**Oulu**-Finlandiyaning Shimoliy Ostrobotniya mintaqasidagi 210 000 ga yaqin aholiga ega shahar, munitsipalitet va dengiz qirg'og'idagi kurort. Bu Finlandiya shimolidagi eng gavjum shahar va mamlakatdagi aholi soni bo'yicha beshinchi o'rinda turadigan shahar: Xelsinki, Espoo, Tampere va Vantaadan keyin va mamlakatdagi Xelsinki, Tampere va Turkudan keyin beshinchi yirik shahar. Ouluning qo'shni munitsipalitetlari:Xailuoto, Ii, Kempele, Liminka, Lumijoki, Muhos, Pudasjarvi, Tyrnäva va Utajyarvi .

Aholining ko'pligi va geosiyosiy iqtisodiy va madaniy-tarixiy joylashuvi tufayli Oulu "Shimoliy Finlandiyaning poytaxti" deb nomlangan. Oulu, shuningdek, Yevropaning "jonli laboratoriyalaridan" biri hisoblanadi, bu yerda aholi miqyosda yangi texnologiyalar (masalan, NFC teglari va ubi ekranlari) bilan tajriba o'tkazadi. Eng yaxshi 2% universitetlar reytingiga qaramay, Oulu universiteti mintaqaviy axborot texnologiyalari sohasida tanilgan. Oulu ham so'nggi shahar tasviri so'rovlarida juda muvaffaqiyatli bo'ldi.2008-yilda Finlandiya Iqtisodiy Survey tomonidan chop etilgan tadqiqotda u barcha viloyatlardagi respondentlarning reytinglarini o'z ichiga olgan holda, butun mamlakat bo'ylab rasm reytingida yirik shaharlarning eng yaxshi reytingini oldi.

Bir vaqtlar yog'och smolasi va qizil ikra bilan mashhur bo'lgan Oulu yirik yuqori texnologiyali markazga aylandi, ayniqsa IT va sog'lomlashtirish texnologiyalari. Boshqa mashhur tarmoqlarga yog'ochni qayta ishlash, kimyo, farmatsevtika, qog'oz va po'lat kiradi. 

Oulu 2026-yilda Yevropa madaniyat poytaxti etib saylangan

Etimologiya
-----------

Shahar Oulujoki daryosi nomi bilan atalgan, u Oulujarvi ko'lidan boshlanadi. *Oulu* ismining kelib chiqishi uchun bir qator boshqa nazariyalar mavjud. Mumkin manbalardan biri sami tilidagi "toshqin suvi" degan so‘z bo‘lishi mumkin, ammo boshqa takliflar ham mavjud. Hech bo'lmaganda, so'zning tuzilishi, agar dastlab Ural tilida so'zlashuvchilar tomonidan berilgan bo'lsa, ism hosila bo'lishi kerakligini talab qiladi. Ehtimol, u Finlandiya aholi punktlaridan ham oldinroq bo'lgan va shuning uchun bu hududda bir paytlar gapirilgan hozirda yo'qolib ketgan saam tillaridan birining so'zidir .

Eng mumkin bo'lgan nazariya shuki, bu nom fin tilidagi *oulu* dialektal so'zidan kelib chiqqan bo'lib, "toshqin suvi "degan ma'noni anglatadi. Janubiy Sami a*ulo*, ya'ni "erigan qor", *åulot* "erish" degan ma'noni anglatadi (kelib chiqishi noma'lum). Yana ikkita so'z turkumi ham o'zaro bog'liq ekanligi taxmin qilingan. Birinchisi Shimoliy Savo dialektal so'zi *uula* va uning *samicha oalli so'zida ko'rinadi*, ikkalasi ham "daryo kanali" degan ma'noni anglatadi. Ikkinchisi - "daryo to'shagi" degan ma'noni anglatuvchi *uwa* sifatida qayta tiklangan Ural ildizi (zamonaviy fin tilida *vuo* sifatida aks ettirilgan, shuningdek, *vuolalar* "og'ir oqim" kabi lotinlarda ham aks ettirilgan). Bu ildizlarning birortasiga boshqa hosila qo'shimchalarini qo'shgan holda, ba'zi sami xilma-xilligini taxmin qilish kerak edi.

Tarixi
------

 19-asrning markaziy Oulu chizmasi
Oulu Botniya ko'rfazi bo'yida, Oulujoki daryosining og'zida joylashgan bo'lib, u qadimiy savdo maydonchasi hisoblanadi. Shaharga 1605-yil 8-aprelda Shvetsiya qiroli Karl IX Linnansaari orolida qurilgan qal'a qarshisida asos solgan. Bu sharq-g'arbiy asosiy suv yo'li - Oulu daryosi orqali hujum xavfini bartaraf etgan Rossiya bilan qulay tinchlik o'rnatishdan keyin sodir bo'ldi.  Atrofdagi hududlarda aholi ancha oldinroq bo'lgan. Oulu 1776-yildan 2009-yilgacha Oulu viloyatining poytaxti bo'lgan.

1822-yilda katta yong'in shaharning ko'p qismini vayron qildi. Me'mor Karl Lyudvig Engel, asosan, Xelsinki Senat maydoni atrofidagi neoklassik (imperiya uslubidagi) binolar bilan mashhur bo'lib, uni qayta qurish rejasini taqdim etish uchun jalb qilingan. Kichkina o'zgarishlar bilan bu reja Oulu shahar markazini rejalashtirish uchun asos bo'lib qolmoqda. Oulu sobori 1832-yilda uning dizayni bo'yicha qurilgan, shpil 1844-yilda qurib bitkazilgan. Qrim urushining bir qismi bo'lgan Aland urushi paytida Oulu portiga Britaniya floti bostirib kirgan, u kemalarni vayron qilgan va qatron uylarini yoqib yuborgan, bu esa xalqaro tanqidlarga sabab bo'lgan.

Geografiya
----------

 Oulu viloyatining sun'iy yo'ldosh tasviri.
Oulu Finlandiya shimolida, mamlakatning boshqa shaharlaridan ancha uzoqda joylashgan. U poytaxt Xelsinkidan shimolda 607 km (377 mi) da joylashgan. Materik Finlandiyaning eng shimoliy va janubiy nuqtalari Ouludan taxminan teng masofada joylashgan. Oulu qirg'og'i Bothnian ko'rfazida (fin tilida *Perämeri* ) joylashgan va Shvetsiyaning materik qismi 180 km toʻgʻridan-toʻgʻri Gʻarbga, Bothnian koʻrfazi boʻylab.Oulu markazidan Oulunsalo yo'nalishida kichikroq, lekin keng, oʻtloqli belbogʻli koʻrfaz bor va uning bir qismi tabiatni muhofaza qilish hududi roʻyxatiga kiritilgan Yaqin atrofdagi Xailuoto oroli qirg'oqdan 53 kilometr (33 mi) uzoqda, Botniya ko'rfazida joylashgan.

### Iqlimi

Oulu subarktik kontinental iqlimga ega ( Köppen *Dfc* ). Bu butunlay ushbu iqlim zonasidagi eng katta Finlandiya shahri, shuningdek, dunyodagi eng katta shaharlardan biri.Oddiy xususiyatlari - sovuq va qorli qish, qisqa va issiq yoz. Oʻrtacha yillik harorat 3.3 °C (37.9 °F). Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 477 mm (18.78 in) yiliga 105 kun, asosan yoz va kuz oylarida tushadi.Ouluda qayd etilgan eng issiq harorat 33.3 °C (91.9 °F) edi 1957 yil iyul oyida, rekorddagi eng sovuq harorat esa −41.5 °C (−42.7 °F) edi. 1966 yil fevralda.

Oulu uzoq shimoliy joylashuvi va tez-tez bulutli osmoni tufayli dekabr oyida u o'rtacha 15 daqiqa quyosh nurini ko'radi. Qishki kunning ufqdan 1,9 darajaga ko'tarilishi bilan kunlar atigi 3 soat 34 daqiqa davom etadi. Boshqa tomondan, yozda quyosh 22 soat 3 daqiqa davom etadi, quyosh ufqdan 1 daraja pastga tushadi. Bu yozda Oulu oq tunlarni beradi.

Demografiya
-----------

2008-yilda ona tili sifatida shved tilida so'zlashadigan 316 kishi bor edi, bu umumiy aholining 0,2% ni tashkil etdi, bu shaharni bir tilda fin tilida so'zlashuvchi Shimoliy Finlandiyaning boshqa hududlariga o'xshash edi. Ingliz va shved tillari majburiy maktab fanlari bo'lganligi sababli, til o'rganish orqali olingan funktsional ikki yoki uch tillilik kam uchraydi. 2007-yilda shaharda 2417 nafar chet el fuqarolari istiqomat qilgan.  ulardan 618 tasi Yevropa Ittifoqining boshqa joylaridan edi. Aholining 51,1 foizini ayollar tashkil etadi.

Oulu, Shimoliy Ostrobotniyaning boshqa qismlari singari, konservativ Laestadianizmning tiklanish harakatining kuchli qo'llab-quvvatlanadigan hududi sifatida tanilgan. Qurilish sektorini boshqarishda Laestadian foni keng tarqalgan deb taxmin qilingan.

2017-yilda aholi soni 200 000 dan ortiq aholiga ko'paydi. Oulu Finlandiyaning Xelsinki, Tampere va Turkudan keyin kamida 200 000 aholisi bo'lgan to'rtinchi punktiga aylandi.

Oulu 2018-yilgi Oulu bolalar jinsiy ekspluatatsiyasi janjalining sayti bo'lgan. Bosh vazir Yuxa Sipilya "Bolalarga qarshi jinsiy jinoyatlar tushunib bo'lmaydigan yovuzlikning g'ayriinsoniy harakatlaridir", deb intervyu bergan.

### Aholi

| The population growth of Oulu (and merged municipalities) 1980–2015 |
| --- |
| Year |  |  | Population |  |
| 1980 |    | 121 809 |
| 1985 |    | 128 869 |
| 1990 |    | 136 029 |
| 1995 |    | 146 395 |
| 2000 |    | 160 851 |
| 2005 |    | 173 436 |
| 2010 |    | 185 419 |
| 2015 |    | 196 956 |
| 2017 |    | 200 400 |
| Source: *Tilastokeskus* |

Iqtisodiyoti
------------

 Stora Enso Oulu muhim qog'oz ishlab chiqaruvchi zavodga ega.
 Nokia -ning Peltoladagi binolari.
 Linnanmaa texnopolisida 200 ga yaqin korporatsiyalar joylashgan.
2008-yil 31-dekabr holatiga ko'ra faol mehnatga layoqatli aholi qatlami quyidagicha edi:

| Sanoat tarmoqlari | Ishlaydigan aholi |
| --- | --- |
| Xizmatlar | 43 049 |
| Sanoat | 11,111 |
| Savdo | 10 848 |
| Qurilish | 5449 |
| Transport | 3698 |
| Dehqonchilik, oʻrmon xoʻjaligi va konchilik | 582 |
| Noma'lum | 431 |
| Ishsizlik darajasi | 16,3% (2016) |
| Jami | 75,158 |

2011 yilda eng muhim ish beruvchilar:

| Ish beruvchi | Xodimlar soni |
| --- | --- |
| Oulu shahri | 9 709 |
| Shimoliy Ostrobotniya kasalxonasi okrugi | 6144 |
| Oulu universiteti | 3045 |
| Nokia tarmoqlari | 2100 |
| Nokia guruhi | 2000 |
| Oulu viloyati kasbiy ta'lim bo'yicha qo'shma boshqarmasi | 1955 |
| Kesko guruhi | 1426 |
| Arina guruhi kooperativi ( S guruhi ) | 1107 |
| Stora Enso guruhi | 1155 |
| Itella korporatsiyasi | 780 |
| ISS Palvelut Oy | 730 |
| ODL guruhi | 653 |

Madaniyati
----------

 Havo gitara bo'yicha jahon chempionati 2012, 1996-yildan beri Oulu shahrida har yili o'tkaziladigan tadbir
Oulu shahrining eng mashhur madaniy eksporti bu har yili avgust oyida o'tkaziladigan havo gitara bo'yicha jahon chempionati.

Shaharda ko'plab rassomlar, yozuvchilar va musiqachilar yashaydi. Har yili turli xil kontsertlar - rok, klassik va jazz, shuningdek, boshqa madaniy tadbirlar bo'lib o'tadi. Misollar avgust oyida bo'lib o'tadigan Oulu musiqiy video festivali, havo gitara bo'yicha jahon chempionati va Musixine musiqa filmlari tanlovini o'z ichiga oladi.Har yili iyul oyida Qstock rok festivali bo'lib o'tadi. Oulu musiqa festivali qishda, Oulunsalo musiqa festivali yozda o'tkaziladi. Oulu Irlandiya festivali har oktyabr oyida va Xalqaro bolalar filmlari festivali har noyabr oyida bo'lib o'tadi.

Ouludagi muzeylar orasida Shimoliy Ostrobotniya muzeyi, Oulu san'at muzeyi (OMA), Tietomaa ilmiy markazi va Turkansaari ochiq osmon ostidagi muzey mavjud.

Ouludagi mashhur haykallar va haykallar qatoriga Frans Maykl Franzen haykali va *Bobby* haykali kiradi.

Finlandiyaning Eurovision 2021-yil Blind Channel rok guruhi Oulu shahrida musobaqada 6-o‘rinni egalladi.

Kalmah - 1998-yilda tashkil etilgan Oulu shahridagi guruh.

### Taomlari

1980-yillarda *rössypottu*, losos sho'rva va shirin pishloq ( *juhannusjuusto* ) Ouluning an'anaviy cherkov taomlari deb nomlandi.

Diqqatga sazovor joylari
------------------------

 Rotuaari piyodalar zonasi
 Oulu bozor zali
 Ahtisaari maydonidagi *Uusi Seurahuone* restorani
* Tietomaa, 150 dan ortiq eksponatlarga ega ilmiy markaz
* Rapids markazi, Oulu daryosining estuaridagi hudud, daryoning o'rtasida joylashgan ko'priklar va favvoralar bilan bog'langan kichik orollardan iborat va Alvar Aalto tomonidan rejalashtirilgan qurilish bloklari uy-joy maydonini o'z ichiga oladi.
* Bozor maydoni, shahar kutubxonasi, shahar teatri va eski tuz va smola omborlari
* Hupisaaret orollari, Oulu daryosining estuarida joylashgan katta park maydoni
* FM Franzen yodgorligi
* Koitelinkoski tez oqimi
* Shimoliy Ostrobotniya muzeyi
* Pateniemi Sawmill muzeyi
* Avtomobil muzeyi
* Oulu botanika bog'lari universiteti ( Linnanmaa shahrida joylashgan)
* Arktika galereyasi
* Texnopolis, texnologiya qishlog'i
* Turkansaari (Ochiq osmon ostidagi tarixiy muzey)
* Spa Hotel Eden va Nallikari dam olish va sayyohlik hududidagi qumli plyaj
* Mannerheim bog'i
* Linnansaaridagi eski rasadxona, 1875 yilda Oulu qal'asi xarobalari tepasida qurilgan.
* Oulu san'at muzeyi

### Cherkovlar

 Oulu sobori
* Cathedral
* Haukipudas Church
* Holy Family of Nazareth Church
* Holy Trinty Cathedral of Oulu
* Kiiminki Church
* Oulujoki Church
* Oulunsalo Church
* St.Luke's Chapel
* Tuira Church
* Ylikiiminki Church

### Boshqa diqqatga sazovor joylari

* Oulu musiqa video festivali
* Havo gitara bo'yicha jahon chempionati
* Jalometalli metall musiqa festivali
* Oulu Irlandiya festivali
* Laitakari mayoq minorasi
* Madetoja Hall, Oulu musiqa markazi, Oulu simfonik orkestrining qarorgohi
* Oulu xoll (past gumbazdan iborat bo'lgan katta yopiq sport inshooti, u biroz qo'ngan uchuvchi likopchaga o'xshaydi)
* Terwa Marathon & Run, may oyi oxiridagi tadbir (1989 yildan beri)
* Mart oyining boshida Terva chang'i sporti (1889 yildan beri)
* Suzish bo'yicha qishki jahon chempionati

Transport
---------

 Finnair - Xelsinkiga muntazam reyslar bilan qatnaydigan Oulu aeroportining asosiy operatorlaridan biri.
Ouluga Finlandiyadagi yo'lovchilar soni bo'yicha ikkinchi eng katta aeroport bo'lgan Oulu aeroporti xizmat ko'rsatadi. U 15 kilometr (9 mi) shahar markazidan janubi-g'arbda.

Oulu porti Bothnian ko'rfazidagi eng gavjum portlardan biridir. U to'rtta alohida port zonasini o'z ichiga oladi: Vihresaari neft va quyma doklar, Nuottasaari doklari va Oritkari doklari. Ouluda parom xizmati ham mavjud bo'lib, u asosan Oulunsalo va Xailuoto oroli o'rtasida ishlatiladi.

Oulu temir yo'l stantsiyasidan Xelsinki markaziy temir yo'l vokzaliga boradigan eng qisqa vaqt VR tomonidan boshqariladigan 5 soat 34 minut. Boshqa yo'nalishlar: Kolari,Rovaniemi, Seinäjoki va Tampere .

 Oulu avtobus bekati

Sporti
------

 Karpat 2005-yilda Jokeritni mag'lub etib, Finlandiya chempionligini qo'lga kiritdi.
 Oulun Luistinseura 2014-yilgi Finlandiya erkaklar milliy chempionati finalida Jyvaskylan Seudun Palloseurani Raksila Sun'iy muz maydonida Pakkalan kenttada mag'lub etdi .
Xokkey Ouludagi eng mashhur tomoshabin sportidir. Mahalliy "Kärpät "klubi sakkiz marta ( 1981, 2004, 2005, 2007, 2008, 2014, 2015 va 2018 ) SM- liga chempionligini qo'lga kiritgan. Shuningdek, u 2005 va 2006-yillarda IIHF Evropa chempionlar kubogida ikki marta ikkinchi o'rinni egallagan.

Futbolda AC Oulu Finlandiya futbolining birinchi divizioni Veikkausliigada o'ynaydi. Hozirgacha OPS 1979-1980 -yillarda Mestaruussarjada g'alaba qozonib atigi ikki marta Finlandiya futbol chempionligini qo'lga kiritgan. Boshqa mashhur futbol klublari orasida OLS, OTP va JS Hercules mavjud.

Oulun Tervahiihto - 1889 yildan beri har yili o'tkaziladigan chang'i marafoni.

Ta'limi
-------

 Oulu universitetining asosiy binosi.
Oulu universiteti va Oulu amaliy fanlar universitetining asosiy kampuslari Oulu shahrida joylashgan.

Oulu dunyodagi eng shimoliy arxitektura maktabi joylashgan. Maktab arxitekturani rivojlantirish bo'yicha kuchli mintaqaviy g'oyalari bilan mashhur. Ushbu harakat me'morchilikning "Oulu maktabi" ("Oulun koulu") deb nomlanadi. 

Oulu kasb-hunar kollejida 13 000 dan ortiq talaba tahsil oladi. U Oulu va qo'shni munitsipalitetlarda tarqalgan turli bo'linmalarda bir nechta turli xil o'quv fanlarini o'z ichiga oladi. Oulu kasb-hunar kolleji Biznes tadqiqotlari maktabi o'quv dasturida o'yin dasturlashiga ega bo'lgan kam sonli kasb-hunar maktablaridan biridir.

Oulu xalqaro maktabi Finlandiyada ingliz tilida asosiy ta'limni taklif qiluvchi to'qqizta maktabdan biridir. Shuningdek, o'rta maktabgacha talabalar uchun shved tilida so'zlashuvchi xususiy maktab (shvedcha Svenska Privatskolan i Uleåborg ) mavjud. Maktab Finlandiyadagi eng shimoliy shved tilida so'zlashuvchi maktabdir.

Xalqaro munosabatlar
--------------------

### Qardosh shaharlar va qardosh shaharlar

Oulu egizaklar:

Manbalar
--------

1. ↑  Oulu Information – City of Oulu
2. ↑  Saylor, Michael*. The Mobile Wave: How Mobile Intelligence Will Change Everything*. Perseus Books/Vanguard Press, 2012 — 63 bet. ISBN 9781593157203.
3. ↑  „QS World University Rankings for Computer Science and Information Systems 2022".
4. ↑  Bachelor of Engineering, Information Technology – OAMK
5. ↑  Oulu Innovation Alliance[*sayt ishlamaydi*]
6. ↑  Tietotekniikka, Tietotekniikan tutkinto-ohjelma, tekniikan kandidaatti ja diplomi-insinööri (3v + 2v) – Opintopolku (Wayback Machine saytida 2015-08-11 sanasida arxivlangan) (fincha)
7. ↑  „Kuntien imagotutkimus 2007" (fi) (11-iyul 2008-yil). Qaraldi: 13-noyabr 2020-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
8. ↑  YLE: Oulu on Euroopan kulttuuripääkaupunki 2026 (fincha)
9. ↑  Oulu in Northern Finland selected as European Capital of Culture for 2026 – High North News
10. ↑  „Oulu-nimen etymologia".  Kotimaisten kielten tutkimuskeskus. Qaraldi: 16-sentyabr 2011-yil.
11. ↑  Some History – City of Oulu
12. ↑  Kempeleenlahti Bay, Oulu, Finland
13. ↑  Kempeleenlahden suojelualue (in Finnish)
14. ↑  „Oulu, Finland Köppen Climate Classification (Weatherbase)". *Weatherbase*. Qaraldi: 3-mart 2019-yil.
15. ↑  Learning, Innovative Language*. Learn Finnish - Level 5: Advanced: Volume 1: Lessons 1-25* (fi). Innovative Language Learning.
16. ↑  *Ilmatieteellinen Keskuslaitos: Suomen meteorologinen vuosikirja, osa 1a 1957*.
17. ↑  *Ilmatieteellinen Keskuslaitos:Suomen meteorologinen vuosikirja, osa 1a 1966*.
18. ↑  „Sunrise and sunset times in Oulu" (en). *www.timeanddate.com*. Qaraldi: 12-mart 2022-yil.
19. ↑  Lestadiolaiset pitävät Pohjois-Pohjanmaan väkiluvun kasvussa – *MTVuutiset* (in Finnish)
20. ↑  Lestadiolaisyrittäjä hyötyy uskonyhteisön verkostoista – Taloushyödyt houkuttavat jäämään, vaikka vakaumus olisi jo mennyt – *YLE* (in Finnish)
21. ↑  Nyt se tapahtui: Oulun väki­luku ylitti 200 000 asukkaan rajan – avoimet ovet tulossa – *Kaleva* (in Finnish)
22. ↑  *Aleksi Teivainen*. „Police: 10 people suspected of sex crimes against minors in Oulu". *Helsinki Times* (6-dekabr 2018-yil). Qaraldi: 31-yanvar 2019-yil. „Prime Minister Juha Sipilä (Centre) on Wednesday issued an official statement on the much-discussed case, saying the events have shocked many, for a good reason. "Sex crimes against children are inhumane acts of incomprehensible evil," he stated".
23. ↑  „Väestö kielen mukaan sekä ulkomaan kansalaisten määrä ja maa-pinta-ala alueittain 1980–2012" (fi).  Tilastokeskus (22-aprel 2013-yil). Qaraldi: 1-aprel 2013-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
24. 1 2  „Business and industry". *Information about Oulu*.  City of Oulu (1-yanvar 2012-yil). Qaraldi: 27-iyun 2012-yil.
25. ↑  Jaakko Kolmonen*. Kotomaamme ruoka-aitta: Suomen, Karjalan ja Petsamon pitäjäruoat* (fi). Helsinki: Patakolmonen, 1988 — 171 bet. ISBN 951-96047-3-1.
26. ↑  IS: Vieraille lauttamatka on osa Hailuodon idylliä (in Finnish)
27. ↑  „Språkstrategi – Svenska Privatskolan i Uleåborg" (sv-SE). Qaraldi: 22-avgust 2020-yil.
28. ↑  „Ystävyyskaupungit (Twin Cities)" (fi). *Oulun kaupunki (City of Oulu)*. 10-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-iyul 2013-yil.