**Pardis Kristin Sabeti** (1975-yil 25-dekabrda tugʻilgan) — Eronlik amerikalik hisoblash biologi, tibbiy genetik va evolyutsion genetik olim. U tabiiy tanlanishga duchor boʻlgan genom boʻlimlarini aniqlaydigan bioinformatik statistik usulni va genetikaning kasallik evolyutsiyasiga taʼsirini tushuntiruvchi algoritmni ishlab chiqdi. 2014-yilda Sabeti Gʻarbiy Afrikadagi Ebola epidemiyasini oʻrganuvchi kamerunlik genetik Kristian Xappi boshchiligidagi jamoaning bir qismi edi. RNK oʻzgarishlari shuni koʻrsatadiki, birinchi odam infektsiyasi eksklyuziv odamdan odamga oʻtgan. Bu ish uni 2014-yilda TIME jurnalining Yil odami (Ebola bilan kurashuvchilar) va 2015-yilda TIME 100 ta eng nufuzli kishilaridan biri deb topishga olib keldi. Sabeti Garvard universitetidagi Tizimlar biologiyasi markazi va Organizmik va evolyutsion biologiya boʻlimining toʻliq professori va Garvard TH Chan jamoat salomatligi maktabi yuqumli kasalliklar dinamikasi markazi fakultetining toʻliq professori va Keng tadqiqot instituti aʼzosi. Institut va Govard Xyuz tibbiyot instituti tergovchisi .U Sabeti laboratoriyasining rahbari. Sabeti „Ming kunlar" rok guruhining solisti va yozuvchisi hamda Annenberg Learner homiyligidagi „Har narsaga qarshi: Inside Statistics" taʼlim seriyasining hozirgi boshlovchisi .Uning koʻrsatuvi koʻplab oʻrta maktab statistikasi oʻquv dasturlariga, jumladan, Tomas Jefferson oʻrta fan va texnologiya maktabidagi Tadqiqot statistikasi 1 va 2 kurslariga kiritilgan

Erta hayot va taʼlim
--------------------

Sabeti 1975 yilda Eronning Tehron shahrida Nasrin va Parviz Sabeti oilasida tugʻilgan. Uning otasi bahaiy dini oilasidan chiqqan, lekin hech qachon rasman aʼzo boʻlmagan va Eron razvedka agentligi SAVAKda deputat va Shoh rejimida yuqori martabali xavfsizlik xodimi boʻlgan. Uning oʻzidan 2 yosh katta boʻlgan Parisa ismli opasi bor edi. Katta boʻlgan Parisa Pardisga maktabda bir yil avval oʻrgangan kurs materialini oʻrgatgan va bu Pardisning oʻquv yili boshlanganda „sinfdoshlaridan deyarli ikki yil oldinda boʻlishiga" sabab boʻlgan. Uning oilasi 1978-yil oktabr oyida, Eron inqilobidan sal oldin , Sabeti ikki yoshga to‘lganida Erondan qochib, Floridada qoʻnim topdi. Orlandoda oʻsgan Sabeti gul doʻkoni egasi, romanchi yoki shifokor boʻlishni xohlagan. Biroq, u matematikaga eng ishtiyoqli edi. Sabeti bolaligida va kollejda oʻqiganida tennis bilan shugʻullangan. Sabeti Markaziy Floridadagi Trinity tayyorgarlik maktabiga bordi. Oʻrta maktabda u USA Today’s All-USA High School Akademik jamoasida qatnashgan. U qoʻshimcha ravishda tibbiyot faniga boʻlgan ilhomining bir qismini 1995-yilda suratga olingan „Ajralish" filmi bilan bogʻlaydi. Sabeti Massachusets Texnologiya Institutida (MIT) biologiya boʻyicha oʻqishni davom ettirdi, u erda u universitet tennis jamoasi aʼzosi va sinf prezidenti boʻlib, 1997 yilda Biologiya mutaxassisligi va „oʻrtacha 5,0" bilan tamomlagan. MITda u tadqiqot faoliyatini Devid Bartelning laboratoriyasida boshlagan, shuningdek, Erik Landerning laboratoriyasida ishlagan, Birinchi kurs talabalari uchun yetakchilik dasturini yaratgan va oʻqituvchi yordamchisi boʻlib ishlagan. Oʻshanda u Oksforddagi Nyu-kollejda Rodos olimi boʻlgan va 2002- yilda evolyutsion genetika boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini tamomlagan va 2006- yilda Garvard Tibbiyot maktabini tibbiyot fanlari doktori unvoni bilan tamomlagan va maktab qiz talabalarni qabul qila boshlaganidan beri ushbu sharafga sazovor boʻlgan uchinchi ayol boʻldi. Yangi amerikaliklar uchun Paul va Daisy Soros stipendiyalari uning aspiranturada oʻqishini qoʻllab-quvvatladi. Dastlab Sabeti tibbiyotga kirib, shifokor boʻlishni rejalashtirgan; ammo, u tibbiyot institutini tamomlagandan soʻng va tadqiqotni tibbiyotdan afzal koʻrganini bilib, oʻrniga tadqiqotni davom ettirishga qaror qildi.

**Karyera va tadqiqot**

Sabeti oʻrta maktab oʻquvchilari uchun MITdagi mashhur ilmiy- tadqiqot institutida oʻtkaziladigan taniqli maʼruzalar seriyasining har yili ishtirokchisidir. 2015 yil may oyida u „Keyingi oʻlik virus bilan qanday kurashamiz" deb nomlangan TED nutqini oʻtkazdi."Uning jamoasi yaqinda pandemiyani oldini olish va javob berish tizimini Sentinel qurish uchun TED Audacious Project tomonidan moliyalashtirildi." Oksfordda aspirant sifatida va Broad Institutida Erik Lander bilan doktoranturadan keyingi tadqiqotchi sifatida Sabeti gʻayrioddiy uzun haplotiplarda topilgan umumiy genetik variantlarni izlaydigan ijobiy tanlov uchun statistik testlar oilasini ishlab chiqdi. Uning testlari, kengaytirilgan haplotip gomozigotaligi (EHH), uzoq masofali haplotip (LRH) testi va oʻzaro populyatsiyaning kengaytirilgan haplotip gomozigotaligi (XP-EHH) odamlar populyatsiyalarida chastotasi soʻnggi 10 000 yilda tez oʻsgan foydali mutatsiyalarni aniqlash uchun moʻljallangan. Garvard universiteti professori sifatida Sabeti va uning guruhi tanlov signallarini aniq aniqlash uchun statistik test, Koʻp signallar kompozitsiyasi (CMS) va har qanday turdagi maʼlumotlar toʻplamidagi korrelyatsiyalarni aniqlash va tavsiflash uchun statistik testlar oilasini ishlab chiqdi. Maksimal maʼlumot parametrik boʻlmagan qidiruv (MINE). Sabeti o‘rta maktab va kollej o‘quvchilariga statistikani tushuntirish maqsadida bir qator videolar yaratdi. 2021 yil fevral oyida Sabeti Nature Communications jurnalida maʼlum darajadagi COVID-19 antikorlari virusdan qanday qilib uzoq muddatli himoyani taʼminlashi haqida maqola muallifi boʻldi. Maqola SpaceX kompaniyasining 4300 nafar xodimi tomonidan ixtiyoriy ravishda taqdim etilgan qon namunalariga asoslangan boʻlib, uning bosh direktori Ilon Mask ham hisoblangan. 2021-yil sentabr oyida Sabeti YouTube kanalining Crash Course kanaliga qo‘shildi va o‘zining Epidemiya haqidagi faniga mezbonlik qildi.

**Mukofotlar va unvonlar**

Sabeti 2012 yilda Smitson jurnalining tabiiy fanlar boʻyicha Amerika zukkolik mukofoti sovrindori boʻlgan. 2014 yilda u biotibbiyot fanida ijodiy vaʼda uchun Vilchek mukofotiga sazovor boʻldi. U Jahon Iqtisodiy Forumi yosh global yetakchisi va National Geographic Emerging Explorer hisoblanadi.

Sabeti 2014-yilda TIME jurnali tomonidan yilning eng yaxshi odamlari (Ebola bilan kurashuvchilar) deb topilganidan tashqari, 2015-yilda TIME jurnalining 100 ta eng nufuzli odamlari roʻyxatiga kiritilgan. 2015 yilda Sabeti Govard Xyuz tibbiyot institutining nufuzli tadqiqotchisi mukofotiga tanlandi. Shuningdek, u biotibbiyot fanlari boʻyicha Burroughs Wellcome Fund Career Award, Packard Foundation mukofoti fan va muhandislik va NIH Direktorining Yangi Innovator mukofoti va L’Oréal mukofotiga sazovor boʻlgan. Sabeti BBCning 2020-yil 23-noyabrda eʼlon qilingan 100 nafar ayol roʻyxatida edi.

**Shaxsiy hayot**

Sabeti „Ming kunlar" rok guruhining solisti va qoʻshiq muallifi. Sabeti boʻsh vaqtida voleybol oʻynashni yaxshi koʻradi va Garvardning yozgi voleybol ligasida qatnashadi.

2015-yilning 17-iyulida Montanadagi konferentsiyada Sabeti halokatga uchradi. U jardan oshib oʻtib, toshlarga urilib ketgan ATVda yoʻlovchi edi. U tos suyagi va tizzalarini sindirib, miya jarohatini oldi. U oʻqituvchilikka qaytish uchun reabilitatsiyani tugatdi.

**Filmografiya**

Barcha imkoniyatlarga qarshi … Xost (32 qism)

**Adabiyotlar**

•Sabeti, Pardis Kristin (2002). Tabiiy tanlanish va rekombinatsiyaning odamlarda genetik xilma-xillikka taʼsiri: Afrika populyatsiyalarida Plasmodium falciparum bezgak kasalligini tekshirish jisc.ac.uk (DPhil dissertatsiyasi). Oksford universiteti. OCLC 64594684 .

• EthOS uk.bl.ethos.410671. 2019-yil 7-martda asl nusxadan arxivlangan. 2019 -yil 6-martda olindi .

• Europe PubMed Central dan Pardis Sabeti nashrlari

•Sabeti, shaxsiy kompyuter; Reyx, DE; Xiggins, JM; Levin, HZP; Rixter, DJ; Schaffner, SF;

•Gabriel, SB; Platko, QK; Patterson, NJ; McDonald, GJ; Ackerman, HC; Kempbell, SJ; Altshuler, D.; Kuper, R.; Kviatkovski, D.; Uord, R.; Lander, ES (2002).

•"Inson genomida haplotip tuzilishidan soʻnggi ijobiy tanlovni aniqlash". Tabiat. 419 (6909): 832-837. Bibcode : 2002Natur.419..832S. doi : 10.1038/nature01140. PMID 12397357. S2CID 4404534 .

• Deen, Lango (2005 yil 25 iyul). „Pardis Sabeti bilan yakkama-yakka" .

•Science Spectrum Onlayn. 2007 yil 28 sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. 2007 yil 27 iyulda olingan .

•Furman, Erik (2007 yil 16 iyul). "Hayotingizni oʻzgartir