recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gordon Llewellyn Allott** (1907-yil 2-yanvar — 1989-yil 17-yanvar) — respublikachi amerikalik siyosatchi.Allott Kolorado shtatining Pueblo shahrida Berta (née Llewellyn) va Leonard J. Allott oilasida tugʻilgan; uning onasi bobosi va buvisi uels edi va uning otasi bobosi ingliz edi. 1927-yilda Boulderdagi Kolorado universitetini, 1929-yilda esa huquq fakultetini tamomlagan. Allott ham yoshligida sportchi boʻlib, 1929-yilda Qoʻshma Shtatlar chempionatida 440 yd toʻsiqlar boʻyicha gʻalaba qozongan. U 1929-yilda advokaturaga qabul qilingan va Puebloda amaliyot boshlagan. 1930-yilda u Kolorado shtatining Lamar shahriga koʻchib oʻtdi va huquqshunoslik faoliyatini davom ettiradi.Allott 1934-yilda va 1941-yildan 1946-yilgacha Kolorado shtati Prowers okrugining prokurori boʻlgan. U, shuningdek, 1934-yildan 1960-yilgacha Lamarning Birinchi Federal jamgʻarma va kredit uyushmasining direktori boʻlgan. U 1937-yilda Lamarning shahar prokurori boʻldi va 1941-yilgacha bu lavozimda ishladi.Ikkinchi jahon urushi paytida Allott 1942-yildan 1946-yilgacha Qoʻshma Shtatlar armiyasi havo kuchlarida mayor boʻlib xizmat qilgan. Urushdan keyin u 1946-yildan 1948-yilgacha oʻn beshinchi sud okrugida okrug prokurori boʻldi. U 1951-yildan 1955-yilgacha Koloradoning shartli jazodan ozod qilish kengashi raisining oʻrinbosari boʻlgan va 1951-yildan 1955-yilgacha Demokratik gubernator Valter Uolford Jonson va Respublikachilar gubernatori Daniel IJ Tornton qoʻl ostida Kolorado shtatining 33-leytenant gubernatori lavozimida ishlagan edi.

Allott 1954-yilda Qoʻshma Shtatlar Senatiga saylangan. U 1960-yilda va 1966-yilda qayta saylangan va 1955-yil 3-yanvardan 1973-yil 3-yanvargacha xizmat qilgan. U erda u Respublika siyosat qoʻmitasining raisi boʻlgan. Allott 1957, 1964, va 1968-yildagi Fuqarolik huquqlari toʻgʻrisidagi qonunlar, hamda AQSh Konstitutsiyasiga 24-tuzatish, 1965-yildagi Ovoz berish huquqlari toʻgʻrisidagi qonun, yoqlab ovoz berdi. va Thurgud Marshallning AQSh Oliy sudiga tasdiqlanishi esa Allott 1960-yilgi Fuqarolik huquqlari toʻgʻrisidagi qonunga ovoz bermadi. Allott Kolorado shtatining.Englvud shahrida vafot etdi va Denver, Kolorado shtatidagi Fairmount qabristoniga dafn qilindi.Pol Veyrich va Jorj Uill uning Senat xodimlarida ishlagan edi.

Manbalar
--------

1. ↑  
„United States Census, 1920", *FamilySearch*, qaraldi: 9–mart 2018–yil`{{citation}}`: CS1 maint: date format ()
2. ↑  „Whatever Happened To... Gordon Allott". *The Sheboygan Press* (15-iyul 1958-yil). Qaraldi: 17-noyabr 2014-yil.
3. ↑  „HR. 6127. CIVIL RIGHTS ACT OF 1957.". *GovTrack.us*.
4. ↑  „HR. 7152. PASSAGE.".
5. ↑  „TO PASS H.R. 2516, A BILL TO PROHIBIT DISCRIMINATION IN SALE OR RENTAL OF HOUSING, AND TO PROHIBIT RACIALLY MOTIVATED INTERFERENCE WITH A PERSON EXERCISING HIS CIVIL RIGHTS, AND FOR OTHER PURPOSES.".
6. ↑  „S.J. RES. 29. APPROVAL OF RESOLUTION BANNING THE POLL TAX AS PREREQUISITE FOR VOTING IN FEDERAL ELECTIONS.". *GovTrack.us*.
7. ↑  „TO PASS S. 1564, THE VOTING RIGHTS ACT OF 1965.".
8. ↑  „CONFIRMATION OF NOMINATION OF THURGOOD MARSHALL, THE FIRST NEGRO APPOINTED TO THE SUPREME COURT.". *GovTrack.us*.
9. ↑  „HR. 8601. PASSAGE OF AMENDED BILL.".
Tuluza muzeyi kollektsiyasidan olingan tuxumlar
**Oʻrta merganser** (lotincha: *Mergus serrator*) — oʻrdaklar oilasiga mansub qush (*Anatidae*).

Tavsif
------

### Tashqi koʻrinish

Oʻrta merganser katta oʻrdak boʻlib, oʻrdakning oʻlchami tor, uzun tumshugʻi bilan. Tana uzunligi 0,5 m ga yetadi. Qanotlari 67-86 sm ni tashkil etadi.

Erkak oʻrdaklarning vazni 1000-1300 g. Bosh, orqa va ensa yashil tusli qora, boʻyin va qorin qismi oq, yon tomonlarida mayda oqimli naqsh bor, koʻkrak qismi qizil-oq rangda. Tumshugʻi va oyoqlari qizil rangga ega. Katta merganserdan farqli oʻlaroq, guatr qora dogʻlar bilan jigarrang boʻladi. Yuqori jagʻda burun teshigining old chetidan 18 yoki undan ortiq tish bor.

Urgʻochi jigarrang bosh va boʻyini kulrang, boʻynidagi jigarrang va kulrang ranglarning chegarasi xiralashgan, orqa tomoni kulrang-jigarrang. U katta merganserning urgʻochilaridan tumshugʻi ostida oq nuqta yoʻqligi bilan farq qiladi.

Uzun va ingichka tumshugʻi oʻljani qoʻlga olishda yordam beradi va arra shakliga oʻxshaydi.

### Ovoz

Urgʻochisi boʻgʻiq „gre" yoki „gro" tovushini chiqaradi, erkak qush esa „kaarr, kaarr" deb qichqiradi.

Ovqatlanish
-----------

Bu qushning asosiy ratsioni boʻlgan baliqlardan tashqari, qisqichbaqasimonlar, suv hasharotlari va qurtlar bilan oziqlanadi. Koʻpincha bir nechta uzun burunli merganserlar bir vaqtning oʻzida ov qiladilar, boshlarining bir qismini suvga botiradilar va oʻlja qidiradilar.

Yashash joyi
------------

Oʻrta merganser Shimoliy Amerika va Yevroosiyoning shimoliy qismlarida oʻrmon-dashtgacha yashaydi, moʻtadil zona va subtropiklarning dengiz qirgʻoqlari boʻylab qishlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
**Qora oʻrdak** (lotincha: *Anas zonorhyncha*) – daryo oʻrdaklari turkumiga kiruvchi, ilgari dogʻli oʻrdakning kichik turi hisoblangan, keyinchalik 2006-yilda alohida tur sifatida kiritilgan.

Tavsifi
-------

Qora oʻrdak tashqi tomonidan urgʻochi yovvoyi oʻrdakga oʻxshab ketadi, lekin unga qaraganda biroz tanasi kichikroq. Qanotining uzunligi 24,0–29,3 sm, vazni 0,75–1,5 kg gacha yetadi. Erkaklar urgʻochiga qaraganda biroz kattaroqdir. Jinsiy dimorfizm yaqqol koʻzga tashlanmaydi, erkaklar va urgʻochilar bir xil rangga ega. Orqa tomoni tim qora chiziqlari bilan qoplangan, yon tomonlari biroz och rangda, dumlari esa qora rangda, pastki qismlari kulrang-jigarrang dogʻlar bilan qoplangan, koʻkragida katta va nosimmetrik chiziqlar bor. Quyruq patlari oq rangga ega, oyoqlari esa toʻq sariq rangda.

Yashash joylari
---------------

Asosan Sharqiy Osiyoda: Sharqiy Sibirning janubida, Zabaykalye, Janubiy Saxalin, janubiy Kuril orollari – Kunashir va Shikotan, Shimoliy-Gʻarbiy va Sharqiy Mongoliya, Koreya yarim orolida, Xitoyda (gʻarbiy qismidan tashqari), barcha yapon orollari va Tayvanda yashaydi. Tabiatdagi umumiy soni taxminan 0,8-1,6 millionni tashkil etadi.

Galereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Manbalar
--------

1. ↑  Ptitsi Sovetskogo Soyuza. Tom 4. Kurinie. Guseobraznie / Pod red. G. P. Dementeva i N. A. Gladkova. – M.: Sovetskaya nauka, 1953. – S. 425. – 635 s.
2. 1 2  BirdLife International (2013). Species factsheet: *Anas zonorhyncha* (Wayback Machine saytida 2016-09-13 sanasida arxivlangan)

Adabiyotlar
-----------

* Sovet Ittifoqi qushlari. 4-jild. Tovuq. Anseriformes / Ed. G. P. Dementyeva va N. A. Gladkova . – M. .: Sovet fani, 1953. – S. 425-428. – 635 b.
* *Ivanov A. I. Shtegman B. K.* SSSR qushlari boʻyicha qisqacha qoʻllanma. – Ed. 2, rev. va qoʻshimcha (Serialda: SSSR faunasining kalitlari, SSSR Fanlar akademiyasining Zoologiya instituti tomonidan nashr etilgan. 115-son) – L. .: Nauka, 1978. – B. 96, 98. – 560 b.
Larus ichthyaetus tuxumi.
**Qorabosh baliqchi** (lotincha: *Larus ichthyaetus**)* — baliqchilar (Laridae) oilasiga mansub *Ichthyaetus* turkumiga kiruvchi yirik qushlar turidir. Qrim va Azov dengizidan sharqiy Moʻgʻulistongacha tarqalgan, lekin asosan Kaspiy dengizi qirgʻoqlarida va Oʻrtayer dengizining sharqiy qismida, shuningdek, Chan koʻllari qirgʻoqlarida uchraydi.

Tavsif
------

Qorabosh baliqchi tanasi oq, boshi tim qora, orqa va qanotlari kulrangda. Parvoz qanotlari oq, ustki qismi qora yoʻlli chiziqlar bilan ifodalangan. Tumshugʻi olovrang boʻlib, uchida qora tasmasi bor. Ogʻirligi 1 dan 2,1 kg gacha.

Hayot tarzi
-----------

Qorabosh baliqchilar 30-100 yoki undan ortiq juftlikdan iborat koloniyalarni hosil qiladi. Kolonizasiyalash koʻrsatkichi ancha yuqori, koloniyadagi uyalar juda zich va yaqin joyda yoki 1,5-2,5 metrdan oshmasligi mumkin. Tuxum qoʻyishni uchtadan oshirmaydi, erkaklar ham, urgʻochilar ham tuxum bosib yotishadi. Polaponlar tuxumdan chiqib, "bolalar bogʻchalari" ni tashkil qiladi. Agar yaqin atrofda bir nechta kichik koloniyalar mavjud boʻlsa, ular "bolalar bogʻchasi" ni tashkil qilishi mumkin, koloniyaning bir qismi polaponlarini qoʻriqlasa, bir qismi oʻz va boshqa polaponlar uchun ov qiladi. Qorabosh baliqchilar juda qoʻrqoq qushdir; u koloniyani himoya qilganda dushman yaqiniga bormasdan bir necha oʻn metr narida boshini suqib, yerni teshib gʻalati ovozlar berib toʻdasini ogohlantiradi.

Ba’zan bu yirik qushlar ichida bir-birini yeyish holati ham uchraydi.

Tarqalishi
----------

Orol dengizi orollari, Janubiy Orolboʻyi (oʻtmishda uyalash); tekislikdagi suv havzalari (uchib oʻtish), Sirdaryo va Amudaryoning oʻrta oqimlari (qishlash). Oʻzbekistondan tashqarida: Qrim, Kavkazoldi, Kaspiyboʻyi, Qozogʻiston, Moʻgʻuliston (uyalash); Shimoliy Afrika, Hindiston, Farbiy, Oʻrta va Janubi-sharqiy Osiyo (qishlash).

Yashash joyi
------------

Tekislikdagi shoʻr koʻllarning orol va qirgʻoqlari (uyalash), yirik suv havzalari baliq koʻpaytirish hovuzlarida (uchib oʻtish, qishlash) uchraydi.

Soni
----

Ilgari uchrashi odatiy edi. Orol dengizi orollarida taxminan 3 ming qush uyalar edi; hozirda uyalamaydi, bir necha yuztasi uchib oʻtadi, bir necha oʻntasi qishlaydi. Turning global populyasiyasi kamayib bormoqda.

Himoya choralari
----------------

Ovlashga ruxsat berilmaydi. Sudochye, Tuzkon, Qoraqir, Arnasoy va Dengizkoʻl buyurtmaxonalarida muhofaza ostiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  Бёме Р. Л. Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Русский язык, РУССО, 1994. — С. 90. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0.
2. ↑   Coursers, noddies, gulls, terns, auks, sandgrouse : [англ.] / F. Gill & D. Donsker (Eds). // IOC World Bird List (v 8.1). — 2018. — doi:10.14344/IOC.ML.8.1
3. ↑  Арлотт Н. Храбрый В.*. Птицы России: Справочник-определитель*. СПб.: Амфора, 2009 — 184 bet. ISBN 978-5-367-01026-8.
4. ↑  ҚОРАБОШ БАЛИҚЧИ (Wayback Machine saytida 2022-08-19 sanasida arxivlangan) Redbook.uz
**Abdulkarim al-Andaqiy** (arabcha:  — Abu-l-Muzaffar Abdulkarim ibn Abu Hanifa ibn al-Abbos al-Andaqiy) — hanafiy faqihi.

Hayoti
------

Abdulkarim al-Andaqiy 1009-yil (hijriy 400-yil)da Andaqda tavallud topgan. Yo‘lboshchi-­imom, fozil, zohid, taqvodor zot bo‘lgan. O‘z davrida kamtarligi va chiroyli siyrati bilan nom chiqargan.

Abdulkarim al-Andaqiy "Shamsul-aimma" („Imomlar quyoshi") nomi bilan tanilgan Abu Muhammad Abdulaziz al-Halvoniydan taʼlim olib, mohir faqih bo‘lib yetishgan. Abu Tohir Muhammad ibn Ali al-Ismoiliy, Abu Ibrohim Ismoil ibn Muhammad al-Muzakkiy, Abu Nasr Ahmad ibn Ali as-Sinniy, Abu Homid Ahmad ibn Muhammad al-Isfahoniylardan hadis ilmini o‘rgangan. O‘z navbatida, olimdan Abu Amr Usmon ibn Ali al-Bikandiy hadis rivoyat qilgan.

Abdulkarim al-Andaqiy haj safariga ketayotib, Bag‘dodda to‘xtab o‘tgan. Manbalarda olimning Bag‘dodda taʼlim berishi haqidagi taklifga rad javobini berib, „Men Buxoroda dars beraman", deb aytgani naql qilinadi.

Vafoti
------

Abdulkarim al-Andaqiy 1088-yil (hijriy 481-yil)da vafot etgan. Vafot etgan joyi haqidagi maʼlumotlar bizgacha yetib kelmagan.

Adabiyotlar
-----------

* Yoqut. *Mu’jam.* — Misr: „As-Saʼoda", 1906. I, 347;
* As-Sam’oniy. *Al-Ansāb.* — Bayrut: „Dor al-jinon", 1988. I, 129, 218;
* Al-Qurashiy. *Al-Javāhir al-muziyya.* — Karotash: I, 327-328;
* Y. Isayev, A. Abbosov. *Ishtixoniy allomalar*. — Samarqand: „Munis design group", 2016. 73;
* *O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi*. — Samarqand: „Imom Buxoriy xalqaro markazi", 2016. 25-26.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulloh ibn Abdulloh** (arabcha:  — Abdulloh ibn Abdulloh ibn Ubay ibn Salul al-Ansoriy al-Xazrajiy) — sahoba.

Hayoti
------

Xazraj qabilasining sayyidi, Pay­g‘am­bar davri­dagi munofiqlarning rahnamosi, Abdulloh ibn Ubay ibn Salulning o‘g‘li bo‘lgan. Uning asl ismi *Hubob* bo‘lib, musulmon bo‘lgach, otasini ham *"„Abu Hubob""* kunyasi bilan chaqirishgani uchun Payg‘ambar „Hubob shaytondir" deb, ismini Abdullohga o‘zgartirganlar. U sahobalar rahbarlaridan biridir. U Payg‘ambar bilan Badrgacha bo‘lgan deyarli har bir jangda qatnashgan.

Hijriy 6 yili Bani Mustaliq jangidan qaytayotganda Ibn Salul ichida saqlab yurgan adovatini oshkor qilib, muhojirlarga qarata „Madinaga borganimizda aziz va sharafli bo‘lganlar u yerdan kuchsiz va sharafsizlarni chiqaradi", deb ularni haqorat qiladi. Bunga javoban Umar Payg‘ambardan Ibn Salulni o‘ldirish uchun izn so‘raydi. Lekin Payg‘ambar Muhammad birodarlarini o‘ldirtiryapti, degan malomatga qolmaslik uchun bunga rozi bo‘lmaydilar. Payg‘ambarning bu qarorlaridan bexabar bo‘lgan Abdulloh ibn Abdulloh Ul Zotning oldilariga borib, agar otasi o‘ldiriladigan bo‘lsa, keyinchalik hissiyotga berilib intiqom olish maqsadida bir moʻminni o‘ldirib qo‘ymasligi uchun bu vazifani shaxsan o‘zi bajarishiga ruxsat berishlarini so‘raydi. Payg‘ambar unga ham ruxsat bermaydilar va otasi bilan yaxshi munosabatda bo‘lishini tavsiya qiladilar.

Otasi vafot etgach, Abdulloh ibn Abdulloh ham otasining vasiyati, ham uxroviy manfaatni ko‘zlab, Payg‘ambardan otasini kafanlash uchun ridolarini so‘raydi. Shuningdek, otasining janozasini o‘qib berishlarini ham iltimos qiladi. Payg‘ambar Abdulloh ibn Abdulloh mansub bo‘lgan xazrajliklarni Islomga yanada moyil qilish maqsadida ridolarini beradilar va mayyitga janoza o‘qib berish taklifini ham qabul qiladilar. Lekin Umar bu ishga qattiq eʼtiroz bildiradi. Shunda, "*Tavba*" surasining 84-oyati nozil bo‘lib, munofiqlarning janozasini o‘qish taqiqlanadi.

Abdulloh ibn Abdullohdan Oysha hadis rivoyat qilgan. U Musaylama Kazzobga qarshi bo‘lib o‘tgan Yamoma jangida shahid bo‘lgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Ibn Hishom. *As-Sӣra.* — Qohira: 1955. III, 209;
2. Ibn Saʼd*. At-Tabaqāt al-kubrā.* — Bayrut: 1968. III, 540-542;
3. At-Tabariy. *Tarӣx.* — Qohira: 1326. II, 260;
4. Ibn al-Asir. *Usd al-g‘āba*. — Qohira: 1970-73. III, 296-298;
5. Az-Zahabiy. *Siyar*. I, 321-323;
6. Ibn Hajar*. Al-Isāba*. — Qohira: 1328. II, 95;
7. Al-Olusiy. *Rӯh al-maʼānӣ*. — Bayrut: „Dor ihyo at-turos". X, 153-154;
8. W. Montgomery Watt. *"Abd Allah b. Ubayy". EI2* (Ing.). I, 53;
9. Talat Koçyiğit*. „Abdullah b. Abdullah". TDV İA.* — İstanbul: 1988. I, 80;
10. Alixonto‘ra Sog‘uniy. *Tarixi Muhammadiy*. — T.: „Movarounnahr", 2017. 282-283;
11. Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. *Islom tarixi*. — T.: „Hilol-nashr", 2017. I, 270.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulloh ibn Abu Avfo** (arabcha:  — Abu Muoviya Abdulloh ibn Abu Avfo al-Aslamiy) — sahoba.

Hayoti
------

Manbalarda kunyasi *Abu Muoviya, Abu Ibrohim, Abu Muhammad* deb keltiriladi. Otasi Abu Avfoning asl ismi Alqama ibn Xolid bo‘lgan. Shu bois ushbu sahoba Abdulloh ibn Alqama nomi bilan ham zikr qilinadi. Abdulloh ibn Abu Avfo Kufada vafot etgan sahobalarning eng so‘nggisi hisob­lanadi. U Hudaybiya kuni Rizvon bay’­atida qatnashgan va bay’at qilgan. Shuning­dek, Xaybar fathi va Hunayn kabi, jami yettita g‘azotda ishtirok etgan. Hunayn g‘azotida qo‘lidan jarohatlangan. Muhammad payg‘ambarning vafotiga qadar Madinada yashagan. Xulafoi roshidiyn davridagi fathlar sababli bosh­qa ko‘pgina sahobalar kabi Madinadan Kufaga ko‘chgan.

Sahobalarning uzoq umr ko‘rganlaridan bo‘lgan Abdulloh ibn Abu Avfo Abu Hanifa ko‘rgan to‘rt sahobadan biridir. Undan Ismoil ibn Abu Xolid, ash-Sha’biy, Abdulmalik ibn Umayr, Abu Ishoq ash-Shayboniy, Salma ibn Kuhayl kabi mashhur kishilar hadis rivoyat qilganlar. Payg‘ambardan rivoyat qilgan hadislarining to‘qsonga yaqini bizgacha yetib kelgan.

Abdulloh ibn Abu Avfo doimo soch va soqolini xinaga bo‘yab yurgan. Uning ko‘zlari umrining oxirida ojiz bo‘lib qolgan.

Vafoti
------

Abdulloh ibn Abu Avfo 705-yilda (hijriy 86-yil) Kufada yuz yoshida vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

* Al-Buxoriy. *At-Tarӣx al-kabӣr.* — Haydar­obod: 1941-60. V, 24;
* Ibn Hibbon. *Mashāhӣr ’ulamā al-amsār.* — Qohira: 1959. 49;
* Hokim. *Al-Mustadrak.* III, 570-571;
* Az-Zahabiy. *Siyar.* III, 428-430;
* Az-Zahabiy. *Tahzӣb at-tahzӣb.* V, 151;
* Ali Yardim. „*Abdullah b. Ebû Evfâ*" *TDV İA.* — İstanbul: 1988. I, 96;
* *101 ulug‘ sahobiy*. — T.: „Toshkent Islom universiteti" nashriyot-matbaa birlashmasi, 2018. 36.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Protistologiya** (yun. protistos — eng birinchi va ... logiya) — biologiyaning bir hujayrali organizmlar — protistlarni oʻrganadigan boʻlimi. "Protistlar" terminini 1866-yilda nemis olimi E. Gekkel kiritgan va koʻp hujayrali oʻsimliklar va hayvonlar bilan bir katorda bakteriyalar, eng sodda hayvonlar, bir hujayrali suv-oʻtlar va tuban zamburugʻlarni oʻz ichiga olgan Protistlar dunyosini taklif etgan. Hozir ayrim olimlar Protistlar dunyosiga faqat eukariot organizmlar: eng sodda hayvonlar, ayrim suvoʻ-tlar va zamburugʻlarni kiritishadi. Boshqa bir guruh olimlar Protistlar dunyosiga yadroli barcha suvoʻtlar va tuban zamburugʻlarni ham kiritishni taklif etishadi. "Protsitlar" termini baʼzan protozoologiya sinonimi sifatida ham qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdulloh ibn al-Arqam** (arabcha: عبد الله بن الأرقم - Abdulloh ibn al-Arqam ibn Abduyag‘us ibn Vahb ibn Abdumanof ibn Zuhra al-Qurashiy — ? - taxminan 644-656, Madina) — sahoba.

Hayoti
------

Payg‘ambarga ona tomondan qarindosh bo‘lgan Abdulloh ibn al-Arqam Makka fathi asnosida Islomni qabul qilgan va vahiy kotiblari orasidan o‘rin olgan. Xususan, hukmdorlardan kelgan maktublarni o‘qish, saqlash, javob yozishda Payg‘ambarga yordamchi bo‘lgan va Ul Zotning ishonchlarini qozongan. Shu bois Abdulloh ibn al-Arqam yozgan javob xatlarini Payg‘ambar qayta o‘qitmasdan muhr bosganlari rivoyat qilinadi. Chunonchi, bu samimiyat va sadoqatining mukofoti tariqasida Payg‘ambar unga Xaybar o‘ljalaridan ellik vasq (o‘lchov birligi) berganlar. Abdulloh ibn al-Arqam Abu Bakr xalifaligi davrida ham diplomatik aloqalarni yuritish lavozimida ishlagan. Umar xalifaligida Baytulmolga rahbar etib tayinlangan. Xalifa Umar Abdulloh ibn al-Arqamning qobiliyati va rostgo‘yligiga tan bergani, hatto uningdek Allohdan qo‘rqadigan boshqa kishini ko‘rmaganini aytgan. Usmon davrida ham qisqa muddat mazkur lavozimda ishlagan. Ke­yinroq o‘z ixtiyori bilan ushbu lavozimdan bo‘shagan. Qilgan xizmatlari evaziga xalifa Usmon 30000 dirham pul taklif qilganida u bu ishni Alloh roziligi uchun qilganini aytib, pullarni olmagan. Hayotining so‘nggi yillarida ko‘zlaridan ayrilgan Abdulloh ibn al-Arqam, Usmon xalifaligi davrida vafot etgan.

Abdulloh ibn al-Arqam Payg‘ambardan hadis rivoyat qilgan. Undan esa, Abdulloh ibn Utba ibn Mas’ud, Yazid ibn Qatoda va Urvalar hadis rivoyat qilganlar. Uning bitta hadisi Ahmad ibn Hanbalning „Musnad"ida (III, 483, IV, 35) keltirilgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Al-Voqidiy. *Al-Mag‘āzӣ*. — London: 1965-66. II, 721;
2. Ibn al-Asir. *Usd al-g‘āba.* — Qohira: 1970-73. III, 172-174;
3. Az-Zahabiy. *Siyar.* II, 482-483;
4. Ibn Hajar*. Al-Isāba.* — Qohira: 1328. II, 273;
5. M. Asım Köksal. *İslam Tarihi*. — İstanbul: 1981. I, 184-185;
6. Mus­tafo al-Aʼzamiy. *Kuttāb an-nabӣ*. — Riyoz: 1981. 76-78;
7. İsmail L. Çakan. „*Abdullah b. Erkam*". *TDV İA.* — İstanbul: 1988. I, 102.
**Abdulloh ibn Solih al-Misriy** (arabcha: عبد الله بن صالح المصري — Abu Solih Abdulloh ibn Solih ibn Muhammad al-Juhaniy al-Misriy) — muhaddis.

Ustozlari
---------

Abdulloh ibn Solih al-Misriy *Kotib al-Lays* nomi bilan ham tanilgan. U misrlik ustozlari Muoviya ibn Solih, Harmala ibn Imron, Muso ibn Ulay, Abdulloh ibn Vahblardan hadisni, Hamza ibn Zay­yofdan esa Qur’onni o‘rgangan. Mashhur muhaddis Lays ibn Saʼdga yigirma yil shogird bo‘lib, undagi hadisga oid yozma manbalarni ko‘chirib yozishga bel bog‘lagani uchun *„Kotib al-Lays"* (*„Laysning kotibi"*) laqabini olgan.

Shogirdlari
-----------

Mashhur muhaddislar Abu Ubayd al-Qosim ibn Sallom, Yahyo ibn Maʼiyn, Imom ad-Dorimiy, Imom al-Buxoriy, Abu Zur’a ad-Dimashqiylarga hadisdan taʼlim bergan. Abu Dovud, Imom at-Termiziy va Ibn Moja kabi muhaddislar uning rivoyatlarini shogirdi Abu Ali al-Hasan ibn Ali al-Xallol orqali olishgan.

Hadislari
---------

Baʼzi hadisshunoslar Abdulloh ibn Solih al-Misriyni hadis rivoyat qilishda zabt jihatidan tanqid qilgan bo‘lsalar-da, boshqa muhaddislar unga o‘ta ishonchli, yaʼni siqa roviy, deb baho berganlar. Avvalda o‘ta kuchli xotiraga ega hassos kishi bo‘lgan Abdulloh ibn Solih al-Misriy umrining oxirida xotirasining pasayishi tufayli tanqid­ga uchragani ham aytilgan. Shu sababli uning tariyqi orqali kelgan rivoyatlar, asosan, hasan hisoblangan. Chunonchi, Imom al-Buxoriy uning bunday hadislarini *„Al-Jāmi’ as-sahӣh"iga* kiritmagan, biroq *„Al-Adab al-mufrad"* nomli kitobida ulardan qirq oltitasini keltirgan.

Abdulloh ibn Solih al-Misriyning asarlari haqida maʼlumot yo‘q. Fuat Sezgin 
uning Abdulloh ibn Vahb tariyqi bilan rivoyat qilgan o‘n olti betdan iborat hadis majmuasi bugungi kunimizgacha yetib kelgani va Qohirada saqlanayotganini qayd etgan.

Adabiyotlar
-----------

* Xalifa ibn Xayyot. At-Tabaqāt. — Damashq: 1966-67. II, 765;
* Al-Buxoriy. At-Tarӣx al-kabӣr. — Haydarobod: 1941-60. V, 121;
* Ibn Abu Hotim. Al-Jarh va-t-taʼdӣl. — Haydar­obod: 1952-53. V, 86-87;
* Xatib al-Bag‘dodiy. Tarӣx Bag‘dād. — Qohira: 1931. IX, 478-481;
* Az-Zahabiy. Tazkira al-huffāz. — Haydar­obod: 1375. I, 388;
* Az-Zahabiy. Mӣzān al-i’tidāl. — Qohira: 1963. II, 440-445;
* Ibn Hajar. Tahzӣb at-tahzӣb. V, 256-261;
* F.Sezgin. GAS. I, 104;
* Ali Yardim. „Abdullah b. Sâlih el-Misrî". TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 131-132.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulloh ibn as-Soib** (arabcha: عبد الله بن السائب — Abu Abdurrahmon Abdulloh ibn as-Soib ibn Abu-s-Soib as-Sayfiy al-Maxzumiy al-Makkiy,? — 70/689-90, Makka) — sahoba.

Hayoti
------

Abdulloh ibn as-Soib yoshligida Payg‘ambarni ko‘rgan sahobalardan. Otasi Soib johiliyat davrida tijorat bilan shug‘ullangan, bu ishda risolatdan oldin Rasulullohning hamkorlaridan bo‘lgan. Abdulloh ibn as-Soib qiroatni arz yo‘li bilan Ubay ibn Kaʼb va Umardan o‘rgangan.

Hadislari
---------

Ubay ibn Kaʼbdan hadis rivoyat qilgan. Undan Mujohid va qiroat imomlaridan Ibn Kasir tahsil olgan. Abdulloh ibn as-Soibdan Ibn Abu Mulayka, Ato, Muhammad ibn Abdurrahmon al-Maxzumiy, o‘g‘li Muhammad ibn Abdulloh, qizining o‘g‘li Muhammad ibn Ibod ibn Jaʼfarlar hadis rivoyat etganlar. Qiroat ilmida bilimdon bo‘lgani bois nisbasiga *„al-Qoriy"* qo‘shib aytilgan. Makkaliklar „bizdan chiqqan qori", deb u bilan faxrlanganlar. Abdulloh ibn as-Soib rivoyat etgan hadislar „Kutubi sitta" va Ahmad ibn Hanbalning „Musnad"idan o‘rin olgan.

Vafoti
------

Abdulloh ibn Zubayrning xalifalik davrida vafot etgan. Janozasini Ibn Abbos o‘qigani va qabri ustida turib uning haqqiga duo qilgani xabarlarda keltirilgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. — Bayrut: 1968. V, 445;
2. Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1970-73. III, 254-255;
3. Az-Zahabiy. Maʼrifa al-qurrā. — Bayrut: 1984. I, 47-48;
4. Ibn al-Jazariy. Gʻāya an-nihāya. — Qohira: 1932-33. I, 419-420;
5. Ibn Hajar al-Asqaloniy. Al-Isāba. — Qohira: 1328. II, 314;
6. Ibn Hajar al-Asqaloniy. Tahzӣb at-tahzӣb. V, 229;
7. As-Suyu­tiy. Al-Itqān. — Qohira: 1967. II, 204;
8. İsmail Karaçam. „Abdullah b. Sâib". TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 131;

Havolalar
---------

1. ;
2. ;
3. .

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Abdulloh ibn Nofeʼ (arabcha: عبد الله بن نافع — Abu Muhammad Abdulloh ibn Nofe’ as-Soig‘ al-Maxzumiy, taxminan 120/739-130/748, ? – 206/822, Madina) — muhaddis, faqih.

Hadislari
---------

Imom Molik, Lays, Usoma ibn Zayd al-Laysiy, Ibn Abu Zi’b, Sulaymon ibn Yazid al-Ka’biy, Dovud ibn Qays al-Farro, Ibn Abu-z-Zinod singari moʻtabar zotlardan hadis rivoyat qilgan. Undan esa, Qutayba, Muhammad ibn Abdulloh ibn Numayr, Salama ibn Shabib, Zubayr ibn Bakkor, Ibrohim ibn Munzir, Yahyo ibn Yahyo al-Minkariy va boshqalar hadis rivoyat qilganlar. Qirq yilga yaqin muntazam ravishda Imom Molikning ilm majlislarida qatnashgan. Ustozining fikrlari qayd qilinishi va keyingi avlodlarga yetib borishida Abdulloh ibn Nofeʼning xizmatlari katta. Imom Molikning vafotidan so‘ng Madinada fatvo bo‘yicha Abdulloh ibn Nofeʼga murojaat qilinadigan bo‘lgan va u ustozining fikr va qarashlariga asoslanib fatvo bera boshlagan. Abdulloh ibn Nofeʼning fiqhda, ayniqsa, Imom Molikning fikr va dalillarini yaxshi bilishda yagonaligi va ishonchli roviyligi xususida deyarli barcha manba mualliflari yakdildir. Ahmad ibn Hanbal va Abu Dovudlar ham Abdulloh ibn Nofeʼni Imom Molikning fikrlari va hadislarini eng yaxshi biluvchi kishi sifatida eʼtirof etishgan. Fiqhda yuksak mavqega ega bo‘lishiga qaramay, al-Buxoriy, Ahmad ibn Hanbal va Abu Hotim singari hadis peshvolari uning yoddan naql qilgan hadislariga ehtiyotkor munosabatda bo‘lganlar. Yozma rivoyatlarini esa, sahihroq deb hisoblaganlar. Abdulloh ibn Nofeʼning rivoyatlari *„Sahӣh al-Buxārӣ"dan* tashqari *„Kutubi sitta"ning* barchasida keltirilgan. Abdulloh ibn Nofeʼ *„Al-Muvatto"ga* sharh yozgan va bu sharhni undan Yahyo ibn Yahyo al-Minkariy rivoyat qilgan. Ko‘pgina faqihlar otasi zargar bo‘lgan Abdulloh ibn Nofeʼ as-Soig‘ bilan Zubayr ibn Avvom zurriyotidan bo‘lgan Abdulloh ibn Nofeʼ az-Zubayriy (vafoti: 216/831-yil)ni bir shaxs deb o‘ylab, ularning rivoyatlarini chalkashtiradilar. Ushbu xatoning nati­jasi o‘laroq bu ikki kishidan qilingan rivoyatlar bir-biriga zid kelganda, manbalarda „Ibn Nofeʼ bu borada Imom Molikdan ikki xil fikr rivoyat qilgan" tarzida uchraydigan taʼvillar alohida eʼtiborni tortadi.

Vafoti
------

Abdulloh ibn Nofeʼ 206/822-yil ramazon oyida vafot etgan bo‘lib, ayrim manbalarda uning vafot sanasi sifatida 186/802-yil ham ko‘rsatilgan bo‘lsa-da, az-Zahabiy buni inkor qilgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. — Bayrut: 1968. V, 438;
2. Al-Buxoriy. At-Tarӣx al-kabӣr. — Haydarobod: 1941-60. V, 213;
3. Ibn Abu Hotim. Al-Jarh va-t-taʼdӣl. — Haydarobod: 1952-53. V, 183-184;
4. Qozi Iyoz. Tartӣb al-madārik. — Bayrut: 1967. I, 47-48, 356-358;
5. Az-Zahabiy. Siyar. X, 371-374;
6. Ali Bardakoğlu. „Abdullah b. Nâfi‘". TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 124.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**And oʻrdagi**, yoki **oqim oʻrdagi** (lotincha: *Merganetta armata*), - suv qushlarining turi, o'rdakdoshlar oilasiga mansub. **And oʻrdaklari** jinsining yagona vakili *Merganetta*. Ular Chili va Argentinada juda keng tarqalgan.

Tashqi ko'rinishi
-----------------

And oʻrdakining uzunligi 43-46 sm ga, ogʻirligi esa 315-440 grammgacha yetishi mumkin. And oʻrdaklarining oʻziga xos xususiyati bu - uzun dum patlari.

Voyaga etgan parrandalar patlari kichik turlarga qaraganda katta farq qiladi, barcha turdagi oʻrdaklarda umumiy oq bosh patlari va bosh va boʻyin boʻylab egilgan qora chiziqqa ega. Tanadagi patlar toʻq raglarda boʻladi, ba'zi kichik turlarida qisman jigarrang patlari mavjud.

Kichik turnlardagi erkaklari qizil tumshuqga ega. Urgʻochilar biroz kichikroq, qora boshli va quyuq qizil-jigarrang dum patlarga ega. Yosh qushlarning patlari orqa tomonida kulrang, qorni oq rangda boʻladi.

Hayot tarzi
-----------

And oʻrdaklari oʻz uyalarini gʻorlarda, toshlar orasida va baland oʻtlarda quradilar. U asosan quruq oʻtlardan iborat boʻladi.

Qoida tariqasida, And oʻrdaklari 3-4 tuxum qoʻyadi. Inkubatsiya muddati 43-44 kundan iborat. Joʻjalari qora va oq rangda yʻol-yoʻl yoki dogʻlarga ega boʻlishadi.

Yoyishi
-------

And oʻrdaklari Janubiy Amerikada Venesueladan Chili va Argentinagacha yashaydi. Ular yashash hududa joʻylashgan tez-oqimli togʻ suvlarini hush koʻrishadi. And oʻrdaklari odatda yuqori balandliklarda, 1200-4500 metr atrofida uchadi.

Xonakilashtirish
----------------

And oʻrdaklari asirlikda juda kam uchraydi. Bundan tashqari, hozirgi kunga qadar bu turni uzoq vaqt davomida xonakilashtirish muvaffaqiyatsiz oʻtagan. Eng katta muammo - bu oʻrdaklarning ichki parazitlarga, infektsiyalarga va zamburugʻ kasalliklariga nisbatan yuqori zaifligi deb hisoblanadi. Oʻrdaklar ham shu tarzda bir-biriga nisbatan tajovuzkor boʻlib qolishadi.

Tasniflash
----------

6 ta kenja turi mavjud :

* *M.a. colombiana* - g'arbiy Venesuela, shimoliy Kolumbiya, markaziy Ekvadorga ;
* *M.a. leucogenis* - shimoliy Peru ;
* *M.a. turneri* - janubiy Peru, shimoliy Chili ;
* *M.a. garleppi* - Shimoliy Boliviya ;
* *M.a. berlepschi* - janubiy Boliviya, shimoli-g'arbiy Argentina ;
* *M.a. armata* - g'arbiy Argentina, Chili.

Galereya
--------

* erkak va ayolerkak va ayol
* ErkakErkak
* TasvirTasvir
* Erkak tosh ustida turibdiErkak tosh ustida turibdi
* Ayol tosh ustida turibdiAyol tosh ustida turibdi

Havolalar
---------

* Flickr.com saytida Andean Spur Ducks suratlari

Manbalar
--------

1. 1 2  *Коблик Е. А. Редькин Я. А.* Базовый список гусеобразных (Anseriformes) мировой фауны // Казарка, № 10 (2004). — С. 15—46.
2. ↑   Dunyo qushlari roʻyxati Международного союза орнитологов (IOC World Bird List version 3.3)
**Konveyer** (ing. conveyer — tashuvchi) — toʻkma, donali, boʻlak-boʻlak yuk yoki buyumlarni, asosan, qisqa, baʼzan uzoq, masofaga uzluksiz va bir xil maromda tashiydigan mexanizm. Vazifasiga koʻra, transport (yuk tashiydigan) va texnologik (texnologik operatsiyalarni oʻzaro bogʻlaydigan) xillarga boʻlinadi. Tortish organi boʻlgan va tortish organi boʻlmagan turlari bor. Elektrik yuritma bilan harakatlanadigan mexanik konveyer keng tarqalgan. Bunday Konveyerlarning tortish organlari lenta, zanjir va kanatdan iborat boʻlib, ular yordamida buyum yoki yuklar tashiladi. Yuk tashish organlarining turiga koʻra, dasturli boshqariladigan lentali, koʻraqli, plastinkali, osma, shuningdek, kovshli, aravachali va boshqa turlarga; tortish organi boʻlmagan vintli (shnekli), inersion (chayqaluvchi, tebranma), rolikli (rolgang), odimlovchi (quymachilik, yigʻuvchi) va boshqa turlarga boʻlinadi. Lentali konveyer bilan, asosan, donali yuklar tashiladi. Zanjirga biriktiriladigan moslamaning tuzilishiga qarab, zanjirli konveyerlar plastinkali, koʻrakchali va aravachali boʻladi. Plastinkali konveyerlar, asosan, boʻlak-boʻlak materiallarga moʻljallangan boʻlib, yukni qiya yunalishda tashishga imkon beradi, mayda koʻmir va rudalarni surish uchun ishlatiladi. Kovshli va aravachali konveyerlar ayrim korxonalarda (metallurgiya va kimyo kombinatlarida), asosan, toʻkma yuklarni tashish uchun ishlatiladi. Bugʻdoy, un, sement, shagʻal, qum, mayda koʻmir qabilarni yaqin masofaga tashish uchun vintli Konveyerlar qoʻllaniladi. Toʻp qilib yigʻilgan yoki yashiklarga joylangan yuklarni pastga tushirish uchun rolikli (gravitatsion) konveyerdan foydalaniladi. Bunday konveyerlarda yuk oʻz ogʻirligi bilan pastga toʻshadi. Inersion Konveyer toʻkma kjni gorizontal va qiya yoʻnalishda qisqa masofaga tashish uchun moʻljallanadi. Bunday Konveyerda yuk inersiya kuchi hisobiga harakatlanadi. Boʻlardan tashqari, yuklar suyuqliklar bilan birga nasoslar yordamida quvur yoki novlarda harakatlanadigan gidravlik, yuklar yoki buyumlar ventilyatorlar yordamida hosil qilinadigan bosimlar farqi hisobiga quvurlarda harakatlanadigan pnevmatik konveyerlar bor. Maxsus ishlarga moʻljallangan konveyerlar elevator va eskalator deb ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Kondensatsiya** gaz holatidagi moddaning sovishi yoki siqilishi natijasida suyuq yoki qattiq holatga o'tishi. Kondensatsiya — bug'lanishning aksi. Kondensatsiya muayyan modda uchun kritik temperaturadan past temperaturadagina sodir boʻladi. Kritik nuqta bilan uchlama nuqta orasidagi temperaturaviy oralikda modda suyuq holatga, yanada pastroq temperaturalarda esa kristall holatga oʻtadi. Suyuq yoki kristall holatlar orasida muvozanatli Kondensatsiya yuz berib, gaz holatdan suyuq yoki qattiq holatga miqdorda issiqlik ajraladi. Bu issiqlik moddaning shu temperatura va bosimda bugʻlanishiga sarflangan issiqlikka teng. Kondensatsiyaning solishtirma issikligi solishtirma bugʻlanish issikligiga teng. Bugʻlanish va Kondensatsiya bir vaqtda roʻy beradi.

Yana qara
---------

* Bugʻlanish
* Shudring

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Analizatorlar** (fiziologi-yada) — yuksak darajadagi hayvonlar va odam nerv tuzilmalarining murak-kab sistemasi. A. tashqi muhit va or-ganizmdagi taʼsirotlarni idrok etib, tahlil (analiz) qiladi. A. tushunchasini I. P. Pavlov kiritgan (1909). Kela-digan axborot reseptorlar — sezuvchan (afferent) nervlar oxirlarida kabul qilinadi. Reseptorlar qoʻzgʻatuvchi taʼ-sirot energiyasini nerv impulslariga oʻtkazadi, soʻngra bular nerv sistemasining oʻtkazuvchi yoʻllari orqali A.ning oliy (markaziy) boʻlimlariga — bosh miya poʻstlogʻi qismlariga oʻtadi. A. axbo-rotning asosiy qismini atrof muhitdan oladi. Bueksteroreseptiv A. deyiladi. Bularga eshituv, koʻruv, hid, taʼm bilish, tuygu aʼzolari kiradi. Boshqa A. orga-nizmning ichki muhiti holatini tahlil qiladi (interoreseptiv A). Vestibulyar va tayanch harakat apparati, qon bosi-mining darajasi ular nazorati ostida boʻladi. A. murakkab tuzilishga ega boʻlib, mi-yani organizmdan tashkaridagi, shuning-dek uning ichidagi hodisalar toʻgʻrisida batafsil axborot bilan taʼminlaydi. A.ning vazifasi shuki, ularning yordamida hayvon tashqi hamda ichki muhitdagi foydali va zararli taʼsirlarni ajra-tib, hayot sharoitiga yaxshiroq moslashadi. Birorta A. buzilganda (shikastla-nish, kasallik tufayli) mashq jarayonida boshqa A.ning imkoniyatlari kengayadi. Masalan, koʻzi ojiz kishilarda eshitish, tuygʻu, bosim va temperaturani sezish qobiliyati rivojlangan boʻladi. Odam ongi borli-gidan unda A.ning ahamiyati yanada katta.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shaxs daxlsizligi** (OʻzRda) -har bir kimsaning tugʻilganidan boshlab tan olinadigan uzviy huquqi. Shaxs daxlsizligi jismoniy, axloqiy va maʼnaviy jihatlarga ega. Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasiga va boshqalar bir qator xalqaro huquqiy hujjatlarga binoan, Shaxs daxlsizligi Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 2boʻlimida batafsil ifodalangan va qonunlar bilan barchaga teng ravishda kafolatlangan. Shaxs daxlsizligini hamma shaxslarga, shu jumladan, ajnabiy mamlakatlardagi Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolariga nisbatan taʼminlash davlat zimmasidadir. Biror huquq va erkinlikdan sud qarorisiz mahrum etishga yoxud ularni cheklashga hech kim haqli emas. Hech bir shaxs qonunga asoslanmagan holda hibsga olinishi, qamoqda saqlanishi, ozodlikdan mahrum qilinishi, qiynoqqa solinishi, jismoniy yoki ruhiy zoʻravonlikka, shafqatsiz yoki inson qadrqimmatini kamsituvchi boshqa tarzdagi tazyiqqa duchor etilishi mumkin emas. Shaxsda uning roziligisiz tibbiy yoki boshqacha tajribalar oʻtkazish qatʼiyan taqiqlanadi. Shaxs daxlsizligiga tajovuz qilish — insonning ozodligi, shaʼni, qadrqimmati, konstitutsiyaviy huquq va erkinliklariga qarshi jinoyat hisoblanadi (JK, 135-149-moddalar).(O'zbekiston)


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Angob** — qizil kesakdan tay-yorlangan boʻyoq. A. kulolchilikda keng qoʻllaniladi. Sopol idishlar va buyumlar A. surtishdan oldin quritiladi. Notekis joylari maxsus loy (dazmol loy) bilan tekislanadi, soʻng hoʻl latta bilan silliqlanadi. Baʼzan A. bir necha qavat surtiladi. Idishlar va buyumlar A.dan keyin naqshlanadi. Oʻrta Osiyo xalqlari A.ni neolit davri (miloddan avvalgi 4 — 3 ming yillik)dan boshlab sopol idishlarga naqsh berishda va boʻyashda ishlatgan. Kushon podsholigi (miloddan avvalgi 2 — 1 va mil. 1 — 4-asrlar) davridagi sopol idishlarning sirti A. bilan boʻyalgan. Bunday idishlar Oʻrta Osiyoda qoraxoniylar davri (11 — 12-asrlar)da ham keng tarqalgan. A.dan qadimgi qabilalar oʻliklarni koʻmishda ham foydalangan. Koʻpincha murdaga A. sur-tib yoki sepib koʻmilgan. Qad. odamlar gʻorlarningde-vorlariga va qoyatoshlarga A. bilan rasmlar chizgan. Surxondaryo viloyati Sherobod tumanidagi Zarautsoydan 1936-yilda G. V. Parfenov topgan qadimgi rasmlar (hayvonlar shakllari) ham A. bilan chizilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Anilidlar**, C6H5NHCOR — ani-lin va turli radikalli karbon kislotalarning hosilalari. Bu moddalar ani-linning amin guruhidagi bitta vodorod atomi kislota qoldigʻi (atsil guruhi) bilan almashinishi natijasida hosil boʻladi, mas:C6H5NHCOCH3 — atsetani-lid C6H5NHCOC6H5 — benzanilid C6H5NHCHO — formanilid A. suyul-tirilgan kislota yoki ishqor taʼsirida anilin va karbon kislotaga parchala-nadi. Koʻp A. tibbiyotda dori sifatida, qishloq xoʻjaligida esa begona oʻtlarga qarshi kurashda (karsil, solan va boshqalar) ishlatiladi. Ay-rim A. azoboʻyoqlarning komponenti si-fatida va kinofotomateriallar ishlab chiqarishda qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hazel Abel** (**Hempel** 1888 yil 10 iyul — 1966 yil 30 iyul) AQShning Nebraska shtatidagi amerikalik oʻqituvchi va siyosatchi boʻlib, 1954 yilda ellik toʻrt kun davomida Qoʻshma Shtatlar Senati aʼzosi boʻlib ishlagan. U Nebraskadan Senatga saylangan birinchi ayol.U Nebraskadagi eng qisqa muddatli senator boʻlgan.

Shaxsiy hayot
-------------

Abel Nebraska shtatining Platsmut shahrida Charlz Xempel va Ella Xempelning qizi boʻlib tugʻilgan. U Nebraska shtatining Omaha davlat maktablarida oʻqigan va 1908-yilda Nebraska-Linkoln universitetini tamomlagan .U Papillion, Nebraska, Ashland, Nebraska va Crete, Nebraska shaharlarida oʻrta maktab matematika oʻqituvchisi va direktori boʻlib ishlagan, avval erining qurilish kompaniyasida kotiba, gʻaznachi va prezident boʻlib ishlagan.

Karyera
-------

Abel 1939-yildan 1948-yilgacha va 1952-yildan 1956-yilgacha Nebraska shtatidagi Respublika konventsiyalarining delegati boʻlgan .1954 yilda Abel Davlat Respublika Markaziy Qoʻmitasi raisining oʻrinbosari etib saylandi. Oʻsha yili u muddati tugamagan senatorlik muddatini yakunlash uchun saylandi.U Nebraskadan Senatda xizmat qilish uchun saylangan birinchi ayol boʻldi, shuningdek, Senat oʻrindigʻida boshqa ayolga ergashadigan birinchi ayol boʻldi, chunki  Eva Bouring avvalroq saylovlar oʻtkazilgunga qadar xizmat qilish uchun oʻringa tayinlangan edi. U 1954-yil 8-noyabrdan 1954-yil 31-dekabrda isteʼfoga chiqqunga qadar Senatda ishlagan. Noyabr oyida olti yillik muddatga saylangan Nebraska shtatidagi respublikachi Karl Kertisga ish stajida ustunlik berish uchun u muddati tugashiga uch kun qolganda isteʼfoga chiqdi. Keyinchalik u ayollarning siyosiy lavozimdagi koʻrinishini oshirish uchun ikki oylik saylovoldi tashviqotini olib borganini kuzatdi. „Men uchun bu Senatdagi qisqa muddatdan koʻproq edi", deb eslaydi Abel *Newsweek* uchun. „Men Nebraska saylovchilaridan hukumatdagi ayolni maʼqullashlarini istardim". Senatda boʻlganida u senatorni qoralash uchun ovoz berdi. Viskonsin shtatidan Jozef Makkarti, Armiya-Makkarti tinglovlarida .Abel Nebraska shtatining 2-sinf oʻrindigʻi uchun oʻn beshinchi Senat muddati davomida (1949 yil 3 yanvardan 1955 yil 3 yanvargacha) xizmat qilgan olti senatorning beshinchisi edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Donors Honored at Rededication of Hazel Abel Park".  City of Lincoln Nebraska. Qaraldi: 2-iyun 2014-yil.
2. ↑  Wasniewski, Matthew Andrew*. Women in Congress, 1917-2006*. Government Printing Office, 2006 — 321 bet. 2-iyun 2014-yilda qaraldi. „Hazel Hempel Abel University of Nebraska in 1908."
3. ↑  Schultz, Jeffrey D.*. Encyclopedia of Women in American Politics*. Greenwood Publishing Group, 1999 — 3 bet. ISBN 9781573561310.
4. ↑  Membership Changes of the 83rd Congress
5. ↑  „ABEL, Hazel Hempel | US House of Representatives: History, Art & Archives" (en). *history.house.gov*. Qaraldi: 20-noyabr 2019-yil.
6. ↑  „ABEL, Hazel Hempel".  History, Art & Archivesnited States House of Representatives. Qaraldi: 2-iyun 2014-yil.
Virginiya orollari - Vest-Indiyadagi (100 ga yaqin) mayda orollar. Buyuk Britaniya (maydoni 153,4 km2, aholisi 48 ming kishi, 2023; maʼmuriy markazi — Rod-Taun shahri) va AQSH (maydoni 355 km2, aholisi 204 ming kishi, 2023; maʼmuriy markazi — Sharlotta-Amaliya shahri) mulki. Aholisi negr va mulatlar. Virginiya orollari neogen davri ohaktoshlaridan tuzilgan, relefi tekislik. Virginiya orollarida tog‘ hosil bo‘lish jarayoni davom etmoqda. Eng baland joyi 543 m. Iqlimi issiq va nam tropik iqlim. Yillik yog‘in 1200 mm. Tez-tez bo‘ron bo‘lib turadi. Doim yashil o‘rmonlar bor. Aholi shakarqamish o‘stirish, sabzavotchilik, chorvachilik bilan shug‘ullanadi. Neftni qayta ishlovchi, alyuminiy, soat, rom, shakarqand ishlab chiqarish korxonalari bor. Chetga shakarqand, rom, sitrus mevalari va chorva mollari chikariladi. Turizm rivojlangan. Virginiya orollarini 1493-yilda X. Kolumb kashf etgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Al-Anshor masjidi** (indonezcha: *Masjid Al-Anshor*) Indoneziyaning Jakarta shahridagi eng qadimgi masjiddir. U Pekojan Tambora hududida joylashgan va 1648-yilda qurilgan.

Tarixi
------

Ushbu masjid nomi ilk bora 1648-yilda cherkov kengashiga ruhoniyning hisobotida ma'lum qilingan. O'sha paytda al-Anshor masjidi nafaqat ibodat qilish, balki Kampung Pekojanda Qur'on o'rganish uchun diniy maktab sifatida ham foydalanilgan. Masjid dastlab Gujarat va Bengaliyalik savdogarlar tomonidan tashkil etilgan bo'lib, ular o'sha paytda savdo qilish uchun Jakartaga tashrif buyurishgan.

Adolf Heukenning "Jakarta tarixi" kitobida yozishicha, Yaman va Hindiston musulmonlari Pekojan hududiga kelib joylashgan. U yerdan ular islomni Jakartaning Krukut, Sava Besar, Jati Petamburan, Tanah Abang, Kvitang, Jatinegara va Kavang kabi bir qancha yerlarga tarqatdilar. Al-Anshor masjidi Hindiston fuqarolarining vaqf yerida joylashgan, uning guvohnoma raqami: M.166 18-03-92 AIW / PPAIW: W3 / 011 / c / 4/1991, 8-5-1991. Ushbu masjid shuningdek, DKI Jakarta hukumati tomonidan himoyalangan madaniy meros obyektlari ro'yxatiga kiritilgan.

Al-Anshor masjidining minoralari va gumbazlari yo'q, qo'shimcha hashamatli bezaklarga ham ega emas. Bu aholi zich joylashgan hududda barpo etilgan bo'lib, binosi masjiddan ko'ra ko'proq uyga o'xshab ketadi. Uning to'rtta to'g'ri yog'och to'sinli ustunlari bezaksiz qilib ishlangan. Masjid 1648-yilda qurilgan bo'lsa-da, binoning aynan qaysi qismi hali ham original ekanligi aniq emas. Chunki masjid 1973 va 1985-yillarda yangilanganidan so‘ng binoning eski uslubi deyarli yo‘qolib ketgan.

Yana qarang
-----------

* Indoneziyada islom
* Indoneziyadagi masjidlar ro'yxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Al-Anshor, Masjid" (Indonesian). *www.jakarta.go.id*. 20-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-iyul 2017-yil.
2. ↑  *Priliawito, Eko*. „Menelusuri Jejak Islam di Jakarta" (Indonesian). *VIVAnews* (2-avgust 2011-yil). Qaraldi: 18-iyul 2017-yil.
3. ↑  *Kusumawardhani.* „Masjid Tertua di Jakarta Itu Bernama al-Anshor" (Indonesian). *www.teropongsenayan.com* (27-iyun 2015-yil). Qaraldi: 18-iyul 2017-yil.