recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Umumiy nomlar:* Sharqiy agkistrodon mokasin*,* agkistrodon mokasin*,* suv mokasin *,* mokasin**
***Agkistrodon piscivorus** -* ilgari Amerika Qo'shma Shtatlarining janubi-sharqida topilgan turli geografik taqsimotlarga ega *Agkistrodon piscivorusning* uchta kichik turidan biri bo'lgan zaharli pitviper edi. Biroq, so'nggi taksonomik o'zgarishlar agkistrodon og'zining (*Agkistrodon piscivorus*) biron bir kichik turini haqiqiy takson sifatida tan olmaydi.

Yangi taksonomiyalar
--------------------

Sharqiy *agkistrodon* (*Agkistrodon piscivorus piscivorus*) bir vaqtlar agkistrodonning kenja turi (*Agkistrodon piscivorus*) sifatida tasniflangan. Biroq, 2008- va 2015-yillarda nashr etilgan DNKga asoslangan tadqiqotlar sharqiy agkistrodon (*Agkistrodon piscivorus*) va g'arbiy agkistrodon (*Agkistrodon piscivorus leucostoma*) o'rtasida sezilarli genetik farqni aniqlamadi va ikkita kichik turni (eng qadimgi nashr etilgan *piscivorus nomi bilan A.*) sinonimlashtirdi). Olingan taksonomiya sharqiy agkistrodon og'zini ( *A. p. piscivorus* ) haqiqiy takson sifatida tan olmaydi. Bir nechta keyingi sharhlar va turlar qayta ko'rib chiqilgan taksonomiyaga amal qildi va qo'llab-quvvatladi. Ushbu ilon haqida ma'lumotni *Agkistrodon piscivorus* maqolasida topish mumkin.

Tavsiflar
---------

 

Yoshroq ilon ko'rinishi
Ushbu kichik tur o'rtacha uzunligi 20-48 dyuym (51-121 sm)ga yetadi. Rangi asosan quyuq, tanasi og'ir. Biroq, yoshroq namunalar och jigarrang fonga ega bo'lgan qizildan jigarranggacha ko'ndalang chiziqlarga ega. Ko'ndalang chiziqlar dog'li, dumi oltingugurt rangga bo'yalgan. Vaqt o'tishi bilan naqsh qorayadi, chunki ko'plab kattalar butunlay qora rangga ega.

Chiziq yo'li qiyshaygan va yuzidagi quyuq keng chiziqlar yuqoridan ko'rinmaydigan ko'zlarni yashiradi, ko'z qorachig'iga o'xshash vertikal (mushuk ko'zi) yorig'iga ega. Ko'z burun teshigidan chuqur yuz teshigi bilan ajratilgan.

Geografik diapazonlar
---------------------

Amerika Qo'shma Shtatlari Virjiniya janubi-sharqida, Atlantika qirg'oq tekisligida va Shimoliy va Janubiy Karolinaning quyi Piedmontida, jumladan, sohillar, yarim orollar va Atlantika sohilidagi orollar shuningdek, Gruziya bo'ylab g'arbiy hududlarda (xaritaga qarang) uchratish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Campbell JA, Lamar WW. 2004. *The Venomous Reptiles of the Western Hemisphere*. Comstock Publishing Associates, Ithaca and London. 870 pp. 1500 plates.
2. ↑  McDiarmid RW, Campbell JA, Touré T. 1999.
3. 1 2  Florida Museum of Natural History: Eastern Cottonmouth
4. 1 2  Conant R. 1975.
5. 1 2  Wright AH, Wright AA. 1957.
6. ↑  Guiher TJ, Burbrink FT (2008).
7. ↑  Burbrink, Frank T. and Timothy J. Guiher. 2014.
8. ↑  Crother, B. I. ( editor). 2017.
9. ↑  Powell, Robert, Roger Conant, and Joseph T. Collins. 2016.
10. ↑  Uetz P, Freed P, Aguilar R, Hošek J (editors) (2021).

Havolalar
---------

* Florida tabiiy tarix muzeyi: Sharqiy Kottonmut
Litva bankining bosh qarorgohi Gediminas prospektida, 1889-1891 yillarda Yuzef Montvil buyrugʻi bilan qurilgan.
 Yuqoridan koʻrinishi
**Litva banki** (litovcha: *Lietuvos bankas*) Litva Respublikasining markaziy banki hisoblanadi. Litva banki Yevropa Markaziy banklar tizimining aʼzosidir. Bank raisi - Gediminas Shimkus. 2015-yilgacha Litva banki mamlakatning sobiq milliy valyutasi litni boshqarish uchun masʼul edi. Litva 2015-yil 1-yanvarda yevroni qabul qilgandan soʻng, u Yevrotizimning bir qismiga aylandi.

Birlamchi funksiyalari
----------------------

Bankning rasmiy veb-saytiga koʻra, Litva banki quyidagi asosiy funksiyalarni bajaradi:

* narx barqarorligini saqlash,
* pul-kredit siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirish;
* Davlat Gʻaznachiligi agenti sifatida faoliyat yuritadi.

Yevropa Markaziy banklar tizimining aʼzosi sifatida Litva banki yevrozona monetar siyosatini shakllantirish va amalga oshirishda ishtirok etadi.

Bank rahbariyati
----------------

Litva banki direktorlari :

* Vladas Yurgutis (1922—1929)
* Vladas Stashinskas (1930—1939)
* Yuozas Tubyalis (1939)
* Yuozas Paknis (1939—1940)

Litva banki boshqaruvi raislari: 

* Bronyus Povilaytis (1990)
* Vilyus Baldishis (1990—1993)
* Romualdas Visokavichyus (1993)
* Kazis Ratkyavichyus (1993—1996)
* Reynoldiyus Sharkinas (1996—2011)
* Vitas Vasilyauskas (2011—2021)
* Gediminas Shimkus (2021-yildan)

Boshqaruvi va tuzilmasi
-----------------------

Bank rais, raisning ikki nafar oʻrinbosari va ikki a’zodan iborat Boshqaruv kengashi tomonidan boshqariladi.

Litva banki rasmiy veb-saytiga koʻra, bank Nazorat xizmati tomonidan boshqariladi va oʻnta boshqarma: Iqtisodiyot, statistika, bozor operatsiyalari, xalqaro munosabatlar, toʻlov tizimlari, naqd pul, buxgalteriya hisobi, axborot texnologiyalari, umumiy xizmatlar va xavfsizlik boshqarmalari, oltita avtonom boʻlinma (ichki audit, yuridik, tashkiliy va xodimlar, umumiy va jamoatchilik bilan aloqalar, risklarni boshqarish) hamda Litva bankining Kaunas va Klaypedadagi filiallari mavjud.

Yana qarang
-----------

* Litva liti
* Yevropa markaziy banki

Manbalar
--------

1. 1 2  *Weidner, Jan* „The Organisation and Structure of Central Banks" (PDF). *Katalog der Deutschen Nationalbibliothek* (2017).
2. 1 2  „Historical timeline". *www.lb.lt*. 25-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-mart 2020-yil.

Havolalar
---------

* Litva banki (Lithuanian and English)
**HBS Craeyenhout** - Gaagada joylashgan omnisport klubi boʻlib, u futbol, kriket va xokkey boʻyicha jamoalarni oʻz ichiga oladi. Klub Gollandiya futbolining asl klublaridan biri boʻlgan oʻzining futbol jamoasi va uch karra chempionligi (1903/1904, 1905/1906, 1924/1925) bilan ham mashhur. Futbol klubi 1950-yillarda professionallikka kirishdan bosh tortdi va shu vaqtdan beri havaskorlar darajasida oʻynaydi. Hozirda u Gollandiya futbol ligasi tizimining beshinchi darajasi boʻlgan Vierde Divizionida oʻynaydi.

Futbol
------

1893-yilda asos solingan HBS Craeyenhout 58 yilni, 1896-yildan 1954-yilgacha Gollandiya futbolining yuqori divizionida o'tkazdi va 1903/1904, 1905/1906 va 1924/1925-yillarda Gollandiya yuqori ligasida gʻolib chiqgan. Klub Gollandiya terma jamoasiga bir qator oʻyinchilarni jalb qildi va havaskor jamoa sifatida oʻynashni davom ettirdi. HBS Craeyenhout tarixidagi e'tiborga molik qism 1901-yilgi Coupe Ponthoz finalida Belgiyaning Racing jamoasini 1:0 hisobida magʻlub etgan. Bu musoboqa UEFA tomonidan ruxsat etilgan Yevropa musobaqalarining oldingilaridan biri hisoblanadi.

### Tarix

 HBS futbol jamoasi 1931/1932: vd Bergen, van Romondt, Ophorst, van Kesteren, d'Fonseca, Diehl, Schoorl, Arntzenius, Denis, Vermetten, Rambonnet
Bir bola tugʻilgan kuni sovgʻasi uchun toʻp oldi va Gaagadagi oʻrta maktabdagi ikki doʻsti bilan 1893-yil 7-oktyabrda "Futbol klubi" tashkil etdi. Uchta asoschi J. Deykman, AWG Stigter va X. Tengbergen edi. Ular oʻsha paytdagi har bir Gaaga klubi oʻynagan Gaaga Maliveldda oʻynashgan. Dastlab koʻylak koʻk rangda, oq HBS harflari bilan libosda harakat qilishgan. 1894-yil 1-oktyabrda HBS Gaagada HVV Football bilan asos solingan. 1897-yilda klub HBS Hector bilan birlashdi. Klub endi maktab klubi emas edi, 1898-yilda bosh harflarni saqlab, "Houdt Braef Stant" nomini oldi. 

2011-yilda HBS Hoofdklasse ligasi chempioni sifatida Topklasse ligasiga ko'tarildi.

2021/2022-yilgi mavsumda HBS birinchi bosqichda SV Orion bilan oʻynagan pley-off bosqichiga yo'llanma olgan

### Yutuqlar

**Gollandiya futbol ligasi chempionati**

* **Chempionlar (3):** 1903/1904, 1905/1906, 1924/1925

Manbalar
--------

;l;jkj

1. ↑  „Sportpark Daal en Bergselaan" (nl).  Soccerway. Qaraldi: 17-iyun 2011-yil.

Havolalar
---------

* (niderlandcha) Official website

Andoza:Vierde DivisieAndoza:KNVB Cup Winners 1899-1960
**Bankiv tovugʻi**, yovvoyi tovuq (Gallus gallus) — tovuqsimonlar turkumining qirgʻovulsimonlar oilasiga mansub parranda. Jan. Osiyoda keng tarqalgan. Bu yerlarda hozir ham uchraydi. Togʻ va tekisliklardagi oʻrmon va butazorlarda yashaydi. Ch. Darvin Bankiv tovugʻi xilma-xil zotli xonaki tovuqlarning yovvoyi ajdodi ekanligini aniqlagan. Bankiv tovugʻi Hindistonda miloddan avvalgi 3000-yil ilgari qoʻlga oʻrgatilgan. Uy tovuqlari Hindistondan Eron orqali Yevropaga tarqalgan degan taxminlar bor. U qoʻlga tez va oson oʻrganadi. Parvarish qilish, tanlash va chatishtirish yoʻllari bilan yovvoyi tovuqdan katta farq qiladigan xonaki tovuq zotlari yetishtirilgan. Bankiv tovugʻi ning rangi dakang xoʻrozning rangiga oʻxshaydi. Xoʻrozining ogʻirligi 900 — 1250 g , makiyoniniki 500 — 550 g. Bankiv tovugʻi yaxshi uchadi; kechalari daraxtda tunaydi. Makiyoni 5—13 donagacha maydaroq tuxum qoʻyadi. Bankiv tovugʻi har xil don, urugʻ, meva va umurtqasiz mayda jonivorlar bilan ovqatlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Bankiv tovugʻi" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yevropa markaziy banki** (YeMB) — Yevropa valyuta ittifoqining asosiy muassasasi. Yevropa Ittifoqi qaroriga koʻra 1998-yil 1-iyunda tashkil etilgan. Boshqaruvi Germaniyaning Frankfurt-Mayn shahrida joylashgan. Asosiy vazifasi yagona valyuta — yevroni muomalaga kiritgan Yevropa valyuta ittifoqiga aʼzo mamlakatlar pul siyosatini amalga oshirishdan iborat. Yevropa markaziy banki tizimi ikki bosqichli boʻlib, yuqori bosqichda Yevropa markaziy banki va quyi bosqichda Yevropa iqtisodiy va pul hamjamiyatiga aʼzo mamlakatlarning milliy Markaziy banklari turadi. Bu Markaziy banklar ayni paytda Yevropa markaziy banki bilan birga Yevropa Markaziy banklari tizimini hosil qiladi. Yevropa markaziy banki va milliy Markaziy banklar boshqa har qanday Yevropa yoki milliy organlarning koʻrsatmalaridan foydalanmaydi yoki ularga amal qilmaydi. Bank barcha hisob-kitoblarni yevroda olib boradi va uning barqarorligini taʼminlashga xizmat qiladi. 1999-yil 1-yanvardan boshlab pul siyosatini tartibga solish Yevropa markaziy banki boshqaruvchilari Kengashining mutlaqi vakolatiga kiradi. Milliy Markaziy banklar boshqaruvchilari Kengash aʼzolari hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


  


|  |  |
| --- | --- |
| Bank | *Bankga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Bank foiz stavkasi** - bank ssudasidan foydalanganlik uchun belgilangan haq miqdori; qarz summasiga nisbatan foiz hisobida undiriladi. Uning miqdori kredit turi, muddati va qarzning vaqtida qaytarilishiga bogʻliq. Tijorat va davlat banklari Markaziy (milliy) bank boshchiligida kreditlar uchun belgilaydigan Bank foiz stavkasi s. miqdori foiz stavkalarning butun bir tizimini tashkil etadi. Davlat shu tizimga investitsiyalar darajasi va pul muomalasini tartibga soladigan yoʻnalishda taʼsir koʻrsatadi, yaʼni qulay iqtisodiy konʼyunkturani yaratadi. Bank foiz stavkasi s. qarzning kaysi tarzda va qanday berilishiga ham bogʻliq. Uzoq muddatli qarzning Bank foiz stavkasi s. past, qisqa muddatlisiniki yuqori boʻladi. Qarz yordam tarzida berilganda ham Bank foiz stavkasi s. imtiyozli boʻladi. Agar korxona va tashkilotlarni oʻz qoʻlidagi mablagʻni yaxshi ishlatishga undash zarur boʻlsa, Bank foiz stavkasi s. oshiriladi. Bank foiz stavkasi s.ning minimal va maksimal darajasi bor. Minimal darajadagi Bank foiz stavkasi s. bankning harajatlarini qoplab, zarar koʻrmasligini taʼminlashi kerak, maksimali esa bankka el qatori foyda koʻrishni taʼminlashi lozim. Bank omonat depozitlar uchun toʻlaydigan foiz stavkalari ssudadan foydalanganlik uchun belgilangan foiz stavkalaridan past boʻladi, bu esa banklarning foyda olib ishlashini taʼminlaydi (yana q. Hisob foizi).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


| * k
* m
* t
Markaziy banklar |
| --- |
| Global | 
* Xalqaro hisob-kitoblar banki
* Bank nazorati boʻyicha Bazel qoʻmitasi
* Moliyaviy barqarorlik kengashi

 |
| Siyosati | 
* Kapitalga qoʻyilgan talablar
* Pul-kredit siyosati
* Bazel talablari

 |
| Amalga oshirishi | 
* Kapital nazorati
* Diskont stavkasi
* Bank foiz stavkasi
* Pul emissiyasi
* Ochiq bozor operatsiyasi
* Suveren fond

 |
| Bretton-Vudstizimi | 
* Xalqaro valyuta jamgʻarmasi
* Jahon banki guruhi
	+ Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki
	+ Investitsion nizolarni hal qilish xalqaro markazi
	+ Xalqaro taraqqiyot uyushmasi
	+ Xalqaro moliya korporatsiyasi
	+ Koʻp tomonlama investitsiyalarni kafolatlash agentligi

 |
| Roʻyxatlar | 
* Markaziy banklar roʻyxati
* Afrika markaziy banklari roʻyxati
* Osiyo-Tinch okeani markaziy banklari roʻyxati
* Karib havzasi markaziy banklari roʻyxati
* Yevropa markaziy banklari roʻyxati
* Amerika markaziy banklari roʻyxati

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qoragʻoz**, oq peshona kichik gʻoz — gʻozsimonlar turkumi oʻrdaklar oilasiga mansub qush. Yevrosiyoning tundra mintaqasida tarqalgan. Bolqon yarim oroli, Zakavkazye, Yaponiya, Koreya yarim oroli va Xitoyning jan.-sharqiy qirgʻoqlarida, baʼzan Gʻarbiy Yevropa, Kichik, Gʻarbiy Osiyo, Kaspiy dengizining jan.-sharqida qishlaydi. Oʻzbekistonda Amudaryo va Sirdaryo havzalari. Orolboʻyida uchib oʻtish va qishlash davrida uchraydi. Vazni 1,6—2,5 kg. Tumshugʻi asosining atrofi oq. Qovogʻining cheti bir oq. Tundradagi koʻl atrofidagi joylarda yashaydi. Butalar orasiga, suvga yaqin qoyalarga uya quradi; 4—8 ta tuxum qoʻyadi. Oʻtlar bilan oziqlanadi. Ovlash taqiqlangan. Tabiat va tabiiy resurslarni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi Qizil roʻyxatiga va Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Davron Shodiyevich Shodiyev** (1938-yil 20-iyul, Qarshi tumani, Qashqadaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR — 2008-yil 28-dekabr, Qarshi tumani, Qashqadaryo viloyati, Oʻzbekiston) — oʻzbekistonlik olim, pedagog, Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (1998), pedagogika fanlari doktori (1986), professor (1989), Rossiya pedagogika va ijtimoiy fanlar akademiyasining haqiqiy aʼzosi (1995).

Biografiyasi
------------

Davron Shodiyev 1938-yil 20-iyul Qarshi tumanidagi Lagandi qishlogʻida tugʻilgan. 1960-yilda Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika instituti fizika-matematika fakultetini tugatgan. 1961—1967-yillarda Qarshi pedagogika instituti oʻqituvchisi, 1972—1974-yillarda institutning „Fizika oʻqitish metodikasi va oʻqitishda texnika vositalaridan foydalanish" kafedrasi mudiri, 1974—1975-yillarda fizika-matematika fakulteti dekani, 1975—1985-yillarda prorektor, 1987—1991-yillarda institut professori, 1991—1993-yillarda kafedra mudiri, 1993—1998-yillarda Oʻzbekiston Pedagogika fanlari ilmiy tekshirish instituti direktori, 1998—2002-yillarda direktor oʻrinbosari. Davron Shodiyev 2008-yil 28-dekabrda Qarshi tumanidagi Lagandi qishlog‘ida vafot etgan.

Ilmiy faoliyati
---------------

Asosiy ilmiy ishlari fizika fanini oʻqitish metodikasining metodologik muammolari va umumiy oʻrta taʼlim maktablari uchun fizika boʻyicha darsliklar yaratishga oid. Olim hammuallifligida 7—11-sinflar uchun yozilgan „Fizika" darsliklari 1987-yildan Oʻzbekiston, Rossiya Federatsiyasi va boshqa MDH davlatlari maktablarida qoʻllanilib kelingan. 1987-yilda „Umumtaʼlim maktablarida tabiiy fan asoslarini oʻrganishda nazariya va tajribaning mutanosibligi" mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. „Oʻquv jarayoni empirik va nazariy bilimlar darajasining metodologik muammolari" (ruscha: *„Методологические проблемы теоретического и эмпирического уровней познания в учебном процессе"*, 1982), „O‘rta maktab fizika ta’limida nazariya va tajribaning mutanosibligi" (ruscha: *Взаимодейтвие теории и эксперимента при обучении физики в средней школе"*, 1985), „Fizika o‘qitish jarayonida fikriy tajribalar" (ruscha: *„Мысленный эксперимент в преподавании физики"*, 1987) kabi kitoblar muallifi.

Mukofotlari
-----------

1984-yilda Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan oʻqituvchi, 1998-yilda Oʻzbekiston fan arbobi unvoni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 2-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2023 — 383 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
*Struthio camelus australis*
**Tuyaqushlar** (*Struthioniformes*) — koʻkrak tojsiz qushlar turkumi. Bir oila, bir urugʻ va bir turi — Afrika tuyaqushi bor. Hindiston, Xitoy, Mongoliya, Eron, Ukraina va Gretsiyadan qazilma qoldiqlari maʼlum. Hozirgi Afrikada 3 kenja turi tarqalgan. Boʻyi 300sm, ogʻirligi 50-100kg. Ucholmaydi; oyoqlari baquvvat; koʻrish, eshitish organi yaxshi taraqqiy etgan; soatiga 70;km gacha yuguradi. Uyasini yerga yasaydi; 7— 9 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumi yirik, uzunligi 150 mm, ogʻirligi 1,5, baʼzan 2 kggacha. Tuxumini kechasi nari, kunduzi modasi 40 kun bosadi. 3 yoshda voyaga yetadi. Asosan, oʻsimliklar, hasharotlar, mayda umurtqali hayvonlar bilan oziqlanadi. Goʻshti va tuxumi mazali; patlari chiroyli. Bir qancha mamlakatlarda tutqunlikda koʻpaytirilmoqda.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
```
  ANDIJON QISHLOQ XO’JALIGI VA
```

AGROTEXNOLOGIYALAR INSTITUTI
Qishloq xo’jaligi ekinlari seleksiyasi, urug’chilik va dorivor o’simliklarni yetishtirish kaferdasi assistenti G’oipova Parizod Muxtor qiz 

```
         "TUTDOSHLAR"               
                      **Tutdoshlar** (Moraceae) — ikki urugpallali oʻsimliklar oilasi. Sut shirali daraxt, buta, baʼzan sut shirasiz oʻt oʻsimliklar. Barglari navbatlashib yoki qaramaqarshi joylashgan, butun, oʻyilgan yoki qaychibarg, yonbargli. Toʻpgullari — kuchala, boshoq, roʻvaksimon yoki boʻsh sharsimon. Gullari ayrim jinsli, bir yoki ikki uyli. Gulqoʻrgʻoni oddiy odatda, 4 boʻlakli. Changchisi toʻrtta, urugʻchisi bitta. Mevasi danaksimon yoki yongʻoqcha, birlashib etli toʻpmeva hosil qiladi. T.ga 53 turkum va 1400 ga yaqin tur kiradi. Asosan, tropik va subtropik mamlakatlarda, qisman oʻrta mintaqada tarqalgan.
```

*Castilla elastica*
T.ning eng yirik turkumlaridan biri fikus (*Ficus*) doim yashil yoki barg toʻkadigan daraxt, buta, baʼzan oʻt oʻsimliklari hisoblanadi. 1000 ga yaqin turi bor. Bargi turli shaklda, yonbargli, koʻpincha toʻkiluvchan. Fikuslardan anjir (*F. carica*) uzoq yashovchi daraxt. Barglari oddiy, 3—5 boʻlakchali, toʻkiluvchan. Gullari toʻpgulining ichida oʻrnashgan. T. ning yana bir yirik turkumi tut (Moras) Shimoliy yarim sharning moʻʼtadil mintaqalarida tarqalgan.

Oʻzbekistonda manzarali oʻsimlik sifatida ekiladigan (asosiy vatani Xitoy, Yaponiya) mevasi anjirga oʻxshash qogʻoz daraxti, Shimoliy Amerikada oʻsuvchi tikanli daraxt — maklyura, faqat tropik mamlakatlarda oʻsadigan mevasi ajoyib non daraxti, Malayya arxipelagida tarqalgan sut shirasi gʻoyat zaharli salobatli daraxt — zaqqum ham T.ga mansub.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bulduruqlar** (Pteroclididae) — kaptarsimonlar turkumi oilasi. B. asl B. va suv bulduruqlari urugʻlariga boʻlinadi. Asl B.ning 14 turi, suv bulduruqlarining esa oq bovur (*Pterocles alchata*) vaqora bovur (*P. orientalis*) degan 2 turi bor.

B. Afrikaning shim. qismida, Ispaniya va Osiyoda tarqalgan. Oʻzbekistonda dasht va choʻllardagi suvga yaqin yerlarda yashaydi. Qishlash uchun sentabr va oktabrda Pokiston, Eron, Afgʻoniston hamda Janubiy Turkmanistonga uchib ketib, erta bahor (mart)da yana uchib keladi. Oq bovur tanasining uz. 35—37 sm, qora bovurniki 33—35 sm. Ikkala turning hayot kechirish tarzi oʻxshaydi. B. urchish davrida (mart) juft hosil qiladi. Koʻpincha 3 ta, baʼzan 2 ta tuxum qoʻyadi. Uyasi shuvoq kabi oʻsimliklar ostida soya joylarda yasalgan kichikroq chuqurchadan iborat. Tuxumini bir oycha bosadi. Tuxum bosish va joʻja boqishda nari ham qatnashadi. Olabula pati jujalarining dushmanlardan saqlanishiga yordam beradi. Joʻjalari iyunda uchirma boʻladi. Avg. oxirlarida B.ning uchib ketayotgan galalarini uchratish mumkin.

B. oʻsimliklarning donlari, bahorda esa kurtak va yosh novdalari bilan oziqlanadi. Kuniga ikki mahal (choshgoh va peshinda) gala boʻlib, suv ichishga boradi. Jigʻildonida suv olib kelib joʻjalariga ichiradi.

B. azaldan ovlanadi. Goʻshti mazali. Koʻplab ovlanishi natijasida juda kamayib ketgan. Oq bovur Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Dispanser** (frans. dispensaire — taqsimlayman) — bemorlarning ayrim guruhlariga muntazam davolash-profilaktika yordami koʻrsatadigan maxsus tibbiy muassasa. Oʻz sohasiga oid bemorlar sonini aniqlash, ularni qisobga olish, davolash, ahvollarini kuzatib borish, ish va yashash joylarining sharoitini oʻrganish, bundan tashqari, kasalliklarga qarshi kurashish, oldini olish choralari bilan bogʻliq sanitariya-maorifi masalalarini ishlab chiqish, targʻib qilish D.ning muhim vazifasidir. Sil, teritanosil, onkologik, psixonevrologik, narkologik, kardiorevmatologik, shuningdek, buqoqqa qarshi, vrachlik fizkultura (sport bilan shugʻullanuvchilarni kuzatib turadigan) D.lari boʻladi. Har qaysi soha D.lari ishining oʻziga xos tomonlari bor. Masalan, silga qarshi D. aholini yalpi flyuorografik tekshiruvdan oʻtkazadi (qarang Flyuorografiya), bemorlar bilan birga boʻlgan kishilarni hisobga oladi; psixonevrologik ekspertiza oʻtkazadi; vrachlik-fizkultura D.i vrach nazoratini amalga oshiradi. D. tar-kibida poliklinika, kasalxona, klinikdiagnostika va b. lab.lar, ixtisoslashgan davolash-profilaktika xonalari, ayrim hollarda kunduzgi va tungi sanatoriylar, mehnat bilan davolash ustaxonalari, parhez oshxona va h. k. boʻladi. Tuman D.lari oʻz hududidagi aholiga xizmat koʻrsatadi. Bundan tashqari, shahar va respublika D.lari ham boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Dispanser "so'zining fonetik va morfologik tahlili"

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Odil sudlov** — haqiqiy holatni aniqlab, odamlar orasidagi, ular bilan jamiyat va davlat oʻrtasidagi kelish-movchilik va nizolarni faqat sud to-monidan hal etib berilishi. Odil sudlovni amalga oshirish borasida sud mustaqil, uning faoliyatiga bironbir tarzda aralashishga yoʻl qoʻyilmaydi va bunday aralashuv qonunga muvofiq javob-garlikka sabab boʻladi. OʻzRda sud hokimiyati qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatlardan, siyosiy partiyalardan, boshqa jamoat birlashmalaridan mustaqil holda ish yuritadi. Oʻzbekiston Respublikasida sud tizimi 5 yil muddatga saylanadigan Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi fuqarolik va jinoyat ishlari boʻyicha oliy sudlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi xoʻjalik sudidan, shu muddatga tayinlanadigan fuqarolik va jinoyat ishlari boʻyicha viloyat va Toshkent shahar sudlari, fuqarolik va jinoyat ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman, shahar sudlari, harbiy va xoʻjalik sudlaridan iborat.

Odil sudlovni yuritishning konstitutsiyaviy, fuqarolik, xoʻjalik, jinoiy va maʼmuriy turlari belgilangan. Mustaqillik sharofati bilan Odil sudlovni amalga oshirish uchun sud vakolatlarida tub oʻzgarishlar yuz berdi. "Sud toʻgʻrisida" alohida qonun qabul qilindi (2000-yil 14 dekabr), sud vakolatlari xalqaro andozalarga mos keladigan darajada kengaytirilib, sudlar orqali inson huquklarini va jamiyatning huquqiy negizlarini samarali himoya qilishga imkon beradigan shartsharoitlar yaratilmoqda.

Sud islohoti yoʻsinida Odil sudlovni amalga oshirishning birmuncha takomillashtirilgan protsessual tartibi belgilandi, sudya kadrlar tanlash va joy-joyiga qoʻyish borasida samarali tizimga asos solindi, sud protsessi ishtirokchilarining tengligi qonunda mustahkamlab qoʻyildi. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaning sud hoki-miyatiga bagʻishlangan qoidalari Odil sudlovni tashkil etish, sud organlarining davlat mexanizmidagi va jamiyatning siyosiy tizimdagi roli va oʻrni haqidagi masalalarga doir qonunchilik uchun negiz hisoblanadi. Prezident Islom Karimov uqtirganidek, sud islohotini chuqurlashtirish, hokimiyatning mustaqil va qaram boʻlmagan tarmogʻi sifatida butun Odil sudlov tizimini demokratlashtirish — huquqiy davlatni mustahkamlashning yana bir muhim yoʻnalishidir. Ijtimoiy turmushning demokratik instituti tariqasida sudning ahamiyati jiddiy ravishda oshirilishi zarur.

Gʻafur Abdumajidov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Sadr (maʼnolari).

**Sadr** (arabcha:  — qalb, old, koʻkrak, toʻr; koʻplikda *sudur*) — musulmon mamlakatlaridagi turli mansabdor shaxslarning unvoni. Bu unvon baʼzan ruhoniylarga ham berilgan, ularga butun davlatning yoki biror viloyatning vaqf ishlarini boshqarish vazifasi yuklatilgan.

XII–XIII asrlarda Buxoroda hukmronlik qilgan Burxoniylar *Sadri Jahon* nomi bilan mashhur boʻlgan. Buxoro xonligida Buxoro shahri va uning atrofida 1 farsax masofada joylashgan vaqf mulklari boshqaruvidagi muammolarni hal etishda masʼul kishi sadr deb ataladi. Buxoro inqilobiga qadar mazkur amaldor vazifasi oʻzgarishsiz qolavergan. Sadrlik lavozimi xonlikning barcha viloyatlarida boʻlgan. Buxoro shahri boshqaruvidan tashqaridagi madrasalar faoliyati uchun xuddi sadrlar singari vazifalarni bajaruvchilar sudur deb atalgan.

XVI asrdan boshlab Usmonli turk imperiyasida va XIX asrdan Eronda eng yuqori mansabdor shaxs (vaziri aʼzam) sadr (sadri aʼzam) deb atalib, bu unvon XX asrda tugatilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Oʻzbek Sovet ensiklopediyasi 1977, s. 427. sfn error: no target: CITEREFOʻzbek\_Sovet\_ensiklopediyasi1977 (help)
2. ↑  Jumanazar 2021, s. 67. sfn error: no target: CITEREFJumanazar2021 (help)
3. ↑  Jumanazar 2017, s. 56–57. sfn error: no target: CITEREFJumanazar2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Jumanazar A. K*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet. ISBN 978-9943-4728-2-2.
* Jumanazar A. K*. Samarqand taʼlim tizimi va madrasalari tarixi*. Toshkent: Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi „Fan" nashriyoti, 2021 — 520 bet. ISBN 978-9943-6804-9-4.
* *Oʻzbekiston Sovet ensiklopediyasi. IX tom*. Toshkent: Oʻzbek Sovet ensiklopediyasi bosh redaksiyasi, 1977 — 651 bet.

Havolalar
---------

* „ṢADR" (inglizcha). *iranicaonline.org* (2005-yil 20-iyul). Qaraldi: 2024-yil 25-yanvar.
**Kan O Nam** (1926-yil 28-iyul, Uzoq Sharq viloyati, Posyetovskiy tumani, Krasnoye Selo shahri – vafot etgan yili nomaʼlum, Moskva) – Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Oʻrta Chirchiq tumani, Engels nomidagi kolxoz agronomi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan oxirgi koreys (1976). SSSR Oliy Kengashining 10-chaqiriq deputati.

Hayoti
------

Kan O Nam 1926-yil 28-iyulda Posyetovskiy tumani, Krasnoye Selo shahrida dehqon oilasida tugʻilgan. Novokievskoye qishlogʻida (hozirgi Kraskino) boshlangʻich maktabning toʻrtinchi sinfini tugatgan. 1937-yilda ota-onasi bilan birga Toshkent viloyatiga surgun qilingan.

1940-yilda u 14 yoshli oʻsmir sifatida mehnat faoliyatini boshlagan. Toshkent viloyatidagi „Stalin Konstitutsiyasi" kolxozida ishlagan. 1943-yildan Oʻrta Chirchiq tumani, Engels nomidagi kolxozda oddiy kolxozchi, 1945–1963-yillarda shu kolxozda sholichilik brigadasi rahbari, 1964–1986-yillarda esa paxtachilik brigadasi rahbari boʻlgan.

1975-yilda Kang O Nam jamoasi paxta yetishtirish boʻyicha toʻqqizinchi besh yillik (1971–1976) topshiriqlarini muddatidan oldin bajargan. Mazkur besh yillik reja yillarida jamoa paxta xomashyosi hosildorligini gektariga 12 sentnerdan 43,1 sentnerga oshirgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1976-yil 25-dekabrdagi farmoni bilan u Lenin ordeni, O‘roq va Bolg‘a oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

U Toʻrt marta Xalq xoʻjaligi yutuqlari Butunittifoq koʻrgazmasida qatnashgan.

Bir necha bor xalq deputatlari Oʻrta Chirchiq tuman Kengashi deputati (1964–1979), Angren saylov okrugidan 10-chaqiriq SSSR Oliy Kengashi deputati (1979–1984) etib saylangan.

1970-yillardan Toshkentda, 1980-yillarning boshidan esa Moskvada yashagan. 1980-yillar boshida u Sotsialistik Mehnat Qahramoni Xvan Man Geum bilan birgalikda delegatsiya tarkibida Shimoliy Koreyaga tashrif buyurgan.

Kang O Nam Moskvada vafot etgan. Oʻlim sanasi aniqlanmagan.

Mukofotlari
-----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Lenin ordeni – ikki marta (1970, 1976)
* Oktyabr Inqilobi ordeni (1973)
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1982)
* „Hurmat Belgisi" ordeni (1966)
* „Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan" medali

Adabiyotlar
-----------

* Шин Д. В. *Советские корейцы Герои Социалистического труда*, Алматы: Service Press, 2019
* З. В. Пан Н. Г. *Герои Социалистического Труда — казахстанцы*, Алма-Ата, 1969—1985, тт. 1-5
* Мен Д. В. Квон Л. А. Ким, *Советские корейцы Казахстана*, Алматы, 1992
* Ким П. Г. *Корейцы Республики Узбекистан*, Ташкент: Узбекистон. 1993
* Кан Г. В. *История корейцев Казахстана*, Алматы: Гылым, 1995
* Ким Г. Н. Мен Д. В. *История и культура корейцев Казахстана*, Алматы: Гылым, 1995
* Ким Б. И. *Корейцы Узбекистана. Кто есть кто*, Ташкент, 1999

Manbalar
--------

1. ↑  „Герой Социалистического Труда Кан О Нам - Герои страны". *www.warheroes.ru*. Qaraldi: 22-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Дмитрий Шин в Новой жизни и Солдатском". *www.koryo-saram.site*. Qaraldi: 22-noyabr 2023-yil.
**Pak Chi Sun** (1908-yil 22-noyabr, Olginskiy tumani, Primorsk oʻlkasi, Amur viloyati, Rossiya imperiyasi – 1994-yil 15-iyun) – Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Yuqori Chirchiq tumanidagi „Pravda" kolxozining zveno aʼzosi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

Hayoti
------

Pak Chi Sun 1908-yil 22-noyabrda Olgin tumanidagi qishloq aholi punktlaridan birida oddiy dehqon oilasida tugʻilgan. U mahalliy boshlangʻich maktabning 4-sinfini tamomlagan. 1933-yildan Suchan tumanidagi „Kommunistikeskiy put" kolxozida oddiy kolxozchi boʻlib ishlashni boshlagan. 1937-yilda O‘zbekiston SSR, Toshkent viloyatining Yuqori Chirchiq tumanidagi maxsus posyolkaga surgun qilingan. 1938-yildan oddiy kolxozchi, dala mudiri, Yuqori Chirchiq tumanidagi „Pravda" kolxozining ombor mudiri boʻlib ishlagan. 

1950-yilda Park Chi Sun jamoasi 16 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 85,4 sentnerdan yashil kanop poyasi yigʻib olgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 17-iyuldagi farmoni bilan u Lenin ordeni, O‘roq va Bolg‘a oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Urush yillardagi mehnati uchun „1941-1945 yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medali berilgan.

Pak Chi Sun nafaqaga chiqqunga qadar kolxozda ishlagan. Kasaba uyushma ahamiyatiga ega nafaqaxoʻr boʻlgan. U 1994-yil 15-iyunda vafot etgan. U Yuqori Chirchiq tumanidagi sobiq „Pravda" kolxozi qabristoniga dafn etilgan (bugungi kunda Yuqori Chirchiq viloyatidagi „Guliston" fermer xoʻjaligi).

Mukofotlari
-----------

* "Sotsialistik Mehnat Qahramoni" unvoni
* Lenin ordeni
* „1941-1945 yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medali

Adabiyotlar
-----------

* Шин Д. В. *Советские корейцы Герои Социалистического труда*, Алматы: Service Press, 2019
* З. В. Пан Н. Г. *Герои Социалистического Труда — казахстанцы*, Алма-Ата, 1969—1985, тт. 1-5
* Мен Д. В. Квон Л. А. Ким, *Советские корейцы Казахстана*, Алматы, 1992
* Ким П. Г. *Корейцы Республики Узбекистан*, Ташкент: Узбекистон. 1993
* Кан Г. В. *История корейцев Казахстана*, Алматы: Гылым, 1995
* Ким Г. Н. Мен Д. В. *История и культура корейцев Казахстана*, Алматы: Гылым, 1995
* Ким Б. И. *Корейцы Узбекистана. Кто есть кто*, Ташкент, 1999

Manbalar
--------

1. ↑  „Пак Чи Сун". *www.warheroes.ru*. Qaraldi: 22-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Дмитрий Шин в Новой жизни и Солдатском". *www.koryo-saram.site*. Qaraldi: 22-noyabr 2023-yil.
**Mika Väyrynen** (1967-yilda Xelsinki, Finlyandiya shahrida tug'ilgan) finlyandiyalik akkordeon ijrochisi.

Karyera
-------

U ijrochilik faoliyatini 1985-yilda, atigi 17 yoshda bo'lganida debyut kontsertini berishdan boshlagan. O'shandan beri u butun dunyo bo'ylab, shu jumladan Yevropaning ko'p mamlakatlarida, barcha shimoliy mamlakatlarda, Yaponiyada, Rossiyada, AQShda va Xitoyda konsert berdi. U Finlyandiyaning deyarli barcha yirik orkestri, shuningdek, Estoniya davlat filarmonik orkestri, Tallin kamera orkestri va Kopengagen filarmonik orkestri solisti sifatida ijro etgan. U bilan birga ijro etgan dirijyorlar taniqli maestrolar, jumladan Okko Kamu, Sakari Oramo, Jon Storgårds, Ralf Gothoni, Juha Nikkola, Olari Elts, Vello Pähn, Atso Almila, Andres Mustonen va boshqalar.

U o'z faoliyatini 1990-yilda boshlagan va yakka repertuar, kontsertlar va kamera musiqasi bilan 20 dan ortiq disklarni yozib oldi. U Aulis Sallinen, Anatoli Kuskajov va Bogdan Precz kabi zamonaviy bastakorlar bilan hamkorlik qilgan.

2005-yilda Kuhmo kamera musiqasi festivalida Paavo Korpijaakkoning "Metamorfozlar" nomli kamera kontsertini, 2006-yilda esa Pehr Henrik Nordgrenning akkordeon va simfonik orkestr uchun konsertini ochdi.

Shuningdek, u hurmatli o'qituvchi va o'qituvchi. U 1999-yildan beri Sibelius akademiyasida dars bergan va 1993-yildan 1996-yilgacha Avstriyaning Klagenfurt shahridagi Kärtner Landeskonservatoriumida akkordeon professori etib tayinlangan. Uning shogirdlari ko‘plab tanlovlarda sovrinli o‘rinlarni egallagan.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  *Dobrin, Peter*. „Accordionist sticks with classics". *Chicago Tribune* (20-may 2008-yil). Qaraldi: 24-avgust 2011-yil.
**Erkin Vohidov nomidagi ijod maktabi** — Prezident taʼlim muassalari agentligi tasarrufidagi Erkin Vohidov nomidagi xorijiy tillarni oʻqitishga hamda ona tili va adabiyot fanini chuqurlashtirib oʻqitishga ixtisoslashtirilgan maktab-internati O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining *2018-yil 14-maydagi 361-sonli qaroriga* asosan tashkil etildi. 

Fargʻona viloyati Margʻilon shahri Turkiston koʻchasi 138-uyda joylashgan.

Maktab taʼlim tizimi
--------------------

Erkin Vohidov nomidagi ijod maktabiga oʻquvchilar 7-sinfdan boshlab maxsus imtihonlar orqali qabul qilinadi va taʼlim 11-sinfgacha davom etadi. Maktabda ona tili va adabiyot, ingliz tili fanlari chuqurlashtirib oʻqitiladi. Joriy fanlardan tashqari, arab tili, notiqlik sanʼati, nutq madaniyati fanlari kiritilgan. Har chorakda ichki monitoring orqali oʻquvchilar bilimi imtihondan oʻtkaziladi. Monitoring ijodiy va ilmiy imtihonni oʻz ichiga qamrab oladi. Oʻzlashtirishi past boʻlgan oʻquvchilar maktabdan chetlatiladi. Maktabda oʻqituvchilar soni jami *29 nafarni, oʻquvchilar soni 140 nafarni tashkil etadi.*

Qulayliklari
------------

Maktabda darslardan tashqari ijodiy, ilmiy toʻgaraklar olib boriladi. oʻquvchilar bepul yotoqxona bilan taʼminlanadi. Barcha oʻquvchilar uchun 5 mahal ovqat bepul. Maktabni bitirgach, bitiruvchilar pedagogika yoʻnalishida istalgan OTM ga shartnoma asosida qabul qilinish imkoniyatiga ega.

Jihozlanishi
------------

|  |
| --- |
| Maktab-internatining umumiy quvvati 210 oʻringa moʻljallangan boʻlib, 300 oʻrinli faollar zali,  80 oʻrinli oʻquvchilar yotoqxonasi hamda 90 oʻrinli oshxona binolaridan iborat. 1 ta kompyuter xonasi zamonaviy sensorli ekran, 7 ta sinf xonalari eng soʻnggi rusumdagi kompyuterlar va elektron doskalar bilan taʼminlangan. Maktab-internati toʻliq holatda internet tarmogʻiga ulangan. |

Havolalar
---------

* Telegram:

* Facebook:
* You Tube:

Manbalar
--------

* „Erkin Vohidov nomidagi ijod maktabi".



* „tashkil etilganligi haqida qaror".



* „Bitiruvchilarning OTM ga qabuli".
**Mir Said Bahrom** (**Mir Sayyid Bahrom**; X—XI asrlarda yashagan) — savdogar, islom dini arbobi. Xalq orasida avliyo sifatida tanilgan. Mir Said Bahrom haqida juda oz maʼlumot saqlangan. Qabri Karmanadagi Mir Said Bahrom maqbarasida.

Saqlanib qolgan maʼlumotlar
---------------------------

### Karmanaga kelishi

Mir Said Bahrom ukalari Mir Said Ohu va Mir Said Jalol bilan islom dinini yoyish maqsadida qalandar sifatida Karmanaga kelgan.

### Shaxsi

„Mir Said" („Mir Sayyid") — sayyidlarning amiri degan maʼnoni anglatadi. Mir Said Bahrom katta savdogar boʻlgan. U Karmanadan oʻtgan Buyuk Ipak yoʻli orqali Eron, arab davlatlariga borib savdo-sotiq bilan shugʻullangan. Orttirgan boyligidan ehsonlar qilib xalq orasida obroʻ-eʼtibor qozongan. Fiqh, tarix ilmlarini yaxshi bilgan. Umrining oxirida tasavvuf yoʻliga kirgan, xalq orasida avliyo sanalgan. Somoniylar sulolasining mahalliy vakili sifatida Karmana hokimi etib tayinlangan. Ayrim manbalarda Mir Said Bahrom Karmana hokimi (yoxud begi) boʻlganligi aytiladi, boshqa manbalar buni inkor etadi.

### Ilk eslanishi

Mir Said Bahrom haqidagi ilk maʼlumotlar Abu Tohirxoja Samarqandiyning „Samariya" asarida keltirilgan boʻlib, unda Mir Said Bahrom ulamo, din arbobi, taqvodor inson, karomatlar sohibi, avliyo sifatida taʼriflanadi. Shuningdek asarda Mir Said Bahrom silsilasi islom dini paygʻambari Muhammadga borib taqalishi haqida yozilgan.

Xotira
------

Mir Said Bahrom vafotidan soʻng unga atab maqbara va masjid qurilgan. Keyinchalik, Mir Said Bahrom maqbarasining yoni qabristonga aylangan. Bu qabriston XX asrning oʻrtalarigacha saqlangan boʻlib, Mir Said Bahrom qabristoni deb atalgan. Shoʻrolar davrida Mir Said Bahrom nomidagi masjid va qabriston buzib yuborilgan.

Hozirda Karmanadagi Mir Said Bahrom maqbarasi joylashgan koʻcha Mir Said Bahrom koʻchasi deb ataladi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Raxmonov, Amir* „Mir Said Bahrom maqbarasining tarixiga nazar". *Navoitourism*.  Navoiy viloyati Turizm va madaniy meros bosh boshqarmasi (24-mart 2022-yil). Qaraldi: 10-iyul 2022-yil.
2. 1 2  Zaripov, Shernazar 2021, s. 74. sfn error: no target: CITEREFZaripov,\_Shernazar2021 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Azamat Zaripov, Shoyim Shernazar*. Karmana kechmishi*. Toshkent: Sahhof, 2021 — 192 bet. ISBN 978-9943-6665-8-0.

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Idfa** (arabcha: ) — Yuqori Misrdagi Sohag gubernatorligidagi qishloq. U Sohag shahridan 6.4 km (4.0 mi) uzoqlikda joylashgan. Antik davrda u qadimgi misrliklar tomonidan **Iteb** nomi bilan tanilgan, keyin yunonlar **Itos** (qadimgi yunoncha: *Ἰτος*) deb nomlangan.

Joylashuvi
----------

Misr *itebidan* olingan va arabcha *Idfa* nomining ildizini tashkil etgan yunoncha *Itos* imlosi bugungi kunda Idfada topilgan bir nechta ostrakalarda yozilgan. Bundan tashqari, parrandachi bu ostrakalarning ikkitasida "Horo(n)mefis" deb nomlangan, bu Horus Iunmutefning yunoncha shaklini ifodalaydi. Edfu ibodatxonasining tashqi devoridagi yozuv Itebning yuqorida aytib o'tilgan Horus Iunmutefning ibodat joyi bo'lganligini ko'rsatadi. Pronaosning janubiy devorida Horus Iunmutefni mazkur kontekstda Horus karvonini "Itebdan barjasida bo'lgan Horus buyuk uyining tozalovchisi" sifatida ko'rish mumkin. Dendera ibodatxonasining Mammisining shimoliy devoridagi tasvirlardan Xemmis (zamonaviy Axmim) hududiga oid qo'shimcha ma'lumotlar mavjud, bu esa Itebni Xemmisga yaqin joyda joylashganligini bildiradi. Bundan tashqari, Osiris "Iteb Lordi" unvoniga ham ega.

Ierogliflar
-----------

| jtp(t)  iyerogliflari |
| --- |
| misrcha:  |

* Fransua Daumas. *Les mammisis de Dendara.* Parij universiteti, Parij. 1955 yil.
* Diter Kurt. *Die Inschriften des Tempels von Edfu.* *Abteilung I Übersetzung.* *2-guruh: Edfou VII.* Harrassowitz, Visbaden. 2004 yil. ISBN 3-447-05016-0
* Serj Sauneron. *Sharqiy arxeologiya instituti byulleteni (BIFAO): Edfou.* jild. 62. Qohira. 1964 yil.



1. ↑  „Itos (Edfa)". *Trismegistos*.
2. ↑  Kurth, Dieter*. Die Inschriften des Tempels von Edfu. Abteilung I Übersetzung. Vol. 2: Edfou VII.*. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2004. ISBN 9783447050166.
3. ↑  Peust, Carsten*. Die Toponyme vorarabischen Ursprungs im modernen Ägypten*, Gottingen, 2010 — 50 bet.
**Izumo** (yaponcha: *出雲市* *Izumo-shi*?) – Yaponiyaning Shimane prefekturasida joylashgan shahardir.

Geografiyasi
------------

Izumo Shimane prefekturasining markaziy sharqida joylashgan. U Shimane prefekturasida aholi soni boʻyicha Matsuedan keyin ikkinchi oʻrinda turadi va Sanʼin mintaqasida Tottoridan keyin uchinchi oʻrinda turadi. Markazi Izumo tekisligida joylashgan shaharning shimoliy qismi Shimane yarim oroli va Yapon dengizi bilan, janubiy qismi esa Chugoku togʻlari bilan chegaradosh.

### Iqlimi

Izumo nam subtropik iqlimga ega (Köppen iqlim tasnifi *Cfa*). Yil davomida yogʻingarchilik koʻp. Izumoda oʻrtacha yillik harorat 14.9 °C (58.8 °F). Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1,675.0 mm (65.94 in).

Hukumati
--------

Izumo toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 30 aʼzodan iborat bir palatali shahar kengashiga ega boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakliga ega. Izumo Shimane prefekturasi assambleyasiga toʻqqiz aʼzosini qoʻshadi. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Diet quyi palatasining Shimane 2-okrugiga kiradi.

Iqtisodiyoti
------------

Izumo Sanʼin mintaqasidagi asosiy sayyohlik maskanidir.

Taʼlim
------

Izumoda shahar hukumati tomonidan boshqariladigan 36 ta davlat boshlangʻich maktabi va Shimane prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan oltita davlat oʻrta maktabi mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  „Izumo City official statistics" (ja).
**Buhriz** (arabcha: ) taxminan 35,400 kishilik Iroq shahri, Bagʻdoddan 25 milya (40 km) shimolda va yirik Baquba shahridan 6 milya (9,5 km) janubda joylashgan.

Tarixi
------

Buhriz oʻrta asrlardagi Bajisra shahrining oʻrni boʻlishi mumkin. Shaharning zamonaviy nomi, ehtimol, 1140-yilda yaqin atrofdagi Nahravon kanalini taʼmirlash va qayta ochish uchun jiddiy harakat qilgan muhandis Mujohid ad-Din Buhriz sharafiga berilgan.

Buhriz shahri dehqonchilik bilan shugʻullanadi. Dehqonchilik dalalari Diyala daryosi boʻyidagi unumdor yerlarda joylashgan boʻlib, xurmo, apelsin daraxtlari va boshqa ekinlar yetishtiriladi.

Shaharda Sariah (Xurayson) daryosi yaqinida eski bozor bor. Unda barcha turdagi mahalliy meva va sabzavotlar sotiladi. Bozor yaqinida Diyala viloyatidagi eng qadimiy masjidlardan ikkitasi, Katta masjid va Abu al-Gayt masjidi joylashgan. Undan unchalik uzoq boʻlmagan joyda 3 ta mahalliy choy barlari (mahalliy aholi uni Gahva deb atashadi) mavjud. 

Baquba va Bagʻdodga yaqin boʻlishiga qaramay, hudud oʻziga xosligini saqlab qolgan. Aholi asosan anʼanaviy loy kulbalarda, baʼzilari esa beton blokli uylarda yashaydi. Shahardan Saddam Husayn rejimi davrida Baʼs partiyasining koʻplab aʼzolari yetishib chiqqan. Shuningdek, anʼanaviy diniy va qabilaviy qadriyatlar ustunlik qilgan konservativ shahar. 2003-yilda AQSh boshchiligidagi koalitsiya kuchlarining Iroqqa bostirib kirishi ortidan Buhriz koalitsiya qoʻshinlari va ularning iroqlik ittifoqchilariga qarshi boʻlgan partizan jangchilari uchun tayanch nuqtasi boʻldi. Bu yerda 2004-yilning bahori va yozi davomida AQSh kuchlari va isyonchilar oʻrtasida takroriy janglar boʻlib oʻtgan va hudud asosan partizanlar nazorati ostida qolgan. Mahalliy rahbarlar 200 dan ortiq Buhrizliklarning hibsga olinishini adovat qoʻzgʻash sifatida talqin qilishgan.

2007-yil aprel oyida voqealar oʻzgarishi va shahar Al-Qoida tomonidan bosib olinganidan soʻng, shahar aholisi AQSh kuchlari bilan kelishuvga erishdi. Unga koʻra, mahalliy aholi amerikaliklarga Al-Qoida bilan aloqador boʻlganlarning barchasini oʻldirish va qoʻlga olishda yordam berishlari, evaziga AQSh kuchlari ularga Al-Qoida bosib olgan uylariga xavfsiz qaytishlariga yordam berishlari kerak edi. Bu kuchlar muvozanatidagi katta oʻzgarishlarning boshlanishi boʻlib, oxir-oqibat Diyala muhofazoti ustidan AQSh va Iroq kuchlarining toʻliq nazorati oʻrnatilishiga olib keldi.

Mashhur shaxslar
----------------

* Nur Sabriy Iroqlik darvozabon.

Manbalar
--------

1. ↑  „Republic of Iraq - Cities & Urban Centers". *City Population*.
2. ↑  Adams, Robert M. (1965). *Land Behind Baghdad*. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0226004252.

|  |  |
| --- | --- |
| Iroq geografiyasi | *Iroq geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |