recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Liliya** (**Lilya**) **Sharifovna Vilchek** (1938-yil 15-fevral, Toshkent – 2020-yil 7-mart, Moskva) – sovet va rus adabiyotshunosi, filologiya fanlari doktori hamda M. V. Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetining professori.

Hayoti
------

Liliya Sharifovna Vilchek 1938-yil 15-fevralda Toshkent shahrida xizmatchi oilasida tavallud topgan.

Oʻrta Osiyo universitetining filologiya fakultetini tugatgan (1960). Keyinchalik huddi shu universitetning aspiranturasini (1967) tamomlagan.

Liliya Sharifovna Norilskda (1960-62) va Toshkent nashriyotlarida jurnalist boʻlib faoliyat olib borgan. „Tekstilshik" gazetasining (Toshkent) mas’ul kotibi lavozimida va Rossiya Federatsiyasida Agrosanoat deputatlik guruhida ishlagan.

Vilchek filologiya fanlari nomzodi boʻlgan (1973, dissertatsiyasi „publitsist V. Ovechkin ijodi"). 1977-yildan Moskva davlat universitetining jurnalistika fakultetida (adabiy-badiiy tanqid va jurnalistika kafedrasi) dars bera boshlagan.

Liliya 1993-yilda „1950–1980-yillarda qishloq jurnalistikasining rivojlanish namunalari: tarixiy-nazariy tadqiqotlar tajribasi" mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Sharifovna SSSR Jurnalistlar uyushmasi va Moskva Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi boʻlgan (1992).

Liliya Vilchek Vsevolod Vilchekning rafiqasi.

Liliya Sharifovna 2020-yil 7-martda Moskvada vafot etdi va Vagankovskoye qabristoniga dafn qilindi.

Ijodi
-----

Sharifovna 1960-yildan oʻz ijodini boshlagan. U mahalliy jurnalistika tadqiqotchisi boʻlgan.

Insholar
„Valentin Ovechkin. Jizn i tvorchestvo". Moskva. 1977-yil;

„Yigʻim terimdan keyingi manzara. Qishloq jurnalistlar nigohida". „Sov. pisatel", 1988-yil;

„50-80-yillardagi sovet jurnalistikasi". (V. Ovechkindan Y. Chernichenkogacha). Moskva davlat universiteti nashriyoti, 1996-yil.

Oʻzining tanqidiy maqolalarini „Znamya" jurnalida chop ettirgan (1987).

Manbalar
--------

1. ↑  „ВИЛЬЧЕК, ЛИЛИЯ ШАРИФОВНА". Qaraldi: 3-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „ВИЛЬЧЕК, ЛИЛИЯ ШАРИФОВНА". Qaraldi: 3-noyabr 2023-yil.
**Sergeli**, sirgʻali — oʻzbek va qozoq xalqi tarkibiga kirgan qabilalar uyushmasi. Katta juz tarkibiga kirgan. S.larningbir kismi Zarafshon vohasi qipchoqlari va Jizzax viloyati yuzlarining tarkibiga mayda urugʻ sifatida qoʻshilganlar. Toshkent uyezdining Yettikent, Oqjar, Zangiota, Qoʻshqoʻrgʻon, Niyozbek volostlari va Toshkent vohasida S.lar 1074 xonadon (8125 kishi)ni tashkil etgan (1920-yilda oʻtkazilgan aholi roʻyxatiga koʻra). 19-asr va 20-asr boshlarida Qoziqurt, Qarjon, Chimyon toglarining etaklarida, Bodom, Keles, Chirchiq, Oqsoqota daryolari vohalarida yashagan. S.lar tarkibida 12 qabila (boyjigit, shaldar, botir, jaydaq, qaychili, qorakungirdak, oqkungirdak, qorabotir, tutamgʻali, eliboy, janaboy, aytboʻzim) mavjud boʻlgan. Bu qabilalar, oʻz navbatida, bir qancha mayda urugʻlarga boʻlingan. S.larning oʻz tamgʻasi va uroni (suroni) mavjud boʻlgan. Ular etnogeneziga koʻra, doʻglat, uysun qabilalari bilan qardosh hisoblanadi. S.lar, asosan, yarim koʻchmanchi chorvachilik, qisman dehqonchilik, hunarmandchilik (alacha, shol toʻqish, kigiz bosish) bilan shugʻullangan. S.larning avlodlari Toshkent viloyatining Yangiyoʻl, Yuqori Chirchiq tumanlarida va Chimkent viloyatida yashab kelmoqda. Ayrim tumanlar toponimida S.lar tarkibidagi urugʻ nomlari saqlanib qolgan. Toshkent shahridagi tumanlardan biri S. deb ataladi.
O'zbeklarning 92 "bov" laridan biri sirg'ali urug'i vakillari Jizzax viloyatining Zomin tumani hududida ham uchraydi(Sh.Jo'rayev)

Adabiyot
--------

* Shoniyozov K. Sh. Oʻzbek xalqining shakllanish jarayoni, T. 2001.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jahongir mirzo** (1396—1433.24.6) — Movarounnahr xoni (1405—1409), Hisor hokimi (1409—1433). Temuriylardan. Muhammad Sulton Mirzoning katta oʻgʻli. 1405-yil Amir Temur vafotidan soʻng , Xalil Sulton Samarqand taxtiga oʻtirgach, 9 yoshli J. M.ni xon koʻtarib, oʻzi otabeklik mansabida xukmronlik qilgan. 1409-yil Shohrux Mirzo Movarounnahrni egallab Samarqand taxtiga Ulugʻbekni oʻtqazgan. J. M.ga Hisor hokimligini berib, unga yosh boʻlganligi uchun Hamza Sulduzni otabek qilib tayinlagan. Movarounnahrdagi hokimiyatni qayta egallash uchun Ulugʻbekka qarshi kurashgan. Biroq Qizil Rabot mavzeida Shohrux Qoʻshini bilan boʻlgan jangda (12 iyul 1410-yil) yengilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Zaprometov Nikolay Georgiyevich** (1893.25.12, Toshkent — 1983.1.4, Moskva) — entomolog, fitopatolog olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1950), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1943), professor (1929). Petrograd universitetini tamomlagan (1916). Turkiston entomologiya styasida ilmiy xodim, Oʻsimliklarni himoya qilish tajriba styasi ftopatologiya boʻlimi mudiri (1918—29). SoyuzNIXI oʻsimliklarni himoya qilish styasi direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari (1929—31). 3. Oʻzbekistonda fitopatologiya va mikologiya maktabini yaratganlardan biri. Ilmiy ishlari, asosan, mikroflora, zararli fitopatologik mikroorganizmlarning morfologiyasi, biol.si, sistematikasi, madaniy oʻsimliklarning, jumladan, gʻoʻzaning zamburugʻli, bakteriyali kasalliklariga qarshi kurash muammolariga bagʻishlangan. == Manbalar ==

* Materiali po mikroflore Sredney Azii, T. 1928; Gʻoʻzaning koʻsak va tola kasalliklari, T. 1952.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Patxen milliy libosidagi qiz
**Patxen** (Vyetnam) Pà Thẻn — *patxen* , xit. odd. *,* pinyin bātiān; xit. odd.jánbāhēng, pinyin bāhēng , Xitoyda "toʻqqiz yao *urugʻi* "deb ham ataladi) — janubiy Xitoy va Vyetnam shimolida yashovchi xalq. Umumiy soni taxminan 52 ming kishi. Xitoy hukumati XXR patxenni Yao millatiga mansub Buni guruhining bir qismi deb hisoblaydi, Vyetnamda patxenlar mamlakatning rasman tan olingan 54 ta xalqidan biri hisoblanadi.

Tarqalishi va tarkibi
---------------------

Patxen ikki sub-etnik guruh sifatida ifodalanadi — *, Sanszyan patxenlari* va *Lipin patxenlari*.

Jami 47 000 ga yaqin aholisi boʻlgan Sanszyan patxen Guansi- Chjuan avtonom tumanining Sanszyan, Longsheng, Runan va Linguy okruglarida (41,200 kishi, 2000, tahminan), shuningdek, Vyetnamning Tuyen Kuang va Xa Giang provinsiyalarida (5569 kishi, 1999 — roʻyxatga olish yili) yashaydi.  Patxenlar oʻtmishda Vyetnam hududiga Xitoydan koʻchib kelgan deb hisoblanadi, ammo koʻchish vaqti haqidagi taxminlar turli mualliflar tomonidan farq qiladi. Shunday qilib, Ethnologue maʼlumotlariga koʻra, bu 1368-1644-yillarda va Xitoy operatsiyasiga koʻra, keyinchalik — 1700 va 1800-yillar oraligʻida sodir boʻlgan.

Jami 5160 (2000 ga yaqin) aholisi boʻlgan Lipin Patxen Guychjou provinsiyasining Lipin okrugida yashaydi.

Tili
----

Miao-Yao oilasiga mansub aholi patxen tilida soʻzlashadi. Myao , Dun , Xitoy, chjuan yoki Day ikkinchi til sifatida ishlatiladi. Vyetnamning Patxen dialekti alohida til hisoblanishi mumkin. Patxen tili uchun piktografik yozuv mavjud edi, biroq u hozir yoʻq.

Anʼanaviy turmush tarzi
-----------------------

Asosiy mashgʻuloti — qishloq xoʻjaligi.

Ayollar libosida quyosh va olovni anglatuvchi qizil rang ustunlik qiladi. Oy taqvimiga koʻra 5-yanvarda anʼanaviy olov bayrami nishonlanadi. Ular anʼanaviy eʼtiqodlarga, shu jumladan ajdodlarga sigʻinishga, animizmga, Xitoy patxeniga — shuningdek, daosizmga eʼtiqod qiladilar.

Manbalar
--------

1. ↑  *Edmondson, Jerold A.* Pa-hng development and diversity // Papers from the First Annual Meeting of the Southeast Asian Linguistics Society. — Arizona State University, Program for Southeast Asian Studies, 1992. — Andoza:Бсокр. — ISBN 1-881044-03-3.
2. ↑  *Jerold A. Edmondson, Kenneth J. Gregerson.* The Languages of Vietnam: Mosaics and Expansions(aniqlanmagan) // Andoza:Нп3. — The University of Texas at Arlington, 2007. — Andoza:Бсокр. — Andoza:Бсокр. — DOI:10.1111/j.1749-818X.2007.00033.x.[*sayt ishlamaydi*]

Adabiyotlar
-----------

* Dunyo xalqlari va dinlari: Entsiklopediya / Ch. ed. V. A. Tishkov. Tahririyat xodimlari: O. Yu. Artemova, S. A. Arutyunov va boshqalar — M.: Buyuk rus entsiklopediyasi, 1998, — 928 b.
* Xitoy tarixi : darslik / ed. Meliksetov. — tahrir. Moskva un-ta, 1998. — 736 b.
* Sharq dinlari tarixi Vasilev L.S. : darslik. talabalar uchun nafaqa. universitetlar. — M.: Yuqori. maktab, 1988. — 416 b.
* Paul Hattaway*. Operation China: Introducing All the Peoples of China*. William Carey Library Publishers, 2000. ISBN 0878083510.

Havolalar
---------

* Yazik patxen
* Pa Keyin etnik xalqi Ha Giangning odatiy olovli raqs festivali
**Edward Said** (talaffuzi: *Edvard Said*) (arabcha: ) (1-noyabr 1935-yil — 24-sentabr 2003-yil) — Falastin mandatli hududida tugʻilgan amerikalik adabiyotshunos olim va intellektual. Said uzoq yillar davomida Columbia universitetida adabiyot oʻqituvchisi lavozimida ishlagan. Olim postkolonial izlanishlar yoʻnalishi asoschisi hisoblanadi.

Britaniya va Amerika maktab va universitetlarida tahsil olgan Said oʻz taʼlimi va ikki madaniyat muhitida shakllangan qarashlari yordamida Gʻarb va Sharq madaniyatlari bir-birini madaniy va siyosiy anglashidagi kamchiliklarni koʻrsatib bergan. Xususan, olim Yaqin Sharqdagi Isroil-Falastin mojaridagi xato qarashlar haqida yozgan. Saidga Antonio Gramsci, Frantz Fanon, Aimé Césaire, Michel Foucault hamda Theodor Adorno kabi faylasuf olimlar ishlari taʼsir koʻrsatgan.

Madaniyat tanqidchisi oʻlaroq Said „Oriyentalizm" (1978) asari bilan tanilgan. Kitobda oriyentalizm tamoyili, xususan, Gʻarbning Sharq xalqlari madaniyatini tushunishiga asos boʻlgan qarash va metodlar tanqid qilinadi. Saidning matnlarni tahlil qilish modeli adabiyot nazariyasi, adabiy tanqid hamda Yaqin Sharq sohalaridagi akademik ishlarni, xususan, ularda oʻrganilayotgan jamiyatlar qay yoʻsinda koʻrib chiqilishi, taʼriflanishi hamda belgilanishini tubdan oʻzgartirdi. „Oriyentalizm" kitobi Yaqin Sharqni oʻrganib kelgan olimlar, faylasuflar hamda adabiyotshunoslar orasida qizgʻin muhokamalarga sabab boʻldi.

Said Falastin milliy kengashi aʼzosi boʻlgan, ommaviy ravishda Isroil hamda arab davlatlari siyosatini, ayniqsa, oʻz xalqlari manfaatlariga zid chora koʻrga musulmon tuzumlarni tanqid qilgan. Olim Isroildagi falastinliklarga teng siyosiy va inson huquqlari berilishi uchun Falastin davlatini tuzishni qoʻllagan.

1999-yil Said doʻsti Daniel Barenboim bilan Gʻarb-Sharq devon orkestriga asos solgan. Isroillik, falastinlik hamda arab musiqachilaridan iborat orkestr qarorgohi Seville shahrida joylashgan. Said ilmiy ishlaridan tashqari musiqaga ham qiziqqan, pianinoni mahorat bilan chalgan. Shuningdek, Barenboim bilan musiqa boʻyicha suhbatlarini oʻzida jamlagan „Parallellar va paradokslar: Musiqa va jamiyatda tadqiqotlar" (inglizcha: *Parallels and Paradoxes: Explorations in Music and Society*) (2002) kitobini yozgan.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Edward Said*** haqida turkum mavjud |

* Edward Said arxivi (ingl.)
* Edward Said IMDbda



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**"Uchuvchi birodarlar nonushta uchun makaron pishirishadi"** — 1996-yilda rejissyor Aleksandr Tatarskiy tomonidan Pilot studiyasida suratga olingan, "Uchuvchi birodarlar "seriyasidagi Boshliq va Hamkasbining sarguzashtlari haqidagi rus animatsion filmi. „Eng yaxshi animatsion film" nominatsiyasida "Nika "mukofoti sovrindori.

Syujet
------

Voqea 1950-yilning yozida, Berdichevda boʻlib oʻtadi. Boshliq va Hamkasbi nonushta qilishga qaror qilishadi. Buning uchun ular oʻzlarining maxsus retsepti boʻyicha makaron tayyorlashni boshlaydilar: Boshliq ichida baliq solingan muz kubini yoʻnish uchun uni randa bilan randalaydi va Hamkasbi, uchib tushayotgan, muz qirindilarini kastryul bilan ovlaydi. Keyin u soat millarini siljitadi va kakkukni ushlab, soatdagi inidan tuxumlarini oladi. U tuxumlarni chaqadi, ularning ichidan esa budilniklar paydo boʻladi. Hamkasbi ularni pashsha tutgich bilan urishga muvaffaq boʻladi, keyin qismlarni aralashtirib, quymoq qiladi, soʻng ularni muz qirindilari bor idishga soladi. Boshliq Hamkasbidan ventilyatorni yoqishni soʻraydi. Ventilyator yordamida u kolbasa kesadi. Bu vaqtda Hamkasbi olmani egov bilan yoʻnib, kastryulkaga tashlaydi. Keyin u chigirtka yordamida kastryulning ichidagini aralashtiradi, Boshliq xamirdan boʻgʻirsoq yasaydi va uni Hamkasbining boshiga qoʻyadi. Keyin chovlini olib, undan makaron siqib chiqaradi. Boshliq Hamkasbini boshini makaron bilan birga oʻchoqqa tiqadi. Bir daqiqadan soʻng, Hamkasbi „Tayyor" deb baqiradi va Boshligʻi uni tortib oladi. Keyin u Hamkasbning boshidan tayyor makaronlarni ishtiyoq bilan kesib tashlaydi. Boshliq makaronlarni belkurak bilan yerdan supurib, tovoqqa soladi. Keyin u Hamkasbidan kaktusli rom (tekila) olib kelishni soʻraydi. Hamkasbi umivalnikdan kranini sindirib olib, kaktusga qoʻyadi. Krujkaga kaktusli rom quyib, Boshligʻiga beradi. Suyuqlikka tuz qoʻshib, aralashmani makaron ustiga quyadi. Makaron isteʼmol qilish uchun xavfsiz ekanligiga ishonch hosil qilish uchun oshpaz tarelkani mushukka beradi. Makaronni hidlab, mushuk hushidan ketadi. Boshliq bu makaron yeyishga arzimasligini tushunib, Hamkasbini shahar oshxonasida nonushta qilishga taklif qiladi. Hamkasbi makaronlar yeyishga yaroqli emasligini tushunmaydi va „Makaronlarchi?", deb soʻraydi. Boshligʻi doʻstini xafa qilishni xohlamaydi va unga: „Makaronlarni ertaga yeymiz", deb javob beradi — va hamkasb bilan birga makaronni muzlatgichda qoldirib ketishadi. Multfilm muzlatgichdan juda koʻp pingvinlarning chiqib ketishi bilan tugaydi, chunki makaron dahshatli hidga ega edi.

Qiziqarli fakt
--------------

* Berdichiv shahri „ Parasolka ovda" multfilmida tilga olingan boʻlib, uning nomini, Parasolka Berdichev yozuvli belgi yonidan oʻtib ketayotganda, koʻrish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „Архивированная копия". 31-avgust 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyun 2022-yil.

„Архивированная копия". 31-avgust 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-iyun 2014-yil.

Havolalar
---------

* Bratya Piloti gotovyat na zavtrak makaronchiki na „Animator.ru"
* „Bratya Piloti gotovyat na zavtrak makaronchiki" na sayte „Ensiklopediya otechestvennogo kino"
***Certificato di Conoscenza della Lingua Italiana (***Italian tilini bilish testi), yoki **CELI** xalqaro tan olingan Italian tilini bilish testi boʻlib, u ona tilisi Italian boʻlmagan, 13 yoshdan 17 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun til bilish darajasini tasdiqlovchi sertifikat. Ushbu sertifikat *Università per Stranieri di Perugia* tomonidan beriladi. Ushbu sertifikat Italiya taʼlim vazirligi va Italiya tashqi ishlar vazirligi tomonidan tan olinadi. Bu sertifikat Italiyada universitetga topshirmoqchi yoki oliy taʼlimni Italiyada davom ettirmoqchi boʻlgan yoshlar uchun maxsus ishlab chiqilgan. Sertifikatlar dunyo boʻylab tan olinadi. Testni olish narxi $250 ni tashkil etadi.

Kelib chiqishi
--------------

Ilk bora Italiya universitetlari tomonidan 1987-yilda taqdim etilgan. *Università per Stranieri di Perugia* CELI ning imtihon olinish jarayoni, baholash tizimi va kerakli darajalarni belgilanishiga maʼsuldir. Imtihon har yili 3 mavsumda: bahor, yoz va kuzda boʻlib oʻtadi.

Baholash darajalari
-------------------

CELI testi 6 ta darajada baholaydi va eng yuqori natija bu 6-darajadir.

* CELI Impatto (A1) Italyan tilini bilmaydiganlar uchun eng past, beysik til bilish darajasi.
* CELI I (A2) Italyan tilida sodda gaplar tashkil eta oladigan, lekin tilni yaxshi tushunmaydigan darajasi.
* CELI II (B1) Italyan tilida keragicha soʻzlasha oladigan, oʻrtamiyona daraja. Ushbu daraja bilan Italiya fuqaroligini olish mumkin.
* CELI III (B2) Italyan tilida qiyinchiliklarsiz muloqot qila olish darajasi. Ushbu daraja bilan Italiyada oliy taʼlimga kirish mumkin.
* CELI IV (C1) Italyan tilida mukammal muloqot qila olish darajasi.
* CELI V (C2) Italyan tilida oʻz ona tilisidagidek mukammal soʻzlasha olish darajasi.

Ushbu testni Italyan boʻlmagan yoshlar topshira oladi.

Jarayon
-------

CELI testini olishni istagan applikant dastlab registratsiadan oʻtishi va toʻlovni amalga oshirishi kerak. Registratsiyadan oʻtish uchun oʻquvchilar onlayn formni toʻldirishlari kerak. Registratsiya imtihon kunida kamida 2 oy avval amalga oshirishi kerak va imtihondan soʻng natijani 3 oy ichida eʼlon qilinadi. Test har yili olinadi. CELI testini olmoqchi boʻlgan talabalarga dunyo boʻylab koʻplab organizatsiyalar tayyorlov kurslarini taklif etishmoqda.

Manbalar
--------

of%20Language%20Testers%20in%20Europe). https://italianculturalsociety.org/course/celi-exam/#:~:text=CELI%20is%20a%20certification%20of, of%20Language%20Testers%20in%20Europe).

1. ↑  „CELI 2".
2. ↑  „CELI reg".
**Sebzor** — oʻtmishda Toshkentdagi daha nomi. Shaharning shim.gʻarbiy qismida joylashgan. Toshkentning 4 dahasidan biri. Hududi jihatidan eng kichigi. Chegarasi gʻarbdan Sagʻbon va Krrasaroy koʻchalarining oraligʻidan (hozirgi Zarqaynar koʻchasining gʻarbidan), jan. dan Jangob arigʻidan oʻtgan. Shaharning shim. va sharq tomondagi mavzelarida (Alvastikoʻprik, Hasanboy, Koʻkterak, Boyqoʻrgʻon, Boltamozor, Gurunchariq va boshqalar) sebzorliklarning dala hovlilari, bogʻlari boʻlgan. Toshkentning eng qad. ariklaridan biri — Kaykovus S. hududidan oʻtgan. Shayboniylardan Suyunchxoʻjaxon tomonidan bunyod etilgan (1525-yil) Kaykovus chorbogʻi uning boʻyida joylashgan. 19-asr oʻrtalarida S.da 65 ta mahalla, 3 Madrasa (Baroqxon, Moʻyi Muborak, Beklarbegi), 78 masjid boʻlgan, shaharning 3 darvozasi (Labzak, Taxtapul, Qorasaroy), Eskijuva bozorining katta qismi, asosan, S. hududida joylashgan. Aholisi (1870y.larda 18650 kishi), asosan, hunarmandchilik, shahar tashqarisidagi yerlarida dehqonchilik bilan shugʻullangan. Muhammad Solihnchng "Tarixi jadidai Toshkant" asarida S. Hazrat Imom Qaffol Shoshiy dahasi nomi bilan qayd etilgan. S.da Qaffol Shoshiy (Xasti Imom) maqbarasi, Baroqxon madrasasi va boshqa meʼmoriy yodgorliklar joylashgan.

S. aholisi, ayniqsa, kosiblari bilan shuhrat qozongan, ularning mahsulotlari Turkiston oʻlkasining boshqa shaharlariga ham tarqalgan. Aholi, shuningdek, ip gazlama toʻqish va chitga gul bosish bilan mashgʻul boʻlgan. Taxtapul, Chuvalachi, Qorasaroy, Yov, Sebzor va Qozikoʻcha mahalla va mavzelari aholisi gʻalla ekinlari ham ekishgan; mol jalloblari daha aholisining oʻziga toʻq tabaqasini tashkil etgan.

Ad.h Mallitskiy N.G. Toshkent mahalla va mavzelari, T. 1996; Muhammadjonov A. Qadimgi Toshkent, T. 2002.

Mashxura Sharipova.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Eftaliylar davlatlari** — Oʻrta Osiyo va unga qoʻshni mamlakatlarda milodiy 5-asr oʻrtasida barpo etilgan davlatlar: 1) Oʻrta Osiyodagi Eftaliylar davlati milodiy 5-asr oxiri — 6-asr boshida ravnaq topib, uning hududi hozirgi Afgʻonistonning katta qismi, Oʻrta Osiyo va Sharqiy Turkistonning sharqiy va janubiy-sharqiy viloyatlarini oʻz ichiga olgan. Poytaxti Balx hisoblanadi. Uning asosini Baqtriya-Toxariston tashkil etgan. Shu yerdan turib eftaliylar qoʻshni mamlakatlarga yurishlar qilganlar. Eftaliylar Sosoniylar Eroni ustidan bir qancha janglarda zafar quchgan, janglardan birida sosoniylar shahanshohi Peroz halok boʻlgan. U koʻp yillar mobaynida eftaliylarga katta miqdorda tovon toʻlab kelgan edi.

Oʻrta Osiyodagi Eftaliylar davlati bir qancha yarim mustaqil mulklarning konfederatsiyasidan iborat boʻlib, ularni eftaliylar podshosiga tobe merosiy sulolalar boshqarar edi. Bu yerda Hindistondagi kabi tanga pullar markazlashgan tartibda zarb qilinmagan, aksincha deyarli har bir mulk oʻzining kumush yoki mis tangasini zarb qilgan. Saltanatda bir necha turdagi alifbolar (sugʻd, baqtriy, braxmi va boshqalar) mavjud boʻlgan, lekin baqtriy alifbosi davlat yozuvi hisoblangan. Eftaliylarning oʻzi dastlab koʻchmanchi boʻlib, keyinchalik shaharlarni bosib olishlari bilan, asosan, oʻtroq hayot tarziga oʻtgan boʻlsalar kerak. Shu tufayli Vizantiya tarixchilari (Menandr) eftaliylarning shahar qabilasi sifatida taʼriflaydi. Eftaliylar jamiyatida mulkiy tabaqalanish mavjud edi. Eftaliylar kuchli, asosan, otliqlardan iborat qoʻshinga ega boʻlgan. Eftaliylar orasida poliandriyaning shakllaridan biri hukm surgan. Eftaliylar oʻt va quyoshga sigʻinishgan, Oʻrta Osiyodagilar esa — buddaviylik, manixeylik, nasroniylik, zardushtiylikka eʼtiqod qilishgan; 2) Eftaliylar Hindistonga bostirib kirishi natijasida vujudga kelgan. Shimoliy Hindiston, Pokiston va janubiy-sharqiy Afgʻoniston hududidan iborat boʻlgan.. Hindistondagi Eftaliylar davlati milodiy 5-asroxiri — 6-asrning 1-yarmida, Toʻramon va uning vorisi Mixirakula davrida kuchqudratga toʻlib, ravnaq topgan. 6-asr oʻrtalariga kelib tanazzulga yuz tutgan.

Adabiyotlar
-----------

Rtveladze E. V. Velikiy shelkovga put, T. 1999.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yangiobod** ruscha: *Янгиабад*  — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Yangiobod shaharchasi XX asrning elliginchi-oltmishinchi yillarida barpo etilgan. Bu nom yangidan oʻzlashtirilgan, qoʻriq va boʻz yerlarda tashkil etilgan hudud maʼnosini beradi. Shu sababli ham Yangiobod deb nomlangan. Shaharcha nomi yangi va obodd soʻzlarining birikishidan hosil boʻlgan. Bundagi yangi oʻzbekcha, obod esa fors-tojikcha soʻz. Obod soʻzi odatda qishloq maʼnosida qoʻllaniladi. Sharqiy hududlarda joy nomlarini obod deb nomlash va nomlarga obod soʻzini qoʻshib atash IX asrdan boshlangan. Avvaliga shunchaki nomlangan va xalq orasida ommalashgan nom keyinchalik rasmiy tarzda qoʻllanila boshlangan.

Maʼnodosh nomlar
----------------

Yangiobod soʻzi Yangiqishloq va Denov nomlari bilan maʼnodosh. Ayni shu nomdagi hududlar Respublikaning turli burchaklarida uchraydi. Masalan, Angor, Denov, Angren, Andijon Oqdaryo tumanlarida Yangiobod nomli shaharcha, Jizzax viloyatida Yangiobod tumani va Yangiobod shahri bor.

Joylashuvi
----------

Yangiobod shaharchasi Qashqadaryo viloyati Kitob tumanining gʻarbiy qismida joylashgan. Shaharcha hududida 92-sonli va 74-sonli maktablar, Amiru hamza jom’e masjidi joylashgan.

Yangiobod shaharchasiga eng yaqin joylashgan aholi yashash punktlari: Chirkay va Makrid (shimol), Fayzobod (gʻarb) va Chimboy (janub) qishloqlaridir.

Aholisi
-------

1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Yangiobod shaharchasida 2900 nafardan ortiq aholi istiqomat qilgan. 2013-yilgi hisob-kitoblarda bu koʻrsatkich 2533 nafarni tashkil etgan edi.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etadi. Shuningdek, hududda qozoq, qirgʻiz, tojik millatiga mansub aholi ham yashaydi.

Iqlimi
------

Yangiobod shaharchasining iqlimi keskin kontinental.

Manbalar
--------

1. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
2. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 339-340 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
3. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 150 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.
**Chubron** (ruscha: *Чубран*) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Yakkabogʻ tumaniga qarashli shaharcha hisoblanadi. 2009-yil 13-martdagi Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga asosan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Shaharchaning nomi *chub* va *ron* soʻzlarining birikishidan tarkib topgan. Xalq izohida chub + ron soʻzlari bu choʻp bilan mol, hoʻkizni haydovchi inson, yaʼni qoʻsh bilan yer haydovchi, qoʻsh haydab ekin ekuvchi shaxs, dehqon maʼnosida qoʻllaniladi. Shu bilan birgalikda, turkiy urugʻlardan biri chubirgon, choʻbirgon, chubirgʻon, chuvurgʻon, chuvirgʻon nomli urugʻ qabilasi boʻlgan. Ayni shu etnonimning nomi xalq tilida qisqarib, soddalashgan shakli chubron koʻrinishida saqlanib qolgan va qishloq nomiga berilgan. Mazkur hudud yaqinida oʻxshash nomli Chuvurgʻon nomli qishloq mavjud.

Joylashuvi
----------

Chubron shaharchasi Qashqadaryo viloyati Yakkabogʻ tumanining markazida, Eski Yakkabogʻ va yangi Yakkabogʻ aholi punklari oraligʻida joylashgan. Shaharchaga eng yaqin hududlar Qayragʻoch va Ajrim shaharchalari hisoblanadi.

Chubron shaharchasida 47-sonli maktab va bir necha doʻkonlar faoliyat yuritadi. Hududning asosiy qismi choʻl zonasida boʻlganligi uchun muhim obyektlar mavjud emas.

Aholisi
-------

2016-yil 1-yanvardagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Chubron shaharchasida taxminan 2200 taga yaqin kishi istiqomat qilgan. 2013-yil 1-yanvarda bu koʻrsatkich 1964 nafarni tashkil etgan.

Iqlimi
------

Chubron shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yanvar oyining oʻrtacha harorati −1 °C, eng past harorat esa −25 °C ga teng. Iyul oyining oʻrtacha harorati 28,5 °C, eng yuqori harorat 44 °C ni tashkil etadi. Shaharchada yillik oʻrtacha harorat 15 °C ga teng.

Shaharcha hududi choʻl zonasida joylashgani sababli yozi jaziramali va issiq boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
2. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 311-312 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
3. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 156 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Ishlatilayotgan porron
 Loydan yasalgan porron
**Porron** (ispancha: *Porrón*, kat. *Porró*) — Kataloniya, Aragon va Valensiyada sharob ichish uchun moʻljallangan ispan shisha yoki sopol idishi. Porronning hajmi odatda 0,95 litrni tashkil qiladi.

Porron birozgina bukilgan kolbaga oʻxshaydi, yon tomonida uzun naycha mavjud, asosi keng va uchiga qarab torayib boradi. Undan sharob ichish vaqtida lablar naycha uchiga tegmaydi, balki idishdagi sharob oqimi toʻgʻridan-toʻgʻri ogʻizga yoʻnaltiriladi. Buning uchun bosh orqa tomonga tashlanadi va porron boshdan yuqoriga koʻtariladi, soʻngra sharob naydan ingichka oqim bilan tushishi uchun biroz egiladi. Jarayonning murakkab jihati shundaki, oqimni ogʻiz bilan mohirlik ila tutib olish va sharobni ogʻzini yopmasdan yutib yuborish kerak. Porron naychasining toza holatda qolishi sharob ichish zavqini dasturxon atrofidagi bir nechta odam bilan baham koʻrishga imkon beradi.

Tarixchilarning fikriga koʻra, porronning kelib chiqishi qadimgi vakxanaliyalardan boshlangan, ular ichimliklarni shoxqadahlar va ritonlardan ichishgan. Arxeologlar tomonidan topilgan riton namunalarining baʼzilari uchida teshiklar bor, bu qadimda ritonlar va shoxlardan ularning ikki tomonidan ichimlik ichish uchun foydalanilganini koʻrsatadi. 1938-yilda ushbu idish boʻyicha keng koʻlamli tadqiqotlar olib borgan va alohida asar nashr etgan kataloniyalik nufuzli etnolog Joan Amadesning soʻzlariga koʻra, porron xorijda 14-15-asrlar oxirida ixtiro qilingan. Unga shisha va shoxqadahning maʼlum jihatlari birlashgan va shu tariqa oʻsha davrdagi koʻplab sharob shinavandalarining orzulari roʻyobga chiqqan: ushbu idish sharobni toʻgʻridan-toʻgʻri ogʻizga quyish va nafas olishni istagan vaqtda uning toʻkilib ketishidan tashvishlanmaslik zavqini bergan. Ispaniyada meshga ham lablarni tekkizmasdan sharob ichishni yaxshi bilishadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Revista Murciana de Antropología". 4-aprel 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2022-yil.
2. ↑  Inventos españoles (20). El porrón

Havolalar
---------

* Inventos ispañoles (20). El porron Arxivnaya kopiya (isp.) )
* Revista Murciana de Antropología (Wayback Machine saytida 2018-04-04 sanasida arxivlangan) Arxivnaya kopiya (isp.) )
* Video darslik: porrondan qanday ichish kerak?(isp.) )
**Esaboy** (ruscha: *Эсабай*) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Koson tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga asosan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Shaharcha nomidagi *esavoy*, *esaboy* soʻzlari asli urugʻ nomi boʻli, mazkur urugʻ mangʻitlarga tegishli hisoblanadi. Shuningdek, *toʻqboy* — *toʻqvoy* urugʻlari ham mavjud boʻlib mazkur ikki urugʻ bir-biriga oʻxshash nom tuzilishiga ega, yaʼni *esa (t) + boy*, *toʻq + boy* shaklida. Shu bilan birgalikda, Tojikiston laqaylari orasida ham ayni esaboy nomli urugʻ tarmogʻi mavjudligi aniqlangan. Aslida urugʻ nomida esat oʻzagi boʻlishi kerak edi. Unga boy soʻzining qoʻshilishi tufayli t harfi tushib qolgan va esatboy shaklida emas Esaboy shaklida talaffuz qilina boshlangan. *Esat* bu asli qadimiy tillarda sher maʼnosini anglatgan va urugʻ qabila totemi boʻlgan boʻlishi mumkin. Esaboy urugʻining nomi keyinchalik qishloq nomiga qoʻyilgan.

Oʻxshash nomlar
---------------

Qashqadaryo viloyati Kasbi tumanida, shuningdek Qamashi tumanida ham Esaboy nomli qishloqlar mavjud. Bu qishloqlar Qashqadaryoning oʻng va chap qirgʻoqlarida joylashgan.

Joylashuvi
----------

Esaboy shaharchasi Qashqadaryo viloyati Koson tumanining janubi-gʻarbiy qismida, Qashqadaryo daryosining shimoliy sohilida joylashgan. Shaharchaga eng yaqin aholi yashash punktlari Halimesaboy (shimol), Turkmangʻit (gʻarb), Baydoqchi va Oʻyrot (janub) shaharchalaridir.

Aholisi
-------

Esaboy shaharchasida asosan oʻzbeklar istiqomat qiladi. Shuningdek tarixda mangʻitlar yashaganligi ham maʼlum. Shaharchada qozoq, qoraqalpoq va tojik millatiga mansub aholini ham topish mumkin.

2013-yilda mazkur shaharchada 3401 nafar kishi yashagan. Keyingi aholini roʻyhatga olish maʼlumotlarida qayd etilishicha, 2016-yil 1-yanvarda hududda 3700 dan oshiqroq inson mavjudligi aniqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Koson tumani aholi punktlari pochta indekslari".. Qaraldi: 18-aprel 2023-yil.
2. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
3. 1 2  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 332 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
4. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 154 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oqtepa** (ruscha: *Актепа*) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Koson tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Shaharcha nomi oq va tepa soʻzlarining qoʻshilishidan hosil boʻlgan. Akademik, tarixshunos olim Yahyo Gʻulomovning tadqiqotlariga koʻra, milodning IV-V asrlaridan boshlab Oʻrta Osiyoning barcha hududlarida sugʻorish kanallarining ustida va ekin dalalari markazida dehqonlarning xom gʻishtdan bunyod etilgan shiyponlari boʻlgan. Bu joylarning xarobalari hozirgi kunga qadar saqlanib qolgan. Bu hududlar tepa, oqtepa yoki tal deb nomlangan. Shahar ichi va tashqarisi asosan tekisliklardan iborat boʻlgan. Yirik qishloqlarning atrofida esa tepaliklar boʻlgan. Oqtepa ayni shunday tepaliklardan boʻlgan boʻlishi yoki qadimiy qoʻrgʻonlarning xarobasi boʻlishi mumkin. Choʻl zonalaridagi choshtepa, qorovultepa, qoratepa singari tepaliklarning bir turi oqtepa deb ataladi. Bu birikma keyinchalik geografik nomga aylanib ketgan. Yaʼni oqtepa nomli oddiy tepalik hudud nomiga Oqtepa shaklida berilgan. Mazkur shaharchada ham tepalik oʻz nomini qishloqqa bergan.

Aholisi
-------

1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Oqtepa shaharchasida 2600 dan ortiq inson yashagan. Bu 3 yil avvalgi hisob-kitob natijasidan 200 taga ortiqdir.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etsa ham, shaharchada tojik, qozoq, qoraqalpoq va boshqa millat vakillari yashaydi.

Tuzilishi
---------

Shaharcha hududida 74-sonli va 49-sonli maktab hamda bir necha doʻkonlar faoliyat yuritadi. Shaharchada Xalqobod mahallasi joylashgan.

Iqlimi
------

Oqtepa shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, iyulning oʻrtacha harorati 35-40°, yanvarniki 0 dan 1° gacha boʻlishi kuzatilgan. Shaharcha Qarshi choʻl zonasida joylashganligi sababli ham qishi sovuq, yozi esa issiq va jaziramali boʻladi.

### Yogʻin miqdori

Oqtepadagi oʻrtacha yillik yogʻin miqdori 190-200 mm ni tashkil etib, yogʻin asosan, bahor va qish oylarida tushadi. Vegetatsiya davri 210—240 kunga teng.

Manbalar
--------

1. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
2. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 199-200 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
3. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 150 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qoʻshqanot** (ruscha: *Кушканат*) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Qoʻshqanot soʻzi qoʻsh va qanot soʻzlarining jamlanmasi hisoblanadi. Qoʻsh — yonma-yon, tutash joylashgan, bir-biriga birikib turgan ikki narsa maʼnosida qoʻllaniladi. Qanot esa uchuvchi jonivorlarning osmonda turishini va muvozanatini taʼminlovchi aʼzosi. Lekin shaharchada ayni parranda yoki biron jonivorning aʼzosi tilga olinmagan. Bu shu hududa istiqomat qilgan shaxsning laqabi boʻlishi mumkunligi haqida taxminlar mavjud. Qanot (a) soʻzi kanal, irmoq X-XIX asrlarda tojik tilida koriz, yer osti arigʻi, suv yoʻlagi maʼnolarida qoʻllanilib kelingan. Oʻrta asrlarda Markaziy Osiyo tarixi haqidagi arab va fors-tojik manbalarida qanot va koriz soʻzlari oʻzaro sinonim sifatida qoʻllanilgan va yer osti suv yoʻlagi maʼnosini anglatgan. Shunga koʻra, qoʻshqanot soʻzi yonma-yon joylashgan ikkita yer osti suv yoʻlagi degan maʼnoda qoʻllanilgan. Avvaliga shaharcha hududi faqat tepalikdan iborat boʻlgan, keyinchalik esa qishloq barpo etilgan.

Joylashuvi
----------

Qoʻshqanot shaharchasi Shahrisabz tumanida, dengiz sathidan 802 metr balandlikda joylashgan.

Iqlimi
------

Qoʻshqanot shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, qishi birmuncha iliqroq boʻladi. Yoz nisbatan issiq va kechalari ham havo harorati pasaymaydi.

Aholisi
-------

1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Qoʻshqanot shaharchasida 3100 nafar kishi istiqomat qilgan. Bu 3 yil avvalgi koʻrsatkichdan 200taga koʻproqdir.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etsa ham, qozoq, qirgʻiz va tojik millatiga mansub kishilar ham topiladi.

Tuzilishi
---------

Shaharcha tarkibida asosiy Qoʻshqanot mahallasi joylashgan. Shuningdek, shaharchada 47-sonli maktab, musiqa maktabi, toʻyxona, Ibn Sino nomli dam olish sihatgohi, bir necha doʻkonlar faoliyat yuritadi.

Manbalar
--------

1. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
2. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 403 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
3. ↑  „Qo‘shqanot". Qaraldi: 08-2023.
4. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 155 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Lola (maʼnolari).

**Lola** (*Tulipa*) — loladoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻsimliklar turkumi, manzarali ekma gul. Yer yuzida uning 1400 ga yaqin, jumladan, Yevrosiyoda 100 dan ortiq, Oʻrta Osiyoda 64 turi tarqalgan. Lolalar piyozli bahori oʻsimlik hisoblanadi, gulchilikda muhim ahamiyat kasb etadi. Koʻpgina mamlakatlar qatorida Niderlandiyada va Oʻrta Osiyoda lola koʻproq yetishtiriladi. Oʻzbekistonning adir va togʻlarida lolaning yovvoyi 25 turi usadi. Lolaning qizil L (*T. greigii*) va targil lola (*T. fosteriana*) xili gullarining yirik va nafisligi bilan boshqa lolalardan farq qiladi. Seleksionerlar yaratgan navlar soni hozirgi vaqtda bir necha mingdan ortiq. Oʻzbekiston FA Botanika bogʻida 60 ga yaqin xili oʻstiriladi. Qizil rang lolaning turli tuslilari: och qizildan, qora qizilgacha, shuningdek, sariq, targʻil, gunafsha va boshqa xillari uchraydi. Piyozi tuxumsimon, rombsimon, sharsimon, diametri 2,5—4 sm, Poyasi 20— 30, baʼzan 50 sm gacha. Barglari 2—3 ta, choʻziq. Tojbarglarining uz. 8 sm. Mevasi koʻsakcha, eni 1,5—2 sm, uz. 3— 6 sm. Lola, asosan, adirlar, toshli va chagʻir toshli qiyaliklarda yaxshi oʻsadi. Urugʻi hamda piyozidan koʻpaytiriladi (piyozidan koʻpaytirilganda erta gul beradi). May — iyunda gullaydi. Iyun — iyul oyining oxirlarida piyozi qazib olinib, 22—25° haroratda quritib saqlanadi, soʻngra harorat 12—13° ga pasaytiriladi. Sentabr-oktabr oylarida piyozi 8—15 sm chuqurlik qazilib ekiladi.

Oʻrta Osiyoda tabiiy lolalar Qoraqum va Qizilqum choʻllaridan to Pomir-Olay hamda Tyanshan togʻlari mintaqalardagi turli iqlim va tuproq sharoitida oʻsadi. Dunyoga mashhur eng nafis madaniy lolalarning (Gollandiya lolalari) aksariyat qismi Oʻrta Osiyo lolalari zaminida yaratilgan. Oʻzbekiston FA Botanika bogʻida lola oʻstirish hamda yovvoyi va madaniy turlaridan yangi navlar yetishtirish boʻyicha ilmiy izlanishlar olib boriladi. Oʻzbek milliy urf-odatlarida lolalar. qadimdan eʼzozlanadi (qarangLola sayli).

Toshkentda gullagan lola (2022-yil mart)

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xoʻjaxuroson** (ruscha: *Ходжахурасан*) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Xoʻjaxuroson shaharchasi nomi xoʻja va xuroson yoki Xuroson soʻzlarining qoʻshilishidan paydo boʻlgan. Xuroson Eronning shimoli-sharqiy qismida joylashgan qadimiy viloyat boʻlib, qadimda Marv vohasi, Turkmanistonning janubiy qismlari va Afgʻonistonning shimoli va shimoli-gʻarbiy qismi Xuroson tarkibiga kirgan. Eroniy tillarda xuroson soʻzi kun chiqish, sharq tomon maʼnosida qoʻllanilgan. Kun chiqar tomonda joylashgan hududlarning barchasi xuroson deb atalgan.

Shuningdek, xurosoni bu Surxondaryo qoʻngʻirotlarining torjuvli boʻlimiga qarashli mandaturma urugʻining bir tarmogʻi hisoblanadi. Xurosoni bu xurosonlik inson deganidir. Oʻzbek-xurosonlar Jizzax atrofidagi hududlarda yashaganligi haqida manbalar mavjud. Shu bilan birgalikda, xuroson ismli oʻzbek yigitlar ismi ham bor. Shunga koʻra Xoʻjaxuroson bu avlodi xoʻjalardan boʻlgan Xuroson ismli shaxsga atab qoʻyilgan nom boʻlishi mumkinligi xusuida taxminlar mavjud. Yoki boshqa fikrlarga koʻra Xoʻjaxuroson asli xoʻjalardan boʻlgan xurosoni urugʻiga mansub aholi yashaydigan qishloq hisoblanadi.

Joylashuvi
----------

Xoʻjaxuroson shaharchasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumanining gʻarbiy tomonida joylashgan. Qishloq 2009-yil 13-martdagi Vazirlar mahkamasining 68-sonli qaroriga koʻra shaharcha maqomini olgan. Shaharchaga eng yaqin hudud bu Shaxrisabz shahridir. Xoʻjaxuroson yaqinidan M-39 xalqaro avtomagistral yoʻli oʻtadi.

Tuzilishi
---------

Shaharchada 20-sonli maktab, bitta maktabgacha taʼlim muassasasi, Xoʻjaxuroson masjidi, korxona va doʻkonlar faoliyat yuritadi. Shaharchadagi asosiy mahalla Oʻzbegim mahallasidir. Shaharcha hududidan Tanxordaryoning irmoqlari oqib oʻtadi.

Iqlimi
------

Xoʻjaxuroson shaharchasining iqlimi keskin kontinental. Hudud choʻlga yaqin yerda joylashganligi sababli qishi yumshoq, yozi juda issiq kechadi.

Aholisi
-------

1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Xoʻjaxuroson shaharchasida 3800 dan koʻproq kishi yashagan. Bu 2013-yildagi koʻrsatkichdan 200 taga koʻproqdir.

Manbalar
--------

1. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
2. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 283-284 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
3. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 151 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chiyal** (ruscha: *Чиял*, ayrim manbalarda Chiyali koʻrinishi ham uchraydi) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Chiyali shaharchasi ayrim manbalarda Chiyali holatida ham yangilish yozish holatlari kuzatiladi. Chiyali nomi chiyaboʻriga nisbatan qoʻllanilgan. Shuningdek chiya nomli oʻsimlik ham mavjud. Togʻlarda oʻsadigan yovvoyi olchani chiya deb nomlashadi.

Chiyal bu asli urugʻ nomi. Chiyal qishloqchasi hududida asosan kuchchilar istiqomat qilgan. Yaʼni kuchchilar chiyal urugʻidan boʻlgan. Akademik K.Shoniyozov Fargʻona qipchoqlari orasida chiyal nomli urugʻ boʻlgannligini eʼtirof etgan. Bu urugʻ vakillari Namangan viloyatining Pop tumanida Quranas qishlogʻida yashagan.

Boshqa taxminlarga koʻra, urugʻ nomiga chiyaboʻrilar asos boʻlgan boʻlishi ham mumkin. Chiyaboʻridagi boʻri soʻzi keyinchalik qoʻshilgan. Urugʻning totemi chiya (chiyaboʻri) boʻlganligi (yaʼni aholi chiyaboʻriga sigʻinganlar), ularni shu nom olishlariga sabab boʻlgan. Chiyal nomining qadimiy shakli Chiyali boʻlgan. Keyinchlik soddalashish natijasida i harfi tushib qolgan.

Joylashuvi
----------

Chiyal shaharchasi Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumanining markazida dengiz sathidan 535 metr balandlikda joylashgan. Shaharcha hududida bozor, bolalar stadioni, doʻkonlar mavjud.

Aholisi
-------

1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Chiyali shaharchasida 6100 nafar kishi istiqomat qilgan. Bu 3 yil avvalgi koʻrsatkichdan bor yoʻgʻi 40 taga koʻproqdir, yaʼni shaharchaning aholi oʻsish koʻrsatkichi juda past.

Iqlimi
------

Chiyal shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,7° ni tashkil etadi. Yanvarnning oʻrtacha harorati 2,7° darajani, eng past harorati esa —20° darajani tashkil qiladi. Iyulning oʻrtacha harorati 28° darajaga, eng yuqori harorati esa 45° darajaga teng. Mazkur hududdagi vegetatsiya davri 220—230 kunni tashkil etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
2. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 306-307 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
3. ↑  „Chiyal" (english). Qaraldi: 08-23.
4. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 151 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |