**Berkhamsted qal’asi** (inglizcha: *Berkhamsted Castle*) — Angliyaning Xertfordshir shtatidagi Berkhamsted shahridagi oʻrta asrlardagi mot va beyli qal’asi. Sobiq qirollik qarorgohi.

Tarix
-----

Qal’a XI-asrda Angliyaning Norman istilosi davrida London va Midlands oʻrtasidagi asosiy yoʻnalishni boshqarish uchun qurilgan. Uning qurilishi uchun Robert, Graf de Morten, Fatxchi Uilyamning yagona ukasi; u qal’aning birinchi egasi boʻldi. Qal’a himoya sopol idishlar va kiyik ov maydonchalari bilan oʻralgan edi. U sobiq Anglo-sakson Berkxamsted aholi punktining yangi maʼmuriy markaziga aylandi. Keyinchalik, qal’a Lord kansler qoʻliga topshirildi. Qal’a XII-asr oʻrtalarida, ehtimol Tomas Beket tomonidan sezilarli darajada kengaytirildi.

1216-yilda qal’a qirol Ion va Fransiya tomonidan qoʻllab-quvvatlangan isyonkor baronlar oʻrtasidagi fuqarolar urushi paytida qamal qilindi. U Shahzoda Lui (boʻlajak Lui VIII) yigirma kun davomida qamal qurollari bilan hujum qilib, garnizonni taslim boʻlishga majbur qilganidan keyin muvaffaqiyatli qoʻlga olindi. Keyingi yili Qirollik qoʻshinlari tomonidan qayta qoʻlga kiritilgandan soʻng, u Richard, Kornuoll Earl-ga topshirildi. Richard qasrni hashamatli turar joyga aylantirdi va uni okrug maʼmuriyatining markaziga aylantirdi. XIV-asrda Edvard III qasrni kengaytirish ishlarini davom ettirdi va uni ov maydonlarini kengaytirgan oʻgʻli Edvard qora knyazga topshirdi. Bundan tashqari, qal’a Qirollik mahbuslarini, shu jumladan Fransiya qiroli Ion II va ingliz taxtiga daʼvogarlarni saqlash uchun ishlatilgan.

XV-asr oxirida qal’a modadan chiqib, eskirgan. XVI-asrning oʻrtalariga kelib, u qisman vayron qilingan va Qirollik uchun yaroqsiz boʻlgan. Qal’a devorlari shaharga olib kelingan va turli binolarni qurish uchun ishlatilgan toshga boʻlingan. 1830-yillarda London-Birmingem temir yoʻlining qurilishi paytida qal’a deyarli vayron boʻlgan. Natijada, u buyuk Britaniyadagi parlament tomonidan qonuniy himoyaga ega boʻlgan birinchi bino boʻldi. 1930-yilda Kornuoll gersogligi qasrni hukumat nazorati ostiga oldi. Hozirgi vaqtda qal’aning xarobalari sayyohlik joyidir va „ingliz merosi" jamgʻarmasi tasarrufida.

Yana qarang
-----------

* Angliyadagi qal’alar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  Armitage 1912, s. 105 harvnb error: no target: CITEREFArmitage1912 (help); Brown 1989, s. 52 harvnb error: no target: CITEREFBrown1989 (help); Pettifer 1995, s. 104 harvnb error: no target: CITEREFPettifer1995 (help)
2. ↑  Rowe 2007, s. 132 harvnb error: no target: CITEREFRowe2007 (help); *Thompson, Isobel* „Extensive Urban Survey – Hertfordshire".  English Heritage and Hertfordshire County Council. Qaraldi: 21-dekabr 2012-yil.
3. ↑  Pettifer 1995, s. 10 harvnb error: no target: CITEREFPettifer1995 (help)
4. ↑  Wolstenholme 1883, s. 14 harvnb error: no target: CITEREFWolstenholme1883 (help)
5. ↑  Barlow 1999, s. 356 harvnb error: no target: CITEREFBarlow1999 (help)
6. 1 2 3  *Thompson, Isobel* „Extensive Urban Survey – Hertfordshire".  English Heritage and Hertfordshire County Council. Qaraldi: 21-dekabr 2012-yil.
7. 1 2  Mackenzie 1896, s. 128 harvnb error: no target: CITEREFMackenzie1896 (help)
8. ↑  Rowe 2007, ss. 131, 134, 142, 144 harvnb error: no target: CITEREFRowe2007 (help)
9. ↑  Mackenzie 1896, ss. 129–130 harvnb error: no target: CITEREFMackenzie1896 (help)
10. ↑  *Thompson, Isobel* „Extensive Urban Survey – Hertfordshire".  English Heritage and Hertfordshire County Council. Qaraldi: 21-dekabr 2012-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Armitage, Ella S.*. The Early Norman Castles of the British Isles*. John Murray, 1912. OCLC 4246535.
* Barlow, Frank*. The Feudal Kingdom of England, 1042–1216*. Pearson Education, 1999. ISBN 0-582-38117-7.
* Brown, Reginald Allen*. Castles from the Air*. Cambridge University Press, 1989. ISBN 9780521329323.
* Mackenzie, James Dixon*. Castles of England: Their Story and Structure*. Macmillan, 1896. OCLC 12964492.
* Pettifer, Adrian*. English Castles: a Guide by Counties*. Boydell Press, 1995. ISBN 9780851156002.
* Rowe, Anne*. The Medieval Park: New Perspectives*. Windgather Press, 2007 — 128–145 bet. ISBN 978-1-9051-1916-5.
* Wolstenholme, John*. Two Lectures on the History and Antiquities of Berkhamsted*, 2nd, Nichols and Sons, 1883. OCLC 693003587.

Havolalar
---------

* English Heritage site for visitors