Tunisdagi *rivaq* (arcada) bilan o'ralgan Uqba masjidining katta *sahni*
 
***Sahn*** (arabcha: ) - islom me'morchiligida hovliga, ayniqsa, masjidning hovlisiga nisbatan ishlatiladigan atama. Aksariyat an'anaviy masjidlarda katta markaziy sahn mavjud bo'lib, har tomondan *rivaq* yoki arkada bilan o'ralgan bo'ladi. An'anaviy islomiy dizaynda yaratilgan turar-joylar va mahallalarda shaxsiy sahn hovlilari bo'lishi mumkin.

Sahn Islom dunyosidagi diniy binolar va turar-joylarda keng tarqalgan element hisoblanadi. Rohiblar cherkovi Yevropa o'rta asr me'morchiligi va diniy binolarida uning ekvivalentidir.

Etimologiyasi
-------------

Sahn (صَحْن) so'zi arabcha tildan olingan bo'lib, hovli degan ma'noni anglatadi.

Tarixi
------

Dastlab sahn turar-joy binolari uchun majmua devorlari ichida xavfsiz va shaxsiy muhit sifatida qurilgan. Shumerning Ur shahrida uchinchi Ur sulolasi davriga oid (miloddan avvalgi 2100–2000) sahns uylar xarobalari topilgan.

Ko'pgina masjid hovlilarida (sahn) jamoat foydalanishi mumkin bo'lgan favvora mavjud bo'lib, u yerda musulmonlar namozdan oldin tahorat olishlari mumkin. Milodiy 706-yilda Damashqda qurilgan Umaviylar masjidi islom me'morchiligiga oid sahnning eng qadimgi namunasi mavjud. Masjidning uzunligi 122,5 metr, eni 50 metr bo‘lgan to‘rtburchak shakldagi hovlisi uch tomondan ustunli ayvon (rivaq) bilan o‘ralgan.

Umaviylar masjidi hovlisining sharqdan gʻarbga qarab koʻrinishi
Islom me'morchiligida shahndan foydalanish XX asr o'rtalariga qadar davom etgan, keyinchalik zamonaviy arxitektura islom madaniyatlarining turar-joy va jamoat binolari dizayniga ta'sir qila boshlagan.

Turlari
-------

### Masjid dizayni

 Tehrondagi masjidning kichik *sahni*, favvorali *hovuzi* va gumbazli rivaqi
Deyarli har bir tarixiy yoki an'anaviy masjidda sahn mavjud. Ushbu elementdan O'rta Sharq mamlakatlari masjidlarida foydalanish ko'pchilik islomiy mamlakatlarning masjid namunalarida uchraydi.

Anʼanaviy masjid sahnlari har tomondan *rivaq* bilan oʻralgan. Ular, shuningdek, tahorat va ichimlik suvi uchun oqar favvoralar, masalan, *hovuz* kabi favvorali suv havzalarini o'z ichiga oladi.

Masjid va boshqa turar-joy binolarida sahnning bo'lishi diniy jihatdan ta'qiqlanmagan, ammo sahn qurish an'anasi, ayniqsa, XX asrdan keyin yo'qola boshlagan.

### Turar-joy dizayni

 Hindistonning Mandu shahridagi Baz Bahodir saroyidagi *sahn*

  

Odatda, uyning asosiy kirish joyi to'g'ridan-to'g'ri sahnga olib kelmaydi. Unga *majaz* (arabcha: ; *mağāz*) deb ataladigan yo'lak orqali boriladi.

Yana qarang
-----------

* Indeks: Islom me'morchiligi elementlari

Manbalar
--------


1. ↑   „Mosque",*The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture* M. Bloom:. Oxford University Press, 2009. ISBN 9780195309911.
2. ↑  Petersen, Andrew*. Dictionary of Islamic architecture*. Routledge, 1996 — 247 bet. ISBN 9781134613663.
3. ↑  „The Mosque". *metmuseum.org*. Qaraldi: 23-noyabr 2020-yil.
4. ↑  Bandyopadhyay, Soumyen; Sibley, Magda (July 2002). "The Distinctive Typology of Central Omani Mosques: Its Nature and Antecedents.". *Proceedings of the Seminar for Arabian Studies* **33** (33): 99–116.. Qaraldi: 5 March 2021. Sahn]]
5. ↑  „The Mosque". *The Metropolitan Museum of Art*. Qaraldi: 5-mart 2021-yil.
6. ↑  Grafman and Rosen-Ayalon, 1999, p. 7.
7. ↑  „Umayyad Mosque". *Museum With No Frontiers*. Qaraldi: 5-mart 2021-yil.