recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Serbiyadagi turklari**, bundan tashqari **turk serblari** deb ham ataladi, Serbiyada mavjud boʻlgan turk tahdidlar hisoblanadilar. Turklar bu hududda Usmonlilar davridan beri yashab kelgan. Turk ozchilik anʼanaviy ravishda koʻplab musulmon albanlar bilan birga Serbiyaning shahar joylarida yashagan, ammo, 1830-yilda, Serbiya Knyazligiga muxtoriyat berilganida, turklarning aksariyati „muhacirs" (qochoq) sifatida Usmonli Turkiyaga hijrat qildi va 1862-yilga kelib qolgan turklarning deyarli barchasi Markaziy Serbiyani, shu jumladan Belgraddan 3000 kishi tark etib ketdi. 2011-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, atigi 647 kishi oʻzini turk deb eʼlon qilgan, ammo bu Kosovodagi turklarning kam qismi bu qismga kirmas ekan.

Taniqli odamlari
----------------

* Okan Demirok — „Best Model of Turkey" 2016-yil tanlovining birinchi va ikkinchi ishtirokchisidir;
* Hikmet Qiviljimli — turk kommunistlari yetakchisi, nazariyotchi, yozuvchi, publitsist va tarjimon. Vatan partiyasi (VP) asoschisi;
* Yahyo Kamol Beyatli — turk shoiri, onasi orqali nishlik Hofiz Pashazoda Mahmut Poshoning avlodi. Shuningdek, uning amakisi Leskofçali Galip Serbiyaning Leskovac shahrida tugʻilgan;

```
Leskofçalı Galip [tr], XIX asr Usmonli devoning  shoiri bo'lgan.
Kılıçzade Hakkı [tr], turk faylasufi va yozuvchisi;
Jevat Abbos Gyurer - turk askari, siyosatchi;
İsmail Hakkı Kılıçoğlu [tr] - turk siyosatchisi;
Muallim Cevdet [tr] - turk pedagogi, yozuvchi, uning oilasi Nishdan hijrat qilgan.
```

Hayoti
------

Belgrad eng yaxshi joylarda ishtirokchilari yuzlab bilan katta expat bayram boʻlar ekan. Bundan tashqari, borish va Serbiya buyuk XVIII asr qal’alari olamshumul biri, shuningdek, boshqa goʻzal belgilarini koʻrish uchun expat safarlariga birida ishtirok etishlari ham mumkin. Tadbirlarda tasodifiy muhitda Turkiya va boshqa turli mamlakatlardan kelgan gastarbayterlar bilan aralashish uchun ajoyib imkoniyat mavjud.
Serbiyada turklar bilan muntazam muloqot qilish chet ellik hayotning muhim qismidir va serblarning hayot tarzi va mentalitetiga oʻrganishga yordam beradi.

Yana qarang
-----------

* Sobiq Usmonli imperiyasidagi turk ozchiliklari
	+ Bolqondagi turklar
	+ Kosovodagi turklar
* Usmonli imperiyasi
* Usmonli arxitekturasi

Manbalar
--------

1. ↑  Vuletić, Aleksandra (2012), *Censuses in 19th century Serbia: inventory of preserved microdata* (PDF), Max Planck Institute for Demographic Research, 7-bet, „The Turkish civilian population, which lived almost exclusively in urban areas, started to emigrate from Serbia after it was granted the autonomous status in 1830. In 1862, all remaining Turkish civilians were to leave Serbia. According to some estimations, about 3000 Turks left Belgrade that year („Državopis Srbije" II: 15). Turkish military garrisons stationed in six towns were also to leave in 1867."
2. ↑  „Popis stanovnishtva, domaћinstava i stanova 2011. u Republitsi Srbiјi: Stanovnishtvo prema natsionalnoј pripadnosti — „Ostali" etnichke zaјednitse sa maњe od 2000 pripadnika i dvoјako izјashњeni". 17-aprel 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-noyabr 2022-yil.
3. ↑  „Serbiyadagi turklar".. Qaraldi: 17-noyabr 2022-yil.
**Wiki cho'qqisi** - Alyaskadagi Nutzotin tog'laridagi Vrangell-St.dagi tog'. Elias milliy bog'i va qo'riqxonasi. U Kanada-AQSh chegarasi yaqinida joylashgan. Wiki cho'qqisiga erishishning eng yaxshi usuli - Horsfeldga charter parvoz qilish. Wiki Peak-ga kirish uchun Beaver Creek-dan o'tish kerak. Yil vaqti va ob-havoga qarab daryo baland va xavfli bo'lishi yoki osongina kesib o'tishi mumkin.

Obsidian
--------

Wiki Peak obsidian odamlar tomonidan 13,400 kal BP sifatida ishlatilgan. Bunday obsidian singan mamont joyida topilgan. Bunday obsidian Alyaskadagi Uoker yo'lida va xuddi shu hududdagi Mus-krik (Alyaska) da ishlatilgan - barchasi BP 13 000 kal.gacha bo'lgan. "Wiki Peak obsidian manbai Nutzotin tog'larida (Vrangell-Sent Elias milliy bog'i) joylashgan. So'nggi o'n yil ichida Wiki Peak obsidian manbai bo'yicha tadqiqot olib borildi va yaqin hududni o'rganishda 65 dan ortiq arxeologik joylar aniqlangan. Saytlarning yuqori konsentratsiyasi Alyaska va Kanadaning shimoli-g'arbiy qismidagi boshqa obsidian manbalari uchun xarakterlidir, bir nechta istisnolardan tashqari.

Manbalar
--------

1. ↑  Ted Goebel, Ian Buvit, eds, *From the Yenisei to the Yukon: Interpreting Lithic Assemblage Variability in Late Pleistocene/Early Holocene Beringia.*
2. ↑  Ted Goebel, Ian Buvit, eds, *From the Yenisei to the Yukon: Interpreting Lithic Assemblage Variability in Late Pleistocene/Early Holocene Beringia.*
3. ↑  Obsidian Journeys: Prehistoric Travel and Trade Trails through the Preserve www.nps.gov
**Ziyoriylar** — Eronda hukmronlik qilgan sulola (928—1042). Asoschisi qad. aslzodalar avlodidan boʻlgan Mardovij ibn Ziyor (928—935). U somoniylar lashkar boshisi Asfar isyonidan foydalanib, Tabariston, Jurjonni ishgʻol qilgan va mustaqil Z. davlatini tuzgan. Keyinchalik Isfahon, Hamadonni egallagan, 928—931 yillarda Z. davlatining chegarasi Mesopotamiyadagi Xulvon sh.gacha kengaygan. Mardovij abbosiylar vassal i hisoblanardi. Uning vafotidan soʻng Z.ga qarashli hudud boʻlinib ketgan. Mardovijning ukasi Vashmgir (Vushmgir) davrida (935—967) Z. ixtiyorida faqat Kaspiy boʻyi yerlarigina qolgan, bu vaqtda ular somoniylarga tobe boʻlgan. Z. buvayhiylar bilan somoniylar oʻrtasidagi Shim. Eron uchun boʻlgan kurashda muhim rol oʻynagan. 11-asr boshlarida Z. gʻaznaviylarga boʻysungan. 1041 y. saljuklar Jurjon va Tabaristonni bosib olgach, Z.ning soʻnggi shohi Kaykovus Gʻaznaga qochgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Veniamin Georgiyevich Akudin** (1936.3.1, Mirzachoʻl, hozirgi Guliston sh.) 279 — teatr rassomi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1974). Respublika rassomlik bilim yurtida (1951-56), Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida (1957-62) taʼlim olgan, shu institutda oʻqituvchilik qilgan (1962-72); 1961-yildan Respublika qoʻgʻirchoq teatrida ras-som. Dekoratsiya eskizlari, qoʻgʻirchoqlari asar mazmuniga mosligi bilan diqqatga sazovor. A. yaratgan koʻpgina qoʻgʻirchoqlar (Kachal polvon, Oygul, Baxtiyor va boshqalar) bolalarning sevimli ovunchoqlariga aylandi. Qoʻgʻirchoq teatri jamoasi bilan birga koʻpgina mamlakatlarda boʻlib, safar taassurotlari asosida akvarel rasmlar turkumini yaratdi („Birma-72", „Hindiston-77", „Kobul-80", „Bolga-riya-82"; „Chimyon", 1995).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Patra**, Patri — Yunonistondagi shahar, Peloponnes yarim orolda. Axeya nomining maʼmuriy markazi. Aholisi 170 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Ioni dengizining Patrikos qoʻltigʻidagi port (chetga magiz, vino, jun, zaytun moyi chiqariladi). P.dan Italiyaning Brindizi shahriga parom qatnaydi. Mashi-nasozlik, shina ishlab chiqarish, yogʻochsozlik, koʻn-teri, oziq-ovqat, toʻqimachilik, qogʻoz sanoati korxonalari; universitet bor. Turizm rivojlangan. Meʼmoriy yodgorliklardan qasr va boshqa saqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
"TASHKENT PELIS XOUTEL" (Toshkent saroy mehmonxonasi") — 4 yulduzli mehmonxona; Toshkent shahrining Buyuk turon koʻchasi (Navoiy teatri roʻparasi)da joylashgan. 1958-yilda "Toshkent" mehmonxonasi (meʼmor M.Bulatov. L.Karash) nomi bilan bunyod etilgan. Bnno tarhi P shaklida, markaziy korpusi 5 qavatli, yon qanotlari 4 qavatli. 2003-yilda taʼmirlandi (taʼmirlash loyihasi muallifi A.Z.Toʻxtayev; qurilishni "Aysel" firmasi bajargan). 2003 — 04 yillarda "ye MepsNep TaagLegI ra1ake po1e1", 2005-yildan hozirgi nomda. Taʼmirdan soʻng 232 ta xonadan iborat boʻldi; 149 ta 1 oʻrinli lyuks, 39 ta 2 oʻrinli lyuks, 29 ta 1 xonali yeuperlyuks, 13 ta 2 xonali, 1 ta 3 xonali apargamentli va 1 ta prezilent apartamentli xonalari bor. binoning yer osti qismida yorlamchi xonalar, ustaxona va texnik xonalar joylashgan. Ichkari hovlida hovuz, 1-qavatda vestibyul, biznes-markaz va konferensiya zali, sartaroshxona. doʻkon. 210 oʻrinli restoran, 34 oʻrinli qahvaxona, sogʻlomlashtirish markazi faoliyat koʻrsatadi. 2 — 5-qavatlarda turar joy xonalari joylashgan. Ular zamonaviy mebel va boshqa kerakli uskunalar bilan jihozlangan. 6-qavatda shinamgina ayvonli qahvaxona mavjud.

Binoning meʼmoriy yechimi avvalgi koʻrinishda saqlangan. faqat uning granitdan qilingan qismi qayta tiklangan. Yogoch derazalar alyu-miiiy derazalar (shishapeiat) bilan almashtirilgan. Bino yanlda goʻzallashgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tashbih** (arab. — oʻxshatish) — sheʼriy sanʼatning biri, soʻzlarda ifodalangan ikki yoki undan ortiq narsa, hodisa yoki xususiyatni ular oʻrtasida mavjud boʻlgan biror oʻxshashlik, umumiylik nuqtai nazaridan qiyoslash. T. 4 qismdan — mushabbah (oʻxshatilgan narsa), mushabbahunbeh (oʻxshatayotgan narsa), adoti tashbih (oʻxshatish vositalari), vajhi tashbih (oʻxshatish sababi)dan iborat. Mas. "Alisher shijoatda arelondek edi" jumlasida Alisher — mushabbah, arelon — mushabbahunbeh, dek — adoti T. shijoat — vajhi T.dir. Oʻxshatilayotgan narsa yoki hodisalarning bir-biri bilan kay darajada moye tushishiga qarab tashbihi tom (toʻliq T.) va toʻliq boʻlmagan T.ga boʻlinadi. T. tuzilishi va xususiyatlariga koʻra tashbihi sarih (ochiq oʻxshatish), T.i mashrut (shartli oʻxshatish), T.i tafzil (chekinish yoʻli bilan oʻxshatish), T.i aks (teskari oʻxshatish), T.i tasviya (barobar oʻxshatish), T. i musalsal (ketma-ket oʻxshatish), T. i kinoyat (kinoya yoʻli bilan oʻxshatish), T. i moʻʼkad (taʼkid yoʻli bilan oʻxshatish), T.i muzmar kabi koʻrinishlarga ega.

T. koʻpincha boshqa sanʼatlar bilan aralash holda keladi. Bir qator sheʼriy sanʼatlar esa bevosita T. zaminida paydo boʻladi. T. faqat soʻz oʻyini sifatida emas, balki ijodkor gʻoyalarini badiiy yorqin ifodalashga xizmat kiladi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Lissa** (qadimgi yunoncha: *Λύσσα*; λύσσᾰ — „gʻazab", „gʻazab"; „jinnilik", „chekmas ishtiyoq"; „it quturgan", "boʻri "ga λύκος) — qadimgi yunon mifologiyasida xudo, quturish va jinnilikning timsoli. Nyukta va Uran tomonidan yaralgan. Orxomen dan Miniadga, Aktaeon itlariga, Geraklga bolalarini oʻldiradigan jinnilik yuboradi. Evripidning „Gerakl" tragediyasining qahramoni. Ushbu fojiada Gera maʼbuda Lissaga qahramonni aqldan mahrum qilishni buyuradi. Gerakl aqldan ozgan holda xotini va bolalarini oʻldiradi. Jinnilik hujumini toʻxtatish uchun Afina ulkan tosh zarbasi bilan Geraklni qattiq uyquga choʻmdiradi.

Izoh
----

Qadimgi yunon eposida jangovar gʻazab holati lsosa soʻzi bilan ifodalangan, yaʼni „bu tufayli daxlsiz boʻlib qolgan va boʻri yoki itga oʻxshatilgan jangchining gʻazabi". Bunday gʻazablanish holati nafaqat „gʻazab" bilan, balki oʻz „men" ni anglamaslik va birovning (ilohiy) irodasiga boʻysunish hissi bilan hamroh boʻldi: „Jangchiga shunday yorqin jasoratlarni amalga oshirishga imkon bergan jasorat. u oʻziga xos koʻtarilish, harbiy gʻazabni (Lossa) tortdi, unga oʻz irodasiga qarshi tashlangan, xudo ilhomlantirdi mönos)"."Iliad"da soʻzi λύσσα va uning hosilalari uch marta Gektorga (I 239; 305; N 53) va bir marotaba Axillga (F 542—543), yaʼni, urushayotgan tomonlarning eng koʻzga koʻringan qahramonlariga. „Lissa" ning tavsifi oyatda ham mavjud 237—239 IX qoʻshiqlar „Iliadlar": „Gektor, juda kuchli, juda shafqatsiz, Zevsga ishonib, hech qanday er yoki xudolardan qoʻrqmaydi, chunki uni kuchli λύσσα qamrab olgan edi"

> 
> "Gektor, juda kuchli, juda shafqatsiz, Zevsga ishonib, hech qanday er yoki xudolardan qoʻrqmaydi, chunki uni kuchli λύσσα qamrab olgan edi.
> 
> 
> Ἕκτωρ δὲ μέγα σθένεϊ βλεμεαίνων μαίνεται ἐκπάγλως πίσυνος Διί, οὐδέ τι τίει ἀνέρας οὐδὲ θεούς κρατερὴ δέ ἑ λύσσα δέδυκεν
> 

Keyinchalik, bu soʻz harbiy jasorat bilan bogʻliq boʻlgan oʻziga xos maʼnosini yoʻqotib qoʻydi, u Bakhankning muqaddas gʻazabini davolashda davom etdi.

Yana qarang
-----------

* Quturma lissavirusi
* Ota (maʻbuda)
* Maniya (qadimgi yunon mifologiyasi)
* Ajablanarlisi

Manbalar
--------

1. ↑   Mifi narodov mira. M. 1991-92. V 2 t. T.2. S.58
2. ↑   Yevripid. Gerakl 824, 845
3. ↑   Esxil. Sherstechesalщitsi, fr. 169 Radt
4. ↑   „Лисса",*Энциклопедия мифологии*.
5. ↑  Ivanchik A. I. *Nakanune kolonizatsii. Severnoe Prichernomore i stepnie kochevniki VIII—VII vv. do n. e. v antichnoy literaturnoy traditsii: folklor, literatura i istoriya*. Moskva, Berlin: Palograf, 2005, glava „Drugie svidetelstva o voinax-psax"
6. ↑  Vernan Jan-Per, *Proisxojdenie drevnegrecheskoy misli*, str.12
7. ↑  Ivanchik A. I. *Nakanune kolonizatsii. Severnoe Prichernomore i stepnie kochevniki VIII—VII vv. do n. e. v antichnoy literaturnoy traditsii: folklor, literatura i istoriya*. Moskva, Berlin: Palograf, 2005, glava „Drugie svidetelstva o voinax-psax".
**Aleksandr Alekseyevich Koldayev** — Sovet iqtisodchisi, davlat va siyosiy arbobi.

Biografiyasi
------------

Koldayev Aleksandr Alekseyevich 1907-yil Toshkent shahrida tugʻilgan. 1939-yildan KPSS (Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi) aʼzosi hisoblangan.

Aleksandr Alekseyevich 1931-yildan boshlab mamlakatdagi siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy sohalarda faoliyat olib borgan. Jumladan, 1931—1974-yillarda Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti qishloq xoʻjaligi boʻlimi mudirining oʻrinbosari, Oʻzbekiston Kompartiyasi Samarqand viloyat komiteti kotibi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Fargʻona viloyat komiteti kotibi, birinchi kotibi lavozimlarida faoliyat koʻrsatgan. Shu bilan birga, Koldayev Oʻzbekiston SSR Suv xoʻjaligi vaziri, Oʻrta Osiyo sugʻoriladigan dehqonchilikni mexanizatsiyalash va elektrlashtirish ilmiy-tadqiqot instituti direktori, Toshkent qishloq xoʻjalik instituti Oʻsimlikshunoslik kafedrasi mudiri vazifalarida ham mehnat qilgan.

Aleksandr Alekseyevich Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti deputati etib saylangan.

Sovet iqtisodchisi, davlat va siyosiy arbobi Koldayev 1974-yilda Toshkentda vafot etgan.

Havolalar
---------

* Koldayevga taʼziyanoma
***7 Sins*** — bu Monte Cristo tomonidan ishlab chiqilgan va 2005-yilda Windows kompyuterlari va PlayStation 2 uchun Digital Jesters tomonidan nashr etilgan hayot simulyatorjanridagi videooʻyin.

Oʻyin jarayoni
--------------

Oʻyinchi ijtimoiy zinapoyaning eng yuqori pogʻonasiga koʻtarilishi va ettita halokatli gunoh bilan bogʻliq qarorlar qabul qilishi kerak. Oʻyin xayoliy Apple Siti shahrida boʻlib oʻtadi. Bu jarayonda oʻyinchi mag'rurlik, g'azab, hasislik, hasad, shahvat, dangasalik va ochko'zlik bilan bogʻliq qarorlar qabul qiladi. Hammasi boʻlib, oʻyinda etti qism va oʻyinchi oʻzaro aloqada boʻladigan yuzta NPC mavjud.

Syujet
------

Oʻyin qahramoni Luka (haqiqiy ismi Jey Falkon) nufuzli va hashamatli Apple Siti shahrida mashhurlikka erishmoqchi boʻlib, mahalliy elita yashaydigan shaharning barcha sharqiy va janubiy orqa koʻchalarini zabt etishga majbur boʻladi. Bob Luqo ishlaydigan Saks kiyim doʻkonida boshlanadi. Asta-sekin oʻyinchi Eden Club, hashamatli L’Escargo restorani, sadomazoxistik klub, jang klubi va boshqa joylarda ishlaydi va vaqt oʻtishi bilan oʻzining topqirligi tufayli mashhurlikka erishadi. Qahramonning oxirida uyqu paytida gunohlari bilan buyuk sinov kutmoqda.

Reytinglar va fikrlar
---------------------

Britaniyaning *PC Zone* jurnali oʻyinni 10 balldan 6 ballga baholadi.

Igromania jurnali vakili Aleksey Cheberda *7 ta gunohni* 10 balldan 7,5 ball bilan baholadi va shunday xulosaga keldi: "*7 ta gunoh* faqat bitta narsani qutqaradi — bu oʻyin bizga erkin va yovuz odamning oʻrnida boʻlish uchun kamdan-kam imkoniyatni beradi. Shunday qilib, agar siz aldashni xohlasangiz — xush kelibsiz! "

Manbalar
--------

1. ↑  *Deci, T.J.* „7Sins - Overview".  Allgame. 27-yanvar 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-mart 2010-yil.
2. ↑  *PC Zone staff.* „7 Sins Review".  *Computer and Video Games* (29-iyul 2005-yil). 27-yanvar 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-mart 2010-yil.
3. ↑  *Чеберда, Алексей.* „*7 Sins*" (ru).  Игромания (2-avgust 2005-yil). 17-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-iyun 2019-yil.
**Komstok qurti**, kometok chervetsi (Psiudococcus comstocki Huw.) — koksidiyalar kenja turkumiga kiradigan hasharot, ichki va tashqi karantin obʼyekti. Birinchi marta 1890-yilda AQShning Kaliforniya shtatida D.Komstok tomonidan topilgan. Urgʻochisining tanasi uzunligi 3–4 mm, tuxum qoʻyish davrida 5–6 mm ga yetadi. Tanasi oq mumsimon parda bilan qoplangan, chetlarida 17 juft mumsimon oʻsiq, shu jumladan, tana uzunligining yarmigacha boradigan ikkita dum ipi bor. Koʻzlari yirik, moʻylovlari 8 boʻlim-li, erkagi 1,2—1,5 mm uzunlikda, qanotli, tusi qizgʻish, koʻzlari qora, qizil doiralar bilan oʻralgan. Moʻylovlari 10 boʻgʻimli. Urgʻochisi 600 ga yaqin tuxum qoʻyadi. Tuxumining kattaligi 0,3 mm, oval shaklda. Daraxtlar kovagida, oʻsimlik ildizlarida, xazon orasida, devor yoriqlarida tuxumlik bosqichida qishlaydi.

Bir yilda 3—4 avlod beradi. Aprel oyida tuxumdan chiqqan qurtlar zararlagan tut daraxti novdalari qingʻir-qiyshiq boʻlib, barglar sargʻayadi va qurib qoladi, daraxt tanasi, ildizlari va shoxlarida shish va yoriqlar hosil boʻladi. Qurt tezagi bilan ifloslangan tut bargi esa ipak qurti uchun zararlidir.

Komstok qurti tut daraxtidan tashqari, shaftoli, anor, makkajoʻxori, kartoshka, karam, pomidor, qovun, tarvoʻz va bir qator boshqa koʻpgina daraxtsimon va oʻtsimon oʻsimliklarning tanasi, poyalari, shoxlari, barglari, kurtaklari, shona, gʻuncha, gullari, mevalariga va 5—6 sm chuqurlikda tuproqsagi ildizlarining yuqori qismiga zarar yet-kazadi (oq momiqqa oʻxshagan qoldiq qoldiradi). Komstok qurti Oʻzbekistonga 1939-yilda Yaponiyadan keltirilgan tut koʻchatlari bilan kelib qolgan.

Kurash choralari: eng afzali biologik usul. Komstok qurtining kushandasi boʻlgan psevdafikusni koʻpaytirib, zararlangan hududlarga tarqatish lozim. Agrotexnika tadbirlarini oʻz vaqtida oʻtkazish; begona oʻtlar, koʻzda xazonlarni va qurigan shox-shabbalarni yigʻishtirib yoqib tashlash; ekiladigan yangi koʻchatlarni maxsus xonalarda dezinfeksiya qilish shart (qarang Chervetslar). Sulton Ashmuhamedov, Norqoʻzi Ergashev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Komsomol tumani** — 1939—1959-yillarda mavjud boʻlgan Samarqand viloyatidagi maʼmuriy birlik.

Tarixi
------

Komsomol tumani 1939-yil 10-fevralda Samarqand viloyati Samarqand tumanidagi 11 ta qishloq sovetidan tashkil qilingan boʻlib, markazi Ravonak qishlogʻi. 1948-yil 1-oktyabr maʼlumotlariga koʻra, tuman 11 ta qishloq kengashlari: Adas, Bogʻizagʻon, Jumabozor, Elpak, Kulbogʻoyon, Payshanbasiyob, Ravot, Sochakbiolo, Tayloq, Oʻrtaqishloq, Yangiyoʻlni oʻz ichiga olgan. 1959-yil 2-martda tuman tugatilib, uning hududi Samarqand tumaniga oʻtkazilgan.

Aholisi
-------

1939-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotiga koʻra, tumanda 41 792 kishi istiqomat qilgan, shundan oʻzbeklar 70,8%, tojiklar 22,4%, ruslar 1,9%, eroniylar 1,9% ni tashkil qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Аdministrativno-territorialnoe delenie Uzbekskoy SSR* (rus tilida), Toshkent, 1948.
2. ↑  *Vedomosti Verxovnogo Soveta SSSR.* (jurnal), № 11 (943) (rus tilida), 1959.
3. ↑  „Vsesoyuznaya perepis naseleniya 1939 goda. Natsionalniy sostav naseleniya rayonov, gorodov i krupnix sel soyuznix respublik SSSR" (rus tilida). 24-noyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-noyabr 2022-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Koʻhisim (maʼnolari).

**Koʻhisim** (fors. — kumush togʻi) — Iloq davlati hududidagi kumush koni (6—11-asrlar). Ohangaron daryosining oʻng qirgʻogʻida, Lashkarak va Loyak soylari boʻyida, Koʻhisim shahri harobasi yaqinida. 20-asrning 20-yillarida geologlar S. F. Mashkovsev va A. P. Kirikov va 60-yillarda arxeolog Yu. F. Buryakovu yerda tadqiqotlar olib borgan. Arab geograflari — Istaxriy, Ibn Havqal, Qudama va boshqalarning yozishicha, K. oʻrta asrlar sharqida eng yirik kumush konlaridan biri boʻlgan. U yerdan eng koʻp kumush qazib olingan davr 7—9-asrlarga toʻgʻri keladi. "Shosh koni" degan tamgʻa bosilgan tangalar (8-asr) zarbxonasi aynan shu yerda joylashganligi aniqlangan. K.dan kon qazuvchi qullar turar joylari va kon qazishda ishlatiladigan asboblar qoldiqlari topilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aleksandr Ivanovich Koʻprin** [1870.26.8(7.9), Varovchat shahri — 1938.25.8, Leningrad] — rus yozuvchisi. Dastlabki asarlarida kambagʻallar hayotini, kishilarning ogʻir turmush tarzini realistik tasvirlagan ("Ofat" qissasi, 1896). Ijodida ijtimoiy-tanqidiy kayfiyatlarning kuchayishi "Yakkama-yakka olishuv" (1905), "Oʻra" (1909—15) qissalarida aks etgan. Nafis ifodalangan obrazlarning xilma-xilligi, lirik holatlari "Olesya" (1898), "Gambrinus" (1907), "Yoqut koʻzli bilagoʻzuk" (1911) kabi qissa va hikoyalarida mujassamlashgan. "Listrigonlar" ocherklar turku mi (1907— 11) bor. 1919—37 yillarda muhojirlikda (asosan, Parijda) yashab, "Yunkerdar" (1928-32), "Janeta" (193233) qissalarini, bir qancha ocherk va hikoyalarni yaratdi. Ularning koʻpchiligi esdaliklar asosida yozilgan. Uning koʻpgiva asarlari boʻyicha ssenariylar yozilib, ekranlashtirilgan. Asarlari chet tillarga, shu jumladan, oʻzbek tiliga ham tarjima qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑   // *(unspecified title)*
2. 1 2  *(unspecified title)*
3. ↑  *(unspecified title)*
4. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bombardier Dash 8**Flybe** — Angliyaning Ekseter aeroportida *joylashgan* Britaniya aviakompaniyasi. Bu Yevropadagi eng yirik mustaqil mintaqaviy aviakompaniya boʻlib, 85 ta aeroportga 150 ta yoʻnalish boʻyicha parvozlarni amalga oshiradi. Aviakompaniyaning eng yirik bazasi — Sautgempton aeroporti; aviakompaniyaning Buyuk Britaniyadan tashqarida, Normandiyaorollari va Men orolida ham bazalari mavjud.

Tarix
-----

 Bombardier Dash 8
Flybe oʻz faoliyatini 1979-yil 1-noyabrda Jersey European Airways sifatida boshlagan va 1983-yilda Jek Vokerning Walker Steel Group tomonidan sotib olingan.1985-yilda Jersey European nomi ostida toʻliq birlashish sodir boʻldi. Aviakompaniya 2000-yil iyun oyida oʻz nomini British European, keyin esa 2002-yil 18-iyulda Flybe deb oʻzgartirdi va oʻzini toʻliq xizmat koʻrsatuvchi kompaniya sifatida toʻxtatib, arzon narxlardagi aviakompaniyaga aylandi. 2006-yil 3-noyabrda London shahriga parvozlarni amalga oshiruvchi Flybe va BA Connect kompaniyalarining birlashishi eʼlon qilindi. Birlashish 2007-yil mart oyida boʻlib oʻtdi. Aviakompaniya Rosedale Aviation Holdings (69%), Flybe (16%) va British Airways (15%) xodimlariga BA Connect uchun kompensatsiya sifatida tegishli. 2008-yil yanvar oyi holatiga koʻra kompaniya xodimlari 3000 kishini tashkil etdi.

 
 British Aerospace 146, 2006-yilda Embraer 195 bilan almashtirildi
 Bae 146 Glazgo xalqaro aeroporti (2006)
### BA Connect bilan birlashish

2007-yil 5-martda Flybe British Airways kompaniyasiga tegishli mintaqaviy kompaniya bilan birlashishni yakunladi. Birlashish haqidagi birinchi eʼlon 2006-yil 3-noyabrda eʼlon qilingan. British Airways Flybedan naqd tovon puli (96 million funt sterling) uchun kafolat oldi va unga BA Connect flotini topshirdi. Bunga javoban British Airways aviakompaniyaning 15% ulushiga Flybe ega bo‘ldi. Birlashish Flybening Buyuk Britaniya va kontinental Yevropadagi yoʻnalishlar tarmogʻini sezilarli darajada oshirib, Flybe Yevropaning eng yirik mintaqaviy aviakompaniyasiga aylandi.

Flot
----

Flybe floti 2018-yil iyun holatiga koʻra:

| Samolyot | Ekspluatatsiya | Buyurtma qilingan | Joylar soni |
| --- | --- | --- | --- |
| ATR 72-600 | 5 | — | 70 |
| Bombardier Q400 | 54 | — | 78 |
| Embraer 175 | 11 | 4 | 88 |
| Embraer 195 | 8 | — | 118 |
| Jami | 78 | 4 |  |

Codeshare shartnomalari
-----------------------

* Air Lingus
* Air France
* Air India
* Alitalia
* Britaniya havo yoʻllari
* Katay Tinch okeani
* Amirliklar
* Etihad Airways
* Finnair
* Bokira Atlantika
* Singapur havo yo'llari

Manbalar
--------

1. ↑  „Operating Licence". 11-mart 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-may 2008-yil.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  Directory: World Airlines. *Flight International* (3-aprel 2007-yil), s. 83.
6. ↑
7. ↑  „Flybe Fleet Age". 22-oktabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-may 2008-yil.
Harorat bu jismni tashkil qiluvchi elementar zarralar (atom va molekulalar)ning xarakati kinetik energiyasining oʻrta statistik ifodalovchi fizik kattalik. Harorat bu-jismning isitilganlik darajasi. Harorat birligi sifatida Kelvin gradusi qabul qilingan. SI birliklar tizimida 1°K suvning uchlanma nuqtasi termodinamik xaroratining 1/273.16 qismiga teng deb qabull qilingan.
Shuningdek 0°C=273,15°K.
Xaroratni suyuqlik (simobli) termometrlari, termopara, termorezistorlar yoki masofaviy oʻlchash uchun optik datchiklardan foydalanib oʻlchash mumkin. Simobli Termometr bilan oʻlchanganda, germetik naycha idish ichidagi simob ustuni balandligi xaroratga bogʻliq xolatda oʻsib boradi. Simobli termometrlar yordamida −35 °C dan past boʻlmagan va 600 °C dan yuqori boʻlmagan xaroratlarni oʻlchash mumkin. Chunki simobning qotish xarorati −38.9 °C ni tashkil qiladi. Yuqori oʻlchash chegarasi esa termometr kapilyarlaridagi bosimning orttirish xisobiga kengaytiriladi. Chunki simobning qaynash xarorat 356.6S boʻlsa xam, kapilyar ichidagi inert gaz bosimini 2 Mpa (20 kgs/sm2) ga orttirish xisobiga uning shkala diapazoni kengaytiriladi. Kvarsli naycha kapilyarlari ishlatiladigan termometrlarda oʻlchov diapazonini bundan xam orttirish mumkin.
Termoparalarda xarorat ikkita xar xil jinsli metallardan tayyorlangan va uchlari bir biriga kavsharlangan juftlikning erkin uchlarida issiqlik taʼsirida paydo boʻluvchi Termoelektr yurituvchi kuch (EYuK)ning qiymatiga koʻra aniqlanadi (Zeebek effekti).
Termoparalar tayyorlangan metall qotishmalariga koʻra bir necha turlarga boʻlinadi. Eng koʻp tarqalgani XK (xromel kopel) va XA (xromel alyumel) termoparali boʻlib, XK termoparasida 0-600 (qisqa muddatga 800) °C gacha XA da esa 0-1100 (qisqa muddatga 1300) °C gacha xaroratni oʻlchash mumkin. Platina- platinarodiy qotishmasidan tayyorlangan termoparalarda esa 0-1600°C (qisqa muddatga 1800) gacha xaroratni oʻlchash mumkin. Undan yuqori xaroratlar esa optik usulda masofadan oʻlchanadi.
Termorezistorlar yordamida xarorat oʻlchash issiqlik taʼsirida zanjirdagi qarshilikning ortishi yoki kamayishi prinsipiga asoslanadi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
LIST (List) Fridrix (1789.6.1, Reytlingen — 1846.30.11, Kufshteyn) — nemis iqtisodchisi, siyosiy iqtisoddagi nemis tarixiy maktabi vakili. L. klassik siyosiy iqtisod maktabi vakillarining uslubidagi mavhumlik va liberalizmni tanqid qildi, iqtisodiyot fani tahlilida tarixiy uslubning rolini boʻrttirib koʻrsatdi. L. davlatning iqtisodiyotga faol aralashuvini talab qiladigan "tarbiyaviy homiylik (proteksionizm)" gʻoyasini rivojlantirdi, millatning sanoat tarbiyasi tamoyilini ilgari surdi. Ishlab chikaruvchi kuchlar nazariyasini yaratishga intilib, "aqliy kapital" (ilmiy kashfiyotlar, adabiyot, sanʼatdagi yutuqlar va boshqalar)ni uning asosiy tarkibiy qismi va millat boyligining asosiy manbai deb hisoblagan. Qiymatni ishlab chiqaruvchi kuchlar, "millat ruhi" (huquq, sud, armiya, politsiya va boshqalar) yaratadi, deb qaragan. L. xoʻjalik taraqqiyotining tarixiy bosqichlarini tahlil qilib, chin millat badaviylik; choʻponlik; deh-qonchilik; dehqonchiliksanoat; dehqonchilik-sanoat-savdo kabi besh bosqichni bosib oʻtadi va Germaniya kelajagi sanoat bilan chambarchas bogʻliq deb hisoblagan. L. Germaniyaning Yevropada hukmron boʻlishini yoqlaydigan shovinistik gʻoyalarini himoya qilib, urushni "millat marhamati" tarzida talqin etgan. L.ning ayrim gʻoyalaridan na-sistlar oʻz geosiyosatida foydalangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tit Lukretsiy Kar** (lotincha: *Titus Lucretius Carus*; miloddan avvalgi taxminan 96— 55.15.10) — rimlik faylasuf va shoir. L. haqidagi eng dastlabki biografik maʼlumotlar milodiy 4-asrga toʻgʻri keladi, lekin uni ishonchli deb boʻlmaydi. L. falsafada Epikurtng davomchisi. Asosiy falsafiy asari — "Narsalarning tabiati haqida" didaktik dostonidir. U qad. davrda materialistik falsafa izchil bayon qilingan va toʻla saqlangan yagona asardir. L. fikricha, atom ilk materiya sifatida narsalar mohiyati negizini tashkil qiladi. L. baʼzilarning atomlarni sezgi aʼzolarimiz opkali koʻrmaymiz, chunki ular yoʻq, degan fikrga javoban, biz shamolni koʻrmaymiz, lekin shunga qaramasdan u doimo mavjuddir, deydi. Atomlar xilma-xil. Fazo real mavjud. U narsalardan tashqarida mavjud, boʻshliq, vaqt esa jismlarning harakati va sukunati bilan bevosita bogʻliq. Harakat boʻshliqda sodir boʻladi. Jism va boʻshliq cheksizlikni tashkil etadi. Har qanday harakat jismlarning oʻziga xosdir. Harakat sezgilardan yashirin mayda zarralarda boshlanadi. U tufayli katta jismlar harakatga keladi. Odamlar zulm va zoʻravonlikka chek qoʻyish maqsadida davlat va huquqqa asos solganlar. L. tilning kelib chiqishi, dinlarning paydo boʻlishi sabablari haqida fikr yuritdi. L. etikasida azob-uqubatlar sabablarini bartaraf etish, moʻʼtadillik, ruhiy xotirjamlik muhim oʻrin tutadi. L.ning atomistik gʻoyalarini 17—18-asr faylasuflari yanada rivojlantirdilar.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Namozgoh darvozasi** — Buxoro darvozasi.

Tarixi
------

Namozgoh darvozasi „Eydgoh darvozasi" deb ham nomlanadi. Darvoza iyd namozlari oʻqiladigan paytda xalq yigʻilib, Shamsulmulk Nasr ibn Ibrohim qoraxoniy tomonidan barpo qilingan Namozgoh masjidiga boradigan darvoza hisoblanadi. Namozgoh darvozasi qurilgan yili maʼlum bo‘lmay, Shayboniy hukmdor Abdulazizxon tomonidan 1540—1550-yillarda qayta taʼmirlanadi. Shayboniy hukmdorlar qurilishning oʻziga xos qoidalariga qatʼiy amal qilish, bular — qurilishning puxta oʻrganilgan rejasi, joyning aniq va toʻgʻri tanlanishi, isrofgarchilikka yoʻl qoʻymaslik, shoshma-shosharlik qilmaslik, turli xil inshootlar, shu jumladan, mudofaa devori yonida moʻʼtadil iqlimni yaratuvchi kanallar, ariqlar, bogʻlar, hovuzlarning joylashishiga asosiy eʼtiborni qaratganlar. 1920-yil kuzida shoʻrolar qizil qoʻshinlarining Buxoroga bosqini oqibatida tarixiy darvozlarga ham qattiq zarar yetdi. 1950-yillarda Namozgoh darvozasining tabaqalaridan biri olib tashlangan. Buxoro shahrida avtoulovlar orta boshlagach, ularga xalaqit qilayotgan ikkinchi tabaqa ham sugʻurib olingan va Qorakoʻl zavodi hovlisiga olib borib tashlangan.

Meʼmorchiligi
-------------

Namozgoh darvozasi juda chiroyli koshinlar мф mayolika, terakot ishlatilgan va arkalar qilingan bo‘lib, „guldasta"larning usti oltita gultojlar bilan bezatib bunyod etilgan. Darvoza yuqori qismi o‘n ikkita gultojdan iborat va eski qal’aga tenglashtirib bunyod etilgan. Kishilar shahar ichidagi masjidlarga sig‘maganliklari sababli Ibrohim darvozasidan Namozgoh masjidiga yig‘ilganlar. Namozgoh juda gavjum bo‘lgan. Qoraxoniy hukmdor Arslonxon farmoniga binoan Namozgoh atrofi to‘liq tartibga solingan va bog‘lar barpo etilib, pishiq g‘ishtdan minorali devorlar qurilgan. Namozgoh darvozasi balandligi 11 metru 6 sm, kengligi 13,8 metrga teng qilib qurilgan. Darvoza hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
2. ↑  Сухарева О.А*. К истории городов Бухарского ханства (историко-этнографические очерки)*. Ташкент: Изд-во академии наук Узбекской ССР, 1958 — 145 bet.
3. ↑  To'rayev H.H*. Buxoro tarixi*. Buxoro: Durdona, 2020 — 320 bet. ISBN 978-9943-6571-0-6.
**Namoyon** (fors. — koʻrinish, manz-ra) — naqsh mujassamoti; atrofi hoshiya naqsh (koʻpincha zanjira, ruta) bilan oʻralgan bezak, tasvir va boshqalardan iborat. Amaliy bezak sanʼatida vokelik (chamanzor, bogʻu boʻston, daryo, gul, barglar va boshqalar)ning shartli umumlashma tasviriy obrazini oʻzida aks ettiradi. Asosan, Oʻrta Osiyo naqqoshligiga xos boʻlib, mustaqil naqsh mujassamotining eng murakkab turi. N. yaratishda usta naqqoshlar girih va islimiy naqshlardan mohirona foydalanadi, N.ni uzoq va yaqindan koʻrinishini qisobga oladi. Naqshning band va tanoblarini darajalarga ajratib, bi-rinchi darajali naqsh chiziklariga alohida ahamiyat beradi. N.da girih asosiy, oʻsimliksimon naqsh toʻldiruvchi oʻrin tutadi va u asosiy naqsh (gi-rih)ni bosib oʻtmaydi. Faqat girixdan tuzilgan N.da ham asosiy va toʻldiruvchi naqshlar boʻladi, yaʼni yirik girihlar ichiga maydalari chiziladi. Oʻzbekiston hududidagi har bir vohada N. bir-biridan farq qiluvchi oʻziga xos bezak uslubiga ega: Xiva naqqoshligida N. bandlari birbiri bilan oʻzaro chetan kabi bogʻlanadi, barglar kam ishlatiladi, mujassamot rivojlanish xususi-yatiga ega, unda harakat, mavj koʻproq koʻzga tashlanadi; Toshkent naqkrshligida N.lar oʻsimlik gullarining koʻpligi bilan ajralib turadi; Fargʻona N.larida tabiatdagi gul, barg, mevalar va boshqa toʻgʻridan-toʻgʻri tabiiy shakdda tasvirlanadi. Zamonaviy meʼmorlikda, binolar bezaklarida, mustaqil amaliy bezak sanʼati asarlarida N.lar rang-barang: mehrobi N. chorsi N. seraftor N. majnuntol N. va boshqa Jumladan, Navoiy teatri binosi bezaklarida N.ning ajoyib namunalarini koʻrish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kan Daybin qoʻzgʻoloni** — Xitoyda Tan imperiyasiga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolon. 
Buyuk ipak yoʻlida soʻgʻd koloniyachiligi sodir boʻlib, Xitoyning ichki hududlariga qadar soʻgʻdiylar tarqalgan edilar. Xitoy va Turk xoqonligi bilan kurashlar kuchaygan davrda savdo yoʻlida faol boʻlgan soʻgʻdiylarga nisbatan ishonchsizlik kuchaygan va ularga jabr-zulm oʻtkazila boshlangan. Xitoy hududidagi soʻgʻdiylar Tan imperiyasining ularga nisbatan zulm siyosatiga qarshi qurolli kurashlar ham olib borganlar. Bu qoʻzgʻolonlardan biri Kan (kelib chiqishi Samarqanddan boʻlganlarga xitoyliklar tomonidan familiya sifatida ishlatilgan) Daybin boshchiligida 720—721-yillardagi qoʻzgʻolon boʻlib hisoblanadi. Qoʻzgʻolonni ikki xitoylik sarkarda Go Chji Yun va Van Szyunlar bostirishga muvoffaq boʻlganlar. Tan sulolasiga bagʻishlangan tarixiy adabiyotlarda qoʻzgʻolon boshliqlarining nomlari keltirilgan boʻlib, Xe Xey Nu (xe-xitoyliklar tomonidan soʻgʻdlarga berilgan umumiy nom) Xey Nu esa — „Qora qul" maʼnosini beradi, ikkinchisi Shi Shen Nu — Shi kelib chiqishi Kesh shahridan boʻlganlarga xitoyliklar bergan nom. Shen Nu esa — „ilohiy qul" maʼnosini anglatgan. Yana bir qoʻzgʻolon rahbarlaridan biri Kan Te Tou (Kan Samarqandliklarning umumiy familiyasi) Te Tou esa — „temir bosh" maʼnosini anglatgan. Asli buxorolik boʻlgan An Mujun ham qoʻzgʻolon rahbarlari sifatida tilga olinib, uning ajdodlari aslida buxorolik boʻlgani, otasi esa mujun (Tungus — Manjur xalqlarining eng katta qabilalaridan biri, mujunlar Manjuriya, Amur daryosining quyi oqimi va Tinch okeani qirgʻoqlarida yashaganlar) qabilasidan boʻlgan ayolga uylangan. Otasining yurtini familiya va onasining qabilasi ism sifatida tanlagan. Yuqoridagi fikrlar soʻgʻdlarning savdo aloqalarini rivojlantirishdagi oʻrnini koʻrsatib, ularning Tinch okeani qirgʻoqlariga qadar kirib borganligini koʻrsatib beradi. Afrosiyob devoriy surʼatlarida Samarqand saroyiga kelgan elchilar tasviriga qarab ularni uzoq Yaponiya yoki Koreya (Sila) davlatidan kelganligini arxeolog olimlar taxmin qiladilar.
Garchi Kan Daybin qoʻzgʻolonini bostirishga ikki yil sarflanib, Xitoy va dasht oraligʻi Ordosdan soʻgʻdiy aholi Xitoy janubiga Xuayxe va Yantszi daryolari havzasiga koʻchirilib, ular uchun oltita oʻlka tashkil etilgan. Ammo, dasht bilan savdo aloqalari pasayib ketgandan soʻng, 738-yilda soʻgʻdiylar yana Ordosga koʻchirilgan va bu safar bitta Yuchjou oʻlkasi tashkil etilgan.

Manbalar
========

1. ↑  Klyashtorniy. S.G*. Drevnetyurkskie runicheskie pamyatniki kak istochnik po istorii Sredney Аzii*. Moskva: Nauka, 1964 — 306 bet.
2. ↑  Malyavkin А.G*. Tanskie xroniki o gosudarstvax Sentralnoy Аzii: Teksti i issledovaniya*. Novosibirsk: Nauka, 1989 — 256 bet.
**.htaccess** (*hypertext* access) — Apache veb-serverining qoʻshimcha konfiguratsiyasi va shunga oʻxshash serverlar fayli. Asosiy konfiguratsiya faylini oʻzgartirmasdan, boshqariladigan kataloglarga kirish, fayl turlarini qayta belgilash va h.k. kabi alohida kataloglarda (papkalarda) veb-serverni ishlatish uchun koʻplab qoʻshimcha parametrlar va ruxsatlarni oʻrnatish imkonini beradi.

Fayl .htaccess har qanday katalogga joylashtirilishi mumkin. Ushbu faylning direktivalari joriy katalogdagi barcha fayllar va uning barcha pastki kataloglarida (agar ushbu koʻrsatmalar quyidagi fayllarning direktivalari tomonidan bekor qilinmasa) amal qiladi. Bu fayllar uchun .htaccess ishlatilishi mumkin, asosiy konfiguratsiya faylining tegishli sozlamalari talab qilinadi (allowoverride direktivasining qiymati All oʻrnatilgan boʻlishi kerak). Odatda, virtual hosting provayderlari fayllardan foydalanishga ruxsat beradi

Yana qarang
-----------

* .htpasswd

Havolalar
---------

* Документация Apache по файлам .htaccess (ingl.)
* Сайт про .htaccess на русском языке
* Генератор .htaccess
* Модуль Apache mod\_rewrite
Nintxuan provinsiyasidagi Raglay uyi
**Raglay** (ray) (vyetnamcha: *Ra glai*, soʻzma-soʻz „oʻrmon odamlari") — Vetnamda, asosan janubda, markaziy togʻlarda, Nyachang (Khanxoa) va Fanrang-Thapcham (Nintxuan) shaharlari yaqinida yashovchi togʻ tyamlari guruhi odamlari. 1999-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 96 931 kishi. Ular Vetnamning rasman tan olingan 54 xalqiga kiritilgan.

Ular ikkita etnolingvistik — shimoliy va janubiy guruh bilan ifodalanadi (Chesnov 1999:675-bet).

Oilaviy qurilma
---------------

Astroneziya oilasining cham guruhiga kiruvchi raglay klasterining — raglay (Shimoliy raglay) varay (Janubiy raglay) tillarida gapirishadi.

Din
---

Raglay turdoshlikning matrilineal hisobi bilan tavsiflanadi.

 Raglay raqsi

Anʼanaviy mashgʻulotlar
-----------------------

Asosiy mashgʻulotlar — oʻrmonda olovli qoʻlda dehqonchilik — sholi, ildiz va ildiz ekinlarini yetishtirish, vodiylarda esa shudgorchilik koʻproq tarqalgan. Qadim zamonlardan beri ular oʻrmonlarda shifobaxsh oʻtlar va aloe yigʻishgan, ular Xitoyda juda qadrlangan va Buddist va daos kultlarida ishlatilgan. Toʻqish rivojlangan. Madaniyat nuqtai nazaridan, raglaylar tyamlarga yaqin.

Antropologik xususiyatlar
-------------------------

Raglay xalqining aksariyat vakillari anʼanaviy eʼtiqodlarni — totemizm, animizm, sehrni saqlab qolishgan.

Janubi-Sharqiy Osiyoning koʻplab xalqlari singari, Raglay ham bir qator negro-avstraloid xususiyatlarga ega boʻlib, bu terining sezilarli qorayishi, yuz balandligining pasayishi, burun kengligining oshishi, alveolyar prognatizm va lablarning qalinlashishiga moyillik bilan namoyon boʻladi. Ammo bu belgilarni hal qiluvchi deb atash mumkin emas, chunki ularning katta qismi kichik janubiy moʻgʻuloid irqiga tegishli (Tolstov 1966:169-bet).

Manbalar
--------

1. ↑  Karta narodov // Vetnam. Spravochnaya karta. Masshtab 1:2 000 000. M. GUGK, 1979

Adabiyotlar
-----------

* Чеснов Я. В. Раглай // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.:1998. С.675
* Горные индонезийцы // Народы Юго-Восточной Азии / Глав. ред. С. П. Толстов. М.: Наука, 1966. С. 169
* Сергеева М. Народы Южного Китая // Китай. — 2007. — № 5. — С. 42-45.

Havolalar
---------

* Северораглайский язык в Ethnologue. Languages of the World.
* Южнораглайский язык в Ethnologue. Languages of the World.
Butunjahon Savdo Markazi
**2001-yil 11-sentabr hurujlari** — yoʻlovchi samolyotlarning qoʻlga olinishi va ularni Pentagon binolariga olib borib urilishi natijasida Nyu-York, Vashington va Pensilvaniyada sodir boʻlgan halokatlar silsilasi. Insoniyat tarixidagi  eng yirik huruj  hisoblanadi.

Ketma-ketlik
------------

Birinchi zarba Boston-Los-Anjeles (11-reys) yoʻnalishi bilan uchayotgan «Boing-767» uchogʻining mahalliy vaqt bilan 8:45 da BSMning «Shimoliy minora»siga urilishi boʻldi. Keyinroq (9:03) esa xuddi shunday uchoq (175-reys) «Janubiy minora»ga kirib ketdi. Soat 9:40 da Vashington-Los-Anjeles (77-reys) yoʻnalishli «Boing-757-200» uchogʻi Pentagonga quladi (norasmiy xabarlarga koʻra, qulab tushgan narsa uchoq emas, balki qanotli raketa boʻlgan). Toʻrtinchi, «Boing-757» uchogʻi Pensilvaniya oʻrmonlariga qulagan.

Qurbonlar
---------

AQSH hukumati bayonotiga koʻra, huruj oqibatida jami 2977 kishi halok boʻlgan .

Izohlar
-------

Hodisaga Yaqin Sharqdagi Usoma bin Lodin yetakchiligidagi «Al-Qoida» guruhi aloqador, deb gumon qilinadi. Fitnalar nazariyasi ishqibozlariga koʻra, hurujlar Isroil yoki AQSH maxsus boʻlinmalari tomonidan uyushtirilgan, deb hisoblanadi.

Oqibatlar
---------

Bu hujum AQSHning Afgʻoniston va Iroq bilan urushga kirishishiga bahona boʻldi.

Shuningdek
----------

* Al-Qoida

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
| Tarix | *Tarixga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Shukurboy inoq madrasasi** — Samarqand madrasasi. Shukurboy inoq madrasasi XVII asrning birinchi yarmida Samarqandda bunyod etilgan boʻlib, 11 hujrali boʻlgan. Madrasada 1 nafar mudarris talabalarga dars oʻtgan. Dargohda 1 nafar sartarosh, 1 nafar farrosh, 1 nafar meshkobchi faoliyat koʻrsatgan. Mazkur madrasada 22 nafar talaba tahsil olgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazar ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlari va manbalarni oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Shukurboy inoq madrasasining vaqf hujjatlari mavjud. Madrasa 2-darajali oliy toifali oʻquv dargohlaridan biri hisoblanadi. Shukurboy inoq XVII asrning birinchi yarmida Imomqulixon davrida Buxoro xonligi saroyida xizmat qilgan. Shukurboy davlat ishlarida inoq lavozimida faoliyat yuritgan. Inoq oliy hukmdorning maslahatchisi va ishonchli kishilaridan biri boʻlgan. Bu davrda Shukurboy davlatga xizmatlari uchun yuqori baholanib inoq darajasiga koʻtarilgan. Turkiyda inoq soʻzi „ishonch", „yaqin" maʼnolarini anglatadi. Davlat boshqaruvida ulugʻ inoq (inoqi kalon) va kichik inoq (inoqi xoʻrd) lavozimlari mavjud edi. Ulugʻ inoq saroyda koʻkaldosh va qoʻshbegidan (yo kulli qoʻshbegi) keyingi darajada turardi. U xavfsizlik masalalari va amirlar darajasidan quyidagi amaldorlar faoliyati nazorat qiluvchi muhim shaxs edi. Harbiy harakat chogʻida xon yonida yurgan, qoʻshin va aholi oʻrtasidagi munosabatni kuzatib borgan. Ushbu oliy oʻquv yurti tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazar fikriga koʻra Samarqanddagi Sherdor madrasasi bilan qariyib bir vaqtlarda qurilgan. Madrasa hujralarida ikki nafar talaba istiqomat qilgan. Uzurli sabasiz 2 oyi 10 kun darsga qatnashmagan talabalar oʻqishdan chetlashtirilgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Shukurboy inoq madrasasi 11 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Tursunova M*. Samarqand madrasalari (monografiya)*. Toshkent: Fan nashriyoti, 2019 — 208 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Samarqand taʼlim tizimi va madrasalari tarixi*. Toshkent: Fan, 2021 — 520 bet.
**Shukur Tolipovich Tolipov** (1908.5.1, Yangiyoʻl, Toshkent viloyati — 1990.28.5, Toshkent) — kimyogar olim. Qozogʻiston Fanlar akademiyasi akademik (1967-yildan) Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1950), kimyo fanlari doktori (1948), professor (1949). Oʻrta Osiyo universitetni tugatgan (1935), shu universitetda kafedra mudiri (1938-yildan), dekan (1949-yildan). Urush qatnashchisi (1941 — 45). Ayni vaqtda 1967-yildan Chimkentdagi Qozogʻiston kimyotexnologiya institutida ilmiy maslahatchi.

Asosiy ilmiy tadqiqotlari nodir va tarqoq elementlarning analitik kimyosiga oid. Ftoridlar va turli organik reaktivlardan foydalanib, analiz qilish usullarini taklif etgan. Organik reagentlar sifatida tabiiy birikmalar (anabazin, gossipol, papaverin, pilokarpin va boshqalar) va ularning sintetik hosilalarini oʻrgangan. Nodir elementlar va biologik faol birikmalarni aniklashning fotometrik, kompleksonometrik, lyuminessent va elektrokimyoviy usullarini ishlab chiqqan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |