**Kopalxen** (kopalxem, kopalxin, kopalx, kapalxes, chuk. kopalgin) — nganasan, chukchi, nenetsning mazali taomlari, entsev, Xanti va eskimos.

Press ostida fermentatsiya orqali yangi goʻshtdan tayyorlanadi. Yoqimsiz hidga ega. Tayyorlash jarayonida kadavrli zahar shakllanishi tufayli bunday oziq-ovqat uchun odatiy boʻlmagan odamlar uchun halokatli boʻlishi mumkin.

Tayyorlash usuli
----------------

Kopalxen morj, muhr, kiyik (Nenets, chukchi, evenki versiyasi), oʻrdak (Arfa versiyasi), kit (Eskimo versiyasi) dan tayyorlangan.

Kiyik kopalxenini tayyorlash uchun katta, yogʻli va sogʻlom kiyik ishlatiladi. Bir necha kun davomida ichaklarni tozalash uchun ovqatlanmaydi, keyin teriga zarar bermasdan boʻgʻiladi. Shundan soʻng, jasad botqoqqa botiriladi va torf bilan sepiladi, novdalar va toshlar bilan yotqiziladi va bir necha oyga qoldiriladi. Vaqt oʻtishi bilan jasad olinadi va isteʼmol qilinadi.

Koʻproq keng tarqalgan variant morj yoki muhrdan tayyorlanadi: hayvon oʻldiriladi, suvda sovutiladi, teriga joylashtiriladi, u yerdan havo chiqariladi va sirt chizigʻida shagʻal bosimi ostida koʻmiladi. Bir necha oydan keyin jasad olinadi va isteʼmol qilinadi. Odatda, morjga ov qilish yozda amalga oshiriladi va tayyor igunak dekabrda qazib olinadi.

Muzqaymoq kopalchen yupqa boʻlaklarga boʻlinadi.

Tayyor boʻlmagan odam uchun oqibatlar
-------------------------------------

Kopalxenni isteʼmol qilganda, har qanday odam, agar u bolaligidan isteʼmol qilmagan boʻlsa, kuchli zaharlanishni oladi, bu oʻz vaqtida tibbiy yordam boʻlmasa, oʻlimga olib kelishi mumkin (bu mahsulot botulinum zaharlanishi tufayli xavf tugʻdiradi). Chirigan goʻsht juda koʻp miqdorda kadaverin, putressin va neyrin kadaverin zaharini oʻz ichiga oladi.

Ular dekompozitsiya paytida hosil boʻlgan boshqa moddalar qatorida mahsulotning yoqimsiz hidiga, shuningdek toksik, ayniqsa Neyr uchun javobgardir. Neyrinning organizmga taʼsiri muskarin va organofosfor moddalar taʼsiri bilan taqqoslanadi, yaʼni koʻp miqdorda tuprik, bronxoreya, qusish, diareya, konvulsiyalar paydo boʻladi va koʻp hollarda kuchli zaharlanish oʻlomga olib keladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Жданова О.Б. Руднева О.В. Написанова Л.А. Макарова Н.А. Окулова И.И.* „ИСТОРИЧЕСКИЕ ПРЕДПОСЫЛКИ И ПЕРСПЕКТИВЫ ИММУНОПРОФИЛАКТИКИ ТРИХИНЕЛЛЕЗА (ОБЗОР)".  Вятский медицинский вестник (2020). — „Из-за образования в процессе приготовления трупного яда и наличия личинок трихинелл, длительное время сохраняющихся в разлагающемся мясе, данный деликатес смертельно опасен для представителей большинства других народностей". 12-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyun 2021-yil.
2. ↑  Michael Robert Evans*. The Fast Runner: Filming the Legend of Atanarjuat*. U of Nebraska Press, 01.05.2010 — 115 bet.
3. ↑  (PDF) Tracking sources of Clostridium botulinum type E contamination in seal meat
4. ↑  *Натали Ларкина.* „ГНИЛОЙ ОЛЕНЬ И ДРУГИЕ ДЕЛИКАТЕСЫ. Какие особенные и иногда странные дальневосточные блюда нужно попробовать".  dv.land. — „Попробовать копальхен можно без вреда для здоровья, — говорит этнограф Олег Артемьев. — Опасность ядов, которые содержатся в блюде, сильно преувеличена. Копальхен действительно содержит путресцин и кадаверин, но они есть и в самом человеческом организме. Нейрин тоже в малых дозах безопасен". 12-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyun 2021-yil.