recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**B. E. Paton byusti** — Kiyevdagi bir umrlik byust, metallurgiya va metall texnologiyasi sohasidagi sovet va ukrainalik olim, texnika fanlari doktori, professor B. E. Paton sharafiga oʻrnatilgan. 1962-yildan — Ukraina Milliy Fanlar akademiyasining prezidenti. 1953-yildan — E.O. Paton nomidagi Elektr payvandlash instituti direktori.

SSSR Fanlar akademiyasi akademigi (1962; muxbir aʼzosi 1951), Rossiya muhandislik akademiyasining va Xalqaro muhandislik akademiyasining faxriy prezidenti. Ikki karra Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1969, 1978). Ukraina Qahramoni (1998). SSSRda xizmat koʻrsatgan ixtirochi (1983). Lenin mukofoti laureati (1957), uchinchi darajali Stalin mukofoti (1950), SSSR Vazirlar Kengashi mukofoti va Ukrainaning ikkita Davlat mukofoti (1970, 2004). 1962-1989-yillarda SSSR Oliy Kengashi deputati, 1963-1980-yillarda Ukraina SSR Oliy Kengashi Prezidiumi aʼzosi, 1966-1991-yillarda KPSS Markaziy Qoʻmitasi aʼzosi, Fanlar akademiyalari xalqaro assotsiatsiyasi prezidenti, Rim klubining faxriy aʼzosi, Kiyev (1998) va Mariupol (1998) shaharlarining faxriy fuqarosi.

Sovet qonunlariga koʻra, ikki marta Sotsialistik Mehnat Qahramoni sifatida B. E. Paton oʻz vatanida — Kiyev shahrida bir umrlik byust bilan taqdirlangan. B. Paton — bu tarzda abadiylashtirilgan Kiyevning yagona fuqarosi.

Ukraina Milliy Fanlar Akademiyasi Fanlar akademiyasi binosi oldida Bogdan Xmelnitskiy koʻchasi, 15-uyda oʻrnatilgan.

Byust — bronza, granit; haykaltarosh A.P. Skoblikov, meʼmor. I. N. va A. I. Sedak, 1982-yilda ochilgan.

Byustdagi yozuv:

"Sotsialistik Mehnat Qahramoni, akademik Paton Boris Evgenievich Sovet ilm-fanini rivojlantirishdagi ajoyib xizmatlari uchun SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1978-yil 24-noyabrdagi farmoni bilan Lenin ordeni va ikkinchi Oltin medal „Oʻroq va bolgʻa" bilan taqdirlangan.

Qiziqarli
---------

Bu haqda akademikning oʻzi tabassum bilan gapirdi:"Xudoga shukur, bu yodgorlik emas, balki mamlakat hukumati farmoni bilan har ikki karra Sotsialistik Mehnat Qahramoni vatanida oʻrnatilgan byustdir."

> 
> „Xudoga shukur, bu yodgorlik emas, balki mamlakat hukumati farmoni bilan har ikki karra Sotsialistik Mehnat Qahramoni vatanida oʻrnatilgan byustdir.".
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  РИА2000 2000. sfn error: no target: CITEREFРИА20002000 (help)
2. ↑  МИА2002 2002. sfn error: no target: CITEREFМИА20022002 (help)

Adabiyotlar
-----------

* *Российская инженерная академия : Справочник 2000. Юбилейное издание*. М.: Готика, 2000 — 11 bet.
* *Международная инженерная академия : Справочник (1992—2002) = International Academy of Engineering : Handbook (1992—2002)*. М.: МИА, 2002.

Havolalar
---------

* Büstü B. E. Kievdagi Paton (mavjud havola)
**Shermatov Aʼzam** (1925.1.3, Koson tumani – 1993.25.2, Toshkent) – tilshunosshevashunos olim. Oʻzbekistondaxizmat koʻrsatgan fan arbobi (1986), filol. fanlari doktori (1978), professor (1982). Buxoro pedagogika instituti oʻzbek tili va adabiyoti fakultetini tugatgan (1951). Qarshi oʻqituvchilar institutida oʻqituvchi (1951 – 53), direktor oʻrinbosari (1953–57). Toshkent ped. institutida oʻzbek tilshunosligi kafedrasida oʻqituvchi va dotsent (1960–62), tarixfilol. fti dekani (1962–67), rus guruhlarida oʻzbek tili kafedrasi mudiri (1967–73), oʻzbek va qozoq filologiyasi fti dekani (1976–80), umumiy tilshunoslik kafedrasi mudiri (1973-yildan). Oʻzbek dialektologiyasi va umumiy tilshunoslik boʻyicha oliy oʻquv yurtlari talabalari uchun bir qancha oʻquv qoʻldanmalari va dasturlari yaratgan. Asosiy ilmiy ishlari Qashqadaryo viloyati oʻzbek shevalari tadqiqiga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

* Quyi Qashqadaryo oʻzbek shevalari, T. 1972; Uzbekskiye narodnne govorm Kashkadarinskoy oblasti, T. 1978; Atlas uzbekskix narodnix govorov Kashkadarinskoy oblasti,. 1". 1979; Lingvistik geografiya nima? T. 1981.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdurrahmon ibn Gʻanm** (arabcha:  — Abdurrahmon ibn Gʻanm ibn Kurayz ibn Honiy al-Ash’ariy,?, Yaman — 78/697,?) — tobeʼin, faqih.

Hayoti va faoliyati
-------------------

Payg‘ambar hayotlik paytlarida tug‘ilgan. Asli yamanlik. Otasi sa­hobalardan bo‘lganligi haqida turli rivoyatlar bor. Muoz ibn Jabal Payg‘ambar tomonlaridan Yamanga yuborilganida (10/631-yil) unga hamrohlik qilgan va Muozning vafotiga qadar undan ayrilmasdan fiqh ilmini o‘rgangan. Shu bois „*Sohibi Muoz*" (*Muozning do‘sti*) deb atalgan. Umar, Usmon, Ali, Abu Zarr, Abu Hurayra, Abu Dardo, Muoviya va boshqa ko‘p­lab sahobalardan hadis rivoyat qilgan. Hadis rivoyatida siqa deb qabul qilingan Abdurrahmon ibn Gʻanmdan o‘g‘li Muhammad, Abu Idris al-Xavloniy, Makhul va Atiyya ibn Qays kabi ko‘plab tobeʼinlar rivoyat qilganlar. Ahmad ibn Hanbal ham „*Musnad*"da undan mursal hadislar rivoyat qilgan. Abdurrahmon ibn Gʻanm fiqhni o‘rgatish uchun Umar, ayrim manbalarda Usmon tomonidan Shomga yuborilgan. Bir muddat Falas­tinda bo‘lib, Marvon bilan birga 684-yilda Misrga safar qilgan. Uning nomi Falastin, ayniqsa, Shom atrof­larida mashhur bo‘lgan. Manbalarda shomlik tobeʼin olimlarining barchasi undan fiqh ilmini o‘rganganlari zikr qilingan.

Adabiyotlar
-----------

1. Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1390-93/1970-73. III, 487;
2. Az-Zahabiy. Siyar. IV, 45-46; As-Suyutiy. Husn al-muhāzara. — Qohira: 1387/1967. I, 217;
3. Orhan Çeker. „Abdurrahman b. Ganm". TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 162.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdurrahmon ibn Oiz** (arabcha:  — Abu Abdulloh Abdurrahmon ibn Oiz al-Azdiy as-Sumoliy,? −83/702 y.dan so‘ng,?) — muhaddis, tobeʼin.

Manbalarda *al-Kindiy, al-Himsiy*, *al-­Yahsubiy*, *as-Sumoliy* (*as-Sumoniy*) nis­balari bilan tanilgan Abdurrahmon ibn Oiz, baʼzi biograflarning fikricha sahoba hisoblansa-da, aslida tobeʼinlardan bo‘lgan buyuk olimdir. Ishonchli roviy deb tan olingan. Umar, Ali, Muoz ibn Jabal, Abu Zarr, Abdulloh ibn Amr ibn Os, Irboz ibn Soriyalar kabi ko‘p­lab sahobalardan hadis rivoyat qilgan. Shomliklarning odatiga ko‘ra, Payg‘ambar va baʼzi sahobalardan shaxsan rivoyat qilgan mursal rivoyatlari ham bor.

Hadislari
---------

Mahfuz ibn Alqama, Simok ibn Harb, Safvon ibn Amr, Yahyo ibn Jobir va boshqalar undan hadis rivoyat qilganlar.

Asirlik davri
-------------

Abdurrahmon ibn Oiz Hajjojga qarshi kurashgan Ibn al-Ash’as qo‘mondonligidagi qo‘shin tarkibida bo‘lgan (702-yil) va Jamojim mojarosida asir olingan. Hajjoj huzuriga olib kelinganida, Hajjoj undan kechani qanday o‘tkazganini so‘raydi. U: "Alloh ham, shayton ham, o‘zim ham istamagan holatda o‘tkazdim", deydi. Hajjojning „bu nima deganing?" — degan savoliga u: „Alloh kechani ibodat bilan o‘tkazishimni istardi, men bajara olmadim. Shayton fosiq va dinsiz holda o‘tkazilgan kechani orzu qilardi, men uni ham qilmadim. Men esa ozodlikda, oila aʼzolarim bilan birga bo‘lishni istardim, u ham bo‘lmadi", deb javob qiladi. Shundan so‘ng, Hajjoj uni ozod qiladi.

Ijodi
-----

An-Nasoiy tomonidan ishonchli deb qabul qilingan Abdurrahmon ibn Oizning rivoyatlari to‘rt mashhur „*Sunan*"dan joy olgan.

Abdurrahmon ibn Oizning qayerda va qachon vafot etgani haqida aniq maʼlumot yo‘q. Undan ko‘p kitoblar qolgan. Himsliklar uning kitoblarida ahkomga doir hadis topsalar, unga bo‘lgan hurmat va ishonchlaridan hadisni masjid eshigiga osishga harakat qilardilar.

Adabiyotlar
-----------

1. Al-Buxoriy. At-Tarӣx al-kabӣr. — Haydar­obod: 1360-80/1941-60. V, 324-325;
2. Ibn Abu Hotim. Al-Jarh va-t-taʼdӣl. — Haydarobod: 1371-73/1952-53. Bayrut: V, 270;
3. Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1390-93/1970-73. III, 464;
4. Az-Zahabiy. Siyar. IV, 487-489;
5. Ibn Hajar. Al-Isāba. Qohira: 1328. II, 405; III, 151;
6. Ibn Hajar. Tahzӣb at-tahzӣb. VI, 203-204.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Reynolds soni** — statsionar oqayotgan bir qancha suyuqlik (gaz) lar oqimlarining oʻxshashlik mezonlaridan biri; suyuklik kinetik energiyasini ishqalanish kuchini yengishdagi bajarilgan ishga nisbatini ifodalaydigan oʻlchamsiz kattalik. Reynolds soni suyuklikning inersiya va ichki ishqalanish kuchlari orasidagi munosabatni aniqlaydi. Koʻpgina hollarda statsionar oqayotgan suyukliklar uchun Reynolds soni bir xil qiymatga ega boʻlsa, bunday suyukliklar gidromexanik oʻxshash suyuqliklarni tashkil etadi. Gidrodinamik oʻxshash suyuqliklarda oqim tasnifi ham, albatta, bir xil boʻladi. Bu qonundan kemasozlik va samolyotsozlik sanoatida keng foydalaniladi. Kema va samolyotlar asl nusxasini sinovdan oʻtkazish oʻrniga ularning kattaliklari bir necha marta kichraytirilgan modellarni sinovdan oʻtkazib tegishli xulosa chikariladi. Ingliz fizigi va muhandisi O. Reynolde (1842—1912) sharafiga qoʻyilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdurrahmon ibn Abu-z-Zinod** (arabcha:  — Abu Muhammad Abdurrahmon ibn Abu-z-Zinod al-Madaniy, 100/718,? — 174/790, Bag‘dod) — muhaddis olim.

Hayoti va faoliyati
-------------------

Tug‘ilgan joyi maʼlum emas. Otasi — mashhur faqih, *Abdulloh ibn Zakvonning Abu-z-Zinod* kunyasiga muvofiq *Ibn Abu-z-­Zinod* nomi bilan ham mashhur bo‘lgan. Otasi Abu-z-Zinod tobe’in, Abdurrahmon ibn Abu-z-Zinod esa tabaʼa-­tobeʼinlardan bo‘lgan. Shamsuddin az-­Zahabiy uni oltinchi tabaqa olimlaridan, deb zikr qilgan. Rivoyatlarining aksariyati otasidan bo‘lgani bois, ilk tahsilini ham undan olgani maʼlum bo‘ladi. Mashhur qiroat olimlaridan bo‘lgan Abu Jaʼfar va Nofeʼlardan taʼlim olgan. Nofeʼ qiroatiga doir asar yozgani maʼlum. Suhayl ibn Abu Solih, Hishom ibn Urva, Muso ibn Uqba kabi mashhur olimlardan rivoyatlari bor. Uning o‘zidan Saʼid ibn Mansur, Ibn Jurayj, Abu Dovud at-Tayolisiy va boshqa baʼzi hadis olimlari ri­voyat qilganlar.

Abdurrahmon ibn Abu-z-Zinod ko‘proq hadis ilmi bilan mashg‘ul bo‘lish bilan birga, fiqhiy masalalarda ham fatvolar bergan. Hadisda siqa deb qabul qilinsa-da, baʼzi mavzularda tanqidga uchragan. Hishom ibn Urvadan rivoyat etgan hadislarida ishonchli roviy (hujjat) deb qabul qilingan, boshqa rivoyatlarida tom maʼnoda siqa deb sanalmagan. Jarh va ta’dil imomlaridan Yahyo ibn Maʼiyn­ga ko‘ra esa, rivoyat mavzusida zaif hisoblangan. Baʼzi olimlar Abdurrahmon ibn Abu-z-Zinodni Bag‘dodga ko‘chib, u yerda joylashganidan so‘ng otasidan g‘arib hadislar rivoyat etgani sababli tanqid etadilar. Uning Madinada bo‘lgan vaqtida rivoyat qilgan hadislarining sahih ekani, ammo Bag‘dodda rivoyat etganlari bag‘dodlik­lar tomonidan o‘zgartirilgani haqida ham so‘z yuritiladi. Bu esa uning Iroqqa ketganidan so‘ng tanqid qilinganini ko‘rsatuvchi omillardandir. Shunga qaramay, Abdurrahmon ibn Abu-z-Zinod hadis ilmida o‘rni inkor qilib bo‘lmas olimlardan hisoblanadi.

Vafoti
------

Abdurrahmon ibn Abu-z-Zinod yetmish to‘rt yoshida vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Al-Xatib. Tarӣx Bag‘dād. — Qohira: 1349/ 1931. X, 228;
2. Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. — Bayrut: 1388/1968. V, 415;
3. Az-Zahabiy. Tazkira al-huffāz. — Haydarobod: 1375-77/1955-58. I, 247;
4. Mücteba Uğur. „Abdurrahman b. Ebü’z-Zinâd". TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 159.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Reyimbay Seyitov** (1915, Qoʻngʻirot shahri) — qoraqalpoq aktyori. Oʻzbekiston xalq artisti (1957). 1936-yil kolxoz teatrida, 1944–92 yillar Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat musiqali teatrida ishlagan. "Kim toʻgʻri" (Qosimjon), "Arshin mol olon" (Sultonbek, Asker), "Bogʻdagul" (Shamshit boʻlis), "Qora yuraklar" (Davlatnazarboy), "Aldar koʻsa" (Saksen), "Gʻarib oshiq" (Gʻarib, Azberxoʻja), "Alpomish" (Alpomish), "Suymaganga suykanma" (Koʻshkinboy), "Oltin koʻl" (Tursunali), "Yurak sirlari" (Sattor), "Ogʻriq tishlar" (Zargarov), "Oʻgʻirlangan baxt" (Mixaylo Gurman), "Berdaq" (Ernazar olakoʻz), "Talvas" (Izbosgan domla), "Qoraqalpoq qizi" (Tojim), "Ahmoq podsho" (podsho), "Soʻna" (Montanello) kabi spektakllardagi rangbarang obrazlari bilan tanildi. Seyitov izlanuvchan, serqirra aktyor boʻlib, u sof drama janridagi spektakllarda ham, musiqali drama janridagi spektakllarda ham bir xil ijod qilgan. Uning qahramonlari ichki hissiyotlarga boyligi, turli harakterdagi rollarni meʼyoriga yetkazib ijro etishi bilan shuhrat topdi. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1969). "Doʻstlik" ordeni bilan mukofotlangan (1991).

Manbalar
--------

1. ↑  "Seyitov Reyimbay" *OʻzME*. S-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**„Oshskiye sobitiya"** (qirgʻizcha: *Ош коогалаңы*, ruscha: *Ошские события*) („Oʻsh voqeasi"), toʻliq nomi **„Oshskiye sobitiya: Na materialax KGB"** (qirgʻizcha: *Ош коогалаңы: КГБ нын маалыматтары боюнча*, ruscha: *Ошские события: На материалах КГБ*) („Oʻsh voqeasi: MXQ maʼlumotlari boʻyicha") — Talant Razaqov qalamiga mansub Oʻsh voqeasi haqidagi kitob. 1993-yil Bishkek shahrida „Renessans" nashriyoti tomonidan chop etilgan.

Asar matni ham qirgʻiz, ham rus tilida yozilgan. Muallif shaxsiy kuzatuvlari, guvohlar hikoyalari, mavjud faktlar hamda Qirgʻiziston Milliy xavfsizlik qoʻmitasi maʼlumotlariga tayanib, 1990-yil asosan Oʻsh va Oʻzgan shaharlarida qirgʻizlar bilan oʻzbeklar oʻrtasida boʻlib oʻtgan toʻqnashuvlarni tahlil qilgan. Kitob oxirida hodisa bilan bogʻliq hujjatlar ilova qilingan.

Asarni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: T. Iyazaliyev – muharrir, K. Seytaliyev – rasmlar muharriri, G. Gulya – texnik muharrir. Kitob adadi – 30 000 nusxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sembilang** (indonezcha: *Taman Nasional Sembilang* - Indoneziyaning Sumatra orolining sharqiy qismida joylashgan milliy bog'. Yaqin atrofdagi Berbak bog'i kabi Sembilang asosan botqoqli o'rmonlar va torf botqoqlari bilan ifodalanadi. Ikkala bog' ham xalqaro ahamiyatga ega bo'lgan suv-botqoq erlardir. Sembilang - kulrang tumshug'li tumshug'lari uchun dunyodagi eng katta uyalar joyi bo'lib, dunyodagi eng xilma-xil qirg'oq qushlari jamoasi joylashgan bo'lib, bu qushlarning 213 turi bu erda qayd etilgan. Bog'ning maydoni 2051 km².

Bog' hududining qariyb yarmini mangrovlar, qolgan hududlarni torf botqoqlari, pasttekislikdagi tropik o'rmonlar, suv-botqoq o'rmonlari, qirg'oq bo'yidagi o'rmonlar va boshqalar egallaydi. Sembilangda 53 turdagi sutemizuvchilar yashaydi: Sumatran yo'lbarsi, Sumatra fili, -tayanchli tapir, qora qo'l gibbon, siamang, borne bulutli leopard, marmar mushuk, sumatran mushuki, malay ayig'i, cho'chqa dumli makaka va boshqalar. Park daryolarida 140 dan ortiq baliq va 38 turdagi qisqichbaqalar uchraydi..

Sembilang - kulrang tumshug'i uchun dunyodagi eng katta uyalar va Yava marabulari uchun eng katta uyalar joylaridan biri. Yo'qolib ketish xavfi ostida turgan boshqa qush turlari - Malaya jun bo'yinli laylak, oq boshli o'rdak, Oxotsk salyangozi va Uzoq Sharq jingalaklari. Parkdagi qushlarning umumiy soni taxminan bir million kishini tashkil qiladi; qishda bu yerda 100 mingga yaqin koʻchmanchi qushlar dam olish uchun toʻxtaydi.

Eslatmalar
----------

1. 1 2 3  „«Ramsar Database»". 25-mart 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi.

, retrieved 14 December 2014
**Abu-l-Abbos ibn Masruq** (arabcha:  — Abu-l-Abbos Ahmad ibn Muhammad ibn Masruq at-Tusiy, ?, Eron — 911,?) — tasavvuf shayxi.

Hayoti va faoliyati
-------------------

„Nasoyim ul-muhabbat"da tilga olingan tasavvuf shayxi. Eronning Tus shahrida tug‘ilib, Bag‘dodda yashagan. Muhammad ibn Mansur at-Tusiy, Horis al-Muhosibiy, Sariy as-Saqatiy, Muhammad ibn al-Husayn al-Burjaloniydan tasavvuf ilmlarini o‘rgangan. Abu Abdulloh ar-Ro‘dboriyning ustozi. Junayd al-Bag‘dodiyning yaqin safdoshi. Abu-l-Abbos ibn Masruq hadis naql qiluvchilardan bo‘lib, u Ali ibn al-Jaʼd, Xalaf ibn Hishom, Ahmad ibn Hanbal va Ali ibn al-Madiniylardan rivoyat qilgan. Shu bilan birga undan Abu Bakr ash-Shofeʼiy, Jaʼfar al-Xoldiy, Muxallad al-Boqarhiy, Ibn Ubayd al-Askariy va Abu Bakr al-Ismoiliylar hadis rivoyat qilganlar. Junayd al-Bag‘dodiydan rivoyat qilingan naqllarga ko‘ra, u valiylarning abdollar toifasidan hisoblangan.

Vafoti
------

Abu-l-Abbos ibn Masruq 84 yoshida vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Alisher Navoiy. TAT. Nasoyim ul-muhabbat. — T.: „Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi", 2011. X, 91.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Oshxona** — soʻnggi mezolit davri manzilgohi. Sharqiy Pomirdagi Mirkansuv daryosining oʻng irmogʻi havzasida, Uysu muzligi (Tojikiston)dan 12 km uzoqlikda (dengiz sathidan 4100 m balandlikda) joylashgan. Tosh qurol ishlaydigan ustaxona va manzilgoxdan iborat. 1957-yil V. A. Ranov boshchiligidagi Tojikiston FA arxeologik otryadi oʻrgangan.

O.dan mezolitdan ilk neolitga oʻtish davrini kamrab oluvchi 4 ta madaniy qatlam ochilgan. O. materiallari kvars va chaqmoqtosh qurollarga arxaik paleolit usuli bilan ishlov berilganli-gini va mikrolitlgf, nukleuslar paydo boʻlayotganligini koʻrsatadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Absorbsiya** (lot. absorbtio — yutilish, absorbeo — yutayapman soʻzidan) — eritma yoki gaz aralashmasidagi modda (absorbat)larning qattiq jism yoki suyuqlik (absorbent)larga hajmiy yutilishi. Gazlarning suyuqliklarga Absorbsiyalanishidan neftni qayta ishlash, koks-benzol va boshqa sanoat sohalarida foydalaniladi. Gazlarning bugʻ va suyuqliklarda erish darajasining turliligiga asoslangan holda absorbsiyadan texnikada gazlarni tozalash va ajratishda hamda ularni bugʻ gaz aralashmalaridan ajratishda foydalaniladi. Absorbsiyaga qarama-qarshi jarayon desorbsiya deyiladi, u eritma yutgan gazni ajratib olish va absorbentni regeneratsiya qilishda qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Absorbsiya" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Reynlandpfals** — Germaniya yeri. Reyn va uning irmoqlari havzasida, Slanetsli Reyn togʻlari oraligʻida joylashgan. Fransiya, Lyuksemburg va Belgiya bilan chegaradosh. R.P. 30 avgust 1946-yilda tashkil etilgan. Maydoni 19,8 ming km². Axrlisi 4,04 mln. kishi (2001). Maʼmuriy markazi — Mayns sh. Geografik oʻrnining qulayligi, hududidan yirik avtomobil, temir yoʻl va suv yoʻllari oʻtganligi hamda 3 iqtisodiy rn (ReynMayn, ReynNekkar, ReynRur)ning yaqinligi sababli R.P. iqtisodiyoti tez surʼatlarda rivojlanmoqda. Iqtisodiyoti koʻp tarmokli. R.P.da ishlab chiqariladigan mahsulotning 40% eksport qilinadi, ushbu koʻrsatkich boʻyicha GFRda 1oʻrinda. Kimyo sanoati rivojlangan, Lyudvigsxafenda Yevropada eng yirik kimyo korxonasi ishlab turibdi. Avtomobil sanoati uchun jihozlar, qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Keramika, oziqovqat, oynashisha, koʻnteri sanoati korxonalari bor. Vinochilik va oʻrmon sanoati markazi. Daryo vodiylarida tokzorlar barpo qilingan. Chorvachilik sutgoʻsht va choʻchqachilikka ixtisoslashgan. Donli ekinlar, kartoshka, texnika ekinlari ekiladi. Katta maydonlarda oʻrmonlar saqlangan. Yirik shaharlari: Lyudvigsxafen, Mayns, Koblens, Kayzerslautern, Trir va boshqa Tarixiy shaharlarida sobor, sinagoga, cherkov, qalʼa, qasr va saroylar saqlangan. Muzeylar bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Badriddin Kashmiriy** (toʻliq ismi Badriddin ibn Abdussalom ibn Sayyid Ibrohim al-Husayniy alkashmiriy) (16-asr 2-yarmi) – tarixchi, adib, shoir. 1554-yil Kashmirdan Buxoroga kelgan va Joʻybor xojalaridan Xoja Muhammad Islom va uning vorislari Xoja Saʼd va Xoja Tojiddin Hasanning shaxsiy kotibi boʻlgan. B. K. Abdullaxon II ga bagʻishlangan "Zafarnoma" dostoni (1593), koʻplab masnaviy, gʻazallar, shuningdek umumiy tarixning Shayboniyxongacha boʻlgan davrini qamrab olgan "Rasulnoma" asarini yozgan. B. K.ning bizgacha yetib kelgan tarixiy asarlaridan biri "Ravzat arrizvon va hadiqat algʻilmon" ("Rizvon (farishta) bogʻi va gʻilmon boʻstoni") boʻlib, u taxminan 1589–90 yillarda yozilgan. Asar muqaddima, xotima va 7 bobdan (boblar fasllarga ajratilgan) iborat boʻlib, Joʻybor xojalarining hayoti, ularning shayboniy sultonlari bilan olib borgan yozishmalariga bagʻishlangan. Unda Movarounnahrning 16-asr 2-yarmidagi iqtisodiysiyosiy ahvoli, madaniy hayoti, Buxoro xonligining Eron, Shimoliy Hindiston, Qashqar, Xorazm, qozoqlar, qirgʻizlar bilan siyosiy aloqalariga oid koʻplab maʼlumotlarni uchratish mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Andoza:Shoira

**Begoyim Xolbekova**— 1962-yil 7-aprelida Andijon viloyati Jalolquduq tumanidagi „Oyim" qishlogʻida tugʻildi. Andijon Davlat tillar instituti xorijiy tillar fakultetining ingliz-fors tillari boʻlimida tahsil oldi (1979-1984).

Faoliyati
---------

Mehnat faoliyatini Shahrixon shahridagi 4-oʻrta maktabda (1984-1997) boshlab, ingliz tilidan dars berdi. Keyinchalik Andijon shahridagi "Xalqlar Doʻstligi" nomli 1-gimnaziyada oliy toifali ingliz tili oʻqituvchisi (1997-2004), Andijon Davlat tillar instituti xorijiy tillar fakultetida katta oʻqituvchi (2004-2010) vazifalarida xizmat qildi. 2010 yildan Andijon Davlat universiteti xorijiy tillar fakultetida katta oʻqituvchi lavozimida tadqiqotchi-doktorant vazifasida ishlab keladi.Mohir tarjimon sifatida elga tanilgan ijodkor-pedagog. U koʻplab jahon adabiyoti durdonalaridan sheʼriy tarjimalar qilgan. Ayniqsa, uning shotland shoiri  Robert Byorns, irland adibi va shoiri Jeyms Joys asarlaridan amalga oshirgan bevosita tarjimalari adabiyotimizni yanada boyishiga hissa qoʻshgan.
Benazir ustoz-murabbiy sifatida professor-oʻqituvchilarning,  talabalarning hurmatiga, mehr-muhabbatiga sazovor boʻlgan. Talabalarga dars berish bilan birga fakultet qoshida faoliyat yuritayotgan „Yosh tarjimonlar" toʻgaragiga rahbarlik qilmoqda. Shogirdlari orasidan Davlat stipendiyasi sovrindorlari, isteʼdodli yosh ijodkor tarjimonlar yetishib chiqqan. Badiiy tarjimaning dolzarb masalalariga bagʻishlangan koʻplab ilmiy-tahliliy maqolalari, tezislari, tarjima asarlari talabalar uchun qoʻllanma sifatida taʼlim muassasalarida, shuningdek Respublika yosh tarjimonlarning mahorat darslarida keng qoʻllanilmoqda.
Begoyim Xolbekova ilmiy-adabiy jarayonda, shuningdek mamlakatimizda olib borilayotgan maʼnaviy-maʼrifiy targʻibot ishlarida faol ishtirok etib, yosh avlodni milliy va umuminsoniy qadriyatlarga sadoqat ruhida tarbiyalashga muayyan hissa qoʻshib kelmoqda.

Asarlari
--------

U Oʻzbekiston Xalq shoirlari Zulfiya va Erkin Vohidov asarlarini originaldan ingliz tiliga tarjima qilib, milliy sheʼriyatimizni dunyoga targʻib etdi. Keyingi yillarda Hazrat Navoiyning eng sara gʻazallarini ingliz tiliga tarjima qilmoqda. Xususan, shoirning 100 gʻazalini asliyatdan ingliz tiliga badiiy tarjima qildi va ularni „From the Treasury of Meanings" („Maʼnolar xazinasidan") nomi bilan kitob holida chop ettirdi. Shuningdek, Hazratning qoʻshiqqa aylangan 30 gʻazalini jamlab, „If Beauties were a thousand" ("Xublar ming bulsalar) nomi bilan ingliz tilida nashr qildirdi.
Begoyim Xolbekova „Vatan uchun yashaylik!", „Eng ulug, eng aziz" Respublika tanlovlari sovrindori, 2020-yili „Doʻstlik" ordeni bilan taqdirlangan. U 2020-yil oktyabr oyida Bangladesh Xalq Respublikasining „International Friendship Awards" („Xalqaro Doʻstlik Mukofoti")ga munosib koʻrilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Xolbekova, Begoyim*. „B.Xolbekova tarjimalari" (22-yanvar).
**"Badoe’ as-sanoe’ fi tartib ash-sharoe’"** (بـدائـع الـصـنـائـع فـي تـرتـيـب الـشـرائـع) – hanafiy mazhabiga oid klassik fiqh qo‘llanmalaridan biri. Asar muallifi XII asr huquqshunosi Alovuddin Kosoniydir. Kitob Kosoniyning ustozi Alovuddin Samarqandiyning "Tuhfat al-fuqaho" asari sharhi sifatida yozilgan, uning qizi Fotima Samarqandiyya uni "kelinlik sovg‘asi" sifatida qabul qilgan. Kitob bugungi kunda ham hanafiy maktablarida o‘qitilmoqda.

Muallif haqida
--------------

Kosoniy hanafiy huquqshunos olimi, "Tuhfat al-fuqaho" asarining muallifi Alovuddin Samarqandiyning (vafoti 1144-yil) shogirdi edi. Samarqandiyning qizi Fotima ham fiqhdan saboq olgan. Fotima Samarqandiyya o‘z davrining eng go‘zal ayoli hisoblanib, unga uylanish taklifi ko‘p bo‘lgan. U va uning otasi uning qo‘lini so‘ragan ko‘plab odamlarni, jumladan hukmdorlarni ham rad etishgan. Fotima va uning otasi Kosoniyning taklifini, u "Tuhfat al-fuqaho"ning sharhi sifatida "Badoe’ as-sanoe’"ni yozganidan keyingina qabul qilishgan va asar Fotima uchun kelinlik sovg‘asi sifatida qabul qilingan.

Kitob haqida
------------

Kitob zamonaviy bosma nashrda yetti jildni egallaydi. Sharh bo‘lishiga qaramay, u sharh kitoblarning xususiyatlariga ega emas. Kosoniy har bir bobni reja bilan boshlab, unda qaysi mavzular bilan shug‘ullanish niyatida ekanligini tushuntiradi. Uslubiy ravshan boʻlishiga qaramay, asar maʼlum bir davr mobaynida mashhur bo‘la olmagan. Zamondoshi  Marg‘inoniyning "al-Hidoya"sidan farqli o‘laroq, unga biror sharh yozilmagan. XX asr boshlarida zamonaviy bosma nashrining paydo boʻlishi bilan asarga katta eʼtibor qaratildi. O‘shandan beri u hanafiy ilmiy muassasalarida muhim manba sifatida qabul qilib kelinmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  „Bada'i al-Sana'i fi Tartib al-Shara'i: Imam Al-Kasani".
2. ↑  *Abdullah, Umar Farooq* „The Empowering Jurist: Fatima al-Samarqandi". *MSA McGill*.  Muslim Students' Association. 17-fevral 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-fevral 2015-yil.
3. ↑  „Fatima bint Mohammed ibn Ahmad Al Samarqandi". *Mosaic: Recognizing extraordinary Muslim women*. Qaraldi: 17-fevral 2015-yil.
4. ↑  Vgl. Heffening, de Bellefonds 690b.
Fruktoza
**Fruktoza** (lot. fructus — meva), levuloza, C6H12O6 — shirin taʼmli rangeiz kristall modda. Kdynash temperaturasi 102—104°; suvda eriydi. F. — monosaxarid, koʻpchilik mevalarda, mas, pomidor, olma, asalda (50%) erkin hodda uchraydi; oligo va polisaxaridlar tarkibiga kiradi. F. fosfatlari (fruktoza1,6 difosfat, fruktoza6fosfat) fotosinteztsht qorongʻi fazasida (Kelvin sikli), metabolizm jarayonida (glikoliz, spirtli bijish) va uglevodlar biosintezida hosil boʻladigan oraliq birikmalardir.

F. — qimmatli oziq-ovqat mahsuloti, organizmga yaxshi singiydi; mevadan, saxaroza va inulinnn gidrolizlab, shuningdek, Dglyukozaga ishqor taʼsir ettirib olinadi. F.ning furanoza (tabiiy) shaklidan tashqari ochiq keton va boshqa tautomer shakli ham maʼlum. F. oziqovqat sanoati va tibbiyotda qoʻllanadi. Fruktoza1,6difosfat — shok holatida va yurak kasalliklarida ishlatiladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Badriddin Chochiy** (taxalluslari: Chochiy, Badr, Shoshiy) (1285, Toshkent — 1344, Dexli) — shoir. Misrda va Bagʻdod shahrida tahsil olgan. Turkiy va forsiy tillarda ijod qilgan. 1332-yilda Toshkentdan Dehliga bordi va u yerda Sulton Muhammadshoh Tugʻluq saroyida xizmat qildi. Hukmdorlarga atab qasidalar yozdi. "Malik ush-shuaro" ("Shoirlar shogʻi"), "Faxr uz-zamon" ("Zamon faxri") unvonlariga musharraf boʻlgan. B. Ch. qasidalarida ijtimoiy turmushdagi kamchiliklarni hajv ostiga olgan, ushbu janrni yuqori bosqichga koʻtargan. Qasidachilikda vasfni qayta tiklagan. B. Ch. oʻz asarlarida adolatli, xalqparvar shohlarni orzu qilgan. "Qasidai shitoiya" ("Qish qasidasi"), "Qasidai sayfiya" (Yoz qasidasi"), "Qasidai rabbiya" ("Bahor qasidasi") kabi asarlarida tabiat goʻzalliklarini madh etgan. B. Ch.ning 70 ga yaqin qasida, ruboiy, qitʼa va gʻazallarni oʻz ichiga olgan "Sharhi qasoidi Badri Chochiy" ("Badri Chochiy qasidalari sharhi", 1343) asari saqlanib qolgan. Shoir uslubi murakkabligi uchun keyinchalik uning asarlariga maxsus sharxlar bitilgan (Gʻiyosiddin Mustafo, "Kashf ul-asror", 1840/41; Muhammad Usmon Qays, "Nusxai Usmoniy", 1848 va boshqalar).

B. Ch. qasidalari toʻplamining 2 nusxasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi (inv. № 1051, 151).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Badriy Abdulla** (1893, Samarqand – 1936) – oʻzbek dramaturgi. Rus-tuzem maktabini tamomlab, muallimlik qilgan. 1910-yillarda yevropacha usuldagi yangi oʻzbek teatrining shakllanishiga hissa qoʻshgan. Oʻzining drama truppasini tashkil etdi. 1914–16 yillarda "Juvonmarg", "Ahmoq", "Oʻgay ota", "Boyvachcha" kabi pyesalarini yozdi. Ularda oʻzbek xalqining oʻtmishi va oʻsha davrdagi kechmish hayoti aks ettiriladi. Xususan "Nomoz oʻgʻri" (1920) pyesasida oʻzbek xalqining rus bosqinchilariga qarshi kurashi yoritiladi. Pyesa B. A. truppasi kuchi bilan sahnalashtirilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Borneol**, bornil spirt, SSHN„O—bitsiklik terpenlar guruhiga mansub ikkilamchi spirt. Mol. m. 154,25; kamfora hidli, rangsiz kristall modda. Zichligi 1020 kg/m3, suyuqlanish temperaturasi 208,5’, qaynash temperaturasi 212°. Ikki izomeri maʼlum. Borneo va Sumatra o.laridagi Dryoba lanops camphora daraxtida, shuningdek baʼzi moylar tarkibida boʻladi. B. spirt, efir, benzol va ligroinda eriydi; suvda kamroq eriydi. B. dan turli reaksiyalar yordamida kamfora, kamfen va ularning turli hosilalari olinadi. B. va uning efirlari kamfora ishlab chiqarish da, atirupa sanoatida va oziq-ovqat essensiyasi tayyorlashda ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Erondagi asosiy avtomobil va temir yoʻllar
**Eron** rivojlangan, mamlakatning deyarli hamma shaharlarini bogʻlaydigan avtomagistral tarmoqlariga ega. 2002-yilda Eronda 178ming km yoʻl yotqizilgan edi, ulardan 117ming km — qattiq asfalt qoplami bilan qoplangan. 13ming 200 km ga yaqin temir yoʻl faoliyat yuritadi. Eron Kaspiy va Arabiston dengiz sohillarida joylashgan. Bandar Abbos, Xurramshahr, Anzaliy Eronning yirik portlaridandir. 321 ta aeroport ishlaydi. Yirik shaharlarda rivojlangan jamoat transporti tizimi mavjud. Oltita shaharda metropoliten qurilish ishlari davom etmoqda.

Temir yoʻllari
--------------

2019-yilga kelib Eronda 13,2ming kilometr atrofida temir yo‘l yotqizilgan edi. Standart oʻlchov — 1435 mm. Mamlakat sharqida, Siston va Balujiston viloyatlarida joylashgan 94 km yoʻlning oʻlchagichi Pokistonda qabul qilingan standartlarga muvofiq 1676 mm. Mamlakatning sharqidagiSiston va Balujiston viloyatlarida joylashgan 94 km yoʻlning oʻlchagichi Pokiston standartlariga koʻra 1676 mm. 148 km elektrlashtirilgan: Tehron va shahar atrofida, shuningdek, Janubiy Ozarbayjonda.

Quyidagi davlatlar bilan temir yoʻl aloqalari mavjud:

* Ozarbayjon
* Afgʻoniston
* Pokiston
* Turkmaniston
* Turkiya

Iroqqa temir yoʻl qurilishi rejalashtirilgan.

Avtomobil yoʻllari
------------------

* Umumiy uzunligi: 178 152 km.
	+ Asfaltlangan: 118 115 km.

Havo yoʻllari
-------------

Eron hududida 321 fuqarolik aerodromlari faoliyat yuritadi (2006-y.).

* Asfaltlangan uchish-qoʻnish yoʻlaklari: 129
* Asfaltlanmagan uchish-qoʻnish yoʻlaklari: 192

Milliy aviatashuvchi — Iran Air.

Dengiz transporti
-----------------

Quvur yoʻllari
--------------

Yana qarang
-----------

* Eron temir yoʻllari
* Tehron metrosi

Eslatmalar
----------

1. ↑  Khaf-Herat Railway Project, Iran-Afghanistan — Railway Technology
**Ahyad ibn Hakim Borkasiy** — muhaddis va roviy bo‘lgan.

**Abu Said Ahyad ibn Hakim ibn Xudosh ibn Avfaj Muallim Borkasiy** Ustrushananing „*Borkas*" qish­logʻida tavallud topgan. Keyinchalik Samarqanddagi „*Varsanin*" mahallasida yashagan. Bobosi Xudosh ibn Avfaj Muallim Borkasiy ham oʻz zamonasining mashhur muhaddislaridan boʻlgan. Ahyad ibn Hakim Borkasiy hadislarni Muso ibn Horun Farviy, Abulqosim Hammod ibn Ahmad ibn Hammod Silmiy, Abdulloh ibn Sahl Varsaniniy, Ibrohim ibn Nasr Kabuzanjakasiy va boshqalardan rivoyat qilgan. Abu Nasr Ahmad ibn Muhammad ibn Mansur Muzohamiy, Hasan ibn Muhammad ibn Hasan ibn Sahl Forisiy va boshqa ulamolar Ahyad ibn Hakim Borkasiydan hadis rivoyat qilganlar.

Adabiyotlar
-----------

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi"; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

Manbalar
--------

1. ↑  Самъоний. Ал-ансоб. Ж.1. – Б. 255; Ёқут Ҳамавий. Муъжаму-л-булдон. Ж.1. – Б. 320; Атаев М. Жиззах алломалари. – Б. 67.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Senchjao** (xitoycha 僧肇), oddiy familiyasi Chjan (xitoycha 张), (384-yil, Tzingchjao (zamonaviy Sian) — 414-yil) - buddist faylasuf. Sengchjao hayoti haqidagi ma'lumotlar "Gao sen chjuan" ("Yuqori rohiblarning tarjimai holi") da mavjud.

Tarjimai hol
------------

Kambag'al oilada tug'ilgan, u kitoblardan o'rgangan va ko'chirilgan. Yoshligida u Lao Szi va Chjuang tszining ta'limotlarini yaxshi ko'rardi. Tonsurani olganida, u G'arbga yo'l oldi va u erda Kumarajiva bilan birga o'qidi va unga tarjima ishlarida yordam berdi. "Prajna ta’limoti"ning yetakchi vakillaridan biri.

Ijod
----

Asosiy asarlari: "Chjao lun" ("Chjao soʻzlari"), "Veymojie jing zhu" ("Vimalakirti sutrasiga sharhlar") toʻplami va boshqalar.

Adabiyotlar
-----------

### Manbalar

* "Xitoy falsafasi. Entsiklopedik lug'at" - Moskva, "Fikr", 1994-yil. ISBN 5-244-00757-2

### Qoshimcha adabiyot

* Dumoulin G. Sen-Chjao // Zen buddizmi tarixi. Hindiston va Xitoy. - Sankt-Peterburg: ORIS, 1994-yil. — 81-84 b. — 336 bet. - ISBN 5-88436-026-6.
* Eidlin A.I. Seng Chjaoning "Nirvananing nomsizligi to'g'risida" risolasining haqiqiyligi haqida // "Xitoyda jamiyat va davlat" 9-ilmiy konferentsiya. 1-qism. — Moskva, 1978-yil.

Havolalar
---------

Edward Craig,Routledge - Routledge encyclopedia of philosophy, volume 8

Manbalar
--------

1. 1 2  „Sengzhao // Internet Philosophy Ontology project" (inglizcha). *Inphoproject*. Qaraldi: 13-dekabr 2022-yil.
2. 1 2  „Sengzhao // Trove" (inglizcha). *Trove*. Qaraldi: 13-dekabr 2022-yil.
**Chust madaniyati** - Fargʻona vodiysidagi koʻhna dehqonchilik madaniyati (mil. av. 2ming yillik oxirgi choragi — 1ming yillik boshlari). Dehqonlar suv boʻyidagi unumdor yerlarni oʻzlashtirilishiga qarab alohida voha yoki guruh tarzida joylashganlar. Chust madaniyati yodgorliklari, asosan, Fargʻona vodiysining shim.sharqiy tumanlarida uchraydi, ularning soni hozirgi 80 dan ortiq. Bu madaniyatga taallukli 1yodgorlik 1950-yil toshkentlik arxeologlar M.E.Voronets va V.I.Sprishevskiylar tomonidan hozirgi Chust shahri yaqinidan topilgan. Madaniyat nomi shundan (mahalliy aholi Buonamozor deb ataydi). 1953—61 ylarda V. I. Sprishevskiy Chust madaniyatida muntazam arxeologik tekshirish ishlari olib borgan. Chust madaniyatini keyingi oʻrganilishida SanktPeterburglik olim Yu.A.Zadneprovskiyning xizmatlari katta boʻlgan. Chust madaniyatining ayrim yodgorliklarida (Dalvarzin, Chuyet) mudofaa inshootlari oʻrganilgan. Andijon viloyati, Jalaquduq tumanidagi Dalvarzin vodiysidagi ilk shahar va oʻziga xos markaz boʻlgani (miloddan avvalgi 12— 7-asrlar) arxeologik jihatdan isbot etilgan.

Hozirgi kunda Chust madaniyatida 3 xil turdagi yashash joylari kavlangan: 1) chaylaga oʻxshash yengil uylar; 2) yertoʻlalar; 3) gʻishtpaxsadan qilingan uylar. Chust madaniyati sohiblari, asosan, ilk sugʻorma dehqonchilik (arpa, bugʻdoy, tariq), chorvachilik, metall (jez)ga ishlov berish, kulolchilik, toʻqimachilik bilan shugʻullanganlar; ovchilik, baliq ovlash ham xoʻjalikda muhim rol oʻynagan. Bunga arxeologik yodgorliklarni qazish paytida topilgan jez pichoqlar, bigizlar, metallga ishlov berishda ishlatilgan tosh qoliplar, toʻqimachilikda qoʻllanilgan suyakdan yasalgan taroqsimon asboblar hamda minglab sopol idishlar guvoxlik bermoqda. Uyroʻzgʻor buyumlari ichida, ayniqsa, naqshindor sopol idishlar ajralib turadi. Naqshlar, asosan, geometrik shaklda qora, jigarrang boʻyoq bilan idish sirtiga berilgan. Ayrim hollarda hayvon tasvirlari (echki) ham uchraydi. Chust madaniyati aholisi marhumlarni oʻzlari yashab turgan joyga (uy ichiga va ostonalarga) dafn etishgan. Alohida ajratilgan qabristonlar boʻlmagan. Marhumlarni yakka va koʻpchilik qilib gʻujanak holda yon tomon bilan koʻmganlar. Faqat Dalvarzintepada odam suyagi va kallasi alohida, ikkilamchi bor koʻmilgani qayd etilgan. Bulardan tashqari, uy hayvonlari ham baʼzida odam suyaklari bilan birga koʻmilgan. Hozirda Chust madaniyatining oʻziga xos mahalliy xususiyatlari va qoʻshni hududlar [<nowuki />Toshkent vohasidagi Burgʻuluq (Burganli)] madaniyati, Jan. Uzbekistonning Kuchuktepa madaniyati bilan aloqalari (B.X.Matboboyev) oʻrganilmoqda.

Adabiyot
--------

* Matboboyev B.X. Lokalnie varianti Chustskoy kulturi Fergani, L. 1985;
* Vaynberg B.I. Staviskiy B.Ya. Istoriya i kultura Sredney Azii v drevnosti, M. 1994.
* Boqijon Matboboyev. OʻzME. Toshkent, 2000-2005.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Olimjon Halimov** (1912, Buxoro — 1984, Nukus) — kompozitor, sozanda (gʻijjak). Oʻzbekiston (1957) va Qoraqalpogʻiston (1982) xalq artisti, Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1949). Oʻzbekiston musiqa merosini otasi Domla Halim Ibodovdan oʻzlashtirgan. Samarqandda Oʻzbekiston musiqa va xoreografiya instituti (1932), Konservatori (1958)ni tugatgan. Toshkent viloyati kolxoz-sovxoz teatri (1941), Fargʻonada ashula va raqs ansambli (1942—43)da musiqa rahbari, Qoraqalpogʻiston musiqali teatrida dirijyor va musiqa rahbari (1944—68), Nukus sanʼat bilim yur-tida pedagog (1960-yildan), Oʻzbekiston Kompozitorlari uyushmasining Qoraqalpogʻiston bOʻlimi raisi (1967 -77).

Halimov 20 dan ortiq musiqali drama va komediyalar, "Qirq qiz" vokal-sim-fonik poemasi, "Qoraqalpogʻiston" kantatasi, syuita, qoraqalpoq xalq kuylari asosida fortepiano uchun "Rapsodiya", xor va boshqa asarlar muallifi. Ijodida qoʻshiq janri ham muhim oʻrin tutadi. Qoraqalpoq xalq qoʻshiqlari, cholgʻu kuylari va ayrim baxshilarning asarlarini toʻplab, notaga olgan ("Oʻzbek xalq musiqasi", 8-jild, T. 1959).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Olim Sharafiddinov** (taxallusi Ayn) (1903, Toshkent — 1943, Belarus SSR) — adabiyotshunos. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi ning muxbir aʼzosi (1943), Ikkinchi jahon urushi ishtirokchisi (1941—43; urushda halok boʻlgan). Eski maktabda arab, fors tillarini, mumtoz adabiyotni oʻrgangan. Toshkentdagi Erlar bilim yurtida oʻqigan (191820), Boku oliy ped. intinitugatgan (1925). Turk olami tarixi, falsafasi, adabiyotini, shuningdek, xorijiy va antik adabiyotni chuqur oʻzlashtirgan. Bokudan qaytgach, Erlar bilim yurtida, xotinqizlar ped. bilim yurtida, Taʼlimtarbiya texnikumida, yozgi oʻqituvchilar tayyorlash kurslarida (1925 — 30) adabiyotdan dare bergan. Samarqanddagi Oʻzbekiston pedagogika akademiyasi (1930—32), Toshkentdagi madaniy qurilish (1932—33), Til va adabiyot (1937) intlarida, Navoiy yubileyini oʻtkazish qoʻmitasida (1938—41) ilmiy xodim, sektor mudiri, Oʻrta Osiyo untida (1933 — 35), Toshkent ped. intida (1935—38) dotsent, kafedra mudiri. shahrining adabiy tanqid sohasidagi, xususan, Choʻlpon va Abdulla Qodiriy ijodlariga bagʻishlangan dastlabki maqolalari 20-asrning 20y.larida eʼlon qilingan. U, shuningdek, Hamza, S.Ayniy, Uygʻun, A.Lohutiy va boshqa ijodi haqida ham bir qancha maqolalar yozgan, oʻrta maktablarning 5, 6, 7, 9sinflari uchun adabiyotdan darelik, xrestomatiya va dasturlar tuzgan. Uning 7sinf uchun yozgan "Adabiyot. 19—20ayerlar" darsligi bir necha bor nashr etilgan. Sh. ilmiy ijodining asosini Alisher Navoiy ijodining turli qirralariga bagʻishlangan oʻnlab maqolalari va "Alisher Navoiyning hayoti va ijodi" (1939, 1967, 1971, 1978) monografiyasi tashkil etadi. Sh. ning mazkur kitobi kariyb 25 yil davomida Navoiy ijodi haqidagi eng ishonchli manba hisoblanib keldi. Unda Sh. Navoiy dostonlarining Nizomiy, Dehlaviy, Jomiy asarlaridan farkli, yorqin jihatlarini aniklab, Navoiyning daho sanʼatkor ekanligiga boʻlgan ishonchni oʻquvchiga singdira olgan.

Manbalar
--------

* Tanlangan asarlar, T. 1978.

Abdugʻafur Rasulov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Killevi qalʼasi** (inglizcha: *Killeavy Castle*) ― Irlandiyadagi qalʼalardan biri boʻlib, Shimoliy Irlandiyaning Arma okrugida joylashgan. 19-asrda qurilgan. Qurilishda granit ishlatilgan. Qalʼani dublinlik arxitektor Jorj Parvort qayta tiklagan. Qalʼa estetik ahamiyatga ega — goʻzal, Slieve Gullion togʻining etagida joylashgan. Devorlar, darvozalar va bogʻ bitta meʼmoriy majmuani tashkil qiladi.

Bir vaqtlar qalʼa Killevi Lodge qalʼasi sifatida tanilgan. Qalʼa Foxall oilasining qarorgohi boʻlib, qabri yaqin joyda — Avliyo Luqo cherkovida joylashgan. 1836-yilda Nyurilik bankir Pauell Foksal (1800-1875) qalʼani qurish uchun meʼmor Jorj Parvortga topshiriq berdi. Keyinchalik qalʼa katta ulugʻvor psevdo-gotik qasrga aylantirildi.

1837-yilga oid maʼlumotlarga koʻra, Jon Foksalning qarorgohi boʻlgan Killevi qalʼasi Klonlun yerida joylashgan. U Slov Gullion togʻining sharqiy yon bagʻrida joylashgan va yaxshi did bilan qurilgan.

1852-yilda qasr kimoshdi savdosiga qoʻyildi. Lekin xaridor topilmadi, keyin esa mol-mulk parcha-parchalab sotildi. 1881-yilgacha Killevi qalʼasi Bell oilasining tasarrufida edi, shundan soʻng u mahalliy miqyosda Bell qalʼasi sifatida tanildi. Uilyam G. Bell (1872-1941) va uning rafiqasi Meri (vaf. 1949) Maydagi Avliyo Luqo dafn etilgan.

Endi qalʼa vayronaga aylangan. Yangi egalar qasrni qayta tiklash va u yerda sayyohlar uchun mehmonxona qurishni rejalashtirmoqda. Killevi qalʼasi kim oshdi savdosida 1 190 000 funt sterlingga sotildi.Uni avstraliyalik er-xotin sotib oldi. Ular meʼmorlardan qalʼa yaqinida joylashgan 36 xonali mehmonxona loyihasini va qalʼani „avvalgi shon-shuhratiga" qayta tiklashni buyurdilar. Ularning taʼkidlashicha, loyiha 85 ta ish oʻrni yaratish imkonini beradi. Anonim qolishni istagan er-xotin 2017-yil boshida loyihani rejalashtirish uchun ruxsat olish uchun ariza topshirishga umid qilmoqda. Qalʼa 10 yildan ortiq vaqt davomida boʻsh edi va qattiq vayron boʻldi. Killevi qalʼasi atrofidagi yer egalari 330 akr yer va oʻrmonli maydonlarni oʻz ichiga oladi. Qayta tiklash loyihasini irlandiyalik arxitektor P. OʻXaggan ishlamoqda.

Yana qarang
-----------

* Shimoliy Irlandiyadagi qalʼalar roʻyxati

Adabiyotlar
-----------

* 
*
**Hamidjon Olimov** (1948.2.12, Oxunboboyev tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1972). 1966— 76 yillarda va 1994-yildan Oxunboboyev tumanidagi 8-maktabda toʻgarak rahbari, matematika oʻqituvchisi, 1976—94 yillarda 13-maktabda ilmiy boʻlim mudiri va mat. oʻqituvchisi. Ish faoliyati davomida oʻquvchilarni ixtirochilikka oʻrgatdi, maktabda mat. boʻyicha namunali fan xonasi tashkil etib, uni turli oʻquv qoʻllanmalari va koʻrgazmali qurollar bilan boyitdi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |