**Belorussiya Sovet Sotsialistik Respublikasi**, **Belorussiya SSR** (belaruscha: *Беларуская Савецкая Сацыялiстычная Рэспубліка*; ruscha: *Белорусская Советская Социалистическая Республика*) — Sovet Ittifoqi tarkibiga kirgan respublikalarning biri. 1920–1922-yillarda mavjud boʻlgan, 1922-yildan 1991-yilgacha Sovet Ittifoqi tarkibidagi oʻn besh respublikaning biri boʻlgan. 1990-yildan 1991-yilgacha oʻz qonunchiligiga ega boʻlgan. Respublikani Belorussiya Kommunistik partiyasi boshqargan. Ayrim manbalarda *Sovet Belorussiyasi* deb yuritiladi.

1918-yilning 19-martida Belorussiya Demokratik Respublikasi mustaqillik eʼlon qilgan. 1919-yilning 1-yanvar kuni bolsheviklar tomonidan Belorussiya Sotsialistik Sovet Respublikasi (belaruscha: *Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусь*; ruscha: *Социалистическая Советская Республика Белоруссия*) tashkil etilgan. 1922-yilda Belorussiya SSR Ukraina SSR, Zakavkazye SFSR va Rossiya RSFSR bilan bir qatorda Sovet Ittifoqining ilk toʻrt aʼzosidan biriga aylangan. Ikkinchi jahon urushi davrida fashistlar Germaniyasi Belorussiyani ishgʻol qilgan.

Belorussiya SSR poytaxti Minsk shahri boʻlgan. Respublika 6 viloyat, 117 rayonga boʻlingan, 96 shahar, 111 shahar tipidagi posyolkasi boʻlgan.

Sovet Ittifoqining soʻnggi yillarida, 1990-yil 27-iyulda Belorussiya SSR Oliy Soveti davlat suvereniteti deklaratsiyasini qabul qildi. 1991-yil 15-avgustda Stanislav Sushkiyevich mamlakatning birinchi prezidenti etib saylandi. Oʻn kundan keyin, 1991-yil 25-avgustda Belorussiya SSR oʻz mustaqilligini eʼlon qildi va davlat nomi Belorussiya Respublikasiga oʻzgartirildi. Oradan toʻrt oyu bir kun oʻtib, 1991-yil 26-dekabrda Sovet Ittifoqi tarqatib yuborildi.

Tarixi
------

Belorussiyada sinfiy jamiyat 1-ming yillikda vujudga kelgan. 10–12-asr boshida Kiyev Rusi tarkibida Polotsk, Turovo-Minsk va boshqa feodal knyazliklari tashkil topgan. 13–14-asrlarda Belorussiya yerlari Litva Buyuk Knyazligi, 1569-yildan Rech Pospolita tarkibida boʻlgan. 16-asrda belorus xalqi toʻla tarkib topgan. 18-asr oxirida Belorussiya yerlari Rossiya bilan qoʻshilgan.

1861-yilgi dehqonlar islohoti kapitalizm taraqqiyotini tezlashtirgan. 1863–1864-yillarda belorus xalqi Polsha milliy ozodlik qoʻzgʻolonida qatnashgan. 19-asr oxirida dastlabki sotsialist-demokratik toʻgaraklar, 1904-yilda Polese va Shimoli-gʻarbiy qoʻmitalar, 1906-yili RSDRP Litva va Belorussiya viloyati ittifoqi tuzilgan. 1917-yil noyabrda Belorussiyada Sovet hokimiyati oʻrnatilgan. 

1918-yilning 19-martida Belorussiya Demokratik Respublikasi mustaqillik eʼlon qilgan. Oʻsha yili fevral-noyabr oylarida Belorussiya hududining koʻp qismini Germaniya qoʻshinlari bosib olgan. 

Belorussiya Sotsialistik Sovet Respublikasining ilk chegarasi (toʻq yashil)
1919-yilning 1-yanvar kuni bolsheviklar tomonidan Belorussiya Sotsialistik Sovet Respublikasi (belaruscha: *Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусь*; ruscha: *Социалистическая Советская Республика Белоруссия*) tashkil etilgan. Gʻarbiy Belorussiya 1921-yilgi Riga tinchlik shartnomasiga koʻra Polshaga oʻtgan. 

1922-yilda Belorussiya SSR Ukraina SSR, Zakavkazye SFSR va Rossiya RSFSR bilan bir qatorda Sovet Ittifoqining ilk toʻrt aʼzosidan biriga aylangan. 1939-yil noyabrda Gʻarbiy Belorussiya Belorussiya SSR bilan qayta qoʻshilgan. 

1941-yili Belorussiyani nemis-fashist qoʻshinlari bosib olgan. 1944-yili iyulda Belorussiyani sovet qoʻshinlari qaytadan bosib olgan. 

Sovet Ittifoqining soʻnggi yillarida, 1990-yil 27-iyulda Belorussiya SSR Oliy Soveti davlat suvereniteti deklaratsiyasini qabul qildi. 1991-yil 15-avgustda Stanislav Sushkiyevich mamlakatning birinchi prezidenti etib saylandi. Oʻn kundan keyin, 1991-yil 25-avgustda Belorussiya SSR oʻz mustaqilligini eʼlon qildi va davlat nomi Belorussiya Respublikasiga oʻzgartirildi. Oradan toʻrt oy-u bir kun oʻtib, 1991-yil 26-dekabrda Sovet Ittifoqi tarqatib yuborildi.

Manbalar
--------

1. ↑  In interwar Soviet Belarus, between 1924 and 1938, four languages were official, namely, Belarusian, Polish, Russian and Yiddish (See: Кожинова, Алла Андреевна. 2017. Языки и графические системы Беларуси в периодот Октябрьской революции до Второй мировой войны (pp 133-156). *Studi Slavistici*. Vol 14.  Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-05-11).)
2. ↑  "Belorussiya SSR" (oʻzbekcha). *Ensiklopedik lugʻat*. **1**. Toshkent: Oʻzbek sovet ensiklopediyasi. 1988. p. 91. 5-89890-002-0.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Belorussiya Sovet Sotsialistik Respublikasi*** haqida turkum mavjud |

* Belorussiya SSR Katta sovet ensiklopediyasida (rus.)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Sovet Ittifoqi respublikalari (1922–1991) |
| --- |
|  |
| Asosiy | 
* Armaniston SSR
* Belorussiya SSR
* Estoniya SSR
* Gruziya SSR
* Latviya SSR
* Litva SSR
* Moldaviya SSR
* Ozarbayjon SSR
* Qozogʻiston SSR
* Qirgʻiziston SSR
* Rossiya SFSR
* Tojikiston SSR
* Turkmaniston SSR
* Ukraina SSR
* Oʻzbekiston SSR
 | 
State Emblem of the Soviet Union |
|  |
| Qisqa yashagan | 
* Karel-Fin SSR (1940–1956)
* Zakavkazye SFSR (1922–1936)
 |
|  |
| Ittifoq aʼzosi boʻlmaganrespublikalar | 
* Abxaziya SSR (1921–1931)
* Buxoro XSSR (1920–1925)
* Xorazm XSSR (1920–1925)
* Naxichevan ASSR (1920–1923)
* Pridnestroviya Moldaviya SSR (1990–1991)
* Janubiy Osetiya SR (1990–1991)
 |

 |