recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Jondor (maʼnolari).

**Jondor** — Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyatidagi shaharcha. 1981-yildan - Jondor tumanining markazi. Buxoro vohasining janubiy-gʻarbida, qadimiy Zarafshon oʻzanining oʻng sohilida joylashgan. Aholisi 8,7 ming kishi (2001). Plastmassa, vino, konserva, sut, non zavodlari ishlab turibdi. "Xadan" (Oʻzbekiston-Xitoy) qoʻshma korxonasi faoliyat koʻrsatadi. Jondordan xalqaro ahamiyatga molik Buxoro — Turkmanobod (Chorjoʻy) avtomagistrali oʻtgan. Jondor— Buxoro, Jondor—Qorakoʻl yoʻnalishlarida avtobuslar qatnaydi. Jondorda 2 umumiy taʼlim maktabi, 2 iqtidorli bolalar litseyi, internat maktabi, 2 kutubxona, jamoatchilik muzeyi, markaziy kasalxona mavjud. Jondorda 1941—45 yillardagi urush qatnashchilariga yangi majmua barpo etilgan (2001).

Jondor Tuman Tarixiy O'lkashunoslik MUZEYI

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xristofor Stepanovich Kushvaryov** [1890.23.5 (4.6), Simferopol — 1960.25.1, Leningrad] — arman kompozitori, musiqashunos va pedagog. Armaniston (1939) va Oʻzbekiston (1943) da xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi, professor (1939). Petrograd universiteti (1916) va Leningrad konservatoriyasi (1925)ni tugatgan. Tiflis musiqa instituti va konservatoriyasi (1921—23), Leningrad konservatoriyasi (1925—60)da garmoniya, polifoniya va kompozitsiyadan daryo bergan.1944—49 yillarda Armaniston Fanlar akademiyasining musiqa tarixi va nazariyasi boʻlimida ilmiy xodim va mudir. Arman musiqa merosini nazariy tadqiq qilib, Sharq xalqlari mumtoz asarlarining kompleks taqliliga asos yaratgan K. organ, violonchel uchun asarlar, arman xalq kuylari asosida xorlar, spektakllarga musiqalar yaratgan. 1941—43 yillar Oʻzbekistonda yashab, Toʻychi hofiz Toshmuhamedov, Us t a Olim Komilov va M. Turgʻunboyevapar ijodini oʻrgangan. Oʻzbek raqslari usullari haqida maqolalar yozgan. M. Leviyev, T. Sodiqov, M. Burhonov, M. Vasimov va boshqa oʻzbek kompozitorlarining ustozi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

* Voprosi istorii i teorii armyanskoy monodicheskoy muziki, M. 1958.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |



1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Labaq gumbazi** — meʼmoriy saʼnat yodgorligi. Qaragʻanda viloyati Ulitau tumanidagi Qarakengir daryosining boʻyida joylashgan. 1874-yili xom gʻishtdan qurilgan, ichi bilan tashqarisi pishgan gʻisht bilan qoplangan. Yodgorlikning maydoni 7,25x8,25 m, balandligi 6,45 m, plint balandligi 50 sm. Kirish eshigi janubi-gʻarbiyda. Kvadrat shakldan yumaloq gumbazga oʻtish burchak boʻshliqlari orqali amalga oshirildi. Xuddi shunday boʻshliqlar devorlarning oʻrtasida ham qilingan. Fasad gʻishtli naqshli taxta bilan oʻralgan va "P" shaklidagi bantlar bilan bezatilgan. Labaq gumbazining hajmi, ichki qismining 8 ta boʻshligʻi, shuningdek, kirish yividagi boʻshliq pastga qarab biroz kengaygan. Gumbazning burchaklari ikki qator gʻishtdan ishlangan. 1982-yilda Labaq gumbazi Qozogʻiston SSR respublika ahamiyatiga molik tarix va madaniyat yodgorliklari roʻyxatiga kiritilib, davlat muhofazasiga olindi.

Manbalar
--------

1. ↑  Qazaq mәdenietі. Ensiklopediyaliq aniqtamaliq. Almati: „Aruna Ltd." JShS, 2005 ISBN 9965-26-095-8
2. ↑  Postanovlenie Soveta Ministrov Kazaxskoy SSR ot 26 yanvarya 1982 goda № 38 „O pamyatnikax istorii i kulturi Kazaxskoy SSR Respublikanskogo znacheniya".
Xartvig Derenburg
=================

Xartvig Derenburg, shuningdek, Xartvig Derenburg; Deranbur yoki Dernburg (fransuzcha Xartvig Derenburg; inglizcha Genri Deremburg yoki Deremburg; 1844-1908) — Parijdagi arab tilidan fransuz professori va tarjimon, akademik, arab filologiyasi va adabiyotiga oid koʻplab asarlar muallifi, "La Grande" jurnali muharrirlaridan biri. Entsiklopediya".

Biografiya
----------

1844 yilda Parijda tug'ilgan. Buyuk Karl va Kondorset litseylarini tugatgandan so'ng, Jozef Renault, Ulman (Fransiyaning bosh ravvinlari) va uning otasi rahbarligida semit tillarini, ayniqsa ibroniy va arab tillarini o'rgangan; keyin ketma-ket Gettingen va Leyptsigda ishladi. 

1866 yilda allaqachon Gyottingen universitetida falsafa doktori bo'lgan Derenburg Parijdagi Imperator kutubxonasiga arab qo'lyozmalarini kataloglash uchun taklif oldi.

1871 yilda Derenburgning qaynotasi, Frankfurt-Maynda taniqli kitob sotuvchisi Hermann Jozef Baer Derenburgni o'z firmasining Parij bo'limiga mas'ul etib tayinladi. To'rt yil o'tgach, Derenburg bir vaqtning o'zida Parij yahudiy diniy seminariyasida arab va boshqa semit tillari bo'yicha professor unvonini oldi va Sharq tillari va madaniyatlari maktabida arab grammatikasi o'qituvchisi bo'ldi. 1879 yil aprel oyida unga Jozef Renault vafotidan keyin 1867 yildan beri bo'sh turgan oxirgi institutda arab adabiyoti kafedrasi taklif qilindi.

1880 yilda xalq ta’limi vaziri Derenburgga Eskurial va boshqa ispan kitob omborlarining arabcha qo‘lyozmalarini tahlil qilishni topshirdi. Bu safardan qaytgach, Derenburg E. Renan taklifiga binoan Semit bitiklarini tahlil qilish bo‘yicha Yozuvlar va tasviriy adabiyot akademiyasida tuzilgan komissiyada qatnashadi va unga himyoriy va sabaiylarning maxsus bo‘limi ishonib topshiriladi. yozuvlar, Derenburg otasining rahbarligida olgan.

1884-yilda Oliy fanlar maktabiga arab tili professori etib tayinlandi va keyingi yili u yerda ikkinchi kafedra – Islom va Arabistonda islomgacha boʻlgan davr din tarixi kafedrasini egalladi.

1900 yil iyun oyida Derenburg Yozuvlar va tasviriy adabiyotlar akademiyasining a'zosi etib saylandi. Bundan tashqari, u Madriddagi Tarix akademiyasi, Qohiradagi Misr instituti, London Bibliya arxeologiya jamiyati va boshqa bir qator ilmli jamiyatlarning faxriy a'zosi bo'lgan.

Derenburg yahudiylarning ishlarida faol ishtirok etdi: Butunjahon yahudiylar ittifoqi markaziy qoʻmitasi va Société des études juivesrufr kengashi (1890-yildan uning raisi) aʼzosi; bundan tashqari, u Isroil ishchilar maktabi (École de travail israélite) ma'muriyatining vitse-prezidenti bo'lgan. Bularning barchasidan tashqari, Derenburg "La Grande Encyclopedie" ning asoschilari va muharrirlaridan biri edi.

Havolalar
---------
**Biozona** (bio... va zona)—biror sistematik guruh (tur, urugʻ—turkum, oila)ga kiradigan qazilma organizmlarning vertikal boʻylab tarqalganini koʻrsatuvchi togʻ jinslari qatlami (startigrafik interval). Yoshiga koʻra qazilma organizmlar muayyan sistematik guruhi evolyutsiyasi davriga toʻgʻri keladi. B. terminini ingliz geologi S. Bakmen 1902-yilda taklif etgan. "B." termini bilan bir qatorda qazilma organizmlar majmui boʻyicha aniqlanadigan stratigrafik zona tushunchasi ham mavjud. Yana q. Biostratigrafiya.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dereyüzü** — Gumushhane viloyatining Kelkit tumaniga qarashli qishloq .

Tarixi
------

Aholi punktining eski nomi Usmonli va Turkiya Respublikasi manbalarida Geleterne yoki Geletürne sifatida qayd etilgan. Hududdagi urushlar taʼsirida aholi punkti vayron boʻlganligi sababli 1516-yil manbalarida Geleturne nomi bilan kimsasiz (boʻsh) sifatida qayd etilgan. Usmonlilar maʼmuriyati tomonidan mintaqadagi koʻchirish siyosati natijasida 1530-yilgi aholini roʻyxatga olishda barcha musulmonlar qishloqda yashay boshlagan, ammo 1591-yilgi aholi roʻyxatida kimsasiz joy sifatida qayd etilgan. 1642-yilgi avariz roʻyxatiga koʻra, qishloqda 8 ta musulmon xonadoni bor. 1835-yilgi aholini roʻyxatga olishda (faqat erkaklar soni hisobga olingan) Geleterne qishlogʻida 75 nafar erkak aholi qayd etilgan boʻlib, ularning 29 tasi musulmon xonadonlaridan iborat edi. Turkiya Respublikasining tashkil topishi bilan Geletürne nomi bilan Kelkitga qarashli qishloq boʻlib qolishda davom etgan aholi punkti nomi 1950-yillarning oxiriga kelib oʻzgartirildi va 1960-yilgi aholini roʻyxatga olishdan buyon hozirgi nomi bilan manbalarga kiritila boshlandi.

Joylashuvi
----------

Gumushhane shahar markazigacha 84 km, Kelkit tumanigacha 8 km uzoqlikda.

Aholisi
-------

| Qishloq aholisining yillar boʻyicha maʼlumotlari |
| --- |
| 2020 | 135 |
| 2019 | 116 |
| 2018 | 223 |
| 2017 yil | 1 |
| 2016 yil | 41 |
| 2015 yil | 51 |
| 2014 yil | 168 |
| 2013 yil | 305 |
| 2012 yil | 282 |
| 2011 yil | 287 |
| 2010 yil | 347 |
| 2009 yil | 349 |
| 2008 yil | 320 |
| 2007 yil | 308 |
| 2000 | 361 |
| 1990 yil | 393 |
| 1985 yil | 504 |
|

Manba
-----

1. ↑  „1935 Genel Nüfus Sayımı: Köyler Nüfusu" (Türkçe).  mku.edu.tr (1937). 16 ocak 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31 ağustos 2021.
2. ↑  „1960 Genel Nüfus Sayımı: İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (Türkçe).  sehirhafizasi.sakarya.edu.tr (1963). 18 şubat 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22 ekim 2021.
**Tangachalilar** (Squamata) — sudralib yuruvchilar turkumi. Gavdasi har xil shakldagi tangachalar va qalqonlar bilan krplangan. Tangachalar ostida suyak plastinkalar joylashgan. Kalla suyagi chakka qismidagi suyaklar reduksiyaga uchragan. Yuqori jagʻ kvadrat suyagi koʻpincha bosh qutisi bilan harakatchan birikkan. Kloakasi kundalang tirqishsimon. Erkagining kopulyativ organi bir juft. Koʻpchilik T. (kaltakesaklar, ilonlar) tuxumlari yumshoq pergamentsimon pust bilan krplangan; bu pust ostida oqsil parda boʻlmaydi.Z kenja turkum: kaltakesaklar, amfibiyasimonlar *(amfisbenalar?)* va ilonlarga boʻlinadi. 6600 turi bor. Antarktikadan boshqa barcha qitʼalarda tarqalgan. Oʻzbekistonda T.ning kaltakesaklar va ilonlar kenja turkumiga mansub 58 turi tarqalgan; 16 turi Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Rus** **qishi** — Moskvaning diqqatga sazovor joylaridan biri. 1960-yili Xavskaya koʻchasidagi maydonda tashkil etilgan.

Tarixi
------

1941-yil kuzida fashistlar uchuvchilariga Moskva shahrining strategik muhim obyektlaridan — Shuxov minorasi va Podshipnik zavodini yoʻq qilish topshirigʻi berilgan. Maxsus jangovar amaliyot davomida snaryadlardan biri oʻsha paytda bombadan boshpanalar qurilayotgan Xavskaya koʻchasi hududiga tushdi. Bomba tushgan joyda chuqur hosil boʻlib, unga yaqin joyda boʻlganlarning barchasi halok boʻlgan va teshik ommaviy qabrga aylangan. Chunki kuchli zarba natijasida halok boʻlganlarning qoldiqlari saqlanib qolmagan.

1958-yilda haykaltarosh va xizmat koʻrsatgan rassom Lev Davidovich Muravin dastlab „Rus qishi" deb nomlangan granit kompozitsiyasini yasagan. Keyinchalik haykal nomi oʻzgartirilgan. Buni 2009-yili haykal poydevoriga oʻrnatilgan lavha ham tasdiqlaydi: „Bombalash paytida halok boʻlgan moskvaliklarga". Yangi nom Ukrainaning yodgorlikni Ulugʻ Vatan urushi voqealari xotirasi uchun Moskvaga sovgʻa sifatida taqdim etish toʻgʻrisidagi qarori bilan bogʻliq. Shuningdek, yodgorlik urushda halok boʻlgan onalar va bolalarning timsoli ekanligiga ishoniladi.

Yodgorlik 1960-yili xiyobonning chuqur joyiga oʻrnatilgan. Koʻp qavatli turar-joy binolarini qurish chogʻida kompozitsiya boshqa joyga koʻchirilgan, ammo qurilish tugagach yana joyiga qaytarilgan.

Tavsifi
-------

"Rossiya qishi" yoki „Bomba portlashlarida halok boʻlgan moskvaliklarga" granit kompozitsiyasi qoʻlida kichkina bolasi bilan oʻtirgan onani tasvirlaydi. Ular qishki mavsumga mos ravishda issiq kiyingan. Ehtimol, yodgorlikning birinchi nomi shu bilan bogʻliq. Haykal vandalizm qurboniga aylandi — onaning yuzini buzib ketishgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Памятник москвичам, погибшим при бомбежках".  Путеводитель Intomoscow.ru (1-oktabr 2014-yil). 22-iyun 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-iyun 2022-yil.
2. 1 2  *Александра Маянцева.* „Малышам и мамам, погибшим в прифронтовой Москве, посвящается…".  Комсомольская правда (7-noyabr 2011-yil). Qaraldi: 26-iyul 2015-yil.
**Laringoskopiya** (laringo... va ...skopil) — maxsus asbob — laringoskop yordamida hiqildoqni ogʻiz boʻshligʻi orqali tekshirish usuli. L. bevosita va bilvosita qilinadi. Bilvosita L. metall tayoqchaga mahkamlab qoʻyiladigan, gardishi ham metalldan boʻlgan yumaloq hiqildoq koʻzgusi (diametri 15—30 mm) orqali amalga oshiriladi. L.ni vrach bajaradi, bunda yorugʻlik nuri shifokor peshonasiga taqib olgan reflektorga tushib, ogʻizga kiritilgan koʻzguga qaytadi, ana shunda hiqildoqdagi bor illat roʻyirost koʻrinadi. Bevosita L.da koʻpincha jarrohlik operatsiyalaridan oldin maxsus asbob — laringoskop bilan hiqildoq va traxeyaning yuqori qismi koʻzdan kechiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Su Chje** (xitoycha 苏辙; 1039-yil 20-fevral — 1112) — Xitoy shoiri va Song davrining amaldori.

Tarjimai hol
------------

1039-yilda zamonaviy Sichuan provinsiyasi hududidagi Meishan shahrida tugʻilgan; mahalliy amaldor, olim va yozuvchi Su Sun 蘇洵 oʻgʻli, buyuk Xitoy shoiri Su Shining ukasi edi. Yaxshi taʼlim oldi. 1057-yilda u akasi Su Shi bilan birgalikda davlat imtihonlarini topshirishga muvaffaq boʻlib, eng yuqori darajadagi Tzinshini oldi. Uning erishilgan mavqe 1065-yilda otasining vafoti bilan qisqartirildi; 1068-yilda u xizmatga qaytdi. 1070-yilda Su Chje kansler Van Anshiga qarshi chiqdi, uning siyosatini islohotlar oʻtkazganligi uchun tanqid qildi. Buning uchun u hozirgi Shansi provinsiyasi hududidagi hududga surgun qilindi va 1072-yilda Tuyguanga, 1076-yilda Nankinga koʻchirildi. 1079-yilda uning ukasi Su Shi qamoqqa tashlanganida, Su Chje uni ozod qilishga urinib koʻrdi. Shundan so‘ng u turli provinsiya shaharlarida (hozirgi Anxoy va Guandun provinsiyalarida) o‘rta bo‘g‘in lavozimlarida ishlagan. 1104-yilda nafaqaga chiqib, Yingchuan shahriga joylashdi va 1112-yilda vafot etdi.

Ijodi
-----

Su Chje oʻz ishida otasi va akasining izidan bordi, uchalasi ham „Tan va Song sulolasining sakkizta Buyuk yozuvchisi"tarkibiga kiritilgan. Uning siyosiy asarlari orasida „olti qulagan shohlik haqida" va „uch shohlik" insholari bor, unda u sobiq hukmdorlar, harbiylarning harakatlarini tahlil qilishga, ularni bir-biri bilan solishtirishga harakat qilgan, pirovardida siyosatning mohiyati haqida fikr bildirgan. Uning tarixiy asarlari ham maʼlum: „Tao Da Ching" („Jahon tarixi"), Chuntsyu yilnomasiga sharhlar.

Su Chje chi, shi, fu janrlarida ode va sheʼrlar yaratgan. Uning sheʼriy asarlarining aksariyati 96 oʻramdan (juan) iborat Luancheng toʻplamida toʻplangan. „Tong va quyosh botishi" va „Gʻarbiy koʻl" odelari maʼlum. Asosiy mavzular — atrofdagi tabiat, hayvonlar, daraxtlarning tavsifi.

Adabiyotlar
-----------

* Shiba Y.Franke H. Su Ch’e // Sung Biographies. Vol. 2. Wiesbaden, 1976, p. 882-885.
* Alimov I. A. Su Che // Xitoyning maʼnaviy madaniyati: 5 jildli ensiklopediya /bosh muh. M. L. Titarenko; Uzoq Sharq inst-ti. — M.: Sharq adabiyoti, 2006-yil, [3-jild]
* Adabiyot. Til va yozuv / muh. M. L. Titarenko va boshqalar — 2008-yil. 415-417 bet.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Su Zhe" (Inglizcha). *Artnet*. Qaraldi: 8-dekabr 2022-yil.
2. 1 2  „Zhe Su" (Inglizcha). *Worldcat*. Qaraldi: 8-dekabr 2022-yil.
3. 1 2  *Zhang, Huizhi* „Zhe Su" (Inglizcha,ruscha). *CERL Thesaurus*.  LCAuth (1997-yil). Qaraldi: 8-dekabr 2022-yil.
4. ↑  „Xitoy bibliografik bazasi". *Harvard Univercity*.  The Faculty of Arts and Sciences. Qaraldi: 8-dekabr 2022-yil.
**Ogʻa** (turkcha) — 1) Usmonli turk imperiyasida yanicharlar boshligʻi unvo-ni, shuningdek, saroy xodimlari boshligʻi. Yanicharlar korpusi tugatilgach (1826), Turkiya armiyasidagi kichik va oʻrta zobitlar. Hozirgi Turkiyadagi yer egalariga murojaat qilinganda O. qoʻshib ishlatiladi, baʼzan kishi ismining bir qismi boʻlib ham qoʻllanadi; 2) O.ning "aka" maʼnosi ham bor (mas, ogʻa-ini — aka-uka); 3) xon saroyi yoki boy xonadonidagi kanizak, uygʻur xo-nadonidagi eng keksa ayol ogʻacha deyilgan; 4) haram qoʻriqchisi (bichilgan qul) haram ogʻasi deb atalgan; 5) Xorazmda xon saroyiga arzga keluvchilarni qabul qiluvchi kishi eshik ogʻasi deyilgan; 6) xotinning akasi yoki ukasi (agar eridan katta boʻlsa) er uchun, erning akasi yoki ukasi (agar xotinidan katta boʻlsa) xotin uchun qaynogʻa hisoblanadi; 7) bu atama Eronda oqo shaklida ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ruqiya begim** (15-asr) — temuriy malikalardan. Shohruxning oʻgʻli Ibroxim Mirzoning xotini. Ularning nikohidan 3 oʻgʻil farzand: Sulton Abu Ishoq Mirzo (1419—27), Ismoil Mirzo (1423 — 32), Abdullo Mirzo (1433—51) dunyoga kelgan. Ruqiya begim Eri vafotidan soʻng, Fors viloyatiga hokim qilib tayinlangan Abdullo Mirzo yosh boʻlgani tufayli otabek Shamsuddin Sheroziy bilan birga davlatni idora etgan. RUH (arab. — jon) — gʻayrimoddiy asosni anglatuvchi tushuncha. Inson va hayvonlar tanasida yashovchi, uyqu va oʻlgan paytda tanani qisman yoki butunlay tark etuvchi oʻziga xos kuch (qarang Animizm, Jon). P. tushunchasining talqini tarixan oʻzgarib borgan. Yunon falsafasida R. olam asosida yotuvchi pnevma, nus (aql), logos deb tushunilgan. Aristotel "nus"ni tartibsiz materiyani shakllantiruvchi kuch deb bilgan. Oʻrta asr mutafakkirlari R.ni tabiatdan oldin mavjud boʻlgan va uni yaratuvchi kuch deb hisoblaganlar. Forobiy, Ibn Sino, Gʻazoliy va boshqa faylasuf, mutafakkirlar R.ni turlicha talqin qilishgan. Forobiy R.ni bir tanadan ikkinchi tanaga koʻchib yurishini rad etgan. Sharq tabiblari R.ni "latif bugʻ" deb tushunishgan. Materialistik falsafaga koʻra, R. deganda yuqori darajada uyushgan materiyaning mahsuli deb qaraluvchi ong, tafakkur tushuniladi, materiyaga nisbatan ikkilamchi xisoblanadi. Idealistik falsafaga kura, R. deganda materiyaga nisbatan birlamchi deb hisoblanadigan va butun borliqning negizini tashkil etgan gʻayrimoddiy asos, iloxiy kuch tushuniladi. I. Kant R.ni goya sifatida, Gegel borliqni dunyoviy R.ning rivojlanish bosqichlari sifatida karaydi. R. idealistik taʼlimotlarda markaziy oʻrin tutib, tushuncha (panlogizm), substansiya (panteizm), shaxs (teizm) sifatida namoyon boʻladi.

Xristianlikda "muqaddas R." — muqaddas uchlikdagi 3shaxs. Diniy tushunchaga kura, R. — kishi hayotida u bilan birga, vafotidan keyin esa, tanadan chiqib abadiy qoladigan koʻzga koʻrinmas narsa. Baʼzi ulamolar R.ni qon, boshqalari nafas deb hisoblaydi. Ayrimlari esa, R.ni latif va nafis havodan iborat deb, uni moddiy narsalar qatoriga qoʻyadi. Qurʼonga koʻra, Alloh odamzodni yaratmasdan oldinroq qiyomatga qadar keladigan odamlarning R.larini paydo qilgan. Islom dinida R.ning moxiyati haqida bahs yuritish man etiladi. Qurʼonda (alIsro surasi, 85oyat) R. Allohning ilmiga havola etiladigan sir ekani, R. toʻgʻrisida odamlar juda oz maʼlumotga ega ekanliklari taʼkidlangan.

Kuchma maʼnoda — insonning ichki holati, histuygʻulari, kayfiyati. Shuningdek, ishharakat, voqea va hodisalarning kechishidagi belgili xususiyatni ham anglatadi. Mas, zamon R.i, qonun R.i, taʼlimot R.i va boshqa

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rus-tuzem maktablari** (rus. tuzemets — mahalliy aholi) — Turkistonda Okt. toʻntarishiga qadar mahalliy aholi bolalari uchun ochilgan boshlangʻich rus maktablari. Uni ochishdan asosiy maqsad oʻlkani ruslashtirish edi. Turkiston generalgubernatori K.P. fon Kaufman "musulmon va rus maktablarining ajralib turishi"ni iqtisodiy va siyosiy jihatdan zararli deb hisobladi. Bu gʻoyani Kaufmanning izdoshi generalleytenant N.O. Rozenbax davom ettirib, ibtidoiy turdagi yangi maktablar — Rus-tuzem maktablarim. tarmogʻini yaratish loyihasini ishlab chiqdi. Birinchi rustuzem maktabi 1884-yil 19 dekabrda Toshkentda ochilgan. Unda 41 bola oʻqigan. 1891-yil Xivada, 1894-yil Buxoroda ham ochilgan. Ularning soni 19-asr oxirida 100 dan oshgan. Rus-tuzem maktablarim.da taʼlim muddati 4 y. boʻlgan. Rus-tuzem maktablarim. ruscha va mahalliy sinflarga boʻlingan. Rus tili, oʻqish, yozish, hisob, geom. tarix, boshlangʻich oʻzbek tili, arab tili va islom dini asoslari oʻqitilgan. Rus tili, hisob, yozuv, geom. tarix darslarini rus oʻqituvchisi, oʻzbek tili, arab tili, islom dini asoslarini oʻzbek muallimi oʻqitgan. Saidrasul Saidazizovning "Us todi avval" (1902), Aliasqar Kalininning "Muallimi soniy" (1903), S.M.Gramenitskiyning 3 qismdan iborat oʻqish kitoblari Rus-tuzem maktablarim. oʻquvchilarining asosiy darsliklari boʻlgan. Ayrim Rus-tuzem maktablarim. qoshida kattalar uchun (rus grammatikasi asosini oʻrgatish maqsadida) kechki maktablar, koʻchmanchi aholi uchun esa internatlar tashkil kilingan. Keyinchalik 2 y.lik va ayollar uchun ham Rus-tuzem maktablarim. ochilgan. Rus-tuzem maktablarim. mahalliy aholining bir qismiga oʻsha davr uchun ilgʻor boʻlgan madaniyat yutuqlaridan baxramand boʻlish imkonini yaratgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Observatsiya** (lotincha: observatio — kuzatish, nazorat) — karantinga olingan yuqumli kasalliklarga (oʻlat, vabo, chinchechak) chalingan bemorlar bilan muloqotda boʻlganligi sababli vaqtincha alohidalab qoʻyilgan kishilar ustidan tibbiy kuzatuv. Zarurat boʻlganda O. boshqa yukumli kasalliklarga ham belgilanishi mumkin.

O.ni sanitariya-epidemiologiya xizmati amalga oshiradi. O. muddati O. qilish buyurilgan kasallik yashirin davrining eng uzoq muddatiga (qarang Inku-batsion davr) bogʻliq.O. qilinadigan kishilar doim vrach nazoratida boʻladi. Har kuni ularning hol-ahvoli soʻrab chiqiladi, koʻzdan kechiriladi, gavda temperaturasi oʻlchanadi, zarur boʻlsa, tegishli tekshiruvlar oʻtkaziladi, shoshilinch maxsus profilaktika qilinadi, ehtiyotdan emlanadi va h.k. Tibbiy kuzatuvdagi kishilarga mehnatga qobiliyatsizlik varaqasi beriladi. O.da transport vositalari va yuklarga ishlov berish (dezinfeksiya, dezinseksiya, deratizatsiya) ham koʻzda tutiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Obrligʻ** (Arbilax) — Shok, davlatiga qarashli oʻrta asr shahri. Toshkent vi-loyatining Oblik, st-yasi yaqinida. Yu. F. Buryakov tomonidan tekshirilgan (1962). Maydoni 80 ga boʻlib, 8-10-asrlarda barpo etilgan. O. Iloqning boshqa shaharlariga oʻxshamaydi: ark shahristondan ajralmagan; hunarmandchilik rabodlari qishloq yerlari bilan tutashib ketgan. Shahar iqtisodiy hayotining yuksalishi 9— 10-asrlarda kon ishlari, ayniqsa, unga yaqin boʻlgan oltin va kumush konlaridan keng foydalanishga bogʻliqdir. Lekin, maʼdan qazib olish 11-asrdan tushkunlikka uchraydi. 13-asr boshlarida shahar vayronaga aylangan. 14-asr oxiri —15-asrda shaharning gʻarbiy qismida hayot jonlangan, ke-yinchalik shahar hozirgi Obliq qishlogʻi tomon kengaygan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vima kadfiz**, Kadfiz II (mil. 1-asr) — Kushon podsholigi shohlaridan — kushonshoh (47—78). Kujula Kadfizning oʻgʻli va vorisi. taxminan 30 yil podsholik qilgan. V. K. davrida Kushon podsholigi hududi kengaygan, xususan Hindistonning bir qismi qoʻshib olingan. V. K. davrida pul islohoti oʻtkazilgan, tangalar oltin va misdan zarb qilingan. Oltin tangalar: 1 di-nor (8 g ga yaqin), 2 dinor, 1/4 dinor va ehtimol 1/2 dinor qiymati bilan chiqarilgan. V. K. davrida Kushon podsholigining siyosiy markazi Sugdda boʻlib, Hindistondagi mulklarni noiblar boshqargan. V. K. zarb etgan tangalarning orqa tomonida hindlarning Shiva xudosi bilan buqazebu, oldi tomonida esa V. K.ning mehrob oldida turgan surati aks etgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Obsidian** (lot. Obsidianus lapis — Obsidiy toshi; toshni Efiopiyadan keltirgan rimlik Obsius nomidan) — shishasimon vulkanik togʻ jinsi. Rangi koʻpincha qora, qizgʻish-qoramtir; mayda changsimon gematit zarrachalari O. ga dogʻsimon tus beradi. Qattiqligi 5; zichligi 2,5—2,6 g/sm³. Kimyoviy tarkibi har xil, koʻpincha liparitga yaqin, hajmining 80% atrofida silikat shishasi va 1% gacha suv bor. Nordon liparit yoki liparitdatsit lavalarining qotishidan hosil boʻladi. O. oson silliklanadi. O.dan tosh va jez davrlarida kamon oʻqi va nayza uchi, pi-choklar yasalgan, hozirgi davrda baʼzilari bezak buyumlar tayyorlashda, asosan, yengil betonlarga boʻrttiruvchi qoʻshimcha sifatida, yoʻl qurilishida va binolarni bezashda ishlatiladi. O.ning baʼzi turlaridan (ongonitlar) litiy, seziy, berilliy va boshqa noyob elementlar ajratib olish uchun foydalanish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Szyansi** — Xitoyning sharqiy qismidagi provinsiya. Yanszi daryosining oʻng sohilida. Maydoni 164,8 ming km². Aholisi 41,9 mln. kishi (1999). Maʼmuriy markazi — Nanchan sh. Yer yuzasi markaziy va shim. kismida allyuvial pasttekislik, qolgan qismi togʻlik, eng baland joyi 1696 m. Iqlimi subtropik mussonli iqlim. Yillik yogʻin 1400–1700 mm. Togʻlar oʻrmonlar bilan qoplangan. Iqgisodiyotida dehqonchilik yetakchi oʻrinda. Asosiy ekini — sholi. Bugʻdoy, arpa, batat, dukkaklilar, paxta, jut, shakarqamish ekiladi. Sitrus mevalar yetishtiriladi. Qoramol, choʻchqa boqiladi. Baliq ovlanadi. Volfram, toshkoʻmir, rux, qoʻrgʻoshin qazib olinadi. Toʻqimachilik, mashinasozlik, kimyo, oyna-shisha, metallurgiya, qogʻoz sanoati korxonalari bor. S. qadimdan oʻzining chinni buyumlari bilan mashhur. Bu yerda Xitoyda eng katta chinni fabrikasi joylashgan. Daryolarida kema qatnaydi.

S. hududida mil. av. 7—4-asrlarda Si, Yue, Chu podshohliklari boʻlgan. Mil. av. 3-asrda Sin imperiyasi tarkibidagi Szyutszyan viloyati edi. 13-asrda Xitoyni moʻgʻullar bosib olgach, S. provinsiyasi tarkib topgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shoyim Boʻtayev** (1959-yil 20-iyun) — yozuvchi va kinodramaturg, noshir, Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi va „Doʻstlik" (2002) ordeni sohibi.

Tarjimai hol
------------

1959-yil 20-iyunda Tojikistonning Oʻratepa tumanidagi Maydoncha qishlogʻida tugʻilgan.

O‘rta maktabni 1976-yilda tamomlagan va 1982-yili Leninobod hozirgi Xo‘jand Davlat pedagogika institutining tarix-filologiya fakultetini tugatgan. 

Mehnat faoliyatini „Guliston" jurnalidan boshlab, keyinchalik „Tong yulduzi" gazetasida boʻlim mudiri, „Choʻlpon" nashriyotida muharrir boʻlib ishladi.

Oʻzbekiston radiosining „Adabiyot va radioteatr" muharririyatining bosh muharriri hamda „Oʻzbektelefilm" studiyasi bosh muharriri lavozimlarida faoliyat yuritdi.

Asarlari
--------

**Hikoyalar toʻplami**

* „Sirli yulduzlar" nomli ilk qissasi „Sharq yulduzi" jurnalida 1984-yili bosildi;
* Xuddi shu yili „Dunyoning sarhisobi bor" qissalar toʻplami chop etildi;
* „Endi bari boshqacha" hikoyalar toʻplami (1988);
* „Shamol oʻyini" nomli qissa va hikoyalar majmuasi (1995);
* „Qoʻrgʻonlangan oy" romani (1996);
* „Kunbotardagi bogʻ";
* „Hayot", „Koʻchada qolgan ovoz" qissa va hikoyalar toʻplamlari ketma-ket nashr qilingan.

**Esselari**
„Qoʻrgʻonlangan oy", „Shoh", „Yettinchi tong" romanlari, „Shukur Burhon", „Odil Yoqubov fenomeni", „Shukur, ayt-chi bu hayot nima?" (Shukur Xolmirzayev haqida) esselari bilan kitobxonlar orasida keng tanilgan. „Orfey iltijosi xaloskori"(I. V. Savitskiy haqida) deb nomlangan essesi „Eng ulugʻ, eng aziz" Respublika koʻrik tanlovida gʻolib boʻlgan.
**Teleseriallar**
„Bogʻ", „Dil payvandi", „Qaldirgʻochlar yana qaytadi", „Beshovlon" singari teleseriallar hamda „Muzaffar", „Sarvinoz" deb nomlangan badiiy filmlar adabiy ssenariylariga, shuningdek, oʻnlab hujjatli filmlar va radiopostanovkalar ssenariylariga mualliflik qilgan.

Ayni damda yozuvchi „Shox" nomli romani ustida ish olib bormoqda.

Yozuvchining bir qator asarlari rus, tojik, nemis va ingliz tillariga tarjima qilingan.

Shoyim Boʻtayev adabiy-ijtimoiy faoliyati davlat tomonidan munosib baholanib 2002-yilda yuksak mukofot — „Doʻstlik" ordeni bilan taqdirlandi.

Taniqli yozuvchi, kinodramaturg Shoyim Bo‘tayev adabiyot ixlosmandlarining chanqogʻini qondirish maqsadida madaniy va maʼrifiy tadbirlada faol ishtirok etib, inson tafakkurini oʻsishiga, maʼnaviy dunyoqarashini boyitishda kitobxonlik va kitobsevarlikning oʻrni beqiyos ekanligini alohida tarannum etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Shoyim Boʻtayev (1959)". 28-may 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-avgust 2022-yil.
2. ↑  Shoyim botayev haqida maʼlumot
3. ↑  Shoyim BOʻTAYeV IGOR SAVITsKIY YoXUD ORFYeY ILTIJOSI XALOSKORI Roman-esse
4. ↑  „Shoyim Bo‘tayev: „Konchilarning hayoti o‘zi katta asardir"". 29-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-avgust 2022-yil.
5. ↑  Samarqand davlat universiteti talabasi „Zomin seminari"da
6. ↑  „Шойим Бўтаев (1959)".  ZiyoNet.

Havolalar
---------

* O‘zbek yozuvchilari tushkunlikni qanday bartaraf etadilar?
* Лучшие фильмы с Шоим Ботаев
* YOZUVCHI VA KINODRAMATURG SHOYIM BO’TAYEV BILAN UCHRASHUV Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-08-29).
* Shoyim Boʻtayev
**Sanggardak**, Sankarda — ilk oʻrta asrlarda Kesh viloyatiga qarashli rustoq va shahar nomi. S. shahri Sangardakdaryonknt oʻrta oqimi vodiysida, Chagʻoniyon poytaxti (hozirgi Denov)dan 30– 35 km masofada, hozirgi Sangardak kishlogʻi oʻrnida boʻlgan. Bu qishloqning eski markazi hozirgacha "Xondiza" deb ataladi, bu uning koʻhna qishloq ekanligidan dalolat beradi. Sugʻdcha "diza" — qalʼa soʻz boʻlagi borligi uni ilk oʻrta asrlarga oidligini bildiradi. Qishloq yaqinidagi oʻrta asr qabristonini S. daryosi yuvib ketgan. 19-asrda S. aholisining asosiy mashgʻuloti chorvachilik boʻlgan. Yozda aholi daryoning oʻng qirgʻogʻi boʻyidagi bogʻlarga chiqib, oʻtovlarda yashaganlar.

Oʻrta asrlarda S. shahri shu nomdagi rustoqning maʼmuriy markazi boʻlgan. Ibn alAsirning yozishicha, S. rustoqida Muqannaning qalʼasi joylashgan. 19-asr oxirida Yurchi qishlogʻi qarshisidagi togʻ qoyasining nomi "Sana" yoxud "Sanam" atalib, bu togʻlarda shu nomdagi qishloq ham boʻlgan.

Adabiyot
--------

* Kamal idd i nov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nach. XIII vv. T. 1996.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Voltampermetr** — oʻzgaruvchan va oʻzgarmas elektr zanjiridagi tok kuchi va kuchlanishni oʻlchaydigan asbob. Magnitoelektr, elektromagnit, elektrodinamik, toʻgʻrilagich, issiqlik va raqamli mikroelektron turlari bor. V.lar koʻchma va shchitlarga oʻrnatiladigan qilib ishlab chiqariladi. V. lab.larda, zavod sexlarida, kundalik turmush va dala sharoitlarida qoʻllaniladi. Keyingi vaqtlarda V.larning ancha ixcham va puxta ishlaydigan zamonaviy xillari ishlab chiqarilmoqda. Ularning asosini mikroelektron sxemalar tashkil etadi. V. tok kuchini amper (A), kuchlanishni volt (V)larda oʻlchaydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shirk** (arabcha شرك) islomda politeizm konsepsiyasidir. Monoteizmni uqtiruvchi *tavhid* tushunchasiga teskari maʼnodadir.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Shirk** (arab.) — Allohning sherigi bor deb bilish, koʻpxudolilik. Islomga koʻra, Allohdan boshqa "iloh"larga, shuningdek, butlar va odamlarga sigʻinish katta gunoh, kufr hisoblanadi. Allohdan oʻzgaga topinuvchilar mushrikdirlar. Qurʼonga koʻra, Sh. kechirilmaydigan gunoh hisoblanadi. Isteʼmolda kofirni mushrik, mushrikni kofir, deb atab kelinadi. 

Shirk turlari ikki xil: Katta shirk va kichik shirk.

Katta shirk(shirk akbar) bu Alloh bilan sherik qilish, unga(sherikka) Allohga murojaat qilgandek murojaat qilish yoki biron bir ibodat turini unga(shu sherikka) qaratish(unga qilish) ya’ni masalan, yordam so’rash yoki qurbonlik so’yish, qasam ichish va h.k kabi ibodat turlarini Allohdan o’zgaga qilish.

Kichik shirk bu katta shirkka olib borishi (boshlashi) mumkin bo’lgan barcha vositalardir.U ibodatning sifatiga ta’sir etmaydi ammo uni qilgan kishi Islomdan chiqmaydi(kofir hisoblanmaydi)

Manba:

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2015-02-16).

Shirk bu Ollohga biror bir insonni,shaytonni.... Sherik qilish yoki jonli va jonsiz narsalarga siğinish bu Katta shirkga kiradi va buni Olloh hech qachon kechirmaydi lekin siz tavba qilib bu yōldan qaytsangiz Ollohni aytganlarini qilsangiz Olloh sizni kechirishiga umid qilishingiz mumkin Olloh kechiruvchi:) 
Yolğiz Olloh 
Tahrir muallifi Sharipova Sitorabonu Shuhratovna 2010 yil:)

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Sangruntov togʻlari** — Qizilqum choʻlining janubi-sharqi (Navoiy viloyati)dagi togʻlar. Qozoqtov togʻlarining baland qismi. Sangruntov togʻlari shimoli-gʻarbdan janubi-sharqqa 25 km choʻzilgan. Bal. 350-400 m, eng baland joyi 613 m (shimoli-gʻarbiy qismida). Janubi-sharq tomon pasayib boradi. Togʻlar denudatsion jarayonlar taʼsirida kuchli yemirilgan. Tektonik jihatdan antiklinal struktura. Sangruntov togʻlarining balanddagi qismlari paleozoy davri slanets, qumtosh, konglomerat, alevrolit, ohaktosh, mergel, gil, qum kabi togʻ jinslaridan tashkil topgan. Ular orasida granit, diorit, granodiorit va boshqa togʻ jinslari tarqalgan.

Iqlimi keskin kontinental, qishi sovuq, yozi issiq. Yiliga 100-150 mm yogʻin tushadi. Doimiy oqar daryolar yoʻq. Sangruntov togʻlari yon bagʻir va etaklarida surqoʻngʻir tuproqlar bor. Oʻsimliklardan shuvoq, burgan, teresken, toshburgan, saksovul oʻsadi. Yaylov sifatida foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Shirvon tekisligi**, Shirvon dashti — Ozarbayjondagi KuraAraks pasttekisligining bir qismi. Kura daryosining chap sohili boʻylab joylashgan. Bal. 16 m dan 100 m gacha. Gʻarbdan sharqqa nishab. Yer yuzasi, asosan, tekis, faqat baʼzi joylarida antiklinal strukturaga ega, bal. 200 m gacha boʻlgan qirlar, balchiqli vulkanlar konuslari koʻtarilgan. Iqlimi keskin kontinental. Yiliga 200–350 mm yogʻin tushadi. Boʻz va boʻzoʻtloq tuproqlarda, asosan, shuvoq, shoʻralar oʻsadi. Sugʻoriladigan joylarida paxta, gʻalla va boshqalar ekinlari ekiladi. Chorvachilik, tokchilik rivojlangan. Sugʻorish uchun Mingechaur suv omboridan Yuqori Shirvon kanali oʻtkazilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Antonio Palacios Lanza** (1952-yil 13-noyabrda tugʻilgan) — venesuelalik shaxmatchi. U xalqaro usta (IM) unvoniga ega, shaxmat boʻyicha Venesuela chempionati gʻolibi (1976), Shaxmat Olimpiadasining individual kumush medali sovrindori (1988).

Hayoti
------

Antonio Palacios Lanza 1952-yil 13-noyabrda Venesuelada dunyoga kelgan.1970-yillarning oʻrtalaridan 1980-yillarning oxirigacha Antonio Palacios Lanza Venesuelaning yetakchi shaxmatchilaridan biri boʻlgan. 1976-yilda shaxmat boʻyicha Venesuela chempionatida gʻoliblikka erishdi. 1981-yilda Antonio Palacios Lanza shaxmat boʻyicha Panamerika chempionatida ishtirok etdi.

Antonio Palacios Lanza Shaxmat Olimpiadalarida Venesuela nufuzibini himoya qilib dona surgan:

* 1976-yilda Hayfadagi 22-shaxmat Olimpiadasida ikkinchi taxtani egalladi (+3, =3, −4),
* 1980-yilda La Valletta shahrida oʻtkazilgan 24-shaxmat Olimpiadasida uchinchi taxtada (+4, =8, −1),
* 1982-yilda Lutserndagi 25-shaxmat Olimpiadasida ikkinchi taxtada (+4, =3, −6),
* 1988-yilda Saloniki shahrida oʻtkazilgan 28-shaxmat olimpiadasida ikkinchi taxtada (+6, =2, −1) oʻyinlarni olib bordi va shaxsiy kumush medalni qoʻlga kiritdi.

Antonio Palacios Lanza shaxmat boʻyicha jahon talabalar jamoalari chempionatida Venesuela nufuzi uchun oʻynadi:

* 1976-yilda Karakasda boʻlib oʻtgan 21-jahon talabalar jamoasi shaxmat chempionatida ikkinchi taxtada (+2, =4, −2) oʻynagan,
* 1977-yilda Mexiko shahrida oʻtkazilgan 22-jahon talabalar jamoasi shaxmat chempionatida birinchi taxtani egalladi (+3, =5, −4).

1978-yilda Antonio Palacios Lanza FIDE xalqaro ustasi (IM) unvoniga sazovor boʻldi. U 2012-yilgi 40-shaxmat Olimpiadasida (ayollar toifasi) Venesuela ayollar jamoasining murabbiyi va jamoa sardori boʻlgan.

Antonio Palacios Lanza shaxmatning blits yoʻnalishda ham bir qator musobaqalarda qatnashgan va FIDE reytingi 2243 ballga teng. Antonio shaxmat musobaqalarida rapid yoʻnalishi boʻyicha ustunlikka ega emas. Tezkor shaxmatda u deyarli bironta ham musobaqada qatnashmagan va reyting balli ham nolga teng.

Manbalar
--------

1. ↑  „OlimpBase :: All-Time Player History :: Palacios, António". *www.olimpbase.org*.
2. ↑  „OlimpBase :: Men's Chess Olympiads :: António Palacios". *www.olimpbase.org*. 18-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-avgust 2022-yil.
3. ↑  „OlimpBase :: World Student Team Chess Championship :: António Palacios". *www.olimpbase.org*.
4. ↑  „FIDE reytingi". Qaraldi: 18-avgust 2022-yil.

Havolalar
---------

* Antonio Palacios Lanza chess games at 365chess.com
**Antonina Konstantinovna Pisarchik** (23.03.1907, Qoʻqon — 6.0.1995, Moskva) — sovet etnografi, sharqshunosi, Oʻrta Osiyo boʻyicha mutaxassisi.

Hayoti
------

Antonina Konstantinovna 1907-yil 23-martda Qo‘qon shahrida tug‘ilgan. U butun umrini O‘rta Osiyo xalqlari madaniyati va hayotini o‘rganishga bag‘ishladi. 1924-yilda Oʻrta Osiyo universitetining (SAGU) Sharq fakultetiga oʻqishga kirdi. Uning oʻqituvchilari orasida A. E. Shmidt, eronshunos A. A. Semenov, K. K. Yudaxin, E. D. Polivanov, L. V. Oshanin, M. S. Andreev (1873-1948) lar bor edi. A. A. Semenov Pisarchikning olim boʻlib yetishishida alohida rol oʻynadi va 1940-yildan boshlab uning umr yoʻldoshiga aylandi. Ularning qizi Yekaterina Mixaylovna Andreeva, araxnolog, biologiya fanlari nomzodi.

Mustaqil ilmiy faoliyatining boshidanoq (Samarqand muzeyi, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya instituti) Antonina Konstantinovna Samarqand va Leningrad muzeylari uchun toʻplamlar yigʻish bilan xalq madaniyatiga oid dala materiallarini toʻplash va qayta ishlash bilan shugʻullanadi. Samarqand va boshqa shaharlarning qadimiy meʼmorchiligini oʻrganish bilan Nurota, Gʻarbiy Pomir aholisini estaliklarini yozib oldi.

1945-yilda A. K. Pisarchik SAGUda „XIX-XX asrlarning Samarqand turar-joy binolari va masjidlari" mavzusida ilmiy ish yoqladi. Bu koʻp yillik mehnat samarasi edi. Dissertatsiya 1974-yilda nashr etilgan „Samarqand XIX-XX asrlar xalq meʼmorchiligi" kitobiga asos bo‘ldi.

Olim 1948-yilda SSSR Fanlar akademiyasi Tojikiston filiali Tarix, til va adabiyot instituti etnografiya kabinetiga rahbarlik qildi. 1951-yil aprel oyida Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi tashkil etildi, uning tarkibiga Tarix, arxeologiya va etnografiya instituti kirdi, unga eng yirik sharqshunos, akademik A. A. Semenov rahbarlik qildi. 1951—1965-yillarda A. K. Pisarchik institutning etnografiya sektorini boshqargan. Ularning faoliyati natijasi N. A. Kislyakov va A. K. Pisarchik (1966-1976) muharrirligida chop etilgan „Qorategin va Darvaz tojiklari" uch jildlik nashri bo‘ldi.

1967-yilda „Tojikiston SSRda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi" unvoni bilan taqdirlangan.

A. K. Pisarchik 60 ga yaqin kitob va maqolalar muallifi, etnografiyaga oid koʻplab fundamental asarlarning muharriri.

A. K. Pisarchik 1995-yilda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Лариса Додхудоева* „Антонина Константиновна Писарчик - один из основателей этнографической науки в Таджикестани". Qaraldi: 7-iyun 2023-yil.
2. ↑  *О. Л. Ланскер* „Антонина Константиновна Писарчик". Qaraldi: 7-iyun 2023-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Etnografik sharh, № 4, 1995-yil.
**Shiroke** (ukraincha: *Широке*;ruscha: *Широкое*) — Ukrainaning Dnepropetrovsk viloyati,Krivoy Rog tumanidagi shahar tipidagi aholi punkti.Unda Ukrainaning romadalaridan biri bo'lgan Xromada Shiroke posyolkasi ma'muriyati joylashgan. Aholisi: 9,623 (2022 est.) 

Shyroke,Inhulets daryosining chap qirg'og'ida, Krivoy Rog shahridan bir necha kilometr janubda joylashgan.

2020-yil 18-iyulgacha Shiroke Shiroke tumanining maʼmuriy markazi boʻlgan.2020-yil iyul oyida Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida bu tuman tugatildi, buning natijasida Dnepropetrovsk viloyatidagi tumanlar soni yettitaga qisqardi.Shiroke tumani hududi Krivoy Rog tumaniga birlashtirildi.

Iqtisodiyot
-----------

### Transporti

Shiroke Krivoy Rog bilan yo'l orqali bog'langan.Bundan tashqari,Krivoy Rog va Nikopol orqali Kropyvnytskyi va Zaporojyeni bog'laydigan avtomobil yo'liga kirish imkoniyati mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  „Широковская громада" (ruscha).  Портал об'єднаних громад України.
2. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (ukraincha). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Нові райони: карти + склад" (ukraincha).  Міністерство розвитку громад та територій України.