recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Boltiqboʻyi qoʻshiq va raqs bayrami (**latv. Visparejie Dziesmu un Deju svetki, lit. Dainu ir sokiu sventes, est. Laulupidu) ― Latviya, Litva va Estoniyada milliy bayrami. Boltiqboʻyi qoʻshiq va raqs bayramllari har besh yilda bir marta (Litvada har toʻrtinchi yilda) oʻtkaziladi va mintaqaviy tanlovlarda gʻolib chiqqan mamlakatlarning eng yaxshi xor jamoalarini birlashtirgan xalq xor sanʼati yutuqlarini keng koʻrib chiqishning tantanali yakuni hisoblanadi.

2003-yil 7-noyabrda YUNESKO Boltiq boʻyi qoʻshiq va raqs bayramini insoniyatning ogʻzaki va maʼnaviy merosi asarini eʼlon qildi.Ispaniyalik yozuvchi Xuan Goytisolo boshchiligidagi 18 tasanʼat va madaniyat mutaxassislaridan tashkil topgan hakamlar hay’ati YUNESKO tomonidan jahon maʼnaviy merosi roʻyxatiga kiritilishi kerak boʻlgan 56 asarlaridan 18 ta dasturini tanladi.

 XII qoʻshiq festivali.  
Katta sahna, Mezaparklar, Riga, 1955-yil
 Qoʻshiq festivali 1986-yil Shaulyai, Litva
 Estoniyada 25-*Laulupidu* bayrami

Latviya
-------

Latviyada qoʻshiq va raqs bayramlari (Latviya. Vispārējie Dziesmu un deju svētki) 1873-yilda boshlangan Latviya xalqining ijtimoiy va madaniy hayotida koʻp yillik anʼanadir. Bayram Rossiya imperiyasi, SSSR va mustaqil Latviya davrida oʻtkazilgan.

Bayram kunlari (bir haftadan ortiq) Riga shahrida koʻchalar, maydonlar va bogʻlarni qamrab oladigan turli bayram tadbirlari oʻtkaziladi. Maʼruzachilar soni oʻn minglab. Shunday qilib, 2018-yilgi festivalda 43 ming ishtirokchi qatnashdi.

1965-yildan boshlab, jamlama xorning doimiy bosh dirijyori Imants Kokars (1921-2011) edi.

Litva
-----

Litvada qoʻshiq va raqs bayrami 4 yilda bir marta oʻtkaziladi.

Estoniya
--------

Estoniya qoʻshiq festivali (Est. Laulupidu) har besh yilda, iyul oyida Tallinda boʻlib oʻtadigan tadbirdir. Birinchi bayram 1869-yilning yozida Tartuda boʻlib oʻtgan. Ularning birinchi tashkilotchilaridan biri Yoxan Voldemar Jansen edi. Oxirgi bayram 2019-yilda boʻlib oʻtgan.

Yana qarang
-----------

* Qoʻshiq maydoni
* Qoʻshiq va raqs bayrami (Latviya)
* Qoʻshiq maydoni (Tallin)
* Xoch yoʻli (film, 1990)

Manbalar
--------

1. ↑  YuNYeSKO opredelilo Baltiyskiy prazdnik pesni kak shedevr ustnogo i duxovnogo naslediya chelovechestva Latviyskiy Vestnik, № 45 / 2003
2. ↑  „The Baltic Song and Dance Celebrations".  UNESCO Culture Sector. 23-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2 may.

(ingl.)
3. ↑  Dziesmu un Deju svētki na Facebook
4. 1 2  „Праздник песни и танца" (deadlink). 27-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-avgust 2018-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-03-27).
5. ↑  Imants Kokars Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-10-19).
6. ↑  Eesti Laulu — ja Tantsupeo SA
7. ↑  Eesti Laulu — ja Tantsupeo SA

Adabiyotlar
-----------

* Arvo Ratassepp: *Eesti laulupeod*. Tallinn 1985
* *130 aastat eesti laulupidusid.* Tallinn 2002 (ISBN 9985-813-24-3)

Havolalar
---------

* The Baltic Song and Dance Celebrations unesco, 2003
* Ofitsialniy sayt prazdnika laulupidu
* Statisticheskiy dnevnik XXIV vselatviyskogo prazdnika pesni i XIV prazdnika tansa

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Boltiqboʻyi qoʻshiq va raqs bayrami*** haqida turkum mavjud |
**Mukachevo** (ukraincha: *Мукачево*, pronounced [mʊˈkɑt͡ʃewo] ; veng.: *Munkács*) — Gʻarbiy Ukrainadagi Zakarpatya viloyati, Latorika daryosi vodiysidagi shahar.

Nomi
----

Ehtimol, bu nom venger familiyasidan kelib chiqqan „Muncas" — munkás (ishchi) keyinchalik Munkácsga aylangan. boshqa versiyada esa bu nomda protoslavyan ildizi „Muka", yaʼni (un) borligini koʻrsatadi.

Tarixi
------

### Erta tarix

Arxeologik qazishmalar shuni koʻrsatadiki, bu yerda oʻrta asrlardan oldin aholi punktlari mavjud boʻlgan.

### Vengriya hukmronligi

Mukachevodagi Palanok qal’asi895-yilda venger qabilalari Verecke dovoni orqali Karpat havzasiga kirdi. 1397-yilda shahar va uning atrofini Vengriya qiroli Sigismund oʻzining amakivachchasi, Litva Buyuk Gertsogligining surgundagi shahzodasi Teodor Koriatovichga berdi.

Sporti
------

Asosiy futbol jamoasi — Ukraina ikkinchi ligasida oʻynaydigan Munkachs Mukacheve jamoasidir.

Demografiyasi
-------------

1921-yilda Mukachevoda 21 ming kishi yashagan. Ularning 48 foizi yahudiylar, 24 foizi ruslar va 22 foizi vengerlar edi.

Iqtisodiyoti
------------

 Mukachevo temir yoʻl stantsiyasi, Ukraina

Taniqli shaxslar
----------------

* Lojza Baranek
* Samuel Gottesman
* Helena Kahan Jockel Helena Jockel (1919-), Memuar: Biz sokin ovozlarda kuyladik (Azrieli Xolokostdan omon qolgan xotiralar seriyasi; VI), 2014 yil.
* Ihor Xaratin
* Fyodor Koryatovich
* Lolita Milyavskaya
* Ivan Mozer
* Mixali Munkachi
* Rio Preisner
* Barux Yehoshua Yerachmiel Rabinovich
* Moshe Leib Rabinovich
* Ludvik Raza
* Yan Strausz
* Svyatoslav Vakarchuk
* Yitzchok Yaakov Vayss
* Jozef Meir Vayss
* Yuriy Yukechev
* Naomi Bleyk
* Irina Galay
* Dmitriy Yeblusha

Yana qarang
-----------

* Zakarpatya viloyati
* Mukachevo va Presov yeparxiyasi
* Aziz Nikolay monastiri (Mukachevo)
* Mukachevodagi Vizantiya katolik yeparxiyasi
* Mukachevo Rim-katolik yeparxiyasi

Manbalar
--------

1. 1 2  *Halai, O.Ivanovchyk, I. Lengyel, I. Mohylevets, K. Turianytsia, T.* „Mukachevo (Мукачево)".  Encyclopedia of Modern Ukraine (2020). Qaraldi: 25-noyabr 2020-yil.
2. ↑  Mukachiv in the Encyclopedia of Ukraine
**"Boltiq qanotlari"** — Vsevolojsk maʼmuriy shahrida Hayot yoʻlining 5 va 6 kilometrlari orasida oʻrnatilgan yodgorlik majmuasi. Ulugʻ Vatan urushi va Leningradni qamal qilish paytida ushbu saytda joylashgan Priyutino harbiy aerodromida joylashgan uchuvchilar xotirasiga bagʻishlangan.

Yaqin atrofda joylashgan „Priyutino" muzey-mulkida baʼzi uchuvchilar va radio operatorlarining shaxsiy buyumlari mavjud. Urush paytida mulk hududida Priyutino aerodromining uchuvchilari uchun qoʻmondonlik punkti va oshxona mavjud edi.

2006-2008-yillarda yodgorlik qayta tiklandi.

Yodgorlik 1968-yilda ochilgan. Loyiha muallifi arxitektor A. D. Levenkov. Shuningdek, loyiha ustida ishlagan E. V. Chinyakov va V. D. Sinkov.

Memorialning tavsifi
--------------------

"Boltiq qanotlari" yodgorligi yerga qazilgan haqiqiy samolyot dumi boʻlgan yodgorlik va uning yonidagi yodgorlik stelasini oʻz ichiga oladi.

Stelada quyidagi yozuv bor:

*"Mana, 1941-1943-yillarda ushbu maydonda Boltiq floti aviatsiyasi uchun aerodrom mavjud edi.* *Dengiz floti uchuvchilari dushman bilan qahramonona jangda Lenin shahri va Hayot yoʻlini himoya qildilar"*.

Priyutino aeroporti haqida
--------------------------

Leningradni qamal qilish yillarida Priyutino aerodromi Boltiq flotining uchuvchilari uchun bazalardan biri boʻlib, hayot yoʻli boʻylab harakatlanadigan transport uchun havo qoplamini taʼminladi. 1943-yilda ushbu aerodromdan samolyotning bir qismi Grajdanka aerodromiga koʻchirildi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  *Мемориал "Балтийские крылья"*.
2. ↑  „Невыносимая гибкость бытия" (ru). *spbdnevnik.ru*. Qaraldi: 5-fevral 2021-yil.
3. ↑  *Анна Калабина.* „Санкт-Петербург готовится к празднованию 70-летия Великой Победы (фото)" (ru). *Baltnews* (5-may 2015-yil). 7-avgust 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-fevral 2021-yil.
4. ↑  „"Балтийские Крылья"". *www.lentravel.ru*. 18-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-fevral 2021-yil.
5. ↑  „Балтийские крылья" (ru). *peterburg2.ru*. 6-mart 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-fevral 2021-yil.
6. 1 2  „Установим место захоронения ВОВ вместе" (en). *nezabudem.net*. 2-mart 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-fevral 2021-yil.
**Mukarramov Muqaddam** (? — Buxoro — 1936) — kandakor, Buxoro kandakorlik maktabining yirik vakili. Us t a Olim Abdusalomovdan hunar oʻrgangan. Kandakorlik usullarini yaxshi bilgan M. ayniqsa, anʼanaviy naqshlarni mahorat bilan bajargan, ijodida anʼanaviy naqshlar bilan eron kandakorligi naqshlarini uygʻunlashtirib qoʻllagan, naqsh mujassamotlarida qusnixat muhim oʻrin tutgan, baʼzan u buyum yuzasini tuliq qoplagan; bezaklar sayqali, turunj va aylana hoshiyalarni uygʻunlashtirish bilan buyumlarning badiiyligi va ifodaliligini oshirishga, bezaksiz sayqallangan metall buyumlarda nodir ifodalilikka erishgan. M. yaratgan buyumlar (jumladan, laʼli, dastshoʻy va boshqalar) respublika muzeylarida saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xrisipp** (qadimgi yunoncha: *Χρύσιππος*) — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Tantalning oʻgʻli Pelopning noqonuniy oʻgʻli. Uning goʻzalligi tufayli Fiva shohi Lay uni sevib qoldi va Nemeadagi oʻyinlarda bir yigitchani oʻgʻirlab ketdi, keyin uning nomusiga tegdi. Pelop Fivlarga urush bilan tahdid qilib, uni qaytarishni talab qildi. Boshqa bir hikoyaga koʻra, Lay uni aravada Fivaga olib borgan va u yerda Xrisipp oʻz joniga qasd qilgan. Giginning soʻzlariga koʻra, uni Tesey oʻgʻirlab ketgan.

Afsonaning boshqa versiyasiga koʻra, Xrisipp Enomayning qizi Gippodamiyaning soʻziga kirib Atrey va Fiest (yoki faqat Atrey) tomonidan oʻldirilgan.

Buni Gesiod tilga olgan boʻlishi mumkin. Ehtimol, Sofoklning „Gippodamiya" tragediyasi boʻlgandir, lekin tragediyalar roʻyxatida u yoʻq. Xudoning mahbubi deb atalgan (xato boʻlishi mumkin).

Yevripidning „Xrisipp" tragediyasi, Diogenning „Xrisipp" pyesasi, Likofronning, nomaʼlum muallifning va Aksiyning „Xrisipp" tragediyalari va Strattidning „Xrisipp" komediyasi qahramoni (ularning hech biri saqlanib qolmagan).

Manbalar
--------

1. ↑  Mifi narodov mira. M. 1991-92. V 2 t. T.2. S.598
2. ↑  Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka III 5, 5
3. ↑  Elian. Pyostrie rasskazi XIII 5
4. ↑  Afiney. Pir mudresov XIII 79, 602f // Primechaniya V. G. Boruxovicha v kn. Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka. L. 1972. S.167
5. ↑  Gigin. Mifi 271
6. ↑  Gigin. Mifi 85
7. ↑  Platon. Kratil 395b
8. ↑  Gesiod. Perechen jenщin, fr.190 M.-U.
9. ↑  Kommentariy D. O. Torshilova v kn. Gigin. Mifi. SPb, 2000. S.105
10. ↑  Kliment. Protreptik 33, 5
Panoftalmit — (grekcha „pan" hammasi, „oftalmos" koʻz) koʻzning hamma qismlarini oʻtkir yalligʻlanishi.

Etiologiyasi
------------

Panoftalmit — ogʻir yiringli infeksiyalarning koʻz olmasiga turli yoʻllar bilan kirishi (adenovirus, stafillakokk, streptokokk, pnevmokokk, koʻk yiring tayoqchasi), zamburugʻlar orqali va sepsisdan keyin paydo boladi.

Klinikasi
---------

Panoftalmitda koz ogʻrigʻi, shish, qovoq va konyunktiva giperemiyasi, shox parda shishi bilan birga 1-3 kun ichida old kamera yiring bilan toladi. Ekzooftalm paydo boladi va bemorlarning umumiy ahvoli yomonlashib, isitmasi koʻtariladi, koʻngli ayniydi hamda qusa boshlaydi.

Davolash
--------

Umumiy ahvolni kuchaytiradigan dorilar bilan birga, venaga va muskul ichiga keng spektrli antibiotiklar (morfotsiklin, fortum va h.k.z), shishasimon tana ichiga 1-10 000 fortum 0,3ml. kiritiladi. Koʻrish tiklanmasa ham koʻz olmasini saqlab qolishga harakat qilinadi. Shundayam tuzalmasa koʻz olmasi evisteratsiya qilib olib tashlanadi.

Profilaktikasi
--------------

yuqori darajali miopiyaning oldini olish, ateroskleroz va gipertoniyning rivojlanish fazalarining oldini olish, travmalardan ehtiyot boʻlish zarur.

Manbalar
--------

1. ↑  Yuldasheva*. shishasimon tana*, 6, Toshkent: Cho'lpon — 54-55 bet. ISBN 978-9943-05-869-9.
2. ↑  Yuldasheva*. shishasimon tana*, 6, Toshkent: Cho'lpon — 54-55 bet. ISBN 978-9943-05-869-9.
3. ↑  Muxamadiyev*. shishasimon tana kasalliklari*, Toshkent, 2020 — 271 bet. ISBN 418-49908-2020.
**Pannoniya** (Pannonia) — 8-asrda bar-po etilgan Rim viloyati (provinsiyasi). Hozirgi Vengriya hududining gʻarbiy qismi, sobiq Yugoslaviyaning shim. kis-mi va hozirgi Avstriyaning sharqiy qismidan iborat boʻlgan. P. atamasi illiriylarta mansub pannonlar qabilasi nomidan olingan. Rimning 400 yillik huk-mronligi natijasida P. juda romanlashgan P.ga muttasil koʻchib kelayotgan varvarlar hisobiga qishloq aholisining nufusi ortgan va bu holat viloyat iqtisodiyotida qishloq xoʻjaligi tarmogʻi ustuvorligini taʼminlagan. Milodiy 2—5asrlarda chegara hududlarida yashovchi qabilalar (kvadlar, markomannlar, sarmatlar, gotlar, gunnlar va boshqalar) bilan boʻlgan doimiy urushlar oqibatida P.dagi Rim hukmronligi 5-asr boshiga kelib barham topgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Feniks Dzetasi** (**ζ Phoenicis**, **ζ Phe**) ― Feniks yulduz turkumidagi asosiy ketma-ketlik B spektral turidagi yulduzdir. Oddiy koʻz bilan koʻrish mumkin. Giparkos sunʼiy yoʻldoshi tomonidan parallaks oʻlchovlari natijasida olingan yulduzdan Quyoshgacha boʻlgan masofa taxminan 300 yorugʻlik yiliga teng (92 parsek).

Feniks Dzetasi — bu Algol tipidagi tutilgan qoʻshaloq oʻzgaruvchan yulduz. Bir-birining atrofida aylanadigan ikkita yulduzdan iborat boʻlib; yulduzlardan biri ikkinchisining oldidan oʻtganda, ikkinchi yulduzning nurlanish qismining yoʻlini toʻsib qoʻyadi. Shunday qilib, koʻrinadigan yulduz kattaligi 1,66977 kun (orbital davr) bilan 3,9 dan 4,4 gacha oʻzgarib turadi.

Bu yulduz tizimi toʻrt komponentdan iborat boʻlishi ehtimoli yuqori: koʻrinadigan yulduz kattaligi 7,2 va 8,2 boʻlgan yana ikkita yulduz asosiy qoʻshaloq yulduzdan 0,8 va 6,4 yoy sekundlik burchak masofalarida joylashgan. 6,4 yoy soniya masofada joylashgan hamroh yulduz Feniks Dzetasi C deb ataladi va A yoki F spektral tipidagi asosiy ketma-ketlik yulduzidir. Dastlabki orbita aniqlandi, aylanish davri taxminan 210-yil, ekssentrisitet 0,35 ga teng.

Manbalar
--------

1. ↑  *van Leeuwen, F.* „HIP 5348". *Hipparcos, the New Reduction* (2007). Qaraldi: 14-dekabr 2009-yil.
2. ↑  Zasche, P.; Wolf, M.; Hartkopf, W. I.; Svoboda, P.; Uhlař, R.; Liakos, A.; Gazeas, K. (2009) (en). *A Catalog of Visual Double and Multiple Stars With Eclipsing Components*. **138** (The Astronomical Journal nashri). IOP Publishing. pp. 664—679. doi:10.1088/0004-6256/138/2/664.
3. ↑  „Sixth Catalog of Orbits of Visual Binary Stars" (deadlink). *United States Naval Observatory*. 1-avgust 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-dekabr 2017-yil.
**Anda** **Šafranska** (1960-yil 2-dekabrda Rigada tugʻilgan) — Latviyada tugʻilgan ayol shaxmatchi. U ayol grossmeyster unvoniga ega. Anda Šafranska koʻp yillar davomida Latviyadagi eng yaxshi ayol shaxmatchilaridan biri boʻlib kelgan. U sakkiz marta ayollar oʻrtasida shaxmat boʻyicha Latviya chempionatida gʻolib boʻladi, jumladan: 1982, 1984, 1990, 1991, 1993, 1994, 1996 va 1997-yillarda muvaffaqiyatli ishtirok etadi.

Shaxmatdagi faoliyati
---------------------

Šafranska Latviya terma jamoasi safida shaxmat olimpiadalarida qatnashgan:

* 1992-yilda Maniladagi 30-shaxmat Olimpiadasida ikkinchi taxtada (+6, =0, −6);
* 1994-yilda Moskvadagi 31-shaxmat olimpiadasida birinchi taxtada (+3, =3, −5);
* 1996-yilda Yerevanda boʻlib oʻtgan 32-shaxmat Olimpiadasida birinchi taxtada (+6, =4, −4);
* 2006-yilda Turindagi 37-shaxmat Olimpiadasida qatnashib uchinchi oʻrinni egalladi (+1, =1, −4).

U Latviya terma jamoasi safida shaxmat boʻyicha Yevropa jamoalar chempionatida oʻynagan:

* 1992-yilda Debrecendagi ikkinchi taxtada (+2, =2, −3);
* 1994-yilda Pulada birinchi taxtada (+3, =1, −3).

2000-yildan beri Safranska Fransiyaning Léon shahrida yashaydi va hozirda u Fransiya terma jamoasi safida oʻynaydi. Shu yili u oʻzining eng yuqori balli darajasiga erishgan (2367 ball).

Safranska Fransiya terma jamoasi bilan birga shaxmat boʻyicha jahon chempionatida ishtirok etgan:

* 2013-yilda Ostonada uchinchi taxtada (+0, =3, −3).

Safranskaya shaxmatning rapid va blits turlarida ham bir qator yuqori natijalarga erishgan. FIDE reytingidagi uning koʻrsatkichi 2102 ball rapid uchun va 2022 ball blits yoʻnalishi boʻyicha.
2014-yildan buyon u FIDE murabbiy sifatida faoliyat olib bormoqda. Safranskaya Anna oʻzining soʻnggi oʻyinini 2022-yilning iyun oyida oʻtkazib oʻz hisobiga 8.2 ball yozdirib qoʻydi. U hozirga qadar qora donalarda oʻynab 295 ta gʻoliblik, 138 ta durang va 155 ta magʻlubiyatli oʻyinlarni oʻtkazgan. Oq donalar bilan boʻlgan oʻyinlardagi natijasi ham qoralarnikidan u qadar farqlanmaydi, jumladan, 287 ta gʻoliblik, 179 ta magʻlubiyat hamda 128 ta durang oʻyinlari.

Shaxsiy hayoti
--------------

Fransiyalik shaxmat boʻyicha grossmeyster Vladimir Lazarev bilan turmush qurgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Women's Chess Olympiads: Anda Šafranska". *OlimpBase.org*. Qaraldi: 20-sentabr 2011-yil.
2. ↑  „European Women's Team Chess Championship: Anda Šafranska". *OlimpBase.org*. Qaraldi: 20-sentabr 2011-yil.
3. ↑  „FIDE Transfers in 2010". *FIDE.com*. Qaraldi: 20-sentabr 2011-yil.
4. ↑  „World Women's Team Chess Championship :: Anda Safranska". *OlimpBase.org*. Qaraldi: 14-mart 2013-yil.
5. ↑  „FIDE Women's World Chess Team Championship - Astana, Kazakhstan, 2-13-mart 2013-yil". *Astana2013.FIDE.com*. 7-mart 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-mart 2013-yil.
6. ↑
Xrime
**Xrayme** (arabcha:  haraime, chraime; ivritcha: *חריימה* ‎ — Magʻrib va Isroil mamlakatlarida mashhur boʻlgan styu achchiq baligʻi hisoblanadi. Taom uchun sous sharmola deb nomlangan eski arab sousiga oʻxshash boʻlgan. (arabcha:  Taomning nomi arabchadan „qaynoq" soʻzidan kelib chiqqan.

Ushbu taomning oʻziga xos xususiyati — yangi non bilan isteʼmol qilinuvchi quyuq achchiq sousdir. Uning achchiqligini moʻtadillashtirish uchun nonni odatda sousga botirish maʼqul hisoblangan.Garnir sifatida esa kuskus eng yaxshi tanlovga aylanadi. Xraymening yagona retsepti yoʻqligi sababli, uning bir necha retseptlari mavjud. Marokancha baliqlar koʻplab shirin va achchiq qalampirdan tayyorlanadi va uning sousi tarkibida koʻplab yogʻ (baliq faqat yogʻda yaxshi pishadi) va pomidor bezak uchun xizmat qiladi. Retseptga koʻra, baliqning qanday turda boʻlishi muhim emas, faqatgina oq boʻlsa bas. Bayramona xrayme uchun eng mashhur baliq — nil olabugʻa boʻlib, ammo file sifatida istalgan boshqa har qanday baliqlar mos keladi: bass, dengiz olabugʻasi yoki treskalar.

Xrayme Tunis va Liviyadan kelib chiqqan boʻlib, aliyadan keyin Isroilda juda mashhur boʻlgan. U anʼanaviy ravishda Shabbat, shuningdek, seder uchun Rosh xa-Shana va Pesaxda isteʼmol qilishgan..Ushbu taom sefard yahudiylarining oshxonasida Kolumbning ekspeditsiyalarida ishtirok etgan va Eski Dunyoga pomidorni olib kelgan marranam (Ispaniya va Portugaliyaning majburiy suvga choʻmdirilgan yahudiylari) tufayli paydo boʻlgan degan fikr mavjud. Xrayme koʻpincha shanba kunlari tayyorlangan, chunki taomni ham sovuq, ham issiq holda isteʼmol qilish mumkin boʻlgan..

Manbalar
--------

1. ↑  „This Passover, Swap Your Gefilte Fish for This Spicy North African Stew". *Edible Brooklyn*.
2. ↑  Учимся готовить храйме: главный секрет в соусе
3. ↑  „Recipe: Chraime (Spicy Sephardi Fish fillets)".  The Jewish Chronicle. Qaraldi: 1-oktabr 2019-yil.
4. ↑  „Shabbat Dinner, Libyan Style".  Tablet Magazine. Qaraldi: 1-oktabr 2019-yil.
5. ↑  „The Sephardic Answer to Gefilte Fish".  The Jewish Journal of Greater Los Angeles. Qaraldi: 1-oktabr 2019-yil.
6. ↑  *Храйме*, 2021-05-02da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2022-05-15
**Fenakit** (yun. phenax — aldamchi) — orol silikatlari sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi Be2[Si04], unda VeO 42—45%. Trigonal singoniyada kristallanadi. Kristallari, odatda, mayda prizmatik, baʼzan romboedrik, shuningdek, radialnursimon usimtalar va sferolitlar shaklida. Rangsiz, sargʻish, pushti, kulrang, oq. Shishadek yaltiroq. Tiniq, shaffof. Qattiqligi 7,5—8, zichligi 2,9—3 g/sm3. F. magmatizmdan keyingi genetik tipdagi konlarda — pegmatit, greyzen, gidrotermal tomirlar va metasomatitlarda uchraydi. Gidrotermal metasomatik hosilalarda flyuorit, sulfidlar va slyudalar bn, dala shpatli metasomatitlarda baʼzan gentgelvin bilan assotsiatsiyada boʻladi. F. kelajakda Be olinadigan manba. Yirik tiniq kristallari qimmatbaho tosh sifatida ishlatiladi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Andalib** (Bulbul) (asl ismi Nurmuhammad Gʻarib; taxminan 1712-1780) — Urganchda yashab, ijod qilgan turkman shoiri. Oʻzbek va turkman tilida yozgan. Xiva madrasalarida oʻqigan. Andalib mumtoz adabiyotning gʻazal, ruboiy, murabba, muhammas, musaddas, musabba, muvashshax va boshqa janrlarida ijod qilgan. Alisher Navoiy, Fuzuliy, Jomiy gʻazallariga muhammaslar bogʻlagan. Sheʼrlarida insonning zamon, hayot bilan munosabatlari aks etgan. Xalq ogʻzaki ijodidan foydalanib, his-tuygʻularni sodda va ravon ifodalashga erishgan. 1200 misraga yaqin sheʼr hamda bir necha dostonlari bizgacha yetib kelgan. „Layli va Majnun", „Tohir va Zuhra", „Yusuf va Zulayho", „Zayn ul-arab", „Saʼd Voqqos", „Bobo Ravshan", „Malikai Mehrinigor", „Oʻgʻiznoma" kabi dostonlarida mumtoz dostonchilikning eng yaxshi xususiyatlari mujassamlashgan. „Nasimiy" dostonida ozar shoiri Imomiddin Nasimiy hayoti va ijodi aks etgan. Boborahim Mashrabga taqlidan yozgan sheʼrlari oʻzbek va turkman xalqlarining sevimli qoʻshiqpariga aylangan. Andalib asarlarining qoʻlyozmalari va toshbosma nusxalari Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.

As: Layli va Majnun, Oʻzbek adabiyo-ti, 4-jild, 2-kitob, T. 1960.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Femán** (Tayman, Téman, Téyman, Téymon) (grekcha: *Θαιμαν* *táyman*; ivritcha: *תימן* teymon‎ — „janubiy", ‏ימין‏‏ yamin „oʻng" soʻzidan) — Bibliyadagi Isavning nabirasi, Elifazning oʻgʻli, Edom oqsoqoli.

Mamlakat eponimi
----------------

U xuddi shu nomdagi mamlakat aholisining asoschisi hisoblanadi. Idumeaning janubi-sharqiy qismida Feman shahri ham boʻlgan. Femanning aniq holati aniqlanmagan. Femanitlar yurtidan Edom yurtida podshoh boʻlgan.

Femanitlar oʻz aholisining donoligi bilan mashhur boʻlganlar. Iovning doʻsti, oʻz nutqlari bilan ajralib turadigan Elifaz femanitlik boʻlgan.

Zamonaviy ivrit tilida „teman" („teyman") soʻzi bilan Yaman davlatini, „teymanim'" soʻzi bilan esa — yamanlik yahudiylarni atashadi (ivritcha: *יהודי תימן* ‎- „ Teyman [dan] yahudiylari").

Manbalar
--------

1. 1 2  Теман / ЕЭБЕ & 1908—1913. sfn error: no target: CITEREFТеман\_/\_ЕЭБЕ1908—1913 (help)
2. ↑  Елифаз // Библейская энциклопедия архимандрита Никифора. — М. 1891—1892.; Элифаз // Библейская энциклопедия архимандрита Никифора. — М. 1891—1892.
3. ↑  Элипаз // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб. 1908—1913.
4. ↑   Феман // Библейская энциклопедия архимандрита Никифора. — М. 1891—1892.
5. ↑   Быт. 36:34
6. ↑  Иер. 49:7, Авд. 8:9

Adabiyotlar
-----------

* Teman // Yevreyskaya ensiklopediya Brokgauza i Yefrona. — SPb. 1908—1913.
**Sinopa** (qadimgi yunoncha: *Σινώπη* qadimgi yunoncha: *Σινώπη*) — qadimgi yunon mifologiyasidagi ilohalardan biri. Sinopaning kiklad oroli eponimi(?).

Daryo xudosi Asop va Metopaning qizi. Apollon oʻgʻirlab ketgan va hozirgi Sinopa shahri joylashgan hududlarga kelib qolgan. U Apollondan Sir deb ism qoʻygan oʻgʻilni dunyoga keltirdi. Asopning qizi Sinopa haqida korinflik Eumelda va Apollon tomonidan oʻgʻirlanishi xususida Korinna matnlarida uchraydi. Boshqa bir rivoyatga koʻra, uni Zevs oʻgʻirlab ketgan va xohlagan narsani soʻrashga ruxsat bergan. Sinopa oʻzini bokira boʻlib qoldirishni soʻragan. Apollon va Galis ham u bilan birga boʻla olmagan. Sinopaning bokiraligini Arastu (Aristotel) ham yozgan. Bu afsona shaharning siyosiy mustaqilli timsoli hisoblanadi.

Teoslik Andron fikricha, Sinopa amazonkadir. U dastlab Sanapa deb atalgan.

Sinopa, shuningdek, anonim Pontus Euxinus Periplusda ham amazonka deb ataladi (5-asr, 986-989 qatorlar).

Upominaetsya Sinopa takje u drevnegrecheskogo istorika Yustina v ego trude "Epitoma sochineniya Pompeya Troga „Istoriya Filippa":

> 
> 
> Marpeziya oʻrniga uning qizi Sinopa podshohlik taxtiga oʻtirdi. U harbiy ishni yaxshi bilishi barobarida bokiraligini saqlab qolganligi uchun barchaning hayratiga sabab boʻlar edi. Ushbu hukmdor ayol jasorati bois amazonkalar shunchalik dovrugʻ qozonishdiki, podsho uning uchun 12 qahramonlik qilishi lozim boʻlgan Herkulesdan imkonsiz vazifa sifatida aynan amazonkalar qirolichasi qilichini olib kelishni talab qilgan.
> 
> 

Upominaetsya Sinopa takje u Ksenofonta, drevnegrecheskogo pisatelya i istorika, v ego trude „Anabasis. Grecheskaya istoriya / Ksenofont": Yunonlar yurishining uchinchi kunida dengiz boʻyidagi Kerasunt shahriga yetib kelishdi. U Sinopaning Kolxiddagi mustamlakasi edi.

— Anabasis. Yunon tarixi / Ksenofont. 5-kitob — 3-BOB (22) Ular shu yerdan 2 oʻtishni 7 farsaxni ortda qoldirib, Sinopaning kolxlar mamlakatidagi mustamlakasi — Trapezunt shahridagi dengizga kelishdi. Trapezunt Yevksin Pontesidagi aholisi koʻp boʻlgan shahar edi. Ular bu shaharda kolxlar qishlogʻida 30 kunlar qolishdi, shu yerdan Kolxidlarga hujum qilib turishdi.
— Anabasis. Yunon tarixi / Ksenofont. 4-kitob — 8-BOB

Manbalar
--------

1. ↑  Лосев А. Ф. Мифология греков и римлян. М. 1996. С.427
2. ↑  Диодор Сицилийский. Историческая библиотека IV 72, 2; Плутарх. Лукулл 23
3. ↑  Евмел, фр.10 Бернабе; Коринна, фр.654 Пейдж, см. Иванчик А. И. Накануне колонизации. Северное Причерноморье и степные кочевники VIII—VII вв. до н. э. в античной литературной традиции. М.-Берлин, 2005. С.137-138
4. ↑  Аполлоний Родосский. Аргонавтика II 939—947; Валерий Флакк. Аргонавтика V 110—112
5. ↑  Аристотель, фр.581 Розе, см. Иванчик А. И. Накануне колонизации. Северное Причерноморье и степные кочевники VIII—VII вв. до н. э. в античной литературной традиции. М.-Берлин, 2005. С.141
6. ↑  FGrHist 802 F3, см. Иванчик А. И. Накануне колонизации. Северное Причерноморье и степные кочевники VIII—VII вв. до н. э. в античной литературной традиции. М.-Берлин, 2005. С.135, 138
7. ↑  Юстин, «Эпитома сочинения Помпея Трога «История Филиппа»» Книга II, Гл. 1
**Felzit** (nem. Felsit) — nordon effuziv jinslarning mayda donador massasi bulib, kaliyli dala shpati (ortoklaz) va kvars, baʼzan nordon plagioklaz hamda toʻq rangli minerallar (piroksen, biotit va boshqalar)dan tarkib topgan. Kimyoviy tarkibi boʻyicha F. datsitdan (SiO2 massasi boʻyicha 68%) riolitgacha (72—75%) oʻzgarib turadi. Zichligi 2,2—2,4 g/sm3. Diagenez va boshlangʻich metamorfizm jarayonida vulkan shishasining qayta kristallanishidan hosil boʻladi. Paleotip jinslar (kvarsli porfir, keratofir, ortofir) uchun xosdir. Baʼzan "F". termini togʻ jinslari nomida uchraydi (mas, felzodatsit, felzofir). F. yuqori sifatli kislotabardosh material sifatida ishlatiladi. Konlari Shimoliy Kavkaz, Zakarpatye, Vengriya, Germaniya va boshqalarda mavjud.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ajinakamar gʻori** — Surxondaryo viloyati Boysun tumanidagi gʻor. Hisor tizmasining janubi-gʻarbiy tarmogʻi boʻlgan Yetimtogʻning gʻarbiy yon bagʻrida, 1241 m balandlikda. Gʻor yuqori yura davri ohaktoshlarida hosil boʻlgan. Kirish qismi ravoq shaklida, eni 3,5 m, balandligi 4 m. Gʻor ogʻzida yuqoridan ajralib qulab tushgan balandligi 1,5 m li xar-sang mavjud. Kirish qismidan ichka-riga tomon gʻor kengayadi, zunligi 19 m, balandligi 16 m gacha boʻlgan boʻshlikdan iborat. Shipi gumbaz shaklida. Sahnida diametri 2-3 m li tosh boʻlaklari bor. Birinchi xonaning oxirida gʻor torayib, shu joydan ikkinchi xonaga oʻtiladi. Uning uzunligi 20 m, eni 3-10 m, balandligi 7 m gacha. Bu xona atrofi marmar oniksidan tashkil topgan hosilalar (stalaktit va stalagmit)dan iborat. Suv tomchilari kuzatiladi. Gʻor havosining harorati 16°, kirish qismida 28°. Gʻorning umumiy uzunligi 48 m, sdfftrggi 339 m2, hajmi 1585 m3.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shintoizm**, shintoizm (yaponcha: *神道* Shintō) (yaponcha shinto, aynan — Xudolar yoʻli, Xudolar taʼlimoti) — Yaponiyada tarqalgan dinlardan biri boʻlib, 6-7-asrlarda vujudga kelgan. Bu din Buddizm Yaponiyada tarqala boshlagan davrda hali aniq bir nom bilan atalmas edi. Birinchi marta „shinto" atamasi 18-asrda Buddizmdan farq qilish uchun ishlatila boshlangan. 1868-1945-yillarda Yaponiyaning davlat diniga aylangan.

Shintoizm asosida tabiatga va ajdodlar ruhiga eʼtiqod yotadi. Uning taʼlimotiga koʻra, odamlar qandaydir ruhlar yoki Xudo (shin yoki kami)lardan tarqalgan. Oliy Xudo nomi — Amaterasu (quyosh Homiysi) hisoblanadi. Shintoizm taʼlimotining asosini imperator hokimiyatining ilohiyligi (imperatorga soʻzsiz itoat etish) toʻgʻrisidagi aqida tashkil etadi. Imperator Amaterasuning avlodi hisoblanadi. Ushbu din koʻp xudolikka asoslangan. Unda asosiy eʼtibor yer yuzidagi hayotga qaratilgan, narigi dunyo masalalariga eʼtibor kam.

Shintoizmning keyinchalik Buddizm, Konfutsiychilik hamda Xristianlik taʼsiriga uchrashi uning nufuzi pasayishiga olib keldi. Lekin, 20-asrning 50yillaridan Shintoizmga boʻlgan rasmiy munosabat yana oʻzgarib, uning yapon davlatchiligi bilan bogʻliq udum, bayram va anʼanalari tiklana boshladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ajriq** (*Cynodon dactylon* (L.) Pers.) — boshoqdoshlarga mansub koʻp yillik ildizpoyali begona oʻt. Barglari lentasimon, dagʻal, chetlari oʻtkir-gʻidirish. 3-8 boshoqsimon shoxchalardan iborat toʻpguli poya uchida joylashgan. Mevasi — doncha. Iyundan to kech kuzgacha gullab meva tugadi. Asosan ildizpoyasi, qisman urugʻi yordamida (urugʻi koʻpincha chang qorakuya kasalligi bilan zararlanadi) koʻpayadi. Yer osti ildizpoyalari gorizon-tal yoki qiyshiq joylashgan novdalar hosil qiladi. Bu novda boʻgʻimlaridan yer ustiga oʻsimtalar oʻsib chiqadi. Shuning-dek, yer ustiga chiqqan novda boʻgʻimlarida iddiz rivojlanadi va barg qoʻltigʻidan gul beruvchi poya oʻsadi. Oʻzbekistonda A. hamma yerda tarqalgan. Juda koʻp ekinzorlar orasida oʻsib, tuproqdagi oziq moddalarni kuchli soʻradi va yerni oriqlatadi. Kurash choralari: hosili yigʻib olingan yerni haydash, maxsus taroqlagich yoki tishli borona yordamida ildizpoyalarni yigʻib olish; dalalarga dalapon (40-50 kg/ga) sepish. Preparat purkalgandan soʻng dala boronalanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Xronologik usul  - tarixiy voqea va hodisalarni tarixiy davr doirasida ularning ketma-ketligi, harakati va ozgarishi nuqtayi nazaridan organiladi. Ushbu usul bir-biri bilan bogliq voqealar xronikasini organib, tadqiq etilayotgan jarayonning mohiyatini ochish imkonini beradi. Yangi ijtimoiy tarix  XX asrning oxirgi on yilligida ananaviy ijtimoiy tarix transformatsiyasi asosida ilmiy bilimlarning antropologiyazatsiyalashuvi tasirida paydo boldi. Ananaviy ijtimoiy tarixdan farqli ravishda uning diqqat markazida ijtimoiy tizim va jarayonlar emas, balki rivojlanayotgan jonli ijtimoiy organizmning hujayrasi sifatida inson turadi. Ijtimoiy jarayonlarni organish rakursi ozgardi: tarixni yuqoridan turib, dunyoning kuchli kishilari idrok qilishi va rasmiy diskurs orqali organishdan voz kechildi, turli davrlarda oddiy insonlar hayoti pastdan va ichkaridan organila boshladi. Shuningdek, ijtimoiy borliq shakllari, hokimiyat institutlari va ular ortasidagi munosabatlar, insonlarning ijtimoiy munosabatlar tizimidagi orni va roli tadqiq etiladi. Shunday qilib, ijtimoiy tarixda inson ijtimoiy-madaniy amaliyoti va inson xatti-harakatining (kundalik hayotda insonlarning ozaro munosabati va hokimiyat bilan munosabati; oila, nikoh, bolalar tugilishi va tarbiyasi muammolari; jinslar ortasidagi ozaro munosabatlar, talim, moddiy jihatdan taminlanganlik, dam olish va boshqalar; yashashning har kunlik muammolarini hal qiluvchi ijtimoiy muassasalar, jamiyatning moddiy taminlanganligi, axloqiy va psixik jihatdan salomatligi; ichkilikbozlik, jinoyatchilik, narkomaniya muammosi; etiqod ramzlari, ijtimoiy ong afsonalari, marosimlar, suhbat amaliyoti, folklor va boshqalar) ijtimoiy sabablari oldinga chiqadi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Antropologiya va etnologik tadqiqot usullari B.A. Odilov Toshkent 2021*.

Bu
**Xuan Ba** — (?—mil.avv 51-yil) Xitoy Xan sulolasi davlat amaldori. Yansya uyezdida mahalliy zodagon oilasida tugʻilgan. Yansya uezdi Xitoyning hozirgi Xenan oʻlkasi, Tayxan uyezdi hududida joylashgan boʻlib hisoblanadi. Ikkinchi nomi Si tun vafotidan keyin Din xou unvoni berilgan. Xuan ba yoshligida huquqshunoslikka oid bilimlarni chuqur oʻrgangan. Xan imperatori U-di mil.avv. 156—87-yillarda yashagan. 141—87- yillarda imperatorlik qilgan) hukumronligi davrida davlat aparatida Shilan unvoniga ega boʻlgan. Ammo, uning ukasi jinoyat ishiga aralashib qolganligi sababli lavozimidan ozod qilingan. Oradan koʻp vaqt oʻtmay poytaxt okrugida kichik amaldor lavozimiga tayinlanishga erishgan va maoshi ikki yuz dan (qop maʼnosini bildiradi) miqdorida don mahsuloti belgilangan. Xaun Ba oʻzining yumshoq va saxiyligi bilan kishilar diqqatini oʻziga tortgan. Bu xislati oʻzidan yuqori turuvchi amaldorlar bilan til topishda yordam bergan va Xuan Ba mansabi pillapoyalaridan tez koʻtarilib borgan. Imperator Syuan-di (mil.avv. 91—49-yillar) hukumronligi davrida sud mahkamasi boshligʻi lavozimiga koʻtarilgan. Bir muddat Yanchjou tumani nspektori sifatida faoliyat olib borgan va ishchanligi, yumshoq tabiati, saxiyligi sababli Inchuan oʻlkasi boshligʻi darajasiga koʻtarilgan. Ushbu lavozimda Xuan Ba sakkiz yil ishlagan va oʻz boshqaruvidagi okrugni Xan imperiyasidagi namunali darajadagi oʻlkaga aylantirgan.
Xuan Ba keyinroq bir muddat bosh senzor vazifasini ham bajargan. Davlat oldidagi xizmatlari munosib taqdirlangan. Imperator nazariga tushib, mil.avv. 55- yilda Xaun Ba imperator Syuan-di tomonidan Syanchen-xou unvoniga munosib deb topilgan. Bu Xan imperiyasi imperatorning bosh maslahatchisi lavozimi boʻlib, ushbu mansabda Xuan Ba mil.avv. 51-yilgacha, yaʼni vafot etgunga qadar faoliyat olib borgan

Manbalar
========

1. ↑  Gumilyov L.N*. Xunnu*. Moskva: Nauka, 1960 — 357 bet.
2. ↑  Bichurin N.Ya. (Iakinf)*. Sobranie svedeniy o narodax obitavshix v Sredney Аzii v drevnie vremena*, Moskva, 1950 — 287 bet.
**Nosirxon toʻra Sayd Kamolxon toʻra oʻgʻli** (1871, Kosonsoy — 1938.3.9) — Turkiston muxtoriyati hukumati maorif vaziri (1917— 18), sovet hokimiyatiga qarshi olib borilgan harakat raqbarlaridan biri, yirik ulamo. Buxoroda, Kobul, Dexli, Bagʻdod va Hijoz shaharlarida tahsil oldi. Turkistonga kaytgach (1912), Namangan shahar qozisi boʻlgan. 1913-yildan boshlab, jadidchilik harakatida faol qatnashgan. „Shuroy islomiya" tashkilotining Namangan shoʻʼbasi rahbari, Namangan shahri Dumasi aʼzosi (1917). Turkiston oʻlka musulmonlari favqulodda IV qurul-toyi (1917-yil 26—28-noyabr)ni oʻtkazishda jonbozlik koʻrsatdi. 1918-yil fevralda muxtoriyat hukumati bolsheviklar tomonidan agʻdarilgach, bir yil mobaynida yashirin hayot kechirgan. U Koson-soyda „Milliy ittihod" tashkiloti yacheykasini tashkil qilgan (1919). Sovet rejimi tomonidan qamoqqa olinadi, soʻngra Orenburgga surgun qilinadi (1924—29). Surgundan kaytgach, mavjud tuzumga qarshi faol harakatni davom ettirdi. Qatagʻon qilingan Nosirxon toʻra Sayd Kamolxon toʻra oʻgʻli qamoqda vafot etadi. „Tarixi Turkiston" (15 boʻlimdan iborat), „Orenburg maktublari" esdaligi va boshqa asarlari mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sintetik tillar** (yun. synthetikos — qoʻshiluvchi, birikuvchi) — tillarning tipologik sinfi; bunda bir so'z tarkibida bir qancha morfemalar (leksik, soʻz yasovchi va soʻz oʻzgartiruvchi), binobarin, leksik va grammatik maʼnolar birlashadigan, qoʻshiladigan tillar. Ularda sintetizmni — soʻz ichidagi grammatikani ifodalovchi usullarga ichki fleksiya, affiksatsiya, soʻz takrori, soʻz qoʻshish va urguni kiritish mumkin. Mas, oʻzbek tilidagi "ishchilarga" soʻz shakli sintetik holatda boʻlib, unda ham leksik (ish va chi), ham grammatik (lar va ga) maʼnolar ifodalangan. St. sintetizmning boryoʻqligi jihatidan analitik tillarga, ortiqkamligi jihatidan polisintetik tillarta. qarshi qoʻyiladi. Pekin St. bilan analitik tillar orasiga katʼiy chegara quyib boʻlmaydi, chunki St. maʼlum darajada analitik usul vositalaridan, analitik tillar esa sintetik usul vositalaridan foydalanadi. St. flektiv va agglyutinativ tillarnm oʻz ichiga oladi. Qad. yozuvli hindevropa tillaridan sanskrit, qad. yunon, lotin, kad. slavyan tillari, hozirgi rus, litva, nemis tillari sof, namunali St. hisoblanadi; turkiy, moʻgʻul, som, fin-ugor tillari ham koʻplab sintetik shakllarga ega boʻlsada, ularda bir qator analitizm belgilari ham uchraydi.

Isroil Poʻlatov.

Yana qarang
-----------

* Analitil tillar


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sintob oltin koni** - Nurota togʻlarining shimolida Sintobsoyning chap sohilida joylashgan. 1934—35 yillarda ochilgan. 2000-yildan keyin keng qamrovli qidiruv ishlari boshlangan. Kon maydoni gersin davrida hosil boʻlgan Shimoliy Nurota braxiantiklinalining markaziy qismida, besapan svitasining qumtoshslanetsli yotqiziqlaridan, quyi karbonning qora uglerodli qumtosh va alevrolitli qalin qatlami bilan qoplangan quyi devonning karbonatli jinslaridan tuzilgan va bu yotqiziqlar oʻrta karbonning ohaktoshlari bilan yopilgan. Oltinsulfidli mineralizatsiya gidrotermal genezisga mansubdir. Rudalar hosil boʻlishi kvarslanish, seritsitlanish, karbonatlanish kabi oʻzgarishlar bilan bogʻliq. Rudalari qatlamlar orasida tomirlar shaklida joylashgan. Rudaning mahsuliy tarkibi: galenit, sfalerit, xira rudalar, kuprit, oltin, argentit, sof kumush, xalkopirit, pirit, limonit, malaxit, azurit, kovelin, xalkozin, serussit, rux oxrasi, sof mis, bulanjerit, arsenopirit, sheyelit. Asosiy foydali komponentlar — Ai (oʻrtacha tarkibi 4,0 g/t), Ag( 200 g/t), WO,(0,011,2%). Kon qadimdan maʼlum boʻlib, 5—7 va 9— 12-asrlarda rudaning yer yuzasiga yaqin qismlari butunlay qazib olingan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Категория:Карточка на Геокаре: Исправить: Множественные параметры
Категория:Горные вершины по алфавиту

Категория:Горные вершины — семитысячники
Категория:Природные географические объекты по алфавиту
Категория:ПРО:ГЕО:Последняя правка: в текущем году
**Gurla-Mandxata** ( nepalcha: *गुरला मान्धाता* ; tibetcha: *ཎིམོནའི྇ཉ།*, *Naimona-Nii* ; xitoycha: 納木那尼峰, *Namunani* ) - Himoloy togʻlarining markaziy qismidagi Nalakankar Himol tizmasining eng baland choʻqqisi. Nepalning shimoli-g'arbiy chegarasi yaqinida, Tibet avtonom viloyatining Ngari viloyatida joylashgan. Dunyodagi 34-eng baland cho'qqi. Gurla Mandxata, shuningdek , Tibet platosidagi eng baland cho'qqidir (eng yaqin baland cho'qqisi Shishabangma, dunyodagi 14-eng baland cho'qqi, platodan tashqarida joylashgan) va boshqa baland cho'qqilardan uzoqda (7500 m dan ortiq) joylashgan. U muqaddas Kailash tog'idan Mapam Yumtso ko'lining qarama-qarshi qirg'og'ida joylashgan. Tibetcha nomi - *Naimona-Nii*, tarjimasi - *Naimo* - "o'simlik infuzioni", *na* - "qora", *Nii* - "qora qoyalar", taxminan "Qora infuzion tog'i" kabi 

2006-yil 20-may kuni Tomskdan rossiyalik alpinistlar guruhi cho‘qqiga ko‘tarildi  .

 Gurla Mandxata

Eslatmalar
----------

1. ↑  *American Alpine Journal* 1986, p.302.
2. ↑  *Евгений Попов.* „Альпинисты Северной столицы. Путешествие к центру Земли" (ru). *AlpKlubSPb.ru*. 5-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-mart 2022-yil.

Havolalar
---------

* Osiyo cho'qqilari ro'yxati
* Verteks balandligi
* Gurla Mandhata Peakware.com saytida
**Xronos** (qadimgi yunoncha: *Χρόνος* „vaqt") — Suqrot davrigacha boʻlgan falsafa va keyingi davr adabiyotida vaqt timsoli sifatida aks ettiriladi. Orfik teogoniyada mavjud, Eter, Xaos va Erebus kelib chiqishiga sabab boʻlgan. Orfiklar orasida keksaymaydigan Xronos, shuningdek, Gerakl va Ajdarho-Ilon deb ham ataladi. Musayga bagʻishlangan orfik madhiyada yodga olingan (29-misra). Ota xori  .

Siroslik Feresidesga koʻra, Xronos uch tamoyillaridan biri boʻlib, oʻz urugʻidan olov, pnevma, ya]ni ruh va suvni yaratgan.

Taʼriflardan biriga koʻra, Xaos bizning boshlangʻich Borliqdagi eng qadimgi narsa — Vaqtni paydo qilgan. Ellinlar, ya]ni yunonlar uni Xronos deb atashgan. Va u vaqtda hamma narsa oʻz vaqtida sodir boʻlgan, chunki fazo endigina paydo boʻlgan edi. Xronos uchta unsur — olov, havo va suvni yaratgan. Lekin bu Yer paydo boʻlgandan keyin sodir boʻlgan .

Keyinchalik **Kronos**  bilan nomlarning uygʻunligi asosida bir xil, ayni deb qaralgan.

Afsonaviy kosmogoniya
---------------------

Orfik kosmogoniyada Xronos Eter va Xaosni paydo qiladi, soʻngra, ulardan kumush tuxum yasaydi. Undan xudolarning birinchi avlodidan biri Fanet (uning boshqa ismlari — Eros, Metis, Erikapey) chiqib, xudolarining ilk avlodini dunyoga keltirgan.

„Yetti kitob" muallifi *Siroslik Ferekidlar* xudolarning dastlabki uchligi: Zas (Zevs — Efir), Xtoniya (tartibsizlik, yerosti chuqurliklari) va Xronos (vaqt)ning abadiyligini tan oldi. Xronosning urugʻi xudolarning birinchi avlodi yaratiladigan maxfiy idishga joylashtirilgan .

Qadrlash
--------

Qadimgi yunon Afinasida: birinchi oyning oʻn ikkinchi kuni (Hecatombeon) xudo Xronosga bagʻishlangan bayramlar oʻtkazilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Орфика, fr. 54, 57 Kern
2. ↑  Нонн. Deyaniya Dionisa, II, 422
3. ↑  Ferekid Sirosskiy, fr. V1 Dils-Krans
4. ↑  *Kun N. A.* „Legendi i mifi Drevney Gresii"
5. ↑  Апион u Klimenta Rimskogo. Gomilii VI 5 = Orfika, fr. 56 Kern
6. ↑  Цицерон. O prirode bogov II 64
7. ↑  Плутарх. Rimskie voprosi 12
8. ↑  G. S. Kirk, J. E. Raven and M. Schofield*. The Presocratic Philosophers*. Cambridge University Press, 2003 — 24, bet.
9. ↑  Климишин 1990. sfn error: no target: CITEREFКлимишин1990 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Klimishin I. A. Kalendar i xronologiya. — Izd. 3. — M.: Nauka. Gl. red. fiz.-mat. lit. 1990. — 478 s. — 105 000 ekz. — ISBN 5-02-014354-5.
**Itqoʻnoq** (*Setaria*) — boshoqdoshlarga mansub bir yillik va koʻp yillik oʻt oʻsimliklar turkumi, begona oʻt. Aksariyat tropik va subtropiklarda tarqalgan. 120 dan ortiq turi bor. Bittabitta yoki bir nechtasi toʻp boʻlib oʻsuvchi silliq poyasi 20—80 sm, faqat toʻpguliga yaqin joyigina gʻidirish. Barglari nashtarsimon, usti va chetlari gʻadir-budir, barg asosi uzun tuklar bilan qoplangan. Toʻpguli boshoqsimon, iyul—sent. oylarida gullab, meva beradi. Uruglari sent. oxirida pishadi.

Bir oʻsimlik 5—10 mingtagacha urugʻ beradi. Urugʻlari kelgusi yili bahorda una boshlaydi. I.ning ildiz siste-masi juda kuchli rivojlanib, 1,5 m gacha chuqurlikka oʻsib kiradi; juda koʻp popuksimon ildizlari va ildiz tuklari tuproqni chim kabi qamrab oladi hamda namligini keskin kamaytiradi. Ayniqsa, sugʻoriladigan dalalarda yaxshi rivojlanib, koʻp ekinlarga za-rar keltiradi. Paxta, makkajoʻxori, sabzavot va b. ekin dalalarida aksariyat oq (*S. glauca*) va koʻk I. (*S. viridis*) turlari uchraydi. Ikkala tur I. ham bir yillik boʻlib, tashqi koʻrinishidan bir-biriga oʻxshaydi. Maysaligida oʻrib olinsa, mollarga yaxshi ozuqa boʻladi. Kurash choralari: ekin qator oralaridagi I. kultivatsiya qilinib, egat ustidagilari gerbitsid sepib yoʻqotiladi; ekin ekishdan avval baronalashga qadar yoki ekish vaqtida yerga treflan yoki prometrin, kotofor singari gerbitsidlar solinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |