**Dolmabahçe masjidi** (turkcha: *Dolmabahçe Camii*) **-** Turkiyaning Istanbul shahri, Beyoğlu tumani, Dolmabahçe saroyiga yaqin joylashgan Kabataş shahrida joylashgan masjid. Masjid qurilishi ona qirolicha Bezmialem Valide Sulton tomonidan buyurtma qilingan va 1855-yilda turk-arman me'mori Garabet Balyan tomonidan loyihalashtirilgan. Onasining vafotidan keyin Sulton Abdulmajid I qurilish ishlari nihoyasiga yetgunga qadar hayot bo'lgan. 

Masjid qoʻshaloq minorali boʻlib, jabhasidagi ulkan tosh peshtoqlari bilan ajralib turadi, masjidning derazalari katta bo'lib, ichki qismini yorugʻlik bilan toʻldirish imkonini beradi.

1956-yildan 1960-yilgacha masjiddan dengiz muzeyi uchun joy ajratilgan, 1967-yilga kelib, namoz o'qish uchun ochib qo'yiladi.

Tarixi
------

XIX asrda Usmonlilar imperiyasi koʻplab hududlarni qamrab olgan va islom sanʼatida katta taʼsirga ega boʻlgan. 1853-yilda Bezmialem Valide Sulton Usmonli me'morchiligini namoyish etish va muqaddas namozxona sifatida xizmat qilishi uchun masjid qurdirishni buyuradi. Qurilish uchun joy, ayniqsa, sulton oilasi uchun strategik ahamiyatga ega bo'lgan, chunki sulton juma kuni masjidda peshin namozini o'qishi mumkin bo'lgan. Bino loyihasi Garabet Balyan tomonidan ishlab chiqilgan bo'lib, barokko, rokoko va imperiya uslublarining o'ziga xos uyg'unligida qurilgan, masjidni qurishda eng yaxshi me'morchilik uslublarini ishlab chiqishmaqsad qilingan. Masjid qurilishi 1853-yilda boshlangan, biroq qurilish nihoyasiga yetmasdan Volida Bezmi vafot etgan va qurilishni uning o'g'li Sulton Abdulmajid tomonidan 1855-yilda bino qurib bitkazilgan.

Dolmabahçe masjidining xususiyatlari
------------------------------------

Bino Bosfor bog'ozi sohilida bunyod etilgan bo'lib, uning bunday joylashuvi strategik ahamiyatga. Bino gumbazi asosiy namoz o'qish zali ustiga toj kabi o'rnatilgan, orqa binodagi gumbazning orqa qismida simmetrik tarzda ikkita baland minora joylashgan. Tashqi devorlarga ko'plab shaffof shishali derazalar o'rnatilgan bo'lib, ular binoning o'lchami tufayli quyosh nuri va ventilyatsiyani ta'minlaydi. Umuman olganda, me'morchilikning barokko uslubi binoga o'ziga xos bezakli estetika beradi va hatto masofadan turib ham diqqatni tortadi. Binoning ichki qismini sinchiklab ko‘rib chiqish davomida devorlardagi o'ziga xos arab xattotligi va tilla rangdagi turli simmetrik shakllar kishini hayratga soladi. Arab xattotligi bilan ishlangan bu yozuvlar markazida "Allah, subhanahu wa ta'ala" va "Mohammad, sallallahu alaihi wasallam" so'zlari sariq rang bilan yashil fonda yozilgan. Binoning shifti gulli naqshlar bilan bezatilgan, markazda ulkan qandil osilgan. Marmar polga namoz o‘qish uchun gilamlar qo‘yilgan.

Seysmik harakatlarga bardosh berishi
------------------------------------

Yillar davomida Dolmabahçe masjidi bir nechta seysmik harakatlarga bardosh berib kelgan. Istanbul Kultur universiteti professori Ahmet Murat Turk (PhD. Qurilish muhandisi) va Istanbul Kultur universiteti Cumhur Cosgun (PhD. Strukturaviy muhandislik) "Tarixiy devor minorasining seysmik harakati va takomillashtirilishi" nomli kitoblarida Dolmabahçe masjidiminorasining dinamik harakatini tahlil qilganlar. Usmonli imperiyasi tez-tez zilzilalar sodir bo'ladigan hududda joylashganligi sababli ham Dolmabahçe masjidining minoralari zaifdir. Darhaqiqat, nafis me'morchilik uslubiga qaramay, g'arbiy tarafdagi minora mintaqadagi seysmik harakatlar tufayli vayron bo'lgan va qayta tiklangan.

Ahamiyati
---------

Dolmabahçe saroyi Usmonlilar imperiyasi va sultonining rasmiy qarorgohi bo'lgan. Dolmabahçe masjidi shu tariqa saroyning rasmiy masjidi boʻlib xizmat qilgan, saroyga yaqin qurilganligi uchun ham bino Usmonlilar imperiyasida muhim yodgorlik hisoblangan. Shuningdek, masjid juma namozi masjidi, shuningdek, Sultonni ziyorat qilgan boshqa musulmon dunyosining xorijiy davlat rahbarlari va elchilari uchun namozgoh sifatida xizmat qilgan. Dolmabahçe masjidi namoz o‘qiladigan joy bo‘lishi bilan birga, Islom yo‘lida mol-mulkini qurbon qilib, jihodga intilishga tayyor bo‘lgan fidoyi musulmon sifatida arab musulmonlari va forslar orasida Sulton obro‘sini yanada yuksaltirgan.

Fayl:Abdullah Brothers - Dolmabahçe Mosque and Square - Google Art Project.jpg Masjidning XIX asr oxiridagi aka-uka Abdullohlar tomonidan olingan surati

Galereya
--------

Yana qarang
-----------

* Dolmabahche saroyi

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* *ArchNet.org.* „General information on Dolmabahçe Mosque". 3-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-mart 2009-yil.

Havolalar
---------

 Media related to Dolmabahçe Mosque at Wikimedia Commons

* Dolmabahche masjidining suratlari
* Dolmabaxche masjidi tarixi
* Seysmik xatti-harakatlar va tarixiy devor minorasining qayta jihozlanishi
* Duvar minorasining seysmik ta'sir tahlili va tolali tsement matritsasi (FRCM) materiallari bilan mumkin bo'lgan mustahkamlash
* Ahmet Murat Turk profili
* Cumhur Cosgun profili