**Qora dushanba (inglizcha** Qora dushanba — dushanba , 1987 yil 19 oktyabr — Dow Jons sanoat indeksining oʻz tarixidagi eng katta pasayishi sodir boʻlgan kun — 22,6 %. Bu voqea nafaqat Qoʻshma Shtatlarga taʼsir qildi, balki tezda butun dunyoga tarqaldi. Shunday qilib, Avstraliya fond birjalari oktyabr oyi oxiriga kelib 41,8 %, Kanada — 22,5 %, Gonkong — 45,8 %, Buyuk Britaniya — 26,4 % yoʻqotdi.

Shu bilan birga, falokatdan oldin hech qanday muhim yangilik yoki voqea sodir boʻlmadi, qulash uchun koʻrinadigan sabablar yoʻq edi. Bu voqea Avstriya iqtisod maktabi tomonidan ilgari surilgan zamonaviy iqtisod asosida yotgan koʻplab muhim farazlarni shubha ostiga qoʻydi: insonning oqilona iqtisodiy xatti -harakatlari nazariyasi, bozor muvozanati nazariyasi va samarali bozor gipotezasi .

Halokatdan keyin bir muncha vaqt davomida jahon fond bozorlarida savdo cheklangan edi, chunki oʻsha davrdagi kompyuter texnologiyalari juda koʻp kiruvchi ilovalar bilan bardosh bera olmadi. Ushbu savdo cheklovi Federal rezerv va boshqa markaziy banklarga global moliyaviy inqirozning tarqalishini toʻxtatish uchun choralar koʻrish imkonini berdi.

Yiqilish sabablari
------------------

AQSh fond bozori 1982 yildan beri oʻsib bormoqda. 1986 yilda AQSh iqtisodiyotining tez tiklanishi oʻz oʻrnini sekinroq ekspansiyaga boʻshata boshladi, bu esa iqtisodiyotning „yumshoq tushishiga" va inflyatsiyaning pasayishiga olib keldi. 1987 yil boshiga kelib, bozor ishtirokchilariga iqtisodiy tanazzuldan qochib qutulgandek tuyuldi va AQSh iqtisodiyoti yuksalish yoqasida edi. Qimmatli qogʻozlar bozorlari tez sur’atlar bilan koʻtarila boshladi va avgust oyida eng yuqori choʻqqiga chiqdi. 1985-1987 yillarda Dov Jons indeksi ikki baravar oshdi.

Avariyaning potentsial sabablari dastur savdosi, likvidsizlik, bozorning ortiqcha baholanishi hisoblanadi. Bu sabablar nima uchun halokat 19-oktabrda sodir bo‘lganini, bozor nega tez va chuqur tushib ketganini va nima uchun inqiroz nafaqat AQShga ko‘proq taʼsir qilganini tushuntirishga urinishlarda qo‘llaniladi.

Eng mashhur tushuntirish — dastur savdosidan foydalanish. Dasturiy taʼminot savdosida kompyuterlar arbitraj va xedjlash savdolarini avtomatik ravishda amalga oshirish uchun ishlatiladi. Halokatdan soʻng, bozorning koʻplab ishtirokchilari bozor sharoitlarini koʻr-koʻrona kuzatish va qisqa muddatli savdolar (qarzga olingan qimmatli qogʻozlarni sotish va narx tushib ketganidan keyin shunga oʻxshash miqdorni sotib olish) asosida savdo strategiyalarini tanqid qilishdi.

Iqtisodchi Richard Rollning fikricha, inqirozning xalqaro tabiati ushbu falokat sabablarini dasturiy savdo orqali oqlashga urinishlarga ziddir. Oʻsha paytda dastur savdosi asosan AQShda tarqaldi va inqiroz Gonkongda boshlanib, Yevropaga tarqaldi va shundan keyingina AQShni urdi.

Boshqa mashhur nazariyaga koʻra, falokatga G *-7* mamlakatlari pul-kredit siyosatining nomuvofiqligi sabab boʻlgan. Dollarni qo‘llab-quvvatlab, inflyatsiyani cheklamoqchi bo‘lgan Qo‘shma Shtatlar pul- kredit siyosatini Yevropa davlatlari bilan muvofiqlashtirmasdan juda tez o‘zgarishlar qildi.

Natijalari
----------

Qimmatli qogʻozlar va birjalar komissiyasi yakka tartibdagi investorlarni himoya qilish boʻyicha yangi qoidalarni ishlab chiqdi, xususan, NASDAQ market-meykerlari, agar sotishni xohlasalar, ulardan maʼlum miqdordagi aktsiyalarni sotib olishlari kerak edi  .

Adabiyotlar
-----------

* Тони Тёрнер*. Краткосрочный трейдинг. Руководство для начинающих*. М.: Альпина Паблишер, 2013. ISBN 978-5-9614-1711-1.
* 
* 
* *Lobb, Annelena*. „Looking Back at Black Monday:A Discussion With Richard Sylla". *The Wall Street Journal Online*. Dow Jones & Company (15-oktabr 2007-yil). Qaraldi: 15-oktabr 2007-yil.

Havolalar
---------

* *The Crash of ʼ87: Was It Expected? The Evidence from Options Markets*.
* *Clearing and Settlement during the Crash*. .
* „Black Monday: The Stock Market Crash of 1987".  Federal Reserve History (2013). 20-yanvar 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-sentabr 2019-yil.



1. ↑  Тёрнер, Тони 2013. sfn error: no target: CITEREFТёрнер,\_Тони2013 (help)