recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pasaband tumani** Afgʻonistonning Gʻor viloyatida joylashgan. Aholisi 92,900 (11% pushtunlar, 5% hazoralar va 84% tojiklar). Gʻor viloyatining janubiy qismida joylashgan Pasaband tumani janubda Hilmand viloyati, sharqda Daykundi va janubi-gʻarbda Farah viloyati bilan chegaradosh. Tuman markazi — Shinkot.

Pasaband togʻli tuman boʻlib, qishi uzun davom etadi va juda sovuq boʻladi. Yoʻllar yaxshi holatda boʻlmaganligi tufayli baʼzi qishloqlarga faqat hayvonlar tashima vositachiligi orqali borish mumkin. Qishloqlar orasidagi transport muammolari bilan birgalikda quduqlarning kamligi aholini toza suv bilan ta’minlashdek yirik muammoni keltirib chiqaradi. Asosiy daromad manbai qishloq xoʻjaligi ammo suv manbalari kam boʻlgani bois qurgʻoqchilikdan jiddiy zarar koʻrgan. Hudduddagi sogʻliq va taʼlim tizimi yaxshilanishga muhtoj.

Iqtisodiyot
-----------

Tuman aholisi asosan sogʻliqni saqlash, qishloq xoʻjaligi va chorvachilik mahsulotlarini yetishtirish darajasi va sifatining pastligi, ijtimoiy va infratuzilma xizmatlaridan foydalanish imkoniyati yoʻqligi hamda mahalliy davlat hokimiyati organlari faoliyatining sustligi tufayli zaif iqtisodiyotdan aziyat chekmoqda.

* Qishloq xoʻjaligi: bugʻdoy, arpa, makkajoʻxori, piyoz, sabzi va sholgʻom.
* Hunarmandchilik: gilam va gilam toʻqish, tikuvchilik va kashtachilik.

Manbalar
--------

1. ↑  „District Profile".  UNHCR. 27-oktabr 2005-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-noyabr 2015-yil.
2. ↑  „Summary of District Development Plan".  Pasaband District Development Assembly. 21-noyabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-noyabr 2015-yil.

Havolalar
---------

* Tuman profili UNHCR, 2002-yil sentyabr
* Aholi punktlari xaritasi Wayback Machine saytida arxivlandi (21-noyabr 2015-yil). Archived AIMS, 2011-yil sentabr

Andoza:Districts of GhorAndoza:Ghor Province
**Avanssena** (frans. avantccene) – peshsahna, parda bilan orkestr oʻrni orasidagi joy. Opera va balet spek-takllarida A.dan keng foydalaniladi. 1Drama tomoshalarida esa parda oldida oʻtadigan kichik sahnalarni koʻrsatish uchun xizmat qiladi. A.dan oʻrinli foy-dalanish dekoratsiyalarning tez almashu-viga imkon yaratib, voqeaning uzluksiz rivojlanishini ta’minlaydi. Ayrim rejissyorlar asosiy harakatni ham A.ga olib chiqib, oʻyin maydonini kengay-tirganlar. 17-asrda Yevropada badavlat oqsuyaklar A.da oʻtirishgan. Oʻzbek rejis-syorlari sahnaning butun sathidan, shu jumladan A.dan keng foydalanishadi. Ayniqsa rejissyor B. Yoʻldoshev A.ni tomosha-binlar zali bilan bogʻlab, voqealar joyini kengaytirishga erishadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tugʻruqqa yordam berish** — homiladorlik, tugʻruq va chilla davrida ayollar sogʻligʻini muhofaza etishga qaratilgan profilaktika va davo tadbirlari sistemasi. Tugʻruqqa yordam berishb. onalar va bolalar muhofazasinnnt muhim boʻlimidir. Oʻzbekistonda Tugʻruqqa yordam berishb. sistemasi tugʻruqxonalar, ayollar konsultatsiyasi, qishloq vrachlik punktlari, kasalxonalarning akusherlikginekologiya boʻlimlarida amalga oshiriladi. Bu yerda ayollarga oʻz vaqtida yuqori malakali ixtisoslashgan akusherginekolog yordam koʻrsatadi. Tugʻruqqa yordam berishb. tashkiliy va ilmiymetodik asoslarining birligi, Tugʻruqqa yordam berishb. muassasalari ishlab chiqqan profilaktika, davo, diagnostikaning eng yangi usullarini tibbiyot amaliyotiga tatbiq etish, tibbiyot kadrlari malakasini muntazam oshirib borish aholiga akusherginekologik yordam koʻrsatishning tobora yaxshilanib borishiga imkon beradi. Oʻzbekistonda Tugʻruqqa yordam berishb. ishini yaxshilash maqsadida tugʻruqxonalar ayollar maslahatxonasi bilan birlashtirilgan, ular vrachlik uchastkasi boʻyicha ish olib boradi; bu esa ginekologik kasalliklar va homiladorlik asoratlarini barvaqt aniqlash, homilador ayollarni muntazam kuzatib borish va zaruriyat boʻlsa, davolash, koʻzi yoriydigan ayollarni oʻz vaqtida tugʻruqxonaga yotqizish, homiladorlik, chilla davri va bola parvarishi gigiyenasiga oid sanitariya maorifi ishlarini olib borish imkoniyatini beradi. Tugʻruqqa yordam berishb. muassasasi ayollarga onalik huquqlarining himoyasi yuzasidan ijtimoiyhuquqiy yordam koʻrsatadi, shuningdek, irsiy kasalliklarning oldini olish va davolashga tegishli tibbiygenetika tekshiruvlarini olib boradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yovvoyi gʻoʻzalar**, gʻoʻzaning yovvoyi turlari — Cossypium L. turkumiga mansub 50 tur gʻoʻzadan 45 tasini oʻz ichiga oladigan yovvoyi turlar. Xromosomalarining soniga qarab Yo.gʻ. 2 guruhga boʻlinadi. Birinchi guruhga koʻproq diploid turlar (2p=26), ikkinchi guruhga tetraploid turlar (2p=52) kiradi. Barcha diploid turlar xromosomalarining tuzilishiga qarab 6 genomli — A, V, D, Ye, S, Gʻ guruhidan iborat; tetraploid turlar AD genomli boʻladi. Yo.gʻ. Yer sharining neotropik, paleotropik va Avstraliyaning floristik oʻlkalarida tarqalgan. Ular madaniy gʻoʻzalardan tarqalish arealining torligi, turlararo polimorfizmning juda sust ifodalanganligi, shoxlanishining monopodial yoki aralash boʻlishi, koʻsaqlarining juda maydaligi, tola va chigit tuklari orasida aniq chegara yoʻqligi bilan farqlanadi. Tolasining uz. 0,5–15 mm. Tolasi och sariq, toʻq sariq, qoramtirqoʻngʻir yashil, kumushsimonkoʻk boʻladi. Deyarli hamma tur chigiti toshchigit boʻlganligi tufayli tabiiy sharoitda juda uzoq vaqt yaxshilab namlangandagina unib chiqadi. Bu xususiyat turning uzoq vaqt davom etadigan qurgʻoqchilik va b. noqulay sharoitlarda oʻsishi va saqlanib qolishiga yordam beradi. Yo.gʻ. uzoq davom etgan evolyusiya jarayonida nisbatan qisqa kunga oʻrganib, uzun kunda xrsil berish qobiliyatini yoʻqotgan. Ular tropik mintaqada yaxshi oʻsib rivojlanadi; kuzqishbahor sharoitida kun 11 — 12 soat yorugʻ boʻladigan davrda bemalol gullab, hosil beradi. Yo.gʻ. hosil olish maqsadida ekilmaydi, biroq, ularning har biri noyob va qimmatli xususiyatlarga ega: sovuq, qurgʻoqchilik, viltga chidamli, tolasi mustaqkam va nihoyatda serhosil. Shuning uchun ulardan genetikaseleksiya tadqiqotlarda foydalanish mumkin (yana q. Gʻoʻza sistematikasi).

Adabiyot
--------

* Gʻoʻza, 1j. T. 1957; Jukovskiy P. M. Kulturnie rasteniya i ix sorodichi, 3 izd. L. 1971; Abdullayev A. A. O melchen ko M. V. Gʻoʻza turlari, T. 1977.

Abdumavlon Abdullayev.

Yovvoyi gʻoʻzalar: A) Sturt gʻoʻzasi; B) Davidzon gʻoʻzasi: /—poyasi; 2— bargi; 3— guli; 4— koʻsagi; 5—chanogʻi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avar xonligi** – Dogʻistondagi davlat (12–19-asrlar). Poytaxti – Xun-zax. Ilk oʻrta asrlardagi Sarir "podsho-ligi" oʻrnida vujudga kelgan. Ummaxon (1634-yil v. e.) davrida Avar xonligi yirik siyosiy birlashma boʻlgan. 18-asrda kuchli davlatga aylanib, unga Gruziya podshosi, Darband, Qubo xonlari xiroj toʻlab turishgan. 1803-yil uni Rossiya bosib olgan 19-asrning 20–50-yillarida Avar xonligi hududi imomlik tarkibida boʻlgan. 1864-yil chorizm tomo-nidan Avar xonligi tugatilib, uning hududida Avar okrugi tashkil etilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**„Yovvoyi yoʻrgʻa"**, toʻliq nomi **„Yovvoyi yoʻrgʻa: Jonivorlar haqida hikoyalar"** — kanadalik yozuvchi Ernest Thompson Seton qalamiga mansub hikoyalar toʻplami. 1989-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida chop etilgan.

Hikoyalarni Togʻay Murod 1936-yil Moskvada „Detgiz" nashriyotida chop etilgan „Домино" hamda 1983-yil „Pravda" nashriyotida chop etilgan „Рассказы о животных" kitoblariga asoslanib ruschadan oʻzbekchaga oʻgirgan. Kitob rasmlarini Thompson Setonning oʻzi chizgan.

Asarni nashrga tayyorlashda yana quyidagi shaxslar ishtirok etgan: M. Qudratova – muharrir, A. Kiva – rassom, A. Bobrov – rasmlar muharriri, E. Saidov – texnik muharrir, S. Tohirova – musahhih. Kitob adadi – 90 000 nusxa.

Manbalar
--------

1. ↑  „Yovvoyi yoʻrgʻa" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 23-sentabr 2016-yil.

Havolalar
---------

* „Yovvoyi yoʻrgʻa" Ziyouz saytida

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Humanizm** (lotincha *humanitas* - "insoniylik", "odamiylik") insonni oliy qadriyat deb baholovchi dunyoqarashdir. Humanizm axloqning dinga bog‘liq bo‘lib qolishiga qarshi chiqadi, zero din insonni g‘ayritabiiy mavjudotlar borligiga ishontirib, ularga hayotni toʻgʻri anglash g‘oyasini singdiradi. Humanistlar dunyoviy axloq normalarini targ‘ib etishadi.

|  |  |
| --- | --- |
| Arastu va Aflotun | *Falsafaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

**Humanizm** (lot. humanus — insoniy) — odamlarga mehr-muhabbat bilan qarash, ularni hurmat qilish, insonning moddiy farovonligini yuksaltirish va kishilarda yuksak maʼnaviy fazilatlarni rivojlantirishga gʻamxoʻrlik qilish bo'lgan (qarang Insonparvarlik).

Tor maʼnoda — Uygʻonish davri (13 — 16-asrlar)da sxolastikaga va cherkovning maʼnaviy hukmronligiga qarshi turgan dunyoviy hurfikrlilik. Gʻarbiy Yevropadagi bir necha mamlakatlarda G. ijtimoiy tafakkur sohasida, adabiyot, sanʼat va ilm-fanda katolitsizmga va shaxsning qulligiga qarshi qaratilgan ilgʻor harakat bo'lgan. G. tarafdorlari oʻz zamonasining taraqqiyparvar kuchlari boʻlgan edi. Ular inson huquqi va olijanob fazilatlar, ilmmaʼrifat va hurriyat uchun, kishilarning har tomonlama erkin rivojlanishi uchun kurash olib borganlar. G.ning atoqli namoyandalari F. Petrarka, J. Bokkachcho, Leonardo da Vinchi, J. Bruno, T. Kampanella (Italiya), M. Monten, F. Rable (Fransiya), T. Mor, F. Bekon (Angliya), E. Rotterdamlik (Niderlandiya), N. Kopernik (Polsha) va b. edi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

**Falsafa**

|  |  |
| --- | --- |
| **Umumiy mavzular** | Sharq falsafasi · Gʻarb falsafasi  |  Falsafa tarixi: Antik · Oʻrta Asrlar · Oydinlashma ·Renessans ·XVII asr ·XVIII asr  · XIX asr ·XX asr |
| **Sohalar** | Estetika · Etika · Epistemologiya · Mantiq · Metafizika · Taʼlim falsafasi · Tarix falsafasi · Til falsafasi · Huquq falsafasi · Fan falsafasi · Metafalsafa · Siyosat falsafasi · Din falsafasi · Urush falsafasi |
| **Oqimlar** | Tahliliy falsafa · Determinizm · Dialektik materializm · Ratsionalizm  · Ekzistensializm ·Absurdizm ·Hegelchilik · Gumanizm · Idealizm · Materializm · Yangiaflotunchilik · Nigilizm · Fenomenologiya · Aflotunchilik · Pozitivizm · Postmodernizm · Pragmatizm ·  · Sxolastitsizm · Stoitsizm |
**Yovuz Robbi**(inglizcha: *Robbie Rotten*) Islandiya bolalar dasturining asosiy antagonisti. U sport, sogʻlom ovqatlanish va faol va sogʻlom turmush tarzini targʻib qiluvchi Sportakus va Stefani[en] ning dushmanidir. Robbiga kelsak, uning sevimli mashgʻulotlari nosogʻlom ovqat va televizor tomosha qilishdir. Robbining och terisi, kulrang-yashil koʻzlari va qora sochlari bor. U odatda bordo-binafsha rangdagi ikki qismli kostyum, tilla chiziqli, tantanali tufli va manjetli toʻq koʻk rangli koʻylak kiyadi. U eng boʻyi baland qahramon.

Tarixi
------

Ikkinchi Islandiya spektaklida qahramonning ismi Glanni Glæpur (islandiya. — "ehtiyotsiz jinoyat") va u shaharga kelganida butunlay qora kostyumda edi; lekin u Riki Riki (juda boy odam) qiyofasida boʻlganida Robbi teleserialda kiyganiga oʻxshash binafsha rangli palto, binafsha rangli shim va poyabzal kiygan edi, garchi uning sochlariga hali gel bilan ishlov berilmagan edi. Televizion serialda Yovuz Robbi toʻq-koʻk kostyum kiyib, binafsharang qizil jilet va qora taglikli oq tufli kiyadi.

2018-yil 21-avgustda aktyor Stefan Karl Stefansson 43 yoshida xolangiokarsinomadan vafot etdi.

Yovuz Robbi „We Are Number One" qoʻshigʻi bilan internetda shuhrat qozondi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Robbie Rotten" (en). *Lazy Town*. 2-oktabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-sentabr 2018-yil.
2. ↑  *Jessie Yeung.* „Stefan Karl Stefansson, 'LazyTown's' Robbie Rotten, dies at 43" (en).  CNN (22-avgust 2018-yil). Qaraldi: 16-sentabr 2018-yil.
3. ↑  „Glanni Glæpur Í Latabæ -- English subtitles | Latibaer - LazyTown (1999)" (English). YouTube (3-fevral 2017-yil). Qaraldi: 6-sentabr 2018-yil.
4. ↑  *Patricia Hernandez.* „After LazyTown actor’s death, fans subscribe en masse to YouTube channel as a final thank you" (en). *The Verge* (30-avgust 2018-yil). Qaraldi: 16-sentabr 2018-yil.
5. ↑  *Reilly*. „Tributes paid as 'LazyTown' actor Stefan Karl Stefansson dies, aged 43" (en-US). *NME* (22-avgust 2018-yil). 22-avgust 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-sentabr 2018-yil.
**Sulfanil kislota**, paminobenzol sulfokislota, H2N— S6N4—SO3H — rangeiz kristall modda. Mol.m. 173,18; 280 —300° da parchalanadi. Sulfanil kislota suvdagi eritmadan 0—2° da 2 molekula suvli gidrat holida, 21 — 40° da bir molekula suvli gitrat holida va 40° dan yuqorida suvsiz holatda ajralib chiqadi. Sanoatda Sulfanil kislota anilin sulfatni 180—200° da qizdirib olinadi. Uning hosilalari sintetik boʻyoklar olishda ishlatiladi. Lab. da nitritlarni hamda osmiy, ruteniy, seriy va boshqa metallarni aniqlashda qoʻllanadi. Sulfanilamidlar (mas, oq streptotsid) va uning baʼzi hosilalari (mas, albutsid, sulgin, sulfidin, sulfadimezin, sulfozol) tibbiyotda ishlatiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Nivelirlash** — geodezik oʻlchashning bir turi; yer nuqtalari balandliklari farqi (nisbiy balandligi) aniklanib, ular orqali ushbu nuqtalarni qabul qilingan boshlangʻich sathdan hisoblanadigan balandliklari topiladi. Oʻzbekiston hududida bajariladigan asosiy geodezik-topografik ishlarda nuqtalar balandligini Kronshtadt (Sankt-Peterburg) futshtogining nol chizigʻi (shtrixi)ga nisbatan hisoblash qabul qilingan (qarang Mutlaq balandlik). N.ni bajarish uslubiga qarab geometrik N. trigonometrik N. fizik (gidrostatik, barometrik va aero) N. va stereofotogrammetrik N. turlariga boʻlinadi. Geometrik N. gorizontal vizir nur, trigonometrik N. esa kiya vizir nur yordamida bajariladi. Stereofotogrammetrik N. bir joyning ikkita qoʻsh aerosuratlarini maxsus optik asbob (Mas, stereoskop)da kuzatib hosil qilinadigan joy rel-yefi modelida oʻlchab bajariladi. Geometrik N. nisbatan sodda va anikligi yuqori boʻlib, amalda juda keng qoʻllanadi; trigonometrik N. esa aniqligi nisbatan past, u togʻli hududlarda qoʻllanadi. Katta hududlarning topofafik haritalarini tuzishda stereofotogrammetrik N. asosiy hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Sulaymon mirzo** (15141590, Lohur) — Badaxshon xoni (1526-yildan). Temuriylardan. Sulton Vays Mirzo (Mirzoxon) (1485 —1526)ning oʻgʻli. Bobur u ni otasi vafotidan soʻng hokim qilib tayinlaydi. Humoyun davrida ham Badaxshonni boshqargan. S.M. tabiatan xushfeʼl, hazilmutoyibaga moyil kishi boʻlgan. "Zukko" taxallusi bilan fors va turk tillarida gʻazallar yozgan.

S.M.ning Haram begim ismli xotini davlat ishlarida unga maslahatchi boʻlgan. S.M. oʻgʻli Ibrohim Mirzo bilan Badaxshonni boshqargan. Humoyunshoh vafotini eshitgach, oʻgʻli bilan 1556-yil Kobulni bosib olish maqsadida qoʻshin tortib, shaharni 4 oy qamal qilgan. Biroq Akbar Kobul hukmdori boʻlgan ukasi Muhammad Hasan Mirzoga yordamga bir necha sarkardalarini yuborgan. S.M. bundan xabardor boʻlgach, Badaxshonga qaytgan. 1559-yil Balxni egallash uchun yurish boshlagan, lekin magʻlub boʻlib, jangda oʻgʻli Ibrohim Mirzo asirga olinib, qatl qilingan. S. M. Kobulga 4 marta samarasiz yurish qilgan. Uzoq yillar Qunduz viloyatidagi isyonni bostirish uchun kurash olib borgan. Davlat 2 ga boʻlinganligi, nevarasi (Shohrux Mirzo)ga qarshi kurashmoqqa qurbi yetmasligini bilgach, muqaddas joylarni ziyorat qilish bahonasida (1575-yil) Badaxshonni Shohruh Mirzoga tashlab ketadi. Makkada 5 yil turadi. Qaytib kelgandan keyin ham bobo bilan nevara oʻrtasida kurash davom etgan. S. M. kuyovi Muhammad Hakim Mirzo bilan 2 yil davomida jang qilgan, natijada 1580-yilda sulh tuzilib, Toliqondan Hindukushgacha boʻlgan yerlar S.M. tasarrufiga kirgan. Badaxshonda yana qoʻsh hokimiyat vujudga kelgan. Har 2 tomonning kuchsizlanishidan foydalangan Buxoro xoni Abdullaxon II Badaxshonga hujum qilib uni zabt etgan. S.M. va Shohrux Mirzo Akbar huzuriga, Agraga ketishgan.

Ad. Fayziyev T. Temuriylar shajarasi, T. 1995; M uham madjono v A. Temur va temuriylar saltanati, T. 1994.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sulaymon ibn Isma Samarqandiy**(arabcha: سليمان بن اسما سمرقندي — Sulaymon ibn Isma Samarqandiy (IX asrda yashagan)) — astronom.

Hayoti
------

Sulaymon ibn Isma Samarqandiy O‘rta osiyolik astronom boʻlib, IX asrda yashagan. Abu Rayhon Beruniy o‘zining „*Tahdid nihoyati-l-amokin li tashih masofoti-l-masokin*" („Odam yashaydigan joylar orasidagi masofani aniqlash uchun joylar chegaralarni belgilash") nomli asarida Sulaymon ibn Isma Samarqandiy Balxda dasht kvadranti (asturlobi)
yordamida astronomik kuzatishlar olib borgani haqida yozadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 585.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Arslon-** yulduzlar turkumining beshinchi belgisi bo'lib, sherning ramzi bilan ifodalanadi. 23-iyuldan 22-avgustgacha tug'ilganlarning burji arslon hisoblanadi. Astrologiyaga ko'ra, arslonlar o'zlarining kirishimli va ishonchli shaxsiyatlari bilan mashhur. Ular tabiiy yetakchilar va ko'pincha ishtiyoqi baland, ijodiy va saxiydirlar. Arslonlar ham sodiq va yaqinlarini himoya qiladilar.

Arslon yulduzlar turkumi
Arslonlar hayot, ijodkorlik va o'zini namoyon qilish ramzi bo'lgan quyosh tomonidan boshqariladi. Shunday qilib, arslonlar ko'pincha musiqa, teatr yoki tasviriy san'at kabi san'atlarga jalb qilinadi. Ular drama uchun tabiiy qobiliyatga ega va diqqat markazida bo'lishni yaxshi ko'radilar. Arslonlar o'zlarining hazilkashligi va yumori bilan ham mashhur.

Arslonlar tabiiy yetakchilardir va ko'pincha hokimiyat va hokimiyat lavozimlariga jalb qilinadi. Ular o'z qobiliyatlariga ishonadilar va tavakkal qilishdan qo'rqmaydilar. Arslonlar ham juda ambitsiyali va har qanday ishda muvaffaqiyatga intiladi. Ularning o'zlariga bo'lgan ishonchlari baland va boshqalarning fikriga osonlikcha e'tibor bermaydilar.

Arslonlar o'zlarining saxiyligi va boshqalarga yordam berishga tayyorligi bilan ajralib turadi. Ular ko'pincha juda ijtimoiy va do'stlari va oilasi qurshovida bo'lishdan zavqlanishadi. Arslonlar juda sodiq va yaqinlarini himoya qiladilar. Ular o'zlariga g'amxo'rlik qilayotganlarni himoya qilish va qo'llab-quvvatlash uchun bor kuchini sarflaydilar.

Biroq, Arslonlar o'jar va mag'rur bo'lishi mumkin. Ular haddan tashqari o'ziga ishonadilar va ba'zida takabbur bo'lib qolishlari mumkin. Arslonlar ham tanqidga juda sezgir bo'lishi mumkin va uni shaxsan qabul qilishi mumkin.
**Filippin tillari** - avstronez tillarinit malaypolinez tarmogʻiga mansub gʻarbiy guruh tillari; anʼanavii tarzda indonez tillari tarkibiga kiritiladi. Filippin tillari ning umumiy miqdori 100 dan ortiq boʻlib, ular Filippin arxipelagidagi odam yashaydigan 800 ta orolda tarqalgan (filippinliklarning 90% i mamlakatning 95% maydonini tashkil etuvchi 11 ta yirik orolda yashaydi). Keng tarqalgan 6 ta Filippin tillari da (bisay, tagal, iloki, bikol, pampangan, pangasinan) 60 mln.dan ortiq kishi soʻzlashadi (oʻtgan asrning 90-yillari). Yuqoridagilardan tagal tili ingliz tili bilan birga Filippin Respublikasining davlat tili hisoblanadi.

Filippin tillari tasniflari ibtidoiy xususiyatga ega boʻlib, bu tasniflar sof lingvistik boʻlmay, etnolingvistik yoki geolingvistik tasniflardir. Mas, amerikalik F. Bleyk 20-asr boshlarida Filippin tillari ni jan. va shim. guruhlarga boʻlgan; ingliz olimi R. Rayt va filippinlik G. O. Beyerlar esa ularni "xristian", "musulmon" va "majusiy" (butparast) tillarga ajratgan; amerikalik X. Konklin Filippin tillari ni 75 "asosiy lingvistik guruxlar"ga birlashtiradi; filippinlik S. Lopes shim. markaziy (bisay) va jan. tillarni ajratadi va boshqa Ispaniyalik G. S. Xili va amerikalik K. Makfarlandlarning tasniflari ancha mukammal boʻlsada, ularning birinchisi — etnolingvistik, ikkinchisi geolingvistik xususiyatga ega.

Filippin tillari fonetik tizimida oʻrtacha 5 unli va 16 undosh tovush, jumladan, portlovchi boʻgʻiz undoshi mavjud; asosan ochiq boʻgʻin uchraydi. Bosh urgʻu oxirgi yoki undan oldingi boʻgʻinga tushadi. Morfologik jihatdan Filippin tillari agglyutinativ tillarga mansub. Affikslar, asosan, koʻp maʼnoli boʻlib, ularning soni bir necha yuzga yetadi. Ikki boʻgʻinli oʻzak morfemalar va bir oʻzakli affiksal morfemalar koʻpchilikni tashkil etadi. Gapdagi soʻz tartibi uncha barqaror emas, lekin kesimning ran boshida kelishi ustunlik qiladi. Soʻz yasalishida affiksatsiya, soʻz takrori, soʻz qoʻshish hamda urgʻuning oʻrin oʻzgartirishi kabi usullar qoʻllanadi. Leksikada asl avstronez, indonez qatlamidan tashqari oʻzlashma soʻzlar ham (mas, tagal tilida sanskrit, xitoy, arab, ispan, ingliz tillaridan kirgan soʻzlar) anchagina.

Filippin tillari Ispaniya istilosigacha qad. hind yozuvi brahmi asosida yaratilgan boʻgʻinli yozuvdan foydalangan (unlilar uchun 3 ta, undoshlar uchun 14 ta belgiharf boʻlib, boshqa tovushlar diakritik va boshqa belgilar bilan ifodalangan), 17-asrdan bu yozuv ispanlashgan lotin grafikasi bilan almashtirilgan. Mindanao va Sudu orollaridagi musulmon aholi arab yozuvidan ham foydalanadi. 20-asrning 80-yillarida Filippin tillari dan faqat 14—15 tasigina oʻz yozuviga ega boʻlgan edi, qolganlari yozuvga ega emas.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Filippin timsohi** (*Crocodylus mindorensis*) timsohlar oilasiga nisbatan kichik sudralib yuruvchisi boʻlib, faqat Filippinda uchraydi. Ilgari Yangi Gvineya timsohining kichik turi hisoblangan.

Ushbu turdagi erkaklar maksimal uzunligi taxminan 3,1 m ga etadi, urgʻochilar biroz kichikroqdir. Tinch okeani mintaqasining boshqa koʻplab timsohlari bilan solishtirganda, u keng tumshugʻi va boshning orqa qismidagi katta tangachalari bilan ajralib turadi. Bu tur juda tajovuzkor, garchi oʻzining kichik hajimlari va yashash joylarining insonlar yashash joyidan uzoqligi tufayli odamlarga hujumlar juda kam uchraydi. Koʻpaytirish strategiyasiga koʻra, u Yangi Gvineya timsohiga oʻxshaydi va yopiq suv havzalarida joylashishni afzal koʻradi. Boshqa timsohlar singari, Filippin timsoh ham hayvonning kattaligi va yoshiga qarab oʻzgarib turadigan juda xilma-xil toʻgʻri ovqatlanish hislatiga ega. Yosh timsohlarning ratsioniga salyangozlar, qisqichbaqalar, ninachilar va boshqa umurtqasizlar, shuningdek, kichik baliqlar kiradi. Kattalar ratsionida choʻchqalar, itlar, sivetlar, ilonlar, yirik baliqlar va qushlar qayd etilgan.

Filippin timsohlari xavf ostida. Ov qilish qatʼiyan taqiqlangan boʻlsa-da, yashash joylarining qisqarishi va brakonerlik (timsohlarning oʻzlari va oʻljalari bilan bogʻliq) tufayli ularning soni kamayishda davom etmoqda. Hozirgi vaqtda ushbu turning tudasi 200 dan oshmaydi

Manbalar
--------

1. ↑  Shmidt, K.P. 1935. Filippin orollaridan yangi timsoh. Tabiat tarixi dala muzeyi, Zoologiya seriyasi, Chikago. 20 (8): 67-70
2. ↑   Даревский И. С. Орлов Н. Л. Редкие и исчезающие животные. Земноводные и пресмыкающиеся : Справ. пособие / под ред. В. Е. Соколова. — М. : Высшая школа, 1988. — С. 420. — 463 с. [16] л. ил. — 100 000 экз. — ISBN 5-06-001429-0.
3. ↑
4. ↑  „Crocodylus mindorensis (Philippine crocodile)".  Animal Diversity Web. Qaraldi: 7-oktabr 2016-yil.

Havolalar
---------

* Crocodylus mindorensis (angl.). The IUCN Red List of Threatened Species.
* The Reptile Database: Crocodylus mindorensis (angl.)
* crocodilian.com: *Crocodylus mindorensis*(ingl.)
* Filippinskiy krokodil (zooclub.ru)
* Crocodylus mindorensis
**Filipp Orlik haykali** (ukraincha: *Пам'ятник Пилипу Орлику*) — ukrainalik siyosatchi va Zaporijjya armiyasining getmanı Filipp Orlik sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik Kievda Pilip Orlik va Lipska koʻchalari kesishmasida oʻrnatilgan.

Tarix
-----

Yodgorlik loyihasi tanlovi 2006-yilda boshlangan, biroq toʻgʻridan-toʻgʻri ish faqat 2011-yilda Konstitutsiyaviy sud sudyalari Ukraina Konstitutsiyasi qabul qilingan kunga qadar madaniy obʻekt qurilishini tezlashtirish talabi bilan prezidentga murojaat qilganidan keyin boshlangan.

2011-yil 24-iyunda Ukraina Konstitutsiyasi qabul qilinganining 15-yilligi kuni Kievda yodgorlikning tantanali ochilishi boʻlib oʻtdi.

Yodgorlik haykaltarosh mualliflar guruhi tomonidan yaratilgan, Ukraina xalq rassomi, Ukraina Badiiy akademiyasining haqiqiy aʼzosi A. Kusha va Ukrainada xizmat koʻrsatgan meʼmor, Arxitektura akademiyasining aʼzosi O. Stulakov.

 Kievdagi Getman Filipp Orlik haykali

Tavsif
------

Yodgorlik ikki elementdan iborat madaniy kompozitsiyadir: getman yodgorligi va kazak atributlari — poydevorga bandura oʻrnatilgan, poydevorda yirtilgan hilpirayotgan bayroq, shuningdek kazak qilichlari.

Orlik, XVIII-asrga oid boy libosda, chap qoʻli qogʻozlar va toʻr solingan tayanchga suyanib, oʻng qoʻlida qalam tutgan holda tasvirlangan. Kushning fikricha, kiyim va xususiyatlar tarixiy jihatdan bir xil. Yodgorlik poydevoriga, getman oilasining gerbi ham oʻrnatilgan.

Madaniy kompozitsiya bronza va granitdan yasalgan. U shunday joylashganki, Orlik yodgorligi va bayroq oʻrtasidagi oʻtish joyidan maydon boshlanadi.

Yana qarang
-----------

* Filipp Orlik Konstitutsiyasining 300 yilligi sharafiga yodgorlik belgisi

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  *Korrespondent.net*. „В Киеве установили памятник Пилипу Орлику" (ru). Qaraldi: 7-iyul 2017-yil.
2. ↑  *Overia & IProAction.* „Памятник Пилипу Орлику, Киев".  Украина. 26-oktabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2017-yil.
3. ↑  „Памятник Пилипу Орлику, Киев".  www.doroga.ua. 22-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2017-yil.
**Oltinbek Nuraliyevich Nuraliyev** (1912.28.4, Qozogʻiston Respublikasi Qiziloʻrda viloyati Tumanariq qish-logʻi — 2002.19.8, Toshkent) — paxtani qayta ishlash sohasidagi olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1972). Toshkent toʻqi-machilik institutini tugatgan (1938). Samarqand va Xorazm viloyatidagi paxta tayyorlash trestlarida bosh muhandis (1938—45), Oʻzbekiston Yengil sanoat vazirligi paxta bosh boshqarmasi bosh-ligʻi (1945—46), SSSR Yengil sanoat vazirligi Paxta tozalash sanoati Mar-kaziy ilmiy tadqiqot instituti direktori (1946—74), laboratoriya mudiri va katta ilmiy xodim (1974—94), ayni paytda Oʻzbekiston paxtachilik vaziri oʻrinbosari (1953— 54), "Xlopkovaya promishlennost" ("Paxta sanoati") jurnal bosh muharriri (1954—74). N.ning ilmiy asarlari va ixtirolari paxtani, ayniqsa, mashina terimi paxtasini qayta ishlashning yangi texnika va ilgʻor texnologiyasini yaratish (Nuraliyev paxta quritgichi, parrakli quritgich, OVP va ZOVP tola tozalagichlar, panjarali arrali CHX-3 paxta tozalagich va boshqalar), paxta tozalash sanoati uchun yangi texnika va texnologiyani joriy etish ma-salalariga bagʻishlangan. "Shuhrat" medali bilan mukofotlangan (1994). N

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**(Abu Yaʼqub) Isʼhoq ibn Saʼd ibn al-Hasan ibn Sufyon an-Nasaviy** (hijriy 293-yil ramazon oyida (milodiy 906-yil) tug‘ilgan, 374-hijriy yil (milodiy 985-yil) Nasoda vafot etgan) al-Hasan ibn Sufyonning nabirasi. Ishonchli roviy bo‘lgan. Xuroson va Iroqda hadis rivoyat qilgan. Undan (yaʼni, u rivoyat qilgan hadislardan) Abul Hasanad-Doraqutniy tanlab olgan hadislarni odamlar yozib olganlar. U 371-hijriy yilda Bag‘dodda hadis rivoyat qilgan. Bobosi al-Hasan va boshqalardan hadis rivoyat qilgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Manbalar
--------

1. ↑  Z. Munavvarov va boshqalar*. Ренессанс олимлари қомуси* (oʻzbekcha, inglizcha va arabcha), 2021-yil — 94 bet. ISBN 978-9943-7557-7-2.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Renessans olimlari qomusi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Pavel Nikolayevic Yablochkovh** [1847.2(14).9, Saratov gubernyasi Serdobsk uyezdi — 1894.19(31).3, Saratov] — elektrotexnika sohasidagi rus ixtirochisi, harbiy muhandis. Yoyli lampa — "Yablochkov shami"ni ixtiro etib (1876), elektr chiroqqa asos soldi va patent oldi. Uni choʻgʻlantirish uchun oʻzgaruvchan tokdan foydalandi. Yablochkov oʻzgaruvchan tok elektr mashinasining original konstruksiyasini ishlab chiqsi; transformatorni ixtiro qildi (1876). Yablochkov yoyli lampalarning bir necha konstruksiyasini yaratdi. 1880 yildan elektr sham oʻrnini T. Edison ixtiro qilgan choʻgʻlanma lampa egalladi. Yablochkov turli elektr toki generatorlari — dinamomashinalar, galvani elementlarini ham loyihalagan.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Roberto Anzolin** (1938-yil 18-aprel - 2017-yil 6-oktyabr) italiyalik futbolchi, darvozabon sifatida oʻynagan. U oʻz avlodining eng yaxshi italiyalik darvozabonlaridan biri sifatida tan olingan, u Italiyaning bir qancha jamoalarida oʻynagan, lekin asosan "Yuventus" bilan klub darajasidagi muvaffaqiyatli oʻyinlari bilan yodda qolgan. Xalqaro miqyosda u Italiya terma jamoasini himoya qilgan va 1966-yilgi FIFA Jahon chempionatida Italiya terma jamoasi a'zosi boʻlgan.

Klubdagi karyerasi
------------------

Anzolin ikki mavsum davomida Palermoga oʻtishdan oldin Marzotto Valdagno (1956-1959) klubida ilk professional debyutini oʻtkazdi. Klub uni 40 million liraga sotib olib, "Milan"ni 5 million liraga ortda qoldirgan va unga yillik 5 million lira maosh taklif qilgandi. 1960-1961-yilgi mavsumdagi soʻnggi oʻyinini oʻtkazishdan oldin, u A Seriya gʻolibi "Yuventus" ga oʻtishi haqida ma'lumot qiladi va u bilan 14 million liralik shartnoma imzoladi. "Palermo" oʻz darvozaboni evaziga Tarcisio Burgnichni, Rune Byorjessonni ijaraga oldi va 100 million lira oldi.

 Anzolin (oʻngda) 1968–69 mavsumida *Biankoneri* bilan, jamoadoshi Giuliano Sarti bilan tanaffusda.
Anzolin 1960-yillarning koʻp qismida Italiya A seriyasi giganti "Yuventus" bilan oʻynagan, 1961-1970 yillar oraligʻida klub bilan 305 (shundan 230 tasi ligada) oʻyin oʻtkazgani bilan mashhur boʻldi. Klubdagi faoliyati davomida u 1966–1967 yilgi mavsumda A Seriya chempionligini, shuningdek, 1964–1965-yilgi mavsumda Italiya kubogini yutgan. U shuningdek, 1963-yilda "Coppa delle Alpi" klubi bilan kichik xalqaro kubokni qoʻlga kiritdi. "Yuventus" bilan u 1967-1968-yilgi Yevropa kubogining yarim finaliga qadar yetib borgan va "Benfika"ga yutqazgan.

Xalqaro karyerasi
-----------------

Anzolin, shuningdek, 1966-yilgi FIFA Jahon chempionatida Italiya terma jamoasining asosiy posboni Albertosi va Pizzaballa orqasida zaxira oʻrindigʻida qolib ketar edi. U 1966-yil 29-iyun kuni Meksikaga qarshi jahon chempionati oldidan o‘rtoqlik o‘yinida Italiyaning 5:0 hisobidagi g‘alabasi bilan yakunlangan *adzurrilar* safidagi yagona o‘yinini o‘tkazdi, chunki u keyinchalik murabbiy Dino Zoff tomonidan tarkibga kiritilmagan.

 Anzolin 1965-yilda "Yuventus"da oʻynab, Messinaning hujumini saqlab qolgan.

Shaxsiy hayot
-------------

Italiyaning "Yuventus" klubidagi muvaffaqiyatli faoliyati davomida Anzolin rafiqasi Gabriella bilan tanishdi va u bilan oila quradi. Keyinchalik ularning oilasida ikki nafar farzand paydo boʻlgan.

Yutuqlar
--------

Yuventus
* A seriya : 1966–67
* Italiya kubogi : 1964–65
* Alpi kubogi : 1963 yil

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7  „Roberto ANZOLIN" (Italian).  Il Pallone Racconta. Qaraldi: 2-yanvar 2015-yil.
2. 1 2 3 4 5 6 7  *Stefano Bedeschi.* „Gli eroi in bianconero: Roberto ANZOLIN" (Italian).  Tutto Juve (18-aprel 2013-yil). Qaraldi: 5-avgust 2016-yil.
3. ↑  „Nazionale in cifre: Anzolin, Roberto" (Italian). *figc.it*.  FIGC. 8-oktabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-aprel 2015-yil.
4. ↑  Mexico – International Results Details 1960–1969. rsssf.com
**Achchiqmiya** (*Gobelia pachycarpa*)- Burchoqdoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻsimlik. Boʻyi 30 — 45 sm, qalin tuk bilan qoplangan. Barglari murakkab patsimon, uzunligi 10 — 18 sm. Gullari poyaning yuqorisida shingil boʻlib joylashgan. Dukkagining uzunligi 4,5 — 6 sm, eni 7 — 9 mm. Achchiqmiya aprel — mayda gullab, iyun — iyulda urugʻlaydi. Toshkent, Samarqand, Fargʻona va Buxoro viloyatlarida turli sharoitda, shuningdek lalmi ekinlar orasida oʻsadi. Eron va Afgʻonistonda xam tarkalgan. Achchiqmiya zaharli oʻsimlik. Urugʻida va poyasida 2,5 — 3 % alkaloid (asosan paxikarpin, sofokarpin, soforamin, soforidin va aloperinlar) bor. Paxikarpin alkaloidi tibbiyotda har xil qon va teri kasalliklarini davolashda keng qoʻllaniladi. Achchiqmiya urugʻi aralashgan bugʻdoy uni achchiq va zaxarli boʻladi. Xalq tabobatida Achchiqmiyaning maydalangan urugʻi ovqat xazm boʻlishini yaxshilash va ishtaxa ochishda qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Elektron lampalar** — elektronlar oqimi maxsus elektrodlar (toʻrlar) yordamida boshqariladigan elektr vakuum asboblar; ikki, uch va koʻp elektrodli xillari bor. Ikki elektrodli oddiy Elektron lampalar — diod bir tomonlama oʻtkazuvchanlikka ega; undan detektor va kenotron sifatida foydalaniladi. Uch elektrodli Elektron lampalar — triodt boshqaruvchi toʻrning potensiali bir oz oʻzgarsa, anod tok kuchi anchagina oʻzgaradi. Koʻp elektrodli Elektron lampalar (mas, pentod) yordamida chastotasi bir necha oʻn MGs gacha boʻlgan elektr tebranishlar generatsiyalanadi (hosil qilinadi) hamda ularning kuchlanish va quvvati kuchaytiriladi. Elektron lampalar signallarni qabul qiluvchikuchaytiruvchi yoki tebranishlarni generatsiyalovchi (generatorliE.l.) turlarga boʻlinadi. Elektron lampalar radiotexnika, elektrotexnika, elektronikala, fan va texnikaning boshqa koʻp sohalarida qoʻllanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Achchiqtosh** — Qoʻsh sulfat tuzlarining kristallogidratlari, bu yerda Me1 bir valentli (K, Na, Li, Rd va h. k.). Mesh uch valentli (A1, Fe, Sg va h. k.) metallar. Sulfatli minerallardan 30 ga yaqini xalq tilida Achchiqtosh deb ataladi. Tabiiy sharoitda sof holda uchramaydi. Sof Achchiqtosh bir valentli va uch valentli metallar sulfatlarining issiq suvdagi eritmalarini aralashtirish yoʻli bilan olinadi. Achchiqtoshli mineralni suvda eritib bugʻlatish Achchiqtoshni tozalashning eng oson usulidir. Achchiqtoshning barcha turlari kristall shaklda, nordon taʼmli boʻlib, ogʻizni burishtiradi. Achchiqtosh qizdirilganda tarkibidagi suvini yoʻqotib, xira tortib qoladi. Oʻrta Osiyoda shoʻrsuv, Gugurtdogʻ konlarida, Hisor tizmasida va boshqa joylarda uchraydi. Achchiqtosh koʻnchilikda, bosma ishida, foto sanoatida, gazlama boʻyashda, qogʻoz ishlab chiqarishda ishlatiladi. Alyuminiyli Achchiqtosh tibbiyotda ham qoʻllaniladi. Achchiqtosh teri va shilliq pardalarni quritadi va dezinfeksiyalaydi. Aholi tomoq ogʻrigʻi, ogʻiz oʻyilishi, milkyalligʻlanishi kabi kasalliklarni davolashda qadimdan Achchiqtoshdan foydalanib keladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Tonto** — fantastik qahramon, yolgʻiz renjerning yoʻldoshi, u bilan birga koʻplab Amerika televideniesi vesternlar, radiostantsiyalar va romanlarda paydo boʻlgan. U birinchi marta 1933-yil 25-fevralda Detroytdagi WXYZ radiostansiyasining Yolgʻiz Reynjer haqidagi radio spektaklining 11-qismida paydo boʻlgan, u dastlab bosh qahramonga kimdir bilan muloqot qilishiga imkon berishni maqsad qilgan, biroq keyinchalik uning doimiy hamrohi boʻlgan.

Yagona Renjer haqidagi hikoyaning barcha versiyalarida Tonto har doim hind sifatida namoyon boʻladi, renjerga hayoti bilan qarzdor boʻlganammo, maʼlum bir hikoyaning muallifiga qarab, uning tarjimai holida juda koʻp farqlar va nomuvofiqliklar boʻlishi mumkin. Tonto, odatda, potavatomi xalqining hindulari tomonidan tasvirlangan; birinchi radio stantsiyalarda, u oqilona va halol hind kabi koʻrinadi,  sof ingliz tilida emas, balki pidjin tilida gaplashadi, bolalikda yolgʻiz Renjer oq irqchi qaroqchilardan qutqarildi. Baʼzi hikoyalarda, u yolgʻiz renjer hayotini saqlab qoladi, oʻtmishda uning najotkorini bilib, baʼzi faktlarda Tontoning qutqarilishi, uning va renjerning katta boʻlgan paytiga ishora qiladi.

Tonto qiyofasi vaqti-vaqti bilan tanqid qilinadi — uning hind kelib chiqishi bilan bogʻliq bir qator madaniy noaniqliklarga kelsak va hind yozuvchisi Sherman Aleksining fikriga koʻra, pidjindagi savodsiz nutqi tufayli hindlarning „inson qadr-qimmatini kamsitgani" uchun. „Britannika" ensiklopediyasi mualliflarining fikriga koʻra, Tonto XX-asrning ommaviy madaniyatida eng mashhur hind qahramonlaridan biri hisoblanadi.

Birinchi marta paydo boʻlganidan keyin 21-yil davomida u radio spektakllarida aktyor Jon Todd tomonidan, 1949-1954-yillardagi teleseriallarda hind aktyori Jey Silverxills tomonidan va 2013-yilda „Yolgʻiz qoʻriqchi" badiiy filmida Jonni Depp tomonidan ijro etilgan. Ushbu filmda taqdim etilgan Tonto tasviri ham bu qahramonning irqchi qiyofasi haqida muhim bahs-munozaralarga sabab boʻld. Filmni Smitsonian jurnali tomonidan chop etilgandan soʻng, uning yangi qiyofasi bilan eski televizion filmlarda Tonto tasviriga nisbatan oʻrganish chop etildi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Stassel, Stephanie*. „Clayton Moore, TV's 'Lone Ranger,' Dies". *Los Angeles Times* (29-dekabr 1999-yil). Qaraldi: 19-oktabr 2009-yil.
2. ↑  *Stassel, Stephanie*. „Clayton Moore, TV's 'Lone Ranger,' Dies". *Los Angeles Times* (29-dekabr 1999-yil). Qaraldi: 19-oktabr 2009-yil.
3. ↑  *Stassel, Stephanie*. „Clayton Moore, TV's 'Lone Ranger,' Dies". *Los Angeles Times* (29-dekabr 1999-yil). Qaraldi: 19-oktabr 2009-yil.
4. ↑   Native History: 'The Lone Ranger' Debuts on Detroit Radio, Introduces Tonto
5. ↑   Tonto Racist: 'Lone Ranger' Johnny Depp Character Understandably Offends Native Americans
6. ↑  *Alexie, Sherman* „I Hated Tonto (Still Do)".  LA Times (28-iyun 1998-yil).
7. ↑  Tonto // Encyclopedia Britannica
8. ↑  Johnny Depp as Tonto: Is 'The Lone Ranger' Racist? | TIME
9. ↑  Johnny Depp as Tonto: Is 'The Lone Ranger' Racist? | TIME
10. ↑  Johnny Depp as Tonto: Is 'The Lone Ranger' Racist? | TIME
11. ↑  Is the New Tonto Any Better Than the Old Tonto?
**Elektron musiqa** — 1) elektron musiqa cholgʻulari, ovoz yozish hamda ovoz taratish (magnitofon kabi) qurilmalari vositasi bilan yaratilgan musiqa asarlari. Kompozitorlik ijodida konkret musiqa, maxsus kompyuter dasturlari asosida ijod etilgan kompyuter musiqasi, kinofilm, spektakl va boshqalar uchun bastalagan amaliy Elektron musiqa kabi turlari ajratiladi. Ommabop musiqada 1970-yillardan rivoj topib, barcha elektr va elektron musiqa cholgʻularidan keng foydalanilgan cholgʻu rok musiqa ("8rase", "Tap§eppe Vgeat" va boshqalar ansambllar), koinot mavzusida, asosan, sintezator uchun yaratilgan musika ("Rtk Gʻyuuo\* ansambli, Jan Mishel Jarr, Klaus Shultse va boshqalar), noaniq ritmlar, rivojlanmagan ohang parchalari, koʻp qatlamli, choʻziq akkord va shovqinlarga asoslangan "embiyent" uslubi (Brayyan Eno va boshqalar), texnik qurilmalar tovushlarining taqlidlaridan foydalanilgan "texno" uslubi va boshqalar ajratiladi; 2) musiqiy avangardizm yoʻnalishlaridan biri. Sunʼiy (obertonparsmz) tonlarini elektron qurilmalari hamda maxsus kompyuter dastur (algoritm)lar yordamida qayta ishlashga asoslanadi. Asoschisi AQShda yashagan fransuz kompozitori E. Varez (1883—1965) hisoblanadi ("Ekvatorial" asari, 1934 va boshqalar). 1951-yil birinchi maxsus Elektron musiqa studiyalari Yevropa (Parij, P.Sheffer va Ya.Ksenakis; Berlin, X.Eymert), keyinchalik, Amerika va Osiyo mamlakatlarida tashkil topgan, 1960—70-yillarda Elektron musiqaning milliy maktablari yuzaga kelgan (Germaniyada — K.Shtokxauzen; AQShda — M.Bebbit, R.Seshns; Yaponiyada — T.Mayudzumi, Misrda —X.alDabxa, Rossiyada — E.Artemyev, E. Denisov, A.Shnitke; Italiyada — L.Berio, L.Nono; Polshada — K.Penderetskiy va boshqalar). 20-asrning soʻnggi choragidan Elektron musiqa Italiya (mas, Florensiya konservatoriyasi, 1970), AQSH, Yaponiya, Niderlandiya, Germaniya va boshqalar mamlakatlar oliy oʻquv yurtlarida oʻqitiladi, AQSH, Yaponiya, Buyuk Britaniya, Polsha va Germaniyada umumtaʼlim tizimiga ham kiritilgan.

Ad..Kogoutek S. Texnikakompozitsii v muznke 20 veka, M. 1976.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Achchiqoʻt** (Chrorophora sabulosa) — sutlamadoshlar oilasiga mansub, boʻyi 8 — 15 sm, keng shox-shabbali bir yillik oʻt. Barglari tuxumsimon yoki toʻgarak, boʻyi 2,3 — 3, eni 1,6 — 2,8 sm. Mevasi (koʻsagi)ning boʻyi 4 — 4,5, eni 5 — 6,5 mm. Urugʻi silliq, boʻyi 3 — 3,5, eni 2 — 2,3 mm. Aprel-iyulda gullaydi va meva beradi. A. Oʻrta Osiyoda va Orol boʻyi te-kisliklarida oʻsadi. Toshkent, Fargʻona, Samarqand, Qashqadaryo viloyatlari hamda Qoraqalpogʻistondagi qum uyumlarida tarqalgan. A.dan surgi sifatida foyda-laniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Taydulla** — Oltin Oʻrda xoni Oʻzbekxonning xotini, Tinibek, Jonibeklarning onasi. Shuningdek Xorazm hukmdori Tugʻluq Temur oʻgʻliga ham turmushga chiqqan.

Birinchi eri
------------

Simeon xronikasida aytilishicha, Taydula 1323-yilda rafiqasi Bayalun vafotidan soʻng, Oʻzbekxonning katta xotiniga aylangan. R. Yu. Pochekaevning soʻzlariga koʻra, Bayalun xondan Konstantinopolga otasi imperator Andronik II tomon qochgan.

Ibn-Battutaning soʻzlariga koʻra, Oʻzbekxon unga bergan imtiyoz uning fiziologik oʻziga xosligi bilan bogʻliq edi: „Sulton uni oʻziga xos bir xususiyati uchun sevadi, yaʼni har kecha uni bokira qizga oʻxshab topardi".

Oʻzbekxonning katta oʻgʻli va vorisi Temur 1330-yilda otasi tirikligida vafot etdi. Taydula bolalari meros olish uchun kurashdilar. Taydula Tinibekning toʻngʻich oʻgʻli otasining iltifotiga sazovor boʻlgan, unga mas’ul lavozimlar berilgan, ulardan biri Xorazm hokimi edi. Ammo u bu lavozimda otasiga maʼqul kelmadi va 1339-1340-yillarda Oltin Oʻrda tangalari Oʻzbekxon va Jonibek ismlari bilan zarb qilingan va diplomatik xatlarda Oʻzbekxon, Taydula va Jonibek tabriknomalarida qayd etilgan.

Oʻzbekxonning oʻlimidan keyin
-----------------------------

1341-yilda Oʻzbekxon vafot etganda, poytaxtdagi hokimiyat eng kichik oʻgʻlini qoʻllab-quvvatlagan Janibek va Taydula qoʻlida edi. Shunga qaramay, Oʻrda tepasi qonunlarni buzmadi va Xorazmda boʻlganlar Tinibekni xon sifatida eʼlon qildi. Ammo Tinibek Sarayga kelishidan oldin ham, Jonibek va Taydula boshqa raqib — Oʻzbekxonning boshqa xotinidan oʻgʻli Xizrbekni oʻldirishga muvaffaq boʻlishdi. Xizrbekning oʻldirilishi Tinibekning Jonibekni jazolash istagiga sabab boʻldi, ammo onasining yordami bilan u yetarli miqdordagi tarafdorlarini toʻpladi. Ichki kurashlar natijasida Tinibek vafot etdi va 1342-yildan boshlab Jonibek xon boʻldi. Shu bilan birga, Taydula kichkina oʻgʻlidan sovgʻalar sifatida katta daromad manbalarini oldi, xususan, u Tula shahriga, Bask tomonidan boshqariladigan va Azovdagi savdo toʻlovlarining bir qismiga ega boʻldi.

Manbalar
--------

1. ↑  Юргевич В.Н. Рассказ римско-католического миссионера доминиканца Юлиана о путешествии в страну приволжских венгерцев, совершенных перед 1235 годом, и письма папы Венедикта XҚҚ к хану Узбеку, его жене Тайдолю и сыну Джанибеку в 1340 ж. // Записки Одесского общества истории и древностей, Одесса, т. 5, 1863; Золотая Орда в источниках, т. 1, М. 2003
2. ↑  Григорьев А.П. Сборник ханских ярлыков русским митрополитам: Источниковедческий анализ золотоордынских документов, СПб. 2004
3. ↑  Григорьев А.П. Григорьев В.П. Коллекция золотоордынских документов XҚV века из Венеции: Источниковедческое исследование, СПб. 2001.