**Yashil Gumbaz** (arabcha: ; Hejazi Arabic pronunciation: [al.ɡʊb.ba al.xadˤ.ra]) – islom paygʻambari Muhammad va ilk Rashidun xalifalari Abu Bakr (h. 632–634) va Umar (h. 634–644) qabrlari ustiga qurilgan yashil gumbaz. Gumbaz hozirgi Saudiya Arabistoni Madina shahridagi *Al-Masjid an-Nabaviyning* (Paygʻambar masjidi) janubi-sharqiy burchagida joylashgan. Har yili millionlab odamlar bu yerga tashrif buyurishadi, chunki hajdan keyin yoki undan oldin masjidga tashrif buyurish anʼanaga aylangan.

Qurilish 1279-yilga toʻgʻri keladi. Qabr ustiga boʻyalmagan yogʻoch gumbaz qurilgan. Keyinchalik u 15-asr oxirida ikki marta va 1817-yilda bir marta turli xil ranglarda (koʻk va kumush) qayta qurilgan va boʻyalgan. Gumbaz birinchi marta 1837-yilda yashil rangga boʻyalgan va shuning uchun „Yashil gumbaz" nomi bilan mashhur boʻlgan.

Tarixi
------

 Dafn devori
Milodiy 1279-yilda (hijriy 678-yilda), Mamluk sultoni Al-Mansur Qalavun davrida qurilgan asl inshoot yogʻochdan yasalgan. Keyingi restavratsiyalarda oq va koʻk rangga boʻyalgan. 1481-yilda masjidda sodir boʻlgan jiddiy yongʻindan soʻng, masjid va gumbaz yonib ketgan va kelajakda gumbazning qulashiga yoʻl qoʻymaslik uchun Sulton Qaytbay tomonidan qayta tiklash loyihasi boshlangan. Yogʻoch poydevorning katta qismi gʻisht konstruktsiyasiga almashtirilgan va yangi yogʻoch gumbazni yopish uchun qoʻrgʻoshin plitalari ishlatilgan. Bino, jumladan, Paygʻambar maqbarasi Qayitbay homiyligida keng qamrovli taʼmirlandi. Hozirgi gumbaz 1818-yilda Usmonli sultoni Mahmud II tomonidan qoʻshilgan. Gumbaz ilk marta 1837-yilda yashil rangga boʻyalgan.

Muhammad maqbarasi va ilk xalifalar
-----------------------------------

 Yashil gumbaz ostidagi joy: turli anʼanalarga koʻra dafn etish. Oʻngdan chapga: Muhammad, Abu Bakr va Umar
Muhammadning qabri hijrat davrida uning va uning ayoli Oishaning uyi boʻlgan hududda joylashgan. Uning hayoti davomida bu joy masjidga tutash edi. Birinchi va ikkinchi roshidun xalifalari Abu Bakr va Umar Muhammadning yoniga dafn etilgan. Oisha Umarga Abu Bakrning yonidan joy bergan. Masjid Umaviylar xalifasi al-Volid ibn Abdulmalik davrida kengaytirilib, ularning qabrlarini ham qamrab olgan. Qabrlarning oʻzini koʻrib boʻlmaydi, chunki hudud oltin toʻr va qora pardalar bilan oʻralgan.

  

Qabrlar va Oyshaning uyining qoldiqlari xalifa Umar ibn Abdulaziz tomonidan qurilgan, eshik va derazasiz 5 qirrali devor bilan oʻralgan. Mamluk Sulton Qaytbay 1481-yilda rekonstruksiya qilganidan beri bu hududga kirish imkonsiz edi. Bir necha asrlar oʻtib qurilgan va hozirda ommaga ochiq boʻlgan panjaralar orqali faqat yashil mato bilan oʻralgan tashqi janubiy devorni koʻrish mumkin.

Panorama
--------

 Yashil gumbaz va Paygʻambar masjidi quyosh botganda, sharqdan koʻrinishi

Galereya
--------

* View from the western side of the HujraHujraning gʻarbiy tomondan koʻrinish
* 17th century bronze coin depicting Mamluk era dome which preceded the current domeMamluklar davri gumbazi tasvirlangan XVII asr bronza tangasi hozirgi gumbazdan oldin
* The Green Dome, in Burtonʼs Pilgrimage, c. 1850 CEYashil gumbaz, Burtonningziyoratida,tax. 1850 CE
* The Dome, first photographed in 1880 by Muhammad SadiqBirinchi marta 1880-yilMuhammad Sodiqtomonidan suratga olingan gumbaz
* The grave of Muhammad located inside the quarter seen hereMuhammadning qabri shu yerda joylashgan

Yana qarang
-----------

* *Bayt al-Mavlid*, Muhammad tugʻilgan deb hisoblangan uy
* Jahon dinlari asoschilarining dafn etilgan joylari

Manbalar
--------

1. 1 2  Petersen, Andrew*. Dictionary of Islamic Architecture*. Routledge, 2002 — 183 bet. ISBN 978-0203203873.
2. 1 2 3  Ariffin, Syed Ahmad Iskandar Syed*. Architectural Conservation in Islam: Case Study of the Prophet's Mosque*. Penerbit UTM, 2005 — 88–89, 109 bet. ISBN 978-9835203732.
3. ↑  „Prophet's Mosque".  ArchNet. 2012-yil 23-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 13-aprel.
4. ↑  „The history of Green Dome in Madinah and its ruling".  Peace Propagation Center (2009-yil 4-iyun). 2011-yil 24-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 13-aprel.
5. ↑  Meinecke, Michael*. Mamlukische Architektur* (de), 1993 — 396–442 bet.
6. ↑  „Important Sites: The Prophet's Mosque" (en-US). *Inside Islam* (2012-yil 16-fevral). Qaraldi: 2018-yil 13-avgust.
7. ↑  Archived at Ghostarchive and the Wayback Machine: „Grave and Tomb of the Prophet Muhammad ﷺ inside Masjid Nabawi in Madinah". *YouTube*.