recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
D’ALAMBER (D’ Alembert) Jan Leron (1717.16.11 - Parij - 1783.29.10) -fransuz maʼrifatparvari, matematigi va faylasufi. Parij FA aʼzosi (1754). 1751-57 yillarda D. Didro bilan birgalikda "Ensiklopediya"ni nashr qilgan. Mat. gidrodinamika, astronomiya, fizika fanlarini rivojlantirishga hissa qoʻshgan. Mexanikada dinamika masalalarini statika usullari bilan yechish uning nomi bilan ataladi (k,. D’Alamber prinsipi). Bu prinsipning mumkin boʻlgan siljishlar prinsipi bilan mantikiy birlashishi — D’Alamber — Langranj prinsipini tashkil etadi. Moddiy sistemalar harakatining differensial tenglamalarini tuzish qoidalarini ifodalab bergan. Sayyoralarning oʻz orbitasidan chetga chiqishi nazariyasini asoslagan. Ilmiy ishlari differensial tenglamalar, qatorlar nazariyasi, algebraga oid. D. dunyoqarashiga dualizm xos. D. falsafada sensualizm mavqeida turib, moddiy olamdagi predmet va hodisalarning obyektiv mavjudligini va ularning sababiy bogʻlikligini eʼtirof etgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bigaradiya**, achchiq apelsin, poʻrtaxol (Citrus aurantium L.) — toshbaqatoldoshlar oilasiga mansub doim yashil oʻsimlik. B.ning vatani — Jan.Sharqiy Osiyo. Kavkazning Qora dengiz boʻyida tarqalgan. B.ning guli yirik, oq, qoʻsh jinsli. Mevasi dumaloq, uchi bir oz yassi, oʻrtacha ogʻirligi 100 — 150 g, qobigʻi qalin, gʻadirbudur, och qizil, goyat xushboʻi, 10 — 20 pallalik, jigarrang, urugʻi koʻp. Mevasi yeyishga yaramaydi, murabbo, kompot qilinadi. Bargidan turli efir moylari olinadi. B. urugʻi va qalamchasidan koʻpaytiriladi. Oʻzbekistonda B. apelsin, limon va mandarin kabi sitrus oʻsimliklar uchun payvandtag sifatida ishlatiladi yoki manzarali daraxt sifatida tuvaklarda oʻstiriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
FRENEL (Fresnel) Ogyusten Jan (1788.10.5, Broli 1827.14.7, Vild’Avre, Parij yaqinida) — fransuz fizigi, Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1823). London Qirollik jamiyati aʼzosi, toʻlqin optikasi asoschilaridan biri. Fizikani mustaqil oʻrgangan. Politexnika maktabida (1806), soʻngra koʻpriklar va yoʻllar maktabi (Parij)da oʻqigan (1809). Ilmiy ishlari fizik optikaga oid. Interferensiya prinsipini qayta kashf qildi (1815). Gyuygens prinsipini toʻldirdi (Gyuygens—Frenel prinsipi 1816), yorugʻlik difraksiyasi nazariyasini ishlab chikdi (1818), toʻsiq cheti va dumaloq tirqishdan difraksiyani kuzatdi. Yorugʻlik toʻlkinlarining koʻndalangligini isbotladi (1821), nurning ikkilanib sinishini, qutblanish tekisligining burilishini tushuntirib berdi. Ikki muhit chegarasidan yorugʻlikning qaytish va sinish qonunlarini topdi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Dupondiy Adrian. Orqa tomonda quyosh va oyni ushlab turgan Eternitas tasvirlangan. AETERNITASAVGVSTI yozuvi.
**Eternitas** (lotincha: *Aeternitas*) - Rim maʼbudasi, abadiylikning timsoli. Yunon Aioniga oʻxshaydi.

Koʻpincha Rim tangalarida tik turgan yoki oʻtirgan ayol koʻrinishidagi turli xil atributlarga ega boʻlgan abadiylik, oʻlmaslik, vaqtning uzluksizligini anglatadi: shar va samoviy jismlar (quyosh, oy, yulduzlar) koʻrinishidagi osmon; buyuklik va kuch belgilari (tayoq); bardoshli hayvon sifatida sher yoki fil; kuldan koʻtarilgan feniks; oʻz dumini tishlagan ilon (ouroboros); kosa, mashʼal va boshqalar. Tangalarda u *AETERNITAS, AETERNITAS AUGUSTI, AETERNITAS IMPERII, AETERNITAS POPULI ROMANI* yozuvlari bilan birga keladi. Bu Rim imperiyasining abadiy qudratini, shuningdek, marhum va imperator oilasining ilohiy aʼzolarining abadiy xotirasini anglatadi.

Bundan tashqari, eternitas lotin va oʻrta asr falsafasining atamasi boʻlib, boshi yoki oxiri boʻlmagan borliqning toʻliqligiga egalikdir. „Bizning „hozir"imiz yugurayotgandek tuyuladi va shu tariqa vaqt va abadiylikni (sempiternitas) yaratadi, ilohiy „hozir" esa doimiy, harakatsiz, barqaror – abadiylikni (aeternitas) yaratadi". „Dunyoning abadiyligi, oʻrta asr gʻoyalariga koʻra, eternitas emas, balki sempiterintas (eternitas faqat Xudoga xosdir), yaʼni u cheksiz davomiylikni ifodalaydi".

446 Eternitas asteroidi Eternitas sharafiga nomlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Боэций. Каким образом Троица есть единый Бог, а не три божества // Боэций. Утешение Философией и другие трактаты. М. Наука, 1990.
2. ↑  Гайденко П. П. История новоевропейской философии в её связи с наукой. М. Либроком, 2009. ISBN 978-5-397-00161-8.

Adabiyotlar
-----------

* Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М. 2001.

Havolalar
---------

* Описания монет с изображением Этернитас Архивная копия от 29 января 2009 на Wayback Machine
**Esxil** (miloddan avvalgi 525, Afina yaqinidagi Elevsin shahri — 456, Sitsiliya) — yunon dramaturgi, "tragediyaning otasi". Uning 80 dramasidan "Eroniylar" (472), "Fivaga qarshi yettovlon" (467), "Oresteya" (458), "Iltijogoʻylar hamda "Zanjirband Prometey" bizgacha yetib kelgan. Boshqa tragediyalaridan faqat parchalar maʼlum. "Baliqchilar", "Elchilar yoki istmiyliklar" satirik dramalarining parchalari Misr papirus qogʻozlarida saqlangan.

E. Afina demokratiyasi avj olgan davrda yashagan va bu sharoit uning ijodiga ham taʼsir etgan. Tragediyaga 2aktyorni kiritib, uni chinakam dramatik janrga aylantirgan va dialog konfliktining yuzaga kelishiga imkon yaratgan. E. tragediyalari monumental, kompozitsiyasi mutanosib; ularda xor yetakchi oʻrinda, personajlar tavsifnomasi ziddiyatlardan holi va qatiy maqsadga qaratilgan.

E. tragediyalarida insonparvarlik, vatanparvarlik kabi ijtimoiy va axloqiy muammolarni koʻtarib chiqqan. Prometey haqidagi trilogiyasidan faqat "Zanjirband Prometey" tragediyasi saqlangan. Prometey timsolida zulmga qarshi, adolat uchun kurashuvchi inson obrazini yaratgan. "Oresteya" trilogiyasi ("Agamemnon", "Xoeforlar", "Evmenidlar")da qabilaurugʻchilik hayotidan saqlanib qolgan baʼzi zararli urfodatlar qoralangan. Asarlari koʻp tillarga tarjima qilingan. La.:Yarxo V.N. Esxsht, M, 1958; TrencheniVal dapfel I. Prometey prikovannmy i osvobojdennsh, "Antich. obshestvo" toʻplamida, M. 1967; Alimuxamedov A. Antik adabiyot tarixi, T. 1975.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
,**D’alamber prinsipi** - dinamikaning asosiy prinsiplaridan biri. D. p.ga asosan, moddiy sistema nuqtalariga qoʻyilgan faol kuch ikki kuch yigʻindisidan, yaʼni moddiy sistema nuqtalariga tezlanish beruvchi va aks taʼsir etuvchi kuch bilan muvozanatdagi kuchlar yigʻindisidan iborat boʻladi. Faol kuch, aks taʼsir etuvchi kuch va shu kuchlar vujudga keltirgan inersiya kuchlarining qoʻshilishidan iborat kuchlar sistemasi har doim muvozanatda boʻladi. Bunday sistemalarga statikaning hamma tenglamalarini tatbiq qilish mumkin. D. p. kinetostatikannj asosi boʻlib, dinamika masalalarini statika usullari bilan yechish yoʻllarini koʻrsatadi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Atatürk ve Kurtuluş Savaşı muzeyi** (turkcha: *Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi* — Anıtkabir majmuasida Mustafa Kemal Atatürk maqbarasi joylashgan Şeref zalining ostidagi 3 ming m2 hududni oʻz ichiga olgan va 1960-yil 21-iyunda ommaga ochilgan tarixiy muzey.

Muzeyning Misak-ı Millî minorasi va İnkılap minorasi orasidagi qismi 1960-yildan boshlan Atatürk muzeyi nomi bilan ishlagan. Ushbu qism 2001-yil noyabr oyida qurilishlari boshlangan va 9 oy davomida qurib bitkazilgan yangi boʻlimlar bilan birlashtirildi va Büyük Taarruzning 80 yillik yubileyi arafasida, 2002-yil 26-avgust kuni prezident Ahmet Necdet Sezer va bosh vazir Bülent Ecevit tomonidan ommaga ochib berildi.

Muzeyning boʻlimlari
--------------------

1936-1938-yillarda foydalanilgan Cadillac
Ushbu muzey toʻrt boʻlimdan iboratdir. Birinchi boʻlimda Ataturkning shaxsiy buyumlari, ikkinchi boʻlimda Çanakkale quruqlik va dengiz janglari panoramasi, uchinchi boʻlimda Sakarya jangi va Büyük Taarruz panoramasi va toʻrtinchi boʻlimda Ataturk inqiloblarining fotosuratlar va qabartmalar bilan boyitilgan tonozli koridor mavjud.

Birinchi qismdagi baʼzi qiziqarli qismlarlardan biri Otaturkning mumdan yasalgan haykali va uning iti Foksning tanasidir.

Ikkinchi va uchinchi boʻlimlardagi panoramalar Sakarya jangi va Türk Kurtuluş jangidagi voqealardan hikoya qiladi. Çanakkale jangi panoramasi oldida urushda qoʻllanilgan oʻqlar, qurollar, toʻplar, yonib ketgan gʻildiraklar va hoʻkiz aravalari koʻrgazmaga qoʻyilgan. Ssenariysi Turgut Özakman tomonidan yozilgan 40 metr uzunlikdagi panoramalarni tomosha qilgan muzey tashrifchisi Muammer SUn bastalagan musiqa, toʻp ovozi, kema ovozi, qilich tovushi, ot taqasi taqqillashi va „Alloh Alloh" kabi urush effektlarini tinglaydi.

Muzey chiqishida Ataturk tugʻilgan uyning maketlari, birinchi parlament binosi, Turkiya harbiy akademiyasi, Turan Erolning Çanakkale jangidan tasvirlangan katta rasm, Ataturkning turli fotosuratlari mavjud.

Ataturk shaxsiy kutubxonasi
---------------------------

Muzey tarkibida tashkil etilgan Ataturk shaxsiy kutubxonasi 2005-yil 26-iyunda tantanali ravishda ochildi. Kutubxonada Ataturkga tegishli 3 ming 123 kitob koʻrgazmaga qoʻyilgan.

Galereya
--------

* Atatürkning jasadi tashigan toʻp aravasiAtatürkning jasadi tashigan toʻp aravasi
* Muzeydagi qabartmalardan biriMuzeydagi qabartmalardan biri
* Muzeydagi qabartmalardan biriMuzeydagi qabartmalardan biri
* Muzeydagi qabartmalardan biriMuzeydagi qabartmalardan biri
* Muzeydagi qabartmalardan biriMuzeydagi qabartmalardan biri
* Muzeydagi qabartmalardan biriMuzeydagi qabartmalardan biri
* Muzeydagi qabartmalardan biriMuzeydagi qabartmalardan biri
* Muzeydagi qabartmalardan biriMuzeydagi qabartmalardan biri
* Muzeydagi qabartmalardan biriMuzeydagi qabartmalardan biri
* Muzeydagi qabartmalardan biriMuzeydagi qabartmalardan biri

Manbalar
--------

1. ↑  „Anıtkabir Atatürk Ve Kurtuluş Savaşı Müzesi - Ankara". *kulturportali.gov.tr*.
2. ↑  „Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi kapılarını TRT Haber açtı". *trthaber.com*. Qaraldi: 10-noyabr 2019-yil.
**Atavizm** (lot. atavus – ajdod) – muayyan toʻrning ayrim organizmlarida uning uzoq ajdodlarida mavjud boʻlgan, biroq evolyutsiya davomida yoʻqolib ket-gan belgilar paydo boʻlishi. Otlarda uchta barmoq boʻlishi, koʻp emchakli, dumli yoki butun badani jun bilan qoplangan bolalar tugʻilishi A.ga misol boʻladi. A.ning on-togenezda paydo boʻlishi mazkur belgini yuzaga keltiradigan genlarning tur evo-lyutsiyasida saqlanib qolganligi, biroq normal rivojlanayotgan organizmda ular ta’sirining yoʻqolishi bilan bogʻliq. Juda koʻp avlodlardan soʻng toʻrning ayrim or-ganizmlari ontogenezida genlar ta’si-rini yoʻqotib turadigan toʻsiq yoʻqolishi tufayli mazkur belgi qaytadan yuzaga chiqishi mumkin. A. toʻrning ajdodini koʻrsatib beradi, shuning uchun Darvin A. hodisasini evolyutsiyaning dalillaridan biri deb isbot etgan. A. ayrim organizmlarda paydo boʻlishi bilan rudimentlardai farq qiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
|  |
| --- |
|  Atenolol 
 |
| **Sistematik (IUPAC) nomi** |
|  ? |
| **Identifikatorlar** |
| CAS raqami |  ? |
| ATK kodi |  ? |
| PubChem | 2249 |
| DrugBank | DB00335 |
| **Kimyoviy maʼlumot** |
| Formulasi | C14H22N2O3 |
| Mol. massasi |  ? |
| **Farmakokinetik maʼlumot** |
| Biofoydalilik |  ? |
| Metabolizm |  ? |
| Yar. parch. davri | 6–7 hours |
| Ekskretsiya |  ? |
| **Terapevtik tavsiyalar** |
| Homiladorlik kat. | ? |
| Qonuniy statusi | Prescription Only (S4)(AU)  |
| Qabul qilish |  ?
 |

**Atenolol** asosan yuqori qon bosimi va yurak bilan bog'liq ko'krak og'rig'ini davolash uchun ishlatiladigan beta blokator dori vositasidir. Ammo atenolol qon bosimi yuqori bo'lganlarda o'limni yaxshilamaydi. Bundan tashqari,atenolol migrenning oldini olish va ba'zi aritmiyalarni davolashda ishlatilinadi. Og'iz orqali yoki tomir ichiga in'ektsiya qilish yo'li bilan qabul qilinadi. Boshqa qon bosimi dorilari bilan ham foydalanish mumkin.

Tibbiyotda qo'llanilishi
------------------------

Atenolol tibbiyotda gipertiroidizm, gipertenziya, angina pektorisi, uzoq QT sindromi, o'tkir miokard infarkti, supraventrikulyar taxikardiya, qorincha taxikardiyasi va spirtli ichimliklarni tashlash belgilari kabi bir qator holatlarda qo'llaniladi.
**Big Stone City** (talaffuzi: *Big Stone Siti*) — AQShning Janubiy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Aholisi 2020-yilgi aholini roʻyxatga olishda 412 kishini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

Big Stone City shahri45°17′41″N 96°27′46″W﻿ / ﻿45.29472°N 96.46278°W﻿ / 45.29472; -96.46278GO (45,294824, −96,462898) koordinatalarda joylashgan.

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 1.20 kvadrat mil (3.11 km2) tashkil qiladi.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1880** | 376 |  | — |
| **1890** | 471 |  | 253% |
| **1900** | 590 |  | 253% |
| **1910** | 551 |  | −66% |
| **1920** | 630 |  | 143% |
| **1930** | 617 |  | −21% |
| **1940** | 681 |  | 104% |
| **1950** | 829 |  | 217% |
| **1960** | 718 |  | −134% |
| **1970** | 631 |  | −121% |
| **1980** | 672 |  | 65% |
| **1990** | 669 |  | −04% |
| **2000** | 605 |  | −96% |
| **2010** | 467 |  | −228% |
| **2020** | 412 |  | −118% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

2000-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 605 kishi, 254 ta xonadon va 166 ta oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 491,5 nafar kishi toʻgʻri keladi. Shaharning irqiy tarkibi 99,17% oq tanli, 0,50% tubjoy amerikaliklar va 0,33% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi.

Shaharda 254 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 29,9 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 59,8 foizi er-xotinlar birga yashaydi, 3,9 foizi eri boʻlmagan ayollar, 34,3 foizi oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 31,1% jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 14,6% 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shaharda aholi keng tarqalgan boʻlib, 22,8% 18 yoshgacha, 6% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 25,5% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 26,8% 45 yoshdan 64 yoshgacha va 19,0% 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yoshi 42 yosh edi. Har 100 ayolga 97,1 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 97,9 erkak toʻgʻri keladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 31 250 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 39 583 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 22 875 dollarni, ayollarniki esa 17 417 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 19 297 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 7,4 foizi va aholining 11,2 foizi qashshoqlik chegarasida, shu jumladan 17,7 foiz 18 yoshgacha boʻlganlar va 16,5 foiz 65 yoshdan oshganlar edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „U.S. Census Bureau: Big Stone City city, South Dakota" (en). *www.census.gov*.  United States Census Bureau. Qaraldi: 20-fevral 2022-yil.
2. ↑  „US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990".  United States Census Bureau (12-fevral 2011-yil). Qaraldi: 23-aprel 2011-yil.
3. ↑  „US Gazetteer files 2010".  United States Census Bureau. 25-yanvar 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
4. ↑  „Census of Population and Housing".  Census.gov. Qaraldi: 4-iyun 2015-yil.
5. ↑  „Census Population API".  United States Census Bureau. Qaraldi: 15-oktabr 2022-yil.
**Anderson Hays Cooper** (talaffuzi: *Anderson Heys Kuper*, tugʻ. 1967-iyun 3-yil Nyu-York, AQSh) — amerikalik jurnalist, yozuvchi va teleboshlovchi.

Hayoti
------

Anderson Kuper 1967-yilda yozuvchi Uayt Emori Kuper va aktrisa va rassom Gloriya Vanderbilt oilasida tugʻilgan. U ommaviy axborot vositalaridagi birinchi tajribasini bolaligida, mashhur fotograf Dayan Arbus bilan „Harper’s Bazaar" jurnali uchun suratga tushganida oldi. Uch yoshida u „Tonight Show" koʻrsatuvida, 9 yoshida esa „Tall the Truth" oʻyin shousida ishtirok etgan.

Bir necha yurak xurujidan soʻng, uning otasi 1978-yil yanvar oyida vafot etdi va 1988-yil iyul oyida Andersonning akasi Karter oʻz joniga qasd qildi. Akasining oʻlimi uni jurnalistikaga undadi: Yel universitetini tugatgandan soʻng, u bir necha yil davomida Somali, Tailand, Vetnam, Ruanda, Bosniyaga tashrif buyurdi — uning soʻzlariga koʻra, Anderson oʻzi boshidan kechirgan ogʻriqni koʻrishi mumkin edi. U tashrif buyurgan mamlakatlarda Birinchi kanal undan sotib olgan videolarni suratga oldi.

1995-yilda Kuper ABC News muxbiri sifatida ishga kirdi va 1999-yilda World News Now telekanalining boshlovchisi boʻldi. Keyingi yili u „Mole" realiti-shousida ishlashga taklif qilindi. 2001-yilda esa Kuper ABC telekanalini tark etdi va CNN telekanaliga qoʻshildi va u yerda Paula Zahn bilan birgalikda „American Morning" dasturini olib bordi. 2002-yilda Kuper CNNning hafta oxiri yangiliklar dasturlarida ishlay boshladi. 2003-yil sentyabr oyidan buyon jurnalist oʻzining Anderson Kuper 360° televizion yangiliklar dasturini olib boradi. Kuper, shuningdek, AQShning koʻplab taniqli nashrlarida, jumladan, Details jurnalida chop etilgan bir qator maqolalar muallifiga aylandi. Bir necha bor Emmy mukofoti sovrindorlari, jumladan 1997-yilda malika Diananing dafn marosimini yoritish. Shuningdek, Anderson Kuper Alison Styuart bilan „World News Now" dasturini oʻtkazdi. 2012-yil iyul oyi boshida u gomoseksualligi haqida ommaviy bayonot berdi.

Manbalar
--------

1. 1 2
2. 1 2
3. 1 2  „Anderson Cooper's Hurricane Katrina Coverage" (inglizcha).  New York Magazine. 30-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-oktabr 2011-yil.
4. 1 2
5. ↑  *Patrick Phillips.* „Anderson Cooper: I Didn't Go to Anchor School'" (inglizcha).  I Want Media (1-mart 2006-yil). 30-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-oktabr 2011-yil.
6. ↑  „Anderson Cooper" (inglizcha). 30-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-oktabr 2011-yil.
**Boʻron Roʻziyev** (1941, Qiziltepa tumani Vangazi qishlogʻi) — gaz koni operatori, Oʻzbekiston Qahramoni (1995). 1962—64 yillarda turli tashkilotlarda ishchi. 1964— 72 yillarda "Buxoroburgʻineft" va "Qashqadaryogaz" boshqarmalarida burgʻi ustasi yordamchisi, neft va gaz konlari operatori. 1972-yildan hozirgigacha "Muborakgaz" gaz konlari boshqarmasiga qarashli Muborak gaz konida neft va gaz qazib olish boʻyicha operator. U Muborak, Shoʻrtepa, Shimoliy Maymanak gaz va neft konlaridagi neft quduqlarini ishga tushirish va oʻzlashtirishda, konlarda yangi texnikani joriy etishda, respublikaning neft mustaqilligini taʼminlash uchun kurashda jonbozlik koʻrsatgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Boʻrsiq qumlari (maʼnolari).

**Boʻrsiq qumlari** — Orol dengizidan shimolidagi qumli choʻllar, Qozogʻistonning Oqtoʻba viloyatida. Katta Boʻrsiq va Kichik Boʻrsiq qumli choʻllarga boʻlinadi. Katta Boʻrsiq qumlari (choʻl)ning uz. qariyb 200 km, Kichik Boʻrsiq qumlari (choʻl)ning uz. 100 km cha, oʻrtacha balandligi 100 m gacha boʻlib, qator qum tepalari va barxanlardan iborat. Katta Boʻrsiq qumlari (choʻl) va Kichik Boʻrsiq qumlari (choʻl) bir-biridan gilli, qumoqli, shoʻrxok va taqirli pastliklar bilan ajralib turadi. Tekis yerlarda shuvoq, shoʻra, erkakoʻt, buta, kserofit oʻsimliklar oʻsadi, qum tepalarining yon bagʻirlari yulgʻun, quyonsuyak, qandim va chingilzorlar bilan qoplangan. Qum tepalari orasidagi pastliklarda esa namsevar oʻsimlik koʻp. Boʻrsiq qumlari (choʻl) chorva mollari bokiladigan bahorgi va kuzgi yaylov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Boʻron minorasi** Bolasogʻun shahridan qolgan yodgorlikdan biri hisoblanadi. Minora haqida rivoyatlarda aytilishicha, bir xon yaqinda tugʻilgan qizining kelajagini aytib berish uchun mamlakatdagi barcha folbinlarni va donishmandlarni taklif qiladi. Folbinlardan biri dahshatli bashorat qiladi: xonning qizi oʻn oltinchi tugʻilgan kunida oʻrgimchak chaqishidan oʻlishini aytadi. Xon qizini himoya qilish uchun baland minora qurib, qizni oʻsha yerga joylashtiradi. Xizmatkorlar minoraga narvon orqali ovqat olib chiqishardi. Minoraga oʻrgimchak kira olmasligi uchun hamma narsa yaxshilab tekshiriladi. Yillar oʻtaveradi. Nihoyat oʻn oltinchi tugʻilgan kunida xon qiziga bir meva sabzavot meva olib kelib, tugʻilgan kunini nishonlaydi. Ammo, u savatga yashirinib olgan zaharli oʻrgimchakni payqamaydi. Qizi mevaga qoʻl choʻzganida, zaharli oʻrgimchak uni tishlab oladi va qiz jon taslim qiladi. Bu voqeadan xon shu dahshatga tushadiki, qattiq yigʻlab yuboradi va minoraning bir qismi vayronaga aylanib ketadi.

Manbalar
--------

1. ↑  [t.me›historicallife/4922 „Bo'ron minorasi"].

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boʻron oʻlchagich** — kuchli shamol (boʻron, poʻrtana) tezligini oʻlchaydigan asbob. B.oʻ. sifatida Usimon manometrga ulangan ikkita (dinamik va statik) Pito naychasidan iborat asbob, shuningdek koʻp kosachali anemograf ishlatiladi. Anemografning sezgir elementi metall naychaga mahkamlangan 10—21 kosachalar tizimidan iborat. Havo oqimi taʼsirida kosachalarning qavariq va botiq tomonlarida aerodinamik qarshiliklar farqi hosil boʻladi; natijada burovchi moment vujudga keladi va naychani deformatsiyalaydi. Naycha tenzodatchikka, u esa oʻlchash koʻprigiga mahkamlangan. Bu asbobda 90 m/s gacha tezlikda esayotgan shamol tezligini oʻlchash mumkin.

Boʻron oʻlchagich: Koʻp kosachali anemografning qabul qiluvchi qismi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Boʻron oʻlchagich" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Arteriyaning tuzilishi
**Endoteliy** - qon va limfa tomirlarining, yurak bo'shliqlarining ichki yuzasini qoplaydigan mezenximal kelib chiqishga ega, bir qavatli yassi hujayralar.

Asosiy ma'lumotlar
------------------

Zamonaviy tushunchalarga ko'ra, endoteliy faqat baryer yoki filtr emas. Endoteliy faol endokrin organ bo'lib, tanadagi eng katta organ bo'lib, barcha to'qimalarda diffuz tarzda tarqalgan. Endoteliy qon ivishini nazorat qilish, tonus va qon bosimini tartibga solish, buyraklarning filtrlash funksiyasi, yurakning qisqarish faolligi va miyaning metabolik ta'minoti uchun muhim bo'lgan moddalarni sintez qiladi. Suv, ionlar, metabolik mahsulotlarning tarqalishini nazorat qiladi. Oqayotgan suyuqlikning mexanik ta'siriga, qon bosimiga va tomirning mushak qatlami tomonidan yaratilgan javob tarangligiga javob beradi. Kimyoviy va anatomik shikastlanishga sezgir bo'lib, bu aylanma hujayralarning agregatsiyasi va adgeziyasi (yopishishi) kuchayishiga, trombozning rivojlanishiga, lipid konglomeratlarining cho'kishiga olib kelishi mumkin.

Tuzilishi
---------

Uning hujayralari kuchli qattiq birikmalar bilan bog'langan, ularning shakllanishi astrositlar bilan aloqa qilish natijasida yuzaga keladi. Endoteliy - qon tomirlari devorining chuqur qatlamlaridan qon oqimini ajratib turadigan qon tomirlarining ichki qoplamasi. Bu to'qima hosil qiluvchi epiteliy hujayralarining doimiy monoqavati bo'lib, odamlarda massasi 1,5-2,0 kg ni tashkil qiladi. Endoteliy doimiy ravishda juda ko'p miqdordagi eng muhim biologik faol moddalarni ishlab chiqaradi va shu bilan inson tanasining butun maydoniga tarqalgan gigant parakrin organ hisoblanadi.

Funksiyalari
------------

Endotelial hujayralar qon tomir tizimining ko'plab funksiyalarini bajaradi, masalan:

* Qon bosimini nazorat qilish uchun vazokonstriksiya va vazodilatatsiya
* Trombin va fibrin kabi qon ivish komponentlarini regulyatsiya qilish
* Angiogenez (yangi qon tomirlarining shakllanishi)

Endoteliy ham eng muhim immun baryer funksiyasini bajaradi  .

Kasalliklar
-----------

Endotelial disfunktsiya bilan bog'liq kasalliklar:

* ateroskleroz ;
* gipertoniya kasalligi ;
* koronar yetishmovchilik ;
* miokard infarkti ;
* diabet va insulinorezistentlik ;
* buyrak yetishmovchiligi ;
* irsiy va orttirilgan metabolik kasalliklar (dislipidemiya va boshqalar);
* yoshga oid endokrin buzilishlar;
* nafas olish o'pka patologiyalari ( astma );
* qorin bo'shlig'ining spayka kasalligi  .

Manbalar
--------

1. ↑  „Клиническое значение эндотелиальной дисфункции". 26-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-may 2011-yil.
2. ↑  Нарушения иммунитета при критических состояниях. Особенности диагностики
3. ↑  Состоянии микроциркуляции сосудов брюшины в динамике операционной травмы

Adabiyot
--------

* Эндотелий // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
BOʻRIGUL (Vinca erecta Regel et Schmalh.) — kendirdoshlar oilasiga mansub yotiq ildizpoyali koʻp yillik oʻt. Bitta ildiz boʻgʻzidan 15—40 sm uzunlikdagi bir necha poya chiqadi. Bargi tekis qirrali, bandsiz, qaramaqarshi joylashgan. Apreldan iyulgacha gullaydi, guli oq yoki och binafsha rangli, har bir barg qoʻltigʻida bittadan bir chanoqli yassi mevasi boʻladi. B. Ugom, Fargʻona, Hisor togʻlarining jan. qiyaliklarida, qoyalar va chagʻirtoshli togʻ yon bagʻirlarida oʻsadi. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida B.dan 40 ga yaqin alkaloid (vinkalin, vinkametrin, vinkanidin, ervinin, ervamin va boshqalar) ajratib olingan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Boʻron (maʼnolari).

BOʻRON — uzoq davom etadigan kuchli shamol. Odatda, siklonlarttt sovuq havo massasi egallagan qismlarida yoki antitsiklon chetlarida paydo boʻladi. B. vaqtida qor koʻchib, uy va devorlar yonida qor uyumlari paydo boʻladi, temir yoʻl va avtomobil yoʻllarini qor bosadi. B. qumli choʻllarda qum koʻchishiga, dengizda suvning kuchli toʻlqinlanishiga sabab boʻladi. B. vaqtida yer sirtida shamol tezligi 20 m/s dan 50 m/s gacha yetishi, ayrim paytlarda 100 m/s gacha borishi mumkin. Meteorologiyaaya dovul, poʻrtana va qasirgʻa atamalari ham B.ni anglatadi. Lekin bular shamolning tezligi, davom etish vaqti bilan bir-biridan farq qiladi. Bofort shkalasi boʻyicha B. 6—12 ball bilan baholanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fedor Timofeyevich Chuprunov** (1916 — 1984) — Sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi sanaladi.

Biografiyasi
------------

U 1916-yilda Goldino qishlog‘ida tug‘iladi. 1942-yildan esa SIKP (Sovet ittifoqi kommunistik partiyasi) a’zosi.  

Fyodor Chuprunov 1933-yildan — iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlar faoliyat olib boradi. U 1933—1946-yillarda — shaxta muhandisi, "Stalintog‘ko‘mir" tresti zavodi boshlig‘ining o‘rinbosari, Ulug‘ Vatan urushi qatnashchisi, bo‘linmaning siyosiy yo‘riqchisi, qo‘shin qo‘mondoni, batalon qo‘mondoni, "Donko‘mir" shaxta trestining BKP (Butunittifoq kommunistik partiyasi) partiya tashkilotchisi; SIKP Don okrug qo‘mitasi (Tula viloyati) birinchi kotibi, O‘zbekiston Kompartiyasi Surxondaryo viloyat qo‘mitasi sanoat va transport bo‘limi mudiri, Surxondaryo viloyat ijroiya qo‘mitasi raisining birinchi o‘rinbosari, "Surxonsovxozsuvqurilish" tresti boshlig‘i , O‘zbekiston SSR suv xo‘jaligi davlat qo‘mitasining rejalashtirish bo‘limi boshlig‘i lavozimlarida ishlaydi. 

Fyodor Chuprunov 7-chaqiriq O‘zbekiston SSR Oliy Kengashi deputati etib saylanadi.  

U 1984-yilda Toshkentda vafot etadi.

Havolalar
---------

* Hisob fayli
* Nekroloq
Islomgacha boʻlgan arab anʼanalarida **Zarqa al-Yamama** ( arabcha:  ) ajoyib sezish o'tkir ko'rish biror voqea sodir bo'lishidan oldin bashorat qilib berish qobiliyatiga ega bo'lgan jadislik feruza ko'zli ayol bo’lgan

Zarqa al-Yamama afsonasi
------------------------

Qadimgi asfonalarga ko'ra, Zarqa qabilasi dushmanlarni aniqlash va o'z yurtini himoya qilishda uning kuchiga ishonishgan; chunki u chavandozlarni bir chaqirim masofadan ko'rish qobiliyatiga ega ekanligiga ishonishgan. Uning qabilasining dushmanlari Zarqaning nazaridan qochish umidida o'zlari parvarish qilgan daraxtlar ortiga yashirinishga qaror qilishdi. Zarqa nima bo'layotganini payqab, o'z qabilasini daraxtlar o'zlari tomon harakatlanayotganini va ularning orqasiga askarlar yashiringanini aytadi. Qabilasining a'zolari uni aqldan ozgan deb o'ylashdi va uning ogohlantirishiga e'tibor bermaslikni aytishadi.Ammo Hasan al-Himyoriyning qo'shinlari uning qabilasiga yetib borib qarorgohdagi barcha erkaklarni o'ldiradi keyin Zarqaning ko'zlarini olib , xochga mixlashadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Jedamski 2009. sfn error: no target: CITEREFJedamski2009 (help)
2. ↑  „The story of blue-eyed woman of Yamama!". *Oman Observer* (28-avgust 2020-yil).

Manbalar
--------

* Jedamski, Doris*. Chewing Over the West: Occidental Narratives in Non-Western Readings*. Rodopi, 2009. ISBN 9789042027831.
**Zarqaynar koʻchasi** — Olmazor va Shayxontohur tumanlari hududida. Uzunligi 2 km atrofida. Hadra maydoni va Hazrati Imom majmuasi oraligʻida joylashgan.

XVIII asrda paydo boʻlgan. Mahalliy aholi Hazrati Imom Qaffol Shoshiy maqbarasini ziyorat qilish uchun shu yoʻldan foydalangan. XIX asrning 2-yarmida shahar koʻchalariga rasmiy nom berilishi munosabati bilan u Hastimom koʻchasi deb yuritilgan. 1929-yil shoir va dramaturg Hamza nomi berilgan. 1990-yil 14-maydan Zarqaynar nomi bilan yuritiladi. Tarkibida 20 ta berk koʻcha bor. Sagʻbon va Abdulla Qodiriy koʻchalarini kesib oʻtadi.

Yoʻnalishida Abdulla Qodiriy nomidagi madaniyat va istirohat bogʻi, Bolalar ijodiyoti uyi, „Chorsu" boshbekati, sirk, planetariy, Oʻzbek davlat drama teatri, "Chorsu" buyum bozori, tennis korti, „Zarqaynar" supermarketi, Oʻzbek liboslari galereyasi, "Namozgoh" masjidi, maktab, shaxsiy turar joy binolari, doʻkonlar va turli servis xizmat koʻrsatish maskanlari joylashgan.

2004-2005-yillarda keng qamrovli qayta qurish, obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirish ishlari olib borildi. Koʻcha sathi kengaytirilib, Abdulla Qodiriy nomidagi madaniyat va istirohat bogʻidan „Chorsu" boshbekatiga oʻtish er osti yoʻli bunyod etildi. Yaqinida „Hadra" mehmonxonasi, Oʻzbek milliy akademik drama teatri, Toshkent shaharni rekonstruksiya va obod qilish davlat loyihalash instituti, Eskijoʻva dehqon bozori, Xoja Ahror masjidi, bank, yarmarka va kitob doʻkoni joylashgan.

Yana qarang
-----------

* Toshkent koʻchalari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  *Toshkent. Ensiklopediya*, 2009-yil.
**Oltingugurtli oʻgʻitlar** - tarkibida oltingugurti boʻlgan va oʻgʻit sifatida ishlatiladigan birikmalar. Kaliy, magniy, ammoniy sulfatlari, fosfogips va boshqa, shuningdek, qis-man oltingugurti boʻlgan jinslar O.oʻ. sifatida qoʻllaniladi. Oʻsimliklar uchun qoryomgʻir, goʻng va boshqa organik oʻgʻitlar oltingugurtning yaxshi manbai hisoblanadi. O.oʻ. tarkibida oltingugurt kam boʻlgan shoʻrxok va boshqa yerlarda qoʻllaniladi; qumoq kulrang tuprokli yerlarda kuproq samara beradi. Tuproqqa yiliga yogin bilan birga gektariga 8 kg gacha oltingugurt angidridi (SO3) tu-shadi. O.oʻ. koʻpchilik qishloq xoʻjaligi ekinlariga, ayniqsa, tanasida koʻp miqdorda oltingugurt tutadigan va uni aksariyat hollarda kamida fosforga teng miqdorda oʻzlashtiradigan butguldoshlar, dukkakdoshlar, kungaboqar va kartoshka uchun foydali. O.oʻ. bilvosita ugʻit tarzida ham ijobiy taʼsir kursatishi mumkin: tuproqdagi ortiqcha ishqoriylikni kamaytiradi, neytrallaydi, qiyin eruvchi fosfatlarning uzlash-tirilishini oshiradi, Sa, K, Mg, Fe larning eruvchanligini kuchaytiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oltin zanglamas**— Oʻzbekiston xalq yozuvchisi Shuhrat tomonidan 1963-1965-yillarda yozilgan roman. Ilk marotaba 1967-yilda nashr etilgan. *Oltin Zanglamas* romanida urushdan oldingi va keyingi davrda mudhish qatagʻonlarga duchor etilgan halol, imon-eʼtiqodli kishilarning fojiali qismati badiiy tasvirlangan.

Roman sovet va mustaqillik davrlarida koʻp marotaba nashr etilgan. 1995-yilda *Sharq nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi* *bosh tahririyati* romanni 400 betli qattiq muqovada 25 000 nusxada nashr etdi. 2018-yilda esa *Yangi Asr Avlodi* nashriyotida 480 betli qattiq muqovada krill alifbosida chop etildi. Roman soʻnggi marta 2021-yilda Gʻafur Gʻulom nomidagi adabiyot va sanat nashriyotida 520 betli qattiq muqovada lotin yozuvida nashr etildi.

Sujet
-----

Roman adibning quyidagi soʻzlar bilan boshlanadi: „*Mehribon onam, sevikli muallimim, qadrdon doʻstim, aziz farzandlarimga bagʻishlayman*".

Asarning bosh qahramoni Sodiq ismli halol, vijdonli toʻgʻrisoʻz oʻqituvchi. U maktab direktori sifatida juda faol va atrofidagilarga nisbatan talabchan, qattiqqoʻl. Uning ana shu xususiyatlari maktabdosh ayrim dangasa, xulqi buzuq, saviyasi past xodimlarga yoqmaydi. Atrofda hech sababsiz „qama-qama"lar avj olgan vaziyat bundaylarga juda qoʻl keladi va ular sofdil Sodiqni ham „chaquv" bilan qamatishga muvaffaq boʻlishadi.

„*Men bu hayotning atrofidamas, naq ichida boʻlganman. Bu mavzuda biror narsa yaratmasam koʻnglim joyiga tushmas edi*" -deya yozgan edi Shuhrat asari haqida.

Qahramonlar
-----------

* **Sodiq**-oʻqituvchi, bosh qahramon
* **Jannat**-Sodiqning kasalmand xotini
* **Mirsalim**-oʻqituvchi
* **Shukurov**-
* **Chuxanov**-
* **Qodir**-Sodiqning ukasi
* **Adolat xola**-Sodiq va Qodirning onasi, hammani jon bolam deganidan mahalladagilar „Jonbolam xola" deya nom berishgan
* **Aziza**-Qodirning sevgilisi, Mirsalimning qizi,institutni bitirgan frontdagi vrach
* **Dilovarxo'ja**-sobiq bosmachi,dushmanning oltin tuvagiga uchgan sotqin, Bogunning qotili
* **Bogun**-Sodiqning do'sti
* **Pushkaryov**-NKVD xodimi, Sodiqning tergovchisi

Manbalar
--------

1. ↑  *arxiv nusxasi*, 2021-12-27da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2021-12-27
2. ↑

Havolalar
---------
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Xoʻjayev Sulaymon (maʼnolari).

**Sulaymon Xoʻjayev** (asli Sulaymonxoʻja Nasrullaxoʻja oʻgʻli) (1866— Toshkent — 1947.21.1) — yogʻoch oʻymakori, Mehnat Qahramoni (1932). Toshkent yogʻoch oʻymakorligining yirik vakili, pargari va lavh boʻyicha mohir usta. 17 yoshigacha otasi — duradgor usta bilan ishlab hunar oʻrgangan, soʻng usta Iskandar Mirzayoqubov ustaxonasida ishlagan. 1891-yildan usta Toshpoʻlat Ayyubxoʻjayevtn pargari usulini mukam mal egallagan. X. Toshkent oʻquv i.ch. ustaxonalarida oʻqituvchi, Toshkent sh. Xalq maorifi boʻlimi huzuridagi toʻgaraklarga rahbarlik qildi, koʻplab shogirdlar tayyorladi (jumladan, M. Asqarov, M. Qosimov va boshqalar). Toshkent toʻqimachilik ktida milliy naqshlar asosida matoga gul solish boʻyicha maslahatchi rassom boʻlgan. X. yaratgan xontaxta, kursi, qugicha, lavh va boshqa badiiy buyumlar naqsh mujassamoti, nafis, yuksak mahorat bilan ishlanishi va boshqa xususiyatlari bilan diqqatga sazovor.

1913-yildan X. badiiy asarlari bilan Xalqaro koʻrgazmalar (Sankt-Peterburg, Parij va boshqalar)da ishtirok etgan. Uning asarlari va naqsh mujassamotlari respublika va xorijiy mamlakatlar muzeylarida saqlanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sulaymon Razmoziy** (arabcha: سليمان رزمزي — Sulaymon ibn Dovud ibn Muhammad Razmoziy) — roviy va qozi.

Sulaymon Razmoziy ishonchli roviylaridan boʻlgan. U Sarbul fayiy degan joyda qozilik qilgan.

Najmiddin Umar Nasafiyning „Al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand" nomli kitobida uning Jamoliddin Abu Nasr Ahmad ibn Abdurahmon Buxoriydan rivoyat qilgan quyidagi hadisi keltirilgan: Sulaymon Razmoziy: Bizga qozi, imom Jamoliddin Abu Nasr Ahmad ibn Abdurahmon Buxoroda xabar berdi, — dedi. U: Bizga shayx, imom Shamsulaimma Abu Muhammad Abdulaziz ibn Ahmad Halvoniy rahmatullohi alayh xabar berdi, — dedi. U: Bizga qoziy, imom Abu Ali Husayn ibn Nazr Nasafiy rahmatullohi alayh hadis aytdi, — dedi. U: Bizga Abu Yoqub Yusuf ibn Bakr ibn Abdulloh hadis aytdi, — dedi. U: Bizga Haysama ibn Sulaymon hadis aytdi, — dedi. U: Bizga Ahmad ibn Farj esa Muhammad ibn Saʼid Toifiydan, u esa Ibn Jurayjdan, u esa Aʼtodan, u esa Ibn Abbos roziyallohu anhudan, u esa Nabiy sollallohu alayhi vasallamdan hadis aytdi, — dedi. Rasululloh: „Ummatimdan uch toifa kishilar iblis va uning askarlaridan himoyalangandir: ertayu kech Allohni yod (zikr) etadiganlar, Allohning gʻazabidan qoʻrqib yigʻlaydiganlar va saharda istigʻfor aytadiganlar", — dedilar.
Najmiddin rahmatullohi alayh aytadi:
Malʼun Iblis va uning askarlarining yomonligidan,
Uch toifa kishilar himoyalangan, bu kelgan xabarlarda.
Allohni zikr qiluvchi va yigʻlaguvchi qoʻrqib Allohdan.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. – Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. – B. 499.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdurahim Umarov** (1947.24.8, Toshkent) — ganchkor usta, meʼmor. Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1999), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1992). Mahmud Usmonovntg shogirdi. Toshkent politexnika institutini tugatgan (1971); shu intda "Jamoat binolari va interyerlarini meʼmoriy loyihalash" kafedrasida pedagog (1971— 76). 1976-yildan Toshkent tajriba keramika ktida ganchkor usta, 1985-yildanRespublika "Us to" xalq sanʼati ustalari birlashmasi bosh direktori, 1997-yildan "Us to" Respublika maxsus ijodiyi.ch. uyushmasi raisi. Uning ijodiy faoliyati oʻzbek xalqining boy madaniy merosini asrash, hayotda qoʻllash, xalq amaliy bezak sanʼatini zamonaviy meʼmorlikda qoʻllab, unga milliy ruh berishga bagʻishlangan. Uning ijodiy rahbarligida respublika va xorijiy mamlakatlarda koʻplab meʼmoriy inshootlar (Temuriylar tarixi davlat muzeyi, "Qatagʻon qurbonlari xotirasi" muzeyi, Oʻzbekiston konservatoriyasi, Termiz arxeologiya muzeyi, Oʻzbek milliy akademik drama teatri binolari, Buxoriy meʼmoriy majmui, Baqouddin majmuasi va boshqalar) milliy meʼmorlik va amaliy sanʼat namunalari bilan bezatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Roberto Alcantara Ballesteros** (1977-yil, 25-iyulda tugʻilgan), shunchaki **Roberto** nomi bilan tanilgan, braziliyalik sobiq futbolchi, hujumchi sifatida oʻynagan.

U oʻzining professional faoliyatining katta qismini Portugaliyada oʻtkazdi, toʻrtta klub sharafini himoya qildi va toʻrt mavsum davomida Primeira Ligasida jami 83 ta oʻyin oʻtkazdi va 19 ta gol kiritdi.

Jamoalardagi faoliyati
----------------------

San-Pauluning Osasko shahrida tugʻilgan Roberto asosan oʻz mamlakatining „Volta Redonda Futebol Clube" klubida oʻynagan, shuningdek, shartnomasi davomida ikki marta ijaraga olingan. 2003-yil fevral oyida u Portugaliyaga koʻchib oʻtdi va „Penafiel" klubiga qoʻshildi va oʻzining birinchi toʻliq mavsumida ikkinchi divizionda 20 ta gol urdi va bu Primeira Liga koʻtarilishi bilan yakunlandi. U atigi 13 ta gol kiritdi, ammo 2006-yilda jamoa quyi ligaga tushib ketdi.

Keyin Roberto Portugaliyaning ikkinchi darajasiga qaytdi, Leixões SC bilan boshqa koʻtarilish *yoʻlida* oʻzining birinchi yilida 30 oʻyinda 17 ta gol urdi. Oʻrtacha 2007–08-yilgi mavsumdan soʻng, u keyingi mavsumda jarohat sabab bor-yoʻgʻi uchta oʻyinda maydonga tusha oldi, usha mavsum Matosinyosliklar oltinchi oʻrinni egalladi.

2009-yilning yozida, 32 yoshida, Roberto CD Feirense bilan shartnoma imzolagani uchun ikkinchi darajaga qaytdi. U oʻzining ikkinchi mavsumida toʻqqizta gol urdi va 23 yillik tanaffusdan soʻng klub yuqori ligaga qaytganligi u klubning muhim hujumkor oʻyinchi boʻldi.

Roberto 2011-yilning 2-avgustida ikkinchi diviziondagi FC Arouca jamoasiga oʻtdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Pinto Lopes, José*. „Litos sem matador" (Portuguese). *O Jogo* (25-dekabr 2011-yil). Qaraldi: 17-sentabr 2020-yil.
2. ↑  „Um sexto lugar e a segunda melhor classificação de sempre" (Portuguese). *Diário de Notícias* (23-may 2009-yil). Qaraldi: 17-sentabr 2020-yil.
3. ↑  „Roberto operado com sucesso" (Portuguese). *Record* (16-dekabr 2008-yil). Qaraldi: 17-sentabr 2020-yil.
4. ↑  „Élvis e Roberto na Feira" (Portuguese). *Record* (28-iyun 2009-yil). Qaraldi: 18-sentabr 2020-yil.
5. ↑  „Brasileiro Roberto é reforço do Arouca" (Portuguese). *Jornal de Notícias* (2-avgust 2011-yil). Qaraldi: 17-sentabr 2020-yil.
6. ↑  „Brasileiro Roberto é reforço do Arouca" (Portuguese). *Jornal de Notícias* (2-avgust 2011-yil). Qaraldi: 17-sentabr 2020-yil.„Brasileiro Roberto é reforço do Arouca" [Brazilian Roberto is an Arouca addition]. *Jornal de Notícias* (in Portuguese). 2 August 2011. Retrieved 17 September 2020.

Havolalar
---------

* Roberto at Sambafoot
* Roberto at ForaDeJogo
Issiq Tankatsu taomi

Etimologiya
-----------

*Tonkatsu* soʻzi xitoycha ikkita birikmadan yasalgan. Birinchi boʻgʻin 豚 „ *ton"* — „choʻchqa" degan maʼnoni anglatsa va ikkinchi boʻgʻin — *katsu* (カツ), bu *katsuretsu* ning qisqartirilgan shakli boʻlib (カツレツ), inglizcha *kotlet soʻzining eski koʻrinishi.*

Tarixi
------

Tonkatsu taomi XIX asrning oxiri Meydzi davrida Yaponiyada paydo boʻlgan taomlardan biri hisoblanadi. Bu taom Yevropadan Yaponiyaga kirib kelgan taom boʻlib, Yevropada goʻsht yoki nondan tayyorlangan.

Tayyorlash va xizmat qilish
---------------------------

 Katsu-sando (ja: カツサンド), *tonkatsu* sendvichi, *ekiben* sifatida xizmat qilgan
Eng avvalo goʻsht odatdagidek tuzlanadi, qalampirlanadi, un ga qorilib, koʻpirtirilgan tuxumga botiriladi va qovurishdan oldin *panko* (non boʻlaklari) bilan qoplanadi. 

Keyin Tonkatsu boʻlaklarga boʻlinadi va odatda maydalangan karam bilan stolga tortiladi. Tonkatsu sousi  yoki oddiygina sous, *karashi* (xantal) bilan yeyish maqsadga muofiqdir. U odatda guruch, miso shoʻrva va *tsukemono* bilan birga qoʻshib isteʼmol qilish mumkin. Taomni qoshiq yoki xitoy qoʻsh choplari yordamida yeyish maqsadga muofiqdir.

Variatsiyalar
-------------

 Katsukare
 Tonkatsu
 Tonkatsu restorani „ jp:かつや" Tokio, Yaponiya
Nagoya va uning atrofidagi hududlarda xetcho miso asosidagi sous bilan isteʼmol qilinadigan miso katsu, tonkatsu yeyish keng tarqalgan.

Havolalar
---------

* Yapon oshxonasi

Manbalar
--------

1. ↑  "Katsuretsu" (ja). *Nihon Kokugo Daijiten Concise edition, web version (精選版 日本国語大辞典) [cutlet]*. Shogakukan.. Qaraldi: 2021-08-16. "cutlet Andoza:Interp „katsu"."
2. 1 2  Tsuji, Shizuo*. Japanese Cooking: A Simple Art*. Kodansha International, 2007 — 240 bet. ISBN 978-4-7700-3049-8.
3. ↑  „名古屋国際センター | Nagoya International Center". 10-iyun 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-dekabr 2022-yil.
**Abduqodir naychi Ismoilov** (1888, Qoʻqon — 1951.22.2, Toshkent) — sozanda. Oʻzbekiston xalq artisti (1941). 13 yoshidan otasi Ismoil Naychidan Tana-vor, Yovvoyi Chorgoh, Dugoh, Suvora, Sar-bozcha, Mirzadavlat, Ajam yoʻllarini oʻrgangan. "Sayyor truppa"da Ahmadjon Qoʻshnay, Yusuf Qiziq, Muhiddin Qoriyoqubov, Tamaraxonim, Us t a Olim kabi san’atkorlar safida boʻlgan. 1926-yilda tashkil etilgan "Etnografik truppa" safida boʻlib, ansamblning 1927-yilgi Rossiya va Kavkaz gastrollarida qatnashgan. 1928-yilda Samarqand musiqa va xoreografiya ilmiy tadqiqot institutida, keyin Oʻzbek musiqa teatrida (1929-35) ishlagan. 1935-yildagi Xalqaro raqs festivalida (London) qatnashgan va oltin me-dalga sa-zovor boʻlgan. Oʻzbek adabiyoti va san’ati dekadasi (1937-yil)da va 1930-yildagi teatr Olimpiadasida ishtirok et-gan. Xalq kuylari va mumtoz oʻzbek cholgʻu kuylarini fonografga yozdirgan. S. Kalonov, A. Qodirov, D. Soatqulov kabi yetuk naychilarga ustozlik qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |