recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ali Akbar Hoshimiy Rafsanjoniy** — Eronlik siyosiy va diniy arbob. 1989-1997-yillarda Eron Prezidenti, 1980-1989-yillarda Eron Oliy Majlisis raisi, 1979-1980-yillarda Eron ichki ishlari vaziri. Hozirda turli siyosiy ishlar bilan mashgʻul.

Biografiyasi
------------

Ali Akbar Hoshimiy Rafsanjoniy 1934-yilning 25-avgust kuni Eronning janubida joylashgan Kerman ostanidagi Nugʻ qishlogʻida, kambagʻal oilada tugʻilgan. 16 yoshida Qum shahriga koʻchib oʻtib Ruhillo Xomeyniy darslariga borishni boshlagan. Islom inqilobigacha Rafsanjoniy 15 yil ichida 5 marta qamoqqa tushib oʻtkazgan. Inqilobdan soʻng vaqtinchalik inqilobiy hukumat hukumat tarkibiga kirgan.

1980-yilda u Eronning yangi tashkil etilgan Oliy Majlisida rais etib tayinlangan va ushbu lavozimda 1989-yilgacha faoliyat yuritgan. 1989-yilda Rafsanjoniy Ali Xomanaiy oʻrniga Eron Prezidenti saylovlarida ishtirok etib gʻalaba qozongan va Eron Prezidenti etib tayinlangan. Ali Akbar Rafsanjoniy Prezidentligi 1997-yilning avgust oyigacha davom etgan.

Prezidentligi davrida Rafsanjoniy juda koʻp sohalarda islohotlar oʻtkazgan. Ularning ayrimlari muvaffaqiyatli yakunlangan, biroq Eronda ozod bozor siyosatini isloh qilishda muvaffaqiyatsizlikka uchragan. Ushbu noaniq islohot tufayli mamlakatda inflyatsiya hajmi 49 foizga oʻsib ketgan.

Rafsanjoniyning Prezidentligi davrining boshi oʻsha paytda dunyoda roʻy bergan juda katta siyosiy oʻzgarishlar roʻy berganiga toʻgʻri kelgan. Aynan Rafsanjoniy Eronni qulagan SSSRning Oʻrta Osiyo va Kavkazorti respublikalari bilan aloqalarini yoʻlga qoʻyishga muhim rol oʻynagan. Shuningdek u Arab dunyosi davlatlari bilan ham hamkorlini kuchaytirishga harakat qilgan. Ham tashqi ham ichki siyosat boʻyicha Ali Akbar Rafsanjoniy Eronda eng hurmatli siyosatchilardan biri hisoblanadi.
**Chottopaddhaya Bonkimchondro** (1838.26.6, Kantalpara, Kalkutta yaqinida — 1894.8.4, Kalkutta) — hind yozuvchisi va shoiri. Bengal tilida ijod etgan. Bengal adabiyotida tarixiy roman janrining asoschisi. Asarlarida vatanparvarlik va hind xalqining milliy ozodlik uchun kurashi bobidagi yetuk gʻoyalar aks etgan. Ch.ning "Seni olqishlayman, Vatan!" sheʼri hind xalkining 1905—47 yillar mobaynidagi milliy ozodlik kurashining gimni boʻlib kelgan. "Chondroshekhar" (1873), "Baxt makoni" (1882), "Raj Singh" (1893) romanlari mustaqillik uchun kurash hissiyotlari bilan sugʻorilgan. Ijtimoiy muammolar, jumladan, jamiyatda ayollar huquqini cheklanganligi muammosi "Zaharlangan daraxt" (1872), "Krishnokanto vasiyati" (1875) kabi romanlarida aks ettirilgan. Ch. maʼrifatparvar, publitsist va "Bongodorshon" jur.ning bosh muharriri sifatidagi faoliyati bilan Bengaliyaning madaniy hayotida alohida oʻrin tutib kelgan. Ch.ning bir qancha tarixiy, adabiy, ijtimoiy va ilmiyfalsafiy maqolalari, satirik hikoyalar toʻplamlari ham bor.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chorvoq soyligi** — Toshkent viloyati Boʻstonliq tumanidagi soylik (Burchmulla soyligi deb qam ataladi). Gʻarbiy Tyanshan togʻlari orasida, Toshkent shahridan 70–80 km shim.sharkda joylashgan. Neotektonik xarakatlar natijasida paleozoy davrida Piskom va Chatqol daryolarining quyi oqimqda vujudga kelgan sinklinal. Hamma tomonidan yer yoriklari orkali uni oʻrab olgan tizmalardan ajralgan. Soylik paleozoy, neogen va toʻrtlamchi davr yotqiziqlari bilan toʻlgan. Soylikning uz. 20 km dan ziyod, eni 7–9 km. Shim.dan Ugom tizmasi, Piskom vodiysi, sharkdan Koʻksuv tizmasining Otyaylov va Qoʻngʻirbuqa togʻlari, Koʻksuv vodiysi, jan.dan Chatqol tizmasining Katta Chimyon, Obiqashqa togʻlari, jan.sharqda Chatqol vodiysi bilan oʻralgan. Yon bagʻirlarida yangi tektonik harakatlar va daryolar faoliyati natijasida hosil boʻlgan va nisbiy balandligi turlicha daryo terrasalari bor. Relyefi surilmalar, karstsuffozion jarayonlari natijasida shakllangan. Soylikka Piskom, Koʻksuv, Chatqol, Navolisoy, Sijjaksoy, Oqsorsoy, Afgʻonsoy, Mozorsoy, Beshqayragʻochsoy kabi daryosoylar oqib keladi. Chorvoq soyligining gʻarb tomoni ochiq boʻlib, Ugom va Chatqol togʻlari tabiiy darvoza hosil qilgan. Shu yerda Chorvoq suv ombori barpo etilgan. Suv omboridan Chirchiq daryosi boshlanadi.

Murod Mamatqulov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
2010 yilda chop etilgan Ozarbayjon markasi. Bu ertakka bag'ishlangan.
"***Jirtdan qilib mitti bolalarni Divdan qutqardi***" (ozarbayjoncha: *Necə Cırtdan uşaqları Divdən xilas etdi*) — Ozarbayjon xalq ertagi. Gap bolalarni Ozarbayjon mifologiyasidan afsonaviy mavjudot bo'lgan Divdan qutqarishga muvaffaq bo'lgan Jirtdan (Ozarbayjon tilida "kichkina" degan ma'noni anglatadi) ismli aqlli o'spirin haqida.

Hikoya
------

Jirtdan qo'shnining bolalari bilan o'rmonga o'tin yig'ish uchun ketadi. Qaytishda ular zulmatda adashib, ular ko'rgan nur tomon yurishadi. Buning ustiga ular Div yashaydigan uyga etib kelishadi. Yirtqich hayvon bolalarni kechalari yeyish uchun o'ziga jalb qiladi. Jirtdan, o'zining zukkoligidan foydalanib, bolalarni qutqaradi va ular uylariga eson-omon qaytib kelishadi.

Jirtdan — Ozarbayjon ertaklarining eng mashhur qahramonlaridan biri. U an'anaviy Ozarbayjon qiyofasi, jasorati va aqlliligi bilan ajralib turadi. Jirtdanni ba'zan dangasa odam deb ta'riflashar edi, chunki u qishloq o'g'illarini o'rmondan o'tin yig'ib, keyin uni orqasida olib yurishga majbur qilgan. Shunga qaramay, Jirtdan Div bilan uchrashganda jasorat ko'rsatmoqda. Xatarli vaziyatga duch kelgan Jirtdan o'zini qolgan bolalar orasida eng epchil va jasur sifatida ko'rsatmoqda.

Moslashuvlar
------------

1968 yilda Boku qo'g'irchoq teatrida ertak asosida spektakl namoyish etildi. Bu ozarbayjon yozuvchisi va dramaturg Mirmehdi Seyidzodaning syujetidagi ssenariy va adabiy muomalaga asoslangan edi.

Ushbu ertak asosida birinchi Ozarbayjon animatsion filmi "*Cırtdan*" yaratildi.

1981 va 1983 yillarda "Ozarbayjonfilm" kinostudiyasi tomonidan rejissor Boris Aliyev tomonidan suratga olingan "*Jirtdan va Div haqida*" ikki qismli animatsion filmi chiqdi. Bosh qahramonning rolini aktrisa Klara Rumyanova aytdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Дом детской книги Детгиза (Р.С.Ф.С.Р.)*. Детская литература: библиография* (ru). Государственное издательство детской литературы, 1961.
2. ↑  Zeynally, Hanafi*. Azərbaycan nağılları* (az). Baku: Şərq-Qərb, 2005 — 296–298 bet.
3. ↑  Азербайджанские сказки: «Как Джиртдан увел детей от страшного дива»
4. ↑  *Азербайджанские сказки* (ru). Baku: Азернешр, 1977.
5. ↑  *Азербайджанские сказки, мифы, легенды. Библиотека азербайджанской литературы в 20-ти томах* (ru). Baku: Азербайджанское Государственное Издательство, 1988.
6. ↑  „arxiv nusxasi". 29-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-iyul 2021-yil.
7. ↑  „«ДЖИРТДАН»" (ru). *Animator.ru*. Qaraldi: 10-iyul 2021-yil.
8. ↑  „Про Джиртдана — «Великана» (ТВ, 1981)" (ru). *Kinopoisk.ru*. Qaraldi: 10-iyul 2021-yil.
**Jish joʻja ochuvchi qushlar** -tuxumdan kuchsiz, oyoq muskullari yaxshi rivojlanmagan, koʻzi yumuq, tana harorati barqaror boʻlmagan joʻja ochuvchi qushlar. J. j. o. q.da nasli toʻgʻrisida gʻamxoʻrlik yaxshi rivojlangan. Nari va modasi ancha mukammal in quradi, joʻjalarini boqadi, oʻz tanasi bilan isitadi, quyosh taftidan himoya qiladi. Joʻjalarini uyasida 10—14 kundan (mayda chumchuqsimonlar) 3 oygacha (yirik yirtqich qushlar) boqadi. J. j. o. q. koʻpincha daraxtlar va butalarda, binolarning boʻgʻotlarida in quradi (chumchuqsimonlar, qizilishtonsimonlar, kaptarsimonlar, kakkusimonlar, toʻtiqushlar). J. j. o. q. joʻjasining tanasi siyrak pat bilan qoplangan, tumshugʻi sargʻish. Ammo laylaksimonlar, nayburunlilar, lochinlar va boyqushlar joʻjasining tanasi qalin pat bilan qoplangan, koʻzi ochiq (boyqushlar joʻjasiniki yopiq) boʻladi. J. j. o. q. kam tuxum qoʻyadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**14 Andromedae b** (qisqartirilgan **14 va b**), rasmiy ravishda **Spe** /ˈspiː/ deb nomlangan. Andromeda yulduz turkumidagi Yerdan taxminan 249 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan quyosh tizimidan tashqaridagi sayyoradir .

Aylanish davri 186 kunni tashkil etadi. Uning minimal massasi Yupiterning massasidan 4,8 barobarga ogʻirroq. Sayyora 0,0094 ekssentriklik bilan aylanadi, yaʼni uning aylanish jarayonida orbital masofasi atigi 0,02 AU ga oʻzgaradi.

Nomenklaturasi
--------------

2014-yil iyul oyida xalqaro Astronomiya Ittifoqi (International Astronomical Union) NameExoWords nomli dasturni ishga tiushirdi. Dasturdan maqsad kashf etilga ekzoplanetalar va ularning yulduzlariga tegishli nomlar berish jarayoni. Jarayon ommaviy tarzda nomlar taflif etish va yangi nomlar uchun ovoz berishni oʻz ichiga oladi. 2015-yil dekabr oyida IAU ushbu Sayyora uchun Spe nomini eʼlon qildi. Ushbu nom Kanada Qirollik Astronomiya jamiyatidagi Thunder Bay markazi tomonidan taqdim etilgan va quydagicha tavsiflangan. Yaʼni 'Spes', lotin tilidan tarjima qilingandan „umid" deganiri (yana Spes nomi Rimliklarinig umid maʼbudasi ham boʻlgan.)

Kashf qilinishi
---------------

14 Andromedae b, 2008-yil 2-iyulda <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Doppler\_Spectroscopy" rel="mw:ExtLink" title="Doppler Spectroscopy" class="mw-redirect cx-link" data-linkid="114">Doppler Spectroscopy</a> usuli yordamida yaponiyalik Bunʼei Sato tomonidan kashf etilgan

Yana qarang
-----------

* 81 Ceti b
* 6 Lyncis b

1. ↑  NameExoWorlds: An IAU Worldwide Contest to Name Exoplanets and their Host Stars.
2. ↑  „NameExoWorlds The Process". 15-avgust 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
3. ↑  Final Results of NameExoWorlds Public Vote Released, International Astronomical Union, 15 December 2015.
4. ↑  „NameExoWorlds The Approved Names". 1-fevral 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-dekabr 2015-yil.
5. Ligi, R. *et al*. (2012). "A new interferometric study of four exoplanet host stars : θ Cygni, 14 Andromedae, υ Andromedae and 42 Draconis". *Astronomy and Astrophysics* **545**: A5. doi:10.1051/0004-6361/201219467.
6. Sato, Bun'ei *et al*. (2008). "Planetary Companions to Evolved Intermediate-Mass Stars: 14 Andromedae, 81 Ceti, 6 Lyncis, and HD167042". *Publications of the Astronomical Society of Japan* **60** (6): 1317–1326. doi:10.1093/pasj/60.6.1317. .

Havolalar
---------

* „14 Andromedae". *Exoplanets*. 25-noyabr 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-avgust 2008-yil.



* *Jean Schneider.* „Notes for Planet 14 And b".  Extrasolar Planets Encyclopaedia (2011). Qaraldi: 30-sentabr 2011-yil.
**Moliya resurslari** - iqtisodiy subʼyekt ixtiyorida, uning tasarrufida boʻlgan jami pul mablagʻlari, moliyaviy aktivlari majmui. Moliya resurslarini davlat, firma va korxonalar, xonadon va jamoat tashkilotlari tashkil etadi. Moliya resurslari moliya va moliya tizimining moddiy asosi, moliya siyosatini utkazishning asosiy vositasi. Moliya resurslari yalpi ichki mahsulot va milliy daromadni taqsimlash va qayta taqsimlash jarayonida yaratiladi. Moliya resurslari manbai, birinchi navbatda mamlakat iktisodiyotining faoliyati, asosan, mahsulotlar va xizmatlarni ishlab chiqarish va sotish bilan bogʻlik, boʻlgan pul daromadlaridir. Moliya resurslari, odatda davlat byudjetlarida, shuningdek, byudjetdan tashqari fondlarda, davlat mulkidan keladigan daromadlarda, qarzlarda toʻplanadi.

Hozirgi davlatlar Moliya resurslarini yaratishning asosiy usuli tarzida soliklardan tashkil topadigan soliqtizimini qoʻllaydi. Davlat Moliya resurslari — davlat tashkil etadigan va oʻz vazifalarini bajarish uchun tasarruf qiladigan pul mablagʻlaridir. Firma yoki korxona Moliya resurslari yalpi pul tushumi, bankdan olgan krediti, uz mulkini sotishdan kelgan tushum, uz aksiyalarini sotishdan kelgan mablagʻ x.isobidan shakllantiriladi. Xonadon Moliya resurslari — ish haqi, pensiya, ijara haqi, bank bergan foiz va, nihoyat, tadbirkorlik keltirgan foydadan tashkil topadi. Xonadondagi Moliya resurslari, asosan, isteʼmol va jamgʻarish uchun ajratiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yangiyoʻl biokimyo aksiyadorlik jamiyati** — spirt sano ati korxonasi. "Oʻzmevasabzavotuzumsanoat xolding" kompaniyasi tarkibida. Biokimyoviy usul bilan 3—4nav bugʻdoydan rektifikatsiya qilingan etil spirti, sholi chiqindilari, oʻsimlik xom ashyosidan texnik spirt, yemxashak achitqisi, shuningdek, karbonat angidrit, tormoz suyuqligi, quruq yemxashak qoʻshimchasi ishlab chiqaradi. 1949 yilda gidroliz sanoati korxonasi sifatida ishga tushirilgan. 1995 yildan hozirgi nomda. 90-yillar boshidan gʻalladan oziq-ovqat (etil spirti) i. ch. oʻzlashtirildi. Yillik quvvati 821,4 ming dal. Korxona tarkibida oliy navli araq ishlab chiqaradigan "MaySano" qoʻshma korxonasi, kraxmal va kraxmal qiyomi ishlab chiqaradigan "Kraxmal" maʼsuliyati cheklangan jamiyat faoliyat koʻrsatadi. Mahsulotlari qoʻshni mamlakatlarga eksport qilinadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Minskdagi Yanka Kupala haykali ―** Minskdagi taniqli belarus shoiri Yanka Kupala haykali. 1972-yilda Yanka Kupala nomli bogʻda xalq shoiri tavalludining 90-yilligi munosabati bilan oʻrnatilgan.

Yodgorlik kompozitsiyasi
------------------------

Katta granit postamentda qoʻlida hassa tutgan Yanka Kupala bor boʻy-basti bilan turibdi. Oyogʻi ostida buloq va paporotnik guli bor. Yodgorlik Y. Kupalaning shoir-kurashchi sifatida shaxsini gavdalantiradi.

Tarixi
------

Shoir haykali uchun zudlik bilan Yanka Kupala nomidagi bogʻning diagonal boʻyicha xiyobonidan 20-yildan beri boʻsh yotgan joy ajratildi.

Minskdagi Y.Kupalaning birinchi yodgorligi 1949-yil 23-iyunda Markaziy maydonda oʻrnatilgan. Bu shoirning granit poydevorga oʻrnatilgan byustidir. 1972-yilda Yanka Kupala bogʻida yangi yodgorlik oʻrnatildi, byust esa shoirning Vyazinkadagi vataniga koʻchirildi va hali ham oʻsha joyda.

Mualliflar
----------

Haykaltaroshlar:

* L. Gumilevskiy
* A. Anikeychik
* A. Zaspitskiy

Meʼmorlar:

* L. Levin
* Y. Gradov

Manbalar
--------

1. ↑  „Памятник Янке Купале". 16-dekabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2011-yil.
2. ↑  „Каким мог быть музей Янки Купалы в Минске?". 8-sentabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-fevral 2014-yil.
"YANGIYOʻL YOGʻMOY" AKSIYADORLIK JAMIYATI — oziqovqat sanoatining yirik korxonasi. "Yogʻmoytamakisanoat" uyushmasi tarkibida. Rafinatsiyalangan paxta moyi, distillangan yogʻ kislotalar, xoʻjalik sovuni, chorvachilik uchun ozuqa boʻlgan shrot va shulxa ishlab chiqaradi. Dastlab 1916-yilda Qovunchi qishlogʻida "Besh bosh" aksiyadorlik kompaniyasi yogʻsovungarlik zavodini qura boshladi. 1917-yilda Oktyabr toʻntarishidan keyin chala qurilgan zd davlat ixtiyoriga olindi va "Glavxlopkoprom" tomonidan 1919—22 yillarda 8 ta pressi boʻlgan va quvvati 25 t/sutka chigitni qayta ishlaydigan korxona (4yogʻ zavodi) qurilishi va montaji yakunlandi. 1922-yil 10 iyunda ishga tushirildi. 1930 va 1937-yillarda korxona rekonstruksiya qilindi, qoʻshimcha 4 ta yogʻ pressi oʻrnatildi. 1956 yilda korxona sobiq qand zavodi (1950 y.gacha ishlangan) hududiga koʻchirildi, 1960-yilda yogʻ-moy kombinatiga aylantirildi, 14 ta shnek press oʻrnatildi, 2 ta ekstraksiya liniyasi ishlay boshladi, chigitni qayta ishlash boʻyicha quvvati sutkasiga 500 t ga, sovun sexining sutkalik ishlab chiqarish quvvati 42 t ga yetkazildi.

1980-yilga kelib kombinatda sutkasiga 800 t chigitni qayta ishlash quvvatiga erishildi, ekstraksiya sexidagi shnek bugʻlatkichlar oʻrniga tosterlar oʻrnatiladi, missellani filtrlash uchun diskli filtrlar oʻrnatildi. 1994-yilda korxona ochiq aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi. 1999-yilda paxta moyini 1 va 5 litrli polietilen idishlarga qadoqlaydigan boʻlim, 2000-yilda shrotni qadoqlash boʻlimi,2002-yilda ishlab chiqarish quvvati sutkasiga 50 t boʻlgan dezodoratsiya boʻlimi ishga tushirildi. 2004-yilda 250 g li 60% li xoʻjalik sovunini ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi.

2003-yilda korxonaga xorij investitsiyasi jalb etildi. Korxonadagi barcha boʻlimlar zamonaviy kompyuterlar bilan jihozlangan.

2004-yilda korxonada 8,9 ming t paxta yogʻi, 14,8 ming t xoʻjalik sovuni, 27,9 ming t shrot, 21,8 ming t shulxa mahsulotlari isteʼmolchilarga yetkazib berildi. Mahsulotlari ichki bozorda sotiladi, qoʻshni mamlakatlarga eksport qilinadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nuriddin gʻori** - Zarafshon tizmasi suvayirgʻich qismiga yaqin joy (Tojikistonning Sugʻd viloyati Pan-jakent tumani)dagi gʻor. 2500 m balandlikda. Silur davriga mansub ohaktoshlarda hosil boʻlgan. Ogʻzi shim.-sharq tomonga ochilgan, eni 2,5 m, balandligi 4 m. Gʻorga 5 m kirilgandan soʻng uning sahni 40 m gacha pasaya borib, shipi esa koʻtariladi va 15 m balandlikda gʻor torayib yer yuzasiga tirqish shaklida ochiladi. Gʻor sah-nida qalinligi 0,3 m gacha boʻlgan gʻor gillari, uning shipi va devorlarida kalta stalaktitlar va kalsit mineralidan tashkil topgan qoplama (qalin-ligi 1—3 sm) hosilalar uchraydi.

N.gʻ. Oʻrta Osiyo sharoiti uchun juda noyob hisoblanadi. Chunki, uning ichida yil boʻyi muz va qor qoplami saqlanadi. Qor gʻorning shipidagi teshikdan tushadi. Qor suvlari erib, muzga aylanadi. Qorning qalinligi, teshik ostida 5 m gacha, qor ostidagi muzning qalinligi 0,5 m dan ziyod. Gʻorning umumiy uz. 49 m, maydoni 125 m2, hajmi 1000 m3 dan ziyod.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Qoʻrqinchli Tehron*** (تهران مخوف) — eronlik yozuvchi Kozimiy Murtazo Mushfiq romani.

*Qoʻrqinchli Tehron* darhaqiqat Eronning birinchi ijtimoiy romanidir. Mushfiq Kozimiy roman yozishning toʻgʻri tamoyillariga tayangan va ayollarga eʼtibor qaratgan holda, Qojarlar hukmronlik davrining oxiri va Pahlaviy hukmronligining dastlabki davrlarida Eron jamiyatining ichki buzuqliklarini tasvirlagan. U Konstitutsion tuzumdan keyingi yillardagi fasod, buzuqilik va ijtimoiy himoyasizlikni koʻrsatib, aslida Konstitutsiyaviy inqilobning muvaffaqiyatsizligidan kelib chiqqan umumiy umidsizlikni bayon qiladi. Roman hikoyasi Farrux va Mahin sevgisi atrofida kechsa-da, yozuvchi konstitutsiyaviy og‘ish, ayollarning fohisha boʻlishi va idoralarning fasodga uchrashi sabablarini ko‘rsatadi. Uning hikoya qilish usuli Aleksandr Dyuma tomonidan yozilgan *"Graf Monte-Kristo"* kabi zamonaviy romanlarga nazar solib, fors xalq ogʻzaki hikoyalariga asoslangan.

Mushfiq Kozimiy *Qoʻrqinchli Tehron* romanini 1924-yil oktabr oyida Berlinda tugatgan (bu sana kitobning bosma nusxasi oxirida keltirilgan) va o‘sha paytda yozuvchi 26 yoshda edi. Roman birinchi boʻlib „Setoreye Iron" („Eron yulduzi") gazetasining izohlar qismida, keyinchalik kitob holida chop etilgan. Kitobning birinchi nashri hijriy 1305-yilda amalga oshirilgan.

*Qoʻrqinchli Tehron* romani Farrux ismli yigitning hikoyasidir. U ammasining qizi Mahinga uylanishni orzu qiladi va bu maqsadiga erishish yoʻlida koʻplab muammolar va sarguzashtlarga duch keladi. Ularning taqdiri Eron tarixidagi muhim lahzaga toʻgʻri keladi, yaʼni anʼanaviy Qojar aristokratiyasi oʻz oʻrnini yangi bosqichga boʻshatgan davrda boʻlib oʻtadi.

Tadqiqotchi va adabiy tanqidchi Hasan Mirobidiniyning fikricha, bu roman tartibsiz va sanʼat jihatidan zaif asardir.

Manbalar
--------

* + اعظم بیژنی، „تهران مخوف نخستین رمان نقد اجتماعی"، مجله رودکی، مهر ۱۳۸۶، شماره ۱۹.
	+ ب. محمدوف، مقدمه نسخه سیریلیک *تهران مخوف*، دوشنبه تاجیکستان، انتشارات ادیب، ۱۹۹۲.
	+ *صد سال داستان‌نویسی*، نوشته حسن عابدینی
	+ ایرج افشار، *نادره کاران*، ذیل مرتضی مشفق کاظمی، تهران، نشرقطره، ۱۳۸۴. او تولد مشفق را به سال ۱۲۷۷ دانسته است. سال‌های دیگری هم برای تولد او ذکر شده‌است که دقیق به نظر نمی‌رسد.
	+ کتاب تهران مخوف، نشر امید فردا
	+ باز انتشار تهران مخوف؛ نخستین رمان اجتماعی ایر ان

Havolalar
---------

* Qoʻrqinchli Tehronning nashr etilishi; Ingliz tilida — Eronda sotsial romanchilik 100 yoshga toʻldi
**Barmakiylar** — mashhur vazirlar xonadoni; balxlik tabib va kohin Barmak avlodlari boʻlib, ulardan ayrimlari oʻz qobiliyat va bilimi tufayli abbosiylar saroyida yuqori lavozimlarga erishgan. Chunonchi, Barmakning toʻngʻich oʻgʻli Xolid birinchi abbosiy xalifa Abul Abbos Abdulloh hukmronligi davri (750 — 754) da vaziri aʼzam, ikkinchi xalifa Abu Jaʼfar Mansur davri (754 — 775) da esa moliya vaziri, soʻng Mosul hokimi boʻlgan, ayni vaqtda Bagʻdod shahri qurilishiga boshchilik qilgan. Uning oʻgʻli Yahyo oʻsha davrda Ozarbayjon va Armanistonda xalifa Abu Jaʼfar Mansurning noibi edi. Xalifa Maxdiy davri (775 — 785) da esa u devon boshligʻi va Horun ar-Rashidning murabbiysi boʻlgan. Horun ar-Rashid xalifa boʻlgach (786), uni vazir etib tayinlagan. Lekin, Yahyo tez orada davlat ishlaridan voz kechib, uning oʻrnini navbatma-navbat oʻgʻillari Fazl va Jaʼfar egʻallagan. Ular ayni vaqtda Horun ar-Rashid farzandlarining murabbiysi hamda Misr va Xurosonda abbosiylar noibi boʻlganlar. Yahyoning qolgan oʻgʻillari ham boy-badavlat yashab, yuqori davlat lavozimlarida ishlaganlar. B.dan xalifaga eng suyukligi — Jaʼfar edi. Horun ar-Rashid uni kun boʻyi, hatgo iloji boʻlsa, kechalari ham oʻz suhbatidan ketkazgisi kelmas edi. Ammo, Jaʼfar Horun ar-Rashidning ishonchu hurmatini suiisteʼmol qilib, uning singlisini yashirincha oʻz nikohiga olgach, qatl etilgan va shu voqea sababli B. tamomila qirib tashlangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pontiac 2+2** toʻliq oʻlchamli B-platformali avtomobil boʻlib, Pontiac Catalina uchun ixtiyoriy patent edi. 1966-yildan 1967-yilgacha u alohida model sifatida ishlab chiqarilgan. U asosiy Katalinadan bezak, mustahkamlangan osma va „2 + 2" emblemasi bilan farq qiladi. Patent ikki eshikli Hardtop va Convertible korpus uslublari bilan taklif qilindi.

Nomi
----

2 + 2 — amerikaliklar ikkita old va ikkita orqa oʻrindiqli Evropa sport avtomobillaridan qarz olgan belgi. Rasmiy ravishda, Pontiac ushbu mashinani „muntazam ishlash modeli" sifatida belgiladi. Garchi avtomobil samarali ravishda Catalina yangilash paketi boʻlsa-da, 1965-yilda Catalina nomi endi ishlatilmadi. Rasmiy ravishda, mashina 1966-yilda alohida seriyada ishlab chiqarilgan, 1967-yilda ishlab chiqaruvchi modelning Catalina versiyasiga qaytgan va tez orada yomon sotuv tufayli AQShda seriyaning chiqarilishi toʻxtatilgan.

Kanadada „2 + 2" 1970-yilgacha chiqarilgan. Kanadaning barcha modellarida Pontiac korpuslari va Chevrolet dvigatellari mavjud edi.

Dizayn
------

* Paqir oʻrindiqlari.
* Vites qutisini tanlash qoʻlda, 4 pogʻonali yoki avtomatik.
* Qanotlarda, kabinada va kapotda nishonlar.
* Boʻylab metall qoplama.

Oʻsha vaqtlar uchun asboblar paneli juda gʻayrioddiy edi va „elektronika bilan toʻldirilgan" edi. Boshqaruv vositalarining aksariyati haydovchiga qoʻllarini gʻildirakdan uzmagan holda barmoq uzunligida foydalanish mumkin edi. Vites dastagi juda gʻayrioddiy edi: u asboblar panelida joylashgan va „rul gʻildiragidan rulga" almashtirilgan (odatda rul ustunidagi tutqich soat yoʻnalishi boʻyicha va soat sohasi farqli ravishda harakatlanadi). Variant sifatida markaziy konsolda vites oʻzgartirish dastagiga ega variant ham mavjud edi. Iqlim nazoratining rejimlarini almashtirish aylana boʻylab yuqoriga va pastga tugmalar yordamida amalga oshirildi, joriy rejim bir qator lampochkalar tomonidan koʻrsatildi. Ushbu boshqaruv elementlari rulning oʻng tomonida joylashgan edi. 1939-yilda model yangi General Motors platformasida — GM-Ada qurila boshlandi. Xuddi shu gʻildirak bazasi bilan mashinalar tekisroq va uzunroq boʻldi. Silver Streak yana qattiq panjara oʻrniga toʻrtta vertikal chiziqli xrom panjara bilan qayta ishlangan. Kuzovlar kamroq edi — 4 eshikli kabriolet va stansiya vagoni gʻoyib boʻldi, sedan endi faqat orqa bagaj qutisi bilan taklif qilindi. Bundan tashqari, tishli dastagi poldan rulning ostiga koʻchirildi. Deluxe modelidan tashqari Six 26 dan olti silindrli dvigatelga ega Quality 115 modeli mavjud edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Pontiac 2+2 Articles".  www.pontiac2plus2registry.com. 26-noyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2018-yil.
2. ↑  „1964 Pontiac Catalina 2+2: GTO’s Big Brother?" (en-us). *GM Authority*. Qaraldi: 25-noyabr 2018-yil.

Havolalar
---------

1959-yildan 1981-yilgacha Pontiac avtomobillari katalogi
**Sad ibn Ubada** **al-Ansoriy** (arabcha: ) — 7-asr islom siyosatchisi, Muhammad paygʻambarning hamkori, Madinalik Xazraj qabilasining rahbarlaridan biri.

Hayoti
------

Uning toʻliq ismi Sad ibn Ubada ibn Dulaym ibn Harisa ibn Numon ibn Abu Hazayma al-Ansoriy as-Saidiy al-Xazrojiydir vaMadinada tugʻilgan. U Said urugʻining boshligʻi edi. Aqabada ikkinchi qasamyod paytida Islomni qabul qildi. U Muhammad paygʻambarning Makkadan Madinaga koʻchirilishi tashabbuskorlaridan biri boʻlgan. Qurayshliklar bundan xabar topib, Aqabadan qaytayotganda uning izidan topib, Makkaga olib kelishdi. U yerda Sad ibn Ubada qiynoqqa solingan, ammo Jubayr ibn Mutim va Horis ibn Harbning shafoati tufayli u qochib Madinaga qaytishga muvaffaq boʻlgan. Sad ibn Ubada badavlat odam boʻlib, oʻz boyligini yosh musulmon jamoasining ehtiyojlariga sarflagan. Oʻsha paytda Sad ibn Ubada yozishni bilgan Madina aholisidan biri edi.

Musulmonlar Madinaga koʻchirilgandan soʻng Sad ibn Ubada musulmon davlatini mustahkamlashda faol ishtirok etdi. Badr, Uhud, Xandaq, Xaybar janglarida, Makkani zabt etishda ham qatnashgan. U kamondan oʻq otishda aniqligi bilan ajralib turardi va ansorlarning asosiy bayroqdori edi.

Muhammad paygʻambar vafotidan keyin ansorlar uni xalifalikka nomzod qilib koʻrsatishdi. Biroq, yakunda bu majlisda Abu Bakr Siddiq birinchi xalifa etib saylandi. Shundan soʻng Sad ibn Ubada Suriyaga yoʻl oldi va u yerda 635-yilda vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Watt, W. Montgomery & 1960—2005. sfn error: no target: CITEREFWatt,\_W.\_Montgomery1960—2005 (help)
5. 1 2 3  Али-заде 2007. sfn error: no target: CITEREFАли-заде2007 (help)
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
**Sarkoma** (yun. sarkos — et va oma — oʻsma maʼnosini ifodalovchi qoʻshimcha) — asosan, biriktiruvchi toʻqimadan (yumshoq toʻqimalar va suyak sarkomalari), baʼzan suyak koʻmigidan (retikulosarkoma) paydo boʻladigan xavfli oʻsma.

Sababchi omillari va rivojlanish molekulyar mexanizmi rakka oʻxshash (qarang Rak). S.ning bir necha turi ajratiladi. S. rakdan kam uchrashi (hamma xavfli oʻsmalarning 3% idan kam), asosan, yosh kishilar yumshoq toʻqimalari va suyaklarining zararlanishi, atrof toʻqimalarning yemirilishi, oʻzidan uzoqrokdagi aʼzolarga tez metastaz berishi, kuchli ogʻriqlar (koʻproq kechalari) va davolash natijalarining kam naf berishi bilan farq qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Goroskop** (yun. horoskopos — vaqtni kuzatuvchi), tolenoma — muayyan vaqt uchun sayyoralar va yulduzlarning bir-biriga nisbatan egallagan vaziyatlarini ifodalovchi jadval. Odam tugʻilgan yoki biron-bir muhim voqea yuz bergan paytda osmondagi sayyoralarning vaziyatiga muvofiq ravishda ular G.ning 12 "uyasi"ga joylashtiriladi. G. ilmi nujum (astrologiya), munajjimlikda qoʻllaniladi. G.ga koʻra, goʻyo sayyora va yulduzlarning oʻzaro vaziyatlariga asoslanib oʻziga xos usullardan foydalanib kishilarning taqdirini, voqealarning rivojini aytib berish mumkin emish. Ilgari hukmdorlar munajjimlarning fatvosisiz biror muhim ishni (mas, urushni) boshlashmagan. G. boʻyicha bunday "fol ochish"ning samarasi ilmiy jihatdan asoslangan emas.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Kollektor (maʼnolari).

**Kollektor-drenaj tarmogʻi** — yerlarni botqoqlanishdan va shoʻr bosishdan saqlash hamda optimal suv-tuz rejimini taʼminlash maqsadida ortiqcha tuproq va grunt suvlarini yi-gʻib, melioratsiya qilinadigan maydondan chiqarib yuborish maqsadlarida quriladigan inshootlar majmui. Kollektor-drenaj tarmogʻit.ning katta qismini ochiq zovurlar tashkil qiladi. Oʻzbekistonda xoʻjaliklararo kollektorlarning umumiy oʻz. 28,2 ming km, 2,8 mln. ga dan ortiq sugʻoriladigan yerlar kollektordrenaj tarmoqlari bilan taʼminlangan (2001). K.-d.t.ni qurish Mirzachoʻl, Qarshi choʻli, Surxon-Sherobod dashtidagi yerlarni keng miqyosda oʻzlashtirish imkonini berdi.

K.-d.t.ning eng yirik tarmoqlari Buxoro, Xorazm, Sirdaryo, Andijon va Fargʻona viloyatlarida, Turkmanistonda Qoraqum kanali zonasida, Tojikistonda Vaxsh vodiysi, Yovon vohasida qurilgan boʻlib, melioratsiyalanganga maydonga 25 dan 52 m gacha uzunlikda kollektor va zovur toʻgʻri keladi. K.-d.t. qurish agrotexnik tadbirlar bilan birgalikda shoʻr yerlar melioratsiyasida, ekinlar hosildorligini va yalpi hosilini oshirishda muhim ahamiyatga ega (qarang Gorizontal drenaj).

Masharif Boqiyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Prenatal diagnostika
 
**Prenatal test** **prenatal skrining** va **prenatal diagnostikadan** iborat bo'lib, ular homiladorlik bilan bog'liq muammolarni imkon qadar erta aniqlashga qaratilgan prenatal parvarish hisoblanadi.  Bu zigota, embrion yoki homilaning sog'lig'i bilan bog'liq anatomik va fiziologik muammolarni aniqlaydi, hatto homiladorlik boshlanishidan oldin ham ( preimplantatsiyon genetik diagnostikada bo'lgani kabi) yoki iloji boricha erta homiladorlikda ham foydalanish mumkin. Skrining yordamida nerv naychalari nuqsonlari, xromosoma anomaliyalari va irsiy kasalliklar, tug'ma nuqsonlarga olib keladigan gen mutatsiyalari, masalan, spina bifida(orqa miya bilan bog'liq umurtqa kasalligi), tanglay yorig'i, Daun sindromi, Tey-Sachs kasalligi, o'roqsimon anemiya, distrofiya, kuchsiz X sindromi[*sayt ishlamaydi*] kabi muammolarni aniqlash mumkin. Ba'zi testlar, birinchi navbatda, onaning sog'lig'iga ta'sir qiladigan muammolarni aniqlash uchun mo'ljallangan, masalan, preeklampsiyani aniqlash uchun PAPP-A yoki homiladorlik diabetini tashxislash uchun glukoza chidamlilik testlari qo'llaniladi. Skrining, shuningdek, gidrosefalli, anensefalli, yurak nuqsonlari va amniotik tarmoqli sindromi kabi anatomik nuqsonlarni aniqlashi mumkin.

Prenatal skrining asosiy e'tibor katta aholi o'rtasidagi muammolarni arzon va noinvaziv usullar bilan aniqlashga qaratilgan. Prenatal diagnostika muayyan muammo aniqlangandan so'n,uning batafsil va aniqroq aniqlashga qaratilgan.Ba'zida,ularning invazivligi yuqori.Eng keng tarqalgan skrining protseduralari muntazam ultratovush tekshiruvlari, qon testlari va qon bosimini o'lchashdan iborat.Umumiy diagnostika usullari amniyosentez va koryonik villus namunalarini o'z ichiga oladi. Ba'zi hollarda homilaning abort qilinishi yoki homila tabiiy o'limini aniqlash uchun testlar o'tkaziladi, ammo shifokorlar va bemorlar yuqori xavfli homiladorlikni erta tashxislashni foydali deb bilishadi, shunda tug'ilish chaqaloq tegishli yordam ko'rsatishi mumkin bo'lgan uchinchi darajali shifoxonada rejalashtirilishi mumkin.

So'nggi yillarda prenatal testlar homila uchun xavfli genetik kasalliklarni diagnostik aniqlash uchun invaziv bo'lmagan usullarga o'tmoqda. Zamonaviy hamda yuqori samarali molekulyar texnologiyalarning tezlik bilan rivojlanishi sababli ona plazmasida hujayrasiz homilalik DNK (cffDNK)ning kashf etilishi homilalik xromosoma aneuploidiyalarini aniqlashning yangi usullariga olib keldi.Ushbu turdagi test invaziv bo'lmagan prenatal test (NIPT) deb ataladi. Invaziv muolajalar, ayniqsa, ijobiy noinvaziv jarayonlarni tasdiqlash va genetik kasalliklarni aniqlashda diagnostik ahamiyati jihatidan muhim bo'lib qolmoqda.

Manbalar
--------



1. ↑  „Prenatal Testing". *MedlinePlus*.
2. ↑  Pös, Ondrej; Budiš, Jaroslav; Szemes, Tomáš (2019). "Recent trends in prenatal genetic screening and testing". *F1000Research* **8**: 764. doi:10.12688/f1000research.16837.1. ISSN 2046-1402. PMID 31214330. PMC 6545823. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=6545823.
**Islimiy** — oʻsimliksimon shakldagi takrorlanuvchi taqsimlardan tuzilgan asosiy naqsh turi. Naqsh asosini tanob, band, barg , butalar tashkil etadi. I. bir-biriga uzluksiz ulanib, oʻralib ketadigan chirmoviqsimon, oʻsimliksimon naqshlarning takrorlanishidan tashkil topadi. Shuning uchun baʼzan ustalar uni oʻrama yoki oʻsimliksimon naqsh deb ham ataydilar. I. naqshning xillari koʻp, u qaysi shakl bilan toʻldirilsa, naqsh shu shaklning nomi bilan ataladi: I. barg , I. bar-gak, I. bofta, I. gul, I. zanjira, I. madohil, I. mehrob va b. yuzdan ortiq sodda va murakkab turlari mavjud. Bu naqsh turlari yanada koʻpayib bormoqda. I. naqshlarning hunarmandlik rivojlangan shaharlar nomlari bilan atalgan xillari ham bor: Isfahoni I. Arabi I. Mashhadi I. va b. Turli davrlarda yashagan xalq ustalari yangi-yangi I. xillarini yaratgan va buyumlar be-zagi (ganchkorlik, naqqoshlik, yogʻoch oʻymakorligi, miskarlik, zardoʻzlik, kulolchilik, gilamchilik, kashtadoʻzlik va b.)da keng qoʻllagan. Shuningdek, uni yanada jozibali qilish maqsadida naqshlarda qoʻshimcha materiallardan foydalanilgan. Mas, zargarlik, kan-dakorlik, miskarlikda qimmatbaho toshlar, qahrabo va b. qadalgan. Bu uslub Oʻrta Osiyo, Yaqin Sharq, Hindiston, Eron, Turkiya, Afgʻoniston ustalari tomonidan keng foydalanilgan. I. naqshning naqqoshdan katta tajri-ba va mahorat talab qiladigan murakkab xillari ham bor. Xiva (Paxlavon Mahmud maqbarasi gumbaz osti bagʻallari), Buxoro, Samarqand (Registon ansambli, Sherdor Madrasa ravogʻi, mehrobi), Toshkent, Qoʻqon, Margʻilon, Andijon shaharlarida yogʻoch uymakori (A. Abdurahimov va b.), miskar (Abdulla hoji va b.), zardoʻz (N. Aminov va b.), ganchkor, kashtadoʻz ustalar ishlarida keng qoʻllanilgan, hozir ham I. naqshlardan keng foydalaniladi. Xalq ustalaridan S. Maxmudov, J. Hakimov, T. Toʻxtaxoʻjayev, O. Fayzullayev, N. Ibrohimov, M. Usmonov, K. Karimov va b.ning ijodlarida buni koʻrish mumkin. Shuningdek, kitob va jur.larni bezashda ham I. naqsh xillari keng qoʻllaniladi. Bu soxdda grafik rassom I. Ikromovnsng xizmati katta.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Islandlar** — xalq. Islandiyaning asosiy aholisi. 255 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Shuningdek, Kanadada (30 ming kishi), AQShda (5 ming kishi) va Yevropa mamlakatlarida ham yashaydilar. Yevropeoid irqiga mansub. Island tilipe. gaplashadilar. Dindorlari — lyuteranlar.

I.ning etnogenezi va etnik tarixi yaxshi oʻrganilgan: "Yer egallanganligi haqida kitob" (12—13-asrlar)da Islandiyaga dastlabki (9—10-asrlarda) kelgan 400 kishining (asosan, norveglar) nomlari keltirilgan. Skandinav-kelt komponenti I.ning boshlangʻich etnik asosi boʻlgan. 930 yilda birinchi umumisland xalq majlisi — alting chaqirilgan. 1000 yildagi altingda ixtiyoriy ravishda xristian dini qabul qilingan. 13—17-asrlarda I. elatboʻlib, 19-asr oxirida esa millat boʻlib shakllangan. Anʼanaviy mashgʻulotlari — qoʻychilik va yilqichilik, shuningdek, baliqchilik, hunarmandchilik ham qad. tarixga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Islom Usmonov** [1922, Toshkent viloyati, Kalinin tumani (hozirgi Toshkent shahri, Chilonzor tumani hududi) — 1944.13.1, Zaporojye] —Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, kichik serjant. 1942-yildan frontda. 1118-oʻqchi polki (3-Ukraina fronti, 6-armiyaning 333-oʻqchi diviziyasi) boʻlinma komandiri. 1943-yil 26 noyabrga oʻtar kechasi birinchilardan boʻlib, Dneprning oʻng qirgʻogʻiga oʻtgan. Zaporojye viloyatidagi Kanavskoye qishlogʻi uchun boʻlgan janglarda jasorat koʻrsatgan. 1944-yil 2 fevralda (vafotidan soʻng) Qahramon unvoni berilgan. Toshkentdagi u yashagan mahallada byusti oʻrnatilgan hamda koʻchalardan biriga nomi qoʻyilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *OʻzME*. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ivan Fyodorovich Kruzenshtern** (1770.8.11, Xagudi, Estoniya — 1846.12.8, Tallin) — rus dengizchisi, admiral (1842), Peterburg FAning faxriy aʼzosi (1806). 1802-yil dunyo aylana birinchi rus ekspeditsiyasiga (1803—06) boshliq qilib tayinlangan. Ekspeditsiya tarkibidagi "Nadejda" (komandiri Kruzenshtern) va "Neva" (komandiri Yu. Lisyanskiy) kemalari 1803-yil 7 avgustda Kronshtadtdan chiqib, 1804-yil martda Gorn burnini aylanib oʻtgach, Ganayi orollarigacha birgalikda soʻzdilar. Bu yerdan "Neva" Novoarxangelsk tomon, "Vadejda" esa Kamchatkaga, soʻng Yaponiyaga ketdi. 1806-yil ekspeditsiya Hind va Atlantika okeanlari orqali Kronshtadtga qaytib keldi. Sayoxat davrida birinchi marta keng miqyosda okeanografiya va meteorologiyaga oid tadqiqot ishlari oʻtkazildi. Kruzenshtern Kuril o.larining bir qismi, Saxalin va Kamchatka sohillari, Yaponiyaning ayrim orollari tabiatini oʻrgandi. Kruzenshtern sayohat tafeilotlarini, okeanologiya va etnografiya sohasidagi tadqiqot vatijalarini 3 jildli "Nadejda" va "Neva" kemalarida 1803, 1804, 1805 va 1806-yillardagi dunyo boʻylab sayohat" (1909—12, 2-nashri, 1950) asarida bayon qilgan. Kruzenshtern 1823—26 yillarda 2 jildli "Janubiy dengiz atlasi" asarini nashrdan chiqardi. Kruzenshtern nomigaTinch okeandagi bir necha geografik obʼyektlar (boʻgʻoz, orol, togʻ va boshqalar) qoʻyilgan.

Adabiyot
--------

* Nevskiy V.V. Pervoye puteshestviye rossiyan vokrug sveta, M. 1951.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ivan Alekseyevich Koʻratov** [1839. 6(18).7, Komining Kibra (hozirgi Koʻratovo) qishlogʻi — 1875.17(29).11, Verniy (hozirgi Olmaota) shahri] — komi shoiri, tilshunos. Komi adabiyotining asoschisi. Vologdadagi liniy semivariyada taʼlim olgan (1854 — 60). Qozondagi polk auditorlari maktabini bitirgach, harbiy-sud ishiga, Oʻrta Osiyoga joʻvatilgan (1866). Hayotining keyingi davri Oʻrta Osiyo bilan bogʻliq kechgan. Koʻratov chinovniklar, movaxlar, poplarni masharalab, koʻplab sheʼriy asarlar yaratgan. ("Somson", "Tushlar", "Generalga", "Zulmat"). Koʻratov hajviy ertaqlar ("Makul" va boshqalar), avtobiografik doston — "Koʻrning esdaliklari" hamda tilshunoslikka, komi tili grammatikasiga oid asarlar muallifi. Lekin ular oʻsha davrda kitob holida nashr etilmagan. Jahon adabiyotining eng yaxshi namunalarini komi tiliga tarjima qilgan. Asarlari 20-asrning 30—60-yillarida nashr qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Koʻratov Ivan Alekseyevich" *OʻzME*. K-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Katta tuzkon makonlari** -neolit davrining Kaltaminor madaniyatiga mansub makonlar. Buxoro viloyati, Qorakoʻl tumani markazidan 40 km shim.-gʻarbda joylashgan. Katta Tuzkondan 35 makon, Kichik Tuzkondan esa 3 makon oʻrganilgan. K.T.m.da choʻrtan, zogʻora, laqqa baliqlar, jayran, yovvoyi ot va b. hayvon suyaklari uchraydi.

Juda koʻp miqdorda mikrolitlar, paykonlar, romb yoki trapetsiya shaklidagi chaqmoqtosh yaproqchalari, bigizlar va b. topilgan. Kulolchilik charxida ishlanmagan sopol idishlar toʻlqinsimon chiziq yoki chuqurcha shaklidagi naqshlar bilan bezatilgan. K.T.m. qabilalari Oʻrta Osiyoning choʻl va dashtida yashovchi qabilalar bilan yaqin aloqada boʻlgan.

Adabiyot
--------

* Gulyamov Ya. G. Islamov U. Askarov A. Pervobitnaya kultura i vozniknoveniye oroshayemogo zemledeliya v nizovyax Zarafshana, T. 1966.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Raxil Lyvovna Xazanovich** (ruscha: *Рахиль Львовна Хазанович*1906.9.10, Ukraina, Poltava viloyati Loxovitsa shahri — 2002) — farmakognost, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1967), farmatsevtika fanlari doktori (1955), professor (1958), Xarkov farmatsevtika institutini tugatgan (1929). Priluki shahri dorixonasida assistentretseptor (1929 — 33), tamaki fkasida kimyo laboratoriya boshligʻi (1934—35), Dnepropetrovsk farmatsevtika instituti farmatsevtik kimyo va farmakognoziya kafedrasida assistent (1935—40). 1940-yildan Toshkent farmatsevtika instituti farmakognoziya kafedrasi mudiri. Ilmiy ishlari Oʻzbekistonda surgi va burishtiruvchi taʼsirga ega boʻlgan dorivor oʻsimliklarni oʻrganishga oid.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Raxim Egamberdiyevich Xudoyberdiyev** (1922.1.1— Toshkent — 2003.17.3) — anatom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1971); tibbiyot fanlari doktori (1957), professor (1958). Toshkent tibbiyot akademiyasi ni tugatgach (1943), shu institut anatomiya kafedrasida aspirant (1943— 46), assistent (1946—50), dotsent (195057). 1960-yildan Toshkent tibbiyot akademiyasi anatomiya kafedrasi mudiri, pediatriya (1960—71), stomatologiya ftlari (1971—73) dekani. Ilmiy ishlari turli aʼzolarning kon bilan taʼminlanishi va qon tomirlar jarohatlanganda yangi qon aylanish yoʻllari hosil boʻlishiga oid.

Manbalar
--------

* Plastichnost venoznogo rusla v usloviyax ostroy travmi osnovnix venoznix magistraley konechnosti, T. 1974; Odam anatomiyasi, 2nashr, T. 1975.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ubsunur**, Ubsa — Mongoliyaning shim.gʻarbiy qismidagi oqmas shoʻr koʻl. Shim.gʻarbiy qismi Tiva (RF) hududida. Maydoni 3350 km², 753 m balandlikda joylashgan. Sohillari tekis, choʻl landshaftli. Noyab.dan aprelgacha suvi muzlaydi. UN.ga Tes, NariynGoʻl daryolari quyiladi.

UVADA GAZ KONI — Qashqadaryo viloyati Yakkabogʻ tumanidagi kon, Qarshi sh.dan 65 km shim.sharqda. 1968-yilda ochilgan, 1981-yildan foydalanishga topshirilgan. U.g.k. maydoni kenglik boʻyicha choʻzilgan braxiantiklinaddan iborat. Neokomapt yarusining burma uz. 5,7 km, eni 3,5 km, bal. 250 m. Janubiy qanot jinslarining yotish burchagi 5—6°, shim. 7—8°. Burma 2 ta yer yorigʻi bilan murakkablashgan, ulardan birinchisi burmaning markaziy qismidan kenglik boʻyicha, ikkinchisi burma choʻziqligiga koʻndalang yoʻnalishda oʻtadi. Kon paleozoy (30 m qalinlikda), mezozoy va kaynozoy yotqiziklariga mansub. Sanoat miqyosidagi gaz yirik va mayda zarrali qumtoshlardan tarkib topgan, gid va alevrolit qatchalari bilan qavatlangan gorizontlarda aniqpangan. Gorizontning umumiy qalinligi 37–45 m, gaz oʻtqazuvchan qatlarning umumiy qalinligi 15 – 20 m. Gʻovakliligi 14,6%, gazga toʻyinganligi 0,62. Gaz uyumi qatlamli, gumbazsimon, 742–748 m chuqurlikda joylashgan, oʻlchami 4x1,6 km, bal. 80 m. Gaz debita 63,2 dan 165,2 ming m³/sutka. Kondan hozirgi kunda foydalanilmokda.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb15089826k (maʼlumot)
* GND: 4460916-4
* LCCN: sh97004768
* VIAF: 125615668
* en:WorldCat Identities (VIAF orqali): 125615668

 |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |