recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Abdushukurboy madrasasi** — Buxoro madrasasi. Hozirgi kunda madrasa saqlanib qolmagan.
Abdushukurboy madrasasi 1892-yilda Azizon guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Abdulahadxon davrida, Abdushukurboy tomonidan bunyod etilgan. Madrasa toʻgʻrisida bir qator manbalarda maʼlumotlar uchraydi. Fitrat maʼlumotlariga koʻra ushbu madrasaning yillik vaqf mablagʻi yigirma besh ming tangani tashkil etgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Vaqf hujjatida madrasa Azizon alayhi rahma guzarida, ashtarxoniy hukmdor Abdulazizxonning Zargaron madrasasi sharqiy tomonida pishiq gʻisht va ganchdan bunyod etilgan. Madrasa hujralar, masjid va darsxonadan iborat boʻlgan. Madrasa gʻarbida Zargaron madrasasi, sharq va shimolida koʻcha, janubida Abdushukurboy va bohqa kishilarning hovlisi mavjud boʻlgan. Voqif madrasa shimolidagi 7 ta doʻkonni va Qorakoʻl tumanidagi Tuzotli qishlogʻidagi 300 tanob xurri xolis yerini vaqf qilgan. Madrasaga voqifning oʻzi mutavvali boʻlgan. Undan soʻng avlodlari ushbu vazifani bajarishgan. Madrasa vaqf hujjati Buxoro amiri Amir Abdulahadxon davrida hijriy 1310-yil jumad ul-avval oyida (1892-yil dekabr) madrasa qurib boʻlganidan soʻng tuzilgan. Madrasa vaqf hujjatlarining yana bir nusxasi saqlanib qolgan. Bundan tashqari madrasa faoliyati bilan bogʻliq yana toʻrtta hujjat ham mavjud. Ushbu madrasa mudarrislari maoshi 25 tillani tashkil etgan. Sadri Ziyo ushbu madrasada 39 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.
Abdushukurboy madrasasi 35 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Abdulloh kotib madrasasi** — Buxoro madrasasi.

Tarixi
------

Abdulloh kotib madrasasi XIX asrda Mulla payravi guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Abdulahadxon davrida, Abdulloh kotib tomonidan bunyod etilgan. Mulla payravi guzarida asosan mudarrislar, immomlar va savdo ahli istiqomat qilgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Birinchi vaqf hujjatida „Mulla Abdulloh Moʻysafid Aʼmr valadi mulla Qurbon Maymanagiy foxirayi Buxoroyi sharifda hijriy 1307-yili safar oyida (1889-yil), mulla Payravi guzaridagi hovlisini vaqf qiladi". Madrasa gʻarbida Akrom oqsoqol hovlisi, sharqida Inoyatullaxoja hovlisi, sharqi va janubida koʻcha mavjud boʻlgan. Abdulloh kotib hovlisi toʻrtta pastki va 3 ta yuqorigi hujra va darvozadan iborat boʻlgan. Hovli madrasa sifatida talabalar oʻqishi uchun topshirilgan. Madrasa voqifi bitta guruchfurshchilik va bitta qassobchilik doʻkonini vaqf qiladi. Vaqf mulkiga Abdulloh kotibning oʻzi mutavvali boʻlgan va u vafot etsa uning vazifasini qozikalon bajargan. Vaqf hujjatida ushbu madrasada 6 ta hujrada 12 nafar talaba yashaganligi koʻrsatilgan. Madrasa 1 ta hujrasi darsxona uchun ajratilgan. Madrasaga oid yana bir vaqf hujjati boʻlib, 1891-yilda rasmiylashtilgan. Madrasa uchun Abdulloh kotib qogʻozfurushlik doʻkonini vaqf qiladi. Madrasada faoliyat koʻrsatgan mudarrislar toʻgʻrisida ham maʼlumotlar keltirilgan. Unda Mulla Qudratulloh maoshi 12 tilla, mulla Abdukarim maoshi 4 tillani tashkil etgan. 1903—1904-yillarda ushbu madrasada mulla Idrisxoja mudarrislik qilganligi toʻgʻrisida vaqf hujjatlarida maʼlumotlar mavjud. Sadri Ziyo Abdulloh kotib madrasasida 8 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Abdulloh kotib madrasasi 8 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Hozirgi kunda madrasa saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Kuchak madrasasi** — Buxoro madrasasi.

Tarixi
------

Kuchak madrasasi XVI asrning ikkinchi yarmida Soʻzangaron guzarida, Buxoro xonligida hukmronlik qilgan Abdullaxon II davrida, Kuchak oʻgʻlon tomonidan bunyod etilgan. Soʻzangaron guzari manbalarda Kuchak oʻgʻlon guzari deb ham nomlangan. Madrasa toʻgʻrisida shoir Mutribiy Samarqandiy Asiriyga bagʻishlagan maʼlumotlarida keltirib oʻtgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Vaqf hujjatlarining birida madrasada faoliyat olib borayotgan mulla Shahobiddin va uning maoshi 7 tilla boʻlganligi toʻgʻrisida maʼlumot berilgan. Bundan tashqari Sadr mufti askar Mir Badriddin arznomasida Kuchak madrasasida dars bergan mulla Abdulloh toʻgʻrisida ham maʼlumot keltirilgan boʻlib, maoshi 7 tillani tashkil etgan. Kuchak oʻgʻlon shayboniy Abdullaxon IIning sadoqatli odamlaridan biri boʻlgan. Kuchak oʻgʻlon 1583-yil Andijon va Fargʻonada shayboniy Mahdi sulton va Hodi sultonga qarshi olib borilgan kurashlarda Abdullaxon II ga katta yordam beradi. Bu davrda Kuchak oʻgʻlon 60 yoshni qarshilagan edi. U jasur, kuchli va saxovatli boʻlish bilan birga ilm-fanga katta eʼtibor qaratgan. Sadri Ziyo Abdulloh kotib madrasasida 10 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan. Kuchak madrasasi XX asrning boshlarida vayron boʻlgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Kuchak madrasasi 10 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Hozirgi kunda madrasa saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Hofiz qoʻngʻirot madrasasi** — Buxoro madrasasi.

Tarixi
------

Hofiz Qoʻngʻirot madrasasi 1910-yilda Hofiz qoʻngʻirot guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Abdulahadxon davrida, Abdurahmon valadi Qozixon tomonidan tashkil etilgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Madrasa gʻarbida koʻcha, shimolida Poyi ostona hammomi, sharqida gʻoʻlax hovlisi, janubida esa mulla Muhammad Nazar mufti madrasasi mavjud boʻlgan. Madrasadan oldin ushbu joy qarovsiz boʻlgan. Voqif ushbu joyni 40 ming tangaga sotib olgan va madrasaga aylantirgan. Hofiz Qoʻngʻirot madrasasi uchun Abdurahmon valadi Qozixon Choʻqmoq mavzesidagi 200 tanob yer va Soʻzangaron guzarida joylashgan Navi oliy rastasidagi 7 ta doʻkonni vaqf qiladi. Madrasa hujralarida ikki nafar talaba tahsil olgan va darsxonasi ham mavjud boʻlgan. Madrasa vaqf hujjati sadr rais Mir Burhoniddin ibn qozi ul-quzzot Mir Badriddin muhri bilan tasdiqlangan. Hofiz Qoʻngʻirot madrasasi faoliyatiga oid yana 3 ta vaqf hujjati saqlanib qolgan. Ushbu madrasada XIX asr oxirida mulla Imomiddin dars bergan. Vaqf hujjatida madrasa tarbiyalanuvchilari mulla Abduvahhob va Fathullohning nomlari keltirilgan. Sadri Ziyo Hofiz Qoʻngʻirot madrasasida 8 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan. Hofiz Qoʻngʻirot madrasasi yongʻinda kuyib ketgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Hofiz Qoʻngʻirot madrasasi 21 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Hozirgi kunda madrasa saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Boloyi hovuz madrasasi**  — Buxoro madrasasi. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.
Boloyi hovuz madrasasi XVIII asrda Shodimbiy otaliq masjidi guzarida, Buxoro xonligida hukmronlik qilgan ashtarxoniy hukmdor Subxonqulixonning xotini Sitorai Mohi Xossa tomonidan bunyod etilgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Hujjatda madrasa zamon Bilqisi (Podshoh Bibi) Buxoro shahridagi Registoning gʻarbida, Shodimbiy otaliq masjidi guzarida yogʻoch va pishiq gʻishtdan xonaqoh, jome masjidi va oʻn toʻqqiz hujra qurdiradi. Madrasa gʻarbida voqif mulki, shimolida yoʻl, sharqida hovuz, janubida Shodimbiy otaliq madrasasi mavjud boʻlgan. Malika bu yerda kambagʻal miskinlar taʼlim olishi uchun madrasa qurdirgan. Madrasa va masjid faoliyatini taʼminlash maqsadida Xutfar tumanidagi Shoʻrcha mavzesida 1000 tanob xurri xolis yeri vaqf qilingan. Mutavvali voqifning oʻzi boʻlgan. Vaqf mablagʻlari esa ushrdan olingan. Boli hovuz madrasasiga oid yana bir qator vaqf hujjatlari topib oʻrganilgan. Madrasa Buxoro taʼlim tizimidagi uchinchi darajali toifadagi oliy oʻquv yurtlaridan biri hisoblangan. Tarixiy hujjatlarning birida madrasada banoraspoʻsh toifaga mansub mulla Ashur Muhammad ismli mudarris taʼlim berganligi toʻgʻrisida maʼlumot mavjud. Abdulxoja Abdiy oʻz asarida Boloyi hovuz madrasasida „Nodir" taxallusi bilan ijod qilgan mulla Doʻst talabalarga dars berganligini yozib qoldirgan. Sadri Ziyo ushbu madrasada 22 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.
Boloyi hovuz madrasasi 19 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Yadro (maʼnolari).

**Yadro** — koʻpchilik bir hujayrali va hamma koʻp hujarayli organizmlar hujayralarining asosiy tarkibi qismi. Ya.ning boʻlishi yoki boʻlmasligiga binoan, organizmlar eukariotlar va prokariotlarp ajratiladi. Prokariotlar hujayrasida irsiy modda DNK sitoplazmadan chegaralanmagan, bir qancha organoidlar boʻlmaydi. Eukariotlar hujayrasida DNK saqlovchi strukturalar — xromosomalar va mitoxondriyalar bor. Genlardagi irsiy axborot orqali Ya. hujayrada oqsil sintezi, morfologik va fiziologik jarayonlarni boshqaradi. Ya. bilan sitoplazma oʻrtasida uzluksiz moddalar almashinuvi sodir boʻlib turadi. Ya.ni hayvon hujayralarida Ya.Purkinye (1825), oʻsimlik hujayralarida R.Broun (1831 — 33) kashf etishgan. Hujayralarda Ya. bitta yoki koʻp boʻlishi mumkin. Ya. sitoplazmadan 2 qavat membrana bilan ajralgan; tashqi membranasida ribosomalar joylashadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ilyos alayhimussalom** — Ilyos, bu Ibn Fanhos ibn Iyzor ibn Horun alayhissalomdir. Ilyosning ham nasl-nasabi Ibrohim alayhissalomga borib taqaladi. Aytilishicha, Ilyos alayhissalom payg‘ambarligi miloddan avvalgi 10 asrlarda o‘tgan Bani Isroil podshohlaridan bir Oxobning davriga to‘g‘ri keladi.

Ilyos alayhissalom qissasi Qur'oni karimning Soffot surasida kelgan. Alloh taolo aytadi:

"**Ilyos ham shak-shubhasiz, payg‘ambarlardandir. Eslang, u o‘z qavmiga degan edi: "(Allohdan) qo‘rqmaysizlarmi?! Sizlar Ba'l (nomli oltindan yasalgan but)ga sig‘inib, sizlarning ham, avvalgi ota-bobolaringizning ham Parvardigorini – eng go‘zal-afzal Yaratuvchi Allohni tark qilasizlarmi?!"**

**Bas, (qavmi Ilyosni) yolg‘onchi qildi. Endi, albatta ular (do‘zax azobiga) hozir qilinuvchidirlar. Magar Allohning pokiza bandalarigina (azobga duchor bo‘lmaslar). Biz keyingi (avlod)lar orasida (Ilyos) haqida (go‘zal maqtovlar-olqishlar) qoldirdik. Ilyosga salom bo‘lgay! Albatta Biz chiroyli amal qiluvchilarni mana shunday mukofotlaymiz. Darhaqiqat, u Bizning mo‘min bandalarimizdandir**" *(Soffot surasi, 123-132-oyatlar)*.

Ilyos oʻz qavmi Baʼl nomli oltindan yasalgan butga sigʻinib, zalolatga botgach, ularni hidoyat yoʻliga daʼvat etish uchun paygʻambar qilib yuboriladi. Ammo ular daʼvatni qabul qilmaydilar. "Bani Isroil"ni hidoyat yoʻliga sola olmay umidlari uzilgan Ilyos parvardigordan oʻz jonini olib, mashaqqatdan xalos etishni soʻraydi. Alloh unga qavmini isloh qilish yuklatilganligini, binobarin jonini olmay, oʻrniga soʻragan narsasini muhayyo etishni vaʼda qiladi. Ilyosga 3 yilgacha yomgʻir yogʻdirish-yogʻdirmaslik ixtiyori beriladi. Qurgʻoqchilik boshlanib xalq qahatchilikka uchraydi, begunoh hayvonu qushlar ham nobud boʻlib, daraxtlar quriydi. Shundan soʻng qavmning iltijosi bilan Ilyos va Alyasa (a.s) Allohga yolvorib duo qilgach, koʻkda bulut paydo boʻlib yomgʻir yogʻadi. Xiyonatkor qavm esa yana aqdini buzib zalolat yoʻliga kiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Payg'ambarlar tarixi*.
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Inkorni inkor qonuni** - dialektikaning asosiy qonunlaridan biri. Tabiat, jamiyat va tafakkur taraqqiyoti jarayonining yoʻnalishini, shaklini va natijasini ifodalaydi. Birinchi boʻlib Gegel rivojlanish qonuni sifatida taʼriflab bergan. Inkor har qanday taraqqiyotda muqarrar va qonuniyatli ravishda sodir boʻladigan jarayon (moment)dir. Hech bir sohada oʻzining ilgarigi mavjudlik shakllarini inkor qilmaydigan taraqqiyot boʻlmaydi. Gegel fikricha, "ichki inkor" taraqqiyotning harakatlantiruvchi kuchidir. Dialektik inkorning obyektiv harakteri shundaki, u har bir narsa va hodisaning oʻz ichida, ularning ichki zaruriyatidan kelib chiqadi va har qanday yemirilish va yoʻq boʻlish (inkor)ni ifodalamay, balki taraqqiyot uchun zamin boʻlib xizmat qiladigan inkorni ifodalaydi. Bu qonunning ikki marta takrorlanuvchi inkorda (inkorni inkor) ifodalanishi narsa va hodisalarning doimiy ravishda oʻzgarib, bir holatdan ikkinchi holatga oʻtishi va oqibatda rivojlanishi uzluksiz ekanligidan kelib chiqadi. Har bir mavjud boʻlgan narsa va hodisa oʻzigacha boʻlgan narsa va hodisaning inkor etilishining mahsuli, ayni vaqtda shu narsa va hodisalarning oʻzi ham sharoitning oʻzgarishi va vaqtning oʻtishi bilan dialektik inkor etilishga mahkumdir. Har bir narsa va hodisaning oʻzgarishi qoʻshaloq, yaʼni hamisha ikki yoki undan koʻproq inkor etishlar bilan amalga oshadi.

Inkorni inkorning yana bir muhim belgisi shuki, taraqqiyotdagi davriylikning tugallovchi halqasida, ikkinchi inkor bosqichida uning oldingi bosqichidagi baʼzi belgilari qayta tiklanadi (don — oʻsimlik va yana don). Boshlangʻich shaklni inkor qilgan narsa yana inkor etilganligi sababli qoʻshaloq inkor mazkur boshlangʻich shakldagi baʼzi tomonlarga xos belgilarning qayta tiklanishiga olib keladi.

Inkorni inkorning mohiyatini ilgarilama harakat va vorislikning uzviy birligidan iborat, deb taʼriflash mumkin. Inkorni inkor tufayli taraqqiyot toʻgʻri chiziq shakliga emas, balki doira shakliga ega boʻlib, bu doirada oxirgi nuqta boshlangʻich nuqtaga yaqinlashadi. Lekin bu yaqinlashuv yuqori asosda sodir boʻlishi tufayli taraqqiyot burama (spiral) shaklga ega boʻladi. Bu buramaning har bir doirasi, aylanmasi yuqoriroq taraqqiyot holatini bildiradi, shu maʼnoda taraqqiyotning dialektik nazariyasida "buramasimon" soʻzi ishlatiladi.

Koʻpincha inkorni inkor jarayonini "tezis" (taraqqiyotning boshlangʻich nuqtasi), "antitezis" (birinchi inkor) va "sintez" (inkorni inkor) shaklida ifodalab, taraqqiyotning mohiyatini ana shu uchlikda deb tushuntiradilar.

Inkorni inkor jarayonida oddiydan murakkabga, quyidan yuqoriga qarab boruvchi rivojlanish sodir boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Aksolotl** amfibiyalar oilasiga tegishli hisoblanib, ular orasida g'ayrioddiyligi bilan ajralib turadi, chunki u metamorfozga uchramasdan balog'at yoshiga etadi. Yer yuzasiga chiqish o'rniga, ulg'aygan axolotllar suvda qoladilar. Ushbu tur dastlab hozirgi Mexiko shahri ostidagi bir nechta ko'llarda topilgan, masalan , Xochimilko va Chalko ko'li.  Bu ko'llar Azteklar imperiyasi bosqinidan so'ng ispan ko'chmanchilari tomonidan quritilgan va bu aksolotlning tabiiy yashash joylarining ko'p qismini yo'q bo'lishiga olib kelgan.

2020-yil holatiga ko'ra, aksolotl deyarli qirilib ketish arafasida edi. Buning sababi Mexico shahrining urbanizatsiyasi deb hisoblanadi. Xalqaro qizil kitobga "kuchli havf ostida"gi hayvonlar turkimiga kiritlgan. Yovvoyi tabiatda 50-1000 atrofida yashayotgan axolotllar hisbolangan.

 Muhofazada saqlanayotgan leykistik aksolotl, ehtimol aksolotlning eng mashhur ko'rinishi
 Umumiy yoki yovvoyi turdagi aksolotlning yuzi
Aksolotl goʻshtxoʻr boʻlib, tabiatda mollyuskalar,  qurtlar, hasharotlar, boshqa artropodlar  va mayda baliqlar kabi mayda oʻljalarni isteʼmol qiladi. Axolotllar ovqatni hidga qarab aniqlaydilar.

 Leykistik aksolotl
Aksolotllarning o'ziga xos xususiyatlaridan biri ularning o'z tana azolarini tiklay olishidir. Ular nafaqat oyoq, qo'l, dum, balki hatto yurak va miyaning bir qismini ham qayta tiklashga qodir hisoblanadi.

1. 1 2  IUCN SSC Amphibian Specialist Group (2020). "*Ambystoma mexicanum*". *IUCN Red List of Threatened Species*. **2020**: e.T1095A53947343. doi:10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T1095A53947343.en. Retrieved 12 November 2021.
2. ↑  "Appendices | CITES".
3. 1 2  „Ambystoma mexicanum (Salamandra ajolote)". *Animal Diversity Web*.
**Altai** – (qozoqcha: *Алтай*, ruscha: *Алтай*) Qozogʻistonning Sharqiy qismida joylashgan ahamiyatiga ega shahar. Altai 2019-yilgacha **Zyryan** (qozoqcha: *Зырян*, *Zyrian*) yoki **Zyryanovsk** (ruscha: *Зыряновск*) deb nomlangan. Altai Ziryan tumanining maʼmuriy markazi hisobnadi. Altai shahri 1791-yilda tashkil etilgan va 1941-yilda shahar maqomini olgan. Aholisi: 39320 (2009-yil aholini roʻyxatga olish natijalari). 1999 - yil aholini roʻyxatga olish natijalariga ko`ra Altai shahri aholisi 43.894 kishini tashkil qilgan.

Joylashuv
---------

Zyryanovsk Rudniy Oltoyda Berezovka daryosining boʻyida joylashgan. 183 km uzunlikdagi temir yoʻl Zyrianovskni Ust-Kamenogorsk bilan bogʻlaydi. Bundan tashqari, Zyryanovsk orqali Ust-Kamenogorsk – Raxmanovskie Kluchi va Ust-Kamenogorsk – Bolshenarimskoe avtomobil yoʻllari oʻtadi.

Dunyoning xalqaro xaritasi. Oltoy shahri (ZYRYANOVSK deb nomlangan) va uning atrofidagi mintaqaning xaritasi (1965-yil).

Sanoati
-------

Zyrianovsk (Oltoy shahri) shahriga 1791-yilda G. G. Zyrianov tomonidan asos solingan. Ushbu shaharning rivojlanish tarixi kompleks-ruda konini ekspluatatsiya qilish bilan uzviy bogʻliq. Zyrianovskda koʻplab ishlab chiqarish kombinatlari („Kazzink" boʻlimi) mavjud. Ushbu kombinatlar tarkibi ikkita kondan iborat. Bular: Maleevskiy va Grexovskiy.

Taʼlim
------

Oltoy shahrida Sharqiy Qozogʻiston davlat texnika universiteti markazi, shuningdek, tibbiyot kolleji, agrar-texnika kolleji, gumanitar kollej, qurilish va transport kolleji va bundan tashqari sanoat kollejlari faoliyat yuritadi. Shaharda 8 ta maktab, 3 ta bolalar bogʻchasi, 3 ta kutubxonasi, maʼdaniyat boʻlimlari, jihozlar va sport saroyi va kerakli uskunalar saqlanuvchi uy mavjud.

Mashhur shaxslar
----------------

* Alfred Koch (1961-yilda tugʻilgan) – rus yozuvchisi, matematik-iqtisodchi va biznesmen.
* Aleksandr Rozenbaum (1951-yilda tugʻilgan) – sovet va rus bardi.

Manbalar
--------

1. ↑  Ijtimoiy va demoqrafik statistika departamenti. 2013-yil 8-dekabrda olingan.
**Xemosintez** (xemo... va sintez), xemolitoavtotrofiya — tarkibida xlorofill pigmenti boʻlmagan mikroorganizm (bakteriya)lar tomonidan anorganik birikmalar (vodorod sulfid, oltingugurt, vodorod, ammiak, azot kislota, temir peroksidi, marganets va boshqalar)dan oksidlanish reaksiyasida hosil boʻlgan energiya xisobiga karbonat angidridning oʻzlashtirilishi va organik birikmalarning biosintez qilinish jarayoni. X. rus mikrobiologi S.N.Vinogradskiy tomonidan kashf etilgan (1887). X.ning kashf qilinishi tirik organizmlarda kechadigan moddalar almashinuvi jarayonining asosiy tiplari toʻgrisidagi tushunchani oʻzgartirib yubordi. Fotosmnyayezdan farqli ravishda X. jarayonida yorugʻlik energiyasidan emas, balki oksidlanishqaytarilish reaksiyalarida ajralgan energiyadan foydalaniladi va bu energiya adenozintrifosfat kislota (ATF) ni sintez qilishda yetarli boʻladi. Elektronlarning donorlari sifatida oddiy anorganik birikmalardan foydalanadigan organizmlar xemolitotroflar deb ataladi. Bularga vodorod, oltingugurt, temir bakteriyalari va denitrifikatsiyalovchi bakteriyalar kiradi. Vodorod bakteriyalaridan berk ekologik sistemada oqsil olishda, atmosferani SO2 dan tozalashda foydalanish mumkin. Xemosintetik bakteriyalar biosferada turli elementlarni oʻzlashtirishda ishtirok etadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Meʼyor** (falsafada) — obʼyektning sifati bilan miqdorm oʻrtasidagi dialektik birlikni ifodalovchi tushuncha. Har qanday obʼyektning sifati muayyan miqdor (muayyan sistemaning xususiyatlari, tomonlari, belgilari, komponentlari, soni va h. k.) bilan uzviy bogʻliq. M. doirasida miqdor xususiyatlari elementlar soni, oʻlchami, bogʻlanish tartibi, harakat tezligi va shahri k.ning oʻzgarishi hisobiga boshqa shaklni olishi mumkin. M. obʼyektning miqdor oʻzgarishi, oʻz navbatida, sifat oʻzgarishiga olib keladigan (va aksincha) chegarani bildiradi. M. tushunchasi muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega: faoliyatning har qanday shaklida M. boʻlishi muvaffaqiyat garovidir. Predmetni uning sifat va miqdor xususiyatini anikdamasdan turib bilish mumkin emas.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Barbara Erenrayx** (inglizcha: *Barbara Ehrenreich*, 1941-yil 26-avgust, Byutte, Montana) — amerikalik immunolog, demokratik sotsialistik va soʻl feministik harakat faoli, publitsist (zamonaviy fosh qiluvchi jurnalistikaning vakili).

Biografiya
----------

Barbara 1968-yilda Rokfeller universitetida doktorlik dissertatsiyasini oldi. U Nyu-York davlat universiteti, Nyu -York universiteti va Kaliforniya universitetlarida dars bergan.

Amerika demokrat sotsialistlarining faxriy raisi. U Ralf Nader (2000), Dennis Kucinich va Jon Kerri (2004), Barak Obama (2008) nomzodlarini qoʻllab-quvvatlagan.

Eng mashhur kitoblari: Nickel and Dimed: On (Not) Getting By in America[en] (2001; 2010-yilda, Amerika kutubxonachilar assotsiatsiyasi maʼlumotlariga koʻra, kutubxonadan olib tashlashga eng koʻp urinilgan 10 ta kitob roʻyxatiga kiritilgan, shuningdek, Guardianning 21-asrning 100 ta eng yaxshi kitobi roʻyxatiga ham), Dancing in the Streets: A History of Collective Joy[en] (2007), Smile Or Die: How Positive Thinking Fooled America and the World (2009).

1998-yilda u Amerika Gumanistlar Assotsiatsiyasi tomonidan „Yil insonparvari" unvonini oldi.

2006-yilda u mehnat huquqlarini himoya qilishga qaratilgan United Professionals tashkilotining hammuassisi edi.

Barbara oʻzini toʻrtinchi avlod ateisti deb ataydi.

Shaxsiy hayoti
--------------

U 1966-yildan 1977-yilgacha Jon Erenrayx bilan nikohda yashagan va nikohda ikki farzand koʻrgan: huquq professori va jurnalist Roza Bruks va yozuvchi Ben Ehrenreich. U 1983-yildan 1993-yilgacha Gari Stivenson bilan nikohda boʻlgan.

Eslatmalar
----------

1. ↑  „Bait and Switch".  newyorker.com. 3-iyun 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-noyabr 2020-yil.
2. ↑  „Barbara Ehrenreich's Writing Attracts an Attentive Audience".  nytimes.com. 14-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-noyabr 2020-yil.
3. ↑  „Barbara Ehrenreich".  barbaraehrenreich.com. 23-iyun 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
4. ↑  *Noah Davis.* „Meet The Los Angeles Writer Who Beat The New Yorker, GQ, And The Atlantic" (en-US). *Business Insider*. 18-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-yanvar 2022-yil.
5. ↑  „Ehrenreich, Barbara. Papers of Barbara Ehrenreich, 1922-2007 (inclusive), 1963-2007 (bulk): A Finding Aid". *web.archive.org* (16-dekabr 2011-yil). 16-dekabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-yanvar 2022-yil.

Havolalar
---------

* Shaxsiy veb-sayt
* New York Times sharhlovchisi profili
* Iqtibos(ingl.) )
* Erenrayxning rus tilidagi asarlari:
	+ Ayollar koʻproq baxtsizmi? Yoki hammamiz ishonuvchan boʻlib qoldikmi?[*sayt ishlamaydi*]  Guernica jurnali 13.10.2009
	+ Hukumatlar va korporatsiyalar kambagʻallarni qanday talon-toroj qilmoqdalar
	+ Urush biologiyasi haqida
	+ Xayol va oʻz-oʻzini aldash: nima uchun siz ijobiy boʻla olmaysiz. Maʼruza matni
	+ Qashshoqlikni qayta kashf Wayback Machine saytida arxivlangan (2013-12-14).
**Robiya Qodir** (uygʻurcha: ; anaʼnaviy xitoy yozuvida: 熱比婭·卡德爾; Pinyin: *Rèbǐyà Kǎdé'ěr*; 1946-yil 15-noyabr, Oltoy shahri, XXR) – asli Xitoyga qarashli Shinjon Uygʻur viloyati (Sharqiy Turkiston)dan boʻlgan va uygʻur xalqining insony huquqlari uchun kurashib kelayotgan uygʻur faollaridan biri. 2005-yildan buyon AQShda istiqomat qilib, Uygʻurlarning ovozini dunyoga yoyish uchun harakat qilib kelmoqda.

2006-yildan beri Dunyo Uygʻurlari Qurultoyi (WUC)ga rahbar etib saylangan. Robiya Qodir bu lavozimda 2017-yilga qadar ishlab keldi.

Hayoti
------

Robiya Qodir 1947-yil 21-noyabr kuni Shinjon-Uygʻur muxtor viloyatining Oltoy shahrida tugʻilgan. Kambagʻal oilada tugʻilib oʻsgan Robiya oʻrta taʼlimni Oltoyda olgan. 1965-yili 18 yoshga toʻlgan Robiya oila qurib, viloyatning boshqa bir shahri boʻlgan Agsuga koʻchib oʻtadi. Xitoy Xalq Respublikasi hukumati tomonidan oʻsha yillarda amalga oshirilgan madaniy inqilob davrida rafiqasi bilan diniy kiyim-kechak savdosi bilan shugʻullangan Robiya Qodir bunday biznes bilan shugʻullangani uchun hukumatda oʻtirgan yuqori doiralar tomonidan dushman va chayqovchi deb eʼlon qilingan, buning natijasida turmush oʻrtogʻi bilan ajrashishga majbur boʻlgan edi.

1981-yilda Robiya Qodir olim Siddiq Roʻzi bilan turmush quradi. Bu nikohdan keyin er-xotin Shinjon-Uygʻur muxtor viloyatining markaziy shahri boʻlmish Urumchiga koʻchib oʻtadi. Allaqachon tadbirkor sifatida oʻzini namoyon qila boshlagan Rabiya Urumchida uygʻur milliy mahsulotlari sotiladigan universal doʻkon ochadi. 1985-yilda Rabiya Qodirga tegishli boʻlgan savdo maydoni 14000 kvadrat metrni tashkil etgan. Ishini tobora kengaytirib olgan Robiya Qodir imkoniyatlari ortib borishiga parallel ravishda koʻplab uygʻur insonlarni ish bilan taʼminlab, ularning taʼlim-tarbiyasiga ham eʼtibor qaratgani aytiladi. Rabiya musulmon ayollarni Urumchi shahridagi mehnat faoliyatiga jalb qilish uchun „Ming onalar harakati" loyihasini ham amalga oshirgan. Xitoy hukumati uzoq yillar davomida Robiyani etnik ozchilik xalqlar orasidan chiqqan Xitoydagi eng muvaffaqiyatli ayol sifatida koʻrsatib kelgan.

SSSR parchalangan yillarida Robiya Qodir oʻsha paytgacha yigʻib olgan 200 million iyena bilan oʻz savdosini yanada kengaytirib oladi. Bir necha yil oʻtgach, uygʻur tadbirkor Xitoyning eng boy 5 kishisidan biriga aylangan. Muvaffaqiyatli biznes karerasini yoʻlga qoʻygan Robiya Qodir „millioner ayol" laqabini ham olgan. Robiya Qodir Xitoy, Rossiya va Qozogʻiston bilan savdo aloqalarini oʻrnatuvchi 8 kompaniya birlashtirgan oʻzining xolding kompaniyasiga asos solgan. Robiya Qodir tadbirkorlik faoliyati haqida gapirar ekan, davlatdan bir tiyin ham yordam olmaganini taʼkidlaydi. Biznes hayotiga kir yuvish biznesi bilan qadam qoʻygan Robiya Qodir oʻz biznesini supermarketlar tarmogʻi bilan yanada rivojlantirib olgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Basu, Arin* „I Want to Make my Fights International: Rebiya Kadeer". *Interview*.  Radio Free Asia. 15-may 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-dekabr 2011-yil.
2. ↑  „Profile: Rebiya Kadeer". *BBC* (17-mart 2005-yil). Qaraldi: 4-yanvar 2010-yil.
Asal bankasi non mahsulotlari yonidaAsal kataklari
ʻʻʻAsalʻʻʻ yoki ʻʻʻbolʻʻʻ — ishchi asalarilar oʻsimliklar gulidagi shira (nektar)ni organizmida qayta ishlash yoʻli bilan hosil qiladigan shirin suyuqlik. Asalarilar asalni uya kataklariga oʻzlari uchun oziq qilib gʻamlaydi. Asal oʻz tarkibiga koʻra nektardan farq qiladi. Asalda 80 % dan koʻproq uglevodlar (glukoza, fruktoza), 0,4 % kul, 13 — 20 % suv boʻladi. Asalda odam uchun foydali moddalarning 70 dan ortiq turi bor. Shuningdek, asalda mineral moddalar: kalsiy, natriy, kaliy va boshqalar; mikroelementlar, organik kislotalardan olma, limon kislotalari, vitaminlar (V2, V6, RR, C, E, K) borligi aniqlangan. Tabiatdan olinish manbaiga koʻra gul (nektar) va shira (oʻsimlik barglari va poyalaridan ajraladigan shira) asaliga boʻlinadi. Guldan olingan asal ham oʻsimlik turiga qarab beda, yantoq, kungaboqar, gʻoʻza va boshqalarga ajraladi. Asal oʻzining taʼmi, hidi, rangi jihatidan, shuningdek qaysi faslda qanday oʻsimlik gulidan yigʻilganligiga va joyi (togʻ, oʻrmon, vodiy)ga qarab ham farqlanadi. Eng yaxshi asal — togʻ asali, chunki u turli dorivor gullardan yigʻiladi. Oq akatsiya, beda, olma, shaftoli va boshqa oʻsimliklar gulidan toʻplangan asal ham sifatli, oftob kam tushadigan oʻrmon gullari va yetishtirishda turli zaharli dorilar sepiladigan texnika oʻsimliklari, masalan, kanopdan olingan asal ancha sifatsiz hisoblanadi. Asal mumkataklardan maxsus asalajratkich moslamalar bilan ajratib olinadi. Asal qimmatli oziq-ovqat mahsuloti, uning 1 kilogrammida oʻrtacha 3200 kaloriya energiya bor. Asaldan tibbiyotda qadimdan dori-darmon sifatida foydalanilgan. Hozir farmatsevtika sanoatida turli dori-darmonlar ishlab chiqariladi. Asalning oʻzi turli kasalliklarga parhez va davo vositasi tarzida beriladi. XX asrning 60-yillaridan boshlab tibbiyotda asal bilan davolash usullari — apiterapiya shakllandi. Asal oziq-ovqat sanoatida ham ishlatiladi.

Barra asal namligi 18-19% va pH 3-4 boʻlib, yopiq idishda suvdan va havo namligidan saqlansa, bir necha yuz yil aynimaydi. Biroq asal vaqt oʻtishi bilan kristallanib, qotib qolishi mumkin; bunda uni suyuqlashtirish uchun kuchsiz qizdirish kerak.

Manbalar
--------

1. ↑  „Honey and Spoilage".  NEWTON Ask A Scientist! (19-fevral 2003-yil). 19-iyul 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-may 2013-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlangan (2013-07-19).
2. ↑  „Honey Composition and Properties".  Bee Source. Qaraldi: 3-may 2013-yil.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* Asal turlari Wayback Machine saytida arxivlangan (2013-01-15).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsda ***Honey*** mavzusiga oid fayllar bor. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tamaddixona belgisi | *Oziq-ovqatga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Pervushin merosxo‘rlarining vino zavodi** *(Винокуренный завод наследников Первушина)* – XIX asr ikkinchi yarmi – XX asr boshlarida Salor arig‘ining bo‘yida, Qo‘yliq va Marin shohko‘chalari oralig‘ida (tahminan hozirgi Farg‘ona yo‘li va Elbek ko‘chalari kesishgan joyda) joylashgan va faoliyat yuritgan zavod. Savdogar Pervushinning o‘g‘illariga tegishli bo‘lgani sababli shunday nomlangan.

Tarixi
------

Mazkur zavod taniqli rus savdogari Ivan Andreyevich Pervushin tomonidan 1868-yili ochilgan va keyinroq o‘g‘illariga meros bo‘lib qolgan. Zavod binosi xom g‘ishtdan qurilgan. Zavod dastlab bug‘, keyinchalik toshko‘mir vositasida isitilgan va binolari ham ko‘paygan. 1873-yilda zavodda bir prussiyalik mutaxassis va o‘nta ishchi ishlagani ma’lum. Mazkur vino zavodida meva spirti va bug‘doy spirti ishlab chiqilib, buning uchun mayiz, bug‘doy uni va soloddan foydalanilgan. 

Zavod shahar hududidga juda yaqin yerda joylashgani sababli, garchi Salor arig‘ining chap tomonida bo‘lsa ham, ba’zi hujjatlarda shaharga tegishli korxonalar ro‘yhatida keltirilgan. Toshkent atrofida, shuningdek, Pervushinning dalahovlisi ham bor edi. Zavod va dalahovli o‘rtasida Childuxtaron qishlog‘i joylashgan. Pervushin dalahovlisining yerlari tahminan hozirgi "Toshkent" va "Mashinasozlar" oralig‘idagi, aniqrog‘i "Mashinasozlar" metro bekati atrofidagi maydonga to‘g‘ri keladi. Dalahovli savdogar Pervushinning mulki bo‘lgani bois uning nomi bilan atalgan. 

Toshkentda Pervushinlarga tegishli Komissioner idora ham ishlagan (1869-yili ochilgan). Mazkur idora vositachi savdo tashkiloti bo‘lib, Rossiyadan Toshkentga, Toshkentdan Rossiyaning Orenburg, Moskva, Nijniy Novgorod, Peterburg va boshqa shaharlariga tovar olib kelish va jo‘natish ishlarini amalga oshirib, bu xizmatlari uchun umumiy qiymatning 10 foizini olib qolgan. Shuningdek, idora Toshkentdan jo‘natilgan paxta, shoyi va boshqa tovarlarni Rossiyada sotilishini ham yo‘lga qo‘ygan. Rus manbalarida 1886-yili Toshkentda Pervushin merosxo‘rlariga tegishli yana bitta vino, bitta aroq va bitta tamaki-papiros zavodlari bo‘lgani qayd etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Мусаев Н.У.*. XIX асрнинг иккинчи ярми – ХХ аср бошларида Туркистонда саноат ишлаб чиқаришининг шаклланиши*. Тошкент: Iqtisod-moliya, 2008 — 46 bet.
2. ↑  Бўриева Х*. Тошкет шаҳрининг тарихий топонимияси (XIX аср охири — ХХ аср бошлари)*. Тошкент: Noshirlik yog‘dusi, 2009 — 212 bet.
**Toshtemir Turdiyev** (1942-yilda Surxondaryo viloyati, Denov tumanidagi K.Marks kolxoziga qarashli boʻlgan Toʻxtamish qishlogʻida tavallud topgan) — „Doʻstlik" ordeni sohibi, Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, filologiya fanlari nomzodi.

2022-yilda Turdiyevning 80 yillik yubiley bayrami nishonlangan. Unda viloyat hokimi, Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazi rahbari Minhojiddin Hojimatov, O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi o‘rinbosari Gʻayrat Majid hamda hamkasblari hamda shoir va yozuvchilar ishtirok etdi.

Yoshligi
--------

Toshtemir Turdiyev olti yoshligida otasi vafot etadi. U oʻn yoshga yetganda esa onasidan ham ayriladi. Soʻngra Toʻxtamish qishlogʻidagi maktabda 7 yil, keyin Xoʻja soat qishlogʻidagi maktab-inernatini 10-sinfini tamomlaydi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

Manbalar
--------


1. 1 2  B.Qodirov*. „Surxandaryo olimlari"*, 1990 — 220 bet.
2. ↑  „RESPUBLIKA MA’NAVIYAT VA MA’RIFAT MARKAZI" (12-fevral 2022-yil). Qaraldi: 18-avgust 2023-yil.
**Yene Yakob Berselius** (Jöns Jacob Berzelius) (1779.20.8 Veversunda — 1848.7.8, Stokgolm) — shved kimyogari va mineralogi. Upsal universiteti meditsina doktori (1802). Stokgolm universiteti professor (1807), Stokgolm Fanlar akademiyasi aʼzosi (1808), prezidenti (1810) va doimiy kotibi (1818-yildan). Atomizm nazariyasini tajribada asoslash, uni rivojlantirish va kimyoga tatbiq etishda B.ning xizmati katta boʻldi. Oksidlarni analiz qilib, karrali nisbatlar qonuninn boyitdi. 1818-yil 46 element atom massasi kirgan jadvalini eʼlon qildi. Berzelius nazariy qarashlarining asosi kimyoviy yaqinlikning elektr tabiati haqidagi taʼlimotdir. B. Gizinger bilan birgalikda barcha tuzlar kislota va asoslardan iborat degan xulosaga keladi. Ikkala olim turli minerallarni tekshirib, 1803 i. seriyni, 1817-yil selenii, 1828-yil toriyni ochishadi. B. 1824—25 yillarda erkin holdagi kremniy, titan, tantal va sirkoniylarni birinchi boʻlib oldi. 1815-yil baʼzi bir organik kislotalarning formulalarini koʻrsatib berdi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Turki Jandi guzari** – Buxoroda joylashgan guzar. Guzar hududida Turki Jandi maqbarasi va mozori boʻlganligi sababli shunday nomlangan. XV asrda yozilgan „Tarixi mullazoda" asarida yozilishicha, maqbara Abu Nasr Ahmad ibn Fazl ibn Muso al-Muzakkir al-Jandiyga tegishlidir. Mazkur maqbara va qabristonda koʻplab ulamolar va olimlar dafn qilingan. Guzar Tayi pushta deb ham nomlangan. Guzarning aholisi oz boʻlgan va Amonboy va Obi ravon guzarlari qoʻshilib ketgan.
Turki Jandi guzarida savdo rastalari, bir tomoni yopiq shakldagi doʻkonlar, savzabot rastalari, choyxona mavjud boʻlgan. Bundan tashqari guzarda masjid va maqbara ham boʻlgan. Rivoyatlarga koʻra, guzar hududida odamlar sekinlik bilan otdan tushib, piyoda harakatlanishgan, agar otdan tushmasdan harakatlanishsa, yoʻlda qoqilib biror koʻngilsizlikka uchraganlar.
Rivoyatlarga koʻra, Tohiri Xoʻjandiy asli xoʻjandlik boʻlib, u Buxoroga kelib, Ismoil Somoniyga va avlodlariga vazirlik qilgan. Turkcha gaplashganligi sababli Turki Jandiy nomini olgan. 
Sharqshunos olim Komiljon Rahimov tadqiqotlariga koʻra, ushbu mozorda qoraxoniy hukmdor Shams ul-Mulk Nasr ibn Ibrohim (1068—1080) dafn qilingan. Shams ul-Mulk moziri Parfenova-Feninaning 1911—1912-yillardagi Buxoro shahri xaritasiga koʻra „Goʻrxonayi Xoqon" qabri sifatida kiritilgan.
Turki Jandiy maqbarasi guzar oʻrtasida boʻlib, old va orqa tomonlarida sagʻana shaklidagi mozor mavjud boʻlgan. Mozor tepalikda joylashgan boʻlib, maqbara ikkita aylana gumbazdan iborat. Hozirgi kunda maqbara darvoza qismi va bir nechta qabrlar saqlanib qolgan. Old qismlari aholi uy-joylariga aylantirilgan.
1927 va 1929-yildagi guzarlar roʻyxatida Turki Jandi guzari kiritilmagan. Hozirgi kunda guzar hududa maqbara saqlanib qolgan. Guzar hudida Turki Jandi koʻchasi ham mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  Муин ул-Фуқаро Аҳмад Бухороий 2019, s. 94. sfn error: no target: CITEREFМуин\_ул-Фуқаро\_Аҳмад\_Бухороий2019 (help)
2. 1 2 3 4  Раҳматова 1995, s. 20. sfn error: no target: CITEREFРаҳматова1995 (help)
3. ↑  Муин ул-Фуқаро Аҳмад Бухороий 2019, s. 143. sfn error: no target: CITEREFМуин\_ул-Фуқаро\_Аҳмад\_Бухороий2019 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Муин ул-Фуқаро Аҳмад Бухороий*. Тарихи Муллазода дар зикри мазороти Бухоро*. Tошкент: Фан нашриёти, 2019 — 216 bet. ISBN 978-9943-19-544-8.
* Раҳматова С. Қурбонов Ҳ*. Бухоро гузарлари тарихидан лавҳалар*, Бухоро, 1995 — 144 bet.
**Chorchinor ziyoratgohi** – Samarqand viloyati Urgut tumanida joylashgan yodgorlik. Urgut shahar markazidan uch kilometr uzoqlikda joylashgan.

Rivoyatlarga koʻra arab sarkardasi Xoja Abu Tolib Urgut hududlarini qoʻlga kiritadi va buloq boshida toʻrt dona chinor ektiradi. Abu Tolib taxminan 866—867-yillarda vafot etganidan soʻng ushbu chinorlar yaqinida dafn etilgan.

Chorchinor majmuasi tarkibida 1914-yili Shayx Muhiddinxon barpo etgan masjid bor. Masjiddan avvallari madrasa sifatida foydalanilgan. Ushbu bino 1868—1934-yillarda usta Abduqodir tomonidan qurilgan. 1927-yilga qadar ushbu madrasada Urgutdan tashqari shu atrofdagi hududlardan kelgan talabalar ham saboq olgan.
Majmuaning ichki qismida bir qancha qabrlar mavjud boʻlib, ulardan biri taniqli eshonlardan 1842—1915-yillarda yashagan Valixon Ismoilxoʻja oʻgʻliga tegishli. Valixon Ismoilxoʻja oʻgʻli Buxorodagi Mir Arab madrasasida mudarris boʻlgan. Eshonning oʻgʻillari Shayx Muhiddinxon (1875-1931-yillarda yashagan) ham Urgutda tugʻilgan, otasi singari Buxorodagi madrasalarda mudarrislik qilgan. 1906—1983-yillarda yashagan Muhiddinxonning oʻgʻli Shayx Qutbiddinxon OʻzSSRning mashhur sharqshunos olimlaridan boʻlgan.
Inshoot atrofida eski qabriston joylashgan. Qabristonda Urgutda hukmdorlik qilgan shaxslar shu joyga dafn qilingan.
Rivoyatlarga koʻra hududdagi chinorlarning yoshi 1000 yildan oshadi.

Sovetlar hukumati boshqaruvi davrida majmuadan biroz muddat bolsheviklar majlis oʻtkazadigan joy sifatida foydalangan. Undan soʻng maktab vazifasini bajargan.

Majmua atrofida Urgut beklari tomonidan madrasa va masjid ham qurilgan. Chorchinor ziyoratgohining janubiy tomonidan buloq sizib chiqadi.
Majmuaning aholi orasida Xoʻja Chorchinor degan nomi ham mashhur. Chinorlardan biri 1162-yilda ekilgan, balandligi 35 metrni tashkil qiladi.
Chinorlardan birining ildizlari gʻor hosil qilgan. Gʻor ichidagi joyning kengligi 16 metrga yetadi. Bu yerga oʻymakor yogʻoch eshik orqali kirish mumkin. Ichkarida devorlar qisman gʻisht bilan bilan qurilgan. Gʻor oʻnga yaqin odamni sigʻdira oladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „«ХЎЖА ЧОРЧИНОР» зиёратгоҳи". Qaraldi: 27-sentabr 2023-yil.
2. ↑  Qulmatov Sh, Berdimurodov A*. Samarqand yodgorliklari*. Samarqand Imom Buxoriy xalqaro markazi 2017 — 145 bet. ISBN 978-9943-4783-8-1.
3. ↑  „Сад Чор–Чинор". Qaraldi: 27-sentabr 2023-yil.
**Oysha sulton** — Usmonli sultoni Murod IV ning xotini, haseki-sulton.Oysha Sultonning haramiga tahminan 1627-yillarda kirgan va keyinchalik uning sevimlisiga aylangan.

Oysha Sulton Murod IV davrida unga 12 ta farzand dunyoga keltirdi.Ammo barcha oʻgʻillari yoshligida kasallikdan vafot etgan va qizlaridan 5 tasi tirik qolgan.Oysha Sultonning kunlik maoshi tahminan 1631-yillarga kelib 2000 aqchani tashkil qilgan.Oysha bu davrda saroyning eng kuchli honimlaridan biri boʻlgan.Oysha Sulton eri Murod lVning vafotidan soʻng Eski saroyga yuboriladi va qolgan hayotini oʻsha yerda yashaydi.Oysha Sulton tahminan 1679-yoki 1680-yilda vafot etgan.

Biografiya
----------

Oysha Sultonning aniq tugʻilgan yili va asl ismi nomaʼlum. U yoshligida Murod IV haramiga kirdi. Oysha IV Murod hukmronligining birinchi yarmida Sultonning yagona kanizaki yoki uning yagona hasekiysi boʻlgan boʻlishi mumkin. U toʻngʻich oʻgʻli Ahmad tugʻilgandan koʻp oʻtmay, 1627-yilda sevimli boʻldi. Keyinchalik, Ayse yana toʻrt oʻgʻil va etti qiz tuggan.

Bolalari
--------

#### Oʻgʻillari

* 
* 1.Shahzoda Ahmet (1627-1640)
* 2.Shahzoda Sulaymon (1632-1635)
* 3.Sahhzoda Mehmet (1633-1640)
* 4.Shahzoda Alaeddin (1635-1637)
* 5.Shahzoda Abdulhamid (1638-1638)

#### Qizlari

* 1.Gavharhon Sulton (1630-1661)
* 2.Ismihon Sulton (1629-1633)
* 3.Hafsa Sulton (1630-1656)
* 4.Honzoda Sulton (1631-1681)
* 
* 
* 5.Esmahon Kaya Sulton (1633-1659)
* 6.Ruqiya Sulton (1640-1690)
* 7.Safiya Sulton(1640-1685)
* 
* 
* 
* 
*

Manbalar
--------
**Muhammadjon Hindistoniy** (1892-yilda Tojikistonning Chorbogʻ shahrida tugʻilgan) Sovet Ittifoqi davrida Oʻzbekistondagi islom dini oʻqituvchisi boʻlgan. Hindistoniy Abduvali qori Mirzayevning ustozi boʻlib, Tohir Yo‘ldosh va Juma Namangoniylarga saboq bergan. Yoʻldosh va Namangoniy Oʻzbekiston islomiy harakatining yetakchilariga aylanishgan. Tojikiston Islom Uygʻonish partiyasi yetakchilari boʻlgan Sayid Abdulla Nuriy va Muhammad Sharif Himmatzoda ham Hindistoniyning shogirdlaridan boʻlgan. Hindistoniy sovetlar tomonidan hibsga olingan va qamoqda vafot etgan.

Biografiyasi
------------

1970-yillarning boshlarida Hindistoniy Dushanbeda yashirin madrasaga asos solgan. Ushbu yashirin madrasaning ochilishiga "Musulmon birodarlar" asoschisi Hasan al-Banna mafkurasi, shuningdek, Hindistondagi Deobandi Islom harakati taʼsir koʻrsatgan (DeobandiTolibon harakati uchun ham mafkuraviy taʼsir koʻrsatgan).

Hindistoniy oʻzining ayrim shogirdlarini vahobiy deb hisoblagan, yaʼni u Qur’onning noanʼanaviy tafsirlarini kiritgan har bir kishi uchun ushbu atamani qoʻllagan. Hindistoniy Ziyouddin Boboxonni anʼanaviy hanafiy talqinlaridan farqli fatvolar bergani uchun vahobiy deb qoralagan, bunga javoban esa Boboxon Hindistoniyni Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston musulmonlari diniy boshqarmasi ulamolar kengashidan chiqarib yuboradi. Ayrim olimlar Fargʻona vodiysi va Tojikistondagi hanafiylik anʼanalaridan uzoqlashgan ulamolardan shu maʼnoda vahobiylikda foydalanganlar. Ana shunday talabalardan biri, Oʻzbekistonning Qoʻqon shahridan boʻlgan Rahmatulla Alloma 1981-yilda avtohalokatda vafot etadi. Alloma va Abduvali qori Fargʻona vodiysidagi hanafiy ulamolari tomonidan vahobiylik otasi hisoblangan Hakimjon qori Margʻiloniydan olti oy, undan oldin esa bir yarim yil davomida Hindistoniy qoʻlida tahsil olishgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Epkenhans, Tim. 2016. *The Origins of the Civil War in Tajikistan: Nationalism, Islamism, and Violent Conflict in Post-Soviet Space*. Lanham: Lexington Books. Page 187.
2. ↑  Stuart Horsman (2005). "Themes in Official Discourses on Terrorism in Central Asia". *Third World Quarterly* **26** (1): 199–213. doi:10.1080/0143659042000322982. .
3. ↑  Walker, Edward W. (2003). "Islam, Islamism and Political Order in Central Asia". *Journal of International Affairs* **56** (2): 21–41. .
4. ↑  Walker, Edward W. (2003). "Islam, Islamism and Political Order in Central Asia". *Journal of International Affairs* **56** (2): 21–41. . Walker, Edward W. (2003). „Islam, Islamism and Political Order in Central Asia". *Journal of International Affairs*. **56** (2): 21–41. JSTOR 24357715.
5. 1 2  Dudolgnon „Muhammadjan Hindustani",*. Islam in Politics in Russia*. Routledge, 5 November 2013. ISBN 978-1-136-88878-6.
6. ↑  Khalid, Adeeb „The Politics of Antiterrorism",*. Islam after Communism: Religion and Politics in Central Asia*. University of California Press, 2014 — 168–191 bet. ISBN 9780520282155.
7. ↑  Olcott, Martha Brill „4. Religious Leaders of the Soviet Era",*. In the Whirlwind of Jihad*. Brookings Institution Press, 12 July 2012. ISBN 978-0-87003-301-8.