recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tikal** — Gvatemaladagi indeys .myayyalarning qad. shahardavlati (mil.av. 6-asr — mil. 9-asr). T. xarobalarida arxeologik qazish ishlari 20-asr boshidan AQSH va Gvatemala olimlari tomonidan olib borilmoqda. T. oʻrnida yuzlab ibodatxonalar (bosh ibodatxonaning bal. 71 m ga yetgan), zodagonlar saroylari (ulardan biri — 5 qavatli boʻlgan) va boshqa meʼmoriy yodgorliklar, bezakli va bitikli ustunlar (stelalar), mehroblar, amaliy bezak sanʼati, yogʻoch oʻymakorligining ajoyib namunalari topilgan. Eng muhim obidalar qisman taʼmirlangan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tikamgarh**-Hindistonning Madhya Pradesh shtatidagi Tikamgarh tumanidagi shahar va tehsil. Shahar tuman shtab-kvartirasi vazifasini bajaradi. Tikamgarxning oldingi nomi **Tehri** (yaʼni, uchburchak) boʻlib, uchta qishloqdan iborat boʻlib, qoʻpol uchburchakni tashkil qiladi. Tikamgarh shahrida hali ham „Purani Tehri" (Eski Tehri) deb nomlanuvchi aholi punkti mavjud. 1947-yilda Hindiston mustaqillikka erishgunga qadar, Tikamgarh, ilgari Tehri deb nomlangan, XVI-asrda Bundeli boshligʻi Rudra Pratap Singx tomonidan asos solingan Orchha qirolligining bir qismi boʻlgan va u Orchhaning birinchi qiroli boʻlgan. 1783-yilda shtat poytaxti Tehri shahriga koʻchirildi, taxminan 40 milya (64 km) Tikamgarh qal’asi joylashgan Orchha janubida va shahar oxir-oqibat qal’a nomini oldi. Tuman xongarlar tomonidan qurilgan va 1180-yildan 1347-yilgacha xongar hukmdorlarining poytaxti boʻlib qolgan Garh Kundar nomi bilan mashhur eski Kundar qal’asi bilan mashhur.

Ismning kelib chiqishi
----------------------

Tuman uning bosh qarorgohi Tikamgarx nomi bilan atalgan. Shaharning asl nomi Tehri edi. 1780-yilda Orcha hukmdori Vikramajit (1776-1817) oʻz poytaxtini Orchadan Texriga koʻchirdi va uni Tikamgarx (Tikam Krishnaning ismlaridan biri) deb oʻzgartirdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Census of India: Tikamgarh". *www.censusindia.gov.in*. Qaraldi: 23-noyabr 2019-yil.
2. ↑  „Tikamgarh — General Information". Retrieved on 7 May 2015.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Sagar tumani |
| --- |
|  |
| Chhatarpur | 
* Bada Malhera
* Barigarh
* Bijawar
* Buxwaha
* Chandla
* Chhatarpur
* Garhi-Malhara
* Ghuwara
* Harpalpur
* Lavkushnagar
* Maharajpur
* Nowgaon
* Rajnagar
* Satai
 |
|  |
| Damoh | 
* Bansatar Kheda
* Damoh
* Hatta
* Hindoria
* Narsinghgarh
* Patharia
* Singrampur
* Tendu Kheda
 |
|  |
| Panna | 
* Ajaigarh
* Amanganj
* Devendranagar
* Kakarhati
* Panna
* Pawai
* Raipura
 |
|  |
| Sagar | 
* Banda Belai
* Bina-Etawa
* Bina Railway Colony
* Deori
* Dhana
* Garhakota
* Khurai
* Makronia
* Mandi Bamora
* Rahatgarh
* Rehli
* Sagar kantonmenti
* Sagar
* Shahgarh
* Shahpur
 |
|  |
| Tikamgarh | 
* Badagaon
* Baldeogarh
* Jatara
* Jeron Khalsa
* Kari
* Khargapur
* Lidhorakhas
* Palera
* Taricharkalan
* Tikamgarh
 |
|  |
| Niwari | 
* Niwari
* Orchha
* Prithvipur
 |
|  |
| Aloqador mavzular | 
* Vindhya Pradesh
* Bundelkhand
 |

 |
**Tigray**, tigrinnya — som tillari oilasining efiopsom tarmogiga mansub til; Efiopiya va Eritreya davlatlarida tarqalgan. Eritreyaning rasmiy tili. Unda 6 mln.dan ortiq kishi soʻzlashadi. Oʻzaro yaqin akkele guzay, adua, xamasin, tanben, agame lahjalarining qorishmasidan iborat. Fonetik tizimi umumiy som konsonantizmidan ayrim oʻxshash undoshlarning bir undoshga birlashib ketganligi bilan farklanadi. T. leksikasi va sintaksisiga kushit tillari hamda geez, amxar tillari kuchli taʼsir koʻrsatgan (maye. kesim koʻpchilik som tillarida gap boshida kelsa, T.da gap oxirida keladi). T.da oʻziga xos adabiyot va matbuot 20-asrning 40-yillaridan rivojlana boshladi; efiop yozuvidan foydalanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tut** (*Morus*) — tutdoshlar oilasiga mansub daraxtlar turkumi; mevali daraxt; Oʻzbekistonda 5 turi oʻstiriladi. Oq T. (*M. alba*) va qora T. (*M. nigra*) mevasi isteʼmol qilinadi. Sershox T. (*M. multicaulis*), kagayama T. (*M. Kagayamae*) va ipak qurti T.i (*M. bombycis*) turlaridan, asosan, ipak qurti boqishda foydalaniladi. T. tez oʻsadi, qurgʻoqchilik va sovuqqa chidamli. Shoxshabbasi zich, keng yumaloq, oval va piramida shaklida. Boʻyi 15— 18, baʼzilariniki 20–25 m, yoʻgʻonligi 1,5 m gacha. Katta yoshdagi baland tanali T. daraxtlaridan 20–40 kg gacha barg, 50–60 kg meva hosili olinadi. T. ning egribugri (ilonoʻt) va pastga qarab oʻsadigan (majnun T.) xillari ham bor. Daraxti 300, ayrimlari 500 yil yashaydi.

Oq T. (qarang Balxi tut) va shotut mevasi shirin, shifobaxsh, har xil vitaminlarga boy. Oʻzbekistonda T. qadimdan ekib koʻpaytiriladi. Yangiligida isteʼmol qilinadi, shinni, murabbo, mayiz, spirtli ichimlik tayyorlanadi. Bargi tut ipak qurti boqishda ishlatiladi. T. ikki uyli oʻsimlik. Gullari bir jinsli. T. urugʻidan, qalamchasidan, payvand va parxish qilib koʻpaytiriladi.

Qurt boqish uchun ekiladigan T. navlari barg hosili moʻl, boʻyi baland, koʻp kallakli yoki buta shaklida oʻstiriladi. T. novdalari kesilganda tezda yangi novda chiqaradi. Har yili qurt boqish uchun kesilganligi tufayli 60—70 yilda qarib, hosildan qoladi. Bunday T. yoshartiriladi. T. tanasi mustahkam chidamli, T. yogʻochidan bochkalar, beshiklar, novdalaridan savatlar, zambillar, kajavalar, yengil stullar yasaladi. Ipak qurti boqish uchun T. nihollari va koʻchatlarini yetishtirish, tutzorlar barpo etish — tutchilik pillachilikning muhim sohasi hisoblanadi. 1970—91 yillardaIpakchilik uHcmumymuda ipak qurti boqishga moʻljallangan T. ning 9 navi (Mankent, Pioner, SANIISH33, Surxtut, Oʻzbekiston va boshqalar) va 3 duragayi chiqarilgan va rnlashtirish uchun davlat reyestriga kiritilgan.

Kasalliklari: bakterioz, vilt, ildiz chirishi, poʻkaklanish va boshqa

Zararkunandalari: tut odimchisi, tut parvonasi, Komstok qurti, kuzgi tunlam, tripslar, boʻrtma nematodlar, simqurtlar, oʻrgimchakkana.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Demodok** (qadimgi yunoncha: *Δημοδόκος*) — Gomerning "Odisseyidagi" qahramon. Feaklar orasida koʻr aed(qoʻshiqchi).

Demodok poemalarni oʻzi ijro etgan lira joʻrligida kuylaydi. Feakiyaliklar shohi Alkinoy saroyidagi ziyofat paytida Demodok uch marta qoʻshiq aytadi. U birinchi marta qahramonlar haqida kuylaydi: jasur Axilles va dono Odissey oʻrtasidagi janjal haqida. Bunda, hech kim tanimagan Odissey ziyofatda hozir boʻlib, Demodokni tinglab yigʻlaydi (Axill, bu paytga kelib, Odisseyning doʻstlari boshqa koʻplab qahramonlar kabi oʻlgan edi). Ikkinchi marta Demodok Afrodita eri Gefestga Arey bilan qanday xiyonat qilgani va Gefest ularni toʻshakda ushlab olib, xudolar jazmanlarni koʻrishi uchun chaqirgani haqida kuylaydi. Bu qoʻshiq Alkinoy va Odissey mehmonlarini shodlantiradi. Uchinchi marta Demodok Odisseyning oʻzining iltimosiga binoan kuylaydi, u ayyor Odissey qanday qilib yunonlar Troyani qoʻlga olishda yordam bergan otni yasash gʻoyasini oʻylab topgani haqidagi hikoyani eshitishni xohlaydi. Qoʻshiqni tinglab, Odissey yana koʻz yoshlarini ushlab turolmaydi.

„Odisseyada" koʻr Demodok podshoh Alkinoyning iltimosiga binoan jarchi Pontonoy hamrohligida ziyofatga olib kelinadi.

Larissalik Timolayning soʻzlariga koʻra, Femiyning ukasi, Penelopaning qoʻriqchisi. Keyinchalik Klitemestr yonida qolgan qoʻshiqchi ham shunday deb ataldi.

Demodok obrazi zamonaviy epos ilmida katta sheʼrlarda ularning siklizatsiyasidan oldingi rus dostonlari kabi „kichik qoʻshiqlar" kabi epik ijodning bosqichi deb ataladi.

Demodok antik davrda mashhur Amikliyalik Apollon taxtida tasvirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑   Gomer. Odisseya VIII 44
2. ↑   Gomer. Odisseya VIII, 56-108; 256—371; 456—586.
3. ↑   Yevstafiy // Altman 1936, s.63-68
4. ↑   Lyubker F. Realniy slovar klassicheskix drevnostey. M. 2001. V 3 t. T.1. S.427
5. ↑   Демодок // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
**Irratsional tenglama** — tarkibida ildiz belgisi ostida oʻzgaruvchi boʻlgan tenglama.

Yechish
-------

Irratsional tenglamalarni yechishning ikkita usuli keng tarqalgan. Bular tenglamaning ikkala tomonini bir xil darajaga koʻtarish va yangi oʻzgaruvchilar kiritish usullaridir.

Tenglamaning ikkala tomonini bir xil darajaga koʻtarish usuli quyidagichadir:

a) berilgan irratsional tenglama
{\displaystyle {\sqrt[{n}]{f\left(x\right)}}={\sqrt[{n}]{g\left(x\right)}}}

koʻrinishga keltiriladi;

b) hosil qilingan tenglamaning ikkala qismi n-darajaga koʻtariladi:
{\displaystyle \left({\sqrt[{n}]{f\left(x\right)}}\right)^{n}=\left({\sqrt[{n}]{g\left(x\right)}}\right)^{n}}

c)
{\displaystyle \left({\sqrt[{n}]{a}}\right)^{n}=a}

ekanini eʼtiborga olib,

{\displaystyle f(x)=g(x)}

tenglama hosil qilinadi;

d) bu tenglama yechiladi va tekshiriladi, chunki tenglamaning ikkala qismini bir xil juft darajaga koʻtarish chet ildizlarning paydo boʻlishiga olib kelishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „Sodda irratsional tenglamalar (rus.)". *Virtual repetitor*. Qaraldi: 11-fevral, 2013.

Havolalar
---------

* Irratsional tenglamalar Ditutor saytida (ingl.)
* Irratsional yoki radikal tenglamalar Nabla saytida[*sayt ishlamaydi*] (ingl.)
**Xelatlar** (yun. chele — qisqichbaqa panjasi), kompleksonlar — mikroelementlarning metallorganik birikmalari; mikrooʻgʻit sifatida ishlatiladi. Suvda yaxshi eriydi, oʻsimliklar tomonidan yaxshi oʻzlashtiriladi, tuproq kolloidlari taʼsirida choʻkmaga tushmaydi. Mikroorganizmlarning yemirish taʼsiriga qarshi turish xususiyati, barcha tuproqlarda gidrolizga qarshi turgʻunligi, oʻsimliklarga zararli taʼsiri yoʻqligi bilan ahamiyatli. Tarkibida 1012% temir, 610% rux, 810% marganets, 9—18% mis bor. Tuproqqa ekin ekish oddidan boshqa oʻgʻitlar bilan birga solinadi, barglar orqali oziqlantirishda qoʻllaniladi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Xazonrezgilik** — daraxtlar va butalar, baʼzan oʻtlar (qichitqon oʻt) bargining toʻkilishi. Barglar yilning muayyan davrida bir vaqtda (mas, barg tukadigan daraxtlarda) yoki uzoq vaqt davomida (doim yashil usimliklarda) bittadan toʻkilishi mumkin. Tropik mintaqalarda daraxtlar bir necha kun, moʻʼtadil iqlimli hududlarda 8—9 oy bargeiz boʻladi. X. — barglarning qarishi bilan bogʻliq normal fiziologik jarayon. X. oldidan barglarda chuqur biokimyoviy va fiziologik oʻzgarishlar sodir boʻladi: xlorofill yemiriladi; karotinoidlar uzoq vaqt sak/ganib qolib, bargning kuzgi rangini belgilaydi. Barglardagi oziq moddalar zaxira toʻplovchi organlar (tuganaklar, ildizmeva, ildizpoyalar) oʻsish nuqtalari va yosh novdalarga oʻtadi. X. mexanizmi barg yoki barg bandi asosida parenxima hujayralari hisobidan koʻchib tushadigan qatlamning hosil boʻlishi bilan bogʻliq. Bargni poyada ushlab turadigan oʻtkazuvchi toʻkima bargning ogʻirligi va shamol taʼsirida uzilib, toʻkiladi. X. oʻsimliklarning namlik sarfini kamaytirish va novdalarni qor ogʻirligi taʼsirida sinishdan saqlanishga moslanishdan iborat evolyutsion jarayon.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xemotronika** (xemo... va ...tron) — ilmiy-texnik yoʻnalish; ishi elektrkimyoviy jarayonlar va hodisalarga asoslangan avtomatika, oʻlchash va hisoblash texnikasi asboblari va qurilmalarini tadqiq qilish, ishlab chiqish va qoʻllash masalalari bilan shugʻullanadi. X. shugʻullanadigan asboblar va qurilmalarning elektrod — elektrolit chegarasidan elektr toki oʻtkazilganda elektrkimyoviy jarayonlar yuz beradi. X.da ana shu jarayonlar oʻrganiladi. X.da elektroosmos hodisasidan, elektrod atrofidagi qatlamlarda elektrolit faol komponentlari oʻzgarishi va boshqa hodisalardan ham foydalaniladi. Eng oddiy xemotron asbob — elektrkimyoviy uya ichiga elektrolit toʻldirilgan va ikkita elektrod joylangan ixcham germetik shisha idish (ampula)dan iborat. Bunda elektrolit sifatida kislotalar, tuzlar va asoslarning suvdagi eritmalari ishlatiladi. Elektrodlar Pt (platina), Ag (kumush), A1 (alyuminiy), Zn (pyx) va boshqa metallar va ularning qotishmalaridan tayyorlanadi. Koʻpincha bu maqsadda Hg (simob) dan foydalaniladi.

Xemotron asboblar asosida ixcham tok va kuchlanish kuchaytirgichlari, toʻgʻrilagichlari, vaqt relelari, integratorlari, tezlanish, temperatura va tezlik datchiklari, titrashlar (vibratsiya) ni oʻlchash asboblari, indikatorlar, kulonometrlar hamda 107 — 10 Gs chastotalar diapazonida ishlaydigan boshqa asbob va qurilmalar yaratiladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xazinachi** — hukmdor va boshqalarning pullari, qimmatbaho buyumlari va boshqa moddiy boyliklarini saklovchi shaxs. Somoniylar davrida Buxoro Registoni atrofida joylashgan 10 ta devonning 2-si X. devoni, yaʼni mustovfiy devoni hisoblangan. Xorazmshohlar davrida mustovfiy oʻlka moliya organi boshligʻi, moliya maslahatchisi, oʻlka boshqaruv organi aʼzosi tarzida faoliyat koʻrsatgan. Qoraxoniylar davlatida X. masʼuliyatli lavozimlardan biri sanalib, agichi atamasi bilan ifodalangan. 14—16-asrlarda Markaziy Osiyo davlatlarida xazina uchun masʼul shaxslar "xozin", "xazinador" atamalari bilan ifodalangan. Eski oʻzbek tilida ham "X." istilohi qoʻllanilgan. Buxoro xonligida X. nisbatan quyi mansablardan biri hisoblangan.

Ad.:A6u Bakr Muhammad ibn Jaʼfar Narshaxiy, Buxorotarixi, T. 1966; Yusuf Xos Hojib, Qutadgʻu bilig, T. 1971; Shixab ad-Din Muxammad an-Nasavi, Jizneopisaniye sultana Djalal adDina Mankburni, Baku, 1973; Bartold V.V. Turkestan v epoxu mongolskogo nashestviya, Sochineniya, t. 1, ch. 1, M. 1973.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xazina** — 1) davlat puli, kimmatbaho buyumlari, umuman boyligi saqlanadigan joy; 2) yashirib qoʻyilgan (koʻpincha yer ostiga koʻmilgan) va egasi olmagan, keyinchalik esa tasodifan topilgan qimmatbaho buyum va tangalar majmui. Qimmatli tarixiy manba; 3) huquqsa — yer ostiga koʻmilgan yoki boshqa usul bilan yashirib qoʻyilgan, egasini aniqlash qiyin boʻlgan pul yoki qimmatbaho buyumlar. Bular davlat mulkiga oʻtadi. Qimmatbaho buyumlarni topgan shaxsga qonunda belgilangan holatda mukofot tariqasida haq toʻlanadi; 4) markazlashgan davlatlarda ularning moliyaviy zaxiralari majmui. AQSH, Buyuk Britaniya, Fransiya va boshqa mamlakatlarda byudjetning kassa ijrosini olib boradigan davlat moliya organi. Bular soliq, yigʻimlar undirishni tashkil etadi, X. biletlari chiqaradi. Oʻzbekistonda bu vazifani Moliya vazirligi va Markaziy bank bajaradi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lulvort qasri** (inglizcha: *Lulworth Castle*) ― Dorsetdagi qishloq uyi boʻlib, oʻrta asr qal’asi sifatida qurilgan.

Qal’aning tarixi
----------------

Qirol Jeyms I davrida, Govardlarning zodagon oilasining ov joylari qal’a oʻrnida boʻlgan. Manor uyi 1610-yilda Norfolk gertsogining nabirasi tomonidan qurilgan boʻlib, u bu yerda ov paytida doʻstlari bilan qolishni rejalashtirgan.

1641-yilda qasr Govardlardan savdogar Xamfri Veld tomonidan sotib olingan va keyin uning avlodlariga tegishli boʻlgan. Fransiya inqilobidan soʻng, qasr Fransiyani tark etishga majbur boʻlgan Burbonning hukmron palatasi aʼzolariga taqdim etildi.

Hozirgi holat
-------------

1929-yilda qal’a yonib ketdi, shundan soʻng u ayanchli holatda tashlab qoʻyildi. Uni rekonstruksiya qilish 1970-yillarda Angliya Heritage Foundation tomonidan amalga oshirilgan. Qayta tiklash ishlari 1998-yilgacha davom etdi.

Qal’a yil davomida shanbadan tashqari har kuni muzey sifatida jamoatchilikka ochiq. 2008-yildan beri har yili musiqa festivali oʻtkazib kelinmoqda.

Yana qarang
-----------

* Angliyadagi qal’alar roʻyxati

Manbalar
--------
**Yevgeniy Nikolayevich Borodaenko** (ukraincha: *Євген Миколайович Бородаєнко*; 1955-yil 21-aprel, Qoʻqon, Oʻzbekiston SSR) — sovet voleybolchisi, ukrainalik voleybol murabbiyi. Pozitsiyasi bo‘icha hujumchi bo‘lgan. Voleybol bo‘yicha SSSR sport ustasi.

Biografiya
----------

Yevgeniy Borodaenko 1955-yil 21-aprelda O‘zbekiston SSR, Qo‘qon shahrida tug‘ilgan.

**Sportdagi faoliyati:** 1972—1977, 1978—1979 — Avtomobilist (Dnepropetrovsk), 1977—1978, 1979—1983 — ChGS / Politexnika (Odessa) jamoalarida oʻynagan.

Odessaning 20-asrning eng yaxshi voleybolchilaridan biri.

**Murabbiylik faoliyati:** 1983-1992 — „Politexnika" (Odessa), ikki nafar murabbiy; 1992-1995 — „Torpedo" (Odessa), bosh murabbiy; 1995—2000 — Dorojnik-SKA (Odessa), murabbiy; 2000—2002 — „Femida" (Odessa), bosh murabbiy; 2002—2007 — „Azot" (Cherkasy), bosh murabbiy; 2007—2009 — „Impeksagrosport" (Cherkasy), bosh murabbiy.

### Yutuqlari

Ukraina chempioni (1997, 1998, 1999, 2006), Ukraina chempionati kumush medali sovrindori (1996, 2000), Ukraina chempionatining bronza medali sovrindori (1993, 1994 , 2005, 2002). Ukraina kubogi sohibi (1996).

2003-yilgi Yevropa top jamoalari kubogi finalida „Azot Cherkasy" jamoasini olib chiqdi (4-o‘rin).

U voleybol bo‘yicha Ukraina terma jamoasini (2006—2008), Ukraina yoshlar terma jamoasini (1994—1999) boshqargan.

2010/11-yilgi mavsumda u Rossiya chempionatining Oliy ligasida Nadejda (Serpuxov) jamoasi bosh murabbiyi bo‘lib ishlagan. Bu uning ayollar voleybol jamoasidagi birinchi tajribasi bo‘lib, Borodaenko boshchiligidagi „Nadejda" chempionatda 4-o‘rinni egalladi.

2011-yilning mavsum oralig‘ida u Ukraina Superligasining „Krymsoda" (Kranoperekopsk) jamoasiga bosh murabbiy etib tayinlangan.

Yordamchi murabbiy:

* Sergey Skripka boshchiligaidagi 2011-yilgi Universiadada  ishtirok etgan Ukraina talabalar terma jamoasi murabbiylar shatibida ishlagan.
* Bosh muabbiy Ruslan Ruban „Favorit" (Lubniy) SC  jamoasida assistentlik qilgan.

2018-yilda u „Politexnika" (Odessa) voleybol jamoasini boshqargan.

Mukofotlar
----------

* Voleybol bo‘yicha SSSR sport ustasi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Polіtexnіk" yak dzerkalo ukraїnskogo voleybolu Wayback Machine saytida arxivlandi (3 December 2021[Date mismatch])./ — 2018.
2. ↑  Voleybol. Nazvano sklad cholovіchoї zbіrnoї Ukraїni na Unіversіadu Wayback Machine saytida arxivlandi (2 December 2021[Date mismatch]).. (rus.)
3. ↑  V Odesі vіdrodivsya cholovіchіy voleybol Wayback Machine saytida arxivlandi (15 September 2021[Date mismatch]). // Sayt Vіddіlennya NOK Ukraїni v Odeskіy oblastі.
4. ↑  „Evgeniy BORODAENKO: "Biz jamoani jalb qilishni deyarli yakunladik"". 5-dekabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyun 2023-yil.
5. ↑  „Voleybol. Budivelnikni "Lokomotiv"ning sobiq ustozi boshqargan". 26-may 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyun 2023-yil.

Havolalar
---------

* „Odessa jamoasiga yordam berishga tayyormiz …". „Odessa-Sport" agentligi. 07/10/2007
* Serpuxov tumani maʼmuriyatining veb-saytida „Nadejda" klubi
* Eʼtirofga loyiq (mavjud havola). „Cherkasy" ayollar voleybol klubi. 09.01.2007
**Yevgeniy Lvovich Navrotskiy** (1886, Kiyev — 1921.1.2, Toshkent) — seleksioner olim, Oʻzbekistonda oʻrta tolali gʻoʻzaning dastlabki seleksiya navlarini yaratgan. Andijon tajriba dalasi seleksioneri (1912—20). Russel va Triumf amerika gʻoʻza navlaridan koʻp marta tanlash usuli bilan Navrotskiy [(0100), 1913] va Navrotskiy zafari (Triumf Navrotskogo, 0251), 1915] navlarini chiqardi. Navrotskiy yaratgan gʻoʻza navlari paxtachilikning rivojlanishida katta rol oʻynadi va 20-asrning 20-yillaridan Oʻrta Osiyo va Qozogʻistonda ekilgan asosiy navlar boʻldi.

N.ning asosiy ilmiy ishlari gʻoʻza navlarini yaratish va sinash masalalariga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yevgeniy Gennadyevich Cheremisin** (1988-yil 29-fevralda tugʻilgan, Naberejnye chelni, Tatar ASSR) — rossiyalik futbolchi , darvozabon. Oʻzbekiston oliy ligasida 30 dan ortiq oʻyin oʻtkazgan.

Faoliyati
---------

Chelnidagi „Zarya" futbol maktabi tarbiyalanuvchisi, birinchi murabbiyi Gennadiy Andreevich Kadilskiy. Professional futbolga Nijnekamskning „Neftekhimik" jamoasi bilan kirib kelgan. Klub bilan 2005-yilda Rossiya kubogi oʻyinlarida va 2006-yilda ikkinchi divizionda debyut qilgan. Nijnekamsk jamoasida ikki mavsum davomida u milliy chempionatlarda 36 oʻyin oʻtkazgan.

2008-yilda u Qozonning „Rubin" klubiga oʻtdi. Klubda Rossiya chempionatida jamoas bilan asosiy tarkib oʻyinchisi sifatida birorta ham oʻyin oʻtkaza olmadi. Mamlakat kubogida u bitta oʻyinda ishtirok etdi — 2010-yil 13-iyulda Astraxanning „Volgar" jamoasiga qarshi. 2010-yilda Hamdoʻstlik kubogi gʻolibi boʻldi. Rubin-2 va Rubin jamoasi tarkibida chempionatda 39 ta oʻyin oʻtkazdi va 44 ta gol oʻtkazib yubordi. Fakel Voronezh ijaraga oʻtdi, jamoada bor-yoʻgʻi 1 ta oʻyinda maydonga tushdi. 2014-yilda esa Neftekhimik klublariga oʻtdi, klubda birorta ham oʻyinda maydonga tushmadi. Shu yil FC KAMAZ klubiga qoʻshildi.

2015-yilda Fargʻonaning „Neftchi" jamoasiga oʻtdi. U O‘zbekiston oliy ligasidagi debyut uchrashuvini 2015-yil 14-mart kuni „Sho‘rtan"ga qarshi oʻyinda o‘tkazdi. Mavsum davomida u barcha 30 uchrashuvni asosiy tarkibda oʻtkazdi. Jamoasi bvilan soʻnggi bir necha yil ichida eng yaxshi natija — beshinchi oʻrinni egallashga muvaffaq boʻldi. Biroq mavsum yakunida xorijlik darvozabonlarning O‘zbekiston chempionatida o‘ynashi taqiqlangani bois, darvozabon „Neftchi"ni tark etishga majbur bo‘ldi.

2017-yil boshida u Belorussiyaning „Isloch" klubiga koʻrikka borgan, ammo transfer muvaffaqiyatli amalga oshirilmagan. 2018-yilda Oʻzbekiston superligasi vakili Qizilqum klubiga qoʻshildi. Klubda 43 ta oʻyinda maydonga tushdi. klubda 2 mavsum oʻynadi. Sonʼg, Qirgʻizistonning Kaganat klubiga oʻtdi.

Yutuqlari
---------

* Rossiya Superkubogi : 2010

Havolalar
---------

* „Rubin Qozon" rasmiy veb-saytidagi oʻyinchi sahifasi Wayback Machine saytida arxivlandi (2010-08-11).

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |




1. ↑  KRYoSTNIY OTYeTs YuNIX ChYeLNINSKIX FUTBOLISTOV
2. ↑  Match Volgar-Gazprom — Rubin. footballfacts.ru
3. ↑  Yevgeniy Cheremisin: „Kubok Sodrujestva otobral u nas ochen mnogo emotsiy"
4. ↑  Match Neftchi F — Shurtan. soccerway.com
5. ↑  Chetire slagaemix uspexa. Kak „Neftchi" vernulsya v elitu
6. ↑  Rossiyskiy vratar Cheremisin priexal na prosmotr v „Isloch"
**Yevgeniy Dmitriyevich Polivanov** [1891.28.2 (12.3), Smolensk - 1938. 25.1, Moskva — rus sharqshunos olimi.

Bir paytning oʻzida Sharq akademiyasi (yapon tili boʻyicha, 1911) va Peterburg universitetining tarix-filologiya fakultetini tugatgan (1912). Peterburg universitetida yapon tili boʻyicha privat-dotsent (1914—16), Tashqi ishlar xalq komissarligi (1917—18), Shimoliy viloyat Axborot byurosining sharq boʻlimi (1920) singari turli muassasalarda xizmat qilgan. 1921-yil Polivanov Toshkentga ishga yuborilgan va Turkiston Respublikasi Davlat ilmiy kengashi raisining oʻrinbosari hamda universitet professori sifatida xizmat qilgan. 1923-yildan boshlab Oʻrta Osiyo xalklari tillari bilan faol shugʻullangan.

1926-yilda Samarqandga kelib, Madaniy qurilish ilmiy tadqiqot institutida xizmat qiladi. 1931-yil shu institut bilan birga Toshkentga koʻchib keladi. Nihoyat, 1934-yil Qirgʻizistonga koʻchib borib, 1937-yil 2-avgustda xibsga olingunga qadar, Qirgʻiziston Til va yozuv instituti professori lavozimida ishlaydi.

Polivanov Osiyo va Yevropadagi koʻp xalklar tillarini bilgan. U lingvistik poetika masalalari, syujetlarning bir milliy adabiyotdan ikkinchi milliy adabiyotga koʻchishi, "Manas" eposi va boshqa folklor asarlari ustida tadqiqot ishlarini olib borgan. 20 dan ziyod kitob va koʻplab maqolalar bilan umumiy tilshunoslik, yaponshunoslik, xitoyshunoslik va turkiyshunoslik fanlari taraqqiyotiga katta hissa qoʻshgan. Polivanovning hali eʼlon qilinmagan, ammo saqlanib qolgan merosi orasida Oʻzbekistondagi dialektologik ekspeditsiya materiallarini taʼkidlash joiz. Afsuski, Polivanov qamoqqa olingach, uning barcha qoʻlyozma asarlari olib ketilgan va kuydirib tashlangan ("Uzbek tilining tadrijiy tarixi", "Xorazmdagi uzbek shevalarining muxtasar ocherki", "Oʻzbek tili grammatikasi boʻyicha materiallar", "Uzbek dialektologiyasi boʻyicha materiallar" va boshqalar).

Manbalar
--------

1. ↑  "Polivanov Yevgeniy Dmitriyevich" *OʻzME*. P-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yevgeniy Ivanovich Proskoryakov** (1895, Saratov — 1965, Samarqand) — biolog olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1957), biol. fanlari doktori (1953), professor (1954), Saratov qishloq xoʻjaligi institutini tugatgan (1920). Saratov viloyatidagi qishloq xoʻjaligi stansiyasida laborant (1921—25), Voronej qishloq xoʻjaligi institugi botanika kafedrasida assistent (1925—30), dotsent (1930), Belorussiya Fanlar akademiyasi Markaziy botanika bogʻida gsrbariy boʻlimi mudiri (1934—37), Oʻzbekiston davlat universiteti botanika kafedrasi professor, mudiri (1937—39; 1942-yildan). Ulyanovsk pedagogika instituti professor va direktor oʻrin-bosari (1939—42). Ilmiy faoliyati bug-doydoshlar va hiloldoshlar oilalari, Zarafshon vohasi florasi resurslarini oʻrganish va undan oqilona foydalanishga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

* Bir yillik efemerlarning kelib chiqishi, Samarqand, 1950.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Zanjirli madrasasi** (qrim tatarcha: ) — 1500-yili Menli Gerey Xon I xon Saalashaqli soldirgan madrasa (bugungi paytda Boqchasaroy oldida). Bu madrasa Qrimdagi sovet davridan qolgan yagona tarixiy madrasa. U nomni oldingi eshikning tepasida osilgan zanjirdan oldi, shuning uchun madrasaga kirganlarning barchasi boshlarini egib turishlari kerak.

Qrimning bahsli hududini nazorat qiladigan Rossiya Federatsiyasida federal ahamiyati bor madaniy meros ob’yekti hisoblanadi, Ukrainada bahsli hudud joylashgan xalqaro tan olingan chegaralari doirasida, milliy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros ob’ekti hisoblanadi.

Arxitekturasi
-------------

Zanjirli madrasasining binosi toshdan qurilgan, toʻrt qavatli, bir qavatli, oldin favvorasi boʻlgan ichki hovlisi bor (2007-yili restavratsiya qilgandan soʻng, hovlining ustidan shisha tom qurilgan). Madrasa hovlisining perimetri boʻylab uchli darvoza va ustunlarga tayangan oʻnlab yarim sharsimon gumbazlar bilan qoplangan kamar galereyasi joylashgan. Galereyaning uch tomonida uchli gumbazli maishiy va oʻquv xonalari joylashgan. Binoning ancha dabdabali tashqi koʻrinishi qal’aga oʻxshaydi. Madrasaga kirganlarning hammasi boshini egib turishi uchun bitta eshikning teshigiga temir zanjir osilgan. Eshik tepasida quyidagi yozuv bor:

> Mehribon Allohning yordami bilan bu maktabni Hoji Gereyning oʻgʻli Menli Gereyxon qurishga buyurdi, Alloh taolo hukmronligini shu kungacha davom ettirsin. asrning oxiri. 906-yil.
> 
>

Tarixi
------

1914-yili madrasa hududida buyuk qrim-tatar pedagogi Ismoil Gaspirali dafn etilgan.

1918-yili qrim-tatar yozuvchisi, jurnalist, jamoat arbobi, oʻqituvchi Abilakim Ilmiy Zanjirli madrasasida geografiya oʻqituvchisi boʻlib ishlagan.

2007-yili Turkiya Zanjirli madrasasi va yaqin joydagi birinchi Qrim xoni Hoji Gerey I ning gumbazin tiklash uchun 2,75 million dollar ajratdi.

2015-yilning oktabr oyidan boshlab „Zanjirli madrasasi" maktabi federal ahamiyati bor madaniy meros hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Qirim tatar mәdenietіnің qayratkerlerі (1921—1944 j.): Biobibliografiyaliq sөzdіk. — Aqmeshіt, 1999. B. 100.
2. ↑  Tүrkiya Baqshasaraydagʻi ejelgі mұsilman eskertkіshterіn qalpina keltіruge shamamen 3 mln dollar bөldі
3. ↑  RF Jarligʻi
**Oʻquv rejasi** - oʻquv yurtlarida oʻqitiladigan fan, ularning boʻlimlari, oʻqitilish tartibi hamda har bir fanning yil davomida oʻqitilishi, ularning oʻquv yili va haftasida qancha miqdorda oʻtilishi kerakligini belgilab beradigan rasmiy pedagogik hujjat. Oʻzbekistonda Oʻquv rejasi tegishli vazirliklar tomonidan tuziladi va tasdiqlanadi. Bir tipdagi oʻquv yurtlari uchun Oʻquv rejasi yagona va majburiydir. Shu bilan birga, har bir oʻquv yurti Oʻquv rejasini belgilangan miqdorda oʻzgartirishi mumkin. Shuningdek, mamlakatdagi tayanch oliy oʻquv yurtlari uchun oʻziga xos Oʻquv rejasiga ega boʻlishga ruxsat etilgan. Oʻquv rejasining umumiy va majburiyligi taʼlim tizimi bosqichlarining uzluksizligini, jamiyatning barcha aʼzolariga ilm olishning bir xil imkoniyatlarini taʼminlaydi.

OʻzRda taʼlim tizimi barkamol shaxsni shakllantirishga qaratilganligi uchun ham Oʻquv rejasida taʼlimning insonparvarlashuviga alohida eʼtibor berilgan. Oʻquv yurtlarining Oʻquv rejasi muayyan qismlardan iborat boʻlib, ularda oʻquv yurti oʻquvchisi, talabasi yoki tinglovchisida shakllantirilishi lozim boʻlgan ilmiy, maʼnaviy, kasbiy sifatlar hamda amaliy koʻnikma va malakalar hisobga olingan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Plyuralizm** yoki **Pluralizm** (lotincha: *pluralis* — koʻplik):

1) borliqning bir necha (yoki koʻplab) mustaqil ibtidosi yoki bilimning bir qancha asosi mavjud deb hisoblovchi falsafiy qarash. Shu bilan birga, manfaatlar, gʻoyalar, qarashlarning ham koʻpligini bildiradi. "P." terminini nemis faylasufi X. Volf (16791754) kiritgan (1712). P.ning aksi — monizm. Gʻarb falsafasida juda koʻp oqim boʻlib, ular hozirgi falsafaning plyuralistik harakteridan dalolat be-radi (pragmatizm, personalizm, hayot falsafasi va boshqalar); 

2) jamiyat siyosiy tizimining xususiyati. Bunda ijtimoiy guruxlar oʻz manfaatlarini oʻz vakillari (siyosiy partiyalar, kasaba uyushmalari, diniy va boshqa tashkilotlar) orqali ifodalash uchun tashkiliy tar-tib-qoida tusini olgan imkoniyatlarga ega buladilar. Jamiyatni demokra-tiyalash jarayonida (qarang Demokratiya) P. shakllanib, rivojlanadi: u ijtimoiy guruxlarning turli-tuman manfaatlarini aks ettiruvchi har xil qarashlar, fiqolar mavjudligini anglatadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Plutonizm** (Pluton — afsonaviy yer osti hukmdori nomidan) — Yer geologik tarixida ichki (endogen) jarayonlar hal qiluvchi rol oʻynaydi degan ilmiy taʼlimot. 18-asr oxiri — 19-asr boshlarida kengtarqalgan. P. qarashlari sistemasi shotlandiyalik tabiatshunosgeolog J. Gettonning "Yer nazariyasi" kitobida (1788, 1795) ishlab chiqilgan. Uning fikricha, Yer yuzasi va Yer poʻstida sodir boʻladigan barcha oʻzgarishlar fizik va kimyoviy jarayonlar bilan uzviy bogʻliq. P. quruklik yuzasining suv bilan yuvilib ketishi, dengiz ostida choʻkindi jinslarning paydo boʻlishi, ularning zichlanishi, dengiz suvi qaytgach, yangidan materikning bunyodga kelishini "erning ichki harorati" (magmatizm va vulkanizm) oqibati, deb hisoblardi. J. Gettonning bu taʼlimoti magma va magmatik togʻ jinslari haqidagi birinchi progressiv tushunchaga asos soldi va oʻsha davrda xukm surgan neptunizm (A. Verner) taʼlimotiga katta zarba berdi. 19-asr boshlarida bazaltlarning vulkandan kelib chiqqanligi va vulkan hamda zil-zilalarda Yer ichki energiyasining ahamiyati aniklandi. P. tarafdorlari Yer yuzasi tarixida vulkan harakatlari hal qiluvchi ahamiyatga ega, deb hisoblaganlar (vulkanizm-katastrofizm tarafdorlari A. Gumboldt va L. Bux ham shu fikrda edilar). "Vulkanistlar" va "plutonistlar"ning ilmiy qarashlari bir-biridan farqlansada, ularning har qaysisi Yer tarixida ichki kuchlarning hal qiluvchi rolini tan olganlar va ular orasidagi ilmiy bahslashuvlar geol. fanini rivojlanishiga katta hissa qoʻshgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Purkash** — qishloq xoʻjaligi ekinlari hamda oʻrmonzorlarni zararkunanda, kasalliklar va begona oʻtlardan himoya qilishda maxsus purkagichlar bilan pestitsid eritmalarini sepish, shuning-dek, defoliatsiya va desikatsiya qilish usuli. P. uchun turli xil preparatlarning suv yoki boshqa erituvchilardagi emulsiya va suspenziyalaridan foydalaniladi. P. uchun olingan suyukliklar barqaror va yopishqoq boʻlishi, ishlov berilgan sathni bir tekisda hoʻllab tarqalishi kerak. Suyuq preparatlarning yopishqokligi va satxda ushlanib turish darajasini oshirish uchun ularga har xil moylar (quriydigan glitseridlar, kalsiy sulfati va boshqalar) qoʻshiladi. P. muddatlari zararkunanda va kasallik qoʻzgʻatuvchilarning biologik xususiyatlari hamda ob-havo sharoitiga qarab belgilanadi. P. changitishga nisbatan bir qator afzalliklarga ega: ishlov berilgan satxda preparatning bir tekisda taqsimlanishi va yopishib ushlanib turishini taʼminlaydi; ob-havo sharoitlariga kamroq bogʻliq boʻladi. Kuchli shamol paytida P. mumkin emas, preparat chetga uchib, muhitning ifloslanishiga sabab boʻladi; havo harorati 27° dan yuqori boʻlganda P. oʻsimliklarni kuyishga olib keladi. Shuning uchun P.ni erta bilan yoki kechki salqinda oʻtkazish tavsiya etiladi. Issiqiqlim sharoitida samolyotlar bilan kichik hajmli P.man qilinadi.

Sulton Alimuhamedov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yarimo'tkazgichli lazer** - bu yarimo'tkazgichni ishchi vosita sifatida ishlatadigan qattiq holatdagi lazer. Bunday lazerda, boshqa turdagi lazerlardan (qattiq holatdagi) farqli o'laroq, radiatsiyaviy o'tishlar atomlar, molekulalar va ionlarning lokalizatsiyalangan energiya darajalari o'rtasida emas, balki ruxsat etilgan energiya diapazonlari yoki kristall pastki bantlar o'rtasida qo'llaniladi. Yarimo'tkazgichli lazerda nasos quyidagi tarzda amalga oshirilishi mumkin:

* to'g'ridan-to'g'ri elektr toki bilan (to'g'ridan-to'g'ri nasosda);
* elektron nuri;
* elektromagnit nurlanishi.

Yarimo'tkazgichlar nomi ostida kuchli nasosli LED va unga yopishtirilgan qattiq holatdagi faol elementdan iborat gibrid lazer tez-tez uchraydi. Bunday lazerlarning afzalligi shundaki, LED nasos strukturasi ancha kengaytirilgan va shunga mos ravishda kuchli bo'lishi mumkin. Isitishdan mexanik deformatsiyalar faol elementga kamroq ta'sir qiladi. Bir necha vattdan o'nlab vattgacha bo'lgan "yarim o'tkazgich" lazerlar asosan ushbu texnologiya yordamida ishlab chiqariladi.

Yarimo'tkazgichli lazerda kristall panjarani tashkil etuvchi atomlar qo'zg'aluvchan bo'lgani uchun, lazerning o'zi juda kichik bo'lishi mumkin.

Yarimo'tkazgichli lazerlarning yana bir xususiyati - yuqori samaradorlik(KPD), past inertsiya va dizaynning soddaligi.

Qo'llanilgan adabiyotlar.
-------------------------

* Грибковский В. П. Полупроводниковые лазеры. — Радиофизика и электроника, 1988г.
* Ushbu maqola Mirzo Ulug'bek nomidagi O'zbekiston Milliy universiteti Fizika fakulteti talabasi Abduvaliev San'at tomonidan Wikita'lim loyihasi doirasida ingliz tilidan tarjima qilindi.

*
**Yaroslav Donishmand** **haykali** — Kiyevning Buyuk Gertsogi Yaroslav Donishmandning yodgorligi, Kiyevda Oltin darvoza yaqinida joylashgan. Yodgorlik muallifi haykaltarosh Ivan Kavaleridzedir.

Oltin darvozadagi yodgorlikka qoʻshimcha ravishda uning maketi Kiyevda Andriyevskiy qiyaligi 21-da (Haykaltarosh uy-muzeyi yaqinida) oʻrnatildi. I. Kavaleridze ushbu yodgorlikni metalldan qoʻyishni koʻzda tutmadi va uni kichik haykalcha sifatida ifodaladi.

Yodgorlik 1997-yilda (Kiyev kunida) oʻrnatilgan hamda mualliflarga shaharsozlik va badiiy jihatlar haqida oʻylash uchun vaqt bermasdan, juda tez qurilgan. Yodgorlik bronzadan yasalgan va granit poydevorga oʻrnatilgan. Poydevorning oʻzi maxsus tuproqdan koʻtariladi. Yodgorlikning oʻng tomonida qadimgi rus tilida knyazning ismi oʻyilgan tosh bor.

Ivan Kavaleridze loyihasi boʻyicha ushbu yodgorlikni amalga oshirgan haykaltaroshlar („Yaroslav Donishmand Kiyevlik Sofiya maketi bilan", 1949) Vitaliy Sivko, Nikolay Bilik, Aleksey Redko va Vladimir Chepelik, meʼmorlar Ruslan Kuxarenko va Yuriy Lositskiy.

Yodgorlikning orqa tomonida uchta iz qoldirgan haykaltaroshlar — V. Sivko, N. Bilik va A. Redko.

Havolalar
---------

* Pamyatnik Yaroslavu Mudromu („chelovek s tortom") v Kieve
**Avtomobil sugʻurtasi -** avto va mototransport vositalarini hamda haydovchi va yoʻlovchilarni sugʻurtalash. Tanlangan variantdan kelib chiqqan holda sugʻurta qoplamasining har xil turlarini nazarda tutadi. Ulardan keng tarqalgani - avtomobil salonida boʻlgan haydovchi va yoʻlovchilarni yoʻl-transport hodisasi (YTH) natijasida tan jarohatlari etkazilishidan sugʻurtalash; YTH natijasida tibbiy xarajatlarni sugʻurtalash (tibbiy koʻrsatmalar boʻyicha davolanish uchun xarajatlar(; YTH natijasida vafot etishini sugʻurtalash; YTH va b. natijasida tranport vositasining zararlanishi yoki butunlay nobud boʻlishini sugʻurtalash. Avtomobil sugʻurtasi sohasi avtomobil yoki mototsikldan foydalanishda yuqori xavf manbaasi ekanligi bilan bogʻliq uchinchi shaxlarning hayoti, sogʻligʻi va mulkiga etkazilgan zarar uchun avtotransport egasining fuqarolik masʻuliyatini sugʻurtalashni Oʻz ichiga oladi (koʻpchilik davlatlarda majburiy hisoblanadi).

Manba
-----

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2006-08-31).
**Avtopilot** (avto ... va frans. Pilote – uchuvchi) – uchish apparatlari (samolyot, vertolyot, snaryad va boshqalar)ni avtomatik tarzda (uchuvchi ishtirokisiz) boshqarish mexanizmi. A. sxemasini K. E. Siolkovskiy tuzgan (1898). Parijda 1914 i. oʻtkazilgan Xalqaro koʻrgazmada A. boshqargan samolyot birinchi marta namoyish qilingan. Dastlab, A. samo-lyot rullarini uchuvchi ishtirokisiz boshqarish uchungina xizmat qildi. Key-inchalik A. takomillashtirilib samo-lyotning belgilangan uchish rejimini birdek tutib turadigan yoki uchish re-jimini yoʻnalish, ogʻish va balandlikka qarab oʻzgartiradigan puxta tizim yara-tildi. A.ning yanada takomillashtiri-lishi natijasida samolyot rullarini va dvigatellarini boshqarishni avtomat-lashtiruvchi tizim barpo qilindi. Bun-day A.lar samolyotni ekipajsiz uchirish va uni radio orqali boshqarishga imkon beradi. A. raketalar va samolyot-snaryadlarga, Yerning sun’iy yoʻldoshlari va boshqalarga ham oʻrnatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avtomatizm** – 1) psixologiyada – insonning ong nazoratisiz bajara-digan harakatlari. A. birlamchi va ik-kilamchi boʻladi. Nafas olish, yoʻtalish, aksa urish kabi oʻz-oʻzidan boʻladigan harakatlar birlamchi A.dir. Ikki-lamchi A. dastavval ongli va muntazam harakatlarni mashq qilib takrorlash na-tijasida paydo boʻladi (mas, yurish). A. malaka va odatlarni yaratadi (qarang Shartli refleks). 2) fiziologiyada – organ yoki ayrim hujayralarning tashqi sabablarga bogʻlanmay ritmik, davriy yoki no-davriy ishlash qobiliyati (hatto orga-nizmdan ajratib olingan yurak va ichak qovuzlogʻining qisqarishi, ba’zi epi-teliy hujayralari "kipriklari"ning hilpillashi, oʻsimlik hujayralaridagi protoplazma harakati va hokazo).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Avtomatik nusxalash** – avto-matik qurilma yordamida namuna, model, andaza yoki chizmadan nusxa koʻchirib buyum yasash. Avtomatik nusxalash murakkab shaklli buyumlarni, mas, eshkak vintlarini, kema va samolyotlarning shakldor qismlarini, shtamp va boshqalarni yasashda qoʻllaniladi. Avtomatik nusxalash maxsus 128nusxalash stanoklari, frezerlash-nus-xalash stanoklari va avtomatik agre-gatlarda bajariladi. Namuna, model yoki andazaning nusxasi ishlanayotgan buyumga mexaniq gidravlik, pnevmatik yoki elektrik kuzatish tizimi yordamida koʻchiriladi. Bu tizim namuna, model yoki andaza konturi (qiyofasi) boʻylab yuradigan qabul qiluvchi qurilma (datchik) dan, shu datchikning vaziyatlarini uzatuvchi kuchaytirgichdan va buyumga datchik koʻchirayotgan nusxa shaklida ishlov beradigan mexanizmni boshqaruvchi ser-vomotordan iborat. Chizma nusxasi ish-lanayotgan buyumga fotoelektrik datchik yordamida koʻchiriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Husayn Ali Hoji Deligani -** Islomiy Kengashning 9-, 10- va 11- davrlari vakili hamda Islomiy Kengash Dastur, byudjet va hisob-kitob komissiyasining Isfaxon viloyatidagi Shohinshahr, Mimeh va Barxor saylov okruglaridan aʼzosi va Inqilobiy gvardiyadan nafaqaga chiqqan. U 10-saylovda fundamentalistlar roʻyxatidan oʻrin olgan va 11-saylovda ham ketma-ket uchinchi turda yana fundamentalistlar roʻyxatiga kirib,qatʼiyat bilan va qariyb toʻqson foiz ovozni qoʻlga kiritib, Islomiy Kengashga ikkinchi bor kirdi.U butun mamlakat bo‘yicha eng ko‘p ovoz to‘plagan holda 11-parlamentga saylangan..U Eron rasmiylari va Amerika rasmiylari o‘rtasidagi muzokaralarni taqiqlash rejasini imzolaganlardan biri hisoblanardi.

Korona infektsiyasi
-------------------

2019-yil iyul oyida Fors axborot agentligi Husayn Ali Hojining korona virusi bilan kasallangani haqida xabar bergan edi, undan keyin u vafot etgani yoki yo'qligi haqida hozircha ma'lumotimiz yo'q.

Bog'liq so'rovlar
-----------------

* Shahinshahr, Mimeh va Barxar saylov okruglari vakillari ro‘yxati
* Islom Kengashining to'qqizinchi davri vakillari ro'yxati
* Islom Kengashining 10-sessiyasi vakillari roʻyxati
* Seyyid Sadiq Tabatabai Nejod
* Muhammad Tagi Naqd Ali
* Asg'ar Salimi
* Samiya Mahmudiy
Toshkent shahridagi markaziy koʻchalardan biri hisoblanadigan Husayn Boyqaro koʻchasi Bektemir tumanida joylashgan. Bu koʻcha Oxangaron va Bektemir kuchalari oraligʻida joylashgan.

Tarixi
------

Husayn Boyqaro koʻchasining uzunligi 5 km. 20-asrning 1-yarmida Toshkent viloyatining Oʻrta Chirchiq tumaniga qarashli Bektemir Qoʻrgʻonining kengayishi va sanoat korxonalari qurilishi tufayi tashkil etilgan. Dastlab koʻcha Lixachyov nomi bilan yuritilgan. 1992-yil 6 apreldan Husayn Boyqaro (1438-1506) nomi bilan qayta nomlangan va bugungi kungacha shu nom bilan atalib kelinmoqda.

Inshootlar
----------

Koʻcha boʻylab tuman xokimligi va unga tegishli muassasalar, „Toshkentspirt"(hozirgi Bektemir-Spirt), „Irgidromash", „Shoshenergiya" korxonalari hamda „Sergelibeton" korxonasi filiali, „Suvchi" bozori, „Quyoshcha" bolalar maydonchasi, 158-dorixona, „Zafar" stomatologiya poliklinikasi, koʻp qavatli maʼmuriy va turar joy binolari va boshqa diqqatga sazovor maskanlari joylashgan.

Tutashgan ko'chalar
-------------------

Husayn Boyqaro koʻchasi tarkibida 3 ta tor kucha mavjud. Koʻchaning yoʻnalishini Bektemir kanali kesib oʻtgan. Husayn Boyqaro koʻchasi Roxat va Yuqori Chirchiq koʻchalari bilan tutashgan.

Manba
-----

1. ↑
2. ↑  *Toshkent. Ensiklopediya*, 2009-yil.