recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aytishuv** – folklor janri. Turkiy xalqlar ogʻzaki ijodida A. badihagoʻy xalq shoirlari, baxshi, jirov, oqin, xalfa va laparchilarning oʻziga xos musobaqasi, mushoira yoʻli va ular iste’dodini belgilovchi oʻziga xos sinov hisoblanadi. Bundan tashqari, biror epik mazmundagi fol-klor asarlari tarkibida ham uchraydi. Xususan, "Goʻrugʻli" turkum dostonlari, "Oshiq Gʻarib va Shohsanam", "Bo-zirgon va Goʻrugʻli" singari dostonlar qahramonlari faoliyatini yana ham yorqin namoyon etishda, ularning she’riy iste’dodi, quvvayi hofizasi qay darajadali-gini koʻrsatishda A. lardan foydalanil-gan. A. janri 19-asrda keng tarqalgan boʻlib, xalq baxshilari, oqinlari, ji-rovlari xalq oldida badiha yoʻli bilan belgilangan mavzu doirasida oʻzaro ijo-247diy musobaqa qilishgan. Unda tanlangan mavzudan chiqib ketmaslik, an’anaga rioya etishlik, badiiy mahorat darajasi, tinglovchilarga mos kuylashlik kabi mezonlar hisobga olingan. A. faqat xalq baxshilari, shoirlari, jirovlari, oqinlari oʻrtasidagi ijodiy musobaqa boʻlib qolmay, oʻz navbatida, xalq mil-liy marosim va an’analarida yigitlar bilan qizlarning yoki ikki guruhning oʻzaro sezgirlik, zukkolik va hozirjavoblik koʻrigi sifatida ham mashhurdir. A.ning yozib olingan namunalari oʻzbek folklo-ri arxivlarida ham mavjud.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aysuluu Bolotovna Tinibekova** (qirgʻizcha: *Айсулуу Тыныбекова*; tugʻ. 1993-yil 4-may, Moylisoy, Jalolobod viloyati, Qirgʻiziston Respublikasi) — qirgʻizistonlik erkin kurashchi, 58 kg gacha va 62 kg gacha vazn toifasida, Qirgʻiziston terma jamoasi aʼzosi. Toʻrt karra Osiyo chempioni, ikki karra Jahon chempioni, Jahon kubogi sovrindori, turli xalqaro musobaqalar sovrindori. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari kumush medali sovrindori.

Faoliyati
---------

1993-yilda Oysuluu Tinibekova Jalolobod viloyatining Moylisoy shahrida tugʻilgan.

2012-yilda Londonda (Birlashgan Qirollik) Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ilk bor qatnashdi, biroq oʻz toifasida 13-oʻrinni egalladi.

2013-yilda Universiadaning u bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2014-yilda Osiyo chempionatining kumush medali va Osiyo oʻyinlarining bronza medali sovrindori boʻldi. 2015-yilda esa Osiyo chempionatining kumush medalini qoʻlga kiritdi.

2016-yilda u Osiyo chempioni boʻldi, ammo Rio-de-Janeyrodagi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u atigi 5-oʻrinni egalladi.

2017-yilda yana Osiyo chempioni boʻldi, Islom birdamlik oʻyinlarining oltin medali, yakkakurash va yopiq inshootlardagi musobaqalar boʻyicha Osiyo oʻyinlarining kumush medali, Jahon chempionatining bronza medali sohibi boʻldi. 2018-yilda u Osiyo oʻyinlari chempioni boʻldi. 2019-yilda Osiyo chempioni boʻldi. Oʻsha yili Nur-Sultonda (Qozogʻiston) boʻlib oʻtgan Olimpiya oʻyinlari oldidan Jahon chempionatida 62 kg gacha vazn toifasida Oysuluu Jahon chempioni boʻlib, oltin medalni qoʻlga kiritdi va milliy olimpiya qoʻmitasiga Olimpiya litsenziyasini oldi.

2020-yilda u Jahon chempionatining oltin medalini qoʻlga kiritdi. 2021-yilda Oslo shahrida (Norvegiya) boʻlib oʻtgan erkin kurash boʻyicha Jahon chempionatida Tinibekova oltin medalni qoʻlga kiritib, ikki karra Jahon chempioni boʻldi.

Davlat mukofotlari
------------------

* Sportdagi yutuqlari uchun „Dank" ordeni bilan taqdirlangan (2017)
* „Sportdagi eng yaxshi yutuq" nominatsiyasi boʻyicha Aytmatov nomidagi Qirgʻiziston Respublikasi yoshlar davlat mukofoti laureati (2019)
* Tokiodagi (2021) XXXII Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi muvaffaqiyati uchun II darajali „Manas" ordeni bilan taqdirlangan

Manbalar
--------

1. ↑  „Айсулу ТЫНЫБЕКОВА (KGZ) побеждает Джойс ДА СИЛВУ (BRA), 11:8". *Olympics.com*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
2. ↑  „Айсулуу Тыныбекова: Я написала для себя историю, став двукратной чемпионкой мира, а также историю нашей страны" (ru). *Радио Азаттык (Кыргызская служба Радио Свободная Европа/Радио Свобода)*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
3. ↑  „Орден «Данк» - за спортивные заслуги". Qaraldi: 11-mart 2022-yil.
4. ↑  „Кто получил новую молодежную премию Чингиза Айтматова и за что". Qaraldi: 11-mart 2022-yil.
5. ↑  „Жапаров вручил Тыныбековой 10 млн сомов, автомашину и орден "Манас"".
**Om** (symvol: **Ω**) — Xalqaro birliklar tizimi SIdagi elektr karshilik birligi. Om (Ω) bilan belgilanadi. Oʻtkazgichdan oʻtayotgan oʻzgarmas tok kuchi 1 amper va uning uchlaridagi kuchlanish 1 Volt boʻlganda uning qarshiligi 1 Om ga teng boʻla-di, yaʼni 1 Om=V/A. G. S. Om sharafiga qoʻyilgan.

{\displaystyle \Omega ={\dfrac {\text{V}}{\text{A}}}={\dfrac {1}{\text{S}}}={\dfrac {\text{W}}{{\text{A}}^{2}}}={\dfrac {{\text{V}}^{2}}{\text{W}}}={\dfrac {\text{s}}{\text{F}}}={\dfrac {\text{H}}{\text{s}}}={\dfrac {{\text{J}}{\cdot }{\text{s}}}{{\text{C}}^{2}}}={\dfrac {{\text{kg}}{\cdot }{\text{m}}^{2}}{{\text{s}}{\cdot }{\text{C}}^{2}}}={\dfrac {\text{J}}{{\text{s}}{\cdot }{\text{A}}^{2}}}={\dfrac {{\text{kg}}{\cdot }{\text{m}}^{2}}{{\text{s}}^{3}{\cdot }{\text{A}}^{2}}}}

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

SI birliklari |
| --- |
|  |
| asosiy birliklar | 
* amper
* kandela
* kelvin
* kilogram
* metr
* mol
* soniya
 | 
The SI logo |
|  |
| hosilasi birliklar | 
* bekkerel
* kulon
* Selsiy darajasi
* farad
* gray
* genri
* gers
* joul
* katal
* lumen
* lyuks
* nyuton
* om
* pascal
* radian
* siemens
* sievert
* steradian
* tesla
* volt
* vatt
* veber
 |
|  |
| boshqalar | 
* angstrem
* astronomik birlik
* dalton (massaning atom birligi)
* sutka (soat \* daqiqa)
* detsibel
* daraja
* elektronvolt
* gektar
* litr
* neper
* tonna
 |
|  |
| yana qarang | 
* birliklar tizimi
 |
|  |
| 
* Category Turkum
 |

 |
**Olxoʻri**, olu (Prunus) — raʼnodoshlar oilasiga mansub danakli meva daraxti yoki buta. 30 dan ortiq turi maʼlum. Eng koʻp tarqalgan turi oddiy O. boʻlib, togʻolcha bilan yovvoyi olxoʻri (tern)ning tabiiy chatishishidan kelib chiqqan deb taxmin kilinadi. Vatani — Kichik Osiyo, Kavkaz, Shimoliy Eron. Oʻzbekistonga Eron orqali keltirilgan. Hozir Oʻrta Osiyoda dastlab keltirilgan oq olu, sariq olu, qora olu va ulardan kelib chiqqan navlar tarqalgan. O. joy tanlamaydi. 2000 ga yaqin (Oʻzbekistonda 200 dan ortiq) navi bor. Oʻzbekistonda ekilish maydoni jihatidan danakli meva daraxtlari orasida oʻrikdan keyin turadi. Barglari ketma-ket, gullari yakka yoki 2—3 tadan oʻrnashgan, oq yoki koʻkish.

O. mevasi dumaloq, tuxumsimon, choʻzinchoq, 60—100 g, sariq, yashil, qizil, koʻkimtir-qora; mumgʻubor bilan qoplangan. Tarkibida 14—21% qand, 0,5—1,2% kislota, azotli moddalar va vitaminlar mavjud. Yangiligida yeyiladi, qoqi, konserva qilinadi, shar-batli ichimliklar, jem, murabbo, qiyom va boshqa mahsulotlar tayyorlanadi.

O. asosan, payvandlab hamda ildiz bachkisidan koʻpaytiriladi. O. uchun eng yaxshi payvandtag togʻolcha. Koʻchati oʻt-qazilgach, 4—6-yili hosilga kiradi. Oʻzbekistonda mart-apr.da gullaydi, mevasi iyunning ikkinchi yarmidan sentabr oxirigacha pishadi. 20—25 yil yaxshi hosil beradi (daraxti 30–50 kg, ayrimlari 100 kg gacha); sovuqqa chidamli. Parvarishi danakli meva daraxtlarinikiga oʻxshash. Oʻzbekistonda Vengerka, Berton, Ispolin olxoʻrisi, Samarqand qora olusi, Vashington va boshqa navlari ekiladi.

Zararkunandalari: olxoʻri qurti, olma qurti.

Kasalliklari: klyasterosporioz va boshqa

Adabiyot
--------

* Pomologiya Uzbekistana, T. 1983;
* Ribakov A. A. Ostrouxova S. A. Ozbekistan mevaçiligi, T. 1967.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hayvonlar migratsiyasi** (lot. gp1§ga11op — koʻchish, koʻchib oʻtish) — bir-biridan uzoqda joylashgan va oʻzaro keskin farq qiladigan yashash muhitlari oʻrtasida hayvonlarning qonuniy koʻchib yurishi. Hayvonlar migratsiyasi yashash joyida muhit sharoitining oʻzgarishi yoki rivojlanishningʻ har xil davrlarida hayvonning yashash muhiti sharoitiga talabining oʻzgarishi (ontogenetik migratsiya) bilan bogʻliq. Hayvon yashaydigan joyda yashash sharoitining oʻzgarishi taʼsirida sodir boʻladigan Hayvonlar migratsiyasi davriy (mavsumiy, sutkalik) yoki nodavriy boʻlishi mumkin. Hayvonlar, odatda, ajdodlari oʻtgan yoʻl orqali migratsiya qiladi.

Davriy (siklik) migratsiya har xil: vertikal (sut emizuvchilar, qushlar va hasharotlarning togʻning vertikal mintaqalari boʻyicha, umurtqasizlarning tuproq va suv qatlamlari boʻyicha migratsiyasi), anadrom (oʻtkinchi baliqlarning dengizlardan daryolarga oʻtishi), katadrom (oʻtkinchi baliqlarning daryolardan dengizlarga oʻtishi) xillarga ajratiladi. Dengiz toshbaqalari va sut emizuvchilarining okeanlarda, tuyoqli, yirtqich va kemiruvchi sut emizuvchilarning quruqlikda, koʻpchilik qushlar, koʻrshapa-laklar va hasharotlarning havo orqali migraiiyasini ham davriy deyish mumkin.

Davriy boʻlmagan, yaʼni sporadik migratsiya — oʻtroq yashovchi hayvonlar (olmaxonlar, lemminglar va boshqalar) yashash muhitining yomonlashuvi (qurgʻoqchilik, yongʻin, toshqin va boshqalar), individlar sonining oshib ketishi natijasida sodir boʻladigan ommaviy koʻchi-shi. Bu xildagi migratsiya tartibsiz sodir boʻladi va koʻp hollarda hayvonlarning yalpi qirilib ketishiga olib keladi.

Ontogenetik migratsiya — rivojlanishning har xil davrlarida hayvonlarning yashash muhiti sharoitiga talabining oʻzgarishi bilan bogʻliq. Bunday migratsiya lichinkalik (oʻtroq yashovchi assidiyalar, korall poliplar, gʻovaktanlilar, qalqondorlar va boshqalar) yoki jinsiy voyaga yetgan davrda sodir boʻlishi mumkin. Faol migratsiya qilish uchun hayvonlar vaqt va yoʻnalishni biologik sezish qobiliyatiga ega boʻlishi kerak (qarang Bionavigatsiya). Migratsiya hayvonlarni tamgʻalash va eksperiment orqali oʻrganiladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Haysam ibn Tarik Al Said**

Haysam ibn Tarik Al Said(arab. هيثم بن طارق آل سعيد ; 
1955-yil 13 oktyabrda tugʻilgan) — Ummon sultoni ,avval mamlakat meros va madaniyat vaziri boʻlib ishlagan. Marhum Sulton Qobusning amakivachchasi.
1955-yil 13 oktyabrda Maskat, Maskat va Ummon sultonligida tug'ilgan. U Ummon hukmron sulolasi Al Said a'zosi. 1979-yilda Oksford universitetining xorijiy xizmat dasturini tamomlagan. Pembrok kollejida aspirantura. U meros va madaniyat vaziri, tashqi ishlar vazirining siyosiy masalalar bo‘yicha o‘rinbosari (1986-1994) va Tashqi ishlar vazirligi bosh kotibi (1994-2002).Yillar davomida u tashqi aloqalar bo'yicha bosh kotib sifatida ham ishlagan va Angliya-Ummon jamiyatiga rahbarlik qilgan. Bundan tashqari, u 2040-yilgacha mamlakatning ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishini nazorat qiluvchi Ummon Vision 2040 qo‘mitasiga rahbarlik qilgan.
2020-yil 10-yanvarda farzandsiz Sulton Qobus bin Said vafot etdi va Ummon kengashining Al-Buston shahridagi favqulodda sessiyasida Haysam bin Toriq Al Said uning vorisi etib tayinlandi[9]. Ummon davlat televideniyesi xabar berishicha, Sulton Qobus ibn Said vafotidan so'ng rasmiylar Xaysamni uning vorisi sifatida ko'rsatish to'g'risida maktub ochdilar.

2021-yilning 13-yanvarida Sulton Haysamning to‘ng‘ich o‘g‘li shahzoda Seyyid Teyazin bin Haysam bin Tariq Al Said Ummon tarixidagi birinchi valiahd shahzoda etib tayinlangani e’lon qilindi. Ushbu lavozim 2021-yil yanvar oyida qonunchilikka o'zgartirishlar kiritilganda joriy etilgan.

Adabiyotlar
-----------

[  ibn Tarik Al Said&action=submit]
**Harriet Jessica Phoebe „Hetti" Bywater** (10-sentabr, 1994-yil, Angliyada tugʻilgan) — britaniyalik aktrisa. U 2012-yilning yanvar oyida Melissa Suffielddan 2014-yil aprelida obraz oʻldirilgunga qadar oʻz zimmasiga olgan BBC teleseriali *EastEnders*dagi Lucy Beale obrazi bilan tanilgan.

Yoshligi
--------

Bywater Sharqiy Sussex viloyatining Sedlescombe shahrida asli Swansea shahridan boʻlgan uelslik ota-onalar oilasida tugʻilgan. U Sussexdagi *The Theatre Workshop*da sahna sanʼati boʻyicha oʻqigan va 13 yoshidan 15 yoshgacha Sharqiy Sussexdagi Battle shahridagi Claverham Community Collegeda tahsil olgan.

Aktyorlik karyerasi
-------------------

Bywater oʻz faoliyatini 2011-yilda *Casualty* and *Doctors* teleserialida maxsus mehmon sifatida boshlagan. Oʻsha yili *St George's Day* filmida uning voyaga yetmagan bolasi ham bor edi. Aktrisa 2015-yilda *Death in Paradise* filmining toʻrtinchi epizodida mehmon rolida ishtirok etgan va 2014-yil iyul oyida oʻz rolini suratga olgan. 2016 va 2017-yillar oraligʻida Bywater Sky One efirga uzatgan *Delicious* dramatik teleserialining birinchi faslining ikkita qismida rol ijro etgan.

### *EastEnders teleserialida*

Bywaterning eng koʻzga koʻringan roli 2012-yilda *EastEnders* kartinasida Lucy Beale rolida boʻlgan. Bywater 2014-yilning 18-aprelida muntazam serial sifatida soʻnggi chiqishini koʻrsatadi; 2015-yil 19-fevralda oʻttizinchi yubiley bayramlari doirasida fleshbek epizodiga qaytadi.

Lucy 2014-yil 21-fevralda oʻldirilgani eʼlon qilinadi. Bu orqali Billar oilasi uchun qorongʻu hikoyasi („Who Killed Lucy Beale?") boshlanadi, ushbu hodisa 2015-yil fevral oyida shouning oʻttizinchi yilligiga qadar davom etadi va hikoya oxirida qotil fosh etiladi.

Filmografiyasi
--------------

| Yil | Sarlavha | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 2011 | *Casualty* | Sarah Barker | 1ta epizod |
| *Doctors* | Angelica Batter | 1ta epizod |
| *St Georgeʼs Day* | Lol’s Girlfriend | Film |
| 2012-2015 | *EastEnders* | Lucy Beale | muntazam serial |
| 2015 | *Death in Paradise* | Jess Chambers | 1ta epizod |
| 2016-2017 | *Delicious* | Daisy | 2ta epizod |

Manbalar
--------

1. ↑  „A TEENAGER from Eastbourne has landed a starring role in the hit BBC soap EastEnders." (15-mart 2013-yil). Qaraldi: 15-mart 2013-yil.
2. ↑  „Harriet Bywater Actors Profile".  The Casting Website. 30-iyun 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-aprel 2013-yil.
3. ↑  „Hetti Bywater".  FHM (21-may 2015-yil). 10-sentabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-sentabr 2016-yil.
4. ↑  *Walker, Danny*. „Hetti Bywater set for Death in Paradise role and already filmed on location in Paris and Mexico". *mirror* (14-iyul 2014-yil). Qaraldi: 8-fevral 2017-yil.
5. ↑  *Metro.co.uk.* „Lucy Beale gets makeover for EastEnders return with new actress". *Metro* (3-yanvar 2012-yil). Qaraldi: 8-fevral 2017-yil.
6. 1 2  „Death in Walford: Lucy Beale's dramatic exit". *EastEnders News & Spoilers* (21-fevral 2014-yil). Qaraldi: 8-fevral 2017-yil.

Havolalar
---------

* Hetti Bywater IMDbda
* Hetti Bywater Twitter sahifasi
**Kutaisi** (gruzincha: *ქუთაისი*; qad. gruzin tilida "Kutatisi") — Gruziyaning gʻarbidagi shahar. Imeretiyaning maʼmuriy markazi. Iqtisodiy mavqei va kattaligi jihatidan Tbilisidan keyin 2-oʻrinda turadi. Rioni daryosining har ikkala sohilida, 150 m balandlikda, joylashgan. Temir yoʻl stansiyasi Kutaisi shosse yoʻllari orqali Tbilisi, Suxumi, Batumi va Shimoliy Kavkaz (Osetiya harbiy yoʻli) bilan bogʻlangan. Kutaisidan Tbilisigacha 220 km, eng yaqin dengiz porti Poti (100 km narida). Maydoni 70 km². Aholisi 147 635 kishi (2014), asosan, gruzinlar (99%). Shuningdek, gruzin yahudiylari, rus ukrain, arman, grek va boshqa millat vakillari ham yashaydi.

Mashinasozlik (avtomobilsozlik, elektromexaniqa, kichik gabaritli traktorlar va boshqalar), kimyo, yengil, oziqovqat, qurilish materiallari, ishlab chiqarish korxonalari bor. 10 ga yaqin oliy oʻquv yurti (shu jumladan, universitet, bir nechta xususiy oliy oʻquv yurti, diniy akademiya va boshqalar), umumiy taʼlim maktablari, litsey, gimvaziya, kollejlar, 3 teatr, filarmoniya, tarix-etnografiya muzeyi, Kutaisi-Gelat muzey-qoʻriqxonasi, bir qancha uymuzeylar, telekompaniyalar, suratlar galereyasi faoliyat koʻrsatadi. Rioni va Gumati GESlari qurilgan. Mashhur Sxaltubo kurorti ham Kutaisi yaqinida joylashgan.

Tarixiy va meʼmoriy yodgorliklardan qad. shahar qalʼasi (minoralar, darvozalar, qalʼa devori), koʻpriklar, podsho saroyi, cherkov va movastirlar, Imeretiya podsholarining qarorgohi — "Okros chardaxi", Gegutidagi katta podsho saroyi (18-asr), Motsamet monastiri (11-asr), Vardsixe (Rodopolis) shahrining harobalari, 20-asr meʼmoriy yodgorliklardan Kutaisi davlat universiteti, davlat drama teatri, hokimiyat binolari, Rioni daryosi koʻpriklari va boshqa bor.

Kutaisi Kolxida podsholigining eng qad. shahri (miloddan avvalgi 8—3-asrlar). 8—10-asrlarda Gʻarbiy Gruziya (Egris-Abxaz davlati)ning, 978—1122-yillarda birlashgan Gruziya podsholigining poytaxti. 13-asrdan Imeretiya podsholigining markazi. 17-asrning 60 yillarida turklarga qaram boʻlgan. 1810-yilda Rossiya bosib olgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4312404-5
* LCCN: n82024438
* MusicBrainz: cdc23cff-c4ec-4d47-9755-cc157c250bec
* NKC: ge742512
* SUDOC: 125310722
* VIAF: 134885820
* en:WorldCat Identities: lccn-n82024438

 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Parma** — metall, yogʻoch va boshqa materialdan yasalgan buyumlarga teshik ochish, chuqurcha oʻyish uchun ishlatiladigan kesuvchi asbob. Ish va quyruq qismidan iborat. Ish qismida kesish elementlari joylashgan. Quyruq qismi konus va silindr shaklli boʻladi. Tuzilishiga koʻra, spiral (vintsimon), chuqur teshiklar teshadigan, markazlovchi, patsimon tigʻli va boshqa xillari boʻladi. Metall buyumlarga teshik ochishda spiral P. keng qoʻllaniladi (1-rasm). Uning ish qismi kesuvchi qirralar, qirindini chiqarib turuvchi ariqchalar va yoʻnaltiruvchi lentachalardan iborat. Bunday P.lar uglerodli yoki keskir poʻlatdan yasaladi, baʼzan, kesuvchi qir-ralarga qattiq qotishmalardan tayyorlangan plastina yopishtiriladi. Yogʻoch buyumlaruchun moʻljallangan P.larning kesuvchi qismi boshqacharoq tuzilgan (2-rasm). Silindrik va vintsimon xillarga boʻlinadi. Silindrik P.ning markazlovchi va qoshikli, vintsimon P.ning spiralsimon, shneksimon, shtopor va boshqa xillari bor. Yogʻoch uchun qoʻl parma ham ishlatiladi.

P.lar mexanik asboblar (elektr P. elektr drel), parmalash stanoklari, tokarlik stanoklari, dastaki stanoklarga oʻrnatib ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Akkomodatsiya** (lot. accomodatio moslashuv) — koʻzning turli masofadagi narsalarni ochiq-ravshan koʻrishga mosla-shuvi. Yaqin va uzoq, masofadagi narsalar aksi toʻppa-toʻgʻri koʻz toʻr pardasiga tushishi uchun koʻz gavhari qavariq yoki yalpoq boʻlishi kerak. Yaqindagi narsalarga qaragan paytda koʻz gavhari sharga oʻxshash qavariqshaklga, uzoqdagi narsalarga qaraganda esa choʻzilib, tekis yuza-li shaklga kiradi. Bu jara-yonda koʻzdagi kipriksimon tana, koʻz gavhari va ularni bir-biriga bogʻlab turgan juda koʻp noziq naychalar, rangdor parda hamda koʻz qorachigʻi faol qatnashadi. Ana shu xususiyatlar tufayli sogʻlom koʻz hamma vaqt ravshan koʻradi. Yosh ulgʻaygan sari koʻz gavharining elastikligi oʻzgaradi va odam taxminan 60-65 yoshida koʻzining mos-lashish qobiliyatini yoʻqota boshlaydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shayx Burhoniddin Sog‘arjiy**(arabcha:الشيخ برخاني الدين صوغارجي — Shayx Burhoniddin Sog‘arjiy — Toʻliq ismi:Shayx Burhoniddin ibn Alouddin Sog‘arjiy(XII-XIII asrlarda yashagan)) — So‘fiy.

Hayoti
------

Manbalarda Burhoniddin Sog‘arjiyning yashagan davri haqidagi maʼlumotlar turlicha keltirilgan. B. Valixo‘jaevning „Xoja Ahror tarixi" risolasida uning XIV asrda umr kechirganligi haqidagi maʼlumot keltirilgan bo‘lsa, I.Suvonqulovning „Samarqand qadamjolari" nomli risolasida allomaning XII-XIII asr boshida yashagan deb keltirilgan. O‘z. ME.da esa Sog‘arjdan bir qancha ulamolar chiqqan (masalan xalifa Umar ibn Xattob naslidan bo‘lgan yirik ulamolardan shayx Burhoniddin Sog‘arjiy, XII asr) — deb keltirilgan.
Shayx Burhoniddin Sog‘arjiy X asrda Somoniylar davrida yashab, avliyolikda Qutb pog‘onasiga ko‘tarilgan zotdir. Amir Temur o‘ziga maʼnaviy pir deb qabul qilgan. Shayx Burhoniddin Sog‘arjiyning nasli nasabi Hazrati Umar ibn Xattob (r.a.)ga borib taqaladi - deb keltirilgan. Shayx Burhoniddin Sog‘arjiyni Amir Temur o‘ziga maʼnaviy pir deb qabul qilganligi barchaga maʼlum, lekin Amir Temur u zotni ko‘rmagan. Chunki, Amir Temur Shayx Burhoniddin Sog‘arjiydan keyin 1336-1405-yillarda hayot kechirgan. Shunga asoslanib Shayx Burhoniddin Sog‘arjiyni XI-XII asrlarda yashaganligi haqiqatga yaqin desak xato bo‘lmaydi.
Shayx Burhoniddin Sog‘arjiyning ustozlari, shogirdlari va ilmiy meroslari haqidagi maʼlumotlar yozma manbalarda uchramadi.
Uning qabri Samarqandda, Amir Temur maqbarasining shimolida joylashgan, qoraxoniylar davriga oid chorqirra shaklidagi gumbazli „Ruhobod" maqbarasida bo‘lib, ulug‘vor bu obidani XIV asrning 80-yillarida Amir Temur tasavvufning ko‘zga ko‘ringan namoyandasi Burhoniddin Sog‘arjiy va uning avlodlari sharafiga qurdirgan. Mana shu tarixiy joy ham asrlar davomida ko‘zdan panada, qarovsiz qolib kelayotgan edi.
Endi bu obida ham Samarqanddagi boshqa tarixiy-madaniy yodgorliklar singari o‘zining ikkinchi umrini yashamoqda. Atrofi toza-ozoda, obodonlashtirilgan bu maskan endi ziyoratchilarning
qadami uzilmaydigan go‘shaga aylandi.

Manbalar
--------

1. ↑  O‘rta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 614.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Burun nayi chalayotgan Orang-Asli
**Orang-Asli** (malay. „mahalliy xalq" yoki „tub aholi" deb tarjima qilinadi) Malayziya yarim orolining butun tub aholisiga nisbatan qoʻllaniladigan atamadir. Ular 3 ta asosiy guruhga boʻlinadi: semanglar (negritolar), senoylar va proto- malaylar. Til va urf-odatlardagi farqlar tufayli ular 18 ta subetnik guruhga boʻlingan. Kuala-Lumpurdan 25 km shimolda joylashgan Gombak tumanida Orang Asli muzeyi joylashgan.

Aholisi
-------

2000-yilda Asli aholisi 148 ming kishiga yetdi, bu Malayziya umumiy aholisining atigi 0,5 foizini tashkil qiladi. Eng yirik etnik guruh Senoy barcha Orang-Aslining taxminan 54 %, Proto-Malay 43 % va Semang 3 % ni tashkil qiladi. Ularning aksariyati qishloq joylarda yashaydi, shaharga koʻchib kelganlarning ulushi juda kam. Mahalliy aholining 76 % dan ortigʻi qashshoqlikda yashaydi. 1991-yildagi savodxonlik darajasi bir vaqtning oʻzida milliy oʻrtacha 86 % ga nisbatan 43 % ni tashkil etdi. Oʻrtacha umr koʻrish 53 yoshni tashkil etadi, chaqaloqlar oʻlimi yuqori.

Tili va dini
------------

Oʻrang-asli 3 guruhga boʻlinib, til farqiga koʻra emas, faqat ijtimoiy, lingvistik jihatdan 2 guruhga boʻlinadi. Ulardan birinchisi, avstroosiyo oilasiga mansub asli tillarida soʻzlashuvchi xalqlardir. Ikkinchisi — avstroneziya tillari oilasiga mansub mahalliy malay tillarida soʻzlashuvchi xalqlar. Qolaversa, Orang-Aslining aksariyati malay tilini yaxshi biladi. Anʼanaga koʻra, Orang-Asli animistlar boʻlib, tabiat va turli xil narsalarning ruhlariga ishonadi. Biroq, bugungi kunda ularning koʻpchiligi islom va nasroniylikni qabul qilgan.

Yana qarang
-----------

* Malayziya aholisi

Manbalar
--------

* *Orang Asli Now: The Orang Asli in the Malaysian Political World*, Roy Jumper (ISBN 0-7618-1441-8).
* *Power and Politics: The Story of Malaysia’s Orang Asli*, Roy Jumper (ISBN 0-7618-0700-4).
* *Malaysia and the Original People*, p. 21. Robert Denton, Kirk Endicott, Alberto Gomes, M.B. Hooker. (ISBN 0-205-19817-1).
* *Encyclopedia of Malaysia*, Vol. 4: Early History, p. 46. Edited by Nik Hassan Shuhaimi Nik Abdul Rahman (ISBN 981-3018-42-9).

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *(unspecified title)*

Havolalar
---------

* Dunyo boʻylab
* Kelib chiqishi, identifikatori va tasnifi Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-05-13). Arxivnaya kopiya
* Arxivnaya kopiya
* 
* Orang Asli xaritasi
**Usmon Qoʻchqor**(1953-yil 15-iyul — 21-sentyabr 2017-yil) — shoir va tarjimon. 1970—1975-yillarda Toshkent davlat universitetini oliy maʼlumotga ega boʻlgan holda tamomlagan.

Biografiyasi
------------

Usmon Qoʻchqor Buxoro viloyati Shofirkon tumanida tavallud topgan. Ilk faoliyatini 1975—1977- yillarda G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyotida boshlagan. 1977—1979-yillarda Buxoro viloyati Shofirkon tumanida ona tili va adabiyoti o‘qituvchisi boʻlgan. 1979—1986-yillarda «O‘zbekiston» nashriyotida muharrir boʻlib ishlagan.
Usmon Qoʻchqor «Chamangul» (1996-yil) nomli bolalar uchun yozilgan she’riy guldastasi Respublika Davlat matbuot qo‘mitasining mukofotiga sazovor bo‘lgan. Usmon Qoʻchqor „Shuhrat medali" va „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi" unvoni bilan taqdirlangan.

### Sheʼriy toʻplamlari

„Ogʻif karvon", „Uyqudagi minora" va „Akssiz sadolar".

Vafoti
------

Usmon Qoʻchqor 2017-yil Toshkent shahrida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Taniqli shoir Usmon Qo‘chqor vafot etdi". Qaraldi: 11-iyul 2023-yil.
2. ↑  „Usmon Qo‘chqor (1953-2017)". Qaraldi: 11-iyul 2023-yil.
3. ↑  „Yakkadir Toshkent Dilorom Omonullayeva musiqasi Usmon Qo’chqor she’ri". Qaraldi: 11-iyul 2023-yil.
**Viktor Mixaylovich Kulchev** (1921-yil 8-oktyabr, Farg'ona viloyati - 1997-yil 7-iyul Ukraina)— Sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

Biografiya
----------

1921-yilda O‘sh shahrida tug‘ilgan. KPSS a'zosi.

Sovet-Yapon urushi qatnashchisi, Bauman nomidagi Moskva davlat texnika universiteti bitiruvchisi. 1954-yildan iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda ishlagan.

1954 - 1985-yillarda payvandlash muhandisi, sex boshlig'ining o'rinbosari, yig'ish-payvandlash sexi boshlig'i, raketalarning yarmarka va orqa qismlari sexi boshlig'i, quruq quyruq uchastkalari sexi boshlig'i, Janubiy mashinasozlik zavodi bosh texnologi va Dnepropetrovskdagi SSSR Umumiy mashinasozlik vazirligi boshlig'i hisoblanadi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1969-yil 23-iyuldagi farmoni bilan Lenin ordeni va "O‘roq va Bolg‘a" oltin medali va Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Lenin mukofoti laureati (1976).

1997-yilda Dnepropetrovskda vafot etgan.

Havolalar
---------

* Kulchev
**Edil,** **Idil** yoki **Volga** (tatarcha: *Идел*, turkcha: *İdil, İtil*, qozoqcha: *Еділ*, ruscha: *Волга*) - Rossiyadaning Yevropa qismida joylashgan daryo.

Nomining kelib chiqishi
-----------------------

Antik vaqtlardagi va qadimda «Ra», oʻrta asrlarda esa «Itil» yoki «Egyel» deb nomlangan. Slavyanlar davridagi nomlanishida «Vlga», «Vilga» va «Volgo» deb nomlangan. Hozirgi paytda ushbu daryo «Volga» deb ataladi. Turkiy xalqlar uni «Idil» deb atashadi.

Umumiy maʼlumot
---------------

Volga — Rossiyaning Yevropa qismidagi eng yirik va sersuv daryo. Uzunligi 3530 km (suv omborlari qurilishidan oldin 3690 km). Havzasining maydoni 1360 ming km’. Valday qirlaridan boshlanib (228 m balandlikdan), Kaspiy dengiziga delta hosil qilib (maydoni 19 ming km²) quyiladi. V. ga 200 tacha irmoq qoʻshiladi. Chap irmoqlari oʻng irmoqlariga nisbatan koʻp va sersuvroq. V. Verxit. Sterj, Vselug, Peno, Volgo kabi bir qancha koʻllardan oqib oʻtadi. Oʻng irmoq — Oka quyilish joyidan V. nipg oʻrta oqimi (to Kama daryosi quyilishigacha) boshlanadi va daryoVolga boʻyi qirlarining shimoliy va sharqiy yon bagʻirlari boʻylab oqib, Jiguli togʻlarini aylanib oʻtadi va Samara yoyi deb ataladigan juda katta tirsak hosil qiladi. Volgograd sh. yaqinida V. dan uz. 520 km boʻlgan Axtuba chap tarmogʻi ajralib chiqadi. V.ning chap irmoqparidan Mologa, Sheksna, Kostroma, Unja, Vetluga, Kama, Samara, Katta Irgiz va boshqa; oʻng irmoqparidan Oka, Sura, Sviyaga eng yirik irmoqlardir. V. asosan qor (yillik oqimining qariyb 60%), grunt (30%) va yomgʻir (10%) suvlaridan toʻyinadi. Yoz va qishda daryo suvi juda kamayib ketadi, baʼzan yozda ketma-ket jala yogʻganda suv sathi koʻtariladi. V.ning yuqori va oʻrta qismi noyabr oxirida muzlab, aprel oʻrtasida eriydi, quyi qismi esa dekabr oʻrtasida muzlab, mart oʻrtasida muzdan boʻshaydi. Quyilish yeridan Rjevgacha (3256 km) muntazam kema qatnaydi. V.ning suv rejimini tartibga solish, daryoni chuqurlashtirib, kemalar qatnovini yaxshilash va arzon elektr energiya olish maqsadida daryoda GESlar qurildi. V. Volga-Boltiq suv yoʻli orqali Boltiq dengizi bilan, Shimoliy Dvina suv sistemasi va Oq dengiz-Boltiq kanali orqali Oq dengiz bilan, kema qatnaydigan Volga-Don kanali orqali Azov va Qora dengizlari bilan, Moskva sh. bilan Moskva nomli kanal orqali bogʻlangan. V. sohilida Tver, Yaroslavl, Nijniy Novgorod, Qozon, Ulyanovsk, Samara, Saratov, Volgograd, Astraxon sh.lari joylashgan. V.da 70 tur baliq yashaydi, bulardan 40 turi ovlanadi. Daryoda yogʻoch, yogʻochsozlik mahsulotlari, neft, tuz, ruda, binokorlik materiallari, galla, meva va boshqa tashiladi. V. havzasida Volga-Kama, Jigulevsk, Astraxon qoʻriqxonalari. Samarskaya Luka tabiat milliy bogʻi mavjud. Antropogen taʼsir natijasida V.da ekologik vaziyat keskin yomonlashdi. V.ning tabiiy majmuasini tiklash uchun ilmiy izlanishlar olib borilmokda.

Manbalar
--------



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Agata Mari Klarissa Kristi** (inglizcha: *Agatha Mary Clarissa Christie*) (1891.15.9, Torki, Angliya — 1976) — ingliz yozuvchisi. Detektiv janr ustasi. 85 roman, 20 pyesa va koʻplab hikoyalar muallifi. K. eng yaxshi asarlarida ("Puaro tergov qiladi", 1924; "Kaminlar siri", 1925; "Rojer Ekroydning katl etilishi", 1926; "N yoki M?" 1941; "Qopqon", 1954; "Ayblov guvoxi", 1954 va boshqalar) jinoyat nafaqat dalillar asosida, balki qahramonlarning, chunonchi, belgiyalik izquvar Erkyul Puaroning botiniy tuygʻusi va sezgirligi tufayli ochiladi. K. asarlarining katta muvaffaqiyati syujetning qiziqarliligi, yechimning kutilmaganligi, personajlarning yorqinligi bilan izohlanadi. Asarlari 103 tilga tarjima qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**„Central Asians under Russian Rule: A Study in Culture Change"** („Markaziy osiyoliklar Rossiya hukmronligi ostida: Madaniy oʻzgarishlar boʻyicha tadqiqot") — amerikalik antropolog Elizabeth Bacon qalamiga mansub kitob. Kitobda Markaziy Osiyo xalqlari madaniyati va ularning madaniyatida Rossiya imperiyasi va Sovet Ittifoqi hukmronligi davrida sodir boʻlgan oʻzgarishlar haqida hikoya qilinadi.

Kitob ilk marotaba 1966-yil Cornell universiteti nashriyotida chop etilgan. 1968-yil ayni nashriyotda qayta nashr qilingan. 1980-yil Michael Fischer koʻp sahifali kirish soʻz yozgan yangi nashri chop etilgan. Yangi nashr 1982-yil qayta chop etilgan. Asardan 12 fotosurat va 2 xarita, shuningdek, izohlar, bibliografiya va indeks oʻrin olgan. Bacon kitobni turkshunos olim Aleksandr Samoylovichga bagʻishlagan.

Muallif 1934–1935-oʻquv yilida Yale universiteti hamda SSSR Fanlar akademiyasi oʻrtasidagi hamkorlik doirasida Sovet Ittifoqida yashagan. Bacon Markaziy Osiyo mamlakatlaridan faqat Qozogʻiston SSRga borishga muvaffaq boʻlgan. Bacon kitobni Sovet Ittifoqida boshdan kechirganlari va AQSHga qaytganidan keyin oʻtkazgan chuqur tadqiqotlari asosida yozgan.

„Central Asians under Russian Rule" kitobi Rossiya imperiyasi va SSSR hukmronligi ostida Markaziy Osiyoda sodir boʻlgan madaniy oʻzgarishlar mukammal yoritilgan va tahlil qilingan asar oʻlaroq yaxshi kutib olindi. Ammo 1960-yillarda kitobga taqriz yozganlar ham, 1980-yilgi yangi nashrga kirish soʻzini yozgan Fischer ham Baconni Markaziy Osiyo xalqlari tarixi va mintaqadagi tarixiy oʻzgarishlarni yetarlicha chuqur tahlil qilmaslikda hamda murakkab masalalarni oshiqcha soddalashtirgani uchun tanqid qilishdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Pierce, Richard (1–avgust 2014–yil). „Central Asians under Russian Rule. A Study in Culture Change. By Elizabeth E. Bacon. (Ithaca, New York: Cornell University Press, 1965. Pp. xi, 273. 12 plates, 2 maps. $6.50.)". *The American Historical Review* (inglizcha). 61-jild, № 3. 832–833-bet. doi:10.1017/S0003055400201792. Qaraldi: 27–noyabr 2020–yil.`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()
2. ↑  Treadgold, Donald (1967–yil). „Central Asians under Russian Rule: A Study in Culture Change. By Elizabeth E. Bacon. (Ithaca, N. Y.: Cornell University Press. 1966. Pp. xi, 273. $6.50.)". *The American Historical Review* (inglizcha). 72-jild, № 4. 1449-bet. doi:10.1086/ahr/72.4.1449. Qaraldi: 27–noyabr 2020–yil.`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()

Havolalar
---------

* „Central Asians under Russian Rule" Cornell universiteti saytida (ingl.)


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Mali (maʼnolari).

**Mali** — oʻrta asrlarda Gʻarbiy Sudanda Senegal va Niger daryolari yuqori havzasida mavjud boʻlgan davlat (taxminan 8—17-asrlar). Ilk bor al-Yaʼqubiy (9-asr) tomonidan Mallal nomi bilan qayd etilgan. 13-asr 1 -choragigacha Gana davlatiga qaram boʻlgan. 14-asr 1-choragida (M. davlatining eng ravnaq topgan davri) M. hududi Atlantika okeanidan AdrarIforas platosigacha choʻzilgan. Bu davr uchun M. davlatining batafeil bayonini arab tarixchilari ul-Umariy va Ibn Battuta asarlarida uchratish mumkin. M.da ilk mulkdorlik munosabatlari hukmron boʻlgan; qulchilik ham mavjud edi. M. iqtisodida Shimoliy Afrika va Misr bilan karvon savdosi muhim oʻrin egallagan; asosan, oltin va qullar chiqarilgan, chetdan esa tuz va hunarmandlik buyumlari keltirilgan. Yirik markazlari (Jenis, Tombuktu, Gao)da Gʻarbiy Sudanning madaniy rivojida muhim rol oʻynagan musulmonlar manzilgohlari (koloniyalari) mavjud boʻlgan, 14-asrning 60-yillaridan oʻzaro ichki nizolar natijasida M. tanazzulga uchray boshlagan, 16-asrda M. Songan davlatiga qaram boʻlib qolgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Malich qoʻy zoti** - terisi va suti uchun boqiladigan dagʻal junli qoʻy zoti. Asl vatani Osiyo boʻlgan bu qoʻy zoti Qrim va Kubanda keng tarqalgan (chorvadorlar dumli qoʻylarni "malish qoʻylar" deb ataydilar). Dumining shakli, yogʻliligi qorakoʻl qoʻylarinikja oʻxshaydi va dumli qoʻylar guruhiga kiradi. Qoʻchqorlarining oʻrtacha tirik vazni 55–60 kg , sovliqlariniki — 40 kg. Sogʻish mavsumida 35–40 kg sut, yiliga 2—2,5 kg jun beradi. Qoʻzilari teri olish uchun 2—3 kunligida soʻyiladi. Koʻproq oq, qora va kamroq kulrang tusda. Qoʻzilari terisi qorakoʻl qoʻzilar terisiga oʻxshamasa ham lekin terisi yuqori baholanadi. Malich qoʻy zotiz. togʻ va choʻldasht sharoitiga moslashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chiviq** — 1) texnikada — ingichka va uzun metall tayoq (mac, temirCh). Kesimi, asosan, dumaloq, baʼzan toʻrtburchakli, oltiburchakli, ovalsimon, segmentsimon va trapetsiodal boʻlishi mumkin. Ch. har xil markali temir, poʻlatdan bolgʻalash, presslash, prokatlash usullarida tayyorlanadi. Ch.dan plastik deformatsiyalash (bolgʻalash, presslash) yoki kesib ishlash yoʻli bilan turli detallar yasaladi. Pishiq poʻlatdan tayyorlangan egiluvchan, qisiluvchan va choʻziluvchan Ch.da# temirbeton tayyorlash uchun armatura ("qobirgʻa") sifatida foydalanish ham mumkin; 2) daraxtlarning surx novdasi. Masalan, tol novdasi; 3) gazlama turiga nisbatan ishlatiladigan atama. Masalan, mayda chiziqchiziq yoʻlli gazlama Ch.gazlama deb ataladi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Parmenid** (qadimgi yunoncha: *Παρμενίδης ὁ Ἐλεάτης*) – yunon faylasufi. Parmenid janubiy Italiyada istiqomat qiluvchi aslzoda, boy-badavlat xonadonda dunyoga keldi. U faylasuf Ksenofan va Pifagorning izdoshi Aminiydan saboq olgan. Eleya maktabi vakili. Anaksimandr va pifagorchilar bilan gʻoyaviy yaqin boʻlgan. Falsafadan tashqari qonunshunoslik bilan ham shugʻullangan. P. falsafasining asosida tafakkur bilan sezgilarni va shunga muvofiq ravishda tafakkur yordamida bilinadigan dunyo bilan sezgilar yordamida bilinadigan dunyoni bir-biridan keskin farqlash yotadi. Tafakkur bilan unga muvofiq keladigan (fikrda aks etgan) dunyoni "bir butun", "yagona", abadiy va qoʻzgʻalmas, bir xil, boʻlinmas va tugal deb bilgan. Borliq va tafakkurning aynanligini taʼriflab berishga urindi. Garchi, dunyoni hissiy bilishni inkor etmagan boʻlsada, ammo uni falsafiy va ilmiy tushunish uchun faqat hissiyotning oʻzi yetarli emas deb koʻrsatdi. P. fikricha, akl-idrok haqiqat mezo-nidir. P.ga koʻra, olamning asosida 2 birinchi materiya; yorugʻ va faol olov hamda qorongʻi va passiv massa yotadi, olam ularning qoʻshilishidan paydo boʻlgan. P.ning asosiy falsafiy asari "Tabiat toʻgʻrisida" dostonidir.

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Aydogʻdu** — Gumushhane viloyatining Kelkit tumaniga qarashli qishloq .

Tarixi
------

Qishloqning eski nomi „Shemuk". 1516-yil Usmonli tahririyatida Shemik nomi bilan vayron boʻlgan (boʻsh) aholi punkti 1530-yil tahririyatida istiqomat qilish siyosatiga koʻra musulmonlar yashagan qishloq sifatida qayd etilgan. Biroq, 1591-yilgi aholini roʻyxatga olish va 1642-yilgi avariz tahririda aholi punkti yana kimsasiz deya qayd etilgan. Turkiya Respublikasining tashkil topishi bilan 1950-yillarning oxiriga kelib, Kelkit qishlogʻi maqomini saqlab qolgan aholi punktining nomi Shemuk nomi bilan oʻzgartirildi va 1950-yillardan boshlab hozirgi nomi bilan 1960-yilgi aholini roʻyxatga olish manbalarga kiritila boshlandi.

Joylashuvi
----------

Gumushane shahar markazigacha 116 km, Kelkit shaharchasi markazigacha esa 40 km uzoqlikda joylashgan.

Aholisi
-------

| Qishloq aholisining yillar boʻyicha maʼlumotlari |
| --- |
| 2020 | 91 |
| 2019 | 83 |
| 2018 | 115 |
| 2017 yil | 13 |
| 2016 yil | 43 |
| 2015 yil | 31 |
| 2014 yil | 75 |
| 2013 yil | 83 |
| 2012 yil | 159 |
| 2011 yil | 43 |
| 2010 yil | 49 |
| 2009 yil | 43 |
| 2008 yil | 66 |
| 2007 yil | 43 |
| 2000 | 69 |
| 1990 yil | 63 |
| 1985 yil | 122 |
|

Manba
-----

1. ↑  „1960 Genel Nüfus Sayımı: İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (Türkçe).  sehirhafizasi.sakarya.edu.tr (1963). 18 şubat 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18 eylül 2021.
Tommazo Kampanella
**Tommaso Campanella** (5-sentyabr 1568, Stilo, Italiya — 21-may 1639, Parij) — italyan faylasufi, shoir, siyosiy arbob, kommunistik utopiya ijodchisi. 14 yoshidan dominikchirohiblikni qabul qilgan. „Sezgilar yordamida isbotlangan falsafa" asarida B. Telezio naturfalsafasini himoya qilgan. Bir necha marta bidʼatchilikda ayblangan. 1598—99-yillarda Kalabriyada ispan bosqinchilariga qarshi isyon uyushtirgani uchun umrbod qamoqqa hukm qilindi. 27 yil qamoqda yotib, falsafa, siyosat, falakiyot, tibbiyotga oid oʻnlab asarlar yezdi. 1629-yil qamoqdan ozod etildi. Campanella tabiatni tajriba yoʻli bilan bilish tarafdori edi. Uning fikricha, xulqning oliy maqsadi — shaxsiy hayotni ehtiyot qilmoq va taʼminlamoqdir.

*Metaphysica*, 1638
Iroda batamom hukmronlikka yoʻnaltirilishi lozim; xukmronlikka bilim orqali erishiladi, bilim esa butun tarbiyaning asosiga qurilgan boʻlishi keraCampanella Campanellaning „Quyosh shahri" (1602) asari dengizchining hikoyasi shaklida yozilgan boʻlib, unda olimkohinlar tabaqasi tomonidan boshqariluvchi ideal jamoa bayon qilingan (jamoada xususiy mulk va oila boʻlmaydi, bolalar davlat tomonidan tarbiyalanadi, hamma uchun majburiy mehnat 4 soatlik ish kunidan iborat qilib joriy etiladi, fan va maorif tarak, qiy etadi). Lirik sheʼrlar, sonetlar muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tommy Hilfiger** *-* kiyim-kechak, poyabzal, aksessuarlar, parfyumeriya va uy mahsulotlarini ishlab chiqaradigan Amerika premium kiyim brendi. 1985-yilda asos solingan brend mahsulotlari 100 ta mamlakatdagi universal do'konlarda va 2000 dan ortiq mustaqil chakana savdo do'konlarida sotiladi.

Apax Partners xususiy sarmoya firmasi kompaniyani 2006 - yilda taxminan 1,6 milliard dollarga sotib olgan. 2010 - yil mart oyida PVH Corp. (o'sha paytda Phillips-Van Heusen nomi bilan tanilgan) kompaniyani sotib oldi. Daniel Grider 2014-yil iyul oyida bosh direktor etib tayinlangan va asoschisi Tommi Hilfiger kompaniyaning bosh dizayneri bo‘lib qoladi, dizayn guruhlarini boshqaradi va butun ijodiy jarayonni nazorat qiladi.

Kompaniya tarixi
----------------

 Brendning afzalliklaridan biri - bu qisqacha taniqli belgi
1985-yilda amerikalik dizayner Tommy Hilfiger tomonidan asos solingan kompaniya birinchi marta 1992 -yilda moda olamida muvaffaqiyatli erkaklar kiyimlari kolleksiyasi bilan nom qozongan. Bundan tashqari, shou-biznes yulduzlari bilan yaqin hamkorlik orqali Hilfiger *Tommy Hilfiger* brendini premium kiyim sinfidagi eng nufuzli brendlardan biriga aylantiradi. 2001- yilda u o'zining poyabzal kolleksiyasini yaratdi.

2010 - yil mart oyida Tommy Hilfiger Calvin Klein, Timberland va boshqalarga egalik qiluvchi Phillips-Van Heusen Corporation[en] ga 3 milliard dollarga sotilgan. Tommy Hilfiger uchun mahsulotlar ishlab chiqaradigan Xitoyning eng yirik poyabzal ishlab chiqaruvchisi Huajian 2013 - yilda Efiopiyada o'zining birinchi fabrikasini ochdi va bugungi kunda kompaniyada 2000 dan ortiq afrikalik xodimlar ishlaydi.

* Rasmiy sayti Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
Kategori:Türkçe Vikipedi ve Vikiveride resmi olmayan maddeler
**Yulduz Seferinog'lu** (1969- yil 25 -iyulda tug'ilgan; Ardeshen, Rize ) - turk huquqshunos, siyosatchi va Konstitutsiyaviy sud a'zosi. Sobiq AKP Istanbul 3. Tuman deputati.

1991 -Ardeshenda tug'ilganlaryilda Istanbul universitetining huquq fakultetini tamomlagan. AK Partiya Bayrampasha tuman asoschisi, 2 muddat tuman saylov ishlari boʻyicha raisi, 2009-yildan beri AK Partiya Istanbul Viloyat Ijroiya Kengashi aʼzosi, Saylov ishlari boʻyicha vitse-prezident, 2011-yilda Istanbul 2-Parlament saylovlari. 2014-yilgi mahalliy ma’muriyat saylovlarida Mintaqaviy saylovlarni muvofiqlashtirish markazi raisi va AK Partiya Bosh qarorgohi SKM raisi o‘rinbosari lavozimlarida ishlagan.  26- muddatda Istanbul deputati etib saylangan. Turkiya Buyuk Millat Majlisida Turkiya – Shimoliy Kipr Turk Respublikasi do‘stlik guruhi raisi lavozimida ishlagan. 2018-yil 21-iyulda Adliya vaziri o‘rinbosari bo‘ldi. U 2019-yil 25-yanvarda Prezident Rajab Toyyib Erdo‘g‘an tomonidan Konstitutsiyaviy sud a’zosi etib tayinlangan edi. Ingliz va arab tillarini biladigan Seferinog'lu uylangan va 3 nafar farzandi bor.

Manba
-----

1. ↑  „AK Parti SKM Başkanlığı Rizeli'ye emanet" (19 eylül 2015). 30 temmuz 2018da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21 temmuz 2018.
**Theodore Dreiser** (talaffuzi:*Teodor Drayzer* 27-avgust 1871-yil — 28-dekabr 1945-yil) — amerikalik yozuvchi va davlat arbobi, tabiatshunoslik maktabining jurnalisti. Uning romanlarida ko'pincha qat'iy axloqiy me'yorlar yo'qligiga qaramay o'z maqsadlariga erishgan bosh qahramonlar va tanlov va ixtiyoriy ertaklardan ko'ra tabiatni o'rganishga ko'proq o'xshash adabiy vaziyatlar tasvirlangan. Drayzerning eng mashhur romanlari qatoriga "Baxtiqaro Kerri"(1900), "Sarmoyador" (1912) va "Amerika fojiasi" (1925) kiradi. 2022-yil Muhabbat Ismoilova tarjimasi asosida va "Asaxiy books" loyihasi doirasida "Sarmoyador" romani o'zbek tiliga qayta tarjima qilindi.

Dastlabki yillar
----------------

Drayzer Indiana shtatining Terre Haute shahrida Jon Pol Drayzer va Sara Mariya oilasida tug'ilgan. Jon Drayzer Eyfel mintaqasidagi Mayen shahridan kelgan nemis muhojiri, Sara esa Ogayo shtatining Dayton shahri yaqinidagi mennonit dehqon jamoasidan edi. Uning oilasi Jon Drayzerga uylanishga qaror qilgani va Rim-katolik dinini qabul qilgani uchun uni rad etishadi. Teodor o'n uchta bolaning o'n ikkinchisi edi (omon qolgan o'nta bolaning to'qqizinchisi). Pol Drayzer (1857–1906) uning katta akalaridan biri edi; Pol mashhur qo'shiq muallifiga aylangani uchun ismining imlosini o'zgartirdi. Ular katoliklar sifatida tarbiyalangan.

Danielsning so'zlariga ko'ra, Drayzerning bolaligi og'ir qashshoqlik bilan ajralib turadi va uning otasi qattiqqo'l bo'lgan. Uning keyingi badiiy asarlarida ana shu tajribalar aks etgan.

Indiana shtatining Varshava shahrida o'rta maktabni tugatgandan so'ng , Drayzer 1889-1890 yillarda Indiana universitetida o'qiydi.

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*

Havolalar
---------

* Baxtiqaro Kerri - Roman


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Yozuvchi, shoir yoki dramaturgga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |