**Dorćol -** (Serbian Cyrillic; Xorvatcha talaffuzi: dɔ̝̌rt͡ɕɔ̝ɫ
) — Serbiya poytaxti Belgradning badavlat shahar mahallasi hisoblanadi. U Belgradning Stari Grad munitsipalitetida joylashgan.

Dunayning oʻng qirgʻogʻida joylashgan Dorćol Belgradda saqlanib qolgan eng qadimgi mahalladir. U oʻziga xos shahar jozibasi va aholisining mentaliteti bilan mashhur. Mahalla 2000-yillardan buyon qarama-qarshi tomonda joylashgan Savamala mahallasi, Sava banki bilan bir vaqtda badiiy jonlanishni boshdan kechirdi. Koʻplab hisobotlarda, jumladan BBC va *The Guardian* tomonidan taqdim etilganidan soʻng, *Time Out* jurnali Dorćolni „50 ta eng zoʻr mahalla" roʻyxatiga kiritdi. Bu Belgrad „fenomen", „hayajonli, ijodiy va ixtirochi joy" va „shaharning haqiqiy, organik ruhi" sifatida tasvirlab berilgan.

Yuqori Dorćolning bir qismi 1989-yilda fazoviy madaniy-tarixiy birlik deb eʼlon qilindi va „ Dositej litseyi atrofidagi hudud" sifatida muhofazaga olingan.

Manzil
------

Dorćol Belgradning markaziy maydoni Terazijedan 700 metr shimolda boshlanadi. Uni ikki qismga boʻlish mumkin: Akademiya bogʻidan *Cara Dušana* koʻchasigacha boʻlgan hududni qamrab olgan Gornji (yoki Yuqori) Dorćol (ilgari Zerek) va hududni egallagan Donji (yoki Quyi) Dorćol, ilgari Jalija deb ataladi. *Cara Dušana, Bulevar despota Stefana* va Dunayning oʻng qirgʻogʻi oʻrtasida. U Stari Grad va Jevremovac mahallalari (sharq va janub) va Kalemegdan qal’asi (gʻarbiy) bilan chegaradosh (va asosan bir-biriga mos keladi). Keng maʼnoda mahalla aholisi 2002-yilda 22707 kishini tashkil qilgan.

Tarixi
------

### Rim davri

Belgradning oʻtmishdoshi keltlar boʻlgan Singidunum va keyinchalik Rim qal’asi boʻlgan. Asl sopol va yogʻoch qal’a Studentski Trg va Knez Mixaylova koʻchalari atrofida choʻzilgan. Bu boʻlimda I asr va II asr boshlariga oid eng qadimgi Rim qabrlari topilgan. Rim imperiyasi davrida Dunay ancha kengroq edi va zamonaviy Quyi Dorćol mavjud emas edi. Yuqori Dorćol shahar tarkibiga kiritilgan. Fuqarolik zonasi Kralja Petra koʻchasidan Sava va Dunay qirgʻoqlari boʻylab Kosančićev Venacgacha, Respublika maydonidan Bulevar kralja Aleksandra boʻylab Mali Mokri Luggacha boʻlgan bir qator nekropollarda choʻzilgan. Yuqori Dorćolning eng baland, tugaydigan qismi zamonaviy Uzun Mirkova-Vasina-Respublika maydoni yoʻnalishidagi shahar tarmogʻining markaziy oʻqining bir qismi edi. Respublika maydonidagi nekropolda miloddan avvalgi I asrga oid yaxshi shakldagi qabrlar mavjud edi Umuman olganda, fuqarolik turar-joyining eng katta qismi Dorćoldagi zamonaviy Simina koʻchasi, Savamala va Zeleni Venacdagi Brankova koʻchasi va Respublika maydoni oʻrtasida joylashgan edi.

 Qadimgi daryo qirgʻogʻini koʻrsatuvchi Roman Singidunum xaritasi
Akademiya bogʻining shimoliy qismi 1968-yilda Belgrad Kommunistlar Ligasi shahar qoʻmitasining qozonxonasi uchun oʻchoq moyi idishini qurish paytida qazilgan. Maysazor ostida qadimgi Rim termosi qoldiqlari topilgan, jumladan frigidarium (sovuq suvli xona), lakonikum (odamlar terlab, tayyorlaydigan iliq suvli xona) va kaldarium (ikkita issiq suv havzasi boʻlgan xona).. Bu joy 1969-yilda arxeologik qazishmaga aylandi va jami 8 xona, shu jumladan suvni isitadigan gʻisht pechining qoldiqlari topildi. Bu III — IV asrlarga oid jamoat uniseks vannasi edi. Bogʻning butun hududi aslida „Rim Singidunumning qoʻriqlanadigan zonasi" chegaralarida. U ilgari shaharning fuqarolik sektori boʻlgan hududda, qal’a tashqarisida joylashgan. Qoldiqlar 1978-yilgacha koʻrinib turardi va qazish ishlarini davom ettirish yoki uni tom yoki marvarid bilan qoplash uchun mablagʻ yoʻqligi sababli qoldiqlar saqlanib qolgan va yana koʻmilgan.

### Oʻrta asrlar davri

Despot Stefan Lazarevich hukmronligi davrida, XIV asr oxiri va XV asr boshlarida aholi punkti Belgradning tashqi chekkasi boʻlgan. Aholi punkti Ragusan savdo koloniyasiga ega edi, shuning uchun zamonaviy koʻcha, taxminan bu hududda, XIX asr oxirida Dubrovačka deb nomlangan.

### Usmonli davri

 Usmonlilar davrida Dorćol.
### Avstriya davri

1717—1739-yillarda Avstriyaning shimoliy Serbiyani bosib olishi paytida Belgrad Avstriya hukumati tomonidan oltita tumanga boʻlingan: qal’a, Serbiya shahri (zamonaviy Kosančićev Venac), German shaharchasi (zamonaviy Dorćol), Quyi Serbiya shahri (Savamala, Karlshtadt Palilula) va Buyuk Harbiy gospital (Terazije — Tašmajdan)kabi tumanalarga boʻlingan.

 Kara Dušana koʻchasi, 10-uydagi uy. 1724-1727-yillarda qurilgan bu Belgraddagi eng qadimgi uydir
 Serb-Polsha Ligasi saroyi, 1927-yilda qurilgan
Urushdan soʻng, yer osti oʻtish joyini qazish boʻyicha olib borilgan ishlar davomida shahar himoyachilarining 60 skeletlari, ham askarlar, ham jandarmlar qazib topilgan. Qoldiqlar Belgrad yangi qabristonidagi Belgrad himoyachilarining memorial ossuariyasiga koʻchirildi, ularning buyumlari ajoyib tarzda saqlanib qolgan holda Belgrad qal’asidagi Harbiy muzeyga yuborildi, ammo ular keyinchalik gʻoyib boʻldi. Dorćolda 1934-yilda „Ushbu joyda yer osti oʻtish joyi qurilishi paytida Belgrad himoyachilarining 60 ta skeletlari qazilgan" yozuvi bilan yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan.

Zerekning yana bir oʻziga xos xususiyati uning etnik va diniy xilma-xilligi edi, bu deyarli faqat xristian mahallasi boʻlgan Asosiy bozordan (Kosančićev Venac) farqli oʻlaroq, unda serblar, sinkarlar, turklar, yahudiylar, armanlar, bosniyalik musulmonlar va boshqalar istiqomat qilgan. Shuningdek, yahudiylar mahallasi ham bor edi. Ilgari Zerekda asosan turklar istiqomat qilar edi, lekin ular Belgradni tark etgach, serblar va sinkarlar oʻz uchastkalari va mulklarini sotib olishni boshladilar. Birinchi jahon urushidan keyin Zerek shaharning mashhur tijorat qismi boʻlishni toʻxtatdi.

### Jalija (Quyi Dorćol)

 Sobiq Jalijaning bir qismi, Dunay sohilidagi zamonaviy sayr
Quyi Dorćol ilgari *Jalija* (turkcha yali, tor, bank) nomi bilan mashhur edi. 1717—1739-yillardagi Avstriya istilosi davrida Jalija Savoy shahzodasi Yevgeniy saroyining qarorgohi boʻlgan edi. Hudud toʻliq urbanizatsiya qilinmasdan oldin, Jalija muntazam ravishda Dunay tomonidan suv ostida qolib ketar edi.

#### Marina Dorćol

 Marina Dorćol, eski elektr stantsiyasi bilan
Marina Dorćoldagi yer 2006-yilda isroillik investor „Engel Marina Dorćol"ga ijaraga berilganda Belgraddagi eng qimmat yerlardan biri boʻlib, u loyiha uchun arxitektor Rami Vimmerni yollagan. Yer maydoni 4.5 ha (480,000 kv. ft) ga teng va umumiy maydoni 76,000 m2 (820,000 kv. ft) ni tashkil etishga ruxsat berilgan. 2005-yildagi batafsil tartibga solish rejasiga koʻra, marinada koʻp qavatli binolar, doʻkonlar, sport maydonchalari, xiyobonlari boʻlgan jamoat sayyohlari va boshqalar bilan yangi turar-joy va savdo majmuasi loyihasi baland ovozda eʼlon qilindi. Investor koʻp yillar davomida ijara toʻlovi va shahar soliqlarini oʻz ichiga olgan koʻp narsalar tufayli shahar bilan sudlashdi. Shartnoma 2016-yilda oʻzaro bekor qilinganmi yoki 2017-yil oktyabr oyiga qadar uchastka boʻyicha hech narsa qilinmaganligi sababli, ijara shartnomasi bekor qilindi va shahar uni sotishga qaror qildi. Qoʻshni uchastkalari boʻlgan hudud endi Nikola Tesla muzeyining yangi binosini oʻz ichiga olgan madaniy, ilmiy va tadqiqot majmuasi sifatida rejalashtirilgan edi. 2017-yilda kimdir noqonuniy ravishda uchastkada obyekt qurgan boʻlsa, 2018-yilning apreliga kelib bir qancha qurilish kazarmalari ham oʻrnatilib, yerning bir qismi noqonuniy avtoturargohga aylantirilgan.

1990-yillarning oxiridan boshlab *Strahinjića Bana* koʻchasi oʻnlab bar, restoran va kafelardan iborat „kafe-koʻcha" ga aylandi. Oʻshandan beri u Belgradning yangi boyliklari va oltin qazuvchilarning yangi paydo boʻlgan sinflarining sevimli koʻngilochar joyiga aylandi va koʻcha istehzo bilan „Silikon vodiysi" laqabini oldi, chunki bu yerda koʻplab sovrindor ayollar (goʻyoki sport jarrohlik implantlari) va ularning boy biznesmenlari tez-tez boʻlishadi. Bu oʻzining gullagan davrida kafanalar bilan toʻlib-toshgan eski Zerek koʻchasining zamonaviy vorisi, deb hisoblash mumkin.

### Submahallalar

**25-may**

1970-yillarning oxirida 25-may sport markazi va eksklyuziv, hozirda yopiq „Dunavski Cvet" restorani atrofidagi binolar qurilishi boshlandi. 1980-yillarda aholi punkti elita hisoblangan, ammo keyinchalik yomonlashgan.

 Beko zavodi 2018-yilda, rekonstruksiyadan oldin

Manbalar
--------

1. ↑  *John Bills*. „The 50 coolest neighbourhoods in the world". *Time Out* (17-sentabr 2019-yil).
2. ↑  *Will Coldwell*. „10 of the best alternative city tours in Europe". *The Guardian* (1-avgust 2016-yil).
3. ↑  **{{Yangiliklar manbasi}} andozasidan foydalanishda `title=` parametri belgilanishi kerak**.
4. ↑  **{{Yangiliklar manbasi}} andozasidan foydalanishda `title=` parametri belgilanishi kerak**.
5. 1 2  Miroslav Vujović (2008). "Енциклопедија српског народа". in Radoš Ljušić. *Енциклопедија српског народа [Encyclopedia of Serbian people]*. Zavod za udžbenike, Belgrade. p. 1006. ISBN 978-86-17-15732-4.
6. ↑  Marko Popović (2011). "Српска енциклопедија, том 1, књига 2, Београд-Буштрање". in Dragan Stanić. *Српска енциклопедија, том 1, књига 2, Београд-Буштрање [Serbian Encyclopedia, Vol. I, Book 2, Beograd-Buštranje]*. Novi Sad, Belgrade: Matica Srpska, Serbian Academy of Sciences and Arts, Zavod za udžbenike. p. 37. ISBN 978-86-7946-097-4.
7. ↑  *Marija Brakočević*. „Beograd na ostacima Rimskog carstva" (serbcha). *Politika* (16-iyun 2009-yil), s. 01 & 09.
8. ↑  „Discover Belgrade - Ancient period" (serbcha).  City of Belgrade (2018).
9. ↑  *Branka Vasiljević*. „Počinje uređenje Akademskog parka" (serbcha). *Politika* (14-noyabr 2011-yil).
10. ↑  *Branka Vasiljević*. „Rimske terme ispod Akademskog parka" (serbcha). *Politika* (27-may 2009-yil).
11. ↑  Željko Škalamera*. {{{title}}}*. Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, 1990 — 30 bet.
12. ↑  **{{Yangiliklar manbasi}} andozasidan foydalanishda `title=` parametri belgilanishi kerak**.
13. ↑  „Kako su nastali gradski kvartovi" (serbcha).  Glas Javnosti (3-sentabr 2004-yil).
14. ↑  *Milan Galović*. Велики рат уклесан у камену (serbcha). *Politika* (20-mart 2019-yil), s. 7.
15. 1 2 3  *Ivan Radojčić.* „Zerek – Trgovački centar iz kog se širio Dorćol" (serbcha).  011Info.com.
16. ↑  Dr. Ana Milošević, D.Stevanović (13–avgust 2017–yil), „Beogradske bolnice kojih vise nema", *Politika-Magazin, No. 1037* (serbcha): 27–29 `{{citation}}`: Unknown parameter `|trans_title=` ignored (`|trans-title=` suggested) (yordam)CS1 maint: date format ()
17. ↑  *Daliborka Mučibabić*. Za ogradu dorćolske marine oko 50.000 evra (serbcha). *Politika* (20-aprel 2018-yil), s. 13.
18. ↑  „Divlje naselje na Dorćolu" (serbcha).  Blic (19-aprel 2018-yil).
19. ↑  **{{Yangiliklar manbasi}} andozasidan foydalanishda `title=` parametri belgilanishi kerak**.
20. ↑  Politika, April 25, 2008, p. 25
21. ↑  Laurence Mitchell*. Serbia*. Bradt Travel Guides, 2013 — 135 bet. ISBN 978-1-84162-463-1. „The street is affectionately known as 'Silicone Valley' to locals, which refers to the supposed cosmetic surgery utilised by the glamorous women who haunt its pavements, often as the trophy girlfriend of a wealthy 'businessman'."
22. ↑  Ivana Kronja, „New Urban Trends in Serbia, 1990-2004: From Urban Life to Popular Culture and Vice Versa", *Ethnologia Balkanica* 10/2006, pp. 263-278
23. ↑  *Milorad D. Ignjatović*. Насеље "25. мај" далеко од елитног (serbcha). *Politika* (24-noyabr 2018-yil), s. 20.

Havolalar
---------

* Dorćol virtualturistda
* „Dorćol" qoʻshigʻi matni — Škabo feat. DJ Ape va Šonsi Ras