**Aleksey Nikolayevich Pervushin** (20-sentyabr 1905-yil, Termiz — 6-aprel 1975-yil, Moskva) — sovet qoʻmondoni, general-mayor (1-yanvar 1942-yil).

Tarjimai holi
-------------

Aleksey Nikolayevich Pervushin 1905-yil 20-sentyabrda Termiz shahrida tavallud topgan.

Toshkent kadetlar korpusida tahsil olgan, 1914-yilda 2-Orenburg kadet korpusiga oʻtkazilgan va 1917-yilda Termiz shahar gimnaziyasiga oʻqishga oʻtadi

Harbiy xizmati
--------------

### Fuqarolar urushi

1919-yil 3-martda Qizil Armiya safiga chaqirilib, Qizil Armiya tomonidan Termiz chegarasidagi otliq razvedkaga yuborilgan va Buxoro amiri qo‘mondonligi ostidagi qo‘shinlarga qarshi Sharqiy Buxoro, shuningdek, Afgʻoniston chegarasidagi jangovar harakatlarda ishtirok etgan.

1920-yil aprelda Samarqandda joylashgan 15-Olmaota otliq kurslariga oʻqishga joʻnatildi. 1922-yil yanvarda 3-Turkiston otliq polki (2-alohida otliq brigadasi, Turkiston fronti) tarkibiga vzvod komandiri lavozimiga tayinlandi, Samarqand viloyati va Sharqiy Buxoro hududida Xal-Buta, Ibrohim-bek va Xaaram-bek qoʻmondonligidagi toʻdalarga qarshi janglarda ishtirok etgan.

### Urush payti

Pervushin 1923-yil yanvarda 1-Turkiston polkida (1-alohida otliq brigada) vzvod komandiri lavozimiga tayinlandi. 1924-yildan 1926-yil sentabrgacha boʻlgan davrda Oliy harbiy sharqshunoslik bilim yurti qoshidagi otliq askarlik kurslari va Turkiston kurslarida tahsil olgan, keyin Turkmaniston oʻlka boshqarmasi qoshidagi 1-Turkiston polkiga qaytib kelgan va shu yerda polk maktabining boshligʻi etib tayinlangan. 1926-yil noyabr oyida esa polk shtab boshligʻi lavozimiga 1927-yil 7-oktyabrdan 18-dekabrgacha boʻlgan davrda Shimoliy guruh shtab-kvartirasining razvedka boʻlimi boshligʻining yordamchisi sifatida u Junaydxon boshchiligidagi bosmachi toʻdalarga qarshi janglarda ishtirok etgan. Pervushin shundan soʻng Turkiston otliq polki (Oʻrta Osiyo harbiy okrugi) shtab boshligʻining yordamchisi lavozimida, bir vaqtning oʻzida, 1928-yil 11-avgustda Volga harbiy okrugi shtab-kvartirasida safarbarlikka ishchilarni tayyorlash kurslarini tamomlagan. 1929-yil may oyida xuddi shu polk tarkibida polk maktabining boshligʻi etib tayinlandi.

Pervushin 1930-yil dekabrda 77-otliq polki (10-Shimoliy Kavkaz otliq diviziyasi, Shimoliy Kavkaz harbiy okrugi) tarkibidagi polk maktabining boshligʻi va siyosiy xodimi, 1931-yil dekabrda esa boshliq yordamchisi lavozimiga tayinlandi. Shu polkning shaxsiy tarkibi, 1932-yil oktyabr oyida esa 88-Armavir otliq polki (12-otliq diviziyasi) shtab boshligʻining yordamchisi lavozimida faoliyat olib borgan.1933-yil noyabr oyida Novocherkasskda joylashgan Qizil Armiya ofitserlari uchun otliq askarlarning malakasini oshirish kurslariga oʻqishga joʻnatildi, uni 1934-yil aprelda tamomladi va 7-iyunda 67-Kavkaz otliq polkining shtab boshligʻi, 1936-yil mart oyida esa 31-otliqlar diviziyasi (OKDVA) tarkibida 121-otliq polkining shtab boshligʻi lavozimiga tayinlandi. 1937-yil mart oyidan boshlab Pervushin oʻsha boʻlinmaning shtab-kvartirasida 1-boʻlinma boshligʻi, boʻlinma boshligʻining yordamchisi sifatida oʻz faoliyatini yuritdi.

1939-yil mart oyida 84-otliq polkining (31-otliq diviziyasi, 1-alohida Qizil bayroq armiyasi) qoʻmondoni etib tayinlandi va shu yilning avgust oyidan boshlab maxsus topshiriqlar uchun Transbaykal harbiy okrugi front guruhi qoʻmondoni lavozimini egalladi. Shundan keyin Xalxin-Gol daryosidagi jangovar harakatlarda qatnashdi. Tez orada Pervushin maxsus topshiriqlar uchun 8-armiya qoʻmondoni (Shimoliy-Gʻarbiy front) lavozimga oʻtkazildi va Sovet-Fin urushida ishtirok etdi.

1940-yil iyul oyida maxsus topshiriqlar uchun Uzoq Sharq fronti qoʻshinlari qoʻmondoni, 1941-yil aprel oyida esa 156-piyoda diviziyasi (Odessa harbiy okrugi) qoʻmondoni oʻrinbosari lavozimiga tayinlandi.

### Ulugʻ Vatan urushi

1941-yil 2-iyulda polkovnik Aleksey Pervushin 106-piyoda diviziyasi qoʻmondoni etib tayinlandi, u Qrimda Perekop va Jankoy yaqinidagi mudofaa jangovar hujumlarida, oktyabrdan noyabrgacha — Kerch yarimorolidagi janglarda, keyin esa Rostovdagi janglarda qatnashdi. Dekabr oyida u bir vaqtning oʻzida Rostov garnizoni boshligʻi boʻlib xizmat qilgan, shu bilan birga shahar mudofaasini tashkil qilish bilan ham oʻz faoliyatini olib borgan.

P. I. Batov shunday deb yozgan. *„... General Pervushin bilan urushdan keyin uchrashganimizda menga shunday degan edi: Ey Xudoyim, ular diviziyadan armiya qo‘mondoni lavozimiga tayinlanganlarida juda og‘ir edi!* *Aftidan, ular Qrimni bilganim uchun shunday qilishgan, keyin esa, esingizdami, odam kam edi.* *Bu haqiqatni tushunish men uchun oson boʻlmadi.* *Armiya yelkangizda!* Va bu ko*‘rinib turgan holat* *... Siz* *buni* *hozir ham* *eslasangiz* *sizni* *hayratda qoldiradi*"

1941-yil dekabrda Kerch-Feodosiya desant janglari paytida jangovar harakatlarda qatnashib 44-armiya qoʻmondoni etib tayinlandi, uning davomida Kerch boʻgʻozini kesib oʻtib, 29-dekabrgacha Feodosiyani ozod qildi. General-mayor Pervushin 1942-yil 16-yanvarda ogʻir yaralandi va kasalxonada davolandi.

1943-yil avgust oyida tuzalib, Oʻrta Osiyo harbiy okrugi qoʻshinlari qoʻmondoni oʻrinbosari lavozimiga tayinlandi, 19-avgustdan shu okrug qoʻshinlari qoʻmondoni lavozimida xizmat qildi va 11-sentyabrda yana bu lavozimga qaytdi. 1944-yil mart oyida Odessa harbiy okrugi qoʻshinlari qoʻmondoni oʻrinbosari lavozimiga tayinlangan, shu yilning 17-oktyabridan 28-oktyabrgacha boʻlgan davrda vaqtincha oʻsha okrug qoʻshinlariga qoʻmondonlik qilgan.

### Urushdan keyingi yutuqlari

 Qabr A. N. Pervushin Vvedenskiy qabristonida
Pervushin 1945-yil sentyabr oyida Odessa harbiy okrugi qoʻshinlari qoʻmondonining oliy oʻquv yurtlar boʻyicha oʻrinbosari, 1947-yil 17-yanvarda esa shu okrug qoʻshinlari qoʻmondonining oliy oʻquv yurtlari boʻyicha yordamchisi lavozimiga tayinlandi.

1949-yil may oyida esa K. E. Voroshilov nomidagi Oliy harbiy akademiyaning Oliy akademik kurslariga oʻqishga joʻnatildi, shundan soʻng 1950-yil may oyida Volga harbiy okrugining oʻquv yurtlar boʻyicha yordamchisi lavozimiga tayinlandi.

General-mayor Aleksey Nikolayevich Pervushin 1953-yil iyun oyidan boshlab SSSR Mudofaa vazirligining Kadrlar Bosh boshqarmasi ixtiyorida boʻlib va shu yilning dekabr oyida kasallik tufayli nafaqaga chiqdi. 1975-yil 6-aprelda Moskvada vafot etdi. U Vvedenskiy qabristoniga dafn etilgan.

Harbiy unvonlari
----------------

* Mayor (1936-yil 17-fevral);
* polkovnik;
* General-mayor (1942-yil 1-yanvar).

Mukofotlari
-----------

* Lenin ordeni (1945-yil 21-fevral);
* Qizil Bayroqning toʻrtta ordeni (1939-yil 17-noyabr, 1940-yil 19-may, 1944-yil 11-mart, 1949-yil 20-iyun);
* Kutuzov ordeni, 2-darajali (1945-yil 21-fevral);
* Medallar.

*

Manbalar
--------

1. ↑  Батов П. И. В походах и боях. — 3-е изд. — : Воениздат, 1974.
2. ↑  Владимир В. Бешанов *Год 1942 — «учебный»* Мн.: Харвест, 2003.