recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Surʼat Obidovich Poʻlatov** (1931. 23.10, Toshkent) — aktyor, xonanda (dramatik bariton). Oʻzbekiston xalq artisti (1991). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1952). 1952—56 yillar Qashqadaryo teatrida aktyor, bosh rejissor (1955—56), 1956-yildan Muqimiy teatrida aktyor. P. ijodi qaxramonlaridagi ezgu tuygʻular, kuchli psixologik talqini, ularning ichki kechinmalarini ochishda chiroyli musiqiy xonishlar bilan toʻldirishi, oʻziga xos ijrosi bilan ajralib turadi. Ravshan ("Ravshan va Zulxumor"), Haydar ("Nurxon"), Zafar ("Zafar"), Teshaboy ("Toshbolta oshiq"), Aziz ("Fargʻona hikoyasi"), Poʻlat ("Zarafshon qizi"), Nodir ("Guli siyoh"), Armon ("Qizbuloq"), Norqoʻzi ("Yoshlikda bergan koʻngil"), Usmonali ("Navoiy Astrobodda"), Otaizor ("Mangu mashʼal"), Kul ("Na malakman, na farishta"), Ota ("Devona") kabi 200 dan ortik, rol ijro etgan. Xonanda sifatida "Yangra sozim", "Sevgi niholi", "Ochil gulim", "Naʼmatak", ] "Bayet IV" "Parvona boʻlibman", "Aqli raso boʻlsin", "Yigit va qiz dueti", "Otma-gay tong", "Abduraxmonbegi" kabi qoʻshiq va ashula yoʻllari bilan tanilgan. P. televizion va videofilmlar, telepostanovka va telenovellalar ("Naʼmatak", "Gul va inson", "Qorakoʻz", "Koʻngil koʻchalari", "Sud davom etadi", "Bir goʻzal bormish" va boshqalar)da bir kancha rollar ijro etgan. Shuningdek, kinoda ("Gulistondan judo", "Koʻzlarim yoʻlingda", "Kim jin-ni" va boshqalar) ham suratga tushgan. 1960-yildan "Tabassum" radiojurnalining boshlovchilaridan, dublyaj sanʼatida ham barakali ijod qilgan. P. haqida "Sanʼatga baxshida umr" (rej. Sh. Xoʻjayev) filmi ishlangan. "Shuxrat" medali bilan mukofotlangan (1995).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
"OʻGʻUZNOMA" — turk shajarasi va ularning hukmdori Oʻgʻuz xoqon haqidagi epik yodgorlik; kitobiy epos. Uygʻur yozuvida bitilgan. Asarning asl nusxasi taxminan 15-asrda koʻchirilgan, Parij kutubxonasida saqlanadi. "Oʻ."ning turli variantdagi versiyalari bor. Uning eng koʻp tarqalgan varianti Abulgʻozi Bahodirxonning "Shajarayi turk" (1669) asarida saqlangan. "Oʻ." koʻp tillarga, jumladan, nemis (Doyets, 1815), rus (V.V.Radlov, 19-asrning oxiri; A.M.Shcherbak, 1959) va boshqalar tillarga tarjima qilingan. "Kitobi dadam Qoʻrqut"ning ham bir bobi "Oʻ." nomi bilan ataladi.

**«Oʻgʻuznoma»** dostoni turkiy xalqlarning kitobiy eposlaridan biridir. Turkiy xalqlar tarixida ikkita kitobiy doston boʻlib, «Dada qoʻrqut kitobi» va «Oʻgʻuznoma»dir.

Doston eski uygʻur-turk yozuvida bitilgan, asl matni Parij milliy kutubxonasida saqlanadi.

Dostonga urugʻchilik jamiyatidagi mif va afsonalar asos boʻlgan. Tuzilish jihatidan «Oʻgʻuznoma» Kul tigin yodgorligiga oʻxshash. Dostondagi mifologik qatlam, oʻgʻuzning aniq bir geografik muhitdagi faoliyati shundan dalolat beradi. «Oʻgʻuznoma»ning boshlanmasida ham shunday xususiyat mavjud boʻlib, urugʻlarning paydo boʻlishiga oid afsonalar bilan turkiy urugʻlardan Ashin urugʻining paydo boʻlishiga oid afsona oʻrtasidagi uygʻunlik, qadimgi turk davridagi kultlar — daraxt, boʻri, osmon kultlarining qadimgi turkiy yodnomalarda va «Oʻgʻuznoma»da umumiyligi ham mazkur dostonning taraqqiyot yoʻlini belgilaydi.

«Oʻgʻuznoma» ikki qismdan iborat. Birinchi qism mifologik qatlam boʻlib, bunga Oʻgʻuzning gʻayritabiiy tugʻilishi va gʻayritabiiy ulgʻayishi, yovuz shunqorga qarshi kurashishi va uni oʻldirishi lavhalari kiradi. Ikkinchi qismi esa tarixiy dostonlarga xos voqealardan iborat. Bu qismga Oʻgʻuzning uylanishi, farzandlarining tugʻulishi, jang lavhalari va turli mamlakatlarni bosib olishi, oʻgʻillariga oʻz qoʻl ostidagi yurtlarni boʻlib berishi lavhalari kiradi.

Ilmiy adabiyot
--------------

A.M. Sherbak. Oguz-name. Muxabbat-name. L.: 1959.  

N. Rahmonov. «Oʻgʻuznoma» (yoki xoqon haqida doston). «Sharq Yulduzi» jurn. 1987, # 4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Ferdinand I Gabsburg
 Janos I ichaman
**Orad shartnomasi** — 1538-yil 24-fevralda Nagvarada (Grosswardein/(Nagy) Várad, hozirgi Oradea, Ruminiya) shahrida Muqaddas Rim imperatori Gabsburg Ferdinand I va Vengriya tojiga daʼvogar Yanosh I Zapolyai oʻrtasida imzolangan tinchlik shartnomasi. Shartnoma 1526-yilda Mohach jangida Farzandsiz qiroli Bogemiya va Vengriya qiroli Lui II vafot etganidan soʻng boshlangan 12 yillik Vengriya fuqarolar urushini tugatdi.

 1526-1568-yillardagi Vengriya qirolligi, Vengriyaning Gabsburg qirolligi va Sharqiy Vengriya qirolligining Usmonlilar tomonidan bosib olinishi xaritasi. Qirollik Vengriya toʻq sariq rangda Gabsburg monarxiyasining bir qismi sifatida belgilangan, koʻk rangda Sharqiy Vengriya qirolligi, yashil rangda Usmonli imperiyasi.
Yashirin shartnoma tuzib, Gabsburglik Ferdinand I Yanosh Zapolyayi Vengriya qiroli va Vengriya Qirolligining ⅔ hukmdori deb tan oldi, Zapolya esa Ferdinandning gʻarbiy Vengriya ustidan hukmronligiga rozi boʻladi va uni Vengriya taxtining vorisi sifatida tan oldi. Yanosh I farzandsiz edi — turklarga qarshi harbiy yordam evaziga. Oʻshandan beri Gabsburg qismi Qirollik Vengriya deb ataladi.

Biroq, 1540-yilda, Yanosh Zapolyaning oʻlimidan biroz oldin, uning rafiqasi unga Yanosh II Zapolya oʻgʻli tugʻdi va kelishuv amalga oshmadi. Oʻgʻli Vengriya zodagonlari tomonidan Yanosh II Zapolya nomi bilan Vengriya qiroli etib saylandi.

Bir vaqtlar Yanosh I Zapolyay bay’at bergan Usmonli sultoni Sulaymon I ham Yanosh II ni Vengriya qiroli va uning vassali sifatida tan oldi.

Gabsburg imperatori Ferdinand I va uning vorislariga qarshi kurash qayta boshlandi va ushbu kurash 1571-yilgacha davom etdi.

Adabiyotlar
-----------

* Fridrix Shuller: *Urkundliche Beiträge zur Geschichte Siebenbürgens von der Schlacht bei Mohács bis zum Frieden von Grosswardein*. In: *Archiv des Vereins für siebenbürgische Landeskunde*, Neue Folge, Jg. 26 (1894), S. 223-287.

Havolalar
---------

* István Keul, Early modern religious communities in East-Central Europe: ethnic diversity, denominational plurality, and corporative politics in the principality of Transylvania (1526—1691), BRILL, 2009, p. 40
**Oʻgay ona** — boshqa nikohdan boʻlgan bolaning onasi. Oila qonunchiligida Oʻgay ona bilan oʻgay bola oʻrtasidagi muayyan huquqiy munosabatlar koʻrsatib oʻtilgan. Oʻzbekiston Respublikasi OKga koʻra, Oʻgay onaning tarbiyasida yoki taʼminotida boʻlgan voyaga yetmagan oʻgay farzand(oʻgʻil va qiz)larning ota-onasi yoʻq boʻlsa yoxud oʻz ota-onasidan yetarli mablagʻ ololmayotgan boʻlsa, ularga taʼminot berish majburiyati Oʻgay ona zimmasiga yuklatilishi mumkin. Oʻz navbatida, oʻgay bolalar zimmasiga ham ular voyaga yetganda shunday majburiyat yuklanishi mumkin. Oʻgay onaga oʻgay farzand(oʻgʻil va qiz)dan aliment undirishni talab qilish huquqini beradigan asosli shartlarga qonun quyidagilarni kiritadi. Oʻgay onaning mehnatga layoqatsizligi (yaʼni umumiy pensiya yoshiga yetganlik yoki 1-, 2-guruh nogironligi, istisno tariqasida — 3-guruh nogironligi), shuningdek, Oʻgay onaning oʻz oʻgay oʻgʻillari yoki oʻgay qizlariga kamida besh yil tarbiya va taʼminot berganligi fakti tasdiqlangan boʻlishi kerak (Oʻzbekiston Respublikasi OKning 127-128-moddalari).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tkibuli** yoki **Tqibuli** ( gruzincha: *ტყიბული* ) — Gruziyaning gʻarbiy qismida joylashgan shahar. Bu shaharda 8620 nafar aholi istiqomat qiladi (2022).  SHahar Imereti mintaqasida Racha tizmasi va tarixiy Racha chegarasini belgilovchi Nakerala ohaktosh qoyasi etagida joylashgan. Tkibuli 1939-yilda shahar maqomini olgan  va 1846-yilda ko'mir qazib olish boshlanganidan beri ko'mir markazi bo'lib kelgan. Shuningdek,ushbu hudud mintaqada yetishtiriladigan va butun mamlakat bo'ylab sotiladigan choy mahsulatlari bilan mashhur. U gidroenergetika ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan ikkita sun'iy suv ombori o'rtasida joylashgan.

Sovet davrida konchilikning avjiga chiqqan paytda Tkibulida 20 000 dan ortiq aholi istiqomat qilar edi , ammo 1990-yillardagi iqtisodiy tanglik sabab konlar ishlab chiqarishni amalda to'xtatdi va aholining ko'pchiligi shahardan chiqib ketishiga majbur bo'ldi. 2008-yilda Gruziya kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarish qayta tiklanganligi sababli konlar mahalliy iqtisodiyotning asosiy tayanchi va 2000 kishi va ularning oilalari uchun yagona daromad manbaiga aylandi. Ammo, konlar eskirgan uskunalar va noto'g'ri xavfsizlik standartlari tufayli baxtsiz hodisalar bilan mashhur bo'lib qoldi.  2018-yilda jami 16 kishining hayotiga zomin boʻlgan bir qator halokatli baxtsiz hodisalardan soʻng,  qazib olish ishlari 2018-yil oxirida toʻxtatildi, biroq 2019-yilda ishlar qayta tiklandi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Population and Demography - Population by cities and boroughs (daba), as of 1 January". *National Statistics Office of Georgia, Geostat* (1-yanvar 2022-yil). Qaraldi: 25-avgust 2022-yil.
2. ↑  „Definition of "Tkibuli"" (ru). *Great Soviet Encyclopedia, 3rd edition 1969–1978*. Qaraldi: 26-avgust 2022-yil.
3. ↑  „Population cities & towns of Georgia". *Population Statistics Eastern Europe and former USSR*. Qaraldi: 26-avgust 2022-yil.
4. ↑  „Georgian coal town longs for Chinese rescue | Eurasianet".
5. ↑  „Georgia 2018: Top 10 events of the year". *JamNews* (28-dekabr 2018-yil). Qaraldi: 6-yanvar 2019-yil.
6. ↑  „Coal Mining to Resume in Tkibuli". *Civil Georgia* (27-iyul 2019-yil). Qaraldi: 26-avgust 2022-yil.
Andoza:Cities and towns in Georgia (country)
Uyg'onish davri va barokko arxitekturasining timsoli bo'lgan Avliyo Pyotr Bazilikasi .
 Rimdagi Trevi favvorasi .
 Masofadagi Vezuviy bilan Pompey forumi .
 Sistine Chapel shiftini, Mikelanjelo tomonidan yaratilgan freskalar bilan.
 Avgust davrining eng muhim lotin shoiri Virgiliyning Rim mozaikasi .
Italiya G'arb sivilizatsiyasining uyg'onish yerlaridan biri  va madaniy jihatdan qudratli hisoblanadi. Italiya madaniyati romantik etnik guruh hisoblanib italiyaliklarning, butun Italiya yarimoroli va Sardiniya va Sitsiliya orollarini qamrab olgan nihoyatda xilma-xildir. Italiya Rim respublikasi, Rim imperiyasi, Rim-katolik cherkovi, dengiz respublikalari, Romanesk sanʼati, sxolastika, Uygʻonish davri, kashfiyotlar davri, mannerizm, ilmiy inqilob kabi xalqaro taʼsir hodisalarining boshlangʻich nuqtasi boʻlgan  Barokko, Neoklassitsizm, Risorgimento, Fashizm,  va Yevropa integratsiyasi .

Italiyada ko'plab taniqli va nufuzli sivilizatsiyalar, jumladan etrusklar, samnitlar va rimliklar kabi kursiv xalqlar yashagan, ayni paytda Finikiyaliklar va yunonlar kabi muhim xorijiy sivilizatsiyalarning koloniyalariga mezbonlik qilgan. Italiyada etrusk va samnit madaniyati Rim respublikasi paydo boʻlgunga qadar gullab-yashnagan va ularni bosib olgan va oʻz tarkibiga kirgan. Finikiyaliklar va yunonlar Iso Masih tug'ilishidan bir necha asr oldin Italiyada aholi punktlarini barpo etishdi va ayniqsa yunon aholi punktlari gullab-yashnagan klassik sivilizatsiyalarga aylandi, masalan, Magna Gretsiya shaharlari.

O'rta asrlardan boshlab hozirgi Italiya hududi ko'plab mustaqil davlatlarga bo'lingan va 1861-yilgacha milliy davlatga aylangan.  Nisbatan kech bo'lgan birlashish va Italiya yarimorolini tashkil etuvchi mintaqalarning tarixiy avtonomiyasi tufayli, hozirda aniq italyan deb tan olingan ko'plab an'analar va urf-odatlarni ularning kelib chiqish hududlari bo'yicha aniqlash mumkin. Ushbu mintaqalarning ba'zilari siyosiy va ijtimoiy izolyatsiya qilinganiga qaramay, Italiyaning Evropa va dunyoning madaniy va tarixiy merosiga qo'shgan hissasi juda katta.

1. ↑  Marvin Perry, Myrna Chase, James Jacob, Margaret Jacob, Theodore H. Von Laue (1 January 2012). Western Civilization: Since 1400. Cengage Learning. p. XXIX. ISBN 978-1-111-83169-1.
2. ↑  Cohen, I. Bernard (1965). "Reviewed work: The Scientific Renaissance, 1450-1630, Marie Boas". Isis. 56 (2): 240–42. doi:10.1086/349987. JSTOR 227945
3. ↑  Peter Davies; Derek Lynch (2002). The Routledge Companion to Fascism and the Far Right. Routledge. pp. 1–5.
4. ↑  Risorgimento. *Encyclopædia Britannica Online, 2011.* Web. 25 September 2011.
5. ↑  „The History of Italian City-States". *study.com*. Qaraldi: 12-oktabr 2022-yil.
"ZARINA VA STRIANGEY" - tarixiy qissa. Muallifi — yunon tarixchisi Ktesiy (mil. av. 400 y.). Qissada (uning turli variantlari bor) saklar bilan Midiya davlati oʻrtasidagi urushlar haqida hikoya qilinadi. Saklar malikasi Zarina birinchi eri podsho Kidrey vafot etgach, Midiyaga tobe Parfiya viloyati dinasti (hokimi) Marmarga turmushga chiqadi. Bundan norozi boʻlgan Midiya saklarga qarshi urush ochadi. Janglardan birida Zarina yarador boʻlib, jang maydonidan oʻzini chetga oladi, uni midiyalik Striangey taʼqib etib otdan qulatadi. Biroq asirasi yosh, goʻzal sak qizi ekanligini koʻrgach, Striangey unga oshiq boʻlib, Zarinaga ziyon zaxmat yetkazmay qoʻyib yuboradi. Oradan bir oz vaqt utgach, Zarinaning eri Marmar Striangeyni asir olib, uni qatl qilmoqchi boʻladi. Zarina eridan Striangeyni ozod qilishni soʻraydi, biroq rad javobi olgach, Striangeyni va asirlardan bir qanchasini oʻzi xalos etib, ular bilan birgalikda Marmarni uldiradi. Shundan soʻng midiyaliklarga Parfiya viloyatini qaytarib, ular bilan doʻstlik sulhi tuzadi. "3. va S." qahramonlik va sevgi haqidagi qissa boʻlib, uning bosh qahramoni Zarina tarixiy shaxe — sak hukmdorlaridan biri boʻlgan. Qissada u zakovatli va tadbirkor, qabiladoshlariga gʻamxoʻr hukmdor, shuningdek, ornomusli, odobli va iffatli ayol sifatida gavdalanadi. Ktesiy maʼlumotiga koʻra, Zarina vafotidan keyin saklar unga ehrom shaklida maqbara qurib, oltin haykal urnatishgan. Kissa sharq xalqlari orasida keng tarqalgan.

Adabiyot
--------

* Pyankov I. V. Srednyaya Aziya v izvestiyax antichnogo istorika Ktesiya, Dushanbe, 1975.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
"ZARIADR VA ODATIDA" - Sharq xalqlari orasida keng tarqalgan epik asar. "3. va O."da tasvirlanishicha, Midiya shohi Gushtasp (Vishtasp)ning ukasi Zariadr, skiflar shohi Omargning qizi Odatida birbirini tushida koʻrib, sevib qoladilar. Zariadr sovchi yuboradi, ammo Omarg yolgʻiz qizini begona yurtga uzatishni istamay, uning taklifini rad etadi. Bir kuni Omarg ziyofat uyushtiradi, qiziga shu yerga tashrif buyurganlardan munosibini kuyovlikka tanlashni va buning ramzi sifatida kuyovga may toʻla tilla qadah tutishni taklif etadi. Qiz yigʻilganlar orasidan Zariadrni qidiradi, chunki unga xabar berib ulgurgan edi. Ziyefatga skif kiyimida Zariadr yetib kelib, oʻzini qizga tanitadi. Odatida qoʻlidagi qadahni unga tutadi. Zariadr qizni otasi Omarg ham bilmaydigan joyga olib ketadi.

Asarda sevgi va erk masalasi bosh mavzu boʻlib, oila qurishda yigit va qiz muhabbati inobatga olinishi lozimligi taʼkidlangan. Odatidaning oʻz sevgisiga sadoqati, qatʼiy irodasi va Zariadrning vafodorligi, mardligi oʻrtadagi tusiklarni yengishga, maqsadlariga erishuviga olib kelgan. Qissa rassomlar diqqatini ham jalb etgan. Qadimda ibodatxona, saroy va ayrim xonadonlarning devoriy rasmlari shu mavzuda boʻlgan. Qissaning mazmuni antik davr muallifi Ateney (mil. 2—3-asr)ning "Sofistlar tushligi" kitobida keltirilgan Hares Mitilenskiy (mil. av. 4-asr)ning hikoyasi orqali bizgacha yetib kelgan. "3. va O." syujeti va mazmuni turkiylarning keyingi asrlarda yaratilgan "Oʻgʻuznoma", "Alpomish" va b. xalq ogʻzaki poetik ijodi namunalarida, shuningdek, Firdavsiyning "Shohnoma" asarlarida ham oʻz ifodasini topgan.

Adabiyot
--------

* Mallayev N. Oʻzbek adabiyoti tarixi, 1kitob, 2nashr. T. 1965.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Conduelo Piriz** (ispancha: *Conduelo Píriz*) — urugvaylik futbolchi, yarim himoyachi, birinchi jahon chempionati gʻolibi.1905-yil 17-iyul Urugvay poytaxti Montevideo shahrida tavallud topgan.

Tarjimai holi
-------------

1920 va 1930-yillarda u „Defensor" klubida 28 ta oʻyinda maydonga tushgan.Keyin esa „Nacional" jamoasida oʻynay boshladi va bu jamoa tarkibida 50 ta oʻyinda maydonga tushdi.U 1929-yil 16-iyunda Argentinaga qarshi Urugvay terma jamoasi safida debyut qilgan.U Urugvay milliy terma jamoa safidagi soʻnggi oʻyinini Montevideoda xuddi shu raqibga qarshi oʻtkazdi (mezbonlar 1:0 hisobida gʻalaba qozonishdi).

U 1929-yilda Argentinada oʻtkazilgan Janubiy Amerika chempionatida Urugvay terma jamoasi tarkibida boʻlgan.Oʻsha musobaqada Urugvay milliy terma jamoasi bor-yoʻgʻi uchinchi oʻrinni egallagan.Holbuki oʻsha davrdagi Urugvay milliy terma jamoasi juda kuchli tarkibga ega edi.Piriz esa uchta oʻyinda ham ishtirok etgan.

1930-yilda Conduelo Piriz Urugvayda oʻtkazilgan ilk jahon chempionatida Urugvay milliy terma jamoasining jahon chempionati uchun qaydnomasiga kiritildi.Pirizning oʻzi maydonga tushmagan boʻlsada, jahon chempioni boʻldi va oltin medallarga ega boʻldi.Terma jamoa tarkibida 7 oʻyinda maydonga tushgan.

Condueloning katta akasi Xuansito Piriz ham mashhur futbolchi boʻlgan.Xuansito „Penyarol", „Nasional" va „Defensor" klublarida oʻynagan.Urugvay milliy terma jamoasi bilan birga 1928-yilgi Olimpiada o'yinlari chempioni boʻlgan. Conduelo va Xuansitoning amakivachchasi Xuan Emilio Piriz 1935-yilda Janubiy Amerika chempionatida gʻolib chiqdi va „Defensor" klubi tarixidagi eng yaxshi toʻpurarlardan biri edi.Conduelo Piriz 1976-yil 25-dekabrda 71 yoshida vafot etgan.

Yutuqlari
---------

* Jahon chempioni-1930
* Urugvay chempioni-1933

Manbalar
--------

1. ↑  Conduelo Píriz // FBref.com Wayback Machine saytida arxivlandi (27-avgust 2022-yil). (mn.)
2. ↑  Luchshie bombardiri v istorii „Nasonalya"**(neopr.)**. Data obraщeniya: 24-oktabrya 2011. Arxivirovano 2 maya 2011 goda.
3. ↑  *Martín Tabeira.* „Southamerican Championship 1929" (inglizcha).  rsssf.com (25-fevral 2011-yil). 13-mart 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-oktabr 2011-yil.
4. ↑  „La «Máquina» DE 1933". 5-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-oktabr 2011-yil.

Havolalar
---------

* 1930-2002 yillardagi jahon chempionlari Arxivnaya kopiya
* Urugvay terma jamoasida kamida 5 o‘yin o‘tkazgan futbolchilar ro‘yxati Arxivirovano 15 2012-yil fevral yilning.
* Urugvay terma jamoasining tugʻilishi Arxivnaya kopiya
* Profil ceroacero.es[*sayt ishlamaydi*] (mavjud havola)
**Vaksina va zardoblar instituti**, Toshkent vaksina va zardoblar ilmiy tadqiqot instituti (ToshVZITI) — "Oʻzfarmsanoat" davlat aksionerlik konserniga qarashli muassasa. Dastlab 1918 yilda mikrobiologiya laboratoriya sifatida tashkil etilgan; 1920 i. Oʻlka bakteriologiya institutiga aylantirilgan, 1950 yildan boshlab hozirgi nomi bilan ataladi. Institut tarkibidan ajralib chiqqan (1929 yildan) boʻlim va laboratoriyalar negizida Oʻzbekiston epidemiologiya, mikrobiologiya va yuqumli kasalliklar ilmiy tadqiqotlar instituti, Samarqand parazitologiya instituti. Respublika oʻlatga qarshi stansiyasi, Respublika brutsellyoz-ga qarshi stansiyasi, Toshkent davlat tibbiyot instituti va Toshkent vrachlar malakasini oshirish institutining mikrobiologiya kafedralari tashkil topdi. Institut yangi vaksinalar topish va mavjudlarini mukammallashtirish, davolash uchun ishlatiladigan zardoblar olishning yangi zamonaviy usullarini ishlab chiqish, yuqumli kasalliklarning oldini olish, davolash va diagnostikasiga tegishli preparatlarni standartlash muammolari boʻyicha ish olib boradi. Oʻzbekiston aholisini emlashning millim dasturini amalga oshiradi. Respublikaga nihoyatda zarur boʻlgan vaksina va zardoblar (sil, koʻkyoʻtal, boʻgʻma, qoqshol, ich terlama, gepatit V kasalliklariga qarshi) ishlab chiqarish qaytadan tiklanmokda, tibbiyot va veterinariyaga oid yangi biopreparatlar ustida ilmiy izlanishlar olib borilmokda. Keyingi yillarda institut olimlari immunitetni korreksiyalovchi "Immunomodulin" preparati (professor F. Yu. Gʻarib), sil kasalligiga qarshi immunitetni aniqlashda qoʻllaniladigan "Tuberkulin" (T. A. Oʻsarova) hamda oʻlkamizga xos allergenlar (S. A. Zax-vatkina) tayyorlash va amaliyotda qoʻllashga muvaffaq boʻldi. Institutda 60 ilmiy xodim (jumladan 4 fan doktori va 12 fan nomzodi) bor (2001).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Zarina** (mil. av. 7-asr) — saklar malikasi va podshosi. Midiya davlati bilan Parfiyaga egalik qilish uchun uzok, muddatli urushlar olib borgan. Nihoyat urtada sulq shartnomasi imzolanib, Ktesiyniit yozishiga koʻra, har ikki tomon abadiy doʻst va harbiy ittifoqdosh boʻlishga kelishgan. 3. oʻzining jangovarligi, jasurligi, uddaburonligi, aklzakovati, goʻzal husni tarovati bilan boshqa sak ayollaridan ancha ustun turgan. Saklarda urush xavfi tugʻilgan paytda ayollar ham erkaklar bilan bir qatorda turib jang qilishgan. 3. saklar yurtini qoʻshni koʻchmanchi qabilalar asoratidan xalos etib mamlakatni obod qilish yoʻlida xayrli ishlar qilgan, koʻplab shaharlar bunyod etgan, xalq farovon yashagan. Shuninguchun 3. vafot etgach, vatandoshlari uning porloq xotirasini eʼzozlash maqsadida tarixda misli yoʻq maqbara qurishgan. Uch burchakli piramida shaklidagi mahobatli maqbaraning har bir tomonining uz. 3 stadiy (1 stadiy 176,6 m ga teng)ga teng boʻlib, uning oʻtkir uchlari kukka boʻy choʻzgan. Maqbaraning tepasida esa Z.ning oltindan yasalgan ulkan haykalini oʻrnatishib, Z.ning jasoratlarini madh etishgan, uning ajdodlariga nisbatan qilingan marosimlardan ham tantanavor ravishda xotirasini yodga olishgan. 3. haqida koʻplab epik asarlar, qissa, doston qadimdan saqlanib qolgan. (maye. "Zarina va Striangep"). "Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti K. Moiseyevaning "Zarinaning shamshiri" tarixiy qissasini (S. Hasan tarjimasi) nashr qilgan (2001).

Adabiyot
--------

* Pyankov I. V. Srednyaya Aziya v izvestiyax antichnogo istorika Ktesiya. Dushanbe, 1975.

Faxriddin Hasanov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vakillik** — bir shaxsning boshqa shaxs nomidan yuridik harakatlarni amalga oshirishi. V. asosan bir shaxs (vakil)ning vakolat boʻyicha tuzgan bitimi; vakolat beruvchiga nisbatan fuqarolik huquq va majburiyatlarini bevosita vujudga keltiradi, oʻzgartiradi va bekor qiladi. Mazkur vakolat ishonchnoma, qonun, sud qarori yoki vakil qilingan davlat organining hujjatiga asoslangan boʻlishi kerak. Fuqarolar fuqarolarga, yuridik shaxslarga V. qilishlari mumkin. Yuridik shaxs faqat oʻz ustavida koʻzda tutilgan hollardagina yoki faoliyat harakteriga muvofiq boʻlgandagina fuqarolar yoki yuridik shaxslarning vakili boʻlishi, muomalaga layoqatli shaxslar oʻzlari tanlagan vakillar orqali bitim tuzishlari mumkin. Bitim oʻz harakteriga koʻra fakat shaxsan tuzilishi mumkin boʻlgan hollar, shuningdek qonunda koʻrsatilgan hollar bundan mustasno. Muomalaga layoqatsiz fuqarolar nomidan bitimni ularning ota-onalari, farzandlikka oluvchilari va vasiylari tuzadi (OʻzR FK, 129—131-moddalar).Muomalaga layoqatli shaxslar o‘zlari tanlagan vakillar orqali bitimlar tuzishlari mumkin, bitim o‘z xarakteriga ko‘ra faqat shaxsan tuzilishi mumkin. Muomalaga layoqatsiz fuqarolar nomidan vakillikni ularning ota-onalari, farzandlikka oluvchilari va vasiylari tuzadilar.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**PAPUA VAMENA ARABIKA QAHVASI**

  

Papua da ikkita qahva ishlab chiqaruvchi hudud mavjud, ya'ni Baliem vodiysi, Vamena shahrini va Nabire hududidagi Kamu vodiysini o'rab turgan Jayawijaya platosining o'rtasida, Moanemani shahrini o'rab turgan platoning sharqiy tomonida. Bu ikkala hudud dengiz sathidan 1400 dan 2000 metrgacha balandlikda joylashgan va bu balandliklar Arabica kofe ishlab chiqarish uchun ideal sharoit hisoblanadi.

Papualik qahva
--------------

Papualik qahva ishlab chiqaruvchilari nam qobiq deb nomlanuvchi noyob jarayondan foydalanadilar (ko'pincha yarim yuvish deb ham ataladi). Ushbu usuldan foydalangan holda, fermerlar "luwak "deb nomlangan an'anaviy qobiq mashinasi yordamida qahva gilosining tashqi terisini tozalaydilar. Papua dehqonlari ham yarim yuvish usulini qo'llaydilar.Qaydirilgach, kofe 8-10 soat davomida fermentlanadi. Keyin sharbatdan tozalanadi va qahva loviyalari suv miqdori 12% bo'lguncha quritiladi yoki ular ho'l bo'lib tozalanadi va yashil loviya sifatida quritiladi. Zamonaviy texnologiyalarga sekin ta'sir qilish tufayli, qahvani qayta ishlash faoliyatining aksariyati faqat qo'lda amalga oshiriladi. Ushbu qahva zavodi uchun kimyoviy o'g'itlar, pestitsid lar va gerbitsid lar ishlatilmaydi va bu Papuan qahvasini noyob va qimmatbaho qahvaga aylantiradi.

  

Papuan qahvasi haqida gapiradigan bo'lsak, bu viloyatda Arfak , Sigri , Sorong , Samarai va boshqa ko'plab qishloq xo'jaligi erlari mavjud. Hamma narsa "Arabika Wamena" qahva nomi ostida. Bu shuni anglatadiki, har bir mintaqada yagona kofe ishlab chiqaruvchisi bo'lish uchun yashirin salohiyat mavjud.

Papua Vamena Arabica qahvasi, dengiz sathidan 1600 m balandlikdagi Jayawijaya Vamena tog'larining Baliem vodiysida o'sadi, kimyoviy o'g'itlarsiz o'stiriladi, chunki Papua tuprog'i juda unumdor, shuning uchun bu Arabica qahvasi juda yaxshi ishlab chiqariladi. sifat. Papua Wamena Arabica qahvasini tabiiy o'sish jarayoniga qarab Organik qahva deb tasniflash mumkin. Ushbu Arabica qahvasi boshqa Arabica ta'mlariga nisbatan juda o'ziga xos ta'mga ega, qahva yoqimli hidga ega va ta'midan keyin juda shirin bo'ladi. Papua Wamena Arabica qahvasi ham past kislota darajasiga ega, shuning uchun uni hamma iste'mol qilishi mumkin.

Adabiyotlar
-----------

```
1 papuacoffees.com
2 CoffeeLand Indonesia
```
Yerevandan Ararat tekisligining koʻrinishi
Igʻdir tekisligining Igʻdirdan koʻrinishi
**Ararat tekisligi**—**(armancha: *Արարատյան դաշտ*), Turkiyadagi Igʻdir tekisligi (turkcha: *Iğdır Ovası*) deb ataladi. Arman togʻlarining eng katta tekisliklaridan biri hisoblanadi. U Sevan havzasidan gʻarbda, Gegham togʻlari etaklarida choʻzilgan. Shimolda tekislik Aragats togʻi va janubda Ararat togʻi bilan chegaradosh.**

Aras daryosi tomonidan ikki qismga boʻlingan, shimoliy qismi Armanistonda, janubiy qismi Turkiyada joylashgan. Tekislikning turk qismi Muhim qushlar yashash hududidir.

Etimologiyasi
-------------

Oʻrta asr arman tarixchisi Movses Khorenatsi oʻzining *"Armaniston tarixi"* asarida Ararat tekisligi Amasiyaning nevarasi Xushbichim Qirol Ara sharafiga nomlanganligini yozgan.

Iqlimi
------

Ararat tekisligi va Sevan havzasi quyoshli iqlimga ega va Armanistonning eng quyoshli hududlaridan biri boʻlib, yiliga 2700 soat quyosh nurini o'ziga oladi. Quyosh nurlarining eng qisqa davomiyligi oʻrmon zonasining oʻrta togʻli hududlarida (taxminan 2000 soat) kuzatiladi. Togʻ etaklarida iyun-oktyabr oylari orasida quyoshsiz kun kam boʻladi.

Qishloq xoʻjaligi
-----------------

 Metsamor va Armavir atrofidagi Ararat tekisligining havodan koʻrinishi
Ararat tekisligi Armanistonning umumiy yer maydonining 4% ni tashkil qiladi, ammo u Armaniston dehqonchilik mahsulotlarining 40% hosilni yetkazib beradi. Tekislikning Turkiya qismidagi 1525 gektar maydonda oʻrik yetishtiriladi.

Arxeologiyasi
-------------

Bu hudud neolit yoki ilk xalkolit davridan beri rivojlanib kelgan.

Aratashenda birinchi kulolchilik na'munalari miloddan avvalgi V ming yillikning oxirlarida yoki miloddan avvalgi 4000 yillardan oldin paydo boʻlgan.

Galereyasi
----------

* Ararat tekisligining umumiy koʻrinishiArarat tekisligining umumiy koʻrinishi
* Hkor Virap monastiri, Armaniston va Ararat togʻiHkor Virap monastiri, Armaniston va Ararat togʻi
* Sunʼiy yoʻldosh tasviriSunʼiy yoʻldosh tasviri
* Tabiiy xaritadagi koʻrinishiTabiiy xaritadagi koʻrinishi

Eslatmalar
----------

1. ↑  Reformed spelling: Արարատյան դաշտ

Manbalar
--------

1. ↑  „Iğdır Ovası" (tr).  Doğa Derneği. Qaraldi: 21-dekabr 2021-yil.
2. ↑  *Dowsett.* „Armenia".  Encyclopædia Britannica. Qaraldi: 10-yanvar 2015-yil.
3. ↑  „Iğdır Plain".  BirdLife International. Qaraldi: 16-may 2020-yil.
4. ↑  „Mount Ararat Expedition!".  Ararat Expedition. Qaraldi: 10-yanvar 2015-yil.
5. 1 2  Petrosian, Irina*. Armenian Food: Fact, Fiction & Folklore*. LuLu, May 15, 2006 — 23 bet. ISBN 1411698657.
6. ↑  „İlimiz" (tr).  Iğdır İl Tarım ve Orman Müdürlüğü. Qaraldi: 16-may 2020-yil.
7. ↑  Ruben BADALYAN, Pierre LOMBARD, THE NEOLITHIC AND CHALCOLITHIC PHASES IN THE ARARAT PLAIN (ARMENIA): THE VIEW FROM ARATASHEN (PDF file) 2004
Andoza:IğdırKoordinatalari: 40°02′N 44°20′E﻿ / ﻿40.04°N 44.33°E﻿ / 40.04; 44.33GO
**"Aravachilar papirusi"** (inglizcha: *Charioteer Papyrus*) — nomaʼlum adabiy asar uchun rasmli papirus parchasi. Londonda Misr tadqiqotlar jamiyatida saqlanadi (inventar raqami va kodi *P. Ant. sn.* *= MP³ 2916*)

Tarkibi
-------

Papirus 1914-yilda Jon Jonson boshchiligidagi ingliz ekspeditsiyasi tomonidan qadimgi Antinopolis xarobalarida olib borilgan qazishmalar paytida topilgan. Parcha topilgan axlatxonada 4-6-asrlarga oid hujjatlar bor. Materialni tahlil qilish va matn qoldiqlari (bir nechta harflar izlari) boʻyicha, rasm dastlab oʻrama qogʻozda emas, balki taxminan 22-25 × 30-33 sm formatdagi kodeksda joylashtirilgan boʻlgan. Harflar gipotetik jihatdan kopt tipidagi unsialdir, ammo qoʻl yozuvini aniq aniqlash imkonsiz.

Stilistik xususiyatlarga koʻra, u taxminan V asrga toʻgʻri keladi. Bizgacha saqlanib qolgan bir nechta tasvirli papiruslardan farqli oʻlaroq, bu nusxada matn mavjud emas. Omon qolgan rasmda oq, koʻk, yashil va qizil kiyingan oltita aravachining tasviri mavjud (oltinchi suratning kichik izlari saqlanib qolgan). Figuralarga qoʻshimcha ravishda, tasvirda arka bor. Koʻrinishidan, holat sirkda sodir boʻlmoqda. Koʻrinib turibdiki, birinchi navbatda shtrixli tarzda chizilgan, keyin esa mohirlik bilan boʻyalgan. Bir farazga koʻra, tasvirning syujeti Patroklusning dafn marosimi yoki ularga bagʻishlangan oʻyinlar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.

Adabiyotlar
-----------

|  |
| --- |
| **Aravachilar papirusi** haqida Vikipediyaning qardosh loyihalarida koʻproq bilib oling |
|  | Maʼno va tarjimalari Vikilugʻatda |
|  | Media fayllar Vikiomborda |
|  | Taʼlim resurslari Vikiversitetda |
|  | Xabarlar Vikiyangiliklarda |
|  | Iqtibos, maqol va matallar Vikiiqtibosda |
|  | Asarlar matnlari Vikimanbada |
|  | Kitob va darsliklar Vikikitobda |
|
|
|

* Weitzmann, Kurt*. Manuscrits gréco-romains et paléochrétiens*. Chêne, 1977 — 9—10 bet. ISBN 2851081179.
* Weitzmann, Kurt*. Age of Spirituality: Late Antique and Early Christian Art, Third to Seventh century*, Metropolitan Museum of Art, 1979 — 102—103 (notice 91) bet.
* *The Charioteers from Antinoe*. 1973. pp. 192—195.
**Arava**, aroba — yuk va odam tashishga moʻljallangan, ulov qoʻshib ishlatiladi-gan qadimgi transport turi. A. shoti (ara-vashoti), tegarchik (gʻildirak) va oʻq kabi asosiy qismlardan tuzilgan. Shoti 4,5 m cha uzunlikdagi ikkita otyogʻoch (otliq), 8 ta pogona, ikki soʻloq va aygʻizdan ibo-rat. Otyogʻochlar mirza-terakdan ishlanadi. Shoti (oraligʻi 70 — 80 sm) uchlarida ot boʻyinchasini mahkamlashga xizmat qiladigan bittadan teshiklari boʻladi. Tegarchik (gʻildirak) gupchak, toʻgʻin, kegay, bellik, aravatemir, aravamix va yostiq kabi qismlardan iborat. Aravatemir, aravamixlar temirdan, boshqa qismlar qayragʻochning chayir turi (bujun)dan yasaladi. Oʻq — yoʻgʻonligi 40 sm, 2,5 m uzunlikdagi silliqlangan yogʻoch boʻlib, ikki uchi tegarchik gupchagiga kiritiladi va ustiga aravashoti mindiriladi. Yurganda shoti jilib ketmasligi uchun uning ostiga soʻloq oʻrnatiladi. A.lar ikki, uch va toʻrt gʻildirakli boʻladi. Qoʻshiladigan ulovga koʻra, ot A. tuya A. hoʻkiz A. eshak A. kabi xillari farqda-nadi. Baʼzi Sharq mamlakatlari (Bir-ma, Vetnam, Hindiston)da odam (rik-sha) tortadigan ikki gʻildirakli A.lar ham bor. Shakli va tuzilishiga koʻra, ochiq A. soyabonli A. agʻdarma A. katta gʻildirakli qoʻqon A. kichik gʻildirakli koʻtak A. va boshqa xillari bor. Xorazm A.lari shaklan boshqacharoq boʻlgani uchun xorazmcha A. deyiladi. A.ning ilk namunalari miloddan avvalgi 3-ming yillik oxiriga toʻgʻri keladi. Yevrosiyo va Shimoliy Afrika hududlaridan A. tasvirlari koʻplab topilgan. Jan-govar A.lar qadimgi Sharq davlatlari — Bobil, Xitoy, Hindiston va boshqa mam-lakat qoʻshinlarida boʻlgan. Qadimgi hind qahramonlik eposi „Mahabharata" (miloddan avvalgi 10 — 8-asrlar)da bayon qilinishicha, Shimoliy va Janubiy Hindiston xalqlari ishtirok etgan buyuk jangda jangovar A.larda jang qilingan. Aleksandr (Is-kandar Zulqarnayn) ham oʻz yurishlarida A.dan keng foydalangan. Misrliklar ikki gʻildirakli bir kishilik A.larda urushishgan. Oʻzbekiston hududidan so-poldan ishlangan toʻrt gʻildirakli (Ol-tintepa qadimgi shahar harobasi, miloddan avvalgi 4-ming yillik — 2-ming yilliklar), quyma oltindan moʻ’jaz ishlangan ikki gʻildirakli (Amudaryo xazshasi, miloddan avvalgi 4 — 2-asrlar) A.lar topilgan, Afrosiyob devoriy rasmlarida jangovar A. tas-virlangan, „Boburnoma"da yozilishicha, urushlarda A.dan mudofaa vositasi (chep) sifatida foydalanilgan. Dunyo xalqlarining kundalik hayotida A.ning ahamiyati beqiyos katta boʻlgan. Avtomobil va boshqa transport vositalari yaratilgunga qadar A. asosiy transport vositasi hisoblangan. Hozir ham xalq xoʻjaligida, ayniqsa, qishloq joylarda 593A.dan foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Kopetdogʻ** — Eron togʻligining shimolidagi togʻlar, asosan, Eron, qisman Turkmaniston hududida, Turkmaniston—Xuroson togʻlarining bir qismi. Oʻz. 650 km, eni 200 km gacha. Eng baland joyi 3117 m (Xazormasjid togʻi). Koʻp qismi asimmetrik gryada va platolardan iborat. Iqlimi Oʻrta dengiz tipidagi subtropik, quruq iqlim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi balandlik ortgan sari Gdan —4° gacha, iyulniki 29° dan 18° gacha pasayadi. Yillikyogʻin 150–500 mm. Daryolari: Atrek, Xilum, Balxob, Obiqaysar. K. alp burmalanishida yuzaga kelgan. Choʻkindi, asosan, boʻr, paleogen, neogen va yura davrlarining ohaktosh, margel, qumtosh, konglomerat va gillaridan tuzilgan. Simob, mishyak, barit, viterit kabi foydali qazilmalar, qurilish toshlari olinadi. Mineral va termal buloqlar bor. Tez-tez zilzila boʻlib turadi (Ashxobod zilzilasi). Antiklinal tizmalar va antiklinal vodiylar bilan birgalikda sinklinal tizmalar uchraydi. Karst keng tarqalgan (Bahardan gʻori). Vodiylarda yongʻoq, anjir, bodom, mushmula, nok, qoraqand, doʻlana, yovvoyi tok, togʻ etaqlarida togʻ choʻli va chala chul oʻsimliklari oʻsadi, balandrokda togʻ oʻtloqlari uchraydi. Qumsichqon, olaxurjun, oʻq ilon, koʻlbor ilon, jayra, togʻ qoʻyi, toʻngʻiz, qoplon, sirtlon, oʻrmon olmaxoni va boshqa yashaydi. Kopetdogʻ qoʻriqxonasi tashqil etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
"RA" (qad. misrliklarning quyosh xudosi nomidan) — papirusdan yasalgan qayiq. Qad. misrliklar kemasi nusxasiga koʻra qurilgan (uz. 12 m, kengligi 5 m). "Ra"da T. Xeyerdal 7 kishidan iborat baynalmilal ekipaj bilan birga qad. misrliklarni Amerikaga suzib borishlari mumkinligini isbotlash maqsadida ekspeditsiya uyushtirgan. 1-urinish (1969) muvaffaqiyatsiz tugagan. 1970-yil "Ra — 2" Safi (Marokash)dan chiqib, 55 sutkada Barbados o.ga yetib borgan. "Ra" ekipaji tarkibida Yu. A. Senkevich (SSSR) ham boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qorako‘l darvozasi** — Buxoro darvozasi.

Tarixi
------

Qorako‘l darvozasi Shayboniy hukmdor Abdullaxon II tomonidan 1558—1575-yillar oralig‘ida bunyod etilgan. Shayboniy hukmdorlar qurilishning oʻziga xos qoidalariga qatʼiy amal qilish, bular — qurilishning puxta oʻrganilgan rejasi, joyning aniq va toʻgʻri tanlanishi, isrofgarchilikka yoʻl qoʻymaslik, shoshma — shosharlik qilmaslik, turli xil inshootlar, shu jumladan, mudofaa devori yonida mo‘tadil iqlimni yaratuvchi kanallar, ariqlar, bogʻlar, hovuzlarning joylashishiga asosiy eʼtiborni qaratganlar. Ushbu darvoza Buyuk ipak yo‘li savdo tarmog‘ida muhim oʻrin tutgan. Qorako‘l darvozasi ichkarisida bozor mavjud bo‘lib, to Havzi Navdan, Volidai Azizxongacha davom etgan. Darvoza Buxoro shaharning gʻarbiy qismida joylashgan. Ushbu darvoza orali Qorako‘lga borilgan. Buxoroliklar ushbu darvoza orqali haj ziyoratiga yoʻl olishgan. Shu sababli darvoza „Haj darvozasi" deb nomlashgan. Qorako‘l darvozasi 1920-yilgi qizil armiya hujumidan omon qolgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Darvoza asosan ikki katta svod, arkali va „guldasta" qilib qurilgan. Qorako‘l darvozasi kvadrat shakldan iborat 25×25 santimetrlga teng g‘isht bilan terilgan va yuqori qismi kungurali gultoj bilan zeb berilib hamda qal’a devorlariga tenglashtirib qurilgan. Qorako‘l darvozasi 1975-yilda usta Ahror Asrorov boshchiligida qayta taʼmirlash ishlari olib borilgan Turkiya, Eron, Xuroson davlatlaridan keladigan savdogar va sayyohlar shu darvoza orqali shaharga kirishgan. Hozirgi kunda Qorako‘l darvozasi qal’a devorlaridan ajralgan holda bo‘y cho‘zib, sayyohlar e‘tiborini qozonib kelmoqda. 2008-yilda Buxoroda shahar qalʼa devori va qadimiy darvozalarini tiklash va taʼmirlash boʻyicha saʼy-harakatlar boshlangan. Qorako‘l darvozasi oʻz holicha saqlanib qolgan darvozalardan biri hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Сухарева О.А*. К истории городов Бухарского ханства (историко-этнографические очерки)*. Ташкент: Изд-во академии наук Узбекской ССР, 1958 — 145 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  To'rayev H.H*. Buxoro tarixi*. Buxoro: Durdona, 2020 — 320 bet. ISBN 978-9943-6571-0-6.
**Gʻaza** — shahar-qalʼa. Sirdaryo boʻyida joylashgan 7 shahar-qalʼadan biri. Aleksandr Sugʻdda Spitamen boshchili-gida qoʻzgʻolon koʻtarilganidan xabar topgach, sarkardasi Kraterni Kiropolga joʻnatib, oʻzi qarorgohiga yaqin joydagi shahar — Gʻ.ga qoʻshin tortgan. Gʻ.ning paxsadan ishlangan, uncha baland boʻlmagan mudofaa devori boʻlgan. Makedon qoʻshini Gʻ.ni bir hamla bilan olish niyatida devor atrofiga shotular oʻrnatgan. Biroq mudofaachilar ularni agʻdarib tashlagan. Piyodalar hujumga tashlangan chogʻda, kamonchilar va sopqonchilar devor tepasidagi shahar mudofaachilarini oʻqqa tutishgan. Ularga qarshi oʻq otuvchi moslamalardan ham foydalanishgan. Oʻqlar yomgʻiri ostida qolgan Gʻ. mudofaachilari devor tepasidan pastga tushishga majbur boʻlishgan. Shunda makedonlar devorga yana shotularni qoʻyib devor tepasiga chiqqanlar. Gʻ.dagi barcha er-kak aholi Aleksandrning buyrugʻiga koʻra qatl etilgan; ayollar, bolalar va boshqa jangchilarga oʻlja sifatida berilgan.

Manba: A r r i a n , Poxod Aleksandra, M.-L. 1962.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toybugʻo**, Taybugʻa — Sibir xonlari sulolasining afsonaviy asoschisi; chingiziylarga mansub boʻlmagan mahalliy zodagonlardan. 1495-yil shayboniylardan Iboqxon oʻldirilgach, "Toybugʻo xonadoni"dan chiqqan Mamat (Mahmet) turkiy uluslarning siyosiy ittifoqiga rahbarlik qilgan (qarang Sibir xonligi). 16-asrning 1yarmidaT. sulolasidan boʻlgan xonlar Qozon xonlari bilan qudachilik aloqalari oʻrnatganlar. Yodgorxon va Bekbulatxon oʻzlarini Moskva vassallari deb tan olganlar (1555). 1563-yil Sibir taxtini shayboniy Kuchumxon egallashi bilan T. sulolasi barham topgan. TOILOQ — Samarqand viloyati Toyloq tumanidagi qishloq, tuman markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Samarqand (10 km). Aholisi 8,3 ming kishi (2004). Tumanning asosiy korxonalari T.da joylashgan. T.dagi 22 ishlab chiqarish. korxonasidan 3 tasi yirik korxona (meva, konserva va vino zdlari). Bundan tashqari 2 ta qoʻshmakorxona (shu jumladan, "Tonigrin" Oʻzbekiston — Rossiya qoʻshma korxonasi) ham bor.

T.da tuman hokimiyati binosi, 3 umumiy taʼlim maktabi, markaziy kasalxona, markaziy poliklinika, markaziy dorixona va 6 ta shaxsiy dorixona faoliyat koʻrsatadi. Shuningdek, "Savdogarbank", "Xalq banki", "Paxtabank" boʻlimlari mavjud. Markaziy kutubxona va uning tarmogʻi, Mustaqillik maydoni, madaniyat va istirohat bogʻi, bolalar sport majmuasi, bolalar va oʻsmirlar sport maktabi, "Olimpiya zaxiralari" kolleji bor. T.da Oʻzbekiston veterinariya ilmiy tadkiqot instituti joylashgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ashob ar-Raʼy** (arab.- fikr ta-rafdorlari) — raʼy, fikr va aql bilan hukm chiqaruvchi ulamolarga berilgan nom. Islom fanlaridan tafsir, fikd kabi sohalarda ijod qiluvchi olimlar ikki turga boʻlinadi. Birinchi turi — Qur’onni tafsir qilishda va biror shar’iy hukm chiqarishda faqat Qur’on oyatlariga, hadislarga, sahobalar va to-beinlardan naql qilingan rivoyatlarga suyanadigan olimlardir. Ikkinchi turi — tafsir va fiqh sohasida faqat naqliy dalillarga suyanish bilan qano-atlanmay 739 ijtihod, yaʼni aql, fikr va raʼyni ham ishga solib shar’iy hukmlar, fatvolar ijod etadigan olimlardir. Shu ikkinchi turiga Ashob ar-Raʼy deb nom berilgan. Ular muta-fakkir olimlar deb ham yuritiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pryum shartnomasi (855)** (fransuzcha: *Traité de Prüm*) — imperator Lotar I tomonidan 855-yil 19-sentyabrda imzolangan va O‘rta Franklar qirolligini uning o‘g‘illari o‘rtasida bo‘lib berish tamoyillarini belgilovchi hujjat.

855-yil boshida imperator Lotar I og‘ir kasal bo‘lib qoldi va shu yilning sentyabr oyida u endi o‘z qirolligini to‘liq boshqara olmasligi maʼlum bo‘ldi. Reyms arxiyepiskopi Ginkmarning taʼsiri ostida u taxtdan voz kechishga va monastirga ketishga qaror qildi. Biroq, bu qadamni qo‘yishdan oldin, u o‘z mulkini uchta o‘g‘li o‘rtasida taqsimlab berdi. Imperator tomonidan o‘z vasiyatnomasi shaklida tuzilgan ularning mulklari chegaralari to‘g‘risidagi hujjat, u tomonidan 19-sentyabrda Shullerda villasida (Pryum yaqinida) imzolangan.

Ushbu bo‘linishga ko‘ra, Lotarning o‘g‘illariga quyidagi yerlar berilgan:

* Lyudovik II Italiya qirolligini qo‘lga kiritdi va 850-yildan beri egallab kelgan imperator unvonini saqlab qoldi.
* Lotar II O‘rta Franklar qirolligining eng yaxshi qismiga — shimoliy qirg‘oqdan Yuqori Burgundiyaning janubiy chegaralarigacha Axen, Kyoln, Trir, Metz, Tul, Verden, Strasburg, Utrext, Liej va Kembre kabi yirik shaharlarga ega bo‘ldi. Keyinchalik bu yerlar Lotaringiya deb ataldi.
* Lotar I ning voyaga yetmagan va kasal o‘g‘li Karl Provans qirolligini qabul qildi.

Bo‘linish hujjati tuzilganidan bir necha kun o‘tgach, 22-sentyabrda Lotar I taxtdan voz kechdi, sochini oldirdi va Pryum monastiriga ketdi va u yerda 29-sentyabrda vafot etdi. Lotar tomonidan amalga oshirilgan bo‘linish dastlab o‘g‘illari o‘rtasida kelishmovchilikni keltirib chiqardi: imperator Lyudovik II Italiyadan tashqaridagi yerlarni qo‘lga kiritishni xohladi va Lotar II esa ukasi Karl qirolligini egallab olmoqchi edi. Biroq, 856-yilning kuzida Lozanna yaqinidagi yig‘ilishda aka-uka o‘rtasida otasi belgilagan chegaralarning daxlsizligini tasdiqlovchi bitim tuzildi.

Lotar I tomonidan amalga oshirilgan O‘rta Franklar qirolligining bo‘linishi franklar birligining zaiflashishiga va natijada barcha franklar shtatlaridagi vaziyatga taʼsir ko‘rsatishga qodir resurslar bilan taʼminlanmagan imperator unvonining ahamiyatini tezda yo‘qotishiga olib keldi. Pryum shartnomasi bilan o‘rnatilgan qirolliklarning chegaralari faqat 863-yilda Provans qiroli Karl vafotigacha davom etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Бертинские анналы, часть 2, 855.
2. ↑  Тейс Л. Наследие Каролингов. IX—X века. — С. 48.
3. ↑  Сидоров А. И.*. Взлёт и падение Каролингов*, Историки эпохи Каролингов, M.. ISBN 5-86004-160-8.
4. ↑  Альфан Л.*. Великие империи варваров*, M.. ISBN 5-9533-1406-X.

Adabiyotlar
-----------

* Бертинские анналы = Annales Bertiniani. 830—882. // MGH SS. — P. 419—515.
* Тейс Л.[fr]. Наследие Каролингов. IX—X века / Пер. с фр. Т. А. Чесноковой. — М.: Скарабей, 1993. — Т. 2. — 272 с. — (Новая история средневековой Франции). — 50 000 экз. — ISBN 5-86507-043-6.

Havolalar
---------

* „Lothar I" (de).  Genealogie Mittelalter. 11-dekabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-dekabr 2011-yil.
**Mozaik evolyusiya** - yuksak taksonlarga mansub organizmlar yangi guruxlarining paydo boʻlishida har xil organlar qayta tuzilishining bir xil tezlikda bormasligi. Mozaik evolyusiya ayrim organlar va ular evolyusiyasining mustaqil borishi bilan bogʻliq. Mozaik evolyusiya tufayli "mozaik" belgilarga ega aralash formalar vujudga keladi. Mas, odam ajdodlarida juda erta paydo boʻlgan tik yurishga moslanish belgilari bilan birga bosh miyaning kichik va qoʻlning kalta boʻlishidan iborat maymunlar uchun xos belgilar, arxeopteriksda qushlarga xos belgilar bilan bir qatorda sudralib yuruvchilarga xos belgilar ham boʻlgan. Mozaik evolyusiya prinsipini G.de Bir (1954) arxeopteriksni urganish asosida shakllantirgan. Undan ancha oldin ingliz paleontologi D. Uotson (1919) seymurlar (sudralib yuruvchilar ajdodiga uxshash xayvonlar) tuzilishidagi mozaiklikni aniqlagan. Mozaik evolyusiya prinsiplari u yoki bu darajada barcha organizmlar filogenezida sodir buladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Mozaik evolyusiya" *OʻzME*. M-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |