recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Nomlanishi
----------

Turk adabiyotida hikoya janrining ilk namunalari G'arb adabiyoti ta'sirida rivojlangan, deyish mumkin emas; Gʻarb maʼnosida hikoyaning janr sifatida paydo boʻlishi romandan kechroq boʻlib, Usmonli -turk adabiyotida hikoya janrining ilk namunasini aniqlashda noaniqlik mavjud Buning sababi shundaki, roman turk adabiyotiga tarjima yo‘li bilan kiritilgan bo‘lsa-da, "hikoya "so‘zi "doston "dagi barcha matnlarni qamrab olgani uchun o‘ziga xos janr nomi bo‘lgan "hikoya "maxsus nomi bilan chalkashib ketgan. Shu sababdan ham turkiy adabiyotda yozuvchilar har ikki tushunchani "hikoya" sifatida ishlatganlar. Nomiq Kamol"Moslashuv*"* romanining so'zboshisida hikoyani yozishdan ko'zlangan maqsadlar haqida gapirar ekan, o'z romani haqida: "Shuning uchun biz ushbu badiiy asarni o'z ichiga olgan xayoliy bir *hikoya* bilan yashashni xohladik" deydi.

Uning rivojlanishi
------------------

### Birinchi misollar

1796-97-yillarda Kritlik Ali Aziz afandi tomonidan yozilgan va ilk bor 1852-yilda nashr etilgan *"Tasavvur"* g‘arb ta’sirisiz realistik hikoyatga yaqinligi nuqtai nazaridan zamonaviy turk hikoyasining boshlanishi sanaladi.

### Milliy adabiyot davri

Milliy adabiyot, II. Konstitutsiyaviy monarxiya va respublikaning birinchi yillari orasida faoliyat ko'rsatgan adabiy oqim. Bu davrda usmoniylik, turkiylik, millatchilik kabi mafkuralar natijasida xalqqa munosabat, jamiyat uchun sanʼat tushunchasi vujudga keldi. Bu davrning eng muhim hikoya muallifi O'mer Seyfettindir. U oʻzining anʼanaviy til va adabiy tushunchalarni yengib oʻtishga harakat qilgan munosabati bilan zamonaviy turk hikoyachiligining boshlanishida muhim rol oʻynadi va turk adabiyotiga Mopassan uslubidagi hikoyatni joylashtirdi. Qahramon kundalik hayot, oddiy odamlar, davlat xizmatchilari, erkak va ayol munosabatlari, shuningdek, an'anaviy hayotning og'ir haqiqatlari haqida hikoyalar yozgan. Koʻpgina hikoyalarida u din niqobi ostida qilingan xatolar, xurofot va mutaassiblikni tanqid qiladi. U butun umri davomida 138 hikoya va 21 qissa yozgan.

Manba
-----

1. 1 2  „BATI TARZI TÜRK HİKÂYESİNİN DOĞUŞU VE TANZİMAT’TAN CUMHURİYET’E ANA TEMALAR" (pdf) (2009). 27 şubat 2012da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24 mart.
2. ↑  „19. YÜZYIL OSMANLI-TÜRK EDEBİYATINDA ÖYKÜ" (pdf).  Bilkent Üniversitesi (Ağustos 2008). 6 eylül 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24 mart.
3. ↑  *İntibah*. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1971 — 26 bet.
4. ↑  *Muhayyelât Üzerinde Bir inceleme*. İstanbul: Arma Yayınları, 1999.
5. ↑  *Öykünün Kedi Gözü*. İstanbul: Can Yayınları, 2010. ISBN 978-975-07-1216-6. 29 martda qaraldi.  Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-03-29).
6. ↑  „BÂDİYE (1919) GAZETESİNDE EEDEBÎ VE KÜLTÜREL FAÂLİYET" (pdf) (2011). 1 aprelda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31 mart.
7. ↑  „CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI VE SİNEMASINDA MEDRESE/MOLLA İMAJI". 1 aprelda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31 mart.
**Yertoʻla** — 1) qad. yerni oʻyib qurilgan turar joy; boshpana. Toʻrtburchak, dumaloq shaklda qurilgan, baʼzilari esa yerdan bir oz yuqori koʻtarilib, tomi yogʻoch bilan, uning ustiga shox-shabba va tuproq tashlab yopilgan; oʻrtasida oʻchoq, devor yonlarida taxta yoki tuproqdan qilingan supachalar boʻlgan. Yuqori paleolit davridan boshlab boshpana sifatida keng foydalanilgan; hozir ham oʻzlashtirilayotgan yerlarda, urush harakatlari ketayotgan joylarda uchrab turadi; 2) uylar tagiga yer sathidan 1,5 m va undan ortiq chuqur qilib quriladigan xonalar. Ye.dan mahsulotlar saqlanadigan ombor sifatida va b. maqsadlarda foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Fuqarolik huquqiy javobgarlik** — yuridik javobgarlikning mustaqil turi. Mulkiy xususiyatga ega boʻlgan sanksiyalar koʻrinishida ifodalanadi. Odatda, Fuqarolik huquqiy javobgarlikj. majburiyatlarning buzilishi natijasida vujudga keladi. Fuqarolik huquqiy javobgarlikj. qarzdorga yoki huquqbuzarning mulkiy ahvoliga salbiy taʼsir etish orqali huquqi buzilgan shaxsning yoki jabrlanuvchining huquqlarini tiklashga va mulkiy ahvolini yaxshilashga qaratilgan javobgarlik shaklidir. Neustoyka va yetkazilgan zararni qoplash Fuqarolik huquqiy javobgarlikj. choralari hisoblanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Koordinatalari: 34°52′16″N 1°20′21″W﻿ / ﻿34.87099°N 1.339087°W﻿ / 34.87099; -1.339087GOKoordinatalari: 34°52′16″N 1°20′21″W﻿ / ﻿34.87099°N 1.339087°W﻿ / 34.87099; -1.339087GO

 Mansura masjidi xarobalari
**Mansurah** ( arabcha:  - „gʻolib") — Jazoirning shimoli-gʻarbiy qismidagi Tlemsen viloyatidagi shahar va kommuna. Shahar Mansura tumanining markazi hisoblanadi.

Aholi
-----

2008-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, shahar aholisi 49,007 kishidan iborat bo'lib, uning kommunasi 49,150 kishidan iborat.

Shahar amalda provinciya poytaxti Tlemsenning chekka hududi hisoblanadi. Mansurah va Tlemsen birgalikda 173 531 aholiga ega bo'lgan shaharlararo aglomeratsiyani tashkil qiladi.

Tarix
-----

Bu turar-joy marinidlar tomonidan eramizdan avvalgi 1303-yilda Tlemsenni qamal qilish uchun mustahkam asos sifatida tashkil etilgan.Sayt tez vaqt ichida o'n minglab aholisi bo'lgan katta shaharga aylandi.

Belgilar
--------

Tlemsen milliy bog'i mansuraning asosiy diqqatga sazovar joyi bo'lib, mustahkamlangan shahar va Mansur masjidi xarobalari joylashgan.Qal`aning yaxshi saqlanib qolgan devorlari va uning yetakchi minorasi ularga shahar devorlarining bir qismi hisoblanadi.

Mahalliy joylar
---------------

Mansurah kommunasi 8 posyolkadan iborat (1984):

Manbalar
--------

1. ↑  „Communes of Algeria".  Statoids. Qaraldi: 12-dekabr 2010-yil.
2. ↑  „Population: Tlemcen Wilaya" (fr).  Office National des Statistiques de l'Algérie. Qaraldi: 7-avgust 2013-yil.
3. ↑  „Population: Algeria" (fr).  Office National des Statistiques de l'Algérie. 13-noyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-avgust 2013-yil.
4. ↑  „Décret n° 84-365, fixant la composition, la consistance et les limites territoriale des communes. Wilaya de Tlemcen" (fr).  Journal officiel de la République Algérienne (19-dekabr 1984-yil). 3-dekabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-avgust 2013-yil.

* ↑  ↑

* ↑  "Décret n° 84-365, fixant la composition, la consistance et les limites territoriale des communes. Wilaya de Tlemcen" (PDF) (in French). Journal officiel de la République Algérienne. 19 December 1984. p. 1498. Archived from the original (PDF) on 3 December 2013. Retrieved 7 August 2013. en:Category:CS1 French-language sources (fr)
**Mansur II (Somoniy)** — Movarounnahr hukmdori (997 — 999). Somoniylar sulolasi vakili. Nuh II ning oʻgʻli va vorisi.

Mansur II otasining o‘rniga amir bo‘lganida hali yosh edi. Mansur II Somoniylar hokimiyati butunlay parchalanib ketgan bir paytda saltanat tepasiga keldi.

Somoniylarning bu bosqichdagi muammolaridan biri, ularning vazirlari turk harbiylari bilan doimo kelishmovchilikda bo‘lgan. Jumladan, Sobuqteginning oʻgʻli Mahmud otasining koʻrsatmasi bilan 995-yilda amir qarorlariga katta taʼsir koʻrsatgan Nuh II ning vaziri Abdulla bin Azizni ishdan boʻshatadi.

Bu davrda turk rahbarlari mamlakatning mutlaq xoʻjayinlari boʻlganlar. Somoniylar hududi Foiq, Bektuzun va Mahmud oʻrtasida boʻlingan va 998—999-yillarda ular bir necha marta oʻzaro urushib, oxir-oqibat sulh tuzgan. Turk rahnamolari somoniy amirni qoʻllarida o‘yinchoq qilib qo‘yganlar, zaif Somoniy amir esa ularning barcha xohishlariga rozi bo‘lib, mol-mulk va yer ajratib berganlar.

Bu orada Foiq va Bektuzun Mansur II ning Mahmud Gʻaznaviy bilan ularga qarshi kelishuv tuzishidan cho‘chidilar. 999-yil uyg‘ur askari Bektuzun boshchiligida amirga qarshi fitna uyushtiriladi. Mansur II fitnani bostirish maqsadida Saraxsga qoʻshin tortadi. Ittifoqchilar Bektuzun va Foiq shu yilning yanvarida Saraxsda amir Mansur II ni hibsga olib, ko‘zlarini oʻyib oladilar. Ukasi Abdumalik II ni amir etib tayinlaydilar. Mansurning agʻdarilishidan Gʻazna hukmdori Mahmud Gʻaznaviy somoniylar qoʻl ostida boʻlgan Xurosonning qolgan qismini zabt etish uchun bahona sifatida foydalangan. U Bektuzunni magʻlub etib, Xurosonning muhim shaharlarini egallab oladi va Xuroson amiriga aylanadi. Ilexon Qoraxoniy ham 999-yil oktabr oyida somoniylar oilasini himoya qilish bahonasida Buxoroga kirib, amir va barcha somoniy vakillarini hibsga olib, Oʻzgan shahriga surgun qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Minhaj-i-Siraj *Tabaqat-i Nasiri* 107-bet, Lahore Sangmil Publications 2004
2. ↑  Bosworth 1963, 45-bet
3. ↑  William Bayne Fisher, Richard Nelson Frye*. The Cambridge History of Iran, Volume 4* (inglizcha). Cambridge University Press, 26-iyun 1975 — 159 bet. ISBN 0-521-20093-8. 15-iyul 2023-yilda qaraldi.
4. ↑  „MANSUR II IBN NUH" (13-noyabr 2013-yil). Qaraldi: 15-iyul 2023-yil.

|  |
| --- |
| **Somoniylar sulolasi** |
| 

|  |
| --- |
| Ahmad I (819 - 864)  |
| **Buxoro Amirlari**
Nosir I (864 - 879) 
Ismoil (879 - 888) 
Nosir I (888 - 892)  | **Moveraunnahr hukmdorlari**
Nosir I (875 - 888) 
Ismoil (888 - 907) 
Ahmad II (907 - 914) 
Nosir II (914 - 943) 
Nuh I (943 - 954/5) 
Abdulmalik I (954/5 - 961/2) 
Nosir III (961/2) 
Mansur I (961/2 - 976/7) 
Nuh II (976/7 - 997) 
Mansur II (997 - 999) 
Abdulmalik II (999) 
Ismail II (999 - 1004/5)  |

 |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dengiz yotqiziqlari** (dengiz choʻkindilari) — Yerdagi xoz. va kad. dengizlar tubida hosil boʻlgan choʻkindi va vulkanogen-choʻkindi yotqiziqlar. D. yo. termini fizik-kimyoviy va biologik jarayonlar natijasida choʻkindi hosil boʻladigan zonada tarkib topib togʻ jinsiga aylanishga ulgurmagan mahsu-lotlar uchun qoʻllanilgan. D.yo. kontinental yotqiziqlarga nisbatan koʻp va materik Yer poʻstidagi choʻkindi qobiq umumiy hajmining 75% dan koʻprogʻini tashkil etadi. D.yo. arxey yoki undan ham avval (3,5—4 mlrd. yil muqaddam) dastlabki dengizlar hosil boʻlish davridan boshlab, Yerning butun geologik rivojlanish tarixi davomida hosil boʻlib kelgan. D. yo. diagenez jarayonida choʻkindi togʻ jinsiga aylangan. D. yo. ohaktosh, dolomit, mergel, kremniyli jinslar, gil va argillit, alevrolit, qumtosh, konglomerat va b.dan tashkil topgan. Koʻpchilik metamorfik togʻ jinslari (gneys, slanets, marmar) dastlab D. yo. boʻlgan. D. yo.ning asosiy turlariga terrigen, biogen, xemogen va vulkanogen jinslar mansub. Chuqurligi, qirgʻoqdan uzokligi, dengiz tubining relyef shakli, oqimlar va b. omillarga bogʻliq holda alohida dengiz havzalarida D. yo.ning turli fatsi-yalari hosil boʻladi. Baʼzi bir auti-ge n minerallar (glaukonit), yotqiziqlarning ichki va tashqi tuzilishi D. yo.ning belgilari hisoblanadi. Chuqur dengiz soyliklarida toʻplangan D. yo. asosan mayda donali (gil, alevritlar, ohaktoshli va kremniyli gillar) choʻkindilardan iborat. Yon bagʻirliklarda suv osti koʻchki yotqiziqlari vujudga keladi. D. yo.ning tarkibi, massasi va Yer yuzasida tarqalishiga tektonik rejim va iqlim sharoiti katta taʼsir koʻrsatadi. D. yo. hosil boʻlish sharoiti geologik tarix davomida bir xil bul-magan. Mas, proterozoy va paleozoyda xemogen choʻkindilar mezozoy va kay-nozoydagiga qaraganda koʻp toʻplangan. Tokembriy va erta paleozoyda esa dengiz dolomitlari koʻp hosil bulgan. Te-mirli kvarsitlar (jespelitlar) faqat proterozoyda maʼlum. 20-asrning 60-y.larida olimlar urtasida D. yo.ni ik-kiga — okean yotqizik,pari va D. yo.ga ajratish gʻoyasi paydo boʻldi. Bular bir-biridan chukindilarning hosil bulish tezligi va ularda terrigen materiallarning ishtirok etishi va etmasli-giga hamda biogen jarayonlarning koʻpligi bilan farq qilina boshladi. Chukur suvli D. yo.ning okean oʻrtasi togʻliklari rift zonalarida eksgalyasion-choʻkindi, kup metalli oksidli rudalanishlar, kontinentlardagi qazilma D. yo.da esa stratiform rudali (temir, marganets, uran vanadiy va boshqalar), noruda (fosforitlar) va yonuvchi (yonuvchi slanetslar, neft va gaz) foydali qazilmalar topilgan.

Katta Oʻqituvchi juraqulov Elb ee k

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
p-tipli oʻtkazuvchanlikka ega boʻlgan IV guruh yarimoʻtkazgichning (alyuminiy qoʻshilgan kremniy) kristall panjarasining diagrammasi.
**P tipidagi yarimoʻtkazgich** — bu yarim oʻtkazgich boʻlib, unda teshiklar koʻpchilik zaryad tashuvchilardir.

P tipidagi yarimoʻtkazgichlar ichki yarimoʻtkazgichlarni qabul qiluvchilar bilan doping orqali olinadi.

  

Davriy jadvalning toʻrtinchi guruhining yarimoʻtkazgichlari uchun, masalan, kremniy va germaniy, D elementlar davriy jadvalining III guruhining kimyoviy elementlarining aralashmalari akseptorlar boʻlishi mumkin. D. I. Mendeleev jadvalida — bor, alyuminiy, indiy, galiy va donorlar — V-guruhlar — fosfor, mishyak.

AIIIBV tipidagi yarimoʻtkazgichli birikmalar uchun, masalan, galliy arsenid, donor aralashmalari VI guruh elementlari — selen, tellur va qabul qiluvchi aralashmalar II guruh — sink, kadmiy, simob.

Valentlik zonasidagi teshiklarning kontsentratsiyasi harorat, qabul qiluvchilarning kontsentratsiyasi, valentlik zonasining yuqori qismidagi energiya ustidagi akseptor darajasining energiyasi va valentlik zonasidagi darajalarning samarali zichligi bilan belgilanadi.

Shuningdek qarang
-----------------

* Yarimoʻtkazgichlar

Manbalar
--------

* Gorelik S. S. Dashevskiy V. Ya. Materialovedenie poluprovodnikov i dielektrikov: Uchebnik dlya vuzov
**P2P-Next** — bu tengdoshlar orasidagi televizion rivojlanish loyihasi. Loyiha peer-to-peer piring tarmoqlari gʻoyasiga asoslanadi va amalga oshirish natijasida teledasturlarni translyatsiya qilish uchun mos boʻladi.

Loyiha Yevropa Ittifoqi koʻmagida ishlab chiqilmoqda. Amalga oshirish uchun allaqachon 19 million yevro ajratilgan.

Delft Texnologiya Universiteti va Vrije Universiteit Amsterdam allaqachon BitTorrent -ga asoslangan P2P-Next — SwarmPlayer uchun mijoz dasturini ishlab chiqdi.

Loyihaning toʻliq ishga tushirilishi 2012-yilga moʻljallangan.

Havolalar
---------

* „P2P TV-ni sinab ko'rish uchun ko'ngillilar kerak edi".



* „Yevropa Ittifoqi "peer-to-peer" televizion tarmogʻini yaratadi" (deadlink). 1-aprel 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-avgust 2010-yil.

```
Wayback Machine saytida arxivlandi (2008-04-01).
```

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Talmih** (arab. — ishora qilish, biror narsa tomonga yengil nazar tashlash) — mumtoz sheʼriyatda keng qoʻllangan badiiy sanʼatlardan biri. Bunda shoir mashhur bir qissa, voqea yoki asarga ishora qilish orqali oʻz fikrini muxtasar hikoya qiladi. Shunga koʻra, T. sheʼrda oz soʻz bilan koʻp maʼnoni ifodalash sanʼati deyiladi. Masalan, Atoiy Sen buti Chin ishqida holimni ayb etkan kishi"Mantiquttayr" ichra koʻrsun Shayx Sanʼon qissasin.baytida oʻzining bir goʻzal ishqida ne holga tushganini batafsil bayon qilib oʻtirmay, Farididdin Attorning "Mantiq uttayr" dostonidagi mashhur "Shayx Sanʼon qissasi"ga ishora qiladi: Shayx Sanʼon voqeasidan xabardor kishi mening holatimni sira ayb qilmaydi, deydi. Shu tariqa, butun bir kitobga jo boʻladigan fikr bir baytga singdiriladi.

T. 3 koʻrinishda namoyon boʻladi: ejoz, musovot va bast. Ejoz — oz soʻz bilan koʻp maʼnoni ifodalash. Musovotda soʻz va maʼno teng. Bayet esa maʼnoni koʻp soʻz bilan ifodalashdan iborat. Istiora va tashbih ejoz jumlasidan boʻlib, ortiqcha bayon va shubhani bartaraf etish uchun batafsil maʼlumot keltirish bilan bogʻliq sanʼatlar bast hisoblanadi. Bu sanʼatlardan eng koʻp qoʻllanadigani —ejoz.

Sharq mumtoz adabiyotida T. sanʼatiga koʻp shoirlar murojaat qilgan. Zamonaviy shoirlar ijodida ham T.ning goʻzal namunalari mavjud.

Ad.:Atoulloh Husayniy, Badoyiʼussanoyiʼ, T. 1981; Shamsi Qaysi Roziy, Almoʻʼjam, Dushanba, 1991.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Talonchilik** — jinoyat huquqiga koʻra oʻzganing mulkini talontoroj qilish. T. oshkora yoki yashirin ravishda sodir etilishi mumkin. Agar aybdor jabrlanuvchilar yoki boshqa shaxslar koʻz oʻngida T. qilayotganligini va ular aybdorning harakatlari xususiyatini tushunayotganligini bila turib, T. ni amalga oshirsa, u oshkora deb hisoblanadi. Agar talontoroj qilinganligini odamlar sezmasalar yoxud buyum olinganligi faktini koʻra turib, uni qonuniy hisoblasalar va aybdor ham shunga umid qilgan boʻlsa, u holda T.ni oshkora deb tan olinishi mumkin emas. Yashirin ravishda boshlangan talontoroj baʼzan oʻzgalar mulkini ochikdanochiq egallashga aylanib ketadi. Bunday hollar, mulkni egallash jarayonida jinoyatchini sezib qolishganida, lekin jinoyatchi buni tan olmay oʻz harakatlarini davom ettirib, mulkni oshkora egallab olganda sodir boʻladi. T. mulkdorga mulkiy zarar yetkazishdek ijtimoiy xavfli oqibatlar keltirib chiqaradi. Mulkni amalda egallab olish, yaʼni jinoyatchida talontoroj qilingan narsadan foydalanish imkoniyati paydo boʻlishi vaqtidan boshlab bu jinoyat tugallangan hisoblanadi.

T. uchun Oʻzbekiston Respublikasi JKning 166moddasida javobgarlik masalasi berilgan. Bunda T. ning kvalifikatsiya tarkibi sogʻliq va hayot uchun xavfli boʻlmagan zoʻrlik ishlatish, yoxud shunday zoʻrlik ishlatish bilan qoʻrqitish kabi oʻziga xos belgini oʻz ichiga oladi. Xuddi jismoniy zoʻrlik kabi, jismoniy zoʻrlik ishlatish bilan qoʻrqitish orqali ruhiy zoʻrlik ham T.ning kvalifikatsiya belgisi hisoblanadi. T.da zoʻrlik mulkdorga, shuningdek, real holda yoki aybdorning fikricha, talontorojga toʻsqinlik qiluvchi boshqa shaxslarga nisbatan ham ishlatilishi mumkin. Insonga nisbatan zoʻrlik ishlatish yoki zoʻrlik ishlatish bilan qoʻrqitish T. turining mohiyatini oʻzgartiradi. Bunday hollarda jinoyat 2 obʼyektli boʻlib qoladi: mulk munosabatlari bilan birga sogʻliq, shaxsiy erkinlikni va badan daxlsizligini taʼminlovchi ijtimoiy munosabatlarga zarar yetadi yoki ularga bevosita xavf tugʻiladi.

Mirzayusuf Rustamboyev. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Léa Rubio** (1991-yil 6-may, Avignon shahrida tugʻilgan) — fransuz futbolchisi, hozirda Fransiyaning „Olympique de Marseille" klubida va Fransiya ayollar milliy futbol jamoasida yarim himoyachi sifatida oʻynaydi.

Faoliyati
---------

Rubio oʻz faoliyatini Monteux kommunasidagi „*Féminin Monteux" futbol klubida* boshlagan. U 2006-yilda 15 yoshida Fransiya ayollar futbolining ikkinchi divizionida toʻp surayotgan klub bilan ligadagi debyutini oʻtkazdi. 2006—2007-yilgi mavsumda Rubio 13 ta oʻyinda maydonga tushgan. Keyingi mavsumda uning oʻtkazgan oʻyinlari soni 15 taga etdi. Shuningdek, kubok oʻyinida uchta gol urdi, hatto bir necha bor jamoa sardori boʻlgan. 2008—2009-yilgi mavsumda Rubio nufuzli Clairefontaine akademiyasi ayollar ligasining „CNFE Clairefontaine" klubiga oʻtdi. Biroq, oxir-oqibat „Montpellier" bilan shartnoma imzoladi. Montpellier bilan Rubio jamoaning 8-raqamiga ega boʻldi va jamoadagi birinchi mavsumida 11 ta liga oʻyinida maydonga tushdi. U uchta kubok oʻyinida maydonga tushib, bitta gol urib, Monpeliyierga 2008—2009-yilgi „Challenge de France" musobaqasida gʻalaba qozonishga yordam berdi.

Rubio 2009—2010-yilgi mavsumda ligadagi dastlabki oltita oʻyinda uchta gol urdi. U shuningdek, klub uchun yangi tashkil etilgan, UEFA Ayollar Chempionlar ligasida toʻrtta oʻyinda ishtirok etib, klubga asosiy bosqichga chiqishga yordam berdi.

Xalqaro faoliyati
-----------------

Rubio Fransiya terma jamoasining ayollar boʻlimida faol oʻnagan. Rubio faoliyati davomida 17 yoshgacha, 18 yoshgacha va 19 yoshgacha boʻlgan ayollar jamoalari bilan ham oʻynagan. 17 yoshgacha boʻlgan terma jamoa bilan u 2008-yilda 17 yoshgacha boʻlgan ayollar oʻrtasidagi UEFA chempionatida va 2008-yilgi 17 yoshgacha boʻlgan ayollar oʻrtasidagi birinchi jahon chempionatida ishtirok etdi, ammo Fransiya guruh bosqichida turnirdan chiqib ketdi. Rubio turnirdagi yagona golini guruh bosqichining soʻnggi oʻyinida AQSH darvozasiga kiritdi. 19 yoshgacha boʻlganlar bilan Rubio „La Manga Cup" xalqaro turnirida oʻynadi va 2009-yilgi UEFA 19 yoshgacha boʻlgan ayollar oʻrtasidagi chempionati yarim finalga qadar Shvetsiyaga qoʻshimcha daqiqalarda magʻlub boʻldi.

Xalqaro statistikasi
--------------------

|  | Sana | Joy | Raqib | Hisob | Natija | Musobaqa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | 2011-yil 26-oktyabr | Stad de lʻAube, Troye, Fransiya |  Isroil | **5** — 0 | 5-0 | UEFA ayollar oʻrtasidagi Yevro-2013 saralashi |

Manbalar
--------

1. ↑  CNFE: la promo 2008-2009
2. ↑  Montpellier Robio bilan shartnoma tuzdi
**Lyutnya** (arab, al-ud — xushboʻy daraxt) — torli tirnama musiqa cholgʻusi. Kosaxonasi, katta, dastasi kalta va keng , quloklar joylashgan uchi qayrilgan. 6— 11 ichak tori, 4 (16-asrdan boshlab 11) pardasi boʻlgan. Oʻrta Osiyodan arab mamlakatlari orqali Ispaniya va Sitsiliyaga oʻtgan ud asosida yuzaga kelib, 14-asrda L. nomi bilan butun Yevropaga tarqalgan. Sadolanishi, Yevropa koʻpovozli (asosan, gomofoniya uslubidagi) musiqasiga xos parda tuzilishi, tovushqator tizimi bilan oʻtmishdoshidan farqqilgan. Uygʻonish davrida L. yakkanavoz va ansambl cholgusi sifatida Yevropa musiqa madaniyatida asosiy oʻrinni egallagan. L. uchun kompozitorlar maxsus asarlar yaratgan, xalq kuylarini qayta ishlagan. L. asarlarining notalari tabulatura tarzida chop etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qizil Saritsin mudofaasi qahramonlari** haykali — Rossiyadagi fuqarolar urushi qahramonlariga, shuningdek, janglarda faol ishtirok etgan Saritsin qishlogʻi (hozirgi Volgograd) korxonalari xodimlariga bagʻishlangan haykaltaroshlik kompozitsiyasi. 1918-1919-yillarda Volgograddagi Metallurglar maydonida Tsaritsin operasi binosi oldida joylashgan.

Tarixi
------

Mamlakatning markaziy rayonlarini Quyi Volgaboʻyi, Shimoliy Kavkaz va Oʻrta Osiyo bilan bogʻlaydigan yirik sanoat markazi va asosiy aloqa markazi boʻlgan Saritsin mudofaasi fuqarolar urushi voqealarida muhim rol oʻynadi. Qattiq mudofaa uchun shahar 1919-yil 17-mayda Faxriy Inqilobiy Qizil Bayroq, 1924-yil 14-aprelda Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

Yodgorlik RSFSR Vazirlar Kengashining 1974-yil 4- dekabrdagi 624-sonli qarori bilan davlat muhofazasiga qabul qilingan.

Haykaltarosh Aleksandr Kibalnikov va arxitektor Vasiliy Shalashov tomonidan yaratilgan shahar himoyachilariga yodgorlik 1961-yilda Stalingrad Metallurglar maydonida Madaniyat saroyi oldida oʻrnatilgan (hozirgi — Saritsin operasi).

Tavsifi
-------

Balandligi 4 metr boʻlgan haykal bronzadan yasalgan boʻlib, qoʻllarida qurol boʻlgan olti ishchining qiyofasini aks ettiradi. ularning yuzlarida shaharni istalgan vaqtda himoya qilishga qatʼiylik bildirilgan. U toʻq kulrang marmar plitalar bilan qoplangan, parallelepiped shaklidagi 4 metrli beton poydevorga oʻrnatiladi. Yuqori markaziy kafelda „Qizil Tsaritsin mudofaasi qahramonlariga abadiy shon-shuhrat" yozuvi bor".

Manbalar
--------

1. ↑  „Памятник героям обороны Красного Царицына".  2ГИС. 19-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-may 2018-yil.
2. ↑  „Памятник Героям обороны Красного Царицына в г.Волгограде". *shukach.com* (1-mart 2018-yil). 19-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-may 2018-yil.
3. ↑  „Постановление Совмина РСФСР от 04.12.1974 N 624". 4-sentabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-may 2018-yil.
4. ↑  „Памятник Героям обороны Красного Царицына". *volgograd.ru* (8-dekabr 2016-yil). 19-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-may 2018-yil.
5. ↑  „Памятник героям обороны Красного Царицына". *volgograd-history.ru*. 19-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-may 2018-yil.
**Qizil gʻozlar**, **flamingolar** — qushlar turkumi. Baʼzan laylaksimonlar turkumi tarkibiga kenja turkum maqomida ham kiritiladi. 6 turi maʼlum. Janubiy Gʻarbiy Yevropa, Afrika, Janubiy Gʻarbiy Osiyo, Janubiy va Markaziy Amerika hamda Shimoliy Amerikaning jan. qismida tarqalgan. Tanasi 91 — 120 sm, qanoti 43—49 sm, ogʻirligi 3–4 kg. Tumshugʻi katta, pastga qayrilgan. Jagʻining chetlarida shoxsimon plastinkachalar joylashgan boʻlib, suv yoki suyuqroq balchiqdan oziq moddalarni suzib olishiga yordam beradi. Oyoq va boʻyni uzun, barmoqlari orasida suzgich parda bor. Pushti, oq, yirik patlari qora. Dengiz va shoʻr koʻl qirgʻoqlariga koloniya boʻlib (baʼzan bir necha mingtasi birga) uya quradi. Oddiy qizil gʻoz Kaspiy dengizining shim.sharqiy qismi va Qozogʻistonning shoʻr koʻllari atrofi (odam borishi qiyin joylar) da yashaydi. Konussimon, balandligi 10—60 sm li uyasini balchiq yoki qumdan yasaydi. 1—3 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumini nari va modasi navbat bilan 30—32 kun bosadi. Qizil gʻozlar urugʻ, suvoʻtlar, qisqichbaqasimonlar, mollyuska va suv hasharotlari bilan oziqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  "Qizil gʻozlar" *OʻzME*. Q-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Stuart Allen „Stu" Roosa** (inglizcha: *Stuart Allen "Stu" Roosa*; 1933-yil 16-avgust — 1994-yil 12- dekabr) — amerikalik astronavt, Oyga uchgan 24 kishidan biri.

Biografiya
----------

Stuart Kolorado shtatining Durango shahrida tugʻilgan va Oklahoma shtatidagi Claremore shahrida oʻsgan. U Oklaxoma shtat universiteti va Arizona universitetlarida tahsil olgan, soʻngra 1960-yilda Boulderdagi Kolorado universitetida aviatsiya muhandisligi boʻyicha bakalavr darajasini olgan.

NASA oldida xizmat
------------------

1953-yildan beri Stuart Roosa Harbiy havo kuchlari xizmatda boʻlgan. U Arizona shtatidagi Uilyams havo kuchlari bazasida dastlabki parvoz mashgʻulotlarini yakunladi. Aerokosmik uchuvchilar maktabini tamomlagach, Kaliforniyadagi Edvards havo kuchlari bazasida sinovchi uchuvchi sifatida xizmat qilgan. U bu lavozimni 1965-yil sentabridan 1966-yil mayigacha, NASAga koʻchib oʻtishdan oldin egallagan.

NASAdagi martaba
----------------

Styuart Roosa Apollon 14 ekspeditsiyasida boʻlgan, bu odamning oyga uchinchi qoʻnishi. U orbital modul qoʻmondoni sifatida qatnashgan, yaʼni u oy yuzasiga qadam qoʻymagan.

Qoʻmondonlik moduli uchuvchisi Styuart Roosa shaxsiy yukida Oy orbitasida 500 ga yaqin daraxt urugʻini olib yurgan. Parvozdan keyin koʻchatlar urugʻlardan oʻstirildi, keyinchalik ular AQShning koʻplab shtatlarida va XX asrning 70-yillari oʻrtalarida baʼzi xorijiy mamlakatlarda ekilgan. „Oy daraxtlari" Apollon dasturi va shaxsan Stuart Roosa uchun tirik yodgorlikka aylandi.

Apollon 14 dan keyin Styuart Apollon 16 va Apollon 17 missiyalari uchun zaxira qoʻmondon moduli uchuvchisi boʻlib xizmat qildi.

1971-yilda u NASAning „Buyuk xizmatlari uchun" medali bilan taqdirlangan. 1976-yilda Harbiy havo kuchlarida polkovnik unvoni bilan nafaqaga chiqdi.

NASAdan keyin
-------------

1994-yil 12-dekabrda Styuart Roosa 61 yoshida Vashingtonda pankreatit asoratidan vafot etdi. Arlington milliy qabristoniga dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  „Stuart A. Roosa | American astronaut" (en).  Encyclopedia Britannica. Qaraldi: 17-mart 2019-yil.
4. ↑  „Astronaut Bio: Stuart Allen Roosa".  jsc.nasa.gov. 20-fevral 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-mart 2019-yil.
5. ↑  „Moon mission's living monuments: Apollo 14's 'Moon Trees' 45 years later" (en). *Space News*.  collectSPACE (3-fevral 2016-yil). Qaraldi: 30-mart 2016-yil.
6. ↑
7. ↑
8. ↑
**Whitewood** (talaffuzi: *Vaytvud*) — AQShning Janubiy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Aholisi 2020-yilgi aholini roʻyxatga olishda 879 kishini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 0.64 kvadrat mil (1.66 km2) tashkil qiladi.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1890** | 443 |  | — |
| **1900** | 311 |  | −298% |
| **1910** | 390 |  | 254% |
| **1920** | 339 |  | −131% |
| **1930** | 392 |  | 156% |
| **1940** | 267 |  | −319% |
| **1950** | 304 |  | 139% |
| **1960** | 470 |  | 546% |
| **1970** | 689 |  | 466% |
| **1980** | 821 |  | 192% |
| **1990** | 891 |  | 85% |
| **2000** | 844 |  | −53% |
| **2010** | 927 |  | 98% |
| **2020** | 879 |  | −52% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

2010-yilgi aholini roʻyxatga olishda shaharda 927 kishi, 374 xonadon va 232 oila istiqomat qilgan. Shaharning irqiy tarkibi 91,9% oq tanlilar, 0,8% afro-amerikaliklar, 3,7% tubjoy amerikaliklar, 0,1% osiyoliklar, 0,3% boshqa irqlar va 3,2% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat. Har qanday irqning ispan yoki lotin millatiga mansublari 2,5% ni tashkil etadi.

Shaharda 374 ta xonadonning 33,4 foizida 18 yoshgacha bo‘lgan bolalari bor, 46,8 foizida er-xotinlar, 8,3 foizida eri bo‘lmagan ayollar, 7 foizida xotini bo‘lmagan erkaklar, 38 foizi oilasizlar edi.

Aholining oʻrtacha yoshi 38,8 yoshni tashkil etadi. Aholining 26,9 foizi 18 yoshgacha boʻlganlar; 6,5% 18 yoshdan 24 yoshgacha boʻlganlar; 23,7% 25 dan 44 gacha; 28,8% 45 dan 64 gacha; va 14,1% 65 va undan kattadir. Shaharning gender tarkibi 50,6% erkaklar va 49,4% ayollarni tashkil qilgan.

Uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 29 297 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 30 859 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 25 347 dollarni, ayollarniki esa 16 597 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 12 247 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 15,6 foizi va aholining 17,8 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlarning 24,5 foizi va 65 yoshdan oshganlarning 7,2 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „U.S. Census Bureau: Whitewood city, South Dakota" (en). *www.census.gov*.  United States Census Bureau. Qaraldi: 5-may 2022-yil.
2. ↑  „US Gazetteer files 2010".  United States Census Bureau. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
3. ↑  *United States Census Bureau.* „Census of Population and Housing". Qaraldi: 4-oktabr 2014-yil.
4. ↑  „Census Population API".  United States Census Bureau. Qaraldi: 15-oktabr 2022-yil.
5. ↑  „U.S. Census website".  United States Census Bureau. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
**Kaluga** — RFdagi shahar, Kaluga viloyati markazi. Oka daryosi boʻyidagi pristan. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 361,5 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). K. dastlab, Litva knyazi Olgerd yorliqlarida 1371 yilda tilga olingan. U Moskva davlatining jan.gʻarbiy chegarasidagi qalʼa sifatida vujudga kelgan. 17—19-asrlarda muhim savdo markazi. K. E. Siolkovskiy K.da yashagan va oʻsha yerda dafn qilingan. Shaharda "Kaluga turbina zavodi" birlashmasi, yoʻl mashinalari va gidroprivodlar i.ch. birlashmasi, transport mashinasozligi, avtomotoelektr jihozlari, priborsozlik, radio jihozlari, radiolampa zavodlari ishlab turibdi. Yogʻochsozlik ("Gigant" birlashmasi) rivojlangan. Klavishli musiqa asboblari, qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Yengil, kimyo sanoati tarmoqlari bor. Ped. instituti, drama teatri, oʻlkashunoslik, badiiy, K. E. Siolkovskiy nomli kosmonavtika tarixi muzeyi va uning filiali — Siolkovskiy uy-muzeyi mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Mikrosʼyomka** — detal va obyektlardan fotosurat yoki kinosuratga kattalashtirib olish. M. optik mikroskop yordamida 3500-martagacha, elektron mikroskop yordamida 100000-martagacha kattalashtirib olinadi. Detal yoki obyekt tasvirini yorugʻ sezgir materi-allarga tushirishda yo faqat mikro-skopning optik tizimi, yo bulmasa, foto yoki kinoapparatning "mikroskop + obyektiv" tizimi qatnashadi. Eng odsiy mikroqurilma mikroskop va 16 yoki 35 mm li lentali kinoapparatdan iborat. Ilmiy tadqiqotlar uchun murakkab mikroqurilmalar ishlab chiqariladi. M. — detal va obyektlarning tashqi koʻrinishi, strukturasi va ularda oʻtadigan jarayonlarni Urganish uchun fan va texnikaning turli sohalarida, qishloq xoʻjaligida keng qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yermek Bekmuhamedovich Serkeboyev** (1926.4,7, Petropavlovsk — 2013.16.11, Olmaota) — qozoq xonandasi (lirik bariton). Xalq artisti (1959), Mehnat Qahramoni (1986). Olmaota konservatoriyasini tugatgan (1951). 1947-yildan Qozoq davlat opera va balet teatrida yakkaxon xonanda, 1973-yildan Olmaota konser-vatoriyasida oʻqituvchi, professor (1982-yildan). Yoqimli, mayin ovoz sohibi. S. qozoq va mumtoz operalarda asosiy partiyalarni ijro etgan: Omongeldi (Tuleboyev, "Omongeldi"), Er Targʻin, Artyom (Ye. Brusilovskiy, "Er Targʻin", "Dudaray"), Alpamis (Ye.Rahmadiyev, "Alpamis"), Yevgeniy Onegin, Yeletskiy, Mazepa, Robert (P.Chaykovskiy, "Yevgeniy Onegin", "Mazepa", "Iolanta") va boshqa Repertuaridan shuningdek, kamer va estrada asarlari oʻrin olgan. Yevropa, Osiyo va Amerika mamlakatlarida gastrolda boʻlgan. Qozogʻiston Davlat mukofoti laure-ati (1972).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Zambarak daraxt
**Zambarak daraxt** *(Couroupita guianensis)* – Britaniyaning Gvianasida oʻsadigan daraxt. Uning gul hamda mevalari daraxt tanasi boʻylab osilib turadigan novdalarda oʻrnashgan. Gullash davriga yaqin oʻsimlik tanasining har xil qismidan novdaga oʻxshash uzun gulbandlar oʻsib chiqa boshlaydi va bu gulbandlarning oxiri yoʻgʻonlashib, oldin gulga keyinchalik mevaga aylanadi. Bu gulbandlar yillar oʻtishi bilan uzayib boradi. Nihoyat mevalar oʻsimlik tanasida turlicha uzunlikdagi bandlarda osilib turadi. Zambarak daraxtini fanda K*ouropita guanenzis* deb yuritadilar. Oʻziga xos manzaraga ega boʻlgan bu daraxt koʻpgina tropik mamlakatlarning botanika bogʻlarida oʻstiriladi. Mevasi qattiq, yumaloq, sharsimon, jigar rang, diametri  10–18 sm ga yetadi. Bu oʻsimlikning mevalari shamolda bir-biriga yoki daraxtning tanasiga urilib uzoqdan kelayotgan zambarak shovqinlarini eslatuvchi oʻziga xos ovoz chiqaradi. Shuning uchun bu oʻsimlikka zambarak daraxt degan non berilgan.

Adabiyotlar
-----------

1. ↑  Усмонов Д. Ҳошимов Н. Дунёнинг ғаройиб дарахтлари. – Тошкент: Фан, 2007. 6-б.
**Lezginlar** (oʻzlarini lezgiyar deb atashadi) — xalq. Dogʻistonda (204 ming kishi), Ozarbayjonda (171 ming kishi), Rossiya Federatsiyasida (260 ming kishi), Qozogʻistonda (14 ming kishi), Turkmanistonda (10 ming kishi) yashaydi. Umumiy soni taxminan 470 ming kishi (1990- yillar oʻrtalari). Dogʻistonning togʻlik aholisini adabiyotlarda 19-asr va 20-asr boshlarida L. deb atashgan Lezgin tilida soʻzlashadi. Dindorlari — sunniy musulmonlar, shialar ham bor. L. asosan, dehqonchilik, bogʻdorchilik, chorvachilik, hunarmandlik (gilam toʻqish, yogʻoch, temir va charmga ishlov berish) va kulollik bilan shugʻullanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Leypsig boʻlimidan keyin Vettin domenlarining xaritasi
**Leypsig shartnomasi** (nemischa:) — aka-uka Ernst va Albrext oʻrtasidagi Vettiniy mulklarining hududiy boʻlinishi uchun tuzilgan shartnoma.

1485-yil 17-iyunda Vettin yerlarining merosxoʻrlari bu mulklarni oʻzaro boʻlishishga qaror qilishdi. 1485-yil 11-noyabrda Leypsigda 1918-yilgacha amal qilgan shartnoma imzolandi.

Aka-uka Ernst boʻlinish rejasini tuzishiga rozi boʻlishdi va Albrext hududlaridan birini tanlash huquqini oladi.

Boʻlinish natijasida Albrext Meissen, Pleissenland va Osterlendning shimoliy qismini (Leypsig yaqinida), Shimoliy Tyuringiyani, Merseburg yepiskopligidagi Vogtni va Kvedlinburg abbeyini va Tyuringiya grafliklarining bir qismini oldi. Ernst Saks-Vittenberg gersogligini oldi. Bundan tashqari, u Saksoniya Pfalzning yarmini, Vogtlandni, Koburg atrofidagi Frankoniyaning Vettin yerlarini, Pleissenland va Osterlandning janubiy qismini (Altenburg yaqinida), Naumburg yepiskopligidagi Vogtdomni va Tyuringiyaning Reuss, Gleichen grafliklarini oldi.

Leypsig diviziyasining tanazzulga uchrashi (Tyuringiya davlat arxividan nusxa)
Yakuniy deklaratsiyada qayd etilishicha, agar aka-ukalardan biri yoki ularning erkak avlodlari boshqa erkak avlodlarsiz vafot etsa, yerning bu qismi aka-uka yoki uning merosxoʻrlariga tegishli boʻladi. Bundan tashqari, ushbu shartnoma Albrext imzosi bilan kuchga kirishi qayd etilgan. 1485-yil 14-avgustda Ernst muhrlangan shartnomani ukasi Albrextga topshirdi.

Leypsig shartnomasi Saksoniya tarixidagi eng noto‘g‘ri shartnoma hisoblanadi.

Ushbu Leypsig kelishuvi asosida Vettinlar uyining ikkita chizig'i - Ernestinlar va Albertinlar paydo bo'ldi, ular tobora ko'proq bir-biri bilan to'qnash keldi.

Bu kelishuv Sakson hokimiyatining zaiflashishi Brandenburg-Prussiyaning gegemon davlat sifatida kuchayishiga yanada koʻproq yordam bergan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Das Teutsche Reichs-Archiv / [8]. Des Teutschen Reichs-Archivs Partis Specialis Continuatio II. Johann Christian Lüning, Leipzig : Lanckisch, 1712 S. 246.

Havolalar
---------

* Leyptsiger *Teilung* im Leyptsig-Lexikon(olm.) )
**Ruberoid** (lot. rubes — kizil va yun. eidos — oʻxshash) — oʻrama (rulonli) karton qogʻozga neft mahsulotlari (bitum)ni shimdirib tayyorlanadigan qurilish materiali. Chidamliligini oshirish maqsadida bitum qoplamaga mayda toʻldirgichlar qoʻshiladi, sirtiga esa talk, maydalangan slyuda yoki yirik donali mineral kukunlar sepiladi. Binokorliqda qoʻllaniladigan R.ning standart kengligi — 750, 1000 va 1025 mm, bir ruloni 10 yoki 20 m2 boʻladi. R. tomga yopishdan tashqari, binolarning yer osti qismlarini namdan muhofaza qilish maqsadlarida (gidroizolyasiya materiali sifatida) ham koʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Saksofon
**Saksofon** (inglizcha: *saxophone*) — puflama tilchali musiqa cholgʻu asbobi. Belgiyalik musiqa cholgʻulari ustasi Adolphe Sax ixtiro qilgani (1841) uchun uning nomi bilan atalgan. Turli (jez, rux va boshqalar) metallar qorishmasidan tayyorlanadi. Mundshtugi yakka tilli. Chalgʻichbarmoq teshiklari klapanlar bilan berkitiladi. Asosan, 7 turi (sopraninodan kontrabasgacha) mavjud. Yorqin, kuchli va shirali tovushi, keng texnik (virtuoz) imkoniyatlarga ega boʻlgan saksofon jaz musiqasida asosiy cholgʻulardan hisoblanadi. Puflama sozlar orkestri, estrada orkestri, baʼzida simfonik va opera orkestrlari tarkibiga kiradi. Yakkanavoz konsert musiqa cholgʻusi sifatida ham foydalanilmoqda (K. Debyussi, Rapsodiya; A. Glazunov, S. va torli orkestr uchun konsert va boshqalar).

Oʻzbekistonga 19-asrning oxirgi choragida rus harbiy orkestrlari bilan birga kirib keldi. Hozirda Oʻzbekiston Qurolli Kuchlar orkestrlari, turli estrada orkestr va ansambllari tarkibidan oʻrin olgan. 1990-yil Oʻzbekiston davlat konservatoriyasida, keyinchalik, musiqa kollejlarida saksofon sinfi ochilgan. Sh. Esonboyev, B. Shukurov, Y. Jivayev, B. Murtazoyev, Y. Gulzarov kabi S. ijrochilari tanilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Raumberger, Ventzke, Claus, Karl*. Saxophone*. Oxford Music Online, 2001. DOI:10.1093/gmo/9781561592630.article.24670. ISBN 978-1-56159-263-0.
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻqish uchun
------------

* Chadwick, George. „Waner Boys Popularizing Saxophone". *The San Bernardino Sun*. 16-iyun, 1927.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb11966972w (maʼlumot)
* GND: 4179250-6
* LCCN: sh85117829
* MusicBrainz: a9ed16cd-b8cb-4256-9c41-93f5f0458c49
* NDL: 00576411
* NKC: ph250072

 |
**Shifr** (frans. sgpyge, aynan — raqam, arab. sifr — nol) — maxsus maqsadlar uchun moʻljallangan shartli belgilar majmui. Diplomatik vakillar (elchilar, attashelar va boshqalar)ning oʻz hukumatlari bilan maxfiy yozishmalarida, shuningdek, qurolli kuchlarda buyruq, farmoyish berishda va jangovar harakat, razvedka natijalari haqida xabar qilishda qoʻllanadi. Xabarning magʻzini chaqish (shifrovka) jumla, soʻz, boʻgʻin yoki alohida harflarni raqam yoki harflarga turli uygʻunlikda almashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Sh.larni tushunish uchun kelishilgan tegishli shartdan (parol) xabardor boʻlish lozim. Sh.langan matnning magʻzini chaqishda maxsus kalitlar tizimidan foydalanadi. shahrini murakkablashtirish uchun qoʻsh Sh. tizimi ham qoʻllanadi. Sh. maxfiy yozishmalar sirini saqlab qolishga hamma vaqt ham kafolat bera olmaydi, chunki davlatlarning razvedka xizmatlari shahrini yechish bilan muntazam shugʻullanib turadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yerni musodara qilish** - davlatning yerni egalaridan majburiy ravishda, biron-bir haq toʻlamay tortib olishi. Mas, 18—19-asrlardagi inqiloblar davomida Gʻarbiy Yevropa mamlakatlarida zamindorlarning yerlari musodara etiddi. 1917-yil oktabr toʻntarishi natijasida ham shunday yerlar tortib olinib, davlat ("umumxalq") mulki deb eʼlon qilindi va dehqonlarga foydalanish uchun berildi. 1928— 29 y.lardan boshlab esa sobiq Ittifoqda (jumladan Oʻzbekistonda) dehqon xoʻjaliklarini "yoppasiga kollektivlashtirish", "quloqlarni sinf sifatida tugatish"dan iborat stalincha siyosat yuritildi. Oqibatda oʻn minglab oʻrta hol va boy dehqonlarning yerlari tortib olinib, jamoa xoʻjaliklari ixtiyoriga zoʻrlab oʻtkazildi. Omilkor dehqonlar yer-suv mulklaridan majburiy tarzda mahrum etilib, koʻplari mamlakatning uzoq joylariga koʻchirib yuborildi. Masalan, 1930-yil oktabr oyiga kelib 115231, 1931-yilda 265795 dehqon oilalari Shimol, Ural, Sibir va Qozogʻiston mintaqalariga joʻnatildi. 200—250 ming "quloq" oʻz oilasi bilan yerini, mulkini tashlab qochib, shaharlarga koʻchib oʻtdi. Shu tariqa jami 1 — 1,1 million dehqon xoʻjaligi yerlaridan mosuvo boʻlib, butunlay tugatildi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Musabba** (arab. — yettilik) — musammat usulidagi, har bir bandi 7 misradan iborat sheʼr shakllaridan biri. Uning birinchi bandidagi hamma misralar oʻzaro uygʻun qofiyalashadi, keyingi bandlarning esa 6 misrasi oʻzaro qofiyalanib, oxirgi 7misrasi M. 1-bandidagi misralarga mos qofiyalanadi (a-a-a-a-a-a-a, b-b-b-b-b-b-a, v-v-v-v-vv-a, g-g-g-g-g-g-a va h.k.). Ayrim hollarda agar M.larning har bandi oxirida 1 yoki 2 miyera oʻzgarishsiz takrorlanib borsa, uning qofiya tartibi ham boshqacharoq boʻlishi mumkin. Forstojik, ozarbayjon mumtoz adabiyoti tadqiqotchilari bu adabiyotlarda M. namunalari umuman yaratilmaganligini qayd etadilar. M. bandlaridagi 7 miyerani oʻxshash qofiyalashtirish qiyinchiligi, aftidan, bu shaklga kamroq murojaat qilinishiga sabab boʻlgan boʻlishi mumkin. Mashrab, Komil, Miriy, Tabibiy, Vosit Saʼdulla M.lar yozishgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |