**Elechi Amadi** (1934-yil 12-may - 2016-yil 29-iyun) nigeriyalik yozuvchi va askar edi. U Nigeriya qurolli kuchlarining sobiq a'zosi edi. U G'arb dunyosi bilan aloqa qilishdan oldin Afrika qishloqlari hayoti, urf-odatlari, e'tiqodlari va diniy urf-odatlari haqida odatda pyesalar va romanlar muallifi edi. Amadi o'zining 1966-yilgi debyut romani *"Kiniz* ayol" uchun mashhur bo'lib,u "sof fantastikaning ajoyib asari" deb nomlanadi.

Erta hayot va ta'lim
--------------------

1934-yilda Nigeriyaning Rivers shtatining hozirgi Ikverre mahalliy hokimiyat hududida joylashgan Mbodo-Aluu shahrida tug'ilgan. Elechi Amadi Umuahiya hukumat kollejida (1948–52), Oyodagi tadqiqot maktabida (1953–54) va Ibadan Universitetda o'qigan (1955–59), u yerda fizika va matematika boʻyicha ilmiy darajaga ega boʻlgan. Universitetda o'qiyotganda u Elechi Amadi ismini oldi, o'zining tug'ilgan ismi Emmanuel Elechi.

Faoliyati
---------

U bir muncha vaqt yer o'lchagich bo'lib ishlagan, keyinroq bir qancha maktablarda, jumladan Nigeriya harbiy maktabida, Zariada o'qituvchi bo'lgan (1963–66).

### Harbiy xizmat va siyosati

Amadi Nigeriya armiyasida xizmat qilgan, Nigeriya fuqarolar urushi paytida u yerda qolgan va kapitan unvonida iste'foga chiqqan. Keyin u Rivers shtati hukumatida turli lavozimlarda ishlagan: doimiy kotib (1973–83), taʼlim boʻyicha komissar (1987–88) va yerlarda va uy-joy komissari (1989–90).

### Ijodi

U Rivers Davlat ta'lim kollejida yozuvchi va o'qituvchi bo'lgan, u erda u san'at dekani, adabiyot bo'limi boshlig'i va umumiy tadqiqotlar direktori bo'lgan.

Amadining so'zlariga ko'ra, uning birinchi nashri 1957-yilda Jon Pepper Klark tomonidan tahrirlangan Ibadan universitetining "*The Horn* "nomli kampus jurnalida "Tavba qilish" nomli she'ri bo'lgan.

Amadining birinchi romani *"The Concubine* "1966-yilda Londonda nashr etilgan va "eng muvaffaqiyatli birinchi spektakl" sifatida e'tirof etilgan. Alastair Niven o'zining romanni tanqidiy o'rganishida shunday deb yozgan edi: "Niger deltasining ovchi va baliqchi qishloqlari orasida mustahkam ildiz otgan, *kanizak*, shunga qaramay, katta romanning abadiyligi va universalligiga ega" *"* *The Concubine*" filmi suratga olingan bo'lib, uni Elechi Amadi yozgan va Nollivudning mohir rejissyori Endy Amenechi rejissyorligida 2007-yilning mart oyida Abujada premyerasi bo'lib o'tgan.

Amadining 1969-yilda nashr etilgan *"The Great Ponds* "ikkinchi romanining sahnasi koloniyadan oldingi Sharqiy Nigeriya bo'lib, u ikki qishloq jamoalari o'rtasidagi hovuzga egalik qilish uchun kurash haqida.

1973-yilda Amadining avtobiografik noaniq-fantastik asari "Sunset in Biafra" nashr etildi. Unda uning Nigeriya-Biafra urushidagi shaxsiy tajribalari qayd etilgan va Nivenning so'zlariga ko'ra, "bu xuddi roman kabi jozibali hikoya shaklida yozilgan".

1989-yil 13-mayda Port-Xarkort universitetida Amadining 55 yilligini nishonlash uchun simpozium bo'lib o'tdi.

2004-yil may oyida Elechi Amadining 70 yilligini nishonlash uchun Nigeriyalik mualliflar uyushmasi, Rivers shtati bo'limi tomonidan konferentsiya tashkil etildi.

*"When God Came"* so'nggi kitobi uchun Elechi birinchi marta ilmiy fantastika janriga murojaat qildi. Uni ko'rib chiqib, Lindsi Barrett shunday deb yozgan edi: "Agar muallif o'z kasbining timsoli maqomiga ega bo'lsa, u o'z faoliyatining dastlabki davridan boshlab mashhur durdona deb e'lon qilingan asarlarni nashr etish asosida uni o'z kasbining timsoli maqomiga ega bo'lganida, u bilan shug'ullanayotganini ko'rish odatiy holdir. bu martabaning so'nggi bosqichlarida tajriba. Bu marhum Elechi Amadining qisqa, ammo chuqur esda qolarli risoladagi hayratlanarli yo'nalishdir. Ushbu asardagi ikkita hikoyaviy risola muallif tomonidan ilmiy fantastika muhitiga ekskursiya sifatida tasvirlangan bo'lsa-da, ularni falsafiy allegoriyalar deb ta'riflash haqiqatdan ham to'g'riroq bo'ladi. Ularning mazmuni mashhur ilmiy fantastika ko'pincha boshqa dunyoviy tabiat hodisalarini kontseptsiyalash mashqlari emas, balki g'ayritabiiylik kontseptsiyasiga asoslangan insonning holati va inson yutuqlari potentsialining chegaralarini ko'rib chiqadi.. .. Yakuniy tahlilda bu asarlar kelajakdagi ertaklar kabi o'qiladiki, muallif yaratishdan katta zavq olgan bo'lishi kerak. Amadining adabiyotga bo'lgan muhabbati va uning dastlabki yillarida sermahsul ijodi, ayniqsa, fuqarolar urushidan keyin Rivers shtatida ta'lim va davlat boshqaruvchisi bo'lib ishlash uchun o'rnashib olgandan so'ng, uning ilmiy darajasiga soya soldi. Aynan shu davrda u yozishning yangi shakllarida tajriba o'tkazishga kirishdi, bu ish unchalik katta bo'lmasa-da, unutilmas misoldir".

### O'limi

2016-yil 29-iyun kuni Amadi Port-Xarkortdagi Good Heart kasalxonasida 82 yoshida vafot etdi. Nobel mukofoti laureati Vole Soyinka Amadiga "vijdoniylik insoniylik hamjihatlik va adolat asiri" askar va shoir sifatida hurmat bajo keltirdi.

Mukofotlari
-----------

* 1992 yil - Rivers State Jubilee Merit Award.
* 2003 yil - Rivers Davlat Fan va Texnologiya Universiteti tomonidan berilgan faxriy doktorlik, ta'lim bo'yicha fan doktori (D.Sc.).
* 2003 yil - Nigeriya Ta'lim Akademiyasi a'zosi.
* 2003 yil - Federativ Respublikasi (MFR) ordeni a'zosi.

Manbalar
--------

1. ↑  Eldred Jones, "African Literature 1966-1967", *African Forum*, vol. 3, no. 1, p. 5.
2. ↑  Gikandi, Simon*. Encyclopedia of African Literature*. Taylor & Francis, 2003 — 26–27 bet. ISBN 978-1-134-58223-5. 20-noyabr 2018-yilda qaraldi.
3. ↑  *Liukkonen.* „Elechi Amadi". *Books and Writers (kirjasto.sci.fi)*.  Kuusankoski Public Library. 25-yanvar 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi.
4. ↑  Hans M. Zell, Carol Bundy, Virginia Coulon, *A New Reader's Guide to African Literature*, Heinemann Educational Books, 1983; pp. 350-351.
5. ↑  „Literary icon, Elechi Amadi, is dead" (en-US). *Punch Newspapers*. Qaraldi: 26-may 2020-yil.
6. ↑  „Elechi Amadi (1934-2016)" (en-US). *The Sun Nigeria* (8-iyul 2016-yil). Qaraldi: 26-may 2020-yil.
7. ↑  Eustace Palmer, "Elechi Amadi and Flora Nwapa", *African Literarture Today*, no. 1, 1969, p. 56.
8. ↑  Alastair Niven, *A Critical View on Elechi Amadi's "The Concubine"* (London, 1981), p. 7.
9. ↑  Niven, *A Critical View on Elechi Amadi's "The Concubine"*, (1981), p. 5.
10. ↑  „Elechi Amadi dies -". *The NEWS* (29-iyun 2016-yil). Qaraldi: 26-may 2020-yil.
11. ↑  Aderonke Adeleke, "Late Elechi Amadi’s Final Work Of Art, ‘When God Came’"[*sayt ishlamaydi*], *The Cerebral Lemon Co.*, 1 July 2016.
12. ↑  Lindsay Barrett, "Fables From The Future: Elechi Amadi’s Philosophical Allegories"[*sayt ishlamaydi*], *The Independent* (Nigeria), 21 August 2016.
13. ↑  *Jimitota Onoyume*. „Elechi Amadi dies at 82". *Vanguard* (29-iyun 2016-yil). Qaraldi: 30-iyun 2016-yil.
14. ↑  "Nigeria's Elechi Amadi, author of The Concubine, dies", BBC News, 30 June 2016.
15. ↑  Ben Ezeamalu, "‘Adieu Soldier and Poet,’ Soyinka pays tribute to Elechi Amadi", *Premium Times*, 4 July 2016.
16. ↑  „Elechi Amadi | Encyclopedia.com". *www.encyclopedia.com*. Qaraldi: 26-may 2020-yil.
17. ↑  „Elechi Amadi dies -". *The NEWS* (29-iyun 2016-yil). Qaraldi: 26-may 2020-yil.
18. ↑  „Elechi Amadi dies at 82" (en-US). *Vanguard News* (29-iyun 2016-yil). Qaraldi: 26-may 2020-yil.
19. ↑  *Niven, Alastair*. „Elechi Amadi obituary" (en-GB). *The Guardian* (22-avgust 2016-yil). Qaraldi: 26-may 2020-yil.