**Ka'b ibn Asad** (arabcha: ) - 627-yilga qadar Madinada yashagan yahudiy Banu Qurayza qabilasi boshligʻi.

Buat jangi
----------

617-yilda Madinaning butparast Xazraj va Avs qabilalari o'rtasida to'qnashuv bo'ldi. Avs qavmi Banu Qurayza va Banu Nodirdan yordam so‘radi. Xazraj qabilasi buni eshitib, betaraflik garovi sifatida yahudiylardan 40 kishini garovga yuborishni talab qildi. Ular garovga olinganlarni o'z qo'llariga olishgandan so'ng, Xazraj qabilasi a'zolari agar yahudiylar o'z yerlarini Xazrajga bermasalar, ularni o'ldirish bilan tahdid qilishdi. Yahudiylarning ba'zilari ularga bo'ysunishga tayyor edilar, lekin Ka'b ibn Asad ota-bobolarining uylarini qurbon qilmasliklarini talab qildi, shuning sababli garovga olinganlarning aksariyati o'ldirildi. Natijada Banu Qurayza va Banu Nodir qabilalari Banu Avs bilan ittifoq tuzdilar. Bu ittifoq esa Buas jangining boshlanishiga olib keldi. Ushbu jangda Banu Avslar Xazrajni qiyinchilik bilan mag'lub etishga erishgan.

Muhammad bilan dastlabki muloqotlar
-----------------------------------

Payg'ambar Muhammad 622-yilda Madinaga kelganida, Ka'b ibn Asad o'z qabilasi nomidan Madina Konstitutsiyasini qabul qildi. Boshqa shartlar qatorida u har bir qabila o‘z xarajatlarini o‘z zimmasiga olishi, din erkinligi bo‘lishi, zo‘ravonlik va adolatsizliklarga qarshi jazo qo'llanilishi, barcha qabilalar Madinani tashqi hujumdan himoya qilish uchun birlashishi va hal qilinmagan nizolar Muhammadga havola qilinishiga rozi bo‘ldi.

Oradan ko'p o'tmay, Banu Qurayza Muhammadga sud ishini topshirdi. Ka'b bundan Muhammadning payg'ambarlik da'vosini sinab ko'rish uchun imkoniyat sifatida foydalangan bo'lishi mumkin edi. Muhammadga o‘z qavmi orasida uning yetakchi ekanini, musulmon bo‘lsa, albatta, undan o‘rnak olishlarini eslatdi. Agar ishni Banu Qurayza foydasiga hal qilsa, Muhammadning payg'ambarligini tan olishni taklif qildi. Ammo Muhammad bu tuzoqqa tushmadi: «Agar hukm qilsang, adolat bilan hukm qil, chunki Alloh adolat qiluvchilarni sevadi», deb javob qaytardi.

Ko'rib chiqilayotgan da'vo qon pullari haqidagi bahs borasida edi. Ibn Is'hoqning yozishicha, bir qurayzo Nodir zodagonlarini o‘ldirib, odatdagi qon to‘lovining faqat yarmini to‘lamoqchi bo‘lgan. (Ko'rinib turibdiki, tarixiy sabablarga ko'ra Qurayza, odatda, Banu Nodirga ular to'lagan qon pulini ikki baravar qilib to'lagan). Bu da'voni Muhammad ikkala qabila ham bir xil miqdorda jarima to'lashi kerak deya hal qildi. Oradan bir asr o‘tib, Abu Dovud shunday yozadi, Banu Nodir Banu Qurayza vakilini o‘ldirgan. Odatga ko‘ra, Nodirni o‘ldirgan Qurayzo vakili ham o‘ldirilgan, Qurayzoni o‘ldirgan Nodir esa qon puli to‘lagan. Da'voni ko'rib chiqish vaqtida Banu Qurayza Banu Nodir uchun o'lim jazosini talab qilgan, lekin Nodir odatdagidek qon to'lash huquqini talab qilish uchun Muhammadning oldiga borgan. Muhammad butparastlik davridagi vaziyatlarga asoslangan hukmlar endi o'z ahamiyatini yo'qotganligi sababli ushbu da'vo jon bilan qondirilishi kerak deya farmon bergan.

Muhammad Ka'b ibn Asadni Islomni qabul qilishga chaqirdi, lekin u Muhammadning payg'ambar ekanligiga ishonmayman va yahudiy bo'lib qolaman, deb javob berdi. So‘ngra Muhammad dedi: "Ey o‘zlariga Kitob nozil qilinganlar, biz o‘z xislatlaringizni o‘chirishimizdan va ularni oldingizga qaytarishimizdan yoki sizlarni la’natlaganimizdek la’natlashimizdan avval sizda bor narsani tasdiqlovchi sifatida nozil qilgan narsamizga iymon keltiringlar. Allohning amri bajo bo'lganda shanbani buzganlar".

Ka'b ibn Asad Muhammadga o'zlarining birgalikdagi e'tiqodsizliklarini rasman e'lon qilish uchun kelgan uchta asosiy qabila vakili bo'lgan 13 yahudiy rahbarlaridan biri edi. Ular: "Ey Muhammad, siz keltirgan narsa Allohning haqiqati ekanligi rostmi? Biz uning Tavrotdagidek tartiblanganligini ko'ra olmaymiz", deb so'rashdi. Muhammad javob berdi: "U Allohdan ekanligini yaxshi bilasiz, sizda mavjud Tavrotda yozilganini topasiz. Hatto insonlar va *jinlar* yig'ilib ham unga o'xshashini keltira olmaslar». Yahudiylar Muhammadni Tavrotga o'xshash kitobni osmondan tushirishiga da'vat qildilar, aks holda ularning o'zlari Qur'onga o'xshagan kitob yaratishlarini aytdilar.

Muhammad va Ka'b o'rtasidagi ziddiyat
-------------------------------------

624-yildan boshlab Muhammad yahudiylardan uzoqlasha boshladi. Fevral oyida qibla Quddusdan Makka tomon oʻzgartirildi. Badr jangidan soʻng yahudiy Qaynuqa qabilasi musulmonlarga qarshi fitna uyushtirganliklari aniqlanganidan keyin ularni Madinadan quvib chiqardi. Hijratning to‘rtinchi yilida Banu Nodir qabilasi qurayshliklar bilan birgalikda Muhammadni o‘ldirishni reja qildilar. Muhammad ularga o'n kun ichida Madinani tark etishlarini xabar qildi, lekin ular bu xabarni rad etib, o'z qal'alarida qoldilar. Muhammad ularga qarshi lashkar tortib, ularni qamal qildi. Bu qamal ikki hafta davom etdi, shundan so'ng yahudiylar taslim bo'lib, Madinadan surgun qilindi.

Hijratning beshinchi yilida, Xandaq jangidan so‘ng Muhammad musulmonlar bilan tuzilgan shartnomani buzgan holda Xandaq jangida ularga qarshi bosqinchilarga ochiqdan-ochiq yordam bergan Banu Qurayza qo‘rg‘onlariga qarshi yurish qildi. Qamal taxminan bir oy davom etdi, shundan so'ng Banu Qurayza taslim bo'ldi. Ular Sa'd ibn Muozning tomonidan qabul qilingan qarorni qabul qilishga rozi bo'ldilar, o'tmishda ittifoqchilik qilganidek, ularga yumshoq munosabatda bo'lishdan umid qildilar. Sa'd ibn Muoz Eski Ahd qonunini qo'lladi, barcha erkaklarni o'ldirishga, barcha ayollar va bolalarni qul qilishga va yahudiy qabilasining barcha yerlarini o'zlariniki qilib olishga qaror berdi.

Xandaq jangi
------------

627-yil aprelida arab qabilalari Makka boshlig'i Abu Sufyon va surgun qilingan Huyay ibn Axtab boshchiligida Madinaga hujum qildi. Ularning maqsadi Muhammadni yo'q qilish bo'lib, 10 minglik qo‘shinga ega edilar. Shu sababli ham ular shaharga kirgan taqdirda ham musulmonlar ustidan osonlik bilan g‘alaba qozonishlari mumkin edi. Musulmonlar Madina atrofida keng ariq qurdilar va shaharga yagona nuqta - Qurayza qal'alari orqaligina kirish mumkin bo'lib qoldi. Huyay ibn Axtab Ka'bni ziyorat qilish uchun uning yoniga keldi va undan eshikni ochishini hamda bosqinchi qo'shinni Madinaga kiritishini iltimos qildi. Ka'b ibn Asad Muhammadga bergan va'dasiga xiyonat qilgan holda bostirib kelgan qo'shinni shaharni ochib berdi.

Qurayzani qamal qilish
----------------------

Ertasi kuni Muhammad o‘z qo‘shinini Qurayza qo‘rg‘onini qamal qilish uchun olib keldi. Qamal 25 kun davom etdi. Ushbu qamalga qarshi Qurayza uzoq vaqt chidab tura olmasligi ma'lum bo'ldi.

Ertasi kuni ertalab Qurayza ahli Muhammadga taslim bo'ldi va ular Sa’d ibn Muozning hukmini qabul qilishga rozi bo‘ldilar. U qabilaning sobiq ittifoqchisi bo'lganligi sababli odamlar Sa'd Qurayza ahliga qattiq bosim o'tkazmaydi deb o'ylashdi, biroq ular Muhammadga bergan va'dalariga vafo qilgan holda Huyayy boschiligida uning da'vatlarini qabul qilishdan takabburlik bilan bosh tortdilar. Avvalgi jangda yarador bo‘lgan Sa’d ibn Muoz bir necha kishi bilan qabila ustidan hukm chiqarish uchun keldi. Sa'd ayollar va bolalarni qul qilib, ularning mol-mulkini musulmon jangchilarga bo‘lib berishga va barcha jangchilarni o‘ldirishga qaror berdi.


1. ↑  Guillaume, A. (1955). Translation of Ibn Ishaq’s Sirat Rasoolallah, p. 465.
2. ↑  Al-Tabari, Tafsir, cited in Peters, F. E. (1994). Mecca: A literary history of the Muslim holy land. New Jersey: Princeton University Press.
3. ↑  Guillaume, A. (1955). Translation of Ibn Ishaq’s Sirat Rasoolallah, pp. 231-233
4. ↑  Guillaume, A. (1955). Translation of Ibn Ishaq’s Sirat Rasoolallah, p. 268.
5. ↑  Guillaume, A. (1955). Translation of Ibn Ishaq’s Sirat Rasoolallah, p. 267-268.
6. ↑  Abu Daw’ud, Volume 39, 4479.
7. ↑  Guillaume, A. (1955). Translation of Ibn Ishaq’s Sirat Rasoolallah, pp. 204-205.
8. ↑  Guillaume, A. (1955). Translation of Ibn Ishaq’s Sirat Rasoolallah, pp. 269-270.
9. ↑  Qur'an, sura 2 (Al-Baqara), ayat 149 - 150. The History of Al-Tabari, Volume 7, pp. 24-25. Albany: SUNY.
10. ↑  Qur’an 2:142-145
11. ↑  Islamiat for Students O'Levels, Farkhanda Noor Muhammad.p.63.
12. ↑  Islamiat for Students O'Levels, Farkhanda Noor Muhammad.p.66.
13. ↑  Qur'an 33:26-27
14. ↑  Guillaume, A. (1955). Translation of Ibn Ishaq’s Sirat Rasoolallah, p. 450.
15. 1 2  Sahih Bukhari, Book of Military Expeditions led by the Prophet (Al-Maghazi).
16. ↑  The Sealed Nectar.