recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Kolorado (maʼnolari).

**Kolorado** — Shimoliy Amerikaning Kordilyera togʻlaridagi plato, AQSHning jan.-gʻarbida. Shim.-gʻarbda Katta Havza, sharq va shim.-sharkdan Qoyali togʻlar, jan.dan Meksika yassitogʻligi bilan chegaralangan. Maydoni 300 ming km². Balandligi 1800–2500 m, eng baland joyi — 3861 m (Hamfris-Pik togʻi). Tokembriy kristall jinslaridan tuzilgan. Ustini paleozoy — paleogen davrlarining qalin choʻkindi jinslari qoplagan. Shu sababli u yerda uran-vanadiy rudalarining konlari topilgan. Daryolar, jumladan, Kolorado daryosi platoni oʻyib chuqur daralar hosil qilgan. Iqlimi subtropik kontinental, kuruq iqlim. Yiliga 200–500 mm yogʻin yogʻadi. Quruq dasht oʻsimliklari oʻsadi, nisbatan nam yerlarda oʻrmonlar uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4010409-6
* LCCN: sh85028685
* NKC: ge134122
* VIAF: 233666076
* en:WorldCat Identities (VIAF orqali): 233666076

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| AQSh geografiyasi | *AQSh geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4010409-6
* LCCN: sh85028685
* NKC: ge134122
* VIAF: 233666076
* en:WorldCat Identities (VIAF orqali): 233666076

 |
**Odamsimon maymunlar**, gominoidlar, antropoidlar (Hominoidea, Ahthropomorphidae) — tor burunli maymunlar katta oilasi. Gibbonsimonlar, pongidlar, gominidlar oilalarini oʻz ichiga oladi. Bir qancha belgilari, mas, gavdasining yirik boʻlishi; dumi, jagʻ orti xaltasi va quymich soʻgalining boʻlmasligi, eshitish chigʻanogʻining tuzilishi bilan Odamsimon maymunlar martishkalarga nisbatan odamga koʻproq oʻxshaydi. Miyasi yirik boʻlib, unda egatchalar va pushtachalar rivojlangan; miya poʻstlogʻining sirti kengaygan. Tishlari odamlarnikiga oʻxshash tuzilgan. Odamlarga oʻxshashlik belgilari ichki organlari (jigar, buyrak va boshqalar)ning tuzilishi, appendiks oʻsimtasining boʻlishida ham koʻzga tashlanadi. Qon guruxlari (O, A, V va AV), qonning immunlik xususiyatlari va organizmda moddalar hamda energiya almashinuvi jarayonlari odamnikiga oʻxshash. Xususan, Odamsimon maymunlarda siydik orqali boshqa sut emizuvchilar va tuban maymunlarga oʻxshash allantoin emas, balki siydik kislotasi ajraladi. Anatomik tuzilishi va fiziologik xususiyatlariga koʻra shimpanze va gorilla odamga koʻproq oʻxshaydi. Buni molekul-yar biol.ga oid tadqiqotlar ham tasdiqlaydi. Masalan, shimpanze bilan odam oʻrtasidagi genlarning 91%, martishka bilan odam oʻrtasidagi genlarning 66% oʻzaro oʻxshash boʻladi. Patologik jarayonlar va infeksion kasalliklar kechishining oʻxshashligi tibbiy va biologik tadqiqotlarni oʻtkazishda shimpanzedan model sifatida foydalanishga imkon beradi. Xayvonlar orasida faqat Odamsimon maymunlarda zaxm va moxov kasalligi paydo qilingan. Boʻgʻozlik va balogʻatga yetish davrlari ham odamlarnikiga oʻxshaydi. Jinsiy dimorfizmning kuchli rivojlanganligi, tana oʻlchami, ancha murakkab xulq-atvori barcha Odamsimon maymunlar ni bir-biriga yaqinlashtiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Odat** (psixologiyada) — oʻrganish boʻlib qolgan va muayyan vaziyatda bajarish individ uchun ehtiyojga aylangan xattiharakat. O. stixiyali tarzda shakllanishi, muayyan tarbiya mahsuli boʻlishi, harakterning barqaror xususiyatiga aylanishi, avtomatizm belgilariga ega boʻlishi mumkin. O.ning fiziologik asosi, malakanikn kabi, dinamik stereotip, yaʼni bosh miya katta yarim shari poʻstlogʻidagi nerv sistemasidir. O. faoliyatning turli soxalari (mehnat, oʻquv, sport va boshqalar)da vujudga kelib, inson xattiharakatining barcha tomonlari (axloqi, bilish jarayoni, madaniy-maishiy turmushi va boshqalar)ni qamrab oladi. O. foydali (mas, ertalabki gimnastika) va zararli (mas, chekish) boʻlishi mumkin. Foydali O. shaxening ijobiy hislatlari shakllanishiga yordam beradi. Mas, mehnat odati mehnatsevarlikni rivojlantiradi. Aksincha, zararli O.lar salbiy xususiyatlarni keltirib chiqaradi. Mas, vaqtni behuda oʻtkazishdan dangasalik, ishni oxiriga yetkazmaslikdan irodasizlik O.lari kelib chikali. O. tusini olgan xattiharakatlar kishiga mustahkam singib, uning tabiatiga — fazilati yoki illatiga aylanadi. Yoshlikdan ijobiy Olarni tarkib toptirib, salbiy O.larga qarshi kurashish taʼlimtarbiyaning muhim vazifasidir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kolorit** (ital. colorito, lot. color — rang, boʻyoq) — tasviriy sanʼat asarlari (koʻpincha rangtasvir) voqelikni real va ifodali tasvirlashda ranglarning oʻzaro mutanosibligi. Voqelikni taʼsirli tasvirlash vositasining tarkibiy qismi boʻlgan K. asarning gʻoyasi, mazmuni, davri, uslubi hamda muallifning shaxsiga bogʻliq. Tarixda voqelik tasvirida mahalliy ranglar ozmi-koʻpmi cheklanib, ramziy ranglardan koʻproq foydalanish (oʻrta asrlar sanʼatida) va voqelikni barcha boʻyoklarda (uning rangi, tusy, nursoya va boshqalardan foydalanib) rangdor ifodalash anʼanasi shakllangan. K. ranglar uygʻunligiga koʻra, iliq (qizil, sariq, zargʻaldoq) yoki sovuq (koʻk, yashil, binafsha), sokin va jiddiy, yorugʻ yoki toʻq, rangdorligiga koʻra, yorqin, xira va boshqa boʻlishi mumkin. Ranglar uygʻunligi, uning toʻldirilishi va keskinligiga amal qilib, betakror va murakkab K. yaratiladi (Velaskes, Titsian, V.I. Surikov, I.Ye. Repin, Oʻzbekistonlik rassomlardan P. Benkov, Oʻ. Tansiqboyev, 3. Kovalevskaya, Ch. Ahmarov va boshqalarning asarlari).

Naqshlarda K. birorta rang (zangori, yashil, qizil, jigarrang va boshqalar)ning hukmronligiga asoslaniladi, qolgan ranglar unga boʻysundiriladi. Masalan, yashil rang muhitida barcha rang tuslari yashil rangga boʻysundiriladi.

Shuningdek, K. biror narsaning oʻziga xos tomonlari majmuini ham anglatadi. Mas, badiiy asarning oʻziga xos xususiyatlari (davr, milliylik va boshqalar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Odashxon Turgʻunovna Alqosimova** (1957.19.2, Andijon tumani) – Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Andijon tillar pedagogika institutining chet tillar fakultetini tugat-gan (1979). 1979-yildan Qorasuv shahridagi 2-maktabda, keyinchalik 6-maktabda ingliz tili oʻqituvchisi. A. harakati bilan maktabdagi ingliz tili kabineti hozirgi zamon talabi darajasida jihozlangan. 385U oʻquvchilarning faolligini oshirish maqsadida turli mavzularda ingliz tilida noan’naviy darslar olib boradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yorongul**, xushboʻy yorongul (Pelargonium roseum Willd.) — yoronguldoshlar oilasiga mansub bir yillik yoki koʻp yillik oʻt yoki chala buta, efir moyli va manzarali oʻsimlik. Oʻrta Dengiz sohillarida, Zakavkazye va Oʻrta Osiyoda (21 ga yaqin turi bor) tarqalgan. Yovvoyi turi chul, adir va togʻ zonalarda uchraydi. Bargi panjasimon, baʼzida patsimon ajralgan, mayda kertikli, chiroyli. Turiga qarab guli och qizil, qavorang , nim jigarrang , toʻq qizil rangda. Yo.ning yer ustki qismida oshlovchi moddalari mavjud turlari ham bor. Uning yashil bargidan va gulidan xushboʻy efir moyi olinadi. Ayrim turlari xalq tabobatida dori sifatida ishlatiladi. Istirohat bogʻlarida, xonadonlarda gul sifatida oʻstiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Chah Ab tumani** (forschada: ولسوالی چاه آب) — Afgʻonistonning Takhar viloyatidagi tuman. Tuman markazi — Chah Ab. Tuman iqtisodiyoti asosan dehqonchilik va chorvachilikka asoslangan. Tuman Tolibon nazorati ostida deb qaraladi.

Geografiyasi
------------

Chah Ab 764 kilometr maydonga ega, bu nisbatan olib qaraganda Dominikaga hududiga teng. Tumanda 63 ta qishloq bor.

### Joylashuvi

Chah Ab Takhar viloyatining shimoli-sharqiy burchagida joylashgan boʻlib, Afgʻonistonning 3 tumani va Tojikistonning bir viloyati bilan chegaradosh. Jumladan: sharqdan Shahri Buzurg, janubdan Rustaq, gʻarbdan Yangi Qala, shimoldan Khatlon. Shahri Buzurg Badaxshon viloyatida joylashgan. Khatlon — Tojikistondagi viloyat. Chah Ab va Khatlonni Panj daryosi ajratib turadi.

Demografiyasi
-------------

Tumanda 2015-yil holatiga 87860 nafar aholi istiqomat qiladi. Har 100 ayolga 99 erkak toʻgʻri keladi va oʻrtacha yosh 16,2 yoshni tashkil qiladi. 2015-yilda aholining 40,3 foizi ish bilan band boʻlgan boʻlsa, ularning 5 foizi ish izlayotgan edi. Oilalar oʻrtacha miqdorda 6,5 kishidan iborat.

Iqtisodiyot
-----------

Dehqonchilik va chorvachilik hududning asosiy iqtisodiy faoliyati hisoblanadi. Asosiy qishloq xoʻjaligi ekinlari sifatida bugʻdoy, arpa, zigʻir, noʻxat va kunjut yetishtiriladi. Yangi texnologiyalar va malakali ishchilar yetishmasligi sababli qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining hosildorlik darajasi past.

Chah Ab konlar va tabiiy resurslarga boy boʻlib, qazib olinadigan qimmatli materiallardan biri oltindir. Biroq, bu jarayon ham tartibga solinmagan. Bundan tashqari, elektr quvvati yoʻqligi, yoritish va isistish ehtiyojini qondirish uchun oʻrmonlar doimiy ravishda kesilmoqda.

Taʼlim va sogʻliqni saqlash
---------------------------

2015-yilda 15-24 yoshdagi aholining faqat uchdan bir qismi, 2006-yilda esa 10 foizdan kami kitob oʻqiy olgan. Taʼlim sifati past; mablagʻ, xodimlar, jihozlar va binolar yetishmaydi. Baʼzi odamlar anʼanaviy mentalitetlari tufayli qizlarni maktabga yuborishga qarshi.

Tumanda 2006-yildan buyon bittagina vrachlik punkti mavjud, ammo u barcha sogʻliqni saqlashga muhtoj boʻlganlarga xizmat qila olmaydi. Bu oʻlim darajasining yuqorilab borishiga sabab boʻladi.

Havolalar
---------

1. ↑  „Takhar Maps Combined". *nps.edu*.  AIMS (2004-yil yanvar). Qaraldi: 18-iyul 2020-yil.
2. ↑  „Mapping Taliban Control in Afghanistan". *longwarjournal.org* (29-avgust 2017-yil). Qaraldi: 18-iyul 2020-yil.
3. ↑  „Islands by Land Area". *islands.unep.ch* (1998). — „787.3 sq.km. Dominica". 20-fevral 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-iyul 2020-yil.
4. ↑  „Afghanistan Administrative divisions". *aims.org.af* (2007-yil mart). 23-sentabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-iyul 2020-yil.
5. ↑  *Pajhwok Reporter.* „Ministry Cancelles Takhar gold mine project". *pajhwok.com*.  Pajhwok Afghan News (8-may 2019-yil). — „Nuraba gold mine in Chah Ab district of northern Takhar province". Qaraldi: 18-iyul 2020-yil.
**Yorkend zilzilasi** - Xitoyning SinszyanUygʻur muxtor rni Yorkend vohasida 1897 y. 22-avgustda roʻy bergan. Markaziy Osiyoda sodir boʻlgan eng kuchli zilzilalardan. Bu zilzila oqibatida Yorkend, Qashqar sh. va unga yaqin joylashgan boshqa shahar va qishloqlar vayronaga aylangan.

Zilzilani boshidan kechirgan odamlarning taxmini boʻyicha bu tabiiy ofat natijasida 6—7 ming kishi halok boʻlgan. Yo. z. tebranish kuchi epitsentrda taxminan 9—10 ball, magnitudasi 8,1 dan ziyod ekanligi qayd qilingan. Yer silkinishi bir yil davomida 9 marta takrorlanib, kuchi 7—8 balldan, magnitudasi 6 dan oshgan. Silkinishlar kuchi Olmaotadan tortib Andijon, Toshkent, Samarkandgacha sezilgan. Yo. z.ga Fargʻona tizmasining sharqiy qismida joylashgan TalasFargʻona yer uzilmasi sabab boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Chaguanas Main Road va uning qimmatbaho Plazasi
**Chaguanas** Trinidad va Tobagoning eng yirik okrugi (2011-yilgi aholini roʻyxatga olish boʻyicha 83,489) va eng tez rivojlanayotgan shaharlardan biridir.
Uning Trinidadning gʻarbiy qismidagi markazi Woodford Lodge shakarni qayta ishlash zavodiga yaqinligi tufayli rivojlanishda davom etdi. U erda istiqomat qilgan mahalliy qabila nomi bilan atalgan,Port of Spain janubi, Kuva shimoli va San-Fernando aholisidan iborat.1980-yillargacha u kichik shaharcha boʻlib qoldi, u oʻzining arzon xaridlari va oʻrtacha narxlardagi uy-joylari tufayli odamlarni oʻziga jalb qila oldi va tez sur’atlarda rivojlana boshladi. Biroq, uning tez fursatlarda oʻsishi tufayli mulk narxi keskin oshdi.
1990-yilda Chaguanas okrugga aylandi; bundan oldin u Karoni okrugining bir qismi edi. Hozirgi mer Vandana Mohit, okrug kengashi tarixan Birlashgan Milliy Kongress tomonidan hukmronlik qiladi. Chaguanas, shuningdek, Hind-Trinidad va Tobago madaniyati va hatto kengroq Hind-Karib dengizi madaniyati uchun markaz boʻlgan.

Manba
-----

1. ↑  Table from 2000 Census on Central Statistical Office of Trinidad and Tobago website
2. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 2 ağustos 2018da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27 nisan 2020.

* Chaguanas.com 2020 18-Ağustos 2020 tarihinde
* Chaguanas mahalliy rejasi — Trinidad va Tobago Limited shahar taraqqiyot korporatsiyasi.
* Lange Park aholisi uyushmasi
**Yorlaqab baxshi Beknazar oʻgʻli**— (1888 — Zomin tumani — 1971) — oʻzbek dostonchisi. Dastlab Karapchi qishlogʻilik Omon baxshiga, soʻngra Soʻloq qishlogʻilik Xudoynazar shoirga shogird tushib, mohir dostonchi sifatida tanilgan. 1917—32 yillarda Fargʻona vodiysining tuman va qishloqlarida, Kirgʻizistonning Oʻsh viloyatida dostonchilik bilan shugʻullangan. 1932-yil Zominga qaytgan. Ikkinchi jahon urushi yillarida yaratgan termalarida oʻzbek jangchilarining qaxramonligini madh etgan. "Bekobod", "Farhod qurilishi" kabi termalarida ulkan qurilishlar, oʻzbek xalqining ulugʻ yaratuvchilik mehnatini aks ettirgan. "Goʻroʻgʻlining tugʻilishi", "Intizor", "Hasanxon", "Murodxon", "Shirin bilan Shakar" kabi xalq dostonlarini mahorat bilan kuylagan. Yo. b.dan bir qancha anʼanaviy va zamonaviy termalar, "Alpomish", "Malikai ayyor", "Choryor" dostonlari yozib olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yorkend** (qad. nomi Sakaraoʻl, xitoycha Shache) — Xitoyning Sinszyan-Uygʻur muxtor rayonidagi shahar, Qashqar viloyatining Yorkend tumani markazi (1980-yilgacha Qashqar viloyati markazi). Taklamakon choʻlining gʻarbiy qismida, Yorkenddaryoning oʻng sohilida, 1200 m balandlikda joylashgan. Aholisi qariyb 547,5 ming kishi, asosan uygʻurlar, qisman oʻzbeklar, xitoylar ham yashaydi. Yorkend 2 qism — musulmonlar yashaydigan Yorkend va xitoylar yashaydigan Shachedan iborat. Muhim savdo va tranzit punkti. Yorkend yirik dehqonchilik (gʻallakorlik, paxtachilik), bogʻdorchilik va ipakchilik rayonnining markazi. Oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Hunarmandchilikda gilam, ip gazlama va shoyi toʻqiladi. Xitoy manbalarida qayd etilishicha, miloddan avvalgi 65-yili Yorkendda 2300 dan ziyod xonadon boʻlgan, aholisi sak (yun. manbalarida skif)lar deb koʻrsatilgan. Yorkend 1465—1759-yillarda butun Sharqiy Turkistonni oʻz ichiga olgan Yorkend xonligining markazi edi. Shahar atrofidan temir rudasi va qimmatbaho yashma toshi olingan. Yorkend orqali qadimda Oʻrta Osiyodan Sharqiy Turkistonning boshqa shaharlari va Hindistonga boradigan karvon yoʻli oʻtgan. Shahar Buyuk ipak yoʻlida joylashganligidan qadimdan hunarmandchilik (gilam, ip gazlama, shoyi toʻqish) ravnaq topgan. Shaharda qadimiy obidalardan malika hamda shoira Omonisaxon (16-asr) maqbarasi va xon daxmalari (Oltunum) saqlangan. Oʻzbek shoiri Furqat (1859—1909) umrining soʻnggi yillari Yorkendda yashab ijod qilgan, 1990-yilda shoir qabri ustiga maqbara qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
qon bosimi o'lchovi
**Qon bosimi** — tomirlarda oqayotgan qonning shu tomirlar devoriga koʻrsatadigan bosimi (tazyiqi); yurak ishi va tomirlar devorining qarshiligi tufayli vujudga keladi. Arteriyalar ichida — arterial, kapillyarlar ichida — kapillyar va venalar ichida — venoz bosim boʻladi. Qon bosimi qonning tomirlar sistemasi boʻylab oqishiga imkon beradi va shu bilan organizm toʻqimalarida moddalar almashinuvini taʼminlaydi. Arterial bosimning (AB)- yuqori yoki past boʻlishi, asosan, yurak qisqarishlarining kuchi va yurakning har qis-qarganda tomirlarga haydaydigan qon miqdori, tomirlar (ayniqsa, periferik tomirlar) devorining qon oqimiga koʻrsatadigan qarshiligi va kamroq darajada vaqt birligida yurak qisqarishlarining soni bilan belgilanadi. Aylanib yuradigan (sirkulyatsiya qiladigan) qon miqdori, uning yopishqoqligi, bosimining nafas olishga bogʻliq boʻlgan qorin va koʻkrak qafasi boʻshligʻidagi oʻzgarishlari va boshqa omillar ham AB ning yuqori yoki past boʻlishiga taʼsir koʻrsatadi. Yurakning chap qorinchasi qisqarganda (sistola) AB maksimal darajaga yetadi. Bu jarayonda yurakdan 70 ml qon otib chiqariladi, bu miqdor qon birdaniga mayda qon tomirlari (ayniqsa, kapillyarlar) orqali oʻtib ketolmaydi. Shuning uchun elastik aorta kengayadi, undagi bosim (sistolik bosim) esa ortadi. Arteriya, vena va kapillyarlarda Qon bosimi turlicha boʻladi. Yurakdan uzoqlashgan sari Qon bosimi pasayib boradi (aortada ancha yuqori, kapillyarlarda birmuncha past, venalarda ancha past boʻladi). Katta odamda normal arterial bosim 100–140 mm simob ustuni (sistolik bosim) ga va 70–80 mm simob ustuni (diastolik bosim) ga teng. Bu bosimlar farqi puls bosimi deyiladi. Organizmdagi biror-bir illat tufayli Qon bosimi ushbu koʻrsatkichdan koʻtarilishi yoki pasayishi mumkin. Yurak qorinchalarining qisqarishlari orasidagi pauza (yaʼni diastola) vaqtida kengaygan qon tomirlari (aorta va yirik arteriyalar)ning devori qisqara boshlaydi va qonni kapillyarlarga haydaydi. Qon bosimi asta-sekin pasayadi va diastola oxirida minimal darajaga tushadi (aortada 90 mm simob ustuni, yirik arteriyalarda 70 mm simob ustuni atrofida boʻladi).

Manbalar
--------

1. ↑  "Qon bosimi" *OʻzME*. Q-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qon depolari** — odam va yuksak darajada rivojlangan hayvonlarda mavjud qonning 50% ini zaxirada saqlaydigan rezervuar aʼzolar. Jigar, taloq va teri Qon depolari hisoblanadi. Bu aʼzolarning tomir sistemasi oʻziga xos tuzilgan. Taloqda qonning bir qismi hujayralar orasiga tarqalgan boʻlib, qon aylanishida ishtirok etmaydi. taloq silliq muskullarining qisqarishi tufayli qon umumiy qon oqimiga qayta quyiladi. Jigar tomirlarida qon sekin oqadi. Jigar tomirlarining qisqarishi natijasida qon tomirlar boʻylab tarqatadi. Terida qon kapillyarlarda toʻplanadi. Organizmda kislorod yetishmaganida (mas, ogʻir jismoniy ish qilganda) yoki qon tarkibidagi gemoglobin miqdori kamayganda (mas, koʻp qon yoʻqotganda), Qon depolaridagi qon umumiy qon aylanish sistemasiga chiqadi va miqdori koʻpayadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Viktoriya (maʼnolari).

**Viktoriya** (Victoria) — nilufardoshlarga mansub koʻp yillik oʻt. Jan. Amerikadagi Amazonka va Orinoko daryolarining tinch oqadigan joylarida usadi. Bargi juda yirik, doyra shaklida, diametri 2 m gacha. Bargining cheti tepaga bukilgan. Usti yashil, osti qizgʻish, suvga botib turgan yoʻgʻon tomirlari va qattiq tikanlari bor. Tomirlari orasida havo pufakchalari boʻlga-nidan, barg 50 kg gacha yukni koʻtara oladi. V. manzarali oʻsimlik sifatida oranjereya va botanika bogʻlarida oʻstiriladi. V. oʻz vatanida yil davomida, akvariumlarda avgustda gullaydi. Gulining diametri 40 sm gacha. Guli oq, xushboʻy, bir yarim sutka davomida gullaydi. Gʻunchasi oqshom paytida suv yuzasiga koʻtarilib. oq bulib ochiladi, tong otgandan soʻng och qizil tusga kiradi, kunduzi yopiladi, qorongʻi tushgach toʻq qizil tusga kiradi; ikkinchi kecha oʻtib, tong otgach yana suv ostiga choʻkadi. Suv ostida meva hosil qiladi. Mevasi ichidagi noʻxatdek urugʻi isteʼmol qilinadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qon bosimini tushiruvchi moddalar**, gipotenziv moddalar — qon tomirlar tonusini pasaytiruvchi dorilar. Ular arterial bosim (AB)ni meʼyoriga tushirib, nishon-aʼzolarda kechadigan oʻzgarishlarni kamaytiradi, gipertoniya kasalligi asoratlarining oldini oladi. Tibbiyot amaliyotida qon bosimi oshishining turli bosqichlariga taʼsir qiluvchi yuqori samarali dori vositalari koʻp, lekin ularning koʻpchiligi arterial bosimni pasaytirish bilan birga, sezilarli ravishda uglevod va yogʻlar almashinuvini buzadi, markaziy nerv sistemasi faoliyatini susaytiradi, qon reologiyasi va boshqalarni oʻzgarishiga olib keladi. Shu bois amaliyotda nojoʻya taʼsiri kamroq "birinchi qator" preparatlar guruhi ajratib olingan. Bular:— siydik haydovchi dorilar (tiazid va "halqali" diuretiklar), qisman kaliy saqlovchi vositalar;—Sa++ioni antagonistlari (nifedipin guruhi — amlodipin, nitrendipin va boshqalar);—sx-adrenoblokatorlar;— R-adrenoblokatorlar, jumladan "gibridlar";— angiotenzin oʻzgartiruvchi ferment ingibitorlari;— angitenzin "retseptorlari blokatorlari". Ilgari keng qoʻllanilgan rezerpin, benzogeksoniy, pentamin, apressin va boshqa hozirda faqat yordamchi ahamiyatga ega. Hozirgi klofelin, fentolamin, prazozin, apressin va boshqa Qon bosimini tushiruvchi moddalart.m. qoʻllanadi. Vrach kasallikning davriga va organizmning holatiga, shuningdek, dorining taʼsir etishiga qarab biror xil dorini buyuradi. Qon bosimini tushiruvchi moddalart.m.ni oʻz bilgicha ichmaslik kerak. Agar ular vrach ruxsatisiz ichilsa, taʼsiri boʻlmasligi yoki yurak faoliyatini zararlashi, koʻngil aynishi, qusish, quvvatsizlik, bosh aylanishi va boshqa kuzatiladi, shuningdek, arterial bosim toʻsatdan pasayib ketib, hayot uchun xavfli holat — kollapst olib keladi. Qon bosimini tushiruvchi moddalart.m.ni faqat vrach koʻrsatmasiga muvofiq ishlatish kerak.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Koʻkrak boʻshligʻi** - sut emizuvchi hayvonlar gavda boʻshligʻining oldingi (odamlarda — yuqori) qismi. Koʻkrak boʻshligʻi seroz parda — plevra bilan qoplangan. Koʻkrak boʻshligʻida nafas yoʻllari: kekirdak (koʻkrak qismi), bronxlar, oʻpka, qizilungach (koʻkrak qismi), koʻks orayaigʻi, yurak, ayrisimon bez va boshqa joylashgan. Koʻkrak boʻshligʻi dan qon tomirlar, limfa yoʻllari va nervlar oʻtadi. U qorin boʻshligʻidan diafragma bilan ajralgan. Koʻkrak kafasining shakliga va diafragmaning holatiga qarab, Koʻkrak boʻshligʻining shakli har xil boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vil Emmanuilovich Chudnovskiy** (1924 — 2016) — sovet psixologi va o‘qituvchisi, psixologiya fanlari doktori, professor, Xalqaro pedagogika akademiyasining haqiqiy aʼzosi sanaladi. 

U 150 dan ziyod ilmiy ishlar muallifi hamdir.

Biografiyasi
------------

U 1924-yil 24-sentyabrda Odessa shahrida yahudiylar oilasida tug‘iladi.

Chudnovskiy mehnat faoliyatini Ulug‘ Vatan urushi yillarida, Li-2 harbiy transport samolyotlarini yig‘uvchi sifatida boshlagan. Urushdan so‘ng, 1949-yilda u V. G. Belinskiy nomidagi Toshkent kechki pedagogika institutini (hozirgi Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti) imtiyozli diplom bilan tamomlaydi. Vil Chudnovskiy 1949—1963-yillarda pedagoglik faoliyati bilan mashg‘ul bo‘ladi. 1961—1962-yillarda u RSFSR Pedagogika fanlari akademiyasi Umumiy va pedagogik psixologiya ilmiy-tadqiqot instituti aspiranturasida tahsil oladi va 1963-yilda rahbari N. S. Leytes qo‘lida „Maktabgacha taʼlim yoshidagi bolalarning yosh xususiyatlari va asab tizimi tipining xususiyatlarining oʻzaro bogʻliqligi toʻgʻrisida" mavzusi bo‘yicha nomzodlik dissertasiyasini himoya qiladi.  

U 1949—1963-yillarda Toshkent pedagogika instituti va Psixologiya institutida psixologiya fanidan dars beradi. 1964-yildan Moskva Psixologiya ilmiy-tadqiqot institutida (keyinchalik — Rossiya taʼlim akademiyasining Umumiy va pedagogik psixologiya instituti) B. M. Teplovning „Individual farqlar muammolari bo‘yicha tadqiqotlar" laboratoriyasida, so‘ngra L. I. Bojovichning „Shaxsning yosh shakllanishining psixologik xususiyatlarini o‘rganish" laboratoriyada ishlagan. Vil Chudnovskiy 1980-yilda „Talaba shaxsi axloqiy barqarorligining psixologik asoslari" mavzusida doktorlik dissertasiyasini himoya qiladi. Oradan yillar o‘tib, 1996-yildan Moskva Davlat mintaqaviy universitetining psixologiya fakultetida dars beradi.  

Taniqli pixolog-pedagog 2016-yil 9-yanvarda Moskvada vafot etadi.

Xizmatlari
----------

* „1941-1945 yillardagi Ulug‘ Vatan urushidagi fidokorona mehnati uchun",  „Mehnat faxriysi", shuningdek, ilmiy mukofotlar — K. D. Ushinskiy (psixologiya sohasidagi muhim yutuqlari uchun, 1999-yil) va G. I. Chelpanov (psixologiya fanini rivojlantirishga qo‘shgan hissasi uchun, 2007-yil) medallari bilan taqdirlangan.
* 2014-yilda „Rossiya Taʼlim Akademiyasi Psixologiya instituti" Federal Davlat byudjeti ilmiy muassasasi Ilmiy kengashining qarori bilan V. E. Chdnovskiyga Psixologiya institutining Faxriy professori unvoni beriladi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Chudnovskiy Vil Emmanuilovich
2. ↑  Avtoreferat dissertatsii na soiskanie uchenoy stepeni kandidata pedagogicheskix nauk
3. ↑  Dissertatsiya doktora psixologicheskix nauk
4. ↑  Vil Emmanuilovich Chudnovskiy. Kak rabochiy s TAPOiCh stal vidayuщimsya ekzistensialistom

Havolalar
---------

* Bu mo''jiza … Vil Emmanuilovich Chudnovskiy xotirasiga
* Vil Emanuilovich Chudnovskiy
**Koʻkpatos svitasi** - Markaziy Qizilqumdagi Koʻkpatos rudali maydoni hududida aniqlangan svita. Boʻkantov (Oltintov, Qashqirtov, Turboy)da tarqalgan tokembriy yotqiziqlarini oʻz ichiga oladi. A. S. Kushvar tomonidan 1939-yilda ajratilgan. M. O. Ahmadjonov, R. N. Abdullayev va 3. M. Abduazimovalar (1967—92) tomonidan svita hajmi va yoshiga aniqliklar kiritilgan.

Barcha svita (arhar, jongeldi, koʻkpatos va jusquduq) jinslari ichida eng ahamiyatlisi Koʻkpatos svitasi jinslari boʻlib, umumiy qalinligi 1500 m dan ziyod. Barcha oltin rudali konlar va boshqa ruda koʻrinishlari shu svitada joylashgan. Svita kesmasining pastki qismi (100 m), asosan, kvarsitlardan va turli slanetslardan, ustki qismi (100–150 m) esa dolomit va dolomitlashgan ohaktoshlardan iborat. Svitaning oʻzi kvars karbonatli hosilalar bilan birga uglerodli kvarsxlorid, gilli xlorid, gilli slyuda va kvars-dala shpatli qumtoshlardan tuzilgan. Metamorfizm da-rajasi boʻyicha u yashil slanetslar fatsiyalariga mos keladi. Bu svita jinslari listvenitlanish, kvarslanish va sulfvdlanish kabi gidrotermal oʻzgarish jarayonlariga uchragan. Rudali zonalar chegarasidagi sulfidlarning oʻrtacha miqdori 10 dan 25% gacha oʻzgarib turadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Koʻkrak** — gavdaning yuqori (insonda) yoki oldingi (koʻpchilik umurtqali hayvonlarda) qismi; yuqoridan toʻsh suyagi dastasining tepa qirrasi, birinchi qovurgʻalarning tepa yuzalari, orqadan birinchi koʻkrak umurtqalari, ikki yonboshdan 12-qovurgʻalar, oldindan toʻsh suyakning oʻsigʻi bilan chegaralib turadi. Koʻkrak tananing boʻyin bilan qorin boʻshligʻi oʻrtasidagi boʻlimi boʻlib, uni muskullar va teri qoplab olgan. Koʻkrak jismoniy mehnat va badan tarbiya bilan shugʻullangan odamlarda yaxshi rivojlangan. Bolalarda piramida shaklida, ayollarda erkaklarga nisbatan kaltaroq boʻladi.

Ayollarda koʻkrak bolalarini emizish uchun sut chiqaradigan sut bezlari vazifasini oʻtaydi. Ayollar ham, erkaklar ham bir xil embriologik toʻqimalardan koʻkrak hosil qilishadi. Oʻsmirlik davrida estrogenlar oʻsish gormoni bilan birgalikda ayollarda koʻkrak rivojlanishiga olib keladi.

Yana qarang
-----------

* Koʻkrak qafasi

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  
„Breast – Definition of breast by Merriam-Webster". *merriam-webster.com*. 6-sentabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-oktabr 2015-yil.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Koʻkrak*** haqida turkum mavjud |

* „Are Women Evolutionary Sex Objects?: Why Women Have Breasts". 2-dekabr 2011da asl nusxadan arxivlandi.



|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb11938328m (maʼlumot)
* GND: 4008524-7
* LCCN: sh85016677
* NKC: ph124693
* TA98: A16.0.02.001

 |
Hindiston xaritasida Daman va Diu
**Daman va Diu** (gujarotcha: , portugalcha: *Damão e Diu*, inglizcha: *Daman and Diu*) — Hindistonning gʻarbiy qismidagi ittifoqdosh hudud. Kambey qoʻltigʻiga kiraverishda, uning har ikki sohilida joylashgan. Daman Gujarot shtati bilan chegaradosh. Diu Katxiyavar yarim orolining janubida joylashgan orol boʻlib, koʻpriklar orqali materik bilan bogʻlangan. Maydoni 112 Km², aholisi 158 ming kishi (2001). Maʼmuriy markazi — Daman.

Tarixi
------

1509, 1521 va 1531 yillarda portugallar gujarotlar qalʼasi boʻlmish Diuni bosib olishga harakat qilishgan. 1535 yilda Gujarot hokimi Bahodir qalʼani portugallarga topshirdi, chunki buning evaziga portugallar Gujarotni boburiylardan ozod qilishga yordam berishga vaʼda qildilar. Biroq bu yordam amalga oshmaganligi uchun Bahodir yana Diuni qaytarib olishga harakat qilgan, aksho portugallar tomonidan oʻldirilgan. 1558—59 yillarda portugallar Diu qarshisida Kambey qoʻltigʻi sohilida joylashgan Damanni bosib oldilar. Milliy ozodlik harakatlari tufayli bu hudud 1961 yilda portugallardan ozod qilindi va markaziy xukumat tomonidan idora qilinadigan boʻldi, unga Goa, Daman, Diu ittifoqdosh hudud maqomi berildi. 1987 yilda Goa alohida shtat maqomiga ega boʻldi va oʻsha vaqtdan Daman va Diu ham alohida maʼmuriy birlik.

Iqtisodiyoti
------------

Iqtisodida qishloq xoʻjaligi yetakchi oʻrin tutadi. Umumiy sugʻoriladigan ekin maydoni 51,7 ming ga (24,4 ming ga — Damanda, 27,3 ming ga — Diuda). Qishloq xoʻjaligi asosini bogʻdorchilik (mango, banan, kokos yongʻogʻi va boshqalar) tashkil etadi. Makkajoʻxori, noʻxat, bugʻdoy, shakarqamish, dukkakli oʻsimliklar yetishtiriladi. Hududda qariyb 550 ta kichik sanoat korxonalari mavjud boʻlib, ular Riganvada, Dabel, Bximpur va Kodayya shaharlarida joylashgan. Aholining bir qismi baliq ovlash va uni qayta ishlash bilan shugʻullanadi.

Manbalar
--------


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

 Hindiston shtatlari va hududlari |
| --- |
|  |
| 
Andhra Pradesh • Arunachal-Pradesh • Accom • Bihar • Goa • Gujarot • Jammu va Kashmir • Jarkhand • G'arbiy Bengaliya • Karnataka • Kerala • Madhya-Pradesh • Manipur • Maharashtra • Meghalaya • Mizoram • Nagalend • Orissa • Panjob • Rojasthon • Sikkim • Tamilnad • Tripura • Uttarakhand • Uttarpradesh • Xaryana • Ximachalpradesh • Chxattisgarx
 **Ittifoqdosh hududlari:** Andaman va Nikobar orollari | Dadra va Nagar-Haveli • Daman va Diu • Dehli • Lakshadvip • Puducherri • Chandigarh |

 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alsu Ralifovna Abramova** (qizlik ismi — **Safina** ; 1983-yil 27-iyunda tugʻilgan, Bugulma, Tatar ASSR, RSFSR, SSSR) — rus qoʻshiqchisi, teleboshlovchi, aktrisa. Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan artist (2018), Tatariston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist (2000), Tatariston Respublikasining xalq artisti (2010), Boshqirdiston Respublikasining xalq artisti (2019). Mononim tarzda Alsu sifatida tanilgan. UNESCOning tinchlik uchun ijodkori (2011). Moskva Xalqaro estrada sanʼati xodimlari uyushmasi (Ijodiy uyushma) aʼzosi. Rossiyaning Stokgolmda boʻlib oʻtgan Eurovision 2000 qoʻshiq tanlovidagi vakili, u Daniya Olsen Brothers duetiga yutqazib, ikkinchi oʻrinni egallagan.

Hayoti
------

Alsu Tatariston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Bugulma shahrida 1983-yil 27-iyunda tugʻilgan. Millati — tatar.

Otasi — Ralif Rafilovich Safin (1954-yil 6-yanvarda tugʻilgan, millati — boshqird  ), tadbirkor, „Lukoyl" neft kompaniyasining sobiq vitse-prezidenti, siyosatchi, Rossiya Federal Majlisining Federatsiya Kengashi aʼzosi.

Onasi — Raziya Isxakovna Safina, meʼmor.

Alsuning uchta aka-ukasi bor — kattasi Ruslan (1973) yarim qonli, oʻrtanchasi Marat (1977-yilda tugʻilgan) va kichik Renard (1996)  .

Alsu musiqiy kamerasini 1998-yilda, 15 yoshida boshlagan. Uning dastlabki ikkita singli „Qishki orzu" va „Baʼzan" juda muvaffaqiyatli boʻlib chiqdi va hanuzgacha xonandaning tashrif qogʻozi hisoblanadi. Alsuning „Alsu" nomli birinchi musiqiy toʻplami 1999-yil 15-sentyabrda sotuvga chiqdi. Dastlabki 6 oy ichida ushbu albomning 700 mingdan ortiq nusxasi sotildi. Albomni qoʻllab-quvvatlash uchun Alsu 1999 va 2000-yillarda Rossiyaning shaharlarida bir qator yakkaxon chiqishlarini namoyish etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Григорий Пунанов*. „Ралиф САФИН: "Не должно быть в семье слишком много бизнесменов"". Известия (27-dekabr 2002-yil). Qaraldi: 3-yanvar 2015-yil.
2. ↑  Alsu: Xochu rodit eщyo odnogo rebyonka! // KP.RU

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb140546471 (maʼlumot)
* GND: 135228921
* ISNI: 0000 0003 7202 483X
* LCCN: no2002047429
* MusicBrainz: 119b77f3-87f4-45e2-a647-5cc21d0d0763
* VIAF: 53817587
* en:WorldCat Identities: lccn-no2002047429

 |
**Tumov** (rinit) — sovqotish, infeksiya, allergiya natijasida burun shilliq pardasining yalligʻlanishi. Mustaqil kasallik yoki infeksion kasalliklar (mas. gripp, difteriya, qizamiq va boshqalar) belgisi boʻlishi mumkin. T.da burun yoki tomoq shilliq pardasi shishib, achishadi va quruqshaydi; 3—4 kundan keyin burundan koʻp miqdorda suyuq tiniq shilimshiq keladi. Bemorning umumiy ahvoli aytarli oʻzgarmaydi, harorati, odatda, normal yoki bir oz koʻtariladi (37—37,5°), boshi ogʻirlashib, ish qobiliyati pasayadi; burundan nafas olish qiyinlashadi, baʼzan, koʻz shilliq pardasi yalligʻlanganligi tufayli yosh oqadi, hid bilish pasayadi. T. xususan emadigan bolalarda ogʻir kechadi. Ularning burun yoʻllari juda tor boʻlib, burun shilliq qavatining ozgina boʻlsada shishishi burundan nafas olishni qiyinlashtiradi. Natijada jiddiy oʻzgarishlar: tajanglik, uyqu buzilishi, emmay qoʻyish, juda ozib ketish va boshqa kuzatiladi. Baʼzan yalligʻlanish burunhalqum va eshituv nayi shilliq pardasiga, hatto hiqildoq, bronx va oʻpkaga ham oʻtib ketadi. Shuning uchun T.ni zoʻraytirib yubormaslik kerak.

Kasallik alomatlari paydo boʻlishi bilan vrachga murojaat etish lozim. Asal yoki malina murabbosi solingan issiq choy ichish, vrach tavsiya etgan tomir toraytiruvchi tomchilarni burunga tomizish kerak, bu — shilliq parda shishini pasaytiradi, natijada burun oqishi kamayadi, burun ochilib, nafas olish yaxshilanadi. Vrach buyurgan davo choralarini qatʼiy bajarish lozim, aks holda yalligʻlanish jarayoni surunkali shaklga oʻtib ketishi mumkin. T. hamma vaqt ham sovqotish yoki infeksion kasalliklardan kelib chiqavermaydi. Koʻpincha (asosan, asabi tez qoʻzgʻaluvchan kishilarda) allergik yoki vazomotor T. ham uchrab turadi; kasallik xuruj qilganda bemor tinmay aksa uradi, burnidan suyuq shilimshiq, koʻzidan yosh oqadi, burun va qovoklari qichishadi; T.ning bu shakli baʼzan bir kunda bir necha marta xuruj qiladi. Allergik T.ning alohida bir turi — pichan tumovi, asosan, boshoqli oʻsimliklar gullagan davrda uchraydi.

Oʻtkir T. tez-tez kdytalab tursa, surunkali T.ga aylanib ketishi mumkin. Surunkali T. burun boʻshligʻi shilliq pardasining oʻsib, qalin tortishi (gipertrofiya) yoki uning yupqalashib ketishi (atrofiya)ga olib kelishi mumkin, natijada nafas olish qiyinlashadi. Shuning uchun T.ning surunkali shaklga oʻtib ketishiga yoʻl qoʻymaslik zarur. T.ning oldini olishda organizmni chiniqtirish juda muxim.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tumov" *OʻzME*. T-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Bentos** (grekcha: *βένθος* - benthos — chuqurlik) — dengiz va chuchuk suv havzalari tubidagi balchikda va uning ustida yashaydigan organizmlar. Bentos oʻsimliklar (fitobentos) va hayvonlar (zoobentos) Bentosga ajratiladi. Zoobentos oʻz navbatida loyqada yashaydigan hayvonlar — infauna (koʻp tuklilar. ikki pallali mollyuskalar, exiuridlar, sipunkulidlar, ayrim ignaterililar va boshqalar)ga, loyqa ustida oʻrmalab yuruvchilar — onfauna (koʻp tuklilar, mollyuskalar, ignaterililar, qisqichbaqasimonlar), substratga yopishib yashovchilar — epifauna (gʻovak tanlilar, gidroidlar, aktiniyalar. Korallar, mshankalar, dengiz yopgoqchalari, ayrim ikkipallalilar). suv tubi yaqinida suzib yuradigan, baʼzan suv tubiga tushib turashgan nsktobentos (krevetkalar. mizidlar, ayrim goloturiyalar, suv tubi baliklari va boshqalar)ga ajratiladi. Tanasining oʻlchami boʻyicha Bentos makrobentos (5 – 10 mm va undan yirikroq organpzmlar), meyobentos (0.5 mm dan 10 mm gacha) va mikrobeitosga (0.5 mm dan kichik) boʻlinadi. Dengizning sayoz qismida fitobentos asosan makrofitlar suvoʻtlaridan, chuqur qismida esa hayvonlar va bakteriyalardan iborat. Dengizlarda Bentos biomassasi chuqurlik ortishi bilan kamayib boradi. Dengiz tubining 8% ni tashkil etadigan sohil boʻyi suvlari (chuq. 200 m gacha) biomassasiga dengiz biomassasining 60%, aksincha suv tubining 3Gʻ4 qismiga teng boʻlgan abissal qismiga 10% biomassa toʻgʻri keladi. Okean Bentos yalpi biomassasi 10— 12 mlrd. t ga teng. Chuchuk suvlarda Bentos son va turlar jihatidan nisbatan xilmaxil boʻlmaydi. Zoobentos tarkibiga har xil umurtqasiz hayvonlar. fitobentosga suv oʻtlari va gulli oʻsimliklar kiradi. Bentos koʻpchilik baliklar va boshqa hayvonlar uchun oziq hisoblanadi.

Yana qara
---------

* Plankton

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Benzinli keskich** — yonilgi sifatida benzin yoki kerosin ishlatiladigan metall kesish apparata. Suyuq yonilgʻi idishi, keskich, yonilgʻi va kislorod uzatish shlanglaridan iborat. Bakda ortiqcha bosim hosil qiluvchi dastaki havo nasosi oʻrnatilgan; uning yordamida keskichga yonilgʻi beriladi. Kislorod ballonidan 3 atmosfera bosim bilan keladigan kislorod maxsus kamerada benzin (yoki kerosin) bugʻlariga qoʻshilib, yonuvchi aralashma hosil qiladi. Shu aralashma keskich teshigidan chiqib yoiadi va metallni kesadi. Benzinli keskich qalinligi 300 mm gacha boʻlgan metallarni kesishda ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Susan „Sue" Sylvester** (talaffuzi: *Syuzn Syu Silvester*) — Amerikaning „Xor" musiqiy teleserialidagi qahramon. Jane Linch tomonidan ijro etilgan. Serialda Sue-futbol jamoasini qoʻllab-quvvatlash guruhining murabbiyi va MakKinli maktabining oʻqituvchilari va talabalariga nisbatan shafqatsiz beadab „bezori" hisoblanadi.U va uning quvnoqlar  guruhi oʻrtasidagi raqobat tufayli xor klubining ishtirokchilariga nafrathis qiladi. Sue Sylvester-bu seriyaning asosiy antagonisti hisoblanadi.

Dastlab Jane Linch boshqa seriyalarni suratga olish bilan shugʻullanishi kerakligi sababli, uning qahramoni faqat vaqti-vaqti bilan paydo boʻlishi kerak edi. Uchinchi tomon loyihasining uchuvchi epizodida Linch muvaffaqiyatsizlikka uchraganida, u „xor" da ikkinchi darajali rolda otish uchun shartnoma tuzdi. Qahramonlar haqidagi tanqidchilarning fikri asosan ijobiy boʻldi. Los-Anjeles Times gazetasi Mariya Maknamara" „serialni faqat Linch" oʻyinlari tufayli koʻrishga arziydi "deb izoh berdi, Entertainment Weekly’dan Ken Taker Sueni „televizion seriallarda rol oʻynagan eng buyuk Brodvey musiqiy yovuz qahramoni" deb atadi. 2011-yil yanvar oyida Sue Sylvester Jeyn Linch „eng yaxshi yordamchi ayol roli — mini-seriallar, teleseriallar yoki televizion filmlar" nominatsiyasi boʻyicha „Oltin globus" mukofoti sovrindori boʻldi va bir yil avval „komediya teleserialida eng yaxshi yordamchi ayol roli" nominatsiyasida „Emmy" mukofotiga sazovor boʻldi.

Hikoya chiziqlari
-----------------

Manbalar
--------

1. ↑  *Itzkoff, David*. „Jane Lynch Brings Her Inner Mean Girl to 'Glee'" (en). *The New York Times* (18-may 2009-yil). Qaraldi: 6-sentabr 2011-yil.
2. ↑  *Lloyd, Robert* „Review: 'Glee'". *Los Angeles Times*.  Tribune Company (9-sentabr 2009-yil). 28-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-sentabr 2011-yil.
3. 1 2  „Glee" (en).  Academy of Television Arts and Sciences. 31-yanvar 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-sentabr 2011-yil.

Havolalar
---------

* Fox.com saytida Sue Sylvester
*
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Saroy (maʼnolari).

**Saroy** — oʻzbeklar tarkibiga kirgan yirik qabilalar uyushmasi. 

Saroylar etnik birlashma sifatida XIV—XV asrlar davomida Dashti Qipchoqda shakllangan boʻlib, XVI asrda hozirgi Oʻzbekiston hududiga kelib joylashgan. Saroylarning kichik bir guruhi qozoqlarning argʻin qabilasi tarkibida ham mavjud boʻlgan. 1924—1926-yillarda oʻtkazilgan aholi roʻyxatida Oʻzbekiston hududida yashovchi saroylarning soni 50 mingdan ortiq boʻlib, ulardan 18 ming kishi Buxoro vohasida (Harqonrud, Vobkentdaryo, Shahrud, Sultonravot, Poykend, Pirmait ariqlari boʻylab), 20 ming kishi Karmana vohasida, Narpay va boshqa ariqlar boʻyida yashaganlar. Saroylarning katta bir qismi (15,5 ming kishi) Qashqadaryo vodiysida (Shahrisabz va Qarshi vohalarida, Samar togʻining janubiy yon bagʻirlarida, Qashqadaryoning yuqori oqimida) yashashgan. Saroylarning ayrim guruhlari Jom choʻlida (6 ming), Koʻhitang togʻi yon bagʻirlarida (1 ming), Miyonkolda (3 ming), Samarqandning janubi-gʻarbida (1,5 ming), Nurota togʻining janubi yon bagʻirlarida (3 ming), Jizzax atrofida (1,7 ming) yashagan. Saroylarning kichik guruhlari Fargʻona vodiysida hamda Afgʻonistonda, Mozori Sharif va Balx atrofida istiqomat qilganlar.

Saroylarning tarkibida bir qancha kichik va katta qabilalar mavjud boʻlgan. Masalan, azsaroy, qipchoqsaroy, qirgʻizsaroy, naymansaroy va boshqalar. Bularning har biri, oʻz navbatida, yana bir qancha urugʻlarga boʻlingan. Yuqorida keltirilgan boʻlim (qabila) nomlaridan maʼlumki, saroylar tarkibiga saroy boʻlmagan juda koʻp boshqa etnik guruhlar (az, majar, qipchoq, qirgʻiz, qoʻngʻirot va boshqalar) kirgan. Saroylar XX asrning boshlarida siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy oʻzgarishlar sababli birbiri bilan aralashib oʻzbek xalqi tarkibiga singib ketgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Oʻzbek urugʻlari |
| --- |
|  |
| 
Ming · Qirq · Jaloyirlar · Saroy · Qoʻngʻirot (qabila) · Nayman · Qiyot · Xitoy (urugʻ) · Qangʻli · Arlot · Ungut · Tomalar · Uyshun · Baday · Batash · Qavchin · Yobu · Sulduz · Mitan · Yuz |

 |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |