**Finlar partiyasi -** ilgari Haqiqiy Finlar nomi bilan tanilgan. Finlandiyada oʻng qanot populistik siyosiy partiyadir. U 1995 yilda Finlandiya qishloq partiyasi tarqatib yuborilganidan keyin tashkil etilgan .Partiya 2011-yilgi Finlandiya parlament saylovlarida 19,1% ovoz olib  Finlandiya parlamentidagi uchinchi yirik partiyaga aylandi.  2015 yilgi saylovda partiya 17,7% ovoz olib, parlamentdagi ikkinchi yirik siyosiy partiyaga aylandi.  Partiya oʻz faoliyatining dastlabki 20 yilida muxolifatda edi. 2015 yilda u Bosh vazir Yuha Sipilya tomonidan tuzilgan koalitsiya hukumatiga qoʻshildi. 2017-yildagi bo‘linishdan so‘ng partiya deputatlarining yarmidan ko‘pi deputatlik guruhini tark etdi va keyinchalik partiya aʼzoligidan chiqarib yuborildi. Bu qochqinlar guruhi,Moviy islohot hukumat koalitsiyasini qoʻllab-quvvatlashda davom etdi, Finlar partiyasi esa muxolifatga chiqdi. Boʻlinishdan keyin 17 oʻringa qisqargan partiya 2019 yilgi Finlandiya parlament saylovlarida oʻz vakilligini 39 oʻringa koʻpaytirdi, „Moviy islohot" esa birorta oʻrinni qoʻlga kirita olmadi.

Tarixi
------

### Finlandiya qishloq partiyasi

Finlar partiyasining salafi 1959 yilda Agrar liga dissidenti Veikko Vennamo tomonidan asos solingan Fin qishloq partiyasi (SMP) edi. Vennamo Agrar liganing partiya kotibi Arvo Korsimo bilan jiddiy kelishmovchilikka duch keldi va parlament guruhidan chiqarildi. Natijada, Vennamo darhol oʻz tashkilotini qurishga kirishdi va Finlandiya qishloq partiyasiga asos soldi. Vennamo populist edi va prezident Urxo Kekkonenni va „eski partiyalar", xususan, Markaz partiyasi (Agrar liga deb oʻzgartirildi) ichidagi siyosiy korruptsiyani tanqid qildi. Qishloq partiyasi 1970 yilgi saylovlarda ikkita yirik g‘alabaga erishdiva 1983 , mos ravishda 18 va 17 oʻrinlarni qoʻlga kiritdi. 1970-yillarda Vennamoning shaxsiylashtirilgan etakchilik uslubi partiyadagi baʼzilarini begonalashtirdi, bu esa 1972 yilda parlament guruhining boʻlinishiga olib keldi. 1983 yilda Vennamoning oʻgʻli Pekka boshchiligida qishloq partiyasi yangi yuksalishidan soʻng, partiya ikki koalitsiya hukumatida hamkor boʻldi. Biroq, 1980-yillarning oxiri va 1990-yillarning boshlarida partiyaning qoʻllab-quvvatlanishi barqaror ravishda kamaydi. 1995 yilda partiya Finlandiya parlamentida faqat bitta oʻrinni qoʻlga kiritdi va tez orada bankrotlik toʻgʻrisida ariza berdi.

Finlar partiyasining tashkil topishi va uning mashhurligining oshishi
---------------------------------------------------------------------

2010 yilda Xelsinki , Hakaniemi maydonidagi doʻkon .
1995 yilning yozida, Finlandiya qishloq partiyasi qulagandan soʻng, Finlar partiyasini tuzish toʻgʻrisida qaror Timo Soini , Raimo Vistbacka , Urpo Leppänen va Kari Bärlund tomonidan qabul qilindi. Soini Qishloq partiyasining soʻnggi partiya kotibi, Vistbacka esa uning soʻnggi raisi va deputati boʻlgan. Partiya roʻyxatga olish uchun zarur boʻlgan besh ming imzoni toʻpladi va 1995-yil 13-oktabrda partiyaning rasmiy reestriga kiritildi.  Partiyaning birinchi qurultoyi noyabr oyida boʻlib oʻtdi. Vistbacka partiya raisi , Soini esa partiya kotibi etib saylandi .

Finlar partiyasi Finlandiya saylovlarida g‘alaba qozonishi uchun biroz vaqt kerak bo‘ldi. 1995 yilda tashkil etilgan paytda partiyaning yagona deputati 1999 yilgi saylovda qayta saylangan Vistbacka edi. 2003 yilda partiya uchta oʻrinni qoʻlga kiritdi: Vistbekadan tashqari, Soini va Toni Xalme ham saylangan. 2007 yilda partiya yana ikkita, jami beshta oʻringa ega boʻldi. 2008 yilgi munitsipal saylovlarda Finlar partiyasi sotsial-demokratlar va chap ittifoqchilar eng koʻp magʻlub boʻlgan tumanlarda muvaffaqiyat qozongan.  2011 yilgi saylovlarda Finlar partiyasining muvaffaqiyatidan Markaz partiyasi eng katta zarbani oldi.

2008-2009 yillarda oʻtkazilgan tadqiqotga koʻra, Finlar partiyasi tarafdorlari oʻzlarini markazchi sifatida koʻrishgan : 1 ball oʻta chap va 10 ball oʻta oʻng boʻlsa, oʻrtacha tarafdorlar oʻzlarini 5,4 ballga qoʻygan. Xuddi shu tadqiqotga koʻra, tarafdorlarni vatanparvarlik va ijtimoiy konservatizm birlashtirgan.  2011 yilgi tadqiqot shuni koʻrsatdiki, Finlar partiyasi yillik daromadi 35 000-50 000 evro boʻlgan saylovchilar orasida eng mashhur partiya boʻlib, partiya saylovchilarining chorak qismidan koʻprogʻi yiliga 50 000 dan ortiq daromad oladi.  Xuddi shu tadqiqot shuni koʻrsatdiki, partiya saylovchilari sotsial-demokratiklarga qaraganda koʻk yoqali ishchilarning koʻproq foizini oʻz ichiga oladi.

Timo Soini
----------

Timo Soini, 20 yildan beri rais.
Timo Soini yigirma yil davomida Finlar partiyasini 1997 yildan 2017 yilgacha boshqargan. U birinchi marta 2003 yilda parlamentga saylangan. 2006 yilgi prezidentlik saylovlarida partiyadan nomzod boʻlgan va 2009 yilda eng yuqori shaxsiy ovoz bilan Yevropa parlamentiga saylangan. mamlakatdagi ulush.  U 2011 yilgi saylovda Finlandiya parlamentiga qaytgan holda ikki yil davomida Yevroparlament deputati boʻlib ishladi. Soini 2012 yilgi saylovda ikkinchi marta partiya prezidentligiga nomzod boʻlgan.  Jussi Halla-aho 2017 yilda Soinidan keyin partiya raisi lavozimini egalladi.

2011-2017
---------

2011 yilgi parlament saylovlarida Finlar partiyasini munitsipalitet tomonidan qoʻllab-quvvatlash — Finlar partiyasining yordami butun mamlakat boʻylab teng ravishda tarqaldi.  2011 yilda Finlar partiyasining eng kuchli saylov okrugi Satakunta (23,6%), eng kuchli munitsipalitet esa Kihniyo (53,2%) edi. Partiya uchun eng zaif saylov okrugi poytaxt Xelsinki (13%) boʻldi. Mamlakatning qolgan qismi bilan solishtirganda, shved tilida soʻzlashuvchilarning foizi yuqori boʻlgan munitsipalitetlarda ham partiyaning qoʻllab-quvvatlashi past edi .

Finlar partiyasi 2011-yilgi saylovlarda 39 o‘ringa ega bo‘lib, ularni Milliy koalitsiya partiyasi (44) va Sotsial-demokratlardan (42) ortda qolgan uchinchi yirik partiyaga aylantirdi. Soini 43 212 shaxsiy ovoz oldi, bu barcha nomzodlar orasida eng koʻp ovoz  va Uusimaa saylov okrugida tashqi ishlar vaziri Aleksandr Stubb va moliya vaziri Jyrki Katainenni ortda qoldirdi.  Partiyaning mashhurligi toʻrt yil ichida 4,1% dan 19,1% gacha koʻtarildi. *Xelsingin Sanomat* tahririyat maqolasida yozgan ediki, partiya va Soini „saylov tarixi kitoblarini qayta yozgan".  Siyosiy tahlilchi Yan Sundbergning fikricha, Soini oddiy odamlarga murojaat qilish va murakkab narsalarni oson koʻrsatish qobiliyatiga ega edi.  Saylov natijalari, shuningdek, „hayratlanarli" va „istisno" deb nomlandi.

Saylovdan keyin Milliy koalitsiya partiyasi (NCP) NCP, Sotsial-demokratlar va Finlar partiyasi oʻrtasida vazirlar mahkamasini shakllantirish maqsadida muzokaralarni boshladi. Biroq, Finlandiya partiyasi saylov kampaniyasi davomida keskin qarshilik koʻrsatgan NCP va Sotsial-demokratlar Yevropa Ittifoqining yordamlarini qoʻllab-quvvatlashda davom etishi aniq boʻlgach, partiya ixtiyoriy ravishda etakchi muxolifat partiyasi boʻlish uchun muzokaralardan voz kechdi. Soinining aytishicha, partiya hukumatga kirish uchun oʻzining asosiy tamoyillaridan voz kechmaydi.  Oʻtkazilgan soʻrov natijalariga koʻra, partiya tarafdorlarining aksariyati bu qarorni qabul qilgan.

Finlar partiyasining nufuzi dastlab 2011-yilgi saylovlardan keyin ham o‘sishda davom etdi: 2011-yil iyun oyida o‘tkazilgan bir so‘rovnomada partiya 23 foizga rekord darajadagi mashhurlik ko‘rsatdi.  2013-yilga kelib partiya aʼzolari soni 8000 dan oshdi  (2011-yilda 5500 ga yaqin  va 2005-yilda 1000 ga yaqin edi  ). Partiya yoshlar tashkilotiga aʼzolar soni 2011-yilgi saylovgacha  800 tadan 2013-yilda 2200 dan oshdi

Partiya Soinini 2012 yilgi prezidentlik sayloviga nomzod qilib koʻrsatdi;  Soini 9,4 foiz bilan to‘rtinchi o‘rinni egalladi.  Soini natijani shunday izohladiki, partiya saylovchilarining yarmi uni prezident boʻlishini, qolgan yarmi esa uning partiya raisi sifatida qolishini istashlarini aytdi.  2012 yil oxiridagi munitsipal saylovlarda partiya 12,3 foiz ovoz va munitsipal kengashlarda 1195 o‘ringa ega bo‘ldi, bu avvalgi munitsipal saylovlarga qaraganda 750 dan ko‘proq.  Biroq, bu natija 2011 yilgi parlament saylovi natijasiga qaraganda partiyaga berilgan ovozlarning sezilarli darajada qisqarganini koʻrsatdi. Partiya 2014 yilgi Yevroparlament saylovlarida 12,9 foiz ovoz olganva Yevroparlament deputatlari sonini ikkiga oshirdi.

2015-yilgi saylovda Finlar partiyasi 17,7% ovoz va 38 o‘ringa ega bo‘ldi. Bu ularning ovozlar soni boʻyicha uchinchi, lekin oʻrinlar boʻyicha ikkinchi eng katta partiya ekanligini anglatardi. Keyinchalik Finlar partiyasi Bosh vazir Yuha Sipilya boshchiligidagi Markaz partiyasi va NCP bilan koalitsion hukumatga kirdi. Partiyaning Sipila Vazirlar Mahkamasidagi ishtiroki uning evroskeptik pozitsiyalarini yumshatganini koʻrsatdi. 2016 yil 22 iyunda Finlar partiyasi deputati Mariya Tolppanen sotsial-demokratlar safiga qo‘shildi, shundan so‘ng Finlar partiyasi parlamentda 37 o‘ringa ega bo‘ldi.  2017 yil mart oyida Soini iyun oyida boʻlib oʻtadigan navbatdagi partiya qurultoyida partiya raisi lavozimini tark etishini eʼlon qildi.

2017 yilgi rahbarlik saylovlari va boʻlinishlar
-----------------------------------------------

2017-yil iyun oyida Jussi Halla-axo va Sampo Terxo rahbarlik saylovlarida to‘qnash kelishdi, unda Halla-aho Terhoning 646 ovoziga qarshi 949 ovoz oldi va shu tariqa Soini partiya raisi lavozimini egalladi.  Sipilya va moliya vaziri Petteri Orpo tez orada Finlar partiyasi Halla-aho boshchiligida boʻlgan koalitsiyani davom ettirmasliklarini eʼlon qilishdi.  Keyinchalik, Finlar partiyasining yigirma nafar deputati, jumladan Soini va Terho, „Yangi alternativ" nomi ostida yangi parlament guruhini tuzish uchun ajralib chiqdi va keyinchalik „ Moviy islohot" deb oʻzgartirildi. Vazirlar mahkamasining barcha vazirlari defektorlar orasida boʻlganligi sababli, Moviy islohot Sipilya bilan hukumatda qolish haqida kelishuvga erishdi.

Boʻlinishdan soʻng, deputatlar Veera Ruoho va Arja Juvonen Finlar partiyasi parlament guruhidan chiqib, mustaqillikni davom ettirishdi, shundan soʻng partiyaning oʻrinlari 15 tagacha qisqartirildi.  Deputatlarning barchasi keyinchalik Finlar partiyasidan chiqarib yuborildi.  Keyingi haftalarda deputatlar Ritva Elomaa va Arja Juvonen oʻz qarorlaridan pushaymon boʻlishdi va yana partiyaga qoʻshilishdi va deputatlar sonini oʻn yetti nafarga yetkazishdi.
2018 yilgi saylov chodiri
Partiya 2018 yilgi prezidentlik saylovlarida deputat Laura Xuxtasarini nomzod sifatida koʻrsatdi. Saylovda Huhtasaari 6,9 foiz ovoz bilan uchinchi o‘rinni egallagan bo‘lsa, amaldagi prezident Sauli Niinistyo ko‘pchilik ovoz bilan ikkinchi muddatini kafolatladi.  ​​Finlandiyadagi 2019 yilgi parlament saylovlarida Finlar partiyasi ikkinchi oʻrinni egalladi va deputatlar sonini 39 taga yetkazdi (eng kuchli natija Satakuntada boʻldi), boʻlginchi „Moviy islohot" partiyasi esa barcha oʻrinlardan mahrum boʻldi.

2021-yil 21-iyunda Jussi Halla-axo 2021-yil avgustida partiya yetakchisi lavozimini tark etishini eʼlon qildi  14-avgustda uning oʻrniga deputat Riikka Purra keldi

2020-yildan boshlab partiya ichida yana boʻlinishlar yuzaga keldi, ular „ Hokimiyat xalqqa tegishli" va „Koʻk-qoralar harakati"ni tashkil qildi .

Yevropa Parlamentida
--------------------

Finlar partiyasi birinchi marta 2009 yilda Yevropa parlamentida vakillikka ega boʻlganida, u parlamentdagi Yevropa Ozodlik va Demokratiya guruhining (EFD) taʼsischi aʼzosiga aylandi. Biroq, 2014 yilgi saylovlardan soʻng, partiya Evropa konservatorlari va islohotchilar guruhiga (ECR) qoʻshilish uchun EFDni tark etishni tanladi. Partiyaning guruh tanlashini sharhlar ekan, partiya kotibi Riikka Slunga-Poutsalo 2014 yilda o‘ng qanot parlament guruhiga qo‘shilish partiyaning „markazchi chap ishchilar partiyasi" bo‘lish xususiyatini o‘zgartirmasligini aytdi.  2019-yilgi saylovdan soʻng partiya „Identifikatorlik va demokratiya" guruhiga qoʻshildi.

Mafkurasi
---------

Mafkuraviy nuqtai nazardan, Finlar partiyasi oʻng qanot  va oʻta oʻng qanot sifatida tavsiflangan.  Bu millatchi  va milliy-konservativ  immigratsiyaga qarshi boʻlgan partiyadir ,  esa, xorijiy pozitsiyalarda ular evroskeptikdirlar.  Partiya soʻl iqtisodiy siyosat  va iqtisodiy millatchilik  ijtimoiy konservativ qadriyatlar bilan birlashtiradi ,  vaetnik millatchilik.  Bir qancha tadqiqotchilar partiyani moliyaviy jihatdan markazlashgan chap, ijtimoiy konservativ,  „markazga asoslangan populistik partiya" yoki „sotsialistik boʻlmagan partiyalarning eng chap qanoti" deb taʼriflagan, boshqa olimlar esa ularni taʼriflagan. radikal oʻng qanot populist sifatida.  Parlamentda joylashish tartibida partiya 2019 yilgacha yalpi majlisning markazida oʻtirdi va bu harakatga qarshi boʻlishiga qaramay, plenar majlisning oʻng tomoniga koʻchirildi..  Partiya tarafdorlari oʻzlarini markazchilar deb taʼriflagan. Partiya chap qanot partiyalaridan odamlarni jalb qildi, ammo ularning manifestining markaziy jihatlari  oʻng qanot saylovchilar tomonidan ham qoʻllab-quvvatlandi.  Finlar partiyasi xalqaro ommaviy axborot vositalari tomonidan boshqa shimoliy populistik partiyalar va Evropadagi boshqa shunga oʻxshash millatchi va oʻng qanot populistik harakatlar bilan taqqoslanadi, shu bilan birga Finlandiya farovonlik davlatini kuchli qoʻllab-quvvatlashini taʼkidladi .

Siyosat va platforma
--------------------

Finlar partiyasining 2011 yilgi saylovlar uchun 70 sahifalik dasturini baholar ekan, Tampere universiteti siyosatshunosi Mikko Lahtinen va Turku universiteti g‘oyalari tarixchisi Markku Xirkkanen millatchilik butun dastur davomida doimiy ravishda takrorlanadigan mavzu ekanligini taʼkidlaydilar. Ularga koʻra, partiya populizmni xalqning imkoniyatlarini kengaytirishga intiladigan oliyjanob mafkura sifatida koʻrsatadi. Lahtinen dasturda qoʻllanilgan ritorikani asosiy ommaviy axborot vositalarining siyosiy jihatdan toʻgʻri „jargoni"ga tetiklantiruvchi oʻzgarish sifatida taʼriflaydi va Finlar partiyasi tanqidning yanada jozibali shaklini taqdim etish orqali anʼanaviy chap partiyalardan tarafdorlar olishga muvaffaq boʻlgan boʻlishi mumkin, deb hisoblaydi. bu partiyalarga qaraganda neoliberalizm .

Siyosatshunos Ville Pernaa partiyaning 2015 yilgi saylov dasturini taʼriflab, Finlar partiyasi o‘ng va chap qanot siyosati elementlarini populistik ritorika bilan birlashtirganini aytdi.

Finlar partiyasining 2011 yildagi siyosati quyidagilardan iborat:

Fiskal siyosati
---------------

* Progressiv soliqqa tortish va ijtimoiy davlat

Finlar partiyasi bir tekis soliqqa tortishni oʻrnatishdan qochish uchun soliqlarning yanada progressivligini taklif qildi. Partiya sarmoyadan olinadigan daromad soligʻini oshirish va boylik soligʻini qayta tiklashga chaqirdi. Partiyaga koʻra, soliq toʻlashga tayyorlikni toʻgʻri ijtimoiy siyosat bilan birlashtirilgan jamiyat eng yaxshi kafolatlaydi — saylovoldi dasturi fuqarolar oʻrtasidagi birdamlikni zaiflashtiradigan individualistik siyosatdan ogohlantiradi. „Soliq toʻlashga tayyorlik yagona xalqning mavjudligi bilan taʼminlanadi", deyiladi dasturda (46-bet).

Baʼzi kuzatuvchilar Finlar partiyasining moliyaviy siyosatini Finlar partiyasiga chap qanot brendini bergan sobiq milliy Sotsial-demokratik soliq siyosati bilan solishtirishdi. 2011 yilgi saylov kampaniyasi paytida Soini boʻlajak vazirlar mahkamasida koalitsiyaning mumkin boʻlgan hamkori sifatida oʻng markazchi Milliy koalitsion partiyadan koʻra sotsial-demokratlarni afzal koʻrishini aytdi. Soini Finlar partiyasi „sotsializmsiz ishchilar partiyasi" ekanligini taʼkidladi. *Taloustutkimus* fikrini oʻrganish kompaniyasi tadqiqotchisi Finlar partiyasini „sotsialistik boʻlmagan ishchilar partiyasi" deb taʼriflab, rozi boʻldi.

* Qishloq hududlarini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash, shu jumladan qishloq xoʻjaligini qoʻllab-quvvatlash. Finlar partiyasining qishloq siyosati dasturi qishloq joylariga tuzilmaviy oʻzgarishlar taʼsirini yumshatish uchun davlat subsidiyalarini taklif qiladi.  Bu siyosat Finlandiyadagi Markaz partiyasi tomonidan qoʻshiladi va ikkala partiyaning agrar va qishloq siyosatidan kelib chiqadi.
* Infratuzilma va sanoatga davlat investitsiyalarining ortishi.

Finlar partiyasi infratuzilma va sanoatga davlat investitsiyalarini ham yoqlaydi. Qadimgi sanoat siyosatini qoʻllab-quvvatlash tendentsiyasi baʼzi siyosiy tahlilchilarni Finlar partiyasini chap markazchi partiya sifatida belgilashga olib keldi.

Energiya siyosati
-----------------

* Energiyaga boʻlgan ishonch va atom energiyasini qoʻllab-quvvatlashga intilish
* Sanoatni qoʻllab-quvvatlovchi atrof-muhit siyosati — yashil soliq islohotiga va soliq toʻlovchilarning emissiya savdosi fondlariga jalb qilinishiga qarshilik
* Finlar partiyasi katta miqdordagi issiqxona gazlarini ishlab chiqaradigan torf sanoatini qattiq qoʻllab-quvvatlaydi va hatto bu ishlab chiqarishni har qanday soliqdan ozod qilishni taklif qiladi. Partiya odatda iqtisodlari shu sohaga bogʻlangan munitsipalitetlarda eng yaxshi ball oladi. Partiya 2015-yil dekabrida imzolangan Iqlim bo‘yicha Parij kelishuvini keskin qoralab, uning iqtisodiyot uchun „halokatli" ekanligini aytib, xususiy sektor va soliq to‘lovchilardan uning „halokatli iqtisodiy oqibatlaridan" xalos bo‘lishni talab qildi.

Madaniy siyosati
----------------

* Maktablarda „Sog‘lom milliy g‘urur"ni o‘rgatish, chunki fuqarolar birligi jamiyatning asosidir.
* Taʼlimning barcha darajalari bo‘yicha o‘quv dasturlarida ikkinchi davlat tilining (fin tilidagi maktablarda shved tili va aksincha) majburiy xususiyatini olib tashlash, ingliz, nemis, fransuz, ispan va rus tillari kabi boshqa xorijiy tillarni o‘rganishga vaqt ajratish. (ayniqsa, mamlakatning sharqiy qismida).  Shubhasiz, shved tilidan foydalanish va uni oʻrgatish boʻyicha imtiyozlar shved tilida soʻzlashuvchi aholi koʻpchilik yoki aholining katta foizini tashkil etadigan jamoalar uchun berilishi kerak — shved tili Finlandiyaning milliy tillaridan biridir. .
* „Fin oʻziga xosligini targʻib qiluvchi" madaniy tadbirlarni qoʻllab-quvvatlash

Finlar partiyasining anʼanaviy sanʼatni postmodernistik sanʼatdan koʻra subsidiyalashni taklif qilgan madaniy dasturi partiyadan tashqari tanqidlarga sabab boʻldi va partiya ichida ham munozaralarga sabab boʻldi.  Siyosatning ayrim tanqidchilari uni ochiqdan-ochiq populistik  deb atagan yoki davlat sanʼat mazmuniga aralashmasligi kerak, degan.  Mojarolar vaqtida *Helsingin Sanomat* tomonidan oʻtkazilgan soʻrov shuni koʻrsatdiki, Finlandiya aholisining koʻpchiligi, yaʼni 51 foizi postmodern sanʼat uchun subsidiyalarni toʻxtatish boʻyicha partiya pozitsiyasiga rozi.

Ijtimoiy siyosati
-----------------

* Gender identifikatorini rad etish, bir jinsli nikohga qarshi chiqish, bir jinsli asrab olish va bir jinsli juftliklar va yolgʻiz ayollarga in vitro urugʻlantirish .

Immigratsiya siyosati
---------------------

Immigratsiya siyosati boʻyicha 2011 yil manifestida quyidagilar taʼkidlangan:

* Gumanitar immigratsiyani qochqinlar kvotalari bilan cheklash (u iqtisodiy vaziyatga mos kelishi kerak),
* Oilani birlashtirishni faqat tasdiqlangan toʻgʻridan-toʻgʻri qarindoshlar bilan cheklash va immigrantdan tirikchilik vositalarini talab qilish,
* Ogʻir yoki takroriy jinoyatlarda aybdor yoki immigratsiya qonunlariga javob bermaydigan muhojirlarni deportatsiya qilish,
* Immigrantlar soliq toʻlashlari va Finlandiya mehnat qonunlariga rioya qilishlari sharti bilan mehnatga asoslangan immigratsiyani kutib olish,
* Finlandiyada 5 yil yashaganidan keyin Finlandiya fuqaroligini berish, agar immigrant xoʻjayinlar fin boʻlsa, sudlangan boʻlmasa va yashash uchun mablagʻga ega boʻlsa.

Partiya, shuningdek, immigrantlar Finlandiya madaniy meʼyorlarini qabul qilishni talab qiladi.  Haqiqiy Finn parlamenti deputati tomonidan Yevropa Parlamentiga qilingan yagona yozma deklaratsiya ham immigratsiya masalalariga tegishli.  Partiya immigratsiya masalalarida milliy suverenitetning rolini taʼkidlaydi:2015 yilda partiyaning immigratsiya dasturi quyidagi talablarni oʻz ichiga olgan edi:

* Qochqinlar uchun kvotani kamaytirish
* Umumiy Yevropa boshpana siyosatining rejalashtirilgan yukni taqsimlash mexanizmlariga qarshilik
* Koʻp madaniyatlilikni rivojlantirish uchun davlat mablagʻlaridan foydalanishga qarshi
* Migrantlar tomonidan oilalarni birlashtirish shartlarini kuchaytirish
* Finlandiya mehnat idorasi tomonidan maʼlum bir sohada zarur deb topilgan taqdirdagina, Evropa Ittifoqi va EEA mamlakatlaridan tashqaridagi ishchilarning immigratsiyasiga ruxsat berish.
* Ijtimoiy nafaqa asosida yashayotgan migrantlar bir xil hududlarda toʻplanmasligiga ishonch hosil qilish
* Jamoat joylarida tilanchilik qilishni taqiqlash
* Ijobiy diskriminatsiyani tugatish

2019 yilgi saylovoldi manifestida partiya jamoat joylarida burqa va niqob kiyishni taqiqlashga chaqirdi .

Timo Soini 1998 yilda irqchilikka qarshi umumevropa xartiyasini imzoladi.  Biroq, 2009 yilda, Yevropa parlamenti saylovlari oldidan Soini irqchilikka qarshi murojaatni imzolashdan bosh tortdi va bu murojaat partiyaning tanloviga taʼsir koʻrsatishga urinish ekanligini aytdi. nomzodlar (apellyatsiya boshqa siyosiy partiya tomonidan tuzilgan). Finlandiyaning boshqa barcha partiyalari irqchilikka qarshi ushbu murojaatni imzoladilar.  2011-yil may oyida Finlar partiyasi deputati Teuvo Hakkarainenning soʻzlari bilan bogʻliq bahs-munozaralardan soʻng, Finlar partiyasining parlament guruhi barcha irqchilik va kamsitishlarni, shu jumladan ijobiy harakatlarni qoralovchi bayonot chiqardi. Partiya boshqa tomonlarni ham bayonotga imzo chekishni taklif qildi, ammo boshqa hech bir tomon buni qilmadi. 2011-yil dekabr oyida o‘tkazilgan so‘rov natijalariga ko‘ra, Finlar partiyasi saylovchilarining 51 foizi *"Joihinkin rotuihin kuuluvat ihmiset eivät kerta kaikkiaan sovi asumaan moderniin yhteiskuntaan;" degan fikrga qo‘shilgan. „Muayyan irqdagi odamlar zamonaviy jamiyatda yashashga mutlaqo qodir emas".*

Tashqi va mudofaa siyosati
--------------------------

Partiya shuningdek:

* Yevropa Ittifoqi integratsiyasiga qarshi  va Finlandiyaning Yevro hududiga aʼzoligiga qarshi.
* Chet el yordamini qisqartirish

Timo Soini ham Yevropa Ittifoqini, ham NATOni ochiq tanqid qilgan, biroq agar tanlov qilish kerak boʻlsa, NATO Yevropa Ittifoqiga qaraganda kamroq yovuzlik ekanligini taʼkidladi. Finlar partiyasi ittifoq boʻlmaslik yoki betaraflikni qoʻllab-quvvatlaydi, chunki Mudofaa kuchlari uchun chet eldagi xalqaro tadbirlar butun Finlandiya mudofaasini kafolatlash uchun urush davridagi harbiy xizmatchilardan iborat katta armiyani (350 000 kishi) saqlash uchun mudofaa byudjeti mablagʻlarini yoʻq qiladi.  Finlandiya parlamenti 2011-yil noyabr oyida piyodalarga qarshi minalarni taqiqlovchi Ottava shartnomasini ratifikatsiya qilish uchun ovoz berganida , Finlar partiyasi shartnomaga qarshi chiqqan yagona tomon edi.

Partiya milliy suverenitetga ishonadi:Jussi Halla-axo rahbarlik lavozimiga saylanganidan koʻp oʻtmay, partiya Yevropa Ittifoqiga nisbatan oʻz pozitsiyasini qattiqlashtirdi. 2017-yilda Laura Xuxtasaari 2018-yilda Finlandiyadagi prezidentlik saylovlarida g‘alaba qozongan taqdirda Yevropa Ittifoqidan chiqishni qo‘llab-quvvatlashini maʼlum qilib, Ittifoq qudrati aʼzo davlatlar hisobiga oshib borayotganini taʼkidlagan edi.  Boshqa partiya aʼzolari Finlandiyaning Shengen kelishuvidan ham , Evrozonadan ham chiqishi gʻoyasini qoʻllab-quvvatladilar. Finlar partiyasi oʻzining soʻnggi platformasida Gʻarb va nasroniy shakldagi qadriyatlarni qadrlashga asoslangan „Yevropa siyosati"ni qoʻllab-quvvatlashini bildiradi. Partiya Finlandiya qisqa muddatda Finlandiya manfaatlarini himoya qilish uchun Yevropa Parlamentida zarurligini taʼkidlaydi, ammo „uzoq muddatli strategik maqsad" Finlandiyani Yevropa Ittifoqidan chiqarish bo‘yicha bosqichma-bosqich choralar ko‘rish ekanligini taʼkidlaydi va mamlakat ichida parallel valyuta joriy etishni taklif qiladi. Finlandiya Finlandiyaning Evrozona aʼzoligini bosqichma-bosqich bekor qilishni boshlaydi .

Dastlab, partiya oʻzining 2011 yil dasturida Finlandiyaning NATOga qabul qilinishiga qarshi edi,  biroq 2022 yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi ortidan partiya bu siyosatni oʻzgartirishga ishora qildi va NATO aʼzoligini qoʻllab-quvvatlashga tayyorligini bildirdi.

Sud siyosati
------------

2011 yilgi saylovda partiyaning sud dasturiga quyidagilar kiradi:

* Zoʻravonlik jinoyati uchun qattiqroq jazolar
* Politsiya va prokurorlar uchun koʻproq resurslar
* Shariat qonunlarining sud amaliyotiga kiritilishiga qarshi

Saylov natijalari
-----------------

Finlar partiyasining saylov okruglari boʻyicha natijalari,
2019 yilgi parlament saylovi| Saylov okrugi | Ovozlar
(%) | Oʻrtacha natija
+/− (pp) |
| --- | --- | --- |
| Satakunta | 24.1 | +6,6 |
| Tavastiya | 21.0 | +3,5 |
| Oulu | 20.4 | +2,9 |
| Finlandiya Toʻgʻri | 19.1 | +1,6 |
| Janubi-Sharqiy Finlandiya | 18.9 | +1,4 |
| Savoniya-Kareliya | 18.1 | +0,6 |
| Markaziy Finlandiya | 18.0 | +0,5 |
| Pirkanmaa | 17.3 | −0,2 |
| Laplandiya | 17.2 | −0,3 |
| Vaasa | 17.1 | −0,4 |
| Uusimaa | 15.9 | −1.6 |
| Xelsinki | 12.3 | −5.2 |
| Finlandiya (jami) | 17.5 | 0 |

### Parlament saylovlari

| Saylov | Ovozlar | % | Oʻrindiqlar | +/- | Hukumat |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1999 yil | 26 440 | 0,99 | 1/200 |  | Muxolifat |
| 2003 yil | 43 816 | 1.57 | 3/200 | 2 | Muxolifat |
| 2007 yil | 112 256 | 4.05 | 5/200 | 2 | Muxolifat |
| 2011 yil | 560 075 | 19.05 | 39/200 | 34 | Muxolifat |
| 2015 yil | 524 054 | 17.65 | 38/200 | 1 | Koalitsiya (2015-2017) |
| Muxolifat (2017-2019) |
| 2019 | 538 805 | 17.48 | 39/200 | 1 | Muxolifat |

### Prezident saylovi

| Saylov | nomzod | 1-tur | Lavozim |
| --- | --- | --- | --- |
| Ovozlar | % |
| 2000 | Ilkka Hakalehto | 31 405 | 1.03 | 6 |
| 2006 yil | Timo Soini | 103 368 | 3.43 | 5 |
| 2012 yil | Timo Soini | 287 571 | 9.40 | 4 |
| 2018 | Laura Huhtasaari | 207 337 | 6.93 | 3 |

### Yevropa parlamentiga saylovlar

| Saylov | Ovozlar | % | Oʻrindiqlar | +/- |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1996 yil | 15 004 | 0,67 | 0 / 16 |  |
| 1999 yil | 9 854 | 0,79 | 0 / 16 |  |
| 2004 yil | 8900 | 0,54 | 0 / 14 |  |
| 2009 yil | 162 930 | 9.79 | 1/13 | 1 |
| 2014 yil | 222 457 | 12.87 | 2 / 13 | 1 |
| 2019 | 252 990 | 13.8 | 2 / 14 |  |

### Munitsipal saylovlar

| Saylov | Ovozlar | % | Maslahatchilar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1996 yil | 21 999 | 0,93 | 138 |
| 2000 | 14 712 | 0,66 | 109 |
| 2004 yil | 21 417 | 0,90 | 106 |
| 2008 yil | 137 497 | 5.39 | 443 |
| 2012 yil | 307 797 | 12.34 | 1195 |
| 2017 yil | 227 297 | 8.8 | 770 |
| 2021 yil | 354,236 | 14,5 | 1351 |

Etakchilik
----------

### Raislik va partiya kotiblari

Sobiq politsiya komissari va deputat Raimo Vistbacka 1995-yil noyabrida Kokkoʻla partiyasi qurultoyida Finlar partiyasining birinchi raisi etib saylangan. 2011-yildan olingan surat.
Partiya raisligi har ikki yilda bir marta partiya qurultoyida saylanadigan to‘rt kishiga bo‘linadi. Riikka Purra partiya raisi. Raisning birinchi oʻrinbosari — Liena Meri, ikkinchi oʻrinbosar — Mauri Peltokangas va uchinchi oʻrinbosar — Sebastyan Tynkkynen.

Raimo Vistbacka 1995 yildan 1997 yilgacha Finlar partiyasiga raislik qilgan. Partiya kotibi Timo Soini 1997 yilda Vistbekaning o‘rniga raislik qilgan.

Rolf Sormo Timo Soinini partiya kotibi sifatida kuzatib, 1997 yildan 1999 yilgacha ishlagan. Uchinchi partiya kotibi Xannu Purxo 1999 yildan 2007 yilgacha sakkiz yil xizmat qildi. Undan keyin Timo Soinining parlament yordamchisi Ossi Sandvik partiya kotibi etib saylandi2. Uning o‘rniga 2013-yilda  kotibi etib saylangan Riikka Slunga-Poutsalo keldi .

Kengashi
--------

Finlar partiyasi boshqaruvi 13 aʼzodan iborat: partiya raisi, raisning uchta oʻrinbosari, partiya kotibi, parlament guruhi raisi va boshqa yetti nafar aʼzo.

Asoslar
-------

*Perussuomalaisten tukisäätiö* („Finlar partiyasini qoʻllab-quvvatlash fondi") jamgʻarmasi 1990 yilda tashkil etilgan. U 2006 yilgacha *SMP:n tukisäätiö* nomidan foydalangan. Jamgʻarma 2012 yilda shahar markazida 450 m 2 boʻlgan tijorat mulkini sotib olish uchun partiyadan 1,7 million yevro qarz olgan. Partiyaning yangi bosh qarorgohi sifatida foydalanish uchun Yrjönkatudagi Xelsinki. Partiya ushbu binolarni fonddan ijaraga oldi.  2017-yilning boʻlinishidan soʻng, bu poydevor defektorlar guruhi, Blue Reform nazoratida qoldi.

Yana bir jamgʻarma, *Suomen Perusta* („Finlandiya jamgʻarmasi") 2012 yilda tashkil etilgan. Uning roli partiya bilan bogʻliq tahlil markazi sifatida faoliyat yuritishdir.

Saylangan vakillar va rahbarlar
-------------------------------

### Finlandiya parlamentining amaldagi aʼzolari

Ville Tavio parlament guruhining amaldagi raisi.

* Sanna Antikainen (Savoniya-Kareliya , 2019 -)
* Juho Eerola (Janubi-Sharqiy , 2011 -)
* Kike Elomaa (Finlandiya , 2011 yil -)
* Jussi Halla-axo (Xelsinki , 2011-14, 2019 -)
* Petri Xuru (Satakunta , 2019-)
* Olli Immonen (Oulu , 2011 -)
* Vilhelm Junnila (Finlandiya , 2019 -)
* Kaisa Juuso (Laplandiya , 2019 -)
* Arja Juvonen (Uusimaa , 2011 -)
* Toimi Kankaanniemi (Markaziy Finlandiya , 2015 -)
* Ari Koponen (Uusimaa , 2019 -)
* Jari Koskela (Satakunta , 2019 -)
* Jouni Kotiaxo (Markaziy Finlandiya , 2019 -)
* Sheikki Laakso (Janubiy-Sharqiy , 2019-yil -)
* Rami Lehto (Tavastia , 2015 -)
* Mikko Lundén (Finlandiya , 2019 -)
* Leena Meri (Uusimaa , 2015 -)
* Juha Mäenpää (Vasa , 2019 -)
* Jani Mäkelä (Janubiy-Sharqiy , 2015 -)
* Jukka Mäkynen (Vasa , 2019 -)
* Veijo Niemi (Pirkanmaa , 2019 -)
* Mika Niikko (Uusimaa , 2011 -)
* Tom Pakalen (Xelsinki , 2011 -)
* Mauri Peltokangas (Vaasa , 2019 -)
* Sakari Puisto (Pirkanmaa , 2019 -)
* Riikka Purra (Uusimaa , 2019 -)
* Lulu Ranne (Tavastia , 2019 -)
* Mari Rantanen (Xelsinki , 2019 -)
* Minna Reijonen (Savoniya-Kareliya , 2019 -)
* Jari Ronkainen (Tavastia , 2015 -)
* Sami Savio (Pirkanmaa , 2015 -)
* Jenna Simula (Oulu , 2019 -)
* Riikka Slunga-Poutsalo (Uusimaa , 2019 -)
* Ville Tavio (Finlandiya , 2015 -)
* Sebastyan Tynkkinen (Oulu , 2019 -)
* Veikko Vallin (Pirkanmaa , 2019 -)
* Ville Vähämäki (Oulu , 2011 -)
* Jussi Vihonen (Savoniya-Kareliya , 2019 -)

Ano Turtiainen 2020 yil iyun oyida Jorj Floydning oʻldirilishi haqida yozgan tviti tufayli parlament guruhidan chiqarib yuborilgan edi. Turtiainen mustaqil deputat boʻlganligi sababli, Finlar partiyasining parlament guruhi endi eng katta muxolifat guruhi emas (Milliy koalitsiya bilan bogʻlangan).

Manbalar
--------

1. ↑  „"Finlandiyada 2015 yilgi parlament saylovlari". Finlandiyada 2015 yilgi parlament saylovlari .".
2. ↑  „Partiya tahlili - Finlar partiyasi g'alaba qozondi. Finlandiya statistikasi".
3. ↑  „Yevropa parlamentiga saylovlar, 2009 yil , Adliya vazirligi, 2015-yil 5-aprelda foydalanilgan".
4. ↑  „"YLE – Soini nousi äänikuninkaaksi, 17.4.2011". Yle.fi. 2011 yil 17 aprel. 2014-yil 12-iyunida olingan .".
5. ↑  „Soini 2017-yil 5-mart kuni Yle News-da Finlar partiyasi boshqaruvida davom etmasligini eʼlon qildi. 2017-yil, 12-martda olindi.".
6. ↑  „Finlar partiyasi parchalanib ketdi, yangi guruh Sipilya hukumati YLE uchun ariza berdi, 13-iyun, 2017-yil".
7. ↑  „"Riikka Purra valittiin perussuomalaisten johtoon – Uusi puheenjohtaja HS:lle: Olen valmis pääministerin tehtäviin". Helsingin Sanomat. 2021 yil 14 avgust. 2021-yil 14-avgustda olindi .".
8. ↑  „Esa Vares & Erkka Railo: Oikeistopopulismin monet kasvot – perussuomalaisuus poliittisen Historian ja mediatutkimuksen näkökulmasta, 2011(11, 38, 42, 52-betlar)". 2022-yil 13-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 13-dekabr.