recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Shoh-Senem Xorazmning boshqa arxeologik yodgorliklari qatorida.
**Shahsenem** (shuningdek: **Shah-Senem, Suburni;** turkmancha: *Şasenem*) - Turkmanistonning qadimiy va oʻrta asr shahri boʻlib, uning manzilgohi mamlakatning Tosho'g'uz viloyatida, Ko'hna Urganchdan 90 km janubi-gʻarbda joylashgan. Ilgari Xorazm tarkibiga kirgan.

Nomi
----

Shaharning so'nggi yillardagi nomi - 11-13-asr boshlarida - *Suburni (turkmancha:* Suw burny), turkman tilidan tarjima qilingan "suv cheti" degan ma'noni anglatadi.

Tarixi
------

Bu yerda qadim zamonlardan beri (miloddan avvalgi 1-ming yillik oxiri) kichik mustahkam shahar boʻlgan. V-VIII asrlarda shahar tashlab ketilgan. Ilk islom davrida u tanazzulga yuz tutgan deb ishoniladi.

11-asrda Xurosonga karvon yoʻlidagi eng janubiy Xorazm posti sifatida qayta tiklandi va mustahkamlandi.

IX—XII asrlardagi Oʻrta Osiyo shaharlarida keyingi shaharlardan farqli oʻlaroq, yagona reja asosida yaratilgan yirik meʼmoriy ansambllar boʻlmagan.

Shahar rejalashtirish
---------------------

Sun'iy (qadimiy) maydonchada ko'tarilgan ko'pburchak shahar kanallar, dalalar, yer va kulolchilik ustaxonalari xarobalari izlari bo'lgan cho'l hududida joylashgan. Uning maydoni 56 700 kvadrat metrni tashkil etadi, ikkita taxta devorining umumiy uzunligi taxminan 1 kilometrni tashkil etadi va ularning balandligi hali ham deyarli 15 metrga yetadi. Devorlarning chiqib turuvchi burchaklari dumaloq minoralar bilan mustahkamlangan.

Shaharning deyarli markazida, ikki metr balandlikda monumental bino joylashgan bo'lib, undan balandligi 6 metr bo'lgan to'rt kvadrat ustunlar saqlanib qolgan.

Asosiy qalʼadan 200 metr uzoqlikda oʻlchami 375x345 m boʻlgan toʻgʻri burchakli shaharcha boʻlib, u Shahsenem bogʻlari deb ataladi. Ko'rinib turibdiki, bo'sh devor bilan o'ralgan bog'lar bor edi.

Shaharda qazilgan yagona monumental bino katta va ehtimol u juma masjididir.

Manbalar
--------

1. 1 2  *Атагаррыев Е. Бердыев О. и др.* „Памятники архитектуры Туркменистана".  Стройиздат, Ленинградское отделение (1974). 20-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-fevral 2022-yil.
2. ↑  *S. Atanyýazow (С. Атаниязов).* „Türkmenistanyň geografik atlarynyň düşündürüşli sözlügi (Толковый словарь географических названий Туркменистана)".  Ылым (1980). 9-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-fevral 2022-yil.
**Uteu Xudoybergenov** (qozoqcha: *Өтеу Құдайбергенов*, 1901-yil. Rossiya imperiyasi Turkiston viloyati, Qayrat qishlogʻi — 1956-yil, Qozoq SSR, Aqtoʻbe viloyati Irgiz viloyati Qumtoʻgʻay, SSSR) — Qorasoy kolxozi raisi, Qozogʻistonda kolxoz qurilishi tashkilotchilaridan biri, rahbar qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishida, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948).

Biografiyasi
------------

1901-yilda Qayrat qishlog'ida (hozirgi Qoraqalpog'iston, O'zbekiston) ko'p bolali oilada tug'ilgan. Yoshligidan cho'ponlik bilan shug'ullangan. 30-yillarda ocharchilik tufayli Aqtoʻbe viloyatining Irgiz tumaniga koʻchib oʻtgan. 1932-yilda u Kommunistik partiyaga qo'shildi. 1931—1934-yillarda Irgiz viloyat kooperativ jamiyatida ishlagan. 1934-yilda Jabasak qishlog‘idagi qishloq kengashi raisi etib saylandi. 1939—1942-yillarda Irgiz viloyat plan komissiyasi raisi lavozimida ishlagan. 1945—1946-yillarda Aqtoʻbe viloyati Oʻzinkoʻl qishlogʻi qishloq kengashi raisi bo'lgan. 1946-yilda Qorasoy kolxoziga rais etib tayinlanadi. 1934—1946-yillarda Uteu Xudoybergenov mehnatkashlar deputatlari Uzunkoʻl, keyin Jobasak, Shetirgiz ovullari ijroiya qoʻmitalari raisi boʻlgan.

1946-yildan Aqtoʻbe viloyati Irgiz tumanidagi "Qorasoy" kolxozining raisi boʻlib ishlagan. Xudoybergenov rahbarligida kolxoz rejali ko‘rsatkichlarni ortig‘i bilan bajardi, chorva mollari soni ikki baravar ko‘paydi.

SSSR Oliy Kengashining 3 va 4-chaqiriqlari deputati etib saylangan. Ikkita Lenin ordeni va SSSR medallari bilan mukofotlangan.

Mukofotlar
----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948);
* ikki marta Lenin ordeni .

Manbalar
--------

1. ↑  *Казахская ССР*. Алма-Ата: Гл. ред. Казахской советской энциклопедии, 1988 — 295 bet. ISBN 5-89800-002-X.
**Changalmozor ziyoratgohi**  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: X—XI asrlar. Andijon viloyatining Ulugʻnor tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Oʻzbekiston aholi punkti, "Oʻzbekiston" MFY, Mirzaahmedov massivi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Andijon viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Radik Abrarovich Bariyev** (1961-yil 31-iyul, Jitomir viloyati, Belokorovichi, Ukraina SSR, SSSR) Sovet va Rossiya amaliyotdagi uchuvchisi, Mudofaa vazirligining Chkalov nomidagi Davlat parvoz sinov markazi boshligʻi (2009-yildan), general-mayor (2012), Rossiya Federatsiyasi Qahramoni (2006).

Tarjimai holi
-------------

Radik Bariyev 1961-yil 31-iyulda Belokorovichi shahrida (Ukrainaning Jitomir viloyati) Sovet Armiyasi zobiti oilasida tavallud topgan. Oliy maktabni tamomlagan.

Bariyev 1978-yildan Harbiy havo kuchlarida xizmat qila boshladi. 1982-yilda Kachin oliy harbiy aviatsiya uchuvchilar maktabini tamomlab, soʻngra Karpat harbiy okrugidagi (Karpattia) 145-qiruvchi aviatsiya polkida xizmat qilgan (Ivano-Frankivsk).

1988–1991-yillarda Gagarin havo kuchlari akademiyasida tahsil olgan. Uni tugatgandan soʻng Chkalova nomidagi Davlat parvoz sinov markazining amaliyotdagi uchuvchilarni tayyorlash markaziga yuborildi (Axtubinsk shahrida joylashgan).

Markazni tamomlab, 1993-yildan 267-parvoz sinov markazida amaliyotdagi uchuvchi boʻlib, 2003-yil yanvardan Chkalov nomidagi 267-parvoz sinov markazining amaliyotdagi uchuvchilar boshligʻi sifatida faoliyat yuritdi.

Polkovnik Radik Abrarovich Bariyev 2006-yil 4-fevralda Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 636-sonli farmoni bilan yangi aviatsiya texnikasini sinovdan oʻtkazishda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun Rossiya Federatsiyasi Qahramoni unvoniga sazovor boʻldi.

2012-yil 13-dekabrda Rossiya Prezidentining farmoni bilan Radik Bariyevga general-mayor harbiy unvoni berildi.

Hozirda general-mayor Bariyev Astraxan viloyati, Axtubinsk shahrida istiqomat qiladi. U 1-darajali amaliyotdagi uchuvchi malakasiga, harbiy fanlar nomzodi ilmiy darajasiga va Harbiy fanlar akademiyasining professori ilmiy unvoniga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  Polkovniku R. A. Barievu ukazom prezidenta Rossii prisvoeno zvanie Geroya Rossii // Russkaya narodnaya liniya
2. ↑  Ukaz Prezidenta Rossiyskoy Federatsii № 1641 ot 13 dekabrya 2012 goda „O prisvoenii voinskix zvaniy visshix ofitserov voennoslujaщim Voorujyonnix Sil Rossiyskoy Federatsii"
**Haydarqul Hoji bobo ziyoratgohi** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti, diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XIX asr. Surxondaryo viloyatining Denov tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Namozgoh" MFY Sarmazorota qabristoni. Davlat mulki (Surxondaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida). Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Hazrat Ali ziyoratgohi (qadamjo yodgorligi, buloq, bino-ayvonlar, oromgoh)** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XXI asr. Fargʻona viloyatining Soʻx tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Saxovat" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Fargʻona viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Imom Al-Motrudi maqbarasi** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti, diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: 2004-yilda tiklandi. Samarqand viloyatining Samarqand shaharda joylashgan. Obyekt manzili: Gʻijduvon koʻchasi. Davlat mulki (Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida)
"Vaqf" xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi asosida biriktirilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Jiyen Jiraoʻ**  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XVIII asr. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Qoraoʻzak tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Qorauzyak" OFY, Qabaqli ata qabristonida. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Koʻktoʻnli ota**  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XIV asrlar. Toshkent viloyatining Qibray tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Navbaxor" MFY, Shodlik koʻchasi, 54-uy. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Kuyik Seyt maqbarasi** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti, diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XVIII—XIX asrlar. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Qoraoʻzak tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Madaniyat" OFY. Davlat mulki (Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida). Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Moyqoʻl buva ziyoratgohi** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti, diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XX asr. Fargʻona viloyatining Oltiariq tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Oqboʻyra" MFY. Davlat mulki (Fargʻona viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida)
"Vaqf" xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi asosida biriktirilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Muhammad Siddiq Eshon ziyoratgohi** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti, diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Andijon viloyatining Asaka tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Xonaqo aholi pnukti, "Xonaqa" MFY. Davlat mulki (Andijon viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida). Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Ikkinchi jahon urush qatnashchilari xotirasiga oʻrnatilgan haykali** – Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. 1985-yilda qurilgan. Bino Xorazm viloyati Qo'shko'pir tumanining markazida joylashgan. Bino davlat mulki hisoblanib, Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida boshqariladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli "Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq Ikkinchi jahon urush qatnashchilari xotirasiga oʻrnatilgan haykali garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar sirasiga kiritildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli qarori". 2014-yil 5-dekabrda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2023-yil 19-oktabr.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ikkinchi jahon urush qatnashchilari xotirasiga oʻrnatilgan haykali** – Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Bino Xorazm viloyati Shovot tumanining markazida joylashgan. Bino davlat mulki hisoblanib, Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida boshqariladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli "Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq Ikkinchi jahon urush qatnashchilari xotirasiga oʻrnatilgan haykali garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar sirasiga kiritildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli qarori". 25-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2023-yil 19-oktabr.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ikkinchi jahon urush qatnashchilari xotirasiga oʻrnatilgan haykali** – Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. 1985-yilda qurilgan. Bino Xorazm viloyati Yangiariq tumanining Qorovul qishloq fuqarolar yigʻinida joylashgan. Bino davlat mulki hisoblanib, Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida boshqariladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli "Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq Ikkinchi jahon urush qatnashchilari xotirasiga oʻrnatilgan haykali garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar sirasiga kiritildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli qarori". 2014-yil 5-dekabrda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2023-yil 19-oktabr.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ikkinchi jahon urush qatnashchilari xotirasiga oʻrnatilgan haykali** – Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. 1985-yilda qurilgan. Bino Xorazm viloyati Xonqa tumanining Oxunboboyev koʻchasida joylashgan. Bino davlat mulki hisoblanib, Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida boshqariladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli "Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq Ikkinchi jahon urush qatnashchilari xotirasiga oʻrnatilgan haykali garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar sirasiga kiritildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli qarori". 2014-yil 5-dekabrda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2023-yil 19-oktabr.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammad mahram majmuasi** – Xivaning Dishan qalʼa qismidagi meʼmoriy yodgorlik (1903). Xiva xoni Muhammad Rahimxon II ning yaqin mulozimlaridan boʻlgan Mamat Mahram tomonidan qurilgan. Madrasa, guzar masjidi, minora va boshqa qoʻshimcha xonalardan iborat. Majmua (21,0 x39,0 m) bosh tarzi (eni 27,0 m) jan.ga qaragan, bir qavatli, gʻishtin ravoqli. Peshtoq hamda 2 gumbazli miyonsaroy orqali hovliga kiriladi. Miyonsaroyning sharqida yarmi ochiq 2 ustunli ayvon bilan bogʻlangan 2 uzun jamoatxona, jan.da masjid, minora hamda koʻndalangiga turli hajmdagi tor hujralar va boshqa qoʻshimcha xonalar joylashgan. Minora bal. – 9 m, diametri – 4,2 m, gʻishtdan belbogʻlar hosil qilib bezatilgan. Qafasasi kichik darchali, tepasi murqarnas va qubba bilan yakunlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tuproqqal’a** – Xorazm viloyati Shovot tumani Anbar-Manoq qishlogʻida joylashgan. Shovotdagi Tuproqqal’a 4 gektar maydonni egallagan. Gʻayratdin Xodjaniyozovning Qadimgi Xorazm inshootlari monografiyasida Xorazm vohasida Tuproqqal’a nomi bilan 7 ta manzilgoh bor deb yozadi. Bular quydagilar;
1. Milodiy I-III asrlarga taluqli boʻlib Ellikqal’a tumanida (Qoraqolpogʻiston);

2. Mill.avv IV-III asrlarga taluqli Xorazm viloyati Shovot tumanida

3. Mill.avv IV-III asrlarga taluqli Xiva tumanida;

4. Mill.avv IV-III asrlarga taluqli Yangiariq tumanida;

5. Mill.avv IV-III asrlarga taluqli Hazorasp tumanida;

6 va 7 mill.avv V-III asrlarga taluqli Turkmanistonning Toshhovuz viloyatida joylashgan.

Oʻrganilish tarixi
------------------

1999-2000 yillarda Xorazm Maʼmun akademiyasining Tarix, arxeologiya va falsafa boʻlimining hodimlari Shovot tumanidagi Tuproqqal’a majmuasini oʻrandilar. Tadqiqotchilar Tuproqqal’aning paydo boʻlishi va rivojlanish tarixi 3 bosqichdan iborat ekanligini yozadilar. GʻXodjaniyozovning Qadimgi Xorazm mudofa inshootlari monografiyasida Shovotdagi tuproqqal’a dumaloq shaklda boʻlganligini va uning diametri 260 metrga yaqinligini yozadi.

1. ↑  Qadimgi Xorazm
mudofaa inshootlari" monografiyasida.(Toshkent.2007
2. ↑  QADIMIY XORAZM QALALARI VA ULARDAGI ARXEOLOGIK TADQIQOTLAR.Razzoqberdi Abdirimov, Umid Bekmuhammad. Xiva.2021
3. ↑  Qadimgi Xorazm
mudofaa inshootlari" monografiyasida.(Toshkent.2007
**Imom Husayn masjidi** (ozarbayjoncha: *İmam Hüseyn məscidi*) — Ozarbayjonning Boku shahrida joylashgan masjid, 1896-yilda Adolf Eichler loyihasi asosida bunyod etilgan. Masjid Abdullah Shaig va Suleiman Tagizade koʻchalari kesishgan nuqtada joylashgan.

Tarixi
------

Imom Husayn masjidi qurilishining tashabbuskori Hoji Bobo Ashumov bo'lgan. Masjid Chemberkend massivida, amfiteatr tepaliklarida barpo etilgan.

1895-yilda Ashumov nemis arxitektori Adolf Eichlerni masjid qurilishini loyihalash uchun yollaydi. 1896-yilda esa bino to'liq qurib bitkaziladi.

Mahalliy aholi ushbu yangi binoni dastlab "Ashumov masjidi" deb ataydi. Ozarbayjon Vazirlar Mahkamasi qaroriga binoan Imom Husayn masjidi "Mahalliy ahamiyatga ega boʻlgan tarixiy va madaniy yodgorlik" hisoblanadi.

Arxitekturasi
-------------

Hoji Husayn masjidi mahalliy me'morchilik uslubida qurilgan. Masjidning ichki qismi namozxona, qabulxona, ikkita yo'lak va gumbazdan iborat. Bezatilgan mehrob zal oxirida joylashgan. Masjid derazalari esa gumbaz barabanida joylashgan.

  

Masjidning kirish qismi stalaktitlar bilan bezatilgan bo'lib, shimoliy jabhaning yon qanot devorlar ana shundan stalaktitlar bilan to'ldirilgan. Mutaxassislar Imom Husayn masjidining ushbu qismini Kordova ibodtaxonasining g‘arbiy jabhasiga qiyoslaydi.

Manbalar
--------



1. 1 2  Fatulaev, Shamil*. Urban planning of Baku XIX — early XX centuries*. Стройиздат.
2. 1 2 3 4  Figarov, Shamil*. The artistic appearance of Baku at the turn of the XIX — XX*. Elm, 2001.
3. ↑  „132 - Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında". *www.e-qanun.az*. Qaraldi: 25-sentyabr 2019-yil.
**Narshax**, Narjak, — Buxoro viloyati Vobkent tumanidagi qad. qishloq. Ilk oʻrta asrlarda N.da katta hisor (qoʻrgʻon) boʻlgan.

Muqanna qoʻzyulonittg markazlaridan biri shu qishlokda joylashgan. 776 yil aprelda Muqanna tarafdorlari bilan Buxoro amiri Husayn ibn Maoz lashkari oʻrtasida N.da katta jang boʻladi. Xalifa Maxdiyning vaziri Jabroil ibn Yaqyo arablarga yordamga kelib, N.ni qamal qiladi. Toʻrt oylik janglarda Hosim Ahmad boshchiligidagi Muqanna tarafdorlari boʻlgan oq kiyimliklar gʻalaba qozonishtan. Birok, arablar hiyla yoʻli bilan N.ni egallab, qoʻzgʻolon rahbarlarini xoinlarcha oʻldirishadi. Bu paytda N.ning hokimi boʻlgan ayol kishi (erining nomi Sharaf boʻlib, u Abu Muslimnpng lashkarboshisi boʻlgan)ni ham Jabroil oʻldirtirgan.

N.dan mashhur tarixchi olim Narshaxiy chiqqan. N. haqida Abu Saʼd asSamʼoniyning "Kitob al-ansob" asarida ham muhim maʼlumotlar mavjud (12-asr). Hozirgi N. Narchoqtepa nomi bilan mashhur.

Adabiyot
--------

* Narshaxiy, Buxoro tarixi. T. 1966; Kamaliddinov Sh. "Kitob alansab" Abu Saʼda Abdalkarima ibn Muhammada as-Samʼani kak istochnik po istorii i istorii kulturi Sredney Azii, T. 1993.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shafik Ayupovich Mirtalipov** (1929-yil 20-may, Toshkent — 1986-yil 28-dekabr)

Tarjimai hol
------------

Ota-onasi — Mirtolipov Ayup va Boymuhammedova Mahfuza.

Mutaxassisligi — qishloq xoʻjaligi muhandis-mexanigi, Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutini tamomlagan (1952-yil), iqtisod fanlari nomzodi. — SANIIESH — 1981-yilda 10 ta fan nomzodlarini tayyorlagan. Iqtisod fanlari doktori ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiya tayyorlagan, biroq sogʻligʻining keskin yomonlashishi tufayli himoya oʻtkazilmagan.

Uning ilmiy izlanishlarida paxtachilikda muhandislik xizmatining maqsadga muvofiqligi, tuzilishi va vazifalari asoslab berilgan. Akademik V.Platonov bilan hamkorlikda paxta yetishtirishning resurs tejaydigan texnologiyalari ishlab chiqilgan va iqtisodiy jihatdan asoslangan.

Ish joylari – Bogʻdod MTS, Oxunboboyev RTS, KPSS Margʻilon shahar qoʻmitasi, KPSS Fargʻona viloyat qoʻmitasi, Fargʻona viloyat ijroiya qoʻmitasi, Oʻzbekiston SSR Vazirlar Soveti, OʻzSSR Davlat Agrotexnika qoʻmitasi, OʻzSSR Qishloq xoʻjaligi vazirligi, OʻzSSR Davlat xoʻjaligi vazirligi, SANIESH boʻlimi rahbari. Oʻzbek ensiklopediyasi nashrida paxta yetishtirishni mexanizatsiyalash boʻyicha materiallariga taqriz yozgan.

„Mehnat Qizil Bayroq" ordeni (1957-yil), „Shon-sharaf belgisi" ordeni (1965 va 1973-yillar) bilan mukofotlangan, Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan mexanizator hisoblanadi — 1972-yil, SSSR qishloq xoʻjaligi a’lochisi boʻlgan — 1972-yil, SSSR Oliy Kengashining 1963-yil chaqirigʻi Deputati, SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining „Katolik mehnati uchun" yubiley medali bilan taqdirlangan – 1970-yilda, bir necha bor SSSR VDNKh medallari (oltin — 1957-yilda, 1958-yilda, 1966-yilda; kumush – 1964-yilda; bronza — 1967-yilda va 1968-yilda) bilan taqdirlangan.

1959-yilda sovet mutaxassislarining birinchi delegatsiyasi tarkibida qishloq xoʻjaligining ilgʻor usullarini oʻrganish uchun Qoʻshma Shtatlarda boʻlgan.

Nashrlari
---------

3 ta monografiya va 70 dan ortiq maqolalar muallifi.

* Mirtolipov Sh.A. Qishloqda moddiy-texnika bazasining optimal tuzilishi. Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi, 1983-yil.
* Mirtolipov Sh.A. Oʻzbekiston SSRda qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini sanoatlashtirishning iqtisodiy muammolari. Toshkent: Oʻzbekiston, 1982-yil — 176 bet.
* Mirtolipov Sh.A. Paxta yetishtirishni kompleks mexanizatsiyalashni rejalashtirish va samaradorligini oshirish, Toshkent, 1983-yil.

U tomonidan ishlab chiqilgan tavsiyalar muvaffaqiyatli amalga oshirilgan va quyidagi ilmiy ishlarda qoʻllanilgan:

* Qodirov. M. M. "Oʻzbekistonda chorvachilikning rivojlanish tarixi (80-yillar)".
* .
* Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-10-28).
**Myunxen bitimi** - Buyuk Britaniya bosh vaziri N. Chemberlen, Fransiya bosh vaziri E. Daladye, Germaniyaning fashist diktatori A. Gitler va Italiyaning fashist diktatori B. Mussolini tomonidan 1938-yil 29—30-sentabr da imzolangan bitim. Sudet viloyatini Chexoslovakiyadan ajratib olib Germaniyaga berishni, shuningdek, Vengriya va Polsha hukumatlarining Chexoslovakiyaga nisbatan boʻlgan hududiy daʼvolarini qondirishni nazarda tutgan. Bu bitim Ikkinchi jahon urushining ochilishiga imkoniyat yaratdi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Endoplazmatik toʻr**, endop lazmatik retikulum — eukariotlar hujayrasining membranali umumiy organoidi. AQSH olimi K.Porter fibroblastlar endoplazmasida kashf etgan (1945). Uning nafis tuzilishi elektron mikroskop kashf etilganidan keyin oʻrganilgan. Endoplazmatik toʻr hujayrada oʻzaro tutashgan bir qavat membrana bilan sitoplazmadan chegaralangan mayda vakuolalar va naychalar sistemasidan iborat. Endoplazmatik toʻr qalinligi 5— 7 nm, koʻpincha yadroning tashqi membranasi va hujayra membranasi bilan tutashgan. Endoplazmatik toʻr silliq (agranulyar) va donador (granulyar) boʻladi. Silliq Endoplazmatik toʻr membranasida ribosomalar boʻlmaydi. Silliq Endoplazmatik toʻr lipidlar horil boʻlishi va toʻplanishida, glikogen almashinuvida, triglitseridlar, steroid gormonlar sintezida, zaharli moddalar toʻplanishi va ajratilishida qatnashadi. Muskul tolalaridagi silliq Endoplazmatik toʻr sarkoplazmatik toʻrni hosil qiladi. Bu toʻr Sa ionlarini otib chiqarish yoki tuplash orqali muskullarning qisqarishi va boʻshashini boshqarib turadi. Donador Endoplazmatik toʻr membranasi ribosomalar joylashgan naychalar va yassi qopchiqlardan iborat. Donador Endoplazmatik toʻr membranalariga birikkan ribosomalar kompleksi — poliribosomalarda oqsil sintezlanadi. Sintezlangan oqsillar Golji kompleksiaa toʻplanadi yoki hujayradan tashqariga chiqariladi. Sintezlangan oqsillar dastlab donador Endoplazmatik toʻr naychalariga tushib, u yerdan ATF sarfi hisobiga hujayraning boshqa qismlariga tashilishi yoki naychalarda toʻplanib, modifikatsiyaga uchrashi mumkin. Donador Endoplazmatik toʻr oqsil sintezlaydigan organlar (meʼda osti bezi, soʻlak bezlari va boshqalar) hujayrasida koʻp boʻladi; ixtisoslashgan murtak hujayralarida boʻlmaydi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hijriy yil hisobi** - (the **Hijri year** (Arabic: سَنة هِجْريّة) yoki **era** (التقويم الهجري *at-taqwīm al-hijrī*) musulmonlar yil hisobi, islomiy taqvim. Muhammad (sav) ning Makkadan Madinaga koʻchishi (qarang Hijra) bilan bogʻliq. Qamariya (hijriy-qamariy yil) va shamsiya (hijriy-shamsiy yil)ga boʻlinadi.

Qamariya boʻyicha yil hisobi 622-yilning 16-iyuli juma kunidan boshlanib, Oyning ketma-ket kelgan ikki bir xil fazasi orasida oʻtgan vaqt — sinodik oy (29,530588 kun) davriga asoslangan. 12 oydan iborat bir qamariy yil 354,3671 kundan iborat. Qa-mariy yilda 1, 3, 5, 7, 9 va 11-oylar 30 kundan, qolganlari 29 kundan butun qilib olingan. Oylar tartibi bilan muharram, safar, rabiul avval, rabiul oxir, jumodul avval, jumo-dul oxir, rajab, shaʼbon, ramazon, shavval, zulqaʼda va zulhijja deb ataladi. Qamariy yil tropik yildan 10— 12 kun qisqa. Qamariy yilning baʼzilari kabisa yil boʻlishiga sabab yilning kasr qismi (0,3671 kun) har 30 yilda 11,013 kunni tashkil etishidir. Uning 19 yili oddiy (354 kunlik), 11 yili kabisa (355 kunlik), 38 yillik arabcha siklning 2, 5, 7, 10, 13, 16, 18, 21, 24, 26 va 29-yillari kabisa deb qabul qilingan. Qamariya hisobi Yaqin va Oʻrta Sharqning koʻp davlatlari va boshqa baʼzi davlatlarda qoʻllanadi.

Shamsiya 622 yilning bahorgi teng kunlik kuni — 21-martdan boshlab hisoblanadi; keyingi yil boshlari esa 20, 21 yoki 22-martga toʻgʻri keladi. Davomiyligi Grigoriy kalendaridat kabi 365 yoki 366 kundan iborat. Shamsiya boʻyicha oylarning nomlari hut, hamal, savr, javzo, saraton, asad, sumbula, mezon, aqrab, qavs, jaddi va dalv boʻlib, bu oylar doimo yilning maʼlum bir vaqtlarida keladi.

Oʻrta Osiyoda yangi uslub keng ommaviylashgunga qadar qamariya hisobi ham, shamsiya hisobi ham ishlatilib kelingan; Shamsiya hisobi boʻyicha yilning dastlabki kunlarida Navroʻz bayrami oʻtkazilgan.

Hijriy yil hisobining sanalarini yangi uslub (Grigoriy kalendari)ga aylantirishda maxsus formulalar va jadvallar qoʻllanadi. Mas, Grigorian kalendarining 1980-yil qamariyaning 1399/1400-yillariga va Shamsiyaning 1359/1360-yillariga toʻgʻri keladi (yana qarang Burjlar, Kalendar).

Formula
-------

`AH = (2023 − 622) × 33 ÷ 32`

`CE = AH × 32 ÷ 33 + 622`

Bunda AH - hijriy yil va CE - milodiy yil hisobini anglatadi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. ↑
```
xossalariga koʻra, nuqta, qattiq jism, deformatsiyalanuvchi jism, tutash muhit (gaz, suyuqlik, elastik jism) K.siga boʻlinadi. Odatda, K. dinamikani oʻrganishda qoʻshimcha vosita hisoblanadi. Nuqta va qattiq jism K.sining asosiy vazifasi nuqta yoki qattiq jismning muayyan sanok, sistemasiga nisbatan harakatlarini (sanoq sistemasiga nisbatan nuqta vaziyati koordinatalar bilan belgilanadi) va harakatlarning barcha kinematik tasniflari orasidagi bogʻlanishlarni aniqlashdir.
```

Nuqta tezligi (t>) va tezlanish (sh) uning harakatini ifodalovchi asosiy kinematik omillardir. Boʻlar harakat turiga bogʻliq. Jismning eng oddiy harakati ilgarilanma va aylanma harakatdan iborat. Ilgarilanma harakat vaqtida jismning barcha nuqtalari birday harakat qiladi; jism harakatini (trayektoriyasini) ifodalash uchun bitta nuqtaning harakatini bilish kifoya. Har qanday jism toʻgʻri va egri chiziq boʻylab harakatlanadi. Harakat tekis toʻgʻri chiziqli (yoki aylanma) hamda teqismas (oʻzgaruvchi) boʻlishi mumkin. Teqismas harakatda tezlikning oniy (haqiqiy) yoki oʻrtacha qiymati aniqlanadi. Tekis harakatda tezlanish nolga teng. Jism qoʻzgʻalmas oʻq atrofida aylanma harakat qilsa, bitta erkinlik darajasiga ega boʻladi va uning vaziyati burilish burchagi (davri), burchak tezligi (chastota) va burchak tezlanishi bilan ifodalanadi.

Erkin qattiq jism massa markazi bilan birga ilgarilanma va aylanma harakat qiladi. Artilleriya snaryadi, raqsta, fazoviy jismlar va boshqa harakati boʻnga misol boʻladi.

Deformatsi ya l anu vchi muh i t l a r K.si deformatsiyalar umumiy nazariyasi va muhitning uzluksizligi shartini aks ettiruvchi uzluksizlik tenglamalarini hamda uzluksiz muhit harakatining tavsiflarini aniqlaydi. Tutash muhit K. muhit elementlar harakatini ularning deformatsiyalanuvchanligini hisobga olgan holda bayon qiladi. Yorugʻlik tezligiga yaqin boʻlgan harakat K.si haqida nisbiylik nazariyasida, mikrozarralar harakati haqida kvant mexaniqat qaraladi. K. usullari turli mexanizmlar va boshqalarda harakat uzatishni hisoblashda muhim ahamiyatga ega.

Adabiyotlar
-----------

* Oʻrozboye v M. T. Nazariy mexaniqa asosiy kursi (3-nashr), T. 1966; Rashi-dov T. R. Shoziyotov Sh. Moʻminov K. B. Nazariy mexaniqa asoslari, T. 1990.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**The Magic of Thinking Big** – David J. Schwartsning oʻz-oʻzini rivojlantiruvchi kitobi. U birinchi marta 1959-yilda nashr qilingan. Qisqartirilgan versiyasi esa 1987-yilda bosmadan chiqarilgan.

„Forbes" uni oʻz-oʻziga yordam berish boʻyicha eng yaxshi kitoblardan biri deb atagan.

Qabul qilish va taʼsiri
-----------------------

1982-yil oxiriga kelib, u 1,494,000 sotuvga ega boʻlgan Simon & Schusterning eng koʻp sotilgan qogʻozli kitoblaridan biri boʻlgan. 2015-yilga kelib ushbu kitob 6 milliondan ortiq nusxada sotilgan.

Thomas J. Stanley oʻz vebsaytida oʻzining „***The Millionaire Next Door***" bestsellerini yozishga Schwarts va uning kitobi qanday turtki boʻlganini aytib oʻtgan. Ikkalasi ham Georgia davlat universitetining marketing boʻlimi oʻqituvchisi boʻlishgan va „muvaffaqiyat"ni muhokama qilishgan. Schwarts Stanleyning birinchi ***Marketing to the Affluent*** kitobini qanday yaxshilash boʻyicha taklif bergan: „*Endi bor eʼtiboringizni ular qanday boyib ketishganiga qarating. Katta oʻylang*."

Amerikalik futbol murabbiyi va sport boshlovchisi – Lou Holtz bu uning sevimli kitobi ekanligini aytib oʻtgan.

Basketbol murabbiyi Joe Harrington 1980-yillarda Long Beach State 49 ersning har bir aʼzosiga ushbu kitobning bir nusxasidan bergan. Maryland universitetidan Lefty Driesell ham ushbu kitobni oʻz jamoa aʼzolariga tarqatgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Schwartz, David J.*. The Magic of Thinking Big: Fireside Edition*. Simon & Schuster, Inc. 1987. ISBN 0-671-64678-8.
2. ↑  *Kathy Caprino.* „What The Greatest Self-Help Books Of The Last Decades Can Teach You In 7 Minutes". *Forbes* (21-mart 2014-yil). Qaraldi: 11-iyul 2018-yil.
3. ↑  *Applebaum, Judith*. „PAPERBACK TALK; Another Angle on What We Read" (en). *The New York Times* (12-dekabr 1982-yil). Qaraldi: 11-iyul 2018-yil.
4. ↑  „The Magic of Thinking Big".  Simon & Schuster (6-oktyabr 2015-yil).
5. ↑  „The Magic of Thinking Big" (en). *www.thomasjstanley.com*. Qaraldi: 11-iyul 2018-yil.
6. ↑  *William Barry Furlong.* „Secrets of a turnaround coach". *New York Times* (12-dekabr 1976-yil). Qaraldi: 11-iyul 2018-yil.
7. ↑  *Dick Wagner.* „REVIVING THE 49ERS: Joe Harrington Is Building Something at CS Long Beach". *LA Times* (28-yanvar 1988-yil). Qaraldi: 11-iyul 2018-yil.
Janubiy Osetiya Yevropa xaritasida.
Janubiy va Shimoliy Osetiyalar xaritasi.
**Janubiy Osetiya** (osetin: Хуссар Ирыстон, *Xussar Iriston* ; gruzincha: *სამხრეთი ოსეთი,* Samxreti Oseti; ruscha: *Южная Осетия,* Yujnaya Osetiya) Kavkaz janubidagi bir mintaqadir. Sobiq Janubiy Osetiya Avtonom Oblasti (Gurjiston Sovet Sotsialistik Respublikasi tarkibida). Mintaqaning bir qismi Gurjistondan 1990-yillar boshida mustaqillik eʼlon qilib, oʻzini **Janubiy Osetiya Respublikasi**, deya ataydi. Poytaxti — Tsxinvali.

Januy Osetiya mustaqilligi uni Gurjistonning bir qismi sifatida koʻruvchi BMT aʼzolari tomonidan tan olinmagan. Gurjiston mintaqaning sharqiy va janubiy qismi ustidan nazoratni saqlab qoldi va 2007-yilning aprel oyida u yerda etnik osetinlar tomonidan boshqariluvchi **Janubiy Osetiya Muvaqqat Maʼmuriyati**ni tuzdi. Bu tashkilot rahbari Dmitriy Sanakoevdir va u Gurjiston bilan Janubiy Osetiya statusi haqida muzokaralar olib borishi koʻzlangan.

Yana qarang
-----------

* Janubiy Osetiya urushi (2008)
* Donetsk xalq respublikasi
* Lugansk xalq respublikasi

Manbalar
--------

1. ↑  „Online Magazine — Civil Georgia". 8-oktyabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-avgust 2008-yil.
2. ↑  Georgiaʼs Showcase in South Ossetia
3. ↑  *Georgia Quits Mixed Control Commission — Kommersant Moscow*, 2016-05-01da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2008-08-14 `{{citation}}`: no-break space character in `|title=` at position 39 (yordam)
4. ↑  *International Crisis Group — Georgiaʼs South Ossetia Conflict: Make Haste Slowl*, 2008-08-20da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2008-08-14 `{{citation}}`: no-break space character in `|title=` at position 27 (yordam)
5. ↑  Online Magazine — Civil Georgia

Havolalar
---------

* Janubiy Osetiya Axborot va Matbuot Davlat Qoʻmitasi sayti (rus.)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Iyshan qalʼa majmuasi** (yoki *Iyshan kala kompleksi*) — Qoraqalpogʻiston Respublikasining Kegeyli tumanidagi tarixiy va arxitektura yodgorligi. Tarixiy obyekt XVIII—XIX hamda XX asrlarga oid boʻlib, bugungi kunda „Juzim bogʻ" ovul fuqarolar yigʻini hududida joylashgan.

Iyshan qalʼa majmuasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulkiga tegishli hisoblanadi. Shuningdek, Iyshan qalʼa majmuasi boshqa 98 ta tarixiy manzillar bilan bir qatorda Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashining Qoraqalpogʻistonning diqqatga sazovor joylari roʻyxatiga ham kiritilgan.

Tarixi
------

Iyshan qalʼa majmuasi XVIII—XIX hamda XX asrlarga tegishli boʻlib, u mahalliy aholi orasida shuhrat qozongan ziyoratgoh hisoblanadi. Iyshan qalʼaning qurilish tarixi XVIII-XIX asrda yashab oʻtgan Imom Eshon nomi bilan bogʻliq. Imom Eshon 1806—1825-yillarda Xiva xonligini boshqargan Muhammmad Rahimxon davrida Xiva xonligida diniy ishlar boʻyicha xon maslahatchisi lavozimigacha koʻtarilgan ulugʻ shaxs boʻlgan. Iyshan qalʼani Imom Eshonning katta oʻgʻli Atagʻulla bunyod qildirgan. Oʻz davrida Iyshan qalʼaga qish faslini oʻtkazish maqsadida kelgan oilalar soni 40 (qirq) mingtadan ortib ketganligi aytiladi. Qalʼa qurilishi boshlangan vaqtda qishloq nomi „Kenjeli" (oilaning eng kichik farzandi bilan bogʻliq) deb atalgan. Keyinchalik bu hudud nomi Imom Eshon nomi bilan bogʻlanib (Iyshan-qoraqalpoq tilida) „Iyshan qalʼa" deb atala boshlangan.

Yana qarang
-----------

Sulton Uvays bobo maqbarasi

Shibliy ota maqbarasi

Toqmaq ota maqbarasi

Murat shayx maqbarasi

Tugʻon Turk maqbarasi

Kechirmas bobo maqbarasi

Manbalar
--------

1. ↑  „Тарихий, бадиий ёки ўзга маданий қимматлилиги туфайли гаров ва ипотека қўлланилиши мумкин бўлмаган объектлар рўйхати (ЎзР ВМ 05.12.2014 й. 335-сон қарорига илова) | Majburiyatlar va shartnomalar toʻgʻrisidagi umumiy qoidalar | Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar | Fuqarolik va oila qonunchiligi | OʻzR KonunchiligiMaʼlumotlar tizimi „Tarixiy, badiiy yoki oʻzga madaniy qimmatliligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obʼektlar roʻyxati (OʻzR VM 05.12.2014 y. 335-son qaroriga ilova)" | NRM.uz". *nrm.uz*. Qaraldi: 30-oktyabr 2023-yil.
2. ↑  „846-сон 04.10.2019. Moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlari milliy ro‘yxatini tasdiqlash to‘g‘risida" (uz-Latn-UZ). *lex.uz*. Qaraldi: 30-oktyabr 2023-yil.
3. ↑  „Qaraqalpaqstan Respublikasındaǵı dıqqatqa ılayıqlı orınlar". Qaraldi: 2023-yil 30-oktyabr.
4. ↑  „Qoraqalpogʻiston Respublikasi | Uzbekistan Travel" (uz). *uzbekistan.travel*. Qaraldi: 29-oktyabr 2023-yil.
**Maymun bilan avtoportret** — 1938-yilda Meksikalik mashhur rassom Frida Kahlo tomonidan chizilgan kartina.   

Ushbu rasm Nyu-Yorkdagi zamonaviy sanʼat muzeyining oʻsha paytdagi prezidenti A. Konger Gudyer tomonidan buyurtma qilingan va tayyorlab berilgan. Bu Kahlo oʻz faoliyati davomida doʻstlari va homiylari uchun chizgan koʻplab avtoportretlardan biridir.

Umumiy nazar
------------

Frida Kahlo 1925-yildan 1954-yilgacha faol boʻlgan meksikalik rassom edi. U jiddiy jarohat olgan avtobus halokati tufayli toʻshakda yotgan holda rasm chizishni boshlagan. Uning aksariyat asarlari avtoportretlardan iborat boʻlib, ular bevosita uning tibbiy muammolar, bepushtlik va uning iztiroblari va ogʻrigʻini aks ettiruvchi Frida bilan kurashiga bagʻishlangan. Olimlar uning avtoportretlarini Kahlo uchun oʻz tanasini tibbiy muammolardan va gender moslashuvidan qaytarish usuli sifatida talqin qilishdi. Xususan, olimlar uning avtoportretlarini yevropalik erkak rassomlarning ayol tanasini oʻz rasmlari predmeti va istak ob’ekti sifatida ishlatish anʼanasi kontekstida talqin qilganlar. Kahlo oʻz imidjidan foydalanib, bu foydalanishni patriarxal anʼanadan qaytarib oladi. Ushbu asarlarda topilgan uning hayotining avtobiografik tafsilotlari, shuningdek, uning xarakterli qoshlari, chiroyli sochlari va jonli meksika kiyimlari uni Meksika va Qoʻshma Shtatlarda mashhur shaxsga aylantirdi.
Kahlo Meksika inqilobining katta tarafdori edi, shuning uchun u oʻz tugʻilgan sanasini 1910-yildagi inqilob boshlanishiga mos ravishda oʻzgartirishga harakat qildi.

Rasmning asl nusxasi
--------------------

Nyu-York sanat muzeyi prezidenti uchun chizib berilgan kartina asl versiya hisoblanadi. U hozirda Nyu-Yorkning Buffalo shahridagi Olbrayt-Noks sanat muzeyida saqlanmoqda. Amerikalik qoʻshiqchi Madonna ushbu asl nusxani yuqori narxda sotib oladi. 2001-yilda esa Frida Kahlo xotirasiga atab oʻtkazilgan birinchi Britaniya koʻrgazmasi Surrealism: Desire Unbound uchun taqdim qilinadi.

Simvolizm
---------

Maymun — Meksika mifologiyasida shahvat ramzi. Ammo bu "Maymun bilan avtoportret "rasmida u oʻz ruhiga ega jonzot sifatida tasvirlangan. U nozik va muloyim va qoʻlini Fridaning boʻyniga qoʻyadi. Aftidan, pul uni himoya qilmoqchi. Ushbu portretda, shuningdek, keyinchalik chizgan boshqa portretlarida u katta barglarning fonidan foydalangan. Ushbu fon bilan rasmdagi mavzu tomoshabin tomon surildi. U bu uslubni Alfredo Ramos Martinesdan olgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Self-portrait with Monkey, 1938 by Frida Kahlo". *Frida Kahlo*. Qaraldi: 3-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Frida Kahlo Biography". *Frida Kahlo Biography*. Qaraldi: 3-iyul 2022-yil.
3. ↑  „The Importance of the Frida Kahlo Self-Portrait With Thorn Necklace and Hummingbird". *Widewalls*. Qaraldi: 3-iyul 2022-yil.
4. ↑  „Surrealism: Desire Unbound, First Major Exhibition of International Surrealism in More Than Twenty Years, Documents Revolutionary Movement That Openly Addressed Sexuality in Art". *MetMuseum*. Qaraldi: 3-iyul 2022-yil.
5. ↑  „Maymun bilan avtoportret, Frida Kahlo tomonidan 1938-yil". *Frida Kahlo ORG*. Qaraldi: 3-iyul 2022-yil.