recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gelmintlar** (Helminthos. yun. helmins, helminthos — chuvalchang, gijja) — har xil sistematik guruhlarga mansub parazit chuvalchanglar guruhi. G.ga 5 tipga mansub jonivorlar, jumladan yassi chuvalchanglardan monogeneyalar, soʻrgʻichlilar, tasmasimon chuvalchanglar va sestodsimonlar; toʻgarak chuvalchanglardan nematodalar va qilchuvalchanglar; halqali chuvalchanglardan zuluklar; tikanboshlilar, nemertinlar hamda sistematik oʻrni toʻliq aniqlanmagan ortonektidlar va ditsiyemidlar kiradi. G. ekologik guruh boʻlib, juda xilma-xil jonivorlarni oʻz ichiga oladi. Teri-muskul xaltasi, tana organlarining uchta embrional varaqdan hosil boʻlishi; tanasi oldingi qismining ixtisoslashib, yopishuv yoki sezgi organlari hosil qilishi hamda bilateral simmetriyalik hamma G. uchun xos boʻlgan umumiy belgi hisoblanadi. Parazitlik qilish xususiyatiga binoan G.ni statsionar va fakultativ parazitlarga ajratiladi. Birinchi guruhga odam, hayvon va oʻsimlik parazitlari (tasmasimon chuvalchanglar, trematodlar, tikanboshlilar va koʻpchilik nematodalar); ikkinchi guruhga — koʻpchilik zuluklar, ayrim kiprikli chuvalchanglar va nemertinlar kiradi. Lichinkalik davrida hasharotlar tanasida parazitlik qiladigan, voyaga yetgan davrida esa erkin yashaydigan qilchuvalchanglar G.ning oʻziga xos guruhini hosil qiladi. Parazitlik qiladigan joyiga binoan G. tashqi — ekto-parazitlar (monogeneyalar, koʻpchilik zuluklar, nemertinlar va turbellariyalarning bir qismi) hamda endo-parazitlar (koʻpchilik gelmintlar)ga ajratiladi.

Parazit hayot kechirish taʼsirida G.ning harakatlanish, xoʻjayin tanasidan tashqarida faol oziq qidirish xususiyatlari yoʻqolgan; bir qancha turlarida hazm sistemasi reduksiyaga uchragan. Buning oʻrniga yopishuv organlari rivojlanib, pushti keskin oshgan, rivojlanish sikli murakkablashib, koʻplab potensial xoʻjayinlarni zararlashga imkon beradigan boʻlgan. G. lichinkasi koʻpincha toʻla-toʻkis yoki qismai asosiy xoʻjayin organizmidan tashqarida rivojlanadi. Rivojlanish xususiyatiga binoan G. geogelmintlar va biogelmintlarga ajratiladi. Geogelmintlar tashqi muhitda, biogel-mintlar boshqa hayvonlar — oraliq xoʻjayin organizmida rivojlanadi. Ayrim biogelmintlar oraliq xoʻjayindan tashqari qoʻshimcha, hatto rezerv xoʻjayinga ham ega boʻladi. Soʻrgʻichlilar va tasmasimon chuvalchanglar sinfiga mansub bir qancha G.da jinsiy koʻpayish bilan birga lichinkalik partenogenez ham uchraydi. Jinsiy va jinssiz gallanib koʻpayish turning saqlanib qolish imkoniyatini oshiradi. Oʻzbekistonda umurtqali hayvoilarda 1000 dan ortiq G. parazitlik qiladi.

Ld..Matjonov N. M. Azimov J. A. Gehtin V. I. Odam va hayvonlarning koʻrinmas yovlari, T. 1977; Parmonov M. Sayidqulov B. Parmonov J. Epizootologiya, T. 1996.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
"YANGI GLOBAL TEKTONIKA", litosfera plitalari tektonikasi — Yer litosferasini harakatdagi blokplitalar sistemasidan iborat deb qarovchi eng yangi geologik gipoteza. "YA.g.t."ning asosiy prinsiplari shotland geologi A.Xolms tomonidan belgilanib, unda O.Ampfererning Yer poʻsti ostidagi oqim gipotezasi, J.Jolining radiogen gipotezasi va A.Vegenerning materiklarning suzib yurishi toʻgʻrisidagi gipotezalarini birlashtirdi. "YA.g.t."ga muvofiq, litosfera kam yopishqoqpikka ega boʻlgan astenosfera ustida bir qancha plitalarga boʻlingan. Plitalarning chegarasi eng yuqori tektonik, seysmik va vulkanli faol zonalardir. Ushbu chegaralar boʻylab plitalarning bir-biriga nisbatan qarama-qarshi tomonga siljishi, biri ikkinchisining ustiga yoki ostiga siljishi yoki gorizontal siljishi sodir boʻladi. Okean oʻrtaliq tizmalarining rift zonalarida plitalar bir-biridan ajraladi va oraliq joy astenosferadan koʻtarilib chiqqan bazaltli magma bilan toʻladi. Chuqur suv osti novlarida bir plita ikkinchi plitaning ostiga surilib kirib, mantiya tomonidan yutib yuboriladi. Yirik plitalar qatoriga Tinch okean, Yevrosiyo, Shimoliy Amerika, Janubiy Amerika, Afrika, HindistonAvstraliya, Antarktida plitalari kiradi. Astenosfera boʻylab harakatdagi litosfera plitalari oʻzining qattiqligi va yaxlitliligiga ega. Astenosferadagi konveksion oqimlar plitalarni oʻrtaliq tizmalardan chetga tomon surib olib ketadi, orollar yoyi va materiklar chekkalari boʻylab esa okean osti Yer poʻsti plitalari,materiklar Yer poʻsti ostiga kirib boradi. Yangi dalillarga tayangan "YA.g.t." konsepsiyasi keng ommalashdi. Ayni vaqtda konveksiya mexanizmi, okean osti Yer poʻstining kontinentlar ostiga kirib borishi masalasida jiddiy eʼtirozlar ham mavjud. Plitalar oʻzaro toʻqnashgan joylarda burmali inshootlar paydo boʻladi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Belayim neft koni** - Suvaysh ko'rfazida joylashgan neft koni. U 1961-yilda kashf etilgan va Eni tomonidan yo'lga qo'yilgan. 1962-yildan faoliyat boshlagan hamda neft va tabiiy gaz ishlab chiqaradi. Belayim neft konining umumiy tasdiqlangan zahiralari taxminan 2,78 milliard barrelni (373× 106 tonna) tashkil etadi va ishlab chiqarish 75,000 barrels per day (11,900 m3/d) ga teng.

Geologiya
---------

Suvaysh ko'rfazida mintaqadagi manba jinsini baholash uchun ko'plab tadqiqotlar o'tkazilgan. Yunis Nubia-B suv omborining qora qismi bu hududda yetuk potentsial manba jinsi hisoblanadi, degan xulosaga kelingan.

Umuman olganda, asosiy manba jinslar miotsendan oldingi suksessiyaga qarashli, chunki ular Karbon davridagi Nubiya-B formatiga oid mayda zarrachali singan va karbonatli jinslar, soʻnggi boʻr davridagi Davi qatlamlarining jigarrang ohaktoshlari, Esna slanetsi bilan ifodalangan. Paleotsendan hosil boʻlgan va eotsen davridan Fiva karbonati paydo boʻlgan. Thebes va Davi tuzilmalari asosiy manba jinslari bo'lib, o'rtacha 0,5-2% TOCga ega, asosan neftga moyil bo'lgan 2 turdagi kerosin zahirasidir.

Yana qarang
-----------

* Misrda energiya

Manbalar
--------

1. ↑  „Egypt production report".  energianews.com (2012). Qaraldi: 27-may 2013-yil.
2. ↑  Abu Al-Atta, Mohamed; Issa, Ghalib; Ahmed, Mohammed; Afife, Mohamed (September 2014). "Source rock evaluation and organic geochemistry of Belayim Marine Oil Field, Gulf of Suez, Egypt". *Egyptian Journal of Petroleum* **23** (3): 285–302. doi:10.1016/j.ejpe.2014.08.005.
**"Arslon va buqa"** — masal janridagi sovet multfilmi. Ikki bahaybat hayvon oʻrtasidagi qarama-qarshilik mavzusi, personajlar psixologiyasiga va vaziyat dramasiga nozik kirib borish bilan rivojlanib, ushbu koʻrinishda universal mazmunga ega boʻlgan bolalar uchun moʻljallangan film.

Fyodor Xitrukning soʻnggi rejissyorlik ishi.

Mazmuni
-------

Arslon hayvonlar podshosi, shoqol uning „oʻng qoʻli" edi. Ammo bir kuni buqa sherning hududiga kirib keldi. Shoqol chaqirilmagan mehmon sifatida buqani sheʼrga yomonlab taʼriflaydi (shoqol ular bir-birlarini oʻldirishlariga umid qilgan), lekin sher shoqoldan koʻra aqlli va olijanobroq edi.Shundan soʻng savannada sher buqa bilan uchrashadi. Biroz vaqt oʻtgach, arslon bilan buqa doʻst boʻlishadi. Biroq, shoqol ularning doʻstligiga hasad qiladi va janjal qilmoqchi boʻlib, sherni buqaga chaqimchilik qilib qoʻyadi. Bir kuni shoqol buqagaga arslon hujum qilmoqchi ekanligini aytdi. Buqa bunga ishonmay, oʻtni uzishda davom etdi. Shunda shoqol sherga ham shunday dedi. Arslon avvaliga jahli chiqib, buqaning oldiga bordi. Ammo buqani koʻrib, u hujum qilish fikrini oʻzgartirdi. Bu yana bir necha bor davom etdi. Va bir marta shoqol nihoyat sherning ongiga soya soldi. Doʻstining hujumini kutmagan buqa oʻzini himoya qilishga majbur boʻldi. Buqa va arslon jangga kirishadi. Ularning jangi tugagach, buqa oʻldi, sher esa ogʻir yarador boʻlib halok boʻldi. Jangni chetdan kuzatib turgan shoqol murdani yegani keldi. Lekin u muvaffaqiyatga erisha olmadi. Oʻlim oldidan shoqolning aybini anglagan sher uni oʻldirishga muvaffaq boʻladi. Arslon panjasining oxirgi zarbasi shoqolning boshiga tushdi..

Film ustida ishlaganlar
-----------------------

* Ssenariy muallifi va rejissyor: Fedor Xitruk
* Rejissyor: Vladimir Zuykov
* Operator: Qobul Rasulov
* Bastakor: Moses Weinberg
* Ovoz muhandisi: Boris Filchikov
* Direktor yordamchisi: Olga Isakova
* Muharrir: Isabella Gerasimova
* Animatsiya rassomlari: Aleksandr Dorogov, Yuriy Kuzyurin, Violetta Kolesnikova, Yuriy Meshcheryakov, Vladimir Zaxarov, Aleksandr Mazaev
* Muharrir: Raisa Frichinskaya
* Suratga olish guruhi rejissyori: Liliana Monaxova

Sovrinlar va mukofotlari
------------------------

* 1983-yil — Espinyoda (Portugaliya) VII IF Animatsion Filmlar koʻrgazmasida 3 dan 12 daqiqagacha davom etgan filmlar nominatsiyasi boʻyicha faxriy diplom.
* 1983-yil — Tampere shahrida (Finlandiya) boʻlib oʻtgan XIV Xalqaro kinofestivalda film "Klassik animatsiya uslubini egallaganligi uchun „yilning eng yaxshi animatsion filmi" deb topildi.

DVD-da qayta nashr etilishi
---------------------------

* Multfilm „Rossiya animatsiyasi ustalari 3-jild" multfilmlar toʻplamida DVD diskida chiqarildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Лев и бык мультфильм".
2. ↑  „DVD «Masters of Russian Animation Volume 3»". 2016-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 1-iyul.

Havolalar
---------

* *«Лев и бык»* IMDbda
* „Lev i bik" na „Animator.ru"
* 
* Xitruk Fyodor Vospominaniya Kinovedcheskie zapiski № 73, 2005
**Belqas** (arabcha: ) — Misrdagi Dakaxliya gubernatorligining shimoli-gʻarbiy burchagida joylashgan shahar.

Etimologiyasi
-------------

Shaharlarning eski nomi **al-Mima va-l-Maaskar** (arabcha: )bo'lib, ehtimol, qadimgi yunoncha: *φυλακῆς* so'zidan kelib chiqqan bo'lishi mumkin. Bu, shuningdek, Deyr al-Mema yoki Dayr al-Askar deb nomlangan eski Kopt monastirining hududidir.

Iqtisodiyoti
------------

Shahar iqtisodiyotining bir qismi Gamasa kurorti hisobiga to'g'ri keladi. Shahar *Abu Madiy* mintaqasidagi tabiiy gaz konlariga ham bog'liq. Belqas asosan qishloq xo'jaligi hududihisoblanadi,chunki unda shakar, guruch va plastmassa ishlab chiqarish kabi sanoat faoliyatlari mavjud.

Belqas, shuningdek, avtomobillarga texnik xizmat ko'rsatish va qayta tiklash, transport vositalarini zavod standartlariga (ayniqsa, Peugot va Mercedes Benz uchun) qayta tiklash bilan ham shug'ullanadi.

Joylashuvi
----------

Belqas Mansur shahri va Gamasa shaharchasi yaqinida joylashgan. Belqas Dakahliya va Kafr ash-Shayx gubernatorliklari hududida o'rnashgan bo'lib, Sherbin, Garaida, Talxa va Gamasa markazlariga yaqin.

Qiziqarli maskanlar
-------------------

Belqasda bir vaqtlar knyazlar va savdogarlar egalik qilgan qadimiy saroylar va villalar joylashgan. Belqas yurisdiksiyalaridagi ushbu sayyohlik joylaridan biri Sankt-Demiana qibtiy pravoslav monastiri hisoblanadi.

Yana qarang
-----------

* Misrdagi shaharlar va qishloqlar ro'yxati

Manbalar
--------

1. ↑  Stefan, Timm*. Das christlich-koptische Agypten in arabischer Zeit*, 1988 — 680 bet.
**Yarovit**, Gerovit, buzilgan Verovid yoki Iyrovit (lot. Gerovitus, Herovith) — Boltiq slavyanlarining urush xudosi.

A.S.Famintsin yozadi:

> Gavelbergda aprel oyining oʻrtalarida bu Xudoning sharafiga bayram joʻnatilar edi va shahar har tomondan eʼtibor bilan oʻralgan edi. Volgastda sharaflangan Yarovit haqida Gerborddan oʻqiymiz, bu Xudoning ibodatxonasi, devorda, oltin va mohir ish bilan qoplangan katta qalqon osilgan; oʻliklarning hech biri oddiy vaqt ichida unga tegishi mumkin emas edi, chunki Gʻayriyahudiylar bu bilan  qandaydir diniy eʼtiqodni birlashtirar edi; qalqon Yarovitga bagʻishlangan edi — „Mars deb nomlangan lotin tilida" — Gerbordni qoʻshib qoʻydi — va faqat urush davrida u joydan koʻchib olinishi mumkin edi. Keyin u qoʻshinlar oldida olib ketilar edi va bu orqali urushlarda gʻolib boʻlishiga ishonishar edi.
> 
> 

Bundan tashqari, Yarovit, ehtimol, hosildorlik bilan bogʻliq edi. Yarovitga hosildorlik bahor bayrami bagʻishlandi; bir manbada, Yarovit ruhoniysi nutq soʻzlaydi, unga koʻra, u koʻkat va yer mevalarini boshqaradi:

> Men sening xudoingman, men dalalarni chumolilar va oʻrmonlarni barglar bilan kiyintiruvchiman; niv va daraxt mevalari mening hukumronligimda, podalarning nasli va inson foydasiga xizmat qiladigan hamma narsa: bularning barchasi Meni hurmat qilganlarga beraman va Meni rad etganlardan tortib olaman.
> 
>

Ismlar
------

Lotin oʻrta asr yozuvlarida u Rim Marsi bilan taqqoslanadi. Yar (jar) ildiziga ega boʻlgan boshqa soʻzlar kabi, Xudoning ismi bahor unumdorligi haqidagi gʻoyalar bilan bogʻliq (rus „bahor", „qizgʻin", „bahor, bahorda ekilgan", Ukr. yar „bahor"), non (bahor noni, yarina-arpa, yulaf; yar, yaritsa va boshqa non belgilari), hayvonlar (buqa-yarovik, yorqin va boshqalar), bundan tashqari, „gʻazablangan, issiq, olovli", Ukr maʼnosida rus „gʻazablangan" bilan solishtirish mumkin. Yariy, "bahor, yosh, kuchga toʻla, ehtirosli" va Janubiy va gʻarbiy slavyanlarning yar ildizi bilan bir xil soʻzlar.

Manbalar
--------

1. ↑  Веровит // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
2. ↑  *Faminsin A.* Bojestva drevnix slavyan
3. ↑  Герборд III, 6.
4. ↑  Иванов Вяч. Вс. Топоров В. Н. Исследования в области славянских древностей. М.: Наука, 1974. Архивная копия от 1 октября 2020 на Wayback Machine С. 215.

Havolalar
---------

* Verovit // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb. 1890—1907.
* Yarovit, Gerovit Arxivnaya kopiya ot 6 marta 2008 na Wayback Machine // Mifologicheskiy slovar/ Gl. red. Ye. M. Meletinskiy. — M.:Sovetskaya ensiklopediya, 1990. — 672 s.
**Syansyan masjidi** (xitoycha: 先贤清真寺) – Xitoyning Guandun viloyati Guanchjou shahri Yuexiu tumanidagi masjid. Bu Guanchjoudagi eng katta masjiddir.

Tarix
-----

Syanxian masjidi namozxonasi
Masjid dastlab 629-yilda Tan sulolasi davrida qurilgan. Xueylar qabristoni deb ham ataladi. Chunki u yerda dafn etilgan 40 mashhur arab musulmon daʼvatchilari sharafiga moʻljallangan qabriston edi.

Masjid Min sulolasi meʼmorchiligi uslubida qurilgan. Umumiy maydoni 1860 m2, shu jumladan qurilish maydoni 1 077 m2 tashkil etadi. Namozxona, ayvon va boshqa inshootlardan iborat. Namozxona ikki qavatli bino boʻlib, 1000 nafar namozxonni sigʻdira oladi.

Ichi bogʻ uslubi koʻrinishiga ega. Masjid ichida koʻplab daraxtlar va gullar mavjud.

Transporti
----------

Masjidga Guanchjou temir yoʻl stansiyasidan sharq tomon piyoda borish mumkin.

Yana qarang
-----------

* Xitoyda Islom
* Xitoydagi masjidlar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Guangzhou Xianxian Mosque". *Muslim2china.com*. Qaraldi: 2017-yil 12-avgust.
2. ↑  „Guangzhou Xianxian Mosque". *Islam in China*. Qaraldi: 2021-yil 10-avgust.
3. ↑  „Guangzhou Xianxian Mosque". *Muslim2china.com*. Qaraldi: 2017-yil 12-avgust.
Andoza:2007 Pacific-10 football standings**2007 yilgi USC Troyans futbol jamoasi** (turli xil „Troyanlar" yoki „USC") 2007 yilgi NCAA I FBS futbol mavsumida Janubiy Kaliforniya universiteti vakili boʻlib, Tinch okeani-10 konferentsiyasi (Pac-10) chempionatining ulushini qoʻlga kiritdi va gʻalaba qozondi. 2008 yil<span typeof="mw:Entity" id="mwDg">&nbsp;</span>Rose Bowl. Jamoani Pit Kerroll boshqargan va uy oʻyinlarini Los-Anjeles Kolizeyida oʻtkazilgan bulib kelgan.

Jamoa mavsumga katta umidlar bilan kirdi. U № 1 oʻrinni egalladi. Barcha milliy mavsum oldi soʻrovlarida 1-oʻrin, Pac-10 konferentsiyasida gʻalaba qozonish uchun bir ovozdan tanlandi va milliy chempionat uchun kurash olib borishi kutilmoqda.  Troyanliklar mavsumning oʻrtalarida oʻtkazilgan oʻyinda 41 ochkoga ega boʻlmagan Stenfordga magʻlub boʻlgach, bu umidlar katta zarba boʻldi.  Ikkinchi magʻlubiyatdan soʻng, jamoa milliy musobaqa u yoqda tursin, hatto oʻz konferentsiyasida ham gʻalaba qozona oladimi, degan savollar paydo boʻldi.  Biroq, USC oʻrta mavsum kutganlarini rad etdi va toʻplanib, mavsumni 1-oʻrinda yakunladi. Murabbiylar soʻrovida 2-oʻrin va №. 3 Associated Press (AP) soʻrovida.  Mavsum oxiriga kelib, turli sport jurnalistlari troyanliklar mamlakatdagi har qanday odamning eng yaxshi futbolini oʻynashganini aytishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Mark Schlabach, Trojans, Wolverines top revised look at 2007, ESPN.com, January 22, 2007, Accessed May 30, 2008.
2. ↑  USC consensus favorite to win BCS championship, ESPN.com, August 14, 2007, Accessed May 30, 2008.
3. ↑  Eric Sondheimer, Gary Klein, Chris Foster, Pac-10 coaches come not to bury the Trojans but praise them, *Los Angeles Times*, July 27, 2007, Accessed July 3, 2008.
4. ↑  Ted Miller, Looks good on paper, but Pac-10 midseason arrives with thud, ESPN.com, October 10, 2007, Accessed May 30, 2008.
5. ↑  In the Year of the Upset, memorable moments were plentiful, ESPN.com, December 4, 2007, Accessed August 19, 2008.
6. ↑  Chris Dufresne, Loss exposes Trojans as team in transition, *Los Angeles Times*, October 28, 2007, Accessed July 3, 2008.
7. ↑  AP Top 25 — Final (Dec. 16), ESPN.com, Accessed July 7, 2008.
8. ↑  USA Today Coaches Poll — Final (Dec. 16), ESPN.com, Accessed July 7, 2008.
9. ↑  Gerry Ahern, USC back in title hunt?, Yahoo! Sports, January 1, 2008, Accessed June 10, 2018. „USC back in title hunt? - NCAA Football - Yahoo! Sports". 2008-yil 5-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 11-iyun.
10. ↑  Mark Schlabach, Trojans look like nationʼs best with no one left to play, ESPN.com, January 2, 2008, Accessed July 7, 2008.
11. ↑  Larry Dorman, U. S. C. Cuts the Profile of a Title Contender, *The New York Times*, January 2, 2008, Accessed July 7, 2008.

Havolalar
---------
Atmosfera qatlamlariAtmosfera qatlamlari

**Stratosfera** (lotincha: *stratum* — katlam va yun. sphaira — shar) — troposfera ustida yuqori kengliklarda 8– 10 km, ekvator yaqinida esa 16—18 dan to 50–55 km balandliklargacha boʻlgan oraliqda joylashgan, temperaturasi —40° (—80°)dan to 0° gacha ortadigan atmosfera qatlami. Stratosfera qatlamining quyi chegarasi — tropopauza geografik kenglik, yil vaqti va siklon faoliyatiga qarab oʻzgaradi. Odatda, tropopauzadan 24–25 km gacha quyi Stratosfera va qolgani yukori Stratosferaga ajratiladi. Quyi chegarasida oʻrtacha temperatura yil vaqti va kenglikka qarab —45° dan —75° gacha, yuqori chegarasida —20° dan Q20° gacha boʻlib, suv bugʻi miqdori juda oz boʻladi. Pekin 20–30 km balandlikda baʼzan sadafsimon bulut hosil boʻladi. U kunduzi deyarli koʻrinmaydi, kechasi quyosh nuri taʼsirida yaltirab koʻrinadi. Sadafsimon bulut, asosan, yaxlagan suv tomchilaridan iborat. Aerologiya va Yerning sunʼiy yoʻldoshlari yordamida Stratosfera oʻrganilgan. Stratosferada ham havo almashinishi boʻlib, temperatura va shamol tezligi oʻzgarib turadi. Shamolning maksimal tezligi Stratosferaning yuqori qismida juda katta (yezda 60—80 mGʻs; qishda 80—100 mGʻs gacha). Asosiy shamol gʻarb tomondan esib, 20 km balandlikda yoz vaqtlari oʻz yoʻnalishini sharqqa tomon oʻzgartiradi. Stratosferadagi doimiy gazlarning ulush miqdori troposferadagi singaridir. Biroq Stratosferada ozon, hatto mutlaq qiymatlarda troposferadagiga Karaganda koʻp boʻlib, uning asosiy miqdori 25–35 km balandliklar orasida toʻplangan. Stratosfera maʼlum darajada ozonosferat mos keladi. Ozon qatlami Quyoshdan kelayotgan qisqa toʻlqinli, ayniqsa, ultrabinafsha nurlarni yutib qoladi, natijada havo temperaturasi ortadi. Stratosferadagi ozon qatlami ultrabinafsha nurlarni Yer sirtiga oʻtkazmaydi, aks holda Yerda hayot boʻlmas edi.

Tohir Muxtorov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bosimli suvli reaktor** ( **PWR** ) yengil suvli yadro reaktorlarining bir turidir. PWRlar dunyodagi atom elektr stansiyalarining katta qismini tashkil qiladi (Buyuk Britaniya, Yaponiya va Kanadadan tashqari). PWRda asosiy sovutgich ( suv ) yuqori bosim ostida reaktor ishchi zonasiga nasos yordamida haydaladi, va u yerda yadrolarning bo'linishi natijasida ajralib chiqadigan energiya bilan isitiladi. Keyin isitiladigan, yuqori bosimli suv bug 'generatoriga oqib o'tadi va u yerda issiqlik energiyasini bug' hosil bo'ladigan ikkilamchi tizimning past bosimli suviga o'tkazadi. Keyin bug 'elektr generatorini aylantiradigan turbinalarni harakatga keltiradi. Qaynovchi suvli reaktorlaridan (BWR) farqli o'laroq, birinchi konturdagi yuqori bosim suvning reaktor ichida qaynashiga yo'l qo'ymaydi. Barcha yengil suv reaktorlari oddiy suvdan ham sovutish suvi, ham neytronlarni sekinlashtirgich sifatida foydalanadi. Ko'pchiligida vertikal ravishda o'rnatilgan ikkitadan to'rttagacha bug 'generatorlaridan foydalanadi; VVER reaktorlarida esa gorizontal bug 'generatorlari ishlatiladi.

PWRlar dastlab yadroviy suv osti kemalari uchun yadroviy dengiz harakatlantiruvchi vositasi sifatida xizmat qilish uchun mo'ljallangan va Shippingport Atom elektr stantsiyasida ikkinchi vazifasi elektr stantsiyasi asosi bo'lib loyihalangan.

Hozirda Qo'shma Shtatlarda ishlayotgan PWRlar II avlod reaktorlari hisoblanadi. Rossiyaning VVER reaktorlari AQSh PWRlariga o'xshaydi, ammo VVER-1200 II avlod hisoblanmaydi (pastga qarang). Fransiya elektr energiyasining asosiy qismini ishlab chiqarish uchun ko'plab PWRlarni ishlatadi .

Tarixi
------

 Rancho Seco PWR reaktor zali va sovutish minorasi (hozirda foydalanishdan to'xtatilgan, 2004 yil)
Bir necha yuz PWR samolyot tashuvchilar, yadroviy suv osti kemalari va muzyoroar kemalarida dengiz harakatlanishi uchun ishlatiladi. AQShda ular dastlab Oak Ridge milliy laboratoriyasida Aydaho milliy laboratoriyasida joylashgan to'liq ishlaydigan suv osti elektr stantsiyasi bilan atom suv osti elektr stantsiyasi sifatida foydalanish uchun ishlab chiqilgan. Keyingi ish Westinghouse Bettis Atom Power Laboratory tomonidan olib borildi.  Shipportport atom elektr stansiyasidagi birinchi sof tijorat atom elektr stansiyasi dastlab bosimli suv reaktori sifatida ishlab chiqilgan (garchi tarmoqqa ulangan birinchi elektr stansiya SSSRning Obninsk shahrida bo'lgan bo'lsa ham),  admiral Hayman G. Rikverning talabiga binoan yashovchi tijorat zavodi "hamma qurmoqchi bo'lgan aqldan ozgan termodinamik tsikllarning" hech birini o'z ichiga olmaydi. 

1. ↑  „Rickover: Setting the Nuclear Navy's Course". *ORNL Review*.  Oak Ridge National Laboratory, U.S. Dept. of Energy. 2007-yil 21-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 21-may.
2. ↑  „Russia's Nuclear Fuel Cycle". *world-nuclear.org*.  World Nuclear Association (2018-yil may). — „"In 1954 the world's first nuclear powered electricity generator began operation in the then closed city of Obninsk at the Institute of Physics and Power Engineering (FEI or IPPE)."". Qaraldi: 2018-yil 17-sentyabr.
3. ↑  Rockwell, Theodore*. The Rickover Effect*. Naval Institute Press, 1992 — 162 bet. ISBN 978-1557507020.
**Djezerye** (tur. cezerye) — sharqona shirinlik (shirinlik), turkiyadan kelib chiqqan qandolat mahsuloti. Sabzi siropi yoki anor sharbati qaynatish va jele asosida tayyorlanadi. Jele rangi asosiy tarkibiy qismga bogʻliq. Shunday qilib, yashil rang kivi mevalariga asoslangan mahsulotda mavjud.

Ishlab chiqarish
----------------

Sotish
------

Rossiya universal doʻkonlarida, sabzavot va meva boʻlimlarida u nisbatan kichik miqdorda individual qadoqlangan holda topish mumkin. Boshqa tovar shakllari va qadoqlari mavjud.

Foydalanishning tibbiy jihatlari
--------------------------------

Rossiyaning ulgurji yetkazib beruvchilari va eko-oziq-ovqat sotuvchilari, veb-saytlarida diabetga chalinganlar isteʼmol qilish uchun djezerye yaroqliligi haqida maʼlumotlar mavjud. Bu maʼlumot, mahsulotning yuqori shakar miqdori tufayli, haqiqatga ziddir va xavfli oqibatlarga olib kelishi mumkin.

Yongʻoq (koʻpincha pista) va koʻpincha hindiston yongʻogʻi mavjud, shuning uchun ushbu komponentlarga yuqori sezuvchanligi boʻlgan odamlar ehtiyot boʻlishlari yoki ushbu mahsulotni ishlatishdan qochishlari kerak. Boshqa qandolat mahsulotlari singari, tishlaringizni sogʻlom saqlang.

Manbalar
--------

1. ↑  Opisanie tovara 4607158609398 — DJYeZYeRYe IZ MORKOVI V VAKUUMNOY UPAKOVKYe „VOSTOChNAYa SKAZKA" 100 G[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  Opisanie tovara 4607158609398 — DJYeZYeRYe IZ MORKOVI V VAKUUMNOY UPAKOVKYe „VOSTOChNAYa SKAZKA" 100 G[*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  „Сладости — Джезерье из моркови". 5-sentyabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-aprel 2012-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Rayhon (maʼnolari).

**Rayhon** (*Ocimum*) — labguldoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻtlar, chala va past boʻyli butalar turkumi; manzarali, dorivor va ziravor ekin. 60 (ayrim maʼlumotlarga koʻra, 150) turi tropik va subtropik mintaqalarda usadi. Evgenol rayhon (*Ocimum gratissimum*) turi Janubiy Afrika, Hindiston, Shri Lanka, Gruziya, RF ning Krasnodar oʻlkasi janubida (oz miqdorda) bir yillik ekin sifatida ekiladi. Issiqsevar, namsevar, yorugʻsevar, qurgʻoqchilikka’ chidamli oʻsimlik. Bargi yirik, tuxumsimon, gullari oq yoki pushti, poya va novdalari ichida boshoqsimon toʻpgulga yigʻilgan. Yashil massasi tarkibida 0,3% efir moyi bor (efir moyining 70%'ni atirupa, oziq-ovqat sanoati va tibbiyotida ishlatiladigan evgenol modsasi tashkil etadi). Urugʻi erta bahorda issiqxona va parniklarga sepiladi, dalaga koʻchat qilib ekiladi. Hosildorligi 40—80 s/ga koʻk massa. Janubiy Osiyodan kelib chiqqan *O. basilicum* (oddiy rayhon) turi Oʻzbekistonda manzarali, oshkoʻk va ziravor ekin sifatida oʻstiriladi. Boʻyi 25—40 sm, gultojisi 2 labli, may—oktabr oylarida gullab urugʻlaydi, koʻchat qilib ekiladi. Bargining rangi va oʻsimlik shakliga qarab oq rayhon, osh rayhon, sada rayhon, qora rayhon, hoji rayhon kabi xillarga boʻlinadi. Ularning 300 dan ortiq navi bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 



|  |  |
| --- | --- |
| Taxon identifiers | 
* Wikidata: Q38859
* Wikispecies: Ocimum basilicum
* AoFP: 1787
* APDB: 174891
* APNI: 85132
* ARKive: ocimum-basilicum
* BioLib: 41173
* Calflora: 12703
* CoL: 48GBK
* Ecocrop: 1547
* EoL: 579364
* EPPO: OCIBA
* FloraBase: 6907
* FoC: 200019914
* GBIF: 2927096
* GRIN: 25478
* iNaturalist: 61398
* IPNI: 452874-1
* IRMNG: 10766169
* ISC: 36858
* ITIS: 32627
* MoBotPF: 281408
* NatureServe: 2.143721
* NBN: NBNSYS0200002716
* NCBI: 39350
* NZOR: acd80574-4e39-497c-ab3c-4b85a04d0989
* NZPCN: 3204
* Open Tree of Life: 305911
* PalDat: Ocimum\_basilicum
* PfaF: Ocimum basilicum
* PFI: 4689
* Plant List: kew-136820
* PLANTS: OCBA
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:452874-1
* RHS: 11649
* Tropicos: 17600210
* WisFlora: 4345
* WFO: wfo-0000253230

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsda ***Ocimum basilicum*** mavzusiga oid fayllar bor. |
Qohiradagi Muhammad Ali masjididagi rivaq
**Rivaq** (yoki ***rivoq***, arabcha:  rivāq yoki ruvāq) – kamida bir tomoni ochiq boʻlgan arkada yoki ayvon (agar kirishlar oldida boʻlsa) bezagi. Bu islom meʼmorchiligi va islom bog'i dizaynidagi meʼmoriy dizayn elementidir.

Rivaq koʻpincha ichki va tashqi makon oʻrtasida oʻtish joyi boʻlib xizmat qiladi. Portiko yoki arkada tuzilishi sifatida u issiq iqlim sharoitlarida soya boʻlishini va quyosh nuriga moslashishni taʼminlaydi. Shuningdek, har qanday hududda yomgʻirdan himoyalaydi.

Arkada
------

Arkada elementi sifatida inshoot koʻpincha masjid va madrasalarning hovlilarini (*sahn*) oʻrab turgan va belgilovchi dizayn boʻlib, yopiq aylanma, yigʻilish va dam olish, marosim tavof qilish uchun qoʻllaniladi. Mazkur arkada elementi, shuningdek, katta bozorlarning asosiy yoʻlaklarida ham joylashtiriladi.

### Misollar

Rivaq qoʻllanilgan hududlarga quyidagilar kiradi:

* Makkadagi Masjid al-Haram masjidi hovlisida Kaʼba va Tunisdagi Uqba masjidi hovlisida.
* Koshon bozorining asosiy xiyobonlari boʻylab, hozirgi Eronda.

Yana qarang
-----------

* Turkum:Islom meʼmorchiligi elementlari

Manbalar
--------

1. ↑  Seresser, Naoum B.*. Mesopotamian Arabic: A Guide for Students in the Modern Arabic Language as Spoken in Mesopotamia*. Thacker and Company, 1918. „Gallery ... ruwāq; dihlīz. رواق. دهليز"
2. ↑  Koepf, Hans*. Bildwörterbuch der Architektur*. Stuttgart: A. Kröner, 1968. ISBN 3-520-19402-3. OCLC 20384461.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Islamic arcades (riwaq)*** haqida turkum mavjud |

Havolalar
---------

"Riwaq". *Archnet.org Dictionary of Islamic Architecture*. Archived from the original on 2011-05-25. . <!--->
Suv molekulasi ikki qism vodorod va bir qism kisloroddan tashkil topib, kimyoviy birikmaga misoldir.
**Kimyoviy birikma** kimyoviy reaksiya orqali soddaroq moddalarga ajraluvchi ikki yoki undan ortiq kimyoviy unsurdan iborat sof kimyoviy moddadir. Kimyoviy birikmalar kimyoviy bogʻlar orqali fazoda ushlab turiladigan oʻzgarmas nisbatdagi atomlardan iborat boʻladi. Kimyoviy birikmalar molekular (kovalent bogʻli), tuz (ion bogʻli), intermetallid (metall bogʻli) yoki kompleks birikmalar (donor-akseptor bogʻli) boʻlishi mumkin. Sof kimyoviy unsurlar birikma hisoblanmaydi, agar ular bir unsurning koʻp atomlaridan iborat boʻlsa (masalan H2, S8 va hk.), bunday moddalar poliatomik molekulalardan iborat deyiladi.

**Kimyoviy birikma** - bir yoki bir necha turli element atomlarining biron xil kimyoviy bogʻ yordamida birlashuvidan hosil boʻlgan kimyoviy modda. Bir xil kimyoviy elementdan tuzilgan oddiy moddalar (masalan, vodorod N2, kislorod O2, azot N2), turli xil kimyoviy elementlardan tuzilgan murakkab moddalar (masalan, suv N2O, ammiak NH3, sulfat kislota H2SO4, novshadil spirt NH4OH) K.b.dir. K.b.ning muhim belgisi uning bir jinsliligidir. U ana shu belgisi bilan mexaniq aralashmalardan farq qiladi. K.b.larni sintez qilish va tekshirish kimyo fanining eng muhim masalalaridan biri hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Chemistry: The Central Science, AP Edition
2. ↑  General Chemistry
3. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Kimyoviy birikmalar*** haqida turkum mavjud |

|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Tun Abdulaziz masjidi** (malaycha: *Masjid Tun Abdul Aziz*) - **Masjid Tun Abdul Aziz** yoki **Masjid** **Bulat** **(Dumaloq masjid)** nomi bilan tanilgan Malayziyaning 13 ta davlatidan biri hisoblanuvchi Selangorning Petaling Jaya shahrida joylashgan masjid. Masjid Jalan Semangat va Jalan Dato' Abdulaziz hududlari o'rtasidagi hududda joylashgan. Bino 1975-1977-yillarda modernistik uslubda qurilgan. 1977-yilning 31-iyulida selangorlik Almarhum Sulton Salohiddin Abdulazizshoh tomonidan rasman ochib berilgan. Tun Abdulaziz masjidi 1955-yildan 1956-yilga qadar Selangorning sobiq Menteri Besari (Bosh vazir) va 1957-yildan 1964-yilgacha hukumatning birinchi bosh kotibi, keyinchalik esa 1971-yildan 1975-yilgacha Malakka Yang di-Pertua Negeri (gubernatori) Tun Abdulaziz Abdulmajid sharafiga nomlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Tun Abdul Aziz Mosque holds Chinese New Year open house to commemorate 41st anniversary". *thestar.com.my* (25-fevral 2018-yil).

Havolalar
---------

* Tun Abdul Aziz masjidi sayti
**Haverhill** (talaffuzi: *Haverhill*) — AQShning Massachusets shtati, Essex okrugida joylashgan shahardir. Haverhill New Hampshire chegarasida Bostondan 35 mil shimolda va Atlantika okeanidan taxminan 17 mil uzoqlikda joylashgan. Aholisi 2020-yil Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olishda aholisi 67 787 kishini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 35.6 kvadrat mil (92.3 km2) ni tashkil qiladi, shundan 33.0 kvadrat mil (85.4 km2) quruqlik va 2.7 kvadrat mil (6.9 km2) yoki 7,47% suvdan iborat. Shahar yer maydoni boʻyicha shtatda 60-oʻrinni egallaydi va Essex okrugidagi eng yirik shaharcha hisoblanadi.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1960** | 46 346 |  | — |
| **1970** | 46 120 |  | −05% |
| **1980** | 46 865 |  | 16% |
| **1990** | 51 418 |  | 97% |
| **2000** | 58 969 |  | 147% |
| **2010** | 60 879 |  | 32% |
| **2020** | 67 787 |  | 113% |

2010-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 60 879 kishi, 25 576 xonadon va 14 865 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat milga 1 846,5 nafar kishi (683,1/km2). Shaharning irqiy tarkibi 88,3% oq tanli, 4,5% afro-amerikalik, 0,3% tubjoy amerikalik, 1,6% osiyolik, 0,03% Tinch okeani orollari, 4,30% boshqa irqlardan va 2,6% ikki yoki undan ortiq irqdan. Ispan yoki lotinlar aholining 14,5% ni tashkil etadi.

Shaharda 22 976 ta uy xoʻjaligi boʻlib, ulardan 33% 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 47% er-xotinlar birga yashovchi, 13.4% eri boʻlmagan ayollar, 35,3% oilasizlar boʻlganlar. Barcha uy xoʻjaliklarining 28,6% jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 10,3% 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahar aholisi yosh taqsimotiga koʻra, 25,7% 18 yoshgacha, 7,7% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 33,5% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 20,4% 45 yoshdan 64 yoshgacha, 12,8% 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yosh 36 yosh. Har 100 ayolga 90,3 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 85,7 erkak toʻgʻri keladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 49 833 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 59 772 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 41 197 dollarni, ayollarniki esa 31 779 dollarni tashkil qilgan. Shaharning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi 23 280 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 7 foizi va aholining 9,1 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 12,3 foiz 18 yoshgacha boʻlganlar va 10 foiz 65 yoshdan oshganlar qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Census - Geography Profile: Haverhill city, Massachusetts".  United States Census Bureau. Qaraldi: 2021-yil 25-sentyabr.
2. ↑  „Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Haverhill city, Massachusetts".  United States Census Bureau. Qaraldi: 2012-yil 30-avgust.
3. ↑  „U.S. Census website".  United States Census Bureau. Qaraldi: 2008-yil 31-yanvar.
**Togʻchi**, toqchi, toxchi — Janubiy Oʻzbekistonning qadimgi, tub (avtoxton) turkiy qavmlaridan biri. Toqchilar soʻzi "togʻlik" maʼnosini anglatadi. Ular baʼzan oʻzlarini Dashti Qipchoq oʻzbek qatagʻonlariga ham mansub deb biladilar. Lekin Toqchilar larning ajdodlari Janubiy Oʻzbekiston hududida Dashti Qipchoq oʻzbeklari kelishidan ham burun yashashgan. Ular togʻlarda istiqomat qilganliklari sababli Toqchilar deb atalgan. Toqchilar, asosan, Surxondaryo vohasida yashab soni jihatidan chigʻatoylar va qoʻngʻirotlardan keyin turishgan. 1924-yilgi maʼlumotlarda Boysun tumani boʻyicha 5605 nafar Toqchi qayd etilgan. Koʻhitang togʻining sharqiy qismida 1190 kishi. Sherobod daryosining oʻrta oqimida 2695 kishi, Sherobod daryoning yuqori qismida 665 kishi, Surxon havzasining oʻng qirgʻoq qismida 1055 Toqchilar istiqomat qilgan. Toqchilarning tashqi qiyofasida mongoloid irqiga xos belgilar kamroq boʻlib, togʻda yashovchi tojiklarga koʻproq oʻxshaydi. Toqchilarning tili oʻzbek tilining qarluq laxjasiga kiradi. Toqchilar tojiklar kabi kichik etnik guruhlarga boʻlinmaydi. Ularda ichki nikohendogamiya anʼanalari juda kuchli saqlangan boʻlib, baʼzan tojik va turklar bilan qiz olib berishgan. Mahalliy qoʻngʻirot, doʻrmon, yuz, laqay kabi qavmlar bilan nikoh aloqalari umuman taqiklangan. Toqchilarning asosiy anʼanaviy mashgʻulotlari chorvachilik (qoʻy,yilqichilik echki), dehqonchilik va xunarmandchilikdan iborat boʻlgan.Toqchilar qadimdan milliy sport turlari(kurash, ko‘pkari) bilan faol shug‘ullangan. Ulardan mashxur chavandoz va polvonlar chiqqan.

20-asrning boshlarida sodir boʻlgan iqtisodiy va siyosiy jarayonlar tufayli Toqchilarning koʻpchiligi oʻzbeklar, baʼzi guruxlari esa tojiklar tarkibiga singib ketishgan.

Adabiyot
--------

* Karmisheva B. X. Ocherki etnicheskoy istorii yujnoʻx rayonov Tadjikistana i Uzbekistana, M. 1976; Shoniyozov K. Oʻzbek xalqining shakllanish jarayoni, T. 2001.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fattoh Abdullayev** (1914.16.1, Jambul — 1985.11.9, Toshkent) — oʻzbek tilshunosi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1984). Filol. fanlari doktori (1961), professor (1969).

Leningrad davlat universitetini tamomlagan (1939). Toshkent davlat pedagogika institutida (1939-44), Namangan davlat pedagogika institutida (1944-47), Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Til va adabiyot institutida (1947 — 50 va 1957-yildan), Xorazm davlat pedagogika institutida (1950-56) ishlagan. Ilmiy ishlari oʻzbek adabiy tilining tarixi, dialektologiyasi, leksikasi, fo-netikasi, grammatikasi, shuningdek ba-diiy nutq masalalariga bagʻishlangan. Abdullayev Xorazm shevalarini tadqiq qilib, ularning dialektologik xaritasini tuzgan va tasnifini bergan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Hindiston madaniyati** etnik-lingvistik jihatdan xilma-xil Hindistonda paydo bo'lgan yoki ular bilan bog'liq bo'lgan ijtimoiy me'yorlar, axloqiy qadriyatlar, an'anaviy urf-odatlar, e'tiqod tizimlari, siyosiy tizimlar, artefaktlar va texnologiyalar merosidir. Bu atama Hindistondan tashqari, tarixlari Hindiston bilan immigratsiya, mustamlakachilik yoki ta'sir orqali, xususan, Janubiy Osiyo va Janubi-Sharqiy Osiyoda kuchli bog'langan mamlakatlar va madaniyatlarga ham tegishli. Hindistonning tillari, dinlari, raqsi, musiqasi, arxitekturasi, taomlari va urf-odatlari mamlakat ichida ham farq qiladi.

Ko'pincha bir nechta madaniyatlarning kombinatsiyasi sifatida belgilangan hind madaniyati Hind vodiysi sivilizatsiyasi va boshqa ilk madaniy hududlardan boshlab bir necha ming yillik tarixdan ta'sirlangan.  Hindiston dinlari, matematika, falsafa, tillar, raqs, musiqa va filmlar kabi hind madaniyatining ko'plab elementlari Indosfera, Buyuk Hindiston va butun dunyo bo'ylab chuqur ta'sir ko'rsatdi. Xususan, Janubi-Sharqiy Osiyo va Himoloyning Hindistonga ta'siri hinduizm va hind mifologiyasining shakllanishiga doimiy ta'sir ko'rsatdi. Hinduizmning o'zi Vedik davrida va keyingi davrlarda birlashgan turli xil xalq dinlaridan shakllangan.  Ayniqsa, avstroasiatik guruhlar, masalan, Munda va Mon Khmer, shuningdek, Tibet va boshqa Tibet-Birma guruhlari mahalliy hind xalqlari va madaniyatiga sezilarli ta'sir ko'rsatdi. Professor Przyluski kabi bir qancha olimlar erta Hindistonga sezilarli madaniy, lingvistik va siyosiy Mon-Kxmer (Avstroosiyo) ta'siri bor, degan xulosaga kelishdi, buni hind-aryan tillari va sholi etishtirishdagi avstroosiyo so'zlari bilan ham kuzatish mumkin. Janubi-Sharqiy Osiyodan Shimoliy-Sharqiy Hindiston orqali Hindiston yarimoroligacha bo'lgan marshrutdan foydalangan holda Sharqiy/Janubiy-Sharqiy Osiyo sholichi qishloq xo'jaligi mutaxassislari tomonidan kiritilgan.  Britaniyalik Raj hind madaniyatiga yanada ta'sir ko'rsatdi, masalan, ingliz tilini keng joriy etish orqali  va mahalliy dialekt rivojlandi.

1. ↑  John Keay (2012), *India: A History*, 2nd Ed – Revised and Updated, Grove Press / Harper Collins, ISBN 978-0-8021-4558-1, see Introduction and Chapters 3 through 11
2. ↑  Mohammada, Malika (2007), *The foundations of the composite culture in India*, Aakar Books, ISBN 81-89833-18-9
3. ↑  Lévi, Sylvain*. Pre-Aryan and Pre-Dravidian in India* (en). Asian Educational Services, 1993. ISBN 978-81-206-0772-9.
4. ↑  Lévi, Sylvain*. Pre-Aryan and Pre-Dravidian in India* (en). Asian Educational Services, 1993. ISBN 978-81-206-0772-9. „It has been further proved that not only linguistic but also certain cultural and political facts of ancient India, can be explained by Austroasiatic (Mon-Khmer) elements."
5. ↑  „How rice farming may have spread across the ancient world" (en). *www.science.org*. Qaraldi: 2021-yil 26-oktyabr.
6. ↑  „British legacy alive and kicking in India" (en). *Reuters* (2007-yil 15-avgust). Qaraldi: 2022-yil 9-aprel.
**Tibbiyot deontologiyasi** — tibbiyot xodimlarining kasbga aloqador etikasi, doridarmon, umuman davoning taʼsirini oshirishga karatilgan xulqatvor taomillari. Deontologiya, yaʼni kishining xulqi, odobi haqidagi tushuncha 16-asrning boshlarida ingliz faylasufi va iqtisodchisi I. Bentam tomonidan taomilga kiritilgan. Tibbiyot deontologiyasiga oid maʼlumotlar uzoqtarixga ega. Aslida, Tibbiyot deontologiyasi keng falsafiy mazmunga ega boʻlib, bir qancha yoʻnalishlardan iborat:— shifokor bilan bemor oʻrtasidagi;— shifokor bilan bemorning yaqin kishilari oʻrtasidagi munosabat;— shifokorning hamkasblari bilan munosabati va h.k.

Tibbiyot deontologiyasiga vrachning sir saqlashi, bemorning hayoti va sogʻligʻi uchun tibbiyot xodimining javobgarligi, tibbiyot xodimlarining oʻzaro munosabati masalalari va boshqa kiradi. Tibbiyot deontologiyasiga muvofiq, tibbiyot xodimi bemorga katta eʼtibor berishi, uning sogʻligʻini tiklash yoki azobini yengillatish uchun butun bilimini sarflashi, bemorga uning sogʻligʻi haqidagi faqat foyda keltira oladigan maʼlumotlarni aytishi (qarang Psixoterapiya), bemorning vrach bilan sirdosh boʻlishiga erishuvi zarur. Bemorning kasalligi haqida uning ishtirokida hamkasblari bilan soʻzlashishi yaramaydi.

Tibbiyot deontologiyasining tibbiyot amaliyotida toʻgʻri joriy qilinishi, shifokorning ongi, saviyasi, madaniyati, dunyoqarashi, bilim va qaysi jamiyatda yashayotganligi bilan chambarchas bogʻliq. Kishilik jamiyatining turli davrlarida deontologik munosabatlar turlicha kechgan, u zamon talabiga moye ravishda oʻzgarib borgan.

Tibbiyot deontologiyasi tibbiyot xodimlaridan yuksak insoniy fazilatlar, sofdillik, ziyraklik, odamiylik va boshqalarga ega boʻlishni taqozo etadi. Tibbiyot deontologiyasi xalqaro kodeksini Xalqaro vrachlar jamiyati tasdiqlagan (1949, Jeneva). Oʻzbekiston Respublikasida tibbiyot oliygohlarini bitiruvchilar „Oʻzbekiston shifokori" qasamyodini qabul qiladilar (1996-yildan).

Adabiyotlar
-----------

* Qosimov E. Y. Shifokorning nutq madaniyati va bemor bilan muloqot sanʼati, Toshkent, 2002.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Koordinatalari: 51°56′6.7200000000065″N 4°28′9.8400000000009″E﻿ / ﻿51.935200000000001808°N 4.469400000000000261°E﻿ / 51.935200000000001808; 4.469400000000000261GO

**Rotterdam Islom va amaliy fanlar universiteti** (**IUASR**; niderlandcha: *Islamitische Universiteit Rotterdam*) 1997-yilda tashkil etilgan kasb-hunar universitetidir. U Islom dunyosi universitetlari federatsiyasining aʼzosi hamdir. Rotterdam Islom va amaliy fanlar universiteti 2010-yilda Islom maʼnaviyati (Chaplaincy) magistrlik dasturi va 2013-yilda Islom ilohiyotshunosligi bakalavr dasturi boʻyicha birinchi akkreditatsiyani qoʻlga kiritdi; ikkala daraja dasturlari ham NVAO (Niderlandiya va Flandriyaning rasmiy akkreditatsiya tashkiloti) tomonidan akkreditatsiya qilingan. 2010-yilda chop etilgan xabarga koʻra, universitet Turkiyaning Nurcu harakati bilan yaqin diniy aloqaga ega. IUASR akkreditatsiyadan oʻtgan bakalavrlar va magistr darajalari taʼlimini taklif qiladi va Rotterdam Amaliy fanlar Islom universiteti deb ataladi.

Universitetning kirish qismi

Joylashuvi
----------

2003-yildan boshlab universitet Rotterdam shimolida, Bergsingel 135 koʻchasidagi oʻziga xos ajoyib binoda faoliyat yuritibkelmoqda. Bino ilgari Zadkine MLOga tegishli boʻlib, amaliy fanlar boʻyicha taʼlim bergan va Vanʼt Hof Instituti nomi bilan tanilgan.

Taʼlim
------

IUASR Oliy taʼlim instituti sifatida akkreditatsiyadan oʻtgan. 2010-yil iyun oyida „Islom maʼnaviyati" magistratura dasturi (2 yil) Amaliy fanlar universiteti darajasida va 2013-yil mart oyida „Islom teologiyasi" bakalavriat dasturiga (4 yil) akkreditatsiya berilgan. IUASR xodimlari 15 nafar akademikdan iborat. IUASR Erasmus+ Mobility dasturining aʼzosi hisoblanadi.

Moliyalashtirish
----------------

Institut xususiy maktab boʻlib, davlat tomonidan moliyalashtirilmaydi va asosan xayr-ehsonlarga tayanadi. „Bular xususiy shaxslar, jamgʻarmalar va turk diniy tadbirkorlaridan kelib tushadi, ularning aksariyati professor Dr. A. Akgünduzning shaxsiy hisob tarmogʻining bir qismi hamdir".

Yana qarang
-----------

* Islom taʼlim muassasalari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  Accreditation entry Bachelor Islamic Theology NVAO website
2. ↑  Accreditation entry Islamic Moral Guidance NVAO website
3. 1 2 3  „Jan Felix Engelhardt. Muslims are the Best Teachers of Islam – Islamic University in Rotterdam. 9 June 2010". 6-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-yanvar 2024-yil.
4. ↑  „Islamitische Universiteit Rotterdam bluft zich rijk", Volkskrant, September 24 2002, in Dutch
5. ↑
6. ↑  „Accreditatie Bacheloropleiding Islamitische Theologie voor Islamitische Universiteit Rotterdam", Turks.nl, March 19 2013, in Dutch

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* ISNI: 0000 0001 1090 9080
* LCCN: no2011009949
* VIAF: 144055301
* en:WorldCat Identities: lccn-no2011009949

 |