Mister Potato Head Lima (Peru), 2012 yil
**Kartoshka bosh janob** (inglizcha: *Mr. Potato Head* )— bu koʻplab aksessuarlar bilan birga chiqarilgan Amerika plastik kartoshkasimon oʻyinchoqlari. Klassik Mister Potato toʻplamiga koʻzlar, quloqlar, qoʻllar, etiklar, qalpoqlar, tishlar, til va moʻylovlar kiradi.

Bu oʻyinchoq 1949-yilda Jorj Lerner tufayli paydo boʻlgan va birinchi marta 1952-yilda Hasbro tomonidan sotuvga chiqarilgan. Janob Kartoshka kalla televizorda reklama qilingan birinchi oʻyinchoq edi. Dastlab, oʻyinchoq oddiy kartoshka yoki boshqa sabzavotlarga kiritilishi mumkin boʻlgan oʻtkir uchlari boʻlgan alohida plastik qismlardan iborat edi. Biroq, xavfsizlik nuqtai nazaridan, rasmiylar Hasbroni bu gʻoyadan voz kechishga va „kartoshka" ning oʻzini toʻplamga kiritishga majbur qildi.

Biroz vaqt oʻtgach, janob Kartoshka Kartoshka xonimni va koʻplab hashamatli narsalarni, masalan, mashina va paroxodni sotib oldi. Ushbu oʻyinchoq "Oʻyinchoqlar hikoyasi" franshizasida paydo boʻlishi tufayli ayniqsa mashhur boʻldi.

1998-yilda janob Kartoshka oʻzining telekoʻrsatuvini boshladi, lekin u faqat bir mavsum davom etdi. Disneylend Kaliforniyada siz ulkan gapiradigan janob Kartoshka bilan suhbatlashishingiz mumkin.

Tarixi
------

1940-yillarning boshlarida Bruklinda Jorj Lerner meva va sabzavotlarga tananing va yuzning kichik qismlarini kiritish gʻoyasi bilan chiqdi va „kulgili yuzli kulgili kichkina odamlar". Lerner tez-tez onasining bogʻidan kartoshka olib, opa-singillari uchun qoʻgʻirchoqlar yasash uchun turli xil meva va sabzavotlardan foydalanardi. Kartoshka boshlari, sabzi burunlari va uzum koʻzlari bilan bu qoʻgʻirchoqlar keyinchalik juda mashhur boʻlgan oʻyinchoqning peshqadamlari edi.

Ammo dastlab Lernerning fikri dushmanlik bilan qabul qilindi — Ikkinchi jahon urushi endigina tugagan va millionlab amerikaliklarga hali ham oziq-ovqat etishmayotganini eslashdi. Kartoshka va boshqa sabzavotlarni oʻyinchoq sifatida ishlatish ularga ahmoqlik va isrofgarchilik boʻlib tuyuldi. Shuning uchun oʻyinchoq kompaniyalari Lerner ixtirosini qabul qilmadi. Bir necha yil davomida u oʻz oʻyinchogʻini sotishga harakat qildi va nihoyat, bitta kompaniya tushlik qutilari bilan birga keladigan kichik „sovgʻa" sifatida plastik tana qismlarini tarqatishga rozi boʻldi.

U oʻz gʻoyasini atigi 5000 dollarga sotdi. Ammo 1951-yilda Lerner oʻz ixtirosini „Birodarlar Hassenfeld" deb nomlangan kichik oʻyinchoq biznesiga ega boʻlgan Genri va Meril Xassenfeldning toʻqimachilik fabrikasiga taqdim etdi (keyinchalik bu kichik korxona "Hassbro "ga aylandi). Ular bu oʻyinchoq oʻzlari ishlab chiqarayotgan narsadan ajralib turishini tezda angladilar va mahsulot kompaniyasidan 2 000 $ huquqlarni sotib olib, Lernerning gʻoyasini 5 000 $ gasotib oldilar. Unga 500 $ avans va har bir sotilgan oʻyinchoqning 5 foizi taklif qilingan. Oʻyinchoq Mister Potato Head nomini oldi va ishlab chiqarishga chiqarildi.

Janob Kartoshka kallaning rasmiy tugʻilgan kuni 1952-yil 1-may. Oʻyinchoq 0,98 $ dollar turadi va qoʻllar, oyoqlar, quloqlar, ikkita ogʻiz, ikki juft koʻz, toʻrt burun, uchta shlyapa, koʻzoynak, trubka va soch yasash uchun ishlatilishi mumkin boʻlgan sakkiz dona matodan iborat edi. Birinchi mister kartoshka kartoshka tanasi bilan sotilmagan, shuning uchun ota-onalar bolalariga qoʻllari va oyoqlarini yopishtirishlari uchun ildiz mevalarni berishgan. Tez orada oʻyinchoq 50 ta turli qismlarni oʻz ichiga oladi.1952-yil 30-aprelda janob Kartoshka kalla televizorda reklama qilingan birinchi oʻyinchoq boʻldi va reklama maxsus bolalarga qaratilgan edi. Bungacha barcha oʻyinchoqlar reklamasi ota-onalarning qiziqishlari asosida amalga oshirilar edi. Oʻsha paytdagi bu „inqilobiy" marketing haqiqiy portlashga olib keldi. Birinchi yilda milliondan ortiq toʻplam sotilgan. 1953-yilda Kartoshka xonim paydo boʻldi va birozdan keyin — ukasi Spud va opa Yum. Shunday qilib, kartoshka oilasi toʻliq xodimlar bilan taʼminlangan va ular 1950 yillarning tendentsiyalarini aks ettiruvchi turli xil gizmoslarga ega edi: mashina, oshxona toʻplami, uy hayvonlari. Ammo birinchi kartoshka tanasi faqat 1964-yilda paydo boʻlgan.

1960-yilda hukumat janob kartoshka boʻlaklarini kamroq oʻtkir boʻlishini talab qildi, bu esa ularni haqiqiy kartoshkaga yopishtirishga imkon bermadi. 1964-yilda kompaniya toʻplamga plastik korpusni ham kiritishga majbur boʻldi, chunki kichik bolalar kichik qismlarni yutib yuborishlari va oʻtkir uchlaridan jarohat olishlari mumkin edi.

Bu vaqt ichida Hasbro „Apelsin Oskar" va „Qalampir Piter" plastik apelsin va yashil qalampir janob Kartoshkaga oʻxshash zaxira qismlar toʻplamini chiqardi. Shuningdek, ayol qahramonlar ham bor edi — „Sabzi Katt" va „Bodringli pechene". Ammo bu sabzavotli doʻstlar tez orada toʻxtatildi.

1975-yilda kartoshkaning tanasi ikki baravar kattalashdi va shuning uchun barcha aksessuarlar ham kattalashdi. Bu asosan bolalar xavfsizligi uchun qilingan. Ushbu oʻzgarishlar oʻyinchoqni kichik yoshdagi bolalarga sotishga imkon berdi, ular endi tananing turli qismlarini „katta" kartoshkaga oʻzgartirishi mumkin edi. Hasbro shuningdek, teshiklarning diametrini oʻzgartirdi, bu esa tana qismlarini „notoʻgʻri" joylarga kiritishni imkonsiz qildi. Ammo 1980-yilda kompaniya oʻz xatosini angladi va dumaloq teshiklarni kartoshkaga qaytardi, bu esa bolalarga yana aksessuarlar bilan tajriba oʻtkazish imkonini berdi.

1986-yilda Vashingtonda janob Kartoshka kalla trubkasini mamlakat bosh jarrohi Everett Koopga tantanali ravishda topshirib, chekishni tashladi.

Mister Kartoshkaning Hollywooddagi debyuti 1995-yilda boʻlib oʻtdi — u Pixar filmidagi „Oʻyinchoqlar hikoyasi" filmidagi asosiy rollardan birini oldi.

2006-yilda Hasbro oʻyinchoq muxlislari uchun oʻz kollektsiyalariga qoʻshmoqchi boʻlgan tanasiz aksessuarlar toʻplamlarini sotishni qayta boshladi. Ushbu toʻplamlar yordamida sevimli „kartoshka" ni Kichik suv parisi, Rok yulduzi, oʻt oʻchiruvchi, Santa Klaus, politsiyachi, qaroqchi va boshqalarga aylantirish mumkin. Oʻsha yili Hasbro Sport Kartoshka liniyasini ishga tushirdi. „Sport Spuds"), u turli xil sport jamoalari shaklida kiyinish mumkin boʻlgan oddiy plastik korpusni (standartdan kichikroq) oʻz ichiga oladi.

2011-yilda oʻttiz yil ichida birinchi marta janob Kartoshka odatdagi koʻrinishini oʻzgartirdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Mr Potato Head". *Museum of Childhood website*.  V&A Museum of Childhood. 23-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-sentabr 2009-yil.
2. ↑  „The Mr. Potato Head Show".  Internet Movie Database. 23-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-iyun 2011-yil.
3. ↑  „Toy Story Mania! | Walt Disney World Resort".  Disneyworld.disney.go.com. 23-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-may 2011-yil.
4. 1 2 3 4 5  *Timeless Toys: Classic Toys and the Playmakers Who Made Them*. Andoza:Нп3. ISBN 0-7407-5571-4.
5. ↑  „‪Vintage Original Mr and Mrs Potato Head commercial 1960's‬‏".  YouTube (26-yanvar 2009-yil). 3-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-may 2011-yil.
6. ↑  *d. martin.* „1960".  Mrpotatohead.net. 23-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-may 2011-yil.
7. ↑  „PPW Toys".  Sports-spuds.com. 15-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-may 2011-yil.
8. ↑  *Townsend, Allie*. „Mr. Potato Head Gets Off the Couch. Meet Hasbro's Slimmer Spud". *Time* (24-fevral 2011-yil). Qaraldi: 20-may 2011-yil.

Havolalar
---------

* Hasbro-Mr Potato Head Wayback Machine saytida arxivlandi (2008-10-07). rasmiy veb-sayti
* Mr Potato Head.net Collector maʼlumotnomasi va tarixi fan sayti
* Spudning sarguzashtlari, dunyodagi eng koʻp sayohat qilingan Kartoshka boshi fanati va Hasbro Travelogue-ni tasdiqladi
* Mr Potato Head Cool Designs Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-11-08). 28 Geekiest Kartoshka boshi dizaynlari