recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi
-------------------------------------

**Sogʻliq Bilimlari Universiteti** **Gulhane Taʼlim va tadqiqot kasalxonasi (GEAH)** yoki ilgari **Gulhane Harbiy Tibbiyot Akademiyasi (GATA)**, 1898-yilda Abdulhamit II tomonidan Istanbuldagi Gulhane Seririyat kasalxonasi sifatida asos solingan va bugungi kunda Etlik, Kechioʻren shahridagi oʻquv va tadqiqot kasalxonasi sifatida davom etmoqda.

Tarixi
------

Kasalxona ilk bor 1898-yil 30-dekabrda Sulton II Abdulhamidning tugʻilgan kunida "Gulhane Seririyat kasalxonasi" nomi bilan tantanali ravishda ochildi. Tibbiyot maktabini „Gulhane" nomi bilan tashkil etilgandan soʻng, tugatgan harbiy shifokorlar xizmat joylariga borishdan oldin Haydarpasha harbiy kasalxonasi oʻrniga bir yil shu yerda amaliy koʻnikmalarini oshira boshladilar.

### Respublika eʼlon qilinishidan oldin

Tarixiy binosi
1908-yilda **Ikkinchi Konstitutsiyaviy monarxiya** eʼlon qilingandan soʻng, tibbiyotda amalga oshirilayotgan islohotlar natijasida harbiy va fuqarolik tibbiyot maktablari birlashtirildi. Gulhane fakultetining 11 nafar oʻqituvchisi 1909-yilda tashkil etilgan Istanbul universiteti tibbiyot fakultetiga koʻchirildi. 1914-yilda Gulhaneda harbiy tibbiyot taʼlimi oshirildi. Gulhane Seririyat kasalxonasidagi zamonaviy ta’lim tufayli bu yerda yetishib chiqqan harbiy shifokorlar Bolqon urushi, Birinchi jahon urushi va Turkiya mustaqillik urushi yillarida armiyada muvaffaqiyatli xizmat qildi.

### Respublika e’lon qilingandan keyin

Turkiya II. Ikkinchi jahon urushiga kirish ehtimoli tufayli harbiy maktablar va Gulhaneni Istanbuldan Anqaraga koʻchirishga qaror qilindi va 1941-yil 21-iyulda Istanbuldan 28 vagonlik poyezdga oʻralgan barcha buyumlar va xodimlar Sirkejidan Jebeji markaziy kasalxonasiga koʻchirildi.

2016-yilgacha Turk Qurolli Kuchlariga tegishli boʻlgan GATA, Turk Qurolli Kuchlari uchun sogʻliqni saqlash sohasida harbiy kadrlar tayyorlaydigan muhim qoʻmondonlik edi. 15-iyuldagi harbiy toʻntarishdan soʻng 2016-yil 31-iyulda chiqarilgan qonun qarori bilan sogʻliqni saqlash boʻlinmalari bilan birgalikda Sogʻliqni Saqlash Vazirligiga bogʻlandi va nomi Gulhane oʻquv va tadqiqot kasalxonasiga oʻzgartirildi. GATAga qarashli oliy taʼlim boʻlimlari Sogʻliqni Bilimlari Universitetiga oʻtkazildi.


1. ↑  „Sert Karaaslan, Yeşim (31 Temmuz 2016)". 21-iyul 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-noyabr 2022-yil.
**Binaural effekt** (bi... va lot. Auris — quloq) — tovush qabul qilish aʼzosi (quloq) orqali odam yoki hayvonlarning tovush chnqqan tomonni aniklay olish qobiliyati. Tovush manbaga yaqin tomondagi quloqqa tezroq eshitiladi, shuning uchun tovush toʻlqinining bosimi har ikki quloq kanalida faza va amplituda jihatdan farq qiladi. Bu farq yuksak chastotali tovush uchun katta boʻladi. Uzun toʻlqin (past chastotali) boshni aylanib oʻta olgani uchun past chastotada ikkala quloqqa eshitilgan tovush amplitudalarining farqi kichik boʻladi. Amplitudalar farqi 1 db dan ortiq boʻlsa, tovush manbai katta amplituda tomonda boʻladi. Binaural effekt dan radiotexnika va kinotexnikada foydalaniladi. Tovush qabul qilgichlar orasidagi masofani oʻzgartirib, Binaural effekt ni kuchaytirish mumkin; mas, tovush pelengatorlarining ishi shunga asoslangan.

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Guligaz qorakoʻl teri** (toj. guligaz — yulgʻun gulining rangi) — oq aralash jigarrang yoki malla rang junli qorakoʻl teri. Guligaz rangining toʻqochligi oq junlarning jigarrang yoki malla rang junlarga boʻlgan nisbatiga bogʻliq: oq junlar 73,4—81% boʻlsa och guligaz, 45,6—54,4% boʻlsa oʻrta yoki normal (och pushti tusli) guligaz, 20% boʻlsa toʻq (qizgʻish) guligaz boʻladi. Yarim doira oʻrta va uzun qalamgulli hamda dona gulli, juni ipaksimon, tekis, yaltiroq terilar juda chiroyli. Oʻzbekistonda hozirgi olinayotgan guligaz terilarning taxminan 84% oʻrta yoki normal guligaz, 11% och guligaz va 5% toʻq guligaz.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
CHAPEK (Sarek) Karel (1890.9.1, MaleSvatonevitse — 1938.25.12, Praga) — chex yozuvchisi. Praga universitetining falsafa ftini tugatgan (1915). 1921 — 22 yillarda Praga teatrida rejissyor, keyinchalik butunlay yozuvchilik va jurnalistika bilan shugʻullangan. "Krakonot bogʻi" (1918) hamda "Shuʼlavor tubsizliklar" (1916) toʻplamlariga kirgan dastlabki hikoyalarini akasi Iosif Chapek (18871945) bilan hamkorlikda yozgan. "Chormixga tortish" (1917) va "Gʻamgin hikoyalar" (1921) toʻplamlaridan joy olgan hikoyalarida urush yillarining sertashvish muhiti, kishilararo munosabatlardagi zidsiyatli manzaralar aks ettirilgan. "Kdroqchi" lirik komediyasi (1920) da oʻzi eʼtiqod qoʻygan "har kim oʻzicha haq" falsafasini badiiy yoritishga harakat qilgan.

CH. nomini, asosan, ijtimoiyfantastik mazmundagi asarlari dunyoga yoygan. Temirtan (robot; "robot" soʻzini Ch. oʻylab topgan)lar qoʻzgʻolonidan hikoya qiluvchi "R. V. R." (1920), "Mikropulosning quroli" (1922) dramalari, "Absolyut fabrikasi" (1922) va "Krakatit" (1924) romanlarida yuksak insonparvarlik borasidagi oʻymushohadalarini bayon etgan. "Adamsavdogar" pyesasi (1927; akasi bilan hamkorlikda), "Choʻntakdagi hikoyalar", "Boshqa choʻntakdagi hikoyalar" (1929) oʻtmishdagi adabiy va diniy syujetlar asosida yozilgan. "Apokriflar"da ana shu holat seziladi. "Gordubal", "Meter", "Oddiy hayot" (1933—34) romanlarini qamrab olgan trilogiyasi noinsoniy urfodatlar, fashizm reaksiyasiga qarshi kurash gʻoyalari bilan yoʻgʻrilgan. "Salamandrlar bilan jang" (1916) romani Ch. ijodining choʻqqisi hisoblanadi. Unda umuminsoniy qadriyatlar fashizmning irqiy nazariyasi va siyosatiga, gʻayriinsoniy munosabatlarga qaramaqarshi qoʻyilgan. Ayni shu gʻoyalar "Oq kasallik" (1937), "Qutqaruvchi" (1937), "Ona" (1938) kabi qissa va dramalarida ham davom ettirilgan.

CH. hozirgi zamon ijtimoiy fantastikasiga samarali taʼsir koʻrsatgan, uning badiiy olamini boyitgan.

Manbalar
--------

* Sochineniya, t. 1—5, M. 1958—59. == Adabiyot ==
* Nikolskiy SV. Karel Chapek — fantast va satirik, M. 1973.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Saylov senzlari** — konstitutsiya yoki saylov to'g'risidagi qonunlarda belgilangan saylov huquqinn amalga oshirishda oʻrnatilgan shart va cheklovlar. Senzlar turli xil boʻlishi mumkin: jins va yosh senzi (ayollarning saylov huquqini amalga oshirishiga ruxsat berish yoki cheklash; muayyan yoshga toʻlganda saylov huquqini amalga oshirish); ijtimoiy va mulkiy senz, maʼlumotlilik, oʻtroqlilik, fuqarolik senzi va boshqa Sivilizatsiya rivojlana borgan sari, u yo bu senzlar inkor etila borgan. Mas, dastlab saylov xuquqi faqat erkaklarga berilgan, lekin 20-asrga kelib erkaklar va ayollar huquqi tenglashtirilgan. 19 va 20-asrlarda tabaqaviy va mulkiy senzlar keng qoʻllanildi. Muayyan tabaqa vakillari (ishchilar, dehqonlar, harbiy xizmatchilar va boshqalar)ning saylovlarda ishtirok etishiga yoʻl qoʻyilmagan, muayyan mulk va daromadga ega boʻlgan shaxslargina saylash xukuqiga ega boʻlgan. Mulkiy, jinsiy, irqiy senzlar demokratiya tamoyillariga toʻgʻri kelmasligi uchun ulardan voz kechildi. Hozirgi vaqtda har bir davlatning saylov toʻgʻrisidagi qonunlarida Ss. belgilangan doirada amalda mavjuddir.

Sadriddin Xidirov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chap oshqozon venasi** (yoki **koronar vena**) oshqozonning kichik egriligiga qarab oqadigan irmoqlardan kelib chiqadigan venadir.

Tuzilishi
---------

Chap oshqozon venasi oshqozonning kichik egriligi boʻylab oʻngdan chapga yoʻnaladi. Oshqozonning qiziloʻngach teshigiga yoʻnaladi, u yerdaqiziloʻngach venalaridan qon oladi. Keyin orqaga burilib, charvi qopchasi orqasida chapdan oʻngga oʻtadi. Oshqozon osti bezining yuqori chegarasi yaqinida darvoza venasiga quyiladi.

Funksiyasi
----------

Chap oshqozon venasi oshqozonning kichik egriligidan kislorodsiz qonni olib ketadi. Shuningdek, u portal vena va qiziloʻngachning pastki qismi venoz tizimi (toq vena) oʻrtasida kollateral vazifasini bajaradi.

Klinik ahamiyati
----------------

Qiziloʻngach va qiziloʻngach atrofi varikozlari, asosan, chap meʼda venasi (oqimning teskari oʻzgarishi tufayli) tomonidan taʼminlanadi va odagoq va yarimtoq os vena tizimiga quyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  vier |editor2-last=Frumovitz |editor2-first=Michael |editor3-last=Abu-Rustum |editor3-first=Nadeem R.}}
2. ↑  Siegelman, E.: "Body MRI", page 47. Saunders, 2004
Boshqa nomlar uchun qarang: a Brazilian municipality of the same name   Chapada, Rio Grande do Sul.
 Braziliyaning Baxiya shtatidagi Chapada Diamantina milliy bog'ining ko'rinishi
A **chapada** (Portugalcha talaffuz: [[Xalqaro fonetik alifbo|[ʃaˈpadɐ]]]) — Braziliya togʻliklarida joylashgan plato. Odatda tog 'tizmalari sifatida tasvirlangan chapadalar qumtoshning gorizontal qatlamlari bilan qoplangan. Ular daryo havzalari orasidagi keng tekis tepalikli tizmalarni va daryo oqimlari orasidagi torroq tepaliklarni qoldirib, daryolar tomonidan eskirgan asl sirtni ko'rsatadi. Vodiylardan ufqqa cho'zilgan qo'pol, chuqur girintili cho'qqilari uzluksiz tog'lar zanjiri ko'rinishiga ega.

Yana qarang
-----------

* Chapada do Araripe
* Chapada Diamantina
* Chapada dos Guimarães
* Chapada das Mangabeiras
* Chapada dos Veadeiros

Koordinatalari: 28°03′18″S 53°04′04″W﻿ / ﻿28.05500°S 53.06778°W﻿ / -28.05500; -53.06778GOKoordinatalari: 28°03′18″S 53°04′04″W﻿ / ﻿28.05500°S 53.06778°W﻿ / -28.05500; -53.06778GO
**Sayram koʻchasi** — Mirzo Ulugʻbek tumanining Ahmad Yassaviy va „Sayram" mahallalari hududida. Buyuk ipak yoʻli maydoni va Ziyolilar koʻchasi oraligʻida. Uzunligi 1,5 km atrofida.

XX asrning 1-yarmida tashkil topgan. Dastlab Bulvar (Bulvarniy) nomi bilan yuritilgan. 1958-yil 25-fevralda Komsomol 40 yilligi nomi berilgan. 1996-yil 5-sentabrdan Sayram nomi bilan yuritiladi.

Yoʻnalishida "Boʻz" dehqon bozori, British School of Tashkent, Xitoy elchixonasining savdo va iqtisodiyot masalalari boʻyicha vakolatxonasi, xalq banki shoxobchasi, „Kapitalbank" filiali, „Svetlana" sumermarketi, dorixona, savdo shoxobchalari, 20-oilaviy poliklinika, „Oʻzbekenergo" davlat-aksiyadorlik kompaniyasi shifoxonasi, shaxsiy va koʻp qavatli turar joy binolari joylashgan. Qalandar va Yassi koʻchalari bilan tutashgan. Tarkibida 6 ta tor koʻcha va 3 ta berk koʻcha bor. Yakinida „Oʻzpaxtamash" korxonasi, UzTest (Oʻzbekiston ilmiy-sinov va sifat nazorati markazi) korxonasi, harbiy gospital, rassomlar uyi, bogʻcha, umumiy taʼlim, xususiy taʼlim (Diplomat International School) va musiqa maktabi bor.

Yana qarang
-----------

* Toshkent koʻchalari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  *Toshkent. Ensiklopediya*, 2009-yil.
2. ↑  „O‘zsanoatqurilishbank tomonidan «Diplomat international school» xususiy maktabiga press-tur tashkil etildi".
**Fransiy** (lot. Francium), Fr — Mendeleyev davriy sistemasining I guruhiga mansub radioaktiv kimyoviy element. Tartib raqami 87, mol. m. 223,0197. Fransiyning barqaror izotoplari yoʻq. 27 ta radioaktiv izotopi maʼlum, ularning massa sonlari 202— 229. Dastlab fransuz radiokimyogari Fransiy Perey 1939-yilda 227As ning ayemirilish mahsuloti sifatida 223Fr ni kashf qildi. Fransiy nomi ana shu tadqiqotchi ayolning vatani "Fransiya" nomidan olingan. Tabiatda faqat 223Fr uchraydi. Uning yarim yemirilish davri 22 minut, oʻzidan rnur chiqarib AsX ga aylanadi. Fransiyning boshqa izotoplari kup zaryadli ionlar bilan turli elementlarning atomlari orasidagi yadro reaksiyalari natijasida hosil boʻladi. Fransiyning Yer poʻstidagi miqdori 24,5 mg ni tashkil qiladi. Fransiyning fizik xossalariga oid barcha maʼlumotlar ekstrapolyatsiya (interpolyatsiya) yoʻli bilan hosil qilingan. Zichligi 2,5 g/sm3, suyuqlanish temperaturasi 8° atrofida. Fransiy kimyoviy jihatdan seziyga oʻxshaydi. Seziyning barcha kimyoviy shakllari Fransiyda ham kuzatiladi. Fransiy ning oksidlanish darajasi +1. Fransiy kimyoviy xossalariga koʻra ishqoriy metallar ichida eng faol element hisoblanadi. Fransiy ishqoriy metallarga mansubligi sababli uning suvda erimaydigan tuzlari bir nechta. Fransiy oʻz birikmalarining suvdagi eritmalaridan (kislotali muhitda) rubidiy va seziyning perxloratlari va xlorplatinatlari taʼsirida birga choʻkadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

| Kimyoviy elementlar davriy sistemasi |
| --- |
|  |  | Guruhlar |
|  |   | 1 | 2 |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| Davrlar | 1 | H |   | He |
| 2 | Li | Be |   | B | C | N | O | F | Ne |
| 3 | Na | Mg |   | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| 4 | K | Ca |   | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| 5 | Rb | Sr |   | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| 6 | Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| 7 | Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| 8 | Uue | Ubn | Ubu | Ubb | Ubt | Ubq | Ubp | Ubh | Ubs |   |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ishqoriy metallar | Ishqoriy yer metallar | Lantanoidlar | Aktinoidlar | Superaktinoidlar | Oʻtish metallar | Yengil metallar | Yarim metallar | Qolgan metallmaslar | Galogenlar | Inert gazlar | Xossalari nomaʼlum |

 |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Evkalipt** (Yeisa1urgi8) — mirtadoshlarga mansub doim yashil daraxt yoki butalar turkumi; dorivor oʻsimlik. Avstraliya va uning atrofidagi orollarda 500 dan ortiq turi tarqalgan. Tropik va subtropiklarda koʻp ekiladi (mas, Braziliyada E. ekilgan maydonlar Avstraliya, Ispaniya, Janubiy Sharqiy Osiyo mamlakatlari va boshqalardagidan koʻproq). Gʻarbiy Gruziya, Qrim va Ozarbayjonda E.ning sharsimon, kulrang va xivchinsimon turlari oʻstiriladi. Tanasi baquvvat, balandligi 80–100 m gacha, shoxshabbasi siyrak. Barglari etli, chekkalari tekis. Gullari oq, baʼzan ochsargʻish va toʻqqizil, ikki jinsli, barg qoʻltigʻidan chiqib qalqon yoki roʻvaksimon toʻpgul hosil qiladi, mevasi koʻp urugʻli koʻsakcha. E. issiqsevar va namsevar oʻsimlik. Unumdor yerlarda yaxshi oʻsadi. 500 yilgacha yashaydi. Barglari yoz davomida teriladi, lekin kuzda terilgan bargi tarkibida tibbiyotda va parfyumeriyada ishlatiladigan efir moyi koʻp. Quruq bargi tarkibidagi efir moyi miqdori 1,5—3%. E.ning boshqa 20 ga yaqin turi manzarali oʻsimlik sifatida hamda yogʻochi (qurilish va qogʻoz sanoati) uchun oʻstiriladi. E. tez oʻsuvchan boʻlgani tufayli (bir yidda 4–5 m oʻsadi) botqoq yerlarda ekilganda botqoqlarni quritib, tuproq tarkibini yaxshilashda muhim rol oʻynaydi. Urugʻidan koʻpaytiriladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Franklin instituti** (inglizcha: *Franklin Institute*) Pensilvaniya shtatining Filadelfiya shahridagi ilmiy muzey, ilmiy taʼlim va tadqiqot markazidir. U Benjamin Franklin nomi bilan atalgan va unda Benjamin Franklinning Milliy memoriali[en] joylashgan.

Tarixi
------

Institut Filadelfiyada 1824-yil 5-fevralda Semyuel Merrik[en] va Uilyam Kiting[en] tomonidan mexanik sanʼatlarni (lat. *artes mechanicae*) tadqiq qilish va rivojlantirish maqsadida tashkil etilgan.

Franklin instituti XIX-asr davomida bugʻ dvigatellari va gidroenergetika boʻyicha dastlabki tadqiqotlardan boshlab, Amerika fan va texnologiyasini professionallashtirishda muhim bosqich boʻldi. Shuningdek, u maktablarni boshqarish, *Franklin institutining nufuzli jurnalini* nashr etish, koʻrgazmalarga homiylik qilish hamda ilmiy yutuqlar va ixtirolarni medallar va mukofotlar bilan taqdirlash orqali tadqiqot va taʼlimni targib qildi.

XX-asrda institutning ilmiy-tadqiqot roli oʻz oʻrnini muzey orqali keng jamoatchilikni tarbiyalashga boʻshatib berdi. 1924-yilda fizika fanlari boʻyicha tadqiqotlar olib borish uchun tashkil etilgan *The Bartol Research Foundation* fondi esa hozir Delaver universiteti tarkibiga kiradi va Bartol tadqiqot instituti deb ataladi.

1884-yil 2-sentabrdan 11-oktabrgacha Franklin institutida 1984-yildagi Xalqaro elektr koʻrgazmasi[en] boʻlib oʻtdi bu Qoʻshma Shtatlardagi birinchi yirik elektr koʻrgazmasi boʻldi. Bu yerda 1934-yil 25-avgustda elektron televideniye tizimining dunyodagi birinchi ommaviy namoyishi boʻlib oʻtdi. Franklin institutining birinchi ayol aʼzosi 1833-yilda Elizabet *Skinner* boʻldi.

Franklin instituti ilmiy markazining eng taniqli qismi bu Franklin instituti ilmiy muzeyi boʻlib, unda aka-uka Raytlar ustaxonasidan olingan eng katta artefaktlar toʻplami saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Morris, Stephanie A. «The Dynamics of Change: The Franklin Institute and the Making of Industrial America.» *The Franklin Institute and the Making of Industrial America. Guide to the Microfiche Collection*. Bethesda, MD: CIS Academic Editions, 1987, pp. 1-12.
2. ↑  Rowland-Perry, Sherry L. «The Bartol Research Institute: A Brief History.» Retrieved Jan 30, 2015.

Havolalar
---------

* + Официальный сайт
	+ The Franklin Institute
**Evribiontlar** (yun evri keng va ʼbiont— yashayotgan) — atrof muhit omillarining keng miqyosda oʻzgarishi sharoitida yashay oladigan hayvonlar yoki oʻsimliklar. Mas, kontinental iqlimda yashaydigan koʻpchilik quruqlik hayvonlari harorat, namlik, quyosh radiatsiyasining ancha oʻzgarib turishiga chidamli. Sohil yaqinida yashovchi organizmlarga namlik, harorat va koʻpincha shoʻrlanishning oʻzgarishi taʼsir etadi Evribiontlik organizmlarning muhit omillarining oʻzgarishiga chidamligi yoki ular ichki muhiti doimiyligi (gomeostaz)ni boshqarib turuvchi maxsus morfofiziologik mexanizmlarning boʻlishi bilan bogʻliq. Mas, poykiloterm hayvonlar haroratning ancha keng miqyosda oʻzgarishiga chidamli, lekin haroratning faqat muayyan chegarasida faol hayot kechiradi. E. stenobiontlarta nisbatan keng arealta ega.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gidrologik tarmoqlar** -suv manbalari (daryo, koʻl, suv ombori, kanal)ning gidrologik rejimini oʻrganish maqsadida gidrologik kuzatishlar olib boradigan maxsus manzillar (gidrologik stansiya, gidrologik kuzatuv manzili) majmui. Oʻzbekistondagi G.t.ning asosiy qismi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar mahkamasi huzuridagi Gidrometeorologiya Bosh boshqarmasi (Boshgidromet) tasarrufida. Umumdavlat G.t.dan tashqari ayrim muassasalar (mas, Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi va b.) ga qarashli aniq maqsad va vazifalarni koʻzlab ish yuritadigan gidrologik stansiya va kuzatuv manzillari mavjud. Oʻzbekistan hududida dastlabki gidrologik manzil 1896-yil Norin daryosi (Uchqoʻrgʻon yaqini)da tashkil etilgan. 1901-yildan Chirchiq daryosi (Xoʻjakent qishlogʻi yaqini)da, 1913-yildan esa Amudaryo (Nukus yaqini) da tashkil etilgan manzillarda Doimiy gidrologik kuzatishlar olib boriladi. Kuzatish manzillari soni yil sayin ortib bordi. 2000-yilda 120 dan ortiq gidrologik stansiya va kuzatuv manzili ishladi. Yuza suvlarning sifatini kuzatish ham G.t. (70 ta daryo va soyda, 11 ta suv omborida, 114 ta kuzatish joyi)da amalga oshiriladi. Ularda 65 gidrokimyoviy va 3 gidrobiologik koʻrsatkichlar aniqlanadi (2000). G.t.da toʻplangan maʼlumotlar ayrim tabiiy yoki maʼmuriy hududlar suv zaxiralari miqdorini va sifatini baholashda hamda ulardan samarali foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan muammolarni hal etishda muhim ahamiyat kasb etadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
***Anne with an E*** (dastlab 1-mavsumi uchun Kanadada Anne deb nomlangan) Kanada teleseriali adabiy jihatdan Lucy Maud Montgomeryning 1908-yildagi klassik bolalar adabiyotoga asoslangan, Anne of Green Gables. U Moira Walley-Beckett tarafidan CBC Televediniya CBC uchun yaratgan va bosh qahramonlar Amybeth McNulty, yetim timsolida Anne Shirley, Marilla Cuthbert timsolida R.H. Thompson Matthew Cuthbert timsolida, Dalila Bela Diana Barry timsolida esa Lucas Jade Zumann va Gilbert Blythe.

Serial 2017-yil 19-mayda CBS da va 12-may kuni xalqaro Netflix da
premyerasi boʻlib oʻtgan. Serialning 2-mavsumiga 2017-yilning avgust oyida va 3-mavsumiga 2018-yilning avgust oyida oʻzgartirishlar kiritilgan. Qisqa muddatdan keyin 3-mavsumi 2019-yilda dunyo yuzini koʻrgandan keyin, CBS va Netflix serialni bekor qilishini eʼlon qildi.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* *Anne with an E* Netflixda
* *Anne with an E* IMDbda

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Televideniyega oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Gidrologik rejim** -suv manbai (daryo, koʻl va b.) xolatining ular suv toʻplaydigan havzaning tabiiy geografik xususiyatlari, birinchi navbatda iqlim sharoiti taʼsirida vaqt boʻyicha qonuniyatli oʻzgarishi. G.r. suv sathi, suv sarfi (oqim rejimi), suv temperaturasi rejimi, muzlash hodisalari (muzlar rejimi), loyqa oqiziqlar (oqiziqlar rejimi), suvda erigan moddalar, oʻzan holati kabi G.r. elementlarining kunlik, oylik, mavsumiy, yillik va koʻp yillik oʻzgarishlari tarzida namoyon buladi. Suv manbaining turiga bogʻliq holda daryo, koʻl, yer osti suvlari, botqoqliklar, muzliklar G.r.lari farqlanadi. Hoz. kunda suv manbalarining tabiiy G.r. inson xoʻjalik faoliyati taʼsiri (kanallar, suv omborlari qurilishi) natijasida oʻzgargan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Gidrometriya** (gidro... va metriya) —gidrologiya fanining oʻlchov qismi. Suv obʼyektlarining gidrologik rejimi elementlari, suv sathi, suv sarfi, suvning oqish tezligi, loyqaligi, kimyoviy tarkibi, harorati, muzlanish hodisalari, suv yuzasining nishabligi va b. oʻlchash, kuzatish usullari va asboblarni ishlab chiqish hamda ularni bevosita amalga oshirish ishlari bilan shugʻullanadi.

Qaysi suv turi oʻrganilishiga qarab, G. atmosfera suvlari G.si —gidrometeorologiya, yer usti suvlari G.si — amaliy okeanografiya va daryo G.siga, yer osti suvlari G.siga hamda sugʻorish tizimlaridan foydalanish jarayonida rivojlangan G.ning muhim sohasi — amaliy G.ga boʻlinadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Frans-iosif yeri** (ruscha: *Земля Франца-Иосифа*) - Barens dengizining shimolidagi arxipelag, Rossiya Federatsiyasiga qarashli. Maydoni 16,1 ming km². 190 ta oroldan iborat. Uch qismga boʻlinadi: sharqiy qismi boshqa orollardan Avstriya boʻgʻozi bilan ajralgan Vilchek Yeri (2059 km²), GreemBell o.lari (1708 km²) va boshqa; markaziy qismi — Avstriya boʻgʻozi bilan Britaniya kanali oraligʻida joylashgan orollar; gʻarbiy qismi — Britaniya kanalining gʻarbidagi orollar, butun arxipelagdagi eng katta Georg Yeri oroli (2900 km²) ana shu yerda. Arxipelag yuzasining 85% muzliklar bilan qoplangan, ular orasidan kryatoshlar chiqib turadi. Eng baland joyi (620 m) VinerNeyshtadt o.da. Orollar kum, gil va qumtoshlardan tuzilgan, bazalt qoplami keng tarqalgan. Oʻrtacha temperatura yanvarda —23°, —24°, iyulda 1,5°—0,2°. Yillik yogʻin shim.da 300 mm, jan.da 500 mm, qishda quyuq tuman, kuchli shamollar boʻladi. Oʻsimliklar kam (yoʻsin, lishayniklar). Sut emizuvchilardan oq ayiq, kamdankam qutb tulkisi uchraydi. Kush koʻp, asosan, arxipelagning jan.da "qushlar bozori" bor. F.I.Ye. qirgʻoklarida Grenlandiya tyuleni, nerpa, dengiz kuyoni, morj yashaydi. F. I.Ye.da qutb tunlari 125 kun, qutb kunlari 140 kun davom etadi. Qutb styasi, geofizika rasadxonasi bor.

F.I.Ye. 1873-yilda K. Vayprext va Yu. Payer boshchiligidagi AvstriyaVengriya ekspeditsiyasi tomonidan kashf qilingan va AvstriyaVengriya imperatori FransIosif nomi bilan atalgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Odisseyning qaytishi. Lui Frederik Shutsenberger tomonidan chizilgan rasm, 1884-yil
**Evrial** (qadimgi yunoncha: *Εὐρύαλος*) — yunon mifologiyasining qahramoni, Odisseyning va Epira malikasi Evippaning oʻgʻli, oʻz otasi tomonidan oʻldirilgan.

Mifologiyada
------------

Evrialning onasi Epira malikasi, Tirimmaning qizi malika Evippa boʻlgan. U Odisseyning sevgilisi boʻlgan, u Penelopaning daʼvogarlari oʻldirilganidan keyin bir muncha vaqt quvgʻinda Epirda yashagan. Keyinchalik Odissey Itakaga qaytib keldi. Evrial voyaga yetganidan soʻng, onasi yozgan xatni olib, otasini qidirishga yoʻl oladi. U Itakaga Odissey yoʻqligida keldi; rashkchi Penelopa u kimligini tushundi va uni yoʻq qilishga qaror qiladi. Odissey qaytib kelgach, unga begona yigit uni oʻldirish uchun yuborilganini aytdi va Laertid Evrialni tan olishiga vaqt bermasdan oʻldirdi.

Afsonaning muqobil versiyalarida Evippa va Odisseyning oʻgʻli *Leontofron* yoki *Dorikl* deb ataladi.

Xotira
------

Sofokl Evrialni xuddi shu nomdagi fojianing qahramoniga aylantirdi, uning matni butunlay yoʻqolgan. Evrial haqidagi afsona matrilokal nikoh bilan bogʻliq boʻlgan odatiy afsonalardan biri boʻlib, unda er-xotinlar xotinning urugʻining bir qismi sifatida yashaydilar. Qahramon oʻz otasini tanimaydi, uni qidirib ketadi, lekin ular uchrashganda uni tanimaydi va janjal chiqib, ishtirokchilardan biri halok boʻladi. Qadimgi olimlar bu yerda Odisseyning oʻzi boshqa oʻgʻli Telegon qoʻlida vafot etgani haqidagi afsonaning oʻziga xos takrorlanishini koʻrishadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Wüst 1937. sfn error: no target: CITEREFWüst1937 (help)
2. ↑  Schmidt 1902. sfn error: no target: CITEREFSchmidt1902 (help)
3. ↑  Ярхо 2000. sfn error: no target: CITEREFЯрхо2000 (help)
4. 1 2  Wagner 1907. sfn error: no target: CITEREFWagner1907 (help)
5. ↑  Escher 1907. sfn error: no target: CITEREFEscher1907 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Ярхо В. «Одиссея» — фольклорное наследие и творческая индивидуальность // Гомер. Одиссея. — 2000. — С. 289—329.
* Escher. Euippe 2 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1907. — Bd. VI, 1. — Kol. 994.
* Schmidt J. Odysseus // W. H. Roscher: Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie. — 1902. — Bd. III, 1. — Kol. 602—681.
* Wagner. Euryalos 6 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1907. — Bd. VI, 1. — Kol. 1317.
* Wüst E. Odysseus // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1937. — Bd. XVII, 2. — Kol. 1905—1996.
**Reuss malikasi Anni-Frid Synni** (talaffuzi: „Reuss malikasi Anni-Frid Synni", 1945-yil 15-noyabrda tugʻilgan **Anni-Frid Synni Lyngstad** ), shuningdek, „**Frida**" taxallusi bilan ham tanilgan, asli Norvegiyalik shved qoʻshiqchisi, qoʻshiq muallifi va ekolog. Shvetsiyaning ABBA pop guruhining asoschilaridan biri va solisti sifatida tanilgan.

Yoshligi
--------

Anni-Frid Synni Lyngstad 1945-yil 15-noyabrda Norvegiya shimolidagi Narvik yaqinidagi Ballangendagi kichik bir qishloqda joylashgan Bjørkåsenda norvegiyalik onasi Synni Lyngstad (1926-yil 19-iyun) oilasida tugʻilgan (1947-yil 28-sentyabr) va nemis otasi Alfred Haase (1919-yil 29-iyun — 2009-yil 23-fevral), Ikkinchi Jahon urushi tugaganidan va Germaniya Norvegiyani bosib olganidan koʻp oʻtmay, Vermaxtda serjant boʻlgan. Haase uning boʻlinmasi evakuatsiya qilinganida Germaniyaga qaytgan edi.

Faoliyati
---------

Lyngstad bir nechta intervyularida buvisi unga tez-tez qoʻshiqlar kuylashini (masalan, eski Norvegiya qoʻshiqlari) aytdi, bu uning musiqaga boʻlgan muhabbatiga sabab boʻldi. U musiqiy isteʼdodini juda erta maktab-yillaridayoq namoyon etdi. Juma kunlari uni oʻqituvchisi tez-tez sinf oldida qoʻshiq aytishni soʻrardi va tez orada oʻzining goʻzal ovozi bilan maktabda ham, mahallada ham tanildi. Garchi buvisi uni qoʻshiq aytishga undagan boʻlsa ham (Lingstadning oʻziga koʻra), u hech qachon oʻzining chiqishlarida qatnashmagan. Uning buvisi ABBA tashkil etilishidan biroz oldin vafot etdi va shuning uchun hech qachon guruh muvaffaqiyatining guvohi boʻlmagan.

 Lyngstad 1967-yil sentyabrda
 Lyngstad (chapda) va Fältskog (oʻngda) 1974-yil

Shaxsiy hayoti
--------------

 Lyngstad va Andersson Amsterdamning Schiphol aeroportida, 1976-yil
1964-yil 3-aprelda 18 yoshli Lyngstad sotuvchi va hamkasbi musiqachi Ragnar Fredrikssonga turmushga chiqdi. Ularning ikkita farzandi bor edi: Hans Ragnar (1963-yil 26-yanvarda tugʻilgan) va Ann Lise-Lotte (1967-yil 25-fevral — 1998-yil 13-yanvar). Ular 1968-yilda ajrashishdi va 1970-yil 19-mayda, uning 71 yoshli buvisi Arntine vafot etgan kuni rasman ajrashishdi.

Manbalar
--------


1. ↑  Andoza:IPA-no, Andoza:IPA-sv.

1. ↑  *The Environment Encyclopedia and Directory 2001*. London, United Kingdom: Routledge & Europa Publications, 15-dekabr 2000-yil — 511 bet. ISBN 1857430891.
2. ↑  „Anni-Frid Lyngstad Biography, Songs, & Albums".  AllMusic. Qaraldi: 5-mart 2018-yil.
3. 1 2  *Connolly, Kate*. „Torment of the Abba star with a Nazi father". *The Guardian* (30-iyun 2002-yil). Qaraldi: 28-yanvar 2012-yil.
**Gidromodul boʻyicha rayonlashtirish** —sugʻoriladigan yerlar maydonini qishloq xoʻjaligi ekinlari suv talabligi, mexanik tarkibi, sizot suvlari sathi chuqurligiga qarab mintaqalarga ajratish. Gidromodul boʻyicha rayonlashtirish sugʻorish kanallarining hisob-kitoblari va suvdan foydalanishni rejalashtirish va boshqarish uchun zarur. Barcha sugʻorish va suv berish normalari, suv berish oraligʻidagi davr, yaʼni gidromodul ordinatalari egat bilan sugʻorish uchun belgilanadi. Tuproqning mexanik tarkibi yengil, grunt suvlari chuqur boʻlsa, sugʻorish normasi kattaroq belgilanadi, suv berish normasi esa kichik, ammo soni koʻproq (suv berish davri choʻzilgan) boʻladi. Tuproq mexanik tarkibining ogʻirlashuvchi va grunt suvlarining koʻtarilishi bilan sugʻorish normasi kamayadi va suv berish normasi ortadi. Har bir zonada tuproq mexanik tarkibiga qarab yengil (qumli, qumloqi), oʻrta (yengil va oʻrtacha qumoqli) va ogʻir (ogʻir qumoqli, gilli va qatlamli) turlarga boʻlinadi. Oʻrta Osiyoning sugʻorma dehqonchilik mintaqalari har bir tuproq turi tarqalgan maydonlar, sizot suvlari sathining chuqurligiga qarab quyidagi gidromodul rayonlari ajratiladi: grunt suvlari sathi 3 m dan chuqur; 2—3 m, 1—2 m va 1 m dan kam boʻlgan rayonlar. Grunt suvlari sathi chuqurligiga koʻra yengil tuproqlarda 1, II, III; oʻrtacha tuproqdarda IV, V va VI, ogʻir tuproqdarda VII, VIII va IX gidromodul rayonlari belgilangan. Grunt suvlari chuq. 1 m va undan yuza boʻlgan hollarda tuproqning hamma turlari X gidromodul rayonga kiritiladi.

Sugʻoriladigan maydonlarning kengayishi natijasida tuproq qatlami va suvfizik va kimyoviy tarkibi turlicha boʻlgan yerlar ekinzorlarga aylanmoqda. Bunday yerlarda ekinlarni oʻstirish tuproqning shoʻrlanish darajasi va tipiga, sugʻorish suvining sifati va tuproq qatlamining tuzilishiga koʻra turli miqdorda suv talab qiladi. Shuning uchun ilmiy va loyiha tashkilotlari agrolandshaft Gidromodul boʻyicha rayonlashtirish, meliorativ va shoʻr yuvish rejimini hisobga oluvchi Gidromodul boʻyicha rayonlashtirish, grunt suvlari hosil boʻlishi va sugʻorishning shoʻr yuvish rejimi sharoitlarini hisobga oluvchi Gidromodul boʻyicha rayonlashtirish usullarini yaratish yoʻnalishida ilmiy izlanishlar olib borilmoqda.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Shreder V. R. i dr. Raschetnie znacheniya orositelnix norm selskoxozyaystvennix kultur v basseyne rek Sirdari i Amudari, T. 1970; Ahmedov X. A. Sugʻorish melioratsiyasi, T. 1977.

Masharip Baqoyev.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Gidromexanika** (gidro... va mexanika) —mexanika boʻlimi; suyuqpik va gazsimon muhitlarning muvozanati va harakatini, shuningdek suyuqlikning unga botirilgan yoki suyukliqda harakatlanayotgan jism bilan oʻzaro taʼsiri qonuniyatlarini oʻrganadi; gidrodinamika va gidrostatikata boʻlinadi. G. amaliyot bilan uzviy bogʻlangan holda rivojlandi. Dastlabki gidrotexnik qurilmalar (kanallar, quduqlar) va suzib yuruvchi vositalar (sol, qayiqlar) qadimdan maʼlum. Nisbatan murakkab boʻlgan aero va gidromexanik qurilmalar (eshkak, yelkan, rul, nasos)ning ixtiro qilinishi ham uzoq oʻtmishga borib taqaladi. Dengizda suzish, harbiy ishlarning rivojlanishi mexanika asoslarining , xususan G.ning paydo boʻlishiga asos boʻldi. Muhit (suv, havo) bilan unda harakatlanayotgan yoki tinch turgan jism orasidagi taʼsirlar G.ning asosiy masalalari hisoblanadi. Arximed kashf qilgan qonun va suyuqliklar muvozanati nazariyasi porshenli nasoslar yaratishga asos boʻldi. Leonardo da Vinchi jismlarning suyuklik va gazlardagi harakatni oʻrgandi, qushlarning uchishini kuzatib, muhit qarshiligi mavjudligini kashf qildi. B. Paskal suyuqliklarda bosim tarqalish qonunlarini kashf qildi. I. Nyuton suyuqliklarda ichki ishqalanish qonunlarini tahlil qilib berdi. Bu esa suyuqliklarning jism yuzasiga ishqalanishi natijasida hosil boʻladigan qarshilik kuchlarini hisoblashga asos boʻldi. Bu dinamikaning asosiy qonunlari va tenglamalarini belgilab berdi. L. Eyler va D. Bernulli nazariy gidrodinamikaning asoslarini yaratdilar. J. Lagranj va O. Koshi, G. Kirxgof, G. Gelmgolʼs, N. Ye. Jukovskiy, asarlarida ideal suyuqliklarda harakatlanayotgan jismlarning suyriligini aniqlashning analitik usullari ishlab chiqildi; bu usullar suyuqliklarning turli shakldagi kanallarda harakatlanishiga, qattiq jismlarning suyuqlik va gazlarda harakatlanishiga tegishli koʻpgina masalalarni yechishda tadbiq qilindi. Qovushoq suyuqliklar harakatini oʻrganish gidravlika, gidrotexnika va mashinasozlikning (ishqalanuvchi yuzalarni moylash) rivojlanishiga asos boʻldi. Zamonaviy G. koʻpgina boʻlimlardan iborat boʻlib, boshqa fanlar, xususan mat. fizika, kimyo bilan uzviy bogʻlangan (yana q. Gidroaeromexanika).

Kudratilla Latipov.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Annie Miller** (1977-yil 19-yanvarda tugʻilgan) — isteʼfodagi amerikalik professional tennischi. Miller 1998-yil 21-sentyabrda eng yaxshi tennischilar orasida 40-oʻrinni egalladi. U Serena Williamsning professional faoliyatidagi birinchi raqibi sifatida tanilgan, Miller esa oʻyinda 6-1 hisobida gʻalaba qozongan. U, shuningdek, Lindsay Davenport, Meri Pirs, Kimiko Date va Jana Novotna ustidan gʻalaba qozongan.

Erta hayot va qiziqishlar
-------------------------

Miller Michigan shahrida katta boʻlgan.

Karyera yakuni
--------------

Miller professional tennis oʻynashni boshlaganida — 21 yosh boʻlgan, karyerasiga atigi toʻrt yil boʻlganida — u Ayollar tennis uyushmasidan nomaʼlum muddatga taʼtil olgan. Bu uning faoliyatidagi eng yaxshi mavsum boʻldi, AQSh Ochiq chempionatining uchinchi bosqichiga tez yugurish, shaxsiy eng yaxshi natija va dunyo reytingida 43-oʻrinni egalladi.

Miller, shuningdek, Lindsay Davenport (dunyoning 7-raqami) va Mary Pierceni magʻlub etib, uning „Koʻtarilayotgan yosh tennischi" sifatidagi obroʻsini mustahkamladi. U Monika Selesga qarshi ochiq oʻyinda oʻynaganida — bu oʻyin televideniyeda namoyish etilgan — u oʻzining taʼsirchan oʻyini va jozibasi tufayli koʻplab yangi muxlislarga ega boʻldi.

1998-yilgi US Open musobaqasidan soʻng Miller Michigan universitetidagi kollejga oʻqishga kirishga qaror qildi va u yerda biznes boshqaruvi bakalavri (BBA) va Michigan universiteti Ross biznes maktabida buxgalteriya magistri darajasini oldi. Tennis karerasidan keyin u Pricewaterhouse Coopers, Fenway Sports Group (hozirgi Fenway Sports Management) va adidas kompaniyalarida ishlagan.

Mukofotlar
----------

1991-yilda oʻsmirlar oʻrtasidagi musobaqada Miller 16-AQSH Milliy va 1992-yil 18-Pasxa kubogida gʻolib chiqdi. Keyingi yili u US Openda Clairol/WTA tennis stipendiyasini oldi. Ikki yil oʻtgach, u 1994-yilda Xalqaro shon-sharaf mukofoti sohiblari qatoriga kiritildi.

Jamoalar
--------

Miller 1991—1992-yillarda AQSh Maureen Connolly Brinker Cup jamoasi va AQSh terma jamoasi aʼzosi boʻlib faoliyat yuritgan.

Taʼlim
------

1995-yilda Miller Bradenton akademiyasini imtiyozli diplom bilan tugatgan. Tennis karyerasidan soʻng u Michigan universitetida biznes sohasida tahsil oldi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Annie Miller". Qaraldi: 29-oktabr 2015-yil.
2. 1 2  *Isaacson.* „Whatever happened to the first person to beat Serena Williams?". Qaraldi: 29-oktabr 2015-yil.
3. ↑  „Annie Miller".  International Tennis Federation. 22-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-yanvar 2015-yil.
**Gidrostatika** — gidroaeromexanikaning suyuqlik muvozanatini va unga botirilgan jismga sokin suyuqlikning taʼsirini oʻrganadigan boʻlimi. Asosiy masalalaridan biri suyuqlikda bosimning taqsimlanishi (tarqalishi)dir. Bosimning taqsimlanishini bilgan holda gidrostatika qonunlari asosida suyuqlikka botirilgan jismlarga, mas, suv osti kemasiga, toʻgʻon devoriga sokin suyuqlik tomonidan koʻrsatiladigan taʼsir kuchlarini hisoblash mumkin. Xususan, jismlarning suyuqlik sirtida va ichida suzish shartlarini, shuningdek suzayotgan jismlarning ustuvorlik shartlarini aniqlash lozim. Bu hol kemasozlikda muhimdir. Gidravlik press, gidravlik akkumulyator, suyuqlik manometri, sifon va b. mashinalar hamda asboblarning ishlashi gidrostatika qonunlariga, xususan Paskal qonuniga asoslanadi. Gidrostatikaning asosiy qonunlaridan biri — Arximed konuni boʻlib, u suyuqlik va gazga botirilgan jismga taʼsir qiluvchi itarish kuchlari kattaligini belgilab beradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Evo oʻrmon xoʻjaligi maktabi
**Evo** — Finlandiyaning Tavastia Proper mintaqasidagi Hämeenlinna shahri tarkibiga kiruvchi sobiq Lammi munitsipalitetida 53-asosiy yoʻl boʻyida joylashgan qishloq. U yaqin atrofdagi oʻrmon tabiati bilan bogʻliq koʻplab sayyohlik va dam olish manzillariga ega. Mahalliy oromgoh maydoni 1994-yilda tashkil etilgan va u Lammi hamda Padasjoki hududigacha choʻzilgan.

Qishloqdagi boshqa diqqatga sazovor joylar qatoriga Niemisjärvi dam olib, baliq ovlash hududi va oʻrmon maktabi boʻlimi, Häme amaliy fanlar universiteti va Häme kasb-hunar instituti uchun faoliyat yurituvchi HAMK Evo oʻrmon xoʻjaligi maktabi kiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Evo Hiking Area — Nationalparks.fi
2. ↑  Evon ja Taruksen retkeilyalueet — Hameenlinna.fi (in Finnish)
3. ↑  Niemisjärven vapakalastusalue — Nationalparks.fi (in Finnish)
4. ↑  HAMI (in Finnish)
5. ↑  Evo Campus — HAMK

Havolalar
---------

* Evoda piyoda yurish yoʻllari Visit Häme
* Evoning Fonectadagi joylashuvi

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Gidroksilamin**, NH2OH -rangsiz kristallar. Mol. m. 33,0298, rombik panjarali, 32"da eriydi, zichligi 1335 kg/m3 (10° da). G. issiqlik taʼsiriga chidamsiz, gigroskopik modda, qizdirilganda (100° dan yu kori da) portlashi mumkin. Parchalanganda ammiak, azot va suv hosil qiladi. Suv, metanol va etanol bilan turli nisbatda aralashadi, lekin efir va benzoldya erimaydi. G. kislotali muhitdagi suvli eritmada barqaror boʻlib, kimyoviy reaksiyalarga oksidlovchi sifatida ham, qaytaruvchi sifatida ham kirisha oladi. Mas, temirni uch valentli birikmalaridan ikki valentli, misni ikki valentli birikmalaridan bir valentli va plutoniyni toʻrt valentli birikmalaridan uch valentli birikmalarigacha qaytara oladi. Havo kislorodi G.ni sekin NO2 va N2O2 ga oksidlaydi.

Suyuq holdagi G. faol oksidlovchilar bilan alangalanib shiddatli, brom, kaliy xromat, kumush nitrat va b. bilan sust reaksiya ga kirishadi. G. tarkibidagi azot va kislorod atomlarida boʻlinmagan elektron juftlari borligi sababli mustahkam (barqaror) komplekslar hosil qiladi. Uning platina va nikel bilan hosil qilgan komplekslari 100° ga chidamli kam gigroskopik moddalardir.

G. kuchli kislotalar bilan gidroksil-ammoniy kationi tutuvchi tuzlar hosil qiladi, bulardan xlorid NH,OHC1, sulfat (NH3OH)2SO4 va perxlorat NH3OHC1O4 lar ahamiyatlidir. G. molekulasidagi vodorod atomlari turli anorganik va organik krldiqlarga almashtirilishi mumkin. Natijada gidroksilaminsulfonatlar, giponitritlar, giponitratlar olish mumkin boʻladi. Sanoatda G. platina katalizatori ishtirokida NO ni vodorod bilan qaytarib yoki nitrat kislotani palladiy ishtirokida gidrirlab olinadi. G. va uning tuzlari oksimlar, gidroksim kislotalari va baʼzi b. moddalarni sintez qilishda qoʻllaniladi. G. sulfati rangli fotova kinotasmada ochiltirgich (proyavitel) sifatida ishlatiladi. G. perxlorati esa raketa qattiq yoqilgʻisi uchun oksidlovchidir. G. va uning tuzlari zaharli.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Anqara shartnomasi** (tur. Anqara Anlaşması) — Fransiya va Turkiya oʻrtasida Anlaşması) — 1921-yil 20-oktabrda  imzolangan diplomatik bitim.

Shartnoma Fransiya diplomati Henri Franklin-BuyonFransiya bayrogʻi Fransiya va Turkiya tashqi ishlar vaziri Yusuf Kemal bey tomonidan imzolandi. Shartnomani imzolash orqali Fransiya Turkiyaning yangi hukumatini de-fakto tan oldi.

1920-1921-yillarda Turk qoʻshinlari Kilikiyada fransuzlarni magʻlubiyatga uchratib, keyinchalik janubga (Suriya va Livanga) qaytishga majbur boʻldilar. Anqara shartnomasi shartlariga koʻra, turk-Suriya chegarasi oʻrnatildi.

Anqara shartnomasi imzolanishi natijasida Fransiya Turkiya bilan urushdan chiqib, endi unga qarshi turishga harakat qilmadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „*Treaty of Ankara* in the Encyclopædia Britannica Online" (en).  britannica.com. 14-fevral 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-fevral 2013-yil.

Havolalar
---------

* „*Treaty of Ankara* in the Encyclopædia Britannica Online" (en).  britannica.com. 14-fevral 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-fevral 2013-yil.
**AOLServer** — veb-server NaviSoft tomonidan „NaviServer" sifatida ishlab chiqilgan, lekin 1995-yilda AOL tomonidan sotib olingan va uni freeware sifatida tarqatishni boshlagan. 1999-yilda AOLserverning 3.0 versiyasi ochiq dasturiy taʼminot sifatida chiqarildi.

Bu oʻrnatilgan Tcl skript tiliga ega boʻlgan koʻp oqimli veb-server. Koʻpincha Tcl/ XOTcl da yozilgan CMS/CMF OpenACS bilan birgalikda ishlatiladi. Ushbu veb-serverning asosiy xususiyatlari — koʻp oqimli (Apacheda faqat 2.0 versiyasidan boshlab paydo boʻlgan), oʻrnatilgan skript tili (bu Tcl) va SQL-serveriga doimiy ulanishni qoʻllab-quvvatlashdir.

2005-yil fevral oyida AOLServer-ning 4.10 fork liniyalari yaratildi, u NaviSoft-ning ilk ishlanmasi kabi NaviServer deb nomlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Reuven M. Lerner (2002, September). *Introducing AOLserver* (Linux Journal nashri). .
2. ↑  „OpenACS". 31-avgust 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-noyabr 2009-yil.
3. ↑  NaviServer on Tclers Wiki

Adabiyotlar
-----------

* Neophytos Demetriou, Stefan Koch, Gustaf Neumann. Chapter X. The Development of the OpenACS Community // Miltiadis Lytras, Ambjörn Naeve Open Source for Knowledge And Learning Management. — Idea Group Publishing, 2006. — S. 298-318. — ISBN 1599041189.
* Reuven M. Lerner. Introducing AOLserver // Linux Journal. — 2002, September. — № 101.

Havolalar
---------

* Официальный сайт(ingl.)
* AOLserver wiki(ingl.)