recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Valeriy Yakovlevich Bryusov** [1873.1. (13). 12 Moskva 1924.9.10] — rus yozuvchisi, dramaturg. Moskva universitetini bitirgan (1899). Ilk sheʼrlari Gʻarb sheʼriyati taʼsirida yozilgan (1894—95). "Durdonalar" (1895), "Bu — men" (1897), "Uchinchi qorovul" (1900) toʻplamlari B. ijodi kamolotidan darak beradi. Mazkur asarlarda uning ijodiga xos ilgʻor xususiyatlar — obrazlarning maromiga yetganligi, har bir sheʼr va butun kitobning qatʼiy kompozitsiyaga egaligi, notiqlik sanʼatining kuchliligi sezilib turadi. "Odamovilar" (1900—01) dostonida oʻsha davr tuzumi keskin tanqid qilinadi. "Shaharlarga va jahonga" (1903) toʻplamiga kirgan asarlarida ishchi mehnati madh etiladi. Bryusov 20-asr boshlarida rus adabiyotidagi modern va simvolizm oqimi rahnamosi boʻldi. "Gulchambar" (1906) sheʼriy toʻplami shoirning romantik ruhdagi eng yaxshi asari sanaladi. "Barcha motivlar" (1909), "Soyalar koʻzgusi" (1912), "Kamalakning yetti rangi" (1916) sheʼriy toʻplamlarida rus jamiyatidagi, kishilar ruhiyatidagi oʻzgarishlar tasvirlanadi. "Olov farishta" (1908), "Zafar mehrobi" (1913) tarixiy romanlarida zamonaviy voqealarga monand mavzular topa bilgan. "Yer" dramasida kelajak haqida fikr yuritiladi. "Soʻnggi orzular" (1920), "Bunday kunlarda" (1921), "Daqiqa", "Yiroqyiroqlar" (1922), "Shoshil" (1924) sheʼriy toʻplamlarida B. davrga hamnafas shoir sifatida namoyon boʻladi. Bryusov adabiy tanqidchi sifatida ham ijod etgan ("Rus sheʼriyatida yangi oqimlar", 1913; "Sheʼr haqida fan", 1919 va boshqalar).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |



1. 1 2  *(unspecified title)*
2. ↑   // *(unspecified title)*
3. ↑  *(unspecified title)*
4. ↑  *(unspecified title)*
5. ↑  *(unspecified title)*
Dariyzabon folkyori janrlari
----------------------------

```
Dariyzabon folkyori mazmunan rang-barang va janr sifatidan xilma-xildir.
Xalq orasida folkyorning ajoyib namunalari turli xil epik dostonlar, ertaklar, rivoyatlar, qissa, hikoyalar, latiflar, qoʼshiqlar va boshqalar saqlanib qolgan.
```

Dariyzabon folkyorining oʼziga xos jihati
-----------------------------------------

```
Dariyzabon xalq ogʼzaki ijodining oʼziga xos jihati shundaki, ham urf-odat, marosim qoʼshiqlari, ham urf-odat va marosimga bogʼliq boʼmagan sheʼrlari, dostonlari, maqol, matal, ruboyilar va gʼazallar mavjud.
```

Nasriy turlari
--------------

```
Dariyzabon xalq folkyorida nasriy asar turlariga doston, ertak, latifa, qissa va boshqa masr yoʼlida yozilagan asarlar kiradi. Bu folkyor yillar mobaynida asrdan-asirga oʼtib kelgan va bunda afgʼon xalqining kelajakka boʼgan ishonchi, orzu-umidlari aks etgan.
```

Dostonlar
---------

```
Dariy tilida dostonlar ikki turga boʼlinadi:
```

1. "Qahramonlik" dostonlari ya'ni "Rustame doston", "Goʼrogʼli", "Alpomish" va boshqalar.
2. "Ijtimoiy-maishiy" ya'ni "Samoke ayyor", "Doʼxtare Oypari" va boshqalar.

```
Ammo bu ikki turga boʼlishi shartli ravishda. Chunki ba'zi dostonlarda voqealar rivoji ham qahramonlik, ham ijtimoiy -maiyshiy yoʼsinda ketishim mumkin. 
Dariy tilidagi dostonlar koʼp xalqlar dostonlari singari nasr va nazmada yozilgan boʼladi.
```
**Viktor Maksimovich Jirmunskiy** [1891.21.7 (2.8), Peterburg – 1971.3.1, Leningrad] — rus tilshunosi, adabiyotshunos va folklorshunosi. 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1944), akademik (1966). Peterburg universitetini tamomlagan (1912), Leningrad universiteti professor (1919—41; 1945—49), U rta Osiyo davlat universiteti professor, shu universitet huzuridagi tarixfilologiya ilmiy tadqiqot instituta direktori, Toshkent davlat pedagogika institutida kafedra mudiri (1942—44), sobiq Ittifoq Fanlar akademiyasi Tilshunoslik instituti Leningrad boʻlimida hind-yevropa shoʻʼbasi mudiri (1957—71). Ilk asari nemis romantizmiga bagʻishlangan (1913), Sharq xalqlari eposi masalalariga oid "Oʻzbek xalq qaxramonlik eposi" (H. T. Zarifov bilan hamkorlikda, 1947), "Alpomish haqidagi rivoyat va bahodirlik ertaklari" (1960) kabi monografiyalar muallifi. Nemis tili tarixi va dialektologiyasi, turkiy tillar shevalarini qiyosiy oʻrganish masalalariga oid ilmiy ishlari bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

* Narodniy geroicheskiy epos, M. —L. 1962.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mixail Mixaylovich Zoshchenko** [1895.29.7 (10.8), Peterburg — 1958.22.7, Leningrad] — rus yozuvchisi, hajvchi, "Ogʻa-ini Serapionovlar" adabiy guruhining aʼzosi. 1921-yildan vaqtli matbuotda kichik asarlar bilan muntazam katnasha boshlagan. "Nazar Ilich, janob Sinebryuxovning hiko-yalari" toʻplami (1922) va undan keyin yozgan hikoyalari Zoshchenkoni mashhur qildi. Zoshchenko ilk asarlari ("Hurmatli fuqarolar", 1926; "Kimning ustidan kulyapsiz?", 1928)da yangi iqtisodiy siyosat (NEP) davridagi meshchanlar ustidan kuladi. "Qora shahzoda" (1936), "Qasos" (1937), "Taras Shevchenko" (1939) va b. qissalar muallifi. Zoshchenko asarlari VKP (b) MK ning "Zvezda" va "Leningrad" jurnallari toʻgʻrisida" gi (1946) qarorida shoʻro voqeligiga tuhmat sifatida ayovsiz tanqidga uchragan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Isaakyan Avetik Saakovich** (1875.19 (31). 10, Aleksandropol - 1957.17.10, Yerevan) — arman shoiri. Armaniston Fanlar akademiyasi akad. (1943). Seminariyada oʻqigan (1889—92). 1911—36-yilda chet elda yashagan. Armaniston Yozuvchilar uyushmasi boshkaruvi raisi (1946—57). Dastlabki sheʼr va dostonlarida ijtimoiy zulmga qarshi kurashgan xalq qahramonlari madh etilgan, inson taqdiri, kelajagi haqidagi fikrlar bayon etilgan ("Qoʻshiqlar va jarohatlar", 1897; "Abul Aʼlo al-Maʼarriy", 1909—11 va b.). "Sasna Mger" dostoni (1919, 1937-yilda qayta ishlangan) arman xalq eposi "Sosunli Dovud" mavzusi asosida yaratilgan. "Bizning tarixchilarimiz va bizning gusanlar" (1939), "Vatanim-ga" (1940), "Arman meʼmorchiligi" (1942) va b. turkum sheʼrlari mashhur. Ikkinchi jahon urushi yillarida yozgan jangovar ruxdagi sheʼrlari ("Qalbim mening togʻlar choʻqqisida", 1941; "Ulugʻ gʻalaba kuni" 1945 va b.) xalq qoʻshiklariga aylangan. Ayrim asarlari ("Poema va sheʼrlar", 1961; "Abul Aʼlo al-Maʼarriy", 1976) oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Livadiya saroyi Qrimdagi eng hashamatli qarorgoh sifatida Alupkadagi Vorontsov saroyiga raqib boʻlgan.
**Livadiya** (ukraincha: *Лівадія* ; ruscha: *Ливадия* ; qrim tatarcha:  ; grekcha: *Λιβαδιά*) Qrim Avtonom Respublikasining Yalta munitsipalitetidagi shahar tipidagi aholi punkti; aksariyat davlatlar tomonidan Ukrainaning bir qismi sifatida tan olingan, ammo Rossiya tomonidan Qrim Respublikasi sifatida kiritilgan hudud. U Yaltadan gʻarbiy qismida. Aholisi: 1,074 (2014-yilgi aholini roʻyxatga olish)

Tarix
-----

Oʻrta asrlarda kichik Qrim tatar qishlogʻi boʻlgan , Livadiya yunon inqilobchi va Imperial rus armiyasi xodimi boʻlgan Lambros Katsonis, Livadeia, Gretsiya sharafiga shunday nomlangan. Katsonisga u erda imperatriya Ketrin II tomonidan mulk berilgan va u shunday nomlagan. 

Keyinchalik bu mulk Pototskiy oilasining tasarrufiga oʻtdi va keyin 1861 yilda u rus podsholarining yozgi qarorgohiga aylandi. Rossiyaning imperatori Aleksandr III 1894 yilda u yerda vafot etdi.

1910-11 yillarda qurilgan Livadiya saroyi, (meʼmori Nikolay Krasnov) hozirda muzeyga aylandi. Ilgari bu oxirgi rus imperatorlik oilasining yozgi saroyi edi. 1945 yilda u Yalta konferentsiyasining yigʻilish joyi va konferentsiya davomida Franklin Delano Ruzveltning qarorgohi boʻlib xizmat qildi. Hozirgi kunda Livadiya asosan sharob ishlab chiqarish bilan mashhur va shuningdek, taniqli kurort hisoblanadi .

Nomlashlar
----------

1979 yilda Sovet astronomi Nikolay Stepanovich Chernix tomonidan kashf etilgan kichik 3006 Livadiya sayyorasi shahar nomi bilan atalgan. 

* Tsar Aleksandr III Livadiyada oilasi bilan, taxminan 1890 yilTsar Aleksandr III Livadiyada oilasi bilan, taxminan 1890 yil
* Me'mor Nikolay Krasnov, esdalik tangasiMe'mor Nikolay Krasnov, esdalik tangasi
* Yaltadagi sammit, 1945 yilYaltadagi sammit, 1945 yil
* Saroyning asosiy jabhasiSaroyning asosiy jabhasi
* Italiya hovlisiItaliya hovlisi
* Livadiyadagi uzumzorlarLivadiyadagi uzumzorlar

Manbalar
--------

1. ↑  „Official website of Livadiya" (Russian).

 *Panos Stamou.* „Εκδηλώσεις — Δραστηριότητες" (Greek).  Official web page of the Lambros Katsonis Society of the Livadians (Σύλλογος Λεβαδέων "Ο Λάμπρος Κατσώνης"). 22-fevral 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi.

 (Wayback Machine saytida 2014-02-22 sanasida arxivlangan) **{{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda `sarlavha=` parametrini belgilashingiz kerak.** *Panos Stamou.* „{{{title}}}" (Greek) (DOC).  Hellenic Cultural Center (Moscow) (4 dekabr).

 See also the *Lambros Katsonis* articles in the Russian and Ukrainian language Wikipedia, respectively.
2. ↑  Dictionary of Minor Planet Names — p.247
**Keldish Mstislav Vsevolodovich** [1911.28.1.(10.2), Riga - 1978.24.6, Moskva] — rus matematigi va mexanigi, akad. (1946). Sobiq Ittifoq FA prezidenti (1961—75). 3 marta Mehnat Qahramoni (1956, 1961, 1971). Moskva universitetini tugatgan. (1931). Ilmiy ishlari mat. va mexanika, aerodinamika, gidrodinamika, tebranishlar nazariyasi va b.ga oid. K.ning mat. sohasidagi ishlari, asosan, kompleks oʻzgaruvchili funksiyalar nazariyasi, haqiqiy oʻzgaruvchili funksiyalar nazariyasi, potensiallar nazariyasi va b.ga bagʻishlangan. Matematik nazariyani mexanika, avtomatik boshqarish, aeromexanika va b. masalalarga tatbiq qilgan. K.ning ilmiy ishlari hisoblash mat.si, hisoblash texnikasi, yadro energetikasi, kosmik tadqiqotlarning rivojlanishiga katta hissa qoʻshgan. K.ning aviatsiya va kosmik apparatlar tebranishi va turgʻunligiga, suyri sirtlarning gaz va suyuqlikdagi harakatiga, zarba, vint nazariyalariga oid ishlari texnikaning muhim amaliy masalalarini yechishga imkon beradi. U aerodinamika va gidrodinamika sohasida N.Ye. Jukovskiy va S.A. Chapliginning ishlarini davom ettirib, Jukovskiy teoremasini umumiy holda isbotlagan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* Mstislav Keldishga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni" gazetasi

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ruboiylar** – mazkur kitobda keltirilgan ruboiylar oʻrta asrning buyuk riyoziyotchi, faylasuf va munajjim olimi, XIX-XX asrdan boshlab jahon she’riyati klassiklari qatorida sharafli oʻrin egallagan, hozir ham she’riyat osmonining yorqin yulduzlaridan biri boʻlmish buyuk siymo Umar Xayyom qalamiga mansubdir.

U oʻz ruboiylarida ham ilmiy-falsafiy kitoblarida boʻlganidek olam sirlari, hayot haqiqatini izlaydi, bu boradagi fikru oʻylarini ajoyib she’riy obrazlarga o’rab, moʻjizakor tortliklarda ifodalab beradi.

Mazkur kitobda ruboiylar toʻrt tilda (fors, oʻzbek, rus va ingliz tillarida) berilgan.

Tarjima mualliflari:

oʻzbek tili – Shoislom Shomuhamedov

rus tili – Nikolay Strijkov va Alisher Shomuhamedov

ingliz tili – Edvard Fitzjerald  

Mazkur kitobdan fors, oʻzbek, rus va ingliz tillaridagi adabiyot muxlislari foydalanishi mumkin.

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* Ruboiylar. Umar Xayyom. Tuzuvchi Shoislom Shomuhamedov,"Sharq" nashriyot-matbaa kontserni, 1997, 128 bet
**Dmitriy Sergeyevich Lixachev** [1906.15(28).11, Peterburg - 2001, SanktPeterburg] — rus adabiyotshunosi, jamoat arbobi, akademik (1970). 1928-yilda Leningrad universitetini tugatio. Rus adabiyoti instituti (Pushkin uyi)da (IGA)... ilmiy faoliyatini boshlagan. 1954-yildan shu institutda qad. rus adabiyoti boʻlimi mudiri, Leningrad universiteti professor (1946—55). 1928—32 yillarda repressiyaga uchragan. Lixachev 10—17-asrlar rus adabiyoti va madaniyati tarixchisi sifatida rus adabiyotshunosligining muhim nazariy masalalari bilan shugʻullanib kelgan ("Igor jangnomasi", 1950; "Qadimgi rus adabiyotida inson", 1958; "Andrey Rublev va Yepifaniy Premudriy davridagi Rus madaniyati", 1962 va boshqalar). Lixachevning qadimgi rus adabiyotining paydo boʻlishi, unda inson harakterining tasvirlanishi, adabiy yoʻnalishlar, janr va uslub tizimlarining tashkil topishi haqidagi asarlarida adabiyot, xalq ijodi va tasviriy sanʼat uzviy aloqada oʻrganilgan: "Qadimgi rus adabiyoti poetikasi" (1979), "Rus tabiati haqida qaydlar" (1981), "Oʻtmish—kelajakka" (1985). "Matnshunoslik" asarida matnshunoslikning mustaqil fan ekanligini isbotlab berdi. Lixachevning mazkur monografiyasi va boshqa tadqiqotlari oʻzbek matnshunoslik fanining shakllanishiga maʼlum darajada taʼsir koʻrsatdi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Musa Jalil** (asl ism-sharifi Jalilov Muso Mustafoyevich; 1906.15.2, Orenburg guberliyasi Mustafin qishlogʻi) — (1944.25.8, Berlin) — tatar shoiri. Tatar opera va balet teatri asoschilaridan biri. Orenburg shahridagi „Husayniya" madrasasida oʻqigan. 1922-yilda Qozon shahriga kelib, Tatar ishchi-yoshlar maktabida taʼlim olgan. Moskva universitetining adabiyot fakultetini tugatgan (1931). Moskvada chiqqan „Kichkina oʻrtoqlar" („Kechkene ip-teshler") nomli tatar jurnal muharriri (1927). Tatariston yozuvchilar uyushmasi raisi (1939—41). 1942-yilning iyun oylarida fashizmga qarshi kurashda gitlerchilar qoʻliga tushib, Berlindagi Maobit qamoqxonasiga tashlangan va Plet-senze harbiy qamoqxonasida qatl etilgan (1944-yil 25 avgust). M.Jalilning mashhur „Maobit daftari" (1942—44) sheʼrlar turkumi shu konslagerda yozilgan. „Oʻrtoqlar" (1929) sheʼrlar toʻplami, „Xat tashuvchi" (1940) dostoni, „Oltin soch" (1941), „Eldor" (1941) opera librettolari, „Okopdan xat" (1946) kitobi va boshqa asarlar muallifi. „Maobit daftari" sheʼrlar turkumi oʻzbek tiliga tarjima qilingan (1956).

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zulqofiyatayn** (ar. ذوالقافيتين – ikki qofiyali) – qofiya bilan bogʻliq sheʼriy sanʼatlardan biri, ikki qofiyaga asoslangan sheʼriy sanʼat. 

Bunda bir bayt tarkibida asosiy qofiyadan tashqari yana bitta qofiyadosh soʻzlar juftligi keltiriladi. 

Zulqofiyatayn sheʼrning ifodaliligini oshirib, musiqiyligini kuchaytiradi. Shoirdan katta mahorat va sanʼatkorlikni talab qiladi. Alisher Navoiy sheʼriyatida bu badiiy sanʼatdan koʻp bilan foydalanilgan.

> Lola qadahini toshqa urdung,
> 
> 
> Jola guharini boshqa urdung.
> 
> 
> 
> ("Layli va Majnun" dostonidan)
> 
> 

Baʼzan zulqofiyataynda qofiyalar oʻrtasiga hojib tushib qolishi mumkin. Bunda u zulqofiyatayni mahjub deb ataladi. Oldingi soʻzda tajnis ishlatilsa hojibga, keyingi soʻzda qoʻllansa, radifga oʻxshab ketadi.

> Hazin Farhod shugʻlin ayla shirin,
> 
> 
> Ki tobqoysen nigori oʻyla Shirin.
> 
> 
> 
> ("Farhod va Shirin" dostonidan)
> 
> 

Bu yerda tajnis radif emas, qofiya boʻlib kelmoqda.

Manbalar
--------


1. ↑  „Sheʼriy sanʼatlar necha turli?". 9-mart 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-mart 2023-yil.
2. ↑  D. Quronov va boshqalar*. Adabiyotshunoslik lugʻati*.
3. ↑  *Alisher Navoiy: Qomusiy lugʻat*. Sharq NMAK, 2016.
**Gʻabit Mahmudovich Musrepov** [1902.9 (22).3 — Qozogʻiston, Kustanay viloyati — 1985, Olmaota] — qozoq adibi va jamoat arbobi, Krzogʻiston Fanlar akademiyasi akademik (1958).Ijodi 20-yillarning oʻrtalarida boshlangan. Ilk hikoya va ocherklari, "Girdob" (1928) qissasi fuqarolar urushi haqida. M. 30-yillarda dramatik asarlar yaratdi. "Qiz-Jibek" (1934), "Omongeldi" (hamkorlikda, 1936), "Qoʻzi Koʻrpesh va Bayan Suluv" (1939), "Okon-seri va Oq-tuqti yoki Shoir fojiasi" (1942) kabi sahna asarlari mashhur. "Qozoq soldati" (1949), "Uygʻongan oʻlka" (1953) romanlari yozuvchiga katta shuhrat keltirgan. "Onaning jasorati" (1958), "Dovonda" (1965), "Bir kun va bir umr" (1967), "Yillarimiz hikoyalari" (1979) singari hikoya va qissalar toʻplamlariga kirgan asarlarida, "Uchrashmay ketgan bir siymo" (1970) nasriy dostonida qozoq xalqi hayotining turli bosqichlari haqqoniy tasvirlangan. "Hikoyalar" (1961), "Qissa va hiko-yalar" (1970) toʻplamlari, "Qozoq soldati" romani (1962) oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Danil Galitskiy haykali** (ukraincha: *Пам'ятник Данилу Галицькому* yodgorligi) — Gʻarbiy Ukraina yerlarini birlashtirgan Galisiya Buyuk Gertsogi Danil Galitskiyning yodgorligi Lvov shahrida shahar markazida Galisiya maydonida oʻrnatilgan.

Tarixi
------

Yodgorlik qurilishi 2001-yilda Daniil Romanovich tavalludining 800-yilligiga bagʻishlangan. Butun Ukrainada tanlov tashkil etiladi, unda koʻplab rassomlar va haykaltaroshlar ishtirok etdilar.

Tanlov davomida monumentning 20 dan ortiq loyihasi ko‘rib chiqilib, ular anonim, shiorlar ostida tanlovga taqdim etiladi. Barcha loyihalar Lvov sanʼat saroyida tomoshabinlar — professionallar va havaskorlarning bahosi uchun namoyish etiladi, koʻplab turli xil variantlar va takliflar inobatga olindi.

Nufuzli hakamlar hay’ati tanlov gʻolibi boʻlgan haykaltaroshlar Vasiliy Yarich, Roman Romanovich va meʼmor Yerema Churilik mualliflik guruhi tarkibini tanlanadi.

G‘olib bo‘lgan loyiha — uzengida o‘sgan yosh jangchi, dono va jangovar shahzoda, butun tarixiy davrni muvaffaqiyatli aks ettiradi.

Bronzadan yasalgan 5 metrli haykal qisqa vaqt ichida quyiladi: yodgorlikni ishlab chiqarish butunlay Lvov kulolchilik va haykaltaroshlik fabrikasi tomonidan oʻz zimmasiga olinadi.

Tavsif
------

Og‘irligi oltmish tonna granit va to‘qqiz tonna bronza bo‘lgan yodgorlik harbiy kiyimdagi qora ot minib, zirh kiygan qirol Danil haykalidir. Haykaltaroshlarning fikriga koʻra, Galistko-Volin knyazining koʻrsatkich barmogʻi uning avlodlariga qaratilgan: u qoldirgan merosni har qanday erkinlik va eʼtiqod zolimlarining tajovuzlaridan himoya qilish uchun.

Umumiy balandligi oʻn metr boʻlgan yodgorlikning oʻzi bronza otliq haykaldan va „Qirol Danilo" lakonik yozuvi boʻlgan baland granit poydevordan iborat.

Perimetri atrofidagi poydevor Lvov asoschisining markazda trident bilan takroriy hokimiyat ramzlari bilan oʻralgan.

Yodgorlik mualliflari arxitektor Ya. Churilik va haykaltarosh V. Jarik hamda R. Romanovich.

Manbalar
--------

1. ↑  „Львів - Пам'ятник Данилу Галицькому у Львові".  lvivtour.com.ua. 23-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyul 2017-yil.
2. ↑
3. 1 2 3 4 5  „Пам'ятник Данилу Галицькому, або монумент до дня народження • Фотографії старого Львова" (uk). *Фотографії старого Львова* (18-may 2015-yil). Qaraldi: 8-iyul 2017-yil.
4. 1 2 3 4  „Пам'ятник королю Данилі у Львові" (uk).  zabytki.in.ua. 22-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyul 2017-yil.
5. ↑  „Памятник Даниле Галицкому, Львов".  www.doroga.ua. 10-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyul 2017-yil.
**Olimjonov Anvar** (Alimjonov Anuar) (1930.2.5, Toldiqoʻrgʻon viloyati, Qorligʻash ovuli) — qozoq yozuvchisi. Qozogʻiston universitetini tugatgan (1954). 1955-yildan "Literaturnaya gazeta", keyinroq "Pravda" gazetalarining Qozogʻistondagi muxbiri, "Qozoqfilm" kinostudiyasi bosh muharriri (1960— 70), 1971-yildan Qozogʻiston Yozuvchilar uyushmasining birinchi kotibi. Dastlabki asari "Oq doʻst, qora doʻst, sariq doʻst" 1958-yilda chop etilgan. "Mangu tomirlar" (1960), "Karvon quyosh to-mon bormoqda" (1963), "Zangori togʻlar" (1964), "Oʻtror armugʻoni" (1966), "Qorashunqor koʻprigi" (1969), "Jamshid oynasi" (1970), "Qurmongʻozining bolalik chogʻi" (1972), "Rudakiy taxti", (1974), "Muallimning qaytishi" (1978) singari qator roman va qissalar muallifi. "Mahambet nayzasi" (1969) romanida qozoq xalqining oʻtmishi, orzu-umidlari tasvirlangan. "Doʻstlar uchrashganda" (1959), "Suvda, quruqlikda ellik ming mil" (1962) kabi kitoblarida O.ning ocherklari va publitsistik maqolalari oʻrin olgan. Yozuvchining "Mahambet nayzasi" romani hamda publitsistik asarlari oʻzbek tilida nashr etilgan. Abay nomidagi Qozogʻiston davlat mukofoti (1967) va Xalqaro Neru mukofoti laureata (1969).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rasul mirzo** (taxallusi; asl ism-sharifi Rasul Ibrohim oʻgʻli Rzayev) [1910.6 (19).5, Geokchey sh. — 1981, Boku] — Ozarbayjon xalq shoiri (1960). Ozarbayjonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1944). Mehnat Qahramoni (1980). Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi raisi (1938—1939), Ozarbayjon Kinematografiya vaziri (1945—1949), Ozarbayjon Sovet Ensiklopediyasi bosh muharriri (1965—1975). „Germaniya", „Karmen", „Tuxta, jallodlar!" sheʼrlarida xalqning fashizmga, mustamlakachilikka qarshi kurashi aks etgan. „Oʻlmas qahramonlar", „Baxtiyor" (1942), „Gʻazab va sevgi" (1943), „Davomli aks sado" (1970), „Shamolga karshi" (1978) sheʼr va dostonlar tuplami, „Layli va Majnun" (1973) dostoni, „Vafo" (1943), „Ogʻalar" (1956), „Qonun" (1963) kabi pyesa va ocherklar muallifi.

Gallery
-------

* Bokuda pochta markasiBokuda pochta markasi
* Ozarbayjon shoirlari Rasul Rizo va Nigar Refibeyli Bokuda yashab binosiga toshmaOzarbayjon shoirlari Rasul Rizo va Nigar Refibeyli Bokuda yashab binosiga toshma

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qaysin Shuvayevich Quliyev** (1917.1.11 — hozirgi Kabarda-Balkariya Respublikasi, Chegem tumani — 1985.4.6) — bolqor shoiri. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—44). Moskvadagi Teatr sanʼati institutini tugatgan (1939). Ilk sheʼrlar kitobi — "Assalom, tong" (1940). Asarlarida inson kechinmalari, tabiat, vatan, ozodlik va turmush tashvishlari, oʻz zamonasi va tarixiy oʻtmish voqealari aks etgan. "Qoʻshnilarim" (1939-45), "Daralar qoʻshigʻi" (1960) sheʼriy toʻplamlari va "Yarador tosh" (1964), "Yer kitobi" (1972), "Oqshom" (1974), "Zamin chiroyi" (1980) kabi dostonlar muallifi. Bolqor xalqi tarixi va taqdiriga bagʻishlangan "Qish edi" (1985) epik asari umrining oxirlarida yozilgan. Bir qator Kavkaz xalqlari vakillari qatori Oʻrta Osiyoga surgun qilingan Q. 1944—57 yillarda Qirgʻizistonda yashagan. Oʻzbekistonda oʻtkazilgan nufuzli adabiy tadbirlarda muntazam qatnashgan. U oʻzbek sheʼriyatini nihoyatda qadrlagan; Zulfiya, Shukrullo, Abdulla Oripov kabi oʻzbek shoirlarining sheʼrlarini bolqor tiliga tarjima qilgan. "Gul va xanjar" (1968), "Koʻzlaringni sevaman" (1977), "Meni ardoqlagan ayollarga" (2004) kitoblari oʻzbek tilida nashr qilingan.

Manbalar
--------

* Sobraniye sochineniy, p 3-x t.. M. 1987.

Adabiyot
--------

* Efendiyev T. Kaysin Kuliyev, M. 1985.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Eukariotlar** (yunoncha: eu yaxshi, haqiqiy, butun va karion — yadro) — toʻliq shakllangan, haqiqiy yadroga ega boʻlgan hujayrali organizmlar. Eukariotlarga suvoʻtlar, yuksak oʻsimliklar, barcha hayvonlar, zamburugʻlar kiradi. Eukariotlar DNK si yadrodagi xromosomalarda joylashgan boʻlib, gistonli oqsillar bilan birikkan nukleosomalarni hosil qilishda ishtirok etadi. Eukariotlarning hujayralarida membranali organoiddar yaxshi rivojlangan; ayrim organoidlari (mitoxondriyalar va xloroplastlar) da DNK va avtonom oqsil sintezlovchi apparat mavjud.Turli-tuman organizmlarning eukariot hujayralari ozining tuzilishi jihatidan murakkabligiva xilma-xillligi bilan ajralib turadi.

Yana qarang
-----------

* Prokariot

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ovozli kino** — tasvirni koʻrsatish bilan birga, kinolentaning ovoz yoʻliga yozib olingan nutq, musiqa, shovqin va boshqa tovushlar bilan hamohang olib borila-digan kinematografiya turi. Kinema-tografning dastlabki davridanoq tasvirni ovoz bilan koʻrsatishga intilishlar boʻlgan: musiqa joʻrligidan foydalanilgan (pianino, orkestr va boshqalar), film ishtirokchilarining ovozi, qoʻshiqlari va shahrik.ni tasvirga binoan ijro etuvchi aktyorlar jalb etilgan. 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida film ovoz bilan sinxron ravishda qayd etilishiga imkon beruvchi qurilma yaratishga hara-kat qilingan. Buning uchun T. Edison kinetofoni (AQSH, 1899), D. Gomon xronefoni (Fransiya, 1901), grammofon plastinkalaridan foydalanilgan.

Ammo sinxronlikka tasvir va fotografiyaga ovoz yozish uslubini kinolentada birga qoʻshib yozish va uni tako-millashtirish natijasidagina eri-shildi. Ovozli kino tizimi 20-asrning 20-yillarida yuzaga keldi (AQSH, Rossiya, Germaniyada). Oʻzbekiston kinosida Ovozli kino davrini "Qasam" filmi (1937, rejissyor A. Usolsev) boshlab berdi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Berestov Valentin Dimitrovich** (1928-yil 1-aprel, Kaluga guberniyasi, Rossiya imperiyasi – 1998-yil 15-aprel, Moskva, Rossiya) – sovet yozuvchisi va tarjimoni, shoir. SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.

Hayoti
------

1928-yil 1-aprelda Kaluga guberniyasida (hozirgi Kaluga viloyati) tugʻilgan.

1942-yilda Ulug Vatan urushi payti yillarida Berestovlar oilasi Toshkentga evakuatsiya qilingan. U yerda N. Ya. Mandelshtam orqali A. A. Axmatova bilan uchrashish baxtiga muyassar boʻlgan. Keyin yillarda Valentin Berestov taqdirida katta rol oʻynagan K. I. Chukovskiy bilan ham uchrashgan.

1944-yilda Valentin Berestov Anna Axmatovaning tavsiyanomasi bilan Moskvaga kelgan va Moskva viloyatidagi iqtidorli bolalar maktab-internatida oʻqigan. Keyin Moskva davlat universitetining tarix fakultetini va Etnografiya instituti aspiranturasini tamomlab SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi boʻlgan.

U oʻzining birinchi asarlarini 1946-yilda *Smena* jurnalida nashr etgan. 1947-yilda, hali talabalik paytida, Berestov birinchi marta arxeologik qazishmalarda qatnashish uchun Novogorod va Xorazmga uyushtirilgan ekspeditsiaylarga borgan.

Xotini – Tatyana Aleksandrova (1929—1983), yozuvchi, rassom, *domovyonke Kuze* ertagi muallifi.

U 70 yoshga toʻlganidan ikki hafta oʻtib, 1998-yil 15-aprelda Moskvada vafot etgan. U Xovanskoye qabristoniga dafn etilgan.

Birinchi sheʼriy toʻplam *Otplitiye* va maktabgacha yoshdagi bolalar uchun *Pro mashinu* birinchi bolalar kitobi 1957-yilda nashr etilgan.

Kitoblari
---------

*Otplitiye* sheʼrlar toʻplami – „Sovetskiy pisatel", 1957.

*Dikiy golub* sheʼrlar toʻplami – „Sovetskiy pisatel", 1962.

*Mech v zolotix nojnax* nasriy asari – „Molodaya gvardiya", 1964.

*Semeynaya fotografiya* sheʼrlar toʻplami – „Sovetskiy pisatel", 1973.

*Tri dorogi* sheʼrlar toʻplami – „Sovetskiy pisatel", 2015.

Bolalar uchun
-------------

*Shkolnaya lirika* sheʼrlar toʻplami – „Detskaya literatura", 1981.

*Stixi o detstve i yunosti* sheʼrlar toʻplami – Sovetskaya Rossiya, 1981.

*Shkolnaya lirika* sheʼrlar toʻplami – Detskaya literatura, 1981.

*Ulibka* sheʼrlar va ertaklar toʻplami – Detskaya literatura, 1986.

*Opredeleniye schastya* sheʼrlar kitobi – „Sovremennik", 1987.

*Javoronok* sheʼrlar va ertaklar toʻplami – Detskaya literatura, 1988.

*Po dorojke v perviy klass* sheʼrlar toʻplami – Malysh, 1990.

*Perviy listopad* sheʼrlar toʻplami – Detskaya literatura, 1990.

Manbalar
--------

1. ↑  „Valentin Berestov // Catalogo Vegetti della letteratura fantastica (итал.)".
2. ↑  Postanovlenie gubernatora Kalujskoy oblasti ot 24 iyulya 2000 goda № 393 „Ob uchrejdenii oblastnoy literaturnoy premii imeni V. D. Berestova"
3. ↑  „Берестов, Валентин Дмитриевич".
4. ↑  „Мемориальную доску поэту и писателю Валентину Берестову открыли в Калуге".
5. ↑  Aleksandr Aleksandrovich Ivanov. Plodi vdoxnoveniya. – M.: Sovetskiy pisatel, 1983. – 224 s.
**Vyacheslav Dinovich Tsoy** (1948-yil 11-yanvar, Toshkent viloyati – 1995-yil 28-iyul, Sankt-Peterburg) – jarroh, kinoaktyor, yakkakurash (dzyudo) boʻyicha sport ustasi. Xalqaro jang sanʼatlari akademiyasining asoschisi. Tibbiyot fanlari nomzodi. Qoʻshiqchi Alena Ivantsova bilan turmush qurgan.

Hayoti
------

Vyacheslav Tsoy 1948-yil 11-yanvarda Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyatida tugʻilgan.

Tsoy 1965-yilda Leningradga koʻchib oʻtgan va u yerda 1-tibbiyot institutini tugatgan. U shahar kasalxonasida, Gripp institutida jarroh boʻlib ishlagan hamda individual tarzda sharq tabobati, jumladan, akupunktur bilan shugʻullangan.

Tsoy karate boʻyicha SSSR chempioni hisoblanadi. Karate boʻyicha Leningradning 3 karra chempioni. 1990-yildan buyon mamlakatda taekvondodan dars bergan va xapkidoni rivojlantirgan. U xapkidoda 6-dan, taekvondoda 5-dan, karateda 4-dan belbogʻlari sohibi boʻlgan edi. Tsoy Rossiyaning Xapkido federatsiyasi, Sharq yakkakurashlari, tibbiyoti markazi hamda Sankt-Peterburgdagi koreys madaniyat markazining prezidenti lavozimlarida ishlagan.

Vyacheslav Tsoy filmlarda ham mahorat bilan rol oʻynagan.

Krasnogvardeyskiy tumanidagi 141-maktab (hozirgi GBOU 141-sonli oʻrta maktab) negizida Jang sanʼati akademiyasiga asos solgan.

Tsoy 1995-yil 28-iyulda Sankt-Peterburgda uzoq masofadan yettita oʻq bilan otib oʻldirilgan. U Sankt-Peterburgdagi Bogoslovskoye qabristoniga dafn qilingan.

Xotirasi
--------

Sankt-Peterburgda joylashgan Koreys jang sanʼatlari markazi uning nomi bilan ataladi.

Filmlari
--------

1988-yil – Chateau d’If asiri – Li

1988-yil – „Vunderland" operatsiyasi) – Midzuki

1989-yil – U

1989-yil – Musiqiy oʻyin – Vyacheslav Tsoy

1989-yil – Iskusstvo jit v Odesse – Kitaets

1993-yil – Alyaska bolasi – Jim

Aslida Viktor Tsoy oʻynagan „U" filmining afishasida Vyacheslav Tsoy aktyorlar orasida yanglishib tilga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  Tsoy Vyacheslav Dinovich
2. ↑  Dedushkini pisma
3. ↑  Tsentr koreyskix boevix iskusstv imeni Vyacheslava Tsoya
**Genrix Saulovich Altshuller** (taxallusi *Genrix Altov,* 1926-yil 15-oktabr, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR – 1998-yil 24-sentabr, Petrozavodsk, Kareliya Respublikasi, Rossiya) – sovet fantastik yozuvchisi va ixtirochi, Ixtirochilik masalalrini yechish nazariyasi muallifi. Ixtirochilik muammolari rivojlanish nazariyalari texnik tizimlari hamda ijodiy shaxsni rivojlantirish nazariyasi muallifi.

Biografiyasi
------------

Genrix Saulovich 1926-yil 15-oktyabrda Toshkent shahrida (SSSR, Oʻzbekiston) Saul Efimovich Altshuller va Rebeka Yulyevna Altshuller oilasida tavallud topgan. Genrix Saulovichning shaxsiy eslashlariga koʻra, uning ota-onasi Ozarbayjon telegraf agentligida uchrashgan va ular oʻrtasida muhabbat paydo boʻlgan. Ammo otasi allaqachon oila qurganligi sababli, diniy urf-odatlar uning yangi turmush qurishiga toʻsqinlik qilgan, shuning uchun yoshlar Toshkentga qochishga majbur boʻlishgan.

1928-yilda oilasi Bokuga (SSSR, Ozarbayjon) qaytib keldi, u yerda Rebekka Yulyevnaning qarindoshlari bilan yarashishdi. Altshuller Ketsxoveli koʻchasi, 113-uyda joylashgan xonadon egasidan ikki xonani ijaraga olgan. Bu hovlida Genrix doimiy ravishda shaxmat, velosport, rasm chizish yoki yangi bilimlarni oʻzlashtirish bilan shugʻullanardi. Keyin Geynrix oʻzining birinchi oqilona taklifini, yaʼni bayramlar vaqtida kerak boʻluvchi koʻchma hojatxonani taqdim etdi.

Genrix oʻrta maktabni aʼlo baholarga tamomladi. Ozarbayjon sanoat institutiga oʻqishga kirdi. 1944-yil fevral oyida neft mexanikasi fakultetining birinchi kursidan boshlab ixtiyoriy ravishda Sovet Armiyasi safiga qoʻshildi.

U bolaligimdan ixtirolar qilardi. Uning birinchi ixtirolari orasida raketa dvigatelli qayiq, oʻt oʻchiruvchi toʻpponcha va skafandr bor edi.

Genrix 1960-yillarning yetakchi rus ilmiy fantastika yozuvchilaridan biri. „Registra nauchno-fantasticheskix idey i situatsiy" asari, ilmiy-fantastik ocherklar, shuningdek, J. Vern, H. Wellsning, A. Belyayev bashoratlari haqidagi esselar muallifi.

1990-yillardan boshlab ixtirochilik masalalarini yechish nazariyasini tan olish davri dunyoning eng yirik mamlakatlarida boshlandi. TRIZ AQShda jadallik bilan rivojlandi. Bunga AQSh, Yaponiya va boshqa mamlakatlarda Altshuller kitoblarining nashr etilishi va shaxsiy kompyuterlar uchun intellektual dastur „Izobretayushaya mashina" ning yaratilishi yordam berdi.

1990-yilda Genrix Saulovich va uning rafiqasi Valentina Juravlyova Bokudan Petrozavodskga koʻchib oʻtdilar.

Manbalar
--------


1. ↑  [ „АЛЬТШУЛЛЕР Генрих Саулович
Source: ]. Qaraldi: 26-noyabr 2023-yil.
2. ↑  *Игорь Вёрткин.* „Альтшуллер Г.С. Жизнь человека 1-Ч-502, рассказанная им Игорю Верткину". *altshuller.ru*.  Официальный Фонд Г.С. Альтшуллера (автора ТРИЗ-РТВ-ТРТЛ) (1996). 2-oktyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2022-yil.
3. ↑  „Генрих Альтшуллер". Qaraldi: 26-noyabr 2023-yil.
4. ↑  *Михаил Кордонский.* „Преобразователь человека в личность". *Мигдаль таймс*.  Клуб еврейского студента Международного Еврейского Общинного Центра "Мигдаль". 13-mart 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2022-yil.
Oʻzbekiston havo yoʻllari kompaniyasining „Airbus A320" samolyoti, zamonaviy havo layneri.
**Samolyot** yoki **uchoq** – atmosferada parvoz qilish uchun moʻljallangan, dvigatelli, qoʻzgʻalmas qanotli havo apparati. „Tayyora" atamasi arabcha *tayr* – „qush" soʻzidan olingandir. „Aeroplan" atamasi samolyotning eskirgan nomidir. Samolyotlar har xil o'lcham va shaklda bo'lishlari mumkin. Ulardan asosan yuk va odamlarni tashish, harbiy sabablar va tadqiqotlar o'tkazishda foydalaniladi. Dunyo bo'ylab havo orqali tijorat qilish har yili avialaynerlarda  to'rt milliarddan ortiq yo'lovchini tashiydi va yiliga 200 milliard tonna - kilometr  dan ortiq yuklarni biror joydan boshqa yerga o'tkazadi, bu esa jahon yuk tashish xizmati bajaradigan ishning 1% dan kamrog'ini tashkil etadi.  Aksariyat samolyotlarni bortdagi uchuvchi qo'lda boshqaradi, biroq hozirgi kunda zamonaviylashgan va robotlashtirilgan samolyotlarni bortda bo'lmasdan turib, markazning o'zidan kompyuter va boshqa texnologiyalar yordamida boshqarish mumkin. Bunga eng oddiy va bizga eng tanish misol bu dronlardir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BNE: XX524705
* GND: 4017672-1
* NARA: 10639608

 |
**Beshqozoq** (ruscha: *Бешказак*) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Shaharcha nomi besh va qozoq soʻzlarining birikishidan tarkib topgan. Qadimiy rivoyatlarga koʻra bu yerlarga besh nafar qozoq millatiga mansub yigitlar kelib, shu yerlarni oʻzlashtirishgan, obod qilishgan va yangi shaharchani barpo etishgan. Shu sababli ham hudud Beshqozoq deb nomlanadi.

Aslida esa qozoq xalqi va oʻzbeklarning qozoq urugʻiga mazkur nomning hech qanday aloqasi yoʻq. Qadimiy turkiy tillarda qazuq ariq soʻzi qazilgan ariq maʼnosini bildirgan. Qazuq soʻzi xalq orasida tovush oʻzgarishiga uchrab qozoq shakliga kelib qolgan. Ana shu qazilgan katta anhorning beshta kichik arigʻi boʻlgan. Mazkur shaharcha ham ayni mana shunday beshta ariq yaqinida joylashganligi sababli shunday nom olgan. Beshqozoq shaharchasining nomi Beshariq nomi bilan sinonim (maʼnodosh) hisoblanadi.

Joylashuvi
----------

Beshqozoq shaharchasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumanining janubi-gʻarbiy qismida, tuman maʼmuriy markazi Kitob shahridan 7.5 km uzoqlikda joylashgan. Beshqozoq shahriga eng yaqin aholi yashash punktlari: Birlik (gʻarb) va Qalmoq (janub) shaharchalaridir. Shaharcha yaqinidan Oqdaryo va uning irmoqlari oqib oʻtadi.

Beshqozoq shaharchasida Hazrati Bohovuddin Naqshband nomli jom’e masjidi joylashgan. Shaharcha hududida aholi yashash inshootlari juda zich tarzda bunyod etilgan.

Aholisi
-------

1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Chorshanba shaharchasida 4.5 ming tadan ortiq aholi yashagan. 2013-yilda bu koʻrsatkich 4263 nafar ekanligi aniqlangan.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etsa ham, shaharchada qozoq millatiga mansub aholi yashaydi. Shuningdek, tojik va qirgʻiz millatiga mansublar ham bor.

Manbalar
--------

1. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
2. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 62 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
3. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 150 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Oʻzbekiston geografiyasi | *Oʻzbekiston geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Farid Mustafevich Seyful-Mulyukov** (ruscha: *Фари́д Муста́фьевич Сейфу́ль-Мулю́ков*, tatarcha: *Fәrit Mostafa uli Sәyfelmөlekov*, 1930-yil 19-noyabr – 2016-yil 4-iyun) – sovet, rus va xalqaro jurnalist. Yozuvchi, sharqshunos va arabshunos. Rossiyada xizmat koʻrsatgan artist (1995). Shuningdek, Rossiyaning yetakchi teledasturlaridan biri boʻlgan In The World Today va xalqaro Panorama uchun dunyo boʻylab koʻplab reportajlar muallifi boʻlgan. U oʻz faoliyati davomida bir qancha taniqli jamoat arboblari, jumladan Gamal Abdel Nosir, Iordaniyalik Husayn, Hofiz al-Assad, Ruholloh Xomeyni va Fidel Kastro bilan uchrashgan.

Seyful-Mulyukovning ota-onasi tatar boʻlgan. Onasi Yaushevlar oilasiga mansub boʻlib, bobosi Mullagali Yaushev edi.

Hayoti
------

Farid Seyful-Mulyukov Toshkent shahrida (Oʻzbekiston SSR) tugʻilgan. Moskva sharqshunoslik institutini bitirgan. „Xalqaro hayot" jurnalida, Sharq adabiyoti nashriyotida va „Zamonaviy Sharq" jurnalida ishlagan.

1964-yildan V. S. zorin, Y. A. Jukov, G. A. Borovik, A. E. Bovin, A. A. Kavernyev, V. P. Dunayev, I. S. Fesunenko bilan bir qatorda Markaziy televideniye va radioeshittirishning siyosiy sharhlovchisi boʻlgan.

„Mayak" radio dasturining ijodkorlaridan biri edi.

1960-yillarning oxiri va 1970-yillarning boshlarida Livandagi Sovet televideniyesi va radiosi byurosini boshqargan. Shveytsariyada Sovet televideniyesi va radiosi byurosi boshligʻi boʻlib ishlagan. „Iroq Respublikasining tugʻilishi", „Iroq kecha va bugun", „Afrikadagi portugal koloniyalari", „Olov chizigʻidan reportajlar" kitoblari, shuningdek, koʻplab maqolalar va hujjatli filmlarning muallifi. Rus tilidan tashqari arab va fransuz tillarini ham yaxshi bilgan.

U 2016-yil 4-iyunda 86 yoshida Moskvada vafot etgan. Moskvadagi Danilovskiy musulmon qabristoniga dafn etilgan.

Oilasi
------

Otasi – Mustafo Kamaletdinovich Seyful-Mulyukov, poliglot- filolog.

Onasi – Raziya Galiyevna Yausheva, tatar savdogari va xayriyachi Mullagali Yaushevaning qizi.

Rafiqasi (1960-yildan) – Lyudmila Petrovna Seyful-Mulukova, radio muhandisi.

Katta qizi – Maryam Faridovna Seyful-Mulukova, iqtisodchi.

Kichik qizi – Natalya Faridovna Seyful-Mulukova, jurnalist.

Mukofotlari
-----------

* „Shavkatli mehnat uchun" medali (1970)
* „Mehnat Qizil Bayroq" ordeni (1976)
* „Qizil Yulduz" ordeni (1982)
* Aka-uka Vasilyevlar RSFSR Davlat mukofoti (1978)
* SSSR Davlat mukofoti (1981)
* Rossiyada xizmat koʻrsatgan artist (1995)

Manbalar
--------

1. ↑  Novostnie: Mejdunarodnaya panorama – Vokrug TV
2. ↑  „Фарид Сейфуль-Мулюков – внук Гали Ахмедовича Яушева" (2010).
3. ↑  „Jurnalist-mejdunarodnik Farid Seyful-Mulyukov ushyol iz jizni". 2-fevral 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-noyabr 2023-yil.
4. ↑  V Moskve ushyol iz jizni jurnalist-mejdunarodnik Farid Seyful-Mulyukov

Tashqi havolalar
----------------

* Vse, s kem ya vstrechalsya, byli mne qiziq
* Intervyu s Faridom Seyful-Mulyukovym
**Semiramida** (yun. Shammuramat, ossuriycha — Sammuramat) — Ossuriya podshosi (malikasi) (mil. av. 9-asr oxiri), Shamshiadad V (mil. av. 823 — 811)ning xotini. Asli Bobildan. Eri vafot etgach, Adadnerari III balogʻatga yetmagan davrida (mil. av. 810—806 yillar) davlatni amalda vasiy sifatida oʻzi boshqargan. Uning hukmronligi davrida shimolidagi xalqlar va midiyaliklar bilan teztez urushlar sodir boʻlib turgan. Shu tufayli mazkur xalqlarda S. haqida afsona toʻqilgan. Unga koʻra, S. va uning eri Nin Skifiya, Eron, Arabiston, Baqtriya, Hindiston, Misr va boshqa mamlakatlarga ulkan harbiy yurishlar qilishgan, Nineviya va Bobil kabi poytaxt shaharlar bunyod etishgan. S. Hindiston yurishidan qaytib kelgach, Nin tomonidan uyushtirilgan fitnadan xabardor boʻladi va oʻz ixtiyori bilan unga taxtni topshirib kaptarga aylanadi va bir gala kaptarlar bilan saroyni tark etib uchib ketadi. Gerodot va Ktesiy S.ni dunyodagi moʻʼjizalardan biri — Bobildagi saroy tomida yaratilgan mashhur "osma bogʻlar" bunyodkori sifatida taʼriflashgan (qarang Yetti moʻʼjiza).

Adabiyot
--------

* Rtveladze E.V. Velikiy shelkoviy put, T. 1999.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chorshanba** (ruscha: *Чаршанбе*) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan. Shaharchaning Chorshanbi, Chorshanbe shaklidagi nomlari ham uchraydi.

Etimologiyasi
-------------

Shaharcha nomi *chor* va *shanbi* soʻzlarining birikishidan tarkib topgan. Chorshanbi bu haftaning aslida toʻrtinchi kuni hisoblanadi, hozirgi kunlar ketma-ketlikda esa chorshanba haftaning uchinchi kuni. Chorshanba haftaning oʻrtasidagi kun hisoblanadi. Shaharcha joylashgan hudud ham ayni oraliq, oʻrtalikda joy olganligi sababli shunday nomlangan. Qadimda Shahrisabzning Miraki yoʻli markazida bozor boʻlgan. Bozor yaqinida qishloqcha barpo etilgan. Bozor haftaning chorshanba kunlarida faoliyat yuritganligi va ayni markazdaligi hisobiga qishloqcha Chorshanba nomini olgan. Aniqrogʻi avvaliga chahorshanba keyin esa Chorshanba (Chorshanbi) shakliga oʻzgarib ketgan.

Joylashuvi
----------

Chorshanba shaharchasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumanining gʻarbiy qismida Qutchi (janubda), Chuqun (gʻarbda), Beshkapa (shimoli-gʻarb), Temirchi (sharqda) shaharchalari oraligʻida joylashgan.

Aholisi
-------

1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Chorshanba shaharchasida 3500 dan ortiq aholi yashagan. Bu 3 yil avvalgi hisob-kitob natijasididan 300 taga ortiqdir.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etsa ham, shaharchada tojik, qozoq, qoraqalpoq va boshqa millat vakillari yashaydi.

Iqlimi
------

Chorshanba shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,7° C ga teng. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 0,8° C, eng past harorati —26° C. Iyul oyining oʻrtacha harorati 28° C, eng yuqori harorati 43° C.

### Yogʻin miqdori

Shaharchaga yillik 545 mm miqdorida yogʻin tushadi. Vegetatsiya davri — 219 kunga teng.

### Tuprogʻi

Shaharcha hududida boʻz, jigarrang va qoʻngʻir togʻ oʻrmon tuproqlari keng tarqalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Qashqadaryo viloyati". *goldenpages.uz*. Qaraldi: 08-2023.
2. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
3. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 311 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
4. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 155 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.
„**Nabi**" yoki „**nabidlar**" – 1890—1905-yillarda Parijda ijod qilgan rassomlar guruhi; P. Seryuzye, M. Deni, K. Russel, P. Bonnar, E. Vyuyyar, A. Mayol va boshqa P. Gogen va Pont-Avene maktabi taʼsirida boʻlgan „N."lar „modern" uslubining oʻziga xos turini yaratdilar. Ularning ijodiga adabiy simvolizmga yaqinlik, rangning hukmronligi, shaklning umumlashma bezagi, mayin musiqiy ritm, fransuz sanʼati, yapon gravyurasi va italyan primitivini uslublashtirish xos. Seryuzye, Deni, Russel asarlariga diniy mistik kayfiyat xos boʻlsa, Bonnar, Vyuyyar va boshqalarning asarlari nozik lirik obraz qurilishi bilan ajralib turadi. „N." lar mahobatli rangtasvir, grafika, amaliy bezak sanʼatiga murojaat qildilar (gilam, vitraj, mebel uchun eskizlar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |