Adabiy jurnalistika deb ham ataladigan **hikoya jurnalistikasi** aniq, yaxshi toʻliq oʻrganib chiqilgan vatahlil qilingan maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan ijodiy noaniq adabiyot sifatida belgilanadi. Bu yozuvchi oʻrganayotgan mavzusida shoshilmasdan mavzuni uzoq vaqt davomida (haftalar yoki oylar) kuzatib boradi va shaxsning tajribasini chuqur shaxsiy nuqtai nazardan batafsil bayon qiladigan immersion jurnalistika bilan bogʻliq.

Tarixi
------

Surishtiruv jurnalistikasining birinchi „fantastik boʻlmagan" romanlaridan biri argentinalik Rodolfo Walsh tomonidan 1957-yilda tugallangan "*Operasion Masacre* "edi. Truman Kapotning „ *Sovuq qonda"* (1966) asari janrning ingliz tilidagi birinchi namunalaridan biri boʻlib, shundan soʻng u roman koʻrinishidagi hikoyaviy jurnalistikaning tarixiy namunasi sifatida shakllangan. Kapote yozuvchilarga jurnalistika koʻrsatmalarini saqlab qolgan holda ijodiy usullardan foydalanish imkoniyatini koʻrsatdi.

Kapote jurnalistikaning ushbu yangi shaklini (yaʼni, „Yangi jurnalistika") ixtiro qilganini daʼvo qilsa-da, adabiy jurnalistikaning kelib chiqishini ancha oldinroq kuzatish mumkin. XVIII asrda Deniel Defo, shuningdek, XIX asrda Mark Tven va XX asr boshi va oʻrtalaridagi Jeyms Eyji, Ernest Xeminguey va Jon Steynbekning asarlarida hikoya jurnalistikasining oʻziga xos xususiyatlarini topish mumkin. Misol uchun, Jek Londonning qashshoqlik haqidagi tergov reportaji *"Tubsizlik odamlari"* (1903) koʻpincha hikoya jurnalistikasining dastlabki namunasi sifatida koʻriladi, chunki London sersuv qiyofasida — hikoyaning faol ishtirokchisi va muallifi hisoblanadi.

Kapotning zamondoshi Tom Vulf 1974-yilda *"Yangi jurnalistika"* ni yozgan va jurnalistikada hikoya qilishning maqsadga muvofiqligi haqidagi munozaralarni ommalashtirishga hissa qoʻshgan. U Gey Taleseni „The Gey Taese Reader" asarida Yangi jurnalistikaning „otasi" sifatida tilga olib, Talese hikoya jurnalistikasining asoslarini misol qilib koʻrsatishini taʼkidlaydi.

Bugungi kunda koʻplab ilmiy romanlar oʻz hikoyalarini ommafa taqdim qilish uchun shu turdan foydalanadi foydalanadi. *Harper’s*, *The New Yorker*, *Esquire*, *Rolling Stone* va *The Village Voice* kabi bosma nashrlar ham hikoya qiluvchi jurnalistlar uchun uydir.

Koʻpgina asosiy gazeta nashrlari vaqt va makon cheklovlari tufayli hanuzgacha hikoya jurnalistikasini qoʻllab-quvvatlashdan ehtiyot boʻlishadi, ammo baʼzilari yakshanba kungi nashrlarda yoki qoʻshimcha jurnallarda vaqti-vaqti bilan hikoyalarni chop etishadi.

Narrativ jurnalistikaning taʼriflari
------------------------------------

Narrativ jurnalistikaning taʼriflari turlicha. Baʼzilar adabiy vositalar yoki uslublardan foydalanishni taʼkidlash uchun janrni „adabiy publitsistika" deb atashni afzal koʻrsalar, boshqalari janrni „qattiq" jurnalistikadan farqlash uchun „ijodiy non-fantastika" keng atamasidan foydalanadilar. Oddiy qilib aytganda, rivoyat — bu voqeaning maʼlum bir nuqtai nazardan va voqealarni tartibga solish orqali qurish usuli. 2001-yilda boshlangan Narrativ jurnalistika boʻyicha Nieman dasturi hikoya jurnalistikasini oʻrgatish, oʻrganish va amaliyoti uchun markazni taʼminlashga qaratilgan. Nieman jamgʻarmasi hikoya jurnalistikasini shunchaki hikoya qilishdan koʻra koʻproq taʼriflaydi: bu koʻp qatlamli va kontekstli murakkab janr boʻlib, yaxshi bajarilganda gazetalarni isloh qilish va ularni muhim va jozibali qilish qobiliyatiga ega. Umuman olganda, hikoya jurnalistikasining baʼzi muhim elementlariga quyidagilar kiradi:

* Unda toʻgʻri, yaxshi oʻrganilgan maʼlumotlar mavjud va oʻqish qiziqarli.
* Unda qiziqarli odamlar, insoniy his-tuygʻular va haqiqiy vaziyatlar koʻrib chiqiladi. U ommaviy hikoya ortidagi shaxsiy hikoyani taqdim etadi.
* U faktlar reportajini fantastika yozish uslubi bilan aralashtirib, odatdagidan oʻtib ketadi.

Mark Kramer, Nieman dasturining hikoyaviy jurnalistika boʻyicha sobiq direktori, „bu oʻquvchini robot deb hisoblamaydigan, oʻquvchi koʻp narsani bilishini va his qilishini, kulib, vahshiy boʻlishini tan oladigan jurnalistika", deydi. Kramer ovozning muhimligini taʼkidlaydi. Oʻquvchilar ertalab gazeta bilan qahva ichishadi, deydi u. Ular yangilik ovozini tushunishni va hatto uni aniqlashni xohlashadi; lekin muntazam xabarlar anonim va cheklangan boʻladi. Agar sizning auditoriyangiz juda koʻp turli xil odamlardan iborat boʻlsa, eng past umumiy maxrajga murojaat qilish va shunchaki faktlar haqida gapirish olijanoblik boʻlib tuyuladi. Ammo yangiliklar ovozining shaxsiyatsizlanishi sodir boʻladi — hikoya jurnalistikasi inson ovozini nonushta stoliga qaytarishga qaratilgan. Kramer hikoya jurnalistikasini quyidagi elementlarni oʻz ichiga olgan yozuv sifatida belgilaydi:

1. Sahnalarni oʻrnatish;
2. Belgilar;
3. Vaqt oʻtishi bilan yuzaga keladigan harakat;
4. Shaxsiy xususiyatga ega ovoz;
5. Tomoshabinlar bilan munosabatlar; va
6. Maqsad — mavzu, maqsad va sabab.

Onlayn hikoya jurnalistikasi
----------------------------

Onlayn hikoya jurnalistikasidan samarali foydalanishning yuqori darajadagi misollaridan birini Filadelfiya Inquirerning „Black Hawk Down" nomli badiiy boʻlmagan serialida Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-08-13). topish mumkin. 1997-yilgi onlayn gazetalar seriyasi Amerikaning Mogadishuga boʻlgan dramatik reydi haqida hikoya qiladi va ularning hikoyalari jangda qatnashgan askarlar bilan suhbatlarga asoslanadi. Hikoya qisman tasvirlangan kitob, qisman hujjatli film va qisman radio dasturiga aylandi va oʻquvchilarga hikoyani chuqur oʻrganishga imkon berdi.

Bugungi kunda onlayn bepul nashrlar mavjudligi bilan hikoya jurnalistikasi diqqatga sazovor voqealar va jamoat muammolari boʻyicha shaxsiy nuqtai nazarini bildirishni istagan yozuvchilar tomonidan qoʻllaniladigan mashhur shaklga aylandi. Bu sohada ijjod qilyaotga jurnalsitlar informatsiyani yumshoqroq va davriy boʻlmagan shaklda taqdim etish imkoniyatiga ega boʻladi

Hikoya jurnalistikasi bilan bogʻliq muammolar
---------------------------------------------

Hikoya jurnalistikasi bilan bogʻliq muammolar haqida gapirganda aytish mumkunki „Hikoya asosiy qoidadan chetga chiqmaydi: hech narsa oʻylab topma, aks holda bu yerdan ketib, Sunglass Hutʼda shu qadar tez ishlaysanki, boshing aylanib ketadi. Hikoya — bu bizning hunarmandchiligimizning toʻxtovsiz, oʻz-oʻzidan oʻzini oqlaydigan ishonchlilik inqirozi ortidan sezilarli norozilikka tushib qolgan jurnalistik shakl" degan edi Patrik Bich, *Ostin. amerikalik davlat arbobi.*

Hikoya jurnalistikasining asosiy qismalrida yozuvchi oʻz tajribasini qayta tiklashga asoslanganligi sababli, yangiliklar sohasidagi koʻplab mutaxassislar ushbu uslubdan foydalanishdan ehtiyot boʻlishadi, chunki hikoya ichidagi faktlarni tekshirish koʻpincha qiyinroq. Jeyson Bleyrdan keyingi davrda, halol xabar berish va yozish etikasi bilan shugʻullanadiganlar oʻquvchini koʻproq hissiyotga jalb qilish uchun faktlarni manipulyatsiya qilishlari mumkin boʻlgan jurnalistik hikoyalardan ehtiyot boʻlishadi.

Bundan tashqari, hikoya jurnalistikasi yangiliklar boʻlimining oʻziga xos xususiyati tufayli hali ham oʻz uyini topa olmadi. Uzoq muddatli jurnalistika — bu koʻpchilik jurnalistlar oʻqitilmagan narsadir va aql bovar qilmaydigan qattiq xabarlar boʻyicha jurnalistlar ajoyib hikoyachilar boʻlishi shart emas.

Narrativ jurnalistikani har qanday sharoitda qoʻllash mumkin emas.

Manbalar
--------

1. ↑  Ahearn, Marie (1976). „The People of the Abyss: Jack London as a New Journalist". *Modern Fiction Studies*. 22-jild, № 1. 73–83-bet.
2. ↑  *Reagan.* „Conventions of Literary Journalism". *Medium* (6-dekabr 2016-yil). Qaraldi: 12-mart 2021-yil.

Havolalar
---------

* Yozilish tarixi: Capotening romani — Truman Capote romanining taʼsiri haqida Lawerence Journal World maqolasi
* Black Hawk Down Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-08-13). The Philadelphia Inquirerning Mogadishudagi reyd haqidagi seriali
* — Garvardning hikoya qiluvchi jurnalistika dasturi