**Mateja** **Kežman** (Serbian Cyrillic, 1979-yil 12-aprelda tug'ilgan) — serbiyalik sobiq professional futbolchi, hujumchi sifatida o'ynagan.

Kežman o'z vatanida o'ynagach, Gollandiya, Angliya, Ispaniya, Turkiya, Fransiya, Rossiya, Gonkong va Belarusda yuqori darajada futbol o'ynagan. U PSVdagi faoliyati bilan mashhur bo'lib, ko'plab mukofotlarni qo'lga kiritdi va butun dunyo bo'ylab o'z avlodining eng zo'r hujumchilaridan biri bo'lish potentsialiga ega bo'lib, 2003-yilda Gollandiyalik yilning eng yaxshi futbolchisi deb topildi. Kežman keyinchalik "Chelsi" dagi ishlaridan so'ng, uni mag'lubiyatga uchratishdi, chunki undan juda katta umidlar bor edi. O'zining yorqin karyerasining oxiriga kelib, u besh xil mamlakatning yuqori darajadagi musobaqalarida rekord miqdordagi chempionlik medallarini to'pladi. Xalqaro miqyosda Kežman FR Yugoslaviya / Serbiya va Chernogoriyani bitta Yevropa chempionatida va bitta Jahon kubogida himoya qildi.

Professional futbolchilik faoliyatini tugatgandan so'ng, Kežman sport agenti bo'ldi, hozirda Sergey Milinkovich-Savichni boshqa o'yinchilar qatorida himoya qilmoqda. U 2013-yilda "Voyvodina"da futbol direktori sifatida ham ishlagan.

Shaxsiy hayot
-------------

Kežmanning otasi Zlatko ham darvozabon sifatida o'ynagan futbolchi bo'lib, faoliyatining asosiy qismini Zemun bilan o'tkazgan.

Uning "Partizan"dagi dastlabki faoliyati 1999-yilda NATOning Belgradga bergan havo hujumi tufayli to'xtatildi. 2003-yilda Yugoslaviya jinoyatchisi uni o'g'irlab ketish va PSVni to'lov uchun ushlab turish bilan tahdid qilgandi.

Kežman serb pravoslav cherkovining dindor a'zosi. Gollandiyada bo'lgan vaqtida u shaxsiy hayotini saqlab qolish uchun Germaniyaning Dortmund shahrida ibodat qilgan. Garchi u tatuirovkaga moyilligini illat deb hisoblasa-da, tatuirovkalari diniy mavzuda bo'lib, o'ynab yurganida Isoning bosma ikonasi tushirilgan kalta ko'ylak kiygan; Bu uning Turkiyada bo'lganida ommaviy axborot vositalarining e'tiborini tortdi. U cherkovda rohib bo'lishga va'da berdi.

Jamoalardagi faoliyati
----------------------

### Partizan

1998-yilning yozida, 19 yoshida Kežman o'sha paytda murabbiyi Lyubisha Tumbakovich bo'lgan "Partizan"ga o'tdi. 1998/99-yilgi mavsumda, chempionatning 22 uchrashuvida 6 ta gol urdi va chempionlik unvonini qo'lga kiritdi. O'sha mavsumda u "Srvena Zvezda"ga qarshi 111-th Eternal derbyda so'nggi daqiqada "Partizan"ga 2:1 hisobida g'alaba keltirgan gol urganida o'ziga e'tibor tortdi.

1999/00-yilgi mavsumda, murabbiy Miodrag Ješić "Partizan" zaxira o'rindig'ini boshqarardi, keyin esa Kežman yanada yaxshi o'yin ko'rsatadi. U chempionatning 32 o'yinida 27 ta gol urgan. Biroq, jamoa o'sha mavsumni sovrinsiz yakunladi.

Klubdagi ikki mavsumida Kežman sermahsul hujumchi sifatida nom qozondi va klub muxlislari sevimlisiga aylandi. U 54 ta o'yinda jami 33 ta gol urdi va 1999—2000-yilgi mavsumda milliy chempionatning eng yaxshi to'purari bo'ldi. U, ayniqsa, "Red Star" bilan abadiy derbilarda yaxshi o'ynadi, chunki u o'ynagan 5 o'yinda bir xil miqdordagi gol urdi.

### PSV

2000-yilning yozida Kežman Gollandiyaning PSV klubiga o'tishni yakunladi. Debyut mavsumida u liganing eng yaxshi to'purari bo'ldi va PSV chempionlikni qo'lga kiritgani uchun 33 o'yinda 24 ta gol urdi. U shuningdek, "Batman" laqabini oldi, chunki u har safar gol urganida Philips Stadionda mashhur qo'shiq yangragan. U Arjen Robben bilan muvaffaqiyatli hamkorlikni yo'lga qo'ydi.

Kežman PSV bilan keyingi uch mavsumda 81 ta gol urdi. Uning gollari va o'yinlari bo'yicha eng yaxshi mavsumi 2002-03-yil bo'lib, u PSVning 34 o'yinidan 33 tasini o'tkazib, 35 ta gol urib, chempionlikni qo'lga kiritdi.

### Chelsi

Kežman 2004-05-yilgi mavsumni "Chelsi" da o'tkazdi va barcha musobaqalarda 40 ta o'yinda 7 ta gol urdi. U 2004-yilning 13-iyulida Joze Mourinho tomonidan 5,3 million funt sterling evaziga klub bilan shartnoma imzolagan. U Jimmy Floyd Hasselbainkning "Midlsbro"ga transferidan keyin bo'sh qolgan 9-raqamli futbolkani kiydi.

U ligada 24 ta oʻyin oʻtkazib, 4 ta gol urgan. Birinchi gol 2004-yilning 4-dekabrida oʻz maydonida "Nyukasl Yunayted" ustidan 4:0 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinda, 61-daqiqada zaxiradan maydonga tushganidan soʻng jarohatlangan penaltidan soʻng kiritildi. U 2005-yilning 11-martida mavsum oxirida quyi ligaga tushib qolgan "Norwich City" ustidan 3:1 hisobida gʻalaba qozongan paytgacha boshqa gol ura olmadi. Sakkiz kundan keyin u o'z uyida quyi ligaga tushib ketadigan boshqa jamoa "Crystal Palace F.C."ga qarshi ikkita gol urdi, chunki "Chelsi" 4:1 hisobida g'alaba qozondi. Mavsum oxirida "Chelsi" 1954–55-yildan beri birinchi marta chempionlikni qo'lga kiritdi.

Uning «Chelsi» safidagi ilk goli 2004-yil 27-oktyabrda Liga kubogi uchinchi bosqichida «West Ham Yunayted»ga qarshi oʻyinda kiritilgan. Bu o'yindagi yagona gol edi. U 2005-yilgi Liga kubogi finalida "Liverpul" ga qarshi o'yinning qo'shimcha taymlarida (112-daqiqada) gol urdi. 90 daqiqadan so'ng 1:1 hisobida yakunlangan "Chelsi" 3:2 hisobida g'alaba qozondi.

Kežman o'sha mavsumda Angliya kubogining 3-bosqichida "Scunthorpe United"ga qarshi o'yinda "Chelsi" o'z uyida 3:1 hisobida g'alaba qozonganida gol urdi. Uning o'ng qanotdan hujumi "Chelsi"ning Chempionlar Ligasi 1/8 finalida "Barselona" ga qarshi o'yinda (4:2) birinchi golini to'purarEiður Guðjohnsen bilan "yorqin" o'yinda kiritdi.

 Kežman 2008-yilda Fenerbahche safida
2006-yilning yozida Kežman 4 yillik shartnoma asosida "Fenerbahçe"ga o'tdi. U Fenerbahçening yuz yillik 2006-07-yilgi Superligada g'alaba qozonishida markaziy rol o'ynadi. 2007-08-yilgi UEFA Chempionlar Ligasida u o'zining sobiq jamoasi PSV, Inter va TsSKA Moskvaga qarshi "Fenerbahçe" guruh bosqichidagi o'yinlarning yarmidan ko'pida maydonga tushdi. Ajablanarlisi shundaki, u 2008-yilgi Chempionlar ligasi chorak finalining ikkala o'yinida ham «Chelsi»ga qarshi o'ynagan.

### BATE

2011-yil 31-avgustda Kežman yil oxirigacha erkin agent sifatida Belarusning BATE Borisov jamoasiga o'tdi. U UEFA Chempionlar Ligasi guruh bosqichining bo'lajak o'yinlari uchun mustahkamlovchi va jiddiy jarohat olgan hujumchi Vitaliy Rodionovning o'rnini bosuvchi sifatida ko'rildi. Yakunda Kejman Belarus ligasida oltita o'yin va Chempionlar ligasida 5ta o'yin o'tkazib, gol urmagan. U Chempionlar Ligasi doirasida "Barselona" ga qarshi so'nggi o'yindan keyin BATE bilan xayrlashdi.

### Gonkongga qaytish va nafaqaga chiqish

2012-yil yanvar oyida Kežman Osiyo Challenge Kubogida o'ynash uchun Janubiy Xitoyga qaytib keldi. U o'zining so'nggi professional o'yinini 2012-yil 26-yanvarda o'tkazdi va uchinchi o'rin uchun o'yinda Guangzhou R&amp;F ga qarshi o'yinlar seriyasida so'nggi penaltini o'tkazib yubordi.

### Xalqaro

Terma jamoa va yil bo'yicha ko'rinish va gollar| Milliy terma jamoa | Yil | Oýinlar | Gollar |
| --- | --- | --- | --- |
| FR Yugoslaviya | 2000 | 7 | 2 |
| 2001 | 9 | 5 |
| 2002 | 10 | 3 |
| Serbiya va Chernogoriya | 2003 | 4 | 0 |
| 2004 | 5 | 1 |
| 2005 | 10 | 5 |
| 2006 | 4 | 1 |
| Jami | 49 | 17 |

Mateja Kejman tomonidan kiritilgan xalqaro gollar ro'yxati| N | Sana | Joy | Raqib | Hisob | Natija | Musobaqa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2000-yil 25-may | Ishchilar stadioni, Pekin, Xitoy |  Xitoy | 1–0 | 2–0 | Do'stona |
| 2 | 2000-yil 16-avgust | Windsor Park, Belfast, Shimoliy Irlandiya |  Shimoliy Irlandiya | 1–1 | 2–1 | Do'stona |
| 3 | 2001-yil 6-iyun | Svangaskarð, Toftir, Islandiya |  Farer orollari | 2–0 | 6–0 | 2002 FIFA Jahon chempionati saralashi |
| 4 | 5–0 |
| 5 | 6–0 |
| 6 | 2001-yil 6-oktyabr | "Partizan" stadioni, Belgrad, Serbiya |  | 3–2 | 6–0 | 2002 FIFA Jahon chempionati saralashi |
| 7 | 6–2 |
| 8 | 2002-yil 13-fevral | Bank One Ballpark, Feniks, Amerika Qoʻshma Shtatlari |  Meksika | 1–0 | 2–1 | Do'stona |
| 9 | 2002-yil 17-aprel | Sartid stadioni, Smederevo, Serbiya |  Litva | 2–1 | 4–1 | Do'stona |
| 10 | 3–1 |
| 11 | 2004-yil 17-noyabr | King Boduin stadioni, Bryussel, Belgiya |  Belgiya | 2–0 | 2–0 | 2006-yilgi FIFA Jahon chempionati saralashi |
| 12 | 2005-yil 17-avgust | Valeriy Lobanovskiy stadioni, Kiyev, Ukraina |  Ukraina | 1–2 | 1–2 | Valeriy Lobanovskiy nomidagi turnir |
| 13 | 2005-yil 3-sentyabr | "Red Star" stadioni, Belgrad, Serbiya |  Litva | 1–0 | 2–0 | 2006 FIFA Jahon chempionati saralashi |
| 14 | 2005-yil 7-sentyabr | "Visente Kalderon" stadioni, Madrid, Ispaniya |  | 1–1 | 1–1 | 2006-yilgi FIFA Jahon chempionati saralashi |
| 15 | 2005-yil 8-oktyabr | LFF stadioni, Vilnyus, Litva |  Litva | 1–0 | 2–0 | 2006 FIFA Jahon chempionati saralashi |
| 16 | 2005-yil 12-oktyabr | "Red Star" stadioni, Belgrad, Serbiya |  Bosniya va Gersegovina | 1–0 | 1–0 | 2006 FIFA Jahon chempionati saralashi |
| 17 | 2006-yil 1-mart | Stade Olympique de Rades, Rades, Tunis |  Tunis | 1–0 | 1–0 | Do'stona |

Yutuqlar
--------

**Partizan**

* Yugoslaviya birinchi ligasi: 1998–99

**PSV**

* Eredivizion: 2000–01, 2002–03
* Yoxan Kroyff qalqoni: 2000, 2001, 2003

**Chelsi**

* Premer-liga: 2004–05
* Futbol Liga kubogi: 2004–05

**Fenerbahçe**

* Superliga: 2006–07
* Turkiya Superkubogi: 2007-yil

**Paris Saint-Germain**

* Fransiya kubogi : 2009–10

**Janubiy Xitoy**

* Gonkong Angliya kubogi: 2010–11

**BATE Borisov**

* Belarusiya Premer-ligasi: 2011-yil

**Individual**

* Yugoslaviya birinchi ligasi to'purari: 1999–2000
* Eredivizionning eng yaxshi to'purari: 2000–01, 2002–03, 2003–04
* Gollandiyalik yilning eng yaxshi futbolchisi: 2002–03
* Yilning ESM jamoasi: 2002–03

1. **^** Known as FR Yugoslavia until 4 February 2003.

Manbalar
--------



1. ↑  „Mateja Kezman" (tr).  Turkish Football Federation. Qaraldi: 29-sentabr 2019-yil.
2. 1 2  Only official UEFA matches included
3. ↑  „Top 10 Premier League import flops: Santos, Diouf, Kezman, Rebrov, Kleberson and more".  talksport.com (11-fevral 2013-yil). Qaraldi: 17-mart 2013-yil.
4. ↑  „Runs, records and retirement".  FIFA (15-may 2013-yil). 18-dekabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-may 2013-yil.
5. ↑  „Kežman otišao u menadžere" (sr).  sportal.rs (28-may 2012-yil). 31-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-avgust 2012-yil.
6. ↑  „Zemunac, "Leteći Holanđanin"" (sr).  nin.co.rs (4-yanvar 2001-yil). Qaraldi: 12-may 2012-yil.
7. ↑  *Brodkin, Jon*. „Difficult past will shape Kezman's future at Chelsea". *The Guardian* (25-sentabr 2004-yil). Qaraldi: 16-mart 2016-yil.
8. ↑  „Serbian Orthodox Soccer Player Confesses His Orthodox Faith On Turkish Field". Mystagogy Resource Center (4-yanvar 2011-yil). Qaraldi: 16-mart 2016-yil.
9. ↑  *Lewis, Aimee*. „When football's final whistle blows" (19-mart 2008-yil). Qaraldi: 16-mart 2016-yil.
10. ↑  „Kezman's a PSV man". *BBC Sport* (11-iyul 2000-yil). Qaraldi: 28-aprel 2011-yil.
11. ↑  „Kezman joins Chelsea". *BBC Sport* (13-iyul 2004-yil). Qaraldi: 28-aprel 2011-yil.
12. ↑  „Chelsea 4 v 0 Newcastle".  chelseafc.com (4-dekabr 2004-yil). 5-may 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-aprel 2014-yil.
13. ↑  „Chelsea 1 v 0 West Ham Utd".  chelseafc.com (27-oktabr 2004-yil). 12-aprel 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-aprel 2014-yil.
14. ↑  "Chelsea 4 - 2 Barcelona (Agg: 5 - 4)" by Barry Glendenning, *The Guardian*, 8 March 2005
15. ↑  „Kezman signs".  fenerbahce.org (29-avgust 2006-yil). Qaraldi: 28-aprel 2011-yil.
16. ↑  „BATE Borisov swoop for Kezman".  ESPN (31-avgust 2011-yil). Qaraldi: 10-sentabr 2011-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
17. ↑  „Mateja Kezman: Overview".  Premier League. Qaraldi: 17-aprel 2018-yil.