**Qiziloʻrda** (qozoqcha: *Қызылорда*) (1853-yilgacha Oqmachit, 1925-yilgacha Perovsk) — Qozogʻiston Respublikasidagi shahar, Qizil-oʻrda viloyati markazi. Sirdaryoning oʻng sohilida. Transport yoʻli stansiyayei. Aholisi 157,8 ming kishi (2002). Q. 1820-yillar-da Oqmachit nomi bilan Qoʻqon xonli-gining qalʼasi sifatida vujudga kelgan. 1853-yil iyulida Oqmachitni general V.A.Perovskiy boshchiligida rus qoʻshinlari bosib oldi va u Perov-skiy forti deb ataldi, keyinchalik Perovsk. deb nomlangan. 1917-yil gacha kichik maʼmuriy savdo markazi. 1926-yildan 1929-yilgacha Qozogʻiston poytax-ti boʻlgan. Muhim korxonalari: sel-lyuloza-karton, qurilish materiallari, uysozlik kombinatlari, poyabzal, tikuvchilik va trikotaj fabrikalari; oziq-ovqat sanoati korxonalari, ped. instituti, drama teatri, tarixiy-oʻlka-shunoslik muzeyi bor. Q.dan jan.-roqda sholipoyalarni sugʻorish maq-sadida Sirdaryoga toʻgʻon qurilgan. Sha-har atrofida yirik sholikor xoʻja-liklar joylashgan. 

**Qiziloʻda** — shahar, Qiziloʻrda viloyatining markazi (1938-yildan buyon). Sirdaryo daryosining oʻng yoqasida joylashgan. Aholisi 201-ming kishi (2012). Shahar dengiz sathidan 126–130 m balandlikda joylashgan. Hududi 3683 ga. Shaharning 17,0 ga hududi temir yoʻllariga, 165 ga hududi avtomabil yoʻllariga, 19 ga hududi shahar bogʻlari va oromgohlarga tegishli.

Tarixi
------

Qizloʻrda shaharining tashkil topish tarixi qadimgi asosini yoʻqotmqy, faqat nomi bir necha marta oʻzgargani bilan (Oq mechit — 1818-yili, Perovsk — 1853-yili, qaytadan Oq mechit — 1922-yili, Qiziloʻrda — 1925-yili), har doim Sirqaryo yoqasining madaniy markazi boʻlib tashkil topdi.

Oq mechit 1818-yili Qo'qon xonligi davrida Sirdaryo qirgʻogʻida ilk bor tashkil topgan. Shahar ichkarsidagi oq gʻishtdan barpo etilgan mechitning rangiga atab Oq mechit deb atadi.

1853-yilga 28-iyulga Orenburg general-gubernatori V.A Perovskiy Sir qozoqlarini himolashni bahona qilib rus harbiylari bilan qal’ala bostirib kirib, qoʻqonliklarni qal’adan quvib chiqadi. Shahar nomi Perovsk boʻlib, 1867-yili u Sirdaryo uezining markaziga aylantiriladi.

1922—1925-yillari shahr nomi qaytadan Oq mechit boʻlib, 1925—1929-yillarda Qozogʻistonning poytaxti boʻladi. 1925-yili shaharga Qiziloʻrda nomi berildi.

Aholisi
-------

Shahar aholisining koʻpchiligini qozoqlarlar tashkil qiladi. Qadimda bu shahar Qoʻqon xonligining tarkibida edi, shu vaqtda bu shahrda koʻpchilikni oʻzbeklar tashkil qilardi. Hozirgi kunda shahar aholisining milliy tarkibi: Qozoqlar — 90 %, Ruslar — 5 %, Koreyslar — 3 % qolganlarini Olmonlar, Chechenlar, Oʻzbeklar, Ukrainlar, Beloruslar, Ingushlar, Yunonlar tashkil etadi.

Galeriya
--------

* VokzalVokzal
* Aytbay MechitiAytbay Mechiti
* xramxram

Manbalar
--------

1. ↑  Osobennosti etnicheskogo sostava naseleniya Kazaxstana

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Flag of Kazakhstan Qozogʻiston shaharlari |
| --- |
|  |
| 
Poytaxt: **Nur-Sulton** |
|  |
| Respublika ahamiyatiga ega shaharlar | 
Almati  • Boyqoʻngʻir  • Chimkent | 
 |
|  |
| Viloyat markazlari | 
Aqtau  • Aqtoʻbe  • Atirau  • Koʻkshetau  • Pavlodar  • Petropavl  • Taldiqoʻrgʻan  • Taraz  • Turkiston  • Oʻral  • Oʻskemen  • Qaragʻandi  • Qoʻstanay  • Qiziloʻrda |
|  |
| Viloyat ahamiyatiga ega shaharlar | 
Orol  • Balxash  • Ekibastuz  • Janaoʻzen  • Jezqazgʻan  • Kentov  • Ridder  • Rudniy  • Satbayev  • Semey  • Stepnogorsk  • Temirtau  • Shaxtinsk |
|  |
| Kichik shaharlar | 
Abay  • Oqkoʻl  • Oqsoy  • Oqsuv  • Olgʻa  • Orqaliq  • Oris  • Otbosar  • Ayagoʻz  • Bulayev  • Derjavinsk  • Emba  • Yereymentau  • Yesik  • Yesil  • Janatas  • Jarkent  • Jem  • Jitiqara  • Jetisay  • Zaysan  • Ziryanovsk  • Kurchatov  • Qazali  • Qandiagʻash  • Qapchagʻay  • Qarajal  • Qoratau  • Qarqarali  • Qaskelen  • Qulsari  • Lenger  • Lisakovsk  • Makinsk  • Mamlyutka  • Priozersk  • Saran  • Sarqand  • Sariagʻash  • Sergeyevka  • Serebryansk  • Stepnyak  • Tayinsha  • Talgʻar  • Tekeli  • Temir  • Usharal  • Uchtepa  • Fort-Shevchenko  • Xromtau  • Chordara  • Chu  • Shalqar  • Shar  • Shemonaixa  • Shuchinsk |

 |