**Erica Abi Wright (**talaffuzi: **Erika Abi Rayt**;1971-yil 26-fevralda tugʻilgan), **Erykah Badu** professional nomi bilan tanilgan amerikalik qoʻshiqchi, qoʻshiq muallifi, produser va aktrisadir. R&B, 1970-yillarning soul va 1980-yillarning hip-hopi taʼsirida Badu 1990—2000-yillarda D'Angelo va Maxwell kabi qoʻshiqchilar bilan birga neo soul subjanrida ijod qilgan. Uni "Neo Soul malikasi" deb atashgan. Baduning faoliyati 1994-yilda Fort-Wortda D'Angelo uchun shou ochganidan keyin boshlangan. Yozuvlar yorligʻi rahbari Kedar Massenburg uning chiqishidan hayratda qoldi va uni Kedar Entertainment kompaniyasiga qabul qildi. Uning birinchi albomi "*Baduizm"* 1997-yil fevral oyida chiqdi. Undan toʻrtta singl chiqdi: "On & On", "Appletree", "Next Lifetime" va "Otherside of the Game". Albom Amerika Yozuv Industriyasi Assotsiatsiyasi (RIAA) tomonidan uch karra Platinum sertifikatiga ega boʻldi. Uning birinchi jonli albomi "*Live"* 1997-yil noyabr oyida chiqarilgan va RIAA tomonidan ikki marta Platinum sertifikatiga ega boʻlgan. 

Uning ikkinchi studiyaviy albomi "*Mamaʼs Gun"* 2000-yilda chiqdi. Undan uchta singl paydo boʻldi: "Bag Lady", bu *Billboard* Hot 100 roʻyxatida 6-oʻrinni egallagan uning birinchi top 10 singli boʻld. Albom RIAA tomonidan Platinum sertifikatiga ega.  Baduning uchinchi albomi "*Worldwide Underground"* 2003-yilda chiqdi. U uchta singlni yaratdi: "Love of My Life", "Danger" va "Back in the Day (Puff)". "*Love*" *Billboardning* eng yaxshi 10 taligiga kirgan ikkinchi qoʻshigʻiga aylandi. Albom RIAA tomonidan oltin sertifikatga ega.  Baduning toʻrtinchi albomi, "*New Amerykah One Part"*, 2008-yilda chiqdi. Undan ikkita singl paydo boʻldi: "Honey" va "Soldier". "*New Amerykah Part Two"* 2010-yilda chiqarilgan va tanqidiy va tijorat nuqtai nazaridan yaxshi natijalarga erishmagan. Unda munozaralarga sabab boʻlgan albomning asosiy singli "Window Seat" bor edi.

Baduning ovozi jazz qoʻshiqchisi Billie Holiday bilan taqqoslangan.  Faoliyatining boshida Badu oʻzining eksantrik uslubi bilan tanilgan edi, bu koʻpincha juda katta va rang-barang bosh kiyim kiyishni oʻz ichiga olgan. U *Soulquarians*ning asosiy aʼzosi edi. Aktrisa sifatida u bir qator filmlarda ikkinchi darajali rollarni oʻynagan, shu jumladan "*Blues Brothers 2000"*, "*The Cider House Rules"* va "House of *D".* U, shuningdek, 1967—1975-yillardagi *"The Black Power Mixtape"* hujjatli filmlarida ishtirok etgan.

Ilk hayot
=========

Erika Badu Dallas shahrida tugʻilgan. Otasi kichik William Wrightdan ajralganidan keyin onasi uni, akasi Evin va singlisini yolgʻiz tarbiyalagan. Bolalarning onasi va otasi buvilari ularga qarashda koʻpincha yordam berishgan. Badu shou-biznesning birinchi taʼmini toʻrt yoshida, Dallas teatr markazida va Qora sanʼat va adabiyot akademiyasida (TBAAL) choʻqintirgan onasi Gwen Hargrove va amakisi TBAAL asoschisi Curtis Kin rahbarligida kuylagan va raqsga tushgan.

14 yoshida Badu Roy Hargrove kabi isteʼdodlar bilan birga mahalliy radiostansiyada fristayl bilan shugʻullangan. Yoshligida u oʻz ismining imlosini Ericadan Erykahga oʻzgartirishga qaror qilgan, chunki u oʻzining asl ismini "qul ismi" deb hisoblagan. "Kah" atamasi ichki "men"ni bildiradi. U "Badu" familiyasini oldi, chunki bu uning sevimli jazz skat ovozi, shuningdek, Ganadagi Akan xalqi orasida bu 10-tugʻilgan bola uchun atama. 

Booker T. Washingtondagi Ijro va Tasviriy sanʼat maktabini tugatgandan soʻng, Badu tarixiy qora tanlilar boʻlgan Grambling Davlat Universitetida teatr boʻyicha oʻqishni davom ettirdi. U 1993-yilda oʻqishni tamomlashdan oldin musiqaga koʻproq eʼtibor qaratish uchun universitetni tark etdi. Bu vaqt ichida Badu oʻzini boqish uchun bir nechta eng kam ish haqini oldi. U Janubiy Dallas madaniyat markazida bolalarga drama va raqsdan dars bergan. Amakivachchasi Robert "Free" Bredford bilan ishlash va gastrol safarlarida u Kedar Massenburgning eʼtiborini tortgan 19 qoʻshiqdan iborat "*Country Cousins*" demosini yozdi. U Baduni D'Angelo bilan duet yozishga tayyorladi, "Your Precious Love" va oxir-oqibat un Universal Records bilan shartnoma imzoladi.

Karyera
=======

Badu 2005-yil
Badu 2016-yil 26-fevralda *The Bomb Factory*da oʻzining "Still Boomin" nomli tugʻilgan kuniga bagʻishlangan kontsertini oʻtkazdi, bu 11 oy avval tantanali ochilish marosimidan buyon ushbu maydondagi ikkinchi chiqishi edi. Tadbirni Baduning yaqin doʻsti Dave Chappelle olib bordi va Outkast duetidan André 3000 tomonidan kutilmagan koʻrinishga ega boʻldi. Badu Dallasning mahalliy xip-xop aktyorlari Zach Witness va Cameron McCloudni yordamchi aktyor sifatida jalb qildi. *"The Land* "filmida Turkuaz rolini ham ijro etgan. Film uchun Badu shuningdek, rapper Nas ishtirok etgan *The Land nomli trekni ham chiqardi.*

2018-yil 15-avgustda NPR video seriyasi Tiny Desk Concerts, Erykah Badu va uning guruhi jonli ijroda ishtirok etgan yangi epizodni chiqardi. Xuddi shu kuni NPR "Whatʼs Good with Stretch & Bobbito" podkasti epizodini chiqardi. 7-noyabr kuni NTS telekanalining "*Sound of Color Badu" seriali mezbonlik qilayotganda,* avval chiqarilmagan va nomi noma’lum qoʻshigʻi *"Money Canʼt Buy Me Love*" deb nomlangan studiyada debyut qildi.

2019-yil 2-iyun kuni Badu Barselonadagi Primavera Sound Festivalida jonli ijroda ijro etgan yangi qoʻshigʻi *"The Work"* deb nomlangan yangi qoʻshigʻining chiqarilishini masxara qildi. Ertasi kuni 2019-yil 3-iyun kuni Badu instrumentalist James Poyser bilan hamkorlikda "*Tempted* by Squeeze" qoʻshigʻining muqovasi boʻlgan "*Tempted"* nomli yangi singlni chiqardi. *Bu qoʻshiq uning 2015-yilda Phone Down* - dan keyingi birinchi rasmiy singli boʻldi. Sentabr oyida Badu oʻzining oltinchi studiyaviy albomini "soon" chiqarish rejalarini Instagramdagi muxlisiga izoh orqali tasdiqladi.

2020-yil may oyida u "*Slingbaumning Slingbaum One*" debyut studiyaviy albomida D'Angelo bilan birga "Beehoove" nomli singlda ishtirok etdi. 2020-yil 19-iyun kuni Badu qoʻshiqchi Teyana Taylorning "Lowkey" qoʻshigʻida ishtirok etdi.

2020-yil avgust oyida Badu Bilalning COVID-19 blokirovkalari paytida masofadan yaratilgan *VOYAGE-19* EP ning jonli efirga yozilishiga hissa qoʻshdi. Keyingi oyda sotuvdan tushgan tushum pandemiyadan moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelgan musiqachilarga yoʻnaltirildi.

Shaxsiy hayot
=============

Badu 2006-yilda vegetarian boʻldi: "Vegan oziq-ovqat - bu eng haqiqiy shaklda ruhning oziq-ovqatidir. Ruhning oziq-ovqati ruhni oziqlantirishni anglatadi. Men uchun sizning ruhingiz sizning maqsadingizdir. Agar niyatingiz pok boʻlsa, siz poksiz".  Badu oʻz vaqtini oʻz shahri va Fort Greene, Nyu-York oʻrtasida taqsimlaydi. 

1995-yilda Badu OutKast guruhidagi reper Andre 3000 bilan aloqaga chiqdi. Ularning munosabatlari 1999-yilda tugadi. 2000-yil oxirida OutKast "Jekson xonim" qoʻshigʻi, André 3000-ning oʻsha paytdagi Badu va uning onasi bilan munosabatlaridan ilhomlangan. Qoʻshiq *Billboard* Hot 100 reytingida birinchi oʻrinni egalladi va Grammy mukofotiga sazovor boʻldi.

2004-yil 5-iyulda Badu Puma Sabti Curry ismli qizni dunyoga keltirdi. Pumaning otasi texaslik reper The DOC 2009-yil 1-fevralda Baduning besh yillik yigiti. Keyin reper Jey Electronica bilan Mars Merkaba Thedford ismli uchinchi farzandini dunyoga keltirdi. 

2014-yilgi Okayplayer platformasi va OkayAfrica TV veb-televideniyesi uchun Badu uning DNKsini sinovdan oʻtkazdi va genealoglar uning nasl-nasabini oʻrganishdi. Baduning DNKsi onasinikidan uning qisman Gʻarbiy va Markaziy Afrikadan, xususan Kamerunning Bamileke xalqidan ekanligini aniqladi.

Musiqiy uslub
=============

2006-yilda Belgiyaning Bruges shahridagi Badu
Baduning ishi R&B, 1970-yillarning soul va 1980-yillarning hip-hopidan olingan va 1990-yillarda D'Angelo kabi qoʻshqichilar bilan birga neo soul subjanri bilan bogʻlangan. Oʻzining musiqiy sezgirligi uchun u koʻpincha  jazzning buyuk Billie Holiday bilan taqqoslangan. Badu eksperimental R&B qoʻshiqchisi  sifatida tasvirlangan va uning ishi soul va hip hopning zamonaviy shakllarini oʻrganadi. *Mamaʼs Gun* - bu neo soul albomi boʻlib, u oʻz ichiga fank, soul va jazz uslublarini oladi. Albom tanqidchilar tomonidan neo soul asoschisi D'Angeloning oʻxshash musiqiy uslub va yoʻnalishga ega boʻlgan ikkinchi *Voodoo (2000) albomiga ayol sherigi sifatida qaralgan**. "Worldwide Underground"* ham Baduning avvalgi harakatlariga oʻxshab ketdi: albom neo-soul boʻlib, xip-xop va fank elementlarini oʻz ichiga oladi, shu bilan birga noanʼanaviy musiqiy tuzilmani ham oʻz ichiga oladi. "*New Amerykah Part One"* zich  uslubga ega boʻlib, u asosan funkni oʻz ichiga oladi. Ishlab chiqarilgan va siyosiy ohangda boʻlgan oʻzidan oldingi "*New Amerykah Part One"* (2008) dan farqli oʻlaroq, "*New Amerykah Part Two"* namuna olish va jonli asboblarni oʻz ichiga oladi.

Filmografiya
============

| Yil | Sarlavha | Rol | Eslatma |
| --- | --- | --- | --- |
| 1998 | *Blues Brothers 2000* | Queen Moussette |  |
| 1999 | *The Cider House Rules* | Rose Rose | Nomzod — kino aktyorlari gildiyasining kinofilmdagi eng yaxshi ijrosi uchun mukofoti |
| 2001 | *Erykah Badu Live* | herself | hujjatli film |
| 2002 | *Stars: An Oscars Party* |
| 2003 | Dragon Tales Letʼs Start a Band | herself |  |
| 2004 | *House of D* | Lady / Bernadette |  |
| 2006 | *Before the Music Dies* | herself | musiqa hujjatli film |
| *Dave Chapelleʼs Block Party* |
| 2009 | *Say My Name* | hujjatli film |
| 2010 | *Teenage Paparazzo* |
| 2012 | *Re:Generation Music Project* |
|  | *Diary of a Decade: The Story of a Movement* |
| 2013 | *They Die by Dawn* | Stagecoach Mary | qisqa |
| 2014 | *What Difference Does It Make? A Film About Making Music* | herself | musiqa hujjatli film |
| 2016 | *The Land* | Turquoise |  |
| 2019 | *What Men Want* | Singil |  |

Manbalar
========

1. ↑  "Erykah Badu Biography"AllMusic
2. ↑  "Godmother of Soul"The New Yorker
3. ↑  "Discography – Erykah Badu – Baduizm"BillboardNielsen Business Media the original on September 29, 2007.
4. ↑  "RIAA – Gold & Platinum"RIAA Archived from the original on October 16, 2015
5. ↑  "RIAA – Gold & Platinum" the original on October 16, 2015.
6. ↑  "Discography – Erykah Badu – Mama's Gun" *Billboard*. Archived from the original on September 29, 2007.
7. ↑  "Discography – Erykah Badu – Worldwide Underground" *Billboard*. Archived from the original on September 29, 2007.
8. ↑  "Discography – Erykah Badu – New Amerykah Part One (4th World War)" the original on September 29.
9. ↑  Natasha Stovall (April 6, 1997). "Just Don't Compare Her To Billie Holiday". *The New York Times*.
10. ↑  "Erykah Badu Has a Good Attitude (But No One's Perfect)" NY Rock. Archived from the original on October 13, 2012.
11. ↑  "Erykah Badu: The Last Great Jazz Singer? – Revive MusicRevive Music" Revivalist.okayplayer.com. March 5, 2012. Archived from the original on October 29, 2013.
12. ↑  Waldron, Clarence (2001). "Erykah Badu". *Jet*.
13. ↑  Waldron, Clarence (2001). "Erykah Badu". *Jet*
14. ↑  Galicia, Mikel (2016-02-29)."Erykah Badu's Annual Birthday Bash Reached a New Peak Friday Night | Dallas Observer"
15. ↑  Contreras, Felix (August 15, 2018). "Erykah Badu: Tiny Desk Concert". *NPR*.
16. ↑  Schatz, Lake (September 7, 2020). "Stream Bilal's New Album VOYAGE-19". *Consequence of Sound*.
17. ↑  Mickleborough, Lisa (October 6, 2008). "Erykah Badu". *VegNews Magazine*.
18. ↑  Ryzik, Melena (March 2, 2008). "The Mind of a One-Woman Multitude". *The New York Times*.
19. ↑  Lewis, Brittany (August 14, 2013). "Badu's Voodoo: Erykah Badu & The Effect She Has On Rappers (Kendrick Too)". GlobalGrind.com.
20. ↑  "Erykah Badu Discovers And Reconnects With Her African Roots"Valence MediaVibe
21. ↑  "The Roots Of… Erykah Badu Discovers Her African Ancestry - OkayAfrica"Okayplayer
22. ↑  "BET Experience black music fest at L.A. Live sizzles"Los Angeles Times
23. ↑  "Erykah Badu Features Andre 3000 And Drake Soundalike On New Mixtape: Listen"Idolator
24. ↑  Staff (January 2009). "The 50 Best Albums of 2008". *Mojo*. Bauer (182): 72.
25. ↑  Ryzik, Melena (March 2, 2008). "The Mind of a One-Woman Multitude".The New York Times
26. ↑  "Erykah Badu :: New Amerykah: Part One (4th World War) :: Universal Motown"
27. ↑  Hardy, Ernest (February 29, 2008). "'Amerykah' the beautiful". *Los Angeles Times*.
28. ↑  Kellman, Andy (February 26, 2010). "New Amerykah, Pt. 1: 4th World War – Erykah Badu". *AllMusic*
29. ↑  Mariel Concepcion (December 10, 2009). "Erykah Badu Unveils 'New Amerykah, Part II'". *Billboard*.