recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rapanui** (Rapa Nui.: *Rapa Nui*) yoki **Pasxa oroli** (ispancha: *Isla de Pascua*) — Tinch okeanning sharqiy qismidagi vulkan oroli. Jan. Amerikadan 3000 km uzoqlikda, Chili hududi. Maydoni 165,5 km². Orol uchburchak shaklda boʻlib, har bir uchida vulkanlar bor: Rano-Aroi (539 m, orolning eng baland joyi), Katiki (377 m) va Rano-Kao (324 m). Qirgʻokdari qoyali. Iqlimi subtropik, sernam iqlim. Oʻrtacha oylik temperatura 16—23°. Yiliga 1300 mm yogʻin yogʻadi. Asosan, oʻt oʻsimliklari usadi. Tropik dehqonchilik qilinadi. Baliq ovlanadi, qoʻychilik rivojlangan. Maʼmuriy markazi — Xangaroa. Pasxa orolini 1722-yilda golland dengizchi sayyohi Ya.Roggeven pasxa bayrami kuni kashf qilgan. 1888-yildan Chili tarkibida. Orolda pasxaliklarning qad. madaniyat qoldiklari — tosh xaykallar, yozuvlar bitilgan taxtachalar sakdangan. Pasxa orolida 1955—56ylarda T.Xeyerdal rahbarligida Norvegiya—Amerika ekspeditsiyasi arxeologik qazishmalar oʻtkazdi. Tadkiqotchilar fik-richa, orolning dastlabki aholisi Pe-rudan kuchib borgan. 15-asrda Pasxa oroliga Markiz slaridan polinezlar borib oʻrnashgan. Ular 17-asrda orolning dastlabki aholisini butunlay kirib tashlagan.

Pasxa oroli

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsda ***Easter Island*** mavzusiga oid fayllar bor. |

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dilshod Zinnatovich Fatxullin** (1940-yil 6-aprel, Toshkent – 2020-yil 18-yanvar, Moskva) – sovet va rus kinematografi. RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist (1992), SSSR Davlat mukofoti laureati (1977).

Hayoti
------

Dilshod Zinnatovich Fatxullin 1940-yil 6-aprelda Toshkentda tugʻilgan. 1963-yilda VGIKning fotoapparat boʻlimini tamomlagan. Dastlab „Oʻzbekfilm" da ishlagan, 1974-yildan boshlab „Mosfilm" kinostudiyasida suratga olish boʻyicha rejissyorlik qilgan.

U 2005-yilda „Osmonning taqdiri" tarixiy filmida rejissyor sifatida ishtirok etgan.

1972-yildan KPSS aʼzosi hamda SSSR Kinematograflar uyushmasi (Moskva) aʼzosi boʻlgan.

Dilshod Zinnatovich Fatxullin 2020-yil 18-yanvarda Moskvada vafot etgan.

Filmlari
--------

1964-yil – Arqonda yuruvchilar.

1964-yil – Sana.

1966-yil – Noziklik.

1966-yil – Oq laylaklar.

1967-yil – Unutilmas.

1969-yil – Quyosh bilan qaytib keling.

1971-yil – Qoʻrqmasdan.

1972-yil – Bu yaxshi yigit.

1974-yil – Shunday baland togʻlar.

1975-yil – Janob Makkinlining parvozi.

1977-yil – Bizning qarzlarimiz.

1979-yil – Nonning taʼmi.

1982-yil – Graf Nevzorovning sarguzashtlari.

1984-yil – Oʻlik jonlar.

1984-yil – Ajralishdan oldin.

1985-yil – Kelinlar shahri.

1985-yil – Goʻzallik saloni.

1988-yil – Yerdagi quvonchlar.

1988-yil – Yirtqich hayvon yoki boshqasi.

1992-yil – Quyoshli tomonda yugurish.

1993-yil – Eshiting, Fellini!

1993-yil – Bezovta yoy.

1998-yil – Chexov va Co.

2000-yil – Imperiya hujum ostida.

2003-yil – Sevgisiz orol.

2004-yil – Verxnyaya Maslovkada.

2004-yil – Qadimgi bolgarlar dostoni: Vladimir zinapoyasining Qizil quyoshi.

2005-yil – Qadimgi bolgarlarning dostoni: Chingizxon qizining sevgi dostoni.

2006-yil – Leningradliklar.

2008-yil – Tuman.

2008-yil – Suveren taqdiri (R.Fataliyev bilan birgalikda).

2012-yil – Bir vaqtlar Rostovda.

2013-yil – Birodarlar almashinuvi.

Mukofotlari va unvonlari
------------------------

1977-yil – „Janob Makkinlining qochishi" filmi uchun SSSR Davlat mukofoti.

1992-yil – „RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist" unvoni.

Adabiyotlar
-----------

* *Кино. Энциклопедический словарь*, 100000 экз, Советская энциклопедия, 1987 — 443 bet.
* *Операторы Советского кино // Cправочник / Госфильмофонд России*, 500 экз, Киновек, 2011 — 361 bet. ISBN 978-5-905352-03-4.

Manbalar
--------

1. ↑  *Справочник Союза кинематографистов СССР*, {{[[Andoza:{{{1}}}|{{{1}}}]]}}.
2. ↑  „Ушел из жизни кинооператор Дильшат Фатхулин". 7-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-yanvar 2020-yil.
3. ↑  Postanovlenie TsK KPSS, Sovmina SSSR ot 27.10.1977 № 958 „O prisujdenii Gosudarstvennix premiy SSSR 1977 goda v oblasti literaturi, iskusstva i arxitekturi"
4. ↑  Vedomosti Sʼezda narodnix deputatov RSFSR i Verxovnogo Soveta RSFSR. – M.: Izd. Verxovnogo Soveta RSFSR, 1992. – S. 137

Havolalar
---------

* „Фатхулин Дильшат Зиннатович" (ru). *cinema.mosfilm.ru*.  Мосфильм. Qaraldi: 4-oktyabr 2020-yil.



* „Фатхулин Дильшат Зиннатович" (ru). *km.ru*.  Кирилл и Мефодий. Qaraldi: 4-oktyabr 2020-yil.
**Richard A. Kowalski** (1963-yilda tug'ilgan) amerikalik astronom bo'lib, u ko'plab asteroidlar va kometalarni , jumladan, Yerga yaqin obyektlarni kashf etgan.

Kowalski butun umri davomida astronomiya bilan shug'ullanib, sayyorashunoslik faniga e'tibor qaratgan. 1990-yillarda Floridada havaskor sifatida u asteroidlarni astrometrik va fotometrik kuzatishlarga qiziqish bildirgan. U 1997-yil o'rtalarida "Minor Planet Mailing List" nomli ro'yxatni boshlagan. Kowalski 1998-yilda 14627 Emilkowalskini kashf etgan.

1999-yilda u Deep Space I missiyasini qo'llab-quvvatlash uchun kuzatishlar o'tkazish maqsadida 0,6 m Ritchey-Chrétien teleskopidan foydalanishga taklif qilindi. Shuningdek, 1999-yilda u Arizona shtatining Flagstaff shahridagi Louell rasadxonasida birinchi Kichik sayyora havaskor-professional seminarining ilmiy koordinatori bo'lgan.

U 2005-yil sentabr oyidan beri Arizona shtatining Tucson shahrida joylashgan Catalina Sky Survey (CSS) a'zosi bo'lib, o'n uchta kometa bilan birga Yerga yaqin va asosiy belbog'dagi yuzlab asteroidlarni topdi. Ulardan 226P/Pigott-LINEAR-Kowalski davriy kometasi Edvard Pigottning 1783-yildagi yo'qolgan kometasining qayta tiklanishi edi. Kowalski 2013-yil Xellouin kuni ertalab C/2013 US10 kometasini kashf etdi.

2008-yil 6-oktabrda Lemmon togʻi rasadxonasida CSS 1,5 metr (60 dyuym) teleskopi bilan kuzatuv chogʻida u 2008 TC 3 ni kashf etdi. Bu asteroid kashf etilganidan taxminan 20 soat oʻtgach, Sudan ustidan Yer atmosferasiga kirib, avval kashf etilgan birinchi asteroidga aylandi. Kowalski 2008 TC 3 ning kichik bir qismi bilan taqdirlangan.

2014-yil 1-yanvarda Kowalski yana bir ta'sir qiluvchi asteroidni topdi, bu 2014 AA deb belgilandi. Ushbu asteroidning zarba zonasi Atlantika okeanining o'rtasida edi. 

Asosiy belbog' asteroidi 7392 Kowalski uning sharafiga nomlangan. 

Kowalski FAA tomonidan sertifikatlangan tijorat uchuvchisi bo'lib, parvoz o'qituvchilari orasida o'z reytingiga ega. U, shuningdek , Arizona shtatining Tucson shahrida erkin fotografiya studiyasini boshqaradi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Richard Kowalski, (21-iyul 2008-yil)* „10 Years of the Minor Planet Mailing List".  Minor Planet Mailing List. 5-yanvar 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyun 2022-yil.
2. ↑  *Richard Kowalski, (21-sentabr 2009-yil)* „2008 TC3 to Almahatta Sitta and back to Tucson".  Minor Planet Mailing List. 18-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyun 2022-yil.
3. ↑  *NASA, (3-yanvar 2014-yil)* „The First Discovered Asteroid of 2014 Collides With The Earth - An Update". 11-fevral 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyun 2022-yil.
4. ↑  *Kelly Beatty - Sky & Telescope, (3-yanvar 2014-yil)* „Small Asteroid 2014 AA Hits Earth".
5. ↑  „7392 Kowalski (1984 EX)".  JPL Small-Body Database Browser.

Havolalar
---------

* Catalina Sky Survey bosh sahifa
* 2008-yilda TC3 topilgan tundagi vaqt oralig'ida yaratilgan video lavha
* Minor Planet Mailing List (Archive.is saytida 2013-01-05 sanasida arxivlangan)
* Full Moon Photography
**Bursa Turk va Islom sanʼati muzeyi** (turkcha: *Bursa Türk ve İslam Eserleri Müzesi*) — 1419-yilda Usmonlilar sultoni Mehmed I buyrugʻi bilan qurilgan Yashil majmuasining sobiq madrasasida joylashgan muzey.

Tarixi
------

Muzey tarixi 1904-yilda Bursa shahridagi birinchi muzey Bursa o'g'il bolalar maktabida shahar ma'muriy chegaralarida topilgan Islom/Usmonli yodgorliklari va arxeologik asoslarni ko'rsatish uchun tashkil etilgan paytdan boshlanadi. 1929-yilda eksponat Bursa Turk va Islom san'ati muzeyining hozirgi joyiga ko'chirildi. 1971-yilda arxeologik ko'rgazmalar uchun yangi bino tayyorlanar ekan, Yashil majmuasi ichidagi asl joy Turk va Islom san'ati muzeyi bo'lib qoldi.

Yana qarang
-----------

* Turk va islom sanʼati muzeyi
* Yeşil Turbe
* Bursa xazinasi
* San'at muzeylari ro'yxati

Manbalar
--------

1. ↑  „museums of bursa". *istanbulportal.com*. 26-yanvar 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-iyun 2015-yil.
2. ↑  „Türk İslam Eserleri Müzesi". *bursa.ktb.gov.tr*. Qaraldi: 25-iyun 2022-yil.
**Nelson konidagi halokat qurbonlari yodgorligi** — Chexiya Respublikasi, Ustetskiy oʻlkasi, Teplice tumanidagi Osek shahri yaqinida oʻrnatilgan yodgorlik. 1958-yildanChexoslovakiyaning madaniy yodgorligi hisoblanadi. 1978-yilda u Chexiya Respublikasining milliy madaniy yodgorliklari roʻyxatiga kiritilgan.

Tarixi
------

1934-yil 3-yanvarda Nelson konida sodir boʻlgan halokat qurbonlari xotirasiga bagʻishlab qurilgan. Oʻsha kuni konda toʻplanib qolgan metan portlashidan soʻng roʻy bergan yongʻin natijasida 144 kishi halok boʻlgan. Konning oʻzida 140 konchi, yer usti binolarining qulashi natijasida 2 kishi va qutqaruv va tozalash ishlarida yana 2 kishi vafot etgan. Voqea oqibatlarini bartaraf etish uchun 5 yil kerak boʻlgan.

Yodgorlik 1935-yilda haykaltarosh Karel Pokorniy tomonidan yasalgan boʻlib, Iosif Grus loyihasi asosida ishlangan.

Tavsifi
-------

Yodgorlik halokatda hayotdan koʻz yumgan farzandi uchun aza tutayorgan keksa yoshdagi ikki keksa haykalidan iborat.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Památník obětem katastrofy na dole Nelson III Arxivnaya kopiya -da arxivlangan (chex. )
* Památník katastrofy na dole Nelson (Wayback Machine saytida 2018-07-27 sanasida arxivlangan) Arxivnaya kopiya
Wechsler krateri (lat. Wexler)-oyning janubi-janubi-Sharqiy qismida, oyning ko'rinadigan va uzoq tomonlari chegarasida joylashgan katta zarba krateri. Bu nom amerikalik meteorolog Garri Veksler (1911-1962) sharafiga berilgan va 1970 yilda xalqaro astronomiya Ittifoqi tomonidan tasdiqlangan.krater shakllanishi erta embrionga tegishli.

Kraterning tavsifi
------------------

 Lunar Orbiter - IV zondning surati.
Kraterning eng yaqin qo'shnilari shimoli-g'arbiy qismida joylashgan tepalik krateri; janubda Xeyl krateri, shuningdek g'arbiy-janubi-g'arbiy qismida Neymayer krateri. Krater markazining selenografik koordinatalari 68°53' s 90°43 ' e 68,88° s 90,71° e g, diametri 52,4 km, chuqurligi 4,63 km. 

Krater o'qi ko'pburchak shaklga ega va o'rtacha darajada vayron qilingan, milning ichki qiyaligi terasli tuzilish izlarini saqlab qolgan, milning shimoli-g'arbiy qismi kichik krater bilan qoplangan, milning janubi-g'arbiy qismida ikkita egizak kichik krater mavjud. Wechsler kraterining atrofidagi balandligi 1130 m, kraterning hajmi taxminan 2100 km3.. Krater kosasining pastki qismi tekis va tekis bo'lib, balandligi 1390 m bo'lgan Markaziy cho'qqisi, markazdan biroz shimoli-g'arbiy tomonga siljigan va kosaning shimoli-Sharqiy qismida joylashgan kichik krater qoldiqlari mavjud. Kraterning shimoli-g'arbiy qismida vodiyga o'xshash keng tuzilma mavjud.

sun'iy yo'ldosh kraterlari
--------------------------

 LAC-139 xaritasining fragmenti.

| Wexler  | Koordinatalar | Diametri, km |
| --- | --- | --- |
| E | 68°37′S 96°00′E﻿ / ﻿68.61°S 96°E﻿ / -68.61; 96﻿ (Векслер E)GO | 21.2 |
| H | 70°25′S 97°10′E﻿ / ﻿70.41°S 97.17°E﻿ / -70.41; 97.17﻿ (Векслер H)GO | 13.8 |
| U | 68°17′S 82°26′E﻿ / ﻿68.28°S 82.43°E﻿ / -68.28; 82.43﻿ (Векслер U)GO | 49.8 |
| V | 67°58′S 84°12′E﻿ / ﻿67.97°S 84.2°E﻿ / -67.97; 84.2﻿ (Векслер V)GO | 20.6 |

shuningdek qarang
-----------------

* Oydagi kraterlar ro'yxati
* oy krateri
* Oy kraterlarining morfologik katalogi
* Sayyora nomenklaturasi
* Selenografiya
* Oyning mineralogiyasi
* Oyning geologiyasi
* Kechiktirilgan kuchli bombardimon

Eslatmalar
----------

Havolalar
---------

* Oyning raqamli foto atlasi Архивная копия
* „Описание кратера на сайте The Moon-Wiki" (en). 31-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-dekabr 2022-yil.



* Andersson, LE va EA Whitaker, NASA Oy nomenklaturasi katalogi, NASA ma'lumotnoma nashri 1097, 1982 yil. Архивная копия

1. ↑  „Справочник Международного Астрономического Союза". 7-oktyabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-iyul 2020-yil.
**Hoshimjon Olimjonov** (1940.3.5, – 2017.31.05 Andijon viloyati, Qoratepa qishlogʻi) – Oʻzbekiston xalq artista (1987). 1961-yildan Andijon teatrida aktyor, rejissyor yordamchisi. „Oq nilufar" spektaklidagi Ariyaka uning teatrdagi birinchi rolidir. U sahna sirlarini Abbos Bakirovdan oʻrgangan. Qoraxoʻja („Nodira"), Hoji („Nurxon"), Qosimbek („Bobur"), Gʻofir („Boy ila xizmatchi"), Xudoyorxon („Mexrobdan chayon"), Ezop („Ezop"), Gloster („Qirol Lir"), Qirol Eduard („Richard III"), Mafiya boshligʻi („Qotil kim?"), Boboxon („Tohir va Zuhra"), Shohjahon („Zebun-niso"), Sulaymon baʼzoz („Choʻlpon") kabi rollar ijro etgan. O. bir kancha filmlar („Saraton", „Qullar" va boshqalar) va videofilmlar („Mehrobdan chayon" va boshqalar)da ham suratga tushgan. OLIMOV Sayfi (1901.18.2 – Toshkent – 1984.14.7) – aktyor. rejissyor, oʻzbek teatri tashkilotchilaridan biri. Oʻzbekiston xalq artisti (1950). Sahnafa-oliyatini 1918-yil Toshkent eski shahar xalq maorifi boʻlimi qoshidagi „El-tuzar" yarim professional truppada boshlagan. 1919-yil M. Uygʻur rahbarligidagi teatr truppasiga qabul qilingan. 1925—27 yillar Boku teatr texnikumida oʻqigan. 1927—84 yillar Hamza teatrida aktyor, 1931—32 yillar Ishchi-yoshlar teatrida, 1935—37 yillar Xorazm teatrida, 1937—40 yillar kolxoz—s-z teatrida rejissyor O. improvizatsiya sanʼa-tiga boy, hozirjavob, harakterli rollar ustasi, aktyorlik sanʼatining yirik namoyandasi sifatida tanilgan. Yaratgan obrazlari milliy boʻyoqlarga boy va hayotiyligi, ifoda vositalarining aniqligi, sahna texnikasining mukammalligi bilan qimmatlidir. Tabib („Turkiston tabibi"), Maqmudxon, Qodirqul mingboshi (Hamza, „Zaharli hayot", „Boy ila xizmatchi"), Miller (F. Shiller, „Makr va muhab-bat"), Sultonbek (U. Hojibekov, „Arshin mol olon"), Ismoil (K. Gotssi, „Malikai Turandot"), Poloniy (U. Shekspir, „Hamlet"), Jomiy (I. Sulton, Uygʻun, „Alisher Navoiy"), Sanjarov („Imon") kabi yuzdan ortiq rollar ijro etgan. Rej. sifatida „Paxta shumgʻiyalari", „Rustam" (U. Ismoilov), „Yondiramiz" (Komil Yashin), „Uylanish" (N. Gogol) kabi spektakllarni sahnalashtirgan. Kinoda (Zargar, „Nasriddinning sarguzashtlari"; Tarixchi, „Amirlikning yemirilishi"; Munajjim, „Ulugʻbek yulduzi" va boshqalar) ham rangbarang obrazlar yaratgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  




  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Osman Afandi Valizoda** (ozarbayjoncha: *Osman Əfəndi Vəlizadə*; 1847-yilda vafot etgan) – 1842—1847/1850-yillarda Kavkaz musulmonlarining ikkinchi muftiysi.

Biografiyasi
------------

Qazax uyezdi Birinji Shixli qishlogʻida atoqli ozarbayjon shoiri Molla Veli Vidadi oilasida tugʻilgan. Anʼanaviy Sharq ilmlari va rus tilini puxta egallab, yoshligidan Qazax, Borchali va Tbilisi tumanlarida hurmatli olim va ustoz sifatida tanilgan.

Muftiy Tojuddin Mustafin ishdan boʻshagach, 1842-yilda general Golovin taklifiga koʻra Kavkazning 2-muftiysi etib tayinlanadi.

1847-yil dekabrda Tbilisida birinchi shia madrasasi ochilgandan soʻng muftiy Usmon afandi 1848-yilda gubernator Voronsov oldiga xuddi shunday nizomga ega sunniy madrasasini ochish masalasini koʻtardi. 1849-yilda maktabning tantanali ochilishi boʻlib oʻtdi. Talabalar oʻqish toʻlovidan ozod qilindi.

1850-yilda vafot etgan. Uning oʻrniga oʻgʻli Muhammad afandi Muftizoda taxtga oʻtirdi.

Yana qarang
-----------

* Kavkaz musulmonlari idorasi
* Tojuddin Mustafin

Manbalar
--------

1. 1 2  *Dadaş Mammedov.* „Osman Əfəndi Vəlizadə" (az). *www.wiki-data.az-az.nina.az* (9-noyabr 2021-yil). 21-yanvar 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-yanvar 2023-yil.
2. 1 2  *mia.az.* „Qazax qəzasının sayılıb - seçilən müftiləri: Molla Vəli Vidadi... - ARAŞDIRMA" (az). *mia.az*. 21-yanvar 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-yanvar 2023-yil.
3. ↑  *modern.az.* „Şeyxülislam titulu verilmir..." (az). *modern.az*. 21-yanvar 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-yanvar 2023-yil.
4. ↑  „Qafqazın üç müftisinin dərdinə həmdərd yox - FOTO" (az). *Milli.Az* (2-may 2014-yil). 21-yanvar 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-yanvar 2023-yil.
**Vertxaym qal’asi ―** Germaniyaning Baden-Vyurtemberg federal yeridagi Vertxaym shahri ustidagi togʻdagi oʻrta asr qal’asining xarobasi.

Tarix
-----

Qal’aning tarixi Fransiyaning Regin Bogdanov klaniga tegishli boʻlgan Veltxaym grafliklari tarixi bilan chambarchas bogʻliq va 1132-yilda oʻzlarini Vertxaym shahri deb atashgan. Taxminlarga koʻra, qasr qurilishi bir vaqtning oʻzida boshlangan.

Graf fon Vertxaym taniqli minnesinger Volfram fon Eshenbaxga yaqin edi; bu uni hech boʻlmaganda qal’ada qisqa vaqt qolishini anglatadi.

1556-yilda fon Vertxaym avlodining bostirilishi bilan qal’a graf Lyudvig tsu Shtolberg-Koʻnigshteyn mulkiga, keyin 1598-yilda uning kuyovlaridan biri graf Lyudvig fon Levenshteynga oʻtdi.

1619-yilda kukun portlashi natijasida qal’a qattiq shikastlangan.

Shvedlar egallab olgan oʻttiz yillik urushda Vertxaym qal’asi 1634-yilda imperator qoʻshinlari tomonidan artilleriya bombardimoniga duchor boʻlgan va shu vaqtdan beri vayron boʻlgan.

1982-yilda Baden-Vyurtemberg yerining moliyaviy koʻmagi bilan koʻp yillar davomida qal’a majmuasini tiklash boshlandi.

1995-yilda endi qasrni oʻz ichiga ololmay, Levenshteyn-Vertxaym-Froydenberg va Levenshteyn-Vertxaym-Rozenberg oilalari uni hozirda joylashgan Vertxaym shahriga sotdilar.

Adabiyotlar
-----------

* Aleksandr Antonov: Burgen im Main-Verek. Breuberg, Freudenberg, Miltenberg, Prozelten, Rothenfels, Vertheim, Wildenberg. Antonov, Frankfurt-Mayn 1987, ISBN 3-924086-30-3 (Handbuchreihe Historische Bauten, 1)
* Frank Kleinehagenbrock, Robert Meier, Yorg Paczkovski: Vertxaym. Burg. Kleine Kunstführer Nr. 2817. Schnell & Steiner, Regensburg 2013, ISBN 978-3-7954-6959-7.
**Ong** — psixik faoliyatning oliy shakli. U faqat insonga xos fenomendir. Ong, uning mohiyati masalasi eng qadimgi muammolardan biri. Ongni dastlab diniy va mifologik qarashlar doirasida tushuntirishga uringanlar. Ongni diniy tushuntirish uni ilohiy hodisa, Xudo yaratgan moʻjiza tarzida talqin qilishga asoslanadi. Koʻpgina dinlarda inson ongi buyuk ilohiy aqlning namoyon boʻlish shakli tarzida tavsiflanadi. Bunday qarashlarning ildizi juda qad. boʻlsada, ular hamon oʻzining koʻplab tarafdorlariga ega. Kimki olam va odam yaratilganligini tan olar ekan, ong ham yaratganning qudrati deb hisoblaydi.

Ongning mohiyatini izohlashda 2-yoʻnalish — bu ong moddiy olamni inson miyasida aks etishi deb tushunish, uni inson tanasi faoliyati bilan bogʻlab talqin etishdir. Ayni vaqtda materialistik yoʻnalish nomini olgan bunday yondashuvlar doirasida ongning mohiyatini buzib talqin qilish hollari ham paydo boʻldi. Vulgar materializm deb nom olgan oqim namoyandalarining fikricha, xuddi jigar saf-roni ishlab chiqargani kabi, miya ham ongni ishlab chiqarar emish. Bunday yondashuv natijasida ong ideal emas, moddiy hodisa degan xulosa kelib chiqadi. Vaholanki, safroni koʻrish mumkin, ammo ongni koʻrib ham, ushlab ham boʻlmaydi. Aslida ong tarixi insonning inson boʻlib shakllana boshlashi tarixi bilan bogʻliqdir. Inson ham biologik, ham ijtimoiy mavjudot ekan, demak, ong ham biologik va ijtimoiy taraqqiyot mahsulidir. Ong insonning fikr va hislari, sezgilari, tasavvurlari, irodasi va karashlaridan tashkil topgan. Oʻz-oʻzini anglash, xotira, iroda, nutq ongning asosiy jihatlaridir.

Hozirgi zamon fani ong materiyaninguzoq davom etgan evolyusiyasining natijasi ekanligini tan oladi. Materiya, tabiat hamma vaqt mavjud boʻlib kelgan, inson esa moddiy dunyoning nisbatan soʻnggi taraqqiyotining mahsulidir. Materiya taraqqiyoti, fikrlay oladigan insonning paydo boʻlishi uchun bir necha million yillar kerak boʻlgan. Ong tabiat taraqqiyoti mahsuli, materiyaning xossasidir, barcha materiyaning emas, balki oliy darajada tashkil topgan materiyaning, yaʼni inson miyasining mahsulidir. Lekin ongning boʻlishi uchun miyaning oʻzigina bulishi yetarli emas. Ong insonni qurshab turgan tabiiy va ijtimoiy muhit bilan chambarchas bogʻlangan va shu muhitning taʼsirida faoliyat koʻrsata oladi.

Hozirgi zamonda murakkab ijodiy jarayonlarni ham amalga oshiruvchi elektron mashinalar yaratilgan, lekin ular ongning oʻrnini bosa olmaydi, chunki ong oʻta murakkab obyektiv mavjudlikdir.

Manbalar
--------

1. ↑  Aktov, Abdulla. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sharif Afandi Haji-Veysal ogʻlu Valizade** (ozarbayjoncha: *Şərif Əfəndi Hacı-Veysal oğlu Vəlizadə*; 1894-yil, Xonkandi, Yelizavetpol guberniyasi – 1966-yil) – Kavkaz musulmonlari idorasi VIII muftiysi.

Biografiyasi
------------

1881-yilda Geokchay uyezdi (hozirgi Goychay tumani) Marti qishlogʻida Gadji-Veysal oilasida tugʻilgan.

Goychay masjidining imom-xatibi boʻlgan.

Kavkaz (Zaqafqaziya) musulmonlarining V qurultoyida (1960) Zaqafqaziya musulmonlari diniy boshqarmasi raisining oʻrinbosari – muftiy etib saylangan.

Sharif afandi yaxshi diniy bilim va fasohatga ega boʻlib, zamonaviylashtirish tarafdori edi. „Agar biz eskirgan diniy talablarni yangilamasak, dinimiz yoʻqoladi va dindorlar bizdan yuz oʻgiradilar", degan.

Ateistik tashviqotga qarshilik koʻrsatishni targʻib qilgan. U ateizmni „masjid gumbaziga urilib, yon tomonga tushadigan" yongʻoqqa qiyoslagan.

Bir muddat Ozarbayjon Milliy Fanlar Akademiyasi Qoʻlyozmalar institutida kichik ilmiy xodim boʻlib ishlagan. Nizomiy Ganjaviy sheʼrlarini tarjima qilish bilan shugʻullangan.

1966-yilda vafot etgan. Uning vafotidan soʻng, diniy idora muftiylik lavozimi ikki yil davomida boʻsh qoldi.

Yana qarang
-----------

* Kavkaz musulmonlari idorasi
* Mirza Husayn Gaibov

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „.:: qafqazislam.com ::. Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi" (az). *qafqazislam.com*. 19-yanvar 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-yanvar 2023-yil.
2. 1 2  *Фуад Нуруллиев.* „ŞEYXÜLİSLAMLIQ ZİRVƏSİ: HACI ALLAHŞÜKÜR PAŞAZADƏ" (az) 116.  Nurlar (2014). 2-mart 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-yanvar 2023-yil.
**Robinsons Butuan** (avvallari **Robinsons Plays Butuan** nomi bilan mashxur bo'lgan) — Jose C. Aquino Avenue ( Butuan-Cagayan de Oro-Iligan Road ), Brgyda joylashgan savdo majmuasi hisoblanadi. Bayanixan, Butuan.  Bu Robinsons Landning Filippinda joylashgan bolib 33 ta savdo rastasi va Mindanaodagi Robinsons Cagayan de Oro, Robinsons Cybergate Davao shuningdek, Robinsons Place Gensandan so'ng 4-chi Robinsons Mall. U 58,300 square metre (628,000 kv. ft) uni Mindanaodagi eng hashamatli Robinsons savdo markaziga aylantirilgan. U 2013-yil 25-noyabrda omma uchun ochilgan. Savdo markazida shuningdek, binoning sharqiy qanotida 4 va 5-qavatlarni egallagan 102 xonali mehmonxona ham mavjud. Savdo markazining asosiy ijarada turadiganlardan biri bu DFA CO Butuan hisoblanadi, tashqi ishlar departamentining Karaga mintaqasidagi birinchi pasport bo'limi 2015-yil iyun oyida savdo markazining 3-darajasida ochilgan.  Savdo markazi yonida joylashgan kattalashtirish qanoti 2017-yil 2-avgustda ochilgan boʻlib, unda koʻproq doʻkonlar va restoranlar shuningdek, yangi integratsiyalashgan quruqlikdagi transportlar terminali ( Surigao shahardan tashqari Cagayan-de-Oro, Malaybalay va Davao shaharlariga borish va qaytish uchun) joylashgan. eski Langixon avtovokzalida joylashgan).

Shuningdek qarang
-----------------

* Robinsons savdo markazlari
* SM Siti Butuan
* Filippindagi savdo markazlari ro'yxati

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  „First Full service mall opens in Butuan" (6-dekabr 2013-yil). 19-aprel 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-dekabr 2013-yil.
2. ↑  „DFA RCO Butuan in Robinsons Place formally inaugurated".  Department of Foreign Affairs (26-iyun 2015-yil). 27-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-mart 2019-yil.
**"Dimitriy Rostov qalʻasi asoschilariga"** – Rostov-na-Donu markazida shahar asoschilari sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik: Rostov qalʻasi qurilishi boshligʻi Aleksandr Rigelman, birinchi komendant Ivan Somov, bojxona maʼmuri Vasiliy Xastatov, Don armiyasi qoʻmondoni Danil Efremov va uning adyutanti – kazak Dolomanov. Haykaltarosh S. Oleshna va meʼmor V. Fomenko tomonidan yodgorlikning ochilishi 2009-yil 15-dekabrda boʻlib oʻtdi va Rostov-Don shahrining 260-yilligiga toʻgʻri keldi. Haykaltaroshlik kompozitsiyasi Sankt-Dimetriy Rostov qalʻasi joylashgan joyga oʻrnatiladi.

Yodgorlik bronzadan yasalgan besh tonnalik ulkan haykaltarosh kompozitsiya boʻlib, beshta figuradan iborat. Bu Rostov-na-Don tarixini boshlagan kelajakdagi qalʻani qurish rejasini muhokama qilish lahzasini aks ettiradi. Loyiha anʼanaviy yodgorlikdan koʻra koʻproq shahar haykaltaroshligi uslubida yaratilgan. Kichkina poydevor koʻcha sathidan bir oz yuqoriga koʻtariladi. Bundan tashqari, poydevorning oʻzi platformaga olib boradigan past toʻrt pogʻonali zinapoyaga oʻrnatilgan boʻlib, uning ustiga u bir necha oʻn santimetrga koʻtariladi. Ataman Efremov qoʻlga olingan toʻp ustida oʻtirgan, hilpirab turgan bayroqni ushlab turgan kazak tasvirlangan. Kompozitsiyaning qolgan qahramonlari 12 koʻmir qalʻasining relyef rejasiga biroz egilgan.

Haqiqiy tarix yodgorligining aks etishi tanqid mavzusiga aylandi, chunki qalʻa loyihasi 1740-50-yillarda Sankt-Peterburgda yetakchi harbiy muhandislardan iborat maxsus komissiya tomonidan ishlab chiqilgan, ularning ichida A. I. Rigelman boʻlmagan. Kapitan-muhandis boʻlgan Rigelman Donga qurilish boshligʻi sifatida yuborilgan, u qalʻaning eng yuqori tasdiqlangan loyihasini amalga oshirishga majbur boʻlgan va bu loyihani hech kim bilan muhokama qilish huquqiga ega emas edi. Qalʻa komendanti brigadir I. Somov faqat garnizoniga buyruq berdi va haykaltarosh tomonidan tasvirlangan qolgan odamlar uning qurilishiga umuman aloqasi yoʻq edi. Bundan tashqari, Ataman D. Efremov qalʻa barpo etilishidan bir yil oldin vafot etgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Памятник «Основателям крепости Димитрия Ростовского»" (ru).  Ростовская областная детская библиотека имени В. М. Величкиной. 13-yanvar 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-yanvar 2017-yil.
2. ↑  „Памятник основателям крепости святого Димитрия Ростовского установят в Донской столице" (ru).  Дон-ТР. 17-fevral 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-yanvar 2017-yil.
3. ↑  „Основателям крепости Дмитрия Ростовского". 23-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-yanvar 2017-yil.
**Shirinlikxoʻrlar** **taomi** (ukraincha: *сластьони*) — qaynab turgan yogʻda qovurilgan xamirli sharchalar shaklidagi ukrain shirinlik taomidir. Qovurilgan va pishirilgan „Shirinlikxoʻrlar" ning bir qancha variantlar ham mavjud.

Retseptlar
----------

Bugʻdoy unidan, iliq sut, tuxum va xamirturushdan xamir qoriladi va oshiriladi. Keyin, xamir yopishmasligi uchun qoʻlni suv bilan namlab, uning boʻlaklarini qovurish uchun qaynab turgan oʻsimlik yoki sariyogʻga tashlanadi. Keyin vanil bilan shakar kukuni sepiladi.

Bundan tashqari, „Shirinlikxoʻrlar" smetana bilan ham pishiriladi: tuxum sarigʻini tuz bilan koʻpirtirib, un, koʻpirtirilgan tuxum oqi va xamirni yumshoq qilish uchun yetarli miqdorda smetana qoʻshiladi. Xamir boʻlaklarini qoshiq yordamida qaynayotgan yogʻga tashlanadi. Likopchaga yoyib shakar kukuni seping.

Manka yormasidan „Shirinlikxoʻrlar" tayyorlash uchun yumshoq, lekin suyuq boʻlmagan boʻtqa sutda qaynatiladi. Sovuganda, taʼbga koʻra, bir necha tuxum va shakar qoʻshiladi. Olingan massa yogʻda qovuriladi, keyin shakar sepiladi.

Shirinliklar nachinka bilan tayyorlanishi va pishirilishi mumkin. Buning uchun xamirturushli xamir tayyorlanadi va oshiriladi, uni yana un bilan qorib, yana ikkinchi marta oshiriladi, shakar va sedra qoʻshiladi. Shundan soʻng, xamir yoyilib, shirinliklar kesiladi. Nachinka sifatida qaynatilgan va elakdan oʻtkazilgan, yana ikkinchi marta shakar va sedra bilan qaynatilgan olma yoki murabbo ishlatiladi. Toʻldirilgan shirinliklarni birma-bir yogʻlangan tovaga terib, uni issiqroq joyga yana ozgina koʻtarilishi uchun qoʻyiladi, soʻngra ozgina yogʻ qoʻshib tagidan qovuriladi. Shundan soʻng, u pechda oxirigacha pishiriladi.

### Adabiyotda

Ivan Kotlyarevskiyning „Eneida" sheʼrida shirinliklar solihlar jannatda isteʼmol qiladigan boshqa lazzatlar qatorida eslatib oʻtilgan.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| І ласощі все тілько їли,

Сластьони, коржики, стовпці,
Варенички пшеничні, білі,
Пухкі з кав’яром буханці. | "|

Adabiyotlar
-----------

* З.Клиновецька*. {{{title}}}*. Час, 1991 (репринт —Київ— Львів, 1913 р.). ISBN 5-88520-094-7.

Yana qarang
-----------

* Verguny

Manbalar
--------

1. 1 2 3  З.Клиновецька*. Страви й напитки на Україні* — 135 bet.
2. 1 2  З.Клиновецька*. Страви й напитки на Україні* — 63 bet.
3. ↑  З.Клиновецька*. Страви й напитки на Україні* — 136 bet.
4. ↑  Котляревський I.П. Повне зібрання творів. В 2т. Т.I. — К.: Вид-во АН УРСР, 1952. — С.149.
**Marafon jangi** (miloddan avvalgi 490 yil 13-sentabr) — yunon-fors urushlari davridagi mashhur jang. Attika (Afinadan 40 km shim.-sharqdagi rayon)dagi Marafon tekisligida sodir boʻlgan. Yunon qoʻshini (11 ming jangchi) sarkarda Miltiad qoʻmondonligi ostida Marafon vodiysiga kirish yerida falanga boʻlib saf tortgan, uning kuchaytirilgan oʻng va soʻl qanotlari togʻ va qoyatoshlar bilan mustahkamlangan. Bu yunonlarni forslar otliq qoʻshinining qanot zarbasidan muhofaza etgan. Yunonlar kemalardan tushgan forslarga (taxminan 20 ming jangchi) yopirilib hujum qilishgan, biroq fors piyodakamonchilari qarshi hujumga oʻtib, yunonlar falangasi markazini yorib oʻtganlar. Ayni paytda yunonlarning kuchli, saylanma otryadlari qanotlardagi fors otliq qoʻshini va yengil piyodalarini uloqtirib tashlagan, soʻngra markazdagi fors piyoda qoʻshinini magʻlubiyatga uchratganlar. Yunonlar sohil tomon qochayotgan forslarni taʼqib qilishdan toʻxtab, jangda halok boʻlgan yunonlarni (192 kishi) dafn etishga kirishib ketganlari tufayli, forslar kemalarga oʻtirib qaytib ketganlar. Marafon jangida falanga tarkibida jang qilgan goplitlar oʻzlaridan son jihatdan ustun boʻlsada, tashkiliy jihatdan yaxshi uyushmagan forslar armiyasi ustidan galaba qozongan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Papravənd maqbarasi** (ozarbayjoncha: *Papravənd türbəsi*) – Ozarbayjonning Ag'dam tumanidagi Papravənd qishlogʻida joylashgan. Maqbara XIV asrda qurilgan bo'lib, o'rta asrlar me'morchiligining noyob yodgorligi hisoblanadi. Maqbara 1972-yil iyul oyida tozalangan, joylashgan maydoni o‘lchanganib o‘rganilgan.

1993-yilning yozidan boshlab Ag'dam tumanining maqbara joylashgan qismi tan olinmagan Togʻli Qorabogʻ respublikasi nazoratida va Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashining 853-rezolyutsiyasiga koʻra, Armaniston qurolli kuchlari tomonidan bosib olingan.

Arxitekturasi
-------------

Maqbara tashqi koʻrinishiga koʻra toʻrtburchak shaklda, lekin ichki zal xoch shaklida qurilgan. Maqbaraning tashqi oʻlchamlari 5,8x6,0 metr (19,0x19,7 fut), ichki o'lchamlari 5x5 metr (16x16 fut). Maqbara devorlarining balandligi 1.4 metr (4 fut 7 duym), qalinligi 4 metr (1 fut 4 dyuym) bo'lib, ohaktosh bilan qoplangan.

Maqbaraning qurilish rejasi XVI asrga xos bo'lib, markaziy qismi gumbaz bilan qoplangan.

Maqbaraga asosiy fasadning ochiq ayvonidan kirish mumkin. O'lchamlari 9x95 metr (2 fut 11x3 fut 1 dyum) va 1x1,35 metr (3 fut 3x4 fut 5 dyuym).

Hozirgi vaqtda maqbara qisman vayron qilingan. Binoning meʼmoriy tuzilmasi, gumbazi, shuningdek, fasad devorlaridagi bezak ishlarini hisobga olgan holda, yodgorlikni XVI asrga tegishli deyish mumkin.

Manbalar
--------

1. 1 2  Институт археологии (Академия наук СССР).*. Археологические открытия*. Наука, 1978 — 499 bet.
2. 1 2  Институт археологии (Академия наук СССР).*. Археологические открытия*. Наука, 1973.
3. 1 2 3  К. М. Мамед-заде. Строительное искусство Азербайджана. Стр. 50
4. ↑  Резолюция СБ ООН № 853 от 29 июля 1993 года

Adabiyotlar
-----------

* Mamed-zade K. M. Papravendskiy mavzoley. — DAN Azerb. SSR, 1974 yil. - № 12. — S. 86-89.
**Abatbay Saparbayevich Daniyarov** (1987-yil 7-avgust, Nukus) — ingliz tili oʻqituvchisi, davlat arbobi va siyosatchi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi raisi oʻrinbosari. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi kengesi deputati.

Biografiyasi
------------

1987-yil 7-avgustda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Nukus shahrida tugʻilgan. 2008-yil Nukus davlat pedagogika institutini tamomlagan. Ingliz tili oʻqituvchisi.

Mehnat faoliyatini Kamolot yoshlar ijtimoiy harakati Qoraqalpogʻiston Kengashida yetakchi mutaxassis lavozimida boshlagan. Ushbu tashkilotda bir necha yil davomida turli lavozimlarda ishlagan. 2022-yildan buyon Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi raisining yoshlar siyosati, ijtimoiy rivojlantirish va maʼnaviy-maʼrifiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari lavozimida faoliyat yuritgan.

2023-yil 26-iyulda Nukus shahri hokimi etib tayinlandi.

2016-yilda „Shuhrat" medali, 2021-yilda „Doʻstlik" ordeni bilan taqdirlangan.

Yana qarang
-----------

* Alisher Saʼdullayev
* Dilnozaxon Kattaxonova
* Jamshid Xoʻjayev (pedagog)
* Behzod Toʻxtamurodov
* Qobuljon Ahmedov
* Mehrinoz Abbosova

Manbalar
--------

1. ↑  „Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi kengesi".
2. ↑  Nukus shahri hokimi oʻzgardi
**Adliya** (arab tilida, „aʼdl" — adolat, toʻgʻrilik, haqqoniylik, xolislik degan maʼnolarni anglatadi) — sudlov muassasalari, sud tashkilotlari va ular faoliyatini anglatadigan tushuncha. Adliya keng maʼnodagi huquqdir. Oʻzbekiston Respublikasida Adliya organlari faoliyatiga Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi rahbarlik qiladi. Oʻzbekiston Respublikasining qabul qilingan „Sudlar toʻgʻrisida"gi Qonuni (1993-yil 2-sentabr) 10-moddasi talabiga koʻra, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Oliy sudi, viloyatlar, Toshkent shahri sudi, tuman (shahar) sudlarining faoliyatini tashkiliy jihatdan taʼminlash sudyalarning mustaqilligi va ularning faqat qonunga boʻysunishi qoidasiga qatiy rioya qilingan holda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan amalga oshiriladi (yana qarang Huquq).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vernadskiy** **haykali** — rus, ukrain va sovet olimi, Ukraina SSR Fanlar akademiyasining birinchi prezidenti Vladimir Ivanovich Vernadskiyga bagʻishlangan Kremenchug (Ukrainaning Poltava viloyati) shahridagi yodgorlik.

Tarixi
------

Vladimir Ivanovich Vernadskiy byusti 2005-yilda Kremenchugdagi Oktabr maydonida (hozirgi Oleg Babaev maydoni) ochilgan. Mualliflar poltavalik haykaltarosh Nikolay Nikolayevich Tsis va Kremenchug arxitektori V. A. Matsan.

Avvalroq, Kremenchugdagi sobiq Viktoriya mehmonxonasi binosiga, 1890-yilda ekspeditsiya paytida, joylashgan Vladimir Ivanovich Vernadskiy va Vasiliy Vasilyevich Dokuchayevga bagʻishlangan yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Набат №20 (225) от 06 июня 2008 года".  nabat.net.ua. 27-avgust 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-may 2017-yil.
2. ↑  „Гостиница «Виктория» в Кременчуге - фото 481" (ru).  Окраины Кременчуга. 25-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-may 2017-yil.
**Agʻitay Adilov** (1941.10.2, Taxtakoʻpir tumani) — qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishi novatori, usta dehqon, Oʻzbekiston Qahramoni (2005). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan qishloq xoʻjaligi xodimi (1992), Qoraqalpogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan iqtisodchi (1976). Toshkent xalq xoʻjaligi institutini bitirgan. Taxtakoʻpir tumani „Qoʻngʻirotkoʻl" davlat xoʻjaligida bosh hisobchi (1970-76), „Taxtakoʻpir" davlat xoʻjaligi direktori (1977-93), 1993-yildan „Taxtakoʻpir" shirkat xoʻjaligi raisi. Adilov rahbarlik qilgan yillarda xoʻjalik respublikada rentabelligi yuqori, iqtisodiy baquvvat xoʻjaliklardan biriga aylandi, xoʻjalikning mashina-traktor parki eng zamonaviy texnika bilan taʼminlandi, sholi, bugʻdoy, paxtadan yuqori hosil yetishtirishga erishdi, ijtimoiy-madaniy markazlar, maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, un, guruch ssxlari, gʻisht zavodi va boshqa qurildi. Adilov 12-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi (1990-94), 1-chaqiriq Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, 2-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputati. 2005-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Maj-lisi Senati aʼzosi, 3-chaqiriq qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi deputati. "Shuhrat" medali (1998), "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2003).

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
"**Winiron Oil Industry**" kompaniyasi. O’zbekiston Respublikasida yirik moy ishlab chiqaruvchi qo’shma korxona hisoblanadi. Kompaniya Directori Mirodil Ikromov. Ushbu kompaniya Shimoliy Koreya bilan hamkorlikda avtomobil moylarini ishlab chiqaradi. 60 yilga yaqin Shimoliy Koreyada neft mahsulotlari ishlab chiqarish bo’yicha yetakchi o’rinni egallab kelayotgan "**PEFCO Co.LTD**" kompaniyasidir. U Osiyo-Tinch okeani mintaqasi neftini qayta ishlash gigantic hisoblanadi. Winiron Oil Industry Kompaniyasiga 2017-yilda asos solingan. Kompaniya O’zbekistonning Toshkent shaxrida joylashgan bo’lib, uning jami maydoni 25 ming kvadratni tashkil etadi. Uning ichida 4 darajali sotuv ofisi, zamonaviy texnologiyalar bilan jihozlangan ishlab chiqarish sexlari, tadqiqot labaratoriyalari va zaxira omborlari joylashgan. Winiron Oil Industry kompaniyasi moylarini qadoqlashda ishlatiladigan kanistralarni ham shaxsan o’zi ishlab chiqaradi. Kanistra sexi ham aynan shu maydonda joylashgan. 

Moy ishlab chiqarish sehida **API** va **ACEA** standartlarining qat’iy talablariga javob beradigan 14 hil mator moylari, 3 hil transmissiya moylari va 5 hildan ziyod industriya moylari turli hil o’lchamdagi qadoqlarda ishlab chiqariladi. Kanistra ishlab chiqarish sexi O’zbekistondagi erib yopishadigan etiketka (IML) bilan puflanadigan kanistralarning birinchi ishlab chiqaruvshilaridan biri hisoblanadi. Unda 1, 3, 4, 5 va 25 litrlik hajmdagi  kanistralarga **YUPO** yapon kompaniyasi sifatli nakleykalari foydalaniladi. Kanistra ishlab chiqarishdan to tayyor mahsulot ishlab chiqarishgacha bo’lgan barcha jarayonlar avtomatlashtirilgan. Kompaniyaning kunlik quvvati 15 tonna tayyor mahsulot ishlab chiqarishni tashkil etadi. Moy turlari quyidagilardan iborat; jadval

Winiron Oil Industry kompaniyasi moy ishlab chiqarish bilan bir qatorda, avtomobillar uchun dvigatel havo filtrlari va salon (konditsioner) filtrlarini ham **Wulsgen** brendi ostida ishlab chiqaradi. Filtr sexida bugungi kunda 22 hil avtomobil uchun havo filtrlari , 8 hil avtomobil uchun salon filtrlari ishlab chiqarilmoqda. Kompaniya shu qatorda O’zbekiston bozoridan tashqari Afg’oniston, Qozog’iston, Qirg’iziston va Turmaniston davlatlariga ham o’z mahsulotlanirini export qilish bilan shug’ullanadi. Kompaniyaning asosiy maqsadi O’zbekistonda katta ish o’rinlarini yaratish va sifatli arzon mahsulotlar yetqazib berish.

1. ↑  „Asosiy manba".
2. ↑  „Wulsgen Filtrlari haqida". 20-sentyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-sentyabr 2022-yil.
Xavfsizlik siyosati - bu tizim, tashkilot yoki boshqa ob'ekt uchun xavfsiz bo'lish nimani anglatishining ta'rifi. Tashkilot uchun u o'z a'zolarining xatti-harakatlaridagi cheklovlarni, shuningdek, eshiklar, qulflar, kalitlar va devorlar kabi mexanizmlar orqali dushmanlarga qo'yiladigan cheklovlarni ko'rib chiqadi. Tizimlar uchun xavfsizlik siyosati funksiyalar va ular orasidagi oqimdagi cheklovlarni, tashqi tizimlar va raqiblar tomonidan, shu jumladan dasturlar va odamlarning ma'lumotlarga kirishidagi cheklovlarni ko'rib chiqadi.

**Ahamiyati**
-------------

Agar xavfsizlik muhim bo'lsa, unda barcha xavfsizlik siyosati kuchli mexanizmlar tomonidan amalga oshirilishiga ishonch hosil qilish muhimdir. Xavfsizlik siyosatlarining to'liqligini ta'minlash va ularning to'liq bajarilishini ta'minlash uchun tashkil etilgan metodologiyalar va xavflarni baholash strategiyalari mavjud. Murakkab tizimlarda, masalan, axborot tizimlarida siyosatlar quyi siyosatlarni amalga oshirish uchun xavfsizlik mexanizmlarini taqsimlashni osonlashtirish uchun quyi siyosatlarga bo'linishi mumkin. Biroq, bu amaliyotning kamchiliklari bor. To'g'ridan-to'g'ri to'g'ridan-to'g'ri quyi siyosatlarga o'tish juda oson, ular asosan ishlash qoidalari va yuqori darajadagi siyosatdan voz kechishdir. Bu operatsiya qoidalari xavfsizlikning ba'zi umumiy ta'riflarini nazarda tutadi, degan noto'g'ri ma'noni beradi. Xavfsizlik to'g'risida to'liqlik bilan aniq fikr yuritish juda qiyin bo'lganligi sababli, "super siyosati" bo'lmagan "kichik siyosatlar" deb aytilgan ishlash qoidalari odatda hech qanday to'liqlik bilan amalga oshira olmaydigan shov-shuvli qoidalarga aylanadi. Binobarin, yuqori darajadagi xavfsizlik siyosati har qanday jiddiy xavfsizlik sxemasi uchun zarurdir va usiz quyi siyosatlar va ishlash qoidalari ma'nosizdir.

1. ↑  Madigan Michael L. *First Responders Handbook : An Introduction Second Edition*. First edition First ed. CRC Press 2017. *INSERT-MISSING-DATABASE-NAME* INSERT-MISSING-URL. Accessed 23 Sept. 2022.
**Xelen Kim** (1899 – 1970) Janubiy Koreyalik siyosatchi, pedagog, ijtimoiy faol va feminist edi. Uning taxallusi Wuwol. Kim Koreyaning kundalik gazetasi, The Korea Times asoschisi

  

**Tug'ilgan**:1899-yil

Xanson , Koreya imperiyasi

**Vafot etgan**:1970-yil ,

Seul , Janubiy Koreya

**Kasbi**:siyosatchi, pedagog va ijtimoiy faol

**Millati**:Koreya imperiyasi , Janubiy Koreya

**Davr**:1899–1970 yillar

**Janr**:She'riyat, roman, insho, drama

**Mashhur mukofotlar**:Madaniy xizmatlari uchun ordeni (1963, unvoni noma'lum)

**Biografiya**
--------------

Kim Incheonda katta, zamonaviy oilada tug‘ilgan. U qizligida xristian maktabiga qatnagan. U Ewha Qizlar maktabida o'qidi. Ewha universitetini tugatgandan so'ng, u 1922-yilda "milliy YWCA Koreyani'' tashkil etdi. Keyin u Ueslian kollejiga bordi va u erda 1924-yilda bakalavr darajasini oldi. Kim Boston universitetiga falsafa magistri uchun ketdi (1931) va keyin 1931-yilda Kolumbiya universitetida taʼlim boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini oldi.

Keyinchalik Kim 1931-yilda qizlar kollejining (Ewha kolleji) dekani bo'ldi. Uning vafoti bilan bu maktab dunyodagi eng yirik ayollar universitetiga aylanadi.

Kim "Koreysning qolgan feodal amaliyotlari va e'tiqodlari hamda mustamlakachilik cheklovlarini "tugatishga bag'ishlangan milliy ayollar tashkiloti bo'lgan Kŭnwuhwoe bilan shug'ullangan. Biroq, u uzoq vaqt ishtirok etmadi, chunki u "marksist va sotsialist ayollar bilan ishlashni istamaydi

**Munozara**
------------

Kim Koreyani Yaponiya bosib olgan paytda "yaponparast" deb hisoblangan faoliyatda ishtirok etgani uchun bahsli shaxs. Ehva direktori sifatida u o'z mavqeidan foydalanib, boshqalarni hayotlaridagi erkaklarni Yaponiya armiyasi uchun harbiy xizmatga qo'shilishga undash uchun ilhomlantirdi. Kimning o'zi o'z harakatlarini "qattiq mustamlakachilik siyosati ostida Ewhani ochiq tutish uchun zarur" deb oqladi va shuningdek, metodist cherkov ta'limotlariga (Kimning dini) mos kelishi mumkin.

1. ↑  „Famous korean journalists".
**Xirosi Noma**  - yapon yozuvchisi, shoiri, tanqidchisi va jamoat arbobi, urushdan keyingi yapon adabiyoti yetakchilaridan biri. Tanizaki mukofoti sovrindori (1971).

Biografiya
----------

Kobe shahrida buddist rohib oilasida tugʻilgan, buddizmning noodatiy maktabining asoschisi. U 1932 yilda sinfdoshlari, boʻlajak mashhur yozuvchilar Masaharu Fuji va Shizuo Takeuchi bilan birgalikda „Troya" (yaponcha: Sannin) maktab sheʼriy jurnalini nashr eta boshlaganida, yozishni boshladi. 1935-yilda Kioto universitetining filologiya fakultetining fransuz adabiyoti bo‘limiga o‘qishga kirib, u yerda, xususan, fransuz simvolist shoirlari ijodini o‘rgangan. Universitetda o‘qib yurgan yillarida u marksizm g‘oyalariga qiziqib, urushga qarshi talabalar harakatida qatnashadi. 1941 yilda u armiyaga chaqirildi va Tinch okeani urushi paytida Yaponiya imperatorlik armiyasining Xitoy va Filippindagi janglarida majburiy ishtirok etdi, ammo bezgak bilan kasallanganligi sababli Yaponiyaga yuborildi. 1943-yilda vataniga qaytgach, 1930-yillardagi talabalar marksistik harakatida qatnashgani uchun hibsga olindi, natijada u olti oyga yaqin harbiy qamoqxonada o‘tirdi. Yil oxirigacha u ozodlikka chiqdi, lekin hali ham qattiq nazorat ostida edi. 1944 yil fevral oyida u armiyadan haydaldi. U Yaponiyaning taslim boʻlishini Osakadagi harbiy zavodda ishlayotganida kutib oldi. Urush tugagandan soʻng Yaponiya Kommunistik partiyasiga (KJP) qoʻshildi[].

Yaratilish
----------

1946-yilda yozuvchining adabiy debyuti boʻlib oʻtdi: "Qorongʻu suratlar" (yap.暗い絵 Kurai) qissasi nashr etildi. 1951-yildan Noma „Xalq adabiyoti" (yaponcha:人民文学 „Jimmin Bungaku") jurnalining muharriri bo‘ldi. Nomaning birinchi romani „Boʻsh hudud" (真空地帯 Shinku: chitai) 1952 yilda yozilgan va unga keng eʼtirof etgan: asar hanuzgacha 20-asrning ikkinchi yarmidagi eng muhim urushga qarshi yapon romanlaridan biri hisoblanadi. 1964 yilda Noma CPJdan chiqarib yuborildi. 1971 yilda yozuvchiga 5 jildlik „Yoshlik doirasi" (青年の環 „Seinen no wa") dostoni uchun Tanizaki mukofoti berildi. Chikumashobo nashriyotida Xiroshi Nomaning 22 jildlik to‘liq to‘plami , Ivanami Shoten nashriyoti esa yozuvchining 14 jildlik tanlangan asarlari to‘plamini nashr etdi. []

1. ↑  *LiveLib* „LiveLib". *LiveLib*.
2. ↑  *LiveLib* „LiveLib". *LiveLib*.