recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sulaymon Buxoriyning "Lug'ati chig'atoyi va Turk Usmoniy" asari**
Sulaymon Buxoriy — XIX asrda yashagan mashhur o'zbek olimlaridan biri. U Buxorodagi madrasada o'qidi, Turkiyada (Istambulda) hayot kechirdi. Vengriyada turkologlar anjumanida (1860) ishtirok etdi. Uning lug'at tuzishgan mana shu anjuman qatnashuvi sabab bo'ldi. 
Shayx Sulaymon Buxoriyning lug'ati taniqli turkolog I. Kunosh tomonidan nemis tiliga tarjima qilindi va 1902 - yilda Budapeshtda nashr etildi.

Asar uch qismdan iborat: 
a)*Birinchi qism* muqaddima bo'lib, u **"Manzumai chig'atoy"** deb nomlangan. Bu qismda muallif asarning yozilish sababi, o'zining tarjimai holi va lug'atning tuzilishiga oid ma'lumotlarni keltiradi.
b)Asarning *ikkinchi qismi* **"Qavoid"** deb nomlangan. Bu qism asli eski o'zbek tilining grammatik ocherkidir. Unda muallif, til qurilishiga oid tushunchalar bilan bir qatorda, chig'atoy tilining o'ziga xos xususiyatlarini, uning boshqa turkiy tillarga o'xshash va ulardan farqli tomonlarini ham aytib o'tadi. Turkiy tillarni bunday qiyoslash asarning yutuqlaridan hisoblanadi.
c)Sulaymon Buxoriy asarining *uchinchi qismi*ni lug'at tashkil etadi. Unda eski o'zbek tilida ishlatilgan 7000 ga yaqin so'z va turg'un birikma usmonli turk tili vositasida izohlanadi. So'z ma'nolarining izohlari Alisher Navoiy va boshqa adiblarning asarlaridan olingan misollar bilan asoslab beriladi.
Sulaymon Buxoriyning ushbu asari eski o'zbek tilini o'rganishda jiddiy va ishonchli manbalardan biri sifatida katta ahamiyatga ega.

1. ↑  Qo'chqortoyev, Iristoy*. Turkiy filologiyaga kirish*, Toshkent, 1984 — 29 bet.
**Proporsiya** (lot. proportio — munosabat), mutanosib — 1) matematikada — a, b, c, d toʻrt kattalikning ikki nisbati orasidagi tenglik: a:b=c:d. Bunda a, b, c, d — P. hadlari; a va d — chetki, b va c — oʻrta hadlar deyiladi. P.ning asosiy xossasi: oʻrta hadlari koʻpaytmasi chetki hadlar koʻpaytmasiga teng bc=ad. Bu asosiy xossasi orqali P.ning toʻgʻriligi tekshiriladi va uning biror hadini boshqa hadlar orqali ifodalash mumkin; karrali va butun sonli nisbatli P.dan tashqari, irratsional nisbatlarga keladigan mutanosiblashtirish sistemalari keng tarkalgan (mas, oltin kesim); 2) sanʼat va meʼmorlikda — badiiy asar yoki bino (inshoot) elementlarining bir-biriga nisbatan uygʻunligi; 3) keng maʼnoda — qismlarning oʻlchamlarining oʻzaro nisbati, umuman, narsalar oʻrtasidagi miqdoriy munosabat.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Orenburgdagi Urush bolalariga yodgorlik** — Orenburgdagi Ulugʻ Vatan urushida qurbon boʻlgan bolalarga oʻrnatilgan yodgorlik.

Tarixi
------

2010-yil dekabr oyida L. A. Guskov nomidagi shahar bogʻida, „Region" telekompaniyasining, shuningdek, Orenburg kazaklari „Slavyanskoye" shahar kazaklari jamiyatining tashabbusi va faolligi bilan Orenburgda urush bolalariga bagʻishlangan yodgorlik toshlari qoʻyildi. Ushbu yodgorlikni yaratish uchun mablagʻ yigʻishda oddiy orenburgliklar ishtirok etdi. Faqat 2013-yilning 9-sentabr kuni shahar yubileyini nishonlash chogʻida monumentning tantanali ochilishi boʻlib oʻtdi, unda fotokoʻrgazma, shuningdek, urush faxriylari va bolalari oʻzlarning ijodini va mashhur mualliflarning sheʼrlarini oʻqishgan maydonchada davom etti. Tashabbus guruhining barcha aʼzolari ana shunday salmoqli tarixiy-madaniy maskanning barpo etilishi va ochilishiga qoʻshgan hissasi uchun taqdirlandi.

Bronzadan yasalgan haykaltaroshlik kompozitsiyasida birovning katta oʻlchamli kiyimida sovuqdan qochib ketayotgan aka va singil tasvirlangan. Ularning yuzlarida qoʻrquv ifodalanadi va ularning yaqinida yotgan oʻyinchoq Ulugʻ Vatan urushi yillarida front ortida yashash va ishlashdek ogʻir taqdirni boshdan kechirgan bolalar ekanligini eslatadi. Yekaterinburgda quyilgan haykaltaroshlik kompozitsiyasi Sultaev granitidan ishlangan poydevorga oʻrnatilgan va granit plitalari bilan qoplangan dumaloq baland platformada joylashgan. Poydevorning pastki qismida, granit prizmada bronza yodgorlik peshtaxtasi oʻrnatilgan va unga quyidagi yozuv bitilgan: *"Urush bolalariga ― 1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushi"*.

Yodgorlik gʻoyasi Chelyabinsklik haykaltaroshlar guruhi — Maksim Vedernikov va Olga Axrameeva tomonidan mujassamlangan, kompozitsiya muallifi Orenburg bosh rassomi Natalya Brovko.

Manbalar
--------

1. ↑  „Прошлое, настоящее и будущее парка им. Л. А. Гуськова". 1-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyun 2020-yil.
2. ↑  „Памятник детям войны (Оренбург)". 1-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyun 2020-yil.
3. ↑  „Памятник детям войны". 29-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyun 2020-yil.
4. ↑  „Памятник детям войны (Оренбург)". 30-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyun 2020-yil.
5. ↑  „В Оренбурге состоялось открытие памятника «Дети войны»". 29-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyun 2020-yil.
6. ↑  „Монумент, от которого наворачиваются слезы". 21-sentabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-mart 2022-yil.
7. ↑  „Ведерников Максим Сергеевич". 30-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyun 2020-yil.
8. ↑  „Ахрамеева Ольга Владимировна". 28-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyun 2020-yil.
9. ↑  „Пространство Натальи Бровко". 30-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyun 2020-yil.

Havolalar
---------

* Памятник «Дети войны»
* Памятник «Дети войны»
* НЕОБЫЧНЫЕ ПАМЯТНИКИ (ДЕТЯМ ВОЙНЫ)
**Likimniy** (qadimgi yunoncha: *Λῐκύμνιος*) — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Elektrion va Mideaning oʻgʻli. Pterelaus oʻgʻillari bilan jangda tirik qoladi, chunki u juda yosh boʻladi. Amfitrion bilan Fibaga kelib, Perimedga (Alkayning qizi) turmushga chiqadi. Gerkules bilan birga Fivadan chiqib, Tiringa yetib keladi. Likimniusning oʻgʻli Eon Gipplocoon oʻgʻillari tomonidan Lakedaemonda oʻldirilgan.

Gerkules uni oʻlimidan oldin Delfiga yuborgan. Tlepolem Geraklidning Peloponnesda qolishining birinchi davrida tasodifan Likimniusni oʻldiradi. Boshqa bir hikoyaga koʻra, Gill magʻlubiyatga uchraganidan soʻng, oʻgʻillari va Tlepolis bilan Argos tomonidan ixtiyoriy ravishda qabul qilinadi va Argosga joylashdi.

Argosda uning qabri. Tirin akropoli uning nomi bilan atalgan.

Yevripidning „Likimniy" va Ksenokl oqsoqol „Likimniy" tragediyasining bosh qahramoni boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑   Mifi narodov mira. M. 1991-92. V 2 t. T.2. S.54
2. ↑   Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka II 4, 5-6
3. ↑   Nikolay Damasskiy. Istoriya, fr.13 Yakobi
4. ↑   Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka II 7, 3; Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka IV 33, 5
5. ↑   Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka IV 38, 3
6. ↑   Gomer. Iliada II 663; Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka II 8, 2
7. ↑   Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka IV 58, 7; V 59, 5
8. ↑   Pindar. Olimpiyskie pesni VII 28
9. ↑   Pavsaniy. Opisanie Elladi II 22, 8
10. ↑   Strabon. Geografiya VIII 6, 11 (str.373)
**Mohtobi** — ertapishar oʻrik navi. Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutining Samarqand filialida chiqarilgan. Daraxti boʻyi va shoxlanishi oʻrtacha. Mart oxiri — aprel boshlarida gullaydi. Arzami va Koʻrsodiq navlari bilan yaxshi changlanadi. Iyunning oxirlarida pishadi. Mevasi vazni 30—40 g. Meva choki sezilmaydi. Poʻsti yaltiroq, yupqa, tusi sargʻish, meva yuzasida pushti nuqtalar uchraydi. Etining rangi och sariq, shirali, sersuv, xushboʻy, bir oz nordonroq. Qurgʻoqchilikka chidamli. Koʻchati ekilgach, 7—8-yili hosilga kiradi, 15—16 yoshida yaxshi hosil beradi. Bir tupidan 150 kg hosil olinadi. Mevalari barobar pishmaydi. Yangiligida isteʼmol qilinadi, povidlo yoki jem tayyorlanadi. Zarafshon vodiysida koʻp ekiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Schizaphis graminum usda
**Oʻsimlik bitlari**, shiralar — tengqanotli xartumli hashortlar kenja turkumi. Mingga yaqin turi maʼlum. Tana uz. 0,5—6,0 mm, tuxumsimon yoki oval shaklda, rangi och yashildan qoʻngirgacha. Boshi kamharakat, sanchibsoʻruvchi ogʻiz apparati xartum koʻrinishida boʻlib, boshining orqa qismidan boshlangan boʻgʻimlardan tashkil topgan. Moʻylovlari 3—6 boʻgʻimli. Koʻpincha qanotsiz. Toʻptoʻp boʻlib yashaydi. Qanotlilari bir oʻsimlikdan boshqasiga koʻchib oʻtadi. Oʻsimlik bitlarining rivojlanish sikli: odatda, tuxum holida ikki yoki koʻp yillik oʻsimliklarda qishlaydi; bahorda tuxumdan qanotsiz urgʻochi — asoschi vujudga kelib, 50—70 lichinka tugʻadi, bular tez orada rivojlanib voyaga yetadi; ikkinchi va navbatdagi keyingi avlodining voyaga yetgan individlari ham qanotsiz (partenogenetik, tirik tugʻib koʻpayadi va qanotsiz qiz avlodni vujudga keltiradi). Rivojlanish sikli urugʻlangan tuxum qoʻyish bilan tugallanadi (mas, dukkaklilar va lavlagi Oʻ.6.). Oʻsimlik bitlarilarining rivojlanish davri havo haroratiga bogʻliq holda 3—20 kun. Mavsumda 2026 avlod beradi. Urgʻochisi yoz oyida 14 kungacha yashaydi. Qanotli urgʻochilar kuniga 1—2 lichinka, qanotsizlari esa 5—10 lichinka tugadi. Ozgina yogʻingarchilik shiralarning rivojlanishiga yaxshi sharoit yaratadi; yirik tomchili, surunkasiga yoqqan shiddatli yomgʻirlar ochiq yashovchi shiralarni yuvib, nobud qiladi. Oʻsimlik bitlari bargnovdadagi shirani soʻradi. Natijada oʻsimlik poyasi va ildizidagi uglevodlar zaxirasi keskin kamayadi. Bu esa barglarning buralishi, novdalarning qingʻirqiyshiq oʻsishi, toʻqimalarning kasallanib shish, bujgʻun va boshqalar har xil oʻsimtalar hosil qilishiga sabab boʻladi. Zararlangan oʻsimliklarning hosildorligi 15—20% ga kamayib ketadi. Bundan tashqari, Oʻsimlik bitlari kasal oʻsimlik shirasini soʻrish bilan birga xavfli kasalliklarni tarqatadi ham.

Oʻsimlik bitlarida mayda yaydoqchilarning koʻpgina turlari, jumladan, afelinuslar, shuningdek, vizildoq pashshalar, toʻrqanotlilar lichinkasi, koʻpgina koksinellidlar parazitlik qiladi.

Kurash choralari: birlamchi xoʻjayinoʻsimlik bilan ikkilamchisini bir-biriga yaqin ekmaslik; hasharotlar shikastlashiga chidamli navlarni yetishtirish; hasharotlarning tabiiy kushandalari entomofaglar (mas, oltinkoʻz)dan foydalanish, oʻsimliklarga kimyoviy vositalar — fosfororganik preparatlar purkash.

Adabiyot
--------

* Nevskiy V.P. Tli Sredney Azii, T. 1929; D avl yetshi na A.G. Tli roda ArN15. faunm Uzbekistana, T. 1964; Muxamadiyev A.A. Tli Ferganskoy dolinn, T„ 1979.

Sulton Alimuhamedov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sharofuddin Samarqandiy**(arabcha: شرف الدين سمرقندي — Sharofuddin Samarqandiy — Toʻliq ismi: Sharofuddin Husayn ibn Hasan Samarqandiy
(vafoti 1235-yil)) — matematik.

Hayoti
------

XII asrning ikkinchi yarmi va XIII asrning birinchi yarmida yashab ijod etgan matematik olim Sharofuddin Husayn ibn Hasan Samarqandiyning tarjimai holi va ijodi haqida toʻliq maʼlumotlar topilmadi.
K. Brokkelmanning „*Arab adabiyoti tarixi*" asarida koʻrsatilishicha, alloma 632/1235 yili vafot etgan va oʻzidan keyingi avlodlarga „*Fi tariqi-l-masoili-l-adadiya*" („*Son masalalari yoʻli haqida*") nomli asarni yozib qoldirgan.

Asarlari
--------

```
"Fi tariqi-l-masoili-l-adadiya"
```

Adabiyotlar
-----------

* Samarqandlik allomalar

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 593.
2. ↑  Abdullaev I. Hikmatullaev H. Samarqandlik olimlar. — T.: Fan, 1969. — B. 39.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Eson Lutfullayev** (1935.25.11, Forish tumani — 2000.1.12, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq hofizi (1997). H. Olimjon nomidagi Samarqand drama teatri (1956—57), Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1957—60), "Maqom" ansambli (1960—2000)da ishlagan. Yoqimli, diapazoni keng va kuchli ovoz sohibi. Us tozlari J. Sultonov va M. Uzoqov anʼanalarining davomchisi. Repertuaridan maqom va mumtoch ashula yoʻllari ("Navroʻzi sabo". "Feruz I—II". "Moʻgʻulchai Navo". "Chapandozi Bayot", "Chorgoh I", "Buxoro Irogʻi", "Suvora" va boshqalar), katta ashulalar ("Sogʻindim", "Ohkim" va boshqalar), 100 ga yaqin oʻzi bastalagan ashulalar ("Koʻziga surma qildi", "Yuragi toza boʻlsin", "Zor etma", "Dastingdan", "Noz uyqusi", "Afsona deb" va boshqalar) oʻrin olgan. Oʻzbekiston televideniyesida L. ijodiga bagʻishlangan 2 ta videofilm ("Eson Lutfullayev kuylaydi", 1991; "Bokira tuygʻular", 1998) suratga olingan, L. ijro etgan ashulalar gramplastinkada chiqarilgan ("Eson Lutfullayev kuylaydi" va boshqalar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Terence Fitzroy Connor** (1962-yil 9-noyabrda tug'ilgan) - ingliz sobiq futbolchisi, futbol murabbiyi bo'lib, hozirda Cardiff Cityda bosh murabbiy yordamchisi.

U Leedsda tug'ilgan va Foxwoodmaktabining o'quvchisi bo'lgan. O'yinchi sifatida Connor Leeds United, Brighton & Hove Albion, Portsmouth, Swansea City va Bristol City klublarida o'ynagan. Hujumchi sifatida Futbol Ligasida 358 o'yinda 91 ta gol urgan. U bir marta Angliyaning 21 yoshgacha bo'lgan terma jamoasida o'ynagan.

U o'yindan nafaqaga chiqqanidan so'ng murabbiylikka o'tdi, 1999-yilda "Wolves"ga qo'shilishdan oldin qisqa muddat "Bristol Rovers" va "Bristol City"da murabbiy bo'lib ishladi. Turli lavozimlarni egallaganidan so'ng, 2012-yilda Premer-ligada o'n uch o'yin davomida "Wolves"ning menejeri bo'lib ishladi.

Faoliyati
---------

Connor 1979-yil 17-noyabrda "Leeds Yunayted" safidagi debyutida "West Bromvich"ga qarshi oʻyinda (1:0) gol urdi. U toʻrt mavsum davomida "Leeds" safida jami 108 oʻyin oʻtkazib, 22 ta gol urdi. U 1983-yilning mart oyida Andy Ritchie evaziga Brighton & Hove Albionga qo'shildi. Biroq, u bir necha oy o'tgach, Angliya kubogi finalida maydonga tusha olmadi. Klub mavsumni quyi ligada yakunladi. Connorning "Brayton" uchun o'yinlarining aksariyati Ikkinchi divizionga to'g'ri keldi. U 1986-yil noyabr oyida 21 yoshgacha bo'lgan Yugoslaviya terma jamoasiga qarshi o'ynagan. U 1987-yilda "Brayton"ni tark etgunga qadar 156 o'yinda 51 ta gol urdi. U 1987-yilda uchinchi bosqichga tushib ketdi. Uning "Brayton" uchun eng esda qolarli gollaridan biri "Liverpul"ni 1983-84-yilgi Angliya Kubogidan chiqarib yuborganida bo'lgan. U Portsmouthga 200 ming funt sterlingga shartnoma imzolash uchun janubiy qirg'oq bo'ylab ko'chib o'tgan.

Portsmouth Connor kelgan paytda birinchi divizionga yangi ko'tarilgan edi, ammo uning maqsadlariga qaramay, ular atigi bir mavsumdan keyin quyi ligaga tushib ketishdi. U 1990-yilning avgustida £150,000 evaziga Swansea Cityga qo'shilishdan oldin uch mavsum davomida Fratton Parkda qoldi.

Menejerlik tarixi| Jamoa | Dan | Gacha | Qaydlar |
| --- | --- | --- | --- |
| P | W | D | L | Win % |
| Wolverhampton Wanderers | 24-fevral2012 | 2012-yil 1-iyul | 13 | 4 | 9 | 000.0 | 000.0 |
| Jami | 13 | 4 | 9 | 000.0 | 000.0 |

Manbalar
--------


1. 1 2  *The PFA Premier & Football League Players' Records 1946–2005*. Queen Anne Press, 2005 — 133 bet. ISBN 978-1-85291-665-7.
2. ↑  *Rothmans Football Yearbook 1987–88*. London: Queen Anne Press, 1987 — 86 bet. ISBN 978-0-356-14354-5.
3. ↑  „Terry Connor Profile". *Ciderspace*. Qaraldi: 23-iyul 2010-yil.
**Milenaga maktublar** — bu Franz Kafkaning 1920-yildan 1923-yilgacha Milena Jesenskaga yozgan maktublari jamlangan kitob.

Nashr tarixi
------------

Maktublar dastlab nemis tilida 1952 yilda *Briefe an Milena* nomi bilan nashr etilgan boʻlib, Willy Haas tomonidan tahrirlangan va u oʻsha paytda tirik boʻlgan odamlarga zarar yetkazishi mumkin deb oʻylagan ayrim parchalarni oʻchirishga qaror qilgan. Toʻplam birinchi marta 1953-yilda Shocken Books tomonidan ingliz tilida nashr etilgan, Tania va James Stern tomonidan tarjima qilingan. 1986-yilda Haas oʻchirib tashlagan parchalarni tiklagan yangi nemis nashriyoti, 1990-yilda Philipp Boehm tomonidan ingliz tiliga yangi tarjimasi nashr etildi. Ushbu nashr Milenaning Max Brodga yozgan baʼzi maktublarini, shuningdek, uning toʻrtta essayini va Kafkaga yozilgan taʼziyanomani oʻz ichiga oladi.

Iqtibos
-------

> Xat yozishning oson ekanligi dunyoning qalbiga vayronagarchilik va halokat olib kelgan boʻlishi zarur. Xat yozish aslida ruhlar bilan aloqadir va u nafaqat qabul qiluvchining ruhi, balki yozilayotgan maktubning ichida yashirincha ulgʻayib boradigan oʻz ruhi bilan ham aloqadir.
> 
>

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Kafka, Frans. *Milenaga xatlar*. Filipp Boem tomonidan tarjima qilingan, Nyu-York: Schocken Books, 1990.ISBN 0-8052-0885-2ISBN 0-8052-0885-2
**Tercer Frente** ( Ispancha talaffuz: [[Xalqaro fonetik alifbo|[teɾˈseɾ ˈfɾente]]], ispancha "Uchinchi front") — Kubaning Santyago-de-Kuba provinsiyasidagi munisipalitet. U **Cruce de los Banos** shaharchasi va munitsipalitet markazida joylashgan.

Geografiya
----------

Munitsipalitet viloyatning g'arbiy qismida, Granma munitsipalitetlari qo'shni joylashgan va Guisa, Jiguani, Kontramaestre, Palma Soriano va Guama munitsipalitetlari bilan chegaradosh.

U Kruse de los Banos shahri va El Yayal, Manaka va Matias qishloqlarini qamrab oladi

Aholisi
-------

2004 yilda Terser Frente munitsipalitetida 30 457 kishi yashagan.  Umumiy maydoni 364 km2 (141 mi²) , aholi zichligi 83.6/km2 (217/sq mi) .

Yana qarang
-----------

* Kuba munitsipalitetlari
* Kuba shaharlari ro'yxati

Manbalar
--------

1. ↑  *Santiago.cu.* „Municipalities of Santiago de Cuba" (es) (2006). 15-dekabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-oktabr 2007-yil.

Havolalar
---------

Media related to Tercer Frente at Wikimedia Commons

|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|    **(Shahar nomini kiriting)**     |
|  |
|  |  |  |
Ino va Melikert, Versal
**Melikert, Palemon** *(*qadimgi yunoncha: *Μελικέρτης* bu nom Finikiya xudosi Melkartdan olingan) — qadimgi yunon mifologiyasida Inoning oʻgʻli va qirol Orxomen Atamant, Learxning ukasi. Gera onasiga jinnilik yuborganidan va Ino oʻgʻli bilan oʻzini dengizga tashlaganidan keyin, Melikert Palemonning kichik dengiz xudosiga aylantirildi (qadimgi yunoncha: *Παλαίμων*).

Delfin uni Korinf Istmusiga olib borib, Sizif uni Istmaga dafn qiladi. Uning xotirasida Sizif Istmian oʻyinlarini tashkil qiladigan boʻlib qoladi.

Palemon delfin ustidagi bola sifatida tasvirlangan. Unga chaqaloqlar qurbon qilingan. Korinfdagi qabr tepasida Palemon ibodatxonasi joylashgan edi. Palemon LXXV Orfik madhiyasiga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑   group of authors Melicertes (англ.) // Encyclopædia Britannica: a dictionary of arts, sciences, literature and general information / H. Chisholm — 11 — New York, Cambridge, England: University Press, 1911. — Vol. 18. — P. 94.
2. ↑   Mifi narodov mira. M. 1991-92. V 2 t. T.2. S.135
3. ↑   Ovidiy. Metamorfozi IV 518—528
4. ↑   Pavsaniy. Opisanie Elladi I 44, 8; Lukian. Morskie razgovori 8, 1
5. ↑   Pavsaniy. Opisanie Elladi II 1, 3
6. ↑   Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka I 9, 1-2; III 4, 3
7. ↑   Pavsaniy. Opisanie Elladi II 1, 7
8. ↑   Likofron. Aleksandra 229
9. ↑   Pavsaniy. Opisanie Elladi II 2, 1
Lion aholisi vabodan xalos boʻladi
**Aleardo Terzi** (italyancha: *Aleardo Terzi*; 1870-yil , Sitsiliya — 1943, Castelletto sopra Ticino, Piemont, Italiya) italiyalik kitob illyustratori va afisha rassomi. Chizmachilik, illyustratsiya, yogʻochga naqsh solish va xattotlik boʻyicha professor.

Yoshligi
--------

Sitsiliyalik oilada tugʻilgan. Uning oilasi rassomlik va grafika sohasida mashhur. Otasi Andrea Tersi rassom va bosmaxonada ishlagan. Taniqli illyustrator va entomolog Amedeo Terzi qarindoshi Aleardo bilan bir muncha vaqt hamkorlik qilgan.

Akasi Amedeo singari, u ham maxsus badiiy taʼlimga ega emas edi. U Palermodagi Tasviriy sanʼat akademiyasida maʼruzalarda qatnashdi, ammo oʻqishni tugatolmadi. U Rim gazetasi *La Tribuna Illustrata* uchun illyustrator sifatida ishlay boshladi.

Faoliyati
---------

1894-yilda u oʻz shahrida boʻlib oʻtgan „Sitsiliya rassomlari koʻrgazmasida" birinchi mukofotni qoʻlga kiritdi.

Rasmchi sifatida A.Terzi katta formatdagi, jahon darajasidagi Art Nouveau afishasini yaratish ustida ishlagan. U bu ishni klassik musiqa va operaga ixtisoslashgan Italiyaning *Casa Ricordi* nashriyot kompaniyasi uchun qildi. Uning koʻp ishlari 1960-yillarda kompaniya oʻz omborlarini tozalash paytida yoʻqolgan.

Yangi ifoda shakllarini izlab, u har qanday sohada oʻzini sinab koʻrdi, *Richard-Ginori kompaniyasi* uchun keramik plitkalarni bezash, tasviriy sanʼat koʻrgazma kataloglari, reklama mahsulotlarini yaratishda davom etdi va hokazo.

„Kichik lord Fontleroy" va „Gulliverning sayohatlari" kitoblarining italyancha versiyalari uchun rasmlar muallifi. Drypoint texnikasidan foydalangan holda „Ertaklar ensiklopediyasi" („Enciclopedia della Fiaba") uchun 200 dan ortiq rasmlar yaratgan.

1914-yilda Leypsig Jahon koʻrgazmasida qatnashdi.

Italiya fanlar, adabiyot va sanʼat entsiklopediyasining grafik (badiiy) direktori (1928-1929).

U 1943-yil 15-iyulda Novara yaqinidagi Kastelletto Ticinoda 73 yoshida vafot etdi.

Galereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Havolalar
---------

Aleardo Terzi(ital.)
**Vlora** (Vlora, Vlona ,albancha: *Vlorа*) — Albaniyaning janubidagi shahar, Vlora viloyati va Vlora tumani maʼmuriy markazi. Temir yoʻl stantsiyasi mavjud. Adriatik dengizining Vlora koʻrfazi sohilidagi dengiz porti. Aholisi taxminan 130 ming kishini tashkil qiladi (2015-yil uchun hisob-kitoblarga koʻra).

Tarixi
------

Miloddan avvalgi VI asrdan boshlab Vlora **oʻrnida Avlon** yunon mustamlakasi boʻlgan (qadimgi yunoncha: *Αύλών*). Miloddan avvalgi IV asrda tez-tez Otranto va Brindisidan kemalar qatnay boshlagan va muhim port shaharga aylangan. Albaniyadagi boshqa ikki qadimiy shaharlar — Butrint va Apollonia oʻrtasidagi oʻtish nuqtasi sifatida tilga olingan.

1481-yilda Neapolitan xizmatidagi yunon qoʻmondoni Crocodilos Cladas mahalliy yunon va alban isyonchilari koʻmagida shaharni turklardan qaytarib oldi. Shahar oʻn yil davomida Neapol qirolligining nazorati ostida edi.

Oʻrta asrlarda shahar **Valona** nomi bilan ham tanilgan(italyancha: *Valona*).

1912-yil 28-noyabrda Ismoil Qamali Vlorada mamlakat mustaqilligini eʼlon qildi va shahar mustaqil Albaniyaning birinchi poytaxti boʻldi. 1920-yilda Italiya bilan urush paytida shahar shiddatli janglar maydoniga aylandi.

1955-yildan 1962-yilgacha Orikum yaqinidagi Pasha-Liman bazasi Sovet dengiz floti tomonidan dengiz bazasi sifatida ishlatilgan, keyin esa Albaniyaning Varshava shartnomasidan chiqishi munosabati bilan vaziyat oʻzgargan.

1997-yilda shahar mashhur tartibsizliklar boshlangan joylardan biri edi.

Taʼlim
------

Shaharda 1994-yilda tashkil etilgan Ismoil Qamali universiteti joylashgan.

Diqqatga sazovor joylar
-----------------------

* Etnografik muzey
* Tarix muzeyi
* Mustaqillik muzeyi
* Muradiye masjidi
* Kanini qal’asi (Kanina shahrida)
* Porto Palermo qal’asi
* Gimar qal’asi xarobalari (Gimard shahrida)
* XII-XIV asrlardagi Avliyo Stefan va Mitriy cherkovlari (Dhermi shahrida)
* Zvernetsi orolidagi cherkov
* Qadimgi Orika amfiteatri (miloddan avvalgi 1-asr) e.)
* Marmiroy cherkovi (albancha: *Kisha e Marmiroit*) Orikum shahridagi Pasha Liman daryosi yaqinida
* Mustaqillik monumenti

Egizak shaharlari
-----------------

* Izmir, Turkiya (1994)

* Vlore portiVlore porti
* Vloredagi koʻchaVloredagi koʻcha
* Orikum shahridagi Pasha-Liman estuariyasi yaqinidagi Marmiroy cherkoviOrikum shahridagi Pasha-Liman estuariyasi yaqinidagi Marmiroy cherkovi
* Vlora portiVlora porti

Manbalar
--------

1. ↑  *Светлана Кузнецова, Евгений Жирнов.* „Вопросы по Албании".  Коммерсантъ (20-dekabr 2010-yil). 15-oktabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-oktabr 2017-yil.
2. ↑  *İzmir Büyükşehir Belediyesi.* „İzmir'in kardeş kentleri". 4-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi.

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4119361-1
* LCCN: n94055317
* MusicBrainz: d9043d3a-92b5-41b7-9487-9a195d3f7f07
* NKC: ge1120190
* SUDOC: 050571540
* VIAF: 129160832
* en:WorldCat Identities: lccn-n94055317

 |
**Vod-sur-sur** ( fransuzcha: *Vaux-sur-Sûre*, валлон. Li Vå-so-Seure ) Belgiyaning Lyuksemburg provinsiyasidagi kommunadir, fransuzcha Valloniya mintaqasida joylashgan.

Geografiya
----------

 Vaux-sur-sur Belgiya xaritasida
Kommuna 7 qism va 24 qishloqdan iborat. Belgiyaning Lyuksemburg bilan chegarasidan 10 kilometr uzoqlikda joylashgan. Zauer daryosi Vos-sur-Sur orqali oqib o'tadi nemischa:, fransuzcha: *Sûre* ), kommuna nomi shundan kelib chiqqan.

Kommunaning umumiy maydoni 135,87 km². Ularning 66,02%i qishloq xoʻjaligi, 25,54%i oʻrmonlar, 6,06%i esa binolardir.

Tarix
-----

Kichikroqlardan mavjud kommunaning shakllanishi 2 bosqichda sodir bo'ldi:

* Birinchi ixtiyoriy birlashish:

20-asrning 60-yillari oxirida Vo-le-Rozieres, Moret va Nive kommunalarining burgomasterlari 3 ta kommunani birlashtirish loyihasini taklif qilishdi. Muzokaralardan so'ng markazi Vo-le-Rozierda joylashgan kommunaga birlashish, yangi shahar hokimiyatini qurish va yangi kommunani Vo-sur-Sur deb nomlashga qaror qilindi. Ushbu birlashish 1970-yil 20-iyunda qirol farmoni bilan e'lon qilingan va 1971-yil yanvarda kuchga kirgan.

* Ikkinchi majburiy birlashma:

1975-yil 17-sentabrdagi qirol farmoni bilan va oʻsha paytdagi Belgiya ichki ishlar vaziri Jozef Mishel tashabbusi bilan Vos-sur-Sur, Ompray, Uzere va Sibre (qisman) kommunalari birlashtirilib, nomi kommuna Vos-sur-Sur bo'lib qoldi. Yangi ma'muriy bo'linish 1977-yil 1-yanvardan kuchga kirdi.

Aholi
-----

2015-yil 1-yanvarda kommunada 5241 kishi istiqomat qilgan, shundan 50,2 foizi erkaklar, 49,8 foizi ayollar. Yosh taqsimoti: 0-17 yosh - 27,63%, 18-64 yosh - 59,86%, 65 yoshdan katta - 12,51%. Bir kishi boshiga o'rtacha daromad 11,917 € (2009).

1. ↑  „Votre commune en chiffres: Vaux-sur-Sˆure" (fr) (pdf).  SPF Economie, DG Statistique et information ´economique. 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-iyun 2015-yil.
2. ↑  „Bref historique de la Commune" (fr).  Vaux-sur-Sûre. 3-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-iyun 2015-yil.
3. ↑  „Vaux-sur-Sûre" (fr).  Immoweb Sa/Nv 2015. 18-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-iyun 2015-yil.
**Kallapoʻsh**, Koʻk kallapoʻsh — ertapishar qovun navi. Shakli sal yalpoq, uz. 15—21 sm, ogʻirligi 2,5—3,5 kg. Sirti tilim-tilim, tilimlari orasidagi yoʻllari uncha botiq emas. Rangi OK.ISH yashil, yashil xollari bor; poʻstining qattiqligi oʻrtacha. Etining qalinligi 5—5,5 sm, tigʻiz, xushtaʼm, shirin. Tarkibida 6,2—8,6% qand, shu jumladan, 2,6—5,2% saharoza, 8,1 — 11,4% quruq modda mavjud. Urugʻlari butun urugʻxonani toʻlatib turadi. Urugʻidan unib chiqqandan keyin hosili 70—75 kunda pishadi. Quritilganda koʻp qoqi tushadi, qoqisi yuqori sifatli boʻladi. Hosildorligi 180—250 s/ga. Za-rafshon vodiysida keng tarqalgan. Xorazm, Samarkand, Surxondaryo viloyatlari uchun rayonlashtirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Tezoqar** — suvning oqimini kanalning balandlikda joylashgan qismidan pastroq qismiga katta tezlikda oʻtkazadigan qisqa kanal yoki nov shaklidagi gidrotexnika inshooti. T. beton, temirbeton, xarsang tosh kabi mustahkam qurilish materiallaridan quriladi. T.ning hajmi, nishabi qoʻllanilayotgan material dosh berishi mumkin boʻlgan eng katta oqim tezligi hisobga olingan holda belgilanadi. T.ning suv sarfi bir necha m³/s dan yuzlab m³/s gacha boʻlishi mumkin. Oqim tezligini kamaytirish uchun T. tubida, baʼzan esa yon devorlarida kvadrat yoki toʻgʻri burchakli kesimdan iborat qovurgʻa shaklidagi gʻadirbudirlar (qabariq shakllar, dumalok, toshlar) hosil qilinadi. Bular odatda T. qurilgan materiallardan yasaladi.

T. boshlanish qismi (ponur); tezoqar nov (shovva), soʻndirgich (suv qurilma qism energiyani soʻndirgich) va novni kuyi kanal bilan tutashtiruvchi chiqargich qismlardan iborat boʻladi. T.ning bosh qismi yuqoridagi kanalni nov bilan ravon bogʻlaydi; novning koʻndalang kesimi toʻgʻri toʻrtburchak yoki trapetsiya shaklida, eni oʻzgaruvchan yoki doimiy boʻladi. Oʻzgaruvchan enli T.da oqim eni (shovva) torayadi yoki kengayadi. Oʻrta Osiyodagi sugʻorish sistemalarida (Xorazm viloyatidagi Gʻazovot, Polvon, Samarqand viloyatida Miyonqol, Toshkent viloyatidagi Shimoliy Toshkent va boshqa kanallarda) shovvaning yuqori qismi keng, pastki qismi tor boʻlgan yangi konstruksiyadagi T. qurilgan. Bu esa suvning novda ravon yoyilib oqishini va inshootlarning mustahkam va uzoq mudsat ishlanishi taʼminlaydi (qarang Sharshara). Ziyomiddin Artukmetov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shota Rustaveli** (12-asr) — gruzin shoiri. Yangi gruzin tili asoschisi. Biografiyasiga oid maʼlumotlar „Yoʻlbars terisini yopingan paxlavon" dostoni (1712) muqaddimasida uchraydi. Shoir Gruziyada Tamara (1184—1213) va uning eri David Soslani xukmronligi davrida davlat xazinachisi boʻlgan. „Yoʻlbars terisini yopingan paxlavon" dostoni jahon adabiyoti durdonalaridan biri. Unda ijtimoiy, axloqiy masalalar adibning yuksak ideallari bilan qoʻshib talqin qilingan. Asarda qahramonlik, chin insoniy muhabbat, oliyhimmatlik, poklik ulugʻlangan, zulmkorlik qoralangan. Turli xalq vakillari — Avtandil (arab), Tariel (hind) obrazlari orqali xalqlar doʻstligi madh etilgan. Neston — Darijon misolida esa ayollarga xos ajoyib insoniy fazilatlar umumlashtirilgan. Asar qahramonlari baxt va adolat tantanasi uchun kurashuvchi kishilar boʻlib, ularda 12-asrda Gruziyada yashagan ilgʻor kishilarning eng yaxshi fazilatlari mujassamlashgan. Shoir qoʻrqoq va ikkiyuzlamachi shoxlarni qoralagan. Ammo insonparvar podsho boshchiligidagi yagona, birlashgan, kuchli davlat tuzilishini orzu qilgan.

Shota Rustaveli jahon adabiyotida birinchi boʻlib, savdogarlar hayotining real kartinasini chizgan va uni ideallashtirilgan saroy ritsarlari hayotiga qarama-qarshi qoʻygan. Shaxs erkinligi, fikr va tuygʻular erkinligi madh etilgan. Umumbashariy gʻoyalarni birinchi oʻringa qoʻyib, qahramonlar psixologiyasi, voqealar mohiyatini chuqur ocha bilgan. Qadimiy milliy madaniyatni, folklorning eng yaxshi anʼanalarini oʻzlashtirib, gruzin sheʼriyatini yuqori pogʻonaga koʻtargan. Shota Rustavelining poetik nutqi majoziyligi, hikmatlarga boyligi bilan ajralib turadi. Asari jahon xalqlari tillariga, jumladan, oʻzbek tiliga tarjima qilingan (Mirtemir, Shayxzoda hamkorlikda, 1959). Toshkentning markaziy koʻchalaridan biriga Shota Rustaveli nomi berilgan.

Adabiyot
--------

* Baramidze A. Shota Rustaveli, M, 1966.
* Inogʻomov R. Gruzin adabiyotining quyoshi, T. 1966.
* Yoʻlbars terisini yopingan paxlavon, T. 1959.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Astana Bilim Laboratoriyasi-**Nur-Sulton taʼlim boshqarmasi va Bilim Media guruhining qoʻshma resurs markazidir.Resurs markazi Nur-Sulton shahridagi 76-maktab-litseyi hududida joylashgan.

Resurs markazi 2015-yil iyun oyidan beri faoliyat koʻrsatmoqda. Markazning asosiy maqsadi Nur-Sulton oʻqituvchilariga oʻquv jarayonida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishni oʻrgatishdan iborat.Oʻqituvchilar Google,Microsoft, Apple Pasco kabi kompaniyalarning oʻquv jihozlari va oʻquv dasturlari bilan tanishadilar.

BilimLand – elektron ta’lim sohasidagi jahon yetakchilarining eng yaxshi yutuqlariga asoslangan universal, koʻp tilli ta’lim platformasi. Bu global ishlab chiquvchilarning eng zamonaviy ta'lim mazmuni (kontenti) to'plamidir.

Tarixi
------

Ostona shahar ta’lim boshqarmasi boshligʻi Suxanberdiyeva Elmira Amangeldievna 76-sonli maktab-litsey negizida "Astana Education Lab" oʻquv resurs markazi tashkil etilganini ma’lum qildi. Ushbu resurs markazi elektron taʼlim va taʼlim kontentini yaratish sohasida yetakchi boʻlgan Bilim Media Group tomonidan yaratilgan. Resurs markazining vazifasi shahar maktablari oʻqituvchilarini ta’lim sohasida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bilan oʻqitishdan iborat.

"Bilim Media Group" kompaniyasi boshqaruvchi direktori Nartay Ashim anjuman ishtirokchilarini BilimLand.kz, iTest.kz, iMektep.kz va Kitap.kz innovatsion interaktiv ta’lim resurslari bilan tanishtirdi. Ta'lim mazmuni 3 ta tilda taqdim etiladi: qozoq, rus va ingliz. Onlaynda mavjud, shuning uchun maktabingizda mavjud bo'lgan har qanday jihoz bilan foydalanish mumkin.

Ostona hokimi Adilbek Jaqsibekov kelasi yil Ostonada taʼlimni innovatsion yangilash yili deb eʼlon qilishni taklif qildi.

Shuningdek, iMektep.kz boshlang'ich maktab dasturi - qozoq boshlang'ich maktab dasturining to'liq kursi qozoqning yetakchi metodistlari va o'qituvchilari tomonidan ishlab chiqilgan. Boshlangʻich sinflarning 8 ta asosiy fanining animatsion dasturi 170 dan ortiq mavzuni oʻz ichiga oladi.

Kurs intuitiv qidiruv va mavzularni qulay tasniflash bilan ajralib turadigan noyob onlayn platforma yordamida tashkil etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑   V Kazaxstane budet sozdan obrazovatelniy resursniy Astana Bilim Lab
2. ↑  RYeSURSNIY TsYeNTR „ASTANA BILIM LAB"  Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-03-11).
**Fibrin** (lot. ﬁ bra — tola) — erimaydigan oqsil; qon ivishi jarayonida fibrinogensan hosil boʻladi. F. silliq yoki koʻndalang chiziqli tolalar shaklida boʻladi; F. tolalari polimerlanib, qon oqishini toʻxtatadigan tromb asosini hosil qiladi. F. hosil boʻlishi 3 bosqichdan iborat: 1) fibrinogendan trombin taʼsirida ikkita A va B peptidi ajralib, disulfid bogʻlari bilan bogʻlangan ikkita subbirlikdan iborat fibrinmonomer hosil boʻladi; 2) fibrinmonomer fibrinagregatga (quyqaga) aylanadi; 3) fibrinagregat fibrinoligaza fermenti taʼsirida fibrinpolimerga aylanadi. Qon tomirlar shikastlanganda F. qalin toʻr hosil qilib, qonni toʻxtatadi. Tozalanib quritilgan qon quyqasidan F. olinadi. F.dan qon oqishini toʻxtatuvchi vositalar tayyorlanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kapkayev Radik Abdullayevich** (1928. 9.11, Toshkent) — dermatovenerolog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1979), tibbiyot fanlari doktori (1970), professor (1972). Toshkent tibbiyot akademiyasi ni tugatgan (1953). Teri-tanosil kasalliklari kafedrasi mudiri (1976—99). Ilmiy ishlari zaxmni ekmonovotsillin bilan davolash chogʻida bemorlarning klinik-biokimyoviy va patomorfologik koʻrsatkichlari; ekzema va allergik dermatit klinikasi, immunologiya, elektron mikroskopiya va teri patogisto-logiyasiga oid. K. ekzema, psoriaz, vitiligo, layshmanioz, teri oʻsmalari, zaxm va b. teri-tanosil kasalliklari belgilarini chuqur oʻrgandi va ularning diagnostikasi hamda davolash usullarini ishlab chiqdi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Asso (maʼnolari).

**Asso** – Turfon vodiysi (hozirgi XXR hududi)dagi qadimgi shahar harobalaridan biri; rus sayyohlari G. Ye. Grumm-Grjimaylo va D. A. Klemenslarning koʻrsatishicha, A. daryo sohilida joylash-gan, keyinchalik shaharning koʻp qismi qum ostida qolib ketgan, faqat shahar oʻrdasining harobalarigina saqlanib qolgan. U tevarak-atrofi qalin devor bilan oʻralgan toʻrtburchakli qal’aga oʻxshaydi. Oʻrdaning asosiy qismi bir necha qavat, tepasi gumbaz shaklida. Oʻrdaning ichi (hovlisi)da qurbonlik qilinadigan supacha saqlangan. Uy-imoratlarning qurilish usuli Buxorodagi Varaxsha xa-robalariga oʻxshab ketadi. A. va Turfon vodiysidagi boshqa harobalar uygʻur idiqutparining davriga oid boʻlib, moʻgʻullar hukmronligi davrida ham oʻz ahamiyatini yoʻqotmagan. Faqat Chigʻatoy xonlarining hukmroiligi davridagi-na (14– 16-asrlar) Sharqiy Turkiston shaharlari tushkunlikka uchrab, harobaga aylandi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Assotsiatsiya (maʼnolari).

**Assotsiatsiya** (biol.da) – tuzili-shi va turlar tarkibi bir xil, turlarining tashqi muhit va bir-biri bilan muno-sabatlari oʻxshash boʻlgan fitotsenozlar majmui. A,– oʻsimliklar tasnifining asosiy birligidir. U muayyan muhit sharoiti – iqlim, tuproq va hayvonlar tarkibi bilan bogʻliq. Bitta A.ga mansub oʻsimliklarning rivojlanish muddatlari va yashash sharoiti oʻxshash boʻladi. Har bir A. boshqasidan oʻsimliklar qoplamining muayyan mahsuddorligi bilan farq qiladi. Tashki muhit sharoiti va flora tarkibi oʻzgarishi bilan A. ham oʻzgaradi. Masalan, Yevropaning hozirgi keng barg-li oʻrmonlari uchlamchi davrdagi nina bargli oʻrmonlar oʻrniga paydo boʻlgan. Oʻz navbatida bu oʻrmonlar oʻrnida kelajakda boshqa oʻsimliklar A.si vujudga keli-shi mumkin. Har bir A. oʻz arealiga ega. Relef, gidrolik rejim va tuproq sharo-itining oʻzgarishi, antropogen omillarning bevosita (yerlarning uzlashtirili-shi, gidrotexnik inshootlar qurilishi) yoki bilvosita (mol boqilishi) taʼsi-rida A. tubdan oʻzgarishi mumkin. Tur-li A.ning nomi ular tarkibida eng koʻp uchraydigan bitta yoki bir nechta oʻsimlik orqali ifodalanadi (mas, choʻl sharo-itida qoʻngʻirbosh-shuvoq yoki saksovul A.si; toʻqaylarda qamish-qiyoq, qizilmiya- ajriq yoki turangʻil-terak A.si; togʻlarda yongʻoq-togʻolcha, doʻlana-olma yoki archa A.si). A.ni baholashda dominant oʻsimlikning xususiyatlari hisobga oli-nadi. A. tushunchasi oʻsimliklar krpla-mini haritaga tushirish, ular uchun mos boʻlgan hududlarni toʻgʻri rayonlashtirish va tabiiy resurelardan oqilona foy-dalanish kabi muammolarni hal etishda katta ahamiyatga ega.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shotlandlar** — xalq, Shotlandiya va unga qoʻshni orollarning asosiy aholisi (5,18 mln. kishi). Umumiy soni 6,1 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Shotland tilini soʻzlashadi. Dindorlari — aksariyat, presviterianlar (gellar etn. guruhidan tashqari). shahrining etnik asosini mahalliy pikglar va 5—6-asrlarda Irlandiya o.dan koʻchib kelgan kelt kabilaparidan skottlar tashkil etgan; 7-asrda ular Shotlandiyaga koʻchib oʻtgan germanlarning angl (ingl) va saks qabilalari bilan qisman aralashib, ularning tilini qabul qilishgan. Shotland zlatining shakllanish jarayoni shotland davlatining tashkil topishi (11-asr) va ingliz bosqinchilariga qarshi kurash davrida sodir boʻddi. Anʼanaviy madaniyati va turmushining asosiy belgilariga koʻra Sh. irlandlarta yaqin. Togʻli tumanlarda ularda 18-asrda ham klanlarga ajralish tizimi saqlanib qolgan. Sh. asosan, koʻp tarmoqli sanoat va xizmat koʻrsatish sohasida band. Qx.ning anʼanaviy tarmogʻi — qoʻychilik.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Asteniya** (yunoncha astenia – darmonsizlik) – asabiy-ruhiy quvvatsizlik; bunday bemorning kayfiyati oʻzgaruvchan boʻlib, tez toliqadi, ozib ketadi, uyqusi buziladi. Yigʻloqi boʻlib qoladi; vegetativ nerv sistemasining vazifasi izdan chiqadi, uzoq vaqtgacha bosh ogʻriydi. Boshdan kechirilgan kasalliklar, shikastlanishlar, ruhiy toliqish, ichki aʼzolar xastaligi (meʼda yara kasalligi, gastrit, kolit, xoletsistit va boshqalar), miya shikastlanishi va boshqa Asteniyaga sabab boʻladi. Asteniya yuqumli kasalliklardan tuzalish davrida kuzatiladigan holatlardan biri (yana qarang Nevrasteniya).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

Havolalar
---------

* Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-11-28).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |
| --- |
| *Nevrologiya oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Martha Fierro
**Martha Lorena Fierro Baquero** (1977-yil 6-sentyabrda tugʻilgan) — ekvadorlik shaxmatchi. U xalqaro shaxmat ustasi va ayol grossmeyster unvonlariga ega. U 2009-yilda shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi Amerika qitʼa chempionatida gʻolib chiqqan.

Faoliyati
---------

U AQSHning Rod-Aylend shtati, Kingston shahrida tugʻilgan. Fierro koʻp yillar davomida Ekvadorning eng kuchli ayol shaxmatchisi boʻlib kelgan. U 1994-yildan 2012-yilgacha, ikki yilda bir marta oʻtkaziladigan shaxmat Olimpiadasida Ekvador terma jamoasi nomini himoya qilgan. 1998-yilda u ochiq shaxmat musobaqasida (erkak va ayol oʻyinchilar bilan) oʻynadi, boshqa mosobaqalarda esa ayollar turnirida qatnashdi. Uning eng yaxshi natijalari 1996-yilda Yerevanda boʻlib oʻtgan, ayollar shaxmat Olimpiadasida (9,5/13 ball) va 2008-yilda Drezdenda oʻtkazilgan, ayollar shaxmat olimpiadasida (7,5/8 ball) kumush medallarni qoʻlga kiritgan.

Fierro ikki marta 18 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasidagi Panamerika chempionatida (1994-yil va 1995-yillarda) va uch marta 20 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasidagi Panamerika chempionatida (1995-yil, 1996-yil va 1997-yillarda) gʻolib chiqdi. Oʻsha paytlarda u koʻplab shaxmat ustalari nazariga tushdi. U 2009-yildan 2011-yilgacha ayollar oʻrtasidagi FIDE turnirlarida qatnashgan, bu oʻyinlar esa uni yanada koʻpchilikka tanitdi.

Fierro FIDE vitse-prezidenti va FIDE Ayollar shaxmati komissiyasi (WOM) raisi darajasiga ham chiqdi. Hozirgacha u shaxmat uchun katta hissa qoʻshib kelmoqda. U esa bundan hursand va u oʻz kasbini doim yaxshi koʻrib bajaradi. Fierro uchun shaxmat hayotining bir boʻlagi, doim u bilan shugʻulanib turishni yoddan chiqarmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Martha Fierro's official website" (es). *Marticafierro.com*. 2-yanvar 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-mart 2014-yil.
2. ↑  „Martha Fierro interview" (es). *Hoy.com.ec*. 27-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-mart 2014-yil.
3. ↑  *Wojciech Bartelski.* „Women's Chess Olympiads :: Martha Fierro Baquero". *OlimpBase*. Qaraldi: 27-fevral 2015-yil.
4. ↑  „Campeonatos Panamericanos" (pt). *BrasilBase*.
5. ↑  „Presidential Board". *FIDE*. 28-may 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi.
6. ↑  „Commission for Women's Chess (WOM)". *FIDE*. 28-may 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-may 2016-yil.
**Radioaktiv chiqindilar** — tarkibida davlat miqyosida tasdiqlangan normadan ortiq miqdorda radioaktiv izotoplar (RI) boʻlgan suyuq, qattiq va gazsimon chiqindilar.

Suyuq radioaktiv chiqindilar atom elektr stansiyalari (AES) ishlaganida, ishlatilgan issiqlik ajratuvchi elementlardan yadro yoqilgʻisi olishda, fan, texnika va tibbiyotda turli xil radioaktiv nurlar manbalaridan foydalanishda hosil boʻladi. Oʻzbekistonda har qanday hollarda ham RI konsentratsiyasi oʻrtacha yillik ruxsat etilgan konsentratsiyadan yuqori boʻlgan Radioaktiv chiqindilarni ochiq suv tarmoqlariga tashlash qonun bilan taqiqlangan. Suyuk, Radioaktiv chiqindilar faolligiga koʻra, 3 kategoriyaga: faollik konsentratsiyasi 10~5kyuri/l dan yuqori boʻlmagan quyi darajali; faollik konsentratsiyasi 10"5dan 1 kyuri/l gacha boʻlgan oʻrtacha darajali va faollik konsentratsiyasi 1 kyuri/l dan katta boʻlgan yuqori darajali chiqindilarga boʻlinadi. Yuqori darajali faol suyuq Radioaktiv chiqindilar, odatda, kichik hajmga qadar konsentrlanib, yer ostiga germetik idishlarda koʻmiladi. Xonalarni va korjomalarni yuvganda hosil boʻladigan quyi darajali faol suyuq Radioaktiv chiqindilar radioaktiv izotoplardan maxsus usullar yordamida tozalangach, qayta ishlatish uchun ishlab chiqarish sistemasiga qaytariladi yoki kanalizatsiyaga tashlanadi. Bu chiqindilardan ajratib olingan RI oʻrtacha darajali faol chiqindilar hisoblanadi.

Qattiq radioaktiv chiqindilarga yuvib ketkazib boʻlmaydigan ifloslangan materiallar, ishlatilgan korjomalar va boshqa kiradi. Bu narsalarning hammasi beton zovurlarga tashlab ustidan sement quyib, butunlay koʻmib yuboriladi.

Atom sanoati obʼyektlarida va AESda suyuq va qattiq Radioaktiv chiqindilardan tashqari, tarkibida RI uchuvchan birikmalar yoki |3CH, |291, 85 kg, kabi RI bor tashlandilar, shuningdek, radioaktiv aerozollar hosil boʻlishi mumkin. Bunday chiqindilarning bari maxsus tozalash sistemasidan oʻtkazilib ventilyasiya moʻrkoni orqali atmosferaga chiqarib yuboriladi. Tozalash sistemasidan chiqayotgan RIning umumiy miqdori shamol, relyef va oʻsimliklarning tabiati nazarga olingani holda ushbu obʼyektlar uchun belgilangan RI miqdoridan yuqori boʻlmasligi lozim. Ventilyasiya murkonlarining balandligi 100-150 m dan kam boʻlmasligi shart.

Adabiyotlar
-----------

* Radiatsionnaya bezopasnost. Velichini, yedinitsi, metodi i pribori. Radioaktiv chiqindilar Moskva, 1974.
* Sanitarnie pravila i normi SanPn № 002994, Toshkent, 1994.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |