**Oʻn santim** (fransuzcha: *Dix centimes*; nemischa: — „oʻn rappen"; italyancha: *Dieci centesimi* — „oʻn sentesimos") — 1⁄10 Shveytsariya frankiga teng boʻlgan Shveytsariya banknotlarining nominal qiymati, 1850-yildan beri faqat tangalar shaklida chiqarilgan.

Shveytsariyaning rasmiy tillarida pul birligi turli xil nomlarga ega: nemis tilida — r*appen*, fransuz tilida — *centime*, italyancha — *centesimo*. Rus tilidagi manbalarda, qoida tariqasida, „santim" yoki „rappen" nomlari ishlatiladi. Barcha Shveytsariya tangalaridagi nominal santimlarda faqat raqamlar bilan koʻrsatilgan, valyuta nomini oʻzgartirmagan holda. 5, 10 va 20 santimlik tangalarda davlat nomi lotin tilida koʻrsatilgan: 1850-1876-yillarda — *HELVETIA*, 1879-yildan — *CONFŒDERATIO HELVETICA*.

Tarix
-----

1848-yilda qabul qilingan Shveytsariya konstitutsiyasi federal hukumatning tanga zarb qilish boʻyicha mutlaq huquqini belgilab berdi. 1850-yil 7-mayda tangalar zarb qilish toʻgʻrisida federal qonun qabul qilindi, oʻsha yili Shveytsariya tangalarini, shu jumladan 10 santimlik tangalarni zarb qilish boshlandi. Birinchi 10 santimlik tanga muallifi Karl-Fridrix Voigt (Myunxen) edi. Bu turdagi milliard tangalar 1876-yilgacha zarb qilingan boʻlsa, 1871 va 1875-yillarda tangalar qotishmasi oʻzgargan.

1879-yilda mis-nikel tangalar zarb qilina boshlandi. Karl-Fridrix Voigt tomonidan ishlab chiqilgan tanganing orqa tomoni bir xil boʻlib qoldi, yangi old tomoni Karl Shvenser (Shtutgart) tomonidan ishlab chiqilgan. Ushbu turdagi tangalar Shveytsariyada hozirgi kungacha ishlatilgan, ammo tangalarning qotishmasi bir necha bor oʻzgargan.

1932-1939-yillarda tanga sof nikeldan chiqarilgan. 1940-yildan beri tangalar yana mis-nikel qotishmasidan zarb qilingan.

2003-yil 26-noyabrda 1932-yil namunasidagi nikel tangalarni muomaladan chiqarish toʻgʻrisida qonun qabul qilindi. 2004-yil 1-yanvarda ular qonuniy toʻlov kuchini yoʻqotdilar, 1879-yilgi mis-nikel qotishmasidan olingan namunaning atigi 10 santimi muomalada qoʻllanila boshlandi. Shveytsariya Milliy banki 10 santimlik nikel tangalarni almashtirish uchun qabul qiladi, ularni almashtirish muddati cheklanmagan.

Asl qiymati 10 santim boʻlgan tangalar Strasburgda zarb qilingan, teskari tomonda sudning belgisi „BB" harfidir. 1871-yildan beri tangalar Shveytsariya zarbxonasi tomonidan zarb qilingan, zarbxonaning belgisi orqa tarafdagi „B" harfidir.

Tangalar
--------

| Rasm | Diametri, mm | Qalinligi, mm | Massa, g | Metall | chekka | Muomalaga chiqarilgan | Muomaladan chiqarilgan |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 19 | 1.45 | 1.67 | Kumush — mis — sink — nikel100/550/250/100 | silliq | 1850, 1851 | 1886-yil 30-iyun |
|  | 19 | 1.45 | 2.5 | Kumush — mis — sink — nikel50/850/50/50 | silliq | 1871, 1873 | 1886-yil 30-iyun |
|  | 19 | 1.45 | 2.5 | Kumush — mis — sink — nikel100/650/150/100 | silliq | 1875, 1876 | 1886-yil 30-iyun |
|  | 19 | 1.45 | 3 | Mis — nikel 750/250 | silliq | 1879-1885, 1894-1904, 1906-1909, 1911-1915, 1919-1922, 1924-1931, 1940, 1942-1955, 1957-1962, 19197- |  |
|  | 19 | 1.45 | 3 | Mis — sink600/400 | silliq | 1918, 1919 yil | 1924-yil 1-yanvar |
|  | 19 | 1.45 | 3 | Nikel | silliq | 1932-1934, 1936-1939 yillar | 2004-yil 1- yanvar |

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Бутаков 1987. sfn error: no target: CITEREFБутаков1987 (help)
4. ↑
5. ↑
6. 1 2  Cuhaj 2009. sfn error: no target: CITEREFCuhaj2009 (help)
7. ↑
8. ↑  Michael 2017. sfn error: no target: CITEREFMichael2017 (help)
9. ↑
10. ↑