**Sarskoye Selo saroy hukumatining hunarmand hovlisi ―** Pushkindagi qisman saqlanib qolgan tarixiy binolar majmuasidir.

Binolar majmuasi XIX asrda qurilgan boʻlib, Malaya koʻchasi, 14-18-uylar va Serkovnaya koʻchasi, 7-uyda joylashgan. Malaya koʻchasi boʻylab 14 va 14a uylar aniqlangan madaniy meros obyektlariga tegishli.

Tarixi
------

Metall buyumlar, keyinchalik hunarmandlar hovlisi XVIII asr oxiridan maʼlum. Mavjud binolar XIX asrga tegishli. Hovli cherkov koʻchasiga qaraydigan katta uchastkani egallagan. Burchakda saroy binolarining boshligʻi va kichik qoʻriqchisi yashagan yogʻoch uy (saqlanmagan) bor edi. Bizgacha saqlanib qolgan eng qadimgi bino 1806—1807-yillarda meʼmor P.V.Neyelov tomonidan barpo etilgan hovlidagi temirchilik ustaxonasidir. 1827—1830-yillarda meʼmor V. M. Gornostaev hovlining asosiy binosi — ustaxonalarni qayta qurdi. Uning ikki tomonida hududga kirish yoʻllari bor edi. Ustaxonalarga bir nechta turar-joy binolari biriktirilgan edi. 1860-yillarda arxitektor I. A. Monigetti Serkovnaya koʻchasidagi 7-sonli yogʻoch uyda yashagan, u ham uyda qurgan. Karl Mannerxaym 1891-yilda Konyushennaya qismida xizmat qilayotganda xuddi shu uyda yashagan. 1910—1911-yillarda yogʻochdan yasalgan bir qavatli uy (zamonaviy manzil — 18-uy) oʻrniga S. A. Danini betonitdan ikki qavatli turar-joy binosini qurdi.

2008-yildan beri 14-uyda Rossiya Federal soliq xizmati, Sankt-Peterburg uchun 2-sonli tumanlararo inspeksiya joylashgan. 16-sonli yogʻoch uy 2000-yillarning oʻrtalarida yonib ketgan, 2007—2008-yillarda katta noaniqliklar bilan toshdan tiklangan, yangi manzil olgan (shuningdek, 14-uy) va tarixiy binoga oʻtish oynasi galereyasi orqali ulangan. 18-uy 2013-yilda buzib tashlangan, rekonstruksiya qilish rejalashtirilgan. Serkovnaya koʻchasidagi 7-sonli yogʻoch uy 2010-yilda yonib ketgan, 2017-yilda u yogʻoch panelli betonda tiklangan.

Uylar roʻyxati
--------------

* Malaya koʻchasi, 14-uy — ustaxonalar
* Malaya koʻchasi, 14a-uy — temirchilik
* Malaya koʻchasi, 16-uy — turar-joy binosi (buzilgan, oʻrniga qayta qurilgan)
* Malaya koʻchasi, 18-uy — turar-joy binosi (buzilgan)
* Serkovnaya koʻchasi, 7-uy — turar-joy binosi (buzilgan, oʻrniga qayta qurilgan)

Arxitektura
-----------

Ustaxona binosi kech klassitsizmga tegishli. 9 oʻqning nosimmetrik jabhasi uchburchak pediment bilan qoplangan. Uning timpanumu ilgari shlyapa bilan bezatilgan. Birinchi qavatdagi bir nechta derazalar xanjar shaklidagi archivoltlar bilan ishlov berilgan.

Temirxona klassik park pavilyoniga oʻxshaydi. Bu gumbazli kichik bir qavatli dumaloq bino boʻlib, unga pedimentli kichik risalitlar biriktirilgan. Binoning koʻrinishi qozonxona bilan silikat gʻishtdan yasalgan zamonaviy kengaytma bilan buzilgan.

* SoxtaSoxta
* 16-sonli yo'qolgan uyning o'rnida zamonaviy bino16-sonli yo'qolgan uyning o'rnida zamonaviy bino

Manbalar
--------

1. ↑  Prikaz KGIOP ot 20-fevralya 2001 goda № 15 „Ob utverjdenii Spiska vnov viyavlennix obyektov, predstavlyayuщix istoricheskuyu, nauchnuyu, xudojestvennuyu ili inuyu kulturnuyu sennost"
2. 1 2 3 4  „Малая 14, 14А, 16, 18. Мастеровой двор Дворцового правления". *Энциклопедия Царского Села*. 7-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyul 2018-yil.
3. 1 2 3 4  „Мастеровой двор Царскосельского дворцового правления. Мастерская". *citywalls.ru*. Qaraldi: 6-iyul 2018-yil.
4. ↑  „В Пушкине в бетоне воссоздали деревянный дом Монигетти на Церковной". *Канонер*. Qaraldi: 6-iyul 2018-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Семенова Г. В.*. Царское Село: знакомое и незнакомое*. М.: Центрполиграф, 2009 — 309—311 bet. ISBN 978-5-9524-4249-8.

Havolalar
---------

* „Малая 14, 14А, 16, 18. Мастеровой двор Дворцового правления". *Энциклопедия Царского Села*. 7-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyul 2018-yil.



* „Мастеровой двор Царскосельского дворцового правления. Мастерская". *citywalls.ru*. Qaraldi: 6-iyul 2018-yil.