recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Georgiy Arkadyevich Mustafin** (1938-yil 24-sentabr, Xarbin yaqinida, Xitoy Respublikasi — 2015-yil 25-iyul, Toshkent, Oʻzbekiston) — sovet va oʻzbek teatr aktyori va postonovkachi-rejissyori, Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist (1979-yil).

Biografiyasi
------------

Ziyoli oilada tugʻilgan, ota-onasi koʻmir konlarida ishlashga majbur boʻlgan. 1953-yilda oilaga Sovet Ittifoqiga qaytishga ruxsat berilgan.

Oʻrta maktabni tugatgach, u qatagʻonga uchragan aktyorlar orasidan tuzilgan Krasnoyarsk oʻlkasining Kansk drama teatriga keladi va u besh yil davomida sahnada oʻynadi. Keyin Ostrovskiy nomidagi Toshkent teatr va rassomlik institutini tamomlagan. 1968-yildan — Toshkent rus yoshlar teatrida (Oʻzbekiston yoshlar teatri) ishlagan.

Rejissyor sifatida yetmishdan ortiq spektakllarni sahnalashtirgan. Ular orasida: „Oldinga qarovchi", „Malaxovni toʻxtating", „RVS", „Taʼqib", „Barabanchi", „Kalif-Laylak", „Qor malikasi", „Qizil gul", „Etik kiygan mushuk", „Uch choʻchqa bolalari", „Teremok", „Funtikning sarguzashtlari", „Zolushka", „Dyuymacha" va boshqalar. „Tungi ertak" spektakli Polsha dramaturgiyasi festivalining Diplom va 1-mukofoti bilan taqdirlangan. Yana bir spektakl — „Toʻrt egizak" Bolgar dramaturgiya festivalida yuqori baholangan.

Koʻp yillarini kam taʼminlangan oʻsmirlar bilan ishlashga bagʻishlagan. Zangiota shahridagi axloq tuzatish koloniyasida „Yalangʻoch podshoh", „Revizor", „Fahrlanaman" spektakllarini qoʻygan.

Oʻzbekiston Respublikasi Bolalar jamgʻarmasi boshqaruvi aʼzosi, Mehribonlik uylari bitiruvchilarini internatdan keyingi moslashtirish loyihasi rahbari boʻlgan.

Mukofotlari va unvonlari
------------------------

Pushkin medali (2010-yil 24-dekabr, Rossiya) — *chet elda rus madaniyatini saqlash va ommalashtirishga qoʻshgan katta hissasi uchun*.  

Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist (1979-yil).  

Oʻzbekiston SSR xalq taʼlimi aʼlochisi (1988-yil).  

Chet eldagi vatandoshlar ishlari boʻyicha hukumat komissiyasining Faxriy diplomi (2009-yil).

Eslatmalar
----------

1. ↑  „Указ Президента Российской Федерации от 24 декабря 2010 года № 1604 «О награждении медалью Пушкина Мустафина Г.А. и Шереметьевой А.Г.»". 16-sentabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-sentabr 2018-yil.
2. ↑  SPISOK SOOTYeChYeSTVYeNNIKOV, NAGRAJDYeNNIX POChYoTNOY GRAMOTOY PRAVITYeLSTVYeNNOY KOMISSII PO DYeLAM SOOTYeChYeSTVYeNNIKOV ZA RUBYeJOM V 2009 GODU

Manbalar
--------

* Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-03-04).
* Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-12-05).
**Kandva** - Hindistonning Uttar Pradesh shtatidagi Varanasi tumanidagi aholini ro'yxatga olish shaharchalaridan biri hisoblanadi.

2001-yilgi Hindiston aholini ro'yxatga olishda  Kandva 7,762 aholiga ega bo‘lgan. Aholining 53 foizini erkaklar, 47 foizini ayollar tashkil etgan. Kandvada o'rtacha savodxonlik darajasi 64% ni tashkil etgan, bu mamlakatdagi o'rtacha 59,5% dan yuqori: erkaklar savodxonligi 74% va ayollar savodxonligi 52% edi. Kandvada aholining 17% 6 yoshgacha bo'lgan bolalar tashkil etgan edi.

Karmdeshver ibodatxonasi Kandva shahrida joylashgan. Kandvaning barcha aholisi Shiv Jining Varanasidagi birinchi qadamlari Kandvada bo'lganiga ishonishadi. 

Kandva aholini ro'yxatga olish shaharchasi 1798 dan ortiq uy boshqaruviga ega bo'lib, u suv va kanalizatsiya kabi asosiy qulayliklarni ta'minlaydi. Shuningdek, u aholini ro'yxatga olish shaharchasi chegaralarida yo'llar qurish va o'z yurisdiktsiyasi ostidagi mulklarga soliq solish huquqiga ega.

Kandva diniy ma'lumotlar 2011-yilga ko‘ra:

Aholisi- 11.685

Shulardan: 

Hindlar-97.31

Muslimlar-2.35

Xristianlar-0.35

Buddistlar-0.06

Kandvaning umumiy ko'rinishi

Kandva tarixiy joy. Kandvada kardmeshvar Mahadev ibodatxonasi sifatida tanilgan juda qadimiy ma'bud bor. Bu ibodatxona Rajghatdagi Adi Keshavdan keyin Varanasidagi juda eski ibodatxonada joylashgan. Bu ikki ma'bud ming yildan ortiqroq tarixga ega ma'bud. Bu ma'bud Panchkoshi Yatra bilan mashhur bo'lib, u Pandva tomonidan qilingan va har yili Maha shivratri kuni minglab Banarasi xalqi buni qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)".  Census Commission of India. 16-iyun 2004-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-noyabr 2008-yil.
Andoza:Varanasi districtKoordinatalari: 9°13′00″N 1°51′00″W﻿ / ﻿9.2167°N 1.8500°W﻿ / 9.2167; -1.8500GOKoordinatalari: 9°13′00″N 1°51′00″W﻿ / ﻿9.2167°N 1.8500°W﻿ / 9.2167; -1.8500GO
**Ashin** – qadimgi turkiy urugʻlardan birining boshligʻi. U ikkinchi Hunnu saltanati davrida hunnular xoni Mu-gonxonga qaram boʻlgan. Saltanat tabgʻach (tobos) xonlari tomonidan yemirilgach (439), A. 500 uylik urugʻi bilan Oltoy oʻlkasining togʻli tumanlariga koʻchib oʻtgan. A. urugʻi boshqa turkiy urugʻlar bilan qoʻshilib, turk yoki turkut (turklar) degan nom bilan mashhur boʻla boshlagan. Biroq tabgʻach xonlari qoʻl ostidagi ju-jan (moʻgʻul urugʻlari) xonlariga qaram edi. A. oʻlgach, uning avlodlari teleut (turkiy qavmlardan biri) va boshqa turkiy qabilalar bilan ittifoq tuzib (545), ju-janlarga qarshi kurash boshladi. Bu ku-rash natijasida sharqda Koreya, gʻarbda Bolqon yarim oroldagi Adirna (hozirgi Edirne) shahrigacha, janubida Kavkaz, Eron, Afgʻoniston, Tibetgacha, shimoliyda Sibirning Shimoliy mintaqalarigacha choʻzilgan keng hududda birinchi ulugʻ xoqonlar davlati tuzildi. A. avlodlari 8-asrdagi Gʻarbiy turk xoqonligini hamda 10-asr gacha davom et-gan Xazar xo-qonligini ham boshqargan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Iyqo** (arab.— tuzmoq, sozlamoq, belgilamoq) — Oʻrta asr musulmon Sharqi musiqa ilmining asosiy tushunchalaridan biri. Maxsus atama sifatida aruz va musiqa ilmining asoschisi hisoblanmish Xalil ibn Ahmadning (768 yilda vafot etgan) "Kitobul iyqo" va "Kitobunnagʻam" asarlarida ilk bor qoʻllanganligi taxmin qilinadi. Qad. risolalarda I. atamasining 10 dan ortiq taʼriflari keltiriladi. Shulardan asosiylari: 1) musiqiy harakat (intiqol)ning vaqt (yoki izchillik, takroriylik) jihatidan namoyon boʻli-shi; 2) musiqiy vaqt oʻlchami, faraz qilinuvchi eng kichik zamon birligi ("miqyol ul-avval", Forobiy). Ushbu maʼnoda zamonaviy Gʻarb musiqa ilmidagi metr va Sharq aruz nazariyasidagi vazn tushunchalariga mos keladi; 3) musiqiy vaqt oʻlchamlarining sifat koʻrsatgichi, yaʼni turli oʻlcham (metr) larning oʻzaro nisbatlari, musiqiy ritm tushunchasiga mos keladi. Agar "iyqo-metr" musiqiy vaqt jarayonini nazariy anglashning dastlabki bosqichi boʻlsa, "iyqo-ritm" ushbu ilmiy mavhumlashtirishning oliy darajasidir (yana q. Ilmi iyqo).

Abdumannon Nazarov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Ashina Xelu** (7-asr) – Gʻarbiy turk xoqonligi xoqonlaridan biri. 645 yil Tan sulolasi Yaochi tumani (hozirgi Xitoyda-gi Urumchi shahrining shimoli-sharqidagi Fu-kan uyezdi)da A. X. boshchiligida noiblik barpo etgan. Xitoy imperatori Li Shi-min shu yoʻl bilan turkiy qavmlarga oʻz ta’sirini oʻtkazib, ularning mulklarini egallab olmoqchi boʻlgan. Biroq 651 yil A. X. katta kuch toʻplab Tan imperiyasi yerlariga hujum qilgan. Bunga javoban Xitoy A. X.ga qarshi jazo qoʻshini joʻnatgan. Koʻp yillik janglardan soʻnggina Xitoy turkiylarni yenga olgan. A. X.ni hiyla 831b-n Chochga boshlab keltirib, asir olganlar va Tan qoʻshinlari qoʻmondoni qoʻliga topshirganlar.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bolalar oʻyinlari** — bolalarni aqliy, axloqiy, jismoniy va estetik tarbiyalash vositalaridan biri. Bolalar oʻyinlari bolalarning har tomonlama kamol topishiga katta taʼsir qiladi. Oʻyin vaqtida sezgi, idrok, tafakkur, xayol, xotira, diqqat, iroda, hissiyot va boshqa ruhiy jarayonlar ishtirok etadi. Bolalar oʻyinlari ning 3 asosiy xususiyati bor. Birinchidan, bola oʻyin faoliyatini erkii, oʻz xohishi bilan bajaradi. Ikkinchidan, mazkur faoliyatning ijodiy va faolligidir. Uchinchidan, oʻyin harakatlarining joʻshqinligi: bola oʻyinga qiziqib ketadi, zavqlanadi, unda oʻrtoqlik hissi kuchayadi va hokazo. Bolalar oʻyinlari mazmuniga qarab oʻyinchoqli, voqeaband (syujetli), harakatli va didaktik oʻyinlarga boʻlinadi: 1) oʻyinchoqli oʻyinlar asosan maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarning oʻyinlaridir (sodda oʻyinchoqlar, mas, shiqildoq, kubiklar oʻynash; qum bilan oʻynash); 2) voqeaband oʻyinlarda bolalar kattalar faoliyatiga taqpid qilishadi. Bu oʻyinlar bolaning tashqi muhitidagi voqelikni aks ettiradi (mas, "bola boqish", "ovqat pishirish", "bogʻchabogʻcha" oʻynash va boshqalar) Bolalar ulgʻaygan sari ularning voqeaband oʻyinlari ham murakkablasha boradi; 3) harakatli oʻyinlarni bolalar yakkayakka yoki birgalikda bajaradilar (mas, koptok oʻynash, tez yugurish va boshqalar). Bu oʻyinlar maktab yoshidagi bolalarga ayniqsa foydalidir: bolalar sogʻligʻini mustahkamlaydi, ularni irodali qilib tarbiyalashga yordam beradi. Bolalarning sport oʻyinlari ham harakatli oʻyinlardandir; 4) didaktik oʻyinlar ni tarbiyachilar oʻylab topadi. Bu oʻyinlar bogʻchalarning katta guruxlarida tarbiyalanadigan va boshlangʻich sinflarda oʻqiydigan bolalarga moʻljallanadi (mas, tabiiyilmiy mavzularga, chet tili soʻzlarini eslab qolishga oid, loto oʻynash va hokazo.). Bu oʻyinlar bolalarda sezgi, idrok, diqqat, xotira, zehn kabi sifatlarni rivojlantirishga xizmat qiladi. Bolani sogʻlom va baquvvat boʻlib oʻsishiga imkon beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Bolalar oʻyinlari" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Izboskan zilzilasi** - 1992 y. 15 may mahalliy vaqt bilan soat 13 dan 08 min. oʻtganda Fargʻona vodiysining shim.sharqida Izboskan qishlogʻida boʻlgan kuchli zilzila. Zilzila epitsentri Boʻtaqora — Qorabuloq uzilmasida 25 km chuqurlikda joylashgan. Bu yerda zilzilaning kuchi 8 ballga (MSK — 64 oʻlchovi boʻyicha) yaqin, magnitudasi (Rixter boʻyicha) M — 6,2 boʻldi. Zilzila oʻchogʻidagi togʻ jinslarini Yer poʻsti granit qatlamidagi yoriqlar boʻyicha yuqoriga qarab siljishi seysmik toʻlqinlarni kelib chiqishiga sabab boʻlgan. Seysmik toʻlqinlar epitsentral zona da 7—8 ball kuch bilan tarqalib atrof qishloqlarga ancha zarar yetkazdi. Ayniqsa, Qoʻchqorota, Madaniyat, Toshqoʻrgʻon, Xilo qishloqlarida imoratlar jiddiy zararlandi. I.z.ning kuchi Qoʻchqorota, Moylisoy, Madaniyatda 7 ball, Poytugʻ, Haqqulobod. Andijonda 6 ball, Oʻsh, Jalolobodda 5 ball, Fargʻona, Chustda 4 ball, Toshkent, Dushanbada 3 ballga yetdi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shmidt gipotezasi** (astronomiyada) — Quyosh sistemasidagi sayyoralarning paydo boʻlishi toʻgʻrisidagi kosmogonik gipotezalardan biri (qarang Kosmogoniya). O.Yu. Shmidt sayyoralar bir vaqtlar Quyoshni qurshab turgan turli oʻlchamdagi moddalardan paydo boʻlgani haqidagi nazariyani ishlab chiqdi (1943). Rus olimlari L.E. Gurevich va A.I. Lebedinskiy tekshirishlaridan keyin Quyosh yulduzlararo gaz-chang moddalarni tortib olgan, yaʼni nisbiy giperbolik harakat elliptik harakatga oʻtgan, deb faraz qilinadi (1950). Bu gipoteza boʻyicha protosayyora bulutining rivojlanishi va oʻzgarishida unda mavjud boʻlgan qattiq chang zarralari hal qiluvchi rol oʻynagan. Turli zarralarning qoʻshilishi tufayli ularning kattalashishi va Quyoshning tortishish kuchi taʼsiriga qarshilik koʻrsatish xususiyatiga ega boʻlgan koʻp sonli quyuqlashishlarning vujudga kelishi bilan kuzatuv maʼlumotlari tushuntirilgan. Quyuqlashish ichidagi zarralarning elastik boʻlmagan toʻqnashishlari uni zichlanishga olib kelgan va diametri oʻnlab yoki yuzlab km boʻlgan yaxlit jismga aylantirgan. Aslida bunday holatning roʻy berish ehtimoli juda kichik. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Bolalar musiqasi** — bolalarning tinglashi va ijro etishi uchun moʻljallangan musiqa asarlari. Bolalar musiqasi namunalari sodda shakli, yorqin ifodasi, jonli badiiy mazmuni bilan ajralib turadi. Bolalar hayoti, xalq ertaklari, tabiat manzaralari, hayvonot dunyosi Bolalar musiqasi da uz ifodasini topadi. Bolalar ijrosiga moʻljallangan asarlarda ularning ijro imkoniyatlari (mas, bolalar ovozining kulami, xorda kuylashga tayyorligi, ijro usuli murakkabligi va h. k.) nazarda tutiladi. Bolalar tinglashi uchun maxsus yaratilgan musiqa asarlari orasida talaygina sahna asarlari (opera, balet, musiqali spektakl), kinofilm va multfilm, telekoʻrsatuv va radioeshittirishlarga yozilgan musiqalar ham mavjud. Bolalar va ayni ular uchun kattalar tomonidan ijro etiladigan xalq musiqa ijodiyoti namunalari (qoʻshiq, musiqiy tomosha va oʻyinlar) Bolalar folkloriga kiradi.

I. S. Baxning "Anna Magdalena Baxning nota daftari", P. Chaykovskiyning "Bolalar albomi", R. Shumanning "Yoshlar albomi", K. SenSansning "Xayvonlar karnavali" orkestr fantaziyasi, S. Prokofyevning "Petya va boʻri" simfonik ertagi, K. Orfning "Bolalar uchun musiqa" 5 jildli toʻplami (G. Ketman bilan hamkorlikda) Bolalar musiqasi ning yorqin namunalaridir.

Oʻzbekistonda Bolalar musiqasi 20-asrning 30- yil larida yuzaga kelgan. Ilyos Akbarov, H. Muhamedova, K. Abdullayevlar birinchi bolalar qoʻshiqlari, V. Uspenskiy, B. Nadejdinlar bolalar uchun ilk fortepiano asarlari yaratgan. Lekin 1950—90- yillardagina Bolalar musiqasi tizim tarzida rivojtopdi. M. Burhonov, A. Muhamedov, F. Qodirov, N. Norxoʻjayev, Ye. Shvars, A. Mansurov va boshqa ommabop qoʻshiqlar, S. Varelas, B. Giyenko, D. Zokirov, G. Mushel, F. Nazarovlar turli janrlarda cholgʻu asarlar. X Azimov, S. Abramova, P. Xoliqov, Gʻ.Qodirov kabi kompozitorlar bolalar musiqa taʼlimiga oid asarlar yozgan. Bolalar uchun opera ("Yoriltosh", S. Boboyev; "Alovuddinning sehrli chirogʻi", S. Varelas; "Malikai ayyor", S. Jalil; "Ali Bobo va qirq qaroqchi", V. Milov; "Xayvonlar sultoni", A. Mansurov va boshqalar) va baletlar ("Oltin kalitcha", B. Zeydman; "Goʻzal Vasilisa", A. Berlin), musiqali komediya ("Dono qiz va ahmoq podsho", D.Zokirov va boshqalar) yaratilgan. Kompozitorlardan T. Toshmatov, N. Norxoʻjayev, M. Bafoyev, A. Ergashev, A. Nabiyev, A. Mansurov va boshqa yosh tomoshabinlar va qoʻgʻirchoq teatrlarida sahnalashtirilgan spektakllarga musiqalar yaratishgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Tayyor qopqon
Qopqonga tushib qolib oʻlgan sichqon
**Sichqon qopqoni** — sichqonlar va kemiruvchilarni ushlash yoki oʻldirish uchun moʻljallangan maxsus qopqondir.

Anʼanaviy prujinali sichqon qopqonini britaniyalik mashhur kashfiyotchi Hiram Stevens Maxim tomonidan yaratilgan. Ushbu qopqonga sichqon yeydigan biron-bir mahsulot qoʻyiladi. Sichqon mahsulotgan tegishi bilanoq tezda konstruksiya ishga tushadi va qopqon richagi sichqonni ezib qoʻyadi va ushbu jarohatlardan sichqon oʻladi. Mahsulot sifatida anʼanaviy ravishda pishloq qoʻyilsa ham, sichqonlar aslida uni unchalik xush koʻrishmaydi, shuning uchun koʻpchilik pishloq oʻrniga yongʻoq, non, shokolad yoki goʻsht boʻlakchasini qoʻyishadi. Aynan ushbu qopqon turi, sichqonlar va kemiruvchilarni ushlash uchun keng miqyosda butun dunyoda ishlatiladi.

Ushbu qopqondan tashqari, yana bir necha xil qopqonlar mavjud. Bular: yelimli qopqon, qafasli qopqon va paqirli qopqonlardir.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Sichqon qopqoni*** haqida turkum mavjud |

* Mousetrap Monday — sinov qilinayotgan sichqon qopqonlari videolari

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4304826-2

 |
**Sichuan** — Xitoydagi provinsiya, Yanszi daryosining yuqori oqimida. Maydoni 488 ming km². Aholisi 84,93 mln. kishi (1998). Maʼmuriy markazi — Chendu sh. S.ning sharqiy qismida Sichuan soyligi bor, bu yerning tuprogʻi unumdor, aholisi zich. Gʻarbida SinaTibet togʻlari joylashgan. Iklimi subtropik iqlim. Daryolari sersuv, gidroenergiya zaxirasiga boy, eng yirigi — Yanszi. Tog yon bagʻirlari oʻrmon, togʻ tepalari subalp oʻtloushri. Chuqur vodiylarda subtropik oʻsimliklar usadi. S. — Xitoyning xoʻjaligi rivojlangan provinsiyasi. Mamlakatda yetishtiriladigan gʻallaning 12% ni beradi. Asosiy ekinlari: sholi, makkajoʻxori, bugʻdoy, gaolyan, raps, arpa, batat. Shakarkamish, tamaki, paxta, choy va sitrus mevalar ham ekiladi. Qadimdan ipak qurti boqiladi. Chorvachilik mahsulotlari eksport qilinadi. S.da kon sanoati rivojlangan. Toshkoʻmir, temir rudasi, tosh tuzi, asbest, oltin, surma, neft, tabiiy gaz kazib olinadi. GESlar qurilgan. Qora metallurgiya, mashinasozlik, kimyo, toʻqimachilik, qurilish materiallari, oziq-ovqat korxonalari bor. Hunarmandchilik rivojlangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Sic*** lotincha soʻz boʻlib, „bunday" yoki „bu shaklda" degan maʼnoni anglatadi, toʻliq shakli — *sic erat scriptum* — esa „shunday yozilgan" degan maʼnoni bildiradi. Odatda kvadrat qavs ichida kursivda [*sic*] shaklida koʻrsatiladi va undan oldingi soʻz, ibora yoki imlo belgisi matnda notoʻgʻri yozilmagani, asl matnga muvofiqligini bildiradi.

Etimologiya
-----------

Bu lotincha soʻzi dastlab *sīc* sifatida uzun i harfi bilan yozilgan va inglizcha „seek" (IPA /'sik/) soʻzi kabi talaffuz qilingan. Biroq vaqt oʻtishi bilan inglizchalashib, „sick" (/'sɪk/) deb oʻqila boshladi. Baʼzan Gʻarb tillarida *sic* soʻzi qisqartma sifatida yanglish qabul qilinadi. Bu iboralarga misol qilib ingliz tilidagi „spelling is correct" (imlo toʻgʻri), „spelled incorrectly" (imlo xatosi), „same in copy" (nusxada ham shunday), „spelling intentionally conserved" (imlo atayin saqlanib qolingan), „spelling included" (imloni oʻz ichiga oladi), „said in context" (matnda shunday yozilgan) va fransuzcha „sans intention comique" (hazil maqsadida emas) keltirilishi mumkin.

Qoʻllanuv
---------

*Sic* soʻzi koʻpincha tarixiy matnlardan iqtibos keltirganda yoki soʻzning kamdan-kam ishlatilishiga duch kelganda ishlatiladi. Baʼzan matndagi xatoni istehzoga olish uchun ham qoʻllaniladi.

„The House of Representatives shall chuse [*sic*] their Speaker... (Vakillar palatasi oʻz Spikerini saylashi kerak...)" AQSh Konstitutsiyasidan olingan bu parchada „choose" (*tanlash*) feʼlining eski qoʻllanishi boʻlgan „chuse" dan foydalanilganligi sababli, iqtibos keltirgan shaxs *sic* iborasini qoʻshib, u matn terish xatosi qilmaganini va bu asl matndagi shunday ifoda ekanligini taʼkidlagan.
Agar iqtibos qayta keltirilsa, *sic* iborasini kim qoʻygani aniq boʻlmasligi mumkin. Bunday hollarda iqtibos oxirida „(qavs iborasi asl matnda mavjud)" kabi ogohlantirish qoʻyilishi mumkin.

Yana qarang
-----------

* Lotin iboralari roʻyxati
* Sic et Non
* Sic semper tyrannis
* Sic transit gloria mundi

Manbalar
--------

1. ↑  Wilson, Kenneth G. *The Columbia Guide to Standard American English.* < Wayback Machine saytida arxivlandi (2007-12-11).> Columbia University Press, 1993.
**Basso ostinato** (ital basso ostinato — qatʼiy bas) — musiqada variatsiya shakllaridan. Asarda oʻzgaruvchi yuqori ovozlar joʻrligida pastki (bas) ovoz koʻp marta takrorlanishiga asoslanadi. Qad. rake janrlari (passakalya, chakona)da va ular asosida yaratilgan asarlarda (mas, I. S. Bax, D. Bukstexude, D. Shostakovich, P. Xindemit va boshqa ijodida) Basso ostinato shaklidan keng foydalanilgan. Oʻzbekiston kompozitorlarining asarlarida ham qoʻllaniladi: M. Tojiyevning 1-simfoniyasi (1 qism — "Passakalya"), F. Yanov-Yanovskiyning "Orkestr uchun konsert"i (V qism — "Basso ostinato"), Ik. Akbarovning "Samarqand hikoyalari" (IV qism — "Shohizinda") va boshqa

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Friz tili** — german tillarining gʻarbiy guruhchasiga mansub, Niderlandiyaning Frislandiya viloyatida, Gʻarbiy Friz o.larida va Germaniyaning Quyi Saksoniya (Zaterland) yerida, Shlezvig shim.gʻarbida, Shimoliy Friz o.larida, Gelgoland o.da tarqalgan til; asosan, ogʻzaki muloqot tili sifatida qoʻllanadi. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni Niderlandiyada 400 ming, Germaniyada 20 ming kishidan ortiq (oʻtgan asrning 90-yillari).

Friz tili lahjalari 3 ta: gʻarbiy (Frislandiya), sharqiy (Zaterland) va shim. (Shlezvig). Frislandiya shaharlarida "shahar Friz tili" varianta — niderlandiya tilining sezilarli taʼsiri boʻlgan variant tarqalgan. Genetik jixatdan kds. ingliz tili bilan uzviy bogʻliq. Friz tilining fonologik tizimida vokalizm ancha rivojlangan. Otlarda 2 ta jins mavjud. Kuchli va kucheiz feʼllar farkdanadi. Ilk yozma yodgorliklari 13-asrga mansub. 16-asrdan barcha rasmiy doiralarda niderland tili qoʻllana boshladi, Friz tili, asosan, ogʻzaki muomala tiliga aylandi. Keyingi oʻn yilliklarda Niderlandiya maktablarida Friz tili izchil ravishda ukatila boshladi, koʻplab adabiyotlar, davriy matbuot nashr etildi. Yozuvi lotin grafikasi asosida.

Manbalar
--------

1. ↑  "Friz tili" *OʻzME*. F-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Erich Fromm (1974)
FROMM (Fromm) Erix (1900.23.3, FrankfurtMayn — 1980.18.3, Muralto, Shveysariya) — nemisamerikalik psixolog, sotsiolog, neofreydizm asoschisi. 1929—32 yillarda Frankfurt-Mayndagi Ijgimoiy tadqiqotlar institutida ishlagan. 1933-yil AQShga muhojir boʻlib ketgan, hayotining soʻshti oʻn yilida Shveysariyada yashagan. Falsafa, psixologiya, antropologiya, din sotsiologiyasi rivojlanishiga katta hissa qoʻshgan. Oʻz taʼlimotini "gumanistik psixoanaliz" deb atagan. Freyd biologizmidan chekinib, shaxs shakllanishida psixologik va ijtimoiy omillarning oʻzaro aloqalarini ochib berishga intilgan. Gumanizm nuktai nazaridan psixoanalitik ijtimoiy sogʻlomlashtirish usullari yordamida, xususan, AQSH da, har tomonlama uygʻun boʻlgan, "sogʻlom jamiyat"ni vujudga keltirishni taklif etgan. Asosiy asarlari: "Erkinlikdan qochish" (1941), "Psixoanaliz va din" (1950), "Unutilgan til" (1951), "Sevish sanʼati" (1956), "Inson qalbi" (1964), "Inson vayronkorligining anatomiyasi" (1973), "Ega boʻlmoq yoki bor boʻlmoq" (1976).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Eka Kurniavan** Eka Kurniavan (1975-yil 28-noyabrda tugʻilgan) - indoneziyalik yozuvchi va ssenariynavis.Indoneziyaning murakkab yaqin tarixini badiiy adabiyot orqali oʻrganuvchi yozuvchi. Kurniavan indoneziyalik buyuk yozuvchi Pramoedya Ananta Toerni o‘rgangan, lekin sotsrealizmdan yuz o‘girib, o‘zining innovatsion uslubini rivojlantirdi. Uning ishi Gabriel Garsia Markes va Xaruki Murakami bilan taqqoslangan.

Yoshligi
--------

U Gʻarbiy Yavaning Tasikmalaya shahrida tugʻilgan va qirgʻoq boʻyidagi Pangandaran shahrida oʻsgan. Yogyakartadagi Gadja Mada universitetida falsafa bo‘yicha tahsil olgan. Kurniawan hozirda Jakartada yashaydi.U romanlar, qisqa hikoyalar, kino ssenariylari va blog, shuningdek, insholar yozadi. Uning asarlari 24 dan ortiq tillarga tarjima qilingan.

Karyera
-------

Uning birinchi yirik romani "Go‘zallik yaradir" (2002) ham kulgili satira, ham epik miqyosdagi oilaviy fojia bo‘lib, unda kamdan-kam muhokama qilinadigan mavzular: Indoneziyaning Gollandiya mustamlakachilik tarixidagi jismoniy va jinsiy zo‘ravonlik, Yaponiya istilosi va diktaturasi va genotsid. Uning yozuvi odamlarning ko'p qatlamli tajribalarini tasvirlash uchun mahalliy folklor an'analari, og'zaki tarix, sehrli realizm, Indoneziya jang san'ati va dahshatli komikslar elementlarini birlashtiradi. Uning romanlari, qisqa hikoyalari, insholari, kino stsenariylari va grafik romanlari dahshatli tarixiy haqiqatlarni ochib beradigan mahalliy hikoyalar bilan qiziqarli tarzda turli auditoriyaga etib, ijtimoiy to'siqlarni yorib o'tadi.Andoza:2018 Prince Claus Awards Committee Report

Manbalar
--------

Andoza:2018 Prince Claus Awards Committee Report
**Friðrik Ólafsson** (1935-yil 26-yanvarda tugʻilgan) — islandiyalik shaxmat boʻyicha grossmeyster. U 1978-yildan 1982-yilgacha FIDE prezidenti boʻlgan. U shaxmat bo'yicha olti karra Islandiya chempioni va ikki karra Nordic Chess chempioni bo'lgan.

Shaxmatdagi faoliyati
---------------------

Friðrik Islandiyaning Reykyavik shahrida tug'ilgan. 1952-yilda Islandiya shaxmat chempionatida va bir yil o'tib Shimoliy shaxmat chempionatida birinchi marta g'olib bo'ldi. U tezda o'z avlodining eng kuchli islandiyalik futbolchisi sifatida tan olindi. Friðrikning xalqaro notadagi birinchi natijasi 1955—1956-yillardagi Hastingsda Viktor Korchnoi bilan bo'ldi.

Friðrikning shaxmat boʻyicha jahon chempionatidagi eng yaxshi natijasi 1958-yilgi zonalararo turnirda boʻldi, u 5–6-oʻrinlarni egalladi. Avtomatik ravishda grossmeyster unvonini qoʻlga kiritdi (Islandiya uchun birinchi) va 1959-yilgi nomzodlar turniriga yoʻllanma oldi. 1960-yilda shaxmat bo'yicha jahon chempioni bo'ldi. Nomzodlar turnirida esa u 10/28 bilan sakkizinchi o'rinni egalladi. U 1962-yilda quyidagi Interzonalda ham o'ynagan, ammo Nomzodlar saralashiga erisha olmadi.

Chessmetrics ma'lumotlariga ko'ra, Olafsson 1958-yil oktyabr oyidagi reyting ro'yxatida 2692 ballga ega bo'lib, dunyoda 13-o'rinni egallagan.

Olafsson 21-asrda vaqti-vaqti bilan o'ynashni davom ettirdi va 2003-yilda faxriy Bent Larsenga qarshi tezkor o'yinda 5-3 hisobida g'alaba qozondi.

FIDE prezidenti
---------------

1978-yilda Olafsson Max Euwedan keyin FIDE xalqaro shaxmat bo'yicha boshqaruv organi prezidenti lavozimini egalladi. U 1981-yilgi Karpov-Korchnoy jahon chempionati o'yinini boshqargan. 1976-yilda Korchnoy Sovet Ittifoqidan chiqib ketganidan beri Sovetlar Korchnoyning o'g'li Igorni ushlab turishgan. Olafsson Sovetlar Korchnoyning o'g'lini qo'yib yuborish uchun o'yinning 19-sentyabrga rejalashtirilgan boshlanish sanasini kechiktirdi. Bu urinishi uchun Olafsson sovetlarning g'azabini keltirdi. Keyin ular FIDE vitse-prezidenti Florensio Kampomanesni FIDE prezidentligi uchun qo'llab-quvvatladilar. Kampomanes 1982-yilda Olafssondan keyin FIDE prezidenti lavozimini egalladi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Shaxmatdan tashqari hayotda Friðrik uylangan va ikkita qizi bor.

1974-yilgacha u shaxmat bo'yicha professional bo'lganidan oldin Islandiya Adliya vazirligida huquqshunos bo'lib ishlagan. 1982-yilda FIDE prezidentligidan so'ng Olafsson Islandiya parlamentiga kotib etib tayinlandi.

Manbalar
--------


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

FIDE Prezidentlari |
| --- |
|  |
| 
* Alexander Rueb (1924–49)
* Folke Rogard (1949–70)
* Max Euwe (1970–78)
* Friðrik Ólafsson (1978–82)
* Florencio Campomanes (1982–95)
* Kirsan Ilyumjinov (1995-2018)
* Arkadiy Dvorkovich (2018-yildan)
 |

 |



1. ↑  Chessmetrics Player Profile: Fridrik Olafsson
2. ↑  „Former FIDE President Fridrik Olafsson turns 75 | Chess News".  En.chessbase.com. Qaraldi: 24-yanvar 2014-yil.
**Bekvordeyshn** (ing. backwardation) — naqs tovarlar narxi muddati kelishilgan tovarlar narxiga, tez fursatda yetkazib beriladigan tovarlar narxlari kechikibroq yetkazib beriladigan tovarlar narxiga nisbatan qimmatroq boʻlgan holat (kontangoning aksi). Masalan, fevralda (1 t uchun dollar) naqd bugʻdoy 300, mart oyida yetkazib berilganda— 290, may oyida—280, iyulda—270, avgustda—265, sentabrda—250, noyabrda—230 boʻlishi mumkin. Bozordagi narxlarning bunday nisbati, odatda, omborlarda tovarlarning yetishmasligi (hosil boʻlmaganligi, ish tashlashlar oqibati va boshqalar) bilan, kelgusida esa taklifning ortishiga ishonish (mas, yangi hosil hisobiga) bilan bogʻliq. Bu davrda bozor oʻta asabiyligi, narxlarning gʻoyat pastbalandligi, chayqovchilikning kuchayishi bilan ajralib turadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ejektor** (frans. — otmoq, chiqarib tashlamoq) — gaz yoki suyuqliklarni soʻrish (tortish) da ishlatiladigan apparat. Ishi boshqa gaz va suyuqliklarning kinetik energiyasidan foydalanishga asoslangan. Unda katga tezlikda harakatlanayotgan muhit (gaz yoki suyuqlik)ning kinetik energiyasi ikkinchi muhitga oʻtadi. Gaz va suyuqliklarni haydab beradigan koʻp mashinalar (mas, oqim nasoslari, vakuum nasoslari)ning ishlashi E. prinsipiga asoslangan. E. uchish apparatlarining yonilgʻi va moy berish hamda gidraachika tizimida, sovitish mashinalari, payvandlash gorelkalari, konditsionerlar, ventilyatsiya qurilmalari va boshqalarda ishlatiladi. Suyuq yoqilgʻili raketa dvigatelining yonish kamerasiga yonilgʻi berishda ham E.dan foydalaniladi. E. kimyo va neftni qayta ishlash sanoatida aralashtirgich sifatida keng qoʻllanadi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Megaommetr** (mega... om va ...metr) — katta (106 va undan yuqori) qarshiliklarni oʻlchaydigan asbob. Tarkibida oʻzgaruvchan tok generatori (500 V kuchlanishgacha), Mom larga boʻlingan shkala, ikki ramkali magnitoelektr logometr va qoʻshimcha qarshiligi boʻlgan M. eng kengtarqalgan. Logometrning ramkalari ikkita parallel tarmoqlarni hosil qilib, ulardan biri oʻlchanadigan qarshilikka ulanadi. M. yordamida izolyasiyaning elektr qarshiligini oʻlchashda atrof muhitning temperaturasi, namligi hisobga olinadi. Bundan tashqari, elektron M. va raqamli hisoblash qurilmasi boʻlgan M.lar ham mavjud. M. yordamida elektr simlar, transformatorlar, elektr mashinalari chulgʻamlari, kabellar, izolyasiya qarshiliklari, shuningdek, izolyasiyamateriallarning sirtqi va hajmiy qarshiliklari oʻlchanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fitogelmintologiya** (fito... va gelmintologiya), fitonematodologiya, agronomik gelmintologiya — gelmintologiyaning fitogelmintlar, yaʼni oʻsimliklarda parazitlik qiluvchi toʻgarak chuvalchanglar (nematodalar)nk oʻrganuvchi boʻlimi. F. fitogelmintlarga qarshi kurash choralari va ular paydo qiladigan kasalliklarni ham oʻrganadi. F. 20-asrning 20-yildan rivojlana boshladi. Oʻzbekistonda F.ning rivojlanishi Ye.S. Kiryanova, A. T. Toʻlaganov va boshqa ning ishlari bilan bogʻliq. F. sohasidagi tadqiqotlar Oʻzbekiston milliy universiteti, Termiz universiteti, Oʻsimliklarni himoya qilish instituti va bir qancha oliy oʻquv yurtlari qoshidagi kafedralarda olib boriladi (yana qarang Gelmintologiya).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rabot neft koni** — Tojikiston Respublikasi Soʻgʻd viloyatining jan.sharqidagi kon. Konning geologik tuzilishini K. P. Kalitskiy, V. N. Veber va boshqa urgangan. Rabot neft konik.da paleozoy, yura, bur, paleogen, neogen va turtlamchi davrlarga mansub jinslardan tuzilgan yotqiziklar mavjud. Paleozoy jinslari toʻq kulrang qumli argillitlar, yura jinslari kulrang gillar va mayda donador qumtoshlardan, bur yotqiziqdari qizgʻish konglomerat, qumtosh, gillar, oq va kulrang ohaktoshlardan tuzilgan. Paleogen yotqiziqlari oq gips, ohaktosh, qumtosh, yashil va kizil rangli gillardan iborat. Neft shu jinslar orasidan topilgan. Kondagi neftning s.ogʻ. 0,827— 0,879. Tarkibida 0,65—0,80% oltingugurt, 6,55—7,72% parafin mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rabodxoʻja qoʻrgʻoni**, Rabodi Xoja — qad. istehkom. Samarqandning jan.sharqida, Zarafshon daryosining chap sohilida, Dargʻom kanalining bosh toʻgʻoni yonida barpo etilgan. Ilk oʻrta asrlarda u "Varqsar" ("Toʻgʻonboshi") nomi bilan mashhur boʻlgan. Rabodxoʻja qoʻrgʻonining saqlanib qolgan tashqi devori qoldigʻiga qaraganda, qoʻrgʻonning uz. 600 m, kengligi 300 m va maydoni 18—20 ga, uchta darvozasi boʻlgan. Rabodxoʻja qoʻrgʻoni muhim strategik ahamiyat kasb etgan. Tabariyning yozishicha, xalifalikka qarshi Samarqandda koʻtarilgan qoʻzgʻolonni bostirish uchun Xuroson noibi Xuzayna 721 yil Rabodxoʻja qoʻrgʻoniga xujum qilib, Dargʻom kanalini bogʻlashga harakat qilgan. Biroq, soʻgʻdiylar koʻrgʻonni qattiq mudofaa etganlar. 736 yil Xuroson noibi Asad ibn Abdulloh ham Rabodxoʻja qoʻrgʻonini egallab, samarqandliklarni suvsiz qoldirishga uringan. Shu tufayli Rabodxoʻja qoʻrgʻonida qadimdan katta harbiy kuch saqlangan. Nasafiyning maʼlumotiga koʻra, 12-asrda Rabodxoʻja qoʻrgʻonida 4 ming suvoriy va 12 ming piyoda jangchi yashagan. 15-asrda Rabodxoʻja qoʻrgʻoni atrofida 40 mingga yaqin aholi istiqomat qilgan. Ularga Samarqand hokimi tomonidan Dargʻom kanalining bosh toʻgʻonini nazorat qilib turish va tuzatish topshirilgan boʻlib, bu xizmatlari uchun ular davlat tomonidan solinadigan xirojdan ozod etilganlar. Rabodxoʻja qoʻrgʻonida toʻgʻonchilar boshliqlaridan Abu Zakariyya Varaqsariy (844 yil) va Xoja Zakariyya Varaq (12-asr)lar dafn etilib, pishiq gʻishtdan maqbara bino qilingan. Shu bois bu qoʻrgʻon Rabodi Xoja nomi bilan shuhrat topgan.

Ad. Muhammadjonov A. Quyi Zarafshon vodiysining sugʻorilish tarixi, T. 1972. Abdulahad Muhammadjonov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gulcheha Asronova**— 1968-yil 29-mart kuni Qirgʻizistonning Oʻsh shahrida tugʻilgan. 1991-yilda Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti (hozirgi Agrar universitet)ning Oʻsimliklarni himoya qilish fakultetini tamomlagan.

Faoliyati
---------

Gulchehra Asronova oʻzining ijodiy faoliyatini 2002-yilda Fargʻona viloyat xotin-qizlarining „Oydin" gazetasida muxbirlik vazifasida boshlagan. Hozirda Erkin Vohidov nomidagi ijod maktabida murabbiy vazifasida, shuningdek, „Qalb sadosi" gazetasida muxbir lavozimida ishlaydi. 2012-yildan buyon uyushmaning viloyat boʻlimi qoshida tashkil etilgan „Oltin qalam" toʻgaragini nasr yoʻnalishi boʻyicha ustozlik qiladi.

Asarlari
--------

„Ota uyim oqshomlari" (2012), „Osmonini topgan qush" (2013), „Ostonangda turibman dunyo" (2019) nomli hikoyalar toʻplamlari nashrdan chiqqan. Birinchi kitobiga Oʻzbekiston xalq yozuvchisi Oʻtkir Hoshimov soʻzboshi yozib, adibaning ijodini gʻoyat samimiyat bilan ijobiy baholagan.
Adibaning hikoyalari oʻzbek nasri onlayn antologiyasi, shuningdek, oʻzbek adabiyotiga dohil boʻlgan bir nechta saytlarga joylashtirilgan. Ijod namunalari rus, qirgʻiz tillariga oʻgirilgan. Yaqinda „Necha kunki, yoʻq oromim…" nomli hikoyasi nemis tiliga tarjima qilinib, „Amarantus" adabiy agentligi tomonidan Germaniyada chop etildi.
**Megapenf** yoki **Megapent** (qadimgi yunoncha: *Μεγαπένθης*) — qadimgi yunon mifologiyasi va adabiyoti qahramoni, sparta qiroli Menelayning qulidan boʻlgan oʻgʻli. „Odisseya" da eslatib oʻtilgan: bu poemada Odisseyning oʻgʻli Telemax Megapenf va mahalliy aristokrat Alektorning qizining toʻyi kuni Spartaga keladi. Ehtimol, Gomer Telemaxning Spartada boʻlishini chiroyli bayram bilan bogʻlash uchun bu personajni ixtiro qilgan boʻlishi mumkin. Antik matnlarda Megapenf haqidagi boshqa barcha eslatmalar „Odisseyaning" ushbu epizodiga toʻgʻri keladi. Psevdo-Apollodorning xabar berishicha, Megapenfning onasi Etoliyalik Pierida boʻlgan, ammo Akusilay uni Tereida deb atagan; Skleriadning yozishicha, Megapenfni Gektor Andromaxning bevasi tugʻgan.

Menelayning oʻlimidan soʻng, afsonaning bir versiyasiga koʻra, Megapenf va uning ukasi Nikostrat vaqtincha Sparta ustidan hokimiyatni qoʻlga kiritdilar va oʻgay onasi Yelenani quvib chiqardilar. Rodosliklar Yelena ularning orolida panoh topishga harakat qilgan, ammo u yerda oʻldirilgan deb faraz qilgan. Keyinchalik Menelay va Yelenaning kuyovi Orest Sparta shohi boʻldi: Pavsaniyning soʻzlariga koʻra, spartaliklar uni taklif qilishdi, chunki „ular Menelayning qulidan tugʻilgan Nikostrat va Megapenfning hukmronligiga" chidashdan koʻra Tidareyning nabirasi hukmi ostida boʻlishni afzal koʻrishdi.

Amikldagi taxtda Megapenf va Nikostrat bir otda oʻtirgan holda tasvirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Гомер 2000. sfn error: no target: CITEREFГомер2000 (help)
2. 1 2 3  Schirmer 1897. sfn error: no target: CITEREFSchirmer1897 (help)
3. 1 2 3  Kroll 1931. sfn error: no target: CITEREFKroll1931 (help)
4. 1 2  Павсаний 2002. sfn error: no target: CITEREFПавсаний2002 (help)

Adabiyotlar
-----------

1. Гомер*. Одиссея*. М.: Наука, 2000. ISBN 5-02-011652-1.
2. Павсаний*. Описание Эллады*. М.: Ладомир, 2002. ISBN 5-86218-333-0.
3. Kroll W. Megapenthes 1 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — Stuttgart, 1931. — Bd. XV, 1. — Kol. 145.
4. Schirmer. Megapenthes 1 // W. H. Roscher: Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie. — 1897. — Bd. II, 2. — Kol. 2542.
**Gulchehra Neʼmatovna Navroʻzova** — (1952-yil, 23-mart, Hisor tumani, Tojikiston SSR, SSSR) — taniqli oʻzbekistonlik faylasuf olima. Falsafa fanlari doktori (2002), professor (2010).

Tarjimayi holi
--------------

Gulchehra Navroʻzova Tojikistonning Hisor tumanida 1952-yil 23-martda tugʻilgan. Uning otasi Neʼmat Navroʻzov (1912-1958) Buxoro tumanidagi Talipoch qishlogʻida tugʻilgan boʻlib, koʻp yillar davomida Tojikistonda yashagan va faoliyat koʻrsatgan. U 1969-yilda maktabni imtiyozli tugatib, Buxoro davlat pedagogika instituti (Buxoro davlat universiteti)ning Tarix-geografiya fakultetiga oʻqishga kirgan. 1974-yilda Buxoro davlat pedagogika institutining tarix-geografiya fakultetini tugatib, Buxoro shahridagi 14-maktabda oʻqituvchilik qilib boshlaydi. 1981-yildan Gulchehra Navroʻzova Buxoro oziq-ovqat va yengil sanoat texnologiyasi institutiga ishga kirib, u yerda koʻp yillar davomida faoliyat koʻrsatdi.

Ilmiy faoliyati
---------------

Olima 1990-yilda nomzodlik disertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qiladi. Gulchehra Navroʻzova Naqshbandshunos olim sifatida tanilgan. Uning ushbu mavzuda 35 ta maqolalari respublika va xorijiy jurnallarda, 90 dan ortiq maqolalari esa respublika anjumanlarida chop etilgan. Olimaning 10 dan ortiq ilmiy risollari nashr etilgan. Gulchehra Navroʻzova Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Falsafa va huquq instituti bilan muntazam aloqada boʻlib, tadqiqot ishlarini olib boradi. Uning rahbarlarida koʻplab yoshlar tasavvuf taʼlimoti va tarixi, komil inson tarbiyasi kabi masalalarni oʻrganmoqdalar. U Buxoroda Ibrohim Moʻminov falsafiy oʻqishlarini oʻtkazish masalasini olib chiqdi va 2004-yil Buxoroda respublika miqiyosida „Ibrohim Moʻminov falsafiy oʻkinglari" mavzusida anjuman boʻlib oʻtdi. 2002-yilda „Naqshbandiya tasavvufiy taʼlimoti va barkamol inson tarbiyasi" mavzusida doktorlik disertatsiyasini himoya qilgan. U koʻplab risola, monografiya, oʻquv qoʻllanmalari va ilmiy maqolalar muallifi. Antik dunyo xalqaro akademiyasi aʼzosi (2004 yildan).

Risolalari
----------

1. Navroʻzova G. Amir Kulol va Bahovuddin Naqshbandning tasavvufiy dunyoqarashlari. Buxoro. 1996.
2. Navroʻzova G. Abduxoliq Gʻijduvoniy komil inson tarbiyasi haqida. Buxoro. 2000.
3. Navroʻzova G. Naqshbandiya tasavvufiy taʼlimoti. Buxoro. 2003.

Manbalar
========

1. ↑  Rajabov Q, Hayitov Sh, Sodiqov F*. Buxoro tuman tarixi*. Toshkent: Tafakkur, 2015 — 52 bet.
2. ↑  Rajabov Q, Inoyatov S*. Buxoro tarixi*. Toshkent: Tafakkur, 2015 — 460 bet.
Dmitriy Donskoy
**Dmitriy Donskoy**, Dmitriy Ivanovich (1350.12.10 — Moskva — 1389.19.5) — Moskva (1359 yildan) va Vladimir (1362 yildan) ulugʻ knyazi. Ivan II Krasniy (1326—59)ning oʻgʻli. Otasi oʻlgach (1359), Oltin Oʻrda xoni Murod unga ulugʻ knyazlik yorligʻini bergan. D. D. Moskvada oq harsangdan Kreml bunyod ettirgan (1364). U 1372 yil Tver sh.ni qamal qilib, uning knyazi Mixailni sulh tuzishga va ulugʻ knyazlik daʼvosidan butunlay voz kechishga majbur etgan. Soʻng, shu yili Ryazan knyazligini ham oʻziga boʻysundirgan. Shu tariqa D.D. barcha qoʻshni knyazliklarni itoat ettirib, Oltin Oʻrdaga qarshi urushga hozirlik koʻra boshlagan. Ammo, 1377 yil Koʻk Oʻrda xoni Arabshoh (1376—77) D. D. qoʻshinini tor-mor keltirib, Suzdal, Nijniy Novgorod va Ryazan knyazliklarini ishgʻol qilgan. 1380 yil D. D. Oltin Oʻrda tumanboshilaridan biri — Mamay qoʻshinlari bilan jang qilib, uni yenggan (qarang Kulikovo jangi). 1381 yil Ok Oʻrda xoni Toʻxtamishxon D.D. qoʻshinini butunlay tor-mor keltirib, Moskvani ishgʻol qilgach, Rus yana Oltin Oʻrdaga qaram boʻlib qolgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Qirol oila aʼzosi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Oquvchanlik** (mashinasozlikda) — materialga taʼsir etayotgan kuchning qiymati oshirilmagan holda uning deformatsiyalanishida (shaklini oʻzgartirishda) davom etishi, O. gazlar, suyuqliklar, plastik materiallarga xos xususiyat. O. har qaysi material uchun kuchlanishning maʼlum che-garasi (O.chegarasi)dahosil boʻladi. Gaz va suyuqliklar uchun O. har qanday kuchda, qattiq plastik materiallar uchun yuqori kuchlanishlarda namoyon boʻladi. Agar material O. xususiyatiga ega boʻlmasa, unga shartli O. chegarasi qoʻyiladi (bu namuna uzunligini 0,2% uzaytiradigan nagruzka vujudga keltiradigan kuchlanishga teng). Metallarni qizdirib hamda sovuklayin bosim bilan ishlashda O. xossasidan foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Mikroseysmalar** (mikro... va seismos — tebranish, zilzila) — atmosfera bosimining oʻzgarishi va boshqa sabablar tufayli Yer sirtining sinusoida shaklda juda kichik oʻzgaruvchan amplituda bilan tebranishi. M. tabiiy va sunʼiy, davriy va davriy boʻlmagan tebranishlardan iborat. Tabiiy M.ga dengiz, okean, dare suvlarining chayqalishi, atmosfera bosimining oʻzgarishi, kuchli shamol, doʻl, sel, toshqin va boshqa sabab bulishi mumkin. Sunʼiylariga transport qatnovlari, por-tlashlar, turli sanoat inshootlarining taʼsiri va boshqa kiradi. M. dengiz va okean qirgʻoqlarida, yirik shahar va industrial inshootlar yaqinida kuchli boʻladi. Okean siklonining quruqlikka oʻtishida M. yanada zoʻrayadi. Ular seysmik st-yalar ishiga salbiy taʼsir etadi va ularning sezgirlik darajasini kamaytiradi. M. ning tebranish davri bir necha sek. dan 10 sek.gacha, amplitudasi 1—5, ayrim vaqtlarda 100 mikrongacha yetishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |