**Filipp Jon Noel-Beyker, Baron Noel-Beyker**, PC (1889-yil 1-noyabr – 1982-yil 8-oktyabr), tugʻilgan **Filipp Jon Beyker**, britaniyalik siyosatchi, diplomat, akademik, sportchi va qurolsizlanish boʻyicha taniqli targʻibotchi edi. U Britaniya terma jamoasi bayrogʻini koʻtargan va 1920-yilda Antverpendagi yozgi Olimpiya oʻyinlarida 1500 metrga yugurish uchun kumush medalni qoʻlga kiritgan va 1959-yilda Tinchlik uchun Nobel mukofotini olgan

Noel-Beyker Olimpiya medalini qoʻlga kiritgan va Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan yagona shaxsdir. U 1929—1931-yillarda va 1936—1970-yillarda parlamentning leyborist aʼzosi boʻlgan, bir qancha vazirlik idoralarida va vazirlar mahkamasida ishlagan. U 1977-yilda umrbod tengdoshga aylandi.

Erta hayot va sport faoliyati
-----------------------------

Beyker Londonning Brondesberi Parkida Kanadada tugʻilgan Kvaker, Jozef Allen Beyker va Shotlandiyada tugʻilgan Elizabet Balmer Moskripning etti farzandining oltinchisi boʻlib tugʻilgan. Uning otasi 1876-yilda ishlab chiqarish biznesini yoʻlga qoʻyish uchun Angliyaga koʻchib oʻtgan va 1895-yildan 1906-yilgacha London okrug kengashining progressiv aʻzosi va 1905-yildan 1918-yilgacha Sharqiy Finsberi jamoatlar palatasining liberal aʻzosi sifatida xizmat qilgan.

Beyker Ackworth maktabida, Bootham maktabida, keyin esa AQShda Pensilvaniyadagi Quaker bilan bogʻliq Haverford kollejida tahsil olgan. U 1908—1912-yillarda Kembrijdagi Kingʻs kollejida tahsil olgan. A’lo talaba boʻlish bilan bir qatorda, tarixning I-qismida ikkinchi va iqtisod boʻyicha ikkinchi boʻlimda birinchi boʻlib, u 1912-yilda Kembrij ittifoqi jamiyati prezidenti va 1910—1912-yillarda Kembrij universiteti atletik klubi prezidenti boʻlgan

U birinchi jahon urushidan oldin ham, keyin ham oʻrta masofaga yuguruvchi sifatida Olimpiya oʻyinlarida qatnashgan, 1912-yilda Stokgolmda boʻlib oʻtgan Olimpiya oʻyinlarida Buyuk Britaniyani 800 metr va 1500 metrga yugurishda himoya qilgan. U 1500 metr masofaga yugurishda hamyurti Arnold Jekson gʻalaba qozondi. 1920-yilda Antverpenda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiya oʻyinlarida Beyker Britaniya trek jamoasi sardori boʻlgan va jamoa bayrogʻini koʻtargan. U 800 metrga birinchi poygada gʻalaba qozondi, ammo keyin bor eʻtiborini 1500 metrga jamladi va jamoadoshi Albert Xill ortidan kumush medalni qoʻlga kiritdi. U 1924-yilda Parijda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida yana kapitan boʻlgan, ammo musobaqalarda qatnashmagan.

Beykerning dastlabki faoliyati akademik boʻlgan. 1914-yilda u Oksforddagi Ruskin kolleji direktori oʻrinbosari, 1915-yilda esa Kembrijdagi Qirollik kolleji stipendiyasi etib saylandi. Birinchi jahon urushi paytida u Fransiyadagi jangovar frontga (1914—1915) biriktirilgan Doʻstlar tez yordam boʻlinmasini tashkil qilgan va unga rahbarlik qilgan va keyin 1916-yildan vijdonan voz kechgan, Italiya uchun birinchi Britaniya tez tibbiy yordam boʻlimining adyutanti boʻlgan. Britaniya Qizil Xoch tashkiloti bilan (1915—1918), buning uchun u Buyuk Britaniya, Fransiya va Italiyaning harbiy medallarini oldi.

Siyosiy martaba
---------------

Birinchi jahon urushidan keyin Noel-Beyker Millatlar Ligasini shakllantirishda yaqindan ishtirok etdi, lord Robert Sesilning yordamchisi, keyin esa liganing birinchi bosh kotibi ser Erik Drummondning yordamchisi boʻlib ishladi. Tarixchi Syuzan Pedersenning soʻzlariga koʻra, "Beyker siyosiy jihatdan Drummondning chap tomonida edi, ammo u Britaniya rasmiylarining oʻyin qoidalarini yaxshi tushunishi, aloqalari va ikkalasi oʻrtasidagi hamkorlikni osonlashtirdi". Noel-Beyker Liganing mandatlar tizimi boʻyicha dastlabki ishlarining koʻp qismini amalga oshirdi.

U 1924-yildan 1929-yilgacha London universitetida birinchi ser Ernest Kassel xalqaro aloqalar professori va 1933-yildan 1934-yilgacha Yel universitetida oʻqituvchi boʻldi. Uning Leyboristlar partiyasidagi siyosiy faoliyati 1924-yilda Birmingem Xendsvortning konservativ xavfsiz oʻrindigʻida parlamentga muvaffaqiyatsizlikka uchraganida boshlangan. U 1929-yilda Koventri aʻzosi etib saylangan va tashqi ishlar vaziri Artur Xendersonning parlament shaxsiy kotibi boʻlib ishlagan.

Noel-Beyker 1931-yilda oʻz oʻrnini yoʻqotdi, lekin Xenderson 1932-yildan 1933-yilgacha Jenevada boʻlib oʻtgan Qurolsizlanish boʻyicha Butunjahon konferensiyasi prezidenti boʻlgan paytda Xendersonning yordamchisi boʻlib qoldi. U 1935-yilda Koventrida yana parlamentga chiqdi, ammo muvaffaqiyatsizlikka uchradi, ammo Derbida 1936-yil iyul oyida oʻtkazilgan parlament aʻzosi J.H. Tomas isteʻfoga chiqqanidan keyin qoʻshimcha saylovda gʻalaba qozondi. 1950-yilda ushbu saylov okrugi boʻlinganida, u Derbi janubiga oʻtdi.

Noel-Beyker 1937-yilda Leyboristlar partiyasi Milliy Ijroiya Qoʻmitasi aʻzosi boʻldi. 1938-yil 21-iyunda Noel-Beyker Derbi uchun deputat sifatida Ikkinchi Jahon urushi arafasida, nemis shaharlarini havodan bombardimon qilishiga qarshi maʻnaviy asoslar boʻyicha Jamoatlar palatasida nutq soʻzladi. "Havodan vahshiyliklarning oldini olishning yagona yoʻli havo urushi va milliy havo kuchlarini butunlay yoʻq qilishdir."

Ikkinchi jahon urushi davrida koalitsion hukumatda u 1942-yil fevralidan Harbiy transport vazirligida parlament kotibi boʻlgan va 1945-yilgi umumiy saylovdan keyin mehnat hokimiyatini qoʻlga kiritgandan soʻng tashqi ishlar boʻyicha davlat vaziri lavozimida ishlagan, biroq u bilan yomon munosabatda boʻlgan. Tashqi ishlar vaziri, Ernest Bevin. Noel-Beyker 1946-yil oktyabrda havo masalalari boʻyicha Davlat kotibi lavozimiga oʻtdi, keyin esa 1947-yilda Hamdoʻstlik munosabatlari boʻyicha Davlat kotibi boʻldi va vazirlar mahkamasiga qoʻshildi.

Noel-Beyker 1948-yilda Londonda boʻlib oʻtgan Olimpiya oʻyinlarini tashkil qilish uchun masʻul vazir edi. 1950-yilda Yoqilgʻi-energetika vazirligiga oʻtdi. 1940-yillarning oʻrtalarida Noel-Beyker Birlashgan Millatlar Tashkilotiga aylangan Britaniya delegatsiyasi tarkibida ishladi va uning nizomi va boshqa qoidalarni Britaniya delegati sifatida ishlab chiqishda yordam berdi. U 1946—1947-yillarda Leyboristlar partiyasi raisi boʻlib ishlagan, biroq 1948-yilda Milliy Ijroiya qoʻmitasidagi oʻrnini yoʻqotgan, uning oʻrnini Maykl Fut egallagan. 1950-yillarda chap qanot Bevanit siyosatining muxolifi va bir tomonlama qurolsizlanish siyosati emas, balki koʻp tomonlama yadroviy qurolsizlanish tarafdori boʻlib, u 1959-yilda Tinchlik uchun Nobel mukofotini oldi. 1979-yilda Fenner Brokvey bilan u Butunjahon qurolsizlanish kampaniyasiga asos solgan, vafotigacha hamraislik qilgan va 1980-yillarda qurolsizlanishning faol tarafdori boʻlgan.

Noel-Beyker 1970-yilgi umumiy saylovlarda Janubiy Derbi uchun deputatlikdan voz kechdi va uning oʻrniga Valter Jonson keldi. Uning umrbod tengdoshligi 1977-yil kumush yubiley va tugʻilgan kun mukofotlarida eʻlon qilindi va u 1977-yil 22-iyulda Derbi shahridan **Baron Noel-Beyker** sifatida tengdoshlikka koʻtarildi tayinlanishdan bosh tortdi. 1965-yilgi Yangi yil bayramlarida faxriy hamroh. 1960-yildan 1976-yilgacha u Xalqaro sport fanlari va jismoniy tarbiya kengashining prezidenti edi

Yodgorlik bogʻi, Filipp Noel-Beyker tinchlik bogʻi, Londonning Islington tumanidagi Eltorn bogʻidagi kichik bogʻda mavjud.

Shaxsiy hayoti
--------------

1915-yil iyun oyida Filipp Beyker Sharqiy Grinsteaddagi dala kasalxonasi hamshirasi Iren Noelga turmushga chiqdi va keyinchalik 1921-yilda soʻrovnomada **Noel-Beyker** ismini oldi. Uning rafiqasi Virjiniya Vulfning doʻsti edi. Ularning yagona oʻgʻli Frensis Noel-Beyker ham Leyboristlar partiyasidan deputat boʻldi va otasi bilan birga Commonsda xizmat qildi. Biroq, ularning nikohi muvaffaqiyatli boʻlmadi va Noel-Beykerning 1936-yildan beri bekasi Megan Lloyd Jorj, sobiq Liberal partiya rahbari Devid Lloyd Jorjning qizi, oʻzi liberal va keyinchalik leyboristlar deputati edi. Oʻzaro munosabatlar 1956-yilda Iren vafot etganida tugadi.

Noel-Beyker Vestminsterda vafot etganidan soʻng, 92 yoshida, u xotini bilan birga Gʻarbiy Sasseksdagi Heyshottda dafn qilindi.

Ishlar
------

### Yozuvlar

* Noel-Baker, Philip*. Disarmament*. London: The Hogarth Press, 1926.  (Reprint 1970, New York: Kennicat Press)
* Noel-Baker, Philip*. The League of Nations at Work*. London: Nisbet, 1926.
* Noel-Baker, Philip*. Disarmament and the Coolidge Conference*. London: Leonard & Virginia Woolf, 1927.
* Noel-Baker, Philip*. The Present Juridical Status of the British Dominions in International Law*. London: Longmans, 1929.
* Noel-Baker, Philip*. Disarmament*. London: League of Nations Union, 1934.
* Noel-Baker, Philip*. Hawkers of Death: The Private Manufacture and Trade in Arms*. London: Labour Party, 1934.
* Noel-Baker, Philip*. The Private Manufacture of Armaments*. London: Victor Gollancz, 1936.  (Reprint 1972, New York: Dover Publications)
* Noel-Baker, Philip*. Before we go back: a pictorial record of Norway's fight against Nazism*. London: H.M.S.O. 1944.
* Noel-Baker, Philip*. U.N. the Atom, the Veto (speech at the Plenary Assembly of the United Nations 25-oktabr 1946-yil)*. London: The Labour Party, 1946.
* Noel-Baker, Philip*. The Arms Race: A Programme for World Disarmament*. London: Stevens & Sons, 1958. ASIN: B0000CJZPN.
* Noel-Baker, Philip*. Nansen's Place in History*. Oslo: Universitetsförlaget, 1962.
* Noel-Baker, Philip*. The Way to World Disarmament-Now!*. London: Union of Democratic Control, 1963.
* Noel-Baker, Philip*. The first World Disarmament Conference, 1932–1933 and why it failed*. Oxford: Pergamon, 1979. ISBN 0-08-023365-1.

**Filipp Noel-Beyker boshqa mualliflar bilan**

* Buzzard, Rear-Admiral Sir Anthony*. Disarmament and Defence*. United Nations [Peacefinder Pamphlet. no. 28], 1959.
* Mountbatten, Louis*. Apocalypse now?*. Nottingham: Spokesman Books, 1980. ISBN 0-85124-297-9.

Yana qarang
-----------

* Fridtjof Nansen
* Tinchlik faollari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Philip Noel-Baker; The Nobel Peace Prize 1959". *Nobelprize.org*.  The Nobel Foundation. Qaraldi: 21-oktabr 2008-yil.
2. ↑  "Olympic Games trivia for pedants" Wayback Machine saytida arxivlandi (9-avgust 2012-yil). *Canberra Times*, 2 August 2012.
3. 1 2 3 4 5 6  David Howell, "Baker, Philip John Noel-, Baron Noel-Baker (1889—1982)", *Oxford Dictionary of National Biography*, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2012; accessed 7 December 2014.
4. ↑  „Philip Noel-Baker". *Olympedia*. Qaraldi: 18-aprel 2021-yil.
5. 1 2  Pedersen, Susan*. The Guardians: The League of Nations and the Crisis of Empire*. Oxford University Press, 2015 — 48–49 bet. DOI:10.1093/acprof:oso/9780199570485.001.0001/acprof-9780199570485. ISBN 978-0-19-957048-5.
6. ↑  „Lord Philip Noel-Baker, Nobel Prize Winner".  London School of Economics. 7-dekabr 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-may 2009-yil.
7. ↑  Noel-Baker, Philip*. The Geneva Protocol for the Pacific Settlement of International Disputes*. London: P.S. King & Son Ltd, 1925.
8. ↑  P.J. Noel-Baker comments on air warfare, ww2db.com; accessed 7 December 2014.
9. ↑  „New Ministers at Palace". *Derby Daily Telegraph* (14-oktabr 1947-yil). Qaraldi: 2-noyabr 2015-yil.
10. ↑  „NOEL-BAKER DROPPED". *Gloucester Echo* (18-may 1948-yil). Qaraldi: 2-noyabr 2015-yil.
11. ↑  Whittaker, David J.*. Fighter for peace: Philip Noel-Baker 1889–1982*. York: Sessions, 1989. ISBN 1-85072-056-8.

Bibliografiya
-------------

**Birlamchi va ikkilamchi manbalar**

* Ferguson, John*. Philip Noel-Baker: the man and his message*. London: United Nations Association, 1983. ASIN: B0000EF3NF.
* Lloyd, Lorna: *Philip Noel-Baker and the Peace Through Law* in Long, David*. Thinkers of the Twenty Years' Crisis. Inter-War Idealism reassessed*. Oxford: Clarendon Press, 1995. ISBN 0-19-827855-1. *Thinkers of the Twenty Years' Crisis. Inter-War Idealism reassessed*. Oxford: Clarendon Press. ISBN <bdi>0-19-827855-1</bdi>. `{{cite book}}`: `|last2=` has generic name (help)
* Russell, Bertrand; Russell, B. (1960). „Philip Noel-Baker: A Tribute". *International Relations*. 2-jild. 1–2-bet. doi:10.1177/004711786000200101.

Havolalar
---------