recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aniqlik sinflari** — 1) mashi-nasozlikda — detallarni aniq tayyorlash mezonlari. Davlat standartlari (andozalari)da koʻrsatilgan yoʻl qoʻyiladigan xatolik (dopusk)lar qiymati bilan belgilanadi. Aniqlik sinflari buyumlarning alohida parametrlari (chiziqli oʻlchamlari, burchaklari, tishli gʻildiraklarning parametrlari)da, yaxlit buyum (metall kesish stanoklari va boshqalar)da belgilangan boʻlishi mumkin. Standart tizimlarida barcha Aniqlik sinflari dagi dopusklar nominal (meʼyoriy) oʻlchamga bogʻliq boʻlgan dopusk birligi asosida aniqlanadi. Har qaysi dopusklar tizi-mida bir necha Aniqlik sinflari mavjud boʻladi. Ular tartib raqamlari bilan belgilanadi. Dopu-sklarning oshishi bilan Aniqlik sinflari raqamlari ham oshadi. „Valteshik" tizimi uchun 19 kva-litet belgilangan (dastlabki 6 tasi kalibrlar, qolganlari aniq buyumlar uchun qoʻllaniladi). Bu aytilgan Aniqlik sinflari sobiq Ittifoqda amal qilgan, hozir Rossiyada ham amal qilmoqda. Oʻzbekistonda yangi standartlar qabul qilinishi munosabati bilan Aniqlik sinflari toifalari ham oʻzgartirilmoqda; 2) oʻlchov vositalarining umumlashtiril-gan tafsiloti; ular uchun aniqlikka taʼsir qiladigan va davlat standartlarida belgilangan asosiy va qoʻshimcha xatoli-klar hamda boshqa parametrlari chegarasi koʻrsatkichi vazifasini oʻtaydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Astigmatizm** (yun. a — inkor qoʻshimchasi va stigme — nuqta) — yorugʻlik nuqtaviy manbaining tasviri bitta tekislikda yotmaydigan ikkita oʻzaro tik kesmada kuzatiladigan optik tizim aberratsiyasi. Agar nuqtaviy manbadan tarqaluvchi nurlar dastasi optik tizimdan oʻtishda deformatsiyalanib, bir nuqtada kesishmay, turli nuqtalarda kesishsa, bunday nurlar dastasiga astigmatik dasta, hodisaning oʻzi astigmatizm deyiladi. Astigmatizm, masalan, silindrik linzalarda va nurlar dastasi optik oʻqqa katta burchak ostida tushuvchi sferik linzalarda kuzatiladi. Keyingi holda buyumning optik oʻqdan uzoqdagi nuqtalari tasvirini aniq kuzatib boʻlmaydi. Astigmatizmdan xoli murakkab optik tizimlar anastigmatlar deb ataladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yusuf Usmonovich Usmonov** (1908-yil, Qoʻqon — 1986-yil 19-mart, Qoʻqon) — Oʻzbekiston SSR, Fargʻona viloyati, Qoʻqon shahridagi Amin Umariy nomidagi 3-umumiy oʻrta taʼlim maktabining geografiya oʻqituvchisi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1968). KPSS aʼzosi.

Tarjimayi holi
--------------

Yusuf Usmonov 1908-yili Qoʻqon shahrida tavallud topgan. Millati oʻzbek. 1927-yilda Fargʻona pedagogika texnikumini tamomlagan. Pedagogik faoliyatini dastlab Kirov tumani Beshariq qishlogʻidagi 1-maktabda geografiya hamda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi sifatida boshlagan. 1934-yilda Qoʻqon shahridagi Amin Umariy nomidagi 3-umumiy oʻrta taʼlim maktabiga geografiya oʻqituvchisis sifatida ishga kiradi. 1940-yilda ishidan ajralmagan holda Fargʻona pedagogika instituti geografiya fakultetining kechki taʼlimini bitiradi. 1968-yil 1-iyunda SSSR Oliy Soveti Prezidiumi farmoniga asosan Usmonov taʼlim sohasidagi mehnatlari uchun „Sotsialistik Mehnat Qahramoni" unvoni hamda Lenin ordeni va „Oʻroq va bolgʻa" oltin medali bilan taqdirlanadi. Pedagogik faoliyati 42 yil boʻlib, shundan 34 yili bitta maktabdagi faoliyatiga toʻgri keladi. 1969-yilda Usmonov pensiyaga chiqadi. Umrining oxirigacha Qoʻqon shahrida yashagan. 1986-yil 19-mart kuni Qoʻqon shahrida 78 yoshida vafot etadi.

Oilasi
------

Yusuf Usmonovning 5 nafar oʻgʻli Usmonov Marat Yusupovich, Usmonov Mars Yusupovich, Usmonov Elburs Yusupovich, Usmonov Kazbek Yusupovich, Usmonov Amur Yusupovich boʻlgan. Qo‘qon shahridagi qabristonda Usmonov Mars va Usmonov Elbrusdan tashqari Yusuf Usmonov ham oʻgʻillari Kazbek Yusupovich, Amur Yusupovich va Marat Yusupovich bilan birga dafn etilgan. Usmonov Amur Yusupovichning bitta farzandi boʻlib, bu 1984-yilda tugʻilgan Usmonov Oʻtkir Amurovich. Usmonov Kazbek Yusupovichning Nargiza, Nodira, Feruza ismli uchta qizi boʻlgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Usmanov Yusup Usmanovich" (rus tilida). 9-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-iyun 2023-yil.
2. ↑  „Usmanov" (rus tilida). 11-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-iyun 2023-yil.
3. 1 2  *Zolotiye zvezdi uchiteley* (rus tilida), Ivanovo, 2020 — 192 bet.
**Aholi va taraqqiyot komissiyasi** (**CPD**) Birlashgan Millatlar Tashkiloti Iqtisodiy va Ijtimoiy Kengashining oʻnta funksional komissiyalaridan biridir. EKOSOS tomonidan 1946-yil oktabrda tashkil etilganida Komissiya nomi „*Aholishunoslik komissiyasi*" deb nomlangan va 1994-yil 19-dekabrdagi 49/128-sonli qarorida Bosh Assambleya Komissiya nomini Aholi va taraqqiyot komissiyasi deb oʻzgartirish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. Xuddi shu rezolyutsiyada Assambleya u, Kengash va Komissiyani Aholi boʻyicha xalqaro konferensiyaning Harakat dasturini amalga oshirishni davom ettirishda asosiy rol oʻynaydigan uch bosqichli hukumatlararo mexanizmni tashkil etishi toʻgʻrisida qaror qabul qildi.

Aholini joylashtirish va rivojlanish boʻyicha komissiyaning maqsadi Aholi soni va rivojlanish boʻyicha xalqaro konferensiyaning Harakat dasturini amalga oshirilishini davom ettirishdan iborat. Komissiya Harakat dasturining mintaqaviy, milliy va xalqaro miqyosda amalga oshirilishini nazorat qiladi, koʻrib chiqadi va baholaydi hamda Iqtisodiy va Ijtimoiy Kengashga aholi muammolari va tendensiyalari, aholi va rivojlanish strategiyalarini integratsiyalashuvi, rivojlantirish siyosati va dasturlari, aholi va ular bilan bogʻliq masalalar boʻyicha maslahatlar beradi. Shuningdek, u Birlashgan Millatlar Tashkiloti tizimiga, hukumatlarga va boshqa tashkilotlarga aholi va rivojlanish bilan bogʻliq saʼy-harakatlar boʻyicha maslahat va yordam beradi.

Komissiya Iqtisodiy va Ijtimoiy Kengash tomonidan geografik taqsimot asosida toʻrt yil muddatga saylanadigan 47 ta aʼzo davlatdan (2006-yil maʼlumoti) iborat. Vakillar aholi soni va rivojlanish boʻyicha tegishli maʼlumotga ega boʻlishi kerak. Odatda 1994-yilgacha har ikki yoki uch yilda bir marta yigʻilardi, keyin esa yiliga bir marta yigʻiladigan boʻldi.

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Aholishunoslik boʻlimi Komissiyaga yordam beruvchi asosiy Kotibiyat boʻlimi boʻlib, aholining keksayishi haqidagi maʼlumotlarni toʻplaydi va tahlil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „About United Nations Population Division | Population Division". *www.un.org*. Qaraldi: 9-sentabr 2021-yil.
2. ↑  „Commission on Population and Development (CPD)" (en-US). *AMUN*. Qaraldi: 9-sentabr 2021-yil.
3. ↑  Management, United Nations Department of General Assembly and Conference*. Commission on Population and Development: Report of the Forty-eighth session (11 April 2014 and 13-17 April 2015)* (en). United Nations, 2015-12-31. ISBN 978-92-1-057730-4.

Havolalar
---------

* Aholi va rivojlanish komissiyasi
* BMTning aholi boʻlimi
Birlashgan Arab Amirliklari geografiyasi.
Birlashgan Arab Amirliklari hududi Arabiston yarim orolining shimoli-sharqiy qismida joylashgan. BAA janubda va gʻarbda Saudiya Arabistoni, sharqda Ummon bilan chegaradosh. Uning shimoliy qirgʻogʻi Eron qarshisidagi Fors koʻrfazi boʻylab joylashgan. Qatar esa shimoli-gʻarbda atigi 50 km uzoqlikda joylashgan. BAA yettita amirlikdan iborat — Abu Dabi, Ajman, Dubay, Fujayra, Ras al-Xayma, Sharja va Umm al-Qayvayn. Bu amirliklar birgalikda Portugaliya bilan bir xil kattalikdagi maydonni egallaydi. Abu-Dabi amirligi BAA umumiy maydonining 85 foizini egallaydi. Amirliklarning eng kichigi Ajman — atigi 250 km².

BAA geografiyasining oʻziga xos xususiyati shundaki, Birlashgan Arab Amirliklari hududining katta qismini choʻl (Rub al-Xali) egallaydi. Bu dunyodagi qum bilan qoplangan eng katta hudud. Birlashgan Arab Amirliklarining qirgʻoqboʻyi hududlari tuz qatlami bilan qoplangan, u yerda tuz konlari bor, mamlakatning shimoliy va sharqiy hududlari esa yashil maydon (tabiat) bilan qoplangan. Respublikaning shimoliy va sharqiy rayonlari uchun togʻli releflarning ahamiyati katta. 

BAA xaritasi

Iqlim
-----

Mamlakatning iqlimi juda issiq va quruq (tropik choʻl). Bu yerda qum boʻronlarini uchratish mumkin. Yoz oylarida soya-salqinda oʻrtacha maksimal harorat taxminan 40-47 ° C ni tashkil qiladi, lekin koʻpincha 50 ° C ga yetadi. Qishki harorat: kunduzi 20-23 °C, kechasi sovuqroq, ammo sovuqlar juda kam uchraydi. Yogʻingarchilik mavsumi tartibsiz, asosan noyabrdan maygacha, yillik koʻrsatkichi taxminan 100 mm.

Yovvoyi tabiat
--------------

BAAning geografik tuzilishi
2007-yilda fauna vakillari - arab leopari va arab oriksi tabiatga qaytdi ya'ni ko'paydi. Uyerda koʻpincha bir oʻrakachli tuyalar va yovvoyi echkilarni koʻrish mumkin. Bahorgi va kuzgi mavsumda Markaziy Osiyo va Sharqiy Afrikadan uchib kelayotgan qushlarning, mamlakat shimolida katta galasini kuzatish mumkin.

Fujayra va Ras al-Xayma amirliklaridagi togʻli hududlardan tashqarida, hukumatning mamlakatdagi koʻkalamzorlashtirish dasturi asosida, oʻsimliklarning katta qismi hamda mamlakatning sharqiy chegarasidagi Buraymi vohasidagi xurmozorlar ham ko'chirib olib kelingan. Oʻsimlik dunyosi uchun qiyin boʻlgan choʻl iqlimiga qaramay, Dubayda dunyodagi eng katta gul bogʻi ochildi.

Yana qarang
-----------

• Arabiston yarim oroli

Manbalar
--------

1. ↑  ATLAS dunyoning iqtisodiy va ijtimoiy geografiysi. I.A.Ustinova, V.A.Nuraliyeva
2. ↑  Jahonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi (2006, A.Qayumov, I.Safarov, M.Tillaboyeva)
**Burgos qal’asi** (Ispaniya Castillo De Burgos) — Burgos shahridagi oʻrta asr qal’asi.

Qal’a San-Migel tepaligida, shahar tepasida 75 m balandlikda, 884-yilda graf Diego Rodriges tomonidan eski istehkomlar oʻrnida qayta qurilgan. Dastlab, qal’a mudofaa tuzilishi sifatida qurilgan, keyinchalik harbiy ahamiyatini yoʻqotgan. Kastiliya Alfonso VIII mudexar uslubining elementlarini qoʻshib, qurilishni yakunladi. Keyi qal’a qamoqxona sifatida ishlatilgan. Enrike IV davrida, XV asr oʻrtalarida qasrni saroyga qayta qurish boshlandi, turar joylar kengaytirildi, ibodatxona qurildi.

1739-yilda qasr yongʻinda jiddiy zarar koʻrdi. 1813-yil 13-iyunda uni Artur Uelsi Vellington boshchiligidagi ingliz qoʻshinlari tomonidan qamla qilindi.

30-yillarda fuqarolar urushi paytida Burgos qal’asi ham harbiy harakatlar markazida boʻlgan va vayron qilingan, ammo ikkinchi jahon urushidan keyin qisman tiklangan. Hozirgi vaqtda qal’a muzey maqomiga ega va tashrif buyuruvchilar uchun ochiq. Qal’aning oʻzidan tashqari, yer osti tunnellari tarmogʻi ham qiziqish uygʻotadi.

Manbalar
--------

1. ↑   Замок Бургос // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.

Havolalar
---------

* VikiOmbor logotipi VikiOmborda **Бургосский замок** mavzusi boʻyicha mediafayllar bor
2015-yil 21-22-oktabr kunlari Moskva shahrida BOA tomonidan o‘tkazilgan birinchi Butunjahon olimpiya forumida XOQ prezidenti T.Baxning nutqi.
**Butunjahon olimpiyachilar assotsiatsiyasi** (BAO),inglizcha: *World Olympians Association* butun dunyodan Olimpiya oʻyinlarida ishtirok etuvchi sportchilarni (Olimpiyachilarni) birlashtirgan xalqaro mustaqil, notijorat, nodavlat tashkilotdir. Tashkilot nizomiga ko‘ra, yozgi yoki qishki Olimpiya o‘yinlarida ishtirok etishni istagan barcha sportchi akkreditatsiyadan o‘tgan holda, unda  qatnashishi mumkin. Olimpiyachilarning Jahon Olimpiya Assotsiatsiyasiga aʼzoligi Milliy Olimpiya Assotsiatsiyalari orqali amalga oshiriladi. Hozirgi kunda dunyoda 100 000 dan ortiq olimpiyachilar mavjud, ular olimpiyachilarning 143 ta milliy assotsiatsiyasiga birlashgan .

Tarixi
------

Butunjahon olimpiyachilar assotsiatsiyasi Xalqaro olimpiya qo‘mitasi (XOQ) prezidenti Xuan Antonio Samaranchning 1994-yilda Parijda boʻlib oʻtgan Olimpiya harakatining 100 yilligiga bagʻishlangan kongressidagi taklifiga binoan tashkil etilgan. Rasmiy BOA 1995-yil 21-noyabrda Olimpiya muzeyida boʻlib oʻtgan yigʻilishda 25 ta taʼsischi davlat tomonidan tashkil etilgan.

2011-yil noyabr oyida Los-Anjelesda boʻlib oʻtgan navbatdagi yig‘ilishda Assotsiatsiya prezidenti sifatida 1984-yilgi Olimpiya oʻyinlarining zamonaviy pentatlon boʻyicha jamoaviy musobaqada bronza medali sohibi Joel Buzu saylangan. Joel Buzu — Tinchlik va sport asoschisi shuningdek, Xalqaro zamonaviy beshkurash federatsiyasi (UIPM) Bosh kotibi.

2012-yil yanvar oyida Monako shahzodasi Albert II Uyushma homiysi deb eʼlon qilingan.

2015-yil oktyabr oyida Moskvada BOA va XOQ hamda Rossiya MOQ bilan hamkorlikda bilan birgalikda Birinchi Jahon olimpiyachilari forumiga mezbonlik qilgan  .

Assotsiatsiya maqsadlari
------------------------

1. Olimpiya xartiyasiga, Olimpiya oʻyinlarini tashkillashtirish va Olimpiya harakatini boshqarish uchun qoida va koʻrsatmalar asosida qo‘llab-quvvatlash;
2. Olimpiyachilarni Olimpiya harakati elchilari sifatida tayyorlash;
3. Olimpiadachilarning milliy assotsiatsiyalarini yaratishda koʻmaklashish;
4. BOA maqsadlariga erishish maqsadida Milliy Olimpiya Assotsiatsiyalari oʻrtasidagi hamkorlikni mustahkamlash;
5. Olimpiyachilarning manfaatlarini qoʻllab-quvvatlash va ularning hayot sifatini yaxshilash.

Manba
-----

1. ↑  „WOA constitution". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-oktabr 2015-yil.
2. ↑  „Дмитрий Чернышенко получил награду Всемирной ассоциации олимпийцев". 23-oktabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-oktabr 2015-yil.
3. ↑  „Владимир Путин выступит на форуме олимпийцев". 21-oktabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-oktabr 2015-yil.

Havolalar
---------

* Jahon olimpiyachilar assotsiatsiyasining rasmiy sayti
**Butunjahon aloqa va axborot jamiyati kuni** (BMTning boshqa rasmiy tillarida: ingl. *World Telecommunication and Information Society Day*, isp. *Día Mundial de las Telecomunicaciones y la Sociedad de la Información*, fr. *La Journée mondiale des télécommunications et de la société de l'information*, xit. 世界电信和信息社会日, arab. اليوم العالمي للاتصالات ومجتمع المعلوماتية) — ushbu bayram dastlab "Xalqaro elektr aloqa" va "Jahon axborot jamiyati kuni"  o‘rniga nishonlangan. 

"Xalqaro telekommunikasiyalar kuni" 1969—2005-yillarda nishonlandi. Bayram sanasi 1865-yil 17 mayda Xalqaro telegraf ittifoqining tashkil etilishi bilan bog‘liq bo‘lib, keyinchalik Xalqaro elektraloqa ittifoqi (XTI) nomini oladi. 

Ikki bosqichda o‘tkazilgan Axborot jamiyati masalalari bo‘yicha oliy darajadagi  Butunjahon anjumani doirasida: 2003-yil Jenevada va 2005-yil Tunisda "Axborot jamiyatini rivojlantirish bo‘yicha Tunis dasturi" qabul qilinadi, maqsad Internetni butun dunyoda ommaviy aloqa vositasi sifatida ommalashtirish; jahon miqyosida raqamli tafovutni bartaraf etish yo‘llarini ishlab chiqish edi. 

BMT Bosh Assambleyasi 17-mayni "Xalqaro axborot jamiyati kuni" deb e’lon qilish murojaati qabul qilinadi. Keyinchalik, "Xalqaro telekommunikasiyalar kuni" o‘rniga, BMT Bosh Assambleyasi 2006-yil 27-martdagi A/RES/60/252 -sonli qaroriga ko‘ra 17-mayni "Butunjahon axborot jamiyati kuni" (BMTning boshqa rasmiy tillarida: : ingl. *World Information Society Day*, isp. *Día Mundial de la Sociedad de la Información*, fr. *Journée mondiale de la société de l'information*) deb e’lon qiladi.

BMT Bosh kotibi Kofi Annan 2006-yil Butunjahon axborot jamiyati kuniga bag‘ishlangan murojaatida ushbu sanani ta’sis etish muhimligini ta’kidlab o‘tadi. Mazkur sana, dedi K.Annan, axborot-kommunikasiya texnologiyalari (AKT)ning ulkan imkoniyatlari va taraqqiyotni jadallashtirish o‘rtasidagi bog‘liqlikni rivojlantirishni qayd etadi. U U BMTga aʼzo barcha davlatlarni xavfsizlikni yaxshilash va axborot-kommunikatsiya texnologiyalariga ishonchni mustahkamlash, erkin va xavfsiz axborot jamiyatini yaratish boʻyicha chora-tadbirlar ishlab chiqishga undadi. 

Keyinchalik, XEI (hozirgi BMTning ixtisoslashgan agentligi) 2006-yil noyabr oyida Antaliyada bo‘lib o‘tgan anjumanda 17-mayni keyinchalik "Jahon telekommunikasiya va axborot jamiyati kuni" sifatida nishonlashni qaror qiladi.

Havolalar
---------

* BMT veb-saytidagi WTIIS sahifasi
* ITU veb-saytidagi WTISD bosh sahifasi
* Butunjahon telekommunikatsiya va axborot jamiyati kuni
* Axborot jamiyati sammitining tamoyillari deklaratsiyasi
* Axborot jamiyati sammitida qabul qilingan chora-tadbirlar rejasi
* Ruxsat A/RES/60/252
* BMT Bosh kotibining 2006 yildagi xabari
* Xalqaro "IT xodimlari" kuni
Deklaratsiya imzolangan Male oroli (Maldiv orollari).
**Global iqlim oʻzgarishining insoniy oʻlchovi boʻyicha Malezya deklaratsiyasi** — 2007-yil noyabr oyida boʻlib oʻtgan konferensiyada rivojlanayotgan bir necha kichik orol davlatlari vakillari tomonidan imzolangan xalqaro shartnomadir. Deklaratsiyaning maqsadi — iqlim oʻzgarishi va inson huquqlarini birlashtiradigan aniq strategiyani belgilash. Poytaxtida kelishuv imzolangan Maldiv orollarida iqlim oʻzgarishi allaqachon inson huquqlari va aholiga taʼsir qila boshlagan.

Deklaratsiya, shuningdek, iqlim oʻzgarishiga qarshi kurash yoʻnalishini oʻzgartirish, faqat iqlim oʻzgarishining atrof-muhitga taʼsiriga eʼtibor qaratish va iqlim oʻzgarishining insonlar uchun oqibatlarini hisobga olishga qaratilgan. Deklaratsiyada sogʻlom atrof-muhitga boʻlgan huquq barcha inson huquqlarining asosi ekanligi aniq qayd etilgan. Shunday qilib Maldiv orollari va boshqa orol davlatlari iqlim oʻzgarishiga qarshi kurashda inson huquqlaridan asos sifatida foydalanishga chaqiruvchi xalqaro koalitsiya tuzishga kirishdilar. Ushbu koalitsiyani qoʻllab-quvvatlash maqsadida Jenevada, Nyu-Yorkda va Maleda uchrashuvlar tashkil etildi.

BMT
---

Deklaratsiyani imzolagan davlatlar BMT Inson huquqlari kengashidan iqlim oʻzgarishi va uning inson huquqlariga taʼsiriga eʼtibor qaratishni soʻradi. Bunga javoban Birlashgan Millatlar Tashkilotining Inson huquqlari boʻyicha Oliy komissari boshqarmasi iqlim oʻzgarishi inson huquqlaridan foydalanishga qanday taʼsir qilishini aniq belgilab bergan birinchi tadqiqotni eʼlon qildi va mamlakatlar inson huquqlarini global iqlim oʻzgarishidan himoya qilish uchun birgalikda ishlash majburiyatiga ega ekanligini taʼkidladi. Xususan, hisobotda tahdid ostidagi bir nechta asosiy huquqlar, jumladan, hayot, sogʻliq, munosib turmush darajasi va oʻz taqdirini oʻzi belgilash huquqlari taʼkidlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Quirico, Ottavio (2016). „Input for the 2016 Report to the Human Rights Council of the Special Rapporteur on Human Rights and the Environment" (PDF). *Climate Change and Human Rights Proceedings*.
2. ↑  *Limon.* „The Small Island Perspective on Agenda-Setting in Climate Change and Human Rights" (16-fevral 2017-yil). Qaraldi: 20-aprel 2021-yil.
3. ↑  Climate Change and Human Rights Proceedings
4. ↑  *Knox, John*. „Climate Change and Human Rights: Three Benefits of a Human Rights Perspective on Climate Change". *Global Policy* (15-noyabr 2015-yil). Qaraldi: 20-aprel 2021-yil.
**Globulinlar** (lot. globulus — sharcha) — suyultirilgan kislota va ishqorlar hamda neytral tuzlarning kuchsiz eritmalarida yaxshi, suvda esa kam eriydigan (miozinaan tashqari) globulyar oqsillar; ammoniy sulfatning yarim toʻyintirilgan, magniy sulfat yoki natriy sulfatning tuyintirilgan eritmasida choʻkmaga tushadi. G. sut, qon zardobi, tuxum, muskullar va oʻsimliklar (kanop, noʻxat) urugʻida boʻladi. Oʻsimlik va hayvon toʻqimalari tarkibiga kiradi. Qon plazmasi oqsillarining deyarli yarmini tashkil etadi. Koʻpchilik G. oddiy oqsillar, ayrimlari esa uglevodlar, lipidlar (ayniqsa qon zardobi G.i), nuklein kislotalar (neyroglobulin), yod (tireoglobulin) bilan bogʻlangan boʻladi. Organizmning immunlik xususiyatini (antitelolar, komplement) va qon ivishini (protrombin, fibrinogen va b.) taʼminlaydi; temir (transferrin, gaptoglobin), misning (seruloplazmin) tashilishida va b. jarayonlarda ishtirok etadi. Gamma-globulinlar tibbiyotda keng qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Mustazod (maʼnolari).

**Mustazod**, mustaʼzod, mustaxzod (arab. — orttirilgan) — oʻzbek musiqa merosidan oʻrin olgan ashula yoʻllaridan; sheʼriy M. asosida uzil-kesil shakllangan boʻlib, kuy jumlalari oxirida orttirma soʻzlarga mos keluvchi qoʻshimcha kuy-ohang bogʻlanishi natijasida vujudga keladi. Bastakorlik ijodida yakka hamda turkumli M.larning ayrim namunalari maqom majmualari tarkibidan oʻrin olgan (mas, M.i Navo shoxobchalari bilan). Ayniqsa, Xorazmda keng tarqalgan (M. Talqini M. Savti M. Gulufori M. va boshqalar). Oʻzbek musiqa merosida M. nomli cholgʻu, jumladan, surnay kuylari ham bor.

Ravshan Yunusov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Paleoekologiya** (paleo - qadimgi va ekos- uy,joy logos -taʼlimot) — paleontologiya fanining boʻlimi. Koʻhna geologik davrlarda yashagan hayvonot va oʻsimliklarning oʻsha vaqtdagi yashash muhiti (iqlim va geologik omillar) bilan oʻzaro munosabatini, qirilib ketgan jonzotlarning hayoti va yashash sharoitlarini oʻrganadi. P. choʻkindi yotqiziqlarini fatsial taxlil qilishda muhim hisoblanib, ularning litologik tarkibi bilan uzviy bogʻliqdir. P.ning rivojlanishiga rus olimi, paleontolog V. O. Kovalevskiy, belgiyalik olim L. Dollo va avstriyalik O. Abel katta hissa qoʻshgan. Qad. organizmlar yashash sharoitini oʻrganishda, asosan, ularning skelet qoldiqlarini oʻrganish (morfofunksional analiz) usuli qoʻllaniladi. Qad. hayvonlar yashagan sharoitlarini oʻrganib, P. paleontologiya hamda geologiya uchun baʼzi foydali qazilmalar paydo boʻlishi sharoitlarini aniqlash va oʻxshash sharoitlarda hosil boʻlgan turli foydali qazilmalar konini bashorat etishda qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yusufboy madrasasi** — Samarqand madrasasi. Yusufboy madrasasi Samarqand qal’asi devori tashqarisida Mirzo Xudoyquli guzarida joylashgan boʻlgan. Hijriy 1274-yil (1857) pishiq gʻishtdan bunyod etilgan. Dargoh 11 hujra, darvozaxona va darsxonadan iborat boʻlgan. Madrasada 1 ta mudarris 22 nafar talabaga dars bergan. Yusufboy madrasasida 1 nafar meshkobchi, 1 nafar farrosh, 1 nafar sartarosh faoliyat koʻrsatgan. Madrasa 1 nafar mutavvali tomonidan boshqarilgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazar ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlari va manbalarni oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Ushbu madrasaga oid koʻplab vaqf hujjatlari saqlanib qolgan. Dastlabki vaqf vaqf hujjati 1857-yilda rasmiylashtirilgan boʻlib, Samarqand viloyatida yashovchi Muhammad Yusufboy oʻz mulkini madrasa uchun vaqf qilgan. Madrasa hujralari barchasi pishiq gʻishtdan, darvozaxona tepasidagi bitta hujra choʻpkori boʻlgan. Madrasa gʻarbi guzar masjidi, shimolida masjid sahni, sharqida va janubida omma yoʻli mavjud boʻlgan. Muhammad Yusufboy bundan tashqari suvli uychasi bor tahoratxona va gʻuslxona qurib, unga vaqf mulklari ajratadi. Bundan tashqari oʻtinxona ham qurdirgan. Mazkur madrasa uchun voqif Shavdor tumaniga qarashli Baxshitepa mavzesida besh boʻlakdan iborat 163 tanob yerni vaqf qiladi. Bundan tashqari voqif madrasa uchun Qoʻshqoʻrgʻon mavzesidagi yerlari va madrasa joylashgan guzardagi 5 ta doʻkonni vaqf qilgan. Mazkur mulklarga Muhammad Yusufboy yosh oʻgʻli Dovudboyni mutavvali etib tayinlaydi. Mutavvali vaqf yerlaridan ushr oladi. Mazkur vaqf hujjati Buxoro amiri Amir Nasrulloxon muhri bilan tasdiqlangan. N. P. Ostroumov maʼlumotlariga koʻra madrasa hijriy 1851-yil qurilgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Yusufboy madrasasi 11 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Samarqand taʼlim tizimi va madrasalari tarixi*. Toshkent: Fan, 2021 — 520 bet.
2. ↑  Tursunova M*. Samarqand madrasalari (monografiya)*. Toshkent: Fan nashriyoti, 2019 — 208 bet.
**Tambov** — Rossiya Federatsiyasi Tambov viloyatidagi shahar, viloyat markazi. Temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. Sna daryosidagi pristan. Aholisi 316,9 ming kishi (1998). 1636-yilda Moskva davlati tomonidan janubiy hududlarni egallash maqsadida qalʼa sifatida barpo etilgan. 1719-yildan Tambov provinsiyasi, 1779-yildan namestnichestvosi, 1796-yildan gubernyasi markazi. Rossiya Federatsiyasining yirik industriya markazi. Mashinasozlik va metallsozlik (kimyo sanoati uchun asbobuskunalar, priborlar, avtomobillar va qishloq xoʻjaligi. mashinalari uchun ehtiyot qismlar), kimyo (boʻyovchi moddalar, rezinaasbest buyumlari) va oziqovkat sanoatlari rivojlangan; qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Tikuvchilik, mebel sanoati, issiklik elektr markazi bor. Universitet, 11 oʻrta maxsus bilim yurti, ilmiy tadqiqot institutlari, drama, qoʻgʻirchoq teatrlari, filarmoniya, kartinalar galereyasi, oʻlkashunoslik muzeyi, G.V. Chicherin uymuzeyi mavjud.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kauchukli daraxtlar** - baʼzi qismlarida tabiiy kauchuk hosil boʻladigan daraxtlar. Kaysi toʻqimalarida kauchuk toʻplanishiga qarab, K.d. lateks l i (kauchuk sutshira — lateks tarkibida boʻladi), parenximali (kauchuk novda va ildiz parenximasida toʻplanadi), xlorenxi mal i (kauchuk yosh novda va barglarning yashil toʻqimalarida yigʻiladi) xillarga boʻlinadi. Lateksli daraxtlar sanoat ahamiyatiga ega boʻlib, ulardan oson yoʻl bilan koʻp miqdorda kauchuk olinadi. Mas, braziliya geveyasida dunyo boʻyicha olinadigan tabiiy kauchukning 95% boʻladi; qolgan 5%i tropiklardagi boshqa lateksli daraxtlar (sapium, maniok, fikus, landolfiya)dan olinadi. Oʻzbekistonda K.d.dan togʻ saqich oʻsadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Varva** ( ukraincha: *Варва* ) — Ukrainaning Chernigov viloyati, Prilukiy tumanidagi shahar tipidagi aholi punkti. Unda Ukrainaning hromadalaridan biri bo'lgan Varva posyolkasi ma'muriyati joylashgan. Aholisi: 7 7,689 

Varva 1079-yilda "Vladimir Monomaxning ko'rsatmalari" da eslatib o'tilgan Varin deb nomlangan qadimiy aholi punkti o'rnida tashkil etilgan, bu qishloqning nomi edi.

XIV asrdan XVI asrgacha turli sabablarga ko'ra. Varva, Magdeburg qonunlariga ega bo'lgan Litva va Polshaning bir qismi edi. 17-asrda. shahar aholisi taxminan 6500 kishidan iborat bo'lib, 200 ga yaqini kazaklar edi.

1932-1933-yillardagi ocharchilik paytida Golodomor deb nomlangan hududda 350 ga yaqin odam halok bo'ldi, yana 104 kishi 1930-yillarning oxirlarida Stalin rejimi ostida boshqa jazolarga tortildi.

1943-yil 27-fevralda Ukraina fashistlar tomonidan bosib olingan paytda qishloq antifashistik qo'zg'olon markazi bo'lgan, ammo bu kichik qo'zg'olon faqat ikkita viloyat, Chernigov va Dnepropetrovskda mavjud edi.

Ikkinchi Jahon urushi paytida Varva 1941-yil 17-sentyabrdan 1943-yil 17-sentyabrgacha vaqtincha fashistlar tomonidan bosib olingan. 1943-yil 27-fevraldagi antifashistik qoʻzgʻolondan soʻng ishtirokchilar 1943-yil martidan urush tugaguniga qadar bosqinchi kuchlarga qarshilik koʻrsatish uchun partizan guruhlarini tuzdilar.

1960-yillarning oxirlarida Varva tumanida neft va gazning topilishi butun mintaqaning muvaffaqiyatli ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga yordam berdi.

2020-yil 18-iyulgacha Varva Varva tumanining maʼmuriy markazi boʻlgan. Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida 2020-yil iyul oyida ushbu tuman tugatildi, bu esa Chernigov viloyatining tumanlari sonini beshtaga qisqartirdi. Varva tumani hududi Priluki tumaniga birlashtirildi.

1. ↑  „Варвинская громада" (Russian).  Портал об'єднаних громад України.
2. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (uk). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Нові райони: карти + склад" (Ukrainian).  Міністерство розвитку громад та територій України.
**Mulla Gʻoyib**, Koʻr Gʻoyib, Gʻoyib — xalq ijodida yaratilgan afsonaviy obraz, baxshilar piri. Fozil Yoʻldosh oʻgʻlidan 1934-yilda yozib olingan. Dostonda tasvirlanishicha, M. Gʻ. buxorolik boʻlib, shu yerda taxsil olgan. Us tozi Eshon Namoz imomlik qilayotganda, orqada imomga iqtido qilib namoz oʻqiyotgan qizlarga ikki bor nazartashlagani uchun koʻr qilingan. Eshon M.Gʻ.ga koʻzining xuni evaziga baxshilarning dastlabki ilhom makoni Murodbaxsh gʻoriga borib tunashga ruxsat bergan. Murodbaxsh gʻori haqidagi afsonaga koʻra, gʻor oldida buloq boʻlib, gʻorning toʻrida vassa (toqi) yoʻnib turgan usta (dev) bor. Agar boʻlajak baxshi gʻor oldida tunab, buloq suvidan ichib, unga kira olsa, usta doʻmbira yasab berib, juda oz fursatda baxshilik yoʻllarini oʻrgatar ekan. Murodbaxsh gʻori oldida tunagan M. Gʻ. ham bexosdan shoirlik salohiyatiga ega boʻlib, Buxoro koʻchalarida qoʻshiq aytib yurganda, sheʼriyatni gunoh sanagan amir uni zindonga tashlatadi. M. Gʻ. zindonda ham soʻz va sozning qadimiyligini, uning Odam Atodan qolganligini kuylab, zindondan qutulib ketadi. Dostonchilikni ilohiy, sirli sanʼat sifatida tushunishdagi qad. tasavvurlarga koʻra, baxshilar M. Gʻ. ni oʻz pirlari hisoblaydilar.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mulkiy jinoyatlar** (OʻzRda) -iqtisodiy jinoyatlardan biri. Mulkiy jinoyatlar oʻzgalar mulkini talontoroj qilish bilan bogʻliq boʻlgan va bogʻliq boʻlmagan jinoyatlarga boʻlinadi. Mulkni talontoroj qilish va talontoroj qilish bilan bogʻliq boʻlmagan, ammo jinoyat tufayli mulkiy zarar kelib chiqadigan jinoyatlar uchun javobgarlik JK "Maxsus qismi"ning 11 — 13-boblarida nazarda tutilgan. Mulkni talontoroj qilish uchun javobgarlik Oʻzbekiston Respublikasi JKning 10-bobida berilgan boʻlib, bularga bosqinchilik (JK, 164modda), tovlamachilik (JK, 165modda), talonchilik (JK, 166modda), oʻzlashtirish yoki rastrata qilish (JK, 167modda), firibgarlik (JK, 168modda), oʻgʻrilik (JK, 169modda) jinoyatlari kiritilgan. Mulkni talontoroj qilish — oʻzganing mulkini yoxud mulkiy huquklarni q.asddan qonunga xilof ravishda gʻaraz niyatlarda qaytarib bermaslik maqsadida qonuniy egasi yoki mulk uchun javobgar boʻlgan yoxud mulkning gʻayriqonuniy egallanishiga toʻsqinlik qilgan shaxsdan aybdorning oʻz ixtiyoriga yoki bo-shqaning ixtiyoriga olinishidir. Mulkiy jinoyatlarning predmeti — insonlarning mehnati natijasida yaratilgan, iqtisodiy jihatdan foydali sotish, sotib olish va almashuv qiymatiga ega boʻlgan, insonlarning moddiy va maʼnaviy ehtiyojlarini qondiradigan buyumlar, sanoat yoki qishloq xoʻjaligi mahsulotlari, shuningdek, Oʻzbekiston puli yoki chet el valyutasi hisoblanadi. Oʻzgalar mulkini talontoroj qilish bilan bogʻliq boʻlmagan jinoyatlarga, aybdorning qarakati tufayli mulk shaklidan qati nazar, oʻzgalarning mulkiga zarar yetka-zuvchi yoki mulkni nobud qiluvchi jinoyatlar (JKning 170— 174moddalari), iqtisodiy asoslarga putur yetkazuvchi jinoyatlar (JKning 175— 185moddalari) hamda xoʻjalik soqasidagi jinoyatlar (JKning 186—192moddalari) kiradi.

Mirzayusuf Rustamboyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yakov Aleksandrovich Protazanov** [1881.23.1 (4.2) - Moskva - J945.8.8] — rejissor, Rossiyada (1935) va Oʻzbekistonda (1943) xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi. Rus kinematografiyasi asoschilaridan. Ijodini 1907-yil dastlab sse-nariychi, keyinchalik rejissor sifatida boshlagan. "Qargʻa motkasi" (1916), "Sergiy ota" (1918) filmlari rejissorlik va operatorlik madaniyatining yuksakligi, aktyorlar oʻyinining mu-kammalligi bilan ajralib turadi. "Aelita" (1924), "Torjoklik bichiqchi" (1925), "Kirq birinchi" (1927), "Don Diyego va Pelageya" (1928), "Avliyo Yor-gen bayrami" (1930) kabi ovozeiz kinoning eng yaxshi namunalarini yaratdi. Hajviy filmlari satira, yumor va qiziqarli syujetlarga boydir. Ovozli kinoda yaratgan "Sepsiz qiz" (1937) filmi mumtoz kino fondidan oʻrin oldi. P. uzbek milliy kino sanʼatining shakllanishi va rivojlanishiga katta hissa qoʻshgan. Urush yillari Toshkentda yashab, "Nasriddin Buxoroda" (1943) filmini yaratdi. Bu film uzbek kinematografiyasida komediya janrining shakllanishi va N. Gʻaniyev, R. Pirmoʻhamedov, A. Ismatov kabi ma-halliy kino arboblarining ijodiy kamolotida muhim rol oʻynadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ximerasimonlar**, ximeralar (Chimaeriformes) — baliklarning bir turkumi. 3 oilaga mansub 30 turi maʼlum. Tanasining uz. 60 sm dan 2 m gacha. Urgʻochisi erkagidan yirikroq. Birinchi orqa suzgichi oldidagi tikanlari suzgichlar bilan birga yelpigʻichsimon yigʻilishi va yoyilishi mumkin. Keyingi orka suzgichi juda uzun, dum suzgichiga yakin joylashgan. Dum suzgichi uchi ipsimon. Juft suzgichi ham yelpigʻichsimon. X. Atlantika, Tinch va Hind okeanlarining chuqur (2500 m gacha) joylarida yashaydi. Ichki urugʻlanadi. Har biri 12—42 sm li kapsula ichida ikkita tuxum qoʻyadi. Tuxumdan 9—12 oyda yosh baliqcha chiqadi. AQSH (Tinch okean sohillari), Argentina, Chili, Yangi Zelandiya, Xitoyga yakin suv havzalaridan ovlanadi. Baʼzi joylarda jigaridan olingan yogʻ dori va surkov moy sifatida qoʻllanadi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Xinaguldoshlar** (Balsaminaceae) - xinagulnamolar qabilasiga mansub oila. Poyasi sersuv. Barglari oddiy, patsimon tomirli, navbatlashib yoki qaramaqarshi joylashgan, yon bargchasiz. Gullari zigomorf, ikki jinsli. Kosachabarglari 5 ta. Mevasi biror tashki taʼsirot natijasida atrofga sochilib ketadigan koʻsakcha, baʼzan rezavor. X.ning toʻrt turkumi va 600 ga yaqin turi bor. Ular, asosan, Osiyo, Afrikaning tropik qismida, baʼzi vakillari Yevropa va Shimoliy Amerikada tarqalgan. Oʻzbekistonda X.ning 2 yovvoyi va 1 madaniy turi tarqalgan. X. vakillaridan gulxina yoki bogʻxina, choʻpxina ekiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Manyerizm** (ital. manierismo, maniera — uslub, odat soʻzidan) — 16-asr Yevropa sanʼatidagi oqim. M. namoyandalari Uygʻonish davrining olamni uygʻunlikda idrok etish, insonni tabiatning mukammal xilqati sifatidagi qarashlaridan chekindi; uning oʻrniga mistik gʻoyalarni ilgari suruvchi, tashqi jihatdan yaltiroq, lekin qayotdan, uning muammolaridan uzoq boʻlgan sanʼatning tarqalishini taʼminladi. M.da hayotni oʻtkir his etish bilan badiiy obrazni rassomning qalbida tugʻilayotgan subyektiv "ichki gʻoya" asosida ifodalash kabi dasturli intilish uygʻunlashdi. M. namoyandalari Yuqori Uygʻonish davri sanʼatkorlari ijodidagi ayrim unsurlarni ana shu ruhda talqin etdilar, irratsional olamning beqarorligi, inson hayotining oʻtkinchiligini ifodalashga intildilar. Soʻnggi saroy madaniyati bilan uzviy bogʻliq boʻlgan M. sanʼati mo-hiyat eʼtibori bilan saralangan tor doiralardagi bilimdonlarga moʻljallandi. M. Italiyada yorqin namoyon boʻddi, unga obrazlarning jiddiyligi, olamni fojiali his etish, harakatli qolatlarni boʻrttirish, shakllarning oʻta nozik va choʻzilganligi, kolorit va nursoyadagi keskinlik xos (Pontormo, Parmijanino, Julio Romano va boshqalar). M. rassomlari asarlarida odam qomati, nisbatlarini buzib tasvirladilar, anatomik aniqlikka eʼtiborsizlik bilan qaradilar. Meʼmorlikda ortiqcha hashamdorlik seziladi, baʼzi hollarda ortiqcha ramz va majozlar ritmik kompozitsiya asosini tashkil qiladi. 40-yillardan M. italyan saroy sanʼatida hukmron oqim boʻlib qoldi, uning badiiy ifoda vositasi murakkab, majozlar bilan toʻla (J. Vazari, A. Bronzino, F. Sukkari va boshqalar). M. haykaltaroshligi (B. Ammanati, B. Chellini, Jam-bolonya va boshqalar) va meʼmorligi (Ammanati, Vazari va boshqalar)da, asosan, beqaror, dinamik kompozitsiyalarga (baʼzan haddan ziyod) moyillik koʻzga tashlanadi. Italyan sanʼatkorlarining Fransiya, Ispaniya, Chexiya va boshqalarda ijod kilishlari, shuningdek, M. grafika va amaliy bezak sanʼatining keng tarqalishi M.ning umumevropa hodisasiga aylanishiga koʻmak berdi.

M. aslida Uygʻonish davri sanʼatidan barokkota oʻtish davri jarayonlarini oʻzida ifodalab, barokko uslubining rivojiga yoʻl ochdi. Italiyaga bir tomondan Bolonya maktabi akademi-stlarining kirib kelishi, ikkinchi tomondan karavajizmning tarkalishi M.ga barham berib, barokko va 17-asr Yevropa sanʼatidagi realistik oqimlarning hukmronligini taʼminladi.

Neʼmat Abdullayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Plank davri** — kosmologik nazariyaga binoan, olam evolyutsiyasining portlashdan keyingi eng birinchi davri hisoblanadi. Ushbu davr noldan (yaʼni portlash roʻy bergan vaqtdan) {\displaystyle 10^{-43}} s gacha boʻlgan vaqtni oʻz ichiga oladi. Ushbu davrda, taxminan 13,8 mlrd yil oldin materiya Plank energiyasi ({\displaystyle 10^{19}} GeV), Plank radiusi ({\displaystyle 10^{-35}}m) , Plank temperaturasi (10{\displaystyle ^{32}} K) hamda Plank zichligi ({\displaystyle \sim 10^{97}}g/sm{\displaystyle ^{3}}) ga ega boʻlgan.

Olamning oʻlchami juda kichik boʻlganligi tufayli, gravitatsiya kuchlari qolgan fundamental taʼsir kuchlari bilan birlasha olgan. Natijada gravitatsiyaning kvant effektlari qolgan fizik taʼsirlashuv kuchlaridan ustunlik qilgan. Biroq temperatura va zichlikning haddan tashqari katta qiymatga ega ekanligi tufayli, simmetriya buzilgan, natijada gravitatsion taʼsir qolgan fundamental taʼsir kuchlaridan ajralib qolgan.

Zamonaviy kosmologiya nazariyasi boʻyicha Plank davridan soʻng, olam rivojlanishining ikkinchi fazasi — Buyuk Birlashish Davri boshlangan. Undan soʻng esa Kosmik inflatsiya davri boshlangan. Ushbu davrda qisqa vaqt ichida olamning oʻlchamlari juda tez oʻzgargan, yaʼni kengaygan.

Shuningdek oʻqing
-----------------

* Barion asimmetriyasi
* Koinotning kengayishi
* Kuchsiz elektromagnit o'zaro ta'sir davri

Manba
-----

* *Morison Ian*, A Journey Through the Universe: Gresham Lectures on Astronomy isbn=978-1-107-07346-3 Cambridge, UK, Cambridge University Press
* *Mukhanov Viatcheslav*, Physical Foundations of Cosmology, Cambridge, UK, Cambridge University Press isbn=978-0-511-79055-3
* *Petter Patrick*, Basic Knowledge of Astrophysic: A New Way, Berlin, epubli GmbH isbn=978-3-8442-7203-1 oclc=863893991
**Buslayev Zaburi** — XV asrning soʻnggi choragida qoʻlyozma usulda tayyorlangan Zabur nusxasi. Ilgari XV asrning ikkinchi choragiga doir deb hisoblangan. Qoʻlyozma yuksak darajadagi xattotlik va dizayni bilan ajralib turadi. Rossiya davlat kutubxonasi kolleksiyasida saqlanadi (RSL, f. 304. I, № 308).

Zabur Moskva ustaxonalaridan birida koʻchirilgan, uni kim buyurtma qilgani nomaʼlum. XV asr oxiri — XVI asr boshlaridagi egasining qaydlariga koʻra, Zabur 1506-yilda Qozon yaqinida vafot etgan knyaz Aleksandr Penkovga tegishli boʻlgan. Uning oʻlimidan soʻng, Troitse-Sergiyev monastiri mulkiga aylangan. Qoʻlyozma oʻz nomini uning birinchi tadqiqotchisi Fyodor Buslayev nomidan oldi.

Qoʻlyozma besh nafar anonim kotib tomonidan yozilgan boʻlib, 284 varaqdan iborat. Ulardan ikkitasi asosiy hisoblanadi. Dastlab 1430-yilga oid deb hisoblangan. Qoʻlyozmaning hozirgi sanasiga Ivan Ivanovich Molodoyning Zabur 202-varagʻida qoldirgan qaydi asosdir. U 1485-yilda Buyuk knyaz maqomini olgan va 1490-yilda vafot etgan. Aniqroq sana — 1487-1489-yillar oraligi doir sana yunoncha kolofon boʻyicha kirill raqamlaridan farq qiluvchi yunoncha raqamlarda xatolar bilan belgilangan. Qoʻlyozma Zaburning haqiqiy matniga qoʻshimcha ravishda, unda Injil satrlari, Sinaylik Grigoriy, Nikita Stifat, Buyuk Vasiliy va paterikonlarning yozuvlaridan parchalar mavjud. Ushbu qism qoʻlyozmaning dastlabki 40 sahifasini egallaydi. Zabur satrlaridan soʻng kiitobda Iso Masih, Muqaddas Uch Birlik, Bibi Maryam, bayramlar va qator azizlarga bagʻishlangan marosim satrlari, qonunlar, ibodatlar va individual madhiyalar mavjud. Qoʻlyozma jadvalli taqvimlar bilan tugaydi. Taxminlarga koʻra, Buslayev Zaburida ilgari soatlar kitobi mavjud boʻlib, u oxirgi tikilish paytida olib tashlangan.

Qoʻlyozmani bulgʻor va neo-Vizantiya uslublaridagi 44 ta enli surat va koʻplab bosh harflarbezab turadi (baʼzi hollarda ularda fantastik qushlar va ajdaholar tasvirlari uchraydi). Buslayev Zaburida toʻliq varaqli miniatyuralar yoʻq. Sarlavhalar murakkab yozuvda, baʼzi hollarda sharq xattotligiga taqlid qilingan. Ushbu dekorativ yozuv uslubi baʼzi hollarda maxfiy yozuv boʻlib, u hozirgacha toʻliq oʻrganilmagan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Морозов 2004. sfn error: no target: CITEREFМорозов2004 (help)
2. ↑  „Псалтирь с восследованием". 18-dekabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-dekabr 2018-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Borisova T. S. Turilov A. A. Buslaevskaya psaltir // Pravoslavnaya ensiklopediya. — M. 2003. — T. 6. — S. 390—391. — ISBN 5-89572-010-2.
* Morozov D. A. „Kalligraficheskie zagadki" Buslaevskoy psaltiri: vzglyad s Vostoka // Rossiya i Xristianskiy Vostok. — M.: Indrik, 2004. — T. 2-3. — S. 82-97.

Havolalar
---------

* Trinity-Sergius Lavra veb-saytida raqamlashtirilgan Buslaev Psalter (RGB, f. 304. Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-07-30). I, № 308) Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-07-30). Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
**Bushuyev qoramol zoti** — suti uchun boqiladigan zot. Oʻzbekistonning Mirzachoʻl (Sirdaryo viloyati) zonasida yetishtirilgan sersut va sermahsul qoramol. Bu zotni yaratishni M. M. Bushuyev jaydari (zebusimon) sigirlarni golland zotining buqasi bilan, soʻngra uni shvits zoti bilan murakkab chatishtirish orqali boshlab bergan (1903—18). Bushuyev qoramol zoti z. mollarining tusi oq, quloq va tumshuq atrofi qora yoki qizil, sigirlarining vazni 320–432 kg, buqalariniki 700–750 kg, yagʻrinidan oʻlchanganda balandligi 114—122 sm, tana uz. 139—159 sm, pocha aylanasi 15—17 sm, 300 kunlik sogʻim davrida 2400– 2600 kg, ayrimlari 3000 kg gacha sut beradi. Sutyogʻliligi 3,9—4,1%. 1948— 67 yillarda Oʻzbekiston chorvachilik ilmiy tadqiqot institutida zotni takomillashtirish ishlari davom ettirildi. 1967-yilda Mirzachoʻl zonasi uchun rayonlashtirilgan zot sifatida tasdiqlangan. Sirdaryo, Fargʻona, Samarqand, Surxondaryo viloyatlari xoʻjaliklarida koʻp boqiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammad ap-Ruvzaboriy** (arabcha: محمد الروذبارى — Abu Abdulloh Muhammad ibn Abu Homid Amirko ibn Abu Farko al- Jayliy ar-Ruvzaboriy) — Faiqh.

Muhammad ap-Ruvzabori asli Marv ahlidan boʻlib, Shoshga qarashli Ruvzabor qishlgʻida yashagan. Shu bois unga Ruvzaboriy nisbasi ham berilgan. Oʻttiz yildan oshik qozilik qilgan. Odab ilmini yaxshi oʻzlashtirgan va unga amal qilgan. Fiqh ilmidan ham boxabar boʻlgan. U husnixat sohibi boʻlgan, kitoblarni mutolaa qilishdan tashqari, ulardan nusxa koʻchirish bilan ham shugʻullangan.
Muhammad ap-Ruvzabori 540/1145 yilidan keyin vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

* Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. —T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti, 2007.

Manbalar
--------

1. ↑  Abu Abdulloh Yoqut Hamaviy. Muʼjam al-buldon. J. 3. — Bayrut, 1979. — B. 101.

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Klan** (gelcha clann — nayel, urugʻ, avlod) — 1) kelt xalqlarida urugʻ, baʼzan qabila nomi. Keyinchalik, urugʻchilik munosabatlari yemirilishi davrida — taxmin etilgan urugʻ boshligʻi ismi bilan atalgan qad. urugʻ avlodlari boʻlgan qonqarindoshlarning yirik guruhlari. Bunda shotlandlar va irlandlarda umumiy ismga "oʻgʻil", "oʻgʻli" maʼnosini anglatuvchi "Mak" qoʻshimchasi qoʻshila boshlangan (mas. Mak Kartli, Makdonald); irlandlarda buni boshqa bir shakli ham boʻlib, ism oldiga "O" ("nabira") qoʻshimchasi qoʻshilgan (mas, O’Konnor). K. urugʻchilik tuzumiga xos boʻlgan yerning umumiy mulkligi va boshqa udumlar (xun olish, umumiy kafillikka olish va boshqalar) ni saqlab qolgan. Shotlandiya va Uels ning ayrim rayonlarida K. 19-asrgacha saqlangan. Hozirgi (asosan, chet el) adabiyotlarda K. — "urugʻ" istilohiga mos keladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |