recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kimyogarlar** — Samarqand viloyatidagi shaharcha (1952-yildan). Samarqand shahar hokimiyatiga boʻysunadi. Transport yoʻli stansiyasi (Superfosfat). Samarqand shahrigacha 12 km. Aholisi 15 mimg kishidan ziyod (2005). K.da kimyo, keramzit, asfalt zavodlari, sanoat burgʻilash korxonasi, tamaki fermentatsiyalash hamda sabzavot mahsulotlarini yetishtirishga ixtisoslashgan "Samarqand—Aleks" Oʻzbekiston — Rossiya qoʻshma korxonasi mavjud. Shuningdek, gemir-beton konstruksiyalari ishlab chiqarish korxonasi, gaz taʼminoti avtokorxonasi, avtomobil taʼmirlash ustaxonalari faoliyat koʻrsatadi. Sav-do, madaniy va maishiy xizmat koʻrsa-tish shoxobchalari, bozor bor. 2 umumiy taʼlim, internat maktabi, bolalar musiqa maktabi, Bogʻishamol kasb-hunar maktabi, respublika qarbiy litseyi mavjud. Kutubxona, "Kimyogarlar saroyi", madaniyat uyi, stadion, sport zali bor. Kasalxona-poliklini-kalardan tashkil topgan shahar tibbiyot birlashmasi, viloyat ruhiy kasalliklar markazi aholiga xizmat koʻrsatadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Amerika mammologlar jamiyati** (inglizcha: *American Society of Mammalogists*, (ASM) — 1919-yilda tashkil etilgan ilmiy jamiyat. Jamiyatning maqsadi sutemizuvchilarni oʻrganishga qiziqishni ragʻbatlantirishdir. Tashkilot 2500 ga yaqin aʼzo, jumladan, koʻplab professional teriologlarga ega.

ASM Journal of Mammalogy va *Mammalian Species* , shuningdek, *Special Publications* va *Society Pamphlets* jurnallarini nashr qilish uchun javobgar.

Mammal Images Library
---------------------

1997-yilda Amerika mammologlar jamiyati notijorat taʼlim dasturi boʻlgan Mammal Images Library („Sut emizuvchilar tasvirlari kutubxonasini") ishga tushirdi. 2004-yilda oʻsha paytda mavjud boʻlgan barcha fotosuratlar skanerdan oʻtkazilgan va onlayn galereyaga oʻtkazilgan. Hozirgacha tasvirlar kutubxonasida 2000 dan ortiq biologik turga mansub sutemizuvchilarning 6000 dan ortiq fotosuratlari mavjud.

ASM Mammal Diversity Database
-----------------------------

2018-yilda yaratilgan Amerika mammologlar jamiyati maʼlumotlar bazasi (ASM Mammal Diversity Database, MDD) hozirda 6500 dan ortiq sutemizuvchilar turlari haqida maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi. MDD oʻzini *Mammal Species of the World*ning vorisi sifatida eʼlon qiladi, uning uchinchi va oxirgi nashri 2005-yilda nashr etilgan. Maʼlumotlar bazasi doimiy ravishda yangilanib turadi va sutemizuvchilar taksonomiyasi haqidagi eng dolzarb maʼlumotlarni umumlashtiradi.

2018-yilgi ilmiy maqolada soʻnggi 13-yil ichida sutemizuvchilar taksonomiyasidagi oʻzgarishlarni baholash uchun MDD maʼlumotlaridan foydalanilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „About ASM" (en). *American Society of Mammalogists*. 23-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-avgust 2021-yil.
2. ↑  „Mammal Images Library" (en). *American Society of Mammalogists*. 25-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-avgust 2021-yil.
3. ↑  „Image Library" (en). *American Society of Mammalogists*. 16-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-avgust 2021-yil.
4. ↑  „The Mammal Diversity Database" (en). 31-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-avgust 2021-yil.
5. ↑  Burgin C. J. Colella J. P. Kahn P. L. Upham N. S. (2018) (en). *How many species of mammals are there?*. **99** (Journal of Mammalogy nashri). pp. 1—14. doi:10.1093/jmammal/gyx147. ISSN 0022-2372. .
**Amerika mamlakatlari aro oʻzaro yordam shartnomasi** (1947-yildagi Rio-de-Janeyro pakti), odatda „**Rio pakti**" deb nomlanuvchi, 1947-yilda Amerikaning aksariyat davlatlari tomonidan Rio-de-Janeyroda imzolangan shartnoma.

Bu shartnomaning asosiy tamoyili shundan iborat ediki, shartnomada ishtirok etuvchi har qanday davlatga hujum qilish shartnomada ishtirok etuvchi barcha mamlakatlarga hujum qilishni anglatadi. Shunday qilib, bu shartnoma oʻzaro mudofaa shartnomasidir. Shartnoma imzolash uchun 1947-yilda ochilgan boʻlsa-da, oxirgi davlat uni faqat 1982-yilda imzolagan va ratifikatsiya qilgan. Bu davlat Bagama orollari edi.

Braziliya Amerikalararo oʻzaro yordam shartnomasining saqlovchi davlati va Amerika Davlatlari Tashkiloti (ADT) tashkiliy va texnik ehtiyojlar uchun depozitariy tashkilotdir.

Tarixi
------

Shartnoma 1947-yil 2-sentabrda Rio-de-Janeyroda barcha tomonlarning imzolari bilan qabul qilingan va tasdiqlangan. Ammo u faqat 1948-yil 3-dekabrda kuchga kirdi va 1948-yil 10-dekabrda shartnoma BMTda roʻyxatdan oʻtkazildi. Bu 1945-yilda Mexiko shahrida boʻlib oʻtgan Amerika mamlakatlari aro konferentsiyada imzolangan Chapultepek deklaratsiyasining oʻziga xos takomillashgan varianti hisoblanadi. Amerika Qoʻshma Shtatlari Monro doktrinasi ostida qitʼa mudofaa siyosatini qoʻllab-quvvatladi

1967-yilda Trinidad va Tobago va 1982-yilda Bagama orollari bundan mustasno boʻlgan, 1947-yildan beri hech bir mustaqil davlat shartnomaga qoʻshilmagan.

2002-yilda, AQSh Iroqqa bostirib kirishidan oldin, Meksika 1982-yilda Malvinas (Folklend) orollari boʻyicha Argentina-Britaniya mojarosi paytida (Vashington Buyuk Britaniyani qoʻllab-quvvatlagan) AQShning xatti-harakatlariga ishora qilib, Amerikalararo oʻzaro yordam toʻgʻrisidagi kelishuvdan chiqdi.

2012-yil 5-iyunda Boliviya, Venesuela, Nikaragua va Ekvador tashqi ishlar vazirlari OASning 42-Bosh assambleyasida Amerika xalqlari bolivar ittifoqi (ALBA) nomidan nutq soʻzlab, oʻzlarining Amerika oʻzaro yordam shartnomasidan chiqishlarini eʼlon qilishdi. 2012-yilda Boliviya, Kuba, Nikaragua va Ekvador, 2013-yilda Venesuela shartnomadan chiqishdi.

2019-yil iyun oyida prezident Maduroga muxolifat boshchiligidagi Venesuela parlamenti Venesuelani Amerika mamlakatlari aro oʻzaro yordam shartnomasida qayta tiklashni soʻradi.

Ishtirokchi davlatlar
---------------------

* Argentina
* Bagamalar bayrogʻi Bagam orollari
* Braziliya
* Honduras
* Kolumbiya
* Dominika Respublikasi bayrogʻi Dominikan Respublikasi
* Panama
* Paragvay
* Peru
* AQSH bayrogʻi AQSh
* Urugvay
* Chili

  

Manbalar
--------

1. ↑   „Чапультепекская конференция",*История дипломатии*. М.: Политиздат, 1975 — 610—616 bet.
2. ↑  „АЛЬБА альянс требует ускоренной ликвидации Межамериканской системы взаимопомощи (исп.)". Qaraldi: 18-sentabr 2019-yil.
3. ↑  „Внесуэла, похоже, восстанавливает членство в Межамериканском договоре о взаимной помощи (исп.)" (16-avgust 2019-yil). Qaraldi: 18-sentabr 2019-yil.

Havolalar
---------

* Shartnomani imzolash, ratifikatsiya qilish, denonsatsiya qilish va unga nisbatan SLA tomonidan eslatmalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar(Inglizcha) )
**Xayrobodtepa** — shahar xarobasi (mil. av. 1 a. — mil. 3—4-asrlar) Termiz sh. (Surxondaryo viloyati)dan 30 km shim.da, Angor qishlogʻi yaqinida joylashgan. Tarhi toʻrtburchak (150x100 m), minoralari boʻlgan mudofaa devori va xandaq bilan oʻralgan. X.ning jan. sharqiy qismida mustahkamlangan ark boʻlib, uning atrofiga ham xandaq qazilgan. X. qadimda devor bilan teng 2 qismga ajratilgan. Devorning eni 8 m, saqlangan bal. 10 m. X.ning bir qismida ilk va rivojlangan oʻrta asrlarda ham hayot davom etgan. Arxeologik qazishmalar natijasida sopol idishlar, terrakota haykalchalar, baqtriy yozuvi bitilgan xumlar, Sapadbiz, Neron, Kadfiz II, Kanishka, Vasudeva tangalari chiqqan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sitoplazma** (grekcha: *κύτος* [sito] - hujayra va πλάσμα [plasma] — shakllangan) — hujayraning yadro bilan plazmatik membrana oraligʻida joylashgan asosiy tarkibiy qismi (qarang Hujayra). Sitoplazma kolloid sistema — gialoplazma, organoidlar va kiritmalardan tashkil topgan. Sitoplazmadagi kolloid zarrachalar va boshqa tarkibiy qismlar doim harakatda boʻladi. Mikrofibrilla, mikronaychalar va boshqa tolasimon tuzilmalar hujayraning harakat-tayanch sistemasi hisoblanadigan sitoskeletni hosil qiladi. Hayvon hujayralari Sitoplazmasi organoidlari kam boʻlgan, plazmatik membranaga yaqin tashqi qismini ektoplazma, ichki, yadroga yaqin joylashgan organoidlarga boy qismini endoplazma deyiladi. Oʻsimlik hujayralari sitoplazmasi hayvon hujayralaridan maxsus organoidlar — plastidalar va yirik vakuolalarning boʻlishi bilan farq qiladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sistit** (yun. — qovuq) — qovuqning yalligʻlanishi. Qovuqqa turli infeksiyalar tushishi oqibatida roʻy beradi. Paydo boʻlishiga koʻra, birlamchi va ikkilamchi; kelib chiqishi boʻyicha spetsifik (soʻzak, sil sistiti) va nospetsifik S. farqlanadi. Kasallik oʻtkir va surunkali kechadi. Birlamchi S. boshqa aʼzolardagi infeksiya yuqori siydik yoʻllari yoki uretradan qon va limfa yoʻllari orqali qovuqqa oʻtishi natijasida paydo boʻladi. Bunga, shuningdek, sovuq qotish, spirtli ichimlik ichish, qabziyat, nerv-psixikaning buzilishi ham sabab boʻladi. Ayollarda S. aksari homiladorlik yoki tugʻruqdan keyingi davrda ku-zatiladi. Ikkilamchi S. (koʻpincha surunkali kechadi) qovukda tosh, yot jismlar, oʻsma boʻlganda, qovuq sili, prostata bezining oʻsmasi oqibatida yuzaga keladi. Shuningdek, baʼzi dorilar, zaharli moddalar ichilganda ham S. kuzatilishi mumkin.

S.da bemor tez-tez (har 10—15 minutda) siyadi, siyganda ogʻriq sezadi, ogʻriq ayniqsa, siygisi qistaganda va siygandan keyin zoʻrayadi, lovullash, achishish, baʼzan siydikda qon va yiryng paydo boʻladi. Yalligʻlanish qoʻshni aʼzolarga utganda (piyelonefrit, uretrit va boshqalar) gavda temperaturasi koʻtariladi. Oʻtkir S.ning oldi olinmasa surunkali tus oladi. Kasallikni aniqlashda siydik tahlili, sistoskopiya, sistografiya, ultratovush tekshiruvlari oʻtkaziladi. Davosi: bemorning umumiy ahvoli va kasallik belgilariga qarab olib boriladi (ogʻriq qoldiruvchi dorilar, antibiotiklar, koʻp suyuqlik ichish, vanna, fiziomuolajalar buyuriladi.

Manbalar
--------



  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qizilgaza gʻori** — Toytalash togʻining (Hisor tizmasining janubi-gʻarbiy tarmogʻi) shimoliyyon bagʻridagi gʻor. Qashqadaryo viloyati Qamashi tumanidagi Qiziltom qishlogʻidan 7 km sharqda, oʻrtacha 2430 m balandlikda joylashgan. Yuqori yura davriga oid gips qatlamlarida hosil boʻlgan. Gʻorning ikki kirish qismi mavjud. Birinchisi janubi-gʻarbda (eni 5 m dan ziyod, balandligi 1,5 m ga yaqin), ikkinchisi shimoli-gʻarbga qaragan (eni 3 m, balandligi 5 m ga yaqin). Gʻor murakkab tuzilishga ega. Bir necha xonalar va yoʻlaklardan tashkil topgan. Ularning eni 1,5 m dan 8 m gacha, balandligi 0,8 m dan 4 m gacha. Gʻor ichidagi temperatura 14°, yer yuzasiga yaqin joyda 28°, nisbiy namlik 96% (avgust). Q.gʻ.ning umumiy uz. 50 m, maydoni 300 m2, hajmi 700 m3ga yaqin.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Radioeshittirishda **qardosh stansiyalar** yoki **qardosh kanallar** to'g'ridan-to'g'ri egalik yoki boshqaruv shartnomasi orqali bitta kompaniya tomonidan boshqariladigan radio yoki televidenie stantsiyalaridir .

Radio sister stantsiyalar ko'pincha turli formatlarga ega bo'ladi va ba'zan bir stantsiya AM diapazonida, boshqasi FM diapazonida bo'ladi. Aksincha, televidenieda opa-singil aloqalarining bir necha turlari mavjud; Xuddi shu shahardagi stansiyalar odatda turli televizion tarmoqlarga ( ko'pincha biri asosiy tarmoqqa, ikkinchisi esa ikkinchi darajali tarmoqqa) bog'lanadi va mahalliy hodisalar bitta stantsiya tarmoq ta'minotini to'xtatishni talab qilganda vaqti-vaqti bilan televizion dasturlarni bir-biri bilan almashtirishi mumkin.

Xuddi shu kompaniyaga tegishli bo'lgan alohida (lekin ko'pincha yaqin) shaharlardagi qardosh stansiyalar tarmoqqa tegishli bo'lishi mumkin yoki bo'lmasligi mumkin. Masalan, Nyu-York shahridagi WNYW va WWOR-TV va Nyu-Jersi shtatidagi Secaucus ikkalasi ham Fox korporatsiyasiga tegishli. WNYW - Foxga tegishli va boshqariladigan stantsiya ; WWOR-TV MyNetworkTV ga tegishli va boshqariladigan stansiya. Filadelfiyadagi WPSG va San-Fransiskodagi KBCW The CW ning eng muhim stansiyalari bo'lib, CBS Televizion stantsiyalariga tegishli. Bundan tashqari, bir xil tarmoqqa bog'langan, lekin egalik rishtalariga ega bo'lmagan turli shaharlardagi stantsiyalar norasmiy ravishda bir-biriga qardosh stantsiyalar deb murojaat qilishlari mumkin.

Qarindosh **tarmoqlar** yoki **qardosh kanallar** koʻp hollarda asosiy tarmoqda premerasi boʻlgan, lekin ustuvorlik jadvalidan tashqariga chiqarilgan (masalan, TV Land yoki Bumerang ) translyatsiyasi uchun ishga tushiriladigan kabel yoki sunʼiy yoʻldosh kanallaridir. asosiy tarmoqda (masalan, Nick Jr. yoki Nicktoons kabi) bajarilmaydigan yoki asosiy tarmoqdan (masalan, CNN International yoki Al Jazeera English ) kengroq auditoriyaga uzatilmaydigan kontentning o'ziga xos joyi. Biroq, boshqa hollarda, bu kabel yoki sun'iy yo'ldosh kanallari faqat umumiy mulkka ega bo'lishi mumkin.

Kabel, sun'iy yo'ldosh va internet provayderlarida qardosh tarmoqlarni o'rnatish va ko'paytirish bunday ommaviy axborot vositalarining tarixi davomida osonroq va tijorat jihatdan foydaliroq bo'ldi.

Va shuningdek
-------------

* Ommaviy axborot vositalariga egalik kontsentratsiyasi
* Bosh kompaniya

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  „Alternative Stations | iHeartMedia Stations | iHeartMedia" (en). *iheartmedia.azurewebsites.net*. Qaraldi: 7-iyul 2021-yil.
**"Kalavera Katrina"** , **"Katrina bosh suyagi"** yoki oddiygina **"Katrina"** (ispancha: *La Calavera de la Catrina*) — meksikalik rassom Xose Guadalupe Posada tomonidan 1913-yilda yaratilgan, ruxdan yasalgan oʻyma surat. Tasvir Meksika tasviriy sanʼatining timsoliga aylangan va koʻpincha Oʻlganlar kuniga bagʻishlangan (1-2 noyabr) mehrob va kalavera-kostyumi kabi badiiy kompozitsiyalarida qoʻllaniladi. Tasvir rassomning „kalavera" turkumiga kiradi (ispan tilidan *calavera* — „bosh suyagi") — koʻpincha sheʼrlar bilan birga kelgan va zamondoshlar figuralarining, skelet shaklida yaratilgan, kulgili tasvirlaridir.

„Katrina" soʻzi (ispancha: *catrina*) „olifta" degan maʼnoni anglatuvchi *catrín* soʻzining ayolllarga nisbatan ishlatiladigan shaklidir. XX asr boshlarida modaga aylangan gulli shlyapa kiygan holda tasvirlangan haykalcha, boylar va oliftalar, oʻzlarini ahamiyatli ekanliklariga daʼvo qilishlariga qaramay, hamma kabi oʻlishlari mumkinligini koʻrsatish uchun moʻljallangan.

Posada davrida „Katrina" juda mashhur boʻlgan, lekin uning oʻlimidan koʻp oʻtmay unutilgan. Meksika inqilobidan koʻp oʻtmay fransuz rassomi va tarixchisi Jan Sharlo tomonidan Posadaning, boshqa asarlari singari, haykalcha ham topilgan va yana mashhurlikka erishgan. Katrina tezda Meksika sanʼatining noyob timsoliga aylangan va juda koʻp nusxa va variantlarda ishlab chiqarilgan. Xususan, bu tasvir Diego Riveraning „Tushdagi Alameda Parkidagi yakshanba oqshomi" monumental kartinasiga kiritilgan (ispancha: *Sueño de una Tarde Dominical en la Alameda Central*), unda Posada, Rivera va uning rafiqasi Frida Kalo ham tasvirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Jose Guadalupe Posada, Calavera Catrina (Dapper Skeleton)" ArtofthePrint.com
2. ↑  MOKA HAMMEKEN „La Catrina — The woman of Mexico". *Rocky Point 360*. 2012-10-29. Povtor 2018-10-27.
3. ↑  Delsol, Christine „La Catrina: Mexicoʻs grande dame of death", *SFGate,* 25 October 2011.
**Sandal daraxti**, santal daraxti (Santalum album.) — marjonoʻtdoshlar oilasiga mansub doim yashil oʻsimlik. Boʻyi 10 m, aylanasi 1–2 m. Soʻruvchi organi (gaustorlar) yordamida bambuk, shakarqamish, kokos palmasi kabi oʻsimliklar ildiziga birikib, yarim parazitlik qiladi (mustaqil oʻsishi ham mumkin). Bargi choʻziq, tuksiz, qaramaqarshi joylashgan. Gullari mayda, dastlab sariq, keyin toʻq qizil tusda boʻladi. Toʻpguli roʻvaksimon. Mevasi bir urugʻli yongʻoq. Malakka yarim oroli, Malayya arxipelagi va Hindixitoyda tarqalgan. Janubiy Hindistonning tropik qismida oʻstiriladi. Poya va ildizida atirupa sanoatida ishlatiladigan 3—6% efir moylari bor. Yogʻochi har xil maqsadlarda ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shpanka** (*Сегаяив уи1§ап8*) — raʼnodoshlar oilasi olcha turkumiga mansub oddiy olcha (olivoli) navi. Xalq seleksiyasi yoʻli bilan chiqarilgan. Oʻzbekistonda, shuningdek, Moldaviya, Ukraina, Gruziyada tarqalgan. Daraxti kuchli oʻsadi, shoxshabbasi keng. Barglari ellipssimon, gullarining rangi oq, xushboʻy, mart oxiri — aprel boshlarida gullaydi, chetdan changlanadi. Mevasi yirik (5 g), dumaloq, yaltiroq, toʻqqizil, poʻsti yupqa, eti mayin, sersuv, shirinnordon. Tarkibida S, V2, V9 vitaminlari, qand, oshlovchi moddalar bor.

May — iyunda pishib yetiladi. Ekilganidan keyin 3—4yili hosilga kiradi. 7—8 yoshida har bir daraxti 25— 30 kg gacha hosil beradi. Sh. asosan, yovvoyi olchaga payvand qilinib koʻpaytiriladi. Mevasi yangiligida yeyiladi, konservalar — murabbo, kompot, sharbat va boshqalar tayyorlanadi. Kasalliklarga va zararkunandalarga hamda sovuqqa chidamli. Sh. yetarli darajada sugʻorilmaganda qalqondorlardan zararlanishi mumkin. Uzbekistonning barcha viloyatlarida oʻstiriladi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Doʻrmontepa** — qad. shahar harobasi (mil. av. 3-asr— 13-asr boshi). Samarqanddan 2 farsax (12-14 km) narida, Pastdargʻom tumanida. Umumiy mayd. 25 ga. Ikki qism — shahriston I (ark bilan birga) va shahriston II dan iborat. Shahriston I ning mayd. 16 ga, shahriston II niki 6 ga boʻlib, ark tarhi 115x110 m ni tashkil etadi. D. Samarqandni Buxoro bilan bogʻlagan Buyuk ipak yoʻlida joylashgan va savdo karvonlari uchun muhim qoʻnimgoh vazifasini oʻtagan. Tarixchi va arxeologlar uni oʻrta asr yozma manbalarida qayd etilgan Xoxsar (Yoqut alHamaviy asarlarida — Al-Xoxasro) deb qisoblashadi. D. 13-asr boshida moʻgʻullar tomonidan vayron qilingan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Selimiye** — Balıkesir viloyati, Oltieylül tumanidagi mahalla .

Etimologiyasi
-------------

Selimiye qishlog'ining nomi ko'chib o'tish davrida aholisining Edirne shahridagi Selimiye masjidi majmuasiga joylashtirilganligidan kelib chiqqan. Mahalla birinchi bo'lib o'rnashgan va hozirda İkizcetepeler to'g'oni ostida joylashgan erlar oq rangga ega, chunki u tarkibida kuchli kaltsiy bor va shuning uchun bu hudud "Bo'zyer" deb nomlangan va u mahallaning norasmiy nomi sifatida ham ishlatilgan. .

Tarixi
------

Selimiye qishlog'i aholisi Bolgariyadan kelgan muhojirlardir. Tarixda 93-Urush deb ataladigan 1877-1878 yillardagi Usmonli-Rossiya urushi paytida ular bugungi kunda Bolgariya chegaralari ichida joylashgan Kardjali shahridagi Haskoy nomli mahalladan ko'chib kelishgan. Shuningdek, qishloq aholisining bir qismi Usmonlilar imperiyasi davrida Konya - Beyshehir yoki Karaman atrofidan Bolqonga ko'chib kelganligi aytiladi.

Geografiyasi va iqlim
---------------------

Balikesir markaziga 18 km. uzoqda.

Aholisi
-------

| Yillar bo'yicha mahalla aholisi haqidagi ma'lumotlar |
| --- |
| 2007-yil | 654 |
| 2000-yil | 772 |
| 1997-yil | 695 |


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Turkiya Altıeylül aholi punktlari |
| --- |
|  |
| 
* Akarsu
* Akçakaya
* Akçaköy
* Aliağa
* Aslıhan
* Aslıhantepeciği
* Ataköy
* Atköy
* Aynaoğlu
* Ayşebacı
* Ayvacık
* Ayvatlar
* Bağalan
* Bahçedere
* Balıklı
* Bayat
* Bereketli
* Beşpınar
* Bigatepe
* Bozen
* Büyük Bostancı
* Cinge
* Çakıllık
* Çamköy
* Çandır
* Çayırhisar
* Çınarlıdere
* Çiçekpınar
* Çiftçidere
* Çiftlik
* Çukur Hüseyin
* Dallımandıra
* Dedeburnu
* Dereçiftlik
* Dereköy
* Dişbudak
* Ertuğrul
* Gökçeören
* Gökköy
* Halalca
* İnkaya
* Kabaklı
* Karabeyler
* Karakavak
* Karakaya
* Karamanköy
* Karamanlar
* Kılcılar
* Kirazköy
* Kirazpınar
* Konakpınar
* Kozderegüvem
* Kozören
* Köseler
* Köylüköy
* Kuşkaya
* Kutludüğün
* Kuyualan
* Küçükbostancı
* Küpeler
* Kürse
* Macarlar
* Meryemdere
* Orhanlı
* Ortamandıra
* Ovabayındır
* Ovaköy
* Pamukçu
* Paşaköy
* Sarıalan
* Selimiye
* Sıvatpınar
* Taşköy
* Taşpınar
* Tayyipler
* Turnalar
* Türkali
* Yakupköy
* Yenice
* Yeşiller
* Yeşilyurt
 | 
 |

 |
**Burmalash**, gofrirlash (frans. gaufrer — burma shakl berish) — 1) taxta (list) materiallarning biqoligini (mustahkamligini) oshirish maqsadida ularni toʻlqinsimon va shakldor qilib yasash. Burmalar yarim doiraviy, trapesiya, uchburchak shaklida hamda murakkabroq shakllarda boʻlishi mumkin. B. presslarda yoki shakddor joʻvalar (valiklar)da amalga oshiriladi. Burmalangan materiallar va buyumlar mashinasozlik, qurilish va sanoatning boshqa sohalarida ishlatiladi, mas, asbestsementdan shifer tayyorlanadi; samolyotsozlikda burmalangan taxta duralyuminiydan samolyot qanoti tayyorlanadi; burmalangan kartondan mahsulot tashiladigan idishlar yasaladi; shunday karton qurilishda issiqlikni saqlovchi material sifatida ham ishlatiladi; 2) tikuvchilikda kiyimlar (yubkalar, koʻylaklar)da burmalar (taxlamlar) hosil qilib tikish.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Burmachap qabristoni** — koʻchmanchi chorvador qabilalar (hunnular) antik davr yodgorligi (miloddan avvalgi 1-asr—milodiy 1-asr). Burmachap qishlogʻi (Qirgʻiziston)dan topilgan. Burmachap qabristoni ni 1944—45 yillarda A. N. Bernshtam tekshirgan. Burmachap mozorlari har xil hajmdagi (kattalarining maydoni 30x30 m, balandligi 8 mh kichiklarining maydoni 12x12 m, balandligi 0,80 m) tuproq uyumidan iborat. Burmachap qabristoni da 5 mozor ochib koʻrilgan. Mozorlardan xurmacha, piyolasimon sopol idish, toʻrt oyokli yogʻoch kursi, temir taqinchoqlar topilgan. Bir mozorda murdaning bilaklaridagi kumush halqa, oyoqlaridagi rangbarang shisha munchoqaar, hatto uning jun va ipakdan toʻqilgan kiyimi parchalari saqlangan. Burmachap qabristoni yodgorliklari Oʻrta Osiyoning antik davriga oid moddiy madaniyatini oʻrganishda muhim ahamiyatga ega.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Juzv** (arab. — qism, boʻlak) — aruzning eng kichik unsuri. Harf va harakatlarni unli va undosh tovushlarga ajratish mumkin, arab yozuvida 28 undosh harf (tovush) bor. Unli harflar esa uchta: alif, yo, vov, bu 3 unlini choʻziq deb ham aytishadi, shu bilan birga, undosh harflarning osti yo ustiga qoʻyiladigan ost, ust belgilar bilan koʻrsatiluvchi (qisqa) unlilar ham bor, ular uchta: zabar - a; zir - i, e; pish - u, oʻ. Aruzning kichik boʻlagi boʻlgan J. shu harf va harakatlardan yasaladi, bu hol boʻgʻin tushunchasiga zid emas, chunki boʻgʻin ham shu unli va undosh harf (tovush)lardan tashkil topadi.

Undosh harflar osti yo ustiga harakatlar (zabar, zir, pish) qoʻyib ochiq boʻgʻinlar, ustiga sukun (^) qoʻyib, yopiq boʻgʻin yasalib kelingan. Unli bilan tugagan boʻgʻin ochiq, undosh bilan tugagan boʻgʻin yopiq deyiladi: kamar soʻzida birinchi boʻgʻin (ka —) ochiq, ikkinchi boʻgʻin (— mar) yopiqdir. Alisher Navoiy turkiy aruzda harakat harfga, harf harakatga oʻtishi mumkin deb taʼkidlaydi. Masalan, "qildi" soʻzini — tarzida ham, — V tarzida ham hisoblash mumkin boʻladi. J.lar uchta: 1) sabab (arab, arqon), u ikki xil boʻladi: a) yengil sabab (arab, sababi xafif) — bir harakatli va bir sukunli harfdan tuziladi: may; b) ogʻir sabab(arab, sababi saqil) — ikkita harakatli harfdan tuziladi: koʻzi 2) vatad (arab, qoziqcha), u ikki xil: a) yigʻiq vatad (vatadi majmuʼ), — ikkita harakatli harf va bir harakatsiz — sukunli harfdan yasaladi: samar; b) yoyiq vatad (vatadi mafuq) — ikkita harakatli harf orasida bir harakatsiz harf kelishiga bogʻliq: noma; 3) fosila (arab, paloye), bu ham ikki xil: a) kichik fosila (fosili sugʻro) — uchta harakatli harf va oxir va bir harakatsiz harf ishtirokiga qaraydi: yuragim; b) katta fosila (fosilai kubro) — toʻrtta harakatli, soʻng bir harakatsiz, yaʼni sukunli harfdan paydo boʻladi: yashamagan. Arablar chodir uylarda yashab kelganlar va bu uyni "bayt" deb atagan, ular ikki miyora sheʼrni ham bayt (uy) deb atashganlari uchun, baytdagi metrik unsurlarni chodirda ishlatuvchi narsalar nomi bilan arqon (sabab), qoziq (vatad), paloye (fosila) deb nomlashgan va bu hol koʻchma maʼno oladi. Aruzning tayanchi boʻlgan ruknlar shu J.lardan yuzaga keladi (k,. Rukn). J.ning oʻzgacharoq talqinlari ham bor, ammo mohiyati bitta.

Adabiyot
--------

* Alisher Navoiy , Mezon ulavzon, T. 1949; Bobur, Muxtasar, T. 1971; Toʻychiyev U. Oʻzbek poeziyasida aruz sistemasi, T. 1985.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Kant gipotezasi**, astronomiyada — nemis faylasufi I. Kant Quyosh sistemasining paydo boʻlishi haqida yaratgan gipoteza (1755). Unga koʻra, dastlab olam gaz va chang bulutlaridan iborat boʻlib, vaqt oʻtishi bilan butun olam tortishish qonuniga koʻra, gaz-chang zarralari oʻzaro tortishib, nisbatan zich bulutlarni shakllantirgan. Keyinchalik ulardan Quyosh va sayyoralar paydo boʻlgan. Bu gipoteza, bir qarashda toʻgʻridek tuyulsada, oʻsha davrda uni gazlarning kinetik nazariyasi, termodinamika va atom nazariyasi asosida qarashga imkon boʻlmaganligi uchun jiddiy kamchiliklarga ega boʻlgan (gipotezada "zarralar" haqida gapiriladi, biroq Kant davrida gazlar atom va molekulalardan tashkil topganligi va ularning changlardan farqi maʼlum emas edi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Yuventus" futbol klubi (lotincha: iuventūs, „yoshlik"; italyancha talaffuz: [juˈvɛntus]), ogʻzaki ravishda „Yuventus" va „Juve" (talaffuzi [ˈjuːve])), [3] — professional futbol klubi, Turin, Pyemont, Italiya, Italiya futbol ligasi tizimining eng yuqori pogʻonasi boʻlgan A Seriyada ishtirok etadi. 1897-yilda bir guruh torinalik talabalar tomonidan tashkil etilgan klub 1903-yildan buyon qora va oq chiziqli uy formasini kiygan va oʻz uyining turli maydonlarida uy uchrashuvlarini oʻtkazgan, oxirgi-41507 oʻrinli „Yuventus" stadioni. Vecchia Signora („Keksa ayol") laqabli klub 36 ta rasmiy ligada, 14 marta Italiya Kubogida va 9 marta Italiya Superkubogida gʻolib boʻlgan va bu musobaqalarning rekordchisi boʻlgan; ikkita qitʼalararo kubok, ikkita Yevropa kubogi / UEFA Chempionlar ligasi, bitta Yevropa kubogi gʻoliblari kubogi, uchta UEFA kubogi, ikkita UEFA Superkubogi va bitta UEFA Intertoto kubogining qoʻshma milliy rekordi. [4] [5] Shunday qilib, tomon tarixiy Federazione Italiana Giuoco Calcio (FIGC) tasnifini [a] boshqaradi, xalqaro sahnada Yevropada oltinchi va dunyoda oʻn ikkinchi oʻrinni egallab, eng koʻp konfederatsiya unvonlari boʻyicha oʻn bir kubok, [7] Yevropa futbol assotsiatsiyalari ittifoqi (UEFA) musobaqalari reytingida toʻrtinchi, [b] 1979-yilda joriy etilganidan beri etti mavsum davomida eng yuqori koeffitsientni qoʻlga kiritgan, bu Italiya terma jamoasi uchun har ikki holatda ham eng koʻp natija va umumiy ikkinchi oʻrinda. oxirgi iqtibos.
**Nagatan** — Hindistonning Karnataka shtati janubidagi qishloq.U Karnataka shtatidagi Bijapur tumanidagi Bijapur talukida joylashgan.

Aholisi
-------

2011-yil holatiga ko'ra, Nagathan aholisi soni 7255 yetgan.

Bu qishloq Bijapur - Hindiston yo'lida joylashgan. U 1414 xonadondan iborat va qoʻshni qishloqlardan ancha katta. 2008-09-yillarda tashkil etilgan Nagatan saylov okrugi hududi va aholisi qo'shni qishloqlardan ancha ustuvorligi bilinib turadi.U Nagthan Vidhana Sabha saylov okrugiga tegishli bo'lib, ajratilgan saylov okrugi rejalashtirilgan kasta hisoblanadi. Janata Daldan (dunyoviy) Devanand Fulasing Chavan ushbu saylov okrugidan deputat etib saylangan.

Karnataka-Maharashtra chegarasiga yaqinroq bo'lganligi sababli, shtat bo'ylab oilalar bilan ko'plab munosabatlar nikoh orqali shakllanadi. Qishloqda boshlang'ich maktab, davlat shifoxonasi, o'rta maktab va kollej bilan asosiy infratuzilmalar mavjud. Yaqinda xususiy maktablar ham paydo bo'ldi.

Qishloq xo'jaligi ko'pchilik oilalar uchun asosiy tirikchilik manbai hisoblanadi, garchi suv tanqisligi bo'lsa ham. Bugʻdoy, paxta, kungaboqar kabi turli xil ekinlar yetishtiriladi. Eng yaqin shahar Bijapur hisoblanadi, u 17 km uzoqlikda joylashgan.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  Village code= 193500 „Census of India : Villages with population 5000 & above".  Registrar General & Census Commissioner, India. Qaraldi: 18-dekabr 2008-yil.
2. ↑  „Yahoomaps India :". Qaraldi: 18-dekabr 2008-yil.

 Nagathan, Bijapur, Karnataka

Havolalar
---------

* |  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.*
	+ k
	+ m
	+ tBu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shubhalar yarim oroli** — Kamchatka o'lkasidagi Oxot dengizining shimolida joylashgan Penjina ko'rfazidagi yarim orol hisoblanadi.

Geografiyasi
------------

Ushbu yarim orol shimol tarafdan Melkovodniy ko'rfazi bilan to'qnashadi va janubda uni Penjinskaya ko'rfazidan ajratib turadi. Yarim orolning sharqiy qismida xuddi shu nomdagi quruqlik mavjud bo'lib, ushbu quruqlik Elistratov yarim orolidagi Kitoviy (Klinoviy) quruqligi bilan birgalikda kengligi 4 kilometr bo'lgan ko'rfazga kirish eshigini hosil qiladi. Yarim orolning 1,2 kilometr shimoli-sharqidagi ko'rfazda nomi ma'lum bo'lmagan orolcha joylashgan. Oroldan 3-4 kilometr janubi- g'arbda — Treti oroli, g'arbda esa — nomsiz orol va Prichanaya ko'rfazi joylashgan.

Yarim orolning o'rtacha suv oqimi — 8 metrni tashkil qiladi. Eng baland nuqtasi — balandligi 373 metr bo'lgan nomsiz tog'.

Eslatmalar
----------

1. ↑  *Обзорно-географический Атлас России*. Картография, АСТ, Астрель, 2010 — 138 bet.
**Shugʻnon tizmasi** - Gʻarbiy Pomirdagi togʻ tizmasi. Tojikiston hududida. Gʻunt va Shohdara daryolari oraligʻida. Tizma gʻarbdan sharqqa 100 km ga choʻzilgan. Suvayirgʻich qismi qoyali, baʼzi joylari abadiy qor va muzliklar bilan qoplangan. Muzliklarning umumiy maydoni 150 km²ga yaqin. Eng baland joyi — Qoyali choʻqqisi (5707 m). Bundan tashqari, Shavash, Jerani, Yaxcha, Zarkaz choʻqqilari, Nimosdara, Doʻzahsara dovonlari bor. Shugʻnon tizmasi granit, gneys, kristalli slanetslardan tuzilgan. Yon bagʻirlari tik, qoyali; shuvoq, shoʻra, chalov, betaga va boshqalar oʻsimliklar oʻsadi. Yon bagʻirlarida koʻllar (Turintaygun, Dirimkoʻl, Rivakoʻl va boshqalar) bor. Qishi uzoq, sovuq; yozi qisqa, salqin. Daryo vodiylarida tol, terak, qayin, archa; quyi qismlarida mevali daraxtlar oʻsadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Tojikiston geografiyasi | *Tojikiston geografiyasi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Relaksatsiya** (lot. relaxatio — kuchsizlanish) — termodinamik muvozanat holatidan chiqarilgan makroskopik tizimning oʻz-oʻzidan avvalgi holatiga qaytish jarayoni. Tizimning muvozanat holatiga oʻtish jarayoni maʼlum tezlikda sodir boʻlib, bu tezlik faqat termodinamik parametrlar (bosim, temperatura va boshqalar)gagina emas, tizimning mikroskopik harakteristikalariga, xususan, tizimni tashkil etuvchi zarralarning oʻzaro taʼsirlashishlariga ham bogʻliqdir. Oʻzaro taʼsirlashish koʻp jihatdan zarralarning erkin yugurish yoʻli va erkin yugurish vaqtiga bogʻliq. Hamma R. jarayonlar muvozanatsiz jarayonlardan iborat boʻlib, entropiyaning ortib borishi kuzatiladi va kinetika bu jarayonlarni toʻla oʻrganadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nagoya Universiteti** (yapon tilida:名古屋大学, Nagoya daigaku) — qisqartirilgan oʻqilishi Meyday (yapon tilida:名大, Meyday) Yaponiyaning eng mashhur milliy universitetlaridan biri boʻlib hosoblanadi. Ushbu yapon milliy universiteti Nagoya shahri Chikusa rayonida joylashgan. Nagoya universiteti 1871-yilda vaqtincha tibbiyot universiteti boʻlib oʻz faoliyatini boshlagan. 1939-yilda Nagoya Imperatorlik Universitetiga aylantirilgan. 1947-yildan boshlab Nagoya universiteti deb nomlana boshlagan. 2004-yilda Nagoya Universiteti Korporatsiyasi nomi ostida tilga olina boshladi. Nobel mukofoti gʻoliblaridan biri Ximik olimi doktor Ryoji Noyori ozining akademik izlanishlari va oʻqitishlarini koʻp vaqtini Nagoya univeristetida amalga oshirgan. Hozirgi kunda Nagoya universiteti huquq fakulteti Oʻzbekistonning Toshkent Davlat Yuridik Instituti bilan xalqaro talabalar almashinuvi shartnomasini imzolagan. 2001-yildan kunimizgacha koʻpgina oʻzbek talabalar Nagoya universiteti fakultetlarida taʼlim olib kelishdi va hozirgi kunda ham taʼlim olishmoqda.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Graduation | *Oliy oʻquv yurti haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Voltommetr** — tok zanjiridagi kuchlanish va qarshilikni oʻlchaydigan elektr asbobi; voltmetr va ommetr-dan iborat. V.lar oʻzgarmas tok zanjirida qoʻllaniladi. Toʻgʻrilagich V.lar universal asbob boʻlib, oʻzgaruvchan va oʻzgarmas tok zanjiridagi kuchlanishni, oʻzgarmas tok zanjiridagi qarshilikni oʻlchaydi. U oʻlchash mexanizmi, yarimoʻtkazgichli toʻgʻrilagich va qoʻshimcha rezistorlardan iborat. Universal V.larning zamonaviy variantlari mikroelektron sxemalar asosida yaratilmokda. Ular ancha ixchamligi va puxtaligi bilan lampali va tranzistorli oʻlchov asboblaridan ajralib turadi. Ularni ishlatish ancha qulay va oson. V.lar elektr energiyasi ishlatiladigan joylarda, kuchlanish va qarshilikni oʻlchash va kuzatib turish zarur boʻlgan lab. sexlar va elektr ustaxonalarida qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maltoza** (ing. malt — solod), solod qandi — tabiiy disaharid; glyukozanit ikki qoldigʻidan iborat. Undirilgan arpa, javdar va boshqa donlarda koʻp. Pomidorda, bir qancha oʻsimliklarning changi va gul shirasida ham topilgan. Suvda yaxshi eriydi, taʼmi shirin. Hayvon va oʻsimliklar organizmida kraxmal va glikogenning ferment taʼsirida parchalanishidan hosil boʻladi. a-glyukozidaza yoki maltaza fermenti taʼsirida Maltoza glkjozaning ikki qoldigʻigacha parchalanadi. Bu ferment odam va hayvonning hazm shirasida, undirilgan don, mogʻor zamburugʻlari, achitqilarda boʻladi. Odam ichagining shilliq pardasida maltaza boʻlmasa, kishi Maltozani koʻtara olmaslikdek ogʻir irsiy kasallikka yoʻliqadi. Bunda bemorga Maltoza, kraxmal va glikogensiz yoki maltaza fermenti qoʻshilgan ovqat beriladi.

Yana q.
-------

* Disaharidlar

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xalaj (Qoloch)** — qadimgi turkiy qabila. 

Xalajlar dastavval (VI asr) Talas vodiysida, Qoshgʻarda yashashgan. VII—VIII asrlarda katta qismi Toxaristonga (asosan, Janubiy Turkistonga va Movarounnahr yerlariga) borib oʻrnashganlar, vaqt oʻtishi bilan xalajlar tub yerli axoli bilan aralashib ketgan. Ayrim qabilalar oʻz etnik nomlarini XX asr boshlarigacha saqlab qolganlar. Xalajlar afgʻon-xiljoylarning shakllanishida hal qiluvchi rol oʻynagan. Shuningdek, xalajlar Eronning janubidagi koʻchmanchi turkiy qabilalar — qashqaylarning muxim komponentlaridan birini tashkil etgan. Tojikistonning janubi va Vaxsh vodiysidagi xalajlar esa, XVI asr boshlaridayoq mustaqil etnik birlik xisoblangan. XIX asrga oid yozma manbalarda xalajlar Amudaryoning oʻrta oqimidagi turkman qabilalari qatorida tilga olingan. Oʻrta asrlarda xalajlar tarqoq holda Movarounnaxrning boshqa viloyatlarida (jumladan, Zarafshon vodiysi va Qashqadaryoning yuqori qismida) ham yashagan. Hozirgi xalajlar avlodlari Eron, Zakavkazye va Afgʻonistonda turk va eron tilli xalqlarda etnik nom sifatida shakllanib qolgan. Ularning bir qismi Surxondaryoda va Zarafshon vodiysida mahalliy turkiy aholi bilan aralashib ketgan va oʻzbek xalqining bir qismiga aylangan.

Adabiyotlar
-----------

* Bartold V. V. Ocherk istorii Semirechya, Sochineniya, t.2, ch. 1, M. 1963;
* Shoniyozov K. Oʻzbek xalqining shakllanish jarayoni, T. 2001.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tirkama** — dvigatelsiz gʻaldirakli transport vositasi. Dvigatelli transport vositasi (avtomobil, traktor)ga tirkab ishlatiladi (nomi shundan). Oddiy va maxsus, bir, ikki va koʻp oʻqli turlari boʻladi. Oddiy 2 oʻkdi T. berk kuzov yoki bortli platforma bilan jihozlanadi. Maxsus T.ga muayyan yukni (mas. paxtani) tashish uchun moslashtirilgan kuzov oʻrnatiladi. Uzun yuklar (trubalar, taxtalar va boshqalar) uchun maxsus 2 gʻildirakli (bir oʻqli) T.ulamadan foydalaniladi. Bunday T. shatakchi mashinaga yukning oʻzi orqali tutashtiriladi. T. ga turli jihozlar (mas. kompressor styalar)ni oʻrnatish ham mumkin. Oddiy bir oʻqli T.ning yuk koʻtaruvchanligi 2 t dan, ikki oʻqliniki 8 t dan oshmaydi; boʻlinmaydigan yirik yuklarni tashish uchun moʻljallangan T.niki —20—25 t. T.larning barchasi ye’ritish asboblari, gabarit chiroklari, tanish belgilari bilan taʼminlanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tireotrop gormon**, TTG, tirotropin, tireostimullovchi gormon — odam va umurtqali hayvonlar gipofiz bezining oldingi boʻlagida ishlanadigan gormon. Qalqonsimon bez faoliyatini boshqaradi; uning asosiy gormonlari — tiroksin va triyodtironin ajralishi hamda sinteziga taʼsir etadi. Kimyoviy tabiatiga koʻra, glikoproteid, mol. m. 28000—30000. T.g. qalqonsimon bez follikulalarida tireoglobulin parchalanishini hamda krnga tiroksin va triyodtironin ajralishini kuchaytiradi. Follikulyar hujayralar koʻpayishiga, yod yutilishi va tiroksin sinteziga taʼsir etadi. T.g. sintezi va sekretsiyasini markaziy nerv sistemasi xamda gipotalamus boshqaradi. Qonda tireoid gormonlar miqdori oshganda T.g. sekretsiyasi tormozlanadi, natijada tiroksin va triyodtironin kam ajraladi. Adrenalin va kortikosteroidlar T.g. sekretsiyasini kamaytiradi.

Yana q.
-------

* Tiroksin
* Qalqonsimon bez

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**William Collier** **(**talaffuzi: „Uilyam Kolyer", 1902-yil 12-fevral — 1987-yil 5-fevralda tugʻilgan) amerikalik sahna ijrochisi, prodyuser va kino aktyori boʻlib, u ovozsiz va ovozli davrlarda kamida 89 ta harakatda rol ijro etgan.

Biografiya
----------

William Colier („Buster" laqabli) Nyu-York shahrida tug‘ilgan. Ota-onasi ajrashganida, onasi, aktrisa Paula Marr Charlzni asrab olgan aktyor William Colierga turmushga chiqdi (ikkovi oʻxshash edi) va bolaga yangi ism Willliam Colier Jr. Collierning bolalikdagi aktyorlik tajribasi yetti yoshida birinchi marta sahnada paydo boʻlgan, unga 14 yoshida *The Bugle Call* (1916) filmida birinchi film rolini olishga yordam bergan .

1910-yilda uning ota-onasi Denverda paydo boʻlgan va Collier skarlatina bilan kasalxonaga yotqizilgan, undan keyin ich tifi paydo boʻlgan, ammo u yoz oxirida tuzalib ketgan va Elitch teatrida paydo boʻlgan ota-onasiga qoʻshilishga muvaffaq boʻlgan. U otasining „*Patriot*" koʻrsatuvida Kid Shakar rolida paydo boʻlgan.

Keyinchalik u 1920-yillarda mashhur yetakchi odamga aylandi va ovozsiz filmdan ovozli filmga oʻtishni muvaffaqiyatli amalga oshirdi. Shunga qaramay, u 1935-yilda aktyorlikdan nafaqaga chiqdi va 1937-yilda kino prodyuseri sifatida ishlash uchun Angliyaga yoʻl oldi. U 1940-yillarning oxirida AQShga qaytib keldi va televidenie uchun dramatik seriallar ishlab chiqara boshladi. 1960-yil fevral oyida koʻngilochar sohaga qoʻshgan hissasi uchun Collier Gollivud shon-shuhrat xiyobonida yulduz oldi.

 Collier & Catherine Calvert *The Heart of Maryland filmida* (1921)
Collier 1987-yil 5-fevralda San-Fransiskoda 85 yoshga toʻlishidan bir hafta oldin vafot etdi.

Manbalar
--------

  


1. 1 2  „William Collier Jr".  British Film Institute.
2. ↑  *League.* „William Collier, Jr. – Broadway Cast & Staff - IBDB".
3. ↑  „Special Collections - Margaret Herrick Library - Academy of Motion Picture Arts & Sciences".
4. ↑  „William Collier Jr.".  virtual-history.com. Qaraldi: 27-iyun 2017-yil.
5. ↑  „WILLIAM COLLIER JR.".  emovieposter.com. Qaraldi: 27-iyun 2017-yil.
6. ↑  *League.* „The Patriot – Broadway Play – Original - IBDB".  IBDB. Qaraldi: 27-iyun 2017-yil.
7. ↑  „William Collier, Jr. - Movies and Filmography".  allmovie.com. Qaraldi: 27-iyun 2017-yil.
8. ↑  Borrillo, Theodore A.*. Denver's historic Elitch Theatre : a nostalgic journey (a history of its times)*. [publisher not identified], 2012 — 95 bet. ISBN 978-0-9744331-4-1. OCLC 823177622.
9. ↑  „Special Collections - Margaret Herrick Library - Academy of Motion Picture Arts & Sciences".  oscars.org. Qaraldi: 27-iyun 2017-yil.
10. ↑  „William Collier - Hollywood Walk of Fame" (25-oktabr 2019-yil).
**Baqaqurilloqlar** (Hylidae) -dumsiz amfibiyalar turkumining oilasi. 35 uruqqa boʻlingan, 580 turi bor. Yer yuzining hamma qismida uchraydi, tropik Amerika va Avstraliyada koʻproq tarqalgan. Oʻzbekistonda uchramaydi. B. asosan, daraxtlarda yashaydi. Shuning uchun ular daraxt baqasi deb ham ataladi, barmoqlarining uchidagi disksimon yumshoq bezli plastinkasi B.ning daraxt shoxi va bargiga yopishib turishiga yordam beradi. Xaltachali baqaqurilloq (Notatrema marsupiatum)miHr urgʻochisi 200 tacha tuxumini orqasidagi xaltachada olib yuradi. Tuxumidan chiqqan itbaliqpari metamorfoz davrini suvda tugallaydi. Boshqa bir turi (N. oviferum) baqaga aylangandan ke-yii ona xaltachasidan chiqadi. Temirchi-baqaqurilloq (Hyla faber) tuxumini hasharotlardan saqlash uchun koʻlmak suv yoki nam yerda "qoʻra" yasab, shunga quyadi. Fillomeduza kabi baʼzi turlari suv tepasida osilib turgan oʻsimlik barglarini naycha qilib oʻraydi va uning ichiga yigʻilgan suvga tuxum qoʻyadi. Rossiyaning janubida, Ukraina va Kavkazda oddiy B. yoki daraxt baqasi (Hyla arborea) yashaydi. Daraxt baqasining tanasi 4 — 5 sm cha, rangi koʻm-koʻk boʻlib, oʻzgarib turadi. Yirik bargli daraxtlar va butalar ustida hayot kechiradi. Uvildiriq tashlash uchun suvga tushadi. Uzoq Sharqda yapon baqaqurillogʻi (Hyla japonica) tarqalgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Mil. av. 743**

 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| **Yillar** |
| Mil. av. 747 Mil. av. 746 Mil. av. 745 Mil. av. 744 — **Mil. av. 743** — Mil. av. 742 Mil. av. 741 Mil. av. 740 Mil. av. 739 |

|  |
| --- |
| **Oʻn yilliklar** |
| Mil. av. 770-lar Mil. av. 760-lar Mil. av. 750-lar — **Mil. av. 740-lar** — Mil. av. 730-lar Mil. av. 720-lar Mil. av. 710-lar |

|  |
| --- |
| **Asrlar** |
| Mil. av. IX asr — **Mil. av. VIII asr** — Mil. av. VII asr |

 |

Voqealar
--------

Начало Первой Мессенской Войны. Спартанцы захватывают Мессению. Побеждённые должны отдавать Спарте половину урожая. Война закончилась в 724 году до н. э.

Ассирийцы под руководством Тиглатпаласара выступили в поход против Урарту, стремившегося установить своё господство в Сирии. В результате двух битв урартам пришлось отступить за Евфрат.

Tugʻilgan
---------

Vafot etgan
-----------

|  |
| --- |
| **Bu maqola ruscha yozilgan.** |
| nothumb | Iltimos, maqolani oʻzbek tiliga tarjima qiling. |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Yil | *Yilga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |