recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nodir** pushtucha: *نادر شاه کوټ ولسوالۍ* , forscha: ولسوالی نادرشاه کوت) Afgʻonistonning Xost viloyatining gʻarbiy qismida joylashgan. Gʻarbda Paktiya viloyati va Shamol tumani, shimolda Qalandar tumani, shimoli-sharqda Musa Xel tumani, sharqda Xost (Matun) tumani, janubi-sharqda Mandozayi, janubda Tani va Spera tumanlari bilan chegaradosh.

Afgʻoniston Milliy Statistika va Axborot Boshqarmasi (NSIA) maʼlumotlariga koʻra, 2020-yilda tumanning taxminiy aholisi 36 005 kishini tashkil qilgan. Tuman markazi — *Nodir Shoh Kot* — Xostga olib boradigan asosiy yoʻlda 1386 m balandlikda joylashgan qishloq. Nodir Shoh Kot tumanining Xost viloyatining amaldagi gubernatori tomonidan tayinlanadigan oʻz gubernatori bor va Afgʻoniston Milliy Xavfsizlik Kuchlari (ANSF) barcha huquqni muhofaza qilish faoliyati uchun javobgardir.

Tarix
-----

2020-yilning 7-may kuni Nodir Shoh Kot tumanida yoʻl chetidagi portlash oqibatida general halok boʻldi. Xost viloyati politsiyasi boshligʻi Sayid Ahmad Babazoy, uning kotibi va bir tansoqchisi, yana bir kishini yaralagan. Hujum uchun javobgarlikni Tolibon oʻz zimmasiga oldi.

Yana qarang
-----------

* Afg'oniston tumanlari

Havolalar
---------

Havolalar
---------

* AIMS tuman xaritasi (*NB Nodir Shoh Kot qishlog'i Kapray qishlog'iga juda yaqin*)

1. ↑  „Estimated Population of Afghanistan 2020-21" (PDF). *National Statistics and Information Authority (NSIA)*.  www.nsia.gov.af. 3-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-mart 2021-yil.
2. ↑  „Blast in Khost Kills Three Civilians: MoI". TOLOnews (20-mart 2020-yil). Qaraldi: 29-mart 2021-yil.
3. ↑  „Khost Police Chief Killed In Taliban Blast". TOLOnews (8-may 2020-yil). Qaraldi: 29-mart 2021-yil.
4. ↑  „Taliban Militants Kill Afghan Regional Police Chief In Latest Attack" (8-may 2020-yil).
5. ↑  „Taliban kill Khost police chief in roadside bomb attack" (9-may 2020-yil).
**Nafaqa** — muhtoj odamlarga davlat, korxona, muassasa va ayrim shaxslar tomonidan beriladigan yordam puli. Oʻzbekiston Respublikasida mehnat stajiga koʻra beriladigan pensiyadan farqli holda N. davlat tomonidan, asosan, bolalikdan nogiron, yolgʻiz qariya va yolgʻiz nogironlarga, mehnatga vaqtinchalik qobiliyatsizlarga, homilador va tuqqan ayollarga, 3 yoshgacha boʻlgan bolalari tarbiyasi bilan band boʻlgan ayollarga, isheizlarga, kam taʼminlangan va koʻp bolali oilalarga va boshqa beriladi (qarang Ijtimoiy nafaqa).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gokhan Alkan**—turk aktyori.

Hayoti
------

Gokhan Alkan 1987-yil 8-dekabrda Trkiyaning Istanbul shahrida tugʻilgan. U Kojaeli universitetining"Avtomobil texnologiyalarini oʻqitish" boʻyicha va Anadolu universitetining „Tashqi savdo va marketing" y’nalishi boʻyicha dotsent darajasiga ega. U oʻrta maktab va universitet yillarida havaskor teatr jamoalarida rollar ijro etgan va shu bilan birga jonli musiqali chiqishlar qilgan. Mujdat Gezen sanʼat markazida bir yil taʼlim olgan va Mudat Gezen teatriga professional aktyor sifatida tanlangan. 2010-yildan 2013-yilgacha Mujdat Gezen teatrida ikki mavsum davomida bir nechta spektakllarda rol ijro etgan.
Alkan aktyorlik va qoʻshiqchilik taʼlimini MSM Actor Studio va Mujdat Gezen sanʼat markazida olgan. Oʻqishni tugatgandan soʻng bir guruh doʻstlari bilan oʻz teatrini tashkil qildi

Karyerasi
---------

Gokhan Alkanning professional tajribasi 2011-yilda boshlangan. 2011-yilds „Muhtasham yuz yil" serialidagi ijrosi unga katta mashhurlik olib kelgan. Natijada, u keyinchalik bir nechta bosh rollarga tayinlangan. Alkan, Beren Gokyıldız bilan 57 qismdan iborat ikki mavsum davom etgan „Kocamin Ailesi" filmidagi Tarik Uygʻun roli bilan Turkiyada asosiy aktyor sifatida tan olindi.2016-yilda 2-ta filmda bosh rolni ijro etgan. 2017-yil Monreal turk filmlari festivalida eng yaxshi film mukofotiga sazovor boʻlgan. Alkan Janubiy Koreyada boʻlib oʻtgan 5-APAN Yulduzli Mukofotlarida koreys spektaklining bir varianti boʻlgan „Seviyor Sevmiyor" filmida Yigit Balji rolini ijro etgani uchun Maxsus Mukofot bilan taqdirlandi. 2017 Toronto ReelHeART Xalqaro Film Festivalida 4 ta mukofotga „Eng yaxshi chet tilidagi film" va „Eng yaxshi aktyorlar jamoasi" nominatsiyasida nomzod boʻldi.

Manbalar
--------

1. ↑  „'Kalp Atışı'nın Ali Asaf'ı Gökhan Alkan kimdir?", *CNN Türk* (turkcha), 30–iyul 2017–yil, qaraldi: 8–avgust 2019–yil`{{citation}}`: CS1 maint: date format () CS1 maint: unrecognized language ()
2. ↑  „'A Season of Daphne' wins best picture award in 9th Montreal Turkish Film Festival", *Hürriyet Daily News* (inglizcha), 28–may 2017–yil, qaraldi: 8–avgust 2019–yil`{{citation}}`: CS1 maint: date format ()

  


|  |  |
| --- | --- |
| Aktyor | *Aktyor yoki aktrisa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Omma** — oddiy qilib tushuntirilganda, „olomon", „omma" va „avom" soʻzlari insonlarning maʼlum jihatlardagi mushtaraklik (milliy, kasbga doir, jinsiy va hokazo) tufayli birlashishini anglatadi.  Psixologik nuqtai nazarga koʻra, bu soʻzning ahamiyati baland. Barcha insonlarning gʻoya va hislari mushtaraklik kasb eta boshlagan nuqtada, insonning tafakkurga ega boʻlgan shaxsiyati yoʻqolib boradi. Tafakkur tarzi bir xil shaklga kirgan odamlar jamoasini tashkiliy omma deb atash mumkin.

Ommaning xususiyati
-------------------

Shaxsiy tafakkur tarzi yoʻqolib, hislar va gʻoyalar bir xil shaklga kirishi ommaning asosiy xususiyatlaridan biridir.

Ammo bu doim ham omma tarkibidagi shaxslarni bir vaqtning oʻzida bitta joyda boʻlishi kerakligini anglatmaydi.

Boshqa bir tomondan, butun boshli  millat maʼlum taʼsirlar oqibatida ommaga aylanib qolishi mumkin.

Ommaning tafakkurga taʼsiri
---------------------------

Ommaning fikrlash tarzini aniqlik bilan tushuntirib berish mushkul, chunki uning ayrim jihatlari nafaqat millatga qarab balki ommaning tabiatiga qarab ham farqlanishi mumkin. Shaxslarning hayot tarzi, yashash manzili va xarakteri qanday boʻlmasin, ularning ommaga birlashishi ular yolgʻiz va alohida boʻlganda tuyadigan hislari, oʻylaydigan fikrlari va harakatlaridan umuman farqli oʻy his va harakatlarni amalga oshirishiga olib keladi. Baʼzi bir gʻoya va hislar faqat ommaviy koʻrinishdagina mavjud boʻlib, harakat maqomiga oʻta oladi.Ommada umumiy xususiyatlarning ustunlik qilishi omma tafakkur qobilyati nima uchun baland boʻlmasligini izohlaydi.

Omma va shaxs
-------------

Deylik, har biri turli sohalarda boʻlgan, turfa xil odamlar toʻplanib ommaga doir qaror chiqardi. Shu holatda, qaror chiqargan insonlarning barchasi oʻz sohasida yetakchi mutahassislar boʻlishiga qaramay, ularning qarorni bir toʻda ahmoq tomonidan chiqarilgan qarorga nisbatan ustun koʻrib boʻlmaydi. Agar ommani tashkil etgan shaxslarning barchasida mavjud turli xususiyatlar qoʻshilsa, umuman yangi hislatlar vujudga keladi.

Shaxs ommadan ajralib turishga harakat qilsagina, u alohida yuksak darajada rivojlanishi mumkin. Ommadan ajralib turadigan mashxur shaxslar, olimlar, tadbikorlar, shifokorlar va boshqa kasb egalari doimo oʻz fikrlariga, dunyoqarashlariga ega boʻladilar. Shuningdek ularning rivojlanishida ommadan ajralib turadigan teran ish bilan shugʻulanish malakasi alohida oʻrin tutadi.

Masalan,  „Microsoft" kompaniyasi bosh ijrochi direktori Bill Geyts yiliga ikki marta „Tafakkur haftaligi"ga vaqt ajratar, hafta davomida oʻzini hamma narsadan ajratib qoʻyar, vaqtini oʻqish va katta gʻoyalar haqida fikrlash bilan oʻtkazardi.Uning va boshqa taniqli shaxslarning ommadan ajralib turishining sababi aynan ularning ommadan farqli boʻlgan xususiyatlaridir.

Havolalar
---------

* Omma va olomon psixologiyasi
* Omma psixologiyasi Youtube kanali
* Omma - Vikilug'at

Manbalar
--------

1. ↑  Lebon, Gustav*. "Omma psihologiyasi"*. Toshkent: "Yoshlar matbuoti" — 18-bet bet. ISBN 978-9943-20-712-7.
2. ↑   Kel, Nyuport*. "Diqqat"*. Toshkent: "Asaxiy books" — 8-bet bet. ISBN 978-9943-23-167-2.
**Substansiya** (lot. substantia — mohiyat) — narsa va hodisalarning mohiyatini, asosini ifodalovchi tushuncha. Odatda, materiya, modda soʻzining sinonimi sifatida qoʻllaniladi. S. falsafada xilmaxil olamning, obyektiv reallikning, tabiat, jamiyat, inson va uning tafakkuri tarixini, inson bilimlarining natijalarini ham oʻziga qamrab oluvchi konkretlikning nazariy inʼikosi, bilish nazariyasining asosiy tushunchasi sifatida talqin etiladi. Bunday universal mohiyat muayyan narsa, hodisalar va ularning oʻzaro aloqadorliklari orqali namoyon boʻladi. Yunon faylasuflari S. deb narsalarning doimiy, tub va oʻzgarmas xususiyatini, asl mohiyatini anglashgan, universiteta aksidensiya tushunchasini qaramaqarshi qoʻyishgan. Keyinchalik sxolastlar butun mavjudotning asl mohiyatini tashkil etuvchi S. — xudodir degan gʻoyani ilgari surdilar (qarang Sxolastika). Olamning moddiy sababi va ilohiy S. haqidagi dualistik talqinni R. Dekart olgʻa surdi, u Spinoza falsafasida yanada rivojlantirildi. I. Kant Sni tafakkurning aprior shakli, yaʼni tajribadan olingan bilimlarni sintezlovchi shakli deb izohladi. Uning fikricha, S.ning doimiyligi barcha vaqt mobaynida oʻtkinchi boʻlgan narsalarga nisbatangina namoyon boʻladi. Gegel Sni narsalardagi oʻzgaruvchan, oʻtkinchi tomonlarning yaxlitligi sifatida taʼriflab, uni "har qanday haqiqiy rivojlanishning asosidir", deydi.

Sharq falsafasida Forobiy Sni eng umumiylik sifatida tushuntirgan. Ibn Sino Sni "substansional umumiylik va aksidental umumiylik"ning oʻzaro munosabati doirasida talqin etib, ularning birbiri bilan bogʻlanganligiga, biri ikkinchisisiz mavjud boʻla olmasligiga eʼtiborni qaratdi. Sni tushunishda ham materialistik, ham idealistik qarash bor. Materialistlar S. deb obyektiv reallikni, materiyani, idealistlar esa, xudoni, mutlaq gʻoyani, ruhni, umuman moddiy boʻlmagan asosni tushunadilar. Pozitivistlar Sni mavhum tushuncha sifatida taʼriflab, bu tushuncha tadqiqotchini chalgʻitib, uning fikrini yoʻq narsaga bogʻlab qoʻyadi, aslida odam xilmaxilliklar va ularning birliklaridan iborat, bunga esa moddiylik ham, maʼnaviylik ham kiradi deb hisoblashadi. Hozirgi zamon tabiatshunosligi uchun S. faqat rasmiy tushuncha boʻlib, hodisalarni ifodalovchi degan maʼnoni bildiradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Substitutsiya** (lot. substituo oʻrniga qoʻyaman, oʻrniga almashtiraman) — vasiyatda oʻrinbosar merosxoʻr (substitut)ning tayinlanishi. Vorislik huquqida meros qoldiruvchining vasiyatnomasida meros ochilguncha asosiy merosxoʻrning vafot etib qolishi yoki uni qabul qilmasligi eqtimolini hisobga olib, qoʻshimcha merosxoʻr koʻrsatiladi. Asosiy merosxoʻr qonunda nazarda tutilgan sabablarga koʻra merosdan mahrum etilgan holatlarda ham vorislikka substitut chaqiriladi. Substitut sifatida, Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksiga koʻra, merosxoʻrlar qatoriga kirishkirmasligidan qatʼi nazar, har qanday shaxs tayinlanishi mumkin.

Xalqaro huquqda davlatlarning moddiy javobgarligi shakllaridan biri, restitutsiyaning bir koʻrinishi; qonunga xilof ravishda yoʻq qilingan yoki zarar yetkazilgan mulkni, shu jumladan, binolar, transport vositalari, sanʼat boyliklari, xususiy mulkni teng qiymatli boshqa mulk bilan almashtirishdan iborat.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
2010-yilgi Qishki Olimpiya oʻyinlarida erkaklar oʻrtasida ommaviy start
**Ommaviy start** (yoki **umumiy** startdan poyga) — erkaklar uchun 15 km, ayollar va oʻsmirlar uchun 12,5 km, oʻsmirlar va oʻgʻil bolalar uchun 10 km va qizlar uchun toʻrtta otish chizigʻi bilan 7,5 km masofaga biatlon poygasining bir turi. U erkaklar uchun 3 km, ayollar va oʻsmirlar uchun 2,5 km, oʻsmirlar va oʻgʻil bolalar uchun 2 km, qizlar uchun 1,5 km boʻlgan beshta aylanishdan iborat. Biatlonchilar (odatda maʼlum biatlon musobaqalarida eng yaxshi 30 ta sportchi) umumiy start bilan bir vaqtda boshlanadi. Birinchi va ikkinchi otishma — yotish, uchinchi va toʻrtinchi — tik turish. Biatlonchilar oʻq otish maydonchasiga kelish tartibiga muvofiq oʻq otish chizigʻida oʻz joylarini egallaydilar (birinchi navbatda — boshlangʻich raqam tartibiga muvofiq). Har bir oʻtkazib yuborish uchun 150 m jarima chizigʻi taqdim etiladi.

2011/12-yilgi jahon chempionatidan boshlab sportchilarni ommaviy startga qabul qilishning yangi qoidalari kuchga kirdi. Agar ilgari jahon chempionatining umumiy reytingida eng yaxshi 30 nafar sportchiga poygaga chiqishga ruxsat berilgan bo‘lsa, endi jahon kubogining umumiy jadvaliga ko‘ra 25 nafar sportchiga, shuningdek, bu raqamga kiritilmagan, ammo joriy bosqichda eng koʻp ball toʻplagan 5 nafar sportchi chiqishga ruxsat berildi. Olimpiya oʻyinlari va Jahon chempionatlarida sprint, taʼqib qilish va individual poyga boʻyicha joriy oʻyinlarning (chempionat) barcha gʻoliblari, Jahon kubogining umumiy turnir jadvalidagi eng yaxshi 15 nafari ommaviy startda, qolganlari (6 dan 15 kishigacha) joriy Olimpiya oʻyinlarida (Jahon chempionati) toʻplangan ochkolarni oladi.

Jahon chempionatida bu intizom uchun alohida jadval mavjud. Mavsum oxirida, erkaklar va ayollar oʻrtasidagi gʻoliblar Kichik kristall globusni olishadi.

Ommaviy start biatlon poygalarining eng yosh turlaridan biridir. Qishki Olimpiya oʻyinlarida ommaviy startlar birinchi marta 2006-yilda oʻtkazilgan. Ommaviy- startda birinchi Olimpiya chempioni nemis biatlonchisi Maykl Greys, birinchi Olimpiya chempioni esa shved biatlonchisi Anna Karin Olofsson-Zidek edi. Umumiy startdan poyga 1999-yilda jahon chempionatlari dasturiga kiritilgan. Bu masofada birinchi jahon chempioni germaniyalik biatlonchi Sven Fisher, birinchi jahon chempioni esa ukrainalik biatlonchi Elena Zubrilova edi. Jahon kubogi bosqichlarida ommaviy start birinchi marta 1996/1997-yillar mavsumining soʻnggi sakkizinchi bosqichida Novosibirskda boʻlib oʻtdi. Keyinchalik bu poyga avstriyalik biatlonchi Volfgang Perner va rossiyalik biatlonchi Anna Volkova tomonidan qoʻlga kiritildi.

„Ommaviy start" atamasi changʻi yugurish uchun ham qoʻllaniladi, bunda barcha ishtirokchilar bir vaqtning oʻzida poygani boshlashadi.

Manbalar
--------

1. ↑  V 2002 godu Yelena Zubrilova smenila ukrainskoe grajdanstvo na belorusskoe.
2. ↑  Mujchini i jenщini
3. ↑  Distansiya pervix gonok s obщego starta v ramkax Kubka mira (sezon 1996/1997) sostavila 10 km u mujchin i 7,5 km u jenщin.
**Poliizobutilen**, oppanol V,vistaneks MML— izobutilen polimeri, [—S(SN,),SN2—ha. Quyi molekulali P. (mol. m. 50103 gacha) — qovushqoq suyuqlik; zichligi 880—910 kg/m3. Yuqori molekulali P. [mol. m. (70—225)103] — kauchuksimon amorf mahsulot, zichligi 910—920 kg/m3. Yuqori dielektrik xossaga ega; namga, kuchsiz kislota va ishqorlarga chidamli; uglevodorodlar va ularning galogenli hosilalarida eriydi; quyi spirtlar, murakkab efirlar va ketonlarda erimaydi. Kuyosh nuriga chidamsiz. Tarki-biga faol toʻldirgichlar (mas, qurum, grafit) qoʻshib chidamli qilinadi. Izobutilenni polimerlab olinadi. Elektr izolyasiya, motor yonilgʻisi kom-ponenti, surkov moylariga qoʻshimcha sifatida qoʻllanadi. massasi qancha

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Omon Hikmatov** (1929L.5, Toshkent) — iqtisodchi olim, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademik (2000), iqtisod fanlari doktori (1970), professor (1971). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgangan (1953). Oʻrta Osiyoning qator togʻ-geologiya, konchilik korxonalarida muhandis boʻlib ishlagan (1953—61). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Iqtisodiyot institutida ilmiy xodim (1959—61). Oʻrta Osiyo Davlat reja qoʻmitasining bosh muhandisi (1963—66), Oʻzbekiston Davlat reja qoʻmitasi (Gosplan) boʻlim boshligʻi (1966—68), shu qoʻmita huzuridagi Iqtisodiyot ilmiy tadqiqot institutida boʻlim mudiri (1968—74), direktor (1974—75). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Ikti-sodiyot institutida direktor (1975—2004). 2004-yil dan shu institutda ilmiy masla-hatchi. Ilmiy ishlari investitsiyalar (kapital qoʻyilmalar) va yangi texnika samaradorligini oshirish, shaharlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish va boshqa masalalarga bagʻishlangan.

Adabiyot
--------

* Materialn k biobibliografii uche-n[x Oʻzbekistana. Aman Xikmatovich Xikmatov, T. 1989.

Manbalar
--------

1. ↑  "Hikmatov Omon" *OʻzME*. H-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kloshett** yoki **Kloshet** (fransuzcha: *Clochette* — qoʻngʻiroqcha) fransuz echki pishlogʻidir, uning qoʻngʻiroq shaklda boʻlganligi uchun shunday nomlangan.

Ishlab chiqarish
----------------

Kloshett „GAEC Jouseaume" tomonidan Puatu-Sharantada ishlab chiqariladi, bu hudud yana bir echki pishlogʻi Shabishu-dyu-Puatuning tugʻilgan joyi hisoblanadi. Bu pishloq bahordan kuzgacha echki sutidan tayyorlanadi, tayyor pishloqning saqlash muddati 45 kun. Ikki-uch hafta davomida saqlanadi .

Tavsifi
-------

Pishloq oʻtkir va shoʻr shiddatli taʼmga, shuningdek, yangi pichan, mogʻor, non va echki sutining xushboʻy hidiga ega boʻlib, u tayyorlangan mogʻor va yertoʻlalar tufayli paydo boʻladi. Bundan tashqari taʼmi uzoq vaqt qoladi.

U zaytun, yongʻoq va Burgundiya sharoblari bilan birlashtirilgan mustaqil taom sifatida ishlatiladi. Kloshet odatda isteʼmol qilishdan oldin xona haroratiga qadar isitiladi.

Pishloq boshlari qoʻngʻiroq shaklida boʻlib, asosiy diametri 8-9 santimetr, balandligi 9-10 santimetr va ogʻirligi 225-250 gramm. Pishloq tabiiy mogʻor va yogʻoch kulining quruq va qattiq qobigʻi bilan qoplangan, uning ostida bir xil tuzilishga ega yumshoq, zich, qalin va baxmal vanil rangli pulpa mavjud  .

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  Джульет Харбатт 2012. sfn error: no target: CITEREFДжульет\_Харбатт2012 (help)
2. 1 2  Французские сыры: иллюстрированная энциклопедия 2003. sfn error: no target: CITEREFФранцузские\_сыры:\_иллюстрированная\_энциклопедия2003 (help)
3. 1 2  „Клошет" (ru).  patee.ru. 22-dekabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-dekabr 2016-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Masui K. Yamada T. Fransuzskie siri : illyustrirovannaya ensiklopediya = [French Cheeses] / Kazuko Masui, Tomoko Yamada; vstup. sl. J. Robyushon; per. s angl.: S. Sapronov; foto Y. Maruyama. — SPb. : Izd. dom „Neva", 2003. — 240 s. — (A Dorling Kindersley Book). — ISBN 5-7654-2333-7.
* Джульет Харбатт*.*. ISBN 978-5-93679-168-0.
**Omon Kekilov** (1912.9.5, hozirgi Ashxobod tumani — 1974. 13.12, Ashxobod) — Turkmanistan xalq yozuvchisi (1967), adabiyotshunos olim. Asarlarida turkman xalqi hayoti, oʻzbek-turkman xalqlari doʻstligi, mehnati va kurashi aks etgan ("Doʻstlik daryosi", sheʼr; "Olgʻa", 1935; "Soʻnggi uchrashuv", 1940; "Oʻlim panjasida", 1942 dostonlari; "Sevgi" sheʼriy romani, 1—2-kitob, 1947—57 va b.). Bir qancha pyesalar muallifi. Adabiyotshunoslikka oid "Mullanafas" monografiyasi (1957), "Badiiy asarning tili haqida" (1942), "Adabiyot nazariyasi" kitobi (1961) va b. asarlari bor. "Buyuk lirik" monografiyasi (1969)da Navoiy anʼanalarining Mahtumquli ijodiga taʼsiri tadqiq etilgan. "Soʻz sanʼati" (1970) asari turkman adabiyotshunosligida muhim oʻrin tutadi. Hozrigi oʻzbek shoirlari, adabiyotshunos olimlari bilan ijodiy aloqada boʻlgan. Sheʼrlari, maqolalari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Kekilov Omon" *OʻzME*. K-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Polikarbonatlar** - karbonat kislota va digidroksibirikmalarning murakkab poliefirlari. Umumiy formulasi [—ORO—S (O)—]p, bu yerda R — aromatik yoki alifatik qoldiq. Bulardan eng muhim sanoat ahamiyatiga ega boʻlganlari aromatik P. (makrolen, leksan, yupilon, penlayt, sinvet, polikarbonat); 2,2- bis-(4gidroksife-nil) propan (bisfenol A) va bisfenol A bilan uning oʻrinbosarlari 3,3’, 5,5’ — tetrabrom yoki 3,3’, 5,5’ — tet-rametilbisfenol A asosidagi aralash P. Bisfenol A (gomopolikarbonat) asosidagi P. — amorf rangeiz poli-merlar; mol. m. (20—120)103, shaffof. Undan tayyorlanadigan 3 mm qalinlikdagi plastinka 88% yorugʻlikni oʻtkaza-di, dekstruksiyalanish temperaturasi 310—320°. P. fizik-mexanik xossalari mol. m. kattaligiga bogʻliq. Mol. m. 20 mingdan kichik boʻlgan P. moʻrt, mustahkamligi past, mol. m. 25 mingdan yukrri boʻlgan P. esa mexanik mustaxkamligi va elas-tikligi yuqori biologik inert polimerlar. Ulardan tayyorlangan buyumlarni — 100 dan 135° gacha boʻlgan haroratlarda ishlatish mumkin. Sanoatda P. 3 xil usul bilan olinadi: 1) difenilkar-bonatni bisfenol A bilan vakuumda asoslar (mas, natriy metilat) ishtirokida 150—300° da qayta eterifikatsiyalash; 2) bisfenol A ni eritmada piridin ishtirokida 25° da fosgenlash; 3) bisfenol A ni fosgen bilan suvli ishqoriy muhitda va organik erituvchida\* mas, metilenxlorid yoki tarkibida xlor boʻlgan erituvchilar ishtirokida fazalararo polikondensatsiyalash.

P. avtomobilsozlikda, elektron va elektrotexnika sanoatida, maishiy va tibbiyot texnikasida, asbobsozlik va samolyotsozlikda, qurilishda konstruksion material sifatida ishlatiladi. P.dan tayyorlangan oynalar qurilishda, issiqxonalarda, koʻp qavatli mustahkam shisha materiallar — trip-lekslar ishlab chiqarishda qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Klostridiylar** (Clostridium) - spora hosil qiluvchi bakteriyalar turkumi. Tayoqchasimon, 0,6—1,2x3,0—7,0 mkm, harakatchan, grammusbat. Spora hosil qilish davrida hujayrasi oʻrtasidan shishib, duksimon shaklga kiradi. Anaerob sharoitda uglevodlar, azotli moddalarni bijgʻitadi. Mezofil va termofil organizmlar. 50 dan ortiq turi tuprokda, balchiqda va oziq-ovqat mahsulotlarida uchraydi. Bir qancha turlari kasallik tugʻdiradi. C. botulinum — botulizm, C. perfringens va C. histolyticum — gazli gangrena paydo qiladi. Ayrim K. atmosfera azotini bogʻlaydi. Saharolitik K. (C. acetobotylicum) dan sanoatda atseton va butanol olishda foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xatna toʻyi** - oʻzbeklar va boshqa bir qancha musulmon xalqlardagi xatna marosimi. Islom dini tarqalgandan soʻng sunnat amali bajarilishini bayram qilish sifatida odat tusiga kirib qaror topgan. Xatna toʻyi oʻgʻil bolalar "qoʻlini halollash"ning, yaʼni ularni chin musulmonlar qatoriga oʻtkazishning asosiy sharti hisoblangan. Toʻyga tayyorgarlik (mas, maslahat oshi), mehmonlarni taklif qilish, mehmonlar sharafiga oʻyinkulgi, tomoshalar uyushtirib ziyofat oʻtkazish Xatna toʻyining tarkibiy qismi hisoblangan. Xatna to'yida toybolaning jinsiy a'zosidan ortiqcasi usta yoki jarroh doktorlar tomonidan kesiladi. Bu xatnaning asosi hisoblanadi


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Filoyoq**, elefantiaz — toʻqimalarda limfa dimlanishi oqibatida teri va teri osti yogʻ qavati kalinlashib, ayrim aʼzolar (mas, lab, burun, quloq, oyoq, yorgʻoq va boshqalar) shishib, yoʻgʻonlashib ketishi bilan kechadigan kasallik. Limfa oqishining buzilishi va yoʻllarining toʻsilib qolishiga limfa tomirlaridagi yalligʻlanishlar (saramas, surunkali tromboflebit, oyoq panjasi va boddirdagi yaralar) sabab boʻladi. Tropik mamlakatlarda "F." ning sababchisi limfa tomirlarida parazitlik qiladigan ipsimon filyariylar qisoblanib, ular iskabtopar chivini orqali tarqaladi. Moxov kasalligining teri qalinlashishi bilan kechadigan xili qadimda "yunon filoyogʻi" deb yuritilgan; kasallik ham birinchi bor yunon vrachlari tomonidan aniklangan.

F.da dastlab tovon bir oz shishadi; kasallik avj olganda shish astasekin panja, toʻpiq, boldir va songa tarqaladi, oyoq terisi dagʻallashib, kasal oyoq shakli besoʻnaqay boʻlib, fil oyogʻiga oʻxshab qoladi. Baʼzan oyoq terisida suyuqlik bilan toʻla ggufakchalar paydo boʻlishi mumkin. F.ni faqat vrach davolaydi. Kasallikning oldini olish uchun shaxsiy gigiyenaga rioya qilish, teridagi har qanday yalligʻlanish jarayonlarini oʻz vaqtida davolash, yaralarning ifloslanishiga yoʻl qoʻymaslik zarur.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Birteshiklilar (maʼnolari).

**Kloakalilar**, tuxum qoʻyuvchilar, bir teshiklilar, dastlabki darrandalar (Prototheria)— hozirgi sut emizuvchilarning eng tuban tuzilgan kenja sinfi. Qazilma qoldiklari Avstraliya va Janubiy Amerikada pleystotsen davri qatlamlaridan maʼlum. Sut emizuvchilarning sudralib yuruvchilarga oʻxshash umumiy ajdodidan kelib chiqqan, lekin keyinchalik mustaqil rivojlangan. Bosh qutisi togʻayining tuzilishi, bosh qutisi qopqogʻi suyaklarining oʻzaro nisbati, yelka kamarida qorakoid va prokorakoid suyaklari boʻlishi, yuragi va bosh miyasi tuzilishi sudralib yuruvchilarnikiga oʻxshaydi. Tanasining oʻz. 30—80 sm. Voyaga yetgan K.da tish boʻlmaydi. Oshqozonida xazm bezlari yoʻq. Jinsiy va ayirish sistemasi nayi, ichagi kloakaga ochiladi. Tana harorati nisbatan past, 25° dan 36° gacha, 1—2 ta, baʼzan 3 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumini xaltasida olib yuradi (yexidna) yoki uyada bosib yotadi (oʻrdakburun). Bolasini sut bilan boqadi. Sut bezlari soʻrgʻichi boʻlmaydi. Suti terisi ustiga oqib chiqadi, bolasi uni yalaydi. Bitta turkum — bir teshiklilarni oʻz ichiga oladi. Avstraliya, Tasmaniya, Yangi Gvineyada tarqalgan. 2 oilasi (yexidnalar, oʻrdakburunlar) bor. Soni kamayib ketgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Skottlar**, skotlar (soʻnggi lot. Scotti, Scoti) — kelt qabilalari guruhi. Ilk bor Rim muarrixlari asarlarida, S. va pikt qabilalari Rimning Britaniya provinsiyasiga chopqunlari munosabati bilan tilga olingan. Dastlab Irlandiyada yashaganlar (shundan Irlandiyaning Rim manbalaridagi nomi — Skottiya olingan), keyinchalik (mil. 1ming yillik oʻrtalarida) S.ning bir qismi Britaniyaning shim.ga koʻchib oʻtishgan va u yerda piktlarni tobe etib, 9-asr oʻrtalarida Shotlandiya (Scotland, aynan — S. mamlakati) deb nomlangan qirollik barpo etganlar. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Skott Adkins** 1976 yil 17 iyunda tug'ilgan ingliz aktyori va jang san'atchisi.

U 1976-yil 17-iyunda Angliyaning Koldfild shahridagi Sutton shahrida tug‘ilgan. Qassob nasilli bir oilada katta akasi Kreyg bilan katta bo'lgan. U dzyudo bilan 10 yoshida shug‘ullana boshlagan. Bryus Li va Jan-Klod Van Damm kabi yulduzlar uning kumirlaridir. U taekvondo bilan 14 yoshida shug‘ullana boshlagan. U bir necha yil o‘tib kikboksingni boshlagan. U taekvondo o'qituvchisi sifatida dars bergan. Uning kinoga bo'lgan qiziqishi boshlandi va u maktabdagi drama to'garagiga a'zo bo'ldi.21 yoshida Uebber Duglas drama akademiyasidan taklif oldi, lekin uni tugatmay turib, majburan haydab yuborildi. U Gonkongdan film taklifi oldi va Sammo Hung va Jeki Chan bilan birga ishladi. U, shuningdek, juda estetik zarba uslublariga ega dunyoning eng yaxshi 5 kishisidan biridir.

| Yil | Ishlab chiqarish | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1998 yil | *Xavfli maydon* |  |  |
| 1999 yil | *Shahar markazi* | Jeyk Klanton | 1-qism |
| 2000 | *Shifokorlar* | Ross | 3 qism |
| 2001 yil | *Katta nonushta* | O'zi | 1-qism |
| 2002 yil | *Mutant X* | Marko | 1-qism |
| 2003 yil | *EastEnders* | Joel | 6 epizod |
| 2005 yil | *Milya balandligi* | Ed Rassell | 12 qism |
| 2005 yil | *Hollyoaks: Bo'shating* | Rayan | 2 epizod |
| 2006 yil | *HolbyCity* | Bredli Xum | 9 qism |
| 2011 yil | *Metall Hurlant yilnomalari* | Guillame | 1-qism |

* Rasmiy sayti
* IMDb'de Scott Adkins
**Skott Robert Folkon** (1868.6.6, Devonport — 1912.30.3) — Antarktidani ta^lqiq qilgan dengizchi sayyoh. 1901—04 yillarda Eduard VII yarim orol, Transarktika togʻlarini kashf qilgan ekspeditsiyani boshqargan. Viktoriya Yerini oʻrgandi va Ross o.dan Ross shelf muzligining gʻarbiy chekkasi boʻylab yurib 82°17’ j.k.gacha yetib bordi. 1911-yil boshida ikkinchi ekspeditsiya bilan yana Antarktidaga qaytib, S. noyabrda Ross o.dan janubga tomon yurdi va 4 hamrohi bilan 1912-yil 18 yanvarda (R. Amundsendan 33 kun keyin) Janubiy qutbga yetib bordi. Orqaga qaytishda yoʻlda 5 kishining hammasi haloq boʻddi. S. nomiga Endeyerbi Yeridagi tor, ikkita muzlik 110° shq u va 150° gʻ.u va Ja. okeandagi orol qoʻyilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Skreper** (ing. scrape — qirish) — 1) yer qazishtuproq surish mashinasi. Asosyy ish organi — kovsh. Yerni qatlam-qatlam qilib qazish, kovshni tuproqqa toʻldirib belgilangan joyga toʻkish, surish va tekislash uchun ishlatiladi. Traktorga tirkaladigan va oʻziyurar xillari bor. Asosan, yoʻl qurilishi va konchilikda ishlatiladi. S. kovshining hajmi 3–25 m³, grunt (tuproq)ni surish (tashish) masofasi 0,1–5 km. Konchilikda ishlatiladigan S. kovshining tubi va oldi ochiq boʻladi. S. chigʻir (lebyodka), sim arqon va yoʻnaltiruvchi roliklar yordamida harakatlanib, foydali qazilmani ortiladigan joyga suradi; 2) yer sirtida, yer ostida va suv tagida qazish, surish va tekislash ishlarini bajarishda qoʻllanadigan sim arqonliskreperli qurilmalarning ish organi — kovshi. S. chigʻir yordamida sim arqonlar va bloklar tizimi orqali harakatlantiriladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
```
**Parinoz Izadyar**(Forscha: , 1985-yil 30-avgustda tugʻilgan.) eronlik aktrisa. U turli xil sovrinlarga ega boʻlgan, jumladan Kristal Simurg va ikkita Hafiz mukofotiga ham.
```

Faoliyati.
Parinaz Izadyar grafik dizayn bo‘yicha tahsil oldi va 2007 yilda „Bir odam, bir shahar" filmida ilk bor rol ijro etdi va bir yildan so‘ng Aliriza Aminining "O‘sha kun" (2008) filmida suratga tushdi.[1][2]

U Said Ibrohimifarning „Soyadagi oy" (2009) telefilmida ilk bor suratga tushdi. Uning birinchi seriali „Osmonga besh kilometr" 2011-yilda IRIB TV3 telekanalida namoyish etilgan va u olqishlarga sazovor bo‘lgan.[3]

Izadyarning boshqa seriallaridan ba'zilari: „Tushdagi dahshatlar" (2011) va „Davrlar" (2012) va Shahrzod (2015–2018). Izadyar bir qator filmlarda suratga tushgan, jumladan, „Villa aholisi" (2017), „Qiziqarli yoz" (2017), „Faqat 6,5" (2019).[4]

U 34-Fajr kinofestivalida "Hayot va bir kun" (2016) filmidagi roli uchun bosh roldagi eng yaxshi aktrisa nominatsiyasida "Kristal Simurg" mukofotini oldi.[5]
**Bessel Fridrix Vilgelm** (1784.22.7, Minden, Germaniya — 1846.17.3, Kenigsberg)—nemis astronomi, geodezisti va matematigi. Astrometriya asoschilaridan biri. U 20 yoshligidayoq Gapley kometasi orbitasini hisoblab chiqdi. B. rahbarligida Kenigsberg untida rasadxona qurildi; u umrining oxirigacha shu rasadxona direktori boʻlib ishladi. B.ning astrometrik oʻlchashlar sohasidagi birinchi katta ishi 17-asr 40—50- yillari ingliz astronomi J. Bradleyning yulduzlar jadvalini tuzish uchun bajargan kuzatish natijalarini qayta ishlashga bagʻishlandi va u 1818-yilda "Astronomiya asoslari" nomi bilan chop etildi. B. 1821—33 yillarda Reyxenbax meredian doirasida 75000 yulduz oʻrnini yuqori aniklikda oʻlchadi va "Kenigsberg jadvallari"ni tuzdi. B. birinchilar qatorida yulduzlar parallakttl, shu bilan birga, ulargacha boʻlgan masofalarni aniklzdi. U Sirius va Protsion yulduzlarini bir necha yil kuzatib, bu yulduzlarning yoʻldoshlari bor, deb faraz qildi. Uning taxminlari keyinchalik tasdiqlandi: 1862-yilda Siriusning, 1896-yilda Protsionning yoʻldoshi borligi aniqlandi. B. 1831—41 yillarda rus olimi I. Ya. Bayer bilan birgalikda Sharqiy Prussiyada trangulyatsiya ishlarini bajarib, meridianning bir darajasi uzunligini oʻlchab Yer sferoidi elementini aniqladi. Bu element geodeziyada 100 yilga yaqin ishlatildi va Bessel elementi deb ataldi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gipotrofiya** (gipo-kam va yun. trophe — ovqat, oziq) — bolalar ovqatlanishining surunkasiga buzilishi natijasida ularning asta-sekin ozib ketishi. G. asosan yosh bolalar (goʻdaklar)da uchraydi, onaning turli kasalliklari oqibatida homilada ham paydo boʻlishi mumkin. Ona suti kam boʻlib, bolaning och qolishi, notoʻgʻri emizish, kam va bir xil ovqatlar, shuningdek, anchagacha sut aralashmalari bilan ovkatlantirish, bolani notoʻgʻri parvarish qilish, chala tugʻilish, toza havoda kam boʻlish, meʼdaichak yoʻlining irsiy yoki orttirilgan kasalliklari, bot-bot shamollash G. ga sabab boʻladi. Bola organizmiga yetarli ovqat tushmasligi bois u oʻzining zaxira oqsillari, yogʻlari, uglevodlari va b.ni sarflay boshlaydi, natijada organizm juda ochiqib, holsizlanib qoladi. Suyak sistemasining shakllanishi, moddalar almashinuvi, turli aʼzolar va nerv sistemasining funksiyasi buziladi, bola organizmining turli kasalliklarga qarshiligi susayadi. G.da bolaning vazni kamayadi, oʻsishi va rivojlanishi sekinlashadi, terisi burishib okaradi, yumshaydi, quruq boʻlib qoladi, dardga tez chalinadi. G.ni faqat vrach davolaydi. Bolani iloji boricha koʻkrak suti bilan boqish va u emgan sut miqdorini nazorat qilib borish, bola boqish tartiblariga amal qilish va oʻz vaqtida qoʻshimcha ovqatlar berish, iloji boricha bolani ochiq xavodan bahramand etish, kasalliklarni oʻz vaqtida davolatish zarur.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
«**Gippokrat yuzi**», lotincha: *Facies Hippocratica* (facies lotin tilida — yuz) — bu yuz koʻrinishida koʻzlar botib kirganligi, lunjlarning osilib qolganligi, oʻtkirlashgan burun, koʻkimtir-rangpar va sovuq ter bilan qoplagan yuza tasvirida namoyon boʻladigan qorin boʻshligʻi aʼzolarining oʻgir kasalliklari (peritonit, oshqozon va oʻn ikki barmoqli ichak va boshqalar) hamda surunkali uyqusizlik belgisi.

Birinchi marta Gippokrat tomonidan Prognostikan (Προγνωστικόν, „Oldindan bilish") asarida tasvirlangan:

> Burun oʻtkir, koʻzlar ichkariga kirgan, chakkalar bosilgan, quloqlar sovuq, quloq liqildoqlari buralgan, peshana terisi qattiq, tortilgan va quruq va butun yuz rangi yashil, qora yoki rangpar yoki qoʻrgʻoshin rangda.
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  Гиппократ. Прогностика 2. // Этика и общая медицина. — СПб.: Азбука, 2001. — С. 185. — 352 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-267-00505-3.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Gipsli tuproqlar** - tarkibi da va gorizontlarida gips boʻlgan tuproklar. G. quruq dasht, chala choʻl va choʻl tuproqlarida, shuningdek, shoʻrlangan tuproqlarda 10 sm gacha chuqurlikda (gips qatqaloqli tuproqlar) va 50 sm dan chuqurroqda (gipsli tuproqlar) uchraydi. Yarim gidrat (CaSO40,5H2O), gidrat (CaSO4H,O) va ikki gidrat (CaSO42H2O) koʻrinishlarda boʻladi. Tuproqda G.ning miqdori 30% va undan ortiq boʻlishi mumkin. Xloridlar (koʻpincha G. qatlamlari bilan birga uchraydi) ishtirokida G.ning eruvchanligi ortadi. Shuning uchun tuproqda G. miqdori 20% dan oshea, ekinlarning soʻlish koeffitsiyenti ham ortadi. Oksidlanish-qaytarilish jarayonida G. madaniy oʻsimliklar uchun zaharli oltingugurt (P)-oksidi va vodorod sulfid hosil qiladi. Tarkibida yoppasiga G. gorizontlari boʻlgan tuproqlar sugʻorilganda oʻzanlar choʻkishi va shakli oʻzgarishi mumkin. Shuning uchun bunday tuproqlar oʻzlashtirilganda G.li gorizont chuqurligi va qalinligini hisobga olish zarur. Shoʻrtobli tuproqlarninng fizik-kimyoviy xossalarini yaxshilashda va oʻgʻit tarzida tuproqqa gips solinadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Genetik yuk** — populyatsiya irsiy oʻzgaruvchanligining bir xili; tabiiy tanlanish jarayonida nisbatan yaxshi moslashmasdan qirilib ketayotgan individlarning vujudga kelishini taʼminlaydi. G. yu. mutatsion, segregatsiyey va oraliq xillarga ajratiladi. Mutatsion yuk populyatsiyalarda mutant allellarning qayta vujudga kelishi bilan bogʻliq. Tabiiy tanlanish tufayli bunday allellarning takroran paydo boʻlish imkoniyati katta emas; ular populyatsiyadagi mutatsion bosim tufayli mavjud boʻladi. Resessiv mutatsiyalar esa geterozigota holatda butunlay bosib turiladi yoki juda kucheiz darajada salbiy taʼsir koʻrsatadi. Segregatsion yuk tabiiy tanlanish turli yoʻnalishda taʼsir etadigan holatlarda yuz beradi. Bu esa populyatsiyaning yaxshi moslashmagan qismi tarkibiga kiruvchi bitta yoki har ikki gomozigota sinfning ajralib borishi evaziga undagi polimorfizmning turgʻun saqlanishiga olib keladi. Bu jarayonda mutatsiyaning asosiy qismi geterozigota holatda ijobiy taʼsirga ega boʻladi va qator avlodlar davomida tanlanish orqali saqlanib qoladi. Oraliq yuk muhit sharoitida biror oʻzgarish yuz berganida hamda ilgarigi adaptiv normani taʼminlab turgan allel endilikda salbiy taʼsirga ega boʻlganda amalga oshadi. Bu xiddagi sharoitlarda mikroevolyutsiyaning oraliq bosqichida har ikkala, yaʼni eski va vujudga kelgan yangi allellarning chastotalari ham yuqori boʻladi. Bu hol polimorfizmni keltirib chiqaradi.

Mutatsiyalarning zararligi haqidagi tushuncha nisbiy ekanligi eʼtiborga olinganda G. yu. evolyutsiyaning genetik rezervi boʻlib ham hisoblanadi. Bu rezerv populyatsiyada yangi moslanish xususiyatlarining kelib chiqishiga olib keluvchi genetik tizimning yaratilishiga xizmat qilishi mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Genetik axborot** — oqsil molekulasining tuzilishi haqidagi axborotning DNK (dezoksiribonuklein kislota)da nukleotidlarning birin-ketin kelish tartibi shaklida kimyoviy tilda yozilishi. Genetik axborotning realizatsiya qilinishi replikatsiya va transkripsiya holida amalga oshadi. Replikatsiya jarayonida DNK oqsil sintezida bevosita ishtirok etmaydi. Ona hujayra boʻlinayotganida DNK ham ikkiga ajraladi. Har bir zanjir qarshisida komplementarlik asosida ik-kinchi DNK zanjiri hosil boʻladi. DNK replikatsiyasi deb ataladigan bu jarayon irsiy belgilarning nasldannaslga oʻzgarmay oʻtishini taʼminlaydi.

Genetik axborot amalga oshishining ikkinchi bosqichi oqsil sintezini boshqaruvchi uch xil RNK (ribonuklein kislota) molekulasining sintez qilinishidan iborat. Bu jarayon transkripsiya (koʻchirib yozish) deyiladi. RNKning barcha turlari yadroda sintezlanadi.

Informatsion RNK (iRNK) translyatsiya jarayonida DNK zanjirlarining birida hosil boʻlib, uning ayrim boʻlagidan aniq nusxa koʻchirib oladi. RNK molekulasida DNK dan uglevod dezokriboza oʻrniga riboza, azotli asos timinning oʻrniga uratsil boʻlishi hamda bitta zanjirli ekanligi bilan farq qiladi. iRNK DNKdagi oqsil tuzilishi haqidagi axborotni oqsil sintez boʻladigan ribosomaga tashib keltiradi. Oqsil sintezida transport RNK (tRNK) ham ishtirok etadi. Bu RNK sitoplazmadagi aminokislotalarni ribosomaga yetkazib beradi. Oqsil sintezida ishtirok etadigan uchinchi molekula — bu ribosomal RNK (rRNK) hisoblanadi. Oqsil sintezida iRNK molekulasidagi nukleotidlar tartibi shaklida yozilgan Genetik axborot aminokislotalarning oqsil molekulasida joylanishi tartibiga oʻtkazilishi translyatsiya (tarjima qilish) jarayoni deb ataladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: In (maʼnolari).

**In**, Shan — mil. av. 14—11-asr lardagi qad. Xitoy davlati. Anyana yaqini (Xenan viloyati) dan arxeologlar soʻnggi I. davriga oid toshbaqa kosasi va hayvon suyaklariga yozilgan fol ochish yozuvlari, jezdan yasalgan qurollar (qilich, kamon oʻqining uchi, bolgʻa, pichoq, nina, bigiz, belkurak) topilgan. I. da dehqonchilik, chorvachilik, ovchilik va baliqchilik bilan shugʻullanishgan. Davlat boshida xon — van turgan. I. xonligi koʻp vaqg juda kup kabilalar (tufan, mafan, syan, chjou va b.) bilan urush olib borgan. Mil. av. 11-asr da Chjou qabilasi I. dagi ichki nizolardan foydalanib uni bosib olgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Talʼat Soatov** (1940L5.2, Toshkent) — biokimyogar olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1996). Biologiya fanlari doktori (1974), professor (1984). Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgan (1962). Oʻzbekiston Oʻlka tibbiyot institutida aspirant (1962—65), kichik ilmiy xodim (196667), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Biokimyo institutida katta ilmiy xodim (1967— 75), laboratoriya mudiri (1975-yildan), direktor (1979-yildan). Asosiy ilmiy ishlari qalqonsimon bez proteinlari, membrana lipidlari biokimyosi, shuningdek, liposomalar, ularning hujayra bilan oʻzaro taʼsirini oʻrganishga oid. S. qalqonsimon bez tarkibidan yod saklovchi tireoglobulin va tireoalbumin oqsillarini sof hodda ajratib oldi, ularning tarkibi, fizikkimyoviy xossalarini oʻrgandi, buqoq paydo boʻlishining genetik nosozliklar bilan bogʻlikligi haqidagi gipotezani ilgari surdi, organizmning insulinga sezgirligini aniklash usulini ishlab chiqdi. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1985).

Manbalar
--------

* Yodproteini shitovidnoy jelezi (v soavtorstve), T. 1974; Siklicheskiye nukleotidi i regulyasiya kletochnogo metabolizma (v soavtorstve), T. 1983; Biosintez va funksionalnaya rol lipoproteidov krovi (v soavtorstve), T. 1987.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Poligon** (yun. polygonos — koʻp burchakli) — 1) harbiyda quruqlik yoki dengizning qurol-aslahalar va harbiy texnikani sinash, qoʻshinlar (flot kuchlari)ning jangovar tayyorgarligiga doyr tadbirlarni va taktika bora-sidagi tadqiqotlarni oʻtkazish uchun maxsus jihozlangan qismi; tajriba uchun va koʻplab ishlab chiqariladigan jangovar qurollarni, qarbiy texnikani sinash hamda qoʻshinlar (flot kuchlari)ni jalb qilgan holda tadbirlar oʻtkazish uchun moʻljallangan ilmiy tadqiqot muassasasi; P. doimiy va muvaqqat (vaqtinchalik) boʻlishi mumkin. Vazi-fasiga koʻra, ilmiy tadqiqot, oʻquvmashq va zavod P.lariga boʻlinadi. Sinaladigan har-biy vositalar boʻyicha yadro, raketa, artilleriya, zenit, tank, oʻq otish, aviatsiya, Torpedo, muhandislik, avtomobil, aloqa va boshqa turdagi P.lar farq, qilinadi; 2) qurilishda — yigʻma qurilish konstruksiyalari (mas, te-mir-beton panellari) tayyorlash uchun maxsus jihozlangan ochiq maydon. P. jihozlari: beton qorish qurilmalari, beton yotqizgichlar, bugʻlash ka-meralari, koʻtarish kranlari, beton quyish qoliplari va boshqa

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |