**Boysun bahori** – Oʻzbekistonning Surxondaryo viloyati Boysun tumani Padang qishlogʻida anʼanaviy tarzda aprel—may oylarida oʻtkaziladigan xalqaro ochiq folklor festivali. Ushbu festival UNESCO shafeligiga olingan.

Tarixi
------

2001-yilda UNESCO tomonidan *Boysun madaniyati insoniyatning ogʻzaki va nomoddiy madaniy merosi durdonasi* deb eʼtirof etilganidan soʻng nishonlangan. Bunda Boysun 19 ta nominatsiya boʻyicha jahon hamjamiyatining madaniy merosi obʼektlari orasidan tanlab olingan. 2008-yilda UNESCOning *Insoniyatning nomoddiy madaniy merosi* Reprezentativ roʻyxatiga kiritilgan.

Ilk bor 2002-yil may oyida O‘zbekiston, Tojikiston va Qirg‘iziston xalq ijrochilarining ilk ochiq folklor festivali boʻlib oʻtgan. Nafaqat oʻzbekistonliklarning, balki xorijliklarning ham eʼtiborini tortgan festival 2005-yilga kelib ayrim sabablarga koʻra toʻxtab qolgan va 11 yil davomida oʻtkazilmagan. Lekin 2016-yildan eʼtiboran qayta oʻtkazila boshlangan va hozirga qadar davom etib kelmoqda. 2022-yildan boshlab har ikki yilda bir marta tashkillashtiriladigan boʻldi.

Boysun oddiy shaharcha boʻlib, u Boysuntogʻ togʻlari etagida joylashgan. Uning asosiy xususiyati shundaki, mahalliy aholi ming yildan ortiq davom etgan va Islomgacha boʻlgan butparastlik madaniyatidan kelib chiqqan qadimiy urf-odat va anʼanalarni saqlab kelgan.

Festival jarayoni
-----------------

Festival ishtirokchilari Sus xotin qoʻshigʻini kuylashmoqda
Festivalda Oʻzbekistonning turli hududlarida faoliyat yuritadigan folklor jamoalarning 200 dan ortiq vakili oʻz hududlariga xos libos va qadimiy kuy-qoʻshiqlar bilan ishtirok etadilar. Uni tashkil qilish jarayonida Padang qishlogʻida 100 dan oshiq oʻtov tikiladi va qoʻrgʻonlar barpo etiladi. Kurash uchun alohida joy hozirlanib, Respublikadan hakamlar taklif etiladi. Bundan tashqari milliy kurash musobaqasi, etnosport, velomarofon, uloq-koʻpkari, varrak uchirish, arqon tortish, chillak va boshqa xalq oʻyinlari ham oʻtkaziladi. Folklor sanʼati – alla, oʻlan, lapar, raqs, terma, marosim singari qoʻshiqlar va milliy xalq oʻyinlari, tomosha sanʼati nominatsiyalari boʻyicha oʻtkaziladigan festivalda xorijiy davlatlar vakillari ham ishtirok etishlari mumkin. Bunga yaqqol misol sifatida 2022-yilda Tojikiston va Afgʻonistondan kelgan hunarmandlarni aytish mumkin. Festival soʻngida eng yaxshi folklor-etnografik va eng yaxshi oʻtov-uy oʻrnatgan jamoalar, sport va xalq oʻyinlari gʻoliblari taqdirlanadi.

Tosh koʻtarish musobaqasi
„Boysun baxori" xalqaro folklor festivaliga tayyorgarlik koʻrish boʻyicha tashkiliy qoʻmita tarkibi va uni oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom tasdiqlangan. Unda festivalni oʻtkazish shartlari, jumladan, folklor jamoalari tomonidan xalq amaliy sanʼati yoʻnalishi boʻyicha 12 nafar, milliy oʻyinlar va tomoshalar yoʻnalishi boʻyicha 4 nafardan koʻp boʻlmagan dastur ijrosiga qoʻyiladigan talablar belgilangan.
Shuningdek, 9—11 nafar yetakchi ekspertlardan iborat hakamlar hayʼati tomonidan festival ishtirokchilarini 10 balli tizimda baholash mezonlari va gʻoliblarni aniqlash tartibi belgilab olingan.

Festivalni tashkil etish va oʻtkazish bilan bogʻliq xarajatlar Surxondaryo viloyati hokimligi va Madaniyat vazirligi tomonidan ishlab chiqilgan smeta asosida shakllantiriladi: 30 foizi – respublika byudjetidan Madaniyat vazirligiga madaniy tadbirlar oʻtkazish uchun ajratiladigan mablagʻlar hisobidan; 70 foizi – Surxondaryo viloyati mahalliy byudjetining qoʻshimcha manbalari, shuningdek jismoniy va yuridik shaxslarning xayriya mablagʻlari, qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan.

### Mukofotlanganlar roʻyxati

**"Boysun bahori" 2022 — xalqaro folklor festivalida Folklor yo‘nalishi boʻyicha mukofotlanganlar roʻyxati:**

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Egallagan oʻrni** | **Jamoa nomi** | **Qaysi davlatdan** |
| 1-oʻrin | "Boysun" folklor ansanbli | Oʻzbekiston (Surxondaryo viloyati) |
| 2-oʻrin | "Jo‘ralar" folklor ansanbli

"Bibiho" folklor ansanbli | Oʻzbekiston (Xorazm viloyati)

Tojikiston |
| 3-oʻrin | "Oq machit" folklor ansanbli

"Ibrat" folklor ansanbli
"Navoiy" folklor ansanbli | Qoraqalpogʻiston
Qirgʻiziston
Oʻzbekiston (Navoiy viloyati) |

**"Boysun bahori" 2022 — xalqaro folklor festivalida Xalq o‘yinlari va tomosha sanʼati yo‘nalishi boʻyicha mukofotlanganlar roʻyxati:**

|  |  |
| --- | --- |
| **Egallagan oʻrni** | **Jamoa nomi** |
| 1-oʻrin | Jizzax viloyati jamoasi |
| 2-oʻrin | Surxondaryo viloyati jamoasi

Toshkent viloyati jamoasi |
| 3-oʻrin | Andijon viloyati jamoasi

Farg‘ona viloyati jamoasi
Navoiy viloyati jamoasi |

Shuningdek, kurash boʻyicha +90 kilogramm vazn toifasida Surxondaryo viloyati Sherobod tumanidan boʻlgan Muhammadkarim Xurramov g‘olib bo‘ldi va 20 million so‘m pul mukofoti bilan taqdirlandi.

### Festival sanalari

* 2002-yil – may
* 2016-yil —
* 2017-yil — 13—14-may
* 2018-yil – 28—29-aprel
* 2019-yil —
* 2020-yil —
* 2021-yil —
* 2022-yil – 7—8-may
* 2023-yil —
* 2024-yil —

### Festival tashkilotchilari

* UNESCO
* Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat va turizm vazirligi
* Surxondaryo viloyati hokimligi

Manbalar
--------

1. ↑  „"Boysun bahori": Xalqaro tanlov g‘oliblari aniqlandi". *kknews.uz*. Qaraldi: 6-aprel 2024-yil.
2. ↑  Horning, Nicole; Knowlton, Mary Lee*. Cultures of the world Uzbekistan*. New York: Cavendish Square Publishing, 2021 — 123 bet. ISBN 9781502658791. 5-aprel 2024-yilda qaraldi.
3. ↑  „Cultural Space of Boysun". *ich.uz*. Qaraldi: 5-aprel 2024-yil.
4. ↑  „7-8-may kunlari Surxondaryoda "Boysun bahori" ochiq folklor festivali boʻlib oʻtadi". *xalq soʻzi.uz*. Qaraldi: 5-aprel 2024-yil.
5. ↑  „Surxondaryoda "Boysun bahori" xalqaro folklor festivaliga tayyorgarlik boshlandi". *uza.uz*. Qaraldi: 5-aprel 2024-yil.
6. ↑  „"Boysun bahori" boshlandi". *uzbekembassy.in*. Qaraldi: 5-aprel 2024-yil.
7. ↑  „"Boysun bahori" tarixini bilasizmi?". *surxontongi.uz*. Qaraldi: 5-aprel 2024-yil.
8. ↑  „«Boysun Bahori» festival. Tours to Boysun". *silkadv.com*. Qaraldi: 5-aprel 2024-yil.
9. ↑  „В Узбекистане пройдет международный фольклорный фестиваль Boysun bahori". *aa.com.tr*. Qaraldi: 5-aprel 2024-yil.
10. ↑  „«Boysun bahori». Yo‘llar ta’mirlanmoqda, tayyorgarlik avjida". *xabar.uz*. Qaraldi: 5-aprel 2024-yil.
11. ↑  „"Boysun bahori" dunyo xalqlarini so‘lim tog‘lar qo‘yniga chorlaydi". *uza.uz*. Qaraldi: 5-aprel 2024-yil.
12. ↑  „"Boysun bahori" festivali oʻtkaziladi". *oyina.uz*. Qaraldi: 5-aprel 2024-yil.
13. ↑  „В Сурхандарье пройдет фестиваль «Бойсун бахори»". *uzdaily.com*. Qaraldi: 5-aprel 2024-yil.
14. ↑  „"Boysun bahori" xalqaro tanlov g‘oliblari aniqlandi". *aniq.uz*. Qaraldi: 6-aprel 2024-yil.
15. ↑  „«Boysun bahori» festivali yana mehmonlarni qarshi oladi". *gazeta.uz*. Qaraldi: 5-aprel 2024-yil.
16. ↑  „«Boysun bahori» festivalidan fotoreportaj". *xabar.uz*. Qaraldi: 5-aprel 2024-yil.
17. ↑  „«Boysun bahori» xalqaro folklor festivaliga start berildi". *zamon.uz*. Qaraldi: 5-aprel 2024-yil.