recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Şu Çılgın Türkler** — Turgut Özakman qalamiga mansub boʻlgan bir roman boʻlib, 2005-yilda nashr etilgan. Ushbu roman Turkiya Istiqlol kurashi davri haqida hikoya qiladi. 

Özakman xalta bilan maʼlumot va hujjatlarni toʻplab, kitobda tasvirlangan voqealar sodir boʻlgan joylarni aylanib chiqdi. Kitobdagi voqealar, odamlar va nutqlar hujjatlardan olingan. Kitob 752 bet. 

Kitob 2006-yil iyul oyiga qadar 311 marta chop etilgan edi va umumiy 622,000 nusxada chop etildi. Kitobning nashr etuvchisi Bilgi nashriyot uyining egasi Ahmet Tevfik Kuflu Anqara soliq rekordchilari roʻyxatida 11-oʻrinni egalladi.

Kitobning mazmuni
-----------------

Asarda 1921-1922-yillar haqida hikoya qilinadi. Romanning boshida uzoq kirish mavjud. Ushbu kirish qismida 1914-1920-yillar va voqealar umumlashtirilgan. Asarning birinchi qismi „Yunonistonning katta hujumi" deb nomlangan. Ushbu boʻlimda Inönü va Kutahya-Eskishehir janglari, parlament munozaralari va Oliy qoʻmondonlik qonuni tushuntirilgan. Ushbu boʻlim Sakarya gʻalabasi bilan tugaydi. Ikkinchi boʻlim esa „Turklarning buyuk hujumi" nomini olgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Kitapların gizli 'Kapak'lı kahramanları"..  Yeni Şafak. 28 ocak 2017da asl nusxadan arxivlandi.
2. 1 2 3  „Şu Çılgın Türkler"..  Bilgi Yayınevi. 28 ocak 2017da asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  „Türkiye’de Yayıncılık Alanında Dönüşümler"..  Boğaziçi Gösteri Sanatları Topluluğu. 28 ocak 2017da asl nusxadan arxivlandi.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-01-28).
4. ↑  „Vergi rekoru da kırdı".  Milliyet. 28 ocak 2017da asl nusxadan arxivlandi.



|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

**Turgut Özakman** |
| --- |
|  |
| Roman | 
*Korkma İnsancık Korkma (1994)* • *Romantika (2000)* • *19 Mayıs 1999 Atatürk Yeniden Samsun'da (2002)* • *Şu Çılgın Türkler (2005)* • *Diriliş - Çanakkale 1915 (2008)* • *Cumhuriyet - Türk Mucizesi (2009)* • *Cumhuriyet - Türk Mucizesi 2 (2010)* • *Çılgın Türkler - Kıbrıs (2012)* |

 |
Lizotsim, Human.
**Lizotsim** (liz...va yun. zyme — hamirturush), muramidaza — gidrolazalar sinfiga mansub ferment, bakteriya hujayralari pardasini yemiradi. Mukopolisaharidlarda N - atsetilmuramin kislota, R - glyukozid bogʻini va N-atsetilglyukozaminning parchalanishini katalizlaydi. L.odam va hayvonlar organizmining koʻpgina toʻqima va suyuqliklari (koʻz yoshi, balgʻam, soʻlak, taloq, jigar, shilliq qavatlar), shuningdek, ayrim oʻsimliklar, bakteriyalar va faglarda topilgan; tovuq tuxumi oqsilida ayniqsa koʻp. Tu-xum oqsili L.i toʻliq oʻrganilgan, u 129 aminokislota qoldigʻidan iborat, mol.m. 14.000 ga yaqin L. odam va hay-vonlar organizmining tashqi muhit bilan aloqa boʻladigan joylari (koʻz, bu-run-yutqin va boshqalar)da bakteriyaga qarshi toʻsiq (baryer) hosil qiladi. L. preparati koʻz, burun-halqum kasalliklarini davolashda, yarada, kuyganda, akusherlik amaliyotida, shuningdek, oziq-ovqat sanoatida va boshqalarda ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tezaurus** (yun. thesauros — xazina, boylik) — 1) muayyan tildagi barcha soʻzlarni qamrab oladigan, ularning matnda qoʻllanish holatlarini toʻlatoʻkis aks ettiradigan lugʻat. Jonli tilning lugʻat tarkibi doimo oʻzgarib turishi sababli T. faqat oʻlik tillar materiallari asosida yoki oldindan belgilab olingan yozma yedgorliklar uchun tuzilishi mumkin. Muayyan yozuv yodgorliklaridan leksikani yoppasiga terib olishga asoslangan lugʻatlar (mas. yunon, lotin tillariga tuzilgan lugʻatlar) shunday lugʻatlardan hisoblanadi. Turkiyshunoslikda A.K.Borovkov, E.I.Fozilov, A.Najiblarning 13—14-asrlar turkiy yozma yedgorliklari asosida tuzilgan lugʻatlari ham glossariy, ham T. belgilariga ega. Soʻz tanlash prinsipiga koʻra yozuvchilar yoki ular ijodiga mansub ayrim asar tili boʻyicha tuzilgan lugʻatlar ham T. hisoblanadi; 2) bironbir ilmfan sohasiga oid lugʻaviy birlik (soʻz)lar mavzu tartibida joylashtirilgan va ana shu birliklar oʻrtasidagi semantik (turjins, sinonimik va boshqalar) munosabatlar aks ettirilgan ideografik lugʻat. Bunda soʻzlar alifbo tartibida emas, balki bir mavzu, bir tushunchaga aloqador soʻzlarning barchasi bir joyda beriladi: kerakli soʻzlar tushunchaga qarab qidiriladi. Nazariy jihatdan T. leksika semantik tizimining ehtimoliy modellaridan biridir. Amadda undan yozuvchi individual lugʻatini boyitish vositasi sifatida foydalaniladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Teymuri qabilasi vakillari
**Teymuri** (oʻz nomi: Teymuri, Timuri) — Afgʻoniston (120 ming kishi) va Eron (170 ming kishi) chegara hududlarida yashovchi xalq. Charaymakov guruhining bir qismidir.

Tilga mansublik
---------------

Ular fors (fors) va dari (Rahimov 1999:819) tillarining dialektlarida gapirishadi.

Diniy mansublik
---------------

Teymuri sunniy musulmonlar, Eronda esa teymurining koʻpchiligi shia musulmonlari (Rahimov 1999:819).

Teymurining kelib chiqishi
--------------------------

Teymuri kelib chiqishining ikkita versiyasi mavjud. Teymour XIII asrning moʻgʻul bosqinchiligidan keyin oʻz etnik hududiga joylashdi. Boshqa bir fikrga koʻra, teymuriylar Oʻrta Osiyodan boʻlib, oʻz nomlarini XIV-asr oxirida ularni bosib olgan Temur nomidan olgan.

Charaymakov va Teymuri etnogenezida moʻgʻul, turkiy va Eron xalqlari ishtirok etdi.Bir qator tadqiqotchilarning fikricha, moʻgʻullardan boʻlgan choraymak qabilalariga Jemshid, Teymen, Teymuri kiradi. Tadqiqotchilarning taʼkidlashicha, jemshid, taymeni, firuzkuhi, teymuri dialektlariga xos boʻlgan kuchli turkiy-moʻgʻul superstratining mavjudligi.

Asosiy faoliyat
---------------

Afgʻonistondagi teymuriylar xoʻjalikning oʻtroq va yarim koʻchmanchi turini boshqargan; Asosiy mashgʻuloti dehqonchilik, qoʻychilik ikkinchi darajali rol oʻynaydi. Eronning Teymurilari asosan chorvachilik bilan shugʻullanadi (Rahimov 1999:819).

Aholi punktlari va turar-joylar
-------------------------------

Teymuri qora kabuslar bilan qoplangan chodirlarda yashaydi. Ushbu chodirlar afgʻon (Yahontov 1973:303) ga oʻxshaydi.

Adabiyotlar
-----------

* Маретин Ю. В. Народы мира. Этнографические очерки: Народы Юго-Восточной Азии / Под ред. А. А. Губера. Издательство Академии наук СССР — М.: 1966. — С. 502—511.
* Рахимов Р. Р. Теймури // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. — С. 819.
* Яхонтов С. Е. О классификации языков Юго-Восточной Азии // Страны и Народы Востока. — 1973. — Вып. XV. — С. 303.

Manbalar
--------

1. ↑  *Maretin Yu. V.* Narodi mira. Etnograficheskie ocherki: Narodi Yugo-Vostochnoy Azii / Pod red. A. A. Gubera. Izdatelstvo Akademii nauk SSSR — M.: 1966. S. 511.
2. ↑  *Maretin Yu. V.* Narodi mira. Etnograficheskie ocherki: Narodi Yugo-Vostochnoy Azii / Pod red. A. A. Gubera. Izdatelstvo Akademii nauk SSSR — M.: 1966. S. 511.
3. ↑  *Ономастика Востока*. Изд-во "Наука," Глав. ред. восточной лит-ры, 1980 — 152 bet.
**Lizing shartnomasi** - moliya ijarasiga oid shartnoma. Lizing shartnomasi boʻyicha lizing beruvchi (ijaraga beruvchi) 1 taraf lizing oluvchi (ijaraga oluvchi) 2-taraf topshirigiga binoan ishlab chikaruvchi (sotuvchi) 3-taraf bilan undan oʻz mablagʻi hisobiga lizing oluvchi uchun mol-mulk sotib olish haqida kelishish majburiyatini; lizing oluvchi esa buning uchun lizing beruvchiga lizing toʻlovini toʻlash majburiyatini oladi. Lizing obʼyekti va subʼyektlari, lizing toʻlovi, lizing beruvchi va lizing oluvchining majburiyatlari, ularning hamda ishlab chiqaruvchi (sotuvchi)ning javobgarligiga oid qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining FK va Oʻzbekiston Respublikasining "Lizing toʻgʻrisida"gi qonuni (1999-yil 14-aprel) da belgilangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Qirgʻiz oti
**Qirgʻiz oti** — togʻli ot zotidir. Qirgʻiziston Respublikasining (Qirgʻiziston) anʼanaviy mayda ot zoti. Qirgʻizlar buni oʻzlarining koʻchmanchi oʻtmishi bilan bogʻlaydilar. Qirgʻiz tarixining sovet davrida qirgʻiz oti chet eldan keltirilgan chet el zotlari, jumladan Don va toza zotli ot zotlari bilan chatishtirilib, yangi va yirikroq zot — novokirgiz (yoki yangi qirgʻiz) zotini yaratgan.

Sogʻilayotgan ot. Qirgʻiziston Suusamir shahri U bundan 4 ming yil avval otchilik bilan shugʻullangan qirgʻizlarning qadimgi ajdodlarining otlaridan kelib chiqqan. Bu zot Moʻgʻul va qisman sharqona ot zotlarining sezilarli ta'sirini boshdan kechirgan. Qirgʻiz otlarida boʻyi kalta, koʻpincha kiyik boʻyinli, katta choʻzilgan tanasi, kam rivojlangan qurloqlari va toʻgʻridan-toʻgʻri kuchli tanasi, choʻkkan orqasi, qisqa va toʻq rangli old va orqa oyoqlari hamda juda kuchli tuyoqlari bor. Ularning oʻrtacha balandligi 137 sm, pasterning kengligi 17,5 sm. Teri rangi xilma-xil, boshqalarga qaraganda esa koʻpincha dafna va kulrang otlar mavjud.

Otlar juda kuchli va oddiy, ular deyarli butun yil davomida yaylovda oʻtlaydi va qishda ozgina pichan bilan qanoatlanadi. Qirgʻiz otlari egar va jabdugʻda ishlash uchun moslashgan. Qirgʻiz zotini yaxshilash maqsadida toza zotli chavandoz otlari va Don aygʻirlari bilan chatishtirilib togʻda ishlashga moslashgan yangi qirgʻiz ot zotini koʻpaytirishga erishilgan.

Qirgʻiz otlari orasida tez chopuvchi otlar koʻp. Ularda orqa oyoqlar qisqa, ammo kuchli, sakrum mushakdir, oyoqlari aniq koʻrinadigan tendonlari va tuyoqlari shunchalik kuchliki, hatto yurish paytida ham ularni soxtalashtirish kerak emas. Poygalarda 20-30 verst masofani bosib oʻta oladi, odatta bitta verst oʻrtacha 1 daqiqa 36 soniyada oʻtadi.

Ayni paytda qirgʻiz selektsionerlari qirgʻiz otining naslchilik xususiyatlarini yaxshilash ustida ishlamoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  Kirgiz/Kyrgyzstan. Domestic Animal Diversity Information System of the Food and Agriculture Organization of the United Nations. Accessed January 2017.
2. ↑  Rebecca Cassidy (2009). The Horse, the Kyrgyz Horse and the 'Kyrgyz Horse'. *Anthropology Today* **25** (1): 12–15. (subscription required)
3. ↑  Valerie Porter, Lawrence Alderson, Stephen J.G. Hall, D. Phillip Sponenberg (2016). *Mason's World Encyclopedia of Livestock Breeds and Breeding* (sixth edition). Wallingford: CABI. ISBN 9781780647944.

Havolalar
---------

* Киргизская лошадь // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.
* Киргизская лошадь // Большая советская энциклопедия : в 66 т. (65 т. и 1 доп.) / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — М. : Советская энциклопедия, 1926—1947.
Hoji **masjidi** (ozarbayjoncha: *Hacı Yusifli məscidi* Hacı Yusifli masjidi.Baʼzan "**Hoji Yusifli masjidi** "deb ham tarjima qilinadi) — Ozarbayjon masjidi.Ozarbayjonning poytaxti Bokudan 350-km janubi-gʻarbdaQorabogʻ viloyatining Shusha shahrida joylashgan. .

Umumiy koʻrinish
----------------

Masjid Shusha shahrining Hoji Yusifli mahallasi Gʻ.Zokir va Gʻ.Ismoyilov koʻchalari chorrahasida joylashgan. Hoji Yusifli mahallasi — shaharning shimoliy qismidagi Shushaning 9 ta quyi mahallalaridan biri hisoblanadi. Hammasi boʻlib 17 ta asosiy mahalla mavjud. Julfalar masjidi 19-asr oxirlarida Shushada faoliyat koʻrsatgan 17 ta masjiddan biri boʻlgan. Julfalar masjidining minoralari boʻlmagan va tashqi koʻrinishi Chuxur mahallasi va Julfalar masjidlari kabi toʻrtburchaklar koʻrinishdagi mahalla masjidi binosi boʻyicha qurilgan boʻlsa-da, ichki koʻrinishi Islom dini meʼmorchiligiga toʻliq mos kelgan. Jome masjidi yonida Shushaning mashhur mineral suvi bilan taʼminlovchi Hoji Yusifli bulogʻi bor edi. „Hoji Yusifli" masjidi Yuxari Govhar ogʻa, Ashagi Govhar ogʻa, Taza mahallasi, Mamayi, Soatli, Koʻcharli masjidlari, Ogʻa Gahramon Mirsiyob karvonsaroyi, Mehmandarovlar, Zohrobon suxirvonlar, Zohrabbaylar „hammomlari" kabi toʻliq taʼmirdan oʻtkazilgan..

Hoji Yusifli masjidining kirish qismi assimetrik tarzda umumiy fasad oynalari va eshiklaridan iborat. „Hoji Yusifli" jomeʼ masjidining umumiy zalida ayollar namozxonasi qurilgan boʻlib, umumiy kirish eshigi yoniga alohida eshik oʻrnatildi. Oʻsha eshik ostonasidan zinapoyalar orqali toʻgʻri ayollar boʻlimiga oʻtiladi. Bu masjid namozgohi yon taraflarga oʻrnatilgan yoritish moslamalari bilan yoritiladi. Masjidning toʻrt qavatli tomiga muazzin uchun alohida joy qilingan. „Hoji Yuusif" masjidi oldidagi maydonda buloq bor.Bu buloq bilan masjid meʼmorchiligi oʻrtasida uygʻunlik bor.

Yana qarang
-----------

* Yuxari Govhar ogʻa masjidi
* Ashagi Govhar Ogʻa masjidi
* Soatli masjidi
* Seyidli masjidi
* Xoja Marjonli masjidi
* Guyulug masjidi
* Taza Mahalla masjidi

Manbalar
--------

1. 1 2  „Shusha State Historical & Architectural Reserve". 4-oktabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-avgust 2010-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (4-oktabr 2010-yil).
2. ↑  „Ministry of Tourism - Haji Yusifli mosque". Qaraldi: 17-avgust 2010-yil.
3. ↑  „SHUSHA. Geography". Qaraldi: 17-avgust 2010-yil.
4. ↑  „ŞUŞA HƏSRƏTİ". 12-may 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-avgust 2010-yil.
5. ↑  „Средневековые памятники Карабаха". 27-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-avgust 2010-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (27-iyul 2011-yil).
6. ↑  „MIDDLE AGES GARABAGH MONUMENTS". 6-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-avgust 2010-yil.

Havolalar
---------

* Shushaning armanlar tomonidan bosib olinishidan oldingi XVIII-yildagi Hoji Yusifli mahallasi masjidining koʻrinishi Archived -da
* Qorabogʻ yodgorliklari[*sayt ishlamaydi*]
**Mirjana Marić** (serb kirillcha: Mirjana Marić ; 1970-yil 10-yanvarda Nyu-York shahrida tugʻilgan) — Amerikada tugʻilgan serbiyalik ayol shaxmatchi. U FIDE ayol grossmeyster (WGM) unvoniga ega. U Serbiya (sobiq Yugoslaviya) poytaxti Belgradda yashaydi va ikkilik Serbiya va AQSh fuqaroligiga ega.

Hayoti
------

Marić shaxmat bilan toʻrt yoshida oʻzidan 20 daqiqalik katta egizak singlisi Alisa Marić bilan birga tanishgan. Alisa va Mirjana zamonaviy shaxmat tarixida grossmeyster unvoniga ega yagona egizaklardir.

Yoshligida u 1984-yili Fransiyada boʻlib oʻtgan 16 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha jahon chempionatida 1-3-oʻrinlarni (bronza medali) egallagan va 1985-yilda Isroilda oʻtkazilgan xuddi shu musobaqada gʻolib chiqqan.

Marić shaxmat boʻyicha ikki karra Yugoslaviya chempioni boʻlgan, 1991-yilda Suzana Maksimovich bilan birinchi oʻringa davogar boʻlgan va 1993-yilda esa u vanihoyat taybreksiz gʻalaba qozongan. Marić Yugoslaviya terma jamoasi safida 1990-yilda Novi Sadda (2-jamoada), 1994-yilda Moskvada va 1996-yilda Yerevanda shaxmat olimpiadalarida qatnashgan.

FIDE uni 1988-yilda Ayollar xalqaro shaxmat ustasi (WIM), 1992-yilda esa ayol grossmeyster (WGM) unvonlari bilan taqdirlagan.

Jahon chempionati sikllariga koʻra, u 1991-yilda Subotica va 1993-yilda Jakartadagi zonalararo turnirlarda ishtirok etgan.

Shaxsiy hayoti
--------------

Marić Belgrad universitetining matematika fakultetini tamomlagan va xalqaro usta Zoran Stamenkovich bilan oila qurgan. 2000-yildan keyin Mirjana Marić vaqti-vaqti bilan, asosan jamoaviy bahslardagi oʻyinlarda oʻynadi. Uzoq tanaffusdan soʻng, u 2007-yilda Pancevodagi Serbiya ayollar chempionatida qatnashdi va 12 ishtirokchidan toʻrtinchi oʻrinni egalladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „FIDE reytingi". Qaraldi: 15-avgust 2022-yil.
2. ↑  „FIDE reytingi". Qaraldi: 16-avgust 2022-yil.

Adabiyotlar
-----------

1. Beograd-metropola saha, Sahovski savez Beograda 1997.

Havolalar
---------

* Mirjana Maric rating card at FIDE
* Mirjana Maric FIDE rating history at OlimpBase.org
* Mirjana Maric chess games at 365Chess.com
* Mirjana Maric player profile and games at Chessgames.com
**Suv tushirgich** — kanal va daryolarda suv oqimi oshib tushadigan toʻsiq (boʻsagʻa). Bunda suv oqimini yoʻnaltirish uchun toʻsiq yuqorisiga toʻgʻri toʻrtburchak, uchburchak yoki trapetsiya shaklidagi teshiklar qilinadi. Ular yon tomondan tirgak yoki oraliq devorlar bilan chegaralanadi. Suv tushirgich yupqa devorli; keng toʻsiqli va shakldor toʻsikli boʻladi. Toshqin davrida yoki suv koʻttayganda suv omboridan ortiqcha suvni chiqarib tashlash, shuningdek, toʻgʻon yoki shlyuzdan pastki inshoot (pastki byef) ga kerakli suvni oʻtkazish uchun moʻljallangan gidrotexnika inshooti suv tashlama (obpartov) deb ataladi. U toʻgon tepasiga va yuqorigi byef sirti ostiga qilingan yoki ikkalasi pastbaland oʻrnatilgan teshik (kuvur)lardan iborat boʻlishi mumkin. Bunda suvning oʻtishi ochibyopsa boʻladigan gidrotexnika zulfini bilan tartibga solinadi. Uning avtomatik tarzda ishlaydigan (mas, sifonli) turlarida zulfinlar boʻlmaydi. Suv omborini suvdan boʻshatish, uni choʻkindilardan tozalash va suvni pastki byefga oʻtkazishga moʻljallangan teshikli gidrotexnika inshooti suv boʻshatmasi deb ataladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Simmetriya (maʼnolari).

**Simmetriya** (kimyoda) — molekulalarning geometrik konfiguratsiyasidagi (zarralarning fazoviy joylashishidagi) qonuniyat. Tashqi muhitdan ajratilgan molekulalarning fizikkimyoviy xossalarida va ayni molekulalarning boshqa molekulalar bilan oʻzaro taʼsir etishida namoyon boʻladi.

Koʻpchilik oddiy molekulalar oʻzining muvozanat konfiguratsiyasiga xos fazoviy simmetriya elementlariga, yaʼni ntartibdagi simmetriya oʻqiga, S. tekisligiga, S. markaziga (yoki inversiya markaziga) ega. Mas, ammiak NH3 molekulasida muntazam uch burchakli piramida S.si, metan SN4 molekulasida tetraedr S.si mavjud. Murakkab molekulalarda konfiguratsiya ga xos S. butun molekulada kuzatilmasligi mumkin, lekin uning ayrim qismlarida (fragmentlarida) taqriban saqlanib qoladi (lokal S). Shuning uchun ham kvant kimyosining molekulyar orbitallar nazariyasiga koʻra, molekulalarda simmetriya elementlari mavjudligiga asoslanib, molekulaning ayrim kismlariga oid orbitallarni sinflarga ajratish qabul qilingan. Agar molekula oʻzining konfiguratsiyasi jihatidan S. tekisligiga ega boʻlsa va molekulaning yadrolari ana shu tekislikda yotsa, uning barcha orbitallari simmetrik (oorbitallar) va nosimmetrik (lorbitallar) sinfga ajratiladi. Lorbitallar sirtqi tomoniga yaqin joylashgan molekulalar toʻyinmagan moddalarga mansub boʻladi. Molekulaning muayyan qismida lokal S. mavjudligiga qarab reaksiya vaqtida uning qaysi qismi tezroq, qaysi qismi kechrok qoʻzgʻalishi (faollanishi) haqida xulosa chiqarish mumkin. Kimyoviy lazerlar va molekulyar toʻgʻrilagichlar hosil qilishda, organik oʻta oʻtkazgichlar modelini tuzishda, kanserogen moddalar hamda farmakologik faol moddalarni analiz qilish va boshqalarda molekulalar S.i inobatga olinadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Suvhilol** (Bolboschoenus Palla.) — hiloldoshlarga mansub koʻp yillik oʻtlar turkumi, tuganak ildizpoyali begona oʻt. Oʻzbekistonda dengiz boʻyi Si (V. martinucus) va yassipoya S. (V. planiculmis) oʻsadi. Poyasi tik, boʻyi 50—100 sm. Barglari keng tasmasimon. Gullari toʻq jigarrang, bandsiz yoki kalta bandli, murakkab soyabonsimon toʻpgulga yigʻilgan. Mevasi uch qirrali yongʻoqcha. May—oktabrda gullaydi va mevalaydi. Yirik tuganakli ildizpoyasi yer bagʻirlab oʻsadi. Tuganaklari, ildizpoyasi, urugʻidan koʻpayadi. Urug nihollari hamda tuganakli poyalari aprel—iyunda koʻkaradi. Oʻrta Osiyoda sholiga katta zarar keltiradi. Beda, sugʻoriladigan don ekinlari orasida, botqoqliklarda ham uchraydi. Asosan, sugʻorish shoxobchalari boʻylarida usadi.

Kurash choralari: agrotexnika hamda kimyoviy tadbirlarni uygʻunliqda qoʻllash, ekinzorlarga gerbitsidlar purkash, tuganak hosil boʻlish davrida reglon (1—3 kg/ga) bilan dorilash.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Simob rudalari** - tarkibida iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq konsentratsiyada simob boʻlgan va uni sanoatda foydalanishning texnik imkoniyati mavjud boʻlgan tabiiy mineral hosilalar. Asosiy ruda minerali — HgS — kinovar (tarkibidagi simob 86,2%). Simobning ikkinchi darajali ruda minerallari — metatsinnabarit, tugʻma simob, livingstonit, korderoit, makdermitit hamda tarkibida simob boʻlgan mis, surma, mishyakning sulfatuzlari. Sr. sifatiga qarab juda boy, boy va kambagʻal boʻlib, har bir simob konida ham ularning oʻzaro salmogʻi turlicha boʻladi. Sr. (konlari) genezisi, morfologik tuzilishi hamda sanoat turi koʻrsatkichlari boʻyicha juda xilma xil. Oxirgi tasnif boʻyicha (Fedorchuk, 1990) endogen, plutonogen, teletermal, vulkanogen, ekzogen hamda geterogen simob konlari mavjud. Ulardan teletermal rudali konlar simob qazib chiqarishning asosiy manbai hisoblanib, kvarsdikkitli (Almaden — Ispaniyada, Nikitovka — Ukrainada), jasperoid (Haydarkon, Chauvay — Qirgʻiziston), karbonatli (Adirakov, Birkgu — Qirgʻiziston), listvenitli (Choʻnkoy — Qirgʻiziston, Tamvatney — Saxa, NyuAlmaden va NyuIdriya — AQSH) turlari maʼlum. Oʻzbekistonda Turkiston tizmasining gʻarbiy qismida Sr.ning karbonatli turiga xos Krrasuv koni maʼlum.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Mirjalilov Saidnosir** (1884, Turkiston — 1937.9.10, Toshkent) — maʼrifatparvar va jamoat arbobi. 3. Saidnosirovaning otasi. Dehqonchilik va savdo ishlari bilan shugʻullanib, Turkistonning yirik sarmoyadorlaridan biriga aylangan. Paxta tozalash zavodi qurib, usuli jadid maktabini ochgan. Davlat dumasi musulmon shoʻʼbasining Peterburgda boʻlib oʻtgan qurultoyida ishtirok etgan (1914). 1917-yilda Tosh-kentga koʻchib kelgan va shahar dumasiga aʼzo boʻlgan. "Shoʻroi islom" tashkilotining aʼzosi sifatida Turkiston Muxtoriyat hukumatining tashkil etilishida faol qatnashgan va bu xukumatning xazinachisi boʻlgan. 1921-yilda "Turkiston" savdosanoat shirkatini tashkil etib, undan tushgan daromad hisobiga "Milliy ittihod" tashkilotini qoʻllab-quvvatlagan hamda Germaniyaga oʻqishga yuborilgan talabalarni nafaqa bilan taʼminlagan va ularga moddiy yordam koʻrsatgan. M. "Nashri maorif" maʼrifiy tashkiloti va "Koʻmak" jamiyatining asoschilaridan biri (1923— 25). M. 1925-yildan boshlab bir necha marta qamoqqa olingan; 1937-yilda otib tashlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Hava Mahal Jaypur
**Hava mahal**- 1799-yilda pushti qumtoshdan Krishna toji shaklida qurilgan Jaypur Maharajasi Savay Pratap Singxninig (1778-1803-yillarda hukmronlik qilgan) saroy majmuasining besh qavatli Harami.

Binoning fasadiga 953 ta kichik derazalar qo'yilgan bo'lib, ular issiq ob-havoda binoning ichki qismini ventilyatsiya qilish uchun ta'minlagan. Shundan uning —"shamollar saroyi" degan nomi kelib chiqqan.

Hava Mahal - Jaypurning turistik diqqatga sazovor joyi shu bilan birga, Rajput me'morchiligining eng mashhur yodgorliklaridan biri hisoblanadi. Sovet tarixchisi V. A. Rudnev ushbu me'moriy durdonasidan olgan taassurotlarini quyidagicha ta’riflagan: "U o‘zining g‘ayrioddiy dizayni va arxitekturasi bilan chindan ham ham dunyoning boshqa hech bir joyida uchratmaydigan noyob g'ayrioddiy bino edi. U ulkan organga yoki katolik cherkovining altariga yoki g'alati tekis piramidaga o'xshab ketardi. Qal'aning besh qavatli ulkan qismi derazalarning to'rli panjaralari va derazalar bilan bezatilgan edi"

Adabiyot
--------

* Rudnev V.A.*. Hindistonning tarixiy va madaniy manzilgohlari haqida*, Davlatlar va Xalqlar. L.: Fan, **Lua xatosi: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp '1 Yanvar'.**.



1. 1 2 3  Руднев 1980. sfn error: no target: CITEREFРуднев1980 (help)
**Metrorragiya** (yun. metra — bachadon va rhegnymi — yorib chiqaman) — hayz koʻrish maromining buzilishi oqibatida bachadondan betartib qon ketishi. Koʻpgina akusherlik (abort, yedboʻgʻoz, bachadondan tashqari homiladorlik va boshqalar) va ginekologik kasalliklarda (bachadon shilliq qavati polipozi, bachadon boʻyni eroziyasi, fibromioma, sarkoma, jinsiy organlar raki va boshqalar)da kuzatiladi. Qon ketishiga bachadon devorida qon oqimining buzilishi sabab boʻladi. M.ning oldini olish uchun uni keltirib chiqargan asosiy kasallikni bartaraf etish lozim.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Havelian Tehsil** — Pokiston shaxrining Xayber Paxtunxva viloyatidagi Abbotobod tumanidagi maʼmuriy boʻlinma hissoblanadi( tehsil ).

Tarix
-----

Britaniya hukmronligi davrida hozirgi Abbottobod tumani Hazora tumanining hududi sifatida yaratilgan. Pokiston mustaqillikka erishgandan so'ng, u 1981 yilgacha eski Abbottobod hudud tumanga aylanganiga qadar Hazoraning tehsili bo'lib qoldi. Keyinchalik, tuman ikkita hududgaga, ya'ni Abbottobod va Havelianga bo'lingan hissoblanadi.

Bo'limlar
---------

### Munitsipal qo'mitalar

* Havelian (shtab-kvartirasi)

* Havelian kantonmenti

### Ittifoq Kengashlari

* Bandi Attayxon
* Dana Noora Lan
* Dana
* Garhi Phulgran
* G'amir
* Gorini
* Havelian
* Jhangran
* Ko'kal
* Langra
* Langrial
* Lora
* Majohan
* Nagri Totial
* Nara
* Rahi
* Rajoya
* Riala
* Sajikot
* Satora
* Ko'ruvchi G'arbi
* Koʻruvchi Sharqiy
* Tajval

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  Abbottābād Tahsīl - Imperial Gazetteer of India, v. 5, p. 1
Andoza:Abbottabad-Union-CouncilsAndoza:Tehsils of Khyber PakhtunkhwaKoordinatalari: 33°56′N 73°07′E﻿ / ﻿33.933°N 73.117°E﻿ / 33.933; 73.117GOKoordinatalari: 33°56′N 73°07′E﻿ / ﻿33.933°N 73.117°E﻿ / 33.933; 73.117GO
**Metsenat Gay Silniy** (Gaius Gilnius Maecenas) (miloddan avvalgi 74/64 yil — miloddan avvalgi 8 yil) — Rim imperatori Avgustnpnt yaqin kishisi, monarxiya tarafdori. Davlat lavozimlarida ishlamagan, fa-sat 30-yillarda Avgustning muhim siyosiy va diplomatik (mas, Antoniy Mark bilan boʻlgan muzokaralar) hamda shaxsiy topshiriklarini bajargan. M. oʻziga zamondosh boʻlgan Rim adabiy hayotiga taʼsiri bilan mashhur boʻlgan. U oʻz davridagi mashhur shoirlar — Goratsiy, Vergiliy, Propersiy va boshqa bilan doʻst boʻlgan, ularga homiylik qilgan. M. ismi fan va sanʼat homiysi sifatida majoziy maʼno kasb etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Traxeyalilar**, traxeya bilan nafas oluvchilar, chala moʻylovlilar (Tracheata, Atelocerata) — quruqlikda yoki ikkilamchi suvda yashovchi boʻgʻimoyoqlilar kenja tipi. Birlamchi quruqlikda yashashga oʻtgan halqali chuvalchanglarga oʻxshash ajdodlardan kelib chiqqan. Quruqlikda yashashga oʻtgan T. da evolyutsiya natijasida bosh boʻlimi ajralib chiqqan; tana boʻgʻimlari va oyoklari ixtisoslashgan; ular soni doimiy boʻlib qolgan. T. boshi tanadan aniq ajralib turadi; moʻylovlari bir juft (antennulalar gomologi); 2juft antennasi boʻlmaydi. Traxeya, baʼzan teri yoki traxeyajabralar (tana devori oʻsimtalari orqali) nafas oladi. T. kenja tipi koʻp oyoklilar va hasharotlar sinflariga ajratiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kendzo Tange** (1913.4.9, Imabari — 2005, Tokio) — yapon meʼmori. Tokio universitetini tugatgan (1938). Binolarni atrof muhit bilan uygʻunlashtirib, qulay, ixcham va chiroyli qurish yoʻllarini izlagay, milliy meʼmorlik anʼanalarini ijodiy rivojlantirgan. Anʼanaviy yogʻoch qurilmani zilzilabardosh temirbeton qurilmaga aylantirib, undan mahobatli, sirli, bezakdor, murakkab loyihadagi „zamonaviy arxitektura" inshootlarini oʻziga xos koʻrinishda yaratdi: Xirosimadagi Tinchlik parki ansambli (1951—1952), Sidzuokedagi majlislar zali (1957), Tokiodagi Olimpiada oʻyinlari sport inshootlari majmui (1964), Xirosimadagi Xalkaro konferensiya markazi (1989), Iokogamedagi sanʼat muzeyi (1989) va boshqa Jeneva (1959), Skopye (1965), Bolonya (1970)dagi, shuningdek, Singapur, Tailand, Avstraliya, Bruney (1989) shaharlaridagi T.K.ning loyihasi asosida qurilgan binolar, shaharlarni zamonaviy davr talabida kurish yoʻlidagi ijodiy yutugʻi namunalaridir. Ijodining yangi qirralari Tokiodagi „Tokio uymehmonxonasi" (2000), Tayvandagi Xalqaro prezident minorasi (2001) kabi zamonaviy inshootlarda oʻz aksini topmoqda. T. koʻpgina xorijiy mamlakatlar faxriy unvonlariga sazovor boʻlgan, shuningdek, orden va medallar sovrindori.

Adabiyotlar
-----------

* Kendzo Tange, Arxitektura Yaponii. Traditsiya i sovremennost, M. 1976.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Travma** (yun. trauma — shikayet) — tashqi muhit taʼsirida organizm toʻqimalari va organlar faoliyatining buzilishi. Shikastlovchi omillarga koʻra mexanik, kimyoviy, elektrik, termik, shuningdek, psixik T. boʻladi. Shikastlovchi omilning taʼsir etish vaqtiga koʻra, oʻtkir va surunkali T.; T.ga sabab boʻlgan hodisa va shartsharoitga asosan, ishlab chiqarish. sport, turmush, koʻcha, transport va boshqa travmalariga ajratiladi.

Oʻtkir T.da organizmdagi biror organ yoki toʻqima (turli darajada) shikastlanadi; ogʻirroq hollarda travmatik shok, hatto oʻlim roʻy beradi. Surunkali T. organizmga tashqi muhitning astasekin uzoq vaqt zararli (mas. vibratsiya, ishqalanish, bosim va boshqalar) taʼsir etishidan kelib chiqadi. Mexanik T.da ochiq va yopiq suyak sinishi, miya silkinishi, suyak chikishi, ichki aʼzolarning yorilishi, miya, yurak, oʻpka, qorin boʻshligʻi aʼzolari shikastlanishi, ezilishi,uzilishi mumkin. Bunda qon ketishi, shish, yalligʻlanish, nekroz — toʻqimaning oʻlishi kabilar yuz berishi mumkin. Termik T.da organizm toʻqimasi yuqori tra (kuyish) va past tra (sovuq olishi) taʼsirida zararlanadi. Kimyoviy T. toʻqimaning turli kimyoviy moddalar (kislota, ishqor va boshqalar) taʼsirida kuyishidan paydo boʻladi. Psixik T. koʻpincha toʻsatdan roʻy beradigan ogʻir ruhiy taʼsirotlar, kuchli hayajon, baxtsiz hodisalardan gʻam chekish (qattiq qoʻrqish, vaqima, asab buzilishi) oqibatida kelib chikali; bunda hushdan ketish, uzoq vaqt asabning buzilishi — nevrozlar, depressiya ham vujudga kelishi mumkin.

Bemorga oʻz vaqtida birinchi tibbiy yordam berish bilan T. asoratlarining oldini olish mumkin (yana qarang Travmatizm).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Ushbu sahifa nomi mavzuning rasmiy tarjimasidir. Iltimos, uni oʻzgartirmang.

***Hayot-mamot*** (inglizcha: *Lost*, oʻzbekchaga tarjima qilinganda „yoʻqolgan" yoki „adashgan" maʼnosini beradi), AQShdagi ABC televizion kanaliga oid serialdir. Hayot-mamot teleseriali 2004-yilning 22-sentabridan efirga uzatila boshladi.

Bir faslda oʻrtacha 23-24 boʻlim boʻlsada, 2008-yilgi 4-faslda faqatgina 13-boʻlim suratga olingan. Hayot-mamot ilk marta televizorda koʻrsatilgandan boshlab bu kungacha eng yaxshi va eng koʻp inson tarafidan koʻrilayotgan seriallardan biridir. Asosiy voqealar 22-sentabr 2004-yilda kuni Sidneydan Los-Anjelesga uchayotgan, OCEANIC havo yoʻllariga tegishli 815-reysdagi samolyotning bir orol yoniga qulab tishishi va yoʻlovchilarning bir qismi tirik qolishi bilan boshlanadi. Tirik qolgan yoʻlovchilar orolda oʻzlarini tez orada kimlardir topishiga va yordam kelishiga umid qilib 3 kun oʻtkazishadi va suvlari tugay degan vaqtda hayotda doktor boʻlgan Jack Shephard oroldagi oʻrmon-chakalakzor ichida bir gʻor va uni yonida esa ichishga yaroqli suv topadi. Ular 3 kunda ham yordam kelmagandan keyin oʻzlarini hali beri bu oroldan qutulmasliklari mumkinligini tushunib yetishadi va bir oila kabi bir-birlariga yordam berib yashashga ahd qilishadi. Bu yerda Jack Shephardning „If we donʼt live together, weʼre gonna die alone" yani „Agar birgalikda (toʻda boʻlib) yashamasak, yolgʻizlikda oʻlib ketamiz" degan soʻzi koʻp insonga taʼsir qiladi. Mazkur serialda bosh rollarni Matthew Fox, Evangeline Lilly, Josh Holloway, Naveen Andreews, Terry Oʻquinn, Michell Rodriguez kabi taniqli aktyorlar ijro etishgan.

Havolalar
---------

* *Lost* IMDbda





|  |  |
| --- | --- |
| Film tasmasi | *Kinematografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ogʻirlik** — Yer tortish kuchi maydonida tinch turgan jismning uning erkin tushishiga toʻsqinlik qiladigan gorizontal tayanch (yoki osma) ga taʼsir kuchi. Nyutonning ikkinchi qonuniga koʻra (qarang Nyutonning mexanika qonunlari), jismning vazni P=m(g — a) =F(h — a/g), bunda: t — jism massasi, g — erkin tushish tezlanishi, a — tashqi kuchlar taʼsirida jism erishgan tezlanishi, Gʻ — tortishish kuchi va Yerning sutkalik aylanishi tufayli hosil boʻluvchi kuchning geometrik yigʻindisidan iborat ogʻirlik kuchi, a =0 boʻlganda vazn ogʻirlik kuchiga teng , g=a boʻlganda vazn nolga teng boʻladi, yaʼni vaznsizlik holati yuzaga keladi. Vazn — oʻzgaruvchan kattalik, u joyning geografik kengligiga boglik (qutbda u ekvatordagiga qaraganda kattaroq qiymatga ega boʻladi). Jismning ekvatordagi vazni qutbdagi vazniga qaraganda 1/288 marta kichik. Vazn va massa har xil fizik kattalik. Vazn jism harakteristikasi boʻla olmaydi. Jismning harakteristikasi — bu uning massasidir. Xalqaro birliklar tizimi SI da vazn ogʻirlik kuch birligi nyuton (N)da, massa — massa birligi kilogramm (kg) da oʻlchanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Fizika | *Fizikaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Uchburchak Shipo
**Shipo trepanatsiya uchburchagi** (fransuzcha: *Chipault*) - chakka suyagining mastoid jarayonidagi silliq uchburchak platformasi, uning ichida mastoiditlar uchun trepanatsiya amalga oshiriladi.

Shipo uchburchagining chegaralari:
----------------------------------

* Oldindan - tashqi eshitish teshigining orqa qirrasi;
* Orqadan - so'rg'ichsimon o'siq qirrasi (lotincha: *crista mastoidea*);
* Yuqoridan -yonoq ravog'idan o'tkazilgan gorizontal chiziq.

Tarkib
------

Shipo uchburchagi ichida rezonansli boʻshliq - soʻrgʻichsimon gʻor mavjud (lotincha: *antrum mastoideum*), gʻorga kirish orqali (lotincha: *aditus ad antrum*)timpanik boʻshliq bilan aloqa qilinadi.Soʻrgʻichsimon gʻor oʻrtacha uzunligi 12 mm, kengligi 7 mm, mastoid jarayoni suyak moddasining 1,5-2,0 sm chuqurligida joylashishi mumkin. Gʻorning kattaligi mastoid jarayonining tuzilishiga (pnevmatik, sklerotik yoki diploik) qarab oʻzgaradi.

Yuqori devor gʻorni oʻrta kalla chuqurchasidan ajratib turadi; uning ichki devorida, aditus ad antrumdan tashqari, lateral yarim doira kanali va yuz nervi kanalini oʻz ichiga olgan ikkita balandlik mavjud. Sigmasimon venoz sinus gʻorning orqa devoriga mastoid jarayonining zaif rivojlanishi bilan, ayniqsa braxiosefaliyalarda, yaqinlashadi. Odatda bu sinus gʻordan ancha qalin suyak plastinkasi bilan ajralib turadi.

Tarix
-----

1894-yilda fransuz neyroxirurgi va otorinolaringologi **Antoni Chipault** (Antoni Chipault, 1866-1920) mastoidektomiya (mastoiditni jarrohlik yoʻli bilan davolash) uchun optimal joyni topish usulini tasvirlab berdi, uni "hujum uchburchagi" deb atagan. Bungacha kvadrat jarrohlik amaliyoti qoʻllanilgan boʻlib, u maydonda kattaroq boʻlib, shifo davrini uzaytirar edi.

Yana qarang
-----------

* Trautman uchburchagi

Manba
-----


1. ↑  Operativ jarrohlik va topografik anatomiya / Ed. V. V. Kovanova. 4-nashr, toʻldirilgan. - M.: Tibbiyot 2001. - 408 b. ISBN 5225-04710-6.
2. ↑  Palchun V. T. Otorinolaringologiya / V. T. Palchun, M. M. Magomedov // M.: GEOTAR-MED. - 2008-yil - 656 b. [[Special:BookSources/9785970406519|]]ISBN 978-5-9704-0651-9
3. ↑  Palchun V. T. Otorinolaringologiya / V. T. Palchun, A. I. Kryukov // M.: Tibbiyot. - 2001 - 616 b. [[Special:BookSources/5225046126|]]ISBN 5-225-04612-6
4. ↑  Fransua LEGENT Entoni Chipault, Fransiyada yoki XIX asrda pionnier de la chirurgie de la base du crâne fils
**Dmitriy Karbishev** **haykali ―** Sovet Ittifoqi Qahramoni, general-leytenant 1980-yilda uning nomidagi bulvar va Marshal Jukov prospekti chorrahasida oʻrnatilgan.

Tarixi
------

D. M. Karbishev sovet generali va muhandisi boʻlgan. Ulug 'Vatan urushi boshida u asirga olingan. Unga hamkorlik qilishni taklif qilishgan, lekin u rad etgan. Karbishev nemis konslagerlarida saqlangan: Zamos, Hammelburg, Flossenburg, Maydanek, Aushvis, Zaksenxauzen va Mauthauzen. Oromgohlar maʼmuriyatidan bir necha bor hamkorlik qilish takliflari kelib tushdi. Yoshiga qaramay, u lagerga qarshilik harakatining faol yetakchilaridan biri boʻlgan. 1945 yil 18-fevralga oʻtar kechasi Mauthauzen konslagerida (Avstriya) boshqa mahbuslar qatorida (taxminan 500 kishi) u sovuqda suv bilan choʻmiltirilgan va vafot etgan. Bu sinmas iroda va qatʼiyatning ramzi boʻldi.

Tavsif
------

General Dmitriy Mixaylovich Karbishev haykali 1980 yil 7-mayda General Karbishev bulvarida ochilgan. Yodgorlik mualliflari — haykaltarosh V. E. Tsigal, meʼmor A. M. Polovnikov. Yodgorlik butunlay bronzadan yasalgan boʻlib, balandligi 8 metr boʻlgan shakllar shaklida yuqoriga yoʻnaltirilgan boʻlib, muz bloklari ramzi boʻlib, uning ustiga qahramon portreti tushirilgan kub oʻrnatilgan. Yodgorlik belgisida quyidagilar oʻyib yozilgan.

Filateliyada
------------

1989-yilda yodgorlik tasviri tushirilgan pochta konverti chiqarilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Памятник Карбышеву на Бульваре Карбышева". 28-oktabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-may 2011-yil.
**Mirsharopov Mirkomil** (1900.24.12, Avliyoota - 1938.4.10, Toshkent) — harbiy arbob, oʻzbek diviziyasi qoʻmondoni. Rus-tuzem maktabini tugatgan (1914). 1917-yilda Toshkentga koʻchib kelgan. lik komandirlar kursini tugatgach, uning jangovar hayoti boshlangan. Xorezm Xalq Sovet Respublik a si (XXSR) harbiy noziri (1921), nozir muovini (1924). M. XXSR da milliy qoʻshin tuzishga eʼtibor karatdi, respublika hududidan xalqning madaniy merosiga oid boyliklarning olib chiqib ketilishini taqikladi. Junaidxon bilan sulh tuzib, "Birlik shartnomasi"ni imzolagan (1921.5.11) komissiya tarkibida boʻlganligi uchun kommunistlar tarafidan boshqa nozirlar qatorida lavozimidan olib tashlandi va Xorazmdan chiqarib yuborildi. Moskvadagi harbiy akademiyada oʻqidi (1925—29). Samarqanddagi alohida Oʻzbek otliq askarlar polkining komandiri va komissari (1929—36). 19togʻli otliq Oʻzbek diviziyasi qoʻmondoni va komissari (1932—35). Moʻgʻuliston Xalq Respublikasida harbiy maslahatchi (1935). Shimoliy Kavkaz harbiy okrugi Alohida otliq brigadasi qoʻmondoni va komissari (1936—37). M. sovet rejimi tomonidan Maykopda qamoqqa olindi (1937.28.10) va Toshkentga joʻnatildi. U Oʻzbek diviziyasini milliylashtirish va bu diviziya yordamida Oʻzbekistonni SSSR tarkibidan ajratib olish va mustaqil davlatni barpo etishga urinishda ayblandi. Dastlabki Oʻzbek diviziyasi tarqatib yuborildi va M. boshchiligidagi 16 ta harbiy komandir va koʻplab oddiy askarlar otib tashlandi.

Ad:. Matkarimov M. Xorazm Respublikasi: davlattuzilishi, nozirlari va iqtisodi, Urganch, 1983; Oʻzbekistonning yangi tarixi. 2-kitob [Oʻzbekiston sovet mustamlakachiligi davrida], T. 2000; Oʻzbekiston davlatchiligi tarixi ocherklari, T. 2001.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Portugalcha gitara** (portugalcha: *guitarra portuguesa*) — sistrlar oilasiga mansub chertma cholgʻu asbobi. Ikki torli xorlarga birlashtirilgan 10-12 poʻlat torlarni oʻz ichiga oladi. Odatda sozlamasi: *C1 E1 G1 C2 E2 G2* . Boshqa sozlamalar mavjud: "Lissaboncha" *D1 A1 B1 E2 A2 B2* va "Koimbracha" *C1 G1 A1 D2 G2 A2*. Portugal gitarasining kelib chiqishini koʻpchilik tadqiqotchilar ingliz protektorati (XVIII-XIX asrlar) davrida Portugaliyaga olib kelingan ingliz gitarasi bilan bogʻlashadi.

Portugalcha gitara ― modinya (XVIII-asr oxiri va XIX-asr boshlarida salonlarda mashhur boʻlgan sentimental romans) va fadu (anʼanaviy portugal musiqasining bir turi) ga joʻrlik qiluvchi asosiy musiqa asbobi.

Portugalcha gitara uchun nota musiqasini Antonio da Silva Leite boshlab bergan boʻlib, u gitara chalish maktabini taʼsis qilgan (Lissabon, 1796) va portugalcha gitara uchun (shu jumladan, gitara dueti) turli janrlarda bir qator pyesalar, jumladan, "yengillashtirilgan" (menuetlar, marshlar, gavotlar, kontrdanslar, kotilyonlar va boshqalar.) va "jiddiy" (sonatalar) asarlar yaratgan. XX-asrda va bugungi kunda portugalcha gitara uchun musiqa mualliflari va virtuoz gitarachilar, odatda, bitta odamlardir. Ular orasida Antoniu Shainyo (Chainho) va Karlush Paredesh (Paredes) bor. Karlush Paredeshning xizmati portugal gitarasini mayxonadan katta estrada konsertga olib chiqqanligidir. Portugalcha gitarani ijrochi, bastakor va musiqashunos, ushbu soz haqida kitob va ilmiy-ommabop maqolalar yozgan Pedro Kaldeyra Kabral (Cabral) faol ommalashtirdi.

* Sozlovchi mexanizmli grif kallagiSozlovchi mexanizmli grif kallagi
* A. da Silva Leite darsligidan gravyura. Lissabon, 1796-yilA. da Silva Leite darsligidan gravyura. Lissabon, 1796-yil

Manbalar
--------

1. 1 2 3  БРЭ 2020. sfn error: no target: CITEREFБРЭ2020 (help)

Adabiyotlar
-----------

* „Португальская гитара",*Большая российская энциклопедия. Электронная версия*, М. 2020.
* *Simões A.* A Gitarra. Boskexo Historiko. Evora, 1974-yil
* *Cabral PC* A Guitarra Portuguesa. Amadora: Ediclube, 1999-yil.
* Portuguesa gitarrasi: internacional simposio aktas. Universidade de Évora, 2001-yil 7-9-sentabr. Estar: Universidade de Évora, Centro de História da Arte, [2002].
* *Cabral PC* A Guitarra Portuguesa // Idades do Som. Lissaboa: Instituto do Emprego e Formação Professional, 2006-yil.
* *A. da Silva Leite.* Estudo da Guitarra. Lissabon, 1796-yil Архивная копия (elektron faksimil)
**Umirbek laqqi** — qoraqalpoq xalq latifalarining qahramoni. Umirbek 19-asrning 2yarmida oʻtgan tarixiy shaxe boʻlib, Chimboy sh. yaqinidagi ovulda yashagan. "Laqqi" uning xalq qoʻygan laqabi. Qoraqalpoq xalqining ogʻir qismati 18-asr oxiri va 19-asr boshlarida yaratila boshlagan dostonlarda va Umirbek nomi bilan bogʻliq latifalarda oʻz aksini topgan. Bu latifalarda hazilkashlik, topqirlik, baʼzan esa hiylakorlikni ifodalovchi hangomalar Umirbek laqqi nomidan hikoya qilinadi. Uning nomi bilan bogʻliq latifalar "Qoraqalpoq xalq afsonalari ham latifalari" toʻplamida bosilib chiqqan (1962). Rus tilida "Anekdoti Omirbeka" ("Umirbek latifalari") toʻplami nashr etilgan (1977). "Ogonyok", "Krokodil", "Mushtum" va boshqa jur.larda bunday latifalardan namunalar berib borilgan. Nukus drama teatrida "Umirbek laqqi" komediyasi sahnalashtirilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Miroxoʻr** — Oʻrta Osiyo xonliklarida mansabdor shaxs; saroy otxonalari boshligʻi. Buxoro amirligida M. — hukmdorning eng yaqin kishilariga beriladigan toʻrtinchi sharafli rutba. M. saroy otboqarlariga yetakchilik qilishdan tashqari, amir haramini ehtiyotlash, u yerga oziq-ovqat, kiyim-kechak va h.k. zaruriy narsalar keltirish bilan ham mashgʻul boʻlgan. Bobur, Ogahiy asarlarida M.ning harbiy yurishlarda ishtirok etib, muayyan qism va boʻlinmala^ga sarkardalik qilganligi haqida maʼlumot keltiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |