Zulqada oyining **birinchi** haji yoki umrasi (11-oy haj) Islom payg'ambari Muhammad va musulmonlar Madinaga hijrat qilgandan keyin qilgan birinchi ziyoratlari edi. Hijriy 6 (milodiy 628)-yil Hudaybiya bitimidan keyin 7- hijriy (milodiy 629-yil) Zulqida oyining toʻrtinchi kuni ertalab sodir boʻldi. Butun tadbir uch kun davom etdi.

Zulhijja oyida bo'ladigan ziyorat "katta ziyorat" yoki shunchaki "ziyorat" deb nomlanadi (arabcha:  , *Haj*), qolgan barcha oylardagi hajlar esa "kichik haj" (arabcha:  *Umra*) deb ataladi.

Tarix
-----

Muhammad(s.a.v) payg'ambar 40 yoshdan boshlab Xudodan vahiylar ola boshlaganini xabar qilgan edi. U va uning musulmonlar deb atalgan izdoshlari Makka hukmron qabilasi Quraysh tomonidan ta'qibga uchrab, shimoliy Madina shahriga ketishga majbur bo'ldilar. Bir necha qurolli to'qnashuvlar va musulmonlar vahiylardan birining ko'rsatmasi bo'yicha 628-yilda Makkaga hajga qaytishga harakat qilishdi. Ular Quraysh tomonidan rad etildi, biroq Makkaliklar sulhga rozi boʻlishdi va Hudaybiya shartnomasida musulmonlar 629-yilda haj ziyorati uchun Makkaga tinch yoʻl bilan qaytishlari mumkinligi koʻrsatilgan edi

Ziyorat
-------

*Ar-Raḥīq al-Makhtum* (arabcha:  , "Muhrlangan nektar"), *"Tovon umra" (Kichik haj)* bobida voqea quyidagicha tasvirlangan:

> Zulqa’da oyi hijriy yettinchi yil oxiriga yaqinlashganda, Paygʻambar alayhissalom oʻz qavmiga, xususan, Hudaybiya sulhiga guvoh boʻlgan erkaklarga kichik hajga tayyorgarlik koʻrishni buyurdilar. U ba'zi ayollar va bolalardan tashqari 2000 ta erkak va qurbonlik uchun 60 tuya bilan Makkada qolishdi. Musulmonlar qurayshlarning xiyonatidan qoʻrqib qurollarini oʻzlari bilan olib ketishdi, lekin ularni ikki yuz kishilik bir guruh bilan Makkadan sakkiz chaqirimcha joyda qoldirib ketishdi. Qilichlarini qinida olib shaharga kirdilar [2/151; Fath al-Boriy 7/700], Rasululloh sollallohu alayhi vasallam boshlarida tuyalariga minib, atrofdagi sahobalar diqqat bilan u zotga qaragancha: "Mana men Sening xizmatingdaman, Ey Alloh" Qurayshliklar bu yerni tark etib, yonidagi tepaliklardagi chodirlariga qarab nafaqaga chiqishgan edi. Yasrib (Madina) isitmasi pasaygani uchun zaif ekanliklari haqidagi mish-mishlarni tarqatgani uchun Payg'ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) tavsiyalariga ko'ra tavofda kuchli va sobit bo'lish uchun bor kuchini sarfladilar. Ularga dastlabki uchta raundda yugurib, qolganlarida yurish buyurilgan. Makkaliklar Quayqa tog'ining tepasida saf tortgan holda musulmonlarni tomosha qilib, ularning kuch-qudrati va fidoyiligiga guvoh bo'lish uchun tillari bog'langan edi.
> 
>

Yana qarang
-----------

* Vidolashuv haji

Manbalar
--------

1. ↑  Tafsir ibn Kathir
2. ↑  [Qurʼon 48:27]
3. ↑  Muhammad: Legacy of a Prophet (documentary). PBS (2002).
4. ↑  Armstrong, Karen*. Islam: A Short History*. New York: Modern Library, 2002 — 22 bet. ISBN 978-0-8129-6618-3.
5. ↑  Armstrong, Karen*. Muhammad: A Prophet for Our Time*. New York: HarperCollins, 2007 — 181 bet. ISBN 978-0-06-115577-2.
6. ↑  Mubarakpuri, S. R. „Tovon umra (Kichik haj)", *Ar-Raḥīq Al-Makhtum* ("Muhrlangan nektar") `{{citation}}`: `|archive-url=` requires `|archive-date=` (yordam); Unknown parameter `|arxiv-date=` ignored (yordam); Unknown parameter `|kirish-date=` ignored (yordam)