recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Avliyo Frensisning saqlanib qolgan eng qadimiy tasviri 1228-yil martidan 1229-yilning martigacha boʻlgan Benediktin Subiako abbatligining kirish eshigi yaqinidagi freskadir. U stigmatasiz tasvirlangan, ammo tasvir diniy tasvirdir, portret emas .
 
**Jovanni di Pietro di Bernardone** (1181 - 1226 yil 3 oktyabr) yashab o'tgan , **Frensis Assizi** OFM nomi bilan tanilgan ( italyancha: *Francesco d'Assisi* lotincha: *Franciscus Assisiensis* ), Fransiskanlarga asos solgan italyan mistik va katolik keşişi edi. U sayohatchisifatida qashshoq hayot kechirgan insonlarni ilhomlantirgan. Ushbu shaxs Xristianlikdagi eng hurmatga sazovor shaxslardan biri   Frensis 1228-yil 16-iyulda Papa Gregori IX tomonidan kanonizatsiya qilingan. U odatda jigarrang tasvirlangan, beliga uchta tugun bilan arqon bog'langan bo'lib, qashshoqlik, poklik va itoatkorlik haqidagi uchta fransiskaning qasamini ramziy qiladi. Ushbu uch narsa insonlarni ilhomlantirgan va qasamini ramziylashtirgan.

1219 yilda **Fransis Assizi** sulton al-Komilni dinga aylantirish va beshinchi salib yurishi mojarosiga chek qoʻyish maqsadida Misrga bordi. 1223 yilda u Greccioda yillik Rojdestvo bayramining bir qismi sifatida birinchi jonli tug'ilish sahnasini uyushtirdi.  Xristian an'analariga ko'ra, 1224 yilda Frensis stigmatani diniy ekstazda serafik farishtaning paydo bo'lishi paytida oldi

Manbalar
--------

1. ↑  Brooke 2006. sfn error: no target: CITEREFBrooke2006 (help)
2. ↑  Delio 2013. sfn error: no target: CITEREFDelio2013 (help)
3. ↑  Brady & Cunningham 2020. sfn error: no target: CITEREFBradyCunningham2020 (help)
4. ↑  Tolan 2009. sfn error: no target: CITEREFTolan2009 (help)
5. ↑   „Francis of Assisi",*The Oxford dictionary of the Christian church* Cross:. New York: Oxford University Press, 2005. ISBN 0199566712.
6. „Saint Francis of Assisi". *Franciscan Media*. Qaraldi: 20-mart 2019-yil.

1. ↑
**Gʻani Abdullo** (1912-yil 27-fevral, Samarqand – 1984-yil Dushanbe) – tojik sovet dramaturg va shoiri. Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist (1965). Tojikiston SSR Rudakiy nomidagi Davlat mukofoti laureati.

Hayoti
------

1912-yil 27-fevralda Samarqandda tojik Abdullojon Abdulxoliq savdogar oilasida tugʻilgan. Gʻani bolaligida ham uy teatri uchun pyesalar yozgan va ularni oʻzi sahnalashtirgan. 1932-yilda Oʻzbekiston pedagogika akademiyasining adabiy fakultetini tugatgan. Keyin u Stalinobodga koʻchib oʻtdi va u yerda Tojikiston SSR Xalq taʼlimi komissarligida ishladi. 1934-yilda u Tojikiston Yozuvchilar uyushmasiga qoʻshildi, keyinchalik uning masʼul kotibi boʻldi. Lahuti nomidagi Tojikiston teatri adabiy boʻlimining rahbari boʻlib ishlagan. Adib 1984-yilda Dushanbe shahrida vafot etgan.

Ijodi
-----

Uning ijodiy faoliyatining boshlanishi oʻtgan asrning 30-yillari boshlariga toʻgʻri keladi. „Qurilish yulduzlari" (1932), „Toʻy nomi bilan" (1933) sheʼriy toʻplamlari Toshkentda nashr etilgan. 1935-yilda Dushanbeda uning tojikcha sheʼrlar toʻplami „Sado" va „Ikki sohil" qissasi nashr etildi. Bu davrda uning bir qancha ilmiy maqolalari chop etildi. Ulardan biri „Jalol Ikromiy va uning ijodi" (1933). Shundan soʻng adib sahna asarlari yozishni boshladi. „Vahsh" dramasi muallifi (1933); ikkinchi varianti „Vadii baxt" (1934), „Rustam va Suhrob" (hammuallif Pirmuhammadzoda, 1935), „Vose isyoni" (1936), „Tong otguncha" (1949), „Inson shaʼni" (1956), „Qoʻshiq Kuhsor", „Boʻron" (Shamsi Qiyomov hammuallifi, 1957), „Hurriyat" (1964), „Biz dunyo tomonidanmiz" (1965), „Jomiy va Navoiy" (1969), „Inqilob askarlari" (1971), „Muhabbat faryodi" (1975), „Umid yulduzlari" (1975, Shirinsho Shotemurov haqida), „Maʼrifat shami" (1978, S. Ayniy haqida), „Murgʻi sahar" (1980, A. Lohuti haqida), „Ruxshona" (1982). 1972-yilda „Hurriyat" va „Inqilob askarlari" dramalari uchun Tojikistonning Rudakiy nomidagi Davlat mukofoti sovrindori boʻlgan. Uning eng yaxshi asarlari „Hurriyat" (1972) toʻplamida jamlangan. Rus va jahon yozuvchilarining koʻplab asarlari, jumladan, Ostrovskiyning „Begunoh qiz" pyesasi, Simonovning „Bizning shaharchalik yigit", Korneychukning „Aflotun Krechet", Jabborlining „Olov kelin", Taxurning „Qurbonlik", Drayzer va boshqalarning „Aldov tuzogʻi" asarlarini tojik tiliga tarjima qilgan. Uning koʻplab asarlari rus, oʻzbek va boshqa tillarga tarjima qilingan va sahnalashtirilgan. Thakur, Gorkiy, Drayzer, Ostrovskiy, Simonov, Korneychuk va boshqalarning asarlarini ham tojik tiliga tarjima qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Kratkaya literaturnaya ensiklopediya"
2. ↑  Slovo ob otse[*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  Istoriya odnoy jenщini[*sayt ishlamaydi*]
*Samandar Toirov Tur soʻzining boshqa maʼnolari uchun Tur maqolasiga qarang.*

**Tur** biologik sinflantirishdagi asosiy birliklardan biridir. Odatda bir-biri bilan chatisha oladigan va nasldor avlod qoldiradigan organizmlar guruhiga tur, deb aytiladi. Koʻp hollarda bu taʼrif aniq boʻlsa-da, DNK yoki morfologiyaga asoslangan boshqa taʼriflar ham ishlatiladi. Turlar oʻz navbatida ostturlarga boʻlinishi mumkin.

Oʻsimlik va hayovnlarning odatiy ismlari ularning turini bildirishi mumkin: masalan, "arslon", "morj" va "Kofir daraxt" nomlari mos turlarni bildiradi. Biroq bu doim ham shunday emas: masalan, "bugʻu" 34 turdan iborat oilani bildiradi.

Havolalar
---------

  

  


|  |
| --- |
| **Taksonomiya** tahrirlash |
| Ustolam —
**Olam** —
Ostolam —
Usttip —
**Tip** —
Osttip —
Ustsinf —
**Sinf** —
Ostsinf —
Infrasinf —
Ustqator —
**Qator** —
Ostqator —
Infraqator —
Ustoila —
**Oila (biologiya)** —
Ostoila —
Ustqabila —
**Qabila** —
Ostqabila —
**Jins** —
Ostjins —
**Tur** —
Osttur —
Ustirq —
**Irq** —
Ostirq |
| Biologiya |


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4143113-3
* NARA: 10663903

 |
Koordinatalari: 37°35′21″N 61°51′09″E﻿ / ﻿37.5893°N 61.8525°E﻿ / 37.5893; 61.8525GO
**Gurbanguli hoji masjidi** (turkmancha: *Gurbanhuly-hajy metjidi*) — Maridagi masjidlardan biri. Mari viloyatining asosiy jomeʼ-masjidi. Masjid toʻrtta minorali.

Tarixi
------

Loyiha 2001-yilda ashxobodlik arxitektorlar Kakadjan va Durli Durdiyevlar tomonidan ishlab chiqilgan. Masjid mablagʻ yoʻqligi sababli uzoq muddatli qurilish sirasiga kirgan edi. 2007-yilda Marida boʻlib oʻtgan Xalq Maslaxati yigʻilishida Turkmaniston rahbari Mari viloyati aholisidan qurilishga yordam berish soʻrovini oldi. Gurbanguli Berdimuhamedov ushbu maqsadlar uchun Turkmaniston Prezidenti xayriya jamgʻarmasidan bir million AQSh dollari ajratish toʻgʻrisida qaror qabul qilganini maʼlum qildi. Masjid Turkiyaning „Kiliç Inşaat" firmasi tomonidan qurib bitkazildi. U 2009-yilning bahorida ochilgan va Turkmaniston prezidenti Gurbanguli Berdimuhamedov sharafiga dindorlarning xohishi bilan nomlangan. Ochilishda Turkmaniston Prezidenti shaxsan ishtirok etdi, masjid ochilishi sharafiga marosim dasturxoni — sadaqa berildi.

Arxitektura
-----------

Bino gumbazli zal va burchaklaridagi toʻrtta minoradan iborat. Har bir minoraning balandligi 63 metrni tashkil qiladi. Binoning tashqi qismi boʻylab chizilgan doira diametri ham 63 metrni tashkil qiladi. Namoz zali bir vaqtning oʻzida ikki yarim ming kishining namozda ishtirok etishi uchun moʻljallangan. Yuqori qavat ayollar uchun. Sakkizta ustun 24 metrli gumbazni ushlab turadi.

Ichki bezatishda marmar, rangli fayans koshinlari, gips, dekorativ mozaika va tosh oʻymakorligi ishlatilgan. Masjid bezaklarida Qurʼon suralari va anʼanaviy arabcha kalligrammalardan iborat boʻlgan relyef epigrafiyasi va Alloh taoloning nomi yozilgan xattotlar alohida oʻrin tutadi. Ular masjidning oq marmar jabhalarini ham bezatadi. Feruza gumbazlari mayolika bilan qoplangan va zarhal hilollar bilan bezatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Новая мечеть для жителей велаята | Obщestvo | Gundogar".  gundogar-news.com.
2. ↑  „Главная мечеть города Мары будет возведена в срок".
3. ↑  „В Мары открыта главная соборная мечеть велаята".
Minoraning g'arb tomondan ko'rinishi
 Juma masjidi minorasi
**Juma masjidi minorasi** — Xivadagi, tarixiy eski Ichan qalʼa shahridagi minora. Juma masjidi tarkibiga kiradi va YuNESKOning Jahon merosi ro'yxatiga olingan. Juma masjid minorasi Ota darvoza va Polvon darvozani bog‘lovchi ko‘cha markazida Juma masjidning shimolida joylashgan. Pishiq g‘ishtdan ortiqcha hashamsiz qurilgan. Ayrim joylarida koshinlardan belbog‘ shaklida bezak berilgan.

Bino
----

Minora Juma masjidining shimoliy tomonida joylashgan. Minora pishiq g'ishtdan bino qilingan. Turli xil bezaklarga ega. Poydevor qismida minoraning diametri 6,2 metrni tashkil qiladi. Balandligi 42 metr. Tepasi muqarnas va gumbazli sakkiz kamarli chiroq uslubida belgilangan. Minora 17-asrda eski minora o'rniga qurilgan. Bir asr o'tgach, 18-asr oxirida eski minora qulab tushgan. Qurilish ishlari Xiva xoni Avaz Muhammad inoq hukmronligi yillarida (hukmronligi 1790-1804) uning roziligi bilan xonlikdagi obro'li shaxslardan biri bo'lgan Abdurahmon Mehtar tomonidan, uning  xayr-ehson qilingan puli bilan Juma masjidining yonida qaytadan barpo etilgan. Masjid taxminlarga ko'ra 1788-yilda qurilishi boshlangan. Minora qurilishi ham shu davrga to'g'ri keladi. Minora yuqoriga tomon ingichkalashib boradi. Tepasiga sharafa va gʻishtdan dandana xoshiya belbogʻlar ishlangan.

Xivada bir-biridan 200 metr masofada sharqdan g'arbga qarab cho'zilgan masofada beshta minora bor. Juma masjidining minorasi ushbu besh minoraning markazida joylashgan. Juma masjidi minorasidan gʻarbda Kalta Minor va Shoh Qalandar Bobo majmuasi minorasi, sharqda Said Sholikorbiy majmuasi minorasi va Polvon qori minorasi joylashgan.

Minoradan    muazzin kuniga besh mahal   azon aytib, xalqni namozga chaqirgan.

Adabiyotlar
-----------

* Alexey Arapov: Die historischen Denkmäler Usbekistans. Taschenkt·Samarkand·Buchara·Chiva·Shahrisabz. SMI-ASIA, Taschkent 2016, ISBN 978-9943-17-075-9, Chiva, S. 92.


1. ↑  Абдуллаев, М*. Қадимий Хоразм тарихи ва Хоразм давлатчилиги*. Tошкент: «Ўзбекистон » нашриёти, 2019 — 83 bet.
2. ↑  Bobojonov D, Abdurasulov M*. Firdavsmonand shahar*. Xorazm Ma'mun akademiyasi nashriyoti 2008 — 56 bet.
3. ↑  „Juma masjidi". Qaraldi: 23-oktyabr 2023-yil.
2008-yilda AQSh qo'shinlari Qal'a-i-Jangi devorlarini nazorat qilishmoqda.
**Qalʻa-i-Jangi** ( dariy / pushtu. قلعهِ جنگی ) — Afgʻoniston shimolidagi Mozori Sharif yaqinida joylashgan 19-asr qalʼasi. U 2001-yilda Qala-i-Jangi jangi deb nomlangan qonli Tolibon qo'zg'oloni joyi bo'lgani bilan mashhur bo'lib, unda kamida 470 kishi, jumladan Markaziy razvedka boshqarmasi agenti Johnny Micheal Spann halok bo'lgan. U Afgʻonistondagi urushning dastlabki bosqichlarida (2001–2021) Northern Alliance generali Abdul Rashid Dostumning harbiy garnizoni boʻlib xizmat qilgan.

Tarixi
------

Qal'ani 1889-yilda Afg'onistonni birlashtirgan birinchi hukmdor, 19-asrning "Iron Amir"i hisoblangan Abdurrahmon qurdirgan.  Oʻshanda yaqin atrofdagi qishloq nomi bilan Dehdadi nomi bilan atalgan.  U ingliz mablagʻlari hisobidan qurilgan boʻlib, u ham rus bosqinidan himoyalanish, ham oʻzbek qabilalarining qoʻzgʻolonlarini bostirish uchun moʻljallangan edi. Rahmon uni "Afg'onistonda qurilgan eng katta va eng kuchli qal'a" deb ta'riflagan. Uni qurish uchun 12 yil davomida 18 000 ishchi kerak bo'ldi.  1929-yilda 300 ga yaqin rus askarlari qal’a ichida 20 ming turkman tomonidan qamal qilingan.  Qala-i-Jangi nomi qal’aga 1940-yillargacha berilmagan bo‘lsa kerak.  Ruslar Dostum koʻmagida 1979-yilgi bosqindan keyin yana uni egallab oldilar. Mujohidlar 1981-yilda Qala-i Jangiga hujum qilib, 170 nafar sovet tarafdori afg‘on askarini yo‘q qilishgan. Tolibon 1994-yildan 2001-yilgacha qal'ani ko'p vaqt bosib olgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Harnden, Toby, "First Casualty: The Untold Story of the CIA Mission to Avenge 9/11*. Little, Brown, 2021. p. 133*
2. ↑  Harnden, "First Casualty," p. 133
3. ↑  Stanton, Doug*. 12 Strong (previously published as "Horse Soldiers"*. New York City: Pocket Books, 2018. ISBN 978-1-5011-7995-2.
4. ↑  Harnden, "First Casualty," p. 134
5. ↑  Harnden, "First Casualty," p. 134
LEVENGUK (Leeuwenhoek) Antoni van (1632.24.10 - Delft - 1723.26.8) — golland tabiatshunosi, ilmiy mikroskopiya asoschisi, London qirollik jamiyati aʼzosi (1680-yildan). Optik shishalarni silliqlash sanʼatini egallagan (deyarli 300-marta kattalashtiradigan linzalar tayyorlagan). Oʻzi tayyorlagan linzalar yordamida birinchi boʻlib mikroskopik organizmlar (xususan, bakteriyalar), qonning kapillyarlarda harakatlanishi, eritrotsitlar, alohida oʻsimlik va hayvon hujayralari, tuxum va murtakni kuzatgan; muskul toʻqimasi, oʻsimlik va hayvonlarning organlari va boshqa qismlarini tasvirlab bergan. Birinchi marta oʻsimlik zararkunandalari — shiralarda partenogenez tasvirlagan. S. Gam bilan birgalikda odam va hayvonlar spermatozoidlarni tasvirlab bergan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rashidov Gʻulomqodir Rashidovich** (1926.6.7, Toshkent - 2020.1.08. Toshkent) — tarixchi olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989), tarix fanlari doktori (1966), professor (1973). Oʻrta Osiyo universitetining tarix fakultetini tugatgan (1948). Shu universitetda katta oʻqituvchi (1951—54), Oy-bek nomidagi Oʻzbekiston xalklari tarixi muzeyining direktori (1952— 60, 1986—92), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi tarix va arxeologiya institutida katta ilmiy xodim (1960—67), Oʻzbekiston shaharlari tarixi sektorining mudiri (1967— 86), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyi direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari (1992—97). R.ning ilmiy ishlari Oʻzbekistonning 20-asr 1-yarmidagi tarixi, shaharlar tarixi, shu jumladan, Toshkentning zamonaviy tarixiga bagʻishlangan.

1926-yil 6-iyulda Toshkent shahrining Beshyog'och dahasida tavallud topgan. 1943-yil O'rta Osiyo davlat universitetining tarix fakultetiga o'qishga kirgan. Ilmiy faoliyatini 1960-yildan O’zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasida boshlagan. 1967-1986-yillar davomida Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Tarix institutining "Shaharlar tarixi" bo'limi mudiri, 1960, 1986-1992-yillarda O'zbekiston tarixi davlat muzeyi direktori vazifasida faoliyat ko'rsatgan.

Ilmiy faoliyati davomida O'zbekiston shaharlarining tarixini o'rganishga katta e'tibor berdi. 1960-1980-yillarda ko'pgina shaharlar tarixi, ularning jamiyatdagi ahamiyatiga oid ilmiy tadqiqotlar olib borildi. Uning rahbarligida Toshkent, Samarqand, Xorazm, Andijon, Qo'qon va boshqa shaharlar tarixini o'zida aks ettiruvchi qator ilmiy nashrlar chop etildi. Qadimgi shaharlar bilan bir qatorda XX asrda tashkil topgan shaharlar tarixi bo'yicha ham katta izlanishlar olib bordi. Olimning sa'y-harakati bilan Olmaliq, Bekobod, Chinoz, Navoiy, Boysun, Yangiyer, Guliston kabi o'nlab yangi shaharlar tarixini yaratildi.

O'zining muzeydagi faoliyati davomida muzey ekspozitsiyasini takomillashtirish, muzeyshunoslikka oid ilmiy asarlar nashr etish, muzey fondlarini boyitishda alohida faollik ko'rsatdi.

G'.Rashidov 160 dan ortiq ilmiy nashrlar, 300 dan ortiq maqolalar chop etgan. Shuningdek, uning rahbarligida 30 dan ortiq fan doktori va nomzodlari muvaffaqiyatli himoya qildi. O'zining ilmiy-pedogogik faoliyati davomida Toshkent irrigatsiya va qishloq xo'jaligini mexanizatsiyalash muxandislari instituti, Toshkent temir yo'l transporti muhandislari institutida talabalarga O'zbekiston tarixidan saboq berdi.

Bugungi kunda G'.Rashidovning ko'plab shogirdlari uning ilmiy maktabi davomchisi sifatida faoliyat ko'rsatmoqdalar.
Tarix fanlari doktori, professor, O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan fan arbobi Rashidov G'ulomqodir Rashidovich 2020-yil 1-avgust kuni 94 yoshida vafot etdi.

Manbalar
--------

* Qadimiy va navqiron shahar, T. 1995.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Imorat bobo maqbarasi majmuasi** – Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. 1795-yilda qurilgan. Bino Xorazm viloyatining Xonqa tumani markazida joylashgan. Bino davlat mulki hisoblanib, Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida boshqariladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli "Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq Imorat bobo maqbarasi majmuasi garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar sirasiga kiritildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli qarori". 25-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2023-yil 19-oktabr.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zonaviy nazariya** — kristall panjaraning davriy maydonida harakatlanayotgan valent elektronlar toʻgʻri-sidagi nazariya; qattiq jism kvant mexanikasining asosiy boʻlimlaridan biri. Z. n. asosini F. Blox (1928) va fransuz fizigi L. Brillyuen (1930) yaratdi.

Qattiq jismning elektr, optik, mexanik, issiklik va magnit xossalari valent elektronlarga bogʻliq boʻladi. Maʼlumki, atomda elektron bir necha muayyan energetik holatga ega, shunga moye ravishda bir necha energiya zonasi vujudga keladi. Ammo baʼzi zonalar ustma-ust tushishi ham mumkin. Har bir zonadagi satxlar soni kristall panjaradagi atomlar soni N ga teng. Bu satxlarda elektronlar Pauli prinsi-pita muvofiqjoylashadi. Endi elektronlar ayrim atomga emas, balki butun kristallga tegishli boʻlib qoladi. Metallarda tegishli atomning valent elektroni energetik sathidan hosil boʻlgan energiyalar zonasi elektronlar bilan chala toʻladi. Tashqi elektr maydoni taʼsirida bu zonadagi elektronlar yuqoriroqdagi boʻsh sathlarga oʻtadi va elektr tokini oʻtkazishda ishtirok etadi. Kristalldagi butunlay toʻlgan zonalar valent z o nal ar, chalatoʻlgan va boʻsh zonalar oʻtkazuvchanlik zonalari deb ataladi.

Temperatura mutlaq noldan yuqori boʻlganda issiklik harakati oqibatvda valent zonadagi elektronlarning bir qismi boʻsh zonaga (oʻtkazuvchanlik zonasiga) oʻtadi va tashqi elektr maydoni taʼsirida tezlashib, elektr toki hosil qilishda ishtirok etadi. Elektronlardan boʻshagan joylar ("kovaklar") ham tok oʻtkazishda qatnashadi. Temperatura mutlaq nolga teng boʻlganda valent zonada boʻsh oʻrinlar boʻlmagani uchun tashqi elektr maydoni bundagi elektronlarni tezlashtira olmaydi (tartibli harakatga keltira olmaydi) va tok hosil boʻlmaydi.

Z. n. natijalari qattiq jismning koʻpgina muhim qonuniyatlari va xossalarini tushuntirishga imkon beradi hamda xoz. zamon metallar, yarim-oʻtkazgichlar va dielektriklar fizikasining rivojlanishiga asos boʻladi.


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yakub Kolas haykali** — Belarus xalq shoiri Yakub Kolas sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik (Minsk).

Tarixi
------

1972-yilda (tavalludining 90-yilligiga bagʻishlab) Yakub Kolas maydonining markaziy qismida Yakub Kolas va uning asarlari qahramonlarining haykallari oʻrnatildi.

Tavsifi
-------

Minskning yuragidan unchalik uzoq boʻlmagan joyda bir vaqtlar Komarovskaya deb nomlangan maydon joylashgan. Bir paytlar bu yerda ikki yoʻlning ayrilishi bor edi, ulardan biri Polotsk tomonga, ikkinchisi esa Moskva tomonga olib borardi. Biroz vaqt oʻtgach, maydon nomi oʻzgartirilib, ulugʻ adib — Yakub Kolas nomi bilan atala boshlandi. 16-yil oʻtgach, yozuvchining oʻziga haykal oʻrnatildi.

Yakub Kolas haykali uning 90-yilligi munosabati bilan oʻrnatilgan. Yodgorlikning kompozitsiyasi uchta haykal guruhidan iborat. Markazda mashhur belarus shoiri Yakub Kolas oʻtiribdi. U oʻychan, boshini qoʻliga tiragan holda va yelkasida palto bilan tasvirlangan. Baʼzilar buni juda katta deb hisoblashadi, chunki haykal balandligi sakkiz metrni tashkil qiladi. Asosiy yodgorlikning ikki tomonida uning adabiy qahramonlari gavdalanadi: Ded Talash va Simon Muzika. Yodgorlik nozik oq qayinlar va koʻk archalar ekilgan kichik maydonda joylashgan boʻlib, shu bois yilning istalgan vaqtida ajoyib koʻrinadi. Yonlarda javdar boshi sifatida uslub berilgan kichik favvoralar mavjud. Bu yerda yoshlar yigʻilib dam olishadi, shahar mehmonlari suratga tushishadi. Kompozitsiya ustida SSSR haykaltaroshi Zair Isaakovich Azgur ishlagan.

* 
* Fayl:Belarus-Minsk-Yakub Kolas Square-5.jpg
* Fayl:Belarus-Minsk-Yakub Kolas Square-3.jpg

Ansambl mualliflari
-------------------

* Haykaltarosh Z. Azgur
* Meʼmorlar:
* Y. Gradov
* G. Zaborskiy
* L. Levin.

Manbalar
--------

1. ↑  „Памятник Якубу Коласу (на площади Я. Коласа, Минск)". 24-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-iyun 2011-yil.

Havolalar
---------

* Pamyatnik Yakubu Kolasu Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-07-24). // „Minsk stariy i noviy"
* Yakub Kolas i ego geroi: v pamyati i v bronze Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-12-25). // Interfaks
**Aleksandr Ivanovich Bedritskiy** (1947-yil 10-iyul, Angren, Oʻzbekiston SSR) – Rossiya Federatsiyasi Prezidentining iqlim oʻzgarishi masalalari boʻyicha maslahatchisi (2009–2018). 1993-yildan 2009-yilgacha Rossiya Gidrometeorologiya va atrof-muhit monitoringi federal xizmati (Rosgidromet) boshligʻi boʻlgan.

Tarjimai holi
-------------

1975-yilda Toshkent aloqa elektrotexnika institutini tamomlagan.

1980–1992-yillarda Oʻzbekiston respublika gidrometeorologiya boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari boʻlib xizmat qilgan.

1992–1993-yillarda Rossiya Federatsiyasi Ekologiya va tabiiy resurslar vazirligining Gidrometeorologiya va atrof-muhit monitoringi qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosari boʻlgan.

Bedritskiy 1993-yilda Rogidrometni boshqargan va 1998-yil iyun va noyabr oylarida Sergey Kiriyenko va Yevgeniy Primakovning idorasida yana Rosgidromet rahbari lavozimiga tasdiqlangan.

2003-yilda Aleksandr Bedritskiy Butunjahon meteorologiya tashkiloti prezidenti etib saylandi. 2007-yilda ikkinchi toʻrt yillik muddatga qayta saylandi. 1978-yildan buyon Butunjahon meteorologiya tashkiloti, boshqa xalqaro tashkilotlar faoliyatida hamda ekologiya konventsiyalari ishtirokchilari konferensiyalarida, shuningdek, ikki va koʻp tomonlama shartnomalarda faol ishtirok etib kelmoqda. U 1993-yil may oyidan boshlab Rossiya Federatsiyasining Butunjahon meteorologiya tashkilotidagi doimiy vakili boʻlib faoliyat yuritgan.

Aleksandr Chernobil AESdagi avariya oqibatlarini bartaraf etishda ishtirok etgan.

2009-yil 27-noyabrdan 2018-yil 22-iyungacha Rossiya Federatsiyasi Prezidentining iqlim oʻzgarishi masalalari boʻyicha maslahatchisi boʻlgan.

2010-yil 25-yanvardan 2018-yil 18-iyulgacha Rossiya Federatsiyasi Prezidentining iqlim masalalari boʻyicha maxsus vakili boʻlib faoliyat yuritgan.

Oilasi
------

Aleksandr uylangan va uning uchta oʻgʻli va toʻrtta nevarasi bor.

Manbalar
--------

* Rossiya Federatsiyasi Prezidentining maslahatchisi Aleksandr Ivanovich Bedritskiy Rossiya Federatsiyasi Prezidentining veb-sayti
* Bedritskiy Aleksandr Ivanovich realeconomy.ru veb-saytida
* Rogidromet rahbari nafaqaga chiqdi
**Shuʻba korxona** — huquqiy jihatidan mustaqil, lekin ustav kapitalida boshqa (asosiy) xoʻjalik jamiyati yoki shirkatning hissasi yuqori boʻlgan xoʻjalik jamiyati. Shoʻba korxona muassisi uning ustavini tasdiqlaydi va ayrim boshqaruv, shu jumladan nazorat funksiyalarini oʻzida saqlab qoladi. Shoʻba korxona aksiyadorlik jamiyati yoki masʼuliyati cheklangan jamiyat boʻlishi mumkin. Shoʻba korxona tashkil etish asosiy korxona oʻzining tuzilmaviy boʻlinmasi yoki mulkiy majmuasi negizida; asosiy korxonani qayta tashkil etish jarayonida oʻz tarkibidan ajratib chiqarish; xoʻjalik jamiyati yoki shirkat tomonidan aksiyadorlik jamiyati aksiyalari nazorat paketini yoki masʼuliyati cheklangan jamiyat ustav kapitalidagi tegishli hissani sotib olish shakllarida boʻlishi mumkin. Shoʻba korxonaning asosiy korxona bilan oʻzaro munosabatlarining muhim xususiyati shundaki, Shoʻba korxonaning asosiy korxonaga yoki asosiy korxonaning Shoʻba korxonaga mablagʻlarni qaytarib olmaslik bilan oʻtkazishi soliqqa tortilmaydi.

Sho‘ba xo‘jalik jamiyati o‘zining asosiy jamiyati (shirkati)ning qarzlari bo‘yicha javob bermaydi.
Asosiy jamiyat (shirkat) aybi bilan sho‘ba xo‘jalik jamiyati nochor (bankrot) bo‘lib qolgan taqdirda, asosiy jamiyat (shirkat) uning qarzlari bo‘yicha subsidiar javobgar bo‘ladi.
Sho‘ba xo‘jalik jamiyati ishtirokchilari (aksiyadorlari) asosiy jamiyatdan (shirkatdan) uning aybi bilan sho‘ba jamiyatga yetkazilgan zararni to‘lashni, agar qonunda boshqacha tartib belgilangan bo‘lmasa, talab qilishga haqli.

Manbalar
--------

1. ↑  „What Is the Difference Between a Subsidiary & a Sister Company?".
2. ↑  „Subsidiary - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary".  Merriam-webster.com. Qaraldi: 15-yanvar 2015-yil.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

Andoza:O'z FK

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4124317-1
* NDL: 00566141
* NKC: ph292476

 |
**Oʻmar Jaqsiliq Muqashuli** – siyosiy arbob, Sharqiy Qozogʻiston viloyati hokimining oʻrinbosari (2013-2016), Almati viloyati hokimining oʻrinbosari (2016-2018), Oʻskemen shahrining hokimi (2018-yil avgustdan).

Biografiyasi
------------

### Bilimi

Abay nomidagi Almati davlat universiteti (2001), Qozoq innovatsiya gumanitar universiteti (2010).

### Mehnat faoliyati

2001-2005 - Qozogʻiston Respublikasi Madaniyat, axborot va ommaviy kelishuv vazirligining yetakchi mutaxasisi, bosh mutaxasis.

2007-2009 - Qozogʻiston Respublikasi Moliya vazirligida mutaxasis.

2009-2010 - Sharqiy Qozogʻiston viloyati hokimining ordamchisi.

2010-2011 - Sharqiy Qozogʻiston viloyati ichki siyosat bosqarma boshligʻining oʻrinbosari, boshligʻi.

2011-2013 - Sharqiy Qozogʻiston viloyati madaniyat boshqarmasining boshligʻi.

2013-2016 - Sharqiy Qozogʻiston viloyat hokimining oʻrinbosari.

2016-2018 - Almati viloyat hokimining oʻrinbosari.

2018-yil avgust oyidan - Oʻskemen shahrining hokimi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  „Омар Жаксылык Мукашулы (персональная справка)". Qaraldi: 4-yanvar 2018-yil.
2. ↑  „Жақсылық Омар Өскемен қаласына әкім болып тағайындалды".  Kazinform (20-avgust 2018-yil). 20-avgust 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-avgust 2018-yil.
**Chumoli kislota** — bir asosli oddiy karbon kislota, HCOOH; oʻtkir hidli rangsiz suyuqlik; suyuqlanish temperaturasi 8,4 °C, qaynash temperaturasi 100,7 °C, zichligi 1,2126 g/sm3 (20 °C-da). Suv, spirt va efir bilan yaxshi aralashadi. Alifatik uglevodorodlarda erimaydi, benzol, toluol va S14 da eriydi, suv bilan azeotrop aralashma (qaynash temperaturasi 107,3 °C; 77,5% Chumoli kislota) hosil qiladi. Badanga tegsa kuydiradi. Yogʻ kislotalarining ichida eng oʻtkiri. Qoraqaragʻay bargida, baʼzi mevalarda, asalari va chumolining qorin qopchasida archa va qichitqio't(karapevo)da boʻladi Insonlarni qon va muskulida ham uchraydi. (17-asrda dastlab chumolidan topilganligidan Chumoli kislota nomi berilgan). Chumoli kislota qizdirilganda SO2 va N2 ga ajraladi. Butanning suyuq fazada oksidlanishi natijasida va sirka kislota ishlab chiqarishda oraliq mahsulot sifatida hosil boʻladi. Sanoatda qattiq NaOH bilan SO ni birbiriga taʼsir ettirib hosil qilingan natriy formiat HCOONa ni sulfat kislota bilan parchalab olinadi. Toʻqimachilik sanoatida, teri oshlashda, katalizator tayyorlashda, murakkab efirlar sintezida, sharbatlarni konservalash va boshqalarda ishlatiladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Tvorog va qaymoqli tort
**Tvorog va qaymoqli tort** (nemis. Käsesahnetorte yoki nem. Quark-Sahnetorte) — Germaniya va Avstriyada mashhur yumshoq tvorog bilan sariyog ' nachinkali yuqori qatlami bilan yupqa nur pechene yoki vena kek ustida tort. Germaniya oziq-ovqat qonunchiligiga koʻra, qaymoqli tort kamida 20 % kremni oʻz ichiga olishi kerak. Pishloqli pirog yoki tort bilan taqqoslaganda, qaymoqli krem torti yengilroq va nozikroq toʻldirishga va yanada mazali taʼmga ega.

Klassik tvorog va qaymoqli tort ikki kekdan iborat boʻlib, oq va limon taʼmiga ega va uni toʻldirish yogʻsiz yumshoq tvorog, koʻpirtirilgan qaymoq, jelatin, shakar, limon sharbati va qobiqdan iborat. Tort shakar kukuni yoki qaymoq bilan bezatilgan. Tort muzlatgichda muzlatish uchun bir necha soat kerak boʻladi. Koʻpincha tvorog va qaymoqli pirojniyda konservalangan mandarinlarning mevali qatlami mavjud. Meva va berry pishloq va krem tortlari uchun turli xil retseptlar mavjud, ularning yorqin rangi endi ikkinchi tort bilan qoplanmaydi, masalan, malina, marakuyya yoki chinnigullar bilan. Porsiyaga qadoqlangan tvorog va qaymoqli tort muzlatgichda uch oygacha saqlanishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Duden: Kä­se­sah­ne­tor­te(olm.)
2. ↑  Leitsätze 2016 — Deutsches Lebensmittelbuch: Erarbeitet und beschlossen von der Deutschen Lebensmittelbuchkommission beim Bundesministerium für Ernährung und Landwirtschaft. Behr’s Verlag DE, 2016, ISBN 978-3-95468-446-5, S. 59
3. ↑  brigitte.de: Tvorojno-slivochniy tort(olm.)
4. ↑  Die Welt: Vozdushno lyogkiy ili vkusno tyajyoliy(olm.)
5. ↑  Claus Schünemann, Günter Treu: Technologie der Backwarenherstellung. Fachkundliches Lehrbuch für Bäcker und Bäckerinnen. 10. Auflage. Gildebuchverlag, Alfeld / Leine 2009, ISBN 978-3-7734-0150-2, S. 359
6. ↑  Brigitte: Tvorojno-slivochniy tort(olm.)
7. ↑  einfachbacken.de: Tvorojno-slivochniy tort s mandarinami(olm.)
8. 1 2  Frankfurter Rundschau: Tak jelatin derjit formu tortov i kremov(olm.)
9. ↑  backen.de: Tvorojno-slivochniy tort(olm.)

Havolalar
---------

* Vena krem pishloqli tort retsepti
* oetker.de: Retsept(olm.) )
**Dastin Cherniawski** (1981-yil 22-sentyabrda, Edmonton, Alberta shahrida dunyoga keladi) – Kanada futbol ligasida Saskachevan Roughriders jamoasida sobiq professional Kanada futboli himoyachisi sifatida oʻynagan. Dastin 2005-yilgi CFL loyihasining 5-raunda 39-oʻrinni egallagan.

2005-yilda umumiy mavsum davomida 17 ta oʻyinda va 1 ta pley-off oʻyinida zaxira himoyachi boʻlgan, jamoasi safida himoyachi sifatida maydonga tushdi va muntazam mavsum davomida 19 ta kuchli jamoalarga qarshi oʻyinaydi.2006-yilda u barcha 18 oʻyinga tushgan va 18 ta jamoalar ustidan gʻalabaga erishgan. U ikkala pley-off oʻyinida, shu jumladan Gʻarbiy yarim finalda Kalgari Stampeders ustidan muvaffaqiyatli gʻalaba qozongan. 2007-yilda Cherniawski BC Lionsga qarshi tizzasidan jarohat oladi va 6 ta oʻyinni oʻtkazib yuborishga majbur boʻladi. 2007-yil 25-noyabrda Cherniawski Torontoda (Ontario) 95-Grey Cup musobaqasida Winnipeg Blue Bombers ustidan 23-19 hisobida gʻalaba qozonadi.

2008-yil 27-mayda u Birlashgan Arab Amirliklarining Dubay shahrida faoliyatini davom ettirish uchun CFLdagi faoliyatini yakunlashini eʼlon qildi. Hozirda esa Amirlik Amerika Futbol Ligasi (EAFL) jamoa egasi va bosh menejeri hisoblanadi.

Dastin 2002-2004-yillarda UBC Thunderbirds jamoasida oʻynaydi. 2004-yilda esa Kanada-Gʻarbiy Yulduzlar, 2 chi jamoasini Kanadalik boʻgani uchun tanlandi va Ontario shtatining Vindzor shahrida Sharq va Gʻarb yulduzlari turnerida ishtirok etadi. UBC Universitetni tijorat mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

Universitetdan oldin Dastin 1999-2001-yillarda Kanada oʻsmirlar futbol ligasida Edmonton Huskies jamoasida oʻynagan va bir nechta liga sovrinlarini qoʻlga kiritgan.

Manbalar
--------

* Dastin Cherniawski № 22, cfl.ca saytida, 2007-yil 5-avgustda olingan
**Qoʻlning qiyshiqligi** – Bu nuqsonning rivojlanishi mushaklarning paylari, bilakning bilak-kaft tomonidagi boylami, undan tashqari bilak va tirsak suyaklarining tugʻma toʻliq oʻsmasligi natijasida kelib chiqadi. Bilak suyagi oʻsmaganda (qoʻlning bilak suyak tomoniga qiyshiqligi)koʻp hollarda I barmoq va I kaft suyagi boʻlmaydi. Birinchi barmoq yaxshi oʻsmaganda kaftning ushlash qobiliyati buziladi. Koʻp hollarda qoʻl qiyshiqligi ikki tomonlama boʻladi. Bu esa bemorlarning oʻz oʻziga xizmat kilishini qiyinlashtiradi.

Qoʻl qiyshiqligini davolash
---------------------------

Jarrohlikk yoʻli bilan amalga oshiriladi. Soʻnggi yillarda Ilizarov, Gudushauri, Kalnberzlarning apparatlaridan faydalanilgan holda distratsion usul keng qoʻllanilyapti.

Bilak suyaklari tugʻma sintozi
------------------------------

Qoʻl suyaklari rivojlanishining kamdan-kam uchraydigan nuqsoni, bunda bemor bilagini rotatsiya qila olmaydi.

### Davolash

Asosan jarrohlik usulida: suyaklar sinostozini qirqish bilak suyagini uzunasiga ezeksiya qilish.

Madelung kasalligi
------------------

Bu nisbatan kamdan-kam uchraydigan tugʻma kasallik boʻlib, bilak kaft usti suyaklari boʻgʻimining nuqsoni oʻsishi bilan ajralib turadi. Notoʻgʻri oʻsish nuqsonning asta-sekin kattalashishiga olib keladi. Bu kasallik 13-16 yoshda koʻp uchraydi. Kasallik ikki tomonlama boʻlishi mumkin. Oʻgʻil bolalarga qaraganda qizlarda 4 marta koʻp uchraydi. Bu kasallik murakkab boʻlib, bilak-kaft usti suyaklari boʻgʻimining hamma tarkibiy qismlariga taʼsir qiladi. Xozirgi vaqtda Madelung kasalligi suyakning epifizar oʻsish sohasidagi togʻay displaziyasiga taalluqli deyiladi. Kasallik nayzasimon oʻzgarishlar bilan namoyon boʻladi. Qiyshiklik asta-sekin ogʻriqsiz zoʻrayib boradi. Lekin deformatsiya darajasi kuchayganda kaftning orqa tomonga bukilishi va bilakning supinatsiyasi cheklangan boʻladi. Orqa tomondan tirsak suyagining kaft usti suyaklari bilan birlashmagan boshchasining turtib chiqishi koʻzga tashlanadi. Bilak suyagi kaltalashgani uchun koʻprok deformatsiyaga uchraydi. Mexnat kobiliyati cheklangan boʻladi.

### D a v o l a sh

Faqat jarrohlikik yoʻli bilan davolanadi. Operatsiyani 14 yoshdan oldin qilish mumkin emas. Koʻproq tirsak suyagining boshchasi rezeksiya qilinadi. Bilak suyagi ponasimon osteotomiya qilinib, Ilizarov, Volkov-Oganesyan, Kalnberz Distraksion apparatlari bilan mahkamlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Adabiyotlar
-----------

* Travmatologiya i ortopediya. Travmatologiya i ortopediya. Yumashev G.S
* Shapovalov V. M. Gritsanov A. I. Yeroxov A. N. (red.) Travmatologiya i ortopediya
**Nisbiy haqiqat** – borliqni asosan to’g’ri aks ettirsa-da, obraz obyektga uncha mos emasligi bilan ajralib turadigan bilim. Nisbiy haqiqat to’g’ri, biroq noto’liq, taxminiy, vaqt va joyning ma’lum tarixiy shart-sharoitlari bilan cheklangan haqiqatdir. 

Nisbiy va mutlaq haqiqat bir-biri bilan chambarchas bog’liq. Nisbiy haqiqatlar bilish taraqqiyoti jarayonida rivojlanib, o’z chegarasi bo’lgan mutlaq haqiqatga yaqinlashadi.

Nisbiy va mutlaq haqiqat dialektikasi bizning bilimimiz atrofimizdagi olamni har tomonlama va aniq qamrab olishga intilib, qarama-qarshiliklarni echib, obyektiv borliqni yanada teranroq va mukammalroq aks ettirishini ko’rsatadi.  

Hozirgi zamon ijtimoiy amaliyotining barcha muammolari ong hodisasi bilan bog’liq. Ongning mohiyati va kelib chiqishi, ongning borliqqa munosabati muammosi falsafaning eng muhim masalalaridan biri bo’lib keldi va shunday bo’lib qolmoqda...

Ong bog’lovchi, boshlang’ich falsafiy tushuncha sifatida barcha ma’naviy va ruhiy shakllarni o’zida birlashtiradi. Ong-voqelikni aks ettirishning insongagina xos usuli- oily shakli, ijtimoiy in’ikosdir. Inikosning mohiyati va  asosiy shakllari… U inson bilan tashqi voqelikning o’zaro ta’siri natijasi, inson munosabatlarini tartibga solish va boshqarishning o’ziga xos shakli, subyektiv reallikdir. 

Ong voqelikni aks etgiribgina qolmay, balki uni yaratuvchisi hamdir.

Ong — ijtimoiy — madaniy, tarixiy hodisadir.

Ong insonning amaliy — o’zgartiruvchilik faoliyati asosida vujudga keladi va rivojlanadi. Ong – tafakkur va borliqning birligidir. 

Ong o’z mohiyatiga ko’ra murakkab tizim bo’lib, u xayol, xotira, iroda kabi shakllar orqali voqea bo’ladi.

Ong faoliyati bo’lgan xayol voqelikning mohiyatiga ko’ra umumlashgan holda idrok etish hodisasidir. 

Xayol tabiati murakkab, serqirra bo’lib, fanda hali yetarlicha o’rganilmagan. 

Xayol voqelikdan hamisha oldinda yuradi va uni olg’a etaklaydi. U fazo va vaqtda chegara bilmaydi.

Xayol odam tafakkurida muhim o’rinni egallaydi. Uning turli ko’rinishlari mavjud: tasavvur xayoli, ijodiy xayol, ixtiyoriy va ixtiyorsiz xayol; real va xom (puch) xayol.

Ongimizda in’ikos etilgan narsalar, hodisalar, jarayonlarni mustahkamlash, saqlab qolish va keyinchalik esga tushirishga **xotira** deyiladi. Hozirgi zamon fani axborotlar miyaning muayyan joylariga o’rnashib qolishi xotiraning asosiy sharti ekanini isbotlagan. Insonni o’ylash, fikrlash qobiliyati ham xotiraga kiradi. Inson xotirasiz hech bir faoliyatni amalga oshira olmagan bo’lur edi. Xotira insonning buguni, ertasini bilishida, uning erkin bo’lishida muxim omildir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Shirin (Sora) Yuldoshevna Meliyeva** (1921.25.2—Kattaqoʻrgʻon — 2001.16.4) — aktrisa, rejissor Oʻzbekiston xalq artista (1964). 1937-yildan Katta-qoʻrgʻon teatrida aktrisa, rejissor (1948— 78 yillar direktor). Sahnada Xonzoda, Hojiona ("Boy ila xizmatchi"), Xolisxon ("Xolisxon"), Maysara ("Maysaraning ishi"), Kime ("Nurxon"), Martena ("Zoʻraki tabib"), Agafya Tixonovna ("Uylanish"), Farmonbibi ("Kelinlar qoʻzgʻoloni"), Ona ("Qonli toʻy") kabi yuzdan ortiq obrazlar yaratgan. K.axramonlarning ichki ruhiy holatlarini yorqin va ishonarli talqin etish, turli qarashlar oʻrtasidagi ziddiyatlarni kuchli ehtiroslar orqali namoyish etish M. ijodiga xosdir. Rejissyor sifatida "Adolat" (I. Akromov), "Xolisxon" (Hamza), "Surmaxon" (B. Rahmonov), "Bahs" (M. Bayjiyev), "Ona" (S. Zunnunova), "Ogʻriq tishlar" (A. Qahhor) kabi spektakllarni sahnalashtirgan. "Elyurt hurmati" ordeni bilan taqdirlangan (1999).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Aktyor | *Aktyor yoki aktrisa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Co Adriaanse** (talaffuzi: *Ko Adrianse*; 1947-yil 21-iyul Amsterdam) – gollandiyalik futbolchi va futbol murabbiyi.

Faoliyati
---------

Co Adriaanse 6 yil De Voleykkers professional klubida oʻynagan (1964-yildan 1970-yilgacha), keyingi 6 yilni Utrextda (1970—1976) oʻtkazgan va 29 yoshida klubni tark etgan.

### Murabbiylik faoliyati

#### Ilk yillari

Murabbiylik faoliyatini 1979-yilda Zilvermeuen jamoasida boshlagan, 4 yildan soʻng Adrianse AZga skaut va yoshlar murabbiyi sifatida qoʻshilgan. Bir yil oʻtgach, 1984—1985-yilgi mavsumda u PEC Zwolle bilan ikki yillik shartnoma imzolagan va shartnoma tugaganidan keyin ADO Den Haag bilan xuddi shunday shartnoma imzolagan. Keyin Co 5 mavsum davomida Amsterdamning „Ajax" yoshlar jamoasi murabbiyi lavozimini egallagan.

### „Villem II"

Uning murabbiylik faoliyatidagi keyingi jamoasi Villem II boʻlgan. Birinchi chempionatda beshinchi oʻrinni egallaganidan soʻng, Adriaanse jamoa bilan ikkinchi oʻrinni egallagan va „Gollandiyada yil jamoasi" unvonini olgan. Bu esa turnir jadvalining eng quyi pogʻonasini egallashi bilan tanilgan jamoa Chempionlar ligasida ishtirok etishini anglatgan. Ammo Chempionlar ligasi Villem uchun katta toʻsiq boʻlgan va ular guruh bosqichidagi kurashni atigi 2 ochko bilan yakunlashgan („Spartak" va „Bordo" bilan durang oʻynashgan). Ushbu muvaffaqiyatsiz ishtirokdan soʻng, Co Adriaanse 2000-yil 20-mayda klubni tark etgan.

### „Ajax"

Adriaanse „Ajax"ga murabbiy sifatida qaytgan, ammo debyut mavsumida 3-oʻrinni egallaganidan soʻng, 2001-yilning 29-noyabrida ishdan boʻshatilgan. „Ajax"ning navbatdagi bosh murabbiyi Ronald Kuman jamoani 29-marta Gollandiya chempioniga aylantirgan.

#### AZ

2002-yilning noyabrida Co Adriaanse AZ klubi bilan shartnoma imzolagan. Birinchi mavsumda 10-oʻrinni egallagandan soʻng, keyingi mavsumda 5-oʻrinni egallab, jamoaga 2004—2005-yilgi UEFA kubogida qatnashish imkonini qoʻlga kiritgan.

#### Portu

2005—2006-yilgi mavsumda Co Adriaanse boshchiligidagi jamoa Portugaliya chempioni boʻlgan.

#### Qatar olimpiya terma jamoasi

2010-yil 14-yanvarda Adriaanse Qatar olimpiya terma jamoasini boshqarish uchun, 2,5 yillik shartnoma imzolagan.

#### Tvente

2011-yilning 20-iyunida Co Tvente klubiga bosh murabbiy etib tayinlangan. Shartnoma 1 yil muddatga imzolangan.

Yutuqlari
---------

**Portu**

* Portugaliya chempioni: 2005—2006
* Portugaliya kubogi sohibi: 2005—2006

**Red Bull**

* Avstriya chempioni: 2008—2009
* Gollandiya Superkubogi sohibi: 2011-yil

Shaxsiy yutuqlari
* Gollandiyaning eng yaxshi murabbiyi: 2004-yil
* Portugaliyada yilning eng yaxshi murabbiyi: 2006-yil

Manbalar
--------

1. ↑  „Co Adriaanse coach Jong Qatar" (nl).  NOS.nl. 10-yanvar 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-yanvar 2023-yil.
2. ↑  „Co Adriaanse trainer FC Twente" (nl).  Officiële website van FC Twente (20-iyun 2011-yil). 21-mart 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyun 2011-yil.
3. ↑  „Co Adriaanse gepresenteerd in Enschede" (nl).  Officiële website van FC Twente (27-iyun 2011-yil). 3-mart 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyun 2011-yil.
**Aleksandr Ivanovich Volkov** (1917-yil, Samarqand viloyati – 1944-yil 19-sentyabr, Latviya SSR) – Sovet Ittifoqi Qahramoni, 326-tank batalyonining tank komandiri, 117-tank brigadasi, 1-tank korpusi, 6-gvardiya armiyasi, Boltiq fronti leytenanti.

Hayoti
------

Aleksandr Ivanovich Volkov 1917-yilda Samarqand viloyatida ishchi oilasida tugʻilgan.

1938-yildan Sovet Armiyasi safida xizmat qila boshlagan. Qizil Armiya tank maktabini tamomlagan. Aleksandr 1944-yildan KPSS (b) va KPSS aʼzosi.

Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi. U 1944-yil avgustdan faol tarzda armiyada xizmat qilgan. 326-tank batalyonining tank qoʻmondoni leytenant Aleksandr Volkov 1944-yil 18-sentyabrda Dobele (Latviya) shahri yaqinidagi jangda dushmanning katta qoʻshinlari bilan jangga kirdi va birinchi oʻqdan dushman tankiga oʻt qoʻydi. Keyingi ikkita oʻq bilan yana 2 dushman tankini yoʻq qildi. Jang paytida unga yoʻldosh boʻlgan yuk koʻtaruvchi va pulemyotchi halok boʻldi. Volkov yarador boʻldi, lekin jangni davom ettirdi va yana 1 ta dushman tankini yoʻq qildi.

Aleksandr Ivanovich Volkov 1944-yil 19-sentyabr kuni u Strupdeguņuda boʻlgan janglarda jarohatlangan. Aleksandr olgan jarohatlaridan 5234-sonli jarrohlik koʻchma dala kasalxonasida vafot etdi. U Jelgava viloyati, Virtsava cherkovining Virtsava qishlogʻida dafn etilgan (hozirgi Latviya).

Mukofotlari
-----------

Volkov 1945 yil 24 martda vafotidan keyin Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berilgan. Shuningdek, Lenin ordeni, Qizil Yulduz ordeni va bir qancha medallar bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Волков Александр Иванович". *www.iit.kemsu.ru*. Qaraldi: 15-sentabr 2023-yil.
2. ↑  Ныне — посёлок городского типа в а.
3. ↑  Место расположения мызы Струпдегуни .
**Jizzax karragi** (lotincha: *Cousinia dshisakensis*) – murakkabguldoshlar oilasi, karrak turkumiga mansub gulli oʻsimlik turi. Hayotiy shakli ikki yillik. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Jizzax viloyati hududida tarqalgan. Togʻlarning oʻrta va pastki qismlarida, yonbagʻirlarda, qoyalarda va shagʻalli tuproqlarda oʻsadi.

Tavsifi
-------

Balandligi 20-40 sm ga yetadigan ikki yillik oʻt oʻsimlik. Oʻq ildiz tizimiga ega. Togʻ yon bagʻirlarida va qoyalarda oʻsishga moslashgan. Poyasi tik oʻsadi va yakka kallakli shoxchalardan iborat. Yopirma barglari lirasimon, keng bandli. Poyada barglari navbatma-navbat joylashgan, shakli choʻziq, chetlari yirik tishsimon tikanli. Barglari ustki tomondan chalkash, siyrak, ostki tomondan quyuq tuklar bilan qoplangan. Gullari ikki jinsli, quvursimon shaklda, savatcha to‘pgulda yigʻilgan. Savatchasi yirik diametri 2-2,5 sm. Gultojibarglari gulkosachabarglaridan biroz uzunroq, pushti yoki binafsharang tusda. Hasharotlar yordamida changlanadi. May oyida gullab, mevasi iyun oyida pishadi. Mevalarining uzunligi 6-6,5 mm, eni 2-2,5 mm. Urug‘i orqali jinsiy yoʻl bilan koʻpayadi.

Tarqalishi va oʻsish sharoiti
-----------------------------

Tabiatda kam tarqalgan, tuplari bir biridan uzoqda oʻsadi. Jizzax viloyati hududida uchraydi. Tog‘larning oʻrta va pastki qismlarida, shagʻalli yonbagʻirlarda hamda qoyalarda oʻsadi. Maʼlum bir tuproq sharoitiga moslashganligi va oʻsish joylarida chorva mollarining koʻplab boqilishi natijasida areali qisqarib ketgan. 1962—yildan boshlab OʻzbekistonRespublikasiFanlar akademiyasining Botanika bogʻida yetishtirilmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  „Кузиния джизакская".
2. ↑  *O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobi I jild*, 2019.
1900-yildan 2011yilgacha Buyuk Britaniyaning milliy qarzi boʻyicha foiz toʻlovlari YaIMga nisbatan
**Britaniya davlat qarzining tarixi** Uilyam III hukmronligi davriga borib taqaladi. U Angliya banki chiqargan davlat obligatsiyalarini sotish uchun shahar savdogarlari va savdogarlar uyushmalarini jalb qilgan. 1815-yilda, Napoleon urushlari oxirida Britaniya hukumatining qarzi 1 milliard funt sterlingga yetdi (bu YaIMning 200% dan ortigʻi edi).

XX asr boshlariga kelib britaniya milliy qarzi asta-sekin YaIMning 30%igacha qisqardi. Biroq, Birinchi jahon urushi boshlanganidan keyin Britaniya hukumati urush harakatlarini moliyalashtirish uchun katta miqdorda qarz olishga majbur boʻlishi natijasida avlat qarzi 1914-yildagi 650 million funt sterlingdan 1919-yilda 7,4 milliard funt sterlinggacha oʻsdi. Ikkinchi Jahon urushi paytida hukumat Axis kuchlari bilan urushni moliyalashtirish uchun yana katta miqdorda qarz olishga majbur boʻldi. Urushdan keyin qarz asta-sekin YaIMning kichik ulushigacha kamaydi, ammo 1970-yillarda, Sterling inqirozidan soʻng, Britaniya hukumati Xalqaro Valyuta Jamgʻarmasidan (XVJ) yordam soʻrashga majbur boʻldi.

1980 va 1990-yillar davomida qarzning yalpi ichki mahsulotga nisbati kengroq iqtisodiyot qanday ishlashiga qarab oʻsib, kamayib turdi va 1980-yillarning boshidagi tanazzul davrida nisbatan oʻzgarmas boʻlib qoldi. 1990-yillardagi tanazzul soliq tushumlarini kamaytirdi. 1990-yillarning oxiri va 2000-yillarning boshlarida davlat qarzi nisbiy jihatdan yana kamaydi va 2002-yilga kelib YaIMning 29% ga tushdi. Shundan soʻng, barqaror iqtisodiy oʻsishga qaramay, u oʻsishni boshladi. Chunki Toni Bler boshchiligidagi leyboristlar hukumati davlat xarajatlarini oshirdi. 2007-yilga kelib davlat qarzi yalpi ichki mahsulotning 37%ini tashkil etdi. Defitsit oʻsishda davom etdi va 2008-yil boshida boshlangan Buyuk turgʻunlikdan keyin ham davlat qarz olish surati, ham davlat qarzi keskin oʻsib, 2012 yil oxiriga kelib YaIMning 70%ini tashkil etdi.

 Angliya Banki Xartiyasining muhrlanishi (1694)
 Britaniya milliy urush obligatsiyalari reklamasi

Maʼlumotnomalar
---------------

* Fergyuson, Niall, *Pulning koʻtarilishi: Dunyoning moliyaviy tarixi*, Pingvin kitoblari, London (2008)