**TrES-1b** — Lira (Lira) yulduz turkumidagi taxminan 523 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan quyoshdan tashqari sayyora. Sayyoraning massasi va radiusi uning Yupiterga oʻxshash massa tarkibiga ega Jovian sayyorasi ekanligini koʻrsatadi. Yupiterdan farqli oʻlaroq, lekin boshqa yulduzlar atrofida aniqlangan boshqa koʻplab sayyoralarga oʻxshash, TrES-1 oʻz yulduziga juda yaqin joylashgan va issiq Yupiterlar deb nomlanuvchi sayyoralar sinfiga kiradi. Sayyora GSC 02652-01324 (toʻq sariq mitti yulduz) atrofida aylanib yurgan holda topilgan.

Aniqlanishi va kashf qilinishi
------------------------------

TrES-1b Trans-Atlantik ekzosayyora tadqiqoti tomonidan 4 inches (100 mm) teleskopi yordamida sayyoraning ona-yulduzi boʻylab oʻtishini aniqlash orqali topilgan. Bu kashfiyot Keck rasadxonasi tomonidan radial tezlik usuli yordamida tasdiqlandi, bu uning massasini aniqlash imkonini berdi.

### Tranzit

2005-yil 22-martda NASAning Spitzer kosmik teleskopidan foydalangan astronomlar bu haqiqatdan foydalanib, bizning Quyosh tizimimizdan tashqarida aylanib yurgan ikkita ilgari aniqlangan sayyoralarning infraqizil nurlarini toʻgʻridan-toʻgʻri suratga olishdi. Ularning topilmalari sayyoralarning harorati va orbitalarini ochib berdi.

 Koʻrinadigan va infraqizil nurda TrES-1 ning tutilishi
*Spitzerning* turli infraqizil toʻlqin uzunliklari yordamida olib boriladigan kuzatuvlari sayyoradagi shamollar va atmosferasi tarkibi haqida koʻproq maʼlumot berishi mumkin. Bu TrES-1 ning 1000 K (1340 °F) dan yuqori boʻlgan haroratini aniqlash imkonini berdi. Sayyoraning Bond albedosi 0,31 ± 0,14 ekanligi aniqlandi.

Infraqizil panelda ranglar, agar biz ularni yorugʻlik spektrining koʻrinmas, infraqizil qismiga qaytara olsak, koʻzlarimiz nimani koʻrishi mumkinligini aks ettiradi. Issiq yulduz infraqizil nurda koʻrinadiganga qaraganda kamroq yorqinroq va zaifroq koʻrinadi. Issiq sayyora infraqizil nurda choʻqqiga chiqadi, shuning uchun yorqinroq koʻrsatiladi. Ularning ranglari haroratning nisbiy farqlarini ifodalaydi. Yulduz sayyoradan issiqroq boʻlgani va issiqroq jismlar qizil rangga qaraganda koʻproq koʻk yorugʻlik chiqaradiganligi sababli yulduz koʻk rangda, sayyora esa qizil rangda tasvirlangan.

Sayyoraning umumiy koʻrinishi issiq, gazli gigant sayyoralarning nazariy modellaridan ilhomlangan. Bu „issiq Yupiterlar" tarkibi va massasi boʻyicha Yupiterga oʻxshaydi, ammo bunday yuqori haroratlarda butunlay boshqacha koʻrinishi kutilmoqda.

### Radial tezlik

TrES koʻp tranzit sayyora tadqiqoti jarayonida tranzit yorugʻlikning egri chizigʻi va koʻp rangli fotometriya, aniq radial tezlik oʻlchovlari orqali hamrohning sayyoraviy tabiatini tasdiqladi. Bu bilan, sayyora HD 209458 b orbital davrigida oʻxshaydi, lekin Optical Gravitational Lensing Experiment (OGLE) tranzit sayyoralarinikidan taxminan ikki baravar uzunroq. Uning massasi HD 209458 b massasiga oʻxshaydi, lekin uning radiusi sezilarli darajada kichikroq va nazariy modellarga atmosferada chuqur issiqlik manbasini talab qilmasdan mos keladi. Chunki baʼzi tadqiqotchilar HD 209458 b uchun chaqirgan.

Aylanishi
---------

Rossiter-McLaughlin effekti yordamida aylanish orbitasi burchagi 2007-yilda +30 ± ° deb oʻlchandi va oʻlchov 2012-yilga kelib yangilanmagan.

Xususiyatlari
-------------

Hubble TrES-1 da suv topishi mumkin va u sayyora oʻlchamini aniqroq oʻlchash imkonini beradi. Tadqiqot guruhi xulosasiga koʻra, sunʼiy yoʻldoshning paydo boʻlishi ehtimoldan yiroq, ammo sayyoraning tarixi va hozirgi orbital konfiguratsiyasini hisobga olgan holda bu sodir boʻlishi mumkin.

8 ta ekzosayyora atrofida atigi 11 ta ekzomun nomzodi bor, ammo baʼzi tadqiqotchilar bunday sunʼiy yoʻldoshlar biologiyani qoʻllab-quvvatlamaydigan ulkan gazsimon dunyolar atrofida hayot mavjud boʻlishi uchun mantiqiy joy boʻladi, deb hisoblashadi.

Modellar shuni koʻrsatadiki, TrES-1 oʻtmishda eksantrik orbitasi tufayli sezilarli darajada qizib ketgan, ammo bu sayyora radiusini oshirmaganga oʻxshaydi.

Yana qarang
-----------

* Trans-Atlantik ekzosayyora tadqiqoti
* 51 Pegasi b
* HD 209458 b
* Issiq Yupiter
* TrES-2b

Foydalanilgan adabiyotlar
-------------------------

1. ↑  W. M. Keck Observatory (24-avgust 2004-yil). „Keck confirms transit planet". Press-reliz.  Qaraldi: 14-avgust 2019-yil.
2. ↑  Alonso, Roi *et al*. (2004). "TrES-1: The Transiting Planet of a Bright K0V Star". *The Astrophysical Journal Letters* **613** (2): L153–L156. doi:10.1086/425256.
3. 1 2  Bonomo, A. S. *et al*. (2017). "The GAPS Programme with HARPS-N at TNG. XIV. Investigating giant planet migration history via improved eccentricity and mass determination for 231 transiting planets". *Astronomy and Astrophysics* **602**: A107. doi:10.1051/0004-6361/201629882. .
4. ↑  Baluev, Roman V. *et al*. (2015). "Benchmarking the power of amateur observatories for TTV exoplanets detection". *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society* **450** (3): 3101–3113. doi:10.1093/mnras/stv788.
5. ↑  Charbonneau; Allen, Lori E.; Megeath, S. Thomas; Torres, Guillermo; Alonso, Roi; Brown, Timothy M.; Gilliland, Ronald L.; Latham, David W. *et al*. (2005). "Detection of Thermal Emission from an Extrasolar Planet". *The Astrophysical Journal* **626** (1): 523–529. doi:10.1086/429991.
6. ↑  Joshua N. Winn (2008). "Measuring accurate transit parameters". *Proceedings of the International Astronomical Union* **4**: 99–109. doi:10.1017/S174392130802629X.
7. ↑  Narita (August 25, 2007). "Measurement of the Rossiter-McLaughlin Effect in the Transiting Exoplanetary System TrES-1". *Publications of the Astronomical Society of Japan* **59** (4): 763–770. doi:10.1093/pasj/59.4.763. .
8. ↑  Albrecht, Simon; Winn, Joshua N.; Johnson, John A.; Howard, Andrew W.; Marcy, Geoffrey W.; Butler, R. Paul; Arriagada, Pamela; Crane, Jeffrey D.; Shectman, Stephen A. (2012), „Obliquities of Hot Jupiter host stars: Evidence for tidal interactions and primordial misalignments", *The Astrophysical Journal*, **757** (1): 18, arXiv:1206.6105, Bibcode:2012ApJ...757...18A, doi:10.1088/0004-637X/757/1/18
9. ↑  Jackson; Greenberg, Richard; Barnes, Rory (July 10, 2008). "Tidal Heating of Extra-Solar Planets". *The Astrophysical Journal* **681** (2): 1631–1638. doi:10.1086/587641. .

Havolalar
---------

* AAVSO Variable Star Of The Season. Fall 2004: The Transiting Exoplanets HD 209458 and TrES-1 Wayback Machine saytida arxivlandi (2004-10-28).
* „Network of Small Telescopes Discovers Distant Planet". *Lowell Observatory*. 15-aprel 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-oktabr 2008-yil.



* „TrES-1" (French). *Catalogue d'exoplanètes*. Qaraldi: 21-iyun 2008-yil.



* „CHEMICAL COMPOSITION OF THE PLANET-HARBORING STAR TrES-1". *The American Astronomical Society*. Qaraldi: 15-oktabr 2008-yil.



* *Britt.* „Glow of Alien Planets Detected in 'Milestone' Observations". *SPACE.com* (22-mart 2005-yil). Qaraldi: 21-iyun 2008-yil.



* „Tiny "David" Telescope Finds "Goliath" Planet". *Harvard-Smithsonian*.  Center for Astrophysics (24-avgust 2004-yil). Qaraldi: 21-iyun 2008-yil.