**Abdulloh ibn Ummu Maktum** (arabcha: ) (636-yilda vafot etgan) Ibn Kasir (1373-yilda vafot etgan) bergan ma'lumotlarga ko'ra Islom dinining so'nggi payg'ambari Muhammadning sahobalaridan biri bo'lgan. Ba'zi rivoyatlarda uning ismi Amr ibn Ummu Maktum sifatida ham keltirilgan. Qur'oni Karimning 80-surasi bo'lmish *Abasa surasining* birinchi oyatlari u bilan bog'liq voqeada nozil qilingan deb hisoblanadi.

Biografiyasi
------------

Abdulloh ibn Ummu Maktum Qays ibn Zayd va Otika binti Abdullohning o‘g‘li edi. U tug'ma ko'r bo'lgan va shuning uchun onasi *Ummu Maktum* (Yashirinning onasi) deb atalgan. Ibn Ummu Maktum Muhammadning birinchi xotini Xadicha bint Xuvaylidning amakivachchasi edi.

Abdulloh ibn Ummu Maktum Islom dinini birinchilardan bo'lib qabul qilganlardan edi. Muhammad payg'ambar uni va Mus'ab ibn Umayrni hijrat bo'lishidan oldin aholiga Qur'on o'rgatish uchun Madina shahriga yuborgan. U va Bilol Ibn Raboh Muhammad payg'ambar tomonidan Madinada muazzinlikka tayinlanganlar. Payg'ambar janglarda qatnashish uchun Madinani tark etganida, Abdulloh ibn Ummu Maktumga namoz o'qish mas'uliyati yuklangan.

Abdulloh ibn Ummu Maktum ko‘zi ojiz bo‘lishiga qaramay Islom dinining ikkinchi xalifasi Umardan jihodda ishtirok etishini iltimos qilgan. Xalifa Umar unga milodiy 636-yilda Qodisiya jangida qatnashishga ruxsat bergan. Ummu Maktum jangda musulmonlar tomonidan bayroqdor bo'lib xizmat qilgan va jangda shahid bo'lgan.

Qur'on oyatlari
---------------

Ahl as-Sunna val-Jamoaning anʼanaviy rivoyatiga koʻra, Abasa surasi birinchi oʻn oyatining nozil boʻlishi ortidagi voqea quyidagichadirː Muhammad Makkada Valid ibn al-Mugʻiyra va boshqa Quraysh qabilasi oqsoqollariga Islom dinini targʻib qilishga harakat qiladi. Bir kuni Muhammad Utba ibn Rabia, uning birodari Shayba ibn Rabia, Abu Jahl deb kunyalangan Amr ibn Хishom, Umayya ibn Хa-laf, Valid ibn Mug’iralarning oldiga borib, ular bilan suhbatlashadi va turli muzokaralar olib borgan holda Islomga chaqirishga urinadi. Shu payt Abdulloh ibn Ummu Maktum payg'ambar Muhammadning oldiga kelib bir ularga o'rgatayotgan narsasini unga ham o'rgatishini so'raydi. Payg'ambar esa qabila boshliqlaridan e'tiborini uzishni xohlamaydi va Abdulloh ibn Ummu Maktumga qoshlarini chimirgan holda, qabila oqsoqollariga nutq so'zlashda davom etadi. Keyin Muhammad o'rnidan turgan paytda ko'z oldi jimirlashib, boshiga bir qattiq narsa kelib urilganday bo'ladi va ushbu oyat nozil qilinadiː

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| U oldiga koʻzi ojiz kishi kelganda qosh chimirdi va yuz oʻgirdi. (Ey Paygʻambar), siz qayerdan bilasiz, ehtimol u (gunohlaridan) poklanar yo pand-nasihat olar-da, soʻng bu pand-nasihat unga foyda berar?! Endi oʻzini (iymondan) behojat bilgan kishiga kelsak, siz oʻshanga yuzlandingiz! Holbuki, uning poklanmasligi sababli sizga ziyon yetmas! Ammo (Allohdan) qoʻrqib, oldingizga yugurib kelgan zotdan chalgʻidingiz. Yoʻq, albatta bu (Qur’on oyatlari) eslatmadir. Kim xohlasa, pand-nasihat olur. (Oyatlar) azizu mukarram, qadri baland, pokiza sahifalarga ulugʻ, itoatli mirzolar (ya’ni farishtalar) qoʻllari bilan (Lavhul Mahfuzdan koʻchirilgandir). (Abasa surasi, 1—16 oyatlar) | "|

Manbalar
--------

1. ↑  Al Mubarakpuri, Shaykh Safiur-Rahman*. Tafsir Ibn Kathir (Abridged) Volume 10*. Maktaba Darussalam, July 2003 — 356 bet. ISBN 9960-892-71-9.
2. ↑  Abdullah, Shaikh*. Biography of the Prophet (Vol.1)*. Maktaba Darussalam, September 2006 — 310 bet. ISBN 9960980324.
3. ↑  Tabari*. The History of Al-Tabari, Vol VII : The Foundation of the Community*. State University of New York Press, Albany, 1987 — 89 bet. ISBN 0-88706-345-4.
4. ↑  Abu Khalil, Shauqi*. Atlas of the Qur'an*. Maktaba Darussalam, 2003 — 375 bet. ISBN 9960-897-54-0.
5. ↑  Q80:1, 50+ translations, islamawakened.com