**Yashash istagi** insonni yashash uchun kurashga chorlovchi psixologik kuchdir. Ongli va ongsiz xulosa chiqarishning muhim va faol jarayoni sifatida qaraladi. Bu, ayniqsa, jiddiy shikastlanish yoki kasallik hayotga tahdid soladigan holatlarda namoyon boʻladi.

Yashash istagi va stressning ekzistensial, psixologik, ijtimoiy va jismoniy manbalari oʻrtasida muhim bogʻliqlik mavjud. Yashash irodasi tushunchasini umidning bevosita taʼsiri sifatida koʻrish mumkin. Oʻlim xavfi bilan toʻqnash kelganlarning koʻpchiligi yashashga boʻlgan kuchli istakni omon qolishlarining asosiy sabablaridan biri sifatida koʻrsatadilar.

Oʻlish istagi va yashash istagi oʻrtasidagi kurash ham oʻz joniga qasd qilish uchun xavf omilidir.

Yashash istagi va boshqa ichki impulslarning oʻzaro bogʻliqligi
---------------------------------------------------------------

Yashash istagi insonning asosiy ichki impulsi hisoblanadi, lekin bu uning harakatlarining asosiy harakatlantiruvchi kuchi boʻlishi shart emas. Bu psixoterapiya nazariyasida Sigmund Freud (Zigmund Freyd) zavqlanish printsipi deb ataladi, unga koʻra inson oʻz hayotini koʻproq zavq olish va ogʻriqdan qochish asosiga qurishga harakat qiladi. Viktor Frankl nemis kontslagerida biroz vaqt oʻtkazgandan soʻng, mavjudlik maʼnolarini yoki maʼno irodasini qidirish va tahlil qilishga asoslangan logoterapiya deb nomlangan psixoterapiya usulini ishlab chiqdi. Maslouning ehtiyojlar piramidasi odamlarning sevgi va jamiyat tomonidan qabul qilinishiga boʻlgan tugʻma istagini taʼkidlaydi, ammo bu istaklardan oldin oddiy va kuchli yashash irodasi ham mavjud.

Yashash istagi kontseptsiyasi
-----------------------------

Yashash irodasining tibbiy taʼrifi quyidagicha ifodalangan: "oʻzini himoya qilish tuygʻusi, qoida tariqasida, bu odamning kelajagi gʻoyasi bilan birgalikda mavjud boʻlib, u orzularda, intilishlarda va kutishlarda namoyon boʻladi. Yashash irodasi tushunchasi inson nima uchun imkon qadar tirik qolish uchun biror narsa qilishini tushunishga harakat qilganda muhim tushunchadir. Bu savol turli vaziyatlar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin: masalan, inson oʻlim yoqasida boʻlganida yoki u shunchaki hayotini davom ettirishda maʼno topishga harakat qilganda. Baʼzi tadqiqotchilarning taʼkidlashicha, bunday salbiy tajribaga ega boʻlgan va shunga qaramay yashash uchun sabab yoki hayotdan maqsadi boʻlgan odamlar koʻpincha omon qolishda bunday tajribalarni hayratda qoldiradiganlarga qaraganda yaxshiroq qilishadi. Har kuni inson koʻplab salbiy tajribalarni boshdan kechiradi. Baʼzan bu koʻp jihatdan fojiali, ogʻriqli va shunchaki ruhiy tushkunlikka tushadi. Bunday vaziyatlarda odamni yashashni davom ettirishga nima majbur qiladi, degan savol ochiq va juda koʻp turli xil tushuntirishlarga ega.

Korrelyatsiyalar
----------------

Ekzistensial, aqliy, ijtimoiy va kamroq darajada jismoniy omillar yashash irodasi bilan sezilarli bogʻliqlikka ega. Ekzistensial xarakterdagi muammolarga umidsizlik hissi, oʻlish istagi, oʻz qadr-qimmatini buzish, boshqalarga yuk boʻlish tuygʻusi haqida gapirish odatiy holdir. Ruhiy muammolar depressiya, tashvish va konsentratsiyani yoʻqotishdir. Jismoniy muammolar roʻyxatiga umumiy salomatlik, ayniqsa ishtahani yoʻqotish, shuningdek, qoniqarsiz koʻrinish kiradi. Ijtimoiy omillar, shuningdek, hayot sifatining umumiy darajasi (oila aʼzolari va doʻstlarining qoʻllab-quvvatlashi, tibbiy mutaxassislar tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlarning sifati) ham yashash istagi bilan sezilarli darajada bogʻliqdir.

Olimlarning fikriga koʻra, oʻlim yaqinlashganda psixologik omillar oʻrnini jismoniy omillarga boʻshatadi. Yashash istagi, odatda, nihoyatda beqaror hodisa hisoblanadi.

Yashash istagidan voz kechish
-----------------------------

Hayotning mazmuni va undagi maqsadni yoʻqotish, uni ogʻriqli narsa sifatida qabul qilish — bularning barchasi, ayniqsa, oʻlayotganlar orasida yashash istagini yoʻqotishning muhim shartidir.

Fenomenlarni oʻrganish
----------------------

Ushbu nazariya sohasidagi tadqiqotlardan biri saraton kasalligiga chalingan kattalar bilan bogʻliq holda oʻtkazildi. Tadqiqotchilar yashash irodasi beqaror boʻlgan bemorlar tezroq vafot etishini aniqladilar. Biroq, ushbu tadqiqot boshqa yosh toifalaridagi boshqa kasalliklardan boʻlgan oʻlim bosqichida boʻlgan bemorlarga nisbatan oʻrganilmagan.

Katta bayramdan keyin (masalan, Rojdestvo) yoki hatto tugʻilgan kunidan keyin vafot etgan odamlarning koʻplab misollari mavjud: yaʼni bayram kuni yoki undan oldin emas, balki koʻp oʻtmay. Bu hodisani yashashga intilishning namoyon boʻlishi sifatida ham koʻrish mumkin.

Yana qarang
-----------

* Oʻz-oʻzini saqlash instinkti
* Oʻrganilgan nochorlik
* Psixoterapiya
* Hokimiyat istagi
* Rohatlanish printsipi (zavqni istash) — Zigmund Freyd
* Maʼno irodasi — Viktor Frankl
* Maslouning Ehtiyojlar ierarxiyasi, Avraam Maslou
* Artur Shopengauer
* Trishna

Manbalar
--------

1. ↑  "Understanding the Will to Live in Patients Nearing Death".
2. ↑  No Author (2003).
3. ↑  Andoza:Нп3; Lopez, Shane J.*. Positive Psychology*. Sage Publications, Inc. 2007 — 147 bet. ISBN 0-7619-2633-X.
4. ↑  McGraw-Hill Concise Dictionary of Modern Medicine (2002).
5. ↑  Frankl, V. E. (1963).
6. ↑  Grohol, J. (2009).
7. 1 2   *Understanding the Will to Live in Patients Nearing Death*. .
8. 1 2   *Will to live in the terminally ill*. .
9. ↑   *Predicting the trajectory of will to live in terminally ill patients*. .
10. ↑  Shimizu, M. & Pelham, B. W. (2008).
11. ↑  Grohol, J. (2009).