recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Shurf** (nem.) — yer yuzasiga chiqish yoʻliga ega boʻlgan vertikal, baʼzan qiya kon inshooti, chuq. 40 m gacha boʻladi. Yer yuzasidan foydali qazilmalarni izlash va razvedka qilish hamda muhandislik geol.si va gidrogeologik tadqiqotlar qilish maqsadida oʻtkaziladi. Foydali qazilmalarni qidirish, suvni chiqarib tashlash, shamollatish, materiallarni yuqoriga chiqarish, odamlarni pastga tushirib chiqarish maqsadlarida foydalaniladi. Mustahkam boʻlmagan togʻ jinslaridan oʻtadigan Sh.lar mustahkamlanadi, chuq. 10 m dan ortiqlari shamollatiladi. Sh.lar kvadrat yoki toʻgʻri toʻrtburchak, yumaloq shakllarda boʻladi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yumaloqtepa** — qadimgi Chag'oniy qal’asi xarobalari. Bolaliktepa bilan qoʻshni qalʼa, oʻrta asr Termiz dan 13 km shimolda joylashgan.
Yumaloqtepa 52-54x26x10 sm oʻlchamdagi xom gʻishtdan qurilgan boʻlib, balandligi 1 m ga yaqin  paxsa bloklardan baʼzi devorlari qurilgan, L shaklidagi kuluarning gʻarbidagi yashirin kameraning devorlari astarlangan. Katta plitalar bilan tekis (43x43x4,5 sm) kuygan gʻisht oʻrnatilgan. Bu yirik (taxminan 30x30 m) binoning konturlari saqlanib qolmagan, u janubiy va gʻarbiy tomondan butunlay vayron qilingan, lekin uning umumiy kompozitsion va rejali tuzilishini ancha aniq koʻrish mumkin.

Tadqiqotchi bu yerda poydevor sifatida ikkita gumbazli xonaga asoslangan va qal’aning boshqa xonalari ustida joylashgan katta yuqori xonani taxmin qiladi. Buni kuluarning keng shimoliy shoxining janubi-gʻarbiy burchagida saqlanib qolgan zinapoyalar qoldiqlari tasdiqlaydi. Bu tonozli xonalarning balandligiga mos keladigan darajaga olib keldi va ular yonida joylashgan.Qisqa muddatli Baloliktepadan farqli oʻlaroq, Yumaloqtepada hatto XVI asrgacha aholi yashagan. Ming yillik umri davomida qadimiy qal’a koʻp marta qayta qurilib, oʻzining taʼsirchan koʻrinishini va ichki meʼmorchiligining ajoyib qulayligini tobora yoʻqotdi, bu esa tadqiqotchilarning ishini osonlashtirmadi.

Manbalar
--------

* S. G. Xmelniskiy, Kushonlar va arablar oʻrtasida. V-VIII asrlar Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi. — Berlin-Riga: GAMAJUN, 2000. — 288 r.


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. 1 2  Xmelnitskiy 2000, s. 79. sfn error: no target: CITEREFXmelnitskiy2000 (help)
2. 1 2  Xmelnitskiy 2000, s. 80. sfn error: no target: CITEREFXmelnitskiy2000 (help)
**Shumtol arvohkapalagi**(Dolbina grisea) — bu tungi kapalak  (Sphingidae) arvohkapalaklar oilasiga mansub. Reliktlar turiga mansub.

Tavsif
------

O‘rta kattalikdagi kapalak, viqorli, tanasi uchi va kalta qanotlari oldingga chiqqani bilan ajralib turadi. Erkaklarining old qanotining uzunligi 30 mm gacha, urg‘ochilarniki - 34 mm gacha bo‘ladi. Qanotlari kengligi taxminan 50-64 mm. Qanotlarning yuqori tomonining asosiy rangi kulrang-jigarrang. Oldingi qanotlarning ustki tomonida to‘lqinsimon ko‘ndalang bog‘ichlar bor. Orqa qanotlarining tasviri bilinar-bilinmas. Mo‘ylovlari qayrilma, odatda uchli va ilgak shaklida.  

Ko‘zlari katta, yumaloq, yuqoridan bir nechta cho‘zilgan tangachlar bilan qoplangan.  Xartumi juda uzun, tana uzunligidan bir necha baravar katta.

Tarqalishi
----------

Sharqiy Afg‘oniston, Shimoliy-Gʻarbiy Hindiston, O‘zbekiston, Tojikiston. Tog‘larda dengiz sathidan 1000-2000 m balandlikda yashaydi.

O‘zbekistonda Sangardakdaryoning yuqori oqimida (Hisor tizmasi) yashaydi. Kapalaklar tekislikdagi keng bargli o‘rmonlar va o‘tloq-dasht yon bag‘irlari bo‘lgan tog‘ daralarida uchraydi .

Yashash tarzi
-------------

Yiliga ikki marta to‘liq va bir marta qisman nasl beradi. Ilk uchishi va tuxum qo‘yishi maydan sentyabrgacha (tunda).

Qurtlari juda yirik, besh juft oyoqlari bo‘ladi. Rangi juda yorqin, och yashil egri yo‘l-yo‘l chiziqlar bilan ifodalangan. Qurtlarning ozuqa o‘simliklari: shumtol. O‘zbekistonda qurtlar so‘g‘d shumtolida (Fraxinis sogdiana) rivojlanadi. Ular Soya va nam joylarda tuproqning yuqori qatlamlarida g‘umbakka aylanadi. Birinchi (qism) va ikkinchi nasl g‘umbaklari qishlaydi.

Muhofaza etish
--------------

Tur O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan (2009 y.) - 2-toifa - Zaif turlar (soni kamaygan, tabiiy ravishda kam uchraydi).

Mamlakat hududida ularning soni hamma joyda kam - O‘zbekistonda bir necha topilmalar orqali ma’lum. 

Turlarning soni inson xo‘jaligi faoliyati oqibatida tabiiy yashash joylarining vayron bo‘lishi va ozuqa o‘simliklarining yo‘q qilinishi tufayli kamayib bormoqda.

Cheklovchi Omillar
------------------

Daraxt va butalar, xususan, ozuqa o‘simligining kesib tashlanishi.

Ko‘payish xolati
----------------

Ko‘paytirilmagan.

Muhovaza choralari
------------------

Yashash joylarida muhofazasini tashkillashtirish, tabiiy shumtolzorlarni muhofaza ostiga olish lozim.

Manbalar
--------

1. 1 2  Мирзоян С. А. Батиашвили И. Д. Редкие насекомые. — Москва: Лесная промышленность, 1982. — 165 с.
2. 1 2 3 4 5  Красная книга Республики Узбекистан. — Т. II — Животные / Азимов Ж. А. Умаров М. Н. Мирабдуллаев И. М. и др. — Ташкент : Chinor ENK, 2009. — 218 с.
3. 1 2 3 4  Pittaway, A. R. The hawkmoths of the western Palaearctic. — L.: Harley Books in association with the Natural History Museum, 1993. — 240 p. — ISBN 9780946589210.
**Chingizxonning G'arbga yurishi**

Chingizxon G‘arbga yurish qilish uchun jiddiy tayyorganlik ko‘radi. Dushman ichkarisida Chingizxon xizmatida bo‘lgan O‘rta Osiyo 
musulmon savdogarlaridan tashkil topgan razvedkachilar to‘plagan ma’lumotlari yurishga salmoqli xissa qo‘shib, ularning o‘zi mo‘g‘ul armiyasi yo‘lboshchilari bo‘lishgan. 1219 yilning kuzida Irtish daryosi qirg‘oqlaridan Chingizxon, jangchilarini Xorazmshoh Muhammad davlatiga qarshi yurishga chorlaydi.

Xorazmshohlar davlatiga yurishi
-------------------------------

Xorazmshohlar davlatining muhim davlat markazlariga birdaniga zarba berish uchun Chingizxon armiyasini qismlarga bo‘ladi, bir qismini O‘trorni qamal qilish uchun qoldiradi. Jangchilarini Sirdaryoning quyi va yuqori oqim qismlariga jo‘natadi, o‘zi esa asosiy kuch bilan Buxorga yo‘l oladi.qilish uchun jiddiy tayyorganlik ko‘radi. Dushman ichkarisida Chingizxon xizmatida bo‘lgan O‘rta Osiyo musulmon savdogarlaridan tashkil topgan razvedkachilar to‘plagan ma’lumotlari yurishga salmoqli xissa qo‘shib, ularning o‘zi mo‘g‘ul armiyasi yo‘lboshchilari bo‘lishgan. 1219 yilning kuzida Irtish daryosi qirg‘oqlaridan Chingizxon, jangchilarini Xorazmshoh Muhammad davlatiga qarshi yurishga chorlaydi.
Xorazmshohlar davlatining muhim davlat markazlariga birdaniga zarba berish uchun Chingizxon armiyasini qismlarga bo‘ladi, bir qismini O‘trorni qamal qilish uchun qoldiradi. Jangchilarini Sirdaryoning quyi va yuqori oqim qismlariga jo‘natadi, o‘zi esa asosiy kuch bilan Buxorga yo‘l oladi.

Adabiyotlar ro’yxati
--------------------

1. Ergashev Sh. Qadimgi sivilizatsiyalar. – Т.: "O‘zbekiston" NMIU, 2016. – 360 b.
2. Ergashev Sh. Jahon tarixi: yangi davr. I-q. XVI-XVIII asrlar (o‘quv qo‘llanma). – Т.: "O‘zbekiston", 2016. – 528 b.
3. Ergashev Sh. Jahon tarixi: yangi davr. II-q. 1800-1918 yillar (o‘quv qo‘llanma). – Т.: "O‘zbekiston", 2016. – 568 b.
**Yumshoq tanali toshbaqalar**, yumshoq terili toshbaqalar — chuchuk suv toshbaqalari oilasi. Tanasi va yassilashgan suyak sovuti (uz. 25—90 sm) yumshoq teri bilan qoplangan. Muguz qalqoni boʻlmasligi tufayli teri orqali nafas olishda ishtirok etadi. Tumshugʻi choʻziq yumshoq xartumchaga aylangan. Xartumi uchida burun teshigi joylashgan. Oyoq panjalari keng. Barmoqlari orasida suzgich parda bor. 7 urugʻi va 70 turi maʼlum.

Janubiy Sharqiy Osiyo, Afrika va Shimoliy Amerika daryolarida tarqalgan. Amur daryosi havzalarida uzoq sharq toshbaqasi uchraydi. Yumshoq tanali toshbaqalart. — yirtqich, serharakat, asosan, baliqlar va mollyuskalar bilan oziqlanadi. 20 dan 70 gacha tuxum qoʻyadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Feleton**-(fransuzcha.feuilleton-varaq,sahifa) - badiiy-publisistlik janr,dolzarb mavzuda yozilgan tanqidiy ruhdagi,ko'pincha hajviy-satirik yo'nalishdagi asar.Feleton atamasi publisistikaning ijtimoiy-siyosiy tanqir ruhidagi alohida janrini anglata boshlashi o'n to'qqizinchi asr oxirlariga to'g'ri keladi.Unga qadar feleton so'zi boshqa ma'noda ishlatilgan. "jurnal de deba" nomli Parij gazetasi 1800-yil 28-yanvar soniga qo'shimcha varaq ilova qiladi,keyincha bu gazetaning "feleton" nonli doimiy rubrikasi bo'lib qoladi.Shu nomli rubrika Evropa matbuotida tez ommalashib,bu rubrika ostida nosiyosiy,norasmiy materiallar: e'linlar,moda yangiliklari,teatr taqrizlari,hikoya va hatto romanlar e'lon qilina boshladi.Jadid matbuotida ham shu nomli rubrika tashkil qilingan bo'lib,masalan, Cho'lponning "Qurboni jaholat","Do'xtir Muhammaddiyor" hikoyalari Sadoi Turkistonning feleton rubrikasi ostida chop etiladi.Bu hol adabiyotshunosligimizga Cho'lpon ushbu hikoyalari janrini feleton tarzida belgilagan degan noto'g'ri qarashning paydo bo'lishiga olib kelgan.

Adabiyotlar
-----------

D.Quronov, Z.Mamajonov, M Sheraliyeva Adabiyotshunoslik lug'ati Toshkent-2013 akademnashr.346-bet
**Cincinnati bolalar kasalxonasi tibbiyot markazi (CCHMC)** — Ogayo shtatining Cincinnati shahridagi Pill Hill mahallasida joylashgan akademik pediatrik o‘tkir bolalar shifoxonasi. Kasalxonada 652 ta bolalar yotoqlari mavjud [1] va Cincinnati universiteti akademik salomatlik markazi bilan bog‘langan. Kasalxona janubiy Ogayo va Kentukki shtatlari boʻylab 0-21[1][2][3] yoshdagi pediatrik bemorlarga, shuningdek, Qoʻshma Shtatlar va butun dunyo boʻylab bemorlarga keng qamrovli pediatriya mutaxassisliklari va kichik mutaxassisliklarni taqdim etadi. Cincinnati bolalar kasalxonasi tibbiyot markazi kattalarni, shu jumladan tug‘ma yurak kasalligi bo‘lgan kattalar va qon kasalligi yoki saraton kasalligiga chalingan yoshlarni davolaydi.[1][2][3] Cincinnati bolalar kasalxonasi tibbiyot markazida shtatdagi 4 ta 1-darajali bolalar travma markazi ham mavjud. Cincinnati Bolalar markazi Ogayo shtatidagi mahalliy kasalxonalarda yangi tug‘ilgan bolalarni va bog‘chalarni boshqaradigan katta neonatologiya bo‘limiga ega. Kasalxonada AAP tomonidan tasdiqlangan 59 oʻrinli IV darajali (eng yuqori) yangi tugʻilgan chaqaloqlar intensiv terapiya boʻlimi mavjud. [1]

U 2019-20 US News & World Report eng yaxshi bolalar shifoxonalari so‘rovida barcha Honor Roll kasalxonalari orasida 3-o‘rinni egalladi. [1] Cincinnati Childrenʼs kompaniyasi Qo‘shma Shtatlardagi har qanday pediatriya muassasasining uchinchi eng ko‘p NIH fondini oladi [1] va Cincinnati Childrenʼsdagi pediatriya rezidentligi bo‘yicha o‘quv dasturi mamlakatdagi eng yirik dasturlardan biri bo‘lib, har yili 200 ga yaqin bitiruvchi shifokorlar tayyorlaydi.
**„Feliks Dzerjinskiy haqida hikoyalar"** (ruscha: *Рассказы о Феликсе Дзержинском*) — rus yozuvchisi Yuriy German qalamiga mansub hikoyalar toʻplami. Ilk bor 1947-yil Leningrad shahrida „Detgiz" nashriyotida chop etilgan.

Hikoyalarda rus inqilobchisi va siyosatchisi Feliks Dzerjinskiyning hayoti va revolutsion faoliyati haqida hikoya qilinadi. Asarda sovet mafkurasiga mos ravishda Dzerjinskiy obrazi ideallashtirilgan.

Hikoyalarni Xayrulla Ergashev oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashr 1978-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi adabiyot va sanʼat nashriyotida chop etilgan. Oʻzbekcha toʻplamga ruscha nashrdagi 27 hikoyaning faqat 11 tasi kiritilgan.

Hikoyalar
---------

* „Repetitor"
* „Boshmoqlar"
* „Hovli sayri"
* „Turmadagi qoʻzgʻolon"
* „Qochish"
* „Novominsk qissasi"
* „Anhor"
* „Bolalar"
* „Suratlar"
* „Poʻstin"
* „Tor koʻchada"

Oʻzbekcha tarjima
-----------------

Asarni oʻzbek tiliga 1955-yil Leningrad shahrida „Detgiz" nashriyoti chop etgan ruscha nashridan Xayrulla Ergashev tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashrga ruscha nashrdagi 27 hikoyaning faqat 11 tasi kiritilgan. Oʻzbekcha nashr 1978-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi adabiyot va sanʼat nashriyotida chop etilgan. Oʻzbek tilidagi nashrni tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: M. Mirzoidov – muharrir, T. Shumskaya – rassom, A. Kiva – rasmlar muharriri, U. Kim – texnik muharrir, M. Abdusalomova – musahhih. Kitob adadi – 30 000 nusxa.

Manbalar
--------

1. ↑  „Feliks Dzerjinskiy haqida hikoyalar" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 14-noyabr 2016-yil.

Havolalar
---------

* „Feliks Dzerjinskiy haqida hikoyalar" Lib.ru saytida (rus.)

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Harley Quinn** (talaffuzi: *Harli Kuinn*) yoki **Dr. Harleen Frances Quinzel, M.D** (talaffuzi: *Doktor Harlin Frensis Kuinzl, Emdi*) DC Comics komikslaridagi xayoliy qahramondir. 1992-yilda Paul Dini va Bruce Timm tomonidan yaratilgan.

Shaxsiyati
----------

Harleen Quinzel Gotham shahridagi Arkham shifoxonasida psixiatrdir. Joker bilan uchrashgan soʻng, unga oshiq boʻlib qoladi va Joker bilan munosabatlar oʻrnatadi. Oxirida, u Joker bilan ajraladi va Quinntets nomli jinoiy toʻda tuzadi. Toʻda keyinchalik tarqalib ketadi. Harley Quinn esa yaqin dugonasi Poison Ivy bilan Metropolis nomli xayoliy shaharga koʻchib oʻtadi. Maʼlum vaqt oʻtib, u yana Gotham shahriga qaytadi va oʻz xohishi bilan Arkhamda qamoq muddatini oʻtaydi (qilgan jinoyatlari uchun). Harley Quinn u yerda muddatidan ozod qilish uchun ariza topshiradi va yil boʻyi rad javobini oladi. Aniqlashtirganda guvohi boʻladiki, uning arizasi muttasil ravishda Arkham Tibbiy Komissiyasi aʼzosi Bruce Wayne tomonidan rad etiladi. Keyinchalik, Harley yangi ayol Ventriloquist — Peyton Riley tomonidan oʻgʻirlab ketiladi. Riley unga ish taklif etadi. Harley ilk Ventriloquist — Arnold Wesker xotirasi hurmati uchun ushbu ishni qabul qiladi (Harleyning Arkhamdagi ilk haftasida uni kayfiyatini koʻtarishga uringan yagona shaxs Arnold Wesker boʻlgan). U keyinchalik Batman va komissar Jim Gordonga Rileyning yovuz rejalarini aytadi. Riley qochishga muvaffaq boʻlgan boʻlsa-da, Bruce Wayne Harleyning yordamidan hayratda qoladi va uni muddatidan oldin ozod qilishga rozi boʻladi. Ozod boʻlgan Harley Secret Six guruhiga qoʻshiladi, biroq qisqa muddatda guruhdan chiqishga qaror qiladi.

Boshqa ommaviy axborot vositalarida
-----------------------------------

### DC Kengaytirilgan Koinoti

Yana qarang: Suicide Squad (film)
Margot Robbie Suicide Squad filmidagi Harley Quinn rolidagi koʻrinishi (2016)Margot Robbie *Suicide Squad* filmidagi Harley Quinn rolidagi koʻrinishi (2016)
Avstraliyalik aktrisa Margot Robbie 2016-yilda ishlangan DC Kengaytirilgan Koinoti turkumiga mansub boʻlgan *Suicide Squad* va *Yirtqich qushlar* filmlarida Harley Quinn / Harleen Quinzel rolini jonlantirgan. Bunda *Suicide Squad* umumjahon boʻylab $745 million daromad topishga muvaffaq boʻldi. Bu filmning davomi ham, yaʼni *Suicide Squad 2* ham yaqin kelajakda ishlanishi kutilmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  Harley Quinn vol. 1
2. ↑  *Detective Comics* #831 (June 2007) by Paul Dini
3. ↑  *Birds of Prey* #105 (June 2007)
4. ↑  „'Suicide Squad': First Cast Photo Revealed". *variety.com* (25-iyul 2015-yil). Qaraldi: 9-aprel 2015-yil.

Havolalar
---------

* Harley Quinn — DC Comicsda
* Collecting Harley Quinn
* Harley Quinn on the official Superman/Batman Adventures homepage
Murat Ulker
-----------

Murat Ulker (1959-yil 21-martda tugʻilgan, Istanbul) — turkiyalik milliarder tadbirkor va sanoatchi. Ulker 4,7 milliard dollarlik kapitali bilan 2022 yilda Turkiyaning eng boy odamlari ro'yxatida birinchi o'rinni saqlab qoldi. U dunyodagi eng boy odamlar ro'yxatida 601-o'rinni egalladi. Ulker ayni paytda Markaziy va Sharqiy Yevropadagi eng yirik oziq-ovqat kompaniyasi "Yulduz Holding" boshqaruvi raisi hisoblanadi

Ta'limi va martabasi
--------------------

Murat Ulker 1959-yil 21-martda Istanbulda Ulkerlar oilasining oʻgʻli boʻlib tugʻilgan. Universitet taʼlimini Boʻgʻozichi universiteti Maʼmuriy fanlar fakulteti Biznes boshqaruvi boʻlimida tamomlagan. Faoliyatini 1982-yilda boshlagan Murat Ulker xorijdagi "Amerika Non pishirish institut (AIB)" va "Zentralfachschule der Deutschen Süßwarenwirtschaft (ZDS)" kabi maktablarda sektorga oid ta’lim faoliyatida qatnashdi. U "AQShning Continental Baking" kompaniyasida stajirovka o‘tagan va uch yil davomida AQSh va Yevropadagi 60 ga yaqin zavod va korxonalarda pechene, shokolad va oziq-ovqat sanoati bilan bog‘liq tekshiruvlar o‘tkazgan. Shuningdek, u Xalqaro Ijroiya Xizmatlari Korpusining (IESC) turli loyihalarida ishtirok etgan.

1984-yilda guruhdagi faoliyatini Nazorat koordinatori sifatida boshlagan Murat Ulker keyingi yillarda mas'ul bosh direktor yordamchisi, keyin esa Bosh direktor lavozimlarini egalladi. Guruhning turli kompaniyalarida Ijroiya Qo'mita a'zosi va Direktorlar Kengashi a'zosi bo'lib ishlagan Murat Ulker bu jarayonda "Vertikal integratsiya" modeliga qarab ko'plab yangi sarmoyalarni boshqargan.

2000-yilda "Yulduz Holding" Ijroiya kengashi raisi lavozimini egallagan Murat Ulker 2008-2020-yillarda boshqaruv kengashi raisi sifatidagi faoliyatini davom ettirdi. U 2020-yilda "Yulduz Holding" boshqaruv kengashi raisi lavozimini jiyani Ali Ulkerga topshirgan.

Boyligi
-------

Forbes jurnalining 2015- yil holatiga ko'ra, Murat Ulker 4,4 milliard dollar boyligi bilan Turkiyaning 1-eng boy odami va dunyoning 369-eng boy odami hisoblanadi.

2017 yil holatiga ko'ra, u Forbes tomonidan e'lon qilingan "Eng boy 100 turk" ro'yxatida 3,7 milliard dollarlik boyligi bilan Turkiyaning 1-eng boy odami sifatida e'lon qilingan.

2018 yil holatiga ko'ra, u Forbes tomonidan e'lon qilingan "Eng boy turklar" ro'yxatida 4,8 milliard dollarlik boyligi bilan Turkiyaning 1-eng boy odami sifatida e'lon qilingan.

2021 yil holatiga ko'ra, u Forbes tomonidan e'lon qilingan "Eng boy turklar" ro'yxatida 6,3 milliard dollarlik boylik bilan Turkiyaning eng boy odami sifatida e'lon qilingan.

2022 yil holatiga ko'ra, u Forbes tomonidan e'lon qilingan "Eng boy turklar" ro'yxatida 4,7 milliard dollar boyligi bilan Turkiyaning eng boy odami sifatida e'lon qilingan.
**Larbaâ Nath Irathen** ( Kabyle : Larebɛa n at Yiraten yoki da Tifinagh shahrida, arabcha : ạlạ̉rbʿạʾ nạtẖ ạrạtyn) — Jazoir shimolining markaziy qismidagi Tizi-Uzu provinsiyasidagi shaharcha. U ilgari **Fort National** nomi bilan atalgan va tanilgan. Aholisi 2001 yilda 28 ming kishini tashkil qilgan.Hudud oʻzining ajoyib manzarasi bilan mashhur.

Etimologiya
-----------

* *Larbaa* arabchada "chorshanba" degan ma'noni anglatadi, shaharning anʻanaviy souk kuni yoki Kabyleda "toʻrt"/"toʻrtinchi"
* *N* "dan" degan maʻnoni anglatadi
* *Ath Iraten* "Iratin oʻgʻillari" degan maʻnoni anglatadi, Ibn Xaldun tomonidan qayd etilgan yirik mahalliy qabila nomi; *Iraten* dastlab "sherlar" degan maʻnoni anglatgan bo'lishi mumkin.

Tarix
-----

1857-yil 25-mayda shahar Fransiyaning Jazoirni tinchlantirish paytidagi jang maydoni boʻlgan. Marshal Jak Lui Randon boshchiligidagi fransuz qoʻshinlari Kabil mustaqilligini cheklash va ularni Fransiya Jazoir nazorati ostiga olish kampaniyasi doirasida shaharning Kabil himoyachilarini magʻlub qilgan. Randon jangda gʻalaba qozonishgan, lekin 400 kishi halok boʻldi va 800 kishi yaralandi; Kabile yoʻqotishlari nomaʻlum. 

Shahar Jazoir urushiga olib keladigan Jazoir mustaqilligi uchun kurashning boshida bo'lgan. Har bir qishloqda oʻz shahidlari bor boʻlgan , lekin bu kommunani ajratib turadigan narsa shundaki, Shimoliy Afrika yulduzi mustaqillik tarafdori tashkilotiga beshdan ortiq rahbarni bergan. Bu liderlar orasida Radjef Belkacem, Messaoui Rabah, Imache Ali, Iffor Rabah va Si Djillani Mohand Said boʻlgan. Messaui Rabah Ikkinchi jahon urushi vaqtida Parijda vafot etgan.

Taniqli insonlar
----------------

* Ramdane Haifi
* Elyazid Maddour

Manbalar
--------

1. ↑  Oussedik, Tahar. Lla Fat'ma N'Soumeur, Entreprise nationale du livre, 1986. p. 57–59.

Andoza:Tizi Ouzou Province
**Murakkab sonlar** - uchta va undan ortiq boʻluvchiga ega boʻlgan natural sonlarga murakkab sonlar deyiladi. Masalan,eng kichik murakkab son 4 va uning boʻluvchilari 1, 2, 4 dir. Undan keyingi murakkab son 6 , uning bo'livchilari soni 4 ta va ular 1 , 2 , 3 , 6 dir. Murakkab sonlarni doimo tub koʻpaytuvchilarga ajratish mumkin. Murakkab sonlar cheksiz ko'p va buning isboti juda oddiy. Chunki 2 dan boshqacha barcha juft sonlar o'ziga , 1 ga va 2 ga karralidir va bu ularning bo'luvchilarini 3 ta va undan ko'p ekanligini va murakkab son ekanligini isbotlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yumronqoziqlar** — tiyinsimonlar oilasiga mansub kemiruvchilar urugʻi. Tanasi 14—40 sm, dumi 4— 25 sm. Rangi oqish, qum rangda, qoʻngʻir kulrang va boshqalar tusda. Yevrosiyo va Shimoliy Amerika pasttekisliklari, togʻli choʻllari, qisman choʻl, tundra va togʻlarda (3500 m gacha) tarqalgan. 20 dan koʻproq turi bor. Shundan sariq yumronqoziq Qozogʻiston va Oʻrta Osiyo choʻllarida uchraydi. Hamma Yu. kunduzi faol hayot kechiradi. Kishda uyquga kiradi. Koʻpchiligi koloniya boʻlib yashaydi. Oʻsimliklarning yer usti va osti qismlari bilan oziqlanadi; urugʻlarini yigʻadi. Yiliga bir marta urchiydi, 5—8 bola tugʻadi. Koʻpchilik Yu. donli oʻsimliklarning xavfli zararkunandasi va qator kasallik qoʻzgʻatuvchilarning tabiiy tashib yuruvchisidir. Yirik turlari terisi uchun ovlanadi. 

*Spermophilus musicus*
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Murakkab oʻgʻitlar** - tarkibida oʻsimliklar oziqlanishi uchun zarur bir necha element (azot va fosfor, azot va kaliy, fosfor va kaliy yoki azot, fosfor, kaliy) boʻlgan va yagona texnologi k jarayonda olinadigan kimyoviy birikmalar. M.oʻ.da ballast moddalar boʻlmaydi, ular yuqori konsentratsiyali oziq elementlarga ega, ularni tashish, saqlash va tuproqqa solish ancha arzonga tushadi va tarkibidagi oziq elementlarini oddiy oʻgʻitlarga karaganda oʻsimlik yaxshi oʻzlashtiradi. M.oʻ. ga ammofos, diammofos, ammoniylashgan superfosfat, kaliyli selitra, nitroammofoska, nitrofoska, kalsiy polifosfati, suyuklantirilgan kaliy metafosfati va kaliy, kalsiy pirofosfati, mochevina-fosfatlar, fosfoammomagneziya vab. kiradi. M.oʻ.da oziq moddalari NPK nisbati bilan belgilanadi, mas, 1:1:0,5. Oziq moddalarning umumiy miqdorini bilib, oʻgʻitdagi azot, fosfor va kaliy miqdorini topish oson. M.oʻ.ni hamma turdagi tuproqlarda har xil ekinlar uchun qoʻllash mumkin. Oʻgʻitlarni ishlatish meʼyorlari oʻgʻit tarkibidagi NPK miqdori, oʻsimlik ehtiyoji va tuproq xususiyatlariga qarab belgilanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Faoliyati: Gandbolchi

**Yun Kyung Shin** ( kor. 윤경신?, 尹京信?  ; jins. 1973 yil 7 iyul, Сеул , Janubiy Koreya ) — Janubiy Koreyalik mashhur gandbolchi. U 2006 yildan beri Janubiy Koreya terma jamoasi va Germaniyaning "Gamburg" jamoasida 77-raqamda o'ynamoqda. Ilgari (1996-2006) "Gummersbax" da o'ynagan.

Gol urish bo'yicha Germaniya Bundesligasining rekordchisi (2908 ta gol). 7 marta (rekord) Bundesliganing eng yaxshi to'purari bo'lgan. Bir mavsumda urilgan gollar bo'yicha Bundesliga rekordchisi (2000/2001 yilgi mavsumda 324 ta gol).

U Janubiy Koreya terma jamoasi safida 260 dan ortiq o‘yin o‘tkazgan. 1995 va 1997 yillarda mos ravishda 86 va 62 ta gol urib, jahon chempionatlarining eng yaxshi to'purari bo'ldi. 2009 yilgacha 86 ta gol jahon chempionatlarida rekord ko'rsatgan, toki bu natijani makedoniyalik Kiril Lazarov ortda qoldirgan (92 gol).

2001 yilda u dunyoning eng yaxshi gandbolchisi sifatida tan olingan. Bu koreysning tarixda ikkinchi marta dunyoning eng yaxshi gandbolchisi sifatida tan olinishi edi 1989 yilda Kang Ja Von bunga erishdi.

Yun Kyon Sinning ukasi Yun Kyon Min (1979-yilda tug‘ilgan) ham gandbolchi bo‘lib, uch marta Olimpiya o‘yinlarida qatnashgan (2000, 2004, 2008).
**Muraqqaʼ** (arab, ruqʼa — maktub, qogʻozdagi yozuv) — 1) maktublardan tuzilgan majmua. Muraqqada husnixat (yozuv) namunalari, alohida rasmlar toʻplangan. Ular muqovalanib, kitob holiga keltirilgan. Odatda shoxlar, shahzodalar muraqqa toʻplagan va ular toʻgayuvchilar nomi bilan atalgan. Masalan, "Bahrom Mirza muraqqasi", "Muraqqai Gulshan" (Jahongir Mirzo tuzgan muraqqa) va boshqa; 2) naqsh turi. Maxsus rangli qogʻozga chizilgan naqsh boʻlaklari qirqib olinib, shift yoki devorlarga tushirilgan axta chiziqlari ustidan yopishtirib chiqiladi. Xivadagi Toshhovlining ayrim binolari shu usulda bezatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kontakt metamorfizmi** - togʻ jinslarining unga singib oʻrnashgan intruziv magmatik jismlar taʼsirida oʻzgarishi. Meʼyoriy (kontaktli) va kontakt-metasomatik metamorfizmi farq qilinadi. Birinchi holatda togʻ jinslarining tarkibi deyarli oʻzgarmaydi, ikkinchisida esa jinslar tarkibi butkul oʻzgaradi. Kontakt metamorfizmiga choʻkindi jinslar ham, magmatik jinslar ham uchrashi mumkin. Kontakt metamorfizmining harakterli minerallari: andaluzit, kordiyerit, brusit, tremolit-aktinolit, diopsid, grossulyar, shpinel, vollastonit, rogovaya obmanka (shox aldamchisi), piroksin, granat va boshqa Baʼzida gipabissal introʻziyalarga bogʻliq ravishda montichellit, larnit, sperrit kabi noyob minerallar ham vujudga keladi. Oʻzbekistonda skarnlar bilan yoki ular yaqinida Qoʻytosh, Qizilqumda Kontakt metamorfizmi zonalari mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Laymli shoʻrva** (ispancha: *Sopa de lima* — Meksikaning Yukatan shtati anʼanaviy taomi boʻlib, tovuq yoki boshqa goʻsht turidan, masalan, choʻchqa yoki mol goʻshti, laym sharbati qoʻshib tayyorlanadi va tortilya chipslari bilan birga dasturxonga tortiladi.

Tarixi
------

Laymli shoʻrva — Yukatanning anʼanaviy taomi. Yukatanning anʼanaviy oshxonasi tarixi Lotin Amerikasi va mayya madaniyatiga borib taqaladi. Yevropadan olib kelingan jonivorlar goʻshti, ziravorlar, pishirish usullari va koʻplab mahalliy mahsulotlarni uygʻunlashtirish laymli shoʻrva kabi koʻplab taomlarning paydo boʻlishiga olib keldi. Laymli shoʻrva birinchi marta 1946-yilda Katun (mayya tilida „jangchi" degan maʼnoni anglatadi) ismli oshpaz tomonidan pishirilgan. Bugungi kunda u Yukatanning eng mashxur shoʻrva turlaridan biri hisoblanadi.

Tayyorlanishi
-------------

Mashxurligi nafaqat Meksikada, balki butun dunyoda tan olingan shoʻrvaning oʻziga xos taʼmi pirovardida aniq retsept va mahsulotlarning uygʻunligiga bogʻliq. Taomdagi asosiy tarkibiy mahsulot laym emas, lekin aynan u shoʻrvaga takrorlanmas lazzat beradi. Ushbu meva mavsumi sovuq oylardan boshlanadi.

Shoʻrva tovuqning lahm goʻshti yoki boshqa goʻsht turi, bulyon, laym, pomidor, bulgʻor qalampiri, piyoz, tortilya va boshqa mahsulotlar asosida tayyorlanadi.

Odatda laymli shoʻrva kechki ovqatga tortiladi. Taom chuqurroq idish ichiga solinadi, tortilyalar qarsildoq holatini saqlab qolishi va hoʻl boʻlmasligi uchun alohida idishda beriladi. Shu bilan birga ularni shoʻrvaga qoʻshish ham mumkin, bunday holatda ular hoʻl boʻlib, ugra kabi koʻrinishga keladi.

Yana qarang
-----------

* Shoʻrvalar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  *Merida, Gobierno* „Historia de Merida, Yucatan,México.". *merida.gob.mx*.  Gob Merida (2016). 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-oktabr 2016-yil.
2. ↑  *Tortilla, Digital* „Yucatan". *Tortilla digital*.  Tortilla digital (2015). 29-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-oktabr 2016-yil.
3. ↑  „Sopa de Lima". *Alto Nivel* (8-noyabr 2013-yil). 22-noyabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-oktabr 2016-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-11-22).
4. ↑  *DE CARAZA CAMPOS, LAURA B.* „Comida Yucateca". *mexicodesconocido.com.mx*.  Mexico Desconocido. 29-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-noyabr 2016-yil.
5. ↑  „Мексиканский лаймовый суп". 29-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-aprel 2021-yil.
**Layol** (fransuzcha: *Laguiole* [lajɔl]), baʼzan **Tom de Layol** (fransuzcha: *Tome de Laguiole*) — sigir sutidan tayyorlangan qaynatilmagan, presslangan fransuz pishlogʻidir.

Tarixi
------

Pishloq Fransiya janubidagi Aveyron departamentida 800-1500 m balandlikda joylashgan Obrak platosida ishlab chiqariladi. XIX asrda rohiblar tomonidan ixtiro qilingan u oʻz nomini kichik Layol qishlogʻidan olgan. 1961-yilda Layol pishlogʻi AOC tomonidan sertifikatlangan.

Ishlab chiqarish
----------------

Sut qovushtirilgandan keyin kalye bosiladi, keyin maydalanadi, tuzlanadi va qolipga solinadi va yana presslanadi. Shundan soʻng pishloq 4-12 oy davom etadigan saqlash uchun nam salqin qabrlarga joylashtiriladi.

Pishloq ishlab chiqarish uchun maydan oktabrgacha dengiz sathidan 800 m dan ortiq balandlikda yigʻilgan fransuz Simmental yoki Obrac zotli sigirlarning xom pasterizatsiyalanmagan suti ishlatiladi.

Tavsifi
-------

Layol diametri 40 sm, balandligi 40 sm va ogʻirligi 45-48 kg boʻlgan silindr shakliga ega. Pishloq boshi qalinligi 3 sm gacha boʻlgan kulrang-jigarrang poʻstlogʻi bilan qoplangan, goʻshti oltin sariq rangga ega, yogʻ miqdori kamida 45 %. Pishloq nordon taʼmga ega, togʻ oʻtlari — gentian, arpabodiyon va timyan taʼmiga ega. Layol qizil rangli Kot *du Rhone* va *Ermitaj*, shuningdek *Marsillac*, *Buzet* va *Kot du Frontonnais* bilan yaxshi birlashadi.

Layol diametri 40 sm, balandligi 40 sm va ogʻirligi 45-48 kg boʻlgan silindr shakliga ega. Pishloq boshi qalinligi 3 sm gacha boʻlgan kulrang-jigarrang poʻstlogʻi bilan qoplangan, goʻshti oltin sariq rangga ega, yogʻ miqdori kamida 45 %. Pishloq nordon taʼmga ega, togʻ oʻtlari — gentian, arpabodiyon va timyan taʼmiga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  „Dictionnaire de français Larousse". 12-may 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-may 2014-yil.
2. 1 2 3 4 5 6  „Словарь сыров. Лайоль" (ru). 9-dekabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-oktabr 2011-yil.
3. 1 2 3 4 5  „Лайоль на сайте Гастроном.ру" (ru). 16-noyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-oktabr 2011-yil.
4. ↑  „Laguiole (AOP)" (fr). 21-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-oktabr 2011-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Masui K. Yamada T. Fransuzskie siri : illyustrirovannaya ensiklopediya = [French Cheeses] / Kazuko Masui, Tomoko Yamada; vstup. sl. J. Robyushon; per. s angl.: S. Sapronov; foto Y. Maruyama. — SPb. : Izd. dom „Neva", 2003. — S. 72—73. — (A Dorling Kindersley Book). — ISBN 5-7654-2333-7.
* *Le Grand Larousse gastronomique*. Larousse, 2007 — 484 bet. ISBN 978-2-03-582360-1.
**Halqali chuvalchanglar** (AppePya) — umurtqasiz hayvonlar tipi. 8 mingga yaqin turi maʼlum. Gavdasi bir necha mm dan 3 m gacha (tro-pik yomgʻir chuvalchangi). Segment (hal-qa)larga boʻlingan tanasi ikki tomonlama simmetriyali. Har bir segmentda qilli oʻsimta — parapodiyalar bor.Qon aylanish sistemasi birinchi boʻlib halqali chuvalchanlarda rivojlangan hisoblanadi. Qon oʻtkazish sistemasi yopiq. Teri, baʼzilari jabra orqali nafas oladi.Terisi shilimshiq modda ishlab chiqaruvchi bezlardan iborat. Chiqarish organi nefridiyalardan iborat. Bosh miya, halqum osti gangliyasi va qorin nerv zanjirlari nerv sistemasini tashkil etadi. Ayrim jinsli yoki germafrodit (qarang Ger-mafroditizm). 4 sinfi: koʻp tukli chuvalchanglar, kamtukli halqalilar, zuluklar va exiuridlar bor.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kontakt** (lot. contactus — birbiriga tegib turish) — 1) oʻzaro taʼsir, aloqa; ishdagi hamjihatlik, bir-birini tushunish; 2) tutashish, tegishish sirti, joyi, zonasi; 3) elektrotexnikada — elektr zanjiri qismlarining birbiriga tegishi, klemmalarning tutashishi; ikki simning tutashishi natijasida bir simdan ikkinchisiga tok oʻtadi; 4) transportda — tramvay yoki trolleybusda yuqori voltli simdan tok oʻtkazuvchi tarmoq (K. tarmogʻi); 5) metropolitenda — elektr vagonning tok qabul qiluvchi qurilmasiga sirpanma tutashuv tarzida tok uzatish uchun asosiy temir yoʻl relsi yonidan oʻtkaziladigan qattiq sim (K. simi); 6) Q. payvand (qarang Payvandlash); 7) g ye o l o gik K. — Yer poʻstida yonma-yon joylashgan (chegaradosh) boʻlaklardagi turli togʻ jinslarining tutashish yuzasi.

Normal, intruziv (magmatik), tektonik K. farq qilinadi. Normal yoki stratigrafik K.da choʻkindi yoki effuziv togʻ jinsi qad. togʻ jinsini yorib chiqib unda turli K. oʻzgarishlarini hosil qiladi; intruziv K.da yosh intruziv togʻ jinsi qadimgisini yorib oʻtadi; tektonik K.da tarkibi, hosil boʻlishi va yoshi turlicha boʻlgan togʻ jinslari tektonik yoriq orqali bir-biri bilan tutashadi. K.ni oʻrganish togʻ jinslarini bir-biridan ajratish va ular yoshini nisbatan aniqlashga yordam beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
BROKKELMAN (Brokelman) (Brockelmann) Karl (1868.17.9— 1956.6.5) — nemis sharqshunosi, somiy va turkiy tillar mutaxassisi. 1900-yildan Breslau, Kenigsberg, Galle, Berlin untlari professor Sharq tarixi, arab adabiyoti tarixi, somiyshunoslik boʻyicha ilmiy asarlar yozgan. "Somiy tillar qiyosiy grammatikasi ocherki" (2 jild, 1908—13) va "Arab adabiyoti tarixi" (2 asosiy jild, 1898—1902 va 3 qoʻshimcha jild, 1937—42) uning eng muhim asarlari boʻlib, I. Yu. Krachkovskiy ularga yuksak baho bergan. B. "Arab adabiyoti tarixi" kitobiga arab boʻlmagan yozuvchi va olimlar (mas, Ibn Sino, Beruniy va boshqalar) ning arab tilida bitgan asarlarini ham kiritib, ular xususida biografik maʼlumotlar keltirgan. Uning "Musulmon xalqlar va davlatlar tarixi" (1939) asari ham dalillarga boy. B. Mahmud Koshgʻariyning "Devonu lugʻotit turk" asarini nemischaga tarjima qilgan (1928).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Lazanya** (italyancha: *lasagne*) — makaron mahsuloti, kvadrat yoki toʻrtburchaklar shaklidagi yupqa xamir, shuningdek, anʼanaviy ravishda turli hil masalliqlar qatlamlari bilan yupqa xamirdan (aslida xamirni *lazanya* deb ataladi) tayyorlangan italian taom. Italiyada taom **lazanya al forno** (italyancha: *lasagne al forno*) deb ham nomlanadi.

Lazanya uchun eng anʼanaviy masalliqlar deb qiyma goʻshtidan qilingan raguga asoslangan, beshamel sousi quyilgan va parmesan pishloqi bilan sepilgan holda toyyorlanadi. Biroq, mintaqaviy versiyalarda, lazanya tayyorlash uchun pomidor, ismaloq, boshqa sabzavotlar, bolonyez sousi, mozzarella yoki rikotta pishloqlari masalliqlari ishlatiladi. Aslida, ushbu taomni tayyorlash uslublari turlisha boʻlishi mumkin.

Nomning kelib chiqichi
----------------------

"Lazanya" soʻzi dastlab pishirish idishini tasvirlagan. Taom Italiyada paydo boʻlgan deb qisoblanadi, ammo „*lasagna*
" soʻzining oʻzi yunoncha „lazanya" („λάσανα") yoki „λάσανον" („*lasanon"*) dan olingan boʻlib, „yonib turgan plitalar" yoki „koʻzaga qoʻyish" degan maʼnoni anglatadi. Keyinchalik bu soʻz rimliklar tomonidan „lasanum" sifatida qabul qilinib „taom pishirish uchun qozon" degan maʼnoni anglatadi. Keyinchalik italiyaliklar bu soʻzni hozirgi vaqtda lazanya deb nomlanuvchi taom uchun ishlatishgan.

Boshqa bir nazariyaga koʻra, „*lasagna*
" soʻzi yunoncha λάγανον (*"laganon"*) — xamirdan tayyorlangan tekis qatlamli makaron turidan olingan.

Tarixi
------

Lazanya uchun eng qadimgi maʼlum taom tarkibi Neapolda topilgan ikkita oshpaz kitobida tasvirlangan — Anonimo Meridionale, 1238—1239-yillarda yozilgan va Liber de Coquina (taxminan 1304—1314-yillarda). Keyinchalik, ushbu taom tanilgach, nafaqat Italiyada, balki butun dunyoda mashhur boʻldi. Birinchi lazanya duxovkada dastasi boʻlmagan maxsus tavada pishirilgan, ushbu tavaga bir-necha yupqa xamir qatlamlari oʻrasiga goʻtlu ragu va parmezan pishlogʻi ketma-ket solingan. Liguriyada anʼanaviy lazanyaga rugu bilan birga souslar (masalan, pesto sousi) qoʻshila boshlandi. Baʼzan lazanya xamiri ismaloq pyuresidan tayyorlanib, taomga yorqin yashil rang berilgan.

XVI-asrda Polsha oshxonasi tomonidan lazanya tarkibini takomilashtish natijasida lazanka paydo boʻldi.

Xamir xususiyati
----------------

Lazanya xamiri makaronlar uchun ishlatiladigan qattiq bugʻdoy navlaridan tayyorlanadigan undan qilinadi.

Xamir qatlamlari ham makaron kabi ishlab chiqariladi va quruq xamir choyshablari sifatida sotiladi.

Madaniyatda
-----------

* Xuddi shu nomdagi komikslar seriyasining qahramoni, mushuk Garfild ularning sahifalarida ushbu taomning ishtiyoqli muxlisi sifatida paydo boʻladi.
* Mashhur bloger PewDiePie „Bitch Lasagna" deb nomlangan qoʻshiq yozdi.

Adabiyotlar
-----------

* Serventi, Silvano; Sabban, Fransua. Makaron: universal taomning hikoyasi, Columbia UP, 2012, p. 235. ISBN 0-231-12442-2.
* Del Konte, Anna. Italiya gastronomiyasi. pavilon. ISBN 978-1-86205-958-0.

Manbalar
--------

* BBC News — Buyuk Britaniya lazanyaga daʼvo qilmoqda(Inglizcha)

Havolalar
---------
**Comstock** (talaffuzi: *Komstok*) — AQShning Minnesota shtatida joylashgan shahardir. Aholisi 2020-yilgi aholini roʻyxatga olishda 100 kishini tashkil qilgan.

Tarixi
------

Comstock nomli pochta boʻlimi 1890-yildan beri faoliyat koʻrsatmoqda. Shahar AQShning Minnesota shtatidagi vakili Solomon Comstock sharafiga nomlangan.

Geografiyasi
------------

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 0.22 kvadrat mil (0.57 km2) ni tashkil qilgan.

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1930** | 157 |  | — |
| **1940** | 134 |  | −146% |
| **1950** | 139 |  | 37% |
| **1960** | 138 |  | −07% |
| **1970** | 135 |  | −22% |
| **1980** | 110 |  | −185% |
| **1990** | 123 |  | 118% |
| **2000** | 123 |  | 00% |
| **2010** | 93 |  | −244% |
| **2020** | 100 |  | 75% |
| **2021 (est.)** | 100 |  | 00% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

Demografiyasi
-------------

2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda 93 ta aholi, 38 ta xonadon va 27 ta oila istiqomat qiladi. Aholi zichligi 163.2/km² ni tashkil qiladi. Shaharning irqiy tarkibi 100 % oq tanlilar boʻlgan.

Shaharda 38 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 26,3 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 57,9 foizi er-xotin birga yashagan, 7,9 foizi eri boʻlmagan ayollar, 5,3 foizida xotini boʻlmagan erkaklar va 28,9 % oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 23,7 foizi jismoniy shaxslardan iborat.

Shahar aholisi oʻrtacha yoshi 39,3 yoshni tashkil etadi. Aholining 24,7 foizi 18 yoshgacha boʻlganlar; 3,4 % 18 yoshdan 24 yoshgacha boʻlganlar; 29,1 % 25 dan 44 gacha; 24,8 % 45 dan 64 gacha; va 18,3 % 65 yosh va undan kattadir. Shaharning gender tarkibi 58,1 % erkaklar va 41,9 % ayollarni tashkil qiladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 37 917 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 41 563 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 29 286 dollarni, ayollarniki esa 19 375 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 19 781 dollarni tashkil etdi. Kambagʻallik chegarasidan pastda yashayotgan oilalar aholining 2,2 foizini tashkil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Explore Census Data".  United States Census Bureau. Qaraldi: 21-aprel 2022-yil.
2. ↑  „Clay County".  Jim Forte Postal History. 27-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-aprel 2015-yil.
3. ↑  Upham, Warren*. Minnesota Geographic Names: Their Origin and Historic Significance*. Minnesota Historical Society, 1920 — 115 bet.
4. ↑  „US Gazetteer files 2010".  United States Census Bureau. 2-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-noyabr 2012-yil.
5. ↑  „City and Town Population Totals: 2020-2021".  United States Census Bureau (8-iyun 2022-yil). Qaraldi: 16-iyun 2022-yil.
6. ↑  *United States Census Bureau.* „Census of Population and Housing". Qaraldi: 11-sentabr 2013-yil.
**Hallowell** (talaffuzi: *Xellouell*) — AQShning Maine shtatida joylashgan shahardir. 2020-yilgi aholini roʻyxatga olishda aholi soni 2 570 kishini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

Hallowell shahri 44°17′12″N 69°47′52″W﻿ / ﻿44.28667°N 69.79778°W﻿ / 44.28667; -69.79778GO (44,286802, −69,797884) koordinatalarda joylashgan.

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 6.09 kvadrat mil (15.77 km2) tashkil qiladi, shundan 5.88 kvadrat mil (15.23 km2) quruqlik va 0.21 kvadrat mil (0.54 km2) suvdan iborat.

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1910** | 2 864 |  | — |
| **1920** | 2 764 |  | −35% |
| **1930** | 2 675 |  | −32% |
| **1940** | 2 906 |  | 86% |
| **1950** | 3 404 |  | 171% |
| **1960** | 3 169 |  | −69% |
| **1970** | 2 814 |  | −112% |
| **1980** | 2 502 |  | −111% |
| **1990** | 2 534 |  | 13% |
| **2000** | 2 467 |  | −26% |
| **2010** | 2 381 |  | −35% |
| **2020** | 2 570 |  | 79% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

Demografiyasi
-------------

2010-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 2 381 kishi, 1 193 xonadon va 556 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — 156.3/km² ni tashkil qiladi. Shaharning irqiy tarkibi 95,5% oq tanli, 0,7% afro-amerikaliklar, 0,5% tubjoy amerikaliklar, 1,5% osiyoliklar, 0,1% boshqa irqlardan va 1,7% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 1,1 foizini tashkil etadi.

Shaharda 1 193 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 17,5 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 36,3 foizi er-xotinlar, 6,9 foizi eri boʻlmagan ayollar, 3,4 foizida xotini boʻlmagan erkaklar va 53,4% oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 45,8 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 20,2 foizida esa 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 59 500 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 73 510 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 47 381 dollarni, ayollarniki esa 25 139 dollarni tashkil qilgan. Shaharning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi 41 687 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 5,4 foizi va aholining 6 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 15,6 foiz 18 yoshgacha boʻlganlar va 2 foiz 65 yoshdan oshganlar qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Census - Geography Profile: Hallowell city, Maine".  United States Census Bureau. Qaraldi: 8-yanvar 2022-yil.
2. ↑  „US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990".  United States Census Bureau (12-fevral 2011-yil). Qaraldi: 23-aprel 2011-yil.
3. ↑  „US Gazetteer files 2010".  United States Census Bureau. Qaraldi: 23-noyabr 2012-yil.
4. ↑  „Census of Population and Housing".  Census.gov. Qaraldi: 4-iyun 2015-yil.
5. ↑  „U.S. Census website".  United States Census Bureau. Qaraldi: 23-noyabr 2012-yil.
**Misr gʻoʻzasi** — uzun tolali peru gʻoʻzasi navlarining bir yillik ekologi k guruhi. Koʻp yillik peru gʻoʻzasi shakllari Amerika (Peru)dan Misrga (1818—20) keltirilgan va bu yerda Misrning mashhur ingichka tolali Ashmuni (1863—65), Afifi (1887), Yanovich va boshqa gʻoʻza navlarini yaratishga asos boʻlgan. 1928—29 yillarda Tojikiston, Turkmaniston va Oʻzbekistonda M.gʻ. navlari ekilishi natijasida Oʻrta Osiyo respublikalarining jan. hududlarida bu gʻoʻza navlaridan yuqori hosil olish imkoniyati borligi anik,landi. 1932—33 yil lardan boshlab yakka tanlash usuli bilan yaxshilangan Pima, keyinchalik Maarad navlari ekila boshladi. 1935-yilda, M.gʻ.ning Yanovich navidan yakka tanlash asosida Yoʻlatan seleksiya st-yasi (Turkmaniston)da Oʻrta Osiyoda birinchi 2IZ ingichka tolali gʻoʻza navi yaratildi va 1938-yildan Turkmaniston va Tojikistonda rayonlashtirildi. M.gʻ. yuqori hosildorligi, tezpisharligi, soʻruvchi zararkunandalar va zamburugʻli kasalliklarga chidamliligi bilan ajralib turadi. M.gʻ. tolasi nihoyatda qimmatbaho boʻlib, bitta koʻsak vazni 2,5— 4,0 g, shtapelmassa uz. 37–44 mm (qarang Ingichka tolali gʻuza).

Abdumavlon Abdullayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Miskin Qilich** (taxallusi; asli ismi Mulla Qilich; taxminan 1847, Xiva — 1906, Goʻron) — turkman xalq shoiri, bastakor va sozanda. Buxoro madrasasida tahsil olgan. Shoirning qoʻshiqlari xalq oʻrtasida shuhrat topgan. Uning qoʻlyozmalari saqlanmagan, 100 ga yaqin ishqiy, axloqiy, ijtimoiy mavzulardagi qoʻshiklari, "Botir Na-pis", "Bekzoda Qurbon", "Tovqi" dostonlari shogirdlari va xalq qoʻshiqchilaridan yozib olingan. "Topmadim", "Nishon", "Oppoqqina", "Gʻamzang oʻqi", "Dogʻlar", "Yangligʻ" singari sheʼrlarida xalqning ogʻir ahvoli tasvirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |