recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Miller** (talaffuzi: *Miler*) — AQShning Janubiy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Aholisi 2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra 1 489 kishini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 0.98 kvadrat mil (2.54 km2) tashkil qiladi.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1890** | 536 |  | — |
| **1900** | 544 |  | 15% |
| **1910** | 1 202 |  | 1 210% |
| **1920** | 1 478 |  | 230% |
| **1930** | 1 447 |  | −21% |
| **1940** | 1 460 |  | 09% |
| **1950** | 1 916 |  | 312% |
| **1960** | 2 081 |  | 86% |
| **1970** | 2 148 |  | 32% |
| **1980** | 1 931 |  | −101% |
| **1990** | 1 678 |  | −131% |
| **2000** | 1 530 |  | −88% |
| **2010** | 1 489 |  | −27% |
| **2020** | 1 349 |  | −94% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

  

2000-yilgi aholi roʻyxatiga koʻra, shaharda 1 530 kishi, 720 xonadon va 406 oila istiqomat qilgan. Shaharning irqiy tarkibi 99,15% oq tanli, 0,07% afro-amerikaliklar, 0,13% tubjoy amerikaliklar, 0,07% osiyoliklar, 0,20% boshqa irqlardan va 0,39% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 0,26 foizini tashkil etadi.

Shahardaa 720 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 21,4 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 48,6 foizi er-xotinlar, 6,1 foizi eri boʻlmagan ayollar, 43,5 foizi oilasisizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 41,9 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 26,4 foizida 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahar aholisi aholi keng tarqalgan boʻlib, 19,1% 18 yoshgacha, 4,4% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 21,1% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 22,1% 45 yoshdan 64 yoshgacha va 33,3% 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yoshi 49 yoshni tashkil etadi. Har 100 ayolga 83,7 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 78,9 erkak toʻgʻri keladi.

2000-yilga kelib, shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 28 929 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 39 293 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 25 962 dollarni, ayollarniki esa 17 216 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 18 401 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 4,2 foizi va aholining 9,5 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlar 8,2 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 12,2 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Find a County".  National Association of Counties. Qaraldi: 7-iyun 2011-yil.
2. ↑  „US Gazetteer files 2010".  United States Census Bureau. 2-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
3. ↑  *United States Census Bureau.* „Census of Population and Housing". Qaraldi: 15-iyul 2014-yil.
4. ↑  „Census Population API".  United States Census Bureau. Qaraldi: 15-oktabr 2022-yil.
5. ↑  „U.S. Census website".  United States Census Bureau. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
Vavel xaritasida joylashuvi
**Sandomir minorasi** (polyakcha: *Baszta Sandomierska*) ― hozirda Vavel, Krakov, Polshadagi uchta minoradan biri. U Vavel istehkomlarining janubi-gʻarbiy qismida joylashgan. Senator minorasi bilan bir qatorda, u XV-asrning ikkinchi yarmidagi Vavel „olov minoralari" deb ataladigan majmuaning bir qismidir.

Sandomir minorasi birinchi marta „Yangi minora" nomi bilan 1462-yilda tilga olingan, oʻshanda uning yonida shahar tartibsizliklarining olti ishtirokchisining boshi kesilgan, bu vaqtda Krakovdagi yer egasi Yenji Tenchinskiy oʻldirilgan. Minorada Sandomir zodagonlarining vakillari qamoqda saqlangan, keyinchalik minora zamonaviy nomini olgan deb hisoblanadi.

Minoraning pastki qavatlari XVI-XVII-asrlarda Starostsin piyoda polklariga turar joy sifatida qayta qurilgan. XVIII-asrda minora yomon ahvolda edi. 1856-yilda Avstriya hukumati Sandomir minorasini qayta qurdi, uning tomini oʻzgartirdi va ichki zinapoyani yangiladi. Ushbu oʻzgarishlar 1911-1914-yillarda meʼmor Zigmund Gendl rahbarligida amalga oshirilgan restavratsiya ishlari davomida olib tashlandi.

2003-2004-yillarda oxirgi restavratsiya arxitektorlar Pyotr Stempnya va Stanislav Karchmarchik rahbarligida amalga oshirildi. Bu vaqtda uchta kamon otish erkeri, uchinchi qavatning verandasi, ayvonga olib boradigan tashqi zinapoya qayta tiklandi va minoraning yuqori qavatlarining shiftlari asl koʻrinishida tiklandi.

Sandomir minorasi yaqinida Bernard darvozasi joylashgan. Minora yonida, maysazorlar boʻylab, XIV-asr boshlarida ikki jahon urushi oʻrtasida qurilgan uzun toshli gʻov bor.

Adabiyotlar
-----------

* Kazimierz Kuczman: Wzgórze Wawelskie: Prjevodnik; Krakko, 1988-yil.
**Sandrine Bailly** (1979-yil 25-noyabrda Ainning Belley shahrida tugʻilgan) — sobiq fransuz biatlonchisi. U 2004–2005-yilgi umumiy Jahon kubogida gʻolib chiqqan va 2007–2008-yilgi mavsumda ikkinchi oʻrinni egallagan mavsumda eng muvaffaqiyatli sportchi boʻlgan. 2003-yilda u jahon chempioni boʻlgan (Martina Glagow bilan birga).

Faoliyati
---------

Bailly biatlon boʻyicha Jahon kubogida 20 ta gʻalabaga erishgan, shuningdek, yoshlar va oʻsmirlar darajasida koʻplab gʻalabalarga erishgan. 2004–2005-yilgi mavsumda u oʻtgan yili uchinchi oʻrinni egallaganidan keyin umumiy Jahon kubogida (barcha musobaqalarda eng koʻp ochko) eng muvaffaqiyatli ayol sportchi boʻlgan. Shuningdek, u Jahon kubogi reytingida 10-oʻrinni egallagan. 2007–2008-yilgi mavsumda u umumjamoa hisobida ikkinchi oʻrinni egallagan va taʼqib qilish boʻyicha yana birinchi oʻrinni egallagan.

Bailly biatlon boʻyicha jahon chempionatida yettita medalni qoʻlga kiritgan (uchtasi shaxsiy musobaqalarda va toʻrttasi estafetada). U 2003-yilda Khanty-Mansiyskda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida oltin medalni qoʻlga kiritgani va uni nemis biatlonchisi Martina Glagow bilan boʻlishib olgani uchun yaxshi esda qolgan, chunki ikkalasi ham biatlon tarixida birinchi boʻlib marra chizigʻini bir xil vaqtni bosib oʻtgan. 

Bir necha yil davomida Bailly Fransiya terma jamoasi uchun koʻpgina estafetalarni ham yutgan. Uning ushbu yoʻnalishdagi eng katta muvaffaqiyati 4 × 6 boʻyicha kumush medalni qoʻlga kiritgani boʻlgan.

Bailly 2009–2010-yilgi mavsumdan keyin isteʼfoga chiqqan.

Yutuqlari
---------

### Olimpiya oʻyinlari

*2 medal (1 ta kumush, 1 ta bronza)*

| Musobaqa oʻtkazilgan joy | Yakkalik | Sprint | Taʼqib qilish | Mass start | Estafeta |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Qoʻshma Shtatlar 2002-yil Solt-Leyk Siti | - | 7 | 17 | 9 |
| Italiya 2006-yil Turin | 6 | 6 | 12 | 10 | **Bronza** |
| Kanada 2010-yil Vankuver | 52-chi | 15 | 27 | 7 | **Kumush** |

*\*Pursuit voqea sifatida 2002-yilda qoʻshilgan, ommaviy start esa 2006-yilda qoʻshilgan.*
### Jahon chempionatlari

*8 ta medal (1 ta oltin, 2 ta kumush, 5 ta bronza)*

| Musobaqa oʻtkazilgan joy | Yakkalik | Sprint | Taʼqib qilish | Mass start | Estafeta | Aralash estafeta |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Sloveniya 2001-yil Pokljuka | 35 | - | - | - | 5 | - |
| Norvegiya 2002-yil Oslo Xolmenkollen | 6 | - | - | 6 | - | - |
| Rossiya 2003-yil Xanti-Mansiysk | 20 | 7 | **Oltin** | **Bronza** | 5 | - |
| Germaniya 2004-yil Oberhof | 4 | 5 | 12 | **Bronza** | 5 | - |
| Avstriya 2005-yil Xochfilzen | 4 | 4 | 9 | 9 | 4 | 6 |
| Sloveniya 2006-yil Pokljuka | **Bronza** | - | - | - | - | - |
| Italiya 2007-yil Antholz-Anterselva | 9 | 9 | 30 | 23 | **Kumush** | **Kumush** |
| Shvetsiya 2008-yil Estersund | 26 | 5 | 5 | 12 | **Bronza** | - |
| Janubiy Koreya 2009-yil Pxyonchxan | 9 | 10 | 40 | 27 | **Bronza** | - |

Manbalar
--------

1. ↑  IBU Profile — Sandrine Baily
2. ↑  *Kokesh.* „French Team Reloads for New Season". *Biathlonworld*.  International Biathlon Union (15-noyabr 2010-yil). 26-dekabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-dekabr 2014-yil.
**Shaperon** - bu oqsil foldingi jarayonida oqsilning tog'ri uchlamchi va tortlamchi strukturalarini hosil qilib berishni taminlab beradigan oqsillar sinfi.

Bakterial GroES va GroEL shaperonlarini tepadan korinishi.
Shaperon degan termin ilk bora Kembrij universiteti embriologiya professori Ron Laskey tomonidan ishlatilgan. Shaperonlar xar bir tirik organizmda bor.

Shaperonlarning funksiyalari
----------------------------

Shaperonlar kopincha issiqlik kotarilganda hosil boluvchi oqsillar guruhiga kiradi. Issiqlik oqsil foldingiga salbiy ravishda tasir etadi va shu paytda shaperonlarning ko'pi issiqlik tufayli oqsillarning buzilgan uchlamchi va to'rtlamchi strukturalarini tuzatishda ishtirok etadi.

Shuningdek shaperonlar teri qarishi bilan kurashadi. Teri hujayralarida hosil bo'lib shaperonlar oqsilni stabil tortlamchi strukturalariga o'ralishini taminlab beradi.

Manbalar
--------

Aльбертс Б. и др. Молекулярная биология клетки в 3 томах. Т1. 2015

Havolalar
---------

* [Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-04-28). Shaperon - inglizcha viki]
**Bahouddin ibn Shaddod** (toʻliq ismi: Abulmahosin Yusuf ibn Rofiʼ ibn Shaddod al-Asadiy) (1145 – 1234) – arab tarixchisi, faqihi. Bagʻdodda ay-yubiylar sultoni Salohuddin al-Ayyubiy (1138 – 91) saroyida avval qoziaskar, keyinchalik Quddusi Sharif hokimi etib tayinlanadi. Sulton Salohuddin vafot etgach, uning oʻgʻli sulton Az-Zo-hir Gʻoziy (1167–1215) uni Halab qozisi etib tayinlaydi. Bahouddin Ibn Shaddod Sh. oʻzi kurgan "Dor ul-hadis" ("Hadis uyi") madrasasida umrining oxiriga qadar mudarrislik qachib, bir qancha asarlar yaratadi. Ulardan eng mashxuri – "Siyrat Salo-xiddin al-Ayyubiy" ("Salohuddin al-Ayyubiy sarguzashti") nomli tarixiy asaridir. Bahouddin Ibn Shaddod Sh.ning fiqhga doyr "Mal-jaʼ al-ahkom inda iltibos al-ahkom" ["Hukmlar chalkash boʻlganda murojaat qilinadigan (toʻgʻri) hukmlar kitobi"], "Daloil al-ahkom" ("Hukmlar dalillari") kabi asarlari ham mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Yodgorlikni yopish
**Kuşkayası**( turkcha *qush qoyasi* ) - Turkiyaning Qora dengiz mintaqasidagi Bartin viloyatid Amasra shahri yaqinidagi yoʻl chetida joytlashgan yodgorlikdir. U Rim imperatorligi davrida qurilgan.

Manzil
------

Taxminan Amasradan 4 km (2.5 mi) uzoqlikda joylashgan. U shahardan tashqari, Qora dengizga ham qaraydi. Yodgorlikning balandligi dengiz sathidan 350 m (1,150 ft) ga yaqin balandlikdadir.

Tarixi
------

Kuşkayası yodgorligi Turkiyadagi noyob inshootdir. U Bitiniya va Pontus prokurori Gay Yuliy Akvila tomonidan Rim imperatori Tiberiy Klavdiy Germanik (mil. 41-54) sharafiga qurilgan. Yodgorlik hozirda boshsiz odam qiyofasi, Rim burguti (shuningdek boshsiz) haykali va tog'ga o'yilgan ikki tilli yozuvni o'z ichiga oladi. Asl yodgorlikda favvora ham bor edi.

Yozuvlar
--------

Yodgorlikdagi yozuvlar lotin va yunon tillariga tarjima qilingan bo'lib, ular biridagi lacunaelarni boshqasining saqlanib qolgan matni bilan to'ldirishga imkon beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Amasra page" (Turkish). 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-may 2023-yil.
**Kuzupchi** — Xitoydagi qumlik. Ordos platosining shim. chekkasi va Xuanxe daryosining oʻng sohilida, 1100– 1700 m balandlikdagi terrasalarni egallaydi. Oʻz. 370 km, kengligi 40 km gacha. Qumning qalinligi 100 m gacha. 15–30 m balandlikdagi harakatlanuvchi barxanlar yarim koʻchmas qumlar bilan almashinadi. Shoʻrxok, koʻl, taqirlar uchraydi. K.ning sharqiy chekkasida "kuylovchi" qumlar bor. KUY (qad. turkcha koʻch, xitoycha syuy — ohang soʻzidan), melodiya — 1) musiqa sanʼatida asosiy ifoda vositasi, bir ovozli, badiiy tugʻallangan musiqiy fikr; turli balandlik va choʻzimdagi musiqiy tovush (toi)larning oʻzaro uyushib tugal shaklga tushgan birikmasi. Musiqiy jumla va ibo-ralarga boʻlinadi. K. bir ovozli musiqa tizimiga asoslangan monodiyada. shuningdek, koʻp ovozli polifoniya (boshqa ovozdagi kuylar bilan birgalikda) hamda gomofoniya (akkordlar yoki boshqa ovozlar joʻrligida) uslublarida namoyon boʻladi. Monodik musiqada K. tugal badiiy obrazning yagona musiqiy ifodasi hisoblanadi, koʻp ovozli musiqada esa badiiy mazmun bosh ovoz yoki bir necha ovozlar, shuningdek, garmoniya va kontrapunkt vositalari orqali ham ifodalanadi.

K. musiqaning koʻp boʻgʻinli ifodaviy vositasidir, unda aksariyat musiqa unsurlari — tovushqator, lad, ritm (vazn-usul), ijro surʼati, cholgʻu to-vushi va inson ovozining tusy (tembr) va boshqa mujassamlashgan. K. anʼanaviy hamda kompozitorlik musiqa ijodining eng qimmatli badiiy vositasi hisoblanib, unda tarixiy va mahalliy uslublar, milliy ohang hamda musi-qiy tushunchalar oʻz aksini topadi. Oʻrta asrlar turkiy adabiyotida Abdulqodir Marogʻiy, Navoiy K.ni koʻg (baʼzan — koʻk) deb atashgan:Dedim tarovaye jonbaxsh mutribo, sen xud Firoq sozi tuzub ulturur koʻgi cholding.

(Navoiy, "Xazoyin ul-maoniy")Shu bilan birga, Xusayn Boyqaro va Bo-bur asarlarida ayvan K. tarzi va K. maʼnosida uchraydi. Oʻrta asr musiqa ri-solalarida K. masalalari keng yoritilgan (yava q. Alhon); 2) turkiy tilli xalqdar (oʻzbek, qozoq, qirgʻiz, turk va boshqalar) da har xil shaklli cholgʻu musiqa asari.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bahrayn** 10 ta yozgi Olimpiya o'yinlarida ishtirok etgan. Ular hech qachon Qishki Olimpiya o'yinlarida qatnashmagan.

Bahrayn Olimpiadasining barcha medallari Afrikalik uzoq masofalarga yuguruvchilar tomonidan qo'lga kiritildi. Mamlakatning birinchi shohsupasini 2012-yilgi London Yozgi Olimpiada oʻyinlarida sobiq efiopiyalik Maryam Yusuf Jamal 1500 metrga yugurishda ayollar oʻrtasida bronza qoʻlga kiritdi. XOQ ayollar o'rtasida 1500 m masofaga yugurish bo'yicha oltin va kumush medal sohiblari Aslı Çakır Alptekin va Gamze Bulutning diskvalifikatsiyasi tufayli medallarni qayta taqsimladi, bronza medali sohibi Jamol esa oltinga chiqdi. To'rt yil o'tib, 2016-yilgi Rio Olimpiadasida ikki keniyalik ayol Bahraynning birinchi oltin va kumush medallarini qo'lga kiritdi, Ruth Jebet 3000 metrga to'siqlardan yugurishda va Eunice Kirwa marafonda. 2008-yilda Pekinda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida sobiq marokashlik Rashid Ramzi 1500 metrga yugurishda yengil atletika boʻyicha oltin medalga sazovor boʻlgan, biroq keyinchalik doping qoidabuzarligi sababli medalldan mahrum qilingan edi.

1. ↑  Bahraini overtures to Kenya-born runners attract medals, controversy
**Ilgarilanma harakat** - qattiq jismning eng sodda harakati; bunda jism sirtidan oʻtkazilgan istalgan toʻgʻri chiziq shu jismning harakati vaqtida oʻziga oʻzi parallel harakatlanadi. Boshqacha aytganda I. h. — qattiq jismning hamma nuqtalari bir xil trayektoriya chizib harakatlanishi. I. h. qilayotgan qattiq jismning hamma nuqtalari oʻzaro parallel trayektoriyalar chizadi, har bir nuqtasi tezlik va tezlanish, yoʻnalish va miqdor jihatdan har doim bir-day boʻladi. Shuning uchun I. h. qilayotgan qattiq jismdagi hamma nuqtalarning harakatini tekshirib oʻtirmasdan biror nuqtasining harakatini tekshirish kifoya. Demak, qattiq jismning I. h. kinematikasi nuqta kinemati-kasidan farq qilmaydi (qarang Kinematika).

Yoʻlning toʻgʻri chizikli qismidagi harakat, mas, teplovoz shatuni, gʻildirak oʻqlari, porshenlar va b. harakati I. h. dir. Mas, mexanizmning AV va CD krivoshiplari aylanganda VS sterjen I. h. qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Farmoyish** — boshqaruvga doir huquqiy hujjat; konstitutsiyaviy huquqda davlat boshligʻi va ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan vakolatlari doirasida chiqariladi. Ijro etuvchi hokimiyat organining tez hal qilinishi kerak boʻlgan va boshqa joriy masalalarga oid qarori F. shaklida chiqariladi. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 94moddasida koʻrsatilishicha, Prezident konstitutsiyaga va qonunlarga asoslanib hamda ularni ijro etish yuzasidan respublikaning butun hududida majburiy kuchga ega boʻlgan farmonlar, qarorlar va F.lar chiqaradi. "Vazirlar Mahkamasi amaldagi qonunlarga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi barcha organlar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fukarolar tomonidan bajarilishi majburiy boʻlgan qarorlar va F.lar chiqaradi" (Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, 98modda). Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi Spikeri va Senat Raisi F.lar chikarishi Konstitutsiyada koʻzda tutilgan.

Bundan tashqari, muassasa rahbarining yakka uzi tomonidan chikariladigan huquqiy hujjatlar ham F. hisoblanadi. F. mansabdor shaxslarning muayyan aniq doirasiga moʻljallanib, uning amal qilish va bajarilish muddati belgilangan boʻladi. 

FARMON — 1) muayyan mamlakatlarda davlat boshligi (Prezident) chiqaradigan muhim huquqiy hujjat. F. bilan, odatda, shaxslar yuksak lavozimga tayinlanadi va lavozimidan ozod qilinadi, favqulodda yoki harbiy holat tartibi joriy etiladi, orden va medallar bilan mukofotlash amalga oshiriladi, oliy harbiy va faxriy unvonlar beriladi, umumnormativ xususiyatga ega boʻlgan qarorlar rasmiylashtiriladi. Umumiy qoidaga koʻra, F. mazkur davlat konstitutsiyasi va qonunlariga (OʻzRda — Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, Krraqalpogʻiston Respublikasining Konstitutsiyasi va OʻzR qonunlariga) zid boʻlmasligi kerak. Oʻzbekiston Respublikasida Prezident F.lari Oliy Majlis yoki Vazirlar Mahkamasi roziligisiz mustaqil tarzda Prezident tomonidan qabul qilinadi. F. — mazmun va mohiyatiga koʻra, konstitutsiyaviy normalarni ijtimoiy hayotga tatbiq qilishning vositasi sifatida namoyon boʻlib, yuridik kuchi nuqtai nazaridan konstitutsiya va qonun normalariga nisbatan ikkilamchi hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasining "Normativhuquqiy hujjatlar toʻgʻrisida"gi qonuni (2000-yil 14 dek.)ga koʻra, Prezident F.lari belgilangan tartibda kuchga kiradi va ular eʼlon qilinishi shart. Gʻarb mamlakatlarida, F.ga oʻxshash hujjatlar koʻpincha dekret (AQShda ijro etuvchi direktivalar) deb ataladi; 2) Eron shohlari, Usmonli turk imperiyasi sultonlari, Old va Oʻrta Sharq mamlakatlarida qad. hukmdorlarning oliy buyrugʻi
**Chastushka** – rus xalq qoʻshiqlari, folklorining eng ommaviy janrlaridan biridir. U toʻrt misrali qoʻshiq boʻlib, aytuvchilar mustaqil toʻrtliklarni ulash asosida kompozitsiya yaratadilar. Chastushka tez aytilishi jihatidan oʻzbek xalq laparlariga oʻxshab ketadi. Bu janr XIX asrning oxirgi choragi,XX asrning birinchi yarmida keng tarqaldi. 

Chastushka oʻz tabiatiga koʻra, kundalik voqelikka javob tariqasida improvizatsiya yoʻli bilan yaratiladi va shundan soʻng xalq oʻrtasida tarqalib, qayta-qayta aytilishi natijasida sayqal topadi. Chastushkalarning mavzu doirasi keng, hissiy ta’siri kuchli boʻladi. 

Chastushkalar lirik, oʻtkir publisistik, doʻstona yumoristik va shafqatsiz hajviy ruhda boʻladi. Ular an’anaviy xalq qoʻshiqlari va qisman yozma poeziya uslubida, xorey vaznida yaratilib, uch xil shaklda (a-b-v-b; a-a-b-b; a-b-a-b) qofiyalanadi. Chastushkalarda parallelizm keng qoʻllaniladi, ya’ni toʻrtlikning birinchi ikki misrasi ramziy obrazlar asosiga qurilsa, keyingi ikki misrada asosiy maqsad, hayotiy xulosa bayon qilinadi. 

Keyinchalik folklor ta’sirida rus she’riyatida yozma chastushkalar ham yaratildi. Uning namunalari D.Bedniy, A.Prokofyevlar ijodida uchraydi.

Manbalar
--------

* JAHON ADABIYOTI TERMINLARINING QISQACHA IZOHLI LUGʻATI
**Kavsharlash** — qattiq materiallar (poʻlat, choʻyan, shisha, sopol va b.) ni eritilgan kavshar bilan biriktirish. K. jarayonida erigan kavshar buyumning qismlari orasidagi oraliqni (tirqishni) toʻldiradi va soviganda qotib tutash kavsharlangan chok hosil boʻladi. Payvandlashyaan farqi K.da kavshar bilan biriktiriladigan buyumning qirralari eritilmaydi. Kavsharlanadigan sirtlar kir va zangdan yaxshilab tozalanadi, tozalangan joyga flyus surkaladi. Flyus sifatida rux xlorid, alyuminiy xlorid, kanifol, borat kislota, bura va b. ishlatiladi. Baʼzan, biriktirishni yengillashtirish uchun K.dan oldin kavsharlanadigan joy qalaylanadi (oqartiriladi). Metallmas materiallarni K.da, oldin ularning sirtlari maxsus moddalar bilan metallanib, soʻngra kimyoviy faol metallar (mas. titan, sirkoniy, xrom) dan iborat boʻlgan kavsharlar bilan yoki odatdagi kavsharlar bilan biriktiriladi. Materiallar kavsharlar bilan birga elektr pechlarda, kavsharlagichlar, gaz gorelkalari, infraqizil hamda lazer nurlari va b. yordamida qizdiriladi. Kavsharlagich bilan K.da avval kavsharlagich kavsharlash lampasi yoki elektr toki bilan qizdiriladi. Kavsharlagich ning qizigan uchi kavsharga tekkazilsa, kavshar erib, kavsharlagichga yopishib chiqadi, uchokka surkaladi. Suyuq kavshar chokni toʻldiradi va tez qotadi. Kavsharlagich bilan ishlash unumsiz boʻlgani uchun sanoatda avtomatlashtirilgan K. mashinalari qoʻllaniladi. Vaznsizlik holatida K.ning istiqboli katta. K. avtomobilsozlik, asbobsozlik, elektronika, radiotexnika va b.da qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Munabbat** (arab. — oʻstirmoq) — toʻgʻri toʻrtburchak shaklli asosga ega boʻlgan naqsh taqsimi. M.ning toʻrt tomonga qarab takrorlanishidan naqsh mujassamoti yaratiladi. Naqqosh M.ning toʻrtdan bir qismini chizib oladi, sungra shu chizmadan foydalanib naqsh axtasi (ulgi)ni tayyorlaydi. Axta yordamida bezatiladigan sathga tushirilgan M. buyama, uyma, tirnama usullarda ishlanadi. M. Oʻrta Osiyo naqqoshligida, ayniqsa, katta yuzadarni bezashda kup qoʻllanadi. Mujassamotiga kura, M.ning usimliksimon (islimiy M. M.i gulzor), xandasiy (girih M.), ramziy va boshqa turlari bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Munavvara Abdihakimovna Usmonova** — (1965-yil, 13-iyun, Andijon, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — „Saodat" jurnali bosh muharriri.

Tarjimayi holi
--------------

Munavvara Usmonova 1965-yil 13-iyunda Andijon viloyatining Marhamat tumanida tavallud topgan. Oliy maʼlumotli. U 1988-yil Toshkent davlat pedagogika universitetining Oʻzbek filologiyasi fakultetini tugatgan. Dastlabki mehnat faoliyatini Marhamat tumanidagi maishiy xizmat koʻrsatish korxonasida kadrlar boʻlimi inspektori sifatida boshlagan. 1992—1996-yillar Marhamat tumani hokimi oʻrinbosari sifatida ishlagan. Munavvara Usmonova mehnat faoliyati davomida O’zbek va xorijiy tillari gimnaziyasi direktor oʻrinbosari (1996—2001), Toshkent Davlat agrar universiteti qoshidagi akademik litsey direktor muovini (2001—2007), „Saodat" jurnali boʻlim muharriri (2008—2010), Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi maslahatchisi (2010—2018) kabi lavozimlarda ishlagan. 2018-yildan buyon „Saodat" jurnali bosh muharriri sifatida faoliyat olib bormoqda.

Ilmiy faoliyati
---------------

Munavvara Usmonova betakror shoira. Uning „Diydor" (1991), „Sizga oʻxshasin" (2004), „Sogʻinch manzili" (2007), „Yuragimdasan, Vatan" (2013), „Bunday elni qaydan topasan?" (2015), „Keragimsiz" (2016), „Ona men keldim degin" (2017), „Bir kuni…" (2018) kabi sheʼriy toʻplamlari hamda „Vatan- ulugʻ darsxona"(2016) publitsistik maqolalar toʻplami chop etilgan. Munavvara Usmonova sheʼriyatida butun borliqqa boʻlgan muhabbat ufurib turadi. Shiora sheʼriyatda oʻz tuygʻularini tabiat, daraxtlar, gular, jamiki borliq vositasida his qilardi. Munavvara Usmonova koʻplab sheʼrlari qoʻshiqqa aylantirilgan. Uning bir qancha asarlari nemis, ozarbayjon, rus, qoraqalpoq va tojik tillariga tarjima qilingan.

Mukofotlari
-----------

Munavvara Usmonova 2011-yil Oʻzbekiston yozuvchilar uyushmasi tomonidan oʻtkazilgan „Vatan uchun yashaylik" koʻrik tanlovi hamda 2015-yil „Eng, ulugʻ, eng aziz" tanlovi respublika gʻolibligini qoʻlga kiritgan. Munavvara Usmonova 2013-yil samarali ijodi uchun „Shuhrat" medali bilan taqdirlangan.

Manbalar
========

1. ↑  „BUGUN TUGʻILGAN KUN. MUNAVVARA USMONOVA — „SAODAT" JURNALI BOSh MUHARRIRI". 20-sentabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-sentabr 2022-yil.
2. ↑  Jovliyev I, Yaxshiboyeva U, Arzikulova D, Hasanova L*. Oʼzbekiston ayollari*. Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi, 2019 — 224 bet. ISBN 978-9943-07-694-5.
**Mojrum archasi** (sharq biotasi) — Nurota-Qizilqum biosfera zahirasi maydonida о‘suvchi tabiat yodgorligi. Tahminiy yoshi bir yarim ming yil. Nurota tog‘larining Mojrum qishlog‘ida, suv tegirmonidan 300 metr balandlikda, soyning chap qirg‘og‘idan 50-60 metr masofada joylashgan (Jizzax viloyatining Forish tumani). Poya aylanasi 24 metr, markaziy shox aylanasi 12 metr, oldida masjid qoldiqlari va eski qishloq joylashgan. Daraxtning uchta yirik shoxi vaqt mashaqqati tufayli, deyarli yerda yotadi.

Mojurum Archasi(Makedonskiy Archasi)Mojurum Archasi(Makedonskiy Archasi)
Mojrumsoyda bо‘lgan kishi bahaybat daraxtning shox-shabbalari tegida о‘tirarkan, beixtiyor mangulik haqida о‘ylab qoladi. *Mahalliy ziyoratchilarning bergan ma’lumotlariga qaraganda, ushbu archani 3 marta ziyorat qilsalar, uzoq umr ko`rishlari aniq ekan. Masalan, ziyorat maqsadida kelgan Abdumurod boboning aytishicha, 3 marta kelib yoshi 90 ga yetganini, 4-safar kelishi uni aniq 100 yoshdan oshishiga yordam berishiga ishonch bildirdi.*  Yillar zо‘r kelib, daraxtning uchta yirik shoxi yerga qadar egilib qolgan. Aslida, ularni shox deyish qiyin, sababi, ular ulkan daraxt tanasi bо‘lib, bir paytning о‘zida unga bir nechta kishi sig‘adi. Ponalarni mahalliy aholi toshlardan qurgan tayanch-piramidalar ushlab turadi.
**Bakterioliz** – bakteriyalarning antitelolar, bakteriofaglar, lizotsim, antiseptiklar, ximioterapevtik moddalar, autoliz taʼsirida erishi, immun reaksiyalarning bir turi. B. bakteriya hujayrasi devoridagi peptidoglikon va sitoplazma membranasining yemirilishidan iborat. Spesifik (bakteriofaglar, bakteriolizinlar, lizotsim taʼsirida) va nospesifik (ayrim gidrolitik fermentlar, fizik va kimyoviy omillar ishtirokida) B. farq qilinadi. B. odam va hayvonlar organizmida mikrobga qarshi antitelolar taʼsirida roʻy beradi. Bu jarayon bakterioliz reaksiyasi deb atalib, laboratoriya sharoitida ham qoʻllaniladi. Oldindan tayyorlab qoʻyilgan maʼlum immun zardob vositasida kasallik mikrobini aniqlash mumkin. Reaksiya oqibatida mikrob hujayrasining yuzasidagi moddalar parchalanib, ichidagi mahsulot atrof muhitga ajralib chiqadi. Bu reaksiyadan asosan organizmda mikrobga qarshi (mas, vabo kasalligida) antitelolar hosil boʻlish jarayonini oʻrganishda foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Bakterioliz" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Bakteriologiya** (bakteriyalar va... logiya) — bakteriyalar haqidagi fan, mikrobiologiyaning bir boʻlimi. Bir nechta mustaqil sohalari bor. Umumiy B. bakteriyalarning morfologiyasi, fiziologiyasi va biokimyosini, ularning oʻzgaruvchanligi va irsiyatini, evolyutsiyasi, tabiatda tarqalishi va boshqalarni; tibbiyot hamda veterinariya B.si, kasallik tugʻdiruvchi bakteriyalar biologiyasini, ularni ajratib olish va aniqlash usullarini, immunitet hodisasini oʻrganadi. Qishloq xoʻjaligi B.si tuproq strukturasi hosil boʻlishida, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlash (siloslash, achitish va h.k.)da bakteriyalarning ahamiyatini; texnika (sanoat) B.si bakteriyalarning spirtlar, organik kislotalar, fermentlar, aminokislotalar va boshqa hosil qilish jarayonlarini oʻrganadi. B. 19-asrdan L. Paster bijgʻish va ayrim infeksion kasalliklarga bakteriyalar sabab boʻlishini aniqlagandan soʻng rivojlana boshladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bakteriologik laboratoriyalar** — mikrobiologik tekshirish olib boriladigan ilmiy-amaliy muassasa. Kasalxonalar huzuridagi diagnostika Bakteriologik laboratoriyalar kasallikni aniqlash uchun zarur tekshirishlar olib boradi. Sanepidstansiyalar huzuridagi Bakteriologik laboratoriyalar aholini profilaktik tekshirishdan, oziq-ovqatlarni sanitariya-bakteriologik tekshirishdan oʻtkazadi. Veterinariya Bakteriologik laboratoriyalar i hamda nazorat vazifasini oʻtaydigan tor ixtisosli Bakteriologik laboratoriyalar ham boʻladi.

== Adabiyotlar ==Şelcoder

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bakteriuriya** (bakteriyalar va yun. shop — siydik) — siydikda bakteriyalar boʻlishi; buyrak va siydikning yalligʻlanish kasalliklari, shuningdek ich terlama, brutsellyoz, leptospiroz va boshqa yuqumli kasalliklarda kuzatiladi. Chin va soxta boʻladi. Chin B.da mikroblar siydik yoʻllarida koʻpayib turadi. Soxta B.da mikroblar qondan siydikka oʻtadi-yu, koʻpaymay chiqib ketadi. Yuqoridagi kasalliklarda bakteriyalar qondan siydikka oʻtadi. Siydik chiqarish kanali (uretra)da doim mikroblar boʻlganligi uchun sogʻlom kishilar siydigidan ham koʻpincha bakteriyalar topiladi. B.ni aniqlash uchun siydik maxsus muhitlarda undiriladi, choʻkmasi mikroskopda koʻzdan kechiriladi. Ich terlama, brutsellyoz, rikketsioz, leptospiroz bilan ogʻrigan kishilarning siydigi bilan bakteriyalar chiqishi tevarak-atrofdagi kishilarga kasallik yuqishi xavfini tugʻdiradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
berber tili (xaritasi)
**Berber tili** — berberlar tili. Xom-som tillari oilasiga mansub. Liviya, Tunis, Jazoir, Marokash, Mavritaniya, Mali, Yuqori Volta, Niger, Nigeriya, Chad va boshqa mamlakatlarda tarqalgan. 300 ga yaqin shevadan tarkib topgan. Bularni beshta asosiy lahja guruhlariga birlashtirish mumkin: tuareg lahjasi (Liviya, Jazoir, Mali, Niger, Nigeriya, Chad), zenet lahjasi (Jazoir, Shimoniy Marokash), tamaziy lahjasi (Marokash), tashelhayt lahjasi (Marokash), zenaga lahjasi (Mavritaniya). Misr, Suriya, Liviya, Tunis va Mavritaniyada arab tili berber tili ni siqib chiqarayotgan boʻlsa, Jazoir va Marokashda berber tili da soʻzlashuvchilar yil sayin koʻpaymoqda. berber tili da urgʻu juda kuchsiz. Oʻzak bir, ikki, uch, hatto turt undoshdan tuziladi. berber laxjalarining fonetik, morfologik, sintaktik va leksik birligi yagona berber tili mavjudligiga asos boʻladi. berber, arab va lotin alifbolari yordamida berber tili va uning lahjalarini yozib olishga harakat qilingan.

Yana qarang
-----------

* Berberlar

Manbalar
--------

1. ↑  "Berber tili" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yadro quroliga ega boʻlgan besh davlat rahbarlarining yadroviy urushning oldini olish va qurol-yarogʻlarning poygalariga yoʻl qoʻymaslik toʻgʻrisidagi qoʻshma bayonoti (**inglizcha: *Joint Statement of the Leaders of the Five Nuclear-Weapon States on Preventing Nuclear War and Avoiding Arms Races*, fransuzcha: *Déclaration conjointe des chefs d’Etat et de Gouvernement pour prévenir la guerre nucléaire et éviter les courses aux armements*, xitoycha: 五个核武器国家领导人关于防止核战争与避免军备竞赛的联合声明) Buyuk Britaniya, Xitoy, Rossiya, AQSh va Fransiya („Yadro klubi"ning „eski yadroviy kuchlari") ― rahbarlarining dunyoda yadro urushining oldini olish va o‘rtasida qurollanish poygasining oldini olish to‘g‘risidagi qo‘shma bayonoti. davlatlar.

Hujjat Rossiya tashabbusi bilan tayyorlandi va 2022-yil 3-yanvarda eʼlon qilindi.

Bayonotda aytilishicha, „yadro beshligi" davlatlarining asosiy mas’uliyati yadroviy kuchlar oʻrtasidagi urushning oldini olishdir; davlatlar yadroviy qurollarni tarqatmaslik toʻgʻrisidagi shartnoma boʻyicha oʻz majburiyatlariga rioya qilishni davom ettiradilar va ushbu turdagi qurollarning ruxsatsiz qoʻllanilishiga yoʻl qoʻymaslik uchun mahalliy choralarni kuchaytiradilar. Unda qurollanish poygasining oldini olish zarurligi ham qayd etilgan.

Rossiya Tashqi ishlar vazirligining taʼkidlashicha, shartnoma dastlab AQShda COVID-19 bilan bogʻliq vaziyat yomonlashgani sababli nomaʼlum muddatga qoldirilgan Yadro qurolini tarqatmaslik toʻgʻrisidagi Shartnomaning Oʻninchi koʻrib chiqish konferensiyasi oldidan eʼlon qilinishi rejalashtirilgan edi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Кремль опубликовал совместное заявление «ядерной пятерки» о недопущении ядерной войны". *Коммерсантъ* (3-yanvar 2022-yil). Qaraldi: 3-yanvar 2022-yil.

Havolalar
---------

* Yadroviy urushning oldini olish va qurollanish poygasining oldini olish boʻyicha beshta yadro quroliga ega davlat rahbarlarining qoʻshma bayonoti , Rossiya Federatsiyasi Prezidentining sayti (2022 yil 3 yanvar). *(рус.* *)*
* Yadroviy qurolga ega beshta davlat rahbarlarining yadro urushining oldini olish va qurollanish poygalariga yo‘l qo‘ymaslik to‘g‘risidagi qo‘shma bayonoti, Oq uy veb-sayti. *(англ.* *)*
* Yadroviy qurolga ega beshta davlat rahbarlarining yadro urushining oldini olish va qurollanish poygasiga yoʻl qoʻymaslik toʻgʻrisidagi Qoʻshma bayonoti. Buyuk Britaniya hukumatining сайт[en]. *(англ.* *)*
* Avec la Chine, les États-Unis d’Amérique, le Royaume-Uni et la Russie, la France s’engage pour prévenir la guerre nucléaire va éviter les courses aux armements. Yelisey saroyining veb-sayti. *(фр.* *)*
* Xitoy Tashqi ishlar vazirligi sayti. *(кит.* *)*
**Mumtoz raqs** — oʻzbek milliy raqs turkumi; avloddan-avlodga o'tib, sayqal topib, asosan professional raqs ustalari tomonidan ijro etib kelingan, shakli va harakatlari tartiblashgan raqslar. Mavzu ramziy vositalar, timsollar va shartli-umumlashma harakatlar bilan ifoda qilinishi, illyustrativ harakatlar, maishiy unsurlar deyarli ishlatilmasligi mumtoz raqsning eng muhim xususiyatidir. Mumtoz raqs markazida — inson, uning ehtiroslari, his-tuygʻulari turadi. Mumtoz raqs bir kishi yoki guruh bulib ijro etiladi. Tarkibiga quyidagilarni kiritish mumkin: 1) maqom raqsi (maqom ohanglarida ijro etiladigan raqslar); 2) katta oʻyin (Fargʻona raqslari); 3) sozanda va mavrigixonlarning raqslari; 4) lazgi (Xorazm turkum raqslari). Oʻzbekiston hududida Mumtoz raqs islomgacha boʻlgan davrlardayoq (I-VII asrlar) shakllangan. Buxoro, Samarqand, Toshkent va Shahrisabzdan chiqqan raqqosalarning Xitoy imperatori saroyida Mumtoz raqslarni namoyish etganligi haqida maʼlumotlar saqlangan. Uygʻonish davrida (IX-XII asrlar), ayniqsa Amir Temur va temuriylar hukmronligi davrida Mumtoz raqs ravnaq topdi. XX asrda zamonaviy sahnalarda namoyish qilina boshladi. Bunda Mirza Hamdam. Makaylik (Usta Muhammadxon), Tamaraxonim, Mahkam hofiz, Mukarrama Turgʻunboyeva va boshqalarning xizmatlari katta. "Dilxiroj", "Pilla", "Rohat", "Tanavor", "Bahor" kabi sahnaviy raqslarni mumtoz raqs tushunchasiga kiritish mumkin.

Adabiyot
--------

* Avdeyeva L. Oʻzbek milliy raqsi tarixidan, T. 2001.

Muhsin Qodirov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kentin dziru** (yaponcha: *けんちん汁* yoki yaponcha: *巻繊汁*) — ildiz sabzavotlari va tofu bilan tayyorlangan yapon sabzavotli shoʻrva. Taom Yaponiyada mashhur boʻlib, turli xil masalliqlardan foydalangan holda koʻp jihatdan tayyorlanadi. Bu shoʻrva dastlab Kenchō-ji ixtiro qilingan deb ishoniladi va bu taom Sippoku-ryori oshxonasidan kelib chiqqan deb taxmin qilinadi.

Tavsif
------

*Kentin dziru* — ildiz sabzavotlari va tofu bilan tayyorlangan yapon sabzavotli shoʻrva. Oddiy masalliqlar — tofu, dulavratotu ildizi, daikon turp, shiitake qoʻziqorini, konnyaku, taro ildizi, kartoshka yoki shirin kartoshka, sabzi, dashi bulyoni, kunjut yogʻi va ziravorlar. Sabzavotlar va ildizlarni shoʻrvaga qoʻshishdan oldin qovurish mumkin, bu ularning namligini pasaytiradi va taʼmini yaxshilaydi. Baʼzan goʻsht shoʻrva tarkibiga kiradi: choʻchqa goʻshti yoki tovuq.

Taom Yaponiyada mashhur boʻlib, tayyorlashda turli masalliqlardan va usullardan foydalanadi.

Tarixi
------

*Kentin dziru* dastlab Kanagava prefekturasining Kamakura shahrida joylashgan Yaponiyadagi birinchi Zen Buddistlar ibodatxonasi boʻlgan Kenchō-ji da paydo boʻlgan deb ishoniladi. Taomning paydo boʻlishi tarixi bir necha asrlar oldin yosh rohib tasodifan maʼbaddagi oshxona poliga yangi tofu blokini tashlab ketganligi haqidagi afsona bilan bogʻliq. Joy toza boʻlgani uchun oshpaz shoʻrvada polga toʻkilgan tofuni kechki ovqat uchun ishlatadi. Ushbu voqeadan soʻng, shoʻrva tayyorlash paytida tofu maydalanib, mayda boʻlaklarga boʻlinadi, chunki Zen maktabining taʼlimotiga koʻra, oziq-ovqat maʼbadning xizmatkorlari oʻrtasida teng taqsimlanishi kerak deb hisoblangan.

Bundan tashqari, *kenchin* Sippoku-ryori oshxonasidan kelib chiqqan degan nazariya mavjud boʻlib, u xitoy oshxonasidan kuchli taʼsirlangan yapon uslubidir. Sippoku Edo davrida Nagasaki shahriga kelgan xitoylik muhojirlardan kelib chiqqan. Oʻsha paytda Nagasaki Yaponiyada qadimgi oʻzini-oʻzi izolyatsiya qilish siyosati tufayli xitoylarga ruxsat berilgan yagona joy edi. Shuningdek, *kenchin* jiruning sippoku oshxonasi bilan bogʻliqligi xitoycha kenten soʻzidan kelib chiqqan, yaʼni „oʻralgan pishirilgan mahsulotlar" yoki „oʻralgan ovqat boʻlaklari" degan maʼnoni anglatuvchi kentin soʻzini solishtirish orqali koʻrsatiladi, chunki k*entin dziru* tayyorlash usullaridan biri dumaloq qilishdir tayyorlangan sabzavot va tofu yubaga (tofu plyonkasi). keyin olingan rulon shoʻrva sifatida xizmat qilish oʻrniga chuqur qovuriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Mari Fujii*. The Enlightened Kitchen: Fresh Vegetable Dishes from the Temples of Japan*. Kodansha International, 2005 — 15 bet. ISBN 4-7700-2493-2.
2. ↑  Shizuo Tsuji, Kōichirō Hata*. Practical Japanese Cooking: Easy and Elegant*. Kodansha International, 1986 — 24 bet. ISBN 4-7700-1262-4.
3. ↑  Richard Hosking*. A Dictionary of Japanese Food: Ingredients & Culture*. Tuttle Publishing, 1995 — 71 bet. ISBN 978-4-8053-1335-0.
4. 1 2  William Shurtleff, Akiko Aoyagi*. The Book of Tofu: Food for Mankind*. Autumn Press, 1975 — 120 bet. ISBN 0-394-73431-9.
berber
Berber bayrog'i
**Berberlar** (oʻzlarini "amaxag" deb atashadi) — xalqlar (tamazigxt, rif, shilx, tuareglar, kabillar, shauyya va b) guruhi, Shim. Afrika, (Jazoir, Marokash, Tunis, Markaziy va Gʻarbiy Sudanning) tub aholisi. 11,52 mln. kishidan ortiq(1992). Berberliviy tillarida soʻzlashadi. Koʻpchiligi — sunniylar. B. qadimda oʻzlarini mazig deb atashgan boʻlsa kerak. U B.ning bir qancha guruhlari etnonimida (mas, tuareglar oʻzlarini imoshag deb ataydilar) saqlanib qolgan. B. ajdodlari qadimda Misrdan gʻarbdagi hududlarda yashashgan, ular Misr bitiklarida miloddan avvalgi 4ming yillikdan e’tiboran texenu nomi bilan uchraydi. Keyinchalik (Yangi podsholik davrida) bu qabilalar nomi

Yana qarang
-----------

* Varvarlar

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dimetilformamid**, chumoli kislota dimetilamidi, HCON(CH3)2 — oʻziga xos hidli rangsiz suyuklik. Mol. m. 73,09. Suyuqlanish temperaturasi — 61°, qaynash temperaturasi 153°, zichligi 944,5 kg/m3 (25°); suv, spirt, atseton, efir, benzol, uglerod sulfid (CS2)ra aralashadi. Sanoatda chumoli kislotani dimetilamin bilan kondensatlash, metilformiat aminozolini dimetilamin bilan 80—120° temperatura va 0,1 — 0,4 MPa bosimda kondensatlash, me-tilaminni 100—150° temperatura va 2,5—20 MPa bosimda CH,ONa ishtirokida metanolda karbonillash usullari bilan olinadi. Neft pirolizi gazlari aralashmalaridan atsetilen va diyen uglevodorodlarni ajratib olishda, poliakril tolalar (sitron, orlon va b.), tasmalar, lok-boʻyoq materiallar, teri, qogʻoz, yogʻoch, viskoza tola va b. materiallar i. ch.da erituvchi sifatida qoʻllaniladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pulmonologiya** (lot. pulmonis -oʻpka va ...logiya) — klinik tibbiyotning bir boʻlimi; oʻpka, bronxlar va plevra kasalliklarini oʻrganadi. Ularni aniklash, davolash va oldini olish usullarini ishlab chiqadi. P. nisbatan yangi soha boʻlganligi uchun 70-yillar oxirlaridan boshlab uni mu-kammal oʻrganishga kirishildi. Ilgari Oʻzbekistonda "paxta yakka xokimligi" natijasida yuzaga kelgan ekologik oʻzgarishlar va koʻp miqdorda ishlatilgan pestitsidlar taʼsirida oʻpkaning surunkali nospetsifik kasalligi, ayniqsa, qishloq joylarida koʻpayib ketgan edi, shularni hisobga olib Toshkentda 1978-yil Toshkent vrachlar malakasini oshirish it-ti qoshida klinik P. kafedrasi tashkil etildi va Oʻzbekistonda pulmonoglar ilmiy maktabi va pulmonologiya xizmati yaratildi. Hozirgi Oʻzbekistonning shaharlari va viloyatlarida P. boʻlimlari tashkil qilingan.

1989-yil dan Sil ilmiy tadqiqot instituti Ftiziatriya va pulmonologiya ilmiy tadqiqot institutiga aylantirildi va u Oʻzbekistonda shu sohadagi yirik ilmiy markaz boʻlib qoldi. 1990-yilda Ftiziatriya va pulmonologiya ilmiy tadqiqot instituta qoshida Respublika pulmonologiya markazi tashkil qilindi. Bu markaz P. sohasidagi ilmiy tadqiqot va amaliy ishlarni koordinatsiya qilib boradi. Oʻzbekistonda Markaziy Osiyoda birinchi boʻlib nospetsifik oʻpka kasalliklari (bronxial astma, surunkali bronxit)ning epidemiologiyasi, funksional diagnostikasi, farmakoterapiyasi, immunologik va klinik allergologiyasi, uning genetik mexanizmlari, bioritmologik tashki liy sistemasi va patogenetik terapiya hamda meqnat qobiliyatini tiklashning ilmiy asoslari ishlab chiqildi. P.da turli tadqiqot usullari: rentgenologik (tomografiya, bronxografiya), en-doskopik (traxeobronxoskopiya), funksional diagnostika usullari va h.k. qoʻllanadi. Pulmonologiya Oʻzbekistondagi mavjud tibbiyot institutlari, vrachlar malakasini oshirish institutida P. kafedralari, shuningdek, klinik shifoxonalar tarkibida P. boʻlimlari faoliyat koʻrsatmoqda. Oʻzbekistonda P.ning rivojlanishida A.M. Ubaydullayev, D. X. Mahmudova, Sh. U. Ismoilov, M. A. Yakimova, B. S. Aripov va boshqa olimlarning xizmatlari katta.

Abdulla Ubaydullayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rixtagarlik** (fors.toj. — quymoq) — rangli metall (asosan, mis, bronza, qalay) dan turli buyumlar quyish kasbi. [[Hunarmandchilikning qad. turlaridan. Qadimda bronzadan qurollar, uy jihozlari, sanʼat va diniy marosimlarga oid buyumlar quyilganligi maʼlum (Bobil, Misr, Rim, Xitoy, Yunoniston). 13—14-asrlarda Vizantiya, Venetsiya, Genuya, Florensiya oʻzining R. buyumlari bilan shuhrat qozondi. 14—15-asrlarda rus davlatida (Uralda) bronza va choʻyandan zambaraklar, qoʻngʻiroqlar R. usulida quyilgan.

Arxeologik qazilmalarda hozirgi Oʻzbekiston hududida miloddan avvalgi 3ming yillikka doir bronza bolta quyiladigan tosh qolip topilgan. Moʻgʻullar istilosi Oʻrta Osiyoda R.ning rivojiga salbiy taʼsir etdi. 14-asrdan metall konlarining qayta ishga solinishi munosabati bilan R. yana taraqqiy eta boshladi. 1399-yil Amir Temur buyrugʻi bilan Abdulaziz ibn Sharafiddin tomonidan Ahmad Yassaviy maqbarasi uchun bronzadan quyilgan "nazirniyoz qozoni" hajmi, quyilish uslubi va bezagi jihatidan noyob hisoblanadi.

16— 18-asrlarda Oʻrta Osiyoda koʻproq urush qurollari quyilgan. Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeiida shu davrlarga oid mis va bronzadan quyilgan zambaraklardan namunalar saqlangan. 19-asr oxirlarigacha Samarqand, Buxoro, Xiva, Toshkent va boshqa yirik shaharlarda, asosan. uyroʻzgʻor buyumlari quyish keng oʻrin egalladi. Keyinchalik sanoat rivojlanishi munosabati bilan R.ga uncha ehtiyoj qolmadi. Quyma metall buyumlar tayyorlovchi usta rixtagar (quymachi) deb ataladi (qarang [[Hunarmandchilik).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |