**James Barnor** HonFRPS — fotograf. U 1929-yil 6-iyunda tugʻilgan, 1990-yillardan beri Londonda joylashgan ganalik fotograf. Uning faoliyati oltmish yilni oʻz ichiga oladi va oʻsha davrning koʻp qismida uning ishi keng maʼlum boʻlmagan boʻlsada, u soʻnggi paytlarda yangi tomoshabinlar tomonidan kashf etilgan. Oʻzining koʻcha va studiya fotografiyasida Barnor 1950 va 1960-yillarda oʻtish davridagi jamiyatlarni ifodalaydi,Ghana mustaqillikka intilmoqda va London koʻp madaniyatli metropolga aylangan. U shunday dedi: „Va narsa sodir boʻlayotganida, men tirik boʻlganimdan baxtiyorman… Ghana mustaqil boʻlib, Ghana mustaqil boʻlganida va men Angliyaga kelganimda Beatles atrofida edi. Voqealar 60-yillarda sodir boʻlgan, shuning uchun men oʻzimni Baxtli Jim deb atayman" degan edi. U 1950-yillarda Ghananing birinchi toʻla vaqtli gazeta fotografi boʻlgan va u 1970-yillarda Ghanada ranglarni qayta ishlashni joriy qilgani uchun hisoblangan. „James Barnor Ghana va fotojurnalistika uchun Usmon Sembène Senegal va Afrika kinosi uchun qanday boʻlsa, shundaydir", deyilgan.

Barnor uning ishi 2007-yilda „Ghana 50 yoshda" yubiley mavsumida qora madaniyat arxivida (BCA) oʻz fotosuratlarining birinchi koʻrgazmasini tashkil qilgan kurator Nana Oforiatta-Ayim tomonidan qanday qayta kashf etilgani haqida gapirdi. Uning studiyadagi portretist, fotojurnalist va qora tanli turmush tarzi fotografi sifatidagi ishiga 2010-yilda Londonning Rivington — *pleysda „Ever Young: James Barnor" nomli* fotosuratlarining yirik yakkaxon retrospektiv koʻrgazmasi oʻtkazilgandan keyin yanada koʻtarildi: ular esa, bir qator koʻrgazmalar, shu jumladan Amerika Qoʻshma Shtatlari va Janubiy Afrikada. Uning fotosuratlari Autograph ABP notijorat agentligi tomonidan Heritage Lotereya jamgʻarmasi tomonidan moliyalashtirilgan toʻrt yillik loyiha davomida toʻplangan va 2011-yilda madaniy xilma-xil fotosuratlar boʻyicha yangi arxiv va tadqiqot markazining bir qismi boʻlgan.

Barnorning fotosuratlari soʻnggi yillarda Ghana, Fransiyada (Parij fotosurati 2011-yil, Galerie Baudoin Lebon, Galerie Clémentine de la Féronnière), Gollandiyada namoyish etilgan. Uning „*James Barnor: Ever Young*" nomli birinchi monografiyasi 2015-yilda nashr etilgan, jumladan, Barnor va Margaret Basbi oʻrtasida Frencis Hodgson bilan boʻlgan keng suhbat.

Dastlabki yillari
-----------------

Frederick Seton James Barnor Gʻarbiy Afrikaning Oltin sohilida joylashgan Accra shahrida tugʻilgan. U oʻz kasbini qanday tanlagani haqida maʼlumot berar ekan, shunday dedi: „Fotografiya mening oilamda edi. Ikki amakim fotograf edi. Mening amakivachcham fotograf edi, keyinroq u bilan shugʻullanganimda bildimki, boshqa amakivachcham ham fotograf edi" degan gaplarni aytib oʻtgan.

17 yoshida Barnor missionerlik maktabida savat toʻqishdan dars berardi va direktor unga „oʻynash uchun" kamera sovgʻa qildi — bu plastikdan yasalgan Kodak Brownie 127 edi. 1947-yilda Barnor oʻzining amakivachchasi JP Dodoo bilan shogirdlikni boshladi, u taniqli portret fotosuratchisi. U asosan odamlarni suratga oladi, chunki siz gullar va joylarni suratga olganingizda ular uchun pul toʻlaydigan hech kim yoʻq. „Men buni ikki yil davomida qildim, lekin men har doim politsiyachi boʻlishni xohlardim. Men politsiya fotografi boʻlish uchun ariza berdim va qabul qilindim, lekin mashgʻulotni boshlashimdan oldin amakim menga suratga olish uchun ishlatgan kamerani berdi" deya soʻzlarini aytgan.

Ever Young Studiosi
-------------------

Shogirdlikni tugatgandan soʻng u oʻzining mustaqil fotografiya amaliyotini yoʻlga qoʻydi („Men doʻstlarim uchun juda koʻp ishladim va chop qildim, shuningdek fotosuratlar oldim. Men oʻz kompaniyamga FS James Barnorning tezkor fotosuratlar xizmatiga qoʻngʻiroq qildim — FS Frederik Seton uchun mening ismlarimni bosh harflari. Agar siz menga negativlarni olib kelsangiz, fotosuratlarni ertasi kuni olasiz" deya fikrlarini aytadi. Poytaxtning Jamestown hududidagi vaqtinchalik koʻcha studiyasida ijaraga olgan xonasi tashqarisidagi fonda. Uy egasi xonani qaytarib olmoqchi boʻlganida, 1953-yildan Barnor oʻzining Ever Young studiyasini boshqara boshladi. Uning nomi maktab oʻquvchisi sifatida oʻrgangan ingliz tilidagi „Iduna ning bogʻi" nomli skandinav maʼbudasi abadiy yoshlik baxsh etish uchun sehrli olma tarqatayotgani haqidagi koʻchirma mavzusidan olingan bu, shuningdek, oʻtirganlarning yuzlarini mukammallikka qaytarish boʻyicha kutilgan amaliyotga ishora edi — „ Photoshop paydo boʻlishidan ancha oldin siz qalam ishlatar edingiz. Men odamlarni yoshroq qilish uchun rasmlarni retush qilardim" deya aytgan.

Bir vaqtlar mashhur boʻlgan Seaview mehmonxonasi yaqinida joylashgan studiya „tez orada oilalardan tortib tungi sayr qiluvchilar va hurmatli mehmonlargacha boʻlgan mijozlarni jalb qildi". U suratga olganlar orasida Ghananing boʻlajak birinchi prezidenti Kwame Nkrumah (Barnorning suratlaridan birida futbol tepayotgani tasvirlangan), panafrikachi siyosatchi J.B.Danqua, Ser Charles Arden-Clarke (Oltin qirgʻoqning soʻnggi Britaniya gubernatori) bor edi), Kent gertsogi va keyin Amerika vitse-prezidenti Richard Nixon (1957-yil mart oyida Ghana mustaqilligi marosimida qatnashganida), shuningdek, boks boʻyicha chempion Roy Ankra kabi insonlar bor edi.

*Kundalik grafik* va *baraban* bilan fotojurnalistika
-----------------------------------------------------

 Barnor *Drum* jurnalini koʻzdan kechirmoqda
Freelancing bilan bir vaqtda, Barnor 1950-yilda London Daily Mirror guruhining Sesil King tomonidan Ganada tashkil etilgan *Daily Graphic* gazetasida ishlagan birinchi fotograf boʻldi. Barnor shuningdek, fotosuratlarni boshqa nashrlarga, xususan, yangiliklar, siyosat va oʻyin-kulgilarni yoritgan Janubiy Afrikaning *Drum* jurnaliga sotdi. *Drum* 1951-yilda Jim Bailey tomonidan asos solingan, Barnor u bilan davomiy munosabatlar oʻrnatgan va u Londonga birinchi borganida jurnalning Fleet Street ofisini oʻzining bazasi sifatida ishlatgan.

1960-yillarda Buyuk Britaniyada
-------------------------------

1959-yil dekabr oyida u oʻz malakasini oshirish uchun Angliyaga sayohat qildi, Color Processing Laboratories Ltd, Edenbridge, Kentda ishladi va kechki va boshqa sirtqi mashgʻulotlarda qatnashdi va Ghana Kakao Marketing Kengashining toʻliq vaqtda oʻqish uchun stipendiyasini oldi. Kentning Rochester shahridagi Medway sanʼat kolleji, 1961-yilda tugatgan. Ushbu kursdan soʻng u Buyuk Britaniyada qoldi va fotograf va texnik sifatida ishlashni davom ettirdi. Uning ushbu davrdagi suratlari Britaniyadagi afrikaliklarni, xususan, uning London fonida qora modellar bilan moda fotografi sifatidagi ishini, koʻpincha oʻsha paytda Afrikadagi etakchi jurnal boʻlgan *Drumning* muqovalarida boʻlgan.

1970—1994-yillarda
------------------

Angliyada oʻtgan oʻn yillikdan soʻng, Barnor Ghanaga qaytib keldi va u yerda mamlakatdagi birinchi rangni qayta ishlash zavodlarini yaratadi. Ghanada keyingi 24 yil davomida u professional fotograf boʻlib ishlagan, Agfa-Gevaertning rasmiy Afrika vakili (oʻsha paytda tasvirlash texnologiyasi boʻyicha yetakchi kompaniya) boʻlgan, shuningdek, Amerika elchixonasi va Gana hukumati idoralari tomonidan JJ Rawlings homiyligida ishga topshirilgan.

Londonga qaytish: 1994-yildan hozirgi kungacha
----------------------------------------------

1994-yilda Barnor Londonga qaytib keldi, u yerda uning ishi oxirgi paytlarda Qora madaniyat arxivlari (2007-yil), Rivington -pleys (2010-yil) va boshqa joylarda koʻrgazmalar orqali yangi kengroq auditoriya tomonidan kashf etila boshlandi.

2013-yilda Chelsea teatridagi nutqida u oʻz tinglovchilariga: "79 yoshimda meni tanib olishdi. 2014-yil iyun oyida uning 85 yoshga toʻlgan tugʻilgan kuni Londonning Hounslow tumanida oʻz ishining koʻrgazmasi bilan nishonlandi, u yerda u Brentford, Gʻarbiy Londonda himoyalangan turar joyda yashaydi. Barnor oʻz ishi boʻyicha, jumladan 2016-yilda V&Ada (Pol Strand fotografiya va kino koʻrgazmasi mavsumining bir qismi sifatida), Photonook Bristolda va Oktyabr galereyasida koʻrgazma va nutqlar yaʼni intervyular berishda davom etmoqda. U 2019-yilgi intervyusida shunday dedi: „Baʼzan qancha koʻp bersangiz, shuncha koʻp olasiz. Shuning uchun men hali ham 90 yoshdaman!" degan edi.

Koʻrgazmalari
-------------

2007-yilda Nana Oforiatta Ayimning ishiga boʻlgan qiziqish Barnorning birinchi namoyishiga olib keldi, u shunday dedi: „U mening ishim namoyishini tashkil qilgan birinchi kurator yaʼni yozuvchi edi va u menga kitob yozishni taklif qilgan birinchi kishidir" degan. 2007-yilning 24-aprelidan 24-iyuniga qadar BCAning Ghana yubiley mavsumi doirasida Oforiatta-Ayim tomonidan boshqariladigan Qora madaniyat arxivida (BCA) *"Janob Barnorning mustaqillik kundaliklari"* koʻrgazmasi boʻlib oʻtdi.

2010-yil bahorida Barnorning AQShdagi birinchi koʻrgazmasi Autograph ABP tomonidan Bostondagi WEB Du Bois instituti bilan hamkorlikda Garvard universitetining Hutchins afro-amerikalik va afro-amerikalik tadqiqot markazi Rudenstine galereyasida taqdim etildi.

Barnor fotosuratlarining birinchi yirik yakkaxon retrospektiv koʻrgazmasi „*Ever Young: James Barnor*" 2010-yilning sentyabridan noyabrigacha Londondagi Rivington-pleysda oʻtkazildi, uni Autograph ABP arxiv va tadqiqot markazidan Rene Mussai boshqaradi. 1940-yillarning oxiridan 1950-yillargacha boʻlgan Ghana hayoti va Londonning „Oltmishinchi yillardagi tebranishlari" davridagi Afrika hayoti (mashhur yuzlar orasida 1966-yilda Earl sudida Brayan Londonga qarshi ogʻir vazn toifasida jahon chempionligini himoya qilgan Muhammad Ali ham bor) hamda keyingi oʻn yilliklar haqidagi koʻrgazmalar edi. Buyuk Britaniya ommaviy axborot vositalarida keng va qulay yoritildi. Bir sharhlovchi taʼkidlaganidek, „Rasmlar mustamlakachilikdan keyingi dunyoda irq va zamonaviylikni hujjatlashtirgan tarix parchalariga aylandi". Sanʼat tarixchisi Kobena Merser uchun, shunday degan edi:

> "Barnor oʻz taqdirini oʻzi belgilash chogʻida turgan xalqning kayfiyatini tasvirlaydi.. .. Chet va metropoliya oʻrtasidagi tafovutni kesib oʻtgan Barnor tasvirlari „Afrika" hech qachon geografiya chegaralari bilan chegaralangan statik mavjudot boʻlmagan, lekin har doim diasporik oʻlchovga ega boʻlganligini koʻrsatadi.. . .
> 
>  Bugungi kunda Barnor tasvirlarining qayta kashf etilishi fotosuratlarning o'ziga xos diasporik hayotga ega ekanligini ochib beradi. Asl nusxa va nusxa o'rtasidagi farqni yo'qotadigan mexanik qayta ishlab chiqarish tufayli fotosuratlar kontekstsizlanish jarayoniga - ularni etimlarga aylantirib, "uy"siz dunyoga tashlangan. Ammo Barnorning turli xil tasvirlarini yaxlit asarga birlashtirgan izlanish va qayta yig'ish bo'yicha tadqiqot jarayonida bizda ilgari yetim qolgan tasvirlarga ikkinchi hayot beriladigan uyga qaytish turi mavjud" deydi.
> 
> 

Keyinchalik ko'rgazma 2011-yilda Keyptaundagi Janubiy Afrika milliy galereyasida namoyish etildi. *Ever Young: James Barnor*, shuningdek, 2013-yilning 5-iyulidan 31-avgustiga qadar namoyish etilgan Taassurotlar galereyasiga Bredfordga tashrif buyurdi.

2012-yil avgust oyida *yana bir London:* Tate Britaindagi xalqaro fotograflar 1930—1980-yillardagi London hayotini suratga oldilar shousida Barnorning 1967-yilda BBC Jahon Xizmati muxbiri katalog muqovasi uchun „Mike Eghan Piccadilly Circus, London" surati bilan ishlagan.

Barnor 2015-yilda ochilgan, Viktoriya va Albert muzeyi (V&A) va Brikstondagi qora tanlilar madaniyati arxivi oʻrtasidagi yetti yillik hamkorlik loyihasining yakuni boʻlgan "*Staying Power: Black British Experience 1950—1990-yillardagi* fotosuratlari koʻrgazmasida namoyish etilgan, Heritage Lotereya jamgʻarmasi tomonidan qoʻllab-quvvatlanadi, 1950-dan 1990-yillarga qadar qora tanli britaniyalik fotosuratchilar va qora tanli Britaniyaning bir qator tasvirlarini namoyish etadi.

Uning ishi, shuningdek, Fotograflar galereyasining „*Ish, dam olish va oʻyin: 1960-yillardan to bugungi kungacha boʻlgan Britaniya fotosurati"* (2015-yil 9-may-12-iyul) koʻrgazmasida namoyish etilgan va Terens Donovan, Brayan kabi taniqli fotograflar bilan bir qatorda kiritilgan. Daffy, Jon Fransuz, Norman Parkinson, Jon Xopkins, Jon Cowan, Erik Swayne va Filipp Taunsend koʻrgazmasida *Swinging Sixties London — Cool poytaxtida suratga olish*, 2015-yil iyun oyida Gollandiyadagi Foam Fotografiemuseum Amsterdam da ochilgan.

2015-yil oktyabr oyida Barnorning ishi Parijdagi Galerie Clémentine de la Féronnièreda „*Ever Young*" nomli koʻrgazmada „oʻtish davridagi ikki jamiyat haqida hikoya" yaratildi. Koʻrgazma bilan bir qatorda nashr etilgan Barnor haqidagi kitobni ishlab chiqarish tashabbuskori Sara Preston shunday deydi: „Men James Barnorning ishini birinchi marta — Parij Fotosurati 2011-dagi Baudoin Lebon stendida kashf qilganimda — bu nafas toza havo olishdek tuyuldi. Gʻarbiy Afrika studiyasining fransuz toʻplamlari bilan toʻyingan holda, Ghanadagi kundalik hayotning oq-qora rangdagi tashqi tasvirlarini oq fotosuratchi emas, balki ghanalik koʻz bilan koʻrish vahiy boʻldi. Barnorning 70-yillardagi rang-barang ishini kashf qilish pirojnoe ustidagi krem edi. Nega men buni ilgari hech qachon koʻrmagan edim? Nega u koʻrgazmaga qoʻyilmagan? Arxiv materialini koʻrsatishning ahamiyati haqidagi savol xayolga keladi. Ammo yana bir kishi hayron boʻladi: bizga qancha narsa etishmayapti?" deya hayron boʻlib savol beradi.

2016-yil sentyabr oyida Oktyabr galereyasida Barnor asarlari bilan birga uslub va moda subkulturalarini hujjatlashtirish uchun dunyo boʻylab sayohat qilishdan oldin sanʼatshunos sifatida taʼlim olgan italiyalik fotograf Daniele Tamagni (1975-yilda tugʻilgan) koʻrgazmasi boʻlib oʻtdi. „Afrika uslubining davom etayotgan merosining ajoyib koʻrinishi" sifatida.

Londonning Serpentine galereyasida Barnor ishining asosiy retrospektivi 2021-yil uchun eʼlon qilindi[1], 2020-yil iyunidan qoldirildi*T jurnalida* tanqidchi Will Fenstermaker bilan Serpentinedagi koʻrgazmasini muhokama qilar ekan, Barnor akasi rassomning deyarli oʻn yillik ishini tashlab yuborganini taʼkidladi: „Agar bu katta hajmdagi ish mavjud boʻlsa, u mening boshqa bir qismini butunlay koʻrsatadi". 2020-yil 6-iyun kuni Barnor tavalludining 91 yilligi #StillEverYoung, uning ishining onlayn koʻrgazmasi bilan nishonlandi.

### Shaxsiy koʻrgazmalar

* 2007-yil: *janob Barnorning mustaqillik kundaliklari*, Qora madaniyat arxivi, London, Buyuk Britaniya
* 2010-yil: *Jeyms Barnor: Ever Young*, Rivington Place, London, Buyuk Britaniya
* 2010-yil: *Jeyms Barnor: Ever Young, Street and Studio Photography, Gana/Buyuk Britaniya*, Hutchins Center for African and African American Research, Garvard University, Boston, AQSH (28-yanvar — 26-may)
* 2011-yil: *James Barnor: Ever Young*, Janubiy Afrika milliy galereyasi, Keyptaun, Janubiy Afrika
* 2013-yil: *James Barnor: Ever Young*, Taassurotlar galereyasi, Bredford, Buyuk Britaniya (5-iyul — 31-avgust)
* 2015-yil: *Ever Young*, Galerie Clémentine de la Féronnière, Parij, Fransiya
* 2016-yil: *Ever Young — Jeyms Barnor*, Black Artists' Network in Dialogue (BAND) Autograph, BAND Gallery bilan hamkorlikda, Toronto, Kanada (28-aprel-29-may)
* 2016-yil: *James Barnor: Ever Young*, Rebuild Foundation, Stony Island Arts Bank, Chikago, AQSh (23-iyun — 3-sentyabr)
* 2017—2018-yil: *La vie selon Jeyms Barnor*, 11e des Rencontres de Bamako biennalesi, Bamako, Mali
* 2017—2018-yil: *Ever Young*, Musée du Quai Branly, vitrine jardin, Parij
* 2018-yil: *La vie selon James Barnor*, Mupho Musée de la Photographie de Saint-Luis, Sent-Luis, Senegal
* 2018-yil: *La vie selon Jeyms Barnor*, Galereya 1957-yil, Kempinski mehmonxonasi, Akkra, Gana
* 2019-yil: *Ranglar*, Galerie Clémentine de la Ferronnière, Parij
* 2019-yil: *La vie selon Jeyms Barnor*, Jerar Sekoto galereyasi, Yoxannesburg
* 2019—2020-yillar: *Jeyms Barnor: Retrospektiv*, Nubuke fondi, Akkra, Ghana
* 2021-yil: *Jeyms Barnor: Akkra/London — Retrospektiv*, Serpantin galereyalari
* 2022-yil: *James Barnor: Hikoyalar.* *Arxivdan rasmlar (1947—1987-yillar)*, LUMA Arles.

### Guruh koʻrgazmalari

* 2004-yil: Acton Arts Festival
* 2012-yil: *Yana bir London: Xalqaro fotosuratchilar 1930—1980-yillardagi London hayotini suratga olishdi*, Tate Britain, London, Buyuk Britaniya (27-iyul — 18-sentyabr)
* 2015-yil: *Oltmishinchi yil London — Salqin poytaxtda fotografiya*, Foam Fotografiemuseum Amsterdam, Amsterdam, Niderlandiya (11-iyun—2-sentyabr)
* 2015-yil: *Qolgan kuch: qora tanli Britaniya tajribasining 1950—1990-yillardagi fotosuratlari*, BCA (15-yanvar-30-iyun) va V & A (16-fevral-24-may), London, Buyuk Britaniya.
* 2015-yil: *Ish, dam olish va oʻyin: 1960-yillardan to hozirgi kungacha Britaniya fotosurati*, Fotograflar galereyasi, London, Buyuk Britaniya (9-may — 12-iyul)
* 2016-yil: *Daniele Tamagni va James Barnor*, Oktyabr galereyasi, London, Buyuk Britaniya (8-30-sentyabr)
* 2017—2018-yillar: *Yosh boʻlish ajoyib, James Barnor va Mark Riboud*, Galerie Clémentine de la Feronnière, Parij fotosuratlari

Nashr etilgan asarlari
----------------------

*James Barnor: Ever Young*, uning ishining birinchi monografiyasi 2015-yilda nashr etilgan (Clémentine de la Féronnière / Autograph ABP,ISBN 9782954226644) Parijdagi koʻrgazmasi bilan bir qatorda, shu jumladan Barnor bilan Margaret Basbi va Frensis Hodgson bilan suhbatda keng intervyu bergan.

Eʼtirofi va hurmati
-------------------

Barnorning fotosuratlari Britaniyadagi Viktoriya va Albert muzeyi, Tate va hukumat sanʼat kollektsiyasi toʻplamlarida taqdim etilgan.

U haqida shunday deyilgan: „Fotograf James Barnor Ghanani (keyinchalik 1960-yillarda qora tanli Britaniya) dekolonizatsiya qilishni maqsad qilgan) Senegal uchun Oumar Li yoki Malick Sidibe va Seydou Keita Mali uchun qanday boʻlsa, qanday boʻlsa.

2011-yilda Barnor GUBA (Buyuk Britaniyadagi Ghanaga asoslangan muvaffaqiyat) maxsus „Umr boʻyi muvaffaqiyat" mukofoti bilan taqdirlandi. Uni olgach, u bu unga berilgan birinchi mukofot ekanligini aytdi.

2016-yil oktyabr oyida Ghana rivojiga qoʻshgan ulkan hissasi uchun Barnor Accra xalqaro konferensiya markazida boʻlib oʻtgan Milliy taqdirlash va taqdirlash marosimida Prezident Jon Dramani Mahama tomonidan berilgan Volta ordeni bilan taqdirlandi.

Barnor 2020-yilda Qirollik Fotosuratlar Jamiyatining faxriy stipendiyasi bilan taqdirlangan.

2022-yil fevral oyida Barnor CasildART tomonidan Charlie Phillips, Armet Francis, Neil Kenlock, Pogus Caesar va Vanley Burke bilan birga eng yaxshi olti qora tanli britaniyalik fotosuratchilar roʻyxatiga kiritildi.

Qoʻshimcha oʻqish
-----------------

* Lélé Demertsi, „Har doim yosh fotosuratchi Jeyms Barnor", *post: global kontekstdagi sanʼat haqida eslatmalar*, Zamonaviy sanʼat muzeyi, 3-iyun, 2020-yil.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Riason Naidoo, „Photographer James Barnor — Ever Young at 90", *Mail & Guardian*, 21 June 2019.
2. ↑  „James Barnor".
3. 1 2 3  Alexandra Genova, „Party time! The photographer who captured the other swinging sixties", *The Guardian*, 29 November 2019.
4. 1 2 3 4 5 6 7  Kwaku, „Lucky Jim, still working at 81", *New African*, April 2011, pp. 80-82.
5. ↑  Aarti wa Njoroge, „In Conversation with James Barnor, in Comparison with Malick Sidibé". Originally in AfricanColours, 8 May 2012. Reprinted Wayback Machine saytida arxivlandi (15-noyabr 2017-yil). in *Digital Photo Times*.
6. ↑  James Barnor biography at Victoria and Albert Museum.
7. ↑  Tiffani Jones, „Secret History of the Black Pinup: Drum Magazine and James Barnor", Coffee Rhetoric, 23 August 2012.
8. ↑  „Black Cultural Archives Launches Exciting Heritage Programme to Commemorate Ghanaʼs Golden Jubilee", Community Archives and Heritage Group, 7 March 2007.
9. 1 2  Kate Salter, „Colour me beautiful: James Barnor’s photographs for Drum magazine", Fashion, *The Telegraph*, 7 December 2010.
10. ↑  „Work of Medway-trained photographer in new archive", BBC Kent, 7 December 2010.
11. ↑  „Photos: James Barnor 'Ever Youngʻ", Okayafrica, 28 June 2012.
12. ↑  Qirv Ventures Brings GUBA award winning Photographer James Barnor On a Triumphant return Wayback Machine saytida arxivlandi (19-aprel 2018-yil). GUBA, 7 June 2012.
13. ↑  „Ghana — A Heritage Ever Young", GHStreets.com.
14. ↑  „Paris Photo 2011: Analogue Nirvana" Wayback Machine saytida arxivlandi (29-noyabr 2014-yil). Lomography, 27 September 2011.
15. ↑  James Barnor at Baudoin Lebon.
16. 1 2  Clémentine Mercier, „James Barnor, Flash-Backs Ghanéens" Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-06-19). *Libération*, 13 November 2015.
17. 1 2  „Picture This — Photographer James Barnor Looks Back at 60 Years Behind the Camera", Nowness, 25 September 2010.
18. 1 2 3 4  Audrey Quaye, „Upcoming exhibition of James Barnor’s Photography at Harvard University’s WEB DuBois Institute starting on Thursday, January 28th, 2010", Modern Ghana, 25 January 2010.
19. ↑  James Barnor page Wayback Machine saytida arxivlandi (4-avgust 2016-yil). at Autograph shop, audio of Barnor speaking.
20. 1 2  Angela Cobbinah, „Ghanaian photographer features in London exhibition" Wayback Machine saytida arxivlandi (11-avgust 2015-yil). Africa Briefing, 30 March 2015.
21. ↑  „James Barnor, Ghana's first full-time newspaper photographer and one of the first to introduce colour processing to Ghana" (inglizcha). *Ghanaian Museum* (25-dekabr 2019-yil). 2-oktabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-fevral 2020-yil.
22. 1 2  *James Barnor: Ever Young*, Autograph ABP.
23. ↑  „Ghanaian photographer to exhibit work" Wayback Machine saytida arxivlandi (3-mart 2016-yil). *Daily Graphic*, 28 August 2012.
24. ↑  „Medway Ghanaian Association Celebrations to mark the 57th Anniversary of Ghanaian Independence Day, 8th March, 2014" Wayback Machine saytida arxivlandi (11-mart 2016-yil). The Lieutenancy of Kent.
25. ↑  Amma Sarfo, „Getting To Know Legendary Ghanaian Photographer James Barnor", Global Fusion, 4 April 2011.
26. ↑  Ade Sawyerr, „Preserving the past to inspire the future:everyoungjba.org". The Ade Sawyerr Blog, 8 August 2014.
27. 1 2  „Black & White Memories: Colonialism Through the Lens of James Barnor" Wayback Machine saytida arxivlandi (29-noyabr 2014-yil). Creolita, 11 December 2013.
28. ↑  „Photography Exhibition", Studio 700, Hounslow Library.
29. ↑  „James Barnor and the Mayor of Hounslow at his 85th birthday and photographic held at the Library in the Treaty Centre", 21 June 2014.
30. ↑  „James Barnor" Wayback Machine saytida arxivlandi (27-noyabr 2020-yil). (In A Different Light), Autograph ABP.
31. ↑  „Switching The Lens — Ever Young and Portraits of Modernity", V&A, 10 June 2016.
32. ↑  „Ghanaian photographer James Barnor in Conversation with Margaret Busby". *Trumpet Media Group* (7-iyun 2016-yil).
33. 1 2  „Daniele Tamagni and James Barnor: 8 — 30 September 2016", October Gallery.
34. ↑  VIDEO: Nowhere Else But Here — Nana Oforiatta-Ayim > Africa is a Country, Posthaven.
35. ↑  Korantemaa Larbi, „Curating Cultures: Nana Oforiatta Ayim" Wayback Machine saytida arxivlandi (16-fevral 2017-yil). *Design233*, 26 August 2013.
36. 1 2  Louise Ray, „Black Cultural Archives Launches Exciting Heritage Programme to Commemorate Ghanaʼs Golden Jubilee", Community Archives and Heritage Group, 7 March 2007.
37. ↑  „Ever Young: James Barnor, Street and Studio Photography, Ghana/UK" Wayback Machine saytida arxivlandi (29-iyun 2016-yil). Hutchins Center, Spring 2010.
38. ↑  „Renée Mussai of Autograph ABP to lecture at Light Work", Light Work, 1 March 2010.
39. ↑  „Photography, Diaspora and James Barnor’s Transatlantic Archive: A Missing Chapter", Iziko Museums, September 2011.
40. ↑  „1960s London seen through an immigrantʼs eyes", *The Observer*, 19 September 2010.
41. ↑  „James Barnor: Crossing Continents — The Fashion Photographer and Photojournalist Who Chronicled a Changing World", Nowness, 25 September 2010.
42. ↑  Kobena Mercer, "People get ready – A new exhibition of James Barnor’s photography provides a route-map of Afro-Modernism", *New Humanist*, 10 November 2010.
43. ↑  "Ever Young: James Barnor" (7 September 2011 – 29 January 2012), Iziko Museums, South Africa.
44. ↑  "Exhibition Ever Young: James Barnor — Iziko Museums of South Africa" Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-04-01). Artslink.co.za, 9 September 2011.
45. ↑  Exhibitions past: "Ever Young" Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-04-01). Impressions Gallery.
46. ↑  Daniel Potts, "James Barnor: Ever Young, Impressions Gallery", Aesthetica.
47. ↑  Shaila Hamid, "James Barnor 'Ever Young': Review", NewFocus, 19 July 2013.
48. ↑  David Campany, „On the hoof and shooting from the hip — Another London", Tate, 23 July 2012.
49. ↑  Another London at Tate Britain Wayback Machine saytida arxivlandi (3-mart 2016-yil). One Stop Arts.
50. ↑  Tricia Wombell, „Another London at Tate Britain", Black Book News, 21 August 2012.
51. ↑  Ruth Waters, „Staying Power at the BCA", Brixton Blog, 9 February 2015.
52. ↑  „Black Cultural Archives: Staying Power", The Africa Channel, 2015.
53. ↑  „Staying Power", Victoria and Albert Museum.
54. ↑  Maya Jaggi, „‘Staying Power’ at Victoria and Albert Museum", *The Financial Times*, 20 February 2015.
55. ↑  „Swinging Sixties London — Photography in the Capital of Cool" Wayback Machine saytida arxivlandi (4-mart 2016-yil). Amsterdam Art.
56. ↑  „Prolific works by Ghanaian photographer, James Barnor go on exhibit in France" Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-10-02). EbonyLife TV, 10 November 2015.
57. ↑  Yatta Zoker, „Legendary Ghanaian Photographer James Barnor’s Portraits Of Post-Colonial Ghana & Black Londonʼs ‘Swinging Sixties’", Okayafrica, 10 September 2015.
58. ↑  *James Barnor — Ever Young*, at RRB PhotoBooks, 5 October 2015.
59. ↑  Tom Seymour, „Africaʼs Fashion Tribes and Londonʼs Subcultures", *British Journal of Photography*, 24 June 2016.
60. ↑  Miss Rosen, „Africa Shines in the Photographs of Daniele Tamagni and James Barnor" Wayback Machine saytida arxivlandi (22-dekabr 2016-yil). *Crave*, 21 September 2016.
61. ↑  „James Barnor: James Barnor: Accra/London — A Retrospective", Serpentine Gallery.
62. ↑  Lanre Bakare, „From Ghana to London: James Barnor given major retrospective", *The Guardian*, 11 March 2021.
63. ↑  *Will Fenstermaker.* „A Retrospective of James Barnor's Photography". *The New York Times*. Qaraldi: 12-aprel 2022-yil.
64. ↑  *Oceane Kinhouande.* „James Barnor: A Major Photographer At The Serpentine, 01/03/2021 – 30/06/2021". *Artskop*. 2-oktabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-mart 2021-yil.
65. ↑  „James Barnor". *Tate*. Qaraldi: 14-mart 2019-yil.
66. ↑  „James Barnor: Crossing Continents". *Nowness*. Qaraldi: 24-sentabr 2010-yil.
67. ↑  *Warne.* „Ever Young: James Barnor". *Iziko Museums of South Africa*. Qaraldi: 23-fevral 2019-yil.
68. ↑  „James Barnor: Ever Young" Wayback Machine saytida arxivlandi (16-fevral 2017-yil). Press Release, Impressions Gallery.
69. ↑  „Opening of James Barnor "Ever Young"". *Agence Germain Pire*. 24-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-oktabr 2015-yil.
70. ↑  „Ever Young — James Barnor", Scotiabank CONTACT Photography Festival.
71. ↑  „James Barnor, Ever Young" Wayback Machine saytida arxivlandi (27-fevral 2021-yil). Rebuild.
72. ↑  „James Barnor" Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-09-25). Clémentine de la Féronnière.
73. ↑  *O'Hagan.* „James Barnor: Accra/London: A Retrospective review – deft African innovator". *The Guardian* (21-may 2021-yil). Qaraldi: 16-oktabr 2021-yil.
74. ↑
75. ↑  Riason Naidoo, „James Barnor, ever young — An interview with Renée Mussai", *Africa is a Country*, 2019.
76. ↑  „Another London: International Photographers Capture City Life 1930-1980" Wayback Machine saytida arxivlandi (16-fevral 2017-yil). Press Release, Tate, 19 April 2012.
77. ↑  „Staying Power: Photographs of Black British Experience, 1950s — 1990s", Media Diversified, 13 January 2015.
78. ↑  „Staying Power: Photographs of Black British Experience — in pictures", *The Observer*, 9 February 2015.
79. ↑  „British Photography from the 1960s to Today", Photographers' Gallery Blog, 13 July 2015.
80. ↑  *Rudi Thoemmes.* „James Barnor - Ever Young". *RRB Photobooks* (5-oktabr 2015-yil). Qaraldi: 30-mart 2021-yil.
81. ↑  Exhibitions past: „Ever Young" Wayback Machine saytida arxivlandi (1-aprel 2019-yil). Impressions Gallery.
82. ↑  Sean Jacobs, „James Barnor’s Ghana" Wayback Machine saytida arxivlandi (12-yanvar 2012-yil). Africa Is a Country, 26 November 2010.
83. ↑  „GUBA Awards - Awarding Excellence" (inglizcha). *www.gubaawards.co.uk*. Qaraldi: 19-aprel 2018-yil.
84. ↑  "GUBA 2011 - Legendary photographer James Barnor says thank you" YouTubeda.
85. ↑  Jonas Nyabor, „Mahama confers national honors on 33 personalities", Citifmonline, 30 October 2016.
86. ↑  „James Barnor recognised at the Ghana National Honours and Awards Ceremony" Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-10-07). Future of Ghana, 31 October 2016.
87. ↑  „Honorary Fellowship of the Royal Photographic Society". Qaraldi: 23-mart 2021-yil.
88. ↑  „Top Six Black British Photographers You Should Know". *CasildART* (7-fevral 2022-yil). Qaraldi: 16-aprel 2022-yil.

Havolalar
---------

* Elektr avenyu: NS tomonidan tayyorlangan maxsus foto insho, Sukhdev Sandhu tomonidan „Kirish: Elektr xiyobonlari", *New Statesman*, 2012-yil 1-avgust.
* Autograph ABP veb-saytidagi Jeyms Barnor portfeli Wayback Machine saytida arxivlandi (18-mart 2016-yil). .
* Zaneta Denni, „Jeyms Barnor: afsonaviy Ganalik fotosuratchi" Wayback Machine saytida arxivlandi (29-noyabr 2014-yil). Jamoat kanali, 2012-yil 27-may.
* „Jeyms Barnor Galerie Baudoin Lebonda (Parij fotosurati 2011)".
* Jeyms Barnorning rassom nutqi Wayback Machine saytida arxivlandi (4-mart 2016-yil). Taassurotlar galereyasida 2013-yil 10-avgust, shanba kuni yozilgan.
* „Ever Young: Jeyms Barnor" on Vimeo.
* „Jeyms Barnorning fotosurati", Sharqiy Angliya ovozi.
* „EVER YOUNG uchun: Jeyms Barnorning ajoyib surati", ACCRA [nuqta] ALT radiosi, 2012-yil 29-iyun.
* Ade Soyerr, „Kelajakni ilhomlantirish uchun oʻtmishni saqlash:everyoungjba.org". Ade Sawyerr blogi.
* Viktoriya va Albert muzeyidagi „Jeyms Barnor" .
* Jeyms Barnor bilan video intervyu Wayback Machine saytida arxivlandi (4-mart 2016-yil). 2015-yil 3-iyul (Gollandiyaning Foam shahridagi „Swinging Sixties London" koʻrgazmasi munosabati bilan).
* "Jeyms Barnor: „Comme photographe noir, vous ne pouviez pas faire de la photo de mode" (fransuz tilida intervyu), *Le Monde*, 2015-yil 14-oktyabr.
* „Jeyms Barnorni nishonlash — Ganani rangli suratga olgan birinchi fotograf", *The Guardian*, 2016-yil 22-sentyabr.
* Riason Naidoo, „Fotograf Jeyms Barnor — 90 yoshda", *Mail & Guardian*, 21-iyun, 2019-yil.
* Riason Naidoo, "Jeyms Barnor: „Men nihoyat tan olyapman"", 2019-yil 28-iyun.
* Momo Jekson, „90 yoshli fotografik afsona Jeyms Barnor bilan tanishing", *Encore!*, 2019-yil 21-noyabr.
* Rene Mussai, „(UCHUN) YOSH: 91 YAŞLIK TUGʻILGAN KUNINGIZ MUBORAK JEYMS BARNOR!" , Avtograf, 2020-yil 5-iyun.