recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yunon tili** (grekcha: *Ελληνικά* [ɛliniˈka]) — yunon tili tarixidagi dastlabki bosqichda — mil. av. XIV–XII asrlardan milodiy I−IV-asrlargacha amalda boʻlgan (hozirda oʻlik) til; greklarning qadimiy tili. Hindyevropa tillari oilasida qadimiy makedon tili bilan birgalikda alohida yunon guruhini tashkil etadi. Yunon tili taraqqiyoti tarixi quyidagi bosqichlarni qamrab oladi: 1) eng qadimiy (arxaik) davr (mil. av. XIV–XII asrlardan – VIII asrgacha); 2) klassik davr (mil. av. VIII–VII asrlardan IV asrgacha); 3) ellinistik davr (umumyunon tilining shakllanish davri — mil. av. IV–I-asrlar); 4) soʻnggi yunon davri (mil. I–IV asrlar). Yunon tilida quyidagi lahja guruhlari farqlanadi: ioniyattik (ioniyaattika), arkadkipr, eoliy va doriy. Klassik davrning boy adabiyoti ioniy lahjasida — Gesiod, Gerodot; attika lahjasida — Esxil, Sofokl, Yevripid (tragediya), Aristofan (komediya), Platon va Aristotel (falsafa), Fukidid va Ksenofont (tarix), Demosfen (notiqlik, stilistika); eoliy lahjasida — Alkey, Sapfo (lirik sheʼrlar, qoʻshiqlar) va boshqalar tomonidan yaratilgan. Gomer dostonlarining tilida (mil. av. VIII asr) bir necha lahjalarning unsurlari kuzatiladi. Mil. av. V asr oxirlarida Attika lahjasi Yunonistonning adabiy tiliga aylanadi. Ellinistik davrda attik va ioniy lahjalar asosida 2 xil: adabiy va soʻzlashuv koʻrinishlariga ega boʻlgan umumyunon tili shakllanadi. Keyingi davrda adabiy til bilan soʻzlashuv tili oʻrtasidagi farqlar kuchayib, ular mustaqil holda rivojlana boshlaydi.

Yunon tili leksikasi juda boy boʻlib, uning tarkibida sof yunoncha qatlamdan tashqari som tillari, fors va lotin tillaridan kirib kelgan soʻzlardan iborat oʻzlashma qatlam ham bor. Yunon tili leksikasi, lotin tili leksikasi bilan birga, hozirgi ilmiy va ilmiytexnikaviy terminologiyaning manbai boʻlib qoldi.

Manbalar
--------

1. ↑  *arxiv nusxasi*, 2009-10-31da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2007-08-21
2. ↑  „Greek" (en).  Ethnologue: Languages of the World (17th Edition) (2013).
3. ↑  Frisk H. Griechisches etymologisches Wörterbuch, Band I. — Carl Winter’s Universitätsbuchhandlung. — Heidelberg, 1960. — С. 498-499.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BNE: XX1387174
* NDL: 00562480
* NKC: ph128300

 |



|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mullo Shamsi Muhammad guzari** (yoki **Sharshara**, yana **Bozori alaf** nomlari ham ishlatiladi) — XVIII asrda tashkil topgan Buxoro shahri guzarlaridan biri. Guzar aholisining asosiy qismi savdo-sotiq bilan shugʻullanib kelgan.

Tuzilishi
---------

Bu yerda maktab va masjid, masjid ichida bir necha hujralar boʻlganligi sababli masjidga nisbatan madrasa nisbasi ham qoʻllanadi. Nodir Devonbegi madrasasi,
xonaqohi va hovuzning oʻzi, qisqasi Labihovuz ansambli shu guzar hududiga tegishli boʻlgan.
Guzarning ziyoratgoh maskanlaridan biri — bu uch aka-uka mozori hisoblanadi. Guzarda Nodir Devonbegi xonaqohining mehrobida ularning eng yoshi kattasi Xoʻja Karim dafn etilgan. Oʻrta yoshlisi esa qoʻshni guzar boʻlmish Xoʻja halim guzariga koʻmilgan. Guzar nomi shu kishining ismidan olingan. Eng kichik yoshlisi Xoʻja Salim
Mirzobiy guzar masjidi ichiga koʻmilgan. Guzarning ikki tarafi boʻylab savdo rastalari joylashgan. Hovuz atrofida holva-non, Bozori
alafdan Toqi Sarrofongacha — chitfurushlik, tovuq bozori, chit rastalari,
aylana toq ichidagi shaxsiy doʻkonlarda esa jun rumol sotilgan.

1927-yilgi olingan hisobotda yozilishicha, guzardan 47 xoʻjalik joy olgan
boʻlib, unda 235 kishi istiqomat qilgan. 1929-yil fevralda
guzarlarni qayta roʻyxatga olish jarayonida Eski mahalla, Masjidi Alvonj, Mullo Shamsi Muhammad, Xoʻja halim guzarlari birlashtirilib,
Ozod guzari deb nomlangan.

Labihovuz ansambli

Hozigi holati
-------------

Hozir ham guzar deyarli eski holatida. Ammo hozirda aholisi juda kam. Guzarning hozirgi oʻrnida Labihovuz ansambli tashkil topgan boʻlib, uning tarkibiga Nodir Devonbegi madrasasi, masjidi, xonaqohi va alohida hovuz joylashgan. Tarixiy yodgorlik sifatida davlat muhofazasiga olingan. Bozori alaf deb nom olgan joy esa, avtobuslar, marshrutlar,
taksilar toʻxtaydigan oxirgi bekat vazifasini oʻtaydi. Guzarning quyi qismidan
Najib Husaynov nomidagi koʻcha oʻtgan boʻlib, „Yoshlik" nomli kinoteatr joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Ремпель, Л. И.*. «Далёкое и близкое» (Бухарские записн)*, Ташкент, 1981.
2. 1 2  БУХОРО ГУЗАРЛАРИ ТАРИХИДАН ЛАВҲАЛАР 1995, s. 16. sfn error: no target: CITEREFБУХОРО\_ГУЗАРЛАРИ\_ТАРИХИДАН\_ЛАВҲАЛАР1995 (help)
3. ↑  BuxDavArxiv 37-fond, I inv. 92 huj. 1—8 betlar
4. ↑  BuxDavArxiv 37-fond, I inv. 254 huj. 28—30 betlar
**Gʻayrat Shavkatovich Safarov** (tugʻ. 27-yanvar 1974-yil, Termiz tumani, Surxondaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — oʻzbek muhandisi va siyosatchisi. III va IV chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati. Oʻzbekiston „Milliy tiklanish" demokratik partiyasi aʼzosi.

Biografiyasi
------------

Gʻayrat Safarov 27-yanvar 1974-yil Surxondaryo viloyatida tugʻilgan. 1996-yilda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutini, 2011-yilda esa Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasini tamomlagan. Mutaxassisliklari: gidrotexnik, davlat boshqaruvi.

Mehnat faoliyatini 1996-yilda „Surxon" mexanizatsiyalashgan koʻchma yigʻish uchastkasi boshligʻi lavozimidan boshlagan. 2003-2007-yillarda „Toshkent qurilish boshkarmasi gidromexanizatsiyalash" boshqarmasi boshligʻi, 2007-2008-yillarda „Surxon-Sherobod" irrigatsiya tizimi boshligʻi oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan. 2008-2009-yillarda Surxondaryo viloyati „Termizdavsuvmaxsuspudrat" davlat unitar korxonasi direktori, 2009-2010-yillarda Bandixon viloyati hokimining birinchi oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan. 2010-2013-yillarda — Surxondaryo viloyati hokimligi kapital qurilish, kommunikatsiyalar, kommunal xoʻjalik va obodonlashtirish masalalari kompleksi kotibiyati mudiri. 2013-2015-yillarda „Qishloq qurilish invest" injiniring kompaniyasi mas’uliyati cheklangan jamiyati Surxondaryo viloyati filiali direktori, 2017-2018-yillarda — Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Ichimlik suvidan foydalanishni nazorat qilish davlat inspeksiyasi Surxondaryo viloyati hududiy boshqarmasi bosh inspektori. 2018-yildan Surxondaryo viloyati „Toza hudud" davlat unitar korxonasi direktori.

2019-yilda Oʻzbekiston „Milliy tiklanish" demokratik partiyasidan Surxondaryo viloyatining 77-sonli Angora saylov okrugidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputatligiga nomzod sifatida koʻrsatilgan. Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish qoʻmitasi aʼzosi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Депутаты". *parliament.gov.uz*. 9-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-noyabr 2021-yil.
2. ↑  „Кандидаты" (ru). *elections.uz*. Qaraldi: 8-may 2021-yil.
3. ↑  „331-IV-сон 10.06.2020. О создании межпарламентской группы Олий Мажлиса Республики Узбекистан по сотрудничеству с Парламентом Арабской Республики Египет". *lex.uz*. Qaraldi: 8-may 2021-yil.
**Slavoljub Đorđević** (Serbiya kirillchasi: Славољуб Ђорђевић, talaffuzi: *Slavolyub Jorjevich*) — Radnik Surdulica klubi Bosh murabbiyi.

Hayoti
------

Faoliyatini 1998-yilda Radnichkada boshlagan. Keyingi yili Bolgariyaning „Spartak Varna" jamoasiga oʻtdi va 2003-yilning oʻrtalariga qadar klub aʼzosi boʻldi. Bu vaqt ichida bir qancha Yugoslaviya va Bosniya klublarida ijara asosida harakat qilgan va oʻzi „Spartak" tarkibida bor-yoʻgʻi 10ta oʻyinda maydonga tushgan.

2003-yil oʻrtalarida Jorjevich Serbiya futbolining flagmani — „Crvena Zvezda" klubi bilan shartnoma imzoladi. „Crvena" tarkibida Jorjevich juda yaxshi oʻynadi va klubda oʻtkazgan ikki yarim mavsumda 44 ta oʻyin oʻtkazdi. 2005-yilning yozida u bilan Rossiyaning Alaniya klubi qiziqib qoldi va tez orada Vladikavkaz klubi bilan shartnoma imzoladi. Alaniyada „Srvena Zvezda"dagidek oʻzini koʻrsata olmadi va 2006-yilni Ukrainaning ikkita klubi — „Volin" va „Krivbas"da ijarada oʻtkazdi. 2007-yil boshida Yaroslavl „Shinnik" klubiga koʻchib oʻtdi va ikki mavsumda „Shinnik" uchun 33 ta oʻyin oʻtkazdi. 2009-yil boshida Avstriyaning „Altax" klubiga ijaraga oʻtdi va ushbu klubda 13 ta oʻyinda maydonga tushdi.

Oʻsha yilning yozida u Serbiyaga qaytib, yana Red Star Belgradga koʻchib oʻtdi. Belgrad jamoasida ikki mavsumda 33 ta oʻyin oʻtkazdi. 2011-yil boshida Toshkentning „Bunyodkor" klubi bilan shartnoma imzoladi. U 2013-yil oxirigacha „Bunyodkor" safida toʻp surgan va shu vaqt ichida 39ta oʻyinda maydonga tushib, bitta gol urgan.

Murabbiylik statistikasi
------------------------

*2023-yil 11-fevral holatiga*

| Jamoa | Boshlanish davri | Tugash davri | Qayd |
| --- | --- | --- | --- |
| Oʻyin | Yutuq | Durang | Magʻlubiyat | Gol urilgan | Gol qaytarilgan | Farqi |
| Radnik Surdulica | 9-sentyabr 2020 | 6-iyun 2021 | 18 | 6 | 12 | 56 | 41 | +15 | 50 |
| Vojvodina | 12-iyun 2021 | 12-mart 2022 | 14 | 6 | 13 | 42 | 46 | −4 | 42 |  |
| Radnik Surdulica | 29-dekabr 2022 | *hozirgacha* | 1 | 0 | 1 | 1 | 1 | +0 | 50 |
| Jami | 33 | 12 | 26 | 99 | 88 | +11 | 47 |  |

Manbalar
--------

1. ↑  „Творческие узбеки". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyul 2015-yil.
2. ↑  Slavolyub Jorjevich: Oʻzbek xalqi futbolni sevadi! Wayback Machine saytida arxivlandi (2023-03-12). (oʻzb.)

Havolalar
---------

* Slavoljub Đorđević Rossiya Premyer-ligasi saytida
* Slavoljub Đorđević WorldFootball.net saytida
* Slavoljub Đorđević FootballDatabase.eu saytida
* Andoza:FFU
**Arsen Vyacheslavovich Tlexugov** (1976-yil 3-noyabr, Urux, Kabarda-Bolqor Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi, Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi) — rossiyalik va qozogʻistonlik futbolchi, 2001-yilgi Qozogʻiston chempionatining eng yaxshi futbolchisi, 2001-yil, 2004-yilgi Qozogʻiston chempionatining eng yaxshi hujumchisi.

Yoshligi
--------

1976-yil 3-noyabrda Kabarda-Bolqor Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi Lesken tumani Urux qishlogʻida tugʻilgan. 1994-yil quyi liganing „Avtozapchast" klubida oʻz faoliyatini boshlagan. Soʻng „Spartak", „Nart", „Lokomotiv" kabi klublarda toʻp surgan.

Faoliyati
---------

2001-yili Rossiyaning quyi ligalari klublarida toʻp surgan, Ostonaning „Jengis" klubiga oʻtgan. U 2001 yilgi mavsumni ajoyib tarzda oʻtkazdi va eng yaxshi toʻp tepuvchi va eng yaxshi futbolchi deb topildi. 2003-yilda „Qayrat" jamoasiga oʻtganidan keyin ham yaxshi oʻyin ifodalari bilan ajralib turgan va „Tlexugovni terma jamoaga taklif qilish" haqidagi gʻoyalar koʻtarila boshlagan. Shu sababdan Tlexugov Qozog‘iston fuqaroligini olgan. 2004-yilda milliy terma jamoa ustozi Leonid Paxomov Olmaotada Ozarbayjonga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida futbolchini maydonga tushirgan. Bu oʻyinda Qozogʻiston 2:3 hisobida magʻlub boʻlgan va Paxomov darhol isteʼfoga chiqqan. Shundan soʻng Tlexugovni terma jamoaga hech kim taklif qilmagan.

2003―2006-yillarda „Qayrat" klubida oʻynagan Tlexugov poytaxt klubiga qaytgan. Lekin zahira oʻrindi’gi tarkibida qolib ketdi. 2008-yilgi mavsumda Oʻzbekistonning „Buxoro" klubiga oʻtgan, ammo bu yerda umuman maydonga tushmagan va shu yili 32 yoshida faoliyatini yakunlagan.

Yutuqlari
---------

Qozogʻiston chempioni: 2001, 2004

Qozog‘iston kubogi: 2002, 2003

Qozogʻistonning eng yaxshi futbolchisi: 2001

Qozogʻiston chempionatining eng yaxshi hujumchisi: 2001, 2004

Manbalar
--------

1. ↑  „Arsen Tlekhugov". *transfermarkt.com*. Qaraldi: 3-iyul 2023-yil.
2. 1 2  „Тлехугов Арсен Вячеславович".. Qaraldi: 3-iyul 2023-yil.
**Firutdin Mamedovich Sattarov** (1930-yil 31-avgust, Toshkent — 2018-yil 16-fevral) — sovet oʻzbek agronomi, Butunittifoq paxtachilik ilmiy-tadqiqot instituti sugʻorish rejimi va sugʻorish texnologiyasi laboratoriyasi mudiri (1975-1992-yillarda).

Tarjimai hol
------------

Maktabni tugatgach, 1946-yilda Namangan qishloq xoʻjaligi bilim yurtiga oʻqishga kiradi. 1955-yilda Toshkent qishloq xoʻjalik institutini agronom-dala xoʻjaligi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan, "Butunittifoq PITI" (Toshkent, Butunittifoq paxtachilik ilmiy tadqiqot instituti)ning aspiranturasida sirtdan tahsil oladi.

Qirgʻiziston paxtachilik tajriba stansiyasida, 1961-yilda stansiyadagi koʻrgazmali tajriba xoʻjaligi bosh agronomi sifatida, 1962-yildan "Butunittifoq PITI" irrigasiya boshqarmasi katta ilmiy xodimi, shu bilan bir qatorda Oʻrta Chirchiq tumanidagi (Toshkent viloyati) "Shimoliy Mayoq" kolxozi istehkomiga boshchilik qilgan. 1975-yildan - "Butunittifoq PITI" sugʻorish rejimi va irrigasiya texnologiyasi laboratoriyasi mudiri vazifasida ishlagan.

1975-yildan u SSSR XXYUK (xalq xoʻjaligi yutuqlari koʻrgazmasi) qishloq xoʻjaligi pavilonida muntazam ravishda paxta, beda, gʻoʻza va boshqa ekinlarni sugʻorishning yangi usullariga bagʻishlangan ma’ruzalar oʻqidi.

1992-yilda agronom Sattarov nafaqaga chiqadi. 1994-1998-yillarda Jurin nomidagi Oʻrta Osiyo irrigasiya ilmiy-tadqiqot institutida yetakchi ilmiy xodim; paxta va bedaning yangi navlarini sugʻorish texnologiyalari bilan shugʻullanadi.

Firutdin Sattarov 1998-yilda Isroilga joʻnab ketadi.

* F. M. Sattarov va "Shimoliy Mayak" kolxozi raisi A. V. NiF. M. Sattarov va "Shimoliy Mayak" kolxozi raisi A. V. Ni
* "Butunittifoq PITI" sugʻorish rejimi va irrigasiya texnologiyasi laboratoriyasi mudiri"Butunittifoq PITI" sugʻorish rejimi va irrigasiya texnologiyasi laboratoriyasi mudiri
* F. M. Sattarov (oʻng tomondagi)F. M. Sattarov (oʻng tomondagi)
* "Butunittifoq PITI" boshqaruvi (chap tomondagi)"Butunittifoq PITI" boshqaruvi (chap tomondagi)

### Oilasi

* Otasi — Mamed Sattarovich Sattarov (1907-1972-yillarda), Oʻzbekistonda toʻqimachilik sanoati tashkilotchilaridan biri;
* onasi - Sure Huseynovna Sattorova (1911-1995-yillarda);
* Xotini - Liliya;
* farzandlari: Ella, Larisa, Rika.

Ilmiy faoliyati
---------------

Sattarov 1969-yilda nomzodlik dissertasiyasini himoya qildi va 5 ta fan nomzodini yetishtirib chiqardi.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Boysungʻur (maʼnolari).

Boysungʻur, Boysunqur, Boysunqar (1477/78—1499) — Movarounnahr hukmdori (1495, 1497). Temuriylardan. Sulton Mahmud Mirzoning oʻgʻli, otasi hayotlik chogʻida Buxoro hokimi boʻlgan. U vafot etgach, ikki marta Samarqand taxtini egallagan, ammo tez orada akaukalar oʻrtasida taxt uchun kurashda halok boʻlgan. Bobur u ni jasur va adolatli hukmdor deb taʼriflaydi. B. „Odiliy" taxallusida gʻazallar ham bitgan.
U Oʻzbekistinlik

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |
| --- |
| **Temuriylar sulolasi** |
| 

|  |
| --- |
| **Movаrounnahr**
Amir Temur (1370 - 1405) 
Shohrux (1405 - 1447) 
Mirzo Ulugʻbek (1447 - 1449) 
Bobur (1449 - 1457) 
Mahmud (1457 - 1459) 
Abu Said (1459 - 1469) 
Yodgor Muhammad (1469 - 1470) 
Husayn Boyqaro (1470 - 1506) 
Badi O`z-Zamon (1506) |

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sanʼat Devonov** (1932.9.5, Xonqa tumani — 2016.04.27) — aktyor va rejissor. Oʻzbekistan xalq artisti (1976). Toshkent davlat sanʼat institutini tugatgan (1973). Xorazm teatrida aktyor, rejissor (1946—84), direktor (1963—67). 1984—86-yillar kinoaktyor studiyasining, 1986—87-yillar Abror Hidoyatov nomidagi oʻzbek davlat drama teatrining va 1987—93-yillar Hamza teatrining direktori. 

Harakat bilan nutqning rangbarang, musiqiy va maʼnodorligi, chuqur iztiroblar orqali qahramonning ichki dunyosini ocha bilish, chin muhabbat, insonparvarlik ifodalari Devonov ijodiga xos. Devonov teatrda 150 dan ortiq rol oʻynagan. Eng yaxshi rollari: Askar („Arshin mol olon"), Tohir („Tohir va Zuhra"), Navoiy („Navoiy Astrobodda"), Hamlet („Hamlet"), Beruniy („Abu Rayqon Beruniy"), Ibn Sino („Ibn Sino"), Farib („Oshiq Gʻarib") va boshqalar. 

„Oʻliklar kechirmaydi" (Oʻlmas Umarbekov), „Onalar" (P. Tlegenov), „Layli va Majnun" (Xurshid) kabilar Devonov sahnalashtirgan muvaffaqiyatli spektakllardandir. Kinodagi asosiy rollari: Yoʻlchi („Qutlugʻ qon"), Sharif („Maftuningman"), Juma („Qizilqum"), Abdugʻaniboy („Yulduzlar jamoli"), Rizayev („Uzoq-yaqin yillar"), Karvonboshi („Sevgi haqida afsona"), Amir Nasrullo („Choʻloq darvish") va boshqalar, shuningdek, telefilmlarda („Shashmaqom"da xon, „Jaloliddin Manguberdi"da Muhammad shoh, „Xorazm afsonasi"da Ali, „Diyonat"da Boʻriboyev, „Ilondan qoʻrqmang"da Toshmatov va boshqalar) ham rollar ijro etgan. „Mehnat shuhrati" ordeni bilan taqdirlangan (2001).

Manbalar
--------

1. ↑  „Aktyor Sanʼat Devonov olamdan oʻtdi!". *Hozircha Shu* (27-aprel, 2016-yil). 6-may 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-aprel, 2016-yil.

Havolalar
---------

* Sanʼat Devonov kino-teatr.ru saytida (rus.)

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Aktyor | *Aktyor yoki aktrisa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Bainbridge refleksi** yoki **Bainbridge effekti**  shuningdek, **atrial refleks** deb ham ataladi, markaziy venoz bosimning oshishi tufayli yurak tezligining oshishi hisoblanadi. Qon bosimining ortishi venoatrial birikmalarda boʻlmachaning ikkala tomonida joylashgan strech retseptorlari (yurak retseptorlari) tomonidan aniqlanadi.

Tarixi
------

Francis Arthur Bainbridge (talaffuzi: Frensis Artur Beynbrijj) bu hodisani 1918-yilda itlar ustida tajriba oʻtkazayotganda refleks deb taʼriflagan. Bainbridge hayvonga qon yoki shoʻr suv quyish yurak tezligini oshirishini aniqladi. Bu hodisa arterial qon bosimi koʻtarilmasa ham sodir boʻladi. Bundan tashqari, u venoz bosim oʻng boʻlmachani kengaytirish uchun yetarli darajada yuqori boʻlganida yurak urish tezligi oshishini kuzatadi, ammo yurak tomirlarining yurakka denervatsiyasi bu taʼsirlarni yoʻq qildi. Keyingi tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, yurak urish tezligining choʻzilishi bilan bogʻliq oʻsishi alohida yuraklarda yoki hatto toʻliq ajratilgan SANda ham kuzatilishi mumkin. Shunday qilib, yurakning choʻzilishiga ijobiy xronotropik (yunoncha „vaqt" va trénĽ — yunoncha „egilish/burilish" degan maʼnoni anglatadi) ijobiy xronotropik reaktsiyasi, hech boʻlmaganda, qisman, uning ichida joylashgan mexanizmlar tomonidan yuzaga kelishi va amalga oshirilishi kerak. Bu Bainbrindge tomonidan kashf etilgan javobni „refleks" emas, balki „effekt" deb atash taklifiga keyinchalik olib keldi.

Yana qarang
-----------

* Past bosimli retseptorlar zonalari
* Yuqori bosimli retseptorlar zonalari

Manbalar
--------

1. ↑  Hakumäki MO (June 1987). "Seventy years of the Bainbridge reflex". *Acta Physiol. Scand.* **130** (2): 177–85. doi:10.1111/j.1748-1716.1987.tb08126.x. PMID 3300168.
2. ↑  Bainbridge FA. The influence of venous filling upon the rate of the heart. J Physiol. 1915 Dec 24;50(2):65-84. doi: 10.1113/jphysiol.1915.sp001736. PMID 16993330; PMCID: PMC1420590.
3. ↑  BLINKS JR. Positive chronotropic effect of increasing right atrial pressure in the isolated mammalian heart. Am J Physiol. 1956 Aug;186(2):299-303. doi: 10.1152/ajplegacy.1956.186.2.299. PMID 13362527.
4. ↑  Deck, K. A. Dehnungseffekte am spontanschlagenden, isolierten Sinusknoten. Pflügers Archiv 280, 120-130 (1964).
5. ↑  Lange G, Lu HH, Chang A, Brooks CM. Effect of stretch on the isolated cat sinoatrial node. Am J Physiol. 1966 Nov;211(5):1192-6. doi: 10.1152/ajplegacy.1966.211.5.1192. PMID 4380793.
6. ↑  Rossberg F. Der Bainbridge-Effekt [The Bainbridge effect]. Z Gesamte Inn Med. 1973 Sep 1;28(17):513-8. German. PMID 4588170.
**Abu Bakr Muhammad ibn Ali Sanhojiy al-Bayzaq** (arab. أبو بكر محمد بن علي الصنهاجي البيذق) (1164 yildan keyin vafot etgan) marokashlik tarixchi, asosan, Ibn Tumartning hamrohi va yilnomachisi sifatida tanilgan. "Bayzaq" (piyon) uning laqabi bo‘lgan, chunki u kichkina edi. U barbarlarning Sinhoja qabilasidan edi.

Asosiy asari -**"al-Muqtabas min kitobil-ansob fi ma’rifatil-as’hob" (**taxminan 1150-yillarda yozilgan). Bu davrdagi eng muhim manba. Klassik  arab tilida yozilgan asarda barbar so‘zlari, ismlari va maqollari ham qo‘llanilgan va bu o‘rta asr barbar tili ni o‘rganuvchi olimlar uchun muhim manba bo‘lib xizmat qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑   Al-Baydhaq (Abû Bakr ibn 'Alî al-Sinhâdjî), Histoire des Almohades, texte et traduction É. Lévi-Provençal, « Documents inédits d'histoire almohade », Paris, Geuthner, 1928, includes Kitab al-Muwahiddin, i.e. the chronicles of the Almohads, letters and sermons by Ibn Tumart and Abd al-Mumin and Ibn Tumart's biography from the first person perspective of al-Baydhaq.
Akhbār al-Mahdī Ibn Tūmart wa-bidāyat dawlat al
2. ↑  Akhbār al-Mahdī Ibn Tūmart wa-bidāyat dawlat al-Muwaḥḥidīn (or. text in Arabic) ed. Al-Ribā, 1971
**Chaqmoqtepa** — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Toshkent viloyatining Quyichirchiq tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Ketmontepa" QFY, Chaqmoq mahallasi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Obida haqida| Ma'lumotlar | Ma'lumotlar |
| --- | --- |
| provinsiya | Parana |
| qurilgan yil | 1983 |
| Joylashuvi | Foz-du-Iguacu |
| Mamlakat | Braziliya |

**Umar Ibn Al-Xatob masjidi** (Mesquita Foz Do Iguaçu) — Braziliya, Parana, Foz do Iguaçu shahrida joylashgan masjid.  U Iguaçu sharsharasi yaqinidagi shaharchada joylashgan.

Masjid 1983-yil 23-martda ochilgan bo‘lib, oq rangga bo‘yalgan go‘zal tashqi ko‘rinishga ega. Uning me’morchiligiQuddus Quddusdagi Al-Aqso masjididan ilhomlangan. Masjid ulug‘ sahoba Umar ibn Xattob nomi bilan atalgan. Masjid tashqarisida ikkita baland minoralar mavjud bo‘lib, ulardan har kuni besh marta azon yangraydi .

  

Masjidning ichki qismi tashqarisidan ko‘ra chiroyliroq. Umumiy maydoni 600 m2 bo‘lgan masjidning 400 m² ni egallagan keng asosiy ibodatxona mavjud. Bosh namozxonada masjidning orqa devoriga o‘rnatilgan go‘zal mehrob joylashgan. Masjidning chiroyli bezatilgan mehrobi Saudiya Arabistonidagi Makka shahri yo‘nalishini ko‘rsatadi .

Manbalar
--------

1. ↑  name="a1">„Mesquita". *pmfi.pr.gov.br*. Qaraldi: 20-sentabr 2018-yil.
2. 1 2  „Mesquita". *pmfi.pr.gov.br*. Qaraldi: 20-sentabr 2018-yil.
**Sariq shirach** (lotincha: *Eremurus luteus*) — shirachdoshlar oilasi, shirach turkumiga mansub koʻp yillik, ildizpoyali oʻt oʻsimlik. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Surxondaryo, Qashqadaryo viloyatlari G‘uzor va Dehqonobod shaharlari orasida, Koʻhitang tizmasi hududida oʻsadi.

Tavsifi
-------

Balandligi 35-60 sm, koʻp yillik, ildizpoyali oʻt oʻsimlik. Ildizpoyasi qisqa, boʻlaklari urchuqsimon yogʻonlashgan. Barglari oddiy, bandsiz, ingichka qalami nashtarsimon, eni 4-7 mm. Gullari shingil to‘pgulda yigʻilgan. Shingili siyrak, kam gulli, uzunligi 20-30 sm. Guloldi bargchalari yirik uchburchak nashtarsimon, shingilning pastki qismida joylashgan gullarning bandi gulqoʻrgʻonidan 1,5 marta uzun. Gullari hidga ega. Hasharotlar yordamida changlanadi. Gulqoʻrgʻoni yakka tomirli, och sariq rangda. Changchilari notekis joylashgan, gultojibarglaridan qisqaroq. Aprel-may oylarida gullab mevasi iyunda yetiladi. Mevasi — quruq, choʻziq, yuzasi silliq koʻsak meva. Urug‘lari ingichka qanotchali. Urugʻi va ildizpoyalari orqali koʻpayadi.

Tarqalishi va oʻsish sharoiti
-----------------------------

Tabiatda juda kam turlari saqlanib qolgan, yakka-yakka holatda uchraydi. Surxondaryo, Qashqadaryo viloyatlari G‘uzor va Dehqonobod shaharlari orasida, Koʻhitang tizmasi hududida tarqalgan. Ochiq ola jinsli tuproqlarda va gipslarda oʻsadi. Oʻziga xos tuproq sharoitiga moslashganligi, aholi tomidan terib olinishi va chorva mollarining koʻplab boqilishi natijasida areali qisqarib ketgan. 1965—yil Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Botanika bogʻida ekib koʻrilgan, ammo, oradan koʻp oʻtmay oʻsimlik qurib qolgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ширач жёлтый - Eremurus luteus Описание таксона - Плантариум". 12-may 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-aprel 2015-yil.
2. ↑  *O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobi I jild*, 2019.
**Guldurama koni**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Oʻrta asrlar. Toshkent viloyatining Ohangaron tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Goʻshsoy qishlogʻi, Guldurama soy boʻyida. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Nosir Mirzo** (1487—1512) — temuriy hukmdor Umarshayx Mirzoning kenja oʻgʻli, Bobur Mirzoning ukasi, shuningdek, Kosonsoy hokimi. Nosir Mirzo Umarshayx Mirzoning Umid Ogʻocha ismli rafiqasidan tugʻilgan farzandi boʻlib, unga Vays Logʻariy ismli kishi bek atkalik qilgan. Umarshayx Mirzo oʻlgan vaqtda Nosir Mirzo Kosonsoyda boʻlgan. Shahzoda keyinchalik akasi ortidan Kobulga ketadi. Bobur Mirzo unga bir qancha viloyatlarni boshqarish ishlarini topshirgan. Nosir Mirzo akasining harbiy yurishlarida ham ishtirok etib kelgan. Xususan, Bangash va Bannu viloyatlarini boʻysundirishda ishtirok etgan. 1505-yilda Boburdan yuz oʻgirgan Nosir Mirzo Badaxshonga yoʻl oladi va badaxshonlik mahalliy beklar yordamida hokimiyatni oʻz qoʻliga oladi. Ikki yillik hukmronlikdan keyin Badaxshon mahalliy beklari boʻlgan Muborakshox va Muhammad Koʻrchi kabi beklarning isyoni yuz beradi. Boʻlib oʻtgan toʻqnashuvda Nosir Mirzo yengilib, yana akasining yoniga — Kobulga qaytadi. Bobur Mirzo tomonidan 1507-yilda amalga oshirgan Qandahor yurishida ishtirok etgan Nosir Mirzo u yerga hokim etib tayinlanadi. Muhammad Shayboniyxon Qandahorni qamal qilgan vaqtda Nosir Mirzo akasi Jahongir Mirzo yoniga qochib borgan. Bu vaqtga kelib Jahongir Mirzo vafot etadi va Bobur Mirzo uning oʻrniga Nosir Mirzoni hokim etib tayinlagan. 1511-yili yana Samarqand yurishi uchun ketgan Bobur Mirzo Nosir Mirzoni Kobulda qoldirib ketgan. Biroq janglarda yengilgan Bobur Hisor orqali Kobulga qaytib keladi. Kobulni yaxshi boshqargani uchun ukasiga minnatdorchilik bildirgan Bobur uni Gʻaznaga qaytib ketishi mumkinligini aytgan. Lekin Nosir Mirzo joʻnat ketishga ulgurmay vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Babur, Zahir-ud-din*. Baburnama — a Memoir — translated from the original Turkish text by Anna Sussanah Beveridge*. New Delhi: Rupa Publications, 2017 — 7–8 bet. ISBN 978-81-291-4175-0.
2. ↑  Rustamjon Ummatov*. Gʻaznai Namangon*. Toshkent: Sharq — 81 bet.
**Ibn Hayyon** nomi bilan mashhur bo‘lgan Abu Marvon Hayyon ibn Xalaf ibn Husayn ibn Hayyon al-Qurtubiy (arab. ابن حيَّان القرطبي) (987–1075) andaluslik barbar musulmon tarixchisi edi. Kordovada tug‘ilgan otasi Andalusiya hukmdori al-Mansur saroyida muhim amaldor bo‘lgan va tarixga oid bir qancha asarlar yozgan, ular qisman saqlanib qolgan. Ibn Hayyonning kitoblari Andalusiya tarixi, ayniqsa Kordova tarixi va toifalar podshohliklarini o‘rganish uchun eng muhim manbalardan biri hisoblanadi. Uning asari, shuningdek, o‘zi **"Majus"**  deb atagan Viking bosqinchilari haqida dastlabki ma’lumotlarni beradi. i

bn Hazm singari u ham Umaviylar sulolasini qo‘llab-quvvatlagan. 1075-yilda Kordovada vafot etgan.

Asarlari
--------

Ibn Hayyonga quyidagi asarlar nisbat berilgan:
"Tarix Fuqaho Qurtuba".

"Al-Kitob allazi juma’a fihi bayna Qoytboy al-Qabboshiy va Ibn Afif".

"Intijob al-jamil li maʼosir Banu Xattob".

"Al-Axbar fid-davla al-Omiriyya". (100 jild)

"Al-Batsha al-kubro". (10 jild)

"Al-Muqtabis fi tarix al-Andalus" (10 jild)

"Kitob al-matin"

  

Uning eng mashhur asarlari "al-Muqtabis" va "al-Matin"dir.

Manbalar
--------

1. ↑  R. Menocal, Maria*. "The Literature of Al-Andalus"* (English). Cambridge University Press, 2000 — 87 bet.
2. ↑  Christys, Ann*. Vikings in Spain*. Bloomsbury, 2015 — 21 bet. ISBN 9781474213752.
3. ↑  Meouak, Mohamed, "Kitāb al-muqtabis fī ta'rīkh rijāl al-Andalus, part of Al-ta'rīkh al-kabīr." Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. , 2012. Reference. 27 February 2012 <http://referenceworks.brillonline.com/entries/christian-muslim-relations/kitab-al-muqtabis-fi-tarikh-rijal-al-andalus-part-of-al-tarikh-al-kabir-COM\_23341>

* Abd al-Rahman al-Hajji (ed.), *Al-Muqtabis*. Beirut: 1965. Partial Spanish translation in F. Corriente and M.J. Viguera, *Cronica del Califa Abdurrahmen III entre les anos 912 y 942* (Zaragoza, 1981)
* David J. Wasserstein. *The Caliphate in the West: An Islamic Political Institution in the Iberian Peninsula*.
**Ixtiyor Ramazonovich Kamolov** (1967-yil 16-noyabr, Qiziltepa tumani, Navoiy viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari nomzodi, professor.

Biografiyasi
------------

Ixtiyor Kamolov 1967-yil 16-noyabr Qiziltepa tumani Sovungaron qishlogʻida tugʻilgan. 1992-yilda Samarqand davlat universiteti fizika fakultetini tamomlagan. 1992—1999-yillarda Navoiy davlat konchilik instituti fizika kafedrasi laboratoriya mudiri, 1999—2004-yillarda ixtisoslashgan texnika kolleji oʻquv ishlari boʻyicha direktor oʻrinbosari, 2004—2006-yillarda Navoiy davlat pedagogika instituti umumiy fizika kafedrasi oʻqituvchisi, 2006—2008-yillarda shu kafedraning katta oʻqituvchisi, 2008—2019-yillarda kafedra dotsenti, 2019-yildan fizika va texnologik taʼlim fakulteti dekani, fizika va astronomiya kafedrasi professori.

### Oilasi

Oilali. 2 nafar farzandi bor.

### Ilmiy faoliyati

Ixtiyor Kamolov 100 ga yaqin ilmiy maqolalar muallifi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 1-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2022 — 342 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Kolomak moddalari** — 1687-yilda, Kolomak shahrida (hozirgi Xarkov viloyati) bir tomondan getman Mazepa, kazak oqsoqollari va boshqa tomondan rus podsholari vakillari Ivan va Pyotr, shuningdek ularning regenti malika Sofiya tomonidan imzolangan shartnoma. Shartnoma 22 moddadan iborat boʻlgan.

Shartnoma tavsifi
-----------------

Asosan, „Kolomak moddalari" 1669 va 1672-yillardagi shartnomalardan iborat boʻlib, ular Demyan Mnogogreshniy va Ivan Samoylovichni saylash paytida imzolangan. Biroq, getman Mazepa saylangach, ruslar matnga yangi moddalar kiritgan, bu esa Getmanshina davlat huquqlarini sezilarli darajada cheklab qoʻygan va shu bilan birga uning hududida qirol hokimiyatining mustahkamlanishini taʼminlagan.

„Kolomak" moddalari deklarativ ravishda kazaklarning huquq va erkinliklarini tasdiqlagan, 30 000 ta roʻyxatga olingan kazak armiyasi va kompaniya polklari saqlab qolingan. Shu bilan birga, Moskva vakillari getman va kazaklarning huquqlarini sezilarli darajada cheklaydigan bir qator moddalarni kiritganlar. Shunday qilib, rus podshosining roziligisiz getmanga kazak starshinasini oʻz lavozimidan ozod qilish, starshina va kazaklarga esa podshohning roziligisiz getmanni qayta saylash taqiqlangan.

Starshina getmanning harakatlarini kuzatib borishi va bu haqda podshohga xabar berish majburiyatini yuklagan, getmanning Zaporojye qoʻshinlari yerlarini tasarruf etish huquqlarini cheklaydigan, getmanga boshqa davlatlar bilan mustaqil diplomatik faoliyat olib borishi taqiqlangan moddalar kiritilgan boʻlib, uni rus-ukrain aralash nikohlarini har tomonlama targʻib qilishga majbur qilgan, har kimga Getmanchilikning „Getman polkining kichik rus hududi" ekanligi haqida gapirish taqiqlangan va „Ularning qirol janoblari mustabit davlati" deyish talab qilingan. "

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* Tairova-Yakovleva T. *Mazepa*. M: Yosh gvardiya, Ajoyib odamlarning hayoti, 2006-yil.
* Kovalevska O. Ivan Mazepa. — Kiev: „Tempora". — 2008-yil, yon. 39-40.

Havolalar
---------

* KOLOMATSKI STATTIYALARI 1687
**Ashot Ivanovich Petrosyans** (1910.10.5, Mari — 1976.2.3, Moskva, Toshkentda dafn etilgan) — dirijyor, pedagog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1950). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1954). Hamza nomidagi musiqa bilim yurtida oʻqituvchi (1936—49), Toshkent konservatoriyasida xalq cholgʻu asboblari ka-fedrasining tashkilotchisi va mudiri (1948-yildan), professor (1970). 1935-yildan oʻzbek (shuningdek, qirgʻiz, qoraqalpoq va boshqalar) anʼanaviy cholgʻulari rekonst-ruksiyasi ustida ish olib borgan. P. Oʻzbek davlat filarmoniyasining re-konstruksiyalangan oʻzbek xalq cholgʻu asboblari orkestrining asoschilaridan va badiiy rahbari, bosh dirijyor (1938—41, 1943—58). Darsliklar, oʻquv qoʻllanmalar muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Pandiya,** yoki **Pandeyya** (boshqa Πανδία, Πανδεία) — yunon mifologiyasida, quyosh xudosi.

Mifologiya
----------

Afsonaga koʻra, Pandiya maʼbudasi Zevs xudosi va qadimgi yunonlar oyning timsoli boʻlgan Selena maʼbudasining qizi edi. Tarjimada uning ismi (Pandiya yoki Pandeya) „Gomer madhiyasi" da „toʻliq yorqinlik" yoki „eng yorqin" degan maʼnoni anglatadi, u Kronosning oʻgʻli (Zevs) va Selenaning sevgi Ittifoqi natijasida tugʻilganligi va oyning maʼbudasi oʻzining goʻzal qiyofasi bilan boshqa oʻlmas xudolardan ajralib turadigan qiz tugʻganligi haqida xabar beradi:

> 
> „U bilan qachonlardir Kronion sevgi va yolgʻon bilan bogʻlangan.
> 
> 
> U ogʻirlashib, unga Pandiya qizini dunyoga keltirdi,
> 
> 
> Oʻlmaslar orasida hamma goʻzalning ajoyib koʻrinishiga ega".
> 
> 
> 
> Gomer madhiyalari. XXXII. Selenaga // Per. V. V. Veresaeva
> 
> 

Afina anʼanalari Pandiyani Geraklning oʻgʻli Antioxning rafiqasiga aylantirgan boʻlishi mumkin, uning ismi bilan Fil Antioxida, qadimgi Attikaning qabila jamoalaridan biri nomlangan.

Bir versiyaga koʻra Pandiya ismi, Selenaning epiteti edi, lekin hech boʻlmaganda keyinchalik yaratilgan Gomer madhiyalari paydo boʻlganda, u Zevs va Selenaning qizi boʻldi. Taxminlarga koʻra, Pandiya maʼbudasi nafaqat kunduzi quyoshni, balki toʻliq oyni ham ifodalagan, chunki Pandiya deb atalgan va ehtimol Zevs xudosi sharafiga bagʻishlangan Afina festivali baʼzi tadqiqotchilarning fikriga koʻra, toʻlin oy va shuning uchun u bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.

Astronomiya
-----------

Yupiterning yoʻldoshlaridan biri Pandiya nomi bilan atalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  [religion.wikireading.ru/88340 Pandiya (Pandeyya)] // VikiChtenie.
2. ↑  *Arthur Fairbanks*. Selene. In: The Mythology of Greece and Rome. New York: The Appleton — Century Company, 1907.
3. ↑  *Jonathan Ready, Christos Tsagalis*. Homer in Performance: Rhapsodes, Narrators, and Characters (p. 53). — University of Texas Press, 2018. — 402 p. ISBN 9781477316030.
4. ↑  Гомеровы гимны (Перевод В. В. Вересаева) XXXII. К Селене // Викентий Викентьевич Вересаев.
5. ↑  *Jonathan Ready, Christos Tsagalis*. Homer in Performance: Rhapsodes, Narrators, and Characters (p. 53). — University of Texas Press, 2018. — 402 p. ISBN 9781477316030.
6. ↑  *R. F. Willets*. Cretan Cults and Festivals (p. 732). — Greenwood Press, 1980. ISBN 9780313220500.
7. ↑  *Georg W. Cox*. The Mythology of the Aryan Nations. Part Two (p. 138). — Kessinger Publishing, 2004. — 412 p. ISBN 9780766189409.
8. ↑  *Georg W. Cox*. The Mythology of the Aryan Nations. Part Two (p. 138). — Kessinger Publishing, 2004. — 412 p. ISBN 9780766189409.
9. ↑  *Jenifer Neils*. Worshipping Athena: Panathenaia and Parthenon (75). — The University of Wisconsin Press, 1996. — 249 p. ISBN 9780299151140.

Adabiyotlar
-----------

* Гомеровские гимны. XXXII. 14—16 (К Селене).
* *Karl Otfried Müller*. History of the Literature of Ancient Greece. — Baldwin and Cradock, 1840. — Vol. 1.
**Nodira Ilxomovna Saidaxmedova** (1974-yil 29-noyabr, Jizzax, Jizzax viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent.

Biografiyasi
------------

Nodira Saidaxmedova 1974-yil 29-noyabr Jizzax shahrida ziyoli oilasida tugʻilgan. 1996-yilda Toshkent davlat iqtisodiyot universitetini tugatgan, 2009—2010-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasida tahsil olgan. 1996—2022-yillarda Jizzax politexnika institutida assistent oʻqituvchi, katta oʻqituvchi, dotsent, ichki nazorat va monitoring boʻlimi boshligʻi, ilmiy ishlar boʻyicha prorektor, dekan, 2007—2011-yillarda Jizzax tumani ijtimoiy iqtisodiyot kasb-hunar kolleji direktori lavozimida ishlagan. Hozirgi kunda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universitetida „Taʼlim menejmenti" kafedrasi mudiri lavozimida faoliyat olib bormoqda.

Ilmiy faoliyati
---------------

2006-yilda Toshkent Davlat iqtisodiyot universitetida „Isteʼmol tovarlari marketingi tizimida tovar siyosatini shakllanishi" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini, 2020-yilda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutida „Oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlashning nazariy jihatlari va ustuvor yoʻnalishlari" mavzusida doktorlik (DSc) dissertatsiyasini himoya qildi. 150 dan ortiq ilmiy maqola, 20 dan ortiq oʻquv adabiyotlar, 4 ta monografiya, 3 ta patent guvohnomasi muallifi. Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 20 yilligi esdalik nishoni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 2-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2023 — 383 bet.
2. ↑  „Saidahmedova Nodira".
**Bariton saksofon** — saksafon oilasiga mansub bo‘lib, eng yirik musiqa asboblardan biri sanaladi. U kontrabas va subkontrabas saksafonlaridan keyin ikkinchi o‘rinda turadi. Ko‘pincha akademik musiqa, jazda, asosan marsh harbiy musiqasida qo‘llaniladi.

Bu musiqa asbobi 1846-yilda Adolf Saks tomonidan kashf qilingan.

**Ovoz va sozlash**
-------------------

Bariton-saksofoni qalin, shovqinli tovushga ega. Uning diapazoni taxminan 2,5 oktava, sozlanishi - mi-bemol. Yuqori pardalarda cholg‘u siqilgan tovush chiqaradi, eng yuqori sifatli esa o‘rta va pastki pardalarda sodir bo‘ladi. Orkestr va ansambllarda, qoidaga ko‘ra, u bas qismlarini ijrosi uchun ishlatiladi, lekin bu musiqa cholg‘usi yakkaxon ijroga mo‘ljallangan, shu bois baʼzi saksofonchilar uni boshqa musiqa asboblaridan afzal ko‘rishadi.

Bariton saksafon bir necha qismlardan iborat: 

* rastrub;
* ramka;
* eska.

Og‘iz bo‘shlig‘i eskaga o‘rnatiladi, unga ligature yordamida tilcha biriktiriladi. Mazkur musiqa asbob odatiy tugmalardan tashqari, eng past notalarni chalish uchun biroz ochiladigan maxsus katta tugmalar ham mavjud. Sirtida bosh barmog‘i va asbobning og‘irligini qo‘llab-quvvatlaydigan kamar halqasi mavjud.

**Ijro etish**
--------------

### ***Mumtoz musiqada***

Bariton-saksafon orkestr va saksafon kvartetidagi standart asbobdir. 

Bariton-saksafonining qismlari qayd etilgan mashhur kompozisiyalar: 

* Richard Strauss - *Uy simfoniyasi* ;
* Bela Bartok - „*Yog‘och shahzoda"* baleti;
* Charlz Ives - 4-simfoniya;
* Jorj Gershwin - *Bluz uslubidagi Rapsodiya*
* Karlxaynts Stokxauzen - „*Gruppen* ;
* Filipp Glass - Saksafon kvarteti va kamera orkestri uchun konsert.

### Jazz musiqasida

 Italiya armiyasi orkestridagi bariton saksofonchisi
Bariton-saksafon odatda jazda mashhur bo‘lib, u katta guruhning standart tarkibida mavjud (1940-yillarga qadar bas-saksafondan ham faol foydalanilgan). Bariton-saksafonini asosiy asbob sifatida ishlatgan jaz pionerlardan biri Dyuk Ellingtonning katta guruh aʼzosi Garri Kirni edi. Eng mashhur jaz bariton-saksofonchisi Gerri Mulligan bo‘lgan.

Mashhur bariton-saksofonchilar: 

* Jon Serman ;
* Sesil Payn ;
* Pepper Adams ;
* Skott Robinson ;
* Jeyms Karter ;
* Sergey Xalov ;
* Jo Temperli ;
* Ronni Kuber .

Rossiyalik bariton-saksofonchilari orasida jaz kamera orkestrining yakkaxoni O.Lundstrem Roman Sekachev, Leningrad guruhidan Aleksey Kanev,Aleksandr Metlov va Yelena Filippovalar bor .

Nigeriyalik musiqachi Fela Kuti guruhida ikki bariton-saksafonchi ijro etadi. 

Leo Pellegrino Too Many Zooz musiqiy guruhida bariton-saksafonida chaladi, bu o‘z uslubini "Brass house "(eksperimental jaz) deb nomlaydi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Строение Баритон-саксофона" (ru).  nervmusic.ru. 7-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-mart 2016-yil.
2. ↑  „Виды саксофонов" (ru).  jazz.ru. 8-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-mart 2016-yil.

Havolalar
---------

* bariton saksafon Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-03-06).
* Buyuk Jazz Bariton saksofonchilari va vintage shoxlari - Bariton saksofonchilarining ijodiga bag'ishlangan sayt.
**Gulnora Mardiyevna Shadiyeva** (1960-yil, Kattaqoʻrgʻon, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, iqtisod fanlari doktori, professor.

Biografiyasi
------------

Gulnora Shadiyeva 1960-yil Kattaqoʻrgʻon shahrida tugʻilgan. 1983-yil Toshkent Xalq xoʻjaligi institutini „Iqtisodiy axborotni mexanizatsiya asosida tashkil etish" ixtisosligi boʻyicha tugatib, ish faoliyatini Kattaqoʻrgon tijorat texnikumida oʻqituvchilikdan boshlagan. Soʻngra shu texnikumda boʻlim boshligʻi, direktor oʻrinbosari, direktor lavozimida ishlagan. 2007—2009-yillarda Samarqand viloyat hokimi oʻrinbosari, Xotin-qizlar qoʻmitasi raisi lavozimida faoliyat koʻrsatgan. 2006—2009-yillarda Samarqand iqtisodiyot va servis instituti iqtisodiyot kafedrasi dotsenti, 2013—2014-yillarda Toshkent shahridagi kasb-hunarga oʻqitish markazi oʻqituvchisi, 2015—2016-yillardaToshkent mehmonxona xoʻjaligi va servis kasb-hunar kollejida oʻqituvchi, 2017—2018-yillarda Geologiya tarmogʻi xodimlari malakasini oshirish va qayta tayyorlash institutida oʻquv jarayonini tashkil etish boʻyicha maslahatchi, 2019—2020-yillarda Transport vazirligi huzuridagi Avtomobil transporti kadrlari malakasini oshirish va qayta tayyorlash instituti oʻquv uslubiy boʻlimi boshligʻi, 2019—2020-yillarda Toshkent avtomobil yoʻllarini loyihalash, qurish va ekspluatatsiyasi instituti, „Yoʻl xoʻjaligi iqtisodiyoti va uni tashkil etish" kafedrasi professori, 2020—2021-yillarda Toshkent davlat transport universiteti Iqtisodiyot kafedrasi professori lavozimida ishlab kelgan. Hozirda Samarqand iqtisodiyot va servis instituti professori.

### Oilasi

Oilali, 3 nafar farzandi bor.

Ilmiy faoliyati
---------------

2001-yilda „Mikroiqtisodiyot" ixtisosligi boʻyicha „Oila xoʻjaligi mulki va daromadini koʻpaytirish yoʻllari" mavzusidagi nomzodlik dissertatsiyasini , 2008-yilda „Xizmat koʻrsatish tarmoqlari iqtisodiyoti" ixtisosligi boʻyicha „Oila xoʻjaligi farovonligini oshirishda tashkiliy-iqtisodiy omillarni va servisni rivojlantirish muammolari" nomli mavzuda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilib, fan doktori ilmiy darajasini olgan. 2009-yilda dotsent ilmiy unvoni berilgan. 250 dan ortiq maqolalar, 4 ta monografiya, 2 ta darslik, 4 ta oʻquv qoʻllanma, 4 ta ilmiy risola muallifi. „Mustaqillikning 15 yilligi" koʻkrak nishoni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 2-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2023 — 383 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

Havolalar
---------

* Gulnora Shadiyeva Google Scholar
**Yuriy Georgievich Bogatyrev** ( 2.03.1947, Riga, Latviya SSR, SSSR — 1989.2.2 , Moskva ) — sovet teatr va kino aktyori ; RSFSR xalq artisti (1988), Lenin komsomol mukofoti laureati (1978).

Yuriy Bogatyrev 1947-yil 2-martda Riga shahrida Georgiy Andrianovich (1914-1984) va Tatyana Vasilevna Bogatyrev (1917-2006) oilasida tug'ilgan. Sovet harbiy-dengiz flotida ofitser bo'lgan ota 1953- yilda xizmat qilish uchun Moskvaga ko'chirildi. 1963-1966 yillarda M. I. Kalinin nomidagi badiiy-sanoat bilim yurtining gilamdo‘zlik fakultetida o‘qigan, uni tugatmagan. 1965-yildan u Vladimir Shtayn rahbarligida Stopani (hozirgi Ogorodnaya Sloboda ko'chasi )dagi Moskva Pionerlar uyidagi "Globus" bolalar qo'g'irchoq teatri studiyasida tahsil oldi; Aynan o'sha davrda Bogatyrevning qiziqishlari rassomlikdan teatr va badiiy ijodga yo'naltirildi . U Butunrossiya estrada san'ati ustaxonasida so'zlashuv janri bo'limida tahsil olgan. 1966-1971 yillarda B. V. Shukin nomidagi teatr maktabining talabasi ( Yu. V. Katin-Yartsev kursi). 1971-1977 yillarda Sovremennik MDTda xizmat qildi, 1977-yilda Moskva badiiy teatriga taklif qilindi va bir muddat ikkita teatrda xizmat qildi. Molyerning "Tartuf "pyesasi asosidagi spektaklda Klinte eng yaxshi teatr rollaridan biridir  .

U rasm chizishni yaxshi ko'rardi . 1989 yilda Moskvada uning rasmlarining birinchi shaxsiy ko'rgazmasi  bo'lib o'tishi kerak edi, ammo u vafotidan keyin bo'lib o'tdi. Uning rasmining ko'p qismi g'oyib bo'ldi . Yuriy Bogatyrevning grafik albomi 2012 yilda nashr etilgan.

Manbalar
--------



1. ↑  Боброва 2017. sfn error: no target: CITEREFБоброва2017 (help)
2. ↑  „Сегодня исполняется 65 лет со дня рождения актёра Юрия Богатырёва".  Телеканал «Культура» (2-mart 2012-yil). 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyun 2015-yil.
3. ↑  „Юрий Богатырёв. «Объяснение в любви»".  Телеканал «Культура» (27-may 2009-yil). 21-fevral 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyun 2015-yil.
4. ↑  „Юрий Богатырёв — «актёр рисующий»".  Телеканал «Культура» (2-fevral 2011-yil). 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyun 2015-yil.
5. ↑  „Он умел перевоплощаться до неузнаваемости".  Телеканал «Культура» (2-mart 2007-yil). 11-noyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyun 2015-yil.
6. ↑  „Большой-большой ребёнок. Юрий Богатырёв".  Телеканал «Культура». 13-may 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyun 2015-yil.
**Yoʻl-yoʻl kitlar** (Balaenopteridae) — kitlar turkumining bir oilasi. Tishsiz (moʻylovli) kitlar kenja turkumiga mansub. Tomogʻi va qornida tana boʻylab uzunasiga ketgan 12 dan 114 tagacha teri burmalari (yollar) joylashgan (nomi shundan olingan). Kit ogʻzini ochganda teri burmalari yoyilib, ogʻiz boʻshligʻi kengayadi, bu esa koʻp oziq tutishga yordam beradi. Tanasining uzunligi 7,5 m dan (kichik Yoʻl-yoʻl kitda) 33,3 m gacha (koʻk kit). 6 turi: koʻk kit, finval, seyval, brayd, kichik va bukri kit turlari bor. Ogʻzining har tomonidan 270— 430 ta shox plastinka (kit moʻylovlari) joylashgan. Ular yordamida Y.-y. k. suvdan mayda organizmlarni suzib oladi. Y.-y. k. barcha okeanlarda keng tarqalgan. 2—3 yoshida voyaga yetadi. Faslga qarab turar joyi oʻzgarib turadi. Boʻgʻozlik davri bir yilcha. 2—2,5 yilda bitta bola tugʻadi. Bolasi onasidan 4 marta kichik. Bolasini 8 oy emizadi. Bu kitlarning iqtisodiy ahamiyati katta. Masalan, 1 ta koʻk kit 20 t moy, 30—40 t goʻsht, 1 t jigar va boshqa mahsulotlar beradi. Hozirda Y.-y. k. soni keskin kamayib ketganligi tufayli ularni ovlash taqiqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Yoʻl-yoʻl kitlar" *OʻzME*. Y-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |