recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Janubiy qutb** - Yer aylanishining faraz qilinadigan oʻqi, Janubiy yarim sharda yer yuzasi bilan kesishgan nuqta. Janubiy qutb Antarktidaning Tinch okean qirgʻogʻiga yaqin qismida 280 m balandlikda joylashgan. Bu yerda muzning qalinligi 2810 m ga yetadi. Yer yuzasidagi har qanday nuqta Janubiy qutbga nisbatan joylashgan boʻlib, har doim shimoliy yoʻnalishda boʻladi. Janubiy qutb atrofida iqlim juda ham sovuq, muttasil shamol va izgʻirin, boʻron boʻlib turadi. Havoning oʻrtacha temperaturasi 1957—61 yillarda —48,6°, eng past temperatura —78,9° boʻlgan. Qutb kuni qariyb 179 sutka davom etadi (23-sentabr dan 20—21-martgacha). R. Amundsen boshchiligidagi norveg ekspeditsiyasi 1911-yil 14-dekabrda birinchi boʻlib Janubiy qutbga yetib borgan.

Yana q.
-------

* Geografik qutblar
* Shimoliy qutb

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Janubiy turkmaniston arxeologik kompleks ekspeditsiyasi** (JTAKE) - Turkmaniston FA Prezidiumi qoshida prof. M. Ye. Massoy boshchiligida tashkil qilingan (1945). JTAKE tosh davri (Jabal makoni), neolit (Joytun madaniyati), eneolit (Anov, Namozgoh tepa, Goʻksur), jez (Oltintepa) va ilk temir (Yoztepa, Dahiston) davrlari, ayniqsa Parfiya madaniyati boʻyicha muhim arxeologik tadqiqotlar olib borib, yangi va eski Yaisodagi qazishmalar vaqtida jahon tarix fani uchun oʻta muhim ashyoviy dalillar topdi, ulardan ritonlar (fil suyagidan ishlangan) xususidagi maʼlumotlar (M. Ye. Massoy, G. A. Pugachenkova) Italiyada, Parfiya yozma hujjatlari (V. A. Livshits, I. M. Dyakonov) esa Angliyada nashr etildi. JTAKE shaharlar tarixiy topografiyasi va qad. karvon yoʻllarini oʻrganish borasida ham muhim ilmiy tadqiqotlar olib bordi: Erk qala, Gabr qalʼa hamda Sulton qalʼa harobalaridan topilgan idish va buyumlarga tayanib, Marv tarixi davrlarga boʻlindi (3. I. Usmonova, M. I. Filanovich), Marv vohasida 11 — 12-asrda hunarmandchilik taraqqiy etganligi aniqlandi. JTAKE tomonidan Islomdan avvalgi davr (mazdakiylik, buddizm, xristianlik)ga oid yodgorliklar oʻrganildi (G. Ya. Dresvyanskaya). Jumladan Gabr qalʼa va Harobakoshuxdagi cherkov harobasi hamda Turkmaniston FAning 50-y.larda boshlangan (S. A. Yershova) va ayniqsa, JTAKE tomonidan 60-y.larda Marv atrofidagi nekropol toʻla tekshirildi. Marvda Islomga doyr arxeologik yodgorliklar (Marvdagi dastlabki masjid, Nomozgoh tepa) harobalarini qazib oʻrganmokda (T. Xoʻjaniyozov, B. D. Kochnev), turkman qabilalari etnogenezi (D. I. Ovezov), qad. meʼmorlik uslublari va antik oʻrta asr sanʼati boʻyicha ilmiy tadqiqotlar (G. A. Pugachenkova) olib bormoqda. JTAKEning 860 dan ziyod ilmiy ishlari, "Trudi YUTAKE"ning 19 jildi, "JTAKE materiallari"ning 2 nashri va bir qancha monografiyalar nashr etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Janubiy shamol, ochiq osmon*** (yaponcha: *凱風快晴* *Gaifū kaisei*?) yoki ***Qizil Fuji*** — yapon rassomi Hokusai (1760-1849) ning „Fujining oʻttiz olti koʻrinishi" seriyasidagi gravyurasi.

Tavsif
------

Suratda Fuji togʻining koʻrinishini tasvirlaydi, u yozning oxirida yoki kuzning boshida oʻziga xos ob-havo sharoitida (janubga yoʻnalgan shamol, bulutsiz osmon): quyosh koʻtarilishi bilan uning nurlari ostida togʻ qizil rangga kiradi. Sanʼatshunos T. Clark ushbu kompozitsiyani yuqoridagi seriyalardan eng mavhum va ayni paytda eng „meteorologik oʻziga xos" asar ekanligini yozgan.

S. Nagata va J. Besterning *Hokusai: Genius of the Japanese Ukiyo-e* asarida taʼkidlanishicha, umumiy kompozitsiya nihoyatda sodda, ammo tabiatning buyukligini va yashirin qudratini, togʻ yonbagʻirlarining qizil rangi va falakning kengligi ifodalagan, bu esa nega bunchalik ko‘p sanʼatkorlar Xokusay gʻoyasining kuchidan hayratda qolganini tushuntirib berishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „South Wind, Clear Sky (Gaifû kaisei), also known as Red Fuji, from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjûrokkei)".  The Metropolitan Museum of Art. Qaraldi: 26-aprel 2012-yil.
2. ↑  „Из книги: T. Clark, 100 views of Mount Fuji (London, The British Museum Press, 2001)". 10-sentabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-yanvar 2013-yil.
3. ↑  „*Seiji Nagata, John Bester.* Hokusai: Genius of the Japanese Ukiyo-e. Tokyo, 1995". 16-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-oktabr 2017-yil.

Havolalar
---------

* VikiOmbor logotipi VikiOmborda **Janubiy shamol, ochiq osmon** mavzusi boʻyicha mediafayllar bor
* Artistic analysis.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Hid bilish aʼzolari (odam)
**Hid bilish aʼzolari** - odam va hayvonlarning hid sezish aʼzolari. Odamda burun boʻshligʻining yuqori — orqa qismida joylashgan. Talaygina sut emizuvchilar burnidagi hid bilish qismi burun boʻshligʻi suyak devorining qoʻshimcha chigʻanogʻi hisobiga kengaygan. Sudralib yuruvchilar, baʼzan sut emizuvchilar burun toʻsi-gʻida Hid bilish aʼzolaria.dan boshqa yakobson aʼzosi ham bor. Baliqlarda Hid bilish aʼzolaria. juft burun oʻyigʻi yoki qopchiqlaridan iborat boʻlib, boshida — ogʻiz teshigi yonida joylashgan. Hasharotlar hidni antennalaridagi sensillalar bilan sezadi. Hid bilish aʼzolaria.ning spetsifik funksiyasini ulardagi urchuqsimon hujayra — retseptorlar taʼminlaydi. Har bir hujayrada 2 oʻsimta bor: oʻsimtaning uzun va ingichka markazi hid bilish nervi tarkibiga kiradi; ikkinchi oʻsimta — periferik qismdir |peri-ferik qism umurtqali hayvonlarda hid biluv epiteliysi yuzasida toʻgʻno-gʻichsimon yoʻgʻonlashib tugaydi; bularda bir tutam ingichka (0,25—0,3 mkm) tuklar (uzunligi bir necha oʻn mkm) boʻladi|. Quruklikda, suvda yashovchi umurtqalilar va hasharotlarning hid biluv tuklari bez hujayralari ajratgan shilimshiq modda bilan qoplangan. Hidli moddalar molekulasi dastlab suv yoki havodan shu modda — oraliq muhitga tushadi. Shu tuklarda hujay-raning hidli moddalar molekulasi bilan birlamchi oʻzaro taʼsiri amalga oshadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rachelle Anne Binlands** (1993-yil 11-mayda tugʻilgan) — darvozabon sifatida oʻynagan sobiq kanadalik futbolchi.

Yoshlik yillari
---------------

U Glouchester Hornets jamoasi bilan futbol oʻynay boshlagan. Keyinchalik u Cumberland United Ottava Fury Akademiyasi va Ottava Saut Unitedda oʻynagan.

2010-yilda u Ottava Fury U17 bilan oʻynab, atigi beshta gol urgan, 12-0-2 rekordini qayd etgan, 2010-yilgi Super Y-League Shimoliy Amerika chempionatida gʻalaba qozonishga yordam bergani uchun 2010-yil Ottava futbol sportchisi deb topilgan. Kanada U17 jamoasiga kiritilgan.

2011-yildan 2015-yilgacha u Merilend universitetida oʻqidi, Merilend Terrapins jamoasida oʻynab, birinchi yilni qizil liboslilar tarkibida oʻtkazdi. Oʻz faoliyatining oxiriga kelib, u maktab tarixida 78 ta oʻyinda darvozabonlik qilib eng koʻp oʻyinni oʻtkazgan oʻyinchiga aylandi. Beanlands besh karra akademik umumkonferensiya faxriysi boʻlgan va 2014-yilda Capital One Akademik Butun Tuman jamoasiga aʼzo boʻlgan hamda 2016-yilda Katta oʻnlik faxriy medali bilan taqdirlangan.

Klubdagi faoliyati
------------------

U Ottawa Fury va Laval Comets jamoalarida faoliyat yuritgan.

Xalqaro faoliyati
-----------------

Beanlands Kanada yoshlar jamoasi lagerlariga bir nech bora chaqiruv olgan. U 2010-yilgi KONKAKAF U-17 ayollar chempionatida gʻolib chiqqan terma jamoaning bir qismi boʻlgan, shuningdek, 2010-yilgi FIFA U-17 ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionatida zaxira darvozabon sifatida roʻyhatga olingan.

U 2011-yil Panamerika oʻyinlarida Argentinaga qarshi bahsda Kanada terma jamoasi safida oʻzining yagona oʻyinini oʻtkazgan. Kanada bu oʻyinda gʻalaba qozonib oltin medalni qoʻlga kiritgan.

Futboldan keyingi faoliyati
---------------------------

Uning futbolchilik faoliyatidan soʻng, u Gʻarbiy Ontario universitetining tibbiyot fakultetida oʻqidi shifokori boʻldi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Rachelle Beanlands Canada profile". *Canadian Soccer Association*.
2. ↑  *Cleary.* „Steeplechase: the new family business". *Ottawa Citizen* (13-may 2008-yil).
3. ↑  „2010 Award Winners". *Ottawa Sports Awards*.
4. ↑  „Rachelle Beanlands Maryland profile". *Maryland Terrapins*.
5. 1 2  „Rachelle Beanlands recalls career before her final Maryland women’s soccer game". *The Diamondback* (27-oktabr 2015-yil).
6. ↑  „Beanlands, McCarney Awarded Big Ten Medal of Honor". *Maryland Terrapins* (10-may 2016-yil).
7. ↑  „Frizell believes Pan Am Games will throw her back into form". *Ottawa East News* (20-oktabr 2011-yil). 29-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-iyul 2022-yil.
8. ↑  *Grainey.* „2015 USL W-League Championship preview". *The Equalizer* (24-iyul 2015-yil).
9. ↑  „Canada wins CONCACAF Women's U17 Championship". *Canadian Soccer Association*.
10. ↑  „Undefeated Canada blanks Argentina at Pan Am Games". *CBC* (20-oktabr 2011-yil).
11. ↑  „Canada wins first-ever soccer gold at Pan Am Games". *CBC* (27-oktabr 2011-yil).
12. ↑  „Where are they now?: Former Maryland women’s soccer goalkeeper Rachelle Beanlands". *The Diamondback*.
13. ↑  *Mackay.* „Mentorship program enriches medical school experience for LGBTQ+ students". *University of Western Ontario* (14-may 2021-yil).
**Gerdauen qal’asi** — Tevtonik ritsarlar qal’asi. 1315-yilda qurilgan va zamonaviy Jeleznodorojniy qoʻrgʻonida joylashgan.

Tarixi
------

Qal’aga tevtonik ritsarlar ordenidagi eng kichik maʼmuriy birlik — komturlik rahbari Yoxannes fon Vinnungen asos solgan. Qurilishga Königsberg komturi Geynrix fon Isenber rahbarlik qilgan.

Qal’a 1325-yilda avliyo Peter va Pavlus kunida muqaddaslashtirilgan.

1347-yilda Olgerd qoʻshini qal’a darvozalariga yaqinlashgan, ammo uni bostirib kirishga jur’at eta olmagan.

1678-yildan beri qal’ada hech kim yashamagan. XIX asrda baron fon Rombergga sotilgan. Uning oʻgʻli eski binolarni buzib, qalʼadan qolgan yertoʻlalar poydevorlariga yangi qoʻrgʻon qurgan. Qal’a Alfred fon Yansenga sotilgandan soʻng, u 1945-yilgacha unda yashagan.

Ikkinchi Jahon urushi paytida mulkka biroz shikast yetgan, ammo XXI asr boshiga kelib, darvoza, gʻarbiy qanotning xarobalari va otxona bilan qayta qurilgan quduq saqlanib qolgan.

1947-yildan beri otxonada veterinariya klinikasi joylashgan. Qal’a binosining ostida aniqlangan yertoʻlalardan foydalanilmaydi.

Yigirmanchi asrning 70-yillari oxirida Gerdauen qoʻrgʻoni hududida A. P. Dovjenko nomidagi kinostudiyasining „Urushning uzoq millari" filmi suratga olingan.

1990-yilda qal’a xarobalari tadbirkorlar oilasi tomonidan ijaraga olingan va restorani boʻlgan mehmonxonaga aylantirish rejalashtirgan. Biroq, 1991-yildagi moliyaviy inqiroz tufayli ish toʻxtab qolgan.

1999-yilda yertoʻlaning burchagi qulab tushgan. 2000-yilda esa veterinariya klinikasi devorining bir qismi qulab tushgan.

Kaliningrad viloyati hukumatining 2007-yil 23-martdagi qarori bilan qal’a mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros obyekti maqomini olgan.

Yana qarang
-----------

* Kaliningrad viloyati qal’alari
* Temir yoʻl

Manbalar
--------

1. ↑  „Замок Гердауэн (Gerdauen) Калининградская область". *TravelKap*. 28-sentabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-mart 2020-yil.
2. 1 2  „Замок Гердауэн". *Пруссия 39*. 11-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-mart 2020-yil.
3. ↑  „Замок Гердауэн". *TravelKap*. 28-sentabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-mart 2020-yil.

Havolalar
---------

* Prussiya 39
* Video koʻrib chiqish
**Jonglyorlik** (lot. joculator — qiziqchi)— sirk sanʼati janri. Mahalliy xalqlarning urf-odatlari bilan bogʻliq ravishda rivoj topgan. Kichik sahna tomoshalari koʻrsatishdan tashqari hikoyachilik, xonandalik, soz chalish, fokus koʻrsatish va b. bilan shugʻullanilgan. Ijrochi (jonglyor) turli buyumlar (3 tadan ortiq) ni maʼlum maromda otib, ilib olib oʻynaydi va h.k.J. koʻp jihatdan balansirlik (muvozanat saqlash), ekvilibristika, akrobatika, masharabozlikka qoʻshilib ketadi. Misr, Yunoniston, Rim va Markaziy Osiyoda qadimdan maʼlum boʻlgan. Oʻzbek sirkida koʻza oʻyin, lagan oʻyin, likob oʻyin, pichoq oʻyin, Halqa oʻyin va b. qadimdan mavjul. Oʻzbek sanʼatkorlari bu oʻyinlarni koʻpincha raqs bilan koʻrsatadilar. Qodir Gʻulomning tuya ustidagi akrobatik tomoshalarida, F. Sharifboyev va b. ijodida (maye, "Lagan oʻyin") J. elementlari koʻp boʻlgan. Gardishga piyola, kosalarni piramida shaklida taxlab qoʻl bilan aylantirish (maye, Abdullayev, Buxoro), katta xumlarni boshda, orqada koʻtarib pichoqlar bilan murakkab mashqlarni bajarish kabi J. dasturlari milliy xalq sirkida rivoj topgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Sheffild** — Buyuk Britaniyaning markaziy qismidagi shahar. Saut-Yorkshir metropoliten grafligining bosh shahri, Don daryosi boʻyida. Aholisi 421,8 ming kishi (2001). Yorkshir koʻmir havzasining ogʻir sanoat markazi. Poʻlat, prokat, quvurlar uchun yirik pokovkalar ishlab chiqarish, mashinasozlikning turli sohalari (shu jumladan, harbiy mashinasozlik) rivojlangan. Oziqovqat va yengil sanoat korxonalari mavjud. Qadimdan poʻlat va kumushdan turli tovarlar, zargarlik buyumlari, qurollar ishlab chiqariladi. universitet (1905), muzey, badiiy galereya bor. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Sheki xonlıgı** - Ozarbayjonning shim. qismida 18—19-asr boshida mavjud boʻlgan davlat. 1747-yilda tashkil etilgan Sheki xonlıgı Ozarbayjon xonlıkları ichida eng kuchlisi edi.

Sheki nomli mustaqil davlat sifatida 14-asr oxiridan maʼlum, 16-asr oʻrtalarida u Eron shohi tomonidan tugatilgan va 18-asrda Ozarbayjon xalqini Hoji Chalabiyxon boshchiligida Eron hukmronligiga qarshi kurash jarayonida vujudga kelgan. 18-asrda xonlik 8 ta noiblar boshqargan magʻalga boʻlingan. Sh. iqtisodiyoti asosini qishloq xoʻjaligi (asosan, ipakchilik) tashkil etgan. 1805-yil Sheki xonligini Rossiya imperiyasi oʻz tarkibiga kiritgan. Bu 1813-yilgi Guliston sulh shartnomasi bilan tasdiqlangan. 1819-yil Sheki xonligi tugatilib, rus harbiy maʼmuriyatiga boʻysungan provinsiyaga aylantirilgan. 1840-yil Sheki provinsiyasi Kaspiy viloyati tarkibiga kiruvchi Sheki uyezdiga aylantirilgan. 1859-yil uyezd Boku gubernyasi, 1868-yilda Yelizavetpol gubernyasi tarkibiga kirgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shein yodgorligi** — bu rus davlat va harbiy arbobi, yaqin boyar (1695-yildan), birinchi rus generalissimusi (1696-yil) Aleksey Semenovich Sheinning Rostov viloyati, Azov shahridagi haykaltaroshlik qiyofasi. Aleksey Shein Qrim yurishlarida qatnashdi va podshoh buyrugʻi bilan oʻqotarlar qoʻzgʻolonini bostirdi. Azov uchun janglarda qoʻmondon eng yuqori harbiy unvonga ega boʻldi. Yodgorlik 2009-yil 12-iyunda ochilgan. Loyiha mualliflari — Rossiyada xizmat koʻrsatgan rassom M. A. Lushnikov; Rossiyada xizmat koʻrsatgan rassom, Rossiya Badiiy akademiyasining muxbir aʼzosi V. P. Mokrousov boʻldilar.

Joylashgan manzil: Azov shahrining tarixiy markazi, Moskovskaya koʻchadagi 23-uy yaqinida.

Yodgorlik
---------

2009-yil 12-iyunda Rostov viloyatining Azov shahrida birinchi rus generalissimusi, Buyuk Pyotrning quroldoshi, boyar Aleksey Semenovich Shein (1652 — 1700-yillar) haykali ochildi. Harbiy arbobning bronza figurasi muzey qarshisidagi Azovning tarixiy markazidagi poydevorga oʻrnatildi. A.Sheyn bir qoʻlida qilich, bir oyogʻi qalʼa toshida turgan holda tasvirlangan. Poydevorli yodgorlikning balandligi 5 metrga yaqin.

Pyotrning Azov yodgorligi, Azov qal’asi va oʻlkashunoslik muzeyi bilan birgalikda u Azov va Rossiya davlati yilnomasi sahifalarini eslatuvchi tarixiy majmuani tashkil qiladi. Yodgorlikdagi yozuv quyidagicha: Aleksey Semenovich Shein, birinchi rus generalissimusi (1652-1700).

Bronza figurasi Azovning tarixiy markazidagi Kovalev uyi va Savdo qatorlarining 2-binosi oʻrtasida oʻrnatilgan.

Tarixi
------

1695 va 1696-yillarda Pyotr I Azov yurishlarini — Usmonli imperiyasiga qarshi rus harbiy yurishlarini boshlagan. 1696-yildagi Azov yurishida A. S. Shein rus qoʻshinlarini boshqargan.

Janglar natijasida Azov garnizoni va Donning shimoliy qanotining kirish qismida joylashgan Lyutix qal’asi rus qoʻshinlariga taslim boʻldi. Askarboshi Shein ikkinchi Azov yurishidagi xizmatlari uchun birinchi rus generalissimusi unvoniga ega boʻldi.

Azovning qoʻlga olinishi XVII-asrda Usmonli imperiyasi bilan urushlarda Rossiya uchun birinchi yirik gʻalaba edi. Ruslarning bu katta strategik muvaffaqiyati 1700-yilda Konstantinopol shartnomasi bilan taʼminlandi. Azov Turkiyaning imperiya intilishlarining shimoliy-sharqiy tayanchi boʻlishni toʻxtatdi, Rossiyaning janubidagi Azov dengiziga kirish ochiq boʻldi. Yurishlar natijasida Rossiya Azovga qoʻshni hudud va yangi qurilgan qal’alari (Taganrog, Pavlovsk, Mius) bilan erishdi va Qrim xoniga yillik oʻlpon toʻlashni toʻxtatdi.

Adabiyotlar
-----------

* Генералиссимус Шеин вернулся в Азов (памятник Шеину) //Азовская неделя. – 2009. - №24 (18 июня). – С.1

Havolalar
---------

* ПАМЯТНИКИ ИСТОРИИ И АРХИТЕКТУРЫ.
* Памятник А.С. Шеину
* Памятник первому русскому генералиссимусу, соратнику Петра Великого, боярину Алексею Семеновичу Шеину Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-02-03).
* Памятник Шеину
**Handkeze** nem. *Handkäse*
**Vatani** Germaniya**Shahar, tuman** Frankfurt-na-Mayne

**Sut** sigir suti**Pasterizatsiyasi** 1,1-2,3%

**Tarkibiy tuzilishi** yumshoq**Sertifikatsiya** AOS (Hessischer 

Handkäse)
**Handkeze** (nemischa: [ˈhantkɛːzə] - qoʻlbola pishloq) ― Frankfurt, Offenbax, Darmshtadt va Langenda ishlab chiqarilgan sigir sutidan tayyorlangan nemis yumshoq pishlogʻi. Pishloq oʻz nomini qoʻlbola ishlab chiqarishning an’anaviy hunarmandchilik usulidan oldi. Bu oʻtkir hidli kichik, shaffof pishloq boʻlib, uni koʻpchilik yoqimsiz deb biladi. Ba’zan kvadrat, lekin koʻpincha yumaloq shaklda.

Yana qarang
-----------

* Ishlab chiqarilgan mamlakat boʻyicha pishloqlar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  Food Dictionary: *handkäse cheese*
2. ↑  germanfoodguide
3. ↑  2009-12-24, Council Regulation (EC) no 510/2006, "Hessischer Handkäse"/"Hessischer Handkäs", *Official Journal of the European Union*

Adabiyotlar
-----------

* Charles Sinclair. Handkäse // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 270. — 632 p. — ISBN 978-1-4081-0218-3.
**HD 38282** (**R144**, **BAT99-118**, **Brey 89**) — Katta Magellan Bulutidagi Tarantula tumanligidagi massiv spektroskopik ikkilik yulduz. U vodorodga boy ikkita Volf-Raye yulduzidan iborat.

HD 38282 NGC 2070 mintaqasining markazida R136 klasteri yaqinida joylashgan va boshqa massiv ikkilik tizimga yaqinlashganda klasterdan chiqarib yuborilgan boʻlishi mumkin.

Ikkala komponent ham qoʻshaloq yulduz spektrida paydo boʻladi, ular WNh yulduzlar, kuchli emissiya chiziqlari va kuchli yulduz shamoli boʻlgan juda issiq yulduzlardir. Yulduzlarning orbitasi hozircha nomaʼlum, ammo bu davr ikki oydan olti oygacha boʻlishi mumkin, agar orbita juda ekssentrik boʻlsa, ehtimol, uzoqroq. Issiqroq komponent kamroq massaga ega boʻladi.

Ikkala komponent ham maʼlum boʻlgan eng kuchli yulduzlar qatoriga kiradi, ammo alohida-alohida yulduzlar parametrlarining aniq qiymati nomaʼlum. Umumiy yorqinlik 4,5 mlndan 10 mln Quyoshning yorqinligicha. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, yulduzlarning dastlabki massalari 260 *M*{\displaystyle \_{\odot }} va 175 *M*{\displaystyle \_{\odot }}ga yaqin edi. Yulduzlarning yoshini aniqlagandan soʻng, yorqinroq komponent uchun boshlangʻich massa bahosi 90 *M*{\displaystyle \_{\odot }}dan 170 *M*{\displaystyle \_{\odot }} gacha va kuchsizroq komponent uchun 95 *M*{\displaystyle \_{\odot }}dan 205 *M*{\displaystyle \_{\odot }}gacha.

Manbalar
--------

1. ↑   *R144: A very massive binary likely ejected from R136 through a binary-binary encounter*.
2. ↑  Hainich, R.; Rühling, U.; Todt, H.; Oskinova, L. M.; Liermann, A.; Gräfener, G.; Foellmi, C.; Schnurr, O. *et al*. (2014). "The Wolf-Rayet stars in the Large Magellanic Cloud: A comprehensive analysis of the WN class". arXiv:1401.5474v1 [astro-ph.SR].
3. ↑  Sana, H.; Van Boeckel, T.; Tramper, F.; Ellerbroek, L. E.; De Koter, A.; Kaper, L.; Moffat, A. F. J.; Schnurr, O.; Schneider, F. R. N.; Gies, D. R. (2013) (en). *R144 revealed as a double-lined spectroscopic binary*. **432** (Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters nashri). pp. 26. doi:10.1093/mnrasl/slt029.
**Jonikmar togʻi** - Kashqadaryo viloyatidagi togʻ. Hisor tizma togʻlarining janubi-gʻarbiy tarmogʻi. Eng baland joyi 1319 m, uz. 14 km. Shimolidan janubi-ga va janubi-gʻarbga yoʻnalgan. Jonikmar togʻining shimoli-gʻarbiy yon bagʻri zinapoyasimon pasayib Arabdasht va Quyuqdasht tekisliklariga tutashgan. Yon bagʻirlari quruq soy va jarlar bilan oʻyilgan. Yon bagʻirlaridagi toʻq boʻz tuproqlarda bugʻdoyiq, togʻ shuvogʻi, togʻolcha, doʻlana va boshqalar oʻsadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Andoza:Infobox dam
**Kroton to'g'oni** (yoki **Croton gidroelektrostansiyasi** ) - Michigan shtatining Nyuaygo okrugi, Kroton shaharchasidagi Muskegon daryosidagi tuproq bilan to'ldirilgan to'g'on va elektr stantsiyalari majmuasi bor. U 1907 yilda Uilyam D. Fargo rahbarligida Consumers Energy kompaniyasining salafi Grand Rapids - Muskegon Power Company tomonidan qurilgan.  40-fut-high (12 m) to'g'on 7,2 mlrd gallon (6 milliard imp. gal /27 milliard L) suvning 1,209-acre (489 ha) suv ombori va eng yuqori oqimda 8850 kilovatt ishlab chiqqanchiqarishga qodir.  U 1979 yilda Milliy tarixiy joylar reestriga kiritilgan ekan.

1. ↑  „Croton Dam 1907-2007 Centennial Celebration brochure" (PDF). 27-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyun 2008-yil.
2. ↑  *Jeff Alexander*. „Historic Croton Dam changed West Michigan". *Muskegon Chronicle*. Qaraldi: 11-iyun 2008-yil.
3. ↑  „Muskegon River Hydroelectric Resources". *Consumers Energy*. 27-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyun 2008-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Jonlantirish (maʼnolari).

**Jonlantirish** (adabiyotda) - istiora turlaridan biri, odamlarga xos sifatlarni jonsiz hodisa va buyumlarga koʻchirish. J. inson tafakkuri bilan bogʻliq. Inson voqelikdagi narsa va hodisalarni qiyoslash, oʻxshatishlar, boʻrttirishlar orqali jonliroq va aniqroq tasavvur qilishga, aniq, ilmiy tafakkur qilish bilan birga badiiy fikrlashga ham intiladi. Shuning uchun J. faqat badiiy asarlarda emas, jonli tilda ham uchraydi: "dengiz hayqiradi", "daraxt yigʻlaydi" va b. J. oʻzbek adabiyoti tarixida 2 xil koʻrinishda namoyon boʻlgan: tashhis (shaxs bilan bogʻliq) — shaxsga xos sifatlarni jonsiz narsalar va hodisalarga berish: intoq (nutq bilan bogʻliq) — narsa va hodisalarni nutq egasi qilib koʻrsatish. J. ertak va masallarda, shuningdek, munozaralarda keng qoʻllaniladi. Masalan, Gulxaniyning "Zarbulmasal"ida, Solohiyning "Gulbulbul"ida, Majlisiyning "Qissai Sayfulmuluk" asarlarida J.ning har ikki turi koʻp uchraydi. Hoz. oʻzbek adabiyotida ham J.ning ajoyib namunalari mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
„"

**Hicham Aâboubou** (1978-yil 19-mayda tugʻilgan) — marokashlik professional futbolchi, oxirgi marta Kvebek Premer Ligasida „Lanaudyer" klubida himoyachi sifatida oʻynagan.

Karyera
-------

### Afrika

Aaboubou oʻzining futbol faoliyatini Xenifra bilan 1992-yildan 1994-yilgacha oʻsmirlar jamoasida oʻynagan. 1994-yilda u Kavkab Marrakechga qoʻshildi, dastlab oʻsmirlar jamoasi bilan oʻynadi, oxir-oqibat katta A jamoasi orqali oʻqishni tugatdi va u yerda 2001-yilgacha oʻynaydi. U 2001-2002-yillarda Mouloudia Oujda jamoasida oʻynagan va keyin yana Marrakech Kavkabga oʻtgan. 2002-yildan 2006-yilgacha u KACM A Team tarkibida oʻynagan va 48 oʻyinda ikkita gol urgan.

### Shimoliy Amerika

2006-yilda Aaboubou Kanadaning Laval Dynamites jamoasiga qoʻshildi va klubdagi debyut mavsumida 13 oʻyinda ikkita gol urdi. 31-iyulda u Monreal Impactga qoʻshildi, lekin birinchi yilida birorta ham oʻyin oʻynamadi. U jamoadagi debyutini 2007-yil 21-aprelda Atlanta Silverbacksga qarshi oʻtkazdi, ammo 2008-yilning fevralida Monreal tomonidan qoʻyib yuborildi. 2007-yilgi mavsumda u Impactning boshqaruvidagi Kanada futbol ligasining Trois-Rivières Attak jamoasiga ijaraga berildi. U Ochiq Kanada kubogida gʻalaba qozonib, Attak bilan kumush medallarni qoʻlga kiritishga muvaffaq boʻldi, u yerda u Columbus Clan FCga qarshi final oʻyinida qatnashdi va natijada 3-0 hisobida gʻalaba qozondi.

2008-yilning yozida Aaboubou professional futboldan taʼtil olishini eʼlon qildi va universitetning Montreal Karabins jamoasida kollej futbolida oʻynab Université de Montrealning Fan San'atida o'qishga qaytish niyatida edi.

2009-yil 28-iyulda Monreal Impact Aaboubou bilan ikki yillik shartnoma imzoladi. U mavsumdagi ilk oʻyinini 1-avgust kuni „Mayami" ga qarshi oʻtkazdi. 2009-yilgi mavsumda Aaboubyu Impactga turnir jadvalida beshinchi oʻrinni egallab, pley-off yoʻllanmasini qoʻlga kiritishga yordam berdi. Pley-offda u „Impact"ga „Vancouver Whitecaps FC"ga qarshi USL finaliga chiqishga yordam berdi, final oʻyini USL tarixida birinchi marta Kanadaning ikkita klubidan iborat boʻlib qayd etildi. Oxir-oqibat, Impact umumiy gollar soni boʻyicha 6-3 hisobida Whitecapsni magʻlub etdi va shuning uchun uchinchi USL chempionatiga daʼvo qildi.

== Yutuqlar ==; Trois-Rivières Attak

* Ochiq Kanada kubogi: 2007-yil

Manbalar
--------

1. ↑  „JOUEURS" (fr-CA). *ARS Lanaudière*. Qaraldi: 8-sentabr 2019-yil.
2. ↑  „Attak FC" (26-may 2008-yil). 26-may 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-may 2017-yil.
3. ↑  „Hicham Aâboubou | SoccerStats.us". *soccerstats.us*. Qaraldi: 25-may 2017-yil.
4. ↑  *Glover.* „Result of the Monday September 3, 2007 CSL Open Canada Cup Final between Columbus Clan and Trois-Rivieres Attak played at Cove Road in London at 4:00pm.". *Rocket Robin's Home Page* (3-sentabr 2007-yil).
5. ↑  Profile Université de Montréal
6. ↑  *Vallée.* „DEFENDER HICHAM AABOUBOU BACK WITH THE IMPACT" (5-avgust 2009-yil). 5-avgust 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-may 2017-yil.

Havolalar
---------

* Monreal Impact bio
Категория:Карточка на Геокаре: Исправить: Множественные параметры
Категория:Горные вершины по алфавиту

Категория:Горные вершины — семитысячники
Категория:Природные географические объекты по алфавиту
Категория:ПРО:ГЕО:Последняя правка: в текущем году
**Jongsong** (Jongsang Ri, *Jongsong cho'qqisi*, *Jongsang Ri* ) (7420 m) - Janak mintaqasining eng baland cho'qqisi , Himoloy tog'larining markaziy qismida, Kanchenjungadan 20 km shimolda (8586 m) baland cho'qqi. Tibet, Nepal va Sikkim . Jongsong dunyodagi eng baland cho'qqilar orasida 57-o'rinni egallaydi, ammo u yaqin atrofdagi ulkan Kangchenjunga massivi fonida butunlay yo'qolgan. Jongsong Ri juda oddiy, osongina ko'rinadigan toqqa chiqish yo'llari va yumshoq yonbag'irlari tufayli yetti ming balandlikda ko'tarilish juda oson hisoblanadi.

1930 yilda Gyunter Oskar Direnfurt ekspeditsiyasi  tomonidan birinchi zabt etilganidan boshlab, 1931 yilda Kamet birinchi ko'tarilishiga (7756 m) qadar, Jongsong dunyodagi eng baland cho'qqi bo'lgan.

Eslatmalar
----------

1. ↑  „MSN Encarta map". 5-may 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-avgust 2011-yil.
2. ↑  The team abandoned its attempt on Kanchenjunga to make first ascents of Jongsong (24,334'), Nepal Peak (23,560') and Ramthang (23,310) among others.
**Chandnakiyari** — shahar atrofi Bokaro, Jarxand, Hindiston. Bu qishloq Chandankiyari CD bloki ichida Chas boʻlinmasi ning Bokaro tumani Hindiston shtatida Jarxand. Uning bir qismi boʻlishi rejalashtirilgan katta Bokaro.Va shuningdek, u yirik sanoat markazidir va Bokaroning bir nechta kompaniyalari joylashgan. Bu mintaqa ostida Chas munitsipal korporatsiyasi.

[Xaritani toʻliq ekranda koʻrish]

### Manzili

Chandankiyari manzilida joylashgan23°34′41″N 86°21′35″E﻿ / ﻿23.578102°N 86.359822°E﻿ / 23.578102; 86.359822GO .

### Maydon haqida umumiy maʼlumot

Bokaro tumani toʻlqinli togʻlardan iborat Chota Nagpur platosi bilan Damodar daryosi vodiyni kesib oʻtish. Oʻrtacha dengiz sathidan oʻrtacha 200-540 metr (660-1770 fut) balandlikka ega. Eng baland tepalik Lugu Paxar 1070 metr (3510 fut) balandlikka koʻtariladi. Bermo-Phusro hududida joylashgan Sharqiy Bokaro koʻmir koni va jariya koʻmir konining kichik bosqinlari Bokaroni koʻmirga boy tumanga aylantiradi. 1965-yilda mamlakatdagi eng yirik poʻlat ishlab chiqarish birliklaridan biri, Bokaro Poʻlat zavodi, tomonidan boshqariladi Hindiston Chelik vakolati cheklangan, Bokaro Steel Siti-da tashkil etilgan. Damodar vodiysi korporatsiyasi oʻzining birinchi issiqlik elektr stantsiyasini tashkil etdi Bokaro (termal). Uzunligi 5 kilometr (3,1 milya), balandligi 55 metr (180 fut) boʻlgan tuproqli toʻgʻon kompozit toshli beton toʻkilgan suv bilan, Tenughat toʻgʻoni, Damodar daryosi boʻylab Jarxand hukumati tomonidan boshqariladi. Oʻrtacha yillik yogʻingarchilik 1291,2 millimetr (50,83 dyuym). Tuproq odatda bepusht va qishloq xoʻjaligi asosan yomgʻir bilan oziqlanadi.

Fuqarolik boshqaruvi
--------------------

### Politsiya mahkamasi

Chandankiyarida politsiya boʻlimi bor.

### CD bloki shtab-kvartirasi

Chandankiyari CD blokining bosh qarorgohi Chandankiyari shahrida joylashgan.

Demographics
------------

2011-yilgi Hindiston aholini roʻyxatga olishdagi maʼlumotlarga koʻra, Chandankiyarida jami 9,836 aholi bor boʻlgan va ulardan 5,127 (52%) erkaklar va 4,709 (48%) ayollar tashkil qilgan. 0-6 yoshdagi aholi soni 1486 nafarni tashkil etdi. Chandankiyarida savodxonlarning umumiy soni 5767 kishini tashkil etgan (6 yil ichida aholining 84,89 foizi).

Transporti
----------

Raghunathpur-Chandankiyari yoʻli Chandankiyari shahridagi 12-davlat avtomagistrali (Jharkhand) bilan uchrashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „District Census Handbook Bokaro 2011". *Physical features, Mines and minerals, Indistires, p 7-8*.  Directorate of Census Operations. Qaraldi: 30-may 2021-yil.
2. ↑  „Tenughat Dam".  india9. Qaraldi: 30-may 2021-yil.
3. ↑  „Jharkhand Police Official Website". *Contact Bokaro Police*.  Jharkhand Police. 14-fevral 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-oktabr 2017-yil.
4. ↑  „2011 District Census Handbook Bokaro, Series 21, Part XII B". *Map on Page 3*.  Directorate of Census Operations, Jharkhand. Qaraldi: 3-oktabr 2017-yil.
5. ↑  „2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA)". *Jharkhand – District-wise CD Blocks*.  Registrar General and Census Commissioner, India. Qaraldi: 23-sentabr 2017-yil.
6. ↑  Google maps
**Frences Drake** (talaffuzi: „Frensis Dreyk", 1912-yil 22-oktabr – 2000-yil 18-yanvar)  amerikalik aktrisa boʻlib, „*Les Misérables"* (1935) filmidagi Eponin rolini bilan mashhur edi.

Dastlabki yillar
----------------

Drake Nyu-Yorkda Frensis Morgan Din sifatida badavlat oilada tugʻilgan. U Kanadadagi Havergal kollejida tahsil olgan va 14 yoshida „u buvisining qanoti ostida Angliyadagi maktabga yuborilgan". 1929-yilda fond bozori qulaganda u oʻsha yerda edi.

Karyera
-------

Umrida birinchi marta pul ishlashga muhtoj boʻlgan Drake raqqosa va sahna aktrisasiga aylandi va film yanada yaxshi pul toʻlashini aniqladi. 1933-yilda u shunday deb tushuntirdi: „Men Londonda bir aktyor bilan uchrashdim — bir muddat Eva Le Gallienning repertuar kompaniyasida boʻlgan Gordon Wallace — va u mendan u bilan raqs guruhini tuzishimni soʻradi. Biz raqsga tushdik va prodyuser bizdan spektaklda ishtirok etishimizni iltimos qildi. Keyin meni Angliyaga filmlar suratga olishga taklif qilishdi" .

Shaxsiy hayot
-------------

1939-yil 12-fevralda Drake Suffolkning 19-grafi Genri Xovardning ikkinchi oʻgʻli Sesil Howardga (1908 – 1985) turmushga chiqdi. Xovard uning karerasini maʼqullamadi va u merosni olgandan soʻng u ekrandan ketdi. 1985-yilda Howard vafotidan soʻng, u 1992-yilda Devid Braunga turmushga chiqdi.

Tan olinish
-----------

Gollivud shon-shuhrat xiyoboni 6821-Gollivud bulvarida joylashgan kinofilmlar boʻlimida uning yulduzi bor.

Massachusets shtatining Leominster shahrida esa uning nomidagi maktab bor.

Oʻlim
-----

Drake 2000-yil 18-yanvarda Kaliforniyaning Irvin shahrida 87 yoshida vafot etdi. U Gollivud, Kaliforniya, Gollivud abadiy qabristonidagi afsonalar bogʻining 8-boʻlimiga dafn etilgan.

Manbalar
--------


1. ↑  Social Security Death Index. Although some sources say 1908, the Social Security Death Index indicates Frances D. Howard was born on October 22, 1912, and died on January 17, 2000
2. ↑  *Yockel.* „Actress Frances Drake, 91, Checks Out".
3. ↑  „Home - Frances Drake School". 17-aprel 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-aprel 2018-yil.
4. ↑  *Vallance, Tom*. „Obituary: Frances Drake". The Independent (25-yanvar 2000-yil). Qaraldi: 12-fevral 2016-yil.
5. ↑  „Frances Drake". *Hollywood Walk of Fame*. Qaraldi: 12-fevral 2016-yil.
**Abdullajon Gʻofurov** (1928-1990) — Andijonlik aktyor.

Faoliyati
---------

Abdullajon Gʻofurov 1928-yil Andijon viloyatida tavallud topgan. Ustoz Abdullajon Gʻofurov Maqom ijrochilaridan.Abdullajon Gʻofurovning farzandlari Joʻrovoz Gʻofurov va Abdusamad Gʻofurovdir. 50 yildan ortiq umrini Andijon Oxunboboyev nomli musiqali va drama teatriga baxshida etadi va 1975-yilda aktyor sifatida ilk faoilyatini boshlaydi. Xayot qoʻshigʻi piesasida Abdullajon Gʻofurov Nomonjon obrazini mohironalik bilan ijro etadi.1947-yilda Abdullajon Gʻofurov Toshkentda V.Sheksprning Romeo va Juletta spetskilida bir qator roʻllarni ijro etib muhlislar olqishiga sazovor boʻldi.

Adabiyotlar
-----------

* Maxmudov, Avazbek*. Andijon sanʼati fidoiylari*, Toʻldirilgan 2-nashr, Toshkent: Akademnashr, 2018 — 138 bet. ISBN 978-9943-5226-4-0. 3-iyun 2023-yilda qaraldi.

Manbalar
--------

1. ↑  Mahmudov, Avazbek*. Andijon san'ati fidoiylari*, To'ldirilgan 2-nashr, Akademnashr, 2018 — 138 bet. ISBN 978-9943-5226-4-0. 3-iyun 2023-yilda qaraldi.

|  |  |
| --- | --- |
| Flag of OʻzbekistonBiografik ikona | *Oʻzbekistonlik shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Chana**, **chena** — asosan, qor va muz sirtida sirpanib yuriladigan gʻidsiraksiz aravacha. Usti ochiq, yopiq (kajavali), soyabonli va boshqa xillari bor. Sirpangʻich yogʻoch (changʻi) ustiga oʻrnatilgan korpusdan iborat. Baʼzan, sirpangʻich yogʻoch tagiga metall ham qoplanadi. Chanadan transport va sport vositasi, bolalar oʻyinchogʻi sifatida foydalaniladi. Chanani odam, ot, bugu, itlar va hatto gʻozlar tortib yurishi mumkin. Asosan, qish uzoq davom etadigan va qor koʻp yogʻadigan shimol mamlakatlarida keng tarqalgan. Qadimgi [[Misr]?, Rus va boshqa baʼzi mamlakatlarda chana dafn marosimlarida ham qoʻllanilgan. Oʻzbekiston hududida, asosan, bolalar va sport chanasi ishlatiladi. Chananing 6 — 8 sportchiga moʻljallangan "chanaqayiq" rusumli sport turi rezinapolimer materiaddan tayyorlanadi.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Chana*** haqida turkum mavjud |

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb119410587 (maʼlumot)
* GND: 4052737-2
* LCCN: sh85038827
* NARA: 10664598

 |
**Ildam kaltakesak** (Eremias velox) — chin kaltakesaklar oilasining turi. Eron, shim.-gʻarbiy Xitoy, Kavkaz, Rossiyaning jan. hamda Oʻrta Osiyoda tarqalgan. Oʻzbekistonda I.k. ni shoʻrxok taqirlar, qumli choʻllar, toʻqay, chakalakzor, ariq va hovuzlar boʻyida uchratish mumkin. Tanasining uz. 8,5 sm gacha, dumi tanasidan 1,4—2 marta uzun. Gavdasining usti kulrang, toʻq jigarrang yoki qoramtir, orqa tomonida tana boʻylab ketgan bir necha qator qora xollari bor. Qorin tomoni oq, dumining osti qizil. Har xil hasharotlar bilan oziqlanadi. Urgʻochisi may — iyulda, hatto avgust boshlarigacha 2—3 marta 3—5 tadan tuxum qoʻyib koʻpayadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


```
aniq malumot sifatira kiritildi. Ildam koaltakesak kechki paytlarda qorongʻu tushishida avval erkak kaltakesaklar chirillaydi
```
**Normamat Boytoʻrayev** (1950, Bandixon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalqoʻqituvchisi (1995). SamDUning fizika fakultetini tugatgan (1972). 1972-yildan Bandixon tumanidagi 1maktab fizika oʻqituvchisi. B. fizika fanini oʻqitishda boshqa fanlar va mahalliy materiallar, yangi pedagogik texnologiyalar va oʻqitishning zamonaviy ilgʻor usullaridan samarali foydalanib, uyu’vchilarga puxta bilim berishga intiladi. "Oʻquvchilarning ilmiy dunyoqarashini shakllantirishda fizika fanining tutgan oʻrni", "Fizika darslarida muammoli taʼlimni amalga oshirish" mayuularini ishlab chikqan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Makroergik birikmalar** (mokro... va yun. ergon — faoliyat, ish), bu birikmalar ozida ko'p miqdorda energiya to'plovchi yuqori molekulali birikmalar hisoblanadi, yuqori energiyali, yuqori energetik birikmalar — energiyaga boy yoki makroergik bogʻlari boʻlgan tabiiy birikmalar; barcha tirik hujayralarda boʻladi va energi-yaning toʻplanishi hamda oʻzgarishi jarayonlarida qatnashadi. Makroergik birikmalarga, asosan, adenozintrifosfat kislota (ATF) va fosfat guruxdarining koʻchishiga sabab boʻluvchi fermentativ reaksiyalarda ATF hosil kila oladigan moddalar kiradi. Makroergik birikmalar tarkibiga fosforil guruhlari kiradi. Nukleozidtri- (yoki di-) fosfat kislotalar, pirofosfat va polifosfat kislotalar, kreatin-fosfat, fosfopirouzum kislota, difosfoglitserin kislota, atsetil va suksinilkoferment A, adenil va ri-bonuklein kislotalarning aminoatsil hosilalari ham Makroergik birikmalar dir. Makroergik birikmalar oʻzaro fosforil guruhlarni koʻchiradigan fermentativ reaksiyalar bilan bogʻlangan (yana qarang Adenozinfosfat kislota, Bioenergetika).G'aybullayev. J

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Normandiya** (Normandie) — Fransiyaning shimoli-gʻarbidagi, asosan, Normandiya yarim oroldagi tarixiy viloyat. Kalvados, Mansh, Er, Dengizboʻyi Senasi, Orn departamentlaridan tarkib topgan. Maydoni 29,9 ming km². Aholisi 3,1 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Ikki iqtisodiy rayonga — Yuqori N. va Quyi N.ga boʻlingan. Asosiy shaharlari — Ruan, Kan. "N." nomi ushbu hududni 10-asrning 1-yarmidabosibolgan normannlarsan olingan. 10—13-asr boshida N. — gersoglik, Angliyani Normandiya, bosib olgach (1066-yil) — ingliz qirollari mulki. 1202—04 yillarda N.ni Fransiya qaytarib olgan; 1790-yilgacha viloyat maqomida boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Makroiqlim** (makro... va iqlim) -katta hududlar, geografik zonalar, materiklar va okeanlar yoki ularning ayrim qismlari va xatto, butun Yer sharining iqlimi. Yer yuzasi ana shunday yer qismining geografik omillari va atmosfera umumiy sirkulyasiyasi sharoiti oʻxshash boʻlsa, M.i ham bir xil boʻladi. Masalan, passat zonasi M.i, Sharqiy Sibir M.i, Oʻrta dengiz boʻyi M.i, Antarktida platosi M.i va h.k. M.dan farqdi oʻlaroq, mahalliy iqlim, mikroiqlim kichik hududlar iqlimi boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Makkajoʻxori kasalliklari** — zamburugʻ, bakteriya va viruslar vujudga keltiradigan kasalliklar. 70 dan ortiq turi maʼlum. Koʻp tarqalganlari:urugʻ va maysalarning mogʻorlashi. Uni Penicillium va boshqa zamburugʻlar paydo qiladi. Kasallangan urugʻ sirtida koʻkimtir, kulrang yoki boshqa tusdagi gʻubor boʻladi, bunday urugʻ unib chiqmaydi. Urugʻ kamroq kasallangan boʻlsa, ekkanda maysa chiqadi, lekin yer osti qismi zararlangan boʻladi, 4—5 barg chiqarguncha oʻsib, keyin oʻsishdan toʻxtaydi; Pufaksimon qorakuya. Ustilago zeae Unger. zamburugʻi tugʻdiradi. Zamburugʻ havo orqali yuqib, makkajoʻxori soʻtasi, popugi, poyasi, bargi va baʼzan ildizi boʻgʻzini zararlaydi. Kasallangan organlarda oqimtir dogʻ hosil boʻlib, turli kattalikdagi pufakka aylanadi. Oʻsimlikyaxshi rivojlanmaydi. Chzngsimon qorakuya. Sorosporium Reilianum Me. Alp. zamburugʻi tugʻdiradi. Zamburugʻ oʻsimlik poyasi oʻsib, gullash davrida soʻtasi va popugini zararlaydi. Kasallangan soʻtada shish paydo boʻlib, bu shish oldin oq yoki pushti parda bilan qoplanadi, ichi esa toʻq jigarrang va qora chang massaga aylanadi. Oʻsimlik oʻsishdan toʻxtaydi, shoxlab ketadi, barglari kengayadi, hosil tugmaydi. Gelmintosporioz. Helmintosporium turcicum Pass, zamburugʻi tugʻdiradi. Barg, barg qoʻltigʻi, don qobigʻi, baʼzan soʻtalar zararlanadi. Kasallangan organlarda jigarrang hoshiyali malla, yirik, choʻziq dogʻlar hosil boʻladi. Ular bir-biri bilan qoʻshilib, yiriklashadi, kasallangan toʻqimalar quriydi, koʻk poya va don hosili kamayibketadi. Bakterial soʻlish. Bacterium Stewarti zamburugʻi tugʻdiradi. Oʻsimlikning pastki barglarida och yashil chiziq dogʻlar hosil boʻlib, dogʻlar keyinchalik sargʻayadi, asta-sekin butun barg boʻylab uzun yoʻllar hosil boʻladi, soʻngra barglardan poyalarga va yuqorigi barglarga oʻtadi, oʻsimlik soʻliydi. Soʻta bakteriozi. Bacillus mesentericus vulgarus Fluggl. bakteriyasi tugʻdiradi. Zararlangan donlarda, ayniqsa, soʻtaning yuqori qismida dumaloq, yarasimon dogʻ paydo boʻladi.

Kurash choralari: almashlab ekish; oʻsimlik qoldiqlarini yoʻqotish; yerni kuzda shudgorlash, urugʻni ekishgacha dorilash, urugʻlikni sogʻlom oʻsimliklardan tayyorlash, kasallikka chidamli navlarni ekish, zararkunanda, hasharotlarga qarshi vaqtida kurashish va boshqa.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Boʻlimda shaftoli mevasi (drupe).
**Intrakarp** yoki **endokarp** (lotincha: *endocárpium* boshqalardan qadimgi yunoncha: *ἔνδο* qadimgi yunoncha: *ἔνδο* — „ichki" va καρπός — „meva") — oʻsimlik mevalaridagi urugʻlarni darhol oʻrab turgan perikarpning (yoki perikarpning) ichki qatlami uchun botanika atamasi hisoblanadi.Intrakarpdagi tsitrus mevalarida membranani boʻlishi mumkin, bu yerda endokarpning faqat bir qismi urugʻ tomonidan isteʼmol qilinadi yoki shaftoli, gilos, olxoʻri va oʻrik kabi Rosaceae oilasining oʻsimliklarining mevalarida boʻlgani kabi qalin va qattiq boʻlishi mumkin masalan; membranali, noʻxat kabi, dukkakli oilaning loviyada uchraydi.

Yongʻoqlarda, pecans, yongʻoq kabi yongʻoqlarning yadrolarini oʻrab turgan qattiq qatlam; turli hayvonlarning urugʻini isteʼmol qilishni cheklash uchun kerak boʻladi.

Tsitrus mevalarida endokarp koʻpincha segmentlar deb ataladigan boʻlimlarga boʻlinadi. Segmentlarni toʻldiradigan suvli pulpa odatda vesikül deb ham ataladi. Segmentlarda suyuqlik mavjud boʻlib, u odatda bu mevaning sharbati deb ataladi.

Havolalar
---------

* 
*

Manbalar
--------

1. ↑  „Intrapartum-bu ... Intraplodnik so'zining ma'nosi". Qaraldi: 10-sentabr 2022-yil.
2. ↑  „O'simlik mevasining intrakapulyar (endokarp)". Qaraldi: 10-sentabr 2022-yil.