recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rokitne tumani** ( ukraincha: *Рокитнівський район* ) gʻarbiy Ukrainadagi Rovno viloyatidagi tuman edi. Uning ma'muriy markazi shahar tipidagi Rokitne posyolkasi edi. Ukrainaning maʼmuriy islohoti doirasida 2020-yil 18-iyulda tuman tugatilib, uning hududi Sarniy tumaniga birlashtirildi, buning natijasida Rovno viloyatining tumanlari soni toʻrttaga qisqardi. So'nggi ma'lumotlarga ko'ra, tuman aholisi 58,223 (2020 est. ) ni tashkil qiladi.

Demografiya
-----------

Rokitne tumani, ehtimol, butun Ukrainada tug'ilish darajasi eng yuqori bo'lgan joy bo'lgan. 2008-yilda tumanda tug'ilish koeffitsienti 1000 kishiga 24,0 ni tashkil etdi. Hlynne qishloq kengashi butun Yevropada tug'ilishning eng yuqori ko'rsatkichi bo'yicha rekordchi hisoblanadi.

* Tug'ilganlar (2011) : 1304 ta tug'ilish 1000 kishiga 24,0
* Tug'ilganlar (2012) : 1391 ta tug'ilish 1000 kishiga 25,9
* Tug'ilganlar (2014) : 1328 ta tug'ilish 1000 kishiga 24,0
* Tug'ilganlar (2016) : 1177 ta tug'ilish 1000 kishiga 20,6
* Tug'ilganlar (2017) : 1064 ta tug'ilish 1000 kishiga 18,5
* Tug'ilganlar (2018) : 1050 ta tug'ilish 1000 kishiga 18,2
* O'limlar (2011) : 615 o'lim, 11,3 1000 kishiga
* O'limlar (2012) : 595 ta o'lim, 1000 kishiga 11,1
* O'limlar (2014) : 617 ta o'lim, 1000 kishiga 11,2
* O'limlar (2016) : 607 ta oʻlim, 1000 kishiga 10,6
* O'limlar (2017) : 593 o'lim 10,3 1000 kishiga
* O'limlar (2018) : 1000 kishiga 10,0 da 575 o'lim

2-jahon urushi
--------------

1942-yil 26-avgustda bir yildan sal ko'proq terror hukmronligi ostida yashagan Rokitne yahudiylariga shahar tashqarisidagi qotillik joyiga deportatsiya qilish uchun markaziy bozor maydoniga to'planish buyurildi. Ularning ko'plari nima bo'lishini anglab etgach, olomon vahima boshladi. Odamlar yugura boshlaganlarida, natsistlar va Ukraina politsiyasi otishma boshladi. Odamlar muntazam ravishda otib tashlandi yoki Sarniga mo'ljallangan vagonlarga o'tqazildi. Tomashorod, Klesiv va Dubrovitsa shaharlaridan yahudiylar ham majburan Sarnyga ko'chirildi.

Ushbu hodisa umumiy tarzda 1942-yildagi Sarni qirg'inining bir qismi deb ataladi.

Yana qarang
-----------

* Ukraina bo'linmalari

Manbalar
--------

1. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (uk). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktyabr 2020-yil.
2. ↑  „Нові райони: карти + склад" (Ukrainian).  Міністерство розвитку громад та територій України (17-iyul 2020-yil).
3. ↑  „OblStat". 22-mart 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-iyul 2022-yil.
4. ↑  *Ua, Gazeta*. „Классы обустроили в заброшенных домах". *Gazeta.ua* (26-avgust 2010-yil).
5. ↑  „Новини Рівного. Відео on-line. Все про телекомпанію - Телеканал "Рівне 1"".
6. ↑  7
7. ↑  8
 Isroil Grinberg, "Ko'z yoshlarli voqealar" (Ala Gamulka, trans. ). E. Leonida (ed. ), Rokitno-Volyn va atrofi; Xotira kitobi va guvohlik. Tel-Aviv, 1967 yil.

 Shmuel Spector, Voliniya yahudiylari va ularning qirg'inga bo'lgan munosabati. Yad Vashem, Aytib o'tilmagan hikoyalar: Sobiq SSSRning bosib olingan hududlarida yahudiylarning qotillik joylari, bet. 159–186, bet. 161. 2016-yil 25-avgustda olindi.

1. ↑  [7]
2. ↑  [8]
Knyaz **Aleksandr Ivanovich Bagration** ( gruzincha: *ალექსანდრე ივანეს ძე ბაგრატიონი* ) (1771-1820 - yillarda yashab o'tgan) - Muxrani xonadonining gruzin qirollik shahzodas qirol Bagrationi sulolasining garov bo'limidan bo'lgan( *batonishvili* ). 

Uning otasi knyaz Ivanning bo'lgan. Uning ukalari Roman Bagration va Pyotr Bagration bo'lgan. Ular rus imperator armiyasining mashhur generallari bo'lishgan.

Aleksandrning 5 farzandi bor edi:

* Aleksandra (noma'lum)
* Pyotr (1806 yilda tug'ilgan)
* Nikoloz (1808 yilda tug'ilgan)
* Rim (1809 yilda tug'ilgan)
* Aleksandr (1815 yilda tug'ilgan)

Ma'lumotnomalar
---------------

Rossiya va Fransiya o'rtasidagi to'rt yil davom etgan tinchlik davrida shahzoda Bagration Finlyandiyada shvedlarga qarshi, so'ngra Rassowa va Tataritsa janglarida turklarga qarshi kurashdi. 1809 yilda u piyodalar generali unvoniga sazovor bo'ldi.

  

1812 yilda Bagration 23 iyulda Mohilevda Napoleon I tomonidan mag'lub bo'ldi, ammo Smolenskda Maykl Andreas Barklay de Tolliga qo'shilishga muvaffaq bo'ldi. Keyinchalik u Volontinada va 7 sentyabrda Borodinoda jang qildi, u erda jang tugashi arafasida jarohat oldi. U 24 sentyabrda (Julian taqvimi bo'yicha 12 sentyabr) Rossiyaning Sima qishlog'ida vafot etdi.

1. ↑  (gruzincha) ბაგრატიონები - სამეცნიერო და კულტურული მემკვიდრეობა" - თბ. 2003 მუხრან-ბატონთა და ბაგრატიონ-მუხრანელთა გენეალოგია
***Qora ertak*** – (fransuzcha: ***Magie noire***) fransuz yozuvchisi Pol Morandning 1928-yildagi kitobidir. Kitobda Morandning Sahroi Kabirdagi Afrikaga qilgan sayohatlari va u hayratga soladigan Afrika madaniyatlari bilan uchrashishi haqida gap boradi. Kitob 1929-yilda ingliz tilida nashr etilgan, Hamish Miles tomonidan Aaron Duglas rasmlari bilan birga tarjima qilingan.

Qabul
-----

Kitobni *"The Outlook"* jurnalida Lucille Fort Hewlings koʻrib chiqdi va uni André Gidening *Kongoga sayohatlari* bilan taqqoslagan, u xuddi shu vaqtda ingliz tilida ham nashr etilgan. Hewlings shunday deb yozgan edi: „Agar ikkita frantsuz bir vaqtning oʻzida negr haqida kitob nashr etmaganida, hech kim Pol Morandning (quyida muhokama qilinadi) ishini u bilan taqqoslash sinoviga duchor qiladigan darajada qattiqqoʻl boʻlmas edi. Ammo shunday boʻladiki, bu ikki kitobdan koʻra hech narsa koʻp qirrali, zamonaviy, lekin undan oldin ham, undan keyin ham negrga munosabati (Morand) va falsafiy qarashi, yuqori madaniyatli aql oʻrtasidagi farqni tasvirlab bera olmaydi(Gide). Ikkala erkak ham negrofil hisoblanadi. Ammo Morand *Harlem cult* ning shafqatsiz hissiy izdoshi hisoblanadi; Gide, ibtidoiy madaniyatning aqlli tanqidchisi, ibtidoiy fazilatlarning moʻtadil muxlisidir." *Hewlings davom ettirdi*: "„Qora ertak*"* Bruno Frankning ajoyib *"The Persians Are Coming"* kitobi oʻquvchilari uchun qiziqarli boʻladi, chunki Morand Kongoda kamqonlik bilan kasallangan Evropaga ibtidoiy murojaati uning tsivilizatsiyasini buzayotgan afrikaliklarning misolini taqdim etdi. Bu nazariya Aaron Duglasning chizmalari bilan tasdiqlanadi, sababi u bizga ramziy fonda raqsga tushadigan rangpar soyali figuralarni beradi hamda oqargan qoʻllar urush davridan keyin tanazzulga uchraydi Evropani magnitlashtirgan Afrika xudosiga iltijo qilib koʻtarilgan. Aaron Duglas oʻz xalqini biladi va uning rasmlari Morand nasridagi qasddan zoʻravonlikdan keskin farq qiladi."

Manbalar
--------

1. ↑  *Black magic*. OCLC 2859706. 16-may 2015-yilda qaraldi.
2. ↑  Fort Hewlings, Lucille (1929-05-15). „Frenchmen Among the Negroes". *The Outlook*. 106–107-bet.
**Akustik oʻlchashlar** — tovush teb-ranishlari toʻlqinlarini hamda akustik oʻzgartirgichlar, uskunalar, ma-teriallar, konstruksiya va imoratlarning akustik xususiyatlari kattaligini aniqlash vositalari. Odam, hayvon, hasharot, parrandaning tovush chiqarishi va eshitish xususiyatlarini miqdoriy baholash ham A.oʻ.ga kiradi. A.oʻ.da to-vush tezligi, yutilishi, qaytishi, bosi-mi va tovush manbalarining baʼzi bir koʻrsatkichlari ham oʻlchanadi. A.oʻ. texnikasida elektron usullar keng qoʻllanadi. Bu usullar qoʻllanganda tebranish buzil-may elektr toki yoki kuchlanishga aylan-tiriladi. Elektr akustik apparatlar, telefon, mikrofon va radiokarnaylarning koʻrsatkichlarini oʻlchash ham A.oʻ. jumlasiga kiradi. Qurilish va meʼmorchilik akustikasida zal va turli binolarning tovush tarqatish xususiyatlari oʻlchanadi. A.oʻ.da ishlatiladigan asbo-blar: mikrofon, gidrofon, termofon, shovqin oʻlchagich, soʻndirish boʻlmasi, re-verberatsiya boʻlmasi, audiometrlar.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Akustik qarshilik**, akustik impedans -akustik tizimlar tebranishlarini oʻrganish maqsadida kiritiluvchi kompleks qarshilik. Akustik qarshilik tovush bosimining zarra (qaytaruvchi sirtga tik yoʻnalishda harakatlanayotgan zarra) tez-ligiga nisbati bilan aniqlanadi. Bu fizik kattalik elektrotexnikada uchraydigan impedans (toʻla qarshilik) tushunchasi kabi aktiv Ra va reaktiv Xp Akustik qarshilik umu-miy yigindisidan iborat. Tizimdagi ishkalanishlar va atrofga nurlanadigan akustik energiya tufayli aktiv akustik karshilik, inersiya kuchlari (massalar) yoki elastik kuchlar reaksiyasi taʼsirida reaktiv Akustik qarshilik hosil boʻladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**İhsan Oktay Anar** (1960-yilda Turkiyaning Yozgat shahrida tugʻilgan) — turk yozuvchisi, illyustrator, adabiyot tarjimoni va akademik.

Ege universitetida bakalavriat (1984-yil), magistratura (1989-yil) va doktoranturada falsafa tahsil olgan. Anar hozir o'sha universitetda antik falsafa va yunon tilidan ma'ruzalar o'qiydi. 2009-yilda u "qimmatli romanlari va o'ziga xos uslubi uchun" Erdal O'z Adabiyot mukofotiga sazovor bo'ldi.

Anor o‘zining birinchi romani "Tumanli qit’alar atlasi" ( *Puslu kitoblar atlasi* ) 1995-yilda nashr etilgan. Kitob bir qancha tillarga, jumladan frantsuz, nemis va venger tillariga tarjima qilingan va karikaturachi İlban Ertemning komiks versiyasi 2015-yilning bahorida chiqarilgan. Uning romanlari ayniqsa, Usmonli imperiyasi bilan bog'liq tarixiy faktlar va mish-mishlar va ertaklarga o'xshash rivoyatlar bilan qo'llab-quvvatlangan fantastik asarlardir. U yaxshi rivojlangan, xilma-xil va o'ziga xos personajlari bilan mashhur bo'lib, uning fantastik syujetlari uchun falsafiy asos yaratadi. Uning asarlarida g‘ayritabiiy unsurlar, xalq adabiyoti va madaniyatiga oid havolalar ko‘p uchraydi. U turkiy yozuvlarida usmonli va xalq terminologiyasini aralashtirib ishlatadi. Afsonalar va tarixiy bitiklarga ishora qiladi. Arzimagan fakt shuki, uning har bir kitobida "Uzun Ehson" ("Bo‘yli Ehson" ma’nosi) nomli xarakter bor, bu aslida o‘ziga ishoradir. Anor baland bo'yli va salobatli shaxs, bo'yi olti futdan oshadi.

Ishlari
-------

Romanlari

* Tiamat ( *Tiamat* ) (2022-yil).
* Yomon qahramon ( *Galiz Kahraman* ) (2014-yil).
* Ettinchi kun ( *Yedinci Gün* ) (2012-yil).

* Amat ( *Amat* ) (2005-yil).
* Tales of Afrasiab ( *Efrasiyab`ın Hikayeleri* ) (1998-yil) - keyinchalik sahnaga moslashtirilgan.
* Qurilmalar kitobi ( *Kitob-ul Hiyel* ) (1996-yil). Tumanli qit'alar atlasi ( *Puslu kitoblar atlasi* ) (1995-yil).

*Kitob-ul Hiyel* uchun rasmlar

* sobiq *"Yeni Binyil"* gazetasida maqolalar chop etgan.
* *1002 kecha masallari* kitobida hikoyasini chop etdi.

Turk tilida chop etilgan ilmiy maqolalar

* Anar, İ. O. *Er Efsanesinin Muhtemel Kökenleri*, Seminar, 1993-yil, B.30-44.
* Anar, İ. O. *Sokrat Sorunu*, Seminar. 1990-yil. bet. 1–9.

Manbalar
--------

1. ↑  *Hızlan, Doğan*. „Erdal Öz Ödülü İhsan Oktay Anar’ın" (tr). *www.hurriyet.com.tr*. Qaraldi: 16-mart 2021-yil.
2. ↑  „Editions of Puslu Kıtalar Atlası by İhsan Oktay Anar".  Goodreads. Qaraldi: 19-aprel 2022-yil.
3. ↑  „ANAR, İhsan Oktay". *www.ktb.gov.tr*. Qaraldi: 16-mart 2021-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb13523313r (maʼlumot)
* GND: 128812907
* ISNI: 0000 0001 1030 0929
* LCCN: no98130387
* NLK: KAC200801592
* NTA: 17246076X
* SELIBR: 393946
* SUDOC: 070382492
* VIAF: 79151755
* en:WorldCat Identities: lccn-no98130387

 |
**Brakonerlik** (frans. braconnier — it bilan ov qiluvchi) — ov, baliqchilik qoidalarini va hayvonot olamini muhofaza qilish haqidagi qonunchilikning boshqa talablarini buzgan holda yovvoyi hayvonlarni ovlash va qirish. O‘zbekistonda O‘zR JK 202-moddasiga binoan, ovchilik, baliqchilik yoki hayvonot dunyosining boshqa turlarini ushlash qoidalarini buzish, noyob hayvonlarni tutishning belgilangan tartibi yoki shartlarini, shuningdek maxsus qo‘riqlanadigan tabiiy hududlardagi hayvonot olamidan foydalanish tartibini buzish ancha miqdorda zarar yetkazilishiga sabab bo‘lsa eng kam oylik ish haqining 50 baravarigacha miqdorda jarima yoki 2 y.gacha axloq tuzatish ishlari yoxud 6 oygacha qamoq bilan jazolanadi. O‘sha qilmishlar hayvonlar, parrandalar, baliq, hayvonot dunyosining Qizil kitobga kiritilgan boshqa turlarini nobud qilish bilan; ko‘p miqdorda zarar yetkazgan holda; bir guruh shaxslar tomonidan oldindan til biriktirib sodir etilgan bo‘lsa, eng kam oylik ish haqining 50 baravaridan 75 baravarigacha miqdorda jarima yoki 2 y.dan 3 y.gacha axloq tuzatish ishlari yoxud molmulk musodara qilinib yoki musodara qilinmay 3 y.gacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi. O‘sha qilmishlar, xavfli residivist tomonidan; shaxsning o‘z xizmat mavqeidan foydalanib; yer, suv yoki havoda ishlatiladigan mexanizatsiyalashtirilgan vositalardan foydalanib; portlash qurilmalari, zaharli kimyoviy moddalar yoki boshqa yalpi qirib yuboradigan yoki nobud qiladigan usullarni qo‘llagan holda; uyushgan guruh tomonidan; juda ko‘p miqdorda zarar yetkazgan holda sodir etilgan bo‘lsa, eng kam oylik ish haqining 75 baravaridan 100 baravarigacha miqdorda jarima yoki molmulk musodara qilinib yoki musodara qilinmay 3 y.dan 5 y.gacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻrgimchaklar** —bu o'rgimchaksimonlar oilasiga mansub Haqiqiy quruqlikda yashovchi bo`g`imoyoqlilar, Og`iz organi 2 juft: Og‘iz organlarining birinchi jufti ustki jag‘lar hisoblanadi. Ustki jag‘larning birinchi bo‘g‘imi harakatchan tirnoqsimon o‘simtadan iborat bo‘lib, o‘ljasi tanasini teshish uchun xizmat qiladi. Jag‘larning asosida zahar bezlari joylashgan. Jag‘lar sanchilganida zahar tirnoqlar ichidagi naycha orqali o‘ljasi tanasiga tushadi va uni o‘ldiradi.O‘rgimchaklarning ikkinchi juft og‘iz organlari oyoq paypaslagichlar deb ataladi. Ular mayda sezgir tukchalar bilan qoplangan bo‘lib, tuyg‘u organi hisoblanadi. Paypaslagichlarning asosiy bo‘g‘imlari pastki jag‘lar vazifasini bajaradi. Butli o‘rgimchakning oyoq paypaslagichlari yurish oyoqlariga nisbatan birmuncha kalta. Boshko‘krakda uzun va ingichka 4 juft yurish oyoqlari ham joylashgan. Qorin bo‘limining hamma bo‘g‘imlari qo‘shilib ketgan. Qornining orqa tomonida butsimon oqish dog‘i bo‘ladi. Shuning uchun unga butli o‘rgimchak nomi berilgan. Qorin bo‘limining keyingi uchida uch juft o‘rgimchak so‘gallari (bezlar) bo‘lib, ularga o‘rgimchak bezlarining yo‘llari ochiladi.. o`pka orqali nafas oladi. ayrim jinsli(urg`ochi va erkakka bo`linuvchi) organizm. oʻrgimchaksimonlar turkumi -- Uzunligi 0,7 sm dan 11 sm gacha boʻladi. Koʻpchilik oʻrgimchaklar tanasi qisqa poyacha orqali tutashgan yaxlit boshkoʻ krak va qorin bolimidan iborat; faqat boʻgʻimqorinli oʻrgimchaklar tanasi boʻgʻimlarga boʻlingan. Xelitserasiga zahar bezlari yoʻli ochiladi. Qorin boʻlimi keyingi qismida 1—4 juft toʻr bezlari joylashgan. 51000 dan ortiq turi mavjud, jumladan Oʻzbekistonda bir necha yuz turi bor. 3 kenja turkumga ya'ni: boʻgʻimqorinlilar, qushxoʻr oʻrgimchaklar va oʻpkali oʻrgimchaklarga boʻlinadi. Boʻgimqorinlilar tuban tuzilgan 10 ga yaqin tropik oʻrgimchaklarni oʻz ichiga oladi. Qushxoʻr oʻrgimchaklar, asosan, tropikada tarqalgan, 1500 ga yaqin yirik (10 sm gacha) turlardan iborat. Koʻpchilik oʻrgimchaklar murakkab toʻr toʻqib, oʻljasini toʻr yordamida tutadi. Faol hayot kechiradigan turlari toʻr toʻqimaydi, inda yashaydi. Yirtqich oziqlanadi, ayrim turlari uchun kannibalizm xos. Oʻrgimchaklar zararkunanda va parazit hasharotlar va boshqalar umurtqasizlar bilan oziqlanishi tufayli foydali hisoblanadi. Qoraqurt va biylar zahri o`rgimchak bo`lib, odam uchun xavfli.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Koʻk kapalak | *Biologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sutli qahva** (fransuzcha: *café au lait*) — qahvaning bir qismini issiq sut bilan aralashtirish orqali tayyorlangan issiq kofe ichimligi.

Nomi va tayyorlash
------------------

Ushbu turdagi qahvaning nomi va tayyorlash jarayoni mamlakatdan mamlakatga farq qiladi.

### Yevropa

 Fransiyada sutli kofe berish uchun ishlatiladigan stakanlar
Yevropa mamlakatlarida sutli qahva turli nomlar bilan tanilgan: Ispaniyada „café con leche", „kawa biała", Polshada „Milchkaffee" (nemischa: — „sutli kofe") Germaniyada „koffie verkeerd" (nemischa: — „sutli kofe"), Gollandiyada "koffie verkeerd "(„notoʻgʻri kofe"). Shimoliy Yevropada ichimlikning eng keng tarqalgan fransuz nomi „café au lait" dir.

Oʻz vatanida ichimlik qora qahva va oldindan qizdirilgan sutdan tayyorlangan. 1940-yillarda espresso mashinalari ommalashganidan soʻng, espresso koʻproq sutli qahva tayyorlash uchun ishlatilgan.

Sutli qahva „fransuzcha usulda" (italyancha lattedan farqli oʻlaroq) taqdim etiladi: oq sopol idish (latte odatda baland stakanda xizmat qiladi). Shu bilan birga, sutli qahva ham espresso, ham qora qahva asosida tayyorlanishi mumkin, latte esa faqat espressoda tayyorlanadi.

### Amerika

Amerika Qoʻshma Shtatlarida latte kofe fransuz pressidan tomchilab yoki fransuz press yordamida tayyorlangan qora kofe bilan tayyorlanadi va bugʻlangan sut bilan isitiladi, bu esa uni espresso asosidagi lattedan ajratib turadi. Shuningdek, koʻp hollarda sutli qahva stakanda beriladi (baʼzi muassasalar bundan mustasno, bu ichimlikni fransuzcha idishda).

Shimoliy Amerikada sutli qahva fransuzcha „café au lait" nomi bilan tanilgan.

Yana qarang
-----------

* Latte
* Melange

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  Sm. interviki k state
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
**Oʻzbekiston badiiy akademiyasi markaziy koʻrgazma zali** – respublika va Markaziy Osiyodagi eng yirik badiiy koʻrgazma zali; 1974-yil Toshkent shahrida ochilgan (meʼmor R. Xayrutdinov). Binosi Sharof Rashidov va „Oʻzbekiston" shohkoʻchalari kesishgan joyda qad koʻtargan; ekspozitsiya maydoni 2500 kv.m. Bino murabba tarhli, 2 qavatli, balandligi 15 m. Mujassamot markazida koʻrgazma zali (zaldagi zina orqali 2qavatga chiqiladi), zal atrofida sanʼat asarlari sotiladigan badiiy salon, suratlar, amaliy sanʼat buyumlari xonalari bor. Binoda Oʻzbekiston BA, Oʻzbekiston badiiy ijodkorlar uyushmasi joylashgan, ularga tashqaridan alohidaalohida eshiklardan kiriladi. Bino atrofiga toqisimon qilib galereya ishlangan, toqi va galereya ichi milliy naqshlar bilan jozibador qilib bezatilgan. Bino tarzi konstruktiv elementlari yigʻma panellardan zamonaviy uslubda zdda tayyorlangan. Bino bezagida gʻozgʻon marmari, granit, koshin, kichik meʼmoriy shakllar ishlatilgan, interyer bezaklarida ganch oʻymakorligidan foydalanilgan.

Bino atrofidagi koʻkalamzorga haykalchalar joylashtirilgan. Bino 1998—99 ylarda qayta taʼmirlangan.

Koʻrgazma zali yirik xalqaro, respublika, shaxsiy, guruhli va koʻchma vernisajkoʻrgazmalar (yiliga 50 dan ziyod) oʻtkazadi; rassomlar, haykaltaroshlar, amaliy bezak sanʼati va miniatyura ustalarining, „GretsiyaOʻzbekiston. qadimiy madaniy aloqalar", „Toshkent Biyennalesi – 2001 va 2003", „Zargarlik sanʼati – 2000, 2002", „Ikuo Xirayama. Buyuk ipak yoʻlida" (2002) koʻrgazmalari shular jumlasidan. Xorijiy elchixonalar, xorijiy mamlakatlarning Oʻzbekistondagi madaniy (Hindiston) va ilmiy (Markaziy Osiyo tadqiqotlari Fransiya instituti) markazlari bilan faol hamkorlik qiladi; konferensiyalar, zamonaviy sanʼatning dolzarb masalalari boʻyicha „davra uchrashuvlari", bastakorlar, yozuvchilar, kino va teatr ijodiy uyushmalari namoyandalari ishtirokida uchrashuv va kechalar tashkil qiladi. Koʻrgazmalar uchun kataloglar, bukletlar va taklifnomalar nashr etadi.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ijtimoiy jamgʻarma**, ijtimoiy fond — fukarolar va (yoki) yuridik shaxslar tomonidan ixtiyeriy mulkiy badallar qoʻshish asosida taʼsis etilgan tashkilot. I.j. xayriya, ijtimoiy, madaniy, maʼrifiy yoki boshqa ijtimoiy foydali maqsadlarni koʻzlab tuziladi, ularning aʼzolari boʻlmaydi. I.j. ning rahbar organini taʼsischilar va qatnashchilar tuzadi yoki bu organ I.j. taʼsischilari karori b-n, yo boʻlmasa qatnashchilar tomonidan qurultoy (konferensiya) yoki umumiy majlisda saylash yoʻli bilan tuziladi. Oʻzbekistonda xalqaro, respublika, mahalliy I.j. shuningdek, turli xalqaro jamgʻarmalarning boʻlimlari tashkil qilingan. Muassislar oʻzlari tashkil etgan jamgʻarma (fond)ning majburiyatlari boʻyicha, jamgʻarma (fond) esa oʻz muassislarining majburiyatlari boʻyicha javob bermaydi. I.j. mol-mulkdan oʻz ustavida belgilangan maqsadlar uchun foydalanadi. Jamgʻarma (fond) oʻz ustavida nazarda tutilgan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanishga haqli, buning uchun xoʻjalik jamiyatlari tuzishi yoki ularda ishtirok etishi mumkin. I. j. ning faoliyat yuritish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi FKda belgilab berilgan (75-modda).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
O'yin 2006
 2008-yildagi zalning ko'rinishi
**Xalqaro oʻyin kunlari h**ar yili Messe Essenda boʻlib oʻtadigan o'**yin** (toʻgʻri imlo: *SPIEL*) stol oʻyinlari boʻyicha dunyodagi eng yirik ommaviy tadbirdir. Ular birinchi marta 1983-yilda Essen shahrida kattalar taʼlim markazida va Courir nashriyoti tomonidan tashkil etilgan *nemis* oʻyinchilari kunlariga qaytadilar. 1985-yilda Fridhelm Merz Verlag birinchi marta Essen koʻrgazma markazida boʻlib oʻtgan va bir yildan soʻng *Xalqaro oʻyin* kunlari deb nomlangan tadbirni tashkil qilishni oʻz zimmasiga oldi.

Tarixi
------

1983-yilda *Germaniya oʻyinchilari kunlariga birinchi marta* 4500 dan 5 000 tagacha odam keldi. 1982-yilda Spielbox nashrida u oʻz oʻquvchilarini 83 oʻyinchi kunlariga kelishga chaqirdi. 1981-yilda asos solingan Spielbox Bonndagi Courir-Verlag tomonidan nashr etilgan boʻlib, 1984-yilda Argo-Verlag deb oʻzgartirilgan va Fridhelm Merzning SPDga tegishli Forwards nashriyotining shoʻba korxonasi boʻlgan. Avvaliga futbolchilarning uchrashuvi Bonndagi Amerika klubida boʻlib oʻtishi kerak edi, lekin roʻyxatdan oʻtishlar koʻpligi tufayli bu muvaffaqiyatsizlikka uchradi. 1979-yildan beri Essen shahrida kattalar taʼlim markazida taqdirlash marosimini oʻtkazib kelayotgan „Yilning eng yaxshi oʻyini" hakamlar hay'ati aʼzolari Fridxelm Merzga oʻyinchilar uchrashuvini Essen shahrida ham oʻtkazish gʻoyasini berishdi. 1984-yilda 10 000 dan 15 000 nafargacha oʻyinchilar kattalar taʼlim markazida uchrashishdi va oʻyinchilarning kunlari shu sababli keyingi yil joy boʻshligi sababli Essen koʻrgazma markaziga koʻchib oʻtishga majbur boʻlishdi.

Havolalar
---------

* Rasmiy veb-sayt mavjudligi (Wayback Machine saytida 2022-09-13 sanasida arxivlangan)

== Manbalar ==

1. ↑  „Essen shahridagi o`yin".
2. **Skript xatosi: „Vorlage:Literatur" moduli yoʻq.**
3. **Skript xatosi: „Vorlage:Literatur" moduli yoʻq.**
4. **Skript xatosi: „Vorlage:Literatur" moduli yoʻq.**
5. **Skript xatosi: „Vorlage:Literatur" moduli yoʻq.**
6. **Skript xatosi: „Vorlage:Literatur" moduli yoʻq.**
7. Andoza:Internetquelle
**Diaspor** (yun. diaspora — tarqoq) — gidroksidlar kichik sinfiga mansub mineral. Kimyoviy formulasi — A1OON. Birinchi marta Ural togʻlarida topilgan. Kimyoviy tarkibi 85% A12O3 va 15% N2O dan iborat. Goho tarkibida temir, marganets, xrom, galliy oksidlari ham boʻladi. Rombik singoniyali. Qattiqligi 6,8—7,3, juda moʻrt. Zichligi 3400 kg/m3. Yupqa plastinkasimon, goho qisqa toʻrtburchak, ustunsimon kristallar holida uchraydi. Rangi sargʻishqoʻngʻir, oq, koʻkimtir, shishadek yaltiroq; qizdirilganda korundga aylanadi. D. boksitning asosiy minerallaridan biri. Gipergen va gipogen sharoitlarda hosil boʻladi. D. granitli pegmatitlarda korund bilan birga, muskovitli va topazli gidrotermal yertomirlarda flyuorit, pirit bilan, ikkilamchi kvarsitlarda korund, kaolinit, alunit, rutil, gematit va b. bilan birga uchraydi. Oʻrta dengiz boksitli provinsiyasida maʼlum. Oʻzbekistonda Markaziy Qizilqum, Hisor, Nu-rota, Zarafshon va Turkiston tizmalaridagi boksit konlarida byomit, gidrargillit, kaolin, Chatqol, Qorjontov va Qurama tizmalaridagi alunit konlaridagi ikkilamchi kvarsitlarda seritsit, pirofillit va kvars bilan, Markaziy Qizilqumdagi najdaklarda korund, Margarit va xloritoid bilan birga uchraydi. D.dan alyuminiy olinadi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Degelmintizatsiya** (de... va gel-mintlar) — gelmintlarni barcha rivojlanish fazalarida yoʻqotishga qaratilgan davolash-profilaktika tadbirlari majmui. Gelmintlar yuqqan oʻsimliklar va hayvonlar, chorvachilik binolari va asbob-anjomlari, dalalarga oʻgʻit sifatida solinadigan goʻng , yaylovlar, podalar dam oladigan (yotqiziladigan) joylar D. qilinadi. D. farmakologik antgelmintiklar yordamida (albendazol, mebendazol, paperazin, fenbendazol va b.) hamda fizik (qoʻylarda senuroz, odamlarda exinokokk pufaklarini xirurgik yoʻl bilan olib tashlash), mexanik (krramollarda telyaziyalarni koʻzdan yuvib chiqarish va b.), biologik (bakterial preparatlar, emlash va h.k.) usullar orqali amalga oshiriladi. Har bir hayvonga alohida yoki bir guruhga maʼlum miqdorda antigelmint preparatlari suv yoki yem bilan aralashtirib beriladi. Hayvonlarda davolash (yilning har qanday davrida gelmintozlarning birdan tarqalishi yuz berganda), profilaktik (rejali ravishda gelmintozlar klinik koʻrinishlarining oldini olish uchun yilning maʼlum davrida); diagnostik (gelmintozlarning bor-yoʻqligini aniqlash maqsadlarida) D. oʻtkaziladi. Hayvonlar parvarishida ishlatiladigan asbob-anjomlar qaynoq suv, bugʻ, olov bilan; yaylov va oʻtloqlar gelmintlarning biol.siga qarab ularni davriy ravishda oʻzgartirib turish yoʻli bilan D. qilinadi. Goʻng biotermik usulda yuqumsizlantiriladi. Oʻsimlik urugʻi uzoq vaqtgacha yuqum manbai boʻlishi mumkin, shu sababli ularni D.lashda turli kimyoviy vositalar qoʻllaniladi.

Hoshim Nurmamatov.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kesson** (frans. caisson — yashik) — O (qurilishda) — suv ostida yoki sersuv gruntda suvdan xoli ish joyi (kamera) hosil qilishga imkon beradigan toʻsuvchi qurilma; bunda suv qisilgan havo yordamida qisib chiqariladi. K. yuqorida qurilib, keyin suv ostiga oʻz ogʻirligi bilan tushiriladi. Tuproq qazilgan sari K. pastroq tushaveradi. Gidrotexnika inshootlari, koʻpriklar, tunnellar, chuqur poydevorlar va b. qurishda qoʻllaniladi; 2) ( m ye ʼ m o r l i k d a ) — toʻrtburchak (baʼzan koʻpburchak) li ichki gumbaz va ravoq osti yoki shiftning chuqur joyi. K. gumbaz shiftga asos qilib olinadi va bezak vazifasini bajaradi, shuningdek, xona akustikasini yaxshilashda muhim rol oʻynaydi; 3) (kemalarni taʼmirlashda) — kemaning suv ostidagi qismini koʻzdan kechirish yoki taʼmirlash uchun vaqtinchalik suvdan quritadigan qurilma. Kemaning quritiladigan joyi shakliga mos keladigan qilib metall yoki yogʻochdan ishlanadi. K. ichidan suv soʻrib olingandan soʻng u atrofdagi suvning bosimi taʼsirida kema korpusiga zich yopishadi. K. kemani doklarga kiritishdan xoli qilish imkonini beradi; 4) (aviatsiyada) — samolyot kanotiga taʼsir etuvchi va burovchi kuchlarni oʻziga qabul qiladigan ichi havoli qutichasimon lonjeron; 5) (metallurgi ya d a) — ichida sovituvchi suv sirkulyasiyalanadigan poʻlat quticha. Shaxta pechlarining devorlari ana shu K.lardan terib xreil qilinadi. Bulardan tashkari, K.dan marten pechlarining gaz kanallarini sovitishda ham foydalaniladi; 6) (quymachilikda) — quyma qoliplari devorlarini mustahkamlash va oʻnga sizot suvlari sizib oʻtishining oldini olish uchun ishlatiladigan gʻisht yoki betondan ishlangan qurilma (yashik). Chuqur oʻralarda quyma qoliplar tayyorlashda foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Ish davri** — i.ch. vaqtining bir qismi boʻlib, ish vaqtidan foydalanish darajasini ifodalovchi koʻrsatkich. I.d. davomida bevosita mehnat amalga oshadi, mahsulot qiymati yaratiladi, I. d.ning haqiqiy oʻrtacha davomiyligi koʻrsatkichlari (ish yili, choragi, oyi) tegishli davrda haqiqiy ishlangan kishikunlarini ishchilarning ayni davrdagi roʻyxat boʻyicha oʻrtacha soniga boʻlish b-n; ish kuni esa haqiqiy ishlangan kishi-soatlarini haqiqiy ishlangan kishi-kunlarga boʻlish b-n; ish haftasi davomiyligi ish kunining haqiqiy oʻrtacha davomiyligini ish kunlari soniga (olti ish kunlik haf-tada — oltiga, besh ish kunlik haftada — beshga) koʻpaytirish orqali hisoblanadi. I.d. asosida ish yili, choragi, oyi, haftasi, kunidan foydalanish koeffitsiyenti hisoblanadi, bu koeffitsiyent I.d.ning xaqiqiy davomiyligini belgilangan davomiylikka boʻlish orqali aniqlanadi. ISH KUNI — sutkaning maʼlum qismida ishchi, xizmatchining korxonada mehnat qiladigan, i.ch. faoliyatida band boʻladigan vakti. 18-asr oxirida koʻp mamlakatlarda I.k. 16—17, Birinchi jahon urushi arafasida 10—12 soatni tashkil etgan. 1919-yil xalqaro miqyosda 8 soatlik I.k. joriy etish haqida Vashingtonda rasmiy ravishda kelishib olindi. Oʻzbekistonda hamma ishchi va xizmatchilar uchun 6 kunlik ish haftasida 7 soat, 5 kunlik ish haftasida 8 soat I.k. kon sanoatida va yer osti ishlarida yetakchi kasbdagi ishchilar va b. uchun 6 soatlik I.k. joriy etilgan. Oʻsmirlar uchun (15 yoshdan 16 yoshgacha) 4 soatlik I.k. voyaga yetmaganlar (16 yoshdan 18 yoshgacha) uchun 6 soatlik I.k. belgilangan. Hozir sanoatda ish haftasi 40 soat. I.k.ning asta-sekin qisqarishi va boʻsh vaqtnpt koʻpaya borishi hozirgi taraqqiyotning muhim qonuniyatlarvdan biridir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Vismut rudalari** - vismut olinadigan birikmalar. Sof tugʻma vismut, vismutin, tetradimut, kozalit, bismit, bismutit minerallaridan tashkil topadi. Qalay, volfram, mis, qoʻrgʻoshin va b. metallarning rudalari bilan koʻpincha birga uchraydi. Dunyoda olinadigan vismutning 90% tarkibida vismut boʻlgan qoʻrgʻoshin, rux, mis, qalay rudalari va konsentratlarining metallurgiyada qayta ishlanishidan olinadi. Rudalarda vismutning miqdori 0,01, baʼzan 0,1%. Vismut olinadigan konlarda 1% dan koʻproq. Bunday konlar juda kam.

V.r. endogen konlari postmagmatik va gidrotermal boʻlib, granit togʻ jinslari bilan genetik bogʻliq. V. r.ni greyzenli,’ kvars-tomirli (volframit, berill, molibdenit, vismutin, kozalit), skarnli (sheelit, mis, polimetalli), kolchedanli (vismut bilan), oltin-vismutli va b. koʻp konlari maʼlum. Ekzogen sharoitlarda tub konlarni yemirilishidan bazobismutit va bismutitli allyuvial va delyuvialallyuvial sochmalari hosil boʻladi.

Yirik V.r. konlari Boliviya, Meksika, AQSH, Peru va b. mamlakatlarda, RF (Zabaykale), Oʻzbekistonda (Ustarasoy) topilgan.

V.r. oson eriydigan qotishmalar olishda va shisha sanoatida nur sindirish koʻrsatkichi yuqori boʻlgan shishalar i. ch.da, shuningdek tibbiyot va b. sohalarda qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gidrologik bashorat** - daryo, koʻl yoki suv omborida yuz beradigan jarayonlar (muzlash, erish, toshish, suv sarfi va b.)ning borishini ilmiy tarzda oldindan aniqlash. Bashorat qilinadigan jarayonlarning xiliga qarab, G. b. suvga doir taxmin yoki muzga doir taxminga boʻlinadi. Suvga doir taxminga mavsumiy oqim hajmi, toshqin yuz bergandagi oqim hajmi, suv toʻlib oqqan va suv toshqini paytlaridagi eng yuqori suv hajmi, turli davr (kun, oy, yil) uchun oʻrtacha suv sarfi, toʻlib oqadigan payt qachon yuz berishi va b.ni oldindan aytish kiradi. Muzga doir taxminlar dare, koʻl yoki suv omborining muzlashi va erishi, muz qalinligi va b.ni oldindan aytishni oʻz ichiga oladi. G. b. qisqa muddatli (15 kun) va uzok, muddatli (bir necha oy) boʻlishi mumkin.

G. b.ga qarab qishloq va suv xoʻjaligi, energetika tashkilotlari suvdan foydalanish, energiya ishlab chiqish, suv omborlaridan foydalanish, suv kam yillari undan oqilona foydalanish, suv koʻp yillari aksincha inshootlarni, dalalarni, aholini seldan himoya etish rejalari tuzadilar. G. b. tuzishda daryolarda kutilayotgan hodisalar va dare havzasidagi gidrometeorologik sharoitlar orasidagi bogʻliqlikdan foydalaniladi. Buning uchun gidrometeorologiya tarmoqlari tashkil etilib, ularda qorning balandligi, yogʻinning miqdori, muzdan erigan suv miqdori, havo harorati va b. (borish qiyii boʻlgan togʻli hududlarda qorning qalinligi samolyotdagi maxsus asboblar bilan) oʻlchanadi. Olingan maʼlumotlar radio orqali markaziy gidrologik bashorat xizmatiga kelib tushadi, qayta ishlanadi va turli bashoratlar tuziladi. Agar hisoblangan va amaldagi maʼlumot orasidagi farq 0,67o dan oshiq boʻlmasa (a —meʼyordan oʻrtacha kvadratik tebranish) G. b. toʻgʻri deb hisoblanadi.

Oʻzbekiston daryolarida sugʻorish va energetika uchun zarur gidrotexnika inshootlari qurilgan boʻlib, ular ve-getatsion davr (apr.—sent.) uchun oʻrtacha va maksimal suv sarfi bashorati, novegetatsion davr (okt.—mart) uchun oʻrtacha suv sarfi oʻn kunlik va kundalik, chorak, oylik taxminlar, suv sathini keskin oshishi yoki kamayishi va nihoyat, sel kelishi taxminlari bilan taʼminlanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Farida Afroʻz (Boʻtayeva Farida Qoʻziyevna) 1956-yil 5-martda Qoʻqon shahrida tugʻilgan. Qo'qon shahridagi 10-o‘rta maktabni tamomlagan.

Faoliyati
---------

Muqimiy nomidagi Qoʻqon davlat pedagogika institutida taxsil olgan (1977). Fargʻona sanʼat bilim yurtida oʻqituvchi, Fargʻona viloyati, Bogʻdod tumanining „Avangard" gazetasida adabiy xodim, Uchkoʻprik tumanidagi „Isteʼdod" ijodkor yoshlar uyushmasining raisi, Respublika „Maʼnaviyat va maʼrifat jamoatchilik markazi" huzuridagi „Shuur" ijodiy korxonasi direktori, Adliya vazirligining „Hayot va Qonun" yuridik jurnalida bosh muharrir oʻrinbosari, Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida sanʼat boʻlimi boshligʻi, „Yozuvchi" nashriyotida bosh muharrir vazifalarida ishlagan. 1994-yildan Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasining aʼzosi.

Ijodi
-----

„Qirq kokilligim" (1986), „Iztirob koʻylagi" (1992), „Tunlar isyoni" (1994), „Koʻzim manim…" (1999), „Oʻzimdan oʻzimgacha" (2001), „Ushshoq" (2004), „Tasbih" (2006) kabi sheʼriy toʻplamlari nashr etilgan. „Qurbonjon dodhox" (2000) tarixiy dramasi ham bor. Sheʼrlari rus, turk, ingliz, nemis, fransuz, fors, uygʻur, ozor, gagouz, xitoy, koreys tillariga tarjima qilingan.Oʻz navbatida shoira jahona dabiyotidan yapon haykularini, turk sheʼriyatidan Mustafo Otaturk, Ziyo Koʻkalp, Husayn Otsiz, Dogʻlarja, Ismat Oʻzal sheʼrlarini, fors sheʼriyatidan Mehri Hirotiy hamda zamonaviy fors sheʼriyatidan Zahro Abul Husayniy, Sudoba, Soya Kabiriy gʻazallarini, amonaviy qozoq va qoraqalpoq sheʼriyatidan va amerikalik ruhshunos Deyl Karnegi asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.Farida Afroʻz hozir „Afroʻz rekords" ovoz yozishstudiyasining bosh direktori lavozimida ishlamoqda. Oilali, uch farzandi bor. Birinchi sheʼrini 5-sinfda oʻqib yurgan kezlarida yozgan. Keyinchalik Qoʻqon shahrida maktablararo oʻtkaziladigan koʻrik-tanlovlarda, turli tadbirlar va olimpiadalarda sheʼriy chiqishlari bilan ishtirok eta boshlagan. Birinchi sheʼri oʻsha kezlari „Lenin uchquni" gazetasida bosilib chiqdi. Ilk kitobi „Qirq kokilligim" deb nomlanadi.

Mukofotlari
-----------

1999-yili „Shuhrat" medali bilan, 2001-yili „Oʻzbekiston mustaqilligining 10 yilligi" koʻkrak nishoni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Farida Afroʻz (1956)". *uztext.com*. Qaraldi: 14-avgust 2022-yil.
2. ↑  „Afroʻz Farida". *arboblar.uz*. Qaraldi: 14-avgust 2022-yil.
**Masihiy** (15-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan shoir. Nomi "Majolis un-nafois"ning birinchi majlisida tilga olingan. Alisher Navoiy uning Fushanj viloyatidan ekani, pokiza tabiatli, kamtar va shoʻx tabʼga egaligi, "*yaxshi ashʼori bor*"ligini aytib, "Majolis un-nafois"da quyidagi baytini keltiradi:

> Moro ba jafo kushta, pushaymon shuda boshi,
> 
> 
> Xuni dili mo rexta, pazmon shuda boshi.
> 
> 
> 
> (Mazmuni: Meni bir jafo bilan oʻldirib, pushaymon boʻlgandirsan, yuragim qonini toʻkib, xafa boʻlgandirsan). 
> 
> 

Shuningdek, tazkirada Masihiyning Kaʼba safariga chiqqanida bir choʻlda oyogʻiga tikan kirib, mugʻiylon daraxti soyasida tikanlarni sugʻurib oʻtirganida, karvon ahlidan bir shoʻx tabʼli kishi uning sheʼriga javoban quyidagi baytni aytganligi haqida maʼlumot keltiriladi:

> Az ranji rahi duru sarxori mugʻiylon,
> 
> 
> Az omadani Kaʼba pushaymon shuda boshi.
> 
> 
> 
> (Mazmuni: Yoʻlning uzoqligi va mugʻiylon tikanlari mashaqqatidan Kaʼbaga kelayotganingdan pushaymon boʻlgandirsan).
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  *Alisher Navoiy: Qomusiy lug'at*.
2. 1 2  *Majolis un-nafois*.
***Shahzodaning soyasi*** — Gonkong teleseriali TVB telekanalida 1-marta 2005 yilning mart oyida namoyish etilgan. Unda Adam Cheng, Sheren Tang, Tavia Yeung, Joys Tang va Marko Ngai rollarni ijro etishgan.

Konspekt
--------

Bolaligida Ko Sing ( Adam Cheng ) Qianlong imperatoriga ( Marko Ngai ) qamchi bo'lish uchun Qing saroyiga kiradi va sudda ilmoq sifatida yashashni davom ettiradi. Hammaga noma'lum bo'lsa-da, Qianlong imperatori tarixning bilimli va qobiliyatli hukmdori emas, balki savodsiz va qobiliyatsizdir. Faqat Ko Singning yordami bilan u o'zining obro'sini va Qing saroyining obro'sini himoya qiladi. Rasmiy unvonlar va majburiyatlarga ega bo'lmagan laybout rolini o'ynab, Ko Sing saroyda muammoni bartaraf etuvchi rolini o'ynaydi, bu esa fitnachilar va norozilarga kech bo'lgunga qadar uni past ravishda baholashga yo'l beradi.

Qianlongning minglab harami bo'lsa-da, imperator ( Joys Tang ) haramni nazorat qiladi va imperatorning oldiga xizmat qilish uchun o'z urug'idan yoki juda xunuk bo'lgan xotinlarni olib keladi. Qianlong imperatorning o'ziga yoqmagan tartiblarini topib, saroyga yangi kelgan xizmatkor qiz Yu-ye ( Tavia Yeung ) juda qattiq xafa bo'ladi va Ko Singdan uni o'ziga olib ketishga yordam berishini talab qiladi.
**Bishri Hofiy Bishr bin Horis bin Abdurahmon bin Ato** (150–220 h.q./767 Marv – 835 m. Bagʻdod) – "Naso­yim ul-muhabbat"da tilga olingan tasavvuf shayxi. Dastlabki taʼlimni Marvda olib, yoshligida Bagʻdodda fatiylar (ayyor)lar guruhiga qoʻshiladi. Tavba maqomiga erishganidan keyin yalangoyoq yurishni kasb etgani uchun "hofiy" (yalangoyoq) nomini oladi. Bishr Hofiy Kufa va Basra shahrida hadis va fiqh ilmini oʻrganadi, Molik ibn Anas hamrohligida Makkaga boradi. Sufyon bin Uyayna, Abdulloh bin Muborak, Ibrohim bin Saʼd Zuhriy, Fuzayl bin Iyoz kabi yirik olim va oriflar unga hadis ilmidan saboq beradi. Fiqh ilmida nasabini Sufyon Savriydan oladi. Sahih hadislardan iborat bir toʻplam tuzib, shogirdlariga uning asosida tahsil bergan. "Nasoyim ul-muhabbat"da maʼlumot berilishicha, Imomi Aʼzam, Imom Ahmad Hanbal kabi yirik allomalar uning shogirdi boʻlishgan. Fath bin Ali Mavsiliy, Qosim Harbiy, Ahmad bin Osim Antokiy, Abu Hamza Bagʻdodiy, Abu Said Xarroz, Abu Abdulloh Antokiy, Muhammad va Ahmad ibn Abulvard kabi valiy zotlar b-n suhbatda boʻlgan. Bishr Hofiy tavakkulning asosini rizoda, deb bilgan.

Bishr quyidagi baytda axloqiy-irfoniy masalalarni keng va yorqin bayon etish maqsadida talmeh qilingan:

> Takya qilma taqviyu toatqa kim nafʼ aylamas,
> 
> 
> Fazldin yetmay bashorat Bishr boʻlgʻil, gar Fuzayl
> 
> 
> 
> ("Navodir ush-shabob", 365-gʻazal).
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  *"Alisher Navoiy: Qomusiy lugʻat"*.
2. ↑  *"Nasoyim ul-muhabbat"*.
3. ↑  *"Navodir ush-shabbob"*.
**Mavlono Yaqiniy** (15-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan zullisonayn shoir, Alisher Navoiyning zamondoshi.

Ijodi
-----

"Oʻq va Yoy" munozarasi bilan mashhur. Majoziy uslubda yozilgan bu nasriy asarda Oʻq va Yoy timsolida toʻgʻrilik va egrilik, manmanlik va kamtarlik, maqtanchoqlik va xoksorlik, xushomadgoʻylik va haqiqatparastlik kabi ijobiy va salbiy xususiyatlar bir-biriga qarama-qarshi qoʻyiladi. Oʻq – navqiron yigitga, yoy – qaddi xam qariyaga tashbeh qilinadi. Oʻq barcha ezgu fazilatlarni oʻziga, hamma salbiy illatlarni yoyga nisbat beradi. Oʻqning talab va takliflaridan bezor boʻlgan Yoy oqibatda tarxoniy zihgir va barlosiy kirish bilan oʻzaro ittifoq tuzib, oʻqni yetti qat yerga tiqib yuboradilar. Muallifning yozishicha, *"bu munozaradin maqsud ulkim, bu davr­ning kajtabʼlarining qolinda har kim yo(y)dek egri boʻlsa, yonlaridin yiroq boʻlmas va har kim oʻqtek rost boʻlub, tuz yurusa, Yaqiniydek yiroq tushar..."*

"Oʻq va Yoy" munozarasi bilan Mavlono Yaqiniy turkiy va forsiy adabiyotdagi munozara janridagi asarlar tajribasidan samarali foydalanib, uning imkoniyatlarini kengaytirdi, janr rivojiga munosib hissa qoʻshdi. Asarning yagona qoʻlyozma nusxasi Britaniya muzeyida saqlanadi.

Navoiy eʼtirofi
---------------

Alisher Navoiy "Majolis un-nafois"da *"Mavlono Yaqiniy tundroq mashrabliq kishi erdi. Turkiy va forsiy sheʼr aytur erdi"*, deb yozadi va ijodidan namuna sifatida bir turkiy va bir forsiy matlaʼsini keltiradi: *"Turkchasidin bu matlaʼni koʻp mubohotlar bilan oʻqur erdikim:*

> *Ohkim, jonimgʻa yettim yori nodon ilgidin,*
> *Dodu faryod ul jafochi ofati jon ilgidin.*
> 
> 

*Ammo forsiysidin bu matlaʼi yomon voqe boʻlmaydurkim:*

> *Subhe, ki dam ba mehr nazad yak nafas, tui,*
> 
> 
> *Naxle, ki bar naxoʻrad az oʻ hech kas, tui".*
> 
> 
> 
> (Mazmuni: Quyosh bir nafas ottirolmagan tong sensan, mevasidan hech kim totmagan daraxt sensan).
> 
> 

"Muhokamat ul-lugʻatayn"da Mavlono Yaqiniyni oʻzigacha oʻtgan isteʼdodli shoirlar qatorida tilga oladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Alisher Navoiy: Qomusiy lugʻat*.
2. ↑  *Majolis un-nafois*.
**Uvertyura** (lot. apertura — ochish, boshlanish) — opera, balet, oratoriya, drama, kinofilm va boshqalarning muqaddimasidan iborat cholgʻu pyesa; shuningdek, orkestr uchun yozilgan konsert asari. Tinglovchini opera, balet va h.k.dagi voqealarga tayyorlaydi, undagi joʻshqin muhitga olib kiradi. U. odatda, asarning xarakteri, gʻoyaviy maqsadi, asosiy obrazlarini umumlashtirgan holda ifodalaydi. Ilk namunasini K.Monteverdi "Orfey" operasida yaratgan. 17-asrda U.ning 2 turi yuzaga kelgan — fransuz (J.Lyulli ijodida) va italyan U.si (3 qismdan iborat sinfonia, A.Skarlatti). Italyan U.lari simfoniya rivojida muhim ahamiyatga ega boʻldi. 18-asr 2yarmidan opera U.sida sonata shakli vujudga keldi (K.Glyuk, V.Motsart, L.Kerubini va boshqalar). 18-asr oxirlaridan U. operadagi obraz va mavzu bilan yanada uzviyroq bogʻlandi, shaklan boyidi ("Don Juan", V.Motsart; "Fidelio" L.Betxoven; "Ruslan va Lyudmila", M.Glinka va boshqalar). Sonata shaklida boʻlmagan U.lar, odatda, muqaddima, prelyudiya, introduksiya deb nomlanadi. 19-asrdan simfonik musikdsa dasturli konsert U.si rivoj topdi. "Yoz tunidagi tush" (F.Mendelson) birinchi romantik konsert U.dir. Oʻzbekiston kompozitorlari opera va musiqali dramalarga U.lar, shuningdek, konsert U.lari (R.Glier, "Tantanali U.", "Fargʻonacha bayram"; S.Yudakov, "Tantanali U."; M.Tojiyev, Oʻzbek xalq cholgʻulari orkestri uchun 3 ta U.; Hab. Rahimov, "Sayil"; A. Mansurov, 7 ta U.) yaratishgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |