**Irina Nikolaevna Levchenko** (ruscha: *Ири́на Никола́евна Ле́вченко* 1924-yil 15-mart — 1973-yil 8-yanvar) Ikkinchi jahon urushi davrida Qizil Armiya safida tibbiyot xodimi boʻlgan, 1965-yilda Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Irina Florens Nightingale medali bilan taqdirlangan birinchi sovet ayoli ham edi.

Levchenko 1924-yil 15-martda Kadievkada rus oilasida tugʻilgan. Artyomovskda oʻsgan 1941-yilda Moskvadagi maktabning 9-sinfini tamomlagan. Ilgari uning otasi Nikolay Levchenko, kasbi boʻyicha elektrchi, mamlakatda temir yoʻllar xalq komissarining oʻrinbosari boʻlib ishlagan, ammo u 1937-yil 30-noyabrda „Buyuk tozalash" doirasida hibsga olingan va 1938-yil aprel oyida qatl etilgan. Uning buvisi Mariya Zubkova-Saraeva Rossiya fuqarolar urushi davridagi xizmatlari uchun Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

Ikkinchi jahon urushi
---------------------

Germaniya Sovet Ittifoqiga bostirib kirganidan soʻng, Levchenko Qizil Xochning mahalliy muassasasiga borib, urush harakatlariga yordam berish uchun ish soʻradi. Dastlab frontdan uzoqda ishlagan, 1941-yil iyul oyida jangovar jabhada yaralangan askarlarga yordam berish uchun harbiy xizmatga kirishga qaror qildi. Dastlab 222-alohida tibbiy batalonga tayinlangan u tez orada hamshira lavozimiga oʻtdi. 744-piyoda polkida, bilan Smolensk uchun jangda jang qilgan. 15-oktabrda snaryad zarbasi natijasida yaralanganidan soʻng dekabrgacha kasalxonada yotdi. Keyinchalik, 1942-yil yanvar oyida 39-tank brigadasining 1-batalyoniga oʻtishdan oldin 176-alohida tank batalyonida qisqa muddat xizmat qildi; u yerda shifokorlik burchiga qoʻshimcha ravishda T-60 tankining qurolini oʻrnatishni oʻrgandi va tanklarga qiziqishi uygʻondi. Oʻshandan martgacha u Qrimda xizmat qildi, Kerch uchun jangda oʻnlab yarador askarlarga yordam berdi, shuningdek, dushman askarini asirga olib, uni oʻz boʻlinmasiga olib keldi. 26-mart kuni u jangda ogʻir yaralanib, may oyigacha Krasnodardagi gospitalda qoldi. Urushda hamshira sifatida u 168 askarni qutqardi va ularga yordam berdi.

Tibbiy komissiya uni tuzalganidan keyin demobilizatsiya qilishni xohlasa-da, u tank kuchlari safida qolishni talab qildi va tank maktabiga borishni xohladi. Koʻp byurokratik kechikishdan keyin general Yakov Fedorenko bilan uchrashishga muvaffaq boʻldi, u dastlab uning tashabbusini qoʻllab-quvvatlashdan bosh tortdi, ammo oxir-oqibat, agar u sogʻlom ekanligi toʻgʻrisida tibbiy maʼlumotnoma olsa, unga tank maktabiga borishga ruxsat berishga rozi boʻldi. Jangdan olgan jarohatlari unga ikkinchi darajali nogiron maqomini berganiga va oʻng qoʻlining amputatsiyasiga deyarli olib kelganiga qaramay, u tibbiy xodimni bunday guvohnoma berishga koʻndiradi va 1942-yil iyul oyida u Stalingrad tank maktabiga oʻqishga kirdi. Oʻsha paytda Stalingrad uchun davom etayotgan jang tufayli Uraldagi Kurgan. U yerda u vitesni almashtirganda oʻng qoʻlidagi ogʻriqlarga eʼtibor bermay, kuniga oʻn ikki soat mashq qildi. 1943-yil mart oyida maktabni tugatgach, u 449-tank batalyonida shtab boshligʻining yordamchisi boʻldi va u yerda frontga joʻnatiladigan yangi tanklarni tayyorlashga yordam berdi. Sentabr oyida u qisqa muddat 33-Armiyada aloqachi boʻlib xizmat qildi, lekin oʻsha oyda Smolensk uchun boʻlgan jangda yaralanib, Qizil Armiya shaharni qaytarib olganini bilib, Moskva kasalxonasida uygʻondi. Oʻsha yilning oktabr oyidan 1944-yil apreligacha u tank kuchlari uchun jangovar tayyorgarlik direksiyasida ad’yutant boʻlib xizmat qildi, shundan soʻng u 3-tank brigadasi shtab-kvartirasining aloqachisi boʻldi. U erda Moldovadagi janglarni koʻrgan va 1944-yil 12-mayda jangda yaralangan. Iyul oyida Odessa kasalxonasida tuzalib ketgach, u 41-gvardiya tank brigadasida aloqachi ofitser sifatida frontga qaytdi. U erda u Moldova, Bolgariya va Vengriyaning yirik shaharlari uchun hujumlarda qatnashdi, 1944-yil 14-dekabrdagi urushda beshinchi marta yarador boʻldi. Jarohatning ogʻirligi tufayli u 1945-yil fevral oyida tuzalib ketgunga qadar harbiy xizmatdan uzoqda turdi, shundan soʻng u Sharqiy Pomeraniya va Berlindagi operatsiyalarda qatnashish uchun 8-mexaniklashtirilgan korpusda aloqachi boʻlib ishga yuborildi.

Urush tugaganidan keyin harbiy xizmatda qolgan, Pavel Rotmistrovning taklifiga binoan u Zirhli va mexanizatsiyalashgan kuchlar Harbiy akademiyasiga oʻqishga kirdi va uni 1952-yilda muhandislik ixtisosligi boʻyicha tugatdi. Keyin u 1953-yil oktabrgacha Mitishchidagi zavodda harbiy vakil boʻlib xizmat qildi va 1955-yilda Frunze nomidagi harbiy akademiyaning tarix fakultetini tamomlagandan soʻng „Voennaya mysl" („Harbiy fikr") jurnalida tadqiqotchi boʻldi. 1958-yilda podpolkovnik unvoni bilan harbiy xizmatdan nafaqaga chiqib, SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi sifatida yozuvchi faoliyatini davom ettirdi. 1959-yilda u shoir Yevgeniy Dolmatovskiyga turmushga chiqdi va keyingi yili ularning qizi Olga tugʻildi. 1966-yil fevral oyida u Shimoliy Vetnamga joʻnadi va u yerda rahbarlar, jumladan Xo Chi Min va Amerika hujumlariga qarshi kurashayotgan frontdagi kuchlar bilan uchrashdi va bu keyinchalik uning 1967-yilda chop etilgan „ *Docheri* Vyetnam" (Inglizcha: Vyetnam qizlari) kitobini ilhomlantirdi. U Moskvada yashagan, u yerda 1973-yil 18-yanvarda vafot etgan va Novodevichy qabristoniga dafn etilgan.

Mukofotlar
----------

* Sovet Ittifoqi Qahramoni (1965-yil 6-may)
* Lenin ordeni (1965-yil 6-may)
* Uchta Qizil Yulduz ordeni (1944-yil 7-sentabr, 1945-yil 20-may, 1956-yil 30-dekabr)
* "Harbiy xizmatlari uchun" medali (1951-yil 19-noyabr)
* Florens Nightingale medali (1961-yil 12-may)
* kampaniyasi va yubiley medallari

Yana qarang
-----------

* Sovet Ittifoqi qahramonlari roʻyxati
* Aleksandra Samusenko
* Mariya Oktabrskaya
* Aleksandra Boyko

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Cottam 1998. sfn error: no target: CITEREFCottam1998 (help)
2. 1 2 3 4  Simonov & Chudinova 2017. sfn error: no target: CITEREFSimonovChudinova2017 (help)
3. ↑  Mehta, Harish C.*. People's Diplomacy of Vietnam: Soft Power in the Resistance War, 1965-1972* (en). Cambridge Scholars Publishing, 2019. ISBN 978-1-5275-3875-7.
4. ↑  Toropov, Lev*. Героини: Очерки о женщинах—Героях Советского Союза* (ru). Moscow: Politizdat, 1969 — 325 bet.