recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Rojiy (maʼnolari).

**Rojiy** (taxallusi; asl ismsharifi Muhammad Yusuf Mahzum ibn Xoʻjamberdi; 19-asr 30-yillari — Xiva — 20-asr boshi) — shoir, tarjimon va xattot. Sheʼrlarining yetakchi mavzui — ishq-muhabbat. Mumtoz adabiyot anʼanalarini ijodiy davom ettirgan, unga yangi mavzu va obrazlar olib kirgan. Gʻazallarida maʼrifatparvarlik gʻoyalarini targʻib qilgan, kishilarni saxovatpeshalikka, kamtarinlikka undagan ("Choy", "Bel ogʻriq", "Kelur", "Bois" va boshqalar). Navoiy, Fuzuliy, Husayniy, Komil Xorazmiy, Ziyrak va boshqa gʻazallariga muhammaslar bogʻlagan. Xorazm xoni Sayd Muhammadxon (1856—65), Muhammad Rahimxon II (1865—1910) ga bagʻishlab qasidalar bitgan. "Ravzat ussafo" (Mirxond)ning 4—5-boblarini va bir qancha adabiy asarlarni fors tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilgan. 200 misradan ortiq sheʼrlari 3 devonida bizgacha yetib kelgan. Xattotlik qilgan, tanburni yaxshi chalgan. Devoni qoʻlyozmalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondida saqlanadi (inv. №922, 1119, 1271).

Adabiyot
--------

* Yunusov Yu. Xorazm shoirlari, T. 1967; Murodov A. Oʻrta Osiyo xattotlik sanʼati tarixidan, T. 1971.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kochabamba** — Boliviyaning markaziy qismidagi shahar. Sharqiy Kordilyera togʻlari oraligʻidagi soylikda, 2600 m balandlikda joylashgan. Kochabamba departamentining maʼmuriy markazi. Aholisi 560,2 ming kishi (1997). Temir yoʻl stansiyasi, avtomobil yoʻllari tuguni. Aeroport bor. Mamlakatning yirik qishloq xoʻjaligi rayonlaridan bi-rining markazi. Oziq-ovqat, toʻqimachilik, koʻn-teri sanoati korxonalari, neftni qayta ishlash zavodi mavjud. Vino ishlab chiqariladi. Shaharga 1374-yilda asos solingan. Kurort shahri. Un-t (1832) bor. Mustamlakachilik davriga oid meʼmoriy yodgorliklardan San-Fransisko cherkovi (16-asr), sobor, Santo-Domingo monastiri saqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Richland bogʻlari
 Richland Gardens savdo markazi
 Kowloon Bay sogʻliqni saqlash markazi
 
**Richland bogʻlari** — bu Kai Yip mulki yaqinidagi Koulun koʻrfazi, Gonkongda joylashgan xususiy sektor sxemasi hisoblanadi. Uning loyihasi Gonkong uy-joy boshqarmasi va Shui On Land Limited tomonidan birgalikda ishlab chiqilgan. U 1985-yilda qurib bitkazilgan boʻlib, 22 ta turar-joy va savdo markazidan iborat. U Kay Tak yonida barpo qilingan. Undan tashqari u aeroportga eng yaqin binolardan biri hisoblanadi.

Kowloon Bay sogʻliqni saqlash markazidagi voqea
-----------------------------------------------

1995-yilda hukumat OIV/OITS infeksiyasini davolash markazini oʻz ichiga olgan klinikani qurishni taklif qildi. Richland bogʻlari aholisi esa bu hududga nomaqbul odamlar va yuqumli kasalliklarning kirib kelishidan xavotirda edilar, natijada bu rejaga keskin norozilik bildirdilar. Markaz hali ham 1999-yilda ochilishi mumkin boʻlsa-da, aholi klinikaga kirishni toʻsib, bemorlar va tibbiyot xodimlarini bezovta qilib, markazga qarshi norozilikni davom ettirdi. Keyin bir nechta rezidentlarni Teng imkoniyatlar komissiyasi sudga berdi, lekin nihoyat ish 2001-yilda suddan tashqari hal qilindi.

Transporti
----------

Richland Gardens uchun Ekologik toza bogʻlanish tizimining (EFLS) (shuningdek, Kai Tak monorelsi sifatida ham tanilgan) bir qismi sifatida monorels stansiyasi taklif qilindi.

Taʼlimi
-------

Richland Gardens Primary One Admission (POA) School Net 46 da joylashgan. Maktab tarmogʻida bir nechta yordam maktablari mavjud (mustaqil ishlaydi, lekin hukumat puli bilan moliyalashtiriladi). Bu tarmoqda hech qanday davlat boshlangʻich maktablari yoʻq.

Manbalar
--------

1. ↑  Richland Gardens
2. ↑  „SOCAM - Company Background". *www.shuion.com*. 12-avgust 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-avgust 2020-yil.
3. ↑  Richland Gardens
4. ↑  „Investigation Reports". *www.eoc.org.hk*. 29-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-avgust 2020-yil.
5. ↑  Protest „based on ignorance"
6. ↑  2005 Report of Red Ribbon Centre[*sayt ishlamaydi*]
7. ↑  „HRW: Locked Doors: The Human Rights of People Living with HIV/AIDS in China: V. HONG KONG: ONE COUNTRY, TWO EPIDEMICS?". *www.hrw.org*. Qaraldi: 12-avgust 2020-yil.
8. ↑  „EOC Newsletters". *www.eoc.org.hk*. 27-oktabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-avgust 2020-yil.
9. ↑  „POA School Net 46".  Education Bureau. Qaraldi: 12-sentabr 2022-yil.
**Protaktiniy** (yun. protos — birinchi va aktiniy; lot. Protactinium), Pa — radioaktiv kimyoviy element. Tar-tib raqami 91, atom massasi 231,0359, aktino-idlarga kiradi. Turgʻun izotopi yoʻq. 12 ta radioaktiv izotopi maʼlum, eng uzok, mavjud boʻluvchi izotopi 23|Ra (T’/2=32400-yil) 1917-yilda shved mineralogi va kimyogari Yu. Gan bilan avstraliyalik fizik va radiokimyogar Protaktiniy Meytner, ularga bogʻliq boʻlmagan holda ingliz radiokimyogarlari Protaktiniy Soddi va Kranstonlar tomonidan uran rudasi chiqindisidan topilgan. 23|Ra a — zarracha chiqarib aktiniyga aylana-di: 23|Ra -> 227As+Ne+.

Yer poʻstining massa jihatidan 110"10% initashkil etadi. Sof Protaktiniy kumush rang-oq, yaltiroq, bolgʻalanuvchan metall, havoda oksidlanib qorayadi. Zichligi 15,4 g/sm³. Birikmalarda 3 va 5 valentli. Kimyoviy xossalariga koʻra, Ta, Nb, Ti va Zr ga oʻxshaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


| Kimyoviy elementlar davriy sistemasi |
| --- |
|  |  | Guruhlar |
|  |   | 1 | 2 |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| Davrlar | 1 | H |   | He |
| 2 | Li | Be |   | B | C | N | O | F | Ne |
| 3 | Na | Mg |   | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| 4 | K | Ca |   | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| 5 | Rb | Sr |   | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| 6 | Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| 7 | Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| 8 | Uue | Ubn | Ubu | Ubb | Ubt | Ubq | Ubp | Ubh | Ubs |   |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ishqoriy metallar | Ishqoriy yer metallar | Lantanoidlar | Aktinoidlar | Superaktinoidlar | Oʻtish metallar | Yengil metallar | Yarim metallar | Qolgan metallmaslar | Galogenlar | Inert gazlar | Xossalari nomaʼlum |

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Milena Gabanelli** (1954-yil 9-iyun, Nibbiano shahrida tugʻilgan) italiyalik jurnalist va teleboshlovchi boʻlib, Italiyada *Report* jurnalistik tadqiqotlari televizion dasturi bilan mashhur boʻlgan. Dastur hozirda Italiyaning Rai 3 jamoat telekanali orqali efirga uzatilmoqda.

2013-yilda Gabanelli Beppe Grilloning „*Besh yulduz"* partiyasi tomonidan berilgan Italiya prezidentligiga nomzodlik taklifini rad etdi. Milena Gabanelli 2017-yil 15-noyabrda RAIni tark etdi. Hozirda u Corriere della Sera va xususiy La7 telekanali bilan hamkorlik qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Povoledo, Elisabetta*. „Some Italians Push for Next President to Be a Woman". *The New York Times* (17-aprel 2013-yil). Qaraldi: 19-aprel 2013-yil.
2. ↑  „Gabanelli al Corriere della sera: videostriscia sul web e ospite a La7" (it-IT). *L’Huffington Post* (21-noyabr 2017-yil). Qaraldi: 24-iyul 2018-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Prorektor** (lotincha: pro — oʻrniga va rektor) — oliy oʻquv yurti yoki malaka oshirish institutida rektor oʻrinbosari. Oliy oʻquv yurti shakli va taʼlim oluvchilarning sonidan kelib chiqib oʻquv ishlari boʻyicha, ilmiy ishlar va maʼmuriy xoʻjalik ishlari boʻyicha, sirtqi taʼlim boʻyicha va boshqa sohalardan prorektor lavozimi belgilanadi. Oʻzbekistondagi oliy oʻquv yurtlari va malaka oshirish institutlarida maʼnaviyat va maʼrifat ishlari boʻyicha prorektor lavozimi ham mavjud. Unga 1-prorektor maqomi berilgan. Oʻzbekistondagi kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash institutlarida ham 3 yoʻnalish boʻyicha Prorektor lavozimlari mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |
|  | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |

 |  |
|  |

 |
| Mutsio Gambiti |

 **Mutsio gambiti**  (tt. Polerio—Mutsio gambiti) — debyut, shox gambitining koʻp turining biri, quyidagi yurishlardan boshlanadi:

**1. e2-e4 e7-e5   
 2. f2-f4 e5:f4   
 3. Kg1-f3 g7-g5   
 4. Cf1-c4 g5-g4   
 5. 0-0**.

Ochiq debyutlar tarkibiga kiradi.

Ilk bor 1874-yili Chigorin — Davidov partiyalarida oʻynalgan.

Asosiy davomi
-------------

**5…g4:f3 6. F:f3**

Havolalar
---------

* chessproject.narod.ru
* 64.ru Wayback Machine saytida arxivlandi (2007-10-15).
**Maʼmura Zokirjonovna Ergasheva** (1951.25.1, Toshkent) — raqqosa, baletmeyster. Oʻzbekiston xalq artisti (1983). Toshkent xoreografiya bilim yurtini (1969), Toshkent chet tillar instituti (fransuz boʻlimi)ni tugatgan (1977). 1969-yildan "Bahor" ansamblida raqqosa, baletmeyster, 1990-yildan ansamblning badiiy rahbari. E. repertuaridan jahon xalqlari raqslari, oʻzbek mumtoz va zamonaviy raqslari keng oʻrin olgan: "Gulsara", "Nozanin", "Munojot", "Larzon", "Lazgi", "Tanavor", "Arabcha", "Yaponcha", "Ispancha", "Kuba raqsi", "Eroncha", "Afgʻoncha", "Fargʻona ruboiysi", "Rohat", "Pilla", "Mustafo", "Alvido, Tokio", "Oʻn sakkiz yoshimda", "Oʻrik gullaganda" va boshqalar shular jumlasidan. Baletmeyster sifatida "Navroʻzi ajam", "Figʻonkim", "Sumalak", "Oʻzbekiston makonim", "Tavois", "Bahor nashidasi" singari raqslarni sahnalashtirgan. Respublikada oʻtkaziladigan katta bayramlar ("Navroʻz", "Mustaqillik" va boshqalar)da bosh baletmeyster sifatida faoliyat koʻrsatib keladi. "Oʻzbektelefilm" tomonidan "Maʼmura Ergasheva raqsga tushadi" nomli videofilm ishlangan (1985). "Mehnat shuhrati" ordeni (1999), "Shuhrat" medali (1998) bilan mukofotlangan. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Mutlaq nol** — Selsiy shkalasi jadvali boʻyicha olingan nol temperaturadan 273,16° pastda yotgan nuqta; termodinamik temperatura shkalasida temperatura hisobining boshi. Odatda, suvning uchlama nuqtasi deb qabul qilingan Mutlaq nolda modda molekulalarining tartibsiz issiqlik harakati toʻxtaydi. Mutlaq nolga juda yaqin temperaturalarda geliydan boshqa hamma moddalar qattiq kristall holatda boʻladi. Geliy oʻta oquvchan, bir qator metal lar esa oʻta elektr oʻtkazuvchan boʻlib qoladi. Mutlaq nolda jism entropiyash nolga teng boʻladi, demak, issik/ihk sigʻimlari, issiklikdan kengayish koeffi-siyentlari kabi termodinamik miqdorlar ham nolga teng boʻladi. Hech qanday usul bilan Mutlaq nol temperaturaga amalda erishish mumkin emas.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Prostatit** — prostota bezinnnt yalligʻlanishi. Koʻpincha siydik chiqarish kanali (uretra) yalligʻlanganda, soʻzak, uretrit va boshqalarda infeksiya prostata beziga qon va limfa orqali yoki siydik chiqarish kanalidan oʻtishi na-tijasida kelib chiqadi. Prostatitga sovqotish, koʻp jinsiy aloqa qilish, zax joyda oʻtirish, kam harakat qilish kabi omillar sabab boʻlishi mumkin.

Oʻtkir va surunkali boʻladi. Oʻtkir prostatitda bemor tez-tez siyadi va siyganida shu soha sanchib ogʻriydi, oraliq achi-shadi, siydik jildirab tushadi; hojat vaqtida toʻgʻri ichak sohasida ogʻriq paydo boʻladi, harorat koʻtariladi. Prostata bezida abssess paydo boʻlganda, u oʻz holicha teshilishi va toʻgʻri ichak yoki siydik chiqarish kanalidan yiring oqishi mumkin. Prostatitni mutaxassis vrach davolaydi. Oʻz vaqtida davolanmasa, infeksiya atrofidagi aʼzo va toʻqimalarga oʻtishi, sepsis, kasallik surunkali tuye olishi, jinsiy zaiflik, bepushtlik kabi ogʻir asoratlar yuzaga kelishi mumkin. Kasallikning zoʻraygan va tuzalish davrlari uzok, davom etib, siydik chiqarish kanali, oralik, sohasidagi achishish; siyganda yoki hojatdan keyin bir oz suyuklik ajralishi, shu vaqtda bezovtalanish, toli-qish surunkali prostatitga xos belgilardir.

Surunkali prostatit boʻlgan bemorlarga dori-darmonlar, fizioterapiya, shuningdek, sanatoriy va kurortlarda davolanish tavsiya etiladi. Kasallik zoʻriqqanda achchiq, shoʻr ovqatlar, spirtli ichimliklar, jinsiy aloqa taqiqlanadi. prostatitning oldini olishda siydik chiqarish kanali, qovuqning yalligʻlanish kasalliklarini oʻz vaqtida aniqlab, batamom davolash va ichni ravon yurgizib turishga ahamiyat berish lozim. Uzoq oʻtirib ishlaydigan kishilar piyoda sayr qilishlari, yugurish, suzish, tennis va sportning boshqa turlari bilan shugʻullanib turishlari kerak.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mutlaq balandlik** (altituda) -Yer yuzasida muayyan nuqtaning dengiz yoki okean suvlarining oʻrtacha satxidan boshlab ulchangan tik balandligi (metrlarda ulchanadi). Bu balandlikni ifodalovchi songa belgi deyiladi. Okean satxidan balanddagi nuqtalar belgisi musbat ishora (+), pastdagi manfiy ishora (—) bilan belgilanadi. Mas, Jomolungma chuqqisining Mutlaq balandliki 8848 m, Qoragiyo — 132 m (Mangʻishloq platosida; Qozogʻiston), Mingbuloq botigʻi — 12 m (Qizilqumda; Oʻzbekiston). Mutlaq balandlik nivelirlash yordamida aniqlanadi.

Dengiz va okean suvlarining koʻp yillik urtacha sathi gidrometrik postlarda quzgʻalmas qilib oʻrnatilgan va gorizontal chiziqlar bilan boʻlaklarga boʻlingan mis taxtacha — futshtoksy belgilangan boʻladi. Oʻzbekiston hududida nuqtalarning Mutlaq balandlikini Boltiq dengizidagi Kronshtadt koʻprigi ustuniga oʻrnatilgan futshtokning noliga nisbatan hisoblash qabul qilingan. Geografik haritalarda beriladigan barcha balandliklar Mutlaq balandlikini bildiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mutlaq ruh** - Gegel falsafasidagi tushuncha. Ruh, taraqqiyotining mutlaq bilimga koʻtarilish bosqichlari orqali oʻtadigan oxirgi boʻgini (halqasi) tushuniladi. Ruh oʻz taraqqiyotida mutlaq yadai sanʼatda mushohada va hissiyot orqali, keyin dinda — siyosiy kechinmalar orqali anglaydi, pirovardida falsafada — oʻzini anglovchi tushuncha sifatidagi gʻoyani shakllantiradi. Faollashtirilgan Mutlaq ruh oʻz-oʻzidan rivojlanishiga qobiliyatli, ongli, erkin va cheksiz jarayon hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mutrib xonaharobiy** (taxallusi; asl ismi Muhammad Hasan Hoji Tabib oʻgʻli), (1865-Xiva-1925) -shoir. Xivadagi Muhommad Aminxon madrasasiyaa tahsil olgan. Maqomchibastakor sifatida ham mashhur boʻlgan (Mutrib—sozanda, taxallusi shundan). M.X.ning serqirra iqtidorini yuqori baholagan Feruz uni saroyga jalb etib, devonbegilik vazifasiga tayinlagan. Bu yillarda M.X. yozgan gʻazal va muhammaslar koʻplab bayozmajmualardan oʻrin olgan, jumladan, Tabibiy tuzgan ikkala tazkirada shoir asarlaridan koʻplab namunalar uchraydi. M.X. 20-asrning 20-yillarida saroy tugatilgach, Xorazmda paydo boʻlgan mahalliy mat-buotda faol ishtirok etadi, "Xorazm xabarlari", "Inqilob quyoshi" gaz.larida adabiy xodim lavozimida xizmat qiladi. Ilk sheʼrlarini 1890-yilda yoza boshlagan. Uning bayoz, devon va majmu-alar orqali 14 ming misraga yaqin gʻazal, muhammas, musaddas, qasidalardan iborat adabiy merosi yetib kelgan.

M.X. qoldirgan ijodiy meros asosini ishq-muhabbat mavzuida bitilgan gʻazal, murabba, masnaviy, muhammas, musaddas va ruboiylar tashkil etadi. Uning xon va shoir Feruz shaʼniga bagʻishlangan qasidalari ham mavjud. M.X.ning ilmmaʼrifatga daʼvat, hurriyat mavzularida yozilgan sheʼrlari mahalliy matbuot sahifalarida, shuningdek, Xivada 1924-yilda nashr etilgan "Yugʻurmiya" toʻplamida chop etilgan. Bu turkum sheʼrlarida ("Koʻrung emdi xaloyiqqa...", "Bilinglar, ey xaloyiq", "Koʻngluma bir turfa soʻz keldi ravon" va boshqalar) targʻibiytashviqiy ruh, xitob, daʼvat ohanglari hukmronlik qiladi.

M.X. merosining asosiy qismi 1909-yilda Muhammad Sharif ibn Muhammad Yoqub — Harrot tartib bergan devon (300 sahifa)da jamlangan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti fondida 2 kichik devoni (inv. №903, 906) saqlanadi. Laffasiynint Feruz davridagi xorazmlik ijodkorlarga bagʻishlangan tazkirasida M.X.ning "Shoh Komron" sheʼriy asari borligi xaqida maʼlumot berilgan.

Abdurashid Abdugʻafurov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Orek** ( turkcha : *Örek*, ozarbayjon : *Örek*, tatar : *Örek* yoki *Öräk*, boshqird : *Örek* ) — turkiy xalq ogʻzaki ijodida jodugarlik kabi tasavvuf yoʻllari bilan hayotga qaytarilgan jonlantirilgan jasad hisoblanadi

Örek g'oyasi ba'zi turkiy madaniyatlarda mavjud. Ba'zi hududlarda o'lik odamni oq rangda kiyingan qiz Örekga aylantirishi mumkin, deb ishoniladi. Öreklar xalq rivoyatlari va afsonalarida muntazam uchraydigan o'lmagan mavjudotlardir. Ular, odatda, inson go'shtiga ochlik hissi bilan jonlangan, aqlsiz jasadlar sifatida tasvirlangan.

*Örek* yoki *Öräk* tatar va boshqird tillarida "jon" yoki "arvoh" degan ma'nolarni anglatadi.

Adabiyotlar
-----------

1. ↑  Хисамитдинова Ф.Г. Мифологический словарь башкирского языка. – М.: Наука, 2010. – 452 с. – ISBN 978-5-02-037580-2 (ruscha)
2. ↑  Татарско-русский словарь Өрәк

Havolalar
---------

* (turkcha) Tatar Mitolojisinde Varlıklar, Çulpan Zaripova (Öräk, Hortlak)

Yana qarang
-----------

* Orek (mif)
**Jastin Lyuis Skott** 1986-yilning 26-avgustida tavallud topgan.O’zining **Big KRIT** (**Vaqtda eslab qolgan Qirolning** orqa nomi) bilan mashhur bo’lgan — amerikalik reper va prodyuser. U Missisipi shtatining Meridian shahrida tug’ilib o’sgan va o’z musiqiy karyerasini 2005-yilda boshlagan. Def Jam Recordings bilan shartnoma imzolagandan soʻng, KRIT oʻzining "Country Shit "singlining remiksida Ludacris va Bun B ni taqdim etib, eʼtirofga sazovor boʻldi. 2012-yil iyun oyida u *Billboard* 200 chartida beshinchi oʻrinida *"Live from the Underground"* debyut studiya albomini chiqardi.

KRITning 2014-yilning noyabr oyida chiqarilgan ikkinchi *Cadillactica* nomli albomi ham *Billboard* 200da beshinchi oʻrinni egallagan.2016-yilda u endi Def Jam bilan shartnoma tuzmaganligini eʼlon qilib, keyingi yili oʻzining Multi Alumni rekord yorligʻini ishga tushirishni boshladi. U "Multi Alumni" yorligʻi ostida 2017-yil oktyabr oyida *"4eva Is a Mighty Long Time" nomli* uchinchi albomini ekranlarga havola etdi.

Karyerasi
---------

### 2005–2010: Boshlanishlar

2010-yilning may oyida KRIT oʻzining *"KRIT Wuz Here"* mikstaypini raqamli shaklda chiqara boshladi va ko’plab tanqidchilar eʼtirofiga sazovor boʻldi. Oʻsha oyda G-Unit Recordsning sobiq prezidenti va Def Jam Records kompaniyasining hozirgi A&R katta VP Sha Money XL uni yangi lavozimdagi eng yaxshi yorliqlar bilan taqdirlashdi. 

### 2011–2015: *Yer osti* va *Kadillaktikadan* jonli

 2011 yilda Klark Atlantaning uyga qaytishida Big KRIT.
Oʻn ikki soat ichida oʻn ikkita fristaylni chiqarib bo’lgandan keyin, KRIT Twitter orqali Def Jam bilan 2016-yil 6-iyulda yoʻllarini ajratishganini eʼlon qildi

Manbalar
--------

1. ↑  „Big K.R.I.T." (inglizcha). *Discogs*. Qaraldi: 3-iyun 2019-yil.
2. ↑  „We Tried to Get Big K.R.I.T. to Diss an MC" (en-us). *Vice* (30-mart 2012-yil). Qaraldi: 28-aprel 2018-yil.
3. ↑  Album Review: Big K.R.I.T. Pitchfork (May 27, 2010). Retrieved on July 9, 2011.
4. ↑  „Big K.R.I.T. Off Def Jam". *HipHopDX* (5-iyul 2016-yil). Qaraldi: 27-iyun 2018-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti
* Katta KRIT AllMusicda Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
**Aqay** (qozoqcha: *Ақай*) — Qozogʻistonning Qiziloʻrda viloyati Qarmaqshi tumanidagi qishloq. Aqay qishloq okrugi maʼmuriy markaz va yagona mahalliy punkt hisoblandi. KATO kodi — 434633100.

Aqay qishlogʻi Sirdaryoning oʻng qirgʻogʻida, Bayqonir shahridan gʻarbda joylashgan boʻlib, aholining aksariyati shaharda ishlaydi.

Aholisi
-------

1999-yilda qishloq aholisi 1243 kishini (629 erkak va 614 ayol) tashkil etgan. 2009 yilning maʼlumotlariga koʻra qishloqda 3853 kishi (1972 erkak va 1881 ayol) istiqomat qilgan.

Tarixi va hozirgi holati
------------------------

Qishloq 1960-yillarda SSSR Mudofaa vazirligiga qarashli 22-sonli sovxoz sifatida vujudga kelgan boʻlib, Leninsk (hozirgi Boyqonir shahri) shahrini oziq-ovqat bilan taʼminlagan va Sirdaryo sohilida ixcham joylashgan edi. Qishloqda parrandachilik fermasi, nasldor sigir va choʻchqa boqish fermalari, goʻshtni qayta ishlash zavodi, pivo zavodi, sabzavot ekish (shu jumladan issiqxonalarda) mavjud edi. 1980-yillarning oxiriga kelib qishloqda 1000 ga yaqin aholi istiqomat qilgan. 1990-yillar boshida, SSSR parchalanganidan keyin Aqaydagi korxonalar ishladi va vayron qilindi. O‘shandan beri viloyatning boshqa qishloqlaridan ham odamlar Bayqo‘ng‘irdan ish izlab, Aqayga kela boshladilar. Qishloq aholisi 2014 yilga kelib besh ming kishiga koʻpaydi. Qishloqda faqat maktabda, ikkita bog‘chada, kutubxonada, klubda, hokimlikda band bo‘lganlargina ish bilan taʼminlangan.
20 yil davomida qishloq bir necha marta kattalashdi, qishloqning chegaralari gʻarbiy va shimoliy yoʻnalishda 1500-2000 m ga kengaydi. Bayqonur shahar Krayniy aeroporti avtomobil yo‘lining shimolida joylashgan uchastkalarda qurilish ishlari boshlandi.
2014-yildan boshlab qishloqda Davlat dasturi bo‘yicha qator obyektlar: 280 o‘rinli bolalar bog‘chasi, 600 o‘rinli maktab, smenada 30 o‘rinli vrachlik punkti barpo etilmoqda.
.

Manbalar
--------

1. ↑  „База КАТО".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 27-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
2. 1 2  „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 13-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  „Жизнь по соседству с Байконуром". 11-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-oktabr 2014-yil.
4. ↑  „Аким Кармакшинского района Н.Шамуратов побывал с рабочей поездкой в поселке Торетам, аульном округе Акай и ознакомился с проводимыми там строительными работами". 11-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-oktabr 2014-yil.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Qarmaqshi tumanining aholi punktlari |
| --- |
|  |
| 
* Abila
* Aqay
* Aqjar
* Aqtebe
* Aldashbay Axun nomidagi
* Anakel
* *Birlik*
* Dirmentebe
* Dur Ongʻar
* **Josali**
* Irkel
* Kekireli
* *Kemesalgʻan*
* Komekbaev nomidagi qishloq
* Qorqit
* Quandariya
* Qiziltam
* Ordazi
* Saritagʻay razyedi
* *Smayiltami*
* *Tanshalagʻi*
* Torebay bi
* Toretam
* Qiziltam
* *Turgʻantami*
* Turmagʻanbet
* *Shalkir*
* Shobanqazgʻan
* Shoshqakol
 |

 |
**Orenburg tumani** (ruscha: *Оренбу́ргский райо́н*) — Rossiyaning Orenburg viloyatidagi oʻttiz beshta tumandan biri, maʼmuriy va munitsipal tuman (Viloyat markazida joylashgan. Tumanning maydoni 5,500 square kilometer (2,100 mi²). Maʼmuriy markazi — Orenburg shahri (maʼmuriy jihatdan tuman tarkibiga kirmaydi). Aholisi: 74 404 ( 2010-yilgi aholi ro'yxati ); 65,130 ( 2002-yil aholini ro'yxatga olish)

Ma'muriy va munitsipal maqomi
-----------------------------

Ma'muriy bo'linishlar doirasida Orenburg tumani viloyatdagi o'ttiz beshtadan biridir. Orenburg shahri ma'muriy markaz bo'lib xizmat qiladi, maqomi tumanlar bilan teng bo'lgan ma'muriy birlik sifatida alohida birlashtirilgan bo'lishiga qaramay. 

Munitsipal bo'linma sifatida tuman **Orenburgskiy shahar okrugi** sifatida kiritilgan. Orenburg shahri Orenburg shahar okrugi sifatida okrugdan alohida birlashtirilgan. 

1. 1 2 3  Law #1370/276-IV-OZ
2. 1 2 3  Law #2367/495-IV-OZ
3. ↑  „General Information" (russian).  Orenburgsky District. 6-sentabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-avgust 2016-yil.
4. ↑  Resolution #4-p
5. ↑  *ru Federal State Statistics Service.* „ru:Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1" [2010 All-ru Population Census, vol. 1] (ru).  Federal State Statistics Service (2011).
**Orenburg echki zoti** - tivit yoʻnalishidagi echki zoti. Orenburg echki zotiz. mahalliy ti-vitli echkilarni uzoq vaqt tanlab chatishtirish yoʻli bilan chiqarilgan. Tana tuzilishi baquvvat. Shoxlari uzun. Serkalari oʻrtacha 65–70 kg, urgochilari 45– 47 kg keladi. Qirqib olinadigan jun chiqimi 0,3—0,4 kg. Juni tivit (35%, uz. 5—6 sm, ingichkaligi 14—16 mkm) va qil (65%, uz. 7—9 sm, ingichkaligi 80— 90 mkm)dan iborat. Tiviti qoramtirkulrang. Oqranglisi kam uchraydi. Tarab olinadigan tivit chiqimi 0,2—0,3 kg dan 0,5 kg gacha. Tiviti butun dunyoga mashhur. Undan issiq Orenburg roʻmollari tayyorlanadi. Sogim davrida 90– 120 kg sut beradi, yogʻliligi 4,8—5%. 100 ta ona echkidan 125 — 140 uloq olinadi. Bu echki Orenburg, Chelyabinsk viloyatlarida, Boshqirdistonda va Qozogʻistonning ayrim joylarida boqiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Katta Bolxon togʻlari** - Turkmanistonning gʻarbidagi togʻ tizmasi. Kichik Bolxon togʻlarilan Oʻzboyning quruq oʻzani va Kopetdogʻ tizmasining gʻarbiy chekkasi ajratib turadi. Uz. qariyb 70 km, bal. 1880 m gacha (Arlon togʻi). Shim. yon bagʻri juda tik va janubiy yon bagʻri nisbatan qiya antiklinoriydan iborat. Gʻarbiy davomi Kaspiy boʻyi tekisligining eng yangi yotqiziqlari ostida qolgan. Asosan, yura va boʻr davrlarining ohaktosh va qumtoshlaridan tuzilgan. Yon bagʻirlari, ayniqsa shimoliy yon bagʻri oʻsimlik oʻsmaydigan qoyalardan iborat. Etagidan 800 m balandlikkacha choʻl, chala choʻl, togʻ dashti landshaftiga ega, siyrak archazorlar uchraydi. Jan. yon bagʻrini daralar kesib yuborgan. Kichikroq maydonlarda lalmikorlik bilan shugʻullaniladi. Bu yerda doimiy oqar suvlar yoʻq. Yaqinida neft va ozokerit konlari bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Turkmaniston bayrogʻi | *Turkmaniston geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Chiziqli boʻlmagan doimiy elektr zanjirlari
-------------------------------------------

Bunday sxemalarning chiziqli boʻlmagan xususiyatlari ulardagi chiziqli boʻlmagan rezistorlar mavjudligi bilan belgilanadi.

Chiziqli boʻlmagan rezistorlarda kuchlanish va oqim oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri proportsionallik yoʻqligi sababli ularni bitta parametr (bitta R qiymati) bilan tavsiflash mumkin emas. Umumiy holatda bu miqdorlar orasidagi nisbat nafaqat ularning oniy qiymatlariga, balki vaqt hosilalari va integrallariga ham bogʻliq.

Chiziqli boʻlmagan rezistorlarning parametrlari
-----------------------------------------------

Chiziqli boʻlmagan rezistorning ish sharoitlariga va muammoning tabiatiga qarab, statik, differentsial va dinamik qarshiliklar farqlanadi.

Agar chiziqli boʻlmagan element inertial boʻlsa, u sanab oʻtilgan parametrlarning birinchi ikkitasi bilan tavsiflanadi.

Statik qarshilik qarshilik elementidagi kuchlanishning u orqali oʻtadigan oqimga nisbatiga tengdir:

{\displaystyle R\_{c}m={\frac {U\_{1}}{I\_{1}}}=m\_{R}tg\alpha }
Differensial qarshilik ostida kuchlanishning cheksiz kichik oʻsishining tegishli oqim oʻsishiga nisbati tushuniladi:

{\displaystyle R\_{\partial }={\frac {du}{di}}=m\_{R}tg\beta }

Grafik hisoblash usullari
-------------------------

Ushbu usullardan foydalanganda muammo tekislikdagi grafik konstruktsiyalar bilan hal qilinadi. Bunday holda, zanjirning barcha tarmoqlarining xarakteristikalari bitta umumiy argumentning funktsiyalari sifatida yozilishi kerak. Shu tufayli tenglamalar tizimi bitta nomaʼlum boʻlgan bitta chiziqli boʻlmagan tenglamaga keltiriladi. Rasmiy ravishda, hisoblashda ketma-ket, parallel va aralash ulanishlarga ega boʻlgan sxemalar ajratiladi.

1. Rezistiv elementlarning ketma-ket ulanishi bilan sxemalar.
2. Rezistiv elementlarning parallel ulanishi bilan sxemalar.
3. Rezistiv elementlarning ketma-ket parallel (aralash) ulanishi bilan sxemalar.

Ikki tugun usuli
----------------

Ikki tugunni oʻz ichiga olgan yoki qisqartiradigan sxemalar uchun ikkita tugun usulidan foydalanish mumkin. Usulni amalga oshirishning toʻliq grafik usuli bilan u quyidagicha:

Barcha i-tarmoqlardagi oqimlarning {\displaystyle I\_{i}(U\_{mn})}-bogʻliqlik grafiklari umumiy qiymat funksiyasi sifatida chizilgan — m va n tugunlari orasidagi kuchlanish {\displaystyle U\_{mn}}, buning uchun dastlabki egri chiziqlarning har biri {\displaystyle I\_{i}(U\_{i})} kuchlanish oʻqi boʻylab oʻziga parallel ravishda siljiydi, shuning uchun uning boshlanishi i-tarmoqdagi EYK {\displaystyle E\_{i}} ga toʻgʻri keladigan nuqtada, keyin esa bu nuqtada tiklangan perpendikulyaga nisbatan aks ettiriladi.

Manbalar
--------

* X.Nigʻmatov „Radioelektronika asoslari"
* N.Sh. Turdiyev „Radioelektronika"

Havolalar
---------

* Hisoblash usullari haqida qoʻshimcha maʼlmotlar
**Orenburg savdo yoʻli** - Rossiya bilan Oʻrta Osiyo oʻrtasidagi savdo yoʻli. Rossiya hukumati 18-asrning 30-yillarida Qozogʻiston yerlarini oʻzlashtirish va Oʻrta Osiyo bilan savdoni rivojlantirish maqsadida Yoyiq daryosiga quyiladigan Oʻr daryosi yonida harbiy qalʼa qurishga kirishib, K. Kirillov boshchiligida Orenburg ekspeditsiyasini tashkil etdi. Ekspeditsiyaga harbiy qalʼa qurish bilan birga oʻzbek xonliklari bilan aloqalarni rivojlantirish hamda oʻzbek savdogarlariga imtiyozlar berish vazifalari yuklatiddi. Orenburg shahri kelajakda Rossiyaning Turkiston oʻlkasi bilan diplomatik, iqtisodiy aloqalarida muhim oʻrin tutishi lozim edi. Hukumat koʻrsatmasida Toshkent, Xoʻjand, Xiva, Buxoro bilan aloqani yuksak darajaga koʻtarishga alohida ahamiyat beriddi. Bu-xoroga 1-marta savdo karvoni yuborila-digan boʻldi, oʻzbeklarga Rossiyada doimiy yashashga ruxsat ham berildi.

1735-yil avgustdan Orenburg shahriga poydevor qoʻyildi, unda toshkentlik savdogarlar ham qatnashgan. 1744-yilda Orenburg gubernyasi tashkil topdi. Rossiya hukumati Oʻrta Osiyodan inglizlarni surib chiqarish uchun xonliklar bilan har qanday yoʻl bilan boʻlsada diplomatik munosabatlarni qoʻllab-quvvatladi, ularning elchilarini izzat-ik-rom bilan kutib oddi.

Tashqi ishlar kollegiyasi 1750-yilda Orenburgga Xiva xoni Gʻoyibxon vakillari kelganligini bilgandan soʻng gubernator Neplyuyevga elchi orqali xonga tabrik va sovgʻa yuborishni topshiradi va savdoni ragʻbatlantirish, Orenburgga koʻplab savdogarlarni yuborishni taklif etadi. 1753-yilda Xiva va Buxoroga Danilo Rukavkin boshchili-gida savdo karvoni keladi.

Orenburg savdo yoʻliyilning uzunligi taxminan 2226 km boʻlib, karvon uni 50—60 kun mobaynida bosib oʻtgan.

1757, 1761 va 1763-yillarda Xiva elchilari Orenburg va Astraxonga keladi. Soʻngra elchi har yili aprel va avgust oylarida Xiva mahsulotlarini Astraxonga tashib berish uchun Mangʻishloqqa rus kemalarini yuborishni soʻraydi. 1774-yilda Buxoro elchisi Ernazar Mak,-sutov Kaspiy dengizi atroflarida bepul savdo qilishga ruxsat oladi. Shundan soʻng buxoroliklarga Rossiya orkali Makkaga haj safariga borishga ruxsat beriladi. O.yey. Rossiyaning Oʻrta Osiyo xonliklari bilan iqtisodiy, siyosiy va savdo-sotiq ishlarini kuchaytirishda muhim rol oʻynadi.

Nazirboy Tojiboyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yuqori mantiya**, Yer yuqori mantiyasi — Yer sharining qobiqlaridan biri; Yer poʻstining ostida yotuvchi Yer mantiyasining yuqori qismi. Boʻylama seysmik toʻlqinlar tezligi sakrash yoʻli bilan oʻsib boradigan qatlam — Moxorovichich yuzasi ular oraligʻidagi chegara hisoblanadi. Yuqori mantiyaning yotish chuq. 5–75 km gacha, tagi 1000 km chamasi chuqurlikda joylashgan. Taxmin qilinishicha, Yuqori mantiya oʻta asosli (peridotit) va asosli togʻ jinslaridan (eklogit) tarkib topgan. Yuqori mantiya (yuqoridan pastga) substrat, kam qattiqlik va yopishqoqlikka ega boʻlgan jinslar qatlami yoki astenosfera va seysmik toʻlqinlar tarqalishi tezliginnig jadal oʻsishi kuzatiladigan Golitsin katlamita boʻlinadi. Substrat Yer poʻsti bilan birgalikda litosferani tashkil qiladi. Yuqori mantiya ning tuzilishi har xil tektonik zonalar ostida turlicha; ular seysmik toʻlqinlar tezligi, issiqlik oqimi, Yuqori mantiya ustki qatlamining zichligi va suyuq magma oʻchoqlarining mavjudligi taʼsirida paydo boʻladi. Koʻpgina tektonik gipotezalarda Yer poʻsti Yuqori mantiya moddalarining erishi natijasida hosil boʻladi deb hisoblanadi, unda tektonik, magmatik, metamorfik va boshqalar jarayonlarning anchagina qismi faqat Yer poʻstidagina emas, balki Yer Yuqori mantiyada sodir boʻlayotgan maʼlum darajadagi oʻzgarishlarga ham bogʻliqdegan fikrlar mavjud. Yuqori mantiya tuzilishining muhim xossalaridan biri — seysmik toʻlqinlar tezligi pasaygan zonaning koʻpayishidir. Yer poʻstida sodir boʻladigan tektonik, magmatik va metamorfik jarayonlarda, foydali qazilmalar hosil boʻlishida Yuqori mantiya muhim rol oʻynaydi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Protuberans** (lot protubero -boʻrtmoq) — Quyosh gardishi yaqinida osmon sahnida kuzatiladigan choʻgʻlangan gaz buluti. Quyosh gardishiga proyek-siyalanganda P. qora tolalar tarzida koʻrinadi. Tola gardish chetida boʻlganda, uning bir qismi osmon sahnida yorugʻ P.ga aylanadi. Quyosh toʻla tutilgan paytlarda P.ni oddiy koʻz bilan koʻrish mumkin. P.dagi modda zichligi taxminan 1sm³ da 1010 atom, kinetik temperaturasi 8000—15000°, mutlaq turbulent tezligi 4 – 10 km/s, magnit maydoni kuchlanganligi 100—200 gauss. P.ning fizik xususiyati Quyosh xromosferasiga oʻxshash. P.lar tashqi koʻrinishi va hara-kat tasnifiga koʻra, sokin, eruptiv, faol turlarga boʻlinadi. P.ning oʻrtacha uz. 200 ming km, balandligi 50 ming km, qalinligi 5 ming km gacha, ichki qatlamlarining tezligi ~ 10 km/s; 1 — 2 kundan bir necha oygacha mavjud boʻladigan P.lar sokin P.lardir. Eruptiv P.lar esa sokin P.lardan birdaniga paydo boʻlib, ichki qatlamlarining Quyosh sirtidan tashqariga chiqish tezligi bir necha km/s ga tenglashadi. Natijada eruptiv P.larning rivojlanishi bir necha minutdan bir necha soatgacha davom etadi. P.larning xossalari hali toʻliqaniklanmagan. Lekin P.larning zichligi Quyosh toji zichligidan taxminan 100-marta koʻp, temperaturasi esa 20-marta kam. temperaturaning bunday farqi Quyosh tojidan P. ga proton va ionlarning intensiv oʻtishiga sabab boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Paxtatikan** (Cirsium ochrolepideum) — murakkab-guldoshlarga mansub ildizbargili koʻp yillik oʻt. Poyasi tik, yukrri qismi sershox, serbarg, boʻyi 40—100 sm. Barglari nashtarsimon, bandsiz, arrali, savatcha toʻpgulga yigʻilgan. Iyun -sentabrda gullab mevalaydi. Mevasi uchmali urugʻ. Asosan, ildiz bachkilari, ildiz boʻlaklari, shuningdek, urugʻidan koʻpayadi. Yoʻqotish qiyin begona oʻt hisoblanadi. Oʻrta Osiyoda sugʻorma deq-qonchilik yerlarida keng tarqalgan. Paxtazor, sabzavot-poliz, donli ekinlar va beda orasida uchraydi. Kurash choralari: yerni ketmaket ishlash bilan ildizlarini kesib, oziqdanishini susaytirish; kuzgi shudgorgacha 2,4 -D amin tuzi, don ekinlarida esa 2,4-D gerbitsidlarini purkash.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Koʻk kapalak | *Biologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ishchilar fakulteti** (rabfak) — Oʻzbekistonda oʻrta maʼlumoti boʻlmagan ishchi va dehqonlarni oliy oʻquv yurtlariga kirishga tayyorlash maqsadida ochilgan umumiy taʼlim oʻquv yurti. Birinchi marta 1919 yil oxirida Turkiston xalq universiteti qoshida ochilgan (100 oʻquvchi boʻlgan); bu universitet asosida Turkiston davlat universiteti tashkil topgach, uning huzuridagi I.f. kengaydi. 1921 yil yanvar da undagi oʻquvchilar soni 480 kishiga yetdi, ularning 60% mahalliy millat vakili edi. 1922 yil fevral da Toshkentning Eski shahar qismida mazkur I.f. ning boʻlimi tashkil qilindi (unda maxsus xotinqizlar boʻlimi ham boʻlgan).

Oʻzbekistonda oliy oʻquv yurtlariga kiruvchilar yetishmasligi I.f. ni kengaytirishni taqozo etdi. 1927 — 28 yil lar Samarkand, Fargʻona va b. joylarda I.f. ochildi. 1929 yil Toshkent ped. instituti huzurida tashkil etilgan I.f. ning 30 guruhi boʻlib, qar bir guruhda 30 dan ortiq bola oʻqigan. 2 turli I.f. boʻlgan: kechki — korxonalardagi I.f. da i.ch.dan ajralmagan holda oʻqilgan (taʼlim muddati 4 yil), kunduzgi — oliy oʻquv yurtlari huzuridagi I.f.da i.ch.dan ajralgan holda oʻqilgan (taʼlim muddati 3 yil). I.f. asosan, ped. tibbiyot va sanoat sohalari boʻyicha muta-xassislar tayyorlagan. Oʻzbekistonda umumiy va oʻrta maxsus taʼlimning rivojlanishi bilan oʻz ahamiyatini yoʻqot-di va 30-yillarning oxirida tugatildi. 1969 yil ishchi va qishloq yoshlarini oliy maktabga kirishi uchun zarur sharoit yaratish maqsadida oliy oʻquv yurtlarida tayyorlov boʻlimlark tashkil etildi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**I-Szin („Oʻzgarish kitobi")** — qadimgi xitoyliklarning metafizik tasavvurlari oʻn qismga (shu sababli uning ikkinchi nomi „Oʻn qanot"dir) boʻlgan holda ifodalangan va sharxlar bilan toʻldirilgan futurologik maʼlumotlar majmui. U sakkizta trigramma (uchta ketma-ket kelgan ramzlar guruhi) ga asoslangan boʻlib, gorizontal va vertikal shaklda tashkil topgan va undagi maʼlumotlar afsonaviy imperator Fu Si (m.a. 3-mingyillar)ga tegishli hisoblanadi. Trigrammadagi yaxlit chiziq — **yan**, yaʼni ijobiy faol kuchni hamda ayri chiziq — **in**, yaʼni salbiy passiv tabiat kuchini ifodalaydi, qolgan chiziqlar yuqoridagi ikki kuchning oʻzaro taʼsir belgisi sanalgan. Trigrammalar xoshiyasidagi sharxlarda konfusiylik nuqtai nazaridan tabiatga munosabat tarzi bayon qilinib, unda inson hayoti tabiat qonunlariga monand ekanligi qayd etilgan.

„I-Szin" trigrammalari xalq orasida astrologik ahamiyat kasb etib, u orqali xitoyliklar yil fasllari va umuman, kelgusi hayotlaridagi oʻzgarishlar haqida tasavvurga ega boʻlib borishgan. „Shi-Szin" („Qoʻshiqlar kitobi") — qariyb 3000 ga yaqin qoʻshiqlarni qamragan konfutsiylik toʻplami. U toʻrt qismdan iborat: go-fin — davlat odatlari; syao-ya — kichik qasidalar; da-ya — katta qasidalar; sun — madxdyalar. Imperator Sin Shi-xuandi tazyiqi ostida yoqib yuborilgan „Shi-szin"ning aksariyat qismi xan davri olimlari tomonidan ogʻzaki anʼanalar boʻyicha tiklangan. Mutaxassislar fikricha, „Shi-szin" xitoy taʼlim-tarbiya tizimining asosini tashkil qiladi. „Shu-szin" („Tarix kitobi") — xitoy xalqining shakllanishi va uning qadimgi tarixi afsonaviy obrazlar orqali ifodalangan epik asar. Shuningdek, unda Xitoyning qadimgi tarixiga (mil.av. 2357-627 yy.) oid maʼlumotlar aks etgan boʻlib, ulardan aksariyatini Konfutsiy tahrir qilib tartibga keltirgan. Ushbu kitob ideal hukumat tizimi haqidagi munozaralarga toʻla boʻlgani uchun xitoyliklar tomonidan yuksak baholanadi. Bundan tashqari, unda insoniyat kelajagi bilan bogliq bashoratomuz maʼlumotlar qayd etilib, shulardan biri imperator Yao davridagi (mil. av. 2293 y.) singari kelgusida butun yer yuzi suv ostida qolishi haqida xabar berilgan. „Li szi" („Xulq-atvor qoidalari haqidagi risola") — ijtimoiy aloqalar va diniy marosimlarni tartibga soluvchi, konfutsiylik nuqtai nazardan, qadimgi hukmdorlar misolida ideal boshqaruv tizimi toʻgʻrisida hikoya qiluvchi asar. U Chjou sulolasi marosimlari hamda boshqa urf-odatlar va musiqaga doir muxtasar maʼlumotlar asosida Konfutsiy vafotidan soʻng yuzaga kelgan. „Chunsyu" („Bahor va kuz") — mil.av. 722-483 yillar davomida amalda boʻlgan Lu knyazligi solnomasi. Tahminlarga koʻra, u Konfutsiy qalamiga mansub, lekin undagi voqealar Konfusiy vafotidan keyingi davrga taalluqligi bilan mazkur maʼlumot oʻz tasdigʻini topmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 236. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
**Sharifa Salimova** — Oʻzbekistonlik ijodkor. 1951-yil 30-dekabrda Toshkent viloyatining Parkent tumanida tavallud topgan. ToshDU (hozirgi O‘zbekiston Milliy universiteti)ning jurnalistika fakultetida tahsil olgan (1969-1974). „Hayot zavqi" va „Mening bahorim" nomli toʻplamlar muallifi .

Mehnat faoliyati
----------------

O‘zbekiston teleradiokomiteti (1974-1987);

„Saodat" jurnali va „O‘zbekiston adabiyoti va sanʼati" gazetasi (1989-1994);

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati .

Asarlari
--------

„Hayot zavqi", „Mening bahorim", „Xizr bulog‘i" (1996), „Tongga qasam" (2002), „Giyohlar bilan tillashgan inson" (1997), „Vatan suvrati"(2011) .

Tarjimalari
-----------

Shoira rus, qozoq, qirgʻiz shoiralari ijodidan tarjimalar qilish bilan bir qatorda, islomshunos nemis shoiri Hadayatulloh Hyubsh sheʼrlarini o‘zbekchaga o‘girib „Oq atirgul" nomi bilan nashr ettirdi .

  

Sharifa Salimovaga 1994-yilda „O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi" unvoni bilan taqdirlangan .

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  „arxiv nusxasi". 6-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-avgust 2022-yil.
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |