recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ruscha Samarqand** – Samarqand shahrining arxitektura va tarixda keng tarqalgan gʻarbiy qismining nomi. Ayrim manbalarda „Yevropa" yoki „Yangi" Samarqand, shuningdek, „Janubiy Peterburg" deb ham yuritiladi. 1870-yilda shakllana boshlagan.

Hayoti
------

1868-yilda Samarqand Rossiya imperiyasi qoʻshinlari tomonidan bosib olinib, dastlab Zarafshon tumani, 1887-yildan esa Samarqand viloyati Turkiston general-gubernatorligining markazi deb eʼlon qilindi. Oʻsha yili shahar aholisi oʻrtasida norozilik boshlanib, ular shaharda davlat toʻntarishini amalga oshirishga harakat qilishdi, ammo baron Fridrix Karlovich fon Stempel qoʻmondonligi ostida Samarqand garnizoni samarqandliklarning agʻdarishga urinishini qaytardi. Ruslar oʻzlarini mustahkamlab, Samarqandning gʻarbiy qismida yangi shahar qurishni davom ettirdilar va 1888-yilda unga Kaspiy dengizi temir yoʻli tutashdi.

 „Ruscha Samarqand" ning asoschisi – Aleksandr Konstantinovich AbramovRuscha Samarqandning asoschisi Zarafshon okrugi boshligʻi, keyinroq Samarqand gubernatori Aleksandr Konstantinovich Abramov boʻlgan. Qoʻshinlar tomonidan bosib olingan Samarqand ham boshqa barcha qoʻlga kiritilgan aholi punktlari singari mahalliy aholi va Yevropa (rus) qismiga boʻlingan. Samarqand koʻchalarining birinchi topografik surati va maketi meʼmor I. G. Sexanovich tomonidan amalga oshirilgan. Yangi shaharda dastlab yevropaliklarning begona yurtda yashashi uchun eng zarur narsalar yaratilgan: hujumlardan himoyalanish uchun mustahkam qal’a, harbiylar uchun kazarmalar, 19 ta hukumat binolari, bitta shahar binosi va 476 ta xususiy uylar. 1892-yilda Samarqandning Yevropa qismida 10115 nafar turli millat va din vakillari istiqomat qilgan. Aksariyati pravoslav xristianlar – 7 446 kishi va sunniy musulmonlar – 1 054. Shuningdek, shaharda 68 katolik, 75 protestant, 485 yahudiy va arman-grigoriy diniga eʼtiqod qiluvchi 71 kishi istiqomat qiladi. Bu barcha yangi aholi uchun cherkovlar, ibodat uylari va ibodatxonalar qurilgan. Katolik dinidagilarning iltimoslariga qaramay, cherkov qurilishi qoldirildi. Katolik cherkovi (Yohanno Baptist) 1915-yilda qurilgan.

Hozirda Ruscha Samarqand va eski shahar deb ataladigan shaharni Universitet xiyoboni ajratib turadi. Xiyobonning sharqiy tomonida, asosan, qadimiy oʻrta asr tarixiy binolari va yodgorliklari jamlangan eski shahar boshlanadi. Bulvarning gʻarbiy va shimoliy tomonida Yevropa va Sovet tipidagi binolar ustunlik qiladigan yangi shahar boshlanadi. Bugungi kunda Rossiya Samarqandining koʻplab binolari saqlanib qolgan. 2010-yillarda Ruscha Samarqandni rekonstruksiya qilishga qaror qilindi.

Manbalar
--------

1. ↑  Т. Вавилова „Журнал «Камертон»",*. Русский Самарканд*. Москва: Издание фонда «Русское единство», август 2010, № 10.
2. ↑  Arxitektura dorevolyutsionnogo russkogo Samarkanda
3. ↑  „Самарканд. Часть 11: Русский Самарканд - дома и люди" (19-fevral 2016-yil). Qaraldi: 13-sentyabr 2023-yil.
**Xafaqon** (arab. — urmoq, titramoq) — yurakning tez yoki notekis urishini sezish holati. Bu sezgi yuraktomir va boshqa sistemalar (mas, nerv, endokrin tizimi) kasalliklarida, shuningdek, sogʻlom kishilarda kuchli yoki odatdan tashqari jismoniy zoʻriqish, hayajonlanish va boshqalarda paydo boʻladi. X.ni davolash va oldini olish kasallikni keltirib chiqargan sabablarga bogʻliq. Baʼzan "X." atamasini yurak urishining oʻzgarishi qon bosimi oshganida ham kuzatilganligidan gipertoniya kasalligita nisbatan ham ishlatadilar.

X. tushunchasi aslida Sharq tabobatidan maʼlum. Oʻtmishda tabiblar X. sabablarini toʻgʻri tushunib, uning koʻp va xilmaxil kasalliklar (mas, yurakning organik va funksional oʻzgarishlarida, oʻpka, meʼda va ichak xastaliklarida, yalligʻlanish, shikastlanish, zaharlanish, isitmalash, gijja kasalligida, biror narsa chaqqanda yuzaga kelishini va boshqalar)da kuzatganlar. Ular yurak urishi oʻzgarishlarini puls sifatlari (yaʼni puls tezligi, tekis yoki notekisligi, toʻliqtoʻliqmasligi yoki tarangligi)ga koʻra aniklaganlar. Abu Ali ibn Sino "Tib krnunlari" asarida X. haqida mufassal aytib oʻtgan. Unga kura, X. goho xiltli moddadan, goho mizojlan, goho shishdan, gohida uzluksizlikning buzilishidan, baʼzan esa qattiq hisdan va boshqa yot narsalardan paydo boʻladi. Xiltli modda goho qondan, goho rutubatdan, goho safrodan, goho yeldan iborat boʻlishi mumkin. Baʼzan fakat yurak aziyatlari emas, balki oʻpkaning yurakka yondosh tomonida tikilmalar koʻpayib, nafas keragicha oʻta olmasligi (oʻpkaning hamkorligi bilan), meʼda ahvolining oʻzgarishi (meʼdaning hamkorligi bilan) ham X. paydo boʻlishiga olib keladi. X.ning hamma turida tomir notekis urishi kuzatiladi, ammo kasallik belgilari unga sabab boʻlgan omillarga bogʻliq boʻladi (mas, X.ga gijjalar sabab boʻlsa, bunda lanjlik, soʻlak oqishi va boshqa kuzatiladi).

Adabiyot
--------

* Ibn Sino, Tib qonunlari, 2j. T. 1992


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Respublika** (lotincha: respublica, res — ish va publicus — ijtimoiy, umumxalq) — davlat boshqaruvi shakli, unda barcha davlat jalabi organlari saylab qoʻyiladi yoki umummilliy vakolatli muassasalar (parlamentlar) tomonidan shakllantiriladi, fuqarolar esa shaxsiy va siyosiy huquqlarga ega boʻladilar. Tarixan Respublika antik davrda monarxiyaning ziddi sifatida vujudga kelgan (Afinadagi quldorlik demokratiyasi). Mil. av. V-IV asrlarda Sparta va mil. av. II asrda Rim davlati aristokratlar qismi manfaatlarini ifoda etgan. Oʻrta ayerlarda Respublika boshqaruv shaklini qoʻllagan Venetsiya va Genuya singari shahardavlatlar bor edi.

Hozirgi vaqtda jahondagi 190 davlatdan 140 dan ortigʻi Respublika hisoblanadi. Boshqaruvning Respublika shakli quyidagi turlarga ajratiladi: 1) prezidentlik Respublikasi (AQSH, Meksika va boshqalar), bunda prezident umumxalq saylovida saylanib, bir vaqtning oʻzida davlat va ijro etuvchi hokimiyat boshligʻi hisoblanadi; 2) parlamentar respublika (Italiya, GFR, Vengriya va boshqalar), bunda parlament toʻliq hokimiyatga ega boʻlib, uning oldida hukumat siyosiy javobgar hisoblanadi. Parlament prezidentni saylaydi. Bunda prezident faqat davlat boshligʻi boʻlib, ijro etuvchi hokimiyat boshligʻi hisoblanmaydi; 3) aralash tipdagi respublika (yarim prezidentlik; Fransiya, Portugaliya, Finlandiya, Yevropadagi totalitar tuzumdan xalos boʻlgan yangi mamlakatlarning aksariyati), bunda prezidentlik respublikasi bilan parlamentar respublika xususiyatlari qoʻshilib ketadi. Yaʼni prezident umumxalq saylovlarida saylanib, yuridik va real keng vakolatlarga ega boʻladi. Biroq hukumat parlament tomonidan tashkil etiladi va u nafakat prezident oldida, balki parlament oldida ham siyosiy javobgar boʻladi. Bunda prezident hukumatga umumiy rahbarlik qiladi, lekin uni bosh vazir boshqaradi. Prezident maʼlum holatlar yuz berganda parlamentni tarqatib yuborish huquqiga ega.

Oʻzbekiston Respublikasi — suveren demokratik respublika boʻlib, mamlakatimizda prezidentlik Respublikasi boshqaruv shakli amal qiladi.

Yana qarang
-----------

* Monarxiya
* Parlament
* Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi
* Davlatlar boshqaruv shakllari ro'yxati

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Mikroneziya (maʼnolari).

**Mikroneziya** — Okeaniyadagi bir guruh mayda orollar, Tinch okeanning g‘arbiy qismida. 1500 dan ortiq oroldan iborat. Eng yirik orollar guruhi: Mariana orollari|Mariana, Karolina orollari|Karolina, Marshal orollari|Marshall, Gilbert orollari|Gilbert, Panaba, Nauru va boshqa Maydoni 2,6 ming km². Kelib chiqishiga ko‘ra, marjon va vulkan orollar. Eng baland joyi 965 m (Mariana orollarida). Doim yashil tropik o‘rmonlar va butazorlar bilan qoplangan. Kokos palmasi,Kokos plantatsiyalari bor. Aholisi tropik dehqonchilik va baliq ovlash bilan shugʻullanadi.
TARIXI.
17—19-asrlarda M. (Karolina, Marshall va Mariana o.lari) Ispaniya mustamlakachilik|mustamlakasi bo‘lgan. 1885-yilda Germaniya Marshall orollarini Ispaniyadan tortib olgan, 1898-yilda esa Karolina va Mariana orollarini sotib oldi. 1914-yilda orollarni Yaponiya|yaponlar bosib oldilar, 1920-yilda esa Millatlar ligasi|Millatlar Ligasidan Yaponiya ularni boshqarishga mandat oddi. 1945-yilda orollar AQSH qo‘l ostiga o‘tdi. 1947-yildan boshlab Birlashgan Millatlar Tashkiloti ,BMT qaroriga ko‘ra, Mikroneziya AQSH tomonidan boshqariladigan BMT vasiylikdagi hududlar|vasiyligidagi hudud maqomini oldi (Vasiylikdagi Tinch okean orollari hududi). 1970-yillar oxiri — 80-yillarda M.ning vasiylikdagi turli qismlari bilan AQSH o‘rtasida AQSH bilan "erkin uyushganlik" to‘g‘risidagi bitim imzolandi. Mikroneziya 4 ta davlat tuzilishiga ega: Mikroneziya Federativ Shtatlari, Marshall Orollari Respublikasi, Palau Respublikasi va Shimoliy Mariana Orollari|Shimoliy Mariana Orollari Hamdo‘stlik|Ham-doʻstligi. Mikroneziya orollarida, shuningdek, qisman Nauru va Kiribati davlatlari ham joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ashdon xazinasi** – bu Viking davri tangalari xazinasi. Xazina Esseksdagi Ashdon cherkovida topilgan va taxminan 895–yilga to'g'ri keladi, bu Sharqiy Angliyadagi qimmatli metal valyuta iqtisodiyotiga oid eng so'nggi ko'rsatmalar bilan ta'minlangan. Xazina 71 kumush tangadan iborat bo'lib, 29 tiyin Buyuk Alfred, 5 tiyin Gutrum, 1 tiyin Guthred, 3 tiyin Charlz kal, 1 tiyin Odo fransuz va 32 noaniq mint (mayda moliyaviy markaz) pennilari kirmaydi. Bu davr arxeologik izohlarning eng qadimgilaridan biri bo'lib, Karolingian valyutasining Angliyada yoyilishi haqida guvohnoma taqdim etadi. Xazinadagi Karoling tangalaridan kamida bittasi Angliya-Skandinaviya taqlididir. Xazinada Guthred uchun qilingan tanganing yagona namunasi mavjud.

Kashfiyot va sotib olish
------------------------

Xazina metaldetektorchi Bob Spall tomonidan topildi, Steventon End qishlog'ida joylashgan Ashdon cherkovi yonida. U 1984–yilning mart–oktyabr oylari orasida "Home Wood"deb nomlanuvchi o'rmonda loydan bir nechta tanga bo'laklarini aniqlagandan so'ng, 16 marta bu o'rmonga kelgan qaytib keldi. 12 tanga butun holda topildi, qolganlari esa 102 ta metall parchalaridan tiklandi. Tangalar endi Fitsvilyam muzeyi kollektsiyasining bir qismidir, Britaniya muzeyidagi to'rtta tanga va Saffron Valden muzeyidagi ikkita tangadan tashqari.

Manbalar
--------

1. ↑  McLeod, Shane*. The Beginning of Scandinavian Settlement in England: The Viking 'Great Army' and Early Settlers, c.865-900*. Turnhout: Brepols, 2014 — 231 bet. ISBN 978-2-503-54556-1. OCLC 865492481.
2. ↑  Graham-Campbell, James*. Silver Economy in the Viking Age*, Williams, Gareth, 1969- Williams:, Walnut Creek: Left Coast Press, 2007 — 197 bet. ISBN 978-1-59874-792-8. OCLC 781309845.
3. ↑  *Silver Economies, Monetisation and Society in Scandinavia, AD 800-1100*, Graham-Campbell, James. Sindbæk, Søren M. Williams, Gareth. Aarhus: Aarhus University, 2011 — 297 bet. ISBN 978-87-7934-585-0. OCLC 753634927.
4. 1 2  *Early Medieval Monetary History: Studies in Memory of Mark Blackburn*, Naismith, Rory. Allen, Martin. Screen, Elina. Abingdon: Taylor & Francis, 2014 — 26, 437 bet. ISBN 978-1-351-94253-9. OCLC 965444227.
5. ↑  Blackburn, Mark (1989) [www.britnumsoc.org/publications/Digital%20BNJ/pdfs/1989\_BNJ\_59\_4.pdf "The Ashdon (Essex) Hoard and the Currency of the Southern Danelaw in the Late Ninth Century"] *British Numismatic Journal* **59**: 13–38 www.britnumsoc.org/publications/Digital%20BNJ/pdfs/1989\_BNJ\_59\_4.pdf.
Xorazmning boshqa arxeologik yodgorliklari qatorida Kunya-Uaz.
**Kunya-Uaz** ( turkmancha: *Könewas*) - Turkmanistonning qadimiy shahri (qal'asi), Toshhovuz shahridan 40 km g'arbda joylashgan. Qadimda Xorazm tarkibiga kirgan.

Tavsifi
-------

Qal'a IV-III asrlarda qurilgan. Uning balandligi 10 metrgacha bo'lgan kuchli devorlardan iborat. Shaharcha 307 m dan 307 m gacha bo'lgan kvadrat shakliga ega bo'lib, burchaklari asosiy nuqtalarga to'g'ri yo'naltirilgan. Tashqi tomondan shahar xandaq va devorlar bilan o'ralgan Qal'aning ichkarisi bo'sh kuchli devor bilan ikki qismga bo'linadi. Yodgorlikning umumiy maydoni 9,5 gektarni tashkil etadi.

Kunya-Uaz atrofi qadimiy kanallarning zich tarmog'i, kichik ariqlar va sug'orish maydonlari izlari bilan qoplangan. Qazib olingan arxeologik materiallar qishloq xo'jaligining ushbu izlarini qadimgi davrga to'g'ri kelishini isbotlaydi. Bu yerda ilk Afrig'iylar davriga oid madaniy qatlam topilgan.

Aholi
-----

Qabrlarni o'rganish shuni ko'rsatdiki, Kunya-Uazda ham, Turkmanistonning boshqa Xorazm qal'asi Kanga-Qal'ada ham IV asrda yashagan aholining antropologik tipi hozirgi turkmanlar tipiga mos keladi.

> "... *Qang'oqali xalqining turi hozirgi turkmanlarga ko'proq o'xshaydi. Xuddi shu antropologik tip, xuddi shu dafn marosimi bilan birga, Kunya-Uazning sinxron joyida ham qayd etilgan*"
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  *Х.Юсупов.* „Путеводитель по археолого-архитектурным памятникам Ташаузской области". Ашхабад:  Туркменистан (1989). 23-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-yanvar 2022-yil.
2. ↑  *Х.Юсупов.* „Путеводитель по археолого-архитектурным памятникам Ташаузской области".  Туркменистан (1989). 23-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-yanvar 2022-yil.
3. 1 2  *С.П.Толстов, А.С.Кесь.* „Низовья Аму-Дарьи, Сарыкамыш, Узбой - история формирования и заселения".  АН СССР (1960). 15-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-yanvar 2022-yil.
Yorugʻlik manbalari atrofdagi fazoga energiya uzatadi. Yorugʻlik manbalari uzatgan energiyalarni fotometriya boʻlimi oʻrganadi. Uning bir nechta asosiy kattaliklari mavjud. Shulardan eng muhimi yorugʻlik oqimi. 

 **Yorugʻlik oqimi** - maʼlum bir yuzaga tushayotgan nurlanish quvvati bilan oʻlchanadigan kattalik. Xalqaro birliklar tizimida yorugʻlik oqimi birligi qilib lyumen qabul qilingan.

Yorug'lik oqimi - yorug'lik manbai tomonidan vaqt birligida chiqariladigan yorug'lik miqdori, bu insonning ko'rish tizimi tomonidan sezilishi mumkin bo'lgan nurlanish kuchining (yoki nurlanish oqimining) samarali ekvivalenti. Boshqacha qilib aytganda, yorug'lik yorqinligi, shuningdek, yorug'lik manbai nurlanishining vaqt birligida vizual aks-sadolarni ishlab chiqarish qobiliyatini tushunish mumkin. Lumens, yorug'lik oqimining birligi, bu bir metr masofada sham yorug'ligining yorqinligini bildiradi.

Yorugʻlik tezligi
-----------------

Asosiy maqola: Yorugʻlik tezligi
Fazoviy vakuumda Yerdan Oygacha masofani bosib oʻtayotgan yorugʻlikni koʻrsatuvchi tarx (~ 1.2 soniyada).
Yorugʻlikning vakuumda tarqalish tezligi 299 792 458 m/s dir. Boshqa muhitlarda yorugʻlik sekinlashadi.

Manbalar
--------



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avliyo Nikolay ibodatxonasi** (Avliyo Nikolay cherkovi, ruscha: *Церковь святителя Николая*; boshqacha nomlanishlari: ruscha: *Храм святителя Николая, мирликийского чудотворца*, ruscha: *Храм Святителя Николая чудотворца*) — Sirdaryo viloyatining Guliston shahrida joylashgan rus pravoslav ibodatxonasi. 1945-yilda qurilgan. Hozirda Guliston shahrining Turkiston koʻchasida joylashgan.

Tarixi
------

Ibodatxona 1945-yilda ibodat uyi sifatida qurila boshlangan va oʻsha yilning 9-noyabr kuni qurib bitkazilgan. 1955-yil roʻyxatga olingan va avliyo Nikolay xotirasiga bagʻishlab poklantirilgan. U yer 1945-yildan boshlab ibodat uyi vazifasini oʻtagan va ibodat amallari bajarilgan. 1957-yilda bu ibodat uyi rekonstruksiya qilingan hamda Toshkent va Oʻrta Osiyo yepiskopi Yermogen tomonidan ibodatxona sifatida qayta poklantirilgan.

Galereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Manbalar
--------

1. 1 2  „Гулистан (Голодная Степь, Мирзачуль). Церковь Николая Чудотворца." (ruscha). *Соборы.ру*.  sobory.ru (9-sentabr 2017-yil). Qaraldi: 1-sentabr 2023-yil.
**Nurpeisov Plis Kolgeldiyevich** (23.01.1919 — 23.04.1945) — 47-gvardiya alohida razvedka aviatsiya polkining (4-havo armiyasi, 2-Belorussiya fronti) kuzatuvchi-uchuvchisi, gvardiya katta leytenanti, Sovet Ittifoqi Qahramoni, Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1939-yildan armiya safi-da. Melitopol harbiy aviatsiya bilim yurtini bitirgan. 1943-yildan frontda. 47-gvardiyachi alo-hida razvedka aviatsiya polki (2-Belorussiya frontining 4-havo armiyasi)ning kuzatuvchiuchuvchisi; razvedka maqsadida dushman tomonga 100-marta jangovar parvoz qilgan. Jumladan, marta kunduzi Berlinga uchgan. 18-avgust (vafotidan soʻng) Qahramon unvoni berilgan. Nukus universiteti binosiga yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan. Taxtakoʻpir tumanidagi maktab va Xoʻjayli ped. bilim yurtiga N. nomi berilgan.

Biografiyasi
------------

1919-yil 23-dekabrda hozirgi Qoraqalpogʻiston (Oʻzbekiston) Taxtakoʻpir tumanidagi Taxtakoʻpir qishlogʻida qozoq dehqon oilasida tugʻilgan.. U o'qituvchi bo'lib ishlagan. Komsomol a'zosi. 1939-yilda Taxtako‘pirskiy RVK tomonidan Qizil Armiya safiga chaqirilgan. Melitopol harbiy aviatsiya maktabini tamomlagan.

Ulug' Vatan Urushi
------------------

1943-yil dekabrdan Ulug' Vatan urushi frontida xizmat qilgan.

Mukofot varaqasidan:

"1944-yil 10-martdan 1945-yil 1-aprelgacha polkda jangovar ishlar olib borilgan davrda ekipaj  tarkibida u qoʻshin guruhlarini aniqlash uchun dushmanning chuqur orqa hududlarida 106 ta jangovar topshiriqni bajargan.

O'rtoq Nurpisov Qisqa muddatli jangovar faoliyat davomida yosh kuzatuvchi uchuvchidan zo'r havo razvedkasi ustasiga aylandi va polkning jasur, jasur, qat'iyatli, faol uchuvchi kuzatuvchilaridan biri sanaladi".

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 18-avgustdagi farmoni bilan qo'mondonlikni nemis bosqinchilariga qarshi kurash frontidagi jangovar topshiriqlarini namunali bajargan. Plis Nurpisov Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan Lenin ordeni va "Oltin yulduz" medali bilan taqdirlangan.

1945-yil 23-aprelda katta leytenant Plis Nurpeisov jangovar missiyadan qaytmagan.

Xotira
------

Nukus shahridagi universitet binosiga memorial lavha o'rnatildi. Qahramon nomi Taxtako‘pir tumanidagi maktabga berilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  Информация из учётно-послужной каррточки П. К. Нурпеисова на сайте «Память народа».
3. ↑  Andoza:Подвиг Народа.
4. ↑  Экипаж тов. Дунаевского.
5. ↑  Имя приведено согласно указу.
6. ↑  Andoza:Подвиг Народа.
7. ↑  Andoza:ОБД Мемориал.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  




|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Qiziquvchan Matmusa (maʼnolari).

**„Qiziquvchan Matmusa"** — oʻzbek shoiri Erkin Vohidov qalamiga mansub sheʼriy toʻplam. 2018-yil Toshkent shahrida Yoshlar nashriyot uyida lotin yozuvida chop etilgan. Sheʼriy toʻplam elektron kitob oʻlaroq ham sotuvga chiqarilgan. 2017-yil „Yangi asr avlodi" nashriyotida Vohidovning Matmusa haqidagi sheʼrlari maktabdan tashqari oʻqish materiali oʻlaroq „Qiziquvchan Matmusa: Hajviyalar" nomi bilan nashr qilingan.

Toʻplamga Vohidovning Matmusa obrazi haqidagi 18 sheʼri, shuningdek, „Qumursqalar jangi", „Tush", „Bir tavakkalchi deydiki", „Boʻri chaqirgan majlis va beodob ot haqida latifa", „Rais va shoir", „Shum bola", „Yubiley", „Majlis qiling", „Sheʼr haqida sheʼr", „Nasihat", „Soch madhi", „Koʻchamen", „Boshindadir", „Shahar ijrokomining raisiga oshiqlardan ariza", „Qorxat", „Bizlar ishlayapmiz", „Tangri va yamoqchi", „Qalamhaqi va oylik", „Tandir haqida ertak", „Qarsak haqidagi sheʼrga javob" hamda „Qalin puli" sheʼrlari kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „„Qiziquvchan Matmusa", Yoshlar nashriyot uyi".  Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston milliy kutubxonasi. 20-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-dekabr 2020-yil.

Havolalar
---------

* „Qiziquvchan Matmusa" Kitobim saytida


|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Sparta (maʼnolari).

**Sparta** (qadimgi yunoncha: *Σπάρτη*, lotincha: *Sparta*) yoki **Lakedemon** (qadimgi yunoncha: *Λακεδαίμων*, lotincha: *Lacedaemon*) — Lakoniya (Peloponnes) dagi yunon shahar-davlati (polney); mil. av. 8—6-asrlarda Peloponnesning janubiy qismini bosib olgach, yirik davlatga aylangan. Rivoyatga koʻra, Spartadagi davlat tuzumiga Likurg (9—8-asrlar) tomonidan asos solingan. Spartiatlar (Spartaning toʻla huqukli fuqarolari) oʻzlariga biriktirib qoʻyilgan ilotlar bilan teng ravishda davlat yer boʻlaklariga egalik qilishgan, oʻzlari esa, asosan, harbiy ish bilan mashgʻul boʻlishgan. Hunarmandchilik va savdo perieklar qoʻlida boʻlgan. Sparta — oligarxik davlat tuzumiga ega polisning yuksak namunasi; davlat ishlari gerusiya, soʻngra eforlar kollegiyasi tomonidan hal etilgan. Afina va Sparta oʻrtasidagi raqobat 431—404-yillardagi Peloponnes urushiga olib kelgan; Sparta unda gʻalaba qozonib Yunoniston ustidan oʻz hukmronligini oʻrnatgan. Mil. av. 4—3-asrlarda Spartada tovarpul munosabatlari taraqqiy etgan, bu mulkiy tabaqalanishni yanada kuchaytirgan. Sparta Fiva bilan Levktra (371) va Mantineya (362) yonida boʻlgan janglarda magʻlubiyatga uchragach, ikkinchi darajali davlatga aylanib qolgan. 146-yilda Rim tomonidan boʻysundirilgan, mil. av. 27-yilda Rimning Axayya provinsiyasi tarkibiga kirgan. Qadimgi Sparta oʻrnida hozirgi Gretsiyaning Sparta shahri joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Cartledge, Paul (2002), *Sparta and Lakonia: A Regional History 1300 to 362 BC* (2-nashr), Oxford: Routledge, ISBN 0-415-26276-3

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Sparta (davlat)*** haqida turkum mavjud |

* GTP – Sparta
* GTP – Qadimgi Sparta
* *Schrader, Helena P.* „Sparta Reconsidered: An Introduction" (inglizcha). *The Spartans: Warrior Philosophers of the Ancient World*.  Elysium Gates (2001–2010). 5-oktabr 2002-yilda asl nusxadan arxivlandi.



* *Papakyriakou-Anagnostou, Ellen* „History of Sparta" (inglizcha). *Ancient Greek Cities* (2000–2011). 5-mart 2001-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-dekabr 2007-yil.



  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4056054-5
* LCCN: sh85126330
* NDL: 00628643
* NKC: ge130899
* VIAF: 316429266
* en:WorldCat Identities (VIAF orqali): 316429266

 |
**Horun** – (1035-yilda vafot etgan) 1032—1035-yillarda Xorazmning amalda hukmdori (keyinchalik Shoh) Oltun Toshning oʻgʻli.

1032-yilda otasining vafotidan soʻng, Horun Gʻaznaviylar sultoni Mas’ud tomonidan amalda Xorazmga hokim etib tayinlandi. Xorazmshoh unvoni unga emas, balki Mas’udning oʻgʻli Saidga berilgan. Mas’ud Oltun Toshga ishonmagan va oʻgʻliga taxtni berish orqali haddan tashqari katta kuch berishdan qoʻrqar edi. Ammo 1034-yilda Horun Xorazmshoh unvonini oʻz zimmasiga olib, Mas’udga qarshi qoʻzgʻolon koʻtardi va gʻaznaviylar dushmanlari Samarqanddagi qoraxoniylar va saljuqiylarga yordam soʻrab murojaat qildi. Mas’ud oʻziga suiqasd uyushtirgan Horun qoʻriqchilari tomonidan qoʻllab-quvvatlanib, bu qoʻzgʻolonga barham berishga muvaffaq boʻldi. Keyin Xorazm Horunning ukasi Ismoil Xandonning qoʻliga oʻtdi.

Horun ibn Oltin-Tosh (1032—1035-yillardagi hukmronligi)
-------------------------------------------------------

Oltun-Toshning vaqt oʻtishi bilan qanchalik mustaqil va qudratli boʻlganini 1032-yil aprel-may oylarida uning oʻrniga oʻgʻli Horun (Xorun) Xorazm shoh etib tayinlanganligidan ham koʻrsa boʻladi. Sulton Mas’ud oʻzining barcha shubhalariga qaramay, aftidan, sulolaning barbod boʻlishini butunlay toʻxtatishga jur’at eta olmadi, balki oʻz oʻrniga darhol oʻz vassalini qoʻyish huquqini saqlab qoldi. Shunday qilib, Horun bir vaqtlar Oltun-Tosh oʻlganidan atigi yarim yil oʻtmasdan sharafli sovgʻalar ola boshladi va Ahmad Sheroziyning oʻgʻli Abduljabbor (Abd al-abbor) vazirga berildi, u Mas’ud uchun uning faoliyatini kuzatib borishi kerak edi. Eng muhimi, Horunga faqat (nominal) Xorazmshohning noibi (Halifat ad-Dor) unvonidan foydalanishga ruxsat berildi. Mas’ud qisqa muddatga oʻz oʻgʻli Saidni (Sayid) noiblikka tayinlagan edi.

Horun 1033-yilda Mas’ud saroyida yashovchi ukasi tomdan qulab halok boʻlganligi haqidagi xabarni eshitgach, Gʻaznaviylar bilan uzilish vaqti keldi deb oʻyladi. 1034-yilda Horun oʻzini mustaqil Xorazmshoh deb eʼlon qilib, uning nomi (Xorazm) xutbasida (iyun/iyul oylaridagina) oʻrniga Mas’ud nomi bilan tilga olinib, saljuqiylar va Alilar bilan til biriktirib, oʻz hukmdoriga qarshi ochiq isyon koʻtardi. Horun saljuqiylar bilan Marvga qarshi harakat qilganda, u Termiz va Balxga hujum qilishi kerak, deb kelishilgan. Qoraxoniy shahzoda oʻsha yili vafot etgan boʻlsa-da, uning ikki oʻgʻli Xorazmshoh tarafida qolishga qaror qilib, qoʻshin bilan Chagʻoniyon (Chaġāniyān)ga bostirib kiradi, soʻngra Amudaryodan oʻtib, Horun birlashgan qoʻshinlari bilan Andud (Anhdud) qoʻshiniga qoʻshiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Es sind jedoch bislang keine im Namen eines Altuntaschiden geprägten Münzen bekannt.
2. ↑  knapp 7 km südlich von Turtkul am Amudarja gelegen
**Karakalpakiya** - Qoraqalpogʻiston Respublikasi Qoʻngʻirot tuma-nidagi shaharcha (1971-yildan). Qoʻngʻirot — Beynov temir yoʻl shoxobchasi qurilishi munosabati bilan 1971-yil bunyod etilgan. Transport yoʻli stansiyasi. Aholisi 3,8 ming kishi (2005). 2 umumiy taʼlim maktabi, qurilish tashkilotlari, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, madaniyat uyi, kasalxona va poliklinika mavjud. "QORAQALPOGʻISTON "("Qaraqalpaqstan") — ijtimoiy-siyosiy, ilmiy-ommabop, adabiy-badiiy jurnal. 2 oyda 1 marta Nukus shahrida chiqadi. muassislari — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi va Hukumati. Dastlab "Qizil Qoraqalpogʻiston" (1930-yil 1 fevral) nomida chop etilgan. 2000-yildan hozirgi nomda. Asosiy yoʻnalishi oʻzlikni anglash, milliy qadriyatlarni targʻib etib, xalq ongiga sing-dirish, yosh avlodni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, Respublikaning mustaqillik yillarida qoʻlga kiritgan muvaffaqiyatlarini targʻib etish, Orol muammosi hamda ushbu muammo yechimi yoʻlida mavjud imkoniyatlarni safarbar etishni targʻib etishdan iborat. Ofset usulida 8 bosma taboq hajmida qoraqalpoq, oʻzbek, rus va ingliz tillarida nashr etiladi. Bosh muharriri Tabisqan Qanaatov (1998-yildan).


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Flag of Karakalpakstan Qoʻngʻirot tumani aholi punktlari |
| --- |
|  |
| 
Markazi: **Qoʻngʻirot** |
|  |
| **Tuman markazi** | 
* Qoʻngʻirot
 | 
 |
|  |
| Shaharchalari | 
* Jasliq
* Oltinkoʻl
* Oqshoʻlaq
* Elobod
* Qoraqalpogʻiston
* Qubla-Ustyurt
* Qiriq-qiz
 |
|  |
| Ovullari | 
* Adebiyat
* Xorezm
* Kiyet
* Oʻrnek
* Ajiniyaz
* Qanli
* Qonirat
* Ustirt
* Ravshan
* Kokdarya
* Miynetabad
* Qipshaq
* Suvenli
 |
|  |
| Mahallalari | 
* Almazar
* Taraqli
* Gulabad
* Talliq
* Xan-jap
* Jasliq
* Temir jol
* Qashi
* Berdaq
* Monshaqli
* Minjarg‘an
* Qumbiz
* Qaratal
* Hakim-ata
* Turkistan
* Boʻstan
* Turan
* Qonirat
* Azatliq
* Sanaat
* Jinishke
* Navoiy
 |

 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Monologik nutq** — soʻzlovchining oʻziga qaratilgan, boshqa shaxsning tinglash va javob berishini eʼtiborda tutmaydigan nutq shakli. Ayrim dramatik asarlarda personajning Monologik nutqi tomoshabinga qaratilgan boʻladi. Monologik nutq nasriy asarlarda ham bor. Nazmda esa asosiy nutq shakllaridan biri hisoblanadi. Baʼzan Monologik nutqda asarning kulminatsion nuqtasi bayon etiladi. Monologik nutq uchun, odatda, tuzilish va mazmun jihatdan oʻzaro bogʻliq, oʻziga xos kompozitsion qurilishga va mantiqiy tugallikka ega boʻlgan matnning maʼlum boʻlagi xos boʻladi. Monologik nutq ogʻzaki (nutq bayon qilish) yoki yozma (publitsistika, memuarlar, kundaliklar) shaklida ifodalanishi mumkin. Monologik nutqning ogʻzaki shaklida ohang (intonatsiya) muhim oʻrin egallaydi, yozma Monologik nutqda esa ohang matnning sintaktik konstruk-siyasiga, mantiqiy urgʻu tushuvchi soʻzlarning joylashish oʻrniga bogʻliq. Monologik nutq notiqning asosiy nutqiy shakllaridan hisoblanadi; lingvo-stilistik usul boʻlib, bir qancha turlari mavjud. Mas, taʼsir qiluvchi (targʻib qiluvchi) Monologik nutq, dramatik Monologik nutq, lirik Monologik nutq, hikoya qiluvchi (axborot beru vch i) Monologik nutq Monologik nutqning ochiq nutq va ichki nutq kabi koʻrinishlari mavjud; ochiq Monologik nutqda personaj oʻz nutqini ovoz chiqarib bayon etadi; ichki Monologik nutqda monolog personajning ichki nutqi, oʻylari shaklida namoyon boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mantua** Kubaning Pinar del Rio provinsiyasidagi munitsipalitet va shaharchadir.

Tarixi
------

U 1605-yilda Italiyaning kema halokatiga uchragan dengizchilari tomonidan Mantua, Kuba sifatida tashkil etilgan. U 1719-yilda Guane del Norte nomi bilan tashkil etilgan.1866-yilda munitsipalitet sifatida tashkil etilgan. Mantua aholi punkti Kubaning milliy yodgorligi hisoblanadi.

Geografiyasi
------------

Munitsipalitet Arroyos, Bartolo, Kabezas, Koronel Pozo (Lazaro), Fidel Pedraxa, Guayabo, Makurijes, Mantua, Montezuelo va Pablo Suares kabi barrioslariga boʻlingan.

Mantua munitsipal muzeyi Xose Marti koʻchasida joylashgan.

Demografiyasi
-------------

2004-yildagi maʼlumotlarga koʻra, Mantua munitsipalitetida 26 065 kishi istiqomat qilgan.Umumiy maydoni 915 km2 (353 mi²). Aholi zichligi 28.5/km2 (74/sq mi).

Transport
---------

Shahar "Circuito Norte "(CN) magistralining gʻarbiy qismidagi soʻnggi nuqtasidir.

Manbalar
--------

1. ↑  *Guije.com.* „Mantua" (es). Qaraldi: 7-oktabr 2007-yil.
2. ↑  *National Council for Cultural Heritage.* „National Monuments in Cuba" (es). 11-dekabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-oktabr 2007-yil.
3. ↑  *Guije.com.* „Mantua" (es). Qaraldi: 7-oktabr 2007-yil.

Guije.com. „Mantua" (in Spanish). Retrieved 2007-10-07.
4. ↑  *Atenas.cu.* „2004 Population trends, by Province and Municipality" (es) (2004). 27-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-oktabr 2007-yil.
5. ↑  *Statoids.* „Municipios of Cuba" (iyul 2003). Qaraldi: 7-oktabr 2007-yil.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vaksinalar** (lot. vaccina — sigirga oid), emlashda ishlatiladigan moddalar — infeksion kasalliklarning oldini olish yoki davolash maqsadida qoʻllaniladigan preparatlar. Mikroorganizmlar, shuningdek ularning zararsizlantirilgan toksinlaridan tayyorlanadi, organizmga yuborilganda tegishli yuqumli kasalliklarga nisbatan sunʼiy orttirilgan faol immunitet vujudga keladi. Tirik, oʻldirilgan, kimyoviy vaksina va anatoksinlar farq qilinadi. Tirik vaksina (chechak, poliomiyelit, qizamiq, gripp, o'lat, tulyaremiya, silga qarshi vaksinalar) kasallik qoʻzgʻatish xususiyatini yoʻqotgan, biroq immunogen xossalarga ega boʻlgan, qoʻzgʻatuvchiga qarshi himoya antitelolar hosil qiladigan maxsus kuchsizlantirilgan mikroorganizmlardan tayyorlanadi. Bunda mikroorganizmlar sunʼiy ozuqa muhitida yoki hayvon organizmida uzoq undiriladi. Tirik vaksina qoʻllanilganda immunitet barqaror boʻlib, uzoq saqlanadi.

Oʻldirilgan vaksina bakteriyalar va viruslarga yuqori temperatura, ultrabinafsha nurlar, ultratovush, formalin, spirt yoki boshqa moddalar taʼsir ettirib tayyorlanadi (ich terlama, koʻkyoʻtal va boshqa kasalliklarga qarshi vaksina). Kimyoviy vaksina (ich terlama, toshmali terlama, paratiflar, vabo, difteriya, qoqshol va boshqa kasalliklarga qarshi vaksina), mikroorganizmlar yoki ularning mah-sulotlaridan maxsus ajratib olingan faol komponentlardir.

Anatoksinlar bakterial ekzotoksinlardan ularning zaharli xossalarini formalinda zararsizlantirish yoʻli bilan olinadi. Tibbiyot amaliyotida bitta (monovaksina), ikkita (divaksina) yoki undan koʻp (polivaksina) mikroorganizm komponentlaridan iborat vaksinadan foydalaniladi. Mikroblarning bir necha tipidan tayyorlanib bitta yuqumli kasallikka qarshi qoʻllaniladigan vaksina polivalent vaksina deyiladi. Vaksina turli yoʻllar bilan yuboriladi; muskul orasiga (qizamiq), teri ostiga (ich terlama, toshmali terlama, paratiflar, dizenteriya, vabo, oʻlat va boshqalar), teri yuzasiga (chechak, sil, tulyaremiya, kuydirgi), burunga (gripp) yoki ogʻiz orqali (poliomiyelit). Ayrim yuqumli kasalliklar (chechak, sil, difteriya va boshqalar)ning oldini olish uchun vaksina reja asosida, boshqa hollarda esa epidemik koʻrsatkichlar boʻyicha yuboriladi. Vaksinani keng qoʻllash tufayli bakterial va virusli infeksiyalarning oldini olishga muvaffaq boʻlindi. Veterinariya amaliyotida virusli (qutirish, Auyeski kasalligi, parranda chechagi, oʻrdaklar virusli gepatiti va boshqa) hamda bakteriyali (kuydirgi, brutsellyoz, leptospiroz, brauzet va boshqa) kasalliklarning oldini olish va davolashda tirik, oʻldirilgan vaksinalardan keng foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Chexiyada hosil bayrami. Rassom Carl Huth, 1867.
**Hosil bayrami** - qishloq xoʻjaligi xodimlarining anʼanaviy bayrami (Oʻzbekistonda 1972-yilgacha "Paxta bayrami" deb atalgan). Xoʻjaliklar, tumanlar, viloyatlar miqyosida oʻtkaziladi. Koʻpgina joylarda Hosil bayrami kech kuzda qishloq xoʻjaligi ekinlari hosili yigʻim-terimi tamomlanishiga qarab nishonlanadi. Bayram kunlari koʻrgazmalar, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yarmarkalari uyushtiriladi; badiiy va sport oʻyinlari, ot sporti musobaqalari, ommaviy sayillar oʻtkaziladi. Mehnat ilgʻorlariga mukofotlar topshiriladi. Hosil bayramida qishloq xoʻjaligi xodimlari bilan birga shahar aholisi, keng jamoatchilik ham ishtirok etadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Novvot (oq shakar)
**Novvot** — shakar qiyomidan tayyorlanadigan yaltiroq, qattiq, rangsiz yoki sargʻish tusli shirinlik. Yirik qand kristallaridan iborat. Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarida keng tarqalgan. Tarkibida 99,75% saharoza (shakar moddasi) mavjud. Namligi 1% dan oshmaydi.

Novvot tayyorlash texnologiyasi: qozonga 2 ulush shakar vah 1 ulush suv (Mas, 10 kg shakarga 5 l suv) solib, miltillatib qaynatish yoʻli bilan sharbat hosil qilinadi. Sharbatni yaxshilab aralashtirib, koʻpik hosil boʻlguncha qaynatiladi, koʻpikni olib tashlab, qaynatish toʻxtatiladi. Sharbatga tuxum (80— 100 kg shakarga 1 l suvga chaqilgan 1 dona tuxum) qoʻshiladi. Sharbatni yana qaynatib, koʻpigi olib turiladi. Soʻngra maxsus qozonga 3—4 qator oq ip pa-rallel tortiladi. Iplarning uchini birlashtirib, yelim bilan yopishtirib qoʻyiladi. Boshqa qozonda qaynab turgan sharbat ip tortilgan qozonga quyiladi, 1 soatcha turgandan keyin sharbat sirtida parda hosil boʻladi. Qozonni maxsus qopqoq bilan yopib, uch sut-ka shu holicha qoldiriladi. Bu davrda iplar atrofida kristallar hosil boʻlib, oʻsa boshlaydi. Uch sutkadan keyin qopqoqni ochib, qozonda qolgan sharbat boshqa idishga quyib olinadi. Undan qandolat mahsulotlari tayyorlashda foydalaniladi. Qozon tagiga yopishib qolgan novvot ham isteʼmol qilinadi. Kristallar yopishgan iplarni qozondan olib, stolda quritiladi. Novvot shu ipi bilan sotishga chiqariladi. Bu novvot duri deyiladi (65% cha dur chiqadi). Novvotni kundalik shirinlik sifatida isteʼmol qilish mumkin.

Galleri
-------

* Shakarlangan qamish shakarShakarlangan qamish shakar
* Sharqiy Friziyadan shakarSharqiy Friziyadan shakar
* Eronda shakar (novvot)Eronda shakar (novvot)
* Samarqand shakar (novvot)Samarqand shakar (novvot)

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tamaddixona belgisi | *Oziq-ovqatga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Pandit **Chhannulal Mishra** (1936-yil 3-avgustda tug'ilgan)-Banaraslik taniqli hind klassik qo'shiqchisi, Hind klassik musiqasining Kirana gharana (maktab)  taniqli vakili, ayniqsa Xayal va Purab.

Chhannulal Mishra Bombeydagi Sur Singar Sansadning "Shiromani mukofoti"ni qo'lga kiritdi.Uttar Pradesh Sangeet Natak Akademi mukofoti; UP Govtning Naushad mukofoti; UP Yash Bharti mukofoti; Hindiston hukumati tomonidan Sangeet Natak Akademiyasi stipendiyasi  va Bihar Sangeet Shiromani mukofoti . Ch.Mishra 2010-yil 25-yanvarda Hindistonning uchinchi oliy fuqarolik sharafi - Padma Bhushan ordeni bilan taqdirlangan. Ch.Mishra 2020-yilda Hindistonning ikkinchi oliy fuqarolik mukofoti Padma Vibhushan bilan taqdirlangan .

**Shaxsiy hayot**

Mishra ji marhum Pt Anokhelal Mishraning kuyovi.

Biografiya
----------

Mishra 1936-yil 3-avgustda Uttar-Pradesh shtatining Azamgarh tumanidagi Harixarpur shahrida, Badri Prasad Mishraning uyida tug'ilgan. U dastlab otasi Badri Prasad Mishra bilan musiqani o'rgangan, keyin esa Kirana garanalik "Ustad Abdul G'ani Xon" tomonidan ta'lim olgan. Keyinchalik Thakur Jaidev Singx tomonidan o'qitildi. 

### Bollivud qo'shiqlar

* *Aarakshan* (hind: आरक्षण) (2011)-Ikki qo'shiq, ***Kaun Si Dor*** Shreya Ghoshal va **Saans Albeli** bilan.
* *Mohalla Assi-Title trek*

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  *Ganapathy, T. K.*. „Spirited show by veterans". *The Hindu* (23-fevral 2012-yil).
2. ↑  Sangeet Natak Akademi

Sangeet Natak Akademi
3. ↑  Artists Pandit Chhannulal Mishra at WOMEX.
4. ↑  Ministry of Home Affairs (25-yanvar 2010-yil). „This Year's Padma Awards announced". Press-reliz.
5. ↑  *Singh.* „Varanasi: Pt. Chhannulal Mishra gets Padma Vibhushan Award" (en). *The Times of India* (25-yanvar 2020-yil). Qaraldi: 26-yanvar 2020-yil.
6. ↑  „Ministry of Home Affairs". *padmaawards.gov.in*. Qaraldi: 25-yanvar 2020-yil.

Havolalar
---------

* Chhannulal Mishra rasmiy sayti

Andoza:Padma Vibhushan Awards
**Xiva inqilobi** ― 1917-1924 yillarda Xiva xonligida amalga oshirilgan kommunistik inqilob boʻlib, Xivada xonlikning tugatilishiga, Xorazm Xalq Sovet Respublikasining barpo etilishiga olib keldi. Keyinchalik milliy ajralib chiqish yoʻli bilan respublikaning SSSR tarkibiga qoʻshilishi va 1924-yilda Oʻzbekiston SSR va Turkmaniston SSRning tashkil etilishi bilan yakunlangan.

1917–1920-yillarda Xiva xonligi
-------------------------------

### Xiva, Rossiya Muvaqqat hukumati va Oktyabr inqilobi (1917-yillar)

1910—1918-yillarda xonlikni Asfandiyorxon boshqargan. 1917-yil fevral inqilobi davrida Nikolay II taxtdan voz kechishi va Rossiyada Muvaqqat hukumatning hokimiyatga kelganidan soʻng xonllikda liberal islohotlar oʻtkazishga bir qancha urunishlar boʻlib oʻtdi. Biroq ushbu urinishlar Asfandiyorxonning konservativ qarashlari tufayli barbod boʻldi. Xonlikda noroziliklar kuchaya boshlaydi, ayniqsa Rossiya Oktyabr inqilobida bolsheviklar tomonidan Xivada progressiv dekretlar nashr etilganidan soʻng yanada kuchaydi. Xiva xonligi mustaqilligini Muvaqqat hukumat, Oktyabr inqilobi va Muvaqqat hukumat tugatilgandan soʻng RSFSR tan oldi.

### Xivadagi davlat toʻntarishi (1918)

Asfandiyorxon siyosatidan norozilik 1918-yilga kelib ancha kuchaydi va 1918-yil bahorida turkman-yomudlar boshligʻi Junaidxon harbiy davlat toʻntarishi uyushtirdi, Asfandiyorxonni agʻdarib, Xivada hokimiyatni deyarli qarshiliksiz qoʻlga kiritdi. Asfandiyorxon akasi Said Abdullaxon xon etib tayinlandi (1918—1920).

### 1918–1920-yillarda Xiva xonligi

Junaidxon diktaturasi va uning agressiv tashqi siyosati xonlikda bir qator magʻlubiyatlarga olib keldi, bu xonlikdagi qarama-qarshilikni yanada kuchaytirdi. 1918-yilda Xivadan tashqarida Xorazm Kompartiyasi tuzildi. Bu 600 nafar aʼzoga ega kichkina partiya edi, biroq keyinchalik partiya (RSFSR yordami bilan) Xivada monarxiyani agʻdargan katta kuchga aylandi. Ushbu davrda Bobooxun Salimov "Yosh xivaliklar" harakatining faollaridan biri edi.

1920–1924-yillarda Xiva
-----------------------

### Xiva xonligining tugatilishi va Xorazm Xalq Sovet Respublikasining tashkil topishi (1920)

Xiva xonligida ichki qarama-qarshiliklar kuchayib, 1919-yil noyabrda Xiva xonligida kommunistlar boshchiligidagi qoʻzgʻolon boshlandi. Biroq, isyonchilarning harbiy kuchi xonlik qoʻshinlarini yengish uchun yetarli emas edi. Qoʻzgʻolonchilarga yordam berish uchun Rossiyadan Qizil Armiya qoʻshinlari yuborildi. 1920-yil fevral oyining boshlarida Junaidxon qoʻshini magʻlubiyatga uchray boshladi. 2-fevralda Said Abdullaxon taxtdan voz kechdi, 1920-yil 26-aprelda Xorazm Xalq Sovet Respublikasi RSFSR tarkibiga kirganligi eʼlon qilindi.

### Xivadagi inqilob natijalari

Inqilob natijasida Xivada monarxiya agʻdarildi (1920), respublika eʼlon qilindi, keyinchalik SSSR tarkibiga kirdi.

Manbalar
--------

* Qoraqalpoq Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi tarixining ocherklari, II jild (1917–1963). Toshkent, 1964-yil, 68-bet.
* Kuzmin S. 2018-yil. 20-asrning birinchi yarmida Ichki Osiyo mamlakatlarida monarxiyalarni yoʻq qilish mexanizmlari. //Sharqda din va jamiyat. 2-son, 188–45-betlar.
**Canelones** (ispancha talaffuzi:*kaneˈlones*) – Urugvaydagi Canelones departamentining poytaxti. Shahar nomi daryo boʻyida oʻsadigan „kanelon" deb ataladigan doljin turidan olingan. 2010-yildan buyon shahar, shuningdek, Canelones munitsipalitetining qarorgohi hisoblanadi.

Geografiyasi
------------

Shahar Montevideodan 50 km shimolda 5-marshrut va 64-marshrut kesishgan joyda joylashgan. Shahar Arroyo Kanelon Chiko daryosining gʻarbiy qirgʻogʻi bilan tutashgan.

Tarixi
------

Canelones shahri 1783-yil 24-aprelda Villa Guadalupe nomi bilan tashkil etilgan. Keyinchalik u respublikaning oldingi toʻqqiz departamentidan birining poytaxtiga aylandi. Bu yerga temir yoʻl 1874-yilda kelgan, 1908-yilda Montevideodan 5-milliy marshrut ochilgan. 1916-yil 2-martda shahar nomi Canelonesga oʻzgartirildi va uning maqomi 5.400-sonli Ley qonuni bilan shaharga koʻtarildi.

Aholisi
-------

2011-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Canelones aholisi 19,865 kishidan iborat boʻlgan. Canelones xuddi shu nomdagi departamentning poytaxti boʻlsa-da, departamentning boshqa ikkita shahri, Syudad de la Kosta va Las-Pyedras bilan solishtirganda aholisi ancha kamroq.

| Yil | Aholi soni |
| --- | --- |
| 1908 | 8,523 |
| 1963 | 14,028 |
| 1975 | 15,988 |
| 1985 | 17,323 |
| 1996 | 19,388 |
| 2004 | 19,631 |
| 2011 | 19,865 |
| 2017 | 32,743 |

Manba: Urugvay Milliy Universiteti.

Iqtisodiyoti
------------

Shaharda koʻplab kichik va yirik uzumzorlar hamda vino zavodlari mavjud. 1987-yilda „Frigorífico Canelones" omborxonasi tashkil etilgan boʻlib, u oʻsha paytdan beri shahar sanoatiga hissa qoʻshib kelmoqda.

Ibodat joylari
--------------

* Guadalepu cherkovi.

Mashhur shaxslari
-----------------

* Diego Lugano, Urugvay futbol terma jamoasi sardori.
* Pablo Gabriel Garsiya, PAOK FC futbolchisi.
* Matias Vecino, futbolchi.
* Fakundo Peraza (1992-yil 27-iyulda tugʻilgan), futbolchi.
* Robert Siboldi, sobiq futbolchi va Santos Lagunaning menejeri.
* Sebastyan Rodriges (1992-yilda tugʻilgan), futbolchi.
* Andrea Trujillo, hamshira.

Manbalar
--------

1. 1 2  „ELECCIONES - Canelones".  El Observador. 12-mart 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-fevral 2012-yil.
2. 1 2  „Statistics of urban localities (1908–2004)".  INE (2012). 13-noyabr 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-sentyabr 2012-yil.
3. ↑  „Censos 2011 Cuadros Canelones".  INE (2012). 10-oktyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-avgust 2012-yil.
4. ↑  *ESPN* „Santos' Siboldi resigns after staff-player dustup" (en). *ESPN.com* (9-avgust 2018-yil).

Havolalar
---------

* INE map of Canelones, Paso Espinosa and Paso Palomeque
**Import va eksport boji** – import boji xalqaro shartnomalarga muvofiq belgilanadi. Oʻzbekiston Respublikasi savdo-iqtisodiy aloqalarda eng koʻp qulaylik berish tartibini qoʻllayotgan mamlakatlarda ishlab chiqarilgan tovarlar uchun undiraladigan import boji stavkalarining eng kam yoki eng koʻp miqdori qonun hujjatlarida belgilab qoʻyilganligini koʻrish mumkin. Savdo-iqtisodiy aloqalarda eng koʻp qulaylik berish tartibi nazarda tutilmagan mamlakatlarda ishlab chiqarilgan yoki qaysi mamlakatda ishlab chiqarilganligi aniqlanmagan tovarlar uchun undiriladigan import boojining stavkalari ikki baravar oshirilishini kuzatish mumkin, „Boj tarifi toʻgʻrisida"gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga asosan, Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan tarif preferensiyalari beriladigan hollar bundan mustasno. Import hamda eksport bojining stavkalari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydigan tartibda joriy etilishi qonunda belgilangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Toychiyev, N. ed (2009). "Import va eksport boji". *Oʻzbekiston yuridik ensiklopediyasi*. Toshkent: „Adolat" nashriyoti. p. 209.
2. ↑  "Boj tarifi toʻgʻrisida"gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Huquqshunoslikka oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |