recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fyodor Filippovich Akimov** (8 (21)-may 1915-yil — 1965-yil 27-aprel) - Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Markaziy frontning 60-armiyasining 121-miltiq Rylskaya diviziyasining 705-o'qotar polkining og'ir pulemyotlar qo'mondoni, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1943-yil 17-oktyabr).

Biografiya
----------

1915-yilda Qozogʻiston Respublikasining Aqtoʻbe viloyatining hozirgi ma'muriy markazi Aqtoʻbe shahrida hizmatchi, rus oilasida tug'ilgan. To'liq bo'lmagan o'rta ta'lim oldi. O‘zbekiston SSR (hozirgi O‘zbekiston Respublikasi) Toshkent viloyatining Orjonikidze tumanida yashab, mexnat faoliyatini olib borgan.

1941-yil yanvaridan Qizil Armiya tarkibida Ulug' vatan urishi uchun safarbar etildi. Xuddi shu yilni o'zida frontga jo'natildi. 1943-yildan Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi a'zosi hisoblanadi.

1943-yil sentyabr oyida 705-oʻq polkining pulemyotlar boʻlimi komandiri (121-oʻqchilar diviziyasi, 60-armiya, Markaziy front), katta serjant Fyodor Akimov pulemyot ekipaji bilan jang maydonlarida Dnepr daryosida, Ukraina poytaxti Kiyevdan shimolda birinchilardan boʻlib urushning chegara qismini kesib oʻtdi, ammo dushman hujumi ostida daryoning chap qirg'og'iga chekinishga majbur bo'ldi.

Keyinchalik katta serjant Akimov yana Dnepr daryosini kesib oʻtdi va Glebovka iskalasi yaqinida daryoni kesib oʻtgan bir guruh askarlarni pulemyotdan oʻqqa tutdi, bu oʻzining bo'linmalariga daryoni kesib o'tishga va Ukrainaning Kiyev viloyati Vishgorodskiy tumani, Kozarovichi qishlogʻiga bostirib kirishga imkon berdi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 17-oktyabrdagi Farmoni bilan fashist bosqinchilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi hamda bir vaqtning o'zida koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun katta serjant Fyodor Filippovich Akimov Sovet Qahramoni unvoni va shuningdek Lenin ordeni va "Oltin yulduz" medallari bilan bilan taqdirlandi (№ 1880).

Urushdan keyin Fyodor Akimov demobilizatsiya qilindi. Oʻzbekiston SSR (hozirgi Oʻzbekiston Respublikasi) Toshkent viloyati, Orjonikidze tumani, Qibray shaharida yashab, o'z mehnat faoliyatini olib bordi. 1965-yilda vafot etgan. Toshkentda dafn etilgan (Mirzo Ulugʻbek tumani, Qorasuv massivining sharqida Sho'rtepa qabristoniga dafn etilgan).

Mukofotlar
----------

* Sovet Ittifoqi Qahramoni "Oltin yulduz" medali
* Lenin buyrug'i
* Qizil yulduz ordeni
* Medallar

Manbalar
--------

Adabiyot
--------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Белан П. С. Слава тебя найдёт. Алма-Ата, 1982.
* Березняк Н. Г. Герои Советского Союза — узбекистанцы. Ташкент, 1984
* Джураев Т. Д. Верные сыны Родины. Ташкент, 1964.

Havolalar
---------

„Fyodor Akimov" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*.

 (Manba sanasi: 2010-yil 2-fevral)
Rasmiy logosi
**Xiaomi Corporation** (talaffuzi: *Shuomi Korpareyshn*) — Xitoyning elektron uskunalar ishlab chiqaruvchi kompaniyasi boʻlib, 2010-yilning aprel oyida asos solingan. Bosh ofisi Pekinda joylashgan. Xiaomi smartfonlar, mobil dasturlar, noutbuklar, sumkalar, quloqchinlar, MI televezorlar, oyoq kiyimlar, fitnes brasletlar va boshqa koʻplab mahsulotlar ishlab chiqaradi va ularni ishlab chiqarishga investitsiya qiladi. Xiaomi shuningdek, Apple, Samsung va Huaweidan soʻng telefon chiplarini oʻzi ishlab chiqara olgan toʻrtinchi kompaniyadir.
Xiaomi oʻzining dastlabki smartfonini 2011-yil avgustda taqdim etdi va tezkorlik bilan Xitoy bozoriga tarqaldi va 2014-yilga kelib mamlakatning eng katta smartfon kompaniyasiga aylandi. 2018-yilning toʻrtinchi choragiga kelib esa Xiaomi dunyoning toʻrtinchi eng katta smartfon ishlab chiqaruvchisiga aylandi, Hindiston va Xitoy bozorlarida ham yetakchilikni qoʻlga oldi. 2019-yilning may oyida qirqdan ortiq mamlakat smartfon bozorlarida dastlabki beshlikda turdi.
Xiaomining dunyo boʻylab 16700 dan ortiq ishchilari mavjud. U Hindiston, Yaponiya, Rossiya, Janubiy Koreya, Janubiy Afrika va boshqa koʻplab Janubiy Osiyo va Gʻarbiy Yevropa mamlakatlari boʻylab keng yoyilib bormoqda. Hozirgi kunda kelib Xiaomi dunyoning 90dan ortiq mamlakatlari boʻylab sotiladi. Forbes jurnali maʼlumotlariga koʻra kompaniya asoschisi Lei Jun 12.5 millard AQSh dollarining egasidir. Xiaomi oʻz investorlaridan 1.1 millard AQSh $ olganidan soʻng 46 milliard AQSh dollarlik kompaniyaga aylana olgan dunyoning texnologiya boʻyicha eng yaxshi toʻrtinchi start-upidir.
Oʻzining arzonligi tufayli Xiaomi smartfonlari Oʻzbekiston bozorlariga ham shiddat bilan kirib kelmoqda. Devicelarning arzonligiga toʻxtalib oʻtar ekan kompaniya vitse-prezidenti, ular smartfonlarning apparat qismidan deyarli hech qanday foyda olmasliklarini taʼkidlab oʻtadilar. Foydaning asosiy qismi smartfonlarda reklama koʻrsatishdan ekan.

Elektromobil
------------

Xiaomi kompaniyasi „Xiaomi 2021" deb nomlangan taqdimot marosimida oʻzining birinchi elektromobili prototipini taqdim etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „«Xiaomi» ўзининг биринчи электромобили прототипини намойиш қилди". *Bugun.uz*. 6-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2021 йил 31 март.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Xiaomi*** haqida turkum mavjud |

* Rasmiy sayti

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* NDL: 001211806
* VIAF: 206144647708031813728
* en:WorldCat Identities: viaf-206144647708031813728

 |
Vierumäki Ratapiha
**Vierumäki** Finlandiyaning Päijät-Häme viloyatidagi Heinola munisipalitetida joylashgan qishloqdir. Uning 900-1000 nafarga yaqin aholisi bor. Qoʻshni qishloqlar — Iitti shahridagi Vuolenkoski, Heinoladagi Myllyoja, Nastoladagi Mäkelä va Asikkaladagi Urajärvi.

Vierumäki xalqaro muz zali sport tadbirlarini oʻtkazishi bilan mashhur.

Sport
-----

### Kyorling

1) 2001-yilgi kyorling boʻyicha Yevropa chempionati Vierumäki shahrida boʻlib oʻtdi, erkaklar va ayollar oʻrtasidagi musobaqalarda Shvetsiya gʻalaba qozondi.

2) Vierumäki 2008-yil 8-martdan 16-martgacha 2008-yilgi aralashtirilgan juftliklar boʻyicha Jahon chempionatiga mezbonlik qildi va Shveysariya gʻalaba qozondi.

3) 2008-yilgi kattalar oʻrtasidagi Jahon chempionatida Kanada gʻolib chiqdi.

### Muzli xokkey

1) 2001, 2009 va 2016-yillardagi 4 Millatlar kubogi Vierumäkida boʻlib oʻtdi, birinchisida Kanada, qolgan ikkitasida AQSh gʻalaba qozondi.

2) 2008-yil 25-martdan 30-martgacha Vierumäki shahrida xokkey boʻyicha ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati II divizioni boʻlib oʻtdi va Avstriya gʻalaba qozondi.

3) 2013-yil 18 yoshgacha boʻlgan ayollar oʻrtasidagi IIHF Jahon chempionati 2012-yil 29-dekabrdan 2013-yil 5-yanvargacha Vierumäki shahrida boʻlib oʻtdi va Kanada gʻalaba qozondi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Switzerland wins inaugural World Mixed Doubles Curling Championship" (Wayback Machine saytida 2011-07-18 sanasida arxivlangan) – *Suomen Curlingliitto (Finnish curling association)* (Retrieved on March 21, 2008)
2. ↑  „World Mixed Doubles Curling Championships 2008 – 8.-16.3.2008 Vierumäki Finland" (Wayback Machine saytida 2008-03-13 sanasida arxivlangan) (Retrieved on March 22, 2008)

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Diplomatik huquq** — tashki aloqalar davlat organlari maqomi va vazifalariga tegishli xalqaro huquqiy normalar tizimi (boshqacha qilib aytsak, davlatlararo munosabatlarni oʻrnatish va amalga oshirishni muvofiqlashtiruvchi tartib hisoblanadi). Diplomatik huquqqa diplomatik vakolatxonalar almashuvi va ularning faoliyatlari natijasida paydo boʻladigan davlatlararo aloqalarni tartibga soluvchi normalar, bir davlatdan boshqa davlatga maxsus missiyalar yuborilishi, davlatlar vakolatxonalarining xalqaro tashkilotlar va xalqaro tashkilotlarning u yoki bu davlatlar hududlarida faoliyat koʻrsatishi hamda xalqaro tashkilotlar, ularning mansabdor xodimlari va xizmatchilarining immunitetlari va imtiyozlariga tegishli normalarni hisobga olishni nazarda tutadi.Ayrim manbalarda elchilik huquqi jumlasi ham ishlatiladi. Elchilik huquqi-chet davlatlardagi doimiy diplomatik vakolatxonalar va ularning xodimlari faoliyati va haq-huquqlarini muvofiqlashtiruvchi xalqaro huquq prinsiplari va normalari birligi sanaladi. Diplomatik aloqalar uchun zarur muayyan yuridik qonunlar yigʻindisi sifatida elchilik huquqi davlatlar oʻzlarining xalqaro munosabatlar qatnashchisi ekanliklari va ular oʻrtasida aloqalar oʻrnatish zarurligini bilganlaridan soʻng paydo boʻlgan boʻlishi mumkin. Ungacha elchixonalar mavjud boʻlsa hamki, ular toʻgʻrisida normal huquqiy institut sifatida gapirish mumkin emasligi belgilangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
**Gennadiy Pavlovich Kurbatkin** (1930-yil 23-iyul, Toshkent – 2011-yil 9-sentyabr, Moskva) – sovet va rus meteorologi, SSSR Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi (1976).

Hayoti
------

Gennadiy Kurbatkin 1930-yil 23-iyulda Toshkent shahrida tavallud topgan.

Gennadiy Pavlovich Qizil Armiya qoʻmondoni, general-leytenant P. S. Kurbatkinning oʻgʻli.

Oʻrta Osiyo (Toshkent) universitetini tugatgan (1953). I. A. Kibelning shogirdi.

Gennadiy 1955-yildan 1957-yilgacha SSSR Fanlar akademiyasining atmosfera fizikasi institutida, 1957–1961-yillar oraligʻida amaliy geofizika institutida va 1961–1963-yillarda SSSR Gidrometeorologiya xizmatida faoliyat olib borgan.

Kurbatkin 1963–1984-yillarda SSSR Fanlar akademiyasining Sibir filiali Matematika institutida fizika va kimyo masalalari laboratoriyasiga rahbarlik qilgan. 1964-yildan SSSR Fanlar akademiyasining Sibir boʻlimi hisoblash markazining ob-havo prognozi laboratoriyasida (boʻlimi) mudir lavozimida ishlagan.

Gennadiy Pavlovich 1964-yildan 1971-yilgacha Novosibirsk davlat universitetining dotsenti boʻlgan.

Pavlovich 1983-yildan Moskvada ishlagan. Roshidromet va Rossiya Fanlar akademiyasining SSSR Gidrometeorologiya ilmiy-tadqiqot markazi direktorining oʻrinbosari hamda Global iqlim va ekologiya instituti iqlim dinamikasi boʻlimi boshligʻi (1989-yildan) lavozimida ishlagan.

Atmosfera jarayonlari dinamikasini raqamli modellashtirish, atmosfera sirkulyatsiyasi nazariyasi va gidrodinamik uzoq muddatli ob-havo prognozi boʻyicha ilmiy tadqiqotlar olib borgan.

Kurbatkin fizika-matematika fanlari doktori (1971, „Ultra-uzoq atmosfera toʻlqinlari va uzoq muddatli ob-havo prognozi" dissertatsiyasi), SSSR Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi boʻlgan (1976, atmosfera fizikasi).

Kurbatkin "Hurmat belgisi" ordeni va medallar bilan taqdirlangan.

Gennadiy Pavlovich 2011-yil 9-sentyabrda Moskva shahrida vafot etgan. U Troyekurovskoye qabristoniga dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Курбаткин Геннадий Павлович". Qaraldi: 2023-yil 5-noyabr.
2. ↑  „Московские могилы. Курбаткин Г.П.". *www.moscow-tombs.ru*. 2020-yil 6-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 21-fevral.
**Egidio Raul Arevalo Rios** ( ing. Egidio Raul Arevalo Rios; 1982-yil 1-yanvar),**El Cacha** laqabli, urugvaylik professional futbolchi, Primera Divizionining Sacachispas klubida himoyachi, yarim himoyachisi sifatida o‘ynaydi. U Meksika fuqaroligiga ham ega.

Jamoalardagi faoliyati
----------------------

*El Cacha*  laqabli va vaqti-vaqti bilan *El pequeño gigante* deb ataladi,  Paysandu Bella Vista yoshlar jamoasi mahsulotidir. Arévalo Paysandu Bella Vista, Bella Vista (Montevideo), Penarol, Monterrey, Danubio, San-Luis, Botafogo va Tijuana klubida o'ynagan. 

2012-yilning 23-iyulida, bir necha haftadan so'ng, u A Seriyaning Palermo klubi bilan uch yillik shartnoma imzolagani e'lon qiladi.  U 2013 yil 14 avgustda Chicago Fire Arevalo Rios bilan shartnoma imzolaganini e'lon qildi. 

Urugvay terma jamoasi bilan 2014 yilgi Jahon chempionatidagi ishtiroki tugaganidan ikki kun o'tgach, u darhol Tigres bilan mashg'ulotlarni boshladi. 2014-yil 9-iyul kuni Arévalo Tigres bilan 2014-yilgi Supercopa MX uchun sobiq jamoasi Monarkas Moreliyaga qarshi o‘zining rasmiy bahsini o‘tkazdi. Arévalo 2015 yilgi Libertadores kubogi finaliga chiqqan UANL jamoasining asosiy o'yinchisi edi. Shuningdek, u Apertura 2015 mavsumida chempionlikni qo'lga kiritgan jamoaning bir qismi edi.



1. ↑  *20Minutos*. „Egidio Arévalo se convierte en el primer refuerzo de Tigres" (es). *20minutos.com.mx - Últimas Noticias*. Qaraldi: 5-iyun 2018-yil.
2. ↑  „Colpo Palermo: arriva l'uruguaiano Rios" (it). reterete24.it (29-dekabr 2012-yil). Qaraldi: 23-iyul 2012-yil.
3. ↑  „El pequeño gigante sin cuadro" (es). futbol.it (13-iyul 2010-yil). Qaraldi: 23-iyul 2012-yil.
4. ↑  „ALTRO COLPO, PRESO RIOS" (it). US Città di Palermo (23-iyul 2012-yil). Qaraldi: 23-iyul 2012-yil.
5. ↑  „Chicago Fire Sign Uruguayan Midfielder Arévalo Ríos".  chicago-fire.com (14-avgust 2013-yil).
**Yevgeniya Yevgenievna Gomon** (1995-yil 25-martda Zaporojye shahrida tugʻilgan) — ukrainalik sportchi, badiiy gimnastikachi. Yozgi Universiada chempioni va koʻp karra gʻolibi.

Sport karyerasi
---------------

Londonda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiya oʻyinlarida Yevgeniya ikki yoʻnalishda (saralash va koʻpkurash) ishtirok etdi, u yerda oʻz jamoasi bilan birgalikda koʻpkurashda (final musobaqasi) gʻolib chiqdi va beshinchi oʻrinni egalladi

Qozondagi yozgi Universiadada Yevgeniya Yelena Dmitrash, Aleksandra Gridasova, Valeriya Gudim, Svetlana Prokopova va Viktoriya Mazur bilan birga uchta guruh yoʻnalishida qatnashib, sportchilar kumush va ikkita bronza medalini qoʻlga kiritdi.

Ular 32,599 ball toʻplab, jamoaviy koʻpkurashda kumush medalni qoʻlga kiritdi, ruslar esa 35,100 ball bilan birinchi oʻrinni egalladi.

Yevgeniya va uning jamoasi oʻnta tayoq (16,533), shuningdek, uchta toʻp va ikkita lenta (16,200) bilan guruh mashqlarida yana ikkita bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2013-yil 28-avgustdan 1-sentyabrgacha Kiyevda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida Evgeniya uchta yoʻnalish boʻyicha ishtirok etdi va Viktoriya Mazur, Viktoriya Shinkarenko, Elena Dmitrash, Svetlana Prokopova va Valeriya bilan birga 10 ta klubdan iborat jamoaviy mashqlarda bronza medalini qoʻlga kiritdi. Gudim. Ukrainalik ayollar finalda Jahon kubogi medallari uchun kurashgan sakkizta jamoalar qatoriga kirishga muvaffaq boʻlishdi (5-oʻrin) saralash bosqichidan muvaffaqiyatli oʻtishi. Finalda koʻrsatilgan kompozitsiya ukrainaliklarga 17,208 ball va uchinchi oʻrinni olib keldi. Oltinni Ispaniya terma jamoasi (17,350), kumushni italiyaliklar (17,300) qoʻlga kiritdi.

Uchta toʻp va ikkita lenta bilan mashq bajarishda Ukraina jamoasi 29 ta jamoa orasida 21-natijani koʻrsatib, oʻz koʻrsatkichini muvaffaqiyatsiz yakunladi. Beshinchi oʻrin bilan birga oʻnta tayoq bilan mashq qilishda saralashda, natijada ukrainalik gimnastikachilar 15-oʻrinni egalladi.

Kvanju shahrida boʻlib oʻtgan yozgi Universiadada Yevgeniya Gomon Ukraina terma jamoasi tarkibida (Valeriya Gudim, Aleksandra Gridasova, Yelena Dmitrash va Anastasiya Mulmina bilan birgalikda) tayoq va halqa bilan jamoaviy mashqlarda oltin, lentalar va jamoaviy mashqlarda kumush medalni qoʻlga kiritdi.

U Rio-de-Janeyroda boʻlib oʻtgan 2016-yilgi Olimpiadada ishtirok etib, koʻpkurash finalida guruhda ettinchi oʻrinni egalladi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Lichnaya informatsiya Yevgenii Gomon na sayte Universiadi 2013[*sayt ishlamaydi*]Andoza:Недоступная ссылка(rus.)(ingl.)
2. ↑  Unіversіada: щe kіlka ukraїnskix medaley u vesluvannі ta borotbі
3. ↑  „Євгенія Гомон виграла бронзу чемпіонату світу в командних змаганнях". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-sentabr 2016-yil.
4. ↑  Rezultat kvalifikatsii v uprajnenii 3 myacha i 2 lentiAndoza:Недоступная ссылка
5. ↑  Rezultat v komandnom mnogoboreAndoza:Недоступная ссылка
6. ↑  %3A--2013----&catid=1 %3Alatest-news&Itemid=1&lang=uk Chempionat mira 2013 po xud. gimnastike. Gruppovie sorevnovaniyaAndoza:Недоступная ссылка
**Imperator saroyi**, Yopiq shahar — Pekin (Xitoy)dagi meʼmoriy yodgorlik. Maʼmuriy binolar, turar joy, ibodatxona, bogʻparklardan iborat majmua shaharning markaziy qismida joylashgan. I. s. kurilishi 15-asrning 1-yarmida boshlangan. Imperator qarorgohi (tarhi 960x750 m) — jan.da Vaygao (Tashqi palata) va shim.da Neytin (Ichki xonadon) atrofi toʻq qizil gʻishtin devor (bal. 10 m) bilan oʻralib, burchaklariga minora ishlangan. Devorning 4 darvozasi bor (bosh darvozasi — Umin). Tayxemin va Umin darvozalari oraligʻida Szin-shoʻyxe (oltin suv kuli) kanali ustiga oq marmardan osma koʻprik ishlangan. Majmua markazidagi 3 katta palata — Tayxedyan (1421, 1697da taʼmirlangan), Chjunxedyan va Baoxedyan (15-asr, 17—18-asrlarda qayta qurilgan), Z koʻshk va b. anfilada (bir-biriga tutash xonalar qatori) shaklida barpo etilgan. Tayxedyan koʻshki oʻrtasidagi katta zal (maydoni 2300 m2)da imperator taxti oʻrnatilgan. Murakkab oʻyma naqshlar bilan bezatilgan. I. s. 1914 y.dan muzey shahar hisoblanadi. Unda Xitoy sanʼatining boy kolleksiyasi, rasmlar galereyasi, qimmatbaho badiiy x.unarmandlik, haykaltaroshlik va b. sanʼat namunalari saklangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Georgiy Vasilyevich Lazuryevskiy** (1906-yil 6-may, Toshkent, Turkiston oʻlkasi, Rossiya imperiyasi – 1987-yil 20-sentyabr) – sovet olimi, tabiiy birikmalar kimyosi boʻyicha mutaxassis, Moldaviya SSR Fanlar akademiyasining birinchi aʼzolaridan biri.

Biografiya va martabasi
-----------------------

Georgiy Lazuryevskiy 1906-yilda Turkistonda tugʻilgan. Toshkentdagi Oʻrta Osiyo universitetida (hozirgi Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy universiteti) tahsil olgan va uni 1930-yilda tugatgan. Soʻngra 1953-yilgacha shu yerda ishlashda davom etgan.

1953–1959-yillarda Kishinyov universitetida ishladi, mohiyatan organik va bioorganik kimyo Moldaviya maktabining asoschisi boʻldi. 1950-yillarning oxirida Moldaviya SSR Fanlar akademiyasining Kimyo institutini tashkil etishda qatnashgan. 1959-yilda u yerda tabiiy birikmalar kimyosi laboratoriyasini tashkil etdi va 1959-yildan 1975-yilgacha steroidlar va izoprenoidlar kimyosi laboratoriyalariga boʻlingunga qadar (keyinchalik efir moylari kimyosi laboratoriyalariga aylantirildi) rahbarlik qildi. 1991-yilda oʻsish regulyatorlari kimyosi laboratoriyasi yana terpenoidlar kimyosi laboratoriyasi bilan birlashdi, 1961–1965-yillarda esa institutga rahbarlik qildi.

1961-yil avgust oyi boshida Moldaviya SSR Fanlar akademiyasining haqiqiy aʼzosi etib saylangan. 1963–1969-yillarda akademiyaning bosh ilmiy kotibi, 1968–1972-yillarda uning vitse-prezidenti lavozimida faoliyat yurutgan.

Professor Lazuryevskiyning asosiy ishlari oʻsimlikning ikkilamchi metabolitlari, ayniqsa, terpenoidlar, steroidlar va alkaloidlarning tuzilishini oʻrganishga bagʻishlangan. Saraton kasalligini davolash uchun birikmalarni izlashda u steroid glikozidlarning tuzilishi va ularning antitumor faolligi oʻrtasidagi bogʻliqlikni koʻrsatdi.

2006-yil 11-mayda ASM Kimyo instituti binosida akademik Lazuryevskiyning 100 yilligiga bagʻishlangan yodgorlik lavhasi ochildi.

Mukofotlari
-----------

Georgiy Lazuryevskiy Mehnat Qizil Bayroq ordeni va Hurmat Belgisi ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3   „Лазурьевский, Георгий Васильевич",*Большая русская биографическая энциклопедия (электронное издание)*, Версия 3.0, М.: Бизнессофт, ИДДК, 2007.
2. 1 2  „Архивированная копия". 2017-yil 26-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 25-mart.
3. ↑  „Laboratorul Chimia Terpenoidelor" (md).  Institutul de Chimie al Academiei de Ştiinţe a Moldovei. 2017-yil 26-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 25-mart.
4. ↑  Membrii Academiei de Ştiinţe a Moldovei: Dicţionar (1961—2006) / Ch.: Î.E. P. Ştiinţa, 2006
5. ↑  „Buletinul A.Ş.M №2. Calendar ul evenimentelor (ianuarie -septembrie 2006)" (md).  Academia de Ştiinţe a Moldovei. 2014-yil 30-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 25-mart.

* G. V. Lazuryevskiy tomonidan nashr etilgan nashrlar. Rossiya davlat kutubxonasi katalogida.
**Chumakov Ivan Davidovich** (1906. 17.4, Qozogʻiston, hozirgi Jambul viloyati — 1980.9.11, Toshkent) — geologiyarazvedka texnikasi sohasidagi olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1966), texnika fanlari doktori (1963), professor (1969). Oʻrta Osiyo universiteti fizikamatematika fakultetining geol. boʻlimini tugatgan (1930). Turkmaniston, Oʻzbekiston va Tojikistonda geol. boshqarmalarida ishlagan. Oʻrta Osiyo Geol. va mineral xom ashyo ilmiy tadqiqot institutida direktor oʻrinbosari (195762), 1962-yildan shu intda razvedka texnikasi ishlari rahbari. Asosiy ilmiy yoʻnalishi togʻli sharoitlarda konlarni razvedka qilish texnikasi va texnologiyasi boʻlib, uni tashkil etishning ratsional usullarini ishlab chiqqan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Molla Çelebi masjidi** (turkcha: *Molla Çelebi Camii*), ba'zi manbalarda **Fındıkli masjidi** (turkcha: *Fındıklı Camii*) - XVI asrga oid Usmonli masjidi. Turkiyaning Istanbul shahri, Beyoğlu tumani, Fındıkli mahallasida joylashgan. Masjid qurilishi Istanbulning bosh qozisi Kazasker Mehmet Vusuli Afandi tomonidan buyurtma qilingan va Usmonli imperiyasi me'mori Xo'ja Sinon tomonidan ishlab chiqilgan. Masjid Bosfor bo'g'ozi sohilida, Kabataş parom porti va Dolmabahçe masjidi yaqinida joylashgan.

Geografiyasi
------------

Molla Çelebi masjidi Istanbul shahri, Beyoğlu tumani, Fındıkli mahallasi, Meclisi Mebusan ko'chasi, Yevropa Bosforining pastki qirg'og'i Findikkda joylashgan. "Findikli Camii" yoki "Fındık" nomi bilan ham tanilgan Molla Çelebi masjidi Kabataş funikulyori va parom stantsiyalari yaqinidan va dengiz qirg'og'idan juda nafis va ta'sirchan ko'rinadi, masjid, ayniqsa, tunda Bosfor bo'g'ozida juda chiroyli aks etadi.

Tarixi
------

Masjid qurilishi uchun Usmonli imperiyasining taniqli meʼmori Xo'ja Sinon bosh masʼul etib tayinlangan, so'ngra bosh sudya, olim va shoir sifatida ham mashhur boʻlgan Mehmed Vusuli afandi rahbarligida loyihalashtirilgan. Hukumat tomonidan keltirilgan manbalarga koʻra, masjid 1561-1562-yillarda qurilgan. Yana bir ishonchli maʼlumotnomada masjidning 1570-1584-yillar oraligʻida qurilganligi aytilgan.

Arxitekturasi
-------------

 Ichki qismi
Masjid dastlab me'mor Xo'ja Sinon tomonidan loyihalashtirilgan olti burchakli kichik majmua sifatida qurilgan. Masjid, asosan, ikki qismdan, 18.90 by 16.40 metr (62.0 by 53.8 feet) o‘lchamdagi markaziy namozxona va 8.80 by 4.60 metr (28.9 by 15.1 feet) o‘lchamdagi mehrobdan iborat. Ustunlar devorlarga qurilgan bo'lib, ular orasida sharqdan g'arbga tomon yo'nalishda to'rtta kichik yarim doira shaklidagi gumbazlar va bitta markaziy gumbaz joylashgan.

Masjid Usmonli me'morchiligining klassik uslubida qurilgan. Masjid mehrobi o'ziga xos tarzda yaratilgan bo'lib, u yerda imom nutq so'zlashi mumkin. Mehrab ham minbar bilan bir xil uslubda bezatilgan. Masjidning ko'chaga qaragan tomonida, o'ng burchakda minora joylashgan. Minorada *sherefe* (minorali balkon) mavjud.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  „Molla Celebi Mosque".  Istanbul Metropolitan Municipality Government of Turkey. 17-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-oktyabr 2012-yil.
2. ↑  „Daily Wanderlust: Molla-Celebi Mosque in Istanbul".  Lonely planet. 19-aprel 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-oktyabr 2012-yil.
3. 1 2  „Molla Çelebi Mosque".  ArchNet Digital Library. 21-yanvar 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-oktyabr 2012-yil.
4. 1 2  Grabar, Oleg*. Muqarnas: An Annual on Islamic Art and Architecture, Volume 3, Historical Studies*. BRILL, 1989 — 77–78 bet. ISBN 9789004086470. 6-oktyabr 2012-yilda qaraldi.
**Gobi** (mongolcha gov — suvsiz joy) — 1) Markaziy Osiyodagi choʻl, chala choʻl landshaftli joylarning umumiy nomi. Gobining yer yuzasi tekis, oʻsimligi siyrak, tuprogʻi koʻpincha toshli, shoʻrlangan boʻladi, oqar suvlari boʻlmaydi. Grunt suvlaridan chorvachilikda foydalaniladi; 2) Markaziy Osiyodagi katta choʻl. Mongoliya bilan Xitoy hududida. Gʻarbda Beyshan togʻlari bilan, sharqda Katta Xingan togʻlari, shim.da Mongoliya Oltoyi va Xangay togʻlari, jan.da Nanshan va Oltintogʻ bilan chegaralanadi. Uz. 2000 km chamasida, mayd. qariyb 2 mln. km2. Koʻp qismining bal. 900–1200 m. Ayrim togʻlarning nisbiy bal. 1800 m. Qad. daryolarning quruq oʻzanlari, terrasa va vodiylarning izlari saklangan. Tektonik harakatlar davom etmoqsa. Gobida toshloq, gilli, qumli, shoʻrxok joylar koʻp. Taqirlar uchraydi. Iqlimi keskin kontinental. Qishda antitsiklonlar vujudga keladi, havo ochiq boʻlib qattiq sovuq boʻladi. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi —25°, baʼzi kunlar —40° gacha pasayadi. Iyulda 25°, baʼzan 45° gacha koʻtariladi. Yillik yogʻin Alashan Gobisining shim.-gʻarbida 68 mm dan Mongoliyaning shim.-sharqida 200 mm gacha. Tuproklari kashtan, qoʻngʻir, boʻz tuproqlar. Asosiy oʻsimliklari shuvoq, chalov, shoʻra, saksovul va b. Gobi dasht va choʻllari asosan qoʻy boqiladigan yaylovdir. Aholi chorvachilik bilan shugʻullanadi. Dehqonchilik faqat daryo vodiylaridagina rivojlangan. Mongoliya hududida Katta Gobi qoʻriqxonasi bor.

Yana qara
---------

* Taklamakon

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 


  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4093637-5
* LCCN: sh85055504
* NDL: 00628517
* NKC: ge311544
* VIAF: 243456761
* en:WorldCat Identities: viaf-243456761

 |
**Bogdan (Zinoviy) Mixaylovich Xmelnitskiy** (taxminan 1595–1657.6.8) — ukrain davlat arbobi, sarkarda, Ukraina getmani (1648–57), polyaklar zulmiga qarshi koʻtarilgan mustaqillik urushi rahbari (1648–54). 1637 – 38 yillardagi xalq qoʻzgolonlarida qatnashgan. 1640-yil oʻrtalarida polyaklarga qarshi qoʻzgʻolonga tayyorgarlik koʻrib, kazaklar qoʻshinini tuzgan. 1648-yil qamoqqa olingan, lekin koʻp oʻtmay Zaporojye Sechiga qochgan.

Ijtimoiy, diniymilliy zulmga qarshi qonli va uzoq davom etgan ozodlik urushlari 1648-yil yanvarda Xmelnitskiy boshchiligidagi milliy inqilobga aylangan. Bu urushlarda Qrim xonligi, Rossiya, Shvetsiya, Transilvaniya, Usmonli turk imperiyasi, Moldova va boshqa qatnashgan. Ukraina – Getmanlik mustaqil davlat boʻldi. 1654-yildan murakkab tashqi siyosat va harbiy vaziyat (Polsha qiroli katta armiya yuborgan) oqibatida Xmelnitskiy Moskva bilan davlatlararo harbiy ittifoqtuzgan. Xmelnitskiy mustaqil getmanlik hokimiyatini, cheklangan tashki siyosiy munosabatlar va kazak qoʻshinlarining 60 minglik tarkibini saqlab qolish toʻgʻrisida taklif qilgan. Ukraina – Getmanlik xrkimiyatini tashki siyosatda tan olinishiga erishgan. Ukrainaga avtonom huquqi berilgan. Xmelnitskiy ukrain xalqini Polsha hukmronligidan ozod kilishda katta rol oʻynadi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Xmelnitskiy Bogdan Mixaylovich" *OʻzME*. X-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 


  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ersh-Leyb Kajber** (idishcha: הערש-לײב קאַזשבער, haqiqiy ismi *Vaynshteyn*; 1906, Kajba, Bessarabiya viloyati, Bălţi tumani – 1942, Samarqand) – bessarabiyalik yahudiy yozuvchi, adabiyotshunos, oʻqituvchi. U oʻz asarlarini idish tilida yozgan.

Hayoti
------

Ersh-Leyb Kajber (Vaynshteyn) 1906-yilda (boshqa manbalarga koʻra, 1910-yilda) Bessarabiyaning Kajba qishlogʻida (hozirgi Moldovaning Glodyanskiy tumani) kambagʻal dehqon oilasida tugʻilgan. Baxtsiz hodisa natijasida u bolaligidan oqsoqlanib qolgan. U Baltidagi Ruminiya gimnaziyasini tamomlagan va keyinchalik Bund homiyligidagi „Morgn-reut" („Tong shafaq") uyushmasi maktabida oʻqituvchi boʻlib ishlagan. 1930-yillarda Kishinyovda yashagan.

U oʻzining ilk qoralamalarini „Chernovitser Blater" (*Chernovtsi varaqalari*) gazetasida *Kajber* adabiy taxallusi bilan (yaʼni „asli Kajba qishlogʻidan" boʻlganligi sababli) chiqara boshlagan. „Literarish Blater" (*Adabiy varaqalar*) gazetasida esa hikoyalar va tanqidiy maqolalarni chop etdi. Noshir Yankl Yakir bilan birgalikda u 1931-yili Kishinyovda „Onzog" (*Eʼlon*) jurnaliga asos soldi. Ushbu jurnal tez orada Buxarestdagi „Jung-Rumenye" (*yosh ruminlar*) uyushmasiga qoʻshilgan bir guruh yosh Bessarabiyalik yozuvchilarning asosiy markazi boʻldi. „Onzog" jurnalida birinchi boʻlib Yankev Sternberg va Shloime Bikl oʻz ishlarini nashr ettirgan. Yakir va Kajberdan tashqari shoir Gerzl Geysiner (keyinchalik *Rivkin*) „Onzog" jurnali rivojlanishiga oʻz xissasini qoʻshgan. Keyinchalik jurnal faoliyati rivojlanmaganligi sababli tugatilgan.

Kajberning yagona kitobi „Davlat gimnaziyasi" 1937-yilda Chernivtsi shahrida nashr etilgan. Sighet jurnalida „Ufgang" hikoyasi nashr etilgan. 1942—1943-yil qishda Samarqandda, evakuatsiya paytida Kajber ochlikdan vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Абрам Самойлов «Местечко юности моей» (стр. 41)". 2012-yil 20-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 4-aprel.
2. ↑  „Шулим Судит «Герш-Лейб Кажбер (Вайнштейн)»". 2016-yil 18-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 28-aprel.
3. ↑  „ליטערארישע בלעטער⁩⁩, 29 October 1937". 2022-yil 15-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 15-fevral.

Adabiyotlar
-----------

* אָנזאָג: צײַטשריפֿט פֿאַר ליטעראַטור, קונסט און צײַטפֿראַגן (*онзог: цайтшрифт фар литэратур, кунст ун цайтфрагн* — анонс: периодическое издание по литературе, искусству и насущным проблемам), под редакцией Г. Гайсинера, Г. Вайнштейна и Я. Якира, издательство «Техник» — Кишинёв: М. Дектор, 1931.
* קאַזיאָנע גימנאַזיִע (*казёнэ гимназие* — казённая гимназия). Черновицы: Библиотэк Э. Штейнбарг, 1937.
**Shahzoda Sultonmurod Mirzo** (1570-yil 8-iyun – 1599-yil 12-may) – Boburiylar sulolasidan boʻlgan shahzoda, Malva hokimi (1590—1594), Berar (1596—1599) va Assam (1595—1597), podishoh oʻgʻli. Boburiylar imperiyasining Buyuk Akbar I va Bibi Salima Sulton (? – 1599) oʻgʻli. Ona tomondan bobosi Nodira Bonu Begim (1618-1659), Shahzoda Dara Shukoxaning rafiqasi, toʻngʻich oʻgʻli va Shoh Jahon I vorisi.

Tarjimayi holi va taʼlimi
-------------------------

„Jahongirnoma" asarining muallifini yozishicha, Murod Mirzo podishoh Akbarning oʻgʻli boʻlib, uning oʻgay ukasi Doniyol Mirzo bilan bir imperator xonadonida tugʻilgan. Baʼzi manbalarda uning onasi Akbarning xotini Salima Sulton Begim boʻlganligi toʻgʻrisida maʼlumotlar mavjud.

Dastlab shahzoda Murod Mirzoni Podishoh Akbarning vaziri Abu-l-Fadl ibn Muborak Allamiy tarbiyalagan. 1580 yildan boshlab, Akbarning oʻzi taklif qilgan ezuit ruhoniylari Antonio de Montserrat (ustoz sifatida) va Fransisko Akvaviva shahzodaga portugal tilini va nasroniylik asoslarini oʻrgatish uchun taʼlim bilan shugʻullanadilar.

Murod Mirzo gʻarbiy ezuit ruhoniylari tomonidan taʼlim olgan birinchi Boburiy shahzodasiga aylandi. Argentinalik yozuvchi, doktor Oskar Rodolfo Gomes taʼkidlaganidek, shahzoda Murod-Mirza otasi Jaloliddin Muhammad Akbar, 3-Dalay Lama Sonam Gyatso va ezuit Antonio de Montserrat tomonidan taʼlim olgan birinchi shaxs boʻlgan.

Harbiy qoʻmondonlik va vafoti
-----------------------------

1577-yilda (yetti yoshida) shahzoda Murod 7000 kishidan iborat mansab unvonini olib, birinchi harbiy unvoniga sazovor boʻldi. 1584 yilda, balogʻatga yetganidan soʻng, uning mansabi 9000 jangchiga koʻpaytirildi. 1593 yildan shahzoda Murod Dekandagi qoʻshinga qoʻmondonlik qildi. Shahzoda Sultonmurod Mirzo 1599 -yil 12-mayda Lahor qal’asida vafot etdi.

Oilasi
------

Shahzoda Murodning xotinlaridan biri taniqli lashkarboshi Mirzo Aziz Koʻkning (1542-1624) qizi, Xon Azim nomi bilan mashhur boʻlgan Habiba Banu Begim edi. Mirzo Aziz Koʻka Akbarning oʻgay ukasi va Akbarning asrab oluvchi onasi Jiji Anganing oʻgʻli edi. Murod Mirzo va Habiba Bonu Begimning toʻyi 1587 yil 15-mayda, Murod oʻn yetti yoshda boʻlganida boʻlib oʻtdi. Habiba Bpnu Begim ikki shahzodaning onasi Rustam Mirzo (1588-1597) va Aʼlam Sulton Mirzo (1590-yilda tugʻilgan – goʻdakligida vafot etgan).

Murod Mirzoning boshqa xotini Bahodirxonning qizi, Xondash hukmdori Raja Alixonning oʻgʻli va vorisi edi. Ularning yagona qizi Jahon Bonu Begim 1606-yilda podishoh Jahongirning oʻgʻli shahzoda Parvez Mirzoning (1589-1626) xotini boʻladi.

Gubernatorliklar
----------------

* Malva (1590-1594)
* Berar (1596-1599)
* Assam (1595-1597)

1595 yilda shahzoda Murod Mirzo Assamni bosib oldi va uning birinchi noibi boʻladi.

Manbalar
--------

* Beveridge, Henry*. Akbarnama of Abu’l-Fazl ibn Mubarak*. Calcutta: Asiatic Society, 1907.


1. ↑  Beveridge, Henry Akbarnama of Abu’l-Fazl ibn Mubarak. – Calcutta: Asiatic Society, 1907. – Vol. III.
2. ↑  Beveridge, Henry Akbarnama of Abu’l-Fazl ibn Mubarak. – Calcutta: Asiatic Society, 1907. – Vol. III.
**Inersial sanoq sistemasi** - Nyutonning hamma qonunlari amalga oshadigan sanoq sistemasi. Bunda har qanday jism oʻzining tinch holatini yoki toʻgʻri chiziqli tekis harakatini unga boshqa jism tomonidan taʼsir koʻrsatilib, uning shu holatini oʻzgartirishga majbur qilmagunicha saqlaydi. Inersial sistemaga nisbatan toʻgʻri chiziqli va tekis harakatlanayotgan har qanday sistema ham inersial sistema hisoblanadi. Tabiat qonunlarining ifodalari turli I. s. s.da bir xil koʻrinishga ega (qarang Nisbiylik prinsipi); moddiy nuqtaning tezligi yorugʻlik tezligidan koʻp marta kichik boʻlganda uning turli I. s. s.ga nisbatan harakatlari orasidagi boglanish Galiley almashtirishlari bilan, tezligi yorugʻlik tezligiga yaqin hollarda esa Lorens almashtirishlari bilan ifodalanadi.

Har qanday yakkalangan sistemani I. s. s. sifatida qabul qilish mumkin. Ammo tabiatda tashqi taʼsirlardan holi mutlaq yakkalangan sistema mavjud boʻlmagani uchun I. s. s. ideallashtirilgan mavhum tushunchadir. Amalda I. s. s. sifatida taqriban Yer, Quyosh, galaktika markazi yoki tekis harakatlanayotgan poyezd qabul qilinadi va ularga nisbatan jismlar harakati oʻrganiladi. Makon, osmon mexanikasi va kosmonavtika masalalarini hal qilishda I. s. s. sifatida, asosan, Quyosh massasining markazi qabul qilinib, ularning oʻqlari uchta yulduzga qaratiladi. Koʻpgina masalalarni hal etishda I. s. s. sifatida Yer qabul qilingan. Shunday qilib, turli moddiy sistemalar turlicha darajada inersialdir.

Sanoq sistemalarining inersialligi masalasi fizik maydonlarni hisobga olish zarur boʻlganda murakkablashadi. Darhaqiqat, nisbiylik nazariyasi shuni koʻrsatadiki, gravitatsiya maydoni hisobga olinganda butun fazoda I. s. s. mavjud emas; lekin kichik vaqt oraligʻida va fazoning yetarli darajada kichik sohasi uchun lokal galiley I. s. s. kiritilishi mumkin.

I. s.s. ga nisbatan tezlanishli harakatlanayotgan sistemalar noinersialdir. Harakatni tavsiflash uchun noinersial sanoq sistemalari tanlangandagi nazariya umumiy nisbiylik nazariyasi deyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Shahzoda Sulton Xusrav Mirzo** (1587-yil 16-avgust — 1622-yil 26-yanvar) — Boburiylar sulolasidan boʻlgan shahzoda, Boburiylar hukmdori Jahongirning toʻngʻich oʻgʻli.

Yoshligi
--------

Shahzoda Xusrav 1587-yil 16-avgustda Lahorda tugʻilgan. U shahzoda Salimning (1569—1627), boʻlajak Boburiylar hukmdori Jahongirning (1605—1627) toʻngʻich oʻgʻli edi. Uning onasi Manxavati Bay (inglizcha) (taxminan 1570-1604), Jaypurlik Rajaning qizi va Rajput Kachva urug'ining boshlig'i Amir al-Umar Das (1527-1589) edi. O'g'li tug'ilgandan keyin Manxavati Bay Shoh Begim Sohib unvonini oldi. Xusrav Mirzoning onasi 1604-yil 16-mayda afyun ishlatib, oʻz joniga qasd qiladi.

Oilasi
------

Shahzoda Xusravning birinchi va asosiy rafiqasi Xon A’zam nomi bilan mashhur boʻlgan yirik arbobiMirzo Aziz Kokiyning (1542-1624) qizi edi. U Boburiylar hukmdori Akbarning hamshirasi Angning o'g'li edi. Er-xotinning shahzoda Davar Baxsh (taxminan 1607—1628) va shahzoda Buland Axtar Mirzo (1609 yil 11 martda tugʻilgan) ismli ikki oʻgʻli boʻlib, goʻdakligida vafot etgan.

Xusravning ikkinchi xotini Jonibek Tarxonning qizi va Mirzo Gʻozibekning singlisi edi. 

Shahzodaning uchinchi xotini Mihtor Fozil Rikabdorning oʻgʻli Mukimning qizi edi. U 1616 yil 8-aprelda tug'ilgan shahzoda Garshasp Mirzoning onasi edi.

Xusravning Hoshmandning Bonu Begim ismli qizi bor edi, taxminan 1605 yilda tug'ilgan va shahzoda Hushan Mirzoga (1604-1628) uylangan, shahzoda Doniyol Mirzoning o'g'li va Podishah Akbarning nabirasi.

Qo'zg'olon va oqibatlari
------------------------

 Xusrav Mirzo asirga olinishi va otasi Jahongirga taqdim etilgan.
 Ollohoboddagi Xusrav Mirzo maqbarasi
1605 -yil 27-oktabrda Boburiylar hukmdori Akbar vafot etdi. U oʻz merosxoʻri, Xusrav Mirzoning otasi shahzoda Jahongirdan qattiq hafsalasi pir boʻldi. 1606 -yil 6-aprelda shahzoda Xusrav 350 otliq qoʻshin bilan yaqin atrofdagi Sikandradagi Akbar qabrini ziyorat qilish bahonasida Agrani tark etadi. Mathurada Husayn begim 3000 otliq otryadi bilan unga qoʻshildi. Panipatda unga Lahor viloyati devon (ma'muri) Lahor Abdul-Rahim qo'shildi. Xusrav Amritsar yaqinidagi Taran-Taranga yetib borgach, guru Arjan Devning duolarini oldi.

Xusrav Mirzo Lahorni qamal qildi, uni Dilavarxon himoya qildi. Boburiylar hukmdori Jahongir tez orada katta qoʻshin bilan Lahorga yetib keldi. U va uning tarafdorlari Kobul tomon qochishga harakat qilishdi, lekin Chenab daryosidan o'tayotganda Jahongir qo'shini tomonidan asirga olinadi.

Manbalar
--------

* Jahangir, Emperor; Rogers, Alexander; Beveridge, Henry (1909). The Tuzuk-i-Jahangiri; or, Memoirs of Jahangir. Translated by Alexander Rogers. Edited by Henry Beveridge. London Royal Asiatic Society. pp. 78, 81, 279.


1. ↑  Jahangir, Emperor; Rogers, Alexander; Beveridge, Henry (1909). The Tuzuk-i-Jahangiri; or, Memoirs of Jahangir. Translated by Alexander Rogers. Edited by Henry Beveridge. London Royal Asiatic Society. pp. 78, 81, 279.
2. ↑  Jahangir, Emperor; Rogers, Alexander; Beveridge, Henry (1909). The Tuzuk-i-Jahangiri; or, Memoirs of Jahangir. Translated by Alexander Rogers. Edited by Henry Beveridge. London Royal Asiatic Society. pp. 78, 81, 279.
**METEORIZM**, ichda yel toʻplanishi, meteorizm — ichakda koʻp yel toʻplanishi natijasida qorinning taranglashishi. Sogʻlom odamning meʼdasi va ichagida shu aʼzolar faoliyatini bir meʼyorda saqlab turish uchun oz miqdorda gaz boʻladi. Ichakda bijgʻish (achish) jarayoni kuchayganda, koʻplab sut, shirinlik, uglevod isteʼmol qilinganda ich dam boʻlishi kuzatiladi. Ichakda gazlar yaxshi yurishmaganda, ichak torayganda, ayniqsa ichak tutilganda, qorin aʼzolarida qon dimlanganda, surunkali gastrit, pankreatit, enterit, shuningdek, yurak kamchiligida ham ich dam boʻlishi kuzatiladi. Bemor qornida ogirlik, tirsillash va ogʻriq sezadi, yel chiqqandan keyin bu ogʻriq bosiladi. Ich dam boʻlishib.ning oldini olish uchun ich normal kelib turishini taʼminlash, uglevodli ovqatlarni kamroq isteʼmol qilish zarur. Yurak-tomir kasalliklari, stenokardiya bilan ogʻrigan kishilar Ich dam boʻlishib.ga yoʻl qoʻymasliklari lozim, chunki ichakning gazlardan choʻzilishi yurak toj tomirining torayishiga sabab boʻlishi mumkin. Da vo s i — fa-ollashtirilgan koʻmir (karbolen) beriladi, moychechak (romashka)dan klizma (huqna) qilinadi, parhez buyuriladi. Ich dam boʻlishib.ga sabab boʻlgan asosiy omil bartaraf qilinadi.

boʻlishi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gʻaynetdin Shayxiyevich Abdrahmanov** (1932 – 2001) – yuqori malakali turbomexanik, "Bashkirenergo "OAJ mexanika ustasi.

Biografiyasi
------------

1932-yil 9-mayda Boshqirdistonning Chishmin tumanidagi Novo-Uptino qishlogʻida tugʻilgan.

Maʼlumoti – toʻliq boʻlmagan oʻrta. Mehnat faoliyatini 1949-yil iyun oyida Chishmin tumanidagi Novotroitsk mashina-traktor stansiyasida kombaynchi sifatida boshlagan. 1951-yil oktyabr oyida Sovet Armiyasi safiga chaqirildi. Demobilizatsiyadan soʻng, 1956-yil yanvardan „Uralenergoremont" trestida (Sverdlovsk) mexanik, 1958-yil avgustdan beri „Bashkirenergo" sanoat taʼmirlash korxonasida turbina uskunalarini taʼmirlash boʻyicha mexanik boʻlib ishlagan.

Gʻaynetdin Shayxiyevichning oʻgʻli Rinat Gʻaynetdinovich Ural viloyatidagi eng yirik ixtisoslashtirilgan taʼmirlash korxonalaridan biri „QUARTZ Group" MChJning Ufa filiali direktori lavozimida ishlab, oilaviy kasbini davom ettirmoqda.

SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1981-yil 31-martdagi farmoni bilan oʻninchi besh yillikning vazifalari va sotsialistik majburiyatlarni bajarishda erishilgan ulkan ishlab chiqarish muvaffaqiyatlari va mehnat jasorati uchun Abdrahmonovga Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berildi.

1992-yildan Gʻaynetdin Shayxiyevich nafaqaga chiqqan.

Gʻaynetdin Shayxiyevich 2001-yil 13-aprelda vafot etgan.

Turbina taʼmirchisining murakkab kasbini puxta egallagan Abdrahmonov oʻz ishida doimo yuqori koʻrsatkichlarga erishgan boʻlib, 1977-1979— yillar oraligʻidagi mehnat natijalari asosida uning jamoasi SSSR Energetika va elektrlashtirish vazirligi tomonidan eng yaxshi deb topildi va issiqlik elektr stansiyalarining turbinali agregatlarini kapital taʼmirlash boʻyicha jamoaviy shartnomani joriy etish tashabbusi bilan chiqqan. Jamoa pudratidan foydalangan holda mehnat unumdorligi bir yarim baravar oshgan, har bir turbinada oʻrtacha bajarilgan ishning mehnat zichligi 874,6 kishi-soatga qisqargan.

Mukofotlari
-----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1981).
* Ikki Lenin ordeni (1974) va Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1971).

Manbalar
--------

1. ↑  Республика Башкортостан: 9 мая — картина дняAndoza:Недоступная ссылка
2. ↑  „КАЛЕНДАРЬ праздничных и памятных дней, профессиональных праздников и юбилейных дат Республики Башкортостан на 2009 год". 2016-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 20-aprel.

Havolalar
---------

„Gʻaynetdin Abdrahmonov" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*.
**Aberleiniog qal’asi** (inglizcha: *Castell Aberlleiniog, Castle of the River Lleiniog*) ― Uelsning Anglesey shahrida joylashgan oʻrta asrlardagi motte va beyli qal’asi. U Gugo d’Avranches tomonidan 1080 va 1099-yillarda qurilgan. Qal’a Bomaris qal’asidan taxminan ikki mil shimolda tik tepada joylashgan. Asl yogʻoch konstruktsiya keyinchalik toshga almashtirildi va XVII-asrning oʻrtalarida Bomaris konstabli Tomas Cheadl tomonidan vayron qilindi. Ayni paytda qal’a qayta tiklandi va qisman jamoatchilik uchun ochiq. Rejada u past devorlar bilan oʻralgan, burchaklarida dumaloq minoralar bilan oʻralgan hovli.

Qal’ani eslatib turadigan bir nechta hujjatlar, boshqa narsalar qatori, 1094-yilda Gruffydd ap Cynan tomonidan qamal qilingan. Qamal barbod boʻlgan, ammo qal’a himoyachilaridan 124 Norman jangda halok boʻldi.

Yana qarang
-----------

* Uelsdagi qal’alar roʻyxati

Havolalar
---------

* Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales (Wayback Machine saytida 2015-09-26 sanasida arxivlangan)
* Welsh Castles: A Guide by Counties
* Anglo-Norman Castles
**Boʻribosar**, Oʻrta Osiyo ovcharkasi —Oʻrta Osiyoda tarqalgan jaydari it zoti. Uzoq davr davomida cho‘ponlar tomonidan eng yaxshi namunalarini tanlash va tabiiy chatishtirish yoʻli bilan chikarilgan. Erkagi boʻydor, gavdali, koʻkragi keng, kallasi katta, oyoklari baquvvat, ovozi haybatli. Rangi turlicha. Asosan erkagi koʻproq qadrlanadi. Chorva mollari podalarini boʻrilar hujumidan saklash (nomi ham shundan), oʻtovqoʻralarni qoʻriqpash vazifalarini bajaradi. Urishqoqlik sifatlarini oshirish uchun yosh (1—2 oy)ligida quloq va dumi kesib qisqartiriladi. Eng kuchlilari havaskorlar tomonidan it urishtirish musobaqalarida qatnashish uchun boqiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Boʻribosar" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Joʻjixon**, Joʻchi, Joʻji, Chjochi (taxminan 1184—1227) — moʻgʻullarning yirik sarkardasi, Chingizxonning katta oʻgʻli; uning harbiy rejalarini roʻyobga chiqargan. Rivoyatlarga koʻra, Chingizxonning xotini Borte (Boʻrta fujin) homiladorlik paytida markit qabilasi tomonidan asirlikka olingan. Keyinchalik uni asirlikdan xalos etishgach, J. tugʻilgan. Abulgʻoziy Bahodirxonning yozishiga koʻra, "Joʻchi"ning maʼnosi "mehmon" boʻlgan ("Shajarayi turk", 47-6.). J. Xitoy (1211 — 15), Oʻrta Osiyo (1219—21), Dashti Qipchoqni bosib olishda faol ish-tirok etgan. J. boshchiligidagi 20 ming nafar moʻgʻul qoʻshini Irgʻiz daryosi boʻyidagi jangda Muhammad Xorazmshohning 60 minglik qoʻshini bilan jang qilgan, bu islom lashkarlarining moʻgʻullar bilan dastlabki toʻqnashuvi boʻlgan. Faqatgina Jaloliddin Manguberdinmng harbiy mahoratigina Xorazmshoh qoʻshinini magʻlubiyatdan saqlab qolgan. Chingizxon qoʻshini Oʻrta Osiyoga yurish qilganda otasi J.ni Sirdaryo boʻyidagi Jand, Oʻzgand, Sigʻnoq kabi shahar, qalʼalarni egallashga buyurgan. J. bu qalʼalarni olgach, ukalari Chigʻatoy va Oʻktoyxon bilan birgalikda Xorazm poytaxti Urganchnsh qamal qilgan, shaharni yetti oylik janglardan soʻnggina egallagan. Chingizxon moʻgʻullar zabt etgan yerlarni oʻgʻillariga taqsimlab berganida (1224) J.ga Irtishdan Uralgacha va undan Gʻarbga tomon choʻzilgan yerlar mulk qilib berilgan (qarang Joʻji ulusi). J. Sharqiy Yevropaga qilmoqchi boʻlgan harbiy yurishi boshlanmasidan oldin vafot etgan; baʼzi maʼlumotlarga koʻra, J.ni markaziy hokimiyatdan ajralib chiqmoqchi ekanlikda gumonsiragan Chingizxon maxfiy buyruq berib qatl ettirgan. J.ning qabri Jezqazgʻan sh. (Qozogʻiston)dan 45 km. shim.-sharqda, Qora-Kengir daryosining soʻl qirgʻogʻida joylashgan.

Faxriddin Hasanov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Banknotlar**, bank biletlari, kredit biletlari— markaziy emissiya banklari chiqaradigan qog‘oz pullar, kredit pullarning asosiy turi. Banknotlar pulning to‘lov funksiyasi asosida 17-asrda vujudga kelgan. Yirik davlatlarda tovar-pul munosabatlarining rivojlanishi Banknotlar chiqarishni davlat emissiya banklarining monopoliyasiga aylantirdi. Qog‘oz pullarning oltin ta’minoti bekor qilinganidan keyin (20- a. 70- y.lari) Banknotlar haqiqiy qog‘oz pulga aylandi. Banknotlar Davlat (Markaziy) bankining aktivlari va davlatning aholiga sotadigan tovarlari bilan ta’minlanadi.O‘zbekiston Respublikasida 1994 y. 1 iyuldan boshlab milliy valyuta so‘m muomalaga kiritildi. O‘zR Markaziy banki muomalaga qiymati 1,3,5, 10,25,50,100 so‘mlik, 1997 y. 1 martdan qiymati 200 so‘m, 2000 y. 1 iyundan 500 so‘m bo‘lgan bank biletlari (bank qog‘oz pullari) chiqargan. Ular tanga va chaqalarga maydalanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |