*Syangan soʻrovi bu yerga yoʻnaltiriladi, Syangan soʻzining boshqa maʼnolari uchun bu yerga qarang: Syangan (maʼnolari)*
**Syangan**, **Hong Kong** — Xitoy tarkibidagi maxsus maʼmuriy tuman. Mamlakatning janubi-sharqiy qismida, Janubiy Xitoy dengizi sohilida. Syangan orol, Szyulun yarim orol, shuningdek, yaqin atrofidagi 235 ta orolni oʻz ichiga oladi. Maydoni 2905 km², shundan quruqlik qismi 1095 km², qolgan qismi dengiz akvatoriyasi. Maʼmuriy markazi — Syangan shahri Aholisi 6,68 million kishi (1998). Asosan, xitoylar (98 %), shuningdek, tibetmyanmalar, hind, inglizlar va portugallar ham yashaydi. Aholi buddizm, daosizm, konfutsiylik, islom, hinduizm, xristian dinlariga eʼtiqod qiladi. Rasmiy tili — xitoy va ingliz tili.

Hong Kong qirgʻoqlari qoʻltiqlar bilan parchalangan. Sohil yaqinida mayda qoyali orol koʻp. Yer yuzasi togʻli, eng baland joyi 939 m. Iqlimi subtropik, mussonli iqlim, yanvarning oʻrtacha temperaturasi 15—16°, iyulniki 25—27°. Yillik yogʻin 2000 mm gacha. Doim yashil tropik oʻrmonlar bor.

Hong Kong Xitoy bilan „bir davlat — ikki tuzum" tamoyiliga asoslanadi. Bu tamoyilning mazmuni Xitoyning ichki rayonlarida sotsialistik tuzum ustuvor boʻlsa-da, Sda kapitalistik sistema va hayot tarzi saqlanib qolgan. Hong Kongning oʻz boshqaruv organlari boʻlib, ular tashki siyosiy faoliyat va mudofaadan tashqari barcha sohalarni mustaqil ravishda boshqaradilar. Sda siyosiy demokratiyaga amal qilinadi. Hong Kongning boshqaruv organlari — maʼmuriyat boshligʻi, hukumatdan iborat. Shuningdek, Maʼmuriy majlis, Qonun chiqaruvchi majlis va Sud faoliyat koʻrsatadi. Maʼmuriy boʻlinmalardan tashqari siyosiy, moliyaviy va xuquqiy departamentlar ham mavjud. Maʼmuriyat boshligʻi mahalliy aholi orasidan saylov yoki konsultatsiya yoʻli bilan 5 yilga saylanadi. Pul birligi erkin konvertatsiya qilinadigan — syangan dollari.


Gonkong manzarasi
*Gonkong manzarasi*

Hong Kongning hozirgi hududi miloddan avvalgi 3-asr oxirlaridan Xitoy davlati tarkibida boʻlib kelgan. 1840—42 yillardagi Angliya— Xitoy urushi davrida Syangan orol inglizlar tomonidan bosib olingan. 1842-yilgi Nankin bitimiga asosan Buyuk Britaniyaning „abadiy mulki"ga aylangan. 1856—60 yillardagi AngliyaFransiyaXitoy urushi natijasida Szyulun yarim orolning janubiy qismi ham Angliya mulkiga qoʻshildi. 1898-yil iyunda Pekinda imzolangan konvensiyaga koʻra, Angliya Szyulun yarim orolning yana bir qismi va yondosh orollar (Yangi hudud) ni 99 yil muddat bilan ijaraga oldi. Ikkinchi jahon urushi vaqtida hududni yaponlar bosib oldi. 1945-yil 30-avgustdan yana inglizlar qoʻl ostiga oʻtdi. XXR tashkil topgach (1949), Pekin hukumati Hong Kongning mustamlaka maqomini tan olmay, uni Xitoydan „tortib olingan" hudud deb qaradi. 1982-yildan Hong Kong masalasi boʻyicha Xitoy va Buyuk Britaniya hukumatlari oʻrtasida muzokaralar boshlandi va 1984-yil 19-dekabrda Xitoy va Buyuk Britaniya tomonidan qoʻshma deklaratsiya imzolandi, unga koʻra 1997-yil 1-iyuldan Hong Kong Xitoy yurisdiksiyasi ostiga oʻtdi. Shunday kilib, Xitoy Hong Kong ustidan suverenitet oʻrnatdi va Hong Kong mamlakatning maxsus maʼmuriy rayoni deb atala boshladi.

Hong Kong xoʻjaligi uning „savdo faktoriyasi" roli taʼsirida shakllangan. Bunga sabab uning chuqur suvli bandargohlarga boyligi va umuman tabiiy resurslarning yoʻqligidir. Sanoati chetdan keltiriladigan xom ashyo va yarim tayyor mahsulotlar asosida ishlaydi. Ishlab chiqariladigan mahsulotlarning 4/5 qismidan ortigʻi eksport uchun moʻljallangan. Yalpi ichki mahsulot (YAIM)ning asosiy kismi ulgurji va chakana savdo, eksport-import operatsiyalari, transport, aloqa, moliya va sugʻurta, koʻchmas mulk operatsiyalari, ijtimoiy va kommunal xizmat koʻrsatish sohalarida ishlab chiqariladi. Iqtisodiy faol aholining 63 % ham shu sohalarda band. Qayta ishlash va qurilish sohasida 28 % iqtisodiy faol aholi band boʻlib, YAIM ning 23 % ishlab chiqariladi. Sanoatining yetakchi tarmoqlari — toʻqimachilik va tikuvchilik. Xorijiy investitsiyalarning asosiy qismi ham ana shu tarmoqlarga sarflanadi. Shuningdek, soat, plastmassa buyumlar (asosan, oʻyinchoqlar) ishlab chiqariladi. Elektronika va elektrotexnika, poligrafiya sanoatlari rivojlanmoqda. Q.X. da turli sabzavot ekinlari ekiladi. Eksport uchun gulchilik rivojlangan. Baliq ovlanadi. Hong Kong porti jahonda eng yirik portlardan, bajariladigan operatsiyalar turi boʻyicha Singapurdan keyingi oʻrinni egallaydi. Chetdan xalq isteʼmoli buyumlari, jihozlar, mashina va mexanizmlar, elektrotexnika tovarlari keltiriladi. Eksportga kiyim-kechak (33 %, dunyoda 2oʻrinda), zargarlik buyumlari va oʻyinchoqlar (11 %, dunyoda 3oʻrinda), elektrotexnika va optika tovarlari, soatlar, orgtexnika va h.k. chiqariladi. Turizm rivojlangan, yiliga 6 mln. sayyoh kelib ketadi. Hong Kongda 8 ta oliy oʻquv yurti bor.

Hong Kong — yirik xalqaro moliyaviy markaz. Dunyodagi 100 ta eng yetakchi banklarning 83 tasi bu yerda oʻz operatsiyalarini bajaradi. Hong Kong valyuta bozorida oʻtkaziladigan operatsiyalar hajmi boʻyicha Osiyoda Singapur va Tokiodan keyin 3-oʻrinda. Hong Kong Jahrn savdo tashkiloti va boshqa xalqaro tashkilotlarga aʼzo.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |