recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yutilgan doza** - bu ionlashtiruvchi nurlanish ta'sirida materiyada to'plangan energiyaning o'lchovi bo'lgan doza miqdori. So'rilgan doza radiatsiyaviy himoya (zararli ta'sirlarni kamaytirish) va radiologiyada (potentsial foydali ta'sirlar, masalan, saraton kasalligini davolashda) tirik to'qimalarda dozani qabul qilishni hisoblashda qo'llaniladi. Bundan tashqari, radiatsiyaning jonsiz moddalarga ta'sirini to'g'ridan-to'g'ri solishtirish uchun ishlatiladi, masalan, nurlanishning qattiqlashishi. SI o'lchov birligi grey (Gy) bo'lib, u har bir kilogramm modda uchun so'rilgan bir Joul energiya sifatida belgilanadi. Qadimgi, SI bo'lmagan CGS birligi rad, asosan AQShda ham qo'llaniladi.

Deterministik effektlar
-----------------------

An'anaviy ravishda nurlanishdan himoya qilishda o'zgartirilmagan so'rilgan doza faqat o'tkir dozaning yuqori darajasi tufayli sog'liqqa bevosita ta'sir ko'rsatish uchun ishlatiladi. Bu to'qimalarning ta'siri, masalan, o'tkir nurlanish sindromida, ular deterministik ta'sirlar deb ham ataladi. Bular qisqa vaqt ichida sodir bo'lishi aniq bo'lgan ta'sirlar. Ta'sir qilish va qusish o'rtasidagi vaqt aniqroq sinov vositalari mavjud bo'lmaganda dozani aniqlash uchun evristik sifatida ishlatilishi mumkin.

Radiatsiya terapiyasi
---------------------

To'qimalarda yutilgan dozani o'lchash radiobiologiyada muhim ahamiyatga ega, chunki u tushayotgan nurlanish maqsadli to'qimalarga beradigan energiya miqdorining o'lchovidir.

Dozani hisoblash
----------------

Yutilgan doza radiatsiya nurining nurlanish ta'siriga (ionlar yoki C/kg) ionlashtiriladigan muhitning ionlanish energiyasiga ko'paytirilishiga teng.

Masalan, quruq havoning 20 °C va 101,325 kPa bosimdagi ionlanish energiyasi 33.97±0.05 J/S ni tashkil qiladi. (har bir ion juftiga 33,97 eV) Shunday qilib, 2.58×10−4 C/kg (1 rentgen) ta’sir qilish quruq havoda 8.76×10−3 J/kg (0,00876 Gy yoki 0,876 rad) so‘rilgan dozani yotqizadi. sharoitlar. Agar so'rilgan doz bir xil bo'lmasa yoki u faqat tananing yoki ob'ektning bir qismiga qo'llanilsa, har bir nuqtada so'rilgan dozalarning o'rtacha massasini olish yo'li bilan butun elementni ifodalovchi so'rilgan dozani hisoblash mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* Radiation Exposure and Contamination - Injuries; Poisoning". *Merck Manuals Professional Edition*.
* Boutillon, M; Perroche-Roux, A M (1987-02-01). "Re-evaluation of the W value for electrons in dry air". *Physics in Medicine and Biology*
* The ICRP says, "In the low dose range, below about 100 mSv, it is scientifically plausible to assume that the incidence of cancer or heritable effects will rise in direct proportion to an increase in the equivalent dose in the relevant organs and tissues." ICRP publication 103 paragraph 64
* Siegbahn, Manne; et al. (October 1929). "Recommendations of the International X-ray Unit Committee" (PDF). *Radiology*. **13**
**Asbobu-n-nuzul** - Qur’on ilmlarining asosiy tarmoqlaridan biri "Asbob" - "sabab" so‘zining ko‘plikdagi Makka va Madina shaharlarida Muhammad (s.a.v.)ga nozil qilingan oyatlarning "tushirilish" sabablarini o‘rganadi. Qur’on oyatlarining nozil bo‘lishida ikki xil holat kuzatiladi. Birinchidan, biror hodisa ro‘y berishi natijasida Qur’on oyatlari nozil bo‘ladi. Ibn Abbosdan rivoyat qilinishicha, Muhammad (s.a.v.) sahobalarni Safo tepaligiga yig‘ib, "Men sizlarni ro‘parangizda turgan azobdan qo‘rqituvchiman" deydilar. Shunda Abu Lahab, "qo‘ling qursin, bizni shunga chaqirganmiding", deydi va turib ketadi. Aynan shu hodisa munosabati bilan Qur’onning 111-surasi "Masad" nozil bo‘ladi. Ikkinchidan, Muhammad (s.a.v.)dan biror masala yoki uning hukmi haqida so‘ralganda Qur’on oyatlari nozil bo‘lgan. Abul Hasan Vohidiyning yozishicha, 571 ta oyat bilan bog‘liq sabablar mavjud. Qur’on oyatlari islom aqidalari, hukmlarining jamiyat va shaxs hayotidagi o‘rni, ahamiyatini belgilash uchun tushirilgan. "Asbobu-n-nuzul" ilmi bilan Ali ibn Maydoniy, Ibn Hajar Asqaloniy, Jaloliddin Suyutiy kabi olimlar shug‘ullanganlar.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 47. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
**Satpur Komil madrasasi** (bengalcha: *সৎপুর কামিল মাদ্রাসা*, arabcha: ) - Sylhet, Bishvanath upazila hududidagi Lamakazi shahrida joylashgan o'quv muassasasi. Madrasa "Aliya madrasasi" o'quv dasturi bo'yicha komil darajasiga qadar (MA ekvivalenti) olib boriladi. 2017-yilda Dakka shahridagi "Islom arab universiteti" qoshida muntazam o‘quv dasturidan tashqari Faxriy darajalar kursi ham ish boshlagan. Umumiy roʻyxatga olingan 4,38 akr yerning atigi 1,65 akr qismi madrasaning asosiy oʻquv hududi boʻlib, hozirda talabalar soni 1500 dan ortiq. 2016-yilda boshlangan qadimiy o‘quv binosini rekonstruksiya qilish loyihasi 2020-yilda yakuniga yetgan.

Tarixi
------

Madrasa 1948-yilda G‘ulom Husayn Satpuriy nomi bilan mashhur bo‘lgan valiy tomonidan o‘z uyida tashkil etilgan. G‘ulom Husayn Qoimganjlik Pir Hamidullaning *muridi* edi. Hamidulla vafotidan keyin Husayn Abdulatif Choudhuri Futaliyga *bay'at* qilgan. Birinchi anjuman Husayn hajdan qaytganidan so'ng o'tkazilgan va unda Hormuz Ulloh Shayda faxriy mehmon sifatida ishtirok etgan. Madrasaning joylashgan hududi keyinchalik mahalliy hayitgohga o'zgartirilgan. Madrasa Ebteday (boshlang'ich) darajadagi muassasa sifatida boshlangan, ammo asta-sekin Daxil, Olim, Fozil va Komil darajalari 1958, 1960, 1962 va 1965-yillarda Madrsa kengashi tomonidan tan olingan. "Dhaka Islomiy Arbik universiteti" qoshida 2017-yilda "Al hadis va islomshunoslik" yoʻnalishi boʻyicha Faxriy kurslar faoliyat boshlangan.

Yana qarang
-----------

* Bangladesh Madrasa Ta'lim Kengashi
* Bangladeshda ta'lim
* Saheb Qibla Fultali Rh.

Koordinatalari: 24°54′03″N 91°43′30″E﻿ / ﻿24.9009°N 91.7250°E﻿ / 24.9009; 91.7250GO

1. ↑  „List of EIIN number of madrasah" (Bangla). *banbeis.portal.gov.bd/*.  Bangladesh Bureau of Educational Information and Statistics. Qaraldi: 2020-yil 9-iyul.
2. ↑  „জাতীয় শিক্ষা সপ্তাহ ২০১৮" (Bangla). Bashwanath: dailybiswanath.com/ (2018-yil 6-avgust). Qaraldi: 2020-yil 8-iyul.
3. ↑  „Location". *goo.gl/maps*. Qaraldi: 2020-yil 7-iyul.
4. 1 2  „সৎপুর কামিল মাদ্রাসা,বাংলাদেশ জাতীয় তথ্য বাতায়ন" (Bangla). *bangladesh.gov.bd/index.php*. Qaraldi: 2020-yil 7-iyul.
5. 1 2  „List of affiliated institutions." (Bangla) (List). *iau.edu.bd*.  Islamic Arabic University. Qaraldi: 2020-yil 8-iyul.
6. ↑  „Satpur Kamil Madrasah Info". *www.sohopathi.com* (2017-yil 2-iyul). Qaraldi: 2020-yil 7-iyul.
7. ↑  „বহুতল ভবনের ভিত্তি প্রস্তর স্থাপন" (Bangla) (Online news). *www.sylhetbanglanews.com* (2016-yil 26-oktyabr). Qaraldi: 2020-yil 7-iyul.
8. ↑  „হাদিসের খিদমতে সৎপুর মাদরাসার ব্যাপক অবদান" (bn). *Daily Inqilab*. Qaraldi: 2020-yil 26-iyul.
9. ↑  „অনার্স কোর্স চালু" (Bangla) (Online news). *driknews* (2017-yil 15-noyabr). Qaraldi: 2020-yil 7-iyul.
CRT rangli video displeyning **asosiy qo'shimcha ranglarini** belgilaydigan uchta fosforning emissiya spektrlari. Boshqa elektron rangli displey texnologiyalari ( LCD, Plazma displey, OLED ) turli emissiya spektrlariga ega bo'lgan birlamchi o'xshash to'plamlarga ega.
**Asosiy ranglar** yoki **asosiy ranglar** to'plami ( imlo farqlarini ko'ring) ranglar gamutini yaratish uchun turli miqdorda aralashtirilishi mumkin bo'lgan rang beruvchilar yoki rangli chiroqlardan iborat. Bu, masalan, elektron displeylar, rangli chop etish va rasmlarda ranglarning keng doirasini idrok etish uchun ishlatiladigan muhim usul. Birlamchi ranglarning ma'lum kombinatsiyasi bilan bog'liq idroklarni yorug'likning fizik muhit va oxir-oqibat retinaning o'zaro ta'siri fizikasini aks ettiruvchi tegishli aralashtirish modeli (masalan, qo'shimchalar, olib tashlashlar ) bilan bashorat qilish mumkin.

Birlamchi ranglar, shuningdek, kontseptual (haqiqiy bo'lishi shart emas), yoki rang maydonining qo'shimcha matematik elementlari sifatida yoki psixologiya va falsafa kabi sohalarda qaytarilmas fenomenologik toifalar sifatida ham bo'lishi mumkin. Rang maydonining birlamchi belgilari aniq belgilangan va empirik ravishda rangni ko'rishni tushunish uchun asos bo'lgan psixofizik kolorimetriya tajribalariga asoslangan. Ba'zi rang bo'shliqlarining birlamchi ranglari *to'liq* (ya'ni, barcha ko'rinadigan ranglar manfiy bo'lmagan birlamchi intensivlik koeffitsientlari bilan og'irlangan birlamchi ranglari bo'yicha tavsiflanadi), lekin majburiy ravishda *xayoliy* (ya'ni, bu asosiy ranglarni ifodalashning ishonchli usuli yo'q) jismoniy yoki idrok etilgan). Birlamchi ranglarning fenomenologik hisoblari, masalan, psixologik birlamchi ranglar, ular o'z-o'zidan miqdoriy tavsif bo'lmasa ham, amaliy ranglarni qo'llash uchun kontseptual asos sifatida ishlatilgan.

Rang maydonining birlamchi to'plamlari odatda *ixtiyoriydir*, ya'ni kanonik to'plam deb hisoblanishi mumkin bo'lgan birlamchi to'plamlar mavjud emas. Birlamchi pigmentlar yoki yorug'lik manbalari sub'ektiv imtiyozlar, shuningdek, xarajat, barqarorlik, mavjudlik va boshqalar kabi amaliy omillar asosida ma'lum bir dastur uchun tanlanadi.

Asosiy ranglar tushunchasi uzoq, murakkab va tushunishga biroz qiyinchilik tug'diradigan tarixga ega. Asosiy ranglarni tanlash rangni o'rganadigan turli sohalarda vaqt o'tishi bilan o'zgardi. Asosiy ranglarning tavsiflari falsafa, san'at tarixi, ranglar tartibi tizimlari va yorug'lik fizikasi va rangni idrok etish bilan bog'liq ilmiy ishlardan kelib chiqadi.

Badiiy ta'lim materiallari odatda qizil, sariq va ko'k ranglardan asosiy ranglar sifatida foydalanadi, ba'zida ular barcha ranglarni aralashtirish mumkinligini ko'rsatadi. Biroq, hech qanday haqiqiy rang beruvchilar yoki chiroqlar barcha mumkin bo'lgan ranglarni aralashtira olmaydi. Fizikada uchta asosiy rang odatda qizil, yashil va ko'k bo'lib, konus hujayralaridagi fotoreseptor pigmentlarining har xil turlaridan keyin.

1. ↑  Primary Colors Are Red, Yellow and Blue, Right? Well, Not Exactly, *HowStuffWorks*
2. ↑  Introduction to the Primary Colors, *Olympus Life Science*
Aspektuallik dunyo tillarida eng keng tarqalgan kategoriyalardan biri boʻlib, baʼzi tilshunoslarning fikriga koʻra, hind-yevropa tillarida vaqtni tahlil qilishda vaqt kategoriyasiga qaraganda koʻproq universal va asosiy hisoblanadi.

Biz aspektuallikni FSK deb hisoblaydigan, harakatning mohiyatini ifodalashning turli vositalarini qamrab oluvchi tilshunoslarning nuqtai nazariga qoʻshilamiz. Aspektuallik FSK jarayon va integral fakt kategoriyalarining qarama-qarshiligiga asoslangan aspektuallik shaxsiyati bilan korrelyatsiya qiladi.

Fundamental aspektual semantik xususiyatlar toʻplamiga kelsak, bu yerda tadqiqotchilarning fikrlari farq qiladi, ammo agar aspektual xususiyatlarni yagona roʻyxatga kiritishga harakat qilsak, u quyidagicha koʻrinishi mumkin: chegara bilan cheklangan / cheksiz harakat; rivojlanayotgan harakat yoki yaxlit faktni belgilash; harakat yoki holatni belgilash; keyingi vaqt rejasi uchun harakat oqibatlarining ahamiyatini ifodalash; doimiy munosabatlarni, muayyan yoki bir nechta harakatni belgilash; harakatni oʻz vaqtida bajarilishining belgisidir.

Manbalar
--------

1. ↑  Мурясов Р.З.*. Некоторые проблемы контрастивной аспектологии/ языкознания*, 2001 — 86–112 bet.
**Aleksia Kammenou** ( *grekcha:* Αλεξία Καμμένου, 1969-yil 22-oktabrdPireyda) — gretsiyalik sobiq suv polochisi va 2021-yildan beri Gretsiya ayollar milliy suv polosi terma jamoasi murabbiyi.

Suv polosi sportchisi sifatida Kammenu NO Vouliagmeni (1991, 1993, 1994, 1997) bilan Gretsiyada to'rtta chempionlikni qo'lga kiritgan, shuningdek, PAOKda (2004, 2005) o'ynagan va 1988-yildan 20 tagacha jami 230 ta gol urgan. 1987-yilda Gretsiya terma jamoasida debyut qilgan va 182 marta o'ynab, 84 gol urgan. U bitta Jahon chempionatida (1998), oltita Evropa chempionatida (1989, 1991, 1993, 1995, 1997, 1999) va ikkita Jahon kubogida (1997, 1999) qatnashgan.

Murabbiylikdan so'ng u o'n mavsum davomida "NO Vouliagmeni"ga ustozlik qildi, 2007 yilda Gretsiya chempionligini va 2019 yilda Gretsiya kubogini qo'lga kiritdi. Evropada u ikki marta Chempionlar Kubogi (2009, 2010) va ikkita Superkubokni nishonladi. Bundan tashqari, u 2013 yildan 2015 yilgacha ANO Glifadani boshqargan

  

2021-yilning bahorida Kammenu yoshlar terma jamoasi murabbiyi bo‘ldi. O'sha yilning noyabr oyida u milliy ayollar terma jamoasini boshqargan. U Gretsiya terma jamoasini qayta shakllantirdi natijada 2022-yilda Splitdagi ayollar o‘rtasidagi suv polosi bo‘yicha Yevropa chempionatida kumush medal va 2024-yilda ayollar o‘rtasidagi suv polosi bo‘yicha Yevropa chempionatida kumush medalni qo‘lga kiritdi | Eyndxovenda.

Manbalar
--------

1. ↑  *Press.* „Total Player 2023 by Alexia Kammenou". *Total Waterpolo* (2023-yil 13-dekabr). Qaraldi: 2024-yil 12-fevral.
2. ↑  „Alexia KAMMENOU". *World Aquatics* (2020-yil 28-sentyabr). Qaraldi: 2024-yil 12-fevral.
3. ↑  *Φυρογένης.* „Εθνική πόλο γυναικών, Καμμένου: «Οι ευκαιρίες αυτές δεν δίνονται κάθε μέρα»" (el). *Aquafeed24* (2024-yil 12-fevral). Qaraldi: 2024-yil 12-fevral.
4. ↑  „H Ελλάδα στο κυνήγι του «κρυμμένου» θησαυρού" (el). *Gazzetta* (2024-yil 2-yanvar). Qaraldi: 2024-yil 12-fevral.
5. ↑  *Gkinis.* „Greek Women's Water Polo Team Wins Bronze at European Championship". *GreekReporter.com* (2024-yil 14-yanvar). Qaraldi: 2024-yil 12-fevral.
6. ↑  „Εθνική πόλο: «Ξορκίζουμε 16 χρόνια»- Η συγκίνηση της Αλεξίας Καμμένου για την πρόκριση στο Παρίσι" (el). *LiFO.gr* (2024-yil 13-yanvar). Qaraldi: 2024-yil 12-fevral.

Havolalar
---------

* Aleksiya Kammenou
**Benzin** (frans. benzine) — turlicha tuzilgan uglevodorodlar ara

B.ning eng muhim ekspluataiion xossasi — detonatsion turgʻunligi, yaʼni dvigatelda B. qisilgan vaqtda oʻzuzidan alangalanib ketishiga qarshilik qila olishidir. B.ning antidetonatsion xossalari oktan soni bilan, aviatsiya B.ning shunday xossalari yana B. boy aralashmasining navliligi bilan baholanadi. Bir xil rejim va birday sharoitda (etalon yonilgʻiga nisbatan) sin al ganda dvigatelda detonatsiya boshlanish rejimida indikator bosimishshg kattaligini koʻrsatadigan son (foizlarda ifodalanadi) B.ning navliligi deb ataladi. B.ning oktan soni yoki navliligi qancha yuqori boʻlsa, antidstonatsion xossalari oʻshancha yaxshi boʻladi. B. ana shu xossalarga asosan rusumlarga boʻlingan (aviatsiya B.ning turgʻunligini oshirish uchun unga tetraetilqoʻrgʻoshin qoʻshiladi). Bunday (etillangan) B. zaharli, shuning uchun u bilan ishlaganda ehtiyoj boʻlish zarur. Etillaigan B.ni etillanmagan B.dan ajratish uchun unga rang qoʻshib qoʻyiladi. Oʻzbekistonda 3 ta neftmi qayta ishlash korxonasi (Fargʻona, Oltiariq va Buxoro) mavjud boʻlib. ular "Oʻzneftniqaytaishlash" aksiyadorlik kompaniyasiga boʻysunadi. Bu korxonalarda etillanmagan va etillangan A72 va A76, etillangan A92 va etillanmagan Li93 hamda Ai95 rusumidagi avtoben;inlar, shuningdek B92 rusumli aviatsiya benzini ishlab chiqariladi. B. inson organizmiga asosan oʻpka or’t kirib, salbiy taʼsir etadi. B. bugʻl;idan bir yoʻla zaharlangan kishining. shi ogʻriydi, tomogʻida noxush sezgi ʻaido boʻladi, yoʻtal tutadi, koʻz va burfch shilliq pardasi taʼsirlanadi, qattiq zaharlangan kishining boshi aylau^di, gandiraklaydi, tomir urishi siyfslashadi. B.dan surunkasiga zaharlan;y kishining boshi ogʻriydi. uyqusi s iladi, injiq, tez charchaydigan boʻlib ; (ladi, ozib ketadi, yurak sohasi ogʻriyd"| va h.k. Bir yoʻla zaharlangan kishi sof i^iBora olib chiqiladi, kislorod beriladi, yurakni quvvatlaydigan va asabni tinchlaoʻtiradigan dorilar buyuriladi; nafasi toʻxtab qolgan boʻlsa, sunʼiy nafas oldiriladi. B. meʼdagatushgan boʻlsa, oʻsimlik moyi (30—50 g) ichiriladi. Surunkasiga zaharlangan kishi organizmini mustahkamlash maqsadida umumiy davo qilinedi. fizioterapiya buyuriladi. B. bilan ishlashdan vaqtincha chetlatlladi. Asab va endokrin bezlarning funksional kasalliklari boʻlgam kishilar B. bilan ishlashga qoʻyilmaydi.

Adabiyotlar
-----------

* Topliva, smazochnie materiali, texnicheskiye jidkosti. Assortimenti i primeneniye (spravochnoye izdaniye pod red. V. I. Shkolnikova). M. 1989.
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zardak** soʻzi fors-tojikcha boʻlib, u yasamadir. Ammo u eski tojik tilida X-XX asrlar yozma manbalarida uchraganligi qayd etilmaydi. Hozirgi fors tili lugʻatlarining koʻpchiligida ham bu soʻzlig berilmaydi. Hozirgi tojik tilining ikki tilli lugʻatida zardak tarzida berilib qoʻyilgan. Shuning uchun ham fors, tojik adabiy tilida bu soʻz, deyarli, qoʻllanmaydi. Alisher Navoiy asarlarida:
Oshigʻa kim solsa qilib ziynat ish,
Zardagu shalgʻam kibi oltun-kumush.
(Hayrat ul-abror , 126)

Koʻrinishlari
-------------

Hozirgi turkiy tillarda: qirgʻiz tilida zardek, uygʻur tilida zardak, zadak, turkiy lugʻatlarda zardak, zadak(Malov, IV-I , 1911, 872) kabi koʻrinishlarda beriladi.

Manbai
------

Qadimgi turkiy manbalarida qayd etilmagan. Ammo soʻzning birinchi morfemasi zar va uning vositasida yasalgan soʻzlar Mahmud Qoshgʻariy asarlarida berilgan.

Morfemik tahlili
----------------

Zardak soʻzi ikki morfemadan (zard — bosh morfema sariq rang maʼnosida va yordamchi morfema -ak soʻz yasovchi afiksdir) tuzilgan boʻlib, uning birinchi bish morfemasi ham yasamadir.(Bu haqda zardolu soʻziga qarang).Soʻzning turkiy tillarda turli tovush oʻzgarishlariga uchragan variantlari, shu tilning fonetik qonuniyatlari taʼsiridir(t=d, ak=ek).

Etimoni
-------

Demak sabzi soʻzining sinonimi boʻlgan zardak til birligi fors-tojik tilining ayrim dialekt yoki lahjalarida qoʻllanuvchi soʻz boʻlib, u eski oʻzbek tiliga oʻzlashgan. Bu soʻz hozir ham fors-tojik dialektlarining taʼsiri kuchli boʻlgan oʻzbek lahjalarida isteʼmol qilinadi. Soʻzning etimoni zard+ak boʻlib, sariqlik sariqcha maʼnosida keladi.

Manbalar
--------


1. ↑  Vafoyev, Bahrom*. Sabzavotlar nomlari*, "FAN" nashriyoti, Toshkent, 1991 — 31-32 bet. ISBN 5 - 648 - 01251 -9.
**Zaxira jamg‘armasi** — kompaniyaning asosiy kapitalni toʻldirish va qayta tiklash maqsadida maʼlum majburiyatlar va kutilmagan xarajatlar yuzaga kelganda foydalanish uchun yillik sof foydadan ajratilgan summalardan tashkil topgan maxsus pul jamg‘armasi. Ajratmalarning miqdori baʼzan korxonalarning ustavlari bilan belgilanadi.

Odatda, zaxira jamg‘armasi umidsiz qarzlarni qoplash uchun, amortizatsiya uchun va foyda yetarli bo‘lmagan taqdirda dividendlar uchun yaratiladi. Rossiyada aksiyadorlik jamiyatlari uchun zaxira jamg‘armasi uning ustav kapitalining kamida 5 foizini tashkil qilishi kerak. Shu bilan birga, zaxira jamg‘armasiga yillik ajratmalar miqdori sof foydaning 5 %dan kam boʻlmasligi kerak.

Rossiya qonunchiligi ijro etuvchi hokimiyat va mahalliy hokimiyat organlarining zaxira jamg‘armalarini yaratishni tartibga soladi, bu mamlakatning byudjet tizimining barcha darajalaridagi byudjetlarning xarajat qismlari uchun nazarda tutilgan. 2008-yilda Rossiya Federatsiyasining Zaxira jamg‘armasi tashkil etilgan (2018-yilda Milliy farovonlik jamg‘armasiga biriktirilgan).

Sug‘urtada
----------

Sug‘urtada odatda sug‘urta zaxiralari deb ataladigan va maqsadi va shakllantirish usuli bilan farq qiluvchi bir necha turdagi zaxira jamg‘armalari yaratiladi. Sug‘urta jamiyatlarida quyidagilar mavjud:

* ishlab topilmagan mukofot zaxirasi;
* xabar qilingan, ammo bartaraf etilmagan zararlar zaxirasi;
* sodir bo‘lgan, ammo xabar qilinmagan zararlar zaxirasi;
* barqarorlashtirish zaxirasi;
* boshqa turdagi zaxiralar.

Yana qarang
-----------

* Zaxira kapitali
* Sugʻurta

Manbalar
--------

1. ↑  Rezervniy fond // Biznes. Tolkoviy slovar. — M.: „INFRA-M", Izdatelstvo „Ves Mir". Grexem Bets, Barri Brayndli, S. Uilyams i dr. Obщaya redaksiya: d.e.n. Osadchaya I.M.. 1998.
2. ↑  Rezervniy fond // Bolshoy yuridicheskiy slovar. — M.: Infra-M. A. Ya. Suxarev, V. Ye. Krutskix, A.Ya. Suxareva. 2003.
3. ↑  Finansovoe pravo. Uchebnik
4. ↑  V Rossii perestal suщestvovat Rezervniy fond // Коммерсантъ
5. ↑  Rezervniy fond Rossii prekratil suщestvovanie // RIA Novosti, 1 yanv 2018
**Ostinit**
**Ostinit** adelit - deskloizit guruhining aʼzosi hisoblanadi, adelit kichik guruhi, konikalsit bilan mis - Zn seriyasining sink (Zn) soʻnggi aʼzosidir. Bu kobaltaustinit va nikelaustinitning sink analogidir. Bir vaqtlar „brikkerit" boshqa tur deb hisoblangan, ammo hozir u ostinit bilan bir xil deb hisoblanadi. Ostinit Stenford universitetining amerikalik mineralogi Ostin Flint Rojers (1877 - 1957) sharafiga nomlangan.

Tuzilishi
---------

 Chap qo'l ostinit
 O'ng qo'l ostinit
Struktura uch oʻlchovli tarmoqqa AsO4 orqali bogʻlangan juda buzilgan Ca (O, OH)8 koʻp yuzli ZnO6 va chetini taqsimlovchi koʻp yuzli zanjirlardan iborat.

Simmetriya elementlaridan biri sifatida oyna tekisligiga ega boʻlgan har qanday kristall, uning oyna tasviri (har qanday tekislik oyna tekisligi sifatida koʻriladi) har doim oʻgirilish yoki aylanish yoki ikkalasi orqali asl kristalning ustiga qoʻyilishi mumkin boʻlgan xususiyatlarga ega. Agar simmetriya elementlari sifatida oyna tekisliklari boʻlmasa, kristallning oyna tasvirini aylantirish yoki oʻgirish orqali asl kristal bilan superpozitsiyaga keltirish mumkin emas. Chunki bu enantiomorfizm va oyna tasvirlari bir-birining enantiomorflari deyiladi. Enantiomorf kristallarning paydo boʻlish ehtimoli kristal simmetriyasi yaʼni kristall turlarining nuqta guruhi bilan birgalikda belgilanadi. 32 ta mumkin boʻlgan nuqta guruhlari mavjud boʻlib bulardan 22 tasi enantiomorflarni shakllantirishga qodir sanaladi. Enantiomorflar qutblangan yorugʻlik tekisligini oʻngga yoki chapga aylantirishiga qarab, oʻng yoki chap qoʻl bilan belgilanadi. Baʼzan esa buni aniqlash uchun optik usullar kerakdir.

Eng keng tarqalgan enantiomorf mineral kvarts boʻlib, 32 ta nuqta guruhiga ega, bular barcha kvarts kristallari oʻng yoki chap qoʻltigʻida boʻladi, lekin baʼzi bir tanqidiy kristall yuzlar mavjud boʻlmasa, buni tashqi shakllardan ajratish mumkin boʻlmasligi ham mumkin.

Ostinit 22 - nuqta guruhiga ega. Koʻzgu tekisliklari yoʻq, shuning uchun ostinit ham enantiomorf mineral boʻlib, oʻng qoʻl va chap qoʻlli kristallar shaklida uchraydi, oʻng qoʻllar esa koʻproq uchraydi.

Hosil boʻlishi
--------------

Ostinit - mishyakli asosiy metal konlarining oksidlanish zonasida noyob mineral boʻlib, u limonitning kolloform yuzasida (kolloid yogʻinlar natijasida hosil boʻlgan yumaloq, sharsimon teksturaga tegishli) yoki kichik boʻshliqlarni qoplagan holda topilgan. U adamit bilan chambarchas bogʻliq va keyinchalik mineral hosil boʻladi. Ostinit adamit, kvarts, talmessit va limonit bilan bogʻliqdir. Uning tipidagi joylashuvi - Gold Hill koni (Gʻarbiy Yuta koni), Gold Hill, Gold Hill tumani (Klifton okrugi), Deep Creek Mts, Tuele okrugi, Yuta, AQSh.

Manbalar
--------

1. ↑  Austinite: Austinite mineral information and data.
2. ↑  Wolfgang Brendler (1938). „On the identity of austinite and brickerite" (PDF). *American Mineralogist*. 23-jild. 347-bet.
3. ↑  Gaines *et al.* (1997) Dana’s New Mineralogy Eighth Edition, Wiley
4. ↑  Walter Borchardt-Ott*. Crystallography: An Introduction*. Springer, 28-avgust 2011-yil — 154– bet. ISBN 978-3-642-16451-4. 2011-yil 9-oktyabrda qaraldi.
5. 1 2  L. W. Staples (1935).
Op Art
"OP-ART" (ing. op art — optik sanʼat) — oddiy handasiy shakl va tasvirlar bilan tomoshabinni chalgʻitish, aldashga qaratilgan, 20-asr 60-yillar yuzaga kelgan asarlar, modernizmdagi neo-avangardik oqim. 1960-yillardan rivojlanib, keng tarkalgan. Asosi geometrik abstraksionizmga borib taqaladi. Asoschisi fransuz rassomi V. Vazareli (Vasharxey), 40-yillarning 2-yarmida shu sanʼatning dastlabki namunalarini yaratgan. "O." vakillari rang-tasvirlarida oddiy geometrik shakllarning koʻp marotaba takrorlanishi hisobiga goʻyo ular oʻz oʻrnini va holatini oʻzgartirayotganga, harakatga kelayotganga oʻxshab koʻrinishini va shu holat tomoshabinda maʼlum tuygʻular uygʻotishini asoslamoqchi boʻladilar.

Rassomlar oʻz asarlari uchun shunday shakl va ranglarni tanlaydilarki, ular idrok etilganda jimirlash, egilish, yuqoriga intilish kabi taassurotini uygʻotadi. "O."ning bezak imkoniyatlari sanoat grafikasi, plakat, amaliy va bezash sanʼatida oʻz aksini topdi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Op-art*** haqida turkum mavjud |

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zelenograd tumani** — Rossiya Federatsiyasining Kaliningrad viloyatidagi maʼmuriy-hududiy birlik (maʼmuriy tuman). 2022-yil 1-yanvargacha **Zelenograd shahar okrugi** mahalliy oʻzini oʻzi boshqarishni tashkil etish doirasida unga toʻgʻri keldi, 2022-yil 1-yanvardan **Zelenograd shahar okrugi**.

 Zalenogradsk plyaji
Maʼmuriy markazi — Zelenogradsk shahri.

Geografiyasi
------------

Zelenogradskiy tumani Kaliningrad yarim orolining eng gʻarbiy qismida joylashgan boʻlib, Kaliningrad koʻrfazining qirgʻoqlariga, Curonian Spit va Curonian Lagun yaqinidagi botqoq tuproqlarga qaraydi. Shimolda u Litva bilan, shimoli-gʻarbda — Svetlogorsk va Pionerskiy tumanlari (shahar tumanlari), gʻarbda — Baltiy tumani va Yantarniy tumani (shahar tumani), janubda — Svetlovskiy tumani, janubi-sharqda — 2000-yil bilan chegaradosh. Kaliningrad shahar tumani, sharqda — Guryevskiy tumani bilan.

Tumanning maydoni — 2016,5 km². Bu tumanlar orasida viloyatda 9-o‘rinni egallaydi.

Tarixi
------

Zamonaviy Zelenograd tumani (shahar okrugi) butunlay Sambiya deb nomlangan qadimgi Prussiyaning tarixiy mintaqalaridan birining hududining bir qismida joylashgan.

Tuman 1946-yil 7-sentabrda Königsberg viloyati tarkibida *Zemlandskiy* nomi bilan tashkil etilgan. 1946-yil 7-sentyabrda u Kaliningrad viloyatining **Primorskiy tumani** deb oʻzgartirildi. 1963 yilda *Primorskiy okrugi* tugatildi va 1965 yilda **Zelenograd tumani** sifatida qayta tiklandi.

 Zelenogradskiy tumani xaritasida sobiq munitsipalitetlar (posyolkalar).
2005-yil 18-fevralda Kaliningrad viloyatining 501-sonli qonuniga muvofiq, Zelenogradskiy tumani munitsipalitetiga munitsipal okrug maqomi berildi.

Mahalliy oʻzini oʻzi boshqarishni tashkil etish doirasida 2005-yildan 2016-yilgacha munitsipalitet okrugi tarkibiga 5 ta munitsipalitet, shu jumladan 1 ta shahar va 4 ta qishloq aholi punkti kiradi.

Aholi punktlari
---------------

Zelenograd tumani (shahar okrugi) 112 aholi punktini oʻz ichiga oladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Закон Калининградской области от 10 июня 2010 года N 463 «Об административно-территориальном устройстве Калининградской области»". 2020-yil 1-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 30-yanvar.
2. ↑  „Устав Зеленоградского городского округа". 2016-yil 24-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 24-oktyabr.
3. ↑  „ЗАКОН КАЛИНИНГРАДСКОЙ ОБЛАСТИ «О наделении муниципального образования „Зеленоградский район" статусом муниципального района и об установлении границ и наделении соответствующим статусом муниципальных образований, находящихся на его территории»". 2020-yil 1-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 26-oktyabr.
**melonpan** (yaponcha: *メロンパン* *meronpan*?) (shuningdek, **qovun tovasi**, **qovunli bulochka** yoki **qovun noni** sifatida ham tanilgan) Yaponiyada, shuningdek, Tayvan va Xitoyda ham birdek mashhur bo'lgan shirin bulochka turidir. Ular tiniq pechenye xamirining yupqa qatlami bilan qoplangan boyitilgan xamirdan tayyorlanadi. Ularning tashqi ko'rinishi qovunga o'xshaydi, masalan, tosh qovun ( qovun ). Ular an'anaviy qovundek xushbo'y emas,  , lekin oxirhi vaqtlarda ishlab chiqaruvchilar tomonidan qovunli nonga qovun ta'mini qo'shish ommamiy usul bo'lib qoldi. Turlari ham mavjud, jumladan, pechene qatlami va boyitilgan xamir qatlami o'rtasida bir nechta shokolad chiplari va karamel, chinor siropi, shokolad yoki boshqa lazzatlar, ba'zan sirop, ko'pirtirilgan yoki xushbo'y krem yoki muhallabi ta'mi bilan boyitilgan qovun bo'lmagan turlari mavjud. Bu kabi o'zgarishlar bo'lsa, ism "qovun" so'zini olib tashlashi mumkin, uning o'rniga uni tarkibi nomi bilan almashtirishi mumkin (masalan, zarang siropi ta'mli non uchun "zarang pan") yoki qovun ta'mi yo'qligiga qaramay, uni saqlab qolishi mumkin. (masalan, "shokoladli qovun pan").

Bu atab qo'ilgan nom ikki tilli etimologiyaga ega, chunki "qovun" ingliz tilidan olingan so'z bo'lib, "pan" esa portugalcha non so'zidan olingan va shu sifatlari bilan ikki tilli etimologiyaga ega.

Kansai, Xitoy va Shikoku mintaqalarining bir qismida quyosh botish chizig'i naqshiga ega o'zgarish "quyosh chiqishi" deb nomlanadi va bu mintaqaning ko'plab aholisi hattoki qovui nonni ham "quyosh chiqishi" deb atashadi. 

Gonkonglik qovun va ananasli bulochka juda o'xshash. Taqqoslash uchun, yapon uslubi og'irligi va ta'mi jihatidan yengilroq, bir oz quruqroq va qattiqroq tashqi qatlamga ega (shu jumladan pechenye qobig'ining yuqori qismi), gonkonglik turdoshidan farqli o'laroq, qobiqqa chidamli. Gonkong versiyasi ham namroq va odatda tashqi va ichki tomondan yumshoqroq, kuchliroq sariyog 'mazasi bilan maza qoldiradi.

Tarix
-----

Birinchi jahon urushidan ancha vaqt o'tibOkura Kixachiro Tokioga Ivan Sagoyan nomi bilan ham tanilgan arman novvoyi Ovannes Gevenyanni Yaponiyaga olib keldi. Sagoyan Tokiodagi Imperial mehmonxonasida ishlagan va qovunli nonni ixtiro qilgan.

Galereya
--------

* Uy qurilishi qovun bulochkalariUy qurilishi qovun bulochkalari
* Shokolad chiplarini o'z ichiga olgan qovun pan naviShokolad chiplarini o'z ichiga olgan qovun pan navi
* Asakusada sotiladigan jumbo qovunAsakusada sotiladigan jumbo qovun

Yana qarang
-----------

* Conchas
* Ananasli bulochka
* Soboro noni
* Bulochkalar ro'yxati

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  Kazuko, Emi: Japanese Food and Cooking
2. ↑  „'Melon Pan'/'Sunrise' Dialect Survey Map from Nikkei". 2007-yil 12-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 4-aprel.
3. ↑  *Bakhchinyan.* „The Armenian Who Invented the Japanese Sweet Bun". *The Armenian Mirror-Spectator* (2019-yil 3-oktyabr). Qaraldi: 2021-yil 10-iyun.

Havolalar
---------

Andoza:Japanese food and drinkAndoza:Japanese breadAndoza:Bread
Tovuqli zirkli palov
**Zereshk polou (زرشک‌پلو)** - Eron oshxonasidagi taom turlaridan biri bo'lib, u ko'plab marosimlarda maxsus taom sifatida ishlatiladi. Bu taom odatda tovuq, qo'zichoq yoki qo'y go`shtlaridan tayyorlanadi.

Tayyorlash uchun kerakli mahsulotlar
------------------------------------

* namlangan guruch
* zirk
* tovuq go`shti
* shakar
* zira
* za'faron
* tuz va yog'

Tayyorlanishi
-------------

Zereshk polouni tayyorlash uchun tovuq go'shti tuzlanadi va oltin rangga aylanguncha yog'da qovuriladi. Tovuq go'shti ustiga zirk, zira va shakar sepiladi va za'faron eritmasi quyiladi. Guruch quritib olinadi.. Yarim litr suv va moyni qozonga qizdirib, qozon tubiga non yoki kartoshka bo‘laklari qo‘yiladi. Guruchning yarmini to'kib, tayyor tovuq yoki go'shtni guruch ustiga qo'yiladi va guruchning qolgan qismini uning ustidan quyiladi. Idishni olovga qo'yib, keyin guruchga yarim litr suv va yog' quyiladi. Bir soat o'tgach, zirk sepiladi.

Tovuq yoki go'shtni alohida idishda guruch qatlami ostiga qo'yish mumkin.

Manbalar
--------

* Daryabandari, Najaf Fahima Rastkar hamkorligida, *Sarimsoqdan piyozgacha Mustatab pishirish kitobi*, Tehron: Karnoma nashri, 2004 yil yozi, 1-jild, 780-bet.
**Paragangliylar** (yunoncha: para... va gangliy) — umurtqali hayvonlar va odamning endokrin bezi. Asosan, katexol-aminlarni ishlab chiqaradi, nerv sistemasining xemoretseptorlik vazifasini bajaruvchi qoʻshimcha organi hisoblanadi. Eng kuchli P. buyrak usti bezi magʻiz moddasidan, bel va aortadagi P. sekretor xromaffin hujayralar, qoʻshimcha hujayralar (qoplama tipdagi neyrogliyalar) va biriktiruvchi toʻqimalardan tashkil topgan. Embriogenezda ular simpatik nerv sistemasi neyroblastlari bilan birga hosil boʻladi va koʻchib oʻtadi. Boshqa P. — noxromaffinlar (asosan, parasimpatik nerv sistemasi tarmoklangan joylarda), jumladan, koʻz ichidagi P. oʻpka, koʻmik, miya poʻstlogʻidagi P. karotidli P. tana va qoʻl-oyoq nervlaridagi P. hisoblanadi. Ular IX va X juft orqa miya nervining embrional asoslaridan hosil boʻladi.

P. dastlab tuban umurtqali hayvonlarda paydo boʻlgan va, asosan, retseptorlik vazifasini bajargan. Filogenezda P. asta-sekin endokrin organ sifatida shakllana boshlagan. Umurtqali hayvonlarda P. tabaqalashgan: xromaffin hujayralarning sitoplazma-tik toʻrlari tarkibida noradrenalin (noradrenotsitlar) yoki mayda fanulalarda koʻp miqdorda adrenalin (adrenotsitlar) boʻladi; noxromaffin qujayralar katexolamin boʻlmagan polipeptid gormonlarni sintezlaydi deb taxmin qilinadi. Ayrim P.da (karotidli yurak usti gangliylari) kislorod yetishmasligini seza oladigan va unga javoban sekret ajrata oladigan xusu-siyat rivojlangan. Koʻpchilik P. hujayra yoki qon tomiri devorlariga yopishib turadi yoki oʻsha joyda hosil boʻladi. P. streyesga qarshi organizm faoliyatini bir meʼyorda ushlab turish uchun barcha sistemalarni faollashtirishdan ibo-rat. Organizmda P.ning ishlab chiqarilishini xususiy va umumiy fiziologik reaksiyalar nazorat qilib turadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Kirish
------

Zilziladan ogohlantirish tizimiZilziladan ogohlantirish tizimi
**Zilziladan ogohlantirish tizimi -** seysmik to'lqinlarni aniqlash, prognoz qilish va zilzila sodir bo'lgan joyni yaqin atrofidagilarni ogohlantirish uchun mo'ljallangan texnologiya tizimidir. Ushbu tizimning asosiy maqsadi odamlarga va avtomatlashtirilgan tizimlarga samarali tayyorgarlik ko'rish va javob berish uchun qisqa bo'lsa ham vaqt berishdir. Bu orqali qurbonlar soni va moddiy zararlarni kamaytiradi.

Zilziladan ogohlantirish tizimlarining komponentlari
----------------------------------------------------

* **Seysmik datchiklar**: Zilzilalar natijasida yuzaga kelgan yer harakatlarini aniqlaydigan *qurilmalar*. Ular seysmik xavfli hududlar bo'ylab strategik tarzda joylashtirilgan va ma'lumotlarni *markaziy tizim*ga yetkazadi.
* **Markaziy tizim**: seysmik sensorlardan to'plangan ma'lumotlar ko'rib chiqadi hamda zilzila magnitudasi va joyini aniqlash uchun ma'lumotni tahlil qiladigan markaziy ishlov berish tizimi.
* **Aloqa tarmoqlari**: Zilzila aniqlangandan va tahlil qilingandan so'ng, ogohlantirish xabari turli aloqa kanallari, jumladan, mobil ilovalar, favqulodda eshittirish radiolari va aholiga murojaat qilish uchun ommaviy tarmoqlar orqali tarqatilinadi.

Zilziladan ogohlantirish tizimlarining ishlashi
-----------------------------------------------

Yangi zilandiyadagi zilzilani sezuvchi datchikYangi zilandiyadagi zilzilani sezuvchi datchik
Quidagi ro'yhat orqali zilziladan ogohlantirish tizimlarining ishlash ketma-ketligini ko'ramiz:

**Aniqlash**: Seysmik datchiklar yer harakatlarini doimiy ravishda kuzatib boradi va g'ayrioddiy seysmik faollik aniqlanganda, tizim bu zilzila yoki boshqa aloqador buzilish ekanligini aniqlash uchun ma'lumotlarni taqqoslaydi va qayta ishlaydi. (1- infografikada ko'rsatilgan)

**Tahlil**: Markaziy tizim bir nechta sensorlardan ma'lumotlarni oladi va zilzila joyi, magnitudasi va potentsial ta'sirini hisoblab chiqadi.

CPUMarkaziy tizim (Ing: Central Processing Unit, qisqasiga: CPU)
Tahlil qilinganidan so'ng, xabar matni tayyorlaniladi(masalan: "Ushbu hududa 'x' darajadagi zilzila bo'lishi kutilmoqda") va shu bilan birga tavsiyalar ham beriladi (masalan: "Binolarni tark eting yoki daraxt va osma simlar yo'q joyga chiqing").

"O‘zbekiston Respublikasi aholisi va hududining seysmik xavfsizligini ta’minlash tizimini yanada takomillashtirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida"gi prezident qarori qabul qilindi.

> Unga ko‘ra, joriy yilning 1-dekabridan mamlakatda kuchli zilzilalar haqida erta ogohlantirish milliy tizimi bosqichma-bosqich ishga tushiriladi.
> 
> 

Mazkur tizim doirasida O‘zbekiston va unga chegaradosh hududlardagi seysmik hodisalarning monitoringi real vaqt rejimida yuritiladi.

Zilzila o‘chog‘iga yaqin ikki va undan ortiq seysmik stansiyalarda kuchli (5 va undan yuqori balli) tebranishlar aniqlanganda "Kuchli zilziladan ogohlantirish" mobil ilovasi orqali aholiga qisqa soniyalarda respublikaning aniqlangan hududlarida kuchli zilzila kuzatilishi to‘g‘risida tezkor xabarnoma yuboriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Kuchli zilzila haqida ogohlantiruvchilar" (2023-yil 18-may). Qaraldi: 2023-yil 19-avgust.
Hayoti va ijodi
---------------

Arablar Ziyod ibn Abihi (vafoti 675 yil)ni ham notiqlik san'ati ning ustasi deb hisoblaydilar. U xalifa Ali davrida Forsda noib lavozimini egallagan. Keyinchalik esa Ummaviylar xalifasi Muoviya tomonidan xalifalikning deyarli barcha sharqiy viloyatlariga noib etib tayinlangan. Ziyod ibn Abihi koplab nutqlar muallifi bolgan. Ular orasida arab tanqidchilari uslubiy jihatdan eng mukammali deb «Kusaya» («al-Batra») nutqini hisoblaydilar. Ushbu nom odatdagi Allohga hamdu sanolar bilan boshlanadigan kirish qismining yoqligi bilan bog'liq.
Ziyod ibn Abihining nutqi Basra ahliga qaratilgan bo'lib, Umaviylar hokimiyatiga bo'ysunishga davat qo'zg'olonchilarga qaratilgan tahdidlardan iborat. Ziyodning ushbu ehtirosli nutqi faqat umumiy g'oya bilangina birlashgan va o'zaro yaxshi bog'lanmagan parchalardan iborat. Umuman olganda, ushbu nutq diniy vaz bilan yangi hokimiyatning vazifalarini tushuntiruvchi davlat arbobining nutqi ortasidagi narsa. Unda tahdidlar va'dalar, qasamlar va ritorik savollar notiqning temperamenti oz ifodasini topgan hayajonli ovozlar bilan almashadi.

Adabiyotlar
-----------

1. ↑  Ziyavuddinova M*. Mumutoz arab adabiyoti*, 2011.
Vladimir Borisovich Averbux (1889, Berezino, Minsk viloyati — 27.07.1941, Moskva) — siyosatchi, arab siyosatshunosi, iqtisodchisi va jurnalisti. A. B. Xashinning ukasi.

Hayoti
------

Boy burjua oilasida tugʻilgan. U 1905 yilgi inqilobda faol qatnashgan. Katta akasi Aleksandr Xashin taʼsirida Poaley Sionga qoʻshilgan. Birinchi jahon urushi paytida u armiyaga chaqirilgan, Avstriya tomonidan asirga olingan. 1917 yilgi inqilobdan soʻng u 1919 yilda yahudiy Kommunistik partiyasi (Poaley Sion) sifatida tashkil etilgan Ukrainadagi Poaley Sionning chap qanotiga rahbarlik qildi.

1922 yildan — Eretz Isroilda. U 1922 yilda oʻz nomini Falastin Kommunistik partiyasiga oʻzgartirgan (1923-1930 yillarda uning bosh kotibi) Ahdut Haavodaning hammuassisi edi. U Shakam va Nosira arablari bilan aloqa oʻrnatgan birinchi yahudiy kommunist rahbari edi. „Abu Sion" taxallusi ostida kommunistik matbuotda hamkorlik qilgan. Chap spektrdagi arab arboblari bilan aloqalari tufayli u 1929 yildagi yahudiylarga qarshi gʻalayonlarda qatnashmadi.

1930 yilda u faoliyati uchun inglizlar tomonidan Sovet Ittifoqiga surgun qilindi. 1931-1935 yillarda u Falastin va Misr kommunistik partiyalari faoliyatini muvofiqlashtiruvchi ECCI Sharqiy kotibiyati xodimi edi. 1935-1936 yillarda — deputat. U erda Shimoliy Kavkaz oʻlkasi kasaba uyushmalari viloyat kengashi raisi, NKVD hibsga olingan. 1936 yil 8 iyun hibsga olingan. 1 noyabr 1936 yil SSSR NKVD qoshidagi OSO tomonidan josuslikda ayblanib, 5 yilga mehnat lagerida hukm qilingan. U Solovetskiy qamoqxonasida saqlangan. 1939 yil aprel oyida u Moskvaga koʻchirildi. 1941 yil 6 iyulda SSSR Qurolli Kuchlari VK VMN (josuslik, KRTO) ga hukm qilindi. 1941 yil 27 iyulda otilgan. SSSR Qurolli kuchlari tomonidan 1957 yil 28 mayda reabilitatsiya qilingan.

Nashrlar
--------

* „Falastindagi vaziyat" // KI. 1924. No 3/4. 411-424-betlar;
* „Falastindagi dehqonlarning ahvoli" // KI. 1924. No 10/12. 86-99-betlar;
* „Zamonaviy Falastin va uning ishchi harakati" // KIP. 1924 yil. № 2/3. 235-239-betlar;
* „Falastindagi fashizm" // KIP. № 4, 390-391-betlar;
* „Misr kasaba uyushmalari harakatida milliy masala" // KIP. 5-son, 463-467-betlar;
* „Misrdagi siyosiy inqirozning ijtimoiy-iqtisodiy mazmuni" // MHiMP. 1927. No 10/11. 105-116-betlar;
* „Suriya va Falastindagi agrar masala: Abuzyam va Ali-Tariqning xabarlari" [sharqiy boʻlimda. xoch kabineti ostidagi mamlakatlar. Xalqaro harakatlar Agr. ichida] // AP. 1927. No 2. S. 193-195; (Abuziam).
* „Fellah-badaviylar qoʻzgʻoloni Falastinda" // NV. 1930. No 28. S. 32-45; (Abuziam).
* „Falastindagi qoʻzgʻolon". M. 1930; (Abuziam). Tahririyatga xat // NV. 1930. No 29. S. 266-267

Havolalar
---------
**Zogist** salomi (albancha: Përshëndetja zogiste) yoki Albaniyada harbiycha salom hisoblanadi, asosan boshqa mamlakatlardagi tinch aholi tomonidan qoʻllanilgan. Ushbu salom — imo-ishoradan iborat boʻlib, oʻng qoʻlni koʻkrak ustiga qoʻyib, kaftni pastga qaratadi.

Ushbu salomlashish usuli Zogu va umuman olganda alban monarxistlarining zamonaviy tarafdorlari va Balli Kombëtarning alban millatchilari orasida hali ham mashhur. Urushdan keyingi kommunistik Enver Xoja hukumati davrida zogistlar salomini dissidentlar rejimga qarshi bayonot sifatida ishlatganlar.

Tarixi
------

Oʻziga xos imo-ishora albanlar qiroli Zog I tomonidan salomlashish sifatida oʻrnatildi. U birinchi marta qirol Zogning shaxsiy politsiyasi tomonidan keng qoʻllanilgan va keyinchalik Albaniya armiyasi tomonidan qabul qilingan.
Leo Freundlich, fashistlarning „Xayl Gitler" salomiga duch kelganida, „*Heil Zogu*" salomini berib, nemis diplomatlarini bu alban tilining standart salomlashuvi ekanligiga ishontirardi.

Boshqa mamlakatlarda
--------------------

Argentinian soldiers using the salutesArgentina askarlari
Shunga oʻxshash salom Hindistonda Rashtriya Swayamsevak Sangh tashkiloti tomonidan ham qoʻllaniladi. Bu salom *Sangh pranaam* deb ataladi. Bundan tashqari, Hindistonda maktablarda ham salomlardan biri sifatida ishlatiladi. Lotin Amerikasida, ayniqsa Meksikada, davlat madhiyasi paytida aholi tomonida Zogistcha xatti harakatlar amalga oshiriladi.

Yana qarang
-----------

* Alban qirolligi (1928–1939)
* Bellami salom
* *Bras d’honneur*
* Olimpiya salomi
* Quenelle (imo-ishora)
* Ko’tarilgan musht
* Rim salomi

Manbalar
--------

1. 1 2  „Britannica Online Encyclopedia".  Britannica.com. Qaraldi: 12-may 2012-yil.
2. ↑  „Ahmet Zogu 1 – King of the Albanians 1895 – 1961".  Albanur.net (2002). 2021-yil 10-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 12-may 2012-yil.
3. ↑  *Zontar 2.0.* „The Crypt of Torpor: The Zogist Salute".  Cryptoftorpor.blogspot.com (2-dekabr 2007-yil). Qaraldi: 12-may 2012-yil.
4. ↑  *Elsie, Robert* „1913 | Leo Freundlich: Albania's Golgotha: Indictment of the Exterminators of the Albanian People". *Texts and Documents of Albanian History*.  Albanianhistory.net. 2012-yil 4-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 12-may 2012-yil.
5. ↑  „Flag Day in Mexico".  Vacations.com (24-fevral 2010-yil). 2012-yil 19-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 12-may 2012-yil.
6. ↑  Rippberger, Susan J.; Staudt, Kathleen A.*. Pledging Allegiance: Learning Nationalism at the El Paso-Juarez Border* (inglizcha). Routledge, 6-dekabr 2012-yil — 53 bet. ISBN 9781136063060. „Students, teachers, and others stand at attention with their right hand held precisely at right angle to their chest, hand flat, parallel to their heart."
Hayoti
------

**Zohir Aʼlam** 1943-yilda Toshkent shahrida tug‘ilgan. Toshkent davlat universitetini tamomlagan (1965).

Ijodi
-----

Birinchi kitobi — «Baxtli bilet» (1972). «Muqaddima» (1978), «Hammasi bir binoda», «BAM manzaralari» (1978), «Kiyik ko‘zlari» (1981), «O‘sma ketar, qosh qolar» (1981), «Ota o‘gitlari» (1985), «Zarb» (1987) kabi kitoblari nashr etilgan. «Afandining qirq bir pashshasi» (shu nomda kissa ham yozgan, 1989) nomli pesasi ham bor.
Zohir Aʼlam mohir publitsist sifatida ham ancha samarali ijod qilgan. Uning «Boyovut» (1986), «Mayiz atrofidagi gaplar» (1990), «Jomboy hangomalari» (1991) kabi publitsistik maqolalarida davrning katta va dolzarb muammolari o‘z ifodasini topadi. Xususan, iqtisodiyot, xo‘jalik ishlari, huquq targ‘ibotlari haqidagi fikr-mulohazalari bayon etiladi. Bu boradagi kamchiliklar ochib tashlanadi.

Asarlari
--------

```
«Baxtli bilet» (1972)
«Muqaddima» (1978)
«Hammasi bir binoda»
«BAM manzaralari» (1978)
«Kiyik ko‘zlari» (1981)
«O‘sma ketar, qosh qolar» (1981)
«Ota o‘gitlari» (1985), 
«Zarb» (1987)
```

Tarjimalari
-----------

Plutarxning «Iskandar Makidunli» (1998) asarini hamda P. Vasilevning «To‘siq», «O‘lchamlar» kabi qissalarini, rus adibi S. Zaliginning «Komissiya» romanini o‘zbek tiliga tarjima qilgan.

1. ↑  „Zohir A’lam (1943-2014)". *Ziyo.uz*. Qaraldi: 13-dekabr 2022-yil.
**Zuhdiyat** (arab.زهديات‎ — zohidlik haqidagi sheʼrlar) — mumtoz arab sheʼriyatining janri boʻlib, qisqa lirik va falsafiy asarlar bilan ifodalanadi. Baʼzan fors-tojik sheʼriyatining oʻxshash janrini belgilash uchun "zuhdiyat" atamasi qoʻllaniladi.

Bu janr arab she’riyatida VIII—IX-asrlarda keng tarqala boshlagan.

Bu janrning asosiy mavzulari - hayotning zaifligi, hayotning behudaligi, taqdirning oldindan aytib bo'lmaydiganligi, odamlarning ko'ngli, umidlarning barbodligi, ma'naviy o'z-o'zini yuksaltirishga chaqirish, taqvo va iffatni madh etish.

Odatda bu janrdagi asarlar shoirlarning o'zlari yoki keyinchalik ularning to'plamlarini (divanlarini) tuzuvchilar tomonidan tsikllarga birlashtirilgan. Abul-Alo al-Maarriy, Abu-l-Atahiya, Abu Nuvos, Abu Tammam, Umar Xayyom va boshqa shoirlarning mashhur sheʼrlari bor.

Bu janr epigon diniy she’riyatda va mashhur shoirlarga taqlid qilish tarzida hozirgi kungacha saqlanib qolgan.

Adabiyotlar
-----------

* Zuhdiyya / Kennedi, P.F. // Islom ensiklopediyasi. 2-nashr: [avgust]: 12 jildda. / ed. P. J. Bearman tomonidan, Th. Bianquis, CE Bosworth, E van Donzel, B Lewis, WP Heinrichs va boshqalar. - Leyden: E.J. Brill, 1960-2005. (ingliz.)
**Uzatmalar qutisi** - oʻziyurar mashinalar (mas, dantraktorlar) transmissiyasida birlamchi va ikkilamchi vallar uzatish nisbatinm oʻzgartirish uchun moʻljallangan koʻp zvenoli mexanizm. Bu oʻzgartirish alohida yoki boshqdhxhxa mexabvzbznizmlxbxbar bilan umumiy korpusda joylashgan tishli uzatmalarni almyshshxashlab ulash natijasida amalga oshirilsijsjsadi. Yetakchi valning aylanish chastotasi xhzbsboʻzgarmagani sbdbbxholda yetaklanuvchi valning aylanish chastotasini oʻzgartiradigan Uzatmalar qutisiga tezliklar qutisi (mas, metall kesish stanoklarining asosiy yuritmalarida), metall kesish stanoklarida surishlarni oʻzgartiruvchi Uzatmalar qutisi surishlar qutisi deyiladi. Uzatmalar qutisi inki yo’nuv dvigatelli avtomobillar va boshqa transport vositalarining yetakchi gʻildiraklarini harakatlantirishda keng ishlatiladi. Uzatmalar qutisining konstruksiyasi uning vazifasiga, uzatishlarni almashlab ulash usuliga va mashina yoki stanokning texnik tafeilotiga; uzatilayotgan quvvatga, tezkorlikka, uzatish soniga (48 gacha), rostlanish diapazoniga bogʻliq. Tezlashtiruvchi uzatmalar uchun uzatish nisbati, odatda, kamida 1/2 ga teng boʻladi, sekinlashtiruvchi uzatmalar uchun esa 4 dan oshmaydi, 2 val orasidagi uzatmalar soni 6—8 ga teng boʻladi. Uzatishlarni almashlab ulash usuliga qarab sirpanuvchi tishli blokli (kulachokli va tishli muftali); sinxronizatori boʻlgan tishli muftali, friksion muftali va tormozli, erkin yurish muftali Uzatmalar qutisi farklanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Uzatmalar qutisi" *OʻzME*. U-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Fizika | *Fizikaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |