recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fazliddin Yoqubjonov** (1945.18. 10, Samarqand) — dirijyor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1992). Toshkent konssrvatoriyasini xor dirijsrligi (1971) hamda opera-simfonik dirijyorligi (1976) ixtisosliklari boʻyicha tug-atgan. Samarqand oggera va balet (hozirgi musiqali drama) teatrida dirijyor (1974—79 va 1981), bosh dirijyor (19822002), Kiyev akademik oggera na balet geatrida dirijyor-stajyor (1979—81), Navoiy teatrida bosh dirijyor (2002-yildan). Repertuarilan "Tohir va Zuhra" (B. Brovnigg, T. Jalilov), "Farhol va Shirin" (V. Uspenskiy, G.Mushel), <’ Zafar" (H. Rahimov) kabi oʻzbek, shuningdek, mumtoz ("Sevilya sartaroshi", "Faust", "Payatslar", "Chio-chiosan") operalar oʻrin apgan.

Samarqand teatrida M.Yusupovning "Gulsanam" baleti, S.Yudakovning "Maysaraning ishi", R.Abdullayevning "Sadoqat", M.Ashrafiyning "Shoir qalbi", "Dilorom", S.Bobo-yevning "Hamza" va boshqa operalarini, Navoiy teatrida G.Mushelning "Samarqand afsonasi" baleti, V.Motsartning "Teatr direktori" operasini sahnalashtirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Xol (maʼnolari).

**Xol** — zargarlik buyumi; ayollar yuzi (peshona va chakkasi)ga taqadigan bezak, taqinchoq. Mastika (yumshoq mum) dan kichkina hajmda doyra shaklida yasalib, hallangan. X. yuzga qiyom yoki asal bilan 1 donadan yopishtiriladi; xuddi shunday shakldagi buloqi ham X. (xolbini) deb atalgan. X. oʻtmishda yomonlikdan saqlovchi, asraguvchi maʼnosiga ega boʻlgan; shuning uchun X. avval himoyalovchi, soʻng bezak vazifasini bajargan. Baqtriya (2-asr), Dalvarzintepa (3-asr) va boshqalardan topilgan peshonasida yasama X. boʻlgan haykallar X.ning qad.ligidan darak beradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sunna** (arabcha سنة — odat, anʼana, xatti-harakat tarzi) — islomda musulmonlar uchun ibrat hisoblangan Muhammad (sav)ning soʻzi, qilgan ishi, xatti-harakatlari. Sunnaga tegishli har bir maʼlumot hadislarda berilgan va toʻplam qilingan. Sunna islomda Qurʼondan keyingi, uni toʻldiruvchi manba, islom ilohiyoti va shariatning ikkinchi asosi sifatida eʼtirof etilgan. Sunna VII asr oʻrtalaridan yigʻila boshlangan. Bir yarim—ikki asr davomida hadislar juda koʻpayib ketgan. Hadisshunoslik eng taraqqiy qilgan IX asrga kelib, ular tartibga solingan, din, axloq va fiqhning manbaiga aylangan. Imom Buxoriy va Muslim ibn Hajjojning hadis toʻplamlari eng obroʻli hisoblanadi. Sunnada arab xalifaligining dastlabki ikki asrida islom dinining taraqqiyoti va turli ijtimoiy qatlamlarning ahvolini koʻrsatadigan tarixiy maʼlumotlar oʻz ifodasini topgan.

Sunnaning ziddi bidʼat (Sunnada uchramagan yangilik) boʻlib, u ikki xildir. Birinchisi — "bidʼati hasana", yaʼni Sunnada uchramagan boʻlsada, islom dini taʼlimotiga zid boʻlmagan odatlar. Masalan, Muhammad (sav)ning tavallud kunini bayramona kutib olish; unga atalgan mavlud kitoblarini yozish; ramazon oyida jamoat bilan tunda tarovih namozi oʻqish; rasmiy hujjatlarga muhr bosish; arab tilini oʻrgatadigan qoida kitoblarini taʼlif etish va h.k. Ikkinchisi — "bidʼati sayyia", yaʼni Sunnada uchramagan va islom taʼlimotiga zid odatlar. Masalan, xatna munosabati bilan toʻy qilish; dunyodan oʻtganlarga bagʻishlab 7, 20, 40, yil, hayit kabi nomlar bilan xudoyi marosimlarini oʻtkazish; nikoh toʻyida qalin toʻlash va h.k. Muhammad (sav) ning hadislarida "Kimki biror yaxshi sunnatni joriy etsa, unga amal qiluvchilarning savoblaridan oʻz ulushini olib turadi, kimki yomon sunnatni joriy etsa, unga amal qiluvchilarning gunohlaridan oʻz ulushini olib turadi", deyiladi. Oʻzbek tilida sunna bilan sunnat soʻzlarining oʻrtasida farq bor. Hadisning barcha turlari ham sunnadir. Sunnat — hadislarda targʻib etilgan, ibodatda ham, muomalada ham qoʻllaniladigan amal. Masalan, tahoratda yuz, qoʻloyoklarni 3 martadan yuvish sunnatdir. Oʻgʻil bolani xatna qilish, uylanib oila qurish, farzandlarga yaxshi ism qoʻyish sunnat amallardan sanaladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zhengxu Zhao** FRSA ( 960 yil fevral oyida, Qingdao shahrida tug'ilgan) - xitoylik muhandis va kompyuter olimi bo'lib faoliyat yuritgan.

Xitoyning Shandun universitetida muhandislik bo‘yicha bakalavr va magistr ta'lim olgan, Buyuk Britaniyaning Staffordshir universitetida kompyuter fanlari bo‘yicha PhD darajasini olgan hamda Buyuk Britaniya va Xitoy Xalq Respublikasida ilmiy rahbarlik lavozimlarida ish yuritgan. 2015 yildan beri Qirollik san'at jamiyati a'zosi bo'lib kelmoqda

1992 yilda CNAA (Buyuk Britaniya) dan PhD dissertatsiyasidan so'ng va Nyukasl universitetida postdoktorlik ishidan keyin uch yil o'tgach, 35 yoshida Buyuk Britaniyadagi Derbi universitetida amaliy hisoblash kafedrasi va to'liq professori lavozimiga tayinlandi. U yerda 16 yillik davr mobaynida hisoblash texnikasi kafedrasi mudiri va Ilmiy kengash raisi boʻlib, keyinchalik axborot texnologiyalari va amaliy hisoblash sohasidagi shaxsiy ilmiy va ilmiy yutuqlari asosida fan doktori unvonini berildi.

Havolalar
---------
**Jondavlattepa** — shahar harobasi (mil.av. 1-ming yillik oʻrtalari — mil. 1 ming yillik oʻrtalari). Sherobod (Surxondaryo viloyati)ning shim.-sharqiy tomonida joylashgan. Mayd. 8 ga. Tarhi koʻp burchakli. Shaharning 2 ta darvozasi boʻlgan. 1-si sharqiy devorning oʻrtasida, 2-si jan. devorning markazida joylashgan. Darvozalar ikki tomondan minoralar bilan mustahkamlangan. Hoz. paytda shahar harobasining katta qismidan qabriston sifatida foydalanilmoqda. Kushonlar davridaJ. gullab-yashnagan. Shaqarning shim.-gʻarbiy burchagida murabba tarhli qoʻrgʻon (bal. 19 m) boʻlgan. J.dan koʻplab sopol idishlar va b. moddiy-madaniyat yodgorliklari topilgan.

Adabiyot
--------

* Pidayev Sh. R. Poseleniya Kushanskogo vremeni Severnoy Baktrii, T. 1978.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Ushbu Alitalia samolyotida 17-qator yoʻq. Asosiy sabab qilib yoʻlovchilarga noqulaylik tugʻdirmasligini olish mumkin.
**Geptadekofobiya** yoki **Heptadecaphobia** (yunoncha : δεκαεπτά dekaepta, „oʻn yetti" va φόβος , phobos, „qoʻrquv") yoki *heptadekofobiya* — 17 raqamidan qoʻrqish. Bu Italiyada va kelib chiqishi yunon va lotin mamlakatlarida baxtsizlik ramzi hisoblanadi, Italiyada esa 17- juma kuni ayniqsa baxtsiz hisoblanadi. Bu raqam xurofot tufayli qoʻrqishadi va tabiatan Anglosakslar mamlakatlaridagi 13 raqami qoʻrquviga oʻxshaydi.

Tarixi
------

Qadimgi Yunonistonda 17 raqami Pifagor izdoshlari tomonidan maqullanmas edi, chunki bu raqam 16 dan 18 gacha boʻlgan va mos ravishda 4 × 4 va 3 × 6 toʻrtburchaklarning mukammal chizmasi edi.

Qadimgi Ahdda, umumbashariy suv toshqini ikkinchi oyning 17-kunida boshlangani yozilgan (Ibtido kitobi, 7-11).

Rimliklar 17 raqamini xushlashmagan, chunki XVII rim raqamlarida *vixi* ning anagrammasi boʻlib, „men yashaganman" degan maʼnoni anglatadi. (Men oʻlganman).

17-juma
-------

17-juma boshqa baxtsiz sanalarga oʻxshaydi: masalan, Anglosaks mamlakatlarida bu sana 13-juma, Ispaniya, Gretsiya va Janubiy Amerikada esa bu sana 13-seshanba.

Yana qarang
-----------

* Numerofobiyani oʻz ichiga olgan fobiyalar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  „17, la iella in numeri" (italyancha). *gruppi.cicap.org*. Qaraldi: 9-yanvar 2020-yil.
2. ↑  „Bible Gateway passage: Genesis 7:11 - King James Version". *Bible Gateway*. Qaraldi: 9-yanvar 2020-yil.
3. ↑  *Jasiński.* „Unhappy number 17 « Imperium Romanum" (inglizcha). Qaraldi: 24-oktabr 2022-yil.
4. ↑  „Venerdì 17, una giornata temuta" (italyancha). *TGCOM* (16-oktabr 2008-yil). 17-oktabr 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi.
**Geptan**, C7H16 — toʻyingan uglevodorod. Mol. m. 100,21.9 ta izomeri malum. Normal G. CH3(CH2)5—CH3 kuchsiz oʻziga xos hidli rangsiz suyuqlik. Suyuqlanish temperaturasi — 90,61°, qaynash temperaturasi 98,43°, suvda erimaydi, efir va organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Toʻyingan uglevodorodlarning barcha kimyoviy xossalariga ega. Havo bilan portlovchi aralashma hosil qiladi. Neftning benzin fraksiyalari va gaz kondensatlari tarkibida boʻladi, katalitik reforming jarayonida izomerlanib izogeptanlarga va degidrotsillanib toluolga aylanadi. G.ni benzin fraksiyalaridan seolitlarda absorbsiyalab ajratib olish mumkin. Karbyurator yoqilgʻilarining detonatsion barqarorligini aniqlashda etalon sifatida qoʻllaniladi (G.ning oktan soni 0 ga teng deb qabul qilingan). Izomerlaridan 2,2,3-trimetilbutan (triptan) amaliy ahamiyatga ega boʻlib, motor yoqilgʻilariga qoʻshimcha sifatida ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Sudan darvish 1920 yil
**Darvish** (forscha: درویش — turkcha *derviš* — kambagʻal) qalandar -qashshoq, - o‘zini Alloh yo‘lida xizmat qilishga bag‘ishlagan va o‘zini o‘zi kamolotga yetishtirish yo‘liga kirgan inson. „So’fiy" so‘ziga sinonim. Darvishlik taʼlimotining asosini zikr tushish orqali xudo bilan „yaqinlashish" va, hatto, u bilan „qo‘shilib ketish" mumkin, degan g‘oya tashkil qiladi. Eron, Oʻrta Osiyo, Turkiyada Darvish so‘zi tor maʼnoda — shaxsiy mulki bo‘lmagan kambag‘al, daydi zohidni (16-asr boshigacha -"qalandar" atamasining sinonimi) anglatgan. Darvishning boshlang‘ich maʼnosini bildirgan „kambag‘al" so‘zi soʻfiylikning ixtiyoriy kambag‘allik, oz narsaga qanoat qilish haqidagi taʼlimotidan kelib chiqqan. Darvishlar muayyan maslak (suluk)ka birlashgan va uning goyalarini targ‘ib qilgan. Darvishlikning mashhur suluklari:
naqshbandiylik, yassaviylik, kubroviylik va bilan taʼlimoti, amaliyoti, odati va kiyimlaridan qatʼiy nazar, Darvishlar ikki guruh — daydi, doimo darbadarlik qilib yuruvchilarga va shayx, pirlar rahbarligida muqim yashovchilarga bo‘lingan.

Darvishlarning birinchi guruhi erta bahorda dunyo bo‘ylab safarga otlanganlar. Shuning uchun ularni „darbadar", eshikma-eshik yuruvchi deb ham ataydi. Ikkinchi guruhi hunarmandlar, savdogarlar, turli darajadagi amaldorlar va boshqalardan iborat bo‘lib, uyda yashab, o‘z ishlari bilan shug‘ullangan. Ular har kungi ibodatni bajargan, hafta yoki oyning aniq belgilangan kuni umumiy zikr tushishga qatnashganlar. Inqilobdan oldin Oʻrta Osiyoda ham Darvishlik keng yoyilgan, Darvishlarning faoliyati bilan bog‘liq qalandarxonalar va xonaqoxlar mavjud bo‘lgan.
Darvishlik suluklarining taʼsiri Pokiston, Hindiston, Indoneziya, Eron va Afrikaning ayrim mamlakatlarida hozir ham mavjud.

Galereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Manbalar
--------

*Islom ensiklopediyasi — Toshkent 2004*

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Darvish*** haqida turkum mavjud |
**Darvoza minorasi** (nemischa:) katta shlyuzning ustiga yoki yonida qurilgan minoradir.

Odatda bu oʻrta asr istehkomining bir qismidir. Bu shahar yoki shahar devori, qal’a, qal’a yoki qal’a ibodatxonasi boʻlishi mumkin. Darvoza minorasi kirish eshigining har ikki tomonida egizak minora sifatida qurilishi mumkin. Hatto zamonaviy qurilish majmualarini loyihalashda ham darvoza minoralari ramziy ravishda asosiy kirish joyi sifatida qurilishi mumkin. Darvoza minorasi eshik tizimining ikkala tomonida ham egizak minora sifatida turishi mumkin. Darvoza minoralari zamonaviy qurilish majmualarini loyihalashda asosiy kirish joyi sifatida ramziy maʼnoda ham qoʻllaniladi. Pfaltsdagi Kasselburgda qoʻshaloq minorali darvoza minorasi mavjud boʻlib, u ham turar-joy minorasi sifatida ishlatilgan.

Darvoza minorasi qurilishi
--------------------------

Bu kabi minoralar asosan shaharlarga kirish eshiklari oʻrnida yoki cherkov va saroylarga kirish oʻrinlarida joylashadi. Bu inshoot baland va tik koʻrinishda qurilib, oʻtish yoʻli (darvozasi) 3 metrdan — 15 metrgacha boʻlishi ham mumkin. Bu darvoza minorasi dastlab Yevropada meʼmorlikchilik va shaharsozlik rivojlangan davrlarda paydo boʻlgan. Bu inshootlar janglar vaqtida qoʻriqchi minora vazifasini ham bajargan hisoblanadi. Harbiy minoralar sifatida ilk shaharga bostirib kirgan dushman qoʻshiniga uzoqdan turib zarba berish uchun ham bunday darvoza minoralari shaharning eng asosiy kirish qisimlariga qurilgan. Har qanday holatda ham bu darvoza minorasi oʻzining tashqi koʻrinishi bilan ilk marotaba shaharga kelgan sayohlarda shahar haqida dastlabki tasavvurni shakllantirishda muhim oʻrin egalagan. Shu bois minoralar ulugʻvor koʻrinishda baland qilib qurilgan. Minora naqshinkor bezaklar bilan oʻymakorlik, haykaltaroshlik sanʼati asarlari bilan birga bezatilgan.

Galereya
--------

* Freyshtadtdagi Lints darvozasi, AvstriyaFreyshtadtdagi Lints darvozasi, Avstriya
* Remplin darvozasi minorasi, GermaniyaRemplin darvozasi minorasi, Germaniya
* Vladimirdagi Oltin darvoza, RossiyaVladimirdagi Oltin darvoza, Rossiya
* Bern Zytglogge, ShveytsariyaBern Zytglogge, Shveytsariya
* Levocha shahridagi Polsha darvozasi, SlovakiyaLevocha shahridagi Polsha darvozasi, Slovakiya
* Egremont qal’asining 12-asr oxiridagi darvoza minorasi, Kambriya, AngliyaEgremont qal’asining 12-asr oxiridagi darvoza minorasi, Kambriya, Angliya

Manbalar
--------

1. ↑  *Burgen und feste Plätze : europäischer Wehrbau vor Einführung der Feuerwaffen : systematisches Fachwörterbuch = Châteaux-forts et places fortes : architecture militaire européenne avant l'introduction des armes à feu : dictionnaire spécialisé et systématique = Castles and fortified places : European military architecture before the introduction of firearms : specialized and systematic dictionary.*, neu bearbeitete und erw. Aufl, München: K.G. Saur, 1996. ISBN 978-3-11-097269-6. OCLC 604518608.
2. ↑  Worldcad jurnali. Germaniya. Gate tower.2017
**Inon Abdulqodir** (taxallusi; asl ismi Fathulqodir Mustafoyevich Sulaymonov) (1889.29.11, Orenburg gubernyasining Chelyabinsk uyezdi — 1976.1.10, Anqara, Turkiya) — bosh-qird xalqining milliy ozodlik harakati rahbarlaridan, turkshunos.

Troitsk sh.dagi Rasuliya madrasasini tugatgan (1914). Boshqirdiston muxtoriyati (respublikasi)da xalq taʼlimi tizimining tashkilotchilaridan biri. Validiy va b. bilan birgalikda Boshqirdistonni tark etib, Turkistonga keldi (1920). Toshkentdagi qozoq va qirgʻiz maktablarida oʻqituvchilik qildi. Validiyning yaqin yordamchisiga aylanib, istiqlolchilik harakatini jipslashtirish ishiga oʻz hissasini qoʻshdi. 1923 y. fevraldan Validiy bilan Eron, Afgʻoniston, Hindistonda boʻlib, 1925 y. iyulda Istanboʻlga yetib keldi. Turkologiya institutida ishladi (1925). Anqara unti (1933—44), diniy ishlar departamenta (1961), turk madaniyati institutida (1964) faoliyat koʻrsatdi.

I. A. turkiy xalqlar etnologiyasi, folklori, diniy eʼtiqodlari va anʼ-analari haqidagi tadqiqotlari bilan mashhur. 400 dan ortiq ilmiy ishlari bor. Jumladan, "Turkiy til va lahjalari", "Oltoy-Yenisey turklari", "Sibir turklari", "Sharqiy Turkiston", "Alisher Navoiy", "Alisher Navoiy va folklor", "Chigʻatoy adabiyoti", "Oʻzbeklarda qishloq toʻylari", "Abulgʻozi Bahodirxon va uning turklari", "Dukchi Eshon isyoni", "Rus mustamla-kachilarining Turkistonda diniy kurashi", "Turkistonning ahvoli", "Oʻzbek elida Moskvaning qabixliklari", "Turkistonda 1916 y.dagi qoʻzgʻolon", "Turkiston milliy qahramonlari" va b. 2 jildli "Tanlangan asarlar" kitobi Turkiyada nashr qilingan (1987-91).

Adabiyot
--------

* Ahmad Zakiy Validiy Toʻgʻon, Boʻlinganni boʻri yer (Xotiralar), T. 1997; Valeyev D. i dr. Sudba i naslediya bashkirskix uchyonix — emigrantov, Ufa, 1995.

Qahramon Rajabov, Renat Shigabiddinov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Innervatsiya** (lot. in — ichga, nervus — nerv) — odam va hayvonlar aʼzolari hamda toʻqimalarining markazga intiluvchi va markazdan qochuvchi nerv (asab) tolalari orqali markaziy nerv sistemasi bilan bogʻlanishi. Toʻqima va aʼzolardagi qoʻzgʻalish markazga intiluvchi (afferent) nerv tolalaridan markaziy nerv sistemasiga boradi va undan markazdan qochuvchi (efferent) nerv tolalari orqali ishchi aʼzolarga qaytadi. I. tufayli organizm tashqi va ichki muhit taʼsiriga javob kay-taradi. Ayrim aʼzolar (mas, skelet muskullari)ning faoliyati faqat efferent I. hisobiga roʻy beradi. Baʼzi aʼzolar (mas, yurak, ichak qisqarishi) shu aʼzolarning oʻzida paydo boʻlgan im-pulslar taʼsirida I.lanadi (yana q. Avtomatizm, Nerv regulyasiyasi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Gansu** — Xitoyning shimoligʻarbidagi provinsiya. Maydon 366,5 ming km2. Aholisi 22,4 mln. kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Maʼmuriy markazi — Lanchjou. Relyefi, asosan, togʻlik. Iqlimi kontinental. Yillik yogin 150–400 mm, janubisharqida 600 mm gacha. Aksari qismi togʻ dashti va togʻ chuli landshaftlaridan iborat. Gansu asosan dehqrnchilik rayoni. Xuanxe daryosining yuqori oqimida sugʻorib ekiladigan dehqonchilik qadimdan rivojlangan. Gansu maydonining 11% ekinzor.

Bugʻdoy, tariq, gaolyan, makkajoʻxori, arpa, qand lavlagi, tamaki, paxta ekiladi. Chorvachilik rivojlangan (qoʻy, qoramol, qoʻtos, tuya, yilqi boqiladi). Yuymin atroflarida neft chiqariladi va qayta ishlanadi. Ozroq tosh-koʻmir, mis va temir rudalari qazib chiqariladi. Kimyo va metallsozlik sanoati korxonalari bor. Gansu hududi mil. av. 3—2-asrlarda xitoyliklar tomonidan egallangan. Gansu provinsiya sifatida 13-asrda Sinʼyuan, Linchjao va Fin viloyatlarining birlashuvidan vujudga kelgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Inonchxon**, Oʻgʻul hojib (asl ismi Badruddin Oʻgʻul hojib (?—1223) — anushteginiylar — xorazmshohlar amiri lashkarlaridan, hojib (13-asr). Muhammad Xorazmshoh 1216-yil yozidagi Irgʻiz daryo’si boʻyidagi jangsa koʻrsatgan qahramonligi evaziga Inonchxon unvonini beradi. Jaloliddin xorazm-shoh etib tayinlangandan soʻng oʻrganchga kelganda I. qipchoq amirlarining unga qarshi uyushtirayotgan suiqasddan oʻz vaqtida ogohlantirgan. 1219-yil I. amir Ixtiyoruddin Kushlu bilan birgalikda Buxoro mudofaasiga rahbarlik qiladi. Moʻgʻullar Buxoroni istilo qilganlaridan soʻng I. Nasa (Niso) viloyatiga keladi. Bu yerda Muqammad Xorazmshohningtoʻzib ketgan askarlarini toʻplashga erishadi, qurol-yarogʻ, otlar, ki-yim-kechak, oziqovqat gʻamlab, kurashni davom ettiradi. Nashjuvon otlogi yaqinida moʻgʻul bosqinchilarini tor-mor keltiradi. Soʻngra I. Obivard tomon yurish qilgan. Bu yerda unga Muhammad Xorazmshohning yana anchagina jangchilari va amirlari kelib qoʻshilgan. 1221-yil I. Sabzavorni uz tasarru-figa kiritadi. Hurosonning katta qis-miga hukmronlik qilishga muvaffaq boʻlgan I. 1223-yilda al-Halqa mavzeida moʻgullar (10 ming kishi) bilan yana jang qiladi, lekin bu muhorabada I. yengiladi. Rey sh.da turgan Gʻiyosudsin Pir-shoh (Muhammad Xorazmshohning oʻgʻli) saroyidan panoh topadi va bir necha kundan soʻng zaharlab oʻldiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Kalamitnamolar** (Calamitales)— qirilib bitgan boʻgʻim tanali oʻsimliklar qabilasi; ulkan qirqboʻgʻimlarni eslatadi. Boʻyi 8—12 m, diametri 0,5—1 m boʻlgan. Poyasi boʻgʻimlar (tugunlar) bilan boʻgʻim oraliqlariga ajralgan. Novdalarining boʻgʻimlarida shoxlari yoki bir tomirli oddiy chiziqsimon barglari toʻp-toʻp joylashgan. K.ning sporali qubbalari galmagal joylashgan mevalaydigan va mevalamaydigan (steril) barglardan iborat boʻlgan. K. anatomik tuzilishiga koʻra, qirqboʻgʻimlardan ikkilamchi yogʻochining kuchli rivojlanganligi bilan farq qilgan, lekin tanasi oʻzakning barvaqt yemirilishi natijasida qirqboʻgʻimlarning poyasidek gʻovak boʻlgan. K.ning asosiy turkumi— CalamitesHHHr 3 kenja turkumi boʻlgan. Sodda K. (osterokalamitlar) devon davrining oxirida paydo boʻlib, toshkoʻmir davrining oʻrtasida qurib bitgan. Ularning oʻrnini asl K. egallab, bular ham oʻz navbatida perm davrida yoʻq boʻlib ketgan. K. tropik zonaning past va koʻpincha,botqoq yerlarida juda koʻp tarqalgan edi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kakus** (Kakiy, **Kak**, qadimgi yunoncha: *Κακός* „yomon", „xunuk") — Gefest (Vulkan)ning oʻgʻli.

Tarixi
------

Lotin shoirlarining hikoyalariga koʻra, olov chiqaruvchi kannibal, Aventin togʻida — boʻlajak Rimning joyida (boshqa versiyaga koʻra Palatinada), oʻzi yegan inson tanasi qoldiqlari bilan oʻralgan gʻorda yashagan gigant. Kakning akasi.

U Gerakl Evanderda ziyofat qilayotganda Gerionov podasidan toʻrtta buqa va toʻrtta gʻunajinni oʻgʻirlab ketgan va izlarni chalkashtirib yuborish uchun ularni dumlaridan tutib oʻz gʻoriga sudrab kirgizgan (izlardan hayvonlar gʻorga kirmasdan balki ulardan chiqqan deb oʻylashi mumkin boʻlishi uchun). Gerakl sigirlarning maʼrashini eshitib, Kakosni topib, uni boʻgʻib oʻldiradi. Propersiyda uch ogʻizli maxluq.

Diodorning tavsifiga koʻra, Kaki Palatinda yashagan va Geraklni iliq kutib olgan. Palatinada bir paytlar Kakiyning uyi turgan tosh zinapoyalar boʻlgan Kakiy qiyaligi bor. Dionisiyning soʻzlariga koʻra, u Geraklning sigirlarini oʻgʻirlagan, Gerakl uni tayoq bilan oʻldirgan, gʻorni vayron qilgan va Yevrisiyalik Zevsga sajdagoh oʻrnatgan.

Evgemeristik talqinga koʻra, Kakus Gerakl boshchiligidagi ellin qoʻshini tomonidan magʻlubiyatga uchragan johil rahbar edi.

Adabiyotda
----------

* Virgiliyda (En. VIII, 193-267), bu yarim odam, yarim hayvon, tutun va olov, qonxoʻr qotil. Dante uni kentavrga aylantiradi va notoʻgʻri xatti-harakati uchun doʻzaxning sakkizinchi doirasiga joylashtiradi.

Yana qarang
-----------

* Gerkules va Kakus
* Herkul va Kakus bilan manzara

Manbalar
--------

1. ↑   Mifi narodov mira. M. 1991-92. V 2 t. T.1. S.611
2. ↑  Щукарев А. Н. Как // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
3. ↑  Ovidiy Fasti I 545—548
4. ↑   Vergiliy. Eneida VIII 193—199; Ovidiy. Fasti I 550—580
5. ↑   Propersiy. Elegii IV 9, 10, vozmojno, zdes smeshenie s Gerionom
6. ↑   Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka IV 21, 2
7. ↑   Dionisiy Galikarnasskiy. Rimskie drevnosti I 39, 2-4
8. ↑   Dionisiy Galikarnasskiy. Rimskie drevnosti I 42, 2
9. ↑  Данте Алигьери*. Божественная комедия*. Пермская книга, 1994 — 479 bet. ISBN 5-7625-0380-1.

Havolalar
---------

* Щukarev A. N. Kak // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb. 1890—1907.
Madriddagi sayr
 Madriddagi sayr
 Sovutilgan Madrid ishtahasi
**Madridcha ichak-chavoq** (ispancha: *callos a la madrileña*) Madrid oshxonasiga xos boʻlgan issiq va yuqori kaloriyali taomi boʻlib, ayniqsa qishda koʻp tayyorlanishi bilan mashhur. Mayda boʻlaklarga kesilgan mol (buzoqniki boʻlsa yanada yaxshi) yoki qoʻy ichak-chavoqlari chorizo, morcilla va jamon boʻlaklari bilan dimlangan taomdir. U oʻziga xos oʻtkir taʼmga ega. Ayrimlar, taomning shu jihati chet elliklarga maʼqul kelmasligi mumkinligini aytishadi.

Madridcha ichak-chovoq Ispaniya poytaxtining koʻplab bar va restoranlarida ikkinchi taom sifatida chuqur sirlangan sopol idishlarda yoki alkogolli ichimliklarga gazak, yaʼni tapas sifatida beriladi. Bir kun pishirilgan taom eng mazalisi hisoblanadi. Taomni oq nonni sousga botirib isteʼmol qilinadi. Taom bilan qizil va oq sharob qoʻshib beriladi. Ispaniyaning boshqa hududlarida ham shunga oʻxshash ichak-chavoqdan taomlar tayyorlanadi: Asturiyada taomga mahalliy morsilla, Kataloniyada — noʻhat qoʻshiladi. Madrid oshxonalartidagi yana bir mashhur turi bu — Madrid kosidosi.

Taomning kelib chiqishi haqida aniq maʼlumot yoʻq esa-da, 1599-yilgaga tegishli boʻlgan reseptlar saqlanib qolgan. Mateo Alemanning „Guzman de Alfarache" romanida ichak-chavoqdan pishirilgan taom yodga olingan. Taom resepti 1607-yilda oshpaz Domingo Ernandes de Maceras tomonidan „mol ichak-chavogʻidan tayyorlangan taom" nomi bilan pishirilgan. Madridcha ichak-chavoq tarixi qovoqxonalarda boshlangan va ularni eng nufuzli restoranlarga aylanishiga sabab boʻlgan. XIX asrda u Madriddagi nufuzli fransuz restorani Lardida ham pishirilgan.

Ichak-chavoqlarni Madridcha usulda pishirish uchun masalliqlar past olovda shirin qalampir (paprika), tomat sousi, sarimsoq piyoz va rizavorlar: chinnigul urugʻi, dafna yaprogʻi, muskat yongʻogʻi, zira, rozmarin bilan birga uzoq dimlanadi. Ichak-chavoqdagi liqildoq modda (jelatin) sousga ajralishi va barcha masalliqlarga teng yoyilishi kerak. Madridcha ichak-chavoq masalliqlarining unchalik ham qimmat emasligi tufayli ancha arzon taom hisoblanadi. Ammo pishirish vaqti uzoq boʻlganligi sababli Madridcha ichak-chavoqni uyda tayyorlash mushkullik tugʻdiradi. Supermarketlar xaridorlarga tayyor Madridcha ichak-chavoqlarni taklif qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Peter Stone, (2009), *"Frommer’s Madrid"*, Frommer, 3ª ed. ISBN 0-470-38703-3
2. ↑  José del Corral, (2000), „*Ayer y hoy de la gastronomía madrileña"*, Madrid
3. ↑  Calvin W. Schwabe, (1979), *"Unmentionable cuisine"*, University Press of Virginia, ISBN 0-8139-1162-1
4. ↑  Callos a la madrileña ¡Para mojar pan!(isp.)
5. ↑  Ángel Muro, (1982), „*Practicón*", TusQuets, ISBN 84-7223-813-X
6. ↑  José Altabella, 1978, *"Lhardy. Panorama histórico de un restaurante. romántico 1839—1978"*",Imprenta Ideal

Havolalar
---------

* Retsept
**Kala Shoh Kaku** (shuningdek, **KSK** nomi bilan ham tanilgan) - Pokistonning Panjob tumani, Shayxupura tumanida joylashgan shaharcha. Shayxupura tumanidagi Ferozewala Tehsil tarkibiga kiradi. Kala Shah Kaku M-2 avtomagistralida va Grand Trunk Road (GT Road) da Lahordan 19 km joylashgan. Bu GT Road orqali Peshavar, Ravalpindi, Sialkot, Kharian, Gujrat, Jehlum, Vazirobod va Gujranvaladan Lahorning asosiy kirish nuqtasidir. Bu Pokiston davlat neft ombori (PSO) bu yerda joylashgani tufayli ilgari mashhur bo'lgan. Ushbu ombor Lahor, Gujranvala, Shayxupura va Kasur va boshqalarni yoqilg'i bilan ta'minlashning asosiy manbai edi.

Kala Shah Kaku - sanoat zonasi. Bu erda ko'plab sanoat korxonalari joylashgan Masalan: Pokistonning mashhur muhandislik instituti, Muhandislik va texnologiya universiteti, Lahor (UET Lahor) ushbu hududda Muhandislik va texnologiya universiteti, Kala Shah Kaku kampusi (UET KSK Campus) 2006 yilda tashkil etilgan kampusga ega  bundan tashqari, Kala Shoh Kakuda Paksat-1R sun'iy yo'ldoshining birinchi yerosti stansiyasi tashkil etildi, uni Pokiston milliy kosmik agentligi SUPARCO boshqaradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Programme Monitoring & Implementation Unit". *open.punjab.gov.pk*. Qaraldi: 18-oktabr 2019-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  „University of Engineering & Technology,Lahore, Pakistan.". *www.uet.edu.pk*. 29-yanvar 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  „PM Inaugurates PakSat-R1 communication satellite Ground Station" (5-noyabr 2011-yil).
**Madovtepa** — soʻnggi jez va ilk temir davriga oid arxeologik yodgorlik (mil. av. 2-ming yillikning oxiri — 1ming yillik boshlari). Turkmanistonning Misriyon vohasidagi Madov shahri harobasi yaqinida. M.da 1930-yilda M. Ye. Masson, keyinroq A. A. Marushenko arxeologik tadqiqot ishlari olib borgan. 1947, 1951—53 yillarda M. Ye. Masson rahbarligidagi otryad yodgorlikda statsionar va stratigrafik qazishmalar oʻtkazib, uni bir necha qurilish bosqichlaridan iborat yoshini aniqlagan. Qazish jarayonida uy-joy qoldiklari va turli xil arxeologik materillar topilgan. Topilmalar, asosan, naqshsiz kulrang sopol idishlar (togʻora, koʻzacha, 1 va 2 quloqli koʻzalar, joʻmrakli kosa, kosasimon idishlar), jez shamshir, jez paykon va boshqalardan iborat. M. aholisining xoʻjaligini, asosan, sugorma dehqonchilik va xonaki chorvachilik tashkil etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Donador oʻgʻitlar** — mayda donali (kattaligi 1—4 mm granula) oʻgʻitlar. Ammiakli selitra, ammofos, mochevina (karbamid) va b. koʻpgina murakkab oʻgʻitlar donador holda ishlab chiqariladi. Sochiluvchan, nam tortmaydi, yaxshi agrotexnik xususiyatlariga ega. Sochib solingan D. oʻ. ning tuproq, mikroflora va oʻsimlik bilan oʻzaro taʼsirlashishi kukunsimon oʻgitlarnikidan farq qiladi. Donadorlangan superfosfat tuproq bilan anchagina kam taʼsirlashadi, fosforning oz qismi oʻsimlik qiyin oʻzlashtiradigan shaklga oʻtadi. Superfosfat donalari tuproqda konsentratsiyasi har xil fosforli manbalar hosil qiladi; shuning uchun D. oʻ. oʻsimliklarning oziq moddalarni oʻz tabiatiga mos keladigan manbalardan oʻzlashtirib olishiga imkon beradi. Fosfor donadan tashqariga kapillyar va gravitatsion suv yordamida tarqaladi (diffuziyalanadi). Oʻsimliklar fosforni donaning aynan oʻzidan emas, balki uni oʻrab turgan tuproqdan (1,5—3 sm va kamdan-kam 7 sm gacha radiusda) oladi. Suvda eriydigan mineral oʻgʻitlarni donador holda, fosforit uni, ohak va b. ni koʻproq kukun holida ishlatgan maʼqul. Olmaliq "Ammofos", Chirchiq "Elektrkimyosanoat" aksiyadorlik jamiyatlari, Samarqand kimyo zdida D. oʻ. ishlab chiqariladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Ushbu maqolani tinglang (2 daqiqa)noicon
Spoken Wikipedia iconBu audiofayl ushbu maqolaning 23-iyul, 2022-yil(2022-07-23)
 sanasidagi versiyasi asosida yaratilgan boʻlib, shu sanadan keyin amalga oshirilgan tahrirlarni aks ettirmaydi.(Yordam · Koʻproq audiomaqolalar)
**„Bezovtalikni tark etish va yangi hayot boshlash sirlari"** (inglizcha: *How to Stop Worrying and Start Living*) — amerikalik psixolog Dale Carnegie qalamiga mansub kitob. Ilk bor 1948-yil Simon and Schuster nashriyoti tomonidna chop etilgan. Kishilarga mustaqil ravishda oʻsishda koʻmaklashishni koʻzlovchi ushbu asar oʻz-oʻziga yordam berish (inglizcha: *self-help*) janridagi eng mashhur kitoblarning biridir.

Asar kirish soʻzida muallif kitobni oʻzi „New Yorkdagi eng baxtsiz kishilardan biri boʻlgani uchun yozganini" taʼkidlaydi. Carnegie hayotdagi doim xavotirda yashaganini, xavotir olishni yengishni istaganini aytadi.

Kitobning maqsadi oʻquvchiga zavqliroq va toʻlaroq hayot kechirishga yordam berishdir. Buning uchun muallif oʻquvchini nafaqat oʻzi, balki atrofidagi odamlarga ham eʼtibor berishga chorlaydi. Asarda Carnegie kundalik hayot nyuanslarini koʻrib chiqadi, hayotning muhimroq aspektlariga eʼtibor berishga chorlaydi.

„Bezovtalikni tark etish va yangi hayot boshlash sirlari" oʻnlab tilga, jumladan, oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Asarni oʻzbek tiliga rus tilidan Fatxulla Namozov oʻgirgan. Oʻzbek tilida ilk bor 2009-yil „Bezovtalikdan xalos boʻlish va yangi hayot boshlash sirlari" nomi bilan Toshkent shahrida „Yangi asr avlodi" nashriyoti tomonidan chop etilgan. Yana „Doʻst orttirish va odamlarga taʼsir koʻrsatish toʻgʻrisida" (inglizcha: *How to Win Friends and Influence People*) va „Oʻz-oʻziga ishonch hosil qilish va omma oldida soʻzlash sanʼati" (inglizcha: *How to Develop Self-Confidence and Influence People by Public Speaking*) kitoblari bilan birgalikda „Muvaffaqiyat kaliti" nomi bilan toʻplam oʻlaroq chop etilgan.

Havolalar
---------

* „Bezovtalikni tark etish va yangi hayot boshlash sirlari" Ziyouz saytida (1-, 2-, 3- qismlar)
* „Muvaffaqiyat kaliti" toʻplami Oʻzkitob saytida Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-04-25).

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ohorlash** (toʻqimachilikda) — tanda ipiga maxsus modda (ohor) shim-dirish. Ohor kraxmal kislotalar, ishqorlar, sovun, yogʻlar, glitserin, antiseptik moddalar va boshqalardan tayyorlanadi. Asosan jun, paxta, lub tolalaridan iigirilgan ip ohorlanadi. Ancha pishiq, dagʻal iplar ohorlanmaydi. Oʻzbekistonda ilgari ohor bugʻdoy unidan atala koʻrinishida tayyorlangan va lattada suzilgan. Toʻqish uchun doʻkonga solingan tanda parralari (tuklari) gula (toʻqimachilik dastgohining bir qismi)ga va tigʻ tishlariga yopishib qolib, toʻqishga xalaqit bergan, ip salga uzilavergan. Shu sababli, toʻquvchi tandaga ohor purkab, ip parralarini yotqizib silliqlagan. Shu jarayon O. deb atalgan. Hozir O. maxsus ohorlash mashinalarida bajariladi. Buning uchun mashinaga bir necha tanda ipi joylanadi. Soʻngra ip ohorli togʻoraga botiriladi. Ohor shimib olgan ip quritish barabanlari yoki quritish kamerasida quritiladi. Ohor ip sirtini silliqlaydi, uni pishiqlantiradi. Ohorlangan ipdan toʻqilgan gazlama koʻrkam, pishiq chiqadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Matla** (arab. — chiqish oʻrni, asosi) — 1) aruzda yozilgan lirik sheʼr, asosan, gʻazallarning birinchi bayti. Bundagi har ikki misra oʻzaro qofiyadosh (a-a) boʻladi. Keyingi baytlarning ikkinchi misralari M.ga qofiyadosh boʻlib keladi (b-a, v-a, g-a, d-a va h.). Bordi-yu gʻazalning ikkinchi bayti ham uning M. baytiga toʻliq qofiyadosh qilib tuzilsa, u sanʼatkorlik hisoblanadi va bunday sanʼat "Zebi matla" (matlaning yarashigʻi, zebi) deb ataladi. Uning qofiyalanish tartibi quyidagicha: a-a, a-a, b-a, v-a va boshqa Husni matladagi bayt M.dagi fikrga har jihatdan hamohang boʻlishi talab qilinadi. Oʻzbek sheʼriyatida bu sanʼatni birinchi boʻlib Navoiy qoʻllagan; 2) musiqada kuy va ashulalarning boshlangich qismlari ifodasi, musiqa terminologiyasida daromad deb ham yuritiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oila pudrati** — mehnatni tashkil etishning ichki xoʻjalik shakli, ja-moa pudrati koʻrinishlaridan biri. Bunda oila pudratchi boʻlib shartnoma tuzadi. Shuningdek, Oila pudrati tomoyilida qarindoshchilik aloqalari boʻlmagan kichikroq jamoalar (5 kishigacha) ham ishlashi mumkin. Xoʻjalik bilan Oila pudrati munosabatlar pudrat shartnomasi bilan kelishib olinadi. Oila pudratida ishlayotgan ja-moa ishlab chiqarish vositalaridan foydalanadi. Ular yetishtirgan mahsulot shirkat xoʻjaligi mulki hisoblanadi. Oila pudratida xodimlar faqat mahsulot ishlab chiqarish bilan band boʻladi, moliyaviy va moddiy-texnika taʼminoti, qurilish, mahsulot topshirish, ijtimoiy va agrozootexnika xizmati masalalarini xoʻjalik rahbari-yati hal etadi.

Oila pudrati ilgaridan paxtachilik, yaylov chorvachiligi, pillachilik, mevachilik va sabzavotchilik, tamakichilik kabi qoʻl mehnati koʻp talab qilinadigan tarmoklar qoʻllanib kelingan. Hozirgi sharoitda Oila pudrati ishlab chiqarish jarayonlari mexanizatsiyalashgan sohalarda ham keng qoʻllanilmoqda. Oila pudrati jamoa pudrati imkoniyatlari bilan birga oʻziga xos xusu-siyatlarga ega, mas, mehnatga haqtoʻlashni soddalashtiradi, chunki har bir hodimning mehnatda ishtiroki koef-fitsiyentini hisobga olishga zarurat qolmaydi. Oila pudrati bolalarning mehnattarbiyasiga ijobiy taʼsir koʻrsatadi, shaxsiy va ijtimoiy ishlab chiqarishni qoʻshib olib borish uchun qulay sharoit yaratadi.

Qishloq xoʻjaligi korxonalari bilan munosabatlar xoʻjalik hisobi asosida quriladi. Oila pudratida ishlayotganlarga, imkoniyatiga qarab, ishlab chiqarish vositalari (yer, texnika va boshqalar)ni uzoq (3 yildan kam boʻlmagan) muddatga ijaraga beriladi. Ajratilgan resurelar doirasida mahsulot ishlab chiqarish boʻyicha oʻzaro kelishilgan vazifalar belgilanadi, iqtisodiy sanksiyalar kelishib olinadi. Anik, ishlab chiqarish sharoitidan kelib chiqib, ish va dam olish re-jimini oilaning oʻzi tartibga soladi. Oilaviy mehnat harakteriga yalpi daromadga qarab haq toʻlash koʻproq toʻgʻri keladi, bunda qishloq xoʻjaligi korxonasi oila yetishtirgan mahsulotni sotib oladi, oila esa, oʻz navbatida, mahsu-lot yetishtirish uchun sarflangan moddiy vositalarga haq toʻlaydi. Daromad bilan harajatlar oʻrtasidagi farq meh-natga haq toʻlashga sarflanadi. Oila ijara pudratida ham ishlashi mumkin. Bunda oila yer, texnika, chorva va boshqa ishlab chiqarish vositalarini uzok, muddatga ijaraga olib, mustaqil xoʻjalik yurita-di va xoʻjalik daromadidan oʻz hissasini oladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Volta ustuni** — amalda ishlatish uchun yaroqli dunyoda birinchi kimyoviy tok manbai; ketma-ket ulangan bir nechta volta elementiayan iborat galvanik batareya. A. Volta taklif qilgan. V.u. elementlarining elektrodlari elektrolit shimdirilgan gʻovak material (movut va qogʻoz)dan qilingan qistirmali disklardan iborat. Kimyoviy reaksiya natijasida V.u. chiqiklarida potensiallar farqi vujudga keladi.

Uning qiymati ketma-ket ulangan barcha elementlarning e.yu.k.ga teng boʻladi (100 V va undan katta boʻlishi mumkin). V.u. amalda qoʻllanish (mas. elektr yoyi hosil qilish) bilan birga boshqa ancha mukammal kimyoviy elektr toki manbalarining yaratilishiga asos boʻldi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
NUSHICH (Nuship) Branislav (1864.8.10 - Belgrad - 1938.19.1) - serb yozuvchisi, dramaturgi. Serbiya Fanlar akademiyasi akademik (1933). 1915—18 yillarda muhojirlikda yashagan. Oʻtkir hajviy asarlarida Serbiyada siyosiy tuturiqsizliklarni, saylovlarning soxtaligini, politsiya byurokratizmini qattiq qoralagan ("Xalq deputati", 1883; "Proteksiya", 1888; "Oddiy kishi", 1899 va boshqalar). "Ramazon oqshomlari" (1898, hikoyalar toʻplami), "Tashula" (1902) qissasi sharq ekzotikasi mavzuiga ba-gʻishlangan. N. "Bir ming toʻqqiz yuz oʻn beshinchi yil" (1916) asarida vatan-parvarlarning Birinchi jahon urushiga na-fratini ifodalagan. "Mister dollar" (1932), "Iztirob chekkan oila" (1935), "Doktor" (1936), "Murda" (1937) komediyalari N. satirik isteʼdodining yangi parvozi boʻlgan. N. ijodi hajviy va yumoristik pafosining kuchliligi bilan jahon adabiyotida muhim oʻrin tu-tadi va koʻplab yozuvchilar ijodiga sa-marali taʼsir koʻrsatib kelmoqda. Asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan ("Tarjimai holim", 1970; "Kikandon mashmashalari", 1981 va boshqalar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Yozuvchi, shoir yoki dramaturgga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Aylanmoq** (feʼl) — Alisher Navoiy „Muhokamat ul-lugʻatayn" asarida alohida taʼkidlagan yuzta feʼlning oʻn sakkizinchisi. Bu feʼlning asli qadimgi turkiy tilda mavjud boʻlib, doira shaklida harakat qil maʼnosini anglatgan „ay-" feʼliga eski oʻzbek tilida takror maʼnosini ifodalovchi „-la" va oʻzlik maʼnosini ifodalovchi „-n" qoʻshimchalari qoʻshib hosil qilingan. Aylanmoq feʼli Navoiy asarlarida turli maʼnolarda qoʻllanilgan:

1) *aylanmoq, buralmoq; yon atrofida yurmoq*:

> Ikki parvonaki, bir shamʼ ustiga aylansalar,
> 
> 
> Gah muvofiq, gah muxolif, shak yoʻq oʻlmoq muhtariq.
> 
> 
> 
> („Favoyid ul-kibar", 310-gʻazal)
> 
> 

2) kezmoq; hozir boʻlmoq:

> To buzugʻ koʻnglum aro zulfung xayoli aylanur,
> 
> 
> Ajdahoyedurki, bir vayrona ichra toʻlgʻonur.
> 
> 
> 
> („Favoyid ul-kibar", 139-gʻazal)
> 
> 

3) oʻzgarmoq:

> …bu adolat avjining toʻlun oyigʻa kamlik yuzlanmasun va bu saltanat burjining xurshidi olamoroyi kamol darajasidin aylanmasun.
> 
> („Majolis un-nafoyis", 8-majlis)
> 
> 

4) qaytmoq, yuz oʻgirmoq:

> …oʻz aqidalaridin aylanib, faqirning aqidasigʻa keldilar.
> 
> („Xamsat ul-mutahayyirin", 1-maqolat)
> 
> 

5) oʻgirilmoq, burilmoq:

> Tavajjuh haq subhonahu taologʻa yuzlanmak va ul yon aylanmoqdur va xalqdin taalluq torini uzub, anga ulanmoqdur.
> 
> („Mahbub ul-qulub", 86-tanbeh)
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  *"Muhokamat ul-lugʻatayn"*.
2. 1 2  *"Favoyid ul-kibar"*.
3. ↑  *"Majolis un-nafois"*.
4. ↑  *"Xamsat ul-mutahayyirin"*.
5. ↑  *"Mahbub ul-qulub"*.
6. ↑  *"Alisher Navoiy: Qomusiy lugʻat"*.
**Godograf** (yun. hodos — yoʻl va ... graf) — 1) mexanikada — biror vektor funksiyaning vaqt davomida oʻzgarishini koʻrsatadigan egri chiziq. Masalan, MN egri chiziq boʻylab harakatlanayotgan nuqtaning G.i har xil nuqtalardagi tezliklar vektorlariga parallel va teng qilib O nuqtaga qoʻyilgan vektorlardan hosil boʻladi (rasm). G. tushunchasini mexanikaga U. Gamilton kiritgan;. 2) seysmologiyada — seysmik toʻlqinlarning manbadan kuzatish punktigacha yetib borishi uchun ketgan vaqtning masofaga bogʻliqligini koʻrsatadigan egri chiziq. Bu chiziqning shakli va qiyaligi zilzila yoki portlash hosil qilgan toʻlqinlar oʻtgan muhitning elastik xususiyatlariga bogʻliq. Seysmik kuzatishlar natijasida tuzilgan G. yordamida har xil chuqurliklarda seysmik toʻlqinlar tezligi, yer osti qatlamlari qalinligi aniqlanadi. G. yordamida yer ostining tuzilishi va qazilma boyliklarining joylashishi haqida ham maʼlumotlar olish mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Partsxisi jangi** (gruzincha: *ფარცხისის ბრძოლა*) – Gruziya qirolligi va Saljuqiylar imperiyasi qoʻshinlari oʻrtasidagi tahminan milodiy 1075-yilning sentabr oyida boʻlib oʻtgan jang. Bir necha soat davom etgan shiddatli janglardan soʻng, saljuqiy turklarning son boʻyicha ustun boʻlishiga qaramay gruzinlar turklar ustidan irodali gʻalabaga erishganlar. Ushbu urush haqida tarixdan bizga qadar yetarli maʼlumotlar yetib kelmagan. Ammo bir qancha tarixchi olimlarning asarlarida kichik-kichik urush tavfsilotlari uchraydi.

Taʼrif
------

Oʻrta Osiyodan janubga harakatlanib, Old Osiyo mamlakatlarini istilo qilgandan soʻng, saljuqiy turklar Onadoʻli hududiga kirib borishdi. Onadoʻli zabt etilgach, Saljuqiylar yon atrofdagi qoʻshni oʻlkalarga yurish qilishni boshladilar. Saljuqiylar imperiyasining sultoni Malikshoh Gruziya qirolligining janubiy yerlarini istilo qilishga kirishdi. Janubiy Gruziya istilo qilingandan soʻng, Malikshoh imperator Samshvilde va Arran knyazliklarini arab manbalarida Savtxang deb nomlangan "Ganja Sarangiga" topshirdi. Ganja saranggiga 48,000 otliq askar berildi. Unga alohida vazifa yuklatdi va bu vazifa Gruziyani toʻliq Saljuqiylar imperiyasi hukmronligi ostiga olish uchun yana bir hujum uyushtirishni amalga oshirish edi. Arran hukmdori qoʻlidagi qoʻshin bilan hamda Dmanisi, Dvin va Ganjaning musulmon boʻlgan va saljuqiylarga sodiq hukmdorlari yordamida Gruziyaga yurish qilishni boshladi.. Jangning qaysi sanada sodir boʻlganligi zamonaviy gruzin olimlari oʻrtasida bahsli mavzudir. Jang asosan 1074-yilda (Lortkipanidze, Berdzenishvili, Papaskiri) oʻtkazilgan degan fikrga toʻxtalgan boʻlsa, professor Ivane Javaxishvili boshqa vaqtni, 1073-1074-yillarda boʻlib oʻtganligini aytadi. XIX asrda yashab oʻtgan gruzin tarixchisi Tedo Jordaniya bu jangni 1077-yilda boʻlganligi haqidagi fikrni olgʻa suradi. Soʻnggi tadqiqotlarga koʻra, jang avgust oyida yoki milodiy 1075-yil sentabr oyida sodir boʻlgan. Giorgi II, Kaxeti Agsartan I ning harbiy koʻmagi bilan, Partsxisi qalʼasi yonida bosqinchilar bilan toʻqnash keladi. Jang tafsilotlari deyarli oʻrganilmagan boʻlsa ham, maʼlumki, eng kuchli gruzin zodagonlaridan biri Kldekaridan Ivane Baguashi Saljuqiylarga ittifoqchilik qilib, ularga oʻgʻli Liparitni sadoqat garovi sifatida siyosiy mahbus sifatida topshirgan. Jang kun bo'yi davom etdi va nihoyat Giorgi II ning gʻalabasi bilan yakunlandi. Partsxisida olib borilgan muhim jang gʻalabasidan keyin paydo boʻlgan gʻayrat Gruziyaliklarga Saljuqiylar imperiyasidan (Kars, Samshvilde) hamda Vizantiya imperiyasidan (Anakopiya, Klarjeti, Shavsheti, Ardaxan, Javaxeti) yoʻqolgan barcha hududlarni qaytarib olishga imkon berdi.

Manbalar
--------

1. 1 2  *Battle of Partskhisi*, Alexander Mikaberidze, *Historical Dictionary of Georgia*, (Rowman & Littlefield, 2015), 524.
2. ↑  Silogava; Shengelia (2007). *History of Georgia: From the Ancient Times Through the "Rose Revolution"*. Caucasus University Publishing House, ISBN 9789994086160. pg. 264-265.
3. ↑  *Chronicle of Kartli*, 786–1072, pg 317.
4. ↑  Metreveli, Samushia, *King of Kings Giorgi II*, pg. 77-82.
5. ↑  *Studi bizantini e neoellenici: Compte-rendu*, Volume 15, Issue 4, 1980, pg. 194-195