**Charles Arthur Bassett II** (1931-yil 30-dekabr — 1966-yil 28-fevral), (major, USAF) amerikalik elektrotexnika muhandisi va Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlarining sinov uchuvchisi edi. U ikki yil davomida Ogayo shtati universitetida oʻqigan va keyin Texas Tech universitetini elektrotexnika boʻyicha bakalavr darajasini olgan. U Harbiy havo kuchlariga uchuvchi sifatida qoʻshilgan va Harbiy havo kuchlari eksperimental sinov uchuvchilar maktabini va Aerokosmik tadqiqot uchuvchilar maktabini tamomlagan. Bassett uylangan va ikki farzandi bor edi.

U 1963-yilda NASA astronavti sifatida tanlangan va Gemini 9 ga tayinlangan. U birinchi kosmik parvozi uchun mashgʻulot paytida samolyot halokatida vafot etgan. U Space Mirror Memorialida, Astronavt yodgorligi va Apollon 15 missiyasi paytida Oyga oʻrnatilgan Fallen Astronaut memorial plaque yodgorliklari oʻrnatilgan.

Erta hayot va taʼlim
--------------------

Charlz Artur Bassett II 1931-yil 30-dekabrda Ogayo shtati Deyton shahrida Bassett oilasida Charlz „Pit" Bassett va Belle (niya Jeyms) oilasida tugʻilgan. Bassett Amerikaning Boy Skautlarida faol boʻlgan va u yerda ikkinchi eng yuqori darajaga etgan. Oʻrta maktabda Bassett model samolyot ishqibozi edi. U benzin bilan ishlaydigan modellarni quradigan va ularni maktab sport zaliga olib boradigan klubga tegishli edi. Bassettning haqiqiy samolyotlarga tarjima qilingan model samolyotlariga qiziqishi; u birinchi yakkaxon parvozini 16 yoshida amalga oshirdi. U parvoz darslari uchun pul topish uchun aeroportda gʻalati ishlarda ishlagan va oʻn yetti yoshida shaxsiy uchuvchi guvohnomasini olgan.

1950-yilda Bereadagi Berea oʻrta maktabini tugatgandan soʻng, 1950-yildan 1952-yilgacha Kolumbusdagi Ogayo shtati universitetida oʻqidi. 1952-yilda kollej oʻrtasida Bassett Havo kuchlari ROTCga oʻqishga kirdi, u oʻsha yilning oktabr oyida AQSh harbiy-havo kuchlariga aviatsiya kursanti sifatida qoʻshildi. U 1958-yildan 1960-yilgacha Texas texnologik kollejida, hozirgi Texas texnologiya universitetida tahsil olgan. U Texas Tech universitetida elektrotexnika boʻyicha bakalavr darajasini oldi va Los-Anjelesdagi Janubiy Kaliforniya universitetida (USC) aspiranturada ishlagan.

Harbiy xizmat
-------------

 ARPS III sinf bitiruvchilari Birinchi qator: Edvard Givens, Tommi Benfild, Charli Bassett, Greg Noybek va Mayk Kollinz. Orqa qator: Al Atvell, Nil Garland, Jim Roman, Al Uxalt va Jo Engl.
U oʻz faoliyatini Shimoliy Karolinadagi Stallings havo kuchlari bazasida va Texasdagi Brayan havo kuchlari bazasida boshlagan. Bassett 1953-yil dekabr oyida Brayan universitetini tamomlagan va havo kuchlariga xizmat qilgan. U Nevada shtatidagi Nellis harbiy-havo kuchlari bazasida ikkinchi leytenant sifatida keyingi taʼlim olish uchun kelgan. U yerda u T-6, T-28 va T-33 kabi trenajyor samolyotlarda uchgan va 1954-yilda F-86 Saber reaktiv qiruvchi samolyotida uchgan.

U 8-qiruvchi bombardimonchilar guruhi bilan Koreyaga uchgan va F-86 Saberda uchgan. Bassett har qanday jangovar topshiriqlarni bajarish uchun juda kech edi va shunday dedi: „Agar sizda hech qanday qiyinchilik boʻlmasa, siz qanchalik yaxshi ekanligingizni hech qachon bilib olmaysiz." Bassett 1955-yil may oyida birinchi leytenant unvoniga koʻtarildi. U 1955-yilda Koreyadan qaytib keldi va Nyu-Yorkdagi Suffolk okrugi havo kuchlari bazasiga F-86D, F-102 va C-119 kabi uchuvchi samolyotlarga tayinlandi.

1960-yil noyabr oyida Bassett Eskadron ofitserlari maktabiga borish uchun Alabama shtatidagi Maksvell havo kuchlari bazasiga bordi. U, shuningdek, Harbiy havo kuchlari eksperimental sinov uchuvchilar maktabini (62A sinf) va Aerokosmik tadqiqot uchuvchilar maktabini (III sinf) tugatgan va kapitan lavozimiga koʻtarilgan. Bassett Kaliforniyadagi Edvards havo kuchlari bazasida qiruvchi loyihalar boʻlimida eksperimental sinov uchuvchisi va muhandislik sinov uchuvchisi boʻlgan va 3,600 soatdan ortiq parvoz vaqtini, shu jumladan reaktiv samolyotlarda 2,900 soatdan koʻproq vaqtni qayd etgan.

NASA faoliyati
--------------

Bassett 1963-yil oktabr oyida NASAning uchinchi astronavtlar guruhidan biri edi. Umumiy kosmonavtlarni tayyorlash dasturida ishtirok etishdan tashqari, u mashgʻulotlar va simulyatorlar bilan bogʻliq aniq mas’uliyatga ega edi. 1965-yil 8-noyabrda u Elliot Si bilan birgalikda Gemini 9 missiyasining uchuvchisi etib saylandi.

Bosh astronavt Deke Sleytonning tarjimai holiga koʻra, u Gemini 9 uchun Bassettni tanlagan, chunki u oʻzini ham, Senini ham „koʻtaradigan darajada kuchli" edi. Slayton, shuningdek, Bassettni Frenk Borman va Uilyam Anders bilan birga Apollonning ikkinchi zaxira ekipaji uchun qoʻmondonlik modulining uchuvchisi etib tayinlagan edi.

Shaxsiy hayot
-------------

1955-yil 22-iyunda Bassett Janni Martinga uylandi. Ularning ikki farzandi bor edi: Karen (1957-yil 22-dekabr) va Piter (1961-yil 6-aprel).

Oʻlim
-----

 Elliot Si va Charlz Bassett
Bassett va Elliot See 1966-yil 28-fevralda See tomonidan boshqariladigan T-38 simulyatori Sent-Luisdagi Lambert Field aeroportidan 1000 fut (300 m) uzoqlikdagi McDonnell kosmik markazi deb nomlanuvchi 101-Makdonnel samolyotlari binosiga qulaganida vafot etdilar. 101-bino Gemini kosmik kemasi qurilgan joy edi va ikki kosmonavt u yerga simulyatorda ikki hafta mashq qilish uchun borishardi. Ular 500 fut (150 m) balandlikdagi ularning kosmik kemalari bilan shugʻullanishar edi. Uning boshi binoning yukxonasidan topilgan. Ikkala erkakning jasadi Arlington milliy qabristoniga dafn qilindi. Xizmat davomida astronavtlar Jim MakDivitt va Jim Lovell va fuqarolik uchuvchisi Jere Kobb Bassett sharafiga bedarak yoʻqolgan odam uchib ketdi haykalini qoʻyishdi, Bazz Aldrin, Bill Anders va Valter Kanningem esa Seeni hurmat qilish uchun xuddi shunday qilishdi.

Keyinroq NASA tergov guruhi halokatning asosiy sababi yomon ob-havo tufayli koʻrinishning yomonligi sabab uchuvchi xatosi degan xulosaga keldi. Panelning soʻzlariga koʻra, „Se" ikkinchisiga yaqinlashganda yerga juda past uchib ketgan, ehtimol yomon koʻrinish tufaylidir.

Yodgorliklar
------------

 Kosmik oyna yodgorligidagi Bassett nomi
Bassett Kennedi koinot markaziga tashrif buyuruvchilar markazi kosmik koʻzgu yodgorligida koinotni oʻrganish uchun halok boʻlgan boshqa 24 NASA astronavti bilan birga sharaflanadi.

Uning ismi, shuningdek, 1971-yilda Apollon 15 missiyasi tomonidan oʻrnatilgan Oydagi Xedli Rildagi *qulagan astronavt* yodgorlik plaketida ham uchraydi. 1996-yil noyabr oyida Texas Tech universiteti Bassett sharafiga elektrotexnika tadqiqot laboratoriyasi uchun bino sovgʻa qildi.

Shuningdek
----------

* Kosmik parvozlar bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar va hodisalar roʻyxati

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Burgess & Doolan 2003. sfn error: no target: CITEREFBurgessDoolan2003 (help)
2. ↑  „Astronauts and the BSA".  Boy Scouts of America (2006). 13-noyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-mart 2019-yil.
3. ↑  „CHARLES A. BASSETT, II (CAPTAIN, USAF) NASA ASTRONAUT (DECEASED)".  NASA (mart 1966). Qaraldi: 9-yanvar 2021-yil.
4. 1 2  „Distinguished Engineer Citations". *Texas Tech University*. Qaraldi: 13-dekabr 2016-yil.
5. 1 2 3  „CHARLES A. BASSETT, II (CAPTAIN, USAF) NASA ASTRONAUT (DECEASED)".  NASA (mart 1966). Qaraldi: 9-yanvar 2021-yil.

„CHARLES A. BASSETT, II (CAPTAIN, USAF) NASA ASTRONAUT (DECEASED)" (PDF). NASA. March 1966. Retrieved January 9, 2021.
6. ↑  Slayton & Cassutt 1994. sfn error: no target: CITEREFSlaytonCassutt1994 (help)
7. ↑  „2 astronauts killed as plane hits plant". *Eugene Register-Guard*. Associated Press (28-fevral 1966-yil).
8. ↑  „2 astronauts killed as plane hits plant". *Eugene Register-Guard*. Associated Press (28-fevral 1966-yil).%2C6076141 „2 astronauts killed as plane hits plant". *Eugene Register-Guard*. Eugene, Oregon. Associated Press. February 28, 1966 – via Google News.
9. ↑  „2 space men perish in jet". *Chicago Tribune* (1-mart 1966-yil), s. 1.
10. ↑  *McMichael, W. Pate*. „Losing The Moon". *St. Louis Magazine* (may 2006). Qaraldi: 10-iyun 2012-yil.
11. ↑  „Astronauts are Bid Farewell in Texas". *The Record*. UPI (3-mart 1966-yil), s. 37.
12. ↑  „Accident Board Reports Findings in See-Bassett Crash". *Space News Roundup*. NASA (10-iyun 1966-yil). Qaraldi: 12-dekabr 2016-yil.
13. ↑  *Cole, Jeff*. „For Memorial Design Winner, Sky's the Limit". *Florida Today* (28-yanvar 1988-yil), s. 2.
14. ↑  *Eveleth.* „There Is a Sculpture on the Moon Commemorating Fallen Astronauts".  Smithsonian.com (7-yanvar 2013-yil). Qaraldi: 9-oktabr 2016-yil.
15. ↑  *Slyker.* „Texas Tech Makes Its Mark on NASA". *Texas Tech University* (7-iyul 2011-yil). Qaraldi: 13-dekabr 2016-yil.

Bibliografiya
-------------

* Burgess, Colin*. Fallen Astronauts: Heroes Who Died Reaching for the Moon*. Bibson Books, 1-oktabr 2003-yil. ISBN 978-0-8032-6212-6.
* Slayton, Donald K. "Deke"*. Deke! U.S. Manned Space: From Mercury to the Shuttle*, 1st, New York: Forge (St. Martin's Press), 1994. ISBN 0-312-85503-6. OCLC 29845663.

Havolalar
---------

* Astronavtlar memorial fondi veb-sayti (Wayback Machine saytida 2022-03-25 sanasida arxivlangan) (2011-yildagi boshqa arxivlangan versiya)
* Charlz Bassettning astronavtika biografiyasi
* Charles Bassett IMDbda
* Arlington milliy qabriston