**Zekiye** **Sulton** (usmonli turkcha: *زکیه سلطان*)(1872-yil 12-yanvar—1950-yil 13-iyul) — Usmonli malikasi, Sulton Abdul Hamid II va Bedrifelek Xotunning qizi.

Yoshligi va taʼlimi
-------------------

 Zekiye Sulton 1879-yilda yetti yoshda
Zekiye Sulton 1872-yil 12-yanvarda Dolmabahche saroyida tugʻilgan. Uning otasi Abdulhamid II, Abdulmejid I va Tirimujgan Kadınning oʻgʻli edi. Uning onasi Bedrifelek Kadın shahzoda Mehmed Karzegning qizi edi. U otasining uchinchi farzandi, ikkinchi qizi va onasining ikkinchi farzandi edi. Uning ikkita ukasi bor edi, oʻzidan ikki yosh katta Shehzade Mehmed Selim va undan olti yosh kichik Shehzade Ahmad Nurilar bor edi.

1876-yil 31-avgustda Abdul Hamid taxtga oʻtirganidan keyin imperator oilasi Dolmabahche saroyida qoldi. 1877-yil 7-aprelda Abdul Hamid koʻchib kelganidan soʻng 1877-yilda Zekiye va imperator oilasining boshqa aʼzolari Yulduz saroyiga joylashdilar.

Zekiye 1879-yili yetti yoshida Ihlamur pavilonida ukasi Shehzade Mehmed Selim va Sulton Abdul Azizning farzandlari Shehzade Mehmed Shevket, Esma Sulton va Şehzade Mehmed Seyfeddinlar bilan birga oʻqishni boshlagan. U geografiya, Qur’on va turk tilini oʻrgangan. U ingliz va fransuz tillarida ham kitoblar oʻqigan. Unga musiqadan ham darslar oʻrgatishgan. U musiqa taʼlimini dastlab Lombardi Beydan, turmush qurganidan keyin esa fransuz Avisnad Bavis xonimdan olgan. U ham turk, ham Yevropa musiqalarini oʻrgangan.

Nikohi
------

1887-yilda Zekiye Gʻozi Usmon poshoning toʻngʻich oʻgʻli Ali Nureddin posho bilan unashtirilgan edi va Sulton Abdulazizning haramida boʻlgan Zatigul Hanim 1889-yilda oʻn yetti yoshida otasi unga shim kiygan edi. Sulton Abdulazizning uch qizi, malikalar Soliha Sulton, Nazime Sulton va Esma Sulton orqali turmush qurishdi. Nikoh shartnomasi 1889-yil 15-martda Yulduz saroyida imzolangan. Zekiyening noibi Mehmed Yavar ogʻa, guvohi esa Mehmed Cevher ogʻa edi. Ali Nuriddinning noibi vazir Mehmed Komil Posho edi. Toʻy 1889-yil 2-aprelda Yulduz saroyida boʻlib oʻtdi.

Anʼanaga koʻra, malikalarga nikohlari uchun saroylar ajratilgan. Unga Tarlaboshi saroyi ajratildi. Bu saroy bir vaqtlar otasining oʻgay singlisi Mediha Sultonning xolasiga tegishli boʻlib, u yerda birinchi eri bilan yashagan. Zekiye nikohdan keyingi ikkinchi kuni Tarlaboshi saroyiga koʻchib oʻtdi. 1898-yilda Ali Nureddinning ukasi Mehmed Kamoleddin Posho oʻzining singlisi Naime Sultonga uylandi. Uning saroyi Zekiye saroyi yonida qurilgan va bu ikki bino avvallari „Egizaklar saroyi" deb atalgan.

Ikkisining ikkita qizi bor edi. 1890-yilda tugʻilgan Ulviye Shukriye Hanimsulton edi va 1893-yil 23-fevralda taxminan uch yoshida vafot etdi. 1891-yilda tugʻilgan Fatma Aliye Hanimsulton 1911-yilda Misrlik Yegenlar oilasi aʼzosi Mehmed Muhsin Yeğenga nikohlandi. Er-xotinning 1912-yil 5-sentabrda Usmon Hayder Bey va 1921-yil 4-sentabrda Solih Zeki Bey tugʻilgan ikki oʻgʻli bor edi.

Zekiye Sulton va Ali Nuriddin Posho musiqani qadrlagan va u oʻz uyida pianino chalar edi. U sanʼatga ham qiziqardi. Ramazon oyida u kambagʻallarni ovqatlantirar, ularga moddiy yordam koʻrsatardi. Shuningdek, iftorlikka kelgan mehmonlarga sovgʻalar taqdim etardi. U turli xayriya kampaniyalarida qatnashgan, bu esa uni xushmuomala va mehribon malika sifatida tanitgandi.

 Zekiye Sulton keksalikda

Surgun va oʻlim
---------------

1924-yil mart oyida imperator oilasining surgunida Zekiye va uning oilasi, shu jumladan eri, qizi va nabiralari Pau, Pyrenees-Atlantiques, Fransiyaga joylashdilar. Biroq onasi Turkiyada, Serencebeydagi saroyida qolishni maʼqul koʻrdi va u yerda 1930-yilda vafot etdi

Neslishoh Sultonning soʻzlariga koʻra, sochlarining koʻp qismini toʻkib tashlagan va uydan zoʻrgʻa chiqib ketgan. U kiyinib, sariq parik kiyardi. U miniatyura hayvonlari, echkilar va gullarni yigʻib, koʻp shirinliklar isteʼmol qilardi.

Zekiye Sulton 1950-yil 13-iyulda Fransiyaning Pyrenees-Atlantiques shahridagi Pau shahrida yetmish sakkiz yoshida vafot etdi va shu yerda dafn qilindi. Uning eri undan ikki yil koʻp yashadi va 1952-yilda vafot etdi.

Faxriy unvonlari
----------------

* Usmon xonadoni ordeni
* Javohirli Medjidiy ordeni
* 1-darajali xayriya ordeni

Avlodlari
---------

| Ism | Tugʻilish | Oʻlim | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| ***Ali Nuriddin Poshodan*** (1889-yil 20-aprelda nikohlangan; 1867-1953) |
| Ulviye Shukriye Hanimsultan | tax. 1890 | 1893-yil fevral | Tarlaboshi saroyida tugʻilgan va bolaligida vafot etgan, Yahyo afandi qabristoniga dafn etilgan. |
| Fatma Aliye Hanimsulton | tax. 1891 yil | 1972-yil 14-aprel | Tarlaboshi saroyida tugʻilgan. Turmushga chiqqan va farzandlari bor, Istanbulda vafot etgan, Yahyo afandi qabristoniga dafn etilgan. |
|

Ommaviy madaniyatda
-------------------

* 2017-yilgi *Payitaht: Abdülhamid serialida Zekiye* Sulton turk aktrisasi Tugʻche Kumral tomonidan tasvirlangan.

Ajdodlari
---------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 8. Mahmud II |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 4. Abdulmejid I |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 9. Bezmiâlem Sulton |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 2. Abdul Hamid II |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 5. Tirimüjgan Xotun |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 1. **Zekiye Sulton** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 6. Mehmed Karzeg |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 3. Bedrifelek Kadın |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  Sakaoğlu 2008. sfn error: no target: CITEREFSakaoğlu2008 (help)
2. 1 2 3  Adra, Jamil*. Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005*, 2005 — 25 bet.
3. 1 2 3 4 5 6 7  Uluçay 2011. sfn error: no target: CITEREFUluçay2011 (help)
4. 1 2 3 4 5  Brookes 2010. sfn error: no target: CITEREFBrookes2010 (help)
5. ↑  Akyıldız, Ali*. Son Dönem Osmanlı Padişahlarının Nikâh Meselesi*, 2018 — 697 bet.
6. ↑  Clare, Israel Smith*. Illustrated Universal History: Being a Clear and Concise History of All Nations*. P. W. Ziegler & Company, 1885 — 549 bet.
7. ↑  *Oriental Gardens: An Illustrated History*. Chronicle Books, 1992 — 21 bet. ISBN 978-0-811-80132-4.
8. ↑  *NewSpot, Volumes 13-24*. General Directorate of Press and Information, 1999.
9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  Uru 2010. sfn error: no target: CITEREFUru2010 (help)
10. ↑  Bardakçı, Murat*. Neslishah: The Last Ottoman Princess*. Oxford University Press, 2017 — 100 bet. ISBN 978-9-774-16837-6.
11. 1 2 3  Yılmaz Öztuna*. Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi*. Ötüken Yayınevi, 1978 — 165 bet.
12. ↑  „Payitaht Abdülhamid Zekiye Sultan (Tuğçe Kumral) Kimdir?". Qaraldi: 5-iyul 2020-yil.

Kitobiy manbalar
----------------

* Brookes, Douglas Scott*. The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem*. University of Texas Press, 2010. ISBN 978-0-292-78335-5.
* Sakaoğlu, Necdet*. Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık, 2008. ISBN 978-9-753-29623-6.
* Uluçay, Mustafa Çağatay*. Padişahların kadınları ve kızları*. Ankara: Ötüken, 2011. ISBN 978-9-754-37840-5.
* Uru, Cevriye*. Sultan II. Abdülhamid'in kızı Zekiye Sultan'in Hayatı (1872—1950)* (turkcha). Marmara University Institute of Social Sciences, 2010.  Wayback Machine saytida arxivlandi (17-yanvar 2022-yil).