*Ushbu maqola nemis geografi haqida.* *Nemis diplomati haqidagi maqola uchun qarang* *Karl Ritter(diplomat)*
**Karl Ritter** ( nemischa: ; 7-avgust 1779-yil , Kvedlinburg - vafoti 1859 yil 28 sentyabr , Berlin ) - nemis geografi, o'qituvchisi, zamonaviy geografiya fanining asoschilaridan biri. Qadimgi va yangi Eron bo'yicha yirik mutaxassis.

Biografiya
----------

Karl Ritter 1779 yilda Saksoniyaning Kvedlinburg shahrida akademik oilasida tug'ilgan. Olti farzanddan biri edi. Karlning otasi, doktor F. V. Ritter, ikki yoshga to'lganda vafot etgan. Besh yoshida u tabiatni o'rganishga qaratilgan Shnepfental Salzman maktabiga o'qishga kirdi .O'qishni tugatgandan so'ng, Ritter Frankfurtdagi bankir Bethmann-Hollweg bilan tanishdi. Bankir Ritterni o'z bolalarining tarbiyachisi bo'lishi va shu bilan birga o'z homiysi hisobidan Galledagi universitetda o'qishi kerak deb qaror qildi. Ritter o'z vazifalarini 1798 yilda ustoz sifatida boshlagan va o'n besh yil davomida shu tarzda ishlagan. Shu bilan birga u geografiyani ham puxta o‘rgana boshladi. 1798-1814 yillarda. Karl Ritter Shveytsariya, Savoy, Fransiya va Italiyada bir necha bor sayohat qilgan.

1819 yilda u Frankfurt gimnaziyasida tarix o'qituvchisi lavozimini egalladi. 1820 yildan to vafotigacha u Berlin universitetining geografiya kafedrasini boshqargan. 1821 yilda u doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi. Universitetdan tashqari, u yaqin atrofdagi kadetlar korpusida ma'ruzalar o'qidi. Ritter har yozda sayohat qilib, Ispaniya va Rossiyadan tashqari Evropaning barcha mamlakatlariga tashrif buyurdi.

Ritter-Sankt-Peterburg fanlar akademiyasining xorijiy faxriy a'zosi (1835 yildan). "Insoniyat tabiati va tarixiga nisbatan Geografiya" fundamental asarining muallifi (nemis.nemischa: U Rossiya va Eron geografiyasini o'rganishga katta e'tibor qaratdi. U geografiyada qiyosiy usulni, uning analitik tarkibiy qismini ishlab chiqdi. U geografiyaning vazifasini tabiat hodisalari va jarayonlarining aloqalarini aniqlash va sabablarini aniqlash, uni bir butun sifatida o'rganish deb hisoblagan. Ritter geografik possibilizmning tarafdori edi — insoniyat jamiyatining tabiiy sharoitlarga moslashishi. Ritter tabiatning geosiyosatning shakllanishiga hissa qo'shgan xalqlar va Millatlar taqdiriga hal qiluvchi ta'sirini isbotlashga urindi. Ritter shunday deb yozgan edi:

 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Har bir davlatning fizik-geografik shakli har bir xalqning tarixiy rivojlanishiga sabab bo'ladi. | "|

U shuni da'vo qilardiki

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Geografiya-bu yerning fiziologiyasi va qiyosiy anatomiyasi: daryolar, tog'lar, muzliklar va boshqalar. Alohida organlar bo'lib, ularning har biri o'z funksiyalariga ega va jismoniy va geografik asos jamiyat rivojlanishning asosi bo'lganligi sababli, u jismoniy asosi sifatida jamiyat va inson rivojini belgilab beradi. | "|

Uning davlatning organik modeli to'g'risidagi kontseptsiyasi xalq ta'limining fazoviy o'sishi uchun "yashash maydoni" - "Lebensraum "ga ehtiyojni ta'minladi. Shunga ko'ra, u davlatning yoki xalqning boshqa hududini, shu jumladan zo'ravonlikni o'zlashtirishni davlatning o'sish uchun biologik ehtiyoji deb hisoblagan. Ilmiy muomalaga birinchi bo'lib "Lebensraum" atamasini kiritgan Ritter edi, keyinchalik Fridrix Ratzel tomonidan faol foydalanilgan.

Ritterning g'oyalari asosan 19-asr va 20-asr boshlarida geografik fikrning rivojlanishini belgilab berdi.

1857 yilda IRGO tavsiyasiga ko'ra u 2-darajali Stanislav ordeni bilan taqdirlangan  .

Ritter nomi Nanshandagi tog 'tizmasi bo'lib, 1879 yilda N. tomonidan o'rganilgan. M. Prjevalskiy va nemis geografi nomi bilan atalgan.

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. ↑  Видимо, Зальцман разделял педагогические идеи Жан-Жака Руссо.
3. ↑  „История полувековой деятельности ИРГО". 22-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-iyul 2021-yil.

Manbalar
--------

* Риттер, Карл // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* Риттер Карл // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* Профиль Карла Риттера на официальном сайте РАН
* Карл Риттер / 53447 // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров. — 1-е изд. — М. : Большая российская энциклопедия, 1991. — ISBN 5-85270-160-2.