recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Afina metropoliteni |
| --- |
| 

```
 
```
 |
| Maʼlumot |
| Davlat | Gretsiya |
| Shahar | Afina |
| Ochilgan vaqti | 1869-yil 27-fevral |
| Boshqaruvchi shirkat | Statheres Sygkoinonies (Stasy) S.A. |
| Davlat | Gretsiya |
| Uzunligi | 84.5 km |
| Stantsiyalari soni | 65 ta |
| Yoʻllari soni | 3 ta |
| Kunlik yoʻlovchilar soni | 1 350 000 |
| Yillik yoʻlovchilar soni | 494 million |
| Sxemasi |
| Afina metropoliteni |

**Afina Metropoliteni** — Gretsiya poytaxtida jamoat transportining yetakchi turlaridan biri. Tizim uchta chiziqdan iborat: Afina-Pireyus elektr temir yoʻllari tomonidan boshqariladigan 1-qator (yashil chiziq) (grekcha: *Σιδηρόδροkοιch Αθηνών - Πειρa*), 2-qator (qizil chiziq) va Atiropolit liniyasi, 3 ishchi liniya (koʻk) (grekcha: *Αττικό Μετρό Εταιρία Λειτουργίας*).
Birinchi qator 1869-yilda, London metrosidan atigi olti yil oʻtgach foydalanishga topshirilgan. Shunga qaramay, bu Afina metrosida dunyoda ikkinchi oʻrinni egallashga asos boʻlmaydi, chunki parovoz lokomotividagi quruqlikni metro deb atash qiyin edi.

Tarix
-----

### Afina-Pireyus temir yoʻli

2000-yil 28-yanvargacha Afinada 1-yoʻnalishli yagona tezkor tranzit liniyasi bor edi. Afina va Pireyus temir yoʻl kompaniyasi (SAP) 1869-yil 27-fevralda Pirey va Bueyo oʻrtasidagi bug 'temir yoʻli sifatida yoʻlni ochdi. 1904-yilda elektrlashtirildi va 1957-yilda Kifisiyaga bosqichma-bosqich uzatildi.
1926-yildan 1976-yilgacha Yunoniston elektr temir yoʻllari (E.I.S.) tomonidan boshqarildi. 1976-yilda Yunoniston elektr temir yoʻllari milliylashtirildi va Afina-Pirey elektr temir yoʻllari deb oʻzgartirildi.
1976-yildan 2011-yil 16-iyungacha Afina-Pireyus elektr temir yoʻl kompaniyasi (ISAP) 1-qatorni boshqargan.

Manbalar
--------

1. ↑  „synigoros.gr". 14-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi.
2. ↑  „Urban Rail Transport SA (STASY SA): Urban Rail Transport S.A".  Urban Rail Transport S.A.. Qaraldi: 2-oktabr 2012-yil.

Havolalar
---------

* Athens Metro Map on Google earth with geolocation Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-05-24).
* Urban Rail Transport Company (STASY S.A.)
* Attiko Metro Company (Construction and Infrastructure)
* Athens Urban Transport Organisation (OASA S.A.)
* Hellenic Ministry of Public Works page on the Attiko Metro
* UrbanRail.Net — Athens Metro
* CityRailTransit — Athens railway map (real distance)
**Sulfgidrid guruhlar** (tiol, SH guruxlari) — sulfid kislota H2S (vodorod sulfid)ning qoddigʻi; nordon tuzlar gʻamda organik birikmalar tarkibiga kiradi. S.g.ni sulfid kislota tarkibidagi vodorodning organik radikallar yoki metallarga almashinishi orqali hosil qilish mumkin. Mas, kislotaga etilen oksid taʼsir ettirilsa, quyidagi birikmalar vujudga keladi:Agar kislotadagi vodorod oʻrniga metall almashinsa, gidrosulfidlar hosil boʻladi.

S.g. ning oʻziga xos xususiyati ularning osongina oksidlanib, disulfid —S—S— bogʻlar hosil qilishi va qaytarilib SH guruxGʻhriga aylanishidir. Shu boisdan S.g. oksidlanishqaytarilish reaksiyalariga oson kirishadi.

S.g. saklovchi glyutation (tripeptid), A kofermenti, sistein (aminokislota) va tarkibida uning qoldigʻini saqlovchi oqsil moddalar organizmda kechadigan biokimyoviy jarayonlarda muhim rol oʻynaydi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Sulfokislotalarning umumiy tuzilishi. Funksional guruh koʻk rang bilan ajratilgan.
**Sulfokislotalar**, sulfon kislotalar, R-SO3H yoki R-SO2OH (R — alifatik, geterotsiklik yoki aromatik qatorning uglevodorod radikali) — tarkibida sulfoguruh (-SO3H) boʻlgan kislotalar: suvda yaxshi eriydi. S. kislotalik darajasiga koʻra mineral kislotalarga yaqin.

S.ning muhim xususiyati oʻz tarkibidagi sulfoguruhni boshqa funksional guruxlarga almashtira olishidir. Aromatik S. asosiy organik sintezning muhim mahsuloti (mas, fenollar ishlab chiqarish.da); azoboʻyoklar, dorivor moddalar (sulfanilamid moddalar), ion almashtiruvchi smolalar va boshqa tayyorlashda ishlatiladi. Alifatik S.ning ammoniyli tuzi (sulfonatlar) yuvuvchi moddalar uchun komponent sifatida qoʻllanadi. Anorganik kimyoda "S." termini baʼzan tiokislotalar oʻrnida ham ishlatiladi. S. radikallarining tabiatiga qarab, boshqa oʻrin almashgan guruxlar va sulfoguruhning soni bilan sinflanadi. S.ga alkansulfokislotalar, aromatik S, alkilaromatik S, oksisulfokislotalar, aminosulfokislotalar kiradi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Havo massalari** - atmosferaning quyi qatlami — troposferannj tarkibiy qismlari. Bir-biridan atmosfera frontlari deb ataladigan oraliq zonalar bilan ajraladi. Havo massalarining sovuq, iliq va mahalliy turlari bor. Trasi yuqoriroq yerlarga borayotgan havo sovuq, oʻz temperaturasiga nisbatan sovuqroq oʻlkalarga harakatlanayotgan havo iliq, uzoq vaqt bir joyda turib qolgan havo mahalliy Havo massalari deyiladi. Geografik oʻrniga koʻra, Havo massalari 4 zonalari tipga boʻlinadi: yer sharining sovuq tabiatli yuqori geografik kengliklarida tarkibida boʻlgan va bu bilan nima demoqchisan qani endi ular koʻchada ham topgan arktika havosi, oʻrtacha geografik kengliklarda tarkib topgan qutbiy (moʻʼtadil) havo, tropik va subtropik iqlim oʻzgarishi va atrof-muhit va aholi bandligini taʼminlash dasturi doirasida amalga va qisman subtropik kengliklarda tarkib topgan tropik havo, quyi geografik kengliklarda (ekvator atrofida) tarkib topgan ekvator Havo massalari Har bir tipning oʻzi yana dengiz va quruqlik Havo massalariga ajratiladi.

Havo massalarini yanada mayda (murakkab) tarkibiy qismlarga ajratish mumkin. Yer sharining turli hududlari uchun Havo massalarining statistik maʼlumotlari aniqlangan. Havo massalari tushunchasi iqlimshunoslik va sinoptik meteoro.yugiyaning asosiy tushunchalaridan hisoblanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Billur saroy** (Grystal Palace) -Londondagi inshoot. Muhandislik sanʼatining noyob namunasi. Gaydparkda Butunjahon koʻrgazmasi ochilishi munosabati bilan yagona nusxada qurilgan. Saroy 4 oy (26.9.1850 12.1.1851 )da Jozef Pekston (olim, bogʻbon) loyihasi asosida uch nefpi bazilika uslubida yigʻma temir boʻlaklari va shishadan hashamatli qilib bunyod etilgan. Uning asosiy nefi 563 m, eni 124 m, markaziy nefining balandligi 19,5 m ni tashkil qilgan. Bino oldindan tayyorlangan boʻlaklar — temir ustunlar (3300 dona), shu ustunlarni oʻzaro biriktirib turgan temir fermalar va oynavand temir romlardan yigʻib barpo qilingan. Boʻylama modul sifatida 7,3 m oʻlcham qabul qilingan. Inshoottarxda andozaviy (standart) kataklarga boʻlingan. Katak asosini 122x25 sm oʻlchamli andozalashtirilgan shisha plitalar tashkil qiladi. Bu plitalar temir romlar ichiga olingan boʻlib, pavilon sinchlarining orasiga shu romlar terib chiqilgan. Faqat inshootning usti yigʻma yogʻoch ravoqlar bilan yopilgan. Pavilon binosi yangi texnikaviy uslubda yaratilganligi bilan hammani hayratga solgan va qurilish texnikasining istiqboli timsoli boʻlib qolgan. U oʻz salobati va billuriy taassurota tufayli Billur saroy nomini olgan. Koʻrgazma tugagach, Billur saroy Saydenxemga olib kelinib, qayta oʻrnatilgan. 1936-yil yongʻin natijasida vayron boʻlgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rzambet Kosbergenovich Kosbergenov** (1905—1979) — tarixchi olim. Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1973), tarix fanlari doktori (1973). Qoraqalpogʻiston ped. institutini tugatgan (1948). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Qoraqalpogʻiston boʻlimi Iqtisod va madaniyat institutida ilmiy xodim (1951 — 53), shu institut direktori (1953—59); Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Qoraqalpogʻiston filiali N. Dovqorayev nomidagi Tarix, til va adabiyot institutida tarix shoʻʼbasi mudiri (1959). S. P. Tolstoye va T. A. Jdanko boshchiligidagi Xorazm arxeologiya etnografiya ekspeditsiyasi qatnashchisi (1946—56). Kosbergenovning ilmiy faoliyati qoraqalpoq xalqining etnik tarixi va shakllanishiga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Marquis de Condorcet** (1743.17.9, Ribmon, SenKanten yaqini — 1794.29.3, Burla-Ren) — fransuz faylasufi, maʼrifatparvar, siyosiy arbob. Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1769). 1777-yildan Parij Fanlar akademiyasining doimiy kotibi. "Ensiklopediya" nashr etishda hamkorlik qilgan, keyinchalik inqilobda qatnashgan, 1791-yilda Qonun chiqaruvchi majlisga saylangan, Konventda jirondachilar tarafida boʻlgan. Falsafada deizm va sensualizm tarafdori. "Inson aql-zakovati taraqqiyoti tarixiy koʻrinishlarining eskizi" (1794) asarida tarixiy taraqqiyot gʻoyasini rivojlantirgan; bu gʻoyaning asosi aql-idrokni kamolga yetkazishdan iborat.

*Esquisse d'un tableau historique des progres de l'esprit humain*, 1795

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Havo yostigʻi** — mashina (mas, avtomobil, teplovoz va boshqalar)ning asosi (tag sirti) bilan tayanch sirt (mas, yer sirti, suv sirti) orasida, mexanizmlarning qoʻzgʻalmas va qoʻzgʻaluvchan elementlari orasida hosil qilinadigan yuqori bosimli havo sohasi. Oʻzaro tutashuvchi ikki sirt orasidagi ishqalanish kuchini kamaytirish va tezlikni oshirish uchun qoʻllanadi. Havo yostigʻini hosil qilishning statik va dinamik usullari mavjud. Statik usulda Havo yostigʻi ventilyator yoki kompressor yordamida, dinamik usulda havo oqimining nisbiy tezligi hisobiga hosil qilinadi. Havo yostigʻi hosil qilishning turli tuman sxemalari yaratilgan. Shularning ichida kamerali, soploli, tirqishli va qanotli sxemalar koʻproq ishlatiladi (rasmga q.). Havo yostiqli kemalar, poyezdlar (mas, Yaponiyada), ekranoplan va boshqa yaratilgan, lekin hali keng rasm boʻlganicha yoʻq.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
xitoy vazasi
**Vaza** (frans. vase, lot. vas — idish) — meva, gul va boshqa narsalar uchun ishlatiladigan badiiy buyum. Sopol, shisha, chinni, metall va b. xom ashyolardan turli shakllarda yasaladi, boʻyama, oʻyma, chizma va boʻrtma naqsh, tasvirlar bilan bezatiladi. Vaza tayyorlash va bezash antik sanʼatda muhim oʻrin egallagan: kora va qizilga boʻyalgan tayyor Vazaga rassom naqsh, tasvir ishlagan, keyin kora lok bilan boʻyagan; qoliplar yordamida ham V. tayyorlangan. Yunonlarning bu sanʼati Yevropada Vazani tayyorlash va bezash sanʼati uchun namuna boʻlib xizmat qilgan. Oʻrta Osiyoda ham qadimdan Vaza turi (koʻza, koʻra, amfora va boshqa) tayyorlangan, ular naqsh, tasvirlar bilan bezatilgan, arablar istilosidan soʻng esa uslublashtirilgan oʻsimliksimon va girih naqshlar bilangina bezalgan. Hozirda OʻzRdagi chinni zavodlarda, kulollik ustaxonalarida bezatilgan, badiiy qimmatli (tasvirlar, mashhur kishilarning portreti ishlangan) Vaza turlari koʻplab ishlab chiqariladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yulduzlar evolutsiyasi** — vaqt oʻtgan sari yulduzlarning fizik parametrlari va kimyoviy tarkiblari oʻzgarib borishi. Turli evolutsiya bosqichidagi yulduzlarning fizik parametrlarini taqqoslab koʻrish asosida oʻrganiladi. Gravitatsiya (tortishish) kuchlari taʼsirida yulduzlar orasidagi gaz va changlarning kondensatlanishi oqibatida protoyulduzlarning hosil boʻlishi, siqiluvchan yulduzlar markazida termoyadro energiya manbai paydo boʻlishi, ayrim yulduzlarning gigant yulduzlarga yoki mitti yulduzga aylanishi, massasi katta yulduzlarning gravitatsion kollapsi (neytron yulduz yoki qora oʻra hosil boʻlishi bilan yuz beradi) kabi hodisalar Yulduzlar evolutsiyasining bosqichlari hisoblanadi. Yulduzlar evolutsiyasi doim yuz berib turadigan uzluksiz jarayondir.

Manbalar
--------

Oʻqish uchun
------------

* Astronomy 606 (Stellar Structure and Evolution) lecture notes, Cole Miller, Department of Astronomy, Maryland universiteti
* Astronomy 162, Unit 2 (The Structure & Evolution of Stars) lecture notes, Richard W. Pogge, Department of Astronomy, Ohio davlat universiteti

Havolalar
---------

* Yulduz evolutsiyasi simulyatori (ingl.)
* Pisa yulduz modellari (ingl.)
* MESA yulduz evolutsiyasi kodlari (ingl.)
* „The Life of Stars" (*Yulduzlar hayoti*), BBC Radio — Paul Murdin, Janna Levin va Phil Charles bilan munozara (*In Our Time*, 27-mart, 2003) (ingl.)

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

Portallar: Astronomiyaicon Fan

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4057365-5
* LCCN: sh85127430

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Saturn | *Astronomiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Vaysheshika** (sanskritcha vishesha — alohida, oʻziga xos) — hind falsafasidagi vedalarni eʼtirof etuvchi 6 anʼanaviy tizimdan biri. Asoschisi Kanada ismli shaxe deb taxmin qilinadi. Uning asari "Vaysheshikasutra" (1-ming yillikning 1-yarmi) deb ataladi. "Padartxadharma-sangraxa" asari, Jayanarayanning "Vivriti" (17-asr) asari "Vaysheshikasutra"ga yozilgan sharh hisoblanadi. Buddizmta qaramaqarshi oʻlaroq, narsalar tushunchalar bilan birgalikda mavjud deb hisobladi. V. qad. hindlarning tabiiy-ilmiy dunyoqarashlari bilan bogʻliq. V.ning koinot haqidagi nazariyasiga koʻra. u suv, tuproq, nur, havodan tarkib topgan. V.ning atomistik nazariyasi qad. moddiyunchilik taʼlimotini yanada rivojlantirganligidan guvohlik beradi. V. taʼlimoticha, barcha mavjud narsalar 6 tushunchada oʻz ifodasini topa-di: javhar, sifat, harakat, umumiylik, xususiylik va mansublik. Sutralarning sharxlovchilari bunga 7-tushuncha — inkor yoki mavjud boʻlmaslikni ham qoʻshadilar. V. tizimida asosiy tushuncha javhar boʻlib, narsalar mohiyatini ifodalaydi. Javharlar narsa va ashyolarning oʻziga xosligi va sifatlarini belgilaydi. Kanada javharlarning 17 xususiyatini, Prashastapada 24 sifatini sanab oʻtadi. Javharlar harakat va faollikka egadirlar. V. taʼlimotida atom doimiy, oʻzgarmas zarra boʻlib, moddiy jismlarning oxirgi boʻlinish chegarasidir. U aylanma shaklga ega, zamonlar oʻtishi bilan ham oʻzgarmaydi. Atomlar oʻz tabiatlariga koʻra sokin boʻlib, ularni harakatga keltirish tashqi turtkiga bogʻliq. Koʻrinmas kuch — adrishta atomlarni harakatga keltiradi. Xudo jahoniy ruh — Brahmanni yaratgan. U koinotni yaratmagan boʻlsa ham, ammo uni idora qiladi. Muhammadjon Qodirov.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Tarnov (maʼnolari).

**Tarnov** — oʻrtacha kechpishar urugʻsiz, vinobop uzum navi. Hozirgi Oʻzbekiston oʻsimlikshunoslik ilmiy tadqiqot intida Nimrang va Krra kishmish navlarini chatishtirib chiqarilgan (A. M. Negrul, M. S. Juravel). Tupi oʻrtacha oʻsadi. Barglari oʻrtacha, toʻgarak, besh boʻlmali, orqa tomoni tukli. Guli ikki jinsli. Uzum boshi yirik, konussimon, tigʻiz. Gʻujumi oʻrtacha, dumaloq, sargʻishoch yashil. Poʻsti tarang, yupqa mum/ubor bilan qoplangan. Eti sersuv, sershira. Kurtagi boʻrtgandan keyin faol harorat yigʻindisi 2900° boʻlganda 147 kunda pishadi.

Novdasi yaxshi yetiladi. Hosildorligi 600 s/ga. Sovuqqa chidami past. Sharbatlar, oq va shampan vinolari tayyorlanadi. 1959-yildan Samarqand va Toshkent viloyatlarida rnlashtirilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tarmeva** soʻzining ikkala komponenti eroniy tillarga mansubdir. Biroq, eski tojik tilida ham hozirgi fors, afgʻon tillarida ham bu soʻz uchramaydi. Faqat hozirgi tojik tilida tarmeva tarzida qoʻllanadi. Alisher Navoiy asarlarida:
Kurtiki harorat oʻrtab oni,
Tarmeva aro kirib nihoni.
(Layli va Majnun ,777)

Maʼnosi
-------

Mazkur soʻz tarixan qoʻshma boʻlib, tar va meva soʻzlaridan tashkil topgan qoʻshma sifat, keyinchalik otlashgan. Fors-tojik tilida tar soʻzining 1)nam, hoʻl, suvli;2)toza, yangi, tarovatli, shirali, suvli;3)nozik, latif; 4)pokiza, sof, tiza kabi maʼnolari boʻlib, bu soʻzning yasalishida ikkinchi maʼnosi bilan ishtirok etgan.

Etimoni
-------

Tar soʻzining etimoni maʼlum emas. Bu soʻz balki toza-taza soʻzi bilan aloqadordir. Meva soʻzi shirin, mazali, yoqimli, samar, hosil demakdir. Demak, tarmeva soʻzi tojik tilida yasalgan boʻlib, eski oʻzbek tiliga oʻtib oʻzlashgan. Hozirgi oʻzbek tilida ham aktiv qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Vafoyev, Bahrom*. Meva nomlari*, "FAN" nashriyoti, Toshkent, 1991 — 29 bet. ISBN 5 - 648 - 01251 -9.
**Yaproqoyoqlilar** — jabraoyoqlilar kenja sinfiga mansub qisqichbaqasimonlar turkumi. 600 dan ziyod turi maʼlum. 2 yonga nishablangan, qalqon yoki 2 tavaqali chigʻanoq shakldagi boshkoʻkrak qalqoni (karapaks) bor. Koʻzlari fasetkali, poyachasiz. Koʻkrak oyoklari yaproqsimon (nomi shundan). Qorin boʻlimi birmuncha reduksiyaga uchragan. Asosan, chuchuk suvlarda tarqalgan; dengizlarda ham uchraydi. Jinsiy, koʻpchiligi partenogenez yoʻli bilan koʻpayadi. Tuxumi qurgʻoqchilikka chidamli (shamol bilan tarqalishi mumkin). 3 turkum: qalqondorlar, chigʻanoqlilar va shoxdormoʻylovlilarga boʻlinadi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Moskvaning **Tverskaya maydonidagi V. I. Lenin haykali** — RGASPI binosi yaqinida joylashgan. 1940-yilda oʻrnatilgan. Yodgorlik mualliflari haykaltarosh S. D. Merkurov va meʼmor I. A. Fransuz. Yodgorlik federal ahamiyatga ega madaniy meros obyekti maqomiga ega.

Tavsifi
-------

V. I. Lenin haykali qizil granitdan qilingan. U quyuq kulrang granit bloklaridan yasalgan poydevorga oʻrnatilgan. Lenin oʻtirgan va oldinga egilgan holda tasvirlangan. U suhbatdoshini diqqat bilan tinglayotganga oʻxshaydi. Lenin chap qoʻli bilan tizzasiga suyanib turibdi va qoʻlida daftar tutgan. Oʻng qoʻl qalam bilan stulning orqa tomonida. Sanʼatshunos N. D. Sobolevskiyning fikricha „*haykal tasvirining plastik ifodasi Ilyining psixologik jonli va yorqin koʻrinishi bilan mukammal uygʻundir*".

Yodgorlikning joylashuvi tasodifan tanlanmagan. Lenin Tverskaya (oʻsha paytda Sovet) maydonida Moskva shahar kengashi binosi (hozirgi Moskva meriyasi) balkonidan bir necha bor nutq soʻzlagan, bu haqda yodgorlik lavhasida yozilgan. Yodgorlik Butunittifoq Bolsheviklar Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasi qoshidagi (hozirgi RGASPI) V.I. Lenin instituti binosi roʻparasida oʻrnatilgan.

Yodgorlik oʻrnatilishidan oldin V. I. Leninning haykali 1939- yilda Nyu-Yorkdagi Butunjahon koʻrgazmasida namoyish etilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Кожевников Р. Ф. „Памятники В. И. Ленину",*. Скульптурные памятники Москвы*. М.: Московский рабочий, 1983.
2. ↑  „Памятник В. И. Ленину, 1940 г. ск. С. Д. Меркуров, арх. И. А. Француз, гранит". 8-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-may 2018-yil.
3. 1 2  Соболевский Н. Д.*. Скульптурные памятники и монументы в Москве*. М.: Московский рабочий, 1947 — 13 bet.
Yaponiyaning Yevropadagi birinchi elchiligi a'zolari 1862-yilda. Missiya boshligʻi Shibata Sadataro (oʻtirgan).
 Yaponiya elchiligi a'zolari Londonda 1862-yilgi Xalqaro koʻrgazmaga tashrif buyurishdi, *Illustratsiya London News* dan.
 Elchilikning yuqori martabali xodimlari.
 Utrextdagi elchilik a'zolari. Chapdan ikkinchisi Fukuzava Yukichi.
**Yaponiyaning Yevropadagi birinchi elchiligi** (yaponcha: 第１回遣欧使節, shuningdek, 開市開港延期交渉使節団) 1862-yilda Tokugava syogunati tomonidan Yevropaga yuborilgan. Missiya rahbari Shimotsuke provinsiyasi (hozirgi Tochigi prefekturasi) gubernatori Takenouchi Yasunori edi. Missiya shtabi rahbari Shibata Takenaka Sadataro edi. Fukuzava Yukichi missiya a'zosi boʻlib, missiyada ikki tarjimondan biri sifatida ishlagan. Missiya 40 kishidan iborat edi.

Nomiga qaramay, bu Yaponiyaning Yevropadagi uchinchi elchiligi boʻlib, undan oldin Tensho elchiligi (1582–1590) va 1613—1620-yillar oraligʻida Xasekura Tsunenaga boshchiligidagi ekspeditsiya joʻnatilgan edi.

Marshrut
--------

1862-yil 21-yanvarda Tokioning Shinagava shahridan joʻnab ketgan missiya Gʻarb sivilizatsiyasini oʻrganish, shartnomalarni ratifikatsiya qilish va tashqi savdo uchun shaharlar va portlarning ochilishini kechiktirish uchun yuborildi. Fransiya, Buyuk Britaniya, Niderlandiya, Prussiya, Rossiya va nihoyat Portugaliyada muzokaralar olib borildi. Missiya 1863-yil 30-yanvarda Tokioga qaytib keldi.

Missiya a'zolari Nadar tomonidan suratga olingan.

Londonda missiya 1862-yilgi Jahon koʻrgazmasiga tashrif buyurdi. Yaponiya 1867-yilda Parijdagi Jahon koʻrgazmasida rasman ishtirok etadi.

Missiya 1862-yil 6-iyunda imzolangan London protokoli bilan yakunlandi. Unda Yaponiyaga "mavjud muxolifatni yengish" uchun vaqt kerakligi (aholi va imperator hukumati oʻrtasida chet elga qarshi kayfiyatdagi tafovut) e'tirof etildi va kechiktirishni qabul qildi. Osaka, Xyogo, Edo va Niigata shaharlarining ochilishi 1868-yilning 1-yanvarigacha boʻlgan muddatga kechiktirildi. Shu bilan elchilik oʻz oldiga qoʻygan vazifalarga toʻliq erishdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Shimamoto, Mayako*. Historical Dictionary of Japanese Foreign Policy*. Lanham, MD: Rowman & Littlefield, 2015 — 79 bet. ISBN 978-1-4422-5068-0.
2. ↑  *French Policy in Japan* by Medzini, p.35-37

Adabiyotlar
-----------

* + Shin Jinbutsu Ōrai-sha, eds.: *Ikokujin no Mita Bakumatsu–Meiji Japan, Aizō-ban* (異国人の見た幕末・明治JAPAN 愛蔵版: Bakumatsu and Meiji Japan in the Eyes of Foreigners, Enthusiasts’ Edition). Tokyo, 2005. ISBN 4-404-03252-8 (ISBN), ISBN 978-4-404-03252-2 (ISBN) (yaponcha)
	+ Medzini, Meron *French Policy in Japan* Harvard University Press 1971, ISBN 0-674-32230-4
**Chingiziylar** - Moʻgʻullar davlatining asoschisi va xoni (1206-yildan) Chingizxon nomidan kelib chiqqan, Osiyo va Sharqiy Yevropada hukmronlik qilgan sulola. Moʻgʻullar davlati hukmdorlari: Chingizxon (1206—27), Tulixon (1227—29), Oʻqgoy qoon (1229—42), Turakina xotun (1242—46), Kuyuk (Guyuk) qoon (1246—48), Munke (Mangu) qoon (125159), Xubilay (125994), Oʻljaytu — Temur qoon (1295— 1307), Xaysanqulug qoon (1307—11), Ayurbaribad — Buyantu qoon (1311—20), Shidebala — Gegen qoon (1320—23), Yesun — Temur qoon (1324—28), Xoʻshila qoon (1328), TugʻTemur qoon (1328— 32), Irijinbal qoon (1332), Toʻgʻon Temur (1333—70), Ayushiridor qoon (1370—78), Toʻkus Temur qoon (1378— 88). Joʻji ulusi (Oltin Oʻrda) hukmdorlari: Joʻji (1224—27), Botu (1227— 56), Berkaxon (1256—66), Mangu Temur (1266—?), Tuda Mangu (?), Toʻla bugʻa (?), Toʻxtaxon (1290—1312), Oʻzbekxon (1312—40), Jonibekxon (134057), Berdibekxon (135759), Navroʻz (1359— 60), Xizrxon (1360—61), Mardud (Murud)( 1361 — 63), Murodxoʻja (1363), Qutlugʻxoja (1364), Oʻrusxon (1364— 75), Toʻqtaqiya (1375), Temur Malik (137576), Toʻxtamishxon (137696), Temur Qutlugʻ (1396—99), Shodibek (1399-1407).

Iroq (Ozarbayjon, Fors, Xuroson, Kermon va Eronning Gʻarbi)da hukm surgan Ch. (hukmdorlar): Hulokuxon (125665), Abaqaxon (1265-82), Ahmadxon (1282 — 84), Argʻunxon (1284—91), Keyxotu (Gayxatu)xon (1291—95), Boyduxon (1295), Gʻozonxon (1295—1304), Oʻljaytuxon (1304— 16), Abu Saʼid Bahodirxon (1316— 35), Ariaxon (1335—36), Musoxon (1336), Sulton Muhammadxon (1336— 38), Tagʻoy Temurxon (1338; 1341—51), Sulaymonxon (1339—41).

Sharkda Oltoydan to gʻarbda Amudaryogacha, Gʻuljadan Samarkandu Buxorogacha boʻlgan hududda, asosan, Chingizxonning 2oʻgʻli Chigʻatoy naslidan boʻlgan (qarang Chigʻatoiylar) xonlar hukm surgan.

Adabiyot
--------

* RashidadDin, Sbornik letopisey, t.2, M.L. 1960; Abulgoziy, Shajarayiturk, T. 1992; Mirzo Ulugʻbek, Toʻrt ulus tarixi, T. 1994; Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, T. 1996.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chinniguldoshlar** (Caryophyllaceae) — chinnigulnamolar kabilasiga mansub oila. Chalabuta hamda bir, ikki va koʻp yillik butalardan iborat. 80 turkumga kiradigan 2000 turi bor. Oʻzbekistonda 24 turkumga mansub 122 turi usadi. Barglari oddiy, qaramaqarshi joylashgan, bandsiz, tekis qirrali. Gullari toʻgʻri, 4—5 boʻlakli. Kosacha barglari erkin yoki tutashgan.

Changchilari 4—10 ta, urugʻchisi 1—5 ta, tugunchasi ustki, mevasi koʻsakcha. Shimoliy yarim sharning moʻtadil mintaqasida tarqalgan. Chinnigul, drema, lixnis, yer sovun va boshqa turlari manzarali. Yetmak, sovunoʻt, echkimiya va boshqa ildizlari xolva va har xil ichimliklar tayyorlashda ishlatiladi. Ch.ning baʼzi turlari atirupa sanoatida va tibbiyotda qoʻllanadi. Ch.ning 10 turi Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Reflekslar** — organizmning markaziy nerv sistemasi orqali ichki yoki tashqi muhit omillari taʼsiridan retseptorlar qoʻzgʻalishiga javob reaksiyasi. R.ning tuzilish mexanizmi reflektor yoydan iborat. Bunda retseptorlar taʼsirotni qabul qilib, sezuvchi (afferent) nervlarga, ular miya markaziga, markaziy nerv sistemasi qoʻzgʻalishi miyadan harakat organlariga uzatuvchi (efferent) nervlarga, ulardan effektorlar — muskullar, bezlar hamda ichki aʼzolarga oʻtkazadi. R. aʼzolar ishini va ularning oʻzaro taʼsirini tartibga keltirishda (qarang Gomeostaz), organizm bir butunligini sak,lash hamda yashash sharoitiga moslanishda katta ahamiyatga ega.

R. haqidagi dastlabki tasavvurlarni fransuz filosofi va tabiatshunosi R. Dekart ilgari surgan. 18-asrda R. va reflektor apparat toʻgʻrisidagi taʼlimotga shveysariyalik A. Galler, chex Y. Proxaska, shotland Ch. Bell, fransuz F. Majandi va boshqa oʻz hissasini qoʻshdi. 19-asrning 2-yarmiga kelib, reflektor (avtomatik, ixtiyorsiz), shuningdek, ixtiyoriy harakatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar toʻplandi. I. M. Sechenov oʻz asarlarida "hayotdagi barcha ongli va ongsiz aktlar butun mohiyati bilan R.dir" degan edi. Bu tushunchani I. P. Pavlov oliy nerv faoliyati toʻgʻrisidagi taʼlimotda rivojlantirdi. I. P. Pavlov barcha R.ning kelib chiqishi, mexanizmi va biologik ahamiyatini hisobga olib, tugʻma R.ni shartsiz reflekslar va hayot davomida orttirilgan R.ni shartli reflekslarta ajratdi.

R. turiga qarab, millisekunddan bir necha sekundgacha davom etadi. Qoʻzgʻalish reflektor yoyda faqat bir yoʻnalishda — afferent neyrondan efferentga tomon oʻtkaziladi. Bu xususiyat neyronlararo qoʻzgʻalishni uzatish paytida ajralib, sinaptik tutashishni vujudga keltiruvchi kimyoviy moddalar (mediatorlar)ta bogʻliq. R. aloxidaalohida kechmasdan, maʼlum funksional hamda biologik ahamiyatga ega boʻlgan murakkab reflektor aktlarga birlashadi (Mas, ogʻriqni sezish natijasida hosil boʻladigan reflektor R. da bir muskul qisqarsa, ikkinchisi boʻshashadi, nafas hamda yurak faoliyati oʻzgaradi va h.k.). Ichki aʼzolar kasalliklari natijasida patologik R. roʻy berishi mumkin. Mas, oʻpka arteriyasi ichki pardasining maʼlum kiyem iga yot tana taʼsirida yurak ishi toʻxtaydi (shartsiz patologik R.), obhavo yomon paytda toqqa koʻtarilayotganda yurak toj tomirlarida spazm roʻy beradi, xuddi shu holat obhavo yaxshi vaqtda ham xuddi oʻsha joyda takrorlanishi mumkin (shartli patologik R.). Shartli patologik R. takror taʼsirot bilan mustahkamlanmasada, uzoq vaqtgacha saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chinnixona** — arxeologik yodgorlik; saroy. Samarqandda Choʻponota tepalitiningjan.gʻarbidajoylashgan. 15-asrning 40-yillarida Ulugʻbek rasadxonasita yaqin joyda qurilgan. Saroy devorlari chinni bilan qoplangani uchun ham Ch. deb atalgan. Ulugʻbek va olimlar shu yerda samoviy kuzatuv, ilmiy tadqiqotlardan soʻng hordiq chiqarishgan. Yodgorlikda arxeolog V.D.Jukov (1941), Oʻ. Alimov (1968) qazish ishlari olib borishgan. Binoning jan. qismida ayvon (sahni ustiga silliqlangan 25x25x4,5 sm li pishiq gʻisht terilgan), uning oldida 8 qirrali (aylanasi 1,5 m) fontan oʻrni, 6 qirrali pishiq gʻisht terilgan supacha topilgan. Oldingisidan 50 m gʻarbda aylana shakdda marmar tosh yotqizilgan 2fontan oʻrni ochilgan. Unga yer tagiga yotqizilgan sopol quvurlar orqali suv kelgan. Ch.ning peshtoqdi asosiy eshigi sayqallangan oq marmar, serpantin va boshqa togʻ jinslaridan ishlangan. Ch.dan nafis koshinli devor qoldikdari, chinni va tosh taxtachalar (birida "baxtli boʻl" yozuvi bor), rangli shishachalar, chaqa pullar topilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chiniqtirish** 1) texnikada — yangi ishlab chiqarilgan mashinalar (avtomobil, traktor, tramvay, trolleybus, samolyot, temir yoʻl sostavi, stanoklar va boshqalar)ni dastlab muayyan maromda (rejimda) ishlatib, astasekin ravon ishlaydigan holga keltirish. Masalan, avtomobilni meʼyoriy (pasportda koʻrsatilgan) tezlikda hayday boshlashdan oldin muayyan pastroq tezlikda haydab yurish kerak boʻladi. Shunda uning birbiriga ishqalanib moslashuvchi detallari (mac, dvigatelining silindri bilan porsheni) muddatidan oldin yeyilib ketmaydi, ravon ishlaydigan boʻladi. Samolyot va vertolyotni sinovchi uchuvchilar chiniqtiradi. Temir yoʻl sostavi ham oldiniga yoʻlovchilarsiz haydab sinab koʻriladi; 2) tibbiyotda — organizmning tashqi muhitning noqulay sharoitlariga chidamliligini oshirish, shartli refleks omillarini kuchaytirish uchun bajariladigan muolajalar majmui (qarang Organizmni chiniqtirish).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maqsuda Aʼzamovna Hojinova** (1912.8.7 - Toshkent - 1981.4.11) -mexanika sohasidagi olima, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1966), texnika fanlari doktori (1958), professor (1959). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1964). Toshkent iqtisod-sanoat texnikumini tugatgan (1929), G.V.Plexanov nomidagi Xalq xoʻjaligi institutini (Moskva) tugatgan (1936). Oʻzbekiston savdo vazirligida ishlagan (1936—37). Toshkent toʻqimachilik institutida oʻqituvchi (1944—52), shu institut rektori (1957—73). Ayni vaqtda toʻqimachilik materialshunosligi kafedrasi mudiri (1957-yildan). Ilmiy ishlari paxta, kanop (zigʻir) tolalarining mexanik xossalarini oʻrganishga oid. Oʻzbekistonda toʻqimachilik sanoatini rivojlantirishga katta hissa qoʻshgan. H. kalta kanop tolasidan toʻqimachilik ipi olish texnologiyasini ishlab chiqdi va sanoatga tat-artisti (1U8"). Andijon gʻijjakchilik maktabining yirik vakili. Ilk musiqa saboqlarini togʻasi Ergash Ab-durahmonovdan, milliy mumtoz musiqa namunalari va sozandalik sanʼatini Yu.Ra-jabiy, K.Jabbo-rov, S.Kalonov lardan oʻrgaigan. Yangiyoʻl teatrit sozanda (1942—45), Andijonda cholgʻu ansambli (1946— 49), Andijon teatri (1949—90) da sozanda va musiqa rahbari, bosh dirijer (1990-2003). 1995-yildan oʻgʻli Ravshanbek H. bilan "Meros" maqom an-sambli rahbari. 1998-yildan Andijon universitetida pedagog, faxriy professor (2001). Cholgʻu kuylar, ashulalar ("Jafo qil-ma", Sakkokiy gʻazali; "Xirom etgil", Dilafkor; "Lola sayli", E.Vo-hidov; "Nozima", "Gul uzatsam", P.Moʻmin; "Koʻz qorayguncha", Hofiz va boshqalar), spektakllar (M.Boboyevning "Vatan madhi", A.Qodiriyning "Me\-robdan chayon" va boshqalar)ga musiqa bastalagan. Nozik taʼb sozanda H. repertua-ridan "Miskin", "Ajam", "Nasru-loyi 1-4", "Nasri Segoh 1—3", "Sar-parda", "Rok", "Qurbon qaytarma" kabi cholgʻu kuy (turkum)lar oʻrin olgan. H. oʻziga xos, jozibali ovozida "Ushshoq", "Girya 1—2", "Azim daryo", "Bayot", "Dugoh" kabi mumtoz ashula va maqom yoʻllarini talqin etgan. H. A.Ismoilov, \.Oxunova, K.Rahimov, N.Hamrokulov, A.Dadayev, Oʻ.Nuraliyevlarga ustozlik qilgan. Ijrolari Oʻzbekiston radiosi fonotekasiga yozilgan. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1999).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Reginald Stewart Abbott** (1930-yil 4-fevralda tugʻilgan) - kanadalik sobiq professional xokkeychi. Abbott 1952–53-yilgi mavsumda Monreal Canadiens bilan Milliy xokkey ligasida (NHL) uchta oʻyin oʻtkazdi. 1950-yildan 1965-yilgacha davom etgan faoliyatining qolgan qismi asosan Ontario xokkey assotsiatsiyasida oʻtdi. Xalqaro miqyosda Abbott 1965-yilgi Jahon chempionatida Kanada terma jamoasida oʻynagan.

Shaxsiy hayot
-------------

Vinnipegda yoshligida Abbott har tomonlama ajoyib sportchi edi. U Manitobadagi viloyat chempioni Rosedales uchun ikkinchi beysbol oʻynadi. U, shuningdek, oʻz faoliyatini oʻsmirligida xokkeyga bagʻishlashdan oldin, deyarli golfchi va yaxshi lakroschi edi.

Oʻyin faoliyati
---------------

Abbott oʻzining professional faoliyatini Viktoriya Cougars bilan boshlagan, u erda toʻrt mavsumni oʻtkazgan. Bu vaqt ichida u 1952–53-yillarda Monreal Canadiens uchun Milliy xokkey ligasida uchta oʻyin oʻtkazdi. Oʻsha uch oʻyin davomida u hech qanday ochko ham, penaltidan ham foydalana olmadi. Pitsburg Hornets bilan Amerika Xokkey Ligasidagi uchta oʻyindan tashqari, Abbott keyingi besh mavsumni Windsor Bulldogs uchun katta xokkey oʻynab oʻtkazardi. Keyinchalik u nafaqaga chiqishdan oldin Winnipeg Maroons va Clinton Comets bilan kamdan-kam oʻynadi. U 1965-yilgi Jahon chempionatida Kanada terma jamoasida toʻrtinchi oʻrinni egallagan.



1. ↑  Society for International Hockey Research
2. 1 2  Podnieks, p. 3
3. ↑  *The National Hockey League Official Guide and Record Book/2009*. Triumph Books, 2007 — 604 bet. ISBN 978-1-60078-148-3.
Qishki Universiada 2017
**Konkida yugurish sporti** -sport turi; moʻz ustida konkida tez yugurish va figurali uchish. Yugurish masofalari: ayollar uchun — 500, 1000, 1500, 3000, 5000 m, erkaqlar uchun — 500, 1000, 1500, 5000, 10000 m. 1924-yildan qishki Olimpiada dasturiga kiritilgan; 1893-yildan erkaqlar oʻrtasida, 1936-yildan ayollar oʻrtasida, 1972-yildan sprinter koʻpkurashi (500 va 1000 m) boʻyicha jahon chempionatlari oʻtkazib kelinadi. Konkida yuguruvchilar xalqaro uyushmasi — ISU (1892-yil asos solingan)ga 40 dan ortiq mamlakat aʼzo.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Refleks** (lot. reﬂ exus — orqaga qaytgan, shuʼla) (tasviriy sanʼatda) — rangtasvir (baʼzan grafika)da biror narsadan qaytgan rang va nur shulasi; narsalarga uni oʻrab turgan obʼyektlar (qoʻshni narsalar, osmon va h.k.)dan qaytayotgan nurning aksi tushishidan hosil boʻladi. "R." terminini ham naturaning oʻziga; ham uning tasviriga birday qoʻllash mumkin. R.ning aniq va nozik ifodalash bilan hajmni, ranglar boyligini va tasvirlanayotgan naturaning tuslarini ularning oʻzaro murakkab munosabatlarida yaratishga erishiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

**Amredin Mohammad Anvar Sharifiy** (1992-yil 2-iyulda tugʻilgan) — Afgʻonistonlik futbolchi, Bangladesh Premer-ligasi futbol klubi Bangladesh Police FC va Afgʻoniston terma jamoasida hujumchi sifatida oʻynaydi.

Karyera
-------

U 2013-yilda Shahin Asmayi safiga qo‘shilgan.

2017-yilda u 2017-yilda Shayx Kamol xalqaro klublar kubogida to‘rtta gol urib, musobaqaning eng yaxshi to‘purariga aylandi.

### Bangladesh Politsiya FK

2021-yil 30-noyabr kuni Sharifi Bangladesh Police FC tarkibida 2021-22 yilgi Mustaqillik Kubogi guruh bosqichida Chittagong Abahani Limitedga qarshi debyut qildi. U yarim finalda Shayx Russel KCga qarshi oʻsha musobaqada klub uchun birinchi golini kiritdi.  2022-yil 7-mart kuni Sharifi Bangladesh Premer-ligasida yangi chiqqan "Svadhinata KS "ga qarshi o‘yinda xettrik qayd etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Sharifi heads Police into semifinals" (13-dekabr 2021-yil).
2. ↑  *প্রতিবেদক.* „রাজশাহীতে এক আফগানের হ্যাটট্রিক". *Prothomalo*.
Krul
**Maʼqullashning gullab-yashnashi** yoki *krul* („jingalak") asosan Golland tilidagi ramz boʻlib, maktab ishlarini baholash yoki biror paragrafni koʻrgan va unga rozi boʻlganligini koʻrsatish uchun ishlatiladi. *Krul* birinchi marta XIX asrning boshlarida Niderlandiyada kuchayib borayotgan byurokratiya bilan birga paydo boʻlgan. Belgi Gollandiyadan tashqarida, Karib dengizidagi Gollandiya orollari va Indoneziya, Janubiy Afrika, Surinam kabi sobiq Gollandiya koloniyalari va Belgiyadagi Flandriya kabi golland tilida soʻzlashadigan hududlardan tashqari kamdan-kam qoʻllaniladi.

Butun mamlakat va uning sobiq mustamlakalarida keng qoʻllanilishiga qaramay, 2020-yil mart oyidan boshlab uning uchun Unicode belgisi mavjud emas. Delega oʻxshab, u nemis pennisi belgisi bilan almashtirilishi mumkin, ₰.

Yana qarang
-----------

* Check mark § International differences

Manbalar
--------

1. ↑  „Waar komt het vandaan?" (Dutch). *NRC*. Qaraldi: 23-may 2018-yil.
2. ↑  „How to make a "krul" (unofficial Dutch symbol for OK)" (English). *Stackexchange*. Qaraldi: 30-may 2018-yil.
3. ↑  „What is the name or Unicode for this symbol (similar to ₰, Dutch, called Krul)" (English). *Stackexchange*. Qaraldi: 30-may 2018-yil.
**Konyshevskiy tumani** — Rossiya Federatsiyasining Kursk viloyati shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan maʼmuriy-hududiy birlik va munitsipalitet.
Maʼmuriy markazi —Konyshevka posyolkasi, Kurskdan temiryoʻl orqali 108 km va avtomobil yoʻlida 114 km uzoqlikda joylashgan.

Geografiyasi
------------

Viloyatning shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan boʻlib, Dmitriyevskiy, Xomutovskiy, Lgovskiy, Kurchatovskiy, Fatejskiy va Jeleznogorskiy tumanlari bilan chegaradosh. Hududi — 1135 km² yoki viloyatning 3,8 %. Tumanning shimoldan janubga uzunligi 32 km, gʻarbdan sharqqa 48 km.
Mintaqaning sharqiy qismi eng koʻp jarliklar bilan choʻzilgan, shimoliy va gʻarbiy qismi esa tekislik. Tuman hududidan quyidagi daryolar oqadi: Svapa — okrugning uzunligi 44 km, Plotavka — 35 km, Prut — 24 km, Belichka — 28 km, Vablya — 22 km, Chmacha — 19 km, Jigaevka — 11 km, Kotlevka. — 13 km, Ruda — 2 km. Barcha daryolar Dnepr havzasiga tegishli.

Tarixi
------

Butunrossiya Markaziy Ijroiya Qoʻmitasining qarori bilan Konyshevskiy tumani 1928-yil 30-iyulda Markaziy Qora Yer mintaqasining Lgovskiy tumani tarkibida tashkil etilgan.

Tumanning maydoni — 1312 km² boʻlib, unda 63 ming kishi, asosan rus aholisi istiqomat qiladi. Zichligi 1 km² ga 48 kishi. Tumanda 42 ta qishloq soveti va 175 ta qishloq aholi punkti mavjud.
1929-yil kuzidan boshlab Konyshevskiy tumanida kollektivlashtirish ommaviy tus oldi. 1926-yil oxiridan boshlab artellar va TOZlar (Yerni birgalikda yetishtirish boʻyicha shirkatlar) kolxozlarning asosiy shakliga aylandi, keyin esa ular kolxozlarga birlashtirildi. Konyshevka qishlogʻida bitta jamoa xoʻjaligi — Stalin nomidagi kolxoz, ikkinchisi Sosonki qishlogʻida — „Ikkinchi besh yillik" kolxozi, Tolkachevka qishlogʻida uchinchi — „Stalin nomidagi" kolxoz tashkil etildi. Telman, Trosnitsa fermasida toʻrtinchi — „Yashil bogʻ" kolxozi, Prilepy qishlogʻidagi beshinchi — XV partiya qurultoyi nomidagi kolxoz. 1930-yilda ular bitta „Kommunar" kolxoziga birlashtirildi. Kolxozning birinchi raisi Ignatov Rodion Vasilevich (Konishevka qishlogʻida tugʻilgan) edi. Repressiv chora-tadbirlar jarayonida quloqlar sinf sifatida yoʻq qilindi.

Maʼmuriy boʻlinishi
-------------------

Shahar aholisi (Konishevka ishchi posyolkasi) 42,98 kishi mintaqaning umumiy aholisiga nisbatan %.
Konyshevskiy tumani maʼmuriy-hududiy birlik sifatida 18 ta qishloq kengashi va 1 ishchi posyolkasini oʻz ichiga oladi.
Mahalliy oʻzini oʻzi boshqarishni tashkil etishning bir qismi sifatida munitsipalitet okrugiga 10 ta munitsipalitet kiradi, shu jumladan 1 ta shahar va 9 ta qishloq aholi punkti:

Aholi punktlari
---------------

Konyshevskiy tumani tarkibiga 90 ta aholi punkti, shu jumladan bitta shahar (ishchi posyolkasi) va 89 ta qishloq aholi punkti kiradi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Реестр административно-территориальных единиц и населённых пунктов Курской области". 21-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-avgust 2022-yil.
2. ↑  „Постановление Губернатора Курской области от 06.11.2008 № 489 «Об утверждении Реестра административно-территориальных единиц и населенных пунктов Курской области»". 18-sentabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-sentabr 2018-yil.
**Viktor Abramovich Kovda** (1904.29.12, Vladikavkaz — 1991.23.10, Moskva) — tuproqshunos olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1943). Krasnodar qishloq xoʻjaligi institutini tugatgan (1927). V. V. Dokuchayev nomidagi Tuproqshunoslik instituti shoʻrlangan tuproqlar laboratoriya mudiri (1931-39), Moskva universiteti professor (1939), tuproqshunoslik kafedrasi mudiri (1953-91), SSSR Fanlar akademiyasining Oʻzbekiston filiali Botaniqa va tuproqshunoslik instituti direktori (1941—42), YUNESKOning Aniq va tabiiy fanlar departamenti direktori (1958—65; Parij), Rossiya Fanlar akademiyasi Agrokimyo va tuproqshunoslik instituti direktori (1970—80).

K.ning asosiy tadqiqotlari Rossiya, Xitoy, Lotin Amerikasi tuproqlarini oʻrganishga bagʻishlangan va jahon darajasida eʼtirof qilingan, shoʻrlangan tuproklarning kelib chiqishi, evolyusiyasi, geogr.si va melioratsiyasiga, gurunt suvlaridagi toʻz tarkibining shaqllanish qonuniyatlariga, ayrim mintaqalar va Yer sharining quruqlik qismi toʻz balansi masalalari, ularni haritaga tushirish ishlariga bagʻishlangan.

Uning rahbarligida "Jahon tuproq haritasi" nashr qilingan (1979). K. tuproqshunoslikka doir bir necha xalqaro loyihalarga rahbarlik qilgan.

Manbalar
--------

* Solonchaki i solonsi, M.-L. 1937; Osnovi ucheniya o pochvax: kn. 1—2. M. 1973; Aridizatsiya sushi i borba s zasuxoy. M. 1977.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Viktor Mixaylovich Belyayev** (1888.25.1, Uralsk — 1968.16.2, Moskva) — rus musikdshunosi, sanʼatshunoslik fanlari doktori, professor (1944). 1941 — 43 yillari Oʻzbekiston XKS huzuridagi Sanʼat ishlari boshqarmasi, Sanʼatshunoslik instituti va Toshkent konservatoriyasida ishlagan. Rus va ajnabiy kompozitorlar ijodi, rus, oʻzbek, turkman va boshqa sharq xalklari musiqasiga oid tadqiqotlar muallifi. Jumladan oʻzbek millim cholgʻu asboblari, Oʻzbekistonning qad. musiqa tarixi, Shashmaqom muammolari, usullar tizimini yoritish va Xorazm tanbur chizigʻini zamonaviy notaga koʻchirishga katta hissa qushgan.

Manbalar
--------

* Muzikalnie instrumenti Oʻzbekistana, M. 1933; Muzikalno-etnograficheskaya rabota A. F. Eyxgorna v Oʻzbekisane. Muzikalnaya folkloristika v Oʻzbekistane, T. 1963.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |