recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hulda Barker Loud** (1844-yil 13-sentyabr — 1911-yil 6-aprel) Amerikaning Massachusets shtatidan. Hulda gazeta muharriri va noshiri boʻlib, mehnat huquqlari va ayollar uchun teng huquqlar va imkoniyatlar himoyachisi edi.

Karyera
-------

Hulda Barker Loud Massachusets shtatining Sharqiy Abington shahrida (hozirgi Roklend shahri) Ruben Loud va Betsi Loud oilasida tugʻilgan. U oʻn sakkiz yoshiga qadar davlat maktablariga bordi. Soʻng yosh boʻlishiga qaramay, oʻqituvchilik faoliyati bilan shugʻullandi. Yigirma ikki yil davomida u oʻz ona shahrida dars berdi va oʻn besh yil davomida gimnaziya direktori boʻldi. Oʻn uch yil davomida oʻsha shahardagi ayolning eng yuqori lavozimini saqlab qoldi va eng yuqori maosh oldi. Ayollar uchun teng huquq va haq toʻlashning talab qilib, nozik jins vakillarining kuchli himoyachisi bo‘ldi. U maktab kengashini erkak bilan ayollar bir xil maosh olishi kerakligiga ishontirdi.

1884-yilda mahalliy gazeta tashkil etildi va u bosh muharrir boʻldi. U gazetani *The Independent* deb nomladi. Besh yil oʻtgach, u gazeta va bosmaxonani oʻz ichiga olgan biznesni sotib oldi. U bosmaxonadan ayollar uchun teng huquq va mehnat huquqlarini himoya qilish uchun foydalangan.

Loud uch yil davomida (1887-90) maktab kengashida ishladi va mahalliy masalalar boʻyicha shahar yigʻilishlarida nutq soʻzladi. U 1888-yilda Vashingtonda boʻlib oʻtgan Xalqaro Ayollar Kengashi yigʻilishida vakil boʻlgan va uning murojaati ishtiyoq bilan qabul qilingan.

Shuningdek, u qashshoqlikka qarshi Jamiyat oldida ham soʻzlagan. U tez-tez mehnat va ayollar saylov huquqi platformasida muvaffaqiyat bilan gapirdi.

Loud 1911-yil 6-aprelda 66 yoshida Roklendda vafot etdi.

Oila
----

Loud onasining fermasida yashagan. 1891-yilda u ikkita nevara — Ralf va Karl Pauersni asrab oldi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  „FamilySearch.org". *ancestors.familysearch.org*. Qaraldi: 13-fevral 2022-yil.
**Pavel Kuzmich Soldatov** (1925, Kazalinskiy sh. Qozogʻiston — 1996, Samarqand) — genetik olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1963). Biologiya fanlari doktori (1972), professor Toshkent qishloq xoʻjaligi institutini tugatgan (1948). Shreder nomidagi mevachilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1953—60), Samarqand Davlat Universiteti kjsak oʻsimliklar va genetika kafedralari dotsenti (1961—74), prorektori (1975—86). Genetika, seleksiya va darvinizm kafedrasi mudiri (1974—86). Ilmiy ishlari tok genetikasi va seleksiyasi hamda atrof muhitni ifloslanishdan muhofaza qilish masalalariga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

* Vegetativnaya izmenchivost rasteniy vinograda i yeye znacheniye v seleksii, T. 1984.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Mang‘it oyim madrasasi** Mavlona Sharif guzarida, 5 hujradan iborat bo‘lgan. Ushbu xonimning tarixiy shaxsiga aniqlik kiritilmagan.

Tarixi
------

Mazkur guzarda Kampir madrasasi, Kattaxoja madrasasi va Mavlona Sharif sarmozori hujralari bo‘lgan va ularning barchasi ko‘p jihatdan bir-biriga juda o‘xshagan. Ammo bitta emasligi ham aniq. Afsuski, bu kichik madrasalar hozir buzilib ketgan. Mang‘it oyim va Kampir madrasasining oqibatda bitta bo‘lib chiqishi ham ehtimoldan xoli emas. Qozikalon Mir Badriddin arznomasida Mang‘it oyim madrasasi mudarrisi mulla G‘ulom Muhammadning bo‘sh qolgan o‘rniga Farmonqul masjidi hujralari mudarrisi mulla Javonmard o‘tkazilayotganini maʼlum qiladi. Maoshi 6 tilla. XX asr boshlarida Mang‘it oyim madrasasida mulla Pochchaxoja mudarrislik qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Buxoro taʼlim tizimi tarixi. Abdusattor Jumanazar. Toshkent: Akademnashr, 2017. — B. 327.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Madrasa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mobilinux** smartfonlar uchun Linux asosidagi operatsion tizimdir. Tizim birinchi marta 2005-yil 25-aprelda MontaVista Softwaretomonidan taqdim etilgan.

Mobilinux ochiq manba va ochiq standartlar texnologiyasidan foydalanadi. Tizim kengaytirilishi mumkin va kam quvvat isteʼmoli uchun optimallashtirilgan boʻlib, dastlab ARM arxitekturasining bir yadroli mobil protsessorlari uchun moʻljallangan.

Mobil Linux 5.0
---------------

Mobilinux 5.0 operatsion tizimi birinchi marta 2007-yil noyabr oyida mobil qurilmalar ishlab chiqaruvchilariga taqdim etilgan. Mobilinux 5.0 dasturiy platformasi Linux 2.6.21 yadrosiga asoslanadi va OTning oldingi versiyalari bilan solishtirganda juda koʻp innovatsiyalar va yaxshilanishlarni oldi.

MontaVista, birinchi navbatda, Amerika Qoʻshma Shtatlari Milliy Xavfsizlik Agentligi (NSA) tomonidan ishlab chiqilgan Security-Enhanced Linux (SELinux) mobil ilovasi boʻlgan MicroSELinux xavfsizligining mavjudligini taʼkidlaydi.

Mobilinux 5.0 shuningdek, mobil qurilmangiz batareyasining ishlash muddatini uzaytirish uchun Dinamik quvvat boshqaruvini ham oʻz ichiga oladi.

Mobilinux 5.0 dasturiy platformasi ishga tushirish vaqtini qisqartiradi, endi taxminan besh soniya. Bundan tashqari, ishlab chiquvchilar tashqi Bluetooth va Wi-Fi simsiz modullari, koʻp yadroli protsessorlar va koʻp chipli konfiguratsiyalarni qoʻllab-quvvatladilar. Operatsion tizimni oxirgi qurilmalarga integratsiya qilish jarayonini tezlashtirish uchun ham oʻzgarishlar kiritildi.

Tarqalishi
----------

MontaVista maʼlumotlariga koʻra, 2007-yil oxirida Mobilinux dasturiy platformasi barcha Linux smartfonlarining 90 foizida ishlatilgan.

35 milliondan ortiq mobil telefonlar va boshqa mobil qurilmalar Mobilinuxdan foydalanadi.

Yana qarang
-----------

* Montavista Linux

Manbalar
--------

1. ↑  API changes in the 2.6 kernel series LWN.net

Havolalar
---------

* 
* Mobilinux Open Framework
* 
* 2007 Press release
**Elektron emissiya** — qattiq jism yoki suyuqlikning elektr maydon, qizdirish, elektromagnit nurlanish, elektronlar oqimi va boshqalar tashqi omillar taʼsirida elektronlar chiqarishi. Uning avtoelektron emissiya, termoelektron emissiya, fotoelektron emissiya, ikkilamchi emissiya va boshqalar turlari mavjud. Tashqi omillar taʼsirida qattiq jism yoki suyuqlikdagi elektronlarning bir qismi jism sirti chegarasidagi potensial toʻsiqni yengib oʻtishga yetarli energiya olganda yoki elektr maydon taʼsirida potensial toʻsiq jism ichida eng yuqori energiya olgan elektronlar uchun kuchsiz (shaffof) boʻlib qolganda Elektron emissiya yuz beradi. Elektron emissiyani kuzatish uchun jism (emitter) sirtida elektronlarni tezlashtiruvchi tashqi elektr maydon vujudga keltirish lozim. Bu elektr maydon emitter sirtidan elektronlarni "soʻrib oladi". Elektron emissiyadan ilmiy tekshirish ishlarida, elektron asboblar va lampalar yaratishda foydalaniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Birlashgan Millatlar Tashkilotining elektron hukumat reytingi jahon mamlakatlarida axborot jamiyati qanchalik taraqqiy etayotganini aks ettiruvchi asosiy koʼrsatkichlardan biri sanaladi. Elektron hukumatning rivojlanish darajasi sharhi BMTning Iqtisodiy va ijtimoiy ishlar departamenti tomonidan eʼlon qilinadi. Bu BMTga aʼzo barcha davlatlar elektron hukumatlarining rivojlanish darajasini baholaydigan yagona global hisobotdir.

BMTning elektron hukumatni rivojlantirish indeksi (E-Government Development Index) da mamlakatlarning mavqei ularning umumiy indeksi asosida belgilanadi.

Tarixi
------

Elektron hukumat rivojlanish indeksi (EGDI) mutlaq ma'noda elektron hukumat rivojlanishini qamrab olish uchun mo'ljallanmagan; aksincha, u milliy hukumatlarning bir-biriga nisbatan samaradorligi reytingini berishga qaratilgan. BMTning iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanish departamenti har ikki yilda bir marta 193 ta aʼzo mamlakatlar ichida elektron hukumat rivojlanish indeksi reytingini baholash maqsadida soʼrov oʼtkazadi.

Texnologik imkoniyatlarning barqaror o'sishi va BMT ushbu o'zgarishlarni o'z indekslarida aks ettirishni maqsad qilganligi sababli, EGDI tashkilot tomonidan e'lon qilingan avvalgi indekslar bilan to'liq taqqoslanmaydi.

Metodologiya
------------

Matematik nuqtai nazardan, EGDI elektron hukumatning uchta eng muhim o'lchovi bo'yicha me'yorlashtirilgan ballarning o'rtacha qiymatidir. Xususan:

1. Onlayn xizmatlar ko'lami va sifati *(Online Service Index, OSI)*
2. Telekommunikatsiyalar infratuzilmasi indeksi *(Telecommunication Infrastructure Index, TII)*
3. Inson kapitali indeksi *(Human Capital Index, HCI)*

{\textstyle EGDI={1 \over 3}\times (OSInormalized+TIInormalized+HCInormalized)}

Uch komponent koʼrsatkichlarini normallashtirishdan oldin, umumiy EGDI uchta komponent indekslari asosida teng ravishda aniqlanishini taʼminlash uchun har bir komponent koʼrsatkichi boʼyicha Z-transformatsiya protsedurasi amalga oshiriladi. Shunda har bir komponent indeksi  Z-transformatsiyadan oldin taqqoslanadigan farqni aks ettiradi.  Z-transformatsiyadan soʼng, arifmetik oʼrtacha qiymatlar yigʼindisi toʼgʼri statistik koʼrsatkichga aylanadi. 

Har bir komponent koʼrsatkichi uchun standart Z -transformatsiya hisob-kitoblari:

**{\displaystyle Xyangi={\chi -\mu \over \sigma }}**

bu yerda,

χ - standartlashtirish boʼyicha dastlabki koʼrsatkich;

µ - aholining oʼrtacha soni;

σ – standart namunaviy ogʼish;

Har bir komponent indeksining kompozit qiymati oʼrtacha 0 dan 1 gacha boʼlgan oraliqda olinadi va umumiy EGDI qiymati uchta komponent indekslarining oʼrtacha arifmetik qiymati sifatida aniqlanadi.

Hisobotlar
----------
**Kinshasa** (1966-yilgacha Leopoldvil) — Kongo Demokratik Respublikasining poytaxti. Kongo daryosining soʻl sohili buylab 15 km ga choʻzilgan. K. — provinsiya huquqiga tenglashtirilgan alohida maʼmuriy birlik. Aholisi 4,8 mln. kishi (1998). Iqlimi subekvatorial iqlim. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 22°, aprelniki 27°. Yillik yogʻin 1359 mm.

Shahar 1881-yildan qurila boshlagan va Belgiya qiroli Leopold II nomiga qoʻyilgan. 1926—60 yillarda Belgiya mustamlakasining maʼmuriy markazi. 1960-yil dan Kongo Respublikasi (1964-yildan Kongo Demokratik Respublikasi), 1971—97 yillar Zair Respublikasi poytaxti.

K. — mamlakatning asosiy savdotransport, sanoat, moliya va madaniyat markazi. Avtomobil yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakat tashqi savdosining koʻp qismi K. orqali oʻtadi. K. portida yillik yuk ortib-tushirish 2 mln. t atrofida. Kinshasa orqali Kongo daryosi quyi qismidagi Matadi dengiz porti bilan bogʻlangan. K.dan Brazzavil shahriga parom qatnaydi. Oziq-ovqat, toʻqimachilik, tikuvchilik, koʻn poyabzal, kimyo, mashinasozlik, yogʻochsozlik, kemasozlik sanoati, kema remonti, elektr priborlari ishlab chiqarish, qurilish materiallari korxonalari, oyna va shisha idishlar zavodi bor. Maluku rayonida yirik metallurgiya kompleksi qurilgan. Milliy universitet, institutlar, Nafis sanʼat milliy akademiyasi, Geogr. ilmiy tadqiqot instituti, Geol. xizmati ilmiy muassasasi, Tropik tibbiyot instituti (1899), Afrika sanʼati muzeyi, hayvonot bogʻi va boshqa bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Afrika geografiyasi | *Afrika geografiyasi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Afrika poytaxtlari |
| --- |
|  |
| 
BMTga aʼzo mamlakatlar: Abuja **·**  Addis-Abeba **·**  Akkra **·**  Jazoir **·**  Antananarivu **·**  Asmera **·**  Bamako **·**  Bangi **·**  Banjul **·**  Bisau **·**  Brazzavil **·**  Bujumbura **·**  Viktoriya **·**  Vindxuk **·**  Gaborone **·**  Dakar **·**  Jibuti **·**  Juba **·**  Dodoma **·**  Qohira **·**  Kampala **·**  Kigali **·**  Kinshasa **·**  Konakri **·**  Librevil **·**  Lilongve **·**  Lome **·**  Luanda **·**  Lusaka **·**  Maseru **·**  Malabo **·**  Maputu **·**  Mbabane **·**  Mogadisho **·**  Monroviya **·**  Moroni **·**  Nayrobi **·**  Njamena **·**  Niamey **·**  Nuakshot **·**  Port-lui **·**  Porto-Novo **·**  Praya **·**  Pretoriya **·**  Rabot **·**  San-Tome **·**  Tarobulus al-Gʻarb **·**  Tunis **·**  Uagadugu **·**  Fritaun **·**  Xarare **·**  Xartum **·**  Yamusukro **·**  Yaunde

Boshqa hududlar: Jeymstaun **·**  Sen-DeniTan olinmagan davlatlar: Bir-Lelu **·**  Garoue **·**  Tombuktu **·**  Xargeysa **·**  Al-Ayun
 |

 |
**Hulokuiylar davlati**, El xonlar davlati — Yaqin va Oʻrta Sharqda Moʻgʻullar davlati tanazzulga uchrayotgan paytda tuzilgai davlat (1256—1353). Asoschisi Chingizxonnmng nevarasi Huloku. Hulokuiylar davlatiga Eron, Afgʻo-niston va Turkmanistonning koʻp qismi, Zakavkazyening yarmidan koʻpi, Iroq va Kichik Osiyoning sharqiy qismi (Qizil Irmoq daryosigacha) kirgan. Hulokuiylar davlati hukmdorlari elxon unvoniga ega boʻlishgan. Gruziya, Trapezund imperiyasi, Koʻniya sultonligi, Kilikiya arman podsholigi, Kipr qirolligi, Kurtlar davlati Hulokuiylar davlatining vassali hisoblangan. Poytaxti dastlab Marogʻa, soʻng Tabriz, keyinchalik Sultoniya boʻlgan. Hulokuiylar davlati Chigʻatoy ulusi, Oltin Oʻrda, mamluklar va salibchilar bilan urush olib borgan. Hulokuiylar davlati Rim papasi, Genuya, Fransiya va Angliya qirollari bilan ittifoq tuzib Misrga qarshi urushgan, lekin magʻlubiyatga uchragan.

Hulokuiylar davlatida moʻgʻul va turk koʻchmanchi qabila zodagonlari hukmron siyosiy kuch boʻlgan. Dastlabki elxonlar but-parast boʻlishgan. Hulokuiylar davlatiga kirgan mamlakatlar iqtisodi moʻgʻullar tajovuzi davrida butunlay barbod boʻlgan.

Hulokuiylar davlati hukmdorlaridan Gʻozonxon davrida mamlakat ahvolini yaxshilash maqsadida maʼmuriy va iqtisodiy islohotlar oʻtkazilgan. Gʻozonxon islohotlari Hulokuiylar davlati xoʻjaligini birmuncha yaxshilagan, lekin mamlakatda tovar ishlab chiqarishning kamayishi, shaharlarning tanazzulga uchrashi va juda katta iktoʼ yeriga ega boʻlgan zodagonlarning soliklardan ozodligi, mustaqil hara-katlari natijasida markaziy huku-mat kuchsizlangan. Abu Said vafotidan soʻng Hulokuiylar davlatida yagona hukmdor qolmagan. Turli viloyatlarda alohida-alohida elxonlar hukmronlik qilgan. Ular oʻrtasidagi kurash, sarbadorlar qoʻzgʻo-lonlari natijasida Hulokuiylar davlati bir necha mus-taqil davlatlar (Muzaffariylar, jaloyiriylar va boshqalar)ga boʻlinib ketgan. Hulokuiylar davlatining oʻz oʻrdasi bilan Goʻrgonda koʻchib yurgan soʻnggi elxoni sarbadorlar hujumiga duch kelib halok boʻlgan (1353-yildek.).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Elektron avtomat telefon stansiyasi** (EATS) — telefon aloqasi liniyalari va kanallarini kommutatsiyalash (uzibulash) va shu kommutatsiya jarayonlarini boshqarish ishlari elektron elementlar (yarimoʻtkazgichlar, integral sxemalar, ferritlar va boshqalar) ga asoslangan qurilmalar vositayeida amalga oshiriladigan avtomat telefon st-yasi. EATS kommutatsiya qurilmalarini hosil qilish prinsiplari, asosan, kanallarni ajratish usullariga qarab belgilanadi. Bu usullar: kanallarni fazoviy, chastotaviy va vaqt boʻyicha ajratish usullari. Kanallar va liniyalarni fazoviy va vaqt boʻyicha kommutatsiyalash usulidan foydalaniladigan st-yalar kengroq qoʻllaniladi (20-asr 70-yillaridan boshlab). Fazoviy kommutatsiya usuli yarimoʻtkazgichli fazoviy ulagichlardan foydalanishga asoslanadi. Bu usul kichik va oʻrtacha sigʻimli EATS larda qoʻllanadi. Vaqt boʻyicha kommutatsiyalash usulida elektron kommutatorlar yordamida har bir kanalning impuls signallari muayyan vaqtlarda uzatiladi. Bunday EATS larda tebranishlarni impulsli modulyatsiyalash usuli qoʻllanadi (qarang Modulyatsiya). Kichik va oʻrtacha kuvvatli EATS larda amplitudaimpulsli va keng impulsli modulyatsiyalash, katta va oʻrtacha quvvatli tranzit EATS larda impulskodli modulyatsiyalash (IKM) qoʻllanadi. Ana shu IKM dan foydalanish tufayli signallarni uzatish va kommutatsiyalash jarayonlarini uygʻunlashtirish (integratsiyalash)ga hamda shu asosda integral raqamli aloqa tizimini yaratishga imkon tugʻildi. Koʻp karrali mitti (miniatyur) koordinatali uzatkichlarga asoslangan elektronmexanik avtomat st-yalar va kommutatsiya maydoni tez ishlovchi elektromagnit asboblar, boshqarish qurilmasi esa elektron asboblarga asoslangan kvazielektron ATS lar ham EATS jumlasiga kiradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mangʻlay**, manqlay (moʻgʻulcha — peshona) — temuriylar davri tarixiga oid forsiy adabiyotda hamda chigʻatoy adabiy tili manbalarida qoʻshinning ilgʻor qismi, yaʼni avangard. Harbiy safar yoki jang maydonida tuzilgan jangovar tartib — yasolga binoan, M.dan bir necha chaqirim oldinda aygʻoqchilik bilan mashgʻul boʻlgan qorovul harakat qilgan. M.ning oʻng va chap tarafidan oʻng qoʻl — barangʻar hamda soʻl qoʻl — juvangʻarnknt ilgʻorlari joy olgan. M. ortidan barangʻar va juvangʻarning qolgan 2 boʻlagi, yaʼni chapo-vul va shaqavul peshma-pesh kelgan. Bularning oʻrtasida jangning aksar hollarda takdirini hal qiluvchi asosiy kuchlar — qoʻl (gʻoʻl) saf tortib turgan.

M. boshqa qismlarga nisbatan oldinda yurgan va dushman saflarini yorib oʻtish vazifasini oʻtagan. Shu bois M.ga isteʼdodli sarkardalar yoki harbiy salohiyatga ega shahzodalar qoʻmondonlik qilgan. M. asosan, koʻpdan-koʻp jangu jadallarda suyagi qotgan, tajribali jangchilardan tuzilgan.

Ad:. Ivanin M. I. O voyennom iskusstve i zavoyevaniyax mongolotatar i Sredneaziatskix narodov pri Chingiz-xane i Tamerlane, SPb. 1875; Nizomiddin Shomi y , Zafarnoma, T. 1996; Dadaboyev H. Amir Temurning harbiy mahorati, T. 1996.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Essauiradagi baliq ovlash qayiqlari
**Marokashdagi baliqchilik sanoati** yetakchi valyuta daromadi bo'lib, umumiy eksportning 2,84 foizini tashkil qiladi.  Uzoq vaqt davomida sanoat mamlakat iqtisodiyotining tayanchi bo'lib kelgan. Qirollik Afrikadagi eng yirik baliq bozori hisoblanadi, 2001 yilda jami 1 084 638 tonna baliq ovlangan.

Baliqchilik sektori
-------------------

Marokash YaIMning 3% ni baliqchilik tarmog'iga to'g'ri keladi. Hukumat to'g'ridan-to'g'ri va bilvosita ish o'rinlari sonini 400 000 deb hisoblaydi.  Kichik baliqchilik tarmog'i infratuzilma, bandargoh va zavodning etishmasligi tufayli baliqchilik sanoatining boshqa tarmoqlaridan ancha orqada qolmoqda.

Marokashning g'arbiy sohilidagi Kanar daryosidagi baliq ovlash joylari sardalya, bonito va orkinoslarga juda boy, ammo mamlakatda ushbu dengiz resurslaridan to'liq foydalanish uchun zamonaviy flot va qayta ishlash uskunalari yetishmaydi. 1996 yilda Marokashning Yevropa Ittifoqi bilan imzolagan yirik savdo kelishuvining muhim qismi baliq ovlash huquqlari bilan bog'liq bo'lib, Evropa Ittifoqi Marokash kemalariga Marokash suvlarida baliq ovlashga ruxsat berish uchun yillik to'lovni to'laydi. Evropa Ittifoqi bilan yangi to'rt yillik baliqchilik shartnomasi bo'yicha Evropa kemalariga, asosan Ispaniyadan, Marokash va G'arbiy Sahara suvlaridan foydalanishga imkon berdi.

Islohot
-------

Marokashning yirik qishloq xo'jaligi islohoti baliqchilik sanoatini qamrab oldi. 2009- yil sentyabr oyining oxirida qishloq xo'jaligi va baliq ovlash vazirligi Halieutis rejasini e'lon qildi. Buning maqsadi eksportni 2007 yildagi 8,3 mlrd DH (729 mln yevro)dan 2020 yilgacha 21,9 mlrd DH (1,9 mlrd. yevro) ga oshirishdir. Sektorning YaIMga qo'shgan hissasi 16,2 milliard DHdan 23,9 milliardgacha oshishi kutilmoqda. Asosiy ish beruvchi bo'lgan baliqchilik sanoatidagi to'g'ridan-to'g'ri ish o'rinlari ham deyarli ikki baravar ko'payib, 61,650 dan 115,000 gacha ko'tarilishi mumkin.

Ziddiyatlar
-----------

1973 yilda Marokash Eksklyuziv Iqtisodiy Zona (EEZ) deb e'lon qilganidan beri Ispaniya bilan baliq ovlash huquqi bo'yicha ziddiyatlar davom etmoqda. 2012 yil fevral oyida Ispaniya bosh vaziri Marokashni ushbu kelishmovchiliklar bo'yicha kelishuvga chaqirgani xabar qilingan edi. G'arbiy Sahara xalqaro miqyosda Marokashning bir qismi sifatida tan olinmagan va bu hududda baliq ovlanishi xalqaro huquq normalarini buzish hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „The Atlas of Economic Complexity by @HarvardCID" (en). *atlas.cid.harvard.edu*. Qaraldi: 17-iyun 2019-yil.
2. ↑  „Hosting System File Manager". 17-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyul 2006-yil.
3. ↑  „Redirect".
**Bagrat IV** (gruzincha: *ბაგრატ IV* ; 1018 – 1072 yil), Bagrationi sulolasidan 1027-1072-yillarda Gruziya qiroli boʻlgan. Bagrat oʻzining uzoq va to'qnashuvlarga boy hukmronligi davrida buyuk zodagonlarni qatagʻon qilishga, Gruziya suverenitetini Vizantiya va Saljuqiylar imperiyasidan himoya qilishga harakat qildi. Bir qator to'qnashuvlarda Bagrat o'zining eng kuchli vassallari hamda Liparitidlar oilasining raqiblarini mag'lub qilishga, bir nechta mamlakat atrofidagi feodallarni o'z nazoratiga olishga, Lorri va Kaxeti qirollarini, shuningdek, Tbilisi amirini vassalga tushirishga muvaffaq bo'ldi. Ko'pgina o'rta asrlar Kavkaz hukmdorlari kabi, u bir nechta Vizantiya unvonlariga ega edi, xususan, *nobelissimos*, *kuropalatlar* va *sebastlar*.

Yana qarang
-----------

* Guranduxt (Gruziyalik Jorj I ning qizi)

Manbalar
--------

1. ↑  *Archivum Eurasiae Medii Aevi* (en). Otto Harrassowitz, 1984 — 56 bet. „Georgia, under Bagrat IV (1027–1072), felt itself threatened by both the nomads and Byzantium and faced tremendous problems in reconciling the haughty Transcaucasian Christian nobility to the need for a strong, centralizing monarchy."
2. ↑  Head, Barclay Vincent*. The Numismatic Chronicle* (en). Royal Numismatic Society. 1958 — 141 bet. „Bagrat IV was promoted to the title of Sebastos in 1060"

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Oʻtmishdoshi:**Jorj I** | **Gruziya qiroli**1027–1072 | Vorisi:**Jorj II** |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Marokash (maʼnolari).

Marokash
**Marokash** — Marokash davlatining jan.-gʻarbiy qismidagi shahar. Baland Atlas togʻlarining shim. etagida. Marokash viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 1 mln. kishi (2000). Transport yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakat jan. qismining muhim iqtisodiy markazi. Oziq-ovqat, kimyo, toʻqimachilik, yogʻochsozlik sanoati korxonalari mavjud. Savdohunarmandchilik markazi. Qoʻlda gilam, badiiy matolar toʻqiladi, yogʻoch va teridan turli buyumlar yasaladi. Qishki kurortlari bor. Turistlar kup keladi.

Shaharga 1062 (baʼzi maʼlumotlarga koʻra, 1060) yilda asos solingan. M. karvon yoʻllari kesishgan yerda joylashganligidan tez orada yirik savdo markaziga aylangan. 1554—1659-yillarda Marokash davlatining poytaxti. W12 yilda Marokash ustidan Fransiya protektorata oʻrnatilgach, M.ning siyosiy mavqei pasaydi.

Meʼmoriy yodgorliklardan Qutubiya masjidi (1153), Bin Yusuf madrasasi (1565), Baqiya saroyi (1894—1900), maqbaralar ansambli (16-asr 2-yarmi) va boshqa saqlangan. Muzeylar, universitet bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb11933506n (maʼlumot)
* GND: 4037684-9
* ISNI: 0000 0001 0665 0264
* LCCN: n80162919
* NARA: 10044515
* NDL: 00629288
* NKC: ge129969
* SUDOC: 027251810
* VIAF: 138361991
* en:WorldCat Identities: lccn-n80162919

 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Mediator (maʼnolari).

**Mediatorlar** (lotincha: *mediator* — vositachi) yoki **neyrotransmitterlar** — fiziologik faol moddalar, nerv qoʻzgʻalishining kimyoviy vositachilari. Molekulalari hujayra membranasining maxsus retseptorlari orqali reaksiya koʻrsatish va membrananing muayyan ionlarni oʻtkazish xususiyatini oʻzgartirish xossasiga ega boʻlib, taʼsirot potensiali — faol elektr signalini hosil qiladi (generatsiyalaydi). Mediatorlar nerv impulslari taʼsirida ajralib chiqib, ularning nerv uchidan ishchi aʼzoga va bir nerv hujayrasidan boshqasiga oʻtishida ishtirok etadi. Istalgan aʼzo yoki toʻqima taʼsirlanganda teri, shilliq qavatlar, muskullar, boʻgʻimlar va barcha ichki aʼzolarga kirgan nerv oxirlarida nerv impulsi — signal hosil boʻlib, u sezuvchi tolalar orqali markaziy nerv sistemasi (orqa va bosh miya)ga yetkaziladi. Undan impuls harakatlantiruvchi nervlar orqali muskullarga keladi va ularni javob reaksiyasiga chorlaydi. Impulsning miya hujayralarini qoʻzgʻatishi va soʻng harakatlantiruvchi nerv oxiridan muskullarga oʻtishi uchun kimyoviy vosita — mediator zarur. Avstriya fiziologi va farmakologi O.Levi nervlar qoʻzgʻalganda biologik faol moddalar ajralib chiqib tegishli aʼzoni faol holga keltirishini tajriba yoʻli bilan aniqladi (1921-yil). Elektron mikroskopik tekshirishlardan Mediatorlar nerv oxirlarining nerv xujayra tanasi bilan tutashgan joyda — sinapslarda mavjud boʻlgan koʻp sonli pufakchalarda hosil boʻlishi maʼlum boʻldi. Nerv qoʻzgʻalganda (qarang Qoʻzgʻalish) sinaptik pu-fakchalarning bir qismi yoriladi va ulardagi omil nerv yoki muskul xujayrasining membranasi bilan oʻzaro taʼsirlanib, ushbu xujayrani qoʻzgʻatadi. Bu sekretor jarayonni nazorat qilishda S" ionlarining ahamiyati katta. Faqat qoʻzgʻalishda emas, balki markaziy va periferik nerv sistemasining barcha boʻlimlari tormollash anda ham (qarang Tormozlanish) Mediatorlar ajralishi aniqlangan. Mediatorlar qatoriga atsetilxolin, dofamin, adrenalin, noradrenalin, serotonin, gistamin, simpatii, qator neyropeptidlar (ensefalinlar va boshqalar), maʼlum bir aminokislotalar (glutamin, asparagin, glitsin va boshqalar) kiradi. Mediatorlarni oʻrganish fiziologiya (gumoral regulyasiya), farmakologiya (markaziy va vegetativ nerv sistemasining faoliyatini kuchaytiradigan va susaytiradigan trankvilizatorlar, ganglioblokatorlar sintez qilinishi), neyrojarrohlikda muxim klinik ahamiyatga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Riad Laksiba, Marokash
**Marokash uslubi** — bu bezakdagi yangi tendentsiya boʻlib, uning ildizlari Moorish arxitekturasi va Marokash arxitekturasidan kelib chiqadi, u Marokashdagi Riadlarni taʼmirlash modasi bilan mashhur boʻldi. U Buyuk Britaniya va AQShning baʼzi doiralarida mashhur boʻlib bormoqda. Umuman olganda bu uslub Marokashning milliy qadriyatlari meʼmorchilik elementlarini birlashtirish orqali yuzaga kelgan.

Boho-chic Marokash uslubi soʻnggi oʻn yilliklarda koʻplab mashhurlar Yves Saint Laurent va Uill Smit kabi meʼmorlar bu uslubni qabul qilishlari bilan mashhur boʻldi.

Marokash uslubiga anʼanaviy Marokash chiroqlari, Berber gilamlari, Marokash plitkalari (Zellij) va Marokash naqshlari va sanʼatini qoʻshish orqali erishish mumkin.

Tarixi
------

Marokash uslubi Qadimgi Sharq meʼmorchilik sanʼati namunalari ostida yuzaga keldi. Ayniqsa islom arxitekturasi sanʼat namunalaridan ilhomlaanib yaratildi. Islom xalifaligi davrida Suriya, Misr, Iroq, Tunis, Jazoir kabi hududlarda naqshinkor bezaklar va meʼmoriy elementlar bir-biridan namuna olgan holatda yuzaga keldi. Marokash uslubi asosan naqsh bezaklari bilan ajralib turadi. Hamda ayvonlarni bezashda ana shunday bezakdor naqshlardan foydaniladi. Bu uslubda asosiy ranglar qizil, oq, sariq ranglar boʻlib bu hududning tabiiy iqlimi natijasida yuzaga kelgan. Binolarda qoʻllaniladigan ustunlar asosan oq ranglarda va anʼanaviy tarzda koshinlar va zellijlar bilan bezatiladi. Marokash uslubini maroqand uslubi deb ham atashadi. Bu uslubda murakkab elementlar faqat buni ichida koʻproq ishlatiladi tashqi ekstreyrda esa sodda bezaklar va elementlar tuzilmasidan foydalaniladi. Uslubdan foydalanishda yaʼna bir muhim jihat bu yorugʻlik bilan mutanosib ravishda ishlash hisoblanadi.

Yana qarang
-----------

* Riad arxitekturasi
* Zellij

Manbalar
--------

1. ↑  „Yves Saint Laurent Marrakech Villa".
2. ↑  *Rus.* „Will and Jada Pinkett Smith at Home in Malibu" (en). *Architectural Digest*. Qaraldi: 11-fevral 2020-yil.
3. ↑  „Morocco Prints & Art" (en-US). *Moroccanzest* (5-fevral 2020-yil). Qaraldi: 11-fevral 2020-yil.

Adabiyotlar
-----------

* *New Moroccan Style : The Art of Sensual Living* ISBN 0-609-61045-7
* *Moroccan Style* (Architecture & Design Library) ISBN 1-56799-956-5
* *Living in Morocco: Design from Casablanca to Marrakesh* ISBN 0-500-28264-1
**Grunt suvlari** — yer yuzasidan pastda, birinchi suvli togʻ jinslari gʻovaklarida yigʻilgan suv. G. s. oʻzidan suv oʻtkazmaydigan ikkinchi qatlam ustida boʻladi. Bu qatlam giltuproq, yaxlit ohaktosh, otqindi hamda metamorfik jinslardan iborat boʻlishi mumkin. G. s. yer yuzasidan kanal, daryo, yogʻin suvlari, atmosferadagi suv bugʻlarining (quyuqlashganidan keyin) togʻ jinslari gʻovaklaridan pastga tushib, suv oʻtkazmaydigan qatlamda yigʻilishidan paydo boʻladi. Ularning joylanishi chuqurligi suv oʻtkazmaydigan qatlamning yotish holati va suvli togʻ jinslari qatlamiga bogʻliq. G. s. yer yuziga yaqin birinchi gʻovak qatlamda joylashadi va shuning uchun uning sathi, kimyoviy tarkibi va fizik xususiyatlari yerning ustki qismidagi tabiiy (havo harorati, yogʻinning turi va miqdori, tabiiy suv havzalarining yer yuzasiga yaqin-uzoqligi) va sunʼiy (suv omborlari, sugʻorish inshootlari, kanalizatsiya va h. k.) sabablarga koʻra oʻzgarib turadi. G.s. daryo vodiilaridagi allyuvial yotqiziqlar (qum, qumtuproq, shagʻal) hamda muzliklarning surilishi natijasida yotqizilgan togʻ jinslari va sahrolardagi dyun yotqiziqlari gʻovaklarini toʻldirib turadi. Shahar va sanoatni toza suv bilan taʼminlashda G. s goho asosiy manba boʻlib xizmat qiladi. Oʻzbekiston hududida G.s.ning paydo boʻlishi, tarqalishi va ularni qidirish hamda ishlatish uslublari Gʻ. O. Mavlonov, O. K. Lange, N. A. Kenesarin, U. M. Ahmedsafin va b. tomonidan ishlab chiqilgan.

Masharif Boqiyev.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
| Doris Twitchell Allen |
| --- |
|  |
| **Tavallud topgan** | 1901-yil 8-oktyabr |
| **Vafot etgan** | 2002-yil 7-mart
Virjinya, AQSh |
| **Tahsil olgan** | Meyn universiteti
Berlin universiteti |
| **Kasbi** | Psixolog |

**Doris Twitchell Allen** (1901 – 2002) taniqli psixolog va Xalqaro bolalar yozgi qishloqlari (hozirgi CISV International) asoschisi, shuningdek, u rivojlanish va psixodrama boʻyicha yetuk mutaxassis.

Taʼlim
------

Meyn universitetida kimyo (1923-yilda bakalavr) va biologiya (1926-yilda magistr) darajalarini olgandan soʻng, u yerda u Phi Kappa Phi milliy faxriy jamiyati aʼzosi boʻlgan, u 1930-yilda Psixologiya fanlari nomzodi ilmiy darajasini oldi. Michigan universiteti va 1932-yilda Berlin universiteti Psixologiya institutida aspiranturani tamomlagan.

Faoliyati
---------

Uning psixolog sifatidagi karyerasi hozirda Nyu-York shahridagi CISV nomi bilan tanilgan Bolalar taʼlimi jamgʻarmasi dala laboratoriyasi direktori sifatida boshlangan (1932—1935).

1962-yildan nafaqaga chiqqunga qadar u Cincinnati universitetida psixologiya professori va Meyn universitetida psixologiya (psixodrama) professori boʻlgan.

U psixologiya va taʼlim sohalarida bir qancha qimmatli vositalarni ishlab chiqdi. Ular orasida *"Psixodrama orqali maktablarda ijtimoiy taʼlim"* loyihasi va *Twitchell-Allen uch oʻlchovli shaxsiyat testi* CISV tadqiqotida va klinik amaliyotda, yoshi yoki madaniyatidan qatʼi nazar, shaxsiyat dinamikasini tasvirlash uchun ishlatiladi.

 Doris Twitchell Allen, CISV asoschisi, 1987-yilda Yaponiya Bosh vaziri Nakasone bilan
1951-yilda CISVni tashkil etishdan tashqari, Doris Allen Xalqaro prezident (1951—1956), ishonchli vakil (1956—1965), tadqiqot rahbari (1951—1967) va faxriy maslahatchi (1965—2002) lavozimlarida ishlagan va bir vaqtning oʻzida prezident (1956—1965), CISV AQSHning tadqiqot boʻlimi hamraisi (1956—1969) va hayotning ishonchli vakili (1970—2002) boʻlgan. 1988-yilda tashkil etilganidan beri Doris Allen CISV Xalqaro Tinchlik Jamgʻarmasi Trustning ishonchli vakili, faxriy ishonchli vakili sifatida ham ishlagan.

Mukofotlari va merosi
---------------------

1979-yilda Doris CISV bilan ishi uchun Tinchlik uchun Nobel mukofotiga nomzod boʻlgan.

Meyn universitetidagi Doris Twitchell Allen Village (DTAV) talabalar turar joylari uning nomi bilan atalgan.

Shaxsiy hayoti
--------------

U Procter & Gamble advokati Erast S. Allen bilan turmush qurgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „CISV". *CISV International*. Qaraldi: 25-avgust 2021-yil.
2. ↑  The *Social Learning in the Schools Through Psychodrama* project on the *Education Resources Information Centre (ERIC)* website
3. ↑  Ogilvie, Marilyn*. The Biographical Dictionary of Women in Science*. Routledge, 2000 — 24 bet. ISBN 0-415-92038-8.
**Finna**, finka — tasmasimon chuvalchanglarning yuqumli lichinkalik bosqichlaridan biri. Oraliq xoʻjayinda parazitlik qiladi. F. pufakcha koʻrinishida boʻlib, uning ichida chuvalchang lichinkasining bitta yoki bir nechta boshchasi bor. F. oraliq xoʻjayinning har xil organlari (odatda, muskullar, jigar, miya, upka)da rivojlanadi. Asosiy xoʻjayin (odam yoki umurtqali hayvonlar) F.li organni yeb chuvalchangni yuqtiradi. F.dan asosiy xoʻjayin organizmida yetuk chuvalchang rivojlanadi. F.ning sistitserkoid (6 ilmokli boshcha), senur (bitta pufakda bir necha boshcha), exinokokk (bitta yirik pufakda 2, 3 va h.k. tartibdagi pufakchalar va ular ichidagi boshchalar), protserkoid va boshqa xillari boʻladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Koordinatalari: 43°11′36″N 45°17′2″E﻿ / ﻿43.19333°N 45.28389°E﻿ / 43.19333; 45.28389GO
**Shayx Batal xoji Belxaroyev nomidagi Achxoy-Martan sobori masjidi** — Checheniston Respublikasining Achxoy-Martan tuman markazidagi asosiy jomeʼ masjididir. Fortanga daryosi bo'yida joylashgan. Masjidda bir vaqtning o‘zida 5000 nafargacha musulmon namoz o‘qishi mumkin.

Tarixi
------

1883-yil holatiga koʻra, Achxoy-Martan qishlogʻida 10 ta masjid, bosh Juma masjidi va 9 ta kvartal masjidlari boʻlgan.

Shayx Batal xoji Belxaroev nomidagi markaziy masjid Checheniston Respublikasining Achxoy-Martan tumani markazida joylashgan. Fortanga daryosi vodiysida X. N. Nuradilov ko‘chasida joylashgan. Bu masjidni qurish toʻgʻrisida qaror Ramzan Qodirov tomonidan 2013-yil yanvar oyida Achxoy-Martan tumaniga tashrifi chogʻida qabul qilingan. Masjid qurilishi 2013-yil bahorida boshlangan, ochilishi 2014-yil dekabr oyida bo‘lib o‘tgan. Masjid qurilishida turkiyalik mutaxassislar ishtirok etgan. Tugatish materiallarining asosiy qismi Turkiyadan keltirildi, Achxoy-Martan masjidi Grozniydagi Checheniston yuragi masjidining qisqartirilgan nusxasidir.

Tavsif
------

 Masjidga asosiy kirish
Masjid me'morchiligi ikkita uslubni - klassik Usmonli va Vizantiyani birlashtiradi. Achxoy-Martan masjidi musulmonlarning asosiy ziyoratgohi al-Haram masjidi (qo'riqlangan masjid) tomon yo'naltirilgan.

Masjidning tashqi va ichki devorlari travertin bilan bezatilgan - asosan bardoshli tosh. Travertinning tashqi bezakidagi quyuq jigarrang va krem ranglarning mohirona kombinatsiyasi unga o'ziga xos joziba beradi. Masjidning ichki qismi ham oq marmar bilan keng bezatilgan. Marmardan o'yilgan minbar mavjud va masjid devorida namoz uyasi - oq marmardan yasalgan mehrob Makkaga qaratilgan bo'lib, namoz vaqtida mo'minlarga yo'nalishni ko'rsatadi. Masjidning tomi yigirma metrdan oshiq va diametri 15,5 metr bo‘lgan katta gumbaz bilan bezatilgan. Masjidning umumiy maydoni 2000 kvadrat metr, sig'imi esa 5000 kishiga mo'ljallangan. Alohida tahorat uchun bino bor. Masjid burchaklarida 4 ta minora boʻlib, ularda azon oʻqish uchun 2 ta balkoni bor. Masjidga tutash hudud katta maydonga ega, xiyobonlari bo'lgan istirohat bog'i yotqizilgan, piyodalar yo'laklari obodonlashtirilgan maysazorlar bilan jihozlangan.

 Achxoy-Martan Jomeʼ masjidi

Manbalar
--------

1. ↑  „Список населенных мест Терской области : По сведениям к 1 янв. 1883 г.. - Владикавказ, 1885.".
2. ↑  *Ахмед Джабраилов.* „Строительство мечети им. Батал-Хаджи Белхороева в Ачхой-Мартане завершается / Новости / СКФО". *skfo.ru*.

[*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  „В Ачхой-Мартановском районе Чечни открылась мечеть". *REGNUM*.
4. ↑  „В Чечне открыта мечеть имени шейха Батал-Хаджи Белхароева | Информационное агентство "Грозный-Информ"" (ru). *www.grozny-inform.ru*.
5. ↑  „Видео - Открытие мечети им Батал Хаджи Белхороева в Ачхой-Мартане 12.01.14г (Видео)". *bakdar.org*. 29-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-sentabr 2022-yil.
| Yozish tizimlari |
| --- |
|  |
| Alifbo |
|   Lotin alifbosi   Kirill alifbosi   Yunon yozuvi   Arman yozuvi   Gruzin yozuvi   Hangul |
| Logographicand Sillabik |
|   Xitoy yozuvi [L]   Kana [S] / Kanji [L]   |
| Abjad |
|   Arabic   Yahudiy yozuvi |
| Abugida |
|   North Indic   South Indic   Efiop yozuvi   Thaana   Canadian syllabic |
| * k
* m
* t
 |

**Gruzin yozuvi** — gruzin tilidagi mustaqil yozuv tizimi. Soʻnggi tadqiqotlarga koʻra, G.yo. sharqiy oromiy yozuvi asosida, taxminan mil. av. 3-asrda yuzaga kelgan. Keyinchalik yunon yozuvi taʼsirida oʻzgarishlarga uchragan. Mas, yozuv yoʻnalishi, alifbodagi tartibi oʻzgargan, baʼzi unlilar ham oʻzlashtirilgan.

G.yo.ning rivojlanish jarayonida birbiridan keskin farqlanadigan 3 shaqli paydo boʻlgan: 1) sarlavhalarda uchraydigan (mtavruli) shaqli; 2) satriy yozuv (nusxuru) va 3) aslzodalar yozuvi. Uchinchisi avvalgi ikki turidan keskin farq qilgan (xutsuri). Bu yozuv asosan cherkovlarda, shuningdek, harbiy sohada, aslzodalarning yozishmalarida qoʻllangan. Yangi G.yo. kitob nashri boshlanishi tufayli yuzaga kelgan (1709). Hoz. G.yo. qatʼiy fonologik tartibga asoslangan (har bir fonema maʼlum grafemaga toʻgʻri keladi), 33 belgiga — 5 unli, 28 undoshga ega. Bosma matnlarda, odatda, bosh harf boʻlmaydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gruppa** (nem. Gruppe) — 1) guruh — biror jihati (belgisi, xususiyati, maqsad-gʻoyasi, faoliyati va b.) bilan oʻzaro bogʻliq yoki yaqin narsa va jonzodlar majmui (mas, qon G.si, ijtimoiy G.); 2) matematikada — algebraik sistemalarning bir turi. Mat. ning turli yoʻnalishlarini munosabatlar va amallar nuqtai nazaridan qayta koʻrib chiqish natijasida vujudga kelgan. G.lar nazariyasi mat. va uning tatbiqlarida koʻp uchraydigan algebraik amallarning eng umumiy xossalarini oʻrganadi. Masalan, sonlarni koʻpaytirish, vektorlarni qoʻshish, almashtirishlarni ketma-ket qoʻllash va h. k.

Biror S toʻplamning ixtiyoriy a va b elementlariga uchinchi bir s elementini mos qoʻyuvchi \* — amal kiritilgan boʻlib, quyidagi uch shart oʻrinli boʻlsa, G toʻplam deyiladi: 1) amal assotsiativ, yaʼni ixtiyoriy a, b, se G uchun (a\*b) \* c=a\*(b\*c) boʻladi; 2) amalga nisbatan birlik element mavjud, yaʼni G da shunday ye elementi borki, ixtiyoriy aye G uchun a\*ye=ye\*a~a boʻladi; 3) amalga nisbatan teskari elementlar mavjud, yaʼni G ning har bir a elementi uchun G da shunday a~’ element borki a\*a-1=a~[\*a=ye boʻladi. Mac: 1. Butun sonlar toʻplamidagi qoʻshish amaliga nisbatan birlik element 0; a ga teskari element (—a) boʻladi. 2. Noldan farqli xaqiqiy sonlar toʻplamida koʻpaytirish amalini qarasak, birlik element 1; a ga teskari element boʻladi. G. tushunchasi dastlab J. Lagranj ishlarida uchraydi. U algebraik tenglamalarni radikallarda yechish masalasi bilan shugʻullanganda oʻrniga qoʻyishlar G.sini ishlatgan. Oʻrniga qoʻyishlar G.sining xossalari va tenglamalar xossalari orasidagi gʻoyaviy chuqur bogʻlanishlar Abel va Galualar tomonidan ochib berilgan.

Keyinchalik G. tushunchasi geometriyada paydo boʻldi. Turli almashtirishlarga nisbatan geometrik shakllarning oʻzgarishini yoki oʻzgarmay qolishini oʻrganish sekin-asta almashtirishlarning oʻzini oʻrganishga olib keldi. Ingliz matematigi A. Keli (1821 — 1895) invariantlar nazariyasini tadqiq qilar ekan, har qanday chekli G. oʻrniga qoʻyishlar G.si orqali ifodalanishini koʻrsatdi. Sonlar nazariyasi sohasida ish olib borgan Gauss chekli Abel G.lari muhim ahamiyat kasb etishini isbotladi. Nazariy gʻoyalarning rivojlanishi mat.da muhim boʻlgan abstrakt G.lar tushunchasi yaratilishiga olib keldi. Li G.si — elementlari tabiatiga hech qanday shartlar qoʻymasdan, faqat kiritilgan amal nuqtai nazaridan oʻrganadigan yoʻnalish sifatida mat.ning mustaqil sohasi boʻlib shakllandi. G.lar nazariyasi ilm-fanning juda koʻp tarmoqlarida qoʻllaniladi. Masalan, fizikada Galiley almashtirishlari G.si, nisbiylik nazariyasida Lorens almashtirishlari G.si vab. 3)geologiyada — bir geologik era davomida vujudga kelgan jinslar majmuini birlashtiruvchi umumiy stratigrafik shkala boʻlimi (qarang Eratema).

Musulmonqul Berdiqulov.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Template loop detected: Andoza:AP+Rossiya

**Qizil-Chishma** (chuvashcha: *Ксыл-Чишма*, tatarcha: *Кызыл Чишмә*) — Chuvashiyaning Botirev tumanidagi qishloq. Qizil-Chishma qishloq aholi punktining maʼmuriy markazi.

Geografiyasi
------------

Respublika poytaxti - Cheboksari shahrigacha boʻlgan masofa - 161 km, viloyat markazi - Botirevo qishlogʻigacha - 28 km, temir yoʻl stantsiyasigacha - 82 km. Bule daryosi (Karla daryosining chap irmogʻi) qirgʻogʻida joylashgan.

Hikoya
------

1780-yilda Simbirsk noibligi tashkil etilganda ikkita qishloq bor edi: quruq yerga ega **Ubi Nacharova** qishlogʻi, tatarlarga xizmat qilgan, suvga choʻmgan tatarlar, oʻsha erda **Nachar Ubeeva** qishlogʻiga (hozirgi Krasnomaisk), koʻchgan. Buinskiy tumani tarkibiga kirgan chuvashni suvga choʻmdirdi.

1796-yildan buyon *Ubey-Nacharovo* qishlogʻi 2-lager tarkibiga kirgan, keyin Simbirsk viloyatining Buinskiy tumanidagi Batyrevskaya volostida Muhammad masjidi bor edi.

1929-yilda Butunrossiya Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi Prezidiumining farmoni bilan *Ubey-Nacharovo* qishlogʻi Qizil-Chishma nomiga oʻrgardi.

Aholi
-----

**Lua xatosi in package.lua at line 80: module 'Module:Statistical/ABC10' not found.**2002-yildagi Butunrossiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 678 kishi yashagan, ularning millati tatarlar (100%) edi.

Infratuzilma
------------

Bu yerda maktab, umumiy amaliyot vrachlik punkti, klub, kutubxona, pochta, 4 doʻkon, umumiy ovqatlanish joylarimavjud. Koʻchalar : Komsomolskaya, Lenina, Molodejnaya, Sadovaya, Sovetskaya, Centralnaya, Chapaeva, Sh. Rahimov.yoʻllar : G. Tukaya, Titova.

Yodgorliklar va unutilmas joylar
--------------------------------

* Ulug ' Vatan urushida halok boʻlgan askarlarga yodgorlik taxtasi oʻrnatilgan Shon-sharaf yodgorligi qoʻyilgan (Sankt-Peterburg. Shakira Rahimova).

Eslatmalar
----------

1. ↑  *№ 43 и № 44 - Деревня Начар Убеева и Деревня Уби Начарова /.* „Создание Симбирского наместничества. Буинской уезд. 1780 год.".  archeo73.ru. 12-avgust 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-may 2020-yil.
2. ↑  *№ 750 - д. Убей-Начарово /.* „Симбирская губерния 1859 г. Буинский уезд".  archeo73.ru. 24-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-may 2020-yil.
3. ↑  *Собрание узаконений и распоряжений Рабоче-Крестьянского Правительства РСФСР. I отдел.*, №5, 1929 — 28 bet.
**Saidazim Islomov** (1860-Toshkent—1955) — xalqustasi, ganch va yogʻoch oʻymakori; oilaviy ustalar sulolasi asoschisi (oʻgʻli usta Akbar Azimov, nabirasi usta Saidmalik Azimov; evarasi Shuhrat Azimov "Musavvir" ustaxonasida oʻyma bezakli badiiy buyumlar tayyorlovchi usta). I. ish faoliyatini milliy anʼanaviy uslubda binolar qurish bilan boshlagan. Binoning sinch qurilishidan boshlab, pardozlab tugallanishigacha boʻlgan ish jarayonini pux-ta egallagan. Binolarni ganch va yogʻoch oʻymakori bezaklar (sharafa, ustun, eshik va boshqalar) bilan bezagan: Navoiy teatri binosi va b. kurilishlarda va ularni bezatishda qatnashgan; ustalar (Us t a Shirin Murodov va boshqalar)ga ganch oʻymakorligida sharafalar tayyorlash uchun krliplar tayyorlagan. Muzeylar (Oʻzbekiston sanʼat muzeyi, Sankt-Peter-burgdagi Ermitaj va boshqalar)da I. tayyorlab bezagan badiiy buyumlar (ustun, tama-kidon, kursi, sandiq va boshqalar) saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |