recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gudron** (frans. goudron) — qora smola. Neftni atmosfera bosimi va vakuum ostida haydash paytida 450—600° oraligʻida qaynab chiqadigan fraksiya qoldigʻi. G. neftning tabiatiga qarab uning massasining 10—45% igacha hosil boʻladi. G. qovushqoq suyuklik yoki qattiq asfaltsimon yaltiroq mahsulotdir. Tarkibida parafin, naften katori va aromatik uglevodorodlar (45—95%), asfaltenlar (3—17%), shuningdek, deasfaltlangan mahsulotlardan silikagelda adsorbsiyalanadigan neft smolalari (2—38%) boʻladi. G.ning zlementar tarkibi (massasiga nisbatan % hisobida): 85—87 S, 9,3— 11,8 N, 0,2-6,3 S, 0,2-0,7 N, 0,08-1,25 O. Bundan tashkari, G.da neft tarkibida mavjud boʻlgan barcha metallar konsentrlanadi; unda vanadiyning miqdori 0,046% ga, nikel esa 0,014% gacha yetishi mumkin. Neftning tabiati va undan gazoyl franksiyalarini ajratib olish darajasiga qarab G.ning zichligi 950–1030 kg/m3 ga, kokslanishi 8—26% gacha (massa jihatidan), qotish temperaturasi 12—55° gacha, oʻz-oʻzidan yonish temperaturasi 29 dan 350° gacha boʻladi. G. yoʻl qurilishi materiali sifatida yoʻlkalar va qurilish bitumlari, oz miqdorda kul hosil qiluvchi kokslar, surkov moylari, yoqilgʻi gazlar va motor yonilgʻilari i.ch.da qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Tunis (maʼnolari).

**Tunis** — Tunis poytaxti. Mamlakatning muhim iqtisodiy va madaniy markazi. Tunis viloyatining maʼmuriy markazi. Oʻrta dengizning Tunis buxtasi gʻarbiy sohilida joylashgan. Iqlimi subtropik dengiz iqlimi, oʻrtacha oylik tralari yanvarda 10,2°, iyulda 25,6°. Yillik yogʻin 450 mm chamasida. Aholisi 702,3 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Yirik port, chetga temir rudasi, fosforit, vino, mevasabzavotlar chikariladi. Oziq-ovqat, toʻqimachilik, metallsozlik, kimyo, sement, oynashisha, poligrafiya, rangli metallurgiya sanoati korxonalari mavjud. Tunis universiteti, Milliy konservatoriya, ilmiy tadqiqot muassasalari, institutlar, kutubxona, teatr, Bardo muzeyi, Islom sanʼati muzeyi va boshqa bor.

Tunis Karfagen shahrining yoʻldosh shahri sifatida mil. av. bunyod etilgan. 7-asr oxiri — 8-asr boshlarida Karfagenni arablar egallaganidan soʻng, Tunis Shimoliy Afrikaning yirik iqtisodiy va madaniy markazi sifatida rivojlandi. 13—16-asrlarda Xafsidlarning sharqiy magʻrib davlati poytaxti. 1535-yilda ispan qoʻshinlari tomonidan egallanib, xonavayron kilingan. 1574y.dan Usmonli turk saltanati tarkibida. 1891—1956-yillarda Fransiya protektorata maʼmuriy markazi. 1956-yil 20 martdan mustaqil Tunis poytaxti. Meʼmoriy yodgorliklardan Katta Masjid (Jome azZaytuna; 8-asr), AlQasr masjidi (12-asr), 17—19-asrlarda qurilgan saroylar, Tunis shahridan 12 km shimoli-sharqyaa, dengiz sohilida Karfagen shahrining xarobalari saklangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4107317-4
* LCCN: n79065310
* MusicBrainz: 2aa11d28-a257-41f9-a41e-ce1d6f8c2b08
* NARA: 10044498
* NKC: ge128595
* NLI: 000160721
* SELIBR: 159958
* SUDOC: 026604051
* VIAF: 137147123
* en:WorldCat Identities: viaf-134590523

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Afrika geografiyasi | *Afrika geografiyasi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


| * k
* m
* t
Afrika poytaxtlari |
| --- |
| BMTga aʼzo mamlakatlar: Abuja **·**  Addis-Abeba **·**  Akkra **·**  Jazoir **·**  Antananarivu **·**  Asmera **·**  Bamako **·**  Bangi **·**  Banjul **·**  Bisau **·**  Brazzavil **·**  Bujumbura **·**  Viktoriya **·**  Vindxuk **·**  Gaborone **·**  Dakar **·**  Jibuti **·**  Juba **·**  Dodoma **·**  Qohira **·**  Kampala **·**  Kigali **·**  Kinshasa **·**  Konakri **·**  Librevil **·**  Lilongve **·**  Lome **·**  Luanda **·**  Lusaka **·**  Maseru **·**  Malabo **·**  Maputu **·**  Mbabane **·**  Mogadisho **·**  Monroviya **·**  Moroni **·**  Nayrobi **·**  Njamena **·**  Niamey **·**  Nuakshot **·**  Port-lui **·**  Porto-Novo **·**  Praya **·**  Pretoriya **·**  Rabot **·**  San-Tome **·**  Tarobulus al-Gʻarb **·**  Tunis **·**  Uagadugu **·**  Fritaun **·**  Xarare **·**  Xartum **·**  Yamusukro **·**  Yaunde

Boshqa hududlar: Jeymstaun **·**  Sen-DeniTan olinmagan davlatlar: Bir-Lelu **·**  Garoue **·**  Tombuktu **·**  Xargeysa **·**  Al-Ayun
 |
**Jinoyat kodeksi** (JK) - har qanday ijtimoiy xavfli qilmish jinoyat ekanligini aniqlab beradigan, uni sodir etganlik uchun jazo va boshqa huquqiy taʼsir choralarini belgilaydigan jinoyat qonunlari majmui. Unda jinoyat qonunining meʼyorlari muayyan tizimga solinib, JK shakliga keltirilgan. 

Jinoyat kodeksi Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va xalqaro huquqning umum eʼtirof etgan meʼyorlariga asoslangan holda ishlab chiqilgan. Hozirgi JK 1994-yil 22 sabrnt.da tasdiqlangan va 1995-yil 1 apreldan amalga kiritilgan. 2 qismdan — umumiy qism va maxsus qismdan iborat, ular yagona jinoyat qonunini tashkil etadi. Umumiy qismda jinoyat qonunining umumy kqoidalari, javobgarlik asoslari, qilmishning jinoiyligini istisno etadigan holatlar, jazo va uni tayinlash, javobgarlikdan va jazodan ozod qilish, voyaga yetmaganlar javobgarligining xususiyatlari, tibbiy yoʻsindagi majburlov choralari belgilab berilgan. Maxsus qismda jinoyatlarning turlari va ular uchun tegishli jazolarni tayinlaydigan meʼyorlar koʻrsatilgan. Umumiy qismda Maxsus qismdagi huquqiy meʼyorlarni amalda tadbiq qilish yoʻllari bayon etilgan. 2021-yil Jinoyat kodeksining 244-moddasiga oʻzgartirish kiritilib, unda „ommaviy tartibsizlikka daʼvat qilganlik uchun" javobgarlik belgilandi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  „Жиноят кодексида «оммавий тартибсизликка даъват қилганлик» учун ҳам жавобгарлик белгиланади". *Bugun.uz*. 2021-yil 22-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021 йил 12 февраль.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Dotcom** (inglizcha dotcom, dot-com, shuningdek dot.com; inglizcha.com dan) — biznes modeli butunlay internet ichida ishlashga asoslangan kompaniyalar uchun qoʻllaniladigan atama.  U 1990-yillarning oxirida paydo boʻldi va keng tarqaldi. Internet-biznesning gullab-yashnashi davrida.  Bu atama ingliz tilidan olingan boʻlib,  dot-com („nuqta-com") — asosan tijorat tashkilotlarining saytlari roʻyxatga olinadigan yuqori darajadagi.com domeni.

Dotcomlarning jadal rivojlanishi butun dunyo boʻylab tarmoq taqdim etayotgan yangi imkoniyatlarga jamoatchilik eʼtiborining ortishi bilan bogʻliq edi.  Dotcomlarning gullab-yashnashi, shuningdek, Internet bilan bogʻliq har qanday loyihalar uchun qarz va investitsiya kapitalini jalb qilishning arzonligi bilan ajralib turardi.  Shunisi eʼtiborga loyiqki, bu Internetni sehrli afsun sifatida ishlatib, nafaqat venchur kapital fondlaridan, balki anʼanaviy moliya institutlaridan ham osonlik bilan sezilarli investitsiyalarni qabul qilgan juda koʻp firmalarning paydo boʻlishiga olib keldi.

Dotcom mashmashasi 2000-yil mart oyida NASDAQ indeksining keskin pasayishi va Silikon vodiysidagi „axborot iqtisodiyoti" tomonidan yaratilgan yuzlab kompaniyalarning bankrotligi bilan yakunlandi.  Dotcomlarning qulashi iqtisodiyotning Internet sektoridan mablagʻlarning katta miqdorda chiqib ketishiga va biznesning ushbu turiga ishonchning yoʻqolishiga olib keldi.

Onlayn biznesning qayta tiklanishi
----------------------------------

2004-yildan beri Internet-loyihalar yana kuchaya boshladi, ammo muvozanatli va oʻylangan holda. Bunda sohadagi umumiy tanazzulga qaramay samarali ishlashda davom etayotgan bir qator tashkil etilgan biznes platformalar va texnologiyalarning mavjudligi, shuningdek, Google kompaniyasining juda taʼsirli dastlabki ommaviy taklifi muhim ijobiy rol oʻynadi.

Hozirgi vaqtda toʻplangan tajriba va yaxshi yoʻlga qoʻyilgan tizimlar tufayli tarmoq biznesining boshqa „moddiy" tarmoqlardan kam joyi yoʻq.

Yana qarang
-----------

* Dot-com qabariq
**Annot** — Fransiyaning janubi-sharqidagi Provans-Alpes-Kot-d'Azur mintaqasida joylashgan Alpes-de-Haute-Provence departamentidagi kommuna.

Geografiyasi
------------

Annot Nitstsadan 80 km shimoli-g'arbda, Sent-Andre-le-Alpesdan 15 km sharqda va Puget-Teniersdan 13 km g'arbda joylashgan. Kommunaga kirish Sent-Andre-les-Alpesdan kommunaning janubidan o'tuvchi Puget-Teniersgacha bo'lgan N-202 milliy yo'li orqali amalga oshiriladi. Qishloqqa kirish D-908 yo'li orqali N-202 dan shimolga va shimolga Le Fugeretgacha davom etadi. Kommunada ikkita temir yo'l stantsiyasi mavjud: Scaffarels stantsiyasi, toshli qirg'oqqa qurilgan ixtiyoriy bekat; va qishloq yaqinidagi Annot temir yo'l stantsiyasi. Ularning ikkalasi ham Nitssadan Dignegacha bo'lgan liniya orqali xizmat qiladi.

Yana qarang
-----------

•Alpes-de-Haute-Provence departamenti kommunalari

Manbalar
--------

1. ↑  „Répertoire national des élus: les maires" (fr).  data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises (2022-yil 13-sentyabr).
**Safaviylar davlati** - Oʻrta Sharqda safaviylar boshqargan davlat (1502—1736). Ardabil hukmdori Ismoil oq qoʻyunlilar va ularning ittifoqdoshlari ustidan gʻalaba qozonishi natijasida barpo etilgan. Safaviylar davlati tarkibiga Ozarbayjon, Armanistonning bir qismi, Eron, hozirgi Afgʻoniston (Balx viloyatidan tashqari), Arab Iroqi (vaqtvaqti bilan) va boshqa hududlar kirgan. Safaviylar, asosan, qizilboshlilarga tayangan. 16-asrgacha poytaxt Tabrizda boʻlib, 1548-yil Qazvinga koʻchirilgan. Davlat dini shialik boʻlgan. Shoh Tahmosb I davrida koʻchmanchi qabilalar taʼsiri kuchayib, Safaviylar davlatida xalq qoʻzgʻolonlari avj olgan. 1535-yil Xurosondagi xalq qoʻzgʻolonidan foydalangan Buxoro xoni Ubaydullaxon Hirotni bosib olgan. Tahmasp I Kavkazorti, Kurdiston, Iroqni qaytarib olish uchun Usmonlilar bilan tinimsiz urushlar olib borgan. Tahmasp I vafotidan soʻng boshlangan oʻzaro urushlar natijasida Safaviylar davlati inqirozga uchrab, mayda mulklarga boʻlinib ketgan. Bundan foydalangan Usmonlilar Safaviylar davlatining shim. qismini, oʻzbek xonlari Xurosonni bosib oldi. Bu vaqtga kelib qizilboshlilar Abbos I atrofiga birlashgan. 1597-yil Xuroson oʻzbeklardan tortib olingan. Harbiy islohot oʻtkazilgan. Poytaxt Isfahonga koʻchirilib, unda va boshqa shaharlarda qurilish ishlari olib borilgan. 1603—1607-yillar Luriston, Armaniston, Gruziya, Ozarbayjon Usmonlilardan qaytarib olingan. 1623-yil Bagʻdod ham qoʻshib olingan. Savdo va hunarmandchilik taraqqiy etgan. Abbos II ning vafotidan soʻng Safaviylar davlati yana inqirozga uchray boshlagan. 18-asr boshlarida Afgʻonistondagi safaviylar hokimi Mir Vays oʻzini mustaqil deb eʼlon qilgan. 1722-yil uning oʻgʻli Mahmud Safaviylar davlatining ancha qismini birlashtirgan. Safaviylarning afgʻonlar va usmonlilarga qarshi muvaffaqiyatli kurash olib borgan sarkardasi Nodirshoh safaviylar sulolasini taxtdan agʻdarishi bilan Safaviylar davlati barham topgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Thomas Edward "Thom" Yorke** (*talaffuzi: Tomas Eduard York*; 7-oktabr, 1968, Angliya) — Radiohead rok-guruhining solisti. U gitara va pianino va yana bir qancha musiqiy asboblarni chala oladi. Hozirda Oksfordda Reychel Ouen va ikki ta bolasi - Noa (2001) va Agnes (2004) bilan yashaydi.

Biografiya
----------

### Radioheadgacha

**Thomas Edward Yorke** 1968-yil 7-oktabrda Vellingtonda dunyoga keladi.
Chap koʻzida nuqson bilan tugʻilgan Tom York hayotining ilk 5 yilini jarroxxonalarda oʻtkazdi. Sinfdoshlari uni „Salamandr" laqabi bilan chaqirishardi va ustidan kulishar edi. Queenning gitarachisi Brian Mayni televizorda koʻrib, unga havas qilib musiqachi boʻlishga qaror beradi. Birinchi gitarasini 7 yoshligida oldi. 10 yoshida maktabidagi bir guruhga qoʻshildi. 10 yoshida birinchi ashula yaratdi, nomi „Qoʻziqorin buluti", unda yadro portlashining natijalari haqida gap ketadi. Keyinchalik York Exeter Universitetiga oʻqishga kirdi va bir ruhiy kasalliklar shifoxonasida sanitar boʻlib ishladi. Buning taʼsirini „Climbing up the walls" („Devorlarga chiqmoqda") ashulasida yaqqol koʻrish mumkin.

### Radiohead

Radiohead guruhi juda muvaffaqiyatli faoliyat olib borishdi va dunyoning eng yaxshi rok guruhlari safiga kirdi. Yorke oʻz qoʻshiqlarida tehnologiya, sevgi va kasalliklarni kuylaydi. Thom va R.E.M. guruhining vokali Micheal Stipe yaqin doʻstlardir. Ikki guruh har doim bir birlarining konsertlarida sahna oladilar va ikkisi ham bir birining ashaddiy muhlisidir. Thomning gaplariga koʻra, Micheal unga koʻpincha ilhom berib turar edi. Ok Computer va Kid A albomlarining orasida Thom depressiyaga kiradi va Micheal uni depressiyadan qutqaradi. Nafaqat Thom balki Radioheadning butun aʼzolari Elvis Castello, R.E.M, Queen, Clinic, PJ Harvey, Bjork va Talking Heads guruhlarining ijodidan qattiq taʼsirlangan edilar.
Radiohead bilan ishlari qanchalik koʻp boʻlsada, Yorke boshqa sanʼatkorlar bilan ham ishlashga vaqt topadi.U Bjork, PJ Harvey, James Lavella, Beck va DJ Shadow kabi sanʼatchilar bilan birga ishladi.

Solo Diskografiya
-----------------

* The Eraser (LP, XL Recordings, 10-iyul, 2006)

Havolalar
---------

* www.radiohead.com Guruhning Rasmiy Sayti
* Talk in Maths: A Not Even Remotely Official RADIOHEAD FAQ (Wayback Machine saytida 2006-09-11 sanasida arxivlangan)
* Iqtiboslar kolleksiyasi
* andrewkendall.com Thomning rasm galereyasi
**Granada** (arab. Gʻarnota) — Ispaniyaning jan.dagi shahar, Andalusiya muxtor viloyatida. Syerra-Nevada togʻi yon bagrida, Xenil daryosi vodiysida joylashgan. Granada provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi qariyb 242 ming kishi (1998). Temir yoʻl tuguni. Temir yoʻl orqali Oʻrta dengiz boʻyidagi Motril porti bilan bogʻlangan. Sanoati, asosan, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlashga ixtisoslashgan. G. yaqinidan temir rudasi qazib chiqariladi. Oziq-ovqat, sement, kimyo zavodi, toʻqimachilik sanoati korxonalari va qogʻoz fabrikalari bor. Shahar tarixiy manbalarda ilk bor 8-asrda qayd qilingan. 11-asrdan arablar qoʻl ostida, 1238-yildan Gʻarnota amirligi tarkibida boʻlgan. 1492-yildan Ispaniya tasarrufiga oʻtgan. Arablar istilosi davrida Granada Mavritaniya davlatining siyosiy, madaniy va iqtisodiy markazlaridan biri boʻlgan. Meʼmoriy yodgorliklaridan Mavritaniya meʼmorligi sanʼati uslubida qurilgan qalʼa-saroy (13—14-asrlar) va Karl V saroyi hamda Uygʻonish davriga oid sobor va boshqalar saklangan. Universitet bor (16-asrdan). Turizm rivojlangan. Har yili musiqa festivallari oʻtkazilib turiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BNE: XX450834
* GND: 4021815-6
* ISNI: 0000 0001 2106 188X
* LCCN: n80001328
* LNB: 000124713
* MusicBrainz: 66ae1ad4-d9df-4213-9447-14eb1298700d
* NKC: ge129202
* SUDOC: 027228460
* TDVİA: girnata
* VIAF: 128997820
* en:WorldCat Identities (VIAF orqali): 128997820

 |
**Hans Bass** (talaffuzi: *Xans Bass*) (1954 yil 1 aprelda Shimoliy Reyn-Vestfaliya Kamen shahrida tugʻilgan) — nemis iqtisodchisi va iqtisodiy tarixchisi. Bass 2000 yildan beri iqtisod professori boʻlib, Bremen Amaliy fanlar universitetida xalqaro biznes aloqalariga ixtisoslashgan. U Transport va rivojlanish instituti direktori.

Bass 1972 yilda Dortmunddagi Leybnits-Gimnaziyada Abiturni bitirgan.

1972 yildan 1978 yilgacha Westfälische Vilgelms-Universität Myunstersterda iqtisodiy, iqtisodiy va ijtimoiy tarixni, shuningdek antropologiya va psixologiyani oʻrgangan va iqtisod mutaxassisligini tugatgan. Vijdonli eʼtiroz bildiruvchisi sifatida u ikki yillik davlat xizmatini oʻtagan.

Bass Gyote institutining tashqi madaniy siyosat va tillarni oʻqitish sohasidagi ichki tayyorgarligini tugatdi va keyin Gyote institutida, shu jumladan Shanxaydagi Tongji universitetida oʻqituvchi boʻlib ishladi.

1990 yilda u Myunsterdagi Richard X. Tillidan iqtisodiyot va ijtimoiy tarix boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini oldi.

Xans-Xaynrix Bass kichik korxonalarni rivojlantirish va oʻqitish dasturida ilmiy xodim boʻlib ishlagan (hozirgi Leyptsig universiteti) va Bremen universitetining Jahon iqtisodiyoti va xalqaro menejment institutida dotsent boʻlgan. 2000 yildan 2020 yilgacha Xalqaro iqtisodiy dasturning direktori boʻlgan. Tashrif buyuruvchi professor sifatida u Aychi universiteti, Toyoxashi (Yaponiya), Benin universiteti, Benin shahri (Nigeriya), Tashqi savdo akademiyasi, Moskva (Rossiya), Buxoro davlat universiteti (Oʻzbekiston), Sian Jiaotong universiteti (Xitoy).

Bass Vena amaliy fanlar universiteti akademik psixologiya institutida aloqa va kasbiy psixologiya sohasidagi sertifikatlangan mediator va oʻqituvchidir.

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Teng huquqlilik** - konstitutsionalizmning asosiy prinsiplaridan va demokratiyaning muhim elementlaridan biri; fuqarolarning davlat, qonun, sud oldida tengligini rasman eʼtirof etishni bildiradi. Unga koʻra, muayyan davlat fuqarolari jinsi, irqi, millati, tili, ijtimoiy kelib chiqishi, yashash joyi, dinga munosabati, eʼtiqodi, jamoat birlashmalariga taalluqligi, shuningdek, boshqa holatlaridan qatʼi nazar, teng huquq, erkinlik va majburiyatga ega boʻladilar. Teng huquqlilikʻ.ning realligi jamiyat va davlat tuzumining qanchalik demokratiyaliligini anglatadi.

Teng huquqlilik tamoyilini 18-asr oxirida Fransiya inqilobi ilgari surdi ("Ozodlik, tenglik, qardoshlik") va u koʻp mamlakatlarning konstitutsiyalari hamda inson huquklari deklaratsiyalarida mustahkamlandi. Hozirgi zamon davlatlarining konstitutsiyaviy nazariyasi fuqarolarning huquqda tabiiy xarakterga ega boʻlgan baʼzi farklari boʻlishi mumkinligini tan oladi, mas. jahonning koʻpchilik davlatlarida harbiy xizmatni oʻtash majburiyati faqat erkaklar zimmasiga yuklanadi, keyingi oʻn yilliklarda nogironlar, bolalar, kam sonli tub xalq vakillari uchun alohida konstitutsiyaviy huquqlar belgilab qoʻyila boshlandi va h.k. Fuqarolarning teng xuquqligi prinsip i Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 19moddasida mustahkamlab qoʻyilgan.

Yana q.
-------

* Tenglik

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Choson** (aynan – tonggi goʻzallik) – Koreya tarixidagi ilk davlat (miloddan avvalgi taxminan 1ming yillik). Dastlab Choson – qabila yoki qabila ittifoqi tomonidan barpo etilgan. Miloddan avvalgi 1-asr oxirida Choson Xitoydagi Xanʼ sulolasi tomonidan bosib olingan. Xitoy bosqinchilariga qarshi kurash jarayonida, milodning boshlarida Koguryo, Pekche va Sila kabi ilk oʻrta asr mahalliy davlatlari shakllangan. Choson koreys davlatining nomi sifatida Li sulolasi qaror topishi bilan (1392) vujudga kelgan va 1897-yil Koreyani Texan imperiyasi deb qayta nomlanishiga qadar saklanib qolgan. KXDR barpo etilishi bilan „Choson" atamasi respublikaning rasmiy nomi tarkibiga kirgan (Choson mindjudjuiy inmin konxvaguk).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
SKOTT (Scott) Valter (1771.15.8, Edinburg — 1832.21.9, Abbotsford) — ingliz yozuvchisi, tarixiy roman janrining asoschisi. 1799-yildan Selkirk grafligida sherif, 1806-yildan sud kotibi boʻlib ishlagan. Ilk asari — "Ivan oqshomi" (romantik ballada, 1800). Shotland xalq balladalarini toʻplab, 3 j.li "Shotland hududlari qoʻshiklari" toʻplamini (1803) nashr etgan. S. 9 doston, 26 roman, bir necha qissa hamda adabiytanqidiy va tarixiy asarlar muallifi.

S.ning 1745-yilda Angliyada roʻy bergan tarixiy voqea — yakobitlar quzgʻoloniga bagʻishlangan "Ueverli" romani (1814) unga katta shonshuxrat keltirgan. S. romanlari orasida shotland xalqi hayotidan olingan "Puritanlar" (1816) va "Rob Roy" (1—3j.lar, 1818) asarlari alohida ahamiyatga ega. Agar 1romanida 1660-yilda tarix sahnasiga qayta chiqqan styuartlar sulolasiga qarshi 1679-yilda koʻtarilgan qoʻzgʻolon tasvirlangan boʻlsa, "Rob Roy"da "shotland Robin Gudi" — xalq qasoschisi obrazi yaratilgan. S. romanlaridagi Ueverli va Roy Roy obrazlari, garchand markaziy qahramonlar hisoblansalarda, aslida birbiri bilan kurashayotgan turli siyesiy kuchlarni oʻzaro bogʻlovchi koʻprik vazifasinigina bajaradilar.

1819-yildan keyin S. ijodida roʻy bergan siljish natija I sida yozuvchi asarlarining mavzu doirasi ancha kengaygan. S. | Angliya, Fransiya, Oʻrta yer dengizi mintaqasidagi mamlakatlar hayotiga ham murojaat etgan. Oʻrta yer dengizi tevaragida yashovchi xalqlar hayoti S.ning "Tumor" (1825) va "Graf Robert Parijli" (1832) romanlarida oʻz ifodasini topgan. Angliyaning 12-asr oxiridagi, Fransiyaning Lyudovik XI davridagi tarixi bilan boglik voqealar esa "Ayvengo" (1—3j.lar, 1820), "Kenilvort" (1—4j.lar, 1823), "Vudstok" (1—3j.lar, 1826), "Pert guzali" (1828) romanlarida katta mahorat bilan talqin qilingan. Soʻnggi asarlari tarixiy roman janrining shoh namunalari hisoblanadi S. bu asarlarida Angliya va Shotlandiyada yagona milliy davlatning tashkil topish jarayonini kuzatish bilan birga (mas, "Ayvengo"da) jamiyatdagi turli qatlamlarning maishiy va maʼnaviy hayotini tasvirlashga (mas, "Kenilvort"da) katta eʼtibor bergan.

S.ning 20y.lar ijodida tanqidiy realizm ruhidagi "SentRonan soylari" (1—3j.lar, 1824) romanidan tashqari, tarixiy va tarixiy-adabiy mavzudagi "Napoleon Bonapart xayoti" (1—9j.lar, 1827), "Shotlandiya tarixi" (1—3j.lar, 1830), "Lord Bayronning oʻlimi" (1825) singari asarlari muhim oʻrin egallaydi. S. tarixiy roman janrining qonunqoidalarini ham joriy etgan. S. boshlab bergan tarixiy roman janri 19-asrning 2-yarmida Yevropa, 20-asr boshlarida Osiyo xalqlari adabiyotida keng rivoj topdi. Ayrim hikoyalari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Manbalar
--------

* Sobraniye sochineniy, t. 1—20. M.L. 196065.

Adabiyot
--------

* Pirson X. Valter Skott, M.. 1983.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Inson huquqlari boʻyicha milliy markaz**, Oʻzbekiston Respublikasi Inson huquqlari boʻyicha milliy markazi – OʻzR Prezidentining farmoni (1996-yil 31 okt.) bilan tuzilgan markaz. Inson huquklari va erkinliklarini muhofaza qilishning taʼsirli vositasini barpo etish, xalqaro tashkilotlar hamda huquqni muhofaza qilish tashkilotlari bilan hamkorlikni kengaytirish, davlat muassasalari xodimlari va barcha aholining inson huqukutri boʻyicha madaniyatini oshirish maqsadida, BMTning inson huquqlari va boshqaruv tizimini de-mokratiyalashni qoʻllabquvvatlash dasturiga muvofiq tashkil etilgan. Davlatga qarashli, taxlil, maslahat, idoralararo va muvofiklashtirish organi hisoblanadi. Asosiy vazifalari: inson huquqlari boʻyicha milliy harakat rejasini ishlab chiqish; shu soxaga oid milliy maʼruzalar tayyorlash; tegishli oʻquv-uslubiy adabiyotlar nashr etish, tadqiqotlar oʻtkazish.

Markaz huzuridagi jamoatchilik bilan aloqalar boʻlimi va bolalar qabulxonasida bepul yuridik maslahatlar beriladi. Inson huquqlarini buzish hollari yuzasidan fuqarolarning ariza va shikoyatlari koʻrib chiqilib, hal etiladi. Markaz BMT maxsus boʻlinma va tashkilotlari, Yevropa Xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti (YEXHT) Demokratik muassasalar va inson hukuklari boʻyicha byurosi, AQSH, Angliya, Fransiya, Italiya, Hindiston kabi davlatlarning elchixonalari, Amerika yuristlar assotsiatsiyam, K. Adenauer fon-di, Soros fondi, F. Ebert fondi va sh. k. jamgʻarmalar bilan yaqin hamkorlikda faoliyat yuritadi. BMT Taraqqiyot dasturi (PROON) bilan birga taʼsis etilgan „Demokratlashtirish va inson huquqlari" ilmiy-ommabop jurnali oʻzbek, ingliz va rus tillarida chop etiladi. Markaz huzurida inson huquqlari boʻyicha ommaviy kutubxona tashkil etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Batkan**

(fransuzcha: *jargon* *safsata*) — biror ijtimoiy guruhning oʻziga xos leksikasi, fonetikasi va grammatikasi bilan umum soʻzlashuv tili va mahalliy dialektlardan farq qiladigan tili. Jargon muayyan ijtimoiy muhitda yuzaga keladi va shular manfaatiga xizmat qiladi (maye, talabalar, harbiy xizmatchilar, turli kasb, mashgʻulot egalari orasidagi Jargon). Bunday Jargonlarni kuchli rivojlangan va aniq terminlarga ega biror kasb tili bilan aralashtirmaslik lozim. Jargon ham leksik, ham uslubiy jihatdan turli-tuman, tezda oʻzgaruvchan, barqaror boʻlmaydi. 

Masalan, yoshlar orasida "ketdim" oʻrnida "sirpandim", "pul" oʻrnida "soqqa", "dollar" oʻrnida "koʻki"; sanʼatkorlar orasida "xizmat uchun haq olmaslik" oʻrnida "tom suvoq", "pul" oʻrnida "yakan" va h. k. Jargonlar uchraydi. Jargon badiiy ijodda asar qahramoni xususiyati, tabiatini ochib berish uchun xizmat qiladi. 

Jargonlar turli tillarda soʻzlashuvchi xalqlar vakillarining bir-birlari bilan aloqa qilishida yoki turli xalq vakillari yigʻiladigan joylar (maye, chegara, portlar)da ham paydo boʻladi. Jargonlar qaysi ijtimoiy guruh orasida yuzaga kelgan boʻlsa, deyarli faqat shu guruh vakillari uchun tushunarli boʻladi, shu toifadagilarning vaziyat, sharoit taqozasiga koʻra boshqalardan yashirin tutiladigan maqsadlariga xizmat qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Merritt Elizabeth Mathias** (1990-yil 2-iyulda tugʻilgan) — amerikalik futbolchi, hozirda Milliy ayollar futbol ligasida (NWSL) Shimoliy Karolina Jasorat jamoasida oʻynaydi. U ilgari „Kanzas Siti" va „Sietl Reign" klublarida oʻynagan.

Yoshligi
--------

Alabama shtatining Birmingem shahrida tugʻilgan Mathias Birmingemdagi Oak Mountain oʻrta maktabida oʻqigan va oʻynagan. Mathias Soccer Buzz Magazine maʼlumotlariga koʻra, mamlakatdagi eng yaxshi yollanganlardan biri edi. U 2007-yilda Parade Magazine oʻrta maktabining Butun Amerika tanlovi va 2006 va 2007-yillarda Butun Amerika milliy oʻrta maktab murabbiylari assotsiatsiyasining tanlovi boʻlgan.

### Shimoliy Karolina universiteti, Texas A&M universiteti, 2008-2011

Mathias Chapel-Xilldagi Shimoliy Karolina universitetida oʻqigan va u erda 2008 va 2009-yillarda ikki mavsum davomida Tar Heels uchun oʻynagan, Texas A&amp;M universitetiga oʻtishdan oldin u erda qishloq xoʻjaligida etakchilik va rivojlanish boʻyicha ixtisoslashgan. Aggies bilan birinchi mavsumida u 20 oʻyinda maydonga tushdi va toʻqqizta gol urdi — bu jamoadagi uchinchi eng yaxshi oʻyin. U All-Big 12 birinchi jamoasi va Big 12 All-Newcomer jamoasiga tayinlangan. U, shuningdek, haftaning ikki marta Big 12 oʻyinchisi boʻlgan. Oʻzining katta yilida u barcha 24 oʻyinda qatnashdi va sakkizta gol urdi, shu jumladan uchta oʻyin gʻolibi. U 11 golli uzatma bilan jamoada ikkinchi oʻrinni egalladi va mavsumda 93 zarbasi bilan barcha oʻyinlarda Katta 12 konferensiyasini boshqardi, har bir oʻyinda 3,88 zarba bilan ikkinchi oʻrinni egalladi. U oʻn bir golli uzatmada uchinchi oʻrinni egalladi va har bir oʻyinda 0,46 ball bilan uchinchi oʻrinni egalladi. Matias Top Drawer Soccer’ning Big 12 Top 20 oʻyinchi reytingida ikkinchi oʻrinni egalladi va All-Big 12 First Team hamda Big 12 All-Turnir jamoasiga kiritildi. Mathias mavsumni milliy miqyosda 17-oʻrinda yakunladi, har bir oʻyinda golli uzatma boʻyicha 35-oʻrinni egalladi.

Jamoalardagi faoliyati
----------------------

### Nyu-York Fury, 2012-yil

WPS katlandıktan soʻng, Mathias WPSL Eliteʼnin Nyu-York Fury bilan oʻynash uchun imzo chekdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „National team roster – 2022 Concacaf W Championship: USA" (PDF). *CONCACAF* (2022-yil 8-iyun). 2022-yil 8-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 8-iyun.
2. ↑  „Merritt Mathias".  University of North Carolina.
3. ↑  „Texas A&M player profile". 2017-yil 14-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 10-aprel.
4. ↑  „Merritt Mathias".  FC Kansas City. Qaraldi: 2013-yil 19-may.
**JUMPER** (ivritcha: *מנתר* „Jumper") – Isroilning taktik raketa tizimi.

Israel Aircraft Industries tomonidan ishlab chiqilgan taktik raketa tizimi. U birinchi marta 2009-yil 2-sentyabrda Isroilning Latrun shahrida boʻlib oʻtgan uchinchi yillik mudofaa konferensiyasida namoyish qilindi.

JUMPER raketa tizimi Isroil qurolli kuchlarining 2006-yilda Livanda oʻtkazgan operatsiyalarini baholash natijalari asosida ishlab chiqilgan (Ikkinchi Livan urushi).

Jumper avtonom boʻlib, texnik xizmat koʻrsatuvchi xodimlarni va ishlash uchun maxsus vositani talab qilmaydi. Raketalar bilan uchiriladigan konteynerlar blokga birlashtirilgan va maʼlum bir tashuvchiga bogʻlanmagan, ular istalgan transportda oʻz manziliga yetkaziladi. Jumper bir nechta ishga tushirish moslamalaridan iborat – yuk mashinalariga yoki yerga joylashtirilishi mumkin boʻlgan raketa bloklari va bilvosita oʻq otish joylaridan 2000 kilometrgacha masofada joylashgan nishonlarni aniq yoʻq qilishga imkon beradi.

Raketa tizimining oʻlchami 1,5 × 1,5 m va balandligi 2,5 m boʻlgan har bir blokda oʻn beshta konteyner mavjud boʻlib, ulardan oʻn toʻrttasi raketalarni oʻz ichiga oladi, oʻn beshinchisida yongʻinni boshqarish tizimiga kiritilgan uskunalar mavjud. Ular raketalarni vertikal ravishda uchirish uchun moʻljallangan. Jihozni qayta yuklash juda oddiy – jarayon boʻlib, unda askarlar boʻsh konteynerlarni toʻliqlariga almashtiradilar.

Uzunligi 1,8 m, diametri 160 mm, ogʻirligi 63 kg boʻlgan Jumper raketasi jangovar vazifalarga qarab har xil turdagi jangovar uskunalat bilan jihozlanishi mumkin. Ular inersial va GPS tizimlariga ega boʻlib, yakuniy bosqichda ular lazer belgisi yordamida nishonga yoʻnaltirilishi mumkin.

Ishlab chiqaruvchining fikriga koʻra, usgbu majmua har qanday ob-havo sharoitida kechayu kunduz zirhli va havo kuchlari ishtirokisiz jang maydonida quruqlikdagi qoʻshinlarga oʻt oʻchirishni taʼminlash uchun turli nishonlarga zudlik bilan va samarali oʻq otish imkonini beradi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

Havolalar
---------

* (Wayback Machine saytida 2016-04-02 sanasida arxivlangan)

* 
*
Kambodjaliklar kundalik hayotida korruptsion amaliyotlarga duch keladigan sohalarga tibbiy xizmatlar olish, yo'l harakati qoidalarini buzish va sud hukmlari kiradi. Litsenziyalar va ruxsatnomalar, xususan, qurilishga oid ruxsatnomalar olishda keng qog‘ozbozliklarga yo‘l qo‘ymaslik va bu jarayonda pora talab va taklif qilish odatiy hol ekanligidan kompaniyalar xabardor bo‘lishga chaqiriladi. 2010-yilda qabul qilingan Korruptsiyaga qarshi qonun ma'lumot tarqatuvchilarni himoya qilmaydi va agar ular isbotlab bo'lmaydigan korruptsiya haqida xabar bergan bo'lsa, xabar beruvchilar 6 oygacha qamoqqa olinishi mumkin.

Miqdori
-------

Kambodjada odam savdosi va jinsiy savdo muhim muammolardir. Pnompendagi odam savdosiga qarshi kurash bo‘limi buning misoli. 

Transparency International tashkilotining 2017-yilgi Korruptsiyani idrok etish indeksida mamlakat 180 mamlakat ichida 161-o‘rinni egalladi. Transparency International tashkilotining 2021-yilgi korruptsiyani idrok etish indeksida mamlakat 180 mamlakat ichida 157-o‘rinni egalladi.

Korruptsiyaga qarshi kurash
---------------------------

2012-yil yanvar oyida Milliy Assambleya Kambodjaning davlat sektorida keng tarqalgan korruptsiyaga qarshi kurashish maqsadida davlat xaridlari to'g'risidagi birinchi qonunini qabul qildi. 2010-yilda hukumat kompaniyalarga tijorat nizolarini sud tizimiga qaraganda tezroq va arzonroq hal qilish imkonini berish uchun Kambodjada nizolarni hal qilishning birinchi muqobil mexanizmi bo'lgan Milliy arbitraj markazini yaratdi. Markazning rasmiy faoliyati 2012-yil boshiga qadar kechiktirildi 

Kambodja hukumati 2010-yil mart oyida Korruptsiyaga qarshi qonunni qabul qildi. Yangi qonunga ko‘ra, korrupsiyada aybdor deb topilgan har qanday mansabdor shaxs 15 yilgacha ozodlikdan mahrum etilishi mumkin. Kambodjaning "Korrupsiyaga qarshi kurash to'g'risida"gi qonuniga ko'ra, davlat xizmatlarini olish uchun osonlashtiruvchi to'lovlarga murojaat qilgan odamlar endi qattiq jazoga tortiladi; bu qabul qiluvchi tarafdagi davlat amaldorlariga ham tegishli.

Manbalar
--------

1. ↑  „Cambodia Corruption Profile".  Business Anti-Corruption Portal. 2015-yil 16-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 15-iyul.
2. ↑  „Cambodia UN ACT". *UN ACT*.
3. ↑  „Corruption Perception Index 2017". 2018-yil 24-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 7-dekabr.
4. ↑  „Corruption Perception Index 2021".

Havolalar
---------

* Korruptsiyaga qarshi biznes portalidan Kambodja korruptsiya profili
**Neʼmat Arslon** (1941-yil 7-iyun Qashqadaryo viloyati, Shahrisabz tumani, Takiya qishlogʻi) — oʻzbek adibi. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.

Tarjimai holi
-------------

Neʼmat Arslon 1941-yil 7-iyun kuni Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumani Miraki qoʻrgʻonchasi yaqinidagi Takiya qishlogʻida dunyoga keldi. U 1965-yilda Samarqand davlat universitetini tamomlagan. 1971—1980-yillardan boshlab „Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati" gazetasi, „Yoshlik", „Sharq yulduzi" jurnallarida hikoya, qissa, romanlari nashr etila boshladi.

Ijodi
-----

Neʼmat Arslonning dastlabki „Osmonni kim koʻtarib turadi?" nomli hikoyasi „Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati" gazetasida nashr etildi. Shundan soʻng „Mahmasharif xabardor", „Ayol suvratiga chizgilar", „Bir yigitning xayoli", „Quyoshning koʻz yoshlari", „Dengizda suzardi bir kema", „Kafolat", „Qoʻmondon" nomli asarlari birin-ketin chop etildi. Adibning ikkinchi kitobi „Ayol suvratiga chizgilar" deb nomlandi. Bu kitobga „Muhabbat oʻyini", „Osmonning boʻyogʻi", „Aravakash", „Oqqanotli kapalak", „Enaga", „Bugʻdoyzorda", „Betakror hilqat" kabi bir qator hikoyalar jamlangan.
U oʻtgan asrning 90-yillarida modernizm yoʻnalishida „Adam vodiysi", „Mavhumot" nomli romanlarini yozdi. Neʼmat Arslon oʻz asarlari haqida shunday deydi: „Men har bir asarimni jahon adabiyoti asarlariga xos qilib yozishga harakat qilaman. Baʼzida hayot tashvishlaridan charchasam, asarlarimdagi oʻzim yaratgan Keshkash shahriga qochib ketaman. Uning koʻchalari, hiyobonlari, oʻzim yaratgan shu shahar kishilari davrasida yashayman".

Oilasi
------

Adibning bobosi Mulla Toʻraboy — adabiyotni yaxshi biladigan arab, fors tillarida gaplasha oladigan kishi. Onasi Nusrat aya adabiyotga qiziquvchan ayol boʻlgan. Ishtiyoqi kelganda Muqimiydan, Furqatdan, Navoiy va Hofizdan sheʼrlar aytardi. Ikki togʻasi — Abdurashid va Xudoyberdi ham hayotini adabiyotsiz tasavvur eta olmaydigan kishilar.

Manbalar
--------

1. ↑  "Неъмат Арслон (1941) - www.ziyouz.uz"
2. ↑  "Ne’mat Arslon. Ashirit|Xurshid Davron kutubxonasi"
3. ↑  Modernizm — (italyancha *modernismo —* „zamonaviy oqim"; lotinchadan kelib chiqqan *modernus —* „zamonaviy, yangi") XIX asrning ikkinchi yarmi, XX asrning 50—60-yillarida Yevropa, AQSH adabiyoti va sanʼatida rivoj topgan oqim va yo'nalishlarning umumiy nomi.
**Sherali (Serali) Munaytpasovich Lapin** (1868, Oqmachit – 1919, Samarqand) – „Shuroyi ulamo" tashkiloti rahbarlaridan biri (1917—1918).

Toshkentdagi Turkiston oʻqituvchilar seminariyasini, Sankt-Peterburg universiteti yuridik fak-tini tugatgan (1904). Samarqand viloyati harbiy gubernatorligi mahkamasida tarjimon boʻlib ishlagan. 1895-yil Samarqandda uning 2 asari: „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat" (4000 ta soʻz va oʻzbek tilining qisqacha grammatikasi bilan) va „Samarqand shahri tarixiy yodgorliklaridagi yozuvlarning tarjimasi" (rus tilida) bosilib chiqqan. L. Goʻri Amir, Shoxizinda maqbaralari, Bibixonim jome masjidi, Bibixonim madrasasi, Shayboniyxon daxmasi va boshqa meʼmoriy yodgorliklardagi yozuvlarni ilk marta rus tiliga tarjima qilgan. Markaziy rus matbuotida turkiy xalqlar tarixi, dini va madaniyati toʻgʻrisida ilmiy maqolalar eʼlon etgan. Turkistonda jadid – yangi usul maktablari ochish talabi bilan chiqqan. 1916-yil dagi qoʻzgʻolonlarda qatnashgan oʻzbek, qozoq, qirgʻiz va boshqa xalqlarning vakillarini sudda advokat sifatida oʻlim jazosidan himoya qilgan.

„Shoʻroi ulamo" tashkilotining Toshkent shoʻʼbasini boshqargan (1917—18). Samarqanddagi Shohizinda qabristoniga dafn etilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Mustafo Choʻqay oʻgʻli, Istiqlol jallodlari [1917-yil xotiralari], T. 1997; Aʼzamxoʻjayev S. Turkiyeton Muxtoriyati, T. 2000; Turkestan v nachale XX veka: k istorii istokov natsionalnoy nezavisimosti, T. 2000; Rajabov K,. Haydarov M. Turkiston tarixi (1917— 1924-yil), T. 2002; Oʻzbekiston tarixi (1917-1991 i.), T. 2002.Qahramon Rajabov, Murodilla Haydarov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Telemexanika tizimi** - masofadan turib radioaloqa yoki simli aloqa kanali boʻyicha operator (kompyuter) dan boshqarish obʼyektiga signallar uzatadigan va qaytgan axborotlarni nazorat qiladigan texnika vositalari majmui. Boshkarish punkti (BP), bir yoki bir necha nazorat punkti (NP) hamda BP va NP ni ulovchi aloqa liniyasidan iborat.

Telemexanika tizimining toʻplangan (bitta NP chegarasidagi) obʼyektlarga va tarqoq obʼyektlarga moʻljallangan xillari bor. Birinchi turga misol sifatida alohida qurilish krani, samolyot va boshqalarni boshkarish tizimlari, ikkinchi turga gaz va neft quvurlari, sugʻorish tizimlari, temir yoʻl uzellari, korxona va boshqalarni boshkarish tizimlari kiradi. Telemexanika tizimida nazorat qilinadigan va boshkariladigan axborotlarning barchasi yoki faqat baʼzi turlari uzatilishi mumkin. Faqat obʼyektlarning parametrlari haqida axborot uzatiladigan Telemexanika tizimi teleoʻlchash, nazorat qilinadigan obʼyektning vaziyati haqidagi axborot uzatiladiganini telesignalizatsiya, faqat boshqarish "buyruklari" uzatiladigani teleboshqarish tizimi deb ataladi. Kompleks Telemexanika tizimida nazorat va boshqarish axborotlarining barcha turlarini uzatish mumkin.

Telemexanika tizimi xalq xoʻjaligi va sanoatning turli sohalarida, kosmonavtika, aviatsiya va boshqalarda keng qoʻllaniladi (qarang Telemexanika).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"Samarqand" davlat muzey-qoʻriqxonasi** — Samarqand shahri va Samarqand viloyatida muzeylarni markaziy boshqarish, tarixiy, madaniy va sanʼat yodgorliklarini saqlash va roʻyxatga olishni nazorat qilish, yodgorliklarni taʼmirlash va konservatsiyalashni boshqaruvchi tashkilot. 

1982-yil Oʻzbekiston madaniyati va sanʼati tarixi muzeyi va uning boʻlimlari, shuningdek Samarqand shahri va Samarqand viloyatidagi meʼmoriy yodgorliklar negizida tashkil qilingan. Muzey-qoʻriqxona tarkibiga 11 ta muzey — Oʻzbekiston madaniyati tarixi davlat muzeyi (bosh muzey), Viloyat oʻlkashunoslik muzeyi, Samarqand shahar tarixi - Afrosiyob muzeyi, Mirzo Ulugʻbek rasadxonasi muzeyi - majmuasi, Sadriddin Ayniy yodgorlik uy-muzeyi, Kattaqoʻrgʻon sh. tarixi oʻlkashunoslik muzeyi, Ishtixon tuman tarixi muzeyi, Paxtachi tuman tarix muzeyi, Ergash Jumanbulbul oʻgʻli yodgorlik muzeyi, Hoji Abdulaziz Abdurasulov uy - muzeyi, Mahmudxoʻja Behbudiy uy - muzeyi va 3 ta meʼmoriy obidalar — Amir Temur maqbarasi, Bibixonim jomeʼ masjidi, Nodir Devonbegi madrasasi kiradi. Muzey-qoʻriqxona Samarqand viloyati hududida joylashgan muzeylar xazinasidagi noyob osori atiqalar va tarixiy obidalarni avaylab asraydi, ilmiy jihatdan oʻrganadi, ularni yangi topilmalar bilan boyitadi, ular asosida yangi ekspozitsiya va koʻrgazmalar tashkil qiladi; shuningdek, ular haqida kitoblar, katalog, buklet, yoʻl koʻrsatkichlar nashr etadi, tarixiy obidalarda muzeylashtirish ishlarini olib boradi, muzey-qoʻriqxona hududida amalga oshiriladigan qurilish va taʼmirlash ishlarini nazorat qiladi. Tarixiy, madaniy va sanʼat yodgorliklarini saklash boʻyicha mavzuli (jumladan, Oʻzbekiston sanʼati va boshqa) kinolektoriy va xalq universiteti mashgʻulotlarini oʻtkazadi.

Muzey-qoʻriqxona xazinasida oʻzbek xalqi madaniyati va sanʼati tarixining barcha davrlardagi taraqqiyotini aks ettiradigan asl yodgorliklar — 235 mingdan ziyod eksponatlar saqlanadi (2022). Muzey-qoʻriqxona maʼmuriyati Oʻzbekiston madaniyati tarixi davlat muzeyi binosi (Samarqand shahar Mirzo Ulugʻbek koʻchasi 148-uy)da joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahim Qayumov. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ustaxona** — 1) kasbhunar egalari — ustalar ishlashi uchun maxsus jihozlangan joy, ishxona. Sharq (jumladan, Oʻrta Osiyo)da ustalar, asosan, koʻcha yuziga qaratib, uylaridan maxsus joy ajratib, U. qilganlar; shu tarzda zargarlik, temirchilik va boshqa U.lar mahalla (rasta)lari yuzaga kelgan. Shuningdek, U.da ustalar ishlash bilan birga "ustashogird tizimi" asosida shogirdlar ham tayyorlagan; bu anʼana hozir ham saqlangan; 2) sanoat korxonalarida tuzatish ishlari olib boriladigan boʻlim; 3) ijodkor, jumladan, rassom, haykaltarosh va boshqalarning ish (ijod) xonasi (yana k. Studiya).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Neville Chamberlain** (1869.18.3, Ejboston, Birmingem — 1940.9.11, Xikfild) — Buyuk Britaniya davlat arbobi. Konservatorlar partiyasi rahbarlaridan biri. 1915—16 yillarda Birmingem shahrining lordmeri. 1918-yildan parlament aʼzosi (konservatorlar partiyasidan). Pochta vaziri (1922—23), Sogʻliqni saklash vaziri (1923, 1924— 29, 1931). Moliya vaziri (193137). Konservatorlar partiyasi raisi (1930— 31). 1937—40 yillarda bosh vazir va konservatorlar partiyasi rahbarlaridan biri. Gitler, Mussolini va Daladye bilan 1938-yilda Myunxen bitimini imzolagan. Ch. 1939 i. Moskvada bulib utishi koʻzda tutilgan agressorlarni jilovlashga qaratilgan harbiysiyosiy ittifoq boʻyicha muzokaralarni barbod qilganlikda ayblangan. Natijada Angliya nihoyatda ogʻir vaziyatda Ikkinchi jahon urushiga kirgan. Ayni vaqtda Ch. Germaniya agressiyasini Sharqqa, yaʼni SSSRga qarshi yunaltirish buyicha koʻp harakatlarni amalga oshirdi. Germaniya 1940-yilning bahorida Gʻarbiy frontda keng kulamda xujumga utganda Ch. bosh vazir lavozimidan isteʼfoga chiqishga majbur bulgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Xiva ichan qalʼa muzey-qoʻriqxonasi** – Xiva shahridagi muzeyqoʻriqxona; Xorazmning qad. moddiy va madaniy yodgorliklarini, avloddanavlodga oʻtib kelayotgan oʻziga xos anʼanalarini saklash, oʻrganish va targʻib qilish bilan shugʻullanadigan madaniymaʼrifiy muassasa. 1920-yil Koʻhna Ark (Arzxona)da koʻrgazmamuzey tarzida ochilgan; 1924-yil Toshhovlita koʻchirilgan. 1969-yildan Xorazm tarixiyinqilobiy muzeyi „Ichan qalʼa" muzeyqoʻriqxonasi bilan birlashtirilib, hozirgi nomi bilan ataladi. 1990-yilda Ichan qalʼa oʻzining tarixiy ahamiyatga ega maydonlari (Dishan qalʼa devori xarobalariga qadar boʻlgan hududi) bilan Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

Muzeyqoʻriqxona 26 ga maydonni egallagan boʻlib, uning tarkibida 54 ta tarixiy obidalar bor, 3253,2 kv. m maydonni Xorazmning qadimdan hozirgi davrigacha boʻlgan boy tarixi, moddiy va maʼnaviy madaniyatini oʻzida aks ettirgan 13 ta doimiy muzeyekspozitsiyalar tashkil qiladi: Koʻxna Arkda – Qad. Xorazm; Muhammad Rahimxon madrasasida – Tarix va adabiyot; Qozi Kolon madrasasida – Musiqa tarixi; Shergʻozixon madrasasida – Tabobat; Islomxoʻja madrasasida – Xalq amaliy sanʼati; Abdullaxon madrasasida – Tabiat; Muhammad Panoh Madrasasida – Avesto; Toshhovlida – Hunarmandchilik; Arabxon madrasasida – Asosiy fond va boshqa

Muzeyqoʻriqxona fonddagi 50 mingdan ziyod eksponatlar (2004) – arxeologik topilmalar (1109 ta), qurolaslahalar (120), turli davrlarda zarb qilingan nodir tangalar (14895), amaliy sanʼat buyumlari (2309), uyroʻzgʻor anjomlari (1815), tasviriy sanʼat asarlari (127), noyob kitob va hujjatlar (4954), fotofotonegativ hujjatlar (3071) va boshqa noyob osoriatiqalarni, tarixiy obidalarni avaylab asraydi, ilmiy jihatdan oʻrganadi, ularni topilmalar bilan boyitadi va boshqa ishlarni amalga oshiradi.

Mustaqillik yillarida Shayx Mavlon bobo, Koʻhna Ark, Sayd Mahroʻyekon majmuasi, Shayx Qalandarbobo, Qibla Tozabogʻ majmualari, Bibi Xojar maqbarasi, Muhammad Rahimxon, Musa Toʻra madrasalari, „Ichan qalʼa" koʻchalarida taʼmirlash va obodonlashtirish ishlari nihoyasiga yetkazildi. Muzeyqoʻriqxona hududida sayyohlar uchun internet markazlari ochilgan.

Komiljon Xudoyberganov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |