**Elizabet „Bet" Harmon** (inglizcha: *Elizabeth 'Beth' Harmon*) — fantastik qahramon hamda Uolter Tevisning „Qirolichaning yurishi" romani va xuddi shu nomdagi Netflix drama seriyasining qahramoni, u yerda uni britaniya-argentinalik aktrisa Anya Teylor-Joy oʻynaydi.

Tarjimai holi
-------------

Bet onasi avtohalokatda vafot etganida 9-yoshida yetim qolgan vunderkind qizaloq. U mehribonlik uyida ulgʻaygach, shaxmatni qorovul janob Sheybeldan oʻrganadi va tez orada kuchli oʻyinchiga aylanadi. Oʻsmirligida uni asrab olishadi, u eng yaxshi sovet shaxmatchilari bilan raqobatlashib shaxmat olamida professional darajada tez koʻtariladi. U, shuningdek, giyohvandlik va alkogolizm bilan kurashadi.

Gʻoya va yaratilishi
--------------------

2021-yilda New In Chess jurnalidagi maqolasida Larri Kaufman Harmon personajini yaratishda Diana Lannidan ilhomlangan, deb taxmin qildi. Oʻyinchi Tevis Nyu-Yorkda boʻlgan paytida u 1982-yilda Lyutsernda boʻlib oʻtgan Shaxmat Olimpiadasida Qoʻshma Shtatlar vakili boʻlgan. Boshqa ehtimoliy prototiplar orasida boshqa haqiqiy shaxmatchilar, jumladan Bobbi Fisher va Tevisning oʻzi ham bor. Biroq, Tevis oʻzining biron-bir qahramoni haqiqiy odamlarga asoslanganligini rad etdi. Shuningdek, u ayol obrazini yozishga koʻproq qiziqayotganini va ayolning jahon miqyosidagi oʻyinchi boʻla olmasligi uchun alohida sabab yoʻqligini aytdi.

Teleadaptatsiya
---------------

1992-yilda shotlandiyalik senariy muallifi Allan Skott Tevisning beva xotinidan huquqlarni sotib oldi, ammo uning rejalashtirilgan artxaus filmidan hech narsa chiqmadi.

Romanning filmga moslashuvi 2007-yilda ishlab chiqilayotgan va dastlab toʻliq metrajli film boʻlishi rejalashtirilgan edi. Ellen Peyj bosh qahramon Bet Harmonni, shaxmatning ashaddiy muxlisi boʻlgan Xit Ledjer esa rejissor va produser rolini bajaradi, deb hisoblangan edi. Biroq, Ledjer loyihaning dastlabki bosqichida vafot etdi, shundan soʻng ishni rivojlantirishdan voz kechildi va keyinchalik bekor qilindi. Adaptatsiya yangilanib, Netflix huquqlarga ega boʻlgach, 2019-yil 19-martda Anya Teylor-Joy bosh rolni ijro etish uchun aktyor sifatida qoʻshilganligi tasdiqlandi.

Teylor-Joyning mini-serialdagi ijrosi tanqidchilar tomonidan ijobiy qabul qilingan. Uning miniserial yoki televideniye filmidagi eng yaxshi ayol roli uchun „Oltin globus" mukofotiga nomzodi qoʻyilgan va „Teletanqidchilar tanlovi" televizion mukofotiga sazovor boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „«Королевский гамбит» может стать одним из самых популярных шоу Netflix.". 11-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-iyun 2022-yil.
2. ↑  „Chess: Beth Harmon and Magnus Carlsen triggers for an unlikely boom" (en). *the Guardian* (20-noyabr 2020-yil). Qaraldi: 26-noyabr 2020-yil.
3. ↑  „The Queen's Gambit: meet the real Beth Harmon… Bobby Fischer" (en-GB). *British GQ*. Qaraldi: 26-noyabr 2020-yil.
4. ↑  „Chess: Beth Harmon and Magnus Carlsen triggers for an unlikely boom" (en). *the Guardian* (20-noyabr 2020-yil). Qaraldi: 26-noyabr 2020-yil.
5. ↑  „How Beth Harmon became a style icon in The Queen's Gambit" (en). *The Independent* (15-noyabr 2020-yil). Qaraldi: 26-noyabr 2020-yil.
6. ↑  „'The Queen's Gambit': Let's Celebrate Beth Harmon Doing Whatever the Hell She Wants" (en). *IndieWire* (13-noyabr 2020-yil). Qaraldi: 26-noyabr 2020-yil.
7. ↑  „Ro Elfberg. ʻThe Queen’s Gambit’ Confirms What I’ve Known All Along: Chess Is Completely Captivating'.".
8. ↑  „The Queen's Gambit: Why is everyone suddenly talking about chess?" (en). *Sky News*. Qaraldi: 26-noyabr 2020-yil.
9. ↑  „'The Queen's Gambit': The Novel Behind The Series" (en). *Allvipp.com* (12-noyabr 2020-yil). Qaraldi: 14-fevral 2021-yil.
10. ↑  „Netflix's The Queen's Gambit Has A Tragic Connection To Heath Ledger". *CinemaBlend* (4-noyabr 2020-yil). Qaraldi: 14-fevral 2021-yil.

Adabiyotlar
-----------

* + John Graham. *Women in Chess: Players of the Modern Age*. Str. 96 (1987)
	+ Burt Hochberg. *The 64-square Looking Glass: The Great Game of Chess in World Literature*. Str. 66 (1993)

Havolalar
---------

* + Is The Queenʼs Gambit Based on a True Story?
	+ Prixod korolevi. Seks, narkotiki, rokirovka: tak li xorosh samiy populyarniy serial Netflix? // Lenta. Ru, 4-dekabrya 2020
	+ Play Chess With Beth Harmon from The Queenʼs Gambit