**Black Friday** (tarjimasi: Qora Juma) - an'anaviy bayram bo'lib, Qo'shma Shtatlarda Rojdestvo xarid qilish mavsumining boshlanish kuni hisoblanadi. Ko'pgina do'konlar chegirmali narxlarda sotuvlarni taklif qiladi va festival asosan ertalab, ba'zan yarim tunda  yoki "Thanksgiving" (tarjimasi: Shukrona) kunida ochiladi. Ba'zi do'konlarning sotuvi Dushanbagacha yoki bir hafta davomida Haftalik davom etadi.

Black Friday muntazam ravishda Qo'shma Shtatlarda yilning eng gavjum xarid qilish kuni bo'lib kelgan.

Etimologiyasi
-------------

Asrlar davomida "black" (qora) sifati falokat yuz bergan kunlarga nisbatan qo‘llanilgan. Ko'pgina voqealar "Black Friday" deb ta'riflangan, ammo Amerika tarixidagi eng muhim voqea "Panic of 1869" (1869 yildagi Vahima) bo'lib, u moliyachilar Jey Gould va Jeyms Fisklarning Grant ma'muriyati bilan oltin bozori aloqalaridan foydalanganda sodir bo'lgan. Prezident Grant bu manipulyatsiya haqida bilgach, u G'aznachilikka katta miqdordagi oltin zaxirasini chiqarishni buyurdi, bu esa mamlakat iqtisodini to'xtatdi va narxlarning 18% ga tushishiga olib keldi. Bu esa prezidentning qayn-og'asi Abel Korbinning xonavayron bo'lishiga olib keldi.

Tarixi
------

"Thanksgiving" (Shukrona) kunidan keyingi kun 1952 yildan beri Qo'shma Shtatlarda Rojdestvo xarid qilish mavsumining boshlanishi sifatida qabul qilinadi. Shukronalik kunini nishonlaydigan paradlar ko'pincha "Qorbobo keldi" yoki "Qorbobo yaqinlda" degan g'oya bilan parad oxirida Santa-ning ko'rinishini o'z ichiga oladi, chunki Rojdestvo har doim Shukrona kunidan keyingi asosiy xristian bayramidir.

The NPD Group tahlilchisi marshal Koen 2020 yilda Black Friday onlayn xaridlar foydasiga kamayib borayotganini  va COVID-19 pandemiyasi bu jarayonni tezlashtirganini da'vo qildi. Pandemiya, shuningdek, uzoq vaqt davomida, hatto oktyabr oyida ham ta'til xaridlarini taklif qilinishiga olib keldi. 2020-yil Black Friday kuni kam odaml xaridda ishtirok etdi va savdoning aksariyati internet orqali amalga oshirildi. Numerator bozor tadqiqot kompaniyasining ta'kidlashicha, kiyim-kechak, asbob-uskunalar va boshqa narsalarning sotuvchilari blokirovka paytida ahamiyatsiz deb hisoblanmaydi, chunki past ishlab chiqarish sotilishi kamroq bo'lgan. Adobe Analytics 2020 yilda onlayn sotuvlar 9 milliard dollarga yetganini ma'lum qildi, bu o'tgan yilga nisbatan 22 foizga ko'p. RetailNext ma'lumotlariga ko'ra, 2020 yilda do'konlarga piyodalar oqimi o'tgan yilga nisbatan 48 foizga kamaydi, Sensormatic Solutions esa 52 foizga kamaygan.

1. ↑  Albright, Mark. „Holiday Shopping Strategy Guide for Black Friday". *Tampa Bay Times*. 2012-yil 28-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 23-yanvar.
2. ↑  *International Council of Shopping Centers.* „Holiday Watch: Media Guide 2006 Holiday Facts and Figure". 2010-yil 29-noyabrda asl nusxadan arxivlangan.
3. ↑  *International Council of Shopping Centers.* „Daily Sales Comparison Top Ten Holiday Shopping Days (1996–2001)". 2012-yil 12-yanvarda asl nusxadan arxivlangan.
4. ↑  *E.g.* Karr, Albert R.. Downtown Firms Aid Transit Systems to Promote Sales and Build Good Will \work= Wall Street Journal (1982-yil 26-noyabr), s. 6.
5. ↑  „Black Friday (Holiday Shopping)" (en-US). *Investopedia* (2021-yil 30-oktyabr). 2021-yil 30-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 30-oktyabr.
6. ↑  Chang, Andrea. „Retailers plan for a Black Friday like no other". *The Los Angeles Times* (2020-yil 24-noyabr). 2020-yil 26-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 26-noyabr.
7. ↑  Olson, Alexandra; D'innocenzio, Anna; Pisano, Joseph. „Virus keeps Black Friday crowds thin, shoppers shift online". *Associated Press* (2020-yil 27-noyabr). 2020-yil 27-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 28-noyabr.
8. ↑  Kapner, Sarah Nassauer and Suzanne. „Black Friday Was a Bust for Many Stores, Better for Online" (en-US). *The Wall Street Journal* (2020-yil 29-noyabr). 2020-yil 29-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 30-noyabr.