Birinchi jahon urushidagi nemis charm havo dubulgʻasi
 Uchuvchi A. I. Pokrishkin, 1940 yil.
 Northrop T-38 Talon samolyoti uchun NASA havo dubulgʻasi
 RAF HMSS Eurofighter Typhoon uchish dubulgʻasi. HMSS dubulgʻaga oʻrnatilgan simbologiya tizimi — dubulgʻaning old tomonida parvoz (asbob) maʼlumotlarini koʻrsatishni taʼminlaydi.
**Aviatsiya dubulgʻasi** yoki Aviashlem, **Parvoz dubulgʻasi**, **Uchuvchi** dubulgʻasi, (SSSR / RF rasmiy aviatsiya hujjatlarida „HD" -himoya dubulgʻasi atamasi qabul qilingan) — parvoz xodimlari uchun individual himoya vositasi. Bu shlemofonning bir turi boʻlib, model va modifikatsiyaga qarab aloqa uskunalari, yorugʻlik filtri, kislorodli niqob, oʻrnatish moslamasi va boshqa texnik qurilmalar bilan jihozlangan plastik (yoki metall) konstruktsiya (qobiq). Dubulgʻa boshni zarbalardan himoya qilish va sakrash(katapulta) paytida havo oqimi bilan toʻgʻri taʼsirlashish uchun moʻljallangan. SSSRda ishlab chiqarilgan HD faqat oq yoki himoya yashil rangda ishlab chiqarilgan.

Birinchi jahon urushi davridagi parvoz dubulgʻasi (shlemofon) charmdan qilingan, quloqchin (naushnik) lar uchun mahkamlagichlar, kislorod niqobi va olinadigan himoya koʻzoynaklardan iborat edi . Keyinchalik himoya dubulgʻalari charm dubulgʻalarga kiyila boshlandi. Hozirgi vaqtda HD bir butun buyum hisoblanadi.

Zamonaviy dubulgʻalarga turli xil navigatsiya qurilmalari, sensorlar va maʼlumotlarni chiqarish uchun ekranlar oʻrnatilgan.

Rossiya harbiy-havo kuchlarida asosan HD-3, HD-5, HD-7 seriyali aviatsiya dubulgʻalari ishlatiladi.

**Eslatma.**

Shuni taʼkidlash kerakki, shu paytgacha charm shlemofonlar yoki garnituralar harbiy maqsadlarda kam manevrli yoki tovush tezligidan past tezlikli samolyotlarda keng qoʻllaniladi. Fuqarolik aviatsiyasida minigarnituralar asosan ishlatiladi, kamroq shlemofonlar ishlatiladi. Plastik HD lar umuman ishlatilmaydi.

Aviatsiya muhandis-texnik xodimlari uchun sanoatda aloqa vositalari bilan jihozlangan yoki ularsiz yumshoq yozgi va qishki himoyad ubulgʻalar ishlab chiqariladi.

HD-7 modifikatsiyalarini dekodlash
----------------------------------

* HD −7 asosiy (tajriba) modeli. Beshta teshiksiz va yorugʻlik filtrini yopuvchi piropatronlarsiz;
* HD −7A — asosiy turi. Sakrash paytida aerodinamik kuchlarning taʼsirini kamaytiradigan metall yuvish vositalari bilan oʻralgan beshta oʻziga xos teshik paydo boʻldi va piromexanizmni avtomatik tushirish filtri;
* HD −7AP — NVU-7 ni oʻrnatish qobiliyati;
* HD −7APN — past qarshilikli telefonlarda „AP" dan farq qiladi („A" va „AP" da — yuqori qarshilik);
* HD −7AS — maxsus aloqa uchun oʻrnatilgan eshitish vositasi;
* HD −7APS — NVU-7 ni oʻrnatish imkoniyati bilan „AS" dan farq qiladi;
* HD −7AB — dubulgʻa va yorugʻlik filtrini parchalanishdan himoya qilishda „AS" dan farq qiladi. Fiberglasdan tashqari, dizaynda Kevlar ishlatiladi;
* HD −7V — vertolyot. HD −7AB asosida, lekin NVU bilan va aerodinamik teshiklarisiz. Shuningdek, u himoya (yashil) rangga ega.

  

HD markirovka qilishda ishlatiladigan harf belgilari:

* A — Avtomatik (piromexanizm),
* P — koʻrish (NVU qavs),
* H — past qarshilik (past qarshilikli eshitish vositasi),
* S — Aloqa (Svyaznoy)
* B — zirhli,
* V — vertolyot.

HD −7 qobiq materialining fizik-mexanik xususiyatlari
-----------------------------------------------------

* Zichlik — 1,6 g / sm3 dan kam emas;
* Taʼsir kuchi — 98,1 kJ / m2;
* Kuchlanish kuchi — 353 MPa;
* Bukishdagi uzilish kuchlanishi — 372,6 MPa;
* −50 dan +50 darajagacha boʻlgan haroratlarda deformatsiya paytida yorilib ketmaydi;
* Olovdan chiqarilgandan keyin 5 s dan ortiq yonmaydi;
* Suvni yutish — 0,5 %.

Yana qarang
-----------

* Germoshlem

Havolalar
---------

* Uchuvchi dubulgʻalari va Flight Gear vintage galereyasi Arxivnaya kopiya
* T-50 uchuvchini qutqarish sinovlari yakunlandi Arxivnaya kopiya , RG da arxivlangan. RU — Rossiya qurollari
* Uchuvchilar koʻrish qobiliyatini yaxshilaydi, Rossiya sayyorasi
* PAK FA uchuvchilari uchun yangi avlod himoya dubulgʻasi joriy yil oxirigacha yaratiladi, Suxoy
* 400 000 dollarlik dubulgʻa uchuvchilarga samolyot tanasini koʻrish imkonini beradi saytida arxivlangan, Arxivnaya kopiya
* Parvoz dubulgʻasi sharhi Arxivnaya kopiya , Novate da arxivlangan. Ru

Manbalar
--------

1. ↑  „A Brief History of Flying Clothing". *Journal of Aeronautical History*. 19-mart 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-mart 2015-yil.
2. ↑  „Обзор летных шлемов".