recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ramazon** — hijriy yil hisobining toʻqqizinchi oyi. Islom dinida Ramazon oyida Alloh Muhammad Sallolohu alayhi vasallamga Qur’onni vahiy qilgan deb talqin etiladi. Shu sababli, Ramazon muqaddas oy hisoblanadi, bu oy davomida dindorlarga ro'za tutish buyuriladi.

Ramazon — arablarda Islomdan avvalgi toʻrt muqaddas oydan biri; dastlab yoz fasliga toʻgʻri kelgan. Islom dini joriy etilishi arafasida Makkada Ramazon oyida yaxshi amallar qilish (tahannus) anʼana boʻlgan. Ramazon oyining 27-kuniga oʻtar kechasi Muhammadga birinchi vahiy kelgan. Ramazonda roʻza tutish hijratdan 17-18 oy keyin, yaʼni qibla tomon oʻzgartirilgandan bir oydan soʻng joriy etilgan.

**Ramazon** — 1) hijriy yil hisobining 9-oyi. Islom dinida Ramazon oyida Alloh Muhammad Sallolohu alayhi vasallamga Qurʼonni vahiy qila boshlagan, deb talqin etiladi. Shu sababli Ramazon muqaddas oy hisoblanadi, bu oy davomida musulmonlarga roʻza tutish buyuriladi.

Ramazon — arablarda Islomdan avvalgi 4 muqaddas oydan biri; dastlab yoz fasliga toʻgʻri kelgan. Islom dini joriy etilishi arafasida Makkada Ramazon oyida yaxshi amallar qilish (tahannus) anʼana boʻlgan. Ramazon oyining 27kuniga oʻtar kechasi Muhammad Sallolohu alayhi vasallamga Qurʼon nozil qilingan (qarang Laylatul-qadr)

. Ramazon oyida roʻza tutish hijraning 2yili joriy etilgan.

Musulmon mamlakatlarida Ramazonga oid marosim va anʼanalar har bir oʻlkaning oʻziga xos urfodatlaridan kelib chiqqan holda oʻtkaziladi.

2) Ramazon munosabati bilan aytiladigan marosim qoʻshigʻi. Ramazon oyida kun botgandan soʻng bolalar koʻchamakoʻcha yurib, har bir xonadon eshigi oldida Ramazon qoʻshigʻini aytishadi. Ramazon qoʻshiklari xonadonga yaxshilik, rizq, farzand, baraka tilash, Ramazonning muqaddas oyligini madh etishdan iborat. Ramazon aytish tugagach, xonadon egalari Ramazon aytuvchilarga non, shirinlik, pul, kiyimlik va boshqa inʼomlar chiqarib berishadi.

Ramazon bilan bogʻliq koʻp sanalar ichida Rasululloh Muhammad Sallolohu alayhi vasallamning nabiralari Husayn tavallud topgan kun (6-kun), Muhammad Sallolohu alayhi vasallamning zavjalari Xadicha vafot etgan kun (10-kun), Badr jangi kuni (17-kuni), Muhammad Sallolohu alayhi vasallamning Makkaga kirib kelishlari kuni (19-kun), Ali va imom Ali ar-Rizo vafot etgan kun (21-kun), Ali tavallud topgan kun (22-kun) kabilar eʼzozlanadi. Roʻzaning tugashi Iyd al-fitr bayrami bilan nishonlanadi. Turli musulmon mamlakatlarida qadimgi dinlarga oid marosim, bayramlarni Ramazon oyiga toʻgʻri kelib qolishi natijasida Ramazonga oid marosim va anʼanalar ham har bir mamlakatda oʻziga xos oʻtkaziladi.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh | *Islom diniga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  



|  |
| --- |
| Islomiy taqvim |
| Muharram | 
Safar |
Rabiulavval |
Rabiussoni |
Jumodilavval |
Jumodissoni |
Rajab |
Shaʼbon |
Ramazon |
Shavvol |
Zulqaʼda |
Zulhijja |
**Abdulatif Abdukadirov** (ruscha: *Абдукадыров, Абдулатиф*; 9-avgust 1987-yil) — oʻzbek nafaqadagi futbolchisi, hujumchisi va yarim himoyachisi.

Futbolchilik faoliyati
----------------------

Abdulatif oʻsmirlik chogʻida Toshkentning "Paxtakor" jamoasining oʻrinbosarlari tarkibida oʻynagan. U kattalar safidagi faoliyatini 2006-yilda Toshkentning „Lokomotiv" jamoasida boshlagan va 4,5 yil davomida Oʻzbekiston oliy ligasida 22 ta oʻyinda maydonga tushib, 2009-yil 3-oktyabrda „Navbahor" (2:0) darvozasiga bitta gol urgan. 2010-yilgi mavsumda u „Qizilqum"ga koʻchib oʻtgan, biroq u yerda faqat bitta oʻyin oʻtkazgan.

Keyin bir necha yil Oʻzbekiston quyi liga klublarida toʻp urdi, jumladan, 2012-yilda „NBU-Osiyo" klubi tarkibida birinchi ligada 22 ta gol urdi, oʻz klubining eng yaxshi toʻpurariga aylandi va eng yaxshi toʻpurarlar beshligiga kirdi. 2014-yilning birinchi yarmida u NBU-Osiyoda oʻynashni davom ettirdi va mavsum davomida kamida 18 ta gol urdi. 2014-yilning yoz oyida Abdulatif Abdukadirov „Andijon" oliy liga klubiga oʻtib, u bilan bir yarim yil vaqt oʻtkazib, 27ta oʻyin oʻtkazib, 4ta gol urdi.

2016-yilda u birinchi liganing „Oqtepa" klubiga oʻtdi, biroq mavsum davomida jamoa faoliyatini toʻxtatdi.

2017-yilning mart oyida Abdulatif qarindoshi boʻlgan boshqa oʻzbekistonlik hujumchi Alisher Azizov bilan birga Qirgʻizistonning „Dordoy" klubiga oʻtdi. Mavsum boshida u Qirgʻiziston Superkubogi uchun oʻyinda qatnashib, „Alay" ga yutqazib qoʻydi, ammo keyin klubni tark etdi.

Manbalar
--------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑  „Birinchi liga. Mavsumning eng yaxshi hujumchisi: Abdulatif Abduqodirov!". 2023-yil 6-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 6-iyun.
4. ↑  „Abdulatif Abduqodirov "Andijon"ni tark etdi". 2023-yil 6-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 6-iyun.
5. ↑  „Abdulatif Abduqodirov "Oq-tepa"da". 2023-yil 6-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 6-iyun.
6. ↑
7. ↑  „"Dordoy" safiga yana bir o'zbekistonlik futbolchi qo'shildi". 2023-yil 6-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 6-iyun.

Havolalar
---------

* Abdulatif Abduqodirov Footballfacts saytida
* Abdulatif Abduqodirov Soccerway saytida
* Abdulatif Abduqodirov Transfermarkt saytida
**Hamza ibn Abdulmuttalib g‘azoti** (arabcha: ) - Islom payg'ambari Muhammad tomonidan yuborilgan birinchi g'azot. Ushbu g'azot islom taqvimi bo'yicha hijriy 1-yilning Ramazon oyida (milodiy 623-yil mart) bo'lib o'tgan.

Qurayshga tegishli karvon yo'lini to'sish uchun uyushtirilgan bosqinni faqat muhojirlar (Madinaga surgun qilingan musulmonlar) amalga oshirgan (Madina ansorlaridan birortasi ham ishtirok etmagan).

Tavsifi
-------

Ushbu yurish Muhammad tomonidan hijratdan 7-9 oy o'tgach buyurgan bo'lib, unga Hamza ibn Abdulmuttalib (Muhammadning amakisi) boshchilik qilgan. Qo'shin 30-40 kishidan iborat boʻlib, Qurayshga tegishli karvonni tutish vazifasi topshirilgan. Karvon rahbari Amr ibn Hishom (Abu Jahl) 300 nafar Mmkkalik chavandozlar bilan al-Isda qarorgoh qurayotgan edi.

Ikki qarshi taraf bir-biri bilan to'qnashib, jangga hozirlik ko'rayotgan vaqtda har ikkala tomon bilan do'stona munosabatda bo'lgan qurayshlik Majdiy ibn Amr al-Juhaniy ularning orasiga aralashadi va ularni tinch yo'l bilan ortga qaytishga ko'ndiradi. Shu sababli o'rtada hech qanday urush sodir bo'lmaydi, Hamza Madinaga, Abu Jahl esa Makka tomon yo‘l oladi.

Manzil
------

Voqea Makka va Madina o'rtasidagi Banu Juhayna hududida joylashgan al-Is mahallasidagi dengiz sohilida bo'lib o'tgan.

Yana qarang
-----------

* Muhammadning harbiy faoliyati
* Muhammadning yurishlari roʻyxati

Manbalar
--------

1. 1 2  Mubarakpuri, The Sealed Nectar (Free Version), p. 127.
2. ↑  Mubarakpuri, When the Moon Split, p. 147.
3. ↑  Haykal, Husayn (1976), *The Life of Muhammad*, Islamic Book Trust, 217–218-bet, ISBN 978-983-9154-17-7
4. ↑  Hawarey, Dr. Mosab*. The Journey of Prophecy; Days of Peace and War* (Arabic). Islamic Book Trust, 2010.  The book contains a list of battles of Muhammad in Arabic. English version here
**Aubaine** Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Côte-d'Or departamenti Beaune tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi
-------

58 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 3,5 nafar kishi.

|  |
| --- |
| Aholi oʻsish dinamikasiAholi oʻsish dinamikasi |

Geografiyasi
------------

Aubaniya Nuits-Saint-Georges gʻarbidan 17 km va Beaune shimoliy-gʻarbidan 20 km uzoqlikda joylashgan. Shaharga D18 yoʻli orqali kirish mumkin, yoʻl Crugeyning shimoliy-gʻarbida shaharning shimoliy qismi bilan kesishib, sharq va janubdan Beaunga qadar davom etadi. D104A yoʻli D18 shahar gʻarbidan ajralib, janubdagi qishloq va D970 yo'li bilan tutashgan. D104 janub-gʻarbdagi Bligny-sur-Ouche da joylashgan boʻlib, shaharning janubidan oʻtib sharq tomondagi Bouillandga yetadi. A6 avtomobil yoʻli (E60) shaharning janubidan oʻtadi, lekin eng yaqin chiqish yo'li bu - Beaune yaqinidagi 24-chiqish sanaladi. Qishloqdan tashqari, shimolda Becoup va janubda Crépey qishloqlari mavjud. Tumanning katta qismi notekis boʻlib,oʻrmonlari talaygina, lekin tumanning shimoliy qismi Ouche vodiysi ichida joylashgan va Pont-d'Ouche qishloqining bir qismini oʻz ichiga olgan. Ouche daryosi shaharning shimoliy-gʻarbiy kengaytmasining shimoliy chegarasini shakllantiradi va Bourgogne Kanali ushbu kengaytmaning shimoliy qismidan oʻtadi. Crépey — Aubaniya, Beaune va Arcenantdan kelgan yoʻllarning kesishma joyida joylashgan va bir paytlar u yerda dam olish maskani ham boʻlgan.

Toponimiya
----------

Aubaniya nomi quyidagi shakllarda paydo boʻlgan:

Albaniya (1004)

Aubeyne (1470)

Albano

Aubaingne

Aubainne

Bécoup nomi quyidagi shakllarda paydo boʻlgan:

Bivagum (696)

Bouvacoum (878)

Bescou (1290)

Bescoul (1391) 

Bivago.

Crépey nomi quyidagi shakllarda paydo boʻlgan:

Crispeis (878)

Crispiacus (1119)

Crespee (19 asr)

Beaugey fermasi quyidagi shakllarda paydo boʻlgan:

Bouagez (1644)

Beaugé (19 asr).

|  |
| --- |
| Kommuna detalli xaritasi |

Manbalar
--------



  


|  |  |
| --- | --- |
| Fransiya geografiyasi | *Fransiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb15250317s (maʼlumot)

 |
**Vasiliy Georgievich Aleksandrov** 1887-yil 24-may, Sankt-Peterburg, Rossiya imperiyasida tavallud topgan. 1964-yil 16-yanvar, xuddi shu joyda (Leningrad) vafot etgan. Vasiliy sovet botaniki va o'simliklar anatomiyasi yo'nalishida yetuk shaxs bo'lgan.

Biografiya
----------

1887-yil 24-mayda Sankt-Peterburgda tug'ilgan. Yoshligida u Imperator Sankt-Peterburg universitetiga o'qishga kiradi va u yerda, o'z bilimlarini yanada mustahkamlab o'qishini muvaffaqiyatli tarzda yakunlaydi.

1910-yillarning oxirida u professorlik dissertatsiyasini himoya qildi va 1920-yilda bir vaqtning o'zida ikkita universitetda - Tbilisi va Tomskda professorlik qiladi, u erda 1929-yilgacha ishladi. 1929-yilda Vasiliy Aleksandrov Butunittifoq o'simlikchilik institutiga ishga bordi va u yerda o'simlik anatomiyasi laboratoriyasining mudiri etib tayinlandi. 1942-yilda SSSR Fanlar akademiyasining Botanika institutida o'simliklar anatomiyasi va morfologiya kafedrasi mudiri bo'ldi.

1954-yilda u "**O'simliklar anatomiyasi**" darsligini nashr etdi, o'sha yilning boshida u o'simliklar anatomistlari maktablarini ochdi. 1964-yil 16-yanvarda Leningradda vafot etdi.

Mukofotlar
----------

Mehnat Qizil Bayroq ordeni (06.10.1945)

Ilmiy ishlar
------------

Asosiy ilmiy ishlari madaniy va yovvoyi o'simliklarning fiziologik anatomiyasiga: *tolali*, *efirli*, *kauchuk*, *yog'li o'simliklar*, *kartoshka*, *dukkaklilar*, kabi turlariga bag'ishlangan...

* U oʻsimliklarning oʻtkazuvchanlik tizimini, kalsiy oksalat kristallarining toʻplanishi va oʻzgarishini, yogʻochlanish va lignifikatsiya jarayonlarini, yashil plastidlarning tuzilishi va funksiyasini, mevalarning tuzilishi va rivojlanishini oʻrgangan.
* Fiziologik anatomiyaning asosiy tamoyillarini ishlab chiqadi hamda, anatomik xususiyatlardan filogenetik sistematika, genetika va seleksiyada foydalanadi.
* U barg izlari nazariyasiga katta hissa qo'shdi.
* Bast tolali oʻsimliklar poyasida tolani "grafik" aniqlash usullari ishlab chiqgan

Manbalar
--------

1. ↑  A. M. Proxorova - 3-nashr. Sovet Entsiklopediyasi , 1969-yil.
2. ↑  akovleva O. V, E. A. Miroslavov (Ilmiy va biografik adabiyotlar 1887-1963)
Atika **bint Yazid** (arabcha: ) shuningdek, Atika bint Yazid ibn Muoviya Damashqda Umaviylar halifaligida tugʻilgan Umaviylar malikasi edi. U otasi vafot etgach taxtga oʻtirgan Umaviylar sulolasining ikkinchi hukmdori (680-683) Makka qamali paytida Xevron shahrida vafot etgan Yazid I ning qizi edi. Umaviylar sulolasining beshinchi hukmdori (685-705) Abdulmalik ibn Marvonning turmush oʻrogʻi boʻlgan. Baʼzilar uni *olima* deb atashgan, chunki u islomni, ayniqsa hadisdan ilmi boʻlgan. Abu Sufyon oilasining kambagʻal aʼzosi uchun barcha yiqqan pullarini bergani uchun uni saxiy deb ham atashgan.

Musulmon dunyosida tutgan oʻrni
-------------------------------

Biroq, Atika bint Yazid oʻn toʻrttadan oʻn ikki Umaviy xalifasiga qarindosh boʻlgani uchun tanilgan edi. Bu ularning oldida hijobini yechib yurishga imkon bergan. Xalifalar orasida bu darajada mahram boʻlgan boshqa hech bir ayol maʼlum emas.
U nabirasi Al Valid II vafotidan keyin tirik qolgan.
Asosan Iroqda joylashgan kurd tilida soʻzlashuvchi yazidiylar etnik-diniy jamoasi tomonidan eʼtiqod qilinadigan yazidiy dinida Sulton Yazid juda hurmatga sazovor ilohiy shaxsdir. Aksariyat zamonaviy tarixchilar Yazid nomi xalifa Yazid nomidan kelib chiqqan deb hisoblaydilar. Yazidiy diniy ilm-fanida Sulton Yazid va ikkinchi Umaviy halifi oʻrtasida hech qanday aloqa izi yoʻq. Umaviylar tarafdori boʻlgan, ayniqsa Yazidga xayrixohlik, 12-asrgacha kurd togʻlarida mavjud boʻlgan. Yazidiy nomi bu guruhga kelib chiqishi umaviylar boʻlgani uchun qoʻllanganga oʻxshaydi.

U bilan bogʻliq xalifalar
-------------------------

U bilan qarindosh boʻlgan xalifalar:

| Yoʻq. | xalifa | Aloqa |
| --- | --- | --- |
| 1 | Muoviya I | Bobosi |
| 2 | Yazid I | Otasi |
| 3 | Muoviya II | Akasi |
| 4 | Marvon I | Qaynotasi |
| 5 | Abdulmalik | Eri |
| 6 | Al-Valid I | Oʻgay oʻgʻillar |
| 7 | Sulaymon |
| 9 | Yazid II | Oʻgʻli |
| 10 | Hisham | Oʻgay oʻgʻil |
| 11 | Al-Valid II | Nabira |
| 12 | Yazid III | Oʻgay nabiralar |
| 13 | Ibrohim ibn Valid |

Manbalar
--------

1. ↑  *The Ideal Muslimah*. Islamic Books. 2015-yil 11-fevralda qaraldi.
2. ↑  „لحلقة (29) عاتكة بنت يزيد بن معاوية (العالمة السّخيّة (Atikah bint Yazid bin Muwaiyah, The Generous scholar (Arabic))".  alssunnah.com. 2013-yil 28-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 11-fevral.
3. ↑  „موسوعة شبكة المعرفة الريفية (Atikah bint Yazid bin Muwaiyah (Arabic))".  encyc.reefnet.gov.sy. 2015-yil 11-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 11-fevral.
**Aubazines** ( fransuzcha talaffuzi: ​[obazin]; Andoza:Lang-oc), shuningdek, *Obazin* deb yoziladi, Corrèze Departamentlardagi kommuna hisoblanadi. Fransiyaning|departamenti]] markaziy Fransiyadagi Nouvelle-Aquitaine mintaqasida.

Geografiya
----------

Coiroux daralari.
Aubazines — Markaziy massivdagi kommuna, Brive-la-Gaillardedan 10 km sharqda shimoli-sharqda va Tuldan 12 km janubi-gʻarbda joylashgan. D1089 avtomobil yoʻli kommunaning shimoli-gʻarbidan Malemort-syur-Korrezdan Tulga boradigan yoʻldan oʻtadi. Biroq, qishloqqa kirish D130 orqali D1089 tarmog'idan chiqib, janubga qishloqqa boradi va janubdan Beynatgacha davom etadi. D48 ham qishloqdan sharqqa Le Chastangga boradi, D48E esa kommunaning sharqida shoxlanadi va shimolga Kornilga boradi. D14E1 ham qishloqdan janubi-g‘arbga qarab D14ga qo‘shiladi.

D1089 ga parallel ravishda kommuna orqali temir yo'l liniyasi o'tadi va Aubazines stantsiyasi qo'shni kommunada Sent-Hilaire-Peyruda Obazin-Sent-Hilaire stantsiyasida joylashgan. Bu liniyaga Brive-la-Gailyarde, Tul, Ussel va Bordo tomon TER Nouvelle-Aquitaine poyezdlari xizmat qiladi.

Qishloq kommunaning janubida, 150 metrdan oshiq balandlikda "Coiroux" ga qaraydigan burunda joylashgan. Qishloqdan tashqari qishloqlar mavjud: Pauliac Bas, Pauliac Haut, Villieres, Vergonzak, Le Varachou, Rochesseux, Chastagnol, Quatre Routes va Les Vayres. Kommuna aralash oʻrmon va qishloq xoʻjaligi yerlaridan iborat.

Korrez daryosi Brive-la-Gailyard gʻarbidagi Vezerega qoʻshilish uchun janubi-gʻarbga oqib oqib oʻtib, kommunaning shimoliy-gʻarbiy chegarasini tashkil qiladi. Kommunada bir qancha daryolar Korrezga qoʻshilish uchun koʻtariladi, shu jumladan uzunligi 2,7 km uzunlikdagi Ruisseau de la Geinde, u Quatre-Routes yaqinida koʻtariladi va shimolga oqib oqib oʻtuvchi Kornil kommunasidagi Ruisseau de Brauze bilan qoʻshiladi. Corrèze, Ruisseau Franseis va Coirouxdan tarqalgan *Kanal des Moines*.

Kommunaning eng past balandligi g'arbda 126 metr, u erda Korrez kommunani tark etadi. Eng baland nuqtalar 520 metr balandlikda joylashgan "Puy de Pauliac" bu hududda hukmronlik qiladi va janubi-sharqda Le Chastang yonida "la Jarouste" deb nomlangan joy yaqinida joylashgan.

1. ↑  Commune d'Aubazines (19013), kommuna aktuelle, INSEE
2. 1 2 3  1e3!4m2!3m1!1s0x47f88e271582a525:0x405d39260ee7810?hl=en Google Xaritalar
**Aura** ( fin talaffuzi:  [ˈɑu̯rɑ] ) — Finlandiyadagi munisipalitet. Bu nom Aura daryosidan va shudgordan (fin tilida aura) munitsipalitetni eslatuvchi shakldan kelib chiqqan. Munitsipalitet 1917 yilda Lieto va Pöytya qismlaridan tashkil topgan .

Varsinais-Suomi mintaqasining bir qismidir. Munitsipalitet 3953 nafar aholi istiqomat qiladi (28-fevral 2023-yil)  va 95,58 kvadrat kilometr (36,90 sq mi) maydonni egallaydi, shundan 0,59 km 2 (0,23 sq mi) suvdir.  Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 41,62 nafar (107,8/kv milya).

Munitsipalitet bir tilda fin tilidir .

Demografiya
-----------

2020 yilda Aura aholisining 19,0 foizi 15 yoshgacha, 60,2 foizi 15 yoshdan 64 yoshgacha va 20,8 foizi 65 yoshdan oshganlar edi. O'rtacha yoshi 42,0, mamlakat o'rtacha ko'rsatkichi 43,4 va mintaqaviy o'rtacha ko'rsatkichdan past. 44,0. Fin tilida so‘zlashuvchilar aholining 96,8 foizini, shved tilida so‘zlashuvchilar esa 0,6 foizni, xorijiy tillarda so‘zlashuvchilar esa 2,6 foizni tashkil etdi. Chet el fuqarolari umumiy aholining 2,1% ni tashkil etdi.

1975-2020 yillarda Auraning umumiy aholisining rivojlanishini tavsiflovchi quyidagi jadval 2021 yil holatiga ko'ra munitsipalitetning hududini o'z ichiga oladi.

MANBALAR
--------

1. ↑  *{{{title}}}*.
2. ↑  „https://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin\_\_vrm\_\_vamuu/statfin\_vamuu\_pxt\_11lj.px/table/tableViewLayout1/".

[*sayt ishlamaydi*]
**Isteʼmolchilar jamiyati** - isteʼmolchilar manfaatini himoya qiluvchi nodavlat, jamoa uyushmasi, bozorning zarur unsurlaridan biri. I. j. isteʼmolchi — haridorlar tashabbusi bilan tashkil etiladi. Uning maqsadi isteʼmolchilarni tovar va xizmatlar bozorida uchrab turadigan qalloblikdan himoya qilishdir. I. j. nazoratchilari savdo-sotikdagi tovarlar sifa-tining sertifikatlarga mosligini, oziq-ovqat, doridarmonlarning isteʼmol etish muhlati oʻtib ketmaganligini, ularning ekologik tozaligini, inson salomatligiga zarar keltirish ehtimollarini, tovarlarni (ay-niqsa texnikaviy) isteʼmol etish xavfsizligini tekshiradilar. Bu sohada qonunbuzarlik uchrasa, tovar sotuvchilarni sud javobgarligiga tortadilar. I.j. taraqqiy etgan bozor tizimiga xos bulib, ularning faoliyati isteʼmol samarasini oshiradi, tovarlar va xizmatlarning sifatli boʻlishini taʼminlaydi. Bu bilan bozor iqtisodiyo-tining ijtimoiy yunaltirilgan buli-shiga koʻmak beradi, mahsulot sifatini oshirish orqali raqobatga yoʻl ochadi. I.j. maqsad-vazifalari, tashkiliy tuzilishi va ishlash qoidalari belgilangan Nizom asosida, isteʼmolchilarning manfaatlarini himoya qiluvchi qonunlar, qukumat qarorlari hamda xalqaro standartlarga muvofiq ish yuritadi. Oʻzbekistonda I.j. Oʻzbekiston Respublikasining "Isteʼmolchilarning huquqlarini qimoya qilish toʻgʻrisida" (1996.26 aprel) qonuniga muvofiq, 1997Y. dan tashkil topa boshladi. 1999 y. da Oʻzbekiston isteʼmolchilarning huquklarini qimoya qilish jamiyatlari federatsiyasi tuzildi. Federatsiya tarkibida Qoraqalpog'iston respublikası 10 viloyat va Toshkent sh. isteʼmolchilar jamiyatlari birlashmalari bor. Tumanlarda I.j. lari, mahallalarda, korxona, tashkilotlarda tayanch punktlari ish olib boradi. I.j. ga fuqarolar yakka tarkibda aʼzo boʻlib kiradilar. Oʻzbekiston isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish jamiyatlari 200 mingdan ortiq aʼzoga ega (2002).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Auzet** — Fransiyaning janubi-sharqida Provans-Alpes-Côte d'Azur mintaqasida joylashgan kommunadir.

Geografiyasi
------------

Auzet Sisterondan 45 km shimoli-sharqda va Barselonnetdan janubi-g'arbda 35 km g'arbda joylashgan. Kommunaga kirish shimoldagi Seyne shahridan D7 yo'li orqali amalga oshiriladi, u kommuna va qishloqning uzunligi bo'ylab o'tadi va kommunaning janubiy chegarasida D900A ga qo'shiladi. Qishloqdan tashqari qishloqning shimolida L'Infernet, L'Infernet Haut va L'Infernet Bas qishloqlari bor. Kommuna qorli tog'lar va 1168 gektar o'rmonga ega bo'lgan o'rmon yon bag'irlari bilan juda qo'pol.

Koʻp sonli irmoqlar asosan kommunaning shimolidan koʻtarilib, janubga oqib oqib oʻtadi: Kommuna shimolidan Qabr daryosi koʻtarilib, janubga oqib oʻtayotganda son-sanoqsiz irmoqlarni toʻplab, janubiy chegarada Besga qoʻshiladi; gʻarbiy tomonda Ravin de Gau, Ravin de Garnier, Grave des Planes va Ravin du Passavoux boshqa irmoqlar bilan birlashib, qabrga qoʻshiladi; sharqda Ravin du Turonde, Ravin du Mairague va Ravin du Lausier janubga oqib o'tadi va birlashib, Ruisseau de Compolin hosil qiladi.

Kommunaning maydoni 3453 ga, balandligi 1068 dan 2028 metrgacha oʻzgarib turadi. Qishloq dengiz sathidan 1180 m balandlikda joylashgan. Eng baland choʻqqilari Tete Grosse (Katta bosh) (2032 m), Klot de Buk (1962 m) va Fanget (1459 m) va Grangeasse togʻlaridir.

Manbalar
--------

1. ↑  „Répertoire national des élus: les maires" (fr). *data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises* (2020-yil 2-dekabr).
**Avenarius Rixard**(1843.19.11,Parij-1896.18.08,Styurix)-shveysariyalik faylasuf, subyektiv idealist, empiriokrititsizm asoschilaridan biri. Otasining ixtiyori bilan avval o'zini kitob ishiga bag'ishlagan edi, keyinchalik Styurix, Berlin va Leyptsigda falsafa bilan jiddiy shug'ullandi. 1877-yil Styurix universitetiga professor lavozimiga taklif etildi. Shu yilning o'zidayoq Georin,Nayntse va Vundt ishtirokida falsafa jurnalini tashkil etdi va vafotigacha boshqarib bordi.

Asosiy asarlari
---------------

"Falsafa kam kuch prinsipini asosida dunyo haqidagi o'ylar sifatida"(1876), "Sof tajriba tanqidi"(2 jildlik,1888-90), "Odamni insoniy anglash"(1891), "Prinsipial koordinatsiyalash"ilmini ishlab chiqdi. U o'z vaqtida o'rganilayotgan realistik g'oya va me'yorlarining nazariy tushunchalarini yangicha faylasufona isbotlashga harakat qildi. A.fikricha "Prinsipial koordinarsiyalash" fani jismoniy va ruhiy dualizmni bartaraf qilishga imkon yaratadi.

A.metodologiyasining 1-prinsipini-"C sistemasi" yoki markaziy a'zo va "R sistemasi"(yoki antia'zo)ning uzviy birligi (obyektsiz-subyekt yo'q,subyektsiz-obyekt yo'q). A.mantiqiy qoidalariga asoslangan nazariy umumiy tushuncha chiqarishi mumkin-odam bu hissiyotdir. A.odamni anglashni hissiyotga bog'lab tudhuntirishga harakat qilgan. Nazariy sohada A."Kam o'lchovli prinsipiga asosan fikrlash"ni tavsiya etadi. Metodologik darajadagi A.ning "Prinsipial koordinatsiyalash"ilmi o'sha davrdagi tabiat fanlarining nazariy poydevori bo'la olmadi,negaki obyekyiv voqelikni mustaqil mavjudligini tan olmagan obyektivlik tushunchasini rad etar edi. A.butunlay yangicha nuqtayi nazarga asoslanib,yangi yo'llarga boshlab,eski yechilmas muammolarga yangicha yondashishni ko'rsatadi. U o'z nazariyasini "empiriokrititsizm "deb nomladi. Uning empiriokrititsizmi ko'p olimlarni o'z originalligi, terminologiyasining yangiligi bilan qiziqtirar edi. A.ning bilish falsafasida qo'llagan izlanish uslubi yangi va muhim hisoblanadi. U sof tasvirlashni bilish falsafasini tabiatshunoslar o'zlarining asosiy fani hisoblaganlar. A. "empiriokrititsizm "termini orqali tajriba tushunchasini tanqid qilmoqchi ekanligi haqida fikr yuritadi va"sof tajriba"ilmini qabul qiladi. Qaysi fikrlarni to'g'ri deb hisoblashimizni, qaysilarini saqlab, qaysinisidan voz kechishlikni aniqlamoqchi bo'ladi. A.materialistik bilish nazariyasini tanqid qilib chiqib,bu nazariyani introeksiya,ya'ni tashqi olamni inson miyasiga jo qilish,deb ta'riflagan. U bilimlarning yagona manbai sezgilardir, hamma narsa sezgida mujassamlashgan, deb hisoblaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  *.* „https://historia-biografia.com/ernst-mach/" ( 9-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: .
**Mamat (Shamar) Abdumurodov (Abdumuratov)** (1928 —?) — Oʻzbekiston SSR Qashqadaryo viloyati, Dehqonobod tumani, 1-May kolxozining katta choʻponi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1973).

Biografiya
----------

Mamat (Shamar) Abdumurodov (Abdumuratov) 1928 yilda Oʻzbekiston SSR Surxondaryo tumani, hozirgi Oʻzbekiston Respublikasi Surxondaryo viloyati Uzun tumanidagi Oqmachit qishlogʻida tugʻilgan. Bolaligida oila Tojikiston SSR ning Stalinobod (1944 yildan beri Qoʻrgʻon-tepa) viloyatining (hozirgi Tojikistonning Xatlon viloyati) qoʻshni Shahrtuz (Shaxritus) tumaniga koʻchib oʻtgan.

U mehnat faoliyatini 1945 yilda mahalliy chorvachilik fermasida choʻponlikdan boshlagan, keyinchalik u „Kabadian" davlat naslchilik zavodiga aylantirilgan. U butun mehnat hayotini shu iqtisodiyot bilan bogʻladi. 1954 yilda katta choʻpon etib tayinlandi. Abdumurodov jun qirqishda ham, nasl xavfsizligini taʼminlashda ham yildan-yilga yuqori natijalarga erishmoqda. Uning ishlab chiqarishdagi yutuqlari ham tuman, ham viloyat miqyosida boshqalardan ajralib turardi. 1963 yilda u KPSS aʼzoligiga qabul qilindi.

Sakkizinchi besh yillik (1966-1970) yillarida davlatga chorvachilik mahsulotlarini sotish rejasini bajarishdagi katta mehnati uchun 1971 yil 8 aprelda u Lenin ordeni bilan taqdirlangan.

Toʻqqizinchi besh yillikda u yanada salmoqli mehnat koʻrsatkichlariga erishdi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1973 yil 6 sentyabrdagi Farmoni bilan Butunittifoq sotsialistik musobaqasida erishilgan katta muvaffaqiyatlar, chorva mollari yetishtirish va tayyorlashni koʻpaytirish boʻyicha oʻz zimmalariga olingan majburiyatlarni bajarishda koʻrsatilgan mehnat jasorati uchun. 1972-1973 yillar qish davrida u Lenin ordeni va "Oʻroq va „Oʻroq" oltin medali bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoniga sazovor boʻldi.

„Kabadian" davlat naslchilik zavodida va undan tashqarida faoliyatini davom ettirdi. 1990 yilda nafaqaga chiqdi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aatunselkä** – Finlyandiyaning Markaziy Finlyandiya viloyatida joylashgan Äänekoski munisipalitetidagi koʻl.

Tafsilotlari
------------

Koʻl dengiz sathidan 91,7 m balandlikda joylashgan. Maydoni 1,05 km², qirgʻoq uzunligi – 10,41 km. Koʻl Kymi (daryo) ning asosiy suv havzasining bir qismidir. Jyväskylä shahridan 33 km shimolda va Helsinkidan 270 km shimolda joylashgan. Koʻlda Verkkosaari, Tuppisaari, Luijansaari orollari bor. Koʻl shimolda Kuhnamo bilan tutashgan. Koʻlda Verkkosaari, Tuppisaari, Luijansaari orollari mavjud. Koʻl shimolda Kuhnamo bilan tutashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Aatunselkä (14.332.1.007)" (fi). *Järvi-meriwiki* (2011-yil 1-fevral). Qaraldi: 2023-yil 6-oktyabr.
2. ↑  „Karttapaikka - Maanmittauslaitos". *asiointi.maanmittauslaitos.fi*. Qaraldi: 2023-yil 6-oktyabr.
3. ↑  „Avoimet ympäristötietojärjestelmät - syke.fi" (fi). *www.syke.fi*. Qaraldi: 2023-yil 6-oktyabr.
4. ↑  „Karttapaikka - Maanmittauslaitos". *asiointi.maanmittauslaitos.fi*. Qaraldi: 2023-yil 6-oktyabr.
**Qoraqalpogʻiston yosh tomoshabinlar teatri**, Sapar Xoʻjaniyozov nomidagi Qora-qalpogʻiston yosh tomoshabin-yaar teatri — yoshlar va oʻsmirlar uchun moʻljallangan teatr. 1978-yil sentabrda "Kechikkan bahor" (K.Rahmonov) spektakli bilan ochilgan. Teatrning ijodiy jamoasini, asosan, Toshkent teatr va rassomlik sanʼati intini tugatib borgan yoshlar (J.Abillayev, J. Jumanov, A.Navroʻzova, D.Keunimjayev, N.Xoʻjamurodov va boshqalar) va Berdaq nomidagi teatrdan oʻtgan S.Ollomurodova, X.Saparov, M.Matchonov, S. Oʻtepbergenov, G.Dushimov, B.Qaipovlar tashkil etdi. Teatr repertuarining shakllanishi, janr va mavzu nuqtai nazaridan boy va xilma-xilligini taʼminlashda mahalliy dramaturglardan K.Rahmonov, S.Jumagulov, S.Xoʻjaniyozov, Q.Matmurodov va boshqalarning xizmatlari katta boʻldi. Chorak asr davomida teatr repertuari "Xeops piramidasi" (T.Qaipbergenov), "Mening doʻstlarim" (S.Xoʻjaniyozov), "Nukus afsonasi" (T.Seytjonov), "Toʻqqiz bemaza toʻngʻildoq va bir ud-daburon chinqildoq" (K.Rahmonov), "Suyunchi" (P. Aytmurodov), "Pitoniyga sayohat" (J. Xoʻjanov), "Odamlar nega ayniydi" (S.Jumagulov), "Dutorly soldat" (P. Tlegenov) kabi zamonaviy va afsonaviy, doston va xalq ertaklari asosida yaratilgan sermazmun, tomoshabop spektakllar bilan boyib bordi. Teatrga turli yillarda rahbarlik qilib kelgan N.Ansatboyev, R.Toʻraniyozov, teatr rassomlaridan B.Nurimbetov, L.Kazachok, N.Ashbekov va boshqa qoraqalpoq yoshlarini qardosh xalqlar va jahon dramaturgiyasining durdonalari bilan tanishtirib bordilar: "Kuzning birinchi kuni" (Oʻ.Umarbekov), "Ota taqdiri" (B.Ja-kiyev), "Bolaga ota kerak" (I.Lazutin), "Ikki boyga bir malay" (K.Goldo-ni), "Skapenning nayranglari" (J.Molyer), "Buratino" (A.Tolstoy), "Etikli mushuk" (Sh.Pyero) va boshqa A.Navroʻzova, I.Aybatov, Q.Kubesova, A.Xudoynazarov, A.Ansatboyev, D.Keunimjayev, J.Abdimov, L.Xoliqnazarova, K.Shomurodovalar teatrning yetakchi aktyorlaridir. Teatr direktori — M.Eshjonov, bosh rejissyori — R.Aytboyev.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Buxoro viloyat qoʻgʻirchoq teatri** — bolalar teatri. 1982-yil Buxoro shahrida tashkil etilgan. Oʻzbek va rus guruhlari mavjud. A. Abdullayev, G. Fayziyeva, N. Rahmatova, Sh. Jabborov, omoshalarini ijodiy oʻzlashtirgan holda, chet el qoʻgʻirchoq teatrlari san’ati yutuqlari bilan oʻz san’atlarini boyitdilar. Eng yaxshi spektakllari: "Chodirjamol", "Doʻstlik sinovi" (qarang Majidov), "Baxt axtargan Hasan" (Ye. Speranskiy), "Senimi boʻri, shoshmay tur" (A. Kurlyanskiy, A. Xait), "Karvonsaroy" (Sh. Yusupov), "Mittimiton" (M. Xalil), "Miyov ismli mushukcha" (Nguyen Din Txi), "Obi hayot" (G. Aliyeva), "Eng kichik Gnom" (V. Seduxin) va boshqa Bosh rej.— Galina Aliyeva (1998-yildan).

Manbalar
--------

1. ↑  "Buxoro viloyat qoʻgʻirchoq teatri" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avtod** - (arab. الأوتاد - «vatad» so‘zining ko‘plikdagi shakli - qoziqlar, ustunlar) - tasavvuf bosqichidagi maqom. Ularning o‘rni, quyidan yuqoriga qarab belgilanadi. Avtodlar qadamlari va ishlari sobit bo‘lgan valiylar hisoblanadi.

Ushbu so‘z zaif yoki hasan hisoblanuvchi ayrim hadislarda ham uchraydi. 
Sufiylar nazdida, avtodlar to‘rt kishi va har biri o‘rin jihatdan olamning to‘rt tarafi ya’ni sharq, g‘arb, shimol hamda janubda o‘sha yerga tushuvchi ilohiy fayzni bu jihatlarga haqli bo‘lgan qutblarga yetkazib turuvchidir. Ularning soni doimiy tarzda to‘rtta sanalib, hech qachon ko‘p yoki kam bo‘lmaydi. Sha’roniy, Ibn Arabiy va Koshoniy kabi tasavvuf olimlari: «Biz Yerni to‘shak qilib qo‘ymadikmi?! Tog‘larni esa (Yerni tutib turuvchi) qoziqlar qilib qo'ymadikmi?!» (Naba’, 7-6) (matnda: avtod - qoziqlar) oyatlarini avtodlarning mavjud ekaniga dalil deb keltirganlar. Avtodlardagi to‘rt shaxs Idris, Ilyos, Xizr va Iso (a.s.) kabi payg‘ambarga ham bog‘lanadi. Ibn Arabiy, Shoziliy va Mursiylarga ko‘ra, Muhammad Hakim Termiziy ham avtodlardan bo‘lgan. Shuningdek, Hakim Termiziyning o‘z avtobiografik asarida u ko‘rgan tushlardan birida uning avtodligi bildirilganligi keltirilgan. 
Mutasavvuf olim Kumushxonaviyga ko‘ra, avtodlar zohiriy (ko‘p ro‘za, insonlar uxlaganda tungi namoz, muttasil ibodat va saharlarda istig‘for) va botiniy (tavakkul, tafviz - ishni Allohga topshirish, siqa - mustahkam ishonch va taslim.) amallarni doimiy tarzda bajaradilar. 
Avtodlardan bir kishi ularning qutbi hisoblanadi. Tasavvuf vakillarining qarashlariga ko’ra, Ka’ba yerning qalbi bo‘lganidek, Qutb olamning qalbidir. Avtodlar Kufa ahlidan ham deyilib, ularga o‘z navbatida shomiy, iroqiy, yamoniy ruknlar va hajar al-asvad qo‘shimcha qilinadi
.

Manbalar
--------

1. ↑  Usmonov, Olimov, Yo'ldashxo'djayev, Faxriddinov, To'ychiyeva, Jabborov, Cho'tmamatov, Rahimov, Komiljonova, Karimova, Nurmuhammedov, Erkaboyeva, Jurayev 2015, s. 17. sfn error: no target: CITEREFUsmonov,\_Olimov,\_Yo'ldashxo'djayev,\_Faxriddinov,\_To'ychiyeva,\_Jabborov,\_Cho'tmamatov,\_Rahimov,\_Komiljonova,\_Karimova,\_Nurmuhammedov,\_Erkaboyeva,\_Jurayev2015 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Usmonov I, Olimov S, Yo'ldashxo'djayev H, Faxriddinov Z, To'ychiyeva N, Jabborov N, Cho'tmatov J, Rahimov K, Komiljonova Z, Karimova S, Nurmuhammedov D, Erkaboyeva F, Jurayev O Turdiyeva D.*. Tasavvuf atamalari*. Movarounnahr nashriyoti, 2015 — 360 bet. ISBN 978-9943-12-346-5.
**Avtomatlashtirish** (grekcha. αύτόματος — o'z-o'zidan harakat qilish) fan va texnologiya sohasida, insonning bevosita ishtirokisiz texnologik jarayonlarni amalga oshirishning texnik vositalari va usullarini ishlab chiqadi.

Shuningdek **Avtomatlashtirish** — avtomatik ishlaydigan mexanizmlar, qurilmalar majmuidir.

Paydo bo'lishi
--------------

Avtomatlashtirishning ilmiy fan sifatida shakllanishi nisbatan yaqin davrlarga tegishli. Dastlab u turdosh sohalarning ilmiy yutuqlari asosida rivojlandi, uning bir qancha nazariy masalalari esa boshqa fanlar tomonidan ishlab chiqildi. Biroq keyingi yillarda avtomatlashtirishning jadal rivojlanishi uning alohida ilmiy fanga ajralishiga olib keldi. Sovet olimlari avtomatlashtirishni rivojlantirishga katta hissa qo'shdilar, bir muncha vaqt bu sohadagi ko'plab muhim muammolarni hal qilishda sovet fanining ustuvorligini qo'lga kiritdilar.

Ilova
-----

Hozirda avtomatlashtirish xalq xo‘jaligining turli tarmoqlarida (sanoat, aloqa, transport, kommunal xo‘jalik va boshqalar), shuningdek, harbiy ishlarda keng qo‘llanilmoqda.

Sanoat ishlab chiqarishining bir qator tarmoqlarida toʻliq avtomatlashtirilgan sex va zavodlar, masalan, avtomatlashtirilgan beton zavodlari, avtomatlashtirilgan tegirmonlar, novvoyxonalar va boshqalar yaratilmoqda. Mashinasozlikda avtomatlashtirish g'oyalarining timsolidir - bu mashina qismlarini ishlab chiqarish uchun avtomatik zavod.

1. ↑  „Автоматика".
**Nəhəcir** (shuningdek,**Nahadzir**,**Nahajir** va **Nahacir**) — Ozarbayjonning Naxchivon tumanidagi Babek tumanidagi qishloq va munisipalitet. Aholisi dehqonchilik va chorvachilik bilan band. Qishloqda oʻrta maktab, klub, ikkita kutubxona, tibbiyot punkti bor.514 nafar aholi istiqomat qiladi 2015-yil 6-yanvargacha u qoʻshni Julfa tumaniga tegishli edi.

Etimologiya
-----------

Bu nom forscha *Nakhjir soʻzining* buzib koʻrinishi boʻlib, „ov maydoni" degan maʼnoni anglatadi.

Tarixiy va arxeologik yodgorliklar
----------------------------------

### Nahajir qal’asi

*Nahajir qalʼasi* — Bobek tumanidagi Nahojir qishlogʻi yaqinida, xuddi shu nomdagi togʻning baland va tik qoyali qismining janubiy qismidagi tekislikda, miloddan avvalgi 2-ming yillik oxiridagi qalʼa. Qal’a Naxchivan arxeologik ekspeditsiyasi tomonidan topilgan (2001).Uning hududidan bazalt toshdan yasalgan bolta, kichik oʻlchamdagi tosh togʻora, xuddi shu davrga oid qora, kulrang va pushti rangdagi kulolchilik parchalari topilgan. Vayron boʻlgan Nahojir qoʻrgʻonidan esa miloddan avvalgi 2-ming yillik boshlariga oid monoxrom boʻyalgan kulollar topilgan. Tsiklop tipidagi mudofaa devorlari togʻning janubiy va sharqiy yon bagʻirlarida, ayvonlarda katta toshlardan qurilgan. Uning devorlarining kengligi 2-2,5 m. Qal’a Nahajir togʻining janubiy yonbagʻiridagi tekislikda madaniy jihatdan rivojlangan qadimgi qabilalar tomonidan dushmanlar hujumidan himoya qilish uchun qurilgan.

### Nahojir I

*Nahojir I* — Bobek tumani, Nahojir qishlogʻining shimoli-sharqidagi bronza davrining yashash joyi. U shimoldan Nahajir togʻi va janubdan Nahajir qishlogʻi bilan chegaralangan. Uning maydoni 10 gektar. Madaniy qatlam qalinligi 3 m. Yashash joyidan kulrang va qora rangga boʻyalgan monoxromli sopol idish boʻlaklari, donli toshlar, qirgʻichlar topilgan. Yashash joyidan topilgan sirlangan monoxrom plitalardan birida mayda hayvonning boʻyniga bogʻlangan arqondan tutgan odam qora boʻyoq bilan boʻyalganligi tasvirlangan. Suratdagi odamning holati shundayki, bu yerda asosiy iqtisodiy-maishiy manzarani tasavvur qilish qiyin. Bu marosim oʻrta bronza davridagi Ozarbayjon qabilalarining eʼtiqodini koʻrsatadi. Marosim sahnasi *Gamigaya* rasmlariga oʻxshaydi. Mutaxassislar topilmalar tahliliga koʻra, qulay geografik va strategik holatda joylashgan bu hududda odamlar miloddan avvalgi III ming yillikning oxirlarida qoʻnim topgan deb hisoblaydilar.

Malumotlar
----------

1. ↑  ANAS, Azerbaijan National Academy of Sciences*. Nakhchivan Encyclopedia*. Baku: ANAS, 2005 — 188 bet. ISBN 5-8066-1468-9.
Zarralar fizikasi magnit monopoli – bu faqat bitta magnit qutbga ega boʻlgan izolyatsiya qilingan magnit boʻlgan gʻayritabiiy elementar zarra (sharqiy qutb, janubiy qutbsiz yoki aksincha). Magnetik monopoliya shimoli yoki janubda „magnetik yuk"ga ega boʻladi. Zamonaviy tushunchaga qiziqish partikula nazariyasidan kelib chiqadi, ayniqsa, ularning mavjudligini bashorat qiladigan buyuk birlashtirilgan va supersistem nazariyadan. Elektr yuklangan elementar qismlar elektr monopollardir. Bar magnitlari va elektrmagnetlardagi magnitlik magnit monopoliyalari tufayli sodir boʻlmaydi va albatta, magnit monopoliyalarining mavjudligi haqidagi hech qanday maʼlum eksperimental yoki kuzatuv dalillari mavjud emas.

Magnit monopollarni bar magnit yaratish imkonsizdir. Agar bar magnit yarim qismga kesilgan *yoʻq*'lsa, bir yarimning shimoliy, boshqa yarimning janubiy qutbi boʻlmaydi. Buning oʻrniga, har bir qismning oʻz shimoli va janubiy qutblari bor. Magnetik monopoliya atomlar va elektronlar kabi normal moddalardan yaratilmaydi, balki yangi elementar qism boʻladi.
1. ↑  Hooper, Dan*. Dark Cosmos: In Search of Our Universe's Missing Mass and Energy*. Harper Collins, October 6, 2009. ISBN 9780061976865.
2. ↑  „Particle Data Group summary of magnetic monopole search". *lbl.gov*.
3. ↑  Wen, Xiao-Gang; Witten, Edward, „Electric and magnetic charges in superstring models", *Nuclear Physics B*, Volume 261, pp. 651–677
4. ↑  S. Coleman, „The Magnetic Monopole 50 years Later", reprinted in *Aspects of Symmetry*
**Nehram-** Ozarbayjon, Naxchivan, Babek tumanidagi qishloq va eng koʻp aholi yashaydigan munisipalitetdir.Aholisi gʻallachilik, tokchilik, bogʻdorchilik, sabzavotchilik, chorvachilik bilan shug'ullanadi. Qishloqda 3 umumtaʼlim maktabi, texnik va kasb-hunar bilim yurti, klub, 4 kutubxona, bolalar bogʻchasi, musiqa maktabi, oʻquvchilar uyi, tugʻruqxona, shifoxona bor. 13900 kishi istiqomat qiladi. 4.3 dan qishloqqa suv quvuri qurildi km masofa (1993). Qishloq yaqinida aslant ustaxonalari bor. Yaqin vaqtgacha bu Ozarbayjonning eng gavjum qishloq jamoasi bo'lib, Arkivandan o'zib ketgan.

Nehram tarixiy qishloq. *Qishloqdagi Imomzoda* ziyoratgohi qadimiy tarixga ega. Qishloqning janubi-g'arbidagi Qizilburun degan joyda bronza davriga oid aholi punkti va qabriston xarobalari topilgan. Qishloq hududida o'rta asrlarga oid qarorgoh va qabriston mavjud. Qabr toshlari qabrlardan olingan yozuvlar va toshdan yasalgan qo'chqor figuralaridan iborat.

Nehram
------

**Nehram** - o'rta asrlarning yashash joyi. 1967-yilda qayd etilgan. Uning maydoni 3 ga. Yashash joyida ko'plab artefakt qoldiqlari tarqalgan. Bino qoldiqlari butunlay vayron qilingan. Madaniy qatlam loydan va tuproq aralashmasidan iborat. Tadqiqotlar natijasida oʻrta asrlarga xos boʻlgan kulolchilik, xom va gʻisht qismlari, asosan, turli uslubda bezatilgan qizil va kulrang sopol idishlar (koʻza, kasa, chiroq, shisha va boshqalar) topildi. Topilmalarga koʻra, yodgorlik 5—18-asrlarga tegishli.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  ANAS, Azerbaijan National Academy of Sciences*. Nakhchivan Encyclopedia*. Baku: ANAS, 2005 — 187 bet. ISBN 5-8066-1468-9.
2. ↑  Forsaken Villages of Azerbaijan.

|  |  |
| --- | --- |
| Ozarbayjon geografiyasi | *Ozarbayjon geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Payız** (shuningdek, **Paiz** va **Payyz**) — Ozarbayjonning Naxchivon tumanidagi Babek tumanidagi qishloq va munisipalitetdir.Qishloq tog‘ etagida,Jahri daryosining ikki qirg‘og‘ida joylashgan.Aholisi gʻallachilik, parrandachilik va chorvachilik bilan band.Qishloqda oʻrta maktab, klub, kutubxona, masjid, tibbiyot punkti bor.1074 nafar aholi istiqomat qiladi.Yaqin atrofda bronza davri va ilk temir davriga oid bir xil nomdagi yodgorlik hamda bronza davriga oid *Cholxanqal'a* (Chalxanqa'la) manzilgohi topilgan.

Etimologiya
-----------

Mahalliy aholining aytishlaricha, qishloqning asl nomi **Payız** (Kuz) bo‘lib, kuzgi ekish uchun qulay hududda joylashgani uchun shunday nomlangan.Shu bois qishloq hududi kuzgi ekish uchun qulay bo‘lib, bu yerda kuzgi g‘alla, paxta yetishtiriladi.Darhaqiqat, qishloq nomi eroniy tillarga mansub *payiz* so‘zidan bo‘lib,"oxirgi nuqta, qiyalik" ma’nolarini bildiradi.Qishloq aslida tog‘ etagida joylashgan.

Tarixiy va arxeologik yodgorliklar
----------------------------------

### Chalxanqal'a

*Chalxanqal'a* — bronza davri qalʼasi 22 km Naxchivon shahridan shimoli-g'arbda, geostrategik jihatdan qulay holatda.Payiz qishlog‘i yaqinidagi baland tepalikda, Jahrichoy daryosining o‘ng qirg‘og‘ida.U mahkamlash eritmasidan foydalanmasdan katta toshlar bilan qurilgan. Qal'aga janub tomondan faqat kirish yo'li bor.Bronza davri siklop binolariga mansub Chalxanqal'aning saqlanib qolgan devorining uzunligi 450 m, balandligi 2,5–3 m, kengligi 2,7–3 m. axminlarga koʻra,Chalxangʻala eramizdan avvalgi 2-ming yillikda Naxchivon hududida tashkil topgan qabilalar ittifoqining asosiy mudofaa binosi boʻlgan.

### Payiz

*Payız* - Bobek tumanidagi Payiz qishlog'ining janubi-g'arbiy qismida bronza davrining oxiri - birinchi temir davrining yashash joyi.U shimoldan janubga cho'zilgan tabiiy tepalikda joylashgan.Uning maydoni taxminan 2 gektarga teng.Keng qamrovli arxeologik qazishmalar olib borildi. Bu yerdan va qazilgan maydondan arxeologik materiallar (pushti va kulrang kosa, qizil rangga bo'yalgan ko'za va boshqalar topildi).Topilmalarga ko'ra, yodgorlik miloddan avvalgi 2-ming yillik oxiri - miloddan avvalgi 1-ming yillik boshlariga oid deb taxmin qilinadi.

Malumotlar
----------

1. 1 2 3  ANAS, Azerbaijan National Academy of Sciences*. Nakhchivan Encyclopedia*. Baku: ANAS, 2005 — 222 bet. ISBN 5-8066-1468-9.
2. ↑  *Encyclopedic Dictionary of Azerbaijan Toponyms*. In two volumes. Volume I. p. 304. Baku: "East-West". 2007. ISBN 978-9952-34-155-3.
**Axay** — Qadimgi Yunoniston afsonalarida dengiz xudosi Poseydonning oʻgʻli va Triopning oʻgʻli Pelasgning qizi nimfa Larissa. Uning Ptius va Pelasgus ismli ikkita ukasi bor edi. Onasi tomondan u Argivedan.

Mifologiya
----------

U akalari bilan birga pelasglar otryadi hamrohligida Axeyning Argosini tark etdi. Ular Tesaliyaga yoʻl olishdi. U yerda vahshiy aholini quvib chiqargan holda mustamlakaga asos solib, uni uch qismga boʻlib, oʻz nomlari bilan atashadi. Shu bilan birga, Achaea Achaea sharafiga nomlangan.

Axaya haqidagi bilimlarning yagona manbai Galikarnaslik Dionisiy va uning „Rim antikvarlari" asari boʻlib, unda boshqa narsalar qatorida pelasglarning koʻchishi tasvirlangan, ularning rahbarlaridan biri Axey.

Eslatmalar
----------

1. ↑  Дионисий Галикарнасский, *Antiquitates Romanae* 1.17.3

Havolalar
---------

* Galikarnaslik Dionis, *Rim qadimiylari.* Loeb klassik kutubxonasida Ernest Keri tomonidan ingliz tiliga tarjimasi, 7 jild. Garvard universiteti nashriyoti, 1937-1950. Bill Thayer veb-saytidagi onlayn versiya da Arxivnaya kopiya
* Galikarnaslik Dionisiy, *Antiquitatum Romanarum quae supersunt*, *I-IV jild*. . Karl Jeykobi. Aedibus BG Teubneri shahrida. Leyptsig. 1885-yil. Perseus raqamli kutubxonasida mavjud yunoncha matn da Arxivnaya kopiya.
**Qahab-** Ozarbayjonning Naxchivon tumanidagi Babek tumanidagi qishloq va munisipalitet. 2-da joylashgan.Naxchivon-Sirab avtomagistralidan km, 15 km tuman markazidan shimoli-sharqda, Zangezur tizmasi yon bagʻrida. Aholisi gʻallachilik, asalarichilik va chorvachilik bilan band. Qishloqda oʻrta maktab, klub, kutubxona, masjid, madaniyat uyi bor. 2691 nafar aholi istiqomat qiladi

Qahab
-----

**Qahab** — Bobek tumanining xuddi shu nomli qishlogʻidagi qadimgi davrdagi aholi punkti. Maydoni taxminan 4 gektar. va 1970-yilda qayd etilgan. Bugungi kunda aholi punkti ovalsimon past tepalikda joylashgan. Madaniy qatlam moddiy madaniyat namunalariga boy boʻlib, sopol buyumlar, tosh mehnat qurollari, shisha buyumlar qismlaridan iborat. Topilgan materiallarning bir qismi Naxchivan davlat tarix muzeyida saqlanmoqda. Topilmalarga ko'ra, yodgorlik miloddan avvalgi V-I asrlarga tegishli.

Manbalar
--------

1. 1 2  ANAS, Azerbaijan National Academy of Sciences*. Nakhchivan Encyclopedia*. Baku: ANAS, 2005 — 310 bet. ISBN 5-8066-1468-9.

|  |  |
| --- | --- |
| Ozarbayjon geografiyasi | *Ozarbayjon geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Axondroplaziya** — qisqa oyoqli mittilikning bir shakli. Axondroplaziya soʻzi tom maʼnoda „xaftaga hosil boʻlmagan" degan maʼnoni anglatadi. Kıkırdak — erta rivojlanish davrida skeletning katta qismini tashkil etuvchi qattiq, ammo moslashuvchan toʻqima. Biroq, axondroplaziyada muammo xaftaga hosil boʻlishida emas, balki uni suyakka aylantirishda (bu jarayon ossifikatsiya deb ataladi), ayniqsa qoʻl va oyoqlarning uzun suyaklarida. Axondroplaziya gipoxondroplaziya deb ataladigan boshqa skelet buzilishiga oʻxshaydi, ammo axondroplaziyaning xususiyatlari yanada ogʻirroq boʻladi .

Axondroplaziyasi boʻlgan barcha odamlarning boʻyi qisqa. Axondroplaziya bilan ogʻrigan katta yoshli erkakning oʻrtacha boʻyi 131 santimetr (4 fut, 4 dyuym) va kattalar urgʻochisining oʻrtacha balandligi 124 santimetr (4 fut, 1 dyuym). Axondroplaziyaning oʻziga xos xususiyatlariga oʻrtacha kattalikdagi magistral, qisqa qoʻllar va oyoqlar, ayniqsa qisqa yuqori qoʻllar va sonlar, tirsaklardagi harakatlarning cheklanganligi va koʻzga koʻringan peshonasi bilan kattalashgan bosh (makrossefaliya) kiradi. Barmoqlar odatda qisqa boʻlib, halqa va oʻrta barmoq bir-biridan ajralib turishi mumkin, bu qoʻlning uch qirrali (trident) koʻrinishini beradi. Axondroplaziyasi boʻlgan odamlar odatda oddiy aqlga ega.

Koʻpincha axondroplaziya bilan bogʻliq boʻlgan sogʻliq muammolari nafas olishning qisqa muddatlarda sekinlashishi yoki toʻxtab qolishi (apnea), semizlik va takroriy quloq infektsiyalarini oʻz ichiga oladi. Bolalikda bu kasallikka chalingan odamlar odatda pastki orqa (lordoz) va egilgan oyoqlarning aniq va doimiy chayqalishini rivojlantiradilar. Baʼzi taʼsirlangan odamlarda umurtqa pogʻonasining oldingidan orqaga anormal egriligi (kifoz) va bel ogʻrigʻi ham rivojlanadi. Axondroplaziyaning potentsial jiddiy asoratlari orqa miya stenozidir, bu orqa miya kanalining torayishi boʻlib, orqa miyaning yuqori qismini chimchilashi (siqishi) mumkin. Orqa miya stenozi oyoqlarda ogʻriq, karıncalanma va zaiflik bilan bogʻliq boʻlib, bu yurishda qiyinchilik tugʻdiradi. Axondroplaziyaning yana bir kam uchraydigan, ammo jiddiy asoratlari gidrosefali boʻlib, bu taʼsirlangan bolalarda miyada suyuqlikning toʻplanishi boʻlib, bu bosh hajmining oshishiga va miya anormalliklariga olib kelishi mumkin .

Manba
-----