**Butunjahon beysbol va softbol konfederasiyasi** (inglizcha: *World Baseball Softball Confederation*, qisqartma **WBSC)** — dunyo bo‘yicha beysbol va softbol bo‘yicha boshqaruv organi hisoblanadi. U 2013-yilda Xalqaro beysbol federasiyasi (IBAF) va Xalqaro softbol federasiyasi (ISF) birlashishi natijasida tashkil etilgan. Dunyoning 145 mamlakatidan 210 ta milliy assosiasiyalarni birlashtiradi. Uning shtab-kvartirasi Lozannada (Shveysariya) joylashgan. WBSC prezidenti Rikkardo Frakkari (Italiya) hisoblanadi.

Tarixi
------

### Xalqaro beysbol federasiyasi

Birinchi xalqaro beysbol o‘yinlari 1904-yilda Sent-Luisdagi (AQSH) Olimpiadada bo‘lib o‘tgan va u yerda beysbol ko‘rgazmali sport turi sifatida kiritilgan. Xuddi shu tartibda u 1912-yilda Stokgolmdagi Olimpiya o‘yinlarining norasmiy dasturiga kiritilgan. Qo‘shma Shtatlarning ikki jamoasi o‘rtasidagi 24 yillik o‘yinlaridan so‘ng, 1936-yilgi Olimpiya o‘yinlarida Berlinda beysbol namoyish etildi. 1938-yilning avgustida Angliyaning bir necha shaharlarida birinchi jahon chempionati maqomini olgan Buyuk Britaniya va AQSH jamoalari o‘rtasida bir qator o‘yinlar bo‘lib o‘tadi. 5 o‘yindan 4 tasida g‘alaba qozongan mezbon jamoa g‘olib bo‘ldi. 1950-yilda Nikaragua poytaxti Managuada bo‘lib o‘tgan jahon chempionatiga kelib, jahon chempionatlarida ishtirok etuvchi jamoalar soni allaqachon 12 taga yetgan edi. 

1938-yilda **Xalqaro beysbol federasiyasiga** (International Baseball Federation) asos solindi, 1943-yilda u **Xalqaro havaskor beysbol federasiyasi** (Federación Internacional de Béisbol Amateur — FIBA) deb o‘zgartirildi.

1951-yilda beysbol birinchi Panamerika o‘yinlari dasturiga kiritib borildi.

1953-yilda birinchi qit’a federasiyasi - Yevropa beysbol konfederasiyasi tashkil etilgach, u kelasi yildan Yevropa chempionatlarini o‘tkaza boshladi. 1954-yilda Osiyo beysbol federasiyasi tuzilib, o‘sha yili o‘z qit’asining birinchi chempionatini o‘tkazdi. 

1956, 1964 va 1968-yillarda beysbol ko‘rgazmali sport turi sifatida Olimpiya o‘yinlari dasturiga kiritildi.

1973-yildan — 1975-yilgacha milliy assosiasiyalarning bir qismi FIBAni tark etib, Butunjahon havaskor beysbol federasiyasini ((Federación Mundial de Béisbol Amateur — FEMBA) vujudga kelganda, beysbol olamida parchalanish yuz berdi. 1976-yilda yagona **Xalqaro beysbol assosiasiyasi** (International Baseball Association — **AINBA**, **IBA**) tuzildi, u 1999-yilda Xalqaro Beysbol Federasiyasiga (International Baseball Federation — IBAF) aylantirildi va u 2013-yilda Xalqaro Softbol Federasiyasi (International Softball Federation — ISF) bilan birlashgunga qadar mavjud edi. Ular birlashgach **Butunjahon beysbol va softbol konfederasiyasi** bo‘ldi.

1985-yilda Panamerika beysbol konfederasiyasi, 1989-yilda Okeaniya beysbol konfederasiyasi va 1990-yilda Afrika beysbol va softbol assosiasiyasi tashkil etilgan. 

1988-yilda beysbol yana Olimpiya o‘yinlarida ko‘rgazmali sport turi sifatida namoyish etildi va 1992-yilda Ispaniyaning Barselona shahrida ilk marta Olimpiya o‘yinlarining rasmiy dasturiga kiritildi. 1998-yilda IBAF va Shimoliy Amerikaning asosiy professional ligasi (MLB) professional o‘yinchilarning Olimpiadada ishtirok etishiga ruxsat berish bo‘yicha bitimga kelishildi. 

2004-yildan buyon esa ayollar o‘rtasida beysbol bo‘yicha jahon chempionati o‘tkazib kelinmoqda.

2005-yilda XOQ sessiyasida beysbol va softbol 2012-yilgi Olimpiada dasturidan olib tashlangandi. 2016-yilga kelib, XOQ erkaklar beysbol va ayollar softbolini Tokio-2020 Olimpiada dasturiga qayta kiritishga qaror qildi .

#### IBF, FIBA, FEMBA, AINBA, IBA, IBAF prezidentlari

|  |  |
| --- | --- |
| * 1938 yilQoʻshma Shtatlar Lesli Mann
* 1939-1943 yillarKuba Jaime Marina
* 1944-1945 yillarMeksika Xorxe Reyes
* 1946-1947 yillarVenesuela Pablo Morales
* 1948-1950 yillarNikaragua Chale Pereyra
* 1951-1952 yillarVenesuela Pablo Morales
* 1953-1968 yillarKosta Rika Karlos Sekka
* 1969-1975 yillar Xuan Isa (1973-1975 - FIBA)
 | * 1973-1974 yillarQoʻshma Shtatlar Gollandiyalik Fering (FEMBA)
* 1975 yilNikaragua Karlos Garsiya (FEMBA)
* 1976-1979 yillarKuba Manuel Gonsales
* 1981-1993 yillarQoʻshma Shtatlar Robert Smit
* 1993-2006 yillarItaliya Aldo notarius
* 2007-2009 yillarQoʻshma Shtatlar Xarvi Shiller
* 2009-2013 yillarItaliya Rikkardo Frakkari
 |

### Xalqaro softbol federasiyasi

Xalqaro softbol federasiyasi (International Softball Federation — ISF) 1952-yilda tashkil etilgan, ammo aslida 1960-yillarning o‘rtalariga qadar hech qanday faoliyatni amalga oshirmagan. Faqat 1965-yildagi Kongressda ISF ning boshqaruv organlari saylandi. O‘sha yili uning rahbarligida ayollar o‘rtasida, bir yildan so‘ng esa erkaklar o‘rtasida birinchi jahon chempionati o‘tkazildi. 1976-yilga borib, ISF tarkibida birinchi qit’a federasiyasi - Yevropa federasiyasi paydo bo‘ldi. Keyinchalik unga Panamerika (1979-yilda) Butunjahon beysbol va softbol konfederatsiyasi, Osiyo (1990-yilda), Afrika (1990-yilda Afrikaning beysbol va softbol milliy assosiasiyalarini birlashtirgan) va Okeaniya konfederasiyasi (2005-yilda) qo‘shildi.

1991-yilda Xalqaro olimpiya qo‘mitasi (XOQ) ayollar softbolini Atlantada bo‘lib o‘tgan 1996-yilgi Olimpiada dasturiga kiritishga qaror qildi. Softbol 2000, 2004 va 2008-yilgi Olimpiadalarda ham namoyish etilgan. 2016-yilda XOQ sessiyasi softbolni, shuningdek, beysbolni Tokiodagi Olimpiada-2020 qaytarishga qaror qildi.

2013-yilda Xalqaro softbol federasiyasi va Xalqaro beysbol federasiyasi (IBAF) bilan birlashib, Butunjahon beysbol va softbol konfederasiyasini (WBSC) tashkil etdi, ammo IBAF dan farqli ravishda, WBSC tarkibida avtonom tuzilma sifatida faoliyatini davom ettiradi.

#### ISF prezidentlari

* 1965-1987 yillarQoʻshma Shtatlar Uilyam Ketan
* 1987-2013 yillarQoʻshma Shtatlar Donald Porter
* 2013 yildan beriKanada Deyl Makmann

WBSC tuzilishi
--------------

 WBSC prezidenti Rikkardo Frakkari
Butunjahon beysbol va softbol konfederasiyasining (WBSC) oliy organi har ikki yilda bir marta yig‘iladigan joy — **Umumiy yig‘ilish**dir. WBSC a’zosi bo‘lgan barcha milliy assosiasiyalar yig‘ilishda ishtirok etishga taklif qilinadi. Shu bilan birga, har bir milliy assosiasiya ikkita (agar u bir vaqtning o‘zida ham beysbol va softbolni rivojlantirsa) yoki bitta (agar faqat bitta sport turini rivojlantirsa) ovozga ega.

Umumiy yig‘ilish tomonidan WBSC oldiga qo‘yilgan vazifalarni, shuningdek, nizom talablarini hal qilish uchun yig‘ilish delegatlari uning qarorlarini amalga oshiradigan, shuningdek, kundalik faoliyatini tashkil etib beradigan **Ijroiya kengashini** saylaydilar. Kengash WBSC prezidenti, ikkita ijrochi vise-prezident (beysbol va softboldan), ikkita vise-prezident (beysbol va softboldan), bosh kotib, g‘aznachi va 7 a’zodan tashkil topgan bo‘ladi. 

Yig‘ilishda Ijroiya Kengashiga qo‘shimcha ravishda beysbol va softbol bo‘yicha **Ijroiya qo‘mitalari** (Ijroqo‘m) saylanadi. Beysbol ijroiya qo‘mitasi prezident, 1 va 2-vise-prezidentlar, bosh kotib, g‘aznachi, qit’a federasiyalari vise-prezidentlari, ijrochi direktor va uchta a’zodan iborat. Softbol Ijroiya qo‘mitasi Prezident, 1-va 2-vise-prezidentlar, Bosh kotib, Gʻaznachi, 12 ta mintaqaviy vise-prezidentlardan (har biri Yevropa, Osiyo, Afrika, Lotin Amerikasi, Okeaniyadan ikkitadan va Shimoliy Amerika va ingliz tilida muloqot olib boruvchisi Karib havzasidan bittadan) ijrochi direktor, faxriy prezident va 4 a’zodan tarkib topadi.

WBSC oldida turgan maxsus vazifalarni hal qilish uchun uning tarkibida doimiy texnik **departamentlar** va **komissiyalar** tashkil etilgan.

Jahon xaritasi mintaqaviy konfederatsiyalarga bo'lingan.  CEB, ESF  BFA, SCA  ABSA  COPABE, CONPASA  BCO, OSC
 WBSC **9 ta kontinental federasiyaga** bo‘lingan, bu uning tarkibiy bo‘linmalari. Ular WBSC ning tegishli geografik hududlardagi vakolatli vakillaridir. Milliy assosiasiyalar bir vaqtning o‘zida ham WBSC, ham mintaqaviy federasiyasi a’zolaridir. Softbol milliy assosiasiyalari ham Xalqaro softbol federasiyasi a’zosi hisoblanadi.

Mintaqa birlashmalarining ro‘yxati quyidagi ko‘rinishda: 

* **Yevropa**

Yevropa beysbol konfederasiyasi (CEB)
Evropa softbol federasiyasi (ESF)
* **Osiyo**

Osiyo beysbol federasiyasi (BFA)
Osiyo Softbol Konfederasiyasi (SCA)
* **Afrika**

Afrika beysbol va softbol assotsiatsiyasi (ABSA)
* **Amerika**

Pan Amerika Beysbol Konfederatsiyasi (COPABE)
Panamerika Softbol Konfederatsiyasi (CONPASA)
* **Avstraliya va Okeaniya**

Okeaniya Beysbol Konfederatsiyasi (BCO)
Okeaniya Softbol Konfederatsiyasi (OSC)
### WBSC Ijroiya kengashi

* Italiya Rikkardo Frakkari — WBSC prezidenti
* Puerto Riko Israel Roldan Gonsales — WBSC ijrochi vitse-prezidenti (beysbol)
* Kanada Deyl Makmann — WBSC ijrochi vitse-prezidenti (softbol)
* Gvatemala Villi Kaltshmitt Luxan — vitse-prezidenti (beysbol)
* Panama Meliton Sanches Rivas — vitse-prezidenti (softbol)
* Malayziya Lou Ben Chu — WBSC bosh kotibi
* San Marino Anjelo Vichini — WBSC g‘aznachisi
* Avstraliya Ronald Finley
* Qoʻshma Shtatlar Pol Seyler
* Yaponiya Taeko Usugi
* Puerto Riko Tomas Velaskes
* Avstraliya Jastin Xuber - Sportchilar vakili (beysbol)
* Venesuela Mariya Xose Soto Xil - sportchilar vakili (softbol)
* Kuba Antonio Kastro Soto del Valle - WBSC global elchisi

Rasmiy musobaqalar
------------------

Butunjahon beysbol va softbol konfederasiyasi o‘z faoliyati doirasida milliy terma jamoalar o‘rtasida quyidagi turnirlarni o‘tkazishga mas’uldir: 

**Beysbol**
* Erkaklar o‘rtasidagi beysbol bo‘yicha Olimpiya turnirlari —har 4 yilda bir marta (XOQ bilan hamkorlikda);
* Jahon beysbol klassikasi (erkaklar) — toq yillarda 4 yilda bir marta Olimpiadadan so‘ng;
* WBSC Premiyer 12 (erkaklar) — toq yillarda har 4 yilda bir marta Olimpiyadan oldin;
* Ayollar terma jamoalari o‘rtasidagi jahon chempionati — juft yillarda har ikki yilda bir marta;
* Turli yoshdagi erkaklar jamoalari o‘rtasidagi jahon chempionati — juft (23 va 15 yoshgacha bo‘lgan ishtirokchilar yoshi) va toq  yillarda (18 va 12 yoshgacha) ikki yilda bir marta.
* 2011-yilgacha erkaklar o‘rtasida jahon chempionati o‘tkazib kelinadi.

**Softbol**
* Ayollar softboli bo‘yicha Olimpiya turnirlari — har 4 yilda bir marta (XOQ bilan hamkorlikda);
* Erkaklar terma jamoalari o‘rtasidagi jahon chempionati — toq yillarda ikki yilda bir marta;
* Ayollar terma jamoalari o‘rta sidagi jahon chempionati — juft yillarda har ikki yilda bir marta;
* O‘smirlar terma jamoalari o‘rtasidagi jahon chempionati - juft (erkaklar) va toq (ayollar) yillarda (ishtirokchilar yoshi 19 yoshgacha) ikki yilda bir marta.

WBSC a'zolari
-------------

Mamlakat nomidan so‘ng qavs ichida ushbu mamlakatning WBSC a’zosi bo‘lgan milliy assosiasiyasi yoki shu mamlakatlarning assosiasiyalari ko‘rsatilgan: bc - beysbol va softbol birlashmasi, b - beysbol, c - softbol.

### Yevropa

43 ta davlatdan 58 ta milliy assotsiatsiyalar: Avstriya (b, s), Ozarbayjon (s), Armaniston (b, s), Belarus (b, s), Belgiya (b, s), Bolgariya (b, s), Buyuk Britaniya (b, s), Vengriya (bs), Germaniya (bs), Gernsi (s), Gretsiya (b, s), Gruziya (bs), Daniya (b, s), Isroil (b, s), Irlandiya (b, s), Islandiya (b), Ispaniya (bs), Italiya (bs), Kipr (b, s), Kosovo (s), Latviya (b), Litva (b, s), Malta (bs), Moldova (bs), Gollandiya (bs). bs ), Norvegiya (bs), Polsha (bs), Portugaliya (b), Rossiya (b, s), Ruminiya (bs), San-Marino (bs), Serbiya (b, s), Slovakiya (b, s), Sloveniya (bs), Turkiya (bs), Ukraina (bs), Finlandiya (b), Fransiya (bs), Xorvatiya (b, s), Chexiya (b, s), Shveytsariya (bs), Shvetsiya (bs), Estoniya (b).

### Osiyo

26 mamlakatdan 40 ta milliy uyushmalar: Afg'oniston (b), Bruney (miloddan avvalgi), Vetnam (b, c), Gonkong (b, c), Hindiston (b, c), Indoneziya (miloddan avvalgi), Iordaniya (c), Iroq (bs), Eron (bs), Qozog'iston (bs), Kambodja (b), Xitoy (b, s), Shimoliy Koreya (bs), Malayziya (b, s), Mo'g'uliston (b, s), Myanma (b), Nepal (b, s), Pokiston (b, s), Singapur (bs), Tailand (b, s), Tayvan (b, s), O‘zbekiston (b, s), Filippin (b, s), Shri-Lanka (b), Janubiy Koreya (b, c), Yaponiya (b, c).

### Afrika

24 mamlakatdan 28 ta milliy assotsiatsiyalar: Botsvana (lar), Burkina-Faso (b), Gambiya (lar), Gana (b), Gvineya (lar), Gvineya-Bisau (lar), Zambiya (b), Zimbabve (b, s). ), Kamerun (bs), Keniya (b, s), Kot-d'Ivuar (b), Lesoto (bs), Liberiya (bs), Mali (bs), Marokash (b), Namibiya (b, s), Nigeriya (b, s) ), Senegal (s), Syerra-Leone (bs), Tanzaniya (bs), Togo (b), Tunis (bs), Uganda (bs), Janubiy Afrika (b, s).

### Amerika

37 mamlakatdan 61 ta milliy assotsiatsiyalar: AQSh Virjiniya orollari (b, s), Antigua va Barbuda (s), Argentina (b, s), Aruba (b, s), Bagama orollari (b, s), Barbados (s), Beliz (s), Bermuda (s), Boliviya (bs), Braziliya (bs), Britaniya Virjiniya orollari (b, s), Venesuela (b, s), Gaiti (bs), Gayana (b), Gvatemala (b), s), Gonduras (b, s), Dominikan Respublikasi (b, s), Kayman orollari (s), Kanada (b, s), Kolumbiya (b, s), Kosta-Rika (b, s), Kuba (b, s), s), Kyurakao (b, s), Meksika (b, s), Niderlandiya Antil orollari (b, s), Nikaragua (b, s), Panama (b, s), Peru (b, s), Puerto-Riko ( b, s), Salvador (b, s), AQSH (b, s), Turks va Kaykos (s), Trinidad va Tobago (b), Urugvay (s), Chili (b), Ekvador (b, c), Yamayka (b, c).

### Avstraliya va Okeaniya

15 mamlakatdan 23 ta milliy assotsiatsiyalar: Avstraliya (b, s), Amerika Samoasi (b, s), Guam (b, s), Kuk orollari (bs), Marshall orollari (bs), Nauru (s), Yangi Kaledoniya (b). ), Yangi Zelandiya (b, s), Palau (b, s), Papua-Yangi Gvineya (b, s), Samoa (b, s), Shimoliy Mariana orollari (bs), Solomon orollari (bs), FSM (b, s), c), Fiji (b).

Manbalar
--------

1. ↑  „Бейсбол и софтбол снова Олимпийские виды спорта!". 20-oktabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-oktabr 2016-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayt(ingl.) )(isp.) )(yap.) ) (kor. ) (kit. )
* baseball-reference.com(ingl.) )
* Xalqaro softbol federatsiyasi(ingl.) )(isp.) )