**Chipa** (ispan. *chipa*) — tapiokali yoki makkajoʻxori yormasidan pishloq qoʻshilgan mayda pishirilgan bulochka, Paragvay va Argentina shimoli-sharqida mashhur gazak va nonushta hisoblanadi. Chipning retsepti 19-asrdan beri maʼlum va uning kelib chiqishi Paragvayning tub aholisi, guaranilar bilan bogʻliq. Chipa koʻpincha koʻcha doʻkonlarida yoki avtobuslarda matoga oʻralgan bulochkalar solingan katta savatlarda sotiladigan arzon gazaklardir.

Bu nom guarani tilidan kelib chiqqan boʻlib, bu yassi *nonlar* — chipa sifatida ham tanilgan. Kichik chipani **chipita** deb atash mumkin (ispan. *chipita*). Boliviya shahridagi Santa-Krus-de-la-Sierra shahrida bu gazak guarani tilida umumiy nomga ega — **chunyape** (guar. *cuñapé*). Argentinaning baʼzi hududlarida *chipa* soʻzining oxirgi boʻgʻiniga urgʻu qoʻyish odatiy holdir va argentinaliklar **kichik chipalarni chipsito** (ispan. *chipacito*) deb atashadi.

Tarixi
------

Chipa guarani xalqlari yashaydigan mintaqada (Paragvay, Argentina shimoli-sharqida, Boliviya janubi-sharqida va Braziliyaning janubi-gʻarbiy qismida) keng tarqalgan. Dastlab, guaranilar maniokli kraxmal va suvdan chipa tayyorlashgan. Iezuit mustamlakachilari va missionerlari mintaqaga kelishi va chorvachilik, parrandachilik bilan shugʻullanish boshlanganidan soʻng, ular chipa tarkibiga pishloq va tuxum qoʻshishni boshladilar va asta-sekin klassik retsept boʻyicha tayyorlashni boshladilar.

Paragvay va shimoli-sharqiy Argentina
-------------------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| </img> | **Vikikitoblarda** **chipa** uchun retsept mavjud(isp.) ). |

Guarani mintaqasida chipa koʻpincha mayda kulcha yoki bulochka shaklida pishiriladi, ularni *chipaʼi* (guar. *chipaʼí*) yoki *chipasitos* (ispan.: *chipacitos*) deb atash mumkin. Koʻcha sotuvchilari ularni katta va kichik shaharlarda kichik sumkalarda sotishadi. Chipani tayyorlashda xamirturushdan foydalanilmaydi, shuning uchun bu oʻlkadagi odatiy issiq ob-havoga qaramay, uni uzoq vaqt davomida saqlash mumkin. Chipa bayram taomi sifatida ham tortiladi va barcha diniy bayramlarda pishiriladi.

Paragvaydagi boshqa keng tarqalgan chipa turlariga *chipa caburé* yoki *chipá mbocá* (tayoqqa oʻrab pishirilgani uchun ichki gʻovak qismi mavjud emas) va qiyma goʻsht bilan toʻldirilgan *chipa soʻo*kiradi. Turli xil tarkibiy mahsulotlarga ega chipalarning boshqa turlari ham mavjud: *chipa manduvi* (makkajoʻxori uni va yeryongʻoq aralashmasidan tayyorlangan), *chipa avati* va *chipa rora* (toʻliq donli non kabi makkajoʻxori urugʻining suzilgandan keyingi poʻstlogʻidan tayyorlangan).

Manbalar
--------

1. ↑  Ministerio de Desarrollo Social (Presidencia de la Nación Argentina): «*Sabores con sapucay*», *Rescatando lo autóctono desde la historia familiar*.
2. ↑  Elichondo, Margarita: *La comida criolla: Memoria y recetas*. Biblioteca de Cultura Popular, Ediciones de EL SOL, 2003 (ISBN 950-9413-76-3) (*Restricted online copy* Google Booksda)
3. ↑  Elichondo, Margarita: *La comida criolla: Memoria y recetas*. Popular Culture Library, Editions of EL SOL, 2003 (ISBN 950-9413-76-3) (*Restricted online copy* Google Booksda)
4. ↑  (Miró Ibars, 2001: 84)
5. ↑  „Archived copy" (deadlink). 27-oktabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-sentabr 2012-yil.
6. ↑  Chipa: Pan Sagrado and 70 Recipes to prepare it.

Adabiyotlar
-----------

* Asunción 1537: Madre de la gastronomy del Rio de la Plata y de Matto Grosso do Sul. Vidal Dominguez Diaz (2017).
* Poytáva: Origen y Evolucion de la Gastronomía Paragvay. Graciela Martinez (2017).
* Tembi’u Paragvay. Josefina Velilla de Aquino
* Karú reko — Antropología culinaria paraguaya. Margarita Miro Ibars

Havolalar
---------

* Semana Santa = Chipa
* Chipitas para la merienda