**Revmatoid artrit** (lotincha: *arthritis rheumatoidea*) -toʻqimalarning tizimli yalligʻlanish kasalligi boʻlib, murakkab autoimmun patogenezli, noaniq etiologiyali eroziv-destruktiv poliartrit ko'rinishidagi mayda bo'g'imlarning zararlanishi bilan bog'liq, to'qimalarning tizimli yallig'lanishidir.

Kasallik yuqori nogironlik bilan tavsiflanadi (70%). 

Davolash asosan og'riqni yo'qotish va kasallikning rivojlanishini sekinlashtirish, jarrohlik yo'li bilan zararni tuzatishga qaratilgan. Zamonaviy vositalar yordamida kasallikni erta aniqlash, bo'g'imlarga va boshqa to'qimalarga yetkazilishi mumkin bo'lgan zararni sezilarli darajada kamaytirishi mumkin.

Bu kasallik, birinchi navbatda og'ir jismoniy zo'riqish, shok, charchoq, gormonal moslashuv davri, salbiy omillar yoki infektsiya ta'siridan keyin paydo bo'lishi mumkin.

Kasallik nomining etimologiyasi
-------------------------------

"Revmatoid" so'zi lotincha: *rheumatoidea* boʻlib, bu yerda *revmat-* qadimgi yunoncha: *ῥεῦμα*ῥεῦμα- "oqim" degan ma'noni anglatadi va *-oideus* qo'shimchasi "o'xshash" degan ma'noni anglatadi. "Arthrit" so'zi lotincha: *arthrîtis*artrit, bu yerda *arthr-* qadimgi yunoncha: *ἄρθρον* "qo'shma" deb tarjima qilingan va "*-itis"* qo'shimchasi "yallig'lanish holati" degan ma'noni anglatadi.

Epidemiologiya
--------------

Revmatoid artrit butun dunyoda keng tarqalgan va barcha etnik guruhlarga ta'sir qiladi. Rivojlangan mamlakatlarda tarqalish darajasi 0,5-1% (qariyalarda 5%) gacha. Har yili 100 000 aholiga 5 dan 50 gacha odam kasallanadi. 2010-yilda dunyoda 49 mingga yaqin odam revmatoid artritdan vafot etgan.

Kasallikning o'rtacha boshlanish yoshi ayollarda 40-50 yoshni, erkaklarda esa biroz ko'proqni tashkil qiladi. Ayollar erkaklarga qaraganda 3-5 marta tez-tez kasal bo'lishadi.

Tasniflash
----------

**Klinik ko'rinishlarga ko'ra (bosqichlar)**

* - juda erta: muddati 6 oygacha;
* - erta: 6-12 oy;
* - joylashtirilgan: bir yildan ortiq;
* kech: ikki yildan ortiq.

**Kasallik faolligi bo'yicha (DAS28)**

* 0 (remissiya): DAS28 2,6 dan kam;
* 1 (past): DAS28 2,6 - 3,2;
* 2 (o'rta): DAS28 3,2 - 5,1;
* 3 (yuqori): DAS28 5.1 dan katta.

**instrumental xususiyati bo'yicha**

* Eroziyaning mavjudligi
* Rentgen bosqichi (1-4)

**Immunologik xususiyati bo'yicha**

* Revmatoid omil: seropozitiv/seronegativ;
* Anti-CCP: seropozitiv/seronegativ.

**Funktsional sinf bo'yicha**

* I o'z-o'ziga xizmat ko'rsatish, kasbiy bo'lmagan va kasbiy faoliyatni saqlab qolgan
* II o'z-o'ziga xizmat ko'rsatishni saqlab qolish, kasbiy bo'lmagan, kasbiy faoliyatni buzilishi
* III o'z-o'ziga xizmat ko'rsatishni saqlab qolish, kasbiy va kasbiy bo'lmagan faoliyatni buzilishi
* IV barcha harakatlarni buzilishi

### ICD-10 ga muvofiq

* M05. Seropozitiv revmatoid artrit.
	+ M05.0. Felti sindromi (splenomegali va leykopeniya bilan revmatoid artrit).
	+ M05.3. Boshqa organlar va tizimlarni o'z ichiga olgan revmatoid artrit.
	+ M05.8. Boshqa revmatoid artrit.
	+ M05.9. Seropozitiv revmatoid artrit, aniqlanmagan.
* M06. Boshqa revmatoid artrit.
	+ M06.0. seronegativ romatoid artrit.
	+ M06.1. Kattalardagi hali ham kasallik.
	+ M06.2. Revmatoid bursit.
	+ M06.3. Revmatoid tugun.
	+ M06.8. Boshqa belgilangan revmatoid artrit.
	+ M06.9. Revmatoid artrit, aniqlanmagan.
* M08.0. Voyaga yetmaganlar revmatoid artriti.

Etiologiya
----------

Kasallikning sabablari hozircha noma'lum. Bilvosita ma'lumotlarga ko'ra: qondagi leykotsitlar sonining ko'payishi va eritrotsitlar cho'kindi tezligi (ESR) jarayonning yuqumli tabiatini ko'rsatadi. Kasallik irsiy moyil shaxslarda immunitet tizimining buzilishiga olib keladigan infektsiya natijasida rivojlanadi, deb ishoniladi; bu holda immun komplekslar (antikorlardan, viruslardan va boshqalardan) hosil bo'ladi.), to'qimalarda yotqizilgan va bo'g'imlarning shikastlanishiga olib keladi. Ammo RAni antibiotiklar bilan davolashning samarasizligi, ehtimol, bu taxminning noto'g'riligini ko'rsatadi.

**Ko'pgina autoimmun kasalliklarda bo'lgani kabi, uchta asosiy omil (revmatologik triada) mavjud:**

1. **genetik moyillik**

* Autoimmun reaksiyalarga irsiy moyillik.
* Muayyan sinf MHC II antijeni tashuvchilarda ko'proq uchraydi: HLA - DR1, DR4

**2.** **yuqumli omil-** Revmatik kasalliklarning gipotetik triggerlari

* paramiksoviruslar - parotit, qizamiq, respirator sinsitial infektsiya viruslari
* gepatoviruslar - gepatit B virusi
* herpesviruslar - gerpes simplex viruslari, gerpes zoster, sitomegalovirus, Epstein-Barr virusi (RA bilan kasallangan bemorlarning sinovial suyuqligida sezilarli darajada yuqori)
* retroviruslar - T-limfotrop virus

**3. Trigger omil (gipotermiya, giperinsolatsiya, intoksikatsiya, mutagen preparatlar, endokrinopatiyalar, stress va boshqalar).**

Ayollar uchun emizishning davomiyligi RA rivojlanish ehtimolini kamaytiradi. 24 oy yoki undan ko'proq vaqt davomida emizish RA rivojlanish xavfini ikki baravar kamaytiradi.

Patogenez
---------

Revmatoid artrit autoimmün kasallik sifatida tasniflanadi. Ushbu kasalliklar guruhi himoya qiluvchi hujayralar - limfotsitlarning xatti-harakatlarining o'zgarishi bilan tavsiflanadi. Ular begona bakteriyalarni, zamburug'larni, viruslarni faol ravishda tanib olish va ularni yo'q qilish o'rniga, o'zlarining sog'lom hujayralariga hujum qilishni boshlaydilar. Immunitet tizimi hujayralarining immunitet reaksiyasida o'zaro ta'sirini buzishning ushbu patologik jarayoni quyidagi bosqichlardan iborat:

* Sinoviositlar makrofaglarning xususiyatlarini oladi, yallig'lanishga qarshi sitokinlarni, birinchi navbatda, o'simta nekrozi omili alfa, interleykin 1, antigen taqdim qiluvchi hujayralarga aylanadi va 1-toifa T-yordamchi hujayralarni faollashishiga olib keladi.
* Sinovial suyuqlik hujayralarida va bo'g'imning sinovial membranasida gamma -interferonni chiqaradigan va makrofaglarni faollashtiradigan ko'p sonli 1-toifa T-yordamchilari paydo bo'ladi.
* Faollashtirilgan makrofaglar va monotsitlar yallig'lanishga qarshi sitokinlarni ishlab chiqaradi: o'simta nekrozi omili alfa, IL-1, IL-6.
* Sinovial suyuqlikda IL-8 kontsentratsiyasining oshishi undagi neytrofillarning yuqori konsentratsiyasini keltirib chiqaradi.
* IL-1 isitma, osteoklastlarning faollashishiga olib keladi, bu suyak subkondral plastinkasining osteoporoziga yordam beradi. O'simta nekrozi omili endoteliotsitlar yuzasida adezyon molekulalarining paydo bo'lishiga olib keladi, ekssudatsiyaga yordam beradi, vazn yo'qotishiga, surunkali yallig'lanish anemiyasiga sabab bo'ladi. Gepatotsitlarni faollashtiradigan I16, C-reaktiv oqsil ishlab chiqarishni ko'payishiga olib keladi; B-limfotsitlarni faollashtiradi (ularni plazma hujayralariga aylantiradi).
* Qonda immunoglobulinlarni ishlab chiqaradigan plazma hujayralari kontsentratsiyasi sezilarli darajada oshadi.
* Bemorlarning 80% qonida va sinovial suyuqlikda IgM va IgG kontsentratsiyasi IgG ning o'zgartirilgan Fc joyiga (revmatoid omillar) keskin oshadi.
* Endotelial o'sish omilining chiqarilishi sinovial to'qimalarda kapillyarlarning o'sishiga yordam beradi. Angiogenez va faol fibroblastlarning ko'payishi, sinoviositlar pannus shakllanishiga olib keladi, o'simtaga o'xshash o'sish belgilariga ega bo'lgan, xaftaga, suyakning artikulyar yuzasiga kirib, eroziya hosil qiluvchi va ligamentli apparatlarga kirishga qodir. Pannusni tashkil etuvchi nazoratsiz ko'payadigan, agressiv sinoviositlar klonu nisbatan kechroq - kasallik boshlanganidan bir necha oy o'tgach hosil bo'ladi.
* IgG ning revmatoid omillar bilan o'zaro ta'siri natijasida qonda immun komplekslarning shakllanishi komplementning faollashishiga va mikrovaskulyarlarning shikastlanishiga olib keladi, bu revmatoid artritning visseral koʻrinishini tushuntiradi.

Revmatoid artritning kech bosqichlarida proliferativ jarayonlar (pannus o'sishi) autoimmün mexanizmlarga bog'liq bo'lmasligi mumkin va avtonom tarzda saqlanadi.

Klinik ko'rinishlar
-------------------

**Revmatoid artrit uch bosqichda rivojlanadi.**

Birinchi bosqichda sinovial bursaning periartikulyar shishi paydo bo'ladi, bu og'riqni keltirib chiqaradi, mahalliy harorat va bo'g'inlar atrofida shish.

Ikkinchi bosqich - tez hujayra bo'linishi, bu sinovial membrananing qalinlashishiga olib keladi. 

Uchinchi bosqichda yallig'langan hujayralar suyaklar va tog'aylarga hujum qiladigan fermentni chiqaradi, bu ko'pincha ta'sirlangan bo'g'imlarning deformatsiyasiga, og'riqning kuchayishiga va harakatning yo'qolishiga olib keladi.

Qoidaga ko'ra, dastlab kasallik asta-sekin, bir necha oy yoki yillar davomida klinik belgilarning asta-sekin rivojlanishi bilan, kamroq tez-tez - subakut yoki o'tkir rivojlanadi. Taxminan 2/3 hollarda poliartrit, qolganlari mono- yoki oligoartrit bilan namoyon bo'ladi va artikulyar sindromda ko'pincha klinik xususiyatlar yo'q, bu differentsial tashxisni sezilarli darajada murakkablashtiradi. Articular sindromi 30 daqiqadan ko'proq vaqt davomida ertalab qattiqlik va tunning ikkinchi yarmida shunga o'xshash ko'rinishlar mavjudligi bilan tavsiflanadi - "qattiq qo'lqoplar", "korset" belgilari; bo'g'imlarda doimiy o'z-o'zidan og'riq, faol harakatlar bilan kuchayadi. Qattiqlikning yo'qolishi jarayonning faolligiga bog'liq: faollik qanchalik katta bo'lsa, qattiqlikning davomiyligi shunchalik uzoq bo'ladi. Revmatoid artritdagi artikulyar sindrom monotonlik, davomiyligi, davolanishdan keyin qoldiq ta'sirlarning davom etishi bilan tavsiflanadi.

Ehtimol, prodromal klinik ko'rinishlarning mavjudligi (kichik vaqtinchalik og'riq, og'riqning meteorologik sharoitlar bilan aloqasi, vegetativ kasalliklar). "Mag'lubiyat bo'g'inlari" va "istisno bo'g'inlari" ni ajrating. Birinchisiga (paydo bo'lish chastotasi bo'yicha): II va III metakarpofalangeal, proksimal interfalangeal metatarsofalangeal, tizza va bilak, tirsak va oyoq bilagiga zo'r kiradi. "Exclusion bo'g'inlari" quyidagicha: distal interfalangeal, I metakarpofalangeal (bosh barmog'i).

Revmatoid artrit ko'pincha boshqa qo'shma kasalliklar bilan birga keladi - osteoartrit, revmatizm, tizimli biriktiruvchi to'qima kasalliklari.

**Ekstra-artikulyar (bo'gi'mdan tashqari) ko'rinishlar**

* **Yurak-qon tomir tizimi tomonidan:** perikardit, vaskulit, granulomatoz qopqoq kasalligi, ateroskleroz.
* **Nafas olish tizimi:** plevrit, interstitsial kasallik.
* **Teri:** revmatoid tugunlar, qalinlashuv va to'yib ovqatlanmaslik, vaskulit, livedo retikularis.
* **Asab tizimi :** siqilish neyropatiyasi, sensorli vositali neyropatiya, ko'p mononevrit, servikal miyelit.
* **Ko'rish organlari:** quruq keratokon'yunktivit, episklerit, sklerit, periferik yarali keratopatiya.
* **Buyrak:** amiloidoz, vaskulit, nefrit, NSAID nefropatiyasi
* **Qon :** anemiya, trombotsitoz, neytropeniya.

### Klinik kechishining variantlari

Revmatoid artritning klinik kechishining quyidagi variantlari mavjud:

* **Klassik variant** (ham kichik, ham katta bo'g'imlarning nosimmetrik shikastlanishi, asta-sekin progressiv kurs).
* Katta bo'g'imlarning, ko'pincha tizzaning ustun shikastlanishi bilan **mono- yoki oligo artrit**. Kasallikning aniq boshlanishi va barcha ko'rinishlarning 1-1,5 oy ichida qaytarilishi (artralgiyalar migratsiya xarakteriga ega, rentgenologik o'zgarishlar yo'q, yallig'lanishga qarshi dorilar nisbatan ijobiy ta'sir ko'rsatadi; keyinchalik revmatoid artritga xos bo'lgan barcha belgilar paydo bo'ladi.).
* **Psevdoseptik sindromli revmatoid artrit** (gektik tipdagi isitma, titroq, giperhidroz, vazn yo'qotish, amiotrofiya, anemiya, vaskulit, visserit rivojlanishi; ba'zi hollarda artritning klinik belgilari fonga o'tadi).
* **Felti sindromi** (poliartrit va splenomegaliyaning kombinatsiyasi; splenomegaliyasiz variant ham mumkin, ammo leykotsitopeniya, neytropeniya, visserit bilan).
* **Still sindromi.**
* <b>Voyaga yetmaganlar revmatoid artriti</b> (16 yoshdan oldin boshlanadi):
	+ allergik septik sindrom;
	+ cheklangan visserit bilan artikulyar-visseral shakl.
* **Artikulyar-visseral shakl:**
	+ revmatoid vaskulit ;
	+ yurak, o'pka, buyraklar, ovqat hazm qilish organlarining shikastlanishi;
	+ asab tizimining shikastlanishi.

Diagnostika
-----------

Qon testida ESR, **revmatoid omil (revmatik omil)**, trombotsitlar soni va boshqalar tekshiriladi.Eng progressiv tahlil siklik sitrulin o'z ichiga olgan peptidga antitana titri - ACCP, anti-CCP, *anti-CCP* (Mazurov, 2005-yil, 103-bet) hissoblanadi. Ushbu ko'rsatkichning o'ziga xosligi taxminan 90% ni tashkil qiladi (o'sha joyda), RA bilan kasallangan bemorlarning 79% zardobida mavjud.

Yallig'langan bo'g'inlar ustida terining rangi o'zgarishining yo'qligi, barmoqlarning flektorlari yoki ekstansorlarining tendosinovitlarining rivojlanishi va amiotrofiyalarning shakllanishi, tipik qo'l deformatsiyalari, "revmatoid qo'l" deb ataladigan diagnostik ahamiyatga ega klinik belgilardir.

Noqulay prognozning mezonlari quyidagilardir:

* keyingi kuchayishi bilan yangi bo'g'inlarni jalb qilinishi;
* kasallikning tizimli tabiati;
* bir yildan ortiq vaqt davomida remissiya bo'lmasa, kasallikning doimiy faolligi;
* ESRning doimiy o'sishi;
* ta'sirlangan bo'g'imlarda erta (to'rt oygacha) rentgenografik o'zgarishlar - halokatli o'zgarishlarning tez rivojlanishi;
* HLA-DR4 antijenlarini tashish; asosiy dorilarga yomon tolerantlik.

### Simptonlari-alomatlari

Revmatoid artrit har qanday bo'g'imda boshlanishi mumkin, lekin ko'pincha barmoqlar, qo'llar va bilaklardagi kichik bo'g'imlarda boshlanadi. Odatda, bo'g'imlarning shikastlanishi nosimmetrikdir, ya'ni o'ng qo'ldagi bo'g'im og'riydigan bo'lsa, chapdagi bir xil bo'g'in og'rigan bo'lishi kerak. Qo'shimchalar qanchalik ko'p ta'sir qilsa, kasallikning bosqichi shunchalik rivojlangan.

Agar infektsiya yoki unga shubha bo'lsa (sil, yersinioz va boshqalar) tegishli antibakterial preparat bilan davolash kerak. Qo'shimcha bo'g'imlardan tashqari ko'rinishlar bo'lmasa (masalan, yuqori isitma, Felti sindromi yoki polinevopatiya), artikulyar sindromni davolash steroid bo'lmagan yallig'lanishga qarshi dorilarni (NSAID) tanlash bilan boshlanadi. Kortikosteroidlarni eng yallig'langan bo'g'imlarga yuborish mumkin. Kasallikning immunokompleks xususiyati plazmaferez kurslarini o'tkazishni ko'rsatadi, aksariyat hollarda aniq ta'sir ko'rsatadi. Ushbu terapiya natijalarining beqarorligi asosiy fondlar deb ataladigan qo'shilish uchun dalolatdir. Ushbu dorilar sekin ta'sir qiladi, shuning uchun ular kamida 6 oy davomida qo'llanilishi kerak va aniq ijobiy ta'sir ko'rsatgan holda, ularni davolash yanada davom ettirilishi kerak (yillar davomida).

* Charchoq, astenovegetativ sindrom
* Ertalab qattiqlik. Odatda, qattiqlik qanchalik uzoq davom etsa, kasallik faolroq bo'ladi.
* Zaiflik
* Grippga o'xshash alomatlar, shu jumladan engil isitma.
* Uzoq muddatli o'tirish bilan og'riq
* Kasallik faolligining avj olishi, keyin remissiya.
* Mushak og'rig'i
* Ishtahaning yo'qolishi, depressiya, vazn yo'qotish, kamqonlik, sovuq va / yoki qo'llar va oyoqlarning terlashi
* Tuprik va lakrimal bezlarning buzilishi, ko'z yoshlari va tupurikning etarli darajada ishlab chiqarilmasligiga olib keladi.

Davolash
--------

Davolashda fizioterapiya muhim ahamiyatga ega bo'lib, maksimal qo'shma harakatchanlikni saqlash va mushaklarning massasini saqlashga qaratilgan.

Revmatoid artritni davolashda muhim nuqta osteoporozning oldini olish - ichakda uning so'rilishini oshirish va tanadan chiqarilishini kamaytirish yo'nalishi bo'yicha buzilgan kaltsiy muvozanatini tiklashdir. Osteoporozga qarshi chora-tadbirlar kompleksida zaruriy komponent kaltsiy miqdori yuqori bo'lgan diyetadir. Kaltsiy manbalari sut mahsulotlari (ayniqsa, 100 g mahsulotda 600 dan 1000 mg gacha kaltsiy bo'lgan qattiq pishloq, shuningdek, qayta ishlangan pishloq; kamroq tvorog, sut, smetana), bodom, findiq va yong'oq va boshqalar, shuningdek D vitamini yoki uning faol metabolitlari bilan birgalikda kaltsiy preparatlari.

Zamonaviy NSAIDlar aniq yallig'lanishga qarshi ta'sirga ega, bu araxidon kislotasi metabolizmidagi asosiy ferment bo'lgan sikloksigenaza (COX) faolligini inhibe qilish bilan bog'liq. COX-1 va COX-2 sifatida aniqlangan va prostaglandin (PG) sintezini tartibga solishda turli rol o'ynaydigan COX ning ikkita izoformasining kashf etilishi alohida qiziqish uyg'otadi. 

Fizioterapevtik muolajalar (steroid bo'lmagan yallig'lanishga qarshi dori elektroforezi, gidrokortizon fonoforez, dimexid ilovalari) va kurort davolash yordamchi ahamiyatga ega va faqat artritning yengil og'irligi bilan qo'llaniladi.

Doimiy mono- va oligoartrit bilan sinovektomiya oltin, itriy izotoplari va boshqalarni bo'g'imga kiritish yoki jarrohlik yo'li bilan amalga oshiriladi. Qo'shimchalarning doimiy deformatsiyalari bilan rekonstruktiv operatsiyalar amalga oshiriladi.

### Zamonaviy terapiya

Tizimli dori terapiyasi to'rtta dori guruhini qo'llashni o'z ichiga oladi:

1. **simptomatik davolash** - steroid bo'lmagan yallig'lanishga qarshi dorilar (NSAID) va glyukokortikosteroidlar (GCS),
2. **asosiy antirevmatik dorilar,**
3. **sitostatik immunosupressantlar** bilan genetik muhandislik biologik (kasallik kursini nazorat qilish) dorilar.

#### Steroid bo'lmagan yallig'lanishga qarshi dorilar

Ikki yoki undan ortiq NSAIDlarning kombinatsiyasidan qochish kerak, chunki ularning samaradorligi o'zgarishsiz qoladi va nojo'ya ta'sirlar xavfi ortadi.

Ma'lum bo'lgan NSAIDlarning aksariyati, birinchi navbatda, COX-1 faolligini bostiradi, bu NSAID tomonidan qo'zg'atilgan gastropatiya (xususan, eroziya va oshqozon yarasi shakllanishi), buyrak funksiyasining buzilishi, ensefalopatiya, gepatotoksiklik kabi asoratlarning paydo bo'lishini tushuntiradi.

Shunday qilib, COX blokirovkasining tabiatiga qarab, NSAIDlar selektiv bo'lmagan va COX-2ingibitorlari ("koksiblar") bo'linadi.

Nisbatan tanlangan COX-2 iingibitor vakillari meloksikam, lornoksikam va "oksikam" sinfining boshqa vakillari va nimesuliddir. Vakil yuqori selektiv COX-2 inhibitörleri selekoksib va etorikoksibdir. Ushbu dorilar yuqori yallig'lanishga qarshi va og'riq qoldiruvchi faollikni saqlab, minimal oshqozon-ichak ta'siriga ega. COX-2 ingibitorlari NSAIDlarni qo'llashni talab qiladigan barcha romatoid artritni davolash dasturlarida qo'llanilishi mumkin. Yallig'lanish jarayonining faolligi bilan davolashning boshida meloksikam kuniga 15 mg dan buyuriladi, keyin esa parvarishlash terapiyasi sifatida kuniga 7,5 mg ga o'tadi. Nimesulide kuniga ikki marta 100 mg dozada buyuriladi.

O'ziga xos COX-2 inhibitori Celecoxib kuniga ikki marta 100-200 mg dozada beriladi. Qariyalar uchun preparatning dozasini tanlash shart emas. Ammo tana vazni o'rtacha (50 kg) dan past bo'lgan bemorlarda tavsiya etilgan eng past dozadan davolanishni boshlash tavsiya etiladir.

Yangi yondashuv kortikosteroidlarning yuqori dozalarini qo'llashdir (deb ataladi. **"puls terapiyasi")** sekin ta'sir qiluvchi vositalar bilan birgalikda, bu ularning samaradorligini oshirishga imkon beradi; metotreksatning aminokinolin hosilalari, oltin tuzlari, sulfasalazin va selektiv immunosupressant siklosporin bilan kombinatsiyasi.

#### Glyukokortikosteroidlar

Asosiy dorilar revmatoid artritning kompleks terapiyasida hali ham asosiy rol o'ynaydi, ammo endi ularni retseptlashda yangi yondashuv mavjud. Revmatoid artritni bosqichma-bosqich oshirishning mashhur taktikasidan farqli o'laroq (**"piramida printsipi"**), tashxis qo'yilgandan so'ng darhol revmatoid artritni erta agressiv davolash targ'ib qilinadi, uning maqsadi revmatoid artrit kursini o'zgartirish va sifatli remissiyani ta'minlashdir. Buning sababi erta bosqichda pannus revmatoid artritining yo'qligi, deformatsiyalar, osteopeniya, autoimmun mexanizmlar tomonidan shakllangan og'ir asoratlar va remissiyaning yuqori ehtimolidir.

Yallig'lanish jarayonining yuqori faolligi bilan kortikosteroidlar qo'llaniladi va revmatoid artritning tizimli namoyon bo'lishida - puls terapiyasi shaklida (faqat kortikosteroidlar yoki sitostatik agent - siklofosfamid bilan birgalikda), tizimli namoyon bo'lmasdan - kurs davolash shakli. GCS, shuningdek, boshqa dorilar samarasiz bo'lsa, yallig'lanishga qarshi terapiya sifatida ham qo'llaniladi.

Ba'zi hollarda kortikosteroidlar mahalliy terapiya sifatida qo'llaniladi. Ularni qo'llash uchun ko'rsatmalar: asosan yirik bo'g'imlarning mono- yoki oligoartriti; qo'shilishda uzoq muddatli ekssudativ jarayon; tizimdan "mahalliy holat"ning ustunligi; GCS dan tizimli foydalanishga qarshi ko'rsatmalar mavjudligi. Intraartikulyar administratsiya bilan kortikosteroidlarning depo shakllari ham tizimli ta'sirga ega. Tanlangan dori uzoq muddatli ta'sirga ega bo'lgan betametazon dipropionatidir **("Diprospan").**

#### Asosiy revmatik dorilar

Revmatoid artritning asosiy terapiyasi uchun asosiy dorilar: metotreksat, leflunomid, sulfasalazin, oltin preparatlari (hozirda Rossiyada qo'llanilmaydi), penitsilamin, aminokinolin preparatlari (masalan, gidroksiklorokin). Zaxira fondlari siklofosfamid, azatioprin, siklosporinni o'z ichiga oladi.

Asosiy dorilar bilan davolash jarayonida kasallikning faolligi, shuningdek, nojo'ya ta'sirlarning paydo bo'lishi va rivojlanishi diqqat bilan nazorat qilinadi.

1,5-3 oy davomida samarasiz bo'lgan asosiy preparatlarni almashtirish yoki ularning kichik dozalarda kortikosteroidlar bilan kombinatsiyasini qo'llash kerak, bu esa birinchi harakat boshlanishidan oldin revmatoid artritning faolligini kamaytirishga imkon beradi. Olti oy - bu muhim davr bo'lib, undan kechiktirmasdan samarali asosiy terapiyani tanlash kerak.

Revmatoid artritda sinovial membranalar ko'p miqdorda glyukoza-6-fosfat dehidrogenaza fermentini ajratadi, bu esa hujayra membranasidagi disulfid bog'larini ham buzadi. Bunday holda, hujayra lizosomalaridan proteolitik fermentlarning "oqishi" mavjud bo'lib, ular yaqin atrofdagi suyaklar va xaftaga zarar etkazadi. Tana bunga sitokinlarni ishlab chiqarish orqali javob beradi, ular orasida o'simta nekrozi omili (TNF) eng yaxshi ma'lum. Sitokinlar tomonidan qo'zg'atiladigan hujayralardagi reaksiyalarning kaskadlari kasallikning alomatlarini yanada kuchaytiradi. TNF bilan bog'liq surunkali revmatoid yallig'lanish ko'pincha xaftaga va bo'g'imlarga zarar etkazadi, bu esa jismoniy nogironlikka olib keladi.

#### Biologik vositalar

Revmatoid artritda sinovial membranalar ko'p miqdorda glyukoza-6-fosfat dehidrogenaza fermentini ajratadi, bu esa hujayra membranasidagi disulfid bog'larini ham buzadi. Bunday holda, hujayra lizosomalaridan proteolitik fermentlarning "oqishi" mavjud bo'lib, ular yaqin atrofdagi suyaklar va xaftaga zarar etkazadi. Tana bunga sitokinlarni ishlab chiqarish orqali javob beradi, ular orasida o'simta nekrozi omili (TNF) eng yaxshi ma'lum. Sitokinlar tomonidan qo'zg'atiladigan hujayralardagi reaksiyalarning kaskadlari kasallikning alomatlarini yanada kuchaytiradi. TNF bilan bog'liq surunkali revmatoid yallig'lanish ko'pincha xaftaga va bo'g'imlarga zarar etkazadi, bu esa jismoniy nogironlikka olib keladi.

Artritning asosiy dorilarga chidamliligini davolash uchun quyidagilar qo'llaniladi:</br> (1) sitokinlar/xemokinlar va ularning retseptorlari blokerlari (anti-sitokin preparatlari):

* TNF ingibitorlari (anti-TNF antikorlari va "eruvchan" TNF retseptorlari):
	+ Adalimumab (Humira)
	+ Golimumab (Simponi)
	+ Infliximab (Remicade)
	+ Certolizumab pegol (Cimzia)
	+ Etanercept (Enbrel)
* Interleykin-6 retseptorlariga monoklonal antikorlar (sIL-6R, mIL-6R) - tosilizumab (Actemra)
* Interleykin-1 ga monoklonal antikorlar - anakinra ("Kineret", preparat Rossiya Federatsiyasida ro'yxatdan o'tmagan)
* Interleykinlar-12 va 23-ga monoklonal antikorlar - ustekinumab (Stelara)

(2) Anti-limfotsitlar:

* CD20 membrana retseptorlariga monoklonal antikorlar antikor ishlab chiqaruvchi B-limfotsitlar hovuzini yo'q qiladi - rituximab (MabThera)
* CTLA-4 + F c -IgG 1 gibrid oqsillari T-limfotsitlarning faollashuvini bloklaydi - abatacept ("Orencia")

(3) Hujayra ichidagi *Jak-STAT signalizatsiya* yo'llarining *og'zaki* kichik molekulyar inhibitörleri - tofacitinib (Jaquinus), baritsitinib (Olumiant, Eli Lilly), упадацитиниб[en].

Romatoid artritning rivojlanishida TNF qo'shilishda mavjud bo'lgan immunokompetent hujayralar tomonidan ishlab chiqariladi va sinovial membranalarda yallig'lanish jarayonining rivojlanishiga sabab bo'ladi. Revmatoid artrit bilan og'rigan bemorlarda bo'g'imlarning shikastlanishi suyaklar orasidagi bo'g'imlarning torayishi va bo'g'im bo'shlig'ida suyaklarning eroziyasi shaklida kuzatiladi. Monoklonal antikorlarning klinik sinovlari shuni ko'rsatdiki, ulardan foydalanish bo'g'imlarning shikastlanishini sekinlashtiradi.

Bundan tashqari , T-limfotsitlar differentsiatsiyasining o'ziga xos regulyatorlarini qo'llash istiqbolli - dorilar, masalan, halofuginon.

### Miorelaksantlar

Miorelaksantlar revmatoid artrit og'rig'ini yengillashtirishda samarali emasdir.

Prognoz
-------

Revmatoid artrit o'rtacha umr ko'rishni 3-12 yilga qisqartiradi. 2005-yilda Mayo Clinic tomonidan o'tkazilgan tadqiqot shuni ko'rsatdiki, diabet, alkogolizm, yuqori xolesterin va semirish kabi boshqa xavf omillaridan qat'i nazar, yurak xastaligi xavfi revmatoid artritli bo'lganlarda ikki baravar yuqori. Yurak kasalligi xavfini oshirish mexanizmi noma'lum; surunkali yallig'lanishning mavjudligi muhim omil hisoblanadi. Ehtimol, yangi biologik preparatlardan foydalanish umr ko'rish davomiyligini oshirishi va yurak-qon tomir tizimi uchun xavflarni kamaytirishi, shuningdek, aterosklerozning rivojlanishini sekinlashtirishi mumkin. Cheklangan tadqiqotlar yurak-qon tomir kasalliklari xavfining kamayishini ko'rsatadi, shu bilan birga o'zgarmagan aterogen indeks bilan umumiy xolesterin darajasining ortishi kuzatiladi.

Tarixi
------

Revmatoid artritning dastlabki izlari miloddan avvalgi 4500-yilga to'g'ri keladi. e. Ular AQShning Tennessi shtatida topilgan qazilma hind skeletlari parchalarida topilgan. Revmatoid artrit belgilariga yaqindan o'xshash simptomlarni tavsiflovchi birinchi hujjat miloddan avvalgi 123 yilga to'g'ri keladi. Revmatoid artrit belgilari Flamand rassomlarining ba'zi rasmlarida tasvirlangan odamlarda qayd etilgan, masalan, Rubens 'Three Graces.

Mustaqil nozologik shakl sifatida revmatoid artritning birinchi tavsifi (birlamchi astenik podagra - la goutte asthénique ibtidoiy nomi ostida) 1800-yilda Огюстеном Жакобом Ландре-Бове(ingl.)o'zb. tomonidan qilingan. Filipp Pinel qo'l ostidagi Salpêtrière kasalxonasida o'tkazilgan kuzatishlar asosida topilgan. Kasallik o'zining zamonaviy nomini 1859-yilgi nashrda oldi. "Podagra va revmatik podagraning tabiati va davolashi haqidagi risola" А.Б.Гарро(ingl.)o'zb. А.Б.Гарро(ingl.)o'zb. А.Б.Гарро(ingl.)o'zb. ).

Yana qarang
-----------

* Revmatoid artrit uchun asosiy dorilar

Manbalar
--------

1. ↑  В. Х. Василенко*. Пропедевтика внутренних болезней*. М.: Медицина, 1989 — 496-498 bet.
2. ↑  *Samartzis, Dino, Shen, Francis H. and Keller, Thomas Christian.* „arthritis | Definition, Causes, & Treatment | Britannica" (en). *Encyclopedia Britannica* (30-iyun 2022-yil). 2-iyul 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-iyul 2022-yil.
3. ↑   *Rheumatoid arthritis*. pp. 1094—1108.
4. ↑   *Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010*. pp. 2095—2128.
5. ↑   *Incidence and prevalence of rheumatoid arthritis, based on the 1987 American College of Rheumatology criteria: a systematic review*. pp. 182—188.
6. ↑  Shah, Ankur*. Harrison's Principle of Internal Medicine*, 18th, United States: McGraw-Hill Education — 2738 bet. ISBN 978-0-07174889-6.
7. ↑  Пропедевтика внутренних болезней с элементами лучевой диагностики  : учебник / Шамов, И. А. — М. : ГЭОТАР-Медиа, 2016.
8. ↑  „Ревматоидный артрит пальцев рук: первые симптомы, лечение и диагностика".  feedmed.ru. 22-dekabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-dekabr 2015-yil.
9. ↑  Внутренние болезни : учебник. — М. : ГЭОТАР-Медиа, 2008. — 496 с.
10. ↑  Kitas, George (4 April 2006) Why is life span shortened by Rheumatoid Arthritis? National Rheumatoid Arthritis Society
11. ↑  Rheumatoid Arthritis Patients Have Double the Risk of Heart Failure. mayoclinic.org (3 February 2005).
12. ↑  „Cardiac disease in rheumatoid arthritis".  Johns Hopkins University (2002). 9-oktabr 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi.
13. ↑   *The effect of pharmacological therapy on the cardiovascular system of patients with systemic rheumatic diseases*.
14. ↑   *Biologics, cardiovascular effects and cancer*.
15. ↑  „Холст. Масло. Артрит.".  Смотровая Военврача. 25-oktabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-sentabr 2015-yil.
16. ↑  „Х.Кайзер. А. Ж. Ландре-Бове — действительный автор первого описания ревматоидного артрита // Холизм и здоровье. № 6. 2012. С.4-20". 10-yanvar 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-noyabr 2012-yil.
17. ↑  A.B.Garrod. Treatise on nature and treatment of gout and rheumatic gout. London: Walton and Maberly, 1859.

Adabiyotlar
-----------

* *Ignatiev V.K.* Romatoid artrit. - Petrozavodsk, 1997 (hammuallif)
* *Клиническая ревматология (руководство для врачей)*, 2-е изд. перераб. и доп, СПб.: ООО "Издательство ФОЛИАНТ", 2005. ISBN 5-93929-127-9.
* Bolalik kasalliklari. Baranov A. A. // 2002-yil.

Havolalar
---------

* "Vozrojdeniye" revmatik kasalliklarga chalingan nogiron bolalarga yordam ko'rsatish bo'yicha viloyatlararo jamoat tashkiloti
* Revmatoid kasalliklari bilan og'rigan bolalarga yordam berish uchun xayriya dasturi