recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Arizani qabul qilishni rad etish** — sud fuqarolik ishini quyidagi hollarda, Fuqarolik protsessual kodeksining 152-moddasiga koʻra qabul qilishni rad qiladi:
ariza sudda koʻrishga tegishli boʻlmasa;
Sudning aynan taraflar oʻrtasida, aynan bir narsa toʻgʻrisida va aynan bir asoslar boʻyicha chiqqan nizo yuzasidan qabul qilinib, qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori yohud daʼvogarning arz qilgan talablaridan voz kechganligini qabul qilish yoki taraflarning kelishuv bitimini tasdiqlash toʻgʻrisida ajrimi mavjud boʻlsa;
Sud aynan bir taraflar oʻrtasida, aynan bir narsa toʻgʻrisida va aynan bir asoslar boʻyicha chiqqan nizo yuzasidan ish yuritayotgan boʻlsa;
Taraflar oʻrtasida ushbu nizoni koʻrish uchun hakamlar sudiga topshirish toʻgʻrisida shartnoma tuzilgan boʻlsa;
Ish shu sudning sudloviga taaluqli boʻlmasa;
Ariza muomalaga layoqatsiz shaxs tomonidan berilgan boʻlsa;Manfaatdor shaxs nomidan arizani ish yuritish vakolatiga ega boʻlmagan shaxs bergan boʻlsa.
*Arizani rad qilish toʻgʻrisida sud ariza tushgan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddat ichida asoslantirilgan ajrim chiqaradi.*

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
**Tenorit** (italyan botanigi M. Tenore nomidan) — oksidlar sinfiga mansub mineral, misning tabiiy oksidi SiO; tarkibida 79,89% mis bor. Monoklin singoniyada kristallanadi. Rangi kora va kulrang boʻlib, oʻta mayda plastinkasimon kristallardan tarkib topgan; konsentrikpoʻstloqsimon boʻlakchalar shaklida uchraydi, baʼzan, zich tuproqsimon agregatlari kuzatiladi (mas. malakonit). Qattikligi 3,5—4, zichligi 5,8—6,4 g/sm3. T. mis konlarining oksidlanish zonasida kuprit, malaxit, xrizokoll, tugʻma mis va boshqalar bilan, baʼzan vulkanlarning sublimatlarida hosil boʻladi. T. xususiy konlar hosil qilmaydi, oksidlanish zonasida misning boshqa minerallari bilan birga qazib olinadi. Mis olish uchun xom ashyo hisoblanadi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Koordinatalari: 41°18′26″N 69°14′49″E﻿ / ﻿41.30722°N 69.24694°E﻿ / 41.30722; 69.24694GO

**Gʻafur Gʻulom uy-muzeyi** — Atoqli oʻzbek yozuvchi-shoiri, Oʻzbekiston xalq artisti Gʻafur Gʻulom tavalludining 70 yilligi munosabati bilan tashkil etilgan. Bu muzey ikki qavatli hovli-uyi Toshkentning Chilonzor tumanida joylashgan boʻlib, 1944-1966-yillarda adib u yerda yashab ijod qilgan.

Tarix
-----

Uy-muzeyi ochish toʻgʻrisidagi qaror Oʻzbekiston rahbari tomonidan 1981-yil imzolandi.

Gʻafur Gʻulom muzeyiga 1983-yil asos solingan boʻlib, 1988-yildan 1998-yilgacha muzey kolleksiyalari doimiy ravishda yangilangan va boyitilib borilgan. Ushbu uy direktori yozuvchining qizi Olmos Gafurovna boʻlgan. 1993-yil yozuvchi Gʻafur Gʻulomning 90 yilligi, 1998-yilda esa 95 yilligi nishonlangan.

Muzeyning birinchi qavati uchta zaldan tashkil topgan boʻlib, undagi eksponatlar yozuvchini kundalik hayoti va asosiy ijodiy tetapoya davri haqida hikoya qiladi. Birinchi va ikkinchi zallar Gʻafur Gʻulomning bolalik va oʻsmirlik chogʻlarini, ilk ilhom parisida yozgan sheʼr va hikoyalarini oʻz ichiga oladi. Uchinchi zalda shoirning ijodiy ishlari, koʻpgina stend va yubiley materiallarni guvohi boʻlasiz. Ikkinchi qavati — uy-muzeyining memorial qismi boʻlib, mehmonxona, dam olish xonasi, kutubxona, ijod xonasi mavjud. Shoir foydalangan uy-roʻzgʻor buyumlari, kutubxonada esa yozuvchining kitoblari va unga hadya etilgan asarlar saqlanadi.

Muzey ikki qismga boʻlingan. Birinchisi u foydalagan memorial buyumlar. Ikkinchisi — asosiy ekspozitsiya joylashgan ikki qavatli bino. U 2003-yil Gʻafur Gʻulom tavalludining 100 yilligi munosabati bilan qurib bitkazildi.

Xotira
------

Toshkent metro bekati, koʻchasi, adabiyot nashriyoti, Qoʻqondagi oʻlkashunoslik muzeylariga adib Gʻafur Gʻulom nomi berilgan.

Havolar
-------

* Dom-muzey Gafura Gulyama. Afisha. Uz.
* Dom-muzey Gafura Gulyama: Informatsiya ob interesneyshix muzeyax Tashkenta. OrexCA.
* Dom-muzey Gafura Gulyama. rutraveller.
* Dom-muzey Gafura Gulyama. MYDAY.
* Dom-muzey Gafura Gulyama. Muzei Tashkenta.
**Aristoksen** (Aristoksenos) (miloddan avvalgi 354, Tarent — taxminan 300) — yunon musiqa nazariyotchisi. Aristotelning shogirdi. Uch kitobdan iborat „Gar-monika" asari, „Ritmika"sidan par-chalar bizgacha yetib kelgan. Tanqidiy oʻzlashtirilgan Pifagor taʼlimoti bilan Aristotel gʻoyalarini qoʻshishga harakat qilgan. A birinchilardan boʻlib, musiqa tovushlari bevosita eshitilishi bilan „sof sozli tovushlar tizmasi" oʻrtasida 620farq mavjudligini koʻrsatdi. Mutlaq balandlik, intervallar, lad (tuzuk) yara-tilajak modulyatsiya, kompozitsiyey prin-sipi jihatidan farq qiluvchi „garmo-nik" (musiqa) hodisalar tizimini ish-lab chiqdi; intervallarning sadolanishi jihatidan konsonant va dissonantligini bayon qildi. A. taʼlimoti, ayniqsa, oʻrta asrlardagi Sharq musiqa nazariyasiga hamda Uygʻonish musiqa namoyandalariga taʼsir qildi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Mateusz Bartel (2022)
**Mateusz Bartel** (1985-yil 3-yanvarda tugʻilgan) — polshalik shaxmat grossmeysteri. 2006, 2010, 2011 va 2012-yillarda shaxmat boʻyicha Polsha chempionatida gʻolib chiqqan.

Faoliyati
---------

Bartel oʻyin oʻynashni 6 yoshida ukasi bilan uyda suvchechak bilan kasallanganida otasidan oʻrgangan. Mateush ham, uning akasi ham keyinchalik „Poloniya Varshava" shaxmat klubiga kirishdi.

2003-yilda 18 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi Yevropa chempioni boʻlgan. 2005-yilda Bartel Korkda boʻlib oʻtgan birinchi Yevropa Ittifoqining shaxsiy ochiq shaxmat chempionatida Zoltan Gyimesi bilan teng ravishda birinchi oʻrinni egalladi.

2007-yilda u Vitaliy Golod, Zaxar Efimenko, Yuriy Yakovich, Maykl Roiz va Mixail Kobaliya bilan 16-chi Monarch Assurance Isle of Man xalqaro turnirida tay-brekda birinchi boʻlib 1-6-oʻrinlarni egalladi. 2009-yilda Prievidzada birinchi boʻldi.

2012-yil fevral oyida Bartel 11-chi Aeroflot Open musobaqasida Anton Korobov va Pavel Eljanov bilan tay-brek boʻyicha nufuzli musobaqada gʻolib chiqdi. 2017-yil avgust oyida Bartel Vladimir Baklan ustidan tay-brekda Biel shaxmat festivalida (50 va yubiley nashri) anʼanaviy Open (Master turniri) gʻolibi boʻldi.

U Chexiyaning „G-Team Novy Bor" jamoasida oʻynagan, u 2013-yilda Rodosda boʻlib oʻtgan shaxmat boʻyicha Yevropa kubogida gʻolib chiqqan.

2015-yilda Bartel Quddusda boʻlib oʻtgan Yevropa individual chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

Bartel 2006, 2008, 2010, 2012 va 2014-yillarda shaxmat olimpiadalarida oʻz mamlakatini himoya qilgan. Turin-2006 Olimpiadasida u 5/10 (+3 =4 −3) ball toʻplagan holda toʻrtinchi taxtada oʻynadi. Drezden 2008-yil Olimpiadasida Bartel jamoaning uchinchi doskasi sifatida 4/7 (+3 =2 −2) ball oldi. 2010-yil Xanti-Mansiysk Olimpiadasida u beshinchi doskada oʻynadi va 9 oʻyindan 7 ochko (+6 =2 −1) toʻpladi va taxtada individual natija uchun kumush medalni qoʻlga kiritdi. Sebastyan Feller aldaganligi uchun diskvalifikatsiya qilinganidan soʻng, Bartel oltin medalni oldi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Interview with GM Mateusz Bartel". *Chessdom.com*. 5-sentabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-yanvar 2009-yil.
2. ↑  *Crowther.* „TWIC 673: 16th Monarch Assurance Isle of Man". *theweekinchess.com*.  London Chess Center (1-oktabr 2007-yil). Qaraldi: 21-may 2010-yil.
3. ↑  „Banicky kahanec 2009-iyul 2009-yil Slovakia". *FIDE.com*. Qaraldi: 17-dekabr 2011-yil.
4. ↑  „Aeroflot Open – Mateusz Bartel comes out on top". *ChessBase.com* (16-fevral 2012-yil). Qaraldi: 18-fevral 2012-yil.
5. ↑  „Poland's scoresheet 2006". *OlimpBase.org*. Qaraldi: 7-yanvar 2009-yil.
6. ↑  „39th Olympiad Khanty-Mansiysk 2010 Open tournament". *Chess-Results.com*. Qaraldi: 1-noyabr 2010-yil.
7. ↑  „2010 Olympiad Medals – Board 5". *FIDE.com* (3-iyun 2013-yil). 23-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-sentabr 2013-yil.
8. ↑  „2010 Board 5 Medals". *FIDE.com* (9-noyabr 2015-yil). 25-sentabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-dekabr 2015-yil.
**Wessington Springs** (talaffuzi: *Vessington Springs*) — AQShning Janubiy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Aholisi 2010-yilgi aholini roʻyxatga olishda 956 kishini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

Wessington Springs shahri 44°4′55″N 98°34′13″W﻿ / ﻿44.08194°N 98.57028°W﻿ / 44.08194; -98.57028GO (44,081842, −98,570244) koordinatalarda joylashgan. Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 1.77 kvadrat mil (4.58 km2) tashkil qiladi.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1900** | 320 |  | — |
| **1910** | 1 093 |  | 2 416% |
| **1920** | 1 618 |  | 480% |
| **1930** | 1 401 |  | −134% |
| **1940** | 1 352 |  | −35% |
| **1950** | 1 453 |  | 75% |
| **1960** | 1 488 |  | 24% |
| **1970** | 1 300 |  | −126% |
| **1980** | 1 203 |  | −75% |
| **1990** | 1 083 |  | −100% |
| **2000** | 1 011 |  | −66% |
| **2010** | 956 |  | −54% |
| **2020** | 771 |  | −194% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

2010-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 956 kishi, 465 ta xonadon va 266 ta oila istiqomat qilgan. Shaharning irqiy tarkibi 99% oq, 0,3% tubjoy amerikaliklar, 0,3% osiyoliklar, 0,2% boshqa irqlardan va 0,2% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 0,6 foizini tashkil etadi.

Shaharda 465 ta uy xoʻjaligi boʻlib, ulardan 16,3 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 47.3 foizi er-xotinlar, 6.9 foizida eri boʻlmagan ayollar, 3 foizida xotini boʻlmagan erkaklar va 42,8% oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 38,1 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 26,2 foizida 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahar aholisi oʻrtacha yoshi 57 yoshni tashkil etadi. Aholining 16,1 foizi 18 yoshgacha boʻlganlar; 4,4% 18 yoshdan 24 yoshgacha boʻlganlar; 14,7% 25 dan 44 gacha; 27,2% 45 dan 64 gacha; va 37,6% 65 yosh va undan kattadir. Shaharning gender tarkibi 43,4% erkaklar va 56,6% ayollarni tashkil qiladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 31 736 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 40 962 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 28 929 dollarni, ayollarniki 18 333 dollarni tashkil qilgan. Shaharning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi 23 108 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 3,4 foizi va aholining 7,2 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlar 11 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 8,1 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Find a County".  National Association of Counties. Qaraldi: 7-iyun 2011-yil.
2. ↑  „US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990".  United States Census Bureau (12-fevral 2011-yil). Qaraldi: 23-aprel 2011-yil.
3. ↑  „US Gazetteer files 2010".  United States Census Bureau. 2-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
4. ↑  *United States Census Bureau.* „Census of Population and Housing". Qaraldi: 8-noyabr 2014-yil.
5. ↑  „Census Population API".  United States Census Bureau. Qaraldi: 15-oktabr 2022-yil.
6. ↑  „U.S. Census website".  United States Census Bureau. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
**Ployeshti** — Ruminiyaning jan. qis-midagi shahar. Praxova daryosi boʻyida. Praxova judetsining maʼmuriy markazi. Aholisi 251,3 ming kishi (1998). Mamlakatning muxim neft qazib oli-nadigan rayoni markazi. Neft kimyosi va kimyo sanoatlari rivojlangan. Neft va kimyo sanoatlari uchun jihozlar, chinni buyumlar, mebel ishlab chiqariladi. Toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Budapesht, Konstansa shaharlariga neft quvurlari oʻtkazilgan. Issiqlik elektr styasi qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Terrasa** (frans. terrasse, lot. terra — yer) — 1) (geol. va geogr.da) daryo, koʻl va dengizlar qirgʻoqlari hamda togʻlarning yon bagʻirlaridagi kelib chiqishi turlicha boʻlgan, tik yon bagʻir bilan chegaralangan gorizontal yoki nishab tabiiy sahn; shuningdek, ular dengiz sathidan pastda suv tagida ham uchraydi. T. yakka holda yoki ustmaust joylashgan boʻlib, zinapoya koʻrinishga ega. T. tektonik koʻtarilishlar, iklimning oʻzgarishi natijasida dare oʻzanining vaqtvaqti bilan oʻyilishi, dengiz va koʻllar sathining pasayishi natijasida vujudga keladi. Erozion, erozionakkumulyativ va akkumulyativ T. farqqilinadi. Erozion T. tektonik koʻtarilishlarning kuchayishi, suv oqimining koʻpayishi va daryolar quyiladigan dengiz va koʻllar sathi (bazis eroziya)ning pasayishi oqibatida kelib chiqadi hamda tub jinslardan tuzilgan boʻladi. Erozionakkumulyativ T.ning yuqori qismi dare yotqiziqlari (allyuviy), pastki qismi tub togʻ jinslaridan iborat. Akkumulyativ T. faqat daryo yotqiziqlaridan tashkil topgan. Daryo T.si keng tarqalgan boʻlib, ular daryo oʻzani va qayirining osti hisoblanadi. T.ning soni erozion sikllar va ularda daryo yotqiziqlarining toʻplanish sonini koʻrsatadi. Eng yuqori T. nisbatan qad. pastdagisi eng yoshi hisoblanadi. Daryo vodiysidagi T. soni turlicha boʻladi. Masalan, Chirchiq daryosining quyi qismida 4—5 ta, yuqori qismida 20 dan ortiq T. bor. Eng keng T. tekisliklarda oqayotgan daryolarda boʻlib, eni oʻnlab km ni tashkil qiladi. T.dan qishloq xoʻjaligi.da, yoʻllar, shagʻar va qishloklar barpo etishda foydalaniladi; 2) asosiy binoning umumiy tomi ostida qoʻshimcha qurilgan yoʻlaksimon ayvon, peshayvon, ustunli, baʼzan oynavandli, bir yoki koʻp qavatli T. uch tomoni ochiq, baʼzan usti ham ochiq boʻlishi mumkin. Dala hovli, dam olish uylari, sanatoriylarda koʻp uchraydi, ochiq havoda dam olish xonasi vazifasini oʻtaydi. T.lar bino va inshoot qiyofasiga koʻrkamlik baxsh etib, foydalanish uchun qulaydir.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Veston normal elementi** -kuchlanishni aniq oʻlchaydigan galvanik element. Uning elektr yurituvchi kuchi 20° da 1,0183 voltga teng. Elektrokimyoda turli sistemalarning elektr yurituvchi kuchlarini tenglashtirish usuli bilan oʻlchashda ishlatiladi. Elementning manfiy elektrodi kadmiy (kadmiy havoda oksidlanadi, shuning uchun 10% kadmiy bilan 90% simob qotishmasi ishlatiladi), musbat elektrodi simob (N)-sulfat bilan qoplangan simob, elektroliti esa kadmiy sulfatning toʻyingan eritmasi va kristallaridan iborat. V. n. e.ning elektr yurituvchi kuchi simob kationlarining qotishmadagi kadmiyning oksidlanishidan hosil boʻladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Voqea tarixi
------------

Adabiy jurnal yaratish g'oyasi Fransiyada Teofrast Renaudo tufayli paydo bo'ldi, u vaqti-vaqti bilan o'zining Adres byurosida (1629 yilda yaratilgan) adabiy va ilmiy mavzularda insholarni nashr etdi. Taxminan 1663 yilda Meseret adabiy jurnal nashr etish sharafiga muyassar bo'ldi, lekin uni biznesda qo'llash uchun 1665 yil 5 yanvargacha Parij parlamentining maslahatchisi Denis de Sallo foydalanishga ulgurmadi. uning g'oyasini ilgari surdi va Journal des sçavans jurnalining birinchi sonini chiqardi.

Nashrning boshlanishi
---------------------

Jurnalning birinchi soni 1665 yil 5 yanvarda Parijda 12 betlik risola sifatida chiqdi; uning vazifasi o'quvchini yangiliklardan xabardor qilish edi. U dastlab Denis de Sallo tomonidan nashr etilgan va fanning turli sohalaridagi ( anatomiya, meteorologiya, mexanika ) kashfiyotlar va ixtirolar, taniqli kishilarning nekrologlari, cherkov tarixiga oid ishlar, sud yozuvlari haqidagi ma'lumotlar bilan birga joylashtirilgan. "Journal de shroud" tezda Fransiya chegaralariga qiziqib qoldi; undan o‘rnak olib, boshqa davlatlar ham o‘z ilmiy jurnallarini nashr eta boshladilar. London Qirollik jamiyati ikki oydan soʻng oʻzining falsafiy asarlarining birinchi sonini nashr etdi, undan soʻng *Giornale de' Letterati[it]* (va boshqalar.

Keyingi taqdir
--------------

Ko'p o'tmay, bu jurnal 1666 yil yanvar oyida taqiqlangan. Abbé Gallois (Jan Gallois, 1632-1707), keyin Kuzen muharrirligi ostida 1701 yilgacha erkin nashr etilgan, u hukumat tomonidan sotib olingan va olimlar komissiyasi tahririyatiga ishonib topshirilgan. 1723 yilgacha jurnal tartibsiz, asosan haftada bir marta chiqadi. Inqilobdan biroz oldin u sezilarli darajada qayta tiklandi, oylik nashrga aylandi va 1792 yilgacha inqilobiy hokimiyat taqiqiga tushib, nashr etishni to'xtatgunga qadar ushbu formatda nashr etildi.

1816- yilda hukumat uni yana nashr eta boshladi va uni Journal des Savants deb o‘zgartirdi; jurnal adabiy va ijtimoiy-siyosiy mavzularga ko'proq, ilmiy mavzularga kamroq e'tibor bera boshladi.

Saylangan a'zolardan iborat komissiya tomonidan tahrir qilinadi, unga quyidagilar kiradi: yordamchilar va har yili kamida uchta maqola taqdim etishi shart bo'lgan mualliflar; barcha xabarlar umumiy yig'ilishlarda muhokama qilinadi. Jurnal hozirda yiliga ikki marta nashr etiladi.

Shuningdek
----------

* Qirollik jamiyatining falsafiy operatsiyalari
* Acta eruditorum

*
Bekescsaba

**Bekeshchaba** (veng.: *Békéscsaba* ) — Vengriya janubi-sharqidagi Kyoryosh daryosi (Tisa havzasi) irmog‘ida joylashgan shahar. Bekesh hududining ma’muriy markazi. 2014-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra shahar aholisining soni 60571 nafarni tashkil etadi. Shahar nomi turkiy tildan olingan. Chaba qishlog‘i 1330-yildagi hujjatlarda qayd etilgan.

Geografiya va transporti
------------------------

Shahar mamlakatning janubi-sharqida, Budapeshtdan 180 kilometr janubi-sharqda, Segeddan 90 kilometr shimoli-sharqda va Debresendan 100 kilometr janubi-g‘arbda joylashgan. Ruminiya chegarasi sharqqa 15 kilometr, Ruminiyaning Arad shahri esa 50 kilometr uzoqlikda joylashgan.

Bekeshchaba orqali Timishoara — Arad — Solnok — Budapesht temir yo‘li o‘tadi. Avtotransport yo‘li shahardan Seged, Gyula, Solnok va Debresenga olib boradi.

XIX asrning oxirida shahar aholisining asosiy qismini slavanlar tashkil etadi, 1880-yilgi aholini ro‘yxatga olish ma’lumotlariga ko‘ra, Bekeshchabada 25 ming nafar slavanlar va atigi 6,5 ming nafari vengerlardan iborat.

Bugungi kunda shahar aholisining katta qismi vengerlar (93,8%), Bekeshchabada slavanlar - 6%, boshqa millatlar (lo‘lilar, nemislar, ruminlar, slavanlar va boshqalar) shahar umumiy aholisining 1% dan oshmaydi.

Iqtisodiyot
-----------

Temir yo‘l kesishmasi. Mashinasozlik zavodi, to‘qimachilik, tikuvchilik, oziq-ovqat sanoatini o‘z ichiga oladi.

Aholi
-----

| Yil | Aholi |
| --- | --- |
| 2013 | 61 046 |  |
| 2014 | 60 571 |  |
| 2021 | 58 002 |  |

Manbalar
--------

1. ↑  Ежегодное издание «Административная Венгрия», Центральное Статистическое Бюро, 2014.
2. ↑  Magyarország közigazgatási helynévkönyve, 2013. január 1. Gazetteer of Hungary, 1st January 2013 (венг.) — KSH, 2013.
3. ↑  Magyarország közigazgatási helynévkönyve, 2014. január 1. Gazetteer of Hungary, 1st January 2014 (венг.) — KSH, 2014.
4. ↑  Magyarország közigazgatási helynévkönyve, 2021. január 1. Gazetteer of Hungary, 1st January 2021 (венг.) — KSH, 2021.
**Jinoyat ishini tugatish** - dastlabki tergov, surishtiruv olib borilayotgan yoki sudda koʻrilayotgan ishning hukm chiqarilmay tugatilishi. Jinoyat yuz bermagan; mazkur qilmishda jinoyat tarkibi boʻlmagan; jinoiy javobgarlikka tortish muddati oʻtgan; amnistiya eʼlon qilinib, unda mazkur jinoyat uchun jazo qoʻllanmasligi koʻrsatilgan; ayblanuvchi, sudlanuvchi vafot etgan; qilmish ijtimoiy xavflilik xususiyatini yoʻqotgan; shaxs vaziyat oʻzgarishi bilan ijtimoiy jihatdan xavfli boʻlmay qolgan; u qilmishiga chin koʻngildan pushaymon qilgan va b. hollarda jinoyat ishi tugatiladi. Bu holatlarning birontasi avvaldan maʼlum boʻlsa, jinoyat ishi qoʻzgʻatilmaydi. J. ilmiy tadqiqot haqida tergovchi — qaror, sud — ajrim chiqaradi. Manfaatdor shaxs yoki tashkilot bunday qaror (ajrim) ustidan 5 kun ichida prokurorga (yuqori sudga) shikoyat qilishi mumkin (OʻzR JPK, 373-374, 401-moddalar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Pnevmokonioz** (yun. pneumon — oʻpka va konia — chang) — zararli changlarni uzoq vaqt yutishdan paydo boʻladigan oʻpka kasalliklari guruhi. P.ga kon-ruda, kumir, mashinasozlik va sanoatning boshqa tarmoklari ishchilarining xavfeizlik texnikasi qoidalariga rioya qilmasliklaridan paydo boʻladi.

Klinik belgilari, kechishi va asoratlariga koʻra farq qiladigan P.ning rivojlanish muddatlari har xil bulib, bu — havoning ifloslanish darajasi, changning harakteri, orga-nizmning individual sezuvchanligi va boshqa sabablarga qarab anikdanadi.

P.ning oldini olish uchun ishlab chiqarish korxonalarida, konlarda havoning ifloslanishiga qarshi kurashish, ishchilar, albatta, individual himoya vositalaridan foydalanishlari va vaqtvaqti bilan tibbiy koʻrikdan oʻtib turishlari kerak. Kasallikning zoʻrayib ketishiga yoʻl qoʻymaslik uchun silikoz, asbes-toz va boshqa bilan kasallangan bemorlarni zararli changlar boʻlmaydigan boshqa ishga oʻtkazish zarur.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bek** (beg, bey) (turk — hukmdor, janob; sinonimi — amir): 

1) qad. turkiy xalqlarda xon xizmatidagi alohida harbiy qism vakillari. Ular katta imtiyozlarga ega boʻlib, oliy harbiy zodagonlar tabaqasini tashkil qilgan. 

2) Mo-varounnahr xonliklarida davlat arbob-larining bolalari va yaqin qarindoshlariga, zodagonlarga berilgan faxriy unvon. B. bolalari "bekzodalar" deb atalib, ular yoshlik chogʻidanoq maxsus tarbiyachilardan harbiy. siyosiy taʼlim olganlar. Ular kelgusida mamlakatni idora qilish, dushman hujumini qaytarish, el-ulus taraqqiyoti yoʻlida saʼyi harakat qilish ruhida tarbiyalangan; 

3) Kavkazorti turkiy xalqlarida oʻrta asrlar va yangi davrda yer egasi, mulkdor unvoni; 

4) Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarida oʻrta asrlarda yer egalari unvoni; 

5) Us-monli turk saltanatida viloyat (sanjoq) hokimi; 19 — 20-alarda B. unvoni yuqori darajadagi turk zobitlari va amaldorlariga berilgan (1934-yil bekor qilingan); 19-asrning 2-yarmidan B. — asosan muro-jaat shakli; 

6) Eronning ayrim joylarida qabila boshliqlari unvoni; 

7) Tunisda 1705 — 1957 ylarda valiaxd shah-zodalarga berilgan unvon.

Yana qarang
-----------

* Davlat boshligʻi

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pnevmatik pochta** (yun. pneumatikos — havoga oid) — pnevmotransportnmnt turli hujjat va mayda narsalarni havo oqimi yordamida quvur boʻylab tashiydigan turi. Birinchi Pnevmatik pochta 1853-yil London telegrafida qurilgan. Pnevmatik pochta qurilmasining asosiy elementlari: quvurlar, konteynerlar, qabul qilishtarqatish qurilmalari va havo haydagich. Pnevmatik pochtaning ichki (bino ichida ishlatiladigan) va tashqi (shahardagi korxona va muassasalarni bogʻlaydigan) xillari bor. Ichki Pnevmatik pochta quvurlari ichki diametri 50–120 mm li quvurlardan yaxlit qilib ishlanadi. Quvurlar latun, dyuralyuminiy, poʻlat, polixlorvinildan yasaladi.

Tashqi Pnevmatik pochta qurilmalarida yerga koʻmilgan 65–1000 mm diametrli poʻlat, plastmassa yoki asbest-sement quvurlardan foydalaniladi. Ular bilan qoʻshni styalar orasidagi masofa bir necha km gacha, umumiy uzunligi esa bir necha yuz km gacha boradi.

Pnevmatik pochta styalari toʻgʻri, radial va halqasimon sxemalarda biriktiriladi. Pnevmatik pochtadan aloqa korxonalari, kutubxo-nalar va boshqa muassasalarda hujjatlar-ni, kasalxonalarda kasallik tarixi va doridarmonlarni, sanoat korxonalaridagi laboratoriyalarda esa detallar, asboblar va namunalarni tashishda foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Douglas Mitchell Corbett** (1952-yil 4-noyabrda tugʻilgan) — 1980 va 1987-yillar oraligʻida Minnesota Twins, California Angels va Baltimor Orioles jamoalarida oʻynagan amerikalik sobiq Beysbol Oliy Ligasi (MLB) koʻzasi.

Dastlabki yillar
----------------

Doug Corbett 1952-yilda Florida shtatining Sarasota shahrida tugʻilgan. U Sarasota oʻrta maktabida oʻqigan hamda Sarasota Sailors uchun oʻrta maktab beysbol oʻynagan. U yoshlik davridanoq beysbol bilan shugʻullana boshlagan hamda ushbu sportga nisbatan boʻlgan qiziqishi yanada kuchaya borgan. Natijada yildan-yilga ushbu sport boʻyicha mahorati oshib borgan. Bu esa uni professional beysbolchi boʻlib yetishishida katta oʻrin egallagan.

Kollej faoliyati
----------------

Corbett 1971-yildan 1974-yilgacha Dave Fullerning Florida Gators beysbol jamoasida oʻynagan Florida shtatidagi Gainesville shahridagi Florida universitetiga oʻqish uchun sport stipendiyasini qabul qildi. 1972-yilda u Keyp-Cod Beysbol Ligasining Harvich Mariners jamoasi bilan yozgi kollejda beysbol oʻynadi hamda liganing barcha yulduzlari deb nomlandi. U 1974-yilda butun janubi-sharqiy konferensiyaning birinchi jamoasi sifatida tan olingan. Corbett Florida universitetini jismoniy mashqlar va sport fanlari boʻyicha bakalavr darajasini 1974-yilda tamomlagan va 1996-yilda Florida universitetining atletik shon-shuhrat zaliga *Buyuk gator* sifatida kiritilgan.

Professional karyera
--------------------

Egizaklar bilan oʻzining yangi mavsumida Corbett yigirma uchta oʻyinni saqlab qoldi va Amerika Ligasida Beysbol Oliy Ligasining *Yilning yangi futbolchisi* uchun ovoz berishda uchinchi oʻrinni egalladi. Keyingi yili u Amerika ligasining yulduzlar jamoasiga kiritildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Major League Baseball Players From the Cape Cod League".  capecodbaseball.org. Qaraldi: 25-sentabr 2019-yil.
2. ↑  All-Stars Take On Falmouth Tonight. *Cape Cod Standard-Times* (15-iyul 1972-yil), s. 15.
3. ↑  F Club, Hall of Fame, Gator Greats. Retrieved December 13, 2014.
4. ↑  "UF Hall of Fame inductees, "*The Gainesville Sun*, p. 2C (April 12, 1996). Retrieved July 23, 2011.
**Pnevmotransport** (pnevmo... va transport) — sochiluvchan va donali materiallar (bugʻdoy, un, paxta va boshqalar) ni havo yoki gaz kuchi bilan tashishga im-kon beradigan qurilmalar majmui. Havo yoki gazning tortish kuchini vujudga keltirish uchun ventilyator (nasos)lardan foydalaniladi. P.ning soʻradigan, haydaydigan va aralash xillari bor. P. yuklash mexanizmi, quvurlar, materialni havodan ajratadigan qurilma (separator), kompressor va avtomatik boshqarish asboblaridan ibo-rat. Yuklash (materialni quvurga yunaltiruvchi) uskunalarining vintli va kamerali xillari keng tarqalgan. Ish unumdorligini oshirish uchun aralash (vintli va kamerali) P. ishlatiladi. P. sanoatda, qurilishda (kukunsimon, donali va boʻlakli yuklar, sement, kumir kukuni, kul, kum va boshqa tashish) va boshqa joylarda qoʻllanadi. Paxta terish va koʻrak chuvish mashinalarida ham P. bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mo-szi**, Mo Di (miloddan avvalgi 479400) — kad. Xitoy faylasufi va siyosiy ar-bobi, mochilar maktabi (mo-szya)ning asoschisi. M. va uning shogirdlari qarashlari "Mo-szi" (miloddan avvalgi 3-asr oxiri — miloddan avvalgi 2-asr boshi) kitobida jamlangan. M. taʼlimotining asosida "umumiy muhabbat va oʻzaro foyda" toʻgrisidagi gʻoya yotadi. Bu gʻoya barcha kishilarning tengligini oʻziga xos axloqiy asoslashga urinishdan iborat. Uning fikricha, bu taʼlimot ideal davlatdagi ijtimoiy hayotning mezoni boʻlib xizmat qilishi kerak. M. va uning tarafdorlari konfutsiychilikka qarshi gʻoyaviy kurash olib bordilar. M.ning mazkur taʼlimoti konfutsiychilarning jamiyatni "oddiy odamlar" bilan "aslzodalar"ga, boshqaruvchi bilan boshqariluvchiga boʻlish qoidalariga qarama-qarshi qoʻyilgan. M. urushlar davlatlar uchun zararli va foydasiz ekanligi haqidagi fikrni bildirib, oʻzaro nizolarni tinchlik yoʻli bilan yechishga chaqirgan. M. fikricha, dabdabali marosimlar isrofgarchilikka olib keladi, bu esa davlatning zaiflashishi sabablaridan biridir. M. oʻtmishga koʻrkoʻrona ergashishga qarshi va utmishdagi narsalardan real voqelikni yaxshilashda oqilona foydalanish tarafdori boʻlib chiqdi. U xalq baxtsaodati va kishilar ehtiyojlarini qondirish davlat boshqaruvining oliy maqsadi boʻlishi kerak, deb hisoblagan. M. qadimgi Xitoy falsafiy va ijtimoiysiyosiy tafakkuri rivojiga katta hissa qoʻshdi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Beknazov Norboy** – (1934-yilda Jizzax viloyati, Jizzax tumanida tug‘ilgan) iqtisod fanlari nomzodi, professor.

Tarjimai holi
-------------

Norboy Beknazov 1934-yilda Jizzax viloyati Jizzax tumani Robot qishlog‘ida tavallud topgan. 
1949-1953-yillarda Jizzax davlat pedagogika institutini tamomlagan.
1953-1958-yillarda Toshkent davlat universitetining Tarix fakultetida tahsil olgan.

Faoliyati
---------

1958-1959-yillarda Sirdaryo viloyati Sirdaryo tumanidagi 24 – sonli o‘rta maktabda o‘qituvchi lavozimida faoliyat olib borgan.
1959-1970-yillarda O‘zbekiston Fanlar Akademiyasining iqtisod institutida kichik va katta ilmiy xodim vazifasida ishlagan.
1970-1973-yillarda Toshkent davlat universitetida tarix fakulteti, Siyosiy-iqtisod kafedrasi katta o‘qituvchisi; 
1974-1975-yillarda shu kafedraning dotsenti;
1988-199-yillarda Ijtimoiy fakultetlar Siyosiy-iqtisod kafedrasi mudiri;
1993-1996-yillarda mazkur kafedra professori;
1996-yildan to umrining oxirigacha Toshkent davlat yuridik instituti Iqtisodiyot nazariyasi kafedrasi mudiri lavozimida faoliyat ko‘rsatgan.

Yutuqlari
---------

1967-yili Nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan;
1973-yili Dotsentlik darajasiga ega bo‘lgan;
1989-yili Professorlik unvonini olgan;
1996-yili ToshDU mohir pedagog tanlovi g‘olibi.
Ijtimoiy hayotdagi faolligi
1970-2003-yillar mobaynidaa „Olimlar" mahalla fuqarolar yig‘ini raisi lavozimida faoliyat olib borgan.

Ilmiy ishlari
-------------

Professor Beknazov muallifligida 120 dan ortiq ilmiy maqola, o‘quv-uslubiy qo‘llanmalar yaratilgan. Ularning 5 tasi monografiya, 2 tasi iqtisodiyot nazariyasiga oid darslik va 3 tasi o‘quv qo‘llanmalardir.
til guruhlari
**Lingvistik geografiya** yoki **Dialektografia** — dialektologiyaning bir boʻlimi, unda lahja va shevalarga xos lisoniy unsurlar va hodisalarning hududiy tarqalishi oʻrganiladi. L. g. maʼlum hududda tar kalgan til xrdisalari (tovushlar, grammatik shakllar, soʻzlar)ni aniqlaydi, hududiy til xususiyatlarini xalq tarixi, til tarixi bilan bogʻliq holda qiyoslab, tushuntirib, maʼlum til qodisalarining oʻrni va tarqalish chegarasini atlas va haritalar orqali ifodalaydi. Harita ham, atlas ham L.g.ning ifoda vositasi boʻlib, uning asosiy maqsadi tilning taraqqiyot qonuniyatlari va yoʻllarini, aniq bir lahjaning paydo boʻlishi va mavjudligining sabablarini, shuningdek, sheva xususiyatlarining adabiy tilga boʻlgan munosabati va oʻzaro munosabati masalalarini tushuntirib berishdir. L.g. 19-asrning oʻrtalarida paydo boʻldi. Oʻzbekistonda esa lingvogeografik usulda shevalarni oʻrganish 1940-yillarda boshlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Optik tizimlar** - optik elementlar (linza, koʻzgu, prizma, plastinka va h.k.) majmui. Quyidagi koʻrsatkichlar bilan ifodalanadi: chiziqli apertura, burchakli yoki chiziqli kuzatish maydoni, optik kattalashtirish oʻlchamlari, tasvirning sifatliligi, ajrata olish qobiliyati va yorugʻlik energiyasini taqsimlay olishi. Optik tizimlar yordamida buyum tasviri fotoplastinka, fotoelement va boshqalarda hosil qilinadi yoki yorugʻlik manbaidan chiqqan nur dastasining yoʻnalishi, intensivligi va boshqa oʻzgartiriladi.

Optik tizimlar koʻrsatkichlariga tegishli masalalar ideal optik tizim qonunlari or-qali hal qilinadi. Tasvirning sifatliligi va ajrata olish qobiliyatida esa Optik tizimlarning quyidagi nozik xususi-yatlari ham hisobga olinadi: optik tizim aberratsiyasi, difraksion hodi-salar, Optik tizimlarning notoʻgʻri tayyorlanganligi va q.k. Tasvirning sifatliligini belgilaydigan omillar sifatida yo koʻndalang toʻlqin aberratsiyaning qiymati, yoki chastota-kontrast harakteristika kattaligi olinadi. Optik tizimlar kinotexnika, televideniye, fotografiya, mikroskopiya, harbiy ish va boshqa koʻp sohalarda qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mohondaryo** — Buxoro viloyatidagi quruq oʻzan. Uz. 58 km (kum bosgan sorili bilan hisoblaganda 150 km), eni 25- 250 m. Zarafshon daryosi qadimda shu oʻzandan oqib, Amudaryoga quyilgan. M. Yakkatut qishlogʻidan boshlanib, shim,-gʻarbiy, soʻng janubi-gʻarbiy yoʻnalishda davom etgan va Chuqurkoʻl, Mohonkoʻl, Oʻrtakoʻl va Chandirkoʻllarni hosil qilgan. Mohonkoʻldan soʻng ikkiga boʻlinib, shim.dagisi M. va janubidagisi Gujayli (Bu joyli) yoki Gurdush deb atalgan. Shimoliy tarmoq, oʻz navbatida, ikkiga ajralib yana bir qancha mayda koʻllardan oʻtib, Chorjoʻy (hozirgi Turkmanobod) shahridan 100 km kuyida Amudaryo bilan tutashgan.

1950—64-yillarda akademik Ya. Gʻ.Gʻulomov rahbarligida arxeologik ekspeditsiya M. vodiysida tekshirishlar olib bordi. 1960—61 va 63 yillarda M. boʻylab Loʻhlikoʻl, Echkiqiron, Kichiktuzkon va Kattatuzkon koʻllari atrofida 4—3 ming yillikka oid 40 dan ortiq neolit davri makonlarining qoldiklari, shuningdek, Zamonbobo va Kichiktuzkon atrofida miloddan avvalgi 2-ming yillikka taalluqli 20 dan ortiq jez davri yodgorliklari topib tekshirildi. Arxeologi k tadqiqotlardan maʼlum boʻlishicha miloddan avvalgi 4—3ming yilliklarda M. va Gujayli oʻzanlari orqali Zarafshon daryosining oqimi uzluksiz ravishda Amudaryoga quyilib turgan. Miloddan avvalgi 2-ming yillik boshlarida M.ning oqimi susayib, quyi qismi suvsizlikdan qurib qolgan va Zarafshon Amudaryoga quyilishdan toʻxtagan. Ammo uning yuqori qismiga suv kelib turgan. Zarafshon daryosidan yirik sugʻorish kanallari chiqarilib, daryo suvining ekin dalalariga taralishi natijasida qadimgi M. tamoman suvsizlikdan qurib qolgan.

Ad.h Muqammadjonov A. R. Quyi Zarafshon vodiysining sugʻorilish tarixi (qadim davrdan to XX asr boshlarigacha), T. 1972.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Eng uzun daryo - Amazonka | *Daryo haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Optik aloqa** — optik diapazondagi (odatda, 10’3 —10’5 Gs) elektromagnit tebranish (mas, lazer)par yordamida bogʻlanadigan aloqa. Optik aloqa liniyalari tuzilishi jihatidan radioaloqa li-niyalariga oʻxshaydi. Nurlanishni modulyasiyalash uchun taʼminlash manbaiga yoki generatorning optik rezonatoriga taʼsir qilib, generatsiya jarayoni boshqariladi yoki chiqish nurlanishini maʼlum qonun boʻyicha oʻzgartiradigan qoʻshimcha tashqi qurilmadan foydalaniladi. Chiqish optik uzeli yordamida nurlanish kam sochiluvchi nurga aylanadi va kirish optik uzeliga boradi; bu uzel uni foto oʻzgartirgichning faol sirtiga fokuslaydi. Foto oʻzgartirgichdan chiqqan elektr signallar informatsiyalarni ishlash uzeliga keladi. Signallarni qabul qilishning 2 usuli — toʻgʻri detektorlash va geterodin qabul usullari bor.

Taʼsir doirasiga koʻra, Optik aloqa quyidagi asosiy turlarga boʻlinadi: taʼsir doirasi kichik boʻlgan ochiq yer usti tizimlari (yer sirti atmosfera qatlamlaridan oʻtuvchi nurlardan foydalanadi); berk yorugʻlik kanallaridan foydalanuvchi yer usti tizimlari (shaharlararo aloqa bogʻlash, ATS, EHM orasida aloqa bogʻlash uchun); yaqin kosmik aloqa liniyalari; uzoq kosmik aloqa liniyalari. Ochiq Optik aloqa liniyalari Yer bilan kosmos orasida aloqa bogʻlash vositasi sifatida juda muhim. Masalan, lazer nuri yordamida 10s km masofaga sekundiga 10s bit tezlik bilan informatsiya uzatish mumkin (bunday masofaga mikrotoʻlqin texnikasi bilan sekundiga fa-qat 10 bit tezlik bilan uzatiladi). Yarim-oʻtkazgichli diod nurlatgichlar, yorugʻlik tolali kabellar va yarimoʻtkazgichli qabul qilgichlardan foydalanib, bir-biridan 10 km gacha masofada minglarcha telefon kanallari boʻlgan aloqa magistrallari qurish mumkin. Optik aloqa si-stemasi magistral va ichki aloqaning asosiy turlaridan biri hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qarjas-Oʻrta juz** argʻin qabilasiga mansub Meyram Sofning oʻgʻli Alshindan Bibigul oʻrtasida tugʻilgan. Bibigul Alshin - Oqshaxonning qizi, Baybekning singlisi, Aiteke Bining otasi. Meyram So‘fi 80 yoshda, Bibigul esa 16 yoshda, shuning uchun ularni Qariyosh deb atashadi.U mamlakatda Qarjas nomi bilan mashhur bo'ldi.Qarjasning nasabnomasi quyidagicha:

* Qorako'ja,
* Argin,
* Qo'tan,
* Dayrkoʻja (Oqxol),
* Qorako'ja,
* So'fiy bayrami,
* Qarjas.

Genealogik ma'lumotlarga ko'ra, Qozog'istondan:

* Quleke,
* Begim,
* Oltintori,
* Alike (Erim) tarqaldi.

Qarjas avlodlari Oktabr inqilobiga qadar Pavlodar uyezdi, Bayanaul va Oqkelin viloyatlarida yashagan. Qarjas avlodlari asosan yarim koʻchmanchi chorvachilik, qisman hunarmandchilik va ovchilik bilan shugʻullangan. Bu Qarjasning Oltintoʻr avlodidan Buxoro Jirau Qalkamanuli, Qarjas-Quleke avlodidan Mirzagul avlodidan mashhur raqqosa Muso Shoʻrmonuli, Qarjas-Quleke avlodidan akademik Qanish Satboyev Jadiger avlodidan chiqqan .

Shaxslar
--------

1. Qanish Imantayuli Satboev
2. Qo'shmuhambet Duysebayuli Kemengerov
3. Axat Imantayuli Jaqsiboev
4. Jaqan Suleymenuli Yerjanov
5. Jambil Omaruli Ortiqboyev
6. Kemel Aqishuli Aqishev
7. Abiken Bekturov

Manbalar
--------

1. ↑ Совет Энциклопедиясы, бас редакторы М.Қ.Қаратаев, Алматы, 1972 ж. 1-том
2. ↑ *Серік Имантайұлы Жақсыбаев* Қаржас ұрпақтары — Павлодар: ЭКО, 2008. — 400 б. — 1000 таралым. — ISBN 9965-08-265-0.

1. ↑  Қазақ Совет Энциклопедиясы, бас редакторы М.Қ.Қаратаев, Алматы, 1972 ж. 1-том
**Mohenjo-daro** (sindxi tilida — oʻliklar tepaligi) — Harappa madani-yati (Pokiston)ning asosiy markazlaridan birining harobasi (miloddan avvalgi 3— 2-ming yilliklar). Sindning markaziy shahri. 1922-yilda hind arxeologi R. Ba-nerji ochgan. Keyinchalik ingliz arxeologlari J. Marshall, E. Makkey va R. Uiller tomonidan tekshirilgan.

M.-D. yirik hunarmandchilik va savdo markazi boʻlgan, metall va toshga ishlov berish, kulolchilik taraqqiy etgan. Unda umumshahar kanalizatsiyasi va suv taʼminoti tizimi boʻlgan. Uylari pishiq gʻishtdan 2—3 qavat qilib qurilgan. Qazishlar M.-D. Qad. Hindiston, Misr, Mesopotamiya bilan bir qatorda qad. madaniyat oʻchogʻi boʻlganligini tasdiqlaydi. M.-D.ni oʻrganish asosida Harappa madaniyatining asosiy bosqichlari va uning harakterli belgilari aniqlandi.

Adabiyot
--------

* Makkey E. Drevneyshaya kultura dolini Inda, per. s angl. M. 1951

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Radioaktiv qatorlar**, radioaktiv oilalar — genetik bogʻlangan radioaktiv izotoplar guruhdari. Bu guruhlarda har bir keyingi izotop oʻzidan oldingi izotopning a yoki (3-parchalanishi natijasida hosil boʻladi. Har bir radioaktiv qator yarim yemirilish davri (T1/2)katta boʻlgan izotopdan boshlanib, turgʻun izotop bilan tugaydi.

Tabiatda 3 ta radiaktiv kator mavjudligi maʼlum. Bulardan biri uran qatori boʻlib, uning boshida uranning uzoq mavjud boʻluvchi izotopi 2381DT|/2=4,51109-yil) turadi, bu kator qoʻrgʻoshinning turgʻun izotopi 206Pb bilan tugaydi. Ikkinchisi toriy qatori boʻlib, uning boshida^TXT^^^IO10) turadi va soʻnggi mahsulot 2\*R bilan tugaydi. Uchinchisi aktin iy qatori, aniqrogʻi, aktino uran qatori boʻlib, uning boshida aktinouran — uran izotopi 235i((T1/2=7,13108y) turadi va qator 207Pb bilan tugaydi. Avvalda maʼlum boʻlgan bu Radioaktiv qatorlarga yana 4-oila — neptuniy qatorini ham qoʻshish mumkin. Neptuniy qatori 237Np((T1/2=2,14106 ft.) dan boshlanib, 209Bi bilan tugaydi. 237Np quyidagi reaksiya natijasida hosil boʻladi: 238U(n, 2n) 237U p237 Np. Bu reaksiya kosmik nurlar tarkibidagi tezkor neytronlar bilan, 235U izotopning spontan boʻlinishida chiqadigan neytronlar bilan va tabiiy osradioaktiv moddalarning yemirilishida chiqadigan azarrachalar taʼsirida (a, p) hosil boʻladigan neytronlar bilan 238U izotopining bombardimon qilinishi natijasida sodir boʻladi. Neptuniy va uning qator aʼzolari tabiatda uchramaydi; ular, asosan, sunʼiy ravishda (yadro reaksiyalari yordamida) olinadi.

Radioaktiv qatorda massa sonining oʻzgarishiga azarrachaning chiqib ketishi sabab boʻladi. Agar radioaktiv katorga kiruvchi har bir yadro ozarracha chiqarsa, undagi zaryad (Z) 2 taga, massa soni (A) 4 taga kamayadi. rzarracha chiqqanda, Z 1 ta ortgan holda, A oʻzgarmay qoladi.

Tabiatda yarim yemirilish davri nisbatan kichik radioaktiv elementlar ham mavjud. Bular protaktiniy, aktiniy, radiy, fransiy, radon, astat va poloniy boʻlib, tabiatda kam uchraydi. Mas, tabiatda 1 t uranga 0,34 g 226Ra izotopi toʻgʻri keladi (T|/2=1600-yil). Ularning tabiatda mavjudligi Radioaktiv qatorlarga mansubligi bilan tushuntiriladi. Bu holat Radioaktiv qatorlar vaqt utishi bilan asriy muvozanatning yuzaga kelishiga bogʻliq. Bu muvozanat yuzaga kelganda izotopning hosil boʻlish tezligi uning parchalanish tezligiga teng boʻladi va shu sababli bu izotop miqdori vaqt oʻtishi bilan deyarli oʻzgarmaydi. Bunday muvozanatning qatorda yuzaga kelish vaqti qatorning eng uzoq mavjud boʻladigan aʼzosining 10 yarim yemirilishi davriga teng.

Radioaktiv qatorlar izotoplarining koʻpchiligi oʻziga xos nom va simvollarga ega. Mas, Th—230 izotopi ioniy (simvoli 10), Ro—214 radiy C’(RaC’), Ra—228 esa mezotoriy — 1 (MsTh,) deb ataladi.

Ad: Bekjonov R. B. Atom, yadro va zarralar, T. 1973.

Saidahmad Xoʻjayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Radioaktiv karotaj** — burgʻi quduqlarining geofizik tadqiq qilish metodlari majmui. Radioaktiv (ionlashtiruvchi) nurlanishni qayd qilishga asoslangan. Radioaktiv karotaj metodining 2 ta asosiy guruhi mavjud: ukarotaj va neytronli karotaj. Oʻz navbatida, ukarotaj metodlari togʻ jinslarining tabiiy radioaktivligi (radioaktivli rudalarni izlash va razvedka qilish) bilan bogʻliq boʻlgan unurlarning intensivligini (energetik spektrini ham) oʻlchashga va u nurlari manbai bilan nurlangan jinsda vujudga keladigan ikkilamchi u nurlanishning intensivligini oʻlchashga boʻlinadi, u burgʻi qudugʻiga ikkilamchi ukvantlari detektori bilan birga tushiriladi. u— ukarotaj jins zichligini aniqlashda (xususan, kumir konlarida) va ogʻir metallarning bir komponentli rudalarini sinashda qoʻllaniladi. Rentgenoradiometrik karotaj murakkab mineral tarkibli ogʻir metallar rudasini sinash uchun ishlatiladi. Gammaneytronli karotaj esa tarkibida berilliy elementi mavjudligini aniqlashda foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |