recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Reanimatsiya** (re... va lot. animatio — jonlantirish, tiriltirish) — klinik oʻlim holatidagi (qarang Terminal holat) kishilarni tiriltirish, shuningdek, hayotiy muhim aʼzolarning baxtsiz hodisalar, kasallik va uning asoratlari natijasida toʻsatdan yoʻqolgan yoki oʻzgargan funksiyalarini tiklash uchun koʻriladigan chora-tadbirlar majmui. Nafas olish va yurak faoliyati toʻxtaganda yoki amalda nafas ham, qon aylanish ham organizm ehtiyojini taʼminlay olmay qolgan hollarda R. qoʻllaniladi. R. masalalarini reanimatologiya oʻrganadi. Reanimatologiyaning taraqqiy etishi endilikda R. usullaridan bevosita jonlantirishda emas, balki moddalar (suvelektrolit, gaz) almashinuvining keskin buzilishi, qon aylanishi, nafas, jigar, buyrak faoliyatining nuqsonlarida hamda operatsiyalardan soʻng aʼzolar funksiyasini tiklashda ham foydalanish imkonini berdi. Yashashga krbiliyatli organizmnigina tiriltirish mumkin. R. tadbirlarini ogir mexanik shikastlanishdan, shu jumladan, shikastlanish oqibatidagi shok, qon ketishi, tok urishi, kuchli zaharlanish, boʻgʻilish, suvga choʻkish, termik kuyish, sovqotish va h.k.dan oʻlayotgan vaqtda qoʻllash lozim. R.ni koʻpincha "intensiv terapiya", "intensiv parvarish" deyiladi. Demak, toʻsatdan yuz beruvchi oʻlim bilan tugaydigan har qanday tang holat reanimatsion tadbirlarni zudlik bilan amalga oshirishni taqozo etadi. R. oʻtkazishda turli vositalar, jumladan, elektron asboblar (defibrillyator, elektrostimulyator va h.k.) va boshqa apparatlar, xirurgiya usullari (traxeostomiya, punksiya, yirik tomirlarga kateter qoʻyish), doridarmonlardan foydalaniladi, shuningdek, yurakni bevosita (yaʼni, koʻkrak qafasini ochmay turib) massaj kilish, apparatsiz sunʼiy nafas oldirish va h.k. usullar qoʻllanadi. R.ni vrach, hamshiralar, shuningdek, maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan boshqa sohadagi kishilar bajaradi, tez yordam xodimlari malakali reanimatsion yordam koʻrsatadi.

R. chora-tadbirlarining toʻla kompleksi maxsus R. va intensiv terapiya boʻlimlarida oʻtkaziladi, bu boʻlimlar nevrologiya, kardiologiya, xirurgiya va boshqa markazlarda tashkil topsa, shu asosda tarmoklar (kardiologik, toksikologik va h.k.)ga boʻlinadi. Yirik viloyat yoki shahar kasalxonalarida tuzilgan. R. markazlari koʻp tarmokdi boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Polesskiy temir yoʻllari boshligʻining siyoh toʻplami, ikkita siyoh idishi, qalam uchun stakan va oʻrtada press-shisha. Litva temir yoʻllari muzeyi. Vilnyus
**Siyohlar toʻplami** — bu bir xil materiallardan bir xil uslubda ishlab chiqilgan, majburiy elementlari plita-tagliki va siyoh idishi boʻlgan ish stoli yozuv asboblari toʻplami. Bir yoki ikkita siyoh idishidan tashqari, siyoh toʻplami quyidagilarni oʻz ichiga olishi mumkin: press-byuvar, ruchka va qalamlar uchun stakan, tozalash uchun stakan, kuldon, gugurt qutisi, qogʻoz qisqich va qalqpoqli  chiroq. Siyohlar toʻplami 9 tagacha elementni oʻz ichiga olishi mumkin.

Siyoh toʻplamlari oq yoki kulrang monolit marmardan va rangli va rang-barang marmarga oʻxshash ohaktoshlardan, yogʻoch va plastmassadan yasalgan. Metall boʻlmagan qismlarni yasashda va oʻrnatishda nikel bilan qoplangan, qoraytirilgan yoki oksidlangan metall ishlatilgan. Odatda toʻrtburchaklar shaklida boʻlgan siyoh toʻplamining asosi yuzasida qalamlar uchun tarnovcha va siyoh idishlari uchun rozetkalar boʻlgan va koʻpincha quyidagi haykaltaroshlik detallari bilan bezatilgan: yozuvchilar, siyosatchilar va olimlarning portretlari. Siyoh idishlari odatda marmar, shisha yoki metalldan yasalgan. SSSRda siyoh asboblari ham plastmassa, organik shisha va yogʻochdan ishlab chiqarilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Чернильные приборы // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1961. — Т. IX. — Стб. 532—536

Adabiyotlar
-----------

* Chernilnie pribori // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1961. — T. IX. — Stb. 532—536
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Monogamiya (maʼnolari).

**Monogamiya** — har xil jinsli hayvonlar oʻrtasidagi munosabat shakli; bitta erkak hayvonning mavsum davomida faqat bitta urgʻochisi bilan juftlashishi. Monogamiyada erkak hayvon ham nayel uchun gʻamxoʻrlik qiladi. Sut emizuvchilarda Monogamiya poligamiyata nisbatan kam uchraydi. Odatda, bir mavsumlik Monogamiya boʻri, tulki, boʻrsikda boʻladi. Odamsimon maymunlardan gibbonlarda esa bunday juftlik bir necha yillar davom etadi. Monogam organizmlarda jinsiy dimorfizm kucheiz namoyon boʻladi. Monogamiya qushlarda keng tarqalgan. Oqqushlar, laylaklar, burgutlarda juftlik bir necha yilgacha, hatto umr boʻyi davom etadi. Joʻja ochuvchi qushlarda Monogamiya bilan bir qatorda poligamiya ham kuzatiladi. Evolyusiya jarayonida Monogamiya poligamiyaga nisbatan kuchliroq ixtisoslashgan hodisa sifatida rivojlangan. Baʼzan xonakilashtirilgan yovvoyi hayvonlarning erkaklarida bitta urgʻochi organizm bilan juftlashish instinkti yoʻqoladi. Mas, tulkilar tabiatda monogam, ammo tutqunlikda boqilganida ularning erkagi bir necha urgʻochilari bilan juftlashadi. Monogamiya hasharotlarda ham kuzatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Moniyeziozlar** — kavsh kaytaruvchi hayvonlarning ingichka ichagida parazit holida yashovchi Moniezia turkumiga mansub sestodalar chaqiruvchi invazion kasallik. Sestodlar oraliq xoʻjayinzirhli kanalar ishtirokida rivojlanadi. Yosh mollar sharoiti no-qulay boʻlgan yaylovlarga olib chiqilgach, oʻt bilan birga kanallarni yutib yuborib, kasallanadi. Kasallangan hayvon lohaslanadi, ichi ketadi, oriqlaydi, ichagi ogʻrib, aylanma harakat qila boshlaydi. Tashhis axlat namunalarida gelmintlar va ularning tuxumlari aniqlanishiga koʻra qoʻyiladi.

Davolash: fenasal, mis sulfati, panakur, mishyak-qoʻrgʻoshin oksidi preparatlari beriladi.

Oldini olish: madaniy yaylovlarda oʻtlatish, mollarni degelmintizatsiyalash.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Loppi cherkov qishlogʻi** (shuningdek, **Loppi** nomi bilan ham tanilgan; fin: *Lopen kirkonkylä*) — Finlandiyaning Tavastia Proper shahridagi Loppi koʻli (*Loppijärvi*) shimoliy qirgʻogʻida joylashgan Loppi munitsipalitetidagi eng yirik qishloq, shuningdek, uning 2000 nafardan ortiq aholisi boʻlgan maʼmuriy markazi. Qishloqdan sharqiy Riihimäki shahrigacha boʻlgan masofa 19 kilometr (12 mi)ni tashkil etadi.

Loppi qishlogʻi Forssa va Riihimäki oʻrtasidagi 54-asosiy yoʻl boʻyida joylashgan. Shahar hududining sharqida 132-sonli mintaqaviy yoʻl joylashgan boʻlib, u asosiy yoʻldan boshlanib, janubga Helsinki yoʻnalishi boʻylab oʻtadi va Läyliäinen qishlogʻi cherkov qishlogʻidan 12 kilometr uzoqlikda joylashgan. Qishloqning markazi Yhdystie, Jokiniementie va Pilpalantie yoʻllari orasidagi chorraha atrofiga qaragan.

Cherkov qishlogʻida ikkita cherkov bor. Loppi koʻli boʻyida joylashgan eski yogʻochdan yasalgan Loppi cherkovi deb nomlanuvchi, qishloq markaziga yaqin joylashgan Saint Birgitta (*Santa Pirjo*) yogʻoch cherkovi va yangi qizil gʻishtli cherkov. Qishloqdagi boshqa asosiy xizmat koʻrsatish manzillariga shahar sogʻliqni saqlash markazi, ikkita oziq-ovqat doʻkoni (K-market va S-market), 1852-yilda tashkil etilgan kutubxona, 1921-yilda tashkil etilgan boshlang'ich maktab, shuningdek, maktab kiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Taajamat väkiluvun ja väestöntiheyden mukaan 31.12.2017" (fi).  Tilastokeskus. Qaraldi: 3-mart 2021-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  „Vanha kirkko" (fi).  Lopen seurakunta. 13-aprel 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-mart 2021-yil.
3. ↑  „Lopen kirkko" (fi).  Lopen seurakunta. Qaraldi: 3-mart 2021-yil.
4. ↑   Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-08-09). Kirjaston historia — loppi.fi] (in Finnish)
5. ↑  Lopen koulu Wayback Machine saytida arxivlandi (2007-11-09). (fin tilida)
6. ↑  Lukio — loppi.fi Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-05-23). (fin tilida)

Havolalar
---------

* Lopen kunta (fin tilida)
* Häme-Wiki — Loppi Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-03-01). (fin tilida)

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Siyosiy kapital** – siyosiy atama hisoblanib, siyosatchining jamiyat va boshqa siyosiy arboblar bilan munosabatlarida boʻlgan ishonchi, obroʻsi va ta’sirini bildiradi.

Siyosiy kapital deganda jamoaviy harakatlarda qatnashish va ishtirok etish qobiliyati tushuniladi. Shuningdek, bu shaxslar, guruhlar, jamiyatning siyosat, uning tashkiloti, hukumati haqidagi fikridir.

Siyosiy kapitalning turlari
---------------------------

Baʼzi turdagi siyosatchilar obroʻli va vakillik siyosiy kapitalni bir biridan turli mezonlar asosida farqlaydilar. Siyosatchining obroʻ-eʼtibor kapitali uning ishonchliligi va jamiyatning unga bergan bahosi bilan tavsiflanadi. Kapitalning bu shakli izchil siyosiy yoʻnalish va mafkuraviy qarashlarni saqlab qolish orqali toʻplanadi. Vakillik kapitali - bu siyosatchining siyosiy kursni shakllantirishga taʼsirini baholash hisoblanadi. Kapitalning bu shakli tajriba va rahbarlik lavozimlarida ish stajiga koʻra toʻplanadi. Shunday qilib, siyosiy kapital - obroʻ va mavjud jamoatchilik fikri, siyosiy lavozim (qonun chiqaruvchi organ hodimi) va siyosiy hukmlar (qaror qabul qilish sifati) oʻrtasidagi munosabatlarning mahsulidir.

Siyosiy kapitalning dinamikasi
------------------------------

Siyosatchi saylovlarda gʻalaba qozonish orqali siyosiy kapitalga ega boʻladi; davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan siyosatni olib borish orqali; ijtimoiy ahamiyatga ega tashabbuslarni amalga oshirish orqali; boshqa siyosatchilar yoki firmalarga xizmat koʻrsatish orqali. Siyosiy kapital, har qanday ijtimoiy kapital kabi, turli shaxslarning oʻzaro taʼsiriga, ular koʻrsatadigan xizmatlarning oʻzaro turiga asoslanadi.

Siyosiy kapital yaxshi sarflanishi yoki behuda sarflanishi mumkin, bu avvalo odatiy kun tartibida asosiy boʻlmagan yoki mashhur boʻlmagan siyosatni ilgari surish uchun muvaffaqiyatsiz urinishlar orqali paydo boʻladi. Prezident Jorj Bush 2004-yilgi saylovlardan buyon "siyosiy kapital"ini yoʻqotganini da’vo qiladi.

Eslatmalar
----------

1. ↑   *The legislator as political entrepreneur: Investment in political capital*.
2. ↑   *Political capital*.
3. ↑  Grätz, Jonas.*. Russland als globaler Wirtschaftsakteur: Handlungsressourcen und Strategien der Öl- und Gaskonzerne*, 2013 — 49 bet. ISBN 978-34867-29788.
4. ↑  *Watson, Rob.* „Ambition marks Bush's second term". *BBC News* (20-yanvar 2005-yil). 15-oktabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-iyun 2009-yil.

Havolalar
---------

* A balance sheet of 'political capital' by David Gura. *Marketplace*, American Public Media. (11-7-2012)
**Atribut** uchun Creative Commons belgisi
**Atribut** (inglizcha: *attribution* ), mualliflik huquqidagi **atribut** - mualliflik to'g'risidagi bildirishnoma yoki boshqa asarda foydalanilgan yoki ko'rsatilgan asar muallifining ko'rsatmasi. GNU FDL va Creative Commons litsenziyalari kabi mualliflik huquqi va mualliflik huquqi litsenziyalari uchun mualliflik huquqi talab qilinadi.

Atribut ko'pincha litsenziyaning asosiy talabi sifatida qaraladi, chunki u muallifga ijobiy obro'ga ega bo'lishga imkon beradi, bu asar yaratish xarajatlarining bir qismi sifatida qaralishi mumkin. Atribut ko'pchilik tomonidan odob va muallifga hurmat belgisi sifatida qaraladi.

To'g'ridan-to'g'ri yoki bilvosita ko'plab boshqa asarlarga asoslangan asarlar uchun atribut zarurati noqulaylik tug'dirishi mumkin. Masalan BSD litsenziyasining asl nusxasi barcha reklama materiallari Kaliforniya universitetini qqayd etilishini talab qildi; litsenziyaning boshqa foydalanuvchilari o'z nomlari va unvonlarini qo'shgan; natijada bir asarda o‘nlab turli talablar jamlangan .

Eslatmalar
----------

1. ↑  „Frequently Asked Questions — CC Wiki". 27-noyabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-sentabr 2011-yil.
2. ↑  „The Limits of Attribution "Nina Paley’s Blog". 1-sentabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-sentabr 2011-yil.
3. ↑  „The BSD License Problem".  Free Software Foundation, Inc.. 8-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-sentabr 2008-yil.
4. ↑  „Various Licenses".  Free Software Foundation, Inc.. 22-avgust 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-sentabr 2008-yil.
**Olimboy Qoʻchqorov**(1914-yil 15-sentyabr — 1960-yil 10-may) — Oʻzbek sovet davlat va partiya arbobi, Oʻzbekiston SSR Toshkent viloyati Yangiyoʻl tumani Lenin nomidagi kolxoz raisi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1968-yil). Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi deputati.

Biografiyasi
------------

Olimboy Qoʻchqorov 1914-yil 15-sentyabrda Toshkent viloyatida tavallud topgan (harbiy hujjatlarga koʻra, boshqa manbalarga koʻra — 1900). Olimboy Qoʻchqorov 1935-yilda ishchilar fakultetini tamomlagan. 1936-yilda Yangiyo‘l tumanidagi Lenin nomidagi kolxoz raisi etib saylangan. 1937—1938-yillarda Niyozbosh qishloq Soveti raisi lavozimida ishlagan. 1938—1941-yillarda — Yangiyoʻl gazetasi muharriri oʻrinbosari, muharrir boʻlib ishlaydi. 1939-yilda KKP(b) safiga kiradi. 1941—1942-yillarda Oʻzbekiston Kompartiyasi Yangiyoʻl tuman qoʻmitasi kotibi boʻlib ishladi. Olimboy Qoʻchqorov 1942-yilda Qizil Armiya safiga chaqirilgan. Ulugʻ Vatan urushida qatnashgan. Olimboy Qoʻchqorov bir qator unvon va ordenlar bilan shuningdek, Kutuzov nomidagi 340-Sumi-Kiyev Qizil Bayroq ordeni, SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1957-yil 11-yanvardagi farmoni bilan unga Lenin ordeni, Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvonlari bilan mukofotlangan. Olimboy Qoʻchqorov 4-Ukraina fronti 1-gvardiya armiyasining 2-darajali miltiq diviziyasining 1144-oʻqchilar polkining 5-oʻqchilar rotasi vzvod komandiri sifatida jang qilgan va ikki marta yaralangan. 1946-yilda demobilizatsiya qilinib, Yangiyo‘l tumaniga qaytib keldi. 1947-yilda Yangiyo‘l tumanidagi Lenin nomidagi kolxoz raisi etib saylandi. Olimboy Qoʻchqorov Toshkent viloyatidagi ilg‘or qishloq xo‘jaligining korxonalari qatoriga olib chiqdi.

Olimboy Qoʻchqorov Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti deputati, xalq deputatlari Toshkent viloyat Soveti deputati, Oʻzbekiston Kompartiyasi Toshkent viloyat qoʻmitasi aʼzosi etib saylangan.

Olimboy Qoʻchqorov 1960-yil 10-mayda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

Sotsialistik Mehnat Qahramoni oredni.

Lenin Qizil yulduz ordeni.

1941—1945-yillardagi Ulug 'Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun" medali.

1945-yil 13-yanvarda „Jasorat uchun" medal bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Кучкаров Алимбай" (ru). Qaraldi: 17-iyun 2023-yil.
2. ↑  „Награда Алимбая Кучкарова" (ru). Qaraldi: 17-iyun 2023-yil.
**Mustafo Sait Yazıcıog'lu** (1949-yil 3-dekabrda tug'ilgan, Sürmene), turk siyosatchisi va ilohiyotchisi, 14 yoshda. Din ishlari bo'limi boshlig'i.

"Super Gubernator" sifatida ham tanilgan gubernator Rejep Yazıcıog'luning ukasi. Boshlangʻich va oʻrta maktabni Milas shahrida, litsey maktabni esa 1967-yili Aydin shahrida otasining davlat xizmati tufayli tamomlagan. 1971-yilda Anqara universitetining ilohiyot fakultetini tamomlagan. Fransiyada doktorlik darajasini oldi. Bir yilga yaqin Din ishlari boʻyicha raislik markaziy tashkilotida ishladi. 1972-1977-yillarda Turkiya Respublikasi Milliy taʼlim vazirligi nomidan doktoranturani oʻqish uchun Fransiyaga yuborildi. 1975-yilda 4 oylik qisqa muddatli zahiradagi ofitser sifatida harbiy xizmatni tugatdi. 1977-yilda assistent doktor bo'lib Anqara universiteti ilohiyot fakultetiga o'qishga kirdi. 1983-yilda *Moturidiy va Nesefiyga ko'ra inson erkinligi kontseptsiyasi* haqidagi dissertatsiyasi bilan dotsent bo'ldi. 1988-yilda professor unvonini oldi. 1987-yil 17-iyundan 1992-yil 3-yanvargacha Din ishlari bo'yicha prezident bo'lib ishlagan. 1993-yil 14-fevralda Prezidentlik kvotasi boʻyicha Oliy taʼlim kengashi aʼzosi etib tayinlandi. 1994-yil 21-iyulda Anqara universiteti ilohiyot fakulteti dekani etib tayinlangan. 1996-yil 10-mayda YUNESKO Turk milliy komissiyasi hay’ati a’zosi etib saylandi. 2002-yil 3-noyabrdagi saylovlar bilan Turkiya Buyuk Millat Majlisiga AK Partiya Anqara deputati sifatida kirdi. 2004-yil 5-10-mart kunlari Islom Konferensiyasi Tashkiloti Parlamentlar Ittifoqi (IKOPAB) Turk guruhi prezidenti boʻlgan. 2007-yil 22-iyulda boʻlib oʻtgan saylovlarda Anqara deputati etib qayta saylandi. 2007-yil 29-avgustda yangi tashkil etilgan 60 yilligi Hukumatda Din ishlari boʻyicha davlat vaziri boʻlib ishlagan. Vazirlar Kengashining 2009-yil 1-maydagi oʻzgarishi bilan u oʻz vazifasidan iste’foga chiqdi. 2011-yil 12-iyunda boʻlib oʻtgan saylovda deputatlikka nomzod boʻlmagani uchun siyosatdan qaytgan. U Istanbul Savdo Universiteti, San'at va fanlar fakulteti, Ta'lim fanlari bo'limi professori bo'ldi va hozirda Istanbul Savdo universiteti gumanitar va ijtimoiy fanlar fakulteti dekan o'rinbosari. Oilali, ikki farzandi bor.
**Galym Izbasarovich Orazbakov**(1964 yil 1 sentyabr,Olmaota )—siyosatchi,diplomat,jamoat arbobi,Qozogʻiston Respublikasining Rossiya Federatsiyasidagi Favqulodda va Muxtor Elchisi.

Biografiya
----------

Galym Izbasarovich Orazbakov 1964-yil 1-sentyabrda Olmaota shahrida Izbasar Orazbaxovich va Rayxan Tolenkoviylar oilasida tug'ilgan.

Karyera yo'li va ta'lim
-----------------------

1986-yilda Qozog‘iston politexnika institutini muhandis-mexanik mutaxassisligi bo‘yicha tamomlagan va muhandis-mexanik malakasini olgan.

Mehnat faoliyatini"Porshen"zavodida dispetcherlikdan boshlagan,so‘ngra byuro boshlig‘i,komsomol zavodi kotibi lavozimlarida ishlagan.

1988-yilda Olmaota LKSMK Auezov tuman qo'mitasining ikkinchi kotibi etib saylandi.

2001-02 Qozog'iston Respublikasi Iqtisodiyot va savdo vaziri o'rinbosari .

2003-yil Iyul oyidan beri"Qozog'iston injiniring"Milliy kompaniyasi prezidenti.

2008-yil Aprel oyidan Qozog'iston Respublikasining Isroil Davlatidagi Favqulodda va Muxtor Elchisi.

Oila
----

* Otasi - Orazbakov Izbasar Orazbaquli (1941 va boshqalar. )
* Onasi - Orazbakova Rayxan Tolegenovna (1942 yilda tug'ilgan) va boshqalar. )
* Turmush o'rtog'i - Orazbakova Indira Maratovna
* Qizlari - Zere (1990), Tomiris (2005)
* Buyuk - Temirlan (2005)

Manbalar
--------
**Mustabid**, despotiya — yakka shaxs hukmronligiga asoslangan siyosiy tuzum shakli. Mustabid hokimiyati, odatda, zoʻravonlik, bosib olish, baʼzan esa, qonuniy hokimiyatni agʻdarib tashlash natijasida oʻrnatiladi. M. miloddan avvalgi 7—6-asrlarda Yunoniston shahardavlatlari (polislar)da mavjud boʻlgan (mas, Afinada mustabid Pisistrat). Bunday davlatda huquqiy, axloqiy asoslar boʻlmaydi, qonunlar ishlamaydi, ularning oʻzi juda kam boʻladi. U zoʻravonlik, baʼzan esa terror va genotsid asosiga quriladi. Mustabid hokimiyat shafqatsizdir. M. tuzumida har bir odam uning zarbiga uchraydi. Oʻrta asr Shimoliy va Oʻrta Italiya shahardavlatlaridagi siyosiy tuzum shakli ham M.ning namunasi edi. Bunda fuqarolik va harbiy hukumat toʻlaligicha yagona hukmdor — sinor qoʻlida jamlangan. M. rejimi insoniyattaraqqiyotining dastlabki bosqichlariga xos boʻlsada, ayrim hozirgi zamon davlatla-. rida ham uning oʻziga xos jihatlarini koʻrish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ayimxon Aytjanova** (1944.16.10, Shumanay tumanining Shumanay ovuli) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1994). Nukus ped. institutining fizika-mat, fakultetini tugatgan (1966). 1966-yildan Xoʻjayli, Shumanay tumanidagi maktablarda oʻqituvchi, 1971-yildan Shu-manay tumanidagi 5-maktabda fizika va mehnat fani oʻqituvchisi. Aytjanova ta’lim berishda test usulidan, koʻrgazmali qurollar va kompyuterdan unumli foy-dalanadi. "Mehnat darsida qoraqalpoq milliy naqshlarini oʻrgatish" metodik qoʻllanmasi muallifi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"Musovot"** (arab. — tenglik) — Ozarbayjondagi taraqqiyparvarlar tashkil qilgan milliy partiya (1911 — 1920). Ganja va Boku shaharlarida tuzilgan, dastlab "Musovot musulmon demokratik partiyasi" nomi bilan yashirin faoliyat koʻrsatgan. Asosan ziyolilar, milliy burjuaziya vakillari va ulamolardan iborat boʻlgan. Partiyaning gʻoyaviy rahbari va tashkilotchisi M. Rasulzoda, nashri dastlab "Ochiq soʻz", keyinchalik "Istiklol" va "Nash put" gaz.lari. Shiorlari — turklashmoq, islomlashmoq, zamonaviylashmoq boʻlgan. Musovotchilar bilan Turkistondagi taraqqiyparvarlar oʻrtasida aloqalar mavjud edi. Okt. toʻntarishidan soʻng "M." ozarbayjon xalqining mustaqillik uchun kurashiga rahbarlik qildi. 1918-yil sentabrda Bokuni qizil askarlardan ozod qilib, hokimiyat tepasiga kelgan musovotchilar politsiya, armiya va boshqaruv apparatini tashkil etishdi. Turkiya bilan harbiy va siyosiy itti-foq tuzilib, turk qoʻshinlari mamlakatga kiritildi. Biroq mintaqada bolsheviklar taʼsirining kuchayishi oqibatida "M."chilar hukumati faoliyati zaiflashdi. 1920-yil 28-aprelda Ozarbayjon Respublikasi kizil askarlar tomonidan agʻdarib tashlandi va sovet rejimi oʻrnatildi. Partiya faollari qamoqqa olindi. Ozodlikda qolganlari yashirin faoliyat koʻrsatib, keyinchalik xorijga ketishga majbur boʻldi. Ad.: Istoriya natsionalnix politicheskix partiy Rossii, M. 1997.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Cumalı Ordugâhı** — Mustafa Kemal Atatürk tomonidan 1909-yili Usmonlilar imperiyasining Makedoniya hududida amalga oshirgan mashqlari kuzatuvi haqida yozgan eslatmalaridan tuzilgan kitob.

Kitob mavzusi
-------------

Cumalı Ordugâhı bugungi Makedoniya davlatiga qarashli boʻlgan Köprülü va Shtip shaharlari orasida joylashgan askariy markaz hisoblanib, ushbu markazda 1909-yilda Usmonli qoʻshinlari qoʻmondonlaridan biri, 3-otliq diviziya qoʻmondoni, brigada generali Suphi Paşa qoʻmondonligida mashqlar oʻtkazilgan.

10 kun davom etgan ushbu askariy tatbiqotga Suphi Paşa tomonidan Kolağası (bugungi: kapitan lavozimi) Mustafa Kemal Atatürk taklif etilgan. Mustafa Kemal Paşa otliq, rota, polk va brigadaning mashg‘ulotlari va manevrlari davomida olgan kuzatishlarini, tayyorlangan mashq ssenariylarini va qo‘mondonlar tomonidan bildirilgan tanqidlarni yozib borgan va 39 sahifadan iborat, 7 ta eskiz qoʻshilgan kichik risolaga aylantirdi.

Nashr etilishi
--------------

Mustafa Kemal Paşa 1909-yil 12-sentabrda tomomlagan asarini mashgʻulotlar tugaganidan soʻng, Salonikiga qaytganida bosma harflar bilan nashr ettirdi va keyinchalik asarni oʻz safdoshlariga sovgʻa qildi.

Mustafa Kemal Atatürkning 1927-yilda nashr qildirgan Nutuk asarida mashgʻulotlardan keyin, poshoning qoʻl ostida boʻlishiga qaramasdan, oʻzini askarlar oldida tanqid qilganini, shuningdek Suphi Paşa *Cumalı Ordugâhı*da yozilganlardan ranjiganini, lekin keyinchalik oʻzaro doʻstliklarini davom ettirganliklarini ifoda etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Arxivdan nusxa". 2018-yil 11-iyunda asl nusxadan arxivlandi.
2. ↑  „Arxivdan nusxa". 2018-yil 11-iyunda asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  „Arxivlangan nusxa". 2018-yil 11-iyunda asl nusxadan arxivlandi.
**Mustafo** Isen (3-dekabr 1953-yil, Nalkoʻy, Ferizli, Sakariya, Turkiya), turk akademiki, byurokrat, siyosatchi.

Boshlangʻich ta’limni Sakarya shahrida tugatgan. 1971-yili Chorum Imom Xatip oʻrta maktabini tamomlagan. 1975-yilda Otaturk universiteti adabiyot fakulteti turk tili va adabiyoti boʻlimini tamomlagan. Universitetdan keyin Istanbulda dars berish ; Otaturk universitetida assistent boʻlib ishlagan. 1981-yilda Turkiya Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi orqali Belgrad universitetining filologiya fakulteti Sharq tillari kafedrasiga oʻqituvchi lavozimiga tayinlangan va 1983-yilgacha shu yerda ishlagan. Xuddi shu yili dotsent lavozimiga tayinlangan va vataniga qaytgach, Otaturk universiteti san’at va fanlar fakulteti turk tili va adabiyoti kafedrasida oʻqituvchi boʻlib ishlagan.

Shuningdek, Van Yüzüncü Yil universiteti, San’at va fanlar fakulteti Turk tili va adabiyoti boʻlimida oʻz sohasi boʻyicha ma’ruzalar oʻqigan. 1988-yilda Xalq ta'limi vazirligiga maslahatchi lavozimiga tayinlangan. Oʻsha yili "Qadimgi turk adabiyoti" kafedrasi dotsenti, 1989-yilda esa Gʻozi universiteti sanʼat va fanlar fakulteti turk tili va adabiyoti boʻlimiga dotsent lavozimiga tayinlangan. Gazi universiteti san’at va fanlar fakulteti dekan muovini va Gazi universiteti turk tilini oʻqitish amaliy va tadqiqot markazi (G.Ü. TÖMER) qildi.

1994-yilda professor unvonini oldi. Ahmet Yesevi Xalqaro Turk-Qozoq universiteti Ijtimoiy fanlar institutida direktor, Gazi universiteti san’at va fanlar fakulteti turk tili va adabiyoti kafedrasi mudiri lavozimlarida ishlagan. Soʻngra Gʻozi universiteti sanʼat va fanlar fakulteti dekani boʻldi (1997). 2000-yilda Boshkent universitetiga koʻchib oʻtgan va u yerda Turk tili va adabiyoti boʻlimiga asos solgan.

2002-yil 17-dekabrda Madaniyat vazirligi kotibi lavozimiga tayinlangan. Madaniyat va turizm vazirliklarining birlashishi natijasida 2003-yil 17-iyunda Madaniyat va turizm vazirligi maslahatchisi lavozimiga tayinlangan.

Siyosiy martaba
---------------

U 2007-yil 22-iyuldagi umumiy saylovlarda AK Partiyadan parlament deputatligiga nomzod bo'lish uchun Kotibiyatdan iste'foga chiqdi. Sakarya yoki Bursadan AK Partiya nomzodlari ro'yxatiga kiritilishi kutilgan bo'lsa-da, kecha ro'yxatga kiritilishi unutilgani tushunildi. U 5-iyul kuni kotib o'rinbosari lavozimiga qaytdi. Abdullah Gul 2007-yil 28-avgustda Prezidentlikka saylanganidan keyin Prezidentlik Bosh kotibi etib tayinlandi. 2003-yil 4-aprelda Ahmet Yesevi nomidagi Xalqaro Turk-Qozoq universiteti Vasiylik kengashi aʼzosi, 2009-yil 17-oktyabrda esa YÖK aʼzosi etib tayinlangan.

U Rejep Tayyip Erdog'anning prezidentlikka saylanishi bilan prezidentlik bosh maslahatchisi bo'ldi. U 2015-yil iyun oyida bo'lib o'tgan saylovlarda AK partiyadan deputatlikka nomzod bo'lish uchun o'z lavozimini tark etdi. 25 va 26. AK Partiyadan Sakarya deputati etib saylangan Isen, TURK-PA, Milliy ta'lim, madaniyat, yoshlar va sport komissiyasi a'zosi va Turkiya Serbiya do'stlik guruhi raisi lavozimlarida ishlagan. Turk dunyosi donishmandlar assambleyasida ham Turkiyaning Oqsoqolidir.

Uning Bolqondagi turk adabiyoti va turk madaniyatiga oid koʻplab nashr etilgan asarlari bor.

Manba
-----
**Aygʻoja ishan gumbazi** (18—19-asr) — meʼmoriy saʼnat yodgorligi. Yangiqoʻrgʻon tumanidagi Besariq stansiyasining janubida 6 km masofada joylashgan. Maqbara Toshkent, Buxoro va Afg‘onistonda va’z qilgan mashhur musulmon ustozi va ma’naviyat ustozi Aygʻoja eshon (1773-1857) sharafiga nomlangan. Vataniga qaytgan eshon ma’rifat bilan shug‘ullanadi, madrasa maktabi ochadi.

Gumbazni ishan qabrining boshiga katta bolasi Ibodulla buxorolik Hamit degan hunarmand oʻrnattirgan, gʻishtlarini esa mahalliy xalq quygan. Aygʻoja xalqqa taʼlim berib, iymon-eʼtiqod tarbiyalagan. 1778 — 1858-yillar orasida yashagan.

Gumbaz kvadrat shaklda, maydoni 9x9 m, balandligi 8 m, kuydirilgan gʻishtdan qurilgan. Devorlari geometrik va chirmoviqli naqshlar bilan bezatilgan, 8 qirrali barabanli gumbazida yoriq tushadigan 4 derazasi bor. Poydevor g‘ishtdan ishlangan bo‘lib, 20 sm chuqurlikda beton poyga qo‘yilgan. Poydevorning tashqi tomondan yer osti balandligi 50 sm.Restavratsiya jarayonida vaqt o‘tishi bilan yo‘qolgan tuproq qoplamasi yotqizilgan. Devorlarning qalinligi o'rtacha 1,4 m ga etadi, tikuvlarning o'lchamlari 5 sm gacha. Peshonasin logdan kesib tashlashgan. Ichiga sagʻana shaklida qabr toshi yasalib, ustiga arqar shoxi qoʻyilgan. Devorlari tashqaridan pogʻonali tosh bilan mustahkamlangan, poydevor toshining balandligi 4 m. 1989-yil Mahalliy aholi ko‘magida taʼmirlandi. Oygo‘ja eshon gumbaziga oid hujjatlar Olmaotadagi Qozog‘iston loyiha-tiklash instituti muzeyida saqlanadi. Gumbaz respublika ahamiyatiga molik tarix va madaniyat yodgorliklari qatoriga kiritilgan. Aygʻoja maqbarasining tarixiy ahamiyatini inobatga olib, Qozog‘iston SSR Vazirlar Kengashining 1982-yildagi qarori bilan maqbaraga Respublika ahamiyatiga molik tarix va madaniyat yodgorligi maqomi berildi. Bu holat hozirgi vaqtda ham amal qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Qazaq mәdenietі. Ensiklopediyaliq aniqtamaliq. Almati: „Aruna Ltd." JShS, 2005 ISBN 9965-26-095-8
2. ↑  "Qazaq Ensiklopediyasi"
3. ↑  „МАВЗОЛЕЙ АЙКОЖИ" (ruscha).
**Jolof** — Gʻarbiy Afrikaning koʻplab mamlakatlari aholisi orasida mashhur boʻlgan guruchli taom. Mali, Gana, Senegal, Sierra-Leone va Liberiyada jolofning oʻziga xos variantlari mavjud.

Kelib chiqishi va tarqalishi
----------------------------

Taomning nomi Wolof xalqining nomidan kelib chiqqan. Fransuz tilida soʻzlashadigan mintaqalarda u *riz au gras deb ataladi.* Bir qator tadqiqotchilar jolofni materikdan tashqaridagi eng mashhur afrika taomi deb hisoblashadi.

Nigeriyaliklar va ganaliklar jolofning kelib chiqishi haqida bahslashmoqda: ikkalasi ham ushbu taomni oʻz xalqi yaratgan deb daʼvo qilmoqda. Bu masala har ikki xalq uchun ham juda muhim va nozik masala. Taomning birinchi kelib chiqishi Senegalda topilgan, uning hududlari qadimgi davrlarda Volof davlatining bir qismi boʻlgan. Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tarixchisi Jeyms Makken bu bayonotga qoʻshiladi va Mali imperiyasi savdogarlari tomonidan katta markazlarda koʻchib, temirchilik va qishloq xoʻjaligiga oid bilimlarni olib kelish imkoniyatini koʻrsatadi.

Asosiy masalliqlar
------------------

Taom odatda guruch, pomidor, tomat pastasidan iborat. Masalliqlar orasida goʻsht, baliq, malluska boʻlishi mumkin, shuningdek, turli sabzavotlar: kartoshka, karam. Ovqat pishirishda palma yogʻi va tomat pastasi ishlatilganligi sababli, jolofning rangi odatda qizil boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Ayto, John „Jollof rice",*. The Diner's Dictionary: Word Origins of Food and Drink*. Oxford University Press, 2012 — 188 bet. ISBN 978-0199640249.
2. 1 2  McCann, James C.*. A west African culinary grammar. Stirring the Pot: A History of African Cuisine*. Ohio University Press, 2009 — 133-135 bet. ISBN 978-0896802728.
3. ↑  Alan Davidson, Tom Jaine „Jollof rice",*. The Oxford Companion to Food*. Oxford University Press, 2014 — 434 bet. ISBN 978-0-19-967733-7.
Rusudan Goletiani
**Rusudan Goletiani** (gruzincha: *რუსუდან გოლეთიანი*; 1980-yil 8-sentabrda tugʻilgan) — amerikalik shaxmatchi. U xalqaro shaxmat ustasi va ayol grossmeyster unvoniga ega. U 2003-yilda ayollar oʻrtasida Amerika qitʼa chempioni va 2005-yilda ayollar oʻrtasida AQSh chempioni boʻlgan.

Faoliyati
---------

Goletiani 1990-yilda, toʻqqiz yoshida, 12 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasidagi Sovet oʻsmirlar chempionatida gʻolib chiqdi. 1990-yilda u AQShning Wisconsin shtatidagi Fond-du-Lac shahrida boʻlib oʻtgan, shaxmat boʻyicha „Jahon yoshlar turniri"da Sovet Ittifoqi vakili boʻlgan. 1994-yilda Vengriyada 14 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻolib chiqdi. 1995-yilda u Braziliyaning Guarapuava shahrida 16 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻolib chiqdi. U 1997-yilda Armanistonning Yerevan shahrida 18 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻolib chiqdi.

Goletiani 2000-yil 25-noyabrda Hindistonning Nyu-Dehli shahrida boʻladigan shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatiga, 2000-yil may oyida Gruziyada boʻlib oʻtgan zona turnirida birinchi oʻrinni egallab, yoʻllanma oldi. Biroq, 1990-yillar boshidagi Gruziya fuqarolar urushi va Abhaziyadagi 1992—1993-yillardagi urush tufayli u uzoq vaqt shaxmat musobaqalarida qatnasha olmagan.

Goletiani 2000-yil may oyida Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtdi. 2003-yilda u ayollar oʻrtasidagi Amerika qitʼa chempionatida gʻolib chiqdi. Goletiani pley-offda Tatev Abrahamyanni 2:0 hisobida magʻlub etib, 2005-yilgi ayollar oʻrtasidagi AQSh chempionatida gʻolib chiqdi. U 2008-yilda Drezdenda boʻlib oʻtgan Ayollar shaxmat Olimpiadasida AQSH terma jamoasi bilan bronza, uchinchi bortda esa shaxsiy kumush medalni qoʻlga kiritdi.

Goletiani 2015-yilning may oyida ayollar oʻrtasidagi AQSh chempionatida 6/11 ball qayd etdi. U kamdan-kam turnirlarda oʻynaydi, soʻnggi oʻyinida 2018-yil aprel oyida ayollar oʻrtasidagi AQSh chempionatida 3½/11 ball qayd etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Crowther.* „The Week in Chess 62". *The Week in Chess* (17-dekabr 1995-yil). Qaraldi: 7-avgust 2020-yil.
2. ↑  *Crowther.* „TWIC 152: World Boys and Girls Under 16, 18 Championships". *The Week in Chess* (13-oktabr 1997-yil). Qaraldi: 7-avgust 2020-yil.
3. ↑  „Metro Briefing". *New York Times* (7-dekabr 2004-yil). Qaraldi: 12-iyun 2008-yil.
4. ↑  „Olympiad in Dresden: Closing ceremony and prize giving". *Chess News*.  ChessBase (29-noyabr 2008-yil). Qaraldi: 7-avgust 2020-yil.
5. ↑  „Archive. Tournament report May 2015 - 2015 U.S. Women's Championship".  FIDE. Qaraldi: 27-aprel 2016-yil.
6. ↑  „Pairings & Results | Womenʼs Ch". *www.uschesschamps.com*.  Saint Louis Chess Club. Qaraldi: 14-sentabr 2018-yil.
**Ayirboshlash shartnomasi** – mulk qilib olish va topshirish maj-buriyati ifodalangan shartnoma. Bunga koʻra, har bir taraf boshqa tarafga bir tovarni boshqa tovarga almashtirib beradi. Ayirboshlash shartnomasiga nisbatan tegishincha oldi-sotdi toʻgʻrisidagi qoidalar qoʻllaniladi. Bunda har qaysi taraf almashtirish yoʻli bilan topshirish majburiyatini olgan tovar sotuvchi va qabul qilish maj-buriyatini olgan tovarni sotib oluvchi hisoblanadi (Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi, 497-modda).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Loʻmbitepa** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: II—VIII asrlar. Andijon viloyatining Marhamat tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Loʻmbi qishlogʻi aholi punkti, "Oybek" MFY, Lombi koʻchasi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Andijon viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan. Ushbu yodgorlik maydoni 60 × 90 metr , balandligi 8 metr keladigan tepalik bo‘lib , ilk o‘rta asrlarda mustahkamlangan qishloq qasri bo‘lgan. Qasr qadimgi karvon yo‘li yoqasida joylashgan. Arxealogik qatlamlarning ko‘rsatishcha , qasrda hayot bir necha yuz yil davom etgach , 9 -10 yuzyilliklarda uzilib qolgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. ↑  Qosimjon Sodiqov*. Eski ozbek yozma adabiy tili*. Toshkent: Akademnashr, 2020 — 35 - 36 bet.
**Yushu** (xitoycha 与叔), laqabli **Lu Dailin** (xitoycha 吕大临), (1040-yil, Shensi provinsiyasi — 1092-yill) — neokonfutsiychi olim, paleograf. Yu Tzo, Yang Shi va Se Lyangtzo bilan birgalikda u muxlislar sifatida ""Birodarlar Cheng maktabining to'rt nafar o'qituvchisidan" biri hisoblangan.

Tarjimai hol
------------

Lu Dalin imperator oliy maktabi professori unvoniga ega bo'lgan eng yuqori tzinshi darajasiga ega edi. U dastlab Chjan Zai, keyin Cheng Xao va Cheng Yi bilan tahsil oldi. U Shimoliy Song sulolasi saroyiga qarshi chiqib, uni ochko'zlik va axloqiy tanazzulda aybladi. U amaldagi imtihon tizimiga muqobil bo‘lgan byurokratik lavozimlarga nomzodlarni tanlash tizimini taklif qildi: Lu Dalinning so‘zlariga ko‘ra, imtihon sinovlari muayyan funktsiyalarni bajaruvchi mansabdor shaxsning shaxsiyati javob berishi kerak bo‘lgan ayrim o‘ziga xos standartlarni hisobga olishi kerak.

Ijod
----

Lü Dalin Xitoydagi eng qadimgi paleografik kollektsiyaga egalik qiladi - Kaogu Tu (xitoycha 考古图), qadimgi marosim bronza idishlarining sharhlari va ulardagi matnlarni o'z ichiga oladi.

Yirik falsafiy asarlari: "Li ji zhuan" ("Li tzii"ga sharhlar"), "Ke tzi ming" ("Oʻz-oʻzini yengish haqidagi yozuvlar") va boshqalar.

Adabiyotlar
-----------

* "Xitoy falsafasi. Entsiklopedik lug'at" — Moskva, "Fikr", 1994-yil. ISBN 5-244-00757-2

Manbalar
--------

1. 1 2  „Xitoy bibliografik mu'lumotlar bazasi" (xitoycha). *Harvard University*.  The Faculty of Arts and Science. Qaraldi: 13-dekabr 2022-yil.
**Tillatepa** — Shim. Afgʻonistondagi Shibirgʻon sh.dan 5 km shimolida joylashgan manzilgoh (mil.av. 10—9-asrlar) va qabriston (mil. av. 1-asr). V.I.Sarianidi rahbarligidagi arxeologik ekspeditsiya tomonidan 20-asrning 70-yillarida topilgan va tadqiq etilgan.

T. aylana tarhli (diametri 100 m), bal. 4 m boʻlib, arxeologik qazishmalar natijasida undan mil. av. 9—7-asrlarga oid ulkan bino; qizil, qora boʻyoklar bilan oʻziga xos naqsh solingan sopol idishlar, tosh yorgʻuchoq (yormatosh)lar va ularning dasta ʻ lar hamda 6 ta qabr topilgan. Shundan 5 tasi ayollar qabri (mil. av. 1-asr — mil. 1-asrgaoid) boʻlib, qabrlardan, asosan, oltindan ishlangan 20 mingta buyum chiqqan. Marxumlar yogʻoch tobutga yotqizilib, tobut ustiga tilla va kumush bezaklar bilan qadama qilib ishlangan yopinchiq yopib qoʻyilgan. Marxumlarga yuzlab mayda tilla qadama bezaklar, taqinchoklar kadab bezatilgan qimmatbaho zardoʻzi liboslar kiydirilgan. Topilmalar ichida 2 shoxli ajdarhoning oyogʻidan ushlab turgan maʼbuda tasviri tushirilgan taqinchoq (shokila), otga hujum qilayotgan boʻrilar aks ettirilgan qoplama, qanotli maʼbuda haykalchasi, sher ustida oʻtirgan maʼbuda tasviri bor, feruza toshlar bilan bezatilgan tilla toʻqa, delfinda savlat toʻkib oʻtirgan "amurlar" tasvirlangan tugmalar, Ares (yunonlarning urush xudosi) surati aks etgan taqinchoq, uzuklar va bilaguzuklar, har xil qaykalchalar, idishlar, xanjarlar, Parfiya va Rim podshoxlari (Mitridat II, Fraat IV, Rim imperatori Tiberiy aureusi)ning mil. av. 16—21y.lar davomida Lugdunumda zarb qilingan tangalar diqkatga sazovordir. Buyumlar tarkibining taxlili ellinizm dunyosining kuchli taʼsiri sakparfiya va hindparfiya, shuningdek, Baqtriya, madaniyati elementlari uygunlashib ketganligini koʻrsatadi.

Edvard Rtveladze.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tillatoʻra Niyozmatov Raxmatullayevich**  (1941-yil Tojikistonning Fayzobod qishlogʻida tugʻilgan) — ToshDU (hozirgi OʻzMU) sharq fakultetining 1965-yil bitiruvchisi. Sharqshunos-filolog-hindshunos, filologiya fanlari nomzodi. 1966-yildan Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi Xorijiy boʻlimida maslahatchi-tarjimon, masʼul kotib, rais, soʻngra Osiyo va Afrika mamlakatlari yozuvchilari bilan aloqa qilish Respublika Komiteti raisining oʻrinbosari; 1971-yildan „Komsomolskaya pravda" gazetasining Oʻzbekistondagi, keyin Afgʻonistondagi va 1982-yildan Baykal-Amur magistrali boʻyicha muxbiri (orada 1981-yil ToshDU yuridik fakultetini sirtdan tugatdi); 1986-yildan „Novosti" Rossiya Axborot agentligining OʻzRdagi boʻlimi mudiri.

Hozirgi zamon hind adabiyoti uning asosiy ilmiy yoʻnalishi hisoblanadi. 10 dan ortiq maqola va risola muallifi.

Asosiy ilmiy ishlari
--------------------

* Nomz. diss. mavzusi: „Tvorchestvo Amritlala Nagara kak etap razvitiya sovremennoy literaturi xindi". — Toshkent, 1970.

1. Amrit laʼl Nagarning „Qatra va ummon" romani // Sharq yulduzi. — Toshkent, 1969.-№ 9. — B.216 — 221.
2. Noviy roman Amritlala Nagara // Zvezda Vostoka. — Tashkent, 1970. — № I.
3. Obraz Tai v romane Amritlala Nagara „Kaplya i okean" kak virajeniye spetsifiki indiyskogo natsionalnogo xaraktera. -
M. 1972 (toʻplamda).
4. Amritlal Nagar. Hayoti va ijodi. — Toshkent: Adabiyot va sanʼat, 1975. −96 b

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston sharqshunoslari bibliografiyasi 2021. sfn error: no target: CITEREFOʻzbekiston\_sharqshunoslari\_bibliografiyasi2021 (help)

Adabiyotlar
-----------

* *O`zbekiston sharqshunoslari bibliografiyasi*, Toshkent, 2021 — ref=O`zbekiston sharqshunoslari bibliografiyasi bet.
**Sarhang** (fors. — qoʻshin boshligʻi) — 1) Xorazmshohlar davlatida 500 otliq askardan tashkil topgan harbiy guruh qoʻmondoni. S. saltanat oldidagi buyuk xizmatlari evaziga malik darajasiga koʻtarilishi hamda muayyan viloyatga hokimlik qilish imkoniyatiga ega boʻlgan; 2) Xiva xonligitsa qalʼalar atrofiga dushman otliqlari yoʻlini toʻsish maqsadida yogʻoch qoziklar qoqilgan. Mazkur vazifani bajaruvchilarga rahbarlik qiluvchi shaxs S deb atalgan; 3) Usmonli turk imperiyasitsa S. oʻz mavqeiga koʻra boʻlukboshidan yuqori lavozim hisoblangan.

Mumtoz fors-tojik va oʻzbek tili tarixiy-badiiy obidalarida S. umuman "lashkarboshi, sarkarda, boshliq" maʼnolarini anglatgan. Xususan, soqchilar boshligʻi sarhangi devon, darvozabonlar rahbari sarhan gi navbat birikmalari bilan ifodalangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Tillarning genealogik tasnifi
**Tillarning genealogik tasnifi** — tillarning kelib chiqishi va qarindoshligini aniklashga asoslangan tasnif. Dastlabki, ilk asos tildan kelib chiqqan tillar oʻzaro qarindosh tillar hisoblanadi (masalan, hozirgi 20 dan ortiq turkiy tillar dastlabki qadimgi turkiy tilning, hozirgi slavyan tillari esa dastlabki umumslavyan tilining makon va zamondagi variantlaridir). Tillarning genetik qarindoshligi tillar oʻrtasidagi fonetik, grammatik va leksik uxshashliklar tizimini aniklash orqali belgilanadi. T.g.t.ning ilk manbalari, asoslari sifatida M. Qoshgʻariyning turkiy lahja(til)lar boʻyicha, bir qancha arab olimlarining som tillari boʻyicha izlanishlarini koʻrsatish mumkin. T.g.t.ning maydonga kelishi qiyosiytarixiy tilshunoslikning paydo boʻlishi (19-asr) bilan bogʻliq. Bu tasnifda qarindosh tillar kichik guruhchalarga, guruhlarga, oilalarga, baʼzan esa undan kattaroq birliklarga — makrooilalarga yoki til formatsiyalariga (mas. uraloltoy tillari) birlashtiriladi (mas. T.g.t.ga koʻra, oʻzbek tili turkiy tillar oilasining sharqiy guruhiga, rus tili esa hindevropa tillari oilasining slavyan guruhidagi sharqiy slavyan guruhchasiga mansub). Aksariyat tillarni genealogik jihatdan tasnif qilish va ularni u yoki bu oilaga kiritish koʻpincha munozarali boʻladi. Masalan, Kavkaz tillari oilasining mavjudligini hamma olimlar ham tan olgan emas.

Yana qarang
-----------

* Tillar tasnifi
* Lingvistik geografiya
* Tillarning morfologik tasnifi

Adabiyot
--------

* Benvenist E. Klassifikatsiya yazikov [V kn.: Novoye v lingvistike, voʻp. 3], M. 1963; Teoreticheskiye osnovi klassifikatsii yazikov mira, ch. 1—2, M. 1980—82; Reformatskiy A.A. Vvedeniye v yazikovedeniye, M. 1998.

Abduvahob Madvaliyev.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Vagashi 

Vagashi ( 和菓子 va -gashi ) an`anaviy yapon qandolatlari bo`lib , ular ko`pincha yashil choy bilan , ayniqsa mochi , anko (azuki loviya pastasi) va mevalardan tayyorlanadi. Vagashi odatda o`simlik tarkibidagi ingredentlardan foydalaniladi .

Tarix
-----

 *Vagashi* bilan qora laklangan laganda bir piyola matcha choyi
Yaponiyada shirinliklar uchun so'z , kashi  (yaponcha: *菓子* *kashi*?) ) dastlab meva va yong'oqlarga ishora qilingan.  Xitoy va Yaponiya o'rtasidagi shakar savdosining kuchayishi bilan shakar Muromachi davrining oxiriga kelib umumiy uy tarkibiy qismiga aylandi.  Choy va *dim* sumning kiritilishi ta'sirida vagashi yaratilishi Yaponiyada Edo davrida boshlangan .

Turlari
-------

 Yapon choyi marosimida taqdim etiladigan *vagashi* tanlovi
 Oltita *vagashidan* iborat plastinka
 *Vagashi* matcha choyi bilan xizmat qildi
 

### Tasniflash

*Vagashi* ishlab chiqarish usuli va namlik miqdori bo'yicha tasniflanadi. Namlik juda muhim , chunki u saqlash muddatiga ta'sir qiladi .
 

### Xususiyatlari

*Vagashi* tayyorlash odatda ko'p mehnat talab qiladi. Ular odatda she'riyat , tarixiy voqealar yoki tabiiy manzaralar sharafiga nomlanadi .

*Vagashi* Yaponiyaning noziklik madaniyatini aks ettiruvchi nozikligi va xilma-xilligi bilan mashhur .

Ular bayramlar paytida sovg'a sifatida ishlatilishi mumkin , shuningdek , tashrif buyurgan mehmonlar uchun kundalik sovg'a bo'lishi mumkin. Turli joylarda o'ziga xos ta'mga ega bo'lgan *vagashi* bor. Yaponiyaliklar odatda ish safarlari yoki shaxsiy sayohatlardan keyin *vagashini* uylariga qaytarishdi .

Ko'pgina yaponiyaliklar *vagashining badiiy xususiyatlari vagashi* *ishlab* chiqarilgan mavsumni ham , Yaponiyaning kamtar madaniyatini ham ifodalaydi , deb hisoblashadi.

Yana qarang
-----------

* Xitoy shirinliklari - Xitoy qandolatlari
* *Hangwa* - koreys qandolatlari
* *Bánh* - Vetnam shirin yoki sho'r gazaklar va qandolat mahsulotlari
* Turk lokumlari - turk qandolatlari
* Yapon shirinliklari va shirinliklari ro'yxati
* Yapon taomlari ro'yxati

1. 1 2 3  Ashkenazi, Michael*. The Essence of Japanese Cuisine: An Essay on Food and Culture*. University of Pennsylvania Press, 2000 — 106–107 bet. ISBN 9780812235661. 30-yanvar 2013-yilda qaraldi.

* Aoki, Naomi*. 図説 和菓子の今昔 Zusetsu wagashi no konjyaku*. 株式会社淡交社 Tankosha Publishing Co. Ltd, October 2000. ISBN 978-4-473-01762-8.

Havolalar
---------

* Media related to Wagashi at Wikimedia Commons
* Japan Wagashi Association (yaponcha)

Andoza:Japanese food and drinkyapon ovqatlari va ichimliklari