recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Glosterdagi baliqchi yodgorligi** (inglizcha: *Gloucester Fisherman's Memorial*) — Gloster (Massachusets , AQSh) shahrining qirgʻogʻida *joylashgan* haykal va uning atrofida 1623-yilda Gloster shahri tashkil etilganidan beri okeanda halok boʻlgan mahalliy baliqchilar xotirasiga yodgorlik plitalari oʻrnatilgan.  *Man at the Wheel* („ruldagi odam") va *Gloucester Fishermenʼs Memorial* (koʻplikdagi baliqchilar bilan) nomlari ham qoʻllaniladi.

Tarixi
------

1923-yilda nishonlangan Gloster shahri tashkil etilganining 300-yilligi munosabati bilan ushbu uch yuz yil davomida okeanda halok boʻlgan minglab Glosterlik baliqchilar xotirasini abadiylashtiradigan eng yaxshi yodgorlik uchun tanlov eʼlon qilindi. *Maxsus komissiya ingliz haykaltaroshi Leonard Kraskening dizaynini tanladi (Leonard F.Craske)*. 1925-yilda bronza haykal Rod- Aylend shtatining Providens shahrida joylashgan *Gorham kompaniyasining* quyish zavodida ishlangan. Yodgorlikning rasmiy ochilishi 1925-yil 25-avgustda boʻlib oʻtdi.

1996-yilda yodgorlik AQShning tarixiy joylar milliy reestriga kiritilgan (96000473 raqami).

Dizayn
------

Haykal kema rulini ushlab turgan shamol oʻtkazgichdagi baliqchining bronza figurasidir. Baliqchining yuzi Atlantika okeaniga olib boruvchi Gloster koʻrfaziga qaragan. Haykalning balandligi 2,4 m. U granit poydevorga oʻrnatilgan boʻlib, uning ustiga (koʻrfaz tomonidan) Injilning 107- zaburidagi yozuv oʻyib yozilgan: *"Kemalarda dengizga tushadilar ••• 1623-1923"* („ular" kemalarda dengizga shoʻngʻiganlar") va teskari tomonda (koʻchaga qaragan) — *"Gloucester baliqchisiga yodgorlik, 1923-yil 23-avgust"* („Gloucester baliqchisi yodgorligi, 1923-yil 23-avgust").

Dengizdagi haykal oldida esdalik lavhasi oʻrnatilgan boʻlib, unda, xususan, 5368 oʻlgan baliqchilar haqida gap boradi. Uning oʻng tomonida yarim doira ichida oʻlganlarning ismlari roʻyxati bilan toʻqqizta jadval joylashgan.

Yana qarang
-----------

* Gloucester (Massachusets)
* Keyp Ann
* Gloucester, Massachusets shtatidagi tarixiy joylar roʻyxatining milliy reestri(ingl.) )

Manbalar
--------

1. 1 2  
„Gloucester Fisherman’s Memorial" (HTML).  U.S. National Park Service, www.nps.gov. 6-sentabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-dekabr 2011-yil.
2. ↑  
„Fishermen's Memorial Statue (1925)" (HTML).  capeannvacations.com. 18-aprel 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-aprel 2013-yil.
3. ↑  
„National Register of Historic Places — Massachusetts, Essex County" (HTML).  www.nationalregisterofhistoricplaces.com. 6-sentabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-dekabr 2011-yil.

Havolalar
---------

* Gloucester baliqchi yodgorligi Arxivirovano 6 2012-yil sentabr yilning. www.nps.gov
* Gloucester baliqchi va baliqchining xotinlari yodgorliklari Arxivnaya kopiya, www.essexheritage.org
**Balgʻam koʻchiruvchi dorilar** - yoʻtalganda balgʻam koʻchishini osonlashtiruvchi dori moddalar. Ular bronxlar shilliq pardasi bezlari faoliyatini oshiradi yoki bronxlarning muskullari qisqarishini va nafas yoʻllaridagi epiteley faoliyatini kuchaytiradi. Balgʻam koʻchiruvchi dorilar d. bevosita va bilvosita taʼsir etuvchi dorilarga boʻlinadi.

Bevosita taʼsir etuvchi Balgʻam koʻchiruvchi dorilar d. ga oʻzining ishqorlik xususiyati tufayli balgʻamni yumshatishga yordam beradigan natriy bikarbonat (ichimlik soda), ichilganda bronxlar shilliq pardasi bezlariga taʼsir etib, balgʻam koʻchiradigan terpengidrat hamda baʼzi efir moylari (mas, anis moyi va boshqalar) kiradi. Bu dorilar ingalyatsiya qilinganda (suv bugʻi bilan nafas yoʻllariga yuborilganda) ham, ichilganda ham balgʻam yumshatishga kor qiladi.

Bilvosita taʼsir etadigan Balgʻam koʻchiruvchi dorilar d.ga baʼzi dorivor oʻsimliklardan olinadigan moddalar (mas, termopsis oʻsimligi damlamasi, quruq termopsis ekstrakti va boshqalar) kiradi. Bu moddalar faqat ichilganda kor qiladi. Balgʻam koʻchiruvchi dorilar d. asosan yoʻtalib, balgʻam koʻchishi qiyin boʻlgan oʻpka kasalliklarida (zotiljam, bronxit va boshqalar) ichiladi. Har qanday hollarda ham Balgʻam koʻchiruvchi dorilar d.ni vrach ruxsati b-i ichish lozim. Aks holda turli asoratlarga sabab boʻlishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  "Balgʻam koʻchiruvchi dorilar" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Katapulta** (lotincha: kata — yuqoridan pastga va pallo —- uloqtiraman, irgʻitaman) — 1)harbiy ishda — buralgan tolalar (soch, pay va b.) ning qayishqoqlik kuchi taʼsirida harakatga keltiriladigan uloqtirish mashinasi. Yunoniston va Rimda 5-asr oxirigacha, asosan, qoʻrgʻonlarni qamal qilishda, jang maydonlarida qoʻllanilgan. K. tosh, gʻoʻlalarni, smola solib yondirilgan bochkalar va nayzalarni bir necha yuz metrga uloqtirgan. Oʻrta asrlarda Sharq mamlakatlari, shu jumladan, Oʻrta Osiyoda ham rasm boʻlgan. Oʻzbekistan hududida manjaniq va palaxmon deb atalgan; 2) samolyot, planyor va b. uchish apparatlariga qisqa yoʻl uchastkasida boshlangʻich (start) tezlik beradigan qurilma. K. harakatlantirish qurilmasi (aravachalar, mokisimon qurilma, ilgak va b.), yoʻnaltiruvchi qurilma (koʻpincha relyelar) va uchirib yuborish mexanizmlaridan iborat. Harakatlantirish qurilmasi (uchish apparati mahkamlangan) yo reaktiv dvigatel bilan ishga tushiriladi yoki biror ish jismi (bugʻ, porox gazi, qisilgan havo, prujina, rezina tizimcha va b.) energiyasidan foydalaniladi. Yugurish oxirida uchish apparatining harakatlantirish qurilmasi keskin toʻxtaydi, uning ustidagi uchish apparati mustaqil uchishi uchun yetarli tezlik bilan ajralib chiqadi. Gorizontal yoʻnaltiruvchi qurilmali K. avianosetslarda, vertikal yoʻnaltiruvchi qurilmali K. uchuvchilarni mashq qildirish va insonga qisqa vaqtli katta zoʻriqish taʼsirini tekshirish uchun samolyotdan katapultlash jarayonini yer sharoitida bajarishda qoʻllaniladi; 3) kosmik kema kabinasidan katapultalanadigan oʻrindiqni irgʻitishni taʼminlovchi qurilma.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dinamometamorfizm** (yun dynamis — kuch va metamorphosis — oʻzgarmoq) — Yer poʻstida togʻ jinslarining strukturaviy, maʼlum darajada tubdan mineral oʻzgarishlari, metamorfizmning bir turi. D.ning asosiy omillari — tektonik harakatlardan vujudga keladigan (dinamik) va yuqorida yotgan togʻ jinslarining ogʻirligidan qosil boʻladigan (statik) bosim. Taʼsir etgan bosimning xiliga qarab togʻ jinslari qisman yoki butunlay qayta kristallanadi, baʼzan yangi minerallar va togʻ jinslari hosil boʻladi yoki togʻ jinslari mexanik parchalanadi. D. asosan Yer poʻstining yuqori struktura zonalarida sodir boʻladi. D. natijasida milonitlar va slanetslashish vujudga keladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Qazviniy Hamidulloh Ibn Abu Bakr Mustavfiy** (1281, Qazvin shahri — taxminan 1350) — eronlik tarixchi, geograf. Hulokuiylar saroyida moliya ishlari bilan shugʻullangan yirik amaldor boʻlgan. Vazir Rashiduddin qoʻl ostida xizmat qilgan. "Tarixi guzida" ("Tanlangan tarix", 1340 yil) asarini yozgan; unda moʻgʻul elxonlari va Erondagi mahalliy sulolalarning tarixi hamda mashhur kishilarning tarjimai holi, Qazvin shahri va viloyatining batafsil bayoni berilgan. Firdavsiyning "Shohnoma" dostoni davomi sifatida moʻljallangan "Zafarnoma" sheʼriy xronikasi (1331—32 yil), shuningdek, "Nuzhat ulqulub" ("Qalblar rohati") geografik asarini (1340-yil) yozgan. Asar muqaddima, 3 bob va xotimadan iborat. 1bobda metall va minerallar, mevali daraxtlar, tabobatda ishlatiladigan oʻsimliklar, yovvoyi va uy hayvonlari hamda parrandalar toʻgʻrisida fikr yuritilgan. 2bobda inson va uning xususiyatlari, tashqi qoʻrinishidagi ayrim farqlar bayon qilingan. Asarning 3bobida Eron va unga qoʻshni mamlakatlarning geografik tuzilishi, tabiiy boyliklari, aloqa yoʻllari, yirik shaharlar oʻrtasidagi masofa va boshqalar xususida bir qancha muhim maʼlumotlar keltirilgan. Asarning qoʻlyozma nusxalari Angliya, Fransiya, shuningdek, Toshkent va Sankt-Peterburg sharqshunoslik intlari qoʻlyozmalar fondlarida saqlanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Efiopiya-Eritreya tinchlik shartnomasi** 2018-yil 9-iyulda Asmara sammitida imzolangan shartnoma. Shartnoma Efiopiya va Eritreya oʻrtasida 20 yil oldin boshlangan urushga yakun yasadi. Efiopiya va Eritreya oʻrtasidagi jangovar harakatlar 2000-yilda tugatilgan boʻlsa-da, hududiy kelishmovchiliklar tufayli davlatlar harbiy toʻqnashuv holatida qoldi.

Shartnomani Efiopiya Bosh vaziri Abiy Ahmad Ali va Eritreya prezidenti Isayas Afeverki imzoladilar.

Avvalroq Efiopiya va Eritreya rahbarlari mamlakatlar oʻrtasida diplomatik munosabatlarni tiklashga kelishib olishgan edi. Eritreya Axborot vaziri deklaratsiyaning imzolanishi ikki davlat oʻrtasidagi urush holatining tugashini anglatishini, mamlakatlar siyosat, iqtisodiyot, madaniyat va xavfsizlik sohalarida hamkorlik qilishga kelishib olganini aytgan.

Abiy Ahmad Ali tinchlik shartnomasini imzolagani uchun 2019-yilgi Nobel tinchlik mukofotiga sazovor boʻldi.

Manbalar
--------

1. ↑  gordonua.com Эфиопия и Эритрея спустя 20 лет после начала войны заключили мирный договор
2. ↑  „Эфиопия и Эритрея заключили мирный договор". *аиф*.
3. ↑  РИА Новости Конец войне: Эфиопия и Эритрея подписали мирный договор
**Effuziv togʻ jinslari** — yer yuzasida yoki Yer poʻsti qatlamining yuqori qismida lavaning sovishi mobaynida hosil boʻlgan magmatik togʻ jinslari; ularning maʼlum bir qismi suv osti vulkanlari otilib chiqqanda vujudga keladi. Lavaning tez qotishiga sabab boʻluvchi tarkibidagi vulkan shishasining mavjudligi, oʻziga xos porfirli strukturaga egaligi Effuziv togʻ jinslarij.ning xarakterli xususiyatlaridandir. Effuziv togʻ jinslarij.ning tarkibi keng koʻlamda oʻzgarib turadi. Eng koʻp tarqalganlari bazalt, andezit va ular oraligʻidagi jinslar; kamroq uchraydiganlari datsit va liparitlar boʻlib, ishqorli va ultraasoslilari yanada kamroq uchraydi. Asosiy minerallari: plagioklaz, K—№ dala shpati, ortopiroksen, klinopiroksen, amfibol, biotit va kvars. Aksessor minerallari: ortit, ksenotim, sirkon, apatit, ilmenit va magnetit. Effuziv togʻ jinslarij. paydo boʻlish sharoitlariga koʻra, 3 yirik guruhga — piroklastik jinslar, lava jinslari va ekstruziv jinslarga boʻlinadi. Effuziv togʻ jinslarij. Oyda ham topilgan.

Effuziv togʻ jinslarij. intruziv togʻ jinslarining aksi hisoblanadi (qarang Magmatik togʻ jinslari). Ular Oʻzbekistonda keng tarqalgan boʻlib, tokembriy va paleozoy yotqiziqlarida uchraydi. Effuziv togʻ jinslarij. bilan bir qancha qazilma boyliklar konlari bogʻliq.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
*Xuddi shunday ismga ega boʻlgan frakiyalik avliyo Fineyni ham qarang.*
**Finey** (qadimgi yunoncha: *Фινεύς* qadimgi yunoncha: *Фινεύς*) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni, Bel va Anxinoyaning oʻgʻli, Kadmning amakisi yoki (Gesiod, Asklepiad, Antimax va Ferekidlarga koʻra) Feniks (Agenorning oʻgʻli) va Kassiopeyaning oʻgʻli, Gellanikga koʻra — Agenorning oʻgʻli.

U birinchi marta Andromedaga unashtirilgan va Persey qizni qutqarganida unga qarshi fitna uyushtirgan, Persey esa uni toshga aylantirib qoʻygan. Ovidiyning soʻzlariga koʻra, Kefeyning ukasi Perseyni oʻldirmoqchi boʻlgan. U rahm-shafqat soʻrab yolvorgan, ammo Persey Meduzaning boshi yordamida uni ham toshga aylantirgan.

Manbalar
--------

1. ↑   Mifi narodov mira. M. 1991-92. V 2 t. T.2. S.563, Lyubker F. Realniy slovar klassicheskix drevnostey. M. 2001. V 3 t. T.3. S.78
2. ↑   Nonn. Deyaniya Dionisa III 301
3. ↑   Gesiod. Perechen jenщin, fr.138 M.-U.
4. ↑   Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka II 1, 4; 4, 3
5. ↑   Ovidiy. Metamorfozi V 8-40
6. ↑   Ovidiy. Metamorfozi V 210—235
**Qaʼda** (arab. — oʻtirish) — kishi vafotidan keyin "yigirma" yoki "qirq" marosimini marhumning yaqin qarindoshlaridan biri oʻz uyida oʻtkazadigan marosim. Marhumning oila aʼzolariga ogʻirlik tushmasligi hamda marhumga boʻlgan hurmat yuzasidan biror kishi (opasingil, akaukalar, boʻlak yashaydigan farzandlar) navbatdagi marosimni "qaʼda qilib olib ketadi", yaʼni oʻz uyida oʻtkazadi. Marhum ruhiga bagʻishlab dasturxon yozadi. Q.da marhum xotirasini yodga olmoqchi boʻlgan kishilar marhum xonadoniga emas, Q. oʻtkazayotgan kishi uyiga boradilar. Marosimga imom, domla yoki otin oyi taklif qilinib, marhum ruhiga Qurʼon tilovat qilinadi. Keyingi paytlarda yaqin qarindoshlardan biri marosimning butun xarajatlarini qoplagan holda Q.ni marhumning uyida oʻtkazish hollari ham uchramoqda. Q. marosimi islom dinida mavjud emas.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Bogʻliqlik tuygʻusi** — chuqur xush koʻrishlik, sevgi, kimgadir yoki biror narsaga sadoqatga asoslangan yaqinlik hissi.

Bogʻliqlik tuygʻusining shakllanishi
------------------------------------

Bolaning asosiy mehri onaga, keyinroq esa boshqa tarbiyachilarga bogʻliqdir. Psixoanalitiklar orasida keng tarqalgan fikrga koʻra, agar bunday asosiy mehrning shakllanishi biron bir sababga koʻra qiyin yoki imkonsiz boʻlsa, u holda inson katta boʻlgach boshqa odamlarga mehr berishni, yaqinlashishni toʻliq shakllantira olmaydi, bu uning sotsializatsiya jarayoniga jiddiy ravishda zarar yetkazadi va antisotsiyal shaxsiyat buzilishiga sabab boʻlishi mumkin.

Bogʻliqlik tuygʻusining turlari
-------------------------------

*Ishonchli bogʻliqlik* — bu oʻziga ishongan odamning hissiy asosini yaratadigan ona va bola oʻrtasidagi sogʻlom aloqadir. Ota-ona doʻstona munosabatda va doimo bolaga eʼtibor qaratadi. Bola xotirjam, quvnoq, uni osongina tinchlantirish mumkin, katta boʻlgach, u osonlikcha emotsional jihatdan moslashadi.

*Qochuvchi bogʻliqlik* — ota-ona doimiy hissiy eʼtiborsizligidan kelib chiqadi. Ota-onaning bolaga munosabati tartibsiz. Bola bezor qiluvchi boʻladi, katta boʻlgach, boshqalarning fikriga juda qaram, yaqin munosabatlarni qadrlamaydi.

*Tartibsiz bogʻliqlik* — ota-ona tomonidan bolani doimiy qoʻrqitish va bostirish natijasida paydo boʻladi. Bola nazorat qilib boʻlmaydigan, tajovuzkor yoki tushkunlikka tushib qoladi, katta boʻlgach, boshqalar bilan munosabatlarni qurishda katta qiyinchiliklarga duch keladi.

Yana qarang
-----------

* Reaktiv bogʻliqlik buzilishi
* Bogʻliqlik tuygʻusi nazariyasi
* Voyaga etgan insonning bogʻliqlik tuygʻusi

Manbalar
--------

1. ↑  Рапсон Д. Инглиш К. 2014. sfn error: no target: CITEREFРапсон\_Д.\_Инглиш\_К.2014 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Bowlby J.*. Attachment and Loss. V. I. Attachment*, New York, 1969.
* Bowlby J.*. Attachment and Loss. V. II. Separation*, New York, 1973.
* *Iskoldskiy N.V.* Bolaning onasiga boʻlgan munosabatini oʻrganish (chet el psixologiyasida) // Psixologiya savollari. — 1985. — 6-son.

* Рапсон Д. Инглиш К.*. Похвалите меня: Как перестать зависеть от чужого мнения и обрести уверенность в себе*. М.: Альпина Паблишер, 2014. ISBN 978-5-9614-4765-1.
**Uchuvchi-kosmonavt P.I. Belyayev haykali** — haykaltaroshlik yodgorligi, Sovet Ittifoqi Qahramoni, uchuvchi-kosmonavt Pavel Belyaevning byusti. Vologda, Oktabrskiy maydonida, Oktabrskaya va Maltseva koʻchalari chorrahasida joylashgan. Yodgorlik 1979-yilda haykaltarosh G. N. Postnikov loyihasi boʻyicha ochilgan. Mintaqaviy ahamiyatga ega madaniy meros obyekti hisoblanardi.

Tarixi
------

Kosmonavt Belyaev Vologda viloyatida, yaʼni Chelishchevo qishlogʻida tugʻilgan. 1943-yildan Sovet Armiyasi safida xizmat qilgan, Yeisk aviatsiya maktabini tamomlagan. Harbiy havo kuchlari akademiyasida oʻqishni tugatgandan soʻng, u kosmonavtlar korpusiga qabul qilindi. 1965-yil mart oyida u kosmik parvozni amalga oshirdi, „Vosxod-2" kosmik kemasining komandiri boʻlib xizmat qildi. Aynan shu parvoz paytida Aleksey Leonov insoniyat tarixida birinchi koinotga chiqdi. 1970-yilda vafot etgan.

SSSR uchuvchi-kosmonavti Pavel Ivanovich Belyayevga bagʻishlangan yodgorlik byusti Vologda shahridagi Oktabrskaya koʻchasi boʻylab goʻzal obodonlashtirilgan Oktabrskiy maydonida, Vologda yosh tomoshabinlar teatri roʻparasida joylashgan.

Uchuvchi-kosmonavtning bevasi Tatyana Filippovna va qizlari Irina va Lyudmila yodgorlik ochilishida uning qopqogʻini olib tashlash sharafiga muyassar boʻldi. Dastlab shahar hokimiyati Kreml yaqinidagi Vologda daryosining qirgʻogʻida Belyaevga haykal oʻrnatishni rejalashtirgan, ammo keyinchalik hozirgi joyni aniqlagan.

1979-yil 17-avgustda Vologdada Sovet Ittifoqi Qahramoni va shaharning faxriy fuqarosi, SSSR uchuvchi-kosmonavti Pavel Belyayev haykali tantanali ravishda ochildi.

Tavsifi
-------

Haykaltaroshlik kompozitsiyasi yonida doimiy ravishda kosmonavtika rivoji va Pavel Belyayevning shaxsiy xizmatlariga bagʻishlangan turli uchrashuvlar, madaniy tadbirlar tashkil etiladi. Vologda aholisi va mehmonlari yodgorlikka olib kelishadi va gul qoʻyishadi.

„Belyayev Pavel Ivanovich, uchuvchi-kosmonavt, Sovet Ittifoqi Qahramoni" yozuvi tushirilgan baland poygaga kosmonavt kiyimidagi mashhur vatan farzandining byusti oʻrnatildi. Haykal viloyat markazining diqqatga sazovor joylaridan biri boʻlib, yosh avlodni vatanparvarlik ruhida tarbiyalashga xizmat qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Памятник космонавту Павлу Беляеву | Turizm v Vologodskoy oblasti". *vologdatourinfo.ru*. 6-avgust 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-noyabr 2020-yil.
2. ↑  „Памятник Беляеву — История Вологды". *vologdahistory.ru*. 17-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-noyabr 2020-yil.
3. ↑  „Памятник летчику-космонавту СССР П.И. Беляеву" (en). *vologda-portal.ru*. 18-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-noyabr 2020-yil.
4. ↑  „Павлом Беляевым гордится вся Россия" (ru). *vologda.mk.ru*. 22-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-noyabr 2020-yil.
5. ↑  „Памятника П. И. Беляеву Вологде". *www.kaliningradgid.ru*. 16-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-noyabr 2020-yil.

Havolalar
---------

* Belyaev yodgorligi Arxivnaya kopiya -da
* Meros. Pavel Belyaev haykali Arxivnaya kopiya
* Qoʻllanma. Vologda. P.I haykali. Belyaev Arxivnaya kopiya
**Kosmo-Damiyan ibodatxonasi** — Boshqirdiston Respublikasi, Meleuzovskiy tumani, Nordovka qishlogʻidagi ibodatxona.

Rektor: Ruhoniy Grechushkin Nikolay Aleksandrovich.

Manzil: 453882, Meleuzovskiy tumani, s. Nordovka, st. Ashkadarskaya, 78.

Tarix
-----

Cherkov binosi 19-asrning oxirgi yillarida qurilgan. 1899-yilda Matbuotda F.Gellertovning yangi ochilgan cherkovning ruhoniysi sifatida tayinlanishi haqida xabar paydo boʻldi.

Dastlab, mahalliy maʼbad 20 kilometr uzoqlikda joylashgan Zirgan cherkoviga biriktirilgan. Mustaqil Nord cherkovi maqomi 1904-yilda olingan. 1912-yilda ichki qismlar boʻyalgan va bino taʼmirlangan. Pul xayriyalari cherkov oqsoqollari va vasiylari Zot Konstantinovich Shityagin va Mixail Efremevich Konovalov tomonidan amalga oshirildi. Ikkinchi jahon urushi davrida don cherkovda saqlangan; Bu yerda xizmatlar 1946-yilda qayta tiklandi.

Maʼbad qurilishi
----------------

Kosmodamianovskaya cherkovi 19-20-asrlar boshidagi yogʻoch cherkovning namunasidir. Bu vaqtga xos boʻlgan rejaning qurilishi Boshqirdistonda aniq oʻxshash boʻlmagan tugatishning biroz gʻayrioddiy shakllari bilan birlashtirilgan.

Havolalar
---------

Manbalar
--------

1. ↑
Fotoxrom molekullar kalitda teskari aylanish siklini ochish-yopish.
 Isitish va yorugʻlik taʼsirida azobenzolning sis-trans izomerlanishi.
**Molekulyar kalit** (inglizcha: *molecular switch*)-ikki yoki undan ortiq barqaror shakllarda mavjud boʻlgan molekula. Malekulalar oʻrtasida tashqi taʼsir natijasida teskari jarayonlar boʻlishi mumkin. Isitish, yoritish, atrof-muhitning kislotaliligini oʻzgartirish, kimyoviy moddalar taʼsirini magnit yoki elektr taʼsiri shular jumlasidandir.

Tavsif
------

Oʻtish molekulasining birchi shakldan ikkinchi shaklga oʻtishi xususiyatlarning shiddatli oʻzgarishi bilan birga keladi. Geometrik, elektron, optik, elektr va boshqalar ham shular jumlasidandir. Molekulyar kalitning eng oddiy misoli qilib shuni aytishimiz mumkunki kislotali asos koʻrsatkichi boʻlib, muhitning kislotali oʻzgarganida rangini teskari oʻzgartiradi. Fotoxromli kalitlarda esa teskari fotokimyoviy reaksiya sodir boʻladi, masalan, sistrans izomerizatsiyasi yoki halqani ochib yopish. Ushbu reaktsiyalarning koʻpchiligi qizdirilgan holatida ham boʻlishi mumkin: masalan, qism sifatida azobenzolni oʻz ichiga olgan molekulalar qizdirilganda geometrik shaklini tubdan oʻzgartirishga qodir hisoblanadi. Tashqi taʼsir natijasida oʻtkazgich molekulasining xususiyatlarini har qanday oʻzgarishi ham maʼlum bir tabiatdagi signalning paydo boʻlishida sababchi sifatida ifodalanadi. Optik, elektr, biologik va boshqalar ham shular jumlasidandir. Shu bois, molekulyar kalitlar nanoelektronik qurilmalarning tarkibiy qismlaridan biri sifatida xizmat qilishi mumkin.

Adabiyot
--------

* Len J.-M. supramolekulyar kimyo. Tushunchalar va istiqbollar. Novosibirsk: Nauka, 1998. Sek. 8.5.
* Steed J. W. Atwood J. L. supramolekulyar kimyo.T. 2. — M .: Akademkniga, 2007. Sek. 8.4.
* (ingl.) Fraysse S. Coudret C. Launay J.-P. // YEVRO. J. Inorg. Kimyo. 2001. V. 7. B. 1581-1590.

Категория:Материалы СНТ
**Sariq tana** — odam va sut emizuvchi hayvonlar ichki sekretsiyasida vaqtincha paydo boʻladigan bez. Tuxumdonda tuxum hujayra yetilib chiqqanidan (ovulyasiyadan) soʻng hosil boʻladi. Oʻzgargan follikulyar hujayradan iborat. Tuxum hujayra urugʻlanganida Sariq tana boʻgʻozlik (homiladorlik)ni saqlash va uning normal kechishini taʼminlash uchun zarur boʻlgan gormon — progesteron ajratadi. Sariq tana urugʻlangan tuxum hujayraning bachadon devoriga yopishuviga, sut bezlarining rivojlanishiga yordam beradi, navbatdagi ovulyasiyani toʻxtatib turadi. Agar urugʻlanish roʻy bermasa, Sariq tana soʻrilib ketadi.

Ayrim umurtqasiz (hasharotlar) va koʻpchilik suvda va quruklikda yashovchilar, sudralib yuruvchilar va qushlar tuxumdonida yetilgan tuxum hujayra uzilganidan soʻng uning oʻrnida hosil boʻlgan follikulyar hujayralar toʻplami ham baʼzan Sariq tana deyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sariq uygʻur tili** - sharqiy turkiy tillardan biri; asosan, XXRning Gansu viloyatidagi Minxua mintaqasida tarqalgan. Soʻzlashuvchilar soni taxminan 4—5 ming kishidan iborat. Aniq dialektal boʻlinishga ega emas; togʻlik va dashtlik aholi shevalarida fonetika va leksika sohalarida ayrim tafovutlar kuzatiladi.

Sariq uygʻur tilit. leksikasi turkiy va noturkiy (sanskrit, tibet, moʻgʻul, xitoy) tillarga xos unsurlar qorishmasidan iborat, lekin grammatik qurilishi asl turkiyligicha saqlanib qolgan. Sariq uygʻur tilit. ning oʻtmishda qad. uygʻur tiliga yaqin boʻlganligi haqida taxminlar bor. Sariq uygʻurlar 18-asr oxirlarigacha qad. uygʻur adabiy tilidan foydalanib kelgan va keyinchalik tibet tilining taʼsirida qad. uygʻur yozuvi unutilgan boʻlsa kerak. Sariq uygʻur tilit. oddiy soʻzlashuv tili boʻlib qolmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sariqdengiz**, Xuanxay - Tinch okeanning yarim berk dengizi, Osiyoning sharqiy qirgʻoqlari yonida, Koreya yarim orolning gʻarbida. Maydoni 416 ming km². Eng chuqur joyi 106 m. Yirik qoʻltiqlari: Boxayvan, Lyaodun, Gʻarbiy Koreya. Sariqdengizga Xuanxe, Xayxe, Lyaoxe, Yalutszyan daryolari quyiladi. Iqlimi moʻʼtadil, mussonli iqlim, Kishda sovuq va quruq shamollar esadi. Dengizning shim.gʻarbiy qismi noyabrdan martgacha muzlaydi. Suvining temperaturasi fevralda shim.gʻarbida 0° dan past, janubida 6—8°, avgustda shimolida 24° dan 28° gacha. Suvining shoʻrligi 26— 34°/00. Suv koʻtarilishi yarim sutkali (3–4 m dan 9 m gacha). Sariqdengizda ilonbaliq, treska, seld va boshqa yashaydi. Dengizning baliq ovlash va transport ahamiyati katta. Yirik portlari: Xitoyda — Sindao, Inkou, Lyuyshun, Dalyan, Koreyada — Inchxon.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Tinch okeanidagi dengizlar |
| --- |
|  |
| 

* Aki
* Bali
* Banda
* Gang
* Bering dengizi
* Ichki Yapon
* Sharqiy Xitoy
* Visayan
* Sariq
* Camotes
* Marjon
* Koro
* Mindanao
* Molukkan
* Yangi Gvineya
* Oxota
* Savu
* Samar
* Salish
* Seram
* Sibuyan
* Sulaymon
* Sulavesi
* Sulu
* Tasman
* Fidji
* Filippin
* Flores
* Halmahera
* Shantar
* Janubiy Xitoy
* Yavon
* Yapon

.
 |

 |
**Sport ustozi**, trener jismoniy tarbiya murabbiysi — sportning muayyan turi boʻyicha mutaxassis. U sport jamiyatlarida, bilim yurtlarida va boshqa joylarda sportchilarning mashkdariga rahbarlik kiladi; sportchilar va sport jamoalarining toʻgʻri jismoniy rivojlanishi, sportda kamolotga erishishi va tarbiyasi uchun javob beradi. Sport ustozlari, asosan, jismoniy tarbiya intlarining sport ftlari va trenerlik maktablarida tayyorlanadi. Xalqaro va boshqa nufuzli musobaqalarda yuqori natijalarni qoʻlga kiritgan sportchilar va jamoalarni tayyorlaganlik uchun faxriy sport unvonlari beriladi. Jumladan, mamlakatimizda "Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sport ustozi" faxriy unvoni taʼsis etilgan (1996-yil 26 aprel).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qulmoq**, xmel — tutdoshlar oilasiga mansub chirmashib oʻsadigan koʻp yillik va bir yillik oʻsimliklar turkumi. Moʻʼtadil iklimli mintaqalarda 4 turi tarqalgan. Rossiyaning zax va keng bargli oʻrmonlarida, daryo qirgʻoqlarida oddiy Q. Uzoq Sharqda yapon Q.i oʻsadi. Oʻzbekistonda oddiy q. (N.1iriSh5.) turi ekiladi. Poyasi chirmashib oʻsadi. Boʻyi 10 m, barglari bandli, qaramaqarshi joylashgan yon bargchali. Urugʻchi gullari 30—50 ta dan qubba-toʻpgullarga yigʻilib barg qoʻltigʻida joylashgan. Urgʻochi gullarida lupulin ajratuvchi tilla-sariq bezchalari bor. Erkak toʻpgullari roʻvak. Mevasi yongʻoqcha. Asosan, urgʻochi qubba toʻpgullari uchun ekiladi. Pivo tayyorlashda, non uchun achitqi sifatida hamda tibbiyotda (dori vositasida) qoʻllaniladn. Manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. Ildizpoyasini boʻlish yoʻli bilan koʻpaytiriladi.

* Qulmoq
* 
* 
* 
* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Braytsef-Lixtenshteyn kasalligi**— Bu kasallik ikki olim tomonidan bir biridan bexabar xolda kash etilgan shu sababdan bu kasallika ikka olimning ham nomi berilgan. Bu kasallikda xomila skeletining suyaklanish jarayoni izdan chiqishi va bu jarayonning xali toʻla oxiriga yetmagan bosqichida ayrim joylarda toʻxtab qolishi oqibatida kelib chiqadi. Kasallik koʻpincha oʻgil bolalarda uchrab, 8- 10 yoshlarda namoyon boʻladi. Tolasimon (fibroz) biriktiruvchi toʻqima fibroz displaziyasining oʻchoqli va kup sonli (bir tomonlama va ikki tomonlama) turlari mavjud.

Klinika
-------

Obyektiv belgilari subyektiv belgilaridan oldin namoyon boʻladi. Asosiy belgilari: suyaklar shaklining oʻzgarishi, oyoqning kaltaligi tufayli oqsoqlanish. Displastik toʻqimaning oʻsishi qoʻl-oyoq shaklining buzilishiga, oʻqining qiyshayib yoʻg'onlashishiga olib keladi. Oyoqda shaklning buzilishi son va katta boldir suyaklarining proksimal qismida uchraydi, kalla va yuz suyaklari xam zararlanishi mumkin. Zararlanish bir tomonlama boʻlsa, bemorning tashki koʻrinishi oʻzgaradi. Koʻpincha patologik sinishlar kuzatiladi (asosan oyoqda uchraydi). Koʻp xollarda teri patologik pigmentatsiyasi, jinsiy balogatga yetishning oʻzgarishi, skelet oʻsishining buzilishi kuzatiladi. Tolasimon biriktiruvchi toʻqima displaziyasi modomiki skeletning tug'ma nuqsoni ekan, boshqa tug'ma nuqsonlar bilan birga uchrashi xam mumkin.

Davolash
--------

Ushbu kasallikni davolash jarroxlik yoʻli blan olib boriladi. Xpzirgi vaqtda Ilizarov apparati qoʻllanilmoqda. Mazkur apparat qoʻllanilganda bir vaqtda patologik oʻchoklar yoʻqotiladi,buzilgan shakl bartaraf etiladi va kaltalashgan suyak uzaytiriladi. Togʻay displaziyasining yana bir qancha turlari boʻlib, epifizda oʻsuvchi togʻay rivojlanishining buzilishi (Blaunt kasalligi), epifizdagi togʻay toʻqimasi (epifizar displaziyaning turli xillari) va metafizar displaziyaning kam uchraydigan turlari mavjud. Togʻay displaziyasining yuqorida sanab oʻtilgan turlarining xammasi tug'ma kasallik boʻlib, ularni davolash bir xil.

Prognoz
-------

Bemorlar jarrohlik yo'li bilan muvafaqiyatli operatsiya qilinganlaridan so'ng bu kasallik bemorlarda aynan operatsiya o'tkazilgan sohada kuzatilmagan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Adabiyotlar
-----------

* Травматология и ортопедия. Травматология и ортопедия. Юмашев Г. С (1990)
* Шаповалов В.М. Грицанов А.И. Ерохов А.Н. (ред.) Травматология и ортопедия (2002)
**Brayl shrifti** - boʻrtma nuqtalardan iborat shrift. Koʻzi ojizlar oʻqish va yozishi uchun moʻljallangan. L. Brayl tomonidan yaratilgan. Brayl shrifti asosida 6 nuqtani turli vaziyatda uygʻunlashtirish yotadi. Ixtirochi lotin alifbosidagi harflar tartibini qabul qilgan. Alifboning oldingi harflarini belgilash uchun 6 nuqtaning yuqori va oʻrta nuqgalaridan (rasmga q.) foydalanilgan. Keyingi harflarni belgilash uchun qoʻsh nuktalar chapdan, soʻng chap va oʻngdan, undan keyin oʻngdan qoʻshilgan. Mazkur belgilar bilan oʻzbekkirill va oʻzbeklotin harflari ham ifodalangan. 6 nuqganing turli holatdagi uygʻunlashuvidan sonlar, tinish belgilari, mat. kimyo va nota belgilarini ham ifodalash mumkin.

Brayl shriftida dastlabki kitob Fransiyada 1837-yil chop etilgan. Oʻzbekkirill alifbosi ifodalangan Brayl shriftida oʻzbek yozuvchilaridan A. Qodiriy ("Oʻtgan kunlar") va V. Gʻafurov ("Vafodor") asarlari nashr qilingan. BRAK (rus. brak — nuqsonli) (ishlab chiqarishda) — davlat standartlari, texnik shartlar, etalonlar va shahrik.ga toʻgʻri kelmaydigan mahsulot. B. asosan tuzatib boʻladigan va tuzatib boʻlmaydigan turlarga boʻlinadi. Mahsulotni texnologik qayta ishlash natijasida uning nuqsonlariga barham berish mumkin boʻlsa, bunday mahsulottuza tib boʻladigan B. mahsulotning nuqsonini tuzatish qiyin va iqtisodiy jihatdan nomaqbul deb topilsa, bunday mahsulot tuzatib boʻlmaydigan B. deyiladi va undan ishlab chiqarish chiqindisi sifatida foydalaniladi. B. korxonalarda mahsulot va pul hisobida ifodalanadi. Oʻzbekiston korxonalarida B. mahsulot zavodning texnik nazorat boʻlimlarida hisobga olinadi va tekshiriladi. Bundan tashqari import tovarlarning mamlakat miqyosida (bojxona nazorati, davlat standarti va sertifikatsiyalash markazi) ham sifat nazorati olib boriladi. Mavjud meʼyorlarga javob bermaydigan tovar (mahsulot)lar B. deb topiladi va isteʼmoldan chiqariladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jahanavala** yoki Jahanevala (urdu; jہạnyywạlạ) — Pokistonning Panjob viloyatidagi qishloqqi hisoblanadi. U Sahival Tehsil, Sargodxa va uning Sajooka kasaba uyushmasi kengashi boshqaruviga kiradi. U qadimiy qishloq sanaladi. Biroq, zamonaviy aholi punktlari 1800-yillarga borib taqaladi. Garchi eski shaharning izlarini hali ham chekka bog'larda topish mumkin. Tarixiy jihatdan u Arar "Arar, Tehsil Sahival, Sargodxa tumani "mulkining bir qismi bo'lib, hozirda Rai Haq Navaz Dhudi rahbarlik qiladi. 

Jahanevala Sillanvali Tehsil va Faruk shahri o'rtasida joylashgan. Qishloq ikkita shahar markazidan iborat, ya'ni Kot Amanulloh va Kot Allohdaddan iborat. Bu yerda Dhudy va Joyia klanlari ko'pchilikni tashkil qiladi.

Kinnow, bug'doy va mango boshqa ekinlarga qaraganda hadan tashqari ko'p etishtiriladi. Garchi chorvachilik ham jamiyatning asosiy qismini tashkil etadi.

"Nava Lahor" - uning koloniyasi asosiy qishloqdan 1 kilometr uzoqlikda joylashgan. Garchi u bir necha yil oldin joylashgan bo'lsa-da, lekin bu hududda tez o'sib borayotgan aholi punktiga aylandi. Jahanewala shahar atrofi va chekka aholi punktlarining ba'zilari "Oad Colony" va "Bhin" ni o'z ichiga oladi.

Manbalar
--------
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Oʻchoq (maʼnolari).

Oʻchoq
**Oʻchoq** — olov yoqish, uni saqlash va ovqat pishirish uchun moʻljallangan, ustiga qozon oʻrnatiladigan uch tomoni yopiq qurilma. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, Oʻ. ilk paleolit davridan maʼlum. Oʻ. turli urf-odatlar, marosimlarni oʻtkazishda katta ahamiyatga ega boʻlgan. Barcha xalqlarda muqaddas joy hisoblangan. Quyi paleolitda toshdan, soʻngra guvala, gʻishtdan yasalib, somonli loy bilan suvalgan, atroflariga tutun tortadigan va havo kiradigan teshiklar qilingan. Oʻ.ning ayrim turlari yertandir kabi qurilib ovqat pishirish bilan birga non yopishda ham foydalanilgan. Oʻ.ning takomillashgan turi devorga taqab joylashtiriladi, tutuni moʻrikon orqali chiqarib yuboriladi.

Hozirgi davrda Oʻ.ning yeroʻchoq, loy va temir Oʻ. turlari bor. Sumalak, halim, katta maʼraka oshlari pishirishda aylanasi doshqozon gardishiga mos maxsus yeroʻchoqlar (yer baravarida, qozon atroflari alanga chiqmaydigan qilib tuproq bilan zichlanadi yoki suvaladi) kavlanadi, kundalik oshovqat tayyorlash uchun xonadonlar oshxonalarida loy oʻchoqlar quriladi, temir Oʻ.lar aksariyat koʻchma Oʻ. vazifasini bajaradi. Shahar va qishloqlarda, asosan, oʻtindan yoqilgʻi sifatida foydalanadigan xonadonlarda Oʻ.lar saqlanib qolgan, temir Oʻ.da oʻtin va tabiiy gazdan foydalaniladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**To'piq** - oyoqning orqa uchida joylashgan joy. U pastki oyoq suyaklarining bo'g'imi orqasida bir suyakning, tovon suyagi yoki tovon suyagining proyeksiyasiga asoslanadi.

Tuzilishi
---------

 Oyoq orqali sagittal qism
 Yuqoridan
Yurish paytida tovonga ta'sir qiladigan bosim kuchlarini taqsimlash uchun, ayniqsa tovon yerga tegib turganda, oyoq tagida 2sm qalinlikda (tovon ostida) teri osti biriktiruvchi to'qima qatlami qoplanadi. Ushbu to'qimada amortizator vazifasini bajaradigan va taglikni barqarorlashtiradigan bosim kameralari tizimi mavjud. Ushbu kameralarning har birida kollagen tolalaridan iborat mustahkam biriktiruvchi to'qima qatlami bilan qoplangan tolali yog'li to'qimalar mavjud. Bu to'siqlar ("devorlar") yuqoridagi tovon aponevroziga ham, tagidagi taglik terisiga ham mahkam yopishadi. Oyoq kafti tana yuzasining eng yuqori qon tomirlar bilan ta'minlangan joylaridan biri bo'lib, qon tomirlarining zich tizimi to'siqlarni yanada barqarorlashtiradi.

Boldirning uch boshli mushagining mushak payidir, "uch boshli" mushaklar guruhi - taglik va gastroknemiusning ikkita boshi. Boldirning uch boshli mushagining asosiy vazifasi tovon bukish, ya'ni oyoqni pastga cho'zishdir. U "to'rtinchi bosh" bilan birga keladi, yengil oyoq mushaklari, uning uzun ingichka paylari ham tovon suyagiga biriktirilgan, ammo ko'rinmaydi.

Funksiya
--------

Oyoqqa qo'llaniladigan siqish kuchlari beshta nurlar bo'ylab taqsimlanadi, uchta medial (bosh barmoq tomoni) va ikkita lateral (kichkina barmoq tomoni). Yon nurlar kubsimon suyagi ustidan tovon suyagiga, medial nurlar esa uchta kubsimon suyagi va qayiqsimon suyakdan to'piq suyagigacha cho'ziladi.To'piq suyagi tovon suyagi ustiga qo'yilganligi sababli, bu nurlar oyoq barmoqlari yaqinida joylashgan, ammo tovon yaqinida ustun turadi va ular birgalikda notekis yerlarda siqilish kuchlarini taqsimlash uchun optimallashtirilgan oyoq yoylarini hosil qiladi. Shu nuqtai nazardan, tovon orqa tayanch nuqtasini hosil qiladi, bu esa katta va kichik barmoqlarning to'plari bilan birgalikda yuklarning og'irligini ko'taradi.

Yorilgan poshnalar
------------------

To'piqning yorilishi keng tarqalgan sog'liq muammosi bo'lib, infeksiyaga olib kelishi mumkin. Bunga oyoq terisining quruqligi va o'lik terining to'planishi sabab bo'ladi. Vaqt o'tishi bilan u og'riq va tirnash xususiyati keltirib chiqarishi mumkin. Uni davolash va oldini olish uchun turli xil namlovchi kremlar mavjud.

Yana qarang
-----------

* Axillesning tovoni zaiflik uchun metafora
* Italiyaning to'pig'i, SE ("etik"dagi o'rnidan keyin)
* Oyoq to'pi
* Tovon suyagi tovon suyagi
* Tovon va oyoq tagida og'riqli yoriqlarga olib kelishi mumkin bo'lgan qattiq teri
* Oyoq yuzasi "politsiyachining tovoni" buzilishi
* Yuqori poshnali poyabzal modasi

Adabiyotlar
-----------

* Tieme Anatomiya atlasi: Umumiy anatomiya va mushak-skelet tizimi. Thieme, 2006.. ISBN 1-58890-419-9.

1. ↑  *Thieme Atlas* 2006, p 418
2. ↑  *Thieme Atlas* 2006, p 434
3. ↑  *Thieme Atlas* 2006, p 412
4. ↑  „Dry, Cracked Feet: Treatment, Causes, and Home Remedies". *www.footvitals.com*.
**To'rtburchak bo'shliq**, shuningdek, to'rtburchak bo'shli*q (Velpeau)* va foramen humerotricipitale deb nomlanadi, qo'ltiqosti bo'shliqdagi uchta bo'shliqdan biridir. Boshqa ikkita bo'shliqlar: uchburchak bo'shliq va uchburchak oraliq.

Tuzilishi
---------

To'rtburchak bo'shliq qo'ltiqosti bo'shliqdagi uchta bo'shliqdan biridir.

### Chegaralar

To'rtburchak bo'shliq quyidagicha aniqlanadi: 

* *yuqorida/yuqorida:* yumaloq kichik mushak.
* *quyida/pastki:* yumaloq katta mushak.
* *medial:* yelkaning uch boshli mushagining uzun boshi (tashqi chet).
* *lateral tomondan:* yelkaning jarrohlik bo'yni.
* *old tomondan:* kurakosti mushaklari.

### Tarkib

To'rtburchak bo'shliq nervus axillaris(qo'ltiq osti nervi)ni, arteriya circumflexae humeri posterior(yelkaning aylanuvchi orqa artiyasi)ni o'tkazadi.

Klinik ahamiyati
----------------

To'rtburchak bo'shliq qo'lning klinik jihatdan muhim anatomik bo'shlig'idir, chunki u qo'ltiq osti qismining oldingi qismlarini orqa qismlarga o'tish yo'lini ta'minlaydi. To'rtburchak bo'shliqda qo'ltiq osti nervi va yelkaning aylanuvchi orqa artiyasi bo'shliqni egallagan jarohatlar yoki travma tufayli anatomiyadagi buzilishlar tufayli siqilishi yoki shikastlanishi mumkin.

Tarix
-----

To'rtburchak bo'shliq shunday nomlanganki, chunki uning chegaralarini tashkil etuvchi uchta skelet mushaklari va bitta uzun suyak to'liq to'rtburchak shaklida bo'sh joy qoldiradi.

To'rtburchakli bo'shliq, shuningdek, to'rtburchak bo'shliq, Velpeau to'rtburchak bo'shlig'i va humerotricipitale teshigi sifatida ham tanilgan.

Yana qarang
-----------

* To'rt tomonlama fazo sindromi
* Uchburchak bo'shliq
* Uchburchak oraliq

Qo'shimcha rasmlar
------------------

* Elka suyagining orqa qismidagi mushaklar va uch boshli mushakElka suyagining orqa qismidagi mushaklar va uch boshli mushak

Manba
-----

Ushbu maqola Gray's Anatomy (1918) 20-nashrining 589-sahifasidan umumiy foydalanishdagi matnni o'z ichiga oladi.

1. ↑  Krishna, Garg „7 - Scapula",*. BD Chaurasia's Human Anatomy (Regional and Applied Dissection and Clinical) Volume 1 - Upper limb and thorax*, Fifth, India: CBS Publishers and Distributors Pvt Ltd, 2010 — 81 bet. ISBN 978-81-239-1863-1.
2. 1 2 3 4 5  Pinkas, D. „37 - Functional Anatomy of the Shoulder",*. Orthopaedic Physical Therapy Secrets*, 3rd (en), Elsevier, 2017-01-01 — 318–326 bet. DOI:10.1016/b978-0-323-28683-1.00037-0. ISBN 978-0-323-28683-1.
3. 1 2  Adam Mitchell*. Gray's anatomy for students*. Elsevier/Churchill Livingstone, 2005 — 649 bet. ISBN 0-443-06612-4.

Havolalar
---------

* Quadrangular\_space at the Duke University Health System's Orthopedics program
* Photo at umich.edu
* Diagram at wustl.edu
* Photo at tufts.edu
* Photo at ithaca.edu
**Al-Ashrafiya masjidi va madrasasi** yoki **Ashrafiya masjidi** (arabcha: ) — Yamanda joylashgan qadimiy Taiz shahri janubi-gʻarbiy qismida qad rostlagan Sabr togʻining etagida joylashgan tarixiy bino. Ushbu meʼmoriy obida Taiz shahrining saqlanib qolgan eng mashhur obidasidir. Bino Mudhaffar masjidi bilan birgalikda Yaman davlatining islomiy tarixidagi eng muhim markazlardan biri hisoblanadi. Qurilish ishlari ikki podshoh hukmdorlik qilgan davr mobaynida davom etgan. Dastlab, sulton Al-Ashraf Umar II (1295—1296; hijriy 800-yillar), keyinchalik, sulton Al-Ashraf Ismoil I (1377—1400) masjid qurilishi uchun homiylik qilishgan. Qurilish ishlari nihoyasiga yetib, masjid rasman ochilishi 1382-yilga (hijriy 803-yillar) toʻgʻri keladi. Masjid va madrasani oʻz ichiga olgan obida Ashrafiya mahallasida joylashgan. Atrofi bir qator boshqa binolar va Qohira qal'asi bilan oʻrab olingan. Masjid taxminan 120 dan 800 gacha namozxonga moʻljallangan.

Arxitekturasi
-------------

Masjid qurilishida qadad — ohak, moy va suv bilan ishlov berilgan qorishmadan foydalanilgan. Masjid yomg‘ir oʻtkazgichlar ustiga qurilgan, inshootning poydevor qismi uchun qizil g‘ishtdan foydalanilgan. Masjidning shimoliy qismida joylashgan namozxona ushbu masjidning asosiy maydoni hisoblanadi. Binoning ushbu qismi sharqdan gʻarbga, taxminan 25,40 metr hamda shimoldan janubga kengligi 7,65 metr boʻlgan katta toʻrtburchak hududni oʻz ichiga oladi.

Masjid markazi rang-barang naqshlar bilan bezatilgan katta gumbaz bilan oʻralgan. Gumbaz maydoniga ikkita alohida yoʻlak bir-biriga ulangan boʻlib, har biri toʻrtta nisbatan kichik gumbazlar bilan qoplangan. Masjidning ilk tuzilishi namozxona va sakkizta kichikroq gumbazdan iborat boʻlgan. Birinchi bosqichda masjidda sakkizta kichik gumbazli namozxona boʻlgan.

Galereya
--------

* Masjid gumbazlariMasjid gumbazlari
* Masjidning asosiy uch gumbaziMasjidning asosiy uch gumbazi
* Asosiy minoraAsosiy minora
* Ashrafiya masjidi gumbazining ichki koʻrinishi. Gumbazda oʻsimliklar va geometrik naqshlar hamda diniy yozuvlar tasvirlangan.Ashrafiya masjidi gumbazining ichki koʻrinishi. Gumbazda oʻsimliklar va geometrik naqshlar hamda diniy yozuvlar tasvirlangan.

Yana qarang
-----------

* Yamandagi masjidlar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  Kelly, Mike*. My Shadow on the Clouds*. Lulu Press — 119 bet.
2. ↑  „جامع الأشرفية". *yemen-nic.info*. Qaraldi: 6-iyun 2021-yil.
3. 1 2  „Al-Ashrafiya Mosque: A Historical Madrasa-Mosque in Taiz by Nezar Moqbel" (inglizcha). *Al-Madaniya Magazine* (18-mart 2021-yil). Qaraldi: 7-iyun 2021-yil.
4. ↑  مقبل, سالم عبدالغنى (2016). „النقوش التأسيسة والقرآنية فى المدرسة الأشرفية بمدينة تعز فى اليمن". *مجلة جيل العلوم الإنسانية والاجتماعية*. 23-bet. doi:10.33685/1316-000-024-002.
5. ↑  Unknown (1295–1296). „Mosque-Madrasa of al-Ashrafiyya" (inglizcha). `{{cite magazine}}`: Cite magazine requires `|magazine=` (yordam)
**Ashtarxon xonligi** (Astraxon xonligi) – Oltin Oʻrdaning inqirozi natijasida vujudga kelgan davlat. Poytaxti – Ashtarxon shahri (hozirgi Astraxon). 14-asrda Oltin Oʻrda amiri Hoji Cher-kas Ashtarxon shahrini bosib olib, uni alohida mulkka aylantirgan, taxminan 1459–60 yillarda esa bu mulk uzil-kesil mustaqil boʻlib olgan. Ashtarxon xonligi ning birinchi hukmdori – Katta Oʻrda xoni Ahmadning birodari Mahmud boʻlgan. Xonlikning taxminan hududi: sharqda Noʻgʻay Oʻrdagacha, janubida Terek, gʻarbda Kuban va Don daryolarigacha, shimolida Saroy shahrigacha. Aholisi turkiyzabon qabilalardan iborat boʻlib, 833asosan koʻchmanchi chorvachilik, qisman baliq ovlash, ovchilik va dehqonchilik bilan shugʻullangan. Ashtarxon yaqinidan tuz qazib olingan. 1556-yil Ashtarxon xonligi rus qoʻshinlari tomonidan bosib olingan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |