**Janubiy Koreya — Yaponiya munosabatlari** Koreya Respublikasi va Yaponiya oʻrtasidagi ikki tomonlama diplomatik munosabatlardir.

Mamlakatni taqqoslash
---------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Rasmiy nomi** | **Janubiy Koreya** | **Yaponiya** |
| **Bayroq** |  |  |
| **Gerb** |  |  |
| **Aholisi** | 51,844,834 | 127 380 000 |
| **Hududi** | 100,363 km² | 377 873 km² |
| **Aholi zichligi** | 507/km² | 337,6/km² |
| **Poytaxti** | Seul | Tokio |
| **Hukumat** | Unitar prezidentlik konstitutsiyaviy respublika | Unitar parlamentar konstitutsiyaviy monarxiya |
| **Rasmiy tili** | Koreys tili | Yapon tili |
| **Rasmiy dini** | 56,1 % dinsiz, 27,6 % nasroniylik, 15,5 % Koreya buddizmi, 0,8 % boshqa | 83,9 % sintoizm, 71,4 % buddizm, 2 % xristian, 0,6 % boshqa |
| **YaIM (nominal)** | 1.804 trillion AQSh dollari (34,994 $ aholi jon boshiga) | 5 100 milliard AQSh dollari (38 559 $ aholi jon boshiga) |
| **Inson taraqqiyoti indeksi** | 0.925 | 0,903 |
| **Xalqaro qoʻngʻiroq kodi** | +82 | +81 |
| **Pul birligi** | Koreya voni | Yaponiya yenasi |

Tarixi
------

Kanadaning Toronto shahrida boʻlib oʻtgan G-20 sammitida Prezident Li Myon Bak Yaponiya Bosh vaziri Naoto bilan koʻrishishi.
Yaponiya Osiyoda barqarorlikni taʼminlash siyosati oʻz xavfsizligi uchun muhim boʻlgani sababli har ikki Koreya bilan munosabatlarni oʻrnatishga katta eʼtibor beradi. Yaponiya Koreya yarim orolida oʻz manfaatlariga ega boʻlgan toʻrtta yirik davlatdan biri (Amerika Qoʻshma Shtatlari, Rossiya va Xitoy bilan birga). Biroq Yaponiyaning Koreya yarim orolidagi siyosiy va xavfsizlik masalalarini hal qilishdagi ishtiroki qolgan uch davlatga qaraganda ancha cheklangan. 1910-yildan 1945-yilgacha Koreya Yaponiya hukmronligi ostida edi, bu Yaponiyaning Koreya Respublikasi va KXDR bilan zamonaviy munosabatlariga rahna soladi. Yaponiya va Janubiy Koreyada urushdan keyingi aholi soʻrovlari shuni koʻrsatdiki, bu mamlakatlardagi odamlar bir-biriga nisbatan chuqur yomonlikni his qilishadi. .

Yaponiya Konstitutsiyasining toʻqqizinchi moddasida davlat tomonidan harbiy kuchlar yaratish va harbiy harakatlar olib borishdan voz kechish tamoyili shakllantirilgan. Binobarin, Yaponiya Koreya Respublikasi bilan muhim mudofaa va harbiy hamkorlikka ega emas edi. Biroq, Yaponiya hukumati Koreya kapitalistik Respublikasini boshqa yoʻllar bilan qoʻllab-quvvatladi. KXDR Koreya Respublikasiga hujum qilgan taqdirda, Yaponiya oʻz hududini Amerika Qoʻshma Shtatlari qurolli kuchlarining harakatlanishi uchun taqdim etadi. Yaponiya Koreya Respublikasi va XXR oʻrtasidagi aloqalarda vositachi boʻlib 1980-yillarda Xitoy-Janubiy Koreya munosabatlarining kengayishiga hissa qoʻshgan.

Yaponiya va Janubiy Koreya geografik qoʻshnilar, ammo ularning murakkab tarixini hisobga olgan holda, ikki davlat oʻrtasida beqaror munosabatlar rivojlangan. 1965-yilda AQSh vositachiligida Yaponiya va Koreya oʻrtasidagi munosabatlar toʻgʻrisidagi asosiy shartnoma imzolangandan soʻng diplomatik munosabatlar oʻrnatildi. Mamlakatlar oʻrtasidagi munosabatlarda kun tartibida: savdo aloqalarini yoʻlga qoʻyish, Yaponiyadagi koreys ozchiliklarining maqomi, darsliklardagi tarix boʻlimlarining mazmuni, Tokio va Pxenyan munosabatlarioʻrin olgan. 1987-yildan boshlab ikki davlat tashqi ishlar vazirlari oʻrtasida muntazam aloqalar yoʻlga qoʻyildi, asosiy masala Yaponiya va Koreya Respublikasi oʻrtasidagi savdo aloqalarini rivojlantirish edi. Yaponiya tashqi ishlar vaziri oʻzining mamlakati Seulga Olimpiada oʻyinlarini tashkil etish va oʻtkazishda yordam berishga tayyorligini maʼlum qildi. 1990-yillarda Seul va Tokio dengiz xavfsizligi va favqulodda vaziyatlar sohasida hamkorlik toʻgʻrisida ikki tomonlama shartnoma imzoladilar.

Dokdo (Liankur).
1988-yilda Tokioda ikki davlat tashqi ishlar vazirlari uchrashdi. Yaponiya va Koreya Respublikasi talabalar va oʻqituvchilar almashinuvini kengaytirish, XXI asr qoʻmitasini tashkil etish va Seul Olimpiadasida xavfsizlikni taʼminlash boʻyicha hamkorlikni yoʻlga qoʻyishga kelishib olindi. Koreya Respublikasi Prezidenti Ro Dae Vuning shimoliy siyosati Seulning Yaponiya va KXDR oʻrtasidagi aloqalarga salbiy munosabatini biroz yumshatdi. Xususan, Yaponiya Sotsialistik partiyasi nafaqat KXDR, balki Seul bilan ham aloqalarni faollashtirdi. 1988-yil oktyabr oyida Yaponiya Sotsialistik partiyasining sobiq kotibi Ishibashi Masashi Janubiy Koreya siyosatchilari tomonidan Seulga taklif qilindi. Ishibashi Masashining tashrifi gʻoyat samarali boʻldi: Seuldagi Yaponiya Sotsialistik partiyasining imidji yaxshilandi va partiya Seul va Pxenyan oʻrtasida vositachi boʻlishga tayyorligini ham eʼlon qildi. Yaponiya Koreya Respublikasi bilan XXR va KXDR oʻrtasidagi munosabatlarning yaxshilanishini ijobiy qabul qildi, biroq Seul va Moskva oʻrtasidagi munosabatlarning iliqlashishini qoʻllab-quvvatlamadi.

Hozirda Yaponiya yuqoridagi dengizni „Yaponiya dengizi" deb atashni talab qilmoqda.
Biroq, soʻnggi yillarda munosabatlar koʻplab tortishuvlar, jumladan, Dokdo (Liankur) ga hududiy daʼvolar, Yaponiya bosh vazirlarining Yasukuni ziyoratgohiga tashrifi, Yaponiya imperatorining mustamlakachi Koreyaga nisbatan siyosati boʻyicha turli qarashlar va Ikkinchi jahon urushi davrida koreys ayollarga nisbatan yomon munosabatda boʻlganligi uchun Yaponiyaning kechirim soʻrashdan va tovon toʻlashdan bosh tortishi tufayli yomonlashdi. Mamlakatlar oʻrtasidagi bu qarama-qarshiliklar amerikaliklarga Xitoy Xalq Respublikasiga qarshi ushbu mintaqada umumiy front yaratishni qiyinlashtirdi.

2014-yilda BBC Jahon xizmati soʻrov oʻtkazdi: yaponlarning 13 foizi Janubiy Koreyaga ijobiy, 37 foizi salbiy fikrda, janubiy koreyaliklarning 15 foizi Yaponiyaga ijobiy, 79 foizi esa salbiy fikr bildirdi. Yaponiya Tashqi ishlar vazirligi Janubiy Koreya bilan munosabatlarni erkinlik, demokratiya, asosiy inson huquqlarini hurmat qilish, mintaqada tinchlikni saqlashda umumiy manfaatlar kabi birlashtiruvchi fundamental qadriyatlar prizmasi orqali tavsiflaydi.

Xalqaro tashkilotlarda hamkorlik
--------------------------------

Janubiy Koreya — Yaponiya bir qator xalqaro tashkilotlarga aʼzodir, jumladan:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Tashkilot bayrogʻi | Tashkilot nomi | Janubiy Koreyaning qoʻshilish sanasi | Yaponiyaning qoʻshilish sanasi |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Jahon Savdo Tashkiloti | 1995-yil 1-yanvar | 1995-yil 26-mart |
|  | Xalqaro taraqqiyot fondi | 1961-yil 18-may | 1960-yil 27-dekabr |
|  | Xalqaro moliya korporatsiyasi | 1964-yil 16-mart | 1956-yil 20-iyul |
|  | Birlashgan Millatlar Tashkiloti | 1991-yil 17-sentyabr | 1956-yil 18-dekabr |
|  | Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki | 1955-yil 26-avgust | 1952-yil 13-avgust |
|  | Osiyo taraqqiyot banki | 1966-yil | 1966-yil |
|  | Koʻp tomonlama investitsiyalarni kafolatlash agentligi | 1988-yil 12-aprel | 1988-yil 12-aprel |
|  | Raketa texnologiyasini boshqarish tizimi | 2001-yil | 1987-yil |
|  | YUNESKO | 1950-yil 14-iyun | 1951-yil 2-iyul |
|  | Avstraliya guruhi | 1996-yil | 1985-yil |
|  | Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti | 1996-yil 12-dekabr | 1964-yil |
|  | Konsultativ nizolarni hal qilish xalqaro markazi | 1967-yil 23-mart | 1967-yil 16-sentyabr |
|  | Osiyo Tinch okeani iqtisodiy hamkorlik forumi | 1989-yil 6-noyabr | 1989-yil 6-noyabr |
|  | Interpol (Xalqaro jinoiy politsiya tashkiloti) | 1964-yil | 1953-yil |
|

 |

### Eskalatsiya 2019

Yaponiya bosh vaziri Shinzo Abe, Janubiy Koreya prezidenti Mun Chje In va AQSh vitse-prezidenti Mayk Pens.
2019-yil 1-iyulda Tokio Koreya uchun strategik materiallarga (yarim oʻtkazgich sanoati uchun materiallar) eksport cheklovlarini joriy etdi, bu Koreya Oliy sudining yapon kompaniyalarini koreyalik ishchilarning avlodlariga tovon toʻlash majburiyatini yuklash haqidagi qarori bilan bogʻliq. 1910—1945-yillarda Koreya yarim orol Yaponiya tomonidan bosib olingan yillarda konsern zavodlarida ishlash uchun majburan safarbar qilingan. Vaziyat Janubiy Koreya-Yaponiya munosabatlarining butun ahvolini murakkablashishiga olib keldi, tomonlar bir-biriga va sof siyosiy masalalarda ayblovlar qoʻyishdi; Koreya yapon mahsulotlarini boykot qilish kampaniyasini boshladi. 12-avgustda Janubiy Koreya Yaponiyani oʻz mahsulotlari importini tezlashtirish huquqiga ega davlatlar roʻyxatidan chiqarib tashladi (Seul buni avgust oyi boshida, Tokio shunga oʻxshash sanksiyalarni qoʻyganida amalga oshirishga vaʼda bergan, biroq qasos deb hisoblanmaslikni soʻragan edi). Sentabrdan boshlab Janubiy Koreya bilan ishlayotgan yapon kompaniyalari barcha protseduralar tugashini 5 kun emas, balki 15 kun kutishlari kerak.

Koreya Respublikasi Milliy xavfsizlik kengashi Doimiy qoʻmitasi 2021-yil 11-fevral bir ovozdan mamlakatning Yaponiyaga nisbatan tashqi siyosatini davom ettirishga qaror qildi, bu ikki davlat oʻrtasidagi keskinlik darajasini pasaytirishga yordam beradi.

Turizm
------

2005—2018-yillardagi Yaponiya-Janubiy Koreya sayyohlik oqimini taqqoslash.
2019-yilda, koronavirus taʼsiridan oldin, Janubiy Koreyaga tashrif buyurgan yaponiyalik sayyohlar soni 3,27 million kishini tashkil etgan. Bu raqam 2012-yildan beri birinchi marta 3 milliondan oshishi edi. Biroq, soʻnggi uch oy ichida Janubiy Koreyaning Yaponiyaga turizmi oʻtgan yilga nisbatan taxminan 65 % ga sezilarli darajada pasaydi, chunki ikki davlat oʻrtasidagi munosabatlar sezilarli darajada yomonlashgan.

2019-yilda Yaponiyaga 5,58 million koreyalik sayyoh tashrif buyurgan. Bu ham Yaponiya-Koreya munosabatlarining taʼsiri tufayli oʻtgan yilga nisbatan 25,9 % ga kamaygan.

Savdo aloqalari
---------------

1991-yilda Yaponiya Koreya Respublikasiga 29,1 milliard AQSH dollari miqdorida mahsulot eksport qilgan boʻlsa, Janubiy Koreya tovarlari esa deyarli 5,8 milliard dollarlik import qilingan. Yaponiya va Janubiy Koreya firmalari oʻzaro manfaatli aloqalarni oʻrnatdilar, bu esa Yaponiyaga mamlakatning oʻsib borayotgan bozorida ustunlik berdi. Koʻpgina Janubiy Koreya mahsulotlari yapon dizayni va texnologiyasiga asoslangan edi. 1990-yilda Yaponiyaga Janubiy Koreya mahsulotlari importining keskin oʻsishi kuzatildi, bu qisman Koreya Respublikasidagi yapon investorlarining natijalari bilan bogʻliq. 2016-yilda Koreya Respublikasi Yaponiyaga 24,4 milliard dollarlik mahsulot eksport qildi, Yaponiyaning Koreya Respublikasiga eksporti esa 46,2 milliard dollarni tashkil etdi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Japan — Other Asia-Pacific Countries
2. 1 2  South Korea — Relations with Japan
3. ↑  Alastair Gale, „Enmity Between South Korea, Japan Worries U.S.: Seoul’s demand for new apology over WWII ʻcomfort womenʼ complicates regional security ties" *Wall Street Journal, "Feb. 17, 2015*
4. ↑  „arxiv nusxasi". 10-oktabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-noyabr 2022-yil.
5. ↑  Diplomatic Bluebook 2014 Summary Chapter 2, Japanʼs Foreign Policy that Takes a Panoramic 1. Asia and Oceania
6. ↑  SMI: RF mojet zamenit Yaponiyu v postavke Yujnoy Koree ftoristogo vodoroda // Российская газета, 13-iyulya 2019
7. ↑  Glavnie soyuzniki SShA v Azii porugalis // Лента. Ру, 12-avgusta 2019
8. ↑  „訪韓日本人、昨年300万人超　10月から減少傾向".  産経新聞社. Qaraldi: 2022年7月20日.
9. ↑  *Author, No* „Drop in South Korean tourists to Japan continues amid frayed ties" (inglizcha). *The Japan Times* (21-yanvar 2020-yil). Qaraldi: 2-iyul 2021-yil.
10. ↑  „2019年の韓国人訪日客25.9%減　全体は2.2%増で過去最高も".  日経新聞. Qaraldi: 2022年7月20日.
11. ↑  OEC — South Korea (KOR) Exports, Imports, and Trade Partners
12. ↑  OEC — Japan (JPN) Exports, Imports, and Trade Partners