**Pir Mardakan xonaqohi** (ozarbayjoncha: ***Pir Mərdəkan xanəgahı***) - Ozarbayjon Respublikasining Shemaxa tumanidan 16 km janubi-sharqdagi Gʻoylar qishlogʻi joylashgan tarixiy meʼmoriy yodgorlik. Majmua tarkibiga qabr, sulola binosi va kichik yordamchi binolar kiradi. Majmua XIII-XIV asrlarda qurilgan. Ayrim ma’lumotlarga ko‘ra, bu o‘z davrining mashhur allomalaridan biri Said Mardakoniyning qabri hisoblanadi.

Tarixi
------

Qabr toshidagi hamda devorda saqlanib qolgan bitiklarning bir qismini M. Ne’matova o‘qib bergan. Ushbu yozuvlarda yodgorlik 1188–1203 (hijriy 583–600) yillarda qurilgani koʻrsatilgan. Uslub xususiyatlariga ko'ra, yodgorlik tarixi XIII asr boshlariga to'g'ri keladi.

Xonaqoh atrofida qadimiy qabriston, karvonsaroy majmuasi mavjud. Yodgorlikning old tomonidagi arab alifbosida kufiy elementlar bilan suls alifbosida bitilgan yozuvda shunday deyilgan: *"Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan boshlayman. Bu eng buyuk olim shayx imom, mo'min Tair Toj Al-Huda Mardakoniy Ibn Alining qabri. Alloh rahmatiga olsin...**"*

Qabr ustidagi ikkinchi yozuv asosida yodgorlik tarixiga oydinlik kiritish mumkin. Eshikdan kiraverishda chap tomondagi chap devorga yozilgan ikki qator bitikning kichik bir qismi saqlanib qolgan: *"Eng buyuk podshoh, xoqon ... Farruhzod ibn Fozilalmuvahhid Manuchihr..."* Muallif ushbu podshohni Shirvonshoh Manuchihr III ning o'g'li Shirvonshoh Farruhzod I deya izohlaydi. Shirvoshoh Farruhzod ham XIII asrda yashagan.

Arxitekturaviy xususiyatlari
----------------------------

Majmuaning bir qismi bo'lgan qabr deyarli o'ziga xos ko'rinishi bilan bugungi davrgacha yetib kelgan. Ozarbayjon arxitekturasida bu turdagi maqbaralarga Naxichevandagi Alinjachay xonaqohidagi qabr va shu kabi boshqa qabrlarni misol qilib keltirish mumkin. Hajmi bo'yicha bu turdagi qabrlar ikki birikmaning kombinatsiyasidan iborat. Pastki qismi gumbaz va minorali, yuqori qismi faqat gumbazdan iborat.

Gumbazli maqbaralar ibodatxona tipidagi imoratlar bo'lganligi sababli, bunday joylarga odamlar tashrif buyurish mobaynida dafn etilganlarni ziyorat qilishadi, diniy marosimlar o'tkazishadi. Shuning uchun bu turdagi maqbaralardan masjid sifatida ham foydalanilgan. Maqbaraning ichki qabr qismi tuzilishiga ko'ra kvadrat shaklga ega. Tashqi devorlarining oʻlchami 4,6x5 m, ichki devorlari esa 2,6x2,6 m. Kvadrat qismining balandligi 3 m, piramidaning balandligi esa 4,7 m.

Bu yodgorlik oʻzining koʻpgina xususiyatlariga koʻra Ozarbayjonning minora va gumbazli qabrlar guruhiga kiradi. Strukturaviy va meʼmoriy xususiyatlariga koʻra Pir Mardakon xonaqohiga oʻxshash yodgorliklar boshqa turkiy mamlakatlarda ham tarqalgan. Masalan, Turkmanistonda bu qabrning meʼmoriy xususiyatlarini takrorlovchi bir qancha meʼmoriy yodgorliklar mavjud. Bunga Kunya-Urganchdagi Faxriddin Roziy va Shayx Sharif maqbaralarini ham misol qilib keltirish mumkin.

Galereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Manbalar
--------

1. 1 2  „PİR MƏRDƏKAN TÜRBƏSİ" (az).  shamakhi-encyclopedia.az. Qaraldi: 1-mart 2018-yil.
2. ↑  А. В. Салаьзаде – К датировке некоторых памятников Азербайджана, ИАНА, 1952, № 5 p. 69
3. ↑  M.Nemətova. "Azərbaycan pirləri". Baku: 1992, p. 20.
4. ↑  M.Nemətova. "Azərbaycan pirləri". Baku: 1992, pp. 21–23
5. ↑  K. M. Məmmədzadə – Azərbaycanda inşaat sənəti, Baku, Elm, 1978, pp. 50–51
6. ↑  Н. М. Бачинский – Архитектурные памятники Туркмении, вып 1, Ашкабад, 1939, p. 13