recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Xalqaro harbiy tribunal** – Ikkinchi jahon urushi bosh harbiy jinoyatchilarining aybini ochish va jazolash boʻyicha tuzilgan xalqaro sud organi. Xalqaro harbiy tribunalt. fashistlar Germaniyasi tomonida turib jang qilgan Yevropa mamlakatlarining asosiy harbiy jinoyatchilarini jazolash uchun 1945-yil 8 avgustda AQSH, Buyuk Britaniya, SSSR va Fransiya davlatlari oʻrtasidagi London bitimiga muvofiq tuzilgan (qarang Nyurnberg sud jarayoni). Uzoq Sharq uchun yapon bosh harbiy jinoyatchilari ustidan sud olib borish maqsadida Xalqaro harbiy tribunalt. 1946-yil 19 yanvarda ittifoqchi hukumatlar oʻrtasidagi muzokaralar natijasida tuzilgan (Tokio tribunali).

BMTning Xavfsizlik Kengashi rezolyutsiyasiga muvofiq, 1993 — 1994-yilda Ruanda va Yugoslaviya boʻyicha xalqaro tribunallar tashkil etildi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Roknroll** (inglizcha: *rock and roll* — chayqal va aylan) — ommabop musiqa janri, rok musiqanpng ilk shakli. 1950-yillarda AQShning turli milliy anʼanalari negizida yuzaga kelgan. Unda shaharda yashovchi qora tanli aholi orasida ommalashgan ritmendblyuz (raketa moslashtirilgan blyuz), kantriendvestern (fermerlar folklori), bugivugi va boshqa uslublar oʻzaro tutashgan. Roknrollr. oʻzining ehtirosli ohanglari, joʻshqin usullari, yangi va erkin raqs (ayniqsa, bel va tizza) harakatlari bilan tez orada yoshlarni oʻziga jalb qilib, yoshlar musiqasiga asos soldi. Roknroll asosida 1950—60 yillarda yangi (tvist, sheyk, medison va boshqalar) raqslar yuzaga kelgan. Roknrollning tanikli ijrochilari: E. Presli; "Bitlz" guruhi va boshqa Oʻzbekistonda 1960—70 yillarda VIA (Mas, "Navo", "Yalla" va boshqa guruh)lar ijodidan oʻrin olgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xalqaro kooperativ alyansi**, XKA — milliy va mintaqaviy kooperativlar uyushmalari va kooperativ federatsiyalari (matlubot, kredit, qishloq xoʻjaligi va boshqalar)ni birlashtiruvchi xalkaro tashkilot. BMTda maslahat maqomiga ega.

1895-yilda Londonda tashkil etilgan. Asosiy maqsadi barcha mamlakatlarda kooperatsiyalar rivojlanishiga yordam berish, kooperativ harakat tamoyillarini targʻib etish, turli mamlakatlardagi kooperativ tashkilotlar oʻrtasida hamkorlik oʻrnatish, tinchlik va xavfeizlikni saqlashga yordam berish va boshqa XKA BMTning bir qator organlari va ixtisoslashgan tashkilotlari bilan hamkorlik qiladi. XKA qoshida xalqaro yordamchi qoʻmitalar qishloq xoʻjaligi kooperatsiyalari, sugʻurta, kredit, uyjoy, matlubot savdosi, i.ch. va hunarmandchilik kooperativlari muammolarini oʻrganish bilan shugʻullanadi.

.XKA tashabbusi bilan 1923-yildan boshlab XKAga aʼzo mamlakatlarda har yili iyul oyining 1-shanbasi kooperativ tashkilotlar va korxonalar aʼzolarining xalqaro birdamlik kuni — Xalqaro kooperatsiya kuni tarzida nishonlanadi.

XKAning rahbar organlari — Kongress (3—4y.da bir marta chaqiriladi), Markaziy qoʻmita (har yili chaqiriladi), Ijroiya qoʻmita (XKA Prezidenti va 2 vitseprezidenti va 13 aʼzodan iborat). Kundalik ishlarga direktor va sekretariat rahbarlik qiladi. Shtabkvartirasi Jenevada.

.XKA 2000-yil boshlarida 540 mln. aʼzodan iborat (76 mamlakat) kooperativ tashkilotlarini birlashtirdi. Oʻzbekistonni XKAda "Oʻzbekbirlashuv" taqdim etadi, 1992-yil oktabrda Yaponiyada oʻtkazilgan yillik sessiyasida Oʻzbekiston XKA aʼzoligiga qabul qilingan.

Muxtor Rasulov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pichan** — ekma yoki tabiiy oʻrilgan oʻtni quyosh nurida va shamollatib quritib tayyorlanadigan dagʻal xashak. Oʻrtacha namligi 15—17% ni tashkil etadi. Kuz-qish davrida hamda mollar bogʻlab boqilganda oʻtxoʻr hayvonlarning asosiy ozuqasi. Pichan tayyorlash chorva uchun ozuqa jamgʻarishning eng qad. va keng tarqalgan usuli. Botanik tarkibiga koʻra, Pichan dukkakli, gʻallagulli, dukkakli-gʻallagulli, aralash oʻtli, dukkakli aralash oʻtli turlarga boʻlinadi. Pichanning toʻyimliligi uning tarkibidagi turli oʻtlar, oʻsimliklar guruhlari nisbatlariga bogʻliq. Beda, vika, betaga, qoʻngʻirbosh, oqsoʻxta va boshqa oʻtlar Pichani eng qimmatli hisoblanadi. Choʻlda oʻsgan oʻtlar pichani botqokli pichan-zorlarnikidan ancha toʻyimliroq boʻladi. Dukkakdoshlar shonalayotgan yoki gullay boshlagan fazasida, gʻallagullilar boshoklayotganda oʻrilsa sifatli Pichan chiqadi. Pichanning toʻyimligiga oʻtlar bargining toʻkilmasligi ham taʼsir qila-di, chunki barglarda protein va mineral moddalar poyadagidagiga qaraganda ancha koʻp. 100 kg ekma dukkakli oʻtlar Pichan ida 50 ozuqa birligi, 9,2 kg hazm boʻluvchi protein, 1000—1500 g kalsiy, 200—220 g fosfor, karotin, V,, V2, D vitaminlari bor. Ekma gʻallagulli oʻtlar pichanida protein va kalsiy kam boʻladi. 100 kg oʻtloq pichanida urtacha 45,8 ozuka birligi, 4,9 xazm boʻladigan protein, 600 g kalsiy, 210 g fosfor bor.

Pichan mollarga toʻgʻridan-toʻgʻri (qayta ishlanmay), asosan, kavsh kaytaruvchi mollar va otlarga maydalangan holda aralash ozuqalarga qoʻshib beriladi. Pichanning sifati uning rangi, hidi, tozaligi va mayinligiga qarab anikla-nadi. Yaxshi pichan koʻk, sargʻish-koʻkboʻladi. Oʻz vaqtida yigʻishtirib olingan quruq Pichan baʼzi oʻtlarning oʻziga xos xushboʻy hidiga ega boʻladi. Agar uzoq vaqt quyosh nurida qolib ketsa sargʻayib, yomgʻir tekkan, nam holida yigʻishtirib olingan boʻlsa mogʻor xddli boʻlib qoladi. Pichan tashishga va saqlashga qulay boʻlishi uchun bogʻ qilib bogʻlanadi yoki mashinada presslanadi. Pichan maxsus shakllarda gʻaramlanadi. Gʻaramga bosilgan Pichan, massasini aniklashning eng toʻgʻri yoʻli tarozida tortishdir. Buning iloji boʻlmasa gʻaram hajmi anikdanadi. 1 m3 beda Pichani massasi oʻrtacha 75 kg deb qabul qilingan. Umumiy gʻaram miqdori shunga qarab hisoblab chiqiladi.

Yana q.
-------

* Somon

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
WIPO a'zo davlatlar
**Xalqaro intellektual mulk kuni** (BMTning boshqa rasmiy tillarida: ingl.*World Intellectual Property Day*, arab. اليوم العالمي للملكية الفكرية, ‎isp. *Día Mundial de la Propiedad Intelectual*, xit. 世界知识产权日, fr. Journée Mondiale de la Propriété Intellectuelle) — ushbu sana  2001-yildan buyon har yili 26-aprelda nishonlanadi.

Nishonlash va uni tarixi
------------------------

 Jenevada intellektual mulk kuniga bag‘ishlangan "Stiv Jobsning intellektual merosi" ko‘rgazmasining ochilishi (2012-yil 30-mart)
2000-yil sentyabr oyida "Butunjahon intellektual mulk tashkiloti" Bosh Assambleyasi "Xalqaro intellektual mulk kuni" ni ta’sis etadi.  

"Xalqaro intellektual mulk kuni" 2001-yildan buyon nishonlanib kelinadi. Ushbu xalqaro kunning sanasi tasodifan tanlanmagan. Aynan shu sanada, 1970-yil 26-aprelda Xalqaro konvensiya kuchga kirdi, unga ko‘ra "Butunjahon intellektual mulk tashkiloti" (BIMT) tashkil etiladi. Birlashgan millatlar tashkilotining ijodkorlik va intellektual mulk bo‘yicha ixtisoslashtirilgan muassasasi bo‘lib, uning asosiy vazifasi butun dunyo bo‘ylab muvozanatli va qulay xalqaro intellektual mulk tizimini kengaytirish va rivojlantirishdan iborat. 

Har yili "Intellektual mulk kuni" qandaydir bir mavzuga bag‘ishlanadi. Mavzuga oid tadbirlar, hamkasblar uchrashuvlari, kampaniyalar, o‘z oldiga qo‘ygan maqsadi: "Jahon intellektual mulk tashkiloti" o‘z vazifalarini hal qilishda duch keladigan muammolarga jahon hamjamiyatining e’tiborini jalb qilish, keng ommaga Intellektual mulkni nima ekanligini tushuntirish, intellektual mulkni himoya qilish tizimi taraqqiyotning ko‘plab sohalarini rivojlantirishga qanday hissa qo‘shish ko‘rsatish: san’atdan tortib innovasion texnologiyalargacha. BIMT (Butunjahon intellektual mulk tashkiloti) plakatlar tayyorlaydi, televideniyeda reklama roliklari, boshqa ommaviy axborot vositalarida (radio, matbuot, internet) ma’lumotlar joylashtiradi, bu sana va Xalqaro intellektual mulk kunining maqsadlarini imkon qadar ommalashtirishga harakat qiladi.

"Butunjahon intellektual mulk tashkiloti" Bosh direktori "Butunjahon intellektual mulk kuni" munosabati bilan o‘z mintaqaviy vakillariga bayram tabrigini yo‘llaydi.

Havolalar
---------

* Xalqaro intellektual mulk kunining rasmiy sayti
* Butunjahon intellektual mulk tashkiloti sayti
**Kayagim** (koreyscha: *가야금*gae- igi) — koreyscha koʻp torli chalinuvchi musiqiy asbob hisoblanadi. U Koreyada mashhur hisoblangan torli cholgʻu asboblaridan biridir. Kayagimning Koreyada paydo boʻlishi VI asrlarga toʻgʻri keladi: Kaya qabila ittifoqi Silla davlati tomonidan bosib olinganidan soʻng, mahalliy musiqachi U Rik xitoylik guchjenga moslab, unga bir qancha pyesalar yozgan..

U tekis, choʻzilgan rezonator qobiqga ega boʻlib, uning bir uchida ikkita teshiklar mavjud. Torlar soni har xil boʻlishi mumkin; Eng mashhuri — 12 torlisi hisoblanadi. Har bir tor maxsus surilma taglikka („kobilka") mos keladi va uning yordamida asbob sozlanadi.

Kayagim turi — *kaxyongim* qisqaroq va kengroq qobiqga va yuqori tessituraga ega.

Kayagim asbobini oʻtirgan holda oʻynashadi. Asbobni yakkaxon va chette bilan birgalikda ijro etish mumkin. Kayagimistlar ansambllari mashhurikka ega.

Shunga oʻxshash asboblar Yaponiya (koto) va Vyetnamda (danchan) mavjud boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Song Bang-song*. Korean Music*. Jimoondang Publishing Company, 2000. ISBN 89-88095-13-8.

Havolalar
---------

* Virtual asboblar muzeyi Wayback Machine saytida arxivlandi (2014-09-08). Arxivnaya kopiya (Inglizcha) )
**Amet-Xon Sulton** (qrim tatarcha: ; ruscha: *Амет-Хан Султан*) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, aviatsiyada eskadrilya qoʻmondoni. Ikki marta Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor boʻlgan. 150 ta havo jangida qatnashgan, dushmanning 49 ta samolyotini urib tushirgan (30 tasi mustaqil ravishda, 19 tasini guruh aʼzosi oʻlaroq).

Sultonning otasida lak qoni boʻlgani uchun 1944-yil qrim tatarlarining Oʻzbekistonga surgun qilinishidan saqlanib qolgan. Bunga qaramasdan, u pasportida millatini tatardan lakka oʻzgartirishdan bosh tortgan.

Ikkinnchi jahon urushi oʻz yakuniga yetganidan keyin, Sulton Moskvada test uchuvchi sifatida faoliyat yuritgan. 1971-yil yangi dvigatel oʻrnatilgan Tupolev Tu-16 harbiy uchogʻiga sinovdan oʻtkazayotib halok boʻlgan. Umri davomida 96 xil samolyotni boshqarishni oʻzlashtirgan. Sobiq sovet mamlakatlarida Sulton sharafiga aeroportlar nomlangan, uning hayotiga bagʻishlangan muzeylar ochilgan. 2013-yil uning hayoti haqida „Haytarma" filmi suratga olingan.

Manbalar
--------

1. 1 2  *Simonov A.A.* Амет-Хан Султан warheroes.ru (ruscha)
2. ↑  „How Soviet authorities deported entire ethnic Crimean Tatar population from their homeland" (inglizcha). *112.international*. 7-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-may 2018-yil.
3. ↑  Uehling, Greta*. Beyond Memory: The Crimean Tatars' Deportation and Return* (inglizcha). Springer, 26-noyabr 2004-yil. ISBN 9781403981271.
4. ↑  Boyne, Walter J.*. Air Warfare: An International Encyclopedia* (inglizcha). ABC-CLIO, 2002. ISBN 9781576073452.
**"Pichoq farishta"** (inglizcha: *Knife Angel*) ― **Zoʻravonlik va tajovuzga qarshi milliy yodgorlik** deb ham ataladi (inglizcha: *National Monument Against Violence and Aggression*) — rassom Alfi Bredli va Ozuestridagi Britaniya temir va poʻlat markazi tomonidan yaratilgan 100 000 pichoqdan iborat zamonaviy Britaniya haykali.

Farishta haykali qurilishi 2018-yilda qurib bitkazilgan va balandligi 27 fut (8,2 m). Haykalni yaratish uchun poʻlat zavodida 200 ta pichoq ishlab chiqarilgan, pichoqlarini anonim ravishda sovgʻa qilgan odamlarga esa amnistiya eʼlon qilingan. Shuningdek, politsiya tomonidan musodara qilingan pichoqlar ham bor edi, ularning aksariyati dalil bilan trubkalarda kelgan. Farishtada ishlatiladigan pichoqlarning taxminan 30 % sirtida tana suyuqliklari bilan kelgan. Baʼzi pichoqlarda qurbonlarning ismlari yoki ularning oilalaridan kelgan xabarlar oʻyib yozilgan.

Haykal Buyuk Britaniyadagi pichoqbozlik jinoyatini taʼkidlash va yoshlarni zoʻravonlik xatti-harakatlarining oʻz jamoalariga zararli taʼsiri haqida maʼlumot berish uchun yaratilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „The Build" (inglizcha). *alfie-bradley*. Qaraldi: 9-mart 2020-yil.
2. 1 2  „National Monument Against Violence and Aggression". *britishironworkcentre.co.uk*. Qaraldi: 9-mart 2020-yil.
3. ↑  „Knife Angel" (inglizcha). *alfie-bradley*. Qaraldi: 9-mart 2020-yil.
4. ↑  „The Knife Angel UK Tour". *britishironworkcentre.co.uk*. Qaraldi: 9-mart 2020-yil.
5. ↑  „The Knife Angel — Official". *britishironworkcentre.co.uk*. Qaraldi: 9-mart 2020-yil.
6. ↑  „The Knife Angel: Frequently Asked Questions". *britishironworkcentre.co.uk*. Qaraldi: 9-mart 2020-yil.
7. ↑  *Corcoran, Sophie* „Enormous Knife Angel made of 100,000 blades arrives in Hull". *hulldailymail* (4-fevral 2019-yil). Qaraldi: 9-mart 2020-yil.

Havolalar
---------

* *Council, Birmingham City* „The Knife Angel" (inglizcha). *birmingham.gov.uk*. 23-sentabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-mart 2020-yil.
|  |
| --- |
| **Islom**
**Islom tarixi** |
| **Din asoslari** |
| Allohning birligi • TavhidFarishtalar • Kitoblar  Paygʻambarlar • Qiyomat  Qazo va Taqdir |
| **Asosiy ibodatlar** |
| Kalimai shahodat  Namoz • Roʻza  Haj • Zakot |
| **Muhim Shaxslar** |
| Muhammad•
Abu Bakr •
Umar •
Usmon •
Ali •
Sahobalar •
Ahli bayt •
Ashari mubashshara |
| **Muqaddas matnlar** |
| Qurʼon • Hadis • Shariat  Islom huquqi Muhammadning hayoti  Makonlar • Islom falsafasi |
| **Islomdagi mazhablar** |
| Siyosiy mazhablar  Eʼtiqodiy mazhablar  Fiqh mazhablari • Soʻfizm |
| **Jamoat** |
| Islom taqvimi  Jihod • BayramlarMuborak kechalar |
| **Islom portali** |

«Rasul»ning vahiy qomusidagi ma’nosi vahiyni qabul qilib olib, Alloh taolo tarafidan odamlarga bevosita xabar berishdan tashqari Allohning risolatini [elchiligini] oʻz zimmasiga olgan va ushbu ilohiy elchilik vazifasini odamlarga yetkazishga ma’mur boʻlgan paygʻambarlar demakdir. Qur’oni Karimda bu haqda bunday deyiladi:

﴿وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَاحْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمَا عَلَى رَسُولِنَا الْبَلاغُ الْمُبِينُ﴾

*«Allohga itoat qilingiz va Rasuliga itoat qilingiz hamda [man etilgan narsalardan] saqlaningiz! Agar bosh tortsangiz, bilib qoʻyingizki, Rasulimiz zimmasida faqatgina oshkora yetkazib qoʻyish bordir, xolos»* (Moida surasi, 92-oyat).

Binobarin, «risolat» maqomi «nabiy»ga ato etiladigan boshqa bir ulugʻ martabadir. Boshqa soʻz bilan aytganda, «nubuvvat» va «risolat» martabalari Alloh taolo tomonidan vahiy qabul qilib olgan paygʻambarlarning ikki xususiyati sanaladi. Demak, Alloh tarafidan vahiyni qabul qilib olgan va ilohiy xabar egasi boʻlgan paygʻambarlar «nabiy» hisoblanadilar. Ammo ushbu vazifa bilan birgalikda Alloh risolatini [elchiligini] oʻz zimmasiga olib, uni odamlarga yetkazish mas’uliyatiga ega boʻlgan paygʻambarlar esa «rasul» deb nomlanadilar.

Aytgan soʻzlarimizdan kelib chiqib quyidagi xulosaga kelamiz: «nubuvvat» va «risolat» martabasiga ega boʻlgan paygʻambarlar odamlarga harom va halolni tushuntirib, saodat va baxt yoʻlini ularga koʻrsatgan hidoyatchilar boʻlib, Alloh taolo tarafidan xabar berish yoki ularning zimmasiga yuklatilgan elchilik vazifasini bajarish mas’uliyatidan boshqa narsaga ega emaslar.

Manbalar
--------

1. ↑  «Qurʼoni Karim: maʼnolarining tarjima va tafsiri», Shayx Abdulaziz Mansur, 2021, ISBN:978-9943-6946-4-4
2. ↑  «Rasoilul ashar», Shayx Tusiy, 111-bet

Havolalar
---------

* Nubuvvat martabasi
* Islom
* Imomat (doktrina)
**Boboyi Samosiy** (arabcha: الجد ساموسي — Boboyi Samosiy — Toʻliq ismi: Xoja Muhammad Boboyi Samosiy (XIII asr oxiri 1354-yil)) — soʻfiy.

Hayoti
------

Samosiy, Xoja Muhammad Boboyi Samosiy (13-asr oxiri, Romitan tumanidagi Samos qishlogʻi — 1354) — xojagon-naqshbandiya tariqatining yirik namoyandasi, Buxorolik 7 pirning beshinchisi.
Xoja Ali Romitaniydan tahsil olib, uning vafotidan soʻng xojagonlik tarikatini boshqargan. Bahouddin Naqshband tugʻilganda uni maʼnaviy farzandlikka qabul qilib, Sayyid Mir Kulolga Bahouddin tarbiyasi bilan shugʻullanishni topshirgan. S. bogʻbonlik bilan kun kechirgan. S. kulohini Bahouddinga hadya etib, unga murshidlik qilgan. Bahouddin Naqshband ana shu kuloh sharofatidan balogardonlik karomatiga ega boʻlgan, deydilar. S. tugʻilgan qishlogʻida dafn qilingan. Qabri ustidagi maqbara, atrofdagi masjid va toshquduq mustaqillik yillarida taʼmirlangan.

Adabiyot
--------

* Orif Usmon, Buxoroi sharifning yetti piri, T.2003.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 594.
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Katta Besmel togʻlari** — Surxondaryo viloyatidagi togʻlar. Bobotogʻ tizmasining janubi-gʻarbiy yon bagʻrida, shimolida Argʻamchi va jan.da Fayzova jarliklari oraligʻida joylashgan. Eng baland joyi 1292 m. Asosiy balandliklar 900-1100 m. Kichik Besmel togʻining eng baland joyi 1196 m. Janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa yoʻnalgan, uz. 16 km. Bobotogʻ tizmasi bilan koʻndalangiga tutashadi. Katta besmel togʻlari boʻr davrining qumtosh, ohaktosh, alevrolit, konglomerat, gips jinslaridan, suvayirgʻich qismi paleogenning qattiq ohaktoshlaridan tuzilgan. Shuning uchun ham togʻlarning oʻq qismi tik koʻrinishga ega. Togʻlar kuchli parchalangan, quruq jar va soylar koʻp uchraydi. Etaklaridagi Argʻamchi va Fayzova jarliklari tubida kam debitli buloqlar mavjud. Suvning shoʻrligi har l.da 1—2 g. Suvayirgʻichning shimoli-sharqiy qismida kamroq parchalangan yalangliklar uchraydi. Oddiy va toʻq boʻz tuproqlar yengil mexanik tarkibli. Baʼzi joylarda tub jinslar usti ochilib qolganligi tufayli tuproq umuman yoʻq. Yon bagʻrining boʻz tuproqlar tarqalgan joylarida rang, qoʻngʻirbosh, qoʻziquloq, shuvoq, toʻq boʻz tuproqlarda shuvoq bilan birga pista oʻsadi. Yaylovlarning mahsuldorligi gektariga 2—3,5 s.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Xonzoda begim (maʼnolari).

**Xonzoda begim**, Sevinbeka (? — 1411.3.11, Tus) — Xorazm malikalaridan biri. Oʻzbekxonning nabirasi. Xonzoda begim nomi bilan mashhur boʻlgan.

1374 yil Xonzoda begim izzat-ikrom bilan Samarqandga keltirilgan va Jahongir Mirzoga nikohlab berilgan. Ularning nikohidan Muhammad Sulton Mirzo tugʻilgan. 1376 yil Jahongir Mirzo vafotidan soʻng Xonzoda begim Amir Temurning 3-oʻgʻli Mironshoh nikohiga kirgan (1383). Mironshohdan Xalil Sulton Mirzo dunyoga kelgan. Xonzoda begim oʻtkir zehnli, aqlfarosatli hamda tadbirkorligi tufayli Amir Temur eʼtiborini qozongan. 1407-yilda Xonzoda begim Makkatullo ziyoratiga ketgan. Ziyoratdan qaytgach, Abdurazzoq Samarqandiynnng maʼlumotiga qaraganda oʻgʻli, Xalil Sulton Mirzoning oʻlimidan bir necha kun ilgari vafot etgan.

Adabiyot
--------

* Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, T. 1996; Ryui Gonzales de Klavix o, Dnevnik puteshestviya v Samarqand k dvoru Temura (1403—1406), M. 1990; Fayziyev T. Temuriylar shajarasi, T. 1995.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Risiera di San Sabba konslageri** (italyancha: *Risiera di San Sabba* — natsistlarning konslageri. 1943-yil sentyabr oyida Italiyaning shimolidagi Trieste shahrida, bugungi Sloveniya bilan chegaraga yaqin joyda tashkil etilgan. Urush yillarida bu lagerda 25 000 ga yaqin odam boʻlgan, ulardan 3 000 dan 5 000 gacha qiynoqqa solingan va oʻldirilgan.

Tarixi
------

Bino 1913-yilda qurilgan. 1943-yilning kuzida fashistlar bu yerda yahudiylar, partizanlar, siyosiy va boshqa mahbuslar uchun lager tashkil qilishdi. Lagerning markaziy binosida Germaniya, Ukraina va Italiyadan kelgan SS askarlari uchun kazarma bor edi.

Koʻpgina mahbuslar boshqa lagerlarga deportatsiya qilindi: Dachau, Mauthauzen, Osvensim. Risierda oʻldirilganlar soni 3000 dan 5000 kishigacha baholanadi. 1944-yil 4-aprelda Risiera konslagerida krematoriy paydo boʻldi, unda operatsiyaning birinchi kunida Opicina shahrida bir kun oldin otib tashlangan 70 kishining jasadlari yoqib yuborildi.

1945-yil 29-apreldan 30-aprelga oʻtar kechasi fashistlar partizanlar hujumidan chekinib, oʻz jinoyatlari izlarini yashirish uchun krematoriy binosini portlatib yubordilar. Vayronalar ostidan kul va suyaklar bilan to‘ldirilgan uchta qog‘oz sement qop topildi.

Ikkinchi Jahon urushi tugaganidan 30 yil oʻtib, 1976-yil aprel oyida Risiera di San Sabba konslageri rahbarlari ustidan sud jarayoni yakunlandi. Biroq, asosiy ayblanuvchilar, gamburglik advokat Ditrix Allers va myunxenlik pivo ishlab chiqaruvchisi *Yozef Oberxauzer* Italiyaga ekstraditsiya qilinishi mumkin emas edi, chunki ekstraditsiya shartnomasi faqat 1948-yildan keyin sodir etilgan jinoyatlarga nisbatan qoʻllaniladi. Allers 1975-yil mart oyida hukm chiqarilishidan oldin vafot etdi. Oberxauzer sirtdan umrbod qamoq jazosiga hukm qilindi va uch yarim yildan soʻng 1979-yil noyabr oyida Myunxenda vafot etdi.

1965-yilda Risiera binosi milliy yodgorlik deb eʼlon qilindi va 1975-yildan beri qamoqxona hududida Risiera di San Sabba shahar muzeyi faoliyat koʻrsatmoqda.

Manbalar
--------

1. 1 2  „La Storia – Risiera di San Sabba" (it).  Risiera di San Sabba Monumento Nazionale. Qaraldi: 6-avgust 2022-yil.
2. ↑  *The Museum.* „Risiera di San Sabba. History and Museum." 1–7.  International Committee of the Nazi Lager of Risiera di San Sabba, Trieste (2009). 7-sentabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-may 2015-yil.

Havolalar
---------

* Rissiera di San Sabba rasmiy veb-saytida
* Suratlar: Risiera di San Sabba, I, Xolokost boʻyicha oʻqituvchilar uchun qoʻllanma, Janubiy Florida universiteti
* Risiera di San Sabba, deathcamps.org(ingl.) )
**Riton** (yun. rhyton, rheo — oqaman dan) — ichimlik ichiladigan shoxsimon kad. idish. Yunon va Rim tarixchilari R. Hindistondan tarqalgan deb hisoblaydilar. R. bir oz egilgan va ichi kovak boʻlib, hayvonlarning shoxlari, metall, sopol, yogoch va boshqalardan tayyorlangan. Baʼzi R.larning pastki uchi hayvonlarning boshiga oʻxshatib bezatilgan. R. Qad. Eron, Baqtriya va Rimda ham mashhur boʻlgan. Qad. Niso shahrini qazish paytida fil tishidan yasalgan R.lar (2-asr) topilgan. Ularning pastki uchiga afsonaviy hayvonlar, avliyolar tasviri va ogʻiz tomoniga mifologik syujetlar boʻrttirib ishlangan. Niso R.lari parfiyalik ustalarning yuksak sanʼat asarlaridan hisoblanadi. Kavkazda ichimlikni R.da ichish hozir ham mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ametrin**, shuningdek, **tristin** yoki **bolivianit** nomi bilan tanilgan, kvarsning tabiiy ravishda paydo boʻlgan navi. Bu binafsha va sariq yoki toʻq sariq rangli ametist va kvars aralashmasi. Savdoda mavjud boʻlgan deyarli barcha ametrin Boliviyada qazib olinadi.

Ametrin ichida koʻrinadigan zonalarning rangi kristall ichidagi temirning oksidlanish darajalariga bogʻliq. Sitrin segmentlarida oksidlangan temir bor, ametist segmentlari esa oksidlanmagan. Turli oksidlanish darajalari kristallning hosil boʻlishi paytida harorat gradienti boʻlganligi sababli yuzaga keladi. Sunʼiy ametrin gidrotermik usulda maʼlum elementlar bilan qoʻshilgan eritmalar yordamida hosil qilinadi.

Past narxli ametrin sintetik materialdan olingan bo‘lishi mumkin. Yashil-sariq yoki oltin-koʻk ramgdagi ametrin tabiatda mavjud emas.

Tuzilishi
---------

 Ametrin zumraddan kesilgan
Ametrin kremniy dioksididan (SiO2) iborat tektosilikatdir, yaʼni u umumiy kislorod atomlari orqali bir-biriga bogʻlangan silikat ramkaga ega.

Tarix
-----

Afsonaga koʻra, ametrin Yevropaga birinchi marta 1600-yillarda ispan qirolichasiga konkistadorning sovgʻalari bilan birga olib kelingan.

Manbalar
--------

1. ↑  Vladimir S. Balitsky; Taijin Lu; George R. Rossman; Irina B. Makhina;
Anatolii A. Mar’in; James E. Shigley; Shane Elen; Boris A. Dorogovin.
2. ↑  Vasconcelos, Paolo; Wenk, Hanz-Rudolf; Rossman, George.
**Prussiya** (nemischa:, pruscha: *Prūsija*, lotincha: *Borussia*) — davlat, soʻngra Germaniyadagi yer (federativ maʼmuriy birlik; 1945-yilgacha). Prussiyaning asosiy tarixiy oʻzagi — Brandenburg 1618-yil Prussiya gersogligi (Tevton ordeni tomonidan 1525-yil bosib olingan prus yerlarining bir kismida vujudga kelgan) bilan birlashgan. Brandenburg Prussiya davlati 1701-yil Prussiya qirolligiga aylangan (poytaxti — Berlin shahri). Prussiyaning iqtisodiy va siyosiy hayotida yunkerlar rahbarlik rolini oʻynaganlar. Gogensol-lernlar sulolasidan chiqqan Prussiya qirollari (Fridrix II va boshqalar) 18-asr — 19-asrning 1yarmida davlat hududini sezilarli darajada kengaytirgan. 1871-yil prus yunkerlari Bismark boshchiligida "temir va kon" bilan Germaniyani prus-militaristik asosda birlashtirilishini yakunlashgan; Prussiya qiroli ayni vaqtda Germaniya imperatori boʻlgan. Germaniyadagi 1918-yil noyabr inqilobi nati-jasida Prussiyadagi monarxiya barham topgan. Prussiya Germaniya yerlaridan biriga aylangan. Ikkinchi jahon urushida fashistik Germaniya tormor keltirilgach, Prussiya hududi ayrim yerlarga taqsimlangan (1945); 1947-yil Germaniyadagi Kontrol kengash Prussiya davlatini militarizm va reaksiya ning beshigi sifatida yoʻq kilinganligi haqida qonun qabul qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Amfidiploidlar** (yun amphi-yonida, atrofida, diploos — juft va eidos — koʻrinish, tur), allotetraploidlar — turlararo chatishtirish asosida paydo boʻlgan duragaylar xromoso-malarining ikkita diploid toʻplamiga ega boʻlgan organizmlar. A. organizm har bir turdan bittadan diploid xro-mosomalar toʻplamini oladi. Turkumlararo allotetraploidlar — birinchi marta 20-yil boshida G. D. Karpechenko tomonidan turp bilan karamni chatishti-rish orqali olingan. Keyinchalik A. javdar bilan bugʻdoy tritikale, bugʻdoy bilan bugʻdoyiq — bugʻdoy-bugʻdoyiq dura-gaylari olingan. A. dastlabki turlarning belgilarini mujassamlashtirgan boʻladi. Masalan, turp bilan karam duragayi rafanobrassika mevasi qoʻzogʻining bir qismi turp, ikkinchi qismi esa karam qoʻzogʻiga oʻxshash boʻladi. B. L. Astaurov ipak qurtlarining ikkita turi (Bombyx mori va V. mandarina)ni chatishtirish orqali A.ni olish mumkinligini is-botlaydi. A.ning har bir xromosomasi oʻzining gomologiga ega boʻlishi, meyozda jinsiy hujayralarning vujudga keli-shi normal kechishi tufayli A. organizmlar serpusht boʻladi. A. tabiiy va sunʼiy yoʻllar: urugʻlangan tuxumhujayradagi yoki birinchi avlod (F,) duragaylarining yosh murtagi xromosomalari sonini ikki hissa orttirish; ikkinchi avlodda (F2) amfidiploidlikka olib keluvchi reduk-siyalanmagan gametalarni duragaylar bi-rinchi avlodida (Gʻ,) hosil qilish; auto-tetraploid formalarni chatishtirish va diploid gametalarni qoʻshish; Gʻ, duragayning arxesporiy toʻqimasida xromosomalar sonini ikki hissa koʻpaytirish va boshqa natijasida olinadi. Tabiiy sharoitda A. boʻlinayotgan hujayra xromosomalarining qutblarga ajralish mexaniz-miga turli omillar (haddan tashqari yuqori yoki past harorat, toʻqimaning mexanik yoki kimyoviy shikastlanishi) taʼsirida vujudga keladi. Hujayra boʻlinishidagi buzilishlar boʻlinish urchigʻi funksiya-sining toʻxtashiga sabab boʻladi va nati-jada xromosomalarning qutblarga ajra-lishi, yaʼni navbatdagi sitokinez sodir boʻlmaydi. Seleksiyada A.dan turlararo dura-457gaylar pushtsizligini bartaraf etishda foydalaniladi. A. tur hosil boʻlish jarayonida muhim ahamiyatga ega, ulardan qadimgi turlarni tiklash (resintez) maqsadida foydalanish mumkin. Mas, yov-voyi olcha (Prunus divarica va R. spinosa)ni chatishtirish orqali ekiladigan olxoʻri (P. domestica)ning olinishi olxoʻrini turlararo duragaylash natijasida kelib chiqqanligini koʻrsatadi. Sayfillo Toʻychiyev.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
"FIDOKOR" — ijtimoiysiyosiy gazeta. Muassisi: Oʻzbekiston Fidokorlar milliydemokratik partiyasi (FMDP). 1999-yil 4-fevraldan haftada 2-marta chop etiladi. Gaz.ning asosiy maqsadi FMDPning gʻoya va maqsadlarini, partiya faoliyatini yoritish, saylovlarda ishtiroki, nomzodlar va deputatlar dasturlarini ommaga yetkazish, shuningdek, Oʻzbekistonda kechayotgan siyosiy, ijtimoiy, iktisodiy va maʼnaviy islohotlar jarayonidan keng oʻquvchilar ommasini xabardor kilish hamda dunyoda kechayotgan voqealar, siyosiy va geosiyosiy jarayonlarga xolis nuqtai nazar bilan yondashishdan iborat. Viloyatlarda oʻz muxbirlariga ega. Asosiy ruknlari: "Mohiyat", "Jarayon", "Biz kimmiz?", "Toʻgʻri soʻz", "Maʼnaviyat manzili" va boshqa Gaz. sahifalarida chop etilgan yaxshi maqolalar bir necha bor alohida toʻplam holida nashr qilingan. Bosh muharrir — Jaloliddin Safoyev. Adadi 8000 (2004).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xlorida** yoki Xloris (qadimgi yunoncha: *Χλῶρις*) — qadimgi yunon mifologiyasida, Iasiyaning oʻgʻli (Ias) Orxomenus shohi, Amfionning qizi.

Boshqa talqinga koʻra, Fiv qiroli Amfion va Niobaning toʻngʻich qizi. Yana bir talqinga koʻra, Fiv darvozalari uning nomi bilan atalgan. Niobidlardan yagona tirik qolgan hisoblanadi.

Rivoyatga koʻra, uning ismi Melibeya edi, aka-uka va opa-singillari oʻldirilganda, Leto ibodat qilgani uchun, u tirik qoldi. Qoʻrquvdan rangi oqarib ketgani uchun unga Xlorida deb ism qoʻyishdi. U akasi Amikl bilan Argosda Leto ibodatxonasini qurishdi. Gerey Olimpiadasi poygasida gʻolib boʻlgan.

Pilos shahri shohi Neleyaning xotini, Pero va 12 oʻgʻil, jumladan Periklimen va Nestorning onasi. Delfidagi Polignotaning rasmida Aidada u Fia ga tiz choʻkkani tasvirlangan.

1896-yilda kashf etilgan asteroid (410) Xlorida uning nomi bilan atalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Gomer. Odisseya XI 281; Gesiod. Perechen jenщin, fr. 33a M.-U.
2. ↑  Perviy Vatikanskiy mifograf II 54, 2
3. ↑  Gigin. Mifi 69
4. ↑  Псевдо-Аполлодор. Mifologicheskaya biblioteka I 9, 9; III 5, 6; E III 12; Gigin. Mifi 10; 11
5. ↑  Pavsaniy. Opisanie Elladi II 21, 9-10
6. ↑  Pavsaniy. Opisanie Elladi V 16, 4
7. ↑  Pavsaniy. Opisanie Elladi X 29, 5
**Amerongen qal’asi** (niderlandcha: Kasteel Amerongen) — Amerongen qishlog‘ida (niderlandcha) (Utrext provinsiyasi) o‘rta asr qal’asi o‘rnida qurilgan XVII-asr oxiridagi bino. Majmua erta himoya tuzilmalarining tiklangan qoldiqlarini ham o‘z ichiga oladi.

Qal’a va istehkomlarni qurish 1286-yil iyul oyida aka-uka Borre tomonidan Floris V ning ruxsati bilan boshlangan. Manzil savdo yo‘llariga yaqin edi. Qal’a Reyn qirg‘og‘ida joylashgan bo‘lib, u yerda kema qatnovi rivojlangan bo‘lgan. 1427-yilda Geldern gertsogi uni bosib oldi va vayron qildi, ammo keyin qal’a qayta tiklandi. 1672-yilda („*halokatlar yili*") Gollandiya urushi paytida qal’a fransuzlar tomonidan talon-toroj qilindi va yoqib yuborildi. Biroq, XVII-asrning oxiriga kelib, u Gollandiya klassitsizmi uslubida qayta tiklandi.

XIX-asrda qal’a asosan bo‘sh edi, lekin 1879-yilda uni *Godard Graaf van Aldenburg* sotib oldi. U rekonstruksiyaga mashhur golland arxitektori Piter Kyoypersni taklif qildi.

1918-yilda Germaniyadan qochgan Vilgelm II dastlab Amerongen qal’asiga joylashdi. Ammo 1920-yilda u Dorn saroyiga ko‘chib o‘tdi va u yerda 1941-yilda vafotigacha yashadi.

1977-yildan beri qal’aning holati jamg‘arma tomonidan qo‘llab-quvvatlanadi. Zamonaviy interyer 1940-yilda *graf van Aldenburg* vafot etgan paytdagi holatni eslatadi.

Amerongen qal’asi Niderlandiyadagi eng yaxshi 100 ta madaniy meros ob’ektiga kiritilgan.

2011-yilda Piter Grinuey va Saskiya Boddeke qal’a hayotida bir kun — 1680-yil 21-iyun ko‘rsatilgan filmni suratga olishdi.

* 
* 
* 
*

Manbalar
--------

1. ↑  „Kasteel Amerongen". 21-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-sentabr 2012-yil.
2. ↑  UNESCO Top 100 onroerende objecten
Ristretto
**Ristretto** (italyancha: *ristretto* — „ quyuq, kuchli; boy ogʻzaki"), shuningdek, baʼzan korto (corto), shrank (shrunk) yoki shot (shot) deb ham ataladi — espresso, bunda ichimlik massasining maydalangan qahva donining massasiga lungoga nisbati odatdagidan past boʻladi.

Anʼanaga koʻra, ristrettoni marxamat qilishda, bir stakan sovuq ichimlik suvi ham beriladi. Bunday oʻziga xos marosim ikkita maqsadga ega: birinchi navbatda, tananing suvsizlanishini oldini oladi; ikkinchidan, suv taʼm kurtaklarini tozalashga yordam beradi, shuning uchun har bir yangi qultum huddi birinchiday boʻlib qabul qilinadi.

Keng tarqalgan notoʻgʻri tushuncha shundaki, bir krujka ristretto juda koʻp kofeinni oʻz ichiga oladi, ammo bu aslida afsonadan boshqa narsa emas. Darhaqiqat, qahva ekstraktsiyasining dastlabki 15 soniyasida qahva efir moylari ristrettoga kiradi, ular qahvaning shunday yorqin taʼmi va hushboʻylikni hosil qiladi, kofeinning oʻzi esa ancha keyinroq faol ravishda chiqariladi. Darhaqiqat, oddiy ristretto krujkasi espressoga qaraganda kamroq kofeinga ega.

Ristretto Italiyadagi eng mashhur ichimlikdir. Ushbu ichimlikka shakar qoʻshilmasligi yoki shirinlikka buyurtma berilmasligi lozim, bu oʻz navbatida yomon odat deb hisoblanadi. Axir, ristrettoning asosiy nuqtasi ichimlikning taʼmi va xushboʻyligini his qilishdir.

Espresso singari, ristretto ham uyda faqat espresso mashinasi yordamida tayyorlanishi mumkin. Ristretto koʻpincha espresso oʻrniga ishlatiladi — boshqa qahva ichimliklari uchun asos sifatida (kapuchino, latte va boshqalar) qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Рецепт приготовления кофе ристретто" (deadlink). 1-dekabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-iyul 2011-yil.
2. ↑  Rao, Scott.*. The Professional Barista's Handbook: An Expert Guide to Preparing Espresso, Coffee, and Tea*. USA: Rao, Scott. 2008 — 44 bet. ISBN 9781605300986, 1605300985.
3. ↑  „Ристретто — «короткий» эспрессо" (deadlink). 30-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-noyabr 2011-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Paxtakor (maʼnolari).

"PAXTAKOR" — ertapishar serhosil nok navi. R.R. Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutida Kulala va Lyubimitsa Klappa navlarini chatishtirish yoʻli bilan yaratilgan (S.K.Sharipov). Tupi piramida shaklida usadi. Balandligi 6,5, kengligi 5,5 m. Mevasi yirik, dumaloqnoksimon, oʻrtacha vazni 250—300 g. Yetilganda poʻsti och sariq, keyin zangori rangda boʻladi, quyoshga qaragan tomonlari qizgʻish tuye oladi, oʻta sersuv va shirin, xushboʻy, iyulning 1-oʻn kunligida pishadi. Uzbekistonning barcha viloyatlari uchun rayonlashtirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hazratqul baxshi** (taxallusi; asl ism-sharifi Hazratqul Hudoyberdiyev) (1920, Qamashi tumani Qoraqoʻton qishlogʻi) — Qamay dostonchilik maktabining vakili. Dushanba ped. instituti tarix-geografik fakultetini tugatgan (1958). Yoshligidan xalq dostonlarini kuylashga qiziqqan. Repertuarida "Goʻroʻgʻlining tugʻilishi", "Goʻroʻgʻli bilan Yunuspari", "Avazxon", "Avazning arazi", "Nurali va Oyxumor", "Alpomish" kabi dostonlar bor. Undan ayrim sexrli fantastik er-taklar ("Madhiya" nomli), zamonaviy mavzuda doston va termalar ham yozib olingan, gramplastinkaga koʻchi-rilgan.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Epyura** (frans. — chizma) — fazoviy shakl ortogonal proyeksiyalash usulida tasvirlanadigan chizma (qarang Chizma geometriya). Materiallar qarshiligi va qurilish mexanikasila sterjen (mas, toʻsin)larda tashqi kuchlar taʼsirida vujudga keladigan ichki kuchlar (boʻylama va koʻndalang kuchlar, eguvchi va burovchi momentlar), kuchlanishlar (normal va urinma) hamda koʻchishlarning oʻzgarishini ifodalovchi grafik (rasm). Koʻchishlarni fafoanalitik va "epyuralarni koʻpaytirish" usulida aniqlashda eguvchi momentlar E.sidan foydalaniladi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Zubr** (lotincha: *Bison bonasus*) — quvushshoxlilarga mansub sut emizuvchi hayvon. Tanasining uz. 3,5 m gacha, boʻynining yagʻrinidan balandligi 1,9 m gacha, vazni 900 kg gacha. Tanasi yoʻgʻon, boshi katta, koʻzi kosasidan chiqqan, yelkasida qalin, jingalak yoli bor. Moʻynasi qoramtir. Iyagida soqoli, boshida kokili, boʻynida shokilasi, dumining uchida bir tutam popugi bor. Juni qalin, tanasining oldingi qismida uzun, keyingi qismida kalta. 2 kenja turi: tekislik zubri (V. b. bonasus) va Kavkaz zubri (V. b. Caucasus) tarqalgan. Qadimda 3. Yevropa oʻrmonlari, Kavkaz va Rossiyaning Yevropa qismida tarqalgan. Avg. — sentabrda urchiydi. Podasida 1 erkagi va 2—6 urgʻochisi boʻladi. Boʻgʻozlik davri 9 oy. Bitta bola tugʻadi, bir yilgacha emizadi. 2—3 yoshda jinsiy yetiladi. 3. 30—40 yil yashaydi. 20-asrning 20-y.lariga kelib dunyo boʻyi-cha hammasi boʻlib 48 ta 3. qoʻrikxonalarda saqlanib qolgan. Muhofaza choralari koʻrilishi tufayli soni hozir birmuncha koʻpaygan (qarang Belaya Veziya pushchasi).

Yana q.
-------

* Qoramol
* Buyvollar
* Bizon
* Sigir

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zudmurod masjidi** — Samarqanddagi meʼmoriy yodgorlik (19-asr). Xoʻja Zudmurod qabristonida, 3 tomoni ayvonli xonaqoh va minoradan iborat. Uchala tomonning har birida 2 tadan eshik bor. Ana shu 6 eshikdan ay-vonlar orqali xonaqohga kiriladi. Xonaqoh 4 (yogʻoch) ustunli. Gʻarbiy devor oʻrtasida mexrob bor. Ayvonning sharq va jan. qismida ustunlar bir qatorli, shim. da ikki qatorli qilib joylashgan. Ularning turli davrlarda qurilganligi bezagida ham koʻzga tashlanadi. Shim. ayvonda Xushkomilboy mablagʻiga qurilgani (1896) haqida maʼlumot saqlangan. 3. m. qurilishida ustalardan: najjor (Muxtor va Abdurauf), naqqosh (Mahmud, Naim, Sharif), gilkor (Saʼdulla va Kamol) lar qatnashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kirsty Pealling** (talaffuzi: *Kristi Pilling*; 1975-yil 14-aprelda tugʻilgan) — sobiq futbolchi, butun klub faoliyatini „Arsenal Ladies" da oʻtkazgan. Shuningdek, Angliya futbol terma jamoasini himoya qilgan.

Klublardagi faoliyati
---------------------

Kirsty Pealling Haggerston maktabida oʻqigan va 13 yoshligida Arsenal Ladies klubi menejeri Vik Akers beshta oʻyinda sinov tariqasida maydonga tushirgan. 2006-yilda nafaqaga chiqqanida Pealling klubning eng koʻp oʻyin oʻtkazgan oʻyinchisi, rekordchi va eng koʻp sovrinlarni qoʻlga kiritgan. U 1993- va 2001-yillarda „Arsenal" bilan ichki trebllarni yutgan.

Pealling Camden Kengashida sportni rivojlantirish boʻyicha mutaxassis boʻlib ishlagan va 2004-yildan beri „Hampstead" futbol klubida murabbiylik qilgan.

Jayne Ludlow 2013-yil iyul oyida faoliyatini yakunlaganida, afsonaviy uelslik yarim himoyachi „Arsenal" saytiga bergan intervyusida „koʻrsatilmagan qahramon" — Peallingga tashakkur izhor etib: „Men Kirstyga rahmat aytishim kerak, sababi bir mavsumda 30 ta gol urdim va oʻshalarning asosiy qismi Kirsty tufayli edi. U oʻng qanotdan yaxshi toʻp uzatadi" deb aytdi.

Terma jamoalardagi faoliyati
----------------------------

Oʻn sakkiz yoshli Pealling jamoasi 1993-yilning noyabrida Belgiyada Yevro-1995 saralashida 3:0 hisobida gʻalaba qozonganida Angliya terma jamoasi safida debyut qildi. Shuningdek, jamoasi bilan yarim finalda Germaniyaga magʻlub boʻlgan. Biroq, Pealling va Joan Broadhurst 1995-yilgi FIFA ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati tarkibidan bahsli tarzda olib tashlandi, menejer Ted Copeland „Ular bu darajadagi terma jamoa futbolchilari emas" dedi.

Terma jamoa futbolidagi uzoq vaqtli tanaffusdan soʻng, Pealling 2001-yilning avgustida Daniyaga qarshi oʻyinda zaxiradan maydonga qaytdi. 2004-yil may oyida u London Roudda, Peterboroda Islandiyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinining birinchi yarmida oʻynadi (1:0).

Manbalar
--------

1. 1 2  *Nick Oliver.* „Hackney Marshes to Highbury".  N16online (dekabr 2003). 11-aprel 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-may 2010-yil.
2. ↑  „Review of the 2005/06 Season".  Arsenal Holdings Plc.. 24-oktabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-oktabr 2010-yil.
3. ↑  *Sarah Garrett.* „Sporting Heroes".  G3 Magazine (avgust 2008). Qaraldi: 12-oktabr 2010-yil.
4. ↑  „England women Fixtures and Results, 2004/05".  Cresswell Wanderers FC. 24-oktabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktabr 2010-yil.
5. ↑  „Kirsty Pealling".  Hampstead FC. Qaraldi: 12-oktabr 2010-yil.
6. ↑  *Brumsack, Nik*. „'I've enjoyed every single minute'". *Arsenal.com*. Arsenal F.C. (11-iyul 2013-yil). Qaraldi: 15-iyul 2014-yil.
7. ↑  *Sarah Garrett.* „Sporting Heroes".  G3 Magazine (avgust 2008). Qaraldi: 12-oktabr 2010-yil.
8. ↑  *Mike Rowbottom.* „Women boldly go where no men have been of late". *The Independent* (6-iyun 1995-yil). Qaraldi: 26-may 2010-yil.
9. ↑  „England women Fixtures and Results, 2004/05".  Cresswell Wanderers FC. 24-oktabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktabr 2010-yil.
10. ↑  „International Matches (Women) 2004".  RSSSF.com. Qaraldi: 26-may 2010-yil.
**Lester Alvin Burnett** (talaffuzi: „Lester Elvin Bernett", 1911-yil 18-mart) — 1967-yil 16-fevral, **Smiley Burnette** nomi bilan mashhur boʻlgan amerikalik kantri musiqasi ijrochisi va Gʻarb filmlari hamda radio va televidenieda komediya aktyori boʻlib, Gene Autry, Roy Rogers va boshqa B-filmli kovboylarning yordamchisini rolini oʻynagan. U, shuningdek, 100 dan ortiq musiqa asboblarini, baʼzan bir vaqtning oʻzida bir nechta musiqa asboblarini mohirona ijro etgani maʼlum boʻlgan sermahsul qoʻshiqchi va qoʻshiq muallifi edi. Uning 1934-yilda boshlangan faoliyati qirq yilini, jumladan, 1960-yillarda CBS-TV-ning *Petticoat Junction*da muntazam rolini oʻz ichiga olgan.

### Kinodagi faoliyati

 Burnette ® Gen Autry bilan *Old Santa Fe filmida* (1934)
Uning tanaffusi 1933-yil dekabrida, Autry asosiy yulduz boʻlgan Chikagodagi WLS-AMda *Milliy Barn raqsida* akkordeon chalish uchun Gen Autry tomonidan yollangan paytiga toʻgʻri keldi. Ovozli filmlar mashhur boʻlgach, Hollywood Gʻarb filmlari uchun musiqiy isteʼdod izladi va 1934-yilda prodyuser Nat Levine Ken Maynard rolini oʻynagan Mascot Pictures *In Old Santa Fe* filmida blugrass guruhining bir qismi sifatida Autry va Burnettni oʻzlarining film debyutida (toʻlovsiz) suratga oldi. Burnette kuyladi va akkordeon chaldi, filmga uning ikkita kompozitsiyasi kiritilgan.

### Oʻlim

 Gollivud tepaliklaridagi Forest Lawn-da Smiley Burnette qabri
Smiley „Petticoat Junction" filmining toʻrtinchi mavsumi uchun surat tushganidan biroz vaqt oʻtgach, Burnette kasal boʻldi va toʻshakka mixlanib qoldi.. 1967-yil 16-fevralda, 56 yoshga toʻlishidan bir oy oldin, u Kaliforniyaning Encino shahrida leykemiyadan vafot etdi va Kaliforniyaning Hollywood Hills shahridagi Forest Lawn Memorial Parkiga dafn qilindi.

Manbalar
--------


1. ↑  *(unspecified title)*
2. 1 2  „Smiley Burnette, Movie Partner Of Autry and Rogers, Dies at 55. Charlie Pratt of TV 'Petticoat Junction' Played Roles in Nearly 200 Westerns". *New York Times*. Associated Press (18-fevral 1967-yil).
3. 1 2  *Burnette, Elizabeth.* „Smiley Burnette – Cowboy Comic".  Smiley Burnette Interprises. Qaraldi: 14-mart 2009-yil.