recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Boburnoma rasmlari** — Zahiriddin Muhammad Boburning "Boburnoma" asariga ishlangan miniatyuralar. Boburiylar hukmronligi (ayniqsa Akbar) davrida Hindistonda shakllangan, Gʻarbda "moʻgʻullar miniatyurasi" nomi bilan maʼlum boʻlgan tasviriy sanʼat yuzaga kelgan. Hirot, Buxoro, Samarqand, Sheroz, Tabriz miniatyura sanʼatining eng yaxshi anʼanalarini ijodiy oʻzlashtirib, qad. hind tasviriy sanʼatini dunyoviy mazmun bilan boyitgan Dasvant, Basovan, Us tod Mansur, Mukund, Ramdas, Kesu Gujarotiy, Farruxbek Qalmoq, Ibrohim Naqqosh va boshqa musavvirlar oʻsha davrda yaratilgan va koʻchirilgan bir qator qoʻlyozmalarni — "Boburnoma", "Akbarnoma", "Zafarnoma", "Jome attavorix" ("Tarixlar majmuasi") va boshqalarni nafis va jozibador rasmlar bilan bezaganlar. Bizgacha "Boburnoma"ning shu tarzda bezatilgan nusxalari (8 nusxa toʻliq holda) yetib kelgan: Britaniya muzeyida (Angliya) va Oksforddagi Bodli kutubxonasida, Dexlidagi Milliy muzey va Rojasthon shtatidagi Alvar kutubxonasida (Hindiston), Parij milliy kutubxonasida; shuningdek Moskvadagi Sharq xalklari sanʼati muzeyida (57 varakda 69 rasm), Dublindagi Chester Bitti kutubxonasida (Irlandiya), Parijdagi Luvr muzeyida, AQShning Frir galereyasida, Fogg sanʼat muzeyida, Kanadaning Ottava shahridagi Milliy galereyada va shaxsiy yigʻimlarda saqlanmoqsa. Rasmlarning asosiy mazmuni tarixiy voqealar, maishiy manzaralar, jang lavhalari, ov va sport oʻyinlari, hayvonot va oʻsimlik dunyosi, turli siyosiy voqealar, uchrashuv va boshqalarni tasvirlashdan iborat. Asar mazmuni bilan cheklangan rassomlar barcha tarixiy, geografik, etn. omillardan foydalangan holda bir butun tugallangan ijodiy mujassamotlar yaratganlar. Rasmlarda sharq sanʼatidagi shartlilik zaruriyatidan, koʻp rejali mujassamotlardan mohirona foydalanilgan. Rasm va boʻyoqlar muvozanatini nozik sezish, ranglarni tanlay bilish, tasvirlanayotgan davr ruhini, goʻzallikni aniqhissiy shakllarda gavdalantirish, imoishora, harakatni jonli bera bilish, boʻyokdardagi ichki monandlik kabi hind rassomligiga xos xususiyatlar va boshqa jihatidan bu rasmlar gʻoyat katta badiiy qimmatga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  "Boburnoma rasmlari" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyotlar
-----------

* Miniatyuri rukopisi "Baburname": (Albom), M. 1960; "Boburnoma" rasmlari: (Albom), T. 1970; Madraimov A. Rasmlarda Bobur hayoti, T. 1983.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sayyid Qosimiy** (arabcha: سيد قاسمي — Sayyid Qosimiy — (XV asrda yashagan)) — shoir.

Hayoti
------

'Sayyid qosimiy (XV asr) — shoir. Asarlaridan maʼlum boʻlishicha, Sayyid Qosimiy muhtojlikda kun kechirgan. Sharq klassiklari ijodini chuqur oʻrgangan. Shoirning bizgacha 4468 misradan iborat „Majmaʼ ulaxbor" (1456—57), „Haqiqatnoma" (1458—59), „Sadoqatnoma", „Gulshani roz" didaktik asarlari yetib kelgan. Ularda zamonasining ijtimoiy-siyosiy, axloqiy taʼlimiy masalalari aks etgan. „Majmaʼ ulaxbor" dostoni Nizomiy va Haydar Xorazmiyning „Maxzan ulasror"iga nazira sifatida yozilib, Sulton Abdusaid Mirzo (hukmronligi: 1451—69)ga bagʻishlangan. Farididdin Attorning „Ilohiynoma" siga javob tariqasida „Sadoqatnoma" asarini yozgan. „Gulshani roz" shahar hokimi Jamoliddin Sayyid Mazid haqida, unda Sayyid Mazid maʼrifatparvar, odil, xalqqa va ilm ahliga gʻamxoʻr kishi sifatida tasvirlangan. Asarda muallifning orzuumidlari bayon etilgan, uning yozishicha, inson oʻzidan soʻng ikki narsa — shirinsoʻzlik hamda toʻgʻrilik, poklik bilan qilingan ish qoldirishi kerak. Toki u oʻlgandan keyin kishilar yaxshi inson sifatida eslab yursinlar. Asarlari qoʻlyozmasi Hindistonning Rampur shahridagi „Rizo" kutubxonasida (inv. № 753, 48, 85), fotonusxasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.

Asarlari
--------

* "Majma’u-l-axbor",
* "Haqi-qatnoma",
* "Sado­qatnoma",
* "Gulshani roz"

Manbalar
--------

* Masnaviylar majmuasi, T. 1992.

Adabiyot
--------

* Qosimxonov B. Sayyid Qosimiyning adabiy-didaktik dostonlari, T. 1987.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shon-shuhrat tepaligi** — yodgorlik majmuasi. Ulugʻ Vatan urushi chogʻida Aleksin shahri (Tula viloyati) uchun fashist bosqinchilari bilan boʻlgan janglarda halok boʻlgan askarlar xotirasiga oʻrnatilgan yodgorlik. U Aleksin shahridan tashqarida, Aleksin-Jeleznya avtomobil yoʻlining 10-km.da, Aleksin tumani Kaznacheyevo qishlogʻi yaqinida joylashgan.

Tarixi
------

U mahalliy hokimiyat vakillari, Ikkinchi Jahon urushi faxriylari tashabbusi bilan Aleksindagi korxonalar homiylik mablagʻlari hisobidan barpo etilgan. Majmua 1965-1970-yillarda qurilib, yodgorlik 1965-yil 5-oktabrda ochilgan boʻlsa-da, majmuaning oʻzi Buyuk Oktabr inqilobining 50-yilligi kuni (1967-yilnoyabr) tantanali ravishda ochilgan.

Yodgorlik kompozitsiyasi
------------------------

 Shuhrat tepaligi oldidagi askar haykali
Yodgorlik Vatan urushi ordeni bilan qoplangan 14 metrli uchli ustun, tepalik, "Askar shon-sharafi" ordenlarining toʻliq kavalerlari Ivan Konstantinovich Lepixov va Sergey Demyanovich Petrov tomonidan Aleksindagi Gʻalaba yodgorligidagi soʻnmas mash’aladan yoqilgan soʻnmas mash’ala, Aleksin tumani, Botnya qishlogʻi yaqinida topilgan nomaʼlum askar qabri, 122 mm.li D-30 gaubitsasi oʻrnatilgan poydevor (1942-yilda chiqarilgan namunasi), „Urayotgan yurak" metronomiva yodgorlikdan iborat. Tepalik etagida Aleksinskiy tumanida halok boʻlgan askarlarning qabrlaridan olingan tuproq borligi haqida eʼlon bitilgan poydevor oʻrnatilgan. Shuningdek, bolalar Shon-shuhrat tepaligining tagiga Brest qal’asi tuproq bilan toʻldirilgan kapsulani ham joylashgan (1967-yil 30-sentabr). Tepalik perimetri boʻylab balandligi 130 sm boʻlgan beton manjet yastanadi, uning ustiga urush mavzusidagi 25 ta quyma choʻyan barelyeflar joylashtirilgan. Yon tomonlarida oq qayin xiyobonlari tashkil etilgan. Shon-shuhrat tepaligi roʻparasida, yoʻlning qarama-qarshi tomonida bosh kiyyimsiz, pastga osiltirib turgan oʻng qoʻlida oʻqlangan pulemyotni tantanali ravishda ushlab turgan, chap qoʻlini tantanavor ravishda yuqoriga koʻtarib turgan goʻlib askar haykali joylangan.

Yana qarang
-----------

* Oʻlmaslik tepaligi (Kireevskiy tumani)

Manbalar
--------

1. 1 2  „Обелиск, скульптурный памятник «Курган Славы»". *aleksinlib.ru*.  Алексинская библиотека.

Adabiyotlar
-----------

* GUK TO „OTsRK". Madaniy-maʼrifiy turizm sohasidagi Aleksinskiy tumani munitsipalitetining pasporti. Shon-sharaf tepaligi. 5-bet.
* Aleksinskiy okrugidagi abadiy shon-shuhrat tepaligida: KPSS MK Aleksinskiy byurosining 1967-yil 31-oktabrdagi farmoni. // AHKM arxivi.
* Znamya Ilyich gazetasi. Abadiy shon-shuhrat tepaligi. 27.09.1967.//V. Melxanov. Boqiylik yodgorligi. 10.05.1967.
**Ismatulla Abdullayev** (Xoji Ismatullox Abdulox, 1927-yil —2005-yil Namangan) — adabiyotshunos olim.

Biografiyasi
------------

Ismatulla Abdullayev 1927-yilda Namangan shahrida tavallud topgan. 1989-yilda Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi. 1951-yilda Oʻrta Osiyo davlat institutning sharq fakultetini tamomlagan. 1951—1957-yillarda Namangan davlat pedagogika institutida oʻqituvchilik qilgan. keyinchalik Lelingrad unversitetida aspiranturada tahsil oladi. 1960 — 1993-yillarda Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik institutida ilmiy xodim, yetakchi ilmiy xodimi boʻlgan. U 1993-yildan Namangan davlat unversitetida professer boʻlib ishlaydi. Ilmiy faoliyati Movarounnahr va Xuroson shoirlarining arab tilidagi X—XI-asr boshlaridagi sheʼriyatiga bagʻishlangan. Abdullayev Ismatulla arab tilidagi bir qator ilmiy hamda hozirgi zamon arab yozuvchisi (Abdurahmon al-Hamisiyning badiiy asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. 1989-yil Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti sovrindori. Filologiya fanlar doktori. U arab va fors tillarini yaxshi bilgan. Xurosonning arab tilidagi sheʼrlari va tarixga oid „Yatimat ad-daxr", „Latoif al-maorif" va „Tatimmat al-yatima" nomli asarlarini oʻzbekchaga tarjima qilgan. Abdullayev Abu Rayhon Beruniyning „Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar" nomli asarini ham tarjima qilgan. „Oʻzbek sovet ensiklopediya"ga X. Xikmatillayev bilan birga „Sharqshunoslik soʻzligi"ni tuzdi va mazkur 14 jildlik qomusga 156 ta maqola yozib berdi.

Ismatulla Abdullayev Mashrabning „Mabdai Nur" nomli asarini va sheʼrlarini, shuningdek Mullo Yoʻldosh Xilvatiyni devonini soʻz boshi va izohlar bilan chop ettiradi. U Qur’on karimning oʻzbekcha akademik tarjimasida ishtorok etgan. Usoma ibn Munqizning „Ibratli kitob"ini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Mukofotlari
-----------

* 1989-yilda Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti lauryati

Manbalar
--------

1. ↑  „Ismatulla Abdullayev". Qaraldi: 20-iyun 2023-yil.
2. ↑  „O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi". Qaraldi: 20-iyun 2023-yil.
3. ↑  „Исматулла Абдуллаев". Qaraldi: 20-iyun 2023-yil.
**Shon-shuhrat** **qoʻrgʻoni** — Odessa mudofaa chiziqlaridan biri oʻrnida oʻrnatilgan yodgorlik. Ajaliq daryosi va temir yoʻl oʻrtasidagi tepalikda joylashgan. Shon-sharaf mintaqasining bir qismi hisoblanadi. 1964-1967-yillarda Odessa shahri qahramonlik mudofaasi sobiq chizigʻi boʻylab qurilgan yodgorliklar zanjiridan biri.

Tarixi
------

26-chegara otryadi va 3-harbiy-dengiz piyoda askarlariga bagʻishlangan. Odessa uchun janglar boshlanishi bilan otryad Primorye armiyasi nazoratiga oʻtadi va frontning orqa tomonini himoya qilish vazifasi topshiriladi. Biroq frontdagi ogʻir vaziyat tufayli chegara otryadi negizida NKVD qoʻshinlarining 26-chegara polki tuzilib, mudofaaning Sharqiy sektorida oldingi safga chiqarilgan.

Tavsifi
-------

Yodgorlik Odessa-Voznesensk avtomobil yoʻli yaqinida Aleksandrovka qishlogʻi yoʻnalishida oʻrnatilgan. Oʻn metr balandlikdagi tik tepalik mudofaa qahramonlari bayrogʻi koʻrinishidagi nayzasimon ustun qad rostlagan. Qoʻrgʻon ostonasidagi choʻyan taxta ustiga: „Shu burilishda 26-chegara polki va 3-dengiz piyoda polkining askarlari Odessani fashist bosqinchilaridan qahramonlarcha himoya qildilar" degan soʻzlar yozilgan. Keng old zinapoya pogʻonalaridan tepalik yonbagʻri boʻylab maydonga chiqiladi. Uning tirgak devoriga Ona-Vatan, Qizil dengiz floti va Qizil Armiya askari tasvirlangan choʻyan barelyef oʻrnatilgan. Ularning ostida shon-shuhrat timsoli — dafna shoxi bor. Shuningdek, maydonda Vatan himoyachilarining matonat ramzi sifatida — dengiz admiralteti langari oʻrnatilgan. Uning orqasida devorga „Hayot uchun oʻlimgacha kurashganlarga" yozuvlari qayd etilgan.

Loyiha mualliflari hududning tabiiy relyefidan foydalanishgan. Ular tepalikni kompozitsiyaga asos qilib olgan va tabiiy tepalik balandligini shunchaki 10 metrga yetkazishgan.

1968-yil 28-oktabrda boʻlib oʻtgan yodgorlik ochilish marosimida Odessa mudofaasi ishtirokchilari Sovet Ittifoqi Qahramoni Ya.G.Breus va Sotsialistik Mehnat Qahramoni B.A. Shevchenko chiqish qilgan.

Yana qarang
-----------

* Odessa mudofaasi (1941)
* Shon-shuhrat xiyoboni (Odessa)
* Odessaning qahramonlik mudofaasi yodgorligi

Manbalar
--------

1. ↑  Pravda za Odessu, „Oboronyat pri lyubix usloviyax …", 30.08.2019
2. ↑  M. Fyodorova. Poyas Slavi. — Odessa, Mayak, 1968. — 43 s. — S. 27 — 28

* Leonid Suxovey Ular birinchi boʻlib dushman bilan uchrashishdi (Vechernyaya Odessa, 24.06.2008)

Havolalar
---------
**Dayra** (qadimgi yunoncha: *Δαῖρα*) yoki Daeyra (qadimgi yunoncha: *Δάειρα*) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, Elevsin (hozirgi Elefsis) shahridan boʻlgan okean nimfasi. Okean va Tefidaning qizi. Elevsin sharnining asoschisi boʻlgan afsonaviy shoh Elvsin, Germes va uning farzandi.

Boshqa shaklga koʻra — Evmolp tomonidan Immaradning onasi. Shuningdek, Dayra Stiksning singlisi deb ataladi, yoki Afrodita, Gera, Demetra yoki Persefone bilan bogʻlanadi.

Dayra tashqi koʻrinishi, shubhasiz, Elevsin sirlari bilan oʻzaro bogʻliq. Uning ismi *oʻqituvchi* yoki *tashabbuskor* deb tarjima qilingan hamda u tashabbus va sirlarning muqaddas maʼnosi bilan bogʻliq deb ishoniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Павсаний. Описание Эллады I 38, 7
2. 1 2 3  „Daeira" (en).  Theoi Project. Qaraldi: 24-may 2017-yil.
3. ↑   Климент. Протрептик 45, 1
4. ↑  Аполлоний Родосский, iii, 847
5. ↑  „Daeira" (en).  Greek Myth Index. 6-may 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-may 2017-yil.
Oslodagi turk doʻkoni.
**Norvegiyadagi** turklar yoki **Norvegiya turklari** Norvegiyada yashovchi etnik turklarni nazarda tutadi. Norvegiya turklarining aksariyati Turkiya Respublikasidan.Biroq, boshqa usmoniy davlatlaridan turklar migratsiyasi ham boʻlgan, shu jumladan Bolqondan Norvegiyaga kelgan etnik turk jamoalari (masalan, Bolgariya, Gretsiya, Kosovo, Shimoliy Makedoniya va Ruminiya), Kipr oroli va yaqinda Iroq va Suriya .

Tarixi
------

1970-yillar davomida turk muhojirlari Norvegiyaga asosan Turkiyadan, shuningdek, turk jamoalari boʻlgan boshqa Usmonli davlatlaridan kelgan; xususan turklar Norvegiyaga Bolqon yarim orolidan (masalan, Bosniya turklari va Ruminiya turklari) va Kipr orolidan koʻchib kelishgan. Bu muhojirlarning koʻpchiligi oʻshandan beri Norvegiyada qolishgan. 1976-yilda chegaralar ushbu turdagi keyingi ichki migratsiya uchun yopildi. Bu davrda siyosiy munozaralarda „chet ellik ishchilar" haqida xabardorlik va eʼtibor kuchaydi. Drammendagi muhojirlarning katta qismi, 20 % dan ortigʻi Turkiyadan. Ularning asosiy qismi mehnatga asoslangan migratsiyaning dastlabki bosqichiga toʻgʻri keldi. Yevropa muhojirlari inqirozidan beri Iroq turklari va suriyalik turklar ham Norvegiyaga koʻchib kelishgan.

Demografiyasi
-------------

2013-yilda Norvegiyada taxminan 16 500 dan 20 000 gacha turk millatiga mansub norvegiyaliklar yashagan.

### Turklar turar joyi

Norvegiya-turk jamoalari asosan poytaxt Osloda yashaydi. Biroq turklarning eng katta qismi Oslodan qatnov masofasida joylashgan Drammen shahrida yashaydi. Stavanger, Trondheim, Bergen, Bærum, Kristiansand, Fredrikstad va Askerda ham muhim turk jamoalari yashaydi.

Din
---

2008-yil holatiga koʻra, Norvegiyada musulmon boʻlgan 15 003 turk bor. Drammendagi turk jamoasi 2008-yilda Drammen shahridagi Bragernesdagi adventistlar cherkovini sotib oldi va u masjidga aylantiriladi. Cherkov 7,2 million kronga sotilgan. Turk jamoatlari Drammendagi eng yirik musulmon jamoalaridan biri boʻlib, 1000 ga yaqin aʼzosi bor.

Taniqli odamlar
---------------

* Izzet Celasin, yozuvchi
* André Oktay Dahl, siyosatchi (otasi turk va onasi norveg)
* Hasan Duman, futbolchi
* Simone Eriksrud, musiqachi (otasi turk va onasi nemis)
* Zafer Gözet, siyosatchi
* Adem Güven, futbolchi
* Ferhat Güven, siyosatchi
* Azar Karadas, futbolchi
* Vendela Kirsebom, model va aktrisa (otasi turk va onasi norveg)

Manbalar
--------

1. ↑  *InterCulturalCity.* „Ethnic diversity and entrepreneurship in Oslo and Drammen". 29-avgust 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-iyul 2008-yil.
2. ↑  *Ottawa 2006.* „Residential concentration of non-western immigrants in Norway – will they all end up in Oslo?". 6-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-fevral 2009-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Terminator (maʼnolari).

**Terminator** (lot. termino — chegar’alayman, ajrataman) — sayyora yoki yoʻldoshlar gardishining yoritilgan (kunduzgi) yarim shari bilan qorongʻi (tungi) yarim sharini ajratuvchi chiziq. Sayyora yoki yoʻldoshlarning T. chizigʻidagi nuqtalarida Quyosh botayotgan (kechqurungi T.) yoki chiqayotgan (ertalabki T.) boʻladi. Yerdan koʻrinadigan yoritqich gardishi (mas. Oy) da T. hamma vaqt ellipsning yarmiga oʻxshaydi, T.ning gardish boʻylab siljishi faza almashinish hodisasini ifodalaydi (mas. Oy fazalari). Atmosferasi bor sayyoralard,h>yefraksiya va tong yorugʻligi yoki qosh qorayishi tufayli T. chizigʻi tungi yarim shar tomonga bir oz siljigan boʻladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Terminal holat** (lot. terminalis oxirgi, soʻnggi) — hayotning soʻnggi bosqichi; hayot bilan oʻlim orasidagi holat. Bunda organizm yashashi uchun muhim boʻlgan organ va sistemalar faoliyatida (xatto tiklash mumkin boʻlsa ham) chuqur oʻzgarishlar roʻy berib, gipoksiya kuchayadi. T.gʻ. (behushlik boshlansada) nafas reflekslari va yurak faoliyati saqlanib turgan agoniyao l d i, agoniya va klinik oʻlim kabi 3 bosqichni oʻz ichiga oladi. Terminal holatning davomiyligi asosiy kasallikning ogʻir yoki yengilligiga va organizmni jonlashtirish (qarang reanimatsiya) chora tadbirlari koʻrilishiga bogʻliq.

Manbalar
--------



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alyuminiylash**, alitir-lash -yuqori temperaturada ishlatiladigan poʻlat va choʻyan buyumlarning sirtki qatlamini 0,02-1,2 mm gacha alyuminiyga toʻyintirish. Ularning 1100° temperaturagacha kuyindi bardoshliligini va oksidlanishga qarshilik xossasini oshirish maqsadida qilinadi. Bunda alyuminiy oksidlanib, buyumni keyingi oksidlanishdan saqlaydigan oksid parda (A12O3) hosil qiladi. Asosan, kam uglerodli, kamdan-kam hollarda esa oʻrtacha uglerodli poʻlat, kulrang choʻyan va issiqlik taʼsiriga chidamli legirlangan poʻlat buyumlar alyuminiylanadi. Bundan tashqari, A.ning metallash (detal sirtiga alyuminiy kukuni surkalib, diffuzion yumshatiladi); boʻshatish (detal alyuminiy boʻyogʻi bilan boʻyab, diffuzion boʻshatiladi); 700-800° temperaturali 382alyuminiy eritmasida tutib turish va boshqa usullari bor. Avtomobil dvigatellarining klapanlari, gaz turbinalarining kurak hamda soplolari va boshqalarni tayyorlashda A.dan foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toshkent viloyati davlat arxivi.** 1938-yil yanvar oyida Toshkent viloyatinig tashkil topishi munosabati bilan, O‘zbekiston SSR Markaziy ijroya qo‘mitasi sovetlarining tashkiliy bo‘limi qoshida Toshkent viloyati arxiv bo‘limi boshqarmasi tashkil topdi.
O‘zbekiston SSR Xalq Komissasrlari Sovetining 1940-yil 21-iyuldagi 1052 sonli qaroriga asosan Toshkent viloyati arxiv boshqarmasi, Toshkent viloyati davlat arxiviga aylantirildi. 1943-yildan 1957 yilgacha Toshkent viloyati davlat arxivi O‘zbekiston SSR Ichki Ishlar Vazirligi boshqarmasining Toshkent viloyati bo‘linmalari qoshida faoliyat yuritdi.
1992-yildan boshlab Toshkent viloyati hokimligi tashkil topganligi sababli, Toshkent viloyati hokimligi arxiv bo‘limi deb ataldi. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004- yil 3-fevraldagi „O‘zbekiston Respublikasida arxiv ishini boshqarishni yanada takomillashtirish to‘g‘risida" 49-sonli qarori, Toshkent viloyati hokimligining 2004-yil 17-mart № 54 sonli qaroriga asosan Toshkent viloyati arxiv bo‘limi, Toshkent viloyati arxiv ishi boshqarmasiga aylantirildi. Toshkent viloyati arxiv ishi boshqarmasiga qarashli Toshkent viloyati davlat arxivi va uning 6 ta filialida hozirgi kunda 593239 dan ortiq hujjatlar saqlanmoqda. Bugungi kunda Toshkent viloyat davlat arxivi Qibray tumani, Yangiobod q.f.y, Milliy bogʻ 27 a-uyda faoliyat yuritadi.

Adabiyotlar
-----------

* 1.Rashidov O. Oʻzbekistonda arxiv ishi tarixi. Toshkent, 2019. 130-bet.
* 2.Toshkent ensiklopediya."Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti. Toshkent, 2009. 536-bet.

1. ↑  Rashidov O. Oʻzbekistonda arxiv ishi tarixi. Toshkent, 2019. 130-bet.
**Simfonik musiqa** - asosan, simfonik orkestr ijrosiga muljallangan musiqa asarlari. Muhim janrlari: simfoniya, uvertyura, konsert, simfonik syuita, simfonik poema, rapsodiya, fantaziya.

Simfonik orkestr paydo bulgungacha, 17-asrda va 18-asrning 1-yarmida ommalashgan turli raqs syuitalari, konsertogrosso cholgʻu konserti (ansamblorkestr konserti), opera uvertyuralari orkestr musiqasining asosiy janrlari boʻlgan (ular fakat shartli ravishda Simfonik musiqa ga kiritiladi). 18-asr oxirida simfonik orkestr, yangi Simfonik musiqa janrlari (birinchi navbatda simfoniya yaratilishi bilan) yuzaga keldi. Janr jihatidan Simfonik musiqa fantaziya, kaprichchio, poppuri, skerso, marsh, turli raqs musiqalari, shuningdek, opera, balet, spektakl va kinofilmlarga yozilgan musiqalar evaziga boyidi. Simfonik musiqa rivojiga koʻp kompozitorlar oʻz ulushini qoʻshgan (Mangeym maktabi, Vena klassik maktabi vakillari, F. Shubert, F. List, M. Glinka, A. Dvorjak, P. Chaykovskiy, N. RimskiyKorsakov, G. Maler, R. Shtraus, Ya. Sibelius, D. Shostakovich, A. Onegger, S. Prokofyev, B. Martinu, I. Stravinskiy va boshqalar).

Oʻzbekistonda 1920 (V. Uspenskiy va boshqalar) va 1930y.larda (V. Zolotaryov, R. Glier, S. Vasilenko va boshqalar) yaratilgan ilk simfonik asarlar simfonik orkestr uchun qayta ishlangan xalq kuylari yoki ular asosida yozilgan syuita, poema, uvertyura va boshqa dan iborat boʻlgan. 1930y.larning 2-yarmida oʻzbek kompozitorlaridan M. Burhonov, M. Ashrafiy, M. Leviyev, shuningdek, A. Kozlovskiy, G. Mushel oʻzlarining dastlabki Sm. asarlarini yozdilar. Keyinchalik Oʻzbekistonda Sm. ning barcha turlari rivoj togshi. M. Ashrafiy, D. Zokirov, S. Yudakov, R. Hamroyev, B. Giyenko, Ik. Akbarov, R. Vildanov, Sayfi Jalil, N. Zokirov, M. Tojiyev, R. Abdullayev, A. Latifzoda va boshqa Sm.ning turli janrlarida ijod qilishdi.

Adabiyot
--------

* YanovYanovskaya N. Uzbekskaya simfonicheskaya muzika, T. 1979.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alyuminiy-organik birikmalar** — alyuminiyning uglevodorod qoldigʻi bilan bevosita bogʻlanishidan hosil boʻlgan metallorganik birikmalar. Alyuminiy-organik birikmalarda alyuminiy bir, ikki yoki uchta uglevodorod qoldigʻi bilan boglan-gan boʻlishi mumkin (RA1C12, R2A1C1, R3A1). Alyuminiy uchalkillar — rang-siz, kislorod va namlikka oʻta sezgir suyuqlikdir. Alyuminiyuchmetil va uche-tillar havoda oʻz-oʻzidan yonish, suvda portlash xususiyatiga ega. Alyuminiy-organik birikmalar alyu-miniy-magniy qotishmasiga galloid-uglevodorodlarni, simob-organik birikmalarga alyuminiy taʼsir etttirish va boshqa yoʻllar bilan olinadi. Alyuminiy-organik birikmalar sanoatda olefinlarni past bosimda poli-merlashda katalizator sifatida va sof alyuminiy olishda qoʻllaniladi. Har xil reaksiyalarga kirishish xususiyati kuch-li boʻlgani sababli Alyuminiy-organik birikmalar toʻyinmagan uglevodorodlardan spirt ishlab chiqarishda, organik kislotalar olishda, kimyoviy elementlarning organik birikmalarini hosil qilishda ham ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Keyp Xarald Moltke** (Danish) Shimoliy Grenlandiyaning Peari eridagi boshoq. Maʼmuriy jihatdan Shimoli-sharqiy Grenlandiya milliy bogʻi tarkibiga kiradi.

Tarix
-----

Kema daniyalik rassom, yozuvchi va tadqiqotchi Xarald Moltke sharafiga Lauge Kox tomonidan nomlangan. Daniya ilmiy tadqiqot stansiyasi *Kap Harald Moltke* 1972-yilda Eigil Knuth homiyligida burun yaqinida qurilgan. Shuningdek, inshoot yaqinida kichik aerodrom ham mavjud. Kap Harald Moltke Arktika stantsiyasi, shuningdek, 1948-yilda qurilgan yaqindagi Bronlundhus stantsiyasi Eigil Knut vafotidan beri Peary Land Foundation boshqaruvi ostida edi.

Geografiya
----------

Cape Harald Moltke Mustaqillik Ford shimoliy tomonida joylashgan, Melville Land janubi-g'arbiy uchida. Jorgen Brønlund Fyord bu boshoqning g'arbiy tomonida joylashgan bo'lib, uning og'zi sharqiy tomondan Xarald Moltke burni va g'arbdagi Knud Rasmussen burni o'rtasida joylashgan.

Bibliografiya
-------------

* Bjarne Grønnow*. The Northernmost Ruins of the Globe*, Man and Society. ISBN 87-90369-65-3.
* Eigil Knuth. *Kap Harald Moltke,* 1973

1. ↑  William James Mills, *Exploring Polar Frontiers: A Historical Encyclopedia*, p. 189
2. ↑  Kap Harald Moltke Station - Issaffik
3. ↑  „Kap Harald Moltke". *Mapcarta*. Qaraldi: 14-avgust 2019-yil.
4. ↑  *Prostar Sailing Directions 2005 Greenland and Iceland Enroute*, p. 129

Havolalar
---------

* 2001 yil yozida Shimoli-sharqiy Grenlandiyaga sayohatdan dala hisoboti
**Jamukat**, Hamukat — Yettisuvda, Talas daryosining soʻl tomonida sugʻdlar qurgan shahar (6-asr). Narshaxiynit "Buxoro tarixi"da: "Buxoroliklar... Turkiston va Taroz yaqinida bir shahar bino qilib, uni Hamukat deb atadilar, chunki Buxorodan qochib ketgan toifaning raisi boʻlmish bir katta dehqonning nomi Hamuk edi; "Hamuk" deb, Buxoro tilida gavharga aytiladi, "ket" esa — shahar, yaʼni Hamukat "Hamuk — gavharning shahari" demakdir. Buxoro tilida katta odamni "hamuk", yaʼni falonchi gavhar deydilar", deb yozilgan. Keyingi asrlarda shahar yanada taraqqiy etgan. Arab geografi Muqaddasiy J.ni Isfijob (Sayram) viloyati shaharlari roʻyxatida koʻrsatib: "J. qalʼasi va jome masjidi, devor bilan oʻralgan rabodida bozorlari boʻlgan kattagina shahar edi", deb yozadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xlorli ohak**, oqartkich ohak — qoʻshaloq tuzlar Ca(OCl)2,CaCl2, CaOCl2 bilan kristallizatsiya suvidan iborat murakkab kompleks; xlor hidi keladigan quruq oq gigroskopik kukun. Tovar Xlorli ohak tarkibi 1,5 Sa(SYU)2 1,5 SaS12 ZSa(ON)2pN2O ga yaqin. Unda 28% dan 38% gacha faol xlor va 10% gacha suv boʻladi. Kuchli oksidlovchi. Xlor bilan soʻngdirilgan ohak Sa(ON)2 ni birbiriga taʼsir ettirib olinadi. Xlorli ohak saqlanganda astaseqin parchalanadi. Tibbiyotda antiseptik vosita sifatida eritmasi binolar, idishlar va suvni xlorlashda, tashlandiklarni zararsizlantirishda va boshqalarda ishlatiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xloropren kauchuklar**, nairit, neopren, [ —SN2S(S1) = = SNSN2] -pMol.m. 100200 ming. Shishalanish temperaturasi —40°dan —50° gacha, kristallanish temperaturasi —10°, zichligi 1200–1240 kg/m3. Yuqori yopishqoklikka ega. Aromatik va xlorlangan uglevodorodlarda eriydi. Xloroprenni emulsion polimerlash yoʻli bilan olinadi. Rux, magniy va boshqa metallarning oksidlari taʼsirida vulkanizatsiyalanadi.

Rezinalar moy, benzin, ozonga, issiqqa, ishqorlar, suyultirilgan kislotalar taʼsiriga chidamli, yonmaydi, yedirilishga bardoshli, elastik. Rezina texnik mahsulotlar, yelimlar i.ch.da, simlar, kimyoviy jihozlar va vallar uchun krplamalar tayyorlashda, shuningdek, lateks sifatida qoʻllanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Olomuts siroklari** — Olomouts yaqinida (hozirda Loshtitse Shumperk yaqinidagi shahrida) nordon tvorogdan tayyorlangan kuchli hidli anʼanaviy chex siroklaridir. 2010-yilda Yevropa Komissiyasi mahsulotga PGI (Himoyalangan geografik koʻrsatkich) maqomini berdi.

Birinchi eslatma 1452-yilga toʻgʻri keladi, tvorog „mamlakat tvorojoklari" deb atalgan. XIX-asrda ular „Olomouts" deb nomlana boshladilar, chunki ular Olomouts bozorlarida sotilgan. Olomoutsdan unchalik uzoq boʻlmagan Lostitsa shahrida pishloq tvorogini ommaviy ishlab chiqarishning boshlanishi ham shu vaqtga toʻgʻri keladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Registered CZ/PGI/0005/0399

Adabiyotlar
-----------

* „Самый ароматный деликатес",*Чешская кухня*. CzechTourism, 2012 — 15 bet.
* Charles Sinclair. Olomoucké syrecky // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 407. — 632 p. — ISBN 978-1-4081-0218-3.

Havolalar
---------

* Музей сырков (на чешском)
* Вонючий чешский деликатес
**Chorbakr** — Buxoro viloyati, Buxoro tumani Shergiron mahalla fuqarolar yigʻini hududidagi aholi pukti nomi.
„Chor" — tojik tilidagi „chahor" soʻzidan oʻzgarib hosil boʻlgan va qisqartirilgan koʻrinishidir. Chor bakr — toʻrt bakr maʼnosini anglatadi. Bakr/bikr arabchadan olingan boʻlib, „pokiza", „qiz bola" maʼnosini anglatadi. Majoziy maʼnoda inson oyogʻi tegmagan yoki qoʻli tegmagan zamin, yangi, fikr, pokiza fikr, yangi mazmun yoki yangi gʻoya kabu maʼnolarni bildiradi. Saqmatin, keyinchalik Sumitan va undan soʻng Chorbakr nomini olgan manzil eng qadimgi qishloqlardan biri hisoblanadi. Bu haqida koʻplab maʼlumotlar mavjud. IX—X asrlarda Buxorda yashab oʻtgan mashhur toʻrt shayx, tasavvufning yirik namoyondalari. Chor bakrlarning avlodlari paygʻambar Muhammad (s.a.v)ning nabirasi Imom Husaynga borib taqalgan. Chor Bakrlar Ali avlodlaridan toʻrtinchi imom boʻlgan Jaʼfar as Sodiqning nevaralaridir. Bular quyidagilar:

1. bakr: Abu Bakr ibn Xoja Sa’d Yamaniy (IX asrning oxiri- 971) Buxoroda tavallud topgan. Bakrlar somoniylar sulolasi davrida Buxoroda shaxsulislom sifatida faoliyat yuritishgan.
2. bakr: Abu Bakr Muhammad ibn Fazl ibn Ja’far al-Buxoriy IX asrning ikkichi yarmida yashagan va 937-yil vafot etgan. Somoniylar sulolasi davrida Buxoroga kelib qoladi.
3. bakr: Abu Bakr Muhammad ibn Hamid IX asrning ikkichi yarmida yashagan va 937-yil vafot etgan. Unga shayx ul-olam unovni beriladi.
4. bakr: Imom Abu Bakr Tarxon boʻlib, IX asrning ikkichi yarmida yashagan va 945-yil vafot etgan. U „Jomeʼ va musnad" kitobini yozadi.

Chor Bakrlar Buxoroda vafot etishadi va shaharga yaqin boʻlgan Sumitan mavzeyiga dafn qilingan. Qishloq nomi mana shu avliyolar nomiga atab qoʻyilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rajabov Q, Hayitov Sh, Sodiqov F*. Buxoro tuman tarixi (qisqacha ma’lumotnoma)*. Toshkent: Tafakkur, 2015 — 52 bet.
2. ↑  Adizova N*. Buxoro tumani toponimlari*. Toshkent: Navro’z, 2020 — 115 bet.
**Nasriddin Abrorovich Sirojiddinov** (1932.19.1, Toshkent) — kimyogar olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1983). Kimyo fanlari doktori (1974), professor (1981). Oʻrta Osiyo politexnika institutini tugatgan (1956). Novgorod viloyati "Proletariy" chinni zavodida bosh teplotexnik (1956—58), Toshkent izolyator zavodida sex boshligʻi (1959—60). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Kimyo instituti ilmiy xodimi (1963—75), Silikatlar kimyosi laboratoriya mudiri (1975—96), ayni vaqtda direktor muovini (1975— 91), yetakchi ilmiy xodim (1996—99). Asosiy ilmiy ishlari yuqori tralarda suyuklanadigan murakkab oksid birikmalar va silikat materiallar kimyosiga oid. S. ishkrriyer metallarning alyumosilikatlari va ularning gallogermanatli analoglarini sintez qilish jarayonidagi qattiq fazalararo reaksiyalar, ulardagi izomorfizm va geterogen muvozanatni oʻrgangan, ilk bor fazaviy muvozanat diagrammalarini tuzgan.

Manbalar
--------

* Alyuminati i gallati shelochnozemelnix metallov (v soavtorstve), T. 1986; Regulirovaniye svoystv silikatnix materialov (v soavtorstve), T. 1987; Glushyonnie titanosoderjashiye glazuri (v soavtorstve), T. 1988.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Darrasoldi**, durrasoldi - bolalar va oʻsmirlar oʻyini. Oʻyinga qatnashuvchilar davra qurib oʻtiradilar. Bir kishi eshilgan belbogʻ (darra)ni qoʻliga ushlab, davra atrofida aylanadi va dar-rani oʻtirganlardan birining orqasiga bildirmay tashlab ketadi, oʻzi esa joy topib oʻtirib olishga harakat qiladi. Oʻtirgan odam orqasiga darra tashlanganini sezib qolsa, oʻrnidan tez turib, darrani oladi va darra tashlovchini quvlaydi, yetib olsa darra bilan urib, davrani aylantirib chiqadida, darrani unga berib oʻz oʻrniga oʻtiradi. Darra tashlagan kishi joy topib oʻtirib olishga ulgursa, darrali odam davra aylanishini davom ettirib, darrani boshqa birovning orqasiga tashlaydi. Mabodo kishi oʻz orqasiga darra tashlanganini bilmasa, unda darra tashlovchi uni urib davrani aylantiradi va darrani unga berib, oʻzi uning oʻrniga oʻtiradi. Oʻyin shu zaylda davom etadi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ibn Muqla** (toʻliq ismi Abu Ali Muqammad binni Ali binni alhasan ibn Muqla, 886—940) — mashhur xattot, tilshunos olim, davlat arbobi. Arab yozuvini isloh qilib, harflarning oʻzaro mutanosibligini yaratgan. Kufiy xati asosida arab yozuvining muhaqqaq, suls, rayhoniy, nasx, tavqe, riqo, taʼliq kabi asosiy xat usullarini ixtiro qilgan. Ayrim maʼlumotlarga koʻra, arab alifbosidagi nuqta (harakat) lar ham I. M. tomonidan kiritilgan. Bu, oʻz navbatida, qad. yozma yodgorliklarni xatosiz toʻgʻri oʻqish imkonini bergan. 16-asr adibi Kozi Ahmadning "Risola oid ba xattoton va naqqoshon" ("Xattotlar va naqqoshlar haqida risola") asarida I. M. haqida, uning mohir kotibligi haqida muhim maʼlumotlar keltiradi. Hayoti ogʻir kechgan (oʻng qoʻli kesib tashlanganda, chap qoʻli bilan yoza boshlagan) I. M. fo-jiali halok boʻlgan.

Adabiyotlar
-----------

* Murodov A. Oʻrta Oyeiyo xattotlik sanʼati tarixidan, T. 1971.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Neyron (maʼnolari).

Neyron (1 - Dendrit, 2 - Hujayra yadrosi, 3 - Akson)
**Neyron**, nevron (neyro... ) - nerv hujayrasi, Nerv sistemasining asosiy strukturaviy va funksional birligi, kalta dendritlar va uzun aksondan iborat (sxema). Hayvon xujayrasiga xos organizmlardan tashqari, Neyron sitoplazma (neyroplazma)sida neyrofibrillalar (tigroid modda) boʻladi. Sezuvchi, qoʻshuvchi va effektor Neyron farq qilinadi. Neyron nerv impulslarini retseptorlardan markaziy nerv sistemasiga (sezuvchi Neyron), markaziy nerv sistemasidan ijrochi aʼzolarga (harakatlanuvchi Neyron) oʻtkazadi, boshqa bir qancha nerv hujayralarini oʻzaro biriktiradi (qoʻshuvchi Neyron) Neyronlar oʻzaro va ijrochi aʼzolar hujayralari bilan sinapslar orqali aloqada boʻladi. Bosh miya katta yarim sharlari poʻstlogʻi, miyacha, markaziy nerv sistemasining boshqa baʼzi boʻlimlari neyroni murakkab tuzilgan. Neyronlar oʻlchami va soni turli hayvonlar va odamda turlicha. akson bn dentrid yoki dentrid bn akson tutashgan joy sinaps deyiladi sinapslardan mediator suyuqligi chiqadi. suyuqlikning vazifasi nerv impulslarini utkizb berish.

Yana q.
-------

* Bosh miya nervlari

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Odam bosh miyasi | *Nerv sistemasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Olti qoʻshiqdagi dunyo: musiqiy miya inson tabiatini qanday yaratgan** (inglizcha: *The World in Six Songs* amerikalik olim, yozuvchi, psixolog, musiqachi va musiqa prodyuseri Daniel Levitinning ilmiy-ommabop kitobidir.

Tarkib
------

"Oltita qoʻshiqdagi dunyo" kitobi musiqa insoniyatni madaniyatlar va tarix davomida qanday shakllantirganini koʻrsatish uchun fan va sanʼatni birlashtirgan. Bu kitob uning *psixoakustika* va nevrologiya sohasidagi kashfiyotlarga koʻproq eʼtibor qaratadigan boshqa kitobiga qaraganda antropologiya va evolyutsion biologiyaga koʻproq yoʻnaltirilgan.

Levitin qoʻshiqning oltita asosiy funksiyasini yoki turini (doʻstlik, quvonch, qulaylik, din, bilim va sevgi) aniqlaydi va keyin ularning har biri oʻziga xos tarzda inson madaniyati va jamiyati rivojlanishi uchun zarur boʻlgan ijtimoiy aloqalarni rivojlantirishga qanday hissa qoʻshganligini koʻrsatadi. Aslini olganda, ushbu olti turdagi qoʻshiqlar bizning hayotimizning hissiy va tom maʼnodagi hikoyasini saqlab qolish uchun miyamizda ishlaydi. Levitin qoʻshiqlar orqali musiqaning til, tafakkur va madaniyat evolyutsiyasida qanday muhim rol oʻynaganligini koʻrsatadi. Kitob muallifining xulosalarini tasdiqlash uchun Betxovendan Beatlesgacha, Busta Rhymesdan Baxgacha musiqiy misollar qoʻllaniladi.

Kitob MakGill universiteti qoshidagi musiqa bilish laboratoriyasining ilgʻor ilmiy tadqiqotlariga; musiqa biznesidagi oʻz tajribasi; va Sting va Devid Birn kabi musiqachilar, shuningdek dirijyorlar, antropologlar va evolyutsion biologlar bilan suhbatlarga asoslanadi.

Tanqid
------

The New York Times gazetasi kitob ser Jorj Martin, Sting, Elizabet Gilbert va Adam Gopnik kabi kitobxonlar tomonidan maqtovga sazovor boʻlganini yozgan.

Los-Anjeles Tayms bu kitobni „mahoratli" deb atadi. The New York Times oʻz sharhida shunday deb yozgan edi: „Elementlarning kombinatsiyasi maʼrifat va eyforiya tuygʻularini uygʻotishi mumkin boʻlgan jonli, shuhratparast yangi kitob. Sizni hayratga soladi".

Manbalar
--------

1. ↑  Finlayson, I. (2009, April 18). „Book Review". *The Times*
2. ↑  Seed Magazine (2008, December 23). „SeedPicks 2008". *Seed Magazine*
3. ↑  Itzkoff, D. (2008, August 31). „Book Review". *The New York Times*, p. BR5.
**Nasriddin Mirahmedovich Shomatov** (1915.22.9, Toshkent viloyati Piskent tumani — 1987.3.10, Toshkent) — travmatologortoped, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1972), tibbiyot fanlari doktori (1959), professor (1960). Toshkent tibbiyot akademiyasi pediatriya fakultetini tugatgach (1938), Respublika suyak sili bolalar sanatoriysida vrach, boʻlim mudiri (1938—39). Urush qatnashchisi (1939—46), Oʻzbekiston Travmatologiya va ortopediya ilmiy tadqiqot institutida vrachordinator (1946), ortopediya boʻlimida kichik xodim (1947), institut direktori (1948-52; 1966—81), bolalar ortopediya boʻlimi mudiri (1953—56). Moskvadagi 2-tibbiyot institutida doktorant (1956— 59), Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti travmatologiyaortopediya kafedrasi mudiri (1960—75). Ilmiy ishlari kesilgan oyoq faoliyatini tiklash, maymoqlik, umurtqa pogʻonasining qiyshayishi, bolalarda yonbosh suyagining tugʻma chiqishi, qiyshiq boʻyin va boshqalarni aniqlash va davolash usullariga oid.

Manbalar
--------

* Kostnoplasticheskiy sposob amputatsii konechnostey, T. 1957; Perelomm kostey i sposobn stimulyatsii ix konsolidatsii. T. 1965; Vosstanovitelnaya xirurgiya ojogovmx deformatsiy konechnostey (hamkorlikda), T. 1978.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Vladimir Mixaylovich Shapiro** (1948-yil 25-fevralda Toshkentda tavallud topgan) — rejissyor, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat arbobi, O‘zbekiston akademik rus drama teatrning sobiq badiiy rahbari, Oʻzbekiston sanʼat arbobi(2000). Birlashgan Millatlar Tashkiloti huzuridagi Xalqaro Qirollik Badiiy Akademiyasi akademigi(2006).

Taʼlimi
-------

1971-yilda Toshkent teatr va rassomchilik sanʼati institutini, 1974-yildan 1979-yilgacha esa Leningrad teatr, musiqa va kinematografiya institutini tamomlagan.

Faoliyati
---------

Ijodiy faoliyatini 1965-yilda Toshkentdagi Maksim Gorkiy nomidagi rus akademik drama teatrida aktyorlikdan boshlagan. 1984—1990-yillarda Sankt-Peterburgda N. P. Akimov nomidagi akademik komediya teatrida rejissyor boʻlib ish yuritgan. 1988—1989-yillar oraligʻida Maksim Gorkiy nomidagi Toshkent rus akademik drama teatrida bir qancha spektakllarni yaratdi. 1990–yilda ushbu teatrda badiiy rahbar, 1991–yildan esa teatr direktori lavozimida faoliyat yurita boshlagan. Shapiro „Bir yildan soʻng oʻsha kun" (B. Sleyd), „Telba hayot" (S. Zlotnikov), „Grafinya Yuliya" (A. Strinberg), „Hamma narsa bogʻda" (E.Olbi), „Buyuk afsungarlik" (E. De Filippo), „Shapaloq yeydigan kishi" (L. Andreyev), „Kal xonanda" (E. Ionesko), „Jorj Danden" (J. Molyer), „Mexmonxona bekasi" (K. Goldoni), „Har toʻkisda bir ayb" (A. Ostrovskiy), „Zoyaning uyi" (M. Bulgakov) va boshqa asarlarni saxnalashtirgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Vladimir, Shapiro* „Honored art worker of Uzbekistan Vladimir Shapiro dies". *uzdaily.ru*.
2. ↑  "Shapiro Vladimir Mixaylovich" *OʻzME*. Sh-harfi Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-10-11). Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
"VIKING" — Amerikaning Marsni tad qiq qilishga moʻljallangan orbitalqoʻndiriluvchi kosmik apparati (KA). Massasi 3420 kg, bal. 4,9 m. „V." orbital (OB) va qoʻndiriluvchi (QB) blok lardan tashkil topgan. „V.-1" va <".-2" lar „Titan ZE" uchiruvchi raketa yordamida 1975-yil 20-avgust va 9 sentabrda uchirilgan. „V.-1"ning QB Marsga 1976-yil 20-iyulda, „V.-2" esa Mars sirtiga 1976-yil 3 sentabrda ohista qoʻndirildi. Har ikkala „V"ning OBlari Mars va uning yoʻldoshlariga doyr bir necha ming rasmini Yerga uzatdilar. OB bergan maʼlumotlar asosida sayyora sirtining issiqlik va suv bugʻlari miqdori boʻyicha haritalari tuzilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Edilboy qoʻy zoti** — goʻsht-yogʻ yoʻnalishidagi dagʻal jun beradigan yirik dumbali qoʻy zoti. 19-asrda Qozogʻistonda xalq seleksionerlari tomonidan mahalliy dumbali qoʻylarni tanlash va qoʻpaytirish yoʻli bilan chiqarilgan. Yirik gavda tuzilishi, tez oʻsuvchanlik, erta yetiluvchanlik, yuqori mahsuldorlik va sifatli juni bilan tavsiflanadi. Mahsuldorligi jihatidan hisori qoʻylariga yaqin. Tusi qoramtir, qoʻngʻir, oq, sargʻish, qoʻchqorlari ham, sovliqlari ham toʻqol. Qoʻchqorlarining tirik vazni 100—105 (baʼzan 150) kg, sovliklariniki 65—70 (115) kg, 4—5 oylik qoʻzilariniki 40–42 kg. Qoʻchqorlaridan 3—3,5 kg, sovliqlaridan 2,5 kg jun olinadi (kokillarining uz. 15 sm). Sovliqlari nisbatan sersut. Edilboy qoʻy zoti, asosan, Qozogʻistonda sof holda urchitib, koʻpaytiriladi.

Manbalar
--------


  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Spyker C12 Zagato** — bu Gollandiya avtomobil ishlab chiqaruvchisi Spyker kompaniyasining cheklangan nashri, toʻliq alyuminiyli, oʻrta dvigatelli/orqa diskli ekzotik hashamatli sport avtomobili. U C12 platformasiga asoslangan,  Spyker bilan bir qatorda oʻtgan yili debyut qilgan C12 La Turbie ishlab chiqilgan va italyan dizayn uyi tomonidan ishlab chiqilgan noyob korpusga ega.

 Spyker C12 Zagato 2007-yil Los Angeles avtosalonida
2007-yil 6-martda Spyker Jenevada Xalqaro avtosalon koʻrgazmasida C12 Zagatoni eʼlon qilgan. Milanning Zagato dizayn uyi modelni birgalikda ishlab chiqdi. C12 Zagatoda Formula 1dan ilhomlangan butunlay yangi dizayn elementlari mavjud edi. Tashqi uslub C8 dan biroz farq qilsada, u qaychi eshiklari, ichki uslub va umumiy aviatsiya mavzusi kabi C8ning asosiy xususiyatlarini saqlab qoldi. C12 Zagato VW Group kompaniyasidan olingan 6,0 L W12 dvigateli bilan jihozlangan (Audi A8 va Volkswagen Phaetonda koʻrsatilgan dvigatel bilan bir xil). C12 Zagato uchun Spyker Cars W12 ni 500 ot kuchi ishlab chiqarish uchun sozladi. C12 Zagato 6 pogʻonali avtomatik uzatmalar qutisi yoki anʼanaviy 6 pogʻonali mexanik vites qutisi bilan taklif qilingani. Spyker C12 Zagato narxi 495 000 yevro (taxminan 740 000 AQSh dollari yoki 450 000 funt sterling) edi va Spyker atigi 24 ta mashina ishlab chiqarishni rejalashtirgan, yetkazib berish 2008-yil boshida boshlanadi. Biroq, 2007-yil iyul oyida C12 ishlab chiqarish kechiktirilganligi eʼlon qilindi va bir necha oy oʻtgach, oktyabr oyida u bekor qilinganligini eʼlon qildi, chunki Spyker oʻz resurslarini C8 va keyinchalik paydo boʻladigan SSUV kabi boshqa modellarga qaratishga qaror qildi. Xabar qilinishicha, ishlab chiqarish bekor qilinishidan oldin faqat bitta prototip yaratilgan.

Ishlashi
--------

C12 Zagato maxsus sozlangan W12 dvigatelidan va 610 N·m (450 lb·ft)ni ishlab chiqadi. CURB ogʻirligi 1,480 kg (3,263 lb) boʻlgan Spyker 3,8 soniyada 0 dan 60mph gacha tezlashadi, soʻngra. Tormozlash temir shamollatiladigan disklar va blokirovkaga qarshi tormozlash funksiyalari yordamida amalga oshiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Siler.* „2009 Spyker C12 Zagato" (inglizcha). *Car and Driver* (1-mart 2007-yil). Qaraldi: 26-mart 2020-yil.
2. ↑  „Spyker dropping C12, developing new SSUV and C8" (inglizcha). *Autoblog*. Qaraldi: 26-mart 2020-yil.
3. ↑  „Spyker C12 Zagato Production Delayed" (inglizcha). *Motor Authority*. Qaraldi: 26-mart 2020-yil.
4. ↑  „Spyker C12 Zagato" (inglizcha). Qaraldi: 26-mart 2020-yil.