recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Solt** — Vengriyaning Baks-Kiskun tumanida joylashgan shaharcha.

Tarixi
------

Mintaqada tosh davridan beri aholi istiqomat qiladi. Arxeologik qazishmalar natijasida Rim tangalari, qurol-aslahalar va mumyolangan jasadlar topilgan. Pannoniya provinsiyasidan Dakiyaga boradigan yo'l Soltni kesib o'tdi. Solt haqida birinchi yozma hujjatlar 1145-yilga to'g'ri keladi. Solt XI-asrdan XIII-asrgacha Kaloksa episkopi yurisdiktsiyasi ostida bo'lgan.

### Mahalliy afsonasi

Soltning tashkil topishi haqida mahalliy afsonalar mavjud bo'lib. Bu "Oltin kalit afsonasi" deb ataladi. Afsonaga ko'ra, vengriyalik Bela IV Solt shahriga uni bosqinchi mo'g'ul qabilalaridan yashirgani uchun, ikkita oltin kalitni minnatdorchilik sifatida bergan. Kalitlar mahalliy Presviterian cherkovining tepasida yashiringan. Chaqmoq chaqqan vaqtda kalitlar erib ketdi va topa olishmaydi. O'shandan beri ular bu kalitalr suratini faqat shahar muhrida ko'radilar.

### O'rta yoshdagi aholisi

Vengriya Usmonli imperiyasi tomonidan bosib olinganida, Solt shaharchasi aholisining ko'p qismi halok bo'ldi. Vengriyaning Gabsburglarga qarshi qo'zg'oloni paytida shahar ko'p marta tilga olinib, Frensis II Rakoczi o'z qo'shinini mintaqada ushlab turgan.

XVIII-asrning ikkinchi yarmida Shimoliy Vengriya zodagonlari shahar va uning atrofidagi hududlarni sotib oladilar. Baron Revay, Graf Berchtold, Graf Nemes, Graf Vecsey, Graf Benyovski, Graf Czebrian, Graf Pongrácz va Graf Teleki kabi amaldorlarni oilaviying qal'alari XIX-asrda qurilgan.

1848-yilgi inqilob paytida Solt Vengriya askarlarining muhim lageri hisoblangan.

### XX asrda

Vengriya — Soltda o'lim va halokatga olib kelgan ikkala jahon urushida ham mag'lub bo'lgan. Shundan keyin mamlakat Sovet armiyasi tomonidan bosib olinadi va kommunizm xarakat tez tarqaldi. Nihoyat, 1989-yildan keyin Vengriya mustaqillikka erishdi va Solt shaharchasi yana yuksala boshladi. Shaharchada hozir ko'plab mustaqil ishlab chiqarish korxonalari joylashgan.

1970-yilda 2000 kVt quvvatga ega Transmitter Solt deb nomlangan o'rta to'lqinli radioeshittirish stantsiyasi Vengriyadan aloqa signalini qabul qilish uchun qurilgan.

Taniqli insoni
--------------

* Árpád Weisz (1896-1944) vengriyalik olimpiya futbolchisi va murabbiyi.

Manbalar
--------

1. ↑  (xorvatcha) Hrvatski glasnik br.35/2007. Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-07-21). Prvo mjesto na međunarodnome nogometnom turniru
2. ↑  *Gazetteer of Hungary, 1 January 2015*. Hungarian Central Statistical Office.
3. ↑  Gárdony, KSH
**Solt-leyk-siti** - AQShning gʻarbiy qismidagi shahar, Jordan daryosi boʻyida, uning Katta Shoʻr koʻlga quyilish yerida joylashgan. Yuta shtatining maʼmuriy markazi. Aholisi 181,7 ming kishi (2000). Transport yoʻllarining yirik tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Togʻli shtatlarning muxim sanoat va savdomoliya markazlaridan. Konchilik va rangli metallurgiya (mis eritish) sanoatlari rivojlangan. AQShning harbiy raketasozlik markazlaridan. Radioelektronika, xususan, EHM, aloqa vositalari va harbiy maqsadlar uchun turli jihozlar, nazoratoʻlchov priborlari, aviatsiya va avtomobil detallari, tibbiyot asboblari, konchilik va metallurgiya sanoati uchun jihozlar ishlab chiqariladi. Kimyo, neftni qayta ishlash, oziqovqat, poligrafiya sanoati korxonalari, universitet bor. Shaharga 1847-yilda asos solingan. S.da 2002-yilda qishki 19-Olimpiada oʻyinlari boʻlib oʻtgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Meybod** (forscha: Meybod) — Eron, Yazd viloyati, Meybod okrugidagi shahar va okrug markaz. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uning aholisi 58,295 nafar, 15,703 oiladan iborat boʻlgan.

Meybod — Eronning Yazd viloyatidagi yirik choʻl shahri boʻlib, aholisi 75 000 ga yaqin. U Yazddagi ikkinchi yirik shahar hisoblanadi.

Tarixi
------

Meybod islomgacha boʻlgan davrga borib taqaladigan qadimiy shahar. Shuning uchun hududda koʻplab qadimiy diqqatga sazovor joylar mavjud.

Muzaffariylar davrida Eronning poytaxti boʻlgan. Erondagi eng qadimiy qasrlardan biri Meyboddagi Narin gʻaleh boʻlib, u Sosoniylar davridan qolgan. Chaparxana va Karvonsaroy Abbosiy Safaviylar davridagi tarixiy binolarning yana bir namunasidir.

Meyboddan koʻplab shoirlar, soʻfiylar va siyosatchilar yetishib chiqqan. „Kashf al-asror"ning muallifi Meybodiy, Oyatulloh Xoriy, Husayn Makkiy va boshqalar Maybodda istiqomat qilgan.

Afsuski, undagi ayrim tarixiy joylar yodgorliklarni qadrlamaydigan mahalliy hokimiyatlar tomonidan buzib tashlangan. Shunga qaramay, Meyobdga har kuni dunyoning turli burchaklaridan koʻplab sayyohlar tashrif buyuradi.

Diqqatga sazovor joylar
-----------------------

**Narenj (Norin) qal’asi.** Soʻzlashuv tilida Narenj qal’asi deb ataladigan bu bino Eronga Islom kelishidan oldingi davrga oid eng muhim yodgorliklaridan biri boʻlib, milliy binolardan biri sifatida qayd etilgan. Bu qadimiy qal’a Galin tepaligida qurilgan. Binoning bir qismi Pahlaviy II davrida yoʻl qurilishi jarayonida vayron qilingan.

Galereya
--------

* 
*

Manbalar
--------

1. ↑  „Statistical Center of Iran > Home".
2. ↑  „Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)" (Excel).  Eron statistika markazi. 11-noyabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  „About Meybod". 23-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-noyabr 2022-yil.
4. ↑  Narenj castel in Meybod
**GYUYGENS (Geygens; Huyegens) Xristian** (niderlandcha: *Christiaan Huygens*; 1629.14.4 - Gaaga - 1695.8.7) - niderlandiyalik fizik, mexanik, matematik va astronom. London Qirollik jamiyati aʼzosi (1663), Parij FA aʼzosi va uning raisi (1665-yildan). Leyden universitetida (1645—47) va Bred universitetida (1647—49) oʻqigan. Birinchi ilmiy ishi analitik geometriyata bagʻishlangan. Birinchi boʻlib mayatnikli soatni ixtiro qilgan (1657), uning nazariyasini yaratgan, fizik mayatnik tebranishlari qonunlarini aniqlagan, zarba nazariyasiga asos solgan. Yorugʻlikning toʻlqin nazariyasini rivojlantirgan (1678); yorugʻlikning tarqalish mexanizmini tushuntirib, uning nomi bilan ataluvchi (Gyuygens — Frenel prinsipi) ni ilgari surgan (1690); anizotropik muhitda nurning ikkiga ajralishini tushuntirib bergan. R. Guk bilan hamkorliqda termometrning doimiy nuqtalari — muzning erish nuqtasini va suvning qaynash nuqtasini aniqlagan. Teleskopii takomillashtirgan; oʻz nomi bilan ataluvchi okulyar yasagan. Saturn halqalari va uning yoʻldoshi (Titan)ni kashf qilgan (1655). G. ehtimollar nazariyasiga oid dastlabki asarlardan birining muallifi (1657).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. ↑  *(unspecified title)*
2. 1 2  *(unspecified title)*
3. 1 2  *(unspecified title)*
4. ↑  *(unspecified title)*
5. ↑  *(unspecified title)*
6. 1 2  *(unspecified title)*
**Bioelektronika** — bionika fanining maxsus yoʻnalishlaridan biri. Tirik organizmlarning tuzilishi va ish faoliyatini tahlil qilish asosida elektronika masalalarini yechadi. Quyidagi muammolarni oʻrganadi: hayvonot dunyosi va inson nerv sistemasini tekshirish; mavjud kompyuterlarni va aloka texnikasini yanada takomillashtirish hamda avtomatika va telemexanikaning yangi elementlari va qurilmalarini yaratish maqsadida neyronlar va neyron sistemalarini (zanjirlarini) modellashtirish; turli iqtisodiy va texnikaviy masalalarni hal etish; elektron qurilmalarni oʻta ixchamlashtirish va boshqa

Axborotga ishlov berish qurilmalari biosxemalar asosida yaratilsa, 3 oʻlchamli (hajmiy) elektron tizimlarning 1 sm3ga 10’5—1018 ta integral ventilni joylashtirish mumkin. Bu holda bielektron qurilmalarning ishlash tezligi 100—1000-marta oshadi. B.ning bu kutilayotgan afzalliklaridan foydalanib. kelajakda oʻta ixcham hajmiy protsessorlar, intellektual robotlar, oʻta mitti tibbiyot asboblari, hujayrani tiklovchi va yaratuvchi molekulyar elementlar va neyrokompyuterlar ishlab chiqish mumkin boʻladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Christian D. Fjeldsted** (1829-yil 20-fevral – 1905-yil 23-dekabr) 1884-yildan to vafotigacha Iso Masihning Oxirgi zamon avliyolari cherkovining umumiy hokimiyati bo'lgan. Fjelsted skandinaviyalik mormonizmni qabul qilgan birinchilardan biri bo'lib, o'z vatani Daniya va boshqa Skandinaviya mamlakatlarida taniqli mormon missioneri bo'lgan.

Fjeldsted Daniyaning Kopengagen shahridagi Sundbyvester shahrida tug'ilgan. 1851-yilda va rafiqasi LDS cherkovining missioneri va havoriy Erast Snowdan mormonizm haqida o'rgatishdi. Ular 1852-yilda LDS cherkoviga a'zo bo'lishdi. Peter O. Hansen tomonidan cherkovga oqsoqol etib tayinlandi va Amager va Alborg, Daniya va Kristianiya (Oslo), Norvegiyadagi cherkov tumanlariga raislik qildi.

1858-yilda Fjeldsted va uning oilasi Salt Lake Citydagi oxirgi kun avliyolari yig'ilishiga qo'shilish uchun Yuta hududiga hijrat qilishdi. 1867-yildan 1870-yilgacha Fjeldsted Daniya va Norvegiyada cherkov missiyasida xizmat qilgan. Cherkovning umumiy hokimiyati sifatida Fjeldsted Skandinaviyada yana ikkita missiyada xizmat qildi. Fjeldsted Skandinaviya muhojirlari orasida Yuta shimolida va Chikagoda (Illinoys shtati) missiyalarda xizmat qilgan.

Skandinaviyadan Yutaga qaytganidan ko'p o'tmay, Fjeldsted Solt-Leyk-Siti shahrida vafot etdi. U ko'plik nikohi amaliyotchisi bo'lgan

Manbalar
--------
**Aleksandr Sergeevich Griboyedov** [1795.4.(15).1, Moskva-1829.30.1 (11.2), Tehron, Tbilisida dafn etilgan] — rus yozuvchisi, diplomat. Moskva universitetining falsafa, til-adabiyot, huquq va fizikamatematika fakultetlarida oʻqigan (1806-10). Talabalik yillarida boʻlajak dekabrist (N.M. vaA. 3. Muravyovlar, I. D. Yakushkin, A.I. Yakubovich)lar bilan aloqada boʻladi. Keyinchalik rus mutafakkiri va publitsisti P.Ya. Chaadayev bilan yaqindan tanishadi. 1812-yilda koʻngilli boʻlib armiyaga xizmatga kiradi. Rossiyaning Erondagi elchisi boʻlib ishlayotgan vaqtida mutaassiblar tomonidan vahshiylarcha oʻldirilgan. G. dastlab fransuz yozuvchilariga taqlidan komediyalar („Yosh kelin-kuyovlar" 1815; „Talaba", 1817) yozgan. „1812-yil" pyesasi (1824— 25) vatanparvarlik va fuqarolik ruhi bilan sugʻorilgan. „Aqllilik balosi" (1824) komediyasi G.ga katta shuhrat keltirdi. Dastlab qoʻlyozma holida tarqalgan bu komediya rus adabiyoti, rus dramaturgiyasi va rus teatrining oʻsishida muhim bosqich boʻldi. G. bu asarda rus jamiyatidagi ijtimoiy va maʼnaviy qoloqlikni qattiq fosh qiladi, uning rivojiga toʻsiq boʻlib turgan zodagonlarning farosatsizligi, kaltafahmligi va xudbinligi ustidan kuladi. Asar fojiaviy ruhda yozilgan. G.ning „Aqllilik balosi" komediyasi Toshkentdagi rus akademik drama teatrida sahnalashtirilgan.

Ad,: Piksanov N. K. A.S.Griboyedov i yego tvorchestvo, M. 1945; Lebedev A. A. Griboyedov. Fakti i gipotezi, M. 1980.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. ↑  *(unspecified title)*
**Bioindikatorlar** (bio... va lot. indico—koʻrsataman, aniqlayman)—soni yoki rivojlanish xususiyatlarining oʻzgarishi orqali yashash muhitida sodir boʻlayotgan tabiiy jarayonlar, sharoit yoki antropogen oʻzgarishlardan darak beruvchi tirik organizmlar. Koʻpchilik organizmlar yashash muhiti omillari (tuproq, suv va atmosferaning kimyoviy tarkibi, ikdim va obhavo sharoiti, boshqa organizmlarning boʻlishi va boshqalar)ga juda sezgir boʻlib, bu omillar muayyan, koʻpincha cheklangan chegarada oʻzgargandagina hayot kechira oladi. Maye, dengizda baliqchi qushlarning toʻplanishi baliqlar toʻdasi kelayotganligini koʻrsatadi. Maxsus plankton va bentos organizmlari esa suv massasi va oqimining paydo boʻlishi yokisuvhavzasiningshoʻrlanganlik darajasi, harorati va boshqa xususiyatlarining koʻrsatkichi hisoblanadi. Lishayniklar va ayrim ninabarglilar atmosfera havosi, buloqchilar va bahorikorlar lichinkalari suv havzalari tozaligining B. hisoblanadi. Tuprokda yashaydigan bir qancha mikroorganizmlar va oʻsimliklardan foydali qazilma boyliklarni qidirib topishda B. sifatida foydalaniladi. Tuproq hayvonlari kompleksiga binoan tuproq tiplari va ularni odamning xoʻjalik faoliyati taʼsirida oʻzgarishini aniklash mumkin. B. yordamida substratda vitaminlar, antibiotiklar, gormonlar va boshqa biologik faol moddalar boʻlishini, har xil kimyoviy moddalar (rN, tuzlar tarkibi va boshqalar) hamda fizik omillar (radioaktivlik va boshqalar) intensivligini baholash, shuningdek uzok, tarixiy jarayonlarni taʼriflab berish mumkin. Maye, Qizilqum quduqlarida chigʻanoqli bir xujayralilarning topilishi hozirgi qumlik choʻl oʻrnida qadimda dengiz boʻlganligidan darak beradi. Tabiiy muhitning ifloslanishi darajasini nazorat qilib borish (monitoring) B.dan foydalanishning eng muhim tomonlaridan biri hisoblanadi. Maye, suvlar florasi va faunasi tarkibi, ulardagi ayrim turlarning miqdoriy koʻrsatkichlariga binoan suvlarning ifloslanish darajasi va xususiyatlari, ularni ichishga yoki xoʻjalik maqsadlarida foydalanishga yarokligi hamda tozalash inshootlarining samaradorligiga baho berish mumkin. Kosmonavtikada B. yordamida kosmik fazoda tirik organizmning normal hayot kechirishiga yordam beradigan sistemalar sinab koʻriladi. Masalan, 1966-yil "Kosmos 110"da itlarni uchirish orqali kosmos da uzoq uchish paytida organizmda sodir boʻladigan oʻzgarishlar va kosmik kema biologik sistemasi tekshirib koʻriddi. B. orqali olingan maʼlumotlar kosmik uchish apparatlaridagi avtomatik sistemalarni insonning hayoti uchun qulayligini aniklash va xavfli vaziyat paydo boʻlganida tegishli tadbirlarni ishlab chiqish imkonini beradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**„KETS yulduzi. Amfibiya odam"** (ruscha: *Звезда КЭЦ. Человек-амфибия*) — rus yozuvchisi Aleksandr Belyayev qalamiga mansub ilmiy-fantastik romanlar toʻplami. Toʻplamga muallifning „KETS yulduzi" hamda „Amfibiya odam" romanlari kiritilgan. Romanlarni rus tilida oʻzbek tiliga Nizom Komilov tarjima qilgan. Toʻplam 1970-yil Toshkent shahrida „Yosh gvadriya" nashriyotida chop etilgan.

Mazkur toʻplamni tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: E. Mirobidov – muharrir, G. Jirnov – rassom, K. Nazarov – rasmlar muharriri, L. Shishikina – texnik muharrir, M. Azimboyeva – musahhih. Kitob adadi – 45 000 nusxa.

KETS yulduzi
------------

Asosiy maqola: KETS yulduzi
„KETS yulduzi" romani Ilk bor „Vokrug sveta" jurnalida chop etilgan. Kitob sifatida esa birinchi marta 1936-yil nashr qilingan. 

Roman oʻzbek tilida ilk bor „KETS yulduzi. Amfibiya odam" toʻplamida chop etilgan. 1989-yil „Amfibiya odam. Jahongir. KETS yulduzi" toʻplamida qayta nashr qilingan.

„KETS yulduzi" fazoni oʻzlashtirish mavzusidagi Sovet Ittifoqida chop etilgan ilk fantastik asardir. „KETS yulduzi" rus olimi Konstantin Eduardovich Siolkovskiy xotirasiga bagʻishlangan. Asarda yerning ikkinchi sunʼiy yoʻldoshi KETS yulduzi deb ataladi.

Amfibiya odam
-------------

Asosiy maqola: Amfibiya odam
Belyayev „Amfibiya odam" romanini 1927-yil yozgan. Asar ilk bor 1928-yil „Vokrug sveta" jurnalida chop etilgan. Kitob sifatida ham oʻsha yili nashr qilingan. 

Roman oʻzbek tilida ilk bor „KETS yulduzi. Amfibiya odam" toʻplamida chop etilgan. 1989-yil „Amfibiya odam. Jahongir. KETS yulduzi" toʻplamida qayta nashr qilingan.

Asar bosh qahramoni Ixtiandr ham suvda, ham quruqlikda yashay oladigan odam-amfibiyadir.

Havolalar
---------

* „KETS yulduzi" Ziyouz saytida
* „Amfibiya odam" Ziyouz saytida

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Biobibliografiya** (bio... va bibliografiya), shaxsiy bibliografiya — bibliografiya turi; bosma asarlar haqidagi maʼlumotlar ularning mualliflari biografiyasi va shu muallifga bagishlangan adabiyotlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bilan birgalikda beriladi. B. lugʻat va koʻrsatkichlar shaklida boʻladi. Lugʻatlarning oddiy (solnoma) va retrospektiv (utmishga oid) xili mavjud. "Solnoma"da shu lugʻat tuzilgan yilidagi zamondoshlar, shuningdek oʻsha yili vafot etgan shaxslarga oid maʼlumotlar yoritilsa, retrospektiv lugʻatlar muhim davrlarni qamrab oladi. Keyingi davrda fan sohalari boʻyicha, shuningdek alohida mashhur fan, jamoat arboblari, yozuvchilarga bagishlangan B. koʻrsatkichlari tuzish taraqqiy etdi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Aleksandr Mixaylovich Butlerov** [1828.25. 8 (6. 9), Chistopol sh. 1886. 5 (17). 8, Butlerovka qishlogʻi, hozirgi Tatariston Respublikasi] — rus kimyogari, N. N. Zmniiningshogirdi. Qozon universitetini bitirgan (1849). Peterburg universiteti professor (1869-yildan), Peterburg Fanlar Akademiyasi ordinator akademik (1874-yildan). Organik moddalarning kimyoviy tuzilishi nazariyasi asoschisi. Bu nazariyaga koʻra organik moddalarning xossalari molekulalardagi atomlar boglari tartibi, tuzilishi hamda ularning oʻzaro taʼsiriga muvofiqaniqlanadi. Birinchi boʻlib izomeriya hodisasini tushuntiribbergan (1864). Izobutilen polimerizatsiyasini kashf etgan. Uchlamchi butil spirt (1864), izobutan (1866) va izobutilenlarni (1867) sintez qilib, ularning tuzilishini aniqlagan. Bogʻdorchilik, asalarichilik, Kavkazda choy yetishtirish bilan ham shugʻullangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Biogeokimyo** — tirik organizmlar ishtirokida Yer biosferasida kimyoviy elementlarning aylanishini oʻrganadigan fan. B. tushunchasini fanga rus olimi V. I. Vernadskiy kiritgan. U tirik moddaning planeta miqyosida sodir boʻladigan geokimyoviy jarayonlardagi ahamiyatini koʻrsatib bergan. B.ning zamonaviy muammolari biogen elementlar geokimyoviy siklining miqdoriy modelini kashf etish, tirik organizmlarda elementlarning migratsiyasi va toʻplanishi qonuniyatlarini ochib berish, Yer yuzini biokimyoviy rayonlashtirish foydali qazilmalar hosil boʻlishi evolyutsiyasi va yemirilishida tirik organizmlarning ishtiroki, ularning bioindikatsiyasi va boshqalardan iborat. Biokimyoviy sikllarga inson faoliyati taʼsirini aniklash, biosferaning rivojlanishini bashorat qilish biokimyoning eng muhim masalalaridan hisoblanadi. Biokimyoviy metodlar bilan tuproq va unda oʻsadigan oʻsimliklar xili hamda kimyoviy tarkibiga asoslanib maʼdanli elementlarning miqdori va tarqalishi toʻgʻrisida xulosa chiqarish mumkin. Akad. V. I. Vernadskiy va A. P. Vinogradov asos solgan bu metodni Oʻzbekistonda birinchi marta M. A. Rish, V. I. Yezdakov, I. H. Hamroboyev, D. P. Malyuga, R. M. Tolipovlar qoʻllagan. B. metodiga asoslanib, Tomdi, Olmaliq, Qoʻytosh va boshqa hududlarda oltin, mis kabi turli metallar tarqalgan maydonlar aniklandi. Olmaliq va Nurota hududlarining echkimiya, zoʻrcha, qumisparak, dastarbosh oʻsimliklari oʻsgan joylarda mis; sutchoʻp oʻsimliklari bor joylarda simob konlari topilgan. Maʼdanli konlar bor joyda oʻsadigan oʻsimliklar tarkibida mazkur elementlarning miqdori boshqa yerdagi oʻsimliklardagiga nisbatan koʻp boʻladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Abdullayev X. Biogeoximiya asoslari, T. 1987.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**K2so3** — rangeiz kristall modda. zichligi 2,44 g/sm3, suyuqlanish temperaturasi 89,4°.

Kuchli namiqadi. Suvda yaxshi (20° temperaturada 100 g suvda 113,5 g) eriydi, eritmasi ishqoriy muhitga ega. K.k. qadimdan daraxt va oʻtlar kulidan olib kelingan. Sanoatda, asosan, kaliyning tabiiy tuzlaridan olinadi (qarang Kaliyli tuzlar), shuningdek, nifelinni qayta ishlab giltuproqqa aylantirishda hosil boʻladi. Optik shisha i.ch.da komponent, gazlarni N,8dan tozalashda yutuvchi, suvsizlantiruvchi agent, sovun i.ch. fotografiyada, kaliyli oʻgʻit sifatida ishlatiladi. Oʻgʻit tarzida kam qoʻllaniladi. Tuproq zarrachalariga mahkam yopishib, ishqoriy muhitni vujudga keltiradi. Kaliyli oʻgʻitlar sifatida, asosan yerga kuzgi ishlov berishda muhiti nordon hamda xlor bilan shoʻrlangan tuproqlarga solinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Idrian köfte** yoki **Idrian jlikroflari** (slovencha: ) — tarkibi boʻyicha Ukraina va Janubiy Rossiya köftelariga oʻxshash un xamiri va kartoshkadan tayyorlangan taom, retsepti Sloveniya shimoli-gʻarbiy qismidagi Idrija munitsipalitetining oshpazlik mutaxassislari tomonidan bir necha asrlar davomida ishlatilgan. 2010-yilda Yevropa Komissiyasi ushbu taomni TSG (Anʼanaviy kafolat) maqomi bilan roʻyxatdan oʻtkazdi, barcha Sloveniya mahsulotlarining birinchisi.

Jlikrofi Idrijada ham uy oshxonalarida, ham umumiy ovqatlanish korxonalarida mashhur taomdir. Ular ishlab chiqarishga ixtisoslashgan kamida beshta korxona har yili bozorga 50 tonnaga yaqin muzlatilgan yarim tayyor mahsulotlar yetkazib beradi. Shu bilan birga, TSG maqomida nazarda tutilgan spetsifikatsiyaga koʻra, ular tarkibida konservantlar, boʻyoqlar yoki lazzat kuchaytirgichlar mavjud emas.

Koʻrinib turgan soddaligiga qaramay, taomni tayyorlash jarayoni juda mashaqqatli va bir necha bosqichlardan iborat. Un, tuxum va suvdan xamir tayyorlangach, toʻldirish tayyorlanadi. U kartoshka, mayda tugʻralgan choʻchqa yogʻi (yoki dudlangan pastırma), piyoz, oʻtlar va ziravorlardan iborat. Qiymadan findiq kattaligidagi sharchalar hosil qilinadi va yupqa oʻralgan xamirga oʻraladi. Xamir toʻldirish toʻpi atrofida egilib, mahsulotga xarakterli „quloq" shaklini beradi. Kerakli miqdordagi köfte shoʻr suvda suzmaguncha qaynatiladi. Qovurilgan pishiriqlar bilan yoki faqat goʻshtli soslar bilan qaynatilgan holda xizmat qiling. Ulardan eng keng tarqalgani qoʻzichoq yoki quyon goʻshtidan tayyorlangan „bakalka" (bakalca) hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Registered EC SI/TSG/0007/0026
2. ↑  „Idrijski žlikrofi tudi evropsko zaščiteni" (sl).  RTV Slovenija (15-yanvar 2010-yil). Qaraldi: 13-yanvar 2017-yil.
3. ↑  *Prešeren Р.* „Idrijski žlikrofi – a true speciality of Idrija" (en).  Slovenia. 6-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-yanvar 2017-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Strategiya razvoja gastronomije Sloveniya. Maribor: Universa — Mariboru. 2006-yil.
* Adamlje, Slavko (1995). Slovenska kuxinja. Lyublyana: Mladinska knjiga. p. 123.
**K-328 „Leopard"** — 971 „Pike-B" loyihasining Sovet va Rossiya koʻp maqsadli yadro suv osti kemasi, seriya raqami 832. Kema seriyadagi oldingi kemalarga nisbatan yashirinlikni yaxshilagan va gʻarbda „Iproved Akula" sifatida tasniflangan.

Qurilish tarixi
---------------

K-328 1988-yil 26-oktabrda Sevmashda oʻrnatildi. 1991-yil 24-yanvarda „Leopard" nomini oldi, oʻsha yilning 21-mayida — Shimoliy qutbga chiqqan birinchi Sovet suv osti kemasi 627A loyihasi K-181 Qizil Bayroqni meros qilib oldi. 1992-yil 28-iyun — ustaxonadan chiqish, 1992-yil 1-sentabr — reaktorning jismoniy ishga tushirilishi, oʻsha yilning 30-dekabri ishga tushirildi, 1993-yil 15-yanvar — dengiz bayrogʻi koʻtarildi, kun sifatida tasdiqlangan. kemaning yillik bayrami sanasi. 29-yanvar Shimoliy flotning 24-hayvon suv osti diviziyasi tarkibiga kirdi.

Xizmat tarixi
-------------

1994-yil iyun-sentabr oylarida u A. A. Popov qoʻmondonligi ostida 608-dengiz floti ekipaji bilan jangovar xizmatni oʻtkazdi. 1994-yil 16-aprel — 4-iyul — Atlantikada harbiy xizmatni tugatgan. Bortda S. V. Spravtsev boshchiligidagi K-317 ekipaji bor edi. 1999-yil 12-may — 23-iyul kunlari toʻliq vaqtli ekipaj bilan jangovar xizmat oʻtkazildi. 2000-yil 12-fevral — 13-aprel — bortdagi 608-ekipaj bilan jangovar xizmat, komandir — S. E. Kavlis. 2001 va 2002-yil oktabr-noyabr oylarida yana ikkita harbiy xizmat tugatildi, ikkalasida ham qoʻmondon K. E. Onushkov.

2006-2007-yillarda Sevmashda oʻrta taʼmirlash ishlari olib borildi.

2011-yil iyun oyining oxiridan boshlab, Zvezdochka markazida 2021-yilda tugallanishi rejalashtirilgan 971M loyihasi boʻyicha taʼmirlash va qayta jihozlash ishlari olib borilmoqda; kema 4-avlod yadroviy suv osti kemasi talablariga javob berishi kerak boʻladi. 2020-yil 25-dekabrda u taʼmirlash va modernizatsiyadan soʻng suvga tushirildi, taʼmirlash yakunlanmoqda va sinovga tayyorlanmoqda, bu kamida olti oy davom etadi.

U 2021-yil oxirigacha foydalanishga topshirilishi kerak edi, ammo 8-dekabr kuni Zvezdochka CS bosh direktori Sergey Marichev 2022-yilga koʻchirilganligini eʼlon qildi.

Qoʻmondonlar
------------

1. Valeriy Igorevich Dyakonov: 21.03.1990 — 12.02.1996
2. V.P. Petrovich: 12.02.1996 — 29.03.2000
3. K. E. Onushkov: 22.06.2000 — 03.03.2003
4. G. V. Ivanov: 03.03.2003 — 21.06.2003
5. Kochemazov V.N.: 21.06.2003 — 14.02.2004
6. A. Yu. Kotenkov: 19.06.2004 — 31.08.2005
7. A.P. Egorov: 26.12.2005 — hozirgi kun ichida.

Manbalar
--------

1. ↑  Modernizirovannaya APL „Leopard" budet peredana flotu v 2015 godu. 14.2.2014
2. ↑  SMI: VMF POLUChIT OSNAЩYeNNUYu KRILATIMI RAKYeTAMI ATOMNUYu PODLODKU „LYeOPARD"
3. ↑  „25 декабря ЦС 'Звёздочка' спустит на воду АПЛ 'Леопард' после модернизации".  (17-dekabr 2020-yil). Qaraldi: 20-dekabr 2020-yil.
4. ↑  „Zvyozdochka" peredast APL „Leopard" Severnomu flotu vo vtoroy polovine 2021 goda Wayback Machine saytida arxivlandi (2021-04-11). // Informatsionnoe agentstvo „Region 29".
5. ↑  K-328 „Leopard", proekt 971, 971B // Deepstorm.ru.

Havolalar
---------

* K-328 „Leopard" loyihasi 971, tarixiy maʼlumot | „Rus Podplav" saytida
* deepstorm.ru // K-328 „Leopard"
* flot.com // K-328 Leopard
**Idioadaptatsiya** (yunoncha: Idios - maxsus, oʻziga xos va adaptatsiya), allomorfoz — organizmlar yashash tar-zining tashqi muhitning muayyan sharoitiga xususiy moslashuvi. Evolyusiyaning I.ga mos keladigan yoʻnalish allogenez deyiladi. "I." terminini rus olimi A. N. Seversov (1925) taklif etgan. I. organizmlar guruxining tuzilish darajasiga kuchli taʼsir koʻrsatmasligi bilan aramorfoz va regressiv oʻzgarish — katamorfoz (morfofiziologik degeneratsiya)dan farq, qiladi. I. muayyan tuzilish darajasida adaptiv radiatsiyani taʼminlaydigan oʻzgarish boʻlganligidan quyi taksonomik guruhlar (urugʻ, oila, tur) uchun xos. I.ga misol tariqasida oziqlanish usuli va oziq turiga binoan qushlar tumshugʻi tuzilishidagi farq qiluvchi belgilarni, oʻsimliklar gulining har xil usulda (shamol, suv yoki hasharotlar orqali) changlanishi, oʻsimliklar urugʻining har xil usulda (shamol, qushlar, sut emizuvchilar b.) tarkalishini koʻrsatish mumkin. I. aramorfozga nisbatan qisqa muddat davom etadi va tez-tez sodir boʻlib turadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rut Elizabet Uorrik** (1916-yil 29-iyun - 2005-yil 15-yanvar) amerikalik qo'shiqchi, aktrisa va siyosiy faol bo'lib, u 1970-yildan 2005-yilda vafotigacha muntazam o'ynagan *"All My Children"* filmidagi Fib Tayler Uollingford roli bilan tanilgan. U *"Citizen Keyn"* filmida debyut qildi va yillar o'tib filmning maxsus namoyishida ishtirok etib, 80 yoshini nishonladi.

Erta hayot va martaba
---------------------

 Emili Monro Norton rolida, Orson Uells qahramonining kelini Charlz Foster Keyn, *"Citizen Keyn"* filmida (1941)
Rut Uorrik 1916-yilning 29-iyunida Missuri shtatining Sent-Jozef shahrida Frederik Rosvel Uorrik va Enni Luiza Uorrik, nee Skott oilasida tug‘ilgan. Uorrik o'rta maktabda "Silning oldini olish va davolash" deb nomlangan insho yozish orqali Missuri shtatining Nyu-Yorkdagi pullik elchisi Miss Jubilesta bo'lish uchun tanlovda g'olib chiqdi. U erda u radio xonandasi sifatida o'z faoliyatini boshladi va birinchi eri Erik Rolf bilan uchrashdi.

Qo'shiq aytish, yozish va siyosat
---------------------------------

1971-yilda u Kent shtat universitetida o'ldirilgan to'rt nafar talaba Sandra Li Sheuer, Uilyam Noks Shreder, Jeffri Glenn Miller va Ellison Bet Krauzga hurmat sifatida *41,000 Plus 4 "Kent shtati qirg'ini balladasi"* qo'shig'ini nashr etdi. Vetnam urushiga qarshi namoyish. U 1980-yilda o'zining *"Fib Taylerning e'tiroflari" nomli* avtobiografiyasini (Don Preston bilan hamkorlikda yozgan) nashr etdi, o'sha yili u Sovunli mukofotni qo'lga kiritdi (Sovun operasi Digest mukofotlari debochasi). U Hollywood shon-shuhrat xiyobonida yulduz oldi va 2004-yilda umr bo'yi muvaffaqiyati uchun kunduzgi Emmy mukofotini olishga tayyor edi.

Uorrik Demokratik partiyaning a'zosi bo'lib, Jon F. Kennedi, Lindon Jonson va Jimmi Karter ma'muriyati bilan mehnat va ta'lim masalalarida ishlagan. 1980-yilda Karter mag'lubiyatga uchragach, u unga sa'y-harakatlari uchun minnatdorchilik bildirgan uzun maktub yubordi. U javob berib, agar uni nutq so'zlovchi sifatida yollaganida, qayta saylangan bo'lardim, dedi. Uorrik odatda liberal siyosiy qarashlarga ega edi. *"Mening barcha bolalarim"* filmidagi birinchi yillarida Uorrik o'z xarakterining konservativ siyosati va AQShning Vetnam urushidagi ishtirokini qo'llab-quvvatlaganidan g'azablandi, Uorrik bunga qattiq qarshilik ko'rsatdi.

O'lim
-----

Uorrik pnevmoniya bilan bog'liq asoratlardan 2005-yil 15-yanvarda 88 yoshida Manxettendagi uyida vafot etdi.

Manbalar
--------


1. 1 2  *Carr, David*. „Ruth Warrick, Veteran Film and TV Star, Dies at 88". *The New York Times* (18-yanvar 2005-yil). Qaraldi: 21-yanvar 2016-yil.
2. ↑  *Brummer.* „Vietnam War: Kent / Jackson State Songs". *RYM*. Qaraldi: 16-sentabr 2015-yil.
**Kseniyalar** (yunoncha: xenia — mehmondoʻstlik, xenios — mehmon, begona) — bir oʻsimlikdagi urugʻ va mevalarning tusi, shakli, katta-kichikligi yoki boshqa belgilariga koʻra oʻzaro farq qilishi. K. changchi oʻsimlik genlarining endosperma belgilariga (birinchi tartibli K.) yoki urugʻ qobigʻi va mevaqatga (ikkinchi tartibli K. yoki metakseniyalar) taʼsiridan hosil boʻladi. Bu hodisani ilgari koʻpgiva tabiatshunoslar koʻrsatib oʻtgan boʻlsa ham, nemis biologi V. Fokke (1881) termin sifatida fanga kiritgan. Keyinchalik qoʻsh urugʻlanish nazariyasi kashf qilinganidan keyin K. — ikkinchi spermiyaning murtak xaltasi markaziy hujayraning yadrosi bilan qoʻshilishi (birinchi spermiya tuxum hujayra bilan qoʻshiladi) vatijasi ekanligi aniqlandi. Shuning uchun ham changchi oʻsimlik urugʻi endospermasining ustun (domivant) belgilari urugʻchi oʻsimlikda hosil boʻlgan duragay urugʻ endospermasida koʻriva boshlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ksantofillar** (yun. xanthos - sariq va phyllon — yaproq) — kislorodli karotinoidlar; yuksak oʻsimliklarning yaprogi, guli, mevasi va kurtaklaridagi, shuningdek, suvoʻtlar va mikroorganizmlardagi sariq pigmentlar. Plastidalarda boshqa pigmentlar (xlorofill va karotin) bilan birga boʻladi. Flavonoidlar bilan birgalikda yaproqlarning kuzgi rangini hosil qiladi. K.ning atsiklik, monotsiklik va bitsiklik ka-rotinoidlarga tegishli 50 dan ortik, turi bor. Tipik vakillari: zeaksantin (sariq) va ksantofill (binafsha rangli) kristall moddalardir. K. yorugʻda havo kislorodi ishtirokida rangsiz karotinoid uglevodorodlardan hosil boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Akvalang** (lot. aqua — suv va ing. lung — oʻpka) — odamning suv ostida be-malol nafas olib suzishiga hamda ish-lashiga imkon beruvchi apparat. Fransuz sportchisi J. I. Kusto va muhandisi E. Ganyan ixtiro qilgan (1943). A.dan foydalanuvchi kishi uni orqasiga tasma bilan osib oladi. A.da ogʻizga tutiladigan moslama, „darcha"li maska yoki gidro-kombinezon, suzgich, qoʻlga taqiladigan chuqurlik oʻlchagich, kompas va soat ham boʻladi. A.ning har birida ichiga siqiq (150 kg/sm2) havo toʻldirilgan (har biri 7 l li) 2 ballon bor. A. suv ostida 40 m gacha chuqurlikda 10 min dan 70 min gacha boʻlishga imkon beradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Akvilegiya** (lot. Aquilegia — suvyigʻar) — ayiqtovondoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻtlar turkumi. Poyasi tik (25-70 sm), gullari uzun pixli koʻk, binafsha, qizil yoki och qizil; gulkosasi 5 bargli. Mevasi oʻzaro tutashmagan tuda urugʻchibarglardan iborat. 50 ga yaqin turi bor. Yevropa, Osiyo va Amerikada (oʻrmon chetlari, daryo boʻylari va togʻlarda) tarqalgan. 9 turi bor, koʻproq Markaziy Osiyo, qisman Sibir va Uzoq Sharkda uch-raydi. Toshkent, Samarqand, Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlaridagi togʻlarda A.ning ikki turi yovvoyi holda oʻsadi. Oddiy A. (A. vulgaris) gulzorlarga ekiladi.

*Aquilegio vulgaris*

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Diter Bertholdt** (1935-yil 20-iyulda tugʻilgan) — nemis shaxmatchisi.

Biografiya
----------

Diter Bertholdt bitiruvchisi matematika va samolyotsozlik sanoatida ishlagan. Uning birinchi shaxmat klubi 1949-yilda Drezdendagi *SG Mickten* edi. U erdan Diter Bertholdt *Sportclub Einheit Drezdenga* koʻchib oʻtdi. *Sportclub Einheit Drezden* bilan u 1957, 1958 va 1962-yillarda Sharqiy Germaniya jamoaviy shaxmat chempionatida gʻolib chiqdi. Diter Bertholdt Sharqiy Germaniya shaxmat chempionatida katta muvaffaqiyatga erishdi. 1956-yilda Leyptsigda oʻtkazilgan 6-Sharqiy Germaniya shaxmat chempionatida u 15 oʻyindan 9,5 ochko toʻpladi va uchinchi oʻrinni egalladi. 1957-yilda Sömmerda shahrida boʻlib oʻtgan Sharqiy Germaniyaning keyingi shaxmat chempionatida Diter Bertholdt ikkinchi oʻrinni egalladi.

Diter Bertholdt Shaxmat Olimpiadasida Sharqiy Germaniyada oʻynagan:

* 1958-yilda Myunxendagi 13-shaxmat olimpiadasida toʻrtinchi doskada (+2, =7, −3) natijani koʻrsatgan.

Diter Bertholdt Sharqiy Germaniya terma jamoasida shaxmat boʻyicha Jahon talabalar jamoasi chempionatida oʻynagan:

* 1956-yilda Uppsala shahrida boʻlib oʻtgan 3-jahon talabalar jamoasi shaxmat chempionatida toʻrtinchi oʻrinda (+5, =0, −3),
* 1957-yilda Reykyavikda boʻlib oʻtgan 4-jahon talabalar jamoasi shaxmat chempionatida ikkinchi oʻrinda (+4, =7, −2),
* 1958-yilda Varna shahrida oʻtkazilgan 5-jahon talabalar jamoasi shaxmat chempionatida uchinchi oʻrinda (+1, =4, −2),
* 1959-yilda Budapeshtda boʻlib oʻtgan 6-jahon talabalar jamoasi shaxmat chempionatida toʻrtinchi oʻrinda (+5, =4, −1),
* 1960-yilda Leningradda boʻlib oʻtgan 7-jahon talabalar jamoasi shaxmat chempionatida uchinchi doskada (+6, =1, −4).

1962-yilda Diter Bertholdt shaxmat sportidan nafaqaga chiqdi. Faqat 1987-yilda u yana oʻynadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „OlimpBase :: Men's Chess Olympiads :: Dieter Bertholdt". *www.olimpbase.org*.
2. ↑  „OlimpBase :: World Student Team Chess Championship :: Dieter Bertholdt". *www.olimpbase.org*.

Havolalar
---------

* Dieter Bertholdt chess games at 365chess.com
GUSSERL (Husserl) Edmund (1859.8.4, Prosnits, Moraviya — 1938.27.4, Freyburg, Breysgau) — nemis faylasufi, fenomenologiya asoschisi.

Freyburg universitetida professor (1916). Avval arifmetikani mantiqiy asoslash bilan shugʻullandi, natijada koʻplik, birlik va son tushunchalarini joriy etdi. G. falsafasining manbalari — Platon, Leybnits taʼlimotlaridir. G. falsafani aniq fanga aylantirish, ilmiy bilimning sof mantiqini yaratishni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻydi. G. borlikdan ajratilgan "sof ong"ni va muayyan subʼyekt (individ) ongini ajratib koʻrsatishga harakat qildi. Uning nuqtai nazaricha, bilishning predmeti, obʼyekti subʼyektning unga qaratilgan ongidan tashqarida mavjud boʻlmaydi. Predmet unga qaratilgan intuitsiya natijasida ochiladi (va yaratiladi). Haqiqat mezoni — subʼyektning shaxsiy kechinmalaridan iborat. G. taʼlimoti ekzistensializm, falsafiy antropologiyaga taʼsir koʻrsatdi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Akvarium baliqlari** — ak-variumda yashab va koʻpaya oladigan baliqlar. Koʻpchilik turlari maydali-gi, antika qiyofasi va ajoyib rangi bilan boshqa baliklardan ajralib turadi. Aksariyat Akvarium baliqlari tabiiy sharoitda tro-pik va subtropik oʻlkalardagi chuchuk suv havzalarida yashaydi. Dengiz baliklarini akvariumda koʻpaytirish qiyin. Akvarium baliqlari ga karpsimonlar (barbuslar, danio, kardinal va boshqalar), haratsinidlar (neonlar, tetralar va boshqalar), karptishlilar (gambu-ziya, guppi, platipesil, afiosemionlar va boshqalar), okunsimonlar (gurami, ipdorlar, xoʻrozchalar, skalyariylar, sentrarxidlar, sixlidlar va boshqalar), laqqasimonlar (kallixtidlar) oilalariga mansub boʻlgan bir necha yuzlab turlar kiradi. Akvarium baliqlari orasida ayniqsa guppi, danio, barbuslar, skalyariylar, laqqachalar, ne-onlar, nanostomuslar va boshqa mashhur. Akvarium baliqlari ni parvarish qilish va kuzatish organik olamni idrok etishda katta ahamiyatga ega. Akvarium baliqlari ni parvarish qilayotgan bolalar dastlabki mehnat faoliyati koʻnikmasiga ega boʻlishadi, ularda jonivorlarga gʻamxoʻrlik qilish odati shakllanadi. Akvarium baliqlari ustida genetika, biokimyo va bionika sohasida turli tadqiqotlar ham olib boriladi. Mas, guppi va medaklar ustida genetik tadqiqotlar oʻtkazilgan. Uzoq formalarni chatishtirish orqali Akvarium baliqlari ning yangi zotlari chikarilgan. zamo-naviy akvariumlarda ilmiy tadqiqot maqsadlarida har xil baliqlar, jumladan yirik aku-lalar ham boqiladi. Bunday akvariumlarda baliqlarning hayoti, xulq-atvori oʻrganiladi, yangi zotlar chiqarish ustida seleksiya ishlari olib boriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muqur** (shuningdek, **Moqur** deb ham ataladi) — Afgʻonistonning Gʻazni viloyatining janubi-gʻarbidagi tumandir. Aholisi, asosan, pushtunlar (99%), ozchilikni hazoralar va tojiklar tashkil qiladi, 2002-yilda 70,900 kishini tashkil etgan bo`lib, ulardan 19,538 nafari 12 yoshgacha bo'lgan bolalar bo`lgan 

2016-yil 8-may kuni tumanda Kobul-Qandahor avtomobil yo‘lining bir qismida avtohalokat sodir bo‘lib, 73 kishi halok bo‘ldi. Kobuldan Qandahorga ketayotgan ikki avtobus yonilg‘i tashuvchi sisterna bilan to‘qnashib ketgan. Ma'lumotlarga qaraganda, ushbu tumandagi avtomagistral toliblar borligi sababli xavfli bo'lib, mashinalar pistirmaga tushmaslik uchun tezlikni oshirgani ma`lum qilingan.

Bo'limlari
----------

Tuman toʻrtta asosiy hududga boʻlingan: 

* Xoband
* Xodzay
* Gadakhel
* Manger Khel

Qishloq xo'jaligi
-----------------

Asosiy ekinlarga bugʻdoy, beda, noʻxat, loviya va asal poliz ekinlari kiradi. Chorvachilik qoʻy, echki, uy parrandalari hamda cheklangan miqdordagi eshak va otlarni oʻz ichiga oladi.

Siyosati va boshqaruvi
----------------------

Geografiyasi
------------

Sog'liqni saqlash
-----------------

Ta'limi
-------

Demografiyai
------------

Infratuzilma
------------

Tabiiy boyliklari
-----------------

Havolalar
---------

* Muqur xaritasi (PDF)

Manbalari
---------

1. 1 2 3  „District Profile".  UNHCR. 3-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-oktabr 2015-yil.
2. ↑  "Fuel-tanker crash kills over 70 in Afghanistan's Ghazni". Al-Jazeera May 8, 2016.
Andoza:Districts of GhazniAndoza:Ghazni Province
**Muqattaʼ madrasasi** — Samarqand madrasasi. Muqattaʼ madrasasi XV asrda Temuriylar sulolasi hukmdori Mirzo Ulugʻbek tomonidan bunyod etilgan. Ushbu madrasa Mirzo Ulugʻbek tomonidan qurilgan 6 madrasadir. Mazkur dargoh Muqattaʼ masjidi nomi bilan ham mashhur boʻlgan. Mutbiriy asarida ushbu masjidda talabalar tahsil olgani toʻgʻrisida maʼlumot mavjud. Uning oʻzi ham ushbu madrasada tahsil olgan. Muqattaʼ masjidi hujralarida badaxshonlik Nazriy ismli mudarris talabalarga dars oʻtgan. Nastaʼliq husni xatida zamonasining eng mohir ustalaridan biri boʻlgan. Mutribiy oʻzining asarida nazriy toʻgʻrisida shunday maʼlumot berib oʻtgan: *„Samarqand shahridagi Abu Saʼidxon madrasasida bir hujrasi bor edi, unda istiqomat qilardi. Muqattaʼ masjididagi oraliq darslar unga taalluqli edi. Hamisha ilm dasturxonini bilim oʻrganuvchilar oldida yozib qoʻyib, toliblarni maqsadiga yetqazardi"*. Ushbu inshoot toʻgʻrisida Zahiriddin Muhammad Bobur „Boburnoma" asarida Mirzo Ulugʻbek bunyodkorlik ishlari toʻgʻrisida soʻz yuritib: *„Madrasaning janubida bir madrasa solibtur. Masjidi Muqattaʼ derlar. Bu jihattin „muqattaʼ" derlarkim, qitʼa-qitʼa yigʻachlarini tarosh qilib, islimiy va xitoyi naqshlar solibturlar. Tamom devorlari va sakfi ushbu yoʻsunluqtur. Bu masjidning qiblasi bila madrasa qiblasining orasida bisyor tafovuttur. Gʻolibo, bu masjid qiblasining samti munajjim tariqa bila amal qilibturlar"*. Mazkur madrasa „Ikki toq" (Bayni toqayn) tomonda boʻlib, shaharning eng gavjum bozorlaridan biri boʻlgan. Madrasa hujralarida ikki nafar talaba istiqomat qilgan. Uzurli sabasiz 2 oyi 10 kun darsga qatnashmagan talabalar oʻqishdan chetlashtirilgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Muqattaʼ madrasasi Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Tursunova M*. Samarqand madrasalari (monografiya)*. Toshkent: Fan nashriyoti, 2019 — 208 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Samarqand taʼlim tizimi va madrasalari tarixi*. Toshkent: Fan, 2021 — 520 bet.
**Yapon kiti** (lotincha: *Eubalaena japonica*) — silliq kitlar (Balaenidae) oilasiga mansub kitlar turi. Yaqin vaqtgacha bu tur zoologlar tomonidan Shimoliy Atlantika silliq kiti (*Eubalaena glacialis*) bilan bir turga solishtirilgan, ammo soʻnggi DNK tadqiqotlari biz ikkita tur haqida gapirayotganimizni aniqladi.

Tashqi koʻrinish
----------------

Yapon kiti tashqi tomondan Shimoliy Atlantika silliq kitidan farq qilmaydi, ammo u biroz kattaroq va 18,5 metrga yetishi mumkin. Urgʻochilar odatda erkaklarnikidan biroz kattaroqdir. Ushbu tur vakillarining ogʻirligi 80 tonnaga yetishi mumkin. Yapon kitlari — katta, kuchli suzgichlarga ega kitlar, barcha silliq kitlar singari, orqa suzgichi yoʻq. Har xil shaxslarda oʻlcham va shaklda alohida farq qiluvchi oq nuqta faqat jinsiy aʼzolar hududida qorinning pastki qismida mavjud. Boshi katta, boʻyinning tutilishi kamon boshli kitnikiga qaraganda kamroq aniqlanadi. Bosh va pastki jagʻlar yuzasi har bir hayvonda oʻziga xos tarzda ifodalangan yirik siğil shaklida tugʻyonga ketgan shishlar bilan qoplangan, ammo, qoida tariqasida, Shimoliy Atlantika qarindoshiga qaraganda kamroq darajada. Ogʻiz chizigʻi kuchli kavisli. Qavatlar koʻzga koʻringan falanjlar bilan katta.

* Qiyosiy o'lchamQiyosiy o'lcham
* Yapon kitining fotosuratiYapon kitining fotosurati

Hayot tarzi
-----------

Yapon kitlari kopepodlar va boshqa qisqichbaqasimonlar bilan oziqlanadi. Ular sekin, ammo oqlangan suzuvchilar boʻlib, ular tez-tez suvdan sakrab chiqadilar. Tugʻilish darajasi juda past, urgʻochilar faqat 6 yoshdan 12 yoshgacha, har uch-toʻrt yilda bir bola tugʻadilar.

Tarqatish
---------

Yapon oʻng kitining diapazoni Shimoliy Tinch okeanini Oxot dengizidan Bering dengizi va Alyaska koʻrfaziga qadar qamrab oladi. Baʼzan bu turning vakillari Meksika qirgʻoqlarida ham kuzatiladi. Yaponiya qirgʻoqlarida urgʻochi bolalar tugʻdi.

Tahdidlar
---------

Yapon kiti, shuningdek, Shimoliy Atlantika kiti qattiq ovlangan. Hisob-kitoblarga koʻra, 1839-yildan 1909-yilgacha 26 500 dan 37 000 gacha odam oʻldirilgan. 1960-yillarda sovet kitlari yana 500 ta yapon kitini noqonuniy ravishda oʻldirishdi. Bugungi kunda kitlar uchun asosiy tahdidlar kemalarning toʻqnashuvi, baliq ovlash toʻrlariga tushib qolish va atrof-muhitning ifloslanishidir. Oxot dengizida aholi soni 400 ga yaqin, Tinch okeanining sharqiy qismida esa 100 ga yaqin hayvonlar yashaydi. Umuman olganda, tur IUCN Qizil roʻyxatida „tahdid ostida" (*yoʻqolib ketish xavfi ostida*) maqomiga ega. Xususan, sharqiy aholi yoʻqolib ketish xavfi ostida sanaladi va uning toʻliq tiklana olishiga ishonch yoʻq.

Manbalar
--------

1. ↑  Tomilin A. G. Otryad Kitoobraznie (Cetacea) // Жизнь животных. Tom 7. Mlekopitayuщie / pod red. V. Ye. Sokolova. — 2-e izd. — M.: Prosveщenie, 1989. — S. 358. — 558 s. — ISBN 5-09-001434-5

Adabiyotlar
-----------

* Mark Karvardin: Uels va Delfine. Delius Klasing, Bielefeld 2008, ISBN 978-3-7688-2473-6, S. 47-48.
* Hadoram Shirixai, Brett Jarrett: Meeressäuger. Frankx-Kosmos, Shtutgart 2008, ISBN 978-3-440-11277-9, S. 36-37.

Havolalar
---------

* Xavf ostidagi turlarning IUCN Qizil roʻyxati: Eubalaena japonica