recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Afina Varvakion Afinadagi Milliy arxeologiya muzeyida namoyish etilgan
**Afina Varvakion** — qadimgi Rim haykali, Fidiya "Afina Parfenos "asarining nusxasi, hozirda Milliy arxeologiya muzeyi kollektsiyasining bir qismi. Bu bir vaqtlar Parfenon da turgan Phidias va uning yordamchilari tomonidan yaratilgan xrizolefantin haykalining eng aniq nusxasi ekanligi umumiy qabul qilinadi. Bu milodiy 200-250-yillarga toʻgʻri keladi.

Afina Varvakionning balandligi 1,05 m, bu asl nusxaning taxminiy balandligining taxminan 1/12 qismini tashkil qiladi. Haykal Pendelikon marmaridan oʻyilgan boʻlib, unda qizil va sariq boʻyoq izlari bor. Afina peplosda kiyingan, ikkita ilon shaklida kamar bilan oʻralgan. Uning ustiga ilon va oʻrtasiga gorgonion bilan bezatilgan aegis qoʻyilgan. Afina tepasida yonoqlari koʻtarilgan qalqonli dubulgʻa kiygan, uning markazida sfinks tasviri va yon tomonlarida — Pegas tasvirlangan uchta tepalik mavjud. Maʼbudaning chap qoʻli qalqonning chetida joylashgan boʻlib, unda gorgonion ham tasvirlangan. Qalqon shaharning afsonaviy asoschisi Erihtoniem bilan aniqlangan *oykuros idorasiga* (muqaddas ilon) tayanadi. Afinaning choʻzilgan oʻng qoʻli ustunga suyanib, boshi yoʻq boʻlgan Nikining qanotli figurasini ushlab turadi. Bu kichik figura ham peplos kiyingan va bir oz asosiy figuraga burilgan. Butun kompozitsiya toʻrtburchak asosga tayanadi.

Afina Barvakion va Pavsaniem va Katta Pliniy tomonidan tasvirlangan asl nusxa oʻrtasida baʼzi farqlarni qayd etish mumkin. Afina Parfenosning poydevori Pandoraning tugʻilishi tasvirlangan friz bilan bezatilgan, nusxaning asosi esa rustikdir. Pavsani shuningdek, nusxada yoʻq nayzani tasvirlaydi. Qalqonning old tomonida Pliniy aytib oʻtgan Amazonomaxi sahnasi yoʻq. Afina Varvakionda ustunning mavjudligi asl nusxada bunday qoʻllab-quvvatlashni talab qiladimi yoki yoʻqmi degan bahs-munozaralarda muhokama qilinadi. Haykalning juda koʻp nusxalarida undan foydalanilmaydi (masalan, Nashville Parthenonda).

Haykal, 1880-yilda topilgan joy nomi bilan atalgan, Varvakion maktabining asl joyidan uncha uzoq boʻlmagan joyda.

Yana qarang
-----------

* Afina antiqa haykaltaroshlikda

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „The Varvakeion Athena (129)" (en). *National Archaeological Museum*. 16-sentabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyun 2016-yil.
2. 1 2 3 4 5 6  Kaltsas, Nikolaos*. Sculpture in the National Archaeological Museum, Athens*. Athens: Kapon Editions, 2002 — 104 bet. ISBN 9780892366866.
3. 1 2 3 4  Harrison, Evelyn B. „Pheidias",*. Personal Styles in Greek Sculpture*, Yale Classical Studies. Cambridge University Press, 1996 — 42—51 bet. ISBN 9780521657389.
**Nerv oxirlari**, terminallar — nerv hujayralarining oʻsiqchalari (aksonlar) oxiridagi tuzilma; oʻsik, chalarning toʻqimalar, muskullar, bezlar, qon tomir devorlari yoki boshqa bir neyronga kelib tutashish — sinaptik kontakt hosil qilish joyi; taʼsirotni qabul qilish va uzatish vazi-fasini bajaradi. Sezuvchan yoki retseptor Nerv oxirlari — retseptorlar va effektor nerv oxirlari ajratiladi. Retseptorlar organizmdagi hamma aʼzo va toʻqimalarda boʻlib, tashqi yoki ichki muhit taʼsirotlarini qabul qiladi. Effektor Nerv oxirlari qoʻzgʻalishni nerv tolalaridan, shu tolalar boradigan tuqimaga, shuningdek, bosh-qa nerv hujayralariga oʻtkazib beradi. Nerv oxirlari funksiyasiga, kontakt hosil qilish muhitiga qarab tugmachasimon, halqasimon, plastinkasimon, tugunsimon boʻlishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Odam bosh miyasi | *Nerv sistemasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Hikmatlar (maʼnolari).

**„Aforizmlar (Navoiy) (1961)"** — Alisher Navoiy asarlaridan olingan hikmatli soʻzlar toʻplami. Toʻplamni Yu. Eshonqulov tuzgan va nashrga tayyorlagan. Asar 1961-yil Toshkent shahrida „Oʻrta va oliy maktab nashriyoti"da chop etilgan. 

„Aforizmlar" Navoiy asarlaridan olingan hikmatli soʻzlar toʻplami birinchi marta 1941-yil Solih Mutallibov tomonidan chop etilgan. „Aforizmlar" ikkinchi marta Hodi Zarif tomonidan nashr qilingan. Ushbu toʻplam bungacha nashr qilingan toʻplamlar asosida tuzilgan. Toʻplamning bundan oldin nashr qilingan toʻplamlardan farqi shundaki, toʻplamda hikmatli soʻzlar kirill alifbosi tartibida berilgan. Har bir sahifada uchragan tushunarsiz soʻzlar raqamlanib, izohi oʻsha sahifa oxirida keltirilgan.

Toʻplamni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: M. Sobirova - muharrir, H. Ahmatjonov - badiiy maharrir, S. Axtamova - texnik muharrir, N. Rixsiyeva - musahhih. Kitob adadi – 25 000 nusxa.

Havolalar
---------

* „Aforizmlar (Navoiy) (1961)" Ziyouz saytida

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sattorxon** (1867/68, Qorabogʻ 1914.17.11, Tehron) — Eron xalq qahramoni. Yoshlik chogʻlaridanoq shohga qarshi kurash olib borayotganlar safiga qoʻshilgan. S. bir necha marta quvgʻinga uchragan. U 1905-yilda Eronda kutarilgan inqilobiy harakatning faol ishtirokchisi va ilhomchisi boʻlgan. 1908—09 yillarda boʻlib oʻtgan Tabriz inqilobiga boshchilik qilgan. S mohir harbiy tashkilotchi va yoʻlboshchi sifatida keng xalq ommasi orasida shuhrat qozongan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Reflektor** (lot. reﬂ ecto — bukaman, qaytaraman) — 1) yorugʻlik, tovush, issik/shk toʻlqinlari, gidrostatik, elektromagnit energiya oqimlari yoʻnalishi va jadalligini, shuningdek, qayishqoqlik xossasiga ega bulgan kattik, jismlar harakati yunalishini oʻzgartirish uchun moʻljallangan qaytargich qurilma; R.ning qaytaruvchi sirti bir yoki bir necha koʻzgudan iborat. Toʻlqinlar yoki oqimlarni tuplash uchun R. sirti botik, (sferik, paraboloidal va boshqalar) boʻlishi lozim. R. akustika, radiotexnika (antenna), uyroʻzgʻorda ishlatiladi; 2) astronomiya da — koʻzguli obyektiv bilan jixrzlangan teleskop. R.da tasvir okulyar orqali kuzatiladi, boshqa yorugʻlik qabul qiluvchi qurilma bilan suratga olinadi yoki qayd qilinadi. R.da asosiy koʻzgudan tashqari abberatsiya hodisasini kamaytiradigan qoʻshimcha koʻzgu yoki linza ham boʻlishi mumkin. R.da yulduzlar, sayyoralar, Quyosh va boshqalarning tasviri asosiy botiq koʻzguda va qoʻshimcha qavariq yoki yassi koʻzgularda hosil boʻladi. R.ning Nyuton, Kassegren, Gregori va boshqa tizimli turlari bor (racmga k,.). Dunyodagi eng katta R. asosiy koʻzgusining diametri 6 m (Rossiya). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Astronomiya institutidagi R. koʻzgusining diametri 1,5 m.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Satyagraxa** (sanskritcha — haqiqat qatiylikda) — hind xalqining ingliz mustamlakasi davridagi kurash shakllaridan biri. M. Gandi tomonidan 20-asr boshida ishlab chiqilgan. Bunda kurashning turli xil usullari, mutlaqo tinchlik vositalari — mitinglar oʻtkazish, hukumatga arznomalar bilan murojaat qilish, ish tashlashlar uyushtirish, hukumat farmoyishlarini bajarmaslik, solikdarni toʻlamaslik, hokimiyat bilan hamkorlik qilmaslik, unga itoat etmaslik va umuman kuch ishlatmasdan kurashishni bildiradi. S. dastlab M. Gandi tomonidan 20-asr boshida Janubiy Afrikadagi hindlarni tahqirlash siyosatiga qarshi oʻtkazildi. Gandi 1915-yilda Ahmadobod shahrida S gʻoyalarini targʻib etuvchi markaz "Satyagraxa ashram"ni tuzdi. 1918—22 ylarda mamlakatda koʻtarilgan xalq ozodlik harakati davridan boshlab S. oʻtkazish keng tuye oldi. S. tufayli Gandi Hindistonning siyosiy hayotida katta shuhrat qozondi. Mamlakatda xalq milliy ozodlik harakatining gʻalaba qilishida Gandining S usuli muhim rol oʻynadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Nottaripalgi (koreyscha : 놋다리밟기 — „Guruch koʻprigiga qadam qoʻyish") Koreyadagi anʼanaviy oʻyinlardan biridir.

Nottaripalgi, shuningdek, kafel-qadam sifatida ham tanilgan, asosan Andong va Iysongdagi yosh ayollar orasida amalga oshiriladi. Har yili oy taqvim bo‘yicha birinchi oyning oydin kechasida bejirim kiyingan yosh qizlar maʼlum bir joyga yig‘ilib, bir muddat shod-xurram o‘ynashadi. Shu tariqa ko‘p odam yig‘ilganda hammasi bir qatorga tizilib, beliga egilib, orqadagi odam ikki qo‘li bilan oldingining belidan ushlab quchoqlaydi, orqada esa o‘nlab odamlar. ular ham xuddi shunday qilishadi. Keyin, bir qiz oʻrnidan tursin, har tomondan bir kishi, uning qoʻlini ushlab, mis koʻprikka qadam qoʻyish haqida qoʻshiq aytayotib kechgacha oʻynaydi.

Bu baʼzi maktab sport kunlarida ham sport hisoblanadi.

Kelib chiqishi Ushbu oʻyinning kelib chiqishi 600 yil oldin Koryo qiroli Gongmin davriga borib taqaladi. Qizil sallalar bostirib kirgach, qirol Gekyongni malika Noguk bilan qoldirib, Chongju orqali Andong shahriga o‘tdi. Oʻsha paytda bu joyning barcha ayollari chiqib, malika shaharni inson koʻprigidan oʻtib kesib oʻtdi. Keyin Qirol Gongmin Gekyongga qaytganida, Andong mintaqasi ayollari birinchi oyning toʻlin oyida oyli tunni tanladilar. Oy yillik tadbir sifatida oʻynaldi. Keyinchalik bu mintaqaga xos odat boʻlib qoldi.

  

Izoh

1. Che Sang Su. Global Dunyo Ensiklopediyasi. < Folklor madaniyati/ Xalq oʻyin-kulgulari (Nori) / Koreys folklor oʻyin-kulgulari.
General-leytenant **ser Reginald Jorj Pollard**, KCVO , KBE , CB , DSO (1903 yil 20 yanvar – 1978 yil 9 mart) Avstraliya armiyasining katta qo‘mondoni bo‘lgan. 1960—1963-yillarda Bosh shtab boshligʻi lavozimida ishlagan ekan.

Yangi Janubiy Uelsning Baturst shahrida tug'ilgan Pollard 1924 yilda Dantroon Qirollik harbiy kollejini tamomlagan. Oddiy ofitser, u 1920 va 1930 yillarda Fuqarolar Harbiy Kuchlarining (CMF) bir nechta batalonlarida ad'yutant / kvartalmaster bo'lib xizmat qilgan. 1938 yilda u Angliyaga kadrlar tayyorlash uchun yuborildi, bu Ikkinchi Jahon urushi boshlanishi bilan qisqartirildi. Pollard 1940 yilda Avstraliyaning Ikkinchi Imperator Kuchlariga qo'shildi va keyingi yili Yaqin Sharqdagi 7-divizion bilan harakat qildi, u erda u jo'natmalarda tilga olinadi. 1942 yilda polkovnik darajasiga ko'tarilib, u Yangi Gvineyadagi 7-divizionning katta ofitseri bo'ldi va o'z harakatlari uchun "Buyuk xizmatlari uchun" ordeni bilan taqdirlandi. U urushning qolgan qismini Avstraliyada kadrlar va o'quv lavozimlarida o'tkazar ekan.
**Edison payvandlash Instituti** (EPI) ― nodavlat-notijorat tashkilot boʻlib, sanoatda ilgʻor ishlab chiqarish texnologiyalarini ishlab chiqish, sinovdan oʻtkazish va joriy etish bilan shugʻullanadi. Uning shtab-kvartirasi AQShning Ogayo shtati Kolumbus shahrida joylashgan. Institut aerokosmik, avtomobilsozlik, mudofaa, energetika, ogʻir sanoat, tibbiyot va elektronika sanoatida amaliy tadqiqotlar, ishlab chiqarishni qoʻllab-quvvatlash va yetakchi ishlab chiqaruvchilarga xizmatlar koʻrsatish bilan shugʻullanadi.

Institutda150 nafarga yaqin xodim mehnat qiladi. Institut turli materiallar, ishlar va payvandlangan ishlab chiqarish texnologiyalari uchun koʻplab patentlarga ega.

Tarixi
------

Tashkilot 1984-yilda Ogayo shtati universiteti tadqiqot parkida tashkil etilgan. Ogayo gubernatori Richard Selesta payvandlashni qoʻllab-quvvatlash hamda tadqiqot va ishlanmalar amalga oshiriladigan markazni yaratish tashabbusini koʻrsatib, institutni tashkil etishga boshchilik qildi.

Hozirgi kunda institut Shimoliy Amerikadagi zamonaviy ishlab chiqarishda injenerlik va innovatsiyalar boʻyicha yetakchi institutlardan biri hisoblanadi.

Institutning Kolumbus, Ogayo, Detroyt, Vashington va Buffalo, Nyu-York shaharlarida ofislari va laboratoriyalari mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  U.S. Patent and Trademark Office[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  Welding Engineers In Demand, New York Times, 10 Sept 1985
3. ↑  „Richard F. Celeste - Ohio History Central". 14-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2016-yil.
4. ↑   ProQuest, by subscription.

Havolalar
---------

* : сайт Института сварки Эдисона
**Eol relyef shakllari** - shamol taʼsirida yuzaga keluvchi relyef shakllari, asosan, arid iqlimli zonalar (choʻl va chala choʻllar)da kuzatiladi. Dengiz, koʻl va daryolarning boʻsh va substrat jinslarini siyrak oʻsimlik qoplami shamol taʼsiridan himoya qila olmaydigan sohillarida ham uchraydi. Nuragan togʻ jinslarining shamol taʼsirida koʻchirilishi va boshqalar joyga toʻplanishi natijasida yuzaga keluvchi akkumulyativ va akkumulyativdeflyatsiya shakllari ayniqsa keng tarqalgan. Ular nafaqat shamol, balki shamol uchirib keltiradigan mayda jinslarning urilishi, yaʼni qumli shamollar taʼsirida ham vujudga keladi. Eol relyef shakllarish.ning oʻlchami va shakllari shamol rejimi (kuchi, tezligi, yoʻnalishi, shamol oqimi strukturasi)ga, relyef, oʻsimlik qoplami, namlik va boshqalar omillarga bogʻliq. Qumli joylardagi Eol relyef shakllarish. shamolning mavsumiy yoʻnalishiga muvofiq tarzda koʻchib yuradi. Eol relyef shakllarish. moʻʼtadil mintaqa choʻllarida oʻsimlik qoplami nisbatan zichroq boʻlganligi uchun unchalik katta boʻlmaydi va sekin-astalik bilan rivojlanadi. Shamollar rejimi va boʻsh jinslarning jipsliligi, asosan, zonal geografik omillarga bogʻliq, shu sababli Eol relyef shakllarish. ham umuman zonal joylashadi. Rus geograf olimi B.A.Fedorovich tasnifiga koʻra, yengil harakat qiluvchi qumli relyef shakllari, asosan, tropiklarning arid choʻllariga (Sahroi Kabir, Arabiston yarim orol, Eron va Afgonistondagi choʻllar). sust harakatlanuvchi relyef shakllari tropik mintaqalardan boshqa siyrak chakalakzorli choʻllarga (Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston, Jungʻariya, Mongoliya va Avstraliya choʻllari); dyunalar choʻl boʻlmagan hududlarga (Yevropa, Gʻarbiy Sibir, Shimoliy Amerika) xos. Eol relyef shakllarish.ning morfologiyasi, kelib chiqishi, harakatlarini har taraflama oʻrganish choʻllarni oʻzlashtirishda muhim ahamiyatga ega.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Alatav zaʼfaroni yoki olatogʻ krokusi (lotincha: *Crócus alatávicus*) —  piyozboshchali koʻp yillik oʻsimlik boʻlib, gulsafsardoshlar oilasiga mansub zaʼfaron (Crocus) yoki Iridaceae turkumining bir turi sanaladi.

Tarqatishi va ekologiyasi
-------------------------

Ushbu oʻsimlik Markaziy Osiyoda topilgan.

Zaʼfaron odatda togʻ yonbagʻirlarida oʻsadi.

Botanik tavsifi
---------------

Bu oʻsimlikning balandligi 10-30 sm ni tashkil etadi.

Piyozboshchasi — yumaloq-sharsimon, diametri 1,2-2 sm keladi.

Barglari 6-9 tacha, kengligi taxminan 1,5 mm, gullaganda  8-10 sm, meva berishda esa 20 sm gacha yetib boradi.

Okolosvetnik v zeve jeltovatiy, doli sujenniye, belovatiye, tri narujnix okrasheni v gryazno-purpurniy ili bledno-jyolto-korichneviy svet, reje chisto beliye. Rilsa oranjeviye, syelniye. Svetyot v konse marta. Plodonosheniye v iyule.

Xromosoma toʻplami 2n = 20.

Tasniflash
----------

Uning gulkosasi sargʻish, gulbarglari kalta, oq rangga ega, uning ichki qismi uchta siyohrang yoki oqish-sariq-qoʻngʻir tusga boʻyalgan, ayrim holatlarda sutdek oq rangi ham uchraydi. Gulchangdoni olovrang, yaxlit holatda. Mart oyining oxirida gullaydi. Iyul oyida mevasi yetiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Федченко 1935. sfn error: no target: CITEREFФедченко1935 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Fedchenko B. A. Flora SSSR : v 30 t. / gl. red. V. L. Komarov. — L. : Izd-vo AN SSSR, 1935. — T. 4 / red. toma V. L. Komarov. — S. 505. — 760, XXX s. — 5175 ekz.
Qora rangli Katning bir turi
 Vermilion Kat koʻrinishidagi sakkiz burchakli uy, Choson sulolasi, 19-asr, qaragʻay daraxti, Ihva Ayollar universiteti muzeyi .
**Kat (korescha: 갓)** — Qadimda koreyslar boshiga kiyib yuradigan bosh kiyim hisoblanadi. Choson sulolasi kostyumining ayvoniga mos keladigan yumaloq va keng qism. Tabaqasiga qarab, Katning kengligi boshqacha boʻladi. Abajurning yumaloq shakli dumaloq bambukdan yasalgan ramkadan qilingan.

19-asrda faqat oʻrta yoshli va turmush qurgan odamlar Kat kiyishlari mumkin edi va bu yuqori tugunni himoya qiladigan shlyapa. Shlyapa juda moʻrt shlyapa boʻlib, tashqi taʼsirdan osonlikcha shikastlanadi. Shu sababdan bosh kiyim kiygan kishi unga zarar yetkazmaslik uchun ehtiyot bo‘lishi kerak. Oʻsha davrning odatlaridan koʻrinib turibdiki, Yongjo va Jongjo hukmronligidagi Kat nisbatan keng shaklga ega edi. Bundan tashqari, bugʻdoy, qovoq yoki xudojoʻydan yasalgan shlyapa kamarini koʻrinishga qoʻshish uchun koʻkrak ostidan uzoqroqqa osilgan. Qirol Sunjo hukmronligining oxirida katning shakli kengayib, elkalarini yopishdan oʻtirgan odamni toʻliq qoplashgacha oʻtdi.

Choson shlyapalar mamlakati va u doimo oʻzini yaxshilashga harakat qilgan olimlarning ruhidir. Katning asl nomi — „Heukrip". U laklangan degan maʼnoda „chilip" deb ham ataladi. Zodagonlar uni asosan koʻchaga chiqish uchun kiygan va bu aslzodalar eng koʻp qadrlaydigan va sevadigan shlyapa edi va Choson sulolasi davrida zodagonlar odamlar bilan muomala qilishda bosh kiyim kiyishlari kerak edi. Bundan tashqari, qassoblar ishlatadigan Pyongryanggat va Sojalar „yomon insonlar" ishlatadigan Sojagat bor edi.

Oʻxshash
--------

* Katil (katni yasashdigan ish)

Katning turlari
* Pyongryangja
* Perengi
* Satkat
* Chonrib
* Hikrib
* Pallib
* Jungrib
* Chorib
**Alauiylar taxti ordeni** - arab. Vissam Alaouit - Marokash Qirolligidagi ritsarlik ordeni.

Tarix
-----

Bu orden 1913-yil 11-yanvarda Sulton Yusuf tomonidan davlat hokimiyatiga sadoqatni taqdirlash maqsadida taʼsis etilgan, ammo 1913-yil 15-mayda orden Fransiya mustamlakachi mukofotlaridan biriga aylandi.

Ko'pgina hollarda bo'lgani kabi , fransuz mustamlakachi mukofotlari uchun ham Faxriy legion ordeni namuna sifatida olingan.

Ikkinchi Jahon urushi paytida, turli darajadagi Alauit taxtining ko'plab ordenlari ittifoqchi kuchlarning bir qismi bo'lgan AQSh armiyasi xodimlariga, mash'ala operatsiyasi ishtirokchilariga berildi.

1912-yildan 1956-yilgacha Marokash Fransiya protektorati ostida bo'lganligini hisobga olsak, ko'plab fransuzlar Alauit taxti ordeni bilan taqdirlanishdi.

Darajalar
---------

Alauiy taxti ordeni besh darajaga ega:

* Grand Ribbon Cavalier
* Katta ofitser
* Komandir
* Ofitser
* Kavaler

Tavsif
------

Orden ko‘krak nishoni - oq emaldan yasalgan besh qirrali oltin yulduz, qizil hoshiyali, markazida dumaloq medalyon, uchlarida oltin sharchalar bor. Yulduzning nurlari orasida yashil emalning ikkita palma novdalari mavjud. Oltin hoshiyali qizil emalli medalyonda arabcha tilla bilan ikki qatordan iborat: "Janob Yusuf" yozuvi bor.

Ko'krak nishonining orqa tomoni old tomoniga o'xshaydi, ammo qizil hoshiyali markaziy oltin medalyonda qizil soyabon - sherif qadr-qimmati nishoni tasvirlangan.

Nishon lentaga ikki palma novdasidan iborat gulchambar ko'rinishidagi o'tish rishtasi yordamida biriktirilgan.

Orden yulduzi kumushrang besh qirrali, orden nishoni tasviri tushirilgan.

1913-yildan 1956-yilgacha bo'lgan davrda buyurtma lentasi - apelsin.

1956-yildan beri buyurtma lentasi o'zgarib, chetidan oq chiziqlar bilan to'q sariq rangga aylandi.

Manbalar
--------

* 1386 yil 1 Ramazondagi 199-66-sonli farmon (1966 yil 14 dekabr) Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-03-14). Архивная копия
* Alauit taxti ordeni Архивная копия
**Aerologiya** (aero… va yun. logos — soʻz, tushuncha, bilim) — atm. fizikasining erkin atmlagi (Yer sirtiga tutashuvchi qatlamdan balanddagi) fizik hodisalar va jarayonlarni oʻrganuvchi boʻlimi. Balandliklarda atm. tarkibi, bulut va yogʻinlarning hosil boʻlishi, har xil balandlikdagi havo oqimlari, havo mas-salarining oʻzaro taʼsiri va boshqalarni oʻrganadi. Obhavoni oldindan aytish usullarining tobora takomillashuvi, yuqori balandliklarda uchish imkoniyatlarining kengayishi tufayli butun dunyoda A. tez rivojlandi. Yerning sunʼiy yoʻldoshlari uchirilishi yuqori atm.ni oʻrganish uchun keng imkoniyatlar ochdi. A. ixtiyorida Yerning sunʼiy meteorologik yoʻldoshlari, elektron asboblar, radiolokatsiya vositalari, maxsus jihozlangan samolyotlar, raketa, radiozond va takomillashgan aerostatlar mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  "Aerologiya" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Prolin**, a-pirrolidinkarbon kislota, C2H9O2N — rangsiz kristall modda. Mol. m. 115,1, suvda yaxshi, spirtda oz eriydi. 3 ta stereoizomeri maʼlum: D, L va DL (suyuqlanish temperaturasi 205° dan 222° gacha). P. almashti-rib boʻladigan aminokislota; kishi organizmida glutamin kislotadan sin-tezlanadi. Sintetik P.ni turli usulda olish mumkin. L -P. barcha oqsillar tarkibiga kiradi. Prolamin (boshoqli oʻsimliklar doni)da, kollagenda, r-kazein va elastinda koʻp. Insulin, ad-renokortikotrop gormon, gramitsidin S va boshqa biologik ahamiyati muhim pep-tidlar tarkibiga kiradi. D -P. baʼzi alkaloidlar tarkibida boʻladi. DL -P. 1900-yilda nemis kimyogari R. Vilsh-tetter tomonidan sintez qilingan, nemis olimi E. Fisher 1901-yilda kazein gidrolizatidan ajratib olgan.

**Prolin**— geterotsiklli aminokislota. Barcha tabiiy oqsillarning va koʻplab biologiyalik narsalarning — garmonlarning, antibiotiklarning v. h. tarkibiga kiradi. Bu α- tashkil qiladigan va oqsillarning, uchinchi darajali tarkibini ishlashga qatnashadigan yagona aminokislota.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Havo shari
**Aerostatika** — Aeromexanikaiint gazlar (ayniqsa, havo)ning muvozanat shartlarini va ularga botirilgan qattiq jismlarga taʼsirini oʻrganuvchi boʻlimi. Gidrostatikaniig baʼzi qonunlari Aerostatika uchun ham umumiydir. Suyuqliklardan farqli ravishda gazlar oʻzoʻzidan cheksiz kengayish va tashqi bosim ostida siqilish xususiyatiga ega. Yer sirtidan yuqorilashgan sari havo zichligi kamaya boradi. Yer sirtida havo zichligi eng koʻp boʻladi. Havo va gaz zichligi koʻtarish kuchiga taʼsir qiladi. Temperatura pasayganda va bosim koʻtarilganda zichlik ortadi va, aksincha, Yer sirtidan yuqorilashgan sari atmosferaning fizik xususiyatlari oʻzgara boradi: havo zichligi kamayadi, temperatura, namlik oʻzgaradi va hokazo Havo bosimi dengiz sathidan boshlab hisoblanadigan balandlikdan yuqori koʻtarilgan sari (havo temperaturasi balandlik boʻyicha oʻzgarmasa) koʻrsatkichli (Eksponensial) muayyan qonun boʻyicha oʻzgaradi. Bu qonun quyidagi formula bilan ifodalanadi:
Bu barometrik formula deb yuritiladi. Bunda — havoning h = 0 dagi solishtirma ogʻirligi; />0- bosimning h = 0 dagi qiymati, r 0 esa h balandikdagi bosim. Atmosfera temperaturasining balandlik boʻyicha oʻzgarishi tufayli Barometrik formulax tuzatmalar kiritish zarur.

Manbalar
--------

1. ↑  "Aerostatika" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Fizika | *Fizikaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Vaxshunvar** (mil. 5-asr) — eftaliylar podshosi. Tarixchi Feofan Vizantiyskiy (b-a.)ning maʼlumotiga koʻra, eftaliylar podshosi V. degan nom bilan yuritilgan. Uning asl ismi Eftalon boʻlib, uning qabilasini eftaliylar deb atashgan. Xitoyning "Tan shu" yilnomasi ham bu maʼlumotni tasdiqlaydi. Tarixiy manbalarda yozilishicha, V. 457 y.ga kelganda Oʻrta Osiyodan tashqari, Tohariston va Badaxshonni oʻziga boʻysundirgan. Sosoniylar shohi Peroʻz V.ga qarshi 3 marta muvaffaqiyatsiz yurish qilgan va soʻnggi 3-yurishi (484 y.)da oʻzi halok boʻladi. V. Eron ustiga juda katta oʻlpon soladi va Marv, Kobul, Panjobni hamda Sharqiy Turkistondagi Qorashar, Kucha, Koshgʻar va Xoʻtanni zabt etadi. V. rahbarligida eftaliylar Oʻrta Osiyo, Sharqiy Eron, Shim. Hindiston va Sharqiy Turkiston hududlaridan tarkib topgan yagona ulkan saltanatni vujudga keltirganlar.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Intermediya** (lot. Intermedius — oraliq) — 1) kichik, koʻpincha hajviy yoʻnalishdagi pyesa; dramatik spektakl oraligʻida (koʻpincha musiqa va balet oʻyinlari bilan uygʻun holda) ijro etiladigan musiqali drama yoki opera. Dramaturgiya va teatr sanʼati paydo boʻlishidan koʻp asrlar avval jahon xa-lqlari ogʻzaki ijodida yaratilgan. I. 15-asrdan Gʻarbiy Yevropa teatrlariga ham koʻchib, 17—18-asrlarda keng tarqalgan. Oʻzbekistonda I. atamasi isteʼmolda boʻlmagan boʻlsada, unga xos barcha belgilar qad. zamonlarda yaratilgan ogʻzaki pyesalarda mavjud boʻlgan. Masharabozlik, qiziqchilik va qoʻgʻirchoq teatrlarining ijodkorlari bunday pyesalar matnlarini oʻzlari yaratib, oʻzlari keng xalq ommasi oldida namoyish etganlar. Teatrshunos olimlar Oʻzbekistonda xalq dramaturgiyasi va teatri (Birdiyor shum, Rizo qiyiq, Usmon qiziq, Roʻzigov, Shomat qiziq, Yusufjon qiziq va b.) namoyandalaridan "Maqtanchoq kishi", "Er va xotin", "Mudarris", "Sudxoʻr", "Sarkardalar", "Uylanish" va b. I. — pyesalar matnlarini yozib olganlar. Oʻzbekistonda 20-asrning 10— 20-y.larida oʻtkazilgan "Tomosha kecha-si", "Teatr kechasi", "Sharq kechasi" kabi madaniy-oqartuv tadbirlarida, teatr toʻdalari tomonidan qoʻyilgan spektakllar oraligʻida ham I.lar koʻrsatilgan. Keyinchalik Oʻzbekiston televideniyesida "Miniatyuralar teatri", radiosida "Tabassum ustaxonasi" boʻlimlari tashkil etilgan. E. Karimov, R. Karimova, h. Tojiboyev, M. Xolmedov, O. Asomov va b. artistlar I.ning mohir ijrochilaridir; 2) Fugyada mav-zularni hozirlovchi va bogʻlovchi oraliqepizod; baʼzan interlyudiya deb ham ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Proktologiya** (yun. proktos — toʻgʻri ichak va ...logiya) — tibbiyotning bir boʻlimi. Toʻgri ichak, anal kanali va oraliq sohasi kasalliklarining etiologiyasi, patogenezi, morfologiyasi, fiziologiyasi, diagnostikasi va davolash usullarini oʻrganadi.

Tibbiyotning soʻnggi yillarda tez rivojlanishi tufayli P. faqat toʻgʻri ichak, anal kanali va oraliq sohasi kasalliklarini (bavosir, oʻtkir va surunkali paraproktitlar, ichak oqmalari, anal sfinkteri yetishmasligi va boshqalar) oʻrganish bilan chegaralanib qolmay, yoʻgʻon ichakning yuqori qismi, yaʼni chambar ichak kasalliklarini ham oʻrga-na boshladi. Chunki nospetsifik yarali kolit, Kron kasalligi, oilaviy adenomatoz, yoʻgʻon ichak oʻsmalari, qabziyat va boshqa kasalliklar ayni vaqtda toʻgʻri ichakni ham, chambar ichakni ham zararlaydi. Amerika, Yevropa davlatlari va Rossiyada "proktologiya" fanining "koloproktologiya" deb atalishining bo-isi ham ana shunda. 10-kasalliklarning xalqaro tasnifiga (MKB-1) binoan, koloproktologiya fani 200 dan ortiq kasallik va sindromlarni oʻrganadi.

Toʻgʻri va chambar ichak kasalliklarini oʻrganish qadimdan maʼlum boʻlib, Gippokrat, Abu Ali Ibn Sino va boshqa oʻz asarlarida bu kasalliklarni batafsil yoritishgan.

Oʻzbekistonda P. fani 20-asrning 60-yillarida rivojlana borib, bunga 3. Nizomov, E. Joʻrayev va boshqa olimlar katta hissa qoʻshdilar. 20-asrning 80-yillaridan esa koloproktologiya mustaqil fan va aloxida mutaxassislik sifatida rivojlana boshladi. Bunda Oʻ. Oripov, S. Navruzov kabi olimlarning xizmatlari katta boʻldi. Hozirgi Oʻzbekistonning barcha viloyat markazlarida ixtisoslashgan boʻlimlar mavjud. Toshkent shahrida esa Respublika kolo-proktologiya ilmiy markazi faoliyat koʻrsatadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

Manbalar
--------
**Vayn** (voyin) — zinapoyali hovuz-quduq.

Tarixi
------

Hindistonda daryolardan boshqa oqar suvlar bo‘lmagani uchun vaynlardan foydalanilgan. Bobur Agra yaqinida bog‘ va uning hududida hammom barpo etganda, ularni suv bilan ta‘minlovchi uch qavatli vayn qurdirgan (1526/27-y). U boshqa vaynlardan farqli o‘laroq yirik suv inshooti hamda me‘moriy obida bo‘lgan.

Tuzilishi
---------

Eng pastki qavatida uchta ayvon boʻlib, ular bir-biridan uch zina balandda joylashgan va suv tortish uchun xizmat qilgan. Oʻrta qavatda qaznoqli ayvon va ulkan gumbaz bo‘lgan, bu yerda ho‘kiz aylanib, charxni harakatga keltirgan. Yuqori qavatda tashqariga qaragan bir ayvon va yo‘l bo‘lgan. Yo‘lning toʻgʻrisida inshoot ta‘rixi yozilgan tosh o‘rnatilgan.
Bu vaynga yana bir choh qoʻshilgan. Uning tubi birinchi chohdan bir oz baland boʻlgan. Charx harakatga keltirilganda suv birinchi chohdan ikkinchisiga chiqqan. U yerda yana bir charh yordamida yuqoriga ko‘tarilgan va bog‘ tomonga oqqan.
Vayn ancha qiyinchilik bilan bunyod etilgan: „*Ayni pashkolda qazmoqqa mashgʻul edilar, necha navbat yiqildi, muzdor(kovlovchi)larni bosti…*" („Boburnoma", 300-b, 301a)

Manbalar
--------

1. ↑  *Zahiriddin Muhammad Bobur ensiklopediyasi*. Toshkent: "Sharq" nashriyoti, 2014-yil — 199 bet.
'*Glyukoza*ichsa ham buladimi' (yun. glykys — shirin), uzum shakari, dekstroza — tabiatda koʻp uchraydigan uglevod; geksozalarga, yaʼni uglerod atomlari 6 ta boʻlgan monosaharidlarga kiradi. Rangsiz kristall modda. Mol. m. 180,16. Suyuqlanish temperaturasi 146,5°, suvda yaxshi eriydi, optik faol, kugblangan nurni oʻngga buradi. Viruslardan tortib yuksak oʻsimliklar va umurtqali hayvonlar (jumladan odam)gacha barcha tirik organizmlarning zarur tarkibiy qismi. U barcha organizmlardagi aksari sintez va parchalanish reaksiyalarida qatnashadi. Sanoatda kraxmalni gidrolizlab olinadi. Qandolatchilikda, tibbiyotda ishlatiladi.

Odam va hayvonlar toʻqimasida G. zaxiradagi uglevod — glikogetga aylanishi mumkin. U koʻpgina moddalar almashinuvi reaksiyalarida qatnashadi, uglevodlar almashinuvining asosiy qismini tashkil etadi. Organizmlar uchun asosiy energiya manbai hisoblanadi. Odam krnida taxminan 100 mg G. boʻlib, uning miqdori gormonlar (qarang Gormonal regulyatsiya) va markaziy nerv sistemasi tomonidan boshqariladi. U organizmda suv rejimini boshqaradi, hujayralar faoliyatini izga soladi, zaharli moddalarni zararsizlantiradi, yurakning muskul vazifasini oshiradi, tomirlarni kengaytiradi, siydik ajralishini tezlashtiradi va b. Koʻpgina kasalliklarda qonda G. miqdori oshadi (qarang Giperglikemiya), natijada u siydik bilan ajralib chiqa boshlaydi.

G. preparatlaridan tibbiyotda keng foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boj tarifi** — davlat chegarasi orqali oʻtadigan tovarlardan undiriladigan bojlar stavkalari majmui (toʻplami). Boj: olinadigan tovarlar nomi va tasnifi, boj stavkasi, ularni hisoblash va toʻlash usullari, boj olinmay oʻtkaziladigan tovar (buyum)lar roʻyxati, shuningdek olib kelish, olib ketish, olib oʻtish (tranzit) taqiqlangan mahsulotlar roʻyxati koʻrsatiladi. Boj tarifi da tovarlar qayta ishlanish darajasi (tayyor mahsulot, yarim tayyor mahsulot, xom ashyo) va tarmoq turiga (sanoat, qishloq xoʻjaligi, mineralxom ashyo) koʻra guruhlanadi. Boj tarifi dunyoning 100 dan ortiq mamlakatlarida qoʻllaniladi.

1997-yil 29 avgustda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan "Boj tarifi toʻgʻrisida"gi qonun qabul qilinib, 1998-yil 1-yanvardan amalga kiritildi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avtomat liniya** – mahsulot ishlab chiqarish dagi hamma amallarni ma’lum texnolo-giya jarayonlariga mos tartibda avtoma-tik tarzda bajaruvchi mashinalar, aso-siy va yordamchi jihozlar majmui. Avtomat liniya mavjud uskunalarni avtomatlashtirish asosida yoki maxsus avtomatlar, yarim avtomatlar va agregat stanoklar qurish asosida vujudga keltiriladi. Avtomat liniya avi-atsiya, avtomobil, traktor zavodlari va boshqa koʻplab mahsulot ishlab chiqaradigan zavodlarda silindrlar bloki, val, porshen kabi detallar ishlab chiqarishda, yigʻuv jarayonida qoʻllanilmoqda. Mas, Toshkent qishloq xoʻjaligi ma-shinasozligi zavodida, Chirchiq qishloq xoʻjaligi mashi-nasozligi zavodida, Asaka (Andijon)dagi "OʻzDEU avto" korxonasida, "Toshkent aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi" davlat-aksi-yadorlik jamiyatida Avtomat liniya ishlab turibdi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bambir**, **kemani** (armancha: *Բամբիռ, Քեմանի*) — bu arman xalq cholgʻu asbobi hisoblanadi. Kemanining bambirdan farqi uning kichik oʻlchamga egaligidir.

Tarixi
------

Bambirning tarixiy vatani tarixiy Armanistonning shimoliy qismi hisoblanadi (\Trapizon, Djavaxeti, Qora dengiz sohillari). Bambir haqidagi ilk maʼlumotlar IX asrga toʻgʻri keladi. Armaniston poytaxtlaridan biri — Dvinadagiz qazish ishlari paytida yelkasida skripkaga oʻxshash asbob (bambir) boʻlgan musiqachining surati tushirilgan plita topilgan. Cholgʻu haqidagi boshqa maʼlumotlarda (XX asr) kemani baland ovoz, tenor va basga ega boʻlgan.

Oʻyin
-----

Bambir cholgʻu asbobini tizzalar orasida ushlab, oʻtirgan holda chalinadi. Bir vaqtning oʻzida undagi ikki yoki uchta torda oʻynash mumkin. Bambir kvart yoki kvintga sozlangan 4 ta torga ega, diapazoni lya kichik oktavadan lya ikkinchi oktavagacha.

Manbalar
--------

1. ↑  Traditional Instruments and Music of Armenia — text in English
2. ↑  „Архивированная копия" (deadlink). 17-mart 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-may 2012-yil.

 traditionalcrossroads.com
3. ↑  „Архивированная копия" (deadlink). 10-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-may 2012-yil.

 www.hayrenband.com

Havolalar
---------

* www.hairenband.com
* ənənəvi crossroads.com
* face-music.ch
**Glitseridlar**, atsilglitserinlar — glitserin bilan organik yoki mineral kislotalarning murakkab efirlari. Molekuladagi kislota qoldigʻiga qarab mono-, di- va triglitseridlarga boʻlinadi. G.da izomerlar mavjud boʻlib, bu ular tarkibiga kiruvchi qoldiqlarning joylashuviga bogʻliq. Anorganik kislotalar glitseridlaridan nitrat kislota triglitseridi — nitroglitserin katta ahamiyatga ega. Karbon kislotalarning G.i oʻsimlik va hayvon yogʻlarining tarkibiy qismidir. Ular tegishli karbon kislotalarni glitserin bilan eterifikatsiyalab olinadi.

Stearin, olein, palmitin kislotalarning G.i oziq-ovqat yogʻlarining emulgator va stabilizatori, turli kremlar, plastifikatorlar va surkov moylari, sovun olishda xom ashyo sifatida qoʻllaniladi. Nitroglitserin shifobaxsh dori hamda portlovchi moddalar komponentidir.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**„Vayronalik shunday boshlandi..."** (inglizcha: *Things Fall Apart*) — nigeriyalik yozuvchi Chinua Achebe qalamiga mansub roman. Ilk bor 1958-yil Buyuk Britaniyada William Heinemann Ltd tomonidan chop etilgan. Roman ingliz tilida yozilgan zamonaviy Afrika romanlarining eng yaxshi namoyondasi oʻlaroq baholanadi. 

„Vayronalik shunday boshlandi..." Afrika maktablarida dars programmasiga kiritilgan va ingliz tilida soʻzlashuvchi dunyoda keng oʻrganiladi. Roman nomi Irland shoiri W. B. Yeatsning „Ikkinchi kelish" deb nomlanuvchi sheʼrdagi misradan olingan.

Asarda igbolar (asarda „ibo" deb berilgan) yetakchisi Okonkwo (talaffuzi: *Okonvko*) Umuofia (talaffuzi: *Umuofiya*) deb ataluvchi xayoliy Nigeriya qishlogʻida boshidan kechirganlari haqida hikoya qilinadi. „Endi halovat yoʻq" (inglizcha: *No Longer at Ease*) (1960) hamda „Xudo nayzasi" (inglizcha: *Arrow of God*) (1964) romanlari „Vayronalik shunday boshlandi..." romanining davomi boʻlib, bu uch roman trilogiyani tashkil etadi.

Syujet
------

Romanda igbolar yetakchisi va kurash boʻyicha chempion Okonkwo (talaffuzi: *Okonvko*) Umuofia (talaffuzi: *Umuofiya*) deb ataluvchi xayoliy Nigeriya qishlogʻida boshidan kechirganlari haqida hikoya qilinadi. Roman uch qismga boʻlingan boʻlib, birinchi qismda Okonkwoning oilasi va ulgʻayishi hamda igbolarning urf-odatlari hazida soʻz yuritiladi. Ikkinchi va uchinchi qismlarda esa Britaniya imperiyasi mustamlakachiligi hamda xristian missionerlarning igbo jamiyatiga oʻtkazgan taʼsiri haqida hikoya qilinadi.

Qahramonlar
-----------

* Okonkwo (talaffuzi: *Okonvko*) – igbolar yetakchisi
* Ekwefi (talaffuzi: *Ekvefi*) – Okonkwoning ikkinchi ayoli
* Unoka (talaffuzi: *Unoka*) – Okonkwoning otasi
* Nwoye (talaffuzi: *Nvoye*) – Okonkwoning oʻgʻli
* Ikemefuna (talaffuzi: *Ikemefuna*) – qoʻshni qabiladan garovga olib kelingan bola
* Ezinma (talaffuzi: *Ezinma*) – Okonkwoning sevimli qizi
* Obierika (talaffuzi: *Obiyerika*) – Okonkwoning eng yaqin doʻsti
* Ezeudu (talaffuzi: *Ezeudu*) – Umofiya qariyalaridan biri

Oʻzbekcha tarjima
-----------------

Asarni oʻzbek tiliga 1964-yil „Xudojestvennaya literatura" nashriyoti chop etgan ruscha nashrga asoslanib Sharif Yusupov tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashr 1968-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi adabiyot va sanʼat nashriyotida chop etilgan. Asar oxririda V. Vavilov yozgan soʻngsoʻz keltirilgan. Oʻzbek tilidagi nashrni tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: A. Quljonov – muharrir, Yu. Zorkin – rassom, N. Kalentyev – rasmlar muharriri, V. Shuklinova – texnik muharrir, S. Tohirov – musahhih. Kitob adadi – 15 000 nusxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Avtoblokirovka** – temir yoʻl, korxona va sexlardagi harakat va texnologik ja-rayonlarni boshqarishda ishtirok etuvchi avtomatik asboblar guruhi. A. yordamida poyezdlarning harakatini, korxonadagi apparat va mexanizmlarning ishini xavf-siz olib borish, mashinalar guruhida avariya yuz berganda qolganlarining bir qismi yoki hammasini avtomatik ravishda toʻxtatish mumkin. Mas, yogʻ-moy korxona-sining portlash xavfi bor (ekstraksi-yalash, gidrongenlash) sexlarida biror mashina yoki agregat ishdan chiqsa, A. jihozlari darhol undan ilgari turgan mashinalar, transport elementlari va agregatlarni toʻxtatadi hamda bu haqda signal beradi. Poyezdlar harakatini av-tomatik boshqarib turishda ham A.ning roli katta.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bamberg qudugʻi** (Polsha) *Studzienka Bamberki)* — Poznandagi Eski bozor maydonidagi quduq, shahar ratushasi binosi yaqinida. Sokol Poznan meʼmori Shtal tomonidan ishlab chiqilgan, bronza haykal esa haykaltarosh Jozef Vakerlning ishi. Haykaltarosh yodgorlikni „Goldenring" vino yertoʻlasi xodimasi Yadviga Gadzemskayaga qarab yasagan. Modelning Bamberlar bilan hech qanday aloqasi boʻlmagan. Bamberlar, 1719-1753-yillarda Poznan hukumati tomonidan Buyuk Shimoliy urush va uning oqibatlari — vabo epidemiyasi paytida vayron qilingan tashlandiq qishloqlarni obod qilish uchun taklif qilingan, Bamberg chekkasidan kelgan koʻchmanchilarning avlodlari boʻlgan, kelib chiqishi polyak boʻlgan, nemislardir.

Haykalchada anʼanaviy Bamberlar kiyimidagi ayol tasvirlangan, obkashi va vinochilikda ishlatiladigan bidonlari bilan. Quduq hovuzi otlarga ardob tayyorlashda ishlatilgan, ammo mahalliy aholi ham undan foydalangan. Quduqning asoschisi Poznan savdogari va sharob ishlab chiqaruvchisi Leopold Goldenring hisoblanadi.

Bamberlar kiyimidagi qiz shaklidagi quduqning ochilishi 1915-yilda boʻlib oʻtgan. Dastlab, quduq Eski bozor maydoniga, oddiy uylar oldiga oʻrnatilgan. Quduqning joyi bir necha bor oʻzgartirilgan. Ikkinchi jahon urushi tugagandan soʻng, quduq omborda saqlangan va faqat 1964-yilda Mostovaya koʻchasida, sobiq mason lojasi binosi qarshisida oʻrnatilgan. 1977-yilda quduq Eski bozor maydoniga qaytarilgan. 1998-yilda Germaniya kansleri Gelmut Kol Poznanda yashovchi bamberlar bilan quduq yaqinida uchrashuv oʻtkazgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Колодец Бамберки". *www.etovidel.net*. 7-avgust 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-avgust 2020-yil.
2. ↑  „Dziewczyna z Piątkowa pozuje do najsłynniejszego pomnika" (pl). *poznan.wyborcza.pl*. Qaraldi: 16-avgust 2020-yil.
3. ↑  „Dziewczyna z Piątkowa pozuje do najsłynniejszego pomnika" (pl). *poznan.wyborcza.pl*. Qaraldi: 16-avgust 2020-yil.
4. ↑  „Poznańskie klimaty" (pl). *Poznańskie klimaty* (15-noyabr 2019-yil). Qaraldi: 16-avgust 2020-yil.
Gana birinchi marta 1952-yilda Olimpia o'yinlarida qatnashgan, o'shanda u Oltin qirg'oq mustamlaka nomi bilan tanilgan edi. O'shandan beri mamlakat ko'plab yozgi Olimpia o'yinlarida qatnashish uchun sportchilarni yubordi, 1956-yilgi o'yinlarni o'tkazib yubordi, Yangi Zelandiyaning (hali aparteid Janubiy Afrika bilan sport aloqalari bo'lgan) ishtirokiga norozilik sifatida 1976-yilgi o'yinlarni boykot qildi va Amerika boshchiligidagi o'yinlarga qo'shildi. 1980-yilgi yozgi Olimpia o'yinlariga boykot. Gana 2010-yilda Vankuverda boʻlib oʻtgan Qishki Olimpia oʻyinlarida birinchi marta ishtirok etgan.

Ganalik sportchilar jami beshta Olimpiada medalli, boks bo'yicha to'rtta (uchta bronza va bitta kumush) va 23 yoshgacha bo'lgan Gana milliy futbol jamoasi tomonidan 1992-yilda bronza medallini qo'lga kiritdi.

Gana Milliy Olimpia Qo'mitasi 1951-yilda tashkil etilgan va kelgusi yilda Xalqaro Olimpia Qo'mitasi tomonidan tan olingan.

1. ↑  „Ghana's 'Snow Leopard' qualifies to ski in 2010 Winter Olympics". *CBC News* (12-mart 2009-yil). Qaraldi: 22-fevral 2015-yil.
Benz-Omnibus, 1896-yil
Mercedes-Benz O345 Concto U avtobus, Toshkent, Oʻzbekiston, 2013-yil
**Avtobus** 8 kishidan koʻp joyga ega va yoʻlovchi tashish uchun moʻljallangan avtomobildir. Avtobusda odatda yoʻlovchilardan tashqari haydovchi va chiptachi ham boʻladi (lekin ba’zi avtobuslarda chiptani komposterdan olish mumkin; serqatnov yoʻlda haydovchisiz harakatlana oladigan transport vositalari ustida ham ish ketmoqda).

**Avtobus** (avto (mobil) va lotincha: *(omni) dus*– hamma uchun) – 9 va undan ortiq oʻrinli yoʻlovchilar tashiydigan avtomobil. Vazifasiga koʻra, shahar Avtobuslari, shaharlararo Avtobuslar, shahar atro-fi Avtobuslari va maxsus Avtobuslarga boʻlinadi. Shahar Avtobuslari aholi yashaydigan punktlarda, shaharlararo Avtobuslar aholi yashay-digan punktlar orasida yoʻlovchilarni tashiydi. Maxsus Avtobuslar sayyoxlar, dam oluvchilar, samolyotga chiquvchilar, ay-rim idoralar va boshqa uchun moʻljallangan. Shaharlararo Avtobusda yukxona boʻladi va oʻrindiqlari uxlab ketish uchun mos-lashtiriladi. Avtobuslar ikki qavatli qilib ham ishlanadi. Avtobuslar qishda isitiladi, yezda esa shamollatib turiladi. Avtobuslar 110 km/soat gacha tezlik bilan yura oladi. Avtobusning oʻlchami (uzunligi) 5 m dan ( mikroavtobuslar) 24 m gacha (qoʻsh Avtobuslar). Oʻzbekistonda avtobus ishlab chiqarish istiqlol yillaridagina yoʻlga qoʻyildi.1999-yildan Samarqand shahridagi "SamKochAvto" qoʻshma korxonasida shaharlararo qatnashga moʻljallangan M 23.9 (23 oʻrindikli; dvigatelining quvvati 65 kVt, maksimal tezligi 95 km/soat) va M 29 (29 oʻrindiqli; dvigatelining quvvati 84,6 kVt, maksimal tezligi 105 km/soat) rusumli, shuningdek shahar ichida qatnashga moʻljallangan M 24.9 (23 oʻrindiqli, dvigatelining quvvati 65 kVt, maksimal tezligi 95 km/soat) ru-sumli Avtobus ishlab chiqariladi.

Etimologiyasi
-------------

*Avtobus* atamasi *avtomobil* hamda lotincha *omnibus* – "har yerda" soʻzlaridan qisqartmadir.

Shuningdek
----------

* Avtomobil
* Trolleybus
* Tramvay
* Avtomobil sanoati.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |