**James Francis Cagney Jr.** (/ˈkæɡni/ , 1899-yil 17-iyul — 1986-yil 30-mart) amerikalik aktyor, raqqosa va kinorejissyor edi. Sahnada va kinoda Cagney oʻzining doimiy baquvvat chiqishlari, oʻziga xos vokal uslubi va kulgili komikslar vaqti bilan tanilgan. U turli xil spektakllar uchun olqish va asosiy mukofotlarga sazovor boʻldi. James *"The Public Enemy"* (1931), „*Taxi" (1932), „Angels with Dirty Faces" (1938), „The Roaring Twenties" (1939), „City for Conquest" (1940) va „White Heat" (1949) kabi filmlarda ko‘p qirrali qattiqqo‘l yigitlarning rolini o‘ynagani bilan yodda qolgan. O*'z karerasining boshida oʻzini shu obroʻ bilan cheklagan yoki cheklangan. U oʻz filmlarida raqsga tushish imkoniyatlarini muhokama qila oldi va *Yankee Doodle Dandy* (1942) musiqiy filmidagi roli uchun Akademiya mukofotini qoʻlga kiritdi. 1999-yilda Amerika kino instituti uni Gollivudning Oltin Asrining eng buyuk erkak yulduzlari roʻyxatida sakkizinchi oʻringa qoʻydi.

Yoshlik
-------

James Francis „Jimmy" Cagney 1899-yilda Nyu-York shahridagi Manxettenning Quyi Sharqiy tomonida tugʻilgan. Uning biograflari haqiqiy joylashuvi borasida kelisha olmaydi: D prospekti va 8-koʻchaning burchagida yoki Sharqiy 8-koʻcha, 391-uydagi eng yuqori qavatdagi kvartirada, uning tugʻilganlik haqidagi guvohnomasida koʻrsatilgan manzil. Uning otasi James Francis Cagney Sr. (1875-1918) irlandiyalik edi. Oʻgʻli tugʻilganda u barmen va havaskor bokschi boʻlgan, garchi Cagneyning tugʻilganlik haqidagi guvohnomasida u telegrafchi sifatida qayd etilgan boʻlsada. Uning onasi Caroline Elizabeth (née Nelson, 1877-1945), otasi esa Norvegiya kema kapitani edi.

Karyera
-------

1919-yilda, Cagney Wanamaker’s Univermağıda ishlayotganida, hamkasbi uning raqsga tushganini koʻrib, yaqinlashib kelayotgan „Every Sailor" filmidagi roli haqida maʼlumot berdi. Bu urush davridagi spektakl boʻlib, unda xor ayollar kiyimidagi harbiy xizmatchilardan iborat boʻlib, dastlab „Every Woman" deb nomlangan. Cagney xor uchun tinglovdan oʻtdi, garchi bu vaqtni behuda deb hisoblasa ham, chunki u faqat bitta raqs bosqichini, murakkab Pibodini bilardi, lekin u buni juda yaxshi bilardi. Bu prodyuserlarni uning raqsga tushishi mumkinligiga ishontirish uchun yetarli edi va u davom etishni kutayotganda boshqa raqqosalarning harakatlarini koʻchirib olib, ularni oʻz repertuariga qoʻshdi. U ayol rolini oʻynashni gʻalati koʻrmadi va xijolat tortmadi. Keyinchalik sahnaga chiqqanida oʻzining tabiiy uyatchan shaxsini qanday yoʻqotishga muvaffaq boʻlganini esladi: „Chunki u yerda men oʻzim emasman. Men Jim Cagney emasman. Men yubkalar, pariklar, boʻyoqlar, kukunlar, patlar va shlyapalar kiyganimda, albatta, men uni butunlay yoʻqotdim."

Filmografiya
------------

Televizion
----------

| Yil | Koʻrsatish | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1956 | *Soldier From The Wars Returning* | George Bridgeman | NBC telekanalida 1956-yil 10-sentabrda Robert Montgomeri taqdim etgan 6-mavsumning birinchi epizodida namoyish etilgan. |
| 1960 | *Whatʼs My Line?* | Sirli mehmon | 1960-yil 15 mayda CBS telekanalida efirga uzatildi |
| 1966 | *The Ballad of Smokey the Bear* | Big Bear | 1966-yil 24 noyabrda NBC telekanalida efirga uzatilgan |
| 1984 | *Terrible Joe Moran* | Joe Moran (yakuniy rol) |  |
|

Radio chiqishlari
-----------------

| Yil | Dastur | Epizod/manba |
| --- | --- | --- |
| 1942 | *Screen Guild Players* | *Yankee Doodle Dandy* |
| 1948 | *Suspense* | *Loveʼs Lovely Counterfeit* |
| 1948 | *Suspense* | *No Escape* |
| 1952 | *Family Theater* | *The Red Head* |

Manbalar
--------



1. ↑  McGilligan, page 14
2. ↑  *Speck, Gregory*. „From Tough Guy to Dandy: James Cagney". *The World and I* (iyun 1986), s. 319. Qaraldi: 17-oktabr 2008-yil.
3. ↑  McGilligan, page 11
4. ↑  „America's Greatest Legends". *AFI's 100 Years...100 Stars*.  American Film Institute (2005). 20-dekabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-oktabr 2015-yil.
5. 1 2  McCabe, page 5
6. ↑  Warren, page 4
7. ↑  Warren, page 36
8. ↑  Cagney, page 27
9. ↑  McGilligan, page 19
10. ↑  „What's My Line? - Episodes - IMDb". *IMDb*. 7-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-yanvar 2021-yil.
11. ↑  „The Ballad of Smokey the Bear". *IMDb* (24-noyabr 1966-yil). 9-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-yanvar 2021-yil.
12. ↑  „Players to Open Season With 'Yankee Doodle Dandy'". Harrisburg Telegraph (17-oktabr 1942-yil), s. 19. Qaraldi: 28-may 2015-yil. Andoza:Open access
13. ↑  „Suspense: Love's Lovely Counterfeit (Radio)". 9-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyul 2020-yil.

 Andoza:Open access
14. ↑  „Suspense - No Escape" (19-dekabr 2010-yil). 9-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyul 2020-yil.

 Andoza:Open access
15. ↑  „Better Radio Programs for the Week". The Decatur Daily Review (24-fevral 1952-yil), s. 38. Qaraldi: 28-may 2015-yil. Andoza:Open access