recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Oliver Rolf Kan** ( de ; D. 1969 -yil 15 -iyun  ) — nemis sobiq futbolchisi. U Darvozabon sifatida o'ynab, faoliyatini Karlsruher SC yulduz futbol jamoasida boshlagan. U 1987- yilda professional debyut qilgan. 1994 -yilda u 4,6 million nemis markasi evaziga "Bavariya"ga o'tdi va u yerda faoliyatining oxirigacha o'ynadi.

8 ta Bundesliga, 6 ta DFB-Pokal, bir marta UEFA kubogi (1996), UEFA Chempionlar Ligasi (2001) va Qit'alararo kubokda (2001) g'alaba qozongan Kan nemis futbolining yaqin tarixidagi eng muvaffaqiyatli o'yinchilardan biriga aylandi. Uning shaxsiy yutuqlari unga ketma-ket to'rt marta UEFA Evropaning eng yaxshi darvozaboni, uchta IFFHS Jahonning eng yaxshi darvozaboni va ikkita Germaniyaning yilning eng yaxshi futbolchisi mukofotlarini taqdim etgan. 2002 -yilgi FIFA Jahon chempionatida olgan "Oltin to'p" mukofoti bilan bir qatorda, u turnir tarixida ushbu sovrinni qo'lga kiritgan birinchi va yagona darvozabon bo'ldi.

1994 -yildan 2006 -yilgacha Germaniya terma jamoasida o'ynagan Kan Andreas Ko'pke terma jamoani tark etganidan so'ng asosiy 11tadan maydonga tusha boshladi. 2002 -yilgi FIFA Jahon chempionatida jamoasini finalga olib chiqqan va o'z darvozasida atigi uchta gol ko'rgan darvozabon, finalda Braziliyaga 2:0 hisobida mag'lub bo'lgan o'yin uchun tanqid qilingan edi.  Biroq, u nihoyat turnirning eng yaxshi o'yinchisi va "Oltin to'p" mukofotini olishga muvaffaq bo'ldi.

1. ↑  „Kahn's article on Encyclopædia Britannica Online".  Encyclopædia Britannica, Inc.. 10 ekim 2014da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15 haziran 2011.
2. ↑  „Kahn's 'error' haunts Germany". *CNN.com* (1 temmuz 2002). 8 martda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23 eylül 2011.
Diagram showing Le Sac two doors away from Lloyds Bank, and the approximate path of the tunnel between the twoOʻgʻrilar omborga kirib kelgan yoʻl
**Baker streetdagi talonchilik** 1971-yil 11-sentabrga oʻtar kechasi Londondagi Lloyds Bankning Baker street filialidagi seyflarni oʻgʻrilash voqeasi. Jinoiy guruh ikki eshik narida ijaraga olingan doʻkondan 40 feet (12 m) uzunlikda tunnel qazib, ombor ostidan kira olishdi. Oʻgʻrilangan mol-mulkning qiymati nomaʼlum, ammo ehtimollik 1,25 million funtdan 3 million funt sterlinggacha boʻlgan. Politsiya atigi 231 ming funt sterling topa olgan.

Oʻgʻrilikni Arthur Conan Doylening „Qizil boshlilar ligasi" qissasidan ilhomlangan jinoyatchi Entoni Gevin rejalashtirgan. Unda Sherlock Holmes bank kassasiga tunnel orqali kirgan jinoiy guruhni fosh qilishi tasvirlangan. Gavin va sheriklari bankdan ikki eshik narida joylashgan Le Sac charm buyumlar doʻkonini ijaraga olib, dam olish kunlari tunnel kovlashgan. Toʻdaning bir aʼzosi mebel oʻlchamlari va joylashish oʻrnini oʻlchash uchun soyabon va qoʻllarining kengligidan foydalanib, omborning ichki qismini chizgan. Guruh dastlab domkrat yordamida omborxonada teshik ochishga harakat qilib, bu usul muvaffaqiyatsizlikka uchragach termik nayzadan foydalanishgan. Bu usul ham ish bermagach, ular portlatish uchun gelignitdan foydalanishgan. Ichkariga kirgan oʻgʻrilar 268 ta seyf qutisini boʻshatishgan. Guruh yaqin atrofdagi uyda kuzatuvchi qoldirishgan. U ratsiya orqali aloqada boʻlgan. Oʻgʻrilarning gaplarini radio havaskor Robert Roullands tasodifan eshitib qolgan. Robert politsiyaga qoʻngʻiroq qilgan. Politsiya avvaliga murojaatni jiddiy qabul qilmagan. Shuning uchun Robert oʻgʻrilarning suhbatlarini kichik kassetaga yozib olgan. Ikkinchi marta politsiyaga murojaat qilganida, ular murojaatni qabul qilishib, oʻgʻrilarni tutish uchun harakat boshladilar. Politsiya 8-milya (13 km) radiusdagi 750 ta nuqtani tintuv qilsa-da, jinoiy guruhni topa olmadi.

Politsiya jinoiy guruh aʼzolarini bosqindan soʻng tezda topdi. Oʻgʻrilardan biri Benjamin Wolfe oʻz nomidan Le Sac uchun ijara shartnomasini imzolagan va informatorlar Gavinga olib boradigan maʼlumotlarni taqdim etgan. 1971-yil oktyabr oyining oxirida politsiya Wolfe, Gavin, Reg Tucker va Thomas Stephensni hibsga oldi. Politsiya besh yil davomida jinoiy guruhning boshqa aʼzolari, jumladan bir ayolni qidirishda davom etdi, ammo boshqa hibsga olish kuzatilmadi. Gavin, Tucker va Stephens oʻn ikki yillik qamoq jazosiga hukm qilindi. Wolfe 60 yoshga kirgani uchun boshqalarga qaraganda kamroq, yaʼni sakkiz yillik qamoq jazosi oldi.

Izohlar
-------

1. ↑  2023-yilda 1971-yilgi £1.25 million taxminan £18 797 000ga va £3 million taxminan £45 112 000ga teng. Hisob kitoblar Isteʼmol narxlari indeksining inflyatsiya koʻrsatkichlariga asosan olingan.
2. ↑  2023-yilda 1971-yilgi £231,000 taxminan £3 474 000ga teng. Hisob kitoblar Isteʼmol narxlari indeksining inflyatsiya koʻrsatkichlariga asosan olingan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Clark 2018. sfn error: no target: CITEREFClark2018 (help)
**Ilja Antonov** 1992-yil 5-dekabrda oyida tavallud topgan estoniyalik professional futbolchi. Antonov „Nõmme Kalju" klubining yarim himoyachisi hisoblanadi.

Klub Faoliyati
--------------

### Puuma

Antonov 2010-yilda Puumaning birinchi jamoasida debyut qilishdan oldin Ararat va Kivioli Tamme Auto klublarida oʻynagan.

### Levadia

2012-yilning 8-martida Antonov Levadiya bilan ikki yillik shartnomani imzoladi. U Meistriliigadagi debyutini 2012-yilning 10- martida Nomme Kaljuga qarshi oʻyin oʻtkazdi va hisob (0:0) boʻlgan edi. Antonov 33 oʻyinda uchta gol urdi."Levadiya" 2012-yilgi mavsumni ikkinchi oʻrinda yakunladi. U 2013 va 2014-yillarda ketma-ket ikki marta Meistriliiga chempionligini qoʻlga kiritgan.

Terma jamoadagi faoliyat
------------------------

Antonov oʻzining faoliyatini 2012-yilda 21 yoshigacha Estoniyaning terma jamoasida oʻynagan va 15 oʻyinda maydonga tushib, 2 gol urgan.

Antonov 2012-yilning 8-noyabrida Ummonga qarshi oʻrtoqlik oʻynida Tarmo Rüutli tomonidan chaqirildi va Estoniya terma jamoasi safida debyutini mehmondagi 2:1 hisobida oʻtkazdi .U Estoniya terma jamoasidagi ilk golini 2015-yilning 17-noyabrida Sent-Kits va Nevisga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvida (3:0) kiritgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Levadia sõlmis lepingu nelja mängijaga, senine väravavaht jätkab" [Levadia signed contracts with four players, current goalkeeper will stay] (Estonian). *Postimees* (8-mart 2012-yil).
2. ↑  „Eesti koondise koosseis järgmisteks maavõistlusteks" [Estonia national team squad for the next friendly] (Estonian).  Estonian Football Association (1-noyabr 2012-yil).
3. ↑  „Eesti koondis alistas tänu lõpuspurdile Omaani" [Estonia team defeated Oman with a late surge] (Estonian).  Estonian Football Association (8-noyabr 2012-yil).
**Kakogawa** (yaponcha: *加古川市* *Kakogawa-shi*?) – Yaponiyaning Hyōgo prefekturasida joylashgan shahar.

Geografiyasi
------------

Kakogawa Hyōgo prefekturasining janubida joylashgan.

### Qoʻshni munitsipalitetlar

Hyōgo prefekturasi

* Akashi
* Takasago
* Himeji
* Kasai
* Miki
* Ono
* Harima
* Inami
* Harima

### Iqlimi

Kakogawa nam subtropik iqlimga ega (Köppen *Cfa*), yozi issiq va qishda qor yogʻmaydi. Kakogawada oʻrtacha yillik harorat 15,4 °C. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1527 mm, sentyabr esa eng nam oy hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat 26,5 atrofida °C, eng pasti esa yanvarda, 4,9 atrofida °C boʻladi.

Demografiyasi
-------------

Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Kakogawa aholisi soni 1970-yil va 1980-yillarda tez oʻsgan

Aholining oʻsishi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1960 | 102 315 | —     |
| 1970 | 140 344 | +37.2% |
| 1980 | 212 233 | +51.2% |
| 1990 | 239 803 | +13.0% |
| 2000 | 266 170 | +11.0% |
| 2010 | 266 889 | +0.3% |

Tarixi
------

Kakogawa hududi qadimgi Harima provinsiyasining bir qismi boʻlib, Kofun davridagi koʻplab mozorlar shaharda joylashgan. 1950-yil 15-iyunda shahar maqomiga koʻtarildi. Kakogava 2002-yil 1-aprelda mahalliy avtonomiya kuchaygani uchun Maxsus shaharga aylandi.

Hukumati
--------

Kakogawa toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 31 aʼzodan iborat bir palatali shahar kengashiga ega boʻlgan mer-kengash shakliga ega. Kakogawa Hyogo Prefekturasi Assambleyasiga toʻrt nafar aʼzosini qoʻshadi. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Diet quyi palatasining 10-okrugiga kiradi.

Iqtisodiyoti
------------

Kakogawa Hanshin sanoat hududi va Harima dengiz boʻyidagi sanoat hududida joylashgan boʻlib, ogʻir sanoat, jumladan poʻlat tegirmonlari, neftni qayta ishlash zavodlari va kimyoviy qayta ishlash markazidir.

Taʼlim
------

Kakogawada shahar hukumati tomonidan boshqariladigan 28 ta davlat boshlangʻich maktabi va Hyōgo prefekturasi taʼlim boshqarmasi tomonidan boshqariladigan oltita davlat oʻrta maktabi mavjud. Hyogo universiteti Kakogawa shahrida joylashgan. Shaharda nogironlar uchun bitta maxsus taʼlim maktabi ham bor. Hyogo universitetining hamshiralik maktabi Akashi shahrida joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Kakogawa city official statistics" (ja).
2. ↑  Kakogawa climate data
3. ↑  Kakogawa population statistics
**Wako** (yaponcha: *和光市*?) Yaponiyaning Saitama prefekturasida joylashgan shahardir. 2021-yil 1-yanvar holatiga koʻra, shaharda 42.434 ta xonadonda 84.161 nafar aholi istiqomat qilgan va aholi zichligi har kvadrat kilometrga 7600 kishidan toʻgʻri kelgan. Shaharning umumiy maydoni 11,04 kvadrat kilometr (4,26 mi²).

Geografiya
----------

Wako shahri Saitama prefekturasining janubiy chegarasida joylashgan boʻlib, Tokiodagi Nerima va Itabashi bilan chegaradosh. Shahar topografik jihatdan Musashinoda joylashgan.

### Iqlimi

Wako nam subtropik iqlimga ega, yoz fasli issiq, qish fasli esa salqin va qor yogʻmaydi. Shaharda oʻrtacha yillik harorat 14,4 °C. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1647mm, sentyab oyi esa eng nam oy hisoblanadi. Avgust oyida eng yuqori harorat 26,2 °C, eng past harorat esa yanvar oyida 2,7°C.

Demografiya
-----------

Yaponiya aholini roʻyxatga olish tashkiloti maʼlumotlariga koʻra Wako aholisining oʻsish surati soʻnggi 80 yil ichida faollashgan.

Aholining oʻsishi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1920 | 4,409 | —     |
| 1930 | 4,7 | +6.6% |
| 1940 | 5,572 | +18.6% |
| 1950 | 10,24 | +83.8% |
| 1960 | 17,242 | +68.4% |
| 1970 | 39,512 | +129.2% |
| 1980 | 49,713 | +25.8% |
| 1990 | 56,89 | +14.4% |
| 2000 | 70,17 | +23.3% |
| 2010 | 80,744 | +15.1% |
| 2020 | 83,989 | +4.0% |

Tarixi
------

Wako shahrida atrofidagi bir qancha joylarda arxeologik tekshirishlar natijasida hududda bir qancha qadimgi qishloq qoldiqlari, jumladan Jomon davrining koʻp miqdorda sopol idishlari, tosh qurollari va boshqa qoldiqlari borligi aniqlangan. Yayoy davriga oid kulol va asbob-uskunalar ham topilgan. Zamonaviy Wako hududi Muromachi davridan boshlab Shirako-juku, Kawagoe-kaydo pochta stantsiyasi sifatida rivojlangan.

Hukumat
-------

Wako toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 18 aʼzodan iborat bir palatali shahar kengashiga ega boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakliga ega. Wako Saitama prefekturasi assambleyasiga bitta aʼzo qoʻshadi. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Diet quyi palatasining 4-okrugi tarkibiga kiradi.

Iqtisodiyot
-----------

Shahar Honda Motor Company zavodining qurilishi tufayli sanoat shahri sifatida rivojlangan (yopilganidan beri, ammo Hondaning Ar-ge markazi Vakoda qolmoqda). Yaponiyadagi yirik tabiiy fanlar tadqiqot instituti ham ushbu shaharda joylashgan.

Taʼlimi
-------

Wako shahrida sakkizta bolalar bogʻchasi, shahar hukumati tomonidan boshqariladigan uchta oʻrta maktab va Sayama prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan ikkita oliy taʼim muassasasi mavjud. Bundan tashqari, prefekturada nogironlar uchun ikkita maxsus taʼlim maktabi mavjud.

Taniqli odamlar
---------------

* Keisuke Kato, aktyor.
* Toshio Kayama, siyosatchi.
* Kaori Matsumura, tarento.
* Yumi Kajixara, velosipedchi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Wakō city official statistics" (ja).
2. ↑  Wakō climate data
3. ↑  Wakō population statistics
Saijōdagi Sake Brewers
 Saijō stantsiyasidan panorama
 Higashihiroshimadagi Saijō hududining havodan koʻrinishi
**Higashihiroshima** (yaponcha: *東広島市* *Higashihiroshima-shi*?) – Yaponiyaning Hiroshima prefekturasida joylashgan shahar.

Geografiya
----------

Higashihiroshima Seto ichki dengizi qirgʻogʻidan Chugoku togʻlari etaklaridagi tepalikka qadar choʻzilgan. U prefekturadagi eng katta havza boʻlgan Saijō havzasi va asosiy shahar markazi va uning atrofida tarqalgan kichik havzalardan iborat. Sharqda Numata daryosi, janubda Kurose va gʻarbda Seno daryosi joylashgan.

### Qoʻshni munitsipalitetlar

Hiroshima prefekturasi

* Hiroshima
* Takehara
* Akitakata
* Miyoshi
* Kure
* Mihara
* Kumano
* Sera
* Ōsakikamijima

### Iqlimi

Higashihiroshima nam subtropik iqlimga ega (Köppen iqlim tasnifi *Cfa*).Higashihiroshimada oʻrtacha yillik harorat 13.7 °C (56.7 °F). Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1,457.6 mm (57.39 in) eng nam oy iyul hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat 25.8 °C (78.4 °F) atrofida va eng pasti yanvarda, taxminan 2.3 °C (36.1 °F). Higashihiroshimada qayd etilgan eng yuqori harorat 37.0 °C (98.6 °F) ni tashkil etdi 1994-yil 17-iyul; qayd etilgan eng sovuq harorat −12.6 °C (9.3 °F) edi 1981-yil 31-yanvarda.

### Demografiyasi

Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 2020-yilda Higashihiroshima aholisi 196,608 kishini tashkil qiladi. Higashihiroshima 1960-yildan beri aholini roʻyxatga olish ishlarini olib boradi.

Aholining oʻsishi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1960 | 97 063 | —     |
| 1965 | 91 630 | −5.6% |
| 1970 | 93 587 | +2.1% |
| 1975 | 108 219 | +15.6% |
| 1980 | 120 871 | +11.7% |
| 1985 | 131 159 | +8.5% |
| 1990 | 142 088 | +8.3% |
| 1995 | 165 153 | +16.2% |
| 2000 | 175 346 | +6.2% |
| 2005 | 184 430 | +5.2% |
| 2010 | 190 043 | +3.0% |
| 2015 | 192 907 | +1.5% |
| 2020 | 196 608 | +1.9% |

Tarixi
------

Higashihiroshima hududi asosan qadimgi Aki provinsiyasining bir qismi. Arxeologlar Yaponiya paleolit davriga oid uzluksiz odamlar turar-joylari haqida dalillarni topdilar, bir nechta turar-joylarning eng qadimgi qoldiqlari 22 000 yil oldin boʻlgan. Yayoi davridan Kofun davrigacha boʻlgan izlar juda koʻp, jumladan Mitsushiro Kofun, Milliy tarixiy sayt. Saijō shahri 1889-yil 1-aprelda zamonaviy munitsipalitetlar tizimini yaratish bilan tashkil etilgan. 1974-yil 20-aprelda Saijō Kamo tumanidagi Shiva, Takaya va Hachihonmatsu shaharlari bilan birlashib, Higashihiroshima shahrini tashkil qildi.

Hukumati
--------

Higashihiroshima toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 30 aʼzodan iborat bir palatali shahar kengashiga ega boʻlgan mer-kengash shakliga ega. Higashihiroshima Hiroshima prefekturasi assambleyasiga toʻrtta aʼzodan qoʻshadi. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya parlamenti quyi palatasining 4-okrugiga kiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Higashihiroshima city official statistics" (ja).
2. ↑  „ja:気象庁 / 平年値（年・月ごとの値）".  JMA. Qaraldi: 14-may 2022-yil.
3. ↑  „ja:観測史上1～10位の値（年間を通じての値）".  JMA. Qaraldi: 14-may 2022-yil.
4. ↑  Higashihiroshima population statistics
Sankt-Peterburgdagi planetariy ichida.
**Planetariy** (*planeta* — sayyora) ilmiy-maʼrifiy muassasa boʻlib, unda yulduz, sayyora, kometa va boshqa osmon jismlari tasvirlangan osmon sferasi modeli, sayyoralar panoramalari namoyish etiladi. Namoyishlar astronomiya, kosmonavtika, kosmologiyadan maʼruzalar bilan kechadi.

**Planetariy** (lot. planeta — sayyora) — 1) astronomik hodisalar (yulduzlar osmonining koʻrinishi, osmon sfera-sining aylanishi, Quyosh va sayyoralarning koʻrinma harakati, Yer sunʼiy yoʻldoshlari harakati; Quyosh va Oy tutilishlari va boshqalar) ni maxsus ekranda koʻrsatuvchi apparat. Ekrani yarim sharni eslatuvchi gumbaz koʻrinishida boʻladi. Oylab va yillab kechadigan hodisalarni Planetariyda bir necha daqiqa mobaynida namoyish qilish mumkin. Birinchi optik planetariy 1924-yil "Karl Seys" firmasi zavodida (Germaniya) yaratilgan. 20-asr 70-yillarda "Karl Seys" xalq korxonasi (GDR) Planetariyning 3 modelini ishlab chiqargan. Planetariy apparatlari AQSH (Spitz), Yaponiya (Goto) va GFR (Zeiss) va boshqa mamlakatlarda ishlab chiqariladi; 2) astronomiya, kosmonavtika va Yer haqidagi fanlarga oid tadbirlar oʻtkaziladigan madaniy-maʼrifiy muassasa. Planetariyda astronomiya, geodeziya, geofizika va kosmonavtikaga doir maʼruzalarni oʻqish mumkin. Birinchi P. 1925-yil Myunxenda qurilgan. Toshkentda Planetariy 1963-yil hozirgi Abdulla Qodiriy nomidagi madaniyat va istirohat bogʻida qurilgan, 2003-yil planetariyning yangi binosi ishga tushirildi.

Ilk planetariy 1925-yili Munxenda ochilgan. Hozirda dunyoda bir necha ming planetariy mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

WPD (Worldwide Planetariums Database) Butunjahon sayyoraviy ma'lumotlar bazasi  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Saturn | *Astronomiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Koordinatalari: 38°49′50.880000000013″N 77°18′27.000000000016″W﻿ / ﻿38.83080000000000354°N 77.30750000000000455°W﻿ / 38.83080000000000354; -77.30750000000000455GO

**George Maason universiteti** (George Mason yoki GMU) – Amerika Qoʻshma shtatlarining Virjiniya shtati Fairfaks okrugidagi davlat universitetidir. Universitet dastlab 1949-yilda Virjiniya universitetining Shimoliy Virjiniya mintaqaviy filiali sifatida tashkil etilgan. 1959-yilda George Mason nomi bilan atala boshlagan.
Universitet Virjiniyada toʻrtta kampusga ega boʻlib, ular Fairfax, Arlington, Front Royal va Prince Uilyam grafliklarida joylashgan. Shuningdek, u Lortondagi dam olish va konferentsiya markazini va Janubiy Koreyaning Incheon shahridagi xalqaro kampusni boshqaradi. Universitetning asosiy kampusi Virjiniya shtatining Fairfaks shahrida joylashgan.

Tarixi
------

### XX asr

1956-yil yanvar oyida Virjiniya Bosh Assambleyasi Virjiniya Universitetining Shimoliy Virjiniya filialini universitetga oʻzgartirgan. Jon Norvill direktor boʻlib tayinlangan. 17 nafar birinchi kurs talabasi 1957-yil sentabr oyidan boshlab Beyli chorrahasidagi kichik taʼmirlangan boshlangʻich maktab binosida universitet darslarini olishni boshladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Rich, Colleen Kearney* „From the Archives: What's in a Name?". *Mason Spirit*.
2. ↑  Anderson, Keith*. The Los Angeles State Normal School, UCLA's Forgotten Past: 1881–1919*. Lulu.com, August 29, 2015. ISBN 978-1-329-31719-2. :158Andoza:Self-published source
3. ↑  Teachman, A. Ellis (September 6, 2007), *Photograph: J.N.G. Finley*

Havolalar
---------

| * k
* m
* t
Janubiy Koreya universitetlari |
| --- |
| Davlat | 
* Seul milliy fan va texnologiya universiteti
* Chonnam Milliy Universiteti
* Chungnam milliy universiteti
* Incheon milliy universiteti
* Kangwon milliy universiteti
* Jeju milliy universiteti
* Koreya milliy transport universiteti
* Jeonbuk milliy universiteti
* Andong milliy universiteti
* Sunchon milliy universiteti
* Changwon milliy universiteti
* Kyungpook milliy universiteti
* Kongju milliy universiteti

 |
| Xususiy | 
* Kyung Hee universiteti
* Sungkyunkwan universiteti
* Ewha ayollar universiteti
* Busan xorijiy tillar universiteti
* Chung-Ang universiteti
* Sejong universiteti
* Hanyang universiteti
* Sogang universiteti

 |
**Daxanavar**, shuningdek **Dashnavar** (armancha: *Դախանավար*) — qadimgi arman mifologiyasida, Ultish Alto-tem togʻlarida yashovchi vampir. U oʻz yerlarida yashagan aholini hech qachon oʻldirmagani bilan mashhur boʻlgan.

Tavsif
------

Afsonaga koʻra, Daxanavar *366 vodiyga* egalik qilgan va unga begonalarning tashrif buyurishiga hech qachon ruxsat bermagan. U gʻayritabiiy kuchga ega boʻlib, koʻp yillar davomida odamlarni himoya qildi, dushmanlarning Ultish Alto-tem togʻidan oʻtishiga va Armanistonni egallashiga toʻsqinlik qildi. Kimdir uning yerlariga bostirib kirganda, u tunda ularga hujum qildi, qonini soʻrib oʻldirdi.

Baron Avgust fon Akstauzen tomonidan 1854-yilda yozilgan hikoyada, Daxanavara hududiga kelgan ikki sayohatchi haqida hikoya qilinadi. Bu sayohatchilar Daxanavarning faqat tunda notanishlarning qonini soʻrishini bilishgan va undan saqlanish uchun oyoqlarini bir-birining boshi ostida qoʻyib uxlashgan. Daxanavar ikki boshli, oyogʻi yoʻq bu gʻalati jonzotdan dovdirab qolib bu yerlarni tark etdi va uni bu yerlarda boshqa koʻrishmadi.

Badiiy adabiyotda
-----------------

* *Vampyres of Hollywood*, Adrienne Barbeau, Michael Scott, Macmillan, 2009, ISBN 1429991860, 9781429991865
* Цикл "Киндрет", Алексей Пехов, Елена Бычкова и Наталья Турчанинова

Yana qarang
-----------

* Vampirlar

Manbalar
--------

1. ↑  gisher.ru
2. ↑  vampir.ru
3. ↑  „monstropedia.org". 13-aprel 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-sentyabr 2009-yil.
4. ↑  Цикл "Киндрет"

Adabiyotlar
-----------

* *Transcaucasia: Sketches of the nations and races between the Black sea and the Caspian*, Armenian Research Center collection, August Haxthausen (Freiherr von), перевод John Edward Taylor, Chapman and Hall, 1854.
* *The Vampire in Lore and Legend, Dover Occult*, Montague Summers, Courier Dover Publications, 2012, ISBN 0486121046, 9780486121048
* *The Vampire Book: The Encyclopedia of the Undead*, Visible Ink Series, J. Gordon Melton, Visible Ink Press, 2010, ISBN 157859281X, 9781578592814
**Jimmy Hare -** (1856-yil 3-oktabr – 1946-yil 24-iyun) 1898 – 1931-yillarda faoliyat yuritgan ingliz fotojurnalisti. U urush paytidagi beshta yetakchi fotograflarning biri boʻlgan. Shuningdek, Jimmy *Collierning* katta tirajli jurnalga aylanishiga turtki boʻlgan.

Tarjimai holi
-------------

Hare Londonda George Hare oilasida tugʻilgan. U Londondagi Avliyo John kollejida tahsil oldi. Bir yildan soʻng esa oʻz ixtiyori bilan kollejdan ketdi va otasining fotoapparat doʻkonida ishlay boshladi.

1879-yilda Hare va otasi oʻrtasida kelishmovchilik yuzaga keladi. U otasiga texnologik jihatdan endigina amalga oshirilayotgan kichikroq qoʻl kameralarini yasashni boshlash kerakligini aytgan. Otasi bu taklifni qoʻllamagach James boshqa London firmasida ishlash uchun doʻkonni tark etadi. Oʻsha yilning 2-avgustida Hare Ellen Crapperga uylanadi. Ularning 5 farzandi boʻlgan.

Faoliyati
---------

1880-yillarning boshlarida Hare kamera ishlab chiqarishga qiziqishni yoʻqota boshladi. Soʻng erkin fotografiya bilan shugʻullana boshlagan va oʻz ishlarini Londonning turli jurnallariga sotishga erishgan.

James 1889-yilda Londondan Bruklinga (New York) koʻchib oʻtadi. E.& HT Enthony & Co. kompaniyasining texnik maslahatchisi boʻladi va u yerda umrining oxirigacha yashaydi. Hare bir muncha vaqt erkin fotograf sifatida ham ishlagan. 1895-yilda esa *Illustrated American* jurnalida rasman fotomuhbir boʻlib faoliyat yuritadi.

1898-yil 15-fevralda, *Amerika* shtab-kvartirasi yongʻin sababli vayron boʻlganidan bir oy oʻtgach Hare yongʻin vayronalarini va Ispaniya Kubasidagi hayotni suratga olishni taklif qilgan. Bu uning birinchi yirik ishi edi. Keyinchalik Ispaniya-Amerika urushi (1898) voqealarini suratga oldi, Ushbu fotoreportaj *Collierning* tirajining keskin ortishiga sabab boʻlgan. Bu vaqtda James bilan birga ishlagan boshqa muxbirlar orasida Sylvester Scovel, Stephen Crane hamda Richard Harding Davis ham bor edi.

Manbalar
--------

1. ↑  Debroise, Olivier. *Mexican Suite: A History of Photography in Mexico*. Austin: University of Texas Press 2001, pp. 177-78.
**Muzaffer Şerif Başoğlu** (1906-1988-yillar) turk psixologi. U hukm nazariyasi va realistik nizolar nazariyasini rivojlantirishga katta hissa qo‘shgan. Shuningdek Başoğlu asoschilaridan biri bo‘lib, ijtimoiy jarayonlarni, ijtimoiy ziddiyat va ijtimoiy normalarni tushunish noyob usullarni ishlab chiqqan.

Hayoti va faoliyati
-------------------

Muzaffer Şerif 1906-yil 29-iyulda Izmirning Ödemiş tumanida tug‘ilgan. Dastlab Qizilchulludagi *Izmir Amerika kolleji*da tahsil olgan. Keyinchalik Istanbulga ko‘chib o‘tadi va 1926-yilda Istanbul universitetining adabiyot fakultetining falsafa bo‘limini tamomlagan. 1928-yilda magistraturani tamomlagan.

Şerif Italiya-Turkiya urushi, Bolqon urushlari, Birinchi jahon urushi va arman qirg‘ini yillarida o‘sgan. Izmir Mustaqillik urushi paytida yunon askarlari tomonidan ishg‘ol qilinganida, Şerif universitetda o‘qir edi. Bir muddat o‘tagandan so‘ng *Anqara Gazi ta’lim instituti*da psixologiya kurslaridan dars bera boshlagan. U milliy tanlovda ishtirok etib AQShda o‘qish uchun stipendiya yutib olgan va Garvard universitetida magistraturani tamomlagan. Doktoranturani o‘qish uchun esa Kolumbiya Universitetiga yo‘l olgan va Gardner Murphy rahbarligida "Idrokdagi ba’zi ijtimoiy omillar" mavzusidagi tezis bilan doktorlik dissertatsiyasini yoqlagan.
Qisqa muddat Germaniya va Fransiyada ma’ruzalar o‘qiganidan so‘ng Muzaffer Şerif 1937-yilda Gazi ta’lim institutiga qaytgan. Oradan ikki til o‘tgach, u Anqara Universitetining psixologiya kafedrasi dotsenti sifatida ish boshlagan.

Bu davrda Muzaffer Şerif turli gazeta va jurnallarda irq va irqchilik haqida maqolalar yozgan. 1943-yilda yozgan "Irqiy psixologiya" nomli asarida irqiy kamsitish va turanizm g‘oyasini tanqid qilgan. *Turkiya Kommunistik Partiyasi* bilan aloqalari va Turanizmga qarshi yozgan maqolalari sabab universitetdagi yaqin do‘stlari bilan "Kommunistik targ‘ibot va milliy manfaatlarga dushmanlik" aybi bilan hibsga olingan. Sudlangandan so‘ng 27 yilga ozodlikdan mahrum qilingan. Ammo AQSh Davlat departamenti Turkiya hukumati bilan Muzaffer Şerifni ozod etish borasida muzokaralar o‘tkazdi va 40 kunlik hibsdan so‘ng mamlakatni tark etish sharti bilan ozod etilgan. Muzaffer Şerif Başoğlu AQSh hukumati tomonidan taklif etilgan stipendiyani qabul qilib, urush sharoitida harbiy samolyotda AQShga ketgan. Avval Prinston universitetida, keyin esa Yel universitetida ishlagan.

Shaxsiy hayoti
--------------

Muzaffer Şerif 1945-yilda Kerolin Vud bilan turmush qurgan va ularning 3 ta qizi bor: Enn, Sue va Joan.
Psixologiyaga qo‘shgan hissalari
Muzaffer Şerif 60 dan ortiq maqola va 24 ta kitob yozgan. U tadqiqotining ko‘p qismini rafiqasi Kerolin Vud Şerif bilan olib borgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  „interdisciplinary relationships in the social sciences". Qaraldi: 5-iyul 2017yil.
3. ↑  „Muzaffer Şerif Başoğlu Kimdir".  Mona Psikoloji. Qaraldi: 29-sentabr 2023-yil.
4. ↑  „Sınırları Aşmak: Muzaffer Şerif".  Anqara Universiteti. Qaraldi: 29-sentabr 2023-yil.
5. ↑  „Muzaffer Şerif Başoğlu".  Turkiya Rasmiy Gazetasi. Qaraldi: 29-sentabr 2023-yil.
**Donniel Hartman** – isroillik zamonaviy pravoslav ravvin va muallif. U Quddusdagi Shalom Hartman institutining prezidenti .

Biografiyasi
------------

Donniel Hartman Quddus Ibroniy universitetida yahudiy falsafasi boʻyicha doktorlik, Nyu-York universitetida siyosiy falsafa boʻyicha sanʼat magistri va Templ universitetida din fanlari magistri darajasiga ega.

Faoliyati
---------

U yahudiylik va zamonaviylik haqida kitoblar, insholar yozgan. AQSh, Kanadadagi akademik konferentsiyalar va sinagogalarda tez-tez maʼruzalar qiladi. 2009-yilda Grand Valley Davlat Universiteti konferentsiyasida „Din va zamonaviylik muammolari" mavzusida maʼruza qilgan. 1990-yillarda esa Nyu-Jersidagi Palisades yahudiy jamiyati markazida olim boʻlgan.

2007-yilda Donniel Hartman qizlar uchun „Midrashiya" diniy litseyini  tashkil etib, uning oʻquv dasturi „yahudiy matnlarini oʻrganishga tanqidiy yondashish" boʻyicha oʻquv dasturini oʻz ichiga oladi. Isroildagi diniy maktablar orasida".

*

Manbalar
--------

1. ↑  „Religion and the Challenges of Modernity". 9-iyun 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-yanvar 2010-yil.
2. ↑  *Goldman, Ari L.*. „A Rabbi's Complicated Relationship With Judaism". *New York Times* (19-iyun 1994-yil). Qaraldi: 19-yanvar 2010-yil.
3. ↑  „Midrashiya page on Hartman Institute website". Qaraldi: 27-iyun 2011-yil.
4. ↑  „New Orthodox girls schools push egalitarianism". Qaraldi: 8-fevral 2010-yil.

Havolalar
---------

* Shalom Hartman instituti veb-sayti
* Hartmanning rasmiy blogi
* Hartmanning Facebookdagi rasmiy sahifasi
**Eski Termiz**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyektidir. Arxeologiya yodgorligi hisoblanadi. 

Yodgorlikning davriga to'xtalib o'tadigan bo'lsak, eramizdan avvalgi VI-VI—XVII asrlar to'g'ri keladi.Ushbu yodgorlik Surxondaryo viloyatining Termiz tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Eski Termiz hududi.

Koʻchmas mulkka boʻlgan huquqi: Davlat mulki hisoblanadi. "Termiz" davlat muzey-qoʻriqxonasi operativ boshqaruv huquqi asosida, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
Hachiman koʻli
**Hachimantai** (yaponcha: *八幡平市* *Hachimantai-shi*?) – Yaponiyaning Ivate prefekturasida joylashgan shahar. 2020-yil 1-aprel holatiga koʻra, shaharning taxminiy aholisi 25076 kishini, aholi zichligi esa 10531 ta xonadonda 1 km2ga 29 kishidan toʻgʻri kelgan. Shaharning umumiy maydoni 862,30 kvadrat kilometr (332,94 mi²).

Geografiyasi
------------

Hachimantai uzoq shimoli-gʻarbiy Ivate prefekturasining Ou togʻlarida joylashgan boʻlib, shimolda Aomori prefekturasi va gʻarbda Akita prefekturasi bilan chegaradosh. Yoneshiro daryosining boshi Hachimantaida joylashgan.

### Qoʻshni munitsipalitetlar

Aomori prefekturasi

* Takko

Akita prefekturasi

* Kazuno
* Semboku

Iwate prefekturasi

* Morioka
* Ninohe
* Takizawa
* Ichinohe
* Iwate
* Shizukuishi

### Iqlimi

Hachimantai nam kontinental iqlimga ega (Köppen iqlim tasnifi *Dfa*). Hachimantaida oʻrtacha yillik harorat 9,3 °C. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1387 mm, eng yomgʻirli oy sentyabr oyi boʻlib, eng qurgʻoq boʻladigan oy esa fevral oyi. Avgustda eng yuqori harorat 22,9 °C atrofida, eng pasti esa yanvar oyida −3,4 °C atrofida boʻladi.

Demografiyasi
-------------

Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Hachimantai aholisi taxminan 1960-yilda eng yuqori choʻqqiga chiqib, soʻnggi 60 yil ichida barqaror ravishda kamaydi.

Aholining oʻsishi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1920 | 21,815 | —     |
| 1930 | 27,328 | +25.3% |
| 1940 | 36,316 | +32.9% |
| 1950 | 47,852 | +31.8% |
| 1960 | 53,806 | +12.4% |
| 1970 | 36,764 | −31.7% |
| 1980 | 34,926 | −5.0% |
| 1990 | 33,287 | −4.7% |
| 2000 | 32,485 | −2.4% |
| 2010 | 28,69 | −11.7% |
| 2020 | 24,023 | −16.3% |

Tarixi
------

Hozirgi Hachimantai hududi qadimgi Mutsu viloyatining bir qismi boʻlgan. Hududda erta Muromachi davridan boshlab Nanbu urugʻi hukmronlik qilgan. Edo davrida Tokugawa syogunati, hudud Morioka domenida boʻlib, shimoldagi Ninohe tumani va janubdagi Ivate tumani oʻrtasida boʻlingan.

Hukumati
--------

Hachimantai toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 22 aʼzodan iborat bir palatali shaharning qonun chiqaruvchi organi boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakliga ega. Hachimantai, Ivate va Kuzumaki shaharlari bilan birgalikda Ivate prefekturasi qonun chiqaruvchi organiga ikkita oʻrinni egallaydi.

Iqtisodiyoti
------------

Mahalliy iqtisodiyot qishloq xoʻjaligi, oʻrmon xoʻjaligi va mavsumiy turizmga asoslangan.

Hachimantaida shahar hukumati tomonidan boshqariladigan oʻnta davlat boshlangʻich maktabi va Ivate prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan bitta davlat oʻrta maktabi mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  Hachimantai climate data
2. ↑  Hachimantai population statistics
Rangli qalamlar.
**Qalam** yogʻoch (ba’zan qogʻoz yoki plastmassa) silindr va uning ichiga solingan pigment va gil aralashmali yoki grafitli yozuv yoki chizuv qurolidir. Ruchkalardan farqli oʻlaroq, tarkibida suyuq boʻyoq boʻlmaydi.

**Qalam** — 1) xat yozish, rasm solish, chizma chizish uchun ishlatiladigan chizmachilik quroli; yogʻoch yoki metall qobiq ichiga olingan moʻrt (sinuvchan) material (koʻmir, qoʻrgʻoshin, grafit, quruq boʻyoqdan qilingan oʻzak). Qadimda xalqlar, shu jumladan, Sharq xalqlarida xattotlar siyoh bilan yoziladigan qamish Qalamlardan foydalanishgan. Dastlabki Qalam Italiyada qora slanets loyidan 14-asrda qilingan, grafit Qalam 16-asrdan rasm boʻlgan. Fransuz olimi N.Kante 1790-yilda grafit sterjenli yogʻoch Qalamni ixtiro qilgan. 19-asrning 2-yarmida mexanik (sterjeni qisib qoʻyiladigan) yoki avtomatik (sterjeni burab chiqariladigan) Qalam paydo boʻldi va 20-asrda keng tarqaldi. Qalam oʻzagining qattiqlik darajasi boʻyicha yumshoq (ruscha belgilanishi M), qattiq (T) va oʻrtacha qattiq (MT) turlarga boʻlinadi. Qalam qora va boshqalar turli ranglarda sanoat korxonalarida ishlab chiqariladi. Qalam chizmachilik, rassomlik, loyihachilik, grimchilik, pardozandoz, duradgorlik va boshqalar sohalarda ishlatiladi; 2) sirtlarga oʻyib gul (naqsh) solishda va haykaltaroshlikda qoʻllanadigan metall asbob.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Takehara shahri markazining manzarasi
Takehara shahar markazining havodan koʻrinishi
 Takehara tarixiy qoʻriqlash tumanidagi Taketsuru uyi
**Takehara** (yaponcha: *竹原市* *Takehara-shi*?) – Yaponiyaning Hirossima prefekturasida joylashgan shahar. Shaharning umumiy maydoni 118,23 kvadrat kilometrni tashkil etadi.

Geografiyasi
------------

Mihara Hiroshima prefekturasining janubiy markazida joylashgan. Ōsakikamijima, Yaponiya imperatorlik armiyasining zaharli gaz zavodi joylashgan orol Takeharaga tegishli.

### Qoʻshni munitsipalitetlar

Hiroshima prefekturasi

* Mihara
* Higashihiroshima
* Ōsakikamijima

### Iqlim

Takeharadagi oʻrtacha yillik harorat 15.4 °C (59.7 °F). Oʻrtacha yillik yogʻingarchilik 1,212.3 mm (47.73 in). Harorat avgust oyida oʻrtacha eng yuqori, 26.5 °C (79.7 °F) va yanvar oyida eng past, 5.7 °C (42.3 °F) atrofida. Takeharada qayd etilgan eng yuqori harorat 34.8 °C (94.6 °F).

### Demografiyasi

Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Takehara aholisi 2020-yilda 23,993 kishini tashkil qiladi. Takehara 1960-yildan beri aholini roʻyxatga olish ishlarini olib boradi.

Aholining oʻsishi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1960 | 36 424 | —     |
| 1965 | 35 018 | −3.9% |
| 1970 | 35 017 | −0.0% |
| 1975 | 36 273 | +3.6% |
| 1980 | 36 895 | +1.7% |
| 1985 | 36 286 | −1.7% |
| 1990 | 34 771 | −4.2% |
| 1995 | 33 451 | −3.8% |
| 2000 | 31 935 | −4.5% |
| 2005 | 30 657 | −4.0% |
| 2010 | 28 655 | −6.5% |
| 2015 | 26 426 | −7.8% |
| 2020 | 23 993 | −9.2% |

Tarixi
------

Takehara hududi qadimiy Aki provinsiyasining bir qismi boʻlib, tarixdan oldingi davrlardan beri oʻrnashib qolgan. Heian davrida u Kyoto shahridagi Shimogamo ziyoratgohi tomonidan nazorat qilinadigan *shōen* mulkining joylashuvi boʻlgan. 1889-yil 1-aprelda zamonaviy munitsipalitetlar tizimining oʻrnatilishi bilan Shimoichi qishlogʻi tashkil topdi. Takehara 1958-yil 3-noyabrda shahar maqomiga koʻtarildi. Takeharaning maxsus tarixiy okrugi qadimiy omborlar Yaponiyaning „Eng manzarali 100 ta shaharchasi" qatoriga kiritilgan.

Hukumati
--------

Takahara toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 14 aʼzodan iborat bir palatali shahar kengashiga ega boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakliga ega. Mihara, Ōsakikamijima shahri bilan birgalikda Hiroshima prefekturasiassambleyasiga bir nafar aʼzosini qoʻshadi. Shahar milliy siyosat nuqtai nazaridan, Yaponiya parlament quyi palatasining Hiroshima 5-okrugiga kiradi.

Iqtisodiyoti
------------

Takehara iqtisodiyoti qishloq xoʻjaligi va oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlashga asoslangan. Shahar, shuningdek, oʻzining tarixiy tumanini „Aki kichik Kyotosi" sifatida sayyohlik maskani sifatida targʻib qilmoqda.

Taʼlim tizimi
-------------

Takeharada sakkizta davlat boshlangʻich maktabi va shahar hukumati tomonidan boshqariladigan uchta davlat oʻrta maktab va Hiroshima prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan ikkita davlat oʻrta maktabi mavjud. Hiroshima universitetining baliqchilik tajriba stansiyasi Takeharada joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Takehara city official statistics" (ja).
**Fransua-Pier-Amédée Argand**, shuningdek, Ami Argand nomi bilan tanilgan (1750-yil 5-iyulJeneva – 1803-yil 14-oktyabrJeneva) jenevalik fizik va kimyogar. U yogʻchiroqni ixtiro qilgan.

Hayoti
------

Fransua-Pyer-Amédée Argand Jenevada tugʻilgan. Uning otasi soatsoz boʻlgan va oʻglini rohib boʻlishini istagan. Biroq, u ilm-fanga koʻproq qiziqgan va taniqli botanik va meteorolog Horace-Bénedict de Sossurening shogirdi boʻlgan. Yigirma yoshida Parijda boʻlganida u meteorologiyaga oid bir qancha ilmiy maqolalarni nashr etgan. U kimyo boʻyicha oʻqituvchilik lavozimini egallagan va sharobni konyakga aylantirishni yaxshilash boʻyicha baʼzi gʻoyalarni ishlab chiqgan va akasi bilan katta konyak zavodini qurgan.

Ixtirosi
--------

1780-yilda u yiogʻchiriqni ixtiro qilishga ilk harakatlarni boshlagan. Uning yogʻchirogʻining yorugʻligi shamdan (besh-oʻn baravar) ancha yorqinroq edi va tannarxi shamlardan koʻra arzonroq edi.

Argand ixtiro qilgan yogʻchiroq tasviri. Ushbu rasm Lui Figuerning „Les meirvelles de la Science" (1867-1869) kitobida keltirilgan.
1783-yilda Argand Fransiyada aka-uka Montgolfierlar Jacques-Étienne va Joseph-Michel bilan uchrashdi va issiq havo sharini yaratish boʻyicha tajribalari bilan shugʻullangan. U yerda boʻlgan paytida, uning tanishi Antoine-Aroult Quinquet, yogʻchiroqning dastlabki prototipini koʻrsatgan, Ami Argand unga oʻzgartirishlar kiritgan va takomillashtirilgan holda yakka holda ishlab chiqarishni boshlagan va Aroult Quinquet uni maulliflik huquqlarini buzganligi uchun sudga bergan. Lekin bu sudda Ami Argand yutib chiqgan.

Tijoriy muvaffaqiyatga erishish uchun yogʻchiroqga koʻplab oʻzgarishlar kiritilgan. Foydalanish uchun mavjud boʻlgan barcha moy turlari sinovdan oʻtkazilgan va ularning ichidan oxir-oqibat kit yogʻi ishlab chiqarish uchun tanlangan. Bu yangi sanoatni yaratishga katta turtki boʻlgan. Kit yogʻi oʻzidan hech qanday zararli tutunlar chiqarilmaganligi uchun yogʻchiroqni ommalashishida katta sabablardan biri boʻlgan.

1783-yilning oktyabr oyida u oʻz chiroqini Angliyada ishlab chiqarishga qaror qilgan. Oxir-oqibat, chiroq ishlab chiqarish uchun William Parker va Matthew Boulton bilan hamkorlikni yoʻlga qoʻygan. 1784-yilda u oʻz ixtirosi uchun patent olgan. Argand, shuningdek, Jeyms Vatt bilan yogchiroqni yanada takomillashtirish ustida birga ishlashgan.

Yoritgichlarga boʻlgan talab yuqori boʻlganligi tufayli dastlab ularni ishlab chiqarishda va yetkazib berishda muammolar paydo boʻlgan va oxir-oqibat deyarli hamma uylar va doʻkonlarda bu ixtirodan foydalanila boshlangan. Taxminan 1850-yildan boshlab kit yogʻining oʻrniga kerosin ishlatila boshlangan.

Vafoti
------

U bezgak bilan kasallangan va yigirma yil davomida undan azob chekib, 1803-yil 14-oktyabr 53 yoshida Jenevada vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Argand, Ami, in the Historical Dictionary of Switzerland.".
2. 1 2  „Aimé Argand, Biographie universelle ancienne et moderne, vol. 56, Paris, Michaud 1834.".
3. 1 2 3  „Wolfe, John J. Brandy, Balloons, & Lamps: Ami Argand, 1750-1803 (Southern Illinois University Press, 1999). ISBN 0-8093-2278-1".
4. ↑  „Wolfe p 151".
**László József Bíró** (1899-yil 29-sentyabr, Budapesht – 1985-yil 24-oktyabr, Buenos Ayres) birinchi muvaffaqiyatli zamonaviy sharikli ruchkani patentlagan. Birinchi sharikli ruchka taxminan 50 yil oldin Jon J. Loud tomonidan ixtiro qilingan, ammo bu muvaffaqiyatga erishmagan.

Hayoti
------

Bíro 1899-yilda Avstriya-Vengriya imperiyasi tarkibidagi Vengriya Qirolligining Budapesht shahrida yahudiy oilasida tugʻilgan. Uning otasi Mózes Mátyás Schweiger va onasi Janka née Ullmann boʻlgan. Maktabni tugatgach, Vengriyada jurnalist sifatida ish boshlagan.

Ixtirosi
--------

Birinchi zamonaviy sharikli ruchkaning rasmi
Bíro jurnalist sifatida ishlayotgan paytda, gazeta chop etishda ishlatiladigan siyoh tez qurib, qogʻoz quruq va dogʻli holida qolib ketishini payqagan, va buni oldini olish uchun ruchkani takomillashtirishga harakat qilgan. Uning birinchi takomillashtirilgan sharikli ruchkasi 1931-yilda Budapesht xalqaro yarmarkasida taqdim etilgan. Kimyogar akasi György bilan ishlagan holda, erkin aylanadigan metall sharikchadan iborat yangi uchni ishlab chiqgan va u aylanganda kartrijdan siyohni olib, soʻngra qogʻozga yozgan. Bíro ixtirosini 1938-yilda Parijda patentlagan.

Ikkinchi jahon urushi paytida Bíro 1943-yilda akasi bilan natsislardan qochib, Argentinaga koʻchib oʻtgan. 1943-yil 17-iyunda ular AQShda 2 390 636 dona sharikli ruchka ishlab chiqarganlar. Argentinada bunday turdagi sharikli ruchkalar *birome* nomi bilan tanilgan, bu aka-ukalarning familiyasi va ularning biznes sherigi Xuan Xorxe Meyne familiyasining familiyasidan olingan. Ushbu yangi dizayn Buyuk Britaniyada Qirollik havo kuchlari ekipajiga yetkazib berish uchun litsenziyalangan edi.

Merosi
------

László Bíró 1985-yilda Argentinaning Buenos-Ayres shahrida vafot etgan.

Bíroning tugʻilgan kuni yaʼni 29-sentyabrda Argentina ixtirochilar kuni sifatida nishonlanadi.

Sharikli ruchka koʻplab mamlakatlarda, jumladan, Buyuk Britaniya, Irlandiya, Avstraliya va Italiyada *biro* deb nomlanadi

Manbalar
--------

1. 1 2  „"Golyó a tollban – megemlékezés Bíró László Józsefről". Hungarian Patent Office (in Hungarian).".
2. ↑  „"László Bíró". 29 September 1899.".
3. ↑  „"Janka Ulmann". 1873.".
4. ↑  „392,046 Pen Oct 1888".
5. ↑  „Stoyles, Pennie; Peter Pentland (2006). The A to Z of Inventions and Inventors. 케".
6. ↑  „"US2390636 "Writing Instrument"".
7. ↑  „Bevan, Rob; Wright, Tim (2005). Unleash your creativity: Strategies for instant creativity. Oxford: Infinite Ideas. pp. 82–83".
8. ↑  „"Lawrence Journal-World - Google News Archive Search". news.google.com.".
9. ↑  „"Ladislao José Biro's 117th birthday". Retrieved 2016-09-29.".
10. ↑  „"Biro nell'Enciclopedia Treccani" (in Italian).".
**5th Dimension** — 1965-yilda Los-Anjelesda (Kaliforniya) tashkil topgan amerikalik pop-soul guruhi; Grammy mukofoti sovrindori (1968-1970) edi.

Tarix
-----

Guruh dastlab Sent-Luislik uchta vokalist tomonidan *Versatilies* nomi ostida tashkil etilgan: Lamont McLemore (*Lamonte McLemore*, 1939-yilda tugʻilgan), Ron Townson (*Ron Townson*, 1933-2001) va Billy Davis (*Billy Davis*, 1940). Keyin ularning har biri mustaqil ravishda Los-Anjelesga koʻchib oʻtdi va u yerda turli musiqa sohalarida ishladilar. Koʻp oʻtmay, ularga ikkita vokalchi qoʻshildi: Merilin *Makku* (1943-yilda tugʻilgan) va Florens *LaRu* (1944-yilda tugʻilgan), ular goʻzallik tanlovlari gʻolibi boʻlgan va Los-Anjeles kollejlarida tahsil olgan. Barcha ishtirokchilar qora tanli amerikaliklardir.

Yangi tashkil etilgan guruh oʻz ishlarining demo versiyasini yozib, uni *Motown Records* -ga yubordi. Kompaniya prodyuserlari qoʻshiqni qabul qilishmadi, lekin qoʻshiqchi Jonni Rivers oʻzining *Soul City* yorligʻini targʻib qilish uchun isteʼdodli musiqachilarni qidirayotgan va unga eʼtibor qaratdi. 1966-yilda Rivers guruh bilan shartnoma imzoladi, ammo rasm va nomni oʻzgartirishni talab qildi. Shunday qilib, Amerikada *The 5th Dimension* yangi pop guruhi paydo boʻldi.

1970-yilda Jonni Rivers oʻz yorligʻini *Bell Recordsga* sotdi, u 1974-yil noyabr oyida yangi *Arista Records* yorligʻiga aylantirildi va guruh bilan ishlashda davom etdi. Hozirgacha *The 5th Dimension* pop-soul uslubida ishlaydi va „eski yaxshi kunlarni" eslaydigan tinglovchilar bilan muvaffaqiyat qozonadi.

Qizigʻi shundaki, 1970-yilda guruh Oq uyda prezident Nikson oldidagi dabdabali shouda qatnashgani uchun koʻplab qora tanli muxlislarini vaqtincha yoʻqotdi, garchi ijtimoiy ahamiyatga ega *The Declaration* qoʻshigʻi ijro etilgan.

Guruh 2002-yilda Vokal guruhi shon-shuhrat zaliga kiritildi va 2010-yilda Sent-Luis shon-shuhrat xiyobonida oʻz yulduzini oldi.

Diskografiya
------------

### Albomlar

* *Up, Up and Away* (1967)
* *The Magic Garden* (1967)
* *Stoned Soul Picnic* (1968)
* *The Age of Aquarius* (1969)
* *Portrait* (1970)
* *Live!!* (1971)
* *Loveʼs Lines, Angles and Rhymes* (1971)
* *Individually & Collectively* (1972)
* *Living Together, Growing Together* (1973)
* *Soul & Inspiration* (1974)
* *Earthbound* (1975)
* *High on Sunshine* (1978)
* *Star Dancing* (1978)
* *In the House* (1995)
* *Respect — Live* (1995)
* *Live! Plus Other Rare Studio Recordings* (2005)

Manbalar
--------

1. ↑  The 5th Dimension Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-04-19). (rus.)
2. ↑  The 5th Dimension Wayback Machine saytida arxivlandi (2009-02-02). (ingl.)
3. ↑  THE 5TH DIMENSION Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-01-20). (ingl.)

Havolalar
---------

* Ofitsialniy sayt Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-08-14). (ingl.)
* The 5th Dimension (ingl.)
* The 5th Dimension Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-09-29).  (rus.)
Putin „Gazprom" rahbari Rem Vyaxirevga IV darajali „Vatan oldidagi xizmatlari uchun" ordenini topshirdi. Yangi Urengoy, Rossiyadagi Yamalo-Nenets avtonom okrugi. 2001-yil noyabr
**Rem Ivánovich Viakhirev** — 1934-yil 23-avgustda tugʻilgan rus tadbirkori. Rem Viakhirev 1992—2001-yilgacha „Gazprom" rahbari boʻlgan. 2001-yil may oyida Putinning iqtisodiy qudratini mustahkamlash davrida Viaxirev raislikdan ketishi kerak edi. Uning vorisi Aleksey Miller boʻlgan.

Biografiyasi
------------

Rem Viakhirev 1934-yil 23-avgustda Kuybishev viloyati, Buyuk Chernigovka qishlogʻida tugʻilgan.

Rem Viakhirev 1976-1978-yillarda Orenburg gazdobicha kompaniyasi direktori boʻlgan. 1978-1982-yillarda "Orenburg Gazprom" kompaniyasining bosh muhandisi boʻlgan.

1983-1985-yillarda Rem Viakhirev SSSR gaz sanoati vazirining oʻrinbosari hamda Tyumen Gazprom kompaniyasi raisi boʻlgan. 1986-yilda Sovet Ittifoqi gaz sanoati vazirining birinchi oʻrinbosari boʻlgan.

1989-yilda Rem Viakhirev „Gazprom" konserni raisi etib tayinlandi. 1992-yildan 2001-yilgacha Rem Viakhirev Gazprom bosh direktori boʻlgan.

Rem Viakhirev 1996-yil may oyidan Sibir neft kompaniyasi raisi boʻlgan. Rem Viakhirev 1994-yildan Sanoat siyosati va biznes boʻyicha hukumat kengashi aʼzosi ham boʻlgan. 1994-yildan 1995-yilgacha Rem Viakhirev Imperia Bank raisi boʻlgan. 1995-yildan Rossiya jamoat televideniyesi direktorlar kengashi aʼzosi boʻlgan.

2001-yildan 2002-yilgacha Rem Viakhirev Rossiya neft kompaniyasi (RGO) raisi boʻlgan. Rem Viakhirev 2013-yil 11-fevralda 78 yoshida Moskvada vafot etgan.

Shaxsiy hayoti
--------------

Rem Viakhirev oilali. Uning bir oʻgʻli, bir qizi hamda ikki nabirasi bor.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Biografiya bei flb.ru (ruscha)
* Biografie bei prazdniki.ru (ruscha)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Oldingisinone |  **CEO Gazprom** 1992–2001 | KeyingisiAlexei Miller |