**Ibtido toshi** (inglizcha: *Genesis Rock*- Oy tuprogʻining eng mashhur namunalaridan biri (belgilangan raqam 15415), oʻlchami taxminan 90 mm va ogʻirligi 269,4 g, Apollon 15 astronavtlari Devid Skott va Jeyms Irvin tomonidan 1971-yil 1-avgustda Spar krateri yaqinida Hadley- Apenin mintaqasida topilgan,Hadley-Apenin mintaqasida, chirigan botqoqning sharqiy qismida (Palus Putredinis) joylashgan.

Tavsif
------

Ibtido toshi – bu asosan (98%) plagioklazdan tashkil topgan anortozit,magmatik jinslardagi shular kabi turini hosil qiluvchi mineral. Bundan tashqari, u piroksenni oʻz ichiga oladi, shuningdek, oz miqdorda,ilmenit va silikani ham oʻz ichiga oladi. Plagioklaz tarkibidagi anortit komponentining miqdori 96% ni tashkil qiladi.

Topilmaning ahamiyati
---------------------

Bunday namuna qadimiy Oy qobigʻining boʻlagi boʻlishi kerak va uni kashf qilish va oʻrganish Oyning va umuman Quyosh tizimining kelib chiqishi va shakllanishiga oid bir qator fundamental savollarga oydinlik kiritadi, deb taxmin qilingan. Shuning uchun Apollon dasturi uchun kosmonavtlarni tayyorlashda ishtirok etgan geologlar, xususan, Kaliforniya texnologiya instituti professori Li Silver, astronavtlar tomonidan anortozitlarni qidirishga alohida eʼtibor qaratdilar. Devid Skott va Jeyms Irvinning ushbu namunaning topilganligi haqidagi eʼlonlari missiyani boshqarish markazining maxsus ajratilgan xonasida boʻlgan, bu topilma geologlar va astronavtlarning oʻzlari orasida katta quvonch keltirdi. Topilmaning gʻoyat ilmiy ahamiyati va bibliyadagi juda aniq ishoralari tufayli, topilgan birinchi anortozit oʻsha kuni kosmonavtlar yana bir nechta shunga oʻxshash kichikroq namunalarni topishganiga qaramay, shunday ajoyib nom oldi.

Ushbu namunani Yerda oʻrganib chiqqandan soʻng, mutaxassislar, xususan, stronsiy 86 va 87 izotoplarining nisbati boʻyicha, uning yoshi 4,1 ± 0,1 milliard yil degan xulosaga kelishdi, yaʼni namuna Oydan ancha yoshroq, garchi u juda qadimiy boʻlsa ham, aftidan Donektar (hipparxovlar) davrida shakllangan. Umumiy qabul qilingan nazariyaga koʻra,Oy qobigʻi magma okeanida plagioklazning koʻtarilishi natijasida hosil boʻlgan. Biroq,15415 namunasining bu jarayonga aniq aloqasi nomaʼlum, chunki uning yoshi ibtidoiy magma okeanida hosil boʻlish uchun juda yosh. Oyning kelib chiqishi haqidagi savolga kelsak, u bugungi kungacha ochiq qolmoqda.

Ibtido toshi asl koʻrinishida saqlanmagan, chunki u tadqiqot uchun juda koʻp boʻlaklarga boʻlingan. Hozirgi vaqtda 15415 namunasining baʼzi qismlari Texasning Xyuston shahridagi Lindon Jonson kosmik markazida 1979-yilda qurilgan Oyni qabul qilish laboratoriyasi binosida saqlanmoqda. Parchalarning yana bir qismi Texas shtatining San-Antonio shahridagi Bruks havo kuchlari bazasidagi zaxira omboriga koʻchirildi.

Yana qarang
-----------

* Selenografiya
* Oyning geologiyasi

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Chaykin, A. va T. Hanks. 1998 yil. Oydagi odam : Apollon kosmonavtlarining sayohatlari. Penguin Books, Nyu-York, NY
* Lunar Reconnaissance Orbiter veb-saytidan 15415 namunasining tavsifi

Badiiy adabiyotdagi havolalar
-----------------------------

Astronavtlar tomonidan Ibtido toshining topilishi va undan oldingi kosmonavtlarning geologik tayyorgarligi 1998-yilda suratga olingan „Yerdan Oygacha" serialining oʻninchi epizodida koʻrsatilgan.

* IMDb-da „Yerdan Oygacha" teleseriali