**Ayollarning harbiy xizmat tarixi** 4000-yilga cho'zilgan davrni, ko'plab xalqlarni va davrlarni qamrab oladi. Qadim zamonlardan to hozirgi kungacha ayollar armiyada ko'plab lavozimlarni egallagan. Ilgari ayollar armiyada turli vazifalarni bajargan boʻlsa-da, bugungi kunda ular muhim lavozimlarni egallashlari mumkin. Ko'pgina mamlakatlar o'z qo'shinlarini ayol askarlar uchun ochadi, ammo bu masala bo'yicha bahslar davom etmoqda.

Davom etayotgan munozara
------------------------

Ayollarning armiyadagi o'rni butun dunyo bo'ylab zamonaviy armiyalarda doimo qizg'in muhokama qilingan mavzu bo'lib kelgan. Ayollarni faol jangovar vazifalardan uzoqlashtirish kamsitish hisoblanadi. Muhokama ishtirokchilari ikki jins o'rtasidagi jismoniy va ruhiy farqlar haqida gapirar ekan, boshqa jinsni jang maydonida ko'rishning ta'siri ham baholanadi. Jangchi ayollar tarix davomida ko'plab sivilizatsiyalarda ko'rilgan. Ba'zi jamiyatlarda ayollarning jang qilishlari qat'iyan man etilgan. Ba'zi hollarda ayol askarlar soni erkaklarnikiga yaqinlashdi. Sovet Ittifoqi II Ikkinchi Jahon urushi paytida 800 000 ayol askarlar bo'lib, ularning 70% frontda faol kurashgan. Ayollar armiyada ko'plab lavozimlarni egallaydilar. Bugungi urushlarda frontning ta'rifi boshqacha bo'lgani uchun ayollar tibbiyot, nazorat punktlari, konvoy eskortlari, o't o'chiruvchilar va muhandislik kabi sohalarda ham qatnashadilar. Dunyo bo'ylab ko'plab armiyalarda ayollar turli xil vazifalarni bajarishsa-da, faol front vazifasini bajaradigan mamlakatlar armiyalari soni ozchilikni tashkil qiladi. Yangi Zelandiya, Kanada, Daniya, Finlandiya, Fransiya, Germaniya, Norvegiya, Isroil va Shveytsariya ayollarga faol oldingi vazifalarni yuklagan mamlakatlardir. Britaniya ayollarni artilleriya vazifalari uchun ishga oladi, Qo'shma Shtatlar esa ko'pincha qiruvchi uchuvchilarni yollaydi.

### Munozaraning asosiy tayanchlari

Bahsning har ikki tomoni o'z fikriga ko'ra kuchli dalillar bilan o'zini oqladi. Ushbu dalillarning aksariyati erkaklarning jismoniy jihatdan ayollardan ustunligini o'z ichiga oladi. Biroq, yana bir masala - ayollarning jang maydonida bo'lishidan kelib chiqadigan ruhiy ta'sir. Armiyalarda bunday amaliyot juda kam bo'lganligi sababli, dalillarni sinab ko'rish imkoniyati cheklangan.

#### Jismoniy nogironlik

Ayollarning faol jangovar burchiga qarshi olib kelingan eng muhim dalil shundan iboratki, o'rtacha ayol o'rtacha erkakdan zaifroqdir va bu erkakning qarama-qarshiligi dushmanga qarshi kurashayotganda kamchilik bo'ladi. Ayollarning skelet tuzilishi erkaklarnikiga qaraganda kamroq zichroq bo'lgani uchun ular sindirishga ko'proq moyil. Shu sababli, ayniqsa, aviatsiya sohasida yuqori tortishish kuchiga duchor bo'lgan qiruvchi uchuvchilarni ayollardan tanlamaslik tavsiya etiladi. Bundan tashqari, ayollar salomatligi uchun zarur bo'lgan gigienik muhitning yo'qligi ayollarni suv osti kemalari ekipaji sifatida qabul qilmaslik uchun muhim dalil sifatida ishlatiladi. Biroq, bu dalillardan farqli o'laroq, o'rtacha bo'yli va engilroq ayollar kamroq havo iste'mol qiladilar va suv osti sayohatlari uchun idealdir.

#### Psixologik sabablar

Ayollarning oldingi safda jang qilishiga qarshi dalillardan biri shundaki, ayollarning borligi jangovar bo'linmaning ruhiy holatiga ta'sir qiladi. Darhaqiqat, ko'plab askarlar muhim oldingi vazifalarni bajarish uchun ayol askarlarga ishonmaydilar. Shuningdek, erkak va ayol askarlar o'rtasidagi romantik yaqinlashuv bo'linmaning jangovar kuchiga ta'sir qilishi aytilgan. Shuningdek, ko'plab ayollar oldingi vazifalardan qochish uchun ataylab homilador bo'lishlari da'vo qilingan. Uchinchi dalil shundan iboratki, ayol askarlar jangovar qismlarga kiritilgan va asirga olinganlar qiynoqlarga va hatto jinsiy zo'ravonlikka duchor bo'lishi mumkin. Ma'lumki, urushda asirga olingan erkak askarlar jismoniy qiynoqlarga duchor bo'lishadi, lekin deyarli hech qachon jinsiy zo'ravonlikka duch kelmaydilar. Bu fikrga qarshi, front orqasida turgan ayol askarlarning ham asirga olinishi ehtimoli borligi, ularga yetarlicha qurol-yarogʻ va jihozlar ham, oʻzini himoya qilish uchun ham yetarli tayyorgarlik koʻrilmagani ilgari suriladi. Binobarin, oʻz ixtiyori bilan armiyaga borganlar, jinsidan qat’i nazar, oʻz mas’uliyatini, boshiga nima boʻlishi mumkinligini bilishi kerak.

#### Gender diskriminatsiyasi va an'analari

Ko'pchilik uchun ayollarni harbiy xizmatdan chetlashtirish jinsiy kamsitishning so'nggi tayanchidir. Ayollarning bu tarzda qabul qilinmagan sohasi bo'lgan harbiy xizmat ham ba'zilarga ko'ra an'anaviy fikrlash bilan bog'liq. Tarixda ayollarning jang maydonida erishgan yutuqlari haqida koʻplab misollar keltirish mumkin.

#### taktik kamchiliklar

Askar va tarixchi Deyv Grossmanning soʻzlariga koʻra, ayniqsa ayol askarlardan iborat armiyaga ega Isroil armiyasi ayollarning oldingi saflarda boʻlishini taqiqlagan. Bunga sabab sifatida yaralangan ayol askarni ko'rgan erkak askarlarning himoya va beixtiyor harakat qilganliklarini, o'z burchlarini tashlab yaradorlarga yordam berishga shoshilishlarini bildirdi. Bundan tashqari, Isroil armiyasi uchun muhim masala dushmanni tiriklayin qoʻlga olish va undan kerakli razvedka ma’lumotlarini olishdir. Biroq, Isroilga qarshi kurashayotgan islomiy jangchilar hech qachon ayol askarga taslim bo'lmaydi. Biroq ishg'ol qilingan hududlarda ayol askarlarning borligi ishg'ol qilingan hudud aholisini kamroq bezovta qilayotgani ham kuzatilgan.

Ba'zi mamlakatlar armiyasida ayollarning o'rni
----------------------------------------------

### Birlashgan Qirollik

Britaniya armiyasida ayollar har qanday missiyada xizmat qilishlari mumkin, maqsadi dushman bilan bevosita aloqa qilish va o'ldirish bo'lgan bo'linmalardan tashqari. Jangchi ayollar Britaniya armiyasi tarixida muhim oʻrin tutadi, ularning 9 foizini ayollar tashkil etadi. Ularning eng mashhur namunasi qirolicha Budikadir. Milodiy 62-yilda Angliyaga bostirib kirgan rimliklarga qarshi Iceni qabilalari bilan kurashgan. Taxminlarga ko'ra, 1776-yil Amerika mustaqillik urushida Britaniya armiyasida 5000 ayol bo'lgan. Ularning aksariyati ofitser va askarlarning turmush oʻrtoqlaridir. Oshpaz, hamshira boʻlib ishlaganlar ham bor edi. bitta. Ikkinchi jahon urushi paytida, 1917-yilda Fransiyada ayollar uchun maxsus bo'linma tashkil etiladi va bo'linma oshpaz, hamshira va boshqalar bo'lib xizmat qilgan, ammo ularga ofitser bo'lishga ruxsat berilmagan. 1992-yilda faqat ayollar uyushmalari tugatilib, ayollar erkaklar bilan teng sharoitda qabul qilindi. Shuningdek, qirolicha II. Elizabet ramziy bo'lsa ham, barcha qo'shinlarning bosh qo'mondoni.

### Finlandiya

Finlandiya fuqarolar urushi davrida qizillar Naiskaarti nomi ostida ayollar bo'linmalariga ega edilar. Fuqarolar urushidan keyin frontda ayollarning roli pasaygan. Ikkinchi jahon urushi davrida Sovet Ittifoqi va Finlandiya o'rtasidagi urushda ayollar front orqasida tuzilgan partizan bo'linmalarida qatnashdilar.

### Germaniya

1955-yilda tashkil etilgan Bundesver NATO davlatlari orasida eng konservativ armiyalardan biri hisoblanadi. Bunga fashistlar hukmronligi davrida koʻplab yosh qizlarning armiyaga jalb qilingani sabab boʻlgani aytiladi. Ayol askarlar, ayniqsa, zenit bo'linmalarida xizmat qilishgan.

### Isroil

Ayollar Isroil armiyasida koʻplab lavozimlarda xizmat qilgan. Harbiy havo kuchlari ayollarni o'z ichiga olmaslikka qaror qilgan bo'lsa-da, bu qaror 1994-yilda bekor qilingan. Bundan tashqari, ayollarga oldingi vazifalar qo'yilmaydi. Isroillik ayollarning 2 yillik majburiy xizmat muddati bor, bu erkaklarnikining 3 yillik xizmatidan qisqaroq.

### Sovet Ittifoqi / Rossiya

Ikkinchi jahon urushi. Bu davrda Sovet Ittifoqi 1 milliondan ortiq ayollarni o'z safiga jalb qildi va ulardan snayperlar, pulemyotchilar va tank ekipajlari kabi faol front vazifalarida foydalandi. Bundan tashqari, 1942-yilda tuzilgan ayol qiruvchi uchuvchilar eskadroniga tunda Germaniya shaharlarini bombardimon qilish vazifasi yuklatildi. (Tungi bombardimonchilar korpusi Taman gvardiyasi tungi bombardimon korpusi) Ushbu qiruvchi uchuvchilar o'zlarining Polikarpov Po-2 samolyotlari bilan Berlin ustidagi nishonlarga qaratilgan. Ayol qiruvchi uchuvchilar jami 24 ming parvoz qildi va 23 ta jasorat medalini qo'lga kiritdi. Lidiya Litvyak va Yekaterina Budanova mashhur qiruvchi uchuvchilar bo'lib, ular bugungi kunda ham esda qoladilar. Piyoda askarlarida snayper Lyudmila Pavlichenko 309 kishini o'ldirdi va eng muvaffaqiyatli snayperlardan biriga aylandi. Bugungi kunda Qizil Armiyadagi ayol askarlar o'rtasida go'zallik tanlovi o'tkazilmoqda.

### Turkiya

 Sabiha Gokchen (markazda, qopqoqli) birinchi ayol qiruvchi uchuvchidir.
Turkiyada harbiy xizmat faqat erkaklar uchun majburiy boʻlsa-da, ayollar ham armiyaga kirishlari mumkin. Ayniqsa, Birinchi jahon urushidan keyingi Mustaqillik urushi davridagi janglarda askar ayollar qatnashdilar.

Manbalar
--------

1. ↑  Bakınız Fatma Seher Erden