**Chen Qiushi** (simplified Chinese; **Stiven Chen** nomi bilan ham tanilgan, 1985-yilning sentyabrida tavallud topgan. Xitoylik huquqshunos, faol va fuqaro jurnalisti boʻlib, u 2019 - 2020-yillarda Gonkongdagi norozilik namoyishlari va hukumatning javobini tanqid qilgan, COVID-19 pandemiyasini yoritgan. U 2020-yil 6-fevralda. Uxandagi COVID-19 epidemiyasi haqida xabar berganidan soʻng izsiz yoʻqolgan. Xabar qilinishicha, Xitoy hukumati Chenning oilasi hamda do‘stlariga uning COVID-19 karantini uchun hibsga olingani haqida xabar bergan. Tanqidchilar, shu jumladan, OAV erkinligi guruhlari hukumat sabablariga shubha bilan qarashdi va hukumatni Chen bilan tashqi aloqaga ruxsat berishga chaqirishdi.

Chen 2021-yilning sentyabrida yana paydo bo‘ldi, ammo uning g‘oyib bo‘lish holatlari haqida hech qanday izoh bermadi.

Bolalik, taʼlim va mediadagi egallagan o`rni
--------------------------------------------

Chen Qiushi 1985-yilning sentyabrida Xeyluntszyan, Xitoyning Daxingʻanling prefekturasida tug‘ilgan hamda Heilongjiang universitetida huquq fakultetida tahsil olgan hamda uni 2007-yilda tamomlagan. Oʻqishni tamomlagandan keyin u Pekinga koʻchib oʻtdi, kino, televideniye va OAVda ishladi va boʻsh vaqtlarida barlarda qatnashdi. 2014-yilda u Pekin televideniyesining „*I am a speaker*" realitiy shousida 2-o‘rinni egalladi, unda ishtirokchilar tomoshabinlar va hakamlar hay’ati oldida 5 daqiqalik nutq so‘zlaydilar. U 2015-yilda Longan yuridik firmasiga qo‘shildi. U yerda intellektual mulk, mehnat qonunchiligi va nizolarni hal qilish bo‘yicha ixtisoslashgan.

Jurnalistika
------------

### Gonkong noroziliklari

2019-2020 Gonkong noroziliklari haqida davlat gazetalarida eshitgandan keyin, Chen oʻzi koʻrish maqsadida u yerga shaxsiy fuqaro sifatida tashrif buyurdi. U Gonkongda 2019-yilda ekstraditsiya to‘g‘risidagi qonun loyihasiga qarshi norozilik namoyishlari haqida onlayn videolarni joylashtirdi. U yerda hukumatning namoyishchilarni zo‘ravon tartibsizliklar sifatida tavsiflashiga qarshi chiqdi. Uning videolari G‘arb OAV kuzatuvchilari tomonidan qatʼiy neytral deb taʼriflangan. U Pekin tarafdorlari hamda Gonkong tarafdorlari mitinglarida qatnashgan, shu bilan birga oʻz tarafini olishdan bosh tortgan.

Videolar 2019-yilning avgust oyida chiqarilganidan bir necha kun o‘tib, Xitoy rasmiylari, shu jumladan, Jamoat xavfsizligi vazirligi, Adliya vazirligi, uning yuridik uyushmasi hamda ish beruvchisi bilan bog‘landi. U uyiga erta qaytdi. Uning 740 ming obunachisi bo‘lgan Sina Weibo akkaunti boshqa ijtimoiy tarmoqlari bilan birga o‘chirib tashlangan. Chen Gonkongga borish nega notoʻgʻri boʻlganligi haqida soʻroqqa tutilgan, yozib olingan, „tanqid qilingan va oʻqitilganini" tasvirlab berdi. Oktyabr oyining boshida u Xitoy konstitutsiyasida soʻz erkinligi huquq boʻlganligi sababli, u davom etishi kerakligini aytib, materik Xitoyda koʻpchilik uchun bloklangan YouTubeʼda post qoʻyishni boshladi.

### COVID-19

2019-2020 yillardagi Gonkongdagi norozilik namoyishlari haqidagi hisobotlari uchun Xitoy ijtimoiy tarmoqlaridan bloklanganidan keyin, Chen o‘z hisobotini davom ettirish uchun YouTube va Twitter’ga kirdi. Chen 2020-yil 23 yoki 24-yanvarda Xankou, Vuxan shahriga sayohat qilib , Xitoydagi COVID-19 pandemiyasi haqida xabar berishni boshladi. U yerda u mahalliy aholidan intervyu oldi, turli kasalxonalarga tashrif buyurdi, shu jumladan Huoshenshan kasalxonasi hali ham qurilishi davom etayotgan edi. Chenning so‘zlariga ko‘ra, shifokorlar haddan tashqari ishlagan va tibbiy vositalar yetarli emas edi, lekin tovarlar narxi barqaror edi. Chen 30-yanvar kuni Vuxan kasalxonalarida ko‘p odamlar koridorlarda yotganini ko‘rsatadigan videoni eʼlon qildi. Hazmat kostyumlarini kiygan davlat OAV muxbirlaridan farqli oʻlaroq, Chen oʻzini himoya qilish uchun faqat koʻzoynak hamda yuz niqobiga ega edi. Chen shunday dedi:
„Qoʻrqamanki, mening oldimda kasallik, mening orqamda Xitoyning huquqiy va maʼmuriy kuchi bor. Ammo tirik ekanman, koʻrganlarim va eshitganlarim haqida gapiraman. Men oʻlishdan qoʻrqmayman. Nega sendan qo‘rqishim kerak, Kommunistik partiya?"
2020-yilning fevral oyi boshiga kelib, koronavirus epidemiyasi haqida xabar berar ekan, Chen 433 000 YouTube obunachisi va 246 000 Twitter obunachisiga ega edi. Chen tarafdorlari Xitoy hukumatini koronavirus epidemiyasini senzura qilishda aybladi. *The Guardian* nashrining yozishicha, Sina Weiboʻda Chen tarafdori bo‘lgan ko‘plab sharhlar senzuraga uchragan. Taxminan 4-fevralda, Chen gʻoyib boʻlishidan oldin joylashtirgan oxirgi videoda Chen Vuxanda yashovchi „A Ming" bilan suhbatlashdi. Mingning taʼkidlashicha, otasi yanvar oyining boshida, xavfsizlik choralari koʻrilmaganda, sogʻligʻini tekshirish paytida koronavirus bilan kasallangan boʻlishi mumkin. Mingning otasi vaqt oʻtgandan keyin virusdan vafot etgan. Video davomida Chen „ko‘pchilik meni hibsga olishimdan xavotirda", dedi.

*South China Morning Post gazetasida* yozgan jurnalist Linda Lyu, keyinchalik Chenni koronavirus tarqalishini yorituvchi eng nufuzli fuqaro jurnalistlaridan biri deya hisoblanadi. Shuningdek, u Chenning reportajlari „ular kesib oʻtolmaydigan chiziqlarga" ega boʻlgan *Caixin* va *Sanlian Lifeweek* -dan farqli ekanligini va Chenning hisoboti davlat tomonidan nazorat qilinadigan OAVning „rasmiy chizigʻi" bilan yanada kuchliroq farq qilishini aytdi.

#### 2020 — 2021-yillarda faoliyatidagi holatlar

Chen 2020-yilning 6-fevral kuni oilasiga vaqtincha kasalxona haqida xabar berish niyati haqida xabar berganidan soʻng g‘oyib bo‘ldi. 6-fevral kuni soat 19:00 UTC+8 dan keyin uning doʻstlari u bilan bogʻlana olishmadi. Uning onasi hamda doʻsti Xu Xiaodong ikkalasi ham 7-fevral kuni rasmiylardan Chenning nomaʼlum vaqt va joyda hibsga olingani, karantin maqsadida nomaʼlum joyda saqlanganligi haqida xabar olishganini aytdi.

Amnesty International vakili Patrik Pun taxminan 2020-yilning 14-fevralida Chen (va boshqa fuqarolik jurnalisti Fang Bin) hibsga olingani yoki „majburiy karantin"ga joylashtirilgani hali nomaʼlumligini aytdi. Poon Xitoyni oʻz oilalarini xabardor qilishga hamda advokatdan foydalanish imkoniyatini berishga chaqirdi, keyin shunday dedi: „Aks holda, ular qiynoqlar yoki boshqa shafqatsiz munosabatda boʻlish xavfi ostida qolishlari qonuniy tashvishdir".Human Rights Watch vakilining taʼkidlashicha, Xitoy hukumati „favqulodda vaziyatlarda, masalan, 2003-yilda SARS, 2008-yilda Venchuan zilzilasi, 2011-yilda Venchjou poyezdi halokati va boshqa favqulodda vaziyatlarda haqiqatni gapirgani yoki hukumatni tanqid qilgani uchun fuqarolarni taʼqib qilish shu bilan birga hibsga olish tarixi bor. 2015-yilda Tyanjin kimyoviy portlashi ."  Taxminan 2020-yil mart oyida, qisman Chen ilhomlantirgan fuqaro jurnalisti Li Zexua ham gʻoyib boʻlgani xabar qilindi; Li 2020-yilning aprel oyida qayta tiklandi. Yagona erkin matbuot koalitsiyasi Chenni 2020-yil mart hamda 2020-yil aprel oylarida 10 ta „eng shoshilinch" ishlarning roʻyxatiga kiritdi. Jurnalistlarni himoya qilish qo‘mitasi ham Chenni ozod qilishga chaqirdi.

23-mart kuni Xitoyning AQShdagi elchisi Cui Tiankay Chen haqida hech qachon eshitmaganligini aytdi. Aprel oyi boshida AQSHdagi respublikachi qonunchilar Xitoy hukumatining xatti-harakatlari, shu jumladan Fang Bin, Chen Tsyushi va Li Zexuaning g‘oyib bo‘lganini tekshirishga chaqirib, "(Xitoy hukumati) insonning o‘z-o‘zidan paydo bo‘lishi haqida dunyoga yolg‘on gapirdi. Virusning odamlarga yuqishi, haqiqatni xabar qilishga uringan shifokorlar shu qatorda jurnalistlarning ham ovozini oʻchirdi. Endi bu kasallikdan taʼsirlangan odamlarning aniq sonini yashirmoqda.

2020-yilning sentabr oyida Syu Syaodong do‘sti Chenning „salomatligi yaxshi", lekin „maʼlum bir agentlik nazoratida" ekanligi haqida xabar tarqatdi. Inson huquqlari bo‘yicha advokatning aytishicha, Chen ota-onasi yashaydigan Qingdao shahriga ko‘chirilgan va u „hokimiyatning qattiq nazorati" ostida bo‘lgan.

2021-yil 31-mart holatiga ko‘ra, u ota-onasi bilan yashaydi. Unga nisbatan jinoiy ish qo‘zg‘atiladimi yoki yo‘qmi nomaʼlum.

2021-yil 30-sentyabrda Chen do‘sti Syu Syaodunning YouTubeʼdagi jonli video tasmasida qisqacha ko‘rinish bilan yana paydo bo‘ldi, shu bilan birga Twitter’da maktub joylashtirdi. Maktubda Chen shunday deya yozgan: „31 yil va 8 oy ichida men juda ko‘p narsalarni boshdan kechirdim. Baʼzilari haqida gapirish mumkin, baʼzilari haqida gapirish mumkin emas, menimcha, siz tushunasiz".

Yana qarang
-----------

* Yoʻqolganlar haqida hal qilingan holatlar roʻyxati
* Li Zexua, Xitoy fuqarosi jurnalist, Vuxandagi COVID-19 haqida xabar berganidan keyin ikki oy davomida gʻoyib boʻldi.
* Fang Bin
* Chjan Chjan

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)* — Bloomberg News.
2. 1 2 3  „"我是演说家"东北小伙陈秋实讲《大东北》解密"你瞅啥"" (zh-hans). *Liaoning Wanbao* (22-oktabr 2014-yil). Qaraldi: 8-fevral 2020-yil.
3. ↑  *Gilbert.* „A Chinese Citizen Journalist Disappeared 3 Months Ago. His Parents Still Don't Know If He's Alive—and Are Afraid to Speak Out." (en). *Vice News* (6-may 2020-yil). 1-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-iyun 2020-yil.
4. ↑  „US declares Chinese action against minority groups as genocide" (en). *MSN* (31-mart 2021-yil). 27-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi.
5. ↑  *者袁孜学*. „"我是演说家"亚军陈秋实赴长春高校演讲" (Chinese). 新文化报 (20-mart 2015-yil). Qaraldi: 12-may 2020-yil.
6. ↑  *Tho Xin Yi*. „M'sian finalist Gu clinches third place in reality TV series". *The Star* (25-yanvar 2015-yil). Qaraldi: 12-may 2020-yil.
7. ↑  „Chen Qiushi".  Longan Law. 4-sentabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2020-yil.
8. 1 2  *Chen, Qin*. „Unhappy with state media, Chinese lawyer reports from Hong Kong himself". *Inkstone* (21-avgust 2019-yil). Qaraldi: 12-may 2020-yil.
9. 1 2 3  *Gan, Nectar*. „Chinese lawyer Chen Qiushi, censured over Hong Kong social media posts, vows to keep speaking out". *South China Morning Post* (16-oktabr 2019-yil). Qaraldi: 8-fevral 2020-yil.
10. 1 2  *Li, Jane*. „Wuhan virus: Chinese citizen journalist reports from quarantine zone". *Quartz* (6-fevral 2020-yil). Qaraldi: 8-fevral 2020-yil.
11. ↑  *Gan, Nectar*. „He spoke out about the Wuhan virus. Now his family and friends fear he's been silenced". *CNN* (9-fevral 2020-yil). Qaraldi: 10-fevral 2020-yil.
12. 1 2  *Lew.* „Missing Chinese citizen journalists highlight risks of telling Wuhan's story during coronavirus outbreak" (en). *South China Morning Post*. 15-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-mart 2021-yil.
13. 1 2  *Time Staff*. „These Are the 10 'Most Urgent' Threats to Press Freedom Amid the Coronavirus Pandemic" (en). *Time* (1-aprel 2020-yil). Qaraldi: 3-aprel 2020-yil.
14. ↑  *Chen, Lulu Yilun*. „Citizen Journalist Covering Virus Outbreak From Wuhan Goes Missing". *Bloomberg* (7-fevral 2020-yil). Qaraldi: 8-fevral 2020-yil.
15. ↑  *Thomas.* „Citizen journalist covering coronavirus forcibly quarantined by government in Wuhan, say friends". *CNN* (8-fevral 2020-yil). 9-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-fevral 2020-yil.
16. 1 2  *BBC Staff*. „Why have two reporters in Wuhan disappeared?". *BBC News* (14-fevral 2020-yil). Qaraldi: 29-fevral 2020-yil.
17. ↑  *Kuo, Lily*. „'They're chasing me': the journalist who wouldn't stay quiet on Covid-19". *The Observer* (1-mart 2020-yil). Qaraldi: 13-mart 2020-yil.
18. ↑  „我正在被搜查！！！我正在被搜查！！！". *YouTube* (26-fevral 2020-yil). 13-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-mart 2020-yil.
19. ↑  *Kuo, Lily*. „Missing Wuhan citizen journalist reappears after two months" (en). *The Guardian* (22-aprel 2020-yil). Qaraldi: 23-aprel 2020-yil.
20. ↑  *Time Staff*. „Here Are the 10 'Most Urgent' Threats to Press Freedom Around the World" (en). *Time magazine* (2-mart 2020-yil). Qaraldi: 13-mart 2020-yil.
21. ↑  *Li, Jane*. „Another citizen journalist covering the coronavirus has gone missing in Wuhan". *Yahoo Finance* (12-fevral 2020-yil). Qaraldi: 15-mart 2020-yil.
22. ↑  „Ambassador Cui Tiankai taking an interview with AXIOS and HBO (Transcript)".  Embassy of the People's Republic of China in the United States of America (23-mart 2020-yil). 7-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2020-yil.
23. ↑  *Kuo, Lily*. „'On the light side': Trump casts doubt on China's coronavirus figures". *The Guardian* (2-aprel 2020-yil). Qaraldi: 3-aprel 2020-yil.
24. ↑  „Missing Chinese journalist 'under state supervision'". *BBC News* (24-sentabr 2020-yil). Qaraldi: 29-sentabr 2020-yil.
25. ↑  „Wuhan citizen journalist under surveillance but may escape prosecution" (en). *South China Morning Post* (31-mart 2021-yil). Qaraldi: 4-aprel 2021-yil.
26. ↑  *Zhai.* „Chinese Citizen Journalist Who Documented Covid-19 in Wuhan Resurfaces After 600 Days". *The Wall Street Journal* (1-oktabr 2021-yil). 1-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-oktabr 2021-yil.
27. „Coronavirus: journalist missing in Wuhan as anger towards Chinese authorities grows" (10-fevral 2020-yil). Qaraldi: 10-fevral 2020-yil.

Havolalar
---------

* Chen Qiushi Twitter sahifasi
* Chen Qiushi on YouTube
* „Mr. Chen Goes to Wuhan". *This American Life (radio)* (29-fevral 2020-yil). Qaraldi: 30-mart 2020-yil.



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

COVID-19 pandemiyasi |
| --- |
|  |
| 
* **SARS-CoV-2**
* **COVID-19 koronavirus infeksiyasi**
* **Hududlar**
 |
|  |
| Afrika | 
* Angola
* Kamerun
* Markaziy Afrika Respublikasi
* Chad
* Kongo Demokratik Respublikasi
* Kongo Respublikasi
* Ekvator Gvineya
* Gabon
* San-Tome va Prinsipi
* Burundi
* Jibuti
* Eritreya
* Efiopiya
* Keniya
* Madagaskar
* Malavi
* Mavrikiy
* Mayotta
* Mozambik
* Reyunion
* Ruanda
* Seyshel
* Somali
* Janubiy Sudan
* Sudan
* Tanzaniya
* Uganda
* Zambiya
* Zimbabve
* Jazoir
* Kanar orollari
* Misr
* Liviya
* Marokash
* Tunis
* Gʻarbiy Sahroi Kabir
* Botsvana
* Esvatini
* Namibiya
* Janubiy Afrika Respublikasi
* Benin
* Burkina Faso
* Kabo-Verde
* Gambiya
* Gana
* Gvineya
* Gvineya-Bisau
* Kot-dʼIvuar
* Liberiya
* Mali
* Mavritaniya
* Niger
* Nigeriya
* Senegal
* Syerra-Leone
* Togo
 |
|  |
| Osiyo | 
* Xitoy
* Gonkong
* Yaponiya
* KXDR
* Janubiy Koreya
* Makao
* Mongoliya
* Tayvan
* Qozogʻiston
* Qirgʻiziston
* Rossiya
* Tojikiston
* Turkmaniston
* Oʻzbekiston
* Afgʻoniston
* Bangladesh
* Butan
* Hindiston
* Maldiv Respublikasi
* Nepal
* Pokiston
* Shri Lanka
* Bruney
* Kambodja
* Sharqiy Timor
* Indoneziya
* Laos
* Malayziya
* Myanma
* Filippin
* Singapur
* Tailand
* Vyetnam
* Armaniston
* Ozarbayjon
* Bahrayn
* Gurjiston
* Eron
* Iroq
* Isroil
* Iordaniya
* Quvayt
* Livan
* Ummon
* Falastin
* Qatar
* Saudiya Arabistoni
* Suriya
* Turkiya
* Birlashgan Arab Amirliklari
* Yaman
 |
|  |
| Yevropa | 
* Albaniya
* Andorra
* Belarus
* Bosniya va Gersegovina
* Islandiya
* Men oroli
* Jersi
* Kosovo
* Lixtenshteyn
* Shimoliy Makedoniya
* Moldova
* Monako
* Montenegro
* Shimoliy Kipr
* Norvegiya
* Rossiya
* San Marino
* Serbiya
* Shveysariya
* Ukraina
* Birlashgan Qirollik
* Vatikan
* Avstriya
* Belgiya
* Bolgariya
* Xorvatiya
* Kipr
* Chexiya
* Daniya
* Estoniya
* Finlyandiya
* Fransiya
* Germaniya
* Gretsiya
* Mojariston
* Irlandiya
* Italiya
* Latviya
* Litva
* Lyuksemburg
* Malta
* Niderlandiya
* Polsha
* Portugaliya
* Ruminiya
* Slovakiya
* Sloveniya
* Ispaniya
* Shvetsiya
 |
|  |
| Shimoliy Amerika | 
* AQSh
* Beliz
* Bermuda orollari
* Kanada
* Kosta-Rika
* El Salvador
* Gvatemala
* Grenlandiya
* Gonduras
* Meksika
* Nikaragua
* Panama
* Sen-Pyer va Mikelon
* Angilla
* Antigua va Barbuda
* Aruba
* Bagamalar
* Barbados
* Britaniya orollari
* Kayman orollari
* Kuba
* Kyurasao
* Dominika
* Dominika Respublikasi
* Grenada
* Gvadelupa
* Gaiti
* Yamayka
* Martinika
* Monserrat
* Puerto-Riko
* San-Bartelemi
* Sent Kitts va Nevis
* Sent Lyusiya
* Sent Vinsent va Grenadinlar
* Trinidad va Tobago
 |
|  |
| Okeaniya | 
* Avstraliya
* Fiji
* Fransuz Polineziyasi
* Guam
* Gavayi orollari
* Yangi Kaledoniya
* Yangi Zelandiya
* Mariana orollari
* Papua Yangi Gvineya
* Tonga
* Tuvalu
 |
|  |
| Janubiy Amerika | 
* Argentina
* Braziliya
* Boliviya
* Chili
* Kolumbiya
* Ekvador
* Folklend orollari
* Fransiya Gvianasi
* Gayana
* Paragvay
* Peru
* Surinam
* Urugvay
* Venesuela
 |
|  |
| Boshqalar | 
* Antarktika
* Kemalar
 |
|  |
| Jadvallar | 
* Umumiy maʼlumot
* Xitoy
* Turkiya
* Yaponiya
* Germaniya
* Eron
* Jazoir
* Qozogʻiston
* Janubiy Koreya
* Gonkong
* Makao
 |

 |