recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Migren** (fransuzcha: *migraine*), **miya ogʻrigʻi** yoki **gemikraniya** – oʻqtin-oʻqtin tutadigan bosh ogʻrigʻi. Aksari ayollarda uchraydi. Kasallikka, asosan, qon tomir tonusini boshqarib turadigan nerv ishining buzilishi, koʻpincha, oilada va naslda qon tomir kasalligiga beriluvchanlik sabab boʻladi. Migren aksari balogʻatga yetish davrida kuzatiladi. Kasallik xuruji, odatda, asabiylashish natijasida yoki oʻta charchash oqibatida roʻy beradi. Xurujning tutish muddati, uning ogʻirengilligi yosh ulgʻayishi bilan oʻzgaradi. Bu – turmush tarziga, mehnat va dam olish rejimiga rioya etmaslik, muntazam ovqatlanmaslik, chekish, shovqin, ravshan yorugʻlikka, xotinqizlarda esa hayz sikliga bogʻliq. Xuruj oldidan bemor, koʻpincha, tashnalik, ochiqish sezadi, kayfiyati oʻzgaradi, mudroq bosadi va h.k. Ogʻriq tutganda koʻz oldi jivirlab, har xil narsalar koʻrinadi.

Migrenda, odatda, har doim boshning oʻng yoki chap yarmi (koʻpincha, chakka qismi) ogʻriydi, bosh aylanadi, yoruqqa qaray olmaydi, bemorning koʻngli aynib, qayt qiladi, shundan keyin ogʻriq bir oz bosiladi.

Migren xuruji 2–3 soatdan bir necha sutkagacha choʻzilishi mumkin. Xurujlar oʻrtasidagi davrda bemor butunlay sogʻlom boʻladi. Migrenning miyacha (asinergiya va boshqalar) va koʻzga aloqador (diplopiya, ptoz) xillari bor.

Davosi
------

Qon tomirlarni kengaytiruvchi, ogʻriq qoldiruvchi preparatlar, shuningdek, fizioterapiya va yena sanchib davolash buyuriladi. Bemor vrach nazorati ostida davolanishi lozim.

Yana qarang
-----------

* Ishias
* Nevralgiya
* Radikulit
* Polinevrit
* Miningit
* Leptomeningit
* Insult

Manbalar
--------

1. ↑  „Headache disorders Fact sheet N°277" (oktabr 2012). 16-fevral 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-fevral 2016-yil.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb119323583 (maʼlumot)
* GND: 4039179-6
* LCCN: sh85085064
* NDL: 01217244
* NKC: ph122844
* NSK: 000103641

 |
**Anatoliy Anatoliyevich Pilipenko** (ukraincha: *Анатолій Анатолійович Пилипенко*; 4-iyul, 1985-yil) — ukrainalik futbolchi, darvozabon.

Faoliyati
---------

Pilipenko Ukraina bolalar va oʻsmirlar futbol ligasida Dnepropetrovsk UFC-2 (2001) va DVUFK (2001—2002) jamoalari safida oʻynagan. 2001-yilda Dnepropetrovskning „Dnepr" klubiga qoʻshildi. Dastlab u „Dnepr"ning toʻrtinchi jamoasida viloyat chempionatida oʻynagan, keyin esa Ukrainaning Ikkinchi va Birinchi ligalarida mos ravishda „Dnepr-3" va „Dnepr-2" jamoalarida oʻynagan. 2004-yilda Ukraina yoshlar chempionati tashkil etilgandan soʻng, „Dnepr"ning zaxira jamoasida oʻynay boshladi. Ammo asosiy jamoada oʻynamadi. 2006-yil oxirida klub rahbariyati Pilipenkoni transferga qoʻydi. Bosh direktor Andrey Stetsenkoning so‘zlariga ko‘ra, bunga yosh darvozabonning „oʻsishdan to‘xtagani" sabab bo‘lgan.

Shundan soʻng, Pilipenko Tavriya Simferopol koʻrikdan oʻtdi, ammo klubga oʻtishi muvaffaqiyatli boʻlmadi. Keyin Zorya Luganskga qoʻshildi. Klubda olti oy oʻynadi. Keyingi besh yil davomida darvozabon Ukraina birinchi ligasi klublarida oʻynadi. 2007—2008-yilgi mavsumni Xarkovning „Gelios" jamoasida boshlagan. 2009-yilning yozida „Desna Chernihiv"ga oʻtdi. Klubda Andriy Fedorenko zaxiradosh boʻldi. 2010-yildan 2012-yilgacha Alchevskning „Stal" jamoasida oʻynagan.

2012-yilda O‘zbekiston chempionatida „Buxoro" safida o‘ynagan, ammo asosiy darvozabon bo‘la olmagan. Vataniga, Ukrainaga qaytib, havaskor klublarda — Shevchenkoning „VPK-Agro" (2013) va Bogatyrevkaning „Vektor" (2014—2015) jamoalarida oʻynagan. 2016-yilda Qrim futbol ittifoqining Premyer-ligasida Feodosiyaning „Kafu" klubiga oʻtdi. Keyin shu yili Kerchning „Okean" klubiga qoʻshildi, 2017-yilgacha klubda oʻynadi.

2018-yilda „Muzychi" va „Shevchenkovskoe" havaskor klublarida oʻynagan. 2018-yil oktyabr oyida Kolos jamoasiga oʻtdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „На трансфере чертова дюжина" (ru). *ua-football.com* (11-dekabr 2006-yil). 10-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-may 2021-yil.
2. ↑  „Андрей Стеценко ответил на вопросы болельщиков" (ru). *ua-football.com* (17-dekabr 2006-yil). 11-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-may 2021-yil.
3. ↑  „На кипрский сбор Михаил Фоменко взял 28 футболистов" (ru). *ua-football.com* (23-yanvar 2007-yil). 11-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-may 2021-yil.
4. ↑  *Кириченко Сергій.* „5 экс-футболистов из Чернигова, которые зарабатывают в оккупированном Крыму" (ru). *0462.ua* (8-noyabr 2016-yil). 11-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-may 2021-yil.
5. ↑  „Наші за кордоном. СНД" (ru). *ua-football.com* (25-oktabr 2012-yil). 11-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-may 2021-yil.
6. ↑  „«Колос» дозаявив голкіпера" (uk). *Київщина футбольна* (21-oktabr 2018-yil). 11-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-may 2021-yil.
Klassik mexanikaning klassik markaziy kuch muammosida baʼzi potentsial energiya funktsiyalari {\displaystyle V(r)} trigonometrik funktsiyalar va elliptik funktsiyalar kabi taniqli funktsiyalar bilan ifodalanishi mumkin boʻlgan harakatlar yoki orbitalarni hosil qiladi. Ushbu maqolada ushbu funktsiyalar va orbitalar uchun tegishli yechimlar tasvirlangan.

Umumiy muammo
-------------

Mayli {\displaystyle r=1/u} boʻlsin. Keyin {\displaystyle u(\varphi )} uchun Binet tenglamasi deyarli har qanday {\displaystyle F(1/u)} markaziy kuch uchun raqamli hal qilish mumkin. Biroq, {\displaystyle u} maʼlum funksiyalar nuqtai nazaridan faqat bir nechta kuchlar uchun formulalar paydo boʻladi. {\displaystyle \varphi } uchun yechim integral ustida ifodalanishi mumkin:

{\displaystyle \varphi =\varphi \_{0}+{\frac {L}{\sqrt {2m}}}\int ^{u}{\frac {du}{\sqrt {E\_{\mathrm {tot} }-V(1/u)-{\frac {L^{2}u^{2}}{2m}}}}}}
Agar ushbu integratsiyani maʼlum funksiyalar nuqtai nazaridan hal qilish mumkin boʻlsa, markaziy kuch muammosi „integral" deb ataladi.

Agar kuch kuch qonuni boʻlsa, yaʼni agar {\displaystyle F(r)=ar^{n}}, keyin {\displaystyle u} aylana funktsiyalari va/yoki elliptik funksiyalar bilan ifodalanishi mumkin, agar {\displaystyle n} 1, −2, −3 (aylana funksiyalari) va −7, −5, −4, 0, 3, 5, −3/2, −5/2, −1/3, −5/3 va −7/3 ga teng (elliptik funktsiyalar).

Agar kuch teskari kvadratik qonun va chiziqli hadning yigʻindisi boʻlsa, yaʼni agar {\displaystyle F(r)={\frac {a}{r^{2}}}+cr}, muammo Weierstrass elliptik funktsiyalari nuqtai nazaridan ham aniq hal qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Whittaker, pp. 80–95.
2. ↑  Izzo and Biscani

Adabiyotlar
-----------

* Whittaker ET*. A Treatise on the Analytical Dynamics of Particles and Rigid Bodies, with an Introduction to the Problem of Three Bodies*, 4th, New York: Dover Publications, 1937. ISBN 978-0-521-35883-5.
* Izzo,D. and Biscani, F.*. Exact Solution to the constant radial acceleration problem*. Journal of Guidance Control and Dynamic, 2014.
**Aleksandr Melenchuk** (1979-yil 20-martda tugʻilgan) — moldovalik professional futbolchi. U Oʻzbekiston Superligasining Jizzaxning „Soʻgʻdiyona" Namanganning „Navbahor" jamoalarida toʻp surgan. Hozirda murabbiylik faoliyati bilan shugʻillanadi.

Futbolchilik faoliyati
----------------------

Faoliyatini 1999-yilda Moldovaning „Sherif Tiraspol" jamoasida boshlagan. Keyinchalik 2003-yilgi mavsumda „Tiraspol" jamoasi safiga oʻtdi va 3 mavsum davomida toʻp surdi. 2006-yilgi mavsumda sobiq jamoasi Tiraspolning „Sherif" klubining safiga qaytdi. Tiraspol jamoasiga qaytish ancha muvaffaqiyatli boʻlib, jamoaning ketma ket 3 mavsum davomida (2008—2010-yillar) chempion boʻlishida katta hissa qoʻshdi. 2011-yilning avgust oyida Melenchuk Oʻzbekiston Oliy ligasi vakili „Soʻgʻdiyona Jizzax" klubi safiga koʻchib oʻtdi. 2012-yil 14-aprelda u „FC Tighina" bilan qisqa muddatli shartnoma imzoladi. „FC Tighina" jamoasida shartnomasi yakunlangash, u „FK Speranta Crihana Veche" jamoasi safiga oʻtdi.

2013-yil fevral oyida u Oʻzbekiston Oliy ligasining 2013-yilgi mavsumida ishtirok etish uchun Jizzaxning „Soʻgʻdiyona" jamoasiga qaytdi. Dastlabki, 2013-yilgi mavsumidayoq Jizzax jamoasida jamoaning eng yaxshi futbolchisi boʻlgan. „Soʻgʻdiyona" klubi safida Oʻzbekiston musoboqalarida 2 mavsum davomida 51 ta oʻyinda maydonga tushgach, 2015-yilda Namanganning „Navbahor" jamoasiga kelib qoʻshildi. „Navbahor" jamoasida ham 2 mavsum davomida harakat qilgan Melenchuk 2017-yilgi mavsum soʻnggida „Dinamo-Auto" jamoasi safida faoliyatini yakunlagan.

Murabbiylik faoliyati
---------------------

2018-yil murabbiylik faoliyatini boshladi va 2019—2021-yillar davomida Yerevanning „FC Noah" jamoasida darvozabonlar murabbiyi sifatida faoliyat olib borgan.

Yutuqlar
--------

### Jamoaviy

Sherif Tiraspol
* Moldova chempionati chempioni (3): 2007-08, 2008-09, 2009-10
* Moldova kubogi sohibi (3): 2008, 2009, 2010
* Moldova Superkubogi sohibi (1): 2007

Manbalar
--------

1. ↑  „moldfootball.com" (Russian) (14-aprel 2012-yil).
2. ↑  „news&news moldfootball.com" (Russian) (15-iyul 2012-yil).
3. 1 2  „"So'g'diyona"ning 2013 yildagi eng yaxshi futbolchisi: Aleksandr Melenchuk". 25-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2023-yil.
4. ↑  „O'zbekiston oliy ligasining ramziy jamoasi". 24-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2023-yil.
5. ↑  „"Navbahor": Islom Ahmedov, Aleksandr Melenchuk va Ulug'bek Baqoev haqida". 24-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2023-yil.

Havolalar
---------

* Aleksandr Melenchuk at National-Football-Teams.com
* Alexandru Melenciuc at Soccerway
* Transfermarkt (trener)
**Pomir stadioni** — Tojikiston poytaxti Dushanbe shahrida joylashgan stadion.

Dushanbe markaziy respublika stadioni (taj. Varzishgohi markazii jimhuriyavii Dushanbe) — Tojikiston poytaxti  — Dushanbe shahrida joylashgan sport stadioni. U 1946-yilda qurilgan va 24 000 kishini sigʻdira oladi. Bu Tojikiston terma jamoasi va „Istiqlol" futbol klubining uy arenasidir.

Tarixi
------

Stadion Dushanbe shahrining o‘ng qirg‘og‘ining markaziy qismida, Ismoil Somoniy shoh ko‘chasi va Nizomiy Ganjaviy ko‘chasi oralig‘ida, Dushanbe hayvonot bog‘i yonida joylashgan. Bu Tojikistondagi ikkinchi yirik stadion (birinchi oʻrinda Xoʻjanddagi „ Mustaqillikning 20 yilligi" stadioni). Stadion direktori Shirinjon Valiev.

Tojikiston SSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi va Xalq Komissarlari Sovetining qarori bilan 1939-yilda Dushanbeda stadion qurilishi boshlandi. Unga „M. V. Frunze nomidagi Respublika stadioni" nomi berildi. 1991-yilgacha saqlanib qolgan. Ikkinchi jahon urushi boshlanishi bilan barcha qurilish ishlari toʻxtatildi. Ammo u qurib bitkazilganidan bir yil oʻtib, 1946-yilda stadion haqiqatda ochildi — 5000 oʻrinli gʻarbiy tribuna qurildi. 1962-yilda 21400 oʻrinli stadionni toʻliq tugatish va rekonstruksiya qilish tugallandi. Stadionning meʼmori Vladimir Nikolaevich Golovinskiy edi.

Sovet davrida bu stadionda Dushanbening „Energetik" jamoasi oʻynagan, keyinchalik u „Pomir" deb oʻzgartirilgan. SSSR parchalanganidan soʻng, stadion Markaziy Respublika stadioni deb nomlandi va 2000-yillarda uning sigʻimi biroz oshirildi — 24 000 gacha.

Hozirda Tojikiston milliy terma jamoasi — „Istiqlol" futbol klubi oʻz uy uchrashuvlarini stadionda oʻtkazmoqda. Avvalroq „Varzob" va „Sitora" oʻz uy uchrashuvlarini stadionda oʻtkazishgan. Tojikiston yoshlar, o‘smirlar va ayollar terma jamoalari ham o‘z uchrashuvlarini shu yerda o‘tkazishadi.

2015-yilning 31-oktabr kuni stadionda OFK kubogi final uchrashuvi bo‘lib o‘tdi, unda Tojikistonning „Istiqlol" va Malayziyaning „Johor" klublari o‘zaro to‘qnash kelishdi. Uchrashuv 0:1 hisobida kubok sohibiga aylangan Malayziya terma jamoasi foydasiga hal boʻldi. Uchrashuv davomida hakamlar „Istiqlol"ning 3 ta golini hisobga olishmadi.

Stadionda futbol oʻyinlaridan tashqari, yengil atletika kabi turli sport musobaqalari ham oʻtkaziladi. Shuningdek, bu yerda shahar va davlat miqyosidagi bayram va tadbirlar, spektakl va kontsertlar oʻtkaziladi.

Yana qarang
-----------

Manbalar
--------

1. ↑  „Официальный сайт ФК Истиклол". 25-aprel 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-oktabr 2014-yil.
2. ↑  „Марказий Осиёдаги энг катта чойхона рўпарасидаги стадион қўшниларимизнинг ўзаро дерби тўқнашувига тайёр!". 21-dekabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-mart 2023-yil.

Havolalar
---------

* Stadium Database: Pamir Stadium Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-04-25).
* Stadium Profile at FC Istiklol
* Stadion „Pamir" na sayte wildstat.ru
**Barklay-de-tolli Mixail Bogdanovich** (1761 — 1818) — rus sarkardasi, 1812-yilgi Fransiya-Rossiya urushining qahramoni, general-feldmarshal (1814), knyaz (1815). U shotlandlar av-lodidan boʻlib, Liflyandiya gubernyasida (Boltiq boʻyi) harbiy xizmatchi oilasida tugʻildi. Barklay-de-tolli rus-turk urushida (1787 — 91), rus-shved urushlarida (1788 — 90 va 1808 — 09) qatnashdi; u, ayniqsa, Fransiyaga qarshi olib borilgan urushda (1806 — 07) shuxrat topdi. 1809-yildan Finlandiyaga general-gubernator qilib tayinlandi; 1810 — 12 yillarda harbiy vazir. 1812-yil urushida 1-Gʻarbiy armiyaning qoʻmondoni. Borodino jangiaya Barklay-de-tolli markaz va oʻng qanotta qoʻmondonlik qildi. M. I. Kutuzov vafot etgach (1813-yil may), Napoleon I ga qarshi kurashayotgan rus-prus armiyasiga bosh qoʻmondon qilib yuborildi. Urush tugab, Rossiyaga qaytganida u yana 1-armiyaga qoʻmondonlik qildi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Gʻazalkent shahriston**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: XIII—XIV asrlar. Toshkent viloyatining Boʻstonliq tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Oqsogʻatsoy quyilishining oʻng qirgʻogʻi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Pastki Kay gʻorlari
 Yuqori Kay gʻorlari
 Kay vodiysining koʻrinishi
**Kay gʻorlari** Pokistonning Sind shahridagi qadimgi Kay vodiysida joylashgan. Kay vodiysi Sexvan Sharifning janubida, Kirtar togʻ tizmasining Jamshoro tumanida joylashgandir. Bu erda Kay gʻorlarining ikkita qismi bor. Ulardan biri baland tepalikning sharqqa, ikkinchisi gʻarbga, pastroq tepalikning tepasida joylashgan. Pastki gʻorlar „Satt Gʻariyoon" (Yetti gʻor) deb ataladi.

Tarix
-----

Yuqori gʻorlar yaqinida tepalikning tepasi toshlardan qurilgan juda qadimiy qoʻshma devor bilan oʻralgan boʻlib. Qadimgi turar joy qoldiqlari va juda qadimiy sopol parchalari topilgan. Topilgan sopol idishlar yoki sopol materiallar Hind vodiysi tsivilizatsiyasining oldingi davriga taalluqlidir, gʻorlar davri esa tosh davri deb hisoblanadi. Kay vodiysi yaqinida, Kay gʻorlari yaqinida, **Bulo-Ji-Buti**, **Nuko-Buti**, **Kay-Buti** va **Naigning** boshqa joylari tarixdan oldingi va xalkolit davriga tegishli. Doktor Lui Flam 1976-yilda mahalliy arxeolog Taj Sehrai bilan Kay gʻorlariga tashrif buyurgan edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „KAI VALLEY: THE SCENIC SPOT FOR VISITORS IN SINDH, PAKISTAN". *pakistansource.com* (21-fevral 2017-yil). 19-iyun 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-aprel 2023-yil.
2. ↑  „Kai". *Discover Pakistan*. 16-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-aprel 2023-yil.
3. ↑  *InpaperMagazine.* „Heritage: The ancient sites of Kai and Naig valleys". *dawn.com* (16-iyun 2012-yil).
4. ↑  *Fayaz.* „Sindh Tourism Development Corporation - Kai Valley" (en-gb). *www.stdc.gos.pk*. Qaraldi: 21-iyul 2019-yil.
5. ↑  „Kai" (en). *Discover Pakistan*. 16-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyul 2019-yil.
6. ↑  Saḥāʼī, Tāju*. Lake Manchar: The Most Ancient Seat of Sindhu Cultures* (en). Sindhi Kitab Ghar, 1997. ISBN 9789698281014.
**Tiger Hillarp Persson**
**Tiger Hillarp Persson** 1970-yil 28-oktyabrda tugʻilgan shved shaxmat grossmeysteridir. U shaxmat boʻyicha ikki karra Shvetsiya chempioni. 2015-yilda u Goda 1-Dan darajasiga erishdi.

Shaxmatdagi faoliyati
---------------------

U Gentofte (VISA Nordic Grand Prix) turnirlarida Sune Berg Xansen, Simen Agdeshteyn, Eynar Gausel, Xelgi Gretarsson, Heikki Vesterinen va boshqalar ustidan mutloq gʻalabaga erishdi. 1999-yilda York, Jersi (2000), Barselona Sants 2003 va Guernsey xalqaro turnirlarida bir necha bor gʻolib chiqdi. Chess Open (2001, 2003, 2007, 2008, 2009, 2010 (eng yaxshi tay-brekda), 2016 va yana 2018-yilgi musobaqalarda ham gʻalabaga erishdi. Finlandiyaning Vammala shahrida boʻlib oʻtgan Shimoliy shaxmat chempionatida ikkinchi oʻrinni egalladi (2005). 2008-yilda u tugʻilgan shahri Malmyoda oʻtkazilgan Sigeman & Co shaxmat turnirida ajoyib 7½ ball bilan gʻolib boʻldi. 2009-yilda Korus shaxmat turnirining C guruhida ikkinchi oʻrinni egalladi. Shvetsiya vakili sifatida u 1998-yilda Elista va 2008-yilda Drezdenda oʻtkazilgan shaxmat olimpiadalarida individual bronza medallarini qoʻlga kiritdi.

U 2007, 2008 va yana 2021-yillarda Shvetsiya chempionatida uch marta gʻolib boʻlgan, shu jumladan 2019-yilgi gʻolib Erik Blomkvistdan yarim ochko oldinda marraga erishgan.

Uning 43-shaxmat Olimpiadasida Tomas Laurusasga qarshi oʻyini Chess.com muharriri tomonidan 2018-yilning eng yaxshi oʻyini deb topildi.

Tiger Zamonaviy mudofaa boʻyicha ikkita kitob yozgan, jumladan *Tiger's Modernni ham*.

Kitoblari
---------

* Hillarp Persson, Tiger*. Tiger's Modern*. Quality Chess, 2005. ISBN 978-9197524360.
* Hillarp Persson, Tiger*. The Modern Tiger*. Quality Chess, 2014. ISBN 978-1-907982-83-5.

Manbalar
--------


1. ↑  „Youngest Player Rapport Wins In Ancient Place - Chess.com" (1-dekabr 2015-yil). — „GM Tiger Hillarp Persson, who I learned has the actual given name Tigger Christopher Robin Hillarp-Persson (I feel it prudent to repeat that this is not a joke!)". 1-dekabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-iyun 2016-yil.
2. ↑  „2008 Gibraltar Chess Festival - Who's Who".  Gibraltar Chess Festival. — „Tiger is not his real name – actually it is Tigger Christopher Robin Hillarp Persson (parents were big Winnie the Pooh fans)". 11-yanvar 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-oktabr 2015-yil.
3. ↑  „Chess Grandmaster Tiger Hillarp Achieves Shodan « American Go e-Journal". *usgo.org*.
4. ↑  „Swedish Championship 2021" (inglizcha). *chess24.com*. Qaraldi: 18-yanvar 2022-yil.
5. ↑  „The 10 Best Chess Games of 2018". *chess.com*.
6. ↑  „Chess is My Life!: The Modern Tiger- A Review". *sagarteacheschess.blogspot.com* (4-mart 2015-yil).
**1452-yilgi Xuanxe daryosining toshqinlari** Shandong va Xenandagi Xuanxe bo'yida, shuningdek, Xuay daryosi vodiysida yuz minglab fermerlarga ta'sir ko'rsatgan yirik tabiiy ofatlar edi.

Birinchi toshqin 1448 yilda Linqingdagi suv toshqini natijasida to'rt yil oldin Shavanda amalga oshirilgan keng ko'lamli jamoat ishlarini vayron qilib tashladi. Shandun shahridagi Katta kanalga oqib kelgan loyni tozalash uchun katta kuch talab etiladi. Yerdagi ishlar ta'mirlangandan so'ng, Jingtay imperatori ikkita ibodatxona qurishni buyurdi – biri Xeyangshanda, ikkinchisi Shavanda. Aholi vakillari toshqinlarni oldini olish uchun daryo xudolariga ibodat qilishga majbur bo'ldi.

Oy taqvimi bo'yicha oltinchi oyga kelib, Shavandadagi shimoliy qirg'oq yana yorilib ketdi va butun Katta Kanal floti uning yo'nalishiga tashlangan qum bilan qolib ketdi.

Yana qarang
-----------

* 1448-yil Xuanxe daryosining toshqini
* 1453-yil Xuanxe daryosining toshqini

Manbaalar
---------

1. 1 2  Tsai, Shih-Shan Henry. *SUNY Series in Chinese Local Studies*: *The Eunuchs in the Ming Dynasty*. SUNY Press, 1996. ISBN 0791426874, 9780791426876. Accessed 16 Oct 2012.
**Phou Bia -** Laosdagi eng baland togʻ. Bu Annamese Cordillera'da, Xiangkhouang provintsiyasidagi Xiangkhoang platosining janubiy chegarasida joylashgan. Balandligi 2819 m (9249 ft), Laosdagi eng baland quruqlik nuqtasi, iqlimi sovuq va tog' atrofidagi hudud asosan, bulutli.

Tarix
-----

O'nlab yillar davomida qor yog'magan bo'lsa-da, 20-asrning birinchi yillaridayoq uning cho'qqisiga vaqti-vaqti bilan qor yog'ishi da'vo qilinadi. 

1970-yil 10-aprelda Air America C-130A samolyoti tog'ga quladi.

Hudud o'rmon bilan qoplangan va Hmong partizan askarlari tomonidan ishlatilgan. 1970-yillarda, FAC operatsiyalarini qo'llab-quvvatlagan 60 000 Hmong Phou Bia massivida boshpana oldi. Yaqinda 2006-yilda bu hududda kichikroq Hmong yashirinish joylari haqida xabarlar bor edi.

Phou Bia tashlandiq Long Chen aviabazasi yaqinidagi cheklangan harbiy hududda ko'tariladi va shu sababli tashqaridan tashrif buyuruvchilar kam. Portlamagan o'q-dorilar kirishni yanada qiyinlashtiradi. 2008-yil iyul holatiga ko'ra, kamida 30 yil davomida Laos bo'lmagan odam tomonidan ko'tarilish kuzatilmagan. 

2021-yilda Xaisomboun provinsiyasi rasmiylari Phou Bia tog'ini "barqaror rivojlanish turizmi sayti" sifatida rivojlanishini e'lon qildi, uning qiymati taxminan 500 million AQSh dollariga teng. Rivojlanish markazi Xaisomboun, Anouvong tumanidagi Phou Houa Xang qishlog'ida 99 yillik imtiyoz ostida bo'ladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Lee.* „Laos Incident List 1970-1973 (Incidents, Casualties, Rescues, Captures and Unknowns)". *Angel Fire* (25-iyun 2011-yil).
2. ↑  Christopher Robbins, *The Ravens: Pilots of the Secret War in Laos.* Asia Books 2000.
3. ↑  „Hmong Women, Children Leave Hiding Place in Laos Special Zone; Call US for Help by Cell Phone". *Huntington News Network*. 10-oktabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2008-yil.
4. ↑  *Thanabouasy, Phayboune*. „Unrest in Xaysomboun Province Now Resolved". *The Laotian Times* (22-yanvar 2021-yil). Qaraldi: 25-yanvar 2021-yil.
**Eski Xovos yodgorligi** – Sirdaryo viloyatidagi ellinistik davrga oid qadamjo. Xovos tumani Xovosobod qishlogʻida joylashgan. Eski Xovos manzilgohida hayot mil.avv. IV-III asrlarda boshlangan va 1953-yilgacha davom etgan. Yodgorlik hududi 10 gektardan iborat. Ark hududi 2 gektar. Arkning saqlanib qolgan qismining balandligi 15 metr. Eski Xovos hududida yashagan aholi uchun Shoʻrbuloqsoydan alohida kanal qazib chiqarilgan. Bu kanal aholiga 1812-yilgacha xizmat qilgan.

Eski Xovos manzilgohini Turkiston havaskor arxeologlar toʻgaragi aʼzolari birinchi marta tadqiq qilgan. N.Likoshin bergan maʼlumotlarga koʻra bir vaqtlar Shahristondan Xovosga qarab katta daryoda kemalar qatnagan. Yodgorlik birinchi marta 1935-yilda Mixail Masson tomonidan oʻrganilgan. U Mirzachoʻl markazida joylashgan
katta tepalik ustida aholi uylari joylashganini aytib oʻtgan. Ustrushonadagi sugʻorish inshootlarini oʻrgangan olim A. I. Bilolov ham bevosita  Xovos yodgorligiga murojaat qiladi. Yodgorlik 1984-, 1988—1989-yillarda A. A. Gritsina, M. X. Pardayevlar boshliq Sirdaryo arxeologlar guruhi tomonidan oʻrganilgan.
Sirdaryo arxeologik otryadi 1984-yildan boshlab Xovos xarobalarini oʻrganishga kirishgan. Yodgorlik yoshini aniqlash maqsadida qazishma ishlarida 10 metr chuqurlikdan soʻng suv chiqib ketganligi sababli buning imkoni boʻlmaydi. 10 metrgacha chuqurlik tadqiq qilinib, mil.avv. I asrga oid madaniy qatlam aniqlangan.

Sirdaryo arxeologik otryadi tomonidan 2003—2004-yillarda yana Eski Xovos hududida qazishma ishlari olib boriladi va mil.avv. III asrga tegishli gʻishtdan koʻtarilgan devor qoldiqlari va Fargʻona vodiysidagi Eylatan madaniyatiga xos, lekin mahalliy kulollar tomonidan yasalgan sopol idishlar topilgan. Eski Xovos tepaligi YUNESKO tomonidan qadimiy joy sifatida roʻyxatga olingan.

Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Arxeologik tadqiqotlar instituti Sirdаryo оtryadining bu yodgоrlikdа 2014-yili оlib bоrgаn аrхеоlоgik qazishma ishlаri nаtijаsidа mil.аv. II-I аsrlargа tegishli Аnахitаning hаykаlchаsi hamda XII аsrgа tegishli yashil rаngga bo'yalgаn qоrа chirоq tоpilgan. Chiroqning bаldоg`idа humо qushi tаsviri tushirilgаn. Yodgоrlik hududidа аrхеоlоgik tаdqiqоtlаr hali ham olib borilmоqdа. Qazishma ishlari natijasida o'rganilgan 14 mеtr qаlinlikdаgi mаdаniy qаtlаmlаr obyektdа qаdim dаvrlаrdаn bоshlаb ХХ аsrgаcha hаyot uzluksiz dаvоm etgаnligi kuzаtilаdi. Аmаldа eski Хоvоs shаhаr xаrоbаsi butun Ustrushоnа uchun etаlоn yodgоrlik hisоblаnаdi

Yana qarang
-----------

* Sabat manzilgohi
* Nurtepa yodgorligi
* Quldortepa

Manbalar
--------

1. ↑  Грицина А, Содиқов М*. Эски Ховос ва унга қўшни худудлар қадим ва ўрта асрларда.*. Самарқанд. 2010 — 8 bet.
2. 1 2  To'ychiboyev B*. O’lkа mоddiy mаdаniyati tаriхi*. Guliston 2022 — 22 bet.
3. ↑  Cтруктура городов и типология памятников средневековья (ruscha). PEDAGOGICAL SCIENCES AND TEACHING METHODS, s. 49. Qaraldi: 5-sentabr 2023-yil.
4. ↑  „"Xовособод" қишлоғи обод ва гўзал гўшага айланди". Qaraldi: 5-sentabr 2023-yil.
**Erxard rejasi** — nemis iqtisodchisi, GFRning davlat va siyosiy arbobi Lyudvig Erxard (1897—1977) tomonidan olgʻa surilgan ijtimoiy bozor xoʻjaligi konsepsiyasi va neoliberalizm gʻoyalariga asoslangan iqtisodiy islohotlar dasturi. Erxard rejasi Gʻarbiy Germaniyaning "nemis moʻʼjizasi"ga erishish imkonini bergan iqtisodiy islohotlar majmui boʻlib, unda 2jahrn urushida vayronaga aylangan mamlakatni, izdan chiqqan iqtisodiyotni qayta tiklash omillari belgilab berilgan. Bu reja 1948-yildan boshlab GFR kansleri K.Adenauer va L.Erxard hamkorligida mamlakat iqgisodiy siyosatining asosiy vazifasi sifatida qabul qilingan va amalga oshirilgan. Erxard rejasiga koʻra, 1948-yil 21-iyunda mamlakatda asosiy muammo boʻlgan yuqori inflyatsiyani jilovlash uchun oʻta keskin pul islohoti amalga oshirildi, eski reyxsmarka (RM) oʻrniga yangi doychmarka (DM) joriy qilindi. Bunda kishi boshiga 40 DM 1/1 nisbatda, qolgan mablagʻlar esa yangi valyutaga 1/10 nisbatda almashtirildi. Shuningdek, tijorat banklardagi jamgʻarmalarning katta qismi muzlatib qoʻyildi (1948-yilda 30% va 1949-yilda 70%). Ayni paytda GFR hukumati ishlab chiqarishni qoʻllabquvvatlash maqsadida amaldagi soliq stavkalarini keskin pasaytirdi, Nemis yerlari banki (GFR Davlat banki) esa majburiy zaxiralar meʼyorini pasaytirdi. Mazkur choralar iqtisodiyotni keng miqyosda arzon kreditlar bilan taʼminlab berdi. Ikkinchi jahon urushidan keyin AQShning Gʻarbiy Yevropani qayta tiklashga qaratilgan Marshall rejasi doirasida GFRga ajratilgan 2,422 mlrd. AQSH dollari miqdoridagi yordam ham Erxard rejasi ning muvaffaqiyatini taʼminladi. Ijtimoiy bozor xoʻjaligi modelida totalitar markazdan boshqariladigan iqtisodiyotdan keskin farqlanadigan usullar qoʻllanildi. Natijada qisqa muddatda GFR da iqtisodiy yuksalish jarayonlari boshlandi. Jumladan, 1948-yil GFRda sanoat ishlab chiqarish 50%, 1949-yilda esa 25% oʻsdi. 1953-yilga kelib GFR yalpi ichki mahsulot, sanoat ishlab chiqarish boʻyicha Gʻarbiy Yevropaning iqtisodiy jihatdan eng kuchli mamlakatiga aylandi, nemis doychmarkasi esa dunyoning qadrli valyutalari qatoridan joy oldi. Erxard rejasi bosqichmabosqich (1bosqich 1948— 56 yillarda, 2bosqich 1957—64 yillarda) amalga oshirildi. 1963—67 yillarda GFR kansleri boʻlgan L.Erxard 1965-yilda GFRda "ijtimoiy bozor xoʻjaligi"ni barpo etish dasturi nihoyasiga yetganligini eʼlon qildi. Erxard rejasi va uning asosiy gʻoyalari GFRda oʻz hayotiyligini koʻrsatdi va boshqalar bir qancha mamlakatlar (Shvetsiya, Finlandiya va boshqalar)da keng qoʻllandi.

Qahramon Haqberdiyev.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aleksandr Dmitriyevich Yarkin** (ruscha: *Александр Дмитриевич Яркин*; 1969-yil 12-martda tugʻilgan) – rossiyalik professional futbol murabbiyi va sobiq futbolchi.

Futbolchilik faoliyati
----------------------

U 1968—1969-yillarda tugʻilgan bolalar murabbiylari Vladimir Markin va Yuriy Vasilyevich Yefimovlardan iborat eksperimental guruhda futbol oʻynashni boshlagan. 1984-yilda Barnaul viloyatining „Orlyonok" jamoasi tarkibida „Charm toʻp" turniri gʻolibi boʻldi. Oʻsmirlar sport maktablari va „Dinamo" sport jamoalari oʻrtasidagi Rossiya chempionati gʻolibi. 1987—1988-yillarda Barnaulning „Dinamo" jamoasi tarkibida akasi bilan SSSR ikkinchi ligasida oʻynagan. 1989—1990-yillarda Jezkazganets jamoasida oʻynagan. 1991-yilda Fedor Novikov taklifiga koʻra Toshkentning „Paxtakor" klubi tarkibiga oʻtdi va SSSR oliy ligasida debyut qildi. U toshkentliklar tarkibida 10 ta oʻyin oʻtkazdi, biroq jarohat tufayli birinchi davradan soʻng klubni tark etdi. 1992-yilda u va uning akasi Rossiya oliy ligasining „Dinamo-Gazovik Tyumen" jamoasiga Eduard Malofeev tomonidan taklif qilingan. 1994-yilda u Tobolsk Irtish jamoasi tarkibida 8 ta oʻyin oʻtkazdi. 1995—1997-yillarda u „Viktoriya Nazarovo" klubi tarkibida oʻynagan, 1996-yilda futbolchi-murabbiy boʻlgan, keyingi mavsumda esa 31 oʻyinda 21 ta gol urib, ikkinchi liganing Sharqiy zonasida eng yaxshi toʻpurarga aylangan. Keyinchalik „Chkalovets Novosibirsk" (1998), „Dinamo Barnaul" (1999—2001), „Metallurg-ZAPSIB Novokuznetsk" (2002) klublarida oʻynagan. Aleksandr 16 mavsumda u 320 ta oʻyin oʻtkazib, 58 ta gol urgan.

2003-yil Rossiyada murabbiylar oliy maktabini tamomlagan. Murabbiylik faoliyatining dastlabki qismida Barnaul jamoalarini yoshlar jamoalarini musoboqalarga tayyorladi. 2003-yilda „Topchixa" klubi uchun Oltoy oʻlkasi chempionatining ikkinchi ligasida, 2004-yilda „Polimer-Horizont Barnaul" uchun Oltoy oʻlkasi kubogida oʻynadi. 2007-yil soʻnggi qismi va 2008-yilning birinchi yarmida Barnaulning „Dinamo" klubi sport direktori lavozimida ishlagan va seleksiya bilan shugʻullangan. 2012-yilda Omskning Irtish murabbiyi boʻlib ishlagan. 2013-yildan beri u havaskor FK Biyskda bosh murabbiy boʻlib ishlagan.

2015-yil oxiridan buyon Sankt-Peterburg futbol akademiyasining sport direktori boʻlib ishlaydi.

Shaxsiy hayot
-------------

Uning akasi Vladislav Dmitriyevich Yarkin ham professional futbolchi boʻlgan. Vladislavning oʻgʻillari (va Aleksandrning jiyanlari) Aleksandr Yarkin va Artyom Yarkin ham futbolchi.

Yutuqlar
--------

* Rossiya Ikkinchi divizioni Sharqiy zonasining eng yaxshi toʻpurari: 1997 (21 gol).

Manbalar
--------

1. ↑  „Яркин Александр Дмитриевич — Персоналии — Алтайский футбо". 10-dekabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-dekabr 2016-yil.
2. ↑  PRYeDSTAVLYaYeM: ALYeKSANDR YaRKIN – SPORTIVNIY DIRYeKTOR „AKADYeMII FUTBOLA"
3. ↑  „Руководство". 30-dekabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-dekabr 2016-yil.

Havolalar
---------

* 19852 FootballFacts.ru saytida
**Stanislav Vikentyevich Kalesnik** [1901.10(23).1 — Peterburg— 1977.13.9] — rus glyasiologi va tabiiy geografi. Rossiya Fanlar Akademiyasining akademik (1968). Sankt-Peterburg universitetini tugatgan (1929). Shu universitetda tabiiy geogr. kafedrasi mudiri (1950-yildan). Koʻlshunoslik instituti direktori (1955-yildan). Ilmiy ishlari umumiy yer bilimi, landshaftshunoslik, glyasiologiya, shuningdek, Markaziy Tyanshan va Jungariya Olatovi geomorfologiyasi nazariy masalalariga bagʻishlangan. Tabiiy geogr.ga xionosfera, muz bosish energiyasi, geografik struktura kabi yangi tushuncha va terminlarni kiritgan. 1964-yildan Rossiya geogr. jamiyati raisi, 1968—72 yillarda Xalqaro geogr. ittifoqi vitseprezidenti. Krakov va Finlandiya (Turku) universitetlarining faxriy doktori. K. nomiga Orka Ili, Jungariya Olatovi va Qutbiy Ural togʻlaridagi muzliklar qoʻyilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

* Obshaya glyasiologiya, L. 1939; Osnovi obshego zemlevedeniya, 2-ye izd. M. 1955; Umumiy yer bilimi qisqa kursi, T. 1967; Obshiye geograficheskiye zakonomernosti Zemli, M. 1970.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
(mil. V-VI asri) – arman tarixining otasi; xalq dostonlarini yaxshi bilgan olim; yuqorida tilga olingan Agafangel va arman imlosini ixtiro qilgan Vaak va Mashtotsning shogirdi; "Armanilar tarixi" ("Matmutyun xayots") degan qimmatli asar yozgan. 

Monsey Xorenskiy (Movses Xorenatsi)ning hayoti va ilmiy faoliyatiga oid ma’lumotlar deyarli yo‘q darajada. 

Olimning mazkur asarida armanlarning birinchi afsonaviy otasi Xayka zamonidan mil. 428 y. gacha bo‘lib o‘tgan voqealar haqida hikoya qilinadi. Xususan, IV asr oxiri – V asr boshlarida bo‘lib o‘tgan voqealar keng bayon etilgan. 

Monsey Xorenskiyning mazkur asari Armaniston, Eron va Ozarbayjon xalqlarining og‘zaki adabiyoti hamda etnik tarixini o‘rganishda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi. 

Asarning eski arman tilidagi matni 1913 y. Tiflisda, yangi arman tiliga qilingan tarjimasi 1961 yili Yerevanda bosmadan chiqqan; N.Emin tarafidan qilingan ruscha tarjimasi Moskvada 1893 yili chop etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *O‘RGANILAYOTGAN MAMLAKAT (MINTAQA) TARIXSHUNOSLIGI VA MANBASHUNOSLIGI (ERON)*.
**Vladislav Viric** (11-aprel 1979-yil, Titovo Užice) – serbiyalik sobiq futbolchi.

Karyera
-------

Vladislav Virich professional faoliyatini 1999-yilda boshlagan. Uning birinchi professional klubi Serbiya-Chernogoriya ligasining „Radnički Kragujevac" klubi edi. 2007-2008-yillarda Gretsiyaning PAE Panthrakikos klubiga oʻtdi va asosiy pleymeyker sifatida yuqori divizionga chiqishga muvaffaq boʻldi. 2009-2010-yillarda „Sloboda Ujice" (Serbiya) jamoasida oʻynagan va 3-oʻyinda oʻynagan. OSC Lill stadionida UEFA kubogi saralash bosqichi muvaffaqiyatsiz tugadi. „Sloboda" unga yangi shartnoma berishga va oʻzini pleymeyker sifatida saqlab qolishga urinishlariga qaramay. 2010-yilning iyul oyida Oʻzbekiston Oliy ligasi "Mash’al Muborak" klubiga qoʻshildi. 2011-yil mart oyida Finlyandiyada „Oulun Palloseura" bilan ikki yillik shartnoma imzoladi. 2012-yil yozgi tanaffusda Serbiyaning „Jedinstvo Putevi Ujice" klubiga oʻtdi. 2013-yilda futbolchilik faoliyatini yakunladi.

### Murabbiy

2021-yil yanvar oyining boshidan buyon Gananing Akkra viloyati „Dreams" futbol klubi murabbiyi hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Vladislav Virić WorldFootball.net saytida
**Mustafoqul Karimov** (1938-yil 5-yanvar, Boyovut tumani, Toshkent viloyati, Oʻzbekiston SSR — 2010-yil 5-mart, Oʻzbekiston) — oʻzbekistonlik olim, filologiya fanlari nomzodi.

Biografiyasi
------------

Mustafoqul Karimov Boyovut tumanida 1938-yil 5-yanvarda tugʻilgan. 1959-yilda Samarqand davlat universitetining filologiya fakultetiga oʻqishga kirgan. 1965-yilda ushbu universiteti bitiradi. 1965-yilda Gʻallaorol tumani 52-oʻrta maktabda oʻqituvchi boʻlib oʻz faoliyatini boshlaydi. 1966-yilda Sirdaryo davlat pedagogika instituti oʻzbek tili va adabiyoti fakulteti oʻqituvchisi, 1974-yilda Jizzax davlat pedagogika institutining oʻzbek tili va adabiyoti fakulteti oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. 1976-yil 27-oktyabrda filologiya fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan. 1982-yidal „Xalq taʼlimi aʼlochisi" nishoni bilan mukofotlangan. 1985—1992-yillarda oʻzbek tili va adabiyoti fakultetiga kafedra mudiri lavozimida ishlaydi. 2009-yilda „Fan" nashriyotida U. Qosimov, Y. Karimovalar bilan hamkorlikda „Badiiy tafakkur talqinlari" nomli kitobi chiqadi. 2010-yil 5-mart kuni 72 yoshida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 2-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2023 — 383 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Jumalak-tepe** — qadimiy Chagʻaniya qalʻasi xarobalari. Oʻrta asr Termizidan 13 km shimolda joylashgan Balaliktepa bilan qoʻshni qalʼa.

Jumalak-tepa 52-54x26x10 sm oʻlchamdagi xom gʻishtdan qurilgan boʻlib, baʼzi devorlarining balandligi taxminan 1 m boʻlgan paxsa bloklaridan qurilgan, „G" shaklidagi paxsaning gʻarbidagi yashirin kamera devorlari katta (43x43x4,5sm) pishgan gʻishtlar bilan qoplangan. Bu yirik (taxminan 30x30 m) binoning konturlari saqlanib qolmagan, u janubiy va gʻarbiy tomondan butunlay vayron boʻlgan, biroq uning umumiy kompozitsion va rejalashtirish tuzilishini ancha yaqqol koʻrish mumkin.

Tadqiqotchi bu yerda ikkita gumbazli xonalar uchun poydevor sifatida qurilgan va qalʻaning boshqa xonalaridan koʻtarilgan katta yuqori xonani nazarda tutadi. Buni kuluarning keng shimoliy shoxining janubi-gʻarbiy burchagida saqlanib qolgan zinapoyalar qoldiqlari tasdiqlaydi, — bu tonozli xonalarning balandligiga mos keladigan darajaga olib keldi va ularning yonida joylashgan.

Qisqa muddatli Balaliq-tepadan farqli oʻlaroq, Jumalak-tepada hatto XVI asrgacha aholi yashagan. Ming yillik hayoti davomida qadimiy qalʻa koʻp marta qayta qurilib, oʻzining taʼsirchan koʻrinishini va ichki meʼmorchilikning ajoyib qulayligini tobora yoʻqotdi, bu esa tadqiqotchilarning ishini osonlashtirmadi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  Хмельницкий 2000. sfn error: no target: CITEREFХмельницкий2000 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Xmelnitskiy S. G. Mejdu Kushanami i Arabami. Arxitektura Sredney Azii V—VIII vv. — Berlin—Riga : GAMAJUN, 2000. — 288 p.

Havolalar
---------

„Искусство Тохаристана в VI – начале VIII в.". *Tajik-gateway.org*. Qaraldi: 30-avgust 2019-yil.
**Karbamid**, mochevina, (NH2)2CO - karbamid kislota amidi, sintetik usulda olinadigan, suv, spirt, suyuq ammiak, sulfit angidridda yaxshi eriydigan modda. Suyuqlanish harorati 132,7°. Tarkibida 46% azot boʻlgan eng konsentrlangan fiziologik nordon, qattiq azotli oʻgʻit. Uncha nam tortmaydi. Azotli oʻgʻit tarzida ishlatish uchun donador holida ishlab chikariladi. Donador K. saqlash vaqtida mushtlanib qolmaydi. K.tuprokda mikroorganizmlar taʼsirida oʻsimliklar oʻzlashtiradigan ammoniy karbonatga aylanadi. Samaradorligi jihatidan ammoniy nitratga teng , baʼzan undan samaraliroq.K.ni hamma xil tuproqlarda va barcha qishloq xoʻjaligi ekinlariga ishlatish mumkin. Sugʻorma dehqonchilikda ekishdan oldin (azot yillik meʼyorining 20—25% hisobida) va dastlabki oziqlantirishda ammiakli selitraga qaraganda sabzavot ekinlari, kartoshka, qand lavlagi hosildorligiga yaxshi taʼsir etadi.

Chorvachilikda kavsh kaytaruvchi mollarga beriladigan yem-xashaklar azotli oqsillari (protein) oʻrnini bosadigan modda sifatida (1g K. 2,6 g hazm boʻladigan proteinga teng) 1t makkajoʻxori silosiga 5—6 kg , qoramollar uchun 1t aralash yemga 25 kg (2,5%) K. ishlatiladi (yana q. Oqsilsiz azotli ozuqalar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Exnaton
**Exnaton, Amenxotep IV, Amenofis IV** — Qadimgi Misrning (e.a. 1375-1336) XVIII sulolaning IX firʼavni (miloddan avvalgi 1368—1351), Amenxotep III oʻgʻli. Yusuf payg'ambar misirga barcha soxta hudolarga sig'inmaslik va yagona Allohga iymon keltrishga davat qiladi. Yusuf a.s olib kelgan dinni to'g'ri yo'l ekanligini tushunib yetadi.kohinlari va eski zodagonlarning yolg'on hudolarini yolg'onchiligini isbotlash maqsadida diniy islohchi sifatida chiqib yangi davlat dini — yagona Allohga sigʻinishni joriy etgan hamda Axetaton shahri (hozirgi Amarna)ni davlat poytaxti qilgan, oʻziga Exnaton (aynan "Allohga xush keluvchi") ismini qabul etgan.

Amenxotep hokimligi boshlaridagi holat
--------------------------------------

18 sulola davri oxirlarida Amenxotep III hokimligida koʻplab boyliklar kohinlar qoʻlida boʻladi. Shu bilan birga siyosat ham ularga bogʻliq boʻladi. Ularga qarshi uning oʻgʻli Amenxotep IV mamlakatda keskin oʻzgarishlar olib boradi.

Exnaton islohotlari
-------------------

### Atonga sigʻinishning kiritilishi

U Yusuf payg'ambar olib kelgan dinga iymon keltradi. Misr koxinlarini barcha kirdikorlarini xalqga oshkor etadi. Amenxotep IV barcha Misr xudolarini yolgʻon deb, haqiqiy xudo Alloh ( barcha olamlar robbisi) deb tan oladi. 

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ivan Andreyevich Krilov** (ruscha: *Ива́н Андре́евич Крыло́в*; 1769-yil 13-fevral – 1844-yil 21-noyabr) – rus yozuvchisi, masalchi. „Pochta duxov" (1789), „Zritel" (1792) jurnallarini nashr ettirgan. 1786—1788-yillarda poytaxt dvoryanlarining axloqiy buzuqligini fosh etuvchi komediya („Gʻazabnok oila", „Toʻpolonchilar", "Qizlarga saboq va boshqalar), tragediya („Kleopatra", „Filomela"), komik operalar („Bahodir Ilya", 1870) yozgan. Hukumatga qarshi yozilgan „Trumf" („Chimchilash") tragediyasi (1799–1800) qoʻlyozma holida tarqatilgan. „Qalb" qissasi (1792) da podsholik tuzumi va Yekaterina IIning yasama liberalizmi ustidan kuladi. 1809—1843-yillarda 200 dan optiq masallar yozgan. Birinchi „Masallar" kitobi 1809-yil nashr qilingan. Ularda ijtimoiy illatlar fosh etilgan, zulm va zoʻrlik qoralangan („Boʻri bilan qoʻzichoq", „Hayvonlar oʻlati", „Boʻrilar va ovchilar", „Dehqonlar va daryo" va boshqalar), vazirliklarning qayta tashqil etilishi („Kvartet"), Arakcheyevning zolimligi tanqid qilingan („Baliqlar raqsi"). 1812-yildagi Fransiya-Rossiya urushi yillarida yozgan „Mushuk va oshpaz", „Itxonaga kirib qolgan boʻri", „Qargʻa va tovuq", „Mushuk va Churtan baliq" va boshqa masallarida vatanparvarlik gʻoyalari ilgari surilgan. Asarlarida sofdil va mehnatsevar kishilar ulugʻlangan, dangasa, qoʻrqoq, ikkiyuzlamachilar tanqid qilingan. Masallari demokratik ruh bilan sugʻorilgan. Satirasi kuchli, tili oʻtkir va taʼsirchan. Asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  Janko Lavrin. *Gogol*. Haskell House Publishers, 1973. 6-bet.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Yozuvchi, shoir yoki dramaturgga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BIBSYS: 90064628
* BNE: XX990370
* BnF: cb11910144z (maʼlumot)
* CiNii: DA02166252
* GND: 118724886
* ISNI: 0000 0001 2276 9740
* LCCN: n50048857
* LNB: 000008895
* MusicBrainz: 56906c77-de8f-4623-ae0a-9fc83c4e6e6d
* NDL: 00446428
* NKC: jn20000700971
* NLA: 35284124
* NLG: 171597
* NLI: 000237048
* NLK: KAC200400305
* NLP: A11809668
* NSK: 000096621
* NTA: 070621500
* RERO: 02-A000100243
* RSL: 000080038
* SBN id SBLV141192 yaroqsiz.
* SELIBR: 212472
* en:SNAC: w64t7gb8
* SUDOC: 055823602
* en:Trove: 897061
* VIAF: 17224901
* en:WorldCat Identities: lccn-n50048857

 |
**Tepa (Qoramozor)**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Toshkent viloyatining Quyichirchiq tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Ketmontepa" QFY, Xoʻja mahallasi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Salomat Vafo** (*asl ismi*: **Salomat Vapaeva**; 1962-yil 20-yanvar, Shovot, Oʻzbekiston SSR) — yozuvchi va jurnalist. Adiba 2004-yili „Paxta ishi" koʻrsatuvi uchun „Eng buyuk va eng aziz" yillik mukofoti bilan taqdirlangan.

Tarjimai holi
-------------

Salomat Vafo 1962-yil 20-yanvarda Xorazm viloyati, Shovot tumani Choʻqli qishlogʻida tugʻilgan. 1984-yil Toshkent Davlat universitetining jurnalistika fakultetining kechki boʻlimini tugatgan.

Faoliyati
---------

1987—1997-yillarda Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida adabiy maslahatchi.

1997—2009-yillarda Oʻzbekiston radio-televidenie kompaniyasi, „Siyosat" studiyai, Oliy Majlis faoliyati, katta redaktor, siyosiy sharhlovchi, „YoshlarTV", „Davr" axborot dasturi, redaktor.

2015-yildan to hozirgacha www.nurzamon.uz saytining bosh muharriri lavozimida ishlab kelmoqda.

Asarlari
--------

Adiba „Farida", „Oʻzini izlayotgan ayol", „Koʻngil farishtasi", „Tilsim saltanati", „Ovorani koʻrgan kechirganlari", „Qora beva", „Nomsiz kema", „9/1"(ingliz tilida), „A nameless ship collection of short story" „Unutılan kadın" turk tilida. „Dunyoning siri" kabi asarlari muallifidir.

Manbalar
--------

1. ↑  „BBC mehmoni - taniqli yozuvchi Salomat Vafo" (uz-Cyrl). *BBC News O'zbek* (22-aprel 2013-yil). Qaraldi: 9-avgust 2023-yil.
2. ↑  „Ziyo istagan qalblar uchun! - Salomat Vafo (1966)". *www.ziyouz.com*. Qaraldi: 9-avgust 2023-yil.
3. ↑  „Salomat Vafo асарлари, китоблари". *kitobxon.com*. Qaraldi: 9-avgust 2023-yil.
4. ↑  Abdullayeva, Ozoda (2023-06-01). "SALOMAT WAFO'S USE OF SYNONYMS SOME COMMENTS ABOUT HIS SKILLS". *American Journal Of Philological Sciences* **03** (06): 93–100. doi:10.37547/ajps/volume03issue06-14. ISSN 2771-2273. .
5. ↑  „Yozuvchi Salomat Vafo tavallud topgan kun — Respublika bolalar kutubxonasi". *taqvim.uz*. Qaraldi: 9-avgust 2023-yil.
6. ↑  Lobar, Rajabboyeva (2022). "BUGUNGI ADABIY JARAYONDA SALOMAT VAFONING O‘RNI". *Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali* **1** (8): 82–84. .