recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Irlandiya qahvasi** (irlandcha: caife Gaelach) — irland viskisi, qora qahva, koʻpirtirilgan qaymoq va jigarrang shakar asosidagi qaymoqli kokteyl sifatida tasniflangan kofe ichimligi. Xalqaro barmenlar assotsiatsiyasining (IBA) rasmiy kokteyllaridan biri, „Zamonaviy klassik" toifasi (inglizcha: *Contemporary classics*).

Tarixi
------

Spirtli ichimliklar qoʻshilgan Coffea Arabica 19-asrda mashhur boʻlgan. Lekin haqiqiy shuhrat qozongan irland qahvasi edi. Bu omadli tasodif va yaxshi reklama tufayli sodir boʻlgan.

20-asrning boshlarida Atlantika okeani boʻylab parvozlar gidrosamolyotlarda amalga oshirilgan. Ushbu transport usuli favqulodda vaziyatlarda qulay edi, ammo yoʻlovchilar qulayliksizlikda sayohat qilishgan. Samolyotlarda hech qanday izolyatsiya yoʻq edi, bitta reys taxminan 15 soat davom etgan, odamlar aeroportda charchagan va sovuq holda kelishgan. Parvozlar Irlandiyada yonilgʻi quyish uchun toʻxtab qolgan edi. Samolyotda texnik xizmat koʻrsatish paytida sayohatchilar isinish umidida eng yaqin barga borishgan.

Aynan shunday sharoitda Irlandiya qahvasining retsepti paydo boʻlgan. 1943-yilda Nyu-Yorkka parvozlardan biri Foynsda toʻxtab qolgan. Samolyot portdan havoga koʻtarildi, biroq noqulay ob-havo sharoiti tufayli Atlantika okeanini kesib oʻta olmadi.

Tarkibi
-------

* Issiq qora qahva — 80 ml (4 qism)
* Irlandiya viskisi — 40 ml (2 qism)
* Jigarrang shakar — 1 choy qoshiq
* Koʻpirtirilgan qaymoq — 30 ml (1½ qism)

Ushbu kokteylning ushbu tarkibi Xalqaro barmenlar uyushmasi tomonidan roʻyxatga olingan (inglizcha: *International Bartenders Association*) va Xalqaro Barmenlar Uyushmasi tomonidan rasmiy kokteyllar roʻyxatiga kiritilgan.

Ovqat pishirish
---------------

Irlandiya qahvasini tayyorlashning turli usullari va retseptlari mavjud:

### Klassik retsept

1. Sovutilgan yangi kremni oldindan koʻpirtirish.
2. Har qanday odatdagi usulda kuchli qora espressoni pishirish.
3. Stakanni qaynoq suv bilan yuvib tashlang. Unga shakar soling, issiq espresso quying va toʻliq eriguncha aralashtiring.
4. Viski qoʻshing.
5. Teskari qoshiq yordamida kremni ehtiyotkorlik bilan toʻkib tashlang.

Natijada aniq chegaralari boʻlgan qora va oq qatlamlar boʻlishi kerak.

Yana qarang
-----------

* Farisey (ichimlik)

Manbalar
--------

1. ↑  „Сайт Международной ассоциации барменов" (inglizcha). *коктейли Современная классика*.  iba-world.com. 9-mart 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-mart 2017-yil.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
**Hazar Sumuch tumani** — Afgʻonistonning Takhar viloyatidagi tuman. Tuman Taluqan tumanidan ajralib chiqqan. Tuman aholisining aksariyati qishloq xoʻjaligida mehnat qiladi. 2018-yil oxirida Hazar Sumuch Tolibongaqarshi hukumat taʼsirida boʻlgan deb hisoblangan.

Geografiyasi
------------

Hazar Sumuchning maydoni 309 kvadrat kilometrni tashkil etadi, bu nisbatan qaraganda Tobago hududiy maydoniga teng. Tumanni Khwaja Ghar tumani bilan bogʻlovchi ikkinchi darajali yoʻl va Hazar Sumuchni Rustoq tumani va viloyat markazi Taloqon bilan bogʻlaydigan kichikroq yoʻllar mavjud. Hazar Sumuchda 28 qishloq joylashgan.

 Takhar viloyati xaritasi
Hazar Sumuch shimoldan Dashti Qala tumani, shimoli-sharqdan Rustaq tumani, janubdan Toluqan tumani, gʻarbdan Baharak tumani va Khwaja Ghar tumanlari bilan chegaradosh. Taluqan — Taloqan shahri joylashgan hudud hisoblanadi. Koʻkcha daryosi Hazar Sumuchning shimoli-sharqiy chegarasini tashkil qiladi.

Demografiyasi
-------------

Hazar Sumuchda 15276 nafar aholi istiqomat qiladi va jins nisbatiga koʻra har bir erkakka bitta ayol toʻgʻri keladi. Oʻrtacha yosh 17,4, aholining 43,3 % ish bilan band. Ishsizlarning 14 foizi ish izlamoqda. Hazar Sumuchda 2504 ta xonadon istiqomat qiladi, ulardagi oʻrtacha odam soni 6,1 kishini tashkil qiladi.

Iqtisodiyot
-----------

Ishchi kuchining uchdan ikki qismi dehqonchilik yoki chorvachilik bilan band. Buloqlar bor, lekin chigit yetishmaydi, takomillashtirilgan texnikalar, hayvonlarni parvarishlash, tovar sotish uchun bozor ham mavjud emas. Hunarmandchilik mahsulotlari ham ishlab chiqariladi, lekin jarayon tizimli emas.

Taʼlim va sogʻliqni saqlash
---------------------------

Hazar Sumuchda 19-24 yoshdagi odamlarning savodxonlik darajasi 20 % ni tashkil qiladi, bu tumanlar miqyosida eng yomoni hisoblanadi. Viloyatdagi savodxonlik darajasi yomonroq boʻlgan yagona boshqa tuman Namak Ab tumani. Tumanda 15 ga yaqin maktab bor, lekin ularda binolar, jihozlar, oʻqituvchilar va mablagʻ yetishmaydi.

Hazar Sumuchda Koʻkcha daryosi boʻyida joylashgan bitta sogʻlomlashtirish punkti boʻlib, u yerda bir nechta shifokorlar ishlaydi. Doyalar ham mavjud.

Havolalar
---------

1. ↑  „398 District Division Matching to 329 District Division". *aims.org*. 22-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-avgust 2020-yil.
2. ↑  „Islands by Land Area". *unep.ch* (1998). 1-dekabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-noyabr 2022-yil.
3. ↑  „Takhar Province Reference Map". *humanitarianresponse.info*.  United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (9-fevral 2014-yil). Qaraldi: 19-avgust 2020-yil.
**Nina Valerevna Petushkova** (tugʻ. 1992-yil 18-may, Kiev, Ukraina) — yakkalik bahslarida qatnashgan rossiyalik figurali uchuvchi. 2008-yilgi Rossiya chempionatining kumush medali sovrindori. 2009-2010-yilgi mavsumdan keyin havaskorlik faoliyatini yakunlagan.

Martaba
-------

Nina 2008-yilgi Rossiya chempionatida ikkinchi oʻrinni egalladi, buning natijasida u Yevropa chempionatiga yuborildi va u yerda 17-oʻrinni egalladi. Shuningdek, Nina Petushkova Rossiya chempionatlariga murabbiyi Janna Gromova bilan shugʻullangan.

2008-2009-yilgi mavsumda u Rossiya kubogi Gran-prisida muvaffaqiyatsiz ishtirok etib, oxirgi, oʻninchi oʻrinni egalladi. 2009-yilgi Rossiya chempionatida esa Nina toʻrtinchi boʻldi. 2009-yilgi Yevropa chempionatida Nina Rossiya yakkalik konkida uchish boʻyicha ikkita oʻringa ega boʻldi: oltin va kumush medallarini qoʻlga kiritdi. Adelina Sotnikova va Yelizaveta Toʻxtamisheva yoshi tufayli unda ishtirok eta olmaganligi sababli, sport printsipiga koʻra, Nina musobaqada gʻolib chiqdi. 2009-yilgi oʻsmirlar oʻrtasidagi Rossiya chempionati muvaffaqiyatsizlikka uchradi va atigi 18-chi boʻldi va shu bilan oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida Nina Valerevna ishtirok eta olmadi.

2009-2010-yilgi mavsumda Nina Samaradagi Rossiya kubogining 1-bosqichida atigi 14-oʻrinni, Qozondagi 3-bosqichda 7-oʻrinni va Moskvadagi 4-bosqichda 4-oʻrinni egalladi, ammo, istisno tariqasida, figurali uchish federatsiyasi tomonidan 2010-yilgi Rossiya chempionati ishtirokchilari roʻyxatiga kiritilgan, u yerda u atigi 14-oʻrinni egalladi. Bunday omadsiz mavsumdan soʻng Nina Valerevna figurali uchuvchi sifatida faoliyatini yakunlashga qaror qildi.

Sport yutuqlari
---------------

| Musobaqalar/mavsum | 2005-2006-yillar | 2006-2007-yillar | 2007-2008-yillar | 2008-2009-yillar | 2009-2010-yillar |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Yevropa chempionati |  |  | 17 |  |  |
| Rossiya chempionati | 11 | 9 | 2 | 4 | 14 |
| Oʻsmirlar oʻrtasida Rossiya chempionati |  |  |  | 18  |  |
| Gran-pri bosqichlari: Rossiya kubogi |  |  | 6 | 10 |  |

Manbalar
--------

1. ↑  „Стал известен состав сборной России на ЧЕ по фигурному катанию и Универсиаду-2009". 11-yanvar 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-dekabr 2008-yil.
2. ↑  „http://www.fskate.ru/results/tour/15.html на сайте fskate.ru". 3-aprel 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-fevral 2010-yil.
3. ↑  „III этап Кубка России 2009 (Казань) на сайте fskate.ru". 3-aprel 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-fevral 2010-yil.
4. ↑  „IV этап Кубка России 2009 (Москва) на сайте fskate.ru". 4-may 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-fevral 2010-yil.
5. ↑  „Результаты Первенства России среди юниоров по фигурному катанию на коньках. г. Саранск,РЛДС 28-31 января 2009 г.". 6-fevral 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi.
**Sisovat II Monivong** (1875-yil Pnompenda tugʻilgan — 1941-yil Pnompenda vafot etgan) — Kambodjalik davlat arbobi, Sisovat sulolasining sobiq valiahd shahzodasi, keyin esa Kambodja qiroli sifatida davlatni boshqargan (1927–1941).

Biografiya
----------

**Sisovat II Monivong** Pnompen shahrida tugʻilgan. U oilada ikkinchi farzand boʻlgan. Uning otasi Qirol Sisovat I 1904-1927-yillarda davlatni boshqargan. Sisovat II Monivong boshlangʻich ta'limni Kambodja poytaxtida, Ecole Fransua Badoin maktabida olgan.

1904-yilda, katta akasi vafotidan soʻng, Sisovat Monivong Kambodjaning valiahd shahzodasi boʻldi.

1927-yil 9-mayda otasining vafotidan so‘ng u Kambodja qiroli etib saylandi va o‘sha yilning sentabr oyida toj kiydi. Qirol boʻlishiga qaramay, haqiqiy hokimiyat uning qoʻlida emas edi. Buning asosiy sababi esa oʻsha davrda Kambodja Fransiya nazorati ostida boʻlgani hisoblanadi.

Ammo, shunga qaramay Kambodja kommunizmining ibtidosi davri deya nomlangan 20-asr Kambodjasi Sisovat Monivong hukmronligi davrida tashkil topgan edi. Kambodja kommunizmining genezisi uning hukmronligi davrida sodir boʻldi va Ieng Sary va Pol Pot kabi shaxslar oʻzlarining siyosiy faoliyatini uning davrida boshladilar. Sisovat II Monivong 1941-yil 24-aprelda Pnompenda vafot etgan. Uning oʻrnini Sisovat Kossamakning qizi Norodom Sixanuk egalladi.

Ikkinchi jahon urushi
---------------------

U Ikkinchi jahon urushi davrida Kambodja qiroli ei. Urush davomida ancha zaiflashib qolgan mustamlakachi Fransiya ayniqsa, kommunistlarga qoʻl keldi va ular uchun Kambodjada istiqlolchilik harakatlarining rivojlanishiga yoʻl ochdi. oʻz mamlakatining siyosiy hayotida hal qiluvchi kuchga ega boʻlmagan qirol Sisovat Monivong 1941-yil boshida yaponlar Janubi-Sharqiy Osiyo davlatlarini Yaponiyaga boʻysundirish kampaniyasini boshlaganini koʻrdi. Nemislarning qoʻgʻirchoqlari boʻlgan fransuz hukmdorlari endi yaponlarning qoʻgʻirchoqlariga aylanadi. Yaponiyaning o‘sha paytdagi ittifoqchisi bo‘lgan Tailand fursatdan foydalanib, qirolning ojiz hukmdorligi ostidagi Kambodja hududlarini egallab oladi.

Havolalar
---------

1. Norman G. Owen, *The Emergence of Modern Southeast Asia*, p. 363
2. **^** *Buyers, Christopher.* „CAMBODIA The Varman Dynasty GENEALOGY" (en). *The Royal Ark*.



1. **^** *Sveriges statskalender* (in Swedish), 1915, p. 776, retrieved 8 November 2020 – via runeberg.org



1. ↑  „Sisowath\_Monivong".
**Aleksandr Markovich Brodskiy** (1942-yil 26-yanvar, Kattaqoʻrgʻon, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR, SSSR) – moldova-isroillik jurnalist.

Hayoti
------

Aleksandr Brodskiy 1942-yilda Oʻzbekistonda evakuatsiyada, advokat (urush paytida maktab oʻqituvchisi) va konservatoriya oʻqituvchisi oilasida tugʻilgan va 1944-yilda shahar ozod etilgandan soʻng darhol oila Kishinyovga qaytib kelgan. Bu yerda u 3-oʻrta maktabni tamomlagan, shoir Rudolf Olshevskiy boshchiligidagi „Moldova yoshlari" gazetasi qoshidagi adabiy toʻgarakda qatnashgan (shu bilan birga, 1960-yillarning boshlarida bu toʻgarakda Lev Berinskiy, Aleksandr Ojiganov, Boris Viktorov va boshqa taniqli yozuvchilar). 1961–1964-yillarda armiya safida xizmat qilgan.

1970-yilda A. M. Brodskiy Moskva davlat universitetining jurnalistika fakultetini adabiy muharrir diplomi bilan tamomlagan. U Kishinyovning moldova tilidagi „Nistru" adabiy jurnali tahririyatida ishlagan va ikki tilda chiqadigan „Bizning ovoz" yahudiy gazetasining ruscha nashriga rahbarlik qilgan. 1978-yildan SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi. 1981–1983-yillarda A. M. Gorkiy nomidagi Adabiyot instituti qoshidagi SSSR SP Oliy adabiy kurslari yahudiy tili va adabiyoti guruhining birinchi bitiruvchi sinfida Lev Berinskiy, Boris Sandler, Valve Chernin va Moishe Pans bilan birga tahsil olgan.

Aleksandr Brodskiy mumtoz va zamonaviy Moldova sheʼriyati va nasrining rus tiliga eng samarali tarjimonlaridan biri boʻlgan; uning tarjimalarida Nikolae Vieruning „Oʻt uzuklari" romani (1985), Georghe Asachi, Mixay Eminesku, Vasile Aleksandri, Spiridon Vangeli asarlari, Agnes Rosca, Liviu Damian va boshqa oʻnlab Moldova yozuvchilarining alohida nashrlarida nashr etilgan. 1980-yillardan boshlab u yahudiy tilidan ham tarjima qilgan (masalan, Jozef Rabinning vafotidan keyin nashr etilgan „Oʻsha yil" romani va Boris Sandlerning „Mo''jiza sari qadamlar" toʻplami). Isroilda allaqachon u Ruminiya bosh ravvini Muso Rozenning „Xavflar, sinovlar, mo''jizalar" xotiralar kitobini va Ravvin Rozenning Tavrotga sharhlari toʻplamini rumin tilidan tarjima qilgan (ikkinchisi Lev Berinskiy bilan birga); boshqa tillardan ham tarjima qilingan.

1992-yil dekabr oyidan Isroilda (Bat Yam), 2002-yilgacha u „Haftaning yangiliklari" gazetasiga „Yahudiy tuning fork" adabiy qoʻshimchasining muharriri boʻlgan. Mamlakatning turli davriy nashrlarida Mikki Vulf taxallusi bilan asosan adabiy esselarini nashr etadi. Kitob koʻrinishida Mikki Vulfning insholari „Somon yoʻli va boshqa tom yopish ishlari" (2003) va „Firkatning erkinligi" (2008, 2008-yilgi Bunin mukofotining uzun roʻyxatiga kiritilgan) toʻplamlarida toʻplangan.

Manbalar
--------



1. ↑  „Александр Бродский". Qaraldi: 17-sentyabr 2023-yil.
2. ↑  „Бродский, Александр Маркович". Qaraldi: 17-sentyabr 2023-yil.
3. ↑  „Бродский, Александр Маркович". Qaraldi: 17-sentyabr 2023-yil.
**Rahim Hoshim**(1908-yil 5-oktyabr, Samarqand viloyati, Rossiya imperiyasi – 1993-yil 24-oktyabr, Dushanbe, Tojikiston) – tojik adabiyotshunosi, tilshunos, tarjimon, yozuvchi. U filologiya fanlari nomzodi, Tojikiston yozuvchilar uyushmasi aʼzosi, Tojikistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi, „Sadriddin Ayniy" mukofoti sovrindori.

Biografiyasi
------------

Rahim Hoshim 1908-yil 5-oktyabr kuni Rossiya imperiyasiga qarashli boʻlgan Samarqand viloyatida tugʻilgan. U 1916-yil boshlangʻich taʼlimni yangi usul maktabida oladi. 1917-yil Sadriddin Ayniy tashkil qilgan maktabda oʻqigan. Rahim Hoshim 1918-yil rus maktabida tahsilini davom ettirgan. U 1920-yildan 1925-yilgacha „Zarafshon", „Maorif" va „Bilim peshvosi" gazetalarida adabiy xodim sifatida ishlagan. U 1925-yildan 1930-yilgacha „Zarafshon" gazetasida masʼul kotib lavozimida faoliyat yuritgan. Rahim Hoshim 1930-yil Tojikiston SSRga koʻchib oʻtgan. 1933-yildan 1934-yilgacha Tojikiston yozuvchilar uyushmasida kotib lavozimida ishladi. Rahim Hoshim 1934-yili Moskva shahrida boʻlib oʻtgan Sovet ittifoqi yozuvchilarining qurultoyida ishtirok etgan. Rahim Hoshim 1944-yildan 1954-yilgacha Sibirga surgun qilingan. U 1955-yil Tojikiston SSRga qaytib, Tojikiston Fanlar akademiyasining Rudakiy nomidagi Tojikiston davlat til va adabiyot institutida ilmiy xodim lavozimida faoliyat yuritdi. Uning ilmiy yoʻnalishdagi maqolalari 1928-yildan boshlab Samarqandda chop etiladigan „Bilim peshvosi" gazetasida nashr etiladi. Rahim Hoshim 1985-yil nashr qilingan „Tojikcha-ruscha" lugʻatni tuzishda ilmiy jamoaga rahbarlik qilgan. Uning 1969-yili „Tojik xalqi madaniyati" nomli kitobi chop etiladi. 1929-yilda „Tojikcha alifbo" darsligini birinchilardan boʻlib ishlab chiqqan. Rahim Hoshim 1993-yil 24-oktyabr kuni Tojikiston Respublikasiga qarashli boʻlgan Dushanbe shahrida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Раҳим Ҳошим: адабиётшинос, адиб ва тарҷумони маъруф". Qaraldi: 16-sentabr 2023-yil.
2. ↑  „Kitobxonai makoniy". Qaraldi: 16-sentabr 2023-yil.
**Jemadenov Emil Enverovich** (1980-yil 19-avgust Samarqand) – Qrim-tatar siyosiy mahbusi. Rossiya hukumati tomonidan Hizb ut-Tahrir faoliyatiga aloqadorlikda ayblangan.

Biografiyasi
------------

1980-yil 19-avgustda Samarqandda tugʻilgan.

Emil dastlab Samarqanddagi mahalliy maktabda taʼlim olgan. Oilasi Qrimga qaytganidan soʻng, Emil maktab taʼlimini Ukrainada davom ettirgan.

Oʻrta maʼlumotni olgandan soʻng, Emil Jemadenov Turkiya universitetlaridan birining mehmonxona biznesi fakultetiga oʻqishga kirgan. Turkiyadan qaytgach, Emil Qrimda siyosiy fanlar fakulteti qoshidagi Tauriya ekologiya institutiga oʻqishga kirgan va u yerda magistrlik darajasini olgan.

Qrim anneksiya qilinishidan oldin Emil Jemadenov Ukrainada siyosiy tadqiqotlar bilan shugʻullangan, konferentsiyalar va forumlarda nutq soʻzlagan, Qrimda rus bosqinchilik rejimi oʻrnatilgandan soʻng u bankda ekspeditor-kollektor boʻlib faoliyat yurita boshlagan.

Rossiya hukumati tomonidan taʼqib
---------------------------------

2016-yil 12-oktyabrda Rossiya xavfsizlik kuchlari Emil Jemadenov yashagan Strogonivka va Kamianka qishloqlarida tintuv oʻtkazgan. Qrim FSBning katta tergovchisi Sergey Kulanov boshchiligidagi Rossiya xavfsizlik kuchlari bomdod namozi arafasida uyg bostirib kirishgan. Ular Emilning telefoni, Qur’on tarjimasi va diniy mazmundagi bir qancha risolalarni olib qoʻyishgan. Advokat Edem Semedlyayevga ikki soat davomida Emil yoniga kirishga ruxsat berilmagan. Shu kuni xavfsizlik kuchlari Emilning ota-onasini tintuv qilgan.

2016-yil 12-oktabrda Kamianka va Strogonivka shaharlarida hibsga olingan Emil Jemadenov va yana toʻrt nafar musulmon (Rustem Ismoilov, Ayder Saledinov, aka-uka Teymur va Uzeir Abdullayevlar) Hizb ut-Tahrir partiyasiga mansublikda ayblangan. Rustem Ismoilovga nisbatan moddaning 2-qismi boʻyicha ayblov eʼlon qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Эмиль.* „Джемаденов Эмиль" (en). 26 червня 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-iyun 2020-yil.
2. ↑  

	1. LetMyPeopleGo. *„Еміль Джемаденов" (uk). 27 червня 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-iyun 2020-yil.*
3. ↑  „«Все их знают с лучшей стороны». Что известно о пятерых подозреваемых в причастности к «Хизб-ут-Тахрир»" (ru). 26 червня 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-iyun 2020-yil.
4. ↑  „Джемаденов Эмиль. История ареста" (ru). 28 січня 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-iyun 2020-yil.
5. ↑  „Задержанных вчера крымских татар на два месяца оставили в СИЗО" (en). 27 червня 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-iyun 2020-yil.
Pozitron emissiyasi, beta-plyus yemirilish yoki b+ yemirilishi radioaktiv parchalanishning beta-yemirilish deb ataladigan kichik turi boʻlib, radionuklid yadrosi ichidagi proton pozitron va elektron neytrino (ne) ajratib neytronga aylanadi. Pozitron emissiyasi kuchsiz kuch orqali amalga oshiriladi. Pozitron beta zarrachaning bir turi (b+), boshqa beta zarrasi esa yadroning b- yemirilishidan chiqadigan elektron (b-) hisoblanadi.

Pozitron emissiyasi yer yuzida juda kamdan-kam hollarda tabiiy ravishda, kosmik nurlar ta'sirida yoki Yer yuzida ushbu elementning 0,012% ni tashkil etadigan noyob izotop bo'lgan kaliy-40 ning yuz ming parchalanishidan birida sodir bo'ladi.Pozitron emissiyasini neytron protonga aylanganda va yadro elektron va antineytrino chiqaradigan elektron emissiya yoki beta-minus yemirilish (b− yemirilish) bilan chalkashtirmaslik kerak.Pozitron emissiyasi proton parchalanishidan farq qiladi, protonlarning faraziy parchalanishi, neytronlar bilan bog'langan bo'lishi shart emas, pozitronning emissiyasi orqali emas, balki yadro fizikasining bir qismi sifatida emas, balki zarrachalar fizikasining bir qismi sifatida.

Emissiya mexanizmi
------------------

Pozitron emissiyasi bilan parchalanadigan yadrolar elektron tutilishi bilan ham parchalanishi mumkin. Kam energiyali yemirilishlar uchun elektronni ushlab turish 2*m*e*c*2 = 1.022 MeV ga ko'proq yoqadi, chunki oxirgi holatda pozitron qo'shilgan emas, balki elektron olib tashlangan. Parchalanish energiyasi oshgani sayin pozitron emissiyasining tarmoqlanuvchi ulushi ham oshadi. Biroq, agar energiya farqi 2*m*e*c*2 dan kam bo'lsa, pozitron emissiyasi sodir bo'lmaydi va elektronni ushlab turish yagona parchalanish rejimidir. Ba'zi elektron tutuvchi izotoplar galaktik kosmik nurlarda barqarordir, chunki elektronlar ajratilgan va parchalanish energiyasi pozitron emissiyasi uchun juda kichikdir.

Energiyani tejash
-----------------

Pozitron asosiy yadrodan chiqariladi va qiz (Z-1) atom zaryadni muvozanatlash uchun orbital elektronni tashlashi kerak. Umumiy natija shundan iboratki, atomdan ikkita elektronning massasi chiqariladi (biri pozitron uchun, biri elektron uchun) va b+ yemirilishi energetik jihatdan agar asosiy atomning massasi asosiy atomning massasidan oshsagina mumkin bo'ladi. kamida ikkita elektron massasi (2me; 1,022 MeV) bilan qiz atom. Protonning neytronga aylanishi natijasida massasi ko'payadigan yoki massasi 2 me dan kam kamaygan izotoplar pozitron emissiyasi bilan o'z-o'zidan parchalana olmaydi.

Adabiyotlar
-----------

1. Nuclear Chemistry". The University of North Carolina at Chapel Hill. Retrieved 2012-06-14.
2. Joliot MF, Curie I (1934). "Un nouveau type de radioactivité" [A new type of radioactivity]. *J. Phys.* (in French). **5** (153): 254.
3. L'Annunziata, Michael F. (2016). *Radioactivity: Introduction and History, From the Quantum to Quarks*. Elsevier. p. 180.
4. Ledingham KW, McKenna P, McCanny T, Shimizu S, Yang JM, Robson L, Zweit J, Gillies JM, Bailey J, Chimon GN, Clarke RJ (2004). "High power laser production of short-lived isotopes for positron emission tomography". *Journal of Physics D: Applied Physics*. **37**
**Dumb Ways To Die** („Ahmoqona oʻlish yoʻllari") — Avstraliyaning Melbourne shahrida joylashgan Metro Trains Melbourne tomonidan tashkil qilingan poyezdlar xavfsizligini oldinga suruvchi chaqiriq. Chaqiriq uchun tayyorlangan video odamlar orasida boʻlishish va ijtimoiy tarmoqlar orqali virus videoga aylandi.

Video
-----

Videoni Pat Baron tayyorlagan, Julian Frost animatsiyalashtirgan, Cinnamon Darvall postanovkalagan. Video YouTubega 2012-yil 14-noyabrda yuklanib, ikki kundan keyin omma koʻrishiga ochilgan. Videoda „turli xil yoqimtoy obrazlarning oʻzlarini borgan sari ahmoqona yoʻllarda oʻldirishlari" tasvirlangan. Video yakunida uch obraz poyezdlar oldida ehtioyotsizligi tufayli halok boʻladi. Video 48 soat ichida 2,7 million marta, 72 soat ichida 4,7 million marta koʻrildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Metro's tongue-in-cheek transport safety animated video goes viral on social media". The Age (19-noyabr 2012-yil).
2. ↑  „McCann's dumb ways to die". Australian Creative (19-noyabr 2012-yil). 19-noyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-noyabr 2012-yil.
3. 1 2  „Cute Melbourne safety video Dumb Ways to Die becomes internet smash". Herald Sun (19-noyabr 2012-yil). 30-yanvar 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-noyabr 2012-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayt (ingl.)
* Dumb Ways to Die YouTubeda
* Dumb Ways to Die Tumblrda
**Aclare** (irlandcha: Áth an Chláir, yaʼni **"tekislik koʻchasi"** degan maʼnoni anglatadi) – Irlandiyaning Sligo okrugida va Kilmacthig cherkovida joylashgan asosiy qishloqlardan biri. Aclare qishlogʻi ilgari xuddi shu nomdagi shaharchaning bir qismi boʻlmagan, ammo qoʻshni Lislea va Carns shaharchalarining chegarasini kesib oʻtgan. Keyinchalik shaharchaning chegara hududlari qishloqni qamrab olish uchun kengaytirilgan. Qishloq Moyning irmogʻi hisoblangan Inagh (shuningdek, „Eignagh" deb ham ataladi) daryosida joylashgan.

Shuningdek, qishloq va uning atrofida joylashgan shaharlar oʻzining *musiqachilari'* va **qoʻshiqchilari** bilan, ayniqsa **Irlandiya anʼanaviy musiqasi** bilan mashhur.

Bu hududda har yili Avliyo Patrik kuni paradi oʻtkaziladi.

Belclare qal’asi (irlandcha: Béal an Chláir, **"tekislik ogʻzi"** degan maʼnoni bildiradi) – qishloq koʻrinadigan joyda joylashgan boʻlib, vayron boʻlgan qal’alardan hisoblanadi. Qal’a Kilmactigue ibodatxonasidan yarim mil gʻarbda joylashib, dastlab XV asrda yashab oʻtgan OʻHara urugʻi tomonidan qurilgan.

Transporti
----------

Éireann avtobusi faqat juma kunlari uchun moʻljallangan 479-yoʻnalishdagi Sligo bilan Tourlestrane, Coolaney va Collooney orqali Aclare qishlogʻi bogʻlanadi.

Mashhur odamlari
----------------

* Tommy Fleming, Aklar shahrida tugʻilgan qoʻshiqchi.

Yana qarang
-----------

* Irlandiyadagi shahar va qishloqlar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Áth an Chláir/Aclare". *Placenames Database of Ireland (logainm.ie)*. Qaraldi: 14-oktyabr 2021-yil.
2. ↑  „Route 427 Timetable". 25-oktyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-may 2013-yil.
c

Medisavodxonlikning maqsadi  har bir medianing ustuvorliklari va kamchiliklarini tushungan holda  ular tomonidan tarqatilayotgan axborotni saralay bilish va zarurini qabul qilish koʻnikmalarini shakllantirish boʻlsa, asosiy vazifasi insonlar tomonidan iste’mol qilinadigan har qanday axborotning manipulyativ kuchini anglagan holda undan chegaralanishdir.

Tarixi
------

Media savodxonlik media funktsiyalarini tushunish, mazkur funktsiyalarni amalga oshirish sifatini baholash va o'z-o'zini ifoda etish, shuningdek, ijtimoiy jarayonlarda ishtirok etish uchun medialar bilan ratsional hamkorlikka kirishishga urg'u beradi. 

Mediasavodxonlik – mediata'limning natijasidir.

Media ta'lim ommaviy axborot vositalarining zararli ta'siri va tendentsiyalaridan himoya qilish vositasi sifatida paydo bo'lgan. Ushbu paradigmadan birinchi bo'lib 1930-yillarda Buyuk Britaniya foydalangan. Buyuk Britaniya va Avstraliyada mediasavodxonlik gumanitar fanlar majmuasiga alohida kurs sifatida kiritilgan. 

Finlandiyada media va axborot savodxonligi yo'nalishi 1970-yillardan boshlab maktab va universitetlar o'quv dasturlariga kiritilgan. Mediata'lim komponenti maktab programmasiga birinchi bor kiritilganda mustaqil fan sifatida emas, balki ona-tili, tarix, estetik fanlar va ekologiya fanlariga integratsiya qilingan. 2021-yilda e'lon qilingan Mediasavodxonlik indeksiga ko'ra, Finlandiya "yolg'on xabarlar va dezinformatsiyaning salbiy ta'sirlariga qarshi turishda eng yuqori salohiyatga ega mamlakat"sifatida e'tirof etilgan va indeksda birinchi o'rinni egallagan.

Shvetsiyada mediata'lim 1980-yildan boshlab ta'lim muassasalarida alohida fan sifatida o'qitila boshlangan.Mediataʼlimni joriy etishdan asosiy maqsad yoshlarda ommaviy axborot vositalarining xabarlarini tanqidiy idrok etish qobiliyatini rivojlantirish, turli xil maʼlumotlar manbalaridan olingan xabarlar haqida oʼz fikrini shakllantirish, shuningdek, tomosha qilingan filmьlar va teledasturlar haqida oʼz fikrini bildirish qobiliyatini shakllantirish boʼlgan. 2000-yilning kuzidan boshlab mediataʼlim Shvetsiya milliy oʼquv dasturiga rasman kiritilgan.

Аyrim mamlakatlarda media taʼlimni qoʼshimcha ravishda amaliy, meʼyoriy kiritish baʼzi fanlarni oʼrniga yoki ular oʼrtasidagi oraliq fan sifatida oʼqitishga qaror qilingan, yaʼni, darsdan tashqari vaqtda maktab gazetalari va jurnallari, radio eshittirishlar va audiovizual mahsulotlari yaratiladi. Yaratish jarayonida ishtirokchilar mediadan foydalanishning turli usullari bilan bevosita tanishish imkoniyatini qoʼlga kiritadilar.

Manbalar
--------

1. ↑  Mediasavodxonlik-va-u-nima-uchun-kerak
2. ↑  Media Literacy Index 2021
**Animizm** (lotincha: *anima*— jon, ruh) — jon va ruhlar borligiga ishonish. Ibtidoiy davrda paydo boʻlgan. Ibtidoiy odamlar tabiat kuchlariga qarshi kurashda ojizlik qilgan, oʻz hayoti va tanasidagi turli hodisalar (tush koʻrish, gallyusinatsiya, oʻlim va hokazo)ni tushunmagan. Ular jon tana bilan bogʻlangan va u tanadan chiqib keta oladi, deb hisoblaganlar. Insonda asta-sekin abstrakt tafakkur rivojlanishi bilan moddiy narsalarga bogʻliq ruh toʻgʻrisidagi tasavvurlar paydo boʻlgan. Ruhlar yaxshi, saxiy hamda yomon, yovuz ruhlarga boʻlingan. Ruhlar odamlar hayotiga, turmushiga taʼsir koʻrsata oladi deb tasavvur qilingan. Shu sababli zarur paytlarda ularga qurbonliklar qilganlar.
Sözning magik-möjizaviy kuchidan foydalanib, inson ruhiyatiga taʼsir etish, uni hastalikdan ozod qilish, tabiatiga ruhiy tetiklik bağishlash animizm fazilatlari hisoblanadi. Shuning uchun xalq baxshilari deganda baxshilik, yaʼni shifo bağishlash maʼnosi saqlanib qolgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
"Dharmik" (sariq) va "Ibrohimiy" (pushti) dinlarning dunyo boʻylab tarqalganligini koʻrsatuvchi xarita.
**Dharmik dinlar** Hind subqitʼasida yuzaga kelgan dinlar oilasidir. Ularga Vedik dindan kelib chiqqan Hinduizm), Buddizm, Jainizm va Sikhizm kiradi. Dharmik dinlar dunyoning uch katta diniy oilalari sirasiga kiradi (Ibrohimiy va Taoik dinlar bilan birgalikda). Dharmik dinlarning teologiyasi va falsafasi Dharma (sanskrit tilida धर्म - *dharma* - "qonun", "burch") tushunchasi asosida qurilgandir.

Dharmik dinlarning umumiy tushunchalari sanskrit, yoga, karma, dharma, nirvana, moksha hamda reinkarnatsiyalardir. Qolaversa, jainizm hinduizmning bir shakli oʻlaroq koʻriladi (lekin jainizm hinduizmdagi kastalarni tan olmaydi). Dharmik dinlarning Hindistondagi kuchli taʼsirini hind bayrogʻining oʻrtasida tasvirlangan Ashoka Chakra (*Ashoka Gʻildiragi*) ifodalaydi.

Dharmik dinlar mil. avv. 3300 yillar atrofida paydo boʻla boshlagan. Ular Vedik din, yaʼni Veda kitoblariga asoslangan din koʻrinishida yaxlit holda mavjud boʻlib, turli maktablar chiqishi bilan boʻlinib ketgan.

Shuningdek
----------

* Din
* Ibrohimiy dinlar
* Taoik dinlar
**Hinduiy dini**, hinduizm - dunyoda keng tarqalgan dinlardan biri. Hinduiy diniga eʼtiqod qiluvchilar asosan Hindistonda (95% ga yaqini) yashaydi, Pokiston, Bangladesh, Nepal, Shri Lankada, shuningdek, Janubiy Afrikada, sharqiy Osiyoda ham uchraydi. Hinduiylikka 780 mln. kishi eʼtiqod qiladi (2003). Milodning 1-ming yilligida shakllangan. Hinduiy dini Veda dini va brahmanizm rivojlanishi va unga keyinchalik xalq eʼtiqodi, urf-odatlari, marosimlari singib ketishi jarayonida paydo bo'lgan. O'rta asrlarda hukmron mafkuraga aylangan.

Hinduiylikning asosida jonning yangi shaklga kirishi (sansara) haqidagi taʼlimot yotadi. Unga ko'ra, kishi o'lgandan keyin joni (ruhi) yangi o'simlik, hayvon yoki inson tanasiga kirib oladi va qayta tug'iladi. Yangi ruhning qay darajada bo'lishi karma qonuniga, yaʼni kishining hayot davridagi xulq-atvori, xatti-harakatiga bog'liq. Hinduiylikning asosiy maqsadi — insonni mana shu qayta tug'ilish zanjiridan, azob-uqubatidan halos qilish, yaʼni mokshaga erishish. Hinduiylikdagi turli diniy-falsafiy taʼlimotlar mokshaga erishishning yo'llari va vositalarini ishlab chiqdilar. Xususan, vedanta Hinduiylikka falsafiy asos bo'lib xizmat qildi. Hinduiylikka eʼtiqod qiluvchilar qaysi kastaga mansubligiga qarab diniy rasm-rusumlarni bajarishda farqlanadi. Ular vafot etganlarida yerga koʻmilmaydi, balki olovda kuydiriladi. H.ga koʻra shunday qilinsa marhum poklanadi, gunohlari bu dunyoda qoladi. Olov u dunyoga gunohlardan xoli boʻlgan jonning oʻzini olib ketadi. Bu dinning aqidalariga koʻra, odamzot yaratilishidayoq ijtimoiy jihatdan tengsiz yaratilgan. Shuning uchun bu tengsizlikni real hayotda tugatishning iloji yoʻq. Chunki unga taʼsir etishga qodir boʻlgan kuchning oʻzi yoʻq.

H.ning Muqaddas kitobi Vedalar, "Mahobxarata" (ayniqsa uning "Bahagavadgita" va "Ramayana" qismlari) va boshqa.

Hinduiy diniga ko'ra, Xudo - Brahma deya ataladi.

Din payg'ambari - Krishna

Halokat farishtasi- Shiva.

H.da togʻlar, daryolar (xususan, Gang), oʻsimlik (mas, nilufar), hayvonlar (maymun, fil, ilon va ayniqsa, sigir) Muqaddas sanaladi va ular e'zozlanadi. Diniy marosimlar ibodatxonalarda, uylardagi mehroblar yonida, muqaddas joylarda ado etiladi. Hozirgi H. 2 oqim — vishnuizm va shivaizm shaklida mavjud.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ivan Georgiyevich Skadovskiy** (1874-yil 30-may, Xerson – 1937-yil 23-noyabr, Toʻrtkoʻl) – rus pravoslav ruhoniysi.
2000-yilda rus pravoslav cherkovining avliyosi sifatida kanonizatsiya qilingan.

Biografiyasi
------------

1874-yil 30-mayda yirik yer egasi Georgiy Lvovich Skadovskiy oilasida tugʻilgan, uning otasi Xerson okrugi zodagonlarining boshligʻi, sud maslahatchisi, zodagon vasiylik raisi va 1901-yilda okrug harbiy raisi lavozimlarida faoliyat yuritgan.

Ivan Skadovskiy qishloq xoʻjaligi maktablarini, kimyo, vinochilik va uzumchilik boʻyicha oliy kurslarni tamomlagan. 1906—1909-yillarda Xerson okrugida zemstvo boshligʻi boʻlgan, keyin nafaqaga chiqqan va oʻz yerida qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullangan. 1916—1917-yillarda armiyada xizmat qilgan.

Ruhoniylik faoliyati
--------------------

1918-yildan – Xerson shahridagi yepiskop cherkovida ruhoniy boʻlib faoliyat yurita boshlagan, 1922—1925-yillarda – shahar soborida keyinchalik boshqa cherkovda xizmat qilgan. 1926-yilda u Solovetskiy lageriga kelib, qamoqdagi Xerson arxiyepiskopi Nikolayev Prokopiy bilan uchrashgan. U 1928-yilda yana bir bora yepiskop bilan uchrashishga borgan, lekin uchrashishga ruhsat berishmagan.

Surgun
------

1935-yil 17-martda SSSR NKVDning navbatdan tashqari majlisi arxiyepiskop Prokopiy va ruhoniy Ivan Skadovskiyni davlat tuzumida qarashi xarakatlri uchun Qoraqalpog‘istonning To‘rtko‘l shahriga besh yilga surgun qilish haqida hukm chiqargan va shu yilning 7-mayida qaror amalga oshirilgan.
1937-yil 24-avgustda arxiyepiskop Prokopiy va ruhoniy Ivan Skadovskiy aksilinqilobiy monarxistik tashviqot va noqonuniy cherkov tashkil qilganliklari uchun hibsga olingan. Ular oʻz ayblariga iqror boʻlishmagan. 28-oktyabrda NKVD ularni oʻlimga hukm qilgan.

Manbalar
--------

{[Manbalar}}

1. ↑
2. ↑
**Alisher Toʻlaganovich Mirzayev** (1948.21.3, Toshkent) — rangtasvir va grafika ustasi, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1997). Oʻzbekiston xalqrassomi (1992). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1964—68) va V. Surikov nomidagi Moskva rassomlik sanʼati instituti (1968-74)da taʼlim olgan. Toshkent politexnika instituti (1974-78) va Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti (19781997)da pedagog. 1997-yildan Kamoliddin Behzod nomidagi milliy rassomlik va dizayn institutida pedagog, professor (2000). M. asarlari oʻzining milliyligi, ranglar uygʻunligi bilan ajralib turadi; dastlabki asarlaridayoq anʼanaviy mavzularga oʻziga xos yechim va talqin baxsh etdi: "Sozandalar" (1968), "Rassom K. Nosirov" (1975), "Yosh oila haqida qoʻshiq" (1976), "Uchrashuv" (1982) va boshqa "Soʻqoq mozaikasi", "Rassom va tabiat", "Parkent ayollari" (1980-yillar) kabi manzaralar, "Avtoportretli natyurmort" (1982), "Surxondaryo natyurmorta" (1982) va boshqa natyurmortlar turkum asarlarida manzara, urf-odatlar mujassamlashgan, tabiat va inson birligi tarannum etilgan.

1990-yillarda A. Qodiriy asarlariga, jumladan, "Oʻtgan kunlar" asariga qalamtasvirda "Kumush va Zaynab", "Xayol", "Haydalish kuyi", "Fuzuliyni oʻqib", "Hayotim lolazoridan ayurding" va boshqa asarlar yaratib milliy grafika rivojiga katta hissa qoʻshdi. 1972-yildan respublika va xorijiy koʻrgazmalarda asarlari bilan qatnashadi. M. asarlarvdan bir qismi respublika va chet mamlakatlar muzeylari, shaxsiy toʻplamlarda saqlanadi. M. haqida "Palitra" (1983) va "Alisher Mirzo" (2000) nomli filmlar ishlangan. Ab-dulla Qodiriy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1994). "El-yurt xurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1999).

Alisher Mirzayev. "Uchrashuv" (1982).

Adabiyot
--------

* Umarov A. Alisher Mirzayev, T. 1993; Egamberdiyev A. Alisher Mirzo, T. 1999.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**John Barber** (1734—1793) – ingliz ixtirochisi. U Nottingemshirda tugʻilgan, ammo 1760-yillarda Nuneaton hududidagi koʻmir konlarini boshqarish uchun Warwickshirega koʻchib oʻtgan. Bir muncha vaqt u Hartshill va Nuneaton oʻrtasidagi Camp Hilldagi uylardan birida yashagan va keyinchalik Attleboroughda yashagan. U 1766—1792 yillarda bir nechta ixtirolarni patentladi, ulardan eng diqqatga sazovori gaz turbinasi edi. Garchi bu patentdan amaliy hech narsa chiqmagan boʻlsa-da, Barber gaz turbinasini batafsil tasvirlab bergan birinchi odam boʻlgan va hozirgi kunda avtomobillarda Barberning gaz trubinasidan keng foydalaniladi.

Barberning gaz trubinasi
------------------------

1791-yilda Barber patent oldi (Buyuk Britaniya patenti № 1833 – Issiqlik kuchini olish va qoʻllash va vhkz. Harakatni taʼminlash va metallurgiya operatsiyalarini osonlashtirish uchun yonuvchanlikni oshirish usuli) unda barcha muhim xususiyatlar mavjud boʻlgan muvaffaqiyatli gaz turbinalaridan biri boʻlgan. „Aravalarni otsiz harakatga keltirish" usuli sifatida rejalashtirilgan Barberning dizayni zanjir bilan boshqariladigan, pistonli gaz kompressorini, yonish kamerasini va turbinani oʻz ichiga olgan.

Barber patentining eskizi
Barber gaz turbinasi yogʻoch, koʻmir, neft yoki boshqa moddalardan olingan gazni yoqish uchun ishlatilgan va u yerdagi trubina qizdirilgan, u yerdan gazlarni qabul qiluvchi trubinaga uzatilgan va sovutilgan. Keyin havo va gaz turli silindrlarda siqilib, yonish kamerasiga quyilgan. U yerda ular yondirilib, keyin issiq gaz aralashmasining bosimi gʻildirak gʻildiragiga qarshi aylangan.

Merosi
------

Angliyada Sir Frank Whittle 1930-yilda reaktiv harakat uchun gaz turbinasi dizaynini patentladi. Ushbu dvigatel 1937-yilning aprel oyida birinchi maratoba muvaffaqiyatli amaliyotga tadbiq etilgan. Uning gazni harakatga keltirish nazariyasi boʻyicha dastlabki ishi Jon Barberning gaz trubinasiga asoslangan edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „H. S. Torrens, 'Barber, John (1734–1793)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004 Retrieved 29 July 2016".
2. ↑  „Cook, Alan F. (July 2003). "JOHN BARBER – The Inventor of the Gas Turbine: A Potted History" (PDF). Nuneaton & North Warwickshire Family History Society – Journal: 10. Archived from the original (PDF) on 20 December 2014. Retrieved 9 March 2008.". 20-dekabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-sentyabr 2023-yil.
3. ↑  „"Welcome to the Frank Whittle Website". Archived from the original on 13 February 2012. Retrieved 22 October 2016.". 13-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-sentyabr 2023-yil.
**Oʻrinboy Abdullayev** (1912.18.4, Toʻrtkoʻl tumani 1989.15.8) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, 2-Boltiqboʻyi fronti, 3-zarbdor armiyasi, 219-oʻqchi diviziyasi, 375-oʻqchi polkining 1-oʻqchi rotasi oʻqchisi. Latviyaning Ludze shahri atrofidagi jangda dushman qoʻshinlari chegarasini birinchi boʻlib yorib kirganligi uchun Qahramon unvoni berilgan (1945). Urushdan soʻng Qoraqalpogʻistonning Toʻrtkoʻl tumaniga qaytib, chorvachilik sohasida mehnat qilgan.

Biografiyasi
------------

Oʻrinboy Abdullayev 1912 yil 18-aprelda hozirgi Qoraqalpog‘istonning To‘rtko‘l tumani, Bog‘ob qishlog‘ida tug‘ilgan. Millati qoraqalpoq. Boshlang'ich ma'lumotni olgach, mahalliy kolxozda ishlagan.

### Ulugʻ Vatan urushida qatnashishi

Oʻrinboy Abdullayev 1943-yil yanvar oyida Qizil Armiya safiga chaqirilgan, 1943-yil may oyidan frontda. 1944-yil 18-iyulga o'tar kechasi katta serjant Hakimyan Rahimovich Axmetgalin boshchiligidagi o'n kishilik guruh bilan oddiy askar O'rinbay Abdullaev front chizigʻiga jo'natildi. Latviyaning Ludza shahri yaqinida, dushman tomonidan o'rab olingan razvedka guruhi uning qo'shini bilan jangga kirishadi, bundan tashqari, guruh Sunuplyava qishlog'i yaqinida joylashgan strategik ahamiyatga ega 144-tepalikni ham mudofaa qilgan. SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1945-yil 24-martdagi farmoni bilan fashist bosqinchilariga qarshi kurash frontida qo‘mondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajargani, ko‘rsatgan jasorati va qahramonligi uchun Qizil Armiya askari Oʻrinboy Abdullayev umrbod Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlanadi.

Ammo kontuziya boʻlgan Oʻrinboy Abdullayev 144-tepalikdagi jangdan so‘ng fashistlar tomonidan asirga olinadi. Keyinchalik Oʻrinboy Abdullayev Magdeburg yaqinidagi konslagerga joʻnatilgan.

### Urushdan keyingi hayoti

Urushdan soʻng biroz Ufada boʻlib, keyinroq Qoraqalpoq Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasiga qaytib kelgan. Oʻrinboy Abdullayev kolxozda ishlay boshlagan. 1962-yil may oyida 144-tepalikka urushdan keyin birinchi marta tashrif buyurgan.1963-yil 10-noyabrda yana shu tepalikka kelgan. 1965-yilda partiya a’zoligiga qabul qilingan. 1989-yil 15-avgustda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

Sovet Ittifoqi Qahramoni, „Oltin Yulduz" medali (11152-son, 1945-yil 24-martdagi farmon, 1961-yilda berilgan), Lenin ordeni (24.03.1945), 1-darajali Vatan urushi ordeni, „Jasurlik uchun" medali (16.07.1944) bilan mukofotlangan.

Xotira
------

Oʻrinboy Abdullayev Riga shahrining faxriy fuqarosi hisoblanadi. Oʻrinboy Abdullayev xotirasiga Ludza shahrida yodgorlik, Sunuplyava qishlog'ida obelisk qoʻyilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Suverenitet** (fransuzcha: *souverainete* — oliy hokimiyat) — hokimiyatning ustunligi va mustaqilligi. Suverenitetni hurmatlash — xalqaro huquq va xalqaro munosabatlarning asosiy prinsipi. U [Birlashgan millatlar tashkiloti
] Ustavi va boshqa xalqaro hujjatlarda mustahkamlab qoʻyilgan. Konstitutsiyaviy huquq fanida davlat suvereniteti, millat suvereniteti, xalq suvereniteti tushunchalari ishlatiladi. Davlat suvereniteti — hokimiyatning mamlakat ichida oliyligi va tashqi munosabatlarda toʻla mustakilligi. Davlat suvereniteti haqidagi goya Jan Boden (16-asr, Fransiya) ga tegishlidir. Uning fikricha, Suverenitet davlatning eng muxim belgisi hisoblanadi, bunda abadiy, mutlaq, boʻlinmas oliy hokimiyat nazarda tutiladi. Davlat suvereniteti tushunchasi keyingi davrlarda yanada rivojlantirildi va boyitiddi. Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida davlat suvereniteti alohida bobda oʻz ifodasini topgan, Konstitutsiyaning 1-moddasida „Oʻzbekiston suveren demokratik respublika" ekanligi qayd qilingan. Millat suvereniteti — millatning toʻla hokimiyatini, uning toʻla siyosiy erkinligini, oʻz milliy hayotini belgilash real imkoniyatiga egaligini, mustaqil davlatni tashkil qila olishgacha boʻlgan huquqqa egaligini bildiradi. Xalq suvereniteti — xalqning toʻla hokimiyatini anglatadi, yaʼni xalq jamiyat va davlatni boshqarishda real ishtirok etish uchun ijtimoiyiqtisodiy va siyosiy vositalarga ega boʻladi. Xalq suvereniteti — barcha demokratik davlatlarda konstitutsiyaviy tuzum prinsiplaridan biri hisoblanadi. Jumladan, Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida kursatilishicha, „Xalq davlat hokimiyatining birdanbir manbaidir. Oʻzbekiston Respublikasida davlat hokimiyati xalq manfaatlarini koʻzlab va Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi hamda uning asosida qabul qilingan qonunlar vakolat bergan idoralar tomonidangina amalga oshiriladi" (7-modda).

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xronologiya** (xrono... va ...logiyadan) — 1) tarixiy voqealarning davriy tadrijiyligi; 2) vaqt oʻlchovi haqidagi fan. Astronomik X. fazodagi hodisalarning qaytarilib turish qonuniyatlarini oʻrganadi va aniq astronomik vaqtni belgilaydi. Tarixiy X. — yordamchi tarix fani; turli xalqlar va davlatlar yil hisobi tizimi va taqvimlarini oʻrganadi, tarixiy voqealar sodir boʻlgan sanalarni va tarixiy manbalar yaratilgan vaqtni aniklashda yordam beradi. X. taraqqiyot bosqichlarining vaqtini aniqlash demakdir. Bu esa alohida tarixiy voqealar, mehnat qurollari, hunarmandchilik va xoʻjalikning rivoji, uyjoylar, qishloqlar va shaharlarning qurilishi, davlatlarning tashkil topishi va madaniyat taraqqiyoti yutuqlari vaqtini aniqlashni anglatadi.

Yozma manbalar asosida aniq sanalar belgilanadi. Arxeologik maʼlumotlarga asoslangan X. yuz va ming yilliklar bilan oʻlchanadi.

Bobil, Misr, Yunoniston va Rimda shakllangan X. oʻrta asrlarda Turonda rivojlandi. Beruniynnng 1000-yilda yozilgan "Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar" ("Xronologiya") asarida jahondagi turli xalqlar tarixi va madaniyati ixcham tarzda oʻz aksini topgan. X.dagi tarixiy izchillikni fanga 16-asrda fransuz J.Skaliger kiritdi. Hozirgi paytda X.ning taraqqiyoti bu fanning arxeologiya, tabiiy fanlar, statistika va boshqa bilan oʻzaro hamkorligiga bogʻliqsir.

Adabiyot
--------

* Sagdullayev A. va boshqa, Oʻzbekiston tarixi (Eng qadimgi davrlardan milodning 5-asrgacha), T. 1999.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Matlab ut-Tolibin** – (Toliblar matlabi) asari XVI-XVII asrlarda Buxoro xonligida oʻz nufuziga ega boʻlgan Joʻyboriy xoʻjalari faoliyatiga bagʻishlangan asarlardan biri hisoblanadi. Muallifi joʻyboriy Abulabbos Muhammad Tolib ibn Tojiddin Hasanxoja al-Husayniy as-Siddiqiy.
Asarda Joʻyboriy xojalarining faoliyati, muridlari va xizmatkorlari, bunyod ettirgan imoratlari, mol-u mulklari va Buxoro xonlari va ularning boshqa davlatlar bilan tashqi aloqalari toʻgʻrisida maʼlumotlar keltirilgan. Makur asar muallif tomonidan 1673-yilda yozib tugallangan. Asar qisqacha muqaddima va sakkiz bobdan iborat. Asarning dastlabki boblarini yozishda Badriddin Kashmiriyning asarlaridan foydalanilgan. „Matlab ut-Tolibin" asarini toʻrtta bobini yozishda muallif boshqa mualliflar asaridan foydalangan. Asarning baʼzi joylarida esa Muhammad Tolib otasi yoki boshqa kishilardan eshitgani asosida yozadi.
Asarning Xoja Saʼd haqidagi bobida unga turli hududlarda hukmdor va hokimlardan mingga yaqin maktublar kelgani taʼkidlanadi. Baʼzi maktublar asarda toʻliq keltirilgan. Elchilar orqali maktublar va sovgʻa-salomlar almashilgan. Asarda asosan Boburiy hukmdorlar bilan siyosiy aloqalar toʻgʻrisida maʼlumot keltirilgan. Manbada qayd qilinishicha, birgina Tojiddin Hasanga kelgan maktublar soni oʻn mingtadan oshib ketgan. Muhammad Tolib asarning dastlabki toʻrt bobini yozishda oʻzidan oldingi mualliflar asarlaridan foydalangan. „Matlab ut-tolibin" asari nafaqat tasavvufiy, balki qimmatli tarixiy manbalardan biri hisoblanadi. 2012-yilda „Matlab ut-tolibin" asarining ilmiy-tanqidiy nashri chop qilingan boʻlsa, 2016-yilda Buxoro davlat universiteti professori Halim Toʻrayev maʼsul muharrirligida Gʻulom Karimiy va Erkin Mirkomilovlar tomonidan Toshkentda oʻzbek tiligiga oʻgirilib, nashr qilingan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Муҳаммад Толиб 2016, s. 3. sfn error: no target: CITEREFМуҳаммад\_Толиб2016 (help)
2. ↑  Муҳаммад Толиб 2016, s. 8. sfn error: no target: CITEREFМуҳаммад\_Толиб2016 (help)
3. ↑  Муҳаммад Толиб 2016, s. 15. sfn error: no target: CITEREFМуҳаммад\_Толиб2016 (help)
4. ↑  Муҳаммад Толиб 2016, s. 13. sfn error: no target: CITEREFМуҳаммад\_Толиб2016 (help)
5. ↑  Zamonov 2021, s. 11. sfn error: no target: CITEREFZamonov2021 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Муҳаммад Толиб*. Матлаб ут-толибин*. Тошкент: Movarounnahr, 2016 — 384 bet.
* Zamonov A, Subhonov F*. Buxoro xonligining ashtarxoniy hukmdorlari*. Toshkent: Bayoz, 2021 — 136 bet.
**Rakovets** ( ukraincha: *Ра́ковець* , o'tmishda *Mlynivtsi* nomi bor edi ( ukraincha: *Млинівці* )) – G'arbiy Ukrainaning Lvov viloyati, Lvov tumanida joylashgan kichik qishloq ( *selo* ). U Ukrainaning romadalaridan biri bo'lgan Solonka qishloq hromadasiga tegishli.  Qishloq 1,28 kishilik maydonni egallaydi km 2 ni tashkil etadi va qishloq aholisi atigi 207 kishini tashkil qiladi.  Mahalliy hokimiyatni Rakovetska qishloq kengashi boshqarar ekan

Geografiya
----------

Qishloq 290 metr (950 ft) dengiz sathidan yuqori, Zubra daryosining o'ng qirg'og'ida, Dnestr daryosining chap irmog'i (Dnestr daryosi havzasi).  U 1.5 kilometr (0.93 mi) M06 magistralining sharqida (Ukraina) (</img> ) 23 kilometr (14 mi) Lvov viloyat markazidan 29 kilometr (18 mi) tuman markazidan Pustomyty va 248 kilometr (154 mi) Ujgorod shahridan uzoqlekda.

1. ↑  „Солонковская громада" (ru).  Портал об'єднаних громад України.
2. ↑  Село Раковець (Львівська обл.): карта вулиць (ukraincha)
3. ↑  Раковецька сільська рада (ukraincha)
4. ↑  Encyclopædia Britannica, Dniester River