recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fizik kimyoviy analiz** - modda yoki sistemaning fizik xossalari bilan uning tarkibi oʻrtasidagi bogʻliqlikni oʻrganadigan kimyoviy termodinamika usuli. Fizik kimyoviy analiza.da sistemaning turli fizik xossalari, koʻpincha fazaviy oʻtish temperaturasi va boshqa issiklik xossalari (issiklik oʻtkazuvchanligi, issiqdik sigʻimi, issiqlikdan kengayishi), ele-‐------------ktr (elektr oʻtkazuvchanligi, dielektrik singdiruvchanligi), optik (sindirish koʻrsatkichi), zichlik, qovushqoqlik, qattiqlik kabi xossalari oʻrganiladi. Tekshirilayotgan obʼyektning rentgen strukturaviy analizi, mikroskopik metallografiya va boshqa usullari bilan aniqpanadigan tavsiflaridan ham foydalaniladi.

Fizik kimyoviy analiza.ning asosiy usuli — xossa (tarkib) oʻzgarishi bilan holat oʻzgarishi (tarkib — tra, tarkib — bosim va h.k.)ning geometrik analiziga asoslangan. Chunki fazalar muvozanatlarini analitik aniqlash usuli qiyin boʻlib, fazalar sohasini taqriban aniqlay oladi. Diagrammalarni geometrik analiz qilish usuli faza strukturasi va tarkibining oʻzgarishini toʻgʻri aniklashga imkon beradigan yagona usul hisoblanadi. Bu Fizik kimyoviy analiza.ning baʼzi koʻp fazali, koʻp komponentoy sistemalar — qotishmalar, minerallar, eritmalar, karbidlar, oksidlar, yarim oʻtkazgich va oʻta oʻtkazgich materiallar, organik birikmalardan iborat sistemalar va boshqalarni tadqiq qiluvchi muhim usulga aylanishiga keng yoʻl ochadi.

Fizik kimyoviy analiza. kimyo va kimyotexnologiyaning barcha sohalarida, shuningdek, metallurgiya, geol.mineralogiya tadqiqotlarida va boshqalarda qoʻllanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**An Gin Bon** (1921-yil 6-yanvar, Uzoq Sharq Respublikasi, Primorsk viloyati, Olginskiy tumani, Xangodudya qishlog'i (Burang) - 2000-yil bahori) - Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Quyi Chirchiq tumanidagi Dimitrov nomidagi kolxoz a'zosi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1953).

Hayoti
------

An Gin Bon 1921-yilda Primorsk viloyatidagi Xangodyudya qishlog'ida (boshqa ma'lumotlarga ko'ra Burang qishlog'ida) dehqon oilasida tug'ilgan. Boshlang‘ich maktabning beshinchi sinfini tamomlagan. 1937-yilda ota-onasi bilan birga Toshkent viloyatiga surgun qilinadi. Mehnat faoliyatini 1938y-ilda Quyi Chirchiq tumanidagi "Avangard" kolxozida oddiy kolxozchi sifatida boshlagan. 1950-1982-yillarda Quyi Chirchiq tumanidagi Dimitrov nomidagi kolxozda oddiy kolxozchi, mudir boʻlib ishlagan.

1951-yilda An Gin Bon jamoasi 5,2 gektar maydonning har gektaridan o‘rtacha 113,8 dona yashil jut poyasini yig‘ib oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1953-yil 21-dekabrdagi farmoni bilan u Lenin ordeni va "O‘roq va Bolg‘a" oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

1950-1953-yillarda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan yana 24 nafar koreys ham Dimitrov kolxozida mehnat qilgan.

An Gin Bon Xalq xo'jaligi yutuqlari Butunittifoq ko'rgazmasida bir necha bor qatnashgan va sovrindor bo'lgan.

An Gin Bon 2000-yilning bahorida vafot etdi. Quyi Chirchiq tumanidagi sobiq Dimitrov nomidagi kolxoz (hozirgi Beruniy MFY) qabristoniga dafn etilgan.

Mukofotlari
-----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Lenin ordeni
* „Mehnatda oʻrnak koʻrsatganlik uchun" medali

Adabiyotlar
-----------
**Rodanid kislota** (tiotsianat kislota), HSCN — rangsiz, oʻtkir hidli suyuq modda. Mol. m. 59,09. Rodanid kislota va hosilalarining 2 ta struktura shakli maʼlum. R—N yoki metall ioni boʻlganda, asosan, I shaklda, organik hosilalari esa ikkala shaklda ham uchraydi. —90°dan past tradagina barqaror, —110° da oq kristall, —85°da trimer — rodanur kislota (HSCN)3 hosil qiladi. Undan yuqori tralarda polimerlanish darajasi ortadi, sariq rangdan qizil rangga va toʻq jigarrangga oʻtadi. 3 atrofida polimerlanadi. Suv, efir va spirtda yaxshi eriydi. Kuchli kislotalar jumlasiga kiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Gekkonsimonlar** (kasratki), changalbarmoqlilar — kaltakesaklar oilasi. Uz. 30 sm cha. Boshi katta, gʻadir-budur tangachalar bilan qoplangan. Oyoqlari yaxshi rivojlangan, barmoqlari keng. Barmoqlarining osti shox plastinkali mayda soʻrgʻichlar (qillar) bilan qoplangan. Soʻrgʻichlari va changal barmoqlari yordamida G. devor, daraxt, qoya, jar kabi tik joylarda, hatto, oyna betida yura oladi. Dumi sinuvchan, singan qismi qaytadan oʻsib chiqadi (qarang Regeneratsiya). G. tovush chiqaradi. Rangi och kulrang yoki toʻq jigarrang. Ular har xil mayda hasharotlar, lichinkalar, oʻrgimchaklar bilan oziqlanadi. 480 tacha turi maʼlum. Tropik, subtropik va moʻʼtadil iqlimda, jumladan, Qozogʻiston, Oʻrta Osiyo, Kavkaz va Qrimda tarqalgan. Ayrim turlari Qizil kitobga kiritilgan. G. tunda faol harakat qiladi. Oʻzbekistonda 8 turi uchraydi. Dasht va choʻllarda, loydan qurilgan eski imoratlar devorida yashaydi. Choʻldagi turlari in kovlaydi. Oʻzbekistonda kaltakesaklardan odamlar hazar qiladi. Chunki hadisga koʻra kaltakesakning shu turi zararligi va uni koʻrganda oʻldirish kerakligi aytilgan. G.ning tipik vakillaridan: Turkiston harom kaltakesagi; taroq barmoqli gekkon, parrak dumli gekkon va b. maʼlum.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

ikkinchi nomi Kasratkidir.
**Jubayl aeroporti** (arabcha: مطار الجبيل, Matar al-Jubayl) – Saudiya Arabistonining Sharqiy viloyatidagi Jubayl shahridan 25 kilometr (16 mi) gʻarbda joylashgan aeroport. Aeroport sanoat zonasi yaqinida, Jubayl yaqinidagi sayoz koʻrfazlardan biri boʻlgan Dohat ad-Dafi qirgʻoqlaridan taxminan 7.5 kilometr (4.7 mi) masofada joylashgan. Aeroport 20 km 2 ga yaqin maydonni egallaydi.

Umumiy tavsifi
--------------

Dastlab aeroport Jubayl va Yanbu qirollik komissiyasi tomonidan Jubayl loyihasining bir qismi sifatida qurilgan boʻlib, u yaqin atrofdagi yirik Podshoh Fahd xalqaro aeroportidan tijorat aviatsiyasi markazi sifatida foydalanishga qaror qilinmaguncha fuqarolik aeroporti hisoblanardi. Natijada, u Mudofaa vazirligiga topshirildi va shundan beri Saudiya Arabistoni Qirollik dengiz flotining dengiz aviatsiyasi guruhi / sharqiy floti uchun baza sifatida foydalaniladi.

Biroq yaqinda 2014-yil sentyabr oyidan boshlab aeroport xususiy aviatsiya parvozlari uchun ochilishi eʼlon qilindi. Shuning uchun aerodrom rekonstruksiya qilindi. Chunki oldinroq aeroport harbiylarga topshirilganda, aerodrom infratuzilmasining bir qismiga oʻzgartirish kiritilgan edi.

Imkoniyatlari
-------------

Aeroportning uzunligi 4000 metr va kengligi 45 metr boʻlgan bitta uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud. Taksi yoʻllari hozirda aeroportdan harbiy maqsadlarda foydalanishga moʻljallangan, xususiy aviatsiya uchun foydalish uchun toʻliq tugallanmagan.

Soʻnggi oʻzgarishlar
--------------------

Jubayl sanoat shahri va yaqin atrofdagi Xurisoniya va Ras al-Xayr kabi sanoat majmualarining jadal rivojlanishi tufayli aeroport Saudiya Fuqarolik aviatsiyasi bosh boshqarmasiga oʻtkazildi va 2014-yil sentyabr oyidan boshlab fuqarolik aeroporti sifatida foydalanilmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  „Jubail airport handles first civilian flight | Arab News".
**Patrick Herbert George** (1923-2016) — Anglyalik musavvir. Faoliyati davomida Londonning Slyed tasviriy sanʼat maktabida faoliyat yuritgan. Oʻzining koʻplab manzara asarlari bilan mashhur boʻlgan. Faoliyat davomida „Tate" va „Natali Douer" portret asarlarini yaratgan.

Erta hayoti
-----------

Patrick George 1923-yil 28-iyulda Chershirening Wilmslow shahrida tavallud topgan .
Malvern maktabi, Herefordshire va Bryanston maktab tahsil olgan. Edinburg sanʼat kollejida oʻqigan (1941–1942), soʻngra Ikkinchi jahon urushi davrida Qirollik dengiz flotida xizmat qila boshlagan. Patrick George Normandiya desantlari paytida desant kemasida boʻlgan va 1946-yilda demobilizatsiyadan oldin Uzoq Sharqda xizmat qila boshlagan. Keyin Kambervell sanʼat maktabida oʻqigan.

Karyera
-------

George 1949-yildan Londondagi Sleyd Tasviriy sanʼat maktabida har doim yarim soat vaqt davomida oʻquvchilarga dars berib kelgan. 1950-yillarning oxirlarida Zariadagi Nigeriya sanʼat kollejida dars bergan Sleydga qaytishdan oldin u yerda maktab direktori va 1985-yildan Sleyd tasviriy sanʼat professori boʻlishga harakat qildi. 1988-yilda esa pensiyaga chiqadi.

Hayoti davomida Patrick George bir necha koʻrgazmalarni tashkil qildi. Hususan 1975-yil „Gainsborough's" uyi,1980-yil „Serpentine" galareyasi kabi Londondagi Browse va Dabryda koʻplab sanʼat galareyalarini tashkil etdi.

Yana qarang
-----------

* William Coldstream
* Andrew Wykes

Adabiyotlar
-----------

* Andrew Lambirth, *Patrick George* (Bristol: Sansom & Company, 2014). ISBN 9781908326478

Havolalar
---------

* Patrick George interviewed by Andrew Lambirth.
* Patrick George at the Tate Gallery.

Manbalar
--------

1. ↑  Patrick George obituary. Andrew Lambirth, *The Guardian*, 4 May 2016. Retrieved 30 June 2017.
2. ↑  Patrick George, artist – obituary. *Daily Telegraph*, 3 May 2016. Retrieved 30 June 2017.
**Echkemarsimonlar** — kaltakesaklar kenja turkumiga mansub sudralib yuruvchilar oilasi. Hozir yashab turgan bir urugʻi (*Varanus*) mavjud. Tanasi choʻziq, oyoqlari yaxshi rivojlangan, dumi koʻpchilik turlarida yon tomondan siqilgan. Boshi mayda qalqonchalar bilan qoplangan; tanasidagi tangachalar yumaloq, botiq. Tili uzun, uchi ikki ayrili. 24 turi bor. Sharqiy yarim shardagi tropik, subtropik va qisman moʻʼtadil mintaqalardatarqalgan. Madagaskarda uchramaydi. Odatda, ochiq yerlarda, daryo va boshqalar chuchuk suv havzalari qirgʻogʻida yashaydi; yaxshi suzadi va shoʻngʻiydi. Tez yuguradi. E. — eng yirik kaltakesaklar, uz. 0,8–3 m. Pleyston davrida yashagan qazilma ajdodlarining uz. 10 m gacha boʻlgan. Hozirgi E.dan eng yirigi — Ko1^od o. echkemarining uz. 3 m ga yetadi.

E. — yirtqich. Kaltakesaklar, ilonlar, mayda sut emizuvchilar, suvda yashaydiganlari esa, asosan, baqalar, baliqlar, qisqichbaqalar, mollyuskalar va boshqalar hayvonlar bilan oziqlanadi. Kulrang E. choʻllarda yashaydi; Turkmaniston, Oʻzbekiston, Tojikiston va Qozogʻistonning jan. qismida tarqalgan. Uz. 1,5 m gacha. Boshqa hayvonlarning inlarida yashaydi, kamdankam oʻzi in qaziydi. Uch yoshida jinsiy yetiladi. Urgʻochisi 10—23 ta tuxum qoʻyadi. Oʻzbekiston Respublikasi va Oʻrta Osiyo davlatlari Qizil kitobiga kiritilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Akustik koʻzgu** — tushayotgan tovush toʻlqini uzunligidan chiziqli oʻlchamlari bir necha marta katta boʻlgan silliq yuzali tovush kaytargich. Mas, dengiz sathi, imorat devori va boshqa Sirtdagi gʻadir-budurliklarning chiziqli oʻlchamlari tushayotgan tovush toʻlqini uzunligining 1Gʻ20 qisminigina tashkil etadigan Akustik koʻzgu silliq koʻzgu deyiladi. Ta-kroriyligi (chastotasi) 500 gs dan yuqori boʻlgan tovush toʻlqinlari qaytargichning oʻlchami 2x2 m boʻlishi kerak. Tovush toʻlqinining tarqalish yoʻnalishini oʻzgartirish uchun yassi Akustik koʻzgu dan, parallel tovush toʻlqinlarini bir nuqtaga toʻplash (yoki yoyish) uchun paraboloid Akustik koʻzgu dan, bir nuqtadan chiqqan tovush toʻlqinlarini 280ikkinchi bir nuqtaga toʻplash uchun el-lipsoid Akustik koʻzgu dan foydalaniladi. Akustik koʻzgu kurilish akustikasi, ultratovushlarni ilmiy tekshirish, texnika, tibbiyot va boshqa sohalarda ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sariqoʻrgʻon toʻgʻoni** – Soʻx daryosidagi gidrotexnik inshoot. Uz. 850 m, bal. 6,3 m, eni 5 m. Toʻgʻon 6 darvozadan iborat; darvozalarning umumiy uz. 38 m. Toʻgʻonga 106° burchak ostida oʻng qirgʻoqqa 3 ta, chap qirgʻoqqa 2 ta darvozali rostlagichlar oʻrnatilgan. Oʻng qirgʻoqdagi rostlagichdan oʻng kanalga sekundiga 60 m³, chap qirgʻoqdagi rostlagichdan chap kanalga sekundiga 38 m³ suv chiqaradi. Toʻgʻon qurilishi 1948-yilda tugallangan. St. qum, oqiziq va choʻkindilarni kanalga chiqarmaydigan qilib ishlangan. Tabiiy aylanma, sirkulyasiya natijasida katta fraksiyadagi choʻkindi va oqiziqlar toʻgʻonning pastki qismiga oʻtib ketadi. St. Fargʻona vodiysidagi 170 ming ga yerni suv bilan taʼminlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Karamova Komila Zaydullayevna** (ruscha: *Карамова Комила Зайдуллаевна*) — oʻzbek davlat arbobi, Qashqadayro viloyati hokimi oʻrinbosari — oilа vа xotin-qizlаr boshqаrmаsi boshligʻi vаzifаsini bаjаruvchi. Qarshi shahar ijroiya qoʻmitasi mas’ul kotibi, Oʻzbekiston Respublikаsi Oliy Mаjlisi Qonunchilik palаtаsi Mudofаа vа xаvfsizlik mаsаlаlаri qoʻmitаsining аʼzosi, Oʻzbekiston XDP Qarshi shahar Kengashi raisi, „Nasaf" gazetasining bosh muharriri. „Mehnat shuhrati" ordeni sohibasi.

Biografiyasi
------------

Karamova Komila Zaydullayevna 1960-yil 20-oktyabrda Qashqadaryo viloyati, Qarshi shahrida tavallud topgan. Millati oʻzbek. Oʻzbekiston Xalq demokratik partiyasi aʼzosi. 1982-yil Toshkent davlat universiteti (kunduzgi), 1988-yil Toshkent Oliy partiya maktabini (kunduzgi) tamomlagan. Maʼlumoti boʻyicha mutaxassisligi: jurnalist, siyosatshunos. 2021-yil „Mehnat shuhrati" ordeni bilan taqdirlangan.

#### Mehnat faoliyati:

1982—1986-yillar — Nishon tumani gazetasi muharririning oʻrinbosari

1986—1988-yillar — Toshkent Oliy partiya maktabi tinglovchisi

1988—1991-yillar — Oʻzbekiston Kompartiyasi Qarshi shahar qoʻmitasining yoʻriqchisi

1991—1994-yillar — Qarshi shahar ijroiya qoʻmitasi mas’ul kotibi

1994—1995-yillar — Qarshi shahar Xotin-qizlar qoʻmitasining raisi

1995—2007-yillar — Oʻzbekiston XDP Qarshi shahar Kengashi 2-kotibi, raisi oʻrinbosari

2007—2010-yillar — Oʻzbekiston XDP Qarshi shahar Kengashi raisi, „Nasaf" gazetasining bosh muharriri

2010—2014-yillar — Oʻzbekiston Respublikаsi Oliy Majlisi Qonunchilik pаlаtаsi Mudofаа va xаvfsizlik mаsalаlari qoʻmitаsining аʼzosi

2015—2020-yillar — Oʻzbekiston Respublikаsi Oliy Majlisi Qonunchilik pаlаtasi Mudofаа va xаvfsizlik mаsаlаlаri qoʻmitasining aʼzosi

2020—2022-yillar — Qаshqadаryo viloyаti Mahаlla va oilаni qoʻllаb-quvvаtlash boshqаrmаsi boshligʻining birinchi oʻrinbosаri (viloyаt hokimining xotin-qizlаr masаlalаri boʻyichа mаslahаtchisi)

2022-yilgacha —  hozirgi vаqtgаchа — Qashqadаryo viloyаti hokimi oʻrinbosаri-oilа va xotin-qizlаr boshqarmаsi boshligʻi vazifаsini bаjаruvchi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Shavkat Mirziyoyev 8-mart munosabati bilan bir guruh xotin-qizlarni mukofotladi". 31-avgust 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-avgust 2023-yil.
2. ↑  „Qashqadaryo va Surxondaryo hokimlariga o‘rinbosarlar tayinlandi".
3. ↑  „Surxondaryo va Qashqadaryo viloyati hokimlariga yangi o‘rinbosarlar tayinlandi".
4. ↑  „Oʻzbekistonda 14 ta hudud rahbarlariga yangi oʻrinbosarlar tayinlandi (toʻliq roʻyxat)".
IS-LM modeli
**Iqtisodiy model** – iqtisodiy jarayonlarni ifodalovchi nazariy konstruksiya, iqtisodiy obyektlarning soddalashtirilgan nusxasi. Iqtisodiy modellar tizimdagi asosiy taʼsir koʻrsatuvchi omillar bilan ishlash imkonini yaratadi. Iqtisodiy modellar reallikning abstrakt taasviri hisoblanadi va shu sababli amaliyotda qoʻllashda maʼlum toʻsiqlarga duch keladi. Lekin, iqtisodiy modellar real empirik maʼlumotlar asosida ham yaratilishi mumkin: Cobb–Douglas ishlab chiqarish funksiyasi, Fillips egri chizig'i.

Firma yoki davlat iqtisodiy faoliyatini prognozlashda iqtisodiy-matematik usullardan foydalaniladi. Iqtisodiy-matematik usullar iqtisodiy jarayonlarning miqdoriy jihatlarini funksiya, tenglama yoki tengsizliklar orqali ifodalaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Alimov, Almuradov & Xomidov 2019, s. 115.
2. ↑  „What Are Economic Models?".
3. ↑  Cobb, C. W.; Douglas, P. H. (1928). "A Theory of Production". *American Economic Review* **18** (Supplement): 139–165.. Qaraldi: 26 September 2016. Iqtisodiy model]]

Adabiyotlar
-----------

Alimov, R.X; Almuradov, A.A; Xomidov, S.O*. Ekonometrik modellashtirish*. IQTISODIYOT, 2019 — 122 bet.
**Potaj** (qadimgi fransuzcha *potage* — „qozonda tayyorlangan taom") — goʻsht, sabzavotlar, donlar, mevalar yoki bu masalliqlarning kombinatsiyasi suv, bulyon bilan qaynatiladigan shoʻrvalar, pishiriqlar, yoki boʻtqalar toifasi. yoki boshqa suyuqliklar. Zamonaviy fransuz oshxonasida potaj deb ataladigan taomlar mavjud: potage Parmentier (kartoshkali potaj), potage Crécy va boshqalar.

Tarixi
------

Potage shimoliy Fransiyaning oʻrta asr oshxonasida kelib chiqqan va Oliy oʻrta asrlardan beri tobora ommalashib bormoqda. Yevropa uy bogʻlarida koʻpincha birga yetishtirilgan turli xil sabzavotlar va mevalar mavjud edi. Fransuzlar bu bogʻlarni potage gardens deb atashgan, chunki bu bogʻdan olingan hosildan potaj tayyorlash uchun foydalanilgan. Oʻrta asrlardagi bayram taomlari koʻpincha bir yoki ikkita potajdan boshlanib, keyin esa qovurilgan goʻshtni dasturxonga marxamat qilishar edi. Oʻsha davrning odatiy ichimliklari: dolchin qoʻshilgan sutli shirin bugʻdoy pyuresi, jele (goʻsht yoki baliq aspi), mavmenni (qovurilgan kapon va boshqalar), siropdagi nok. Bundan tashqari, quyultirilgan sut va bodom sutidan, gul pyuresi, mevali pyuredan tayyorlangan koʻplab turdagi potajlar mavjud.

Tudor davrida koʻplab ingliz dehqonlarining ratsioni deyarli faqat potajdan iborat edi. Qirol Richard II ning saroy oshpazlari tomonidan 1390-yilda yozilgan ingliz tilidagi eng qadimgi oshpazlik kitobi „The Forme of Cury", karam, vetchina, piyoz kabi bir nechta retseptlarini oʻz ichiga oladi. 1430-yillardagi biroz keyinroq qoʻlyozma „Potage Dyvers" deb ataladi. „Pottage" soʻzi Bibliyaning eng qadimgi ingliz tilidagi tarjimalarida yasmiq shoʻrvasiga nisbatan ishlatilgan: Esav oʻzining tugʻma huquqini yasmiq pishirigʻiga oʻzgartiradi; masaldan „choʻlchilik" iborasi jozibali, ammo unchalik qimmat boʻlmagan, undan muhimroq narsaga almashtirilishi mumkin boʻlgan narsani anglatadi.

Manbalar
--------

1. ↑   „potage", Trésor de la langue française informatisé
2. ↑  Lexico UK Dictionary. Oxford University Press.[*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  Xeyzl Evans. Fransiya. Natsionalnaya kuxnya. Putevoditel + mini-razgovornik. — M.: AYaKS PPECC, 2011. — S.61
4. ↑  From puritanical to pleasurable: Potage not as challenging or exotic as it sounds. The Americaʼs Intelligence Wire. June 19, 2004
5. ↑  „The Forme of cury - Pygg in sawse sawge". *www.bl.uk*.  The British Library. 22-oktyabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyun 2022-yil.
6. ↑  Smith, H.*. The Master Books of Soups*. London: Spring Books, 1900s — 170 bet.  Note: More information about The Master Books of Soups from: Google Books and Internet Archive.
7. ↑  „Potage Dyvers - Contents". *www.bl.uk*.  The British Library. 6-sentyabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyun 2022-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Charles Sinclair. potage // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 456. — 632 p. — ISBN 978-1-4081-0218-3.
**Afanasyevo madaniyati** — Janubiy Sibirdagi eneolit davriga oid arxeologik madaniyat (mil. av. 3-2 ming yillik boshlari). Xaqasiya Respublikasidagi Afanasyevo togʻidan topilgan qabriston nomidan olingan. Manzilgohlar, qabristonlar koʻplab topilgan. Xoʻjaligi chorvachilik, ovchilik, dehqonchilikdan iborat boʻlgan. Afanasyevo madaniyati aholisi atrofida joylashgan mongoloid irqqa mansub qabilalardan farqli oʻlaroq hind-yevropa irqiga mansub boʻlgan. Afanasyevo madaniyatiga oid qabrlar doira va toʻrtburchak qilib, harsangtosh va tosh plitalar bilan oʻralgan, ichida 5-6 ta qabr boʻlgan. Jasadlar qoʻl-oyoqlari buklanib, boshlari janubisharqqa qaratilgan holda koʻmilgan. Murdalarning yolgʻiz yoki juft, baʼzan toʻp-toʻp qilib dafn etilishi oʻsha davrda ibtidoiy jamoalar katta oila boʻlib yashaganliklaridan darak beradi. Qabrlardan jasad yoniga qoʻyilgan tuxumsimon yoki yarim shar shaklidagi ogʻzi tor sopol idishlar, tosh va suyak, baʼzan jez buyumlar topilgan. Sopol idishlar har xil chizma naqshlar bilan bezatilgan.

Jan. Sibir eneolit davri aholisining Oʻrta Osiyo qabilalari bilan madaniy aloqada boʻlganligini Zarafshonning quyi havzasi rayonidan topilgan eneolit va jez davri madaniyati — Zamonbobo yodgorliklarida yaxshi kuzatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Afanasyevo madaniyati" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rafael Borisovich Nektalov** — sovet, oʻzbek va amerikalik jamoat arbobi, musiqashunos, publitsist va jurnalist. Buxorolik-yahudiy yozuvchilar uyushmasi raisi boʻlgan. Hozirda Nyu-Yorkda haftalik nashr etiladigan „The Bukharian Times" gazetasi bosh muharriri. Buxorolik-yahudiylarining mashhur vakillaridan biri hisoblanadi.

Rafael Nektalov 1956 yilda Samarqand shahrida, buxoriyalik yahudiylar oilasida tug‘ilgan. 1980 yilda Toshkent konservatoriyasini tamomlagan. Samarqand davlat pedagogika institutida dars bergan. SSSR parchalanganidan soʻng, buxorlik yahudiylar va boshqa yahudiylarning sobiq SSSR respublikalaridan ommaviy immigratsiyasi munosabati bilan 1993 yilda Rafael Nektalov doimiy yashash uchun AQShga koʻchib oʻtdi. Hozirgacha u yerda yashaydi. 1994-1997 yillarda AQShda Nyu-Yorkdagi Most gazetasida, 2000-2001 yillarda rus tilidagi „Vosxod" gazetasida, 2001 yilda Beth Arachon gazetasida muharrir boʻlib ishlagan. 2002 yildan buyon buxoriyalik yahudiy jamiyatining dunyodagi eng yirik gazetalaridan biri — The Bukharian Times haftalik gazetasining bosh muharriri.

Mashhur xonanda va sozanda Gavriel Aronovich Mulloqandovga bagʻishlangan „Gavriel Mulloqandov" (1993), „Avner Mulloqandov" (2004) va „Qoʻshiq uchun tugʻilganlar" (2006) kitoblari muallifi.

Manbalar
--------

* Osiyo-Isroil Jahon portali. Nektalov Rafael Borisovich[*sayt ishlamaydi*] Arxivnaya kopiya -da
* „Bukharian Times"ning 558-soni: Nektalovlar oilasining ikki asri.
* „Amerika Ovozi" oʻzbek xizmatining The Bukharian Times gazetasidagi reportaji va Rafael Nektalovning intervyusi (oʻzbek tilida)
**Issiqkoʻl soyligi** - Tyanshandagi soylik (Qirgʻizistonda). Issiqkoʻl soyligini shimolida Kungay Olatov tizmasi (bal. 4771 m gacha), janubida Terskay Olatov tizmasi (bal. 5216 m gacha) oʻrab turadi. Tubini Issiqkoʻl (dengiz sathidan 1608 m) egallagan. Issiqkoʻl soyligi kenglik boʻylab choʻzilgan. Uzunligi 240 km, eni 90 km gacha. Tez-tez zilzila boʻlib turadi. Issiqkoʻl tubida va sohillarida qadimgi koʻl terrasalari (bal. 35—40 m) bor. Koʻlga togʻdan 50 dan ortiq daryo oqib keladi. Issiqkoʻl soyligi gʻarbiy qismining iqlimi quruq (yillik yogʻin 200 m dan kam), choʻl va chala choʻl landshaftiga ega; sharqi dasht (yiliga 500 mm, togʻlarda 800 mm yogʻin yogʻadi). Togʻ yon bagʻirlarida tyanshan qoraqaragʻayi, undan yuqorida subalp va alp togʻ oʻtloqlari, 3500 m dan yuqorida qor va muzliklar bor. Sharqida toshkoʻmir koni (Jirgʻalan), janubi-sharqida qay-noq mineral buloqlar va kurortlar (Jetioʻgʻuz, Oqsuv), Issiqkoʻl qirgʻoqlarida Choʻlponota, Tamgʻa kurortlari mavjud. Issiqkoʻl soyligi Qirgʻizistonning muhim gʻallakorlik va chorvachilik rayoni.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Boʻgʻma ilonlar** (Boinae) — soxta oyoqlilar oilasiga mansub ilonlar kenja oilasi. Hozirgi ilonlar orasida eng yiriklari shu oilaga kiradi. Uz. 0,5 m dan 11 m gacha. Boshqa ilonlardan koʻz kosasi ustidagi suyagining boʻlmasligi bilan farq qiladi. 16 urugʻi, 38 turi maʼlum. Janubiy Amerika, Janubiy Gʻarbiy va Shimoliy Amerika, Afrika, Madagaskar orollari, Markaziy va Gʻarbiy Osiyo, Malayya arxipelagida tarqalgan. Daryo va koʻllar sohili yaqinidagi oʻrmon va chakalakzorlarda yashaydi. Faqat sharq boʻgʻma iloni (*Eryx tartricus*) va qum boʻgʻma iloni (*Eryx miliaris*) ochiq choʻl va dashtlarda, eng yirik ilon — anakonda suvda hayot kechiradi. Boʻgʻma ilonlar zaharsiz. Ogʻzi katta ochiladi, muskullari kuchli, dumi qisqa, oʻpkasi ikkita. Boʻgʻma ilonlar tungi hayvon, koʻzlari kechasi koʻrishga yaxshi moslashgan. Oʻljasini poylab kulcha boʻlib oladi. Oʻljani sezgan Boʻgʻma ilonlar boshini koʻtarib, tilini tez-tez chiqara boshlaydi, yoʻlidagi narsalarni tili bilan paypaslab oʻljasiga tomon oʻrmalab keladi. Oʻljasiga yaqinlashgach dumi va tanasini yigʻishtirib, yana kulcha boʻlib oladi. Soʻngra ogʻzini katta ochib oʻljaga tashlanadi va tanasini halqa qilib uni oʻraydi. Ilon oʻldirilgan oʻljani boshidan boshlab astasekin yuta boshlaydi. Oshqozonga tushgan ovqat 3—4 kun davomida hazm boʻladi. Bu davrda qimir etmasdan yotadi. Boʻgʻma ilonlar ovqatsiz bir necha oy yashay oladi. Boʻgʻma ilonlar tirik tugʻadi. Koʻpchilik turlari daraxtlarda va nam joylarda hayot kechiradi. Boʻgʻma ilonlar asosan umurtqali hayvonlar bilan oziqlanadi. Yirik Boʻgʻma ilonlar kiyik va toʻngʻizlarni yutishi mumkin. Mayda qum Boʻgʻma ilonlar kalamush va sichqonlarni tutib yeydi. Asl Boʻgʻma ilonlar Constrictor urugʻiga kiradi. Asl Boʻgʻma ilonlar ning yagona turi oddiy boʻgʻma ilon, yaʼni boa. Boʻgʻma ilonlar, odatda, odamga hujum qilmaydi. Ularning yogʻ va goʻshti ovqatga ishlatiladi. Terisi jomadon, sumka va poyabzal tikishda qoʻllaniladi. Ayrim Boʻgʻma ilonlar dan sichqon, kalamush kabi ombor zararkunandalarini qirishda foydalaniladi. 8 turi va kenja turlari Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qirgʻiziston — Malayziya munosabatlari** — Qirgʻiziston va Malayziya oʻrtasida ikki tomonlama diplomatik aloqalar. Kuala-Lumpurda Qirgʻizistonning elchixonasi mavjud boʻlib, Malayziyaning Toshkentdagi (Oʻzbekistondagi) elchixonasi Qirgʻizistonda akkreditatsiyadan oʻtgan.

Tarix
-----

Ikki mamlakat oʻrtasida diplomatik aloqalar 1992-yil mart oyida oʻrnatilgan. Qirgʻiziston elchixonasi 1997-yilda Malayziya hukumati koʻmagida oʻrnatilgan. 1995-yilda Qirgʻiziston Prezidenti Asqar Akaev Malayziyaga birinchi rasmiy tashrifni amalga oshirdi. Keyin Malayziya Bosh vaziri Mahathir Mohamad 1996-yilda Qirgʻizistonga oʻzaro rasmiy tashrif bilan kelgan. Shu vaqtdan boshlab ikki tomonlama aloqalar savdo-iqtisodiy, investitsiya, madaniy-gumanitar va oʻzaro manfaatli boshqa sohalarda yaxshilandi.

Taʼlimdagi munosabatlar
-----------------------

Malayziyada asosan ishlash yoki oʻqish uchun borgan qirgʻizlar va malaylar oʻrtasida aralash nikohlar ham mavjud.

Iqtisodiy aloqalar
------------------

Ayni paytda Qirgʻiziston Respublikasi Malayziya bilan yaqin iqtisodiy aloqalarni rivojlantirishni xohlamoqda. Malayziyaning sobiq bosh vaziri Najib Razak bilan uchrashuv chogʻida Qirgʻizistonga Malayziya sarmoyasini jalb qilish niyati borligini eʼlon qildi. Ikki mamlakat oʻrtasida oʻzaro tovar ayirboshlash hajmi kam boʻlib, ikki poytaxt shaharlari oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri havo aloqasi mavjud emasligi sababli, taxminan 3 million AQSh dollarini tashkil etadi. Ammo, koʻplab Malayziya kompaniyalari mamlakatga sarmoya kiritish imkoniyatlarini izlamoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  „Home".  The Embassy of the Kyrgyz Republic to Malaysia. 11-iyun 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-dekabr 2017-yil.
2. ↑  „Malaysia Embassy, Kyrgyzstan".  Embassy Row. 9-yanvar 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-yanvar 2014-yil.

(Wayback Machine saytida 2014-01-09 sanasida arxivlangan)
3. ↑  „Kyrgyzstan-Malaysia".  The Embassy of the Kyrgyz Republic to Malaysia. 15-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-dekabr 2017-yil.

(Wayback Machine saytida 2019-04-15 sanasida arxivlangan)
4. ↑  *Azlina Abdullah.* „M'sia has become like second home to Kyrgyz lass after 10 years". *The Star* (21-dekabr 2013-yil). 9-yanvar 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-yanvar 2014-yil.

(Archive.is saytida 2014-01-09 sanasida arxivlangan)
5. ↑  *Arno Maierbrugger.* „Kyrgyzstan seeks Malaysian investment".  Invest Vine (3-fevral 2013-yil). Qaraldi: 9-yanvar 2014-yil.
6. ↑  *Balan Moses.* „Kyrgyzstan wants to take after Malaysia".  New Straits Times (9-dekabr 2012-yil). 9-yanvar 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-yanvar 2014-yil.



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Qirgʻiziston Qirgʻizistonning xalqaro aloqalari |
| --- |
|  |
| Amerika | 
* Amerika Qoʻshma Shtatlari
 | 
Emblem of Kyrgyzstan |
|  |
| Osiyo | 
* Ozarbayjon
* Bangladesh
* Xitoy
* Hindiston
* Eron
* Qozogʻiston
* Malayziya
* Pokiston
* Tojikiston
* Turkmaniston
* Turkiya
* Oʻzbekiston
 |
|  |
| Yevropa | 
* Gretsiya
* Rossiya
* Ispaniya
* Buyuk Britaniya
 |

 |
**Oq Nil** (inglizcha: *White Nile*) yoki **Bahr ul-Abʼyaz** (arab, bahr — daryo, abʼyaz — oq) — Nil daryosining chap irmogʻi, Al-Gʻazal daryosi quyilgan joydan Koʻk Nil daryosi quyiladigan joygacha boʻlgan qismining nomi. Uz. 957 km. Eng katta ir-mogʻi (oʻngdan) Sabat (u toʻlib oqqan vaqtlarda koʻplab oqish rangdagi mu-allaq oqiziqlar keltiradi; daryo nomi ham shundan). Sabat qoʻshilgan joydan Koʻk Nil quyiladigan joygacha juda sekin oqadi. Yuqori qismida yillik oʻrtacha suv sarfi 453 m³/sek. Hartum shahri yonida esa 800 m³/sek. Nil suvini tartibga solish uchun Hartum shahridan 40 km yuqorigatoʻgʻon qurilgan. O.N.dan sugʻorishda foydalaniladi, baliq ovlanadi. Kema qatnaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  




  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Yugurish 
**Yugurish** (sportda) — yengil atletika turi. Yugurish barcha sport turlari musobaqalari va mashgʻulotlari tarkibiga kirgan. Olimpiada oʻyinlarida yugurish boʻyicha qisqa masofa (100, 200, 400 m), oʻrta masofa (800, 1500 m), uzoq masofa (3000, 5000, 10000 m), marafon (42 km 195 m), estafeta (4x100, 4x400 m), toʻsiqlar osha yugurish (100, 110, 400 m), gʻovlar osha yugurish (3000 m), yettikurash (100 m ga toʻsiqlar osha yugurish, 200, 800 m), oʻnkurash (100, 400, 1500 m, 110 m ga toʻsiqlar osha yugurish) va zamonaviy beshkurash (4000 m)da musobaqalar oʻtkaziladi. Shuningdek, yengil atletika musobaqalarida mavqeiga qarab boshqa masofalarda ham yugurish poygalari tashkil etiladi. 

Yugurish musobaqalari qadimdan Oʻzbekiston xalqi turmush tarzidan oʻrin olganini Navoiy viloyatidagi Sarmishsoy rasmlarit aks ettirilgan yugurayotgan odamlar tasvirlarida koʻrish mumkin. 1916-yilda Margʻilonda yugurish yoʻlkasi qurilgandan keyin zamonaviy qoidalar asosida respublikada ommaviy musobaqalar tashkil etila boshlagan. Hozirgi vaqtda har bir yengil atletika musobaqasida yugurish turlari ham kiritiladi. Oʻzbekistonda yugurish boʻyicha Nikolay Ovsyannikov, Farida Hasanova, Mamatqul Oltiboyev, Aleksandr Chexonin, Ashur Normurodov, Roza Babich, Svetlana Oʻlmasova, Zamira Zayseva, Marina Shmonina, Anvar Koʻchmurodov, Lyudmila Perepeleva kabi taniqli sportchilar yetishib chiqqan.

Adabiyot
--------

* Normurodov A. Yengil atletika, T" 2002.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Kaliforniya (maʼnolari).

**Kaliforniya** — Shim. Amerikaning gʻarbiy qismidagi yarim orol, Meksikada. Kaliforniya qoʻltigʻini Tinch okeandan ajratib turadi. Uz. 1200 km, kengligi 80–250 km. Mayd. taxminan 144 ming km2. Qirgʻoqlari tik. Janda yondosh orollar va qulay buxtalar koʻp. Relyefi togʻlik, eng baland joyi 3078 m (La-Enkantada togʻi). Vulkanik va kristall massivlardan iborat. Marganets va mis rudasi konlari bor. Iklimi tropik issiq, quruq iklim. Yogʻin yiliga 250 mm yogʻadi. Choʻl va chala choʻl oʻsimliklari oʻsadi. Togʻlarda oʻrmonlar uchraydi. Mahalliy aholi yaylov chorvachiligi, dehqonchilik, bogʻdorchilik, baliq ovlash bilan shugʻullanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Fedchenko muzligi
**Fedchenko muzligi** - Oʻrta Osiyodagi eng katta togʻvodiy muzligi hisoblanadi. Pomirning shim.gʻarbida. Uzunligi 77,4 km, maydoni 824 km². Muzning qalinligi oʻrta qismida 1000 m dan ziyod. Muzlikning yuqori qismi 7480 m, quyi qismi esa 2900 m balandlikda. Qor chizigʻining balandligi 4650 m. Muzlik uchidan Seldara daryosi boshlanadi. Muzlikning eng yirik boʻlaklari Somoniyon, Garmo choʻqqilari togʻ massivlari hamda Shimoliy Tanimas tizmasi atroflarida vujudga kelgan. Fedchenko muzligi Yazgʻulom tizmasi shimoliy yon bagʻridan va bir necha choʻqqilar tagidan boshlanib, Fanlar Akademiyasi tizmasining sharqiy yon bagri boʻylab davom etadi. Balandkiyik daryosining vodiysiga keladi va 30 dan ortiq muzlikni qoʻshib oladi.

1928—58 yillarda muzlik tili 30–35 m pasayib firnli qismi 12 m qalinlashgan. Fedchenko muzligining quyi kismini 1878-yilda V. F. Oshanin oʻrgangan, oʻrta va yuqori qismlarini dastlab 1928-yil Pomir ekspeditsiyasi tadqiq qilgan. Muzlik A. P. Fedchenko nomi bilan ataladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Yodgorlik majmuasining parchasi
Ommaviy qabrlardan biri
**Bikerniyeki yodgorligi** (latishcha: *Biķernieku memoriāls*) — Bikerniyeki oʻrmonidagi (Riga, Latviya) Xolokost qurbonlari yodgorligi. 2001-yilda yaratilgan.

Fashistlar jinoyatlarini tergov qilish boʻyicha favqulodda komissiyaning maʼlumotlariga koʻra, 1941-yildan 1944-yilgacha Bikerniyeki oʻrmonida 46,5 mingga yaqin odam otib oʻldirilgan, ulardan 20,000 nafari yahudiy edi. Umuman olganda, turli manbalarga koʻra, oʻrmonda 55 yoki 57 ta ommaviy qabrlar topilgan.

Arxitektura
-----------

Loyiha menejeri — meʼmor, muhandis Sergey Ryj (1947-yilda tugʻilgan), Ural davlat arxitektura va sanʼat universiteti bitiruvchisi.

Yodgorlik majmuasi 1986-yilda Riga „Kommunalproyekt" instituti tomonidan ishlab chiqilgan.

Memorialning ochilishi 2001-yil 30-noyabrda boʻlib oʻtdi.

Arxitektorlar — Galina Alsina, Ineta Vītola, Māris Galarovskis, Galina Lobasheva. Dendrolog — Vija Jansone.

Memorial ansamblning markazida qora granit kubi bor, uning toʻrt tomonida Ayub kitobidagi soʻzlar toʻrt tilda — rus, latış, ibroniy va nemis tillarida oʻyilgan — "Yer, yopma. Mening qonim va faryodim tinchlanmasin. Ayub 16:18.

Loyihani amalga oshirishda Germaniya va Avstriyaning qator tashkilotlari yordam koʻrsatdi.

Minglab granit toshlar bilan oʻralgan yodgorlik majmuasi anʼanaviy yahudiy qabristoniga oʻxshaydi.

Yana qarang
-----------

* Latviyadagi Xolokost
* Bikernieki oʻrmonidagi qirgʻin

Manbalar
--------

1. ↑  *Ojārs Spārītis*, Rīgas pieminekļi un dekoratīvā tēlniecība, 2007, Nacionālais apgāds, Rīga, page 96—97, ISBN 9789984263069
2. ↑  „Открытие музея Рижского гетто". 8-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-mart 2020-yil.
3. ↑  *Lev Klist*, Sudba i volya.
4. ↑  „«Вести сегодня» 01.12.01, *Абик Элкин*, *Игорь Мейден*, Помнить их имена.". 29-sentyabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-mart 2020-yil.
5. ↑  „60 Jahre danach: Einweihung der Gedenkstätte Riga-Bikernieki – Erinnerung an Ermordete bekommt Ort und Gesicht" (de).  nachtwei.de. 14-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-mart 2012-yil.

Havolalar
---------

* Ojars spariti. Rīgas pieminekļi un dekoratīvā tēlniecība. Riga : Nacionalais apgads, 2007. 96.-97. lpp. ISBN 9789984263069.
* „60 Jahre danach: Einweihung der Gedenkstätte Riga-Bikernieki – Erinnerung an Ermordete bekommt Ort und Gesicht" (de).  nachtwei.de. 14-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-mart 2012-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Yetimtogʻ (maʼnolari).

**Yetimtogʻ** — Markaziy Qizilqumdagi qoldiqtogʻ. Ovminzatov bilan Tomditov togʻlari oraligʻida joylashgan. Eng baland joyi 622 m. Uz. 18 km. Janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa yoʻnalgan. Shimoli-gʻarbiy yon bagʻri tikroq. Yetimtogʻ gersin orogenezida koʻtarilgan, devon va karbon davrlarining ohaktosh va kremniyli slanetslaridan tarkib topgan. Togʻ etaklari keng prolyuvial shleyfdan iborat. Yon bagʻirlari quruq soy oʻzanlari bilan parchalangan. Tub jinslar nuragan jins parchalari bilan koʻmilib ketgan, faqat soylarning kuchli oʻyilgan joylari va suvayirgʻich qismida usti ochilib qolgan. Iqlimi keskin kontinental, yillik oʻrtacha temperatura 13°, yillik yogʻin miqdori 100–150 mm. Etaklari boʻr va paleogenning choʻkindi jinslari bilan qoplangan. Qoʻngʻir boʻz tuproqlarda boyalich, keyreuk, shuvoq, izen, biyurgʻun oʻsadi. Yaylovlarda qorakoʻl qoʻylari boqiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qaqshaltov tizmasi** — Tyanshan togʻlari janubiydagi togʻ tizmasi. Qirgʻiziston bilan Xitoy chegarasida joylashgan. Uzunligi 400 km chamasida. Qaqshaltov tizmasining sharqiy, Sarijaz darasigacha boʻlgan qismini Boʻzqir deb ham ataydilar. Xontangri togʻ tuguni janubi-gʻarbidan boshlangan. Tizma shimolida sirtlardan 1000–1500 m koʻtarilgan. Oʻrta va sharqiy qismidagi muzliklar (600 dan ortiq) maydoni 983 km². Qaqshaltov tizmasi butun Tyanshan togʻlar guruhining yirik orografik birligi hisoblanadi. Balandligi 4000–6000 m. Eng baland joyi Gʻalaba choʻqqisi (7439 m). Gilli slanets, qumtosh, ohaktoshlardan tuzilgan, ular orasidan granitlar yorib chiqqan. Sarijaz, Qaqshal, Uzengegush daryolari tizmani tor daralar hosil qilib kesib oʻtgan. Janubiy yon bagʻri dasht oʻsimliklari bilan qoplangan, baland qismlarida esa oʻsimlik siyrak, qurum va toshloq togʻ tundrasidan iborat. Shimoliy yon bagʻri — baland togʻ oʻtloqlari va dashtlari.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Oʻtkazuvchanlik** 1) elektr oʻt k a z u v ch a n l i k — jismning elektr maydoni taʼsirida elektr tokini oʻtkazish xususiyati. Oʻlchov birligi 1/Om. Elektr tokini oʻtkazadygan jismlar oʻtkazgichlar deyiladi. Ularda hamisha erkin zaryadlar — elektronlar, ionlar mavjud boʻladi. Ularning tartibli harakati elektr tokini hosil qiladi. Koʻpgina oʻtkazgich (metall, yarimoʻtkazgich, plazma)larning elektr Oʻ.gi elektronlarning harakatiga asoslangan. Uzunligi 1 m va koʻndalang kesim yuzi 1 mm2boʻlgan oʻtkazgichning qarshiligi metallarning solishtirma elektr oʻtkazuvchanligi deyiladi. Metallning issiqlik Oʻ.gi bilan elektr Oʻ.gi orasida toʻgʻri mutanosib (proporsional) bogʻlanish mavjud, yaʼni uncha past boʻlmagan trada sof metallar uchun elektr Oʻ. koeffitsiyentining issiklik Oʻ. koeffitsiyentiga nisbati oʻzgarmas kattalikdir.

Yarimoʻtkazgichlarda elektron va kovak Oʻ. mavjud. Erkin elektronlar tufayli hosil boʻladigan Oʻ.ga elektron Oʻ. koʻchgan elektronning boʻsh qolgan oʻrni kovak, kovaklar siljishi esa kovak Oʻ. deyiladi. Kovak musbat zaryadli. Kovaklar harakatining yoʻnalishi elektronlar harakatiga qarama-qarshidir. temperatura qoʻtarilishi bilan metallarda elektr Oʻ. kamayadi, elektrolit va yarimoʻtkazgichlarda esa koʻpayadi. Oʻtkazgichlar temperaturasi maʼlum kritik temperatura (Tk) dan pasayganida ularning elektr oʻtkazish qarshiligi nolgacha pasayish xossasi oʻta oʻkazuvchanlik deyiladi. Oʻtkazgichlarning normal holatdan oʻta Oʻ. holatiga oʻtish chegarasi bilan bogʻliq boʻlgan sirt energiyaga ega. Bu energiyaning musbat yoki manfiy boʻlishiga qarab, oʻta oʻtkazgichlar 1 va 2turga boʻlinadi. Niobiy, vanadiy va texnitsiy kabi metallar 2tur, qolgan metallar 1tur oʻta oʻtkazgichlarga kiradi; 2) issiqlik oʻtkazuvchanlik — temperatura taʼsirida modda zarralarining issiqlik harakati tufayli issiqtikning uzatilishi. Suyuqlik issiqlikni metallga nisbatan yomon, gazga nisbatan esa yaxshiroq oʻtkazadi. temperatura orta borishi bilan metall va gazlarning issiqlik Oʻ.gi orta boradi, suyuqliklarniki esa kamaya boradi. Ichki va tashqi issiqlik Oʻ.gi mavjud. Agar vaqt oʻtishi bilan temperatura oʻzgarmasa, ichki issiqlik Oʻ. roʻy beradi, tashqi Oʻ esa ikki muhit — metall va gaz oqimi, metall va suyuklik oqimi chegarasida roʻy beradi. Oʻ.dan hisoblash va oʻlchash texnikasida hamda boshqa qurilmalarda foydalaniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Faxriya** — arab, fors va turkiy sheʼriyatda janr turlaridan biri; shoir tomonidan uz ijodi, isteʼdodi va fazilatlarini maktab yozilgan sheʼr, shoirning oʻz ijodi bilan faxrlanib aytgan soʻzlari. F.ning dastlabki goʻzal namunalarini arab sheʼriyatida, xususan, alMutanabbiy (10-asr) ijodida, oʻzbek mumtoz sheʼriyatida esa 15-asr shoirlari ijodida uchratish mumkin. F. kichik lirik sheʼr (mas, gʻazal) larda bir baytdan, katta xajmli asarlar (mas, qasida, doston) da bir necha baytdan iborat boʻladi. Ana shunday baytlar ishtirok etgan yoki butunlay shunday baytlardan iborat boʻlgan asarlar gʻazali F. qasidai F. deb ham nomlanadi. F.da shoir oʻz ijodini boshqa bir shoir ijodiga, muhim bir voqeahodisa yoki obʼyektga kamtarona, mubolagʻali yoki kinoyaviy tarzda taqqoslaydi, qiyoslaydi. Mac:Ulugʻbek xon bilur Lutfiy kalomin, Ki, rangin sheʼri Salmondin qolishmas (Lutfiy). Navoiy nazm aro tigʻi zabonin oʻyla surdiki,Pichoq topmas uyottin uzni oʻldurmoqqa Sakkokiy (Navoiy).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ungʻuz** — Amudaryo vodiysidan Markaziy Qoraqumning shimoliy chekkasi boʻylab shim.gʻarbga choʻzilgan soylik. Uz. 470 km, eni 1—4 km. Shimolidan balandligi 60—80 km li Ungʻuzorti Koraqumlari, jan.dan esa uncha baland boʻlmagan qumli qator tepalardan iborat yon bagʻirlik bilan oʻrab olingan. Tubi notekis, uz. 15 km cha, eni 1—4 km keladigan shoʻrxok va taqirlar bilan qoplangan, zanjirsimon choʻzilgan botiqchalardan iborat. Botiqchalarni birbiridan bir oz koʻtarilgan qumloq togʻ jinslari yoki shamol keltirib yotqizgan qumli toʻsiqlar ajratgan. U. Amudaryoning qad. oʻzani karstsuffozion jarayonlar natijasida kelib chiqqan degan fikrlar mavjud. Toʻgʻrirogʻi U. tektonik harakatlar natijasida kelib chiqib, keyinroq uning shakllanishida erozion, karstsuffozion va eol jarayonlar qatnashgan. 

|  |  |
| --- | --- |
| Turkmaniston bayrogʻi | *Turkmaniston geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |