Laleli Mosque

**Laleli masjidi** (Turkcha: Laleli Camii, yoki Lola masjidi) — XVIII asrga oid Usmonli imperatorlik masjidi boʻlib, Turkiyaning Fatih viloyati Laleli shahrida joylashgan.

Tarixi
------

Laleli masjidi 1760—1763-yillarda Sulton Mustafo III tomonidan qurilgan boʻlib, imperator meʼmori Mehmet Tahir Agʻa tomonidan Usmonli barokko uslubida loyihalashtirilgan.

Majmua 1783-yilda tugaganidan koʻp oʻtmay yongʻin natijasida vayron boʻlgan va darhol qayta qurilgan. 1911-yilda sodir boʻlgan yongʻin madrasani vayron qilgan, keyingi yoʻl qurilishi esa masjidning boshqa koʻplab yordamchi inshootlarini vayron qilgan.

Tashqi koʻrinish
----------------

Masjid baland ayvonda gumbazli doʻkonlar majmuasi ustida qurilgan boʻlib, ularning ijara haqi masjid majmuasini moliyaviy qoʻllab-quvvatlashga moʻljallangan edi. Masjidning oʻzi ostida katta zal joylashgan boʻlib, markazda favvora joylashgan sakkizta ulkan ustunlar bilan mustahkamlangan.

Masjid shimoli-gʻarbiy-janubiy-sharqiy oʻqi boʻylab yoʻnaltirilgan boʻlib, shimoli-gʻarbiy tomonda namozxonadan ikki baravar katta boʻlgan toʻrtburchaklar hovliga ega. Bu hovlida oʻn sakkiz gumbazli koʻrfazli uzluksiz arkada va markazida tahorat favvorasi bor. Masjidning oʻzi gʻisht va gʻishtli asosga ega boʻlib, gʻisht ustki inshooti va gumbazni qoʻllab-quvvatlovchi sakkiz qirrali barabanga ega. Ayvonning ikki uchida hovlining kirish eshigi yonida joylashgan ikkita minora bor.

Ichki koʻrinishi
----------------

Laleli masjidi toʻrtburchak ichida yozilgan sakkizburchak boʻlib, gʻarbiy uchida galereyasi joylashgan. Devorlari qizil, koʻk, sariq va jigarrang rangdagi rang-barang marmarlardan foydalanilgan, keyinchalik yarim qimmatbaho oniks va jasperlar yordamida opus sektilidagi medalyonlar bilan bezatilgan. Mehrab va minbar ham qimmatbaho marmarlar bilan bezatilgan. Ichki makon yaxshi yoritilgan, oq va vitraylar kombinatsiyasida koʻp sonli derazalar mavjud.

Gumbazning diametri 12,50 metr (41,0 fut) va balandligi 24,50 metr (80,4 fut) sakkiz qirrali sakkiz qirrali baraban boʻlib, burchak kamarlarida yarim gumbazlar va mehrob va markaziy koʻrfaz ustidagi ariqlarni birlashtiruvchi kattaroq yarim gumbazlar mavjud. narteksdan.

Kompleks
--------

Laleli masjidi kulliyasining aksariyat inshootlari yillar davomida yoʻq boʻlib ketgan, ammo Ordu koʻchasiga qaragan sakkiz burchakli gumbazli turba saqlanib qolgan boʻlib, unda Mustafa III, uning rafiqasi Mihrisah Sulton, oʻgʻli Selim III va qizlari Hibetulloh, Fatma Sulton va Mihrimah Sultonning qabrlari joylashgan. Ichkari iznik koshinlari bilan bezatilgan va yuqori devorlarni xattotlik chizigʻi oʻrab olgan.

Majmua vaqfiga shahar boʻylab masjid va uning kulliyasini taʼmirlash uchun daromad keltiruvchi bir qancha binolar ham kiritilgan. Diqqatga sazovor joylar orasida ikkita karvonsaroy bor edi: yaqin atrofdagi Tosh Xon (ilgari Chukurcheshme xoni nomi bilan mashhur) va Katta bozor shimolidagi savdo tumanida joylashgan kattaroq Buyuk Yeni Han.

Tayyare kvartiralari 1922-yilda masjid yonida 1911-yilda yonib ketgan Koska madrasasi zaminida qurilgan boʻlib, masjid majmuasiga tegishli. Binolar besh yulduzli mehmonxonaga aylantirildi.

Galereya
--------

* Umumiy ko'rinishUmumiy ko'rinish
* Umumiy ko'rinishUmumiy ko'rinish
* Ichki ko'rinishIchki ko'rinish
* Ritual favvora (shadirvan)Ritual favvora (shadirvan)
* Laleli masjidi atrofdagi platformadan hovliga zinapoyaga chiqadiLaleli masjidi atrofdagi platformadan hovliga zinapoyaga chiqadi
* Laleli masjidining tahorat favvorasi bilan hovli ko'rinishiLaleli masjidining tahorat favvorasi bilan hovli ko'rinishi
* Ordu ko'chasidan Laleli masjidiOrdu ko'chasidan Laleli masjidi
* Laleli masjidi qabri Sulton Mustafo III va oʻgʻli Salim IIILaleli masjidi qabri Sulton Mustafo III va oʻgʻli Salim III
* Umumiy ko'rinishUmumiy ko'rinish

Manbalar
--------

1. ↑  Faroqhi, Subjects of the Sultan.
2. ↑  Freely, Blue Guide Istanbul
3. ↑  Yaşar, Ahmet (2018). „The Construction Of Commercial Space In Eighteenth-Century Istanbul: The Case Of Büyük Yeni Han". *Middle East Technical University Journal of the Faculty of Architecture*. 35-jild, № 1. 183–200-bet.
4. ↑  Goodwin, Godfrey*. A History of Ottoman Architecture*. New York: Thames & Hudson, 1971 — 391 bet. ISBN 0500274290.

Adabiyotlar
-----------

* Faroqhi, Suraiyah*. Subjects of the Sultan: Culture and Daily Life in the Ottoman Empire*. I B Tauris, 2005. ISBN 1-85043-760-2.
* Freely, John*. Blue Guide Istanbul*. W. W. Norton & Company, 2000. ISBN 0-393-32014-6.
* Goodwin, Godfrey. 1997 (reprint of 1971). *A History of Ottoman Architecture*. Thames and Hudson: London, 388-391.