Ramsfeld 2002-yil fevral oyida Pentagondagi brifingda
„**There are known knowns**" — bu AQSh Mudofaa vaziri Donald Ramsfeldning 2002-yil 12-fevralda AQSh Mudofaa vazirligi (DoD) brifingida terroristik guruhlarga ommaviy qirgʻin qurollarini yetkazib berish bilan Iroq hukumatini bogʻlovchi dalillar yoʻqligi haqidagi savolga bergan javobidan.

Ramsfeld shunday dedi:

> Biror narsa sodir bo'lmagani haqidagi xabarlar men uchun doim qiziq, chunki biz bilganimizdek, ma'lum narsalar bor; biz biladigan narsalar bor. Biz ham ma'lum noma'lumlar borligini bilamiz; ya'ni biz bilmagan ba'zi narsalar borligini bilamiz. Ammo noma'lum noma'lumlar ham bor - biz bilmagan, biz bilmaganlar. Mamlakatimiz va boshqa erkin mamlakatlar tarixiga nazar tashlaydigan boʻlsak, eng qiyin toifadagilar oxirgi toifadir.
> 
> 

Ushbu bayonot koʻplab izohlarga sabab boʻldi. *Qaror kitobida* Mikael Krogerus buni „Ramsfeld matritsasi" deb ataydi. Bayonotda, shuningdek, Errol Morris rejissyorligidagi 2013-yilda suratga olingan *"Nomaʼlum maʼlum"(The Unknown Known)* hujjatli filmi ham mavjud.

Kelib chiqishi
--------------

Ramsfeldning bayonoti koʻplab maʼlum, maʼlum nomaʼlum va nomaʼlum nomaʼlum tushunchalarga koʻp shon-shuhrat va jamoatchilik eʼtiborini tortdi, ammo milliy xavfsizlik va razvedka mutaxassislari uzoq vaqtdan beri Johari oynasi deb ataladigan tahlil usulidan foydalanganlar. Nomaʼlum nomaʼlumlar gʻoyasi 1955-yilda ikki amerikalik psixolog Jozef Luft (1916-2014) va Xarrington Ingham (1916-1995) tomonidan Johari oynasini ishlab chiqishda yaratilgan. Ular buni odamlarga oʻzlari va boshqalar bilan boʻlgan munosabatlarini yaxshiroq tushunishga yordam berish uchun texnika sifatida ishlatishgan.

Bu atama NASA ichida ham keng tarqalgan edi. Ramsfeld oʻz xotiralarida NASA maʼmuri Uilyam Gremni keltirgan; u 1990-yillarning oxirida AQShga ballistik raketa tahdidini baholash komissiyasida birga ishlaganlarida u „iboraning bir variantini" birinchi marta Gremdan eshitganini yozgan. Oʻsha paytda NASA Goddard kosmik parvozlar markazida maxsus olim sifatida ishlagan astrofizik Kirk Born 2013-yil aprel TED nutqida Milliy xavfsizlik boʻlimiga oʻtishni rejalashtirish boʻlimi xodimlari bilan suhbatda „nomaʼlum nomaʼlumlar" iborasini ishlatganini taʼkidladi. Ofis Ramsfeldning soʻzlaridan bir necha kun oldin maʼlum qildi va bu muddat Ramsfeld va mudofaa vazirligidagi boshqa yuqori martabali amaldorlarga ham oʻtgan boʻlishi mumkin, deb taxmin qildi.

„Maʼlum nomaʼlumlar" va „nomaʼlum nomaʼlumlar" atamalari koʻpincha loyihalarni boshqarish va strategik rejalashtirish doiralarida qoʻllaniladi.

Maʼlum boʻlgan nomaʼlumlar „siz biladigan xavflarni, masalan, bekor qilingan parvozlarni anglatadi."

Nomaʼlum nomaʼlumlar — bu juda kutilmagan vaziyatlardan kelib chiqadigan xavflar, ular hisobga olinmaydi. Zamonaviy foydalanish asosan maʼlum boʻlgan eng qadimgi foydalanish bilan mos keladi. Misol uchun, bu atama 1979-yilda Britaniya Kolumbiyasi Qirollik Uran qazib olish boʻyicha tergov komissiyasiga berilgan dalillarda ishlatilgan:

> Sayt sharoitlari har doim noma'lum yoki noaniqliklarni keltirib chiqaradi, ular qurilish yoki ekspluatatsiya jarayonida ob'ektga zarar etkazishi mumkin va atrof-muhitga zarar etkazishi yoki aholi salomatligi va xavfsizligiga xavf tug'dirishi mumkin. Noma'lumlar tomonidan yuzaga keladigan xavf ma'lum darajada o'tmishdagi tajribaga nisbatan noma'lumning tabiatiga bog'liq. Bu meni noma'lumlarni quyidagi ikki turdan biriga tasniflashimga olib keldi: 1. ma'lum noma'lumlar (kutilgan yoki oldindan ko'rish mumkin bo'lgan shartlar), ular asosli ravishda taxmin qilinishi mumkin, ammo o'tmish tajribasiga asoslangan holda miqdoriy aniqlanmaydigan holatlar tarixi (A ilovasida) va 2. Noma'lum noma'lumlar (kutilmagan yoki oldindan aytib bo'lmaydigan sharoitlar), ular o'tmishdagi tajriba yoki tergov asosida oldindan aytib bo'lmaydiganligi sababli kattaroq xavf tug'diradi.
> Known unknowns result from recognized but poorly understood phenomena. On the other hand, unknown unknowns are phenomena which cannot be expected because there has been no prior experience or theoretical basis for expecting the phenomena.
> 
> 

Bu atama, shuningdek, 1982-yilda *Nyu-Yorkerning* aerokosmik sanoatiga bagʻishlangan maqolasida ham paydo boʻlgan, unda 1950-yillarda de Havilland Comet samolyotlarining halokatiga sabab boʻlgan metall charchoq misoli keltirilgan.

Reaksiya
--------

Bu soʻzlar umuman Bush maʼmuriyati va xususan Ramsfeldga nisbatan masxara qilishga olib kelgan boʻlsa-da, bayonotni hurmat qiladiganlar ham bor. Himoyachilar orasida kanadalik sharhlovchi Mark Steyn ham bor, u buni „aslida juda murakkab masala" deb atagan va avstraliyalik iqtisodchi va blogger Jon Quiggin, "Til qiynoqqa solinishi mumkin boʻlsa-da, toʻgʻri va muhim asosiy nuqta hamdir.

Psixoanalitik faylasuf Slavoy Jijekning aytishicha, bu uchta toifadan tashqari toʻrtinchisi, nomaʼlum maʼlum boʻlgan narsa borki, u bilganini tan olishni ataylab rad etadi: "Agar Ramsfeld Iroq bilan qarama-qarshilikdagi asosiy xavf „nomaʼlum nomaʼlumlar" deb hisoblasa, yaʼni biz tabiatan hatto gumon qila olmaydigan Saddamning tahdidlari, keyin Abu Gʻrayb mojarosi koʻrsatadiki, asosiy xavflar „nomaʼlum maʼlumotlar"da — inkor etilgan eʼtiqodlar, farazlar va uyatsiz amaliyotlardir, garchi ular haqida bilmaganday qaramay va ular ijtimoiy qadriyatlarimiz fonini tashkil qiladi". Bunga biz harakat qilishimiz mumkin boʻlgan, lekin bilmagan yoki ifoda eta olmaydigan yashirin bilim tushunchasi bogʻliq.

Nemis sotsiologlari Daase va Kessler (2007) Ramsfeldning siyosiy amaliyotning kognitiv doirasi *biz bilgan, bilmagan va biz bilmaydigan narsalar* oʻrtasidagi munosabat bilan belgilanishi mumkinligini taʼkidlagan asosiy fikrga qoʻshiladilar, ammo Ramsfeld buni eʼtibordan chetda qoldirdi.

Voqea bir nechta kitoblarda xavfni baholashni muhokama qilish uchun ishlatilgan.

Ramsfeld oʻzining 2011-yilgi avtobiografiyasini „ *Maʼlum va nomaʼlum:* Memuar" deb nomladi. Kitob boshidagi „Muallif eslatmasi"da u oʻz xotiralari nomining manbasini aniq tan oldi va oʻz bayonotining ahamiyatiga oid bir nechta misollarni, jumladan, Vikipediyadagi maqolani keltirdi. *"Nomaʼlum* " — Errol Morrisning 2013-yilda Ramsfeld haqidagi biografik hujjatli filmining nomi. Hujjatli filmda Ramsfild dastlab „nomaʼlum maʼlum narsalar" ni „siz bilasiz deb oʻylagan narsalaringiz, maʼlum boʻlishicha, bilmaysiz" deb taʼriflaydi va filmning oxirida u „siz biladigan, bilmaydigan narsalar" deb taʼriflaydi".

Bundan tashqari, sharh Foot in Mouth mukofotiga sazovor boʻldi .

Analitik fanlar
---------------

"Maʻlum nomaʻlumlar" atamasi analitik kimyo yondashuvlaridan, xususan, massa spektrometriyasidan foydalangan holda kimyoviy moddalarni aniqlashda qoʻllaniladi. Koʻpgina hollarda, eksperimentda aniqlangan tergovchiga nomaʼlum narsa aslida kimyoviy adabiyotlarda, maʼlumot bazasida yoki Internet-resursda maʼlum. Ushbu turdagi birikmalar „maʼlum nomaʼlumlar" deb ataladi. Bu atama dastlab Little va boshqalar tomonidan kiritilgan va oʻshandan beri adabiyotda umumiy yondashuv sifatida bir necha bor xabar bergan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Defense.gov News Transcript: DoD News Briefing – Secretary Rumsfeld and Gen. Myers, United States Department of Defense (defense.gov)" (12-fevral 2002-yil). 20-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi.
2. ↑  Krogerus, Mikael*. The Decision Book: Fifty Models for Strategic Thinking*, Roman Tschäppeler, Jenny Piening, 1st American (English), New York: W.W. Norton & Co, 2012 — 86-87 bet. ISBN 978-0-393-07961-6. OCLC 738350045.
3. 1 2  Girard, John*. A Leader's Guide to Knowledge Management: Drawing on the Past to Enhance Future Performance*. Business Expert Press, June 1, 2009 — 55– bet. ISBN 9781606490198. 10-fevral 2014-yilda qaraldi.
4. ↑  „NASA Program Management and Procurement Procedures and Practices: Hearings Before the Subcommittee on Space Science and Applications of the Committee on Science and Technology, U.S. House of Representatives, Ninety-seventh Congress, First Session, June 24, 25, 1981" (1981).
5. ↑  Rumsfeld, Donald*. Known and Unknown: A Memoir*. New York: Penguin Group, 2011 — xiv bet. ISBN 9781101502495.
6. ↑  „Big Data, Small World: Kirk Borne at TEDxGeorgeMasonU". 4-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-sentabr 2015-yil.
7. ↑  „Strategy Under Uncertainty" (noyabr 1997).
8. ↑  *Biafore.* „Project Management Fundamentals". *Lynda.com*.  Lynda.com/LinkedIN (14-dekabr 2011-yil). 8-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-oktabr 2015-yil.
9. ↑  *Statement of Evidence of E. D'Appolonia, D'Appolonia Consulting Engineers, Pittsburgh, Pennsylvania*, Proceedings of the British Columbia Royal Commission of Inquiry into Uranium Mining. 0005037606. ISBN 978-0-7718-8198-5.  Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-02-08).
10. ↑  Newhouse, J. (June 14, 1982), „A reporter at large: a sporty game; 1-betting the company", *New Yorker*: 48–105.
11. ↑  *Steyn, Mark*. „Rummy speaks the truth, not gobbledygook". Daily Telegraph (9-dekabr 2003-yil). Qaraldi: 30-oktabr 2008-yil.
12. ↑  *Quiggin, John.* „In Defense of Rumsfeld" (10-fevral 2004-yil).
13. ↑  „What Rumsfeld Doesn't Know That He Knows About Abu Ghraib". Qaraldi: 23-fevral 2009-yil.
14. ↑  Knowns and Unknowns in the 'War on Terror': Uncertainty and the Political Construction of Danger, Christopher Daase and Oliver Kessler, Security Dialogue, December 2007; vol. 38, 4: pp. 411-434.
15. ↑  Neve, Geert de*. Hidden Hands in the Market: Ethnographies of Fair Trade, Ethical Consumption, and Corporate Social Responsibility*. Emerald Group Publishing, 2008 — 252– bet. ISBN 9781848550582. 10-fevral 2014-yilda qaraldi.
16. ↑  Rumsfeld, Donald*. Known and Unknown: A Memoir*. New York: Penguin Group, 2011 — xiii bet. ISBN 9781101502495.
17. ↑  *Scott*. „Not Giving an Inch in a Battle of Wits and Words; Deciphering Donald H. Rumsfeld in 'The Unknown Known'". *The New York Times*. Qaraldi: 4-aprel 2014-yil.
18. ↑  Morris, Errol (Director) (December 13, 2013). *The Unknown Known* (Motion picture). Los Angeles, CA: The Weinstein Company.
19. ↑  Little, J.L.; Cleven, C.D.; Brown, S.D. (2011). „Identification of "Known Unknowns" utilizing accurate mass data and chemical abstracts service databases". *J. Am. Soc. Mass Spectrom*. 22-jild, № 2. 348–359-bet. Bibcode:2011JASMS..22..348L. doi:10.1007/s13361-010-0034-3. PMID 21472594.
20. ↑  Little, James L. (2011). „Identification of "known unknowns" utilizing accurate mass data and ChemSpider". *Journal of the American Society for Mass Spectrometry*. 23-jild, № 1. 179–185-bet. doi:10.1007/s13361-011-0265-y. PMID 22069037.
21. ↑  Stein, S. (2012). „Mass Spectral Reference Libraries: An Ever-Expanding Resource for Chemical Identification". *Analytical Chemistry*. 84-jild, № 17. 7274–7282-bet. doi:10.1021/ac301205z. PMID 22803687.
22. ↑  McEachran, Andrew D.; Sobus, Jon R.; Williams, Antony J. (2016). „Identifying known unknowns using the US EPA's CompTox Chemistry Dashboard". *Analytical and Bioanalytical Chemistry*. 409-jild, № 7. 1729–1735-bet. doi:10.1007/s00216-016-0139-z. PMID 27987027.
23. ↑  Schymanski, Emma L.; Williams, Antony J. (2017). „Open Science for Identifying "Known Unknown" Chemicals". *Environmental Science and Technology*. 51-jild, № 10. 5357–5359-bet. Bibcode:2017EnST...51.5357S. doi:10.1021/acs.est.7b01908. PMC 6260822. PMID 28475325.

Havolalar
---------

* „Defense Department Briefing".  C-SPAN (12-fevral 2002-yil). — „  
Reporter:37:19 ...Because there are reports that there is no evidence of a direct link between Baghdad and some of these terrorist organizations.   
Rumsfeld: Reports that say that something hasn't happened are always interesting to me...".



* „DoD News Briefing – Secretary Rumsfeld and General Myers". *Transcript*. US Department of Defense (12-fevral 2002-yil). Qaraldi: 10-avgust 2022-yil.
* Logan, David C. (March 1, 2009). „Known knowns, known unknowns, unknown unknowns and the propagation of scientific enquiry". *Journal of Experimental Botany*. 60-jild, № 3. 712–4-bet. doi:10.1093/jxb/erp043. PMID 19269994.