recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zayd ibn Umar** (arabcha:  ) - ikkinchi xalifa Umar ibn al-Xatob va uning rafiqasi Ummu Kulsum binti Alining o'g'li, Islom payg'ambari Muhammadning nabirasi.

Biografiyasi
------------

  

Zayd ibn Umar o'z qabilasi Banu Adiyga tinchlik keltirish yo'lidagi harakatlari davomida o'ldirilgan.

Zayd ibn Umardan hech qanday avlod qolmagan.

### Ota-onasining nikohi

Ali o'z qizlarini ukasi Ja'far ibn Abu Tolibning o'g'illariga turmushga berishni xohlaydi, ammo xalifa Umar Alining qizi Ummu Kulsumning qo'lini so'raydi va: "Yer yuzidagi hech bir kishi unga men kabi yaxshiroq munosabatda bo'lmaydi" deb aytadi.

Ali Umarga qizi hali balog'at yoshiga yetmaganini aytadi, lekin shunday bo'lsa-da, Umar undan rozilik bildirishini so'raydi. So'ngra Ali qiziga yo'l-yo'l chopon beradi va unga buyuradi: "Buni amirul mo'minga amriga olib boring va otam aytdiki, agar bu chopon sizga yoqsa, uni o'zingiz bilan olib qoling, agar yoqmasa, uni qaytarib bering". Ummu Kulsum ushbu xababrni Umarga yetkazgach, otasiga: "U kishi choponning tugmalarini ham yechmas, mendan boshqa narsaga qaramas edi", - deydi. Umar Ummu Kulsumga chopon unga yoqqanligini aytadi va bu xabardan keyin Ali Ummu Kulsumni Umarga turmushga berishga rozi bo'ladi. Umar rafiqasi uchun 40 ming *dirham* mahr beradi, ularning nikohi milodiy 638-yilning noyabr yoki dekabr oylarida (hijriy 17-yilning Zulqa'da oyi) bo'ladi.

Umar va Ummu Kulsum Zayd va Ruqayya ismli ikki farzand ko'rishadi, qizi Ruqayya keyinchalik Sa'd ibn Abi Vaqqosning o'g'li Ibrohimga turmushga chiqadi va undan qiz farzandni dunyoga keltiradi.

Yana qarang
-----------

* Sahoba

* Al-Maorif, Ibn Qutayba 77-bet, "Zikri Umar" bobi

1. 1 2 3  Muhammad ibn Saad. *Kitab al-Tabaqat al-Kabir* vol. 3. Translated by Bewley, A. (2013). *The Companions of Badr*, p. 204. London: Ta-Ha Publishers.
2. 1 2 3 4  Muhammad ibn Saad. *Kitab al-Tabaqat al-Kabir* Volume 8. Translated by Bewley, A. (1995). *The Women of Madina*. London: Ta-Ha Publishers.
3. ↑  Muhammad ibn Jarir al-Tabari. *Tarikh al-Rusul wa'l-Muluk*. Translated by Smith, G. R. (1994). *Volume 14: The Conquest of Iran*, p. 101. Albany: State University of New York Press.
4. ↑  Muhammad ibn Jarir al-Tabari. *Tarikh al-Rusul wa'l-Muluk*. Translated by Juynboll, G. H. A. (1989). *Volume 13: The Conquest of Iraq, Southwestern Persia, and Egypt*, pp. 109-110. Albany: State University of New York Press.
5. ↑  ibn Sa'd, Muhammad*. The Men of Madina*. Ta-Ha, 2000 — 112 bet. ISBN 978-1-897940-90-7.
**Feklistovka** (qozoqcha: *Феклистовка*) — Qozogʻistonning Sharqiy Qozogʻiston viloyati Zyryanov tumaniga qarashli qishloq. Shimoliy qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi — 634853100.

Aholisi
-------

1999-yilda qishloq aholisi 708 kishi (341 erkak va 367 ayol)ni tashkil etgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 403 kishi (209 erkak va 194 ayol) istiqomat qiladi.

Geografik joylashuvi
--------------------

U Ust-Kamenogorskdan 45 km sharqda va Zyryanovskdan 140 km gʻarbda joylashgan qishloq.

Tarixi
------

Feklistovka 1763-yilda Ust-Kamenogorsk va Buxoro qal’alari orasidagi Irtish chizigʻining kazak qal’asi sifatida tashkil etilgan.

Hozir Feklistovkada qozoq-rus o‘rta maktabi, kutubxona, feldsher-akusherlik punkti, pochta bo‘limi mavjud. Feklistovka — Shimoliy qishloq okrugi markazi hisoblanadi.

Dehqonlar shaxsiy tomorqasida cho‘chqa, qoramol, parrandalar, qo‘y va echki boqadi.

Mahalliy aholisi
----------------

* A. V. Sumin — Ulug 'Vatan urushi" qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni.

Manbalar
--------

1. ↑  „База КАТО".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 2013-yil 27-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan.
2. 1 2  „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 2013-yil 13-mayda asl nusxadan arxivlangan.

Havolalar
---------

* Rudniy Oltoy tarixi boʻyicha insholar. — Ust-Kamenogorsk, 1970, 193 b.
**Yujniy** (qozoqcha: *Южный*) — Qozogʻistonning Qaragʻanda viloyati Abay tumanidagi aholi punkti. Janubiy aholi punkti maʼmuriyatining maʼmuriy markazi va yagona aholi punkti. Tuman markazidan 13 km janubda, Abay shahri markazida joylashgan. KATO kodi — 353289100.

Tarixi
------

Qaragʻanda viloyat ijroiya qoʻmitasining 1961-yil 3-iyuldagi qarori bilan Telmanskiy tumani Janubiy Topar qishloq Soveti aholi punkti shahar posyolkasi sifatida tasniflandi. Qaragʻanda viloyat ijroiya qoʻmitasining 1961-yil 13-oktyabrdagi qarori bilan Yujniy posyolkasi Abay shahar kengashining maʼmuriy boʻysunishiga oʻtkazildi.

Aholisi
-------

1999-yilda qishloq aholisi 3295 kishi (1627 nafar erkak va 1668 nafar ayol) edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra qishloqda 2403 kishi (1185 nafar erkak va 1218 nafar ayol) yashagan.

Transporti
----------

Qaragʻanda — Janaarka yoʻnalishidagi Kulaygʻir temir yoʻl stantsiyasi.

Manbalar
--------

1. ↑  „База КАТО".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 2013-yil 10-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 6-iyul.
2. 1 2  „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 2013-yil 14-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 6-iyul.
**Gennadiy Petrovich Skripnik** (1962-yil 30-avgust) — sovet, rus va oʻzbek futbolchisi, himoyachi va yarimhimoyachi sifatida oʻynagan.

Klubdagi faoliyati
------------------

Gennadiy  Skripnik oʻzining professional faoliyatini 1985-yilda boshlagan. Dastlab  „Spartak" (Jitomir) safida ikkinchi ittifoq ligasida toʻp surgan. Oʻsha mavsumda klub safida 35 ta oʻyin oʻtkazib, 2 ta gol urgan. 1987-yilda „Kosonsoychi" safiga qoʻshilib,  jamoada 4 mavsum davomida toʻp surgan. 1991-yilda „Navbahor" klubida oʻynagan. SSSR parchalanganidan soʻng, Rossiyaga koʻchib oʻtib u yerda Stavropolning „Dinamo" klubi sharafini himoya qilgan. Klub tarkibidagi debyut uchrashuvini 1992-yil 29-martda 1-turda oʻz uyida Moskvaning „Dinamo"siga qarshi oʻtkazgan. Ayni shu mavsumda futbolchi Anapaning „Spartak" jamoasi tarkibiga kelib qoʻshilgan. Faoliyatini „Navbahor" klubida yakunlagan.

Yutuqlari
---------

**Navbahor tarkibida**

* 1992 — Oʻzbekiston Kubogi sohibi.
* 1993, 1994 — Oʻzbekiston oliy ligasi bronza medal sohibi.
* 1993 — Oʻzbekiston kubogi sohibi.

Manbalar
--------

1. ↑  Protokol matcha „Dinamo" (Stavropol) — „Dinamo" (Moskva)
**Konstantin Petrovich Novikov** (21.09.1961, Toshkent, Oʻzbekiston — 2015.15.6, Olmaota, Qozogʻiston) — oʻzbek futbolchisi, hujumchi, oʻzbek murabbiyi. SSSR sport ustasi.

Faoliyati
---------

Futbol bilan 10 yoshidanoq Toshkentdagi respublika sport maktab-internatida shugʻullana boshlagan. U SSSR yoshlar terma jamoasida murabbiy Boris Ignatiyev boshchiligida oʻynagan. 17 yoshdan boshlab „Paxtakor"ning dublida ishtirok etgan. 1979-yilda Oʻzbekiston SSR terma jamoasi tarkibida SSSR xalqlari Spartakiadasi ishtirokchisi (9-oʻrin).

1978-1984-yillarda „Paxtakor" tarkibida oliy ligada 108 oʻyin oʻtkazib, 15 ta gol urgan. Jizzaxning „Zvezda" (1985), Xonqaning „Xonqaliklar" (1987-1988), Urganchning „Jayhun" (1989), Buxoroning „Nurafshon" klublari tarkibida SSR chempionatining quyi ligalarida oʻynagan. Oʻzbekiston chempionatida 1992-yili „Soʻgʻdiyona" safida 6 ta oʻyin oʻtkazgan. Petrovich 1992/93-yilgi mavsumda Vengriyaning „Solnoki-MAV-MTE" klubida oʻynab, faoliyatini yakunlagan.

Shahrixonning „Shahrixonliklar", Chirchiqning „Kimyogar" va Urganchning „Xorazm" jamoalarida bosh murabbiy, Toshkentning „Chilonzor", „Doʻstlik" jamoalarida ikkinchi murabbiy, „Paxtakor"ning dublyorida murabbiylik vazifalarini bajargan. Buxoroning „Nurafshon", Qarshining „Nasaf" jamoalariga ham ustozlik qilgan.

2002-yildan Qaragʻandada yashagan.

U 2015-yil 15-iyun kuni 53 yoshida Olmaota shahrida toʻsatdan yurak xurujidan vafot etgan. Toshkentda dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  В Алматы умер Константин Новиков
2. ↑  Константин Новиков: «Команда улетала в Минск, а я отправился в Польшу…»
3. ↑  Скончался ветеран ташкентского «Пахтакора» Константин Новиков

Havolalar
---------

* Константин Новиков: «Казахстанский футбол сделал большущий шаг вперед»
**Jamiya al-Kavsar** (arabcha: ; inglizcha: *)— Angliyaning Lancashire shtati, Lancaster shahridagi sobiq Qirollik Albert boshpanasida joylashgan mustaqil akademik qizlar muassasasi boʻlib, 11 yoshdan oshgan qizlarga musulmon anʼanalariga mos ravishda taʼlim beradi. Jamiya al-Kavsar 1996-yilda 60 ta o‘quvchi bilan ish faoliyatini boshlagan va hozirda 450 tagacha talabaga xizmat ko‘rsatish imkoniyatiga ega. Jamiya al-Kavsar 1996-yilda Qirollik Albert kasalxonasining tarixiy binosiga joylashgan va uni o'ziga moslashtirishda jamiyatning turli qatlam vakillarining ma'naviy va moliyaviy yordamiga tayangan.*

Tarixi
------

Tashkil etilganidan beri maktab Britaniya va Yevropa Ittifoqi o'quvchilarini qabul qilib kelmoqda. Maktabda turar joy va noturar joyga ega xodimlar ishlaydi. Ular o'quvchlargaquyidagilarni taklif qiladi: an'anaviy olti yillik Alimiyya kursi, Sanatayn, GCSEs, A-Levels va boshqa kasb-hunar kurslari deb nomlanuvchi Alimiyya kursining ikki yillik qisqartirilgan versiyasi. O'quv dasturi bilan bir qatorda, o'quvchilar mahalliy va xalqaro xayriya tashkilotlari uchun mablag' yig'ish, tashrif buyurgan ma'ruzachilarni qabul qilish va mahalliy loyihalarda qatnashish kabi bir qator o'qishdan tashqari faoliyatlar bilan ham shug'ullanishlari mumkin.

Jamiya al-Kavsar, shuningdek, Preston shahrida Dorul Ulum Preston nomi bilan tanilgan o'g'il bolalar uchun mo'ljallangan maktab-internatiga ham ega. Shuningdek, internatda Abror Akademiyasi deb nomlanuvchi kunduzgi va kechki ta'lim o'quvchilari uchun yaqin atrofdagi o'quv hududi ham faoliyat olib boradi.

Yana qarang
-----------

* Royal Albert kasalxonasi, asosiy binoning oldingi foydalanish holati.

1. ↑
**Sayyid al-Hoshim masjidi** (arabcha: ; turkcha: *Seyyid Haşim Camii*) — G'azodagi eng katta va eng qadimiy masjidlardan biri. Eski shaharning ad-Darraj kvartalida joylashgan. G‘azoda savdo safari chog‘ida vafot etgan Muhammadning buyuk bobosi Hoshim ibn Abdulmanaf qabri masjid gumbazi ostida joylashganligiga ishoniladi.

Masjidda madrasa boʻlgan va 19-asr va 20-asrning baʼzilarida diniy taʼlim markazi boʻlgan. Masjid Hoshim nomi bilan atalgan. Sayid al-Hoshim masjidiga Misr, Arabiston va Marokashdan kelgan savdogarlar tez-tez tashrif buyurishardi.

Mavjud masjid 1850-yilda Usmonlilar sultoni Abdulmajid I ning buyrug'iga binoan qurilgan. Masjid qurilishida foydalanilgan eski materiallarning bir qismi Napoleon Bonapart qo'shinlari tomonidan vayron qilingan masjidlar va boshqa binolardan olingan. Asl Usmonli minorasi 1903-yilda qayta qurilgan va ayni davrda shimoliy va gʻarbiy yoʻlaklar ham qurilgan. Hoshim maqbarasi masjidning shimoli-g‘arbiy burchagida joylashgan. Masjid 2023-yil oktyabr oyida Isroil-Hamas urushi paytida Isroil havo hujumi natijasida vayron bo'lgan.

Yana qarang
-----------

* Falastin davlatidagi masjidlar ro'yxati

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Mosque of Sayyed Hashim - Gaza". *thisweekinpalestine.com* (2006-yil oktyabr). 2013-yil 9-dekabrda asl nusxadan arxivlangan.
2. ↑  *Saber.* „A ‘cultural genocide’: Which of Gaza’s heritage sites have been destroyed?" (en). *Al Jazeera*. Qaraldi: 2024-yil 22-mart.
**Airbus A380** - bu Airbus shirkati tomonidan ishlab chiqilgan keng fyuzelyajli katta samolyot. Bu dunyodagi eng yirik yoʻlovchi layneridir. Airbus tadqiqotlarni 1988-yilda boshlangan va loyiha 1990-yilda Boeing 747 ning bozordagi uzoq muddatli hukmronligiga qarshi chiqish uchun eʼlon qilingan. Oʻsha paytda tayinlangan A3XX loyihasi 1994-yilda taqdim etilgan; Airbus shirkati 9.5 milliard yevronilik (10,7 milliard dollar) A380 dasturini 2000-yil 19-dekabrda ishga tushirdi. Birinchi prototip 2005-yil 18-yanvarda Tuluzada taqdim etilgan, birinchi parvozi 2005-yil 27-aprelda boʻlgan. Keyin u 2006-yil 12-dekabrda Yevropa Aviatsiya xavfsizligi agentligi (EASA) va AQSh Federal Aviatsiya maʼmuriyatidan (FAA) oʻzining turdagi sertifikatini oldi. Elektr simlari bilan bogʻliq qiyinchiliklar tufayli dastlabki ishlab chiqarish ikki yilga kechiktirildi va ishlab chiqarish xarajatlari deyarli ikki baravar oshdi.

U birinchi marta 2007-yil 15-oktyabrda Singapore Airlines aviakompaniyasiga yetkazilgan berilgan va 25-oktyabrda xizmat koʻrsatgan. Ishlab chiqarish 2012 va 2014-yillarda yiliga 30 donaga yetdi. Biroq, eng yirik mijoz Emirates 2019-yil fevral oyidagi soʻnggi buyurtmasini qisqartirganidan soʻng, 2021-yilda Airbus A380ni ishlab chiqarishni yakunlanishini eʼlon qildi. 2021-yil 16-dekabrda Emirates oʻzining 123 - samolyoti A380 ni qabul qildi, Airbus tomonidan oxirgi yetkazib berilgan 251 - samolyot. 25 milliard dollar sarmoya qoplanmagan.
INSONIYLIK-(latdan. humanus-inson) — tenglik, adolat, odamlar oʻrtasidagi insoniy munosabatlar tamoyillariga asoslangan dunyoqarash, odamlarga boʻlgan muhabbat, inson qadr-qimmatiga hurmat, odamlarning manfaati uchun gʻamxoʻrlik maʼnolarini ifodalaydi.Insonning cheksiz imkoniyatlari va mukammallikka boʻlgan qobiliyatiga ishonish, shaxsning qadr-qimmatini, erkinligini himoya qilish talabi, insonning baxtga boʻlgan huquqi gʻoyasi va uning ehtiyojlari va manfaatlarini qondirish jamiyatning yakuniy maqsadi boʻlishi kerak boʻlgan koinot printsipi.

Odamlarning kundalik munosabatlariga nisbatan insonparvarlik tamoyilini ifodalovchi axloqiy sifat hisoblandi. Unga yana bir qancha shaxsiy fazilatlar to‘g‘ri keladi — xayrixohlik, odamlarga hurmat, ularga hamdardlik va ishonch, saxiylik, bola ajratmaslik manfaatlar yoʻlida fidoyilik va boshqalar kiradi, shuningdek, kamtarlik, halollik va samimiylikni oʻz ichiga oladi.
Manba:

Manbalar
--------

1. ↑  biotibbiy etika. Atamalarning qisqa lugʻati
2. ↑
'***Nazmiye Muslu Muratlı'*** (1979-yil 13-iyunda tugʻilgan) — turkiyalik ayol pauerliftingchi. Nazmiye Muratlı 40 kilogrammgacha vazn toifasida amaldagi jahon rekordchisi, 2012-yilgi Paralimpiya oʻyinlari oltin medali sohibasidir. U Konya Meram Belediyespor klubi sharafini himoya qiladi.

Bolaligi
--------

Nazmiye Muslu 1979-yilda Konyada tugʻilgan. Paraplegiya kasalligi sababli boshlangʻich taʼlimni uyida olgan.

U doʻsti tufayli pauerlifting bilan shugʻullanishni boshlaydi. Dastlab qiynalyotganligi sababli mashgʻulotlardan bosh tortadi, biroq, uning ota-onasi Nazmiyeni mashgʻulotlarini davom ettirishga koʻndiradi.

Natijalari
----------

### Paralimpiya o'yinlarida:

1 –41 kg 2016 Rio-de-Janeyro, Braziliya104

1 –40 kg 2012 London, Buyuk Britaniya 106

4 –40 kg 2008 Pekin, Xitoy 90.0

### Jahon chempionatlarida:

1 –41 kg 2014 Dubay, Birlashgan Arab Amirliklari 103.0

1 –40 kg 2010 Kuala-Lumpur, Malayziya 105.0

2 –45 kg 2019 Ostona, Qozogʻiston 116.0

2 –45 kg 2017 Mexico, Meksika 107.0

8 –44 kg 2006 Busan, Janubiy Koreya 60.0

### Yevropa ochiq chempionatlarida

1 –50 kg 2018 Berck-sur-Mer, Fransiya 111

Faoliyati
---------

Nazmiye Muratlı Pauerlifting bilan shugʻullanishni boshlaganidan uch oy oʻtar-oʻtmas milliy milliy terma jamoaga qabul qilindi. Portugaliya oʻtkaziladigan Yevropa chempionatida ishtirok etishi murabbiylar tomonidan maʼlum qilinadi. Xalqaro maydondagi debyutida bronza medalini qoʻlga kiritadi.

Muratli 2005—2006-yillarda Turkiya chempioni boʻlgan. 2005-yilda Yevropa chempionatida bronza va 2007-yilda oltin medallarini qoʻlga kiritgan.

2008-yilgi Pekin Paralimpiya oʻyinlarida Muratli toʻrtinchi oʻrinni egallagan. 2012-yilgi London Paralimpiya oʻyinlarida u 109,0 kg toshni koʻtargan holda shaxsiy rekordini oʻrnatgan va oltin medalni qoʻlga kiritgan. 2016-yilgi Paralimpiya oʻyinlarida -41 kg vazn toifasida 104,0 kg toshni koʻtarib, jahon rekordini oʻrnatgan va olimpiada oltin medalni qoʻlga kiritgan. Nazmiye Muslu Muratlı ikki karra Paralimpiya oʻyinlari chempioniga aylangan birinchi turkiyalik sportchi hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Rekortmen haltercinin hedefi Rio" (Turkish) (2015-yil 13-dekabr). 2016-yil 15-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 8-sentyabr.
2. 1 2 3  „Paralimpik Oyunlarına Geri Sayım Başladı !..-Nazmiye Muslu" (Turkish).  Türkiye Milli Paralimpik Komitesi. Qaraldi: 2012-yil 31-yanvar.
3. 1 2 3 4  Odabaş, Nusret. „Nazmiye'nin gözü Naim'in rekorunda" (Turkish). *Haber7* (2012-yil 31-avgust). Qaraldi: 2012-yil 31-avgust.
4. ↑  „Nazmiye Muratlı, Rio 2016 Paralimpik'te dünya rekoru kırdı" (Turkish) (2016-yil 9-sentyabr). Qaraldi: 2016-yil 9-sentyabr.
5. ↑  „Powerlifting: MURATLI, Nazmiye - Tokyo 2020 Paralympics". 2021-yil 30-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 30-avgust.
**Burhoniddin Qushkakiy** (forscha : brhạn ạldyn ksẖkạy - *Burhon al-Dīn Kushkakī*), **Mavlaviy Borhoniddin Xon Koshkakiy** nomi bilan ham tanilgan, (1894-1953) afg'on yozuvchisi, jurnalisti va islomshunosi .

Kushkaki 1894-yilda Nangarhor viloyatining Qushqak shahrida tug'ilgan. U asosan muharrir va jurnalist boʻlib ishlagan, qator Afgʻoniston gazetalarida, jumladan Jaloloboddagi *"Ittihod-i Mashriqi"* (Sharqiy ittifoq), "*Aman-i Afgʻon* "(Afgʻon tinchligi), "*Habib-ul Islom* "(Doʻstlar) gazetalarida muharrir yoki direktor boʻlib ishlagan. Islom) va Kobuldagi *Islah* (Qayta qurish). U Afg'onistonning bo'lajak qiroli Muhammad Nodirshoh bilan birga viloyat bo'ylab Qatag'on-Badaxshon viloyatiga yo'l ko'rsatuvchi "*Rahnoma-yi Qatag'on va Badaxshon* "gazetasining muharriri edi Qushkakiy "*Nodir-i Afgʻon* asarini ham yozgan va *"Shiʻr al-ʻajam asʼar-i ʻulomah-ʼi marhum Shibliy Nuʻmoniy" asariga hissa qoʻshgan.* Kushkaki dunyoviy ishidan tashqari Qur'onni pushtu tiliga tarjima qilgan.

1953-yilda vafot etgan

Nashrlar ro'yxati
-----------------

* Rahnoma-yi Qatag'on va Badaxshon. Kobul : Vizorat-i Harbiya, 1923.
* Shibli Nu’moniy, Muhammad. Shiʻr al-ʻajam as̲ar-i ʻulomah-ʼi marhum Shibliy Nuʻmoniy (Wayback Machine saytida 2018-05-20 sanasida arxivlangan). Lahor : Matbaʻ Mufid-i Amm, 1927 yoki 1928. Qushkakiy Fayz Muhammadxon va Shir Muhammadxon bilan birga kitobga hissa qoʻshgan.
* Nodir-i Afgʻon muʼallif-i Burhoniddin Qushkakiy. Kobul: Maṭba-i Sangi-yi Riyosat-i Umumiy, 1931-yil

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6  "Burhanuddin Kushkaki" in Ludwig W. Adamec. 2003. *Historical Dictionary of Afghanistan.* Lanham: The Scarecrow Press, Inc. 2003.
2. ↑  Gunnar Jarring. On The Distribution Of Turk Tribes In Afghanistan: An Attempt At A Preliminary Classification. Lund: Hakan Ohlsson, 1939. p. 13.

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb16957674g (maʼlumot)
* ISNI: 0000 0004 0243 0776
* SUDOC: 127489606
* VIAF: 297904229
* en:WorldCat Identities: viaf-297904229

 |
Vikipediyada shunday familiyali boshqa shaxslar haqida ham maqolalar mavjud, qarang: Sultonov.

**Qadamboy Sharipovich Sultonov** — oʻzbek iqtisodchisi va diplomati. 2019-yildan 2024-yilgacha Oʻzbekistonning Latviya, Litva, Estoniya va Finlandiyadagi elchisi.

Biografiyasi
------------

2002-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligida ish boshlagan.

2003—2006-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Tashqi ishlar byurosining attashesi va uchinchi kotibi lavozimlarida ishlagan.

2006—2010-yillarda Oʻzbekistonning Vashingtondagi elchixonasida attashe, soʻngra 3-kotib lavozimlarida ishlagan.

2010-yilda qisqa muddat Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligining ikkinchi boʻlimi kotibi lavozimida ishlagan.

2010-2013 — Tashqi siyosatni oʻrganish tahlil markazi direktorining oʻrinbosari.

2013-2017 — Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligining AQSh va Amerika mamlaklatlari bilan hamkorlik boshqarmasi boshligʻi.

2017-2019 — Oʻzbekistonning AQShdagi elchixonasi maslahatchisi.

2019-yildan 2024-yilgacha — Oʻzbekistonning Latviya, Litva, Estoniya va Finlandiyadagi elchisi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Кадамбай Султанов назначен Послом Узбекистана в Латвии".
2. ↑  „Кадамбай Султанов стал послом Узбекистана в Литве".
3. ↑  „O‘zbekistonning Boltiqbo‘yi va Finlandiyadagi elchisi missiyasini yakunladi".
**Bátya** (xorvat. *Baćin* yoki *Baćino*) — Vengriyaning Baks-Kiskun tumanidagi qishloq.

Turizm
------

### Madaniy diqqatga sazovor joylar

* Cherkov
* Ikkinchi jahon urushi yodgorligi
* Muqaddas Uch Birlik
* Kalvariya

### Boshqa tuzilmalar

Batyaning janubi-gʻarbiy qismida Vengriyaning eng baland elektr ustuni joylashgan (balandligi: 138 metr). Bu 400 kV Paks — Sandorfalva liniyasidan Dunay kesishuvining bir qismi hisoblanadi.

Taniqli odamlar
---------------

* Teri Xarangozo (1943 — 2015), qoʻshiqchi

Demografiyasi
-------------

Fayl:Map batya.jpg Bátya xaritasi
Mavjud etnik guruhlar:

* Vengriya Magyars
* Xorvatiya bayrogʻi Xorvatiya  Croats

Batyalik xorvatlar bu hududga XVI asrda Xorvatiya shimoli-sharqiy Slavoniya hududidan kelgan. Ular xorvat tilining shtokaviy lahjasida, slavyan subdialektida (eski-shtokaviycha, yot talaffuzi aks ettirilmagan) gapirishadi. Shunga oʻxshash dialektal xususiyatlar bugungi kunda Jupanya yaqinidagi Gradište va Nashitsa atrofidagi aholi orasida kuzatiladi.

Bu xorvatlar Dunay xorvatlarining maxsus guruhiga kiradi: ular oʻzlarini Raci deb atashadi. Adabiyotda ular *racki Hrvati* deb ham ataladi.

Bátya xorvatlar bayrami — *Veliko racko prelo*.

Yaqin atrofdagi qishloqlar
--------------------------

* Kalocsa
* Fajsz
* Foktő
* Miske
* Dusnok

Manbalar
--------

1. ↑  „Podravina.net" (hu). 2022-yil 8-aprelda asl nusxadan arxivlangan.

 (182 KB) Sanja Vulić: O govorima Hrvata u Mađarskoj
2. ↑  (xorvatcha) Croatica.hu (Wayback Machine saytida 2020-08-08 sanasida arxivlangan) Prela, balovi i pokladne zabave u Bačkoj 2008.

Havolalar
---------

* Rasmiy veb-sayt
* batya6351.atw.hu
* Vendegvaro
**Iroq Tabiati** – Iroqning katta qismini Mesopatamiya pasttekisligi egallagan. U yuqori va quyi Mesopatamiyaga boʻlinadi. Yuqori Mesopatamiya (Al-Jazira) – Dajla va Furot daryolar oraligʻida joylashgan platodir. Quyi Mesopatamiya Bagʻdoddan Basragacha choʻzilgan va bu ikki daryo bilan oʻralib turadi. Janub va Gʻarbda Suriya va Arab sahrolari joylashgan. Shimoli sharqda Zagros togʻ tizmasining janubiy qismi, shimolda Gavra togʻining bir qismi joylashgan. Mamlakat shimolida Oʻrtayer dengizi iqlimi va subtropik kontinental iqlim mavjud boʻlsa, janubda tropik qumq iqlim hukmron. Iroqda qumli boʻronlar boʻlib turadi. Iqlimi jazirama boʻlgani tufayli mamlakatda ichimlik va sugʻorish uchun suv yetishmaydi. Mesopatamiya pasttekisligida dasht, yarimsahro va sahrolar joylashgan. Vohalarda xurmo palmalari oʻsadi. Togʻ va togʻ yonbagʻirlarida ignali butalar, qora archa va keng bargli oʻrmonlar joylashgan.

Xoʻjaligi
---------

Iroq iqtisodiyoti asosini neft sanoati tashkil etadi. Dunyodagi neft zaxiralarining 11% Iroqqa tegishli. Neft eksporti mamlakat daromadining 95% ni tashkil etadi. 1980-1988 (Eron bilan urush), 1991-yil(Quvaytnibosib ohsh), 1998-1999-yillarda boʻlib oʻtgan harbiy harakatlardan soʻng 2003-yilda mamlakat iqtisodiyoti inqirozga uchradi natijada koʻp sanoat korxonalari ishlashdan toʻxtadi. Mamlakatda tabiiy gaz, fosforit tuzlar, oltingugurt qazib olinadi. Bundan tashqari neftni qayta ishlash, neft-kimyo, metallni qayta ishlash sanoatlari rivojlangan. Qishloq xoʻjaligida dehqonchilik yaxshi rivojlangan, bugʻdoy, arpa, guruch, sabzavotlar paxta va boshqalar yetishtiriladi. Aholi yirik shoxli mollarni, qoʻylarni, tuyalarni koʻpaytirishadi. Asosiy eksport mahsulotlari: xom neft, xurmo, mevalar.

Umumiy maʼlumotlar
------------------

Iroq Respublikasi – Yaqin Sharqdagi davlat. Davlat boshligʻi – prezident. 2003- yil bahorida ingliz-amerika koalitsiyasi Saddam Husayn hokimiyatini harbiy yoʻl bilan agʻdardi. 2005-yilda davlatda parlament saylovlari boʻldi va boshqamv organlari shakllandi. Bir qator shaharlarda ekstremistlar va koalitsiya qoʻshinlari orasida toʻqnashuvlar boʻlib oʻtdi. Mamlakat aholisining 75% ni arablar, 18% kurdlar tashkil etadi, bundan tashqari bu yerda ossuriyaliklar, armanlar, cherkes va boshqalar istiqomat qilishadi.

Geografik maʼlumotlar| **Poytaxti** | **Bagʻdod** |
| **Maydoni** | **435,1 ming km2** |
| **Aholisi** | **29 mln. kishi (2007)** |
| **Rasmiy tillari** | **arab, kurd tillari** |
| **Aholisining diniy tarkibi** | **musulmonlar – 95% (shialar – 60%, sunniylar – 35%), xristianlar – 3%** |
| **Davlat tuzumi** | **respublika** |
| **Pul birligi** | **Iroq dinori** |

Manbalar
--------

1. ↑  *Dunyo mamlakatlari*, Davr, Toshkent: Davr nashriyoti, 2013 — 296bet bet. 16-sentabr 2023-yilda qaraldi.
**Bayenburg** **qasri** (nemischa:) — Bayenburgdagi Vupper daryosi vodiysida (Vuppertal shahrining maʼmuriy qismi) tarixiy qasr-qalʼadir (hozirda mavjud emas).

Manzil
------

Qasr Shtaynxaus monastirining yonidagi Vupper daryosining meandr (burilishi) boʻyida joylashgan edi. Bu dehqonlar va baliqchilar yashaydigan meandr ichidagi hududni nazorat qilish va himoya qilish imkonini bergan. Bundan tashqari, bu pozitsiya strategik jihatdan juda muvaffaqiyatli edi, chunki qasr bir vaqtning oʻzida undan bir kilometr uzoqlikda joylashgan Vupper daryosi ustidagi muhim chegara koʻprigini (Mark va Berg grafliklari yerlari orasidagi chegara) qoʻriqlagan.

 Bayenburg qasri devori oldingi planda, 1904-yil

Tarixi
------

Bayenburg birinchi marta 1336-yilda hujjatlashtirilgan. Tarixiy va arxeologik manbalar aynan 1336-yilni qasrga asos solingan sana deb hisoblashga asos bermaydi. Taxminlarga koʻra,Qqsr XIV-asrda yoki undan oldin, ammo boshqa joyda, qoʻshni xududlarda qurilgan. Oxirgi taxmin, okruglar oʻtasidagi chegarada va Kyoln — Dortmund muhim savdo va ziyorat yoʻlidagi juda foydali strategik pozitsiyasi tufayli oʻzini koʻrsatadi. Dastlab, qasr Berg graflariga, soʻngra gertsog Yulix-Bergga, graflar (gertsog) va uning oilasi va mulozimlari oʻz hududlari boʻylab koʻchib oʻtganda oraliq qarorgoh sifatida xizmat qilgan. Ayniqsa, qasrga XV-asrda tez-tez tashrif buyurishgan, chunki Bayenburg Yulix-Berg gertsogligining maʼmuriy markazlaridan biri sifatida belgilangan.

Oʻttiz yillik urush (1642 yoki 1646) paytida qasr butunlay vayron qilingan.

Hozirgi vaqtda qasrining faqat Vupper daryosi ustidagi tekis, rivojlanmagan, ikkita tayanch devori bilan mustahkamlangan qismi qolgan. Sobiq qal’aning hududi xususiy mulk hisoblanadi.

 1827-yilgi rasmga koʻra Bayenburg qasri rejasi
2004-yil 22-noyabrda bu joy tarixiy yodgorlik sifatida tan olingan va qonun bilan himoyalangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Амт Байенбург Архивировано 28 сентября 2007 года.
2. ↑  „Памятник истории номер В034". 20-yanvar 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-dekabr 2010-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Gerd Xelbek, „Beyenburg — Geschichte eines Ortes an der bergisch-märkischen Grenze und seines Umlandes", I guruh (Das Mittelalter: Grundlagen und Aufstieg), S. 125-131 ISBN 978-3-9811749-1-

Havolalar
---------

* Bayenburg Arxivnaya kopiya (nemis.)
* Arxivnaya kopiya
* Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
* Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
**Islomxoʻja minorasi** – Xivadagi minora, Islomxoʻja majmuasi tarkibiga kiruvchi Ichan-qalʼa qalʼasi markazida shu nomdagi madrasa bilan birga joylashgan. Bu Xivaning eng baland binosi boʻlib, baʼzi maʼlumotlarga koʻra, 56,6 metr koʻrsatkichi bilan Oʻrta Osiyodagi ikkinchi eng baland minoradir (uchinchi oʻrinda Buxorodagi Kalon minorasi – 46,5 metr), birinchi oʻrinda Koʻhna Urganchdagi Qutlugʻ Temur minorasi 60 metrdan ortiq). Biroq, L. Y. Mankovskiy va V. A. Bulatovaning soʻzlariga koʻra, minoraning gʻayrioddiy yuqoriga surishi optik effekt boʻlib, u diametrning yuqoriga qarab tez qisqarishi va minoraning ritmik qoplamasi bilan bogʻliq, minoraning haqiqiy vertikal oʻlchami esa atigi 44,5 metrni tashkil qiladi.

Minora va Islomxoʻja madrasasi qurilishi Xiva xonligi hukmdori Asfandiyorxonning qaynotasi va bosh vaziri Islomxoʻja tashabbusi bilan 1908-yilda boshlangan. Minora va madrasa qurilishida taniqli meʼmor Xudoybergan hoji, shuningdek, mohir naqqosh Eshmuhammad Xudoyberdiyev, Bolta Voisovlar ishtirok etgan. Ikkala ob’ektning qurilishi 1910-yilga kelib tugallandi.

Minoraning tagidagi diametri 9,5 metrni tashkil qiladi. Ustun ichida gʻishtli spiral zinapoya rotunda platformasiga olib boradi. Bir vaqtlar minora bir qancha vazifalarni bajargan. U ham kuzatuv minorasi edi, ham diniy funksiyaga ega edi, xususan, u eng yaqin masjidga azon (musulmonlarni namozga chaqirish) uchun ishlatilgan. Bundan tashqari, aholini eng yaqin maydonga hukmdorlar farmonlarini oʻqish uchun taklif qilish va boshqa holatlar uchun foydalanilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Pamyatniki arxitekturi Turkmenistana. Leningrad, 1974,s.191-192

Adabiyotlar
-----------

* Natsionalnaya ensiklopediya Uzbekistana (uzb.). – Tashkent, 2000—2005.
* Mankovskaya L. Bulatova V. Pamyatniki zodchestva Xorezma / nauch. red. G. A. Pugachenkova. – Tashkent: Izdatelstvo literaturi i iskusstva imeni Gafura Gulyama, 1978. – S. 149. – 192 s. – 5000 ekz.
**Yelena Vladimirovna Dzyubchuk** (ukraincha: *Олёна Володимирівна Дзюбчук*, 1985-yil 19-may, Simferopol, Ukraina SSR, SSSR) – ukrainalik badiiy gimnastikachi. 2004-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi, 2001 va 2002-yillarda ikki karra jahon chempioni.

Biografiya
----------

Yelena Dzyubchuk 1985-yil 19-mayda Simferopol shahrida tugʻilgan.

Simferopoldagi „Dinamo" oʻsmirlar sport maktabida badiiy gimnastika boʻyicha tahsil olgan..Uning murabbiylari Lyubov Serebryanskaya, keyinroq Oksana Rizatdinova  boʻlishgan. Keyinchalik u Kiyevdagi Deryugin badiiy gimnastika maktabida oʻzini takomillashtirdi  .

U Simferopol va Kiyevdan „Gratsiya" nomidan ishtrok etgan  .

2001-yilda Ukraina terma jamoasi tarkibida u Madridda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida koʻpkurash bahslarida oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2002-yilda Ukraina terma jamoasi aʼzosi sifatida u Yangi Orleanda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida beshta lenta bilan guruh mashqlarida oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2004-yilda u Afinadagi yozgi Olimpiya oʻyinlarida Ukraina terma jamoasiga qoʻshildi. Guruh koʻpkurashda Mariya Bilaya, Yuliya Chernova, Yelizaveta Karabash, Inga Kojokina va Oksana Paslas ham ishtirok etgan Ukraina terma jamoasi saralash bosqichida 9-oʻrinni egallab, finalga chiqa olmadi. Ukrainaliklar 42,150 ochko jamgʻarib, 8-oʻrindan finalga chiqqan ispaniyalik gimnastikachilarga 2,450 ball bilan imkoniyatni boy berishdi  .

Manbalar
--------

1. ↑  „О гимнастике в Крыму рассказывает Оксана РИЗАТДИНОВА" (ru). *СПОРТ.UA*. 26-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-yanvar 2021-yil.
2. ↑  „Школы и тренеры" (ru). *gimnastika.pro*. Qaraldi: 3-yanvar 2021-yil.
3. ↑  „Olympedia – Olena Dziubchuk". *www.olympedia.org*. 29-mart 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-yanvar 2021-yil.
4. ↑  „Олимпийские Игры / Художественная гимнастика". *olympicgames.com.ua*. Qaraldi: 3-yanvar 2021-yil.
5. ↑  „Olympedia – Group, Women". *www.olympedia.org*. 13-fevral 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-yanvar 2021-yil.
**Toʻti Yusupova** (10-mart 1936-yil, Samarqand, Oʻzbekiston SSR, SSSR — 15-mart 2022-yil, Toshkent, Oʻzbekiston) — Oʻzbekiston xalq artisti (1994). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1957). 1957-yildan hozirgi Oʻzbekiston milliy akademik drama teatri aktrisasi. Hafiza (A.Qahhor, „Shohi soʻzana"), Sonya (A.Chexov, „Vanya togʻa"), Qorasoch (Uygʻun, „Shubha"), Hojar (A.Qahhor, „Tobutdan tovush"), Nuri (Oybek, „Qutlugʻ qon"), Ona (Eʼ Robles, „Oʻlimdan kuchli"), Xonzoda (Hamza, „Boy ila xizmatchi"), Shafaq (M. Karim, „Oy tutilgan tunda"), Rahima (Oʻ. Umarbekov, „Komissiya"), Sotti (S.Ahmad, „Kelinlar qoʻzgʻoloni"), Fotima, Zebi (Oʻ.Umarbekov, „Shoshma quyosh", „Qiyomat qarz"), Nodira (T.Toʻla, „Nodira"), Mastura (Hamza, „Paranji sirlari") kabi turli qaxramonlar obrazini yaratdi. Qahramonlari xarakterining ijtimoiy va psixologik jihatlarini chuqur ocha bilish, ularni ruhiy goʻzallik va hayotbaxshlilik ruhi bilan taʼminlash, obraz mohiyatini muhit bilan uzviylikda olib borish Yu. ijodiga xos. „Qalliq oʻyin" (Qizbibi), „Eski zamon hangomalari" (Buvi) kabi filmlarda ham suratga tushgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Oʻzbekiston xalq artisti Toʻti Yusupova vafot etdi". *Kun.uz* (15-mart 2022-yil). Qaraldi: 16-mart 2022-yil.
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
3. ↑  Oʻzbek Milliy akademik drama teatrining 100 yilligi munosabati bilan teatr ijodkorlaridan bir guruhini mukofotlash toʻgʻrisida
4. ↑  Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganligining bir yilligi munosabati bilan respublika fuqarolaridan bir guruhini taqdirlash toʻgʻrisida

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Aktyor | *Aktyor yoki aktrisa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Tuhfat ul-xoniy** – tarixiy asar. Muallifi Muhammad Vafo Karminagiy (1685–1769). Mazkur asar Buxoro xonligida hukmronlik ashtarxoniylar davriga bagʻishlangan. Asar Buxoro xonligining 1722–1782-yillar orasidagi tarixni oʻz ichiga oladi. Asar muallifi faqatgina 1722–1768-yillar voqealarini yozishga ulgurgan. Asar davomini yaʼni 1768–1782-yillar voqealarini nasaflik Olimbek ibn Niyozqulibek yozib tugallagan.
Mazkur asar muallifi Muhammad Vafo Karminagiy tarixnavis olim boʻlib, „Tuhfat ul-xoniy" asarini Buxoro amiri Muhammad Rahimxon topshirigʻiga asosan yozadi. Asar baʼzi tarixchilar tomonidan „Tarixi Rahimxoniy" (Muhammad Rahimxon tarixi) deb ham nomlanadi. Muhammad Vafo Karminagiy „Shuhrat" taxallusi bilan ham sheʼrlar yozib qoldirgan. Tarixchi Muhammad Amin Buxoriy yozishicha Muhammad Vafo Karminagiy ashtarxoniy Ubaydullaxon saroyida kutubxonachi sifatida faoliyat yuritgan. U „Qozi Vafo" nomi bilan ham mashhur boʻlib, Buxoro amiri Muhammad Rahimbiy davrida qozilik lavozimida faoliyat olib borgan.
Asarda Buxoro xonligining XVIII asrning 20-yillaridan boshlab markaziy hokimiyat zaiflashuvi, mangʻit hukmdorlarining tinimsiz urushlari, xalq turmushining ogʻirlashib borishi va uning sabablari haqida maʼlumotlar keltirilgan. Bundan tashqari asarda ashtarxoniylar va mangʻitlar davrida davlat boshqaruvi, tuzilishi, oʻzbek qavmlari va ularning tutgan oʻrni, 1722–1782-yillarda Buxoro xonligining Afgʻoniston, Eron, Qoshgʻar, Qoʻqon va Qozoq xonliklari bilan olib borgan tashqi aloqalariga oid maʼlumotlar mavjud.
Sharqshunos olim Aleksandr Semyonov tomonidan asar rus tiliga tarjima qilingan boʻlsada, nashr qilinmay qolgan va uning taqdiri maʼlum emas. Asar Tojikistonning Xoʻjand shahrida krill imlosida tabdil qilinib, nashr etilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Zamonov 2021, s. 13. sfn error: no target: CITEREFZamonov2021 (help)
2. 1 2  Zamonov 2021, s. 14. sfn error: no target: CITEREFZamonov2021 (help)
3. ↑  Аҳмедов 2001, s. 237. sfn error: no target: CITEREFАҳмедов2001 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Zamonov A, Subhonov F*. Buxoro xonligining ashtarxoniy hukmdorlari*. Toshkent: Bayoz, 2021 — 136 bet.
* Doniyorov Alisher*. Markaziy Osiyo xalqlari tarixshunosligi*. Toshkent: NIF MSH, 2023 — 444 bet.
**Metiletilketon** (2-butanon), CH3COC2H5 — atsetonni eslatuvchi hidli, rangsiz, uchuvchan suyuklik. Mol. m. 72,12. Suyuqlanish temperaturasi —86,3°, qaynash temperaturasi 79,6°, zichligi 805 kg/m3. Suvda eruvchanligi massasi jihatdan 26,8%. Suv bilan azeotrop aralashma (qaynash temperaturasi 73,41°; 88,7% M.) hosil qiladi. Organik erituvchilar bilan yaxshi aralashadi. Alifatik ketonlarga tavsifli kimyoviy xossalarni namoyon qiladi. Sanoatda M. butenlardan olinadi. Perxlorvinil, poliakril lokboʻyoq materiallar va yelimlar, bosmaxona boʻyoklari uchun erituvchi sifatida, surkov moylarini parafindan, parafinni esa moylardan tozalashda qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ranavalona I** (tugʻilgan joyi **Rabodoandrianampoinimerina** (shuningdek **Ramavo** deb ataladi); 1778 – 1861-yil 16-avgust) Radama I ning turmush oʻrtogʻi va Andrianampoinimerinaning kelini edi. 1828-yilda qirol Radama vafot etgach, Ramavo qirollik saroyi dramasidan omon qoldi va raqiblarini magʻlub etdi va nihoyat 1829-yil 4-avgustda vorislik qonuniga koʻra taxtga oʻtirdi va oʻz ismini Ranavalona (Ranavalomanjaka degan maʼnoni anglatadi) deb oʻzgartirdi. hukmronlik qilgan Ranavalona. U 1828-yildan 1861-yilgacha Madagaskar Qirolligining suverenligi edi. Yosh eri Radama I ning bevaqt vafotidan keyin oʻzini malika sifatida koʻrsatgandan soʻng, Ranavalona chet el taʼsiri va oʻzini oʻzi taʼminlashga nisbatan ehtiyotkorlik siyosatini olib bordi, Yevropa kuchlari bilan iqtisodiy va siyosiy aloqalarni qisqartirdi va fransuzlarning qirgʻoq shaharchasiga hujumini qaytardi. Foulpointe va London Missionerlik Jamiyati aʼzolari tomonidan Radama I ostida boshlangan kichik, lekin oʻsib borayotgan Malagasy xristian harakatini ushlab turish uchun kuchli choralar koʻrgan.

  

Ranavalonaning yevropalik zamondoshlari odatda uning olib borgan siyosiy hukmronligini qoraladilar va uni eng yaxshisi zolim, eng yomoni esa aqldan ozgan, deb ta'riflashdi.  Bu salbiy tavsiflar G‘arb ilmiy adabiyotida 1970-yillarning o‘rtalarigacha saqlanib qoldi. Keyinchalik ilmiy tadqiqotlar Ranavalonaning xatti-harakatlarini Malagasi suverenitetini Yevropa madaniy va siyosiy ta'siridan himoya qilgan holda o'z imperiyasini kengaytirishga urinayotgan qirolicha harakati sifatida qayta ko'rsatdi.

Manbalar
--------
**Samandar Qoʻqonov** (1945-yilda Oʻzbekiston, Jizzax viloyati, Forish tumanida tugʻilgan), Oʻzbekiston "Erk" demokratik partiyasi aʼzosi boʻlgan siyosatchi. 1989-yildan 1992-yil iyunigacha parlament deputati boʻlgan va hibsga olingan. 1993-yilda, bir yil davomida hech qanday aloqada boʻlmaganidan keyin siyosatchi moliyaviy jinoyatlarda ayblanib, 20 yillik qamoq jazosiga hukm qilindi. Jazo muddati kamida bir marta uzaytirildi va shu tariqa dunyodagi eng uzoq muddatli siyosiy mahbuslardan biriga aylandi. 2016-yil oktyabr oyida jazo muddati yana uch yilga uzaytirilganiga qaramay, 2016-yil noyabr oyi oxirida, 72 yoshida, 23 yil qamoqda oʻtirganidan keyin ozodlikka chiqdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Political inmate resealed after nearly quarter-century in Uzbekistan".  Ferghana News (25-noyabr 2016-yil).
2. 1 2 3 4  „Political prisoner freed after 23 years following death of Uzbek despot". *The Guardian* (25-noyabr 2016-yil).
3. 1 2 3 4  „Uzbekistan: 3 More Years for Long-Held Activist".  Human Rights Watch (3-noyabr 2016-yil).
**Oʻzbekiston milliy bogʻi**, Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston milliy bogʻi — Oʻzbekistonda mamlakat miqyosidagi eng yirik madaniyat va istirohat bogʻi. Toshkent shahrining markaziy qismida joylashgan; maydoni 69 ga. 1991-yilda Alisher Navoiy tavalludining 550 yilligi tantanalari munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov tashabbusi bilan bunyod etilgan. Toshkent shahrining yoshlari tashabbusi bilan hashar usulida qurilib ishga tushirilgan istirohat bogʻi (1938) hamda bogʻ bilan Xalqlar Doʻstligi saroyi oraligʻidagi hududda loyiha asosida meʼmoriy majmua yuzaga keltirildi. Majmua markazida favvorali aylana hovuz, amfiteatr shaklidagi tomoshabinlar joylari va sahna, kanallar ustidagi koʻpriklar va tepalikda oʻrnatilgan Navoiy haykali, amfiteatrning ikki yonida Oliy Majlis va "Navroʻz" binolari joylashgan.Milliy bogʻning yangi qismi sharqona "chorbogʻ" uslubida loyihalangan muntazam tartibli keng va shinam yoʻlkalardan iborat mumtoz kompozitsiyaga ega. Hududdagi tabiiy pastibalandliklardan oqilona foydalanib soʻlim maskan, ajoyib manzara yaratilgan. Bogʻning muhim tarkibiy qismi Alisher Navoiy memorial majmuidir (meʼmorlar: V.Akopjanyan, D.Latipov; haykaltaroshlar: E.Aliyev, N.Bandzeladze, V.Degtyarov). Bogʻning tepalik qismidagi ayvon (rotonda) anʼanaviy uslubda ishlangan: ustunlarga oʻrnatilgan feruza gumbaz, uning ostida Navoiyning mahobatli haykali qad koʻtargan; poygumbaz muqarnaslar bilan, gumbaz ichi ganchkorlik bilan bezatilib, shoirning tinchlik va ezgulikni madh etuvchi misralari bitilgan. Memorial majmuaga marmar zinalar orqali chiqiladi. Milliy bogʻ hududidagi yirik jamoat binolari — Xalqlar Doʻstligi saroyi, Oliy Majlis binosi, "Navroʻz" restorani, Abulqosim madrasasi, aylana shaklidagi sahna va amfiteatr uygʻunlikda yaxlit majmua hosil qiladi. Milliy bogʻdagi suv havzalari, bogʻdan oqib oʻtgan kanallar (2 ta charxpalak oʻrnatilgan), favvoralar, koʻkalamzorlar (terak, akatsiya, archa, qaragʻay, tut, chinor va boshqalar, maysazor va gulzorlar) xushmanzara koʻrinishga ega. Milliy bogʻ Toshkent shahrining eng goʻzal va soʻlim maskanlaridan boʻlib, shahar aholisi va mehmonlari dam olishi, hordiq chiqarishi uchun qulayliklar yaratilgan; bogʻda Navroʻz (2000-yildan) va Mustaqillik (2005-yildan) bayramlarining bosh tantanalari hamda xalq sayillari oʻtkaziladi, turli madaniy-maʼrifiy tadbirlar uyushtiriladi. Milliy bogʻ 2005-yilda qayta taʼmirlanib, yana ham koʻrkam qiyofaga kirdi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kanesai Gumbaz**, baʼzan faqat **Gumbaz** (oʻzbekcha: *Kanesoi Gumbaz sinagogasi / Канесои Гумбаз синагогаси* evt. *Kanesayi Gumbaz*) — Buxoro (Oʻrta Osiyo) yahudiylarining ibodatxonasi boʻlib, Samarqand shahrining eski qismida joylashgan. Bu Samarqandda hozirda faoliyat yuritayotgan ikkita sinagogadan biridir. Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat va sport ishlari vazirligi himoyasida.

 Hammam Gumbaz.
 Ibodatxonaga asosiy kirish.

Tarixi
------

Kanesai Gumbaz ibodatxonasining qurilishi 1885-yilda boshlanib, 1891-yilda yakunlangan. Bu Samarqandda mavjud boʻlgan barcha sinagogalar ichida (Kanesai Kalon ibodatxonasidan keyin) ikkinchi eng qadimiy sinagogadir. Sinagogadagi ibroniycha yozuvda shunday deyilgan: „Sinagoga ravvin Rafael ben Moshe Nosi Kalontarning xohishi va mablagʻi hisobidan Sporoning rafiqasi xotirasiga qurilgan. Avrom Hamomining oʻgʻli Dovud qurilishni boshqargan (1891)". Rafael Kalontar nevaralarining hikoyalariga koʻra, jamoa rahbari va egasining oʻzi bu ibodatxonada ibodat qilishga ulgurmagan — u oʻsha 1891-yilda Samarqandda vabo epidemiyasidan vafot etgan. Rafael ben Moshe Nosi Kalontar buxoriyalik yahudiylarning katta Samarqand jamoasining boshligʻi, boy va nufuzli shaxs edi. Oʻsha paytda Kanesai Gumbaz ibodatxonasi butun shahardagi yagona emas edi. Kanesai Kalon, Qoʻsh Hauz, Shoxkash, Novadon va boshqa ibodatxonalar (30 ga yaqin sinagogalar) boʻlgan. Kanesai Gumbaz ibodatxonasi yahudiy hamami (hammomi) yonida qurilgan, xuddi hammom kabi, gumbaz tizimiga koʻra rejalashtirilgan (shuning uchun ibodatxona nomi — Gumbaz, fors, tojik va yahudiy-tojik tillaridan gumbaz degan maʼnoni anglatadi. Hammom ham shu kungacha ishlaydi. Ibodatxonaning oʻzi tashqi devorlar bilan oʻralgan hovli boʻlib, hovli atrofida binolar qurilgan boʻlib, ular xonalarga boʻlingan (ibodat xonalari, xizmat xonalari).

Kanesai Gumbaz ibodatxonasi Samarqand shahrining eski qismida („eski shahar" deb ataladi), tarixiy yahudiylar mahallasi markazida, Y.Elizarov koʻchasining 2-oʻtish joyida (mashhur buxor-yahudiy rassomi) joylashgan. 1-uy. Bu sinagoga hech qachon yopilmagan. Ikkinchi jahon urushi yillarida bu yerga SSSRning Yevropa qismidagi yahudiylar joylashtirilib, ular Samarqandga evakuatsiya qilingan. Sovet davrida shahardagi sinagogalar hokimiyat tomonidan qattiq nazorat qilingan va ularning faoliyati keskin cheklangan edi. SSSR parchalanib, Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, ibodatxona toʻliq hajmda ishlay boshladi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑

Havolalar
---------

* „Иудаизм и синагоги в Самарканде" (ru). *www.e-samarkand.narod.ru*. Qaraldi: 6-iyul 2022-yil.



* „Еврейская община Узбекистана" (ru). 20-dekabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi.



* „Синагоги бухарских евреев в Центральной Азии" (ru). *www.asia-israel.co.il*. 18-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-aprel 2019-yil.
Musical artist**Bagirov Mamedtagi Abbos oʻgʻli** (ozarbayjoncha: *Məmmədtağı Abbas oğlu Bağırov*, 1890-yil 5-avgust – 1961-yil 16-aprel) – ozarbayjon-sovet opera baritoni, Ozarbayjon Davlat opera va balet teatrining solisti, Ozarbayjon SSR xalq artisti (1938).

Tarjimai holi
-------------

Mamedtagi Bagirov 1890-yilda Bokuda tugʻilgan. Ikki yil mollaxonada (musulmon ruhoniy maktabida) tahsil oldi, besh yil ilgʻor rus-tatar maktabida oʻqigan. U ilk bor 1909-yilda „Nicat" teatr truppasida ijro etilgan Uzeyir Hojibeyovning "Layli va Majnun" operasida xor tarkibida sahnaga chiqdi, bundan tashqari dramatik va komediya spektakllarida epizodik rollarni ijro etgan. Xonanda 1914-yildan beri yakkaxon ijrochi sifatida faoliyat yuritib kelgan.

1914–1919-yillarda Mamedtagi Bagirov Huseyngulu Sarabskiy yaratgan „Safo", „Musulmon opera artistlari", „Aka-uka Zulfugar Bey va Uzeyir Bey Hojibeyovlar boshqaruvi" teatr truppalarida chiqish qilgan. U oʻsmirlik yillaridanoq „Aragi" laqabini oldi. Baʼzi dastur plakatlarida uning taxallusi „Iroqlik" deb berilgan.

Mamedtagi Bagirov 1920-yildan Ozarbayjon drama teatrining opera truppasida ishlagan. 1925-yilda jamoa Ozarbayjon drama teatrini tark etib, rus operasiga oʻtgandan soʻng, Mamedtagi Bagirov yangi teatr truppasiga qoʻshilgan.

Mamedtagi Bagirov 1934-yilda Glierning „Shohsanam" operasida Shohvalad rolini, keyinchalik Muslim Magomayevning „Nargiz" operasida Ogʻalarbey obrazini, shuningdek, 1937-yilda Uzeyir Hojibeyovning „Koʻrogʻli" operasida Hasanxon rolini ijro etgan.

1938-yilda Bagirovga Ozarbayjon SSR xalq artisti unvoni berildi. Mamedtagi Bagirov 1959-yilgacha Ozarbayjon opera va balet teatri sahnasida chiqishlar qilgan.

1938-yilda Moskvada boʻlib oʻtgan Ozarbayjon sanʼati va adabiyotining oʻn kunlik festivalida M. T. Bagirov muvaffaqiyatli ishtirok etgan. Oʻn kunlik festivaldan soʻng Rossinining „Sevilya sartaroshi" operasida Don Bazilio, „Arshin mal alan" operettasida Sulton Bey obrazini va boshqa rollarni ijro etgan.

Mukofotlari
-----------

* Ozarbayjon SSR xizmat koʻrsatgan artist – 1934-yil 25-may
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni – 1938-yil 17-aprel
* Ozarbayjon SSR xalq artisti – 1938-yil 4-dekabr
* „Kavkaz mudofaasi uchun" medali
* „1941-1945-yillardagi Ulug 'Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medali
* „Hurmat Belgisi" ordeni

Manbalar
--------

1. ↑  Rəhimli, İ.*. Azərbaycan Teatr Tarixi (dərslik).*. Bakı: Çaşıoğlu, 2005 — 284 bet.
2. ↑  İlham Rəhimli*. Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası (3 cilddə). 2-ci cild.*. Bakı: Azərnəşr, 2017 — 294–295 bet. ISBN 978-9952-8021-9-1.
3. ↑  Rəhimli, İ.*. Azərbaycan Teatr Tarixi (dərslik).*. Bakı: Çaşıoğlu, 2005 — 284 bet.
4. ↑  İlham Rəhimli*. Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası (3 cilddə). 2-ci cild.*. Bakı: Azərnəşr, 2017 — 294–295 bet. ISBN 978-9952-8021-9-1.
5. ↑  Rəhimli, İ.*. Azərbaycan Teatr Tarixi (dərslik).*. Bakı: Çaşıoğlu, 2005 — 270 bet.
6. 1 2  Andoza:Harvcolnb
**Baqachanoq** (Anodonta) — ikki pal-lalilar sinfiga mansub mollyuskalar urugʻi. Plastinka jabralilar turkumi sadafdorlar oilasiga kiradi. Chigʻanogʻining uz 20 smgacha. Chigʻanogʻida qulfli tishlar boʻlmasligi tufayli tishsiz de-yiladi. Baqachanoq Yevropa, Shimoliy Afrika, Oʻrta Osiyo (jumladan Oʻzbekiston) va Sibirdagi oqmaydigan yoki sekin oqadigan chuchuk suv havzalarida yashaydi. 50 ga yakin turi maʼlum. Chigʻanogʻi ikkita palladan iborat. Terisi tananing ikki yonida mantiya hosil qiladi, chigʻanogʻi chetida boʻrtib chiqqan naychasimon 2 ta sifoni bor. Suv tana boʻshligʻiga ostki sifondan kirib, ustki sifondan chiqib ketadi. Baqachanoq suv oqimi orqali nafas oladi va oziqlanadi. Ayrim jinsli, germafrodit turlari ham uchraydi. Tuxumlari jabrasiga yopishib rivojlanadi. Tuxumdan chiqqan lichinkasi (gloxidiy) sifon chiqarib, baliqdar terisiga yoki jabrasiga yopishib olib parazitlik qiladi. Lichinka suv ostiga tushib voyaga yetadi. Lichinkasi va yosh Baqachanoqlar baliqlar uchun oziq hisoblanadi. Chigʻanogʻi va goʻshti uy hayvonlariga yem sifatida beriladi. Chigʻanogʻi boshqa sadafdorlarnikiga nisbatan yupqa boʻlganidan sadaf olish uchun foydalanilmaydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |