"Trellis" fon rasmi uchun Uilyam Morris dizayni, 1862
" **San’at va hunarmandchilik" harakati** dekorativ va tasviriy san’atdagi xalqaro yo‘nalish bo‘lib, erta va to‘liq Britaniya orollarida  rivojlanib kelgan. 

Dekorativ san'atning qashshoqlashuviga va ularni ishlab chiqarish sharoitlariga qarshi reaktsiya sifatida boshlangan harakat Evropa va Shimoliy Amerikada taxminan 1880 va 1920-yillar orasida gullab-yashnadi. Bu zamonaviy uslubning ildizi, keyinchalik paydo bo'lgan narsaning ingliz ifodasidir. kuchli ta'sir ko'rsatgan Art Nouveau harakati deb ataladi. Yaponiyada 1920-yillarda Mingei harakati sifatida paydo bo'lgan. U an'anaviy hunarmandchilikni anglatadi va ko'pincha o'rta asr, romantik yoki xalq bezak uslublaridan foydalangan.

Bu atama birinchi marta TJ Kobden-Sanderson tomonidan 1887-yilda San'at va hunarmandchilik ko'rgazma jamiyatining yig'ilishida ishlatilgan , u asos bo'lgan tamoyillar va uslub Angliyada kamida 20-yil davomida rivojlanib kelgan. U tarixchi Tomas Karlayl, san'atshunos Jon Ruskin va dizayner Uilyam Morrisning g'oyalaridan ilhomlangan.  Shotlandiyada bu Charlz Renni Makintosh kabi asosiy shaxslar bilan bog'liq.

Kelib chiqishi va ta'siri
-------------------------

### Dizayn islohoti

San'at va hunarmandchilik harakati 19-asrning o'rtalarida Buyuk Britaniyada dizayn va bezakni isloh qilishga urinish natijasida paydo bo'lgan. Bu islohotchilar mashinasozlik va zavod ishlab chiqarishi bilan bog'liq bo'lgan standartlarning pasayishiga qarshi reaktsiya edi. Ularning tanqidi 1851-yilgi Buyuk ko'rgazmada ko'rgan buyumlari bilan keskinlashdi, ular haddan tashqari bezakli, sun'iy va ishlatilgan materiallarning sifatlaridan bexabar edi. San'atshunos Nikolaus Pevsnerning yozishicha, eksponatlar "naqshlarni yaratishdagi asosiy ehtiyojni, sirtning yaxlitligini" bilmaslikni, shuningdek, "tafsilotlarda qo'pollikni" ko'rsatdi. Dizayn islohoti koʻrgazma tashkilotchilari Genri Koul (1808–1882), Ouen Jons (1809–1874), Metyu Digbi Uayt (1820–1877) va Richard Redgrayv (1804–1888) bilan boshlandi , ularning barchasi haddan tashqari bezak va bezaklarni eskirgan. Amaliy bo'lmagan yoki yomon qilingan narsalar.tashkilotchilar "eksponatlarni qoralashda bir ovozdan" edi. Masalan, Ouen Jons "meʼmor, pardozchi, qogʻoz boʻyoqchi, toʻquvchi, kalikomatyor va kulol" "goʻzalliksiz yangilik yoki aqlsiz goʻzallik" yaratganidan shikoyat qilgan edi. Ishlab chiqarilgan mahsulotlarning ushbu tanqidlaridan yozuvchilar dizaynning to'g'ri tamoyillari deb hisoblagan narsalarni ko'rsatadigan bir nechta nashrlar paydo bo'ldi. Richard Redgravening "*Dizayn bo'yicha qo'shimcha ma'ruzasi"* (1852) dizayn va bezak tamoyillarini tahlil qildi va "bezatishni qo'llashda ko'proq mantiq" so'radi.

Jonsning aynan o'zi ta'kidlashicha, bezak "bezatilgan narsaga nisbatan ikkinchi darajali bo'lishi kerak", "bezakning bezakli narsaga mosligi" bo'lishi kerak, devor qog'ozi va gilamlarda "daraja yoki tekislikdan boshqa hech qanday naqsh bo'lmasligi kerak" deb takidladi. Buyuk ko'rgazmadagi mato yoki devor qog'ozi iloji boricha haqiqiy ko'rinishga ega bo'lgan tabiiy naqsh bilan bezatilgan bo'lishi mumkin, bu yozuvchilar esa tekis va soddalashtirilgan tabiiy naqshlarni himoya qilishgan. 

 Jon Ruskinning *Gotika tabiati,* Uilyam Morris tomonidan 1892-yilda Kelmskott nashriyotida XV asrda yashagan Nikolas Jenson tomonidan ilhomlantirilgan "Oltin turdagi "asarida chop etilgan. *"Venetsiya toshlari" ning* ushbu bobi San'at va hunarmandchilik harakati uchun o'ziga xos manifest edi.
Biroq, 19-asr o'rtalarida dizayn islohotchilari "San'at va hunarmandchilik" harakatining dizaynerlari kabi uzoqqa bormadilar. Ular qurilishdan ko'ra bezak bilan ko'proq shug'ullanishgan, ishlab chiqarish usullarini to'liq tushunmaganlar va sanoat usullarini tanqid qilmaganlar. 

### AWN Pugin

 Puginning Ramsgatedagi "Grange" uyi, 1843-yil. Uning uy qurilishiga moslashtirilgan soddalashtirilgan gotika uslubi San'at va hunarmandchilik harakati arxitekturasini shakllantirishga yordam berdi.
Harakatning ba'zi g'oyalari arxitekturadagi gotika jonlanishining etakchisi AWN Pugin (1812-1852) tomonidan kutilgan edi. Masalan, u san'at va hunarmandchilik san'atkorlari singari haqiqatni materialga, tuzilishga va funktsiyaga targ'ib qilgan.  Pugin ijtimoiy tanqidchilarning zamonaviy jamiyatning kamchiliklarini O'rta asrlar bilan taqqoslash tendentsiyasini ifoda etdi , masalan, shaharlarning kengayishi va kambag'allarga munosabat - bu Ruskin, Morris va San'at va boshqa olimlar uchun odatiy holga aylangan tendentsiya. Hunarmandchilik harakati. Uning "Qarama-qarshiliklar" (1836) kitobida yaxshi o'rta asr namunalaridan *farqli* o'laroq, yomon zamonaviy binolar va shaharsozlik misollari chizilgan va uning tarjimai holi Rozmari Xill "deyarli o'tib, arxitekturadagi hunarmandchilik va an'analarning ahamiyati to'g'risida xulosalarga keldi", deb ta'kidlaydi.

### Jon Ruskin

San'at va hunarmandchilik falsafasi ko'p jihatdan Jon Ruskinning Tomas Karlayl ijodidan chuqur ta'sirlangan ijtimoiy tanqididan kelib chiqqan.  Ruskin xalqning axloqiy va ijtimoiy sog'lig'ini uning me'morchiligi va ishining tabiati bilan bog'ladi. Ruskin sanoat inqilobida yaratilgan mexanizatsiyalashgan ishlab chiqarish va mehnat taqsimoti turini "xizmatkor mehnat" deb hisobladi va sog'lom va axloqli jamiyat uchun ular yaratgan narsalarni loyihalashtirgan mustaqil ishchilar kerak deb o'yladi. U zavodda ishlab chiqarilgan ishlarni "insofsiz" deb hisoblagan va qo'l mehnati va hunarmandchilik qadr-qimmatni mehnat bilan birlashtirgan.

### Uilyam Morris

 Uilyam Morris, San'at va hunarmandchilik harakatida asosiy ta'sir ko'rsatgan to'qimachilik dizayneri
Uilyam Morris (1834–1896) 19-asr oxiridagi dizayndagi yuksak shaxs va Sanʼat va hunarmandchilik harakatiga asosiy taʼsir koʻrsatgan. Harakatning estetik va ijtimoiy qarashlari uning 1850-yillarda Birmingem toʻplami – Oksford universitetining bir guruh talabalari, jumladan, romantik adabiyotga boʻlgan muhabbatni ijtimoiy hayotga sadoqatini uygʻunlashtirgan Edvard Bern-Jons bilan birga ishlab chiqqan gʻoyalardan kelib chiqdi. islohot. 

 Uilyam Morrisning Bexleyheathdagi Qizil uyi, Filipp Uebb tomonidan ishlab chiqilgan va 1860-yilda qurib bitkazilgan; San'at va hunarmandchilik harakatining eng muhim binolaridan biri 
Morris turli xil hunarmandchilik bilan tajriba o'tkaza boshladi va mebel va interyer dizaynini boshladi.  U shaxsan ishlab chiqarish bilan bir qatorda dizayn bilan ham shug'ullangan,  San'at va hunarmandchilik harakatining o'ziga xos belgisi edi. Ruskinning ta'kidlashicha, intellektual dizayn aktini qo'lda jismoniy yaratish aktidan ajratish ham ijtimoiy, ham estetik jihatdan zarar keltiradi. 

 1880-yillarda ochilgan Mertondagi Morris & Co fabrikasidagi to'quv saroyi
1861-yilda Morris tijorat maqsadlarida mebel va bezak buyumlarini yasashni boshladi, o'z dizaynini o'rta asr uslublarida modellashtirdi va qalin shakllar va kuchli ranglardan foydalangan. Uning naqshlari o'simlik va hayvonot dunyosiga asoslangan bo'lib, uning mahsulotlari ingliz qishloqlarining mahalliy yoki mahalliy an'analaridan ilhomlangan.

Ijtimoiy va dizayn tamoyillari
------------------------------

|  |
| --- |
| Qo'shma Shtatlardagi o'zlarining hamkasblaridan farqli o'laroq, Britaniyadagi san'at va hunarmandchilik bo'yicha amaliyotchilarning aksariyati mashinalarga nisbatan kuchli, biroz tushunarsiz, salbiy his-tuyg'ularga ega edi. Ular "hunarmand"ni erkin, ijodkor va qo'llari bilan ishlaydigan, "mashina"ni esa ruhsiz, takrorlanuvchi va g'ayriinsoniy deb hisoblashgan. Ushbu qarama-qarshi tasvirlar qisman Jon Ruskinning (1819–1900) *"Venetsiya toshlari" asaridan olingan bo'lib, Venetsiyaning* arxitektura tarixi, San'at va hunarmandchilik dizaynerlari qayta-qayta qaytgan zamonaviy sanoatizmning kuchli qoralanishini o'z ichiga oladi. Mashinaga ishonchsizlik 1900-yillarda sanoat olamidan yuz o'girgan ko'plab kichik ustaxonalar orqasida yotardi va ular "hunarmandchilik" deb ataydigan narsalarni yaratish uchun sanoatdan oldingi usullardan foydalanganlar.

- Alan Krouford, "Britaniyada Benson, mashinasozlik va san'at va hunarmandchilik harakati edi"  |

### Sanoat tanqidi

Uilyam Morris Ruskinning sanoat jamiyatini tanqid qilgani bilan o'rtoqlashdi va bir vaqtning o'zida zamonaviy zavodga, mashinalardan foydalanishga, mehnat taqsimotiga, kapitalizmga va an'anaviy hunarmandchilik usullarini yo'qotishga hujum qildi. Ammo uning texnikaga bo'lgan munosabati mos kelmadi. Bir paytlar u mashinalar yordamida ishlab chiqarish "mutlaqo yomonlik" ekanligini aytdi, lekin boshqa paytlarda u mashinalar yordamida o'z standartlariga javob bera oladigan ishlab chiqaruvchilardan ishni topshirishga tayyor edi. 

Morris rassom qo'lda ishlaydigan hunarmand-dizayner bo'lishi kerakligini ta'kidladi va O'rta asrlarda mavjud bo'lgan deb hisoblaganidek, erkin hunarmandlar jamiyatini himoya qildi. "Chunki hunarmandlar o‘z ishidan zavq olardilar", deb yozadi u, "O‘rta asrlar oddiy xalq san’atida yuksaklik davri edi.. .. Hozir bizning muzeylarimizdagi xazinalar o'sha davrdagi uy xo'jaliklarida ishlatiladigan oddiy idishlar, o'rta asrlardagi yuzlab cherkovlar murakkab dehqonlar tomonidan qurilgan.

Morrisning izdoshlari mashinalar va zavod tizimi haqida ham turlicha qarashlarga ega edi. Masalan, San'at va hunarmandchilik harakatining markaziy arbobi R. Ashbi 1888-yilda shunday degan edi: "Biz mashinani rad etmaymiz, biz uni mamnuniyat bilan qabul qilamiz. Ammo biz uni o'zlashtirganini ko'rishni xohlaymiz"  Gildiya va hunarmandchilik maktabini zamonaviy ishlab chiqarish usullariga qarama-qarshi qo'ygandan so'ng, u "Zamonaviy tsivilizatsiya mashinalarga tayanadi", deb tan oldi, lekin u "mexanizm" deb atagan.

Morris va uning izdoshlari zamonaviy sanoat bog'liq bo'lgan mehnat taqsimotini istalmagan deb hisoblashgan, ammo har bir dizayn dizayner tomonidan amalga oshirilishi kerak bo'lgan darajada munozara va kelishmovchilikka sabab bo'lgan. San'at va hunarmandchilik bo'yicha barcha rassomlar buyumlarni yaratishning har bir bosqichini o'zlari bajarmaganlar va bu faqat 20-asrda hunarmandchilikning ta'rifi uchun muhim bo'lgan. Garchi Morris ko'plab hunarmandchilik (jumladan, to'quv, bo'yash, bosmaxona, xattotlik va kashtachilik) bo'yicha amaliy tajriba orttirgani bilan mashhur bo'lsa-da, u o'z fabrikasida dizayner va ijrochini ajratishni muammoli deb hisoblamadi. Morrisning yaqin siyosiy hamkori Valter Kreyn mehnat taqsimotiga ham axloqiy, ham badiiy asoslarga nisbatan noxush nuqtai nazar bilan qaradi va loyihalash va yasash bir qo'ldan bo'lishi kerakligini qat'iy targ'ib qildi. Lyuis Forman Day, Kreynning do'sti va zamondoshi, xuddi Kreyn kabi Morrisga qoyil qolgan holda, Kreynning fikriga qat'iyan rozi bo'lmadi. 

### Sotsializm

"San'at va hunarmandchilik" harakatining ko'plab dizaynerlari sotsialistlar edi, jumladan Morris, TJ Kobden Sanderson, Valter Kreyn, CR Ashbi, Filipp Uebb, Charlz Folkner va AH Makmurdo. 1880-yillarning boshlarida Morris koʻproq vaqtini loyihalash va yasashdan koʻra sotsializmni targʻib qilishga sarflardi. Ashbi London sharqida Hunarmandlar gildiyasi deb nomlangan hunarmandlar jamoasini tuzdi.

### Boshqa islohot harakatlari bilan birlashish

Britaniyada harakat kiyim islohoti,  qishloqchilik, shahar harakati va xalq qo'shiqlarining tiklanishi bilan bog'liq edi. Hammasi ma'lum darajada "Oddiy hayot" ideali bilan bog'langan.

Rivojlanish
-----------

Morrisning dizaynlari tezda mashhur bo'lib, uning kompaniyasining ishi 1862-yilda Londondagi xalqaro ko'rgazmada namoyish etilganda qiziqish uyg'otdi. Morris & Co ning dastlabki ishlarining aksariyati cherkovlar uchun edi va Morris Sent-Jeyms saroyida va Janubiy Kensington muzeyida (hozirgi Viktoriya va Albert muzeyi) muhim ichki dizayn komissiyalarini yutib oldi.

19-asr oxiri va 20-asr boshlarida San'at va hunarmandchilik g'oyalarining tarqalishi ko'plab uyushmalar va hunarmandchilik jamoalarining paydo bo'lishiga olib keldi, garchi Morris o'sha paytda sotsializm bilan mashg'ul bo'lganligi sababli ular bilan deyarli aloqasi bo'lmagan. 

1881-yilda Eglantayn Luiza Jebb, Meri Freyzer Taytler va boshqalar mehnatkashlar sinflarini, ayniqsa qishloq joylaridagilarni foyda olish uchun emas, balki ularni foydali narsalar bilan ta'minlash uchun nazorat ostida hunarmandchilik bilan shug'ullanishga undash uchun Uy san'ati va sanoat uyushmasini tashkil etish tashabbusi bilan chiqdilar. 

1882-yilda me'mor AHMakmurdo Selvin Image, Gerbert Horne, Klement Xiton va Benjamin Kresvikni o'z ichiga olgan dizaynerlar hamkorligidan iborat Century Guildni tuzdi.  

1884-yilda san'at xodimlari uyushmasi besh yosh me'mor - Uilyam Letebi, Edvard Prior, Ernest Nyuton, Mervin Makartni va Jerald S. Xorsli tashabbusi bilan tasviriy va amaliy san'atni birlashtirib, ikkinchisining mavqeini oshirish maqsadida tashkil etilgan. Dastlab uni Jorj Blekall Simonds boshqargan. 

1875-yilda asos solingan Londondagi Liberty &amp; Co univermagi San'at va hunarmandchilik harakati tarafdorlari tomonidan ma'qullangan uslub va "badiiy liboslar "ning taniqli chakana sotuvchisi edi.

1887-yilda harakatga o'z nomini bergan San'at va qo'l san'atlari ko'rgazma jamiyati Uolter Kren bilan prezident sifatida tuzildi va 1888-yil noyabr oyida Londonning Yangi Galereyasida o'zining birinchi ko'rgazmasini o'tkazdi  Bu Grosvenor galereyasining 1881-yilgi qishki ko'rgazmasidan keyin Londondagi zamonaviy dekorativ san'atning birinchi namoyishi edi  Ko‘rgazmada "Morris &amp; Co. "kompaniyasi mebel, mato, gilam va kashtalar bilan yaxshi namoyon bo‘ldi. 

1888-yilda Angliyada uslubning yirik amaliyotchisi bo'lgan CRAshbie Londonning Sharqiy End qismida Gildiya va Hunarmandchilik maktabiga asos soldi. Gildiya o'rta asr gildiyalari namunasidagi hunarmandchilik kooperativi bo'lib, ishchilarga o'z hunarmandchiligidan mamnun bo'lishni maqsad qilgan. Ruskin va Morris tamoyillari asosida ishlaydigan mohir hunarmandlar qo'lda tayyorlangan buyumlar ishlab chiqarishi va shogirdlar maktabini boshqarishi kerak edi. Bu g'oyani deyarli hamma hayajon bilan kutib oldi, Morrisdan tashqari, u hozirda sotsializmni targ'ib qilish bilan shug'ullangan va Ashbining sxemasini ahamiyatsiz deb hisoblagan. 1888-yildan 1902-yilgacha gildiya gullab-yashnadi, unda 50 ga yaqin kishi ishlagan. 1902-yilda Ashbi Kotsvoldsdagi Chipping Kampdenda eksperimental hamjamiyatni boshlash uchun gildiyani Londondan boshqa joyga ko'chirdi.

CFA Voysey (1857-1941) san'at va hunarmandchilik me'mori bo'lib, u matolar, plitkalar, keramika, mebel va metall buyumlarni ham ishlab chiqdi. Uning uslubi soddalikni nafosat bilan uyg'unlashtirgan. 

Morrisning fikri GK Chesterton va Xilaire Belloc ta'sir qildi. 

 Coleton Fishacre 1925-yilda Kingswear, Devon, Angliya, San'at va hunarmandchilik an'analarida dam olish uyi sifatida yaratilgan.
O'n to'qqizinchi asrning oxiriga kelib, San'at va hunarmandchilik g'oyalari arxitektura, rassomlik, haykaltaroshlik, grafika, illyustratsiya, kitob yasash va fotografiya, maishiy dizayn va dekorativ san'at, jumladan mebel va yog'och, vitrajlar,  charm, to'rdo'zlikka ta'sir ko'rsatdi. kashtachilik, gilamdoʻzlik va toʻqish, zargarlik va metallga ishlov berish, emal va kulolchilik.  1910-yilga kelib, "San'at va hunarmandchilik" va qo'lda yasalgan barcha narsalar uchun moda paydo bo'ldi. 

San'at va hunarmandchilik ko'rgazma jamiyati 1888-1916-yillarda o'n bitta ko'rgazma o'tkazdi. 1914-yilda urush boshlanishi bilan u tanazzulga yuz tutdi va inqirozga yuz tutdi. Uning 1912-yilgi ko'rgazmasi moliyaviy muvaffaqiyatsizlikka uchradi.  Kontinental Evropadagi dizaynerlar Deutsche Werkbund kabi tashabbuslar orqali dizayn va sanoat bilan ittifoqchilikda innovatsiyalar yaratishgan va Britaniyada Omega ustaxonalari va sanoatda dizayn assotsiatsiyasi tomonidan yangi tashabbuslar olib borilgan bir paytda, San'at va hunarmandchilik ko'rgazma jamiyati, hozirda Qadimgi qo'riqchining nazorati savdodan voz kechdi va ishlab chiqaruvchilar bilan hamkorlikni purist qo'l mehnatiga aylantirdi.

### Keyinchalik ta'sir qiladi

Britaniyalik rassom Bernard Lich ijtimoiy tanqidchi Yanagi Soetsu bilan oddiy hunarmandchilikning axloqiy va ijtimoiy qiymati haqida Yaponiyada ishlab chiqqan ko'plab g'oyalarni Angliyaga olib keldi; ikkalasi ham Ruskinning g'ayratli o'quvchilari edi. Lich bu g'oyalarning faol targ'ibotchisi bo'lib, urushlar oralig'ida hunarmandlar bilan o'zaro bog'liq bo'lgan va ularni 1940 yilda nashr etilgan "Kulolning kitobi"da tushuntirib bergan, u sanoat jamiyatini Raskinning fikri kabi keskin qoralagan. va Morris. Shunday qilib, San'at va qo'l san'atlari falsafasi 1950 va 1960 yillarda, San'at va hunarmandchilik harakati tugatilgandan keyin va modernizmning yuqori to'lqinida, Britaniya hunarmandlari orasida abadiylashtirildi.

Mintaqa bo'yicha
----------------

### Britaniya orollari

 Vitraj oynasi, The Hill House, Helensburgh, Argyll va Bute
#### Shotlandiya

Shotlandiyada San'at va hunarmandchilik harakatining boshlanishi Jeyms Ballantine (1808-1877) tomonidan kashshof bo'lgan 1850-yillardagi vitraylarning tiklanishida edi. Uning asosiy asarlari orasida Dunfermline Abbeyning g'arbiy g'arbiy oynasi va Edinburgdagi Sent Giles sobori sxemasi mavjud. Glazgoda uni Ballantin bilan birga o'qigan Deniel Kottier (1838-1891) asos solgan va Uilyam Morris, Ford Madoks Braun va Jon Ruskin bevosita ta'sir qilgan. Uning asosiy asarlari Paisley Abbeyda Masihning suvga cho'mdirilishini o'z ichiga oladi (taxminan 1880). Uning izdoshlari orasida Stiven Adam va uning xuddi shu ismli o'g'li bor edi. 

 Robert Ouen muzeyi, Nyutaun, Frenk Shayler .
#### Uels

Uelsdagi vaziyat Buyuk Britaniyadagidan farqli edi. Hunarmandchilikka kelsak, San'at va hunarmandchilik *jonlanish* kampaniyasi edi. Ammo Uelsda, hech bo'lmaganda Birinchi jahon urushigacha, haqiqiy hunarmandchilik an'anasi hali ham mavjud edi. Mahalliy materiallar, tosh yoki loy, tabiiy ravishda foydalanishda davom etdi. 

Shotlandiya san'at va hunarmandchilik harakatida o'zining vitrajlari bilan mashhur bo'ldi; Uels o'zining kulolchiligi bilan mashhur bo'lar edi. 19-asrning o'rtalariga kelib, mahalliy hunarmandlar tomonidan avlodlar uchun ishlatilgan og'ir, tuzli sirlar modadan chiqib ketdi, chunki ommaviy ishlab chiqarilgan keramika narxlarini pasaytirdi. Ammo San'at va hunarmandchilik harakati ularning ishiga yangi baho olib keldi. I

Uelsdagi San'at va hunarmandchilik harakatining asosiy targ'ibotchisi Ouen Morgan Edvards edi. Edvards o'z xalqini o'z tili va tarixi bilan tanishtirish orqali Uels g'ururini yangilashga bag'ishlangan islohotchi siyosatchi edi. Edvards uchun "Uels san'at va hunarmandchilik bo'yicha ta'limdan ko'ra ko'proq narsani talab qilmaydi". 

Arxitekturada Klou Uilyams-Ellis Britaniyada "qoralangan tuproq" yoki pise qurilishini jonlantirildi.

#### Irlandiya

Harakat Irlandiyaga tarqalib, xalqning madaniy rivojlanishi uchun muhim davrni ifodalaydi, o'sha davrdagi adabiy tiklanishning vizual hamkasbi va Irlandiya millatchiligining nashri edi. San'at va hunarmandchilikda vitrajlardan foydalanish Irlandiyada mashhur bo'lgan, Garri Klark eng taniqli rassom va Evie Hone bilan. Uslubning arxitekturasi Kork universiteti kolleji hududidagi Kork shahridagi Xonan cherkovi (1916) bilan ifodalanadi. Irlandiyada ishlayotgan boshqa me'morlar orasida ser Edvin Lutyens (Ko. Laoisdagi Heyvud uyi, Lamba oroli va Dublindagi Irlandiya milliy urushi yodgorlik bog'lari) va Frederik "Pa" Xiks (Malahida qal'asidagi mulk binolari va dumaloq minora) bor edi.

### Kontinental Yevropa

Kontinental Yevropada milliy uslublarni qayta tiklash va saqlash San'at va hunarmandchilik dizaynerlarining muhim motivi edi; masalan, Germaniyada 1871 yilda Bund für Heimatschutz (1897) va 1898 yilda Karl Shmidt tomonidan asos solingan Vereinigte Werkstätten für Kunst im Handwerk rag'batlantirish ostida birlashgandan so'ng; va Vengriyada Karoli Kos Transilvaniya qurilishining xalq uslubini qayta tikladi. Qudratli imperiyalar (Germaniya, Avstriya-Vengriya va Rossiya) ostida bir necha xil millatlar yashagan Markaziy Yevropada xalq tilining kashf etilishi milliy g‘urur va mustaqillikka intilish bilan bog‘liq bo‘lsa, san’at va hunarmandchilik amaliyotchilari uchun.

 Shvetsiyalik rassomlar Karl Larsson va Karin Bergyo Larsson o'z uylarini loyihalashda San'at va hunarmandchilik harakatidan ilhomlangan.
Evropada keng namoyish etilgan Arts and Crafts uslubining soddaligi Genri van de Velde kabi dizaynerlarni va Art Nouveau, Gollandiyalik De Stijl guruhi, Vena Secession va oxir-oqibat Bauhaus uslubi kabi uslublarni ilhomlantirdi. 

Kontinental Evropadagi eng qadimgi san'at va hunarmandchilik faoliyati taxminan 1890-yilda Belgiyada bo'lib, u erda ingliz uslubi rassomlar va me'morlarni, jumladan Genri Van de Velde, Gabriel Van Dievoet, Gustav Serrurier-Bovy va *La Libre Esthétique* (Erkin estetik) deb nomlanuvchi guruhni ilhomlantirgan. .

San'at va hunarmandchilik mahsulotlari 20-asrning boshlarida Avstriya va Germaniyada hayratga tushdi va ularning ilhomi ostida dizayn tez sur'atlar bilan oldinga siljidi, u Britaniyada to'xtab qoldi.  Wiener Werkstätte, 1903-yilda Jozef Xoffman va Koloman Mozer tomonidan asos solingan, "san'at birligi" va qo'lda tayyorlangan san'at va hunarmandchilik tamoyillaridan ta'sirlangan. Deutscher Werkbund (Germaniya hunarmandlar uyushmasi) 1907 yilda nemis korxonalarining global raqobatbardoshligini oshirish uchun rassomlar, me'morlar, dizaynerlar va sanoatchilar uyushmasi sifatida tashkil etilgan va o'z targ'iboti orqali zamonaviy arxitektura va sanoat dizaynini rivojlantirishning muhim elementiga aylandi.

Finlyandiyada Xelsinkidagi idealist rassomlar koloniyasi Britaniya Gotikasining uyg'onishiga o'xshash milliy romantik uslubda ishlagan Herman Gesellius, Armas Lindgren va Eliel Saarinen  tomonidan ishlab chiqilgan.

Vengriyada Ruskin va Morris ta'siri ostida bir guruh rassomlar va me'morlar, jumladan Karoli Kos, Aladar Körösfői-Kriesch va Ede Toroczkay Wigand Transilvaniya xalq san'ati va xalq me'morchiligini kashf etdilar. 

Rossiyada Viktor Xartmann, Viktor Vasnetsov, Yelena Polenova va Abramtsevo koloniyasi bilan bog'liq bo'lgan boshqa rassomlar Buyuk Britaniyadagi harakatdan mutlaqo mustaqil ravishda o'rta asr rus bezak san'ati sifatini tiklashga harakat qilishdi.

Islandiyada Sölvi Helgasonning ishi San'at va hunarmandchilik ta'sirini ko'rsatadi.

### Shimoliy Amerika

 Bulutdagi qal'aning jabhasi va Nyu-Xempshirdagi Vinnipesoki ko'liga qaragan maysazor, 1913–1914-yillarda qurilgan.
 Urren Uilson sjhilidagi uy (Venetsiya sohilidagi uy)
 Qimor uyi, Pasadena, Kaliforniya
 San'at va hunarmandchilik Tudor uyi Buena Park tarixiy tumani, Uptown, Chikago
 San'at va hunarmandchilik uslubining federatsiya arxitekturasiga ta'siri misoli Yupqa burchakli deraza va tosh poydevorga e'tibor bering.
Arts and Crafts home in the Birckhead Place neighborhood of Toledo, Ohio
Qo'shma Shtatlarda San'at va hunarmandchilik uslubi amerikaliklar uchun Evropa san'ati va hunarmandchiligi ideallarini qayta talqin qilish uchun turli xil urinishlarni boshladi. Bularga "Hunarmand" uslubidagi arxitektura, mebel va Gustav Stikli o'zining "*Hunarmand* "jurnalida targ'ib qilingan dizaynlar va Elbert Xabbardning "*Fra* "asarida e'lon qilingan Roykroft kampusida ishlab chiqarilgan dizaynlar kabi boshqa bezak san'atlari kiradi. Ikkala erkak ham o'z jurnallaridan Istvuddagi Craftsman ustaxonasida va Elbert Xabbardning Sharqiy Auroradagi Roykroft kampusida ishlab chiqarilgan mahsulotlarni targ'ib qilish uchun vosita sifatida foydalanganlar. 

*Amerikalik hunarmand* yoki *hunarmand uslubi* atamalari ko'pincha AQShda Art Nouveau va Art Deconing hukmron davrlari yoki taxminan 1910-yildan 1925-yilgacha bo'lgan davrda hukmronlik qilgan arxitektura, interyer dizayni va dekorativ san'at uslubini ifodalash uchun ishlatiladi. 

Ovrupoliklar sanoatlashtirish bilan almashtirilgan fazilatli hunarmandchilikni qayta tiklashga harakat qilishsa-da, amerikaliklar qahramonlik hunarmandchiligining o'rnini bosuvchi fazilatning yangi turini - yaxshi bezatilgan o'rta sinf uylarini yaratishga harakat qilishdi. Ularning ta'kidlashicha, "San'at va hunarmandchilik" dekorativ san'atining oddiy, ammo nozik estetikasi sanoat iste'molchiligining yangi tajribasini yaxshilaydi. 

Jurnal va gazeta yozish orqali Amerikada tarqalgan san'at va hunarmandchilik g'oyalari ma'ruzalarga homiylik qiluvchi jamiyatlar tomonidan to'ldirildi. Birinchisi 1890-yillarning oxirida Bostonda tashkil etilgan, bir guruh nufuzli arxitektorlar, dizaynerlar va o'qituvchilar Uilyam Morris tomonidan Buyuk Britaniyada boshlangan dizayn islohotlarini Amerikaga olib kelishga qaror qilganlarida; ular zamonaviy hunarmandchilik buyumlari ko'rgazmasini tashkil etish uchun uchrashishdi. Birinchi yig'ilish 1897-yil 4-yanvarda Bostondagi Tasviriy san'at muzeyida (TIV) zamonaviy hunarmandchilik ko'rgazmasini tashkil qilish uchun bo'lib o'tdi. 

Birinchi Amerika san'at va hunarmandchilik ko'rgazmasi 1897-yil 5-aprelda Bostondagi Kopli Xollda 160 ta hunarmand tomonidan yaratilgan 1000 dan ortiq buyumlarni o'z ichiga olgan, ularning yarmi ayollar edi.  Ko'rgazma himoyachilaridan ba'zilari Garvard arxitektura maktabi asoschisi Lengford Uorren edi.

> Ushbu jamiyat hunarmandchilikning barcha sohalarida badiiy ijodni rivojlantirish maqsadida tashkil etilgan. U Dizaynerlar va ishchilarni o'zaro foydali munosabatlarga olib borishga va ishchilarni o'zlarining dizaynlarini bajarishga undashga umid qiladi. U ishchilarda yaxshi dizaynning qadr-qimmati va qadr-qimmatini qadrlashni rag'batlantirishga intiladi; Qonun va shaklning mashhur sabrsizligiga, ortiqcha bezak va o'ziga xoslik istagiga qarshi turish.
> 
> 

1913–1914-yillarda Boston meʼmori J. Uilyams Bil tomonidan Nyu-Xempshirdagi Ossipi togʻlarida qurilgan Tom va Zaytun zavodining togʻ tepasida joylashgan.

Buffalo va Sharqiy Aurora, Nyu-York, Jozef Marbella shaharlarida Elbert Xabbard tashabbusi bilan tashkil etilgan Roykroft hamjamiyati, Nyu -York, Vudstokdagi Byrdcliffe koloniyasi va Rouz vodiysi, Pensilvaniya kabi utopik jamoalar , Nyu-Jersi, Mountain Lakes, klaster kabi o'zgarishlar ta'sir ko'rsatdi. 

#### Arxitektura va san'at

Chikagodagi Frenk Lloyd Rayt, Jorj Vashington Maher va boshqa me'morlarning "Preriya maktabi ", Country Day School harakati, Green va Greene, Julia Morgan va Bernard Meyck tomonidan ommalashgan bungalov va eng yaxshi bungalov uslubidagi uylar. Amerika san'ati va hunarmandchiligi va Amerika hunarmandchiligi me'morchiligi uslubi. 

Bosib chiqarishdan kulolchilik va pastelgacha bo'lgan vositalarda nazariyotchilar, o'qituvchilar va samarali rassomlar sifatida Sharqiy qirg'oqdagi Artur Uesli Dou (1857-1922) va Kaliforniyadagi Pedro Jozef de Lemos (1882-1954) eng nufuzli shaxslardan ikkitasi edi. Kolumbiya universitetida dars bergan va Ipsvich yozgi san'at maktabiga asos solgan Dou 1899-yilda o'zining yapon kompozitsiyasining mohiyatini yapon kompozitsiyasining mohiyatini yapon *kompozitsiyasining* mohiyatini dekorativ uyg'un amalgamga uyg'unlashtirib, 1899 yilda nashr etdi: chiziqning soddaligi "notan" (yorug'lik va qorong'u joylarning muvozanati) va rang simmetriyasi.  Uning maqsadi nozik ishlangan va chiroyli tasvirlangan narsalarni yaratish edi.

#### Muzeylar

Florida shtatining Sankt-Peterburg shahridagi Amerika san'at va hunarmandchilik harakati muzeyi 2021-yilda o'z eshiklarini ochdi

### Osiyo

Yaponiyada 1920-yillardan boshlab xalq san'atini targ'ib qilgan Mingey harakatining yaratuvchisi Yanagi Sōetsu Morris va Ruskinning asarlaridan ta'sirlangan.

Arxitektura
-----------

|  |
| --- |
| Harakat ... qaysidir ma'noda qattiq mexanik an'anaviy hayotga va uning go'zallikka befarqligiga qarshi qo'zg'olonni anglatadi (bezatish uchun mutlaqo boshqa narsa). Bu sifatsiz mahsulotlar ishlab chiqaradigan sanoat taraqqiyotiga qarshi norozilikdir, ularning arzonligi ishlab chiqaruvchilarning hayoti va ulardan foydalanuvchilarning degradatsiyasi bilan to'lanadi. Bu odamlarni mashinaga aylantirishga, san'atdagi sun'iy tafovutlarga va darhol bozor qiymatini yoki foyda olish imkoniyatini badiiy mahoratning asosiy sinoviga aylantirishga qarshi norozilikdir. U, shuningdek, hamma va har bir kishining umumiy va tanish narsalardagi go'zallikka umumiy egalik qilish da'vosini ilgari suradi va bu go'zallik tuyg'usini uyg'otadi, hozirda tez-tez bo'lgani kabi, bir tomondan hashamatli ortiqcha narsalar yoki ikkinchidan, eng oddiy ehtiyojlarning yo'qligi va tirikchilik vositalariga bo'lgan g'am-tashvish; Biz ko'z o'ngimizga o'rganib qolgan, yolg'on ta'm to'fonidan sarosimaga tushib qolgan yoki insoniyatning ulkan yig'indisi mavjud bo'lgan zamonaviy shaharlarning shoshqaloq hayotidan qoraygan, san'atdan ham, tabiatdan ham, ularning mehribonligidan ham birdek uzoqlashgan kundalik xunukliklar haqida gapirmasa ham bo'ladi. va takomillashtirish ta'siri.

-- Valter Kreyn, "Dizayn va hunarmandchilikning tiklanishi haqida", *San'at va hunarmandchilik insholarida*, San'at va hunarmandchilik ko'rgazma jamiyati a'zolari tomonidan, 1893 yil |

San'at va hunarmandchilik harakatining ko'plab etakchilari me'mor sifatida o'qitilgan va bu harakat o'zining eng ko'zga ko'ringan va doimiy ta'sirini qurishda edi.

Londonning Bexleyheath shahridagi Red House, 1859-yilda arxitektor Filipp Uebb tomonidan Morris uchun mo'ljallangan bo'lib, o'zining mutanosib qattiq shakllari, keng ayvonlari, tik tomi, qirrali deraza kamarlari, g'ishtli kaminlar va yog'och armaturalari bilan ilk san'at va hunarmandchilik uslubini namoyish etadi. 

London chekkasida asosan 1880-yil va 1890-yillarda qurilgan Bedford Parkda 360 ga yaqin San'at va hunarmandchilik uslubidagi uylar mavjud bo'lib, bir vaqtlar o'zining estetik aholisi bilan mashhur bo'lgan. San'at va hunarmandchilik uslubida bir nechta Almshouses qurilgan, masalan, 1914-yil va 1917-yillar oralig'ida qurilgan Surreydagi Whiteley Village, 280 dan ortiq binolar va Dyers Almshouses, Sasseks, 1939 va 1971-yillarda qurilgan. Letchworth Garden City, birinchi bog' shahri, San'at va hunarmandchilik ideallaridan ilhomlangan. 

### Arxitektura namunalari

* Qizil uy - Bexleyheath, Kent - 1859-yil
* Uaytvik Manor - Vulverxempton, Angliya - 1887–93
* Inglvud - Lester, Angliya - 1892-yil
* Standen - Sharqiy Grinstead, Angliya - 1894-yil
* Swedenborgian cherkovi - San-Fransisko, Kaliforniya - 1895-yil
* Meri Uord uyi - Bloomsbury, London - 1896-98
* Blekvell - Leyk okrugi, Angliya - 1898-yil
* Dervent uyi - Chislehurst, Kent - 1899-yil
* Stonivell - Ulverskroft, Lestershir - 1899-yil
* San'at va hunarmandchilik cherkovi (Long Street metodist cherkovi va maktabi) - Manchester, Angliya - 1900-yil
* Spade House - Sandgeyt, Kent - 1900
* Kaledoniya mulki - Islington, London - 1900-1907
* Horniman muzeyi - Forest Hill, London - 1901-yil
* Barcha avliyolar cherkovi, Brokgempton - 1901–02
* Shou burchagi - Ayot Sent-Lorens, Xertfordshir - 1902-yil
* Per P. Ferry House - Sietl, Vashington - 1903-1906
* Winterbourne House - Birmingem, Angliya - 1904-yil
* Qora Friar - Blackfriars, London - 1905-yil
* Marston uyi - San-Diego, Kaliforniya - 1905-yil
* Edgar Vud markazi - Manchester, Angliya - 1905-yil
* Debenham uyi - Holland Park, London - 1905–07
* Belrok - Katta Sadberi, Ontario - 1907-yil
* Robert R. Blacker House - Pasadena, Kaliforniya - 1907-yil
* Stotfold, Bikli, Kent - 1907-yil
* Gamble uyi - Pasadena, Kaliforniya - 1908-yil
* Oregon jamoat kutubxonasi - Oregon, Illinoys - 1909-yil
* Torsen uyi - Berkli, Kaliforniya - 1909-yil
* Rodmarton Manor - Rodmarton, Cirencester yaqinida, Gloucestershire - 1909–29
* Whare Ra - Havelok Shimoliy, Yangi Zelandiya - 1912-yil
* Sutton Garden chekkasi - Benhilton, Sutton, London - 1912–14
* Bulutdagi qal'a - Vinnipesauki ko'lidagi Ossipe tog'lari, Nyu-Xempshir - 1913-4
* Honan Chapel - Kork universiteti kolleji, Irlandiya - taxminan 1916-yil
* Avliyo Frensis Xaver sobori - Geraldton G'arbiy Avstraliya 1916-1938
* Bedales maktabi memorial kutubxonasi - Petersfild yaqinida, Xempshir - 1919–21

Bog 'dizayni
------------

Gertrude Jekyll San'at va hunarmandchilik tamoyillarini bog' dizaynida qo'llagan. U ingliz arxitektori ser Edvin Lutyens bilan ishlagan, uning loyihalari uchun u ko'plab landshaftlarni yaratgan va Surreydagi Godalming yaqinidagi Munstead Vud uyini loyihalagan.  Jekyll Bishopsbarns uchun bog'larni yaratdi, York me'mori Uolter Brierlining uyi, San'at va hunarmandchilik harakati vakili va "Shimolning Lutyenlari" sifatida tanilgan.  Goddards bog'i uyning san'at va hunarmandchilik uslubini aks ettiruvchi bir qator xususiyatlarni o'z ichiga oldi, masalan, bog'ni bir qator tashqi xonalarga bo'lish uchun to'siqlar va o'tli chegaralardan foydalanish.

Badiiy ta'lim
-------------

Morrisning g'oyalari 1880-yillarning oxirida Abbotsholme (1889) va Bedales (1892) maktablarida hunarmandchilikni o'qitishni o'z ichiga olgan. 

Britaniyadagi san'at va hunarmandchilik amaliyotchilari amaliy hunarmandchilikni kam o'rgatish bilan abstrakt dizaynga asoslangan davlat san'at ta'limi tizimini tanqid qildilar. Bu hunarmandchilikni o'qitishning etishmasligi sanoat va rasmiy doiralarda ham tashvish tug'dirdi va 1884-yilda Qirollik komissiyasi (Uilyam Morrisning maslahatini qabul qilgan holda) badiiy ta'limga dizaynning o'zi bo'lishi kerak bo'lgan materialga mos kelishiga ko'proq e'tibor berishni tavsiya qildi. bajarilgan. Ushbu o'zgarishlarni amalga oshirgan birinchi maktab Birmingem san'at va hunarmandchilik maktabi bo'lib, u "milliy miqyosda san'at va dizaynni o'rgatishda bajarilgan dizaynni joriy etishga yo'l ochdi (qog'ozda loyihalashdan ko'ra dizayn mo'ljallangan materialda ishlash) .

 Jorj Frempton. San'at va hunarmandchilik ko'rgazma jamiyatiga mavsumiy chipta 1890.
Boshqa mahalliy hokimiyat maktablari ham hunarmandchilikni ko'proq amaliy o'qitishni joriy qila boshladilar va 1890-yillarga kelib San'at va hunarmandchilik g'oyalari San'at ishchilari gildiyasi a'zolari tomonidan butun mamlakat bo'ylab san'at maktablariga tarqatildi. Gildiya a'zolari nufuzli lavozimlarni egallagan: Valter Kreyn Manchester san'at maktabi va keyinchalik Qirollik san'at kolleji direktori edi; FM Simpson, Robert Enning Bell va CJAllen mos ravishda arxitektura professori, rasm va dizayn bo'yicha o'qituvchi va Liverpul san'at maktabida haykaltaroshlik bo'yicha o'qituvchi edi; 1902-1920 yillarda Birmingem san'at maktabining direktori Robert Ketterson.

1898-yilda Qirollik san'at kollejining rahbari sifatida Kreyn uni ko'proq amaliy yo'nalishlar bo'yicha isloh qilishga harakat qildi, biroq bir yildan so'ng Ta'lim kengashining byurokratiyasi tomonidan mag'lub bo'lib, iste'foga chiqdi va keyinchalik Avgust Spenserni o'z rejasini amalga oshirish uchun tayinladi. Spenser Letebini dizayn maktabiga va San'at xodimlari gildiyasining bir nechta a'zolarini o'qituvchi sifatida olib keldi.  Islohotdan o'n yil o'tgach, tergov qo'mitasi RCAni ko'rib chiqdi va u hali ham talabalarni sanoat uchun etarli darajada tayyorlamaganligini aniqladi.

Yetakchi amaliyotchilar
-----------------------

* Charles Robert Ashbee
* William Swinden Barber
* Barnsley brothers
* Detmar Blow
* Herbert Tudor Buckland
* Rowland Wilfred William Carter
* T. J. Cobden-Sanderson
* Walter Crane
* Nelson Dawson
* Lewis Foreman Day
* Christopher Dresser
* Dirk van Erp
* Thomas Phillips Figgis
* Eric Gill
* Ernest Gimson
* Greene & Greene
* Elbert Hubbard
* Norman Jewson
* Ralph Johonnot
* Florence Koehler
* Frederick Leach
* William Lethaby
* Edwin Lutyens
* Charles Rennie Mackintosh
* A.H.Mackmurdo
* Samuel Maclure
* George Washington Maher
* Bernard Maybeck
* Henry Chapman Mercer
* Julia Morgan
* William De Morgan
* William Morris
* Karl Parsons
* Alfred Hoare Powell
* Edward Schroeder Prior
* Hugh C. Robertson
* William Robinson
* Baillie Scott
* Norman Shaw
* Ellen Gates Starr
* Gustav Stickley
* Phoebe Anna Traquair
* C.F.A. Voysey
* Philip Webb
* Margaret Ely Webb
* Christopher Whall
* Edgar Wood
* Charles Rohlfs

Dekorativ san'at galereyasi
---------------------------

* Gustav Stickley. Dropfront Desk, ca. 1903 Brooklyn MuseumGustav Stikli. Dropfront Desk, ca. 1903-yil Bruklin muzeyi
* William Morris. Wallpaper Sample, Compton 323, c. 1917. Brooklyn MuseumUilyam Morris. Fon rasmi namunasi, Compton 323, c. 1917. Bruklin muzeyi
* Newcomb Pottery. Vase, 1902–1904. Brooklyn MuseumNewcomb kulolchilik. Vazo, 1902–1904. Bruklin muzeyi
* Mueller Mosaic Company. Tile, ca. 1910 Brooklyn MuseumMueller Mosaic kompaniyasi. Plitka, taxminan. 1910 Bruklin muzeyi

* Zamonaviy uslub (Britaniya Art Nouveau uslubi)
* Filipp Klissett
* *Ingliz uyi*
* Charlz Prendergast
* Uilyam Morris fon rasmi dizaynlari
* Uilyam Morris to'qimachilik dizaynlari

Manbalar
--------

1. 1 2  Campbell, Gordon*. The Grove Encyclopedia of Decorative Arts, Volume 1*. Oxford University Press, 2006. ISBN 978-0-19-518948-3.
2. ↑  Wendy Kaplan and Alan Crawford, *The Arts & Crafts movement in Europe & America: Design for the Modern World*, Los Angeles County Museum of Art
3. ↑  Alan Crawford, *C. R. Ashbee: Architect, Designer & Romantic Socialist*, Yale University Press, 2005. ISBN 0300109393
4. ↑  Triggs, Oscar Lovell*. Chapters in the History of the Arts and Crafts Movement*. Bohemia Guild of the Industrial Art League, 1902.
5. ↑  Sumpner, Dave*. My Revision Notes: Pearson Edexcel A Level Design and Technology (Product Design)* (en). Hodder Education, 2020-02-28. ISBN 978-1-5104-7422-2.
6. ↑  Nikolaus Pevsner, *Pioneers of Modern Design*, Yale University Press, 2005, ISBN 0-300-10571-1
7. ↑  .
8. ↑  Quoted in Nikolaus Pevsner, *Pioneers of Modern Design*
9. 1 2 3 4  Naylor 1971. sfn error: no target: CITEREFNaylor1971 (help)
10. ↑ .  Vam.ac.uk. Qaraldi: 28-avgust 2010-yil.
11. ↑  Rosemary Hill, *God's Architect: Pugin and the Building of Romantic Britain*, London: Allen Lane, 2007
12. ↑  Blakesley, Rosalind P.*. The arts and crafts movement*. Phaidon, 2006. ISBN 978-0-7148-3849-6. OCLC 1147708297.
13. ↑  .
14. 1 2  MacCarthy 2009. sfn error: no target: CITEREFMacCarthy2009 (help)
15. ↑  Alan Crawford, "W. A. S. Benson, Machinery, and the Arts and Crafts Movement in Britain", *The Journal of Decorative and Propaganda Arts*, Vol. 24, Design, Culture, Identity: The Wolfsonian Collection (2002), pp. 94–117
16. ↑  Graeme Shankland, "William Morris – Designer", in Asa Briggs (ed.) *William Morris: Selected Writings and Designs*, Harmondsworth: Penguin, 1980 ISBN 0-14-020521-7
17. ↑  Ashbee, C. R. *A Few Chapters on Workshop Construction and Citizenship*, London, 1894.
18. ↑   (14-yanvar 2011-yil).
19. ↑  Fiona McCarthy. *The Simple Life*, Lund Humphries, 1981
20. 1 2  MacCarthy 1994. sfn error: no target: CITEREFMacCarthy1994 (help)
21. ↑  Parry, Linda, *William Morris and the Arts and Crafts Movement: A Sourcebook*, New York, Portland House, 1989 ISBN 0-517-69260-0
22. ↑ .  Chestofbooks.com. Qaraldi: 28-avgust 2010-yil.
23. ↑  Letter, Joseph Nuttgens, London Review of Books, 13 May 2010 p 4
24. ↑  Cormack, Peter*. Arts and Crafts Stained Glass*, First, New Haven and London: Yale University Press, 2015. ISBN 978-0-300-20970-9.
25. ↑  Nicola Gordon Bowe and Elizabeth Cumming, *The Arts And Crafts Movements in Dublin and Edinburgh*
26. ↑  Tania Harrod, *The Crafts in Britain in the 20th Century*, Yale University Press, 1999. ISBN 0-300-07780-7
27. ↑  Hilling, John B.*. The Architecture of Wales: From the First to the Twenty-First Century* (en). University of Wales Press, 2018-08-15 — 221 bet. ISBN 978-1-78683-285-6.  'Arts and Crafts' to Early Modernism, 1900 to 1939
28. ↑  Obniski.
29. ↑ . *The Art Story*. Qaraldi: 25-dekabr 2020-yil.
30. ↑  Cahn, Lauren. (March 13, 2019) "The Most Famous House in Every State. Image #29: *Castle in the Clouds*" MSN.com website. Retrieved April 29, 2019.
31. ↑  Green, Nancy E. and Jessie Poesch*. Arthur Wesley Dow and American arts & crafts*. New York, NY: Harry N. Abrams, Inc. 1999 — 55–126 bet. ISBN 0810942178.
32. ↑  „Construction Begins on $40 Million Museum of the American Arts & Crafts in Florida". ARTFIX Daily (18-fevral 2015-yil). Qaraldi: 3-mart 2015-yil.
33. ↑  *Nichols, Steve*. „New, bigger, art museum coming to St. Pete". FOX 13 Pinellas Bureau Reporter (18-fevral 2015-yil). Qaraldi: 3-mart 2015-yil.
34. ↑  Elisabeth Frolet, Nick Pearce, Soetsu Yanagi and Sori Yanagi, *Mingei: The Living Tradition in Japanese Arts*, Japan Folk Crafts Museum/Glasgow Museums, Japan: Kodashani International, 1991
35. ↑  Tankard, Judith B. and Martin A. Wood. Gertrude Jekyll at Munstead Wood. Bramley Books, 1998.
36. ↑ . *www.nationaltrust.org.uk*. Qaraldi: 26-iyun 2016-yil.
37. ↑ . *www.nationaltrust.org.uk*. Qaraldi: 26-iyun 2016-yil.
38. ↑  Stuart Macdonald, *The History and Philosophy of Art Education*, London: University of London Press, 1970. ISBN 0 340 09420 6
39. ↑  *Report of the Departmental Committee on the Royal College of Art*, HMSO, 1911