**Ekvivalent doza** (*E* ,*H**T,R*) organizmga ionlashtiruvchi nurlanish taʼsirining biologik effektini tavsiflaydi.

Ekvivalent doza toʻqima yoki organda yutilgan dozaning *ogʻirlik koeffitsientiga* koʻpaytirilganiga tengdir. Bu turdagi nurlanish(*WR*), radiatsiyaning tana toʻqimalariga zarar etkazish qobiliyatini aks ettiruvchi formula:

{\displaystyle H\_{T,R}={W\_{R}D\_{R}},}
Bu yerda {\displaystyle H\_{T,R}} — ekvivalent doza,
{\displaystyle W\_{R}}— solishtirma nurlanish koeffitsenti .
{\displaystyle D\_{R}}— yutilgan doza hisoblanadi.
Turli xil solishtirma nurlanish koeffitsenti bilan har xil turdagi nurlanishga duchor boʻlganda, ekvivalent doza bu nurlanish turlari uchun ekvivalent dozalarning yigʻindisi sifatida aniqlanadi.

{\displaystyle H\_{T,R}=\sum \_{R}^{}{W\_{R}D\_{R}}.}
Biologik toʻqimalar uchun gamma-nurlanishning solishtirma nurlanish koeffitsenti taʼrifi boʻyicha birga teng qabul qilinadi, shuning uchun gamma nurlanish bilan nurlanish paytida ekvivalent doza yutilgan dozaga son jihatdan tengdir. rentgen nurlari, beta zarralari va myuonlarning solishtirma nurlanish koeffitsenti ham birga teng qabul qilinadi. Radiatsiyadan himoya qilish boʻyicha xalqaro komissiya tavsiyalariga koʻra, protonlar va zaryadlangan pionlar uchun ogʻirlik koeffitsienti 2 ga, alfa zarralari, parchalanish boʻlaklari va ogʻir ionlar uchun esa 20 ga teng. Neytronlar uchun solishtirma nurlanish koeffitsenti uzluksiz spektr bilan beriladi va ularning *En* kinetik energiyasiga qarab aniqlanadi :

* *En* < 1 MeV hollar uchun  : {\displaystyle W\_{R}=2{,}5+18{,}2\cdot \exp \left(-{\frac {\ln ^{2}E\_{n}}{6}}\right),}
* *En* 1 dan 50 MeV gacha: {\displaystyle W\_{R}=5{,}0+17{,}0\cdot \exp \left(-{\frac {\ln ^{2}(2E\_{n})}{6}}\right),}
* *En* > 50 MeV: {\displaystyle W\_{R}=2{,}5+3{,}25\cdot \exp \left(-{\frac {\ln ^{2}(0{,}04\cdot E\_{n})}{6}}\right)}

(bu formulalarda*En* MeV da ifodalanadi) . Kam energiyali neytronlar uchun (*En* 10 кэВ dan kam) WR 2,5 ga teng. 1 МэВ neytron energiyasi uchun maksimal solishtirma nurlanish koeffitsenti 20,7 ga yetishi mumkin.

 Neytronlarning kinetik energiyasiga qarab solishtirma nurlanish koeffitsentlari. Radiatsiyadan himoya qilish boʻyicha xalqaro komissiya  tomonidan tavsiya etilgan solishtirma nurlanish koeffitsenti ICRP 103 deb belgilangan.
Xalqaro birliklar tizimida (SI) ekvivalent doza (shuningdek, yutilgan doza) kilogrammga taqsim joulda (J / kg) boʻlingan oʻlchanadi, yaʼni ekvivalent va soʻrilgan dozalar bir xil birlikka ega. Shu bilan birga, ekvivalent doza birligi maxsus nomga ega, *sievert* (zivert, Sv), u *kulrang deb nomlanuvchi* soʻrilgan doza birligidan farq qiladi  .

Ekvivalent dozaning tizimli boʻlmagan birligi ham qoʻllaniladi — *rem* (" rentgenning biologik ekvivalenti qisqartmasi ", inglizcha *rem* *roentgen equivalent men*). 1rem = 0,01 Sv .

Ekvivalent dozaning toʻplanish tezligi **ekvivalent doza tezligi** deb ataladi va Sv/s (shuningdek, Sv/soat, Sv/yil va hokazo) bilan oʻlchanadi. Masalan, jon boshiga tabiiy manbalardan taʼsir qilish natijasida toʻplangan jahon oʻrtacha samarali dozasi 2,4 mSv/yil ni tashkil qiladi  .

Ekvivalent doza organlar va toʻqimalarning nurlanishga turli biologik sezgirligini hisobga olmaydi. Ushbu omilni qoʻshimcha hisobga olish *effektiv dozani* yanada murakkab kontseptsiyaga olib keladi.

Yana qarang
-----------

* Kerma

Manbalar
--------

1. 1 2  МКРЗ 103 2009. sfn error: no target: CITEREFМКРЗ\_1032009 (help)
2. ↑  The SI brochure Opisanie SI na sayte Mejdunarodnogo byuro mer i vesov(ingl.)
3. ↑  UNSCEAR Report 2000. sfn error: no target: CITEREFUNSCEAR\_Report2000 (help)