recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Antigona** (qadimgi yunoncha: *Ἀντιγόνη* qadimgi yunoncha: *Ἀντιγόνη*) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni.

Ftiya shohi Evritionning qizi, Fesaliyada shoh tomonidan Peleyga turmushga berilgan, Peley bir vaqtning oʻzida qirollikning uchdan bir qismini ham qoʻlga kiritgan. Kalidoniya ovi paytida Peley Evritionni tasodifan oʻldirib qoʻyadi va Fesaliyadan qochib ketishga majbur boʻladi. Peleyni qotillik lanʼatidan Iolk shohi Akast poklaydi. Akastning rafiqasi Astidamiya Peleyga oshiq boʻladi va Peley tomonidan rad etilgandan keyin uni zoʻrlashda ayblaydi (var. — Peley Akastning qizi Steropa bilan turmush qurmoqchi deb yolgʻon gapiradi) va Antigona tushkunlikdan oʻzini osib oʻldiradi. Keyinchalik, Peley Iolkni zabt etish va Akastning xotinini shafqatsizlarcha qatl qilish orqali undan oʻch oladi.

Ferekid tomonidan tilga olingan.

Manbalar
--------

1. 1 2  PYeLYeY Wayback Machine saytida arxivlandi (2014-08-08).
2. ↑   Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka III 13, 1; 13, 3
3. ↑  PYeLYeY
4. ↑   Sxolii k Gomeru. Iliada XVI 173 // Primechaniya V. G. Boruxovicha v kn. Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka. L. 1972. S.174

Adabiyotlar
-----------

* *Lübker F.* Klassik qadimiylarning haqiqiy lugʻati. M. 2001. 3 jildda T. 1. S. 114.
„Kitob al-asror"— Roziyning oʻrta asr kimyo fanida yaratgan mashhur asari. Ushbu asar Sharqshunoslik institutining kimyoga oid fondining eng nodir qoʻlyozmalaridandir. „Kitob al-asror" hozirda Sharqshunoslik institutining 3758 raqamli toʻplamida saqlanadi.

Asar nasx xati bilan 912/1506 yilda koʻchirilgan; u Roziy dastxatidan qilingan ikkinchi nusxa boʻlib, yaxshi saqlangan. Bu kitobni Roziy buxorolik shogirdi Muhammad ibn Yunusga bagʻishlagan.
„Kitob al-asror"da Roziyning kimyo boʻyicha erishgan nazariy va amaliy yutuqlarining eng sarasi jamlangan. Bu kitobda Roziy kimyo tarixida birinchi boʻlib endilikda hammaga yaxshi tanish boʻlgan moddalar klassifikatsiyasini (maʼdan,oʻsimlik va hayvonotga oid) beradi, shuningdek, kimyoviy asboblar va amallarga tegishli boʻlgan juda koʻp faktik maʼlumotlarni ham tartibga keltirgan. „Kitob sirr al-asror" ham oʻsha davr kimyogarlarining kitoblaridan mazmun jihatdan farq qiladi. Unda Roziy oʻz tajriba va kuzatishlarining natijalarini sodda va ravon tilda bayon etadi. Asarda oʻsha davr uchun yangi boʻlgan kimyoviy reaksiyalarni tezlatish fikri olgʻa surilgan va kimyo tarixida birinchi martta reaksiyaga kirishgan moddalarni dastlabki holatiga qaytarish (qaytariluvchi reaksiyalar) haqida gapirilgan. „Kitob sirr al-asror" yaqin yillargacha ham fan uchun nomaʼlum edi. Uning qoʻlyozma nusxasini 1950-yilda Sharqshunoslik institutining ilmiy xodimi U.I.Karimov institut fondidan topdi, 1957-yilda ruscha izohli tarjimasini keng tadqiqot qismi va arabcha matnining faksimilesi bilan birgalikda bostirdi. Bu nashr nemis olimi Y.Ruskaning „kitob al-asror" va „Kitob sirr al-asror" bir asar, degan fikrining xato ekanligini isbotladi.
„Kitob al-asror"ga kelsak,, uning arabcha asl nusxasi XIX asrning boshlaridayoq maʼlum edi. Bu Leypsigda topilgan qoʻlyozma nusxa boʻlib, nemis olimi Fleysher tomonidan tavsiflangan. 1905-yilda A.I.Steplton Hindistonda „Kitob al-asror"ning boshqa bir nuqsonli nusxasini topadi va Leypsigdagi nusxa bilan qiziqib qoladi, chunki u keyinchalik bu asarning toʻliq matnini inglizcha tarjimasi bilan bostirish niyatida edi. Lekin Steplton bu rejasini amalga oshira olmadi. U 1925-yilda Laknavda „Kitob al-asror"ning yana bir nusxasini topadi va undan foydalangan holda 1927-yili shu asarning faqat birinchi va ikkinchi qismlarining inglizcha tarjimasini nashr qiladi.
Oʻsha vaqtda „Kitob al-asror"ning Leypsig va Hindistondagi nusxalaridan tashqari yana ikki nusxasi— Ispaniyadagi va Gettingen universiteti kutubxonasidagi qoʻlyozmalari maʼlum edi. Ana shu toʻrt nusxa asosida Y. Ruska 1937-yilda „Kitob al-asror"ning nemischa tarjimasini kattagina kirish qismi bilan nashr etdi. 
Keyinroq eronlik olim Hasan Ali Shayboniy Roziyning „Kitob al-asror"ini fors tiliga tarjima qilb, 1971-yilda Tehronda nashrdan chiqaradi.

1. ↑  S.U.Karimova*. Sharqshunoslik instituti fondidagi kimyoga oid qo'lyozma asarlar*. Toshkent: O'zbekiston SSR "Fan" nashryoti, 1990 — 88-91 bet.
**Hisob stavkasi**, hisob foizi stavkasi, qayta moliyalashtirish stavkasi — markaziy banklarning tijorat banklari rezervlarini toʻldirish va ularning oʻz mijozlariga bank xizmatlari koʻrsatish uchun beradigan kreditlariga belgilaydigan foiz stavkasi; tijorat banklari Markaziy bankdan olgan kredit resurslari uchun toʻlaydigan \aq. Hisob stavkasi bozor mexanizmidagi gʻoyat muhim iqtisodiy vosita, davlatning pul siyosatida qoʻllaniladigan kuchli iqtisodiy dastak. Hisob stavkasi pul bozoridagi talabga taʼsir koʻrsatishning asosiy vositasi hisoblanadi. Iqtisodiyotda oʻsishni tezlatish maqsadlarida Hisob stavkasi pasaytiriladi yoki aksincha iqtiso-dnyotda oʻsish jadallashib, tovarlarni sotish qiyinlashganda oʻsishni sekinlashtirish uchun Hisob stavkasi oshiriladi. Hisob stavkasiga pul bozoridagi talabdan tashq-ari kutiladigan inflyatsiya darajasi ham taʼsir koʻrsatadi. Inflyatsiyadan koʻriladigan yoʻqotish Hisob stavkasini oshirish orqali qoplanadi. Mas, meʼyordagi Hisob stavkasi 4% boʻlib, inflyatsiya 3% darajasida kutilsa, amaldagi Hisob stavkasi 7% ni tashkil etadi. Markaziy bankning Hisob stavkasi qancha yuqori boʻlsa tijorat banklari oʻzlari taqdim etadigan krsditlar uchun oladigan foizi shu qalar yuqori boʻladi. 2004-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining Hisob stavkasi iyulda 20% dan 18% gacha, dekabrda 18% dan 16% gacha pasaytirildi va qayta moliyalashning yillik stavkasi 18,8% ni tashkil etdi (2003-yilda 27,1%, 2002-yilda 34,5%).

Alisher Vahobov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hisoblash texnikasi** - hisoblash jarayonlarini, axborotlarni toʻplash, saqlash va uzatish masalalarini hal qilishni mexanizatsiyalashtirish va avtomatlashtirish vositalari majmui; texnikannng hisoblash mashinalari va qurilmalarini ishlab chiqish, tayyorlash va ishlatish bilan shugʻullanadigan tarmogʻi. Vaqtni hisoblash, yer maydonlarining sathini aniqlash, savdosotiq hisoblari va boshqa yumushlar bilan bogʻliq masalalar qadimdan maʼlum. Hisoblashlarni mexanizatsiyalashtiruvchi dastlabki sodda qurilmalar — abak, xitoy choʻti va oddiy hisoblash masalalarini yechish qoidalari miloddan avvalgi vujudga kelgan. Neper shkalasi, logarifmik lineyka, B.Paskalning (Fransiya) arifmetik mashinalariga oʻxshash hisoblash qurilmalari 17-asrdayoqmaʼlum edi. 18— 19-asrlardagi sanoat inqilobi Hisoblash texnikasi rivojlanishiga turtki boʻldi. 1833-yilda ingliz olimi Ch.Bebbij arifmetik va xotira qurilmali dasturli boshqariladigan katta arifmometr — "analitik mashina" loyihasini ishlab chiqdi, lekin uning loyihasi 100 yil dan keyingina muhanlislar diqqatini oʻziga jalb qildi. 1944-yil AK,Sh da elektromagnit releda ishlaydigan "MARK-1" dasturli boshqariladigan raqamli hisoblash mashinasi (RHM) qurildi. 20-asr 40-yillarida dasturli boshqariladigan elektron RHMning yaratilishi Hisoblash texnikasi taraqqiyotida keskin burilish yasadi. Keyinchalik RHMning texnik parametrlari takomillashti-rilib borildi, ularning ishlash tezligi va xotira hajmi bir necha marta orttirildi. 1950-yilda Ukraina Fanlar akademiyasi akademik S.A.Lebedev rahbarligida birinchi elektron RHM "MESM" (kichik elektron hisoblash mashinasi) qurildi. 1953-yilda S.A.Lebedev rahbarligida Aniq mexanika va hisoblash texnikasi institutida "BESM" (tez ishlaydigan elektron hisoblash mashinasi) yaratildi. Elektron texnikasining rivojlanishi Hisoblash texnikasi ning tez takomilla-shishiga sabab boʻldi. Dastlabki EHM lari lampali boʻlgan, keyinchalik ular yarimoʻtkazgichlardan tayyorlana boshladi. Bunday EHMlarning bir necha avlodi yaratildi. Hozir asosan kompyuterlar ishlatiladi (qarang Kiber-netika).

Axborotlarni qayta ishlash tizimlarida, kemalar, samolyotlar, kosmik obʼyektlar va boshqalarning koordinatlarini tez va aniq belgilashda, kutubxonalardagi jarayonlarni va bibliografik ishlarni mexanizatsiyalashda, bank, omonat kassalar va boshqa moliya muassasalarining ishlarni markazlashtirishda Hisoblash texnikasidan keng foydalaniladi.

Oʻzbekistonda Hisoblash texnikasiga doir ilmiy tadqiqot ishlari Kibernetika instituti, Oʻzbekiston milliy universiteti, Toshkent texnika universitetida olib boriladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jinghu** (xit. 京胡, pinyin *Jīnghu* — Pekin operasida joʻrlik qiluvchi anʼanaviy xitoy torli cholgʻu asbobi. **Pekin skripkasi** nomi ham baʼzan ishlatiladi.

Tarixi
------

Taxminlarga koʻra, jinxu Pekin operasi bilan bir vaqtda — 1785-yilda imperator Chianlong davrida paydo boʻlgan. Koʻplab turdosh cholgʻu asboblari, jumladan, erhu singari hutsin asosida yaratilgan.

Tavsifi
-------

Tashqi koʻrinishidan erhuga oʻxshaydi, lekin ancha kichikroq; jinghu — hutsin cholgʻu asboblari oilasining eng kichigi va ovozi eng balandi. Oldiga ilon terisi qoplangan, tanasi bambukdan qilingan. Cholgʻu asbobi umumiy uzunligi taxminan 50 santimetrni tashkil qiladi. Cholgʻuning umumiy uzunligi taxminan 50 santimetrni tashkil qiladi.

Boʻyinchasining yuqori qismida ikkita qulogʻi bor. Ikki tor anʼanaviy ravishda ipakdan qilinadi, ammo bugungi kunda ular odatda poʻlat yoki neylondan qilinadi. Kamoncha uchun ot qili ishlatiladi.

Aksariyat jinxu ikki oktava diapazoniga ega. Ikkita tur mavjud: *erhuan* (tonallik D yoki E) va *sipi* (tonallik E yoki G).

Pekin opera orkestrida u erhu joʻrligida asosiy torli cholgʻu hisoblanadi.

Jinghu uchun asarlar
--------------------

 Jinghu chalayotgan qiz (akvarel, Xitoy, XIX-asr boshi)
Jinghu uchun yakkaxon asarlar deyarli yoʻq, cholgʻu asosan joʻrovoz sifatida qoʻllaniladi.

Jinghu uchun quyidagi asarlar borligi maʼlum:

* „Kichik ochiq eshik" (xitoycha: 小開門),
* „Tun tubida" (xitoycha: 夜深沉).

Manbalar
--------

1. ↑  Ван Чуньмей (2011). *Специфические черты китайского оперного искусства* (Музичне мистецтво і культура nashri). Одесса: Друкарський дім. .
2. 1 2  „Цзинху".  Китайский информационный Интернет-центр (23-noyabr 2006-yil). Qaraldi: 2-may 2016-yil.
3. ↑  „Китайский струнный инструмент эрху".  Международное радио Китая (28-may 2005-yil). Qaraldi: 2-may 2016-yil.
4. 1 2 3 4  „Jinghu" (en).  Encyclopædia Britannica. Qaraldi: 2-may 2016-yil.
5. ↑  „Chinese Musical Instruments" (en) (deadlink).  Chinaculture.org. 24-aprel 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-may 2016-yil.

 „arxiv nusxasi". 24-aprel 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-may 2022-yil.
6. 1 2
7. ↑  Ван Чуньмей (2011). *Специфические черты китайского оперного искусства* (Музичне мистецтво і культура nashri). Одесса: Друкарський дім. .
**Mashina soʻzi** - EHM ning operativ xotira qurilmasida saqlanadigan va mashina qurilmalari bilan ishlashda kod guruhi (soʻz) sifatida kabul qilinadigan raqamlar, harflar va boshqa timsollar majmui. Mashina soʻzi EHM uchun ax-borot oʻlchovi (birligi) vazifasini oʻtaydi. Bu birlik sonlar, harfli va harfraqamli maʼlumotlar, buyruklar shaklida boʻlishi mumkin. Mashina soʻzi oʻzaro bogʻlangan va raqamlangan razryadlardan tashkil topadi. Shu razryadlar soni Mashina soʻzi uzunligini belgilaydi. Mashina soʻzi uzunligi oʻzgaruvchan va oʻzgarmas boʻlishi mumkin. Uzunligi oʻzgaruvchan M. yeda mashina xotirasidan toʻliqroq foydalaniladi. Mashina xotirasining bir uyasida bir nechta Mashina soʻzi joylashishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pichan uni** — sunʼiy sharoitlarda yuqori haroratda quritilgan va maydalangan oʻtlardan tayyorlanadigan yem-xashak mahsuloti. Xona yoki ochiq joylarda shamolda quritilgan pichan poxolqirqqichlarda maydalanadi, keyin don tegirmonlari yoki yanchish mashinalarida tortiladi. Pichan uni sifati oʻtlar turi, oʻrib-yigʻish muddati va quritish usullariga bogʻliq. Eng yaxshi Pichan uni shonalash davrida yoki gullay boshlaganda oʻrilgan dukkakli oʻtlardan oli-nadi, oqsil, mineral moddalar, vita-minlarga boyligi jihatidan donli ozuqalardan qolishmaydi. Sebargadan tayyorlangan 100 kg Pichan uni da 70,2 ozuqa birligi va 8,3 kg hazm boʻladigan protein; xashaki loviyasuli aralashmasida 65,7 ozuqa birligi va 9,7 kg hazm boʻladigan protein bor. Pichan uni karotinga boy; karotin yaxshi saqlanishi uchun Pichan uniga antioksidantlar (santoxin va boshqa)qoʻshiladi. Choʻchqalar uchun aralash yem tarkibiga 10—15%, parrandalar uchun 3—5% Pichan uni qoʻshiladi. Vitaminlarni yoʻqotmasligi uchun Pichan unini bugʻlash yoki qaynoq suv bilan ishlov berish mumkin emas.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Tamaddixona belgisi | *Oziq-ovqatga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Yury Dokhoian
**Yuriy Rafaelovich Dokhoian** (ruscha: *Юрий Рафаэлович Дохоян*; 1964-yil 26-oktabr — 2021-yil 1-iyul) asli arman boʻlgan rossiyalik shaxmat grossmeysteri (1988).

Faoliyati
---------

Dokhoian yoshligidan shaxmatga boʻlgan qiziqishi tufayli, juda erta bu sport turiga kirib kelgan. Faoliyatining ilk damlarida bir necha bor shaxmat boʻyicha SSSR chempionatining birinchi ligasida oʻynagan. 1986-yilda yosh shaxmat ustalarning Butunittifoq turnirida ikkinchi oʻrinni egalladi. U 1986-yilda Buxarestda birinchi, 1988-yilda Plovdivda birinchi, 1988-yilda Budapeshtda ikkinchi, 1988-yilda Yerevanda Smbat Lputian va Lev Psaxisdan keyin uchinchi, Sochida 1988-yilda uchinchi, Friso Nijboer bilan 1988-yilda Veyk-an-Zee 19s bilan tenglashgan. U 1991-yilda Kopengagenda, 1992-yilda Berlinda, 1993-yilda Bad Godesbergda, 1993-yilda Lyublinda, 1993-yilda Bonnda, 1993-yilda Munsterda Toni Miles bilan shaxmatda birinchi oʻrinni egalladi.

Chessmetrics maʼlumotlariga koʻra, 1989-yil fevral oyida Dokhoian oʻzining eng yuqori choʻqqisida boʻlgan va uning reytingi oʻsha paytda 2687 reytingga teng edi. U oʻsha payt dunyoda 33-oʻrinni egalladi. Uning eng yaxshi yakkalik chiqishi 1988-yil Yerevanda boʻlib, u erda 2598 baholangan raqibga qarshi 13 ta mumkin boʻlgan 9 balldan (69 %) ball toʻpladi va 2703 ball toʻpladi.

Koʻp yillar davomida Dokhoian Garri Kasparovning ikkinchisi edi. 2009-yilda u bir vaqtning oʻzida Rossiya ayollar terma jamoasining murabbiyi boʻlgan Sergey Karyakin bilan hamkorlik qilishni boshladi. U shuningdek, jahon toifasidagi ayollar opa-singillari Tatyana va Nadejda Kosintsevalarning murabbiyi edi. 2007-yilda u FIDE katta murabbiyi unvoniga sazovor boʻldi.

Oʻlimi
------

2021-yil 1-iyulda Dokhoian Moskvada COVID-19 bilan kasalanib vafot etdi.

Manbalar
--------



1. ↑  *Ham.* „Book Reviews: Garry Kasparov's Greatest Chess Games".  ChessCafe.com (20-avgust 2006-yil). Qaraldi: 25-noyabr 2009-yil.
2. ↑  *Sonas.* „Event Details: Yerevan, 1988".  Chessmetrics. Qaraldi: 29-oktabr 2011-yil.
3. ↑  *Henderson.* „TWIC: Round 1 Wijk aan Zee".  London Chess Center (15-yanvar 2000-yil). 30-sentabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2009-yil.
4. ↑  „Sergei Karjakin: I need to train with good coaches".  ChessVibes.com (21-aprel 2009-yil). 3-oktabr 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2009-yil.
5. ↑  „World Women's Team Championship in Ningbo".  ChessBase (18-sentabr 2009-yil). Qaraldi: 25-noyabr 2009-yil.
6. ↑  „RIP Yury Dokhoian (1964-2021)".
**Yurdçu** (also, **Yurdchu** and **Yurtchi**) Ozarbayjonning [[Nakhchivan Avtanom Respublikasi|Nakhchivan] Kangarli tumanidagi qishloq va munitsipalitet. Bu 25 km joylashgan. Daralayaz tizmasi yon bagʻri tuman markazidan janubi-sharqda joylashgan. Aholisi dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullanadi. Qishloqda oʻrta maktab, klub, tibbiyot punkti bor. Umumiy aholi soni 1085 kishi. Qishloq yaqinida birinchi temir davri va oʻrta asrlarga oid manzilgohlar, turli davrlarga oid tangalar xazinasi, antik davr qoʻrgʻonlari, bronza va ilk temir davri nekropollari joylashgan.

Etimalogiya
-----------

**Yurdchu**qishlog'i Daralayaz tizmasi etagida joylashgan. Yurdchu nomi turkiy **Kengerli** qabilasining qo'llaridan biri bo'lgan *yurdchu* qabilasining nomi bilan bog'liq. Oʻtmishda Naxchivondagi bir qancha qishloqlarga *yurdchu* qabilasi asos solgan.*Ozarbayjon toponimlarining entsiklopedik lug'ati*. Ikki jildda. I jild. p. 304. Boku: "Sharq-G'arb". 2007-yil ISBN 978-9952-34-155-3.</ref>.

Yurdchu
-------

**Yurdchu** - Yurdchu qishlog'ining janubi-g'arbida,Kangarli tumanidagi birinchi temir davriga oid manzilgoh. Maydoni 2 ga. Turar joy 1983-yilda qayd etilgan. Yer usti topilmalari loydan yasalgan idishlar va tosh qurollarning sinishidan iborat bo'lib, ikki davrga bo'linadi. Birinchi temir davriga xos bo'lgan kulolchilik buyumlari va mehnat qurollari birinchi davrga tegishli. Qidiruvlar natijasida aniqlangan yer usti materiallari donli tosh va pushti va kulrang tusdagi sopol idishlar parchalaridan iborat. Yurdchular manzilgohi miloddan avvalgi X-VIII asrlarga oid deb taxmin qilinadi BC.

Yurdchuning boyliklari
----------------------

**Yurdchuning boyliklari** -Kengerli tumanidagi shu nomli qishloqdan topilgan turli davrlarga oid kumush va mis tangalar xazinasi topilgan. Tangalarning 328 tasi Ozarbayjon Milliy fanlar akademiyasi Arxeologiya va etnografiya institutida o‘rganilgan. Eng qadimiysi Vizantiya imperiyasi imperatorining Ioann I Tzimiskes [969-976] nomidan kesilgan dirham hisoblanadi. Yurdchular xazinasi ichida Saljuqiylar imperiyasi sultonlari Tog‘rul II (1132–1135), Ma’sud (1135–1135) nomidan kesilgan dirhamlar bor. 1152), Arslonshoh (1160-1176). Xazina tangalarining katta qismi Otaboylar davlati hukmdorlari nomidan kesilgan. Yurdchu xazinasi Naxchivonning iqtisodiy va siyosiy tarixini oʻrganishda muhim ahamiyatga ega.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  ANAS, Azerbaijan National Academy of Sciences*. Nakhchivan Encyclopedia*. Baku: ANAS, 2005 — 358 bet. ISBN 5-8066-1468-9.

* Yurdçu GEOnet nomlar serverida

  


|  |  |
| --- | --- |
| Ozarbayjon geografiyasi | *Ozarbayjon geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mergasov uyi** — Qozon shahrining Vaxitovskiy tumanida Dzerjinskiy koʻchasi 18-uyda joylashgan bino. Bino Tatariston poytaxtidagi avangard meʼmorchiligining noyob namunalaridan biridir. Madaniy meros yodgorligi.

Tarixi
------

Bino 1928-yilda meʼmorlar P. T. Speranskiy va S. V. Glagolev (baʼzi manbalarga koʻra, uyning meʼmori D. M. Fedorov) loyihasi asosida qurilgan. Bu bino Qozondagi suv taʼminotiga ulangan birinchi koʻpqavatli turarjoy binosi edi. Uyning nomi sobiq Mergasov koʻchasida qurilganligi bilan bogʻliq boʻlib, unda Mergasov degan bir polkovnikka tegishli binolar bor edi.

Soʻnggi paytlarda uy ayanchli ahvolga kelib qoldi, uning aholisi koʻchirildi. Shunisi eʼtiborga loyiqki, Qozon nashrlaridan biri uyni shahar mehmonlariga koʻrsatilmasligi kerak boʻlgan binolar roʻyxatiga kiritgan. Shu bilan birga, avangard meʼmorchiligi namunasi sifatida binoni qayta tiklashga intilayotgan tashabbuskor guruhlar mavjud. Mergasov uyiga qiziqishni saqlab qolish uchun binoda spektakllar oʻtkaziladi.

Arxitekturasi
-------------

Avangard binosi oʻtish uslubiga tegishli. U mumtoz arxitekturaning xususiyatlarini (xususan, kompozitsiyaning simmetriyasi, asosiy markaziy zinapoyaning mavjudligi, kattalashtirilgan markaziy hajmi), shuningdek, konstruktivizm xususiyatlarini (xususan, dekorning soddaligi, zinalarning sezilarli hajmi, burchakdagi balkonlar) birlashtiradi. Qurilish jarayonida zamonaviy texnologiyalar, jumladan, tajriba doirasida taklif qilingan presslangan qamish (qamishit) plitalari qoʻllangan. Yuqoridan koʻrinishda uy U-shaklidadir, uyning yettita kirish joyi bor. Har bir qavatda bir nechtadan kommunal kvartiralar loyihalashtirilgan.

Uyda yashagan taniqli shaxslar
------------------------------

1931-1952-yillarda uyda yozuvchi Kavi Najimiy yashab, uni Hasan Toʻfon, Hodi Taqtosh, Javdat Fayziy, Solih Saydashev va Muso Jalil ziyorat qilganlar. 1938-1941-yillarda uyda yozuvchi Abdulla Alish yashagan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Динара Валеева.* „Дом с историей. Как живется в Мергасовском доме на Черном озере". *Инде* (28-mart 2017-yil). Qaraldi: 14-iyun 2020-yil.
2. ↑  *Анастасия Тонконог.* „Что значит Мергасовский дом для Казани". *Enter*. Qaraldi: 14-iyun 2020-yil.
3. ↑  *Рузиля Мухаметова.* „«Мергасовский дом»: ветхий Дом мечты или Отель «Удовольствие» для ночи любви" (ru). *События*.  ТАТМЕДИА (11-iyun 2018-yil). Qaraldi: 14-iyun 2020-yil.
4. ↑  *Регина Гималова.* „Мергасовский. Что происходит с одним из последних конструктивистских строений Казани" (ru). *Idel.Реалии*.  Radio Free Europe / Radio Liberty (3-iyul 2019-yil). Qaraldi: 14-iyun 2020-yil.
5. ↑  „ТОП-13 страшных мест: что нельзя показывать гостям Универсиады 2013" (ru). *Инказан.Ру* (21-mart 2013-yil). Qaraldi: 14-iyun 2020-yil.
6. ↑  *Татьяна Мамаева.* „Знаменитый Мергасовский дом стал героем спектакля" (ru). *Реальное время* (28-may 2018-yil). Qaraldi: 14-iyun 2020-yil.
**Li Juan** (xitoycha: 李娟; 1981-yil 15-mayda Tyantszinda tugʻilgan) — xitoylik ayol voleybolchi. U 2005-yilgi Osiyo chempionati, 2006-yilgi Doha Osiyo oʻyinlari va 2010-yilgi Guanchjoudagi Osiyo oʻyinlarida oltin medalni qoʻlga kiritgan Xitoy terma jamoalarning asosiy tarkibida boʻlgan.

Li 1998-yilda Tianjin Bridjstoun jamoasiga qoʻshilgan. Oʻn yildan ortiq professional faoliyati davomida u va uning jamoadoshlari sakkizta Xitoy voleybol ligasida, ikkita Xitoy milliy oʻyinlarida va uchta AVC klub chempionatida gʻoliblikka erishishdi.

Faoliyati
---------

Li Juan 1981-yil 15-mayda Xitoyning Tianjin provinsiyasida tugʻilgan.

2000-yilda Li Juan Xitoyning voleybol boʻyicha oʻsmirlar terma jamoasitarkibiga qabul qilindi.

2002-yilda Li Juan birinchi marta Tianjin Bridjston jamoasida Li Shan, Zhang Ping va Zhang Na singari jamoadoshlari bilan birga Xitoyning ayollar milliy voleybol jamoasiga taklif etildi.

Li Juan 2008-yil Pekin Olimpiadasida Xitoy ayollar milliy voleybol terma jamoasi tarkibida qatnashgan va bronza medalini qoʻlga kiritgan.

2010-yil Guanchjouda boʻlib oʻtgan Osiyo oʻyinlarida Ayollar voleyboli yoʻnalishi finalida Xitoy va Janubiy Koreya oʻzaro bahslashdilar. Yakunda esa Li Juan oʻzining soʻnggi zarbasi bilan Xitoyga gʻalaba qozonish imkonini berdi. Shuningdek, shu yilgi Jahon Grand Prisida ham ishtirok etib, toʻrtinchi oʻrinni egalladi. ushbu oʻyinlarning barchasida Li Juan ishtirok etgan va jamoaning gʻolibligiga o;z xissasini qoʻshgan.

2010-yilgi Montreux da boʻlib oʻtgan voleybol ustalari musobaqasida esa Xitoy jamoasi final matchida muvaffaqiyatli ishtirok etib birinchi oʻringa sazovor boʻldi.

Li Juan 2012-yilgi klublar oʻrtasidagi Osiyo chempionatining voleybol yoʻnalishida oltin medalini qoʻlga kiritgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Li Juan". Qaraldi: 20-avgust 2022-yil.
2. ↑  „Juan Li". Qaraldi: 20-avgust 2022-yil.

Havolalar
---------

* Profil Wayback Machine saytida arxivlandi (7-iyul 2011-yil).
**Mirnograd-**( ukraincha: *Мирногра́д* , pronounced [mɪrnoˈɦrɑd] ; ruscha: *Мирноград* ), ilgari **Dymytrov** ( ukraincha: *Димитров* , ruscha: *Димитров* )-Ukraina Respublikasining Donetsk viloyati tarkibiga kiruvchi viloyat ahamiyatiga ega shaharlardan biri. Aholisi:46,098 (2022) kishini tashkil etadi.

Shahar ilgari Georgiy Dimitrov-( bolgarcha: *Георги Димитров* Georgi Dimitrov sharafiga nomlangan )-taniqli bolgar va sobiq sovet kommunistik siyosatchisi, lekin 2016- yil mayida dekommunizatsiya paytida Mirnograd deb o'zgartirilgan 

Donetsk viloyatining aksariyat yirik shaharlaridan farqli o'laroq,Donetsk Xalq Respublikasi 2014-yil 11-may kuni shaharda mustaqillik bo'yicha referendum o'tkazilmagan.

Demografiyasi
-------------

2001-yilgi demografik ma'lumotlarga ko'ra shahr aholisining etnik takibi quyidagilar:

Etnik tarkib:

* Ukrainlar: 64,2% ;
* Ruslar: 31,3% ;
* Tatarlar: 0,7% ;
* Belaruslar: 0,6% ;
* Armanlar: 0,2%.

Shahar aholisining ona tili quyidagilar:

* Rus tili : 71,8% ;
* Ukrain : 26,0% ;
* Arman : 0,1% ;
* Belarus : 0,1%.

Iqtisodiyoti
------------

Shahardagi asosiy ish beruvchi "Komsomolska" neftni qayta ishlash zavodi va "Myrnohradvuhillya" (sobiq Krasnoarmiyskvuhillya, shahar markaziy vokzalidan keyin) kon kompaniyasi hisoblanadi.

* Myrnohradvuhillya;
	+ Kapitalna ko'mir koni (sobiq Staxanov ko'mir koni );
	+ Tsentralna ko'mir koni;
	+ Dymytrova ko'mir koni;
	+ Rodinska ko'mir koni/

Manbalar
--------

1. ↑  „Rada renames some towns and districts as part of de-communization".  Interfax Ukraine (12-may 2016-yil). Qaraldi: 23-may 2016-yil.
2. ↑  „Офіційна сторінка Всеукраїнського перепису населення".  Ukrcensus.gov.ua. Qaraldi: 16-mart 2022-yil.
Andoza:Donetsk Oblast
**Bobruisk qalʻasi** — oʻrta asrlardagi Bobruiskning yogʻoch mudofaa va maʼmuriy binolari majmuasi.

Tarix
-----

Oʻrta asrlarda (XIV-XVIII asrlar) mavjud boʻlib, Berezina daryosining oʻng qirgʻogʻida joylashgan. 1638 va 1684-yillardagi inventar maʼlumotlariga koʻra, u 13,5 morg (9,6 gektar) maydonga ega boʻlib, tuproq devori, uchta mudofaa minorasi boʻlgan eman devori va eni 15 metrgacha boʻlgan xandaq bilan oʻralgan uchta redob bilan oʻralgan, qalʻaga kirish belanchak koʻprik orqali edi. Qalʻaning hududida ikki qavatli turar-joy binosi va podvalda yordamchi binolar mavjud edi.

U bir necha bor qamal va vayron qilingan, shu jumladan 1502-1503-yillarda Qrim tatarlari tomonidan, 1649-yilda Getman Yanush Radzivil qoʻshinlari tomonidan asta-sekin istehkomlarini yoʻqotgan. 1665-yilda qalʻa kazaklar tomonidan ataman Zolotarenkoni qamal qilish paytida yonib ketdi. 1692-yilda qayta qurish natijasida qalʻa oʻzining mudofaa funktsiyalarini butunlay yoʻqotdi.

Adabiyotlar
-----------

* Belarus turistik entsiklopediya. Mn. Belarus entsiklopediyasi, 2007. — 648s.
**Pizyk** — 1 oylik (boshqa tasniflarga ko‘ra, olti oygacha) bo‘lgunga qadar bug‘u buzoqchasi. Tasniflashdan chiqqandan so'ng, yiring bir yoshga to'lgunga qadar **nebleuy** deb ataladi.

Pijikning mo'ynasi ham pijik deb ataladi, bundan esa "*pijikova shlyapa"* nomi kelib chiqqan. GOST 11026-64 "Bug'uning buzoq terilari ajratilmaydi (najas, yiring, qusuqsiz)". **Najas** - erta tug'ilgan buzoqning terisi, ayolning qornidan olingan.

Sovet Ittifoqida beanie shlyapalar nisbatan qimmat bo'lib, maqom belgisi edi.

Qarang shuningdek
-----------------

* Shimol bug'ulari

Manbalar
--------

* GOST 11026-64. Kiyik terilari, yechintirilgan (najas, somon, tumanlik) [Wayback mashinasida arxivlangan. ] .
* Выпороток // Brockhaus va Efronning entsiklopedik lug'ati : 86 jildda (82 jild va 4 qo'shimcha jild). - Sankt-Peterburg, 1890-1907. (Ruscha doref.)
* bug'lanish uchun // Jonli buyuk rus tilining talqin lug'ati : 4 jildda / auth.-sost. IN. I. Masofa - 2-nashr. - Sankt-Peterburg : Tipografiya M. DA. Bo'ri, 1880-1882.
**Kassetali kino** - magnit lenta (kasseta) yoki diskka yozib olingan videofilmlarni yoxud kassetali kinoplyonkaga yozib olingan odatdagi kinofilmlarni maxsus moslamalar yordamida oddiy televizor ekranida koʻrishga imkon beruvchi texnik usullar va vositalar majmui. Tasvir va tovush K. k. tizimiga avval suratga olingan kinofilmdan magnit (magnitli plyonkaga), mexanik (videodiskka), optik (lazerli videodiskka) usullarida yozib olinadi. Bularda qoʻyuvchi apparat sifatida videomagnitofonaan foydalaniladi. Ensiz (8 mm li) kinoplyonkaga ham yozib olish mumkin. Bunda qoʻyuvchi apparat sifatida telekino uzatkichdan foydalaniladi. Qayta yozib olingan videofilm yoki kinofilmlar K.k. uchun film nusxalarini koʻplab nusxada chiqarish uchun asl nusxa boʻlib xizmat qiladi. Kinofilmni namoyish qilishda tasvir va tovush signallari qoʻyuvchi apparatda videosignallar va tovush signallariga aylanib, televizion qabul qilgichga keladi. K.k.dan uy sharoitida kinofilmlar koʻrishda, oʻquv maqsadlarida foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xoninglash** (ing. hone — charxlash) — detallarning ichki silindrik sirtlarini mayin tishli uzunchoq (dumaloq, toʻrtburchak) abraziv asbob (jilvir chiviq) bilan ishlab silliklash (pardozlash). Sirtga ishlov berish uchun abraziv asbob X. kallagi (xon)ga mahkamlab qoʻyiladi, kallak esa X. stanogining shpindeliga oʻrnatiladi. X. stanogining vertikal, gorizontal va qiya; bir va koʻp shpindelli; universal, yarim avtomatik va avtomatik turlari bor. X. asbobining asosiy (aylanma) harakati alohida elektr dvigateli yoki gidroturbina bilan, detalni surib turish harakati (toʻgʻri chiziqli, ilgarilamaqaytma harakat) gidroyuritma bilan amalga oshiriladi. Stanoqda abraziv asbobni radial tarzda harakatlantiradigan mexanizm ham boʻladi. X. paytida abraziv asbob ishlov beriladigan sirtga siqilib turadi, X. kallagi aylanma va toʻgʻri yoki ilgarilanma qaytma harakat qiladi. X. detalning ichki sirtiga ishlov berishning oxirgi (pardozlash) operatsiyasi hisoblanadi. Masalan, avtomobil dvigateli silindrlar blokiga ishlov berishda X. operatsiyasidan foydalaniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Antifon** (yun. antiphonos — javo-ban sadolanuvchi; anti — qarshi va phon — ovoz, tovush) — ikki xorning yoki yakkaxon xonanda bilan xorning navbatma-navbat kuylashi. Kelib chikishiga koʻra yunon fojiasi bilan bogʻliq boʻlib, unda xor ikkiga ajralib kuylagan. Keyinchalik turli cherkov xorlariga, jumladan xristian diniy-musikiy marosimiga kiritilpsh. A. uslub sifatida Yevro-pa kompozitorlarining koʻp asarlarida qoʻllanilgan. Oʻzbek xalqi musiqasida ham A. us-lubi mavjud, ayniqsa, anʼanaviy kat-ta ashu-la, yalla va boshqa ijrochiligida kuzatiladi. „Shashmaqom"ning aytim yoʻllarini ijro etishda yakkaxon bilan bir guruh xonandalar yoki ayollar bilan erka-klarning navbatma-navbat kuylashi ham A. hisoblanadi. M. Burhonov, S. Boboyev, B. Umidjonov va boshqa oʻzbek kompozitorlarining joʻrsiz xor uchun yaratgan asarlari ham A. ga misol buladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xonquli toʻpchiboshi** (17-asr oxiri — 18-asrning 1choragi) — Buxoro xonliginiig Rossiyaga yuborgan elchilari rahbari (1716—18). Xonquli toʻpchiboshi rus asirlaridan boʻlib, musulmonlikni qabul qilgan va Buxoro xoni Abulfayzxon saroyida xizmat pogʻonasida xon qulidan toʻpchiboshi mansabigacha erishgan. Xonquli toʻpchiboshi boshchilik qilgan elchilarning asosiy maqsadi Rossiya bilan Buxoro oʻrtasida oʻzaro boj olmay savdosotiq qilishni yoʻlga qoʻyish, asirlikdagi buxoroliklarni ozod qilish boʻlgan. Elchilik oʻz vazifasini toʻla ado etgan.

Buxoro elchilari Peterburgdan 1718 yil 18 martda joʻnab ketishgan. Ashtarxonda ularning safiga Pyotr I tomonidan Rossiya davlatining Buxoro xonligidagi elchisi (aslida josuslik missiyasi boshligʻi) qilib tayinlangan Florio Beneveni qoʻshilgach (1718 yil 13 noyabr), har ikki elchilik hayʼatini Eron orqali Buxoroga joʻnab ketishi maʼqul koʻrilgan. Ashtarxondan faqat 1719 yil 24 iyunda yoʻlga chiqilgan. Xonquli toʻpchiboshi va F. Beneveni Shirvon xoni huzurida — Shemaxada ancha turib qolishgach, 1721 yil 25 mayda Buxoroga yoʻl olishgan. 1721 yil 6 noyabrda Xonquli toʻpchiboshi va F. Beneveni boshchiligidagi elchilar Buxoro shahrida tantanali kutib olingan.

Adabiyot
--------

* Poslannik Petra I na Vostoke. Posolstvo Florio Beneveni v Persiyu i Buxaru v 17181725 godax, M. 1986; Gulamov X. G. Iz istorii diplomaticheskix otnosheniy Rossii s Buxarskim xanstvom XVIII v. T. 1992.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zikrulla Abdullayevich Abdullayev** — sovet iqtisodiy-ijtimoiy, davlat va siyosiy arbobi.

Tarjimai hol
------------

Abdullayev 1912-yilda Toshkent shahrida dunyoga keladi. SIKP (Sovet ittifoqi kommunistik partiyasi) a’zosi. 1941-yilning iyulidan Bryansk va Kalinin frontlari faol armiyasi qo‘mondonlik tarkibida Ulug‘ Vatan urushi qatnashchisi bo‘ladi. Polk shtab boshlig‘ining yordamchisi vazifasida xizmat qiladi. Urush vaqtida og‘ir yaralanadi .

U 1942-yil 26-noyabrda Kalinin, 1-Boltiqbo‘yi frontlari 3-alohida jarima bataloni shtab boshlig‘ining yordamchisi. U Bursevo va Alekseykovo qishloqlari uchun bo‘lgan janglarda o‘z batalonining 3 va 5-rotalari bilan birga jang olib borib, boshqalardan ajralib turdi. 1943-yil 15-iyulda unga batalon qo‘mondoni sifatida mukofot topshiriladi. 1943-yil 29-iyulda Kalinin frontining 3-alohida jarima bataloni shtab boshlig‘ining yordamchisi kapitan Abdullayev Qizil Yulduz ordeni bilan taqdirlanadi .

Zikrulla Abdullayev 1945-yilda 3-Belorussiya va 2-Belorussiya frontlari 43-armiyasining 54-o‘qchilar korpusining 126-Gorlovka qo‘shini shtab-kvartirasi operativ bo‘limi boshlig‘ining yordamchisi, so‘ng kavaleriya polkining shtab boshlig‘i bo‘ladi. U 1945-yil avgustidan Sinszyanda operativ qo‘mondon bo‘ladi, 1945-yil dekabrida xizmatdan vazifasidan ozod etiladi.

Abdullayev 1946-yildan — iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faoliyat yuritadi. 1946—1970-yillarda Toshkent shahrida to‘qimachilik ishlab chiqarish tashkilotchisi, so‘ng Toshkent to‘qimachilik instituti rektori, Toshkent to‘qimachilik kombinati direktori vazifasida ishlab keladi. Keyinchalik O‘zbekiston SSR Oliy Kengashining 5, 6 va 7-chaqiriqlari deputati etib saylangan. Shuningdek, u SIKP XXIII  qurultoyi delegati ham edi.

U 1982-yilda Toshkentda vafot etadi.

Mukofotlari
-----------

* Qizil yulduz ordeni (1943)
* Ikkinchi darajali Ulug‘ Vatan urushi ordeni (16.05.1945)
* "1941-1945 yillardagi Ulug' Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan g'alaba uchun" medali (05.09.1947)
* "Kenigsbergni qo'lga olganlik uchun" medali (06.09.1947)

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Абдуллаев Зикрулла Абдуллаевич :: Память народа". 3-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyun 2021-yil.
2. 1 2  „Абдулаев Закрулла Абдуллаевич :: Память народа". 3-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyun 2021-yil.
3. 1 2  Абдуллаев Зикрулла Абдуллаевич :: Память народа
4. ↑  „Абдуллаев Зикрулла Абдуллаевич :: Память народа". 3-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyun 2021-yil.
5. ↑  „Абдуллаев Зикрулла Абдуллаевич :: Память народа". 3-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyun 2021-yil.

Havolalar
---------

* pamyat-naroda.ru
**Xonobodtepa** — shahar xarobasi (mil. 6—13-asr boshi — 16—17-asrlar). Toshkent sh. jan.da Chirchiq daryosining oʻng sohilida, daryodan 0,5 km narida joylashgan. Oʻtgan asrning 30—60-yillarida M. Ye.Masson, V.M.Masson, Yu. F. Buryakov; 1971—75 yillarda Toshkent arxeologiya ekspeditsiyam (V. A. Bulatova, L. G. Brusenko, L. L. Rtveladze, E. V. Rtveladze, M. I. Filanovich) tekshirgan. X. yodgorligi kvadrat (530x500 m) shaklda. Maydoni taxminan 30 ga. U keng xandaq bilan oʻralgan ark va shahristondan iborat. 6-asrda istehkomsiz kichik qishloq shaklida qad koʻtargan. X. 7-asr oʻrtalarida 4 burchagida minoralari bor mustahkamlangan qalin devor bilan oʻralgan shaharga aylangan. Shahar ichida muhtasham binolar, uyjoylar, maydon va bozor joylashgan. 8-asrning 1-yarmida vayronaga aylanib, 9—12-asrlarda hayot tiklangan. 13-asr boshida moʻgʻullar tomonidan vayron etilgan. Uzoq vaqt vayronalikdan soʻng, 15—16-asrlarda shahar qayta tiklanib, mustahkam devori yangi ark (104x80 m) bino kilingan. Shahar xarobasidan 8-asrning 1-yarmiga oid tangalar (Choch hokimi Tarnabchaning silovsin tasvirli tangasi, Usrushona xrkimi Satachuriy II, Sugd ixshidi Turgar (738—750), turk xoqoni Eltegin tangalari) va abbosiylarning mis fuluslaridan iborat xazina; shuningdek, qopqogʻida qush boshi va soqolli keksa kishi tasviridagi oʻymakor naqshli ostodonlar, buka boshli sirlangan qadah, 6—12-asrlarga oid sirsiz va sirlangan sopol idishlar topilgan.

LA.Filanovich M. I. Tashkent. Zarojdeniye i razvitiye goroda i gorodskoy kulturi, T. 1983; Mukminova R. G. Filanovich M. I. Tashkent na perekrestke istorii, T. 2001; Muhammadjonov A. Qadimgi Toshkent, T.2002.

Abdulahad Muhammadjonov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Katta Xonimqoʻrgʻontepa arxeologik manzili Qadimgi Gʻallaorol qoldiqlari** — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: XII asr. Jizzax viloyatining Gʻallaorol tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Gʻallaorol tumanida joylashgan. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Jizzax viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Rifat Rimatovich Ortiqov** (1983-yil 24-yanvar, Toshkent viloyati) — o‘zbek yengil atletikachisi, ko‘pkurash mutaxassisi. 2001—2012-yillarda yengil atletika bo‘yicha O‘zbekiston milliy terma jamoasi safida ishtirok etadi, yopiq inshootlardagi Osiyo chempionati bronza medali sovrindori, milliy ahamiyat ega birinchi chempionatlar g‘olibi va sovrindori, Londonda o‘tkazilgan yozgi Olimpiya o‘yinlari ishtirokchisi sanaladi.

Tarjimai holi
-------------

Rifat Ortiqov 1983-yil 24-yanvarda O‘zbekiston SSR Toshkent viloyatida tug‘ilgan.

U birinchi marta 2001-yilgi mavsumda O‘zbekiston terma jamoasi safiga qo‘shilgan va Bandar-Seri-Begavan shahridagi o‘smirlar o‘rtasidagi birinchi Osiyo chempionatida ishtirok etib, o‘nkurash dasturida oltinchi o‘rinni egallaganida o‘zini yengil atletika bo‘yicha xalqaro miqyosda eʼlon qilgan edi.  

2002-yili Bangkokda o‘smirlar o‘rtasidagi Osiyo chempionatida bronza medali, Kingston shahrida o‘tkazilgan o‘smirlar o‘rtasidagi jahon chempionatida 16-o‘rinni egalladi.  

2004-yilda u Tehrondagi yopiq inshootlardagi Osiyo chempionatiga tashrif buyurib, u yerdan bronza medalini olib qaytadi — yettikurashda jamlagan 5299 ball bilan shaxsiy rekordni o‘rnatdi, faqat qozog‘istonlik Pavel Dubitskiy va eronlik Ahmad Husayniyga imkoniyatni qo‘ldan yuoy berib qo‘yadi.  

2006-yilda Pattayada bo‘lib o‘tgan yopiq inshootlardagi Osiyo chempionatida u yettikurashda beshinchi bo‘ldi.  

2007-yili Ammandagi Osiyo chempionatida tayanib sakrash bo‘yicha io‘tirok etadi, biroq barcha urinishlar zoye ketadi va hech qanday natijaga erishmaydi.  

2009-yilda Guanchjouda o‘tkazilgan Osiyo chempionatida o‘nkurash bo‘yicha oltinchi o‘rinni egalladi.  

2010-yilda Guanchjoudagi Osiyo o‘yinlarida u yana shu natijani ko‘rsatadi.  

2011-yil Kobe shahridagi Osiyo chempionatida u o‘nkurash bo‘yicha o‘z natijasini muddatidan oldin yakunladi. Mavsum boshida Toshkentda bo‘lib o‘tgan O‘zbekiston kubogida u 7975 ochko bilan o‘zining shaxsiy rekordini o‘rnatadi.  

Bir qator davomli muvaffaqiyatli chiqishlari tufayli u 2012 yilda Londonda boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiada oʻyinlarida mamlakat sharafini himoya qilish huquqiga ega bo‘ldi — u o‘nkurashning barcha yo‘nalishlari bo‘yicha jami 7203 ball to‘pladi va yakuniy musobaqa bayonnomasida 26-o‘rinni qo‘lga kiritadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Rifat Artikov // Mirovaya lyogkaya atletika — 1912.
2. ↑  Rifat Artikov — profil na sayte IAAF[*sayt ishlamaydi*] (angl.)
3. ↑  Rifat Artikov Arxivnaya kopiya ot 5 oktabrya 2016 na Wayback Machine (angl.) — stranitsa na sayte Mejdunarodnogo olimpiyskogo komiteta
4. ↑  Rifat Rimatovich Artikov — olimpiyskaya statistika na sayte Sports-Reference.com (angl.)
5. ↑  „Лондон-2012: Десятиборец Рифат Артиков занял последнее место".  UzDaily.uz (10-avgust 2012-yil). 9-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-iyun 2020-yil.
**Antifiltratsion qoplamalar**, suv sizishiga qarshi qoplamalar — sugʻorish kanallari, hovuzlar, suv omborlari, turli gi-droinshootlar tubi va yon bagʻirlarini qoplashda qoʻllaniladigan maxsus mate-riallar. Suvning sizishini bartaraf etish yoki kamaytirish maqsadlarida ish-latiladi. Suv inshootlari qurilishida qoplamalarning quyidagi asosiy zich-langan xillari qoʻllaniladi: grunt, yax-lit beton, yigʻma temir-beton, asfalt-beton, yaxlit yigʻma beton yoki zichlangan grunt katlami bilan himoyalangan polimer, polietilen va polivinilxlorid parda-li ekran. Shuningdek, suv oʻtkazmaslik uchun gruntlarni mexanik shibba-lash (shibbalangan gruntlarni) va kanal oqiziqlari hamda muallaq zarrachalari yerdamida oʻzanni sunʼiy kolmataj kilish (kolmataj qilingan gruntlarni) kabi usullar ham qoʻllaniladi. Aksariyat Antifiltratsion qoplamalar ikki va undan ortiq qavatli ele-mentdan iborat boʻladi, ammo sharoitga qarab ularning har birini mustaqil qoʻllash mumkin. Antifiltratsion qoplamalarning koʻpi beton yoki temir-beton plitalardan quriladi; plitalar choki va oraligʻi neft hamda polimer mahsulotlaridan tayyorlanadi-gan maxsus elastik material — germetik bilan toʻldiriladi. A.Q, materiali tipi mahalliy sharoitlar (tuproq-grunt, re-lef va boshqalarning tuzilishi) va inshootlarning vazifasiga qarab texnik-iqtisodiy hisoblar asosida tanlanadi (mas, tagi pardali yaxlit yigʻma beton 35 — 40 yil xizmat qiladi). Kanallarga qoplamalar yotqizish suvning sizishini 25 — 30% ka-maytirishga, uning f.i.k.ni 0,91 −0,99 ga yetkazishga imkon beradi. Antifiltratsion qoplamalar kanal zonasida grunt suvlari sathining koʻtarilishini, tuproqning zaxlanishi va qayta shoʻrlanishini, ka-nal qirgʻoqlarining oʻpirilishi va oʻzan deformatsiyasini bartaraf etadi, kanallarning oʻt bosishini kamaytiradi, na-tijada suvning oqish tezligi, kanalning suv oʻtkazish imkoniyati ortadi. Hozir Antifiltratsion qoplamalar yotqizish toʻla mexanizatsiyalashti-rilgan. Oʻzbekistonda xoʻjaliklararo ka-nallar (32,4 ming km)ning 9,7 ming km ga beton qoplama yotqizilgan (1995).Shuhrat Mahmudov.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mashina detallari** - 1) bir jinsli materialdan yigʻib tayyorlanadigan mashina, asboblar, apparatlar yoki qurilmalar qismi; umumiy va maxsus ishlarga moʻljallangan xillari bor. Umumiy ishlarga moʻljallangan Mashina detallariga koʻpgina mashinalar, asboblar va boshqa uchun tipik boʻlgan detallar (mas, tishli gʻildiraklar, qisqa va uzun o'lchamli vallar, oʻqlar, boltlar, shponkalar, gaykalar), shuningdek, egiluvchan (qayishqoq) va korpus detallar kiradi. Egiluvchan Mashina detallari zarb energiyasini titrashlar va boshqalarni soʻndirish uchun ishlatiladi; bularga membrana, prujina, rezina vtulkalari va qistirmalar, ressoralar va boshqa kiradi. Korpus Mashina detallari mashinadagi taʼsir etuvchi asosiy kuchlarni qabul qiladi; bularga poydevor ramalari, plitalar, staninalar kiradi. Mashina detallari aloxida guru-hini moylash qurilmalari va moy oʻtkazgichlarning detallari (filtrlar, shtutserlar, moy koʻrsatkichlar va boshqalar) tashkil etadi. Maxsus ishlarga moʻljallangan Mashina detallariga faqat maʼlum turdagi mashinalarning detallari (turbina kuraklari, tirsakli vallar, havo vintlari va boshqalar) taallukdi boʻladi; 2) mashina detallarining nazariyasi, ularni hisoblash va qurish haqidagi ilmiy fan; mashina va mexanizmlar nazariyasi, materiallar qarshiligi, materialshunoslik bilan, detallarni texnik chizma yordamida tayyorlash va yigish bilan, buyumlarning puxtaligi hamda texnik diagnostikasi bilan bogʻliq.

Oʻzbekiston Respublikasida Mashina detallari sohasidagi ilmiy tadqiqot lar Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Mexanika va inshootlarning seysmik mustahkamligi institutida, Toshkent texnika untida, Toshkent avtomobil yoʻllari va transport instituti, Toshkent temir yoʻl muhandislari instituti va boshqalarda olib borilmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nov** — 1) kanal, jar, soy va yoʻllar ustidan suv oʻtkazish maqsadida quriladigan maxsus gidrotexnik inshoot (ensiz, qiya sunʼiy kanal, ariqcha). Ilgari charxpalakda chikarilgan suv N. orqali ekinzorlarga yuborilgan. N. Oʻzbekiston hududida qad.dan qoʻllanib kelingan. Asosan, yogʻoch va toshdan ishlangan (qarang Joʻyi Arziz). Yogʻoch oqizish novi yogʻochlarni bittalab va koʻplab oqizish, gidroinshootdan oʻtkazish uchun moʻljallanadi. Baliq oʻtka-z i sh novi toʻsiqsiz va qarshi oqimli boʻladi. Tegirmon toshi va GES tur-binalarini aylantirish, mollarga suv berish va boshqa maqsadlarda ishlatiladigan N.lar ham bor (yana qarang Akveduk); 2) okeanlar ostidagi koʻpincha uzun choʻzilgan chuqur botiqlar. Mas, Mariana novi, Yava novi va boshqa

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |