamshin ixtiyoriga yuborildi.

Petrovskiy 1882-yilda diplomatik xizmatga oʻtdi va iltimosiga binoan 1-iyunda Qashqarga (Xitoy, Shinjon viloyati) konsul etib tayinlandi. 1884-yil 31-iyulda toʻliq davlat maslahatchisi lavozimiga koʻtarildi. 1886-yilda uning konsullik faoliyati Turkiston general-gubernatorligi tomonidan qayd etildi va bosh konsul unvonini oldi.

Petrovskiy sogʻligʻi sababli 1903-yilda nafaqaga chiqdi va umrining soʻnggi yillarini Toshkentda oʻtkazdi.

Petrovskiyning shaxsiy kolleksiyasi Rossiya Fanlar Akademiyasi Sharq qoʻlyozmalari instituti Sharqshunoslik arxivida saqlanadi. 2010-yilda Petrovskiyning koʻplab taniqli rus jamoat arboblari, harbiy xizmatchilar va olimlar bilan yozishmalari Rossiya Fanlar akademiyasi tomonidan nashr etilgan.

Nikolay Sofya Alekseyevna Saxnovskaya bilan oila qurgan (1836–?).

Manbalar
--------

1. ↑  „Петровский, Николай Фёдорович". Qaraldi: 2023-yil 17-noyabr.
2. ↑  Sostav diplomaticheskoy missii: generalniy konsul s semyoy (jena i sin), sekretar (Ya. Ya. Lusht), vrach i konvoy iz 50 kazakov. Petrovskiy tak opisival konsulstvo: „Kashgarskoe konsulstvo daleko ne poxoje na vse drugie konsulstva: eto nechto vrode i politseyskogo uchastka s pochtovoy kontoroy, i kameri sudi, i mesta, gde neredko zanimayutsya delami seryoznogo politicheskogo xaraktera".
3. ↑  Na ego mesto predpolagalos naznachit B. L. Grombchevskogo, no tot otkazalsya i konsulom bil naznachen S. A. Kolokolov.
4. ↑  „Музей истории Российского кадетства". Qaraldi: 2023-yil 17-noyabr.
*'Sport gimnastikasi'* - sportning asosiy turlaridan biri. Ayollar va erkaklarning maxsus gimnastika anjomlari (snaryadlari)da va e in mashqlar boʻyicha oʻtkaziluvchi musobaqalarni oʻz ichiga oladi. Katta jismoniy kuch, chaqqonlik, qoʻrqmaslik, harakatlarni muvofiqlashtirishda aniqlikni talab etadi. Zamonaviy S.g.ga 19-asr boshida nemis mutaxassisi F.L.Yan (F.L.Jahn) asos solgan. 1973-yil Xalqaro olimpiada qoʻmitasi tasdiqlagan zamonaviy S.g. dasturiga erkaklar oʻrtasida (erkin mashqlar, otda, Halfords bajariladigan mashqlar, tayanib sakrash, muvoziy (parallel) qoʻshpoyada va yakkachoʻpda bajariluvchi mashklar) hamda ayollar oʻrtasida (tayanib sakrash, xodada, har xil balandlikdagi qoʻshpoyada bajariladigan va erkin mashqlar) oʻtkaziladigan shaxsiy va jamoa birinchiliklari kiradi. Har bir mashqda majburiy (Xalqaro S.g. federatsiyasi tomonidan belgilanadigan) va erkin (rasmiy talablarni inobatga olib sportchilarning oʻzlari tuzadigan) kompozitsiya boʻladi. Mashqlarning bajarilishi 10 balli tizim asosida baholanadi. Xalqaro S.g. federatsiyasi FIJ (1881-yil tuzilgan)ga 100 dan ortiq mamlakat aʼzo. 1896-yildan Olimpiada oʻyinlari dasturiga kiritilgan, 1903-yildan jahon chempionatlari oʻtkazib kelinadi. Oʻzbekistonda S.g. keng rivojlanib bormoqda. Respublikada mazkur sport turiga ixtisoslashgan 7 ta bolalar va oʻsmirlar sport maktablari mavjud boʻlib, ularda 70 nafardan ziyod murabbiy 1000 dan ortiq oʻgʻil-qizga ustozlik qiladi. Xalqaro toifadagi sport ustalari O. Chusovshpina, A. Gordeyeva 2004-yil Afinada boʻlib oʻtadigan 28-yozgi Olimpiada oʻyinlarida ishtirok etish uchun yoʻllanmani qoʻlga kiritdilar. Xalqaro toifadagi sport ustalari A. Fokin, A. Markelov, Oʻzbekiston sport ustalari F. Xoʻjayev, A. Ninkova, B. Gayfulina, N. Jalilova, S. Akopyans, K. Hasanov, I. Rahmatov, R. Osimov, I. Ponamarev va boshqa mamlakatimiz hamda xorijda oʻtkazilayotgan yirik musobaqalarda muvaffaqiyatli qatnashib keladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdulloh Nadim** (1845-1896) - misrlik ma’rifatparvar, mutafakkir. Arablar ozodlik kurashining namoyan-dalaridan biri. Qohiradagi Al-Azhar madrasasida oʻqigan. 80-yillarda A. N. taraqqiyparvar va vatanparvar ziyoli-7lar bilan birgalikda inglizlar asoratiga qarshi kurashda faol qatnashgan, jur-nallar nashr etib, mahalliy matbuotda xalqni kurashga chaqirgan. Bir qancha va-tanparvarlar qatori A. N. ham oʻlim ja-zosiga hukm qilingan, lekin u qochib, 9 y. muhojirlikda ta’qib ostida yashagan. 1892-yilda unga Misrga qaytishiga ijozat berilgan, u yana jur. va gaz. nashr qilib, inglizlarga qarshi oshkora targʻibot olib borgan. 1893-yil mamlakatdan yana quvgʻin qilingan. Umrining oxirgi yil-larini Istanbulda oʻtkazgan va oʻsha yerda vafot etgan. A. N. 20 dan ortiq asar yoz-gan, uning ijodi va faoliyati arab ma’-rifatparvarlari, mustaqillik uchun kurashchilarning keyingi avlodlariga ijobiy ta’sir koʻrsatgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |