Pishgan rezavorlar
 Gullar
***Coffea canephora*** (sin. ***Coffea robusta***, odatda *robusta kofesi* sifatida tanilgan) — Afrikaning markaziy va gʻarbiy Sahroi Kabiridan kelib chiqqan qahva turi. Rubiaceae oilasiga mansub gulli oʻsimlik. Koʻpchilikka *Coffea robusta* nomi bilan tanilgan boʻlsa-da, oʻsimlik ilmiy jihatdan *Coffea canephora* deb ataladi, uning ikkita asosiy navi *robusta* va *nganda mavjud*.

*Coffea robusta* dunyo miqyosida ishlab chiqarilayotgan kofening 43 % ni tashkil qiladi, qolgan qismi esa *Coffea arabica* ni tashkil qiladi. *C. arabica* va *C. robustaʼdan* olingan qahva donalarining tarkibi oʻrtasida bir nechta farqlar mavjud. *C. robusta* loviyalari *C. arabica* loviyalariga nisbatan past kislotalilik, koʻproq achchiqlikka ega.

Tavsif
------

 Robusta kofe gullari
Robusta — Roʻyandoshlar oilasiga mansub gulli oʻsimlik turi. *Coffea robusta* nomi keng tarqalgan boʻlsa-da, ilmiy tilda *Coffea canephora sifatida* yuritiladi. Coffea canephoraning ikkita asosiy navi bor, *C. robusta* va *C.nganda*. Oʻsimlik tartibsiz gullaydi, rezavorlar pishishi uchun taxminan 10-11 oy vaqt ketadi. Loviyalar oval shaklida boʻladi.

Robusta oʻsimligi arabicanikiga qaraganda koʻproq hosildorlikka ega, tarkibida koʻproq kofein (arabica 1,5 % ga nisbatan 2,7 %) va kamroq shakar (3-7 %) mavjyd (arabica navida 6-9 % shakar mavjud). Zararkunandalar va kasalliklarga nisbatan chidamliligi sababli, robusta koʻp miqdordagi gerbitsid va pestitsidga muhtoj emas.

* Coffea canephora gullariCoffea canephora gullari
* Coffea robustaCoffea robusta
* Coffea canephora mevalariCoffea canephora mevalari

Mahalliy tarqalish
------------------

*C. canephora tabiiy holatda* Gʻarbiy va Markaziy Afrikada, Liberiya Tanzaniyagacha va janubdan Angolaga qadar oʻsadi. U 1897-yilgacha, *Coffea* *arabica* qahva turi s8fatida tan olinmagan. Shuningdek, u Borneo, Fransiya Polineziyasi, Kosta-Rika, Nikaragua, Yamayka va Kichik Antil orollarida ham oʻstiriladi. 1927-yilda Timorda robusta va arabica oʻrtasidagi gibrid topildi. Keyinchalik bu shtamm zangga chidamli navlarni yaratish uchun ishlatildi.

Oʻstirish va foydalanish
------------------------

 Qovurilmagan („yashil" deb ataladigan) robusta fasollari
 Indoneziyaning Kalibaru shahrida qahva donalarini anʼanaviy quritish
*Coffea canephora* oʻsimligi loviyalaridan tayyorlangan qahva past kislotalilik va yuqori achchiqlikka ega.

Robusta oʻzining kelib chiqishi Afrikaning markaziy va gʻarbiy Sahroi Kabir janubiga borib taqaladi. Uni parvarish qilish oson, hosildorligi yuqori, kofein miqdori va antioksidantlar coffea arabicanikiga nisbatan ikki barobar koʻproq. Kasalliklarga kamroq moyil. Bu jahonda ishlab chiqarilgan kofening 43 % ni tashkil qiladi.

U asosan Vetnamda oʻstiriladi, u erda fransuz mustamlakachilari bu yerga oʻsimlikni 19-asrning oxirida olib kelganlar. Soʻnggi yillarda asosan robusta ishlab chiqaradigan Vetnam dunyodagi eng yirik robusta kofe eksportchisiga aylandi, bu umumiy ishlab chiqarishning 40 % dan ortigʻini tashkil qiladi. U Braziliya (dunyo ishlab chiqarishining 25 %), Indoneziya (13 %), Hindiston (5 %) va Ugandani (5 %) ortda qoldiradi. Braziliya hali ham dunyodagi eng yirik qahva ishlab chiqaruvchisi boʻlib, dunyodagi kofening uchdan bir qismini ishlab chiqaradi, ammo Braziliyada asosa C.arabica ishlab chiqariladi.

Robustaga gʻamxoʻrlik qilish osonroq va *C. arabica*ga qaraganda koʻproq hosildorlikka ega boʻlgani uchun uni oʻstirish arzonroqqa tushadi. Qovurilgan robusta loviyalari oʻziga xos kuchli tuproq taʼmiga ega, lekin odatda pirazin yuqoru miqdori tufayli undan tayyorlangan qahva arabikadan koʻra achchiqroqdir. Odamlar arabika loviyalari koʻproq kislotalilik va boyroq lazzat bilan yumshoqroq taʼmga ega ekanligiga ishonishganligi sababli, uni robustadan ustun hisoblashadu, qattiqroq robusta loviyalaridan asosan past navli qahvalar tayyorlanadi. Yaxshi sifatli robusta loviyalari anʼanaviy italyan espressolari uchun ishlatiladi. Bundan tashqari, robusta diuretik, antioksidant, antipiretik va spazmolik astmani engillashtiradigan vosita sifatida ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  J. Dagoon*. Agriculture & Fishery Technology Iv*. Rex Bookstore, Inc. 2005 — 58 bet. ISBN 9789712342233. 22-iyul 2011-yilda qaraldi.
2. ↑  R Urgert and M B Katan (1 November 1996). "The cholesterol-raising factor from coffee beans.". *Journal of the Royal Society of Medicine* **89** (11): 618–623. doi:10.1177/014107689608901107. PMID 9135590. PMC 1295997. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=1295997.
3. ↑  Gaia Vince (16 November 2005). "Decaffeinated coffee may be harmful to heart". *New Scientist*. .
4. ↑  J. Dagoon*. Agriculture & Fishery Technology Iv*. Rex Bookstore, Inc. 2005 — 58 bet. ISBN 9789712342233. 22-iyul 2011-yilda qaraldi.
5. ↑  Mark Nesbitt*. The Cultural History of Plants*. Taylor & Francis, 2005 — 176–177 bet. ISBN 978-0-203-02090-6. 22-iyul 2011-yilda qaraldi.
6. ↑  „Understanding the Difference: Arabica vs Robusta".  The Coffee Barrister (31-iyul 2016-yil). 20-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-avgust 2016-yil.
7. ↑  Benoit Daviron*. The Coffee Paradox: Global Markets, Commodity Trade and the Elusive Promise of Development*. Zed Books, 2005 — 51 bet. ISBN 978-1-84277-457-1.
8. ↑  Adolf, Engler; Germany), Königlicher Botanischer Garten (Berlin; Germany), Königliches Botanisches Museum (Berlin (1895–1918) (en). *Notizblatt des Königl. Botanischen Gartens und Museums zu Berlin*. **bd.1 (1895–1897)**. In Commission bei Wilhelm Engelmann. .
9. ↑  von, Linné, Carl; Lars, Salvius (1753) (en). *Caroli Linnaei ... Species plantarum*. **1**. Impensis Laurentii Salvii. .
10. ↑  Mark Nesbitt*. The Cultural History of Plants*. Taylor & Francis, 2005 — 176–177 bet. ISBN 978-0-203-02090-6. 22-iyul 2011-yilda qaraldi.
11. ↑  „World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew" (en-GB). *apps.kew.org*. Qaraldi: 1-avgust 2017-yil.
12. ↑  *Penarredonda.* „The disease that could change how we drink coffee". *BBC: In depth, Food* (6-noyabr 2017-yil). Qaraldi: 23-noyabr 2017-yil.
13. ↑  J. Dagoon*. Agriculture & Fishery Technology Iv*. Rex Bookstore, Inc. 2005 — 58 bet. ISBN 9789712342233. 22-iyul 2011-yilda qaraldi. J. Dagoon (2005).
14. ↑  Vignoli, J. A.; Bassoli, D. G.; Benassi, M. T. (2011). "Antioxidant activity, polyphenols, caffeine and melanoidins in soluble coffee: The influence of processing conditions and raw material". *Food Chemistry* **124** (3): 863–868. doi:10.1016/j.foodchem.2010.07.008.
15. ↑  *Penarredonda.* „The disease that could change how we drink coffee". *BBC: In depth, Food* (6-noyabr 2017-yil). Qaraldi: 23-noyabr 2017-yil.
16. ↑  „Coffee: World Markets and Trade".  United States Department of Agriculture – Foreign Agricultural Service (dekabr 2019). Qaraldi: 8-may 2020-yil.
17. ↑  A. Rami Horowitz*. Insect pest management: field and protected crops*. Springer, 2004 — 41 bet. ISBN 978-3-540-20755-9. 23-avgust 2011-yilda qaraldi.
18. 1 2 3  „Coffee: World Markets and Trade".  United States Department of Agriculture – Foreign Agricultural Service (dekabr 2019). Qaraldi: 8-may 2020-yil.
19. 1 2  Miyanari, Walter*. Aloha Coffee Island*. Savant Books & Publications, 2008 — 7 bet. ISBN 978-0-615-18348-0. 13-dekabr 2011-yilda qaraldi.
20. ↑  Andrew J. Taylor, Robert Linforth*. Food Flavour Technology*. John Wiley and Sons, 2010 — 68 bet. ISBN 978-1-4443-1778-7. 13-dekabr 2011-yilda qaraldi.
21. ↑  Wintgens, Jean Nicolas*. Coffee: Growing, Processing, Sustainable Production: A Guidebook for Growers*. Wiley-VCH, 2009 — 799 bet. ISBN 978-3-527-32286-2. 13-dekabr 2011-yilda qaraldi. [*sayt ishlamaydi*]
22. ↑  *Reynolds.* „Robusta's Rehab". *CoffeeGeek*.  Coffee Geek (1-fevral 2006-yil). 13-avgust 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-yanvar 2010-yil.
23. ↑  Robertson, Carol*. The Little Book of Coffee Law*. American Bar Association, 2010 — 52 bet. ISBN 978-1-60442-985-5. 13-dekabr 2011-yilda qaraldi.