Sun'iy yo'ldosh Internetga kirish - bu aloqa sun'iy yo'ldoshlari orqali taqdim etiladigan Internetga kirish. Zamonaviy iste'molchi darajasidagi sun'iy yo'ldosh Internet xizmati odatda nisbatan yuqori ma'lumotlar tezligini taklif eta oladigan geostatsionar sun'iy yo'ldoshlar orqali individual foydalanuvchilarga taqdim etiladi, yangi sun'iy yo'ldoshlar quyi oqimdagi ma'lumotlar tezligini 506 Mbit/s gacha yetkazish uchun Ku diapazonidan foydalanadi. Bundan tashqari, kosmosdan past kechikishli Internetga kirishni ta'minlash uchun past er orbitasida yangi sun'iy yo'ldosh internet turkumlari ishlab chiqilmoqda.

Tarixi
------

1957-yil oktabr oyida Sovet Ittifoqi tomonidan birinchi Sputnik 1 sun'iy yo'ldoshi uchirilgandan so'ng, 1958-yilda AQSh Explorer 1 sun'iy yo'ldoshini muvaffaqiyatli uchirdi. Birinchi tijoriy aloqa sun'iy yo'ldoshi Telstar 1 bo'lib, Bell Labs tomonidan qurilgan va 1962-yil iyul oyida uchirilgan.

Geosinxron sun'iy yo'ldosh g'oyasi - Yerni ekvator ustidagi orbitada aylana oladigan va Yerning aylanishiga rioya qilgan holda barqaror bo'lib qolishi mumkin - birinchi marta 1928-yilda Herman Potočnik tomonidan taklif qilingan va fantast muallifi Artur C. Klark tomonidan Wireless World jurnalida chop etilgan maqolada ommalashgan. 1945-yilda. Geostatsionar orbitaga muvaffaqiyatli chiqqan birinchi sunʼiy yoʻldosh NASA uchun Hughes Aircraft tomonidan qurilgan va 1963-yil 19-avgustda uchirilgan Syncom3 boʻldi. Kattaroq quvvatga ega va yaxshilangan ishlash koʻrsatkichlariga ega boʻlgan keyingi avlod aloqa sunʼiy yoʻldoshlari televidenie, harbiy dasturlar va telekommunikatsiya maqsadlarida foydalanish uchun qabul qilindi.. Internet va World Wide Web ixtiro qilingandan so'ng, geostatsionar sun'iy yo'ldoshlar Internetga kirishni ta'minlashning potentsial vositasi sifatida qiziqish uyg'otdi.

Sun'iy yo'ldosh orqali uzatiladigan Internetning muhim omili sun'iy yo'ldoshlar uchun Ka diapazonining ochilishi bo'ldi. 1993-yil dekabr oyida Hughes Aircraft Co. Federal aloqa komissiyasiga birinchi Ka diapazonli sun'iy yo'ldosh Spacewayni uchirish uchun litsenziya olish uchun ariza berdi. 1995-yilda FCC 15 ta kompaniyaning arizalarini jalb qilgan holda, Ka-diapazonli sun'iy yo'ldosh ilovalarini ko'proq taklif qildi. Ular orasida EchoStar, Lockheed Martin, GE-Americom, Motorola va KaStar Satellite bor edi, ular keyinchalik WildBluega aylandi.

Sun'iy yo'ldoshli Internet tarmog'ining dastlabki bosqichidagi taniqli nomzodlar orasida Teledesic bor edi, u qisman Microsoft tomonidan moliyalashtirilgan va 9 milliard dollardan ko'proq mablag'ga ega bo'lgan shuhratparast va oxir-oqibat muvaffaqiyatsiz loyiha. Teledesic g'oyasi 720 Mbit/s gacha yuklash tezligi bilan arzon Internetga kirishni ta'minlovchi Ka-diapazonida past orbitali yuzlab sun'iy yo'ldoshlardan iborat keng polosali sun'iy yo'ldosh turkumini yaratish edi. Loyiha 2003-yilda to'xtatildi. Teledesicning muvaffaqiyatsizligi, Iridium Communications Inc. va Globalstar sun'iy yo'ldosh aloqa provayderlarining bankrotlik to'g'risidagi arizalari bilan birgalikda sun'iy yo'ldosh Internetni rivojlantirishga bo'lgan bozor ishtiyoqini susaytirdi. Eutelsat tomonidan iste'molchilar uchun Internetga tayyor bo'lgan birinchi sun'iy yo'ldosh 2003-yilning sentabrigacha uchirilgan edi.

2004-yilda birinchi yuqori o'tkazuvchanlik qobiliyatiga ega Anik F2 sun'iy yo'ldoshining ishga tushirilishi bilan yangi avlod sun'iy yo'ldoshlari sinfi yaxshilangan quvvat va o'tkazish qobiliyatini ta'minlay boshladi. Yaqinda 2011-yilda ViaSat kompaniyasining ViaSat-1 sun'iy yo'ldoshi va 2012-yilda HughesNet kompaniyasining Yupiter sun'iy yo'ldoshi kabi yuqori o'tkazish qobiliyatiga ega sun'iy yo'ldoshlar keyingi yaxshilanishlarga erishdi va ma'lumotlar uzatish tezligini 1–3 Mbit/s dan 12–15 Mbit/s gacha va undan yuqori darajaga ko'tardi. Ushbu sun'iy yo'ldoshlarga ulangan Internetga kirish xizmatlari ko'pincha dial-up, ADSL yoki klassik FSSlar orqali Internet xizmatiga muqobil sifatida qishloq aholisiga mo'ljallangan. Fitchard, Kevin (2012-10-01).

2013-yilda O3b yulduz turkumining birinchi toʻrtta sun’iy yoʻldoshi oʻrta Yer orbitasiga (MEO) uchirilib, oʻsha paytda barqaror internetga kirish imkoniga ega boʻlmagan "boshqa uch milliard" odamlarga internetdan foydalanish imkoniyatini taqdim etishdi. Keyingi olti yil ichida yulduz turkumiga yana 16 ta sun'iy yo'ldosh qo'shildi, ular hozirda SESga tegishli va boshqariladi.

2014-yildan beri ortib borayotgan kompaniyalar soni past Yer orbitasidagi sun'iy yo'ldosh yulduz turkumlari yordamida internetga ulanish ustida ishlayotganini e'lon qildi. SpaceX, OneWeb va Amazon har biri 1000 dan ortiq sun'iy yo'ldoshni uchirishni rejalashtirmoqda. Faqatgina OneWeb 2017-yilning fevraliga qadar loyiha uchun 1,7 milliard dollar yigʻdi, SpaceX esa 2019-yilning birinchi yarmida Starlink deb nomlangan xizmati uchun bir milliarddan ortiq mablagʻ yigʻdi va 2025-yilga kelib oʻzining sun’iy yoʻldoshlar turkumidan 30 milliard dollardan ortiq daromad olishni kutmoqda. Ko'pgina rejalashtirilgan yulduz turkumlari kosmosga asoslangan internet magistralini samarali yaratish uchun sun'iy yo'ldoshlararo aloqalar uchun lazer aloqasidan foydalanadi.

2017-yil sentabr oyida SES O3b mPOWER deb nomlangan O3b sunʼiy yoʻldoshlari va xizmatining keyingi avlodini eʼlon qildi. 11 ta MEO sun'iy yo'ldoshlari turkumi keng polosali internet xizmatlari uchun 30 000 nuqta nurlari orqali dunyo bo'ylab 10 terabit sig'imga ega bo'ladi. Birinchi uchta O3b mPOWER sunʼiy yoʻldoshi 2022-yilning 2-choragida uchirilishi rejalashtirilgan.

2017-yildan boshlab Delta va American kabi aviakompaniyalar samolyotlarda cheklangan tarmoqli kengligi bilan kurashish va yoʻlovchilarga foydalanish mumkin boʻlgan internet tezligini taklif qilish vositasi sifatida sunʼiy yoʻldoshli internetni joriy qilmoqda.

Uchirilgan Su'niy yo'ldoshlar
-----------------------------

WINDS sun'iy yo'ldoshi 2008-yil 23-fevralda uchirilgan. WINDS sun'iy yo'ldoshi Yaponiya va Osiyo-Tinch okeani mintaqasi bo'ylab keng polosali Internet xizmatlarini taqdim etish uchun ishlatiladi. Sun'iy yo'ldosh 45 sm diafragma antennasi va 5 metrli antennasi bo'lgan korxonalar uchun 1,2 Gbit/s ulanishi bo'lgan turar-joylarga 155 Mbit/s pastga va 6 Mbit/s gacha maksimal tezlikni ta'minlaydi.U o'zining dizayn muddatining oxiriga yetdi.

SkyTerra-1 2010-yil noyabr oyi oʻrtalarida Shimoliy Amerikani taʼminlagan holda ishga tushirilgan boʻlsa, Hylas-1 esa 2010-yil noyabrida Yevropaga moʻljallangan.

2010-yil 26-dekabrda Eutelsat kompaniyasining KA-SAT dasturi ishga tushirildi. U Evropa qit'asini 80 ta nuqta nurlari bilan qamrab oladi - Evropa va O'rta er dengizi bo'ylab bir necha yuz kilometrlik hududni qamrab oladigan yo'naltirilgan signallar. Spot nurlari chastotalarni bir nechta mintaqalarda shovqinsiz samarali qayta ishlatishga imkon beradi. Natija quvvatni oshiradi. Spot nurlarning har birining umumiy sig'imi 900 Mbit/s, butun sun'iy yo'ldosh esa 70 Gbit/s sig'imga ega bo'ladi.

ViaSat-1 2011-yil 19-oktabrda Qozogʻistonning Bayqoʻngʻir shahridan Exede Internet xizmati orqali 140 Gbit/s umumiy oʻtkazish qobiliyatini taklif qiluvchi ishga tushirilgan. JetBlue Airways bortidagi yoʻlovchilar ushbu xizmatdan 2015-yildan beri foydalanishlari mumkin.Xizmat shuningdek United Airlines, American Airlines, Scandinavian Airlines, Virgin America va Qantasga kengaytirildi.

EchoStar XVII sun’iy yoʻldoshi 2012-yil 5-iyulda Arianespace tomonidan uchirilgan va HughesNet’ga xizmat koʻrsatuvchi 107,1° Gʻarbiy uzunlikdagi doimiy geosinxron orbital uyasiga joylashtirilgan. Ushbu Ka-band sun'iy yo'ldoshi 100 Gbit/s dan ortiq o'tkazish qobiliyatiga ega.

2013-yildan beri O3b sun'iy yo'ldosh turkumi ma'lumotlar xizmatlari uchun 238 ms ni tashkil etadigan uchidan-uchgacha bo'lgan aylanish kechikishini da'vo qilmoqda.

2015 va 2016-yillarda Avstraliya hukumati mintaqaviy avstraliyaliklar va Norfolk oroli va Rojdestvo oroli kabi tashqi hududlar aholisini internet bilan ta'minlash uchun ikkita sun'iy yo'ldoshni ishga tushirdi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Satellite Internet: 15 Mbps, no matter where you live in the U.S." Ars Technica. 7 January 2013. Retrieved 5 September 2013
2. ↑  End-to-End Efficiency for Trunking Networks, Newtec IP Trunking, 2013
3. ↑  "Extra-Terrestrial Relays—Can Rocket Stations Give Worldwide Radio Coverage?" Arthur C. Clark. October 1945. Archived from the original (PDF) on 2006-07-15. Retrieved 2009-03-04.
4. ↑  "First Internet Ready Satellite Launched". Space Daily. 2003-09-29. Retrieved 2013-08-29.
5. ↑  "With new satellite tech, rural dwellers get access to true broadband". Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-10-27). Gigaom. Retrieved 2013-08-29.
O3b MEO SES. Accessed 25 April 2021
6. ↑  Winkler, Rolfe; Pasztor, Andy (2017-01-13). "Exclusive Peek at SpaceX Data Shows Loss in 2015, Heavy Expectations for Nascent Internet Service". Wall Street Journal. ISSN 0099-9660. Retrieved 2018-02-09.
7. ↑   A.W. (17 October 2017). "More airlines are offering free Wi-Fi for messaging services". The Economist.
8. ↑  Martyn Williams (December 27, 2010). "European broadband-Internet satellite launched". Network World. Archived from the original on March 8, 2012. Retrieved July 17, 2011.
9. ↑  "Home". 17 January 2011. Archived from the original on 17 January 2011. Retrieved 28 March 2018.

Havolalar
---------

* ViaSat/TIA Satellite Equipment Systems Standardization Efforts