recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Boboqul Yorqulovich To‘xtayev** — introduktor, biologiya fanlari doktori, professor.

Tarjimayi holi
--------------

Boboqul To‘xtayev 1958-yil 13-oktyabrda Qiziltepa tumani Zarmetan qishlog‘ida tug‘ilgan. 1981-yilda Samarqand davlat universitetining biologiya fakultetini tugatgan. 1981-yilda Toshkent shahriga O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Botanika institutiga ishga keladi. Botanika institutida dastavval stajor-tadqiqotchi lavozimida ishlagan. 1982-yilda Navoiy viloyati Qiziltepa tumani Urug‘chilik inspeksiyasida agronom-metodist lavozimida faoliyat ko‘rsatgan. 

Boboqul To‘xtayev 1991-yilda "Shirinmiyaning sho‘r tuproqlarda o‘zlashtiruvchi o‘simlik sifatida foydalanilishi va bioekologik xususiyatlari" mavzusida fan nomzodligi uchun dissertatsiyani himoya qiladi. 1992-yilda Buxoro davlat universitetida o‘qituvchi va dekan muovini lavozimlarida ishlaydi. 1993-yilda O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi F.N.Rusanov nomidagi Botanika bog‘ining Tibbiyot botanikasi laboratoriyasida ish boshlaydi. Laboratoriyada dastlab kichik ilmiy xodim, katta ilmiy xodim va laboratoriya mudiri lavozimlarida ishlaydi. 

U 2001-yilda O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi „Botanika" ilmiy ishlab chiqarish markazi tashkil etilgach Botanika bog‘i direktori, 2003—2008-yillarda „Botanika" ilmiy ishlab chiqarish markazi laboratoriya mudiri lavozimida ishlaydi. 2008-yildan boshlab „Botanika" ilmiy ishlab chiqarish markazi bosh direktori lavozimiga tayinlanadi.

Boboqul To‘xtayev 2009-yilda „O‘zbekistonning sho‘r yerlarida dorivor o‘simliklar introduksiyasi" mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qiladi. 2012—2014-yillarda O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi O‘simlik va hayvonot olami genofondi institutining direktori, keyinchalik „Dorivor o‘simliklar" laboratoriyasining mudiri va loyiha rahbari  lavozimlarida faoliyat olib boradi. Institut qoshidagi doktorlik dissertatsiyasi himoyasi bo‘yicha ilmiy kengash a’zosi. 

Boboqul To‘xtayev 120 dan ortiq maqolalar va tezislar muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  Абдуллаев А.А. ва б*. Биологиядан қисқача изоҳли луғат*. Тошкент: Наврўз, 2016 — 10 bet.
2. ↑  Мақсудов Р. Ражабов Қ*. Қизилтепа тарихи*. Тошкент: Тамаддун, 2015 — 208 bet.
Xato: blok «Qoʻshimcha» andoza Geokarda yoʻq.


**Oltoy qoʻriqxonasi** - Oltoyning shimoli-sharqiy qismidagi davlat qoʻriqxonasi. Rossiyaning Oltoy oʻlkasidagi Telets koʻli (Oltinkoʻl) yaqinida. Maydoni 889 ming ga (1999). Tayganing oʻziga xos tabiatini hamda Janubiy Sibirning baland togʻli tundrasini qoʻrikdash maqsadida tashkil etilgan. Togʻlarda balandlik mintaqalari koʻzga yaqqol tashlanib turadi; oq qaragʻay, oq qaragʻay-kedr va kedr-tilogʻochli tayga oʻrmonli subalp mintaqasi bilan almashingan, undan yuqoriroqda esa alp mintaqasi (butali tundra va alp oʻtloqlari, shagʻallilishaynikli va toshloq tundra) boshlanadi. Hayvonlardan maral, los, kabarga, morxoʻr, yelik, qoʻngʻir ayiq, suvsar, boʻrsiq, tiyin, burunduq, bars; parrandalardan ular, oq va tundra kakliklari, karqur, chil, qur koʻp.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jahongir Rasulovich Zaynalov** (1950-yil 30-aprel, Samarqand shahri, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik iqtisodchi olim, iqtisodiyot fanlari doktori (1992), professor (1994).

Biografiyasi
------------

Jahongir Zaynalov 1950-yil 30-aprelda Samarqand shahrida tuʻgilgan. 1967—1971-yillarda Samarqand kooperativ instituti iqtisod fakultetida tahsil olgan. 1971—1972-yillarda Buxoro kooperativ texnikumi o‘qituvchisi, 1972—1973-yillarda harbiy xizmatda, 1973—1976-yillarda O‘zbekiston SSR Qishloq xo‘jaligi vazirligi Samarqand viloyati paxtachilik sovxozlari tresti katta iqtisodchisi, 1975—1976-yillarda viloyat qorako‘lchilik tresti katta iqtisodchisi, 1976—1979-yillarda Samarqand kooperativ instituti „Savdo va iqtisod" kafedrasi assistenti, 1979-yilda „Moliya va kredit" kafedrasi assistenti, 1982—1987-yillarda Samarqand kooperativ instituti „Moliya va kredit" kafedrasi mudiri, 1987—1989-yillarda „Moliya va statistika" kafedrasi dotsenti, bir vaqtning 
o‘zida „Hisob va iqtisod" fakulteti dekani, 1992—1993-yillarda Samarqand kooperativ instituti „Tahlil va moliya" kafedrasi dotsenti, 1993—1997-yillarda „Moliya va kredit" kafedrasining mudiri, bir vaqtning o‘zida 1994-yildan „Soliq va soliqqa solish" markazi rahbari, 1997—2004-yillarda „Moliya va kredit" kafedrasi mudiri, sonʻgra „Moliya va kredit" fakulteti dekani, 2004-yilda Samarqand iqtisodiyot va servis instituti „Moliya va sug‘urta xizmatlari" kafedrasi mudiri va „Bank-moliya xizmatlari" fakulteti dekani, 2004—2013-yillarda „Moliya va sug‘urta xizmatlari" kafedrasi mudiri, 2013—2016-yillarda magistratura bo‘limi boshlig‘i, 2016—2020-yillarda „Moliya va sug‘urta xizmatlari" kafedrasi mudiri vazifasida faoliyat olib borgan. 2020-yildan „Moliya" kafedrasi mudiri.

### Ilmiy faoliyati

1979—1981-yillarda Moskva xalq xo‘jalik instituti aspiranturasida, 1989—1992-yillarda Rossiya iqtisodiy akademiyasining doktoranturasida oʻqigan. Xalqaro Yevroosiyo iqtisodiyot akademiyasining akademigi (2006), Texnologiyalarni rivojlantirish xalqaro akademiyasining akademigi (2007).

Mukofotlari
-----------

* „Oliy ta’lim a’lochisi" koʻkrak nishoni (1999);
* „O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim fidoiysi" koʻkrak nishoni (2000);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 15 yil" esdalik nishoni (2006);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil" esdalik nishoni (2011);
* „Oʻzbekiston Konstitutsiyasiga 25 yil" esdalik nishoni (2017).

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 1-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2022 — 342 bet.
2. ↑  „Samarali mehnatning salmoqli natijalari" (29-aprel 2020-yil).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Malomatiylar** (arab. - taʼna axli, taʼnaga qoluvchilar) — sufiylik tarikatlaridan birining tarafdorlari. M. taʼlimotining asosiy qoidalarini Hamdun alkassor (884 yilv.e.) ishlab chiqqan. Al-Muhosibiy (857 yilv.e.), Boyazid Bistomiy va Saxl at-Tustariy (taxminan 818—896) kabi Iroq zohidlarining qarashlari mazkur taʼlimotning shakllanishida muhim rol oʻynagan. M. harakati umuman yagona tashkiliy tuzilmaga ega boʻlmay, mustaqil mahalliy toʻgaraklar shaklida edi. Dastlab Nishopurda yuzaga kelib, gʻarbga — Iroq va Suriyaga, sharqqa — Movaro-unnahr va Turkistonga tarqalgan. M. fikricha, sufiy ezgu amallarini boshqalarga oshkor etmasligi, ular maqtovga emas, balki zarur boʻlsa, taʼnamalomatga ham sabab boʻladigan xatti-harakat qilishi, oʻziga nisbatan gʻazabnafrat uygʻotadigan tarzda hayot kechirishi ayb sanalmaydi. Bu yoʻldan borgan sufiylar odamlar orasida be-odobligi, xunuk qiliqlari, oʻzini yomon tutishi bilan malomat orttirib yurgan. Tariqatning nomi shundan olingan. M. ayrim ruhoniylarning oʻz taqvodorligini boshqalarga pesh qilib, ibodat va marosimlarni yuzaki, namoyishkorona bajo etishiga eʼtiroz bildirishgan. Vaqt oʻtishi bilan M. tariqati yoʻqolib, uning tarafdorlari qolmadi. Bu taʼlimotning baʼzi jihatlari naqshbandiylik tariqatida namoyon boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Delina Ann Boshoff-Mortlok**, odatda **Linky Boshoff** nomi bilan tanilgan (1956-yil 12-noyabrda tug'ilgan) sobiq professional tennischi bo'lib, sherigi Ilana Kloss bilan 1976-yilda ayollar o'rtasidagi juftlik chempionligini qo'lga kiritgan.

1973-yilda u Kris Evert va Virjiniya Ueydga qarshi finalda g'alaba qozonganidan so'ng Ilana Kloss bilan Janubiy Afrika Ochiq chempionatida g'olib chiqdi. 1977-yilda u finalda Brijit Kuypersni to'g'ridan-to'g'ri mag'lubiyatga uchratib, yakkalik chempionligini qo'lga kiritdi.

1975-yil dekabr oyida Boshoff San-Diego Friars tomonidan 1976-yilgi Jahon tennis jamoasi loyihasida birinchi tanlov edi; ammo, u jamoa bilan shartnoma imzolamadi.

1976-yilda u Kloss bilan bir necha juftlik chempionatlarida, jumladan, Germaniya ochiq, Italiya ochiq va AQSH gil kort chempionatida gʻolib chiqdi va juftlik bahslarida jahon reytingida 1-oʻringa chiqdi.

U 1978-yilda nafaqaga chiqdi va Port-Elizabet universitetida kompyuter fanini oʻrgandi. U uylangan, uch farzandi bor va tennis o'ynashni dam olish darajasida davom ettirdi.

Ommaviy madaniyatda
-------------------

*Snoopy's Tennis Book kitobida* (Charlz Shuls, Genri Xolt va Co. 1979) Snoopy o'zini Uimbldonda o'ynagan deb tasavvur qiladi va turnirda "yaxshi kun" o'tkazganini aytadi: "Men besh piyola qulupnay va qaymoq yedim va sevib qoldim. Linky Boshoff bilan!"

Katta dubulg'a finallari
------------------------

### Juftliklar (1 ta nom)

| Natija | Yil | Chempionat | Qoplama | Hamkor | Raqiblar | Hisob |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| G'alaba qozon | 1976-yil | US Open | Loy | Janubiy Afrika Ilana Kloss | Sovet Ittifoqi Olga Morozova
Birlashgan Qirollik Virginia Wade | 6–1, 6–4 |

### Aralash juftliklar (1 ta ikkinchi o'rin)

| Natija | Yil | Chempionat | Qoplama | Hamkor | Raqiblar | Hisob |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Yo'qotish | 1976-yil | Fransiya ochiq | Loy | Colin Dowdeswell | Janubiy Afrika Ilana Kloss
Avstraliya Kim Warwick | 7–5, 5–7, 2–6 |

Manbalar
--------

1. ↑  „Fed Cup – Player profile". 24-sentabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
2. ↑  John Dolan*. Women's Tennis 1968–84: the Ultimate Guide*. Remous, 2011 — 279 bet.

Havolalar
---------

* Linky Boshoff Women's Tennis Associationda Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
* Linky Boshoff Xalqaro tennis federatsiyasi saytida Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
**Lint** (ing. lint), momiq — jinlangan (tolasi ajratilgan) chigitda krlgan kalta tola. Oʻrta tolali gʻoʻza chigitida (seleksion navi va paxtasining sanoat naviga koʻra) dastlabki vaznining 11—17% miqdorida, uzun tolali gʻoʻza chigitida esa 2,4—5,0% miqdorida kalta tolalar boʻladi. Paxta tozalash zavodlarida L. maxsus arrali linter (mo-miq ajratgich) mashinalarda ajratib olinadi va bu jarayon linterlash deb ataladi.

Oʻrta tolali gʻoʻza chigitlari 1 —2-marta linterlanadi va jami ajratilgan tola 3,8—6,3%ga boradi, uzun tolali gʻoʻza chigitlaridan 1-marta L. ajratib olinadi. 1997-yildan chigitdan 2-marta L. ajratish texnologiyasi qabul qilingan (birinchisida 2,7—4,2%, ikkinchisida 1,2—2,3% L. olinadi). L. shtapel uzunligiga koʻra, A (uz. 6–7 mm va undan ortiq), B (6–7 mm dan kam) tiplarga boʻlinadi. Yetilgan L.da 90% gacha sellyuloza, shuningdek, pektin, pektozanlar, moy-mumli, azotli moddalar va oqsillar boʻladi. Sellyuloza, sunʼiy tola, plastmassa, plyonka, lok, portlovchi modsalar va boshqa tayyorlash uchun ishlatiladi. Tabiiy xrlda undan notoʻ-qima mato, momiq, paxta vatin va boshqa ishlab chikariladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chigʻanoq** — koʻpgina umurtqasiz hayvonlarning tanasini qoplab, himoya funksiyasini bajaruvchi skelet tuzilmasi. Odatda, Ch. tanaga zich yopishib turmaydi va undagi teshikdan organizm qisman tashqariga chiqishi mumkin. Asosan, kaltsiy karbonat yoki qum, diatomlar zirhi, bulutlar ignasi va boshqa aralashgan organik moddalardan iborat. Ch. baʼzi bir hujayrali hayvonlar, koʻpchilik mollyuskalar, shuningdek, boʻgʻimoyoqlilar va yelka oyoklilar uchun xos. Ch. yaxlit yoki bir necha kamerali boʻladi. Kattaligi 50 mkm dan (foraminiferada) bir necha sm gacha. Mollyuskalar chigʻanogʻi (Ch. bilan tana oraligʻida mantiya bor) 3 qavatdan iborat: tashqi muguz qavat — periostrakum organik modda (konxiolin)dan, oʻrta qavat — ostrakum konxin bilan birikkan va Ch. yuzasiga tik joylashgan ohakli shpat yoki aragonit prizmachalardan, ichki qavat — gipostrakum (sadafli qavat) konxin bilan birikkan aragonit (birbiriga yopishgan) plastinkalardan tashkil topgan. Mollyuskalar chigʻanogʻi shakli hamda kattaligi turlicha (tridakna chigʻanogʻi 1,7 m cha, ogʻirligi 250 kg cha), zirxli mollyuskalar chigʻanogʻi bir necha plastinkali boʻladi.

Mollyuskalar chigʻanogʻidan xoʻjalik va ziynat buyumlari tayyorlanadi. Baʼzi bir xujayrali qayvonlar chigʻanogʻi toʻplanishidan choʻkindi togʻ jinslari, mollyuskalarnikidan esa ohak va boshqa hosil boʻladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Linkoln qoʻy zoti** - goʻshti va juni uchun boqiladigan yarim mayin junli toʻqol qoʻylar. 18—19-asrlarda Angliyaning Linkoln grafligida jaydari qoʻylarni leyster qoʻchqorlari bilan chatishtirib chiqarilgan. Qoʻchqorlari 130–190 kg , sovliqlari 80– 90 kg. Qoʻchqorlari yiliga 9–10 kg , sovliklari 6—6,5 kg jun beradi. Junining uz. 20—30 sm, bir xil, rangi oq, ipakdek tovlanuvchan, pishiq, 55—65% sof jun chiqadi. Tolasining ingichkalik sifati 36—44. 100 sovlikdan oʻrtacha 120 qoʻzi olinadi. 20-asrning 60-yillarida Oʻzbekistonda Parkent va Ohangaron tumani xoʻjaliklarida Linkoln qoʻy zotiz. ishtirokida jaydari qoʻylar negizida goʻsht-jun yoʻnalishidagi duragay va mu-rakkab duragay (Linkoln qoʻy zotiz.ni merinoslar bilan chatishtirishdan olingan duragaylardan foydalanib) qoʻylar olindi va koʻpaytirildi, goʻshtdor-jundor Oʻzbekiston qoʻy zotini yaratish va uni takomillashtirish ishlari boshlandi. Bu duragay qoʻy jaydari qoʻylarga Karaganda 2—2,5-marta koʻp jun beradi, uz. 13—16 sm (qarang Mayin junli qoʻylar).

Ad.; Tapilskiy I.A. Toshkent viloyatida goʻshtdor-jundor qoʻylarni koʻpaytirish, T. 1969; Kiyatkin P.F. Protsess porodoobrazovaniya ovets, T. 1964.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mennonitlar** - XVI asrning 30-yillarida anabaptizmdan ajralib chiqqan va o‘z nomlanishini rahbari gollandiyalik ruhoniy Menno Simonsdan oldilar. Mennonitlar har qanday zo‘rlashni gunoh deb hisoblaydilar, mo‘min bo‘lishni, yomonlikka zo‘rlikni qarshi qo‘ymaslikni targ‘ib qiladilar. Baptist va anabaptistlar singari cho‘qintirishni katta bo‘lganda o‘tkazishni to‘g‘ri deb biladilar, chunki ijodkor e’tiqod faqat katta kishilarda bo‘lishi mumkin deb hisoblaydilar. Xristianlikda qabul qilingan vino va non bilan tamaddi qilish marosimidan tashqari o‘ziga xos g‘ururni tiyish timsoli bo‘lgan bir-birining oyog‘ini yuvish marosimi ham mavjud. Diniy jamoaning barcha cho‘qintirilgan a’zolarining tengligiga qaramasdan mennonitlar o‘rtasida ruhoniylar ham bor. Menonnitlar Isonining yerga ikkinchi marta qaytib kelishi va kelajakdagi Xudoning Yerdagi saltanati haqidagi tasavvurlarga ega. Inson taqdirining oldindan belgilanganligi haqidagi g‘oyani tan olmaydilar. Ularning fikriga ko‘ra, inson erkin irodaga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 291. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
**Xol Jumayevich Xudoyqulov** (1951-yil 3-oktyabr, Boysun tumani, Surxondaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (2008), professor.

Biografiyasi
------------

Xol Xudoyqulov 1951-yil 3-oktyabr Boysun tumanidagi Pasurxi qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. Uch yoshida oilasi bilan Shoʻrchi tumanidagi „Komsomol 30 yillik" sovxoziga (hozirgi Qumqoʻrgʻon tumani) koʻchib kelishgan, otasi Xudoyqulov Juma oddiy dehqon, onasi Ismoilova Xosiyat uy bekasi boʻlgan. 1967—1971-yillarda Buxoro davlat pedagogika institutining „Boshlangʻich taʼlim metodikasi" fakultetida tahsil olgan. 2001—2003-yillarda Toshkent avtomobil yoʻllar instituti „Pedagogika va psixologiya" kafedrasi dotsenti, 2003-2006-yillarda Toshkent davlat aviatsiya instituti „Ijtimoiy-gumanitar fanlar" kafedrasi dotsenti, 2006—2013-yillarda Toshkent temir yoʻl muhandislar instituti „Texnik taʼlim pedagogika" kafedrasi dotsenti, 2013—2018-yillarda Toshkent irrigatsiya va melioratsiya instituti „Pedagogika, psixologiya va oʻqitish metodikasi" kafedrasi dotsent va professor vazifasini bajaruvchi boʻlib ishlagan. 2018-yildan Oʻzbekiston Milliy universiteti „Pedagogika va umumiy psixologiya" kafedrasi professor vazifasini bajaruvchi. 

### Ilmiy faoliyati

Xol Xudoyqulov 1991-yilda „Boshlangich sinf oʻquvchilarini ishtimoiy foydali mehnat orqali tarbiyalash" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 2008-yilda „Boshlangʻich sinf oʻquvchilarini tarbiyalashda iqtisodga oid tushunchalarni shakllantirishning nazariy va amaliy asoslari" mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Turon Fanlar akademiyasi akademigi (2018). Xol Xudoyqulov 10 dan ortiq oʻquv qoʻllanma, 10 ta monografiya, 20 ta uslubiy qoʻllanma, 130 tadan ortiq ilmiy maqolalar muallifi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 1-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2022 — 342 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Lints koʻzlari** (nemis. Lenzer Augen, nemis. Linzeraugen) — deb atalmish „lints xamir"dan diametri 8-10 sm dumaloq pechenye.

### Xamir

Lints xamiri tuxum, un, shakar sariyogʻ, shuningdek bodom yokiboshqa yongʻoqlar qoshilishi bilan tayyorlanadigan qumsimon xamirdir. Xamirga doljin va chinnigullar qoʻshiladi. Koʻpincha Lints xamiriga yongʻoq qumsimon deyiladi (u. Nussmurbeteig) yoki bodom qum xamir (nemis. Mandelmürbeteig). Lints xamiri Lints torti va pechenye tayyorlashda ishlatiladi.

### Ovqat pishirish

Yoyilgan Lints xamiridan doirachalar kesiladi. Doiralarning yarmida uchburchak kabi joylashgan „koʻzlar" deb nomlangan uchta (baʼzan bitta) kichik dumaloq teshiklar qilinadi. Pechda pishirlgandan soʻng, butun doiralar qizil yoki qora smorodina murabbo bilan yogʻlanadi. „Koʻzlar"bilan doira murabbo ustiga qoʻyiladi. Pechenye sovib qolmasidan, unga shakar sepiladi.

 Spitzbub shakar bilan qoplangan
Shveytsariyada, Janubiy Germaniya va Janubiy Tirolda Lints koʻzlari koʻpincha mintaqaviy  „shpitsbub" nomiga ega (nemis. Spitzbub-harflar. „yomon odam"). Bunday holda, xamirning yuqori doirasi jilmayuvchi yuz shaklida kesiladi va shakar qiyomi bilan surtiladi.

Yana qarang
-----------

* Linz keki

Manbalar
--------

1. ↑  *Waltraud Faißner*. Linzer Augen Süße Rezepte, ISBN 978-3-99028-169-7.

Adabiyotlar
-----------

* *Valtraud Faissner*. Linzer Ogen. Suße Rezepte, ISBN 978-3-99028-169-7

Havolalar
---------

* Deutsche Welle: Advent taqvimi: 16-dekabr — zararli kukilar
* Linz koʻz retsepti(olm.) )
**Sırpsındığı jangi** — 1364-yilda Vengriya qirolligi, Serb impeiyasi, Ikkinchi Bulgʻor podsholigi, Valaxiya knyazligi, Bosniya banligi va Valaxiya knyazligidan tashkil topgan ittifoqning Usmonli imperiyasini Bolqonlardan uzoqlashtirish uchun boshlagan jangi.

Sırpsındığı soʻzining maʼnosi
-----------------------------

„Sırpsındığı" soʻzi birlashgan soʻz hisoblanib, „Sırp" ve „Sındık" soʻzlarining birlashmasidan tashkil topgan. Ilk soʻz „Sırp" (serb) xalqning nomi hisoblanadi. „Sındık" soʻzi esa „Sı" feʼl va „dık" sifatdan iborat va *buzish, sindirish, parchalash* degan maʼnoni beradi.

Sırpsındığı jangi „Serblarning parchalangan jangi" degan maʼnoni beradi. Bundan tashqari Sırpsındığı Edirnening shimoliy-sharq qismida joylashgan, hozirgi nomi Sarayakpınar boʻlgan, jang sodir boʻlgan qishloqdan olingan.

Ushbu jang bilan bogʻliq munozaralar
------------------------------------

Ushbu jangning sanasi va boʻlib oʻtgan yeri haqida koʻplab tortishmalar mavjud. Turli turk va xorijiy manbalar bu jangning Çirmen jangidan boshqa jang boʻlganligini va Çirmen jangining yuz berishining asosiy sabablaridan biri boʻlib, Serblar magʻlubiyatdan soʻng, qasos olish uchun Çirmen jangini boshlatganligi aytiladi. Buning isboti sifatida Çirmenning bugungi Yunoniston hududida boʻlishiga qaramay, 1364-yildagi jang, bugungi Turkiya hududlarida qolgan va oʻsha hududning yaqinidagi bir qishloqda boʻlganligi, boshqa tarafdan papa Urban V ning Çirmen jangidan oldin vafot etganligi haqidagi fikirlar mavjud.

Bundan tashqari, Çirmen jangi bilan Sırpsındığı jangi ayni boʻlganligi haqida fikrda boʻlgan ozinlik, ayniqsa, xorijiy manbalar mavjud.

Boshqa manbalarda 1364-yilda boʻlib oʻtgan buyuk bir jang mavjudligi ammo, bu jangning Sırpsındığı emas Birinchi Meriç jangi ekanligini, Ikkinchi Meriç jangi sifatida nomlangan Çirmen jangi esa Sırpsındığı ekanligini iddao qilingan.

Urush boshlanishiga sabab
-------------------------

Usmonli imperiyasi Edirneni 1361-yilda bosib olganidan soʻng, Konstantinopoldan Yevropaga olib boradigan strategik asosiy yoʻl yopilib qoldi. Turk muhojirlari katta hisobda va tezlik bilan Trakyaga joylashishni boshlagan. Usmonlilarning 1363-yilda Filibeni qoʻlga kiritish arafasida qochgan va Serbiyadan boshpana olgan Vizantiya qoʻmondoni Usmonlilar ustiga yurish qilishni tavsiya qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Büyük Türkçe Sözlük: sı-, sın- Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-03-28). Türk Dil Kurumu
2. ↑  „Onur, Erdal -"Sırpsındığı zaferi:Rumeli'nin ilk şehitleri"- Anıt kitabevi (1995) sayfa:27". 2011-yil 29-dekabrda asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  Ucuzsatar, Necati Ulunay*. Tarih Boyunca Türk Harp Sanatı Taktik ve Stratejisi* (Türkçe). Ankara: Gnkur. Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, ss. 236-245. 1990.
4. ↑  „Urban V".  The Holy See.
5. ↑  „L.S itStavrianos, The Balkan since 1453, sayfa: 43-44". 2014-yil 23-fevralda asl nusxadan arxivlandi.
**Yetti yillik maktab** - toʻliqsiz oʻrta maʼlumot bergan 7 yillik umumiy taʼlim maktabi. Oʻzbekistonda 1926/27 oʻquv yilidan ochila boshlagan (bungacha faqat rus maktablari boʻlgan). 1928/29 oʻquv yili Oʻzbekistonda 107 Ye.y.m. boʻlib (jumladan 47 rus maktabi) ularda 43 ming oʻquvchi oʻqigan. Bu maktablarni bitirish 1930-yildan boshlangan. "Boshlangʻich va oʻrta maktab tizimi haqida"gi qaror (1934-yil 15-may) asosida umumiy oʻrta taʼlim maktablari boshlangʻich (1—4 sinf), toʻliqsiz oʻrta (1—7 sinf) va oʻrta (1 — 10 sinf) maktab turlariga ajratilgan. Shuningdek, 1934/35 oʻquv yilidan bosqichma-bosqich 7 y.lik majburiy politexnika taʼlimi ham joriy qilingan. 1934/ 35 oʻquv yilidan yirik shaharlarda, 1937/38 oʻquv yilidan qishloq joylarda amalga oshirilgan. Ye.y.m.larni tu-gatganlar umumiy oʻrta maʼlumot olish yoki oʻrta maxsus hamda hunar-texnika oʻquv yurtlarida oʻqishni davom ettirish huquqiga ega boʻlganlar. 1958-yildan 8 y.lik umumiy majburiy taʼlim joriy qilinishi munosabati bilan Ye.y.m.lar sakkiz yillik maktablarta aylantirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
"Yevgenika daraxti"
Yevgenika (yun. ευγενες, eidepek — yaxshi zurriyot) — odam salomatligi irsiyati va uni yaxshilash toʻgʻrisidagi taʼlimot. Yevgenikaning tamoyillari birinchi marta 1869-yil ingliz paleontologi F. Galton tomonidan ishlab chiqilgan. U kelgusi avlod irsiy xususiyatlari (salomatligi, aqli, qobiliyati, iqtidori) ning yaxshilanishiga taʼsir etishni oʻrganishni taklif etgan. Yevgenikaga qiziqish ayniqsa 20-asrning 1-choragida genetikaning jadal surʼatlar bilan rivojlanishi hamda odam belgilarining irsiylanishi toʻgʻrisida koʻplab dalillar toʻplanib borishi bilan oshib ketdi. Ilgʻor olimlar (F. Galton, G Meller, N. K. Kolsov) Yevgenika oldiga insonparvarlik vazifasini qoʻyishgan edi. Lekin Yevgenika gʻoyalaridan koʻpincha irqchilikni oqlash (mas, fashizm irqchilik gʻoyasi) maqsadlarida foydalanilganligi tufayli ilmiy gʻoya va tushuncha sifatida Yevgenikaning obroʻsi tushib ketdi. Hozir Yevgenikaning koʻpgina muammolari, ayniqsa insonning irsiy kasalliklariga qarshi kurash masalalari odam genetikasi, jumladan, tibbiy genetika doirasida oʻrganiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yetti sirli marosim (tainstva)** - tainstvo so‘zi yunoncha misterion sir, sirli degan ma’nolarni anglatadi. Xristianlikka ko'ra, sirli marosim muqaddas xatti-harakat bo‘lib, unda xudoning ko‘rinmas marhamati bor deb e’tiqod qilinadi. Bundan tashqari xristianlik aqidasiga ko‘ra, mazkur marosimlar vaqtida Muqaddas Ruh qatnashadi. Shuning uchun ushbu yetti marosim sirli marosim deb ataladi. Yetti sirli marosimning uchtasi (cho‘qintirish, tavba-tazarru qilish va yevxaristiye-prichasheniye) Yevangeliyada zikr qilingan. Qolgan sirli marosimlar haqidagi ko‘rsatmalar apostollar maktubi kitobida, shuningdek, xristianlikning ilk asarlaridagi cherkov ruhoniylari asarlaridan topish mumkin. Xristianlikning pravoslavlik yo‘nalishida sirli marosimlar ikkiga bo‘linadi: 
Birinchisi, takrorlanmas sirli marosimlar. Unga cho‘qintirish, miro moyi surtish, ruhoniylik unvonini qabul qilish marosimlari kiradi. Ikkinchisi, takrorlanuvchi sirli marosimlar. Unga tavba-tazarru qilish, yevxaristiya, yeley surtish va ma’lum bir vaziyatlarga ko‘ra, oila qurish sirli marosimlari kiradi. Shuningdek, mazkur yetti sirli marosim ikki kategoriyaga ajratiladi. Birinchisi, majburiy ya’ni har bir e’tiqod qiluvchi bajarishiga buyurilgan sirli marosimlar. Ularga cho‘qintirish, miro moyi surtish, yeley surtish, tavba-tazarru qilish, yevxaristiyalar kiradi. Ikkinchisi, ixtiyoriy ya’ni bajarilishi ixtiyoriy bo‘lgan sirli marosimlar. Bunday sirli marosimlar qatoriga oila qurish va ruhoniylik unvonini qabul qilish kabi ibodatlarni kiritish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 193-194. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
**Oʻtkurbiy** (**Oʻtkur soʻfiy** oʻzbekcha: *Oʻtkurbiy*; 1743-yil, Buxoro, Buxoro xonligi — 1812-yil, Buxoro, Buxoro amirligi) — davlat arbobi va lashkarboshi, Buxoro amirligining oliy qoʻshbegi — bosh vaziri (1790—1812).

Kelib chiqishi
--------------

Oʻtkurbiy 1743-yil Buxoroda (Buxoro xonligi) tavallud topgan.

Amir Shohmurod (1785—1800) davrida oliy qoʻshbegi Oʻtkurbiy katta taʼsirga ega boʻldi. Amir Shohmurod betoblik paytida taxtni koʻp oʻgʻillaridan biri Haydarga (1800—1826) topshirishni taklif qilgan. Amir Haydar hukmronligi davrida Oʻtkur qoʻshbegi qoʻshbegilik mavqeini saqlab qolgan va hatto bu lavozimga oʻz oʻgʻli Muhammad Hakimbiyning tayinlanishini ham taʼminlay olgan.

Siyosiy va harbiy faoliyati
---------------------------

Amir Shohmurod (1785—1800) davrida oliy qushbegi Oʻtkurbiy katta taʼsirga ega boʻldi. Amir Shohmurod betoblik paytida taxtni koʻp oʻgʻillaridan biri Haydarga (1800—1826) topshirishni taklif qilgan. Amir Haydar hukmronligi davrida Oʻtkur qushbegi qushbegilik mavqeini saqlab qoldi va hatto bu lavozimga oʻz oʻgʻli Muhammad Hakim-biyning tayinlanishini ham taʼminlay oldi.

Buxoroning Ravgangaron mahallasida (boshqa maʼlumotlarga koʻra, Musurmon-enaga mahallasida) Oʻtkur qoʻshbegi madrasasi nomi bilan mashhur boʻlgan ikki qavatli katta madrasa boʻlgan.

Vafoti
------

Oʻtkur qoʻshbegi 1812-yil Buxoro amirligida (Buxoro) vafot etgan.

Oilasi
------

Ikki oʻgʻil farzandi bor. Muhammad Hakimbiy qoʻshbegi va Abdurasulbek.

Manbalar
--------

1. ↑  Materiali po istorii turkmen i Turkmenii, Tom II. XVI-XIX vv. Iranskie, buxarskie i xivinskie istochniki . — M.—Andoza:Л.: AN SSSR, 1938.
2. ↑  *Anke fon Kyugelgen*. Legitimizatsiya sredneaziatskoy dinastii mangitov v proizvedeniyax ix istorikov (XVIII—XIX vv.). — Almati: Dayk press, 2004. — S. 279.
3. ↑  Сухарёва 1976, s. 177—178. sfn error: no target: CITEREFСухарёва1976 (help)

Adabiyotlar
-----------

* *Anke fon Kyugelgen*. Legitimizatsiya sredneaziatskoy dinastii mangitov v proizvedeniyax ix istorikov (XVIII—XIX vv.). — Almati: Dayk press, 2004
* *Ахмад Дониш*. Istoriya mangitskoy dinastii. — Dushanbe: Donish, 1967
* Сухарева, Ольга Александровна*. Квартальная община позднефеодального города Бухары (в связи с историей кварталов)*, 1976 — 360 bet.
**Yevdoks Knidlik** (Biyoxok Ktyyuz) (taxminan mil. av. 408—355 yillar) — yunon matematigi va astronomi. Mil. av. taxminan 380-yil Misrga sayohat qilib, u yerda astronomiya va matematika boʻyicha maʼlumotlar toʻpladi. Ona yurti Knid shahrida matematiklar va astronomlar maktabini tashkil qildi, rasadxona qurdi, sayyoralar harakatining matematik nazariyasini ishlab chiqishga urindi. Nisbatlar nazariyasini va unga asoslangan oltin kesim qoidasini hamda qamrash usuli deb atalgan usulni yaratdi. Shu usul yordamida piramida hajmi u bilan bir xil asos va balandlikka ega boʻlgan prizma hajmining uchdan biriga teng, degan teoremani isbot qildi. Yevdoks asarlari bizgacha etib kelmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* Eudoxus of Cnidus Wayback Machine saytida arxivlandi (2012-12-13). v arxive MacTutor. (ingl.)
* *C. S. McConnell.* Models of Planetary Motion from Antiquity to the Renaissance Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-07-19). (ingl.)


  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yahyo alayhis-salom** - ma'nosi, "yashatuvchi", "lutf qiluvchi". Qurʼonda zikri kelgan paygʻambarlardan biri. Zakariyo alayhis-salomning oʻgʻli. Yahyo alayhis-salom yoshlikdan ibodatga berilgan, Tavrotdaga hukmlarga astoydil amal qiladigan, nihoyatda halim va kamtar boʻlgan. Iso alayhis-salom xudoning elchisi ekanligani birinchi boʻlib oldindan aytgan, unga ishongan va yordam bergan. Voyaga yetgach, Shomga borib u yerdagilarni Allohning birligiga ishonishga, yolgiz Ungagina ibodat qilishga daʻvat etgan. 
Yahyo alayhis-salomning shahid boʻlishi haqida bir qancha rivoyatlar bor. Shulardan birida 
aytilishicha, u nihoyatda kelishganchiroyli boʻlgan. Podshohning xotinlaridan biri uni 
yaxshi koʻrib qolib, oʻz muhabbatini izhor etadi. Lekin Yahyo alayhis-salom ayollarga shahvoniy 
munosabatda boʻlmasligini aytib, malikaga hech qachon eriga xiyonat etmaslikni nasihat 
qiladi. Yahyo alayhis-salomning bu harakatidan jaxli chiqqan ayol oʻzining siri oshkor boʻlib qolishidan qoʻrqib, podshoxdan uni oʻldirishni talab etadi. Yahyo alayhis-salom mehrobda ibodat qilib turganida oʻldiriladi. U shahid boʻlgach, bu ishga Parvardigorning qahri kelib, podshohning butun xonadoni bilan yer yutgani rivoyat qilinadi. Damashqdagi umaviylar masjidida 
joylashgan Yahyo alayhis-salom sagʻanasi musulmonlar ziyoratgohi sanaladi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh | *Islom diniga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

Andoza:Payg'ambar
"YETTI ERKIN SANʼAT" (lot. "septem artes liberates") — oʻrta asrlar maktablarida va universitetlarning "artistik" (tayyorlov) fakultetlarida oʻrgatiladigan oʻquv fanlari. 2 bosqich — trivium (grammatika, ritorika, dialektika) va kvadrivium (arifmetika, geom. astronomiya, musiqa)dan iborat boʻlgan. "E.e.s." antik davrdayoq shakllangan. Oʻrta asrlar davrida dinning hukmronligi ortishi va madaniyatning inqirozi sababli eski davr olimlari tomonidan ilmning bu sohalariga qoʻshilgan boy mazmun diniy maqsadda foydalaniladigan oddiy maʼlumotlarning cheklangan miqdoridan iborat qilib qoʻyildi. Uygʻonish davrida ta'limga ehtiyojlari ortishi tufayli taʼlimning mazmuni oʻzgardi. "E.e.s"ning dunyoviy shakli tiklandi. "E.e.s" tizimi oʻrnini asta-sekin mumtoz gimnaziyalar tizimi egalladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**N. A. Ostrovskiy haykali** — Chernigovdagi mahalliy ahamiyatga ega monumental sanʼatning davlat roʻyxatidan olingan yodgorligi.

Tarix
-----

Xalq deputatlari Chernigov viloyat kengashi ijroiya qoʻmitasining 17.11.1980-yildagi 551-sonli qarori bilan sovet yozuvchisi N. A. Ostrovskiy haykali deb nomlangan 79 — sonli qoʻriqxona bilan mahalliy ahamiyatga molik monumental sanʼat yodgorligi maqomi berildi.

U „murakkab xavfsizlik zonasida" joylashgan (11 — sonli maktabning butun hududini-137-sonli mira prospektini, shu jumladan Yelena Belevich oʻqigan uyning tarixiy yodgorligini oʻz ichiga oladi), hududni qurish va foydalanish qoidalariga muvofiq.

Ukraina „Ukraina kommunistik va milliy sotsialistik (natsistlar) totalitar rejimlarini qoralash va ularning ramziyligini targʻib qilishni taqiqlash toʻgʻrisida" gi qonunga binoan, Ukraina madaniyat vazirligining 04.04.2016-yildagi 200-sonli buyrugʻi (qoʻshimcha 13) „madaniy meros ob’yektlarini Ukraina koʻchmas mulk yodgorliklarining davlat reestriga kiritmaslik toʻgʻrisida" davlat roʻyxatidan chiqarildi. 2016-yil 23-iyunda N. A. Ostrovskiy haykali demontaj qilindi.

Tavsif
------

1974-yilda rus sovet yozuvchisi Nikolay Alekseevich Ostrovskiy sharafiga yodgorlik oʻrnatildi. U 11-sonli maktabga (mira prospekti, 137) kirishning chap tomonida joylashgan boʻlib, uning nomini oldi.

Yodgorlik balandligi 2,2 m boʻlgan toʻrtburchak poydevorga oʻrnatilgan beton byusti edi. haykaltarosh — P. I. Bogomolov.

Manbalar
--------

1. ↑  „Архивированная копия". 23-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-dekabr 2021-yil.
2. ↑  „демонтували і пам’ятник Миколі Островському". 23-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-dekabr 2021-yil.

Adabiyotlar
-----------

1. ПЕРЕЛІК ПАМ’ЯТОК ТА ОБ’ЄКТІВ КУЛЬТУРНОЇ СПАДЩИНИ м. ЧЕРНІГОВА ЗА ВИДОМ АРХІТЕКТУРИ, ІСТОРИЧНИЙ, МОНУМЕНТАЛЬНОГО МИСТЕЦТВА
2. ІСТОРИКО-АРХІТЕКТУРНИЙ ОПОРНИЙ ПЛАН м. ЧЕРНІГОВА З ВИЗНАЧЕННЯМ МЕЖ І РЕЖИМІВ ВИКОРИСТАННЯ ЗОН ОХОРОНИ ПАМ’ЯТОК ТА ІСТОРИЧНИХ АРЕАЛІВ (договір від 19.10.2018 р. № 2)
3. Чернігівщина: Енциклопедичний довідник, К.: УРЕ і м. М. П. Бажана, 1990. — с. 588 ОСТРОВСЬКОМУ М. О. ПА­М'ЯТНИК
Landshaft
**Landshaft** (nem. Land — yer, shaft-oʻzaro aloqadorlik,birikkanlik )tipologik tabiiy komplekslarni umumlashtiruvchi tushuncha: geologik zamini, relyefi, iqlimi, tuproqlari, oʻsimlik turkumi, hayvonot dunyosi, gidrologik rejimining bir xilligi bilan ajralib turadigan va tabiiy chegaraga ega boʻlgan hudud. Landshaftshunoslikda L.ning 3 xil tushunchasi mavjud: regional tushuncha, bunda L. yer yuzasining tabiiy chegaralangan uncha katta boʻlmagan qismi tushuniladi; tipologik birlik boʻlib, bunda lanshaft termini barcha tasnif birliklariga nisbatan qoʻllaniladi; umumiy tushuncha, bu holda landshaft terminini turli katta-kichiklikdagi tabiiy geografik komplekslarga nisbatan qoʻllanilyshi mumkin. Maye, tundra L. dasht L. togʻ va h.k. Yana q. Geografik landshaft, Madaniy landshaft; 2) meʼmorlikda — bogʻ-rogʻli joylarning umumiy koʻrinishi, manzarasi; 3) tasviriy sanʼatda — manzara janri.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Oʻzbekistonda rus tili***

Oʻzbekistonda rus tili
----------------------

Markaziy Osiyodagi rus tili, kengroq aytganda, rus madaniyatining taqdiri koʻpchilikni xavotirga solmoqda. Umumiy olganda, bazi bir sharoitlarga koʻra oʻz taqdirini shu zamin bilan, xususan, Oʻzbekiston bilan bogʻlab qoʻygan, hozir esa Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin ham oʻziga yarasha noqulayliklarni boshdan kechirayotgan insonlar ham bor. Koʻpchilik toshkentliklar hayotida rus tilining asta-sekin oʻz oʻrnini yoʻqotib borayotganiga guvoh boʻlyapmiz. Rus ovozi asta-sekin yoʻqolmoqda, metroda oʻzbekchadan keyin har bir bekatni eʼlon qiladigan ruscha ovoz olib tashlangan, doʻkon tepasidagi ruscha yozuvdagi yozuv ham olib tashlangan, Toshkentda boshqa rus gazetasi chiqmay qoʻygan. Bora-bora rus tilining davlat boʻlmasa ham, hech boʻlmaganda millatlararo muloqot tili maqomini saqlab qolishi haqidagi soʻnggi umid saqlanib qolmoqda.

Qonunlar
--------

1930-1989-yillar — rus va oʻzbek tillari rasmiy til maqomiga ega bolganlar. Sovet davrida respublikada oʻzbek va rus tillarida taʼlim shakllangan. 1995-yil 21-dekabrda „Oʻzbekiston Respublikasining davlat tili toʻgʻrisida"gi qonun qabul qilingan boʻlib, unda rus tilining maqomi 1-moddada etib oʻtilgan: „Oʻzbekiston Respublikasi hududida, rus tilini rivojlantirish va ulardan erkin foydalanish toʻgʻrisida"gi SSSR xalqlarining millatlararo muloqot tili sifatida belgilangan.

Taʼlim
------

2013/2014 oʻquv yilida 886 ta maktab rus tilida faoliyat yuritgan. Bu maktablarda mamlakat maktab oʻquvchilarining 8,95% tahsil olgan. 2017/2018 oʻquv yilida 903 ta maktab rus tilida faoliyat yuritgan. Ularda mamlakat maktab oʻquvchilarining 10 foizi tahsil olgan.

Manbalar
--------

Oʻzbekistonda rus tili

Qonunlar

Taʼlim Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-01-05).
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Ellips (maʼnolari).

**Ellips** (yun. — tushirib qoldirish, yetishmaslik) — nutq yoki matndagi sintaktik qurilma tarkibidan biror unsurning tushirib qoldirilishi, sintaktik qurilmaning tarkibiy "etishmovchiligi", "notoʻliqligi". E. iqtisod (tejamlilik) talabi asosida vujudga kelib, tilning asosiy vazifasiga — zaruriy axborotni yetkazishga xalal bermaydi. Bu holat nutqiy vaziyat bilan bogʻliq boʻlib, tushirib qoldirilgan til birligi sintaktik qurilmaning qolgan qismidan anglashilib turadi (mas, oʻquvchilarni baholashda "Salimga —3, Nodirga — 5" iboralarining qoʻllanishi E.dir). E.dan, odatda, uslubiy figura sifatida foydalaniladi. Badiiy adabiyotda E. koʻpincha dialogik nutqda uchraydi, shuningdek, xalq maqollari, hikmatli soʻzlar va frazeologizmlarda keng qoʻllanadi. Mas, Birniki — mingga, mingniki — tumanga maqolining toʻliq matnmazmunidan ("Bir kishining kasofati ming kishiga tegar, ming kishining kasofati yuz ming kishiga tegar") qaysi soʻzlar tushib qolganligi, yaʼni E.ga uchraganligini bilib olish qiyin emas. Yaxshilar koʻpaysin, yomon qolmasin. Koʻrganni eshitgan yengibdi kabi iboralar ham E. natijasi ("Odam" soʻzi tushib qolgan)dir.

Yana q.
-------

* Tilshunoslik

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Steven Weinberg, 2010
Steven Weinberg (talaffuzi: /*Stiven Vaynberg*/; 3-May, 1933―23-Iyul, 2021) amerikalik nazariy fizik va fizika boʻyicha Nobel mukofoti sovrindori Abdus Salam va Sheldon Lee Glashow bilan elementar zarralar orasidagi zaif kuch va elektromagnit oʻzaro taʼsirni birlashtirishga qoʻshgan hissasi uchun.

U Ostindagi Texas universitetida fizika va astronomiya boʻlimlarining aʼzosi boʻlgan Josey Regental fan kafedrasini boshqargan. Uning elementar zarralar va fizik kosmologiya boʻyicha tadqiqotlari koʻplab mukofotlar, jumladan 1979-yilgi fizika boʻyicha Nobel mukofoti va 1991-yilgi Milliy fan medali bilan taqdirlangan. 2004-yilda u Amerika falsafiy jamiyatining **Benjamin Franklin medali** bilan taqdirlandi, unda „koʻpchilik uni bugungi kunda dunyodagi eng mashhur nazariy fizik deb hisoblashadi". U AQSH Milliy Fanlar Akademiyasi, Britaniya Qirollik jamiyati, Amerika falsafiy jamiyati va Amerika sanʼat va fanlar akademiyasiga saylangan.

Vaynbergning turli mavzulardagi maqolalari vaqti-vaqti bilan The New York Review of Books va boshqa davriy nashrlarda chop etiladi. U AQSh Qurollarni nazorat qilish va qurolsizlantirish agentligida maslahatchi, Texas falsafiy jamiyati prezidenti va Daedalus jurnali muharrirlar kengashi, Kongress kutubxonasi Olimlar kengashi, JASON mudofaa boʻyicha maslahatchilar guruhi aʼzosi va boshqa koʻplab kengashlar va qoʻmitalarda ishlagan.
**Elmira Magomatovna Oʻrazbayeva** (1935 — yil 10-may, Toshkent) — sovet estrada xonandasi (metso-soprano).

Biografiyasi
------------

Elmira Oʻrazbayeva 1935-yil 10-mayda Toshkent shahrida tugʻilgan. Millati qozoq. 1961-yilda Moskva davlat universitetining filologiya fakultetini tamomlagan, u talabalik davrida bir nechta chet tillarini mukammal oʻzlashtirgan, ammo oʻz mutaxassisligi boʻyicha faoliyatini davom ettirmagan. Dastlab, Botir Zokirov tomonidan A. Dvoskin orkestri negizida yaratilgan Oʻzbekiston SSR Davlat estrada orkestrida, soʻng Oleg Lundstrem orkestrida chiqish qilgan. 1961-yili Elmira Oʻrazbayeva Mixail Nojkin bilan birgalikda SSSR Markaziy televideniesida „Goluboy ogonyok" teledasturiga debyut boshlovchi sifatida taklif etiladi, bu teledastur oʻz navbatida koʻplab muhlislarning eʼtiborini qozongan. Elmira koʻpqirrali isteʼdod egasi boʻlib, sheʼrlar ham yozib turgan va ularni toʻplam sifatida Toshkentda nashr ettirgan.

Mashhur bastakor Aleksandr Flyarkovskiy uning ikki sheʼriga kuy bastalagan: „Shli na front devchonki"/"Qizlar frontga ketishdi" va „Ya ishu cheloveka" / „Men inson izlayapman". U 60-yillar oxirida Oʻzbekistonga qaytib, "Oʻzbekfilm" kinostudiyasida ishladi. 90-yillarning boshlarida, oilasi bilan AQShning Los-Anjelesida yashaydigan farzandlari oldiga koʻchib oʻtgan.

Repertuarlari
-------------

* „Xayrli kech aziz doʻstim" („Dobriy vecher, miliy drug moy");
* „Faqat meni oʻylang" („Dumay tolko obo mne")(musiqi muallifi Keiyti Avano, sheʼr muallifi M. Yamagami, ruscha matn A. Nesterov);
* „Telefon nimani anglatadi" („Kak mnogo znachit telefon");
* „Namangan olmalari" /"Namanganskie yabloki";
* „Kamtar bola" („Skromniy parenyok")

Shuningdek, u bir nechta filmlar uchun (sahna ortida) qoʻshiqlarni ijro etdi, jumladan: "Doʻppidagi farishta "filmidagi „Sen hali ham meniki boʻlarding" (Musiqasi Aleksandr Zatsepin — Leonid Derbenev soʻzi) va „Xoʻsh, boʻlsin" „Sevadi yoki sevmaydi" filmidan (musiqa Aleksandr Zatsepin, soʻzi Garold Registon).

Tanlangan diskografiya
----------------------

„Elmira Oʻrazbayeva kuylaydi" (1970)

Oilasi
------

Oilali, bir qizi bor. Akasi — kinorejissor Eldor Oʻrazboev.

Havolalar
---------

* Elmira Oʻrazboeva — „Moviy chiroq"ning birinchi boshlovchisi
**Ellington Dyuk** (taxallusi, asl ismi Eduard Kennedi) (1899.29.4, Vashington 1974.24.5, Nyu-York) — afrikaamerikalik pianinochi, kompozitor, jazorkestri rahbari; mumtoz jaz sanʼati asoschilaridan. Bir necha akademiyalar faxriy aʼzosi. 1916-yildan turli jaz ansambllarida qatnashgan, 1927-yilda jaz orkestrini tashkil qilib, tarkibiga mashhur sozandalarni jalb qilgan, u bilan jahonning koʻpgina mamlakatlarida konsertlar uyushtirgan. E. birinchi boʻlib jazda yirik musiqiy shakllar (orkestr uchun syuitalar — "Liberiya syuitasi", "Tungi odam", "Shekspir dramalaridan 12 lavha" va boshqalar, "Diniy musiqa konserti"), oʻziga xos ohang beruvchi afrika musiqa cholgʻularidan foydalangan. Uning orkestri joʻrligida buyuk xonandalar kuylagan. Amerika qoratanlilar folklori, maishiy jaz kuy va qoʻshikdaridan keng foydalanib, yangi ("jungli", "kayfiyatlar" va boshqalar) uslublarini kashf qilgan; jaz musiqasini konsert sanʼati darajasiga koʻtargan. Koʻpgina ommalashgan kuylar ("Indigo kayfiyati", "Karvon", "Yolgʻizlik", "Sinalgan xonim" va boshqalar), shuningdek, spektakl va kinofilmlar uchun musiqalar, baletlar, "Bula" operasi va boshqalarni yaratgan. Jahon boʻylab gastrolda boʻlgan. Koʻpgina milliy ("Gremmi" va boshqalar) mukofotlar bilan taqsirlangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Uy muzlatkichi, muzyasar bilan.
**Muzlatkich** maishiy texnika vositasi boʻlib, oʻz ichidagi mahsulotlarni tashqi sharoit va haroratdan saqlaydi. Muzlatkich termoizolatsiyalangan javon va mexanik, elektr yoki kimyoviy issiqlik nasosidan iborat. Nasos javondan issiqlikni tashqariga siqib chiqaradi, natijada javon ichi atrof-muhitdan sovuqroq ushlab turiladi. Sovutish oziq-ovqatni uzoq saqlash va unda bakteriyalar koʻpayishining oldini olish uchun zarur.

Muzlatkich javoni ikki qismga ajratiladi. Yuqoridagi qism *muzxona* deyiladi, u yerda harorat −10 °C (kuchli muzlatgichlarda −30 °C) dan 0 °C gacha ushlanadi. Muzxona ostidagi boʻlimda esa harorat suv muzlash nuqtasidan ozgina yuqori harorat saqlanadi. Aksariyat taom mahsulotlarini saqlash uchun optimal harorat +3 dan +5 °C gachadir.

Muzlatkich nisbatan zamonaviy ixtirodir. Muzlatkich yaratilganiga qadar oziq-ovqat mahsulotlari zax yertoʻlalarda saqlanardi.

Manbalar
--------

1. ↑  *arxiv nusxasi*, 2009-01-04da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2009-01-04

Havolalar
---------

* Muzlatkichlar tarixi Wayback Machine saytida arxivlandi (2006-08-14). Wayback Machine saytida arxivlandi (2006-08-14). (ingl.)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Va davlati** (va. **Mēng Vax**, **Meung Va**, Xitoycha.**佤邦**, pinyin.**Wǎ Bāng**, birma.**ဝပြည်နယ်**) — Myanma hududidagi tan olinmagan davlat, hozirda Shan maʼmuriy hududining rasmiy Va oʻzini oʻzi boshqarish hududiga kiritilgan. Poytaxti — Kapkan shahri (xitoycha.邦康, pinyin. Bāngkāng), ilgari Pansan (邦桑)). Davlat nomi **va** etnik guruhidan kelib chiqqan. Aholisi taxminan 558 ming kishi. Hudud Shanning shimoli-sharqini egallagan aniq chegaralarga ega emas. Va davlati hukumatining amaldagi tili xitoy tilidir.

1940-yillarning oxiridan boshlab, Xitoy fuqarolar urushi davrida, Xitoy milliy inqilobiy armiyasining qoldiqlari kommunistlar Xitoyni egallab olishlari bilan Birma ichidagi hududlarga chekindilar. Hukmron Va Davlati Birlashgan partiyasi 1989-yilda Birma kommunistik milliy birlashgan partiyasi va bir qator kichik **Va** guruhlarini birlashtirish orqali tuzilgan. Xuddi shu 1989-yilda Birma Kommunistik partiyasi qurolli kuchlarining bir qismi asosida paydo boʻlgan Va davlatining Birlashgan armiyasining soni sakkiz diviziyaga boʻlingan holda 30 ming kishiga baholanadi. 2013-yilda Myanma hukumati va Va davlati rahbariyati oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolangan, ammo Myanma aslida Va mintaqasi hududini nazorat qilmaydi. U yerda Birlashgan Davlat Armiyasi Va qurolli tuzilmalari joylashtirilishi davom etmoqda.

Aksariyat aholi animizmga eʼtirof etadi, buddizm yoki nasroniylikni eʼtirof etuvchilarning oz qismi bor.

Yana qarang
-----------

* Shan (davlat)
* Va (xalq)

adabiyot
--------

* Полонский, Илья. Государство Председателя Бао. За что воюют люди ва и почему их поддерживает Китай // Военное обозрение — 20 сентября 2016