recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Emlyn Walter Hughes** OBE (28-avgust, 1947-yil — 9-noyabr, 2004-yil) — ingliz futbolchisi.

U 1964-yilda Blekpul klubida futbolchilik faoliyatini boshlagan. 1967-yilda Liverpul klubiga ko'chib o'tgan. Liverpul safida jami 665 ta o'yin o'tkazgan. 1970-yilda jamoa safida uchta liga chempionligi va Angliya kubogini qo'lga kiritgan. Bu muvafaqqiyatlarga keyinchalik ikkita yevrokubok ham qo'shilgan, jumladan, 1977-yilda Liverpul o'zining birinchi yevrokubogini qo'lga kirtgan(umumiy hisobda ikkita UEFA kubogi.

Xyuz 1977-yilda **"the Football Writers' Player of the Year"** unvonini qo‘lga kiritdi.

Xyuz 1980-yilda Vulverxempton Uonderers bilan liga kubogini qo‘lga kiritdi va shu orqali Angliya futbolida qo'lga kiritgan ichki sovrinlarning to‘liq to‘plamiga yakun yasadi.

"Bo'rilar"dan tashqari, u Roterxem Yunayted, Xall Siti, "Mansfild" klublarida o‘ynadi.

Taun va Suonsi Siti Xyuz Angliya terma jamoasi safida 62 ta o'yin o'tkazgan va u ham sardorlik qilgan.

Manbalar
--------



1. ↑  „Emlyn Walter Hughes – International Appearances". The Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation.
2. ↑  „"No. 48059"".
3. ↑  „Football great Emlyn Hughes dies" (en-GB) (9-noyabr 2004-yil). Qaraldi: 27-may 2023-yil.
**Gagaralar** (*Gaviiformes*) — qushlarning bir turkumi. 5 turi: qiziltomoq gagara (G. stellata), qoratomoq gagara (G. arctica), oqboʻyinli gagara (G. paciﬁ ca), oq tumshuqli gagara (G. adamsii), qutb gagarasi (G. immer) mavjud. Nisbatan yirik qushlardan. Ogʻirligi 1 kg dan 6,4 kg gacha. Suv muhitida yashashga juda yaxshi moslashgan. Hayotining asosiy qismini suvda oʻtkazadi, koʻpayish uchun quruqlikka chiqadi, ammo yerda yura olmaydi. G. dengiz qushidir. Chuchuk suvli havzalarda migratsiya va urchish davrida uchraydi. G. Shimoliy yarim sharning sovuq va moʻʼtadil mintaqalarida tarqalgan. Koʻpayish davrida Osiyo, Yevropa hamda Shimoliy Amerikaning tundra va oʻrmon zonalarida yashaydi. Koʻpincha 2 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumlarni modasi va nari navbat bilan 24—29 kun bosadi. Tuxumdan chiqqan joʻjalar suvga tushib suzib ketadi. Asosan mayda baliqpar bilan oziqlanadi. Oʻzbekistonda qiziltomoq va qoratomoq G. qishlash va uchib oʻtish davrida ahyonahyonda uchraydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vladimir Vysotskiy** haykali — sovet aktyori va shoiri Vladimir Vysotskiy xotirasiga bagʻishlab oʻrnatilgan yodgorlik (byust). Bolgariyaning Varshets shahridagi „Slancheva Gradina" bogʻiga kirish eshigi yaqinida oʻrnatilgan. Yodgorlik muallifi mashhur bolgar haykaltaroshi Georgiy Chapkanov.

Tarixi
------

Yodgorlik oʻrnatish gʻoyasi 2006-yilda paydo boʻlgan. Uning tashabbuskori oʻsha paytdagi shahar hokimi Ivaylo Yordanov boʻlgan. Shahar aholisi va butun mamlakat boʻylab Vysotskiy muxlislari yodgorlik uchun bir yilda toʻplashdi. Byust mashhur bolgar haykaltaroshi Georgiy Chapkanov tomonidan Vladimir Vysotskiy suratlaridan foydalanilgan holda yasaldi.

Bolgariyada Vysotskiyning birinchi haykali ochilishi 2007-yil 2-sentabrda boʻlib oʻtdi. Tantanali marosimda Bolgariya respublikasi sobiq vitse-prezidenti Anxel Marin va aktyorning oʻgʻli Nikita Vysotskiy ham ishtirok etdi. Marinning soʻzlariga koʻra, Vysotskiy oʻlmas boʻlib qoladi, „chunki u tufayli eʼtiqod va irqdan qatʼi nazar, turli millat vakillarining maʼnaviy yaqinlashuvi sodir boʻlgan". Georgiy Chapkanov yodgorlik ornatilishi sabab boʻlib koʻplab bolgariyalik yoshlar rus shoirini yaqindan bilishlari va uning qoʻshiqlarini tez-tez tinglashlariga umid bildirdi. *"Biz uchun u* oʻzimizniki", — deydi Vyrshets aholisi. Maʼlum boʻlishicha, ushbu shaharda isteʼdodli sovet shoirining muxlislari koʻp.

Yodgorlik tavsifi
-----------------

Yodgorlik Vysotskiyning granit tagkursiga oʻrnatilgan bronza byustdan iborat boʻlib, uning lavhasida shoir sheʼridan parcha oʻyib yozilgan:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Men qodir Tangri oldida qo'shiq aytadigan narsam bor,
Men uning oldida oqlanishi kerak bo'lgan narsam bor. | "|

Yodgorlik balandligi 3 metrni tashkil etadi.

Manbalar
--------

1. 1 2  *Цвета Иванова.* „Вършец почете Владимир Висоцки" (bg). *kmeta.bg* (25-yanvar 2018-yil). 15-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-dekabr 2020-yil.
2. 1 2  „В память о Высоцком" (ru). *bnr.bg* (25-yanvar 2013-yil). 23-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-dekabr 2020-yil.
3. ↑  „В Болгарии открыли памятник Высоцкому" (ru). *Московский Комсомолец* (2-sentabr 2007-yil). 15-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-dekabr 2020-yil.
4. ↑  „В Болгарии установлен памятник Высоцкому" (ru). *korrespondent.net* (3-sentabr 2007-yil). 15-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-dekabr 2020-yil.
5. ↑  „Высоцкий в Болгарии" (ru). *bnr.bg* (25-yanvar 2018-yil). 23-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-dekabr 2020-yil.
6. ↑  „Паметник на Висоцки откриха във Вършец" (bg). *news.bg* (3-sentabr 2007-yil). 15-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-dekabr 2020-yil.

Havolalar
---------

* Vladimir Visotskiy haykali — Varshets Arxivnaya kopiya
**Gayskiy tumani** (ruscha: *Га́йский райо́н*) — Rossiyaning Orenburg viloyatidagi oʻttiz beshtadan biri, maʼmuriy tuman (Viloyatning sharqida joylashgan. Tumanning maydoni 2,900 square kilometer (1,100 mi²). Maʼmuriy markazi — Gey shahri (maʼmuriy jihatdan tuman tarkibiga kirmaydi). 2010-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, tumanning umumiy aholisi 10 331.

Ma'muriy va munitsipal maqomi
-----------------------------

Maʼmuriy boʻlinish boʻyicha Gay tumani viloyatdagi oʻttiz beshta tumandan biridir. Gay shahri maqomi tumanlar bilan teng bo'lgan ma'muriy birlik sifatida alohida kiritilganiga qaramay ma'muriy markaz bo'lib xizmat qiladi.

Munitsipal bo'linma sifatida tuman hududi va Gey shahri hududi birgalikda Gay shahar okrugi sifatida birlashtirilgan. 2015-yil 1-oktabrda tuman Gayskiy munitsipal okrugi sifatida, Gay shahri esa alohida Gay shahar okrugi sifatida birlashtirilgan.

1. 1 2 3  Law #1370/276-IV-OZ
2. ↑  „General Information" (russian).  Gaysky District. 19-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-avgust 2016-yil.
3. ↑  Resolution #4-p
4. ↑  *ru Federal State Statistics Service.* „ru:Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1" [2010 All-ru Population Census, vol. 1] (ru).  Federal State Statistics Service (2011).
5. ↑  Law #2367/495-IV-OZ
6. ↑  Law #2825/782-V-OZ
**Viskoza** (lotincha: viscosus — yopishqoq), sellyuloza ksantogenati — sellyulozani oʻyuvchi natriy (NaOH) eritmasi va uglerod sulfid bilan ishlab olinadigan modda. Toza V. och sariq, goho qoʻngʻir va toʻq yashil rangda boʻladi. V. eritmasining zichligi 20°da 1120 kg/m3. Tarkibi: 7—10% sellyuloza ksantogenati, 5,7% oʻyuvchi natriy, 82—85% suv. 1 kg tola olish uchun 12– 14 kg V. eritmasi sarflanadi. V. olish uchun sellyuloza ksantogenati ishqor eritmasiga qoʻshib aralashtirilgach, sovitiladi va filtrlab bir oz vakuumda saqlanadi. Bunda uning tarkibidagi havo pufakchalari chiqib ketadi. V.dan olinadigan tolalarning xossasini yaxshilash uchun unga pigmentlar, boʻyoqlar, karbonatlar va b. birikmalar qoʻshiladi. V.ga sirt faol moddalar (aminlar, aminofenol va polietilen-oksid)ning qoʻshilishi undan tola hosil boʻlishini osonlashtiradi. V.dan sunʼiy ipak, gazlama, plyonka va b. ishlab chiqarishda foydalaniladi (qarang Viskoza tolalar).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maykop qoʻrgʻoni** - Maykop shahri hululila joylashgan ilk jez davri (miloddan avvalgi 3ming yillik oxiri) yodgorligi. N. I. Veseyuystssh tomonilan oʻrganilgan (1897). Qurgonning bal. 11 m boʻlib, uplati boy qabrla qabila sardori va uning 2 xotini dafp etilgan. Maykop qoʻrgʻonidan kumush tayoqchalar va ularga mustahkamlangan 4 ta oltin buqa haykallari hamda qimmatbaho gullor chodir topilgan. Chodir yopinchigiga oltin suvi yuritilgan halqalar, sher va buqa suratlari solingan. Sarlorning yoniga 2 oltin va 14 kumush idish quyilgan. Ularlan biriga Kavkaz togʻi va bir qator boʻlib ketayotgan hayvonlarni tasvirlovchi manzara oʻyib ishlangan. Bu idishdagi tasvir — eng qad. haritografik rasmlardan biridir. Maykop qoʻrgʻonidan turli xildagi miye buyumlar: choʻqmorlar, oyboltalar, iskanalar, bigizlar. ignalar, xanjar chiqqan. Sarlor xotiklari qabridan bezak buyumlari — tillaqoshlar, kumush taqiichoklar, turli xildagi oltin va serdolik munchoklar, feruza va laʼl tumorchalar. shuniigdek, malika kiyimlariga qalalgan turli hayvon haykapchalari topilgan. Ahmadali Asqarov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Butadiyenstirol kauchuklar**, divinilstirol kauchuklar — butadiyen bilan stirolning sopolimerlari. Butadiyenstirol kauchuklar monomerlarni suvli emulsiyada 5° (past trali) yoki ~50°da (yuqori trali) sopolimerizatsiyalab olinadi. Ularda boglangan stirol miqdori 8,23 yoki 45% atrofida boʻladi. Butadiyenstirol kauchuklar k. och sariq rangli birikma boʻlib, aromatik va alifatik uglevodorodlarda eriydi, surkov moylari bilan taʼsirlashadi, ketonlar, suyultirilgan va konsentrlangan kislotalar taʼsiriga chidamli; suvga chidamliligi jihatidan tabiiy kauchukdan yuqori turadi. Butadiyenstirol kauchuklar k.ni vulkanizatsiyalash uchun asosan oltingugurt ishlatiladi. Tarkibida 8% atrofida bogʻlangan stirol boʻlgan Butadiyenstirol kauchuklar k. dan yasalgan rezina elastik va sovuqqa chidamli. Ular avtomobil shinalari, transportyor tasmalari va boshqa narsalar ishlab chiqarishda qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Elva** Estoniyaning Tartu okrugidagi Elva cherkovida joylashgan shaharchadir.

Elvada 2ta katta koʻl bor: Verevi koʻli qumli va yaxshi rivojlangan plyaj maydoniga ega va u yozda juda mashhur boʻlib, koʻplab ochiq havoda oʻtkaziladigan tadbirlarga mezbonlik qiladi. Arbi koʻli xoʻl, qamishli qirgʻoqlarga ega. Elvaning eng yirik ish beruvchisi (shuningdek butun Estoniya janubida) Enics Eesti AS, Enics Group korxonasi hisoblanib, bu korxona sanoatda elektronika jihozlari ishlab chiqarish xizmatlarini taqdim etadi. Elvada 1-sinfdan to oʻrta maktabni tugatishgacha taʼlim beradigan Elva Gimnaziyasi nomli bitta maktab mavjud.

Elvadagi asosiy ustun soha bugungi kunda tashrif buyuruvchilar uchun maʼlumot markazi vazifasini bajaradigan va oʻtgan asrlarda muhim savdo yoʻli boʻlgan poyezd stantsiyasidir.

Piyoda yoki velosipedda yurish haqida batafsil maʼlumotni tashrif buyuruvchilarning maʼlumot markazidan olish mumkin. Eski suv tegirmonlari va tez qirgʻoqlari boʻlgan Elva daryosi kanoeda eshkak eshish uchun mashhur. Bu yerda qishda changʻichilar Worldloppet seriyasiga tegishli Tartu marafonida ishtirok etishlari mumkin. Otepadan Elvagacha boʻlgan 60 km masofani yozda togʻ velosipedlarida bosib oʻtish mumkin.

Elva tarixi
-----------

Elva 1886-yildan 1889-yilgacha qurilgan Tartu - Valga poezd yoʻnalishi tugagandan soʻng tez orada tashkil etilgan. Elva birinchi marta 1889-yilda Estoniya gazetasida tilga olingan.

Elva nomi XVIIasrda kitoblarda tilga olingan Elva daryosi sharafiga nomlangan.

1913-yilda bu yerda ikki sinfli maktab ochildi.

1938-yil 1-mayda Elva shaharga aylandi.

Shahar markazi Ikkinchi jahon urushida katta zarar koʻrgan. 1941-yil iyul oyida Elva Oʻrmon birodarlari tomonidan ozod qilindi. 1944-yil avgust oyida Elva atrofi Gyazint fon Straxvitsning *Panzer* brigadasi va Qizil Armiya oʻrtasidagi qonli jang maydoniga aylandi.

1950-yildan 1962-yilgacha Elva Elva tumanining markazi boʻlgan. Elvaning shahar huquqlari 1965-yilda tiklangan.

Elva mahallalari
----------------

Elvaning yettita mahallasi bor:

* Arbimae
* Järve
* Kesklinn
* Kulbilohu
* Mahlamae
* Moonuse
* Peedu.

Galereya
--------

* Elvadagi Verevi ko'li plyaji.Elvadagi Verevi ko'li plyaji.
* Elva qo'shiq festivali maydoni, fonda Arbi ko'li .Elva qo'shiq festivali maydoni, fonda Arbi ko'li .
* Elva poyezd stantsiyasiElva poyezd stantsiyasi
* 2010-yilda momaqaldiroqdan keyin Elva gimnaziyasi.2010-yilda momaqaldiroqdan keyin Elva gimnaziyasi.
* DorixonaDorixona
* Elva cherkoviElva cherkovi
* Elvadagi temir yo'l hududiElvadagi temir yo'l hududi
* Peedu-Nuti suv tegirmoniPeedu-Nuti suv tegirmoni

Manbalar
--------

1. ↑  „LINNAOSADE JA -JAGUDE LÜHENDID" (estoncha). *www.eki.ee*. Qaraldi: 18-mart 2020-yil.
**Butador** — milliy zardoʻzlikag naqsh mujassamotlaridan biri. Uslublashtirilgan buta shaklidagi naqshgul (guldasta)lar bezatiladigan yuza boʻylab bir te kis yoyiladi. Oʻzaro boglanmagan bu guldastalar alohida tuzilishi bilan B.ni belgilaydi. Naqshni asosan oʻsimlik gullari, ayrim hollardagina handasiy shakllar tashkil qiladi. Yeng uchi, kiyim bari va etaklarini oʻrab olgan "qur" — hoshiya bezakni bir mujassamotga birlashtiradi. B.ning "B.i daraxt", "B. chilyolak", "B. tavqnok" va boshqa turlari bor. B. asosan guldoʻzi, guldoʻzizamindoʻzi, baʼzan birishimdoʻzi usulida tikiladi. Oʻta ifodali hamda hashamdor boʻlgan B. bezakli buyumlar 19—20-asr boshlarida keng tarqalgan. B. erkak, ayol, bolalar kiyimlari, mayda zardoʻzi buyumlarni bezashda qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gayatri Joshi** — hind aktrisasi va Bollywoodning sobiq modeli. Uning *Swades* (2004) nomli birinchi va yagona filmi bor. U 2005-yildan beri ishbilarmon Vikas Oberoi bilan turmushda.

Faoliyati
---------

Joshi oʻz faoliyatini Hindistonning V kanalida boshlovchi boʻlishdan boshlagan. Keyin u Femina Miss India goʻzallik tanlovida ishtirok etish orzusini amalga oshirish uchun boshlovchilik kasbidan ketgan. Joshi 1999-yilgi Femina Miss India goʻzallik tanlovida soʻnggi besh nomzoddan biri boʻlgan va tomoshabinlar tomonidan ovoz berish orqali Sony Entertainment kanalida toj kiyadi va 2000-yilda Yaponiyada boʻlib oʻtgan Miss International tadbirida Hindiston vakili sifatida tanlanadi. U bir nechta musiqiy videolarda suratga tushishdan tashqari reklama modeli sifatida ham ishlagan: Jagjit Singhning *Kaghaz Ki Kashti* va Xans Rajning *Jhanjaria* kliplarida *suratga tushgan*.

Kollejda oʻqiyotganda u Bombay Dyeing, Philips, Ponds, Godrej, Sunsilk va LG uchun model boʻlib ishlagan, shuningdek, Shakh Rukh Khan bilan Hyundai reklamalarida suratga tushgan. U 2001-yilda fasllar katalogi va taqvimi uchun ham modellik qilgan. U oʻzining Bollywood kinosidagi debyutini 2004-yil dekabrida Ashutosh Govarikarning Shakh Rukh va Kishori Ballal bilan birgalikda „*Swades*" filmida qilgan. Film va uning roli hind kino tanqidchilarining olqishiga sazovor boʻlgan.

Filmografiyasi
--------------

| Yil | Film | Izohlar |
| --- | --- | --- |
| 2004 | *Swades* | Birinchi va oxirgi film |
|

Shaxsiy hayoti va taʼlimi
-------------------------

Joshi Nagpurdagi Mount Carmel oʻrta maktabida oʻqigan va oilasi bilan Mumbayga koʻchib kelganida JB Vachha oʻrta maktabiga oʻqishga kirgan. Maktabni tugatgach, u Sydenham kollejida oʻqishni davom ettirgan. 

2005-yil 27-avgustda u Oberoi Construction targʻiborchisi Vikas Oberoiga turmushga chiqqan.

Manbalar
--------



1. 1 2  „Goddess Gayatri". *The Telegraph (Calcutta)* (12-aprel 2005-yil). 22-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-avgust 2016-yil.
2. ↑  *Basu.* „Reaching for the stars". *The Telegraph (Calcutta)* (5-fevral 2005-yil). 22-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-avgust 2016-yil.
3. ↑  *Chaubey, Parinita*. „Roles Reversed On Swades Set: When Shah Rukh Khan 'Took Over' The Camera To Shoot His Director". NDTV (2-may 2019-yil). Qaraldi: 31-mart 2020-yil.
4. ↑  „Akshay Kumar-Twinkle Khanna's movie date with Swades actress Gayatri Joshi". India Today. Qaraldi: 31-mart 2020-yil.
5. ↑  *IndiaFM.* „Wedding bells for Gayatri".  Sify (29-avgust 2005-yil). 8-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-avgust 2011-yil.
6. ↑  *Seta.* „15 years of Swades EXCLUSIVE: Gayatri Oberoi BREAKS silence on why she quit films : Bollywood News - Bollywood Hungama" (inglizcha). *www.bollywoodhungama.com*.  Bollywood Hungama (17-dekabr 2019-yil). 12-yanvar 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-mart 2020-yil.
**Viskozimetr** (lot. viscosus — qovushoq va ...metr) — suyuqlik va gazlarning qovushoqligini aniqlaydigan asbob (qarang Qovushoqlik). Kapillyar, rotatsion, sharchali, ultratovush V.lari keng tarqalgan. Kapillyar V.ning ishi ingichka dumaloq naycha (kapillyar)dan maʼlum hajmli (miqdorli) suyuqlik yoki gazni oʻtkazib koʻrishga asoslangan. Rotatsion V.da sinaladigan qovushoq modda ikki oʻqdosh jism (silindrlar, konuslar, sferik jismlar) orasidagi tirqishga solinadi. Jismlardan biri (rotor) aylanadi, ikkinchisi qoʻzgʻalmay turadi. Qovushoqlik burovchi momentga (burchak tezligi maʼlum) yoki burchak tezligiga (burovchi moment maʼlum) qarab aniqlanadi. Sharchali V.da qovushoqlik sinalayotgan modda ichida sharning harakatlanish tezligiga qarab aniqlanadi. Ultratovush V.ning ishi magnitostriksion materialdan yasalgan va sinalayotgan modda ichiga solingan plastinka tebranishlarining modda ichida soʻnish tezligini oʻlchashga asoslangan. Bu V.lar qovushoqlikni dinamik (Pas.) va kinematik (m2/s) qovushoqlik birliklarida ifodalashga imkon beradi. Suyuqliklarning qovushoqligini shartli birliklarda oʻlchashga imkon beradigan V. ham bor. Bunday V. darajalarga boʻlingan naychali idishdan iborat. Bunday V.da qovushoqlik muayyan vaqg mobaynida naychadan oqib oʻtgan suyuqlik hajmiga qarab aniqlanadi. Bunda qovushoqlik sekund (s)da va Engler gradusidya oʻlchanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pokistonda ilm-fan** jadal rivojlanmoqda, ayniqsa yadro texnologiyalari sohasi.

Pokiston 1980-yillardan atom energiyasi boʻyicha komissiya energiya ishlab chiqarish va tadqiqot dasturlari uchun yadroviy inshootlarni ishlab chiqqandan beri yadroviy texnologiya sohasida sezilarli yutuqlarga erishdi. Qishloq xoʻjaligi tadqiqotlari uchun uchta yadro markazi, ekin navlarini yaxshilash uchun yadro texnikasidan foydalangan. Oltita yadro tibbiyoti markazi bemorlarga diagnostika va davolash ishlarini olib boradi, uran zahiralarining oʻz mablagʻlari hisobidan radioizotoplar ishlab chiqariladi. 1998 -yil may oyining boshida Pokiston Hindiston sinovlariga javoban Chagay shahri yaqinidagi choʻlda yadroviy qurol sinovlarini oʻtkazdi. 28-30 may kunlari beshta yadroviy bomba portlatilgan.

1980-yilda tashkil etilgan Karachi eksportni qayta ishlash zonasi ilg‘or texnologiyalarga xorijiy sarmoyalarni jalb qildi. Lahorda yana bir zona tashkil etildi. Hozirgi vaqtda ular kompyuter dasturlarini ishlab chiqish va ehtiyot qismlarni ishlab chiqarish, televizorlar va boshqa elektr, elektron mahsulotlar va uskunalarni yigʻishni oʻz ichiga oladi.

Ilmiy jamiyatlarga — Pokiston Fanlar akademiyasi (1953-yilda Islomobodda asos solingan), Pokiston fanni rivojlantirish uyushmasi (1947-yilda Lahorda tashkil etilgan) va Pokiston ilmiy jamiyati (1954-yilda Karachida tashkil etilgan) kiradi. Pokiston fan va texnologiya kengashi hukumatning asosiy maslahat organi hisoblanadi. Pokiston Ilmiy va sanoat tadqiqotlari kengashi, Pokiston Tibbiyot tadqiqot kengashi va Pokiston qishloq tadqiqot kengashi — oʻz sohalarida ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish. 1987-1997-yillarda Pokistonda ilm-fanga sarflangan xarajatlar YaIMning 0,92% ni tashkil etdi. 1990-yillarda Pokistonda tadqiqot ishlarida band boʻlgan million kishiga 72 nafar olim, muhandis va 13 nafar texnik toʻgʻri kelgan. 1996-yilda Pokistonda asosiy va amaliy fanlar boʻyicha kurslarni taklif qiluvchi 28 ta universitet va kollej mavjud edi. 1987-1997-yillarda fan-texnika fakultetlarida talabalar barcha kollej va universitet talabalarining 32% ni tashkil etdi.

Havolalar
---------

* Pokistonda yadro texnologiyasi
„Gaysburg marshi"
**"Gaysburg marshi"** (nemischa:) — Shvabiya oshxonasining anʼanaviy taomi, ayntopf, uning oʻziga xos xususiyati ingredientlar orasida nafaqat kartoshka, balki spetsle makaronlarining ham mavjudligi. Taom XIX asrda Shtutgartda paydo boʻlgan: mahalliy zobitlar yaqin atrofdagi Gaysburg shahridagi „Bekkershmide" restoranida tushlikka marsh tartibida yoʻl olishgan, u yerda ularning sevimli toʻyimli va arzon shoʻrvalari tortilar edi. Boshqa bir versiyaga koʻra, Gaysburglik harbiy asirlarning xotinlari erlariga kuniga faqat bir kosa ovqat olib kelishlari mumkin edi, shuning uchun ayollar bunday uzatishga hamma narsani yigʻib, yoʻlga chiqishar edi.

„Gaysburg marshi" ni tayyorlash uchun birinchi navbatda shoʻrva koʻkatlari bilan mol goʻshti bulyoni qaynatiladi. Goʻsht kubik shaklida kesiladi, kartoshka va shpetsle alohida qaynatiladi, piyoz sariyogʻda qovuriladi. „Gaysburg marshi" bevosita chuqur tarelkada porsiyalarga boʻlinib servirovka qilinadi: kubik shaklida toʻgʻralgan goʻsht, kartoshka va shpetslega qaynoq bulyon quyiladi va qovurilgan piyoz va toʻgʻralgan petrushka sepiladi.

„Gaysburg marshi" — Germaniya Federativ Respublikasining sobiq Federal Prezidenti Horst Kyolerning sevimli taomi, 2004-yilda uning lavozimga kelishi munosabati bilan „Demokratik bayram" deb nomlangan rasmiy ziyofatda bir necha ming mehmonlarni „Gaysburg marshi" bilan mehmon qilishgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Joachim Lennert. Culinary Guidebook: Germany(ingl.)
2. ↑  Felix Huby, Hans Münch. Die Schwaben und die Republik: So semmer halt!(olm.)
3. ↑  schmeck-den-sueden.de: Gaisburger Marsch(olm.)
4. ↑  Eckhard Supp: Duden. Wörterbuch Kochkunst. Von Amuse-Bouche bis Zierschnee. Dudenverlag, Mannheim u. a. 2011, ISBN 978-3-411-70392-0, Kapitel: Regionale Gerichte im deutschsprachigen Raum, S. 88
5. ↑  stuttgarter-nachrichten.de: Dolgiy marsh v Gaysburg(olm.)
6. ↑  Elisabeth Kabatek. Gebrauchsanweisung für Stuttgart(olm.)

Adabiyotlar
-----------

* Wolfram Siebeck „Gaisburger Marsch",*. Die Deutschen und ihre Küche*. Rowohlt Taschenbuch Verlag, 2008. ISBN 978-3-499-62290-8.
* Eckhard Supp. Gaisburger Marsch // Wörterbuch Kochkunst: Von Amuse-Bouche bis Zierschnee. — Mannheim: Dudenverlag, 2011. — S. 88. — 128 S. — ISBN 978-3-411-70392-0.
* Charles Sinclair. Gaisburger Marsch // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 237. — 632 p. — ISBN 978-1-4081-0218-3.

Havolalar
---------

* Рецепт
* Deutsche Welle: Какие супы любят немцы
**Xenan** — Xitoydagi provinsiya, Xuanxe va Xuayxe daryolarining oʻrta va quyi oqimi havzalarida. Maydoni 167 ming km². Aholisi 93,2 mln. kishi (1999). Maʼmuriy markazi — Chjenchjou shahri.

Xenanning shar kiy qismi Buyuk Xitoy tekisligida, garbida Sinlin va Tayxanshan togʻlari tarmoqyaari joylashgan. Daryolari zich. Xitoyning muxim dehqonchilik rni. Asosiy ekinlari: bugʻdoy, makkajoʻxori, gaolyan, dukkaklilar, sholi. 2 yil davomida 3 marta hosil yigʻishtirib olinadi. Xenan Xebey provinsiyasi bilan birga mamlakatning asosiy paxtachilik rayoni hamdir. Shuningdek, yer yongʻoq, kunjut, togʻ yon bagʻirlarida choy ekiladi. Bogʻdorchilik bilan shugʻullaniladi. Xenanda oziq-ovqat va yengil sanoatlar rivojlangan. Kumir sanoati — ogʻir sanoatning yetakchi tarmogʻi. Metallurgiya, mashinasozlik, kimyo, sement, qogʻoz sanoati korxonalari mavjud. Hunarmandchilik bilan shugʻullaniladi. Xenan xududidan muhim temir yoʻllar oʻtgan. Asosiy sanoat markazlari: Chjenchjou, Loyan, Kayfin, Nanyan va boshqa

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Koordinatalari: 56°57′1.9999999999914″N 24°6′57.999999999995″E﻿ / ﻿56.950555555555553156°N 24.11611111111110972°E﻿ / 56.950555555555553156; 24.11611111111110972GO

**Latviya universiteti** — Latviyadagi birinchi milliy oliy oʻquv yurti. Latviyadagi yirik oʻquv, madaniy va ilmiy markaz hisoblanadi. Riga shahrida joylashgan. 1919-yil tashkil etilgan. 1940—58 yillarda Latviya davlat universiteti, 1958—90 yillarda P. Stuchka nomidagi Latviya davlat universiteti deb nomlangan; 1990-yildan hozirgi nomda. 1990-yil teologiya fakulteti, 1998-yil tibbiyot fakulteti faoliyati tiklandi. Latviya universitetida 12 fakultet va 24 ilmiy tadqiqotlar instituta, kutubxona (2,1 mln.dan ortiqasar), botanika bogi, fan va texnika muzeyi (6 filiali bilan) bor (1999); 1998/99 oʻquv yili untda 20 mingdan ziyod talaba taʼlim oldi, 1560 oʻqituvchi, jumladan, 116 professor ishladi. Latviya universitetida taʼlim fanning 24 tarmogʻi, jumladan, tibbiyot va teologiya boʻyicha bakalavr, magistr, doktorlik darajasini olish taʼminlanadigan dastur boʻyicha olib boriladi. Universitet bir nechta ilmiy jurnal nashr etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Graduation | *Oliy oʻquv yurti haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Gaz analizatori** — gazlar aralashmasi tarkibini miqdor va sifat jihatidan aniqlash uchun ishlatiladigan asbob. Dastaki va avtomatik xillari bor. Dastaki (absorbsion) G.a.da maʼlum hajmdagi gaz aralashmasi turli eritmalar toʻldirilgan bir necha idishdan birin-ketin oʻtkaziladi; bu eritmalar gazlarni yutib ogʻirlashadi. Masalan, kaliy ishqor eritmasi karbonat angidridni, pirogallol eritmasi kislorodni, mis (U)-xloridning ammiakli eritmasi uglerod (77)-oksidni yutadi. Koʻpincha, gaz aralashmasidagi yonuvchi gazlarni turli sharoitlarda mis (/U)-oksid bilan birga qizdirib yondirish usulidan ham foydalaniladi. Maye, vodorod, uglerod (UU)-oksid va metan miqdori shu tariqa aniqlanadi. Avtomatik G. a.da asosan gaz aralashmasining turli fizik xossalari (mas, elektr oʻtkazuvchanligi, bosimi, massasi, hajmi, temperaturasi, magnitlanish xususiyati) uzluksiz qayd qilib boriladi. Ishlash tarziga koʻra, volyumetrik (kimyoviy G. a.), termokimyoviy, termokonduktometrik (elektr G. a.), elektr-kimyoviy, densimetrik, magnit, optik, radioaktiv xillari boʻladi. Bulardan tashkari, ultrabinafsha G. a. ham bor. Bunday asbobda gazlar aralashmasi tarkibidagi galogenlar, simob bugʻlari, baʼzi organik birikmalar miqdori aniklanadi. G. a. sanoatda, tibbiyotda, ilmiy tadqiqot ishlarida qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Xerem** - yahudiylikda qarg‘ish, la’nat marosimi. U jamoaviy tarzda sinagogada bajariladi. Marosim yahudiy xalqidan bo‘lgan shaxs o‘z diniga nisbatan behurmatsizlik qilganda amalga oshiriladi. Unda behurmatsizlik qilgan kishiga nisbatan qarg‘ish va la’nat aytiladi. Yahudiylik ta’limotiga ko’a, ravvinni (hoh tirikligida va hoh o‘lgandan so‘ng) haqorat qilgan, ularning so‘zi va qaroriga hurmatsizlik qilgan hamda yahudiylarni talmud hukmlarini bajarishdan ushlab turgan yoki undan qaytargan kimsa yahudiy xalqi la’natiga duchor bo‘ladi. Marosim davomida qarg’ish so‘zlarini o‘nta yaxudiy talaffuz qiladi, bu vaqtda shamlar yoqilib, "shofar" - hayvon shohidan qilingan sur (Lov. 23-25) chalinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 403. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
Scheeßel shahridagi Meierhof
 Pollan qal'asi, Avstriyadagi Meyerhof
***Meierhof*** yoki *Meyerhof* ( lotincha: *maiores villae* tilidan ) zodagon yoki cherkov mulki ma'murining o’zi ( *Meier* ) tomonidan egallangan yoki egallab olingan ferma uy hisoblanadi.

Yirik yer egalari, ayniqsa qirollar va cherkov ma’murlari markaziy ma'muriyat bilan bog'langan fermer xo'jaliklarining keng tarmog'iga ega edilar. Ushbu markaziy ma'muriyat uy egasi yoki uning mahalliy boshqaruvchisi *Meyerning* ( sud ijrochisi yoki omiliga o'xshash) joyi edi. Ahamiyati va hajmi har qanday boshqa mahalliy fermer xo'jaliklariga qaraganda yaxshiroq bo'lib, bir qancha erkin vassal fermalari, manor uyi, bir nechta qo'shimcha binolari va to'silgan maydonchalari bo'lgan yirik uy edi. Ko'pincha *Meierhof* zodagonlar uchun cherkov yoki cherkovni o'z ichiga oladi. To'g'ridan-to'g'ri *Meierhofga* tegishli yerlar *Salland* yoki shaxsiy yerlar deb nomlanar edi. *Salland* odatda haydaladigan yerlardan iborat bo’lib, asosan, yaylovlar, o'rmonlar, uzumzorlar va bog'lar kabi maxsus ekinzorlar yoki tegirmonlar va baliq hovuzlari kabi maxsus yerlarni o'z ichiga olishi mumkin edi. *Meyerxofda* soliq to'lash va fermada majburiy mehnatni bajarishga majbur bo'lgan dehqonlar ham mavjud edi. 

Bino keyinroq boshqa ijarachiga ijaraga berilishi mumkin bo'lsa-da, nom ko'pincha binoda qoldi. Ayniqsa, bugungi kunda Germaniyaning shimolida bu binolarning aksariyati hali ham *Meierhof* nomi bilan tanilgan.

Shunga o'xshash *Sedelhof,* mustahkamlanmagan zodagonga tegishli bo'lgan soliqdan ozod qilingan xo'jalik binosi edi.

Yana qarang
-----------

* Meier nemis tilida so'zlashadigan mamlakatlarda keng tarqalgan familiya

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Fronhof in German, French and Italian in the online Historical Dictionary of Switzerland.
* Herrschaftliche Eigenhöfe im Spätmittelalter
* Fronhöfe
**Bilbao** (Bilbao) — Ispaniya shim.dagi shahar. Basklar mamlakatida, Biskay provinsiyasining maʼmuriy markazi. Nervon daryosi boʻyidagi yirik port va temir yoʻl tuguni, xalqaro aeroport bor. Aholisi 369 ming kishi (1991), shahar atrofi bilan birga 950 mingdan ortiq. Mamlakatdagi qora metallurgiya sanoatining muhim markazlaridan. B. atrofida temir rudasiga boy konlar koʻp. Mashinasozlik (kemasozlik), elektrotexnika, kimyo (azot oʻgʻitlari, plastmassa), oyna va toʻqimachilik sanoatlari rivojlangan. B. orqali chetga temir rudasi, choʻyan, vino, konserva, mashina va uskunalar chiqariladi; chetdan toshkoʻmir, neft mahsulotlari, yogʻoch keltiriladi. B.ga 1300-yilda asos solingan. Yangi shahar 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida qurilgan. Universitet, oliy texnika maktabi, sanʼat muzeyi bor. Meʼmoriy yodgorliklardan 14-asr gotika sobori, 1890-yilda qurilgan ratusha saqlangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Latviya Respublikasi Mustaqilligining tiklash kuni** (latishcha: *Latvijas Republikas Neatkarības atjaunošanas diena*) — Latviyada milliy bayram boʻlib, har yili 4-mayda nishonlanadi. 2002-yildan buyon davlat bayrami hisoblanadi. Ushbu voqea munosabati bilan 1990-yil 3-oktabrda „Bayramlar, qutlash va nishonlanadigan kunlar toʻgʻrisida"gi qonun bilan 4-may Xotira kuni deb eʼlon qilindi va bayramning rasmiy nomi — „Latviya Respublikasi Mustaqilligi tiklanganligi eʼlon qilingan kun" deb belgilandi (latishcha: *Latvijas Republikas Neatkarības deklarācijas pasludināšanas diena*).

Tarixi
------

1990-yil 4-mayda Oliy Kengash Latviya Respublikasining mustaqilligini tiklash toʻgʻrisidagi deklaratsiyani qabul qildi, shuningdek, haqiqiy mustaqillikka erishish uchun oʻtish davrini belgiladi.

2011-yil 27-aprelda Prezident Valdis Zatlers bayramni „Latviya Respublikasi Mustaqilligi tiklangan kun" deb oʻzgartirgan tuzatishlarni imzoladi.

2002-yil 9-apreldan boshlab ushbu unutilmas kun bayram (dam olish kuni) sifatida tasniflangan.

2007-yil 12-iyunda „Bayramlar, qutlash va nishonlanadigan kunlar toʻgʻrisida"gi qonunga oʻzgartirish kiritilib, unda 4-may shanba yoki yakshanbaga toʻgʻri kelsa, keyingi ish kuni dam olish kuniga aylanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Закон «О праздничных, памятных и отмечаемых днях»" (lv).  likumi.lv. Qaraldi: 14-fevral 2016-yil.
2. ↑  „Изменения в законе «О праздничных и памятных днях»" (lv).  likumi.lv. Qaraldi: 14-fevral 2016-yil.
3. ↑  „Изменения в законе «О праздничных и памятных днях»" (lv).  likumi.lv. Qaraldi: 14-fevral 2016-yil.
4. ↑  „Изменения в законе «О праздничных и памятных днях»" (lv).  likumi.lv. Qaraldi: 14-fevral 2016-yil.
Pokistonda bir qancha **nemislar bor, ular orasida Pokistondagi** nemis muhojirlari, talabalar, oilalar, ikki millatli -pokistonlik nemislar va nemis kelib chiqishi Pokiston fuqarolari boʻlganlari bor. Ularning soni butun Pokistonda 100 000 ga yetishi mumkin. Peshavarda ham nemis oilalari bor.  Germaniya Islomoboddagi elchixonasi, Karachidagi konsulligi va Lahordagi faxriy konsulligi bilan mamlakatda sogʻlom diplomatik mavjudligini saqlab kelmoqda.

Shimoli-gʻarbiy qismida jangarilar
----------------------------------

Afg‘onistonga yaqin mamlakatning shimoli-g‘arbiy hududlarida ro‘yxatdan o‘tmagan nemis jangarilari istiqomat qilayotgani haqida turli xabarlar bor.

2009-yilda razvedka tergovchilari Federal boshqariladigan qabila hududlarida nemis „qishlogʻi"ni topdilar, u yuzlab nemis al-Qoida isyonchilari va musulmon dinini qabul qilganlardan iborat. Germaniya tashqi ishlar vazirligi maʼlumotlariga koʻra, oʻsha hududlarga koʻp nemis oilalari, xususan, Shimoliy Afrika millatiga mansub oilalar koʻchib, u yerda istiqomat qilishgan. Qishloq yaqin masofada joylashgan maktablar, kasalxonalar, dorixonalar va kunduzgi parvarish markazlari bilan orzu qilingan turmush tarzini taqdim etadi.

Taniqli insonlar
----------------

* Atif Bashir — nemis-turk asli pokistonlik futbolchi
* Piter Finke — Islomobodda joylashgan nemis yadro olimi
* Elza Kazi
* Rut Pfau — nasroniy rohiba va ijtimoiy ishchi
* Ester Rahim

Manbalar
--------

1. ↑  „The Asia Pacific Times Online - A partner in Peshawar". 4-sentabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyun 2011-yil.
2. ↑  Pakistan discovers 'villageʼ of white German al-Qaeda insurgents

Havolalar
---------

* Heinrich-Heine Sprachzentrum Islomobod
**Latviya — Estoniya munosabatlari.** Latviya va Estoniya oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlar hisoblanadi. Mamlakatlar oʻrtasidagi diplomatik aloqalar 1992-yil 3-yanvarda qoʻshiqchilik inqilobi tugaganidan keyin oʻrnatilgan. Latviyaning poytaxt Riga shahrida Estoniyaning elchixonasi mavjud, Estoniya poytaxti Tallin shahrida esa Latviya elchixonasi oʻz ish faoliyatini olib bormoqda. Latviya va Estoniya mamlakatlar oʻrtasidagi davlat chegarasining uzunligi 333 kilometrni tashkil etadi. Latviya va Estoniya mamlakatlari Yevropa qitʼasiningf Sharqiy hududlari, Boltiq dengizi atrofida joylashgan, Sobiq KIttifoq respubliklaridan birini tashkil etadi. Ikkala mamlakat ham Sobiq Ittifoqning parchalanib ketishi natijhasida oʻz mustaqilligini qoʻlga kiritgan. Latviya va Estoniya mamlakatlari Yevropa Ittifoqi tashkilotiga aʼzosi hisoblanadi.

Tarixi
------

Ikkala davlat ham uzoq umumiy tarix bilan birlashtirilgan, XIII asrdan boshlab Livoniya ordeni, Polsha-Litva ittifoqi, Shvetsiya va Rossiya imperiyasi hukmronligi ostida boʻlgan. 1945-yildan 1991-yilgacha ikkala davlat ham SSSR tarkibida boʻlgan. Hozirda mamlakatlar Boltiq dengizi davlatlari kengashi, NATO va Yevropa Ittifoqining toʻlaqonli aʼzolari hisoblanadi. 1994-yildan 2004-yilgacha mamlakatlar Boltiqboʻyi erkin savdo hududiga aʼzo boʻlgan. 2006-yilda Estoniya Latviya importini 3%ni tashkil qilgan. Estoniya Latviya importining 5%ni tashkil etgan. Mamlakatlar oʻrtasida 15 ta ikki tomonlama shartnomalar imzolangan boʻlib, ularning koʻpchiligi Litva bilan uch tomonlama asosda imzolangan. 1995-yil 12-fevralda uch Boltiqboʻyi davlati ikki tomonlama mudofaa shartnomasini imzoladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „The World Factbook". 7-aprel 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-mart 2016-yil.
2. ↑  Andoza:Недоступная ссылка
3. ↑  „Estonian Embassy in Riga". 7-fevral 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-mart 2016-yil.
**Bilakuzuklar**, ilonquyruqlar (*Ablepharus*) — ssinklar oilasiga mansub kaltakesaklar urugi. 32 taga yaqin turi bor. Jan.Gʻarbiy Osiyo, Yevropa, Afrika, Avstraliya va Tinch okeani o.larida tarqalgan. Boʻyi 11 sm ga yaqin. Oʻzbekistonda Osiyo B. (*A. brandti*), Markaziy va jan. hududlarda choʻl B. (*A. deserti*), deyarli hamma joylarda va Toshkent viloyatining togli hududlarida oloy B. (*A. alaicus*) tarqalgan. B.ning oyoqlari zaif, 2 — 5 barmokli. Tanasi koʻpincha toʻq kulrang, ikki yonida qoramtir yoʻllari boʻladi. Ana shuning uchun bilakuzuklar deb ataladi. Dasht, choʻl, togʻ va oʻrmonlarda yashaydi, tez harakat qiladi. Kalin oʻtlar orasida qisqa oyoqlarini bagʻriga bosib, ilonga oʻxshab yurgani uchun ilonquyruq deb ham ataladi. B. xavf tugʻilganida toshlar orasiga, kovaklarga yoki boshqa hayvonlar uyalariga yashirinadi. Koʻp turlari tuxum qoʻyadi. Baland togʻlarda yashaydigan turlari tirik tugʻadi. B. turli hasharotlarni qirib, foyda keltiradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Birlashgan Millatlar Tashkiloti va milliy hisob-kitoblarga koʻra, **Pokistonda** 6000 dan ortiq **turkman** millatiga mansub aholi istiqomat qiladi.  Ular asosan 1917-yil Bolsheviklar inqilobidan soʻng Turkmanistondan Afgʻonistonga, soʻngra Sovet qoʻshinlarining Afgʻonistonga bostirib kirishi paytidagi beqarorlik tufayli Afgʻonistondan qoʻshni Pokistonga qochib ketgan qochqinlardir. Binobarin, koʻpchilik Pokistonda oʻnlab yillar davomida boʻlgan va ularning koʻpchiligi ikkinchi va uchinchi avlodlarning bir qismidir.

Gilamchilik sanoati
-------------------

Pokistondagi turkmanlar asosan muvaffaqiyatli va obroʻli gilam sanoatining kashshoflari hisoblanadi. Koʻpchilik tirikchilik qilish uchun mamlakat ichida va tashqarisida katta talabga ega boʻlgan turkman gilamlarini ishlab chiqarish vazifasini oʻz zimmasiga oldi. Turkman madaniyatida gilamdoʻzlik koʻchmanchilik ildizlariga borib taqaladigan anʼanadir; bugungi kunda savdo jamiyat uchun asosiy rizq va iqtisodiy imkoniyatlar manbai hisoblanadi. Sanoatdagilar har kvadrat metr uchun 2000 dan 3000 rupiygacha ish haqi bilan dizayn va naqshlarni taqdim etuvchi Pokistonlik ulgurji savdogarlar tomonidan joʻnatiladi. Har kuni ertalabdan kechgacha ishlagan holda, bir kishi odatda bir oy ichida bir kvadrat metr ishlab chiqarishga qodir. Bu biznes turkman qishloqlarini ulkan gilam do‘konlariga aylantirdi. Koʻpgina turkmanlar iqtisodiy jihatdan Pokistondagi millionga yaqin afgʻon qochqinlaridan koʻra yaxshiroq ahvolda ekanliklarini daʼvo qilmoqdalar.

Jamiyat
-------

Turkmanlarning aksariyati mamlakatning shimoliy qismlarida joylashgan, jumladan Peshovar yaqinidagi Babu shahri eng yirik turar-joy lageridir. Ular yashayotgan yer Pokiston hukumati tomonidan berilgan va bir necha yillar oldin ular uylarini qurish uchun xalqaro yordam olgan. Biroq, baʼzan yashash sharoitlari kam elektr liniyalari va suvga kirishda qiyinchiliklar tufayli yashash sharoiti yaxshi emas deb taʼriflanadi. Koʻpgina qochqinlar, shuningdek, atrofdagi qishloq xoʻjaligi yerlarida dalalarni ijaraga olish va ekin ekish uchun resurslarga ega emaslar.

Pokistondagi turkman muhojirlarining katta qismi asli afg‘on fuqarolari bo‘lib, ular mamlakatga yigirma yil oldin ko‘chib kelgan. 2005-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, birgina Balujiston viloyatida 6000 dan ortiq afgʻon turkmanlari istiqomat qiladi va ular umumiy afgʻon aholisining 0,8 foizini tashkil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „UNHCR - the UN Refugee Agency".
2. ↑  „Turkmenistan: President Shows No Sign of Welcoming Refugee Kinsmen".
3. ↑  Afghans in Quetta: Settlements, Livelihoods, Support Net works and Cross-Border Linkages
**Bilga xoqon** (qagʻan) (asl ismi Moʻgʻilon) (684 — 734) — Turk xoqonligi xoqoni (716 — 734).

Ikkinchi turk xoqonligining asoschisi Eltarish (asl ismi Qutlugʻ, Xitoy obidalarida Gudulu) xoqonning ugli, Kulteginnmng akasi. 693 yil Eltarish xoqon vafot etgach, turkiy xalqlarning udumiga koʻra taxtga ukasi Moʻchur, yaʼni Qapagʻan xoqon oʻtiradi. U jiyani Moʻgʻilonni xoqonlikning gʻarbiy hududlarida yashovchi tardushlar hukmdori — shadi etib tayinlaydi hamda uning zimmasiga muhim harbiy masalalarni hal etish vazifasini yuklaydi. 701 i. Moʻgʻilon 16 yoshli inisi Kultegin bilan birgalikda Chuy vodiysiga yurish qiladi va u yerdagi qabilalarni boʻysundiradi, Sharqiy Baykalortidagi bayirqu qabilasi isyoni bostiriladi (705 yil). Dono Toʻnyuquqning qiziga uylangan Moʻgʻilon 704 yil Gʻarbiy xoqonlik qoʻshinlari bilan Yenisey (Enasoy) daryosining yuqori oqimidagi chik hamda az qabilalarini magʻlub etadi. Maʼlum fursatdan soʻng u hozirgi Tuva yerlarini ham qoʻlga kiritadi. 716 i. Qapagʻan xoqon bayirqu qabilasi vakillari tomonidan oʻldirilgach, Moʻgʻilon ukasi Kulteginning saʼyharakatlari tufayli xoqonlik taxtiga oʻtiradi va Bilga xoqon laqabini oladi. Bilga xoqon Kulteginni bosh qoʻmondon, Toʻnyuquqni esa bosh maslahatchi etib tayinlaydi. Bilga xoqon Qapagʻan xoqon davrida maʼlum darajada yoʻqotilgan imkoniyatlarni qayta tiklashga, turkiy qabilalar oʻrtasidagi oʻzaro janjal va nizolarga chek qoʻyishga, ularni yagona davlat tevaragida birlashtirishga, tashqi hujumlarni daf etishga qodir harbiy kuchlarni, qisqa muddatga boʻlsada, barpo etishga erishadi. Bilga xoqon 734 yil zaharlab oʻldirilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Bernshtam A. N. Sotsialnoekonomicheskiy stroy orxonoyeniseyskix tyurok v VI VIII vv. L. 1946;
* Bichurin N. Ya. (Iakinf), Sobraniye svedeniy o narodax, obitavshix v Sredney Azii v drevniye vremena, t. 1 3, M.L. 1950 1953;
* Malov S. Ye. Pamyatniki drevnetyurkskoy pismennosti, M.—L. 1951;
* Gumilev L. N. Drevniye tyurki, M. 1967.
* Hamidulla Dadaboyev.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Injil** — Afgʻoniston shimoli-gʻarbidagi Hirot viloyatidagi tuman hisoblanadi. Hirot shahrini oʻrab, shimoldan Qushk tumani , sharqdan Karux tumani, janubdan Gʻuzora tumani, gʻarbdan Zinda Jan tumani bilan chegaradosh. Bu tumanda hech qanday rasmiy ro'yxatga olish yo'q, shuning uchun barcha raqamlar taxminan tumandagi turli aholi punktlari aholisiga asoslangan. Injil tumani aholisi 237 800 ga yaqin (2012-yil holatiga koʻra), unga quyidagi etnik guruhlar kiradi: 55% atrofida tojik, 40% pashtunlar. Jabrail mahallasining deyarli barcha aholisi hazoralardir. Jebrail aholisi 60-80 ming atrofida. Bu **Injil** tumanidagi Hazora shaharchasi 4% va 1% turkmanlar aholisini tashkil qiladi. 

Injil tumanining shtab -kvartirasi yoki markazi Injil nomi bilan ham tanilgan. Hari daryosi tumanning janubiy chegarasidan oqib oʻtadi va Gʻuzora tumani bilan boʻlinadi. Tumanning koʻp qismi tekislik va past togʻlardan iborat. Suv boshqa hududlardagidek muammo emas. Ekin maydonlaridan foydalaniladi va sug'oriladi. Tumanda qishloq xoʻjaligi asosiy daromad manbai hisoblanadi.

Infra tuzilmasi
---------------

2011-yilda 100 kunlik loyiha doirasida Ordoxon, Qala Farahiha va Sava yoʻllari taʼmirlandi va 12 ta yoʻl tozalandi va yangilandi. 5 km sug'orish kanallari. Kanal ishlari O‘rdoxon qishlog‘i atrofidagi taxminan 400 gektar qishloq xo‘jaligi erlarini sug‘orish tizimini yaxshiladi.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  AIMS (Afghanistan Information Management Services), UNHCR Sub-Office District Profile of Injil (PDF)
2. ↑  „Infrastructure Revitalizes Injil District".  USAID. Qaraldi: 15-yanvar 2016-yil.

[*sayt ishlamaydi*]

Havolalar
---------

* Hisob-kitoblar xaritasi[*sayt ishlamaydi*] IMMAP, 2011 yil sentyabr

Yana qarang
-----------

* Afg'oniston tumanlari

Andoza:Districts of HeratAndoza:Herat Province
**Monumental rangtasvir** -rangtasviryaing meʼmorlik bilan bogʻliq turi; binolarning ichki qismi, shiftlari, qisman binoning tashqi tomoni devorlariga ishlangan tasvirlar. Monumental rangtasvir jamiyat hayotidan olingan muhim voqea va hodisalar, chuqur falsafiy tushunchalarni aks ettiradi. Uzoqdan koʻrishga moʻljallanganligi uchun obrazlarni umumlashma tarzda tasvirlashga, mayda qismlardan kamroq foydalanishga qarakat qilinadi. Ranglar ham birmuncha shartli olinishi mumkin.

Ishlanish usuliga koʻra, freska, plafon va namoyon (panno)larga boʻlinadi (yana k, Devoriyrassomlik). Monumental rangtasvir qad. sanʼat turi boʻlib, ibtidoiy odamlarning gʻor devorlariga ishlagan rasmlari (mas, Zarautsoy rasmlari va boshqalar) uning ilk namunalaridir. Qad. va oʻrta asrlarda nihryatda rivojlandi va yetakchi sanʼat turlaridan biriga aylandi. Qad. Misr va Yunonistonda keng rivojlandi, keyinroq Vizantiya va boshqalarda ham Monumental rangtasvirning nodir namunalari yaratildi. Ayniqsa Uygʻonish davrida oʻzining qaqiqiy rivojlanish bosqichiga erishdi. Mikelanjeloning Vatikan saroyiga ishlagan devoriy rasmlari, Vero-nezening kompozitsiyalari shu davrning nodir yodgorliklaridir. Oʻrta Osiyoda, jumladan, Oʻzbekistonda bu sanʼat qad. va oʻrta asrlar davrida rivojlandi. Bu davrda shohlar, zodagonlarning uylari, saroy va ibodatxonalar koʻp shaklli, harakatga boy rassomlik asarlari bilan ziynatlandi (Tuproqqalʼa, Varaxsha, Bolaliktepa, Afrosiyob va boshqalar), Te-mur va temuriylar davrida ham Monumental rangtasvir ning ajoyib namunalari yaratilgan.

Oʻzbekistonda Monumental rangtasvirning yangi rivojlanish bosqichi 20-asr 30—50-yillariga toʻgʻri keladi. Shu yillardan jamoat va maʼmuriy binolarni bezash rivojlandi. Oʻzbekiston tabiati, kundalik tur-mush, fan, mehnat mavzuidagi kompozitsiyalar yaratildi, mumtoz oʻzbek adabiyotidan olingan syujetlarga rasmlar chizildi (Navoiy teatri binosi devorlariga ishlangan namoyonlar; mualliflari Ch. Ahmarov, Oʻ. Tansiqboyev, V. Cheprakov va boshqalar). 60—80-yillarda ham Monumental rangtasvirda yuksak darajadagi asarlar yaratildi. V. Jmakin, Q. Soipov, B. Jalolov, I. Lipene, V. Burmakin va boshqalarning freska, mozaika, vitraj va boshqa asarlariyuzaga keldi. Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan keyingi yillarda Monumental rangtasvir yangi milliy mazmunmavzular bilan boyimoqda (Temuriylar tarixi davlat muzeyi, Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyi va boshqalar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |