recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sifat analizi** — analitik kimyoning asosiy boʻlimlaridan biri; analiz qilinayotgan modda yoki moddalar aralashmasidagi elementlar, radikallar, funksional guruxlar va birikmalarni kimyoviy, fizikkimyoviy, fizikaviy aniklash va identifikatsiyalash usullari majmui. Sifat analizining muhim tavsifli usullari: 1) oʻziga xoslik (selektivlik) — qidirilayotgan elementni boshqa element ishtirokida aniklash usuli va 2) sezgirlik — nihoyatda oz miqdordagi elementni, yaʼni bir tomchi (0,01—0,03 ml) eritmadagi elementni aniklash. Sifat analizining hozirgi usullarida sezgirlik 1 mkg ga boradi. Anorganik moddalarning klassik Sifat analizi "quruq" yoki "hoʻl" usulda olib boriladi. Sifat analizining "quruq" usuli bir oz miqdorda bura (tanakor) yoki "fosfor tuzi" (NaNH4HPO44H2O) qoʻshib tekshirilayotgan modda kukuni (odatda, metall tuzlari yoki oksidlari) qizdirilganda gaz gorelkasi alangasi rangining oʻzgarishiga va rangli shishasimon qotishmalar hosil boʻlishiga asoslangan. Sifat analizining "hoʻl" usuli makro,"yarim makro", "yarim mikro", mikro va ultramikro usullarga asoslangan (yana qarang Ultramikrokimyoviy analiz, Tomchi analiz).

Suvli eritmalardagi anorganik birikmalarning Sifat analizi ion reaksiyalariga asoslangan. Sifat analizining kimyoviy usuli bilan bir qatorda fizikaviy, fizikkimyoviy usullari qam keng qoʻllanadi. Bu usullar tekshirilayotgan moddalarning optik, elektr, magnit, issiklik, katalitik, adsorbsion va boshqa xossalarini oʻrganishga asoslangan (qarang Spektram analiz, Polyarografiya).

Adabiyot
--------

* Mirkomilova M. Analitik kimyo, T. 1996.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bosh Sietl haykali** (inglizcha: *Statue of Chief Seattle*) ― mahalliy haykaltarosh Jeyms Ven tomonidan bosh Sietlning haqiqiy oʻlchamdagi haykalidir. AQSHning Sietl shahridagi Tilikum maydonida oʻrnatilgan.

Tavsifi
-------

Haykal misdan qilingan. Haykalning vazni taxminan 180 kg. Bosh Sietl salomlashish uchun oʻng qoʻlini choʻzgan holda tasvirlangan. Haykal favvora sifatida moʻljallangan tosh asosda joylashgan.

Tarixi
------

Bosh Sietl hozirgi Vashington shtatida yashovchi Suquomish va Duvomish qabilalarining rahbari edi. U oʻz qabiladoshlari orasida ham, oq tanlilar orasida ham obroʻ qozondi, oq koʻchmanchilar bilan tinch-totuv yashash siyosatini izchil targʻib qilib, doktor Devid S. Maynard bilan shaxsiy doʻstlik bogʻladi. U nufuzli jamoat arbobi va hind huquqlari himoyachisi, Sietl shahriga asos solgan, rahbar nomi bilan atalgan.

Haykalni yaratish 1907-yildan beri davom etmoqda. Uning rasmiy ochilishi 1912-yil 13-noyabrda Sietl rahbarining nevarasi Mirtl Lugeri ishtirokida boʻlib oʻtdi.

1962-yilda haykal rekonstruksiya va tozalash uchun yuborilgan. Tozalashdan soʻng haykal Elliott koʻrfaziga qarab asl holatiga qaytarildi.

1985-yil 16-mayda yodgorlik rasman Sietl shahrining diqqatga sazovor joyi deb eʼlon qilindi.

1984-yil 19-aprelda haykal AQShning tarixiy joylar milliy reyestriga kiritildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Chief Seattle, (sculpture).
2. ↑  *KERY MURAKAMI.* „No Parking Anytime: Chief Seattle statue is no longer in the dark" (en-US). *seattlepi.com* (9-dekabr 2008-yil). Qaraldi: 21-oktabr 2021-yil.
3. ↑  Seattle Municipal Archives
4. ↑  Seattle Parks and Recreation
5. ↑  Ordinance 112273
**Merve Boluğur**(turkcha: *Merve Boluğur*; tugʻ. 1987-yil 16-sentyabr, Istanbul) — turk aktrisasi, modeli va dizayneri. „Muhtasham asr" serialida Nurbanu Sulton rolida tanilgan.

Biografiya
----------

Merve Bolugʻur 1987 -yil 16-sentyabrda Turkiyaning Istanbul shahrida Ayshe va Levent Bolugʻur oilasida tugʻilgan. Oilada ikkinchi farzand: katta akasi bor.

Martaba
-------

2006-2007-yillarda Merve Bolugʻur Amerika seriali „Oʻsmir jodugar Sabrina" ning turk versiyasida Ayshegul rolini oʻynadi. Aktrisa Amerikaning "Gʻiybatchi qiz "serialining oʻxshashi boʻlgan „*Kichik sirlar*" serialidagi Ayshegul roli tufayli mashhur boʻldi. 2011-yilda Merve yilning eng istiqbolli aktrisasiga aylanib, *Aykl Gazete TV* mukofotini oldi. Keyingi muhim rol Kuzey Güney teleserialidagi Zeynep roli boʻldi. 2013-yildan beri u mashhur „Muhtasham asr" serialida rol oʻynagan va u yerda Nurbanu Sulton rolini oʻynagan. 2014-yildan beri Merve Maybelline kompaniyasining Turkiyadagi yuzi hisoblanadi.

2017-yilda Merve „Mening ichimdagi boʻron" serialida bosh rollardan birini oʻynadi.

2018-yilda u oʻzining „Merve Boluğur Cosmetics" kosmetik brendini yaratdi.

Kinoda ishlash bilan birga u reklama roliklarida („Kornetto" (2005), „Rexona" (2012) va "Burger King ") rollarini ijro etgan.

Shaxsiy hayot
-------------

2013-yildan beri Merve Bolugʻur turkiyalik mashhur qoʻshiqchi Murat Dalqilych bilan uchrashadi. 2014-yil dekabr oyining oʻrtalarida ular ajralishdi va 2015-yil aprel oyida ular yana uchrashishni boshladilar. 2015-yil iyun oyida, Bodrumda birgalikdagi taʼtil paytida Dalkilich Mervega turmush qurishni taklif qildi va u rozi boʻldi. 18-avgust kuni „xina kechasi" marosimi, 24-avgust kuni Adile Sulton saroyida toʻy boʻlib oʻtdi. Ikki yil oʻtgach, 2017-yil 11-sentyabrda er-xotin ajrashishdi.

Manbalar
--------

1. 1 2
2. 1 2 3 4
3. 1 2 3  „Biyografi MERVE BOLUĞUR". 27-fevral 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-mart 2014-yil.
4. ↑  „Мерве Болугур на сайте Burçlar.web.tr". 6-yanvar 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-mart 2014-yil.
5. ↑  „Merve Boluğur ve Murat Dalkılıç ilk kez el ele!". 3-mart 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-mart 2014-yil.
6. ↑  Murat Dalkılıç ve Merve Boluğur boşandı!
Abay ( qozoqcha: *Абай* )— Qozogʻistonning Oqmoʻla viloyati Qoʻrgʻaljin tumaniga qarashli qishloqdir. KATO kodi - 116030200  .

Geografiyasi
------------

Qishloq Nura daryosining chap qirg'og'ida, tuman ma'muriy markazi va Qoʻrgʻaljin qishlog'ining shimoli-sharqidan taxminan 6 kilometr uzoqlikda joylashgan.

Iqlimi sovuq-o'rtacha, namligi yaxshi. O'rtacha yillik havo harorati ijobiy va 4,6°S ni tashkil qiladi.iyul oyida o'rtacha oylik havo harorati +21,3°S ga etadi. yanvar oyida o'rtacha oylik harorat -14,3°S ga yaqin. o'rtacha yillik yomg'ir miqdori 360 mm ga yaqin. yomg'irning asosiy qismi iyun va iyul oylari orasida yog'adi.

Yaqin maskanlar: Janubi — g'arbda Korgaljin qishlog'i, shimoli-g'arbda Mayshukur qishlog'i.

  

Qishlog'ning g'arbida R-2 Nur-Sulton Korgaljin avtomobil yo'li (Qo'rg'aljin qo'riqxonasiga kirish yo'li bilan) o'tadi.

Aholisi
-------

1989-yilda qishloq aholisi 527 kishini (100% qozoqlar ) tashkil etgan  .

1999-yilda qishloq aholisi 320 kishini (212 erkak va 108 ayol) tashkil etgan. 2009 yilning ma'lumotlariga ko'ra qishloqda 83 kishi (46 erkak va 37 ayol) yashagan  .

Manbalar
--------

1. ↑  „База КАТО".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 27-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-fevral 2013-yil.
2. ↑  „Итоги Всесоюзной переписи населения 1989 года по Казахской ССР. Том 3". Qaraldi: 12-may 2022-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
3. 1 2  „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 13-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
**„Sietl tinchlik bogʻi"** (**„Sietl bogʻi"**; inglizcha: *Seattle Peace Park*) — Toshkentda joylashgan istirohat bogʻi. Toshkent va Seattle shaharlari oʻrtasida doʻstlik aloqalari oʻrnatilishi sharafiga barpo etilgan. Bogʻ 1988-yil qurib bitkazilgan boʻlib, uning qurilishida sovet va amerika quruvchilari qatnashganlar.

Tarixi
------

Toshkent va Seattle shaharlarining birodarlik tarixi 1971-yilga borib taqaladi. Oʻsha yili Alyaska aviakompaniyasi taklifiga binoan Oʻzbekiston SSRdan Toshkent shahar ijroqoʻmi raisi Vohid Qozimov Sochi va Irkutsk shaharlaridagi hamkasblari bilan Seattlega boradi. Seattlening oʻsha vaqtdagi meri John Chambers va Vohid Qozimov ikki shahar oʻrtasida birodarlik aloqalarini oʻrnatishga kelishib olishadi. 1973-yil Vohid Qozimov va John Chambers Toshkent va Seattlening birodarlik bayonnomasini imzolaydilar.

Manbalar
--------

1. ↑  „Разыскиваем строителей Парка Сиэтл". *Mytashkent.uz*.  Mytashkent (20-avgust 2022-yil). Qaraldi: 19-sentabr 2022-yil.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abasilah**  (устар. *Абаасылаах* — Yoqutistonning Kobyay ulusidagi daryo, Lena daryosining chap irmogʻi.

Tavsifi
-------

Abasilaxning uzunligi 39 km. Daryoning quyilgungacha boʻlgan kengligi 12 metr, chuqurligi 1,2 m, tubi qumli. Umumiy yoʻnalishda gʻarbdan sharqqa qarab, yuqori oqimida janubga bir oz qiyalik bilan oqadi, quyi oqimda shimolga qiyalik ortib boradi. Koʻpgina hududlarda oʻzani ilonizilashadi, ayniqsa, mansabidan oldin yaqqol koʻrinadi. Oqim boʻylab u bir nechta kichik koʻllarni hosil qiladi. Arzigulik irmoqlari yoʻq.

Abasilax Bililyax koʻlidan taxminan 5-6 kilometr sharqdagi botqoqdan boshlanadi, u erda ikkita yoʻqolib borayotgan manba dengiz sathidan 106 m balandlikda umumiy oʻzanga oqib tushadi. Oʻrmon (tilogʻoch, qurigan daraxt) va butalar orasidan, goh-goh botqoqli. Dyerlardan oʻtadi. Kungkabir irmogʻi orqali taxminan 50 m balandlikda Lenaga quyiladi. Quyilish nuqtasi Lenaning mansabidan 1086 km uzoqlikda, Vilyuy oʻtish yoʻlidan bir oz pastroqda joylashgan.

Suv reyestri maʼlumotlari
-------------------------

Rossiya davlat suv reyestrining maʼlumotlariga koʻra, u Lena havzasi okrugiga, Lena daryosining Vilyuy daryosining quyilish joyidan Djarjan GMSgacha boʻlgan suv xoʻjaligi uchastkasiga, Lena daryosining daryo quyi havzasiga kiradi. Daryo oqimi havzasi — Lena.

Davlat suv reyestridagi obyekt kodi — 18030900112117500001369

Manbalar
--------

1. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность.{Q-51-XXXV,XXXVI}}
2. ↑
3. 1 2  Andoza:Карта
4. ↑  Абаасылаах : [рус.] / textual.ru // Государственный водный реестр : [арх. 15 октября 2013] / Минприроды России. — 2009. — 29 марта.
5. 1 2  Andoza:Карта
6. 1 2  Andoza:Карта
7. 1 2 3  Andoza:Карта
**Geotermik oʻlchashlar** - parmalangan quduqlarda geotermik gradiyentni aniqlashda hamda qator razvedkaqidirish va texnik masalalarni yechishda qoʻllaniladigan usullar. G. oʻ.da asosan quduqqa tushiriladigan qarshilikli elektr termometr ishlatiladi. Bu asbobning ishiga mis elektr qarshiligining temperaturaga nisbatan mutanosib Oʻzgarishi asos qilib olingan. Burgʻilash suyuqligi va togʻ jinslarining har xil temperaturaga ega boʻlganligi uchun issiqlik holati muvozanatga kelgandan soʻng , yaʼni burgʻilash tamom boʻlgandan bir necha kun oʻtgandan soʻng geotermik gradiyent oʻlchanadi. Issiqlik diagrammalarida chuqurlik oshishi bilan temperaturaning umumiy oʻsishi va gaz, neft, kumir, sulfid maʼdanlari bilan bogʻliq ayrim anomaliyalar namoyon boʻladi. Olingan maʼlumotlar karotaj natijalarini tahdil qilishda qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ostinit**
**Ostinit** adelit - deskloizit guruhining aʼzosi hisoblanadi, adelit kichik guruhi, konikalsit bilan mis - Zn seriyasining sink (Zn) soʻnggi aʼzosidir. Bu kobaltaustinit va nikelaustinitning sink analogidir. Bir vaqtlar „brikkerit" boshqa tur deb hisoblangan, ammo hozir u ostinit bilan bir xil deb hisoblanadi. Ostinit Stenford universitetining amerikalik mineralogi Ostin Flint Rojers (1877 - 1957) sharafiga nomlangan.

Tuzilishi
---------

 Chap qo'l ostinit
 O'ng qo'l ostinit
Struktura uch oʻlchovli tarmoqqa AsO4 orqali bogʻlangan juda buzilgan Ca (O, OH)8 koʻp yuzli ZnO6 va chetini taqsimlovchi koʻp yuzli zanjirlardan iborat.

Simmetriya elementlaridan biri sifatida oyna tekisligiga ega boʻlgan har qanday kristall, uning oyna tasviri (har qanday tekislik oyna tekisligi sifatida koʻriladi) har doim oʻgirilish yoki aylanish yoki ikkalasi orqali asl kristalning ustiga qoʻyilishi mumkin boʻlgan xususiyatlarga ega. Agar simmetriya elementlari sifatida oyna tekisliklari boʻlmasa, kristallning oyna tasvirini aylantirish yoki oʻgirish orqali asl kristal bilan superpozitsiyaga keltirish mumkin emas. Chunki bu enantiomorfizm va oyna tasvirlari bir-birining enantiomorflari deyiladi. Enantiomorf kristallarning paydo boʻlish ehtimoli kristal simmetriyasi yaʼni kristall turlarining nuqta guruhi bilan birgalikda belgilanadi. 32 ta mumkin boʻlgan nuqta guruhlari mavjud boʻlib bulardan 22 tasi enantiomorflarni shakllantirishga qodir sanaladi. Enantiomorflar qutblangan yorugʻlik tekisligini oʻngga yoki chapga aylantirishiga qarab, oʻng yoki chap qoʻl bilan belgilanadi. Baʼzan esa buni aniqlash uchun optik usullar kerakdir.

Eng keng tarqalgan enantiomorf mineral kvarts boʻlib, 32 ta nuqta guruhiga ega, bular barcha kvarts kristallari oʻng yoki chap qoʻltigʻida boʻladi, lekin baʼzi bir tanqidiy kristall yuzlar mavjud boʻlmasa, buni tashqi shakllardan ajratish mumkin boʻlmasligi ham mumkin.

Ostinit 22 - nuqta guruhiga ega. Koʻzgu tekisliklari yoʻq, shuning uchun ostinit ham enantiomorf mineral boʻlib, oʻng qoʻl va chap qoʻlli kristallar shaklida uchraydi, oʻng qoʻllar esa koʻproq uchraydi.

Hosil boʻlishi
--------------

Ostinit - mishyakli asosiy metal konlarining oksidlanish zonasida noyob mineral boʻlib, u limonitning kolloform yuzasida (kolloid yogʻinlar natijasida hosil boʻlgan yumaloq, sharsimon teksturaga tegishli) yoki kichik boʻshliqlarni qoplagan holda topilgan. U adamit bilan chambarchas bogʻliq va keyinchalik mineral hosil boʻladi. Ostinit adamit, kvarts, talmessit va limonit bilan bogʻliqdir. Uning tipidagi joylashuvi - Gold Hill koni (Gʻarbiy Yuta koni), Gold Hill, Gold Hill tumani (Klifton okrugi), Deep Creek Mts, Tuele okrugi, Yuta, AQSh.

Manbalar
--------

1. ↑  Austinite: Austinite mineral information and data.
2. ↑  Wolfgang Brendler (1938). „On the identity of austinite and brickerite" (PDF). *American Mineralogist*. 23-jild. 347-bet.
3. ↑  Gaines *et al.* (1997) Dana’s New Mineralogy Eighth Edition, Wiley
4. ↑  Walter Borchardt-Ott*. Crystallography: An Introduction*. Springer, 28-avgust 2011-yil — 154– bet. ISBN 978-3-642-16451-4. 9-oktabr 2011-yilda qaraldi.
5. 1 2  L. W. Staples (1935).
**Navbahor bentonit gil koni** — Navoiy viloyati Navbahor tumanida, Janubiy Nurota tizmasining jan.-gʻarbiy yon bagʻrida. Qalqonota qishlogʻidan 12 km shimolda joylashgan. Kon 1998-yilda A. U. Mirzayev va X. Chiniqulovlar tomonidan ochilgan va razvedka qilingan. Tasdiqlangan zaxirasi 7142,6 ming t. Bentonit gillarining sanoatbop gorizontlari eotsen kesmasida joylashgan va subkenglik boʻylab 3 km masofaga choʻzilgan asimmetrik sinklinal burmaning qanotlarini tashkil etadi. Konda gilning 3 turi: ishqoriy va ishkoriy-yer bentonitlari hamda karbonatli poligorskitlar mavjud. Ularning umumiy qalinligi 7–13 m.

Ishqoriy bentonitlar kulrang, yashilroq kulrang, yogʻsimon. Suvda sekin, ammo kuchli shishadi. Mineral tarkibi, asosan, montmorillonitdan iborat. Gilda qoʻshimcha sifatida gidroslyuda, kvars va temir gidroksidlari uchraydi.

Ishqoriy-yer bentonitlari och kulrang, yogʻsimon. Suvda yupqa plastinkalarga tez ajraladi, lekin, kam shishadi. Jins hosil qiluvchi minerallari montmorillonit va gidroslyudadan iborat. Qoʻshimchalar sifatida paligorskit, kvars va temir gidroksidlari uchraydi.

Karbonatli paligorskit gillari och kulrang, deyarli oq. Chigʻanoqsimon sinishga ega, suvda parchalanmaydi. Paligorskitmontmorillonitkalsitli polimineral tarkibiga ega.

Bentonitlar neft va gaz konlarini qidirish va razvedka qilishdagi burgʻilash ishlarida yengil yuvuvchi suyuqlik sifatida, paligorskit gillari esa tuz va issiqlik agressiyasiga chidamli suyuqliklar tayyorlashda ishlatilmoqda. Bir tonna bentonit gilidan 12—14 m3 yuvuvchi suyuqlik tayyorlash mumkin. Paxta yogʻi, vino va meva sharbatlarini tozalashda adsorbent sifatida foydalanilmoqda. Ishqoriy bentonitlarni sovun, lok-boʻyoq, keramzit, dori preparatlari va kosmetika vositalari ishlab chiqarishda, ichimlik suvi, texnik va sanoat oqova suvlarini tozalashda ishlatish mumkin. Navbahor bentonit gil konig.k. qulay iqtisodiygeografik sharoitga ega. Gil ochiq usulda qazib olinmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nicholas Patrick** (talaffuzi: *Nikolay Patrik* 1964-yil 19-noyabrda tugʻilgan) amerikalik muhandis va NASA sobiq astronavti. Patrick 2006-yilda *Discovery* STS-116 missiyasidagi parvoz qilgan.

Shaxsiy hayoti
--------------

Patrick 1964-yilda Angliyaning Yorkshir shimolidagi Soltbern-by-the-Sea shahrida Gillian va Stewart Patrick oilasida tugʻilgan. Patrick London va, New-Yorkning Rye shahrida oʻsib ulgʻaygan. Patrick 1994-yilda Qoʻshma Shtatlar fuqaroligini oldi. Patrick asli Perulik pediatrga uylangan, ularning uch nafar farzandi bor.

Taʼlim va erta martaba
----------------------

Patrick Cambridgedagi Harrow maktabi va Trinity kollejida tahsil olgan (1986-yilda muhandislik boʻyicha bakalavr darajasini qoʻlga kiritgan). Universitet yillarida u Qirollik havo kuchlarining Cambridge universiteti havo otryadi aʼzosi sifatida uchishni oʻrgandi. Cambridgedan soʻng u toʻrt yil davomida AQShning Massachusets shtatidagi Lynn shahrida General Electric kompaniyasining samolyot dvigatellari boʻlimida muhandis boʻlib ishladi.

Keyin Patrick Massachusets Texnologiya Institutiga oʻqishga kirib, mashinasozlik boʻyicha magistr (1990) va PhD (1996) darajalarini oldi. Keyin u Sietldagi Boeing kompaniyasining tijorat samolyotlari guruhiga qoʻshildi.

Kosmik martaba
--------------

 STS-130
Patrick 1998-yil iyun oyida NASA tomonidan astronavt nomzodi sifatida tanlandi. 1998-yil avgust oyida NASAning Jonson kosmik markaziga (JSC) astronavtlarni tayyorlash uchun yuborildi. Uning dastlabki mashgʻulotlari ilmiy va texnik brifinglar, Shuttle va Xalqaro kosmik stansiya tizimlarida intensiv oʻqitish, T-38 parvoziga tayyorgarlik boʻyicha fiziologik omon qolish va sinfdagi mashgʻulotlardan iborat edi.

Patrick kosmosda 308 soatdan koʻproq vaqtni bosib oʻtdi va STS-116 ekipaji aʼzosi sifatida Xalqaro kosmik stantsiyaga qurilish va logistika boʻyicha missiyani yakunladi. U vaqti-vaqti bilan CAPCOM sifatida xizmat qiladi; masalan, STS-120 uchun Orbit 2 jamoasi bilan ishlagan.

### Blue Origin martabasi

Patrick Blue Origin kompaniyasiga 2012-yilda qoʻshilgan. Hozirda u Blue Origin kompaniyasida New Shepard parvoz direktori va inson integratsiyasi boʻyicha katta direktor lavozimlarida ishlaydi.

Havolalar
---------

* Nicholas Patrick Twitter sahifasi
* „NICHOLAS J. M. PATRICK (PH.D. P.E.), NASA ASTRONAUT (FORMER)".  NASA (2012-yil iyun). Qaraldi: 14-may 2021-yil.



* Spacefacts biography of Nicholas Patrick

Manbalar
--------


1. ↑  „NICHOLAS J. M. PATRICK (PH.D. P.E.), NASA ASTRONAUT (FORMER)".  NASA (2012-yil iyun). Qaraldi: 14-may 2021-yil.
2. ↑  *Taylor Soper*. „Veteran NASA astronaut Nicholas Patrick joins Blue Origin as human integration architect". GeekWire (20-noyabr 2012-yil).
3. ↑  *Calla Cofield*. „Blue Origin Offers Tantalizing Preview of Private Space Trips (Video)". SPACE.com (22-iyun 2015-yil).
**Purmo** — Finlandiyaning sobiq munisipaliteti. U 1977-yilda Ostrobothniadagi Pedersöre qishloq munitsipaliteti (hozirgi Pedersöre munitsipaliteti) tarkibiga kiritilgan. Purmoda 1772-yilda Antti Hakola tomonidan qurilgan yog‘och cherkov joylashgan. Purmoda 1400 nafarga yaqin odam yashaydi va Pedersöredagi kabi ular asosan shved tilida soʻzlashadi.

Purmo Group nomli ishlab chiqarish firmasi Purmo shahrida 1953-yilda tashkil etilgan.

Qishloqlari
-----------

* Nederpurmo
* Överpurmo
* Åvist
* Lilby

Nomi
----

Lars Huldenning soʻzlariga koʻra, Purmo nomi Finlandiyadagi *puro* (oqim) va *maa* (yer) soʻzlaridan yoki shimoliy karelianlik *Purmonen* familiyasidan kelib chiqqan boʻlishi mumkin. Boshqa nazariyalar *Purmoniemi* bilan umumiy kelib chiqishi, Evijärvi va *Purmonsaari* yarim oroli, Lappajärvi’deki tepalikka, shuningdek, qishda lavlagi saqlash uchun chuqurga ishora qiluvchi janubiy Ostrobotn dialektal *purmu* soʻziga ishorat qiladi.

Tarixi
------

Purmo birinchi marta 1543-yilda Pedersöre cherkovidagi qishloq sifatida tilga olingan. U 1771-yilda cherkov jamoasiga, 1867-yilda esa mustaqil cherkov va munitsipalitetga aylandi.

1977-yilda Purmo yana Pedersörega birlashtirildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „RKY". *www.rky.fi*. Qaraldi: 13-iyun 2022-yil.
2. ↑  „The history of Purmo" (en). *global.purmo.com*. Qaraldi: 13-iyun 2022-yil.
3. ↑  „SuomalainenPaikannimikirja e-kirja kuvallinen.pdf" (fi). *kaino.kotus.fi*. Qaraldi: 10-oktabr 2022-yil.
4. ↑  „SuomalainenPaikannimikirja e-kirja kuvallinen.pdf" (fi). *kaino.kotus.fi*. Qaraldi: 10-oktabr 2022-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yarkand quyoni** (lotincha: *Lepus yarkandensis*) — tovushqonlar oilasidagi quyonlar turkumidan boʻlgan sutemizuvchi.

Tavsif
------

*Lepus* jinsining eng kichik vakillaridan biri. Ogʻirligi taxminan 1,4 kg (1,1-1,9 kg). Ularning bosh va orqa qismi bir xil qumli jigarrang rangda, rangi yozda pushti rangga oʻzgaradi, yon tomonlari qumli sariq, qorin qismi oq rangda. Dumi orqa tomon bilan bir xil rangda, koʻplab quyonlarga xos och qora rangda. Koʻpgina choʻlda yashaydigan turlar singari, Yarkand quyoni ham juda katta quloqlarga ega. Ularning qulogʻida qora uchlari yoʻq, bu Yarken quyonini jinsning boshqa turlaridan ajratib turadi. Qishki moʻyna sezilarli darajada ochroq. Kichik turlari mavjud emas.

Tarqalish
---------

Yarkand quyoni Tarim daryosi havzasidagi Takla Makan choʻlining chekkasidagi dasht hududlarida yashaydi. Aslida, bu turning tarqalish doirasi halqali boʻlib, Takla-Makan choʻlining markaziy qismida yarkand quyonlari yoq. Bu tur Xitoy uchun endemik.

Hayot tarzi
-----------

### Yashash joylari

Ular togʻlardan boshlanib to choʻlgacha boʻlgan daryolar kanallari boʻylab Yulgʻun chakalaklarini yoki toʻranga orollarini afzal koʻradi.

### Oziqlanishi

U oʻt oʻsimliklari bilan oziqlanadi, ba'zida u qishloq xoʻjaligi ekinlariga zarar etkazishi mumkin, shu jumladan qovunlarni isteʻmol qiladi.

### Koʻpayish

Ular haqida kam narsa ma'lum. Ushbu turning kattaligi odatda 2 ta, lekin 5 ta quyonning zoti boʻlishi mumkin. Homilador urgʻochilar may oyida qayd etilgan, yangi tugʻilgan quyonlar sentabr oyida topilgan, ya'ni naslchilik davri butun yozni qamrab oladi va boshqa quyonlar kabi, har bir mavsumda bir nechta nasl beradi.

Soni
----

Ularning moʻynasi ov qilish uchun maqbul. Ularning soni yetarlicha koʻp. 1958-yildan 1981-yilgacha ovchilar har yili 10 000 ga yaqin quyonni ov qilishgan, lekin bu ularning sonining kamayishiga olib kelmagan. Quyon hisobchisi 1 soat ichida 20 tagacha yoki undan ortiq quyonni koʻrishi mumkin edi. Biroq, choʻlni yanada rivojlantirish va iqtisodiy foydalanish bilan sonini sezilarli darajada kamaytirish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  *Соколов В. Е.* Пятиязычный словарь названий животных. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. 5391 назв. Млекопитающие. — М.: Русский язык, 1984. — С. 205. — 352 с. — 10 000 экз.
2. 1 2 3 4 5 6  *Flux J.E.C. Angermann R.* The Hares and Jackrabbits. // Rabbits, Hares and Pikas/ Status Survey and Conservation Action Plan. IUCN 1990. p. 61-94.
**Avtomobil sporti**, avtomobil poygasi – sport avtomobillari va seriya l i avtomobillarda oʻtkaziladigan poyga, sport turi. Birinchi avtomobil poygasi 1894-yil 18-noyabrda Fransiyada Parij-Ruan-Parij yoʻnalishi boʻyicha 1200 km masofada oʻtkazilgan. Qoidaga muvofiq tezlik cheklangan (soatiga 12,5 km) edi. Poyga aylanma shosselar, toʻgʻri shosselar, avtodrom, ippodrom, velo-drom, stadionlarda oʻtkaziladi. Belgi-langan masofada rekord qoʻyish uchun max-sus poygalar ham oʻtkaziladi. Poygada qatnashadigan avtomobillarning xalqaro tasnifi (asosiy mezon – avtomobil ru-sumi va dvigatelning ish hajmi) va texnika talablari vaqt-vaqti bilan oʻzgarib turadi. Chet elda xahon chempionligi uchun aylanma shosselarda oʻtkaziladigan avto-mobil poygalari va Yevropa chempionli-gi uchun oʻtkaziladigan avtoralli asosiy musobaqalar hisoblanadi. Xalqaro avtomobil federatsiyasi (1904-yil) tashkil etilgan. Jahon birinchiligi 1925-yildan oʻtkazib kelinadi. 1965-yil noyabrda ameri-kalik poygachi Kreg Bridlav reaktiv dvi-gatelli avtomobilda soatiga 966, 554 km tezlikda yoʻl bosib mutlaq rekord qoʻydi. Avtomobil sporti boʻyicha sobiq Ittifoq birinchi-ligida Riga shahrida Oʻzbekiston jamoasi 1978-yilda birinchi marta qatnashdi. Oʻzbekiston sportchilaridan Murodjon Qayumov eng yaxshi natija koʻrsatdi. 1996-yil Oʻzbekistonda birinchi marta Pskent shahri yaqinidagi "Ujniy" avtopoligonda tezlik rekordi oʻrnatildi. V. Ye. Alek-sandrov 100 km masofada oʻrtacha 118 km/soat tezlikka erishdi. 1997-yil shu joyda birinchi marta Oʻzbekiston chempionati oʻtkazildi. Oʻzbekistonda Avtomobil sportining 264 ta seksiyasi boʻlib, 22395 kishi sportning shu turi bilan shugʻullanadi. 116 947 kishi ommaviy sport razryadiga ega, 41 nafar sport ustaligiga nomzod, 10 nafar sport ustasi bor (1997).Karimjon Mahkamjonov.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yandex Pay** — bu Yandex kompaniyasining toʻlov xizmati. U 2021-yil 10-martda ishga tushirilgan.

Elektron toʻlov tizimi maʼlumotlarni kiritmasdan bank kartasi bilan xaridlarni toʻlash imkonini beradi. Xavfsizlik maqsadida ular Yandex hisob qaydnomangizda shifrlangan holda saqlanadi. Naqd pulsiz toʻlov qilish uchun siz shaxsiy hisobingizda avval saqlashingiz kerak boʻlgan kartani tanlashingiz kerak boʻladi.

Foydalanuvchilar kartani Yandex hisobiga ulashlari kerak. Unda bir vaqtning oʻzida bir nechta kartalardan foydalanish mumkin. Xizmat faqat eng mashhur brauzerlardagi saytlarda ishlaydi.
Ushbu funksiyalar toʻplami faqat voyaga yetganlar uchun xizmat qiladi. Tizim har qanday bankning Mastercard, Visa va Mir kartalari bilan ishlaydi.

2021-yil 10-martda Yandex Pay xizmatining rasmiy veb-sayti ochildi. Dastlabki uch kun ichida Lamoda, Sela, Zarina, Love Republic kabi yirik saytlarda tizim orqali buyurtma berish mumkin boʻldi

 

Servisdan foydalanish uchun «Yandeks»dagi akkaunt egasi o‘z bank kartasini ushbu akkauntga bog‘lashi kerak bo‘ladi. 

Birinchi bosqichda servis faqat saytlarda ishlaydi, keyinchalik esa undan mobil ilovalarda ham foydalanish mumkin bo‘ladi.

«Yandeks» 2020 yil iyunda Sberbank bilan aktivlarni bo‘lishib olishi to‘g‘risida ma'lum qilgandi. Bunga Sberbank ekotizimlari va internet-xolding o‘rtasidagi raqobat kuchayib borayotganligi sabab qilib ko‘rsatilgandi.

Aktivlar bo‘linishidan so‘ng «Yandeks» «Yandeks.Market» internet-savdo biznesiga, Sberbank esa «Yandeks.Dengi» servisiga ega bo‘ldi.

Manbalar
--------

1. ↑  „"Yandeks" xizmatni ishga tushirdi Yandex Pay". *ТАСС*. Qaraldi: 12-mart 2021-yil.
2. ↑  „"Yandeks" to'lov xizmatini ishga tushirdi Yandex Pay" (ru). *Forbes.ru*. Qaraldi: 12-mart 2021-yil.
3. ↑  „"Yandeks" naqd pulsiz hisob-kitob xizmatini ishga tushiradi Yandex Pay" (ru). *ru.wikinews.org*. Qaraldi: 12-mart 2021-yil.
4. ↑  „"Yandeks" xaridlar uchun to'lov xizmatini ishga tushirdi Yandex Pay" (ru). *Vedomosti*. Qaraldi: 12-mart 2021-yil.
5. ↑  „"Yandeks" o'zining naqd pulsiz to'lov xizmatini ishga tushirdi Yandex Pay" (ru). *РБК Investitsiyalar*. Qaraldi: 12-mart 2021-yil.
6. ↑  „"Yandeks" naqd pulsiz hisob-kitob xizmatini ishga tushirdi Yandex Pay". *interfax.ru*.
7. ↑  *Yandex.ru.* „Veb-sayt "Яндекс Pay" — asosiy saytlar" (10 марта 2021).
**Avtomobil xizmati** – qurol-aslaha, yonilgʻi, oziq-ovqat tashish uchun moʻljallangan maxsus xizmat turi. Jang qilayotgan qismlarga texnikani tashish va yaradorlarni evakuatsiya qilishda xizmat qiladi. Oʻz avtotransporti boʻlmagan qoʻshinlarni ham tashiydi. Avtomobil xizmati avto-mobil (avtotransport) boʻlinmalari va qismlaridan iborat boʻlib. umumiy armiyaning ma’lum qoʻshin turi tarki-biga kirishi yoki alohida avtomobil qismlaridan tashkil topishi mum-kin. Ba’zi armiyalarda Avtomobil xizmati transport qoʻshinlari deb ham ataladi. Oʻzbekiston Avtomobil xizmati boʻlinmalari uchun ofitser kadrlar Samarqand avtomobilchi komandir-muhandislar oliy-harbiy bilim yurtida tayyorlanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ustav** (rus.) — muayyan munosabat doirasidagi faoliyat yoki biror davlat organi, korxona, tashkilot va sh.k.ning tuzilishi, vazifasini yoʻnaltirib turadigan asosiy qonunqoidalar majmui (mas, siyosiy partiya, kasaba uyushmasi, temir yoʻl, daryo transporti, bank U.lari va h.k.). Harbiy xizmatchilar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar qurolli kuchlar U.i bilan tartibga solinadi. U. yuridik shaxslarning asosiy taʼsis hujjati hisoblanadi. Yuridik shaxs oʻz U.i asosida ish olib boradi. U. yuridik shaxs muassislari tomonidan tasdiqlanadi va davlat roʻyxatidan oʻtkaziladi. U.da yuridik shaxsning nomi, uning joylashgan yeri, pochta manzili, yuridik shaxs faoliyatini boshqarish tartibi belgilab qoʻyilishi, shuningdek, ularda tegishli turdagi yuridik shaxslar toʻgʻrisida qonunda nazarda tutilgan boshqa maʼlumotlar boʻlishi kerak. U.da yuridik shaxs faoliyatining sohasi va maqsadlari belgilab quyilgan boʻlishi lozim. Ayrim hollarda xalqaro shartnomalar ham U. deb atalashi mumkin (mas, BMT Ustavi). 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ustritsalar** (Ostreidae) — dengiz ikki pallali mollyuskalari oilasi. Chigʻanogʻining bal. 45 sm gacha, toʻgarak yoki oval — ponasimon shaklda, tishsiz. Odatda, germafrodit, baʼzi turlari ayrim jinsli. Urugʻ hujayralari suv oqimi bilan mantiya boʻshligiga oʻtib, tuxumlarni urugʻlantiradi. 0,3—6 mln. tuxum qoʻyadi. Lichinkasi suvda rivojlanadi. Bir necha 10 ta turi bor. Sohil chizigʻidan boshlab 60 m chuqurlikkacha tarqalgan. Harakatsiz, chigʻanogʻi chap tomoni bilan substratga yopishib yashaydi. U. dengiz tubida koʻp qavat boʻlib joylashgan minglab mollyuskalardan iborat "ustritsa bankalari"ni hosil qiladi. Suvni filtrlab oziqlanadi; tanasida ogʻir metallar va zaharli moddalarni toʻplash xususiyatiga ega. Muskullari yeyiladi. Maxsus dengiz plantatsiyalarida (asosan, Yaponiya, Amerika, Fransiyada) koʻpaytiriladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Apollo 15 CSM
**"Apollon"** — astronavtlarning Oyga uchishi uchun moʻljallab AQShda ish-lab chiqilgan kosmik kema (KK) larning nomi, ularni ishlab chiqish va uchirish dasturi. Birinchi marta 1967 i. oxiri, 1968-yil boshlarida uchirilgan „Saturn-5" eltuvchi raketa (ER) „A."ni uchirish uchun moʻljallangan. „A." Oyga uchishni va Oy atrofidagi orbitaga oʻtishni taʼminlovchi ikki KKdan iborat. 1967 — 75 ylarda „A." KKning „A-4", „A-5", „A-6", „A-7", „A-8", „A-9", „A-10", „A-11", „A-12", „A-13", „A-14", „A-15", „A-16", „A-17" markalari uchirildi. Ularda jami 38 astronavt uchirildi. „A-11"da Oy sirtiga inson birinchi marta chiqarildi (1969-yil 16-iyul, N. Armstrong, E. Oldrin). Astronavtlar Oy sirtida yurishni mashq qilishdi, Oy sirtiga ilmiy asboblar oʻrnatishdi. Oy jinsi namunalaridan 22 kg yigʻishdi, Oy sirtini fotosuratga olishdi, Yer bilan telefonda gaplashishdi, Oy sirtiga AQSH bayrogʻini oʻrnatishdi, halok boʻlgan astronavtlarning surati tushirilgan beshta medalni Oy sirtiga qoʻyishdi. Astronavtlar Oydan Yerga te-levizor orqali koʻrsatib turildi. Oyga qoʻnilgan joy „Sokinlik bazasi" deb ataldi. Oy sirtida 1 soat-u 44 min. mo-baynida moʻljaldagi ishlarni bajargach, Oldrin kabinaga qaytdi, undan 10 min. keyin Armstrong ham kabinaga kirdi. Oyda 21 soat 36 min. boʻlgach, astronavtlar 21-iyul kuni Oydan koʻtarildilar va selenotsentrik orbitada baʼzi ma-nyovrlarni bajargach, „Burgut" (oy ka-binasi)ni „Kolumbiya" (asosiy blok)ga uladilar va unga oʻtib, oy kabinasini ajratdilar, shundan soʻng maxsus dviga-telni ishga tushirib, Yerga uchish trayek-toriyasiga chiqdilar. „A-11" 24-iyulda Gavay o.laridan janubi-gʻarbdagi Jonston o. yaqinida Tinch okeanga qoʻndi. Bioizo-lyatsiya kiyim-boshi kiydirilgan astro-navtlar va KKning oʻzi maxsus vertolyotda „Xornet" avianosesiga keltirildi. Astronavtlar karantin muddatini oʻtash uchun maxsus ajratilgan joyga olib ke-tildi.

Yana q.
-------

* Apollo 11
* SOYUZ
* kosmik kema

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avtomatik oʻchirgich** — qisqa tutashuv yoki katta yuklanish holatlarida elektr energiyasini oʻchirib himoya qiladigan qurilma.

Qisqa tutashuv, masalan, ikkita sim — faza va nol aloqa qilganda sodir boʻladi. Bunday aloqa oʻtkazgich izolyatsiyasining sifatsizligi yoki xizmat muddati tugashi sababli buzilgan taqdirda, shuningdek, elektrchining notoʻgʻri harakatlari yoki tarmoqdagi ortiqcha yuk tufayli mumkin.

Yaratilish tarixi
-----------------

Avtomat qoʻriqlash liniyalari 1836 yilda amerikalik olim Charlz Grafton Peyj ixtiro qilgan. Birinchi elektr toʻxtatuvchining dizayni 1879 yilda Edison tomonidan tasvirlangan, uning tijorat elektr taʼminoti tizimida sigortalar ishlatilgan. Zamonaviy elektron toʻsarlarning dizayni 1924 yilda Shveytsariyaning Brown, Boveri & Cie kompaniyasi tomonidan patentlangan.

Elektr zanjiridagi roli
-----------------------

Ushbu qurilmaning asosiy maqsadi elektr qurilmalarda ortiqcha yuklanish va qisqa tutashuvlardan himoya funktsiyasini bajarishdir. Zamonaviy dunyoda qoldiq oqim toʻxtatuvchilari odamlar va texnik jihozlarni favqulodda oqimlardan qulay va ishonchli himoya qiladi. Avtomatik oʻchirgʻich elektr qurilmalarni kuzatish orqali muhim vaziyatlar va joriy darajalar haqida erta ogohlantirishni taʼminlaydi. Shunday qilib, zavod yoki fabrikalar ishi toxtab katta xarajatlarni ortirishni bartaraf etishi mumkin.

Qurilma
-------

Avtomatik tok oʻchirgʻichi bir, ikki, uch yoki toʻrt qutbli boʻlishi mumkin va quyidagi tarkibiy boʻlinmalarga ega boʻlishi mumkin: asosiy aloqa tizimi, yoyni oʻchirish tizimi, ochish moslamasining haydovchisi, ajratish (toʻsar, toʻsar), yordamchi kontaktlar (ixtiyoriy).

Kontakt tizimi uch bosqichli (asosiy, oraliq va yoyli kontaktli), ikki bosqichli (asosiy va arkali kontaktli) va bir bosqichli (sermetlardan foydalanganda) boʻlishi mumkin.

Kamon tizimi tor tirqishli kameralardan yoki kamonli kamarlardan iborat boʻlishi mumkin. Yogʻni yuqori oqimlarda oʻchirish uchun kombinatsiyalangan yoyni oʻchirish moslamalari — kamonli panjara bilan uyali kameralar ishlatiladi.

Oʻchirish toʻxtatuvchisining har bir versiyasi uchun cheklangan qisqa tutashuv oqimi mavjud boʻlib, u mashinaning ishdan chiqishiga olib kelmasligi kafolatlanadi. Bu oqimdan oshib ketish kontaktlarning yonishiga yoki payvandlanishiga olib kelishi mumkin. Masalan, 6-50 A ish oqimi boʻlgan maishiy avtomatik qurilmalarning mashhur seriyalarida, odatda, chegara oqimi 1000-10000 A ni tashkil qiladi.

Avtomatik tok oʻchirgʻichilari qoʻlda va dvigatelda, statsionar yoki tortib olinadigan dizaynda ishlab chiqariladi.

Avtomatik tok oʻchirgʻichisi haydovchisini yopish, avtomatik oʻchirish uchun ishlatiladi va qoʻlda toʻgʻridan -toʻgʻri harakat qilish va masofadan boshqarish (elektromagnit, pnevmatik va shunga oʻxshash) boʻlishi mumkin.

Avtomatik tok oʻchirgʻichilari uzilishlar deb ataladigan toʻgʻridan -toʻgʻri ishlaydigan oʻrni bor.

Manbalar
--------

1. ↑  „arxiv nusxasi". 17-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-sentabr 2021-yil.
**Janubiy Mirzachoʻl kanali** (JMK), A. A. Sarkisov nomidagi Janubiy Mirzachoʻl kanali — Oʻzbekistondagi yirik kanallardan biri. Sirdaryo va Jizzax viloyatlari xududidan oʻtadi. Farhod gidrouzelining oʻlovchi kanalidan boshlanadi (Bekobod sh.dan 7 km berida). JMK va uning yirik tarmoqlari 1957—62-yillarda qurilgan. Mirzachoʻlning jan. da sharqdan gʻarbga oqadi. Uzunligi 127,7 km. Bosh qismida suv oʻtkazish imkoniyati 545 m3/s.

A.A.SARKISOV NOMIDAGI JANUBIY MIRZACHOʻL KANALI - Kanalning 35 km da Yangiyer sh. joylashgan, quyi qismi Jizzax sh.dan 10–20 km shimolroqdan oʻtadi va bir qancha mayda kanallarga boʻlinib ketadi. 345 ming gektardan ortiq yerlarni sugʻoradi (Sirdaryo viloyatida 153,6 mingga, Jizzax viloyatida 191,8 mingga).

Kanalda 80dan ziyod gidrotexnika inshooti, boshqarish shlyuzlari, 6 avtomobil va 4 t.-yil koʻprigi, 9 suv toʻsgich inshoot, 44 quloq, 6 dyuker, 12 sel oʻtkazgichlar qurilgan. 1954—71-yillarda Mirzachoʻlni oʻzlashtirish ishlariga rahbarlik qilgan A. A. Sarkisov (1907— 1971) nomi berilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Donald William Crisp** (talaffuzi: „Donald Uilyam Krisp", 1882-yil 27-iyul — 1974-yil 25-may) ingliz kino aktyori, shuningdek, yosh prodyuser, rejissyor va ssenariy muallifi boʻlgan. Uning faoliyati dastlabki ovozsiz kino davridan 1960-yillargacha davom etdi. U 1942-yilda *"How Green Was My Valley"* filmidagi ijrosi uchun „Ikkinchi plandagi eng yaxshi aktyor" nominatsiyasida „Oskar" mukofotini qoʻlga kiritdi.

Yoshlik
-------

Donald Crisp George William Crisp 1882-yil 27-iyulda Londonning Bou shahrida yashash uyda tug‘ilgan. U Elizabeth (niyasi Christi) va mardikor James Crisp farzandi sifatida tugʻilgan oʻnta bolaning (toʻrt oʻgʻil va olti qiz) eng kichigi edi. Donald mahalliy maktablarda taʼlim olgan va 1901-yilda ota-onasi bilan yashab, ot mashinasi haydovchisi boʻlib ishlagan.

Erta martaba
------------

 D. U. Griffithning „*The Birth of a Nation"* (1915) ning dramasidagi general Ulysess S. Grant roli uchun AQSh armiyasi formasini kiygan Stilp.
1906-yil iyul oyida SS *Carmania kemasida* Qoʻshma Shtatlarga sayohat qilganda, Crispning kema konserti paytida qoʻshiq aytish qobiliyati opera impresariosi John C. Fisherning eʼtiborini tortdi va u darhol unga oʻz kompaniyasida ishlashni taklif qildi. Crisp Nyu-Yorkdagi birinchi yilini Grand Operada, keyingi yili esa sahna rejissyori sifatida oʻtkazdi. Bu kompaniya bilan AQSh va Kubada gastrol safari chogʻida Crisp birinchi marta teatrga qiziqa boshlagan. 1910-yilga kelib, Crisp endi Donald ismini ishlatib (u Georgeni oʻrta ism sifatida saqlab qoldi) taniqli tomoshabin, bastakor, dramaturg va rejissyor George M. Kohanning sahna boshqaruvchisi boʻlib ishlagan. Aynan shu vaqt ichida u kinorejissor DW Griffit bilan tanishdi va doʻstlashdi. Griffit 1912-yilda Gollivudda boyligini izlash uchun gʻarbga joʻnab ketganida, Crisp unga hamroh boʻldi.

Qisman filmografiya
-------------------

 

* *Her Father's Silent Partner* (1914, Short)
* *Ramona* (1916)
* *Rimrock Jones* (1918)
* *Believe Me, Xantippe* (1918)
* *The Goat* (1918)
* *Johnny Get Your Gun* (1919)
* *Love Insurance* (1919)
* *Why Smith Left Home* (1919)
* *It Pays to Advertise* (1919)
* *Too Much Johnson* (1919)
* *The Six Best Cellars* (1920)
* *Miss Hobbs* (1920)
* *Held by the Enemy* (1920)
* *Appearances* (1921)
* *The Princess of New York* (1921)
* *The Bonnie Brier Bush* (1921; also acted)
* *Tell Your Children* (1922)
* *The Navigator* (1924) (co-directed with Buster Keaton)
* *Ponjola* (1924) (co-directed with James Young)
* *Don Q, Son of Zorro* (1925; also acted)
* *Young April* (1926)
* *Dress Parade* (1927)
* *Nobody's Widow* (1927)
* *The Cop* (1928)
* *The Runaway Bride* (1930)

Manbalar
--------



1. ↑  Obituary, *Variety*, 29 May 1974.
2. ↑  „Master Index of Births registered in England & Wales in July, August, September, 1882". *www.freebmd.org (FreeBMD)*.  ONS. — „George William Crisp: Poplar [London]. Folio 1 c. Page 594". Qaraldi: 19-aprel 2015-yil.
3. ↑  Lisle Foote*. Buster Keaton's Crew: The Team Behind His Silent Films*, 19 November 2014. ISBN 9781476618067. 23-iyul 2018-yilda qaraldi.
**Apollon Mantui** (shuningdek, **Apollon Manti**) — Apollon Kifared haykaltaroshligining eng qadimgi shakllaridan biri boʻlib, u yerda xudo chap qoʻlida kithara (lira) bilan turgan holda tasvirlangan.

Tarix va tavsif
---------------

 Yaqindan koʻrinish
Ushbu turdagi yunon haykaltaroshligining birinchi haykali, oʻz nomini oʻsha shahardan olgan Mantuada topilgan. Mantualik Apollon — Rim nusxasi boʻlib, I-asr oxiri va II-asr boshlari oraligʻida eramizdan avvalgi V-asr oʻrtalarida qilingan bronza asl nusxadan olingan; Polikleta ishiga oʻxshash uslubda, lekin koʻproq arxaik. 1,13 metr boʻlgan ushbu asar Luvrda saqlanadi va qoʻllari va oyoqlari qisman yoʻqolgan haykaltaroshlik parchasi.

Yoʻqotilgan asl nusxa bronza edi. Mutaxassislar Fidiyaning oʻqituvchisi nomini baʼzan tilga olishadi, ammo bu soʻnggi arxaik maktab aʼzosining faoliyati toʻgʻrisida aniq hukm qilish mumkin boʻlgan birorta ham saqlanib qolgan misol yoʻq.

Keyinchalik bir xil turdagi va sifatli ishlov berilgan oʻndan ortiq nusxalari topildi va koʻplab muzeylarda saqlanadi, jumladan:

* Neapol milliy arxeologiya muzeyi (qadimgi Pompeydan topilgan marmar va bronza);
* Mantui milliy arxeologiya muzeyi[it];
* Fogg san'at muzeyi[it];
* Garvard sanʼat muzeyi.

Luvrdagi haykal, dastlab Mazarin kutubxonasida boʻlgan va 1871-yilda muzeyga kirgan.

Yana qarang
-----------

* Antik haykalda Apollon

Adabiyotlar
-----------

* *Lenore O. Keene Congdon* (1963). „Fogg sanʼat muzeyining Mantua Apollosi", Amerika arxeologiya jurnali 67.1 (1963-yil yanvar), bet. 7-13.

Manbalar
--------

1. ↑  „Cast Gallery catalogue number: B185". 4-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-mart 2020-yil.
2. ↑  The Mantua Apollo of the Fogg Art Museum
3. ↑  „The Mantua Apollo of the Fogg Art Museum". 4-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-mart 2020-yil.

Havolalar
---------

* Mantualik Apollon, Rim nusxasi. [*sayt ishlamaydi*] [*sayt ishlamaydi*]
**Janubiy Olamushuk** — Andijon viloyati Jalolquduq tumanidagi shaharcha (1947 yildan). Tumanning shim.dagi adirda joylashgan. Yaqin temir yo'l stansiyasi – Gurunchmozordan 6 km. Aholisi 6,7 ming kishi (2000), asosan oʻzbeklar. Janubiy Olamushuk 1943 yil neft konining topilishi munosabati bilan vujudga kelgan. Aholining koʻpchiligi neft konida ishlaydi. Janubiy Olamushukda 2 umumiy taʼlim maktabi, musiqa maktabi, tikuvchilik fabrikasi, avtokorxona, madaniy-maishiy xizmat kombinati, savdo shoxobchalari, fizioterapiya sanatoriysi bor. Oʻrta osiyolik tarixchi Narshaxiy (10-asr 1-yarmi) hozirgi Janubiy Olamushuk yaqinida Koh qishlogʻi boʻlganligi, uning yonida "Raboti sarhang" qabristoni borligini yozgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Андижанская область
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dona gul** — qorakoʻl terisi gulining bir turi. Shakli loviyaga oʻxshashligidan loviya gul deb ham ataladi. D. g. xuddi qalami gullilari kabi yopiq, jingalak uchlari gul tagiga deyarli bu-ralib kirgan. Bunday qorakoʻl terilari qimmati jihatdan qalami gullilardan soʻng ikkinchi oʻrinda turadi. Toʻliq jingalaklangan chiroyli gullilari sof zot krrakoʻl qoʻylari uchun xos belgidir. D. g. qisqa, eniga nisbatan 1,5—2 marta uzunroq (uz. 8–13 mm). D. g.ning uzunligi, katta-kichikligi teri sifatini belgilaydi. D. g.lari mayda terilar — fler va kirpuk navga; D. g. lari oʻrtacha terilar — yupqa jaket; kattalari — qalin jaket navga kiradi. Bulardan ikkinchisi qimmatli hisoblanadi. D. g.lar, asosan, terining yonbosh va son qismida, qarchigʻayida, toʻla sagʻri va orqa choʻqqi qismida kam shakllangan boʻladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hosil Nurmatovich Boymuhamedov** (1918.1.12 Toshkent 1990.14.7) — geolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1979), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1976), Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1979), geol.mineralogiya fanlari doktori (1960), professor (1962). Oʻrta Osiyo industrial institutini tugatgan (1943). Oʻzbekiston Geol. boshqarmasida katta geolog va geologkonsultant (195052). Oʻrta Osiyo politexnika institutida dotsent (1950—61). Geol. va mineral xom ashyo institutida katta ilmiy xodim (1957—60). ToshPIda kafedra mudiri (1960-yildan), prorektor (1960—72). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Prezidiumining bosh ilmiy kotibi va hayʼat aʼzosi (1972—79), Yer haqidagi fanlar boʻlimining akad.kotibi (1979-yildan). Foydali kazilmalar konlarini geokimyoviy usulda izlash Urta Osiyo seksiyasining raisi (1980-yildan). Kosmos boʻyicha ilmiykonsultativ kengash raisi (1984). Bir qancha xalqaro va regional kongress va kengashlar, jumladan jahon geologlari 27Xalqaro kongressining (1984) tashkilotchisi va qatnashchisi. "Oʻzbekiston geologiya jurnali"ning bosh muharriri (1988). Asarlari ruda konlari geol.si va Urta Osiyodagi rudali rayonlar va provinsiyalar metallogeniyasiga bagʻishlangan. Urta Osiyo, jumladan Oʻzbekistonning foydali kazilmalar konlari formatsion metallogenik haritasini tuzganlardan biri va bosh muharriri. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1985). Birinchi kon ochuvchi (1980). Toshkent shahri koʻchalaridan biri B. nomiga qoʻyilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |