recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
„Majnuntol" qoʻshigʻi matni

Bosh yuvay deb majnuntol bir kun  

Chiqqan emish buloq boʻyiga,  

Chiqqan emish buloq boʻyiga,  

Oʻzin koʻrib buloqda durkun,  

Ketolmayin qolibdi uyiga,  

Ketolmayin qolibdi uyiga.  

  

Majnuntol, majnuntol,  

Majnuntol, majnuntol.  

  

Shundan beri unda tunu kun  

Oʻtirarmish chayib sochini,  

Oʻtirarmish chayib sochini,  

Oʻzi boʻlib oʻziga maftun,  

Ololmasmish suvdan boshini,  

Ololmasmish suvdan boshini.  

  

Majnuntol, majnuntol,  

Majnuntol, majnuntol.

*Farrux Zokirov*

„**Majnuntol**" – sovet davri oʻzbek qoʻshiqchilari Botir hamda Farrux Zokirov tomonidan kuylangan qoʻshiq. Dastlab qoʻshiq 1975-yil Botir Zokirov tomonidan kuylangan.

Qoʻshiq tarixi
--------------

Qoʻshiq muallifi Farrux Zokirov boʻlib, akasi uni kuylash uchun ruxsat olganligini oʻz xotiralarida aytib oʻtgan. Farrux Zokirov bu borada xotiralariga tayanib shunday degan:

> Yigitlik yillarim musiqa bastalashga moyilligim bor edi. „Shunday qoʻshiq yozsamki, Botir Zokirov repertuariga kiritsa", deb orzu qilardim. Akam esa eshitib koʻrardi-da, „Yoʻq, hali bor, pishmagan", derdi. Shukr, koʻp fursat oʻtmay, shunday baxtga musharraf boʻldim. 1974-yil „Majnuntol" qoʻshigʻini yozgan boʻlsam, bir yildan keyin „qoʻshiq juda chiroyli chiqibdi, maylimi, men kuylasam", deya soʻragan. Oʻshanda yuragim yorilib ketay degan. Hozir ham kuchli hayajon bilan eslayman.
> 
> 

Botir Zokirov qoʻshiqni ijro etishdan biroz avval oʻpkasidan operatsiya boʻlgani va shifokorlar endi boshqa qoʻshiq kuylay olmasligini taxmin qilishgani aytiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Shonli yoʻl zahmati va shuhratli ijod zavqi" (uz-Latn-UZ).. Qaraldi: 2023-yil 27-noyabr.
2. ↑  „Alimoff Live". *Telegram*. Qaraldi: 2023-yil 27-noyabr.
3. ↑  „Туркистон кутубхонаси | Туркестанская библиотека | Turkestan library | تورکستان کتبخانسی". *Telegram*. Qaraldi: 2023-yil 27-noyabr.



| * k
* m
* t
Botir Zokirov qoʻshiqlari |
| --- |
| 
* Arab tangosi (1957)
* Maftun boʻldim (1958)
* Majnuntol (1975)
* Raʼno (1964)
* Umid (?)

 |
„Umid" qoʻshigʻi matni

Kecha bogʻda oy shu’lasi  

Tushmas edi yuzlarimga,  

Barg aro boqqan yulduz bugun  

Qoʻnar izlarimga.  

Nega dil orziqadi desam, mana  

Kuz kelibdi yana.  

  

Hamon shu kuz tonglarin,  

Visol onlarin eslarman, nigor.  

Hamon dilda umid bor,  

Koʻrisharmiz, balki yana kuz kuni.  

  

Barg aro boqqan oʻsha yulduz  

Qoʻnar koʻzlarimga,  

Sanayman men ayriliqning har kunini,  

Har oyini.  

  

Qoʻmsayman kuz tonglarini,  

Soʻlim bogʻlar chiroyini.  

Kuz keldi, gullar soʻldi gul bogʻimda,  

Kel dil bogʻimga.  

Sen ham u kuz tonglarin, visol onlarin  

Esla, esla, ey nigor.  

  

Hamon shu kuz tonglarin,  

Visol onlarin eslarman, nigor.  

Hamon dilda umid bor,  

Koʻrisharmiz, balki yana kuz kuni.  

  

Barg aro boqqan oʻsha yulduz  

Qoʻnar koʻzlarimga,  

Sen ham u kuz tonglarin, visol onlarin  

Esla, esla, ey nigor.

„**Umid**" – sovet davrida ijod qilgan mashhur oʻzbek qoʻshiqchisi Botir Zokirov tomonidan kuylangan qoʻshiq. Qoʻshiq musiqasi Enmark Solihovga tegishlidir.

Manbalar
--------

1. ↑  „BOTIR ZOKIROV IJODIDA KOMPOZITOR IKROM AKBAROVNING ESTRADA QO’SHIQLARI". 2023-yil 25-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 25-noyabr.
2. ↑  *uza.uz* „Миллат фахри бўлган санъаткор" (uz). *Uza.uz* (2021-yil 11-fevral). Qaraldi: 2023-yil 27-noyabr.

| * k
* m
* t
Botir Zokirov qoʻshiqlari |
| --- |
| 
* Arab tangosi (1957)
* Maftun boʻldim (1958)
* Majnuntol (1975)
* Raʼno (1964)
* Umid (?)

 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Ildiz (maʼnolari).

**Ildiz** (matematikada) — 1) sonning ildizi — a sonining ya-darajali ildizi — ya-darajasi a ga teng boʻlgan son. Ikkinchi darajali I. odatda, kvadrat I. uchinchi darajali I. esa kub I. deyiladi. Haqiqiy sonlar sohasida manfiy sondan olingan kvadrat I. mavjud emas. Sonning manfiy boʻlmagan kvadrat ildizi shu sonning arifmetik ildizi deyiladi. 2) tenglamaning ildizi — i{x)—aoxf+ +a1x"~’ + ... +ya4=0 koʻrinishidagi algebraik tenglamaning ildizi argumen-/ining shu tenglamani qanoatlantiruvchi qiymati. t(x)=0 tenglamaning ildizi t(x) koʻphadning ildizi (yoki noli) deyiladi. Kompleks sonlar sohasida har qanday koʻphad kamida bit-ta I.ga ega. Agar a soni t(x) koʻphadning ildizi boʻlsa, koʻphad (x—a) ga qoldiqsiz boʻlinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Janar Akayev** (1986.12.13 Qirgʻiziston SSR Oʻsh viloyati Oloy tumani Qoplon-Koʻl) — qirgʻizistonlik jurnalist, jamoat arbobi, Qirgʻiziston Respublikasi Jogorku Kengeshining deputatlari.

Umrbayoni
---------

Janar Akaev 1986-yil 13-dekabrda O‘sh viloyati Oloy tumanidagi Qoplonko‘l qishlog‘ida tug‘ilgan.

2011-yilda O‘sh davlat universitetining qirg‘iz filologiyasi va jurnalistika fakultetini tamomlagan.

2008-2014 yillarda Ozodlik radiosining qirg‘iz xizmatida ishlagan.

2015-yilning fevralidan avgustigacha Qirg‘iziston Respublikasi Prezidentining matbuot kotibi lavozimida ishlagan.

2015-yil 4-oktyabrda u KSDP ro'yxati bo'yicha VI chaqiriq Jogorku Kengesh deputati etib saylangan.

2017-yil 24-martda u KSDP fraksiyasidan chiqarilgan.

2015-2017-yillar - Jogorku Kengeshning Ijtimoiy masalalar, taʼlim, fan, madaniyat va sogʻliqni saqlash masalalari qoʻmitasi raisining oʻrinbosari lavozimida ishlagan.

Mukofotlari
-----------

Super! Info gazetasi tomonidan 2010-2011 yillardagi Super TV boshlovchisi

"Yevroosiyo oltin qalami" xalqaro mukofoti sovrindori (2011)

Melis Eshimqonov jamg‘armasining "O‘tkir qalam" mukofoti (2014)

Manbalar
--------

1. ↑  Акаев Жанар Кубанычович — биография
2. ↑  ЖАНАР АКАЕВ
3. ↑  Жанар Акаев КСДП фракциясынан чыгарылды
**Achlum** (Andoza:IPA-nl) — Niderlandiya, Frizlandiyaning Vaadhoeke munisipalitetidagi qishloq. Franeker shahridan taxminan 7 km janubi-gʻarbda joylashgan.

Achlum 2014-yil yanvar oyida taxminan 629 nafar aholiga ega edi.

Tarix
-----

2018 yilgacha qishloq Franekeradeel munitsipaliteti tarkibiga kirgan. Qishloqda 12-asrga oid cherkov bor va u terp deb ataladigan tepalik tepasida joylashgan. Taxminan 1260 yilda Lúntsjerk monastirining bir qismi bo'lgan Avgustin rohibalarining monastiri bor edi, u 1530 yilda vayron qilingan. O'sha paytda Axlumdagi monastir qayta qurilgan, ammo 1572 yilda Geuzen uni yana vayron qilgan. Ilgari Axlumda mahalliy fermerlarning sutini sariyog'ga qayta ishlovchi sariyog' zavodi bo'lgan.
1811 yilda Ulbe Piers Draisma ismli Achlumlik fermer o'zaro yong'in sug'urtasini yaratdi. Sug'urta jamiyati "Onderlinge Waarborgmaatschappij Achlum" deb nomlangan.

De Achlumer Molen — Achlumdagi smock tegirmon boʻlib, u qayta tiklangan. Tegirmon Rijksmonument roʻyxatida, raqami 15821.

1. ↑  Aantal inwoners per buurt/dorp (Wayback Machine saytida 2012-08-12 sanasida arxivlangan) - Franekeradeel
2. ↑  „Tehnische Gegevens" (Gollandiya). 2011-yil 8-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 24-noyabr 2011-yil.

 (Koʻrish uchun "Technische Gegevens" tugmasini bosing.)
**Fitogormonlar** (fito... va gormonlar), oʻstiruvch i moddalar — oʻsimliklarda qosil boʻlib, ularning oʻsishi va meva hosil qilish jarayonlarini boshqarishda ishtirok etadigan yuqori fiziologik faol moddalar. Oʻsimliklar hayvonlar kabi gormon ishlab chikaradigan maxsus sekretor organlariga ega emas. F.ga, odatda, auksinlar, gibberellinlar, sitokinin (kinin)lar, fenoksiatsetat kislota hosilalari va boshqa kiradi. F. 3 ta umumiy xossaga ega: 1) oʻsimlik organlaridan biri (yosh barglar, kurtaklar, ildiz va novda uchlari)da sintezlanadi va boshqa joylarga tashilib, bu yerda usish va ontogenez jarayonlarini kuchaytiradi; 2) usimliklarda juda oz miqdorda sintezlanadi va ularning usimlik hayotidagi ishtiroki deyarli sezilmaydi; 3) boshqa metabolitlar (jumladan, vitaminlar)dan farkli ravishda oʻsimliklarda organlar shakllanishi jarayonini tezlashtiradi. Mas, gibberellinlar poya va mevaning oʻsishini, auksinlar ildiz oʻsishini, kininlar hujayraning boʻlinish jarayonini kuchaytiradi. Oʻsish jarayonlarini sustlashtiradigan tabiiy oʻsish ingibitorlari (mas, abssiz kislota, etilen) alohida guruxlarni tashkil etadi (yana qarang Oʻsishni boshqaruvchi moddalar).

Abdukarim Zikiryoyev.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ilgar Nizomiy oʻgʻli Husaynov** (azerb: Hüseynov İlqar Nizami oğlu; 1994-yil 10-yanvar, Muborak, Qashqadaryo viloyati) — Ozarbayjon — O'zbek futbolchisi, roli — yarim himoyachi.

Futbolchilik faoliyati
----------------------

Muborak shahridagi „Mash’al" futbol akademiyasining oʻquvchisi, yoshlar boʻlimlarida (15, 16 va 17 yoshgacha) 2006-yilda oʻz chiqishlarini boshlagan. 2011-yilda Ozarbayjonga koʻchib oʻtdi.

Ozarbayjonda Husaynov 2011-yil qishida oʻynashni boshlagan birinchi klub „Shusha" FK edi. Shushinlar tarkibida futbolchi yarim mavsum davomida klubning asosiy tarkibidagi chiqishlarini almashtirib turdi.

2011-yil yozida Ozarbayjon Premyer-ligasi klubi — „Simurg" bilan uch yillik shartnoma imzoladi. U „Feniks" ning asosiy tarkibi sifatida 2014-yil 6-aprelda, Ozarbayjon Premyer-ligasining Boku „Inter"ga qarshi oʻyini paytida debyut qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Simurq vs. İnter Bakı 0:1 (Wayback Machine saytida 2022-09-28 sanasida arxivlangan)(ingl.)

Havolalar
---------

* **Husaynov**
* FootballFacts.ru
* Soccerway
* Transfermarkt (oʻyinchi)
**Oleg Nikolaevich Mednyx** (1966-yil 17-mart) — sovet va oʻzbek futbolchisi, hujumchisi va yarim himoyachisi.

Biografiyasi
------------

Oleg 1982-yili "Shahrixonchi" (Shahrixon) klubi tarkibida kattalar oʻrtasidagi musobaqalarda debyut qilib, jamoa bilan ikki mavsum ikkinchi ligada oʻynagan. 1983-yili Toshkentning "Paxtakor" jamoasida ham bitta oʻyin oʻtkazgan. Keyinchalik ikkinchi ligada "Neftchi" (Fargʻona) va "Zarafshon" (Navoiy) klublarida toʻp surgan. 1989-yilda tanaffusdan soʻng yana kattalar musobaqasiga qaytib bir yarim mavsumni Fargʻonaning "Neftchi" jamoasida oʻtkazgan.

1990-yillar boshida SSSR ikkinchi quyi ligasining "Drujba" (Budyonnovsk), Rossiya birinchi ligasining "Atommash" (Volgodonsk) jamoalarida oʻynagan.

Markaziy Osiyoga qaytganidan soʻng Qirgʻiziston oliy ligasida "Oq-Maral" (Toʻqmoq), Oʻzbekiston oliy ligasida "Atlaschi" (Margʻilon) safida toʻp surgan. 1997-yilda "Temiryoʻlchi" tarkibida Oʻzbekiston birinchi ligasi gʻolibiga aylangan boʻlsa, keyingi yili ushbu klub safida oliy ligada bitta oʻyin oʻtkazgan.

Shaxsiy hayoti
--------------

Otasi Nikolay Vasilyevich (1938-1989) ham futbolchi boʻlgan, "Neftchi" (Fargʻona) va boshqa bir qator klublarda oʻynagan. Keyinchalik murabbiylik faoliyati bilan shugʻullangan.

Manbalar
--------

1. ↑  По данным личной странички в соцсети, родился 21 января 1966 в Фергане

Havolalar
---------

* Профиль на сайте FootballFacts.ru
**Stanislav Yuryevich Noskov** (1962-yil 27-yanvar) —oʻzbek futbolchisi, SSSR, Belarus va Oʻzbekiston oliy divizionlarida qanot yarim himoyachi vazifasida oʻynagan.

Biografiyasi
------------

Krasnoyarskdagi „Rassvet" va „Avtomobilist" futbol maktablari tarbiyalanuvchisi. Murabbiy Yuriy Urinovich qoʻl ostida shugʻullangan. 1977-yilda Yoshlar kubogi turnirining ramziy jamoasiga kiritilgan. RSFSR yoshlar terma jamoasi aʼzosi boʻlgan. 1977-yilda Saratovning „Sokol" yoshlar jamoasida oʻynagan. Jamoaga yoshlar jamoasi murabbiylaridan biri Yuriy Nikolayevich Strelkov tomonidan taklif qilingan. 17 yoshida futbolchi kattalar jamoasi „Krasnoyarsk Avtomobilist"da debyut qilib, birinchi mavsumda 4 ta gol urgan. 1980-1982-yillarda harbiy xizmatni oʻtagan.

Xizmatni tugatgandan soʻng asosan Oʻzbekiston va Markaziy Osiyo respublikalarining ikkinchi liga jamoalarida toʻp surgan. Ularning koʻplarida murabbiy Yevgeniy Valitskiy qoʻl ostida oʻynagan. Noskov bir necha bor oliy va birinchi liga klublari — „Paxtakor", „Fakel", „Pomir"ga taklif qilingan, biroq futbolchi murakkab tabiati va oʻziga xos mashgʻulot uslubi tufayli murabbiylarning qattiq nazorati ostida boʻlgani uchun ularda oʻz oʻrnini topa olmagan. Shuningdek, Noskov jarohatlar tufayli ham koʻp vaqt oʻtkazib yuboradi. U italiyalik futbolchi sharafiga „Skuillachi" laqabini olgan.

1985-yilda „Fakel" tarkibida oliy ligada ikkita oʻyin oʻtkazgan. Debyut oʻyinini 1985-yil 31-avgustda Odessaning „Chernomorets" jamoasiga qarshi oʻtkazadi va 77-daqiqada Gennadiy Soshenko oʻrniga zaxiradan maydonga tushadi.
SSSR parchalanganidan soʻng „Vedrich" safida Belorussiya Premer-ligasida, „Severodonetsk Ximik" klubida esa Ukraina birinchi ligasida oʻynagan. 1993-yili Oʻzbekistonga qaytib, „Binokor" (Toshkent) tarkibida oliy ligada toʻp surgan.

1990-yillarning oʻrtalaridan boshlab Toshkentdagi Moskva badiiy-sport majmuasida (SSKA) oʻyinchi murabbiy boʻlib ishlagan, biroq oliy liga oʻyinlarida bu jamoada ishtirok etmagan. Ikkinchi ligada „SKA-Sibal" jamoasida oʻynagan. Uning shogirdlari orasida Oʻzbekiston terma jamoasi hujumchisi Pavel Solomin ham boʻlgan. 2005-yilda futboldagi faoliyatini yakunladi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Oilali. Yaroslav ismli oʻgʻli bor.

Yutuklari
---------

**„Sohibkor"**

Sovet IttifoqiSSSR Ikkinchi ligasi (7-guruh)

1Chempion Chempion:1986-yil

**MHSK**

Oʻzbekiston Oliy Ligasi:

* 1Chempion 1997-yil
* 3Bronza medali sohibi 1996-yil

Manbalar
--------

1. ↑  „Матч Черноморец О — Факел. footballfacts.ru". 2018-yil 29-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 11-avgust.
2. ↑  „Спогади / Історія / Футбол / Історія / Весь футбол Красноярська, ФК Єнісей, сайт про красноярської футбольній команді". 23 грудня 2017da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 28 січня 2018.

Havolalar
---------

* История красноярского ниндзя или Еретик Скилаччи с улицы Можайского (Wayback Machine saytida 2022-07-18 sanasida arxivlangan)
* Этот неудобный Носков, или ОДИН ПРОТИВ ВСЕХ
* Візитна картка футболіста на офіційному сайті УПЛ
* Профіль гравця на сайті «УКРАЇНСЬКИЙ ФУТБОЛ (історія та статистика)»
* Профіль гравця на сайті teams.by
**Nikolay Ivanovich Turchinenko** (ukraincha: *Микола Іванович Турчиненко*) — sovet va ukrainalik futbolchi, himoyachi. Futbol bo‘yicha birinchi Ukraina chempionati g‘olibi (1992). Ukraina sport ustasi.

Biografiya
----------

Futbolchilik faoliyatini 1979-yilda SSSR chempionati ikkinchi ligasida oʻynagan "Zarafshon" (Navoiy) klubida boshlagan. Keyingi yilning yozida SSSR oliy ligasida o‘ynagan Toshkentning "Paxtakor" klubiga o‘tdi. 1982-1987-yillarda Samarqandning "Dinamo" jamoasini himoya qilgan. 1988-yilda „Tavriya Simferopol" klubi futbolchisiga aylandi. 1989-yilning birinchi yarmini Jizzaxning "Yoshlik" klubida oʻtkazgan, soʻngra Tavriyaga qaytgan.

1992-yil 7-mart kuni Ukraina chempionatida Zaporojyening „Torpedo" jamoasiga qarshi o‘yinda (2:0) debyut qildi. „Tavriya" bilan Ukrainaning birinchi chempionligini qoʻlga kiritdi. Simferopol tarkibida Chempionlar ligasida 4 ta oʻyin oʻtkazdi.

1993-yilning yozida Qrim klubini tark etib, „Niva Vinnitsa" jamoasiga oʻtdi. 1993-1994-yilgi mavsum oxirida Berdyanskning „Drujba" ikkinchi liga jamoasiga oʻtdi. 1995-yilning qishida katta ligaga qaytdi va Tempa jamoasi tarkibida oʻynadi. 1995-yilning yozida Tempa birinchi ligaga tushib ketdi va moliyaviy muammolar tufayli Xmelnitskiydan Advis bilan birlashdi. Shu munosabat bilan Turchinenko futbolchilik faoliyatini yakunlagan Berdyanskka qaytdi. Karyerasini yakunlagach, Oʻzbekistonga qaytib keldi va bolalar murabbiyi boʻlib ishladi. 2020-yil 6-iyun kuni vafot etdi.

Yutuqlar
--------

### Jamoaviy

* Ukraina chempioni : 1992

### Individual

* Ukraina sport ustasi : 1992

Manbalar
--------

1. ↑  „Турчиненко Николай в еврокубках за украинские команды". 2016-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 16-sentyabr.
2. ↑  „50 лучших. Таврия (часть первая)". 2015-yil 3-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 16-sentyabr.
3. ↑  „Ветеранов футбола становится меньше…". 2020-yil 14-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 14-iyun.
**Blaise Pascal** (talaffuzi: *blɛz paskal*; 19-iyun 1623 – 19-avgust 1662) fransuz matematigi, fizigi, ixtirochisi, adibi va faylasufi boʻlgan. "Konus kesimlar nazariyasining tajribasi" nomli asarida (1639) proyektiv geometriyaning asosiy teoremalaridan biri — Paskal teoremasini isbotlagan (qarang: Ikkilik prinsipi), 1641-yil jamlash mashinasini qurgan. Arifmetika, sonlar nazariyasi, algebra, ehtimollar nazariyasi, proyektiv geometriya va boshqa sohalarga oid ishlari muhim. P. birinchi marta matematik induksiya usulini qoʻllagan, Sharq matematiklaridan mus-taqil holda binomial koeffitsiyentlarni hisoblash usulini topgan (qarang: Arifmetik uchburchak). P. qoʻllagan yuza va hajmlarni hisoblash usullari differensial hamda integral hisoblar yaratilishida asos boʻldi. P. gidrostatika asoschilaridan biri, 1648-yil atm bosimi mavjudligini isbotlaydigan taj-riba oʻtkazgan. Paskal qonunini asoslagan.

P. falsafiy qarashlari bilan ratsionalizm va skeptitsizm orasida ikkilanib turgan. Uning "provinsialga xatlar" asari fransuz prozasi va te-atrida muhim oʻrin tutadi. P. fransuz klassik prozasining shakllanishiga katta hissa qoʻshgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

Havolalar
---------

* Pascal asarlari

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Fahriddin Yoqubovich Islomov** (1963-yil 23-oktyabr, Qozogʻiston SSR, Chimkent viloyati, Sayram tumani) — sovet futbolchisi, himoyachi. SSSR sport ustasi (1982-yil).

Faoliyati
---------

G. Titov (1978-yildan) nomidagi Toshkent sport maktab-internati tarbiyalanuvchisi. U faoliyatini himoyachi sifatida oʻynay boshladi, birinchi murabbiy Vladimir Trofimovich Yatchenko edi.

Kattalar darajasida birinchi klub 1980-yilda „Paxtachi" (Guliston) bo‘lgan. 1981-yildan buyon Toshkentning „Paxtakor" jamoasida oʻynab, oliy ligada 31 ta oʻyin oʻtkazgan. 1982-yilda SSSR sport ustasi boʻldi.

U SSSR yoshlar terma jamoasi tarkibida oʻynagan. 1982-yilda u yoshlar oʻrtasidagi Evropa chempionatining bronza medali sovrindori boʻldi, uchta guruh bosqichida va yarim finalda maydonga tushdi va uchinchi oʻrin uchun oʻyinda zaxirada qoldi. 1983-yilda Meksikada boʻlib oʻtgan yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida qatnashdi.

1985-yilda jarohat tufayli futbolchilik faoliyatini yakunladi. 1987—1993-yillarda Yoshlar sport maktabida futbol murabbiyi lavozimida ishlagan.

1993-yilda tadbirkorlik faoliyatini boshlagan. 2012-yilda Sayram viloyati o‘zbeklar etnik-madaniy markazi raisi bo‘ldi. 2013-yildan „Qozogʻiston xalqlari assambleyasi" aʼzosi boʻldi. 2014-yilda Qozogʻiston Prezidenti N. Nazarboyev Qozog‘iston xalqlari assambleyasining „Birlik" oltin medali bilan taqdirlandi. Uylangan, 4 nafar farzandi bor.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ассамблея народа Казахстана. Республиканское государственное учреждение «Қоғамдық келісім» при Президенте Республики Казахстан ПАСПОРТ-ОТЧЕТ". 2019-yil 5-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 30-iyun.

Havolalar
---------

* Profil na sayte FootballFacts.ru
* Profil na sayte sport-strana.ru
Oʻzbekistonlik havaskor syorfingchi tomonidan olingan rasmSyorfing taxtasi va velosiped. Oʻzbekistonlik havaskor syorfingchi tomonidan olingan rasm
Syorfing – suv sport turlaridan biri boʻlib, unda bir kishi, syorfchi syorfing taxtasida suv toʻlqini boʻylab oldinga yoki yuzasiga qarab tik oyoqda harakatlanib boradi. Odatda syorfing uchun toʻlqinlar hajmi va yoʻnalishiga koʻra, syorfing taxtalari esa shakli va oʻlchamiga koʻra bir necha turga ajratiladi. Bugungi kunga kelib, syorfing bilan shugʻullanish uchun nafaqat dengiz qirgʻoqlaridagi tabiiy toʻlqinlardan, balki yopiq, sunʼiy havzalardan ham foydalanish mumkin.

Zamonaviy syorfing bir necha sport turlariga boʻlingan: qisqa taxtalik syorfing, uzun taxtalik syorfing, kite syorfing, shamol syorfingi va hokazo.

Oʻzbekistonda syorfing nisbatan yangi sport turi hisoblanadi. Shu sababdan hozirgacha professional jamoa shakllanmagan. Lekin, xorijda doimiy yashovchi bir necha yuzlab Oʻzbekistonliklar syorfing bilan havaskor sifatida shugʻullanib kelishadi[1]. Bugungi kunga kelib SACA  (Surfing Association of Central Asia) taʼsis jarayonida. Bu assotsiatsiyaning asosiysi maqsadi, bugungi kunga kelib syorfing bilan shugʻullanib kelayotgan Markaziy Osiyolik havaskorlarni jamlab professional jamoa tuzish, va nufuzli xalqaro musobaqalarda qatnashishdir.

**Kelib Chiqishi**

Syorfing taxtalari
Syorfing tarixi taxminan 3-5 ming yil oldin qadimgi Peru qirgʻoqlarida qamishdan yasalgan kayakka oʻxshash suv kemalarida (mochica) baliq ovlagan baliqchilarga borib taqaladi. Ular qamish taxtalardan foydalanib yaqin toʻlqinlar ustida harakatlanish orqali baliq ovlashgan. Asrlar davomida syorfing harakatlari deyarli oʻzgarmagan boʻlsada, bugunga kelib syorfing dunyoga mashxur sport turiga aylangan va u bilan nafaqat erkaklar, balki ayollar ham shug'ullanib keladi. 

**Oʻrganish**

Koʻpgina mashhur sohil davlatlarida syorfing darslarni taklif qiladigan turli maktablar va lagerlar mavjud. Bunday maktablar va lagerlar syorfingga qiziquvchilar va yangi syorfchilarni malakali syorfchilar boʻlishiga yordam berish uchun moʻljallangan. Barcha qulayliklarni oʻz ichiga olgan syorfing lagerlari tungi turar joy, ovqatlanish, darslar va syorfing taxtalarini taklif qiladi. Koʻpgina syorfing darslari quruqlikda nazariy va xavfsizlik boʻyicha brifing bilan boshlanadi, undan keyin oʻqituvchilar talabalarga uzun syorfing taxtalari yoki maxsus yumshoq taxtalarda sayoz toʻlqinlarga tushishga va ularda qoʻl va oyoqlarni toʻgʻri harakatlantirishga doir ilk koʻnikmalarni berishadi.

1. ↑
2. ↑  „https://olympic.uz/oz/sports/150".
3. ↑  @syorfing
4. ↑  „Peru", *Vikipediya*, 2023-12-16, qaraldi: 2024-02-07
5. ↑  „Ayollar syorfingi", *Vikipediya*, 2023-03-28, qaraldi: 2024-02-07
Greypfrut
**Greypfrut** (Gitrus paradisi Macf.) — rutadoshlar oilasiga mansub doimiy yashil subtropik oʻsimlik; meva turi. Vatani — Hindiston. Yovvoyi holda uchramaydi. AQSh, Yaponiya, Hindiston, Gruziyada, Kavkazning Qora dengiz boʻylarida yetishtiriladi. 

Daraxti baland (15 m), novdalari tikanli, bargi yirik, tuxumsimon, yaltiroq. Issiqsevar va namsevar. Guli oq, mevasi yirik (250—600 g), diametri 15 sm gacha boradi, yakka holda yoki 2—15 donasi bir shingilda yetiladi, yassiroq, baʼzan dumaloq, tusi koʻkimtirsargʻish, eti shirali. Poʻsti qalin (1 sm atro-fida), mazasi nordon-chuchuk. Noyabr— dekabr oylarida pishadi. 

Mevasi tarkibida 88—90% suv, 3,8—6,7% qand, 1,4—2,4% organik kislotalar, poʻstida 9,2—19% pektin moddalari; 100 g sharbatida 45 mg gacha S vitamini bor. Yangiligida yeyiladi, sharbat olinadi, kompot, murabbo tayyorlanadi. Hosildorligi 150 s/ga. Marsh sidlis, Dunkan, Foster, Sheddok, Gulripshskiy, gibrid № 1537 va b. navlari mashhur. Aksariyat trifoliatta payvand qilish bilan koʻpaytiriladi. 

G. agrotexnikasi apelsin, limon va b. sitrus oʻsimliklarnikiga oʻxshash. Oʻzbekistonda G. issiqxonalarda va tuvaklarda oʻstiriladi (qarang Sitrus mevalar).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Autas** **jangi** (arabcha: ) - musulmon kuchlari ishtirokidagi dastlabki jang. 630-yilda Autasda Hunayn jangidan keyin, Toif qamalidan oldin sodir boʻlgan. Muhammad qabilalar ittifoqiga qarshi 12 000 nafar jangchi bilan kelgan. Ularga qarshi pistirma qo'yilgan edi va raqib tomon musulmonlarga qarata o‘q yog‘dirgan. Biroq shunga qaramay, ushbu jangda musulmonlar g'alaba qozonishgan.

Tarixi
------

Muhammadga dushman bo'lgan tog' qabilalari unga hujum qilish uchun ittifoq tuzganlar.

Ittifoqi Saqiflar, Havozinlar, Joshimiylar, Saadiylar va boshqa bir qancha togʻlik qabilalardan iborat edi. Islom an'analariga ko'ra, Muhammad bolaligi Banu Sa'd vodiysida o'tgan va u yerda farishta tomonidan poklangan.

Saqiflar Ollohga sig'inadigan mushriklar edi. Ular Toifning mahsuldor hududini nazorat qilganlar, shuningdek, Muhammad Islomni birinchi marta targ'ib qilayotgan paytda Toifda uni toshbo'ron qilib, jamoat maydonidan quvib chiqargan qabila edi.

Jang
----

Muhammad 12 000 kishi bilan Autasga boradi. Musulmon qo'shini Hunayn vodiysidan o'tayotganda bir guruh dushman qabilalar ularni o'qqa tutadi.

Kutilmagan hujumdan vahimaga tushgan jangchilarning deyarli barchasi qochib ketadi. Muhammadning yonida esa faqatgina to'qqiz kishi qoladi. Biroz vaqt o‘tgach, musulmon jangchilari yana to‘planib, Muhammadning atrofida jam bo'lishadi. Keyin ular Autasga yurish qilishadi, to'qnashuvdan so'ng qabilalar mag'lubiyatga uchraydi va musulmonlar katta miqdordagi urush o'ljalarini qo'lga kiritadilar.

Manbalar
--------

1. 1 2  Ashraf, Shahid (15 June 2005), *Encyclopaedia Of Holy Prophet And Companion (Set Of 15 Vols.)*, Anmol Publications Pvt Ltd. 31-bet, ISBN 978-81-261-1940-0 *Page 31 in which volume?*
2. 1 2  „witness-pioneer.org". *www.witness-pioneer.org*. 2010-yil 17-iyulda asl nusxadan arxivlangan.
3. ↑  „Victory".
4. ↑  Irving, Washington (February 21, 2008), *Lives of Mahomet and his successors*, Kessinger Publishing, LLC, 111–113-bet, ISBN 978-0548883037. Note: A Full version of this book is available free on Google books
**Nozimaxonim** (1870, Toshkent — 1924) — shoira. Oʻzbek ayollari orasidan chiqqan birinchi jurnalist-publitsist. Tatar, arab va fors tillarini oʻrgangan. Orenburg va Qozonda chiqib turgan matbuotni muntazam kuzatib borgan. Yevropa adabiyoti va madaniyati bilan tanish, erkparvarlik gʻoyalaridan bahramand boʻlgan. Oʻzbek va fors mumtoz adabiyotini, ayniq-sa, Saʼdiy, hofiz asarlarini oʻqigan.

Sheʼr va maqolalari 1900-yildan matbuotda bosilgan. 20 yoshlarida shoira „beshyogʻochlik Nozimaxonim" nomi bilan mashhur boʻlgan. Taraqqiyot, maʼrifat va madaniyatni tashviq etuvchi sheʼr va manzumalari, jaholat, bidʼat-xurofotni fosh etuvchi asarlari, zamonasidagi ijtimoiy tengsizlik va avj olgan milliy istibdoddan keskin norozilik bayon qilingan oʻtkir hajviy sheʼrlari „Shuhrat", „Sadoyi Turkiston", „Taraqqiy" kabi gaz.larda muntazam chiqib turgan. Shoira mehnatkash xalqning milliy ozodlik harakatini qoʻllab-quvvatlagan, xotin-qizlarning jamiyatdagi roli va oʻrni haqida asarlar yozgan, jaholat va zulm poymol etgan oʻzbek ayolining milliy, insoniy haqhuquklarini talab qilib chiqqan („Insonga qancha erk darkor?", „Ilm va maorif borasida bir-ikki soʻz", „Xotinlar huquqiga oid" va boshqalar).

Nozimaxonim sheʼriyati 1905—17 yillar oʻzbek adabiyotining yetakchi tamoyillarini aniklashda, 20-yillar oʻzbek sheʼriyatining harakterli xususiyatlarini belgilashda muhim ahamiyatga ega.

Adabiyot
--------

* Qosimov B. Milliy uygʻonish, T. 2002.

Manbalar
--------

1. ↑  „NOZIMAXONIM (1870-1924)".
2. ↑  „Nozimaxonim (1870-1924)" (2021-yil 5-noyabr).
3. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aghjakend** (ozarbayjoncha: *Ağcakənd*) yoki **Khandzadzor** (armancha: *Խանձաձոր*) Ozarbayjonning Xoʻjavend tumanidagi qishloqdir. Qishloqda 2020-yildagi Togʻli Qorabogʻ urushigacha etnik armanlar koʻpchilik aholisi boʻlgan, 1989-yilda ham armanlar aholining katta qismini tashkil qilgan.

Tarixi
------

Qishloq Sovet Ittifoqi davrida Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyati Hadrut tumani tarkibiga kirgan. Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushidan soʻng qishloq ajralib chiqqan Artsax Respublikasining Hadrut viloyati tarkibiga kirgan. Qishloq 2020-yil 20-oktabrda, 2020-yil Togʻli Qorabogʻ urushi paytida Ozarbayjon nazoratiga oʻtgan.

Tarixiy meros ob`yektlari
-------------------------

Qishloq va uning atrofidagi tarixiy meros ob'ektlariga "Surb Astvatsatsin" cherkovi (armancha: *Սուրբ Աստվածածին*, 1698-yilda qurilgan Andoza:Lit) cherkovi, 17-asrda qurilgan *Katarovank* (armancha: *Կատարովանք*) va xachkar va 18/19-asrlarga oid qabriston kabilar kiradi.

Demografiyasi
-------------

Qishloqda 2005-yilda 137 kishi yashagan, va 2015-yilda 122 nafar aholi istiqomat qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Андрей Зубов.* „Андрей Зубов. Карабах: Мир и Война". *drugoivzgliad.com*. 2020-yil 20-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 27-noyabr.
2. ↑  „Bu kəndlər də azad edildi — Prezident elan etdi" (2020-yil 20-oktyabr).
3. 1 2
4. ↑  „The Results of the 2005 Census of the Nagorno-Karabakh Republic". *National Statistic Service of the Republic of Artsakh*. 2011-yil 2-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 27-noyabr.

* Ağcakənd GEOnet nomlar serverida
AMD Phenom II X4 840
Shaxsiy kompyuterning sxemasi:  

1. Monitor tizimi  

2. Ona plata   

3. Protsessor  

4. Port ATA  

5. Tezkor xotira  

6. Kengaytiruvchi kartalar  

7. Quvvat bloki  

8. Diskovod  

9. Qattiq disk  

10. Klaviatura  

11. Sichqon
**Protsessor** (lot. processus — surilish) — elektron mashinaning dastur (programma) da koʻzda tutilgan amallar; informatsiyani oʻzgartirish, barcha hisoblash jarayonlarini, xisoblash mashinasidagi boshqa qurilmalarning ishini boshqarib turish uchun moʻljallangan markaziy qurilmasi. Asosiy qismlari: arifmetikmantiqiy qurilma va boshqarish qurilmasi. Arifmetikmantiqiy qurilmada axborot arifmetika va mantiq jihatidan qayta ishlanadi. Boshqarish qurilmasi xotiradagi axborotlarni chiqarish tartibini belgilaydi, boshqaruvchi signallarni ishlab chiqadi, mashinadagi qurilmalarning ishini uygʻunlashtiradi, dasturni uzish signallarini qayta ishlaydi, xotiradagi axborotlarni muhofazalaydi, P. ishini nazorat qiladi. P. da bulardan tashqari, oʻta tezkor xotira qurilmasi va tashkiliy bloklar ham bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  Noutbukda qaysi protsessorni bilish

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Nngi** (armancha: *Ննգի*) yoki **Jamiyyat** (ozarbayjoncha: *Cəmiyyət*) Ozarbayjonning Martuni Viloyati, Xoʻjavend tumanidagi qishloq hisoblanadi. Qishloqda 2020−yilgi Togʻli Qorabogʻ urushigacha etnik armanlar koʻpchilik aholi boʻlgan, 1989-yilda esa armanlar aholining katta qismini tashkil qilgan.

Tarixi
------

Sovetlar davrida qishloq Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyati Martuni tumani tarkibiga kirgan.

Tarixiy meros obʼyektlari
-------------------------

Qishloq va uning atrofidagi tarixiy meros ob'ektlari orasida XI-XVII asrlarga oid "Bovurxon" monastiri (armancha: *Բովուրխան*) majmuasi, "Surb Astvatsatsin" cherkovi (armancha: *Սուրբ Աստվածածին* va 1895−yilda qurilganAndoza:Lit ) bor.

Iqtisodiyoti va Madaniyati
--------------------------

Qishloq aholisi, asosan, qishloq xoʻjaligi va chorvachilik bilan shugʻullanadi. 2015 yil holatiga ko‘ra, qishloqda hokimlik binosi, madaniyat uyi, umumta’lim maktabi, tibbiyot punkti mavjud.

Demografiyasi
-------------

2005−yilda qishloqda 374 nafar aholi yyashagan. 2015−yilga kelib aholi soni 334 nafarga yetdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Андрей Зубов.* „Андрей Зубов. Карабах: Мир и Война". *drugoivzgliad.com*. 2020-yil 20-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 27-noyabr.
2. 1 2 3
3. ↑  „The Results of the 2005 Census of the Nagorno-Karabakh Republic". *National Statistic Service of the Republic of Artsakh*. 2011-yil 2-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 27-noyabr.

Havolalar
---------

* Cəmiyyət GEOnet nomlar serverida
* A short documentary about the village YouTubeda
**Bakacakkadi** — Turkiyaning Zonguldak viloyatining Goʻkçebey tumaniga qarasli shaharcha. Aholisi 3196 nafar (2022). Bakacakkadi Turkiya davlati D.750 magistralining sharqida joylashgan bo'lib, Qora dengiz sohilidan O'rtayer dengizi mintaqasiga o'tadi. 1981-yilda Otaturkning 100 yilligini nishonlash uchun tashkil etilgan dam olish va madaniyat markazi..*Otaturk nomidagi 100 yil Hizmet ko'yusu* 2.5 kilometr (1.6 mi) masofada shaharning shimoli-g'arbida joylashgan. Gökçebeygacha bo'lgan masofa 5 kilometr (3.1 mi) va Zonguldakkacha 35 kilometr (22 mi) .

Shahar nomidagi *kadi* so'zi Bakacakkadi Usmonlilar imperiyasi davrida gastrol kadisining vaqtinchalik idorasi bo'lganini ko'rsatadi. 1992-yilda Bakacakkadi shaharcha qarorgohi deb e'lon qilingan. Ilgari shahar iqtisodiyoti ko'mir konlariga bog'liq edi. XXI asr boshlarida issiqxona dehqonchiligi tog'-kon iqtisodiyotini ortda qoldirdi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Address-based population registration system (ADNKS) results dated 31 December 2022, Favorite Reports" (en) (XLS).  TÜİK. Qaraldi: 2023-yil 13-mart.
2. ↑  Belde Belediyesi, Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 1 March 2023.
3. ↑  „Devrek History page by Ömer Çelikdönmez" (tr). 2012-yil 10-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 17-may.
4. ↑  „Mayor's page" (tr). 2012-yil 15-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 17-may.
Andoza:Gökçebey District
**Iyezuitlar** (lot. „Societas Jesu" – „Iso jamiyati") – katoliklar monaxlik ordeni aʼzolari. Bu jamiyatni 1534-yilda mayda ispan dvoryani Ignatiy Loyola Parijda tuzgan va 1540-yil papa Pavel III tomonidan tasdiqlangan. U oʻz oldiga katolitsizmni himoya qilish va yoyish, papalik hokimyatini mustahkamlash vazifasini qoʻydi. Kontrreformatsiyaning asosiy quroli boʻlib qoldi. Faqat Yevropa davlatlarida emas, Hindiston, Yaponiya, Xitoy, Filippinda ham tarqaldi. 1610—1768-yillarda Paragvayda „Iyezuit davlati" mavjud boʻldi.

Iyezuitlar ordenning asosiy tamoyillari: katʼiy markazlashish, mavqeiga qarab kichiklarning kattalarga soʻzsiz boʻysunishi, orden boshligʻining mutlaq nufuzi. Har qanday jinoyatni, agar u xudo yoʻlida qilingan boʻlsa, oqlaydi. 20-asrda klerikalizmning yetakchi guruhiga aylandi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Al-Xorazmiyning "Algebra" sarlavha sahifasi
Al-Xorazmiy Sovet tamg'asida
**Algoritm** — maʼlum bir turga oid masalalarni yechishda ishlatiladigan amallarning muayyan tartibda bajarilishi haqidagi aniq qoida (dastur). Kibernetika va matematikaning asosiy tushunchalaridan biri. Oʻrta asrlarda sanoqning oʻnli tizimi boʻyicha toʻrt arifmetik amal bajariladigan qoidani algoritm deb atashgan. "Bu qoidalarni matematikaga IX asrda al-Xorazmiy kiritgan. Yevropada bunday qoidalar uning tugilgan yurtiga nisbatan lotinchalashtirilgan (Algoritmus yoki Algorithmus shaklida „algorizm" deyilgan), keyinchalik „algoritm"ga aylangan". Fanda „Yevklid algoritmi", „Gʻiyosiddin Koshiy algoritmi", „Laure algoritmi", „Markov algoritmi" deb ataluvchi algoritmlar maʼlum. Algoritm tushunchasi tobora kengayib borib, kibernetikaning nazariy va mantiqiy asosi hisoblangan algoritmlar nazariyasi paydo boʻldi. Oʻzbekistonda bir necha ilmiy tadqiqot muassasalari va hisoblash markazlarida algoritmdan foydalanish sohasida samarali ishlar olib borilmoqda. Masalan, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi „Kibernetika" ilmiy ishlab chiqarish birlashmasida, Oʻzbekistondagi barcha universitetlarda, Toshkent davlat texnika universitetida, Oʻzbekiston Respublikasi Makroiqtisod va statistika vazirligi qoshidagi Hisoblash markazi va boshqa muassasalarda olib borilayotgan ishlar bunga misol boʻla oladi.

Xususiyatlari
-------------

* Aniqlik (deterministik) — har bir vaqtda algoritmning keyingi qadami uning mazkur holati bilan toʻliq aniqlanadi.
* Tushunarlilik — **algoritm** faqat uni bajaruvchisi uchun tushunarli buyruqlardan iborat boʻlishi shart.
* Yakunlanishi — **algoritm** albatta chekli qadamdan soʻng yakunlashishi lozim.

Turlari
-------

* **Chiziqli algoritm** — barcha koʻrsatmalari hech qanday shartsiz, faqat ketma-ket bajariladigan jarayonlar.
* **Tarmoqlanuvchi algoritm** — hisoblash jarayoni qandaydir berilgan shartning bajarilishiga qarab turli tarmoqlar boʻyicha davom ettiriladigan va hisoblash jarayonida har bir tarmoq faqat bir marta bajariladigan jarayonlar.
* **Takrorlanuvchi algoritm** — biron bir shart tekshirilishi yoki qandaydir parametrning har xil qiymatlari asosida algoritmda takrorlanish yuz beradigan jarayonlar.
* **Aralash (kombinatsiyalashgan) algoritm** — tarkibida bir necha turdagi algoritmlar qatnashgan algoritmdir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BNE: XX527980
* BnF: cb119358199 (maʼlumot)
* GND: 4001183-5
* LCCN: sh85003487
* NDL: 00560337
* NKC: ph114026

 |
**Espiye** - Giresun viloyatining bir tumani.

Etimologiya
-----------

"Espiye" va uning eski imlosi "Esbueli" mintaqaning turkcha nomlaridir. Espiye forscha "ot" ma'nosini bildiruvchi "Esb" so'zidan va turkiy "-yeli" va "-yelü" qo'shimchalaridan kelib chiqqan holda "u yerdan" yoki "u yerdan" yoki "sohil" yoki "qirg'oq" ma'nosini bildiruvchi "yalı" bo'lishi mumkin. Shunday qilib, Esbueli "otlar mamlakati" yoki muqobil ravishda "suv bo'yidagi otxona" degan ma'noni anglatadi.

Tarixi
------

U 13-asrning birinchi yarmida, Trebizond imperiyasi davrida tashkil etilgan deb ishoniladi. Biroq, Tirebolu (Tripolis) va Zephre (yunoncha Zefirion) nomlari davrning yozma matnlariga kiritilgan bo'lsa-da, Espie haqida hech qanday ma'lumot yo'q. Hududda joylashgan Zefre porti mashxur Ipak yo'li bo'ylab muhim port hisoblanadi. Bu yerdan yuklangan yuklar kemada Ruminiya va Rossiya orqali Yevropaga yetkazilardi. Genuyaliklar yoki Trebizond imperiyasi tomonidan qurilgan Andos qal'asi Yaglidere Qora dengizga quyiladigan baland tepalikda joylashgan. Chepni xalqi saljuqiylar davrida Xuroson/Kurdlar orqali hududga kelib oʻrnashib keta boshlagan. Espie Chepnis qabri Guvendi platosida joylashgan. Mehmed II davrida Usmoniylar imperiyasiga qoʻshilgandan soʻng Dikmen Melikligi sifatida maʼmuriy boʻlinishga kiritilgan. Ilgari Tirebolu tumaniga qarashli shaharcha bo'lgan Espie 1957 yilda tumanga aylandi.

Geografiya
----------

Mashxur Ipak yo'lining Zefre porti hududning shimoli-g'arbiy qismida joylashgan bo'lib, qadimgi davrlarda kuchli shamollar uchun yopiq bo'lgan Sharqiy Qora dengiz mintaqasining eng mashhur tabiiy portidir. U Qora dengiz mintaqasining geografik tuzilishining o'ziga xos xususiyatlariga ega. Shu sababli yerning tuzilishi kuchli. Bu tepaliklar viloyat markazi orqasidan boshlanadi va asta-sekin ko'tariladi. O'rtacha maydoni 230 km². Tuman sharqda Tirebolu va Güce, g'arbda Kesap va Yag'lidere, janubda Alukra va Shebinkarahisar tumanlari va shimolda Qora dengizni o'z ichiga oladi.

Madaniyat
---------

Giresun viloyatidagi oʻgʻuz/turkman/shaman, alaviy/bektoshlarning Oʻrta Osiyo madaniy tuzilishi baʼzi joylarda saqlanib qolgan. Saz va kamanche — toʻylarda chalinadigan anʼanaviy cholgʻu asboblari. Koʻchmanchi turkman madaniyatidan meros boʻlgan oʻchoq va triv anʼanalari davom etmoqda.

Manba
-----

1. ↑  „Espiye'nin Tarihi (History of Espiye in the official site of Espiye Municipality.)". 26 ocak 2007da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 5 mayıs 2021.

Tashqi havolalar
----------------

* Espiye tumani hokimligi sayti 14 Nisan 2006 tarihinde </link>
* Espiye munitsipal sayti 29 Ağustos 2019 tarihinde </link>
**Nutq** — tilning fikr ifodalash va almashish jarayonlarida amal qilishi, tilning alohida ijtimoiy faoliyat turi sifatidagi muayyan yashash shakli. Nutq deganda uning ogʻzaki (ovozli) va yozma ravishda namoyon boʻlishidagi jarayonlar, yaʼni soʻzlash jarayoni va uning natijasi (xotirada saqlangan yoki yozuvda qayd etilgan nutqiy fikrlar, asarlar) tushuniladi. 

Lingvistik nazariyada nutq tushunchasi muayyan til jamoasida qabul qilingan ifoda vositalari tizimi hisoblangan mavhum til tushunchasiga hamda ijtimoiy borliq (hayot)ning eng harakterli koʻrinishlaridan boʻlgan aniq, bir qadar umumiyroqtil tushunchasiga qaramaqarshi qoʻyiladi. Boshqa odamlar xulqatvori va faoliyatiga taʼsir koʻrsatish maqsadida ularga axborot, xabar yetkazishga xizmat qiladigan asl nutq (tashqi nutq), yaʼni gapirish, til belgilarining eshitish aʼzolari tomonidan idrok qilinadigan (ovoz yozib oluvchi uskunalar yordamida qayd etiladigan va qayta takrorlanadigan) artikulyasiyasi tarzida yoki ushbu belgilarning yozuvda shartli aks etishi tarzida yuzaga chiqadi.

Asl nutq („tashqi nutq") bilan bir qatorda ichki nutq ham bor. U soʻzlovchi ongida bilishga yordam beradigan turli xil masalalarni muhokama qilish va hal etishga qaratiladi. Ichki nutq tashki nut asosida, tovush yoki yozuv qoʻllanmagan holda, faqat ovozli ntqdagi soʻzlar haqidagi aniq tasavvurlar bilan kechadigan ak/shy jarayonlar tarzida amalga oshadi. Yozma nutq ogʻzaki nutqdan bir qadar shakllanganligi, soʻzlarning oʻta sinchkovlik bilan tanlab olinishi, grammatik jihatdan aniq, lekin murakkab shakllanganligi, ogʻzaki nutq uchun xos boʻlgan ohang, mimika va qoʻl harakatlarining bevosita qoʻllana olmasligi bilan farqlanadi. Nutqning monologik (qarang Monolog) va dialogik (qarang Dialog) turlari mavjud.

Nutq aloqa-aralashuv vazifasidan tashqari yana boshqa vazifalar, chunonchi, poetik vazifa ham bajarishi mumkin. Nutqning alohida koʻrinishi oʻqishdir.

Har bir kishining nutq individual, oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻladi; vaholanki, asosiy til unsurlari — lugʻat tarkibi va grammatik qurilishi yakka shaxslargagina tegishli boʻlmay, umumnikidir, yaʼni muayyan til jamoasiga umuman taalluqyai boʻladi. Nutq kishi tafakkuri, uning ongi bilan chambarchas bogʻliqdir. Nutqda kishining oʻy-fikrlari shakllanadi va mavjud boʻladi. Nutq tufayli va nutq asosida borliqni umumlashgan holda mavxumiy aks ettirish, individuallik doirasidan chiqib, jamoatchilik mahsuliga aylanadigan mantiqiy tushunchaviy fikrlash mumkin boʻladi. Nutq kishi ruhiyatining boshqa jihatlarini, uning sezgilari, idroki, xotirasi, oʻyxayollari, hissiyoti, irodasi va boshqalarning namoyon boʻlishi va amal qilishida, kishi ongining rivojlanishida ham katta ahamiyatga ega. Nutq qoʻllanish sohasiga qarab badiiy nutq ilmiy nutq rasmiy nutq kabi shakllarga ega boʻladi. Har qanday shaklda va har qanday holatda ham aniklik, ravonlik, soddalik, taʼsirchanlik nutqning eng muhim belgilari boʻlib qolishi kerak.

Adabiyotlar 

Abduvahob Mavdaliyev OʻZME Birinchi jild. Toshkent. 2000-yil
Vulkan syujeti metabolomik ma'lumotlarni ko'rsatadi. Qizil o'qlar farqning katta diapazonini (x-o'qi) va yuqori statistik ahamiyatga ega (y-o'qi - manfiy log bazasi 10 p-qiymati - -log10 p qiymati) ko'rsatadigan nuqtalarga ishora qiladi. Nuqtali qizil chiziq p = 0,05 ni ko'rsatadi, chiziq ustidagi nuqtalar p < 0,05, p> 0,05 ostidagi nuqtalar. Kulrang nuqtalar 2 dan kam farq diapazoniga ega (log2 = 1).
**Volcano plot** ― bu takroriy qiymatlardan tashkil topgan katta ma’lumotlar to‘plamlarida o‘zgarishlarni tezda aniqlash uchun ishlatiladigan nuqta diagrammasi. Y o‘qi bo‘yicha statistik ahamiyatga ega, X ga ko‘ra — farq oralig‘i. Volcano diagrammasi Genomika, proteomika va metabolomika kabi chiziq romanlarda mashhur bo‘lib, unda takroriy qiymatlar tez-tez ishlatiladi va mazmunli farqlarni tezda aniqlash kerak.

Volcano diagrammasi statistik ahamiyatga ega bo‘lgan o‘lchovni (p-qiymati) va farqlar oralig‘ini birlashtiradi, bu esa statistik jihatdan ahamiyatli ko‘rsatkichlar bilan katta farqlar oralig‘ida ushbu qiymatlarni (genlarni va boshqalarni) tezda aniqlashga imkon beradi.

Vulkanlar jadvallari Y o‘qi bo‘yicha statistik ahamiyatga ega bo‘lgan farqning manfiy logarifmasidan iborat (odatda 10 ta asos).

P — qiymati past bolgan grafikdagi bu nuqtalar yuqoriga intiladi. X o‘qi ikki qiymat orasidagi farqning logarifmidir. Farqlarning logarifmi markazdan har ikki yo‘nalishda teng masofadagi farqlarni ko‘rsatadi. Diagrammani shu tarzda shakllantirish diagrammada ikkita qiziqish zonasiga olib keladi:

1. Diagrammaning yuqori qismida joylashgan;
2. Bir-biridan uzoqda joylashgan nuqtalar.

Diagramma farqlar oralig‘ida (markazning chap yoki o‘ng tomonida) va statistik ahamiyatga ega bo‘lgan (tepaga qarab ortib borayotgan) katta tarqalishni ko‘rsatadigan qiymatlarni taqdim etadi.

Qo‘shimcha ma’lumotni uchinchi ma’lumot o‘lchoviga (masalan, signalning intensivligi) muvofiq nuqtalarni bo‘yash orqali qo‘shish mumkin. Ushbu grafik shuningdek, mikrochiplarning ahamiyatini tahlil qilishda ham qo‘llaniladi.

Vulkan diagrammasi g‘oyasini boshqa o‘lchovlarga qo‘llash uchun umumlashtirilishi mumkin, bunda X o‘qi statistik signal kuchini o‘lchashga mos keladi va Y o‘qi signalning statistik ahamiyatini o‘lchashga mos keladi. Misol uchun, genetik assotsiatsiyalarda nazorat guruhi, masalan, genom bo‘ylab assotsiatsiyani qidirish, diagrammada nuqta bitta nukleotid polimorfizmini ifodalaydi. X qiymati diapozon bo‘lishi mumkin, Y o‘qi chi-kvadratdan -log10 p-qiymatlari bo‘lishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Volcano plot. BioData.wiki[*sayt ishlamaydi*]

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zu Qarad** **gʻazoti**, shuningdek, **Gʻaba gʻazoti** deb ham ataladi, hijriy 627-yilning sentyabr oyida boʻlib oʻtgan, baʼzi olimlarning ma'lumotlariga ko'ra, Xaybar jangidan oldin, hijriy 6-yilning 12-oyida sodir bo'lgan.

Islom payg'ambari Muhammad Banu Lahyon qabilasi bilan urush olib borib Madinaga qaytganidan keyin Abdurahmon Uyana ibn Hisn al-Fazoriy boshchiligidagi gʻatafonlik qurolli guruh shahar chetiga bostirib kirishgan va 20 million bosh tuyani tortib olishgan. Ular, shuningdek, cho‘ponni ham o‘ldirib, uning xotinini asir qilib olishgan.

Yurish
------

### Hujum sabablari

  

Abdurahmon Uyana ibn Hisn al-Fazoriy musulmonlarga qarshi bosqin uyushtirib, tuyalarni talon-taroj qilgan va yo'llaridan chiqqan cho'ponni ham o‘ldirib, xotinini o‘g‘irlab ketgan. Ushbu voqeadan birinchi bo‘lib Salama ibn al-Akva xabar topgan va dushmanning orqasidan quvib ketgan. Voqeadan keyinroq xabar topgan Muhammad ham ularning ketidan tushgan.

Ikki o'rtadagi jang Madinadan bir kunlik masofada joylashgan suv ombori Zu Qaradda bo'lib o'tgan. Ba'zi ulamolarning fikricha, ushbu jang Xaybar jangidan uch kun oldin sodir bo‘lgan. 

### Musulmonlarning javobi

Muhammad Madinaga qaytayotib, Zu Qarad degan joygd to‘xtab, qurbonlik sifatida tuya so'ygan.

Muhammad dushmanning ketidan ta'qib uyushtirish uchun 500-700 nafar jangchilarni to'plagan bo'lsa-da, ularga qarshi faqatgina 8 ta otliq yuborgan. Dushman tarafdan 40 chavandoz jangchilar ishtirok etgan. Yakunda musulmonlarning qo'li baland kelgan, o'lja qilib olingan tuyalarning yarmi qaytarib olingan. Musulmonlar dushmanning 4 nafar jangchisini o'ldirgan.

Yana qarang
-----------

* Muhammadning harbiy faoliyati
* Muhammadning yurishlari roʻyxati

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Watt, W. Montgomery*. Muhammad at Medina*. Oxford University Press, 1956 — 42 bet. ISBN 978-0-19-577307-1. „Then there was the raid on Muhammad's private herd of camels by 'Uyaynah b. Hisn al-Fazari, who was doubtless annoyed because Muhammad had broken off negotiations with him over the withdrawal of Ghatafan. The raid was a small affair. Only 40 enemy horsemen were involved, and the booty was only 20 milking camels; 8 Muslims pursued on horseback, recovered half the camels, and killed 4 of the raiders for the loss of i of their own number."  (free online)
2. ↑  Mubarakpuri, Saifur Rahman Al (2002), *When the Moon Split*, DarusSalam, 228-bet, ISBN 978-9960-897-28-8
3. ↑  Hawarey, Mosab*. The Journey of Prophecy; Days of Peace and War (Arabic)*. Islamic Book Trust, 2010. ISBN 9789957051648.
4. ↑  Tabari, Al (25 Sep 1990), *The last years of the Prophet*, Isma’il Qurban Husayn tomonidan tarjima qilingan, State University of New York Press
5. 1 2 3  Mufti, M. Mukarram Ahmed (Dec 2007), *Encyclopaedia of Islam*, Anmol Publications Pvt Ltd. 228-bet, ISBN 978-81-261-2339-1