recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gvatemala bayrog'i** - Gvatemala Respublikasining rasmiy ramzidir.

Tavsif
------

Bayroq uchta teng vertikal chiziqdan iborat - ko'k, oq va och ko'k. Oq halollik va poklik ramzi, ko'k - qonuniylik va adolatni anglatuvchi ramz. Ikki moviy chiziq mamlakat geografiyasini ifodalaydi, chunki Gvatemala ikki okean, Tinch okeani va Atlantika okeani o`rtasida joylashgan quruqlikdir va oq bulut ostidagi mamlakatdir. Oq rang tinchlik va poklikni anglatadi. Bayroqning ranglari Markaziy Amerika Birlashgan Provintsiyalari bayrog'ining ranglaridan kelib chiqadi.

Davlat va harbiy bayroqlarda oq chiziqning o'rtasida mamlakat gerbi joylashtirilgan. Gerbning elementlari erkinlik ramzi bo'lgan Gvatemala milliy qushilari quetzallar; Markaziy Amerikaning Ispaniyadan mustaqillikka erishgan sanasi yozilgan pergament varaq, 1821-yil 15-sentabr; zarur bo'lsa, Gvatemala o'zini kuch bilan himoya qilishga tayyorligini ko'rsatadigan o'zaro o'ralgan miltiqlar; dafna toji, g'alaba ramzi; va sharaf ramzi bo'lgan xochli qilichlar. Bu BMTga a'zo davlatlar orasida Mozambik, Gaiti va Boliviya bayroqlari bilan birga o'qotar qurollar mavjud bo'lgan to'rtta milliy bayroqdan biridir.

Tarixi
------

Markaziy Amerika Federativ Respublikasi bayrogʻi Gvatemalada 1851-yilgacha, ispanparast fraksiya egallab, bayroqqa ispan ranglarini qizil va sariq qoʻshgunga qadar ishlatilgan. Asl ranglar 1871-yil 17-avgustda tiklandi, lekin uni boshqa bayroqlardan ajratib turish uchun bayroqqa vertikal (gorizontal emas) chiziqlar va yangi gerb qo`shildi.

2008-yilda *Bandera de Los Pueblos* (Mahalliy xalqlar bayrog'i) deb nomlangan bayroq qonun bilan qabul qilindi va shundan beri u Gvatemala Prezidenti ishtirokidagi barcha tadbirlarda Gvatemala milliy bayrog'i bilan birga namoyish etildi. Bayroq to'rt qismga bo'lingan: qizil, sariq, oq va qora, ularning har biri mos ravishda Xinka, Garifuna, Mayya va Ladino xalqlarini ifodalaydi.

* Markaziy Amerika Birlashgan provinsiyalari bayrog'i 1825-1838Markaziy Amerika Birlashgan provinsiyalari bayrog'i 1825-1838
* 1838 - 1843-yillar1838 - 1843-yillar
* 1843 - 1851-yillar1843 - 1851-yillar
* 1851 - 1858-yillar1851 - 1858-yillar
* 1858 - 1871-yillar1858 - 1871-yillar

Manbalar
--------

1. ↑   flag of guatemala
2. 1 2  „Guatemala". *web.archive.org* (2018-yil 13-noyabr). 2018-yil 13-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 16-aprel.
**MHSK Stadioni** yoki **Markaziy Harbiy Sport Klubi Stadioni** Toshkentning Bunyodkor futbol klubi stadionidir. Chilonzor tumanida joylashgan (Mirzo Ulugʻbek metro bekati yaqinida). 1986-yilda qurilgan bu stadion avvalboshda 21 000 kishiga moʻljallangan edi. 2007-08-yillarda taʼmir qilinganidan soʻng hajmi 16 500 kishilik boʻldi.

Stadion 2008-yil noyabr 2009-yil fevral oylari davomida toʻliq buzilib, uning oʻrnida „Bunyodkor" stadioni qurilgan.

Tarixi
------

"MHSK" stadioni *—* Oʻzbekistondagi  sobiq stadion, Toshkent shahrining Chilonzor tumanida joylashgan. Eng yaqin metro bekati — Mirzo Ulugʻbek.

Ushbu stadion qurilishi 1982-yilda poytaxtimizdagi „ToshGipProGor" instituti loyihasi boʻyicha boshlangan. Toʻrt yil oʻtib, 1986-yilda stadion foydalanishga topshirildi. Arena 8 gektar maydonni egallagan. Uning stendlari ostida toʻrtta yopiq mashgʻulot zali boʻlib, ularda boks, kurash, gimnastika, basketbol boʻyicha sport seksiyalari faoliyat yuritib, ularda sportchilar mashgʻulotlar olib borishdi. Futbol maydonining perimetri boʻylab yengil atletika uchun yugurish yoʻlaklari joylashgan edi.

Stadionning eski sigʻimi 16500 kishiga moʻljallangan. Bu „Quruvchi" (keyinchalik klub nomi „Bunyodkor" deb oʻzgartirilgan) va „MHSK" futbol klublarining uy stadioni edi. Shuningdek, ushbu stadionda Oʻzbekiston milliy terma jamoasi va Oʻzbekistonning turli yosh toifasidagi boshqa futbol jamoalari oʻz uy uchrashuvlarini oʻtkazishdi. Oʻzbekiston milliy terma jamoasi 2010-yilgi jahon chempionati saralash turnirining bir qator oʻyinlarini ushbu stadionda oʻtkazgan boʻlsa, 2008-yil oktyabr oyida boʻlib oʻtgan yoshlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatining ham („Paxtakor" stadioni bilan birga) oʻyinlari ham shu yerda boʻlib oʻtdi.

2008-yilda stadion kapital taʼmirdan chiqarildi. Biroq 2008-yilning noyabri — 2009-yil fevral oylarida stadion konstruksiyalari demontaj qilingan va MHSK majmuasi butunlay buzib tashlangan. Buzilgan stadion oʻrnida 2012-yil sentabr oyida foydalanishga topshirilgan yangi „Bunyodkor" stadioni qurishga qaror qilindi.

Havolalar
---------

* MHSK Stadioni (Wayback Machine saytida 2008-09-20 sanasida arxivlangan)
**Ballivor**—Irlandiyaning Meat okrugidagi qishloq. 2016- yilgi statistik ma'lumotlarga ko'ra uning aholisi 1,809 kishi edi. Mullingar va Trim shaharlari orasidagi R156 yo'lida va Dublindan 50 km shimoli-g'arbda joylashgan.

Jamoat transporti
-----------------

Éireann 115A yo'nalishi bo'yicha avtobus Ballivordan Dublinga Summerhill va Maynooth orqali ertalab bir safar va yakshanbadan tashqari har kuni kechqurun qaytib kelishni ta'minladi .2013-yilning 24-avgustigacha (shu jumladan) 118-sonli avtobus Éireann marshruti Dublindan Dunboyn orqali har kuni shaharga qatnovni va Mullingarga /dan kunlik qatnovni taqdim etdi.2022-yildan boshlab Eireann avtobusi 115C yo'nalishi Dublinga ulanishi bilan Mullingar va Kilkokga xizmat ko'rsatadi va Irlandiya uchun transport 115D yo'nalishi Kildalkey orqali Trimga xizmat ko'rsatadi.

Ta'limi
-------

Ballivor mintaqasida ikkita boshlang'ich maktab mavjud. Ballivor shahrida Sent-Kolumban milliy maktabi bor va Scoil Mhuire Coolronan qishloqdan besh daqiqa uzoqlikda joylashgan.

Ballivorda o'rta maktablar yo'q, lekin yaqin atrofda Atboy va Longvudda bitta va Trimda ikkita maktab mavjud.

Voqealari
---------

1940-yilning yozida fashistlar Germaniyasining josusi Hermann Gorts Ballivorga parashyut bilan tushdi.

Ballivor Horse Show 1970-yillarning boshidan beri har iyun oyida o'tkaziladi.

2003-yilda "Klonikavan odami "botqoq tanasi Klonikavan, Ballivor, Meat okrugida topilgan. Endi u Irlandiya Milliy muzeyidagi "Qirollik va qurbonlik" ko'rgazmasida namoyish etilgan.

Taniqli odamlari
----------------

* Mary Brück, astronom
* Thomas Poynton, katolik missioneri
* F. R. Higgins, shoir va Abbey teatrining menejeri
* Richard Corrigan, oshpaz

Shuningdek qarang
-----------------

* Irlandiya Respublikasidagi shaharlar va qishloqlar ro'yxati

Manbalar
--------


1. ↑  „Baile Íomhair/Ballivor" (Irish). *Logainm.ie*. 2021-yil 7-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 24-dekabr.
2. ↑  „Dublin Airport – Bus Éireann – View Ireland Bus and Coach Timetables & Buy Tickets". *buseireann.ie*. 2021-yil 12-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 24-dekabr.
3. ↑  „Ballivor Horse Show". *ballivorhorseshow.180269.com*. 2019-yil 18-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan.
Gran-chako
**Gran-chako** (ispancha: *Gran Chaco*) — Janubiy Amerikaning markazidagi tabiiy oblast, 18—19° va 20—30° j. k.lar oraligʻida, Argentina, Paragvay, Boliviya davlatlari hududida. Sharqda (La-Plata payettekisligiga tutash qismi) bal. 50 m dan And togʻlari etaklari (gʻarbga) tomon 500–600 m gacha koʻtariladi. Iqlimi shimolida subekvatorial, markazida tropik, issiq iqlim, qishi yogʻinsiz. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 12—21°, yanvarniki 26—30° (maksimal temperatura 47° — bu materikdagi eng baland temperaturadir). Yillik oʻrtacha yogʻin shim.-sharqda 1200 mm, jan.-gʻarbida 500 mm. Yirik daryolari: Parana, Paragvay, Rio-Bermejo, Rio-Salado va b. Daryolari yezda toʻlib oqadi. Gran-chako chekkalarida botqoqlik koʻp. Qoʻngʻir-qizil tuproqli yerlarda siyrak oʻrmonlar, butazorlar bor. Qimmatbaho yogʻoch va oshlovchi moddalar olinadigan daraxt turi koʻp. Hayvonot dunyosi boy. Gran-chakoning asosiy boyligi — neft va yogʻoch. Aholisi oʻrmon kesish, ovchilik bilan shugʻullanadi. Paxta yetishtiriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Roʻza** — islomdagi 5 ta ruknlardan biri.

Roʻza tutish vaqti tong yorishmasdan avval boshlanib, kun botishiga qadar davom etadi. Bu vaqtda yeyish, ichish, jinsiy yaqinlik qilish, nomaʼqul ishlardan tiyilish zarur. Qurʼonda Alloh Muhammad paygʻambarga Qurʼonni ramazon oyida vahiy qilib yuborgani, har yili shu oyda roʻza tutish farzligi qayd etilgan.

Islomga koʻra, ramazon oyida roʻza tutish balogʻat yoshiga yetgan, sogʻlom musulmonlarga farz qilingan. Homilador, emizikli ayollar, safarda yurganlar, ogʻir bemorlar, qiyin sharoitlarda ishlovchilar roʻza tutishdan ozod etilgan, uni imkoniyat tugʻilganda ado etishlariga ruxsat berilgan. Roʻzaga toqati yetmaydigan keksalar, surunkali bemorlar roʻza oʻrniga fidya sadaqasi berishi (bir miskinni bir marta toʻydirishi) mumkin. Agar bunga qodir boʻlmasa, Allohga istigʻfor aytadi va duo qiladi. Har bir roʻzador kishiga ramazon oyi davomida faqiru miskinlarga xayru ehson qilish, barcha yomon xulq va feʼlu atvorlardan, soʻkinish, qargʻash kabi odatlardan saqlanib yurish shart hisoblanadi. Roʻza hijraning 2-yili farz kilingan, deb sanaladi. Musulmonlar Oy taqvimiga rioya etganlari uchun roʻza yilning turli vaqtlariga toʻgʻri keladi. Shuningdek, boshqa vaqtlarda ham, chunonchi, rajab, shaʼbon va muharram oylarida roʻza tutish (masalan, ashuro roʻzasi) maʼqul hisoblanadi. Ular turli xil muddat davom etadi. Roʻza tutish odati qadimgi dinlar va xalqlarda ham turli shakllarda mavjud boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Makaron mahsulotlari** - bugʻdoy uni hamirilan quritib tayyorlanadigan oziq-ovqat mahsulotlari. Makaron mahsulotlari turli oʻlcham va shakllarda ishlab chiqariladi. Shakli va oʻlchamlariga koʻra, makaron (uz. kamida 15 sm, qalinligi 1,5 mm dan ortiq boʻlmagan naysimon mahsulot), ugra, vermishel, shakldor (chiganoq, yulduzcha va boshqalar) xillari bor. Makaron mahsulotlari toʻyimliligi va taʼmi buzilmasdan uzok, saqlanishi, oson pishishi bilan boshqa mahsulotlardan ajralib turadi. Tarkibida 12—13% oqsil moddalar, 70% dan oshik, uglevodlar mavjud. Namligi 12,5—13% oshmaydi. Makaron mahsulotlari uzluksiz ishlaydigan avtomat liniyalar oʻrnatilgan maxsus Makaron mahsulotlari f-kparida ishlab chiqariladi. Oʻzbekistonda non kombinatlari qoshida Makaron mahsulotlari sexlari mavjud (yana qarang Makaron sanoati).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammadqul Abduqodirovich Arabov** (1921-yil 5-mart, Buxoro — 1999-yil 25-dekabr) — kinooperator. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1965). Moskva davlat kinematografiya institutining operatorlik fakultetini tugatgan (1943). Moskvadagi Markaziy hujjatli filmlar kinostudiyasining harbiy kinooperatori boʻlib 1-Ukraina frontida xizmat qildi (1943 — 45). „Berlin" filmi va „Ulugʻ Vatan urushi" kinoepopeyasiga A. suratga olgan jang lavhalaridan kadrlar kiritilgan. 1946 — 52 yillarda Sverdlovsk, 1953 — 62 yillarda Dushanba kinostudiyalarida, 1962-yildan Oʻzbekiston hujjatli va il-miy-ommabop filmlar kinostudiyasida ishlagan. Bir necha filmlarni suratga olgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"UMID NIHOLLARI"** sport oʻyinlari - Oʻzbekistonning umumiy oʻrta taʼlim va bolalar-oʻsmirlar sport maktablari oʻquvchilari oʻrtasida oʻtkaziladigan ommaviy sport musobaqalari.

Tarixi
------

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 10 yilligini nishonlashga tayyorgarlik koʻrish va oʻtkazish toʻgʻrisida"gi qarori asosida tashkil etilgan hamda "Oʻquvchi va talaba yoshlarni sportga jalb qilishga qaratilgan uzluk-siz sport musobaqalari tizimini tashkil etish toʻgʻrisida"gi qaroriga binoan bu oʻyinlarning respublika final bosqichlari 3 yilda bir marta oʻtkazilishi belgilangan.

Maqsadi va tashkil etish tartibi
--------------------------------

Maqsadi — umumiy oʻrta taʼlim va bolalar-oʻsmirlar sport maktablari oʻquvchilarini jismonan yetuk, ahloqan barkamol hamda vatanga sadoqat ruhida tarbiyalash, iqtidorli sportchi yoshlarni nufuzli musobaqalarga tayyorlash, yoshlar oʻrtasida jismoniy tarbiya va sportni yanada ommalashtirish. "Umid nihollari sport oʻyinlari" sport oʻyinlarida badiiy gimnastika, basketbol. voleybol, gandbol, yengil atletika, sport gimnastikasi, stol tennisi, suzish, tennis, futbol kabi olimpiada oʻyinlari dasturiga kirgan va shaxmat, belbogʻli kurash, kurash singari ommalashgan sport turlari boʻyicha musobaqalar oʻtkazilgan. Saralash musobaqalari umumiy oʻrta taʼlim va bolalar-oʻsmirlar sport maktablari, tuman, shahar va viloyatlarda, respublika final bosqichi bitta hududda tantanali ravishda tashkil etilgan.

Birinchi "Umid nihollari sport oʻyinlari" sport oʻyinlarining respublika final bosqichi 2002-yilda Fargʻona viloyatida oʻtkazilgan. Keyingilari:

2003-yilda — Xorazm shahrida

2006-yilda — Qarshi shahrida

2009-yilda — Guliston shahrida

2012-yilda — Navoiy shahrida boʻlib oʻtgan. 

Har uch yilda oʻtkazilgan "Umid nihollari sport oʻyinlari" musobaqalarida saralash boshqichlarida 3 mln.dan ziyod, uning final bosqichida 2114 nafar oʻquvchi qatnashgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ravish** – mustaqil soʻz turkumlaridan biri; harakat va holatning belgisini, shuningdek, belgining belgisini bildiradi. Ravishlarning quyidagi maʼnoviy turlari mavjud: holat (tarz) Ravishlari (tez, sekin, piyoda kabi); oʻrin Ravishlari (uzoqda, yaqindan, pastda kabi); payt Ravish lari (hozir, kecha, bugun kabi); darajamiqdor Ravishlari (ancha, sal, kam kabi); maqsad Ravishlari (ataylab, joʻrttaga kabi); sabab Ravish lari (noiloj, ilojsiz, chorasizlikdan kabi). Payt, oʻrin va maqsad Ravishlaridan boshqa barcha Ravishlarni, eng umumiy
xususiyatlariga koʻra, bir turga kiritish va ularni holat (tarz) Ravishlari deb atash mumkin.

Ravish mustaqil soʻz turkumi sifatida quyidagi morfologik xususiyatlar bilan ajralib turadi: 1) daraja kategoriyasiga ega: tez, koʻp (oddiy daraja) – tezroq, koʻproq (qiyosiy daraja) – eng tez, juda koʻp (orttirma daraja) kabi; 2) oʻzgarmas boʻlib, koʻpincha feʼllarga bogʻlanib keladi: Soʻrida qat-qat duxoba koʻrpachalar ustma-ust toʻshalgan edi; 3) Ravish ayrim oʻrinlarda sifat va otga bogʻlanib kelishi ham mumkin. Bunday hollarda Ravish belgining belgisini yoki predmetning belgisini emas, oʻzi bogʻlanib kelgan sifat yoxud otdan anglashilgan harakatlarning belgisini bildiradi: Kecha havo juda sovuq edi. U hozir beqiyos va tasavvur qilib boʻlmas baxtiyor edi; 4) Ravish yasovchi muxsus qoʻshimchalarga ega: cha, ona, larcha, lab va boshqa; 5) turlanmaydi va tuslanmaydi (otlashish hollari bundan mustasno).

Ravishlar morfologik va sintaktik usullar bilan yasaladi: doʻstona, qahramonlarcha, oylab (morfologik usul), har zamon, shu on, bir dam (sintaktik usul) kabi. Ravishlar tuzilishiga koʻra, sodda (kamtarona, vijdonan, butunlay), qoʻshma (har dam, bir yoʻla, ozmuncha, har qachon), juft (kechakunduz, qishin-yozin) va takroriy (ozoz, tez-tez, koʻp-koʻp) turlarga boʻlinadi. Ravishlarning anchagina, juda, kam, kamkam kabi shakllari modal shakl hisoblanadi. Ravishlar gapda hol, aniqlovchi va kesim vazifalarida keladi.

Adabiyot
--------

* Oʻzbek tili grammatikasi [Morfologiya, 1-j.], T. 1975.

Muhammadumarov Hojiakbar.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Ikkinchi jild. Fargʻona, 2007-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ivan Karpovich Karpenko-Kari** (haqiqiy familiyasi **Tobilevich**; ukraincha: *Іван Карпович Карпенко-Карий* ; ) - ukrainalik realistik yo'nalishda ijod qiluvchi dramaturg, N. K. Sadovskiy, P. K. Saksaganskiy va M. K. Sadovskaya-Barilottilarning akasi.

Biografiyasi
------------

1845-yil 29-sentyabrda Elisavetgrad yaqinidagi Arsenevka qishlog'ida mulkdor Karp Tobilevich oilasida tug'ilgan.

 Ukraina pochta markasida, 1995-yil
Tuman maktabini tamomlab, 14 yoshida kotib lavozimida ish boshlagan.

23 yil davomida Elisavetgradda shahar politsiyasi kotibi bo'lib ishlagan, u yerdan 1883-yilda inqilobchilarni pasport bilan ta'minlagani uchun ishdan bo'shatilgan va surgun qilingan.

1880-yillarda M. L. Kropivnitskiy truppasida o'ynagan va 1883-yildan ukrain tilida dramalar yoza boshlagan. 1886-yilda Xersonda uning: "Bondarivna", "Хто винен?" va "Розумний і дурень" kabi dramalar to'plami nashr etilgan. 1887-yilda uning "Naimichka" (Xersonda), 1892-yilda "Martin Borulya" ("Zora"da bosilgan) dramalari nashr etilgan.

Dramalari hayotiyligi, personajlar yaxlitligi va tushunarli tilda yozilganligi bilan ajralib turadi.

Uning nomi Ukraina SSR Davlat teatr san'ati institutiga berilgan.

1906-yilda kasal bo'lib, sahnadagi faoliyatini to'xtatgan va davolanish uchun Berlinga ketgan. Jiddiy kasallikdan so'ng (jigar va taloq saratoni) 1907-yil 2(15)-sentyabrda Berlinda vafot etgan. Nadejda fermasi qo'riqxona-muzeyidan unchalik uzoq bo'lmagan Karlyuzinskiy qabristoniga dafn etilgan.

Oilasi
------

* Nadejda Karlovna Tarkovskaya bilan turmush qurgan (1882-yilgacha), ushbu xotinidan yetti farzandibor: Vissarion (tug'ilgandan ko'p o'tmay vafot etgan), Galya (1872—1882), Nazar (1874—?), Mikola va Katerina (go'dakligida vafot etgan), Yurko (1876—1925) va Orisya (1879—1955).
* 1883-yilda Sofiya Vitaliyevna Ditkovskaya bilan turmush qurgan. Uning qizi Mariyani asrab olgan.

Asarlari
--------

* + Безталанна
	+ Бондарівна
	+ Бурлака
	+ Житейське море
	+ Мартын Боруля
	+ Наймичка
	+ Невольник
	+ Новобранець
	+ Розумний і дурень
	+ Сава Чалий
	+ Сто тисяч
	+ Хазяїн

Manbalar
--------

1. ↑  „Надежда Карловна Тарковская (Тобилевич)". 2019-yil 25-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 2-iyul.

Adabiyotlar
-----------

*

Havolalar
---------

* Litplayer audio kutubxonasida Karpenko-Kari asarlari
* Ukraina g'ururi - Ivan Karpenko-Kari
* Karpenko-Kari Ivan Karpovich (Tobilevich)
* "I.K. Karpenko-Kari (Tobilevich)"
* Natalya Garbar. Tobilevichlar oilasini qayta qurishdan oldin (28-35-betlar)
**Güləbird** (Gulabird) — Ozarbayjonning Lachin tumanidagi qishloq.

Tarixi
------

Qishloq Armaniston tomonidan bosib olingan Togʻli Qorabogʻ atrofida joylashgan boʻlib, 1993-yil avgustida Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi paytida etnik arman qoʻshinlari nazoratiga oʻtgan. Qishloq keyinchalik Kashatogʻ viloyati tarkibiga oʻtib, Artsax Respublikasining bir qismiga aylangan va **Tsaghkaberd** (armancha: *Ծաղկաբերդ*) nomi bilan atalgan. U Ozarbayjon tomonidan 2020-yil 9-noyabrda 2020-yilgi Tog‘li Qorabog‘ urushida Lachin hujumi paytida bosib olingan.

 Hakari (daryo)dagi Güləbird GESi
2021-yilda Güləbird GESi qayta ishga tushirilganligi eʼlon qilindi. Bu 8 MVt quvvatga ega kichik elektr stantsiyasidir.

Tarixiy meros obyektlari
------------------------

Qishloq va uning atrofidagi tarixiy meros obyektlari orasiga gʻor, XII-XIII-asrdagi toshdan yasalgan *Kronk* cherkovi (armancha: *Քրոնք*) va XVII-XIII-asrdagi *Kotrats* koʻprigi (armancha: *Կոտրած*) kiradi.

Demografiyasi
-------------

Qishloqda 2005-yilda 271 nafar kishi, 2015-yilda esa 221 nafar kishi istiqomat qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „İşğaldan azad olunan şəhər, qəsəbə və kəndlərimiz".
2. ↑  HEP station opens
3. ↑  „Reconstruction of HPP in liberated Lachin region nearing completion" (en). *Azernews.Az* (2021-yil 19-yanvar). Qaraldi: 2022-yil 6-avgust.
4. ↑  „The Results of the 2005 Census of the Nagorno-Karabakh Republic". *National Statistic Service of the Republic of Artsakh*. 2011-yil 2-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 24-noyabr.

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Jidda** — Saudiya Arabistonidagi shahar. Aholisi 1,2 mln.dan ziyod kishi (1990-yillar oʻrtalari). Qizil dengiz boʻyidagi port. Xalqaro aeroport bor. Hijoz viloyatining yirik savdo va sanoat markazi. Marmarga ishlov beriladi. Neftni qayta ishlash, neftkimyo, sement, mebel, koʻn poyabzal, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari; poʻlat quyish, ehtiyot qismlardan avtomobil yigʻish va kema remonti, qogʻoz, yogʻ-moy zavodlari bor. Har xil diniy marosim buyumlari tayyorlab sotiladi. Jidda Makka va Madinaga ziyoratga boruvchilar yoʻlidagi tranzit punkt. Universitet (1967) bor. Jidda 1946-yilgacha kichik savdo shahri boʻlgan. Jidda tashqaridan keltiriladigan ichimlik suvi bilan taʼminlangan. Yangi zamonaviy turar joylar, keng koʻchalar, bogʻlar, sanoat inshootlari barpo etilgan. Hoz. vaqtda Jidda mamlakatning diplomatiya ishlari va elchixonalar joylashgan markazi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
жидда шахрида дүйнө жүзүндө эн чен велосипед бор. Жидда шахри маноси катта эне бунин сабак бу шаарда Хава энебизди кабры бар. Дагы башка жидда деген сөздүн мааниси деңиздин жееги деп да аталат. 


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mayya Quliyeva** (Mamajon; 1920.1.5 — 2018.27.4, Ashxobod) — turkman xonandasi (lirik soprano). Xalq artisti (1955). Moskva konservatoriyasida taʼlim olgan (1938—41). 1941-yildan Mahtumquli nomidagi Turkman opera va balet teatrining yakkaxon xonandasi. Mohim, Shohsanam, Ayna (A.Shaposhnikov, "Tohir va Zuhra", "Shohsanam va Gʻarib", "Ayna"), Layli (Yu.Meytus, D.Ovezov, "Layli va Majnun") kabi partiyalarni katta isteʼdod bilan, mumtoz operalaridan ham koʻpgina partiyalarni muvaffaqiyatli ijro etgan (P.Chaykovskiyning "Yevgeniy Onegin"ida Tatyana, J.Bizening "Karmen"ida Mikaela, Sh.Gunoning "Faust"ida Margarita va boshqalar). Xalq qoʻshiqlarining mohir ijrochisi sifatida ham tanilgan. Bir necha turkman filmida suratga tushgan.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Amenoreya** (yun. a — inkor qoʻshimchasi, men — oy va rheo — oqaman) — olti oy va undan koʻproq muddat hayz koʻrmaslik. Agar ayol ilgari hayz koʻrmagan boʻlsa, birlamchi, oldin hayz koʻrib yursa-yu, maʼlum vaqtdan soʻng hayz qoni uzoq vaqtgacha yoki butunlay toʻxtab qolsa, ikkilamchi A. boʻladi. Fiziologik A. balogʻatga yetmagan qizlarda, homiladorlik, bola emizish va klimak-teriya davrida uchraydi. Patologik A. ogʻir infeksion kasalliklar (terlama, sil, sepsis), umumiy darmonsizlik, moddalar almashinuvining buzili shi, ichki sekresiya bezlari faoliyatining oʻzgarishi, organizmning zaharlanishi, bachadonga turli eritmalar quyilishi tufayli roʻy beradi. Baʼzan A. da kasallik belgilari kuzatiladi, yuz va boshga qon koʻp kelib, toʻsatdan issiq seziladi, keyinchalik esa et uvushadi, sovuq ter bosadi, quloq shangʻillaydi va boshqa Hayz sikli buzilgan hollarda darhol vrachga uch-rashish va uning koʻrsatmalariga amal qilish lozim.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Funikulyor** (lot. funiculus — arqon) — qiya yoʻnalishda, qisqa masofada yuk va yoʻlovchilarni vagonlarda tashiydigan tor (1000 mm) izli temir yoʻl. Vagonlari elektr dvigatel, chigʻir (lebyodka) va poʻlat arqon (kanat) vositasida harakatlantiriladi. F.dan birinchi marta 1854-yilda Italiya(Genuya) va Avstraliya (Zommering)da foydalanilgan. 20-asr boshlarida Nijniy Novgorod (Rossiya), Kiyev (Ukraina) shaharlari va boshqa shaharlarda paydo boʻlgan. Keyinchalik boshqa shaharlarga tarqalgan. F.ning asosiy qismlari: relsli iz, pastdagi va yukrridagi styalar (baʼzan oraliq stya ham boʻladi), vagonlar. F. avariya tormozlari, signalizatsiya, aloqa va blokirovka vositalari bilan taʼminlanadi. F. bir izli (koʻp tarqalgan), ikki izli va uch izli; bir vagonli va koʻp vagonli boʻlishi mumkin. Bir vagon bir izdan koʻtarilganda, ikkinchi vagon boshqa izdan pastga tushadi, F. izlarining oʻrtacha uzunligi — 400 (baʼzan 1500 mm dan oshishi ham mumkin), qiyaligi — 0,78, vagonlarga 60— 200 kishi sigʻadi, harakatlanish tezligi 2–5 m/sek. F. shaharlar, kurort joylarda, togʻli mamlakatlar (Shveysariya, Italiya, Avstriya, Ukraina, Gruziya, Rossiya va boshqalar)da bor (2005).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gvadelupa** — Fransiyaning Vest-Indiyadagi mulki. Shamolli o.lar guruhidagi yirik Gvadelupa o. va yondosh mayda orollar (Mari-Talant, Dezirad, Le-Sent, Sen-Bartelmi, Ptit-Ter va Senmarten o.ning shim. qismi)dan iborat. Umumiy mayd. 1,8 ming km2. Aholisi 418 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari), asosan afrikaliklar va mulatlar; qisman yevropaliklar. Maʼmuriy markazi — BasTer. Yirik shahri va porti — Puenta-Pitr. Rasmiy til — fransuz tili.

Gvadelupaning yer yuzasi asosan ohaktoshlardan tuzilgan plato va vulkanik massivlardan iborat. Soʻnmagan Sufriyer vulkani (bal. 1467 m) Kichik Antil o.laridagi eng baland choʻqqidir. Orollar marjon riflari bilan oʻralgan. Iqli-mi tropik, passatli, issiq va sernam. Yiliga 1500–2000 mm yogʻin yogʻadi. Nam tropik oʻrmonlar bor (hududining 38%).

Gvadelupani 1493 yilda X. Kolumbkashf etgan. 1635 yilda fransuzlar bosib olgan. 1674 yilda rasman Fransiya mustamlakasi deb eʼlon qilindi. Gvadelupa 19-asr boshigacha fransuzlar bilan inglizlar oʻrtasida bir necha marta qoʻldan-qoʻlga oʻtib turdi. 1946 yilda G. Fransiyaning "dengiz ortidagi departamenta" makrmini oldi.

Iqtisodiyotida qishloq xoʻjali yetakchi oʻrinda. Asosan mahsuloti eksport qilinadigan ekinlar: shakarqamish (ekin maydonning 50%), banan, kofe, kakao, shuningdek ananas, sitrus mevalar ham yetishtiriladi. Chorvachiligida qoramol, echki va choʻchqa boqiladi. Baliq ovlanadi. Sanoati qishloq xoʻjali mahsulotini qayta ishlaydi. Chetga shakar, banan, rom ichimligi chiqaradi. Chetdan tamaki, ichimliklar, sanoat xom ashyosi, yoqilgʻi, transport vositalari, uskunalar keltiriladi. G. eksportining 75%i, importining 90%i Fransiyaga toʻgʻri keladi. Gvadelupa tabiat parki bor. Turizm rivojlangan. Pul birligi — fransiya franki.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

| * k
* m
* t
Shimoliy Amerika mamlakatlari |
| --- |
| AQSh • Kanada • Meksika • Panama • Gvatemala • Nikaragua • Kosta-Rika • Barbados • Beliz • Kuba • El Salvador • Dominika Respublikasi • Grenada • Gaiti • Honduras • Yamayka • Sent Vinsent va Grenadinlar • Sent Lyusiya • Trinidad va Tobago • Dominika • Sent Kitts va Nevis • Antigua va Barbuda • Bagamalar

---

**Tobe hududlar:** Virginiya orollari • Angilya • Aruba | Bermuda orollari • Boneyr, Sint-Estatius va Saba • Britaniya Virgin orollari • Gvadelupa • Grenlandiya • Kayman orollari • Klipperton • Kyurasao • Martinika • Montserrat • Navassa • Puerto-Riko • San Andrés-va-Providensiya • Sen-Bartelemi • Sen-Marten • Sen-Pyer va Mikelon • Sint-Marten • Terks va Kaykos orollari • Venesuella federal mulki |  |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kavkaz oʻquv markazi** 1995–1999-yillarda Serjen-Yurt (Chechenistonning Shalinskiy tumani) yaqinida faoliyat yuritgan diversiya va terrorchilik markazidir.

Zelimxon Yandarbiyev shunday degan: „Birinchi urush oxirida Masxadov boshchiligidagi Bosh shtab orqali Xattobning oʻquv lagerini yaratdim" (Yandarbiyev 1993–1996-yillarda Ichkeriya vitse-prezidenti, 1996–1997-yillarda esa prezident vazifasini bajaruvchi lavozimlarida ishlagan). Markazning asoschisi va doimiy rahbari Xattob boʻlgan. Markaz Xulxulau daryosining chap sohilida, sobiq kashshoflar lagerlari hududida joylashgan edi.

Markazda bir vaqtning oʻzida 1000 nafargacha jangarilar tayyorgarlikdan oʻtgan. Ularga Afgʻoniston va Saudiya Arabistonidan kelgan 40 nafar instruktor dars bergan. Trening uch oylik kurs boʻyicha olib borilgan. Shimoliy Kavkaz respublikasi yoshlari, shuningdek, ruslar, tatarlar, tojiklar va hatto afgʻonlar ham oʻqitilgan. Oʻquv markazining oʻz masjidi, yotoqxonasi, kasalxonasi, oshxonasi, novvoyxonasi bor boʻlgan.

Lagerni moliyalashtirish yaxshi yoʻlga qoʻyilgan. Arab instruktorlari iltimosiga koʻra jangarilarga pul berishgan.

Yana bir oʻquv markazi Gruziya hududidagi Pankisi darasida joylashgan boʻlgan.

Besh yil ichida 10 mingga yaqin jangari tayyorlangan.

Mashhur talabalar orasida rossiyalik vahhobiy Pavel Kosolapov ham bor boʻgan. U Rossiya FSB tomonidan 2004–2007-yillarda Moskvada, Moskva va Novgorod viloyatlarida bir qator terroristik harakatlar uyushtirganlikda gumon qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  Chernie russkie // Russkiy reportyor, 10 avgusta 2007
2. ↑  „Время новостей: N°230, 17 декабря 2001". *www.vremya.ru*. Qaraldi: 2024-yil 28-fevral.
3. ↑  Трошев 2001. sfn error: no target: CITEREFТрошев2001 (help)
4. ↑  „Теракты в российских городах организовывал русский мусульманин Павел Косолапов".  NEWSru (2005-yil 14-yanvar). 2012-yil 16-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 13-avgust.
**Marfuʼ hadis** *(arabcha: الْمَرْفُوعُ)— Marfuʼ lugʻatda „koʻtarilgan" degan maʼnoni anglatadi.*

Sanadi Rasulullohga etkazilgan (taalluqli ekani bilingan) hadis „marfuʼ hadis" deyiladi. Chunki bunday hadis baland martabada boʻlgan Nabiyga nisbat berilgan.

Marfuʼ hadisga allomalar turlicha taʼrif berishgan:

• *"Taysiru mustalahil hadis" kitobida quyidagicha taʼrif berilgan: Nabiyga tegishli qilingan (sanadi uzluksiz Rasulullohga etkazilgan) soʻz yoki ish yoki taqrir (Tasdiklash yoki inkor qilmaslik) yoki sifat — marfuʼ deb ataladi*.

• *Xotib uning mursal boʻlishini rad etgan va: "Marfuʼ — sahobaning Rasulullohdan xabar bergan narsasidir", degan*.

**Marfuʼ hadis toʻrt turli boʻladi:**

1. Qavliy marfuʼ — Roviy (sahoba yoki boshqasi) „Rasululloh bunday dedilar", deb aytishi.

2. Feʼliy marfuʼ — Roviy (sahoba yoki boshqasi) „Rasululloh bunday bajardilar", deb aytishi.

3. Taqririy marfuʼ — Roviy (sahoba yoki boshqasi) „Nabiy huzurda bunday qilindi va Nabiy inkor qilmadilar", deb aytishi.

4. Vasfiy marfuʼ — Roviy (sahoba yoki boshqasi) Rasululloh sifatlarini bayon kilishi.

Manbalar
--------

1. ↑  Doktor Maxmud Tohhon. „Taysiru mustalahil hadis", 160-bet.
2. ↑  Ahmad Muhammad Shokir. „Al-baʼisul hasis sharhu ixtisori ulumil hadis", 45-bet.
3. ↑  Jaloliddin Hamraqulov. Hadis ilmi istilohlari. -T.: „Movarounnahr". 2014. -B.63-64.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ayritom** (ruscha: *Айрытам*) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumaniga qarashli shaharcha hisoblanadi. 2022-yil 17-martda Chiroqchi tumani ikkiga boʻlinib yangi Koʻkdala tumani tashkil etilganda, mazkur tuman hududida saqlanib qolgan va hozirda Koʻkdala tumani tarkibidagi shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga asosan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Shaharcha nomi *ayri* va *tom* soʻzlarining birikishidan tarkib topgan. Qipchoq shevalarida *tom* soʻzi uy va hovli maʼnosida qoʻllanilgan. *Ayri* soʻzi esa ajralgan yoki ajratilgan maʼnosida, qishloqdan uzoqroq hududda joylashgan joy maʼnosini bergan. Umumiy qilib aytganda, Ayritom bu maʼlum bir aholi yashash hududidan alohida barpo etilgan yangi yakka hovli yoki usha yerdagi qishloq maʼnosini beradi.

Joylashuvi
----------

Ayritom shaharchasi avvaliga Chiroqchi tumani tarkibida, keyinchalik 2022-yil 17-martda Chiroqchi tumani hududini ikkiga boʻlish orqali tashkil etilgan Koʻkdala tumani tarkibiga kirgan. Shaharcha Koʻkdala tumaniningning shimoliy tomonida, Nurobod tumani bilan chegaralangan qismida joylashgan. Eng yaqin aholi yashash punktlari: Koʻkdala va Yettitom (janub); Mehr, Oʻttizquloch va Oʻrtaboʻz (shimol) shaharchalaridir.

Iqlimi
------

Ayritom shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,7° C. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 2,7° C, eng past harorat —20° C ga teng. Iyul oyining oʻrtacha harorati 28° C, eng yuqori harorati 45° C ni tashkil etadi.

### Yogʻin miqdori

Shaharchada vegetatsiya davri 220—230 kun davom etadi. Hududga yiliga oʻrtacha 368 mm miqdorida yogʻin tushadi.

Aholisi
-------

Ayritom shaharchasida 1-yanvar 2013-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlarida qayd etilishicha, jami 6321 nafar aholi yashagan. 2016-yil 1-yanvarda bu koʻrsatkich 7100 nafarga yetganligini aniqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
2. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 40 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
3. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 151 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Karahamza** — Turkiyaning Edirne viloyati Merich tumaniga qarasli qishloq. Karahamza qishlogʻi sobiq yunon qishlogʻi. Qishloqdagi yunonlar 1923-yilda imzolangan aholi almashinuvi tufayli Gretsiyaga yuborilgan. Bugun Karahamza qishlog'ida yashovchilar Yunonistonda Kavala almashish natijasida 1924-yilning may oyida viloyatning Drama tumaniga tutashgan Shurdilva qishlog'idan 60 ta xonadon sifatida Karahamza qishlog'iga joylashtirilgan. Qishloqda joylashgan va balandligi qariyb 2,5 metr bo‘lgan qadimiy qabr qishloqning asoschisi Hamzaning otasiga tegishli bo‘lib, qishloq nomi shu yerdan kelib chiqqan, deb taxmin qilinagan.

Butun qishloq Potak. Pomak tili faol qo'llanilsa-da, yosh aholining 3 foizi bu tilni keksalar tomonidan juda yaxshi bilagan.

Har yili qishloqda may oyining 2-haftasida o'sha yilning yomg'irli va unumdor davri uchun yomg'ir namozi o'qilagan. Qishloqning eng muhim taomi makkajo'xori unidan tayyorlangan Escape hisoblangan.

Edirne viloyatidan 71 km, Merich tumanidan 14 km uzoqlikda joylashgan.

Qishloq aholisi 1970-yilda va 1985-yildan keyin, ayniqsa, katta shaharlarga, ayniqsa Istanbulga ko'chib o'tgandan keyin boshlangan. 1985-yilda 750 nafar kishi bo'lgan qishloq aholisi keyin 140 nafar kishiga kamaygan. Yosh aholi koʻchib kelganligi sababli qishloqda yashovchi aholining oʻrtacha yoshi 60 ta yoshni tashkil etgan. Qishloqda 2022-yilda 112 nafar kishi yashagan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Muhtarlıklar" (tr).  Meriç District Governorate. Qaraldi: 2023-yil 22-mart.
2. ↑  Köy, Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 1 March 2023.
3. ↑  *S.Korkmaz.* „Karahamza, Meriç, Edirne" (tr). *POMAKNEWS AGENCY* (2020-yil 26-dekabr). Qaraldi: 2023-yil 13-noyabr.
4. ↑  „Address-based population registration system (ADNKS) results dated 31 December 2022, Favorite Reports" (en) (XLS).  TÜİK. Qaraldi: 2023-yil 13-mart.
**Samarqand darvozasi** — Buxoro shahrining qadimiy darvozalaridan biri.

Tarixi
------

Samarqand darvozasi Buxoro shaharining shimoli-sharqiy tomonida joylashgan boʻlib, ushbu darvoza orqali Samarqandga borilgan. Darvoza shayboniy hukmdor Abdulazizxon tomonidan qurdirilgan bo‘lib, 1557—1560-yillarda Abdullaxon II tomonidan qayta taʼmirlangan. Samarqand yo‘li orqali G‘ijduvon, Qo‘qon, Toshkent va boshqa shaharlardan, uzoq xorijdan kelgan savdogarlar, mehmonlar shu darvozadan shaharga kirishgan. Darvoza yaqinida aravasozlik, yog‘och materiallari, deraza, eshik bozori bo‘lgan. Keyinchalik Amir Abdulahadxon (1885—1910), Amir Olimxon (1910—1920) davrida tiklangan yozgi saroy — Sitorai Mohi-Xossaga eltuvchi yo‘l shu darvoza orqali o‘tgani sababli, bu maskan savdogarlar uchun juda ahamiyatli hisoblangan. 1920-yilda Buxoroga qizil armiya hujumi natijasida, darvoza portlatilgan. Ushbu hujum natijasida Buxoro darvozalari ikkitaga kamaygan.

Meʼmorchiligi
-------------

Samarqand darvozasi, 1905-yilgi fotografiya
Darvozaning balandligi 11,4 metr, qadimiy devor balandligiga teng bo‘lib, arka va timpanli, kitebasiz tekis qilib, bir nechta darichalar qo‘yib tiklangan, terakot hamda koshindan belbog‘li qilib jilo berilgan. „Guldasta"lari hamda ustki qismi chiroyli qirrali gultoj bilan bezatilib, qadimiy devorga bir xilda birlashtirilgan. Dilrabo Murodova tadqiqotlariga koʻra, 1959-yilning yanvar oyida ham darvoza mavjud bo‘lgan. Ushbu darvoza yonida Buxoro amirligi qoʻshini toʻplanadigan va harbiy koʻrik oʻtkaziladigan maydon boʻlgan. O‘tgan asrning 60-yillarida shaharni kengaytirish bahonasida inshoot buzib yuboriladi. Oʻzbekiston mustaqilligi tufayli qadimiy Buxoroning Samarqand darvozasi qayta tiklashga kirishildi. Arxivdan topilgan suratlar asosida darvozaning qurilish loyihasi tiklandi. Uning balandligi 11 metr, kengligi 13 metrni tashkil etadi. Darvoza qurilishida ishlayotgan qoʻli gul ustalarga oʻziga xos milliy uslubni saqlab qolish uchun qurilishda 200 mingta „obi gʻisht" ishlatilishi aniqlandi. 2009-yil yanvar oyidan boshlab muhandis-meʼmor Mahmud Ahmedov loyihasi asosida asl qiyofaga mos qilib qayta tiklandi.

Manbalar
--------

1. ↑  Сухарева О.А*. К истории городов Бухарского ханства (историко-этнографические очерки)*. Ташкент: Изд-во академии наук Узбекской ССР, 1958 — 145 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  To'rayev H.H*. Buxoro tarixi*. Buxoro: Durdona, 2020 — 320 bet. ISBN 978-9943-6571-0-6.
Ekologiyasi
-----------

Kerteh Terengganudagi Petronas uchun operatsiyalar bazasi bo'lib u shtat qirg'oqlaridagi neft platformasi operatsiyalarini hamda neft kimyosi ishlab chiqarishini nazorat qiladi, tabiiy gaz qayta ishlash va xom neft qayta ishlash.

Kertehdagi neftni qayta ishlash zavodi.

Turistik diqqatga sazovor joylar
--------------------------------

Ma'Daerah turtle qo'riqxonasi ham yaqin.Kechki vaqtda neft va gazni qayta ishlash zavodining chiroqlari yonadi va chiroyli ko'rinishga ega bo'ladi.Shuning uchun Kertex "Nur shahri"laqabini olgan.

Transport
---------

Kertexga Kerteh aeroporti xizmat ko'rsatadi, bu kichik aeroport asosan dengizdagi neft platformalariga parvozlarni vertolyot va Petronas xodimlari uchun [[Sultonga] charter samolyotlari xizmat ko'rsatadi. Abdul Aziz Shoh aeroporti]] Kuala-Lumpur yaqinida joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Development & Production | PETRONAS Global". *www.petronas.com*. Qaraldi: 2022-yil 10-dekabr.
2. ↑  „Bizning mavjudligimiz" (uz). Qaraldi: 2022-yil 10-dekabr.
3. ↑  {{ Iqtibos veb |title=Refining | PETRONAS Global |url= |access-date=2022-12-10 |veb-sayt=www.petronas.com} }
4. ↑  „Ma'Daerah Turtle Sanctuary | Community | Home". *bp.com*. Qaraldi: 2022-yil 10-dekabr.
**Dajla** (turkcha: *Dicle*; inglizcha: *; arabcha: ; kurdcha:* Dîcle*; forscha: دجله) — Turkiya va Iroqdagi daryo, qisman Suriya hududidan oʻtadi. Uz. 1850 km, havzasining mayd. 375 ming km². Turkiyaning jan.sharqidagi togʻlardan boshlanadi. Al-Qurn sh. yaqinida Furot daryosi bilan qoʻshilgach, Shatt ul-Arab deb ataladi va Fors qoʻltigʻiga quyiladi. Eng yirik irmoqlari: Katta Zab, Kichik Zab va Diala. Yuqori oqimi, asosan togʻlar orasidan, oʻrta va quyi oqimi Mesopotamiya tekisligidan oʻtadi. Qishda Mesopotamiyaga yoqqan yomgʻirdan, bahorda togʻlardagi qor va muzlarning erishidan toshadi. Oʻrtacha suv sarfi Bagʻdod sh. yaqinida 1240 m³/sek, maksimal suv sarfi 10000 m³/sek, minimal suv sarfi 150 m³/sek. Yogʻin kam yogʻishi, bugʻlanish va sugʻorishga sarflanishi natijasida quyi oqimida suvi ancha kamayib ketadi. Daryo koʻplab loyqa, qum, shagʻal oqizib keladi. Quyilish joyidan Bagʻdod sh.gacha (suv koʻpayganda Mosul sh.gacha) kema qatnaydi. D.ning Bagʻdod sh.dan jan.dagi vodiysida joylashgan bir necha yirik koʻl uning suvini bir meʼyorda oqishini taʼminlaydi. D. sohillarida Diyorbakir (Turkiya), Mosul, Bagʻdod (Iroq) sh.lari joylashgan. Suv ombori bor. D. va Furot daryolari oraligʻi qad. sivilizatsiya markazlaridan boʻlgan (u yerda mil. av. Bobil, Ossuriya, Shumer va Akkad kabi yirik davlatlar joylashgan edi).*

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
(19-asr oxiri)
**Marv** (turkmancha: *Merw*; ruscha: *Мерв*; forscha: مرو, Marv, *xitoycha*: 木鹿, Mulu; Avestoda: Mouru) — bir vaqtlar Saljuqiylar davlati (arabcha:  al-Salājike, forscha: سلجوقيان Saljūkiyān)ning poytaxti boʻlgan Oʻrta Osiyoning eng qadimiy shaharlaridan biri. Bayramali shahri (Turkmaniston) yaqinida joylashgan. Marvning qoldiqlari 5 qalʼa (Erk qalʼa, Gabr qalʼa, Sulton qalʼa, Abdullaxon qalʼa, Bayramalixon qalʼa) xarobalaridan iborat. Marv xarobasida XIX asrning 80-yillaridan V. A. Jukovskiy, 1946-yildan M. Ye. Masson rahbarligidagi Janubiy Turkmaniston arxeologik kompleks ekspeditsiyasi, keyingi yillarda Ashxobod, Toshkent, Moskva va SanktPeterburgdan kelgan arxeologlar guruhi qazishma ishlarini olib borgan. Marvning eng qadimiy qismi — Erk qalʼa (maydoni 12.ga) miloddan avvalgi birinchi mingyillikning 1-choragidan mavjud boʻlgan. Marvning ravnaq topgan (Parfiya va ilk sosoniylar) davri mil. av 2— milodiy 3-asrga toʻgʻri keladi. Bu davrda Marv Gabr qalʼa va Erk qalʼa hududlaridan iborat boʻlib, Erk qalʼa Marvning arkiga aylangan. Shahar va uning atrofi (60 km²) mudofaa devori bilan oʻrab olingan. Milodiy III asrdan M. Sosoniylar davlati tarkibiga kirgan, VII asrda esa arablar tomonidan bosib olingan. VIII asr oʻrtasida Marv — Abu Muslim harakati markazi. 

IX asrda Marvda ilm-fan ravnaq topdi, u arab xalifaligining Xuroson va Movarounnaxr noibligining poytaxti rolini oʻynadi. Maʼmun ibn Horun ar-Rashid davrida Marvda Bagʻdod akademiyasining asosini tashkil etgan marvaziylar maktabi tarkib topdi. Oʻrta asrdagi Marvning ravnaq topgan davri XI—XII asrlarning 1-yarmiga toʻgri keldi; bu davrda u buyuk Saljuqiylar davlatining poytaxti boʻlgan (Sulton qalʼa harobasida Sulton Sanjar maqbarasi joylashgan). XII asr oxiri — XII asr boshida Marv Xorazmshohlar davlatining yirik markazi boʻlgan. 1222-yilda shahar moʻgʻullar tomonidan vayron qilingan. XIII asr oʻrtasi — XIV asrda shahar qisman tiklangan (ayniqsa, uning rabod qismi). XV asr boshida Shohrux davrida qisqa muddat ravnaq topgan. Marvdan oʻrta asrlarda koʻplab olimu fuzalolar yetishib chiqqan. 1510—24 va 1601 — 1747 yillarda Marv forslar qoʻlida boʻlgan. Marv urushlari tufayli inqirozga yuz tutgan (1790) va markaz Marvdan 30 km gʻarbga Mari shahriga koʻchgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Katalan tili** — roman tillarining iber-roman guruhiga mansub. Ispaniyaning Kataloniya, Valensiya muxtor viloyatlarida, Balear o.larida, Fransiyaning Russilon tarixiy viloyatida, Sharqiy Tereney departamentida, shuningdek, Andorra davlati hamda Sardiniya orol (Italiya)ning Algero shahrida tarqalgan. Katalan tilida taxminan 8 mln.dan ziyod kishi gaplashadi (1992). Ispaniya (ispan tili bilan bir qatorda), Andorra davlatlarining (ispan va fransuz tillari bilan bir qatorda) rasmiy tili. Sharqiy (barselon, balear, russimon, alger) va gʻarbiy (leridan, valensi) dialektlarga boʻlinadi. Fo-netikasida murakkab konsonantizm (undoshlar tizimi) hamda fonemalarning nutkda gʻoyat oʻzgaruvchanligi bilan ajralib turadi. Mazkur tilning leksikasi va sintaksisiga ispan tilining taʼsiri katta boʻlgan. Katalan tiliga oid yozma yodgorliklar 11 —12-asrlarda paydo boʻlgan. 13-asr oʻrtalaridan adabiy Katalan tili shakllana boshlagan. Hoz. adabiy Katalan tili 19—20-asrlarda shakllangan. Uning asoschisi 19-asrda yashab oʻtgan atoqli yozuvchi J. Verdager. Yozuvi lotin alifbosi asosida.

**Katalancha (valensiyacha) tili** Hindyevropa tillari oilasining roman guruhining okstian-roman ostguruhiga mansub hisoblanadi. Bu tildan tahmiman 11 mln. kishi gapiradi, Ispaniyaning kataloniya yerlarida (Kataloniya, Valensiya, Balear orollari), Fransiyada (Shimoliy Pirenei), Andorra va Italiyada (Sardiniya orolidagi Algero shahri) bu til rivojlangan. Yuqorida sanab o'tilgan Ispaniya provinsiyalarida va Andorrada bu til rasmiy til hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Katalan tili" *OʻzME*. K-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Norin (maʼnolari).

**Norin** — qirgiz, qozoq, uygur va o'zbek milliy taom. Tayyorlash usuli: qoʻy, ot yoki mol goʻshti (baʼzan, qazi) qozondagi sovuq suvga solib, keyin mildiratib (yangi mol yoki ot goʻshti 1 — 1,5 soat, sur ot goʻshti 2 soat) qaynatiladi. Soʻngra sovitilib somoncha shaklida mayda toʻgʻraladi. Oshxamir yupqa 0,8–1 mm qilib yoyilib 10x10 sm, 10x5 sm li shapaloqlar kesiladi. Xamir goʻsht shoʻrvasida pishirib olinadi va bir oz sovitilgach, har bir shapaloq betiga dogʻlangan paxta yogi (yoki qazi yogʻi) surtilib, laganlarga ustma-ust taxlanadi. Soʻng shapaloq xamir pilta qilib (3,5—4 sm) kesilib, mayda qilib toʻgʻraladi. Toʻgʻralgan goʻsht xamir bilan aralashtiriladi. Bunday norin quruq norin deb atalib, taqsimchalarga solib, yuziga zirapiyoz va 1—2 parrak qazi qoʻyib, yaxna taom sifatida dasturxonga tortiladi. Norin xamir pishirishdan avval olib qoʻyilgan goʻsht shoʻrvasi hamda piyoz qoʻshib qam isteʼmol qilinadi (xoʻl norin). Bunday norin kosalarda dasturxonga tortiladi. Norin eng qadimiy taomlardan hisoblanib, oʻtmishda chorvador qabilalar oʻrtasida keng tarqalgan.

Ad.h Mahmudov K. Oʻzbek tansiq taomlari, T. 1989.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |