recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Meshekliqal’a** – Xorazm viloyatida joylashgan. Meshekliqal’ani dastlab 1939-yilda S. P. Tolstov tomonidan oʻrganilgan. Unda moʻgʻullarning 1221-yildagi istilosigacha yodgorlik karvonsaroy vazifasini bajargan va Xorazm arxeologik xaritasiga kiritilgan. Akademik yahyo Gʻulomov Meshekliqal’ani oʻrta asrlardagi Sandal raboti bilan bir deb aytadi. XX asrning 70-yillarida yodgorlik qoraqalpogʻistonlik arxeolog M.Mambetullayev tomonidan oʻrganiladi va XI-XII asrlarga oid madaniy qatlam toʻpishga muvaffaq boʻladi. Meshkliqal’a kvadrat shaklida qurilgan. Uning oʻlchamlari 60/60 metrni tashkil qiladi. Meshkliqal’aning ayrim qismlarida devorlar saqlanib qolgan. Saqlanib qolgan devorlarning balandligi 4 metrdan 8 metrgacha boradi. Sharqiy devorda darvoza oʻrni boʻlib bu yerdan aholi kirib chiqishda foydalangan. Qal’aning devorlari paxsa, guvala, hom gʻishtdan qurilgan. Meshekliqal’a 2004-2005 yillarda Xorazm Maʼmun akademiyasining arxeologi S. R. Baratov boshchiligida qayta oʻrganildi. Tadqiqot davomida qal’aning janbiy qismidaga bir nechta xoʻjalik xonadonlari aniqlandi. Xonadonlarning poydevorlari pishgan gʻishtdan qurilgan boʻlib, madaniy qatlamlardan topilgan buyumlar koʻzalar va boshqa nrsalar asosan XII-XII asrlarga taluqli ekanligi aniqlangan. C. R. Baratovning takidlashicha koʻplab sopol idishlarning topolishi va xonadonlarning joylashishidagi tartibsizlik, shu bilan birga Meshekliqal’aning janubiy qismidagi mustahkam rabotlarning borligi yodgorlik dastlab dehqonning qoʻrgʻoni va keyinchalik karvonsaroyga aylantirilganligini koʻrsatadi.Qadimgi Xorazm tarixi arxeologik adabiyotlarda ikki davrga ajratilgan. Birinchi davr arxiak davr deb ataladi miloddan avvalgi VII asrning oxiri – miloddan avvalgi IV asrni oʻz ichiga oladi. Bu davrning 2 bosqichi – ilk va soʻnggi bosqichlari aniqlangan. Birinchi bosqich ahamoniylar bosqinigacha boʻlgan davr boʻlib, miloddan avvalgi VII asr oxirlari va VI asrlarni oʻz ichiga oladi. Tadqiqotchilar bu davrni Meshekli, Quyisoy madaniyati, Koʻzaliqir , Xumbuztepa yodgorliklari topilmalari asosida oʻrganishgan. Soʻnggi bosqich ahamoniylar hukmronligi davri boʻlib, u Hazorasp, Qal’aliqir , Jingil’ji yodgorliklari asosida oʻrganganlar.

Yangiliklar
-----------

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli "Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi qaroriga muvofiq Meshekliqal’a yodgorligi garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar sirasiga kiritildi.

1. ↑  Xorazm va Xorazmliklar. Umid Bekmuhammad. Buxoro. 2023.
2. ↑
3. ↑  „Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli qarori". 25-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2023-yil 26-oktabr.
**Xiyobon madrasasi** — Buxoro madrasasi. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.
Xiyobon madrasasi 1581—1782-yillarda Hoji Habibulloh guzarida, Buxoro xonligida hukmronlik qilgan Abdullaxon II davrida uning onasi Modarixon tomonidan bunyod etilgan. Ushbu malika toʻgʻrisida biror maʼlumot saqlanib qolmagan. Madrasa Modarixon va Volidayi xon kabi nomlar bilan ham atalib kelingan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Madrasa toʻgʻrisida Buxoro amiri Amir Shohmurod davrida 1794—1795-yillarga oid vaqf hujjati saqlanib qolgan. Hujjatda madrasa ajoyib toqlar va hujralar, ravoqlar, ichki va tashqi sahnlardan iborat boʻlgan. Madrsa gʻarbida Hoji Habibulloh hovuzi va xonaqohi, shimolida esa Fata hammomi va vaqf doʻkonlari, sharqida Qosim qorovulbegi valadi Abdulloh qorovulbegi uyi, janubida Mirza Badal ibn Muhammad Rustam toʻpchiboshi mavjud boʻlgan. Madrasa vaqfi uchun bir qator yer va doʻkonlar vaqf qilingan. Jumladan Abdulaxon timinining janubiy doʻkonlari, Choy bozori, Iroq timi va boshqa hududlardagi yerlar vaqf qilingan. Madrasada olti, baʼzan yetti nafar mudarris dars oʻtgan. Xiyobon madrasasi Buxoro shahrida XVII asrining ikkinchi yarmida barcha ilm oluvchi toliblar uchun muhim ahamiyat kasb etgan. Ushbu madrasada Hindistondan kelgan, mujaddiya-naqshbandiya tariqati vakili Hoji Muhammad Habibulloh kelib istiqomat qiladi va murshidlik faoliyatini olib boradi. U madrasada toliblarga mudarrislik ham qilgan. Ushbu madrasada zamonasining mashhur kishilari Soʻfi Navro’z Keshiy, Soʻfi Olloyor, Xalifa Ashur Boqi, Oxund mulla Muhammad Zohid kabi kishilar tahsil olishgan. Sadri Ziyo ushbu madrasada 80 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.
Xiyobon madrasasi 80 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Shirgaron darvozasi** — Buxoro madrasasi. Hozirgi kunda madrasa saqlanib qolmagan.
Shirgaron madrasasi XIX asrda Hoji Darugʻa guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan mangʻitlar sulolasi davrida bunyod etilgan. Ushbu guzarda mulla Gʻafur madrasasi ham mavjud boʻlgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov oʻz kitobida Shirgaron madrasasining ikkinchi nomi balki mulla Gʻafur madrasasi boʻlishi mumkin deb taxmin qilgan. Vaqf hujjatida madrasa hijriy 1277-yil rabi ul-avval oyida (1860-yil sentyabr-oktyabr) Hoji Darugʻa guzarida joylashgan mulla Gʻafur madrasasi uchun Hoja Halimiddin guzaridagi rangrez doʻkoni vaqf qilingan. Madrasa bir tomoni pishiq gʻishtdan, qolgan uch tomoni esa xom gʻisht va sinchdan bunyod etilgan. Madrasa gʻarbida mulla Hakimboy valadi mulla Nadr hovlisi, shimolida ham hovlilar, janubida guzarning masjidi mavjud boʻlgan. Madrasa mutavvalisi mudarris boʻlgan. Madrasa har bir xonasida ikki nafar talaba yashagan. Ushbu vaqf hujjati qozi ul-quzzot mulla Soʻfixoja ibn oxund mulla Omonullaxoja muhri bilan tasdiqlanadi. Shirgaron (Shergiron) Buxoro shahridagi 11 darvozadan biridir. Uning oldida ushbu madrasa mavjud boʻlgan. Ushbu madrasaga oid yana bitta hujjat bizgacha yetib kelgan. Olga Suxareva oʻz tadqiqotlarida ushbu guzarda yogʻochdan bunyod etilgan masjid-madrasa borligini takidlaydi. Muallif fikriga koʻra madrasa 15 hujradan iborat boʻlgan va XIX asrning ikkinchi yarmida bunyod etilgan. Sadri Ziyo ushbu madrasada 9 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.
Shirgaron madrasasi 9 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Shoh Axsi madrasasi**  — Buxoro madrasasi. Hozirgi kunda madrasa saqlanib qolmagan.
Shoh Axsi madrasasi XVI asrda Shoh Axsi guzarida, Buxoro xonligida hukmronlik qilgan Abdullaxon ibn Iskandarxon davrida, hazrat oxund Poyanda Muhammad Husayniy Shoh Axsaviy tomonidan bunyod etilgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Madrasa faoliyati bilan bogʻliq bir qator hujjatlar topilgan. Bir hujjatda mazkur madrasada tahsil olgan Kamol Hoʻqandiy kasal boʻlib qolganligi toʻgʻrisida maʼlumotlar uchraydi. Madrasa mutavvalisi mudarris boʻlgan. Madrasa har bir xonasida ikki nafar talaba yashagan. Hujjatlarda Sadr rais Mir Badriddin arznomalarining birida Shoh Axsi xonaqohining sharqiy tomonidagi 8 hujrasi taʼmirlangani va unda talabalar yashagani toʻgʻrisida maʼlumotlar mavjud. Shoh Axsaviy tasavvuf ahlidan boʻlgan. XVI asrda Naqshbandiya tariqatining mashhur vakillaridan biri. Buxoro xonligi hukmdori Abdullaxon II 1566-yilda oʻz madrasasini qurib bitkazganidan soʻng, Shoh Axsini tanlab, madrasa bosh mudarrisi qilib tayinlagan. Shoh Axsaviy 1601-yilda Buxoroda vafot etadi va Mozori Sharif darvozasi tashqarisida dafn etiladi. U yagan hudud uning nomi bilan atalgan. Sadri Ziyo Shoh Axsi madrasasida 12 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.
Shoh Axsi madrasasi 12 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Toʻpchiboshi madrasasi** — Buxoro madrasasi. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.
Toʻpchiboshi madrasasi XIX asrda Bozorxoja guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Shohmurod davrida, Muhammad Amin toʻpchiboshi tomonidan bunyod etilgan. Ushbu madrasa Muhammad Amin toʻpchiboshi tomonidan qurilgan ikkinchi madrasadir. Toʻpchiboshi madrasasining yillik vaqf mablagʻi 20 ming tangani tashkil etgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Madrasa peshtoqli va ravoqli boʻlib, masjidi ham boʻlgan. Madrasa hujlari 22 ta boʻlib, 8 tasi yuqori, 14 tasi pastki boʻlgan. Madrasa gʻarbida koʻcha, shimolida shahar arigʻi, sharqida novvoyxona, janubida omma yoʻli mavjud boʻlgan. Voqif madrasa uchun Bozorixoja guzaridagi 2 ta baqqollik, 1 ta novvoyxona, Boloyi ruddagi 1 ta nonfurushlik doʻkonini vaqf qiladi. Madrasaga voqifning oʻzi mutavvali boʻladi. Toʻpchiboshi madrasasi faoliyatiga oid yana bitta vaqf hujjati aniqlangan. Hujjatda madrasada faoliyat olib borgan mudarrislar va ularning maoshi toʻgʻrisida maʼlumot mavjud. Jumladan mulla Rahmatulloh maoshi 18 tillani tashkil etgan. Toʻpchiboshi madrasasida 1928-yilga qadar talabalar tahsil olishgan va u obod boʻlganligi toʻgʻrisida maʼlumotlar mavjud. Sadri Ziyo ushbu madrasada 21 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.
Toʻpchiboshi madrasasi 22 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Bibi Zuhra madrasasi**  — Buxoro madrasasi. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.
Bibi Zuhra madrasasi XVIII asr oxirida Volidayi xon masjidi guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Shohmurod davrida Bibi Zuhra tomonidan bunyod etilgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Madrasa vaqf hujjati xati nastaʼliq, fors tilida hujriy 1214-yil jumad ul-avval oyida (1799-yil oktyabr) Amir Shohmurod davrida rasmiylashtirilgan. Mazkur vaqf hujjatida shunday maʼlumot yozilgan: „Xastalanib vafot etgan eshon Muzaffarxoja sadr valadi mazkur (Umarxoja) eshon naqibning xotini Bibi Zuhra oyim Olloyor toʻqsabo qizi eshon Shafi’xoja sadr valadi eshon Umarxoja naqibni vakil boʻlgan". Hujjatda madrasa vaqfi uchun Kamot tumanidagi Halvogaron qishlogʻidagi 50 tanob yerning uchdan ikki qismi qismini vaqf qilingan. Bibi Zuhra madrasasi gʻarbida Volidayi xon masjidi ayvoni va Turki Odilshoh hovlisi, shimoli va sharqida ham hovli, janubida masjid yoʻli mavjud boʻlgan. Madrasa hujralarida 2 nafardan talaba yashagan. Madrasaga voqifaning oʻzi mutavvali boʻlgan. U vafot etsa ukasi Lutfullaxoja va uning avlodlari ushbu vazifani bajargan. Mazkur vaqf hujjati Amir Shohmurod, qozi ul-quzzot Muhammad Olim ibn Muhammad Yaʼqub, qozi Mir Abdulloh va yana bir qator shaxslar muhrlari bilan tasdiqlangan.
Bibi Zuhra madrasasi 5 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
**Matvafo karvonboshi savdo uyi** – Xorazm viloyati Urganch shahrida Oʻzbekiston koʻchasida joylashgan. Savdo uyi Matvafo tomonidan qurilgan boʻlib u oʻz ichiga mehmonxona, Matvafo karvonboshining idorasi, oʻlchash va qabul qilish punktlaridan tashkil topgan. Savdo uyi 1910-yilda qurilgan boʻlib, Yangi hayot mahallasi, Najmiddin Kubro koʻchasi 27-uyda joylashgan. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisidagi 2014-yil 5-dekabrdagi qaroriga muvofiq Matvafo Karvonboshi uyi garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin bo;l, agan obyektlar sirasiga kiritildi.

Tarixi
------

Matvafo karvonboshi xivalik boylardan biri boʻlib, savdogarchilik bilan shugʻullangan. Obyekt 1910-yildagi Xiva xonligi elchilarining Nikolay II bilan samarali uchrashuvidan soʻng barpo etilgan. Matvafo savdo uyi pishgan gʻishtdan qurilgan,. Bino 1987-yilda qayta taʼmirlandi. 2013-yilda qaytadan restavratsiya ishlari olib borildi va hozirgi kunda bank kolleji oʻquv binosi sifatida foydalanilmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  „Tarixiy, baadiy yoki oʻzga madaniy qimmatligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 5-dekabrdagi 335-sonli qarori". 25-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2023-yil 19-oktabr.
4. ↑
**Oliy choʻbin madrasasi** — Buxoro madrasasi.

Tarixi
------

Oliy choʻbin madrasasi Hoji Habibulloh guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Nasrullo tomonidan bunyod etilgan. Madrasa choʻbin deb nomlanishiga asosiy sabab sinchdan ayvonli qilib qurilganligidir. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Mazkur hujjatda madrasa Hazrati Imlo mozorida joylashganligi yozilgan. Madrasa yogʻoch va xom gʻishtdan bunyod etilgan, 6 ta hujrasi mavjud boʻlib, yonida masjidi ham mavjud boʻlgan. Madrasa gʻarbidan koʻcha oʻtgan, shimolida Mulla Muhammad Sharif qorixonasi, janubida hovuz mavjud boʻlgan. Amir Nasrulloxon madrasa uchun Aloqabandon guzarida Oliy choʻbin madrasasi uchun bitta saroy vaqf qiladi. Mazkur vaqf hujjati 1277-yil muharram oyida (1860-yil iyul-avgust) rasmiylashtirilgan va Amir Nasrulloxon va bir qancha shaxslar muhrlari bilan tasdiqlangan. Oliy choʻbin madrasasini ayrim mualliflar Amir Haydarning xotini tomonidan qurilganligini yozgan. Abu Abdurahmon Abdulloh madrasani Amir Haydar tomonidan qurilganligi toʻgʻrisida maʼlumot berib oʻtgan. Hujjatlarida madrasada faoliyat yuritgan mudarrislar toʻgʻrisida ham maʼlumotlar mavjud. Jumladan mulla Faxriddin maoshi 7 tilla, mulla Abduqayum maoshi 18 tillani tashkil etgan. Madrasada mutavvali oʻqish jarayonlarini nazorat qilib turgan. Uzurli sabasiz 2 oyi 10 kun darsga qatnashmagan talabalar oʻqishdan chetlashtirilgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Oliy choʻbin madrasasi 6 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
**Salimbiy mirshab madrasasi** — Buxoro madrasasi.

Tarixi
------

Salimbiy mirshab madrasasi XX asr boshlarida Baland masjid guzarida, Buxoro amirligi davrida Salimbiy mirshab tomonidan bunyod etilgan. Mazkur madrasaga oid ikkita vaqf hujjati saqlanib qolgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Birinchi hujjat 1326-yil jumad us-soniyning 29-kuni (1908-yil 29-yul) Mirzo Muhammad Salimbekbiy Buxoroning Baland masjid guzaridagi 5 hujrali madrasa uchun 10 tanob xurri xolis yerini vaqf qilgan. Mazkur hudud Buxoro shimolidagi Kallaxonayi poyon mavzesida joylashgan. Ushbu madrasaning pastdagi 2 hujrasi pishiq va tepadagi 3 hujra xom gʻishtdan bunyod etilgan. Madrasa gʻarbida Karimquli Yorboy oʻgʻli hovlisi, shimolida koʻcha, sharqida guzar hovuzi va janubida Baland masjid joylashgan boʻlgan. Vaqf hujjatlariga koʻra madrasa hujralarida bir nafar talaba istiqomat qilgan. Madrasaga mutavvali voqifning oʻzi boʻlgan. Agar u vafot etsa, uning avlodlari ushbu vazifani bajargan. Mazkur hujjat qozi ul-quzzot mulla Muhammad Baqoxoja ibn mulla Muhamad Qozixoja va sadr rais Mirzo Burhoniddin muhri bilan tasdiqlangan. Qozikalon Mir Badriddin arznomasida Mirzo Salimbek mishab Baland masjidi guzarida 3 ta sinchli va 5 ta gʻishtin hujradan madrasa qurganligi va unga mudarris kerakligi toʻgʻrisida maʼlumot berib oʻtilgan. Hujjatda mulla Asomiddin madrasaga mudarris sifatida ishga qabul qilingan. Yana bir hujjatga koʻra ushbu madrasa qurilishi uchun Mirzo Salimbek miroxoʻr mirshab 2780 tanga xarajat qilgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Salimbiy mirshab madrasasi 8 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
**Ylistaro temir yoʻl stantsiyasi** (fin: *Ylistaron rautatieasema*, shvedcha: *Ylistaro järnvägsstation*) – Finlyandiyaning Seynajoki shahrida (sobiq Ylistaro munitsipaliteti) Ylistaron asemanseutu qishlogʻida joylashgan yopiq stantsiya. U Seinäjoki-Vaasa temir yoʻli boʻyida joylashgan boʻlib, yopilish vaqtida uning qoʻshni stantsiyalari sharqda Seynajoki va gʻarbda Isokiryo edi.

Tarix
-----

Ylistaro 1883-yil 29-sentyabrda Seinäjoki-Vaasa liniyasining qolgan qismi bilan bir vaqtda Kaukola nomi bilan ochilgan. Faqat besh yil oʻtgach, stansiya *pysäkki* maqomidan V sinf stansiyasi darajasiga koʻtarildi va u joylashgan munitsipalitet sharafiga Ylistaro nomini oldi. Stansiya Ylistaro cherkovi atrofidan ancha uzoqda joylashganligi sababli, uning atrofida oʻziga xos qishloq paydo boʻlgan. Ikki qishloq 1990-yillarning oxiriga kelib bitta shaharga birlashtirildi.

Ylistaro 1982-yilda boshqaruvchisiz stantsiyaga aylantirildi va uning yuk tashish xizmatlari 1999-yilda toʻxtatildi, bu esa keyingi yil temir yoʻl hovlisini demontaj qilishga olib keldi. U 2016-yil 20-iyungacha Layhia va Isokyryo bilan birga yopilgangacha yoʻlovchi stantsiyasi sifatida qoldi. VRning taʼkidlashicha, yopilishlar sayohat vaqtini Vaasaʼdan Seinäjoki’yegacha oʻrtacha 6 daqiqaga va Vaasaʼdan Xelsinkigacha 19 daqiqaga qisqartirishga imkon beradi. Keyin kompaniya yopiq stansiyalar atrofiga xizmat koʻrsatish uchun almashtiriladigan avtobus xizmatini yoʻlga qoʻydi. Bu Tervajokini Seynajoki va Vaasa shaharlari oʻrtasidagi shaharlararo poezdlar foydalaniladigan yagona stansiyaga aylantirdi.

Arxitektura
-----------

Vokzal binosi 1881-1883-yillarda Vaasa temir yoʻlidagi *pysäkki* stantsiyalari uchun fond loyihalariga muvofiq qurilgan. 1893-yilda Bruno Granholm dizayniga koʻra, u ikkala tomondan kengaytirilgan. Knut Nylander tomonidan ishlab chiqilgan deb taxmin qilingan Vaasa liniyasining stantsiyalari Neo-Uygʻonish davriga oʻtishni belgilab berdi.

Stansiyada hali ham toʻxtash zonasi mavjud, 177 metr (581 ft) uzunlikdagi yon platforma.

Tashqi havolalar
----------------

* VR.fi da avtobuslarni ulash Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-03-11).

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Iltanen, Jussi*. Radan varrella: Suomen rautatieliikennepaikat* (fi). Helsinki: Karttakeskus, 2010. ISBN 978-951-593-214-3.
2. ↑  „Uudet nopeat junayhteydet säästävät suomalaisten aikaa" (fi). *VR Group* (2-may 2016-yil). 1-oktyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-sentyabr 2020-yil.
3. ↑  „VR:n bussiyhteys Vaasan ja Seinäjoen välillä alkaa liikennöidä 20.6." (fi). *VR Group* (7-iyun 2016-yil). Qaraldi: 20-fevral 2021-yil.
4. ↑  Valanto, Sirkka*. Suomen rautatieasemat vuosina 1857-1920* (fi). Helsinki: Finnish Heritage Agency, 1982 — 49 bet. ISBN 951-9074-68-6.
5. ↑  Pietilä, Katriina*. Seinäjoki–Vaasa-hankearviointi – Nopeudennosto (Sn140)* (fi). Helsinki: Finnish Transport Infrastructure Agency, 2020 — 11 bet. ISBN 978-952-317-826-7.
**Xoja Muhammad Amin rais madrasasi** — Buxoro madrasasi. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.
Xoja Muhammad Amin rais madrasasi XVIII asr boshlarida Mavlaviy Sharif guzarida, Buxoro xonligida hukmronlik qilgan ashtarxoniylar sulolasi davrida Xoja Muhammad Amin tomonidan bunyod etilgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Madrasa gʻarb va janub tomonida yoʻl boʻlgan. Voqif madrasa uchun Xutfar tumanidagi Olti rabot va Raboti shirin mavzesida 55 tanob atrofidagi yerni vaqf qilgan. Ushbu yerlarning 9,5 tanobi uzumzor boʻlgan. Voqif bundan tashqari bir qator mavzelaridagi 400 tanob madrasa uchun vaqf qiladi. Madrasadagi hujralarning bittasida mudarris istiqomat qilgan. Xoja Muhammad Amin rais madrasasida 1 ta imom, 1 ta kotib, 1 ta farrosh, 1 ta sartarosh, 6 ta xattot oʻz faoliyatini olib borgan. Madrasada kutubxona ham mavjud boʻlib, kitobdor tomonidan boshqarilgan. Har bir hujrada ikki nafardan talaba istiqomat qilgan. Madrasada mutavvali oʻqish jarayonlarini nazorat qilib turgan. Uzurli sabasiz 2 oyi 10 kun darsga qatnashmagan talabalar oʻqishdan chetlashtirilgan. Vaqf hujjati hijriy 1130-yil jumad ul-avval oyida (1718-yil aprel) rasmiylashtirlgan. Madrasa Xoja Sharifning mozori oldida boʻlgan. Ushbu vaqf mulkiga Mir Nuriddinxoja ibn qozi Jalol va Mir Hamididdinxoja ibn marhum Mir Qutbiddinxoja mutavvali qilib tayinlangan. Agar u vafot etsa, undan soʻng bu ishni uning avlodlari bajargan. Vaqf mulkiga ikki mutavvalining tayinlanishi boshqa madrasalarda ham uchraydi. Chunki madrasaga vaqf qilinayotgan yerlar hajmi ortiqroq boʻlgan boʻlishi mumkin.
Xoja Muhammad Amin rais madrasasi Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
**Tashahhud** — namozda qaʼda (oʻtirish) vaqtida oʻqiladigan duo (attahiyyot). Tashahhud quyidagichadir:

„اَلتَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وِ الصَّلَوَاتُ وَ الطَّيِّبَاتُ، اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ اَيُّهَا النَِّبيُّ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَكَاتُهُ، اَلسَّلاَمُ عَلَيْنَا
وَ عَلَى عِبَادِ اللهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَلاَّ إِلَهَ إِلاَّ اللهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ".

„Attahiyyatu lillahi vas-solavatu vat-toyyibat. Assalamu alayka ayyuhan-nabiyyu va rohmatullohi va barokatuh. Assalamu alayna va ala 'ibadillahis-solihiyn. Ashhadu alla ilaha illallqohu va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rosuluh".

Maʼnosi: „Qutlovlar, salovotlar va (hamdu sanoda ishlatiladigan) toyyib-pokiza goʼzal soʻzlar (amallar) Alloh uchundir. Ey Nabiy! Sizga Allohning salomi, rahmati va barakoti boʻlsin. Bizga hamda Allohning solih bandalariga salom boʻlsin. Guvohlik beramanki Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Uning bandasi hamda rasulidir".

Manbalar
--------

1. ↑

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Namoz |
| --- |
|  |
| Farz namozlari | 
* Bomdod namozi
* Peshin namozi
* Asr namozi
* Shom namozi
* Xufton namozi
* Juma namozi
* Iyd namozi
* Janoza namozi
* Qazo namozi
 |
|  |
| Sunnat namozlari | 
* Nafl namozi
* Zuho namozi
* Istisqo namozi
* Istixora namozi
* Kusuf namozi
* Vudu namozi
* Tasbih namozi
* Ratibat namozi
* Tarovih namozi
* Tahajjud namozi
* Tahiyatul-masjid namozi
* Hojat namozi
* Xusuf namozi
* Vitr namozi
* Kasr namozi
* Xavf namozi
 |
|  |
| Asosiy elementlari | 
* Rakaat
* Takbir
* Qiroat
* Qiyom
* Sajda
* Jalsa
 |
|  |
| Sharoitlari | 
* Tahorat
* Gʻusl
* Vuzu
* Avrat
* Qibla
* Namoz vaqtlari
* Azon
* Iqomat
* Niyat
 |
|  |
| Duolari | 
* Fotiha surasi
* Vajahtu
* Qunut duosi
* Tashahhud
* Salavot
* Taslim
 |
|  |
| Zikr | 
* Oyat al-Kursiy
* Tasbeh
* Alhamdulillah
 |
|  |
| Boshqalar | 
* Takbir
* Imom
* Muazzin
* Xutba
* Joynamoz
 |

 |
**Shodibiy madrasasi** — Buxoro madrasasi. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.
Shodibiy madrasasi XVI asrda Registonning gʻarbida, Buxoro xonligida hukmronlik qilgan shayboniy hukmdor Abdullaxon II davrida Shodibiy otaliq ibn Lalbiy otaliq tomonidan bunyod etilgan. Buxorodagi uchinchi darajadagi oliy madrasalardan biri boʻlib, banoraspoʻsh mudarris talabalarga tahsil bergan. Abdurauf Firat maʼlumotlariga koʻra yillik vaqf mablagʻi 40 ming tagani tashkil etgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Madrasaga oid 4 ta vaqf hujjati mavjud. Madrasa xom va pishiq gʻishtdan qurilgan va tashqi hovlisi boʻlgan. Madrasa gʻarbi va shimolida hovlilar va Sitorai Mohi Xossa masjidi, sharqida Sitorai Mohi Xossa madrasasi, janubi esa koʻcha boʻlgan. Madrasa uchun voqif Nasaf viloyatidagi Joʻyi Nahri haq qishlogʻidagi yerlarni vaqf qiladi. Bundan tashqari voqif madrasa janubi sharqiy tomonidagi doʻkonlar va hovlillarni vaqf mulkiga aylantirgan. Madrasaga mutavvalini qozi tayinlagan. Mutavvali vaqf yerlaridagi hosildan ushr olgan. Madrasada mutavvali oʻqish jarayonlarini nazorat qilib turgan. Uzurli sabasiz 2 oyi 10 kun darsga qatnashmagan talabalar oʻqishdan chetlashtirilgan. Madrasa har bir hujrasida ikki nafar talaba yashagan. Mazkur hujjat nusxasi Amir Shohmurod muhri bilan tasdiqlangan. Mazkur madrasaga oid yana koʻplab hujjatlar topib oʻrganilgan. Mufti dars oʻtishi uchun yiliga 2600 tanga haq toʻlangan. Mazkur madrasa sovet inqilobi davrida vayron etilgan.
Shodibiy madrasasi 87 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Dilnavoz Ixtiyorovna Kamolova** 1990-yilda Samarqand shahrining Bogʻishamol tumanida tavallud topgan. 2008—2012 yillarda Navoiy davlat pedagogika institutining Fizika-matematika fakulteti „Fizika va astronomiya" taʼlim yoʻnalishida tahsil olgan. 2012—2014 yillarda Navoiy davlat pedagogika institutining Magistratura boʻlimida „Fizika oʻqitish metodikasi" mutaxassisiligi boʻyicha taʼlim olgan. 2014—2016 yillar davomida Navoiy davlat pedagogika institutining „Fizika va astronomiya oʻqitish metodikasi" kafedrasida oʻqituvchi lavozimida ish faoliyatini olib bordi. Faoliyati davomida „Oʻzbekiston belgisi" koʻkrak nishoni bilan taqdirlangan. 2017—2019 yillar davomida Toshkent davlat texnika universiteti „Fan va taraqqiyot" DUKda tayanch doktoranturaga oʻqishga qabul qilingan va samarali ilmiy faoliyati davomida 2019-yilning 2-noyabrida „Kompozitsion, lok-boʻyoq va rezina materiallari kimyosi va texnologiyasi" va „Polimerlar fizikasi" tutash ixtisosliklari boʻyicha „Elektron sanoati uchun modifikatsiyalangan kompozitsion polimer materiallar ishlab chiqish va ularni olish texnologiyasi" mavzusidagi dissertatsiya ishini Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi, texnika fanlari doktori, professor Negmatov Soyibjon Sodiqovich va texnika fanlari doktori, professor Umarov Abdusalom Vaxitovich ilmiy rahbarligida himoya qilgan va texnika fanlari boʻyicha falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasiga ega boʻlgan. 9 ta darslik, 5 ta oʻquv qoʻllanma, 12 ta uslubiy qoʻllanma, 3 ta monografiya, 25 ta elektron darslik va oʻquv qoʻllanmalari muallifi hisoblanadi. 2021-yilning 26 dekabrida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati tomonidan oʻtkazilgan „Yil ayoli" milliy tanlovining respublika bosqichida „Yilning eng yangi gʻoyalar tashabbuskori" nominatsiyasi boʻyicha gʻoliblikni qoʻlga kiritdi. 2022-yilning 21-sentyabrida „Kompozitsion, lok-boʻyoq va rezina materiallari kimyosi va texnologiyasi" va „Polimerlar fizikasi" tutash ixtisosliklari boʻyicha „Elektron sanoati uchun modifikatsiyalangan kompozitsion polimer materiallar tarkibi va texnologiyasini ishlab chiqish" mavzusidagi doktorlik dissertatsiya ishini texnika fanlari doktori, professor Umarov Abdusalom Vaxitovich hamda texnika fanlari doktori, professor Negmatova Komila Soyibjonovnalar ilmiy rahbarligida himoya qilgan va texnika fanlari doktori (DSc) ilmiy darajasiga ega boʻlgan. Bugungi kunda Navoiy davlat pedagogika instituti „Fizika va astronomiya" kafedrasi dotsenti, texnika fanlari doktori (DSc).

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 1-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2022 — 342 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Vatan (maʼnolari).

*Ushbu sahifa «Vatan» soʻzining maʼnosi haqidadir. Shu nomli film uchun Vatan (film) sahifasiga qarang.*
*Ona Vatan*. William-Adolphe Bouguereau chizgan surat (1883).
**Vatan:**

1) kishilarning tugʻilib oʻsgan joyi, yurti, mamlakati; tarixan muayyan xalqqa tegishli hudud hamda uning tabiati, aholisi, oʻziga xos taraqqiyoti, tili, madaniyati, turmushi va urf-odatlari majmui. Vatanona kabi yagona, muqaddas. Vatan oldidagi qarzdorlik tuygʻusi, masʼuliyati har bir yetuk insonga xos xususiyatdir. Vatanni sevish vatanparvarlikda namoyon boʻladi; 

Bu so'z hamma xalqlar uchun juda aziz.Kurrai zaminimiz unda yashayotgan 7,5 milliardga yaqin aholi uchun Vatandir.Har bir xalq uchun Esa taqdiran va tarixan ato etilgan hamda chegaralangan hudud ona-Vatandir."Vatan" atamasi arabcha 
so'z bo'lib,ona yurt ma'nosini bildiradi.Alisher Navoiy Vatan tushunchasini ona yurt,tug'ilib o'sgan joy,maskan,manzil ma'nolarida ishlatgan.O'zbekiston (biz tug'ilib,o'sgan joy,avlod-ajdodlarimiz umr kechirgan yurt,millatimiz yashaydigan davlat

**Vatangan bo'lgan muhabbat:**

Vatanga bo'lgan muhabbat o'zgina va shaxsiy bir tuyulish va his-tuyg'ular qo'shilgan bir muhabbat turi hisoblanadi. Bu muhabbat turining asosiy xususiyati, insonning o'z vataniga, oilasiga, madaniyatiga va tarixiga eng ochiq va yaxshi hissiyatlar bilan bog'liq bo'lishidir. Bu muhabbat, insonni o'z vataniga, uning tuzilishiga va uning tafakkurining qadriyatlari bilan yaqinroq bo'lishiga olib keladi.

Vatanga bo'lgan muhabbat quyosh, qo'riq va o'g'iz qilmasdan o'z vatanini sevish, unga hurmat qilish, uning mustaqil voqealari, adabiyot va san'atining bahramandliklariga qat'iyat bilan munosib bo'lishni o'z ichiga oladi. Bu muhabbat, o'z vatanini yuqori qiymat bermoq va uning jamoasini qo'llab-quvvatlash uchun motivatsiya o'lib keladi.

Vatanga bo'lgan muhabbat, insonni o'z vatanida xizmat qilishga, uning rivojlanishini o'zgartirishga va o'z jamoasini uning ustiga hisobga olishga olib keladi. Bu muhabbat turi, o'z vataniga va uning jamiyati va madaniyatiga muhabbat, sodiqlik, ustuvorlik va shovqinlikni o'z ichiga oladi.
**Shoh Sulton Husayn masjidi** (ozarbayjoncha: ***Şah Sultan Hüseyn məscidi***) XVIII asrga oid tarixiy masjid boʻlib, Ozarbayjonning Absheron tumanidagi Novxani qishlogʻida, Bokudan 21 kilometr uzoqlikda joylashgan. Taxminlarga ko'ra, masjid bir vaqtlar qadimiy turar-joy punktlarining markazida joylashgan bo'lib, ushbu hudud hozirda cho'ldan iborat.

Tavsifi
-------

Shoh Sulton Husayn masjidi Absheron me'morchilik maktabi namunalari asosida bunyod etilgan.

Masjidning hajmi nisbatan kichik bo'lsa-da, devorlarga ishlangan me'moriy bezaklar masjidning o'ziga xosligini ta'minlaydi. Devorlardagi unchalik katta boʻlmagan naqsh va arxitekturaviy elementlar hozirgacha saqlanib qolgan. Masjidning namoz o'qish zali ham alohida bezaklar bilan ishlov berilgan bo'lib, u yerdagi asosiy elementlardan bir gumbaz hisoblanadi. Uning asosiy vazifasi zal atmosferasini doimiy saqlash, yoritish va zalda aks sado hosil qilishdan iborat. Masjidning tashqi ko'rinishi va uning me'moriy yechimi birgalikda umumlashib ketgan. Namozxona masjidga tashrif buyuruvchilarga xizmat ko'rsatish xonasi bilan birlashtirilgan.

Dinga qarshi siyosat kuchaygan bir davrda, ya'ni 1930-yillarda masjid sovet hukumati tomonidan ziyoratchilar uchun yopib qo'yilgan. Natijada masjid vayron bo‘lib, yaroqsiz holga kelib qolgan.

Galereya
--------

Manbalar
--------


1. ↑  „Official site of the Municipality of the village of Novkhani, Absheron region of the Republic of Azerbaijan" (en).  belediyye.com. 21-iyul 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-fevral 2018-yil.
2. ↑  „Исторические памятники Азербайджана: древняя мечеть Новханы" (ru).  ann.az. Qaraldi: 23-fevral 2018-yil.
3. 1 2  „Тайны села Новханы" (ru).  history.echo.az. Qaraldi: 23-fevral 2018-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Butadiyen (maʼnolari).

**Butadiyen**, divinil, SN2=SNSN=SN3 — organik birikma; qoʻlansa hidli rangsiz gaz. Mol. m. 54,09. Suyuqlanish temperaturasi — 108,9°, qaynash temperaturasi 4,5°. Zichligi 621 kg/m3 (20°). Suv, spirtda yomon, kerosin va organik erituvchilarda yaxshi eriydi; havo bilan portlaydigan aralashma hosil qiladi. Qoʻsh bogʻlari borligidan vodorod, galogenlar, galogenvodorodlar va boshqa elektrofil reagentlarni biriktirib oladi: SN2=SNSN=SN2+Vg2"SN2Vg SN=SN—SN2Vg. B. oson polimerlanib, qimmatli kauchuklar (butadiyen kauchuklar, butadiyennitril kauchuklar, butadiyenstirol kauchuklar, vinilpiridin kauchuk) hosil qiladi. Neftni qayta ishlash gazlari bilan yoʻlakay gazlardagi normal butan va butilenlarni katalitik degidrogenlash yoʻli bilan B. olish sanoatda eng samarali usuldir. Etil spirt bugʻini degidratlovchidegidrogenlovchi katalizator yuzasidan oʻtkazish yoʻli bilan ham B. olinadi. B. neft mahsulotlarini piroliz kilish gazlaridan etilen va boshqa olefinlar ishlab chiqarishda ham hosil boʻladi. B. sintetik kauchuklar olishda asosiy monomerlardan biri sifatida, plastmassa sanoatida, xloropen, butilenglikol va boshqa organik moddalar sintez qilishda ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Butadiyen" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nikolay Vasilyevich Tomskiy** (asl ismi – Grishin; 1900-yil 7-dekabr, Rossiya imperiyasi, Novgorod viloyati, Starorusskiy tumani, Ramushevo qishlogʻi – 1984-yil 22-noyabr, Moskva, SSSR) – sovet haykaltaroshi, monumentalist, oʻqituvchi. SSSR Badiiy akademiyasining prezidenti (1968—1983). SSSR Badiiy akademiyasining akademigi (1949; muxbir aʼzosi 1947). Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1970). SSSR xalq artisti (1960). Lenin ordeni (1972), beshta Stalin mukofoti (1941, 1947, 1949, 1950, 1952) va SSSR Davlat mukofoti (1979) laureati.

Hayoti
------

Nikolay Grishin 1900-yil 7-dekabrda Ramushevo qishlogʻida (hozirgi Rossiyaning Novgorod viloyati, Starorusskiy tumani) temirchi oilasida tugʻilgan.

Otasi 1914-yilda frontga ketganligi sababli Birinchi jahon urushining deyarli barcha yillarida oila boshligʻi boʻlgan. Fuqarolar urushi boshlanishi bilan u Qizil Armiya safiga chaqirilgan, jang qilgan va yaralangan.

Ramushevoda deyarli 20 yil yashadi. Keyinchalik u Staraya Russaga koʻchib oʻtdi, tasviriy sanʼatga qiziqish sabab koʻp qirrali isteʼdodli shaxs, rassom, sayohatchi Vasiliy Semyonovich Svarogning tashabbusi va saʼy-harakatlari bilan tashkil etilgan Xalq uyining drama toʻgaragiga kirdi. Unga haykaltaroshlik bilan shugʻullanishni maslahat bergan V.S.Svarog boʻlgan.

Demobilizatsiyadan soʻng, 1923-yilda u Petrogradga (hozirgi Sankt-Peterburg) borib, u yerda Sanʼat-pedagogika kollejining (hozirgi N. K. Rerich nomidagi Sankt-Peterburg rassomlik maktabi) haykaltaroshlik boʻlimiga oʻqishga kirdi, uni 1927-yilda tugatdi. Uning rahbari Vsevolod Vsevolodovich Lishev edi. U birinchi ishini 1925-yilda Leningrad inqilob muzeyida V. I.Lenin xotirasiga bagʻishlangan koʻrgazmada namoyish etgan. 1920—1930-yillarda u Leningradda monumental va dekorativ haykaltaroshlikni tiklashda ishtirok etdi, XIX asr rus haykaltaroshlik maktabining anʼanalarini oʻrgandi. Bu vaqtda rassom S.M.Kirov haykali ustida ishlayotgan edi (1935-yilda Leningraddagi shu nomdagi tuman kengashi binosi yaqinidagi Kirov maydonidagi yodgorlik loyihalari boʻyicha Butunittifoq tanlovi eʼlon qilingan edi. Haykaltarosh N.V.Tomskiy va meʼmor N.A.Trotskiy gʻalaba qozongan). Yodgorlik 1938-yil 6-dekabrda ochilgan. Poydevorda fuqarolar urushi va mehnat mavzusiga bagʻishlangan barelyeflar oʻrnatilgan. Ushbu ishi uchun SSSRning Stalin mukofoti bilan taqdirlangan. U 1937-yilda haykaltarosh „A.Busigin" haykalini (gips) yaratdi.

Nikolay Vasilyevich Tomskiy 1984-yil 22-noyabrda Moskvada vafot etdi. U Novodevichy qabristoniga dafn etilgan (10-uy).

Mashhur ishlari
---------------

* Moskvadagi G'alaba ko'prigining haykaltaroshlik dizayni (1943-yil),
* Leningraddagi V.I.Lenin yodgorligi (1949-yil),
* Toshkentda V.I.Lenin haykali (1979-yil).

Manbalar
--------

1. ↑  „Скульптор Томский Николай Васильевич". *www.yavarda.ru*. Qaraldi: 3-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Награды Томского Николая Васильевича". *www.msu-gold.ru*. Qaraldi: 3-noyabr 2023-yil.
3. ↑  „Скульптор Николай Томский". *www.n-metro.ru*. Qaraldi: 3-noyabr 2023-yil.
4. ↑  „Санкт-Петербургское художественное училище имени Н. К. Рериха". 31-yanvar 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-avgust 2008-yil.
**Sakai ―** Indoneziyaning Sumatra shahridagi Riau provintsiyasining ichki hududlarida malaytilida gapiruvchi  ovchilar va yigʻuvchilar qabilalari. Baʼzilari haligacha Sumatraning chekka hududlarida koʻchmanchi hayot kechirmoqda, aksariyati esa urbanizatsiya jarayoni tufayli Sumatraning shahar va qishloqlarida joylashdilar.

Nazariyalardan biriga koʻra, ular otolga kelgan malaylar tomonidan mamlakatning ichki qismiga siqib chiqarilgan protomalaylar va negritlar avlodlaridir. Boshqa tomondan, ular XIV asrda Gasib daryosi havzasiga ichki joylarga koʻchib oʻtgan Minangkabau millatiga mansub qabilalardan boʻlib, oʻzlarini Pagaruyung knyazligidan kelib chiqqan deb hisoblashadi.

Qishloq joylarda sakaylarning aksariyati qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullanadi. Sakaylar soni boʻyicha aniq maʼlumotlar faqat kebupatan Bengkalis boʻyicha mavjud — 1993-yilda Indoneziya Xalq farovonligi vazirligi ularni 5 ming kishini tashkil etishini takidlagan etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Sakai // V. A..Pogadaev, Malayskiy mir (Bruney, Indoneziya, Malayziya, Singapur). Lingvostranovedcheskiy slovar. M.:"Vostochnaya kniga", 2012, s.563
2. ↑  „Mengenal Lebih Dekat Tentang Keunikan Suku Asli di Riau". 9-avgust 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-avgust 2019-yil.
3. ↑   Parsudi Suparlan. Orang Sakai di Riau: masyarakat terasing dalam masyarakat Indonesia: kajian mengenai perubahan dan kelestarian kebudayaan Sakai dalam proses transformasi mereka ke dalam masyarakat Indonesia melalui Proyek Pemulihan Pembinaan Kesejahteraan Masyarakat Terasing, Departemen Sosial, Republik Indonesia. Jakarta: Yayasan Obor Indonesia, 1995, p. 40
4. ↑  Parsudi Suparlan. Orang Sakai di Riau: Masyarakat Terasing dalam Masyarakat Indonesia. Jakarta: Yayasan Obor, 1993, p. 72
5. ↑  Parsudi Suparlan. Orang Sakai di Riau: Masyarakat Terasing dalam Masyarakat Indonesia. Jakarta: Yayasan Obor, 1993, p. 89
**Respublika ixtisoslashtirilgan urologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi** 1992 yilda tashkil etilgan. U urologiya sohasida kadrlar tayyorlaydigan asosiy ilmiy-ta’lim muassasasi hisoblanadi. Uning yuqori malakali mutaxassislari ko‘plab yo‘nalishlarda ilmiy izlanishlar olib borib aholiga professional tibbiy yordam ko‘rsatmoqda. Markazdagi bemorlar ambulator yoki statsionar sharoitda davolanishlari mumkin. Qabul dushanbadan shanbagacha olib boriladi.

Shifokorlar :

Markazda ko‘p yillik tajribaga ega shifokorlar ilmiy-amaliy faoliyat olib bormoqda. Ular erkak va ayolning intim salomatligi muammolari bilan shug'ullanadi. Ular orasida tibbiyot fanlari nomzodi va doktorlari bor. Bu yerda mutaxassislar laboratoriya va instrumental diagnostika asosida konsultatsiyalar o'tkazadi, davolash va diagnostikani belgilaydi, operatsiyalar o'tkazadi.

Xizmatlar :

Markazda siydik chiqarishning buzilishi, siydik yo‘llarining onkologik kasalliklari, prostata bezining yaxshi sifatli giperplaziyasi va boshqa kasalliklarga tashxis qo‘yish va davolash ishlari amalga oshiriladi. Kasalxonaga yotqizish va operatsiyadan oldingi tayyorgarlik ishlari olib boriladi. Operatsiya blokida 9 nafar yuqori malakali urolog shifokorlar ishlab, yuqori sifatli asbob-uskunalar va ilg‘or texnikalar yordamida urologik operatsiyalarni amalga oshirmoqda. Markaz laboratoriyasida klinik-gematologik, biokimyoviy, immuno-serologik, sitologik, patogistologik va mikrobiologik tadqiqotlar olib boriladi. Ultratovush diagnostikasi, rentgen, kompyuter tomografiyasi, MSKT ham o'tkaziladi.

Shifokorlarning ixtisoslashuvi : Urolog | Nefrolog | Jarroh | Travmatolog | Ortoped

"Respublika ixtisoslashtirilgan urologiya markazi" klinikasining ixtisoslashuvi

Urologiya Nefrologiya Jarrohlik Travmatologiya Ortopediya

1. ↑
2. ↑  „Respublika ixtisoslashtirilgan urologiya ilmiy amaliy tibbiyot markazi".
**Sandhy Sondoro** - Sandhy Sondoro (1973-yil 12-dekabrda tug'ilgan) - indoneziyalik qo'shiqchi, qo'shiq muallifi va gitara chalib, musiqiy karyerasini Germaniyada boshlagan. Sandhy Sondoro musiqani yaxshi ko'radigan oilada tug'ilgan. Uyda amerikalik pop, folklor, jazz va blyuz musiqalari har doim onasining yoki otasining har kuni chalayotgan gitarasidan eshitiladi.

Indoneziyada Sandhy Sondoro o'rta maktabda o'qib yurganida guruhda musiqa chalishni boshlagan. Sandhy Van Halen guruhining rok qo'shiqlarini ijro etdi, Mr. Guruhdagi Katta yoki Qora qarg'alar. 18 yoshida Kaliforniyadagi amakisinikiga borgan va u yerda bir muddat yashagan. Bir yildan so'ng u Germaniyaga arxitektura tahsil olish uchun ketdi.

Sandy musiqiy karerasini Berlinda ko'cha musiqachisi sifatida boshlagan, metroda sayr qilib, pabdan pubga o'ynagan. Aynan Berlin ko'chalarida u bir qator musiqachilar va prodyuserlar bilan tanish bo'lgan va tanishgan.

2008-yil 25-aprelda "Why don't We" nomli albomini chiqarganidan so'ng, oxirida uning musiqasi Germaniya va boshqa Evropa mamlakatlarida ijobiy baholandi.

Yava, Bugis, Minang va Palembanglik qoʻshiqchi 2012-yil 31-avgustda boshlovchi Sara Sechanning singlisi Ade Fitria Sechanga turmushga chiqdi. Er-xotin Aeshan Sachiarputra Soendxoro ismli o'g'ilga ega bo'lishdi.

Diskografiya
------------

**Album**

•Why Don't We (2008)

•Jazz In The City with Sandhy Sondoro (kompilasi) (2009)

•Sandhy Sondoro (2010)

•Find The Way (2012)

•Vulnerability (2014)

•Berlin! Berlin! Lck Lieb Dir So Sehr (2016)

Love Songs (2016)

•Beautiful Soul (2018)

Havolalar
---------

1. Sandhy Sondoro Jatuh Hati pada 'Anak Jalanan'" Diarsipkan 2015-09-24 di Wayback Machine. Pikiranrakyat.com

2."Nikah dengan Sandhy Sondoro, Jawaban Doa Ade Fitria Sechan" KOMPAS.com.
**Sergey Borodin uy-muzeyi** 1981-yilda tashkil etilgan. Ushbu muzey XX asr oʻrtalarida yashagan va 1950-1974-yillarda bir qator yirik tarixiy prozaik janrlar muallifi rus yozuvchisi Sergey Borodin xotirasiga bagʻishlangan.

Muzey adabiy ekspozitsiyasining ikkita zali adib hayoti va ijodiy faoliyatining asosiy bosqichlarini oʻz ichiga oladi.

Birinchi xonada Sergey Borodinning bolalik va yoshlik haqidagi xotiralar mavjud. Rasmlar, xatlar, hujjatlardan anglash mumkinki, bu boʻlajak yozuvchining qiziqishlari erta shakllanganidan dalolat beradi.

Ikkinchi zalda Sergey Borodinning 1930-yillardagi hayotining soʻnggi kunlarigacha boʻlgan faoliyati haqida hikoya qiluvchi ekspozitsiya nazardan chetda qolmaydi.

Muzeyning memorial qismida yozuvchi hayot chogʻidagi uy jihozlari saqlanib qolgan. 10 mingdan ziyod kitoblar bilan boyitilgan kutubxona, rassom doʻstlari tomonidan taqdim etilgan devorlarda osilgan kartina mehmonxonaga zavq bashishlab turganini payqash mumkin. Adibning ijod xonasida esa  — qogʻoz uyumlari, oilaviy tushgan fotosuratlar ham joy olgan.

Havolalar
---------

Literaturno-memorialniy dom-muzey Sergeya Borodina[*sayt ishlamaydi*]

Gosudarstvenniy literaturno-memorialniy dom-muzey Sergeya Borodina *myday.uz*
**Vladimir Vladilenovich Bondarenko** (31-avgust 1955-yil — 21-sentabr 2016-yil) — rossiyalik futbol murabbiyi.

Karyera
-------

Yoshligida Vladimir Bondarenko milliy chempionat oʻyinlarida hakam boʻlib ishlagan. Keyin esa murabbiylikka oʻtdi. Bir muncha vaqt Bondarenko SSSR yoshlar terma jamoasi murabbiylar shtabining aʼzosi edi. SSSR parchalanganidan soʻng mutaxassis ikkinchi divizionda oʻynagan „Krasnoznamensk"ni boshqargan. Bir necha yil davomida murabbiy Master Saturn UORda ishlagan. 2005-yildan 2006-yilgacha u „Torpedo-RG" (Moskva) klubida bosh murabbiy yordamchisi boʻlgan.

2007-yildan 2009-yilgacha Vladimir Bondarenko Oʻzbekistonda ishlagan. U yerda Toshkentning „Paxtakor" futbol akademiyasi direktori lavozimida ishlagan. 2008-yilda oliy liga jamoasi „Andijon"  bosh murabbiyi lavozimida ishlagan. 2008-yil oxiridan 2009-yilgacha "Mash’al" da murabbiy-maslahatchi lavozimida ishlagan.

2014-yilda mutaxassis „Zarya" (Krasnoznamensk) havaskorlar jamoasini boshqargan va u bilan Moskva viloyati futbol chempionatida kumush medallarni qoʻlga kiritgan. 2015-yildan 2016-yilgacha Bondarenko „Kolomna" bosh murabbiyi boʻlib ishlagan, ammo aslida jamoani murabbiylik litsenziyasiga ega boʻlmagan klub direktori Aleksandr Kuranov boshqargan.

Xotira
------

Krasnoznamensk har yili Vladimir Bondarenko xotira kubogiga mezbonlik qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „У «Зари» новый тренер!". *www.fc-zarya.ru*. 16-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-aprel 2015-yil.
2. ↑  „Пас из-за границы". 16-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-aprel 2015-yil.
3. ↑  „С возвращением Григорич!". *www.fc-zarya.ru*. 16-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-aprel 2015-yil.
4. ↑  „«Кубок памяти Бондаренко В.В.» стал заключительным турниром серии «Кубок Зари»". *www.krasnoznamensk.com*. 22-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-mart 2020-yil.

Havolalar
---------

* FootballFacts.ru