Ushbu maqola erkaklar assotsiatsiyasi futbol turniri haqida. Ayollar turniri uchun FIFA ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatiga qarang .

FIFA Jahon chempionati 1978
**FIFA Jahon kubogi** , odatda oddiygina **Jahon kubogi** deb ataladi, bu sportning global boshqaruv organi boʻlgan *Xalqaro futbol federatsiyasi* (FIFA) aʼzolarining katta erkaklar terma jamoalari tomonidan oʻtkaziladigan xalqaro futbol musobaqasi. Chempionat 1930 yilda oʻtkazilgan ilk turnirdan boshlab har toʻrt yilda bir marta oʻtkazib kelinmoqda, 1942 va 1946 yillarda Ikkinchi jahon urushi tufayli oʻtkazilmagan. Amaldagi chempion 2018 yilda Rossiyada boʻlib oʻtgan turnirda ikkinchi marta chempionlikni qoʻlga kiritgan Fransiya hisoblanadi.

Joriy format saralash bosqichini oʻz ichiga oladi, qaysi jamoalar turnir bosqichiga saralashini aniqlash uchun oldingi uch yil davomida oʻtkaziladi. Turnir bosqichida 32 ta jamoa, shu jumladan avtomatik ravishda saralashdan oʻtgan mezbon davlat(lar) mezbon davlat(lar)da bir oy davomida chempionlik uchun kurashadilar.

2018-yilgi futbol bo‘yicha jahon chempionatidan boshlab yigirma bitta final turniri o‘tkazildi va jami 79 ta terma jamoa ishtirok etdi. Kubokni sakkizta terma jamoa qoʻlga kiritdi. Braziliya besh marta gʻalaba qozongan va ular har bir turnirda oʻynagan yagona jamoadir. Jahon kubogining boshqa gʻoliblari Germaniya va Italiya boʻlib, har biri toʻrttadan unvonga ega; Argentina , Fransiya va ilk g‘olib Urugvay, har biri ikkitadan unvonga ega; Angliya va Ispaniya esa bittadan unvonga ega.

Jahon chempionati dunyodagi eng nufuzli futbol assotsiatsiyasi turniri, shuningdek, dunyodagi eng koʻp koʻrilgan va kuzatiladigan yagona sport musobaqasidir. 2006 yilgi Jahon chempionatining barcha oʻyinlarining umumiy tomoshabinlari soni 26,29 milliardni tashkil etdi va final oʻyinini taxminan 715,1 million kishi tomosha qildi, bu sayyoramiz aholisining toʻqqizdan bir qismidir.

Jahon chempionatiga 17 davlat mezbonlik qilgan. Braziliya, Fransiya, Italiya, Germaniya va Meksika ikki martadan, Urugvay, Shveytsariya, Shvetsiya, Chili, Angliya, Argentina, Ispaniya, AQSh, Yaponiya va Janubiy Koreya (birgalikda), Janubiy Afrika va Rossiya mezbonlik qilgan. bir marta. Qatar 2022 yilgi turnirga mezbonlik qiladi va 2026 yilda Kanada, AQSh va Meksika birgalikda mezbonlik qiladi, bu esa Meksikaga uchta jahon chempionatida oʻyinlar oʻtkazgan birinchi davlat boʻlish sharafini beradi.

Tarix
-----

*Asosiy maqola: FIFA Jahon chempionati tarixi*

### Avvalgi xalqaro musobaqalar

Dunyodagi birinchi xalqaro futbol oʻyini 1872 yilda Glazgoda Shotlandiya va Angliya oʻrtasida boʻlib oʻtgan qiyin oʻyin edi.  Millatlar oʻrtasidagi birinchi xalqaro turnir, birinchi Britaniya uy chempionati 1884-yilda boʻlib oʻtgan.20-asrning boshlarida futbol dunyoning boshqa qismlarida mashhurligi oshgani sayin, u koʻrgazmali sport turi sifatida oʻtkazildi. 1900 va 1904 yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida medallar berilmagan (ammo Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi ularning maqomini retroaktiv ravishda rasmiy tadbirlarga aylantirgan) va 1906 yilgi Oʻzaro oʻyinlarda.

FIFA 1904 yilda tashkil etilganidan soʻng , 1906 yilda Shveytsariyada Olimpiya oʻyinlari doirasidan tashqarida boʻlgan davlatlar oʻrtasida xalqaro futbol turnirini oʻtkazishga harakat qildi. Bu xalqaro futbol uchun juda dastlabki kunlar edi va FIFAning rasmiy tarixi musobaqani muvaffaqiyatsiz deb taʼriflaydi. 

1908 yilda Londonda boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiya oʻyinlarida futbol rasmiy musobaqaga aylandi. Angliyaning futbol boshqaruv organi boʻlmish Futbol Assotsiatsiyasi (FA) tomonidan rejalashtirilgan tadbir faqat havaskor futbolchilar uchun boʻlib, musobaqa emas, balki shou sifatida baholandi. Oltin medallarni Buyuk Britaniya (Angliya milliy havaskor futbol jamoasi vakili) qoʻlga kiritdi. Ular bu jasoratni 1912 yil Stokgolmdagi yozgi Olimpiya oʻyinlarida takrorladilar. .

Olimpiya musobaqasi faqat havaskor jamoalar oʻrtasida davom etayotganligi sababli, ser Tomas Lipton 1909 yilda Turinda Ser Tomas Lipton Trophy turnirini tashkil qildi. Lipton turniri turli millatlarning alohida klublari (milliy jamoalar emas) oʻrtasidagi chempionat edi, ularning har biri. butun bir xalqning vakili edi. Musobaqa baʼzan *Birinchi Jahon Kubogi* deb taʼriflanadi va unda Italiya, Germaniya va Shveytsariyaning eng nufuzli professional klublari ishtirok etadi, ammo Angliya FA musobaqa bilan bogʻlanishdan bosh tortdi va professional jamoani yuborish taklifini rad etdi.. Lipton okrugi Durhamdan havaskor boʻlgan West Oklendni taklif qildi, oʻrniga Angliyani ifodalash. Gʻarbiy Oklend turnirda gʻolib chiqdi va 1911 yilda oʻz unvonini muvaffaqiyatli himoya qilish uchun qaytib keldi. Lipton musobaqasidan oldin, 1876 yildan 1904 yilgacha "futbol boʻyicha jahon chempionati "deb hisoblangan oʻyinlar etakchi ingliz va Shotlandiya klublari oʻrtasidagi uchrashuvlar edi, masalan, 1895 yilda "Sanderlend "OFK va „ Midlotian FC" oʻrtasidagi oʻyin. yutuq.

1914 yilda FIFA Olimpiya turnirini „havaskorlar oʻrtasidagi futbol boʻyicha jahon chempionati" sifatida tan olishga rozi boʻldi va tadbirni boshqarish mas’uliyatini oʻz zimmasiga oldi.  Bu 1920 yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida Misr va Yevropaning 13 jamoasi ishtirok etgan va Belgiya gʻalaba qozongan davlatlar oʻrtasida dunyodagi birinchi qitʼalararo futbol musobaqasiga yoʻl ochdi.  Urugvay 1924 va 1928 yillardagi keyingi ikkita Olimpiya futbol turnirlarida gʻolib chiqdi. Bular, shuningdek, birinchi ikkita ochiq jahon chempionati edi, chunki 1924 yil FIFAning professional davrining boshlanishi edi.

### Ikkinchi jahon urushidan oldingi jahon chempionatlari

FIFA president Jules Rimet convinced the confederations to promote an international football tournament
utbol boʻyicha Olimpiya oʻyinlarining muvaffaqiyati tufayli FIFA prezidenti Jyul Rimening harakatlantiruvchi kuchi sifatida yana oʻzining xalqaro turnirini Olimpiadadan tashqarida oʻtkazishga kirishdi. 1928 yil 28 mayda Amsterdamda boʻlib oʻtgan FIFA kongressi jahon chempionatini oʻtkazishga qaror qildi.  Urugvay hozirda ikki karra rasmiy futbol boʻyicha jahon chempioni boʻlgan va 1930-yilda mustaqillikning 100 yilligini nishonlash munosabati bilan FIFA Urugvayni ilk Jahon kubogi turniriga mezbon mamlakat deb eʼlon qildi .

Tanlangan davlatlarning milliy assotsiatsiyalari jamoani yuborishga taklif qilindi, ammo musobaqa oʻtkaziladigan joy sifatida Urugvayning tanlanishi Yevropa tomonlari uchun Atlantika okeani boʻylab uzoq va qimmat sayohatni anglatardi. Haqiqatan ham, hech bir Yevropa davlati musobaqa boshlanishiga ikki oy qolganiga qadar jamoa yuborishga vaʼda bermagan. Rimet oxir-oqibat Belgiya , Fransiya , Ruminiya va Yugoslaviya jamoalarini safarga chiqishga koʻndirdi.  Hammasi boʻlib 13 ta davlat qatnashdi: Janubiy Amerikadan yetti nafar, Yevropadan toʻrtta va Shimoliy Amerikadan ikkita..

Estadio Centenario, the location of the first World Cup final in 1930 in Montevideo, Uruguay
Birinchi ikkita Jahon kubogi oʻyinlari 1930 yil 13 iyulda bir vaqtning oʻzida boʻlib oʻtdi va Fransiya va AQSh mos ravishda Meksikani 4: 1 va Belgiyani 3: 0 hisobida magʻlub etishdi. Jahon chempionatlari tarixidagi ilk gol fransiyalik Lyusen Loran tomonidan kiritildi.  Finalda Urugvay Montevideoda 93 000 kishi koʻz oʻngida Argentinani 4-2 hisobida magʻlub etdi va jahon chempionatida gʻolib chiqqan birinchi davlatga aylandi.  Jahon chempionati tashkil etilgandan soʻng, FIFA va XOQ havaskor oʻyinchilarning maqomi boʻyicha kelishmovchiliklar yuzaga keldi va shuning uchun futbol musobaqadan olib tashlandi.1932 yil Yozgi Olimpiya oʻyinlari.  XOQ va FIFA oʻzaro kelishmovchiliklarni ishlab chiqqandan soʻng, Olimpiya futboli 1936 yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlariga qaytdi, ammo endi nufuzli jahon chempionati soyasida qoldi.

Erta Jahon kubogi musobaqalari oldida turgan muammolar qitʼalararo sayohat va urush qiyinchiliklari edi. Janubiy Amerikaning bir nechta jamoalari 1934 yilgi Jahon chempionati uchun Evropaga borishga tayyor edilar va Braziliya va Kubadan tashqari barcha Shimoliy va Janubiy Amerika davlatlari 1938 yilgi turnirni boykot qildilar. Braziliya Janubiy Amerikadagi yagona jamoa boʻlib, ikkalasida ham raqobatlashdi. Germaniya va Braziliya mezbonlik qilishga intilgan 1942 va 1946 yillardagi musobaqalar  Ikkinchi jahon urushi va uning oqibatlari tufayli bekor qilindi .

### Ikkinchi jahon urushidan keyingi jahon chempionatlari

The opening game of the Maracanã Stadium in Rio de Janeiro, Brazil, shortly before the 1950 FIFA World Cup
1950 yilda Braziliyada boʻlib oʻtgan Jahon chempionati birinchi boʻlib britaniyalik ishtirokchilarni oʻz ichiga olgan. Britaniya jamoalari 1920-yilda, qisman oʻzlari urush olib borgan mamlakatlarga qarshi oʻynashni istamaganliklari uchun va qisman futbolga chet el taʼsiriga qarshi norozilik sifatida  FIFAdan chiqdilar, lekin FIFA taklifiga binoan 1946-yilda qayta aʼzo boʻlishdi.  Turnir, shuningdek, oldingi ikki jahon chempionatini boykot qilgan 1930 yil chempioni Urugvayning qaytishini koʻrdi. Urugvay "Marakanazo "(portugalcha: *Marakanaço*) deb nomlangan oʻyinda mezbon Braziliyani magʻlub etib, yana turnir gʻolibiga aylandi.

1934 yildan 1978 yilgacha boʻlgan turnirlarda har bir turnirda 16 ta jamoa qatnashgan, 1938 yil bundan mustasno, Avstriya saralashdan soʻng Germaniyaga singib ketgan va 15 jamoa bilan turnirni tark etgan va 1950 yilda Hindiston , Shotlandiya va Turkiya musobaqani tark etgan. 13 ta jamoa ishtirokidagi turnir.  Ishtirokchi davlatlarning aksariyati Yevropa va Janubiy Amerikadan, kichik ozchilik Shimoliy Amerika, Afrika, Osiyo va Okeaniyadan edi. Bu jamoalarni odatda Yevropa va Janubiy Amerika jamoalari osonlikcha magʻlub etishardi. 1982 yilgacha Evropa va Janubiy Amerikadan tashqarida birinchi bosqichdan chiqib ketgan yagona jamoalar: AQSh, 1930 yilda yarim finalchilar; Kuba , 1938 yilda chorak finalchilar; Shimoliy Koreya , 1966 yilda chorak finalchilar; va Meksika , 1970 yilda chorak finalchilar .

### 32 ta jamoani kengaytirish

Interior view of the Soccer City in Johannesburg, South Africa, during a match at the 2010 FIFA World Cup
Turnir 1982 yilda 24 ta ,  va 1998 yilda 32 tagacha kengaytirildi  , shuningdek, Afrika, Osiyo va Shimoliy Amerikadan koʻproq jamoalar ishtirok etishiga imkon berdi. Oʻshandan beri ushbu mintaqalar jamoalari koʻproq muvaffaqiyat qozonishdi, bir nechtasi chorak finalga chiqdi: Meksika , 1986 yilda chorak finalchilar ; Kamerun , 1990 yilda chorak finalchilar ; Janubiy Koreya , 2002 yilda toʻrtinchi oʻrinni egallagan ; Senegal , AQSH bilan birga , 2002 yilda ham chorak finalga chiqqan; Gana , 2010 yilda chorak finalchilar; va Kosta-Rika, 2014-yilda chorak finalchilar. Shunga qaramay, Yevropa va Janubiy Amerika jamoalari ustunlik qilishda davom etmoqda, masalan, 1994, 1998, 2006 va 2018-yillardagi chorak finalchilarning barchasi Yevropa yoki Janubiy Amerikadan bo‘lgan va shu paytgacha barcha turnirlarning finalchilari ham bo‘lgan.

2002 yilgi FIFA Jahon chempionati saralash bosqichida ikki yuzta jamoa qatnashdi ; 2006 yilgi futbol boʻyicha jahon chempionatiga 198 ta davlat yoʻllanmani qoʻlga kiritishga uringan boʻlsa, rekord darajadagi 204 davlat 2010 yilgi FIFA Jahon chempionati saralashiga kirishgan .

### 48 ta jamoani kengaytirish

2013-yil oktabr oyida Zepp Blatter Karib dengizi futbol ittifoqi mintaqasiga jahon chempionatidagi o‘rinni kafolatlash haqida gapirgan edi. *FIFA haftalik jurnalining* 2013-yil 25-oktabr sonida Blatter shunday deb yozgan edi: „Sport nuqtai nazaridan men globallashuvga nihoyat jiddiy eʼtibor qaratishini va Afrika va Osiyo milliy assotsiatsiyalari FIFAda munosib maqomga ega boʻlishini istardim. Jahon chempionati Evropa va Janubiy Amerika konfederatsiyalari jahon chempionati yoʻllanmalarining koʻpchiligiga daʼvogar boʻlishi mumkin emas."  Bu ikki mulohazalar sharhlovchilarga Blatter oʻzini FIFA prezidentligiga qayta saylanish uchun ilgari surishi mumkinligini koʻrsatdi.

Jurnal eʼlon qilinganidan soʻng, Blatterning FIFA prezidentligi uchun boʻlajak raqibi, UEFA prezidenti Mishel Platini Jahon chempionatini 40 ta milliy assotsiatsiyaga yetkazish niyatida ekanligini, bunda ishtirokchilar sonini 8 taga koʻpaytirish niyatida ekanini aytdi. Platini UEFAga qoʻshimcha yoʻllanma, ikkitadan Osiyo Futbol Konfederatsiyasi va Afrika Futbol Konfederatsiyasiga, ikkitasi KONKAKAF va KONMEBOL oʻrtasida taqsimlanishini va Okeaniya Futbol Konfederatsiyasiga kafolatlangan joy ajratishini aytdi. Platini nima uchun jahon chempionatini kengaytirishni xohlayotganini aniq aytdi. U shunday dedi: "[Jahon chempionati] jamoalarning sifatiga asoslanmaydi, chunki sizda jahon chempionatida eng yaxshi 32-o‘yin yo‘q… lekin bu yaxshi murosa…. Bu siyosiy masala, nega bunday bo‘lmasin? koʻproq afrikaliklar bormi? Raqobat butun dunyodagi barcha odamlarni jalb qilishdir. Agar ishtirok etish imkoniyatini bermasangiz, ular yaxshilanmaydi ".

2016-yil oktabr oyida FIFA prezidenti Janni Infantino 2026-yilda 48 jamoa ishtirokida bo‘lib o‘tadigan Jahon chempionatini qo‘llab-quvvatlashini maʼlum qildi.  2017-yil 10-yanvarda FIFA 2026-yilgi jahon chempionatida 48 ta finalchi jamoa bo‘lishini tasdiqladi.

### 2015 FIFA korruptsiya ishi

*Asosiy maqola: 2015 yil FIFA korruptsiya ishi*

2015 yil may oyiga kelib, FIFA oʻyinlari uchun 2015 yilgi korruptsiya ishi, poraxoʻrlik, firibgarlik va pul yuvish boʻyicha ayblovlar va jinoiy ayblovlar tufayli FIFA oʻyinlari uchun ommaviy axborot vositalari va marketing huquqlarini (soxta takliflar) buzish,  FIFA rasmiylari bilan 24 yil davomida umumiy qiymati 150 million dollardan ortiq pora olganlikda ayblangan. May oyi oxirida AQSh Adliya vazirligi 14 kishiga nisbatan reket, firibgarlik va pul yuvishda ayblanib, 47 ta ayblov eʼlon qildi. Oʻshandan beri, xususan, 29 may va 3 dekabr kunlari FIFAning oʻndan ortiq amaldorlari hibsga olingan. 2015-yil may oyi oxiriga kelib, FIFAning jami to‘qqiz nafar xodimi hamda sport va teleradiokompaniyalarning besh nafar rahbari korrupsiyada ayblangan edi. Oʻshanda FIFA prezidenti Zepp Blatter 2016 yilning fevralida oʻz lavozimidan voz kechishini eʼlon qilgan edi

2015-yil 4-iyun kuni Chak Bleyzer FQB va Shveytsariya hukumati bilan hamkorlikda o‘zi va FIFAning o‘sha paytdagi ijroiya qo‘mitasining boshqa aʼzolari 1998 va 2010 yillardagi jahon chempionatlarini targ‘ib qilish uchun pora olganini tan oldi.  2015-yil 10-iyun kuni Shveytsariya hukumati Zepp Blatterning ofislaridan kompyuter maʼlumotlarini musodara qildi.  Oʻsha kuni FIFA 2018 va 2022 yilgi turnirlarni taqdirlashda poraxoʻrlik bilan bogʻliq ayblovlar tufayli 2026 yilgi FIFA Jahon chempionati uchun tender jarayonini keyinga qoldirdi. Oʻsha paytdagi bosh kotib Jérom Valke shunday dedi: „Vaziyat tufayli, hozircha har qanday tender jarayonini boshlash bemaʼnilik deb oʻylayman." 2015-yil 28-oktabrda Blatter va FIFA vitse-prezidenti Mishel Platini prezidentlikka potentsial nomzod 90 kunga diskvalifikatsiya qilindi; OAVga bergan bayonotlarida ikkalasi ham oʻzlarining aybsizligini taʼkidladilar.

2015-yilning 3-dekabrida FIFAning ikki nafar vitse-prezidenti may oyida yetti nafar FIFA xodimi hibsga olingan Tsyurix mehmonxonasida poraxo‘rlikda gumonlanib hibsga olindi.  Shu kuni AQSh Adliya vazirligi tomonidan qoʻshimcha 16 ta ayblov eʼlon qilindi.

### Ikki yillik Jahon kubogi taklifi

Ikki yilda bir marta o‘tkaziladigan Jahon chempionati rejasi birinchi marta Saudiya Arabistoni Futbol Federatsiyasi tomonidan 2021-yil 21-mayda bo‘lib o‘tgan FIFAning 71 — kongressida taklif qilingan va „Arsenal"ning sobiq bosh murabbiyi Arsen Venger hamda Afrika va Osiyodagi milliy federatsiyalar tomonidan ko‘pchilik tomonidan qo‘llab-quvvatlangan. Biroq, FIFA tomonidan oʻtkazilgan soʻrovnoma va FIFA Kengashining 2021 yil 20 oktyabrdagi muhokamasiga koʻra, koʻpchilik futbol ishqibozlari hali ham toʻrt yillik Jahon chempionati tsiklini qoʻllab-quvvatlamoqda va UEFA va KONMEBOL kabi qitʼa konfederatsiyalari bu rejaga qoʻshilmagan. 

### **Boshqa FIFA turnirlari**

The BC Place in Vancouver hosting a 2015 Womenʼs World Cup match
Ayollar futboli uchun tenglashtirilgan turnir , FIFA ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati birinchi marta 1991 yilda Xitoyda oʻtkazilgan.  Ayollar turniri miqyosi va profiliga koʻra erkaklarnikiga qaraganda kichikroq, lekin oʻsib bormoqda; 2007 yilgi turnirda qatnashuvchilar soni 120 nafarni tashkil etdi, bu 1991 yildagidan ikki baravar koʻp

Erkaklar futboli 1896 va 1932 yillardan tashqari barcha yozgi Olimpiya oʻyinlariga kiritilgan. Boshqa koʻplab sport turlaridan farqli oʻlaroq , Olimpiadadagi erkaklar futbol turniri yuqori darajadagi turnir emas va 1992 yildan boshlab har bir jamoa bilan 23 yoshgacha boʻlgan turnirlar uchtadan oʻtishga ruxsat berilgan. — yoshli futbolchilar.  Ayollar futboli 1996 yilda Olimpiadada debyut qilgan .

FIFA Konfederatsiyalar kubogi jahon chempionatidan bir yil oldin jahon chempionati mezbon davlat(lar)ida boʻlajak Jahon chempionatiga liboslar mashqi sifatida oʻtkaziladigan turnir edi. Unda FIFA Jahon chempionati chempioni va mezbon mamlakat bilan bir qatorda oltita FIFA konfederatsiyasi chempionatlarining har birining g‘oliblari bahslashadi.  Birinchi nashr 1992 yilda boʻlib oʻtgan va oxirgi nashr 2017 yilda oʻynagan. 2019-yil mart oyida FIFA 2021 -yilda FIFA klublar o‘rtasidagi jahon chempionatining kengayishi munosabati bilan turnir endi faol bo‘lmasligini tasdiqladi.

FIFA shuningdek, yoshlar futboli (FIFA U-20 Jahon chempionati , FIFA U-17 Jahon chempionati , FIFA U-20 Ayollar Jahon chempionati , FIFA U-17 Ayollar Jahon chempionati), klub futboli (FIFA Klublar oʻrtasidagi Jahon chempionati) va futzal (FIFA futzal boʻyicha Jahon chempionati) va plyaj futboli (FIFA Plaj futboli boʻyicha Jahon chempionati) kabi futbol variantlari. Oxirgi uchtasida ayollar versiyasi yoʻq, garchi FIFA ayollar oʻrtasidagi klublar oʻrtasidagi jahon chempionati taklif qilingan.

FIFA U-20 ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati har bir Ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatidan bir yil oldin oʻtkaziladi va ikkala turnir ham bitta tender jarayonida beriladi. U-20 turniri katta musobaqalar uchun liboslar mashqi vazifasini oʻtaydi.

Kubok
-----

*Asosiy maqola: FIFA Jahon chempionati kubogi*

Queen Elizabeth II presenting the Jules Rimet trophy to 1966 World Cup winning England captain Bobby Moore
1930 yildan 1970 yilgacha *Jyul Rime kubogi* Jahon kubogi gʻolibi jamoaga topshirildi. U dastlab oddiygina *Jahon kubogi* yoki *Coupe du Monde* sifatida tanilgan, ammo 1946 yilda u birinchi turnirni tashkil etgan FIFA prezidenti Jyul Rime sharafiga oʻzgartirildi. 1970 yilda Braziliyaning turnirdagi uchinchi gʻalabasi ularga kubokni doimiy ravishda saqlab qolish huquqini berdi. Biroq, kubok 1983 yilda oʻgʻirlangan va hech qachon qaytarib olinmagan, shekilli, oʻgʻrilar tomonidan eritib yuborilgan. 

The current trophy (held by France forward Ousmane Dembélé in 2018) has been presented since 1974
1970 yildan keyin FIFA Jahon kubogi kubogi sifatida tanilgan yangi kubok ishlab chiqildi. Yetti mamlakatdan kelgan FIFA ekspertlari taqdim etilgan 53 ta modelni baholab, nihoyat italiyalik dizayner Silvio Gazzaniga ishini tanladilar. Yangi kubok balandligi 36 sm (14,2 dyuym) boʻlib, 18 karatli (75%) oltindan yasalgan va ogʻirligi 6,175 kg (13,6 funt).  Poydevorda ikki qatlamli yarim qimmatbaho malaxit bor, kubokning pastki tomonida esa 1974 yildan beri FIFA Jahon kubogi gʻolibi nomi va yili yozilgan. Gazzaniga tomonidan kubokning tavsifi quyidagicha edi: „Chiziqlar poydevordan koʻtarilib, spiral shaklida koʻtarilib, dunyoni qabul qilish uchun choʻziladi. Haykalning ixcham tanasining ajoyib dinamik tarangligidan aralashish paytida ikki sportchining figuralari koʻtariladi. gʻalaba lahzasi."

Ushbu yangi kubok gʻolib mamlakatga doimiy ravishda berilmaydi. Jahon kubogi gʻoliblari kubokni faqat oʻyindan keyingi bayram tugaguniga qadar oʻzlarida saqlab qolishadi. Ulardan soʻng darhol oltin asl nusxa emas, balki oltin bilan qoplangan nusxa beriladi.

Hozirda eng yaxshi uchta jamoaning barcha aʼzolari (futbolchilar, murabbiylar va menejerlar) Jahon kubogi kubogi nishoni bilan medallarni olishadi; gʻoliblar (oltin), ikkinchi oʻrin (kumush) va uchinchi oʻrin (bronza). 2002 yilgi nashrda toʻrtinchi oʻrin medallari mezbon Janubiy Koreyaga berildi. 1978 yilgi turnir oldidan medallar faqat final va uchinchi oʻrin uchun oʻyin oxirida maydondagi oʻn bir oʻyinchiga topshirilar edi. 2007 yil noyabr oyida FIFA 1930 va 1974 yillar oraligʻida jahon chempionatida gʻolib chiqqan jamoalarning barcha aʼzolari gʻoliblar medallari bilan taqdirlanishini eʼlon qildi.

2006 yildan boshlab musobaqa gʻoliblari keyingi musobaqa gʻolibi aniqlangunga qadar FIFA Chempionlar nishonini taqish huquqiga ega.

Format
------

### Malaka

*Asosiy maqola: FIFA Jahon chempionati saralashi*

1934 yilgi ikkinchi jahon chempionatidan boshlab final turniri uchun maydonni yupqalash uchun saralash turnirlari oʻtkazilib kelinmoqda.  Ular FIFAning oltita kontinental zonalarida (Afrika , Osiyo , Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib dengizi , Janubiy Amerika , Okeaniya va Yevropa) oʻtkaziladi va ular tegishli konfederatsiyalar tomonidan nazorat qilinadi. Har bir turnir uchun FIFA konfederatsiyalar jamoalarining nisbiy kuchidan kelib chiqib, har bir kontinental zonaga beriladigan oʻrinlar sonini oldindan belgilaydi.

Saralash jarayoni final turniridan deyarli uch yil oldin boshlanishi va ikki yil davom etishi mumkin. Saralash turnirlarining formatlari konfederatsiyalar orasida farq qiladi. Odatda, bir yoki ikkita oʻrin qitʼalararo pley-off gʻoliblariga beriladi. Masalan, Okeaniya zonasi gʻolibi va Osiyo hududidan beshinchi oʻrinni egallagan jamoa JCh- 2010 yoʻllanmasi uchun pley-offga chiqdi.  1938 yilgi Jahon chempionatidan boshlab mezbon davlatlar avtomatik ravishda final turniriga yoʻllanma oladi. Bu huquq 1938 va 2002 yillar oraligʻida amaldagi chempionlarga ham berilgan, biroq 2006 yilgi FIFA Jahon chempionatidan olib tashlangan va chempionlar saralashini talab qilgan.2002 yilda gʻolib boʻlgan Braziliya saralash oʻyinlarini oʻtkazgan birinchi amaldagi chempion boʻldi.

### Yakuniy turnir

*Oldingi turnirlarda foydalanilgan turli formatlar uchun FIFA Jahon kubogi tarixi § Har bir final turnirining formatiga qarang .*

Joriy final turniri 1998 yildan beri oʻtkazib kelinmoqda va mezbon davlatlarda bir oy davomida 32 ta terma jamoa ishtirok etadi. Ikki bosqich mavjud: guruh bosqichi va undan keyin pley-off bosqichi.

Guruh bosqichida jamoalar har birida to‘rtta jamoadan iborat sakkizta guruhda bahslashadi. Sakkizta jamoa, shu jumladan mezbonlar, boshqa tartibli jamoalar FIFA Jahon reytingi yoki oxirgi jahon chempionatlaridagi chiqishlari asosida formuladan foydalanib tanlanadi va alohida guruhlarga ajratiladi.  Boshqa jamoalar odatda geografik mezonlar asosida turli xil „qozonlarga" tayinlanadi va har bir qozondagi jamoalar tasodifiy sakkizta guruhga ajratiladi. 1998 yildan beri hech bir guruhda ikkitadan ortiq Yevropa jamoasi yoki boshqa konfederatsiyalardan bir nechta jamoa boʻlmasligini taʼminlash uchun qura tashlashga cheklovlar qoʻllanilgan.

Har bir guruh davra boʻyicha turnir oʻtkazadi, unda har bir jamoa bir guruhdagi boshqa jamoalarga qarshi uchta oʻyin oʻtkazishi rejalashtirilgan. Demak, bir guruhda jami oltita o‘yin o‘tkaziladi. Toʻrtta jamoa oʻrtasida adolatni saqlash uchun har bir guruhning soʻnggi tur oʻyinlari bir vaqtda oʻtkazilishi rejalashtirilgan.  Har bir guruhdan eng yaxshi ikkita jamoa pley-off bosqichiga chiqadi. Ballar guruhdagi jamoalarni tartiblash uchun ishlatiladi. 1994 yildan beri gʻalaba uchun uchta ochko, durang uchun bitta, magʻlubiyat uchun esa yoʻq (ilgari gʻoliblar ikki ochko olishgan).

Agar guruhdagi barcha oltita o‘yin uchun barcha mumkin bo‘lgan natijalar (g‘alaba, durang, mag‘lubiyat) hisobga olinsa, 729 ta (= 3 6) natija kombinatsiyasi mumkin. Biroq, bu kombinatsiyalarning 207 tasi ikkinchi va uchinchi oʻrinlar oʻrtasidagi bogʻlanishlarga olib keladi. Bunday holda, ushbu jamoalar orasidagi reyting quyidagicha aniqlanadi:

1. 1. Guruhdagi barcha oʻyinlardagi eng katta umumiy gol farqi
	2. Barcha guruh oʻyinlarida kiritilgan eng koʻp umumiy gollar soni
	3. Agar yuqoridagi mezonlarni qoʻllaganidan keyin bir nechta jamoalar darajasida qolsa, ularning reytingi quyidagicha aniqlanadi:
		1. Ushbu jamoalar oʻrtasidagi toʻqnashuvlarda eng koʻp ochkolar soni
		2. Bu jamoalar oʻrtasidagi toʻplar nisbatidagi eng katta farq
		3. Oʻsha jamoalar oʻrtasidagi toʻqnashuvlarda urilgan eng koʻp gol
		4. Guruh bosqichida olingan sariq va qizil kartochkalar soni bilan belgilanadigan halol oʻyin ballari:
			1. Sariq kartochka: minus 1 ochko
			2. Bilvosita qizil kartochka (ikkinchi sariq kartochka natijasida): minus 3 ball
			3. Toʻgʻridan-toʻgʻri qizil kartochka: minus 4 ball
			4. Sariq va toʻgʻridan-toʻgʻri qizil kartochka: minus 5 ball
	4. Agar yuqoridagi jamoalardan birortasi yuqoridagi mezonlarni qo‘llaganidan keyin ham o‘z darajasida qolsa, ularning reytingi qur’a tashlash yo‘li bilan aniqlanadi. Pley- off bosqichi bir martalik musobaqa boʻlib, unda jamoalar bir martalik oʻyinlarda oʻynaydi, kerak boʻlsa, gʻolibni aniqlash uchun qoʻshimcha vaqt va penaltilar seriyasidan foydalaniladi. U 16-tur (yoki ikkinchi tur) bilan boshlanadi, unda har bir guruhning gʻolibi boshqa guruhning ikkinchi oʻrni bilan oʻynaydi. Undan keyin chorak final, yarim final, uchinchi o‘rin uchun o‘yin (mag‘lubiyatga uchragan yarim finalchilar bahslashadi) va final o‘yinlari bo‘lib o‘tadi. 2017-yilning 10-yanvarida FIFA yangi formatni tasdiqladi, yaʼni 48 jamoadan iborat Jahon chempionati (koʻproq jamoalarni qabul qilish uchun), u har birida uchta jamoadan iborat 16 ta guruhdan iborat boʻlib, har bir guruhdan ikkitadan jamoa saralashdan iborat boʻlib, 32-raundning pley-off bosqichini tashkil qiladi. , 2026 yilgacha amalga oshirilishi kerak.

Xostlar
-------

*Asosiy maqola: FIFA Jahon chempionati mezbonlari*

### Tanlov jarayoni

Map of FIFA World Cup final hosts, 1930-2022. Green: once; dark green: twice; light green: planned
FIFA kongressi yigʻilishlarida jahon chempionatlarining dastlabki oʻyinlari mamlakatlarga berildi. Joylar bahsli edi, chunki Janubiy Amerika va Evropa futbolning ikki kuch markazi boʻlgan va ular oʻrtasida qayiqda uch hafta sayohat qilish kerak edi. Misol uchun, birinchi jahon chempionatini Urugvayda oʻtkazish toʻgʻrisidagi qaror faqat toʻrtta Evropa davlatining raqobatlashiga olib keldi.  Keyingi ikki jahon chempionati ham Evropada boʻlib oʻtdi. Ulardan ikkinchisini Fransiyada oʻtkazish toʻgʻrisidagi qaror munozarali edi, chunki Janubiy Amerika mamlakatlari joylashuv ikki qitʼa oʻrtasida almashinishini tushunishdi. Argentina ham, Urugvay ham 1938 yilgi futbol boʻyicha jahon chempionatini boykot qildi .

1958 yilgi FIFA Jahon chempionatidan boshlab, kelajakdagi boykotlar yoki bahs-munozaralarga yoʻl qoʻymaslik uchun FIFA mezbonlarni Amerika va Evropa oʻrtasida almashish tartibini boshladi, bu 1998 yilgi FIFA Jahon chempionatigacha davom etdi. Janubiy Koreya va Yaponiya birgalikda mezbonlik qilgan 2002 yilgi futbol boʻyicha Jahon chempionati Osiyoda oʻtkazilgan birinchi va bir nechta mezbonlar ishtirokidagi birinchi turnir edi.  Janubiy Afrika 2010 yilda jahon chempionatiga mezbonlik qilgan birinchi Afrika davlatiga aylandi. 2014 yilgi FIFA Jahon chempionatiga Braziliya mezbonlik qildi, Argentina 1978 yildan beri birinchi marta Janubiy Amerikada  boʻlib oʻtdi va Evropadan tashqarida ketma-ket jahon chempionatlari oʻtkazilgan birinchi voqea edi.

Russian delegates celebrate being chosen as the host of the 2018 FIFA World Cup
Endi mezbon mamlakat FIFA Kengashi tomonidan ovoz berish orqali tanlanadi. Bu toʻliq ovoz berish orqali amalga oshiriladitizimi. Tadbirga mezbonlik qilmoqchi boʻlgan davlatning milliy futbol assotsiatsiyasi FIFAdan kuchli taklifdan kutilayotgan qadamlar va talablarni tushuntiruvchi „Mezbonlik shartnomasi"ni oladi. Tender assotsiatsiyasi, shuningdek, taqdim etilishi nomzodning rasmiy tasdigʻini bildiruvchi shaklni oladi. Shundan soʻng, FIFA tomonidan tayinlangan inspektorlar guruhi mamlakat ushbu tadbirni oʻtkazish uchun zarur boʻlgan talablarga javob berishini aniqlash uchun tashrif buyuradi va mamlakat boʻyicha hisobot tayyorlanadi. Jahon chempionatiga kim mezbonlik qilishi haqidagi qaror odatda turnirdan olti yoki etti yil oldin qabul qilinadi. Biroq, 2018 va 2022 yilgi jahon chempionatlarida boʻlgani kabi, bir vaqtning oʻzida bir nechta boʻlajak turnirlar mezbonlari eʼlon qilingan holatlar ham boʻlgan .Rossiya va Qatar , Qatar turnirni mezbonlik qilgan birinchi Yaqin Sharq davlatiga aylandi.

2010 va 2014 yilgi jahon chempionatlari uchun final turniri konfederatsiyalar oʻrtasida oʻtkaziladi, bu faqat tanlangan konfederatsiya mamlakatlariga (2010-yilda Afrika, 2014-yilda Janubiy Amerika) musobaqani oʻtkazish uchun daʼvo qilish imkonini beradi. Rotatsiya siyosati Germaniyaning 2006 yilgi turnirni oʻtkazish uchun ovoz berishda Janubiy Afrika ustidan qozongan gʻalabasi bilan bogʻliq bahs -munozaralardan soʻng joriy qilingan. Biroq, qitʼa boʻylab aylanish siyosati 2014 yildan keyin ham davom etmadi, shuning uchun avvalgi ikkita turnirni oʻtkazgan konfederatsiyalarga kiruvchi davlatlar bundan mustasno, 2018 yildan boshlab jahon chempionatlari uchun mezbon sifatida ariza topshirishi mumkin.  Bu qisman Braziliya yagona rasmiy taklif ishtirokchisi boʻlgan 2014 yilgi turnir uchun tender jarayoniga oʻxshash stsenariyning oldini olish uchundir.2026-yilgi futbol bo‘yicha jahon chempionati AQSh, Kanada va Meksikada o‘tkazilishi tanlandi, bu birinchi marta jahon chempionatini uchta mezbon davlat bo‘lishdi.  2026 yilgi turnir tarixdagi eng yirik jahon chempionati boʻladi, 48 ta jamoa 80 ta oʻyin oʻtkazadi. Chorak finaldan keyingi barcha oʻyinlarni hisobga olgan holda 60ta oʻyin AQShda boʻlib oʻtadi, Kanada va Meksika esa 10tadan oʻyinga mezbonlik qiladi.

Total times teams hosted by confederation
Confederations and years in bold have an upcoming competition.| Confederation | Total | (Hosts) Years |
| --- | --- | --- |
| ***AFC*** | 2 | Janubiy Koreya Yaponiya 2002, Qatar ***2022*** |
| CAF | 1 | Janubiy Afrika 2010 |
| ***CONCACAF*** | 4 | Meksika 1970, Meksika 1986, Qoʻshma Shtatlar 1994, Kanada Meksika Qoʻshma Shtatlar ***2026*** |
| CONMEBOL | 5 | Urugvay 1930, Braziliya 1950, Chili 1962, Argentina 1978, Braziliya 2014 |
| OFC | 0 |   |
| UEFA | 11 | Italiya 1934, Fransiya 1938, Shveysariya 1954, Shvetsiya 1958, Angliya 1966, Germaniya 1974, Ispaniya 1982, Italiya 1990, Fransiya 1998, Germaniya 2006, Rossiya 2018 |

### Spektakllar

*Shuningdek qarang: FIFA Jahon chempionatida mezbon davlatlarning natijalari*

Sakkizta chempiondan oltitasi oʻz vatanlarida oʻynab, unvonlaridan birini qoʻlga kiritdi, bundan mustasno Braziliya , 1950 yilda oʻz maydonida hal qiluvchi oʻyinda magʻlubiyatga uchragan va 2014 yilda Germaniyaga qarshi yarim finalda magʻlub boʻlgan Braziliya ikkinchi oʻrinni egallagan. va Ispaniya 1982 yilda oʻz maydonida ikkinchi bosqichga chiqdi. Angliya (1966) oʻzining yagona chempionligini mezbon davlat sifatida qoʻlga kiritdi. Urugvay (1930), Italiya (1934), Argentina (1978) va Fransiya (1998) mezbon davlat sifatida ilk chempionlikni qo‘lga kiritgan bo‘lsa-da, yana g‘alaba qozondi, Germaniya (1974) esa o‘z maydonida ikkinchi chempionlikni qo‘lga kiritdi.

Turnirga mezbonlik qilishda boshqa davlatlar ham muvaffaqiyat qozonishdi. Shveytsariya (1954 yil chorak final), Shvetsiya (1958 yilda ikkinchi oʻrin), Chili (1962 yilda uchinchi oʻrin), Janubiy Koreya (2002 yilda toʻrtinchi oʻrin), Meksika (1970 va 1986 yillarda chorak final) eng yaxshi natijalarga erishgan. mezbon sifatida xizmat qilganda. Hozirgacha Janubiy Afrika (2010) birinchi bosqichdan oʻta olmagan yagona mezbon davlat boʻldi

Davomat
-------

*Shuningdek qarang: Sport ishtirokchilari roʻyxati*

| Year | Hosts | Venues/
Cities | Total
attendance † | Matches | Avg.attendance | Highest attendances ‡ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Number | Venue | Game(s) |
| 1930 |  Uruguay | 3/1 | 590,549 | 18 | 32,808 | 93,000 | Estadio Centenario, Montevideo | Uruguay 6-1 Yugoslavia, Semi-final |
| 1934 |  Italy | 8/8 | 363,000 | 17 | 21,353 | 55,000 | Stadio Nazionale PNF, Rome | Italy 2-1 Czechoslovakia, Final |
| 1938 |  France | 10/9 | 375,700 | 18 | 20,872 | 58,455 | Olympique de Colombes, Paris | France 1-3 Italy, Quarter-final |
| 1950 |  Brazil | 6/6 | 1,045,246 | 22 | 47,511 | 173,850 | Maracanã Stadium, Rio de Janeiro | Brazil 1-2 Uruguay, Deciding match |
| 1954 |  Switzerland | 6/6 | 768,607 | 26 | 29,562 | 63,000 | Wankdorf Stadium, Bern | West Germany 3-2 Hungary, Final |
| 1958 |  Sweden | 12/12 | 819,810 | 35 | 23,423 | 50,928 | Ullevi Stadium, Gothenburg | Brazil 2-0 Soviet Union, Group stage |
| 1962 |  Chile | 4/4 | 893,172 | 32 | 27,912 | 68,679 | Estadio Nacional, Santiago | Brazil 4-2 Chile, Semi-final |
| 1966 |  England | 8/7 | 1,563,135 | 32 | 48,848 | 98,270 | Wembley Stadium, London | England 4-2 West Germany, Final |
| 1970 |  Mexico | 5/5 | 1,603,975 | 32 | 50,124 | 108,192 | Estadio Azteca, Mexico City | Mexico 1-0 Belgium, Group stage |
| 1974 |  West Germany | 9/9 | 1,865,753 | 38 | 49,099 | 83,168 | Olympiastadion, Munich | West Germany 1-0 Chile, Group stage |
| 1978 |  Argentina | 6/5 | 1,545,791 | 38 | 40,679 | 71,712 | Estadio Monumental, Buenos Aires | Italy 1-0 Argentina, Group stage |
| 1982 |  Spain | 17/14 | 2,109,723 | 52 | 40,572 | 95,500 | Camp Nou, Barcelona | Argentina 0-1 Belgium, Opening match |
| 1986 |  Mexico | 12/11 | 2,394,031 | 52 | 46,039 | 114,600 | Estadio Azteca, Mexico City | Mexico 1-1 Paraguay, Group stageArgentina 3-2 West Germany, Final |
| 1990 |  Italy | 12/12 | 2,516,215 | 52 | 48,389 | 74,765 | San Siro, Milan | West Germany 4-1 Yugoslavia, Group stage |
| 1994 |  United States | 9/9 | 3,587,538 | 52 | 68,991 | 94,194 | Rose Bowl, Pasadena, California | Brazil 0-0 (3-2p) Italy, Final |
| 1998 |  France | 10/10 | 2,785,100 | 64 | 43,517 | 80,000 | Stade de France, Saint-Denis | Brazil 0-3 France, Final |
| 2002 |  South Korea Japan | 20/20 | 2,705,197 | 64 | 42,269 | 69,029 | International Stadium, Yokohama, Japan | Brazil 2-0 Germany, Final |
| 2006 |  Germany | 12/12 | 3,359,439 | 64 | 52,491 | 72,000 | Olympiastadion, Berlin | Germany 1-1 (4-2p) Argentina, Quarter-final |
| 2010 |  South Africa | 10/9 | 3,178,856 | 64 | 49,670 | 84,490 | Soccer City, Johannesburg | Spain 1-0 Netherlands, Final |
| 2014 |  Brazil | 12/12 | 3,429,873 | 64 | 53,592 | 74,738 | Maracanã Stadium, Rio de Janeiro | Germany 1-0 Argentina, Final |
| 2018 |  Russia | 12/11 | 3,031,768 | 64 | 47,371 | 78,011 | Luzhniki Stadium, Moscow | France 4-2 Croatia, Final |
| Overall | **40,532,478** | **900** | 45,036 | 173,850 | Maracanã Stadium, Rio de Janeiro (1950) |  |

dagger Manba: FIFA

Oxirgi uchta ustunda koʻrsatilgan eng koʻp ishtirok etgan yagona oʻyin 2018 yilgi 21 Jahon kubogining 11 tasida final boʻldi. 1930, 1938, 1958, 1962, 1970-1982, 1990 va 2006 yillardagi finalga qaraganda yana bir oʻyin yoki oʻyinda tomoshabinlar koʻproq boʻlgan.

Eshittirish va reklama
----------------------

*Shuningdek qarang: FIFA Jahon chempionati translyatorlari roʻyxati*

A Coca-Cola bottle promoting the 2002 World Cup in South Korea and Japan
Jahon kubogi birinchi marta 1954 yilda televideniyeda namoyish etilgan va hozirda u dunyodagi eng koʻp tomosha qilingan va eng koʻp kuzatilgan sport tadbiridir. 2006 yilgi Jahon chempionatining barcha oʻyinlarini jamlangan tomoshabinlar soni 26,29 milliardni tashkil etgan.  Turnirning final oʻyinini 715,1 million kishi tomosha qildi, bu sayyoramiz aholisining deyarli toʻqqizdan bir qismini tashkil etadi. Jamoalarning guruhlarga bo‘linishini hal qilgan JCh-2006 qur’a marosimini 300 million tomoshabin tomosha qilgan.  Jahon kubogi Coca-Cola , McDonald’s va Adidas kabi koʻplab homiylarni jalb qiladi.. Ushbu va boshqa koʻplab kompaniyalar uchun homiy boʻlish ularning global brendlariga kuchli taʼsir qiladi. Mezbon mamlakatlar odatda bir oy davom etgan tadbirdan koʻp million dollarlik daromad oshadi. Sportning boshqaruv organi FIFA 2014 yilgi turnirdan 4,8 milliard dollar,  va 2018 yilgi turnirdan 6,1 milliard dollar daromad olgan.

Manufactured by Adidas since the 1970 World Cup, official match balls displayed at FIFA headquarters in Zürich
1966 yildan beri har bir FIFA Jahon chempionati oʻz maskotiga yoki logotipiga ega. *1966 yilgi musobaqaning talismasi boʻlgan Jahon kubogi Villi* birinchi Jahon kubogi maskoti edi.  Jahon chempionatlarida har bir turnir uchun maxsus ishlab chiqilgan rasmiy oʻyin toʻplari mavjud. Slazenjer 1966 yilgi Jahon chempionati uchun toʻp ishlab chiqargandan soʻng, Adidas FIFAning rasmiy yetkazib beruvchisiga aylandi.  Har bir jahon chempionatida Shakiradan Uill Smitgacha boʻlgan sanʼatkorlar tomonidan ijro etilgan rasmiy qoʻshiq ham bor.  " Nessun dorma "kabi boshqa qoʻshiqlar ijro etganToʻrtta Jahon kubogi kontsertidagi "Uch tenor "ham turnir bilan tanilgan.

1970 yilda FIFA bilan hamkorlikni yoʻlga qoʻygan Panini 1970 yilgi Jahon chempionati uchun oʻzining birinchi stiker albomini nashr etdi.  Oʻshandan beri stikerlar va kartalarni yigʻish va sotish, ayniqsa, yosh avlod uchun Jahon chempionati tajribasining bir qismiga aylandi.  FIFA, shuningdek , 1986 yildan beri Jahon kubogi video oʻyinlarini litsenziyalagan, Electronic Arts esa hozirgi litsenziya egasidir.

Natijalar
---------

*Shuningdek qarang: FIFA Jahon chempionati finallari roʻyxati*

###### Kalitlar

* aet: natija/oʻyin qoʻshimcha vaqtdan keyin gʻalaba qozondi
* p: penaltilar seriyasidan keyin gʻalaba qozondi
* TBD: aniqlanishi kerak
* 

  


| Ed. | Year | Host | First place game | Third place game | Num.teams |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Andoza:Gold01 Champion | Score | Andoza:Silver02 Runner-up | Andoza:Bronze03 Third | Score | Fourth |
| 1 | 1930 |  Uruguay | **Urugvay** | **4-2**
Estadio Centenario, Montevideo | Argentina | AQSh | –  | Andoza:Country data Kingdom of Yugoslavia | 13 |
| 2 | 1934 |  Italy | **[[File:{{{flag alias-1861}}}|30x27px|border |alt=|link=]]Italiya** | **2-1** (q.v)
Stadio Nazionale PNF, Rome | Chexiya | [[File:{{{flag alias-1933}}}|30x27px|border |alt=|link=]]Germaniya | **3-2**
Stadio Giorgio Ascarelli, Naples | Avstriya | 16 |
| 3 | 1938 |  France | **[[File:{{{flag alias-1861}}}|30x27px|border |alt=|link=]]Italiya** | **4-2**
Stade de Colombes, Paris | Vengriya | Braziliya | **4-2**
Parc Lescure, Bordeaux | Shvetsiya | 15 |
| – | 1942 | *(Not held because of World War II)* |
| – | 1946 | *(Not held because of World War II)* |
| 4 | 1950 |  Brazil | **Urugvay** | **2-1** 
Maracanã, Rio de Janeiro | Braziliya | Shvetsiya | **3-1**  Pacaembu, São Paulo | Ispaniya | 13 |
| 5 | 1954 |  Switzerland | **Gʻarbiy Germaniya** | **3-2**
Wankdorfstadion, Bern | Vengriya | Avstriya | **3-1**
Hardturm, Zürich | Urugvay | 16 |
| 6 | 1958 |  Sweden | **Braziliya** | **5-2**
Råsundastadion, Solna | Shvetsiya | Fransiya | **6-3**
Ullevi, Gothenburg | Gʻarbiy Germaniya | 16 |
| 7 | 1962 |  Chile | **Braziliya** | **3-1**
Estadio Nacional, Santiago | Chexiya | Chili | **1-0**
Estadio Nacional, Santiago | Yugoslaviya | 16 |
| 8 | 1966 |  England | **Angliya** | **4-2** (q.v)
Wembley Stadium, London | Gʻarbiy Germaniya | Portugaliya | **2-1**
Wembley Stadium, London | Sovet Ittifoqi | 16 |
| 9 | 1970 |  Mexico | **Braziliya** | **4-1**
Estadio Azteca, Mexico City | [[File:{{{flag alias-1946}}}|30x27px|border |alt=|link=]]Italiya | Gʻarbiy Germaniya | **1-0**
Estadio Azteca, Mexico City | Urugvay | 16 |
| 10 | 1974 |  West Germany | **Gʻarbiy Germaniya** | **2-1**
Olympiastadion, Munich | Niderlandiya | [[File:{{{flag alias-1928}}}|30x27px|border |alt=|link=]]Polsha | **1-0**
Olympiastadion, Munich | Braziliya | 16 |
| 11 | 1978 |  Argentina | **Argentina** | **3-1** (q.v)
Monumental de Núñez, Buenos Aires | Niderlandiya | Braziliya | **2-1**
Monumental de Núñez, Buenos Aires | Italiya | 16 |
| 12 | 1982 |  Spain | **[[File:{{{flag alias-1946}}}|30x27px|border |alt=|link=]]Italiya** | **3-1**
Santiago Bernabéu, Madrid | Gʻarbiy Germaniya | Polsha | **3-2**
Estadio José Rico Pérez, Alicante | Fransiya | 24 |
| 13 | 1986 |  Mexico | **Argentina** | **3-2**
Estadio Azteca, Mexico City | Gʻarbiy Germaniya | Fransiya | **4-2** (q.v)
Estadio Cuauhtémoc, Puebla | Belgiya | 24 |
| 14 | 1990 |  Italy | **Gʻarbiy Germaniya** | **1-0**
Stadio Olimpico, Rome | Argentina | [[File:{{{flag alias-1946}}}|30x27px|border |alt=|link=]]Italiya | **2-1**
Stadio San Nicola, Bari | Angliya | 24 |
| 15 | 1994 |  United States | **Braziliya** | **0-0** (q.v)
(3–2 p)
Rose Bowl, Pasadena | Italiya | Shvetsiya | **4-0**
Rose Bowl, Pasadena | Bolgariya | 24 |
| 16 | 1998 |  France | **Fransiya** | **3-0**
Stade de France, Saint-Denis | Braziliya | Xorvatiya | **2-1**
Parc des Princes, Paris | Niderlandiya | 32 |
| 17 | 2002 |  South Korea Japan | **Braziliya** | **2-0**
International Stadium, Yokohama | Germaniya | Turkiya | **3-2**
Daegu Stadium, Daegu | Janubiy Koreya | 32 |
| 18 | 2006 |  Germany | **Italiya** | **1-1** (q.v)
(5–3 p)
Olympiastadion, Berlin | Fransiya | Germaniya | **3-1**
Gottlieb-Daimler-Stadion, Stuttgart | Portugaliya | 32 |
| 19 | 2010 |  South Africa | **Ispaniya** | **1-0** (q.v)
Soccer City, Johannesburg | Niderlandiya | Germaniya | **3-2**
Nelson Mandela Bay Stadium, Port Elizabeth | Urugvay | 32 |
| 20 | 2014 |  Brazil | **Germaniya** | **1-0** (q.v)
Maracanã, Rio de Janeiro | Argentina | Niderlandiya | **3-0**
Estádio Nacional, Brasília | Braziliya | 32 |
| 21 | 2018 |  Russia | **Fransiya** | **4-2**
Luzhniki Stadium, Moscow | Xorvatiya | Belgiya | **2-0**
Krestovsky Stadium, Saint Petersburg | Angliya | 32 |
| *22* | *2022* | *Qatar* | **TBD** | TBD*Iconic Stadium, Lusail* | TBD | TBD | TBD
*Khalifa Stadium, Al Rayyan* | TBD | 32 |
| *23* | *2026* | *Canada Mexico United States* | **TBD** | TBD
*TBD* | TBD | TBD | TBD
*TBD* | TBD | 48 |

Eslatmalar
1. **^** 1930 yilda uchinchi oʻrin uchun bahs boʻlmagan; magʻlub boʻlgan ikki yarim finalchi turnirdagi umumiy rekordlariga koʻra tartiblangan.
2. ^Yuqoriga oʻtish:***a b*** 1950 yilda yakuniy bosqich toʻrtta jamoadan iborat boʻlgan davra boʻyicha guruh edi. Tasodifan, so‘nggi ikki o‘yinning birida kuchli ikki jamoa (va faqat ikkitasi chempionlikni qo‘lga kiritishi mumkin), ikkinchisi esa quyida joylashgan ikki jamoa o‘rtasida bo‘ldi. Urugvay — Braziliya oʻyini koʻpincha 1950 yilgi Jahon chempionatining de-fakto finali hisoblanadi.

Hammasi boʻlib 79 davlat kamida bitta jahon chempionatida ishtirok etgan.  Ulardan sakkizta terma jamoa Jahon kubogida gʻolib chiqdi va ular oʻz nishonlariga yulduzlar qoʻshdilar, ularning har bir yulduzi Jahon kubogi gʻalabasini ifodalaydi. (Ammo Urugvay oʻz nishonida toʻrtta yulduzni koʻrsatishni tanlaydi, ular FIFA tomonidan Jahon chempionati sifatida eʼtirof etilgan 1924 va 1928 yillardagi Yozgi Olimpiya oʻyinlaridagi ikkita oltin medali va 1930 va 1950 yillardagi ikkita Jahon kubogi unvonini ifodalaydi).

Beshta chempionlik unvoniga ega Braziliya jahon chempionatining eng muvaffaqiyatli jamoasi va shu kungacha har bir jahon chempionatida (21) oʻynagan yagona davlatdir.  Braziliya, shuningdek, uchinchi (1970), toʻrtinchi (1994) va beshinchi (2002) Jahon kubogini yutgan birinchi jamoa edi. Italiya (1934 va 1938) va Braziliya (1958 va 1962) ketma-ket chempionlikni qo‘lga kiritgan yagona davlatlardir. Gʻarbiy Germaniya (1982-1990) va Braziliya (1994-2002) ketma-ket uchta jahon chempionati finalida ishtirok etgan yagona davlatdir. Germaniya eng koʻp toʻrtlikka (13 ta), medallarga (12 ta), shuningdek, eng koʻp finalga (8) erishgan.

Map of countries' best results

### Konfederatsiyalarning eng yaxshi chiqishlari

*Shuningdek qarang: Konfederatsiya* *boʻyicha FIFA Jahon chempionati natijalari*

Shuningdek qarang: Konfederatsiya boʻyicha FIFA Jahon chempionati natijalariSouth Koreans watching their nation on the big screens in Seoul Plaza during the 2002 World Cup when they became the first Asian country to reach the semi-finals
Shu kungacha jahon chempionati finalida faqat UEFA (Yevropa) va KONMEBOL (Janubiy Amerika) konfederatsiyalari jamoalari ishtirok etishgan. Yevropa davlatlari o‘n ikkita chempionlikni qo‘lga kiritgan bo‘lsa, Janubiy Amerika terma jamoasi to‘qqizta chempionlikni qo‘lga kiritgan. Ushbu ikki qitʼadan tashqaridan faqat ikkita jamoa musobaqaning yarim finaliga chiqishgan: 1930 yilda AQSh (Shimoliy, Markaziy Amerika va Karib dengizi) va 2002 yilda Janubiy Koreya (Osiyo). Chorak final: 1990 yilda Kamerun , 2002 yilda Senegal va 2010 yilda Gana. Faqat bitta Okeaniya saralashi,2006 yilda Avstraliya ikkinchi bosqichga chiqdi.

Braziliya , Argentina , Ispaniya va Germaniya oʻz qitʼa konfederatsiyasidan tashqarida jahon chempionatida gʻolib chiqqan yagona jamoalardir; Braziliya Evropa (1958), Shimoliy Amerika (1970 va 1994) va Osiyoda (2002) gʻalaba qozongan. Argentina 1986 yilda Shimoliy Amerikada boʻlib oʻtgan jahon chempionatida gʻalaba qozongan boʻlsa, 2010 yilda Ispaniya Afrikada gʻalaba qozongan. 2014 yilda, Germaniya Amerika qitʼasida gʻalaba qozongan birinchi Yevropa jamoasi boʻldi. Faqatgina besh marta ketma-ket jahon chempionatlarida bir qitʼa termalari gʻalaba qozongan. Bitta qitʼa konfederatsiyasidan (Italiya, Ispaniya, Germaniya va Fransiya) toʻrtta chempionning joriy seriyasi ilgari boʻlmagan. Italiya va Braziliya 1938 va 1962 yillarda oʻz chempionlik unvonlarini muvaffaqiyatli himoya qilgan boʻlsa, 2006 yilgi Italiya gʻalabasidan keyin 2010 yilda Ispaniya, 2014 yilda Germaniya va 2018 yilda Fransiya gʻalaba qozongan. qitʼalar (Yevropa) boshqasidan (Janubiy Amerika) bir nechta chempionatda oldinda.

Total times teams qualified by confederation| Confederation | AFC | CAF | CONCACAF | CONMEBOL | OFC | UEFA | Total |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Teams | 37 | 44 | 42 | 85 | 4 | 245 | 457 |
| Top 16 | 6 | 9 | 14 | 35 | 1 | 91 | 156 |
| Top 8 | 2 | 3 | 5 | 34 | 0 | 100 | 144 |
| Top 4 | 1 | 0 | 1 | 22 | 0 | 60 | 84 |
| Top 2 | 0 | 0 | 0 | 14 | 0 | 28 | 42 |
| 1st | 0 | 0 | 0 | 9 | 0 | 12 | 21 |
| 2nd | 0 | 0 | 0 | 5 | 0 | 16 | 21 |
| 3rd | 0 | 0 | 1 | 3 | 0 | 17 | 21 |
| 4th | 1 | 0 | 0 | 5 | 0 | 15 | 21 |

Mukofotlar
----------

*Asosiy maqola: FIFA Jahon kubogi mukofotlari*

Har bir Jahon kubogi yakunida oʻyinchilar va jamoalarga turnirdagi yakuniy jamoaviy oʻrinlardan tashqari yutuqlari uchun mukofotlar beriladi. Hozirda oltita mukofot mavjud:

* Ommaviy axborot vositalari vakillarining ovoz berish yoʻli bilan aniqlangan eng yaxshi futbolchi uchun „Oltin toʻp" (birinchi marta 1982 yilda berilgan) *; Kumush toʻp* va bronza *toʻp* ovoz berishda mos ravishda ikkinchi va uchinchi oʻrinlarni egallagan oʻyinchilarga beriladi;
* Eng yaxshi toʻpurar uchun "*Oltin butsa* "(baʼzan „ *Oltin butsa" deb ham ataladi) (birinchi marta 1982 yilda berilgan, ammo 1930 yildan boshlab barcha turnirlarda retrospektiv tarzda qoʻllanilgan);* yaqinda *kumush butsa* va *bronza butsa* mos ravishda ikkinchi va uchinchi gol mualliflariga topshirildi;
* Eng yaxshi darvozabon uchun „ *Oltin qoʻlqop" mukofoti* (ilgari *Yashin mukofoti*) FIFA Texnik tadqiqot guruhi tomonidan qabul qilingan (birinchi marta 1994 yilda berilgan);
* FIFA Texnik tadqiqot guruhi tomonidan taqvim yili boshida 21 yosh va undan kichik yoshdagi eng yaxshi futbolchi uchun eng yaxshi yosh futbolchi mukofoti (birinchi marta 2006 yilda berilgan) *;*
* FIFA Fair Play Qoʻmitasi tomonidan oʻrnatilgan ball tizimi va mezonlariga koʻra halol oʻyin boʻyicha eng yaxshi natija qayd etgan jamoa uchun *FIFA Fair Play Kubogi (birinchi marta 1978 yilda berilgan);*
* Jahon kubogi davomida jamoatchilikni eng koʻp xursand qilgan jamoa uchun eng qiziqarli jamoa, keng jamoatchilik soʻrovi asosida aniqlangan (birinchi marta 1994 yilda berilgan) *;*

1998 yildan buyon har bir turnir uchun turnirning eng yaxshi oʻyinchilaridan iborat *Yulduzlar jamoasi ham eʼlon qilinadi.*

Yozuvlar va statistika
----------------------

*Asosiy maqola: FIFA Jahon chempionati rekordlari va statistikasi roʻyxati*

*Shuningdek qarang: FIFA Jahon Kubogida g‘olib chiqqan futbolchilar ro‘yxati , FIFA Jahon Kubogida g‘olib chiqqan murabbiylar ro‘yxati va Milliy terma jamoaning FIFA Jahon chempionatidagi o‘yinlari*

Germany’s Lothar Matthäus played a record 25 World Cup matches across a joint record five tournaments
Uch nafar oʻyinchi jahon chempionatlarida eng koʻp oʻynash boʻyicha rekordga ega ; Meksikalik Antonio Karbaxal (1950-1966) va Rafael Markes (2002-2018); va germaniyalik Lotar Matteus (1982-1998) beshta turnirda qatnashgan.  Matteus jaxon chempionatida eng ko‘p o‘yin o‘tkazgan, 25 ta o‘yin.  Braziliyalik Djalma Santos (1954-1962), g‘arbiy germaniyalik Frans Bekkenbauer (1966-1974) va germaniyalik Filipp Lam (2006-2014) uchta jahon chempionatida qatnashgan yagona futbolchilardir. Yulduzli jamoalar .

Germaniyalik Miroslav Kloze (2002-2014) 16 ta gol bilan jahon chempionatining eng yaxshi to‘purari hisoblanadi. U 2014-yilda Braziliyaga qarshi yarim final o‘yinida 15 ta gol (1998-2006) bo‘lgan braziliyalik Ronalduning rekordini yangiladi. G‘arbiy germaniyalik Gerd Myuller (1970-1974) 14 ta gol bilan uchinchi o‘rinda.  Toʻrtinchi oʻrindagi toʻpurar, fransiyalik Just Fonteine, bir jahon chempionatida eng koʻp gol urish boʻyicha rekordchi; uning barcha 13 gollari 1958 yilgi turnirda kiritilgan.

Pelé is the only three-time World Cup winner
2007 yil noyabr oyida FIFA 1930 va 1974 yillar oraligʻida jahon chempionatida gʻolib chiqqan jamoalarning barcha aʼzolari gʻoliblar medallari bilan taqdirlanishini eʼlon qildi.  Bu braziliyalik Peleni uchta Jahon kubogi gʻolibi medalini qoʻlga kiritgan yagona oʻyinchiga aylantirdi (1958, 1962 va 1970, garchi u jarohati tufayli 1962 finalida oʻynamagan boʻlsa ham),  20 ta boshqa oʻyinchi bilan. ikkita gʻoliblik medalini qoʻlga kiritdi. Yetti nafar oʻyinchi Jahon kubogi medallarining barcha uch turini (gʻoliblar, ikkinchi oʻrinlar va uchinchi oʻrinlar) toʻpladi; 1966-1974 yillardagi Gʻarbiy Germaniya terma jamoasidan besh nafar futbolchi bor edi : Frants Bekkenbauer , Yurgen Grabowski , Horst-Diter Xyottges , Zepp Mayer va Volfgang Overat (1966-1974), italiyalik Franko Baresi (1982, 1990, 1994) va eng so‘nggisi germaniyalik Miroslav Kloze (2002-2014) qatorasiga to‘rtta medal bilan taqdirlangan.

Braziliyalik Mario Zagallo, gʻarbiy germaniyalik Frans Bekkenbauer va fransiyalik Dide Desham ham futbolchi, ham bosh murabbiy sifatida jahon chempionatida gʻolib chiqqan yagona odamlardir. Zagallo 1958 va 1962 yillarda futbolchi, 1970 yilda bosh murabbiy sifatida gʻalaba qozongan.  Bekkenbauer 1974 yilda sardor sifatida, 1990 yilda esa bosh murabbiy sifatida gʻalaba qozondi,  va Desham 1998 yilda sardor sifatida gʻalaba qozonganidan keyin 2018 yilda bu muvaffaqiyatni takrorladi.  Italiyalik Vittorio Pozzo ikki marta jahon chempionligini qoʻlga kiritgan yagona bosh murabbiydir (1934 va 1938).  Jahon chempionatida gʻolib chiqqan barcha bosh murabbiylar gʻalaba qozonish uchun murabbiylik qilgan mamlakatda tugʻilganlar edi.

Milliy terma jamoalar orasida Germaniya va Braziliya jahon chempionatida eng ko‘p o‘yin o‘tkazgan (109), Germaniya eng ko‘p final (8), yarim final (13) va chorak finalda (16), Braziliya terma jamoalari esa jahon chempionatida ishtirok etgan. eng koʻp jahon chempionatlarida (21), eng koʻp gʻalaba qozongan (73) va eng koʻp gol urgan (229).  Bu ikki jamoa jahon chempionatida ikki marta, 2002-yilgi final va 2014-yilgi yarim finalda oʻzaro oʻynagan.

### Eng yaxshi toʻpurarlar

***Asosiy maqola: FIFA Jahon chempionatining eng yaxshi toʻpurarlari***
##### Individual

Miroslav Klose scored a record 16 goals across four World Cups

| Rank | Player | Goals scored |
| --- | --- | --- |
| Andoza:No.1 | Germaniya Miroslav Klose | 16 |
| Andoza:No.2 | Braziliya Ronaldo | 15 |
| Andoza:No.3 | Gʻarbiy Germaniya Gerd Müller | 14 |
| Andoza:No.4 | Fransiya Just Fontaine | 13 |
| Andoza:No.5 | Braziliya Pelé | 12 |
| Andoza:No.6 | Germaniya Jürgen Klinsmann | 11 |
| Vengriya Sándor Kocsis |

Country

| Rank | National Team | Goals scored |
| --- | --- | --- |
| Andoza:No.1 |  Braziliya | 229 |
| Andoza:No.2 |  Germaniya | 226 |
| Andoza:No.3 |  Argentina | 137 |
| Andoza:No.4 |  Italiya | 128 |
| Andoza:No.5 |  Fransiya | 120 |
| Andoza:No.6 |  Ispaniya | 99 |
| Andoza:No.7 |  Angliya | 91 |
| Andoza:No.8 |  Urugvay | 87 |
|  Vengriya | 87 |
| Andoza:No.10 |  Niderlandiya | 86 |

### Chempionlar uchun barcha vaqt jadvali

Asosiy maqola: Milliy terma jamoaning FIFA Jahon chempionatidagi oʻyinlari § Jamoalarning umumiy rekordlari

1990 yilgacha jahon chempionatida qoʻllanilgan tizim gʻalaba uchun 2 ball edi. Ushbu reytingda gʻalaba uchun 3 ochko, durang uchun 1 ochko va magʻlubiyat uchun 0 ochko beriladi. Futbol boʻyicha statistik konventsiyaga koʻra, qoʻshimcha vaqtda hal qilingan oʻyinlar gʻalaba va magʻlubiyat, penaltilar seriyasi bilan hal qilingan oʻyinlar esa durang deb hisoblanadi. Jamoalar jami ochkolar bo‘yicha, so‘ngra to‘plar farqi bo‘yicha, keyin esa urilgan gollar bo‘yicha tartiblanadi..

| Rank | Team | Participations | Titles | Pld | W | D | L | GF | GA | GD | Pts |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Braziliya | 21 | 5 | 109 | 73 | 18 | 18 | 229 | 105 | 124 | 237 |
| 2 |  Germaniya | 19 | 4 | 109 | 67 | 20 | 22 | 226 | 125 | 101 | 221 |
| 3 |  Italiya | 18 | 4 | 83 | 45 | 21 | 17 | 128 | 77 | 51 | 156 |
| 4 |  Argentina | 17 | 2 | 81 | 43 | 15 | 23 | 137 | 93 | 44 | 144 |
| 5 |  Fransiya | 15 | 2 | 66 | 34 | 13 | 19 | 120 | 77 | 43 | 115 |
| 6 |  Angliya | 15 | 1 | 69 | 29 | 21 | 19 | 91 | 64 | 27 | 108 |
| 7 |  Ispaniya | 15 | 1 | 63 | 30 | 15 | 18 | 99 | 72 | 27 | 105 |
| 8 |  Urugvay | 13 | 2 | 56 | 24 | 12 | 20 | 87 | 74 | 13 | 84 |

Yana qarang
-----------

* FIFA plyaj futboli boʻyicha jahon chempionati
* FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempionati
* FIFA Konfederatsiyalar kubogi
* FIFA futzal boʻyicha jahon chempionati
* FIFA U-17 Jahon chempionati
* FIFA U-20 Jahon chempionati
* FIFA ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati
* FIFA Jahon chempionati hakamlari
* Assotsiatsiya futbol musobaqalari roʻyxati
* FIFA Jahon chempionati finallari roʻyxati
* Milliy terma jamoaning FIFA Jahon chempionatidagi oʻyinlari

Iqtiboslar
----------

1. ↑  „História do Mundial". *casasdeapostas24.com*. Qaraldi: 7-may 2022-yil.
2. ↑  „The 50-Year Legacy of the 1970 World Cup and Brazil's Historic Triumph". *si.com*. Qaraldi: 7-may 2022-yil.
3. ↑  „2006 FIFA World Cup broadcast wider, longer and farther than ever before". *FIFA.com*.  Fédération Internationale de Football Association (6-fevral 2007-yil). 20-yanvar 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktyabr 2009-yil.
4. ↑  Tom Dunmore, Historical Dictionary of Soccer, page 235, quote „The World Cup is now the most-watched sporting event in the world on television, above even the Olympic Games."
5. ↑  Stephen Dobson and John Goddard, The Economics of Football, page 407, quote „The World Cup is the most widely viewed sporting event in the world: the estimated cumulative television audience for the 2006 World Cup in Germany was 26.2 billion, an average of 409 million viewers per match."
6. ↑  Glenn M. Wong, The Comprehensive Guide to Careers in Sports, page 144, quote „The World Cup is the most-watched sporting event in the world. In 2006, more than 30 billion viewers in 214 countries watched the World Cup on television, and more than 3.3 million spectators attended the 64 matches of the tournament."
7. ↑  „England National Football Team Match No. 1".  England Football Online. Qaraldi: 19-noyabr 2007-yil.
8. ↑  „British PM backs return of Home Nations championship".  Agence France-Presse. Qaraldi: 16-dekabr 2007-yil.
9. ↑  *Elbech, Søren; Stokkermans, Karel* „Intermediate Games of the IV. Olympiad".  rec.sport.soccer Statistics Foundation (26-iyun 2008-yil).
10. ↑  „History of FIFA – FIFA takes shape". *FIFA.com*.  Fédération Internationale de Football Association. 29-mart 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyul 2014-yil.
11. ↑  Butler, Bryon*. The Official History of The Football Association*. London: Queen Anne Press, 1991 — 54 bet. ISBN 0-356-19145-1.
12. ↑  „'The First World Cup'. The Sir Thomas Lipton Trophy".  Shrewsbury and Atcham Borough Council (10-oktyabr 2003-yil). 29-noyabr 2003-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-aprel 2006-yil.
13. ↑  „West Auckland's World Cup Rematch". BBC. Qaraldi: 1-oktyabr 2020-yil.
14. ↑  *Jonathan Wilson.* „Sunderland's Victorian all-stars blazed trail for money's rule of football". *The Guardian* (25-aprel 2020-yil). Qaraldi: 9-avgust 2022-yil.
15. ↑  „Olympic Football Tournament Paris 1924". FIFA. Qaraldi: 1-oktyabr 2020-yil.
16. ↑  „Uruguay 1930". 15-iyul 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi.
17. ↑  „Final Tournament Standings". *1930 FIFA World Cup Uruguay*.  FIFA. 16-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-iyun 2014-yil.
18. ↑  „Football at the 1936 Berlin Summer Games". *Sports Reference*. 17-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-oktyabr 2018-yil.
19. ↑  *Braswell, Sean* „How Brazil Saved The World Cup In The Aftermatch Of World War II".  NPR (11-iyun 2014-yil). Qaraldi: 6-mart 2022-yil.
20. ↑  „Uruguay's 1950 World Cup triumph a testament to the spirit of garra". CNN (4-iyul 2010-yil). Qaraldi: 23-avgust 2022-yil.
21. ↑  „Record number of 204 teams enter preliminary competition". *FIFA.com*.  Fédération Internationale de Football Association. 19-aprel 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyul 2014-yil.
22. ↑  „Ab 2026: 48 Teams - Fifa vergrößert die WM". SPIEGEL ONLINE (10-yanvar 2017-yil).
23. ↑  *no byline* „Fifa crisis: US charges 16 more officials after earlier Zurich arrests". *BBC Sport*.  BBC (3-dekabr 2015-yil). Qaraldi: 3-dekabr 2015-yil.
24. ↑  „EU opposes biennial World Cup" (en-US). *POLITICO* (23-sentyabr 2021-yil). Qaraldi: 27-oktyabr 2021-yil.
25. ↑  *Reuters*. „South America comes out against idea of biennial World Cup" (en). *Reuters* (10-sentyabr 2021-yil). Qaraldi: 27-oktyabr 2021-yil.
26. ↑  „FIFA Council votes for the introduction of a revamped FIFA Club World Cup". *FIFA.com* (15-mart 2019-yil). Qaraldi: 17-iyun 2019-yil.
27. ↑  „FIFA Womenʼs World Cup next up for Canada in 2015". CBC Sports. Retrieved 8 September 2017
28. ↑  „Jules Rimet Cup". *FIFA.com*.  Fédération Internationale de Football Association. 29-mart 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyul 2014-yil.
29. ↑  „First 'FIFA World Champions Badge' presented to Italy". *FIFA* (2-sentyabr 2008-yil). 22-dekabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-dekabr 2019-yil.
30. ↑  „History of the FIFA World Cup Preliminary Competition (by year)". *FIFA.com*.  Fédération Internationale de Football Association. 14-iyun 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi.
31. ↑  „Regulations - 2018 FIFA World Cup Russia". *FIFA.com*.  Fédération Internationale de Football Association. Qaraldi: 24-iyun 2018-yil.
32. ↑  *Turner, Stephen*. „FIFA approves 48-team World Cup". *Sky Sports News* (10-yanvar 2017-yil). Qaraldi: 10-yanvar 2017-yil.
33. ↑  „World Cup 2014: All you need to know about Brazil finals". BBC. Qaraldi: 6-oktyabr 2020-yil.
34. ↑  „World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament". BBC Sport (13-iyun 2018-yil). Qaraldi: 13-iyun 2018-yil.
35. ↑  Bevan, Chris. „France 1-2 South Africa". BBC. Retrieved 2 December 2017
36. 1 2  „World Cup Rewind: Largest attendance at a match in the 1950 Brazil final" (en-GB). *Guinness World Records* (12-iyun 2018-yil). Qaraldi: 4-iyul 2018-yil. „"Officially, 173,850 paid spectators crammed into Rio de Janeiro’s Maracanã Stadium on July 16(...) Some estimates have even pegged the attendance as high as 199,000 or 210,000 unofficially"".
37. ↑  „FIFA World Cup competition records". *FIFA.com*.  Fédération Internationale de Football Association. 15-fevral 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-yanvar 2013-yil.
38. ↑  „FIFA Set to Make $6.1 billion From 2018 World Cup". *The New York Times*. Qaraldi: 12-iyul 2019-yil.
39. ↑  „Brand collaborations". FIFA.com. Qaraldi: 8-sentyabr 2018-yil.
40. ↑  „1930 FIFA World Cup Uruguay". *FIFA.com*.  Fédération Internationale de Football Association. Qaraldi: 30-dekabr 2018-yil.
41. ↑  „1950 FIFA World Cup". *FIFA.com*.  Fédération Internationale de Football Association. 20-dekabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-mart 2009-yil.
42. ↑  „FIFA World Cup Finals since 1930". *FIFA.com*.  Fédération Internationale de Football Association. 29-noyabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-mart 2009-yil.
43. ↑  „Brazil's twice World Cup winner Djalma Santos dies at 84". *Reuters* (24-iyul 2013-yil). Qaraldi: 12-iyul 2014-yil.
44. ↑  „Goal machine was Just superb". *BBC Sport* (4-aprel 2002-yil). Qaraldi: 23-dekabr 2007-yil.
45. ↑  „Five Aside: Germany - Brazil preview". ESPN (7-iyul 2014-yil). Qaraldi: 13-may 2018-yil.
46. ↑  „World Cup » All-time league table".  worldfootball.net. Qaraldi: 29-iyun 2021-yil.
47. ↑  Includes results of  Gʻarbiy Germaniya from 1954 to 1990.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***FIFA Jahon chempionati*** haqida turkum mavjud |

*

Manbalar
--------

1. (Wayback Machine saytida 2019-06-19 sanasida arxivlangan)

1. ↑  There was no third place match in 1930; the two losing semi-finalists are ranked according to their overall records in the tournament.
2. 1 2  The final stage in 1950 was a round-robin group of four teams. Coincidentally, one of the last two matches pitted together the top two teams (and the only two who could win the title), and the other was between the bottom two teams. Uruguay v Brazil is often considered the de facto final of the 1950 World Cup.