recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Xoja Ismatulloh Valiy** — (1365—1436) — alloma va avliyo.
Xoja Faxriddin Ismatulloh binni Masʼud Buxoriy valiyulloh, buyuk shoir, faylasuf, ulug‘ tarbiyachi, maʼrifatparvar zot bo’lgan. U 1365-yilda Buxoroda tug‘ilib, 1436-yil Buxoro shahrida vafot qilgan. Xoja Ismatullohning otasi Xoja Masʼud ziyoli, donishmand, orif, taqvodor inson bo’lgan. Davlatshoh Samarqandiyning "Tazkirat ush shuaro" kitobida yozilishicha, Xoja Ismatulloh buzrukzoda, fozil va bilimdon kishi ermish, nasabi Jaʼfar ibn Abu Tolibga ulanadi. Xoja Ismatullohning ota-bobolari Buxoroda ulug‘ va fozil kishilardan bo’lgan. Xoja Ismatulloh Buxoro madrasalarida taʼlim olib, qisqa muddatda ustod allomalar nazariga tushadi. Qur’on, tafsir, hadis, fiqh va boshqa ilmlarni mukammal oʻrganib, XIV asr allomasi sifatida elga taniladi. Xoja Ismatulloh "Ismat" va "Nosiriy" taxalluslari bilan ijod qilgan. Xoja Ismatulloh g‘azallari nafaqat Buxoro, balki butun Movarounnahrda, qolaversa, butun Sharqda mashhur bo’lgan. Xoja Ismatullohning "Devon"lari va "Qasidalar" kitoblari bor. "Devon"lariga g‘azal, ruboiy, muxammas, qasida, tarkibband, qitʼa, marsiya, hajviya, muammo, masnaviylari kiritilgandir. Atoqli shoir asarlari ishqu muhabbat, odob-axloqqa bag‘ishlangan bo‘lib, u tabiat manzaralarini inja bir noziklik bilan tasvirlaydi. Shoirda so‘fiyona ruh ustivordir. Xoja Ismatullohning xattotlar tomonidan ko‘chirilgan "Devon"i Sankt-Peterburg, Toshkent, Dushanbe, Filadelfiya, London, Kalkutta, Buxoro shaharlaridagi kutubxonalarda saqlanmoqda. Buxoro shahrining Shayx Jalol darvozasidan chiqib, janub tomon yurilsa, Hazrat Xoja Ismatulloh Valiy ziyoratgohlari ko‘rinadi. Ushbu ziyoratgoh sobiq Ittifoq zamonasida qarovsiz edi. Masjid yiqitilgan, chashma va quduq ko‘mib tashlangan, ziyoratgohga kelish taʼqiqlangan edi.
2004-yilning fevral oyidan boshlab ulug‘ alloma Xoja Ismatulloh Valiy ziyoratgohlarida obodongarchilik ishlari boshlandi. Bu yerda baland gumbazli maqbara, masjid, hazira bino etildi. Hazratning, chashmalari atrofi devor bilan o‘rab olinib, kelajakda devorda yozuvlar: Xoja Ismatulloh g‘azallaridan namunalar, hikmatli gaplar yozilib, Hazrat Xoja Ismatulloh majmualarining shimolida ulkan bog‘ barpo qilindi. "Xoja Ismatulloh ziyoratgohi" loyihasini viloyat bosh arxitektori M.Q.Axmedov yaratgan. Ushbu ziyoratgoh hashar yo‘li bilan bunyod etildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Yoʻldoshev N*. Buxorodagi ayrim avliyolar tarixi*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1993 — 143 bet.
2. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.
**Xoja Jaloliddin Hoshimiy as Siddiqiy** — (1438—1528) — alloma va muhaddis.
Hazrat Xoja Jaloliddin Hoshimiy 1438-yil Buxoroda ziyoli alloma oilasida tug‘ilgan. Bu zoti sharifning katta bobolari hazrat Abu Hafs Kabir zamonlarida Buxoroning shayxulislomi bo‘lgan ekan. Hazrat Hoshimiy isteʼdodli shoir, buyuk tarbiyachi, saxovatli zot bo‘lgan. Ko‘plab isteʼdod egalariga homiylik qilgan, XV asrning buyuk allomasi Zayniddin Vosifiy „Badoyeʼ ul vaqoye" nomli mashhur asarida Hazrat Hoshimiyning faoliyatlari, qilgan savob ishlar to‘g‘risida batafsil xabar bergan. Jumladan, Vosifiy yozadi: „Xoja Hoshimiyning bir odati bor ediki, har yili o‘z tug‘ilgan kunini katta ziyofat berib nishonlardi: Hijriy 920 (miloddiy 1514) yil rabbe ul avval oyida Hoshimiy ushbu tantanani Sipadmuniy qishlog‘ida o‘tkazdi. Yuz bosh qo‘y, o‘nta ho‘kiz, uchta ot xudoyi qilinib, turli taomlar pishirilib, shoirlar, olimlar, faqirlar va turli tabaqadagi kishilarga berildi".
Hazrat Hoshimiy quyidagi matlaʼli g‘azallarini Jomiy hazratlarga yuborganliklari „Muzakkiri ahbob"da yozilgan: 1. Chunon afsurdaam az g‘am ki gar domon bar afshonam, Taki xoki ravad chun gard az choki girebokam. Mazmuni: G‘amdan vujudim afsurda bo‘lib qoldi, agar etak silkitsam tuproq (yaʼni vujudim) changdek yoqam chokidan to‘kilib ketgay. 2. Maro tu didavu az dida ham aziztari, Chi dida, k i bar ahvoli man namenigari. Mazmuni: Sen mening ko‘zimsan, balki ko‘zimdan ham azizroqsan, ammo qanaqa ko‘zsangki, hech mening ahvolimga boqmaysan? 3. Bo noz surma makash chashmi sahifaarahhumro Nishasta gir ba xoki siyah mardumro. Mazmuni: Rahm shafqatsiz ul ko‘zlarga noz ila surma tortma, qora tuproqqa o‘tqizgil odamlarni. Ushbu g‘azallar Hazrat Jomiyga manzur bo‘lib, tahsinlar aytganlar va butun Hirot bo‘ylab Hazrat Hoshimiyning dovruqlari taralgan. Hazrat Hoshimiy 1528-yil 90 yoshga kirib vafot qiladilar. Qabrlari Xoja Bug‘ro Bakr mazoridadir. Qabr toshlarida o‘zlarining quyidagi baytlari yozilgan: Qabram makun tavof ki behushy ovarad, Lavhi maro maxon ki faromushi ovarad. Mazmuni: Qabrimni tavof qilmaki, ul behushlik keltiradi. Lavhi toshimni o‘qimaki, ul faromushxotirlik keltiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Yoʻldoshev N*. Buxorodagi ayrim avliyolar tarixi*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1993 — 143 bet.
2. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.
**Xoja Saʼduddin**, Xoja Saʼd Xoja Kalon Xoja (1531—Buxoro — 1589.23.10. ) — Joʻybor xojalaridan, Buxoro shayx ulislomi. Xoja Muhammad Islomnint oʻgʻli. Otasi vafoti (1563)dan soʻng uning oʻrniga Abdullaxon II tomonidan Buxoro shayx ulislomi qilib tayinlangan. Abdullaxon II X.S. fatvosisiz birorta jiddiy ishga qoʻl urmagan. X.S.ga "Qutblar qutbi" va "Sayyidlar panohi" unvonlari berilgan.

X.S. otasi kabi katta yersuv va koʻchmas mulk egasi boʻlgan. Abdullaxon II unga Badaxshondagi Arxang viloyati va Koʻlobdagi Vaxshni hadya etgan.

Adabiyot
--------

* Ahmedov B. Tarihdan saboqlar, T. 1994; Husenov S, Rajabova I. Chor Bakr, T. 2001.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Berilliy karbid** — berilliy bilan uglerodning kimyoviy birikmasi (Ve:S). Berilliy karbid berilliy kukunini grafit bilan aralashtirib, 2100—2200C° da qizdirib olinadi. Un dan yuqori trada oʻtadigan yadro reakinyalarini susaytiruvchi vosita sifatida foydalanish mumkin (qarang Karbidlar).

Kimyoviy reaksiyalari
---------------------

{\displaystyle {\mathsf {3Be\_{2}C+2N\_{2}\longrightarrow 2Be\_{3}N\_{2}+3C}}}  

{\displaystyle {\mathsf {Be\_{2}C+2Cl\_{2}\longrightarrow 2BeCl\_{2}+C}}}  

{\displaystyle {\mathsf {Be\_{2}C+4HCl\longrightarrow 2BeCl\_{2}+CH\_{4}}}}  

{\displaystyle {\mathsf {Be\_{2}C+4H\_{2}O\longrightarrow 2Be(OH)\_{2}+CH\_{4}}}}  

{\displaystyle {\mathsf {Be\_{2}C+2H\_{2}SO\_{4}\longrightarrow 2BeSO\_{4}+CH\_{4}}}}  

{\displaystyle {\mathsf {Be\_{2}C+4NaOH\longrightarrow 2Na\_{2}BeO\_{2}+CH\_{4}}}}

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
inglizcha: *Endorheic basin*
**Berk oʻlka** (inglizcha: *endorheic basin*) — oqar suvlari ichki dengiz yoki okeanga borib quyilmaydigan oʻlka. Iqlimi qurgʻoqboʻlganidan Berk oʻlkada suv kam boʻladi. Ayrim daryolargina kesib utib, okeanga quyiladi (mas. Nil daryosi). Berk oʻlkada bundam daryolarga odatda kuyi va oʻrta oqimida birorta ham irmoq kelib quyilmaydi, aksincha, sugʻorishga sarf boʻlishi, yer ostiga sizib ketishi va kuplab bugʻlanishi natijasida daryolarning suvi kamayib boradi. Yogʻinning hammasi bugʻlanib ketadi. Berk oʻlkadagi yirik daryolar (Idel, Ural, Kura, Amudaryo, Sirdaryo, Ili va boshqalar) maʼlum biron kulgagina quyiladi, kichikroq daryolar (Oʻrta Osiyodagi Zarafshon, Qashqadaryo, Chuy, Talas, Tajan, Murgʻob, Atrek kabi daryolar) esa sugʻorishga sarf boʻlishi, bugʻlanishi va yer ostiga sizib ketishi natijasida yoʻlyoʻlakay tugab ketadi. Eng katta Berk oʻlkalar Afrika va Osiyoda. Kaspiy dengizi havzasi va Oʻrta Osiyo (Orol dengizi va Balxash koʻli) havzalari eng katta Berk oʻlkalardan hisoblanadi.

Yana q.
-------

* Oqmas koʻl
* Daryo havzasi

Manbalar
--------

1. ↑  "Berk oʻlka" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Berik Shahanuli** (1941-yil 17-may, Jambil viloyati, Sarisu tumani , Jayilma — 2020-yil 21-avgust, Olmaota) — qozoq yozuvchisi va tarjimoni. Qozogʻistonda xizmat koʻrsatgan xodim. Xalqaro „Alash" adabiy mukofoti laureati. Sarisu tumani faxriy fuqarosi.

Biografiyasi
------------

KazNUni bitirgan (1966). 1966—1970-yillar Jambil viloyatida „Enbek tui" gazetasida, 1970—1973-yillarda „Leninshil Jas" (hozirgi „Jash Alash") gazetasida, 1973—1989-yillarda „Jazushi" nashriyotida muharrir, 1989—1991-yillarda katta muharrir lavozimlarida ishlagan. „Juldiz" jurnalida adabiy xodim, 1991—1996-yil Qozogʻiston Yozuvchilar uyushmasida katta referent boʻlib ishlagan. 2002-yildan Qozogʻiston Yozuvchilar uyushmasi boshqaruvi raisining oʻrinbosari.

Ishlari
-------

Shahanulining birinchi hikoyalari „Aq teke" 1962-yili „Baldirgʻan" jurnalida, „Mening agʻalarim" 1963-yili hozirgi „Jas Alash" gazetasida bosilgan. „Gʻashiqtar tili" (1973), „Aq iyirim" (1979), „Qaratauding samali" (1984), „Goraxdagi tun" (rus tilida, 1987), „Koʻrayotgan dunyo rangi" (1989), „Qusa" (1992)) kitoblari nashr etilgan. Shahanuli ozarbayjon adibi Anarning „Oq sohil" hikoyasi va hikoyalar toʻplamini, „Yaxshi fasl" romanini, nivx yozuvchisi V.Sangining bir guruh hikoyalarini qozoq tiliga tarjima qilgan. Uning nomi Respublikaning „Oltin Faxriy kitobi"ga yozilgan (1980).

Asarlari
--------

Gʻashiqting tili. Hikoyalar. 1973;

Aq iyirim. Hikoyalar va hikoya. 1979;

Qoratauding samali. Hikoyalar va hikoyalar. 1984;

Noch v gorax. Ertaklar va hikoyalar. 1987;

Qusa. Hikoyalar va hikoyalar.1991;

Koʻrgen tustey duniye. Hikoyalar. 1998.

Davlat mukofotlari
------------------

* 1992-yili „Alash" xalqaro adabiy mukofoti laureati;
* 2001-yili „Qozogʻiston mustaqilligiga 10 yil" medali;
* 2003-yili „Eren xizmatlari uchun" davlat medali;
* 2008-yili „Ostonaga 10 yil" medali;
* 2008-yil 5-dekabrda Prezident farmoni bilan „ Qozogʻistonda xizmat koʻrsatgan xodim" faxriy unvoni berilgan.
* Sarisu tumani faxriy fuqarosi.
* 2011-yil „Mahmud Qashqariy" xalqaro mukofoti laureati

Oilasi
------

Uylangan. Turmush oʻrtogʻi — Bazarbayeva Darijan Toleubayovna (marhum), sanʼatshunos. Qizlari — Saule (1964-yilda tugʻilgan), Qarligʻash (1965-yilda tugʻilgan); oʻgʻillari — Berdibek (1969-yilda tugʻilgan), Qozibek (1973-yilda tugʻilgan).

Manbalar
--------

1. ↑  Qazaqstan Respublikasinda kіmnің kіm ekenі — 2011. 2 tomdiq aniqtamaliq. Almati, 2011. ISBN 978-601-278-473-2
2. ↑  "Qazaq әdebietі. Ensiklopediyaliq aniqtamaliq. — Almati: „Aruna Ltd." JShS, 2010 jil.ISBN 9965-26-096-6
**Bering Vitus Ionassen** (Ivan Ivanovich) (1681 — 1741.8.12) — dengizchi sayyoh, kapitankomandor. Asli daniyalik, 1703-yil rus flotiga taklif qilingan. 1724-yilgacha Boltiq va Azov dengizlari flotlarida xizmat qilgan. B.ga 1725-yilda Osiyo bilan Amerika quruqlik orqali tutashganligi yoki boʻgʻoz orqali ajralganligipi anik^ash vazifasi topshirilgan. IKamchatka ekspeditsiyasi (1728—30)ga boshliq qilib tayinlangan. Ekspeditsiya Chukotka yarim oroli bilan Alyaska oraligʻidagi boʻgʻoz (keyinchalik B. nomiga qoʻyilgan) orqali 67° 18’ gacha suzib oʻtib yana orqaga qaytadi. B. 1733-yil 2Kamchatka ekspeditsiyasiga boshliq qilib tayinlandi. 1741-yil 17-iyulda B. dengiz orqali Shim. Amerika sohillariga yetib bordi. Aleut o.laridan baʼzilarini kashf qildi. Orqaga qaytishda Kamchatka sharqidagi orollardan biri (hozirgi Bering o.) da qishladi va oʻsha yerda vafot etdi. B. nomiga Tinch okean shim.dagi dengiz, boʻgʻoz va orol qoʻyilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Covasna** — (rumincha: *Județul Covasna*) Ruminiyaning sharqiy Transilvaniya qismida joylashgan okrugidir.

Demografiyasi
-------------

2011-yil Covasna Ruminiyaning 41 okrugi ichida eng kam aholiga ega boʻlganlar orasida 210,177 kishi bilan ikkinchi oʻrinni egalladi. Aholi zichligi 1/55,6 km² ga toʻgʻri keladi.

2002-yilda okrugning etnik tarkibi quyidagicha edi:

* Vengerlar — 73.58% (yoki 164,158)
* Ruminlar — 23.28% (yoki 51,790)
* Romani — 2.68% (yoki 5,973)

2011-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, okrugning tarkibi:

* Vengerlar — 73.74% (yoki 150,468)
* Ruminlar — 22.02% (yoki 45,021)
* Romani — 4.05% (yoki 8,267)
* Boshqalar — 0.19%

Covasna okrugi Ruminiyadagi vengerlar soni boʻyicha qoʻshni Hargita okrugidan keyin ikkinchi oʻrinda turadi. Covasnadagi vengerlar, asosan, Sekeliylardir.

Geografiyasi
------------

Covasna okrugining umumiy maydoni — 3,710km².
**Interiorizatsiya** (lot. interior -ichki) — tashki real xattiharakatlarning ichki harakatlarga aylanish ja-rayoni; tashqi ijtimoiy faoliyatni oʻzlashtirish tufayli odam ichki psixikasining shakllanishi. I. atamasini fransuz psixologlari P. Jane (18591947), J. Piaje (1896-1980), A. Vallon (1879—1962) va b. muomalaga kiritishgan. E. Dyurkxeym asarlarida u ijtimoiylashuv tushunchasi bilan bogʻlab berilgan. "I." tushunchasi inson faoliyati va ongining oʻzaro bogʻliqligini, inson mehnati mahsullari bilan oʻzaro munosabat jarayonida ijtimoiy-tarixiy tajribani odam qanday oʻzlashtirishi mumkinligini koʻrsatadi. Soʻzlashishga oʻrganish I.ning muhim omili hisoblanadi; bunda ham avvalgi avlodlar tajribasining umumlashgan shakldagi koʻrinishi bor. I. insonga ayni pallada uning idroki doira- I sida boʻlmagan narsalarni timsollar I orqali anglash, fikran oʻtmishga, ke- h lajakka, makonga va sh.k.ga oʻtish imkonini beradi. I. shaxs insoniy qad-riyatlarni oʻzlashtirishi tufayli haqiqiy inson psixikasi shakllangan- h ligini koʻrsatadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
London gazetasida oʻldirilgan davlat arboblarining fotosuratlari bilan voqea haqida maʼlumot beruvchi xabar.
 Cherkes Hasanning qatl etilishi.
**Cherkes Hasan** (1850 — 1876-yil 17-iyun), asli cherkes boʻlgan Usmonli askari, Sulton Abdulazizning qaynisi. Husayn Avni Poshoni Abdulazizni oʻldirishda ayblab, 1876-yil 15-iyundagi hukumat yigʻilishini buzdi va 2 vazirni (Mudofaa vaziri Husayin Avni Posho va Tashqi ishlar vaziri Rashit Posho), 2 askar va bir xizmatchi, bir vazirni (Dengiz kuchlari vaziri Kayseril Ahmet Posho) oʻldirdi. U 1876-yil 17-iyun kuni ertalab qatl qilindi.

U 1850-yilda cherkes aristokratiyasi vakili Ismoil Beyning oʻgʻli boʻlib tugʻilgan. Qizi Sultonning haramiga borib, Hasan armiyaga kirgach, Ismoil Bey qolgan oila aʼzolari bilan Silivrida yashadi.

Hayoti
------

"Hasan bey harbiy litseyda va Arp akademiyasida taʼlim oldi va leytenant unvoniga sazovor boʻlgan. U chavandozlik va qurol otishda oʻzining mohirligini isbotlagan edi. Evropadan qurol sotib olinsa, u tajriba qilib u sinab berardi. Baʼzan u yerga kelgan serasker Husayn Avni Posho „yaxshi oting, ot ot", deb Hasan beyga dalda berardi. Oʻsha paytda harbiy bitiruvchilar orasidan oltinchi armiyaga borish istagida boʻlganlarga kapitan unvoni berilganligi sababli, Hasan bek ham Bagʻdodga borishga intilgan va shu tariqa 1873-yilda kapitanlik darajasiga koʻtarilgan boʻlsa-da, u shunday qilgan. mansubligi sababli saroyga bormay, o‘z bayonotida aytganidek, Istanbulda qolib, o‘ng qo‘l bog‘ichida shahzoda Yusuf Izzettin afandining yordamchisi bo‘lib tayinlangan" . Husayn Avni Posho cherkes Hasanning 1873-yili kapitanlik darajasiga koʻtarilgan boʻlsa-da, 1873-yilda Bagʻdodga bormaganidan gʻazablanib, uning urinishini toʻsdi. Gʻazablangan yigit cherkes Hasan shu masala tufayli Sulton Abdulazizning oʻgʻli Yusuf Izzettin afandi huzurida Husayn Avni Poshoga qarshi yurish qildi. Kindar Husayn Avi Posho bu voqeani hech qachon unutmadi va 30 May toʻntarishidan keyin bu voqeadan oʻch olish uchun Cherkes Hasanni Bagʻdodga tayinladi. Yaqindan kuzatib borgan Hasan Beyning Bagʻdodga koʻchib oʻtishga hozirlik koʻrmayotgani koʻrilgach, Hasan bey hibsga olindi, lekin cherkes Hasan bek kechirim soʻrab Bagʻdodga borishga rozi boʻldi va shundan soʻng qoʻyib yuborildi.

1876-yil 15-iyundagi voqea
--------------------------

1876-yil 30-mayda harbiy toʻntarish natijasida Sulton Abdulaziz taxtdan tushiriladi. 4-iyun kuni shubhali oʻlimidan soʻng, bu voqealarda Abdulazizni taxtdan tushirgan Husayn Avni Posho va boshqa davlat arboblarini aybladi. Ayni vaqtda 30-may kuni Sulton Abdulaziz bilan yomgʻirli havoda Toʻpqopi saroyiga olib ketilgan va zargarlik buyumlari askarlar tomonidan oʻgʻirlangan va haqorat qilingan katta opasi Neşerek Kadınefendi 11 iyun kuni qaygʻu va kasallikdan vafot etdi.

Manba
-----

1. ↑  İsmail Hakkı Uzunçarşılı. Belleten, 0cak 1945. Sayı:33. s. 91
**Abu Abdulloh Muhammad al-Iloqiy** (arabcha:  — Abu Abdulloh Muhammad ibn Dovud ibn Ahmad ibn Rizvon al-Iloqiy) — faqih.

Abu Abdulloh Muhammad al-Iloqiy maʼlum muddat Marvda istiqomat qilgan. U erda Ali al-Hasan ibn Masʼud ibn al-Firoga shogird tushgan. Soʻngra Nishopurga koʻchib oʻtib, u yerda yashagan. Ali Muhammad ibn Yahyo al-Jiziyga qarshi taʼliqalar bitgan. 
Doimo birodarlarinin ogʻirini engil qilish haraktida boʻlgan. Shuningdek, har bir ishni qoyilmaqom qilib ado etguvchi, sersaxovat, xushsiyrat va oliyjanob faqih boʻlgan.

Ustozilari
----------

Al-Furoviy, Abdulmunʼim al-Qushayriy, Zohir ash-Shahomiy va ularning tabaqasidagi boshqa ulamolardan hadis tinglagan.

Vafoti
------

Keyinchalik Marvga kelgan va 539/1144 y. rabiʼu-l-avval oyida vafot etguniga qadar shu yerda istiqomat qilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. -T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti, 2007.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdulkarim Samʼoniy. Ansob. J. 1. — Bayrut, 1988. — B. 238.
2. ↑  Abu Abdulloh Yoqut Hamaviy. Muʼjam al-buldon. J. 1. — Bayrut, 1979. 347

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Abu.

**Abu** (arabcha:  - ota soʻzining izofa holatidagi shakli) - arablar va boshqa musulmon xalqlarda koʻpchilik kunyalarning tarkibiy qismi.

Mas. Abu Ali ibn Sino, Abu Rayhon Beruniy va b. „Abu" bilan kelgan ism shaxsning otasi ekanligini, „ibn" bilan kelgan ism esa shaxsning oʻgʻli ekanligini bildiradi. „Abu" soʻzi turdosh ot maʼnosida ham ishlatiladi. Bunda u kunya boʻlmaydi. Mas. "Abunnazzora — „koʻzoynak otasi" (yaʼni koʻzoynak taqib yuradigan kishi). Baʼzan „Abu" soʻzi hayvonlar va jonsiz narsalarga nisbatan ham qoʻllaniladi. Mas. „Abu riyoh" — „shamol otasi" (yaʼni qaysi tomondan shamol esayotganligini koʻrsatuvchi temir parrak) (flyuger); „Abulyaqzon" — xoʻroz. Koʻpgina adabiy soʻz va atamalar qatori „Abu" soʻzi ham oʻzbek adabiy tilida 9—10 asrlardan boshlab turkiy soʻz va atamalar bilan yonma-yon, goh ularning oʻrnida qoʻllanila boshlangan. Mas. Alisher Navoiy quyidagi sheʼriy baytida „bobo" soʻzi oʻrnida arabcha „jadd" va „ota" soʻzi oʻrnida „ab" soʻzini qoʻllagan:

''*Degach abjad, boshigʻa uyrulurlar —*
*Qamar birla quyosh, yaʼni jadu ab.*

Adabiyotlar
-----------

* "Abu". *Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi*. Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 2000-yil.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bulbulak** — 1) torli musiqa cholgʻulari dastasining yuqori qismidagi ("shayton") harak. B. qadimiy yozma manbalarda "anaf" deyilgan. U yogʻoch yoki suyakdan yasaladi. Torli asboblarning quloqlar joylashgan tomoniga, pastki harak roʻparasiga oʻrnatiladi. B. torlarni dasta va pardalarga tegizmay koʻtarib turadi; 2) bolalar puflab chaladigan hushtak (oʻyinchoq). Loydan qushtumshuq obdasta shaklida yasalib, olovda pishiriladi. Ichiga suv solib, joʻmragidan puflaganda bulbul sayraganday tovush beradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Bulet** **d’Aven** (fransuzcha: *Boulette d’Avesnes*) — sigir sutidan tayyorlangan fransuz aromatlangan pishlogʻi.

Pishloq, uning retsepti ixtiro qilingan Aven shahri sharafiga nomlangan.

Ishlab chiqarilishi
-------------------

Bulet d’Aven dastlab ayrondan tayyorlangan, ammo hozirda Marual pishloqining yangi choʻkmasidan tayyorlanadi. Xom ashyo eziladi va estragon, maydanoz, chinnigullar va qalampir bilan aralashtiriladi, shundan soʻng tayyor massaga qoʻlda toʻp yoki konus shakli beriladi. Pishloqning qobigʻi annatto bilan boʻyaladi va qalampir sepiladi. Tayyor pishloq boʻlaklari ikki-uch oy davomida saqlanadi, pishib yetish davrida pishloq qobigʻi pivo bilan yuviladi.

Tavsifi
-------

Pishloq boʻlaklari dumaloq yoki konus shaklida boʻlib, diametri 6-8 santimetr, balandligi 10 santimetr va ogʻirligi 200-300 grammni tashkil qiladi. Pishloq paprika bilan sepilgan va nam gʻishtli-qizil rangli qobiq bilan qoplangan. Poʻstlogʻi ostida jigarrang va yashil ziravorlar bilan maydalangan donador fil suyagi gulining donador magʻzi bor. Pishloq yogʻliligi 45 %.

Pishloq oʻtkir, achchiq, oʻtli va biroz qattiq taʼmga ega, shuningdek, estragonning oʻtkir hidiga ega.

Bu jin va qizil sharob (masalan, kagor) bilan birga mustaqil taom sifatida isteʼmol qilinadi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Французские сыры: иллюстрированная энциклопедия 2003. sfn error: no target: CITEREFФранцузские\_сыры:\_иллюстрированная\_энциклопедия2003 (help)
2. 1 2 3 4  Джульет Харбатт 2012. sfn error: no target: CITEREFДжульет\_Харбатт2012 (help)
3. 1 2 3  „Булет д’Авен (Boulette d’Avesnes)" (ruscha).  fromages-france.com. Qaraldi: 22-dekabr 2016-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Masui K. Yamada T. Fransuzskie siri : illyustrirovannaya ensiklopediya = [French Cheeses] / Kazuko Masui, Tomoko Yamada; vstup. sl. J. Robyushon; per. s angl.: S. Sapronov; foto Y. Maruyama. — SPb. : Izd. dom „Neva", 2003. — 240 s. — (A Dorling Kindersley Book). — ISBN 5-7654-2333-7.
* Джульет Харбатт*.*. ISBN 978-5-93679-168-0.
BULDURUQOʻT (Alisma plantago-aquatica L.) — alismadoshlar yoki bulduruqdoshlarga mansub koʻp yillik begona oʻt. Poyasi 40—150 sm, bargsiz, tik oʻsadi. Ildiz boʻgʻzi barglari tuxumsimon, uzun bandli. Gullari oq yoki och pushti, sochoq roʻvak toʻpgulga toʻplangan. Mevasi — ovalsimon urugʻ. Iyun — sentabrgacha gullaydi va mevalaydi. Urugʻidan hamda ildizpoya kurtaklaridan koʻpayadi. Bir tupi 21 mingtagacha urugʻ beradi. Oʻsib turgani mol va otlar uchun zaharli. Ildizpoyasidan kraxmal olish mumkin. Ildizi va barglari quritilgan holda xalq tabobatida ishlatiladi.

B. siyrak chiqqan sholipoyada ayniqsa kuchli rivojlanadi. Sugorish shoxobchalarida koʻp oʻsadi. Urugʻlikni tozalash, gerbitsidlarni purkash yoʻli bilan yoʻqotiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Buldozer** (ing. bulldozer — katta qismlarni maydalash) — 1) tuproq, qum, shagʻal, mayda tosh, togʻ jinslari va boshqa toʻkma materiallarni 200 m gacha masofaga surish va toʻplash, zovur va chuqurlarni tuproq bilan toʻldirish, yerni tekislash, axlat va chiqindilarni yigʻish, aerodrom, yoʻl va maydonlarni qordan tozalash uchun moʻljallangan mashina. Yoʻl qurilishi, gidrotexnika inshootlari (toʻgʻon, damba va boshqalar) qurilishi, qishloq xoʻjaligida ishlatiladi. B. yerni kesib suradigan moslama, rama, moslamani koʻtaribtushiruvchi gidravlik yoki chigʻirli (arqonblok tizimli) mexanizmlar va ularni boshqarish tizimlaridan iborat.

B.larning quyidagi xillari bor: a) kesib suruvchi moslama (otval)ming ishlash usuliga qarab, otvali buriladigan va otvali burilmaydigan; b) otvalini boshqarish mexanizmiga qarab, gidravlik; arqon (tros)blok tizimli; v) traktorning yurish qismiga qarab, gʻildirakli va gusenitsali; 2) mashinasozlikda — metallni qizdirib yoki sovuqlayin bukib, turli shakldagi detallar tayyorlanadigan gidravlik yoki krivoship mexanizmli qurilma (press). B. koʻplab mahsulot ishlab chiqaradigan korxonalarning temirchilikshtamplash sexlariga oʻrnatiladi. Krivoship mexanizmli B. staninasining yoʻnaltiruvchilari / da polzun 2 (rasm) yuradi. Egish shtamplari polzunga va stanina tiraklari 3 ga bolt 4 lar bilan mahkamlab qoʻyiladi. Gidravlik B.ning polzuni suyuqlik taʼsirida harakatlanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bulet de Kambre** (fransuzcha: *Boulette de Cambrai*) — sigir sutidan tayyorlangan yangi fransuz pishlogʻi.

Pishloq uning retsepti ixtiro qilingan Kambre shahri sharafiga nomlangan.

Ishlab chiqarilishi
-------------------

Bulet de Kambre yil davomida Fransiyaning shimolidagi Kambre shahrida qoʻlda ishlangan. Estragon, maydanoz, piyoz va boshqa bir qator oʻtlar tugʻralgan klassik yangi pishloqga aralashtiriladi. Shundan soʻng, aralashmani qoʻlda konus shaklidagi boʻlaklarga boʻlib chiqiladi. Boulette d’Avendan farqli oʻlaroq, pishloq uzoq vaqt davomida saqlanmaydi va yangi holda isteʼmol qilinadi, chunki uzoq vaqt saqlanishi bilan uning taʼmini achchiqlashishiga sabab boʻladi.

Tavsifi
-------

Pishloq boʻlaklari konus shaklida boʻlib, asosiy diametri 7-8 santimetr, balandligi 10 santimetr va ogʻirligi 200-300 grammni tashkil qiladi. Pishloqning qobigʻi yoʻq, yuzasi biroz nam, magʻzi silliq va qaymoqli rangga ega va tvorog, jigarrang va yashil ziravorlar bilan aralashtirilgan. Pishloq yuqori namlikka ega — taxminan 77 %. Pishloqning yogʻliligi 28 %.

Pishloqning oʻtli taʼmi va yengil sutli aromatga ega. U faqat yaxna holda isteʼmol qilinadi, odatda qotgan nonga surtiladi. Bojole, yosh oq va yengil atirgullar kabi mevali qizil sharoblar bilan aralashtiriladi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Французские сыры: иллюстрированная энциклопедия 2003. sfn error: no target: CITEREFФранцузские\_сыры:\_иллюстрированная\_энциклопедия2003 (help)
2. 1 2 3  Джульет Харбатт 2012. sfn error: no target: CITEREFДжульет\_Харбатт2012 (help)
3. 1 2  „Булетт де Камбре" (ruscha).  «Сыры Франции». 27-sentabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-dekabr 2016-yil.
4. ↑  „Свежие сыры" (ruscha).  «Сыры Франции». 6-dekabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-dekabr 2016-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Masui K. Yamada T. Fransuzskie siri : illyustrirovannaya ensiklopediya = [French Cheeses] / Kazuko Masui, Tomoko Yamada; vstup. sl. J. Robyushon; per. s angl.: S. Sapronov; foto Y. Maruyama. — SPb. : Izd. dom „Neva", 2003. — 240 s. — (A Dorling Kindersley Book). — ISBN 5-7654-2333-7.
* Джульет Харбатт*.*. ISBN 978-5-93679-168-0.
**Derrag** Jazoirning Médéa viloyatida joylashgan shaharcha va kommunadir.

Demografiya
-----------

1998-yildagi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, uning aholisi 7,695 kishidan iborat.

Geografiya
----------

Derrag Tellian Atlasning janubiy tomonida, Oursenisning g'arbiy qismida joylashgan. U Bled Derrag hududida, Taguensa va Djebel Azzeba tomonidan baland platodan ajratilgan. Chaoun va Bumedienne o'rmonlari orasidagi burchakda joylashgan. Ushbu hudud ikki tomondan tog'lar, uchinchi tomondan esa dashtlar chegaralangan.

Bumediyen shimolda Derrag (1648m), gʻarbda Chaoun (1.804m) va Jebel Azzeba (1386m) va Tagensa (1710 m) shimoli-sharqida joylashgan.

Ouarsenis tog'li hududida joylashgan, yerning katta qismi qiyaliklardan iborat, shuning uchun, mexanizatsiyalashgan dehqonchilik uchun noqulay va eroziyaga moyil hisoblanadi.

Ushbu hududdagi suv manbalari cheklangan (eng katta daryo bo'lgan Aîn Endis, past suvda sekundiga 6 litr oqimga ega). Ichimlik suvi ba'zi hududlarda mavjud, ammo odatda ohakli bo'ladi.Ayrim boshqa hududlarda ichimlik suvi resurslari yetishmaydi.

Tarix
-----

Bled Derrag hududi mustamlaka davri boshida Theniet El Had aralash kommunasiga biriktirilgan. Ushbu davlat 1891-yilda Letourneux mustamlaka qishlog'idan yaratilgan. Keyinchalik esa bu hudud 1956- yilga qadar Bog'ari aralash kommunasi tasarrufiga o'tdi. Siufdan ajratilgan to'liq ishlaydigan kommunaga aylandi. 1963-yilda u yangi tashkil etilgan Aziz munitsipalitetiga birlashtirildi. Keyinchalik munitsipalitet 1984-yilda Derrag nomi bilan qayta tiklandi.

Manbalar
--------

1. ↑  Statoids
**Doira kvadraturasi** - berilgan doiraga tengdosh kvadrat yasash masalasi. Qad. mashhur 3 masala (yaʼni burchak triseksiyasi, kubni ikkilantirish va D. k.) ning biri. Mil av. 5-asrda yunon olimlari sirkul va chizgʻich yordamida berilgan doiraga tengdosh kvadrat yasash masalasi bilan shugʻullanishgan (mas, Gippokrat oychalari). Ammo ularning urinishlari behuda ketgan. 1882-yilda nemis matematigi F. Lindeman D. k. masalasini sirkul va chizgʻich yordamida hal qilib boʻlmasligini qatiy isbotladi. D. k. masalasini, mas, kvadratrisa yordamida yechish, taqribiy va mexanik usullar (xususan, Leonardo da Vinchi silindri) yordamida yechish mumkin. D. k.ni taqribiy hal qilishni, xususan shunga bogʻliq p ni taqribiy hisoblashni qadimgi oʻrta osiyolik matematiklar ham juda yaxshi bilishgan. Masalan, Muhammad al-Xorazmiy, Jamshid al-Koshi va b. p sonini katta aniklik bilan hisoblaganlar.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Toʻliq ismi **Sa’d ibn Molik ibn Sinon ibn Ubayd**, kunyasi **Abu Said al Xudriy**. Od Adiy ibn Najjor qabilasidan. Otasi Molik Madinada Islom yoyila boshlagan pallalarda musulmon boʻlgan edi. Abu Said Madinadagi Masjidi al-Nabaviy qurilishida qatnashdi. Badr jangi safariga bormagan boʻlsa-da, oʻn uch yoshida Uhud jangida otasi bilan ishtirok etdi. Otasi Molik oʻldi. Shundan keyin oilani boqish Abu Saidning zimmasiga tushdi. Abu Said Bani Musta’liq va Xandaq jangida, Hudaybiya, Xaybar, Makka fathi, Tabuk muhorabasida – jami oʻn ikki gʻazotda ishtirok etdi. Umar va Usmon davrlarida Madinada fatvo beruvchilardan biri boʻldi, hazrat Ali davrida boʻlgan Nahravon jangida qatnashdi. Abu Said Xudriy har qaysisi mingdan ortiq hadis rivoyat qilgan Abu Hurayra, Abdulloh ibn Umar, Anas ibn Molik, hazrat Oysha, Abdulloh ibn Abbos, Jobir ibn Abdulloh Ansoriy bilan birga "muksirun" (eng koʻp hadis rivoyat qilgan) nomi berilgan yetti sahobiyning biridir. Ular aytgan hadislar oʻn olti mingdan ziyod boʻlib, shundan bir ming bir yuz yetmishtasini Abu Said rivoyat qilgan. Bulardan qirq uchtasi Imom Buxoriy va Imom Muslimda, yigirma oltitasi faqat Buxoriyda, elliktasi faqat Muslimda, qolganlari boshqa hadis kitoblarida keltirilgan. Bu sahobiyning rivoyatlarini Zayd ibn Sobit, Abdulloh ibn Abbos, Anas ibn Molik, Ibn Umar, Abu Qatoda, Abu Tufayl, Said ibn Musayyab, Toriq ibn Shihob, Ato, Mujohid naql qilishgan. Abu Said eshitganlarini faqat ehtiyoj boʻlganida, sunnat yanglish tatbiq etilayotganini koʻrganidagina rivoyat qilar edi. Abu Said Xudriy kambagʻallarga, beva-bechoralarga yordam qilar, ularni uyiga olib kelib, boshpana berar va tarbiya qilardi. Lays, Sulaymon ibn Amr shular jumlasidandir. Abu Saidning Abdurahmon, Hamza va Said ismli farzandlari boʻlgan. Abu Said Xudriy hijriy 74 yili sakson bir yoshda vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Абу Саид Худрий

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Muhammad Ansoriylari |
| --- |
|  |
| Xazrajiylar | 
* Abbod ibn Bishr
* Abdulloh ibn Zayd
* Abdulloh ibn Ubay
* Amr ibn Jamuh
* Anas ibn Molik
* Asʼad ibn Zurora
* Abdulloh ibn Ravoha
* Abu Ayyub al-Ansoriy
* Abu Dujona
* Abuddardo
* Abu Said al-Xudriy
* Al-Baro ibn Molik al-Ansoriy
* Jobir ibn Abdulloh
* Zayd ibn Arqam
* Zayd ibn Sobit
* Saʼd ibn ar-Rabi
* Saʼd ibn Uboda
* Ubay ibn Ka’b
* Habib ibn Zayd al-Ansoriy
* Hasson ibn Sobit
 |
|  |
| Avsiylar | 
* Abulhaysam ibn at-Tayyihon
* Al-Baro ibn Ozib
* Bashir ibn Saʼd
* Muoz ibn Jabal
* Muhammad ibn Maslama
* Saʼd ibn Muoz
* Sahl ibn Hunayf
* Usayd ibn Huzayr
* Usmon ibn Hunayf
* Xubayb ibn Adiy
* Xuzayma ibn Sobit
 |

 |
**Dok** (ing. dock) — 1) kemalarning suvga botib turadigan qismini qurish, suvdan chiqarib koʻzdan kechirish va taʼmirlash uchun xizmat qiladigan inshoot. Dok quruq, suvli va suzib yuruvchi xillarga boʻlinadi. Quruq Dok gavan yoki havzaning qirgʻogʻiga quriladi. U devorlari va tubi suv oʻtkazmaydigan kamera, shlyuz, nasos stansiyasi, kemalarni kameraga kiritish va undan chiqarish jihozlaridan iborat. Dok yogʻoch, tosh, poʻlat, beton va temir-betondan quriladi. Unga suv toʻldirilib, taʼmirlanadigan kema kiritiladi va suv chiqarib yuboriladi, shunda kema maxsus toʻsinlarga oʻtirib qoladi. Suvli D.da kema kamera devori boʻylab yasalgan maydonga oʻtiradi. Buning uchun maydonlar orasidagi kanalga nasos yordamida suv toʻldirilib, kema kiritiladi va suv chiqarib yuboriladi. Suvli D.da bir vaqtda ikki kema taʼmirlanishi mumkin. Suzib yuruvchi D. chetlariga koʻtarish kranlari oʻrnatilgan uzun pontonyadan iborat. Kemani D.ga kiritish uchun pontonga suv toʻldirilib, kema kiradigan darajada suvga botiriladi va kranlar orasiga toʻgʻri keltiriladi, soʻngra nasos yordamida pontondagi suv chiqarib tashlanadi, D. suv betiga qalqib chiqadi va kema ponton tubiga oʻtiradi. Bunday D.ning afzalligi uni istalgan joyga olib borish mumkinligidir. Suzib yuruvchi D. poʻlat va temir-betondan yasaladi; 2) dengiz sathi keskin oʻzgarib turadigan joylarda kemalar yuk ortish yoki yuk tushirishga qoʻyiladigan port havzasi (kamerasi). Bunday Dokda suv sathi oʻzgarmay turadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Arxitektura | *Arxitektura haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abu Said maqbarasi**, Meona bobo maqbarasi — Turkmanistondagi meʼmoriy yodgorlik (11-asr oʻrtalari). Ruhoniy Abu Sayd Mayxoniy (Meona bobo, 1049 yil v.e.) qabri ustida qurilgan. Murabba tarhli (10,30×10,50 m), qoʻsh gumbazli. Devorlariga gʻishtlar bezakli qilib terilgan. Bosh tarzi peshtoqli. 14-asrda taʼmir qilinib, peshtoki va gumbazi koshin bilan qoplangan, shiftiga girih ishlangan, ichki devorlari ganch bilan suvalib, islimiy naqsh bilan pardoz-langan. Devori yuqori tomon ensizlasha boradi. Poygumbazning tag qismi 12, yuqorisi 24 qirrali qilib gumbazga tu-tashtirilgan, bino tarzlariga ravoqlar ishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Abu Said maqbarasi" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chernogolovka** ( ruscha: *Черноголо́вка* ) — Rossiya Federatsiyasining Moskva viloyatidagi shaharcha. Shahar markazi taxminan 43 km (27 milya) Moskva shahri chegarasidan shimoli-sharqda va 59 km (37 milya) Qizil maydondan uzoqda joylashgan. 2018-yilda uning aholisi 21 342 kishi edi.

Tarixi
------

Chernogolovka birinchi marta 1710-yilda rasman tilga olingan. 1956-yilda Chernogolovka Nobel mukofoti sovrindori Nikolay Semyonovning yordami bilan ilmiy markazga aylandi. Semyonov Moskva Kimyoviy fizika institutining eksperimental filialini ochdi, u 1960 — 1970- yillarda ilmiy markazga aylandi. 2001-yilda Chernogolovkaga shahar maqomi berildi va 2008-yilda Naukograd yoki ilmiy shahar maqomi berildi.

Ma'muriy va munitsipal maqomi
-----------------------------

Maʼmuriy boʻlinishlar doirasida u toʻqqizta qishloq aholi punkti va **viloyat yurisdiktsiyasi ostidagi Chernogolovka shaharchasi** sifatida birlashtirilgan — tumanlar maqomiga ega boʻlgan maʼmuriy birlikdir. Viloyat yurisdiktsiyasi ostidagi Chernogolovka shaharchasi shahar bo'limi sifatida **Chernogolovka shahar okrugi** sifatida kiritilgan.

Transporti
----------

Chernogolovkada temir yo'l aloqasi yo'q, ammo shaharni Moskva, Noginsk va Fryanovo bilan shaharlararo avtobuslar bog'laydi.

Havolalar
---------

* Chernogolovka rasmiy sayti (ruscha)
* Chernogolovka biznes ma'lumotnomasi (ruscha)
* Chernogolovka ilmiy markazi (ruscha)

1. ↑  Law #11/2013-OZ
2. ↑  Law #61/2005-OZ
**Dogʻli kiyik** yoki **gul kiyiklari** ( lotincha: *Cervus nippon* ) - kiyiklar oilasiga (*Cervidae*) mansub sutemizuvchilar .

Tashqi koʻrinishi
-----------------

Dogʻli kiyiklarning tana uzunligi 160-180 sm.gacha boʻlib, boʻyi 95-112 sm, vazni 75-130 kg.gscha boʻladi. Yozda rangi qizgʻish oq bogʻli boʻlib, qishda u ochayadi.

Yashash doirasi
---------------

Ilgari Xitoyning shimoliy-sharqida, Tayvan orolida, Shimoliy Vetnamda, Koreyada va Yaponiyada juda keng tarqalgan. Dogʻli kiyiklari Primorya janubida yashaydi, 1930-yillarning boshlarida Rossiya va Kavkazning Evropa qismining oʻrta zonasiga olib kelingan.

Dogʻli kiyiklar oʻt oʻsimliklari, yongʻoqlar va mevalar, daraxtlar va butalarning barglari, qoʻziqorin bilan oziqlanadi, shuningdek qishda daraxtlar po'stlog'i va yosh novdalari bilan oziqlanadi. Dengiz qirgʻogʻida u suv oʻtlarini zavq bilan eydi, shuningdek, qirgʻoqdagi qisqichbaqasimonlar va sohilga chiqgan baliqlarni yeyishadi.

Nalchik yaqinidagi fermada bir nechta dogʻli kiyiklar sariq rododenron yeyib zaxarlandi. Kasal hayvonlarda harakatlarni muvozanati buzildi, faollik va tashvishlanishi keskin oshdi. Kiyik fermasi hududida bu oʻsimlik yoʻq qilinganidan soʻng, kiyiklarning zaharlanishi toʻxtadi.

Migratsi oktyabr oyida boʻlib oʻtadi. Urgʻochilar birinchi goʻdakni 2-3 yoshida olib kelishadi. Odatda bitta bola tugʻiladi, ba'zan ikkita.

Primorye, Oltoy, Kavkazda Nalchik yaqinida va Dog'istonda shoxlari uchun fermalarda yetishtiriladi. Odatda shoxlarning uzunligi 80 sm gacha boʻlib ogʻirligi 1260 g.ni tashkil etadi. Dogʻli kiyiklarning shoxlari aprel oyida toʻkiladi, iyun oyida yosh shoxlar ikki yoki uchtaga boʻlinadi, katta yoshdaga kiyiklar shoxlar boʻlinishi toʻrttadan oshmaydi.

Yovvoyi tabiatdagi dogʻli kiyiklarining soni 3000 boshdan kam.

Galereya
--------

* Miyadzima shahrida adashib qolgan dogʻli kiyik (Yaponiya)Miyadzima shahrida adashib qolgan dogʻli kiyik (Yaponiya)
* AQSh, Kugar togʻ zooparkidaAQSh, Kugar togʻ zooparkida
* Dogʻli kiyik, Xokkaydo, YaponiyaDogʻli kiyik, Xokkaydo, Yaponiya
* Dogʻli kiyik erkagiDogʻli kiyik erkagi
* 
* 
* 
* 
* 
* Ussuriya dogʻli kiyiki. Rossiya Banki tangasi — Seriya: "Qizil kitob", kumush, 2 rubl, 2010-yilUssuriya dogʻli kiyiki. Rossiya Banki tangasi — Seriya: "Qizil kitob", kumush, 2 rubl, 2010-yil

Adabiyotlar
-----------

* Дормидонтов Р. В. „Копытные звери",*. Редкие животные СССР*, 18 000 экз, М.: Лесная промышленность, 1977 — 10—28 bet.
* Е. Фадеев. Пятнистый олень в СССР // журнал «Охота и охотничье хозяйство», № 5, 1984. стp.18-21

Manbalar
--------

* Rossiyaning umurtqali hayvonlari: Sika kiyiklari Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-01-01).
*

Havolalar
---------

1. ↑  Дормидонтов 1977. sfn error: no target: CITEREFДормидонтов1977 (help)
**Abu Tolib Abdussalom al-Ma’muniy** (994-yilda vafot etgan) — arab xalifalari avlodlaridan bo‘lgan mashhur arab shoiri, qariyb o‘ttiz yil Buxoroda ijod qilgan qasidanavis, vasf janrining yetuk namoyondasi.

Hayoti va faoliyatiga oid manbalar
----------------------------------

Abu Tolib al-Ma’muniy haqida Abu Mansur as-Saolibiyning „Yatimat ad-dahr" asarida ancha mukammal ma’lumotlar keltiriladi. As-Saolibiy o‘z asarida ikki shoir: al-Ma’muniy va al-Vosiqiyga butun bir bob: to‘rtinchi qismining uchinchi bobini ajratgan. Bundan tashqari Al-Ma’muniy haqida al-Kutubiy, Ibn al-Asir („Al-komil fi-t-tarix"), V.V.Bartold va Y.E.Bertels asarlarida qisqacha axborot berilgan bo‘lib, bunda ular ham „Yatimat ad-dahr"ga suyanadilar.

Tarjimayi holi
--------------

Abu Tolib al-Ma’muniy xalifa al-Ma’mun (823—833) avlodidan bo‘lib, yoshlik davrida baxtsizlik va turli hodisalar tufayli Bag‘dodni tashlab chiqib ketadi va Ray shahriga buvayhiylar vaziri, shoirlar homiysi Sohib ibn Abbod huzuriga keladi. Ibn Abbodga atab bir necha qasidalar yozadi. Vazir uning qobiliyati va ijodini yuksak baholab, shoirga yaxshi hurmat va iltifotlar ko‘rsatadi. Lekin ko‘p o‘tmay vazirning suhbatdoshlari orasida hasadchilar ko‘payib, al-Ma’muniyga qarshi ig‘vo va bo‘htonlar tarqatadilar. Uni shialikda ayblaydilar va Ibn Abbodga qarshi hajvlar yozgan deb tuhmat qiladilar. Shunday qilib, vazir bilan shoir orasi buziladi va al-Ma’muniy Rayni tashlab Nishopurga yo‘l oladi.

Nishopurdan lashkarboshi Ibn Simjur vositasida Buxoroga kelishga muvaffaq bo‘ladi. Buxoroda shoir vazir Ibn al-Utbiyga (977—986) bag‘ishlab bir necha madhiyalar yozadi. Vazir uni yaxshi qabul qilib, in’om va ehsonlarga ko‘mib yuboradi. Ibn al-Utbiydan keyingi vazirlar ham al-Ma’muniyga juda hurmat bilan qaraydilar, xazinadan nafaqa ajratib beradilar. Bunday hurmat va iltifotlardan mamnun bo‘lgan shoir mehnatsiz hayot kechirib, zamondosh bo‘lgan somoniy vazirlarga bag‘ishlab qasidalar to‘qiydi, ularni maqtab ko‘klarga ko‘taradi. U Buxoroda hijriy 383 (milodiy 994)-yili vafot etadi.

Ijodi
-----

Al-Ma’muniy asosan ikki janrda: madhiya va vasfda ijod etgan va zamondoshlari orasida bu ikki janrning eng yirik namoyandasi hisoblanadi. U qasidago‘y shoir bo‘lsa ham, biz uchun ijodining ikkinchi tomoni muhim ahamiyatga ega. Vasfiy she’r janrida al-Ma’muniy bilan na fors-tojik va na arab shoirlaridan hech biri tenglasha olmaydi. „Yatimat ad-dahr"ga uning yuzga yaqin vasfiy she’rlari kiritilgan. Bularda turli mevalar, sabzavotlar, o‘sha vaqtda tayyorlanadigan har xil taomlar, tabiat hodisalari, uy jihozlari, o‘quv, yozuv qurollari va boshqalar tavsif qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Абдуллаев И*. Абу Мансур ас-Саолибий*. Тошкент: Ўзбекистон, 1992 — 44 bet.
2. ↑  Абдуллаев И*. Бухоронинг арабийнавис шоирлари*. Тошкент: Фан, 1965 — 51 bet.
3. ↑  Абу Мансур ас-Саолибий*. Китоб латоиф ал-маориф (Ажойиб маълумотлар ҳақида китоб)*. Тошкент: Фан, 1987 — 104 bet.
**Spettekaka** (shvedchada: spettekaka, spettkaka yoki skaniya tilida: spiddekaga) — Shvetsiyaning janubiy qismlarida, asosan Skane va Halland provintsiyalari shirinligi. Bu Skane oshpazlik merosining muhim qismidir. Nomi „verteldagi pirog" degan maʼnoni anglatadi va tayyorlash usulini tavsiflaydi: bu vertelda tayyorlanuvchi pirog[en]ning shvedcha turi hisoblanadi.

Tavsifi
-------

Asosan tuxum, kartoshka kraxmali yoki un va shakardan iborat boʻlgan aralashma asta-sekin ochiq olovda yoki boshqa issiqlik manbasida aylantirilgan shpaga atrofiga oʻraladi. Bunday pishgan shirinlik juda quruq boʻladi. Keyin quruqligini saqlash uchun yopiq plastik qopga oʻraladi. Pirogning qarsildoq boʻlishini taʼminlash uchun uni faqat yeyish oldidan ochish kerak. Spettekaka balandligi bir necha dyuymdan bir necha futgacha va diametri bir futdan oshib ketishi mumkin. Juda katta yassi nonlar tortdan kubchalarni kesib, tagida imkon qadar koʻproq qoldirib tortiladi.

Spettekaka koʻpincha qora qahva, vanilli muzqaymoq va portveyn vinosi bilan tortiladi. Shirinlikni tortishda mayda boʻlaklarga boʻlish uchun tishli pichoq ishlatiladi, chunki agar tekis pichoq ishlatilsa yoki qattiq bosib yuborilsa Spettecaca maydalanib ketadi yoki sinadi.

Dunyodagi eng katta spettekaka 1985-yilda Sjöbo, Scania shahrida pishirilgan va 1986-yilda Ginnesning rekordlar kitobiga kiritilgan. Uning balandligi 3,6 m boʻlib, bir yaxlit pishirilgan.

Skaniya spettekaka Yevropa Ittifoqi qonunlariga koʻra PGI maqomiga ega.

Xuddi shunday texnologiyadan foydalangan holda tayyorlangan vertelda pishuvchi xamirning boshqa turlari:

* Litva — Sakotis;
* Polsha — Sekacz;
* Fransiya — Gateau a la broche;
* Germaniya — Baumkuchen (Baumstriezel);
* Avstriya — Prügertorte (Prügelkrapfen);
* Angliya — King of cakes;
* Chexiya va Slovakiya — Trdelnik;
* Vengriya — Kurtőskalac.

Manbalar
--------

1. 1 2  Spettkaka, a culinary specialty from Skåne
2. ↑  *Nilsson, Maia Brindley*. „Top ten Swedish foods to remember". *The Local (Sweden)* (11-iyun 2011-yil). Qaraldi: 9-fevral 2015-yil.
3. ↑  *Sheraton, Mimi*. „Spit Cake". *The New Yorker* (23-noyabr 2009-yil). Qaraldi: 9-fevral 2015-yil.
4. ↑  (shvedcha) Ann-Louise Olander, „Bland socker, ägg och världsrekord" Wayback Machine saytida arxivlandi (27-oktabr 2012-yil). *Ystads Allehanda*, 11 Augusti 2008. Consulted 3 November 2011.

Havolalar
---------

* ХлебСоль. Кулинарный журнал с Юлией Высоцкой. N 4 (апрель), 2015
**Doimiy vakolatxona** - xalqaro huquqda vakillik tusidagi organ (missiya). Davlat tomonidan oʻzi aʼzo boʻlgan bir yoki bir necha hukumatlararo xalqaro tashkilotlar huzurida taʼsis etiladi. D. v. oʻz mamlakati bayrogʻi va emblemasidan foydalanish huquqiga ega. D.v. va uning xodimlari huquqiy maqomi, imtiyoz va immunitetlari darajasi xalqaro bitimlar, shuningdek, oʻzi istiqomat qilayotgan mamlakat qonunlari orqali belgilanadi. Oʻzbekistan Respublikasi BMT, YUNESKO xuzurida va b. xalqaro tashkilotlarda oʻzining D.v.siga ega. Oʻz navbatida Tosh-kentda BMTning birlashgan vakolatxonasi ochilgan (1993 yil 24 oktabr), Jahon banki, Tinchlik korpusi, Qizil Xoch xalqaro qoʻmitasi, Yevropa hamja-miyatining texnikaviy hamkorlikni muvofiklashtirish boʻyicha Oʻzbekiston shoʻʼbasi, Germaniya texnikaviy hamkorlik jamiyati, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki, Konrad Adenauer jamgʻarmasi, Xalqaro valyuta jamgʻarmasi, Germaniya iqtisodiyoti vakilligi kabi xalqaro tashkilotlar vakolatxonalari ishlab turibdi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |