Qatar va AQSh strategik ittifoqchilardir. Qatar Qoʻshma Shtatlar tomonidan NATO boʻlmagan asosiy ittifoqchi sifatida koʻriladi.

Mamlakatni taqqoslash
---------------------

|  | Qoʻshma Shtatlar AQSh | Qatar Qatar |
| --- | --- | --- |
| **Bayroq** |  |  |
| **Gerb** |  |  |
| **Aholi** | 331,893,745 | 2,795,484 |
| **Demonim** | Amerikaliklar | Qatarliklar |
| **Hudud** | 3,796,7421 km 2 | 11,581 km 2 |
| **Aholi zichligi** |   87/km 2 | 176/km 2 |
| **Poytaxt** | Vashington | Doha |
| **Eng katta shahar** | Nyu York  — 8,804,190 | Doha — 956,457 |
| **Hukumat** | Federal prezidentlik konstitutsiyaviy respublika | Unitar islom avtoritar parlament yarim konstitutsiyaviy monarxiya |
| **Hozirgi rahbar (lar)** | Prezident  Joe Biden
Vitse prezident Kamala Harris | Amir Tamim bin Hamad
Bosh vazir Khalid bin Khalifa |
| **Tashkil etish** | 1776-yil 4-iyul —Mustaqillik deklaratsiyasi | 1878-yil 18-dekabr Mustaqillikka erishgan |
| **Rasmiy til** | Ingliz tili (hech bir til rasmiy til emas) | Arab |
| **Asosiy dinlar** | 63% xristianlik

29% Din yo'q
6% Boshqalar
2% aniqlanmagan | 65,5% islom (rasmiy)
15,1% hinduizm
14,2% xristianlik
3,3% buddizm
1,9% Boshqalar |
| **YaIM (PPP)** | 25.035 trillion dollar, aholi jon boshiga 75,180 dollar | 303.596 milliard dollar, aholi jon boshiga 113,675 dollar |
| **YaIM (nominal)** | 25.035 trillion dollar, aholi jon boshiga 75,180 dollar | 221.369 milliard dollar, aholi jon boshiga 82,877 dollar |
| **Inson taraqqiyoti indeksi** | 0.921 | 0.855 |

Tarixi
------

Qoʻshma Shtatlar Qatar bilan diplomatik munosabatlarni 1972-yil 19-martda oʻrnatgan, diplomat William Stoltsfus Qatar hukumati rasmiylari bilan uchrashib, ishonch yorliqlarini topshirgan. 1973-yil mart oyida Dohada AQSh elchixonasi ochilganidan keyin ikki davlat oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlar kengaydi. AQShning birinchi doimiy elchisi 1974-yil iyul oyida kelgan. Qatar va Qoʻshma Shtatlar Fors koʻrfazida xavfsizlikni oshirish boʻyicha Yaqin Sharq mintaqaviy diplomatik tashabbuslarini yaqindan ishlab chiqadi. Ikki davlat oʻrtasida, ayniqsa, uglevodorodlar sohasida ham keng iqtisodiy aloqalar mavjud. Qatar oʻz hududida Amerikaning harbiy obyektlarini saqlaydi.

 Amerika Qoʻshma Shtatlari Prezidenti Donald Tramp Qatar Amiri Tamim bin Hamad Ol Tani bilan, 2017-yil may
2017-yilgi Qatar diplomatik inqirozi paytida Qoʻshma Shtatlar prezidenti Donald Tramp bir qator tvitlarida diplomatik inqiroz haqida fikr bildirib oʻtdi. 6-iyun kuni Tramp tvitterdagi sahifasida shunday dedi: „Yaqinda Yaqin Sharqqa qilgan safarim chogʻida men bundan buyon radikal mafkurani moliyalash mumkin emasligini aytdim. Rahbarlar Qatarga ishora qildilar — qaranglar!". Bir yarim soat o‘tgach, u Twitter’da „Qirolning Saudiya Arabistoniga tashrifi va 50 ta davlat o‘z samarasini berayotganini ko‘rish yaxshi bo‘ldi", deb taʼkidladi. Ular ekstremizmni moliyalashtirishda qatʼiy pozitsiyani egallashlarini aytishdi va barcha *maʼlumotlar* Qatarga ishora qildi. Balki bu terrorizm dahshatining boshlanishidir!". Pentagon Qatarni Al-Udeyd aviabazasiga mezbonlik qilgani va „mintaqaviy xavfsizlikka sodiqligi" uchun maqtadi. AQShning Qatardagi elchisi Dana Shell Smit ham xuddi shunday xabar yubordi. Avvalroq AQSh Davlat kotibi betaraf pozitsiyani egallab, muloqotga chaqirgan edi. Qatar AQShning Suriya, Iroq va Afgʻonistondagi havo hujumlarida qoʻmondonlik rolini oʻynaydigan Amerika Qoʻshma Shtatlari Markaziy qoʻmondonligining oldingi operatsion bazasi joylashgan Al-Udeid havo bazasida 10 000 ga yaqin amerikalik askarni qabul qilgan. Pentagon matbuot kotibi diplomatik inqiroz AQShning Qatardagi harbiy pozitsiyasiga taʼsir qilmasligini aytdi. 8-iyun kuni Prezident Donald Tramp Qatar amiri Tamim bin Hamad Ol-Tani bilan telefon orqali suhbat chog‘ida zarurat tug‘ilganda tomonlar o‘rtasida Oq uyda uchrashuv o‘tkazishni taklif qildi. Taklif rad etildi va Qatar rasmiysi „mamlakat blokadada boʻlgan paytda amir Qatarni tark etishni rejalashtirmagan" dedi. 9-iyun kuni Tramp aybni Qatarni zimmasiga yuklagan va blokadani „qiyin, ammo zarur" deb atagan va Qatar terrorizmni „juda yuqori darajada" moliyalashtirganini daʼvo qilgan. Mamlakatni „moliyaviy jihatdan ekstremistik mafkuraga ega" deb taʼriflagan edi. Bu bayonot Davlat kotibi Tillersonning oʻsha kungi koʻrfaz davlatlarini blokadani yumshatishga chaqirgan izohlariga zid edi.

2018-yilning 30-yanvarida AQSh Davlat kotibi Reks Tillerson, AQSh Mudofaa vaziri Jim Mettis, Qatar Bosh vaziri o‘rinbosari va Mudofaa vaziri Xolid al-Attiya hamda Qatar hamraisiligida Amerika Qo‘shma Shtatlari — Qatar strategik muloqotining ilk uchrashuvi bo‘lib o‘tdi. Bosh vazir oʻrinbosari va tashqi ishlar vaziri Muhammad bin Abdulrahmon Ol Tani qatnashdi. Uchrashuvda Qatar suverenitetini hurmat qilgan holda inqirozni zudlik bilan hal qilish zarurligi bildirildi. Xavfsizlik boʻyicha hamkorlik toʻgʻrisidagi qoʻshma deklaratsiyada AQSh Qatarning hududiy yaxlitligiga har qanday tashqi tahdidni oldini olishga va unga qarshi turishga tayyorligini bildirdi. Qatar AQShning Qatardagi bazalaridagi obyektlarni kengaytirishga yordam berishni taklif qildi.

Taʼlimiy aloqalar
-----------------

Yuzlab qatarlik talabalar AQShda tahsil oladi. Qatarning Education City majmuasida oltita AQSh universitetining filiallari mavjud. Qatarda Virjiniya Hamdoʻstligi universiteti sanʼat maktabi (VCUQ), Qatardagi Vayl Kornel tibbiyot kolleji (WCMC-Q), Qatardagi Texas A&amp;M universiteti (TAMUQ), Qatardagi Karnegi Mellon universiteti (CMU-Q), Jorjtaun universiteti maktabi mavjud.

Diplomatik almashinuvlar
------------------------

### Diplomatik tashriflar

Amir Tamim bin Hamad Al Tani 2019-yil iyul oyida Vashingtonga, Prezident Jorj Bush esa 2003-yilda Qatarga tashrif buyurgan va u yerda joylashgan qo‘shinlar bilan suhbatlashgan. 2001—2006-yillarda 21-Mudofaa vaziri bo‘lgan Donald Ramsfeld 2002-yilda ham Qatarga tashrif buyurgan edi. Davlat kotibi Xillari Klinton 2010-yil fevral oyida Qatarga kelgan va kotib Jon Kerri 2013-yil mart oyida Qatarga tashrif buyurgan.

Shayx Tamim va Donald Trampning 2019-yil iyul oyida boʻlib oʻtgan uchrashuvidan soʻng Qatar Qoʻshma Shtatlardan „juda katta miqdorda harbiy texnika" va Boeing samolyotlarini sotib olishga kelishib oldi. Shartnoma AQShning baʼzi yirik kompaniyalari, jumladan Boeing, General Electric, Raytheon, Gulfstream Aerospace va Chevron Phillips Chemical bilan imzolangan va milliard dollarga tushishi kutilmoqda. Shayx Tamim, shuningdek, Qatarning AQSh bilan hozirgi 185 milliard dollarlik iqtisodiy hamkorligini ikki baravar oshirishini eʼlon qildi.

### Turar joy xodimlari

Qoʻshma Shtatlar
AQShning asosiy rasmiylari quyidagilardan iborat:

* Elchi — Timmi T. Devis
* Muvaqqat ishlar vakili — Evyenia Sidereas

AQShning Dohada (Qatar) elchixonasi mavjud.

Qatar
Qatarning asosiy rasmiylari quyidagilardan iborat:

* Elchi—Shayx Meshal bin Hamad Al Tani: 2016-yil dekabridan Qatarning AQShdagi elchisi.

Qatar Vashingtonda elchixonasiga ega.

Ikki tomonlama savdo
--------------------

Qatar va AQSh yaqin iqtisodiy va savdo aloqalariga ega. Qoʻshma Shtatlar Qatarning beshinchi savdo sherigi va importning asosiy manbai boʻlib, 4,108 milliard dollarni tashkil etadi. 2021-yil yanvar-avgust oylarida Qatar-AQSh o‘zaro tovar ayirboshlash hajmi 3,2 milliard dollarga yetgan.

Harbiy
------

1992-yildan boshlab Qatar Qoʻshma Shtatlar bilan yaqin harbiy aloqalarni oʻrnatdi va hozirda AQSh Markaziy qoʻmondonligining oldingi shtab-kvartirasi va Birlashgan havo operatsiyalari markazi joylashgan.

2015-yil holatiga koʻra, hozirda quyidagi Amerika bazalari mavjud:

* Al-Udeyd havo bazasi
* Sayliya armiyasi bazasi sifatida

2003-yilda AQShning Doha xalqaro havo bazasi (shuningdek, Camp Snoopy nomi bilan ham tanilgan) harbiy bazasi yopildi.

AQShning sobiq mudofaa vaziri Robert Geyts 2017-yilning may oyida „Qatar XAMAS, Tolibon, Al-Qoida (terrorizmni moliyalashtirish) tarmoqlarini agressiv tarzda kuzatib borayotganini bilmasligini" aytdi. Qatar AQShning Iroq, Suriya va Afgʻonistondagi kampaniyalarida foydalangan Al-Udeyd havo bazasiga yaqin Sharqdagi eng yirik Amerika bazasiga mezbonlik qiladi.

2014-yilda Qo‘shma Shtatlar Qatarga 11 milliard dollarlik qurol-yarog‘ sotdi, jumladan , AH-64 Apache hujum vertolyotlari, Patriot va Javelin mudofaa tizimlari.

2017-yilning iyun oyida Qatar AQShdan 36 ta F-15QA zarba beruvchi samolyotlarini sotib olish bo‘yicha 12 milliard dollarlik shartnoma imzoladi, Boeing esa savdo bo‘yicha asosiy pudratchi hisoblanadi.

Favqulodda yordam
-----------------

2005-yil avgustida Katrina to‘foni Meksika ko‘rfazi sohillarini vayron qilgandan so‘ng Qatar Yangi Orleanga 100 million dollar yordam berdi.

2017-yilning avgustidan sentabriga qadar Texas shtatida "Xarvi" to‘foni sodir bo‘lganida, Qatar elchisi 8-sentabr kuni mamlakat Texasni qayta tiklashga yordam berish uchun 30 million dollar yordam berishini eʼlon qildi.

Xalqaro tashkilotlarda hamkorlik
--------------------------------

AQSh — Qatar bir qator xalqaro tashkilotlarga aʼzodir, jumladan:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Tashkilot bayrogʻi | Tashkilot nomi | Qatarning qoʻshilish sanasi | AQShning qoʻshilish sanasi |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Xalqaro moliya korporatsiyasi | 2008-yil 11-oktyabr | 1956-yil 20-iyul |
|  | Birlashgan Millatlar Tashkiloti | 1971-yil 21-sentyabr | 1945-yil 24-oktabr |
|  | Xalqaro elektraloqa ittifoqi | 1973-yil 27-mart | 1908-yil 1-iyul |
|  | Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki | 1972-yil 25-sentyabr | 1945-yil 27-dekabr |
|  | Konsultativ nizolarni hal qilish xalqaro markazi | 2011-yil 20-yanvar | 1966-yil 14-oktabr |
|  | Koʻp tomonlama investitsiyalarni kafolatlash agentligi | 1993-yil 19-mart | 1988-yil 12-aprel |
|  | YUNESKO | 1972-yil 27-yanvar | 1946-yil 4-noyabr |
|  | Interpol (Xalqaro jinoiy politsiya tashkiloti) | 1974-yil | 1923-yil |
|  | Kimyoviy qurolni taqiqlash tashkiloti | 1993-yil 1-fevral | 1993-yil 13-yanvar |
|  | Umumjahon pochta ittifoqi | 1969-yil 31-yanvar | 1875-yil 1-iyul |
|

 |

Manbalar
--------

1. ↑  *Shear, Michael D.*. „Biden Designates Qatar as a Major Non-NATO Ally" (en-US). *The New York Times* (31-yanvar 2022-yil). Qaraldi: 1-fevral 2022-yil.
2. ↑  „A Guide to the United States' History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: Qatar".  U.S. Department of State. Qaraldi: 3-iyun 2018-yil.
3. ↑  „Background Note: Qatar".  U.S. Department of State (19-yanvar 2012-yil). Qaraldi: 13-fevral 2012-yil.
4. ↑  „The Importance of Qatar to the US Economy".  Arab-American Business. 12-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-fevral 2012-yil.
5. ↑  „Military Bases in Qatar".  Military Bases. Qaraldi: 13-fevral 2012-yil.
6. 1 2 3  „Qatar row: Trump claims credit for isolation". BBC.
7. ↑  *@realDonaldTrump.* „During my recent trip to the Middle East I stated that there can no longer be funding of Radical Ideology. Leaders pointed to Qatar – look!" (6-iyun 2017-yil). 6-iyun 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyun 2017-yil.
8. ↑  *@realDonaldTrump.* „So good to see the Saudi Arabia visit with the King and 50 countries already paying off. They said they would take a hard line on funding..." (6-iyun 2017-yil). 6-iyun 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyun 2017-yil.
9. ↑  *@realDonaldTrump.* „...extremism, and all reference was pointing to Qatar. Perhaps this will be the beginning of the end to the horror of terrorism!" (6-iyun 2017-yil). 6-iyun 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyun 2017-yil.
10. 1 2 3  „The Latest: Trump says Qatar dispute could end terror". *The Washington Post*.
11. ↑  „U.S. military praises Qatar, despite Trump tweet". *Reuters* (6-iyun 2017-yil). Qaraldi: 8-iyun 2017-yil.
12. ↑  „Trump appears to take credit for Gulf nations' move against Qatar". CNN.
13. ↑  „Tillerson says break with Qatar by Saudi Arabia, others won't affect counter-terrorism".  CNBC (5-iyun 2017-yil). Qaraldi: 5-iyun 2017-yil.
14. ↑  „Trump sides with Saudis, other Arab nations against Qatar". *ABC News*. Go.
15. ↑  „Siding against ally Qatar, Trump injects US into Arab crisis". *The Chronicle Herald*.  The Canadian Press (6-iyun 2017-yil). Qaraldi: 6-iyun 2017-yil.
16. ↑  *Gaouette, Nicole*. „Trump reverses course in Qatar call". *CNN*. Qaraldi: 8-iyun 2017-yil.
17. ↑  „Qatar vows no surrender in Gulf crisis as U.S. Kuwait seek solution". *Reuters* (8-iyun 2017-yil). Qaraldi: 8-iyun 2017-yil.
18. ↑  *Mindock, Clark*. „Donald Trump accuses Qatar of funding terrorism 'at very high level'". *The Independent* (10-iyun 2017-yil). Qaraldi: 10-iyun 2017-yil.
19. ↑  „President Trump Just Directly Contradicted His Secretary of State". Time. Qaraldi: 9-iyun 2017-yil.
20. ↑  *Calamur, Krishnadev*. „America Wins the Gulf Crisis". *The Atlantic* (31-yanvar 2018-yil). Qaraldi: 9-mart 2018-yil.
21. ↑  „Joint Statement of the Inaugural United States-Qatar Strategic Dialogue".  U.S. Department of State (30-yanvar 2018-yil). Qaraldi: 9-mart 2018-yil.
22. ↑  „Obama, Qatar's Amir Tamim After Their Meeting".  U.S. Department of State (24-fevral 2015-yil). Qaraldi: 20-aprel 2015-yil.
23. ↑  „George W. Bush – Remarks to Troops – Sayliyah, Qatar".  Presidential Rhetoric (5-iyun 2003-yil). Qaraldi: 13-fevral 2012-yil.
24. ↑  *Blitzer.* „Rumsfeld secures cooperation in the Gulf".  CNN (11-dekabr 2002-yil). 18-oktabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-noyabr 2008-yil.
25. ↑  „Public Liaison E-newsletter".  U.S. Department of State (22-fevral 2010-yil). Qaraldi: 20-aprel 2015-yil.
26. ↑  „Kerry, Qatari Prime Minister Hamad in Doha, Qatar".  U.S. Department of State (5-mart 2013-yil). Qaraldi: 20-aprel 2015-yil.
27. ↑  „US and Qatar ink deals for 'tremendous amounts' of military weapons and Boeing planes".  ABC News (10-iyul 2019-yil). Qaraldi: 10-iyul 2019-yil.
28. ↑  „Qatar Agrees to Buy U.S. Aircraft, Engines, Defense Equipment".  Bloomberg. Qaraldi: 9-iyul 2019-yil.
29. ↑  „Trump expands embrace of Persian Gulf monarchies as Qatar inks deals with U.S. companies". *The Washington Post*. Qaraldi: 9-iyul 2019-yil.
30. ↑  „Chargé d'Affaires, a.i. Evyenia Sidereas". *U.S. Embassy in Qatar*. Qaraldi: 12-sentabr 2022-yil.
31. ↑  „Embassy of the United States in Doha, Qatar".  U.S. Department of State. Qaraldi: 12-sentabr 2022-yil.
32. ↑  „Embassy of Qatar in Washington, D.C.".
33. ↑  „Qatari-US trade reaches $3.2bn during Jan-Aug". *thepeninsulaqatar.com*. Qaraldi: 13-oktabr 2021-yil.
34. ↑  „U.S. downsizing in Gulf, quitting Camp Snoopy".  World Tribune (13-may 2003-yil). Qaraldi: 3-avgust 2015-yil.
35. ↑  „Sanctions, leaving military base 'possible options against Qatar'" (27-may 2017-yil).
36. ↑  *Lendon.* „Qatar hosts largest US military base in Mideast".  CNN (5-iyun 2017-yil). Qaraldi: 5-iyun 2017-yil.
37. ↑  „Qatar buying US helicopters, missiles in multi-billion dollar deal". Business Line (15-iyul 2014-yil). Qaraldi: 25-sentabr 2014-yil.
38. ↑  „Qatar signs 402 billion deal to buy F-15 jets from U.S.". *Reuters* (14-iyun 2017-yil). Qaraldi: 15-iyun 2017-yil.
39. ↑  *Stephanie Strom.* „Qatar Grants Millions in Aid to New Orleans". *The New York Times* (2-may 2006-yil). Qaraldi: 9-sentabr 2017-yil.
40. ↑  „Qatar donates $30m to help Harvey victims in Texas".  Al Jazeera (8-sentabr 2017-yil). Qaraldi: 9-sentabr 2017-yil.

Havolalar
---------

* Qatar-AQSh munosabatlari tarixi

* AQSh elchixonasi — Doha
* Qatar elchixonasi — Vashington