recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Arslon** yoki **sher** (lotincha: *Panthera leo*) mushuksimonlar oilasiga mansub turdir. Uzunligi 240 sm gacha (urgʻochisi kichikroq), ogʻirligi 280 kg gacha boʻladi. Yuz qismi choʻziq, dumining uchida uzun qora qildan iborat popugi bor. Tanasi kalta jun bilan qoplangan, erkaklari tanasining oldingi qismi (boʻyni, koʻkragi va yuzi)dagi uzun yunglari yolni hosil qiladi. Rangi sargʻish, yoli qoramtir tusda. Qadimgi areali Afrika (gʻarbidan tashqari), Yevropa (Bolqon yarim oroli, Zakavkaze — Armaniston) hamda Osiyoni (Arabiston yarim oroli, Kichik, Old va Janubiy Osiyo — Sharqda Hindistongacha) oʻz ichiga olgan. Individlar soni va areali keskin kamayib ketgan, hozirgi areali asosan Markaziy Afrikaning qoʻriqlanadigan hududlari va qisman Janubiy Osiyodan iborat.

Arslon choʻl, savanna va daryo yaqinidagi oʻrmonlarda istiqomat qiladi. Poligam, oilaviy guruh hosil qiladi. Har 2 yilda bir marta 3—4 tadan bolalaydi. Homiladorlik davri 4—5 oy, 6—7 yoshida voyaga yetadi, erkagidan 3 yoshda yol chiqadi. Arslon kechasi guruh boʻlib ov qiladi, yirik tuyoqli hayvonlarni ovlaydi. Qari va yarador arslon odamga ham hujum qilishi mumkin. 70 yilgacha yashaydi. Arslon hamma joyda muhofaza qilinadi; hind kenja turi (*P. L. persica*) Tabiatni muhofaza qilish xalqaro tashkilot Qizil kitobiga kiritilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsda ***Arslon*** mavzusiga oid fayllar bor. |

* *IUCN/SSC Cat Specialist Group.* „Arslon – *Panthera leo*".



  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BNE: XX530613
* BnF: cb11932251d (maʼlumot)
* GND: 4140572-9
* LCCN: sh85077276
* NARA: 10665610
* NDL: 00616831
* NKC: ph122474

 |

1. ↑
**Аманова Махфурат Эшмурадовна** (1966 йил 25 октябрда Самарқанд вилояти Олти ўғил қишлоқ совети) *ўзбекистонлик селекционер олима*, *қишлоқ хўжалиги фанлари доктори* (2019 йил), *профессор* (2023 йил).

Biografiyasi
------------

Amanova Maxfurat Eshmuradovna 1966 yil Samarqand viloyatida tug‘ilgan. 1990 yil Toshkent qishloq xo‘jaligi institutini imtiyozli diplom bilan tugatgan. 1990-1991 yy.-Toshkent qishloq xo‘jalik instituti izlanuvchi-tadqiqotchisi, 1991-1994 yy.-Toshkent qishloq xo‘jalik instituti aspiranti, 1994-1996 yy.-O‘zbekiston O‘simlikshunoslik ilmiy-tadqiqot instituti moyli ekinlar laboratoriyasi kichik ilmiy xodimi, 1996-2012 yy.-O‘zbekiston O‘simlikshunoslik ilmiy-tadqiqot instituti moyli ekinlar laboratoriyasi mudiri va sabzavot, poliz va kartoshkachilik bo‘limi boshlig‘i, 2013-2014 yy.-O‘zbekiston O‘simlikshunoslik ilmiy-tadqiqot instituti direktorining ilmiy ishlar bo‘yicha birinchi o‘rinbosari, direktor (v.b.), 2014-2015 yy. -O‘zbekiston O‘simlikshunoslik ilmiy-tadqiqot instituti direktorining ilmiy ishlar bo‘yicha o‘rinbosari, 2015-2017 yy.-O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi ilmiy ishlab chiqarish markazi bog‘dorchilik, sabzaotchilik seleksiyasi, urug‘chiligi va agrotexnologiyalari soxalaridagi ilmiy tadqiqotlarni muvofiqlashtiruvchi bo‘lim boshlig‘i, 2017-2018 yy. -O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi ilmiy ishlab chiqarish markazi bog‘dorchilik, sabzaotchilik seleksiyasi,urug‘chiligi va agrotexnologiyalari soxalaridagi ilmiy tadqiqotlarni muvofiqlashtiruvchi bo‘lim bosh mutaxassisi, 2018-2020 yy.-Toshkent davlat agrar universiteti sabzavotchilik, polizchilik va kartoshkachilik kafedrasi dots.nti, 2020-2021 yy. Toshkent davlat agrar universiteti sabzavotchilik, polizchilik va kartoshkachilik kafedrasi mudiri va 2022 yildan shu kunga qadar- Toshkent davlat agrar universiteti sabzavotchilik va issiqxona xo‘jaligini tashkil etish kafedrasi professori.

### Ilmiy faoliyati

Amanova Maxfurat tomonidan 180 ga yaqin ilmiy ishlanmalar, shundan: sabzavot, moyli va noan’anaviy ekinlarning 17 ta navlari yaratilgan (3 tasi intelliktual mulk agentligiga topshirilgan), 4 patent, 2 ta standart, 2 ta o‘quv qo‘llanma, 1 ta monografiya, 4 ta uslubiy qo‘llanmalar, 10 ta ishlab chiqarishga tavsiyanomalar, xorijiy jurnal va konferensiyalarda 30 dan ortiq maqolalar chop etilgan; 1 ta fan doktori (DSs), 3 ta q.x.f.f.d.(RhD) tayyorlangan. 4 ta tayanch doktorantga ilmiy raxbarlik qilinmoqda. 
Amanova Maxfurat Eshmuradovna 34 yillik ilmiy faoliyati davomida Xalqaro tashkilotlar ISRISAT, ISARDA, IFAR, KOICA, BIOVERSITY INTERNATIONAL, chet el KOPIA, RDA (janubiy Koreya) va USAID (AQSH) va VIR, VNIIMK (Rossiya) institutlari bilan hamkorlikda tadqiqotlar olib borgan va xalqaro ekspedetsiyalarga boshchilik qilgan. 
O‘z faoliyati davomida fundamental, amaliy va innovatsion tadqiqotlar yo‘nalishlardagi 14 ta loyihalarda - loyixa rahbari (8 ta) va asosiy ijrochi sifatida (6 ta) ilmiy izlanishlar olib borgan.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Burgut okeani tangasi
**Burgut okeani**, **Britaniya okeani**, **koʻrshapalak okeani** yoki **qora kumush** nomi bilan ham tanilgan **Meksika kumush** dollari Meksika mustaqillikka erishgandan keyin chiqarilgan kumush tanga boʻlib, bir vaqtlar butun dunyoda muomalada boʻlgan va eng koʻp vakillik savdo kumushlaridan biri hisoblanadi.

Kirish
------

16-asrda ispanlar Meksika va Amerika kabi mustamlakalarda kumush konlarini topdilar va Amerika, Yevropa va Osiyoda mashhur boʻlgan ispan kumush tangalarini (xitoylar tomonidan Foyin, Foyang, Benyang va boshqalar deb atashadi) zarb qilishdi.

1821-yilda Meksika mustaqillikka erishgandan so'ng, u asta-sekin o'z-o'zidan kumush tangasidanvoz kecha boshladi va 1854-yildan keyin ularning katta qismi Ching sulolasiga kelib tushdi. Meksika kumush dollarining og'irligi 27,468 gramm, soflilik darajasi esa 90,2 foizni tashkil etar edi.Tanga Meksikaning milliy gerbi zarb etilgan, shuning uchun Xitoy uni Ispaniyaning **Foyangiga** qarama-qarshi bo'lgan **Yingyang** deb ataydi. Burgut naqshi ko'rshapalakka o'xshash bo'lgani uchun, uni **ko'rshapalak okeani** ham deyiladi. Meksika kumush dollarining og'irligi taxminan 0,72 tael, ya'ni 90% kumush, shuning uchun u faqat 0,648 kumushni o'z ichiga oladi. Ammo odamlar odatda 0,7 kumush kumushni bir Meksika kumush dollariga almashtiradilar.

1866-yildan boshlab, Meksika kumush dollarining dizayni burgut naqshidan amaldagi imperator Maksimilian I portretiga o'zgartirildi, ammo bu Ching sulolasida ko'plab tangalarning rad etilishiga olib keldi  .

1910-yillarda bu kumush tanga Ispaniyaning Foyin dollari bilan teng edi va Meksika kumush dollari bir vaqtlar Xitoy kumush bozorining 30 foizini egallagan edi.

Turli xil Xitoy savdo markalari bilan Meksika kumush dollarlari

1. ↑  Julian, p. 945.
**Pol Eugène Bontoux** (fr. Paul Eugène Bontoux) - fransuz temir yo'l muhandisi, tadbirkor va moliyachi. Parijdagi "Union générale" ning bosh arbobi.

**Biografiya**
--------------

Pol Eugene Bontoux 1824-yil 9-dekabrda Embrun shahrida tug'ilgan. Poytaxtdagi politexnika bilim yurtida oʻqigan, soʻngra temir yoʻl bo'limida ishlagan. Temir yo'l transporti bo'yicha mutaxassis sifatida u tez orada Avstriyaga taklif qilindi va u tez fursatda Janubiy yo'llar (Südbahn) boshqarmasiga, boshliq sifatida ishga qo'yildi.

Fransiyada allaqachon Bontou turli xil ishlarni amalga oshirdi,va katta mablag'ga erishdi, lekin yana hamma narsani yo'qotdi. Oradan biroz vaqt o'tib u, Rotshildning uyiga juda yaqin joyda ishga 
joylashdi va bundan turli firibgarliklar uchun foydalandi. Shunday qilib, u Vengriyada Gatvan-Miskolch temir yo'l liniyasini qurdi, Gertsda Sagrado ipak zavodiga asos soldi, Pressburg yaqinidagi Mariental shifer konlarini sotib oldi va 1875-yilda Janubiy yo'lda Gradskiy temir zavodini qurdi. Avstriyadan Fransiyaga katta hajmdagi yog'och eksporti asosan uning sa'y-harakatlari bilan tashkil etilgan.

Baron Xirsh sharqiy temir yo'llarni qurishni boshlaganida, Bontu u bilan ittifoq tuzdi. 1873-yil inqirozi paytida Pol Ejen Bontu o'z boyligining katta qismini yo'qotdi va shu bilan birga Rotshild bilan xayrlashdi.

1880-yilda u Parijdagi "Union générale" bank uyining prezidenti etib saylandi, u legitimistik-klerikal maqsadlarda tashkil etildi va aksiyalar narxini 125 frankdan eng qisqa vaqt ichida 3200 frankgacha ko'tarishga muvaffaq bo'ldi. Shu bilan birga, u Avstriyaning Laender banki boshliqlari bilan yaxshi munosabatlar o'rnatdi va ular bilan birgalikda Vushtagrad ko'mir konlarini sotib oldi. Vengriya hukumatidan Budapesht-Zemlin temir yo'l liniyasi, Serbiyadan Belgrad-Nish liniyasini qurish uchun ruhsat oldi. Ammo 1882-yil boshida Bontu bankining qulashi sodir bo'ldi va 1882-yil 2-fevralda u bankrot deb e'lon qilindi. Juda xavfli operatsiyalar muvaffaqiyatsizlikka uchradi, "Union générale" parokanda bo'ldi, unga va ushbu bank boshqaruvining boshqa a'zolariga nisbatan jinoiy ish qo'zg'atildi. *Bontu besh yil qamoq jazosiga hukm qilindi va 3000 frank jarimaga tortildi, lekin Fransiyadan qochishga muvaffaq bo'ldi.*

1888-yilda chet elda u "L'Union generale "asarini yozdi, unda Bontou o'z faoliyatini tushuntirishga va asoslashga harakat qildi. Brockhaus va Efron yahudiy entsiklopediyasiga ko'ra, Bontou bankning qulashini qattiq bosib olish siyosatining alohida epizodi sifatida ko'rsatishga harakat qildi, uning so'zlariga ko'ra, yahudiylar juda uzoq vaqt davomida raqobatchi moliyaviy tuzilmalarga qarshi kurashib kelgan. Bankning asosiy aktsiyadorlari bo'lgan, bankning qulashidan jabr ko'rgan ruhoniylar va ulamolar kitobni tom ma'noda qabul qildilar, bu keyinchalik Fransiyada antisemitizmning kuchayishiga katta hissa qo'shdi. Pol Ejen Bontu 1904-yilda Kannda vafot etdi.

**Manbalar**
------------

1. ↑  Бонту Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона — СПб. 1907—1909.
2. ↑   Л. Ш. Бонту, Евгений Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб. 1908—1913.
3. ↑   Sycomore (фр.) Assemblée nationale
**Soʻzana** (fors. — igna bilan tikilgan) — mashina yoki qoʻlda matoga kashta tikib tayyorlanadigan badiiy buyum. Ip gazlama, shoyi, baxmal kabi sidirgʻa matolarga turli choklar (bosma, yoʻrma, popop)da kashta tikiladi. Kashta zamini sifatida mato rangi S. koloritini hosil qilishda muhim rol oʻynashi bilan palaksan farq qiladi. Naqsh mujassamoti markaziy maydon (aylana gul va boshqalar) va hoshiya (takrorlanuvchi 1—2 naqsh boʻlagi)dan tuzilgan toʻrtburchak, murabba shaklga ega boʻlib, asosan, oʻsimliksimon (baʼzan tasvirli, syujetli) naqshgullardan iborat. Naksh mujassamotining asosiy chiziklari axta yordamida matoga tushiriladi. S.ning badiiyligi, nafosati chevarning mahorati, uning ijodiy didi bilan belgilanadi. Ayniqsa, zardoʻzlikdz. tayyorlanadigan S.lar jilosi, jozibasi bilan ajralib turadi. S, odatda, xonani bezatish uchun devorga osiladi (ayrim mintaqalarda kelinkuyovlarning oʻrni ustiga yopiladi).

Soʻzana (19-asr oxiri, Shaxrisabz). Oʻzbekiston va Tojikiston hududida S. qadimdan keng tarqalgan. Samarqand, Buxoro, Toshkent, Shaxrisabz va boshqalarda oʻziga xos tarzda tayyorlangan S.lar kashtasi, naqshi, rangi jihatdan xilmaxil boʻlib, ulardan namunalar respublika va xorijiy mamlakatlar muzeylarida, xususiy toʻplamlarda saqlanadi. 20-asrning 20—30y.larida S.ning asosiy mujassamoti shakllandi (hoshiya ingichkalashdi, gullar yetakchi oʻrinni egalladi), 40y.lardan mashina kashtadoʻzligining rivojlanishi bilan S. kashtalari mashinada ham tikila boshlandi, mavzuli, tasvirli S. mujassamotlari yuzaga keldi. 20-asr oxiriga kelib Oʻzbekiston mustaqilligi (1991) dan keyin amaliy bezak sanʼatining barcha sohalarida boʻlganidek, kashtadoʻzlik (jumladan, uning S. turi) ham jadal rivojlandi, S. uchun mato va kashtalar uchun iplar tayyorlash keng yoʻlga qoʻyildi. Bunda Buxoro (3. Aʼloberdiyeva, 3. Obloqulova va boshqalar), Surxondaryo (A. Xolyorova va boshqalar), Samarqand (S. Rahmatullayeva, M. Haydarova va boshqalar), Toshkent (I.Davlatov, Z.Fayzullayeva va boshqalar), Qashqadaryo (3. Hamidova va boshqalar) kabi S. tayyorlash markazlarining hissasi katta. Zamonaviy mujassamotli, nafis koloritli, serjilo, rangbarang S.lar yaratilmoqda, ular xalqaro koʻrgazmalar (AQSH, Fransiya, Italiya va boshqalar)da namoyish etiladi, muzey va xususiy toʻplamlarda saqlanadi.

S. mujassamotlarini yaratishda rassomlar amaliy sanʼat ustalari bilan hamkorlik qilmoqda.

* 
* 
* 
* 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Pluton (maʼnolari).

Pluton, *New Horizons* olgan surat, 2015-yil 13-iyul.
**Pluton** (belgilari: ⯓ va ♇) — Quyosh sistemasidagi mitti sayyoradir. Koʻrinma kattaligi — 13,65. Uni 1930-yili amerikalik astronom Klayd Tombau kashf etgan. Astronomik belgisi R. Quyoshdan oʻrtacha uzoqligi 39,4 astronomik birlikka teng (29 astronomik birlikdan 49 astronomik birlikkacha oʻzgarib turadi). Orbitasining ekssentrisiteti 0,253, ekliptikaga ogʻmaligi 17"8’. Quyosh atrofini 247,7 yilda (oʻrtacha 4,7 km/s Pluton va uning yoʻldoshi Xaron. Koʻrinishdan suv muzi bilan qoplangan tosh yadrolardan iborat tezlik bilan) toʻla bir marta aylanib chiqadi. Pluton 1979-yildan 20-asrning oxirigacha Neptunga nisbatan Quyoshga yaqin boʻlgan. Yerdan ancha uzoq boʻlgani uchun uning tabiatini oʻrganish qiyin. Tabiiy tuzilishi katta sayyoralar — Yupiter, Neptun va Urannikidan keskin farq kiladi. Pluton diametri taxminan 3000 km, massasi 1,791022 kg, zichligi 2100 kg/m3. Plutonning oʻz oʻqi atrofida aylanish davri 6,3 sutka. 1978-yilda amerikalik astronom Jeyms Uolter Kristi Plutonning yoʻldoshi Xaronni kashf etdi. Xarondan tashqari Plutonning yana toʻrtta (jami beshta) yoʻldoshi maʼlum: Stiks, Niks, Kerberos va Gidra.

1992-yilda qator oʻxshash jismlar ochilishi bilan Plutonning sayyora mavqei muhokama qilina boshlandi. 2005-yilda Plutondan 27% massivroq Eris kashf etilgach, Xalqaro astronomiya ittifoqi "sayyora" atamasi taʼrifini aniqlashtirdi, bu taʼrifni Pluton qanoatlantirmasligi tufayli u sayyoralar safidan chiqarilib, "mitta sayyora" (aniqrogʻi plutoid) deb sinflashtirildi.

Manbalar
--------

1. ↑  *JPL/NASA.* „What is a Dwarf Planet?". *Jet Propulsion Laboratory* (2015-yil 22-aprel). Qaraldi: 2022-yil 19-yanvar.
2. ↑  *Physics and chemistry of the solar system*, 2 John Lewis:, Elsevier, 2004 — 64 bet.
3. ↑  Pluto Fact Sheet, NASA
4. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
5. ↑  Showalter, Mark R.. „Hubble Discovers a Fifth Moon Orbiting Pluto (News Release STScI-2012-32)" (11-iyul 2012-yil). Qaraldi: 11-iyul 2012-yil.
6. ↑  "Astronomers Measure Mass of Largest Dwarf Planet"
7. ↑  "Farewell Pluto?", BBC

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Saturn | *Astronomiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BNE: XX456632
* BnF: cb121153852 (maʼlumot)
* GND: 4198981-8
* LCCN: sh85103579
* NDL: 00575612
* NKC: ph314907
* NLI: 000731740
* SUDOC: 029551609

 |
Mey (tur.**Mey** — anʼanaviy turk cholgʻu asbobi). Tashqi koʻrinishi bilan kichik surnayga oʻxshaydi. Uning kelib chiqishi arman dudukiga borib taqaladi.

Tavsifi
-------

Mey — turk xalq musiqasida qoʻllaniladigan silindrsimon qoʻsh qamishli aerofon. Silindrsimon shaklda va yogʻochdan yasalgan, old tomonida 7 ta barmoq uchun va orqa tomonda bir barmoq uchun teshiklar mavjud. Cholgʻuga xos tovush chiqarish uchun qoʻsh qamishdan (turkcha „qamış") foydalaniladi. Kiskach (turk tilida „Kıskaç") deb ataladigan sozlovchi jilovi meyni sozlash va ohang oʻzgarishiga yoʻl qoʻymaslik uchun ishlatiladi. Ogʻizlik deb ataladigan kiskachga oʻxshash yogʻoch qism, mey uni saqlash va himoya qilish uchun ishlatilmaganda, til ogʻzining bir qismini qoplaydi. Tilchaning oʻlchami va sifati asbobning oʻlchamiga va sifatiga bogʻliq, lekin odatda tananing uchdan bir qismini tashkil qiladi.

Kavkazda meyga oʻxshash koʻplab musiqa asboblari mavjud. Ular Ozarbayjonda "Balaban ", Dogʻistonda „Yasti Balaban", Gruziyada „Duduki", Armanistonda „Duduk" deb nomlanadi.

Osiyoda: Eron va Oʻzbekistonda, "Xitiriki "Yaponiyada , Piri Koreyada ; Xitoyda "Guan ", Qozogʻistonda "Qamis sirnay ".

Farmer (1936: 316) va Piken (1975: 480) kabi musiqashunoslar meyt, monaulos va avlos kabi qadimiy cholgʻu asboblari mey bilan oʻxshashligini taʼkidlaganlar. Ellinistik Misrda meyga oʻxshash meyt yoki monaulos deb nomlangan asbob boʻlsa, Anatoliyda aulos deb nomlangan boshqa asbob boʻlib, uning tasviri vazada topilgan.

Dastlabki tadqiqotlarda, bastakor va musiqashunos Axied Adnan Saygun (1937:50), musiqashunoslar Yulgen (1944:36) va Gazimihal (1975:74) kitoblaridagi maʼlumotlar va chizmalarga koʻra, oʻzgartirish jarayonidan oldin ham bor edi. Barmoqlar uchun 9 teshik, oldinda 8 va orqada, ammo keyingi tadqiqotlar bu maʼlumotni tasdiqlamadi. Ammo qoʻshni davlatlarda chalinadigan shunga oʻxshash cholgʻu asboblarida 9 barmoq teshigi borligi qiziq holat. Adabiyotlarda keltirilgan maʼlumotlariga koʻra, mey oʻlchami taxminan 30 santimetrni tashkil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Турецкие музыкальные инструменты
2. ↑  „Duduk,MAde in , Armenia, Yerevan, Armenian, Duduk, Armenian Music Ins. Duduk, Zurna, Shvi, haw to play duduk information". *www.dudukonline.com*. 2020-yil 18-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 26-may.

Havolalar
---------

* Turkish woodwind folk instrument Mey (ingl.)
**utNq aʼzolari**, nutq apparati — odam organizmining nutq tovushlari hosil boʻlishida qatnashadigan turli qismlari. Til, lab, yumshoq tanglay, hiqildoq muskullari va nafas muskulaturasidan tashkil topgan pe-riferik nutq apparati faoliyatini bosh miya poʻstlogʻi boshqaradi. Aktiv Nutq aʼzolariga til, lab, yumshoq tanglay, passiv Nutq aʼzolariga esa tishlar, qattiq tanglay, burun boʻshligʻi kiradi. Nutq aʼzolari 3 qismdan iborat: 1) nafas yoʻli — nutq apparatining quyi qismi; 2) hiqildoq — nutq apparatining oʻrta qismi; 3) tomoq, ogʻiz va burun boʻshliqlari — nutq apparatining yuqori qismi. Nutq apparatining quyi qismi (nafas yoʻli) tovush chiqarish uchun asos boʻlib xizmat qiladi. Nutq apparatining yuqori qismi — boʻgʻiz va tomoq, ogʻiz va burun boʻshlikdari muhim Nutq aʼzolari boʻlib, nutq tovushlarining rang-barang turlarini hosil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻnta negr bolasi** — 2015-yilda efirda namoyish etilgan detektiv film.

Uch qismdan iborat boʻlgan bu film ingliz yozuvchisi Agata Kristining 1939- yilda yozilgan „oʻnta negr bolasi" nomli romaniga asoslangan. Filmda bir-biriga aloqasi boʻlmagan bir guruh begona kishilarning orolga taklif etilishi va oʻtmishdagi jinoyatlari sababli oʻldirilishi kuzatiladi.

ushbu film 6 milliondan ortiq tomoshabinga taqdim etilgan va film tanqidchilari tomonidan yuqori baholangan.

Syujeti
-------

1939 -yil avgust oyining oxirigi issiq kunlarida oʻn kishi „Oven va uning xotini" tomonidan Angliyalik Devon shahrining sohilidan uzoq boʻlgan kichik, alohida orolga taklif etiladi. Mehmonlar oroldagi uyda oʻtirib, ikkita yangi xizmatkor, er va xotin, Tomas va Ezel Rogirs tomonidan taʼminlanadilar, ammo uy egasi boʻlmaydi. Mehmonlar kechki ovqatga oʻtirganda, ular markazdagi oʻnta abstrakt haykallarni koʻrishadi. Keyinchalik, Tomas Rogeers gramofonni yoqadi, undagi ovoz barcha mehmonlarni qotillikda ayblaydi.  Bundan koʻp oʻtmay, mehmonlarning biri zaharlanishdan vafot etadi, ,. Har birining oʻldirilishi bilan bir vaqtda oʻz markazidan bir haykalo olib tashlanadi. Qolgan odamlar vaqt ketmasdan oldin qotilning kimligini topishlari kerak boʻladi lekin topishning iloji yoʻq. ohirida esa orolda hech kim qolmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Plunkett, John. „David Walliams to star as BBC bags Agatha Christie drama deal". *The Guardian* (2014-yil 28-fevral). Qaraldi: 2014-yil 3-aprel.
2. ↑  Dowell, Ben. „David Walliams heralds new era for BBC as the new home of Agatha Christie adaptations". *Radio Times* (2014-yil 28-fevral). Qaraldi: 2014-yil 3-aprel.
3. ↑  „David Walliams to star in new Agatha Christie BBC drama". *Independent* (2014-yil 28-fevral). 2014-yil 7-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 3-aprel.
4. ↑  „Filming begins on Agatha Christie's *And Then There Were None*". *agathachristie.com*. 2015-yil 16-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 24-dekabr.

Havolalar
---------

* 

Andoza:And Then There Were None
**Michelson interferometri** — Albert Michelson tomonidan ixtiro qilingan ikki nurli interferometr. Ushbu interferometr yordamida ilk marta yorugʻlikning toʻlqin uzunligi oʻlchangan. 1887-yilda Michelson va Morli efirning mavjudligini tekshirish uchun tajriba oʻtkazishgan.

Tuzilishi
---------

Michelson interferometri yarimshaffof koʻzgu va tushuvchi nurni ikkiga ajratuvchi koʻzgudan iborat. Yarimshaffof koʻzguga tushgan nurlar yana ajratuvchi koʻzguga tushadi va bir xil yoʻnalishda harakatlanadi. Soʻngra optik yo'llar farqi turlicha boʻlgani uchun ekranda interferension manzara hosil boʻladi (1-rasm).

Michelson interferometrida yorugʻlik nurining harakati
Koʻzgular orasidagi masofani maʼlum bir qiymatga oʻzgartirib, interferension manzaraning oʻzgarishidan yorugʻlik toʻlqin uzunligini aniqlash mumkin.

Michelson interferometri hozirgi kunda astronomiyada va fizikada turli tadqiqotlarni oʻtkazish maqsadida foydalanilmoqda.

Interferometrning konfiguratsiyalari
------------------------------------

Fazalar farqi {\displaystyle \Delta \varphi } ga teng boʻlgan ikkita monoxromatik yorugʻlik nurining interferensiyalanishidan hosil boʻlgan yorugʻlik nuri intensivligi quyidagiga teng:

{\displaystyle I={\sqrt {\frac {\varepsilon \_{0}}{\mu \_{0}}}}<|{\textbf {E}}|^{2}>\_{t}=<|{\textbf {E}}\_{01}\cos({\textbf {k}}{\textbf {r}}-\omega t)|^{2}>\_{t}+}
{\displaystyle +<|{\textbf {E}}\_{02}\cos({\textbf {k}}{\textbf {r}}-\omega t+\Delta \varphi )|^{2}>\_{t}+{2}<|{\textbf {E}}\_{01}\cdot {\textbf {E}}\_{02}\cos({\textbf {k}}{\textbf {r}}-\omega t)\cos({\textbf {k}}{\textbf {r}}-\omega t+\Delta \varphi )|>\_{t}}

Ikkala nurning amplitudasi tengligini hisobga olgan holda, shuningdek, kosinuslarni qoʻshish formulasidan foydalanib, natijaviy intensivlik uchun quyidagi ifodani hosil qilish mumkin:

{\displaystyle I=2I\_{0}+2I\_{0}\cos {(\Delta \varphi )}}
Michelson interferometrida fazalar farqi
Bir biriga perpendikulyar boʻlmagan koʻzgular orqali hosil qilingan interferension manzara
Qatʼiy perpendikulyar joylashgan koʻzgular orqali hosil qilingan interferension manzara
Michelson interferometri ikki xil konfiguratsiyaga ega:

* Interferometr koʻzgulari bir biriga nisbatan qatʼiy perpendikulyar oʻrnatilgan;
* interferometr koʻzgulari bir biriga nisbatan perpendikulyar boʻlmagan konfiguratsiya.
**Hindistonda taʼlim,** birinchi navbatda, davlat tomonidan boshqariladigan xalq taʼlimi tizimi tomonidan uchta darajada: markaziy, shtat va mahalliyboshqariladi. Hindiston Konstitutsiyasi va 2009-yildagi bolalarning bepul va majburiy taʼlim olish huquqi toʻgʻrisidagi qonunining turli moddalariga koʻra, bepul va majburiy taʼlim 6 yoshdan 14 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun asosiy huquq sifatida taqdim etiladi. Hindistondagi davlat maktablari va xususiy maktablarning taxminiy nisbati 7:5 ni tashkil qiladi.

Taʼlim tizimi
-------------

1976-yilgacha taʼlim siyosati va uning amalga oshirilishi Hindistonning har bir konstitutsiyaviy moddalari tomonidan qonuniy ravishda belgilanadi. 1976-yilda konstitutsiyaga kiritilgan 42-oʻzgartirishda taʼlim "bir vaqtdagi fan" ga aylantirildi. Shu paytdan boshlab markaziy va shtat hukumatlari taʼlimni moliyalashtirish va boshqarish uchun boʻlgan rasmiy mas'uliyatni namoyon qilishdi. Hindistondek yirik mamlakatda, hozirda 28 ta shtat va sakkizta ittifoq hududi mavjud boʻlib, bu boshlangʻich taʼlim siyosati, rejalari, dasturlari va tashabbuslarida davlatlar oʻrtasidagi oʻzgarishlarning xilma-xilligini anglatadi. Vaqti-vaqti bilan davlatlarga davlat darajasidagi dasturlar va siyosatlarni yaratishda rahbarlik qilish uchun milliy siyosat asoslari yaratiladi. Shtat hukumatlari va mahalliy hokimiyat organlari boshlangʻich va yuqori boshlangʻich maktablarning aksariyatini boshqaradi va hukumat tomonidan boshqariladigan boshlangʻich maktablar soni ortib bormoqda. Shu bilan birga, xususiy tashkilotlar tomonidan boshqariladiganlarining soni va ulushi ham ortib bormoqda. 2005-6-yillarda boshlangʻich ta’limni taqdim etuvchi maktablarning 83,13 foizi (1–8-sinflar) hukumat tomonidan boshqarilgan va maktablarning 16,86 foizi xususiy boshqaruvda boʻlgan (taniqli boʻlmagan maktablar, Ta’lim kafolati sxemasi doirasida tashkil etilgan maktablar va muqobil oʻquv markazlaridagi bolalar bundan mustasno). 1–8-sinflarda roʻyxatga olish davlat va xususiy maktablar oʻrtasida 73:27 nisbatda taqsimlanadi. Biroq qishloq joylarida bu nisbat yuqoriroq (80:20), shaharlarda esa ancha past (36:66).

1. ↑  Little, Angela W.; Lewin, Keith M. (11–iyul 2011–yil). „The policies, politics and progress of access to basic education". *Journal of Education Policy*. 26-jild, № 4. 477–482-bet. doi:10.1080/02680939.2011.555004. ISSN 0268-0939.`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()
**Gulliver effekti** — bu katta elementga koʻplab kichik elementlar taʼsirini ifodalash uchun ishlatiladi. Makroiqtisodiyotda dengizga chiqish imkoniyati cheklangan qoloq davlatlarga qoʻshni boʻlgan qudratli davlatning taʼsirini ifodalashda qoʻllaniladi. Ayrim manbalarda  koʻrinmas, mayda xavflardan qoʻrqib, oʻz istaklarimizni amalga oshira olmasligimizni, atrofdagilarning xohish-irodasiga koʻra ish tutishimizni bildiradi. Shuningdek, katta toʻplamdagi kichik xatolar kichik toʻplam guruhlariga salmoqli taʼsir etishini anglatadi. Ibora sifatida notanish muhitda odam oʻzini kichik, ahamiyatsiz sezishini yoki haddan tashqari eʼtibor markazida boʻlishini ham ifodalaydi. Molekulyar kimyoda bir modda molekulasini hosil qilishda ishtirok etgan mayda zarralar birgalikda yaxlit moddani hosil qiladi. Bu atama Jonatan Sviftning "Gulliverning sayohatlari" romanidan ilhomlangan boʻlib, unda bosh qahramon turli mamlakatlarga sayohati davomida hajmi oʻzgarishini boshdan kechiradi..

Manbalar
--------

Havolalar
---------

1. 
2. 
3. 
4. 
5.
**Helena Syrkus** (1900-yil 14-may – 1982-yil 19-noyabr) polshalik meʼmor, shaharsozlik muhandisi va oʻqituvchi.

U Varshavada **Helena Eliasberg** ism-sharfi bilan tugʻilgan va 1918-yildan 1923-yilgacha Varshava Texnik Akademiyasida arxitektura boʻyicha tahsil olgan. 1922-yilda Helena familiyasini **Niemirovska**ga oʻzgartirgan. U Varshava universitetida Roman Kramstik bilan rasm chizish va falsafa fanlarini oʻrgangan. Helena avangard Praesens guruhining hammuassisi boʻlgan. U, shuningdek, Xalqaro Architecture Congrès dʼArchitecture Congrès (CIAM) aʼzosi boʻlib, 1945-yildan 1954-yilgacha rais oʻrinbosari lavozimida ishlagan. 1950-yilda u Polsha texnik akademiyasida arxitektura boʻyicha maʼruza qila boshlagan. 1945 yil may oyida u Varshavaga qaytib kelgan

Helena Afina Xartiyasining muharriri hisoblanadi.

U 1925-yilda Szymon Syrkus [pl] bilan oila quradi.

1930-yillarda Syrkus va uning eri ishchilar uchun Na Rakovcu uyi loyihasini ishlab chiqadilar. Ikkinchi jahon urushidan keyin Helena Varshava shahrini qayta qurish rejalari ustida ishlagan. U turmush oʻrtogʻi bilan 1948-1952-yillarda Varshavadagi 10 000 kishi istiqomat qilgan Na Kole hududida faoliyat yuritgan.

Helen Syrkus 1944-yilda Polsha ishchilar partiyasi, 1948-yilda esa Polsha Birlashgan ishchilar partiyasi aʼzosi boʻlgan.

1948-yil 28-yanvardagi muhandis darajasi toʻgʻrisidagi qonun asosida Helena Syrkus 1948-yilda meʼmor-muhandis unvonini olgan (Arxitektura fakulteti Kengashi va Varshava Texnologiya Universiteti Senati tomonidan berilgan).

Syrkus *Ku idei osiedla społecznego* („Ijtimoiy mulk gʻoyasi tomon") (1976) va *Społeczne cele urbanizacji* („Shahar rejalashtirishning ijtimoiy maqsadlari") (1984) nomli kitoblar muallifidir.

Helena Syrkus Varshavada 82 yoshida, 19-noyabr 1982-yilda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

* Polsha Xalq Respublikasining 30 yilligi medali (1974)
* Polsha Xalq Respublikasining 10 yilligi medali (19-yanvar 1955)
* Złota SARP nishoni (1955)

Xotirasi
--------

Helena Syrkus va uning turmush oʻrtogʻi Szymon Syrkus tomonidan yaratilgan yodgorliklar maketlari 2017-yilda Varshavadagi „Praga shon-shuhrat zali"ga oʻrnatilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Helena Syrkus" (pl). *Internetowego Polskiego Słownika Biograficznego*.
2. 1 2 3 4 5  „Szymon and Helena Syrkus". *culture.pl*.
3. ↑  Pepchinski, Mary*. Ideological Equals: Women Architects in Socialist Europe 1945-1989*. Routledge, 2016 — 66 bet. ISBN 978-1317119029.
4. ↑  „In memoriam - Pamięci Architektów Polskich - Helena Syrkus".  inmemoriam.architektsarp.pl.
5. ↑  „Na Stalowej odsłonięto Praską Galerię Sław".  twoja-praga.pl.

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 1025064607
* ISNI: 0000 0001 1690 642X
* LCCN: n85069745
* ULAN: 500067064
* VIAF: 96144509
* en:WorldCat Identities: viaf-96144509

 |
Rasmiy logosi
**PHP** (/pi:.eɪtʃ.pi:/; inglizcha: *— „hipermatnli protsessor") — skript tili boʻlib, web serverda oʻzgaruvchan HTML fayllarini yaratishda qoʻllaniladi. 1994-yilda kanadalik dasturchi Rasmus Lerdorf tomonidan yaratilgan. Hozirgi kunda deyarli barcha hosting-provayderlar mazkur tilni qoʻllab-quvvatlaydi. Odatda, PHP maʼlumotlar bazasi bilan ishlatiladi. PHP GNU GPL litsenziyasi orqali tekin tarqatiladi.*

Sintaksis
---------

```
<!DOCTYPE html>
<html>
    <head>
        <title>PHP "Hello, World!" program</title>
    </head>
    <body>
 <?php
 echo '<p>Hello, World!</p>';
 ?>
    </body>
</html>

```

  

```
<?php
    echo 'Hello, World!';
?>

```

Manbalar
--------

1. ↑  „PHP: Hypertext Preprocessor". *www.php.net*. Qaraldi: 12-fevral 2020-yil.
2. ↑  „History of PHP". *php.net*.

Oʻqish uchun
------------

* Ford, Paul (11–iyun 2015–yil). „What is Code?". *Bloomberg Businessweek*. „What's the Absolute Minimum I Must Know About PHP?"`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()
* PHP Curlie katalogida

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***PHP*** haqida turkum mavjud |

* Rasmiy sayti (ingl.)
* PHP haqida maʼlumotlar (Wayback Machine saytida 7-yanvar 2014-yil sanasida arxivlangan)

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BNE: XX548742
* BnF: cb135584386 (maʼlumot)
* GND: 4546126-0
* LCCN: sh99002710
* NKC: ph117976

 |
**Rolls-Royce Ghost** – Rolls-Royce Motor Cars tomonidan ishlab chiqarilgan toʻliq oʻlchamli hashamatli avtomobil. „Ghost" nom belgisi 1906-yilda ishlab chiqarilgan Silver Ghost sharafiga nomlangan boʻlib, 2009-yil aprel oyida Shanxay avtosalonida eʼlon qilingan. Ishlab chiqarishga moʻljallangan model rasman 2009-yilda Frankfurt avtosalonida taqdim etilgan.

BMW AG bayonotiga koʻra, ichki yonuv dvigateliga ega ushbu avlod avtomobili faqatgina 2030-yilgacha ishlab chiqariladi va bundan maqsad kompaniya keyinchalik faqat elektr bilan ishlovchi modellar ishlab chiqarish niyatida ekanligidadir.

200EX modeli (2009)
-------------------

"Rolls-Royce 200EX" 2009-yil mart oyida Jeneva avtosalonida namoyish etilgan va Ghost seriyasining umumiy dizayn uslubini koʻrsatib bergan. Hozirgacha seriyaning boshqa modellaridagi dizayn birinchi modelnikidan deyarli farq qilmaydi.

Birinchi avlod
--------------

Rolls-Royce Ghostning rasmiy nomi dastlab 2009-yil aprel oyida eʼlon qilingan, seriyaning birinchi avtomobili esa 2009-yilda Frankfurt avtosalonida taqdim etilgan va 2009-yil sentyabr oyida sotuvga chiqarilgan.

### 1-seriya (2009-2014)

Ghost dizayni Andreas Thurner va Charles Coldham tomonidan ishlab chiqilgan va muxandis Helmut Riedl tomonidan loyihalangan. Helmut Riedl kattaroq model, Rolls-Royce Phantom loyihasiga ham bosh boʻlgan. Dizayn bosqichida RR04 kod nomini olgan Ghost, Bentley Flying Spur va Mercedes-Benz S-Class kabi Phantomga qaraganda ancha arzonroq avtomobillar bilan raqobat qilish maqsadida ishlab chiqilgan.

### 2-seriya (2014–2020)

Yangilangan 2-seriya Ghost 2014-yilda Jeneva avtosalonida taqdim etilgan.

### Galereya

**1-seriya**

* 

**2-seriya**

* OldiOldi
* OrqasiOrqasi
* Black Badge, OldiBlack Badge, Oldi
* Black Badge, OrqasiBlack Badge, Orqasi
* Black Badge, interiorBlack Badge, interior
* Rolls-Royce Ghost Zenth EditionRolls-Royce Ghost Zenth Edition

Ikkinchi avlod
--------------

Ghostning keyingi avlodi birinchi marta 2019-yil 24-yanvarda uzoq kutilgan yangilanish bilan sinovdan oʻtkazildi va 2020-yil 1-sentabrda toʻliq namoyish etildi. Birinchi avloddan farqli oʻlaroq, bu avtomobil sakkizinchi avlod Phantom va Cullinan yoʻl tanlamasi bilan bir xil platformaga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  „Rolls-Royce Will be BMW Group's Second All-Electric Brand" (2021-yil 30-sentyabr).
2. ↑  „Rolls-Royce Ghost V-Spec (2014) first official pictures". *CAR Magazine*. Qaraldi: 2019-yil 9-mart.

[*sayt ishlamaydi*]
3. ↑
4. ↑  „ROLLS-ROYCE MOTOR CARS NAMES RR4". Qaraldi: 2019-yil 9-mart.

[*sayt ishlamaydi*]
5. ↑  „ROLLS-ROYCE TO UNVEIL GHOST AT FRANKFURT MOTOR SHOW". Qaraldi: 2019-yil 9-mart.

[*sayt ishlamaydi*]
6. ↑  *Steve Cropley.* „Rolls-Royce 200EX: full details".  Autocar (2009-yil 19-fevral). Qaraldi: 2009-yil 2-may.
7. ↑  „Editions – Contributors Andreas Thurner". Qaraldi: 2019-yil 9-mart.
8. ↑  „Post Opulence: Rolls-Royce Reveals the Super-Luxury Consumer Insights That Informed New Ghost".  Rolls-Royce Motor Cars (2020-yil 28-iyul). Qaraldi: 2020-yil 7-oktyabr.
Chashushuli
Chashushuli Finlyandiyaning Espoo shahridagi oshxonada
**Chashushuli** (gruzincha:ჩაშუშული - "pishiriq") - gruzin oshxonasining taomidir. Go'sht (asl retsept bo'yicha Dana go'shti) pomidor bilan qovuriladi. Mazkur yegulik Gruziya oshxonasining asosiy go'shtli taomlaridan biri, masalan, Gruziyadan tashqarida Satsivi yoki chaxoxbili taomlari u qadar ommalashmagan.

Tarkibi
-------

Taomning asosiy tarkibiy qismlari go'sht (klassik retsept bo'yicha Dana go'shti, lekin zamonaviy retseptida mol go'shti qo'llanilishi ommalashgan; qo'zichoq go'shtidan esa kamdan-kam holatlarda foydalaniladi) va pomidordan (yoki tomat pastasi) iborat. Shuningdek, bir qator retseptlarda shirin qalampir ishlatiladi, ko'pincha sariq va yashil qalampirning kombinatsiyasi keng ommalashgan. Kerakli komponentlar orasida piyoz va sarimsoq ham bor. Ziravorlar sifatida an'anaviy ravishda qo'llaniladigan tuz va qora qalampirdan tashqari ajika, suneli hops, maydanoz, arpabodiyon, shilantro, maydalangan koriander va maydalangan achchiq qizil qalampir ishlatilishi mumkin.

Tayyorlanilishi
---------------

Go'sht mayda bo'laklarga bo'linib, kuchli olovda qovurish uchun mo'ljallangan chuqur idishda yoki klassik retsept bo'yicha qozonda qovuriladi. Go'shtdagi suyuqlik bug'langandan so'ng, to'g'ralgan piyoz qo'shiladi. Piyoz yumshaganidan so'ng, idishga issiq qaynatilgan suv qo'shiladi va past olovda qaynatiladi. Agarda zarur bo'lsa oz miqdorda qo'shimcha suv qo'shish mumkin.

Go'sht deyarli tayyor bo'lgach, unga tozalangan pomidor (yangi yoki o'z sharbatida) va tomat pastasi, ziravorlar qo'shiladi. Taom dasturxonga tortilishidan oldin mayda to'g'ralgan ko'katlar bilan bezatiladi.

Taomni dasturxonga tortishda u ketsi nomli idishda garniturasiz; lavash va oq sharob bilantaqdim etiladi.


1. ↑  Yin and yang of Georgian cuisine: satsivi and chashushuli. etokavkaz.ru. Retrieved on 18 February 2021.
2. ↑  Chashushuli. Magic Eda.ru. Retrieved on 18 February 2021.
3. ↑  Veal chashushuli, step by step recipe with photos. www.gastronom.ru/. Retrieved on 18 February 2021.
4. ↑  Chashushuli in Georgian beef.
5. ↑  Chashushuli in Georgian. Culinary notes by Alexei Onegin (14 May 2019). Retrieved on 18 February 2021.
6. ↑  Chashushuli. Recipe. Food.ru Retrieved on 18 February 2021.
7. ↑  Menu - Restaurants Colchis. Restaurants "Kolkhida". Retrieved on 18 February 2021.
Algebrada 1974-yilda Melvin Hochster va Joel L. Roberts tomonidan kiritilgan **Hochster–Roberts teoremasi** muntazam halqalarda harakat qiluvchi chiziqli reduktiv guruhlarning invariantlari halqalari Koen-Makoley ekanligini bildiradi.

Boshqacha qilib aytganda agar *V* chiziqli qaytaruvchi *G* guruhining *k* maydon ustidagi ratsional tasviri boʻlsa, algebraik jihatdan mustaqil oʻzgarmas bir jinsli koʻphadlar mavjud boʻladi. {\displaystyle f\_{1},\cdots ,f\_{d}} shu kabi {\displaystyle k[V]^{G}} ustidan cheklangan gradusli moduldir {\displaystyle k[f\_{1},\cdots ,f\_{d}]} .

1987-yilda Jean-François Boutot, agar 0 xarakteristikasi sohasi boʻyicha nav ratsional oʻziga xosliklarga ega boʻlsa, reduktiv guruh taʼsirida uning qismi ham shunday boʻlishini isbotladi; Bu 0 xarakteristikasida Xoxster-Roberts teoremasini nazarda tutadi, chunki ratsional singulyarliklar Cohen-Macaulay.

*P* >0 xarakteristikasida oʻzgarmas halqalari Cohen-Macaulay boʻlmagan koʻpnomli halqalarga reduktiv (hatto chekli) taʼsir etuvchi guruhlarga misollar mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  
Hochster, Melvin; Roberts, Joel L. (1974). „Rings of invariants of reductive groups acting on regular rings are Cohen-Macaulay". *Advances in Mathematics*. 13-jild, № 2. 115–175-bet. doi:10.1016/0001-8708(74)90067-X. ISSN 0001-8708. MR 0347810.
2. ↑  Mumford, David; Fogarty, John; Kirwan, Frances (1994), Geometric invariant theory*. Third edition.*, Ergebnisse der Mathematik und ihrer Grenzgebiete 2. Folge (Results in Mathematics and Related Areas (2)), 34-jild, Springer-Verlag, Berlin, ISBN 3-540-56963-4, MR 1304906 p. 199
3. ↑  Boutot, Jean-François (1987). „Singularités rationnelles et quotients par les groupes réductifs". *Inventiones Mathematicae*. 88-jild, № 1. 65–68-bet. doi:10.1007/BF01405091. ISSN 0020-9910. MR 0877006.
**Hodi-zoda Rasul** – adabiyotshunos hamda sharqshunos olim, filologiya fanlari doktori, professor. Tojikiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi.

Hayoti va hayotiy faoliyati
---------------------------

1928-yil 6-martda Samarqand shahrida tavallud topgan. 1944-yilda Oʻrta Osiyo davlat universiteti (hozirgi ToshDU)ning sharq fakultetiga oʻqishga kiradi. Bu vaqt mobaynida Oʻzbekiston radiokomitetida tojik tilida beriladigan adabiy-dramatik eshittirishlar tahririyatining mudiri lavozimida ishlaydi. 1950-yil aprel oyidan to avgust oyiga qadar „Oʻzbekiston surh" (hozirgi „Ovozi Tojik") roʻznomasida madaniyat boʻliming boshligʻi boʻlib ishlagan. 1950-yil sharq fakultetining eron-afgʻon boʻlimini bitirib, ishlash uchun Dushanbe shahriga koʻchib ketadi va shu yildan boshlab uning butun umri va ilmiy-adabiy faoliyati Tojikiston bilan bogʻlanib qoladi. U shu yili Tojikiston FA Til va adabiyot instituti aspiranturasiga oʻqishga kiradi va 1954-yilda sobiq SSSR FA Sharqshunoslik institutining ilmiy kengashida „Istochnik i izuchenieyu tadjikskoy literaturi vtoroy polovini XIX v." degan mavzuda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qiladi. 1969-yil yanvar oyida esa oʻsha ilmiy kengashda „Axmad Danish i tadjikskaya prosvetitelskaya literatura" mavzusida doktorlik dissertatsiyasini yoqlaydi. 1984-yilda unga professor ilmiy unvoni beriladi. 1990-yilda esa „Tojikiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi" degan faxriy unvonga sazovor boʻladi.
Olim 1958-yildan boshlab Tojikiston FA Sharqshunoslik hamda Til va adabiyot institutlarida tojik adabiyoti tarixi boʻlimining mudiri vazifasida faoliyat koʻrsatib kelgan. U Tojikiston FA Rudakiy nomidagi Til va adabiyot institutida fors-tojik adabiyoti tarixi masalalari boʻyicha ilmiy maslaxatchi boʻlib ishlagan.
Rasul Hodi-zoda bir necha yillar davomida adabiyot va sanʼat sohasi boʻyicha Rudakiy nomidagi Davlat mukofoti berish komitetininh ilmiy kotibi, Tojikiston yozuvchilar uyushmasining tanqid va adabiyotshunoslik boʻliming raisi, sobiq SSSR yozuvchilar uyushmasi tanqid va adabiyotshunoslik kengashining vazifalarida xizmat qilib kelgan. Olim yozuvchilar uyushmasiga qabul qilish hay’atining aʼzosi, bir necha ilmiy kengashlar aʼzosi lavozimlarida xizmat qilib kelgan. Bir necha tarixiy romanlar yozgan isteʼdodli yozuvchi hamdir. Uning baʼzi romanlari, jumladan, Ahmad Donish hayot yoʻliga bagʻishlangan asari „Zvezda vo mgle" nomi bilan rus tiliga tarjima qilinib, Moskvada nashr etilgandir. Olim 400 ga yaqin ilmiy maqolalar, monografiya va risolalar muallifidir.

Asarlari
--------

1. Istochniki k izucheniyu tadjikskoy literaturi vtoroy polovini XIX veka (monografiya). Stalinabad, 1957.
2. Shamsiddin Shohin (monografiya). Dushanbe, 1974.
3. Ahmad Donish (monografiya). Dushanbe, 1976

Manbalar
--------



1. ↑  Abdusamatov, Malik*. O'zbekiston Sharqshunoslari*, 1996.
|  |
| --- |
| Portrait (1271) |
| Haqidagi turkumning bir qismi |
| Ibn Sino |
| Asarlari |
| * + *Kitob ash-shifo*
	+ *Tib qonunlari*
	+ *Al-Najot*
 |
| 
Fikrlar |
| * Ibn Sinochilik
* Xudoning mavjudligi haqida
* Choʻkayotgan odam
* Gʻazzoliyning Ibn Sino falsafasini tanqid qilishi
 |
| Shogirdlari |
| * Abu Ubayd al-Juzjoniy
* Baxmanyor
* Ibn Abisodiq
* Ali ibn Yusuf al-Iloqiy
 |
| 
Yodgorliklari |
| * Abu Ali ibn Sino maqbarasi
* Avitsenna (krater)
* Bu-Ali Sino universiteti
* Ibn Sino shifoxonasi
* *Tabib*
* Tabib (film 2013)
* Ibn Sino madaniy va ilmiy jamgʻarmasi
* Olimlar pavilioni
 |
| * k
* m
* t
 |

**Abul Hasan Marzubon oʻgʻli Baxmanyor** (? — 1067) — ozarbayjon faylasufi. Ibn Sinoning shogʻirdi. Forobiy va Ibn Sino taʼlimotlarini himoya qilgan va rivojlantirgan. Islom aqidalarini asoslashda aristotelizm va neoshgatonizmdan foydalangan. B. mavjudot haqida panteistlarcha fikr yurittan (k-Panteizm). U olamni "boshlangʻich ruhiy sabab" — Allohdan keltirib chiqaradi va emanatsiya asosida tushuntiradi; barcha mavjud narsalarni oʻrta asr falsa-fasida keng tarqalgan tushunchalar — vujudi mumkin, vujudi vojib asosida talqin etishga harakat qiladi. B. bilish nazariyasida aqliy bilishni himoya qilib, ratsionalizmnn rivojlantirdi. B.ning "Mabod attabiat ("Metafizika") va "Marotib al-mavjudot" ("Mavjudotning martabalari") (Qohira, 1911, arab tilida; Leypsig , 1851, nemis tilida) asarlarida mavjudot va bilish masalalari qarab chiqilgan. "Kitob attahsil" ("Tahsil kitobi") va "az-Ziynat" ("Ziynatlash") asarlari mantiq ilmiga, "al-Baxjad va as-saodat" ("Goʻzallik va baxt") kitobi axloq masalalariga bagʻishlangan. B. bilan Ibn Sino oʻrtasidagi falsafiy yozishmalarning keyinchalik koʻchirilgan ayrim nusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Abul Hasan Marzubon oʻgʻli Baxmanyor" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hebilli** - Turkiyadagi Mersin viloyatining Akdeniz tumaniga qarashli mahalla. Uning aholisi 433 kishini tashkil etadi(2022). U Çukurova (Cilisiya) tekisligida Çukurova avtomobil yoʻli shimolida joylashgan. Mersingacha boʻlgan masofa 15 kilometr (9,3 mil).

Qishloq aholisi asosan 19-asrning oxirgi yillarida Krit orolidan (hozirgi Gretsiyaning bir qismi) turk qochqinlarining avloqlaridan iborat. Qishloqda oʻrta asrlarda qurilgan Arab qalʼasi bor (Hebilli qalʼasiga qarang). Qishloqning asosiy iqtisodiy faoliyati sitrus yetishtirish hisoblanadi.

Iqlimi
------

Hebillidagi iqlim issiq va moʻtadil. Hebillida qish faslida yozga qaraganda koʻproq yogʻingarchilik boʻladi. Iqlim Köppen-Geijer tizimi tomonidan Oʻrta yer dengizi (Csa) deb tasniflanadi. Hebillida oʻrtacha yillik harorat 18,3 °C boʻladi.  Avgust oyida eng issiq haroratlar oʻrtacha 27,4 °C boʻlib, eng sovuq oy yanvar oyida 9,3 °C harorat sodir boʻladi.   Yomgʻir yogʻishi oʻrtacha 699 mm boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Mahalle, Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 12 July 2023.
2. ↑  „Address-based population registration system (ADNKS) results dated 31 December 2022, Favorite Reports" (en) (XLS).  TÜİK. Qaraldi: 2023-yil 12-iyul.
3. ↑  „Hebilli climate: Average Temperature, weather by month, Hebilli weather averages - Climate-Data.org". *en.climate-data.org*. Qaraldi: 2019-yil 14-iyun.
**Hoji Bektosh Veli** ( حاجی بکتاش والی Hāci Bektosh-i Vāli; D. 1209, Nishopur - d. 1271, Nevshehir ); Tasavvuf, sayyid, tasavvuf, olim va islom faylasufi. U alaviy-bektoshlikning ziyoli va nom kashshoflaridan biridir. Uning yo‘lidan yurganlarni Bektoshi deydilar.

**Hayoti**

Xuroson Melamiy tariqatining yetakchi namoyandalaridan biri Yusuf Hamedoniyning shogirdi Xoja Ahmed Yesevi tomonidan asos solingan Anadoludagi Yeseviylik tariqatining eng faol amaldori boʻlib, XIII asr Anadolusining islomlashuv jarayoniga muhim hissa qoʻshgan va uning 14-15-asrlarda *Balim* Sulton rahbarligida keng tarqalgan hurufiylik harakati taʼsirida tashkil etilgan Bektoshilar tariqati otasi Kalenderiy / Haydariy shayx. 14-15-asrlarda Ozarbayjon va Anadoluda ibahilik, uchlik *(uchlik)*, reenkarnasyon va hulul , islom tasavvuf tushunchalarini oʻzida mujassam etgan.

Lo‘qmon ilk ta’limni Parendedan olgan va Xoja Ahmad Yesevi (1103-1165) ta’limotiga amal qilgan. Shuning uchun u Yesevi xalifasi sifatida qabul qilinadi. Anadoluga kelganidan keyin qisqa vaqt ichida tanilib, qimmatbaho shogirdlar tayyorladi. Hoji Bektosh Veli, Usmonlilar imperiyasining tashkil topishi davrida, oʻzi bogʻlangan *" Ahilik tashkiloti"* bilan Anadoluda ijtimoiy tuzilmaning rivojlanishiga muhim hissa qoʻshgan.

Umrining ko'p qismini Sulucakarahöyükda *( Hajibektash )* o'tkazgan Hoji Bektosh Veli ham hayotini shu yerda yakunladi. Uning qabri Nevshehir viloyatining Hacibektas tumanida joylashgan .

Mashhur Velayet-Name uni shialik mazhabiga ega bo'lgan Ca'fer-i Sodiqdan Boyazid Bistamiy olib kelgan hırka kiygan "Lokman Perende "orqali Xoja Ahmed Yesevi bilan bog'laydi. Velayet-nomga ixtisoslashgan yozuvchilarning xabar berishicha, Hoji Bektoshning tariqati dastlab Kutbuddin Haydarga, so‘ngra Lo‘qmon Serahsiyga, u yerdan esa Shujaid-Din Ebu’l Beka Bobo Ilyos el -ga borgan. Xoja Ahmad orqali Xurosoniy Yeseviyga bog'langan. Oshiq Posho tarixida "Hoji Bektosh" Xurosonlik "Mentesh" ismli ukasi bilan Sivasga kelib, Bobo Ilyos Horasoniyga ergashgan. Bu muassasadan keyin Hoji Bektosh avval Kayseriga, soʻngra Kirshehirga, soʻngra Karacahöyükga joylashdi. Shunga ko‘ra, uning Xoja Ahmad Yesevi shogirdlaridan biri ekanligi haqidagi rivoyatning to‘g‘ri emasligi tushuniladi.

1. ↑  Fuad Köprülü, *Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar*, Sayfa 75. (Kutb’ûd-Dîn Haydar’ın vefât tarihinin M. 1222, Hacı Bektâş’ın ise doğum tarininin M. 1209 olduğu göz önüne alınacak olunursa Kutb’ûd-Dîn Haydar’ın vefâtında Hacı Bektâş henüz on üç yaşındaydı. Daha evvel müridi olması halinde bu rivâyetin mümkün aksi takdirde ise zayıf olduğu aşikârdır.)
**Mir Qarshiy** — (taxminan XV asrda yashagan) shoir va sahhof. Fors-tojik tilida „Xatoiy" taxallusi bilan ijod qilgan.

Hayoti va faoliyati
-------------------

Asli Qarshilik, XV asrning 2-yarmidan keyin hayoti Samarqandda oʻtadi. Alisher Navoiy "Majolisu-n-nafois" tazkirasining ikkinchi majlisida u haqida maʼlumotlar keltirib oʻtadi: „Mir Qarshiyning Samarqand bozoridagi sahhoflik doʻkoni hamisha adabiyot ixlosmandlari bilan gavjum boʻlgan. Mir Qarshiy bu oʻziga xos adabiy anjumanga rahbarlik qilgan, rangin gʻazallar bitgan. Anʼanaga koʻra, fors-tojik tilida „Xatoiy" taxallusi bilan ijod qilgan". Alisher Navoiy asarida uning quyidagi bayti ham keltirib oʻtiladi:

*Nest oyini muhabbbat kardan az yore gila,*

Varna z-on badaxd mekardem bisyore gila.

*Mazmuni: Muhabbat qoidasida yordan gina qilish yoʻq, boʻlmasa, u vafosizdan koʻp gina qilar edim.*

Vafoti
------

Mir Qarshiy Samarqandda vafot etgan va shu shaharga dafn etilgan.

Adabiyotlar
-----------

Muhammadiyev N. „Nasaf va Kesh allomalari" 68-bet.

Manbalar
--------

1. ↑  *Alisher Navoiy: Qomusiy lugʻat*.
2. ↑  Alisher Navoiy*. Majolis un-nafois*.
3. ↑  *Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi*. «Imom Buxoriy xalqaro markazi» [2016] — 509 bet.