recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bioptika** (bio... va yun. optike — nur) — biol.ning nur hosil boʻlishi va tarqalishi, uning turli moddalar bilan oʻzaro taʼsirini tekshiradigan boʻlimi. B. organizmlarning yorugʻlik nurini qabul qilish, undan koʻrish va moʻljal olishda foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan hodisalarni oʻrganadi. Yorugʻlik nuridan taʼsirlanish va unga reaksiya kursatish eng sodda organizmlardan tortib yuksak oʻsimliklar va hayvonlargacha boʻlgan xususiyatdir. B. turlicha namoyon boʻladi. Bir hujayralilarda yorugʻlik qabul qiladigan maxsus organoid—xromatofor ham uchraydi. Yuksak tuzilgan hayvonlarning maxsus organi — koʻzi va nerv sistemasi yorugʻlikni qabul qilish bilan bir qatorda, jismlar tasvirini va ularga xos boʻlgan xususiyatlarni farqlab oladi. Koʻz turli organizmlarda turlicha tuzilgan. Hasharotlar va qisqichbaqasimonlarning koʻzlari koʻp sonli ommatidlar (koʻzachalar)dan tashkil topgan murakkab fasetkali harakterga ega boʻlsa, boshoyoqli mollyuskalar va umurtqalilarda murakkab tuzilgan boʻlib, shox parda, koʻz gavhari singari optik elementlarga ega. Koʻz fotoreseptor sifatida farqlash chegarasi, akkomodatsiya apparati, mutlaq sezgirligi va ranglarni farqlash xususiyatlariga ega. B. koʻzlarning tuzilishi bilan bir qatorda koʻrish va farqlash faoliyati yordamida tur uchun xos boʻlgan signallar, yaʼni rang, turqavtor, imoishora, mimika, ogoxlantiruvchi va qoʻrkituvchi holatlar; tana shakli, gul va mevalar rangini ifodalovchi signallarni qabul qilish mexanizmlarini ham oʻrganadi. Koʻrish organining faoliyati va xossalari muhit sharoiti xususiyatiga (yoritilganlik, yoritilish intensivligi, nurning spektr tarkibi, muhitning tiniklik darajasi va boshqalar) bilan ham bogʻliq.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bioritmlar

Tushunchaning kelib chiqishi

Bu gʻoya XIX asr oxirida Vilgelm Fliess tomonidan ishlab chiqilgan va 1970-yillarning oxirida Amerika Qoʻshma Shtatlarida ommalashgan.

Organizmlarning hayotiy faoliyati ritmik ravishda yaʼni kecha-kunduz, oy davomida hamda mavsumiy oʻzgarib turadi. Tirik organizmlarning hayotiy faoliyati ritmik oʻzgarishlarga bogʻliq boʻlib, evolutsiya natijasida shakllanadi va bioritmlar deb ataladi. Bioritmlar tabiiy tanlanishning natijasidir. Yashash uchun kurashda oʻz biologik jarayonlarini ritmik oʻzgarishlariga moslashtira olgan olgan organizmlar saqlanib qoladi. Bir sutka davomida organizm fiziologik jarayonlarining ritmik oʻzgarishi kecha-kunduzlik bioritmlar deyiladi Odamning tana harorati, arterial bosimi kecha-kunduz davomida ritmik oʻzgarib turadi. Hujayralarining mitoz boʻlinishining tezligi, qon shaklli elementlarining miqdori ham kecha-kunduz davomida ritmik oʻzgaradi.

Mavsumiy bioritmlar

Mavsumiy bioritmlarga **fotoperiodizm** misol boʻladi. Organizmlar yil davomida kun uzunligining oʻzgarishiga moslashadi va ularda kechadigan fiziologik jarayonlar almashadi. Mavsumiy bioritmlar natijasida daraxtlarning gullashi, xazonrezgilik, hayvonlarning tullashi, qishki uyquga ketish kabi hodisalar kuzatiladi.

Adabiyotlar

A.Gʻafurov, A.Abdukarimov, J.Tolipova, O.Ishankulov, M.Umaraliyeva, I.Abduraxmonova Biologiya
**Mikobakteriyalar** (Mycobacteriaceae) — aktinomitsetlar oilasi. Mikobakterium turkumini oʻz ichiga oladi. Koʻndalang kesimi 0,2—0,6 mk, uz. 1,0—10 mkm, koʻpincha, bir oz egilgan yoki shoxlangan tayoqchalar. Ayrim turlari giflar hosil qiladi, lekin ular yana tayoqcha va kokklarga ajralib ketadi. Gramm musbat, kislotaga chidamli, harakatsiz. Hujayraning boʻlinishi orqali koʻpayadi; spora hosil qilmaydi. Tuproqsa keng tarqalgan. Saprofit M. organik moddalarni minerallashtirishda ishtirok etadi; ayrim turlari parafinlar va boshqa uglevodlarni oksidlashda qatnashadi. M.dan biosferani neft qoldigʻidan tozalashda foydalanish mumkin. Patogen turlari odam, hayvon va oʻsimliklarda kasallik paydo qiladi (oʻpka sili, prokaza).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sino Samarkand** aksiyadorlik jamiyati — mashinasozlik sanoati korxonasi. Maishiy sovitkichlar va muzlatkichlar, konditsionerlar va boshqa mahsulotlar ishlab chiqaradi. Dastlab korxona "Samarqand sovitkichlar zavodi" nomi bilan 1973-yil dekabrda ishga tushirilgan. 1974-yildan KSH180 tipidagi "Samarqand" roʻzgʻor sovitkichlari ishlab chiqara boshladi. 1985-yildan "Snejinka", 1991-yildan "Sino" rusumli sovitkichlarni i.ch. oʻzlashtirildi. 1994-yildan hozirgi nomda. 2002-yildan "Parvina" kompaniyasi bilan hamkorlikda korxonani qayta qurish ishlari amalga oshirildi, korxonada 18 turdagi sovitkichlarni ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi. Korxona Italiyadagi "Konnoy", "Galileo" kompaniyalarining eng zamonaviy texnologiyalari bilan jihozlangan. Korxonada yillik kuvvati 250 ming dona sovitkich, shuningdek, konditsionerlar ham ishlab chiqariladi. Mahsulotlari chet elga eksport qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Samarqand urugʻi** (yoki **Samarqand**) — Ismoil Joʻrabekov boshchiligidagi oʻzbek urugʻi. Urugʻ Oʻzbekistondagi ikki yirik klandan biri. Ikkinchi oʻrinda, uning asosiy raqibi Toshkent urugʻi hisoblanadi. Fargʻona urugʻi ham ushbu urugʻlarga son jihatidan teng keladi. O‘zbekistonning sobiq Prezidenti Islom Karimov va hozirgi prezident Shavkat Mirziyoyev Samarqand urug‘idan hisoblanadi.

Kelib chiqishi
--------------

Hozirgi Oʻzbekistonda qabilalar mavjud emas. Shuning uchun zamonaviy oʻzbek urugʻlari yo oila darajasida yoki milliy darajada faoliyat yuritadi. Bugungi kunda „klan" atamasi odatda nikoh yoki doʻstlik orqali yaratilgan homiylik tarmoqlarining umumlashma nomini anglatadi. Baʼzi kishilar guruhlarni „fraksiya" deb atashni afzal koʻrishadi.

Oʻzbekiston hukumati Sovet Ittifoqi parchalanganidan soʻng va undan keyingi davrlardan buyon urugʻ-aymoq siyosati mavjudligini inkor etishga urinib kelmoqda.

Tarixi
------

Samarqand klani Oʻzbekistonda 1983-yilda Fargʻona klani oʻrniga hokimiyat tepasiga kelgan edi.

Samarqand klanining boshligʻi Ismoil Joʻrabekov hisoblanadi. U Islom Karimovning hokimiyatga kelishidagi roli tufayli „kulrang kardinal" nomi bilan tanilgan. Biroq 1993-yilga kelib Karimov Samarqand urug‘i hokimiyatini cheklay boshlagan. Karimovning Samarqand urugʻiga homiyligi boshqa urugʻlarning noroziligiga sabab boʻlgan va u qoʻzgʻolonni oldini olish uchun bu ishni qilgan.

Keyingi yillarda u mamlakatdagi barcha klanlarning kuchini zaiflashtirishda davom etgan. Joʻrabekov Karimovning maslahatchisi boʻlgan, biroq 2004-yilda unga qarshi jinoiy ayblovlar qoʻyilgach, U Toshkent klanini kuchaytirish maqsadida hokimiyatdan chetlashtirildi. Joʻrabekov bungacha mamlakatdagi eng qudratli kishilardan biri boʻlgan edi.

Samarqand urug‘idan bo‘lgan Ichki ishlar vaziri Zokir Almatov ham 2005-yil oxirida sog‘lig‘i yomon ekanligini aytib, isteʼfoga chiqqan edi.

Yana qarang
-----------

* Markaziy Osiyodagi urugʻlar
* Toshkent klani
* Jizzax urugʻi

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Collins, p. 255
2. ↑  Blagov, Sergei. Uzbek strongman under Russian attack. Asia Times. 13 March 2003. Accessed 24 June 2009.
3. ↑  Sengupta, p. 286
4. 1 2  Uzbekistan: Karimov Appears To Have Political Clans Firmly In Hand. RFE/RL. 31 August 2006. Accessed 24 June 2009.
5. ↑  Collins, p. 254
6. ↑  Roy, p. 13
7. ↑  Sengupta, p. 285
8. ↑  Roy, p. 128
9. ↑  Collins, p. 263
10. ↑  Kimmage, Daniel (23 February 2005). "Uzbek Eminence Falls from Grace". *Central Asia Report* (RFE / RL) **5** (7).. Qaraldi: 24 June 2009. Samarqand urugʻi]]

Adabiyotlar
-----------

* Collins, Kathleen*. Clan politics and regime transition in Central Asia*. Cambridge University Press, 2006 — 350 bet. ISBN 978-0-521-83950-1.
* Roy, Olivier*. The New Central Asia: the creation of nations*. I.B.Tauris, 2000. ISBN 978-1-86064-278-4.
* Sengupta, Anita*. The formation of the Uzbek nation-state: a study in transition*. Lexington Books, 2003. ISBN 978-0-7391-0618-1.
**Buloqchilar**, tuk qanotlilar (Trichoptera) — hasharotlar turku mi. Oʻrtacha kattalikda, baʼzan yirik (70 mm gacha) boʻlib, tashqi koʻrinishi kapalaklarni eslatadi. Qanotlari mayda tuklar yoki tuksimon tangachalar bilan qoplangan. Qoʻngakida qanotlari qornini ikki yon tomondan yopib turadi. Ogʻiz organlari xilmaxil tuzilgan, ayrim turlarida soʻruvchi hartumcha shaklida boʻlib, shudring yoki nektar soʻrishga moslashgan. Koʻpchilik turlari voyaga yetgan davrida oziqlanmaydi; tuxum qoʻygach oʻladi. Urugʻlangan urgʻochi B. suvga toʻptoʻp qilib yoki shilimshiq ipchalar shaklida tuxum qoʻyadi. Qurtlari suv tubida choʻp va qumdan yasalgan "uycha"larda hayot kechiradi, traxeya orqali nafas oladi. 3000 ga yaqin turi maʼlum. Koʻpchilik turlarining qurtlari togʻ mintaqalaridagi daryo va koʻllarda uchraydi, baliqlarning asosiy ozigʻi hisoblanadi. Ayrim B. qurtlari sholi maysalarini yeb, ziyon keltiradi (UzoqSharq, Yaponiya). Oʻzbekistonda 50 ga yaqin turi uchraydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Singenetik konlar** (yun. syn birga va genetos — tugma) — bir xil geologik jarayonlarda yondosh jinslar bilan birgalikda hosil boʻladigan foydali qazilma konlari. Odatda, qatlam va qatlamsimon shaklga ega boʻlib, toʻshama va qoplama qavatlardan iborat. Singenetik konlarga choʻkindi temir va marganets konlari, segregatsion va likvatsion magmatik konlar misol boʻladi. Singenetik konlar sedimentogenez va dastlabki diagenez bosqichlarda rudali minerallarning choʻkmaga oʻtishi tufayli shakllanadi. Yondosh jinslar bilan yagona stratigrafik gorizontlarni tashkil etadi. Shu tufayli stratiformali konlar deb ham ataladi. Janubiy Qozogʻiston va Oʻrta Osiyodagi yuqori devon — quyi karbon dolomitlarida va ohakli dolomitlarda keng tarqalgan. Yirik konlari: Mirgalimsoy (Qozogʻiston), Kulchulok va Uchquloq (Oʻzbekiston). Ularda qoʻrgʻoshin va rux zaxirasi sanoat ahamiyatiga ega.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sinko de Mayo** (ispancha: *Cinco de mayo* — beshinchi may) — Meksika milliy bayrami, 1862-yil 5-mayda Puebla jangida Meksika qoʻshinlarining gʻalabasi xotirasiga bagʻishlangan.

Meksikada Puebla jangining yilligi asosan Pueblaning oʻzida nishonlanadi va umumdavlat bayram hisoblanmaydi.

1950-yillardan bu bayram AQShda (asosan janubiy shtatlarning ispaniylari tomonidan, Meksikaga tegishli boʻlgan, biroq keyinchalik Meksika-Amerika urushi natijasida Qoʻshma Shtatlar tomonidan qoʻshib olingan hududlarda) (Kaliforniya, Arizona, Nyu-Meksiko va Texas) keng nishonlanadi. AQShda Sinko de Mayo koʻpincha „Meksika faxri kuni" yoki „Lotin Amerikasi faxri kuni" deb nomlanadi. Bundan tashqari, 5-may Meksikaning Mustaqillik kuni degan notoʻgʻri tushuncha mavjud.

Ushbu bayram baʼzan Meksikadagi Avliyo Patrik kunining ekvivalenti deb ataladi. U Meksika taomlari, milliy musiqa va raqs bilan nishonlanadi. Shu kuni katta festivallar va karnavallar oʻtkaziladi. Baʼzi hududlarda bayram butun bir haftaga choʻzilishi mumkin. Eng mashhur Sinko de Mayo festivallari Chikago, Denver, Portlend va Sent-Polda boʻlib oʻtadi.

Sinko de Mayo bayrami koʻpincha spirtli ichimliklarni isteʼmol qilish bilan birga boʻlganligi sababli, ingliz tilida bayramning hazil nomi tarqaldi — Sinko de Drinko. Tanqidchilarning taʼkidlashicha, Sinko de Mayoning meksika alkogolli ichimliklar tarqalishi bilan bogʻliqligi bayramni turli etnik guruhlar orasida yanada mashhur qiladi, lekin ayni paytda meksikaliklar haqida salbiy stereotiplar manbai boʻlib qoladi.

Havolalar
---------

* Синко де Майо — День победы при Пуэбло

Manbalar
--------

1. 1 2  „¿Qué se celebra el Cinco de Mayo?" (4-may 2022-yil).
2. 1 2 3  „'Cinco to drinko?' Not for me, amigo" (30-aprel 2006-yil).
3. 1 2  „La fiesta mexicana que se celebra más en Estados Unidos" (5-may 2015-yil).
4. ↑  „5 de Mayo en Estados Unidos: el origen de la fiesta" (4-may 2012-yil).
5. ↑  „¿Por qué Estados Unidos celebra el Cinco de Mayo?" (5-may 2015-yil). 16-iyul 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi.
6. ↑  „Cinco de Drinko" (en). *Urban Dictionary*.
7. ↑  „Cinco de Mayo" (en). *Encyclopedia Britannica*.
**Xek uyi** (nem. *Haus Heck*) — Germaniyaning Essen (Shimoliy Reyn — Vestfaliya federal yeri) shahrining Verden tumanidagi tarixiy bino. Bino Heckstraße koʻchasida joylashgan.

Xek uyi — bu janubi-sharqiy tomonidan dumaloq 11,85 × 11,85 m maydoni boʻlgan deyarli kvadrat bino.

Tarixi
------

Xek uyi qurilishining aniq sanasi nomaʼlum. Bu haqda birinchi yozma eslatma 1390-yilga toʻgʻri keladi, u yerda Xek uyi ritsar Xege (nemischa: *Hecghe*) (nemis) uyi sifatida tilga olinadi. Ritsar Genrix fon Xege haqida birinchi eslatma 1259-yilga toʻgʻri keladi.

1412-yilda Verdun abbatligi katalogida Xek uyi yana eslatib oʻtilgan. Shu bilan birga, hujjatda Verdun mudofaa devorining bir qismi sifatida binoning vazifasi aniq tasvirlangan.

1498-yilda Xek uyi, Verdundagi boshqa inshootlar singari, yongʻin natijasida vayron boʻlgan. 1581-yildagi xaritada Xek uyi Xege qal’asi xarobasi sifatida koʻrinadi. 1599-yilda Ditrix fon Xoven va uning rafiqasi Margaret fon Yofte binoni qayta tiklashni boshlaganlar. Biroq, 1647-yilda Matteus Merian tomonidan oʻyilgan oʻymakorlik ishlarida binoning hali ham vayronaligini koʻrsatadi.

1669-yilda abbot Adolf fon Borken binoni monastir ehtiyojlari uchun sotib olgan.

1803-yilda Napoleon vaziri Taleyran boshchiligidagi vositachilik jarayonida Verdun Abbotligi sekulyarizatsiya qilingan va Xek uyi 1805-yildan 1829-yilgacha Rurdagi bojxona binosi sifatida xizmat qilgan.

1829-yilda toʻqimachilik ishlab chiqaruvchisi Matias Vize Prussiya hukumatidan Xek uyini 3000 talerga sotib olgan. Xek uyi 1960-yilgacha Vize oilasiga tegishli boʻlib, uni Verdun katolik cherkovi sotib olgan va u oʻz navbatida uni 1966-yilda Yevangeliya cherkoviga sotgan.

1980 — 1981-yillarda Xek uyida restavratsiya ishlari olib borilgan, shundan soʻng u Yevangelist jamoat markazi sifatida foydalanilgan.

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* Justus Boving: Burgen und Schlösser an der Ruhr. Scholz, Myulheim-Heißen 1990 (Heimatkundliche Hefte. 4-band), 34-bet.(olm.) )
* Ingo Gutenberger: Essendagi Herrenxauzer. Tosch, Essen 1978 (Essener Heimatbücher. 2-band).(olm.) )
* Detlef Xopp: Verdendagi Burgen. In: Kai Niederhöfer (Qizil.): Burgen AufRuhr. Unterwegs zu 100 Burgen, Schlössern va Herrensitzen in der Ruhrregion. Klartext Verlag, Essen 2010, ISBN 978-3-8375-0234-3, 204-bet.(olm.) )
* Gerbert Shmits: Ritter, Ritter … va Burgning doch keine. Die Geschichte des Adelssitzes Haus Heck. In: Historischer Verein Werden (Hrsg.): Geschichten aus der Werdener Geschichte. 3-band. 2005-yil, 9-26-betlar.(olm.) )
**Gjanets** (polyakcha: *grzaniec, grzane piwo*) — pivodan tayyorlangan Polsha issiq ichimligi.

Tayyorlash printsipi
--------------------

Gjanets uchun koʻplab retseptlar mavjud. Pivoning ham yengili, ham quyugʻi ishlatiladi. Kerakli ingredientlar ziravorlar va asaldir. Dolchin, zanjabil, qalampirmunchoq, muskat yongʻogʻi, vanil, qizilmiya ziravorlari taʼm berish uchun qoʻshiladi. Quritilgan mevalar (olma, nok, olxoʻri qoqisi, mayiz, tikanolxoʻri va doʻlana mevalari), meva siroplari va turli xil sitrus mevalari ham tez-tez qoʻshiladi. Darajani va kuchli isitish effektini oshirish uchun rom ishlatiladi. Gjanetsni tayyorlashda uni qaynatilmaslikni, balki taxminan 70 °C haroratgacha qizdirishini unutmaslik kerak, aks holda ichimlik oʻzining xushboʻyligini yoʻqotadi va spirt bugʻlanadi. Uning yuzasida pufakchalar paydo boʻlganda ichimlik olovdan olinadi. Anʼanaga koʻra, gjanets keramik chashka va qalin stakanlarda ichishga tortiladi, shuning uchun u issiqlikni uzoqroq saqlaydi.

Havolalar
---------

* What Exactly is Grzane Piwo, Poland’s 'Hot Beer'?
* Grzane piwo
* Гжанец (горячее пиво по-польски)
Kollagenozlar - ya’ni biriktiruvchi toʻqima kasalliklari boʻlib, ular klinik-morfologik oʻzgarishlari jihatidan oʻxshash boʻlgan biriktiruvchi toʻqimalarning zararlanishi bilan kechadigan kasalliklarni birlashtirib aytilgan atamadir. Ushbu guruhga revmatizm, revmatoidli artrit, sistemali qizil yugurik, sklerodermiya, dermatomiozit va tugunli periarteriit kasalliklari kiritilgan edi. Bu kasalliklar uchun ogir kechuvchi vaskulit va biriktiruvchi toʻqimaning diffuz zararlanishi xos boʻlib, bu zararlanish fibrinoidli degeneratsiya, mukoidli shish, asosiy oraliq moddaning gomogenlashuvi, biriktiruvchi toʻqimani tashkil qiluvchi komponentlarning (kollagen, argirofil va elastik tolalarning) dezorganizatsiyasi bilan kechar edi. Keyingi olib borilgan izlanishlar tadqiqotlar ushbu patologiya haqidagi bilimlarni va ma’lumotlarni yanada chuqurlashtirdi va bu kasalliklarning har biri alohida oʻrganishga loyiq ekanligini koʻrsatdi. Dermatologlar uchun bu guruhdagi kasalliklar ichida qizil yugurik, sklerodermiya va dermatomiozit ahamiyatlidir.Terining xilma xil kasalliklari orasida biriktiruvchi toʻqimaning diffuz zararlanishi bilan kechadigan xastaliklar alohida oʻrin egallaydi. Chunki bu kasalliklar oʻzlarining kechishi, asoratlari va bir vaqtning oʻzida ichki a’zolarni ham zararlashi bilan boshqa teri kasalliklaridan ajralib turadi. Ikkinchi tomondan, bu kasalliklarni talabalar dermatovenerologiya kursidagina oʻrganib qolmasdan, yana terapiya, pediatriya kabi kafedralarda ham oʻrganadilar. Shuning uchun dermatovenerologiya kursida talabalardan asosan ushbu kasalliklar tufayli terida kelib chiqadigan oʻzgarishlarni puxta oʻrganib, oʻzlashtirishi taqozo etiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

1. Yoqubova M.A. Muhammadjonova L.A. "KOLLAGENOZLAR" (Tibbiyot oliy oʻquv yurtlari davolash, tibbiy pedagogika, pediatriya va stomatologiya fakultetlari 4-kurs talabalari uchun oʻquv qoʻllanma) Andijon – 2018, 102 b.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kollizion normalar** - fuqarolik, oila, mehnat va xalqaro tusdagi boshqa huquqiy munosabatga qaysi davlat huquqi qoʻllanilishi lozimligini koʻrsatuvchi meʼyorlar. Kollizion huquk tarkibiga kiradi. Bunday huquqiy munosabat yuzaga kelgan paytda sud yoki boshqa davlat organi oldida mazkur munosabatga shu davlatning milliy huquqini yoki chet el huquqini qoʻllanish lozimligi masalasi hal qilinadi. Oʻzbekiston FKning 6 boʻlimida xalqaro xususiy huquq normalarini fuqarolik-huquqiy munosabatlarga nisbatan tatbiq qilishning umumiy qoidalari, jismoniy va yuridik shaxslar, shaxsiy nomulkiy huquqlar, intellektual bitimlar, vakillik, daʼvo muddati, ashʼyoviy huquqlar, shartnoma va shartnomadan tashkari majburiyatlarga, vorislik huquqiga oid Kollizion normalarlar belgilab berilgan. Ularga koʻra, jismoniy shaxs qaysi mamlakat fuqarosi boʻlsa, shu mamlakat huquqi uning shaxsiy qonuni hisoblanadi. Shaxs ikki yoki undan ortiq fuqarolikka ega boʻlgan takdirda, u qaysi mamlakat bilan eng koʻp uzviy bogʻlangan boʻlsa, uning uchun oʻsha mamlakat huquqi shaxsiy qonun hisoblanadi. Fuqaroligi boʻlmagan shaxs qaysi mamlakatda doimiy yashab turgan boʻlsa, oʻsha mamlakat huquqi uning shaxsiy huquqi hisoblanadi. Jismoniy shaxsning HUKUQ va muomala layoqatlari uning shaxsiy qonuni bilan belgilanadi. Chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar OʻzRda fuqarolik huquq layoqatida Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng ravishda foydalanadi. Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari yoki xalqaro shartnomalarda belgilangan hollar bundan mustasno (FK, 1168, 1169-moddalar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kollaps** (lot. collapsus — behol, majolsiz) — toʻsatdan keskin roʻy beradigan qon tomirlar yetishmovchiligi, kishi hayotini xavf ostida keltiradigan ogʻir holat; arterial va venoz qonbosimining keskin kamayishi, markaziy nerv sistemasi faoliyatining izdan chiqishi, moddalar almashinuvining buzilishi, qon tomirlar devori tonusining toʻsatdan susayishi, harakatdagi qon miqdori (massasi)ning kamayishi bilan ifodalanadi. Bosh miyadagi tomir harakatlanuvchi markaz faoliyatining susayishi sababli, asosan, qorin boʻshligʻidagi aʼzolar tomirlari qonga toʻlib ketadi, ayni vaqtda eng muhim hayotiy aʼzolar (miya, yurak, teri, muskullar)ga qon kam boradi. Birdaniga koʻp qon yoʻqotish, shok, kislorod tanqisligi, infeksion va boshqa ayrim kasalliklar (terlama, zotiljam, pankreatit va h.k.), zaharlanish, shikastlanish va boshqalarda roʻy beradi, shunga koʻra, K.ning gemorragik, gipokse-mik, infeksion kardiogen, ortostatik, pankreatik, toksik va boshqa turlari farq qilinadi. Belgilari: daqiqa ichida bemorning toʻsatdan rangi oʻchib, badani koʻkaradi, sovuq ter bosadi, koʻzi ich-ichiga tushib, qorachigʻi kengayadi, yuz qiyofasi oʻzgaradi, nafasi yuzaki boʻladi. Qon bosimi keskin pa-sayib, tomir urishi butunlay sezilmay qolishi ham mumkin. Gavda temperaturasi 35° ga, baʼzan undan ham pastga toʻshadi. Bemor majolsiz, esi kirar-chiqar boʻlib qoladi, ayrim hollarda hushdan ketadi. K.da darhol vrach chaqiriladi, u kelguncha bemor boshiga yostiq qoʻymay yotqiziladi, oyogʻiga grelka qoʻyiladi, issiq choy ichiriladi, u yotgan uyga sof havo kirib turadigan qilinadi. Davo tadbirlari K.ga sabab boʻlgan omillarni bartaraf etishga qaratilgan boʻlishi lozim. Oʻz vaqtida koʻrsatilgan yordam yaxshi naf beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Ryuma Tonari(都成 竜馬)1990-yil 17-yanvarda tavvaullud topgan. Yaponiyalik professional shogi o'yinchisi hisoblandi.

  

Tonari uning nomi bilan atalgan Tonari ochilishini ixtiro qildi.

Yoshlik
-------

Tonari 1990- yil 17- yanvarda Miyazaki nomli shahrida tug'ilgan. Yosh bolalik chog'ida u otasi va akasi bir-birini o'ynayotganini tomosha qilib, shogi o'ynashni o'rgangan. 2000- yilda Tonari bo'lajak professional Taichi Nakamurani mag'lub etib, 25- Elementary School Student Meijin Tournament [ja] g'olib chiqdi. Miyazaki Ehira boshlang'ich maktabining beshinchi sinf o'quvchisi sifatida g'alabani qo'lga kiritdi.

Tonari 2000-yil sentabrida Yaponiya Shogi assotsiatsiyasining shogirdlar maktabiga 6- darajali shogi professional Koji Tanigavaning talabasi sifatida o‘qishga qabul qilindi. U 2007 -yil oktyabr oyida 3-dan darajasiga ko'tarildi va 2016- yil aprel oyida 58-chi 3-dan ligasida 14 g'alaba va 4 mag'lubiyat rekordini qo'lga kiritganidan so'ng professional maqom va 4-dan darajasiga ega bo'ldi.

Shogi professional
------------------

2013-yil oktabr oyida Tonari Shinjin-Ō [ja] g‘olib chiqqan yagona professional 3-dan shogirdi bo‘ldi. turniri, u 44-chi Shinjin-O unvoni uchun Tetsuya Fuximorini 2 o'yinda 1:1 hisobida mag'lub etganida.

1. ↑  „Kishi Dētabēsu: Tonari Ryūma" (ja).  Japan Shogi Association. Qaraldi: 12-fevral 2019-yil.
2. 1 2  „Shin Yondan Tanjō no Oshirase" (ja).  Japan Shogi Association (5-mart 2016-yil). Qaraldi: 12-fevral 2019-yil.
3. ↑  „Shōgakusei Shōgi Meijinsen Rekidai Yūshōsha Ichiran" (ja).  Japan Shogi Association. Qaraldi: 12-fevral 2019-yil.
4. 1 2  „Shinjin-Ō ni Tonari Sandan Shōreikaiin de Shijōhatsu" (ja). *Sankei Shimbun* (22-oktabr 2013-yil). Qaraldi: 12-fevral 2019-yil.
5. ↑  „Dai Gojūhakkai Shōreikai Sandan Rīgusen Nisenjūgonen Jūgatsu kara Nisenjūrokunen Sangatsu" (ja).  Japan Shogi Association (2015). Qaraldi: 12-fevral 2019-yil.
**Xemosterilizatorlar**, hasharot xemosterilizatorlari — beggusht qilish xususiyatiga ega bulgan kimyoviy moddalar. Zararkunanda hasharotlarga qarshi biologik kurashda foydalaniladi (ular organizmida genetik va funksional oʻzgarishlarni vujudga keltiradi). Uch guruhga boʻlinadi. Antimetabol itl ar — metotreksat, aminopterin, ftoruratsil va boshqa kimyoviy birikmalar. Ular hasharot organizmiga kirgach, almashinuvchi reaksiyalardagi normal metabolitlarni siqib chiqaradi, jinsiy hujayra yadrosidagi DNK va RNK sintezini buzadi va asosan, urgʻochi hasharotlarni bepusht qiladi. Al kil lovchi moddalar — xlorambutsil, afolat, afroksid va boshqa Ular jinsiy hujayra xromosomalarida oʻzgarish (ularning kaytaqayta birikishi yoki uzilishi)ga sababchi boʻladi va, asosan, erkak hasharotlarni bepusht kiladi. Boshqa kimyoviy birikmalar — triazin tipidagi gerbitsidlar, ksilogidroxinon, baʼzi antibiotiklar, alkaloidlar, hasharot gormonlarining baʼzi analoglari X. boʻlishi mumkin. Hasharotlarni pushtsizlantirish uchun preparatning juda oz miqdorini uning terisiga (sirtdan taʼsir etish) tegizish yoki ozuqaga qoʻshib berish kifoya. Buning uchun juda oddiy moslamalar (kyuveta, silindr, kuticha va boshqalar)dan foydalaniladi; bunda ularning ichiga tarkibida ozuqa moddalari — shakar, sharbat hamda hasharotlarni jalb kiluvchi modsa — attraktantlar va boshqa boʻlgan maxsus eritma shimdirilgan doka yoki gubka solinadi. Pushtsizlantirilgan hasharotlar zararkunandalar koʻp tarqalgan joylarga qoʻyib yuboriladi. Pushtsizlantirilgan erkak hasharot tabiatdagi serpusht urgʻochisi bilan (yoki aksincha) qoʻshilganda vujudga kelgan tuxum rivojlanishga layoqatsiz boʻladi.

Pushtsizlantirish usuli zararkunandalarga qarshi kurashning boshqa usullari bilan birgalikda (mas, oldin insektitsidlar taʼsirida hasharot miqdorini kamaytirib) amalga oshirilganda yuqori samara beradi.

Adabiyot
--------

* La Brek J.K. Smit K. Geneticheskiye metodi borbi s vrednimi nasekomimi: (Xemosterilizatsiya nasekomix)/ Per. s angl. M. 1971; Ximicheskaya zashita rasteniy/ Pod red. professor G.S.Gruzdeva. 3izd. M. 1987. Sulton Alimuhamedov, Shamil Xoʻjayev.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xemogen yotqiziqlar** (xemo... va gen) — eritmalardan turli moddalarning kimyoviy yoʻl bilan choʻkishi natijasida hosil boʻladigan va suv havzalari tubida yigʻiladigan choʻkindi togʻ jinslari, minerallar va foydali qazilmalar guruhi. Xemogen yotqiziqlarning tarkibi va hosil boʻlish sharoitlari havza suvi tarkibi va geografik iqlim sharoitiga qarab turlicha boʻlishi mumkin. Xemogen yotqiziqlar hosil boʻladigan havzalar — dengiz, quruklik va oraliqdagi havzalar boʻlishi mumkin. Tropik iklimda joylashgan dengiz havzalarida ohaktosh, gil, silikatli togʻ jinslari va ular bilan birga temir, alyuminiy, marganets va fosforit rudalari; quruq iqlim sharoitidagi havzalarda esa, suv konsentratsiyasi ortib borgan sari, avval karbonatli va sulfatli togʻ jinslari, soʻngra har xil mineral tuzlar; galit (osh tuzi), silvin (yalama tuz), karnallit va ular bilan birga uchraydigan brom, yod, bor, ishqoriy metallar (litiy, rubidiy, seziy) choʻkadi. Quruqlikdagi koʻllarda hosil boʻlgan Xemogen yotqiziqlar shu koʻlga quyiladigan daryolar suvining tarkibiga qarab, sodali, sulfatli va xlorli boʻladi. Oʻzbekistonning jan. dagi quruq iqlim zonasida Xemogen yotqiziqlar paleotsen va, ayniqsa, yuqori yura davri dengiz tipidagi laguna havzalarida hosil boʻlgan. Bu yotqiziqlar karbonat, sulfit tog jinslari, osh tuzi, kaliy tuzlari qatlamlaridan iborat. Quruqlikdagi koʻllarda hozirgi kungacha hosil boʻlayotgan Xemogen yotqiziqlar Qizilqum, Fargʻona vodiysi, Ustyurt va boshqa joylarda koʻp uchraydi. Xemogen yotqiziqlar qazilma boyliklar manbai hisoblanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Luna (maʼnolari).

"LUNA" — Oyni tadqiq qilish boʻyicha sobiq Ittifoq dasturi nomi, shuningdek, 1959-yildan boshlab sobiq Ittifoqdan Oyga uchirilgan sayyoralararo avtomatik stansiyalarning nomi. Luna (dastur) ishlarini bajarish uchun "L."ga Yerdan turib boshqariladigan telemetrik, fototelevizion, radiotexnik apparatlar oʻrnatilgan. Uchirilgan "L."larning soni 20 dan ortiq boʻlib, bajaradigan vazifalari turlicha belgilangan. Maye, "L.-1" (1959-yil 2.1.) Oy yaqinidan oʻtib, Quyoshning birinchi sunʼiy yoʻldoshi boʻlib qoldi. "L.-2" (1959-yil 14.9.) Oy sirtiga ilk bor tu-shirildi; "L.-Z" (1959-yil 7.10.) Oy atrofidan uchib oʻtib, uning Yerdan koʻrinmaydigan qismini tarixda birinchi marta fotosuratga tushirdi, 1963—65 yillarda uchirilgan "L.-4", "L.-8" avtomatik st-yalar oldiga Oyni yaxshiroq oʻrganish va uning sirtiga ohista qoʻnish masalalarini yechish qoʻyilgan edi. "L.-9" (1966-yil 3.2.) jahonda birinchi marta Oy sirtiga ohista qoʻndirildi va u Oy sirtidagi manzarani Yerga yetkazdi; "L.-13" ham (1966-yil 21.12.) ana shunday vazifani bajar-di; "L.-10", "L.-11", "L.-12", "L.14" va "L.-15" (1966-1969-yil) Oyning sunʼiy yoʻldoshi orbitasiga chiqarildi; "L.-16" (1970-yil); "L.-20" (1972-yil) va "L.-24" (1976-yil) Oyga qoʻndirildi va Yerga Oy tuprogʻi keltirildi. "L.-17" (1970-yil) yordamida "Lunoxod-1" Oyga qoʻndirildi; "L.-18" va "L.-19" (1971-yil) yordamida Oy orbitasining evolyusiyasi oʻrganildi "L.-20" Oyning oltinchi sunʼiy yoʻldoshi boʻlib qoldi; "L.-21" (1973-yil) yordamida "Lunoxod-2" Oyga qoʻndirildi. Bunday avtomatik stansiyalar yordamida olib borilgan tadqiqotlar natijasida Oy atmosferasining nihoyatda siyrakligi va uning tarkibi oʻrganildi. Oy sirti va ichining tuzilishi, gravitatsion hamda magnitizm maydonlari, seysmik ahvol va boshqa qator tabiiy shart-sharoitlar chuqur tekshirildi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Michael Freedman** (talaffuzi: *Maykl Fridman*) (1951-yil 21-aprelda tugʻilgan) — amerikalik matematik. Santa Barbaradagi California universiteti qoshidagi Microsoft Research institutida faoliyat yuritadi. U yerda topologik kvant kompyuter yaratish ustida ishlamoqda. Freedman 1986-yilda Umumlashtirilgan Poincaré gipotezasi boʻyicha ishlari uchun Fields medali bilan taqdirlangan. Freeman Robion Kirby bilan birgalikda gipoteza n = 4 uchun ham toʻgʻri ekanligini koʻrsatib bergan. Hozirda u Santa-Barbara Kaliforniya universitetida ishlaydi,

Freedman Los-Angelesda yahudiylar oilasida tugʻilgan. Yozuvchi David Freedmanning nevarasi. Freedman 1968-yilda Berkleydagi California universiteti oʻqishga kirdi, soʻngra Princeton universitetida oʻqishni davom ettirdi. U erda 1973-yilda William Browder rahbarligida yozilgan „Kodimensiya-ikki jarrohligi" (inglizcha: *Codimension-Two Surgery*) dissertatsiyasini yoqlab, falsafa doktori ilmiy darajasini oldi. Soʻngra Freedman Berkleydagi California universitetida matematika professori etib tayinlandi. U ushbu lavozimda 1973–1975-yillarda ishlagan. 1975-yil Princeton shtatidagi Perspektiv tadqiqotlar institutiga aʼzo boʻlgan. 1976-yilda u San Diegodagi California universiteti matematika kafedrasida toʻngʻich oʻqituvchi lavozimiga tayinlandi.

Freedman Sloan tadqiqot stipendiyasi (1980), MacArthur stipendiyasi (1984), Oswald Veblen geometriya mukofoti (1986), Milliy fan medali (1987), Guggenheim stipendiyasi (1994) kabi koʻplab mukofotga sazovor boʻlgan. U AQSh milliy fanlar akademiyasining, Amerika san'at va fan akademiyasining hamda Amerika matematika jamiyatining aʼzosidir.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Fields medali sovrindorlari |
| --- |
|  |
| 

* + 1936  Ahlfors
	+ Douglas
* + 1950  Schwartz
	+ Selberg
* + 1954  Kodaira
	+ Serre
* + 1958  Roth
	+ Thom
* + 1962  Hörmander
	+ Milnor
* + 1966  Atiyah
	+ Cohen
	+ Grothendieck
	+ Smale
* + 1970  Baker
	+ Hironaka
	+ Novikov
	+ Thompson
* + 1974  Bombieri
	+ Mumford
* + 1978  Deligne
	+ Fefferman
	+ Margulis
	+ Quillen
* + 1982  Connes
	+ Thurston
	+ Yau
* + 1986  Donaldson
	+ Faltings
	+ Freedman
* + 1990  Drinfeld
	+ Jones
	+ Mori
	+ Witten
* + 1994  Bourgain
	+ Lions
	+ Yoccoz
	+ Zelmanov
* + 1998  Borcherds
	+ Gowers
	+ Kontsevich
	+ McMullen
* + 2002  Lafforgue
	+ Voyevodskiy
* + 2006  Okunkov
	+ Perelman
	+ Tao
	+ Werner
* + 2010  Lindenstrauss
	+ Ngô
	+ Smirnov
	+ Villani
* + 2014  Avila
	+ Bhargava
	+ Hairer
	+ Mirzaxoniy
* + 2018  Birkar
	+ Figalli
	+ Scholze
	+ Venkatesh
* + 2022  Duminil-Copin
	+ Huh
	+ Maynard
	+ Vyazovskaya

 |
|  |
| 
* Turkum
* Portal Matemaika portali
 |

 |


  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Namtso koʻli yaqinidagi koʻchmanchilar
 Namtso
**Namtso** — (*moʻgʻul Тэнгри – Нур*) — Tibetning *janubi-sharqidagi* *yopiq* m*uzli* koʻl. Maydoni 2 ming km². Uzunligi 80 km. Suv sathining balandligi 4627 m.

Iqlimi
------

Namtsoda ob-havo barqaror emas, shuning uchun oʻzgaruvchan. Noyabr oyidan boshlab may oyigacha muzlab turadi. Shunga qaramasdan tuzli koʻl boʻlib keladi.

Geografiyasi
------------

Namtsoda bir yoki ikkita toshli orollardan tashqari, oʻrtacha kattalikdagi beshta odam yashamaydigan orollar mavjud. Orollar qish oxirida koʻlning muzlagan yuzasi boʻylab oʻzlari bilan oziq-ovqat olib yurgan ziyoratchilar tomonidan ruhiy chekinish uchun ishlatilgan. Ular yozni yerda oʻtkazadilar, keyingi qishda suv muzlamaguncha qirgʻoqqa qayta olmaydilar. Bu amaliyotga endi Xitoy hukumati ruxsat bermaydi. Orollarning eng kattasi koʻlning shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan boʻlib, uzunligi taxminan 2100 m (6900 fut) va kengligi 800 m (2600 fut) boʻlib, oʻrtada 100 m (330 fut) dan biroz koʻproqqa joylashgan. Eng yaqin nuqtada qirgʻoqdan taxminan 3,1 km (1,9 milya) uzoqlikda joylashgan. 2021-yil oktabr oyida bir guruh arxeologlar koʻl hududida ilgari fanga nomaʻlum bo'lgan xalq vakillari tomonidan yaratilgan qadimiy qoyatosh rasmlarini topdilar.

Asteroid
--------

2005-yili italiyalik astronom Vinchenso Kasulli tomonidan kashf etilgan 248388 Namtso asteroidi koʻl nomi bilan atalgan. Rasmiy nomlash iqtibos Minor Planet Center tomonidan 2017-yil 5-oktabrda nashr etilgan (M. P.C. 106504).

Manbalar
--------

1. ↑  „Namtso Lake". *Universities Space Research Association.* (5-oktabr 2004-yil).
2. ↑  „Следы таинственной древней цивилизации найдены в Тибете" (ru). *Российская газета*. 4-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-oktabr 2021-yil.
Категория:Горные вершины по алфавиту

Категория:Горные вершины — семитысячники
Категория:Природные географические объекты по алфавиту
Категория:ПРО:ГЕО:Последняя правка: в текущем году
**Namjagbarva** ( *Namchabarva*  ; *eskirgan.* *boshiga.* - *Namcha-Varva*  ; rasman : *Namjag Barva* (7782 m) - Sharqiy Himoloydagi choʻqqi. Tibetda, Gyala Peridan 22 km janubi-sharqda (7294 m) joylashgan. Dunyodagi 28-eng baland cho'qqi va 7600 metrdan ortiq sharqiy cho'qqi. Brahmaputra Namjagbarva massivini aylanib o'tib, Assam Himolayini kesib o'tadi. Namjagbarva - Himoloy tog'larining sharqiy uchi (g'arbiy nuqtasi - Nanga Parbat ).

1976 yilda Baturni (7795 m) zabt etgandan so'ng, Namjagbarva 1992 yilgacha zabt etilgunga qadar dunyodagi eng baland ko'tarilmagan tog' bo'lgan edi.

Namjagbarva 1912-yilda britaniyalik tadqiqotchilar tomonidan topilgan, ammo 1980-yillarda xitoylik alpinistlarning urinishlari boshlanmaguncha, hududga tashrif buyurilmagan. Ular bir nechta mumkin bo'lgan toqqa chiqish yo'llarini kashf qildilar, lekin cho'qqiga chiqa olmadilar . 1990 yilda Yaponiya-Xitoy ekspeditsiyasi tog'ni yanada chuqurroq o'rgandi .

Eslatmalar
----------

1. ↑  *Neate, 1990, *op. cit.**.

Havolalar
---------

* „Китайская экспедиция 80-х" (ru). 18-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi.



* „Гималайский журнал" (ru). *www.alpine-club.org.uk*. Qaraldi: 19-sentabr 2022-yil.



* „Summitpost.org" (en). *www.summitpost.org*. Qaraldi: 19-sentabr 2022-yil.



* „Peakware.com" (en). *peakware.com*. Qaraldi: 19-sentabr 2022-yil.
**Namtar** (shuningdek, **Namtaru** yoki **Namtara**, yaʼni „taqdir" yoki „tosh" degan maʼnoni anglatadi) — kichik xtonik xudo, oʻlim xudosi yoki boshqa manbalarga koʻra, Mesopotamiya mifologiyasidagi jin, oliy xudolarning xabarchisi Anu, Ereshkigal va Nergal.

Enlil va Ereshkigalning oʻgʻli Namtar kasallik va zararkunandalar uchun javobgar edi. Aytishlaricha, u „inson tanasining turli aʼzolariga kiradigan jinlar timsolidagi oltmishta kasallikni boshqargan"; bu kasalliklarning oldini olish uchun unga qurbonliklar keltiriladi. Ossuriyaliklar va bobilliklar oʻz hududlarini bosib olgandan soʻng, shumerlardan Namtar tasvirini qabul qilganlar. Baʼzi topinuvchilar uchun Namtar taqdirning ruhi edi va shuning uchun katta ahamiyatga ega boʻlgAN. Afsonalarga koʻra, u inson taqdiri boʻyicha unga berilgan koʻrsatmalarni bajargan va hatto baʼzi xudolar ustidan hokimiyatga ega boʻlishi mumkin edi. Boshqa asarlarda u oʻlimning timsoli sifatida koʻrilgan.

Ishtarning yer osti olamiga tushishi haqidagi hikoyada Ereshkigalning xabarchisi vazifasini bajaruvchi Namtar yer osti olamiga kelganidan keyin Ishtarga oltmish xil kasallik yuborib, boshi, oyoqlari, yon tomonlari, koʻzlari va yuragiga uradi.

Namtar Enlilning sevimli oʻgʻli hisoblanadi, u yer osti dunyosi maʼbudasi Hušbišag edi.

Manbalar
--------

1. ↑  Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia: An Illustrated Dictionary By Jeremy A. Black, Anthony Green, p 134
2. ↑  Mesopotamian religion and Ereshkigal under Encyclopædia Britannica
3. ↑  The Doctrine of Sin in the Babylonian Religion By Julian Morgenstern, Paul Tice p 18-19.
4. ↑  Myths of Babylonia and Assyria By Donald A. Mackenzie p.178
5. ↑  An Encyclopaedia of Religions by Maurice Arthur Canney p. 258
**Kan Mi-youn** (1982-yil 2-fevralda tugʻilgan) — janubiy koreyalik qoʻshiqchi, aktrisa, radio boshlovchisi, model, modelyer va ishbilarmon ayol. Kan Janubiy Koreyaning *Baby V.O.X* qizlar guruhiga 1997-yil oktyabr oyida qoʻshilgan va u oʻsha davrning eng mashhur qizlar guruhlaridan biri boʻlgan. 2006-yil fevral oyida guruh tarqalib ketganidan keyin Kan yakkaxon ijrochiga aylangan.

Faoliyati
---------

Kan Mi-youn 1997-yil oktyabr oyida *Baby V.O.X* qizlar guruhining yangi aʼzosi sifatida spektakl paytida sahnada jarohat olgan sobiq aʼzo Cha Yu-Mi oʻrniga debyut qilgan. Kan oʻzining hamkasblari va muxlislari tomonidan „malika" unvoniga sazovor boʻlgan va oʻzining yoqimli va kulgili xususiyatlari bilan mashhur edi. Kan yuqori notalarni kuylash qobiliyati tufayli guruhning asosiy va eng yaxshi vokalisti hisoblangan.

*Baby V.O.X* guruhining uchinchi *Come Come Come Baby* nomli studiyaviy albomi chiqqandan soʻng, *Get Up* bosh singli K-pop musiqiy chartlarida birinchi oʻrinni egallagan va Koreyaning eng yaxshi pop musiqa guruhlaridan biri sifatida oʻz oʻrnini belgilagan. Guruh Koreya, Xitoy, Tailand va Osiyoda katta, sodiq muxlislar bazasiga ega boʻlgan.

Koʻp muxlislar soniga ega boʻlishiga qaramay, Kan tez-tez anti-muhlislar uchun nishonga aylangan. Eng dahshatli voqea 1999-yilda, Kan koreyslik *H.O.T* oʻgʻil bolalar guruhining muxlisi tomonidan qotillik uchun nishonga olinganida boʻlgan. Unga pichoqlar solingan konvertni va uni oʻldirish bilan tahdid qilgan xatni bergan.

2014-yil may oyida Kan musiqiy va aktyorlik faoliyatini rivojlantirish uchun *Mako Amusement* bilan shartnoma imzolagan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Biography: Baby Vox".  Allmusic. Qaraldi: 22-may 2010-yil.
2. 1 2  *JpopAsia.* „Baby V.O.X - JpopAsia". *JpopAsia*.
3. ↑  „KBS WORLD Radio". *world.kbs.co.kr*. 27-noyabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-avgust 2022-yil.
4. ↑  „Perfect People: Baby V.O.X".
5. ↑  „'안티팬'이 부른 연예인 테러…과도한 집착이 보여준 단면". *네이트뉴스*.
6. ↑  „[SC 페이퍼진 연예인과 스토커"]. *네이트뉴스*.
7. ↑  „Korean celebrities fear for their safety". 9-may 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyul 2010-yil.
8. ↑  „Korea Economic Daily" (ko).  Korea Economic Daily (14-may 2014-yil). 20-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-iyun 2014-yil.
9. ↑  „Kan Mi-youn's Artist Profile on Mako" (ko). *Mako Amusement*. 2-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-iyun 2014-yil.

Havolalar
---------

* Kan Mi-youn Twitter sahifasi
**Kamptozoylar** (Kamptozoa) — tuban chuvalchanglar tipi. Ayrim zooologlar K.ni mshankalarga kiritadi. Oʻtroq yakka yoki koloniya boʻlib, dengiz va chuchuk suvda yashaydi. Tanasi likopchaga oʻxshash, uz. 1 mm dan 1 sm gacha, ogʻiz teshigi hilpillovchi paypaslagichlar bilan oʻralgan, anal teshigi orqa tomoniga koʻchgan. Poyasi yordamida substratga yopishib oladi, tana boʻshligʻi parenxima bilan toʻlgan. Ichagi taqasimon, ayirish organi — protonefridiylar. Qon aylanish va nafas olish sistemasi boʻlmaydi. Nerv gangliysi ogʻiz va anal teshigi oʻrtasida joylashgan. Ayrim jinsli yoki germafrodit. Ayrim turlari kurtaklanib koloniya xrsil qiladi. Metamorfoz orqali rivojlanadi, lichinkasi troxoforaga va mshankalar lichinkasiga oʻxshaydi. K. tipi 1 sinf va 60 ga yaqin turni oʻz ichiga oladi; hamma dengizlarda uchraydi. Sohil yaqinida, ayrim turlari 300 m gacha chuqurlikda yashaydi. Detrit va fitoplankton bilan oziqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
ZMAY (Zmai; asl ism sharifi Yovanovich, Jobanobuch) Yovan (1833.24.11, NoviSad, 1904.3.6, Kamenitsa, Voyevodina) — serb shoiri. Ijodida milliyvatanparvarlik mavzui asosiy oʻrinni egallaydi ("Vila", 1858; "Uch gayduk", 1866; "Baxtsiz ona", 1871 va b.). 3. hajviy sheʼrlar ustasi ("Yogʻoch qasidasi", 1878; "Serbiyadagi yangi saylovlar", 1884 va b.). Serb sheʼriyatida birinchilardan boʻlib serb dehqonlari va shahar qashshoqlarining nochor hayotini tasvirlagan ("Uchinchi ulush", 1880; "Sudxoʻr", 1881 va b.). Z.ning "Atirgullar" (1864), "Soʻlgʻin atirgullar" (1882) toʻplamlariga kirgan sheʼrlari serb romantik sheʼriyatining eng yaxshi namunalari sanaladi. Z.ning ayrim sheʼrlari Xurshid Davron tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan (1989).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Karim Rahimovich Yusupov** (1910.10.10, Zangiota tumani Xonobod qishlogʻi) — xalq seleksioneri, usta dehqon, sabzavotchilik amaliyoti novatori, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan agronom (1965). Mehnat faoliyatini oʻzi tugʻilib oʻsgan qishloqda tuzilgan kzda kolxozchi dehqon sifatida boshlangan (1931). Oʻrta Osiyo qishloq xoʻjalik instituti qoshidagi ishchi fakultetini tugatgan (1933). Buxoro viloyati Qiziltepa tumanida bosh agronom (1933—41), Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, Toshkent viloyati Qorasuv tumani oʻrmon xoʻjaligida (1945—50), Oʻrta Chirchiq tumanidagi jamoa xoʻjaligida bosh agronom (1951—60), Oʻzbekiston sabzavot, poliz ekinlari va kartoshkachilik ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1960-82). Mustaqil holda sabzavot seleksiyasi bilan shugʻullandi va yakka tanlov asosida yirik mevali, oʻrta kechpishar (135 kunda pishadigan), tupi kuchli oʻsadigan (poyasi 1,5—2 m), serhosil (har tupida 8—10 kg), sifatli, kasalliklarga chidamli, vazni 0,3—1,2 kg, hosildorligi 500—600 s/ga (1000 gacha), eti mazali, urugʻi kam, mashhur "Yusupov" pomidor navini yaratdi (ChudorinkaX Marglob). Mazkur nav 1960-yildan Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida, shuningdek, qoʻshni respublikalarda rayonlashtirilgan. "Yusupov" navli pomidor" kitobi (1967) muallifi. "Shuhrat" medali bilan mukofotlangan (1994).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Karim Xonkeldiyev** (1912.9.5, Andijon — 1977.18.8, Guliston, Toshkentda dafn etilgan) — Oʻzbekiston xalq artisti (1964). 1934—58 yillar Andijon teatrida, 1958—77 yillar Toshkent yosh tomoshabinlar teatrida aktyor. Frans Moor (F. Shiller, "Qaroqchilar"), Mavlon (Abdulla Qahhor, "Shohi soʻzana"), Ilhom (B. Rahmonov, "Yurak sirlari"), Zavqiy (S. Abdulla, "Muqimiy"), Xolmat (Hamza, "Boy ila xizmatchi"), Jevakin (N. Gogol, "Uylanish") kabi obrazlarni Andijon teatri sahnasida yaratdi. Qahramonlar xususiyatini, ijtimoiy muhit bilan munosabatlarini hayotiy va real tasvirlay oluvchi oʻziga xos aktyorlardan. "Muso Jalil" (N. Isambet)da Borman, "Shum bola"da Hojibobo kabi turli xarakterdagi rollar ijro etib, aktyorlik mahoratining yangi qirralarini namoyish etdi. 1959-yildan Toshkent televideniyesida "Yulduzcha", 1962—77 yillar "Otalar soʻzi aqlning koʻzi" koʻrsatuvlarini olib borgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |