recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gippokamp
---------

**Gippokamp** - odamlar va boshqa umurtqali hayvonlar miyasining asosiy qismi. Odamlarda va boshqa sutemizuvchilarda  ,  ,  miyyaning har ikki yarimsharida bittadan umumiy 2ta gippokamp bo'ladi. Gippokamp limbik tizimning bir qismi bo'lib, qisqa muddatli xotiradan uzoq muddatli xotiraga ma'lumotlarni birlashtirishda va navigatsiyani ta'minlaydigan fazoviy xotirada muhim rol o'ynaydi. Gipokampus allokorteksda odamlarda hamda primatlarda neokorteksga nerv proyeksiyalari bilan joylashtirilgan. Gippokamp, ​​medial pallium sifatida, barcha umurtqali hayvonlarda uchraydigan tuzilishdir. Odamlarda u bir-biriga bog'langan ikkita asosiy qismni: gippokampus va tishli girusni o'z chiga oladi. 

Altsgeymer kasalligida (yoki demensiyaning boshqa turlarida) gippokamp miyaning eng birinchi zararlanadigan qismi bo'lib qisqa muddatli xotirani yo'qotish va disorientatsiya bu zararning erta alomatlari qatoriga kiradi. Gippokampusning shikastlanishi kislorod yetishmasligi (gipoksiya), ensefalit yoki medial temporal epilepsiyasini ham keltirib chiqarishi mumkin. Keng, ikki tomonlama gippokampal shikastlanishi bo'lgan odamlar anterograd amneziya: yangi xotiralarni shakllantirish va saqlab qolish qobiliyatining pasayishi(yoki umuman yo'qolishi) boshdan kechirishlari mumkin. 

Gippokampdagi turli xil neyron hujayralar aniq qatlamlarga tashkil etilganligi sababli, u ko'pincha neyrofiziologiyani o'rganish uchun namunaviy tizim sifatida ishlatiladi. Uzoq muddatli potentsiallanish (LTP) deb nomlanuvchi asabiy plastisiya shakli dastlab gippokampusda paydo bo'lgan va ko'pincha ushbu tuzilishda o'rganiladi.

Kemiruvchilarda hipokampus fazoviy xotira va navigatsiya uchun mas'ul bo'lgan miya tizimining bir qismi sifatida keng o'rganilgan. Sichqon va kalamush gippokampidagi ko'plab neyronlar joy hujayralari sifatida javob beradi: ya'ni hayvon o'z muhitining ma'lum bir qismidan o'tganda ular harakat potentsiallarining portlashlarini keltirib chiqaradi. Gippokampal joy hujayralari faolligi inertsial kompas vazifasini bajaradigan bosh yo'nalishi hujayralari bilan va taxminiy ravishda qo'shni entorinal korteksdagi panjara hujayralari bilan keng ta'sir qiladi.
**Kaypirinya** (portugalcha: *caipirinha*) — kashasa, laym, muz va shakar qamishidan tayyorlangan Braziliya alkogolli kokteyli. *Kun boʻyi kokteyl* sifatida tasniflanadi (inglizcha: *all-day cocktail*). Xalqaro barmenlar assotsiatsiyasining (IBA) „Zamonaviy klassik" toifasidagi (inglizcha: *contemporary classics*) rasmiy kokteyllaridan biri.

Kashasa boʻlmasa, uni rom („caipirissima") yoki aroq („kapivodka" yoki „kapiroska") bilan almashtirish mumkin. Bunday holda, kaypirinya daikiriga aylanadi. Kampari — kamparinya -dan foydalanish varianti ham mavjud.

Rio-de-Janeyroda kaypirinya hamma joyda sotiladi. Kopakabana-Leblon-Ipanema plyajlarida 15 real turadi. Portugaliyada ham bu kokteyl mashhur.

Kaypirinyaning laym oʻrniga boshqa mevalarni ishlatadigan turlari ham mavjud.

„Kaypirinya" long-drinklarga tegishli, uni muz erishi davomida ichiladi.

Garchi Yevropada kaypirinyalar uchun faqat toʻq rangli qamish shakari kerak deb hisoblansa-da, Braziliyada ular deyarli har doim oddiy oq shakardan foydalanadilar (tabiiyki, u ham qamish shakaridir). Ziyofatlarda kaypirinyalar katta idishlarda, faqat taʼmga qarab, qatʼiy nisbatlarga rioya qilmay tayyorlanadi.

Oʻxshash kokteyllar
-------------------

Kaypirinya uchun koʻplab alternativalar mavjud, ulardan baʼzilari:

* Kaypiroska — aroq bilan tayyorlangan keng tarqalgan alternativa.
* Sakerinya — sake bilan tayyorlangan variant.
* Kaypinheger — Shtainheger bilan yaratilgan yana bir turi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Сайт Международной ассоциации барменов" (en). *коктейли Современная классика*.  iba-world.com. 9-mart 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-mart 2017-yil.
2. ↑  „Фруктовая Кайпиринья". 7-iyun 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyun 2022-yil.
3. ↑  *Alejandro Morales,Eric Wolfinger.* „Caipiroska Recipe" (en). *Bon Appetit*. Qaraldi: 30-sentyabr 2020-yil.
4. ↑  „Brasilbar - Introducing the best of Brazil" (en-US). *Brasilbar*. Qaraldi: 30-sentyabr 2020-yil.

Havolalar
---------

* Сайт Международной ассоциации барменов Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-06-17).(ingl.)
* Коктейль Caipirinha на сайте IBA(ingl.)
* Коктейль Caipirinha на сайте Барменской ассоциации
**Mixail Filippovich Avdeychik** (1933 – 2003: Krasnoyarsk oʻlkasi, Pokrovka qishlogʻida tugʻulgan) – Qozogʻiston SSR Rangli metallurgiya vazirligining Leninogorsk polimetall kombinati Komsomolning 40 yilligi nomidagi shaxta ustasi, Sharqiy Qozogʻiston SSR Rangli metallurgiya vazirligi, SSR Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1981), Ridder shahri faxriy fuqarosi boʻlgan.

1933-yilda Krasnoyarsk oʻlkasi, Pokrovka qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. 1957-yilda kon-metallurgiya texnikumini tamomlab, Sharqiy Qozogʻiston viloyati Glubokovskiy tumanidagi Bystrushinskiy konida ishlagan. 1959-yilda Qozogʻiston SSR Rangli metallurgiya vazirligining Leninogorsk polimetall zavodi komsomolining 40 yilligi nomidagi shaxta ustasi nomini olgan.

U zavodda birinchi boʻlib jamoaviy pudratni joriy qildi. Mixail Avdeychik brigadasi yivli kesish usuli yordamida ishlarni gorizontal haydash texnologiyasini oʻzlashtirdi, bu esa uning jamoasida mehnat unumdorligini sezilarli darajada oshirishga muvvoaq boʻldi. Kuchli va qattiq jinslardan oʻtganda mehnat unumdorligi 10% oshdi va portlovchi moddalarni tejash 11% ni tashkil qilgan. Erishgan katta mehnat yutuqlari uchun SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1981-yil 2-martdagi farmoni bilan unga Lenin ordeni hamda "Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali topshirilgan. hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan.

KPSS XXI qurultoyi ishida faol qatnashgan. U bir necha bor Leninogorsk xalq deputatlari Kengashiga deputat etib saylangan.

1989-yilda nafaqaga chiqadi, 2003-yilda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni
* Oktyabr inqilobi ordeni

Xotirasi
--------

Ridder shahridagi koʻchalardan biriga uning nomi berilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Их именами назовут улицы Риддера". 24-oktyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-mart 2020-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Muzalevskiy M. V. Sotsialistik mehnat qahramonlari. Biobibliografik lugʻat. – M .: RIC „Cavalier", 2008. – T. 2. – 200 b.
* Shygys Kazakhstan kal [Matin] : ensiklopediya. – Olmaota : Qozoq ensiklopediyalari, 2014. – Avdeychik Mixail Filipovich: b. 135.
* Aleinikov, S. Mehnat va sharaf bilan [Matn] / S. Aleinikov // Rudniy Oltoy. – 1981 yil – 1 may.
* Rylskiy, N. Qahramonni ziyorat qilish [Matn] : [Leninogorskdagi Komsomolning 40 yilligi nomidagi konning Sotsialistik Mehnat Qahramoni M. F. Avdeychik haqida] / N. Rylskiy // Leninogorskaya Pravda. – 1998. – 23 oktyabr.

Havolalar
---------

* Avdeychik M. Sharqiy Qozogʻiston: mashhur nomlar
**Kurdiston** — Gʻarbiy Osiyodagi togʻli oʻlka, tarixiy viloyat. Kurdistonning aksar qismi Old Osiyo va Eron togʻliklarida joylashgan. Kurdistonning aniq, chegarasi boʻlmaganligidan bu nom faqat etnografik maʼnoda ishlatiladi. 

Qoshgʻariy o‘zining "Devonu lugʻotit turk" asarida ilk bor mintaqani kurd diyori sifatida tilga olgan va u yerda Mahmud Qoshg‘ariy dunyo xaritasini tuzgan va al-Iroq va Ash-Shom o‘rtasidagi hududni "Arz-al-Akrod" deb belgilagan. Arz-al-Akrod arabchada "kurdlar yurti" degan maʼnoni anglatadi. Kurdiston nomi birinchi marta 1150 yilda Buyuk Saljuqiylar hukmdori Sulton Sanjar tomonidan Gʻarbiy Eronni tasvirlash uchun ishlatilgan.

Aholisi, asosan, kurdlar; turk, arab, aysor va boshqa ham yashaydi. Aholi chorvachilik va dehqonchilik bilan shugʻullanadi, shaharlarda hunarmandchilik rivojlangan. Kurdistonda foydali qazilmalar, xususan, neft koʻp. Kurdiston haqidagi dastlabki maʼlumotlar 12-asr manbalarida uchraydi. Oʻrta ayerdarda Kurdistonda yarim mustaqil amirliklar mavjud edi. 1914-yilda Kurdiston Eron bilan Usmonli turk saltanati tarkibiga kiritildi. U ham barham topgach (1918), vujudga kelgan Turkiya, Iroq va Suriya davlatlari tarkibiga kiritildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Kurdistan on the map … in 1072" (en-GB). *The Kurdistan Tribune* (26-fevral 2013-yil). Qaraldi: 20-sentyabr 2023-yil.
2. ↑  „المفارقة الكبيرة بين أصالة الكورد شعباً و وطناً وانحطات الأتراك (شعباً) وكياناً". *alnoor.se* (20-avgust 2015-yil).
3. ↑  *Pirbal, Ferhad* „When did the word Kurdistan appear?" (en). *Kurdish Globe*. 25-iyul 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-avgust 2019-yil.
4. ↑  „Who Are the Kurds?" (en). *Institutkurde.org*. 25-iyul 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-avgust 2019-yil.
5. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Clerkenwell Bridewell** (shuningdek, „Clerkenwell uyi" sifatida ham tanilgan) Londonshahrining shimolidagi Clerkenwell hududida joylashgan. 1615-1794- yillar fohishalar va daydilar uchun axloq tuzatish instituti vazifasini oʻtagan. U XVI asrda Londonning eng muhim qamoqxonalaridan biriga aylangan va Bridewell saroyi sharafiga „Bridewell" nomini oldi.

1615-yilda Tinchlik Middlesex komissiyasi yangi okrug qamoqxonasini qurish uchun Clerkenwell Green shimolidagi Clerkenwelldan yer sotib oldi. Clerkenwell Bridewell deb nomlanuvchi tuzatuv uyi London shahri qamoqxonalaridan haddan tashqari mustahkam qurilgan. 1663-1664-yillarda qamoqxonaning shimoliy tomonida Middlesex cherkovlari uyushmasi va „korporatsiyasi" uchun ishxona sifatida bino qurilgan, ammo u 1675-yilga kelib tugatilgan. 1679-yilda Bridewell yonib ketganidan soʻng, qamoqxona ishxonaning bir qismiga koʻchirildi. Ishxonaning qolgan qismi 1700-yilga kelib Quaker ustaxonasiga aylantirilgan. 1790-yillarga kelib ustaxona yopildi va vayronaga aylangan Bridewell oʻrnini Pleasant togʻidagi yangi Coldbath Fields qamoqxonasi egalladi.

Keyinchalik uning yonidan Yangi qamoqxona (1617–1877) joylashtirilgan. Clerkenwell qamoqxona uyi, oddiygina Clerkenwell qamoqxonasi nomi bilan ham tanilgan. U Bowling Green Lanedagi sobiq Hugh Myddleton maktabi (1893 −1960) tomonidan band boʻlib, hozirda kvartiralarga aylantirilgan. Hibsxona uyining Viktoriya zindonlariga Clerkenwell Close-dan kirish mumkin.

Mashhur mahbuslar
-----------------

* Jon Robins (paygʻambar) (1650–1652), oʻzining kufriga qarshi rad javobini imzolaganidan keyin ozod qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Research Guide 59 - Prison Records". *London Metropolitan Archives*. Qaraldi: 15-aprel 2023-yil.
2. ↑  John Costella*. Walk with Me Charles Dickens*. AuthorHouse, 7 January 2014 — 228– bet. ISBN 978-1-4918-8913-8.
3. ↑  Christopher Hibbert*. The London Encyclopaedia*, 3rd, Pan Macmillan, 9 September 2011 — 194 bet. ISBN 978-0-230-73878-2.
**Devid V. Xoui uyi** 1886-yilda Wiskonsin shtati Milwaukee shahrida qurilgan 2,5 qavatli Qirolicha Ann uslubidagi hashamatli uy bo'lib, hali ham buzilmagan. U 1986-yil 16-yanvarda Tarixiy joylarning milliy reestriga kiritilgan

Tarix
-----

Devid Xou ko'mir, ulgurji va chakana savdo bilan shug'ullanadigan Northwest Fuel kompaniyasining agenti edi.  Uning rafiqasi Adda F. Howie nashr etilgan muallif va sut chorvachiligi texnikasi bo'yicha innovator edi.  Ular bu uyni 1886-yilda qurilgan. Bu ikki qavatli va chodirdan iborat bo'lib, krem g'isht bilan qoplangan, derazalari atrofi yog'och bilan bezatilgan. Oldinda turgan ayvon burilgan ustunlar va shpindellar bilan yaxshilab bezatilgan. Gabl uchlari yog'och shingillalar bilan bezatilgan. Ikkita baland bo'yli bezakli mo'rilar tom tepasida joylashgan.  Bularning barchasi Qirolicha Annaning o'ziga xos belgilaridir, ammo me'mor CF Ringer tomonidan g'alatiroq bir cheklov bilan birlashtirilgan.  Xoui 1886-yildan 1897-yilgacha uyda yashagan, keyin esa Elm Grovega ko'chib o'tgan. 

Howie uyi Ikkinchi jahon urushidan keyin xonali uyga aylandi. 1978-yilda u olib tashlangan va keyinchalik qismlarga bo'lingan. 1993-yillda u Endryu va Mari Parker tomonidan sotib olindi va qayta tiklandi, hozirda Manderley yotoqxonasi va nonushta sifatida ishlaydi.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  „David W. Howie House".  Landmark Hunter.com. Qaraldi: 5-mart 2012-yil.
2. 1 2  „David W. Howie House".  Wisconsin Historical Society. Qaraldi: 18-noyabr 2019-yil.
3. 1 2
4. 1 2  „History". *Manderley Bed and Breakfast*. Qaraldi: 17-noyabr 2019-yil.
5. ↑  „David W. Howie House - Milwaukee, Wisconsin".  Waymarking.com. Qaraldi: 5-mart 2012-yil.
**Azadi maydoni** (forscha: میدان آزادی „Ozodlik maydoni"), ilgari **Shohyad maydoni** nomi bilan atalgan (forscha : myydạn sẖhyạd *Meydāne Ŝahyād* soʻzma-soʻz tarjima qilganda „*Shoh maydonini xotirlash*" degan maʼnoni anglatadi). Eronning Tehron shahridagi asosan yashil shahar maydoni. Uning markazida Azadi minorasi joylashgan. Minora va maydon Eronning soʻnggi shohi Muhammad Rizo Pahlaviy tomonidan Eron davlati tashkil topganining 2500 yilligi arafasida qurilgan.

Dizayn va arxitekturasi
-----------------------

Taxminan 50 000 m2 maydonga ega. Maydon chegaralari katta aylanma yoʻl bilan tutashgan. Bu Tehrondagi eng katta va Erondagi ikkinchi oʻtinda turuvchi eng katta maydon hisoblanadi (Tabrizdagi Ozarbayjon maydonidan kichikroq). 

Azadi maydonining markazida 45 metr balandlikka ega boʻlgan Azadi minorasi joylashgan. Minora va uning atrofidagi maydon dizayni Eron-islom meʼmorchiligi va estetik geometriyasining arxetipi hisoblanadi. Favvora Eron bogʻlaridan ilhomlanib yaratilgan boʻlib, maydonning qiyaliklarini sugʻorishda yordam beradigan puxta va samarali qilib ishlab chiqilgan.

Husayn Amanatning soʻzlariga koʻra: „Bogʻlar va gulzorlardan tashkil topgan maydondagi dizaynlar Isfahondagi Shayx Lutfulloh masjidi gumbazining ichki dizaynidan ilhomlanilgan. Biroq gumbazning geometriyasi oval boʻlib qolgan. Shayx Lutfulloh masjidi gumbazining geometriyasi va oʻlchamlarida qiziqarli logarifmik aloqalar mavjud boʻlib, ular avvalgi davrlarda Eron meʼmorlarining chuqur matematik bilimga ega boʻlganidan dalolat beradi."

"Suv favvoralari va favvoralari dizayni ham Eron bog‘laridan ilhomlanilgan. Shuningdek, maydonning qiyaligi aniq maqsad uchun puxta ishlab chiqilgan. Azadi minorasining balandligi 45 metr. Chunki u Mehrobod aeroporti yaqinida joylashgan va bundan baland qilib bo‘lmaydi.

1979-yilgi Eron inqilobidan oldin u Shayhad maydoni (میدان شهیاد, *Meydāne Ŝahyād yaʼni Shoh xotirasi maydoni) deb atalgan.* 1979-yil 12-dekabrgacha boʻlgan inqilobning bir qancha namoyishlari markazi boʻlgan. Har yili koʻplab eronliklar bukunni Azadi maydonida nishonlaydilar. Minorada poytaxtning mashhur konsert zallaridan biri joylashgan.

Yoʻllar
-------

 Meydan-e Azadi metro stantsiyasiga kirish (2021-yil)
* Shimoldan: Jinnah Expressway
* Gʻarbdan:  Karaj Maxsus (Maxsus) yoʻli
* Janubi-gʻarbiy tomondan: Mehrobod aeroportiga kirish yoʻli
* Janubdan: Saidi Expressway
* Sharqdan: Azadi koʻchasi

### Jamoat transporti

* Tehron BRT liniyasi **1, 2, 10**
* Meydan-e Azadi metro bekati

Manbalar
--------

1. ↑  „BBCPersian.com". *www.bbc.com*. Qaraldi: 20-avgust 2021-yil.
2. ↑  „برج آزادی", *ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد* (fors), 2021-08-07, qaraldi: 2021-08-19
**Thai Dai Van Nguyen** (2001-yil 12-dekabrda tug'ilgan) - chexiyalik shaxmat grossmeysteri.

Hayoti
------

Nguyenning otasi asli vetnamlik bo'lgan tadbirkor.

2011-yilda Nguyen 10 yoshgacha bo‘lgan o‘smirlar o‘rtasida o'tkazilgan shaxmat bo‘yicha Chexiya ochiq chempionatida g‘oliblikni qo'lga kiritdi. Shundan so‘ng Dai Van Nguyen 12 yoshgacha bo‘lgan o‘smirlar o‘rtasidagi Chexiya shaxmat chempionatida ketma-ket ikki marta g‘olib chiqdi (2012-yil, 2013-yil).

2016-yilda Nguyen shaxmat bo'yicha FIDE xalqaro ustasi (IM) unvoniga sazovor bo'ldi. Ikki yildan so'ng FIDE grossmeyster (GM) unvonini sohibiga aylandi. Shunday qilib 2018-yil 16 yoshida Nguyen Chexiyadagi eng yosh shaxmat grossmeysteriga aylandi.

2017-yilda Budapesht shahrida bo'lib o'tgan International Chess Tournaments xalqaro shaxmat turnirlarida ishtirok etdi. Turnir yakuniga ko'ra Nguyen 2 g'alaba va bir durang qayd etgan holda past natijani qayd etdi.

Nguyen turli yosh toifalarida shaxmat bo‘yicha yoshlar o‘rtasidagi Yevropa chempionati va shaxmat bo‘yicha yoshlar o‘rtasidagi jahon chempionatlarida muntazam ishtirok etgan. Uning eng yaxshi natija - 2019-yilda Bratislavada Nguyen 18 yoshgacha shaxmatchilar guruhida shaxmat bo'yicha yoshlar o'rtasidagi Evropa chempionatida g'oliblikni qo'lga kiritdi.

Nguyen shaxmat bo'yicha 2021-yilgi Chess World Cupda o'ynadi. Turnirning birinchi raundida Adam Kozak ustidan g'alaba qozondi. Ammo Andrey Esipenkoga qarshi kechgan ikkinchi bahsda mag'lub bo'lgach, ketma-ket ikki raundda yana mag'lubiyatga uchradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Youngest chess grandmaster on his biggest victory and the secret to success | Radio Prague". *radio.cz*. Qaraldi: 21-avgust 2019-yil.
2. ↑  „Chess-Results Server Chess-results.com - Mistrovstvi CR mladeze 2011 - H10". *chess-results.com*.
3. ↑  „Chess-Results Server Chess-results.com - MČR mládeže - H12". *chess-results.com*.
4. ↑  „Chess-Results Server Chess-results.com - Kategorie H12". *chess-results.com*.
5. ↑  „FIDE Title Applications (GM, IM, WGM, WIM, IA, FA, IO)". *ratings.fide.com*.
6. ↑  „FIDE Title Applications (GM, IM, WGM, WIM, IA, FA, IO)". *ratings.fide.com*.
7. ↑  „Chess-Results Server Chess-results.com - First Saturday GM August 2017". *chess-results.com*.
8. ↑  „Chess-Results Server Chess-results.com - First saturday GM December 2017". *chess-results.com*.
9. ↑  „Chess-Results Server Chess-results.com - European Youth Chess Championships 2019 Open U18". *chess-results.com*.
**Qirq** — oʻzbek xalqi tarkibiga kirgan yirik qabilalardan biri. Tarqoq holda Samarqand atrofida, Panjikentning janubida, hozirgi Gʻallaorol, Jizzax, Zomin va Oʻratepa hududlarida yashaganlar. Koʻpincha oʻzbek xalqi tarkibiga kirgan qabilalardan biri — Yuzlar bilan aralashgan holda yashaganlar. Shuning uchun ham koʻpchilik manbalarda "qirq yuz" nomi bilan ham maʼlum. Qirq, yuz va ming qabilalari marqa degan umumiy nom bilan atalgan. Qirqarning etnogenezi Dashti Qipchoq oʻzbeklari bilan bogʻliq. Qirqlar oʻtmishda bir qancha urugʻlarga boʻlingan. Shulardan eng yiriklari: oq-qoʻyli, qora-qoʻyli, qorasirak, qoracha, olmasa-un, chaparashli va boshqalar. Ular XX asrning boshlariga qadar yarim oʻtroq holda yashab, chorvachilik bilan, bir qismi togʻ yon bagʻrida, adirlarda yashab lalmikor va sugʻorma dehqonchilik bilan shugʻullangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Oʻzbek urugʻlari |
| --- |
|  |
| 
Ming · Qirq · Jaloyirlar · Saroy · Qoʻngʻirot (qabila) · Nayman · Qiyot · Xitoy (urugʻ) · Qangʻli · Arlot · Ungut · Tomalar · Uyshun · Baday · Batash · Qavchin · Yobu · Sulduz · Mitan · Yuz |

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Rassom R.Biondi tomonidan chilingan Jean Hardouin portreti
**Jean Hardouin** (1646-yil 23-dekabr – 1729-yil 3-sentyabr) - fransuz ruhoniy va olim. Jean hayoti davomida qadimgi qoʻlyozma nashrlar va buyuk shaxslar tarixini yozgan va shuning ortidan mashhurlikka erishgan. Uning fikricha, XIV asrdan oldin yozilgan deb hisoblangan koʻplab asarlar soxtalashtirilgan yoki boshqa nom ostida chop etilgan. Shuningdek, eng qadimgi sanʼat asarlari, tangalar va yozuvlarning haqiqiyligini inkor etgan. Hardouinning bir qator asarlarini taqiqlangan kitoblar sirasiga kirgan. Asosiy sababi kitobda gʻayrioddiy gʻoyalar ilgari surilgan.

Hayoti
------

Hardouin Fransiyaning Quimper shahrida tugʻilgan. Otasining kitob doʻkonida adabiyotga qiziqib 1662-yilda (16 yoshida) Parijga kelga. Shu yerda xristian dinini oʻrgana boshlagan. 1683-yilda u Lycée Louis-le-Grand kutubxonasida ishlagan va shu yerda vafot etgan.

„New Testament"ning lotincha "Vulgate" nashri saqlanib qolgan qismi yunon tilidan tarjima qilingan degan fikrga qarshi chiqqan. Harduin "New Testament"ning barcha kitoblari dastlab lotin tilida yozilgan yoki hech boʻlmaganda lotin tiliga tarjima qilingligini taʼkidlagan. Hardouin Iso Masihning oʻzi har kuni lotin tilida gapirganini ham aytib oʻtgan. Injillardagi Iso Masihning soʻzlari oromiy tilida yozilgan parchalarni talqin qilib, bu Iso Masihning doimiy gapiradigan tili emasligini koʻrsatdi.

Garchi Hardouin telba va aqldan ozgan deb atalgan boʻlsa ham u oʻz davrining umumiy tanqidiy tendensiyasining namunasi boʻldi. Baruch Spinoza, Thomas Hobbes yoki Jean Daille kabilarni oʻziga ustoz sifatida bilgan va ularga ergashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Hardouin 1741, s. 1 harvnb error: no target: CITEREFHardouin1741 (help)
2. ↑  Hardouins Prolegomena in englischer Übersetzung by Uwe Topper, in CronoLogo (2014)
3. ↑  Matthew 27:46; Mark 5:41, 7:34, 15:34
4. ↑  Hardouin 1741, ss. 3–4 harvnb error: no target: CITEREFHardouin1741 (help)
5. ↑  Momigliano 1950, s. 302 harvnb error: no target: CITEREFMomigliano1950 (help)
6. ↑  Watkins 2019, ss. 487–8 harvnb error: no target: CITEREFWatkins2019 (help)
7. ↑  *The Oxford History of Historical Writing* (Oxford University Press, 2012), p. 270
**Jadira Yesenovna Taspambetova** (1953-yil Qiziloʻrda viloyati, Chiyli tumani, Oqtoʻgʻon qishlogʻi da tugʻilgan — 2010-yil). Millati qozoq. Qozogʻiston SSR, Qizil-Tu kolxozining traktorchisi boʻlib faoliyat yuritgan.Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1985). Qozogʻiston SSR Oliy Kengashi deputati. Lenin komsomol mukofoti sovrindori.

Hayoti va faoliyati
-------------------

Taspambetova Jadyra Yessenovna – Qozogʻiston SSR Qizil-Oʻrda viloyati Chiyli tumanida tavallud topgan.

U oʻzi tugʻilib oʻsgan qishlogʻidagi sakkiz yillik maktabni tamomlagan. Mehnat faoliyatini „Qizil-tu" kolxozida oddiy kolxozchi sifatida boshlagan. 1968-yilda Qizil-Oʻrda shahridagi 11-sonli kasb-hunar bilim yurtini tamomlab, shu kolxozda traktorchi boʻlib ishlagan.

1970-yilda yuz bergan baxtsiz hodisa tufayli u oyogʻidan jarohat oladi. Nogiron boʻlib qolgan boʻlsa-da, 1971-yilda traktorchi boʻlib ishlashni davom ettirdi. 1980-yilga kelib u traktorchilar brigadiri etib tayinlandi. 1982-yilda mehnat yutuqlari uchun unga Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berildi. U Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoniga sazovor boʻlgan eng yosh ayol boʻlgan (tugʻilgan sanasi boʻyicha). 

Qozogʻiston SSR Oliy Kengashining XI chaqiriq deputati (1985-1990), KPSS XXVII qurultoyi (1986) va komsomolning XIX syezdi (1982) delegati. 1993-yilgacha kolxozda ishlagan, 1993—1997-yillarda – bolalar bogʻchasi mudiri, 1997—1999-yillarda – Oqtoʻgʻon fermer xoʻjaligi rahbari sifatida ishlagan. Jadira Taspambetova Qiziloʻrda viloyati (Qozogʻiston) Shieli tumani Oqtoʻgʻon qishlogʻida yashagan. U 2010-yil 3-aprelda vafot etdi. 

Qozogʻiston SSR Lenin komsomol mukofoti laureati. Qiziloʻrda viloyati va Shieli tumani faxriy fuqarosi. U 2 ta Lenin ordeni (19.02.1981; 18.09.1985), Mehnat Qizil Bayroq ordeni (12.13.1972) va boshqa medallar bilan taqdirlangan.

Adabiyotlar
-----------

* *Yurak chaqirigʻida* // Qizil-Ordin Telikoʻl sovxozining makkajoʻxori dehqon-mexanizatorining hikoyasi. mintaqa KazSSR / J. Taspambetova; [Lit. qayta ishlash M. Kulimbetov], 107 b. Olma-Ota, Qaynar, 1985-y.

Mukofotlari
-----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni – SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1985-yil 18-sentyabrdagi farmoni bilan.
* Lenin ordeni – ikki marta
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni

Manbalar
--------



1. ↑  „Taspambetova Jadyra Esenovna".
2. ↑  „Биографические сведения".
**Yashil anura** (lotincha: *Anura pallidivirens*) — qoqio‘tdoshlar oilasi, anura turkumiga mansub ko‘p yillik gulli o‘simlik turi. O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Jizzax viloyati Nurota tog‘ tizmasi Qo‘ytosh tog‘i hududida uchraydi.

Tavsifi
-------

Balandligi 40—50 sm ga yetadigan ko‘p yillik o‘t o‘simlik. O‘q ildiz tizimiga ega. Poyasi tik o‘sadi, qalin tuklar bilan qoplangan, ildiz bo‘g‘zidan shoxlanib ketgan. Barglari poyada ketma ket joylashgan, charmsimon, ustki tomoni tuksiz, ostki tomoni qalin oq tuklar bilan qoplangan. Ildizoldi barglari bandli, tuxumsimon, chetlari tekis yoki mayda tishli. Poyadagi barglari yuqoriga qarab kichrayib boradi. Pastki barglari bandsiz, poyani o‘rab turadi, pastki qismining ikki tomoni tishchali. Gulqo‘rg‘on bo‘lakchalari qisman qo‘shilgan. Gultojibarglari oq rangda. Gullari bir jinsli, tilsimon, savatcha to‘pgulda joylashgan. Savatchasi kichkina va qisqa bandli. Hasharotlar yordamida changlanadi. Iyun iyul oylarida gullab, mevasi avgustda yetilib pishadi. Mevasi bir urug‘li pista meva. Urug‘i kichik, cho‘ziq oval shaklda. Urug‘i orqali ko'payadi.

Tarqalishi va o‘sish sharoiti
-----------------------------

Yakka yakka holatda ba'zida kichik to‘plar hosil qilib uchraydi. Samarqand viloyati Nurota tog‘ tizmasi va Qo‘ytosh tog‘ida tarqalgan. Tog'ning o‘rta va pastki qismlarida tosh shag‘alli tuproqlarda o‘sadi. Chorva mollari uchun to‘yimli ozuqa hisoblangani va urug‘idan ko‘payishining chegaralangani sababli kam tarqalgan. Nurota davlat qo‘riqxonasi hududida muhofaza ostiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Анура бледнозелёная".
2. ↑  *O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobi I jild*, 2019.
**Vasiliy Alekseyevich Shitikov** (1955-yil 2-may, Kursk, Kursk viloyati, RSFSR, SSSR – 2021-yil 1-oktyabr, Krasnodar oʻlkasi, Rossiya) – sovet futbolchisi, himoyachi va yarim himoyachi ampluasida oʻynagan.

Tarjimayi holi
--------------

Vasiliy Shitikov 1955-yil 2-mayda Kurskda tugʻilgan. 1972-yildan 1973-yilgacha oʻsha paytlari „Trudovimi Rezervami" deb atalgan Kursk shahrining „Avangard" futbol klubida oʻynagan va 1973-yilgi mavsumda 15 ta oʻyinda 2 ta gol urgan. Keyin harbiy xizmatga safarbar etiladi, buning natijasida Vasiliy Shitikov Moskvaning SSKA jamoasida oʻynaydi va u yerda SSSR Oliy ligasida debyut qilgan va 1975-yilgi mavsumda 1 ta uchrashuv oʻtkazdi. Harbiy xizmatni tugatgandan soʻng Shitikov Moskvaning „Spartak" klubiga taklif qilingan, biroq mavsumoldi yigʻinida jarohat olishi sababli birorta ham rasmiy oʻyin oʻtkazmasdan jamoani tark etadi. Shundan keyin oʻzining tugʻilgan joyi Kursk shahriga qaytib, 1976-yilgi mavsumda „Avangard" futbol klubi uchun 15 ta oʻyin oʻtkazdi va 1 ta gol urdi, buning natijasida futbolchi RSFSR futbol terma jamoasiga taklif olgan.

Oʻsha yili Vasiliy Shitikov „Avangard" klubining „Kuban" klubi bilan oʻyinidan soʻng, klub seleksionerlari eʼtiboriga tushadi va natijada Kubanga koʻchib oʻtadi. Futbolchi 1978-yilgacha „Kuban" klubi safida toʻp surgan va shu vaqt ichida 47 ta oʻyin oʻtkazib, 2 ta gol urgan. 1979-yilgi mavsumda „Aktobe" klubi safida oʻynaydi. 1980-yildan 1985-yilgacha Vasiliy Shitikov yana Kuban klubini himoya qiladi va 137 ta oʻyinda 6 ta gol urdi. Futbolchi 1986-yilgi mavsumni „Spartak Orjonikidze" klubida oʻtkazib, 30 ta uchrashuvda 3 ta gol urgan.

1987-yildan 1988-yilgacha yana Kubanda oʻynadi, 67 ta oʻyinda 3 ta gol urdi va 1987-yilda RSFSR chempioni boʻldi. 1989-yilda Jizzaxning „Yoshlik" jamoasida bir mavsum oʻtkazib, jamoaning 1 ta oʻyinida qatnashgan. 1990-yildan 1991-yilgacha yana „Kuban" safida oʻynaydi va 31 ta uchrashuvda 3 ta gol urdi. „Kuban" klubi tarkibida futbolchi SSSR chempionatlarida 282 ta oʻyin oʻtkazib, 14 ta gol urgan va Kubok uchun boʻlgan musobaqalarda 17 ta oʻyin oʻtkazgan. Futbolchilik faoliyatini yakunlaganidan keyin 1998-yilda murabbiy boʻlib ishlagan. 2021-yil 1-oktyabrda vafot etgan.

Yutuqlari
---------

1987-yilda RSFSR chempioni.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6  „Шитиков Василий". 10-sentyabr 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-sentyabr 2023-yil.
2. 1 2 3 4  „ВАСИЛИЙ АЛЕКСЕЕВИЧ ШИТИКОВ - «ЯРОСТНЫЙ» ЗАЩИТНИК" (rus tilida) (2-may 2019-yil). 7-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-sentyabr 2023-yil.
3. 1 2 3 4  „Ушел из жизни знаменитый футболист "Кубани" Василий Шитиков" (rus tilida) (5-oktyabr 2021-yil). 10-sentyabr 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-sentyabr 2023-yil.
4. ↑  „Шитиков Василий Алексеевич" (rus tilida). 29-mart 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-sentyabr 2023-yil.
**Malay yoʻlbarsi** – yoʻlbarslarning *Panthera tigris tigris* kenja turi populyatsiyaslaridan biri boʻlib, faqat Malay yarim orolining janubiy (Malayziya) qismida yashaydi. 2004-yildan yarim orolning bu qismidagi yoʻlbars populyatsiyasini alohida kenja tur sifatida kiritishga harakat qilinib, 2017-yilgi tadqiqot bilan tasdiqlangan. 2004-yilgacha ushbu tur Hindixitoy yoʻlbarsi turiga mansub deb hisoblangan.

Tashqi koʻrinishi
-----------------

Malay yoʻlbarsi – yoʻlbars kenja turlari ichida eng kichigi. Uning rangi va chiziqlari Hindxitoy yoʻlbarsiga juda oʻxshash, lekin jussasi Sumatra yoʻlbarsiga yaqinroq. Erkaklarining vazni 120 kg, urgʻochilar – 100 kg gacha yetadi. Erkak yoʻlbarslarning uzunligi 237 sm gacha, urgʻochilariniki esa 203 sm gacha boradi.

Yashash tarzi
-------------

Malay yoʻlbarslari sambar bugʻusi, yovvoyi choʻchqa va boshqa tuyoqli hayvonlarni, shuningdek Malay ayigʻini ovlaydi. Baʼzida Malay tapiri kabi kam uchraydigan oʻlalarni ham ovlashi mumkin, ammo bunday oʻlja, juda kamdan-kam hollarda ushlanadi. Erkaklari odatda 100 km² gacha boʻlgan hududni egallaydi, bu yerda odatda bir vaqtning oʻzida 6 tagacha urgʻochi birga yashaydi.

IUCN 2014-yil taksoniga butunlay yoʻq boʻlib ketish arafasida (CR) maqomini bergan, chunki 2013-yildagi roʻyxatga olish jarayonida 250-340 yoʻlbars mavjudligi koʻrsatilgan.

Geraldikada tasvirlanishi
-------------------------

Malay yoʻlbarsi Malayziyaning milliy ramzidir, u davlat gerbida, turli davlat idoralarining timsollarida (masalan, Malayziya banki), armiya boʻlinmalari va maxsus kuchlarning emblemalarida va boshqalarda tasvirlangan.

* Malayziya gerbiMalayziya gerbi
* 21-maxsus guruh emblemasi  (Gerak Xas guruhi)21-maxsus guruh emblemasi   
 (Gerak Xas guruhi)

Manbalar
--------

1. ↑  *Felids and Hyenas of the World: Wildcats, Panthers, Lynx, Pumas, Ocelots, Caracals, and Relatives*.
2. 1 2  „Малайский тигр. Фото, описание, ареал, питание, враги" (ru).  wildfauna.ru. 10-avgust 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-aprel 2020-yil.
3. ↑  „Малайский тигр, описание, фото".  www.tepid.ru. 16-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-aprel 2020-yil.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
| Taxon identifiers | 
* Wikidata: 215836
* Wikispecies: Panthera tigris jacksoni
* iNaturalist: 130806
* IUCN: 136893
* NCBI: 419130

 |
**Knorring astragali** (lotincha: *Astragalus knorringianus*) – burchoqdoshlar oilasi, astragal turkumiga kiruvchi koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Samarqand viloyati Nurota va Turkiston togʻ tizmasida tarqalgan.

Tavsifi
-------

Balandligi 5-7 sm gacha yetadigan past boʻyli, koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Poyasi juda qisqa, tashqi tomoni kulrang yoki yashil tusda, butun yuzasi yotiq tuklar bilan qoplangan. Poya pastida joylashgan barglari toʻq yashil, uzunligi 2-5 sm qalami nashtarsimon shaklda, bandining uzunligi 5-15 mm. Yuqorigi bargchalari murakkab, 7-9 tadan juft hosil qilib joylashgan, uzunligi 5-11 mm, kengligi 0,5-1,5 mm, uchi oʻtkirlashgan, oski tomoni tuklar bilan qoplangan. Gullari ikki jinsli,2-3 dona, yakka poya uchida ochiladi. Gultojibarglari sariq yoki toʻq qizil rangda. Gulpoyasining uzunligi 2-3 sm. Hasharotlar yordamida changlanadi. Mart aprel oylarida gullab mevasi mayda pishib yetiladi. Mevasi quruq dukkak meva. Xom dukkagining uzunligi 7 sm, eni 4 mm, sirti oq tuklar bilan qoplangan. Pishib yetilganda qobigʻi jigarrang tusga kiradi. Urug‘i orqali koʻpayadi.

Tarqalishi va oʻsish sharoiti
-----------------------------

Tabiatda kam uchraydi. Samarqand viloyati Nurota va Turkiston togʻ tizmalari hududida uchraydi. Tog‘larning oʻrta qismlarida, yemirilgan togʻ jinslaridan iborat tuproqlarda oʻsadi. Chorva mollarining koʻplab boqilishi va yem xashak sifatida yigʻilishi natijasida areali qisqarib ketgan. Nurota davlat qo‘riqxonasi hududida muhofaza ostiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Astragalus knorringianus".
2. ↑  *O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobi I jild*, 2019.
**Laysiy mazhabi** (arabcha: ) 8-asrdagi islomdagi sunniy mazhabiga koʻra fiqh diniy huquq maktabi boʻlgan, Laythi maktabining imomi esa Al-Lays ibn Sa'd boʻlgan edi. Al-Lays fiqhining maʼlum xususiyatlaridan biri albatta uning Madina odatidan mustaqil huquq manbai sifatida Molikiylar tomonidan foydalanishni rad etgani edi.

Tarix
-----

Fors aslida Al-Lays ibn Saʼd 716-yili Misrda tugʻilgan. Islom ilmining oʻsha paytlarda maʼlum boʻlgan barcha sohalarini keng oʻrganib chiqqan va undan soʻng, al-Lays Misrning yirik olimiga aylangan edi. Laythi maktabi Imom Abu Hanifa va Imom Molik bilan zamondosh ham boʻlgan. Laythi maktabi bilan Fiqhning turli nuqtalarida bahslashdi, jumladan, Molik Madina odatini fiqhning mustaqil manbasi sifatida kiritganini rad etgan<ref name="Bilal Philips Laythi">Philips, Bilal*. The Evolution of Fiqh*. International Islamic Publishing House, 1990 — 85–86 bet. ISBN 8172313551. 23-dekabr 2021-yilda qaraldi. Philips, Bilal (1990). *The Evolution of Fiqh*. International Islamic Publishing House. pp. 85–86. ISBN 8172313551. Retrieved 23 December 2021..

Gʻoyib boʻlish
--------------

Laythi maktabi 791-yilda Al-Lays vafotidan soʻng uchta asosiy sababga koʻra yopilib ketdi. Birinchidan, Laythi maktabi oʻzining huquqiy fikrlari va dalillarini toʻplagan, yozmagan va oʻz tarafdorlariga koʻrsatma berganligi sababli, uning maktabidan qiyosiy fiqhning dastlabki kitoblarida bir nechta havolalardan tashqari juda oz narsa qolgan. Ikkinchi sabab esa, Al-Laysning kam sonli shogirdlari boʻlgan, ularning hech biri taniqli huquqshunos boʻlmagan, shuning uchun maktab mashhur boʻlmagan. Yakuniy sabab shuki, Imom Shofeʼiy Al-Lays vafotidan keyin koʻp oʻtmay Misrga joylashdi va shuning uchun Shofeʼiy mazhabi tezda Laysiy mazhabini siqib chiqargan<ref name="Bilal Philips Laythi">Philips, Bilal*. The Evolution of Fiqh*. International Islamic Publishing House, 1990 — 85–86 bet. ISBN 8172313551. 23-dekabr 2021-yilda qaraldi. Philips, Bilal (1990). *The Evolution of Fiqh*. International Islamic Publishing House. pp. 85–86. ISBN 8172313551. Retrieved 23 December 2021..

Maʼlumotnomalar
---------------

1. ↑  Philips, Bilal*. The Evolution of Fiqh*. International Islamic Publishing House, 1990 — 85–86 bet. ISBN 8172313551. 23-dekabr 2021-yilda qaraldi.
**Adrian Jonni Jusino Cerruto** (ispancha: *Adrián Johnny Jusino Cerruto*; 1992-yil 9-iyulda tugʻilgan, Springfild, AQSH) - boliviyalik professional futbolchi, "Strongest" klubi va Boliviya terma jamoasi himoyachisi.

Klub karyerasi
--------------

Jusino Amerika Qoʻshma Shtatlarida tugʻilgan, keyinchalik vatani Boliviyaga qaytib, Bolivar va Petrolero klublarida mashgʻulotlar oʻtkazgan. 2013-yilda Adrian Richland kolleji futbol jamoasida havaskor futbolchi sifatida oʻynay boshlaydi. Oʻsha yili Jusino "Union Maestransa" klubining unga boʻlgan qiziqishi tufayli "Union Maestransa" klubi safiga kelib qoʻshiladi. 2015-yilda u jamoani tark etadi va bir muddat "Ventura County Fusion" va "Allways Ready" jamoalarida toʻp suradi. 2018-yilning 23-yanvarida Jusino "Tulsa Roughnecks" klubi bilan shartnoma imzolaydi. 18-mart kuni "OKC Energy" klubiga qarshi oʻyinda u USL chempionatida debyut qiladi. 2019-yil boshida Jusino oʻz vataniga Boliviyaga qaytadi. 27-yanvar kuni "Destroyers"ga qarshi boʻlib oʻtgan oʻyinda u milliy Boliviya chempionatida debyut qiladi. 6-avgust kuni "Destroyers"ga qarshi oʻyinda Adrian jamoasi Bolivar uchun birinchi golini uradi. Oʻsha yili u oʻz jamoasiga chempion boʻlishda yordam beradi.

Xalqaro karyerasi
-----------------

2019-yil 3-mart kuni Nikaragua terma jamoasiga qarshi o‘rtoqlik uchrashuvida Jusino Boliviya terma jamoasi safida debyut qiladi. Oʻsha yili Adrian Braziliyada boʻlib oʻtadigan Amerika Kubogida ishtirok etish uchun tuzilgan terma jamoa tarkibga kiritiladi. Turnirda u Braziliya, Venesuela va Peru terma jamoalariga qarshi oʻyinlarda ishtirok etgan.

Yutuqlari
---------

**Klubda**

Boliviya bayrogʻi **«Bolivar»**

* Boliviya chempionati gʻolibi - Apertura 2019-yil

Havolalar
---------

1. ↑  „Roughnecks Sign Defender Adrian Jusino" (en). *Tulsa Roughnecks FC* (23-yanvar 2018-yil). 28-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-mart 2018-yil.
2. ↑  „ОКС Энерджи VS. Талса Рафнекс 1:0" (en).  soccerway.com (18-mart 2018-yil).
3. ↑  „Боливар VS. Дестройерс 2:0" (en).  soccerway.com (27-yanvar 2019-yil).
4. ↑  „Боливар VS. Дестройерс 3:0" (en).  soccerway.com (6-avgust 2019-yil).
5. ↑  „Боливия VS. Никарагуа 2:2" (en).  soccerway.com (3-mart 2019-yil).
6. ↑  „Бразилия VS. Боливия 3:0" (en).  soccerway.com (15-iyun 2019-yil).
7. ↑  „Боливия VS. Венесуэла 1:3" (en).  soccerway.com (22-iyun 2019-yil).
8. ↑  „Боливия VS. Перу 1:3" (en).  soccerway.com (18-iyun 2019-yil).
**Makarov Vadim Vilyevich**(1966-yil 27-avgust, Samarqand, Oʻzbekiston SSR, SSSR) – rus harbiy generali, general-mayor. Rossiya Federatsiyasi Qahramoni.

Biografiyasi
------------

Makarov Vadim Vilyevich 1966-yil 27-avgust kuni Oʻzbekiston SSR tarkibidagi Samarqand viloyatida tugʻilgan. 1983-yil Samarqand shahridagi oʻrta taʼlim maktablarining biridagi 8-sinfgacha tahsil oldi. Shundan soʻng, Qozon harbiy maktabiga qabul qilinib, tahsilini davom ettirgan. Harbiy maktabni tamomlagandan soʻng, Sovet armiyasida xizmat qilgan. Vadim Makarov 1987-yil Ulyanovsk oliy tank qoʻmondonligi bilim yurtiga qabul qilingan. Sovet Ittifoqining Germaniya, Shimoliy Kavkaz hamda Leningrad harbiy okruglarida xizmat qilgan. U tank guruhlariga rahbarlik qilgan. Vadim Makarov shu bilan birgalikda Qorabogʻ mojarosida ham qatnashgan. 1994-yil 11-dekabr kuni boshlanib, 1996-yil 31-avgustgacha davom etgan Birinchi Chechen urushi davrida kapitan Vadim Makarov 83-tank batalyoniga qoʻmondonlik qildi. Birinchi Chechen urushi yakunida batalyon bironta ham tankka zarar yetmadi. Chechen urushi janglari mobaynida Vadim Makarov unga qarata oʻq uzilganligi sababli katta karohat oldi. Shifoxonalarning davolanish taklifini rad etib, jangda qatnashishni davom ettirdi.
Vadim Makarov 1997-yilda Moskva shahri havo kuchlarida batalyon komandirining tarbiyaviy ishlar boʻyicha oʻrinbosari sifatida xizmat qilgan.

2001-yilda Qurolli Kuchlar akademiyasini tamomlagan.

Mukofotlari
-----------

Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 1997-yil 14-iyundagi farmoni bilan, Vadim Makarov maxsus topshiriqni bajarishdagi jasorati va qahramonligi uchun „Rossiya Federatsiyasi Qahramoni" oliy ordeni bilan taqdirlandi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Geroy Rossiyskaya Federatsi". Qaraldi: 11-sentabr 2023-yil.
2. ↑  „Makarov Vadim". Federalnaya Sayt. Qaraldi: 11-sentabr 2023-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Olchin (maʼnolari).

**Olchin**, alchin — bir qancha turkiy xalqlar tarkibiga kirgan yirik qabila ittifoqi. Olchinlar qadimiy turkiy xalqlardan boʻlib, milodning boshlarida Oltoyda va Irtish daryosi yaqinidagi choʻllarda yashaganlar. Keyinchalik (6-asrdan) Turk xoqonligi, Kimaklar davlati, qipchoqlar ittifoqi va boshqalar tarkibida boʻlgan.

Moʻgʻullar davlati parchalanishi bilan Olchinlar Noʻgʻay Oʻrda va 16-asr oʻrtalarida esa qozoq xalqi tarkibiga kirgan. Olchinlarning ayrim guruhlari boshqird, Qozon tatarlari, Qrim va Shimoliy Kavkaz noʻgʻaylari va qoraqalpoqlar, kichik bir qismi oʻzbeklar tarkibida ham bor. 1926-yil maʼlumotlariga koʻra, Buxoro vohasida (2525 kishi), Karmana atrofida (750 kishi) va Qashqadaryoning quyi oqimida (Olchin qishlogʻida, 300 kishi) yashaganlar. Olchinlar alimuli, bayuli, jetiuru qabilalariga, bularning har biri, oʻz navbatida, yana bir qancha urugʻlarga boʻlingan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Oktoberfest** Nemischa talaffuzi **ɔkˈtoːbɐˌfɛst** – pivo festivali va sayohat karnavalni oʻz ichiga olgan eng katta Volksfest boʻlib hisoblanadi. U har yili Myunxenda va Bavariyada sentyabr oyining oʻrtalari yoki oxiridan boʻshlab oktyabr oyining birinchi yakshanbasiga qadar oʻtkaziladi, tadbirda olti milliondan ortiq xalqaro va mahalliy tashrif buyuruvchilar ishtirok etadi. Mahalliy xalq uni yarmarka maydonlarining oʻgʻzaki tilidagi nomi **"Theresienwiese"** sharafiga **d'Wiesn** deb ataydi. Oktoberfest festivali Bavariya madaniyatining muhim qismi hisoblanib, bu festival u 1810-yildan buyon oʻtkaziladi. Bugungi kunda, dunyo boʻylab boshqa shaharlarda ham **Oktoberfest bayramlari** oʻtkaziladi.

Tadbir davomida katta miqdorda Oktoberfest pivosi isteʼmol qilinadi, jumladan 2014-yilda 7,7 million litr (2,000,000 AQSH gal) taqdim etilgan. Shuningdek, tashrif buyuruvchilar koʻplab attraksionlardan, atab aytganda, koʻngilochar sayrlardan va har xil oʻyinlardan bahramand boʻlishadi. Bundan tashqari, anʼanaviy taomlarning keng assortimenti ham mavjud.

Oktoberfest dastlab oktyabr oyining birinchi yakshanbasiga qadar boʻlgan 16 kun boʻlib oʻtgan. 1994-yilda bu uzoq vaqtdan beri davom etgan jadval Germaniyaning qayta birlashishi munosabati bilan oʻzgartirilgan. Natijada, agar oktyabr oyining birinchi yakshanbasi 1-oktyabr yoki 2-oktyabrga toʻgʻri kelsa, u holda festival 3-oktyabrgacha (Germaniya birligi kuni) davom etadi. Shunday qilib, festival endi birinchi yakshanba 2-oktyabr boʻlsa 17 kun va 1-oktyabr boʻlsa 18 kun davom etadi. 2010-yilda festival ikki yuz yillik yubileyini nishonlash uchun oktyabr oyining birinchi dushanbasiga (4 -ktyabr) qadar davom etgan.

Myunxendagi Oktoberfestda ot poygasi, 1823-yil

Tarixi
------

1810-yil 12-oktabr kuni ***Kronprinz Lyudvig*** (1786–1868), keyinroq Qirol Lyudvig I (hukmronligi: 1825–1848), malika Saks-Hildburgxauzenlik Tereza bilan turmush qurgan. Bu marosimga Myunxen fuqarolari qirollik tadbirini nishonlash uchun shahar darvozalari oldidagi dalalarda oʻtkazilgan tantanalarga taklif qilingan. Maydonlar *Toj kiygan Malika* sharafiga „Theresienwiese" („Tereza yaylovi") deb nomlangan va oʻsha vaqtdan beri garchi mahalliy aholi bu nomni oddiygina **Wiesn** deb qisqartirgan boʻlsa-ham  bu nom saqlanib kelmoqda. Anʼanaga koʻra ot poygalari 15-asrning **Scharlachrennen** („Karlstordagi Qizil poyga") yangi turmush qurganlar sharafiga 18-oktyabrda boʻlib oʻtadi. Bu gʻoyani Milliy gvardiya mayori Andreas Maykl Dall’Armi taklif qilgan degan fikr keng tarqalgan. Biroq, ot poygalarining kelib chiqishi va Oktoberfestning oʻzi Milliy gvardiyaning murabbiyi va serjanti Frants Baumgartner tomonidan tavsiya qilingan takliflardan kelib chiqqan boʻlishi mumkin. Hozirga qadar, Festival va ot poygalarining aniq kelib chiqishi munozarali masala boʻlib qolmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  „Oktoberfest Beer Consumption" (19-oktyabr 2014-yil).
2. ↑  „Oktoberfest in Munich: poured amount of beer 2020" (en). *Statista*. Qaraldi: 8-aprel 2022-yil.
3. ↑  „Oktoberfestbier".  German Beer Institute. 20-oktyabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-dekabr 2013-yil.
**Belorus tabiati-** Sharqiy Yevropa tekislgining gʻarbiy qismini egallagan. U yer bir qancha tepaliklar va pasttekisliklardan iborat. Mamlakatning gʻarbiy qismida Polesye botqoqlangan pasttekisligi joylashgan. Belorussiya hududida 10 mingdan koʻproq koʻl mavjud boiib, ulardan 4 mingga yaqini muzliklardan hosil boʻlgan. Iqlimi: moʻtadil kontinental. Gʻarbdan, yaʼni Atlantikadan mamlakatga koʻpincha iliq va nam havo oqimi kelib turadi. Oʻrmonlar davlat hududining 36 foizini egallagan. Gʻarbiy qismda qadimiy oʻrmonlar saqlanib qolgan. Belorus, Naliboks, Grodnens va Rujans zich oʻrmonlari bunga misol bola oladi. Mamlakatning 12% hududini botqoqliklar qoplagan. Hayvonot dunyosi: Belorussiyada bugʻu, olmaxon, chipor yumronqoziqlar, letyaga, toʻrgʻay va boshqalar uchraydi. Belarusda keng bargli oʻrmonlar keng tarqalgan boʻlib, ular mamlakat hududining 1/3 qismini egallagan. Belarus oʻrmonlarida 8 turdagi daraxtlar (ulardan eng koʻp tarqalganlari – qaragʻay, archa, qayin, eman va shumtol), 70 turdan ortiq butalar va yarimbutalar uchraydi. Mamlakat hududida juda koʻp dorivor oʻsimliklar – archagul, itburun, zira, landishlar oʻsadi. Belarus hayvonot dunyosi 50 turdan ortiq hayvonlar (los, choʻchqa, boʻri va boshq.), 200 turdan ortiq qushlardan iborat.

Xoʻjaligi
---------

Davlat iqtisodiyoti Rossiyaniki bilan chambarchas bogʻliq. Mamlakatda kaliy tuzi, qurilish mollari va qazib olinadi. Tabiiy gaz va neft Rossiyadan Belorussiyaga import qilinadi. Qora metallami qayta ishlash, mashinasozlik va asbobsozlik, avtomobilsozlik, elektron, harbiy, kimyoviy va boshqa sanoatlar yaxshi rivojlangan. Mamlakatda chorvachilik majmualari va parranda yetishtirish fabrikalari mavjud. Arpa, bugʻdoy, suli, sholi, kartoshka, zigʻir, kanop, qand lavlagi yetishtiriladi. Belorussiya maʼdanli oʻgʻitlarni, mashinasozlik mahsulotlarini, sut mahsulotlarni eksport qiladi. Belarus Respublikasining tabiati turli xil oʻlchamdagi va chuqurlikdagi koʻplab yangi koʻllar bilan mashhur – bu erda 10 mingdan ortiq koʻllar mavjud. Koʻpincha suv omborlari koʻllar guruhlarda shakllanadi. Ularning eng mashhurlari Ushach, Braslav va Narochanskaya.

Umumiy maʼlumotlar
------------------

**Belarus Respublikasi – Sharqiy Yevropada joylashgan davlat. Davlatni prezident boshqaradi. MDH aʼzosi. Aholisining etnik tarkibi: beloruslar – 81,2%, ruslar- 11,4%, polyaklar- 3,9%, ukrainlar – 2,4%.**

* Poytaxti: Minsk
* Maydoni: 207,6 ming km2
* Aholisi: 9,7 mln. kishi (2007)
* Rasmiy tillari: belorus, rus tillari
* Aholisining diniy tarkibi: pravoslavlar – 80%, katoliklar, uniatlar, protestantlar – 20%
* Davlat tuzumi: respublika
* Pul birligi: beloms rubli

Manbalar
--------

1. ↑  *A.Gorkin.* „Yevropa dunyosi".  296bet (2013yil). Qaraldi: 11-sentabr 2023-yil.

Havolalar
---------

* Google sahifasi