recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Emanatsiya** (lot. yetapagyu — ajralib chiqish, tarqalish) — diniyfalsafiy termin. Bunga koʻra, moddiy olam ilohiy ibtido (xudo)dan asta-sekin, bosqichmabosqich ajralib chiqadi. E. haqida ham materialistik (Empedokl, Levkipp, Demokrit), qam idealistik (Platon, Aristotel, Plotin) taʼlimotlar ilgari surilgan. E. haqidagi materialistik taʼlimot maʼlum darajada deyarli barcha qadimiy naturfalsafa uchun xos boʻlgan. Mas, Empedokl koʻrishni bizning qissiy organlarimizning qoʻzgʻalishiga mos tushuvchi elementlarning ajralib chiqishi, tarqalishi deb tushuntirgan. Idealistlar fikricha, gʻoyalar olami tufayli moddiy olam vujudga kelgan. Yaqin va Oʻrta Sharqda Forobiy, Ibn Sino, Ibn Rushd hamda mutasavviflar — Boyazid Bistomiy, Mansur Halloj, Sh. Suhravardiy va boshqalarning falsafiy qarashlarida ilgari surilgan E. toʻgʻrisida taʼlimot panteizmnit rivojlanishiga taʼsir qilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Magnit kallak** - tovush (nutq, musiqa)ni magnit lentata yozib olish (oʻchirish) yoki qayta eshittirish uchun moʻljallangan qurilmaning asosiy qismi. U, asosan, oʻzak (magnit oʻtkazgich) va bir yoki bir necha chulgʻamdan iborat. M. oʻzagida magnit lenta bilan kallakning magnit aloqasini taʼminlovchi ish oraligʻi (slyuda, bronza bilan toʻldirilgan bir necha mkm oraliq) bor. Oʻzak magnit oqimini toʻplash, chulgʻam esa elektr signallarni keltirish yoki ketkazish uchun xizmat qiladi. Oʻzak temirnikel qotishmalar, alyuminiy qotishmalari, ferritlar va permalloydan yasaladi, chulgʻamlar elektr oʻtka-zuvchi simlardan oʻraladi. Tovushni yozib olish yoki eshittirishda Magnit kallak oʻzagi magnit lentaga tegib turishi (kontaktli yozuv) yoki havoli tirqish bilan undan ajralib turishi (kontaktsiz yozuv) mumkin. Kontaktli yozib olish usulida tovushni yozish (oʻchirish) paytida chulgʻamga keladigan elektr signallar (rayemga q.) oʻzakda magnit oqimini vujudga keltiradi, magnit oqimi olinayotgan signalga monand ravishda ish tirqishi yaqinidagi qoldiq magnitlanganlik darajasini oʻzgartiradi. Tovushni qayta eshittirishda esa foydali signal (elektr yurituvchi kuch) magnit lenta Magnit kallakga nisbatan harakatlanganda vujudga keluvchi magnit induksiya natijasida paydo boʻladi. Magnit kallakning foydali magnit oqimi oʻzgarishlariga sezgir; yarimoʻtkazgichli; oʻzak oʻzgarishlariga asoslangan; magnit maydon bilan elektron nurning oʻzaro taʼsiriga asoslangan va boshqa xillari boʻladi. Magnit kallak videomagnitofonlar, diktofonlar, magnitofonlar, EHM xotira qurilmalari va boshqa radiotexnika hamda elektron qurilmalarda keng ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Magnit azimuti** — magnit meridianining shim. uchidan boshlab soat mili yoʻnalishi boʻyicha berilgan yoʻnalishgacha 0° dan 360° gacha oʻlchanadigan gorizontal burchak. Erkin holda turgan kompas magnit milining oʻqi boʻyicha oʻtuvchi vertikal tekislik magnit meridiani tekisligi deyiladi. Kichik maydonlardagi amaliy ishlarda Magnit azimutidan foydalanish maqsadga muvofikdir, chunki u oddiy asboblar — magnit kompas yoki magnit bussoli bilan osongina oʻlchab topiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Issiqlik nurlanish**, temperaturaviy nurlanish — jismning ichki energiyasi hisobiga chiqariladigan elektromagnit nurlanish.

Masalan, choʻgʻlangan metallar sirtidan, yer atmosferasi va boshqalardan. dan issiklik nurlanadi.Quyoshdan kelayotgan issiqlikning 98 foizi infra qizil nurlanishdir. Issiqlik nurlanish moddaning mikroskopik jarayoniga, uning mutlaq temperaturasi va optik xossalariga bogʻliq. Issiqlik nurlanishning asosiy tavsiyalaridan biri — jismning nurlanish qobiliyati; u Issiqlik nurlanish paytida jism yorituvchanligining spektr zichligiga teng. Qizigan jism bilan termodinamik muvozanatda boʻlgan Issiqlik nurlanish uchun Kirxgof nurlanish qonuni, mutlaq qora jism uchun Plank nurlanish qonuni, Stefan— Bolsman nurlanish qonuni va b. bajariladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Magnit singdiruvchanlik** - magnit maydon N taʼsir qilganda muhit magnit induksiyasi V ning oʻzgarishini tavsiflovchi fizik kattalik; s bilan belgilanadi. Izotrop muhitlarda s=V/sa-N (Xalqaro birliklar tizimi SI da), u0 — magnit doimiysi; anizotrop kristallarda Magnit singdiruvchanlik — tenzor. Magnit singdiruvchanlik magnit kabulchanlik % bilan qu-yidagi munosabat orqali bogʻlangan: s =1+4 sh (SGS birliklar tizimida), u=l+Z (SI birliklar tizimida). Fizik vakuum uchun (modda yoʻkligida) %=0 va d=1. Diamagnetiklarda %<0 va s<1, para- va ferromagnetiklarda x>0 va d>1. s statik yoki oʻzgaruvchan magnit maydonda aniqlanishiga qarab, uni mos ravishda statik yoki dinamik Magnit singdiruvchanlik deyiladi. Muhitni oʻzgaruvchan maydonlarda magnitlanishiga uyurma toklar, magnit qovushoklik va rezonans hodisalar taʼsir qilishi sababli, ushbu Magnit singdiruvchanliklar qiymatlari oʻzaro mos kelmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Issiqxona ekinlari** - issiqxonalarda oʻstiriladigan oʻsimliklar. I. e. ga, asosan, pomidor va bodring, qisman limon, gullar, barra piyoz, rediska, koʻkat sabzavotlardan ukrop, salat, petrushka, shuningdek, shampinon zamburugʻi, ovqatga yangiligida ishla-tiladigan ziravorlar, salaLir va manzarali oʻsimliklar kiradi. I. e. ni oʻstirish usullari: doimiy joyga ekish, koʻchat qilib oʻtqazish, yetiltirish, oʻsishni tezlatish. I. e. yorugʻni koʻp talab etadi. Salatbop sachratki va shampinon qorongʻida oʻstiriladi. I. e.ning haroratga talabchanligi har xil. Bodring, qovun, tarvuz, pomidor, baklajon, qalampir, piyoz, petrushka, selderey yuqori harorat (18—28°) da; gulkaram, rediska, salat, kolbari, ukrop va b. moʻtadil harorat (12—16°) da oʻstiriladi. Bahor-yoz oylarida bodring, pomidor, salat, gulkaram va b.; kuzqish oylarida pomidor, koʻk piyoz, gulkaram, salat, selderey, petrushka va b. yetishtiriladi. Bodring tugishi va mevalarning oʻsishi uchun fotosintetik aktiv radiatsiyaning (FAR) minimal oʻrtacha kunlik yigʻindisi 28 kkal/sm2 ni, pomidor uchun esa 38 kkal/ sm2 ni tashkil etishi lozim. Oʻzbekistonda FARning dek.—yanv. oylaridagi yigʻindisi 2620—3390 kkal/sm2 tashkil etadi. Kuzqish davrida bodring yetishtirish uchun tuvakchalarda yetishtirilgan kuchatlar sent. da issiqxonaga oʻtkaziladi, oktabrning 2-yarmidayoq ulardan hosil olinadi. Kishki issikxonaga bodring urugʻi dek.ning oxirida ekiladi, 40—45 kunlik koʻchati esa yanvarning 2-yarmi—fev.ning boshlarida oʻtkaziladi. Bahorgi issiqxonalarga koʻchat martning boshlarida oʻtqaziladi. Kuzqish davrida pomidor yetishtirish uchun urugʻi iyulda tuvakchalarga ekilib, kuchatlarni avgustda issiqxonaga oʻtkaziladi. Qish-koʻklam davridagiga esa urug dek.ning boshida sepilib, koʻchati fevralning boshlarida issiqxonaga oʻtkaziladi. Bahorgi issiqxonalarga faqat martning boshlarida koʻchat oʻtqazish mumkin boʻlganligi sababli, urugʻ yanvar boshlarida ekiladi. I. e.ning hosili oʻsimliklarning isteʼmol qilinadigan qismlari (barg, poya, ildizmeva, meva, tugunak va b.) yetilishiga qarab yigʻishtirib olinadi.

Botir Azimov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mamont** (lotincha: *Mammuthus*) — fillar oilasiga mansub qirilib ketgan sut emizuvchi xayvon. Pleyston 2-yarmida Yevropa, Shimoliy Osiyo va Janubiy Amerikada yashagan. Suyak qoldiklari Tosh davrida odamlar yashagan joylardan, yaxshi saqlangan jasadlari Sibir va Alyaskada muz qatlamlaridan topilgan. Mamontning boʻyi 2,5—3,5 m, ogʻirligi 7 t gacha, oyoqlari kalta, juni uzun boʻlgan. Ogʻzidan chiqib turadigan tishlarining uz. 4 m, ogʻirligi 100 kg gacha kelgan. Bu tishlar yordamida Mamont qishda qor ostidan ozigʻini kovlab olgan. Jagʻ tishlari yordamida dagʻal usimliklardan iborat ozigʻini maydalagan. Mamontning topilgan qismlaridan tiklangan tulumi va skeleti Rossiya Fanlar akademiyasi Zoologiya instituti muzeyiga (Sankt-Peterburg shahri) qoʻyilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Magnit milining enkayishi** — magnit mili oʻqi bilan gorizontal tekislik orasidagi vertikal burchak. Magnit milining enkayishi e. Yer magnit qutblarining Yer chuqurligida joylashishi bilan bogʻliq. Shimoliy yarim sharda magnit milining shim. uchi, jan. yarim sharda esa jan. uchi pastga enkayadi. Yer magnit qutblariga yaqinlashgan sari Magnit milining enkayishi e. oshib boradi va qutblarda 90° ga yetadi. Magnit kompasining aniq ishlashi uchun Magnit milining enkayishi e.ning salbiy taʼsirini kamaytirish kerak. Bunga magnit milida joylashgan maxsus yukchani surish bilan erishiladi. Yer sharining sirtida Magnit milining enkayishi e.ning tarqalish koʻrsatkichi maxsus izoklin haritalarda tasvirlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Magnit rezonans** - moddaning maʼlum bir uzunlikdagi elektromagnit toʻlqinlarni tanlab yutishi. Bunga sabab — elektronlar yoki atom yadrolarining magnit momentlari oʻz yoʻnalishini oʻzgartiradi. Moddalarning turi va xususiyatlariga kura, Magnit rezonans hodisasi, asosan, 4 ga boʻlinadi: yadroviy Magnit rezonans (toʻlqinlar amplitudasining kuchli kattalashishi), elektron paramagnit rezonans, ferromagnit rezonans va antiferromagnit rezonans; a) yadroviy Magnit rezonansda elektromagnit toʻlqinlarning yutilishi (nisbatan juda kuchsiz yutilishi) radiochastotali magnit maydoni taʼsiridagi kuchli oʻzgarmas magnit maydonida kuzatiladi. Atom yadrosi magnit "tashuvchi" boʻlib xizmat qiladi va xossalari koʻrilayotgan hodisaning rezonansligini belgilaydi; b) radiochastotali elektromagnit maydon energiyasining paramagnit moddalarda tashqi magnit maydon taʼsirida rezonans yutilishi elektron paramagnit rezonansdir; v) turli chastotali ikki oʻzgaruvchi elektromagnit maydonning modsaga bir vaqtda rezonans taʼsirida juft rezonans hodisasi roʻy beradi. Paramagnit kvant kuchaytirgichlarning ishi shu hodisaga asoslangan, ferromagnit rezonans ferromagnitlardagi elektron Magnit rezonans deb ham ataladi. Ferromagnit modda oʻziga xos magnitlanish xususiyatiga ega, yaʼni ferromagnitda tashki magnit maydon yoʻq holda ham ichki magnit maydon boʻladi. Ferromagnit modda elektronlari oʻrtasidagi taʼsir kuchlari shunchalik katta boʻladiki, hatto issiklik harakati natijasida elek-tronlar spinining harakat yoʻnalishi ham oʻzgarmaydi. Bu hodisaga, asosan, oʻta yuksak chastotali asboblar (ferrit generatorlari va kuchaytirgichlari) yasaladi; g) antiferromagnit rezonans elektromagnit energiyaning antiferromagnitda rezonans yutilishidir. Bu hodisa yuksak chastota diapazoni (odatda, mm li toʻlqinlar diapazoni) da kuzatiladi. Antiferromagnit rezonans hodisasini kuzatishda radiospektroskoplardan foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ksinomavro** (gr grekcha: *Ξινόμαυρο*, „nordon qora") — Gretsiyada, Markaziy Makedoniya chekkasidagi Naousa atrofidagi baland togʻlarda va Gʻarbiy Makedoniya chekkasidagi Amindeon atrofida oʻstiriladigan uzum navi, shuningdek, undan ishlab chiqarilgan asosiy qizil sharob. Yaqinda oʻtkazilgan genetik tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, nav Goue blanc va nomaʼlum nav oʻrtasidagi tabiiy urchish natijasidir.

 Naousa mintaqasidagi uzumzorlar, Markaziy Makedoniya Ksinomavro vino navini ishlab chiqaradi
Ksinomavro uzumlari asosan Naousa, Goumenis, Amindion shaharlari, Fessaliyadagi Rapsani, gʻarbiy Makedoniyaning Trikoman , Siatista va Velvendos shaharlari atrofida va kichikroq miqyosda Athosdagi rohiblar tomonidan yetishtiriladi. Shuningdek, Fesaliyadagi Osa togʻida, Epirus nomi Ioannina, Thessalian nomlari Magnesia va Trikala va Gʻarbiy Makedoniya Kastoriyada ham yetishtiriladi. Ksinomavro uzumzorlarining umumiy maydoni 18 kvadrat kilometrni tashkil qiladi.

Ksinomavro — Gretsiyada eng koʻp ekilgan vino uzum navi.

Vinochilik
----------

Goumenisda Ksinomavro koʻpincha Negoska bilan aralashtirib, juda mevali, yuqori quvvatli sharob ishlab chiqaradi.

Manbalar
--------

1. ↑  *McWeeney, Myles*. „Best cellars: A Greek odyssey". *The Independent* (17-avgust 2004-yil).
2. ↑  *The Oxford Companion to Wine*, 3rd, Oxford University Press, 2006 — 7 bet. ISBN 0-19-860990-6.
3. ↑  J. Robinson *Jancis Robinsonʼs Guide to Wine Grapes* pg 127 Oxford University Press 1996 ISBN 0198600984

Havolalar
---------

* Yunon qizil sharobining asosiy navlari
Ksilitol-pastilya
**Ksilit**, SN2ON (SNON)z SN2ON -koʻp atomli spirt (pentit). Mol. m. 152,15; rangsiz gigroskopik kristall. Suyuqlanish temperaturasi 61—61,5° boʻlgan beqaror monoklin va suyuqlanish temperaturasi 93—94,5°, qaynash temperaturasi 215—217° boʻlgan beqaror rombik modifikatsiyasi maʼlum. K. optik nofaol izomer; suvda, metil va etil spirtda, piridinda, sirka kislotada eriydi.; efir, dioksan, uglevodorodlar, butil va propil spirtlarda erimaydi. Kimyoviy xossalarga koʻra koʻp atomli spirtlarning vakili. Sanoatda ksilozani qaytarib olinadi. K. va uning 1,4-angidridi (ksilitan) — sellofan qogʻoz va atir-upa ishlab chiqarishda namlik plastifikatori va stabilizatori, ksiftal alkid smolalar, sirt-faol moddalar, lok, yelim va boshqa olishda komponent. K. shirin taʼmli (saharozadan ikki marta shirinroq) boʻlib, odam organizmiga singmaydi. Qandolatchilik mahsulotlari ishlab chiqarishda ishlatiladi, shuningdek, diabet va semirishga moyil bemorlarga qand oʻrnida beriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Magnit maydon kuchi**
=======================

Magnit maydon kuchi-bu makro oqimlarning magnit maydonini tavsiflovchi yordamchi qiymat.

**Magnit maydon** kuchi-ko'rib chiqilayotgan nuqtada magnit induksiya magnitlanish vektorlari farqiga teng bo'lgan vektorli *B* fizik kattalik *M*. Bu belgi bilan belgilanadi *H*.

bu erda *r* nuqtaning radius vektori μ0 magnit doimiydir. O'lchov birligi (si da) A/m (metr uchun amper).
Xalqaro birliklar tizimida (si):

  

  

Maksvell tenglamalariga kiritilgan. Jismoniy ma'noda magnit maydonning tashqi (fazoning ma'lum bir nuqtasiga nisbatan) manbalarining ma'lum bir nuqtada magnit induksiyaga qo'shgan hissasini ifodalaydi.

### Magnit maydon kuchi tushunchasi

(si)
(SGS)
Magnit maydon kuchi deganda ma'lum bir nuqtada magnit induksiya *B* va magnitlanish *M* vektorlarining farqi tushuniladi:

  

  

  

  

Eng oddiy holatda izotrop (magnit xossalari bo'yicha) nonferromagnit muhit va past chastotalar yaqinlashuvida magnitlanish *B* chiziqli induksiya bilan qo'llaniladigan magnit maydonga bog'liq *M*

*M = αB*

Tarixiy jihatdan, ushbu chiziqli bog'liqlikni koeffitsient bilan tavsiflash o'rniga, tegishli miqdorlardan foydalanish odatiy holdir — magnit sezuvchanlik *Χ* yoki magnit o'tkazuvchanlik μ

### Kuchlanish birliklari

CGS tizimida magnit maydon kuchi erstedlarda (E), si tizimida — metr uchun amperlarda (A/m) o'lchanadi. Texnikada Ersted asta — sekin si-amper birligi tomonidan metrga almashtiriladi.

Nisbatlar: 1 E \ U003d 1000/(4π) a / m ≈ 79,5775 A / m; 1 A / m = 4π / 1000 E ≈ 0,01256637 E.

### Muhit chegarasidagi keskinlik harakati

Sirt o'tkazuvchanlik oqimi oqmaydigan ikkita materialning interfeysida kuchlanish komponentining chegarasiga parallel *Hr* ravishda uzilish bo'lmaydi. Agar yuqorida aytib o'tilgan sirt oqimi **i** mavjud bo'lsa, unda ushbu komponentning chegaraning bir va boshqa tomonidagi farq qiymati shunchaki tengdir |**i**|.

### Kuchlanish kattaligining jismoniy ma'nosi

Ta'rifga muvofiq, vektor *H* maydonni yaratadigan tashqi (ko'rib chiqilayotgan aniq nuqtaga nisbatan) sabablarning ta'siri tufayli magnit induksiyaga hissa qo'shadi. Bular o'tkazuvchanlik oqimlari, vaqt o'zgaruvchan elektr maydoni ( *j* siljish oqimi), shuningdek lokalizatsiya qilingan ∂*D*/∂*t* molekulyar oqimlar *jmol* bo'lishi mumkin. Oqimlar *jmol* magnitlanishni, shu jumladan ko'rib chiqilayotgan nuqtadan tashqaridagi hududlarda hosil qiladi va bu magnitlanish maydonning butun bo'shliq bo'ylab tarqalishiga ta'sir qiladi.

Tashqi sabablarga qo'shimcha ravishda, hissa *B* to'g'ridan-to'g'ri ko'rib chiqilayotgan nuqtada magnitlanishni beradi, ammo bu hissa olib tashlanadi.

Vektor bilan ishlash hisob-kitoblarni tubdan soddalashtirishga imkon bermaydi. Maydon profilini topish uchun (*B* yoki *H* bo'lsin), odatda, Maksvell tenglamalarini bog'lash va bog'lash nisbatlarini hisobga olgan holda echish kerak.


1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Ksilolit** (ksilo... va yun. lithos — tosh) — sunʼiy qurilish materiali. Kaustik magnezit yoki dolomit kukuniga yogʻoch qipigʻi, ishqorbardosh pigment (boʻyoq) va mayin dispers mineral moddalar (talk, asbest, marmar kukuni) aralashtirib tayyorlanadi. Bikr ksilolit aralashmasidan pollarga yotqizish uchun plitalar, plastik aralashmasidan monolit pollar ishlanadi yoki rulon va plita polimer materiallardan sof pollar uchun asos tayyorlanadi. K. turar joy va jamoat binolari hamda quruq rejimli sanoat binolarida choksiz pollarga krplash, shuningdek, zinapoya va devorlarni pardozlashda ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yashirin til** yoki **maxfiy til** - bu oʻziga xos guruh ichidagi muloqotning oʻrnatilgan tizimi boʻlib, uning asosiy maqsadi kommunikativ niyatlarning maʼnosini begonalardan yashirishdir. Yashirin tillar lingvistik, lingvistik boʻlmagan (imo-ishoralar, belgilar, chizmalar), shuningdek aralash boʻlishi mumkin. Qadim zamonlardan beri maʼlum.

Intra-etnik
-----------

Yashirin tillarni bolalar oʻz niyatlarini kattalardan yashirish uchun ishlab chiqishi mumkin (bolalar maxfiy tillari).

Kattalar koʻpincha bolalardan xabar qilingan narsaning maʼnosini yashirish uchun bir xil taktikaga murojaat qilishadi. Masalan, soʻzlar toʻliq talaffuz qilinmaydi, balki yoziladi. Til oʻzgarishida kattalar bolalar uchun tushunarsiz boʻlishi uchun oʻlik tildan foydalanishlari mumkin. Masalan, 20-asrning boshlarida Britaniya Trinidadda kattalar bolalardan xabarni yashirish uchun asta-sekin fransuz tilidan foydalanishgan, ular bilan ular odatda faqat ingliz tilidan foydalanganlar.

Millatlararo
------------

slida, maʼlum bir mintaqadagi har qanday kam maʼlum boʻlgan til maxfiy til sifatida ishlatilishi mumkin. Bular, masalan, Hirot yahudiylarining tili, shuningdek, Oʻrta Osiyo loʻlilari tomonidan ishlab chiqilgan mugʻat tili - lyuli. Jakartadagi transvestitlar golland tilini oʻzlarining maxfiy tili sifatida ishlatishadi (mustaqillikdan keyin asta-sekin soʻnib qolgan sobiq metropoliya tili).

### Harbiy

Harbiy maqsadlarda koʻpincha maxfiy tillar qoʻllaniladi. Shunday qilib, Sharqiy Timor isyonchilari oʻzlarining asosiy raqiblari - indoneziyaliklar deyarli gapirmagan portugal tilidan foydalanishdi. Gʻarbiy Sahara isyonchilari marokashliklar tomonidan yomon gapiriladigan ispan tilidan foydalanadilar. 20-asrda AQSh armiyasi navaxo tilini maxfiy til sifatida ishlatgan. Ulug 'Vatan urushi yillarida SSSRning kichik xalqlaridan boʻlgan Qizil Armiya signalchilari koʻpincha oʻz vatandoshlari aloqa liniyasining narigi tomonida ekanligini bilib, oʻz ona tillaridan xuddi shu maqsadda foydalanishgan va ularning aloqalarini tinglayotgan Wehrmacht signalchisi kam maʼlum tilda gapirmas edi.

Yana qarang
-----------

* Fenya
* Jinoiy jargon
* Kriptografiya
* Kriptofaziya
* Choʻchqa lotincha

1. ↑  Виноградов 1926. sfn error: no target: CITEREFВиноградов1926 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Тайные языки / Арапов М. В. // Социальное партнёрство — Телевидение [Электронный ресурс]. — 2016. — С. 589. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 31). — ISBN 978-5-85270-368-2.
* Виноградов Г. С.*. — Детские тайные языки*. Иркутск: Тип. изд-ва «Власть труда», 1926.
* Малахов А. Под тенью фени // Журнал „[Коммерсантъ Деньги]" №28 от 18.07.2005, стр. 81
* Приёмышева М. Н. Тайные и условные языки в России XIX в.: В 2-х книгах. — СПб.: Нестор-История, 2009. — 455 с. + 696 с.
**Eman ipak qurti**, dub ipak qurti — tovuskoʻzlilar oilasi, *Апгпегаеа* turkumiga mansub, ipak olish hamda undan jujuncha ishlab chiqarish uchun boqiladigan kapalaklar turi. Xitoy Eman ipak qurtiq. *(А.регпуО* 250 yildan beri boqib kelinadi. Sobiq SSSRda 1937-yildan boqila boshlagan. Eman ipak qurtiq. har xil turdagi eman bargi bilan oziqlanadi. Odatda, 2 avlod beradi. Gʻumbagi pillada — harorati 2° boʻlgan maxsus xonalarda saqlanadi. Bahorda ulardan yirik (qanoti yoyilganda 10,5—11,5 sm) kapalaklar chiqadi. Yapon Eman ipak qurtiq. (*АЛататаГ*) oʻrmonda hayot kechiradi va Yaponiyada Xitoy Eman ipak qurtiq.i bilan bir qatorda boqiladi; qanoti yoyilganda oʻrtacha 15,6 sm, shoxlarga qoʻyilgan gʻumbagi qishlaydi. Eman ipak qurtiq.ning pillasi toʻlaligicha chuvalanmaydi va, asosan, ip yigirishda foydalaniladi. Xitoy Eman ipak qurtiq.ning ipagi tut ipak /do/imnikidan yoʻgʻonroq, lekin juda gshshiq. Xitoy Eman ipak qurtiq.ning kamchiligi uning qiyin chuvalanishidan tashqari pillada ipak miqdorining kamligi (oʻrtacha 8—9%) hamda qurtning ozuqa sifatiga yuqori talabchanligi va boqishning qiyinligi hamdir. Hozirgida iqtisodiy tomondan maqsadga muvofiq emasligi tufayli Eman ipak qurtiq. kam boqiladi (qarang Ipak qurti).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Rejodi-kalabriya** — Italiyaning jan. qismidagi shahar. RejodiKalabriya provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 179,4 ming kishi (2001). Transport yoʻllarining muhim tuguni. Messina boʻgʻozi sohilidagi port. Messina sh. (Sitsiliya o.)ga temir yoʻl paromi qatnaydi. Oziq-ovqat, yogʻochsozlik sanoati rivojlangan. Vagonsozlik korxonalari mavjud. Sitrus essensiyalari, xushboʻy moylar ishlab chiqariladi. Baliq ovlanadi. Universitet, geofizika rasadxonasi, milliy muzey bor. Shaharga mil. av. 720 yilda asos solingan. Yunonlar ibodatxonasi qoldiqlari (mil. av. 4-asr) saqlangan. Turizm rivojlangan. Tez-tez zilzila boʻlib turadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Murzak-koba** — mezolit davriga oid gʻor. Qrimning Sevastopol shahri yaqinida joylashgan. 1936 yil S.N. Bibikov va Ye. V.Jirov topgan va oʻrgangan. Uning madaniy qatlamida mikrolitlar, xususan, kesgichlar, qirgʻichlar, tarashlangan tosh parrakchalar, prizmatik nukleuslar va boshqa chaqmoqtosh qurollar, suyakdan yasalgan bigizlar, teshgichlar va garpunlar uchraydi. Gʻordan kromanʼonlarning juft-juft koʻmilgan (er va xotin) qabri ochilgan. Murda chalqancha yotqizilib, qabr usti tosh bilan berkitilgan. Topilgan skeletlarning bosh suyaklari asosida antropolog M.M.Gerasimov ularning tashqi qiyofasini tiklagan. Gʻordan bugʻu, toʻngʻiz, yovvoyi qoʻy, ayiq, tulki, xonakilashtirilgan it, boʻrsiq va boshqa suyagi ham topilgan.

Adabiyot
--------

* Gerasi mov M.M. Lyudi kamennogo veka, M. 1964.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rotametr** (lot. rotare — aylantirmoq va metr)— 1) suyuklik yoki gaz sarfi oʻlchanadigan asbob. R. konussimon vertikal naydan iborat. Suyuklik yoki gaz shu nayda pastdan yuqoriga harakatlanadi. Nay ichidagi qalqovuch oʻlchash paytida suyuklik yoki gaz bosimi taʼsirida maʼlum vaziyatni egallab, halkasimon tirqish hosil qiladi. Qalqrvuch egallagan vaziyatni shkalaga taqqoslab, modda sarfi aniqlanadi. Koʻrsatkichlarni uzoqdan turib aniqlash uchun induktiv datchik va ikkilamchi elektr asbob bor. R. neftni qayta ishlash, yogʻ zdlarida va boshqa sohalarda ishlatiladi; 2) mashina uzeli va asboblar detallari oʻlchamlari oʻlchanadigan pnevmatik asbob. Oʻlchash chegarasi 20 mkm dan 10 mm gacha; 3) matbaada qolip plastinalarining gʻadirbudirligi (mikrotekisligi) aniqlanadigan asbob.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muruntov togʻlari** — Tomditov tarkibidagi togʻlar. Markaziy Qizilqum (Navoiy viloyati)da joylashgan. Janubi-sharqsan shimoli-gʻarbga yoʻnalgan. Uz. oʻrtacha 26 km. Eng baland joyi 816 m. Janubi-gʻarbiy yon bagʻri tikroq. Muruntov togʻlari yon bagʻirlarida quruq soy oʻzani koʻp. Su-vayirgʻich qismida keskin ifodalangan qoyatoshli tik yon bagʻir mavjud. Quyi silur, (besapan svitasi), quyi devon (jengeldi svitasi), oʻrta devon (janubiy bozdon svitasi), yuqori karbon (belquduq svitasi) davrlarining yotqiziqlari qatmaqat joylashgan. Oʻrta karbon davrida togʻ hosil boʻlish jarayonida dengiz chekinib quruklik paydo boʻlgan, yotqiziklar burmalanib togʻ tizmasi vujudga kelgan. Murakkab togʻ hosil boʻlishi va vulkanik harakatlar natijasida foydali qazilmalar shakllangan. Muruntov togʻlarida Muruntov oltin koni va uran konlari bor. Muruntov togʻlari etaklaridagi boʻz-qoʻngʻir tuproqlarda efemerlar, shuvoq, keyreuq, boyalich, burgan Tapkalgan. Ulardan yaylov sifatida foydalaniladi. Yaylovlar mahsuldorligi gektariga 1—3,5 s.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kirovograd viloyati** — Ukrainadagi viloyat. 1939-yil 10-yanvarda tashkil etilgan. Maydoni 24,6 ming km². Aholisi 1211,2 ming kishi (1997), asosan, ukrainlar; shuningdek, rus, belorus, yaxudiy, moddavanlar ham yashaydi. Shaharliklar 52%. 21 tumanga boʻlingan, 12 shahar, 26 shaharcha bor. Markazi — Kirovograd shahri.

Kirovograd viloyati Dnepr boʻyi qirlarining janubiy qismida, Yer yuzasi daryo vodiylari va jarlar oʻyib yuborgan toʻlqinsimon tekislik. Foydali qazilmalari: qoʻngʻir koʻmir, grafit, nikel rudasi, qurilish materiallari, torf, temir rudasi. Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi −5,4° dan −5,6° gacha, iyulniki 20-21,4°. Yillik yogʻin 450 mm. Vegetatsiya davri 200-210 kun. Daryolari: Dnepr, Ingul, Sinyuxa va Janubiy Bug. Kirovograd viloyati hududida Kremenchug, Dneprodzerjinsk va boshqa suv omborlari bor. Tuprogʻi, asosan, qoratuproq. Oʻrmon va butazorlar mavjud.

Kirovograd viloyati sanoatining yetakchi tarmoqlari: oziq-ovqat, mashinasozlik, yonilgʻi va rangli metallurgiya. Energetika xujaligini bir qancha GES va issiqlik elektr stansiyasi tashkil etgan. Oziq-ovqat sanoatida shakarqand, yogʻ-moy, spirt, goʻsht, un, moy-sir, meva-sabzavot konservalari ishlab chiqariladi. Mashinasozlik va metallsozlik sanoati, asosan, qishloq xoʻjaligi mashinalari va ji-hozlar ishlab chiqarishga ixtisoslashgan. Yoqilgʻi sanoatida qoʻngʻir koʻmir qazib olinadi va qayta ishlanadi. Rangli metallurgiya rivojlanmokda. Yengil sanoat korxonalari (tikuvchilik, poyabzal, paypoq, koʻn zavodi, yogʻochsozlik, mebel kombinatlari) bor. Qurilish materiallari ishlab chiqaradigan yirik korxonalar mavjud.

Qishloq xoʻjaligida gʻalla, qand lavlagi, koriandr, koʻngaboqar ekiladi, chorvachiligi goʻsht-sut yetishtirishga ixtisoslashgan. Bogʻdorchilik va rezavor mevachilik salmoqli oʻrin tutadi. Hovoʻz baliqchiligi rivojlangan. Kirovograd viloyati, avtomobil yoʻllari zich, aeroport bor. Dnepr daryosida kema qatnaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

 Ukraina maʼmuriy bo'linishi |
| --- |
|  |
| Viloyatlar | 
Cherkassi • Chernigov • Chernovsi • Dnepropetrovsk • Donetsk • Ivano-Frankovsk • Jitomir • Kirovograd • Kiyev • Lugansk • Lvov • Nikolayev • Odessa • Poltava • Rovno • Sumi • Ternopol • Vinnitsa • Volin • Xarkov • Xerson • Xmelnitskiy • Zakarpatye • Zaporojye |
|  |
| Muxtor Respublika | 
Qrim Muxtor Respublikasi 1 |
|  |
| Mamlakat miqiyosidagi shaharlar | 
Kiyev • Sevastopol 1 |
|  |
| 
1Rossiya nazoratiga oʻtgan hududlar. |

 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Rekombinatsiya (maʼnolari).

**Rekombinatsiya** — betartib harakat natijasida har xil ishorali ionlarning oʻzaro uchrashib neytral molekulalar (atomlar) ni hosil qilish jarayoni. R. hodisasini tuz, ishqor va kislotalarning suvdagi eritmalari, ionlashtirilgan gazlar, yarimoʻtkazgichlar va boshqalarda kuzatish mumkin. Eritmalarda bir vaqtning oʻzida eritilgan modda molekulalarining ionlarga ajralishi (dissotsiatsiyasi) va ionlarning birlashib molekulaga aylanishi sodir boʻlib turadi. Vaqt birligida dissotsiyalangan molekulalar soni shu vaqt davomida rekombinatsiyalashish natijasida hosil boʻlgan molekulalarning soniga teng bulib qolsa, muvozanat holat yuzaga keladi. Ikki xil ishorali ionlarning oʻzaro uchrashish ehtimoli musbat va manfiy ionlar konsentratsiyasiga mutanosib buladi. Agar eritmada erigan modda molekulalarining soni juda kam miqdorda boʻlsa, vujudga kelgan ionlarning bir-birlari bilan uchrashish ehtimoli kamayib ketadi, natijada R. sodir boʻlmaydi.

Yarimoʻtkazgichlarda har bir vaqtning oʻzida ikki jarayon yuz beradi: erkin elektron va kovaklarning juft holda hosil boʻlishi hamda elektron va kovaklarning juft holda yoʻqolishiga olib keluvchi R. ehtimolligi erkin elektronlar va kovaklar soniga mutanosib. R. jarayonida birlashuvchi ionlarning ortiqcha energiyalari elektromagnit nurlanish koʻrinishida ajralib chiqishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
1910
**Adolf Vagner** (Adolph Wagner) (1835. 25.3, Erlangen — 1917. 8.11, Berlin) — nemis iqtisodchisi, 23 yoshidan Freyburg, Gamburg, Vena, Berlin universitetla-rida moliya va siyosiy iqtisod kafedra professor Siyosiy iqtisoddagi ijtimo-iy-huquqiy maktab asoschilaridan biri. V. tovar qiymati bilan isteʼmol qiyma-ti urtasidagi ziddiyatni rad etadi va "umumiy qiymat tushunchasi"ni taklif qiladi. U iqtisodiy inqirozlarni kapitalizm tabiatidagi ziddiyatlar bilan emas, balki texnikadagi oʻzgarishlar, ob-havo taʼsirida hosildorlik-ning pasayishi, moda va did oʻzgarishlarn, shuningdek siyosiy beqarorlik va boshqa orqali izo\laydi. V. tarixiy maktab gʻoyalari taʼsirida xoʻjalik hayotida huquqiy munosabatlar (mas. xususiy mulk) belgilovchi oʻrinda turadi deb hisoblagan va davlatning xoʻjalik hayotiga faol aralashuvi tarafdori boʻlgan. Ishchilar ahvolini yaxshilash boʻyicha qonunchilik tadbirlarini ish-lab chiqish maqsadida tuzilgan "Ijtimoiy siyosiy ittifoq" ning asoschilaridan biri (bu tadbirlarni u dav-lat sotsializmi deb atagan).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Adonis (maʼnolari).

**Adonis** (Adonis) — ayiqtovondoshlar oilasiga mansub oʻtlar turkumi. 20 ga yaqin bir yillik va koʻp yillik turlari bor. Oʻrta Osiyo, Sibir va Yevropa togʻlarida oʻsadi. Toshkent, Samarqand, Kashqadaryo va Surxonda-ryo viloyatlaridagi yaylovlarda A.ning 4 turi (A. parviﬂ ora, A. turkestanica, A. leiosepala, A. chrysocy-athus) uchraydi. Ayrim turlari (ayniqsa, A. turkestanica va A. vemalis .)dan yurak kasalliklarini davolashda ishlatiladigan adonizid olinadi. Bu turlarning poyasi tik (20-40 sm), tukli boʻlib, gullab boʻlgandan soʻng tuklari toʻkilib ketadi. A. bar-glari qirqma, patsimon, murakkab, po-yasining yuqori qismida bandsiz, quyi qismida bandli. Gullari yirik, aktino-morf (toʻgʻri), har bir poyacha uchida bittadan gul boʻladi: gulkosachasi 5 ta koʻk ko-sachabargdan, gultoji 5-20 ta sariq gul-barglardan iborat. Changchi va urugʻchilari koʻp. Gul oʻrni konussimon. A. aprel- may oyida gullaydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Mazut** (arab.) - neftdan 350-360° da qaynaydigan yonilgilar (benzin, ligroin, kerosin, dizel yonilgʻisi) ajratib olingandan soʻng qoladigan qora yopishqoq suyuklik. Tarkibiga koʻra, uglevodlar (mol. m. 400—1000), neft smolalari (mol. m. 500—3000), asfaltenlar, karbenlar, karboidlar va tarkibida metallar (V, Ni, Fe, Mg, Na, Ca) tutgan organik birikmalar aralashmasi. M.ning fizikkimyoviy xossalari boshlangʻich neftning tarkibi va distillyat fraksiyalarining haydalish darajasiga bogʻliq. Zichligi 890–1000 kg/mh qotish temperaturasi 10—40°, oltingu-gurt miqdori 0,5—3,5%, 0,3% gacha kul boʻladi. Surkov moyi va yonilgi M.ga boʻlinadi. Surkov moyi M.i oʻz holida yoki boshqa neft mahsulotlari bilan aralashtirib, yonilgi M. esa bug qozonlarida va dvigatellarda ishlatiladi. M.ning koʻp qismi kreking, kokslash yoʻli bilan yengil yonilgilar (motor yonilgisi) olish va bitum ishlab chiqarishga sarflanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ostonaqul Shokirov** (1922-yil 1-aprel Andijon shahri — 1945-yil 11-yanvar, Kaliningrad viloyatining Nesterov rayonidagi Kalinino shaharchasida dafn etilgan) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 75-gvardiya oʻqchi polkining razvedka vzvodi (26-gvardiya miltiq diviziyasi, 11-gvardiya armiyasi, 3-Belorussiya fronti), Sovet Armiyasi askari. Sovet Ittifoqi Qahramoni. 1941-yil dekabrdan armiya safida xizmat qila boshlagan. 1942-yildan frontda, 75-gvardiyachi oʻqchi polkining razvedka vzvodi (3-Belorussiya fronti, 1-gvardiyachi armiyaning, 26-gvardiyachi oʻqchi diviziyasi) komandiri boʻlgan.

Biografiyasi
------------

Ostonaqul Shokirov 1922-yil 1-aprelda Oʻzbekistonning Andijon shahrida dehqon oilasida tugʻilgan. Millati qozoq. Maktabda oltinchi sinfgacha oʻqigan. Urushga qadar mahalliy korxonalarda ishlagan.

Ostonaqul Shokirov 1941-yil dekabr oyida Andijon tuman harbiy komissarligi tomonidan Sovet Armiyasi safiga chaqirilgan. 1942-yil iyuldan frontda xizmat koʻrsata boshlagan. 1944-yilning yoziga kelib, Ostonaqul Shokirov 26-gvardiya oʻqchi diviziyasining 75-gvardiya oʻqchi polkining razvedka vzvodining tarkibida jang qilgan. Jangda daryodan o‘tish arafasida Shokirov qarama-qarshi qirg‘oqdagi dushman pozitsiyalarini vizual razvedkadan o‘tkazgan, o‘q otish nuqtalari tizimini aniqlagan. Dushman snayperini topib, qisqa vaqt ichida uni yoʻq qilgan.

1944-yil 15-iyulga o‘tar kechasi Sovet Armiyasi askari Ostonaqul Shokirov razvedkachilar guruhi tarkibida polkda birinchilardan bo‘lib Alitus shahri janubidan, Neman daryosidan o‘tib, jangga kirishgan. Ostonaqul Shokirov polk bo‘linmalarini kesib o‘tishga xalaqit berayotgan dushman pulemyotini yo‘q qilgan. Ushbu jangdagi qilgan jasorati uchun unga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berilgan.

Ostonaqul Shokirov unvon bilan taqdirlangani haqida bilmas edi. U 1945-yil 11-yanvarda Sharqiy Prussiyadagi jangda halok boʻlgan. Ostonaqul Shokirov Kaliningrad viloyati, Kalinino qishlogʻidagi ommaviy qabristonga dafn etilgan.

Mukofotlari
-----------

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 24-martdagi Farmoni bilan „fashist bosqinchilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajargani, soqchilar tomonidan koʻrsatilgan jasorat va qahramonlik" uchun; Sovet Armiyasi askari Shakirov Ostonaqul Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Shuningdek, Qizil Yulduz ordeni hamda 3-darajali Shon-sharaf medali bilan mukofotlangan.

Xotirasi
--------

Andijon shahridagi maydonga Shakirov Ostonaqulning byusti oʻrnatilgan, shu shahardagi koʻcha va 10-maktabga uning nomi berilgan, maktab binosiga yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan. Kalilingrad roʻyxatga olish porti Ostonaqul Shokirov nomi bilan atalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Shakirov Astanakul". Qaraldi: 9-iyun 2023-yil.
2. ↑  *OʻzME*. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Izobutilen**, SN2=S(SN3)2 -toʻyinmagan uglevodorod, rangsiz gaz. Qaynash temperaturasi — 6,9°; suyuqlanish temperaturasi — 140,35°; suyuq I.ning zichligi 594 kg/m3 (20°). Suvda yomon, spirt va efirda yaxshi eriydi. Olefinlarning barcha xossalarini namoyon qiladi. Vodorod, galogenlar, galogenvodorodlar bilan kimyoviy reaksiyaga kirishadi. Katalizatorlar (mas, Ag2O) ishtirokida havo kislorodi taʼsirida oksidlanib, epoksidlar, KMpO4ning ishqoriy eritmasi ishtirokida glikollar, NYU4, (SN3SOO)4R va b. oksidlovchilar taʼsirida parchalanib karbonil birikmalar hosil qiladi. Suyuq neft mahsulotlari va gazlari krekingi va piroliziyaa oraliq mahsulot sifatida hosil boʻladi. Toza I. izobutanni katalitik degidrogenlash yoʻli bilan olinadi. Izooktan, izopren va b. texnik mahsulotlar olish uchun ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Izopropil spirt**, propanol-2, izopropanol, (SN3)2 SNON — ikkilamchi propil spirt. Rangsiz suyuqlik, mol. m. 60,09. Suyuqlanish temperaturasi — 89,5°, qaynash temperaturasi 82,4°. Zichligi 785,5 kg/m3. Suv va organik erituvchilar bilan turli nisbatda aralashadi; suv bilan azeotrop aralashma (kaynash temperaturasi 80,2°; 87,7% I.s.) I. s. yogʻ qatori bir atomli ikkilamchi spirtlarning (oddiy va murakkab efirlar hosil qiladi, ON — guruhini galogen va b. bilan almashtirish mumkin) barcha xossalarini namoyon qiladi. Degidrogenlanganda atsetonga aylanadi. Sulfat kislota ishtirokida aromatik birikmalar bilan kondensatlanib I. s. hosilalarini, mas, izopro-pilbenzol, izopropiltoluol beradi.

Sanoatda propilenni gidratatsiyaga uch-ratish yoʻli bilan olinadi. Gidratatsiya 70—75% li H2SO4 ishtirokida 70—80° temperatura va 1,0—2,8 MPa bosim ostida oʻtkaziladi. Xom ashyo sifatida neftni kreking va piroliz jarayonida hosil boʻladigan, tarkibida 30—90% propilendan iborat propanpropilen fraksiyasi ishlatiladi; ammo xom ashyo sifatida sof propilen ham qoʻllaniladi, Chunki bunda ushbu jarayonni past bosim ostida oʻtkazish mumkin. Jara-yonning birinchi bosqichida I. s, izopropil sulfat (CH3)2CHOSO,OH, H2SO4 va suvdan tashkil topgan muvozanat holatdagi aralashma (sulfat kislotali ekstrakt) hosil boʻlib, ikkinchi bosqichda u suv bilan birga qizdiriladi va hosil boʻlgan I. s. haydaladi. I. s. parafinlarni qavo taʼsirida oksidlab va b. usullar bilan ham olinadi. I. s. atseton, efirlar va b. organik mahsulotlar i. ch.da, lok-boʻyoq, atirupa, farmatsevtika sanoatida erituvchi moylar, tabiiy smolalar, latekslar, antifrizlar uchun ekstragent sifatida qoʻllaniladi. IZORA — uy devorining yer bilan tokcha orasidagi qismi. Koʻpincha tokchadan oʻsimliksimon oʻyma naqsh (pax) bilan ajratiladi. I. sathi soddaroq islimiy yoki girih bilan toʻldiriladi (goho ganchga oʻyib ishlangan naqshlar bilan ham bezatiladi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sun Yanan** (xitoycha: 孙亚楠; tugʻ. 1992-yil 15-sentyabr, Fengcheng, Lyaonin, Xitoy) — xitoylik erkin kurashchi, 48 kg gacha va 50 kg gacha vazn toifasida, Xitoy terma jamoasi aʼzosi. 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali va 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari kumush medali sovrindori, 2013-yilda 51 kg gacha vazn toifasida Jahon chempioni, ikki karra Osiyo chempioni.

Faoliyati
---------

2007-yildan beri u kurash bilan shugʻullanadi, birinchi murabbiyi Liu Xay. Boʻyi 158 sm boʻlgan u eng engil toifada (48–51 kg) chiqish qildi. U 2010-yilda xalqaro turnirlarda debyut qilib, Xitoyda o‘smirlar o‘rtasidagi Osiyo chempionati va Budapeshtdagi (Vengriya) o‘smirlar o‘rtasidagi Jahon chempionatida (51 kg gacha toifa) g‘olib chiqdi. 2011-yilda Toshkentda (Oʻzbekiston) bo‘lib o‘tgan Osiyo chempionatida 48 kg gacha vazn toifasida u finalda mongoliyalik sportchi Tsogtbazarin Enxjargalni mag‘lub etgandi. Oʻsha yilning sentyabr oyida boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida u 51 kg gacha vazn toifasida 8-oʻrinni egalladi.

2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida Sun Yanan 48 kg gacha vazn toifasida saralashda yutqazib, ishtirok etmadi. Oʻsha yilning sentyabr oyida u Kanadada boʻlib oʻtgan Jahon chempionati finaliga chiqdi, ammo finalda kanadalik Jessica McDonaldga yutqazdi. 2013-yilda u 51 kg gacha vazn toifasida finalda mongoliyalik Erdenechimegiin Sumyaani mag‘lub etib, Jahon chempionligini qo‘lga kiritdi. 2014-yili Inchxonda (Koreya Respublikasi) bo‘lib o‘tgan Osiyo o‘yinlarida Sun 48 kg gacha vazn toifasida ishtirok etib, finalda Eri Tosakaga yutqazib, kumush medalni qo‘lga kiritgan edi. 2016-yilgi Osiyo chempionatida u finalda qozog‘istonlik sportchi Irina Borisovani mag‘lub etgandi. 2016-yilgi Yozzgi Olimpiada oʻyinlarida bronza uchun kurashda Qozogʻiston vakili Julduz Eshimova gʻalaba qozondi.

2017-yil Dehlida (Hindiston) bo‘lib o‘tgan Osiyo chempionatida Sun 5-o‘rinni egallab, Parijdagi (Fransiya) Jahon chempionatiga yo‘llanma oldi.

Medal natijalari
----------------

### Yozgi Olimpiada oʻyinlari

| Olimpiada | Intizom | Oʻrin |
| --- | --- | --- |
| BraziliyaRio-de-Janeyro 2016-yil | erkin kurash, 48 kg gacha, ayollar | 2 Bronza |
| YaponiyaTokio 2020-yil | erkin kurash, 50 kg gacha, ayollar | 2 Kumush |

### Osiyo chempionati

| Kurash boʻyicha Osiyo chempionati | Intizom | Oʻrin |
| --- | --- | --- |
| Oʻzbekiston2011-yilda Toshkent | erkin kurash, 48 kg gacha, ayollar | 2 Oltin |
| Janubiy Koreya2014-yilda Inchxon | erkin kurash, 48 kg gacha, ayollar | 2 Kumush |
| Tailand2016-yilda Bangkok | erkin kurash, 48 kg gacha, ayollar | 2 Oltin |
| Xitoy2019-yilda Sian | erkin kurash, 50 kg gacha, ayollar | 2 Kumush |

Manbalar
--------

1. ↑  Dandong News: 孙亚楠：没拿冠军挺遗憾 (2016-08-19)[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  Yaponki viigrali tri zolota v borbe, u SShA — 93 medali, u Rossii — 41
3. ↑