**Jiang Yuyuan** (1991-yil 1-noyabrda Guansi shtatining Lyuchjou shahrida tugʻilgan) isteʼfodagi xitoylik gimnastikachi. U 2008-yilgi koʻpkurash boʻyicha xitoylik kattalar milliy chempioni va 2008-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida oltin medalni qoʻlga kiritgan Xitoy Xalq Respublikasi jamoasi aʼzosi. Jiang 2007-yilgi Jahon chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritgan Xitoy terma jamoasi aʼzosi, 2010-yilgi jahon chempionati va 2011-yilgi jahon chempionatlarida bronza medali sohibi va 2007-yilgi Pekin Olimpiadasida omad tilaymiz. 2010-yilda u Cheng Feyni Xitoy terma jamoasi sardori sifatida almashtirdi (Fey oyogʻidagi jarohat tufayli). U 2010-yilgi Jahon chempionatida koʻpkurash boʻyicha kumush medalni qoʻlga kiritdi, bu xitoylik ayol jahon yoki Olimpiya chempionatlarida koʻpkurash musobaqalarida egallagan eng yuqori oʻrindir.

Shaxsiy hayoti
--------------

Jiang Yuyuan — hakkalik boʻlib, Guangsi, Liuzjou shahrida tugʻilgan, kelib chiqishi Guangdonglik. Uning otasi taksi haydovchisi, onasi esa ishsiz, doimiy daromadi yoʻq. Jiangning oilasi u kichkinaligida katta moliyaviy bosim ostida edi. Jiang fotografiya, raqamli gadjetlar, avtomobillar, moda va kosmetikaga katta qiziqish bildiradi. Shuningdek, u ingliz qoʻshiqlarini tinglashni yaxshi koʻradi. Jamoa aʼzolari Cheng Fei va Yang Yilin Tszyanni ayollar milliy terma jamoasidagi eng goʻzallik va moda aʼzosi sifatida ajratib koʻrsatishadi. Jiang terma jamoaning boshqa ayol aʼzolariga boʻyanish texnikasini oʻrgatish uchun javobgardir. Jiang intervyularidan birida u baʼzida „bir oz isyonchi" ekanligini aytdi. Uning Xitoy terma jamoasidagi bosh murabbiyi Lu Shanchjen vaqti-vaqti bilan isyonkor boʻlib qolishiga rozi boʻldi va Tszyan terma jamoadagi ayol gimnastikachilar orasida „eng xarakterga ega" ekanligini aytdi.

Jiang va uning jamoadoshi Deng Linlin 2003-yildan 2007-yilgi Jahon chempionatida Tszyanning xalqaro debyutigacha gimnastikachilarni kuzatib borgan *2008-*yilgi rasmiy Olimpiada oʻyinlari hujjatli filmida paydo boʻldi.

Gimnastiadagi faoliyati
-----------------------

Li Ningning amakivachchasi Tszyanning kichkinaligida qoʻshnisi boʻlgan. Kichkina Jiangning bola uchun juda baquvvat ekanligini payqab, u Jiangning ota-onasiga uni gimnastika darslariga yozilishlarini taklif qildi. Uning ota-onasi uning taklifini qabul qildi va shuning uchun Jiang toʻrt yoshida gimnastika darslariga yozildi. Bir vaqtlar u Guangsi provinsiyasi jamoasi tomonidan uch oylik oʻquv-mashgʻulot yigʻinida qatnashish uchun tanlangan, biroq uning ota-onasi viloyat jamoasidan qoʻngʻiroq qilib, mashgʻulotlar boshlanganidan ikki oy oʻtmay Jiangni uyiga olib kelishlarini soʻrashgan. Oʻsha paytda uning murabbiyi Jiangning isteʼdodi borligini taʼkidladi va Jiangning ota-onasini Jiangni uning qaramogʻida qoldirishga koʻndirgan.

Jiang 2002-yilgi gimnastika boʻyicha viloyat chempionatida Chjejiang provinsiyasi jamoasi uchun koʻpkurashda gʻalaba qozonib, shuhrat qozondi va shu bilan milliy terma jamoa murabbiylarining eʼtiborini tortdi. Koʻp oʻtmay, 2003-yilda u Milliy oʻquv lageriga qoʻshildi va u SARS kasalligi tufayli tarqalishga majbur boʻldi. Jiang 2004-yilda 2-milliy jamoaga qoʻshilgan.

U 2007-yilda gimnastika boʻyicha jahon chempionatida jamoaviy bahsda kumush medalni qoʻlga kiritgan Xitoy jamoasi aʼzosi sifatida 2007-yilda katta xalqaro debyut qildi. Xuddi shu musobaqada u individual musobaqa finalida pol mashqlari boʻyicha 4-oʻrinni egalladi. 2007-yil noyabr oyida u Pekindagi Olimpiadada omad tilagan holda koʻpkurash boʻyicha gʻolib chiqdi.

2008-yilgi Pekin Olimpiadasida Jiang Xitoy jamoasiga Olimpiya oʻyinlarida jamoaviy oltin medalni qoʻlga kiritishda yordam berdi. Yakka tartibda u koʻpkurashda 6-oʻrinni egalladi va polda mashq bajarish boʻyicha finalda 4-oʻrinni egalladi. Jiang Olimpiadada tirsak jarohati, xususan, periosteum yalligʻlanishi bilan ishtirok etdi. Uning murabbiyi jarohati uning Olimpiadadagi natijalariga, xususan, tayanch koʻtarish boʻyicha natijalariga katta taʼsir koʻrsatganini, ogʻriq unga Yurchenkoni 2,5 burilishda muvaffaqiyatli bajarishiga toʻsqinlik qilganini aytdi, bu uning shaxsiy koʻpkurash finalidagi muvaffaqiyati uchun juda muhim edi.

2009-yilda u 2009-yilgi yozgi Universiadada ishtirok etdi. U jamoadoshlari Cheng Fey, Xe Ning, Chjou Chjuoru va Liu Nanxi bilan birgalikda oltin medalni qoʻlga kiritdi. Yakka tartibda u koʻpkurash va muvozanat dastasida ikkita oltin medalni, polda mashq bajarishda kumush va notekis barlarda bronza medalini qoʻlga kiritdi. 

2010-yilda Jiang 2010-yilgi jahon chempionatida Xitoyni himoya qiladigan ayollar jamoasida qatnashish uchun tanlangan. Jamoa ikkinchi guruh finaliga yoʻl oldi, Jiangning oʻzi esa jamoadoshi Xuang Qiushuang bilan birga koʻpkurash finalida 4-oʻrinni egalladi. Shuningdek, u notekis toʻsiqlarda 5-oʻrinni egalladi, ammo „har bir mamlakatda ikkita qoida" tufayli finalga chiqa olmadi, uning jamoadoshlari Xe Kexin va Huang Qiushuang birinchi va ikkinchi oʻrinlarni egallashdi. Jamoa finalida Jiang barcha toʻrtta musobaqada ishtirok etdi. Jiang va uning jamoadoshlari tomonidan yiqilish va xatolarga qaramay, Xitoy ayollar terma jamoasi Rossiya va AQShdan keyin bronza medalini qoʻlga kiritishga muvaffaq boʻldi. Koʻpkurash finalida Jiang rossiyalik Aliya Mustafinani ortda qoldirib, 59,998 ball toʻplagan holda 2-oʻrinni egalladi.

2011-yil 24-mart kuni Jiang yangi kelgan va oʻsmirlar Huang Xuidan va Shang Chunsong bilan birga Kanadaning Wild Rose Cup musobaqasida ishtirok etadi.

U 2012-yilda Londonda boʻlib oʻtadigan yozgi Olimpiya oʻyinlariga muqobil sifatida tanlangan.

Tszyan 2010-yildan buyon Xitoy terma jamoasi sardori sifatida ishlab kelmoqda. Milliy oʻquv markazida uning vazifalariga yotoqxonada yosh gimnastikachilarga qarash kiradi.

2008-yilgi yoshlar bahsi
------------------------

2008-yil boshida xitoylik gimnastikachi Yang Yun milliy televideniye orqali 2000-yil Sidney Olimpiadasida qatnashganida 14 yoshda ekanligini tan oldi. Shunday qilib, Xitoy ayollar gimnastika jamoasi aʼzolari 14 yosh va undan kichik boʻlganligi haqida tez-tez mish-mishlar paydo boʻldi, bu sportning boshqaruv organi boʻlgan Xalqaro gimnastika federatsiyasining (FIG) minimal yosh talablarini buzadi.

Nyu-York Tayms gazetasining taʼkidlashicha, Xitoyning rasmiy ommaviy axborot vositalari va baʼzi rasmiy veb-saytlari, jumladan, Davlat Sport Bosh boshqarmasining veb-saytlarida xitoylik gimnastikachilarning maʼlumotlari keltirilgan, bu esa Jiang, Xe Kexin va Yang Yilinning 14 yoshda boʻlishi mumkinligini koʻrsatadi. Olimpiada davomida OAV eʼtiborini Jiang, Xe, Yang va Dengga qaratdi. Bunga javoban, xitoylik rasmiylar Xe Kexin uchun kelishmovchiliklar gimnastikachi jamoalarni almashtirganda hujjatlardagi xatolar sabab boʻlganini daʼvo qilishdi. Xitoy hukumati ularning 2008-yil holatiga koʻra 16 yoshda ekanligini koʻrsatish uchun pasport maʼlumotlarini taqdim etdi. Xitoylik murabbiy Lu Shanchjenning tushuntirishicha, xitoylik raqiblar yillar davomida kichik boʻlgan. „Bu faqat bu safar emas. Bu irq masalasi. Yevropa va amerikalik sportchilarning barchasi kuchli, juda kuchli. Ammo xitoylik sportchilar… tabiatan shunchalik kichkina". Sport yozuvchisi EM Svift XOQni Xitoy hukumati tomonidan „giyohvand moddalar bilan shugʻullanuvchi firibgarlarni yoʻq qilishga millionlab dollar sarflagani" uchun tanqid qildi.

2008-yil 22-avgustda Xalqaro Olimpiya qoʻmitasi (XOQ) FIGga Xe Kexinning voyaga etmaganligi haqidagi daʼvolarni tekshirishni buyurdi va oʻsha kuni XOQga hisobot berishni soʻradi. FIG pasport yoshini haqiqiy dalil sifatida qabul qildi va gimnastikachilarni munosib deb eʼlon qildi. 23-avgust kuni qoʻshimcha bosim FIGni Xitoy terma jamoasidagi olti nafar sportchidan besh nafari uchun qoʻshimcha hujjatlarni soʻrashga olib keldi. XOQ prezidenti Jak Roggening aytishicha, FIG „tugʻilganlik haqidagi guvohnomalar va oilaviy kitoblar, maktablardagi yozuvlar va shunga oʻxshash barcha hujjatlarni" talab qilgan. FIG tergovi davom etayotgan bir paytda, XOQ medallarni oʻzgartirish ehtimoli yoʻqligini aytdi. Xitoy Gimnastika Assotsiatsiyasidan olingan yoshni tasdiqlovchi hujjat bilan qanoatlantirilgan FIG tergovni 2008-yil 1-oktyabrda tugatdi va uning jamoadoshlari musobaqada qatnashish huquqiga ega degan xulosaga keldi.

Koʻnikmalar
-----------

* Amanar: 2,5-burilish Yurchenko (**A ball:** 6,5) (2008)
* DTY: Yurchenkoni ikki marta burish (**A ball:** 5,8) (2009-2012

| Yil | Turnir | Joy | Qurilma | Finallardagi medal | Finallardagi ball | Saralashadagi oʻrin | Saralashdagi ballar |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2012 | National Championships | Shanghai | All-around | 2 | 56.100 | 5 | 53.250 |
| World Cup/Series | Doha | Uneven Bars | 2 | 14.875 | 2 | 14.900 |
| Floor Exercise | 3 | 14.000 | 3 | 14.050 |
| 2011 | World Championships | Tokyo | Team | 3 | 172.820 | 3 | 230.370 |
| All-Around |  |  | 20 | 55.074 |
| Uneven Bars |  |  | 75 | 12.866 |
| Balance Beam |  |  | 9 | 14.575 |
| Floor |  |  | 33 | 13.633 |
| World Cup/Series | Ghent | Uneven Bars | 2 | 15.375 | 3 | 14.950 |
| Balance Beam |  |  | 15 | 13.125 |
| Floor Exercise | 8 | 12.050 | 8 | 13.300 |
| National Championships | Kunshan | Team | 2 | 222.000 |  |  |
| All-around | 5 | 54.650 | 7 | 55.450 |
| 2010 | Asian Games | Guangzhou | Team | 1 | 234.150 |  |  |
| World Championships | Rotterdam | Team | 3 | 174.781 | 2 | 233.778 |
| All-around | 2 | 59.998 | 4 | 58.099 |
| Balance Beam |  |  | 16 | 14.333 |
| Uneven Bars |  |  | 5 | 15.200 |
| Floor Exercise |  |  | 25 | 13.833 |
| 2009 | National Games | Jinan | Team | 4 | 164.675 | 4 | 217.550 |
| All-Around | 6 | 56.875 |  |  |
| Uneven Bars | 6 | 14.275 |  |  |
| 2008 | World Cup/Series Final | Madrid | Floor Exercise | 2 | 15.225 |  |  |
| Uneven Bars | 2 | 15.700 |  |  |
| Olympic Games | Beijing | Team | 1 | 188.900 | 1 | 248.275 |
| All-Around | 6 | 60.900 | 7 | 60.625 |
| Floor Exercise | 4 | 15.350 | 8 | 15.050 |
| 2007 | World Championships | Stuttgart | All-Around |  |  | 147 | 44.825 |
| Floor Exercise | 4 | 15.100 | 8 | 14.750 |
| Team | 2 | 183.450 | 2 | 241.175 |
| Uneven Bars |  |  | 16 | 15.375 |
| World Cup/Series | Shanghai | Floor Exercise | 1 | 15.225 |  |  |
| Uneven Bars | 1 | 16.100 |  |  |
| Vault | 3 | 14.412 |  |  |
|

Manbalar
--------

1. ↑  *Turner, Amanda*. „Yang, Jiang win Chinese titles". International Gymnast (9-may 2008-yil). Qaraldi: 27-iyul 2008-yil.
2. ↑  „奥运冠军江钰源的贺州缘". 4-noyabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-avgust 2022-yil.
3. 1 2 3  Jiang Yuyuan The New Olympic Championʼs Growing Up Story Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-07-10). *第一财经* Wang Wenjue, August 22, 2008, „但经济压力是个不可回避的问题。一家人只有江涛有工作，而他在1996年下岗后，每月只有100多元的工资"
4. ↑  Jiang Yuayuan the girl gymnast is a trendy pixy who love reading magazines on electronics *xinhuanet.com,* August 13, 2008 „有次记者采访程菲和杨伊琳的过程中，曾经问体操队谁最爱美谁最时尚，两小丫异口同声回答"江钰源", „江钰源还承担教队友化妆的任务"
5. ↑  Little Jiang Yuayuan Target to win in 2008. Love photography and Cars Wayback Machine saytida arxivlandi (2008-10-07). *2008.qq.com,* December 12, 2007 „她最喜欢摄影和汽车", „我没有最喜欢听谁的歌，比较喜欢听英文歌"
6. ↑  Star of Gymnastic Hope, Jiang Yuayuan likes magazines on digital gadgets Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-08-13). *China News Agency,* August 22, 2008
7. ↑  Lu Shanzen: Cheng Fei too obedient. Jiang Yuyuan has character *Sohu Sports,* September 13, 2008 „之前，江钰源在接受记者采访的时候，说自己偶尔会有点"叛逆"。陆善真听了，点点头："没错，她偶尔就是这样，在队里，她算是比较有个性的。" „而江钰源也曾一度想过放弃，有次打电话给欧凤珍，一边哭着一边说不想练了。当时欧凤珍没有一味劝慰江钰源，而是反其道而行之，"那好吧，你妈妈没有工作，你不练的话，回来跟妈妈出去讨饭吧"。欧凤珍的这段话让记者忍俊不禁，而这句玩笑话让不到10岁的江钰源信以为真了，小钰源马上害怕了，"妈妈你不会去要饭的，我一定会好好练，你别去要饭啊，那样好没面子的。""
8. ↑  „Dream Weaver".  CriEnglish.com (9-iyul 2008-yil). 23-mart 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-avgust 2022-yil.
9. ↑  Jiang Yuyuan have been away from hometown. All-around title is the new target *2008.sohu.com,* August 13, 2008 „2003年，江钰源首次进入国家集训队，但是因为当年非典盛行，最后集训被迫解散。2004年，她进入国家二队；2006年，她又在300多人的国家二队大名单中脱颖而出，进入国家一队。"
10. ↑  „Jiang, Chinese Men Win Olympic Test Event". International Gymnast (29-noyabr 2007-yil). Qaraldi: 27-iyul 2008-yil.
11. ↑  „Floor event final scores".  NBC Olympics (17-avgust 2008-yil). Qaraldi: 17-avgust 2008-yil.
12. ↑  *王玲.* „Coach explains reason of Jiang Yuyuan's defeat: Elbow injury, it is fatal".  Nanguo Daily (16-avgust 2008-yil). Qaraldi: 9-sentabr 2008-yil.
13. ↑  „Gymnast replaced 20 minutes before final, Scene behind team women's gold".  Liberation Daily (14-avgust 2008-yil). Qaraldi: 9-sentabr 2008-yil.

 „比賽開始前20分鐘，體操隊在訓練房最後一次賽前訓練，當時他覺得江鈺源狀態不是很好。"源源的手肘有些傷，最近狀態不是很好，所以臨時決定用穩定替換難度。"陸善真娓娓道來，"鄧琳琳屬於穩定型選手，關鍵時刻，一個穩定的發揮可以更好地鼓舞士氣。"
14. ↑  *Women's All-around Results* (PDF), 2010-11-23da asl nusxadan (PDF) arxivlandi, qaraldi: 2010-10-23
15. ↑  „Profile of Jiang Yuyuan". NBC Olympics (8-avgust 2008-yil). Qaraldi: 16-sentabr 2008-yil.
16. ↑  „Issues raised about Chinese athletes' ages"
17. 1 2  *Macur, Juliet*. „Teeny-Tiny Matter of Age for China's Gymnasts". *New York Times* (10-avgust 2008-yil). Qaraldi: 6-oktabr 2008-yil.
18. 1 2 3  *Macur, Juliet*. „I.O.C. Asks for Inquiry of Chinese Gymnasts". *The New York Times* (22-avgust 2008-yil). Qaraldi: 22-avgust 2008-yil.
19. ↑  *Longman, Jeré*. „Records say Chinese gymnasts may be underage". *New York Times* (27-iyul 2008-yil). Qaraldi: 13-avgust 2008-yil.
20. 1 2 3  *Macur, Juliet*. „China Cites Paperwork Error in Age of Gymnast". *New York Times* (24-avgust 2008-yil). Qaraldi: 31-avgust 2008-yil.
21. ↑  *Ann Killion*. „Chinese gymnasts too young to know any better?". *San Jose Mercury News* (13-avgust 2008-yil). Qaraldi: 31-avgust 2008-yil.
22. ↑  „Most Memorable Moments of the 2008 Beijing Olympics". *AsianWeek* (26-avgust 2008-yil). Qaraldi: 31-avgust 2008-yil.
23. ↑  „IOC: No proof China cheated in gymnastics". NBC News (22-avgust 2008-yil). Qaraldi: 16-sentabr 2008-yil.
24. ↑  *E. M. Swift*. „The IOC's handling of the underage gymnast controversy is a shame". *Sports Illustrated* (20-avgust 2008-yil).
25. ↑  *Hutcheon, Stephen*. „IOC calls for investigation into gymnast's age". *Sydney Morning Herald* (22-avgust 2008-yil). Qaraldi: 22-avgust 2008-yil.
26. ↑  „Artistic : Age of gymnasts".  International Gymnastics Federation official announcement (23-avgust 2008-yil). 29-avgust 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-avgust 2008-yil.
27. ↑  „Rogge says gymnasts' paperwork appears to support China claims". ESPN. Associated Press (24-avgust 2008-yil). Qaraldi: 31-avgust 2008-yil.
28. ↑  „Officials say Chinese Olympic gymnasts not underage". *International Herald Tribune* (2-oktabr 2008-yil). Qaraldi: 6-oktabr 2008-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
29. ↑  *Macur, Juliet*. „Ruling Backs Chinese Gymnasts". *New York Times*. Associated Press (1-oktabr 2008-yil). Qaraldi: 1-oktabr 2008-yil.