**Fransiya — Serbiya munosabatlari** Fransiya va Serbiya oʻrtasidagi tashqi aloqalardir. Har ikki davlat 1879-yil 18-yanvarda Fransiya Uchinchi Respublikasi va Serbiya Qirolligi oʻrtasida diplomatik munosabatlar oʻrnatgan. Ikkala davlat ham Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Yevropa Kengashi, Tinchlik yoʻlida sheriklik va Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkilotiga (EXHT) aʼzodir. 1999-yilda NATOning Yugoslaviyani bombardimon qilishi natijasida qisqa muddatli uzilishdan so‘ng Fransiyaning Serbiya (o‘sha paytdagi Yugoslaviya Federativ Respublikasi) bilan diplomatik munosabatlari 2000-yil 16-noyabrda tiklandi. 2006-yildan beri Serbiya Frankofoniya boʻyicha kuzatuvchi hisoblanadi. Shuningdek, Fransiya Yevropa Ittifoqi aʼzosi va Serbiya Yevropa Ittifoqiga a‘zoligiga nomzoddir. Fransiyada serb millatiga mansub 70-100 ming kishi istiqomat qiladi.

Fransiya prezidentining Serbiyaga so‘nggi rasmiy tashrifi 2019-yil iyul oyida, Fransiya davlati rahbari Emmanuel Makron Serbiyaga borganida bo‘lib o‘tgan.

Mamlakatni taqqoslash
---------------------

|  | Fransiya **Fransiya** | Serbiya Serbiya |
| --- | --- | --- |
| **Bayroq** |  |  |
| **Gerb** |  |  |
| **Aholi** | 66 628 000 (2016) | 6,797,105 |
| **Demonim** | fransuz | Serblar |
| **Hudud** | 674 843 km 2 | 88,499 km 2 |
| **Aholi zichligi** |   105.4627/km 2 | 92/km 2 |
| **Poytaxt** |  Parij |  Belgrad |
| **Eng katta shahar** |  Parij — 2 234 105 (12 161 542 metro) |  Zagreb — 799 565 (1 113 111 metro) |
| **Hukumat** | Unitar yarim prezidentlik konstitutsiyaviy respublika | Unitar parlamentar respublika |
| **Hozirgi rahbar (lar)** | Prezident Emmanuel Makron
Bosh vazir Jan Kasteks | Prezident Aleksandar Vučić
Bosh vazir Ana Brnabić |
| **Tashkil etish** | 1958-yil 4-oktyabr — Beshinchi Respublika tashkil etildi | 1992-yil Yugoslaviya parchalangach Serbiya va Chernogoriya davlati tuzilgan |
| **Rasmiy til** | fransuz | Serb |
| **Asosiy dinlar** | 58 % xristianlik (asosan Rim katolikligi)
31 % Dinsizlar 4 % Islom 1 % Yahudiylik 1 % Buddizm 5 % Boshqalar | 90,6% xristianlik
−84,6% Sharqiy pravoslavlik
−5,0% katoliklik
−1,0% protestantizm
3,1% islom
1,1% Din yoʻq
5,2% Boshqalar / Javob yoʻq
(Kosovodan tashqari) |
| **YaIM (PPP)** | 2,657 trillion dollar, aholi jon boshiga 35 613 dollar | 164.8 milliard dollar, aholi jon boshiga 24,804 dollar |
| **YaIM (nominal)** | 2,712 trillion dollar, aholi jon boshiga 42,793 dollar | 62.7 milliard dollar, aholi jon boshiga 9,164 dollar |
| **Inson taraqqiyoti indeksi** | 0.903 | 0.802 |

Tarixi
------

Serbiya va Fransiya o‘rtasida yaqin munosabatlar mavjud. Aloqalar Fransiyaning 1999-yilda Yugoslaviyani va Kosovo urushidagi NATO bombardimonidagi ishtiroki bilan jiddiy larzaga kelgan, ammo 2000-yildan beri yaxshilanib bormoqda.

 Fransiyada tugʻilgan serb malikasi Xelen Anju 13-asrda Gradac monastiriga asos solgan.
 Kosovo jangi (1389) motiflari bilan Uygʻonish davri gobelen ( XVI asr).
Ikki tomon oʻrtasidagi eng qadimgi hujjatlashtirilgan mumkin boʻlgan aloqa bu serbiyalik Stiven Uroš I va Anjudan Xelenning nikohi edi. fransuz va serblarning birinchi muhim aloqalari faqat XIX asrda fransuz sayyohlari ushbu Bolqon mamlakati haqida birinchi marta yozganlarida paydo boʻldi XIX asrda Serbiya inqilobi yetakchisi Karadorje Petrovich Napoleonga maktub yoʻllab, oʻzining hayratini bildirgan, Fransiya parlamentida esa Viktor Gyugo Fransiyadan Serbiyaga yordam berishni va serb aholisini Usmonli jinoyatlaridan himoya qilishni soʻrab nutq soʻzlagan. Ikki tomonlama munosabatlarning jadal rivojlanishi natijasida Serbiya xalqi „qudratli Fransiyada" ularni Usmonlilar va Gabsburglardan himoya qila oladigan ajoyib yangi doʻstni koʻrdi. Serbiya va Fransiya oʻrtasidagi munosabatlar Birinchi jahon urushigacha, umumiy dushmanga qarshi „kurash"ning eng yuqori choʻqqisiga chiqquncha yaxshilanishda davom etdi. Urushdan oldin Fransiya temir yoʻllar qurish, fransuz maktablari, konsullik va fransuz bankini ochish orqali serb aholisining mehrini qozondi. Bu davrdagi bir qancha serb qirollari Parijdagi universitetlarda tahsil olishgan, shuningdek, boʻlajak diplomatlarning katta qismi universitetlarda o‘qishgan. Serblarda frankofillik tuygʻusi paydo boʻldi, chunki bularning barchasi ularni Usmonli va Gabsburg imperiyalaridan uzoqlashtirdi. 1914-yilgacha boʻlgan Serbiya — Fransiya ittifoqi hatto Rossiyaga boʻlgan anʼanaviy moyillik bilan tahdid qildi. Birinchi jahon urushi davrida Fransiya tomonidan Serbiyaga katta gumanitar va harbiy yordam, jumladan, urush oxirida bolalar, tinch aholi va harbiylarni evakuatsiya qilishda yordam, fransuz gazetalarining sarlavhalarida Serb xalqi qoʻllab-quvvatlandi. Urushlararo davrda raqobatdosh nemis siyosiy taʼsiri ahamiyatsiz boʻlib qoldi va Fransiya Yugoslaviya Qirolligida asosiy taʼsirga aylandi, fransuz madaniyati serb elitalari tomonidan maʼqullandi.

 Aleksandr, Serbiya shahzodasi regenti va Fransiya prezidenti Raymond Puankare. 1916-yil.
„Parijliklar" deb nomlanuvchi milliy elitaning toʻrt avlodi vakillari zamonaviy Serbiyaning siyosiy hayotida muhim rol oʻynagan. Liberallar, progressivlar, radikallar va mustaqil radikallar XIX asr Serbiyada zamonaviy siyosiy tamoyillar va qadriyatlarni davom ettirdilar va shakllantirdilar. Fransuz modellari va taʼlimotlarini amalga oshirish va ijodiy tarzda moslashtirish, shuningdek, „parijliklar" Serbiyaning demokratlashuvi va yevropalashuviga hissa qoʻshdilar hamda fransuz taʼsiri Birinchi jahon urushidan oldin uning siyosati va madaniyatida muhim oʻrin egalladi. Shuningdek, bir qator taniqli serb rassomlari Fransiyada, asosan Parijda taʼlim olgan va ishlagan. Fransuz tili butun urushlararo davrda maktablarda ikkinchi til boʻlgan va Serbiya Qirolligida ikkinchi til sifatida oʻrganilgan.

Fransuz modellariga asoslangan adabiy asarda fransuz taʼsiri koʻzga tashlangan. Bu taʼsir „fransuz va serb mentaliteti hamda fransuz, serb tillari oʻrtasidagi kuchli maʼnaviy oʻxshashlik" bilan izohlangan va „Belgrad uslubi"ning yaratilishida asosiy rol oʻynagan.

Baʼzi fransuz sayohatchilari „Serbiya dunyodagi eng frankofil mamlakat" deb yozishgan.

 1930-yilda Belgrad markaziy Kalemegdan bogʻida oʻrnatilgan Fransiyaga minnatdorchilik yodgorligi, Yugoslaviya haykaltaroshi Ivan Meshtrovich (1883-1962) ishi.
Bugungi kunda ham, Birinchi Jahon urushi davridagi harakatlar va ittifoq koʻp sonli serblarning jamoaviy ongiga chuqur singib ketgan. 1964-yilda Yugoslaviya Sotsialistik Federativ Respublikasi va Fransiya oʻrtasida 6 yillik ikki tomonlama savdo bitimi imzolandi, bu esa Yugoslaviyaga Fransiya Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkilotiga aʼzo mamlakatlar uchun taʼminlagan bir xil savdo sharoitlarini taʼminladi, bu esa Yugoslaviyaning Yevropa Iqtisodiy Hamjamiyati bilan munosabatlarini yanada rivojlantirishga yordam berdi.

### Kosovo

2008-yil 17-fevralda Kosovo Serbiyadan mustaqilligini eʼlon qilganida, Fransiya uning mustaqilligini birinchilardan boʻlib tan olgan. WikiLeaks hisobotida aytilishicha, Fransiya Serbiya Kosovo mustaqilligini tan olmay turib, Yevropa Ittifoqiga kira olmasligini aniq ko‘rsatgan. Fransiya 1999-yilda NATO tomonidan Yugoslaviyani bombardimon qilishda ishtirok etgan, natijada Kosovoning Serbiya tan olmaydigan mustaqilligiga erishildi. Hozirda Fransiyaning 1368 nafar harbiysi Kosovoda NATO boshchiligidagi Kosovo kuchlarida tinchlikparvar harbiylar sifatida xizmat qilmoqda. Dastlab KFORda 7000 fransuz askari boʻlgan.

Hamkorlik
---------

2003-yil 26-martda Davlatlararo shartnomalarning vorisligi toʻgʻrisidagi Bitim imzolanishi bilan ikki davlat oʻrtasida shartnoma maqomini mustahkamlash jarayoni yakunlandi. Shartnomalar orasida eng muhimlari quyidagilardir: Sarmoyalarni himoya qilish toʻgʻrisidagi bitim (1974); Ikki tomonlama soliqqa tortishning oldini olish toʻgʻrisidagi bitim (1974); Ijtimoiy taʼminot toʻgʻrisidagi konvensiya (1950); Madaniy hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim (1964); Avtomobil transporti toʻgʻrisidagi shartnoma (1964). 2005-yilda ikki davlat oʻrtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 453 827 million AQSH dollarini tashkil etgan. Serbiya va Fransiya prezidentlari Boris Tadich va Nikolya Sarkozi 2011-yil aprelida Parijda Serbiyaning Yevropa Ittifoqiga qo‘shilishini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan siyosiy deklaratsiyani imzolagan.

Xalqaro tashkilotlarda hamkorlik
--------------------------------

Fransiya — Serbiya bir qator xalqaro tashkilotlarga aʼzodir, jumladan:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Tashkilot bayrogʻi | Tashkilot nomi | Serbiyaning qoʻshilish sanasi | Fransiyaning qoʻshilish sanasi |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Xalqaro taraqqiyot fondi | 1993-yil 25-fevral | 1960-yil 30-dekabr |
|  | Xalqaro moliya korporatsiyasi | 1993-yil 25-fevral | 1956-yil 20-iyul |
|  | Birlashgan Millatlar Tashkiloti | 2000-yil 1-noyabr | 1945-yil 24-oktabr |
|  | Xalqaro elektraloqa ittifoqi | 2001-yil 1-iyun | 1886-yil |
|  | Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki | 1993-yil 25-fevral | 1945-yil 27-dekabr |
|  | Konsultativ nizolarni hal qilish xalqaro markazi | 2007-yil 8-iyun | 1967-yil 20-sentyabr |
|  | Koʻp tomonlama investitsiyalarni kafolatlash agentligi | 1993-yil 19-mart | 1989-yil 28-dekabr |
|  | YUNESKO | 2000-yil 20-dekabr | 1946-yil 4-noyabr |
|  | Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti | 2006-yil 3-iyun | 1973-yil 25-iyun |
|  | Yevropa Kengashi | 2003-yil 3-aprel | 1949-yil 5-may |
|  | Aeronavigatsiya xavfsizligi boʻyicha Yevropa tashkiloti | 2005-yil | 1960-yil |
|  | Interpol (Xalqaro jinoiy politsiya tashkiloti) | 2001-yil | 1923-yil |
|  | Kimyoviy qurolni taqiqlash tashkiloti | 2000-yil 20-aprel | 1993-yil 13-yanvar |
|  | Umumjahon pochta ittifoqi | 2001-yil 18-iyun | 1876-yil 1-yanvar |
|

 |

Doimiy diplomatik vakolatxonalar
--------------------------------

* Fransiyaning Belgradda elchixonasi bor.
* Serbiyaning Parijda elchixonasi va Strasburgda bosh konsulligi bor.

* Fransiyaning Belgraddagi elchixonasiFransiyaning Belgraddagi elchixonasi
* Serbiyaning Parijdagi elchixonasiSerbiyaning Parijdagi elchixonasi

Manbalar
--------

1. ↑  „France and Serbia Political relations". 28-sentyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-may 2012-yil.
2. ↑  „Serbia at www.francophonie.org". 29-avgust 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-may 2012-yil.
3. ↑  „Évolution de la population jusqu'en 2014 – champs France hors Mayotte" (fransuzcha). *INSEE*.  Government of France.

 (French departments without Mayotte: 65,821,000 inhabitants)

„Populations légales dans les collectivités d'outre-mer et Mayotte". *INSEE*.  Government of France.

 (Mayotte : 212,645 inhabitants — overseas collectivities : 337,191 — new Caledonia : 245,580)

Total (French departments+French overseas collectivities+New Caledonia)
4. 1 2 3  Sretenović, Stanislav (2009), *Francusko-srpski odnosi u XIX i XX veku* (PDF), Belgrade, Serbia: Institut za međunarodni politiku i privredu
5. ↑  „Quotations from Victor Hugo". *www.poemhunter.com*.
6. ↑  Gašić, Ranka*. Beograd u hodu ka Evropi: Kulturni uticaji Britanije i Nemačke na beogradsku elitu 1918–1941*. Belgrade: Institut za savremenu istoriju, 2005 — 8 bet. ISBN 86-7403-085-8.
7. ↑  Bataković, Dušan T. (2010). "French Influence in Serbia 1835-1914. Four Generations of 'Parisians'" (en). *Balcanica* (XLI): 93–129. doi:10.2298/BALC1041093B. ISSN 0350-7653. .
8. ↑  Gašić, Ranka*. Beograd u hodu ka Evropi: Kulturni uticaji Britanije i Nemačke na beogradsku elitu 1918–1941*. Belgrade: Institut za savremenu istoriju, 2005. ISBN 86-7403-085-8.
9. ↑  Gašić, Ranka*. Beograd u hodu ka Evropi: Kulturni uticaji Britanije i Nemačke na beogradsku elitu 1918–1941*. Belgrade: Institut za savremenu istoriju, 2005 — 149 bet. ISBN 86-7403-085-8.
10. ↑  Bataković, Dušan (2017). "On Parliamentary Democracy in Serbia 1903–1914 Political Parties, Elections, Political Freedoms". *Balcanica* **XLVIII**.
11. ↑  Samardžić, Radovan (1990). "La langue littéraire serbe et l’influence française à la fin du XIXe et au début du XXe siècle". *Relations franco-yougoslaves* (Institut d’histoire): 85–90.
12. ↑  Bataković, Dušan (2017). "On Parliamentary Democracy in Serbia 1903–1914 Political Parties, Elections, Political Freedoms". *Balcanica* **XLVIII**.
13. ↑  „France: Serbia may not be part of EU without recognizing Kosovo". *www.albeu.com*. 28-sentyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-aprel 2020-yil.
14. ↑  „Kosovo Force (KFOR)" www.nato.int Link accessed 21-07-09
15. ↑  „Serbia, France sign strategic partnership agreement". 19-noyabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-dekabr 2022-yil.

Havolalar
---------

* Fransiya Tashqi ishlar vazirligi Serbiya bilan munosabatlari haqida (Wayback Machine saytida 2012-10-06 sanasida arxivlangan) -da Archived
* Belgraddagi Fransiya elchixonasi (faqat fransuz va serb tillarida)
* Serbiya Tashqi ishlar vazirligi Fransiya bilan munosabatlar haqida
* Serbiyaning Parijdagi elchixonasi (faqat fransuz va serb tillarida)
* Fransiyadagi serblar nodavlat tashkiloti
* Fransuz-serb doʻstligi sayti (faqat fransuz va serb tillarida)
* Fransiyadagi serb pravoslav cherkovi (faqat fransuz va serb tillarida)
* Serb-fransuz assotsiatsiyasi (faqat fransuz va serb tillarida)
* Serb-fransuz madaniyat va sport assotsiatsiyasi (faqat fransuz va serb tillarida)

Adabiyotlar
-----------

* Sretenović, S. (2009). "Francusko-srpski odnosi u XIX i XX veku". *Međunarodni problemi* **61**.
* Troude, Alexis*. La France et la Serbie: des siècles d’amitié*. Zavod za proučavanje kulturnog razvitka, 2019.