**Kamwenge tumani** - Gʻarbiy Ugandadagi tumani hisoblanadi. U tuman shtab-kvartirasida joylashgan. Kamvenge okrugi Ugandadagi qadimiy monarxiyalardan biri boʻlgan-Toro Qirolligi tarkibiga kiradi. Qirollik Toro subregioni bilan chegaradosh. Kichik mintaqani tashkil etuvchi tumanlar: (a) Bunyangabu tumani (b) Kabarole tumani (c) Kamvenge tumani (d) Kyegegva tumani (e) Kitagvenda tumani va (f) Kyenjojo tumani.

Joylashuv
---------

Kamwenge tumani shimoldan Kyenjojo tumani, shimoli-sharqdan Kyegegva tumani va Kiruxura tumani, sharqdan va janubi-sharqdan Ibanda tumani, janubdan Kitagvenda tumani, gʻarbdan Bunyangabu tumani va Kabarole tumani g'arbdan Kasese tumani bilan chegaradosh.

Tuman shtab-kvartirasida joylashgan Kamvenge shahri taxminan 64 km, Fort Portalning janubi-sharqidan Toro kichik mintaqasidagi eng katta shahar hisoblanadi. Bu taxminan 307 km, yoʻl orqali, Uganda poytaxti Kampaladan gʻarbda. Kamvenge okrugining geografik koordinatalari: 0°14'11.0" shim. 30°29'30.0" E (kenglik: 0.236389; uzunlik: 30.491667).

Umumiy koʻrinishi
-----------------

Tuman 2000-yilda parlament akti bilan tashkil etilgan. Undan oldin u Kabarole tumanining bir qismi boʻlgan. U taxminan 1788,5 km2 maydonni egallaydi. 2,6% ochiq suv bilan qoplangan. Bu asosan mamlakatdagi eng yomon qashshoqlik darajasiga ega boʻlgan tuman hisoblanadi. Tumanda Kamwenge Fortportal yoʻlidagi Kaxunge okrugida bitta kasalxona - Rukunyu mavjud.

Kamwenge sakkiz tuman bilan chegaradosh; Gʻarbdan Kasese, shimoliy gʻarbiy va ekstremal shimoldan Kabarole va Bunyangabu, shimoldan Kyenjojo va shimoliy-sharqdan Kyegegva, sharqdan Kazo, janubda Kitagvenda va janubi-sharqdan Ibanda bilan chegaradosh. 2018-yil uchun aholi prognozi 270 668 kishini tashkil etadi, shundan erkaklar soni yiliga 3,3 foizga oʻsishi prognoz qilinmoqda. ASOSIY IQTISODIY FAOLIYAT Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlash va tovar xoʻjaligi tumanda asosiy iqtisodiy faoliyat va tirikchilik manbai hisoblanadi. Yetishtiriladigan savdo ekinlaridan: banan, undan keyin makkajoʻxori, kassava va shirin kartoshka. Boshqa ekinlardan joʻxori, tariq, yer yongʻogʻi, loviya, choy, kofe, paxta, yongʻoq, loviya, choy, kofe, paxta, pomidor, karam, piyoz va ananas, asosan, tirikchilik uchun kichik maydonlarda yetishtiriladi. Chorvachilik ham bor. Tuman aholisi agro oʻrmon xoʻjaligi, suv xoʻjaligi, asalarichilik bilan ham shugʻullanadi. Kongolik qochoqlarning kelishi hududdagi chorvadorlarga taʼsir koʻrsatadi, chunki ular koʻchirilib, tuman ichida va tashqarisida boshqa joylarga koʻchib oʻtishga majbur boʻlishadi. Qoʻrgʻondagi yerlar qishloq xoʻjaligi, ayniqsa makkajoʻxori, loviya va Irlandiya kartoshkalari ishlatiladi. Bu hudud butun mamlakat savdogarlarni jalb qiluvchi biznes markaziga aylandi. Qishloq savdo markazlarining o'sishi, ayniqsa koʻchish taʻsiriga rivojlanish loyihasi (DRDIP), Uganda milliy yoʻllar boshqarmasi (UNRA), Uganda yoʻl jamgʻarmasi va UNHCR doirasida ochilgan yoʻllar tarmogʻining koʻpayishi bilan bogʻliq. Bu biznes imkoniyatlariga ham katta taʻsir koʻrsatadii. Butun tuman boʻylab davom etayotgan qishloq elektrlashtirish dasturi chiziqli aholi punktlarini koʻpaytirdi va shu bilan yerdan foydalanish shakllarini payvandlash, qishloq xo'jaligida qo'shimcha qiymat qo'shish va boshqa tegishli kasblar kabi kichik miqyosdagi norasmiy sektor faoliyatiga oʻzgartirdi. Kibale oʻrmonining oʻsimlik va faunasining tabiiy goʻzalligi Kamvengeni sayyohlik maskaniga aylantiradi, u har yili taxminan 12 455 sayyohni qabul qiladi. Katonga oʻyin qoʻriqxonasi, shuningdek, oʻziga xos sayyohlik joylariga ega boʻlib, ular qoʻshni choʻpon jamoalari va hukumat bilan bosib olish huquqi uchun kurashayotgan ba'zi yer tajovuzkorlari bilan yerdan foydalanishga ta'sir qiladi.

Tumanda Kabarole tumani,Katonga qoʻriqxonasi bilan birgalikda Kibale milliy bogʻidagi koʻplab botqoq yerlar, tropik oʻrmonlar, oʻtloqlar va oʻrmonlar mavjud boʻlib, u Kazo tumani va Kyegegva tumanlari bilan baham koʻradi. Boshqa tabiiy resurslarga ohaktosh, oltin, qalay, marmar, qum, gil va tosh karerlari kiradi. Boshqa tabiiy imkoniyatlarga quyidagilar kiradi:

* Rusango daryosi
* Katonga qo'riqxonasi

' ***Nega KAMVENGE TUMANI'*** **infratuzilmasiga sarmoya kiritish kerak?** Yoʻllar: Uganda hukumati Kampala, Mbarara, Ibanda va Fort portalidan osongina oʻtish mumkin boʻlgan Kamwenge bilan bogʻlaydigan ikkita asosiy yoʻlni yangilashga sarmoya kiritadi. Bular 1) Lyantonde-Nyakahita-Kiruhura-Ibanda-Kamwenge; 2) Mbarara – Ibanda – Kamvenge; 3) Kampala-Mubende-Kihura-Rvamvanja-Kamvenge; Kamwenge-Kabujogera-Mahyoro-Kyambura-Kasese yoki Mbarara Ishaka-Bushenyi va 4) Fort-Portal orqali Kamwenge.

* Elektr energiyasi: Ishonchli elektr quvvati 18 megavattli mini gidroelektr energiyasi loyihasi Mpanga elektr stansiyasi tomonidan ishlab chiqarilgan.
* Koʻchmas mulkni rivojlantirish: Kamwenge shaharchasida doimiy tijorat binolari, ofis binolari, doimiy turar-joylari va koʻp qavatli binolar va keng turdagi uy-joylar mavjud. Koʻpgina mehmonxonalar sayyohlar va ishbilarmonlar uchun qulaylik va qulay muhitni taklif etadi.
* Moliyaviy infratuzilma: Tumanda uchta tijorat banki mavjud: Finance Trust, Centenary va Post Bank. Turli mikromoliya institutlari, jamgʻarma va kredit kooperativlari (SACCO) va fermer kooperativlari mavjud. Banklarning keng tarmogʻi Kabarole va Ibanda tumanlarida, Kamwenge yaqinida joylashgan.
* Temir yoʻl transporti: NDPII (2015-2016:2019-2020-yil) maʻlumotlariga koʻra, Kamwenge Mombasa (Keniya) bilan toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻlangan standart temir yoʻl tarmogʻi kabi rejalashtirilgan infratuzilma loyihalari orqali Kamwenge iqtisodiy faolligini oshirish rejalari amalga oshirilmoqda. Mpondve (DRC).

**KAMVENGE TUMANIDA MUVOFIQ INVESTITSIYA IMKONIYATLARI**

* Turizm - Turar joy, chodirlar, daraxtlar, uylar, Bigodida turizm axborot markazi va markaz.
* Savdo xoʻjaligi: Qishloq xoʻjaligi texnologiyalari, Urugʻlarni koʻpaytirish, qahvani qayta ishlash zavodlari, shu jumladan sut sovutgichlari va qayta ishlash zavodlari.
* Suv-botqoq yerlarning kovpligi asosida baliq yetishtirish
* Qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash:Choy, sabzavot va qahva yetishtiruvchi fermerlar uchun mini sug‘orish va suv bilan ta’minlash uchun mini vodiy to‘g‘onlarini tashkil etish
* Foydali qazilmalarni qidirish va qazib olish

Aholisi
-------

2014-yil 27-avgustdagi milliy aholini roʻyxatga olish va uy xoʻjaliklari so**ʻ**rovi Kamwenge tumani aholisi 414,454 kishini tashkil etadi. Aholini roʻyxatga olish Kitagvenda okrugi aholisini 165,354 kishini tashkil etdi.2019-yil iyul oyida Kitagvenda okrugi Kamwenge shahridan olingan boʻlib, 2014-yilda 249,100 aholini tashkui etadi.

Etnik va tillari
----------------

Tumanda asosiy etnik guruh Bakiga, undan keyin Bafumbira hisoblanadi. Boshqa qabilalar orasida mahalliy Batoro; Batagvenda, Banyarvanda va boshqa bir qancha qabilalar mavjud. Kabale tumanidan Bakiga 1960-yillarning oxiri, 1950-yillarning boshlarida tumanga joylashgan. Soʻzlashadigan tillarga quyidagilar kiradi:

1. ↑  *Uganda Farmers Guide.* „View Farmers Groups in Toro Sub Region".  Uganda Farmers Guide (2019). Qaraldi: 2019-yil 28-noyabr.
2. ↑  Uganda District Map
3. ↑  *Globefeed.com.* „Distance between Fort Portal, Kabarole, Uganda and Kamwenge, Uganda".  Globefeed.com (2019-yil 28-noyabr). Qaraldi: 2019-yil 28-noyabr.
4. ↑  *Globefeed.com.* „Distance between Kampala, Uganda and Kamwenge, Uganda".  Globefeed.com (2019-yil 28-noyabr). Qaraldi: 2019-yil 28-noyabr.
5. ↑  „Profile of Kamwenge District".  Uganda Travel Guide. Qaraldi: 2014-yil 15-may.
6. ↑  *Uganda Bureau of Statistics.* „Population of Kamwenge District".  Citypopulation.de (2019-yil 11-mart). Qaraldi: 2019-yil 28-noyabr.
7. ↑  *Lawrence Mucunguzi.* „Robert Mugabe elected Kitagwenda Interim District Chairperson" (2019-yil 25-iyul). Qaraldi: 2019-yil 28-noyabr.
8. ↑  *Lawrence Mucunguzi.* „Robert Mugabe elected Kitagwenda Interim District Chairperson" (2019-yil 25-iyul). Qaraldi: 2019-yil 28-noyabr.

Iqtisodiy holati
----------------

Qishloq xoʻjaligi tuman iqtisodiyotining asosiy tarmogʻi hisoblanadi.Asosan ekiladigan ekinlarga quyidagilar kiradi:

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Kamwenge tumani*** haqida turkum mavjud |

Taniqli odamlari
----------------

* Frank Tumvebaze - ugandalik o'qituvchi va siyosatchi. U Uganda Vazirlar Mahkamasida Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalari vaziri. U bu lavozimga 2016 yil 6 iyunda tayinlangan
* Abigaba Cuthbert Mirembe - ugandalik muhandis va Kibale okrugining hozirgi parlament a'zosi
* Nsheija Dorothy Kabaritsya, parlamentning sobiq ayol a'zosi.
* Silviya Bahireyra Tumwekvase, tumanni vakili bo'lgan hozirgi ayol parlament a'zosi.

Shahar markazlari
-----------------

Tumanda koʻplab rivojlanayotgan shaharlarv bor. Bu qisman aholi sonining koʻpayishi va savdo markazlarining rivojlanishi va qishloqlarni elektrlashtirish bilan bogʻliq. Asosiy shahar markazlari quyidagilardan iborat:

* Kamwenge : tumanning bosh shahri.
* Kahunge : tumandagi boshqa shahar kengashi.
* Biguri: tumandagi aholi punkti
* Bigodi: Tumandagi yana bir aholi punkti.
* Kabuga: Tumandagi shahar kengashi.
* Rvamvanja : Qochqinlar yashaydigan aholi punkti.
* Kabambiro: Tumandagi aholi punkti

**Kabuga tepaligi** taxminan 5 km, Kamwenge shahridan taxminan 1,187 km dengiz sathidan yuqori. Uning togʻ etaklarida dehqon xoʻjaliklari va vaqtinchalik va doimiy tuzilmalarning kichik jamoalari mavjud.

Yana qarang
-----------

* Kamwenge
* Ugandadagi qirg'inlar ro'yxati
* Toro kichik hududi
* G'arbiy mintaqa, Uganda
* Uganda tumanlari

| * k
* m
* t
Uganda Uganda tumanlari viloyat kesimida |
| --- |
| Markaziy | 
* Buikwe
* Bukomansimbi
* Butambala
* Buvuma
* Gomba
* Kalangala
* Kalungu
* Kampala
* Kassanda
* Kayunga
* Kiboga
* Kyankwanzi
* Kyotera
* Luweero
* Lwengo
* Lyantonde
* Masaka
* Mityana
* Mpigi
* Mubende
* Mukono
* Nakaseke
* Nakasongola
* Rakai
* Sembabule
* Wakiso

 |
| Sharqiy | 
* Amuria
* Budaka
* Bududa
* Bugiri
* Bugweri
* Bukedea
* Bukwo
* Bulambuli
* Busia
* Butaleja
* Butebo
* Buyende
* Iganga
* Jinja
* Kaberamaido
* Kalaki
* Kaliro
* Kamuli
* Kapchorwa
* Kapelebyong
* Katakwi
* Kibuku
* Kumi
* Kween
* Luuka
* Manafwa
* Mayuge
* Mbale
* Namayingo
* Namisindwa
* Namutumba
* Ngora
* Pallisa
* Serere
* Sironko
* Soroti
* Tororo

 |
| Shimoliy | 
* Abim
* Adjumani
* Agago
* Alebtong
* Amolatar
* Amudat
* Amuru
* Apac
* Arua
* Dokolo
* Gulu
* Kaabong
* Karenga
* Kitgum
* Koboko
* Kole
* Kotido
* Kwania
* Lamwo
* Lira
* Madi-Okollo
* Maracha
* Moroto
* Moyo
* Nabilatuk
* Nakapiripirit
* Napak
* Nebbi
* Nwoya
* Obongi
* Omoro
* Otuke
* Oyam
* Pader
* Pakwach
* Terego
* Yumbe
* Zombo

 |
| Gʻarbiy | 
* Buhweju
* Buliisa
* Bundibugyo
* Bunyangabu
* Bushenyi
* Hoima
* Ibanda
* Isingiro
* Kabale
* Kabarole
* Kagadi
* Kakumiro
* Kamwenge
* Kanungu
* Kasese
* Kazo
* Kibaale
* Kikuube
* Kiruhura
* Kiryandongo
* Kisoro
* Kitagwenda
* Kyegegwa
* Kyenjojo
* Masindi
* Mbarara
* Mitooma
* Ntoroko
* Ntungamo
* Rubanda
* Rubirizi
* Rukiga
* Rukungiri
* Rwampara
* Sheema

 |

* Rutooro
* Rukiga
* Rutagwenda
* Rufumbira
* Kinyarwanda

* Sorghum
* Maize
* Millet
* Peas
* Groundnuts
* Sunflower
* Sweet potatoes
* Beans
* Tea
* Coffee
* Cotton
* Tomatoes
* Cabbage
* Onions
* Pineapples

1. ↑  ug.geoview.info