Yadro fizikasi va kimyosida reaksiya uchun **Q qiymati** yadro reaktsiyasi vaqtida so'rilgan yoki chiqarilgan energiya miqdoridir. Qiymat kimyoviy reaktsiyaning entalpiyasi yoki radioaktiv parchalanish mahsulotlarining energiyasi bilan bog'liq. Uni reaksiyaga kirishuvchi moddalar va mahsulotlar massasidan aniqlash mumkin. Q qiymatlari reaktsiya tezligiga ta'sir qiladi. Umuman olganda, reaksiya uchun musbat Q qiymati qanchalik katta bo‘lsa, reaksiya shunchalik tez boradi va reaksiyaning mahsulotlarga "ma’qul" bo‘lish ehtimoli shunchalik yuqori bo‘ladi.

{\displaystyle Q=(\,m\_{\text{r}}-m\_{\text{p}}\,)\times {\text{0.9315 GeV }}}
bu yerda massalar o'lchami atom massa birliklarida. Shuningdek, ikkalasi ham {\displaystyle \;m\_{\text{r}}\;} va {\displaystyle \;m\_{\text{p}}\;} mos ravishda reaktiv va mahsulot massalarining yig'indisidir.

  

Ushbu maqola Mirzo Ulug'bek nomidagi O'zbekisto Milliy Universiteti Fizika fakulteti talabasi Do'stmuhamedova Shahzoda tomonidan wikita'lim loyihasi doirasida ingliz tilidan tarjima qilindi.

Ta'rif
------

Yadro jarayonining boshlang'ich va oxirgi energiyasi o'rtasidagi energiyaning saqlanishi {\displaystyle {\text{( }}E\_{\text{i}}=E\_{\text{f}}{\text{ ),}}} massa-energiya ekvivalentiga asoslangan Q ning umumiy ta'rifini beradi. Har qanday radioaktiv zarrachalar parchalanishi uchun kinetik energiya farqi quyidagicha ifodalanadi:

{\displaystyle Q=K\_{\text{f}}-K\_{\text{i}}=(\,m\_{\text{i}}-m\_{\text{f}}\,)\,c^{2}~}
bu yerda K m massaning kinetik energiyasini bildiradi . Ijobiy Q qiymatiga ega bo'lgan reaksiya ekzotermik, ya'ni energiyaning aniq chiqishiga ega, chunki yakuniy holatning kinetik energiyasi boshlang'ich holatning kinetik energiyasidan kattaroqdir. Manfiy Q qiymatiga ega bo'lgan reaksiya endotermikdir, ya'ni sof energiya kiritishni talab qiladi, chunki yakuniy holatning kinetik energiyasi boshlang'ich holatning kinetik energiyasidan kamroq.

Ilovalar
--------

Kimyoviy Q qiymatlari kalorimetriyadagi o'lchovdir. Ekzotermik kimyoviy reaktsiyalar ko'proq o'z-o'zidan sodir bo'ladi va yorug'lik yoki issiqlik chiqarishi mumkin.

{\displaystyle Q=(m\_{\text{n}}-m\_{\text{p}}-m\_{\mathrm {\overline {\nu }} }-m\_{\text{e}})c^{2}=K\_{\text{p}}+K\_{\text{e}}+K\_{\overline {\nu }}={\text{0.782 MeV ,}}}
Bu erda *m* n - neytronning massasi, m p - protonning massasi, m ν - elektron antineytrinoning massasi va m e - elektronning massasi; K esa mos keladigan kinetik energiyalardir. Neytron tinch holatda bo'lgani uchun uning boshlang'ich kinetik energiyasi yo'q. Beta-parchalanishda odatiy Q 1 MeV ga teng .

Parchalanish energiyasi mahsulotlar orasida ikkitadan ortiq mahsulot uchun uzluksiz taqsimlanadi. Ushbu spektrni o'lchash mahsulotning massasini topishga imkon beradi. Eksperimentlar neytrinosiz parchalanish va neytrino massasini qidirish uchun emissiya spektrlarini o'rganmoqda; bu davom etayotgan KATRIN tajribasining printsipi.

Shuningdek
----------

* Bog'lanish energiyasi
* Kalorimetr (zarrachalar fizikasi)
* Parchalanish energiyasi
* termoyadroviy energiya olish omili
* Pandemonium effekti

Eslatmalar va havolalar
-----------------------

1. ↑  
Krane, K.S.*. Introductory Nuclear Physics*. John Wiley & Sons, 1988 — 381 bet. ISBN 978-0-471-80553-3.

* „Query input form".  IAEA.

```
– interactive query form for Q-value of requested decay.
```

* *Schuster.* „Nuclear energy release; fusion reactions".  Lehigh University (fall 2020). Qaraldi: 5-mart 2021-yil.

```
– demonstrates simply the mass-energy equivalence.
```