**Chili Markaziy banki** (ispancha: *Banco Central de Chile*) Chili markaziy banki hisoblanadi. U 1925-yilda tashkil etilgan va hozirgi Chili Konstitutsiyasida konstitutsiyaviy darajadagi mustaqil institut sifatida qayd etilgan. Hozirgi vaqtda uning pul-kredit siyosati inflyatsiyani targetlash rejimiga asoslanadi.

Tarixi
------

19-asrning oʻrtalaridan boshlab, Chilida xususiy banklar rivojlana boshladi, bu esa toʻlov usullarini nazorat qilish va doimiy inflyatsiyaga oid xavotirlarni kuchaytirdi. Shu maqsadda hukumat AQShning Prinston universiteti iqtisod professori Edvin Kemmerer boshchiligidagi missiyani yolladi va missiya takliflaridan birining ilovasini yangi tashkil etilayotgan markaziy bank tuzilmasini asos qilib oldi. 1925-yil avgust oyida 486-sonli Qonun bilan Chili Markaziy banki tashkil etildi, u ham bankning oltin standarti rejimida banknotlarni chiqarish uchun monopol huquqqa ega boʻldi. Davlat yoki xususiy sektorlar tomonidan qoʻlga tushmaslik uchun mustaqillik darajasi uning oʻn aʼzolik boshqaruv kengashi tarkibida yashirin edi.

Biroq, inflyatsiya pasaymadi. Bundan tashqari, zaif institutsional asos tufayli u yanada kuchaytirildi. 1989-yilda konstitutsiyaviy darajadagi mustaqillik joriy etilgandan keyingina inflyatsiyani nazorat qilish imkoni paydo boʻldi.

Institutsional asosi
--------------------

 Chili Markaziy banki Boshqaruvi. 2022-yil mart.
 Markaziy bank prezidenti Xose di Gregorio Rebeko 2009-yilda yangi 5000 pesolik banknotni taqdim etmoqda.
Markaziy bankka Chili milliy Konstitutsiyasi tomonidan milliy hokimiyatlardan mustaqillikni taʼminlash, hokimyat almashinuvidan tashqarida ishonchlilik va barqarorlikni taʼminlash uchun mustaqil maqom berilgan. Chili Markaziy banki toʻgʻrisidagi asosiy Konstitutsiyaviy qonuniga (18,840-sonli qonun) koʻra, uning asosiy maqsadlari "valyuta barqarorligini va ichki va tashqi toʻlovlarning normal ishlashini" himoya qilishdir. Shu sababli, Markaziy bank barqaror valyutani qoʻllab-quvvatlash uchun inflyatsiyani nazorat qilishi kerak, toʻlov tizimining normal ishlashi esa funksional moliyaviy vositachilikni, toʻlov xizmatlarini taqdim etishni va risklarni yetarli darajada taqsimlashni talab qiladi. Ushbu maqsadlarga erishish uchun Markaziy bank pul va valyuta siyosati vositalaridan, shuningdek, moliya va kapital bozorlarini tartibga solish boʻyicha baʼzi ixtiyoriy huquqlardan foydalanish imkoniyatiga ega.

Markaziy bank mamlakat prezidenti tomonidan tayinlanadigan, lekin Senat tomonidan ratifikatsiya qilinadigan besh aʼzodan iborat Kengash tomonidan boshqariladi. Har bir muddat oʻn yil davom etadi va a’zolar har ikki yilda bir marta tanlanadi. Prezident Kengash boshqaruvini (va bankni) mavjud a’zolar orasidan kamida tanlangan a’zoning qolgan muddati va besh yil oraligʻida tayinlaydi. Kengash faoliyati uchun kamida uch a’zo boʻlishi kerak va chora-tadbirlar hozir boʻlgan a’zolarning koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Moliya vaziri hay’at majlislarida soʻzlash huquqi bilan ham ishtirok etadi va hay’at a’zolari oʻrtasida toʻliq kelishuvga erishilmagan taqdirda, hay’at qarorlarini 15 kunga toʻxtatib turishi mumkin.

Siyosati
--------

Markaziy bank Chilining pul-kredit organi boʻlib, uning pul-kredit siyosati 1999-yildan beri toʻliq amalda boʻlgan inflyatsiyani targetlash rejimiga amal qiladi. Xususan, regulyator ikki yillik ufqda bozor kutishlarini mustahkamlash maqsadida 1% (yuqorida yoki pastda) tolerantlik diapazoni bilan 3% inflyatsiya targetini koʻzlaydi. Iqtisodiyot uchun mos foiz stavkasi boʻlgan pul-kredit siyosati stavkasi boʻyicha qarorlar odatda har oyda pul-kredit siyosati yigʻilishlarida qabul qilinadi, ammo navbatdan tashqari yigʻilishlar chaqirilishi mumkin. Agar inflyatsiya kutilmalari 3% maqsadli koʻrsatkichdan chetga chiqsa yoki oldingi uchrashuvdan keyin narxlar darajasida kutilgan taʼsirga ega boʻlgan voqealar boʻlsa, Markaziy bank pul-kredit siyosatini oʻzgartirishi mumkin. Pul-kredit siyosati kunlik banklararo foiz stavkasi orqali amalga oshiriladi. Inflyatsiya maqsadli rejim joriy etilgandan beri nisbatan barqaror trayektoriyani kuzatdi va shu vaqtdan beri 10% ostida saqlanib qoldi; Yillik inflyatsiya 2007 va 2008-yillarda 4% tolerantlik chegarasidan oshib ketdi, tarixiy koʻrsatkichlar boʻyicha tegishli koʻrsatkichlar 4,4% va 8,7%.

Valyuta siyosati suzuvchi valyuta kursi bilan boshqariladi, biroq bank valyuta bozorlariga intervensiya qilish huquqini saqlab qoladi. Garchi gʻayrioddiy boʻlsa-da, Markaziy bank 1999-yildan buyon toʻrt marta eʼlon qilingan intervensiyalardan foydalangan, iqtisod suzuvchi valyuta kursi sxemasiga oʻtgan va ularning barchasi sterilizatsiya qilingan. Ikki marta, 2001-yil avgustda va 2002-yil oktabrda regulyator amortizatsiyani oldini olish uchun intervensiya qildi, qolgan ikkita voqea 2008-yil aprel va 2011-yil yanvar oylarida eʼlon qilingan boʻlib, kunlik va 2002-yil oktabr oylarida bankning xalqaro zaxiralari pozitsiyasini mustahkamlash va oldindan eʼlon qilingan dollar xaridlariga qaratilgan edi.

Prezidentlari roʻyxati
----------------------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Rasm** | **Ism-familyasi** | **Lavozimga kirishish sanasi** | **Lavozimdan ketish sanasi** | **Eslatma** |
|  | **Ismoil Tokornal Tokornal** | 1926-yil | † 1929-yil 6-oktabr |  |
|  | **Emiliano Figeroa** | 1929-yil | 1931-yil |  |
| centro | **Fransisko Garses Gana** | 1931-yil | 1932-yil |  |
|  | **Armando Xaramilyo Valderrama** | 1932-yil | 1933-yil |  |
|  | **Gilermo Suberkazo Peres** | 1933-yil | 1939-yil |  |
| centro | **Marsial Mora Miranda** | 1939-yil | 1940-yil |  |
|  | **Enrike Oyarsun Mondaka** | 1940-yil | 1946-yil |  |
| centro | **Manuel Trukko Franzani** | 1946-yil | 1951-yil |  |
|  | **Arturo Mashke Tornero** | 1953-yil | 1959-yil |  |
|  | **Eduardo Figeroa Gesse** | 1959-yil | 1961-yil |  |
|  | **Luis Makkenna Shell** | 1962-yil | 1964-yil |  |
|  | **Sergio Molina Silva** | 1964-yil | 1967-yil |  |
|  | **Karlos Massad Abud** | 1967-yil | 1970-yil |  |
|  | **Alfonso Inostroza Kuevas** | 1970-yil | 1973-yil |  |
|  | **Karlos Matus Romo** | 1973-yil 2-iyun | 1973-yil 10-sentabr |  |
|  | **Eduardo Kano Kixada** | 1973-yil | 1975-yil |  |
|  | **Pablo Baraona Urzua** | 1975-yil | 1976-yil |  |
|  | **Alvaro Bardon Munoz** | 1977-yil | 1981-yil |  |
|  | **Sergio de la Kuadra Fabres** | 1981-yil | 1982-yil |  |
|  | **Migel Kast Rist** | 1982-yil 23-aprel | 1982-yil 2-sentabr |  |
|  | **Karlos Kaseres Kontreras** | 1982-yil 3-sentabr | 1983-yil |  |
|  | **Ernan Felipe Errazuris Korrea** | 1983-yil | 1984-yil |  |
|  | **Fransisko Ibanes Barselo** | 1984-yil | 1985-yil |  |
|  | **Enrike Segel Morel** | 1985-yil | 1989-yil 3-aprel |  |
|  | **Manuel Koncha Martinez** | 1989-yil 3-aprel | 1989-yil 9-dekabr |  |
|  | **Andres Byanki Larre** | 1989-yil 10-dekabr | 1991-yil 2-dekabr |  |
|  | **Roberto Zahler Mayanz** | 1991-yil 3-dekabr | 1996-yil 30-iyun |  |
|  | **Karlos Massad Abud** | 1996-yil 1-iyul | 2003-yil |  |
|  | **Vittorio Korbo Lioy** | 2003-yil | 2007-yil |  |
|  | **Xose de Gregorio Rebeko** | 2007-yil | 2011-yil |  |
|  | **Rodrigo Vergara** | 2011-yil | 2016-yil |  |
|  | **Mario Marsel** | 2016-yil | 2022-yil |  |
|  | **Rozanna Kosta** | 2022-yil | Shu vaqtga qadar |  |

Yana qarang
-----------

* Chili pesosi
* Chilining iqtisodiy tarixi
* Chili iqtisodiyoti
* Chili Moliya vazirligi

Manbalar
--------

1. ↑  *Weidner, Jan* „The Organisation and Structure of Central Banks" (PDF). *Katalog der Deutschen Nationalbibliothek* (2017).
2. ↑  „Reservas del Banco Central".
3. 1 2  Corbo, Vittorio, and Leonardo Hernández.
4. 1 2 3  „Central Bank of Chile website, About, Functions.". 29-noyabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-dekabr 2013-yil.
5. 1 2 3 4 5 6  Central Bank of Chile: Monetary Policy in an Inflation Targeting Framework.
6. ↑  Central Bank of Chile, Statistics Database, Prices, Historical Information, Headline CPI annual change.
7. ↑  Central Bank of Chile, Press Release, 2008-yil 10-aprel (ispancha).
8. ↑  Central Bank of Chile, Press Release, 2011-yil 3-yanvar.
9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33  *Banco Central de Chile.* „Nómina de autoridades del Banco Central de Chile desde su fundación" (PDF). *www.bcentral.cl*. Qaraldi: 1-may 2020-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti (English and ispancha)