recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Hasunuma dengiz boʻyi parki
**Sanmu** (yaponcha: *山武市* *Sanmu-shi*?) – Yaponiyaning Chiba prefekturasida joylashgan shahardir.

Geografiyasi
------------

Sanmu Chiba prefekturasining shimoli-sharqiy qismida, taxminan 30 kilometr (19 mi) masofada joylashgan. U Tokio metropolisining bandlik zonasiga kiritilgan. Shaharning katta qismi Kujukuri tekisligining tekisliklarida joylashgan boʻlib, u Yaponiyaning yetakchi qumli plyajlaridan biri boʻlgan Kujukuri plyajining markazidan janubigacha choʻzilgan.

### Atrofdagi munitsipalitetlar

Chiba prefekturasi

* Togane
* Yachimata
* Tomisato
* Kujukuri
* Shibayama
* Yokoshibahikari

### Iqlimi

Sanmu nam subtropik iqlimga ega (Köppen *Cfa*), yozi issiq va qishi salqin va qor yogʻmaydi. Sanmuda oʻrtacha yillik harorat 14,8 °C. Yillik oʻrtacha yogʻingarchilik 1550 ni tashkil qiladi mm, sentyabr esa eng nam oy hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat 25,9 atrofida °C, eng pasti esa yanvarda, 4,8 atrofida °C boʻladi.

Demografiyasi
-------------

Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Sanmu aholisi 2000-yilda eng yuqori choʻqqiga chiqqan.

Aholining oʻsishi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1950 | 51,032 | —     |
| 1960 | 46,055 | −9.8% |
| 1970 | 42,377 | −8.0% |
| 1980 | 43,954 | +3.7% |
| 1990 | 50,692 | +15.3% |
| 2000 | 60,614 | +19.6% |
| 2010 | 56,089 | −7.5% |
| 2020 | 48,444 | −13.6% |

Tarixi
------

Sanmu hududi qadimgi Kazusa viloyatining bir qismi edi. Sanmu shahri 2006-yil 27-martda Sanbu, Matsuo va Naruto shaharlari hamda Hasunuma qishlogʻining (barchasi Sanbu tumanidan) qoʻshilishi natijasida tashkil etilgan.

Hukumat
-------

Sanmu toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 20 aʼzodan iborat bir palatali shahar kengashiga ega boʻlgan mer-kengash shakliga ega. Sanmu Chiba prefekturasi assambleyasiga bir aʼzosini qoʻshadi. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Diet quyi palatasining Chiba 11-okrugiga kiradi.

Iqtisodiyot
-----------

Yapon qizil qaragʻayi, yapon sarvisi va yapon sadri aralash ekilganligi sababli, Sanmu Taisho davrining oxirida 1923-yilgacha yogʻoch ishlab chiqarish markazi edi. Shaharda koʻpchilik yogʻochga ishlov berish va duradgorlik bilan shugʻullanadi.

Taʼlim
------

Sanmuda shahar hukumati tomonidan boshqariladigan 13 ta davlat boshlangʻich maktabi va Chiba prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan ikkita davlat oʻrta maktabi mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  Sanmu climate data
2. ↑  Sanmu population statistics
3. ↑  „観光イチゴ園". 30-avgust 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-sentyabr 2023-yil.
4. ↑  "Sanmu-shi". *Dijitaru daijisen (デジタル大辞泉 "Digital Dictionary")*. Tokyo: Netto Adobansusha. 2011. Archived from the original on 2007-08-25.. Qaraldi: 2011-11-09.
**Gʻofir Rahimovich Rahimov** (1905, Toshkent — 1972, Leningrad; Toshkentda dafn etilgan) — elektrotexnika sohasidagi olim, professor (1958), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1964), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1964). Leningrad universitetida oʻqigan (1923—26), Leningrad Politexnika institutini tugatgan (1931). Oʻrta Osiyo energetika institutida assistent (1932-yildan), dotsent (1933-yildan), kafedra mudiri (1934-yildan), prorektor (1956— 62), muhandislikfizika fakulteti dekani (1962—65). Ilmiy ishlari elektrotexnika, elektronika, elektr zanjirlari va tizimlariga, elektr ferromagnit zanjirlarning avtoparametrik uygʻonishi nazariyasi masalalariga doir. Oʻzbekiston Energetiklar va elektr sanoati xodimlari ilmiy tadqiqot jamiyati raisi (196372).

Manbalar
--------

* Elektronika, T. 1968.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Kurilivka** (ukraincha: *Курилівка*;ruscha: *Куриловка*) — Ukrainaning Dnepropetrovsk viloyati Dnepr tumanidagi shahar tipidagi aholi punkti.Dneprning o'ng qirg'og'ida, Kamianske suv omborining quyi oqimida,Kamianske shahridan daryoning narigi tomonida joylashgan.Kurylivka Ukrainaning hromadalaridan biri bo'lgan Petrykivka posyolkasiga tegishli.Aholisi: 2,432 (2022 est.) 

2020-yil 18-iyulgacha Kurilivka Petrikivka tumaniga tegishli edi.2020-yil iyul oyida Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida bu tuman tugatildi, buning natijasida Dnepropetrovsk viloyatidagi tumanlar soni yettitaga qisqardi.Petrikivka tumani hududi Dnepr tumaniga birlashtirildi.

Iqtisodiyot
-----------

### Transporti

Kurylivka Kamianske va Kremenchukni bog'laydigan H08 avtomagistraliga, shuningdek Dnepr va Reshetilivkani bog'laydigan H31 avtomagistraliga Poltava va Kievga chiqish imkoniyatiga ega bo'lgan.

Kurylivka - Kamianske va Dneprni Balivka orqali bog'laydigan temir yo'lda.Aholi punkti yaqinida 50km va 52km boʻlgan ikkita temir yoʻl stansiyasi joylashgan.Kamdan kam yo'lovchi transport mavjud bo'lgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Петриковская громада" (ruscha).  Портал об'єднаних громад України.
2. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (ukraincha). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Нові райони: карти + склад" (ukraincha).  Міністерство розвитку громад та територій України.
**Pufak astragal** (lotincha: *Astragalus leptophysus*) – burchoqdoshlar oilasi astragal turkumiga kiruvchi gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Samarqand va Jizzax viloyatlari hududida tarqalgan. Archazorlar va tosh shagʻalli tuproqlarda tarqalgan.

Tavsifi
-------

Koʻp yillik poyasiz oʻt oʻsimlik. O‘q ildiz tizimiga ega. Ingichka novdalari koʻproq tuproq ostida rivojlanadi. Poya pastidagi barglari ketma ket joylashgan, shakli toq patsimon, 15—35 juft, uzunligi 10-20 sm, kengligi 3-7 sm, xurpaygan oq tuklar bilan qoplangan. Poya yuqorisida joylashgan barglar choʻziq tuxumsimon, baʼzan yaproqchalari bir-biriga tegib turadi uzunligi 10-17 mm, eni 6-9 mm. Gulpoyasi tashqi tomondan tartibsiz oq tuklar bilan qoplangan. Gulkosachabarglari uzunchoq naysimon, uzunligi 2,5 sm, eni 3-4 mm. Gullari yirik, uzunligi 3 sm gacha yetadi. Gultojibarglarining rangi qizil. Mevasi dukkak meva. Dukkagi yumaloq tuxumsimon, uzunligi 4 sm gacha yetadi, eni 3 sm. May oyida gullab, mevasi iyunda yetiladi. Urugʻi orqali jinsiy yoʻl bilan koʻpayadi

Tarqalishi va oʻsish sharoiti
-----------------------------

Juda kam uchrovchi oʻsimlik boʻlib uchta joyda oʻsishi aniqlangan. Samarqand, Jizzax viloyatlari: Turkiston va Nurota togʻ tizmalari hududida tarqalgan. Har xil oʻtlar, shuvoqlar va archazorlar orasida hamda tosh shagʻalli yonbagʻirlarda, surilmalarda oʻsadi. Chorva mollarining koʻplab boqilishi natijasida areali qisqarib ketgan. Nurota davlat qo‘riqxonasi hududida muhofaza ostiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Astragalus leptophysus".
2. ↑  *O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobi I jild*, 2019.
**Vovchinets** (ukraincha: *Вовчинець* , polyakcha: *Wołczyniec*) — Ukrainaning Ivano-Frankivsk tumanidagi qishloq. U Ivano-Frankivsk shahar hromadasiga tegishli boʻlib,Ukrainaning hromadalaridan biri. Vovchynets 1469-yilda tashkil etilgan.

Qishloq shimoliy tomondan Ivano-Frankivsk shahrining yonida joylashgan. Qishloq uchta mahalliy daryoning Bistritsia Nadvirna,Bistritsia Solotvin va Vorona qoʻshilishida joylashgan. Yaqin atrofdagi yana bir muhim geografik xususiyat — Vovchynets togʻi. Daryolar janubdan tashqari barcha yoʻnalishlarda qishloq uchun tabiiy chegara boʻlib xizmat qiladi. Qishloqning gʻarbiy qismida Solotvinning Bistritsiya boʻylab Uhryniv va Kluziv qishloqlari, sharqda Nadvirna va Vorona- Pidlujyaning Bistritsiya boʻylab joylashgan. Bir oz shimolda Kolodiivka qishlogʻi joylashgan.1952-yilgacha Vovchinets Knyahyyn va Pasichnaning boshqa qishloqlari bilan chegaradosh boʻlib, oxir-oqibat Ivano-Frankivskga qoʻshilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ивано-Франковская городская громада" (ru).  Портал об'єднаних громад України.
**Hojimuqon** (asl ism-sharifi **Muqon Mungaytpasov**) (1871, hozirgi Oqmoʻla viloyati Qorayetgel qishlogʻi — 1948.12.8, Janubiy Qozogʻiston viloyati Aris qishlogʻi) — qozoq polvoni, yunon-rum kurashi boʻyicha pro-fessional kurashchilar oʻrtasida jahon chempioni (1909, Riga; 1911, Varshava). Toʻy kurashlarida chiniqqan H. 1901-yilda Omsk sirkida ilk bor professional kurashchi bilan bellashgan. Peterburgga taklif etilgan. 2 yil davomida yunon-rum kurashi ustalari bilan birga shugʻullangan. 1904-yil parijda oʻtkazilgan xalqaro musobaqada gʻolib chiqib, xalqaro maydonda tanilgan. U Yevropa mamlakatlarida asosan Vengriya, Germaniya, Polsha, Fransiya, Afgʻoniston, Xitoy kabi mamlakatlarda oʻtkazilgan musobaqalarda qatnashib, 48 ta medalni qoʻlga kiritgan. H. Oʻzbekistonda ham boʻlgan, 1926-yil Toshkentda rus polvoni K.Buldni yenggan. H. "Qozoq oʻlkasining qahramoni" faxriy un-vonini olgan (1927). Ikkinchi jahon urushi davrida H. shahar-qishloqlarda polvonlik tomoshalari koʻrsatib toʻplagan mablagʻini harbiy samolyot yasash uchun topshirgan. Oʻrdaboshi tumani markazida H. muzeyi bor (2001-yil ochilgan).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

   

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nikolay Aleksandrovich Baskakov** (ruscha: *Николай Александрович Баскаков*) (1905—1996.20.8, Moskva) — turkiyshunos olim. 

Qoraqalpogʻistonda (1960), Turkmanistonda (1962), Qozogʻistonda (1967) xizmat koʻrsatgan fan arbobi, filol. fanlari doktori (1950). Fin-ugor jamiyatining muxbir aʼzosi (Finlandiya, Xelsinki, 1967), Ural-Oltoy jamiyatining faxriy aʼzosi (Gamburg, 1968). 

Moskva davlat universitetini tamomlagan (1930). Ilmiy ishlari qoraqalpoq tili, uning soʻz turkumlari va soʻz yasalishiga bagʻishlangan. B. oʻzbek, qoraqalpoq, noʻgʻoy, haqas, tatar, oltoy, qoraim, uygʻur, turkman va boshqa turkiy tillarga oid koʻplab darslik, grammatik ocherk va uslubiy qoʻllanmalar muallifi.

Manbalar
--------

* Karakalpakskiy yazik, fonetika i morfologiya, M. 1952; Tyurkskiye yaziki, M. 1960; Vvedeniye v izucheniye tyurskix yazikov, M. 1967.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jämthund** Shimoliy Yevropada uchraydigan Spitz tipidagi it zotidir. **Shved Elkhoundi** deb ham ataladi. Jämthund nomi Shvetsiyaning markazida joylashgan Jämtland provinsiyasi nomi bilan bogʻliq.

Shved Elkhoundi

Tarix
-----

Shved Elkhoundi butun Skandinaviyada asrlar davomida mavjud boʻlgan spits tipidagi ovchi itlar zotlaridan biridir. Tarixan bu itlar ayiq, boʻri, va silovsin kabi turli xil hayvonlarni ovlash uchun ishlatilgan.

Shved Elkhoundi 1946-yilda Aksel Lindströmni mehnati tufayli zot sifatida rasman tan olingan. Bundan oldin, u ham, Norveg Elkhoundi ham bir xil zot sifatida koʻrilgan. Ularning ikkalasi ham ayiq va boshqa yirik hayvonlarni ovlash uchun ishlatiladi.

### Nasab

Bu zot faqat shimoliy Skandinaviyada topilgan d1 deb ataladigan mitoxondrial DNK guruhiga kiradi. Bu zot erkak it va urgʻochi boʻri chatishtirilishining natijasidir. d1 guruhi 3000 yil oldin paydo boʻlgan va Skandinaviyadagi ovchi itlarning barcha zotlari ushbu DNK guruhiga kiradi. Masalan: Fin Lapphund, Shved Lapphund, Lapponian Herder, Shved Elkhoundi, Norveg Elkhoundi.

Tavsif
------

### Tashqi koʻrinish

Quyruq toʻgʻri pastga osilib turadi. Bu zotning tik quloqlari, ular orasida keng boʻshliq vauzun tumshugʻi bor. Koʻzlar jigarrang. Erkakning oʻlchamlari odatda 57 santimetr, vazni 30–35 kilogram (66–77 lb). Urgʻochilar odatda 52 santimetr, vazni 25–30 kilogram (55–66 lb) .

Shved Elkhoundi Norveg Elkhoundidan farqlanishi kerak. Norvegi elkhoundi shved elkhoundiga qaraganda boʻyi ancha qisqaroq, dumining shakli esa juda boshqacha. Shuningdek, uning tumshugʻida qora dogʻlar bor, shved Elkhoundi esa oq tumshugʻi, oq yonoqlari va odatiy boʻri belgilariga ega.

### Feʼli

Oʻz oilasi bilan mehribon boʻlsa-da, Shved Elkhoundi boshqa itlar bilan agressiv boʻladi. Har tomonlama kuchli it boʻlib, u egasi bilan ov safariga chiqib, katta oʻljalar bilan qaytadi.

Manbalar
--------

1. ↑   Fogle, Bruce (2009). The encyclopedia of the dog. New York: DK Publishing. p. 145. ISBN 978-0-7566-6004-8.
2. ↑  Wilcox, Bonnie; Walkowicz, Chris (1995). Atlas of dog breeds of the world. Neptune City, N. J.: TFH Publications. pp. 355–357.
3. ↑  Pang, J.-F.; Kluetsch, C.; Zou, X.-J.; Zhang, A.-b.; Luo, L.-Y.; Angleby, H.; Ardalan, A.; Ekstrom, C. *et al*. (2009). "MtDNA Data Indicate a Single Origin for Dogs South of Yangtze River, Less Than 16,300 Years Ago, from Numerous Wolves". *Molecular Biology and Evolution* **26** (12): 2849–64. doi:10.1093/molbev/msp195. PMID 19723671. PMC 2775109. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2775109.
4. ↑  Duleba, Anna; Skonieczna, Katarzyna; Bogdanowicz, Wiesław; Malyarchuk, Boris; Grzybowski, Tomasz (2015). "Complete mitochondrial genome database and standardized classification system for Canis lupus familiaris". *Forensic Science International: Genetics* **19**: 123–129. doi:10.1016/j.fsigen.2015.06.014. PMID 26218982.
**Zarema Gafarovna Katusheva** (ruscha: *Зарема Гафаровна Катушева*; ukraincha: *Зарема Гафарівна Катушева*; (1954-yil 14-fevral, Samarqand, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) – ukrainalik siyosatchi, huquqshunos, Ukraina Kommunistik partiyasi aʼzosi, birinchi darajali davlat xodimi.

Tarjimayi holi
--------------

Zarema Katusheva 1954-yil 14-fevralda Samarqandda tugʻilgan. Millati qrim tatar. 1976-yilda Samarqand davlat universitetining mexanika-matematika fakultetini tugatgan. Mutaxassisligi matematik. Shuningdek, 1993-yilda Simferopol shahridagi Kadrlarni boshqarish oliy maktabini buxgalteriya mutaxassisligi va 2007-yilda Xarkovdagi Milliy yuridik akademiyasini huquqshunos mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.1976−1984-yillarda matematika oʻqituvchisi, 1984−1885-yillarda „Samarqandgeologiya" birlashmasining Jizzax viloyati Geolog qishlogʻidagi Jizzax geologiya razvedka ekspeditsiyasi ishchisi, iqtisodchi-moliyachi, 1987−1988-yillarda Jizzax viloyati, Marjonbuloq shahar ijroiya qoʻmitasi kotibi, 1988−1990-yillarda „Samarqandgeologiya" birlashmasining Jizzax viloyati Geolog qishlogʻidagi Jizzax geologiya razvedka ekspeditsiyasida iqtisodchi-moliyachi, ishni ilmiy tashkil etish va ratsionalizatsiya boʻyicha muhandisi, 1990−1991-yillarda Samarqanddagi „Sharq" kooperativining kadrlar boʻlimi boshligʻi, 1991−1996-yillarda Simferopoldagi „Lazzat" kichik korxonasining bosh hisobchisi, 2000−2002-yillarda Qrim Oliy maʼmuriy sudi kotibiyatining tashkiliy mehnat boʻlimi maslahatchisi. 1990-yildan beri Ukraina davlati fuqarosi. 2002−2006 yillarda Ukraina Oliy Radasi deputati. Zarema Katusheva Ukraina Kommunistik partiyasidan saylangan. 2007−2009-yillarda Zarema Katusheva Ukraina mehnat va ijtimoiy siyosat vaziri oʻrinbosari lavozimida ishlagan. Davlat xizmatchisining yosh chegarasiga yetganligi sababli ishdan boʻshatilgan. Shunigdek, boshlang‘ich partiya tashkiloti kotibi, shahar va tuman partiya qo‘mitalarida tashkiliy nazorat boʻlimi boshligʻi, Qrim tatarlari masalalari boʻyicha komissiya rahbari, Qizilqum va Jizzax geologiya tadqiqotlarida ishlagan. Ukraina muhandislik akademiyasi (IAU) akademik maslahatchisi. 1978-yildan KPSS, keyinchalik Ukraina Kommunistik partiyasi aʼzosi.

### Oilasi

Otasi Berberov Gafarov (1911−1982), onasi Neriman Gafarova (1925−2002), qizi Oksana (1975-yilda tugʻilgan) shifokor, oʻgʻli Yevgeniy (1981-yilda tugʻilgan).

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Катушева Зарема Гафарівна" (ukrain tilida). 8-sentyabr 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-sentyabr 2023-yil.
2. ↑  „Катушева Зарема Гафарівна" (ukrain tilida). 8-sentyabr 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-sentyabr 2023-yil.
3. 1 2 3 4  YouTube logotipi Катушева Зарема Гафаровна YouTubeda
4. ↑  „Знайомтеся, фракція Компартії" (ukrain tilida) (3-aprel 2002-yil). 8-sentyabr 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-sentyabr 2023-yil.
Sakarya daryosi va uning irmoqlari xaritasi, oʻng tomonda Anqara daryosi koʻrsatilgan.
 Anqara daryosi va Yenimahalledagi Akköprü
**Anqara daryosi** (turkcha: *Ankara Çayı*) – Turkiyaning Anqara shahri gʻarbida joylashgan kichik daryo (irmoq). U Sakarya daryosining irmogʻi hisoblanadi.

Anqara daryosining irmoqlaridan biri boʻlgan Çubuk irmogʻi Anqarani deyarli ikkiga boʻlib, koʻplab mahallalar hududini kesib oʻtadi. Butun shahar boʻylab Çubuk daryosi ustida koʻplab koʻpriklar qurilgan va baʼzi joylarda uning yuqori qismi butunlay yopib qoʻyilgan va tunnellar barpo etilgan.

Tarixi
------

Anqara miloddan avvalgi davrlarda, ehtimolki, shu daryo tufayli tashkil etilgan boʻlishi mumkin. Xettlar miloddan avvalgi 2-ming yillikda Anqarada, daryo boʻyida yashashgan. Iskandar Zulqarnayn miloddan avvalgi 334-yilda mazkur shaharni egallab, daryo boʻyida muhim savdo markaziga asos solgan. Miloddan avvalgi 25-yilda Rim imperatori Avgust shaharni Rim imperiyasi tarkibiga kiritadi va uni Rimning Galatiya viloyati poytaxtiga aylantiradi. Shahar Vizantiya davrida ham oʻz ahamiyatini saqlab qoladi. 1073-yilda Anqara saljuqiy turklar tomonidan bosib olinadi. Amir Temur 1402-yilda Anqara jangida mazkur daryo boʻyida Usmonli sultoni Boyazid I bilan jang qilgan. Jangda Temur daryoning irmoqlaridan biri Çubuk arigʻidagi barcha suvni boshqa tomonga burib yuboradi, bu esa Boyazid I va uning qoʻshinlarini suvsiz qoldiradi hmada jangdagi gʻalabani tamin etadi. Çubuk ariqida Çubuk −1 (1930–1936) va Çubuk-2 (1961–1964) toʻgʻonlari bunyod etilgan.

Ifloslanishi va tozalash harakatlari
------------------------------------

Uzoq vaqt davomida kanalizatsiya va sanoat ifloslantiruvchi moddalarning daryoga muntazam oqizib kelinganligi sababli, daryo hali ham quyi oqimda sugʻorish uchun ishlatilgan boʻlsa-da, chuchuk suv manbaisi sifatida foydalanishga yaroqli emas. Issiq kunlarda yoqimsiz hid va daryoda yuzaga kelgan sanitariya muammolariga javoban Anqara shahar hokimiyati ASKİ (Ankara suv va kanalizatsiya boshqarmasi) ga 2006-yilda daryoda qurilishi kerak boʻlgan tozalash loyihasini rejalashtirish vazifasini topshirdi. Bunda barcha suv kanalizatsiya tizimiga yoʻnaltiriladi, maʼlum joylarda daryo toʻliq qoplanadi va daryodan oqib oʻtadigan yagona suv har qanday yogʻingarchilik vaqtida mavjud boʻladi. Reja quyi oqimdagi ifloslangan sugʻorish muammosini ham bartaraf etadi, chunki daryoning oʻzi bu hududga kelib qurib qoladi. Loyiha 2020-yilda yakunlanishi rejalashtirilgan edi.

Manbalar
--------

1. ↑  *WASAMED Thematic Network.* „The Effect of Irrigation with Ankara River that was polluted with Domestic and Industrial Wastes." (PDF) (1997). 27-sentyabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-mart 2008-yil.
2. ↑  *Hürriyet Newspaper Online.* „Başkentlileri rahatsız eden Ankara Çayı açıktan akmayacak." (Turkish) (25-oktyabr 2006-yil). Qaraldi: 31-mart 2008-yil.
3. ↑  „Ankara Çayı temiz akacak".  Hürriyet (26-aprel 2018-yil).
**Oruno Lara** (1879–1924) Guadeloupeanda tugʻilgan shoir, yozuvchi va tarixchi. Uning nabirasi doktor Oruno D.Lara ham mashhur tarixchilardan biri. Pointe-a-Pitrening „*Guadeloupe Littéraire"* jurnali rahbari. Lara badiiy va siyosiy jurnal loyihasini yanada rivojlantirish umidi bilan 1914-yilda Fransiyaga boradi. 1919-yilgacha Birinchi Jahon urushida qatnashdi. Urushdan qaytgach, u Guadeloupe shahri tarixini nashr etdi. Bu tarixiy asar Guadeloupedagi maktab oʻquvchilarining bir necha avlodini oʻqitish uchun qoʻllanma vazifasini oʻtadi. 1919-yilda u WEB Duboisning irqchilikni qoralashlarini aks ettiruvchi oylik „*Le Monde Colonial"* („The Colonial World") gazetasiga asos soldi. 1923-yilda u *"Question de Couleurs: Blanches et Noirs, Roman de Moeurs" („Ranglar: oq va qoralar")* nomli romanini yozdi.

Irqiy qarashlar
---------------

Oʻzining tugʻilgan Guadeloupedagi oq tanli yozuvchilarining yozuv uslubiga taqlid qilgan. Lara irq, irqiy keskinlik va rangbozlik haqida yozgan birinchi oq tanli boʻlmagan guadeloupelik yozuvchilardan biri sifatida qayd etilgan.

Ota-onasi
---------

Orunoning otasi 1822-yilda tugʻilgan Moïse Lara oʻz eʼtiqodlaridan tashqari, oʻzi guvoh boʻlgan voqealarni qoldirish uchun koʻp mehnat qildi. Moïse 1879-yilda Orunoning onasi Amélie Pédurandga uylandi. Ularning toʻrt farzandi bor edi: Hildevert-Adolphe (1876-yil), Oruno (1879-yil), Augereau and Ferlande. Amélie1848-yilda Grands Fonds shahrida tugʻilgan va 1865-yilda vabo kasalligidan vafot etgan.

Taniqli nabiralari
------------------

Oruno Laraning nabirasi Oruno D.Lara taniqli va serqirra tarixchi. Oruno D.Lara bobosining vafotidan keyin tugʻilgan.

Uning yana bir nabirasi Christian Lara taniqli kinorejissyor.

Oruna Laraning nevarasi Kernan Hanz boʻlib, Hernán Cortés ismli taniqli ispan tarixchisi sharafiga shu nomni qoʻyishgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Schmidt, Nelly*. Histoire du Métissage*. France: Editions de Lamartinière, 2003 — 192–196 bet. ISBN 2-7324-3047-1.
2. ↑  Arnold, Albert James*. A History of Literature in the Caribbean: Hispanic and francophone regions* (en). John Benjamins Publishing, 1994 — 472 bet. ISBN 9027234426.
3. ↑  Haigh, Sam*. Mapping a Tradition: Francophone Women's Writing from Guadeloupe* (en). MHRA, 2000 — 2 bet. ISBN 9781902653204.
4. ↑  Youngs, Tim*. Writing and Race* (en). Routledge, 2017-07-28. ISBN 9781315504995.
5. ↑  Lara, Oruno D.*. De l'oubli à l'histoire. Espace et identité Caraïbes (Guadeloupe, Guyane, Haïti, Martinique)*. Paris: Maisonneuve et Larose, 1998 — 180–181 bet. ISBN 2-7068-1351-2.
6. ↑  Lara, Oruno D.*. Tracées d'Historien*. Paris: L'Harmattan, 2007 — 22 bet. ISBN 978-2-296-04932-1.
7. ↑  Lara, Oruno D.*. De l'oubli à l'histoire.*, 1998 — 207 bet.
**Yaroslav Petrovich Martynyuk** (ukraincha: *Ярослав Петрович Мартинюк*) — ukrainalik futbolchi, „Metalist-1925" klubi yarim himoyachisi.

Biografiya
----------

Oʻzining tugʻilgan shahri Vinnitsada futbol oʻynashni boshlagan. Oleg Rodin murabbiy boʻlgan Lvov jismoniy tarbiya maktabida tahsil oldi. „Karpati" klubi tarbiyalanuvchisi.

Ukraina chempionatidagi debyutini 2006-yil 19-noyabrda „Chernomorets" — „Karpati" (1:0) uchrashuvida oʻtkazdi, oʻsha uchrashuvda 84-daqiqada Oleg Jenyux oʻrniga zaxiradan maydonga tushdi. 2012-2013-yilgi mavsumning ikkinchi yarmi oxirigacha Kiyevning „Arsenal" jamoasida ijara asosida oʻynadi. Mavsumning birinchi oʻyinida „Dnepropetrovsk" klubiga qarshi oʻyinda debyut qildi. 2015-yilning yanvarida „Karpati" bilan shartnomani bekor qildi va jamoani erkin oʻyinchi sifatida tark etdi.

2005-yil 29-iyulda Ukrainaning 17 yoshgacha boʻlgan yoshlar terma jamoasida Polshaga qarshi oʻyinda debyut qildi. 17 yoshgacha boʻlganlar terma jamoasida 9ta oʻyin oʻtkazgan. Yoshlar oʻrtasidagi mavsumoldi turnirlaridan birida Martinyuk Atlantika kubogining eng yaxshi oʻyinchisi boʻldi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ярославу Мартынюку — 25!". 28-aprel 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-aprel 2014-yil.
2. ↑  Ukraina — Chernomores (Odessa) — Karpati (Lvov) — Chempionat.ru
3. ↑  „Мартинюк і Ткачук гратимуть за «Арсенал»". 4-mart 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-mart 2013-yil.
4. ↑  „Мартинюк залишив «Карпати»". 10-yanvar 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-yanvar 2015-yil.
5. ↑  Karpatіves Yaroslav Martinyuk stav naykraщim gravsem turnіru „Kubok Atlantiki"[*sayt ishlamaydi*]
Niels Peter Høeg Hagen
**Niels Peter Høeg Hagen** (1877-yil 15-oktyabr – 1907-yil 15-noyabr ) daniyalik qutb tadqiqotchisi, harbiy ofitser va kartograf. U 1906-yilda Shimoliy Grenlandiyadagi Daniya ekspeditsiyasidagi ishtiroki davomida halok bo'lgan.

Daniya ekspeditsiyasi
---------------------

Høeg Hagen sharqdan Independence Fjord(mustaqillik fyordi)ni o'rganish maqsadida ekspeditsiya rahbari Ludvig Mylius-Erichsen va grenlandiyalik Jørgen Brønlund bilan birgalikda it chanasida yo'lga otlangan jamoning bir qismi edi. O'sha vaqtdagi mavjud xaritalarda adashgan uch tadqiqotchining sayohatlarini shu qadar , cho'zilib ketdiki o'sha bahorda Danmarkshavndagi kemaga qaytish imkonsiz edi.

Uch sayohatchi yozni kimsasiz joyda, toshloq yerlarda ov qilish uchun zarur oyoq kiyimsiz o'tkazishga majbur bo'ldi. Odamlar va itlar uchun oziq-ovqatga bo'lgan ehtiyoj ularni uchta jamoani bittaga qisqartirishga majbur qildi. Nihoyat, sentyabr oyida ular qirg'oq bo'ylab yaqinda muzlagan dengiz ustida qaytish safarini boshlashga muvaffaq bo'lishdi. Ammo ular Mallemuk Mountaintog'ining janubiy qirg'og'iga kelganlarida, ular muzlamagan ochiq suv havzasiga duch keldilar va unga tushib ketdilar. Hagen Mylius-Erichsendan bir necha kundan keyin Nioghalvfjerdsbrae hududida muz ustida sayr qilayotganda ochlik, charchoq va sovuqdan halok bo'ldi.

Sayohatchilardan oxirgi o'lgani Brønlund edi, uning jasadi bilan birga kundaligi va Hagenning kartografik eskizlari keyingi bahorda Lambert Land Johan Peter Koch tomonidan topilgan. Mylius-Erichsen tomonidan Daniya Fyordida qoldirilgan ba'zi bir hisobotlar 1912-yilda Ejnar Mikkelsen tomonidan topilgan va Kopengagenga keltirilgan 

Mustaqillik Fyordining janubiy filiali bo'lgan Hagen Fjord, shuningdek, Hagen Glacier uning sharafiga nomlangan.

Yana qarang
-----------

* Denmark Expedition Memorial

Manbalar
--------

1. ↑  N. P. Høeg Hagen in the Dansk biografisk leksikon (Danish)
2. ↑  G. Amdrup: *Report on the Danmark Expedition to the North-East Coast of Greenland 1906–1908*. In: *Meddelelser om Grønland* 41, 1913, pp. 1–270
3. ↑  Spencer Apollonio, *Lands That Hold One Spellbound: A Story of East Greenland,* 2008 pp. 101-120

Tashqi havolalar
----------------

* Lyudvig Mylius-Erichsen (1872-1907), Niels Peter Hoeg Hagen (1877-1907) va Yorgen Bronlund (1877-1907) xotirasi
**Katsuyama** (yaponcha: *勝山市* *Katsuyama-shi*?) – Yaponiyaning Fukui prefekturasida joylashgan shahardir.

Geografiyasi
------------

Katsuyama shimoliy Fukui prefekturasining Katsuyama havzasida joylashgan boʻlib, shimolda Ishikawa prefekturasi bilan chegaradosh va har tomondan togʻlar bilan oʻralgan. Shaharning bir qismidan Kuzuryu daryosi oqib oʻtadi. Shaharning bu qismi Hakusan milliy bog'i chegaralarida joylashgan.

G'arbdan ko'rinib turganidek, Katsuyama markazi

### Qoʻshni munitsipalitetlar

* Fukui prefekturasi
	+ Sakai
	+ Fukui
	+ Ōno
	+ Eiheiji
* Ishikawa prefekturasi
	+ Kaga
	+ Komatsu
	+ Hakusan

### Iqlimi

Katsuyama nam iqlimga ega (Köppen *Cfa*), nam yoz va sovuq qish, kuchli qor yogʻishi bilan boshqa shaharlardan ajralib turadi. Katsuyamada oʻrtacha yillik harorat 13.3 °C (55.9 °F). Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 2,281.5 mm (89.82 in) eng nam oy iyul hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat 26.0 °C (78.8 °F) atrofida va eng pasti yanvarda, taxminan 1.1 °C (34.0 °F) boʻladi.

Demografiyasi
-------------

Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Katsuyama aholisi soʻnggi 50 yil ichida kamayib bormoqda.

Aholining oʻsishi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1970 | 32,691 | —     |
| 1980 | 30,852 | −5.6% |
| 1990 | 29,805 | −3.4% |
| 2000 | 28,143 | −5.6% |
| 2010 | 25,466 | −9.5% |
| 2020 | 22,15 | −13.0% |

Tarixi
------

Katsuyama qadimgi Echizen viloyatining bir qismidir. Edo davrida hudud Echizen-Katsuyama domeni, Fukui domeni, Ōno domeni va Gujō domeni xoldinglari oʻrtasida boʻlingan.

Hukumati
--------

Katsuyama toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 16 aʼzodan iborat bir palatali shahar qonun chiqaruvchi organi boʻlgan mer-kengash shakliga ega.

Taʼlim
------

Katsuyamada toʻqqizta davlat boshlangʻich maktabi va bitta xususiy boshlangʻich/oʻrta maktab mavjud. Shaharda Fukui prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan bitta davlat oʻrta maktabi ham bor.

Manbalar
--------

1. ↑  „Population of Katsuyama City" (ja).  Katsuyama City. Qaraldi: 8-iyul 2018-yil.
2. ↑  Katsuyama population statistics
**Fidokor koʻchasi** — Mirobod tumani hududida. Amir Temur shoxkoʻchasi va Mirobod koʻchasi oraligʻida. Uzunligi 2 km atrofida.

Tarixi
------

19-asrning 2-yarmida tashkil topgan. Dastlab chor Rossiyasi maʼmuriyati tomonidan Vladimir koʻchasi deb nomlangan. 1924-yil 19-yanvarda rus yozuvchisi Anton Chexov (1860-1904) nomi berilgan. 2015-yil noyabr oyida Fidokor ko‘chasi deb o‘zgartirildi.

Binolar
-------

Yoʻnalishida Qozogʻiston Respublikasining Oʻzbekistondagi elchixonasi, Ichki ishlar vazirligi madaniyat saroyi binosi, Eronning „Sadoratbank"i, „Perfektum" kompaniyasi, tuman xalq sudi, 1-oilaviy poliklinika, „Tong" korxonasi, „Toj" restorani, nemis tiliga ixtisoslashgan 60-maktab, harbiy atele, engil-sanoat kasb-hunar kolleji, savdo va umumiy ovqatlanish shoxobchalari, dorixona, bogʻcha, tashqi reklama vositalari, turli servis xizmat koʻrsatish maskanlari, koʻp qavatli maʼmuriy va turar joy binolari va boshqalar joylashgan. Yoʻnalishida Taras Shevchenko koʻchasi bilan kesishgan.

Yana qarang
-----------

* Toshkent koʻchalari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  „В Ташкенте переименован ряд улиц".  www.uznews.uz.
2. ↑  *Toshkent. Ensiklopediya*, 2009-yil.
**Rixsixon Ismoilovna Ibrohimova** (1937.29.12, Toshkent) – Oʻzbekiston xalq artisti (1979). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1959). 1956-yildan Hamza teatri (hoz. Oʻzbekiston milliy akademik drama teatri) da. I. lirik-dramatik aktrisa boʻlib, yaratgan obrazlari kuchli dramatizmi, hissiyotlarning chuqurligi, mukammal nutq va plastik ifodaviyligi bilan ajralib turadi. Eng yaxshi rollari: Feru-za, Gavharshodbegim („Mirzo Ulugʻbek"), Guli („Alisher Navoiy"), Ofeliya, Kardeliya, Emiliya („Hamlet", „Qirol Lir", „Otello"), Ozoda, Gulyuz („Imon", „Qotil"), Hemnolini („Gang daryosining qizi"), Nazmi („Kuyov"), Yorqinoy („Momo xotin"), Bibisalima („Mashrab"), Huri aya („Boshi qotgan oshiqlar") va b. Shuningdek, bir kator videofilmlarda – Fazilat („Diyonat"), ona („Dunyoning ishlari", „Alisher Navoiy"); kinoda – Oyxon („Integral"), Toshbonu („Shumbola"), Rixsi aya („Seni izlab"), Xosiyat („Farish-talar olov ichida"), Boʻston („Kelinlar qoʻzgʻoloni"), kampir („Yuzsiz"), Qurbonbibi („Kecha va kunduz") kabi obrazlarni yaratgan. „Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan (1997).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  8-mart – Xalqaro xotin-qizlar kuni munosabati bilan mukofotlash toʻgʻrisida

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Rixsi Avazov** (1942.10.1, Janubiy Qozogʻiston viloyati, Turbat qishlogʻi) — Oʻzbekiston xalq artisti (2000). Toshkent davlat teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1965). 1965-yildan Hamza teatrida aktyor. Valish (Azimzoda, „Nasriddinning sarguzashtlari") A.ning sahnadagi ilk obrazidir. Teatrdagi eng yaxshi rollari: Amirxon (Uygʻun, „Zebu-nisso"), Nodirshoh (Fitrat, „Abulfayzxon"), Abulmalik (Uygʻun, Izzat Sulton, „Alisher Navoiy"), Darvesh Ali (O. Yoqubov, „Bir koshona siri") va boshqa Shuningdek, „Alisher Navoiy" (Gʻiyosiddin), „Yulduzli tunlar" (Ahmad Tanbal) kabi videofilm larda, „Kun va tun" (Bobur) telespektaklida, „Kasalxona" (akad. Yoʻldoshev) filmida ham rollar ijro etgan. A. sahnada oʻynagan rollari oʻziga xos kuchli emotsionalligi, yetuk va toʻlaqonli talqin etilganligi bilan ajralib turadi. U har bir yaratgan ob-razining ijtimoiy mohiyatini ochishga, unga mos mimik ifodalar, harakatlar, ohanglar topishga harakat qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Memet Ali Alabora** (1977-yil 25-noyabrda tugʻilgan) – turk filmi va teatr aktyori. U aktyorlar Mustafo Alabora va Betul Arimlarning oʻgʻlidir. U „Yılan Hikayesi" kriminal komediyasi bilan mashhur.

Biografiyasi
------------

Rassomlar oilasining toʻngʻich farzandi Alaboraning ilk sahna koʻrinishlari *Sovchi*, *Tomdagi skripkachi* va *West Side Story spektakllaridan boshlagan*. Bularning hammasi maktabining teatr boʻlimi tomonidan ingliz tilida ijro etilgan. Oʻrta maktabda Alabora Shekspir va Oʻrxon Veli dramalarida ham rol oʻynagan. 1994-yilda oʻrta maktabi va Özel Boğaziçi oʻrta maktabi koʻmagi bilan Alabora oʻzining ilk professional teatrga asos soldi.

Uning ilk professional aktyorlik mavqeini koʻtargan „Acaba Hangisi?" spektakli boʻlgan va Tiyatroda Istanbul shahrida namoyish etilgan. Shu bilan birga, 1995-1997 yillarda ATV telekanalida efirga uzatiladigan *A Takımı* („Jamoa") telekoʻrsatuvida muxbir boʻlib ishlagan. Sanem Çelik bilan mashhur „Kara Melek" va „Canim Kocacim" seriallarida ikki marta birga suratga tushishgan. „Yılan Hikâyesi" („Ilon hikoyasi") filmida bosh rolni oʻynagan. 1999-yilda turk-grek kinochilari bilan hamkorlikda *Kayıkçı* („Qayiqchi") filmida bosh rolni oʻynagan.

Alabora Istanbul davlat universiteti konservatoriyasining teatr fakultetini tamomlagan. Magistrlik darajasini Yıldız Texnika Universitetining Sanʼat va dizayn fakultetida olgan. Alabora garajistanbul zamonaviy sahna sanʼati institutining asoschilaridan biri boʻlib, institutda 2010-yilning mayigacha ishlagan. aktrisa Pınar Öğün bilan turmush qurgan.

2011-yilda Manisa Tarzan mukofoti bilan taqdirlangan.
2012-yilda *Mi Minör* filmiga pul tikdi, bosh rolni ijro etdi va rejissyorlik ham qildi.

Alabora insonlarning huquqlari va atrof-muhitni muhofaza qilish tarafdori edi; 2013-yilda Gezi namoyishlarini qoʻllab-quvvatlagan.

Filmografiya
------------

### Filmlari

* 1999-yil *Kayıkçı (Boatman)* – Kayıkçı
* 2003-yil *Sır Çocukları sir bolalari)* – Reşo
* 2004-yil *Hababam Sınıfı Merhaba* – Matkap Emre
* 2005-yil *Hababam Sınıfı Askerde* – Matkap Emre
* 2005-yil *Ayın Karanlık Yüzü (Oyning qorongʻu tomoni)* – Yusuf
* 2005-yil *Maskeli Beşler İntikam Peşinde* – Murat
* 2005 yil *Dondurmam Gaymak (Qichqiraman, muzqaymoq)* – „Oʻqituvchi vazifasini bajaruvchi"
* 2006-yil *Hababam Sınıfı 3,5* – Matkap Emre
* 2006-yil *Havva Dönüş (Uyga qaytish)* – Mustafo
* 2008-yil *Gölge (soya)* – Sharif
* 2009-yil *Yedi Kocalı Hürmüz* – Hüsrev (Doktor)
* 2011-yil *Entelköy Efeköy’e Karşı* – Oyun tasarımı

Yana qaranag
------------

Memet Ali Alabora IMDbda

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* MusicBrainz: ca20776c-4887-4a3f-a595-e7a2647e9321

 |

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  „6. Manisa Tarzanı Ödülü 'Entelköy-Efeköy' Filmine!" (2-iyun 2011-yil).
4. ↑  „Jandarmeriya Gezi Parki namoyishchisi aktyorni qo'riqlash bilan tahdid qildiAlabora" (14-avgust 2013-yil). Qaraldi: 14-avgust 2013-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Aktyor | *Aktyor yoki aktrisa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Xudayberganov Jumaniyoz** (1912-1943) – kichik leytenant Ishchi va Dehqonlar Qizil Armiyasi, Ulug' Vatan urushi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1944-yil).

Hayoti
------

1912-yili Boy-1 qishlogʻida (hozirgi – Toshovuz viloyatida (Turkmaniston) tugʻilgan.

Oʻrta maktabni tugatgach, Toshovuzda yashab ijod qildi. 1941-yilda u Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasi safiga va oʻsha yilning avgust oyidan Ulugʻ Vatan urushi frontlariga chaqirilgan. Kichik leytenant kurslarini tamomlagan.

1943-yil sentyabrgacha Gvardiya kichik leytenanti Jumaniyoz Xudaybergenov Voronej fronti vzvodiga buyruq bergan. 26-sentyabr 1943-yil Jumaniyoz Xudaybergenov qoʻmondonligidagi vzvod birinchilardan boʻlib Gomel viloyati Bragin tumani Nivki qishlogʻi yaqinida Dneprni kesib oʻtdi va uning gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan koʻprigini egallash va ushlab turish uchun janglarda faol qatnashib, dushmanga katta talofatlar yetkazgan. 28-sentyabr 1943-yil, nemislarning navbatdagi qarshi hujumini qaytarish paytida vzvod dushmanning ikkita tankini yoʻq qildi va dushmanga katta talofat berdi. Oʻsha jangda u shaxsan dushmanning 15 askar va zobitini yoʻq qildi, lekin oʻzi halok boʻldi. Ukrainaning Kiev viloyati Borispil tumanidagi Golovurov qishlogʻida dafn etilgan.

„Dnepr daryosini muvaffaqiyatli kesib oʻtganligi, Dnepr daryosining gʻarbiy qirgʻogʻida koʻprikning mustahkamlanishi va kengaytirilganligi, koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun" Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan mukofotlashga koʻrsatildi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 10-yanvardagi „Qizil Armiya generallari, ofitserlari, serjantlari va oddiy askarlariga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini berish toʻgʻrisida"gi farmoni bilan" *jangovar harakatlarni namunali bajarganliklari uchun Fashist bosqinchilariga qarshi kurashda qoʻmondonlikning frontdagi vazifalari va bu borada koʻrsatgan jasorati va qahramonligi* uchun Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan vafotidan keyin taqdirlangan. Shuningdek, u vafotidan keyin Lenin ordeni bilan ham taqdirlangan.
Vatanida uning sharafiga byust oʻrnatildi.

Manbalar
--------

1. ↑  V Ukaze o nagrajdenii zvaniem Geroya Sovetskogo Soyuza ukazan kak *Xudaybergenov Djumanyans*
2. 1 2 3 4  „Xudayberganov Jumaniyoz" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*.
3. ↑   *Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 10 января 1944 года* (Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик nashri). 1 1944. pp. 1.. "19"

Adabiyotlar
-----------

* Andoza:Kitob:Герои Советского Союза
* Sovet Ittifoqi Qahramonlari – Turkman xalqi. – Ashxobod, 1950.
* Sovet Ittifoqi Qahramonlari – Oʻzbeklar. – Toshkent, 1984.
**Betchi Boboyev** (1913-yil, Xiva xonligi – vafot etgan yili nomaʼlum) – „Kommunizm" kolxozi Gurbansoltan-edje nomidagi Ilyalin tumani (Turkman SSR) raisi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950). 1962-yilda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvonidan mahrum qilingan.

Hayoti
------

1913-yilda Xiva xonligining qishloq aholi punktlaridan birida (hozirgi Gurbansoltan-edje nomidagi qishloqda dehqon oilasida tugʻilgan.

Urushdan keyingi davrda Ilyali tumanidagi „Kommunizm" kolxozining raisi boʻlgan. 1949-yilda kolxoz 131 ga maydonning har gektaridan oʻrtacha 40,5 sentnerdan paxta xomashyosini davlatga topshirdi. SSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1950-yil 30-iyundagi farmoni bilan "Oʻtgan yili sugʻoriladigan yerlardan yuqori paxta hosili olgani uchun Lenin ordeni va „Oʻroq va bolgʻa" (№ 5348) oltin medali taqdimoti bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni" unvoni berilgan.
1960-yilda u qoʻshimcha ishlar va sotsialistik mulkni oʻgʻirlagani uchun jinoiy javobgarlikka tortildi. U paxta bazasida boshqa rahbarlar va tovar eksperti bilan til biriktirganlikda ayblangan. 1958-yilda hisobsiz soxta schyot-fakturalar yordamida bazaga soxta paxta topshirib, kolxozga 1 million 368 ming rubl miqdorida zarar yetkazgan. Shuningdek, kolxozchilarga 300 ming rubldan ortiq ish haqi toʻlash uchun soxta bayonotlar berildi.
1961-yil 31-avgustda Turkmaniston SSR Oliy sudi tomonidan Turkmaniston SSR Jinoyat kodeksining 104 va 149-moddalari bilan aybdor deb topilib, 15 yilga ozodlikdan mahrum etildi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1962-yil 16-iyundagi farmoni bilan „davlatni aldash va kolxoz mablagʻlarini koʻp miqdorda oʻgʻirlashda koʻrsatilgan ogʻir jinoyat sodir etganligi" uchun u Sotsialistik Mehnat Qahramoni va barcha mukofotlaridan mahrum qilingan.

Keyingi taqdiri nomaʼlum.

Mukofotlari
-----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Lenin ordeni – ikki marta (1950; 14.02.1957)
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni – ikki marta (13.08.1944; 28.01.1950)
* Qizil Yulduz ordeni (01.06.1947)

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Бабаев Бетчи" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*.

Adabiyotlar
-----------

* *Потерянные звёзды*.

Havolalar
---------

* „Бабаев Бетчи" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*.
***p* -Toluol sulfo kislota** ( **PTSA**, **pTSA** yoki ***p* TsOH** ) yoki **tosil kislotasi** ( **TsOH** ) CH3C6H4SO3H formulasiga ega bo'lgan organik birikma. Bu suvda, spirtda va boshqa qutbli organik erituvchilarda eriydigan oq rangdagi juda gigroskopik qattiq moddadir.  CH3C6H4SO2 guruhi **tosil** guruhi sifatida tanilgan va ko'pincha Ts yoki Tos deb qisqartiriladi. Ko'pincha, TsOH monogidratga, TsOH ga ishora qiladi. H2O. 

Boshqa arilsulfo kislotalar singari, TsOH ham kuchli organik kislotadir. Bu benzoy kislotadan taxminan bir million marta kuchliroq.  Bu qattiq bo'lgan kuchli kislotalardan biridir, shuning uchun qulay tarzda o'lchanadi va saqlanadi.

Olinishi va qo'llanilishi
-------------------------

Toluol sulfo kislota sanoat miqyosida toluolni sulfolash orqali tayyorlanadi. Umumiy aralashmalarga benzolsulfo kislota va sulfat kislota kiradi. TsOH monogidratida suv mavjud. Notozalik sifatida mavjud bo'lgan umumiy namlikni baholash uchun Karl Fisher usuli qo'llaniladi. Notozalik uning konsentrlangan suvli eritmasidan qayta kristallanish, so'ngra toluol bilan azeotropik quritish yo'li bilan olib tashlanishi mumkin. 

TsOH organik sintezda "organik - eruvchan" kuchli kislota sifatida foydalaniladi. Foydalanish misollariga quyidagilarni keltirish mumkin:

* Aldegidning asetalizatsiyasi .
* Fisher-Speier esterifikatsiyasi (efir hosil bo'lishi)
* Transesterifikatsiya reaktsiyalari

Tosilatlar
----------

Alkil tosilatlar alkillashtiruvchi moddalardir, chunki tosilat elektronni tortib olish xususiyatiga ega, shuningdek, yaxshi ajralib chiqadigan guruhdir. Toluol sulfo efirlari nukleofilik hujumga yoki eliminatsiyaga uchraydi. Tosilat efirlarining qaytarilishi uglevodorodni hosil bo'lishiga olib keladi. Shunday qilib, tosillanishdan so'ng pasayish spirtli ichimliklarni kislorodsizlantirishga imkon beradi.

 p-orbital stabilizatsiyasi bilan 7-norbornenil kationining tuzilmalari.

  

Tosilatlar, shuningdek, spirtli ichimliklar uchun himoya guruhidir. Ular spirtli ichimliklarni 4-toluol sulfonilxlorid bilan, odatda aprotik erituvchi sifatida, ko'pincha piridin bilan birlashtirish orqali tayyorlanadi.

Reaksiyalar
-----------

* TsOH fosfor pentoksidi bilan isitish orqali *p* -toluensulfonik angidridga aylanishi mumkin.
* Kislota va suv bilan qizdirilganda TsOH toluolga gidrolizlanadi :

CH3C6H4SO3H + H2O → C6H5CH3 + H2SO4
Bu reaksiya arilsulfonik kislotalar uchun umumiydir.

Shuningdek qarang
-----------------

* Tosil
* Kollidiniy <i id="mwkQ">p</i> -toluensulfonat

Ma'lumotnomalar
---------------

1. 1 2 3  Baghernejad, Bita (31 August 2011). "Application of p-toluenesulfonic Acid (PTSA) in Organic Synthesis". *Current Organic Chemistry* **15** (17): 3091–3097. doi:10.2174/138527211798357074.
2. ↑  Armarego, W. L. F.*. Purification of Laboratory Chemicals.*, 8th, Oxford: Elsevier Science, 2003 — 612 bet. ISBN 978-0-12-805457-4.
3. ↑  „Nucleophilic Substitution".
4. ↑  C. M. Suter*. The Organic Chemistry of Sulfur*. New York: John Wiley & Sons, 1944 — 387–388 bet.
5. ↑  J. M. Crafts (1901). "Catalysis in concentrated solutions". *J. Am. Chem. Soc.* **23** (4): 236–249. doi:10.1021/ja02030a007. .
**Limfa tugunlari**, limfa bezlari — odam va yuksak umurtqali hayvonlarning limfa sistemasi tuzilmalari. Limfa tugunlari qon yaratish aʼzosi va kasallik qoʻzgʻatuvchi mikroblar, ularning toksinlari va umuman zaharli moddalar uchun toʻsiq vazifasini oʻtaydi. Shu tariqa limfaning biologik filtri hisoblanadi. Limfa tugunlari pushti-kulrang, qalin kapsula bilan qoplangan, dumalok, yoki oval shaklli tuzilmalardan iborat; ularda limfo-sitlar hosil boʻlgani uchun limfoid aʼzolar deb ham ataladi. Limfa tugunlari immunobiologik jarayonlar va limfa oqimi (harakati)ni tartibga solib turadi. Limfa tugunlari "darvoza"sidan chiqib, limfa olib ketuvchi tomirlar oʻzaro qoʻshilib, limfa stvolini hosil qiladi, ular ikkita yirik limfa yuliga aylanadi, bulardan vujudga kelgan yirik tomirlar boʻyinda yirik vena kon tomiriga tutashadi. Limfa bilan oqib kelgan kasallik qoʻzgʻatuvchilarini Limfa tugunlari hujayralari qisman yoki butunlay yutib yuboradi (qarang Fagotsitoz). Baʼzi kasalliklar (angina, epidemik parotit va boshqalar)da Limfa tugunlari shishib, kattalashib ketadi.

Yana. q
-------

* Limfadenit
* Limfogranulematoz

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jaloliddin Gurlaniy** – Xorazmning Gurlan tumanida tu’gilgan. U Burhoniddin Margʻinoniyning izdoshi sanaladi. Jaloliddin Gurlaniyning tugʻilgan va vafot sanalari aniq emas. Ammo u yozgan bir qancha asarlar orqali uning yashagan davrini aniqlash mumkin.

Asarlari
--------

"Al Kifoya fiy sharxil hidoya"

„Sharxu muxtasari xulosatit toyyibiy" asari 1529-yilda yozilgan.

„Ash-Shoqoikun an Noʻmoniya"

Ustozlari
---------

### Hisomiddin al-Hasan Sigʻnakiy

"Nihoya" asari muallifi

### Abdul Aziz Buxoriy

Abdul Aziz Buxoriy Jaloliddin Gurlaniyga fiqxni oʻrgatgan. Abdul Aziz Buxoriy "kashf ul Bazdaviy asari muallifi.

Shogirdlari
-----------

**Nosiriddin Muhammad ibn Shihob ibn Yusuf**, **Shayx olim Tohir Sad Namadbush shayx Alouddin**, **Abdul Avval ibn Burxoniddin ibn Imod ad din** lardir

Al Kifoya fiy sharxil hidoya asari
----------------------------------

Asar Burhoniddin Margʻinoniyning „Hidoya" asariga sharx sifatida yozilgandir. Unda turli xil fiqx masalalarini oʻz ichiga oladi. Asarning birinchi jildida muallif asarni yozishdan maqsadini va nima uchun bunday nomlanganiga toʻxtaladi. Asarda Kimki Kabadan boshqa masjidlarni atrofini aylansa unda kufr xavfi bordir deyilgan.

Sharxu muxtasari xulosatit toyyibiy
-----------------------------------

Asar hadisshunosllika bagʻishlangan Jurjoniyning"Muxtasari xulosatit toyyibiy" asariga sharh hisoblanadi. Asarning umumiy hajmi 70 bet va 4 bobga boʻlingan. Asar Fanlar Akademiyasining sharqshunoslik institutida saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Xorazm va Xorazmliklar. Oltinchi kitob Umid Bekmuhammad. Buxoro. 2023
2. ↑
3. ↑  Xorazm va Xorazmliklar. Oltinchi kitob Umid Bekmuhammad. Buxoro. 2023