recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Akademik nashr** — fan, adabiyot va sanʼat asarlarining ilmiy asosda tayyorlangan nashri. Asosan mutaxassislar va ilm ahliga moʻljallanadi, ilmiy tadqiqot maqsadini koʻzda tutadi. Akademik nashr ijodkorning butun merosini toʻliq qamrab olishi, asarlarining ilmiy oʻrganilgan matni bilan birga turli jihatlarini ham oʻz ichiga olishi, ilmiy qayd, izoh va sharxlarga ega boʻlishi bilan boshqa nashrlardan farqlanadi. Masalan, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi „Fan" nashriyotida nashr etilgan Oybek asarlarining 20 jildligi, H. Olimjon asarlarining 10 jildligi Akademik nashr hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Akademik nashr" *OʻzME*. A-harfi[*sayt ishlamaydi*] Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chloe Beck** (talaffuzi: *Chloe Bek*; 2001-yil 30-avgustda tugʻilgan) — amerikalik tennischi.

Faoliyati
---------

Dastlabki uch yil ichida yakkalik bahslarida 74-20 ball va juftlikda 61-29 ballga ega boʻlgan. 

### **2021—2022**

Beck ITA Singlesda All-American nomini olgan. U NCAA Singles Championship uchun saralangan jamoa safida boʻlgan. ACCda haftaning eng yaxshi o‘yinchisi (19-aprel) boʻlgan. Jamoani yakkalik bahslarida 34 ta g‘alaba bilan jamoada yetakchilik qilgan. Umumiy u hisobda 34-11 hisobida jami 21 marta g‘alaba qozongan. Ikki o‘yinda −4 hisobida o‘ynagan. Oddiy mavsumni ACC o‘yinida 18:0 va 13:0 rekordi bilan yakunlagan. Bu uni 2018-yildan beri konferensiya o‘yinini mag‘lubiyatsiz yakunlagan birinchi Dukedek oʻyinchiga aylantirgan. U bu gʻalabalari bilan ITA yakkalik reytingida 6-o‘ringa ko‘tarilgan. Reytingdagi raqiblar ustidan 13 ta g‘alaba, jumladan, 7-o‘rindagi Irina Kantos (Ohio shtati) va 4-o‘rindagi Cameron Morra (UNC) ustidan bir juft g‘alaba bilan reytingdagi oʻrni ancha koʻtarilgan.

### **2019—2020**

Mavsum COVID-19 tufayli qisqartirilishidan oldin Blue Devils jamoasi bilan yangi mavsumda katta muvaffaqiyatlarga erishdi. Qoʻsh oʻyinlarda va yakkalik bahslarida 10-1 hisob qayd etgan.

Beck Emma Navarro bilan 2019-yilgi Fransiya o‘smirlar ochiq chempionatida g‘olib chiqqan va 2019-yilgi Avstraliya o‘smirlar ochiq chempionatida ikkinchi o‘rinni egallagan. Beck WTA juftlik reytingida 400-o‘rinni egallagan. U WTA asosiy toʻr boʻyicha debyutini 2019-yilgi Volvo Car Openda Emma Navarro bilan hamkorlikda oʻtkazgan. Shundan soʻng juftlik turnirining asosiy toʻr bahsida wild cardni qoʻlgan kiritgan. Beck hozirda Duke universitetida kollej tennisi jamoasida oʻynamoqda.

Yoshlar o‘rtasidagi „Katta dubulg‘a" finalidagi statistikasi
------------------------------------------------------------

### Qizlar juftligi

| Natija | Yil | Chempionat | Maydon turi | Hamkor | Raqiblar | Hisob |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ikkinchi oʻrin egasi | 2019 | Avstraliya ochiq chempionati | Qattiq maydon | Emma Navarro | Adrienn Nagy
Natsumi Kawaguchi | 4-6, 4-6 |
| Gʻolib | 2019 | Fransiya ochiq | Loy maydon | Emma Navarro | Alina Charaeva
Anastasia Tikhonova | 6-1, 6-2 |

|  |
| --- |
| 100 000 dollarlik turnirlar |
| 80 000 dollarlik turnirlar |
| 60 000 dollarlik turnirlar |
| 25 000 dollarlik turnirlar |
| 15 000 dollarlik turnirlar |
| 10 000 dollarlik turnirlar |

### Juftliklar (1-0)

| Natija | № | Sana | Turnir | Maydon turi | Hamkor | Raqiblar | Hisob |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Gʻolib | 1. | 2017-yil 1-oktyabr | Charleston, Amerika Qoʻshma Shtatlari | Loy maydon | Emma Navarro | Ksenia Kuznetsova
Maria Martinez Martinez | 6-1, 6-4 |

Manbalar
--------

1. ↑  *Mansfield.* „Rogers, Navarro add local intrigue to Volvo Car Open". *moultrienews.com* (1-aprel 2019-yil). Qaraldi: 3-aprel 2019-yil.
2. ↑  „Duke Profile". *GoDuke.com*. Qaraldi: 27-yanvar 2020-yil.

Havolalar
---------

* Chloe Beck Women's Tennis Associationda Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
* Chloe Beck Xalqaro tennis federatsiyasi saytida Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
**Chodra hovli** – Xorazm viloyati, Yangiariq-Xiva yoʻlida joylashgan tarixiy obyekt. Xivadan 11 km sharqda joylashgan. Chodra hovli Xiva xonlarining qishloq saroylaridan biri hisoblanadi.

Tarixi
------

Hovli Muhammad Rahimxon tomonidan 1871-yilda yozgi dam olish maskani sifatida qurdirgan. Hovli Sayot qishlogʻida joylashgan. Bino 4 qavatli boʻlib, balandligi 30 metrni tashkil etadi. Bino 16/8 oʻlchamda qurilgan boʻlib, hovlining pastida 2 ta omborxona va otxona bor. Shu bilan birga birinchi va ikkinchi qavatlarida yashash uchun moʻljalangan xonalar ham mavjud. Ikkinchi, uchinchi va toʻrtinchi qavatlarida yozda dam olish uchun xonalari ham mavjud. 150 yil oldin bunyod etilgan binoning atrofi bogʻ va gujumlar bilan oʻralgan boʻlgan.

Chodra hovli – toʻrtburchak shaklidagi taxta bino asosiga ega boʻlib, bino yuqoriga qarab koʻtarilgan va toʻrt qavatli turar-joy binosi sifatida bizgacha yetib kelgan. Birinchi qavatda ikkita xona, omborxona va taxta zinapoyali otxona joylashgan. Bir-biri bilan keishmaydigan yoʻl orqali ikkinchi qavatga koʻtarilish mumkin. Ikkinchi va uchinchi qavatlarda turar joy boʻlib, ayvonli bitta xonadan iborat. Ikkinchi qavatdagi ayvon, birinchi qavatdagi ayvon bilan bir xil joyda joylashgan. Uchinchi qavatdagi ayvon ikki tomonlama ochiq
holda, ikkinchi qavat ayvonning egallagan qismiga teng maydonda qurilgan. Xonalarning barcha devorlarida past oʻrnatilgan toʻrtburchaklar derazalar mavjud. Ikkinchi, uchinchi va toʻrtinchi qavatlar orasidagi aloqa
koʻchma narvonlarning yordami bilan, shiftlar burchagidagi lyuklar orqali amalga oshirilgan. Toʻrtinchi qavatda ikkita ayvon mavjud boʻlib janubiy va koʻndalang boʻlinma bilan ajratilgan. Ularni shimoldan umumiy devor birlashtirgan. Binoning tepa qismlari dinamik ravishda yengilroq qilib qurilgan, hovlida gʻayritabiiy mutanosiblik bilan Xorazm meʼmorchiligi uygʻunlashgan. Uy Xorazm uylarining noyob turi sifatida alohida eʼtiborga ega. Uy paxsa boʻlaklar yordamida qurilgan. Ularning kesilgan joylari naqsh qoplamalar bilan yashiringan, ichki va tashqi devorlarning sirti ham naqshinkor qoplamalar bilan qoplangan. Fasadlarning yagona dekorativ detali oʻyilgan yogʻochlardir. Katta, oddiy dizaynga ega ayvon ustunlari uchun ham oʻyilgan yogʻochlardan foydalanilgan. Devorlar yuzasidagi paxsaning vertikal chiziqlari kesishgan joylar ganch qoplamalar yordamida bilinmaydigan holga ketirilgan. Chodra hovli kolxozlararo dam olish uyi hududida joylashgan.

Yangiliklar
-----------

Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat vazirining 2019-yil 28-iyundagi 413-sonli buyrugʻiga binoan moddiy madaniy meros obyektlari davlat kadastriga roʻyxatga olingan. 2019-yil 13-15 noyabr kunlari „Ipak yoʻlida turizm" koʻrgazmasida Chodra hovli gavdalantirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  *Маньковская Л. Булатова В. Памятники зодчества Хорезма.*, Ташкент, 1978.
3. ↑
**"Islom Xoʻja" yozgi qarorgohi** – Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. XIX asrda qurilgan. Obyekt Xorazm viloyati Xiva shahrining Shayxlar fuqarolar yigʻinida joylashgan. Obyekt davlat mulki hisoblanib, Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida boshqariladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli "Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq Islom Xoʻja yozgi qarorgohi ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar sirasiga kiritildi.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-2022 yillarda Xorazm viloyatining Xiva shahrini kompleks rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisidagi 2019-yil 16-avgustdagi 673-sonli qaroriga muvofiq 2 000 mln soʻm mablagʻ ajratildi. 2022-yil davomida 34 ta madaniy meros obyektlarini qaytadan taʼmirlash va tiklash uchun 75 mlrd soʻm ajratildi. Xususan, joriy yilgi roʻyxatga koʻra, koʻplab tanqidlarga sabab boʻlgan Bahodir Yalangtoʻshbiy madrasasi, Talipoch qalʼa qoldiqlari, „Ulugʻbek" madrasasi, Amir Olimxon madrasasi, Koʻk gumbaz, Oq Saroy, Islom Xoʻja yozgi qarorgohi, Chodra hovli kabi obyektlarda restavratsiya ishlari olib borilishi rejalashtirilgan. Bu obyektlar qatoriga Islom Xoʻja yozgi qarorgohi ham bor edi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-2022 yillarda Xorazm viloyatining turizm salohiyatini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisidagi 2021-yil 14-iyundagi qaroriga muvofiq Islomxoʻja yozgi qarorgohini qayta tamirlash ishlari olib borildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli qarori". 25-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2023-yil 20-oktabr.
2. ↑  „Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli qarori". 25-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2023-yil 20-oktabr.
3. ↑  „2019 — 2022-YILLARDA XORAZM VILOYATINING XIVA SHAHRINI KOMPLEKS RIVOJLANTIRISH CHORA-TADBIRLARI TO‘G‘RISIDA". 20-oktyabr 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2023-yil 20-oktabr.
4. ↑
5. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Choy (maʼnolari).

Choy butasi.
Choy ishlab chiqaruvchi mamlakatlar.
**Choy** (xitoycha: 茶) — choy butasi barglarini, haslarini bir necha daqiqaga issiq suvda ivitilishidan tayyorlanadigan ichimlik.

Haqiqiy choyning asosiy toʻrt turi mavjud:

* qora choy
* oolong choy
* koʻk choy
* oq choy

Yetishtirish va yigʻib olish
----------------------------

Choyni tayyorlash uchun xomashyo sifatida maxsus plantatsiyalarda koʻplab miqdorda oʻstiriladigan choy butasining barglaridan foydalaniladi. Choy yetishtirish boʻyicha eng koʻp ulushga ega boʻlgan Xitoy, Hindiston va Afrikada yiliga toʻrt marotabagacha hosil yigʻib olinadi. Avvalgi ikki hosildan olinadigan choy eng koʻp qadrlanadi. Choy yetishtirish iqtisodiy jihatdan oʻzini oqlaydigan hududlarning shimoliy chegarasi taxminan sobiq sovet ittifoqining janubiy respublikalari (Ozarbayjon, Gruziya) yoki Rossiyaning Krasnodar oʻlkasi kengliklaridan oʻtadi.

Yuqori navli choylar uchun xomashyo unchalik katta boʻlmagan (taxminan 0,5 ga maydonda) togʻ yonbagʻirlaridagi tarqoq holda joylashgan plantatsiyalarda oʻsadi, shu sababli, barglarni yigʻish ishlariga bir plantatsiyadan boshqasiga oʻtish zaruriyati ham qoʻshiladi. Choy barglari qoʻl bilan yigʻiladi va navlarga ajratiladi. Terimchilarning mehnati yetarlicha ogʻir va bir hil yoʻsindagi ish hisoblanadi: tayyor qora choyning va xom bargning massa nisbati – taxminan ¼ ni tashkil qiladi, ya’ni bir kilogramm choy tayyorlash uchun toʻrt kilogramm barg yigʻish kerak boʻladi (taxminan 2000 dona barg). Terimchilar uchun barg terimi me’yori kuniga 30—35 kg ni tashkil qiladi, bunda sifat standartlariga rioya qilish va butalardan faqat kerakli barglarnigina olish talab qilinadi.

Qoʻlda terish zaruriyati choyni yetishtirish imkoniyatlarini chegaralaydi: qoʻlda terish terimchilarning qoʻl mehnati narxi yetarli darajada past va yetarli darajada yuqori samaradorlikka ega boʻlgan hududlardagina mantiqqa ega. Choy bargini terish va navlarga ajratishni mexaniatsiyalashtirishga bir necha bor harakat qilib koʻrilgan, xususan, SSSRda 1958-yildayoq mexanizatsiyalashgan choy terish agregati yaratilgan edi, biroq mexanizatsiyalashgan terim texnologiyasi hanuzgacha oxirigacha yetkazilmagan: kombaynlar yordamida terilgan barglarning sifati juda xam past boʻladi, buning asosiy sababi – agregatlardagi begona hatti-harakatlarning koʻpligidadir, shuning uchun ham bunday terimdan yo eng past navli choyni ishlab chiqarish uchun, yoxud kelgusida kofein va choy tarkibidagi boshqa moddalarni ajratib olish maqsadida farmasevtika sanoati uchun foydalaniladi.
Chойни оддий хонадон шароитида ҳам yeтиштириш мумкин.

Havolalar
---------

* Choy
* Choy FAQ (Wayback Machine saytida 2008-01-10 sanasida arxivlangan) (ingl.)
* Choy reseptlari[*sayt ishlamaydi*](ingl.)
* Xalqaro Choy Kuni — 15-dekabr (Wayback Machine saytida 2008-02-04 sanasida arxivlangan) (ingl.)

Manbalar
--------

1. ↑  „География чая". *geo.1sept.ru*. Qaraldi: 10-noyabr 2022-yil.
2. ↑  „Чай с подоконника". *nkj.ru*. Qaraldi: 10-noyabr 2022-yil.
**Christian Aniadas Araneta** (1995-yil 16-martda tugʻilgan) — filippinlik professional bokschi.

Boksdagi faoliyati
------------------

Araneta professional debyutini 2013-yil 7-sentyabrda Garry Rojoga qarshi o‘tkazdi. U jangda uchinchi raundda nokaut bilan gʻalaba qozondi. Araneta keyingi uch yil davomida 13-0 rekordini qoʻlga kiritdi, 2017-yil 18-martda oʻzining birinchi yirik mintaqaviy unvoni boʻlgan WBO Oriental yengil vazn toifasida boʻsh vazn toifasida Demsi Manufoe bilan toʻqnash kelib u bilan ringga tushadi. U jangda birinchi raundda nokaut bilan gʻalaba qozondi.

Nokaut jangi
------------

Oʻzining birinchi yirik mintaqaviy unvonini qoʻlga kiritganidan soʻng, Araneta 2018-yil 3-aprelda band boʻlgan jangda Ian Ligutanga duch keldi. U jangda ikkinchi raundga 45 soniya qolganida nokaut bilan gʻalaba qozondi.

2018-yildagi janglari
---------------------

Araneta 2018-yil 18-avgust kuni Jerry Tomogdanga qarshi bo‘lib o‘tgan WBC — ABC Silver yo‘nalishi bo‘yicha yengil vazn toifasidagi chempionlik unvoni uchun to‘qnash keladi va ringga tushadi. U jangda oʻn ikkinchi raund oxirida toʻxtab, raund tugashiga ikki soniya qolganida Tomogdanni nokautga uchratilgan holda gʻalaba qozonadi. Araneta 2018-yilning 22-dekabrida Vinsent Bautistaga qarshi o‘yin uchun navbatdagi bron qilingan edi. U jangda 80-72, 79-73 va 79-73 hisobida bir ovozdan gʻalaba qozondi.

IBF chempionlik kamari
----------------------

Uning 17-0 hisobidagi rekordi Aranetaga Filippindan tashqaridagi birinchi jangida 2019-yil 7-sentyabr kuni Meksikaning Monterrey shahridagi Arena Jose Sulaimanda IBF chempionlik kamarida yengil vazn toifasidagi Deniel Valladares bilan jang qilish imkoniyatini berdi. U to‘rtinchi raund oxirida o‘ng yelkasidagi jarohatni bahona qilib, jangni tark etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Cordova.* „Omega’s Araneta scores KO win in ‘Who’s Next?’". *cebudailynews.inquirer.net* (2-dekabr 2016-yil). Qaraldi: 30-mart 2022-yil.
2. ↑  „Unbeaten fighters face indon test". *sunstar.com.ph* (22-fevral 2017-yil). Qaraldi: 30-mart 2022-yil.
3. ↑  „Poof! Indon foes get beaten easily". *sunstar.com.ph* (20-mart 2017-yil). 10-dekabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-mart 2022-yil.
4. ↑  *Rosal.* „Successful comeback fight for Araneta". *cebudailynews.inquirer.net* (4-aprel 2018-yil). Qaraldi: 30-mart 2022-yil.
5. ↑  *Luarca.* „Araneta battles Tomogdan for WBC Asia silver crown". *rappler.com* (17-avgust 2018-yil). Qaraldi: 30-mart 2022-yil.
6. ↑  *Songalia.* „Christian Araneta Finishes Jerry Tomogdan With Scary One-Punch KO In Philippines". *ringtv.com* (18-avgust 2018-yil). Qaraldi: 30-mart 2022-yil.
7. ↑  *Secuya.* „Results From Cebu: Araneta Fails To Impress In UD Win Over Bautista". *philboxing.com* (22-dekabr 2018-yil). Qaraldi: 30-mart 2022-yil.
8. ↑  *Napoli.* „Valladares-Araneta juegan boleto titular en ESPN KNOCKOUT desde Monterrey". *espnpressroom.com* (5-sentyabr 2019-yil). Qaraldi: 30-mart 2022-yil.
9. ↑  „Valladares stops Araneta in IBF eliminator". *fightnews.com* (8-sentyabr 2019-yil). Qaraldi: 30-mart 2022-yil.
**Leksikologiya** (leksika va …logiya) — tilshunoslikning til lugʻat tarkibi, yaʼni muayyan bir tilning leksikasini oʻrganuvchi boʻlimi. L. har bir soʻzni yolgʻiz holda emas, balki boshqa soʻzlar bilan bogʻliq holda oʻrganadi. L. tilshunoslikning leksikografiya, frazeologiya, semasiologiya yoki semantika, etimologiya, stilistika hamda soʻz yasalishi haqidagi taʼlimot kabi sohalari bilan chambarchas bogʻliq. L.ning asosiy muammolaridan biri soʻzning mustaqil til birligi sifatida mavjudligi masalasidir. L.da soʻzlarning maʼno jihatdan oʻzaro bogʻlangan, yaʼni monosemiya, polisemiya, sinonimiya, antonimiya, soʻz maʼnolarining erkin yoki bogʻliq holda boʻlishi kabi masalalari ham oʻrganiladi. Leksika muayyan bir tizim sifatida koʻrilganda, soʻz maʼnolari va tushunchalarning oʻzaro bogʻliq holda boʻlishi koʻzda tutiladi. L. lugʻat tarkibining amalda ishlatilishi va taraqqiyoti qonuniyatlarini, soʻzlarning uslubiy jihatdan tasnifiy tamoyillarini ishlab chiqadi. Shuningdek, soʻzlashuv va adabiy tillarda foydalanish meʼyorlarini, professionalizm, dialektizm, arxaizm, neologizm, leksikalashgan soʻz birikmalarini meʼyorlashtirish kabi masalalarni tahlil etadi hamda bular haqida muayyan xulosalar chiqaradi.

> Leksikalogiya va morfologiya aynan soʻz oʻrganiladigan maxsus ikki boʻlim hisoblanadi.(Roʻziboyeva Nigora Nurmuhammadovna)
> 
> 

Leksikologiya atama yunoncha 2 soʻzning jamlashuvi natijasida vujudga keladi: „soʻz yoki soʻz uchun" va- „oʻrganish". Boshqa maʼnoda „oʻrganish, mulohaza yuritish, tushuntirish, mavzu" degan maʼnoda ham ishlatilishi mumkin. Etimologiya fan sifatida aslida leksikologiyaning diqqat markazidir. Leksikologiya soʻzlarning maʼnosini va ularning semantik munosabatlarini oʻrganganligi sababli, koʻpincha soʻzning tarixi va rivojlanishini oʻrganadi. Etimologlar qarindosh tillarni qiyosiy usul yordamida tahlil qiladilar, bu tilshunoslarga ajdodlarning fonologik, morfologik, sintaktik va hokazolarni tiklashga imkon beradigan texnikalar toʻplamidir, ularning qarindosh materiallarini taqqoslash orqali zamonaviy tillarning tarkibiy qismlari va kelib chiqishini oʻrganadi.

Adabiyotlar
-----------

* Tursunov U. va boshqa, Hozirgi oʻzbek adabiy tili, T. 1965;
* Hozirgi oʻzbek adabiy tili, 1-j. T. 1966;
* Mirzayev M.va boshqa, Oʻzbek tili, T. 1970.

Manbalar
--------

1. ↑  Bozorboy Oʻrinboyev. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ramz Bobojon** (taxallusi; asl ism-sharifi Bobojonov Ramz, 1921. 2.12, Toshkent) — shoir va dramaturg. Oʻzbekiston xalq shoiri (1981). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1971). Toshkent pedagogika instituti (1944) va shu institut aspiranturasi (1955)ni tugatgan. „Lenin uchquni" (hozirgi „Tong yulduzi") gazetasida boʻlim mudiri, muharrir, Yozuvchilar uyushmasida maslahatchi (194959), Yozuvchilar uyushmasi pravleniyesi kotibi (1960—63; 1968—80), Badiiy adabiyot nashriyoti direktori (1963— 67), Oʻzbekiston „Vatan" jamiyati pravleniyesi raisi (1981—86) lavozimlarida xizmat qilgan.

Ijodi 1936-yildan boshlangan. „Sheʼrlar" (1939), „Hadya" (1940), „Oltin kamalak", „Vodiyni kezganda" (1949), „Tanlangan asarlar" (1958), „Sevgi sirlari" (1963), „Sheʼrlar" (1965), „Senga, sevgilim" (1969), „Muxabbatga taʼzim" (1980), „Sening mehring" (1997), „Surayyo yulduzidan shuʼlalar" (2001) sheʼriy kitoblar muallifi.

Ramz Bobojon doston janrida ham ijod etib, „Qadrdon doʻstlar" (1948), „Birinchi parvoz" (1955), „Bobom bilan suhbat" (1967), „Obi hayot" (1969), „Hindiston onasi" (1972), „Bahs" (1973) singari liroepik asarlar yaratgan.

„Togʻa-jiyanlar" (1961), „Insu jins yoki Tirik murdalar" (1972), „Zuhraning maktublari" (1975) komediyalari, shuningdek, „Yusuf va Zulayho" musiqali dramasi (1981) respublika teatrlari sahnalarida qoʻyilgan. „Zuhraning maktublari" komediyasi „Loʻlini aldab boʻlmaydi" nomi bilan Moskvadagi „Romen" teatrida sahnalashtirilgan. „Yusuf va Zulayho" musiqali dramasi asosida esa 5 seriyali televizion film yaratilgan.

Ramz Bobojon G. Ibsen („Arvoxlar"), A. T.Tvardovskiy („Vasiliy Tyorkin"), M.I.Aliger („Zoya"), Nabi Hizriy („Sevgim, sevgilim") va boshqa adiblarning asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. „Elyurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2003).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  
	*
3. ↑  
	* Saylanma [3 j.li], 1—3j.lar, T. 1983-1985.
4. ↑  
	* Nosirov E. Ramz Bobojon, T. 1974.
5. ↑  
	*
6. ↑  
	*
7. ↑  
	* Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-11-12).

Havolalar
---------

* „Sovet Oʻzbekistoni" 7-noyabr 1972-yil
* „Sovet Oʻzbekistoni" 16-noyabr 1972-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Yozuvchi, shoir yoki dramaturgga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Davlatlar aholisi tarkibi islom dinida eʼtiqod qiluvchi 10%**Yashil**: sunniy mintaqalar, **Qizil**: shiiy mintaqalar, **Koʻk**: Ibodiylar (Ummon)
**Ibodiylar**, abodiylar — xorijiylar jamoalaridan biri, 7-asr ning 2-yarmida yashagan Abdulloh ibn Iboz (Aboz) izdoshlari. Ular oʻz qoʻzgʻolonlari bilan abbosiylarning hokimiyatni egallashlariga yordam berganlar. Hoz. Shim. Afrikada, Ummon, Zanjibarda I. jamoalari bor. I. diniy-siyosiy karashlari asosini imomat haqidagi taʼlimot tashkil etadi. Ular yagona imomat gʻoyasini qatʼiy qilib qoʻymasalarda, bir vaqtning oʻzida musulmon olamining turli joylarida bir necha imomlar boʻlishi mumkin, deb hisoblaganlar. I. ning qarashlarida sunniylar va muʼ-taziliylarning aqidaviy gʻoyalari oʻz ifodasini topdi. I. odamlarning qil-mishlarini vujudga keltiruvchi Allohdir, deb biladilar. I. siyosiy va diniy sabablarga koʻra kishini oʻldirishni rad etgan (xorijiylarning aqidasi) boʻlsalar ham antropomor-fistlar (xudoni odam qiyofasida ta-savvur qiluvchilar) ni oʻldirsa boʻladi, ularni, xotinlari va bolalarini asir olish, mol-mulklarini oʻlja sifatida qoʻlga kiritish mumkin, deb hisoblardilar. Boshqa xorijiylardan farqli ravishda I. musulmonlar orasidan chiqqan oʻz raqiblarini "kofir" sanamasdilar, ular bilan nikohlanishga ruxsat berardilar. I. taʼlimotining tarafdorlari koʻpgina musulmon mamlakatlarida bor edi, biroq ular diniy sohada ham, siyosiy sohada ham yak-dil boʻlmaganlar. Ularning diniy eʼtiqod va marosimlari sunniylik va shialikdagi oqim, firqalardagi eʼtiqod va marosimlardan oʻzining ayrim xususiyatlari bilan farq qiladi.

Manbalar
--------

* 

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xiva aloqa muzeyi** — 1983-yil eski pochta binosi oʻrnida tashkil etilgan va hozirgi kunda Xiva aloqa muzeyi sifatida faoliyat koʻrsatib kelayotgan muzey. Muzeyning tashkil topish davri sifatida Xiva xoni Asfandiyorxon hamda uning bosh vaziri Islomxoʻja davri koʻrsatiladi. Bunga sabab qilib esa ularning saʼy-harakati bilan 1913-yili Xiva shahrida ochilgan pochta-telegraf idorasi binosining keyinchalik muzey ochilishida asos boʻlganligidir.

Tarixi va faoliyati
-------------------

1983-yilda oʻz faoliyatini boshlagan muzey Oʻzbekiston Respublikasi birinchi prezidenti Islom Karimovning 1998-yil 12-yanvar kuni eʼlon qilingan „Muzeylar faoliyatini tubdan yaxshilash va takomillashtirish toʻgʻrisida"gi farmoniga asosan qayta rekonstruksiya qilingan va yangi jihozlar bilan taʼminlangan. 

Muzey eksponatlari orasida turli davrlarga oid boʻlgan 340 dan ortiq aloqa vositalari, mingga yaqin eksponat hamda fotosurat, 430 dan ortiq konvert va markalar mavjud. Xususan, 1873-yili ishlab chiqilgan Morze qurilmasi, 1949-yilda Rossiyada ishlab chiqarilgan KVN televizori, Toshkent teleminorasining maketi kabi eksponatlar saqlanadi. Muzeyda aloqa sohasining taraqqiy qilish davrlari, tarmoqdagi o‘zgarish hamda yangilanishlar xususida keng tasavvurga ega bo‘lish mumkin. Zamonaviy kommunikatsiya vositalari yordamida shu yerning o‘zida 3D o‘lcham orqali Oʻzbekistondagi boshqa aloqa muzeylari faoliyati, ularda faoliyat koʻrsatib kelgan ko‘rgazmalar bilan ham tanishish imkoniyati mavjud.

Xiva aloqa muzeyi 2015-yilda yana bir bor rekonstruksiya qilingan va qayta ishga tushirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Xivada aloqa muzeyi". *xorazmiy.uz*. Qaraldi: 26-oktyabr 2023-yil.
2. ↑  „Xivaga yo‘lingiz tushsa, bu joyga bir kirib o‘ting!" (uz-UZ). *xabar.uz*. Qaraldi: 26-oktyabr 2023-yil.
3. ↑  *uz, Kun* „Xiva aloqa muzeyi qayta ishga tushdi" (uz). *Kun.uz*. Qaraldi: 26-oktyabr 2023-yil.
4. ↑  *uz, Daryo* „Xiva aloqa muzeyi qayta ishga tushirildi" (uz-latn). *Daryo.uz* (7-iyun 2015-yil). Qaraldi: 26-oktyabr 2023-yil.
**Rafi ud-Darajat**-Rafi-ush-Shanning kenja oʻgʻli va Azim ush Shanning jiyani, Boburiylar davlatining 10-hukmdori boʻlgan. U 1719-yil 28-fevralda Furruxsiyardan keyin Sayid Birodarlar tomonidan Badshah deb eʼlon qilindi. Sil kasalligidan vafot etgan.

Hukmronligi
-----------

### Sayyid aka-ukalarning roli

Rafi ud-Darajat oʻz taxtini egallashda Sayyid birodarlar oldida qarzdor boʻladi, ular bundan toʻliq foydalandilar. Ular uning qoʻgʻirchoqboz hukmdor boʻlishini xohlashdi va shuning uchun hokimiyatni toʻxtatish uchun choralar koʻrishdi. Oldingi imperator Farruxsiyar Sayed aka-ukalar tomonidan oʻz mustaqilligini saqlab qolishga uringan paytda agʻdarilgan edi.

### Raqiblar taxtga daʼvogar

Manbalar
--------

Havolalar
---------


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Boburiy imperatorlar |
| --- |
|  |
| 
* Bobur
* Humoyun
* Akbar Jaloliddin Muhammad
* Jahongir
* Shoh Jahon
* Avrangzeb
* Bahodir-shoh I
* Jahondar-shoh
* Farruh Siyyor
* Rafi-ul Darjat
* Shah Jahan II
* Muhammad-shoh
* Ahmad-shoh
* Alamgir II
* Shah Jahan III
* Shah Alam II
* Akbar-shoh II
* Bahodir-shoh II
 |

 |
**Saugato Datta** iqtisod fanlari doktori [MIT], Ideas 42 notijorat tashkilotining ijrochi direktori.

Biografiya
----------

Saugato Datta, Ideas 42 nodavlat notijorat tashkilotining ijrochi direktori, xulq-atvor iqtisodiyotining amaliy maʼnosini oʻrganadi, qaysi muammolar jamoat farovonligi uchun xavfli ekanligini koʻrsatadi. Ideas 42 guruhiga qoʻshilishdan oldin u 3 yil davomida ingliz jurnali The Economist uchun iqtisodiy mavzularda maqolalar yozgan va tahrir qilgan, shuningdek , Vashington shtatidagi Jahon bankida ishlagan. Uning ilmiy qiziqishlari xulq-atvor iqtisodiyoti, qashshoqlik, kamsitish , OIV , xulq-atvorni oʻz ichiga oladi.

Professor Sendxil Mullainathan bilan birgalikda 2014 yilda u „Xulq-atvor dizayni: rivojlanish siyosatiga yangi yondashuv" kitobini yozdi, unda kambagʻallarni qoʻllab-quvvatlash boʻyicha davlat dasturini xulq-atvor iqtisodiyoti usullarini qoʻllash orqali qanday qilib samaraliroq qilish mumkinligini koʻrsatib berdi.

Professor Sendxil Mullainatan bilan birgalikda 2014-yilda u „Xulq-atvor dizayni: rivojlanish siyosatiga yangi yondashuv" kitobini yozdi, unda kambagʻallarni qoʻllab-quvvatlash boʻyicha davlat dasturini xulq-atvor iqtisodiyoti usullarini qoʻllash orqali qanday samaraliroq qilish mumkinligini koʻrsatib berdi.

Taʼlim
------

Saugato Massachusets texnologiya institutida iqtisod fanlari nomzodi, Kembrij va Dehli universitetlarida bakalavr va magistrlik darajasini oldi.

Ilmiy yutuqlar va mukofotlar
----------------------------

Adam Smit mukofotlari, 2000 yil

Tanlangan bibliografiya
-----------------------

Kitoblar:

* Saugato Datta, Sendhil Mullainatan. 2014-yil. Xulq-atvor dizayni: rivojlanish siyosatiga yangi yondashuv. Butunjahon rivojlanish iqtisodiy tadqiqotlar institutining WIDER ishchi hujjati seriyasi
* Kalvo-Gonsales, Oskar; Zoratto, Laura. 2017-yil. Rivojlanish uchun xulq-atvor tushunchalari : Markaziy Amerikadagi holatlar. Rivojlanish yoʻnalishlari — mamlakatlar va mintaqalar;. Jahon banki, Vashington

Maqolalar:

* Banerji, Abhijit va boshqalar. Dehlida mehnat bozori diskriminatsiyasi: dala tajribasidan olingan dalillar / Qiyosiy iqtisodiyot jurnali 37.1 (2009): 14-27.
* Saugato Datta „Yaxshilangan avtomobil yoʻllarining Hindiston firmalariga taʼsiri" / Rivojlanish iqtisodiyoti jurnali — 2012 — 99(1)
* Xuan Xose Miranda; Saugato Datta; Laura Zoratto (yoki ikkita) suvni tejamkorlik bilan tejaydi: Kosta-Rikadan suvdan foydalanish boʻyicha arzon xulq-atvor aralashuvining samaradorligi va chegaralari toʻgʻrisidagi dalillar / Jahon bankining iqtisodiy sharhi 34(2) — 2020 yil iyun — 444-463
* Datta, S. Jan-Fransua, J. Martin, J. va Peres, M. COVID-19 davrida va undan keyin naqd pul oʻtkazmalarining taʼsirini qanday oshirish mumkin / Jahon siyosati sharhi — 2020

Havolalar
---------

* Saugato Datta
* Saugato Datta CV 3-saytda (Wayback Machine saytida 2017-09-06 sanasida arxivlangan)
* Jahon banki
* Rokfeller fondi
**Jonsaid Turdiyev** (1954-yil 20-iyun, Toshkent viloyati, Boʻka tumani – 2023-yil 21-oktyabr) – ishlab chiqarish novatori, Oʻzbekiston Qahramoni (1998).

Mehnat faoliyati
----------------

Mehnat faoliyatini 1970-yilda Olmaliq shahridagi 14avtobazada avtosozlovchi, haydovchi boʻlib ishlashdan boshlagan. 1973—75-yillarda harbiy xizmatda boʻlgan. 1975-yildan boshlab Olmaliq konmetallurgiya kombinatining „Qalmoqqir" konida dastlab ekskavator mashinisti yordamchisi sifatida ishlaydi. 1982-yilda mashinistlik kursini tugatgach, 8 kubometr hajmli ekskavator mashinisti boʻlib ishlay boshladi. Mehnatsevarligi tufayli ish rejasini muntazam oshirib bajarishga erishdi. U texnikaenergetika resurslarni tejamkorlik bilan ishlatishda yuqori koʻrsatkichlarga erishdi, oʻz ekskavatori xizmat vaqtini 12 yildan 18 yilga uzaytirishga erishgan, koʻplab ekskavatorchi shogirdlar yetishtirgan.

Mukofotlari
-----------

1998-yilda Jonsaid Turdiyevga Oʻzbekiston Qahramoni unvoni hamda Oltin Yulduz medali bilan mukofotlangan.

Vafoti
------

Jonsaid Turdiyev 2023-yil 21-oktyabr kuni vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  YouTube logotipi Oʻzbekiston tarixi TV(oʻzb.)
2. ↑  „Отечественная горная промышленность понесла тяжелую утрату.". *uza.uz*. Qaraldi: 21 noyabr.
3. ↑  „Ўзбекистон Қаҳрамони Жонсаид Турдиев вафот этди" (21-oktyabr 2023-yil). Qaraldi: 22-oktyabr 2023-yil.
4. ↑  „O‘zbekiston qahramoni Jonsaid Turdiyev vafot etdi". *Kun.uz*. Qaraldi: 21 noyabr.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Filipp Mixaylovich Prass** (1909-yil 22-fevral, Yekaterinoslav gubernatorligi, Rossiya imperiyasi – 1965-yil, Toshkent viloyati Oʻzbekiston SSR) – sovet partiya yetakchisi. 1928-yildan Butunittifoq Kommunistik partiyasi (bolsheviklar) aʼzosi.

Hayoti
------

Filipp Mixaylovich Prass 1909-yil 22-fevralda Yekaterinoslav gubernatorligi Shtormovo qishlogʻida tugʻilgan.

1925–1927-yillarda Lisichansk kon boshqarmasining konchilik va sanoat maktabida oʻqigan. 1927–1929-yillarda Lisichanskiy kon boshqarmasining 1-sonli konida tamirchi hamda komsomol qoʻmitasi kotibi boʻlib ishlagan. 1929–1930-yillarda Lisichanskiy respublika komsomol qoʻmitasi, 1930–1931-yillarda Gorlovka respublika komsomol qoʻmitasi kotibi boʻlgan.

Filipp Mixaylovich Prass 1931-yilda Lisichansk konchilik institutiga oʻqishga kirgan va uni 1934-yilda bitirgan.

U 1934–1935-yillarda K.E.Voroshilova nomidagi kon uchastkasi boshligʻi, 1936–1937-yillarda V.V.Molotova nomidagi kon boshligʻi, 1937—1939-yillarda esa K.E.Voroshilova nomidagi kon boshligʻi boʻlgan. 1939-yil martdan 1939-yil oktyabrgacha Kuzbassdagi yer osti yongʻinlarini bartaraf etish boʻlimini boshqargan.

Filipp Mixaylovich Prass 1940—1941-yillarda Bolsheviklar Butunittifoq Kommunistik partiyasi Prokopyevsk davlat qoʻmitasining ikkinchi kotibi, 1941—1943-yillarda Butunittifoq Kommunistik partiyasi Novosibirsk viloyat qoʻmitasining kadrlar boʻyicha kotibi, 1943–1944-yillarda Butunittifoq Kommunistik partiyasi Kemerovo viloyat qoʻmitasining kadrlar boʻyicha kotibi, 1944–1945-yillarda Butunittifoq Kommunistik partiyasi Kemerovo davlat qoʻmitasining ikkinchi kotibi, 1945–1946 KPSS Kemerovo viloyat qoʻmitasining uchinchi kotibi, 1946–1947-yillarda KPSS Kemerovo viloyat qoʻmitasining ikkinchi kotibi boʻlgan.

1947–1948-yillarda Bolsheviklar Butunittifoq Kommunistik partiyasi Markaziy Komiteti Kadrlar boshqarmasining kadrlar va partiya tashkilotlari boʻlimi boshligʻining oʻrinbosari lavozimida ishlagan.

1948–1949-yillarda Bolsheviklar Butunittifoq Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasining inspektori boʻlgan.

1950-yil yanvardan 1954-yil yanvargacha KPSS Molotov viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi boʻlgan. U Moskvaga KPSS viloyat qoʻmitalari kotiblarini qayta tayyorlash kurslariga yuborilgan, soʻngra Oʻzbekistonda partiya organlarida ishlagan. Samarqand viloyati partiya qoʻmitasining ikkinchi kotibligidan chetlashtirilgan va KPSS aʼzoligidan chiqarib yuborilgan. Soʻngra Toshkent viloyatining Angren shahriga ishga oʻtgan va u yerda oʻzining asosiy mutaxassisligi boʻyicha ishlagan. U 1965-yil iyun oyida partiyaga qayta qabul qilingan.

Filipp Mixaylovich Prass 1965-yil 1-fevralda Toshkentda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

* „Hurmat Belgisi" ordeni (1942).
* Lenin ordeni (1945).
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1945).

Manbalar
--------

1. ↑  „Прасс Филипп Михайлович — Память народа". *www.poisk.re*. Qaraldi: 21-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Прасс Филипп Михайлович". *www.permgaspi.ru*. Qaraldi: 21-noyabr 2023-yil.
3. ↑  „ПРАСС Филипп Михайлович". *www.centrasia.org*. Qaraldi: 21-noyabr 2023-yil.
**Matrasulboy Mirzaboshi madrasasi** (yoki *Muhammad Rasul mirzaboshi madrasasi*) — Xorazm viloyatining Xiva shahridagi tarixiy obyekt. 1905-yilda bunyod etilgan madrasa (baʼzi manbalarda 1906-yil berilgan) bugungi kunda „Ichan-qalʼa" MFY, Pahlavon Mahmud koʻchasi, 7-uyda joylashgan. Madrasa xivalik shoir hamda bastakor Muhammad Niyoz Mirzaboshi (Komil Xorazmiy)ning oʻgʻli Muhammad Matrasulboy Mirzaboshi tomonidan qurdirilgan. Matrasulboy Mirzaboshi 1839-yilda tugʻilgan boʻlib, boshlangʻich maʼlumotni otasi — Komil Xorazmiydan olgan. Shuningdek, Qozi Abdulla ismli kishidan chet tillarini oʻrgangan. Xususan, arab va fors tillarini yaxshi bilgan, sharq sheʼriyatidan xabardor boʻlgan. Matrasulboy 1906-yili otasining koʻmagi bilan Oʻrta Osiyodagi zarbli musiqa asboblar uchun moʻljallangan ilk musiqiy notaga asos solgan.

Matrasulboy Mirzaboshi 1921-yili 83 yoshida vafot etgan. 

Tarixiy obyekt Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda madrasa „Ichan qalʼa" davlat muzey-qoʻriqxonasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulkiga tegishlidir.

Madrasaning qurilish tarixi va joylashuvi
-----------------------------------------

Ayrim manbalarda bu tarixiy obyekt Xivadagi eng kichik madrasa ekanligi aytiladi. Madrasa shunchalik kichikki, unda anʼanaviy qurilish odatlariga umuman amal qilinmagan. Matrasulboy Mirzaboshi madrasasi Shergʻozixon madrasasining shimol tomonida, yoʻl boʻyida joylashgan boʻlib, bir qavatli, yogʻochdan yasalgan eshiklari nafis oʻymakorlik uslubi bilan tayyorlangan. Hozirgi kunda madrasa binosida soʻzana toʻqish ustaxonasi va gilam doʻkoni faoliyat olib boradi.

Yana qarang
-----------

Xiva

Ichan qalʼa

Dishan qalʼa

Poyanda maqbarasi

Yusuf yasovulboshi madrasasi

Manbalar
--------

1. ↑  „Matrasulboy Mirzaboshi Madrassah (1905)" (en). *Xiva*. Qaraldi: 10-oktyabr 2023-yil.
2. ↑  „MODDIY MADANIY MEROSNING KO‘CHMAS MULK OBYEKTLARI MILLIY RO‘YXATINI TASDIQLASH TO‘G‘RISIDA". 4-oktyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktyabr 2023-yil.
3. ↑  „Medresen in der Altstat von Khiva". *www.kultur-in-asien.de*. Qaraldi: 10-oktyabr 2023-yil.
4. ↑  „Medresen in der Altstat von Khiva". *www.kultur-in-asien.de*. Qaraldi: 10-oktyabr 2023-yil.
**Piskom piyozi** (lotincha: *Allium pskemense*)— bir urugʻpallalilar sinfi, piyozdoshlar oilasi, piyoz turkumiga mansub ko‘p yillik, gulli o‘simlik turi. O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Chatqol, Ugom, Piskom va Qurama tog‘ tizmlarida uchraydi.

Tavsifi
-------

Balandligi 60-120 sm gacha yetadigan koʻp yillik piyozchali oʻt oʻsimlik. Piyozchasining tuxumsimon, diametri 6-7 sm, usti yupqa qoʻngʻir qobiq bilan oʻralgan. Poyasi 3-7 dona yogʻon, shishgan, uzunligi 40 sm ga yetadi. Barglari silindrsimon, uchi toraygan, qalinligi 2-3 sm poyasidan ikki barobar qisqa. To‘pguli sharsimon shakldagi oddiy soyabon, diametri 7-10 sm. Gullari ikki jinsli. Gultojibarglari olti dona, oq tusda. Gulqoʻrgʻoni yulduzsimon shaklda. Hasharotlar yordamida changlanadi. Iyulda gullab, mevasi sentabrda yetiladi. Mevasi uchburchak shakldagi quruq ko‘sak meva. Urug‘i va piyozchasi orqali koʻpayadi.

Tarqalishi va o‘sish sharoiti
-----------------------------

O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobiga kiritilgan. Toshkent viloyati Chotqol, Ugom, Piskom va Qurama tizmalaroda uchraydi. Dengiz sathidan 1200-2000 m balandlikdagi ohaktoshli yerlarda, qoyalar orasida o‘sadi. Mahalliy aholi tomonidan shifobaxshligi sababli yig‘ib olinadi. Urug‘ining hasharotlar tomonidan zaharlanishi, niholining raqobatga bardosh berolmasligi va voyaga yetish vaqtining ko‘pligi sababli soni qisqarib ketgan. Mahalliy aholi o'simlikni tomorqalarida o‘stirishadi bundan tashqari chet el botanika bog‘larida ham uchratish mumkin. Chatqol biosfera qoʻriqxonasi hududida muhofaza ostiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Allium pskemense B. Fedtsch.".
2. ↑  *O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobi I jild*, 2009.
Категория:Сайты по алфавиту
Категория:Сайты, появившиеся в 2004 году
Категория:ПРО:ИТ:Статьи по алфавиту
Категория:ПРО:ИТ:Последняя правка: в текущем году
**Scopus** - bu 2004 yilda Elsevier akademik nashriyoti ( ruscha: *Эльзеви́р*. Scopusga kirish institutsional obuna orqali taqdim etiladi. 2020-yil yanvar holatiga ko'ra Scopus 25 100 dan ortiq nashrlar, 9,8 milliondan ortiq konferensiya maqolalari va 44 million patentdan 77,8 millionga yaqin nashrlarni indekslagan.

Scopus foydalanuvchilari oʻziga kerakli maʼlumotlarni kalit so'z, ibora, maqola nomi yoki jurnal sarlavhasi bo'yicha qidirishlari mumkin. Tizim tomonidan yaratilgan natijalar nashr etilgan yil, mavzu, mansublik va hujjat turi bo'yicha filtrlanadi. Ma'lumotlarni kuzatish, tahlil qilish va vizualizatsiya vositalari ham ma'lumotlar bazasiga kiritilgan.

Scopus tarkibiga kiritilgan barcha davriy nashrlar *Kontent maslahat kengashi* tomonidan ko'rib chiqiladi (inglizcha: *Content Selection & Advisory Board* ). Shu bilan birga, nashriyotlar o'z nashrlarining yuqori sifatini saqlab qolishlari lozim - ular Hirsch indeksi, CiteScore, SCImago Journal Rank[en] (SJR), Source Normalized Impact per Paper (SNIP) minimal talab qilinadigan ko'rsatkichlariga muvofiqligini ta'minlash uchun har yili tekshirib boriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Stahlschmidt 2020. sfn error: no target: CITEREFStahlschmidt2020 (help)
2. 1 2  Schottem 2018. sfn error: no target: CITEREFSchottem2018 (help)
3. 1 2  Solomon 2013. sfn error: no target: CITEREFSolomon2013 (help)
**Karkidon qushlar** (Bacerotidae) -popushaklar turkumining bir oilasi. Tumshugʻi keskin pastga egilganligi, uning ustida katta shoxsimon oʻsimta borligi uchun K.q. deb nom berilgan. Tanasining uz. 50 sm dan 165 sm gacha, vazni 150 g dan 4 kg gacha.

K.q. yirik, dumlari uzun, barmoqlari bir-biriga birikkan. Oilada 14 urugʻ, 45 tur mavjud. Afrika, Avstraliya va Hindistonda tarqalgan. Shoxli qargʻaturidan boshqa turlari oʻrmonlarda yashab, daraxtlarning tabiiy kovaklariga 1—5 tuxum qoʻyadi. Inkubatsiya davri 1,5 oy. Modasi tuxum bosayotganida nari kovak ogʻzini kichik teshik qoldirib shuvab tashlab, modasi va joʻjalarini oziqlantiradi. Joʻjalari uchurma boʻlgandan keyin uya ogʻzini ochadi. Ayrim turlar bolalari 2—3 haftaligida modasi uyadan chiqib, kovakni qaytadan shuvaydi, bolalarini nari va modasi oziqlantiradi. K.q. har xil mevalar, hasharotlar bilan oziqlanadi, ayrim hollarda kaltakesak, kushlarning bolalarini ham tutadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**"Molecula Man"** haykali
**Molecula Man** (**Molekula odam**) — monumental sanʼat asari 1999-yil may oyida Berlinda amerikalik haykaltarosh Jonatan Borofskiy tomonidan Fridrixsxayn-Kroyzberg va Treptov-Köpenik tumanlari chegarasidagi *Elsenbryukke* koʻprigi yaqinidagi Shpri daryosida oʻrnatilgan. Haykal balandligi 30 metr boʻlgan uchta alyuminiy erkak siluetidan iborat boʻlib, ular bir-biriga qarama-qarshi joylashgan va 2001-yilda qayta tashkil etilgan Kroyzberg, Treptov va Fridrixsxayn uchta tumanlarining birligini anglatadi. Haykalning ogʻirligi 45 tonnani tashkil qiladi.

Uchta figuraning tanasi dumaloq teshiklar bilan teshilgan, bu insonning molekulalardan iboratligini anglatishi kerak. Rassomning fikricha, bu „ehtimollar olamida inson ham, molekula ham mavjud boʻlib, barcha ijodiy va maʼnaviy anʼanalarning maqsadi dunyoda yaxlitlik va birlikni izlash ekanligini" eslatishi kerak.

„Molekula odam" Treptowers binolari majmuasi qarshisidagi suvda joylashgan. Haykal Oberbaumbryukke koʻprigidan koʻrinadi. Shtab-kvartirasi Treptouersda joylashgan Allianz SE homiylik qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Lonely Planet Berlin(ingl.)
2. ↑  Biljana Arandelovic. Public Art and Urban Memorials in Berlin (ingl.)

Havolalar
---------

* Molecule Man на сайте Джонатана Борофски Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-10-04).
**Tilga qarab tashxislash** anʼanaviy va muqobil tibbiyotda tashxis qoʻyish uchun qoʻllaniladigan usuldir. Usul til tanasini vizual oʻrganishga asoslangan boʻlib, uning turli zonalari maʼlum ichki organlar va tizimlarning proektsiyasidir. Shunga koʻra, ushbu organlarda yuzaga keladigan patologik jarayonlar ushbu zonalarning holatida yoki umuman butun tilda aks etadi. Biz tilning rangi oʻzgarishi, shuningdek, uning mustahkamligi, shakli, namlik darajasi va boshqalar haqida gapiramiz.

Tarix maʼlumot
--------------

Inson salomatligi holatini til boʻyicha tashxislash Qadimgi Sharqning tibbiy amaliyotida — birinchi navbatda Hindiston, Xitoy va Tibetda keng qoʻllanilgan. Til diagnostikasining nazariy asoslari mos ravishda ushbu maktablarning tibbiy risolalarida — „Ayurveda", „Sariq imperatorning risolasi" va „Chjud-Shi" da bayon etilgan.

Zamonaviy davrda tilga qarab tashxislash
----------------------------------------

Hozirda yuqori texnologiyali diagnostika vositalarining rivojlanishiga qaramay, salomatlik holatini til boʻyicha baholash usuli dolzarb boʻlib qolmoqda. Ayniqsa, ushbu mavzuga oid ilmiy va ilmiy-ommabop asarlarning davriy ravishda paydo bo‘lishi buning isbotidir. Shunday qilib, 2000-yilda shifokorlar uchun „Til — tananing koʻzgusi" fundamental klinik qoʻllanmasini nashr etildi. Uning mualliflari G. V. Banchenko, Yu. M. Maksimovskiy va V. M. Grinin — soʻzlari bilan aytganda, tilning xolati nafaqat anʼanaviy tarzda (mahalliy patologiya belgisi sifatida), balki kengroq nuqtai nazardan, shu jumladan umumiy kasalliklarda (metabolik kasalliklar, ichki organlar kasalliklari, dermatoz, bakterial, virusli, qoʻziqorin infektsiyalari va boshqalarda) til oʻzgarishlarini koʻrsatishga harakat qildi.

Til diagnostikasi boʻyicha tegishli maʼlumotlar Tibet tibbiyotiga oid koʻplab qoʻllanmalarda ham mavjud — masalan, Tibet tibbiyotida 2014-yil nash qilingan P. Tserinaning „Tibet tibbiyotining sirlari. Amaliyotchi uchun qoʻllanma" si.

Manbalar
--------

1. ↑  Нечаев М.А.*. Распознавание болезней по языку*, 1833, с.25, Казань.
2. ↑  Нечаев М.А.*. Распознавание болезней по языку*, 1833, с.23, Казань.
3. ↑  Банченко Г.В. Максимовский Ю.М. Гринин В.М.*. Язык - "зеркало организма"*, 2000, Москва.
**Kichik burgut** (lotincha: *Hieraaetus pennatus*) — qarchig’aylar oilasiga mansub yirtqich qush, mayda burgut, tuzilishi va o’lchami kanyuklarga yaqinroq. U Afrikaning shimoli-g’arbiy va  janubiy qismida va Yevrosiyoning iliq mo’tadil iqlimida uyalaydi. Rossiyada u Yevropa qismining janubida va Mo’g’ulistonga tutash Markaziy Sibir qismlarida yashaydi. Deyarli hamma joyda ko’chmanchi qush, Afrika va Janubiy Osiyo tropiklarida qishlaydi. Kichik qushlarni, kaltakesaklarni, ilonlarni, kemiruvchilarni ovlaydi. U o’rmonda yiliga bir marta daraxtlarga, odatda har bir bolalashda bir yoki ikkita tuxum qo’yadi.

Tavsif
------

 
 
O’rta kattalikdagi patga boy yirtqich: uzunligi 45-53 sm, qanotlarini yoyganda 100-132 sm, vazni taxminan 500-1300 g. Urg’ochilari erkaklarga nisbatan yirikroqdir, lekin  ular tus jihatidan ham bir-biridan farq qilmaydi. Dumining uchi yorqin va ko’ndalang chiziqlarsiz bo’ladi. Tumshug’i xuddi boshqa burgutlarniki kabi, nisbatan kalta, yaxshigina qayrilgan va qora rangga ega.

Tarqalishi
----------

Farbiy Tyan-Shan , Farbiy Pomir-Oloy, Sirdaryo havzasi (uyalash); deyarli hamma hududlarda (uchib o’tish), Chirchiq vodiysi (nomuntazam qishlash). O’zbekistondan tashqarida: Qirg’iziston, Tojikiston, Qozog’iston, Janubiy Sibir , Mo’g’uliston (uyalash); Hindiston, Pokiston (qishlash). Yevropa, Afrika, G’arbiy va Janubi-sharqiy Osiyo va Avstraliyada – boshqa kenja turlari.

Soni
----

1950-yillargacha uchrashi odatiy edi. 1980-yillarda 20 ta atrofida uyalovchi jufti hisobga olingan (Nurota tog’ida – 14 ta, Turkiston, Zarafshon va Chotqol tog’larida esa – 2 tadan). Hozirgi vaqtda Chotqol tog’ida 6 juft, Quramada – 3-5, Piskomda – 2, Qoratepada – 2 juft uyalaydi. Qolgan hududlar bo’yicha yangi ma'lumotlar mavjud emas. So’nggi yillarda Toshkent botanika bog’ida 1-2 ta qishlaydigan qushlar ro’yxatga olingan. Dunyodagi populyatsiyasi 149-188 mingta, trendi noma'lum. Yevropa populyatsiyasi ko’payib bormoqda.

Hayot tarzi
-----------

Bahorgi uchib o’tishi – mart-aprel  oyida. Daraxtlarda in quradi; aprel -may oylarida 1-3 ta tuxum qo’yadi va 38 kun bosib yotadi; poloponlari avgustdan ucha boshlaydi. Kuzgi uchib o’tishi avgust – sentyabr  oylarida. Mayda va o’rtacha qushlar, kemiruvchilar va kaltakesaklar bilan oziqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Рябицев, С.123
2. ↑  *И. Х. Дворецкий.* „Значение слова pennatus". *Латинско-русский словарь Дворецкого электронная версия)*.  linguaeterna.com. 26-noyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-noyabr 2009-yil.
3. ↑  КИЧИК БУРГУТ (Wayback Machine saytida 2022-08-10 sanasida arxivlangan) Redbook.uz
**Motamsaro ona haykali** – Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. 2003-yilda qurilgan. Bino Xorazm viloyati Hazorasp tumanining Mustaqillik ko'chasida joylashgan. Bino davlat mulki hisoblanib, Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida boshqariladi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli "Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq Motamsaro ona haykali garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar sirasiga kiritildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli qarori". 25-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2023-yil 19-oktabr.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |