**Dean Martin** (tugʻilgan 1917-yil 7-iyun — 1995-yil 25-dekabr) — asli italyan boʻlgan amerikalik qoʻshiqchi, aktyor va komediyachi. 20-asrning oʻrtalarida eng mashhur va doimiy amerikalik koʻngilocharlardan biri boʻlgan Martin „Salqinlik qiroli" laqabini oldi. Martin 1946-yilda Martin va Lyuis nomi bilan atalgan komediyachi Jerri Lyuis bilan birgalikda oʻzining karyerasidagi muvaffaqiyatga erishdi. Ular tungi klublarda chiqish qilishdi va keyinchalik radio, televideniya va filmlarda koʻp chiqish qilishdi.

1956-yilda hamkorlik keskin yakunlanganidan soʻng, Martin ijrochi aktyor sifatida yakkaxon karyerasini davom ettirdi. Martin oʻzini qoʻshiqchi sifatida koʻrsatdi va koʻplab zamonaviy qoʻshiqlarni, shuningdek, Buyuk Amerika Qoʻshiqlar kitobidagi standartlarni yozdi. U Las-Vegasdagi eng mashhur spektakllardan biriga aylandi va boshqa sanʼatkorlar Frenk Sinatra va Semmi Devis Jr. bilan doʻstligi bilan tanildi, ular bir necha bor boshqalar bilan birgalikda Rat Packni tashkil qildilar.

1965-yildan boshlab Martin *"Dean Martin Show"* televizion estrada dasturining boshlovchisi boʻlib ommaga tanildi hamda u Martinning qoʻshiq aytish va komediya isteʼdodlariga qaratilgan boʻlib, oʻzining boʻshashgan, sodda xulq-atvori bilan ajralib turardi. 1974-yildan 1984-yilgacha u mashhur, komediyachilar va siyosatchilarni jalb qilgan mashhur *Dean Martin Celebrity Roast* -da roastmaster boʻlib faoliyat yuritgan. Faoliyati davomida Martin konsert sahnalarida, tungi klublarda ishlagan, audioyozuvlarda qatnashgan va sakson beshta kino va televizion spektakllarda ishtirok etgan.

Uning qoʻshiqlari orasida „Ainʼt That a Kick in the Head?", „Memories Are Made of This", „Thatʼs Amore", „Everybody Loves Somebody", „You’re Nobody till Somebody Loves You", „Sway", and „Volare" lar juda mashhurdir.

Yoshlik
-------

 Steubenville, Ogayo shtatidagi Dean Martinning devoriy surati
Dean Martin Dino Pol Crocetti 1917-yil 7-iyunda Ogayo shtatining Steubenvil shahrida italiyalik otasi Gaetano Alfonso Crocetti (1894—1967) va onasi italyan-amerikalik Anjela Crocetti (*née* Barra; 1899-1966) oilasida tugʻilgan. Sartarosh boʻlgan otasi asli Montesilvano, Peskara shahridan boʻlgan va onasi 1897-yil 18-dekabrda Ogayo shtatining Jefferson okrugidagi Fernvud shahrida tugʻilgan. Angelaning otasi Domeniko Barra Bergamoning Monasteloro del Castello shahridan koʻchib kelgan. Martinning Guglielmo „Uilyam" Antonio Crocetti (1916—1968) ismli akasi bor edi. Uning ona tili italyan tili edi va u besh yoshida maktabga kirguniga qadar ingliz tilini bilmas edi. Martin Steubenville shahridagi Grant boshlangʻich maktabida oʻqigan va u yerda ingliz tilida aksent bilan gapirganligi uchun haqoratlangan. Oʻsmirlik chogʻida u qiziqish sifatida nogʻora chalgan. U Steubenville oʻrta maktabini oʻninchi sinfda tashlab ketgan, chunki Martinning soʻzlariga koʻra, u oʻzini oʻqituvchilaridan ancha aqlliroq deb hisoblagan. Martin spirtli ichimlik isteʼmol qilgan, poʻlat tegirmonda ishlagan, spiker va blackjack sotuvchisida krupier boʻlib xizmat qilgan va yarim oʻrta vaznli bokschi boʻlgan.

Oʻn besh yoshida u oʻzini „Kid Crochet" deb atagan. Uning sovrinli jangida burni singan (keyinchalik tuzatilgan), labida chandiq bor, koʻplab boʻgʻimlari singan (bokschilarning qoʻllarini oʻrash uchun ishlatiladigan lentani sotib olishga imkoni yoʻqligi natijasida) va tanasi koʻkargan. Oʻn ikkkita jangidan u „oʻn bittasida gʻalaba qozongan" deb aytadi. Bir muncha vaqt u Nyu-Yorkdagi kvartirani Sonni King bilan boʻlishdi, u ham shou-biznesni boshlagan va puli kam edi. Xabar qilinishicha, ikkalasi odamlarga oʻz kvartiralarida bir-birlarini yalangʻoch boʻgʻinlarini tomosha qilishni va biri nokaut boʻlgunga qadar jang qilishgan. Martin havaskor boks musobaqasining birinchi raundida Kingni nokautga uchratdi. Martin tamaki doʻkonining orqasidagi noqonuniy faoliyat yuritayotgan kazinoda ruletkachi va krupier boʻlib ishlash uchun boksdan voz kechdi, oʻsha yerda u birjada ish boshlagan. Shu bilan birga, u oʻzini „Dino Martini" (Metropolitan operasi tenori Nino Martini nomi bilan) deb atagan mahalliy guruhlar bilan qoʻshiq kuyladi. U tanaffusni Erni Makkey orkestrida ishlagan. U Mills Brothers Garri Mills va Perry Como taʼsirida xirillagan uslubda qoʻshiq aytdi. 1940-yil oxiriga kelib Martin Klivlend guruhi rahbari Semmi Uotkins uchun qoʻshiq kuylashni boshladi, u oʻz ismini Dean Martin deb oʻzgartirishni taklif qildi. U kamida 1943-yil mayigacha Uotkins bilan birga qoldi 1943-yilning kuziga kelib u Nyu-Yorkda kontsert berishni boshladi. Martin Ikkinchi jahon urushida harbiy xizmatga chaqirilgan, biroq oʻn toʻrt oydan keyin churrasi tufayli xizmatdan boʻshatilgan.

1941-yil oktabr oyida Martin Klivlendda Elizabet „Betti" Enn Makdonaldga uylandi va er-xotin bir muddat Klivlend Heightsda kvartiraga ega boʻlishdi. Nihoyat, 1949-yilda nikoh tugashidan oldin ularning toʻrt farzandi bor edi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Martin uch marta uylangan. U 1941-yilda Pensilvaniya shtatidagi Ridli Parkda yashovchi Elizabeth Anne „Betti" Makdonaldga (1922-yil 14-iyul — 1989-yil 11-iyul) turmushga chiqdi. Er-xotinning toʻrt farzandi bor edi:

* Kreyg Martin (1942-yilda tugʻilgan).
* Klaudiya Martin (1944-yil 16-mart — 2001-yil 16-fevral).
* Geyl Martin (1945-yilda tugʻilgan)
* Deana Martin (1948-yilda tugʻilgan)

Martin va Makdonald 1949-yilda ajrashishdi va Dean ularning farzandlariga vasiylikni qoʻlga kiritdi. McDonald oʻz hayotini San-Fransiskoda (Kaliforniya) nisbatan qorongʻulikda oʻtkazdi.

Martin keyinchalik Florida shtatidagi Coral Gables shahridan sobiq Orange Bowl malikasi Doroti Jan „Janna" Bigerga (1927-yil 27-mart — 2016-yil 24- avgust) turmushga chiqdi. Ularning nikohi yigirma toʻrt yil davom etdi (1949-1973) va uchta farzand tugʻdi: 

* Deann Paul Martin (1951-yil 17-noyabr — 1987-yil 21-mart).
* Ricci Martin (1953-yil 20- sentabr — 2016-yil 3 -avgust).
* Gina Martin (1956-yilda tugʻilgan).

Martinga oxirgi marta Ketrin Xoun (1947-yilda tugʻilgan) turmushga chiqdi, bu ittifoq Martin ajrashish jarayonini boshlashdan uch yil oldin davom etgan. Ularning biologik farzandlari yoʻq edi, lekin Martin Xounning qizi Sashani asrab oldi. Ular ajrashgandan soʻng, Martin model va uzoq yillik doʻsti Pat Sheehan bilan qisqa munosabatda boʻlgan.

Martinning amakisi Leonard Barr edi, u bir nechta shoularida ishtirok etgan. 1960-yillarda va 1970-yillarning boshlarida Martin Los-Anjelesdagi Bel Air shahridagi 363 Copa De Oro Roadda yashab, uni 1976-yil iyun oyida Tom Jonsga 500 000 dollarga sotgan.

Martinning kuyovi Beach Boys ' Karl Uilson boʻlib, Martinning qizi Jinaga uylangan. Figurali uchuvchi Doroti Xemill va aktrisa Oliviya Hussi Martinning oʻgʻli Dean Pol Martin bilan turmush qurganlarida uning kelinlari boʻlgan. Martinning katta oʻgʻli Kreyg 48 yoshida insultdan vafot etguniga qadar Lu Kostelloning qizi Kerol (1938-1987) bilan turmush qurgan.

Dean Martin Kaliforniyaning Ming Oaks Ventura okrugidagi Yashirin vodiy ranchosida sof zotli Andalusiya otlarini yetishtirdi.

Martin 1940-yillarning oxirida Bergson guruhi uchun mablagʻ yigʻish uchun koʻngilli boʻldi.

Martin respublikachi boʻlsa-da, 1964-yilda Demokratik nomzod Lindon B. Jonsonni qoʻllab-quvvatlagan.

### Kasallik va oʻlim

Ogʻir chekuvchi Martinga 1993-yil sentabr oyida Cedars Sinai tibbiyot markazida oʻpka saratoni tashxisi qoʻyilgan. Unga umrini uzaytirish uchun jarrohlik amaliyoti kerakligi aytilgan, ammo u buni rad etgan. U 1995-yil boshida jamoat hayotidan nafaqaga chiqdi va 1995-yil Rojdestvo kunida Beverli-Xillzdagi uyida amfizem tufayli oʻtkir nafas etishmovchiligidan vafot etdi. Uning sharafiga Las-Vegas Stripning chiroqlari oʻchirildi. Martin Los-Anjelesdagi Westwood Village Memorial Park qabristoniga dafn qilindi. Qripda uning qoʻshigʻining sarlavhasi boʻlgan "Hamma qachondir birovni sevadi" epitafiyasi mavjud.

Adabiyotlar
-----------

* Lewis, Jerry*. Dean & Me (A Love Story)*. New York: Doubleday, 2005. ISBN 0-7679-2086-4.
* Martin, Deana*. Memories Are Made of This: Dean Martin Through His Daughter's Eyes*. New York: Three Rivers Press, 2010. ISBN 978-1-4000-9833-0.
* Martin, Ricci*. That's Amore: A Son Remembers Dean Martin*. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield, 2002. ISBN 978-1-58979-140-4.
* Tosches, Nick*. Dino: Living High in the Dirty Business of Dreams*, 1st, New York: Delta Trade Paperbacks, 1992. ISBN 0-385-33429-X.

Manbalar
--------

* Artur Marks. *Hamma qachondir birovni sevadi (ayniqsa oʻzini): Dean Martin va Jerri Lyuisning hikoyasi*, Nyu-York, NY: Hawthorn Books, 1974,ISBN 978-0-8015-2430-1
* Smit, Jon L. *Gollivuddagi hayvon: Entoni Fiatoning mafiyadagi hayoti*. Barrikada kitoblari, Nyu-York, 1998-yil.ISBN 1-56980-126-6ISBN 1-56980-126-6




1. ↑  *mike says.* „Dean Martin's Diva Daughter: Elvis Called My Dad 'The King of Cool'".  Blog.blogtalkradio.com (23-iyul 2009-yil). 2-oktabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-noyabr 2012-yil.
2. ↑  *Szklarski, Cassandra*. „Dean Martin 'just a golfer' to his kids". *Toronto Star*. Canadian Press (14-avgust 2007-yil). Qaraldi: 1-oktabr 2021-yil.
3. ↑  1920 Census FamilySearch
4. ↑  Parish, James Robert*. Hollywood Songsters: Singers Who ACT and Actors Who Sing: A Biographical Dictionary*. New York: Routledge, 2003 — 533 bet. ISBN 978-0-415-94333-8.
5. 1 2  „Dean Martin Bio". *The Official Dean Martin site*. 22-iyun 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyun 2022-yil.
6. 1 2 3 4 5  Tosches 1992. sfn error: no target: CITEREFTosches1992 (help)
7. ↑  „Dean Martin Amateur Boxing Record".  Boxing-Scoop.com (7-iyun 1917-yil). Qaraldi: 15-aprel 2012-yil.
8. ↑  Pullen, Glenn C. (November 3, 1940).
9. ↑  "Vogue Room Varieties--Meet the Boys in the Band" (advertisement).
10. ↑  "Dean Martin--11th Successful Week" (Riobamba nightclub advertisement).
11. ↑  *Oliver, Myrna*. „Dean Martin, Screen Star and Singer, Dies at 78". *Los Angeles Times* (26-dekabr 1995-yil). Qaraldi: 20-iyul 2021-yil.
12. 1 2  Martin & Holden 2010. sfn error: no target: CITEREFMartinHolden2010 (help)
13. ↑  „Ricci Martin, Musician and Son of Dean Martin, Dies at 62". *Variety* (6-avgust 2016-yil). Qaraldi: 6-avgust 2016-yil.
14. ↑  Clemens, Samuel*. Pat: A Biography of Hollywood’s Blonde Starlet*. Sequoia Press, 2020 — 49 bet. ISBN 978-0-5786-8282-2.
15. ↑  „Famous Epitaph on Dean Martin tomb stone".  Famousquotes.me.uk. Qaraldi: 4-noyabr 2012-yil.
16. ↑  *The Movieland Directory: Nearly 30,000 Addresses of Celebrity Homes, Film Locations and Historical Sites in the Los Angeles Area, 1900-Present*. McFarland, 10-avgust 2010-yil — 111 bet. ISBN 978-1-4766-0432-9.
17. ↑  *Bevan, Nathan*. „From the £8,000 semi to $6m Bel Air mansion, inside the houses Sir Tom Jones has called home". *Wales Online* (12-fevral 2015-yil). Qaraldi: 1-oktabr 2021-yil.
18. ↑  „Den Martin & His Rare Andalusian Horses - Beautiful!".  YouTube (16-sentabr 2009-yil). 11-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-oktabr 2021-yil.
19. ↑  *Medoff.* „The S.S. Ben Hecht: a Jewish refugee ship that changed history".  Theoror Hertzl Foundation (1-noyabr 2008-yil). Qaraldi: 20-iyul 2021-yil.
20. ↑  Jet, October 1, 1964
21. ↑  *Holden, Stephen*. „Dean Martin, Pop Crooner And Comic Actor, Dies at 78". *The New York Times* (26-dekabr 1995-yil).
22. ↑  *Corwin, Miles*. „Dean Martin Laid to Rest as Stars Avoid Media". *Los Angeles Times* (29-dekabr 1995-yil). Qaraldi: 26-dekabr 2016-yil.
23. ↑  Martin & Smith 2002. sfn error: no target: CITEREFMartinSmith2002 (help)