recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Baffin yeri** – Kanada Arktika Arxipelagiaatk eng yirik orol. Maydoni 476 ming km². Orolda qariyb 3,4 ming kishi yashaydi. Baffin yeri arxey va proterozoy burmalaridan tuzilgan. Shimoliy Amerika qalqonida joylashgan. Sharqiy qirgʻoqlari baland (2591 m gacha) va ford koʻp; gʻarbiy qirgʻoklari past. Orolning koʻp qismi yassitogʻ va ayrim togʻlardan iborat. Gʻarbida botqoqlik va koʻl koʻp. Iqlimi sovuq va nam. Qor koʻp yogʻadi. Togʻlarda muzliklar bor. Arktika va togʻ tundralaridan iborat. Oʻsimliklari – yoʻsin, lishaynik, tundra butalari. Hayvonlari – lemming, kugb tulkisi, qutb quyoni. Asosiy aholi punkti – Ikaluit (avvalgi Frobisher-Bey). BAX Aleksey Nikolayevich [1857.5(17).3, Zolotonosha shahri – 1946.13.5, Moskva] – rus biokimyogar olimi, akademik (1929). 1885 – 1917-yillarda muhojirliqsa yashagan. Biokimyogarlar maktabining asoschisi. Ilmiy ishlari fotosintez ximizmi, hujayradagi oksidlanish jarayoni va fermentlar haqidagi taʼlimotga bagʻishlangan. Peroksidlarning assimilyatsiyada ishtirokini Urganish asosida sekin oksidlanishning peroksid nazari-yasini yaratgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ayjan Jaqsiliq** (1950, Aqtoʻbe viloyati, Bayganin tumani, Janatang qishlogʻi ) — yozuvchi.

Biografiyasi
------------

1968-yilda Jarqamis o‘rta maktabini tamomlagan. Olmaotadagi Qozoq davlat universitetining filologiya fakultetini tamomlagan. Mehnat faoliyatini 1968-1969-yillarda Janatang boshlang‘ich maktabida o‘qituvchilikdan boshlagan. 1975-1979-yillarda Jem va Janatang oʻrta maktablarida oʻqituvchi, taʼlim mudiri, 1979-yildan viloyat telekompaniyasida muharrir, 1985-yilda katta muharrir, 1986-1996-yillarda bosh muharrir lavozimlarida ishlagan.. 1996-yildan buyon ushbu telekompaniya raisining o'rinbosari bo'lib ishlagan.

Ishlar
------

"Qaytish", "Tabiat va yurak" to'plamlari nashr etildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
2. ↑  "Қазақстан жазушылары" анықтамалық, Ан Арыс баспасы, Алматы, 2009,ISBN 978-601-7130-43-5
**Ayiqtovondoshlar** (Ranunculaceae) – ikkipallalilar sinfining ayritojlilar kenja sinfiga mansub oʻsimliklar oilasi. A. asosan koʻp yillik (ba’zilari bir yillik) oʻt. Buta yoki chala buta turlari ham uchraydi. Bar-glari ketma-ket (ba’zi turlarida qarama-qarshi) oʻrnashgan, koʻpincha yon bargchasiz, panjasimon – oʻyma yoki qirqma, oddiy (ba’zilarida murakkab). Gullari ikki jinsli, koʻpchilik turlarida toʻgʻri (akti-nomorf), ayrim turlarida qiyshiq (zigo-morf). Gulqoʻrgʻoni oddiy yoki qoʻshqavat. Sallagul (Paeonia), suvyigʻar (Aquilegia), parpi (Aconitum), isfarak (Delphinium), ayiktovon (Ranunculus) kabi turkumlarga mansub oʻsimliklarning gulkosasi, koʻpchilik turlarida esa gultojlari ham besh bargli. Aksariyat turlarida changchi va urugʻchilar koʻp. Mevalari – bargak yoki yongʻoqcha, kamdan-kam hollarda koʻsakcha shaklida. A.ning 1500 ga yaqin turi bor. Tropik zonadan boshlab shimolidagi barcha mintaqalarda uchraydi. Markaziy Osi-yoda 200 dan ziyod turi (25 turkumi) bor. Oʻzbekistonda A.ning ayiktovon, isfa-rak, pufanak (Anemone), adonis (Adonis), suvyigʻar kabi turkumlariga mansub juda koʻp turlari oʻsadi. Ba’zilari, mas, sal-lagul, isfarak, suvyigʻar xushmanzara oʻsimlik, ayrimlari esa, mas, adonis, ayiqtovon, parpilar dorivor oʻsimlik. A.ning ayiqtovon, parpi singari tur-kumlariga mansub turlarning tarkibida zaharli moddalar (alkaloid va glikozidlar) bor. Shu sababli bundam oʻsimliklar oʻsgan oʻtloqlarda mol boqish xavfli.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fajr Ibrahim** - suriyalik futbol murabbiyi va sobiq futbolchisi.

Jamoalardagi faoliyati
----------------------

Fajr 1979-yilda "Al-Vahda" jamoasi bilan Suriya ligasida o'ynay boshlagan. U futbolchilik faoliyatini yakunlamaguncha klubda qoldi. U 1993-yilda "Al-Vahda" jamoasi bilan Suriya kubogini qo'lga kiritgan va 1986-yilgi mavsumda eng yaxshi chap qanot himoyachisi unvonini qo'lga kiritgan.

Xalqaro martaba
---------------

Fajr Suriya bilan 1982-yildan 1987-yilgacha besh yil davomida bir necha xalqaro o‘yinlarda ishtirok etgan.

Murabbiylik karyerasi
---------------------

U 2006-yildan 2019-yilgacha Suriya asosiy jamoasini 50 dan ortiq o‘yinda boshqargan. U favqulodda topshiriqni bajardi va 2019-yilgi Osiyo Kubogida Avstraliyaga qarshi o'yinda nemis murabbiyi Bernd Shtangeni almashtirdi. Ko'pgina ekspertlar uning BAA vizasi dekabr oyining o'rtalaridan beri borligini ta'kidladi, shuning uchun agar ishlar noto'g'ri bo'lsa, menejerni almashtirishga tayyor bo'lishi mumkin edi.

Muxlislar orasida nomaqbul bo‘lgan va ommaviy axborot vositalari tomonidan tanqid qilingan. Ibrohim ko‘pincha Suriya terma jamoasining 2019-yilgi Osiyo Kubogidan chiqqanidan so‘ng yomon natijalarga erishganining sabablaridan biri sifatida ko‘riladi.

Biroq, 2022-yilgi Jahon chempionati saralash bosqichi - OFK ikkinchi raundida kayfiyat hayratlanarli darajada o'zgardi. Suriya Fajr Ibrohim qo'mondonligi ostida ketma-ket beshta g'alaba, jumladan, kuchayib borayotgan Filippinga qarshi ikkita muhim g'alaba  va BAAda Xitoyga qarshi 2:1 hisobida ajoyib g'alaba bilan guruhda birinchi o'rinni egallab, butun saralash bosqichini hayratda qoldirdi. Ammo keyinchalik uning o'rniga tunislik murabbiy Nabil Maalul tayinlandi.

2020-yil sentyabr oyida Ibrohim yangi reklama qilingan "Al-Horgelah" klubiga qo‘shildi.

Yutuqlar
--------

### O'yinchi

#### Klub

* Suriya kubogi
	+ Al-Vahda bilan 1993-yil g'olibi
* Suriya Superkubogi
	+ Al-Vahda bilan 1993-yil g'olibi

### Menejer

#### Klub

* Suriya Premer-ligasi:
	+ Al-Shorta bilan 2011–12-yilgi mavsum g'olibi

Manbalar
--------


1. ↑  „Coach Fajr Ibrahim wants to quit Kelantan after three games in charge". *Fox Sports Asia* (4-may 2018-yil). 25-avgust 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-avgust 2022-yil.
2. ↑  „Intercontinental Cup 2019: Fajr Ibrahim - India have a different mentality now". *Yahoo!* (16-iyul 2019-yil).
3. ↑  „Philippines 2-5 Syria" (6-sentabr 2019-yil).
4. ↑  „Syria 1-0 Philippines" (20-noyabr 2019-yil).
5. ↑  „Own goal gifts Syria 2-1 win over China in FIFA World Cup qualifier - Xinhua | English.news.cn". *www.xinhuanet.com*. 14-noyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi.
Qazaq radiosi — Qozogʻistonning birinchi davlat axborot-koʻngilochar radiosi. „Qozogʻiston" RTRK OAJ tarkibiga kiradi. Bu hozirda postsovet hududida efirga uzatiladigan eng qadimgi radiostantsiya.

Tarixi
------

1921-yil 29-sentabrda (respublika radioeshittirishlarini tashkil etish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan sana) Qozogʻiston ASSR pochta va telegraf xalq komissarligi tomonidan ishga tushirilgan. 1921-yil oktabr oyida Qozog‘istonning o‘sha paytdagi poytaxti Orenburgdan butun respublika bo‘ylab eshittirishlar boshlandi. 1926-yil oktabr oyida tahririyat Qiziloʻrdaga koʻchirildi. 1927-yil 23-martda ilk bor qozoqcha nutq efirga uzatildi. 1931-yilda tahririyat Olmaotaga koʻchib oʻtdi.

1932-yildan 1954-yilgacha Qazaq radiosining o‘z xori bor edi.

Sovet davrida qozoq radiosining taniqli xodimlari orasida diktorlar Anuarbek Bayjanbayev, Muqagʻali Muqatayev va Yermek Serkebayev, sport sharhlovchilari Dias Omarov, solistlar Bibigul Tulegenova va Yeskendir Xasangaliyev, muharrirlar Ilyos Jaxanov, Nurgʻali Nusipjanov, Namazalimashyev va boshqalar bor. 1950-yillarda musiqa muharriri bastakor A. S. Yesboyev edi.

SSSR parchalanganidan keyin qozoq radiosi demokratik hukumatga yoʻnaltirilgan milliy kanalga aylandi. 2005-yil 1-yanvardan radiostansiya kechayu kunduz eshittirish rejimiga oʻtadi. 2012-yil 1-oktabrdan boshlab eshittirishlar Ostona shahridagi yangi „Kazmedia Markazi" media markaziga oʻtkazildi.

Formati
-------

Qozog‘iston radiosi har yarim soatda efirga uzatiladigan axborot bloklariga katta eʼtibor beradi. Har kuni qozoq va rus tillarida siyosat, iqtisod, qishloq xo‘jaligi, millatlararo totuvlik, madaniyat va taʼlim mavzularida tahliliy ko‘rsatuvlar, shuningdek, qozoq matbuoti sharhlari chiqariladi. Radiostansiyaning asosiy musiqiy formati qozoq milliy musiqasidir, lekin jahon klassik musiqasi va zamonaviy tendentsiyalarga bagʻishlangan dasturlar ham mavjud.

Mukofotlari
-----------

* Qozog‘iston Respublikasi Prezidentining ommaviy axborot vositalari sohasidagi tashakkurnomasi (2016-yil 23-iyun) — ijtimoiy-iqtisodiy islohotlarning amalga oshirilishi, davlat tili va milliy madaniyatni rivojlantirish masalalarini har tomonlama yoritgani uchun.

Manbalar
--------

1. ↑  Kazakh Radio:
2. ↑
3. ↑  „Распоряжение Президента Республики Казахстан №99 от 23 июня 2016 года «О присуждении премий, вручении грантов и объявлении Благодарности Президента Республики Казахстан в области средств массовой информации»". 10-sentabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-sentabr 2022-yil.

Havolalar
---------

* Ofitsialniy sayt Kazaxskogo radio
* „Qazaqstan" RTRK" AQ resmi veb-sayti
**Fenolformaldegid smolalar** — fenol bilan formaldegidnnng polikondensatlanishidan hosil boʻlgan mahsulotlar. Boshlangʻich moddalar miqsorining nisbati va muhitning rN iga (qarang Vodorod koʻrsatgich) qarab reaksiya natijasida faqat qoʻshimcha kimyoviy reagentlar ishtirokida qotadigan Fenolformaldegid smolalars. (novoloklar) yoki hech qanday reagentlar ishtirokisiz qotadigan Fenolformaldegid smolalars. (rezollar) hosil boʻlishi mumkin. Fenolformaldegid smolalars. issiqqa va sovuqqa chidamli, elektroizolyatsion xossaga ega, spirt va atsetonda eriydi, rangi och sariqdan jigarranggacha boʻlib, quyosh nuri taʼsirida yoki ishlab chiqarish jarayonida toʻqjigarrang yoki hatto qora rangga oʻtadi. Fenolformaldegid smolalars. fenoplastlar, yelimlar va loklar ishlab chiqarishda qoʻllanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kamov Nikolay Ilich** (1902.1(14). 9, Irkutsk — 1973.24.11, Moskva) — vertolyotsozlik sohasidagi rus konstruktori, Mehnat Qahramoni (1972), texnika fanlari doktori (1962). Vertolyotsozlik boʻyicha tajriba konstruktorlik byurosi bosh konstruktori (1940-yildan). Oʻkdosh sxemadagi vertolyotlar qurilishi asoschilaridan (oʻkdosh sxemadagi vertolyotda bitta umumiy oʻkda ikki koʻtaruvchi vint qarama-qarshi tomonga aylanadi). Uning rahbarligida Ka-8, Ka-10, Ka-15, Ka-18, Ka-25 va Ka-26 rusumli vertolyotlar; Ka22 rusumli vint-qanotli (samolyot bilan vertolyotning uygʻunlashuvi), aerochana yaratildi. K. yaratgan vertolyotlarning uchish-texnikaviy koʻrsatkichlari yuqori. Ular bilan 10 ta jahon rekordi oʻrnatilgan. K. yaratgan vintokrilda esa 8 ta jahon rekordi oʻrnatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Fenokopiya** (yun. phaino — boʻlaman, topaman va lot. copia — koʻp) — fenotipning irsiy boʻlmagan oʻzgarishi (modifikatsiya). Genotipning muayyan oʻzgarishi (mutatsiya)ga oʻxshab ketadi, lekin irsiylanmasligi bilan undan farq qiladi. "F." terminini nemis genetigi R. Goldshmidt taklif etgan (1935). F. — fizik yoki kimyoviy omillarning rivojlanayotgan organizmga taʼsiri natijasi. Mas, talidomid preparatini qabul qilgan homilador ayollardan koʻpincha mutant allellar paydo qiladigan fekomeliya (qoʻllari bargsimon qisqargan) chaqaloqlar tugʻilgan. Ontogenezning muayyan davrlarida F. koʻproq namoyon boʻladi. Muayyan omil rivojlanishning turli davrlarida har xil F.; har xil omillar ontogenezning bir davrida bir xil F. paydo qilishi mumkin. Mas, rivojlanishning dastlabki davrlarida tovuq embrioni sariqlik xaltasiga insulin inʼyeksiya qilinganida dumsiz joʻjalar, lekin shu gormon keyinroq kiritilganda ustki tumshugʻi kalta joʻjalar rivojlanib chiqadi. Bu ikki xil nuqson genetik mutatsiya tariqasida ham maʼlum. F. sababi muayyan omil taʼsirida genotip oʻzgarmasdan ontogenezda sodir boʻladigan jarayonlarning buzilishidan iborat. F. olish mumkinligi ontogenez jarayonlarining diskretligini va muayyan genlar taʼsirining "kritik davrlari" boʻlishini koʻrsatadi. Bu holat ontogenezda F.da genetik axborotning yuzaga chiqishini oʻrganishda foydalanishga imkon beradi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nikolay II** **byusti** — Rossiya imperiyasining soʻnggi imperatori Nikolay II ning Bosniya va Gertsegovinadagi Serbiya Respublikasining Banya-Luka shahridagi byusti.

Yodgorlik haqida
----------------

Nikolay II byusti, Rossiya harbiy tarix jamiyati va Rossiya strategik tadqiqotlar instituti tomonidan Serb Respublikasiga sovgʻa qilingan. Yodgorlik muallifi taniqli rus haykaltaroshi Zurab Sereteli. Yodgorlik bronzadan yasalgan. Uning balandligi 2 metr 10 santimetr, shu jumladan byustning balandligi 80 santimetr. Poydevorda ikkita tilda — rus va serb tillarida yozuv lavha oʻrnatilgan: „Rossiya imperatori Nikolay II, Serb xalqining himoyachisi va serb koʻngillilar korpusining halok boʻlgan askarlari xotirasiga". Banya-Lukada yodgorlikni oʻrnatish ishlari mahalliy hokimiyat tomonidan amalga oshirilgan. Oʻrnatish joyi sifatida shaharning markaziy koʻchasi tanlangan.

Yodgorlikning tantanali ochilish marosimi, Birinchi jahon urushi boshlanganining 100-yilligi arafasida — 2014-yil 21-iyun kuni boʻlib oʻtdi. Tadbirda Serbiya Respublikasi Prezidenti Milorad Dodik, Rossiya Federatsiyasi Prezidentining yordamchisi Igor Shyogolev, Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vaziri oʻrinbosari Grigoriy Ivliev, Rossiya Harbiy-tarixiy jamiyati ijrochi direktori Andrey Nazarov, serb kinorejissorlari, Emir Kusturitsa, Rossiya strategik tadqiqotlar instituti direktori Leonid Reshetnikov, shuningdek, Zurab Sereteli yodgorligi muallifi ishtirok etdilar.

Bani-Luka pravoslav soborida yodgorlik ochilgan kuni, serb va rus ruhoniylari vakillari qoʻshma liturgiyani oʻtkazdilar va yodgorlikning oʻzi muqaddas qilindi.

Yana qarang
-----------

* Nikolay II haykali (Belgrad)
* Sovet urushi faxriylari haykali
* Rus uyi (Belgrad)

Manbalar
--------

1. 1 2  „Бюст Николаю II установят в Республике Сербская." (ru).  Российское военно-историческое общество. (16-iyun 2014-yil). 28-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-oktabr 2014-yil.
2. ↑  „Открытие памятника Николаю II в Республике Сербской." (ru).  Российская академия художеств. (21-iyun 2014-yil). Qaraldi: 28-oktabr 2014-yil.
3. ↑  „Сербы целовали памятник Николаю II." (ru).  Российское военно-историческое общество. (21-iyun 2014-yil). 28-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-oktabr 2014-yil.
**Nikolay Andreyevich Kogay** (1926.14.9, Rossiyaning Primorye oʻlkasi) — tabiiy geograf, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), geografiya fanlari doktori (1972), professor (1974). Oʻrta Osiyo Davlat universitetini (Toshkent) tugatgan (1951). Mehnat faoliyati shu universitetda oʻtgan. Geografiya fakulteti dekani (1975—1983), tabiiy geogr. kafedrasi mudiri (1975—83). Ilmiy faoliyati Oʻrta Osiyo (Turkiston) oʻlkasi hududini regional tabiiy geografik rayonlashtirish, Oʻzbekiston hududini agroiqlimiy sharoitini aniqlash va rayonlashtirish masalalariga bagʻishlangan. Bir qancha harita va geografik atlaslarni nashr qilinishida qatnashgan. As: Turanskaya fiziko-geograficheskaya provinsiya, T. 1969; Agroklimaticheskiye usloviya selskogo hozyaystva Oʻzbekistona, T. 1975 (hammuallif); Fizicheskaya geografiya Sredney Azii, 1—2 t. T. 1978-1979.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Vertikal (maʼnolari).

"VERTIKAL" — kosmik zond. Yer atmosferasi yuqori qatlamlarini va Yer atrofi kosmik fazosini tadqiq qilish uchun uchirilgan kosmik apparat. 1967-yil 12 oktabrda uchiruvchi raketa yordamida 4400 km balandlikka chiqarilgan. Asosiy maqsadi: ionosfera (elektronlar va musbat zaryadlangan ionlar konsentratsiyasi, elektronlar temperaturasi)ning balandlik boʻyicha taqsimlanishini, kosmik nurlarning umumiy intensivligini, neytral vodo-> rodning zichligini hamda radiatsiya mintaqalaridan oʻtishda turli himoya qatlamlaridan oʻtgan radiatsiya dozasining pasayishini aniqlash boʻlgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Karri jangi** - Parfiya bilan Rim qoʻshinlari oʻrtasida boʻlgan jang (mil. av. 53-yil 9 may). Rim qoʻshinlariga M.Krase koʻmondon edi. U harbiy harakatlar boʻladigan hudud va parfiyaliklarning harbiy taktikasidan mutlaqo bexabar boʻlgan. Krase tekislik boʻylab Mesopotamiyaga yurish qilgan. U bunda parfiyaliklarning otliq qoʻshini aynan tekisliklarda nihoyatda xavfli boʻlishini hisobga olmagan. Rim koʻshini Yevfrat(Furot)ni kechib oʻtib choʻl ichkarisi tomon soxta chekinayotgan parfiyaliklarni 3—4 kun taʼqib etgan. Parfiyaliklar sarkardasi Surena dushmanga qarshi chiqishga puxta tayyorgarlik koʻrgan. Mil.av. 53-yil 9-mayda Karri sh. yaqinida parfiyaliklar rimliklarga qarshi xujumga oʻtishgan. Jangdan avval parfiyaliklarning ulkan jang nogʻoralari (dovullar) chalingan. Parfiyaliklar sochma saf tortib, olisdan, chor atrofdan deyarli nishonga olmay ham (rimliklar shunchalik zich boʻlib turishganki, ataylab ham oʻqni xato ketishi mushkul edi) raqiblarini oʻqqatutishgan. Krase Rim qoʻshinining eng sara qismini hujumga tashlagan, unga Krassning oʻgʻli rahbarlik qilgan. Parfiyaliklar yana soxta chekina boshlashgan, rimliklar otryadi ancha masofagacha ularni taʼqib etib, janggohdan uzoqlashgach, parfiyaliklar ularni qurshab olib, tormor etganlar. Tunda Rim qoʻshini shoshapisha qocha boshlagan. Lekin, bu ularni qutqara olmagan. Pirovardida ularning barchasi yakson etilgan yoxud asir olingan. Krase 10-maydagi muzokaralar vaqtida oʻldirilgan. Uning kesib olingan boshi harbiy oʻlja sifatida shoh Orod II ga joʻnatilgan. Ruhan tushkunlikka uchragan bevosh Rim armiyasining kalgan qismi (12—14 ming kishi) Yevfrat daryosi ortiga chekingan. Asir tushgan rimliklar, baʼzi bir manbalarga koʻra, Marv viloyatiga joylashtirilgan. Bu yerda rimlik legionerlar mahalliylashib, oila qurib, parfiyaliklar qoʻshinida xizmat qilishgan (Goratsiy, "Odalar", IV, 5,5). Rimlik legionerlarning bir qismi shim.- sharqqa, Yettisuvga kadar yetib borganligi maʼlum.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Karotaj** (frans. carotte — burgʻi kerni; aynan — sabzi) — burgʻi quduqlari va quduqlar atrofidagi togʻ jinslarini elektr, radioaktiv (yadrogeofizik), termik, akustik (ultratovush), magnit, seysmik va b. metodlar yordamida tadqiq qilish. K.dan geologik kesimlarning tarkibi, qatlamlarning qalinligi va foydali qazilmalarni topishda hamda suvning burgʻi kovakka oqib chiqayotgan joyini, kovakning ogʻish burchagi, qatlamlarning yotish burchagini aniqlashda foydalaniladi. Konchilik amaliyotiga kirib qolgan K. termini izohlanayotgan tushunchani yetarlicha bermaydi. Ilmiy-texnika adabiyotlarida K. oʻrnida quduqlarni tadqiq qilishning geofizik metodlari, konchilik geofizikasi, burgʻilash geofizikasi ham qoʻllaniladi. Termik metod 1908-yil Boku neft konlarida sinab koʻrildi. 1926-yil Fransiyada yuqori samarali elektrik K. ixtiro qilindi. Chuqur quduqlarni qazishda K. ishlari, albatta, birga olib boriladi. K. stansiyasi deb nomlanuvchi koʻchma avtomatik qurilmada qayd qiluvchi apparatlar, burgʻi kovagiga kerakli pribor va zondlarni koʻtarib tushiruvchi mexanizm va yordamchi uskunalar oʻrnatiladi. K. stansiyasi bir vaqtning oʻzida bir necha fizik parametrlarni yozib olishi mumkin. K. paytida kovakka qabul qiluvchi qurilmalar (mas. elektr K.da elektrodlar, magnit K.da kovak magnitometrlari, seysmik K.da seysmopriyomniklar) tushiriladi. Qurilmalardan olinadigan maʼlumotlar kovak ustidagi maxsus apparatlar yordamida qogʻozga yozib boriladi. K. diagrammalari kovak yuqorisidagi oʻlchanayotgan nuqtagacha hamma parametrlarni egri chiziqlar holatida aks ettiradi. Bu chiziqlar oʻrganilib, kovakning geologik tuzilishi aniqlanadi. Diagrammalarning barcha geologik izohlariga ega boʻlish uchun kompleks metodlardan foydalaniladi. Metodlar togʻ jinslari va rayondagi foydali qazilmalarning fizik xususiyatlari, burgʻilashning texnik sharoitlari va geologik vazifalariga qarab tanlanadi. K. eng qulay, arzon va keng tarqalgan geofizik usullardan biri.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sassaparil**, sassaparel, sarsaparel (Smilax) — piyozdoshlar oilasiga mansub tikanli doim yashil lianalar turkumi. Asosan, Oʻrta dengiz atroflarida, shuningdek, Osiyo va Shimoliy Amerikaning tropik va subtropik va moʻʼtadil hududlarida oʻsadigan 200 dan ortiq turi maʼlum. Kavkazda S.ning (S. excelsa), Primorye oʻlkasida (S. oldhamii — Oldgem S.) turlari oʻsadi. Meksikada oʻstiriladigan tibbiyot Si (S. medica), xitoy Si (S. china) va shifobaxsh (S. S. utilts) qadimdan tibbiyotda ishlatiladi. Gullari bir jinsli, mayda. Mevasi kizil, 1—3 urugʻli rezavor. Gajagi bilan oʻralib oʻsadi. Mayiyunda gullab, mevasi oktabrnoyab. oylarida pishadi. Urugʻi va ildizidan koʻpayadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Saskachevan** — Kanadaning markaziy qismidagi provinsiya. Maydoni 651 ming km². Ahrlisi 1,01 mln. kishi (2002). Maʼmuriy markazi — Rijayna sh. S. hududining aksari qismi Lavrentiy qirlarida, jan. esa Buyuk tekisliklarda joylashgan. Eng katta daryosi — Saskachevan. Shim.sharqi igna bargli oʻrmonlar, jan.gʻarbi oʻrmondasht va dashtdan iborat. Mamlakatdagi qishloq xoʻjaligiga yaroqli yerlarning 1/3 qismi Saskachevan Kx.da eksport uchun bugʻdoy yetishtiriladi. Chorvachilikda qoramol, choʻchqa boqiladi; parrandachilik rivojlangan. Kaliy tuzlari, neft, geliy, mis, uran rudalari qazib olinadi. Ozik,ovqat, kimyo, neftni qayta ishlash, kora metallurgiya, qishloq xoʻjaligi mashinasozligi, yogʻochsozlik, sellyulozaqogʻoz sanoati korxonalari bor. S. orkali TransKanada temir yoʻl va avtomobil yoʻllari, neft va gaz quvurlari oʻtgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sassiq tumov**, ozena - burun boʻshligʻining surunkali kasalligi. St. odatda, burun chigʻanoqlari shilliq pardasi va suyak skeletining juda yupqalashib ketishi (atrofiya) va burun shilliq pardasidan ajralib, tezda qaloqqa aylanuvchi badboʻy quyuq shilimshiqchiqishi bilan kechadi. (qarang Burun). Bunda burundan nafas olish qiyinlashadi, burun va tomoq qichiydi, yoʻtal paydo boʻladi, hid bilish pasayadi yoki butunlay yoʻqoladi. Atrofiya koʻz yoshi — burun kanali shilliq pardasiga ham tarqalgani uchun koʻz yoshi xaltachasiga infeksiya kirib, dakriotsistit yuzaga keladi; Yevstaxiy nayi shilliq pardasiga oʻtganda esa otit (qarang Qulots) roʻy beradi, jarayon hiqildoq va traxeyaga (qarang Nafas) tarqalganda ovoz xirillab chiqib, nafas olish qiyinlashadi. Kasallik koʻpincha bolalar va oʻsmirlarda uchraydi. Bemor, albatta, vrachga murojaat qilishi shart.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shahzoda eduard oroli** - Kanadaning sharqiy qismidagi provinsiya, San-Lavrentiy qoʻltigʻidagi shu nomli orolda. Maydoni 5,6 ming km². Aholisi 139,9 ming kishi (2002). Maʼmuriy markazi va asosiy porti — Sharlottaun shahri Eng baland joyi 137 m. Igna bargli va keng bargli oʻrmonlar bor. Shimoliy sohillarida milliy bogʻlar tashkil etilgan. Xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi — qishloq xoʻjaligi Kartoshka, shuningdek, sabzavot va mevalar, tamaki yetishtiriladi. Chorvachilik rivojlangan. Aholi moʻynachilik bilan shugʻullanadi. Baliq ovlanadi. Oʻrmonchilik va yogʻochsozlik sanoati korxonalari bor. Turizm rivojlangan. Materik bilan temir yoʻl paromi orqali bogʻlangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. ↑  *(unspecified title)* — Statistics Canada.
**San Francisco zilzilasi**, AQShning eng chekka gʻarbida, San Francisco yonida 8-aprel 1906-yilda mahalliy vaqt bilan soat 5 dan 12 daqiqa oʻtganda sodir boʻlgan. San Francisco zilzilasi Yer yuzida eng halokatli yer silkinishlaridan biri hisoblanadi. Zilzila kuchi 10— 11 ballga yetgan; magnitudasi 8,25. Qirgʻoq boʻyi tizmasidagi San-Andrias yorigʻi boʻylab togʻ jinslarining bir necha km masofada toʻsatdan uzilib siljishi natijasida roʻy bergan. Seysmik toʻlqinlar har tomonga yoʻnalib, Kaliforniya va Nevada shtatlari xududlarida 1 mln. km² maydonni larzaga keltirgan. Meridian boʻylab 430 km ga choʻzilgan yer sinigʻi yonida seysmik toʻlqinlar 6—11 balli izoseyst zonalarni hosil qilgan. San Francisco va Sant aRoza sh.lari eng koʻp vayron boʻlgan. Yoʻl, kanalizatsiya, suv taʼminoti inshootlari qattiq shikastlangan. SanFransisko sh. kuchli yongin ichida qolgan. SanAndrias uzilmasi boʻylab shaharlarda imoratlar birbiriga nisbatan 6,5 m gacha siljigan va baʼzi joylarda 1 m gacha koʻtarilgan. Jami 28,2 mingga yaqin uyjoy vayron boʻlib, 700 kishi qurbon boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi**, 2022-2023-yillarda **Tabiat resurslari vazirligi**, 1992-2022-yillarda **Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi** — Oʻzbekiston Respublikasi hududida ekologik xavfsizlik sohasida davlat boshqaruvini yurituvchi organ.

Tarixi
------

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 21-dekabrdagi „Yangi O‘zbekiston maʼmuriy islohotlarini amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi farmoniga asosan Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi negizida tashkil etilgan. O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Gidrometeorologiya xizmati markazi vazirlik tarkibiga qoʻshilgan. 2023-yil 1-iyunda Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi etib qayta nomlangan

### Rahbarlari

Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi raislari
* 2001-2003 — Sherimbetov X. S.
* 2003-2009 — Boriy Alixanov
* 2009-2013 — Narimon Umarov
* 2013-2017 — Baxtiyor Abdusamatov
* 2017-2020 — Bahrom Qoʻchqorov
* 2020-2021 — Alisher Maqsudov
* 2021-2022 — Narzullo Oblomurodov

Tabiat resurslari vazirlari
* 2022 — Aziz Abduhakimov

Vazifalari
----------

Ekologiya, atrof muhitni muhofaza qilish, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va takror ishlab chiqarish sohasida davlat boshqaruvini amalga oshirish.

Atrof muhitning maqbul ekologik holatini, ekologik tizimlarni, tabiiy komplekslarni va alohida obyektlarni muhofaza qilish, ekologik vaziyatni yaxshilash.

Chiqindilarni boshqarish sohasidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshirish, maishiy chiqindilarni yig‘ish, tashish, joylashtirish, qayta ishlash va utilizatsiya qilishning samarali tizimini tashkil etish, mahalliy hokimiyat organlari va fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari.

Yer, yer osti boyliklari, suv, o‘rmonlar, qo‘riqlanadigan tabiiy hududlar, o‘simliklar va hayvonot dunyosini muhofaza qilish va ulardan foydalanish sohasidagi qonunchilikka rioya etilishi ustidan davlat ekologik nazoratini o‘tkazish, atmosfera havosini muhofaza qilish;

Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish ishlarini muvofiqlashtirish, yagona ekologik resurslarni tejash siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirishda idoralararo hamkorlikni taʼminlash.

Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish sohasida davlat kadastrini yuritish, shuningdek, yovvoyi hayvonlar, yovvoyi o‘simliklar, zoologiya va botanika kollektsiyalarini ko‘paytirish va parvarish qilish uchun pitomniklarni davlat ro‘yxatiga olish.

Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish sohasida ekologik taʼlim va targ‘ibotni tashkil etish, mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish.

Manbalar
--------

1. ↑  Obid Qudratov tabiat resurslari vazirining birinchi o‘rinbosari bo‘ldi
2. ↑  „O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni "Yangi O‘zbekiston ma’muriy islohotlarini amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"".  LexUz.
3. ↑  „Табиат ресурслари вазирлигининг номи ўзгарди".  kun.uz.
4. ↑

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti
* Video YouTubeda
* Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi Facebook sahifasi
**Uzuv Boqiyevich Zokirov** (1934.17.9, Toshkent) — farmakolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1984), tibbiyot fanlari doktori (1968), professor (1970). Toshkent tibbiyot akademiyasi ni tugatgan (1958). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Usimlik moddalari kimyosi institutida kichik va katta ilmiy xodim (1961—69). Toshkent tibbiyot akademiyasi farmakologiya kafedrasi mudiri (1978-yildan). Toshkent farmatsevtika instituti rektori (1985—88). Farmakalogiya qoʻmitasi raisi (1995—98). Asosiy ilmiy ishlari Urta Osiyoda keng tarqalgan dorivor oʻsimliklardan ajratilgan hamda sintez kilingan moddalarni izlash, oʻrganish va amaliyotga tatbiq etishga ba-gʻishlangan. Issiq iqlim sharoitida qishloq xoʻjaligida qoʻllaniladigan pestitsidlar bilan zaharlanganda hazm fermentlari faolligining buzilishi hamda uning oqsil, yogʻ, uglevodlar parchalanishi va soʻrilishiga salbiy taʼsirini ilk bor ilmiy asoslab, oldini olish yullarini ishlab chiqqan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Immunologiya instituti** — ilmiy tadqiqotlar muassasasi. Sobiq ittifoq Sogʻliqni saqlash vazirligi Immunologiya institutining filiali sifatida tashkil etilgan (1985); 1991-yildan Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vazirligiga, 1994-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasiga qarashli mustaqil institut. Institutda molekulyar genetika, immunogenetika, immunopatologiya, immuno- va allergodiagnostika laboratoriya.si va klinika bor. Institutda, asosan, immun tanqisligi va immunologik holatning Oʻzbekiston aholisi oʻrtasida tarqalishi oʻrganiladi, immunogenetik tadqiqotlar olib boriladi, immunitetni rostlab, asliga keltiruvchi yangi dori-darmonlar va usullar ishlab chiqiladi. Bulardan tashqari, Oʻzbekistonda sogʻlom aholida va koʻp uchraydigan kasalliklarda immunogenetik markerlar tahlilini, virusli gepatit V va S, OITS va yuqumli kasalliklarni molekulyar genetika jihatidan oʻrganish borasida AQSH, Buyuk Britaniya va Yaponiya olimlari bilan hamkorlikda xalqaro ilmiy izlanishlar olib boriladi. Institut qoshida "Tibdiagnostika" va "Universal immunotest" kichik korxonasi mavjud. Institutda 36 ilmiy xodim, shu jumladan 4 fan doktori va 15 fan nomzodi bor (2002). Har yili immunologiya va allergologiyaning dolzarb masalalariga oid ilmiy ishlar toʻplami (hoz. 10 jild nashr etilgan), 1999-yildan boshlab "Nazariy va amaliy tibbiyot jurnali" nashr etilmoqda. I.i. "Immunologiya va odamning yoshi" (1987) va OITS (1989), "Oʻzbekiston xalq xoʻjaligida immunogenetika va biotexnologiya yutuklari" (1995) mavzuidagi konferensiya va simpoziumlar, shuningdek, immunologal lergologlarning 1 sʼyezdini (1991) oʻtkazishda faol qatnashgan. Institutda har yili yosh olimlar va soha mutaxassislarining ilmiy anjumani utkazib turiladi. I.i.da olib borilgan ilmiy tadqiqotlar ishlari N. H. Abdullayev, M. N. Rizayev, R. M. Ruziboqiyev va b. olimlar faoliyati bilan bevosita bogʻliq.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Shavla** — ovqat turi. Shavla tayyorlash uchun goʻsht maydaroq boʻlaklarga boʻlinib, sabzi somoncha shaklida, piyoz parrak -parrak qilib toʻgʻraladi. Qozonga yogʻ solib barcha masalliq xuddi palovning zirvagi kabi qovurilib, 2—3 dona pomidor yoki 2 osh qoshiq tomat qoʻshiladi. Masalliq yaxshi qovurilgach, suv quyib qaynatiladi, tuz va ziravorlar solib taʼmi rostlanadi. Soʻngra yuvib tozalangan guruch solib, kavlab pishiriladi. Agar guruch solinganda suvi kamlik qilsa, yana qaynagan suv qoʻshish mumkin. Suvi tortilib, guruchi bir-biriga qovushgach, taom tayyor hisoblanadi. Tayyor taom olovdan olinib, qopqogʻi yopilgan holda 10—15 min. „dam yediriladi". shahrining ichak Shavla, -qovurma Shavla, loviya Shavla, oʻrikli (turshakli) Shavla va boshqa xillari mavjud. Shavla parhez taomlar guruhiga kiradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shavkat Zakariyevich Oʻrazayev** (1927. 1.8, Chekmagushev tumani, Boshqirdiston) — huquqshunos olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1989), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1977). Yuridik fanlari doktori (1962), professor (1965). Toshkent yuridik institutini tugatgan (1947). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi iqtisod, falsafa va huquq fanlari boʻlimi akad.kotibi (1966— 70). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Prezidiumi aʼzosi (196670 va 1989-93). Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy nazorat komiteti (1990—93), keyin esa Konstitutsiyaviy sudi raisi (1994). Toshkent yuridik institutining rektori (1994—95). 1996-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi akademiyasining professor Oʻ.ning ilmiy ishlari davlat va huquq nazariyasi, Markaziy Osiyo va Oʻzbekistonda milliy davlatchilikning vujudga kelishi hamda rivojlanishi masalalariga bagʻishlangan. Respublikada yuridik fanlarining rivojiga va yuqori malakali huquqshunoslar tayyorlashga muayyan hissa qoʻshgan. 1chaqiriq Oʻzbekiston Oliy Majlisi deputati. Oliy Majlisning inson huquqlari boʻyicha vakili (1995). Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1973).

Manbalar
--------

* Hokimiyat va qonun, T. 1992; Mustaqil Oʻzbekistonning Konstitutsiyasi, T. 1994; Rimskoye pravo, T, 2000.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Munke**, Mangu (1208-1259) -Moʻgʻullar davlatining 4-buyuk xoni (kroni), Chingizxonning nabirasi, Tulixonning toʻngʻich farzandi. 1251 yil Qoraqurumt boʻlgan qurultoyda Botuxonning qaroriga binoan qoonlik shohsupasiga oʻtirgan. Qurultoy paytida M.ning hukmdor etib saylanishiga qarshi chiqmoqchi boʻlgan Oʻqtoyxon tarafdorlari hibsga olinadi. 77 kishi qurultoydan keyin qatl etiladi, Sheramun va boshqa xonzodalar afv etiladi va mamlakatning turli chekka viloyatlariga joʻnatiladi. M. dushmanlik ruhida boʻlgan Chigʻatoy va Oʻqtoy uluslarini boʻysundirish hamda tasarrufidagi yerlar chegarasini Botuxonga tegishli boʻlgan Joʻji ulusi sarhadlarigacha yetkazishga muvaffaq boʻladi. Chigʻatoy ulusiga Ergana xotun (Orqina xotun) hukmdor etib tayinlanadi. Chingiziylar imperiyasida Chingizxon asos solgan yakka hokimlik oʻrnida Botuxon va M. rahbarligidagi ikki hokimlik vujudga keladi. Sharqiy Turkiston, Quljin, Yettisuv M. tasarrufiga kiradi. Movarounnahr Botuxonga boʻysunadi. M. davriga muayyan viloyat yoki yurtning millati va dinini eʼtibordan qochirmagan holda boshqarishga katta eʼti-bor qaratiladi. Shu bois qoon devonida barcha millat vakillari faoliyat koʻrsatar, birorbir yurt, elat xalqiga qarata qabul qilinadigan qaror yoki murojaatnomalar shu xalqning tilida va yozuvida bitilar edi.

M. soliq undirishning Oʻqtoyxon vaqtida oʻrnatilgan tartibini qayta joriy etadi va bu boradagi mavjud boshboshdoqlikka chek qoʻyadi. Soliqning miqdori aniq belgilangan, asosan, pul shaklida yigʻilgan. Rashiduddinning fikricha, jonbosh soligʻi Xitoy va Movarounnahrda eng kupi 15 dinor, Xuroson va Eronda eng koʻpi 7 dinor, eng kami esa, 1 dinorni tashkil qilgan.

M. Chingizxon vafotidan soʻng qabul qilingan barcha yorliq va payzalarni bekor etadi. Natijada xonzodalar barcha amallarini buyuk qoonning noiblari bilan maslahatlashgan holda amalga oshirishga majbur boʻldilar.

M. 1259-yil Xitoyga qarshi olib borilayotgan urush chogʻida vabo kasaliga chalinadi va 8 kunlik xastalikdan soʻng vafot etadi. Uning jasadi oʻgʻli Asutoy tomonidan Moʻgʻulistonga keltiriladi. M. Burhon Xoldun mavzeida Chingizxon va Tulixon qabrlari yaqiniga dafn etiladi.

Adabiyot
--------

* Rashid ad din, Sbornik letopisey, t. 2, M. —L. 1960; Bartol d V. V. Sochineniya, t. 1, M. 1963; Abulgʻozi, Shajarayi turk, T. 1992; Mirzo Ulugʻ-bek, Toʻrt ulus tarixi, T. 1994.

Hamidulla Dadaboyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Struffoli** (italyancha: *struffoli* ; neap. struffule) — qovurilgan shirin xamir toʻplaridan iborat Neapolitan taomidir. Ushbu turdagi xamir koʻplab italyan shirinliklarida ishlatiladi, masalan, chiacchiere. Struffoli uchun xamirdan yongʻoq kattaligidagi toʻplar hosil boʻladi. Tashqi tomondan tiniq va ichi yengil, struffoli asal va boshqa shirin ingredientlar bilan aralashtiriladi, soʻngra laganga qoʻyiladi, toʻplar tepaliklar yoki halqalar hosil qiladi.

Struffoli taʼmini berishning turli xil usullari mavjud, ammo anʼanaviy usul uni asal, *diavulilli* (rangli kukun), doljin va apelsin qobigʻi bilan aralashtirishdir. Shirinning nomlari mintaqaga qarab oʻzgaradi: Kalabriyada u *scalilli*, Abruzzoda *cicerchiata* sifatida ham tanilgan. Ular koʻpincha Rojdestvoda xizmat qilishadi. Odatda bu shirinlik sovuq, lekin baʼzan issiq boʻladi.

Tarixi
------

Shirinlik qadim zamonlardan beri maʼlum. Shunga oʻxshash taomni Sitsiliyadagi Gela shahridan yunon shoiri Archestratus tasvirlagan. U enkris (gr. Ἐgkrís) — zaytun moyida qovurilgan xamir toʻpi, u „Gastronomiya" da batafsil gapiradi; ish hozir yoʻqolgan, lekin qisman Afina Deipnosophists saqlanadi, qaysi enkris turli shakllarda oʻn uch marta zikr qilingan. Deipnosofistlardagi taomning eng toʻliq tavsifi quyidagi oʻqilgan parchadir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Bundan tashqari, ἐgqrídis deb ataladigan tortlar ham bor. Bular yogʻda qaynatilgan va keyin asal bilan ziravorlangan kekslar; va ular Stesichorus tomonidan quyidagi satrlarda eslatib oʻtilgan:

Don va enkridalar,
Boshqa kekslar va yangi shirin asal. | "|

Struffoli nomi yunoncha „*strongoulos*" soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, dumaloq degan maʼnoni anglatadi.

Yana qarang
-----------

* Chak-chak

Manbalar
--------

1. ↑  *Perseus Project* „Word frequency information for ἐγκρίς", available at:, retrieved 27 June 2015
2. ↑  Dolce Jasmine (2017-11-25), *Struffoli: Ingredients, calories and its Spanish origin*, qaraldi: 2017-11-26
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 Haqiqiy iPhone, iPhone 3G va iPhone 4 ning orqa tomoni
 Oltin iPhone 6S, kumush rangli iPhone 6 Plus va Rose Gold iPhone 6S ning orqa tomoni
 Oltin iPad 5-avlodi, bo‘shliq kulrang iPad Pro 12,9 dyuym va kumushrang iPad Pro 11 dyuymli Apple qalamining orqa tomoni
 Uchta iPhone (asl va ikkita 3GS), original iPad va Sehrli sichqonchaning oʻlchamlarini taqqoslash
 Oq iPod Touch (4-avlod) va pushti iPod Touch (6-avlod) orqa qismlari
Bu Apple Inc. tomonidan ishlab chiqilgan va sotiladigan ikkita Unix-ga oʻxshash operatsion tizimlar iOS va iPadOS bilan ishlaydigan qurilmalar roʻyxati va taqqoslanishi. Qurilmalar orasida iPhone, dizayni boʻyicha iPhone ga oʻxshash, lekin uyali radio yoki boshqa uyali telefon apparatiga ega boʻlmagan iPod Touch va iPad kiradi. Barcha uchta qurilma raqamli audio va portativ media pleerlar va Internet mijozlari sifatida ishlaydi. tvOS bilan ishlaydigan Apple TV mahalliy manbalardan va maʻlum internet xizmatlaridan ulangan televizorga ommaviy axborot vositalarini uzatish uchun pristavka boʻlib, oʻziga xos ekranga ega emas. 2015-yilning mart oyi holatiga ko‘ra,  2022-yilning martiga nisbatan dunyo bo‘ylab taxminan 1,35 milliard iOS qurilmalari sotilgan, o‘shanda Apple 2,2 milliard iOS qurilmalarini sotgan, bu yetti yil avval sotilganidan deyarli ikki baravar ko‘p. 

iOS qurilmalaridagi operatsion tizim iTunes yoki Finder orqali ( macOS Catalinaʻdan ) yoki iOS 5 yoki undan keyingi versiyalarida havo orqali ( OTA ) yangilanishlar yordamida yangilanishi mumkin. IOS-ning asosiy versiyasi har safar yangi turdagi iPhone ishga tushirilganda (odatda yiliga bir marta) chiqariladi va kerak boʻlganda yil davomida kichik oʻzgarishlar kiritiladi. Barcha yangilanishlar iOS qurilmalari uchun bepul (garchi ilgari iPod Touch foydalanuvchilari yangilanish uchun pul toʻlashlari kerak boʻlsa ham). Apple vaqti-vaqti bilan (taxminan yiliga) oʻz mahsulotlarining apparat taʻminotini yangilaydi.

Modellarni taqqoslash
---------------------

Asl iPhone (oʻngda), iPhone 3G / 3GS (markazda) va iPhone 4 (chapda) yon koʻrinishi. Asl nusxa alyuminiy va plastmassadan, 3G / 3GS qattiq plastik materialdan, iPhone 4 esa zanglamaydigan poʻlatdan va qotib qolgan shishadan tayyorlangan.

Manbalar
--------



1. ↑  *Tofel.* „Live blog: The Apple Watch "Spring Forward" event". *GigaOm*.  Knowingly Corporation (8-mart 2015-yil).
2. ↑  *Kastrenakes.* „The iPad's 5th anniversary: a timeline of Apple's category-defining tablet". *The Verge*.  Vox Media (3-aprel 2015-yil).
3. ↑  *Damjan.* „How Many iPhones Have Been Sold Worldwide? - iPhone Sales Analyzed". *Kommando Tech* (29-mart 2022-yil).
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Bandaj (maʼnolari).

**Bandaj** (frans. bandage — belbogʻ) — qorin devori churralarida, churra darvozasini bekitish, qorin devori haddan tashqari choʻzilib ketishining oldini olish yoki ichki aʼzolarni maromida tutib turish uchun bogʻlab yuriladigan maxsus kamar, belbogʻ. Davo va profilaktik B.lar — qorin usti Bandaj , homiladorlikda va tugʻruqdan keyin taqiladigan B. shuningdek churra B. i farqqilinadi. Profilaktik B. homiladorlik va tugʻrukdan keyin ayniqsa muskullari boʻshashib qolgan ayollarda (homiladorlik va tugʻruqdan keyingi B.) qorin devorining haddan tashqari choʻzilib ketishi kuzatilganda, shuningdek qorin boʻshligʻidagi operatsiyalardan keyin qorin devori churrasi hosil boʻlishining oldini olish maqsadida tavsiya etiladi. Ichki aʼzolar, mas, meʼda-ichaklar, buyraklar xiyla pastga tushib qolganda vrach tavsiyasi boʻyicha davo B.idan foydalaniladi. B.ni vrach nazorati ostida Churra bandaji (oʻng chov churrasi uchun): 1 — prujinaga oʻrnatilgan moslama; 2— son ostidan oʻtadigan tasma tanlanadi. B. taqqanda bichilish, qisilish va boshqa noxush hollar kuzatilsa, uni bogʻlamaslik hamda vrachga murojaat qilish tavsiya etiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muntazam koʻpyoq** — hamma yoklari muntazam teng koʻpburchaklar va hamma koʻp yokli burchaklari teng boʻlgan qavariq koʻpyoq. Muntazam koʻpyoqning har bir uchidan chiquvchi qirralari soni bir xil.

Yevklid Muntazam koʻpyoqning faqat 5 turi bor ekanini isbot etgan: muntazam tetraedr, kub, muntazam oktaedr, muntazam dodekaedr, muntazam ikosaedr. Muntazam koʻpyoqlarning har birini kubni tekisliklar bilan kesish orqali hosil qilinadi. Muntazam tetraedrdan boshqa hamma Muntazam koʻpyoqlarning simmetriya markazi bor. Har qanday Muntazam koʻpyoqka tashqi yoki ichki sfera chizish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |