recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Balkis Xalilovna Karmisheva** (1916—2000) — etnograf, turkolog olima.

B. X. Karmisheva 1916-yil 3-iyulda hozirgi Xitoyning Shinjon-Uygʻur muxtor rayonidagi (Sharqiy Turkiston) Gʻulja shahrida dunyoga kelgan. 1946-yilda Toshkenddagi Oʻrta Osiyo Davlat universitetining arxeologiya kafedrasini tamomladi. Tojikiston tarix institutining arxeologiya va etnografiya boʻlimida 1956-yilgacha ishladi. Keinchalik Moskva shahridagi Etnografiya institutida ishladi.

B. X. Karmisheva Surxondaryo va Qashqadaryo viloyatlari oʻzbeklarining koʻpgina urugʻlari haqida muhim maʼlumotlarni keltirib oʻtgan. Olima Oʻzbekistonning janubiy va markaziy mintaqasida istiqomat qiluvchi oʻzbek urugʻlarini etnik tarixi xususiyatlari borasida oʻzining fikr-mulohazalarini bildirgan.

B. X. Karmisheva 2000-yilning oktabr oyida Moskva shahrida vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  С.С.Губаева. Некролог // Этнографическое обозрение. №3. 2001, C-154-157.

Adabiyotlar
-----------

* Кармышева Б.Х. Очерки этнической истории южных районов Таджикистана и Узбекистана. М. 1976
**Oʻsimliklar embriologiyasi**, fitoembriologiya — oʻsimliklar morfologiyasining xususiy predmeti, oʻsimliklar murtagining hosil boʻlishi va rivojlanishi qonuniyatlarini oʻrganadi. Ochiq urugʻlilar va gulli Oʻsimliklar embriologiyasi urugʻkurtak va gulda kechadigan ontogenezsh hamda gametofitlar, jinsiy hujayralar va zigotaning tuzilishi hamda rivojlanishini tadqiq qiladi. Oʻsimliklar embriologiyasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar qadimdan maʼlum. 16—18-asrlarda asosiy eʼtibor gulli oʻsimliklar jinsini aniqlashga qaratiladi; duragaylash va chetdan changlantirish borasidagi eksperimental ishlar natijasida chetdan changlantirishning ahamiyati ochib beriladi. Italiya olimi M.Malpigi birinchi boʻlib gulli oʻsimliklarning tuxum hujayrasi va murtak xaltasini (1675), ingliz botanigi N.Gryu urugʻ endospermasini (1672) kashf etadi. Oʻsimliklar embriologiyasi mustaqil fan sifatida faqat 19-asr oʻrtalarida shakllana boshladi. Uning shakllanishi koʻp jihatdan hujayra nazariyasini va evolyutsion taʼlimotning yaratilishi bilan bogʻliq. 20asr boshlarida ochiq va yopiq urugʻlilar gametofiti va chang naychasining rivojlanishi toʻgʻrisida fundamental kashfiyotlar qilindi; meyoz, mikrosporogenez va qoʻsh urugʻlanishning mohiyati ochib beridsi. Klassik tadqiqotlar tufayli Oʻsimliklar embriologiyasining zamonaviy muammolari: ontogenezning asosiy davrlari — changdonning rivojlanishi, makrosporogenez, mikrosporalardan erkak gametofit (chang zarrachalari) va chang naychasining shakllanishi; makrosporogenez va makrosporalardan urgʻochi gametofit — murtak xaltasining hosil boʻlishi, qoʻsh urugʻlanish, endosperm va murtakning shakllanishi va boshqalar aniqlanadi.

Tuban oʻsimliklar (suvoʻtlar), lishayniklar, zamburugʻlar generativ organlarining rivojlanishi uzoq vaqt davomida oʻrganilmagan edi. Bu sohadagi ishlar soʻnggi yillarda jadal olib borilmoqda.

Solishtirma embriologiya har xil taksonomik guruhlarga mansub organizmlar embrional belgilarini oʻrganish va solishtirish, oʻsimliklar rivojlanishi siklida nasl gallanishlarini solishtirib oʻrganish bilan shugʻullanadi. Bu ishlarning natijasi oʻsimliklar sistematikasidagi yechilmagan muammolarni hal etishda va filogenetik sistemalarni yaratishda muhim ahamiyatga ega.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kleptoman Aqldan ozgan odam portreti** ( fransuz : L'Aliéné yoki Le Kleptoman ) -Teador Geriko tomonidan 1822 - yil chizilgan.Psixiatr Eyten Jan Jore uchun yaratilgan oʻnta portret bir qismi boʻlib, hozirda Belgiya Cent shahridagi Tasviriy sanʼat muzeyida saqlanmoqda.

Fon
---

Rasm Parijdagi Salpetrier boshpanasidagi aqldan ozgan mahbuslarning o'nta portretlari seriyasiga tegishli. Géricault buni o'z karerasining oxiriga yaqin amalga oshirdi. Seriyadan qolgan beshta portret rassomning soʻnggi gʻalabasiga erishdilar. Psixatrya asoschilaridan biri Eyten-Jan Jorj Gerikodan kasallikning bir xil modelini aks ettiruvchi ushbu rasmni soʻradi. Joʻrj demansni zamonaviy kasallik deb hisoblaydi. Bemorlarni jismoniy xususiyatlarini tekshirish uchun shifokorGerikoriga olib kelishadi, turli xil jinnilik turlarni aks etiruvchi modellarni boʻyashni buyuradi.

Tavsif
------

Impressionistlarning tashvishlarini rasm oldindan belgilab qoʻydi. Ammo bu rasm impressionizmga tegishli emas edi. Ish tezda amalga oshirildi, bu impressionistlarning tashvishlarini oldindan belgilab qo'ydi. Oʻsha paytlarda ruhiy kasal bo‘lganlarga qadr-qimmat ko‘rsatish yangilik edi. Geriko bemorning yuzini xolisona ko‘rsatishga harakat qiladi.Kleptomaniyaning bo‘sh nigohi cheksizlikka boradi. Uning yuzi qotib qolgan, soqoli va boʻyni iflos edi. Rasmlar o'zlarining jasur uslubi, ekspressiv realizmi va shaxslarning psixologik noqulayligini hujjatlashtirishi bilan e'tiborga loyiq boʻlgan. Gerico oilasidagi aqldan ozish tarixi, shuningdek, rassomning ruhiy sogʻligʻi bilan yanada qattiqroq boʻlgan.

Havolalar
---------

Ommaviy axborot vositalari bilan bogʻliq Kleptomaniak portreti Th tomonidan.

* „Website of MSK Gent (museum where the painting is located)".
**Alexis LaTour House,** shuningdek, **Old Homeplace** va **Guillory Homeplace** deb nomlanuvchi Luiziana shtatining Ville Platte shahridagi tarixiy uy. Uyning eng qadimgi qismi 1835-yilda Aleksis LaTour tomonidan qurilgan hisoblanadi. Uy birinchi marotaba 1837-yilda kengaytirilgan. Asl uy a1+1⁄2 qavatli va bir xonali kengligi va ikki xonali chuqurligi boʻlgan va old galereyasiga ega boʻlgan kreol uyi hisoblanar edi. 1837-yilgi kengayish ikkita xona va markaziy zal qoʻshildi. Uyning tafsilotlari, jumladan, tashqi zinapoya, uy-joy qurilishi va boncukli plitkalar, ship nurlari va ship taxtalari anʼanaviy kreol meʼmorchiligida keng tarqalgan. Uyning ham eski, ham yangi qismida gʻayrioddiy mantellar bor bo;lgan. Qadimgi mantelda koʻylak qoliplari, panellar va katta markaziy pastil mavjud edi. Uydagi boshqa mantellar anʼanaviyroq edi, lekin baribir gʻayrioddiy boʻlgan.

1900-yilda bir nechta oʻzgartirishlar kiritildi, jumladan, Qirolicha Anne uslubidagi yotoqxona oynalari va katta orqa qanot qoʻshildi. Vaqt oʻtishi bilan deraza va eshiklarni almashtirish, asl galereya ustunlarini almashtirish va old, tashqi zinapoyalarni almashtirish kabi kichikroq oʻzgarishlar kiritildi. Oʻzgartirishlarga qaramay, uy hali ham muhim yaxlitligini saqlab qoldi, jumladan, uyning asosiy kreol koʻrinishi, uy qurilishi, moʻl-koʻl munchoqlar va tarixiy joylar milliy reestriga kiritilgan paytdagi asl mantellar hisoblanadi. Uy Evangeline Parishdagi eng yaxshi batafsil va eng katta omon qolgan erta tuzilma boʻlgan.

Uy meʼmoriy ahamiyati uchun 1987-yil 14-sentyabrda Tarixiy joylar milliy reestriga kiritilgan. 2015-yilda uy egalari tomonidan 22.3 milya (35.9 km) masofaga ko‘chirilganligi sababli u ro‘yxatdan chiqarilgan. janubi-sharqda 1998-yil. Uy hali ham Sent-Landri cherkovida, 890 Chretien Point Road, Sunset.

Yana qarang
-----------

* Evangeline Parishdagi tarixiy joylar roʻyxatining milliy reestri, Luiziana

Manbalar
--------

1. ↑  LaTour v. [*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  LaTour et al. v. [*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  „Alexis LaTour -- 1860 United States Federal Census". 25-oktabr 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi.
4. ↑  „Alexis LaTour House".  State of Louisiana's Division of Historic Preservation. 23-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-may 2018-yil.
5. ↑  *National Register Staff.* [[[:Andoza:NRHP url]] „National Register of Historic Places Inventory/Nomination Form: Alexis LaTour House"] (may 1987). Qaraldi: 22-may 2018-yil.
**Shavkat Ismoilovich Solihov** (1944.12.12, Toshkent) — kimyogar olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1995). Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (1998). Biol. fanlari doktori (1984), professor (1984), Urta Osiyo universitetini tugatgan (1967). Toshkent Davlat Universiteti tabiiy birikmalar kimyosi kafedrasida ilmiy xodim (1967 —73), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Bioorganik kimyo boʻlimida katta ilmiy xodim (1973 —92), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi O.S. Sodiqov nomidagi Bioorganik kimyo instituti direktori (1993-yildan), ayni vaqtda, oqsillar va peptidlar kimyosi laboratoriya mudiri. Oʻzbekiston milliy universiteti tabiiy birikmalar kimyosi kafedrasi mudiri (1998-yildan). Asosiy ilmiy ishlari oqsillar va peptidlar tuzilishi hamda xossalarini oʻrganishga oid. S. Oʻrta Osiyo jonivorlari zahari tarkibidagi toksinlar, fermentlar va shahri k. biologik faol moddalarning tuzilishi hamda funksiyasini oʻrgandi, 50 dan ortiq fiziologik faol oqsillar va peptidlarni ajratib odni, bulardan 15 tasining kimyoviy strukturasini aniqladi. S. rahbarligida gʻoʻza fitogormonining taʼsir mexanizmi urganilib, etilen, auksin, sitokinin retseptorlari funksiyasini tekshirish asosida defoliatsiyalash va oʻstirish faolligiga ega moddalarning skrining mezoni, kam gossipolli kunjara olish texnologiyasi ishlab chiqildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Yad karakurta (v soavtorstve), T. 1985.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Oʻzbekiston Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Prezidentlari |
| --- |
|  |
| 
* Toshmuhammad Qori-Niyoziy (1943-1947)
* Toshmuhammad Sarimsoqov (1947-1952)
* Tesha Zohidov (1952-1956)
* Habib Abdullayev (1956-1962)
* Ubay Orifov (1962-1966)
* Obid Sodiqov (1966-1984)
* Poʻlat Habibullayev (1984-1988)
* Mahmud Salohiddinov (1988-1994)
* Joʻra Abdullayev (1994-1995)
* Toʻxtamurod Joʻrayev (1995-2000)
* Behzod Yoʻldoshev (2000-2005)
* Toxir Oripov (2005-2006)
* Shavkat Solihov (2006-2017)
* Behzod Yoʻldoshev (2017-yildan)
 |

 |



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Bahodir Sadullaevich Tojiev** (tugʻ. 1958-yil 11-oktyabr, Xorazm viloyati ,Shovot tumani,Oʻzbekiston SSR, SSSR) — Xorazm viloyati fermerlari kengashining raisi, senator(2015).

Boigrafiyasi
------------

Bahodir Tojiev 1958-yil 11-oktyabrda Xorazm viloyati Shovot tumanida tugʻilgan. Toshkent davlat universitetini muhandis-gidrologik mutaxassisligi boʻyicha tugatgan. Hozirda u Xorazm viloyati dehqonlar kengashi raisi, OʻzLiDeP partiyasining Xorazm viloyati kengashi raisi, Xorazm viloyati Kengashi deputati lavozimlarida ishlaydi.

2015-yil 13-14-yanvar kunlari boʻlib oʻtgan Senat saylovlari natijalariga koʻra Bahodir Tojiev Xorazm viloyatidan senator etib saylandi [5] va Senatning Suvni boshqarish va ekologiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari.

Manbalar
--------


1. ↑  *arxiv nusxasi*, 2017-08-10da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2021-04-26
2. ↑  *arxiv nusxasi*, 2017-10-14da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2021-04-26
3. ↑
4. ↑  *arxiv nusxasi*, 2018-11-20da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2021-04-26
5. ↑
**Dajbog** — rus-slavyan mifologiyasida Quyosh va oʻt-olov maʼbudi, Svarog oʻgʻli (shundan D.ning boshqa ismi — Svarojich olingan). Rus yilnomalarida juda koʻp marta (birinchi marta 980 yilda, knyaz Vladimir Kiyevda maʼbudlarga, jumladan D.ga sajdagoxlar qurgan paytda) qayd etilgan. Yilnomaga koʻra D. qad. turkiylarning quyosh tangrisi Xorsu bilan aynan tenglashtirilgan. D.ning etimologiyasi toʻgʻrisida turli xil talqinlar mavjud. Baʼzi fikrlarga koʻra u gotlarning "dag" ("kun"), slavyanlarning "dojd" va "dajb" (yaʼni issiqlik va neʼmatlar beruvchi maʼbud) soʻzlaridan olingan.

F. Dadamuhamedov yasagan "Bozband" toʻplami (1993).

"Igor polki jangnomasi"da rus xalqi "D.ning nabirasi" deb nomlangan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Daktilologiya** (qadimgi yunoncha: *δάκτυλος* [daktilo] — barmoq va qadimgi yunoncha: *λόγος* [logiya]) — nutq shakli; oʻziga xos tarzda qoʻl barmoklari yordamida gaplashish. Muayyan alifbodagi har bir "arfni ifodalash uchun barmoqlarga turlicha shakl beriladi. Daktilologiyada bir yoki ikkala qoʻl barmoqlaridan foydalanish mumkin (asosan oʻng qoʻl barmoqlaridan foydalaniladi). Daktilologiya kar, kar-soqovlarning oson va tez soʻzlashuviga imkon beradi. Kar va kar-soqovlar daktilologiya belgilarini koʻzi bilan qabul qiladi. Kar bolalar uchun bogʻcha va maktabning boshlangʻich sinflarida daktilologiyadan asosiy oʻqitish vositasi sifatida, shu maktabning yuqori sinflarida esa undan yordamchi oʻqitish vositasi sifatida foydalaniladi. Kar-soqovlarga taʼlim berishda daktilologiya birdan-bir muomala vositasidir.

Yana qara
---------

* Imo-ishora tili

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dakar** — Senegal poytaxti. Gʻarbiy Afrikaning muhim sanoat, transport va savdo-moliya markazlaridan. Yashil Burun yarim orolda, muhim dengiz yoʻllari kesishgan yerda joylashgan. Iqlimi subekvatorial; yanvarning oʻrtacha temperaturasi 22°, iyulniki 28°. Yillik oʻrtacha yogʻin 572 mm. Aholisi 2 mln.kishi (1998), 90% afrikaliklar; yevropaliklardan asosan fransuzlar yashaydi.

Dakarni 1857-yilda fransuzlar qalʼa sifatida bunyod etgan. 1895—1960-yillarda Fransiya mustamlakasi Senegalning, 1904—59 yillarda Fransiya Fapbiy Afrikasining maʼmuriy markazi. 1960-yildan Senegal poytaxti.

Dakar va uning atrofida mamlakat sanoat korxonalarining 80% joylashgan. Sanoat korxonalari asosan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlaydi. Dakarda yer yongʻoq yogʻi ishlab chiqaruvchi yirik zavodlar mavjud. Baliq konserva, pivo va un zavodlari, tamaki, gugurt, yigiruv va toʻqimachilik fabrikalari, kemasozlik, neft, sement, sovun va kimyo korxonalari, issiqlik elektr stansiyasi bor. Yirik dengiz porti. Dakar orqali chetga yer yongʻoq va uning yogi, fosfat chiqariladi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Dakarda universitet (1950), politexnika instituti, Afrikani oʻrganish instituti, Paster instituti, sanʼat maktabi, universitet kutubxonasi, muzeylar, teatr, hayvonot bogʻi va boshqalar bor.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Afrika geografiyasi | *Afrika geografiyasi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Afrika poytaxtlari |
| --- |
|  |
| 
BMTga aʼzo mamlakatlar: Abuja **·**  Addis-Abeba **·**  Akkra **·**  Jazoir **·**  Antananarivu **·**  Asmera **·**  Bamako **·**  Bangi **·**  Banjul **·**  Bisau **·**  Brazzavil **·**  Bujumbura **·**  Viktoriya **·**  Vindxuk **·**  Gaborone **·**  Dakar **·**  Jibuti **·**  Juba **·**  Dodoma **·**  Qohira **·**  Kampala **·**  Kigali **·**  Kinshasa **·**  Konakri **·**  Librevil **·**  Lilongve **·**  Lome **·**  Luanda **·**  Lusaka **·**  Maseru **·**  Malabo **·**  Maputu **·**  Mbabane **·**  Mogadisho **·**  Monroviya **·**  Moroni **·**  Nayrobi **·**  Njamena **·**  Niamey **·**  Nuakshot **·**  Port-lui **·**  Porto-Novo **·**  Praya **·**  Pretoriya **·**  Rabot **·**  San-Tome **·**  Tarobulus al-Gʻarb **·**  Tunis **·**  Uagadugu **·**  Fritaun **·**  Xarare **·**  Xartum **·**  Yamusukro **·**  Yaunde

Boshqa hududlar: Jeymstaun **·**  Sen-DeniTan olinmagan davlatlar: Bir-Lelu **·**  Garoue **·**  Tombuktu **·**  Xargeysa **·**  Al-Ayun
 |

 |
Qirolichaning yurishi usuli.
**Qirolichaning yurishi** — bu harakatlar bilan boshlanadigan shaxmat usuli :

1. d4 d5
2. c4
Bu eng qadimgi usullardan biri boʻlib, bugungi kunda ham keng tarqalgan. Bu anʼanaviy ravishda shahmatdagi *yurish usuli* sifatida tasvirlangan, chunki Oq piyodani qurbon qilgandek koʻrinadi, ammo bu notoʻgʻri, chunki qora piyodani barcha narsani hisobga olgan holda oʻzining zarariga oʻzida saqlab qola olmaydi.

Tarix
-----

Qirolichaning yurishi shaxmatning eng qadimiy debyutlaridan biridir. U 1490-yildagi Gettingen qoʻlyozmasida tilga olingan va keyinchalik XVII asrda Gioachino Greko tomonidan tahlil qilingan. XVIII asrda u Filipp Stamma tomonidan tavsiya etilgan va baʼzan uning sharafiga **Aleppo yurishi** deb nomlanadi. Zamonaviy shaxmatning dastlabki davrida Qirolichaning yurishi modada emas edi va 1873-yilda Venadagi turnirgacha qirolichaning yurishi odatiy holga aylanmagan edi.

Vilgelm Shtaynits va Siegbert Tarrash shaxmat nazariyasini ishlab chiqishlari va pozitsional oʻyinni qadrlashlari bilan Qirolichaning yurishi mashhur boʻlib, 1920- va 1930-yillarda oʻzining eng yuqori choʻqqisiga chiqdi va 1927-yilda 34 ta oʻyinning 2 tasidan tashqari barchasida ushbu usul oʻynaldi, Xose Raul Kapablanka va Aleksandr Alekhine oʻrtasidagi jahon chempionati uchrashuvida.

1. ↑  „Queens Gambit - The Chess Website" (en-US). Qaraldi: 30-yanvar 2021-yil.
2. ↑  „Queen's Gambit" (en-US). *Chess Pathways*. Qaraldi: 30-yanvar 2021-yil.
3. 1 2  De Firmian, Nick (1999), *Modern Chess Openings* (14th-nashr), David McKay, 387-bet
4. ↑  Sarratt, J. H.*. The Works of Damiano, Ruy-Lopez, and Salvio on the Game of Chess*. T. Boosey, (the New York Public Library) (Digitized), 27 Jan 2006. ISBN 9781145601765.
5. 1 2  Korn, Walter (1982), *Modern Chess Openings* (12th-nashr), David McKay, 263-bet
**Muhammadjon Sobirovich Yunusov** (1932.5.1 — Oʻsh viloyati, Jalolobod shahri — 2002.15.10) — fizik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1993), fizikamat. fanlari doktori (1981), professor (1983). Oʻrta Osiyo universitetni tugatgan (1955). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutida ilmiy xodim (1955-yildan), laboratoriya mudiri (1971—78, 1982—83), tajriba zavodiga ega boʻlgan maxsus konstruktorlik byurosi direktori (1978—79, 1988—89), direktor oʻrinbosari (1979— 82), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi "Fizika—Quyosh" ilmiy ishlab chiqarish birlashmasi Bosh direktorining birinchi oʻrinbosari (1987— 88), Toshkent elektrotexnika aloqa institutida ilmiy ishlar boʻyicha prorektor (1983—88). Ilmiy ishlari aralashmalar bilan boyitilgan yarimoʻtkazgichlar va ular asosidagi asboblarning tuzilmalariga turli koʻrinishdagi energiyalar va chuqur kirib boruvchi nurlar taʼsir etganda ularda yuz beradigan elektr jarayonlarni tekshirishga bagʻishlangan. Yu. boshchiligida qishloq xoʻjaligi uchun oʻta muhim va istiqbolli boʻlgan masala — maxsus aralashmalar bilan boyitilgan yarim oʻtkazgichlarda radiatsion jarayonlarni oʻrganish asosida qator ilmiy yechimlar ishlab chiqildi. Axad. P. Q. Habibullayev bilan hamkorlikda Yu. gʻoʻza urugʻini ekish oldidan fizik taʼsirdan oʻtkazish yoʻli bilan paxta hosilini oshirish masalasini hal qildi.

Manbalar
--------

* Fizicheskiye yavleniya v kremnii, legirovannom elementami platinovoy grushsh, T. 1983; Elementarnne atomnne protsessi i elektronnaya struktura defektov v poluprovodnikax (v soavtorstve), T. 1986.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Mangʻit (maʼnolari).

**Mangʻit** — Qoraqalpogʻistondagi shahar (1957-yil 18-dekabrdan). Amudaryo tumani markazi. Tumanning janubi-gʻarbida, Amudaryoning chap sohilida. Nukus shahridan 85 km uzoqlikda joylashgan. Aholisi 36 ming kishi (2019). Mangʻitda paxta tozalash zavodi, maishiy xizmat, ip-yigiruv va tikuvchilik kombinatlari, Mangʻit GES, tuman gazeta bosmaxonasi, umumiy taʼlim maktablari, kutubxonalar, klub va madaniyat uylari, kasalxona va boshqa tibbiy muassasalar bor.

Mangʻit 1873-yildagi Rossiya armiyasining Xiva yurishlari paytida janglar joyi boʻlgan. Birinchi jang 1873-yil 20-may kuni ertalab general Nikolay Aleksandrovich Veryovkin boshchiligidagi rus qoʻshinlari Yomut turkman qoʻshinlariga hujum qilganda, Mangʻitdan biroz shimolda boʻlgan. Bir necha shafqatsiz otishmalardan soʻng ruslar Mangʻit tomon orqaga chekinayotgan turkman otliqlarini otib yuboradi. Rossiya kuchlari soat 3 da Mangʻit shahriga kirishdi, oʻsha kuni yovmutlar ketganligini bilish uchun. Rus qoʻshinlari qolgan bir necha oʻzbek aholisini oʻldirishdi va shahar ichidagi uylarning derazalaridan bostirib kiruvchi kuchga oʻt qoʻyishdi. „Mangʻit" Sovet Ittifoqi rasmiy ravishda 1957-yil 18-dekabrda tashkil etilgan va 1973-yilda shahar maqomiga ega boʻlgan. Viloyatning koʻp qismida boʻlgani kabi, iqtisodiyot ham paxtani yetishtirish va qayta ishlashga asoslangan. Paxta tozalash zavodi, maishiy xizmat koʻrsatish, yigirish va tikuvchilik sexlari, Mangʻit GES, gaz va printerlar asosiy ish beruvchilar hisoblanadi. Mangʻitda umumiy taʼlim maktablari, kutubxonalar, klublar va madaniy markazlar, kasalxonalar va boshqa tibbiyot muassasalari mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Qoraqalpogʻiston Qoraqalpogʻiston shaharlari |
| --- |
|  |
| 
Markazi: **Nukus** |
|  |
| Tumanlar | 
* **Amudaryo tumani** (Mangʻit)
* **Beruniy tumani** (Beruniy)
* **Chimboy tumani** (Chimboy)
* **Ellikqalʼa tumani** (Boʻston)
* **Kegeyli tumani** (Kegeyli)
* **Moʻynoq tumani** (Moʻynoq)
* **Nukus tumani** (Oqmangʻit)
* **Qanlikoʻl tumani** (Qanlikoʻl)
* **Qoʻngʻirot tumani** (Qoʻngʻirot)
* **Qoraoʻzak tumani** (Qoraoʻzak)
* **Shumanay tumani** (Shumanay)
* **Taxtakoʻpir tumani** (Taxtakoʻpir)
* **Toʻrtkoʻl tumani** (Toʻrtkoʻl)
* **Xoʻjayli tumani** (Xoʻjayli)
* **Taxiatosh tumani** (Taxiatosh)
* **Boʻzatov tumani** (Boʻzatov)
 | 
 |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

 Uzbekistan Amudaryo tumani |
| --- |
|  |
| 
Markazi: **Mangʻit** |
|  |
| Shaharlari | 
* Mangʻit
 |
|  |
| Shaharchalari | 
* Jumurtov
 |
|  |
| Fuqarolar yig‘ini | 
* Oq oltin
* Bobur
* Do‘rmon
* Quyuqqo‘pir
* Nazarxon
* Xitoy
* Choyko‘l
* O‘rta-qalʼa
* Qangli
* Qilichboy
* Qipchoq
 |

 |
**Evfrat ostidagi** tunnel ― uzunligi 929 metr (0,577 mil) ni tashkil qiluvchi eski Mesopotamiyadagi Bobil shahrining ikki qismini birlashtirish uchun Evfrat daryosi ostida qurilgan tunnel.Dunyodagi birinchi suv osti tunneli hisoblanadi.

Arxeologlarning fikricha, u miloddan avvalgi 2180-2160-yillarda qurilgan.

Boshqa suvosti piyodalar tunnellari milodning 1824-yili, Mark Brunel Temza ostida tunnel barpo qilguniga qadar qurilmagan.

Xususiyatlari
-------------

Qurilish ishlari Evfrat daryosi bo'ylab vaqtinchalik to'g'on qurish bilan boshlangan va ochiq usulda qazib olish yo'li bilan amalga oshirilgan.

Tunnelning balandligi 12 fut (3,7 m), eni esa 15 fut (4,6 m) ga teng edi. Undan piyodalar va ot aravalari foydalangan deb taxmin qilinadi. Tunnel bir tomondan Marduk ibodatxonasi, daryoning boshqa tomonida esa qirol saroyi bilan bog'langan edi. Taxminlarga ko'ra, u g'isht bilan qoplangan va asfalt bilan suv o'tkazmaydigan qilib qurilgan.

 Edgar Dega, "Semiramida Bobilni barpo etmoqda" (D'Orsa muzeyi, Parij)

Tavsif
------

Tunnelning qirolicha Semiramida tomonidan qurilishi va undan foydalanish Diodor tomonidan "Tarixiy kutubxona" asarida tavsiflangan (fl. miloddan avvalgi 50-yil).

Filostrat (milodiy 250-yilda vafot etgan) ham tunnel qurilishini "Tianlik Apollon hayoti" asarida tilga olgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Berlow, Lawrence*. Reference Guide to Famous Engineering Landmarks of the World: Bridges, Tunnels, Dams, Roads and Other Structures*. Routledge — 54 bet.
2. ↑  *Browne, Malcomn W.*. „Tunnel Drilling, Old as Babylon, Now Becomes Safer". *New York Times* (2-dekabr 1990-yil).
3. ↑  *Diodorus Siculus* „Library of History: Book II, Paragraph 9".
4. ↑  Rennell, James*. The Geographical System of Herodotus, Examined; and Explained, by a Comparison with Those of Other Ancient Authors, and with Modern Geography*. London: W. Bulmer and Co. 1800 — 356 bet.
5. ↑  „A tunnel in Babylon under the River Euphrates".  Antiquitatem (31-avgust 2015-yil). 29-aprel 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyun 2022-yil.
6. ↑  MacFarlane, Charles*. The Armenians: A Tale of Constantinople, Volume 2*. Istanbul (Turkey): Saunders and Otley, 1830 — 297 bet.
Ngan Phan-Koshnitsky 2007-yil.
**Ngan Phan-Koshnitskiy** (*Phan Huỳnh Băng Ngân;* 1974-yil 24-fevralda tugʻilgan) — Vetnamlik — avstraliyalik shaxmatchi, Xalqaro ayol ustasi (WIM) unvoniga ega. Hozirda u Ngan Nadalin nomi bilan tanilgan.

Shaxmat karyerasi
-----------------

Fan-Koshnitskiy yosh chogʻlaridadan shaxmat bilan muntazam shugʻulanib kelgan, bu esa kelajakda usta shaxmatchi boʻlib yetishishiga yordam bergan. Dastlabki shaxmatdagi yurishi esa quydagi turnirlarda boshlagan, 1990 va 1992-yillarda ikkita ayollar shaxmat olimpiadalarida Vyetnamni, keyin esa 1996 va 2006-yillarda Avstraliyani beshta olimpiadada himoya qilgan. 

U Avstraliya ayollar jamoasida juda mashxurlardan boʻlgan. Keyinchalik Ngan toʻrtta ayollar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha mintaqaviy chempionatda Avstraliyani himoya qildi. U 1998-yilda ayollar oʻrtasidagi Avstraliya chempionatida gʻolib chiqdi. Oʻsha yili u Malayziyaning Genting togʻlarida boʻlib oʻtgan ayollar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida ham ishtirok etib, 6/11 ball toʻpladi.

Fan-Koshnitskiy 2001-yil aprel oyida Kvinslendning Oltin sohilida boʻlib oʻtgan Okeaniya ayollar chempionatida gʻolib chiqdi. U 2001-yilda Rossiyaning Moskva shahrida boʻlib oʻtgan shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida ishtirok etdi va u erda Almira Skripchenko tomonidan 1-raundda magʻlub boʻldi.

Fan-Koshnitskiy FIDE tomonidan 1995-yilda ayol FIDE ustasi (WFM) va 2001-yilda ayol xalqaro ustasi (WIM) unvonlari bilan taqdirlangan.

Shaxsiy hayoti
--------------

1990-yillarning boshida u shaxmat boʻyicha avstraliyalik sobiq chempion Gari Koshnitskiyning oʻgʻli Piter Koshnitskiyga turmushga chiqdi. U 2007-yilda yana turmushga chiqdi va hozir Ngan Nadalin familyasida.

Manbalar
--------

1. ↑  Womenʼs Chess Olympiads: Ngan Phan-Koshnitsky. OlimpBase.
2. ↑  Australian Womenʼs champions Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-03-13). Australian Chess Federation.
3. ↑  Asian Womenʼs Chess Championship 1998 final results and standings from Chess Malaysia
4. ↑  Oceania Womenʼs 3.2bZonal. Tournament report. FIDE.
5. ↑  Crowther, Mark (2011-04-30). TWIC 338: Oceana Zonal 3.2b. The Week in Chess.

Havolalar
---------

* 
* Ngan Phan Koshnitsky chess games at 365Chess.com
**Larry Thomas** (taxminan 1948-yil - 2018-yil 11-iyun) amerikalik siyosiy jurnalist va matbuot kotibi edi.

Yoshligi
--------

Thomas1948-yilda Californiyaning San-Diego shahrida tug'ilgan. U San-Diego Davlat Universitetini tamomlagan va u erda jurnalistika bo'yicha bakalavr darajasini olgan.

Faoliyati
---------

Thomas o'z faoliyatini United Press International'da boshlagan, keyin esa KPBS va Copley Press Keyinchalik u *San-Diego Union-Tribune gazetasida* siyosiy jurnalist bo'ldi.

Thomas 1970-yillarda San-Diego meri Pit Wilsonning maslahatchisi boʻlib ishlagan, undan keyin esa 1982—1987 yillarda Kaliforniya gubernatori Jorj Deukmejian 1987-yil mart oyida Vitse-prezident Jorj H.V. Bush prezidentlik kampaniyasi davomida uni matbuot kotibi qilib oldi, biroq Tomas "murakkab shaxsiy sabablar"ni aytib, atigi uch oydan soʻng uni tark etdi U shuningdek, gubernator Arnold Shvartseneggerning maslahatchisi bo'lgan.

Thomas 1987-yildan 2007-yilgacha Irvine kompaniyasida korporativ aloqalar bo'yicha direktor bo'lib ishlagan.

O'limi
------

Thomas 2018-yil 11-iyun kuni Kaliforniyaning Nyuport-Bich shahridagi qarorgohida 70 yoshida saraton kasalligidan vafot etdi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6  *Wilkens, John*. „Political writer became press aide". *The Los Angeles Times* (16-iyun 2018-yil), s. B5. Qaraldi: 24-iyul 2018-yil.
2. 1 2  *Wilkens, John*. „Larry Thomas, former press aide for Wilson and others, dies at 70". *The San Diego Union-Tribune* (12-iyun 2018-yil).
3. 1 2  *Lansner, Jonathan*. „Larry Thomas, spokesman in politics and for the Irvine Co. dies at 70". *The Orange County Register* (12-iyun 2018-yil). Qaraldi: 24-iyul 2018-yil.
**Nia DaCosta** (8-noyabr 1989-yilda tugʻilgan) amerikalik rejissor va ssenariynavisdir. U jinoyat haqidagi *Little Woods* (2019) triller filmiga rejissorlik qilish bilan birga ssenariysini ham yozgan boʻlib, buning ortidan Tribeca film festivalida Nora Ephron mukofotiga loyiq topilgan. U yana *Candyman* (2021) dahshatli filmiga ham rejissorlik qilgan. 2020-yilning avgustida DaCosta *The Marvels* filmiga rejissorlik qilishi maʼlum boʻldi hamda buning ortidan Marvel filmlarini suratga olgan eng yosh rejissor boʻlishi kutilmoqda, bundan avvalgi rekordni Ryan Coogler oʻrnatgan edi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Obenson, Tambay* „How Nia DaCosta Went From Wide-Eyed NYU Film Grad to Hollywood Director on the Rise" (en). *IndieWire* (18-aprel 2019-yil). Qaraldi: 10-avgust 2020-yil.
2. ↑  *Vary, Adam B.* „'Captain Marvel 2' Lands Nia DaCosta as Director" (6-avgust 2020-yil).

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti
* Nia DaCosta IMDbda

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mehnat gigiyenasi**, kasb gigiyenasi — gigiyenaning bir boʻlimi. Mehnat jarayonlari va ishlab chiqarish muhitining odam organizmiga taʼsirini oʻrganadi hamda qulay mehnat sharoitini yaratish va kasb kasalliklarining oldini olish uchun gigiyena meʼyorlari va tadbirlarini ishlab chiqadi. Har. qanday joydagi mehnat sharoitlari ishlab chiqarish jarayoni texnologiyasiga va ish oʻrinlarida yaratiladigan sanitariyagigiyena sharo-itlariga bogʻliq. Jismoniy mehnat jarayonida, asosan, odam muskullariga, akdiy mehnatda esa asabiyruhiy tomondan zoʻr keladi.Texnika rivojlanib, ishlab chiqarish jarayonlari mukammalashgan sari jismoniy mehnat oʻrnini aqyaiy mehnat egalladi va aqliy mehnat jarayonlarini koʻproq oʻrganishga ehtiyoj tugʻildi. Mehnat gigiyenasining sanitariyagigiyena sharoitlari deganda ishlovchi kishining atrofidagi butun vaziyat, jumladan, unga taʼsir qilishi mumkin boʻlgan kimyoviy moddalar, chang , shovkin, vibratsiya, ionlashtiruvchi nurlar, shuningdek, havo harorati, namligi, harakatning tezligi, xonalar yoki boshqa ish joyining yoritilishi, mikroorganizmlar koʻpkamligi va boshqa tushuniladi. Kishini muhofaza qilinadigan tegishli choralar koʻrilmasa, mana shu omillarning har biri yoki bir nechtasi birga salomatlikka ziyon yetkazadi. M.g. fanining asosiy vazifasi ham ana shu no-joʻya taʼsirlar oldini olishdan iborat. Mehnat sharoitlarini yaxshilash OʻzRda umumdavlat vazifasi hisoblanadi. "Oʻzbekiston Respublikasi davlat sanitariya nazorati toʻgʻrisidagi nizom"ga muvofiq, M.g. sohasida davlat sanitariya nazoratining bajaradigan asosiy vazifasi sanitariya qonunlariga rioya qilinishini kuzatib borishdir (qarang Davlat sanitariya nazorati).

M.g .da nazorat olib borish uchun turli usullardan foydalaniladi. Shulardan asosiysi sanitariyagigiyena tekshiruvlaridir. Obhavoga tegishli omillar; havoning ifloslanish darajasi, vibratsiya, shovqin, radioaktiv nurlarni oʻlchash va boshqa ishlarda shu metod qoʻllanadi. Bundan tashqari, fiziologik, statistik hamda eksperimental tekshiruv usullari ham bor. M.g. ishlab chiqarish da odam organizmining fiziologik va biologik talablariga hammadan koʻra koʻproq muvofiq keladigan gigiyena normativlarini belgilab olish maqsadida organizm bilan ishlab chiqarish muhiti oʻrtasida boʻlib turadigan oʻzaro taʼsir qonuniyatlarini ham oʻrganadi. Mamlakatda joriy etilgan tartibqoidaga muvofiq, ishlab chiqarish omillarining birontasi ham yoʻl qoʻyiladigan normadan yoki eng katta konsentratsiyadan ortiq boʻlmasligi, ishlovchilar ularga cheksiz uzoq vaqt davomida yaqin yurganida omillar oʻsha odamlarga muayyan kasallik yoki sezilarli biror oʻzgarish paydo qilmasligi kerak. M.g. OʻzR Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan ishlab chiqilgan va tavsiya etilgan maxsus davlat normativlari, yoʻriqnoma va koʻrsatmalariga amal qilgan holda olib boriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nuʼmon Meylikov** (1947.25.1, Kitob tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1968). 1968-yildan Kitob tumanidagi maktablarda fizika fani oʻqituvchisi, ilmiy boʻlim mudiri, maktab direktori, 1996-yildan birinchi litsey-internatda ilmiy boʻlim mudiri va fizika fani oʻqituvchisi. Meylikov ixtisoslik sinflarini tashkil etish, iqtidorli oʻquvchilar bilan ishlash va oʻquvchilarning mustaqil bilim olishlarida, darslarni yangi pedagogax texnologiya asosida tashkil etishda namuna koʻrsatib kelmoqla.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kirill Nikolayevich Bedrinsev**  (1907.1.4, Kerki - 1995.7.4, Toshkent) — iqtisodchi olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1962), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1967), iqtisod fanlari doktori (1961), professor (1964). Oʻrta Osiyo davlat universitetining iqtisod fakultetini tugatgan (1929). 1930— 40 yillarda Oʻzbekiston davlat rejalashtirish idoralarida ishladi. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Iqtisod institutida katta ilmiy xodim (1943 — 49), ishlab chikaruvchi kuchlarni joylashtrish boʻlimining rahbari (1950 — 85) va Respublika Ishlab chikaruvchi kuchlarni oʻrganish kengashi (SOPS) raisining oʻrinbosari (1962 — 85). 1985-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Ishlab chiqaruvchi kuchlarni oʻrganish kengash maslahatchisi. Ilmiy ishlari Oʻrta Osiyoda ishlab chiqaruvchi kuchlarni joylashtirish va ri-vojlantirish masalalariga bagʻishlangan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1974). "Shuhrat" medali bilan mukofotlangan (1994).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Hazrati Bashir ota masjidi** (15-asr 2-yarmi [*manba?*]) — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz shahrida joylashgan meʼmoriy yodgorlik. Mirzo Ulugʻbekning doʻsti olim Bashir ota (Said Ahmad, vafoti taxminan 1461—1462-yillar) nomi bilan bogʻliq. Masjid katta xonaqoh va maqbaradan iborat. Bashir ota qabri ustidagi sagʻana hozirga qadar saqlanib qolgan. Sagʻana 2 pogʻonali asos ustiga oʻrnatilgan, oʻyma naqshlar bilan bezatilgan. 18-asrda uning ustiga sinchli, devorlari loy suvogʻi, 4 ta yogʻoch ustunga oʻrnatilgan shifti yassi toqili masjid qurilgan.

Bashir ota
----------

Hazrati Sulton Said Axmad Bashir (1368—1464) rivoyatlarga koʻra otasi Xoʻja Xasan 90 yosh, onasi Bibi Maloxat 80 yoshlik vaqtida dunyoga kelgan farzand hisoblanadi. Bu oʻgʻildan soʻng ular yana 2 ta farzand koʻrishadi va Said Axmad ona sutini ichmay ulgʻayadi. Uning tugʻilishini Amir Temurning piri mir Said Barakaning ukasi Said Neʼmatulloxning duosi bilan ham bogʻlaydilar. Said Axmad Bashir „Miri Haqiqat" laqabi bilan mashxur boʻladi. U Oʻrta Osiyoda Naqshbandiya taʼlimoti keng yoyilayotgan bir vaqtda Xoʻja Ahmad Yassaviy tariqatiga qiziqish bildiradi.

Hazrat Bashir ota huzuriga koʻplab davlatlardan musulmonlar kelib, unga shogirt tushadilar. Ota taxminan 1464-yilda vafot etgach, Bashir qishlogʻidagi Niyoztepaga dafn etiladi.

Nomlanishi
----------

Xalq orasida mazkur masjid Beshir ota nomi bilan ham mashxur. Bu soʻz for tilida be+shir soʻzlari jamlanmasi boʻlib, „ona suti emmas"dan ulgʻaygan degan maʼnoni anglatadi. Bashir nomli oʻbek xalqi tarkibiga kiruvchi urugʻ ham mavjud

Qurilishi
---------

1989—1990-yillarda Bashir qishlogʻida masjid bunyod etiladi va unga Hazrati Bashir ota nomi beriladi.

Tuzilishi
---------

Masjidning tarhi kvadrat shaklda boʻlib, maydoni 11x11 metrni tashkil etadi. Masjid ichida 4.5 metrlik 4 ta ustun joylashgan. Masjidning jami 3 ta kirish eshigi mavjud boʻlib, har biri ikki tavaqali. Masjid old qismi peshayvon qilingan. 1995-yilda masjid hududida tahoratxona barpo etilgan

Taʼmirlanishi
-------------

1991-yildagi mustaqillikdan soʻng ziyoratgoh qayta taʼmirlaniladi va hozirga holatga keltiriladi.

Adabiyotlar
-----------

 „Hazrati Bashir ota masjidi", *Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi: 11-jild (Qizilqumit — Hoʻrmuz)*. Toshkent: „Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti, 2005 — 608 bet.

Manbalar
--------

1. ↑  "Hazrati Bashir ota masjidi" *OʻzME*. H-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  „Hazrati Bashir ziyoratgohi". *meros.uz*. Qaraldi: 08-2023.
3. ↑  *R.Akbarov.* „Hazrati Bishir ota masjidi" (o'zbek). *nasafziyo.uz* (5-may 2020-yil). Qaraldi: 08-2023.
**Nusxa** — 1) tasviriy sanʼatda—muallifning oʻzi yoki biror boshqa rassom tomonidan biror asarni takroran yaratilgan namunasi. Nusxa aslidan ishlanish usuli va oʻlchami bilan farq qilishi mumkin; birok, aslining usuli va kompozitsiyasini aynan takrorlashi shart; 2) amaliy sanʼatda—bir xil qilib yasash uchun tayyorlangan buyum namunasi, naqsh andazasi (axta), qolip. Xalq ustalari ijodiy xayoloti asosida yuzaga keladi, davr taqozosi bilan oʻzgarib, yangilanib boradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Kirigamiga misol

**Kirigami** (yaponcha: *切り紙*) — qaychi yordamida qogʻozdan turli shakllar va taklifnomalar yasash sanʼatidir. Kirigamining asoschisi yapon arxitektori Masahiro Chatani, kirigamining kashf etilgan sanasi esa 1980-yil hisoblanadi. Ishlab chiqarish uchun qogʻoz varaqlari yoki yupqa karton ishlatiladi, ularni kesish va buklash orqali kirigami yaratiladi.

Vizual ravishda bu modellar uch koʻlamli taklifnomalarga qiyoslanishadi. Anʼanaviy 3D otkritkalardan farqli oʻlaroq, bu qogʻoz modellari odatda bitta qogʻoz varagʻini kesish va buklash orqali tayyorlanadi. Koʻpincha binolar, geometrik naqshlar va turli xil kundalik narsalarning qogʻoz nusxalari ishlab chiqiladi.

Yana qarang
-----------

* Origami
* Osibana
* Sembadzuru orikata
* Vasi

Manbalar
--------

1. ↑  Sdelay sam

Havolalar
---------

* Kirigami texnikasidagi yangi yozuvlar, qalqib chiquvchi oyna
* Kirigami sxemasi Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-12-15).
* Kirigami muxlislar guruhi VKontakte
* Buni oʻzing qil
* Kirigami sxemalar katalogi
Nut graph Jurnalistikada **yongʻoq grafigi** yoki **yongʻoq grafi** (**qisqacha paragraf**) hikoyaning kontekstini tushuntiruvchi paragrafdir Bu atama turli yoʻllar bilan yozilishi mumkin.

Koʻpgina yangiliklarda hikoyaning muhim faktlari lede, hikoyaning birinchi yoki ikkita jumlasiga kiritilgan. Yaxshi rahbarlar kim, nima, qachon, qaerda, nima uchun va qanday qilib degan savollarga imkon qadar tezroq javob berishga harakat qilishadi. 

Koʻpincha uchinchi, toʻrtinchi yoki beshinchi xatboshilarda boshlanadigan yongʻoq grafigi hikoyaning nima uchun muhimligini koʻrsatadigan qoʻshimcha kontekstni tushuntiradi. Misol uchun, agar yangilik boʻlajak saylovga nomzodga tegishli boʻlsa, yongʻoq grafigi saylov qachon oʻtkazilishini koʻrsatadi va saylov masalalari boʻyicha kengayishi mumkin. Agar yangi hikoya davom etayotgan hikoyaning bir qismi boʻlsa, yongʻoq grafigi, ehtimol, eng yangi xabarlar bilan bogʻliq boshqa soʻnggi voqealarni umumlashtiradi.

Havolalar
---------

* Ovoz chaqishi

Manbalar
--------

1. ↑  
*Scanlan, Chip.* „The Nut Graf, Part I". *PoynterOnline*.  Poynter Institute (20-may 2003-yil). Qaraldi: 9-sentabr 2016-yil.
2. ↑  
*Scanlan, Chip.* „The Nut Graf and Breaking News". *PoynterOnline*.  Poynter Institute (21-may 2003-yil). Qaraldi: 13-noyabr 2009-yil.
3. ↑  „Lead Definition & Meaning".  Dictionary.com. Qaraldi: 13-may 2022-yil.
**Nutsellus** (lot. nucella — yongʻoqcha), urugʻkurtak magʻzi — urugʻlioʻsimliklar urugʻkurtagining markaziy kismi (yadrosi); qirqquloqsimonlarning megasporangiyiga oʻxshaydi. N. ichida megasporotsit shakllanadi va uning yadrosi 4 ta yadro hosil qilib boʻlinadi, natijada 4 ta megaspora rivojlanadi. Shundan 3 tasi nobud boʻladi, bittasi esa urgʻochi gametofitga aylanadi. Baʼzi gulli oʻsimliklarning 4 yadroli hujayrasi 2 yadroliga aylanadi yoki butunlay boʻlinmaydi, gametofit esa bitta ikki yadroli hujayradan (ikkinchisi oʻladi) yoki 4 yadrolidan vujudga keladi. Urugʻda saqlanib qolgan N. p ye -rispeam deb ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xatirchi hayoti** — Navoiy viloyati Xatirchi tumani ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy hayotini aks ettiruvchi haftalik gazeta.

"Xatirchi hayoti" 1932-yildan boshlab "Paxtakor" nomi bilan "O‘zkompartiya Xatirchi tuman qo‘mitasi, tuman ijroiya va kasabalar sho‘rosining davriy nashri" sifatida chiqa boshlagan. Ro‘znoma o‘sha davrda hozirgi Oqtosh shahrida "Qizil Narpay" bosmaxonasida 1500 nusxada bosilgan. Ro‘znomani tashkil qilish, birinchi sonlarini nashr qilishga A.Rahmatullayev mas’ul muharrir, Ramazonov mas’ul kotib, Ernazarov bosmaxona direktori sifatida bosh bo‘lishgan. Afsuski, gazetaning ilk sonlarining nusxasi saqlanib qolmagan. Faqatgina Moskva markaziy kutubxonasining Ximki shahridagi gazetalar arxividan olib kelingan 3-sonining fotonusxasi mavjud.. 

O‘tgan davrlar ichida hududda qanday o‘zgarishlar sodir bo‘lgan bo‘lsa, ular gazeta sahifalarida aks etgan. Tuman hududiga sanoat kirib kelishi natojasida 1934-yilda bosmaxona ham tashkil etilgan. Gazeta shu bosmaxonada nashr qilingan. 1962-yilda Narpay va Xatirchi tumanlari birlashtiriladi, shundan keyin gazetalar ham qo‘shib yuborilib, "Paxtakor ovozi" nomi bilan chiqa boshlaydi. 1963-yilda Xatirchi Kattaqo‘rg‘on tumani tarkibiga qo‘shilgach, har ikki tuman uchun "Zarafshon" gazetasi tashkil etilgan.

1965-yilda Xatirchi tumani qaytadan tashkil etilgandan keyin, 1966-yilning 1-yanvaridan boshlab tuman gazetasi "Yangi hayot" nomi bilan chiqa boshladi. Gazetaga hozirgi "Xatirchi hayoti" nomi 1998-yilda berilgan
. Gazeta o‘tgan yillar davomida nafaqat tumanda, balki viloyatda ham o‘z o‘rniga ega bo‘ldi. O‘tgan yillar ichida gazetada O‘rin Kamolov, Adolat Sanaqulova, Shonazar Ochilov, Jaloliddin Rajabov, Karim Rahimov, Jo‘raqul Yormamatovning hissalari katta bo‘lgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Xatirchi tumani kecha va bugun*. Sahhof 2021 — 374 bet. ISBN 978-9943-6665-3-5.
2. ↑  „Xatirchi tumani". Qaraldi: 31-iyul 2023-yil.
Afinadagi Gefest ibodatxonasidagi Doric frizi (miloddan avvalgi 449–415).
 The Circus (hammom), Buyuk Britaniya. O'zgaruvchan trigliflar va metopani ko'rsatadigan frizning me'moriy detali (Jon Vud, oqsoqol, arxitektor)
 Hayvonlarning frizi, Hindistonning Hoysalesvara ibodatxonasi poydevoridagi mifologik epizodlar
 Yanki stadioni tomini qoplagan friz
Arxitekturada **friz** /friːz/ keng markaziy qism bo'lib, ion yoki Doric bezagi tekis bo'lishi yoki barelyef bilan bezatilgan bo'lishi mumkin. Paterae odatda frizlarni bezash uchun ham ishlatiladi. Frizni ko'plab yunon va rim binolarida topish mumkin, Parthenon frizi eng mashhur va, ehtimol, eng ko'p ishlab chiqilgani hisoblanadi. Bu uslub forslarga xosdir.

Ichki makonda xonaning frizi devorning rasm relslari ustidagi va toj mog'orlari yoki kornis ostidagi qismidir. Kengaytmaga ko'ra, friz - bu odatda ko'z darajasidan yuqori bo'lgan bo'yalgan, haykaltarosh yoki hatto kalligrafik bezakning uzun qismi. Friz bezaklari sahnalarni diskret panellar ketma-ketligida tasvirlashi mumkin. Friz qilingan material gips, o'yilgan yog'och yoki boshqa dekorativ vosita bo'lishi mumkin.

Binoning jabhasidagi me'moriy friz misolida, Afinadagi Rim agorasidagi sakkiz burchakli Tower of the Winds frizida sakkizta shamolning relyef haykallari tasvirlangan.

Pulvinatsiyalangan **friz** (yoki **pulvino**) qavariqdir. Bunday frizlar 17-asr shimoliy mannerizmining o'ziga xos xususiyatlari edi, ayniqsa yordamchi frizlarda va ichki me'morchilikda hamda mebelda ko'p qo'llaniladi.

Friz tushunchasi *friz* naqshlarining matematik qurilishida umumlashtirildi.

Ahamoniylarning frizlari
------------------------

* Persepolisdagi Ahamoniylarning friz dizaynlari.Persepolisdagi Ahamoniylarning friz dizaynlari.

Yunon frizlari
--------------

* Ionic frieze of the Erechtheum (Athens), 421–406 BCEErextheumning ion frizi ( Afina), miloddan avvalgi 421–406-yillar
* Top: Kyanos frieze from Tiryns. Bottom: Frieze of the Erechtheion in (Athens), 4th BCEYuqori: Tirinsdan Kyanos frizi. Pastki: Erexteion frizi (Afina), miloddan avvalgi 4-yil
* Frieze from Delphi incorporating lotuses with multiple calyxesDelphidan olingan friz, bir nechta kosali lotuslarni o'z ichiga oladi

Hind frizlari
-------------

* Ollohobod ustunining yo'qolgan poytaxtining frizi, kichik rozet gullari bilan o'ralgan "olov palmetasi" ni hoshlagan ikkita lotus, miloddan avvalgi 3-yil.Ollohobod ustunining yo'qolgan poytaxtining frizi, kichik rozet gullari bilan o'ralgan "olov palmetasi" ni hoshlagan ikkita lotus, miloddan avvalgi 3-yil.
* Rampurva buqasining poytaxti, abakning tafsiloti, kichik rozet gullari bilan o'ralgan lotusni hoshlagan ikkita "olov palmetasi" eramizdan avvalgi 3-yil.Rampurva buqasining poytaxti, abakning tafsiloti, kichik rozet gullari bilan o'ralgan lotusni hoshlagan ikkita "olov palmetasi" eramizdan avvalgi 3-yil.
* Sankissa filining frizi, miloddan avvalgi 3-yilSankissa filining frizi, miloddan avvalgi 3-yil

Manbalar
--------

1. ↑  „Parthenon Frieze". *www.mcah.columbia.edu*. 1-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.