recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ALEKSANDRIYA (ISKANDARIYA) MUSEYONI (yunoncha: museyon — muzalar ibodatxonasi) — Aleksandriya shahridagi qad. ilmiy, adabiy va oliy taʼlim mu-assasasi. Mil. av. 3-asrda podsho Ptole-mey I asos solgan. Uni oliy darajadagi kohin boshqargan. Ptolemeylar musey-onga barcha ellinistik mamlakatlardan olim va yozuvchilar (mas, Evklid, Eratos-fen, Kallimax va boshqalar)ni taklif qilgan. Museyon qoshida kutubxona boʻlgan (qarang Aleksandriya (Iskandariya) kutubxonasi). Kutubxonaga podsho tomonidan tay-inlagan olim mudirlik flgan. Mil.av. 48 yil Aleksandriya urushi vaqtida mu-seyonning bir qismi yonib ketgan. Rim imperiyasi davrida museyon asta-sekin oʻz mavqeini yoʻqota boshlagan. 273 yil esa imperator Avrelian qoʻshinlari Alek-sandriyani bosib olish chogʻida museyon va kutubxonani vayron qilib, oʻt qoʻyib yuborganlar.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Алексей Бутаков
**Aleksey Ivanovich Butakov** (1816.19.2, Kronshtadt — 1869.10.7, Shvalbax, Germaniya) — rus dengiz sayyohi, kontradmiral. 1840—42 yillarda "Abo" transport kemasida dunyo boʻylab sayohat qilgan. 1848—49 yillarda Orol dengizida gidrografik tekshirishlar olib borgan. Oʻz ekspeditsiyasi toʻplagan materiallar asosida Orol dengizi hamda shu dengizda kemalar qatnovi haritasini tuzib, 1850-yilda nashr ettirgan. Sirdaryo quyi oqimini (1855), Amudaryo deltasini (1859) tekshirgan, Sirdaryo oʻrta oqimini tavsiflagan. 1857—59 yillarda Orol harbiy flotiga qoʻmondonlik qilib Xiva xonligi yerlarini bosib olish maqsadida uyushtirilgan rus harbiy ekspeditsiyalarida faol qatnashgan. B. oʻzining tadqiqotlari bilan Turkiston xonliklarini bosib olinishiga koʻmaklashgan. 1863-yildan umrining oxirigacha Boltiq dengizida xizmat qilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bakovul**, bukovul – 1) Chingizxon davrida va temuriylar saroyida taom va ichimliklar tayyorlovchi oshpazlar boshligʻi; 2) Oltin Oʻrda xonligida qoʻshinga maosh-ulufa ulashish, oʻljalarni taqsimlash singari vazifalarni bajaruvchi yuqori mansabdor. Bakovulning hurmat-eʼtibori juda yuqori boʻlgan, unga tumanbegi va mingbegilar ham boʻysungan; 3) Buxoro amirligida saroy dasturxonchisi, hukmdorga taom tortishdan oldin uni avval oʻzi totib koʻruvchi bosh oshpaz.

Lugʻaviy maʼnosi
----------------

Bakovul, bukovul – podshoh, xon, va lashkarlarga ovqat tayyorlash ustidan nazorat olib boruvchi, hukmdorga taom tortishdan oldin uni avval o‘zi tatib ko‘ruvchi mansabdor, bosh oshpaz (XV asr va undan keying davr).

Etimologiyasi
-------------

Eski oʻzbek tilida bakovul (xon dasturxonchisi yoki bosh oshpaz), soʻzovul (qochoq askarlarni oʻz toʻdasiga qaytaruvchi amaldor), tamogʻchi (tamgʻa bosuvchi, boj oluvchi amaldor), tunqotar (tungi qorovul, amal nomi), chovush (xudoychi, eshik ogʻasi), eshikogʻasi (darvoza soqchisi), yasovul (intizom uchun mas’ul), ayogʻchi // ayoqchi (soqiy, may quyuvchi), bitikchi (xat yozuvchi, kotib), bovurchi (oshpaz), borschi (yoʻlbars oʻynatuvchi), olgʻinchi (toʻplovchi), oʻzanlar (cholgʻu chalib, yalla, ashula qiluvchi shaxslar), oʻtmakchi(novvoy) kabi unvon, mansab nomlarini bildiruvchi quyidagi kasb-hunar nomlari ham bugungi kunga kelib tarixiy soʻzga aylandi.

Bovurchi – Chingizxon davrida ta’sis qilingan saroy amallaridan biri, aniqrog‘i oziq-ovqat va ichimlik mutasaddisi. Keyinchalik u (oziq-ovqat tayyorlash, tatib ko‘rish va tortish uchun mas’ul amaldor) bakovul deb atalgan. Qarshi tumanida Bovurchi qishlog‘i qayd qilingan. Bu so‘z etnonimga ham aylangan.

Vazifasi
--------

Bakovul – tarixda podshoh, xon va lashkarlarga ovqat tayyorlash ustidan nazorat olib boruvchi, hukmdorga taom tortishdan oldin uni avval o‘zi totib ko‘ruvchi mansabdor, to‘ylarda taom tayyorlovchi oshpaz, pazanda. To‘y va bayram munosabati bilan o‘tkaziladigan kurash, poyga, uloq kabi musobaqalarini boshqaruvchi.

Yana qarang
-----------

* Bavurchi
* Choshnigir
*

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Manbalar
--------

1. ↑  *Oʻzbek tilining izohli lugʻati*. Davlat ilmiy nashriyoti, 2006 — 145 bet.
2. ↑  S. Qorayev*. Toponimika*, 2006 — 174 bet.
3. ↑  *Oʻzbek tilining universal lugʻati*. Fan, 1998.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Zamsha** (nem. Samisch Leder) — qoʻy, bugʻu va togʻ echkisi terisidan formaldegidmoy bilan oshlab tayyorlanadigan charm. Mayin va yumshoq boʻladi, suv oʻtkazmaydi. Turli rangga boʻyash mumkin. Boʻyalmagani och sariq rangda. 3. serkovak va yengil boʻlib, poyabzal, qoʻlqop va b. tayyorlashda, benzinni tozalashda, optik shishalarni artish va b. maqsadlarda ishlatiladi. Toʻqima 3. ham bor. U atlasga oʻxshab toʻqilgan movut. Undan sport kiyimboshlari, kurtka va b. tikiladi. Sunʼiy 3. zamshga oʻxshash tukni matoga rezina yelimi bilan shimdirib yoki matoga rezina yelimi surkalib, ustiga maydalangan ipgazlama tolalari sepilib tayyorlanadi. Sunʼiy Z.dan poyabzal va attorlik buyumlari tayyorlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Mariinskiy boʻlimining Alekseyevskiy bolalar boshpanasi ―** Pushkinning tarixiy binosi. 1905-yilda qurilgan. Aniqlangan madaniy meros ob’yekti. Oktabr bulvarida, 20 / 49 uyida, issiqxona koʻchasi bilan burchakda joylashgan.

Tarix
-----

Boshpana binosi maxfiy maslahatchi N. S. Adamovich tomonidan vasiyat qilingan pulga qurilgan. Yer Tsarskoye Selo saroyi boshqaruvi tomonidan bepul ajratilgan. Druker, u 1904-yilda boshlangan va boshpana 1905-yil 5-oktabrda ochilgan (1905-yil 15-noyabrda muqaddas qilingan). Binoning birinchi ikki qavatida Adamovich xotirasiga bagʻishlangan 90 nafar bola uchun boshpana joylashgan. Uchinchi qavatda 40 oʻgʻil bolalar uchun yetim boʻlimi deb nomlangan sobiq Tsarskoye Selo boshpanasi (1842-yildan beri mavjud) joylashgan.

Oktabr inqilobidan keyin binoda bolalar uyi joylashgan boʻlib, uning birinchi aholisi Volga mintaqasida ochlikdan aziyat chekkan bolalar edi. Vaqt oʻtishi bilan bolalar bogʻchasi Stalin nomini oldi. Ulug ' Vatan urushida bolalar evakuatsiya qilindi. Pushkin sovet armiyasi tomonidan ishgʻol qilingandan soʻng,  42-shtab armiyasining shtab-kvartirasi joylashgan edi. Urushdan keyin bino Stalin nomidagi 49 maxsus bolalar uyini egallab oldi, keyin u aloqa vazirligining Leningrad bosh zonal hisoblash markazini joylashtirish uchun topshirildi.

Arxitektura
-----------

Bino gʻishtli, baland poydevorda uch qavatli. Uning bezaklarida qizil gʻishtli gʻisht va yengil Shiva qismlari, xususan, profilli kornishlar, tortmalar, platbands, binoning burchaklaridagi rust va rizalitlar ishlatilgan. Urushdan keyingi davrda binoning hovli jabhasi qayta qurildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Здание Алексеевского приюта (с оградой)". *КГИОП Санкт-Петербурга*. 16-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyul 2018-yil.
2. ↑  „Здание Алексеевского приюта (с оградой)". *КГИОП Санкт-Петербурга*. 16-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyul 2018-yil.
3. 1 2 3  „Октябрьский бульвар 20. Здание Алексеевского приюта ведомства имп. Марии". *Энциклопедия Царского Села*. 13-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyul 2018-yil.
4. 1 2 3  „Алексеевский детский приют Мариинского ведомства". *citywalls.ru*. 13-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyul 2018-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Семенова Г. В.*. Царское Село: знакомое и незнакомое*. М.: Центрполиграф, 2009 — 292 bet. ISBN 978-5-9524-4249-8.
**Kozimjon Turdialiyev** – Sharqshunos-tarixchi-arabshunos, tarix fanlari nomzodi. 1950-yil Andijon viloyatining Izboskan tumanida tugʻilgan. ToshDU (hozirgi OʻzMU) sharq fakultetining 1971-yil bitiruvchisi. 

1972-yildan Iroq Respublikasidagi sovet mutaxassislari guruhida tarjimon; 1975-yildan OʻzFA SHIda katta laborant, aspirant (1976 – 79), ilmiy xodim; 1982 – 1984-yillarda Toshkentda KPSS MK Ilmiy ateizm institutida katta ilmiy xodim; 1984 – 1987-yilda Janubiy Yaman Yoshlar Ittifoqi Markaziy komitetida maslahatchi, Adan shahridagi yosh kadrlar oliy maktabida oʻqituvchi; 1987 – 1991-yillar Oʻzbekiston KP MK mafkura boʻlimida lektor, maslahatchi, Respublikalararo ilmiy ateizm instituti Toshkent filialida boʻlim mudiri; 1991-yildan Andijon viloyati ijroiya komiteti, keyinroq esa viloyat hokimiyati xodimi. 1994-yildan viloyat kasaba uyushmalari birlashmasi raisining oʻrinbosari; Ayni vaqtda oʻrindoshlik asosida Andijon iqtisod va boshqaruv institutida katta oʻqituvchi;

**Ilmiy yoʻnalishi –** dinshunoslik, siyosatshunoslik. Rus, oʻzbek va arab tillarida yozilgan 30 dan ortiq ilmiy ishlar muallifi. Bir qancha Xalqaro ilmiy konferensiyalar ishtirokchisi (Moskva, Yerevan, Dushanbe – 1988).

**Asosiy ilmiy ishlari:**

Nomz. diss. mavzusi: "Hozirgi Iroqda shiyʼalar va shiyʼa ruhoniylari". – T. 1981.

  

1. Nekotorыe osobennosti obщestvenno-politicheskogo razvitiya Irakskoy Respubliki // Tez. dokl. Vsesoyuznoy konferensii arabistov. – Yerevan, 1979.

2. Konsepsiya islamskogo obщestva v vozzrenii shiitskoy ideologii // Islam i politika. ION SK KPSS. – M. 1980.

3. Oppozitsiya v lirike Abu Numea // Sb.nauch trudov TashGU. –№ 589.Vostokovedeniye. T. 1981. – 78–86. 

4. Eron – Iroq mojarosiga doir. – Toshkent, 1981. – 24 b. – hammualliflikda.

5. Oyni etik bilan yopib boʻlmas // Sharq yulduzi. – Toshkent, 1982. – №3. – B.145 – 148. – hammuall.

6. Yoshlar ovozi. Xorijiy Sharq mamlakatlaridagi yoshlar harakati. – Toshkent: Yosh gvardiya, 1985. – 123 b. – E. Boboyeva bilan hammualliflikda.

7. Hozirgi Iroqda shiyʼalik va shiyʼa ruhoniylari. – T.: Fan, 1986. – *rus tilida*.

8. Oʻrta Osiyo ayollar harakatida yoshlar tashkilotining ishtiroki tajribasidan // Ash Shabab al-Arabi. – Aden, 1986. – №7. – *arab tilida.*

9. Ateistik tarbiya va uni qayta qurish muammolari. – Toshkent, 1990.
**Baki** — Yoqutistonning Ust-Yansk ulusidagi daryo, Uyandinaning chap irmogʻi (Indigirka havzasi).

Tavsifi
-------

Daryoning uzunligi 170 km, suv havzasi 2240 km². U Polusniy tizmasining gʻarbiy uchining Kun-Tas tizmasiga tutashgan joyida joylashgan Baki koʻlidan oqib chiqadi. Koʻldan janubi-sharqqa qarab bir oz oqadi, keyin janubi-gʻarbga buriladi. Oʻrta oqimlarda janubi-sharqqa uzoq, ravon burilish qiladi. U Irgichen bilan qoʻshilib, Vuyanding daryosini hosil qiladi.

Oʻzan juda egri-bugri. Daryoning quyi vodiysida koʻplab koʻllar bor.

Daryoning quyilish joyiga yaqin chap qirgʻoqda Uyandi (Uyandino) qishlogʻi joylashgan.

**Eng yirik irmoqlari** (chapda): Sontoyon (uzunligi 35 km), Dyugundi (28 km), Eyeguen-Sotokolchan (25 km), Ottox (25 km), Ikenak (23 km), Arbundya (20 km).

Suv reestri maʼlumotlari
------------------------

Rossiya davlat suv reestrining maʼlumotlariga koʻra, u Lena havzasi okrugiga Momaning quyilishidan Belaya Gora suv oʻlchagich postigacha boʻlgan daryoning suv xoʻjaligi qismi — Indigirka tegishli hisoblanadi. Daryoning daryo havzasi Indigirka.

Manbalar
--------

1. ↑  Словарь названий гидрографических объектов России и других стран — членов СНГ / под ред. Г. И. Донидзе. — М.: Картгеоцентр — Геодезиздат, 1999. — С. 421. — ISBN 5-86066-017-0.
2. ↑  586 км по р.Уяндина : [рус.] / textual.ru // Государственный водный реестр : [арх. 15 октября 2013] / Минприроды России. — 2009. — 29 марта.
3. ↑  Лист карты R-54-XXI,XXII Омчикандя. Масштаб: 1 : 200 000.
4. ↑  Лист карты R-54-XXVII,XXVIII Уянди. Масштаб: 1 : 200 000.
**Spessartin** [Germaniyadagi Fapbiy Bavariyaning Shpessart (Spessart) platosi nomidan] — granatlar guruxiga mansub mineral, tarkibida marganets boʻlgan alyumogranat. Kimyoviy formulasi Mn3Al2[Si04]3 boʻlib, izomorf aralashmalar (Fe2+, Mg2+, Sa2+ hamda Y 3+)ga ega. S.ning ferrospessartin, kalsiyli va berilliyli (VeO 0,4% gacha) turlari maʼlum. Kub singoniyali kristallari boshqa granatlarnikidek, lekin zich donador agregatlar holida ham uchraydi. Rangi och pushtidan qoʻngʻirqizilgacha. Kattikdigi 7—7,5; zichligi 3,8—4,2 g/sm³. S. koʻpincha granitli pegmatitlar da, metamorfik togʻ jinslari va skarnlarda, qimmatbaho tosh sifatida ishlatiladigan olovrang qizgʻish, pushtisargʻish turlari pegmatitlarda uchraydi. Oʻzbekistondagi pegmatit va slanetsli maydonlarda keng tarqalgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sergey Anatolyevich Antipov** (1974-yil 15-mayda tugʻilgan, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — qozoq hokkeychisi, Qozogʻiston terma jamoa hujumchisi .

Karyera
-------

Ust-Kamenogorsk hokkey klubi tarbiyalanuvchisi. „Torpedo" klubi tarkibida SSSR chempionatida 2 ta oʻyin va Rossiya oliy divizionida 127 ta oʻyin oʻtkazgan. 34 ta gol muallifi va 25 ta golli uzatmani amalga oshirgan hujumchi.

1996-yilda u Oliy divizionda oʻynaydigan "Sibir" klubiga oʻtadi. 2-mavsumda u 32 ta oʻyin oʻtkazib, 6+8 ochko jamgʻaradi. Birinchi liga vakili boʻlgan „ Sibir-2" klubida u 22 ta oʻyin oʻtkazib, 12+4 ochko jamgʻargan.

Keyingi ikki mavsumda Sergey Polsha chempionatida oʻynaydi. Sergey Sanok, Podhale Novi Targ va Uniya hokkey klublarida oʻtkazgan ikki mavsumi davomida 40 ta gol urib va 30 ta golli uzatmani amalga oshiradi. U Polsha chempionatining „bronza" va „oltin" medallarini qoʻlga kiritadi.

Qozogʻistonga qaytib, uch mavsumni Rossiya chempionatining oliy ligasida oʻynagan „Kazzink-Torpedo" da oʻtkazdi. 2003/04- yilgi mavsumni esa Qozogʻiston chempionatida Olmaotaning „Enbek" klubi tarkibida oʻtkazdi.

Qozogʻiston terma jamoasi tarkibida 5 ta jahon chempionatida ishtirok etgan.

| Yil | Divizion | Oʻyinlar | Shayba | Oʻtkazma | Oʻrni |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1995 yil | C | 4 | 3 | 4 | 2Kumush medal sovrindori |
| 1996 yil | C | 7 | 6 | 1 | 1Chempion |
| 2000 | B | 7 | 0 | 0 | 2Kumush medal sovrindori |
| 2001 yil | 1 | 5 | 2 | 3 | 3Bronza medali sohibi |
| 2002 yil | 1 | 4 | 1 | 0 | 3Bronza medali sohibi |

Yutuqlari
---------

* 1Chempion — Polsha Chempioni — 2000-yil
* 3Bronza medali sohibi — Polsha Chempionati bronza medali sovrindori — 1999-yil
**Tiofen**, C4H4S — benzol hidli rangsiz suyuklik. Mol.m. 87,04. Suyuqlanish temperaturasi — 38,3°, qaynash temperaturasi 84, G, zichligi 1064,4 kg/m3. Suvda oz, uglevodorodlar va boshqa organik erituvchilarda yaxshi eriydi. T. aromatik birikmalarning xossalarini namoyon qiladi. Oson galogenlanadi, sulfidlanadi va alkillanadi. T. asosida alifatik karbon kislotalar, oksikislotalar, yuqori spirtlar, ketonlar, atsetallar, oddiy efirlar, aminlar, aminospirtlar, turli aminokislotalar va laktamlar hamda yuqori sikloalifatik birikmalar olinadi. Neft uglevodorodlari fraksiyasi, oltingugurt yoki uning oddiy birikmalari (SO2 va H2S) T. olish uchun manba hisoblanadi. T.dan yuzlab birikmalar (biologik faol birikmalar, polimerlar uchun yordamchi moddalar, elementlarni ajratish reagentlari va h.k.) sintezlangan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qovurilgan pitsa** — tayyorlanishi bilan farq qiluvchi pitssa turlaridan biri. Odatdagidek pishirish oʻrniga, qovuriladi. Bu turdagi pitssa Italiya va Shotlandiyada juda mashhur, ammo ular ham qovurish usuliga koʻra farqlanadi.

Italiya
-------

Italiyada bu pitssa Neapoldan kelib chiqqan. U xamirdan tayyorlanib, pishloq, goʻsht va ayrim hollarda taʼbga koʻra koʻkatlar bilan toʻldirilagan taomni qovurish yoʻli orqali tayyorlanadi. Pitsani qovurish uni duxovkada pishirish imkonini beradi. Bunday amaliyot koʻcha doʻkonlarida qoʻllaniladi. Ularda texnik jihatdan pechkalarni oʻrnatish mumkin emas.

 Qovurilgan pitstsa

Shotlandiya
-----------

Ushbu pitssa mamlakatning koʻplab doʻkonlarida sotiladi. U muzlatilgan yarim tayyor mahsulot yoki allaqachon pishirilgan holda sotiladi. Unga masalliq qoʻshiladi. Mahsulotning asosi qirsillagan holga kelguncha qovurilib soʻngra muzlatilgan nondir. Ushbu taomga qovurilgan yoki kartoshka pyuresi, tuz, sirka yoki jigarrang sous qoʻshilishi ham mumkin.

Taom „qarsildoq" boʻlishi uchun yaxshilab va uzoq qovuriladi. Biroq, xamirning ayrim turlari unchalik yaxshi qovurilmaydi. Shotlandiyada pitssa asosan kartoshka fri bilan birga tortiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Owen, James*. „Deep-Fried Candy Bars: Scotland's Worst Food?" (28-dekabr 2004-yil). Qaraldi: 29-yanvar 2018-yil.
2. ↑  *Alvarez, Lizette*. „Ah, Scotland! The Moors, the Braes, the Fried Pizza". *New York Times* (7-dekabr 2004-yil). Qaraldi: 19-iyun 2016-yil.
3. ↑  *Rimmer, Simon* „Sunday Brunch: Pizza Crunch Recipe".  Channel 4. 19-avgust 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-avgust 2014-yil.
**Anna Kyoyama** (kyo: yama Anna) — Xiroyuki Takeyning „Shaman King" manga serialidagi qahramon. Mangada aytilishicha, u Itakoning shamani va asar qahramoni Yo Asakuraning sevgilisi.

2002-yilda bu qahramon ayol qahramonlar orasida Animage jurnalining Gran-prisida uchinchi oʻrinni egalladi va keyingi — beshinchi oʻrinda.

Qahramon tavsifi
----------------

Annaning yelkalarigacha boʻlgan sariq sochlari bor. Koʻzlar mangada oltin, animeda qora rangda. Odatda u qizil roʻmolli qora koʻylak va uning shamanistik vositasi boʻlgan koʻk munchoqlar bilan tasvirlangan.

Annaning bolaligi boshqalarning fikrini oʻqish qobiliyati tufayli yolgʻiz edi. Uni Yoning buvisi Kina Asakura topib, katta qilgan. Anna juda qobiliyatli talaba ekanligini isbotladi va Itakoning shamaniga aylandi. Shaman Qirolining voqealari markazida Shaman turniri boshlanishidan 2-yil oldin, Anna Yoga uning xarakteriga qarshi turnirda gʻalaba qozonish uchun uni oʻrgatish uchun keldi.

Qahramon va muallif
-------------------

Shaman Kingdan tashqari, Anna Kyoyama Xiroyuki Takeining boshqa asarlarida, masalan, Anna Itako va Butsu zonasida paydo boʻlgan.

Anna muallif bilan bir shahardan.

Takei asarlaridan tashqari
--------------------------

2011-yil 21-oktabrda „Koyama Anna" foydalanuvchisi Nico Nico Duga saytida Xatsune «Osorezan Revoir» (yaponcha: *恐山ル・ヴォワール*?) qoʻshigʻining muqova versiyasini joylashtirdi. Osorezan rubova („osorezan" — qahramon familiyasining ierogliflarini oʻzgacha oʻqilishi). Keyinchalik maʼlum boʻlishicha, qoʻshiqni Megumi Xayashibaraning oʻzi ijro etgan va videodagi illyustratsiya Xiroyuki Takei tomonidan chizilgan. Takeyning soʻzlariga koʻra, video manganing davomi chiqishi munosabati bilan Shaman King muxlislariga sovgʻa sifatida yaratilgan. 2015-yilga kelib, video 2,5 milliondan ortiq koʻrildi.

Anna Aomori prefekturasi Mutsu shahar politsiya departamenti rasmiy veb-saytining maskot qahramoni sifatida tanlangan, shuningdek, Jump Super Stars va Jump Ultimate Stars filmlarining hozirgi qahramonlaridan biriga aylandi.

Manbalar
--------

1. ↑  Результаты «Anime Grand Prix» (яп.). Animage (2002 год).
2. ↑  林原めぐみ、「シャーマンキング」動画で歌っていたことを正式発表！「とにかく幸せだった」 (Rey Fukuda, CINEMATODAY, 2011)
3. ↑  Megumi Hayashibara Sings Shaman Kingʻs 'Osorezan Revoir' (ANN)
4. ↑  【恐山アンナ】恐山ル・ヴォワールを歌ってみた【マンキン復活】
5. ↑  むつ警察署 Home Page
**Balaton** — Vengriyadagi koʻl. Oʻrta Dunay pasttekisligida, 105 m balandlikda. Maydoni 596 km², uz. 78 km. Oʻrtacha chuq. 3 m (eng chuqur joyi 11 m). B. koʻlining oʻrni tektonik harakatlar natijasida vujudga kelgan. Shim.-gʻarbiy qirgʻoqlari baland, tik va parchalangan, qirgʻoqlarining qolgan qismi past, qumloq, baʼzan botqoqlik. B.ga bir necha daryo quyiladi, eng kattasi — Zala. Shio daryosi oqib chiqadi va u kanallar orqali Dunay daryosiga quyiladi. Kema qatnaydi. Yozda suvning temperaturasi 20°. B. atroflari Vengriyadagi yirik kurort va turizm rni. Mineral buloq koʻp.

Kema qatnovi va baliq ovlash yoʻlga qoʻyilgan. B. sohilida Kestxey va Shiofok shaharlari joylashgan. Tixan landshaft qoʻriqxonasi (zakaznik), Kish-balaton rezervati bor.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tavochi** (moʻgʻulcha — hisobchi) — 13— 19-asrlarda Oʻrta Osiyo, Xuroson va Eronda hukmdorning farmon va topshiriqlarini tegishli joylarga zudlik bilan yetkazuvchi oliy harbiy mansabdor, adʼyutant. T. zimmasiga harbiy yurish rejalashtirilganda saltanat tuman va viloyatlardan, tobe yurtlardan hukmdor farmonida belgilangan miqdorda oziq-ovqat, otulov, yemxashak, qurolaslaha va qoʻshin jam kilish, lashkargohga yigʻilgan lashkarni koʻrikka tayyorlash, yurish chogʻida, dam olish va ov qilish uchun qoʻshinni qulay manzillarga joylashtirish, gʻanim qarorgohiga yaqin kelingach, uni qamal qiluvchi qismlarni zarur va qulay istehkomlarga joylashtirish, qoʻshinlarning umumiy ahvolini nazorat qilib turish, jinoyatchilar va asirlarning jazoga tortilishidan qukmdorni boxabar qilish, qamal xavfi tugʻilganda tevarakatrofdagi aholini qalʼa yoki qoʻrgʻonga koʻchirib kelib joylashtirish singari vazifalar yuklatilgan. T. shuningdek, saroy amaldorlari ishlarini ham nazorat ostiga olgan. Saroy soqchilari yotish T. si tomonidan doimiy nazoratda boʻlgan. T. oʻz vazifasiga koʻra, Somoniylar, Gʻaznaviylar va Saljuqiylar saltanatida mavjud boʻlgan oriz hamda naqib lavozimlariga muvofiq kelgan. Buxoro xonligida harbiy nozir — naqibga qoʻshinni joylashtirish, qurolaslaha bilan taʼminlash, harbiy harakatlar vaqtida lashkarning ilgʻor, arʼyergard, oʻng qanot, soʻl qanot va markaziy qismlari hamda pistirmadagi vaziyatdan xabardor boʻlish masʼuliyati yuklatilgan. Xiva xonligida T. lavozimining muhim rolga egaligi tarixiy asarlar va arxiv hujjatlarida oʻz aksini topgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"Yangi kunning shafaqi"** — Benin davlat madhiyasi hisoblanadi. Madhiya soʻzlari Father Gilbert Jean Dagnon tomonidan yozilgan va madhiyaning bastakori ham Father Gilbert Jean Dagnon hisoblanadi. Madhiya 1960-yilda Dagomeya Respublikasi Fransiyadan mustaqillikka erishgandan soʻng qabul qilingan.

1975-yilda Dagomeya Respublikasi Benin Xalq Respublikasiga aylanganidan keyin madhiya saqlanib qoldi, biroq madhiyada mavjud Dahomey va Dahoméen kabi soʻzlari Benin va Beninois soʻzlariga oʻzgartirildi.

Qoidalar
--------

Benin milliy madhiyasi odatda milliy bayramlarda, xususan, Beninda mustaqillik kunini nishonlashda yangraydi yoki kuylanadi. Bu, shuningdek, Benindagi madaniy va boshqa bayramlarda, odatda, bunday festivallarning boshlanishi yoki tugashini belgilaydi.Benin milliy madhiyasi, shuningdek, Olimpiya oʻyinlari va maktab sport tadbirlari kabi global sport tadbirlarida tez-tez ijro etiladi. Benin milliy madhiyasi, Beninning boshqa umummilliy ramzlari singari, Benin va uning fuqarolarining anʼanalari, tarixi va eʼtiqodlarini oʻzida mujassam etgan. Bu Benin fuqarolari orasida vatanparvarlik tuygʻularini uygʻotishga yordam beradi va ularga Beninning ulugʻvorligi, jozibasi va boy merosi haqida guvohlik beradi. Benin milliy madhiyasi ijrosi paytida Benin aholisi, etnik farqlariga qaramay, birdamlikda turishadi va diqqat bilan tinglashadi yoki mahiyani katta ishtiyoq bilan kuylashadi. Bu ularda birdamlik ramzi hisoblanadi. Maktablarda Benin davlat madhiyasi doimo kuylanadi va oʻquvchilar oʻz mamlakatini qadrlashni oʻrganadilar va oʻzaro birlik hissini oʻrnatadilar.

Matn
----

### Fransuz tilida

Enfants du Bénin, debout !  

La liberté d’un cri sonore  

Chante aux premiers feux de l’aurore;  

Enfants du Bénin, debout !  

  

I  

Jadis à son appel, nos aïeux sans faiblesse  

Ont su avec courage, ardeur, pleins d’allégresse  

Livrer au prix du sang des combats éclatants.  

Accourez-vous aussi, bâtisseurs du présent,  

Plus forts dans l’unité, chaque jour à la tâche,  

Pour la postérité, construisez sans relâche !  

  

II  

Quand partout souffle un vent de colère et de haine,  

Béninois, sois fier, et d’une âme sereine,  

Confiant dans l’avenir, regarde ton drapeau !  

Dans le vert tu liras l’espoir du renouveau,  

De tes aïeux le rouge évoque le courage;  

Des plus riches trésors le jaune est le présage.  

  

III  

Tes monts ensoleillés, tes palmiers, ta verdure,  

Cher Bénin, partout font ta vive parure.  

Ton sol offre à chacun la richesse des fruits.  

Bénin, désormais que tes fils tous unis  

D’un fraternel élan partagent l’espérance  

De te voir à jamais heureux dans l’abondance.

Manbalar
--------

1. ↑  Agency, Central Intelligence*. The World Factbook* (en). Masterlab, 2015-01-01 — 402 bet. ISBN 9788379912131.
2. ↑  „L'Hymne National du Bénin" (fr). *Présidence de la République du Bénin*. Qaraldi: 31-dekabr 2021-yil.
3. ↑  „Benin milliy madhiyasi. Qoidalar".. Qaraldi: 4-avgust 2022-yil.

Havolalar
---------

* Belize: *Land of the Free* — Audio of the national anthem of Belize, with information and lyrics (archive link)
* National anthem of Belize MIDI Instrumental
**Benin Xalq Respublikasi** (fr. République populaire du Bénin) — Afrika qitʻasidagi Gvineya koʻrfazi sohilida joylashgan sotsialistik davlat hozir Benin nomi bilan tanilgan.

1972-yil Dagomeya Respublikasidagi davlat to'ntarishidan keyin Benin Xalq Respublikasi 1975-yil 30-noyabrda tashkil etildi. Xalq Respublikasi 1990-yil 1-martgacha, mamlakat nomi oʻzgartirilgunga qadar mavjud boʻldi. Keyin 1990-yil 11-dekabrdan yangi konstitutsiya qabul qilindi.

Davlat to‘ntarishiga urinish
----------------------------

1977-yil yanvar oyida mamlakatda davlat toʻntarishiga urinish boʻldi. Bob Denar boshchiligidagi toʻntarishga urinish Fransiya, Gabon va Marokash tomonidan qoʻllab-quvvatlandi. Uning muvaffaqiyatsizligi rejimni mustahkamlashga yordam berdi. Shu yilning 26-avgustida konstitutsiya qabul qilindi. Butun hokimiyat tuzilgan milliy majlis tomonidan qabul qilinadigan boʻldi.

Muxolifat bostirildi, siyosiy mahbuslar sudsiz yillarni qamoqda oʻtkazishlari mumkin edi. Qishloqni obodonlashtirish, ta’lim-tarbiyani yaxshilashga qaratilgan targ‘ibot-tashviqot ishlari olib borildi. Davlat ham dinga qarshi siyosat olib bordi, jodugarlik va eskirgan eʼtiqodlarni yoʻq qilishga harakat qildi. Vudu taqiqlangan edi. Benin boshqa kommunistik mamlakatlardan, jumladan Kuba, GDR, SSRI va KXDRdan yordam oldi.

Yana qarang
-----------

* Benin
* Fransuz Dagomeyasi
* Dagomeya Respublikasi
**Tavranchuk** (taranchuk, taganchuk) — rus oshxonasining qadimiy taomi, xumcha ichiga solib, rus pechida dimlab pishirilgan goʻsht yoki baliq.Taomning oʻziga xos xususiyatlari: xumchada pishiriladigan boshqa taomlardan farqli oʻlaroq, tavranchuk tarkibida sabzavot yoki boshqa turdagi garnirlar boʻlmagan, u faqatgina piyoz va sarimsoqdan tayyorlangan. Taomni dimlash uchun suv oʻrniga odatda kvas, kamdan kam hollarda sut ishlatilgan. Taomning tarkibiy masalliqlari orasida tuzlangan bodring, koʻkatlar va ziravorlar ham boʻlgan.

Tarixi
------

Taom nomi katta ehtimol bilan turkiy tildagi „tavr" — „kesmoq" feʼlidan kelib chiqqan. Uning asosiy tarkibiy masalliqlari qanday boʻlishidan qatʼi nazar har doim boʻlaklarga boʻlingan. „Taganchuk" varianti- togʻon, yaʼni sopol, loydan yasalgan kosa-tovada pishirilgan. Vladimir Dal tomonidan yozilgan „Tirik va buyuk rus tilining izohli lugʻati" ga koʻra, „Tavranchuk — baliqli taomdir". N. A. Kolomiytsova (1891) tomonidan yozilgan „Yosh uy bekalari uchun zaruriy kitob"da taomning qoʻy goʻshtidan tayyorlanuvchi retsepti keltirilgan. Ukrainada taranchuk choʻchqa goʻshtidan tayyorlanadi.

Tayyorlanishi
-------------

Goʻsht rus pechida kamida uch soat davomida dimlab pishirilgan va shuning uchun ham juda yumshoq boʻlgan. Uzoq vaqt davom etadigan pishirish jarayonida suyuqlik bugʻlanib ketmasligi uchun idishni yaxshilab yopish kerak boʻlgan. Buning uchun melanjdan foydalanilgan, yaʼni aralashtirilgan xom tuxum yoki abes — (fransuzcha *abaisse -* „qobiq") qattiq va shoʻr qilib qorilgan xamir bilan xumchaning ustki qismi yopib qoʻyilgan. Tavranchuk taomini tayyorlash odati bugungi kunda yoʻq boʻlib ketgan, bunga uni pishirish uchun qulay boʻlgan rus pechkasi foydalanishdan chiqib ketgani sabab sifatida koʻrsatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Kovalev N. I. Blyuda russkogo stola: istoriya i nazvaniya — SPb.: Lenizdat, 1995. 314s. — s.32
2. ↑  Poxlyobkin V. V. Bolshaya ensiklopediya kulinarnogo iskusstva, 2005
3. ↑  Taranchuk (tavranchuk, taganchuk), restavratsiya blyuda
4. ↑  Taranchuk
5. ↑  Andrey Sazonov. Russkaya kulinarnaya kniga. Kushat podano! OOO "Izdatelstvo „Astrel". ISBN 5457949583, 9785457949584

Adabiyotlar
-----------

* Poxlyobkin V. V. Tavranchuk // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E", 2015. — S. 347. — 456 s. — 4000 ekz. — ISBN 978-5-699-75127-3.
**Merkaptanlar** (tiollar) - vodorod sulfidning organik hosilalari. Umumiy formulasi RSH, bu yerda R— uglevodorod radikali, M.ning metilmerkaptan (SN3—SH), etilmerkaptan (S5N5—SH) va boshqa turlari bor. M. qoʻlansa hidli, gazsimon, suyuq va qattiq moddalar. Suvda yomon, organik erituvchilarda yaxshi eriydi. M. tabiatda oqsillarning chirishidan hosil boʻladigan mahsulotlarda uchraydi. M. merkaptid tuzlarini hosil qiladi, mas, simob merkaptid (RS)2 Hg (M.ning nomi shundan olingan, lot. mercurum captaus — bogʻlovchi simob). M. va hosilalari (tuzlari, sulfidlari va disulfidlari) tabiiy va sintetik kauchuklarni vulkanizatsiyalashda, baʼzi dorivor moddalar va insektitsidlarni sintez qilishda qoʻllanadi. Toʻyingan uglevodlarning galogenli hosilalariga natriy yoki kaliy gidrosulfid taʼsir ettirib olinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kir II Buyuk**, **Kurush**, **Kirauava-uxsh** (? — miloddan avvalgi 530) — qadimgi Eron shohi (miloddan avvalgi 558—530). Ahamaniylar sulolasidan. Miloddan avvalgi 558-yil Midiyaga tobe fors qabilalari ittifoqini boshqargan va miloddan avvalgi 553-yil qoʻzgʻolon koʻtarib Midiya taxtini egʻallagan (miloddan avvalgi 550) va Midiya podsholarining rasmiy unvonlarini qabul qilib, bu bilan axomaniylar sulolasiga asos solgan. Shundan soʻng Parfiyani, miloddan avvalgi 546-yil esa Lidiya va Kichik Osiyodagi yunon davlatlarini bosib olgan. Miloddan avvalgi 545—539-yillarda Dra-ngʻiyona, Margʻiyona, Xorazm, Sugʻdiyona, Baqtriya, Areyya, Gedrosiya, xaumavarg saklari yashaydigan hududni, Sattagidiya, Araxosiya va Gandharani istilo qilgan. 539 yil K. II qoʻshinlari Bobilni bosib olgan. Bobildan gʻarbda, Misr chegaralarigacha joylashgan mamlakatlar forslarga oʻz ixtiyorlari bilan boʻysunishgan. Kir II Bobil, Ossuriya, Elam va Iudeya (Yahudiya)dagi ibodatxonalarni, shuningdek, Bobil shahri devorini tiklagan. Bobil shoxlari tomonidan Mesopotamiyaga zoʻrlab koʻchirilgan xalqlarga Kir II oʻz yurtlariga qaytishlariga ruxsat bergan. Bobil podshoh qarorgohlaridan biriga aylangan va Kir II "Bobil podshohi, mamlakatlar shohi" unvonini olgan. Miloddan avvalgi 530-yil iyulida Kir II Oʻrta Osiyodagi massagetlar ustiga yurish qilgan, biroq, Toʻmaris rahbarlik qilgan massagetlar bilan boʻlgan jangda uning qoʻshini butkul tor-mor keltirilib, Kir II halok boʻlgan. Kir II obrazi qadimgi sharq va antik adabiyotda chuqur iz qoldirgan. Masalan, Ksenofontnit "Kiropediya" asari oʻnga bagʻishlangan.

Xalq ogʻzaki ijodining baʼzi namunalarida Kir II ni kayoniylar sulolasiga mansub Kayxusrav bilan chalkashtirish hollari ham uchraydi.

Adabiyot
--------

* Gerodot, Istoriya v devyati knigax, L. 1972.<ref>OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Soʻfixonovlar**, Boboxon (1900, hozirgi Qozogʻistonning Sayram tumani — 1980.3.2, Toshkent) va Akmalxon (1905, Sayram tumani — 1987.11.7, Toshkent) Soʻfixonovlar — akauka hamnafas xonanda va sozandalar. Oʻzbekiston xalq hofizlari (1944). Ashulachilik sanʼatini bobolari Sotildixon va otalari Soʻfixon hofizlardan oʻrganishgan. S. 1935-yilda Toshkentga kelib, dastlab "Yaliyali", "Navo" kabi ashulalari bilan tanilgan. Toʻychi hofizdan "Bayot1,2,3,4", "Girya1,2", "ShahnoziGulyor", I.Ikromovdan "Munojot" va "Choʻli Iroq", Rizqi Rajabiydan "Dugoh", "Toshkent Irogʻi", "Qoʻshchinor", "Karimqulbegi" kabi maqom yoʻllari va ashulalarini oʻzlashtirishgan. S. Oʻzbekiston radioqoʻmitasi (1937—41, 1944—48), Hamza nomidagi Oʻzbek davlat drama teatri (1941—44) va Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1948—58, 1948—60)da xonanda va sozanda. S.ning ijro uslubi ovozlarining birbiriga tekis qoʻshilishi, yirik shakldagi asarlarni ogʻirravon aytishi, joʻrnavoz sozlarni ashulaning ifodaviyligiga qarab tanlashi bilan belgilanadi. "Nasri Segoh", "Galdir1, 2", "Qalandar1, 2, 3, 4", "Samarqand Ushshogʻi", "Sodirxon Ushshogʻi" kabi murakkab ashula yoʻllari S. talqinida jozibali yangraydi. Shuningdek, ularning repertuaridan katta ashulalar, yallalar ("Ul kun jonon", "Gulyuz uzra", "Naylayin"), oʻzbek bastakorlarining asarlari (X. Toʻxtasinovning "Aylagach", R.Rajabiyning "Ovoraman", "Kulib" va boshqalar) va oʻzlari yaratgan "Etdim tabibga", "Farzand" (Hofiz gʻazallari), "To muhabbat" (Navoiy), "Aylar" (Muqimiy), "Yaxshi bilan", "Oqil boʻlsang" (Mahtumquli) kabi ashulalar oʻrin olgan. S ijrosida V.A. Uspenskiy notaga yozib olgan "Navo", "Talqini Bayot", "Choʻli Iroq" ashula yoʻllari "Navoiy sheʼrlariga muzikalar" (1949) toʻplamida nashr etilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Merkuriy (maʼnolari).

"MERKURIY" - AQSH ning Yerga yaqin orbita boʻylab uchish uchun moʻljallangan bir oʻrinli kosmik kemalari nomi va ularni ishlab chiqish hamda uchirish dasturi. "M."ning asosiy vazifasi: kosmonavt boshqaradigan sunʼiy yoʻldoshni geotsentrik orbitaga chiqarish va uning Yerga muvaffaqiyatli qaytishini taʼminlash, shuningdek, insonning kosmik fazoda ishlash im-konini tekshirish. Uchishdagi maksimal massasi 1,36 t; kabinasining hajmi 1,5 m3. Bortida kosmonavt boʻlgan birinchi "M." kemayoʻldosh orbitaga chiqarilgunga qadar eksperimental namunalari uchirilgan. 1962—63 yillarda bortida kosmonavtlari boʻlgan 4 ta "M." "Frendship—7" (J. Glenn), "Avrora" (S. Karpenter), "Sigma-7" (U. Shirra), "Feyt-7" (G. Kuper) uchgan. 1963-yildan keyin "M." uchirish toʻxtatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vadim Petrovich Kucherov** — sovet, oʻzbek va rus aviakonstruktori, V.P.Chkalov nomidagi Toshkent aviasiya ishlab chiqarish birlashmasi bosh direktori (1996-2006). Texnika fanlari doktori, professor, ilmiy nashrlar muallifi.

Tarjimai hol
------------

Kucherov Vadim Petrovich 1941-yil 7-sentabrda Sverdlovsk viloyati, Aramil shahrida uchuvchi-aviainstruktor oilasida tugʻilgan.

U 1966-yilda Kuybishev aviasiya institutini muhandis-mexanik yoʻnalishi boʻyicha tamomlagan.

Kucherov V.P.Chkalov nomidagi Toshkent aviasiya ishlab chiqarish birlashmasi (ChnTAICHB) uchuvchi-sinov stansiyasida ishlagan.

Oradaqn biroz vaqt oʻtib, Vladimir Petrovich 1970-yildan Il-76 yigʻish syexining boshligʻi. Keyinchalik - parvoz sinov stansiyasining boshligʻi, An-124, An-225 va An-70 uchun qanotlarning ixtisoslashtirilgan ishlab chiqarish boshligʻI sifatida ishlagan. 1989-yildan Ishlab chiqarish boʻyicha bosh direktorning oʻrinbosari, 1993-yildan — ChnTAICHBning bosh muhandisi boʻlgan.

U 1996-yildan V.P.Chkalov nomidagi Toshkent aviasiya ishlab chiqarish birlashmasi bosh direktori. Il-114T ni yaratishda va Il-76 ni zamonaviylashtirishda(modernizasiya) ishtirok etgan.

2005-yilda uning rahbarligi ostida Volga-Dnepr aviakompaniyasi - Il-76TD-90VD tomonidan buyurtma asosida PS-90 dvigatelli Il-76 samolyotining modifikasiyasi ishlab chiqarildi. 

2007-yildan buyon u Moskvada yashagan, bosh direktor oʻrinbosari - ishlab chiqarish boʻyicha direktor, "Ile"da Il-76 samolyotlarini ta’mirlash ishlarini boshqargan. 

Texnika fanlari doktori 2013-yildan boshlab Bosh direktorning kadrlar va ma’muriy boshqaruv boʻyicha oʻrinbosari maslahatchisi, S.V.Ilyushin nomidagi Aviasiya majmuasi bosh direktorining maslahatchisi lavozimlarida faoliyat olib borgan. 

Kucherov 2018-yil 14-sentabrda Moskvada vafot etdi. Keyin u Troyekurovskiy qabristoniga dafn etilgan.

Mukofot va unvonlar
-------------------

* Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sanoat xodimi (1996-yil 26-avgust)
* "Mehnat shuhrati" ordeni (2003-yil 21-may)
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni
* "Faxriy aviaquruvchi" nishoni

Manbalar
--------

1. ↑  „Скончался строитель самолетов марки «Ил»". 30-sentabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-mart 2021-yil.
2. ↑  „Фото захоронения". 6-avgust 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-dekabr 2020-yil.
3. ↑  Указ Президента Республики Узбекистан от 26 avgust 1996 года № УП-1548 «О награждении группы государственных служащих, работников производства и сферы обслуживания в связи с пятилетием независимости Республики Узбекистан
4. ↑  Указ Президента Республики Узбекистан от 21 may 2003 года № УП-3247 «О награждении группы работников в связи с семидесятилетием государственно-акционерного общества «Ташкентское авиационное производственное объединение имени В.П. Чкалова»

Havolar
-------

* 
*
**Chillaki** — 1) mahalliy ertapishar xoʻraki uzum navi. Ch.ning Qizil Ch. va Oq Ch. xillari bor. Uzbekistan, Tojikiston, Qirgizistonda tarqalgan. Sharqiy ekologikgeografik navlar guruhiga kiradi. Tupi oʻrtacha usadi. Bargi mayda (diametri 8—10 sm), toʻgarak, chuqur kertikli, besh boʻlmali, toʻq yashil, nafis, silliq. Guli ikki jinsli. Uzumi iyunning 2yarmida pishadi. Uzum boshi 200—250 g, konussimon, tigʻiz. Gʻujumi oʻrtacha, dumaloq (Qizil Ch.niki toʻq qizil, oq Ch.niki novvotrangsargʻish), shirinligi oʻrtacha, poʻsti yupqa. Tarkibida 14—15% qand, 3—3,5% kislota bor. Hosildorligi 80—100 s/ga. Asosan, yangiligida isteʼmol qilinadi. Zamburugʻli kasalliklarga (ayniqsa, Qizil Ch.) chidamsiz. Toshkent, Fargʻona, Samarqand viloyatlarida koʻp uchraydi; 2) ekinlarning ertapishar navlari. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Kolxida pasttekisligi** - Gruziyadagi pasttekislik. Gʻarbiy Zakavkazyeda, gʻarbda Qora dengiz sohili, shim.-sharqda Katta Kavkaz va jan. da Kichik Kavkaz togʻlari oraligʻida. Dengiz sohili boʻylab Suxumi shahridan Kobuleti shahrigacha choʻzilgan. Kolxida pasttekisligi — allyuvial tekislik; antropogen allyuviysining qalinligi 700 m gacha. Neft-gaz konlari, mineral buloqlar (Sxaltubo) bor. Iqlimi nam subtropik. Yil boʻyi yogʻin yogʻadi (yillik yogʻin 1500 mm). Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi 4,5 dan 6° gacha, avgustniki 23—24°. Kolxida pasttekisligini Rioni, Inguri va boshqa daryolar kesib oʻtadi. Dengiz boʻyidagi Poti shahri yaqinida Paleostomi koʻli bor. Kolxida pasttekisligining gʻarbida botqoqlik landshaftlari mavjud. Botqoqliklarda qandagʻoch oʻrmonlari katta maydonni egallaydi. Balandroq chekka qismlari dub, qora qayin, doim yashil buta va chirmovuklar bilan qoplangan. Kolxida pasttekisligida gʻalla ekinlari (asosan, makkajoʻxori) ekiladi; bog va subtropik mevazorlar bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
lotincha: *Chrysoperla carnea*
**Toʻrqanotlilar** (lotincha: *Neuroptera*) - toʻla oʻzgarish bn rivojlanuvchi hasharotlarning turkumi. 6000 ga yaqin turi maʼlum. Asosan, tropik mamlakatlarda koʻp tarqalgan. Tanasining uz. 2–20 mm, qanotlari yozilganda 6–75 mm. 4 ta pardali qanotida tomirlari toʻrsimon joylashgan (nomi shundan). Katta yoshdagilarinint ogʻiz apparati kemiruvchi tipda, lichinkalari sanchib soʻruvchi. Yetuk hasharotlar quruqlikda yashaydi. Lichinkalari suv qirgʻogʻida, oʻsimliklarda (tillakoʻzlar), kanallar va chervetslar koloniyasida, chuchuk suv bulutlarida rivojlanadi. T. yirtqich; hasharotlar va boshqa boʻgʻimoyoklilar bn ovqatlanadi. Lichinkalari tutgan oʻljasini jagʻlari bn tishlab yaralaydi va shu yara orqali hazm shirasini yuboradi, tayyor suyuq mahsulotni soʻradi. Zararkunandalarni yeb, foyda keltiradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vadim Aleksandrovich Kirichenko** (ruscha: *Вадим Александрович Кириченко*; 1936-yil 7-fevralda tugʻilgan) — nafaqadagi sovet futbolchisi va murabbiyi.

Futbolchi faoliyati
-------------------

U 1957-yilda Bishkekda „Spartak"/"Alga Frunze" jamoasi safida SSSR Birinchi ligasida o‘z debyut amalga oshirgan.

Murabbiylik faoliyati
---------------------

U hali futbolchilik vaqtidayoq murabbiylik faoliyatini boshlagan. 1964-yilda „Zarafshon" (Navoiy) jamoasining futbolchi bosh murabbiyi boʻlgan. 1967-yilda u Frunze „Alga" klubiga murabbiylik qilgan. 1968-yildan 1969-yil iyungacha „Zarafshon" (Navoiy) klubi bosh murabbiyi. 1969-yil iyuldan 1970-yil oxirigacha u Ivano-Frankivskning „Spartak" jamoasini boshqargan. Keyin yana „Alga" jamoasiga qaytib, avvaliga bosh murabbiy, keyin esa jamoa boshligʻi lavozimiga oʻtdi. 1972-1973-yillarda Xersonning „Lokomotiv" klubini boshqargan. Keyin yana „Spartak"ni (Ivano-Frankivsk) boshqardi. 1978-yildan 1980-yilgacha Grozniyning „Terek" jamoasida ishlagan. Avvaliga u mashgʻulotlarga yordam berdi, keyin esa jamoani boshqardi. 1984-yilda „Zarafshon" (Navoiy) klubi bosh murabbiyi va 1988-yilda Xersonda „Kristal" ga yordam berdi.

Yutuqlar
--------

### Murabbiy sifatida

* **SSSR chempionatining „B" toifasi (Oʻrta Osiyo zonasi)**
	+ Kumush medal sohibi (1): 1969-yil („Zarafshon" bilan birgalikda)

* **Ukraina SSR chempionati**
	+ Chempion (1): 1969 (Spartak bilan birga)

### Shaxsiy yutuqlar

* **O‘zbekiston SSRda xizmat ko‘rsatgan murabbiy**: 1970-yil

Manbalar
--------

1. ↑  „Futbol / Nash futbol 1921-91 / Vse igroki „Algi" (Frunze) — Sport.kg". 23-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-aprel 2023-yil.

Havolalar
---------

* Vadim Kirichenko at FootballFacts.ru (in Russian)
**Atlantika boʻyi pasttekisligi** – AQShdagi pasttekislik, Atlantika okeani sohillarining Nyu-Yorkdan Florida yarim orolgacha boʻlgan qismini egallagan. Gʻarbda Pidmont platosining tik tushgan chekkasi bilan che-garadosh. Kengligi 30 – 350 km. Dengiz choʻkindilari (ohaktosh, qumtosh, loy va boshqalar)dan tashkil topgan, yuzasi tekis. Ba-landligi dengiz sathidan 100 m gacha. Iqlimi subtropik, okean iqlimi. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 0° dan 20° gacha, iyul-niki 22 – 28°. Yillik yogʻin 1000 – 1400 mm. Tuproqlari: qizil, sariq, chimli, botqoqli. Tabiiy oʻsimliklari: qaragʻay, dub, tis, botqoq sarvi va boshqa Paxta, ta-maki ekiladi, mevali bogʻlar bor. Foy-dali qazilmalardan fosforit lar koʻp. Aholisi zich. Yirik shaharlari: Nyu-York, Filadelfiya, Vashington, Balti-mor, Norfolk.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Safro** yoki **oʻt** — jigardan ajralib chiquvchi sargʻish-yashil rangli achchiq suyuqlik. Shuningdek, ortiqcha oʻt saqlanadigan, shakli nokka oʻxshash pufakcha.

### Safro kasalliklari

O't pufagi kasalliklarining quyidagi turlari mavjud: o't toshlari (xolelitiyoz), xoletsistit, o't pufagi poliplari (o't pufagining yallig'lanishi), o't yo'llarining obstruktsiyasi va boshqalar.

#### Safro suyuqligi

Jigardan o'tga kiradigan suyuqlik safro deb ataladi. Uning rangi to'q sariq-jigarrang yoki yashil rangga ega. Ta'mi achchiq. Safro suyuqligi jigar to'qimalari tomonidan ishlab chiqariladi. Safro suyuqligi tarkibida safro kislotalari, oqsillar, bilirubin pigmenti, xolesterin, fosfolipidlar, bikarbonatlar, natriy, kaliy, kaltsiy va fiziologik faol moddalar - gormonlar va vitaminlar mavjud.

Yana q.
-------

* Oʻt pufagi

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

Manbalar
--------

1. ↑  Biomorfologiya atamalarining izohli lug'ati / - Olmaota: "So'zdiq-Slovar", 2009 y. ISBN 9965-822-54-9