Luiziana xaridi doirasida Qoʻshma Shtatlar tomonidan sotib olingan yer
 Luiziana xaritasi
**Luiziana xaridi**:1803-yilda Qoʻshma Shtatlar uchun Shimoliy Amerikadagi fransuz mulklarini sotib olish boʻyicha kelishuv edi. Qabul qilingan maydon 530 million akr (828 000 milya yoki 2 100 000 km²) deb baholangan. Bitim narxi 15 million AQSH dollari yoki 80 million fransuz frankini tashkil etgan (AQSh uchun yakuniy bitim summasi, kredit boʻyicha foizlarni hisobga olgan holda 23.213.568 AQSh dollarini tashkil etdi). Shunga asoslanib, bir gektarning narxi 3 tsentni tashkil etgan.

1803-yilgi shartnoma boʻyicha Qoʻshma Shtatlar foydasiga chiqib ketgan hududlarda hozirgi vaqtda zamonaviy shtatlar joylashgan:

1. Arkanzas ,
2. Missuri ,
3. Ayova ,
4. Oklaxoma ,
5. Kanzas ,
6. Nebraska ,
7. janubiy Minnesota ,
8. Shimoliy Dakotaning katta qismi,
9. deyarli butun Janubiy Dakota shtati ,
10. Nyu-Meksiko shimoli-sharqida,
11. Montananing koʻp qismi,
12. Vayomingning bir qismi,
13. shimoliy Texas ,
14. Koloradoning sharqiy yarmi,
15. Luiziana shtatining bir qismi (Missisipi daryosining ikkala tomonida), shu jumladan Yangi Orlean shahri.

Muzokaralar davomida va toʻgʻridan-toʻgʻri bitim davomida Ispaniya Oklaxoma shtati hududining bir qismiga va Kanzas va Luiziana shtatlarining janubi-gʻarbiy qismiga da'volarini e'lon qildi. Shartnomaga koʻra, Kanadaning Alberta va Saskachevan provinsiyalari tarkibiga kirgan hududlar AQShga joʻnab ketdi. Bitim natijasida olingan er zamonaviy Amerika Qoʻshma Shtatlari hududining qariyb 23 foizini tashkil etdi. Luiziana xaridi AQShning uchinchi prezidenti Tomas Jeffersonning siyosiy hayotidagi muhim bosqichlardan biriga aylandi. Jefferson bitimning qonuniyligidan xavotirda boʻlsa ham ( AQSh Konstitutsiyasida xorijiy davlatlardan hududlarni sotib olish toʻgʻrisidagi moddalar yoʻq edi), shunga qaramay u Fransiya va Ispaniya amerikaliklarning savdo qilishiga toʻsqinlik qilganligi sababli bitim tuzishga qaror qildi. Yangi Orlean porti.

Old shartlar
------------

Luiziana 1762-yildan beri Ispaniya mustamlakasi hisoblanadi. oʻzining qulay geografik joylashuvi tufayli Yangi Orlean Shimoliy Amerikaning asosiy suv yoʻllaridan biri boʻlgan Missisipi daryosini toʻliq nazorat qildi va 27-oktyabrda Ispaniya bilan imzolangan shartnomasiga muvofiq, muhim tranzit nuqtasi edi 1795-yilda Amerika fuqarolari Yangi Orlean porti orqali savdo qilish huquqini oldilar. Amerikaliklar portdan sharqiy va gʻarbiy shtatlar oʻrtasida un, tamaki, choʻchqa goʻshti, choʻchqa yogʻi, parranda patlari, sidr, sariyog ' va pishloqni tashish uchun foydalanish huquqini oldilar. Shartnoma, shuningdek, Amerika tomonining biznes faolligining oʻsishini hisobga olgan holda, butun Missisipi daryosi boʻylab harakatlanish huquqini tan oldi. Ammo 1798-yilda Ispaniya bu shartnomani bir tomonlama bekor qildi, bu esa Qoʻshma Shtatlar rahbariyatini juda hayratda qoldirdi. 1801 yilda Ispaniya gubernatori Don Xuan Manuel de Salsedo Markiz de Kasa Kalvoning oʻrniga keldi va amerikaliklar uchun yuklarni tashish huquqi tiklandi.

 Original Luiziana sotib olish shartnomasi

Adabiyot
--------

* Walter Nugent*. Habits of Empire: A History of American Expansionism*. New York: Random House, 2009. ISBN 978-1-4000-7818-9.

Manbalar
--------

* Luiziana sotib olish shartnomasi matni(ingl.) )
* Luiziana sotib olish shartnomasi va Kongress kutubxonasida tegishli manbalar(ingl.) )
* Luiziana sotib olish haqida oʻrgatish Wayback Machine saytida arxivlandi (2021-05-05).(ingl.) )
* Luiziana sotib olish Bicentennial 1803–2003(ingl.) )
* Gaiti inqilobi va Luiziana sotib olish // Louverture loyihasi(ingl.) )