**Oʻlimga olib keluvchi inʼyeksiya** (inglizcha: *Lethal Injection*) – oʻlim jazosi turlaridan biri boʻlib, bu organizmga zahar yoki kuchli taʼsir etuvchi moddalarning bajarilgan eritmasini kiritishdir. Shu bilan birga, jismoniy azob-uqubatlarni cheklash uchun ogʻriq qoldiruvchi vositalar ham qoʻllanilishi mumkin. Aslida evtanaziyaga oʻxshaydi (azobsiz oʻlim).

Qoʻllanilishi
-------------

oʻlimga olib keladigan inʼyeksiya AQShning bir qancha shtatlarida, shuningdek, Filippin, Tailand, Vetnam va Xitoyda oʻlim jazosi usuli sifatida qoʻllaniladi.

AQShning aksariyat shtatlarida qatlning insonparvar shakli sifatida oʻlimga olib keladigan inʼektsiya elektr stul bilan almashtirildi. Biroq, 2006-yil dekabr oyida Kaliforniya shtatida oʻlimga olib keladigan inʼektsiya konstitutsiyaga zid deb eʼlon qilindi, bu shafqatsiz va gʻayrioddiy jazoni taqiqlovchi AQSh Konstitutsiyasiga sakkizinchi tuzatish sabab boʻldi – bu protsedura ogʻriqli jarayon deb hisoblangan. Xuddi shu sabablarga koʻra, 2006-yilda Florida, Ogayo va Missuri shtatlarida oʻlimga olib keladigan inʼyeksiyalar taqiqlangan. Kaliforniyadan tashqari barcha shtatlarda oʻlimga olib keladigan inʼektsiya keyinchalik qaytadan kiritildi. Kaliforniyada oʻlim jazosiga soʻzsiz moratoriy amalda shakllandi, chunki shtatda oʻlimga olib keladigan inʼektsiya taqiqlanganligi sababli 2006-yildan beri birorta ham qatl qilinmagan.

Floridada oʻlimga olib keladigan inʼyeksiyadan foydalanish 2008-yilda qayta tiklandi va ikki jinoyatchi qatl etildi.

Shunday qilib, har qanday yoshdagi va tana vazniga ega boʻlgan odamni oʻldirish 100 mg pankuronium bromidni tomir ichiga yuborish bilan amalga oshirilishi mumkin. Amaliy sabablarga koʻra qoʻshimcha dorilar kerak. Tez orada Texas va Oklaxoma bu kombinatsiyaga ruxsat beruvchi qonunlarni qabul qildi; birinchi dastur 1982-yil oxirida Texasda sodir boʻlgan. Ulardan soʻng AQShning yana 34 shtatlarida shunga oʻxshash qonunlar qabul qilindi. Darhaqiqat, birinchi dori jinoyatchini uyquga eltadi, qolgan ikkitasi uni hayotini tugatadi.

Amalga oshirish tartibi
-----------------------

XX asr oxiri – XXI asr boshlarida qoʻllanilgan usul 1977-yilda tibbiy ekspert Jey Chapman tomonidan ishlab chiqilgan va Stenli Deutsch tomonidan tasdiqlangan. Jinoyatchi maxsus stulga mahkamlanadi, stulga ikkita periferik venoz kateter oʻrnatilgan. Amalga oshirish tartibi umumiy behushlikdan faqat dozalari va preparatni qoʻllash tezligi bilan farq qiladi. Dori-darmonlarning oʻzi keng tarqalgan va klinik amaliyotda foydalanish uchun xavfsizdir. Oʻlim qatl boshlanganidan keyin 5 daqiqadan 18 daqiqagacha boʻlgan davrda yuz beradi. Oʻlimning bevosita sababi gipoksiya, chunki mushak uyquga ketgandan soʻng, skelet mushaklari falaj boʻlib, odam oʻz-oʻzidan nafas ololmaydi. Giyohvand moddalarni inʼyeksiya qilish uchun maxsus mashina mavjud, ammo koʻpchilik shtatlar bu ishonchliroq deb hisoblab, eritmalarni qoʻlda joʻnatishni afzal koʻradilar. Oʻlimdan soʻng autopsiya oʻtkaziladi, soʻngra jasad yo qatl etilganlarning qarindoshlariga beriladi yoki davlat hisobidan dafn etiladi.

Bir qator shtatlarda oʻlimga olib keladigan inʼektsiyani qoʻllashga qarshi daʼvolar boshlanganidan soʻng, uning tashabbuskorlari taʼriflangan moddalar toʻplamini qoʻllash protsedurada asossiz ogʻriqlarga olib keladi, deb daʼvo qilishdi, ijro etishda qoʻllanilgan preparatni almashtirishga urinishlar qilindi. Shunday qilib, Ogayo shtatida shtat sudining qarori bilan klassik „Texas kokteyli" barbituratlarning oʻldiradigan dozasi bilan almashtirildi (xususan, veterinariya tibbiyotida hayvonlarni evtanizatsiya qilish uchun ishlatiladi).

* Natriy tiopental barbituratlar guruhidan vena ichiga yuboriladigan anestezikdir. U ongni faolsizlantirish uchun ishlatiladi (hipnotik sifatida), oʻz-oʻzidan nafas olish markazini toʻxtatishi mumkin. Induksion behushlik uchun 3,5 mg / kg doza qoʻllaniladi (odatda kattalar uchun 250 mg), 5 grammgacha. Joʻnatish boshlanganidan keyin 2-3 daqiqadan soʻng ong oʻchadi.
* Pankuronium bromidi uzoq muddatli taʼsir qiluvchi depolarizatsiya qilmaydigan mushak uyqusi hisoblanadi. Jinoyatchini oson oʻlim topishini taʼminlash uchun preparat faqat ongni oʻchirgandan keyin qoʻllaniladi. Anestetik amaliyotda, mushakka kiritilgandan soʻng, bemor oʻpkaning sunʼiy ventilyatsiyasiga oʻtkaziladi, qatl qilingan taqdirda, ular oʻz-oʻzidan nafas olishni toʻxtatish bilan falaj rivojlanishini kuzatadilar. Doza ideal tana vazniga 0,05 mg/kg qilib hisoblab chiqilgan, lekin amalga oshirish uchun 100 mg qatʼiy doza hisoblanadi.
* Kaliy xlorid – kaliy tuzlarini tez yuborish elektrolitlar buzilishiga va kimyoviy kardioplegiyaga (yurakni toʻxtatishiga) olib keladi. Oʻlimdan keyin ham, chuqur gipoksiyaga qaramasdan, inson yuragi asta-sekin yomonlashib borayotgan ritm bilan boʻlsa-da, qisqarishda davom etadi. Kaliy xlorid bradikardiya va elektromekanik dissosiatsiyani asistolga aylantirish uchun arzon va mavjud oson boʻlgan vositadir. Bir necha daqiqa davomida yurakning elektr faolligining yoʻqligi (EKGda izolin) oʻlimni aniqlash uchun qulay mezondir.

Tanqidlar
---------

Ushbu qatl usuli tanqidchilarining fikriga koʻra, oʻldiradigan inʼyeksiya faqat oʻldirishning insoniy usuli koʻrinishini yaratadi, aslida bunday emas. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, amalda giyohvand moddalarning dozalari koʻpincha buziladi. AQShning bir nechta shtatlarida qatl etilganlarning otopsi yozuvlarini oʻrganish shuni koʻrsatdiki, ularning qonidagi ogʻriq qoldiruvchi vositalar konsentratsiyasi jarrohlik operatsiyasi uchun zarur boʻlganidan pastroq va baʼzi hollarda qatl etilganlar toʻliq hushida boʻlishi mumkin edi. Ayni paytda, behushlik boʻlmasa, pavulon va kaliy xloridning kiritilishi boʻgʻilish va qattiq ogʻriqni keltirib chiqaradi. Bundan tashqari, inʼyeksiyani qoʻllovchi xodimlarning malakasi koʻpincha yetarli emas. Qatl oʻnlab daqiqalarga kechiktirilgan va jallodlar inʼyeksiya uchun yaroqli tomir topa olmagani uchun qatl qilingan shaxs tom maʼnoda „pichoqlangan". Florida shtatida oʻlimga olib keladigan inʼyeksiyani taqiqlash Anxel Diazning oʻlimi sabab oldinga suriladi. Uning oʻlim toʻshagida qiynalishi yarim soatdan koʻproq davom etadi. Yaʼni eritma vena tomirini teshib yuborgan va mushak ichiga yuborilganidan keyin olgʻa surildi.

Jamoatchilik, ijro jarayoni professional shifokorlar tomonidan amalga oshirilishi kerak degan fikrni bildirdi. Biroq, Amerika Tibbiyot Assotsiatsiyasining axloq qoidalari ularga oʻlim jazosini ijro etishda ishtirok etishni taqiqlaydi.

2006-yilda Xitoyda qatllarning yarmiga yaqini oʻlimga olib keladigan inʼyeksiya orqali amalga oshirilgan. Mahkumni odatda maxsus oʻlim furgoni (J*inguan Auto*) olib ketadi, qatlning oʻzi shifokorlar ishtirokida amalga oshiriladi. Furgonda inʼektsiyalardan foydalanish protsedura xarajatlarni pasaytirish va bajarishni tezlashtirish imkonini beradi: maxsus qimmat binolarni qurish talab qilinmaydi, inʼyeksiya uchun faqat toʻrt kishi kerak boʻladi. Koʻpincha oʻldirilganlarning organlaridan (giyohvand moddalar bilan zararlangan yurak bundan mustasno) foydalaniladi. Organlar baʼzan noqonuniy ravishda sotiladi va furgonlardan foydalanish organlarni yetkazib berishni tezlashtiradi va oʻlim hamda organ transplantatsiyasi oʻrtasidagi vaqtni qisqartiradi. Baʼzi organlarni, masalan, jigarni olib tashlash yurak toʻxtaganidan keyin 5 minutdan kechiktirmasdan amalga oshirilishi kerak (Masalan, AQShda agar organlar inyeksiya qilinganidan keyin 10-15 daqiqadan oldin olib tashlansa, mahkumning oʻlimiga jarrohlik jarayonining oʻzi sabab boʻlishi mumkin, deb ishoniladi). oʻlganlarning jasadlari qatl qilinganidan koʻp oʻtmay, qarindoshlari yoki mustaqil guvohlarga koʻrsatmasdan kuydiriladi. Maʼlumki, Xitoyda yiliga 10-20 mingga yaqin transplantatsiya ixtiyoriy donorlardan olinadigan organlarga qaraganda koʻproq amalga oshiriladi. 8-10 ming buyrak transplantatsiyasida organlarning atigi 3-4 foizi koʻngillilardan olingan. 2014-yilning oʻrtalaridan boshlab, Xitoy rasmiylari maʼlumotlariga koʻra, bunday organlarni olib tashlash faqat mahkumning roziligi bilan amalga oshiriladi.

Yana qarang
-----------

* Elektr stul
* Gaz kamerasi
* Ijro

Manbalar
--------

1. ↑  „Firing squad replaced by lethal injection".  Viet Nam News (23-sentyabr 2011-yil). 25-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-oktyabr 2011-yil.
2. ↑  „No: 53/2010/QH12 - Execution of criminal judgments".  Misistry of Justice. 25-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktyabr 2011-yil.
3. ↑  *Сергей Балмасов.* „Последний укол для китайского смертника".  Правда.Ру (17-iyun 2009-yil). Qaraldi: 18-noyabr 2013-yil.
4. ↑  „А. Шварценеггер проведет реформу смертной казни".  РБК (19-dekabr 2006-yil). — „Губернатор Калифорнии Арнольд Шварценеггер объявил о реформе процедуры внутривенных инъекций, используемых для приведения в исполнение смертных приговоров. Эту процедуру Конституционный суд штата признал незаконной.". 12-mart 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyun 2019-yil.
5. ↑  „Searchable Execution Database | Death Penalty Information Center" (en).  deathpenaltyinfo.org. Qaraldi: 17-sentyabr 2018-yil.
6. ↑  „Texas Execution Procedures and History". *Prisonport, prisons, prisoners. mugshots and video*. 11-yanvar 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi.
7. ↑
8. ↑  *Олег Лищук.* „Сняли с иглы".  МедПортал (28-yanvar 2011-yil). Qaraldi: 18-noyabr 2013-yil.
9. 1 2 3  „Смертельная инъекция: как это делается".  Русская служба BBC (11-iyun 2001-yil). Qaraldi: 18-noyabr 2013-yil.
10. ↑  „В штате Огайо изменят состав смертельной инъекции".  Лента.Ру (11-iyun 2008-yil). Qaraldi: 18-noyabr 2013-yil.
11. ↑  „Lethal injection procedures: When execution order is received" (en).  Office of Research, State of California. 3-dekabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-noyabr 2013-yil.
12. ↑  „Панкурония бромид".  РЛС России (18-may 2019-yil). Qaraldi: 18-may 2019-yil.
13. ↑  „Prisoners «aware» in executions" (en).  BBC (14-aprel 2005-yil). Qaraldi: 18-noyabr 2013-yil.
14. ↑  „AMA Code of Medical Ethics. Opinion 2.06 - Capital Punishment" (en).  American Medical Association (1980-2000). 19-dekabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-noyabr 2013-yil.
15. 1 2  *Calum MacLeod*. „China makes ultimate punishment mobile" (en). *USA Today* (15-iyun 2006-yil). Qaraldi: 2-may 2010-yil.
16. 1 2 3 4 5  *Andrew Malone*. „China's hi-tech 'death van' where criminals are executed and then their organs are sold on black market" (en). *Daily Mail* (27-mart 2009-yil). Qaraldi: 28-noyabr 2013-yil.
17. 1 2 3 4  *Antoaneta Bezlova.* „China's Mobile Death Fleet" (en).  Asia Times (21-iyul 2006-yil). 3-may 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-noyabr 2013-yil.
18. ↑  *Lin Shu S.; Lauren Rich, Jay D. Pal, and Robert M. Sade.* „Prisoners on Death Row Should be Accepted as Organ Donors". *Author manuscript; available in PMC* 93(6): 1773–1779.  The Annals of Thoracic Surgery (1-iyul 2012-yil). DOI:10.1016/j.athoracsur.2012.03.003. — „"After a waiting period of 10–15 minutes... Any modification of the method of execution .. would result in death occurring due to organ procurement, which places the surgeon in the role of executioner."". Qaraldi: 6-sentyabr 2013-yil.
19. ↑  „Убийцам оставят сердце. Китай откажется от пересадки органов приговоренных к смерти". *Российская газета* (4-noyabr 2013-yil). Qaraldi: 9-yanvar 2014-yil.

Adabiyotlar
-----------

**Oʻlimga olib keluvchi inʼyeksiya** (inglizcha: *Lethal Injection*) – oʻlimga hukm etilganlar uchun qoʻllanuvchi jazo turi boʻlib, bu organizmga zahar yoki kuchli taʼsir etuvchi moddalarning bajarilgan eritmasini kiritishdir. Shu bilan birga, jismoniy azob-uqubatlarni cheklash uchun ogʻriq qoldiruvchi vositalar ham qoʻllanilishi mumkin. Aslida evtanaziyaga oʻxshaydi (azobsiz oʻlim).

* *Leonidas G. Koniaris,David A. Lubarsky, Jonathan P. Sheldon.* Inadequate anesthesia in lethal injection for execution(ingl.) // The Lancet. — Elsevier, 2005. — Andoza:Бсокр. — Andoza:Бсокр. — DOI:10.1016/S0140-6736(05)66377-5. — PMID 15836890.
* So long as they die: Lethal injections in the United States(ingl.) // Human Rights Watch short reports. — US, 2006. — Andoza:Бсокр, Andoza:Бсокр.
* Prezentatsiya o texnologii inʼeksii: *Heath M.* The Drugs and the Process(ingl.). — UC Berkeley, 2007. — Andoza:Бсокр. Архивировано 15 mart 2016 года.  
  

	+ fragment knigi: Greifinger R. B. Bick J. A. Goldenson J.*.* .
* *Baze v. Rees.* Foreseeable and unnecessary risk: Lethal injection and the three-drug protocol(ingl.) // Resource Kit. — UC Berkeley, 2008. Архивировано 16 sentyabr 2011 года.
* *Denno D. W.* Introduction(ingl.) // Symposium «The lethal injection debate: law and science». — UC Berkeley, 2008. Архивировано 3 dekabr 2013 года.