Nyurnberg qal'asi: Palas, Imperator kapellasi, chapda Majusiylar minorasi, Sinvell minorasi, Pentagonal minora, Imperator otxonalari va o'ngda Luginslend minorasi
 *Heidenturm* (majusiylar minorasi), *Kayserkapelle* (Imperial cherkovi) va *Tifer Brunnen* (chuqur quduq) joylashgan hovli.
*Tiefer Brunnen* (chuqur quduq) va *Sinwellturm* (Sinwell minorasi)
Yuqoridan ko'rinishi
**Nuremberg qal'asi** ( nemischa: ) Germaniyaning Bavariya shahridagi Nyurnberg tarixiy markazida o'rta asrlardan beri qad ko'tarib turgan qumtosh tizmasi ustida joylashgan mini shaharcha.

Qal'a shahar devorlari bilan birga Yevropaning eng dahshatli o'rta asr istehkomlaridan biri hisoblanadi. Bu Muqaddas Rim imperiyasining kuchi va ahamiyatini va Nuremberg imperator shahrining muhim rolini ifodalaydi.

Qisqacha
--------

O'rta asrlarda nemis qirollari (mos ravishda Rim papasi tomonidan toj kiyganidan keyin Muqaddas Rim imperatorlari ) poytaxtga ega bo'lmagan, ammo qal'alari bo'ylab biridan ( Kaiserpfalz yoki Imperator qal'asi ) ikkinchisiga sayohat qilgan. Shunday qilib, Nuremberg qal'asi muhim imperator qal'asiga aylandi va keyingi asrlarda barcha nemis qirollari va imperatorlari qal'ada qolishdi, imperatorlarning aksariyati bu qal'ada bir necha marta bo'lgan.  

Nyurnberg qal'asi uchta qismdan iborat: Imperator qal'asi ( *Kaiserburg* ), sobiq Burgraves qal'asi ( *Burggrafenburg* ) va sharqiy tomonda Imperator shahrini to'ldirib turuvchi binolar ( *Reichsstädtische Bauten* ).

Birinchi marta bu yerda 1000 ga yaqin binolar qurilgan  Keyinchalik, uchta asosiy qurilish davriga ajratilgan:

* salian qirollari, mos ravishda Muqaddas Rim imperatorlari (1027–1125) davrida qurilgan qal'a;
* Hohenstaufen imperatorlari davrida qurilgan yangi qal'a (1138–1254);
* Palasni qayta qurish, shuningdek, o'rta asrlarning oxirlarida turli xil o'zgartirishlar va qo'shimchalar.

O'ttiz yillik urushdan keyin (1618-1648) qal'a o'z ahamiyatini yo'qotdi. 19-asrda o'rtalarida ba'zi o'zgartirishlar qo'shildi. Natsistlar davrida, 1936-yilda Nyurnberg partiyasi mitingiga tayyorgarlik ko'rish paytida u "asl holatiga qaytarildi". Bir necha yil o'tgach, Ikkinchi Jahon urushi va 1944-1945-yillardagi havo hujumlari paytida qal'aning katta qismi vayronaga aylantirilgan. Qayta qurish va hozirgi holatga keltirish uchun taxminan o'ttiz yil kerak bo'ldi.

Binolari
--------

### Imperator qal'asi

Qal'aga odatiy kirish Burgstrasse orqali qumtosh tizmasi oldida tugaydi. Keng piyoda yo'lak *Hasenburg* minorasi yonidan o'tadi va (Bogemiya *Hasenburglar* oilasi nomi bilan atalgan) *Osmon darvozasi* ( *Himmelstor* ) orqali tashqi hovliga olib boradi.

13-asrning 2-yarmida qurilgan *Sinvell minorasi* qal'aning asosiy qo'riqxonasi bo'lgan. U silindrsimon shaklga ega bo'lgani uchun nemis tilida "*sinwell"* "*mukammal yumaloq"* degan ma'noni anglatadi. 1560-yillarda uning balandligi yana bir qavat va uchli dubulg'ali ayvon tomi bilan ko'tarildi.

Hovli o'rtasida joylashgan kichik yarim yog'ochli uy ichidagi *Chuqur quduq* ( *Tiefer Brunnen* ) qal'aning o'zi kabi qadimiy, chunki u qal'aning yagona suv manbai edi. Uning shaftasi 50 metr (164 fut) chuqurlikdagi suv sathigacha yetib boradi va suv 3 metr chuqurlikda joylashgan. Suv sathidan yuqorida tozalash ishlari uchun toshdan maxsus joy ajratib qo'yilgan. Binoning pastki tosh devorlari 1563-yilga tegishli. Keyingi yili kichik hammom va kiyim almashtirish xonasi qurilgan. *Chuqur quduq* normal iste'mol uchun yetarli miqdorda suv bilan ta'minlagan, ammo Imperator parhezlari va imperator tashriflari paytida suv bochkalarini shahardan vagonlarda tashish kerak bo'lgan.

Kastellanning *uyi* ( *Kastellansgebäude* ), *Kotibiyat binosi* ( *Sekretariatsgebäude* ) va *Moliya binosi* ( *Finanzstadel* ), kabilar o'rta asrlardan keyingi *Himmelsstallungning* tashqi hovlidagi qo'shimcha binolari bo'lib, Ikkinchi jahon urushidan keyin qayta qurilgan.

*Palas*, *Imperial Chapel* va *Kemenate bilan o'ralgan Ichki darvoza ( Inneres Tor )* *ichki* hovliga ( *Innerer Burghof* ) olib boradi. Hovlida Salian davriga oid poydevor qoldiqlarini ko'rish mumkin. O'rtada 1984-yilda ekilgan *Kunigunde ohak daraxti* bor, u birinchi marta 1455-yilda manbalarda qayd etilgan va eski daraxt imperator Genrix II (Avliyo Genrix) ning turmush o'rtog'i Avliyo Kunigunde nomi bilan atalgan.

Imperator qal'asining asosiy binosi bo'lgan *Palas* ikki qavatli bo'lib, ular rasmiy vazifalar uchun va imperatorning qarorgohi sifatida ishlatilgan. Qal'aning tarixi davomida u bir necha marta qayta qurilgan va o'zgartirilgan. Hozirda "Emperor – Empire – City" doimiy ko'rgazmasi joylashgan. 

 Yuqori cherkovi
*Imperial Chapel* ( *Kaiserkapelle* ) me'moriy nuqtai nazardan, qal'adagi eng muhim bino. U 1200-yillar atrofida Palas bilan bir vaqtda qurilgan.Obida ustma-ust ikkita ibodatxonadan tashkil topgan va faqat shiftdagi teshik orqali bog'langan, bu o'rta asrlar jamiyatidagi ierarxik darajalarni ifodalovchi romanesk qo'shaloq ibodatxonasidir.

Butparastlar *minorasi* ( *Heidenturm* ) Imperator cherkovi yonida joylashgan. U ibodatxona bilan bir vaqtda qurilgan. Imperator Karl V ning tashrifi uchun qasr qayta tiklanganida, minoradagi *butparast butlari va suratlari* ya'ni romanesk haykallariolib tashlandi.

*Kemenate* ( *Xonimlar binosi* ) dastlab Hohenstaufen davrida qurilgan, ammo keyinchalik uning o'rniga to'rt qavatli katta bino qurilgan. Hozirgi bino 1945-yilda yoqib yuborilgan va keyinchalik rekonstruksiya qilingan. Hozirda unda chiptalar kassasi, kichik muzey do'koni va Imperator qal'asining qurilish tarixi haqidagi multimedia shousi mavjud.

### Burgraves qal'asi

Burgraves qal'asi *Sinvell minorasi* va *Luginslend* o'rtasidagi hududda joylashgan, ammo 1420-yilda vayron qilinganidan keyin va uning qoldiqlari shahar tomonidan sotib olinganidan keyin juda oz narsa qoldi.

Shimoliy qoya yuzasida joylashgan *Pentagonal minora* qal'a qoyasidagi eng qadimgi binolardan biridir. Bu Burgraves qal'asining qo'riqxonasi hisoblanadi. Uning toshdan yasalgan pastki qismi imperator cherkovi bilan bir vaqtda qurilgan bo'lishi mumkin. Keyingi gotika davrida uning ustidan bir qavatli g'isht ishlari qo'shilgan.

*Valburga ibodatxonasi* Burgraves qal'asi qurilganidan ko'p o'tmay qurilgan bo'lishi mumkin. Dastlab u Avliyo Osmarga bag'ishlangan edi, ammo shahar Burgraves qal'asi xarobalarini sotib olgandan so'ng, u qayta tiklandi va Sankt-Valpurga bag'ishlandi. Ikkinchi jahon urushida vayron bo'lgan *Valburga ibodatxonasi* 1970-yilda qayta tiklandi va jamoatchilikka topshirildi.

### Imperator shahrida qurilgan binolar

*Luginslend* (so'zma-so'z tarjimasi *yerga qarash* ) 1377-yilda Burgraves qal'asining asosiy darvozasi yaqinida qurilgan bo'lib, shahar va shahar o'rtasidagi munosabatlar va Burgraves qal'asi ichidagi faoliyatni kuzatish imkonini beradi. Burgraves ahvoli juda yomonlashgan.

*Vestner darvozasi* qal'adan shimolga chiqadigan yagona yo'l edi, o'sha paytda ochiq yerdan iborat bo'lgan.

*Imperator* otxonalari 1494-1495-yillarda Nyurnbergning o'sha paytdagi eng muhim me'mori Xans Bexaym Elder tomonidan don ombori sifatida qurilgan. Birinchi qavat ham otxona sifatida ishlatilgan. Ikkinchi jahon urushida bino jiddiy zarar ko'rgan, u ta'mirlangan va hozir Yoshlar yotoqxonasi sifatida ishlatilmoqda .

*Bastionlar 1538-1545-*yillarda qal'aning shimoliy tomoniga tahdid soladigan artilleriya hujumlariga javoban qurilgan. Taxminan *Bastionlar* qurilishi bilan bir vaqtning o'zida Nyurnberg shahrining istehkomlari yangilandi va kengaytirildi.

Tarixi
------

### Saliyadan oldingi va Salian davrida

Qal'a ichidagi arxeologik qazishmalar 1000-yillarga oid devorlar qoldiqlarini, chuqurroq qatlamlarda esa Shvaynfurtlik Genrix binosiga tegishli bo'lishi mumkin bo'lgan eskiroq devorlarni topilishiga imkon berdi. 

Ushbu joy haqida birinchi yozma yozuv 1050-yilga to'g'ri keladi, o'shanda Genrix III Norenberkda *Sigena* deb *atalmish hujjatni* garovga qo'ygan ayolini ozod qilgan.  Uning otasi Konrad II 1025 va 1030-yillarda Regensburg (Ratisbon) dan Bambergga sayohat qilganida, hali ham hujjatlarni  *Megelendorfda*, taxminan 4 kilometr uzoqlikdagi kichik qishloqda bergan edi. Pegnitz daryosini ford orqali kesib o'tish mumkin (hozirgi *Mögeldorf*, Nyurnberg tumani). An'anaga ko'ra, bu hujjatlar chiqarilgan joy va sanani ko'rsatadi, lekin joy turiga (masalan, qal'a, qishloq va h.k.) hech qanday havolani o'z ichiga olmaydi. ).

Zamonaviy davrda qal'a
----------------------

Nyurnberg qal'asi (o'yin nomi Burgrave saroyi) Muqaddas Rim imperiyasi sivilizatsiyasining Imperiyalar IV davridagi harbiy qal'asi sifatida diqqatga sazovor joyidir.

Adabiyotlar
-----------

1. ↑  *Imperial Castle of Nuremberg,* Bavarian Administration of State-Owned Palaces, Gardens and Lakes
2. ↑  *Imperial Castle Nuremberg.* Official guide, revised by Erich Bachmann and Albrecht Miller (1994), Bayerische Verwaltung der staatlichen Schlösser, Gärten und Seen, Munich
3. ↑  This article is based on the two foregoing sources, unless indicated otherwise
4. ↑  Alfons Baier: *Zur Geschichte, Geologie und Hydrologie des Burgberges zu Nürnberg.* (Kurzfassung - abstract), on the website of FAU — Friedrich-Alexander Universität Erlangen-Nürnberg
5. ↑  Birgit Friedel: *Nürnberger Burg.* Article of 4 October 2010 in: Historisches Lexikon Bayerns
6. ↑  Document 253 in: Harry Bresslau und Paul Kehr: *Die Urkunden der Deutschen Könige und Kaiser*. Fünfter Band: *Die Urkunden Heinrichs III*. Berlin 1931 (digitization (Wayback Machine saytida 2017-02-02 sanasida arxivlangan) by Monumenta Germaniae Historica)
7. ↑  Document 30 in: Harry Bresslau unter Mitwirkung von H. Wibel und A. Hessel (Hrsg.): Diplomata 15: Die Urkunden Konrads II. (Conradi II. Diplomata) Mit Nachträgen zu den Urkunden Heinrichs II.. Hannover 1909, p. 33–34 (digitization (Wayback Machine saytida 2017-02-02 sanasida arxivlangan) by Monumenta Germaniae Historica)

Havolalar
---------

* *Nyurnberg imperator qal'asi,* Bavariya davlat saroylari, bog'lari va ko'llari ma'muriyati
* *Nyurnberg imperator qal'asi fotosuratlari,* ]
* Birgit Fridel: *Nyurnberger Burg.* 2010-yil 4-oktyabrdagi maqola: Historisches Lexikon Bayerns