**Liritsa** (*lieritsa*, xorvatcha: *lirica, lijerica*, qisqacha „lira") — serb-xorvat kamonli musiqiy asbob, Dalmatiya, shuningdek, Bosniya va Gertsegovina janubida ommabop. Tipologik jihatdan bolgar gadulka, gagauz keushe, krit lirasi, serb va makedoncha kemene (chemene, chemane, maked.: *ќемане*, serbcha: *ćemane, ћемане*), pontiy lirasi va gusle janubiy slavyanlarning koʻpchiligi orasida keng tarqalgan.

Tarixi
------

Liritsaning prototipi sifatida, ehtimol, Vizantiyaning lirasi sababchi boʻlib, koʻplab Yevropa kamonli cholgʻu asboblarining ajdodi hisoblanadi.. Также некоторые музыковеды отмечают сильную схожесть с критской лирой Shuningdek, baʼzi musiqashunoslar Krit lirasi bilan kuchli oʻxshashlikni qayd etishgan. XI-XII asrlarda Yevropa manbalarida kamon cholgʻu asboblari haqida gap ketganda *fidel (fiddl)* va *lira* nomlari bir-birining oʻrnida ishlatiladi..

Keyingi asrlarda Yevropada shakli jihatidan farq qiluvchi ikki turdagi kamon cholgʻu asboblari yaratilgan. Toʻrtburchak turi, *lira da brachcho* nomi bilan mashhur boʻlgan; ikkinchisi, yelka va tizzalari orasiga tutilib chalinadi, uning nomi — лира да гамба[en] lira da gamba. Uygʻonish davrida gambalar zodagonlar orasida mashhur hisoblangan nafis asbob boʻlgan. Ammo, oxir-oqibat, ular l*ira da brachcho* ning balandroq (dastlab kam aristokratcha) oilasiga yoʻl berishdi.

Bugungi kunda liritsadan anʼanaviy motivlar va xalq musiqasini ijro etishda qoʻllaniladi. Masalan, lindjo juft raqsi (xorvatcha: *linđo*), Xorvatiya qirgʻoqlari boʻylab va Adriat dengizining yaqin orollarida keng tarqalgan boʻlib, liritsa musiqasi ostida ijro etiladi, raqqosalar ijro davomida musiqachi atrofida harakatlanishadi. Shuning ortidan asbob „Adriat lirasi" laqabini oladi.

XX asrning oxirida liritsa musiqachi Мате Булич[en] Mate Bulich tufayli ommalashgan, u xorvat xalq musiqasiga asoslangan pop musiqasini taqdim etgan. 2014-yilda Xorvatiya pochtasi liritsa aks etgan 3,10 kun markasini chiqargan.

Tuzilishi va ijro
-----------------

Nok shaklidagi uch torli yogʻochdan yasalgan cholgʻu asbobi. Tovushi kamon chalish orqali chiqadi (xorvatcha: *luk*anʼanaviy nomi). Musiqachi asbobni chap tizzasiga qoʻyib, oʻtirgan holda chaladi. Shu bilan birga, ijrochi oʻng oyogʻi bilan raqqosalar uchun toʻgʻri ritmni uradi. Baʼzan ijrochi (lirichar yoki lierichar, xorvatcha: *liričar, lijeričar*) unga joʻr boʻlib kuylaydi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Лижерика". *melma.ru*. Qaraldi: 2021-yil 27-aprel.
2. 1 2  „HERCEGOVAČKI ETNO OKRET - HEO". *web.archive.org* (2009-yil 7-dekabr). 2009-yil 7-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-aprel.
3. 1 2 3 4  *JOŠKO ĆALETA, VIDO BAGUR.* „LIRICA - TRADICIJSKO GLAZBALO HRVATSKOGA JADRANA" (hr). *web.archive.org* (2011-yil 29-sentyabr). 2011-yil 29-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-aprel.
4. 1 2  „Stringed instrument" (en). *Encyclopedia Britannica*. Qaraldi: 2021-yil 27-aprel.
5. 1 2  Lindjo — HOUSE MARUSIC — LiveJournal
6. ↑  *Булатова, Динара Айдаровна.* Тюркский след в инструментальной культуре народов Восточной Европы (на материале шейковых хордофонов)(rus.) // Музыка. Искусство, наука, практика. — 2018. — Andoza:Бсокр. — Andoza:Бсокр. — ISSN 2226-3330.

Adabiyotlar
-----------

* Рихтман Ц. „Несколько замечаний о балканской лире",*. Народные музыкальные инструменты и инструментальная музыка. Сборник статей и материалов. Часть 2*. М.: Советский композитор, 1988 — 122—126 bet.

Havolalar
---------

* Уличный музыкант играет на лирице YouTubeda
* Линджо под аккомпанемент лирицы, 1970 год, деревня Мрчево (xorvatcha: *Mrčevo*) pod Dubrovnikom YouTubeda
* Документальный фильм HRT, посвящённый линджо и лирице YouTubeda