**TotalEnergies SE** (2021-yil mayigacha — **Total SE**) fransuz neft va gaz kompaniyasi boʻlib, ishlab chiqarish hajmi boʻyicha dunyoda Royal Dutch Shell, British Petroleum va ExxonMobildan keyin toʻrtinchi oʻrinda turadi. Bosh qarorgohi Fransiya poytaxti Parij shahrida joylashgan.

Tarixi
------

XIX-XX asrlarda neftning 90% AQSh va Rossiyada, XX asrning dastlabki yillarida esa Angliya-Fors neft kompaniyasi (zamonaviy BP) va Gollandiya-Britaniya Royal Dutch Shell kompaniyalarida neft qazib olishda sezilarli muvaffaqiyatlarga erishdi. Fransiya esa butunlay neft importiga qaram davlat edi. 1917-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlardan neft yetkazib berishda uzilishlar tufayli mamlakat butunlay yoqilgʻisiz qolishga yaqin qolgan edi, shuning uchun Birinchi Jahon urushi oxirida oʻz neft kompaniyasini yaratish masalasi kum tartibiga chiqgan edi. 1920-yilda San-Remo konferensiyasi natijasida Fransiyaga Turkiya neft kompaniyasidagi Deutsche Bankning 25% ulushi berildi (1911-yilda Bagʻdod temir yoʻli boʻylab Usmonli imperiyasi hududida neft qidirish va qazib olish uchun tashkil etilgan). Ushbu ulush asosida Fransiya neft qazib olish jamiyati (fransuzcha: *Société Française pour l'Exploitation du Pétrole*), uning 51% aksiyalari Royal Dutch / Shellga tegishli, 49% esa Parij Birlashgan Bankiga tegishli edi. Biroq, 1924-yilda Puankare hukumati ushbu neft kompaniyasi butunlay fransuz boʻlishi kerak degan qarorga keldi va u Compagnie française des pétroles (CFP) ga aylantirildi, unda bir nechta fransuz banklari va neft mahsulotlari distribyutorlari, xususan, aka-uka Desmirlar aksiyadorlari boʻlishdi. Ernst Mercier kompaniyaga rahbarlik qildi. 1927-yil 15-oktabrda Turkiya neft kompaniyasi nihoyat Kirkukni topishga muvaffaq boʻldi. 1928-yilda Yevropa va AQShning eng yirik neft kompaniyalari, shu jumladan fransuzlar Turkiya neft kompaniyasi (1929—yilda Iroq neft kompaniyasi deb oʻzgartirilgan) doirasida Fors koʻrfazi mintaqasida hamkorlikni tartibga soladi. CFP pozitsiyasini mustahkamlash uchun 1929-yilda Fransiya hukumati undagi 25% ulushga ega boʻldi, ikki yildan soʻng uning ulushini 35% ga oshirdi. Shuningdek, 1929-yilda Normandiyada birinchi neftni qayta ishlash zavodini 1933-yilda ochgan shoʻba zavodi tashkil etildi. 1934-yilda Iroqdagi konlardan Tripoli portiga neft quvuri qurib bitkazildi va CFP neftni ishlab chiqarish, tashish va qayta ishlashni nazorat qiluvchi integratsiyalashgan neft kompaniyasiga aylandi; kompaniyaning zaif tomonlari neft mahsulotlarini sotish tarmogʻining yoʻqligi va Yaqin Sharq neftiga muqobilligi asosiy sabablardan biri edi. Mersier 1940-yilda ishdan boʻshatildi, uning vorisi Jyul Meni 1943-yilda natsistlar tomonidan asirga olindi va konslagerga yuborildi, uning oʻrnini egallagan Marsel Champin 1945-yilda vafot etdi.

1945-yilda kompaniyani Viktor de Metz boshqargan, CFPning jadal oʻsishi davri boshlandi: Yaqin Sharq neftini etkazib berish 1945-yildagi 806 ming tonnadan 1953—yilda 8,824 million tonnagacha oʻsdi, bu Qizil chiziqning qulashi taʼsir koʻrsatdi. Bitim, 1949-yilda Qatarda neft qazib olishni boshlash va 1952-yilda Suriyaning Banias portiga yangi neft quvurini ochish bilan boshlangan edi. 1946-yilda Venesueladan neft (yiliga 600 ming tonna) yetkazib berish toʻgʻrisida shartnoma imzolandi. 1954-yilda CFP Erondagi Gʻarbiy neft kompaniyalari konsorsiumining 6 foiz ulushini oldi. 1956-yil iyun oyida CFP ishtirokida Jazoirda (oʻsha paytda Fransiya mustamlakasi) yirik Hassi-Messaud neft koni topildi; noyabr oyida, shuningdek, Jazoirda, katta Hassi-Rmel tabiiy gaz koni topildi. Shuningdek, Afrikada birinchi marta kompaniya neft mahsulotlarini sotish uchun TOTAL savdo belgisidan foydalana boshladi, 1957—yilda Fransiyada TOTAL yoqilgʻi quyish shoxobchalari paydo boʻla boshladi; 1961-yilga kelib, CFP tomonidan ishlab chiqarilgan 12 million tonna neft mahsulotlaridan 7 millioni TOTAL yoqilgʻi quyish shoxobchalari tarmogʻi orqali sotilgan. Tarmoq asosan raqobatchilarning yutilishi hisobiga kengaydi.

1971-yilda de Metz oʻrniga Rene Granier de Lilak keldi. Uning kelishi Jazoirdagi neft va gaz konlarini milliylashtirish davriga toʻgʻri keldi. 1971-yil iyun oyida Jazoir hukumati bilan kompaniya tomonidan yiliga 7 million tonna neft qazib olishni qayta tiklash toʻgʻrisida kelishuvga erishildi. Bu Indoneziya va Shimoliy dengizda konlarning topilishi bilan qoplandi. Biroq, neft narxi 1973-yilgi neft inqirozi natijasida koʻtarildi, Fransiyada neft mahsulotlari narxi davlat tomonidan tartibga solingan; kompaniya neftni qayta ishlashni qisqartirishi va neft mahsulotlari eksportini koʻpaytirishi kerak edi (1975-yilda Fransiyadagi neftni qayta ishlash zavodlari 67% ga yuklangan va eksport birinchi marta ichki bozorda sotishdan oshib ketgan). Shu bilan birga, neft-kimyo biznesi kengaydi: Fransiyaning yirik sanoat kauchuk ishlab chiqaruvchisi Xatchinson-Mapa sotib olindi va „ATO Chimie" qoʻshma korxonasi tuzildi. Yana bir qoʻshma korxona Minatome (Pechiney-Ugine-Kuhlmann bilan) uran va koʻmir qazib olish bilan shugʻullangan edi.

1980-yillarda Yevropa davlatlaridagi Fransiya, Germaniya va Italiyada bir qancha norentabel neftni qayta ishlash zavodlari yopildi. 1985-yilda Compagnie française des pétroles nomi TOTAL CFP ga oʻzgartirildi, 1991-yilda u TOTAL SA ga soddalashtirildi. 1990-yillarning boshida de Lillac kompaniya rahbari sifatida Serj Churuk bilan almashtirildi; undan oldin u Fransiyaning Orkem kimyoviy guruhini boshqargan, uning bir qismi TOTAL tomonidan qabul qilingan. Undan „Elf Aquitaine" foydasiga ichki bozorda etakchilikni yoʻqotgan kompaniya faoliyatini optimallashtirish talab qilindi: Kompaniyada 200 ta shoʻba korxona tugatildi, yoqilgʻi quyish shoxobchalarining yettinchi qismi yopildi va 6500 xodim ishdan boʻshatildi. Shu bilan birga, kompaniya Ispaniya, Portugaliya, Chexoslovakiya, Vengriya va Turkiya bozorlariga chiqdi, British Petroleum va Triton Energy bilan birgalikda Kolumbiyada yirik neft koni topildi, Indoneziya va Tailandda tabiiy gaz qazib olindi, 1995-yilga kelib JAMI gaz qazib chiqarish boʻyicha dunyoda uchinchi oʻringa chiqdi. 1992-yilda kompaniya aksiyalari Nyu-York fond birjasiga chiqarila boshlandi va shtat ulushi 5,4% gacha (1996-yilda 0,97% gacha) kamaydi. 1990-yillarning oʻrtalarida TOTAL bir vaqtning oʻzida Amerika Qoʻshma Shtatlar sanksiyalar qoʻygan davlatlar roʻyxatidan uchta mamlakatda ishlagan: Myanmada kompaniya gaz quvurini qurayotgan edi, Liviyada ikkita neft konida ulushlar bor edi, Thierry Desmare Eron bilan ikkita dengizda neft konlarini, 1997-yilda esa gaz konlarini oʻzlashtirish boʻyicha boshqasini oʻzlashtirishni boshlash toʻgʻrisida shartnoma tuzdi. Ushbu loyihalarda raqobatchilarning kamligi yaxshi shartlar va shartlarni yaratishga imkon berdi, bu esa TOTALni sanoatdagi eng past ishlab chiqarish xarajatlaridan biriga aylantirdi. Mumkin boʻlgan asoratlarning oldini olish uchun 1997-yilda Ultramar Diamond Shamrock korporatsiyasining Amerika filiali uning 8% aksiyalari evaziga sotilgan. Kompaniya Venesuelada neft qazib olish konsorsiumining 40% ulushini sotib oldi.

1999-yilda Belgiyaning Petrofina kompaniyasi sotib olinganidan keyin u Total Fina deb nomlandi. Keyin, 2000-yilda, fransuz Elf Aquitaine bilan birlashgandan soʻng, u TotalFinaElf nomini oldi. 2003—yildan boshlab Total nomi kompaniyaga qaytarildi.

2012-yilning noyabr oyida Nigeriya shelfidagi loyihaning 20% ulushi Xitoy neft-kimyo korporatsiyasiga (2,5 milliard dollarga) sotilgan. 2013—yilda Total boshqa neft kompaniyalari bilan birgalikda Qashagʻon konida ish boshladi.

2014-yil yanvar oyida kompaniya Angliya shimolidagi slanets gazining ikkita litsenziyasining 40% ulushini sotib oldi. 2014-yil 20-oktyabrda bosh direktor Kristof de Marjeri Moskvaning Vnukovo aeroportida samolyot halokatida halok boʻldi; undan keyin bu lavozimni Patrik Pouyanne egalladi.

2016-yilda Petrobrasning aktivlari, jumladan, Santos havzasidagi bloklar va Braziliyaning gaz taqsimlash tarmoqlaridagi ulushlari 2,2 milliard dollarga sotib olindi. 2017-yilning iyul oyida Eron bilan dunyodagi eng yirik tabiiy gaz konini — Shimoliy/Janubiy Parsni oʻzlashtirish boʻyicha 4,8 milliard dollarlik shartnoma imzolangan edi. 2017-yil avgust oyida Maerskning neft ishlab chiqaruvchi boʻlimi 7,45 milliard dollarga sotib olindi.

2020-yilda Total kompaniyasining foydasi neft narxining pasayishi va koronavirus pandemiyasi fonida 2019-yildagi 34 milliard dollardan 99%ga tushib, 3 miliard dollarga tushib ketdi

2021-yil boshida Hindistonning Adani Green Energy Limited (AGEL) kompaniyasi ulushi va uning quyosh energiyasi aktivlari 2,5 milliard dollarga sotib olindi.

Egalari va boshqaruvi
---------------------

Kompaniya aktsiyadorlari (2016-yil 31-dekabr holatiga koʻra):

* Kompaniya boshqaruvi — kapitalning 4,8% (8,6% ovoz)
* BlackRock — kapitalning 5,6% (4,9% ovoz)
* Erkin muomalada (Free-float) — kapitalning 89,6%.

Patrik Puyanne (fransuzcha: *Patrick Pouyanné*) — direktorlar kengashi raisi (2015-yildan), kompaniya prezidenti va bosh direktori (2014-yildan); 1997-yildan beri kompaniyada; Bungacha u Sanoat va axborot va Aerokosmik texnologiyalar vazirliklarida turli lavozimlarda ishlagan.

Faoliyat
--------

Kompaniya dunyoning 130 dan ortiq mamlakatlarida ishlaydi; unda 101 ming xodim ishlaydi. 2021-yil oxirida tasdiqlangan uglevodorod zaxiralari 12,062 milliard barrelni tashkil etdi, shundan 3,79 milliardi Yevropa (Rossiya), 3,4 milliardi Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikada, 2,04 milliardi Afrikaning qolgan qismida, 1,61 milliardi Amerikada, 1,23 milliard barrelni tashkil etdi. milliard — Osiyo-Tinch okeani mintaqasiga. 2021-yilda neft va gaz qazib olish kuniga 2,819 million barrel neft ekvivalentini, sutkalik neft qazib olish 1,274 million barrelni, jami gaz kondensati bilan — 1,500 million barrelni, tabiiy gaz — 204 ming kub metrni tashkil etdi. Ishlab chiqarish darajasi Yevropada 941 ming barrel, Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikada 667 ming, Afrikaning qolgan qismida 532 ming, Amerikada 372 ming va Osiyo-Tinch okeani mintaqasida 307 ming barrelni tashkil etdi.

Togʻ-kon sanoatidan tashqari kompaniya neftni qayta ishlash bilan shugʻullanadi va yoqilgʻi quyish shoxobchalari tarmogʻiga egalik qiladi, shuningdek, kimyo sanoati va boshqa sohalardagi bir qator korxonalarga ega. Shuningdek, bir qator sho''ba korxonalari (Atotech, Bostik, Hutchinson) mavjud. Neftni qayta ishlash zavodlarining umumiy quvvati kuniga 1,18 million barrelni tashkil etadi, shundan 190 ming barrel Fransiyada va 568 ming barrel boshqa Yevropa mamlakatlarida. Neft mahsulotlarini sotish kuniga 1,503 million barrelni tashkil etadi, shundan 826 ming barrel Yevropaga toʻgʻri keladi. Neft-kimyo mahsulotlari ishlab chiqarish 10 million tonnadan ortiqni tashkil etdi (5,78 million tonna monomerlar va 4,94 million tonna polimerlar). 2021—yilda bioyoqilgʻi ishlab chiqarish 391 ming tonnani tashkil etdi.

Total Boliviyada gaz ishlab chiqarish boʻyicha Rossiyaning „Gazprom" kompaniyasining hamkori hisoblanadi.

2021—yil holatiga koʻra boʻlinmalar:

* Gaz va qayta tiklanuvchi energiya — tabiiy gaz ishlab chiqarish, uni suyultirilgan gazga qayta ishlash, umumiy quvvati 43 GVt boʻlgan issiqlik issiqlik, quyosh va shamol elektr stansiyalari; 30,7 milliard dollar daromad oldi.
* Neft qazib olish — neft va gaz konlarini qidirish va oʻzlashtirish; 7,2 milliard dollar daromad oldi.
* Neftni qayta ishlash va neft kimyosi — neft mahsulotlari va kimyo mahsulotlarini ishlab chiqarish, ularni tashish va sotish; 167,9 milliard dollar daromad oldi.
* Marketing — 80,3 milliard dollar daromad.

2021—yil uchun daromadlarning geografik taqsimoti:

* Fransiya — 43,3 milliard dollar;
* Yevropaning qolgan qismi — 85,1 milliard dollar;
* Shimoliy Amerika — 23,0 milliard dollar;
* Afrika — 19,5 milliard dollar;
* Boshqa hududlarga — 35,0 mlrd.

Moliyaviy koʻrsatkichlar milliard AQSH dollarida|  | 2000… | 2005… | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Aylanmasi | 105,4… | 145,2… | 186.8 | 231.5 | 233.3 | 228.3 | 212.0 | 143.4 | 149.7 | 171.5 | 209.4 | 176.2 | 119.7 | 184.6 |
| Sof foyda | 6 352… | 15.22… | 14.09 | 17.11 | 13.58 | 11.23 | 4.244 | 5.087 | 6.196 | 8.631 | 11.44 | 11.27 | −7,242 | 16.03 |
| Aktivlar | 78,36… | 131,6… | 190.8 | 227.5 | 219.2 | 230.7 | 229.8 | 224.5 | 231,0 | 242.6 | 256.8 | 273.3 | 266.1 | 293.5 |
| Kapital | 29,81… | 50,40… | 79.33 | 93.05 | 91.12 | 96,60 | 90.33 | 92.49 | 98,68 | 111.6 | 115.6 | 116.8 | 103.7 | 111.7 |

Eslatma. 2014-yilgacha evro hisobot valyutasi sifatida ishlatilgan, qiymatlar yil uchun oʻrtacha kurs boʻyicha hisoblab olingan.

Faoliyat hududlari
------------------

### Rossiya

1999—yildan beri Total Rossiyada ishlab chiqarishni taqsimlash toʻgʻrisidagi shartnoma (PSA) shartlariga koʻra, 97 million tonna zaxiraga ega Xaryaginskoye neft konida (Nenets avtonom okrugi, Xaryaga posyolkasi) neft ishlab chiqaradi. Ushbu loyihada Total ulushi 50 %, Norvegiya gidro — 40 %, Nenets Oil Company — 10 %ni tashkil etdi. Loyihaning operatori Total kompaniyasiga tegishli Total Exploration Development Russia kompaniyasi sanaladi.

 Buyuk Britaniyadagi umumiy yoqilgʻi quyish shoxobchasi
 Shuningdek, kompaniya koʻplab sport tadbirlarining homiysi hisoblanadi.
Taxminlarga koʻra, PSAning 33 yilida konda 45 million tonna neft qazib olinadi. Loyihaga 450 million dollar sarmoya kiritildi.

Total boshqa baʼzi xalqaro neft va gaz kompaniyalari bilan birgalikda (Gazprom bilan birgalikda) Barents dengizidagi Shtokman gaz konini oʻzlashtirish loyihasida ishtirok etishini daʼvo qildi, ammo 2006—yilda Gazprom oʻzi konning yer qaʼridan foydalanuvchi boʻlishini eʼlon qildi. 2007-yil 12-iyulda Rossiya prezidenti Vladimir Putin va Fransiya prezidenti Nikolya Sarkozi oʻrtasidagi telefon suhbatidan soʻng Total Shtokmanni rivojlantirishda Gazpromning hamkori boʻlib qolishi eʼlon qilindi. U Shtokman operator kompaniyasida 25% oldi, ammo yana 24% boshqa xorijiy hamkorga oʻtdi.

2011-yil mart oyi boshida Total va Rossiyaning Novatek gaz kompaniyasi oʻrtasida strategik ittifoq tuzilganligi eʼlon qilindi. Ittifoqning bir qismi sifatida Total hozirgi aktsiyadorlardan Rossiya kompaniyasining 12,0869% aksiyalarini sotib oldi va uch yil ichida oʻz ulushini 19,4% gacha oshirish imkoniyatini oldi. Yamal LNG loyihasida fransuzlar Novatekning strategik hamkoriga aylanadi deb taxmin qilingan edi. Endi Yamal LNG — bu Total kompaniyasining Rossiyadagi eng yirik qoʻshma loyihalaridan biri boʻlib, kompaniya 20 % ulushga ega.

2016-yil oktyabr oyida konserning Rossiyadagi sho'ba korxonasi "Total Vostok" Kaluga viloyatida motor moylari, shuningdek moylash materiallari va tegishli materiallarni ishlab chiqarish, saqlash va jo'natish zavodi qurilishi boshlanganini e'lon qildi.

2021-yil holatiga koʻra, Rossiyadagi aktivlar quyidagi kompaniyalarning ulushlarini oʻz ichiga oladi: Novatek (19,4%), Yamal LNG (20%), Arctic LNG 2 (10%) va TernefteGaz (49%), bu aktivlarning qiymati 13,7 ga baholangan. milliard dollar. Ushbu kompaniyalarning ishlab chiqarishdagi ulushi kuniga 75 ming barrel neft va 64 ming kub metr gazni (Total Energy umumiy uglevodorod qazib olish hajmining 17,6 foizini) tashkil etdi. 2022-yil mart oyida TotalEnergies Rossiyadagi faoliyatini bosqichma-bosqich toʻxtatayotganini eʼlon qildi.

2022-yil 6-iyulda TotalEnergies Xaryaga neft konidagi 20% ulushini oʻtkazishini eʼlon qildi.

### Yevropaning qolgan qismi

Neft qazib olish Norvegiya va Shimoliy dengizning Britaniya va Gollandiya sektorlarida amalga oshiriladi. TotalEnergies Italiyadagi Tempa Rossa konini oʻzlashtirish operatori boʻlib, Daniyadagi loyihada ulushga ega. Qidiruv ishlari Ozarbayjon (Absheron), Bolgariya va Gretsiyada olib boriladi.

### Afrika

Afrikada Nigeriyada neft va gaz qazib olish (dengizda ham, quruqlikda ham) mavjud. Bundan tashqari, Kongo, Gabon, Uganda, Janubiy Afrika, Namibiya, Mavritaniya, Senegal, Keniya, Kot-d’Ivuar, San-Tome va Prinsipi va Kongo Demokratik Respublikasida geologiya-razvedka litsenziyalari boʻyicha ulushlarga ega hisoblanadi.

TotalEnergies Nigeriya, Angola va Mozambikdagi gazni suyultirish korxonalarida ulushga ega yirik kompaniya hisoblanadi.

### Amerika

Amerika qitʼasidagi faoliyat Meksika koʻrfazida chuqur dengiz neftini qazib olishni va Kanadaning Alberta provinsiyasida smola qumlarini ishlab chiqarishni oʻz ichiga oladi. TotalEnergies Argentina tabiiy gaz qazib olishning chorak qismini tashkil qiladi. Boliviya va Surinamda, Braziliyaning hududiy suvlarida neft qazib olishda ham oʻz ulushlariga ega. Venesueladagi aktivlar 2021-yil iyul oyida sotilgan.

AQSh (Luiziana) va Meksikada gazni suyultirish zavodlari ham mavjud.

### Osiyo-Tinch okeani hududi

Avstraliya va Papua-Yangi Gvineyada tabiiy gazni qazib olish va suyultirish eng katta ahamiyatga ega. Neft va gaz Qozogʻiston, Tailand, Xitoy, Bruney va Indoneziyada ham qazib olinmoqda.

### Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika

Kompaniya Qatar va Ummonda tabiiy gaz ishlab chiqaradi, BAA va Misrdagi gazni suyultirish korxonalarida, shuningdek, 2015-yildan beri ishlab chiqarilgan Yamandagi zavodda ulushlarga ega. Neft konlari BAA, Liviya, Jazoir, Ummon va Iroq kabi mamlakatlarda hamoʻzlashtirilmoqda.

2022-yil iyun oyida kompaniya Qatardagi North Field East LNG konini oʻzlashtirishda ishtirok etishini eʼlon qildi. Kompaniya 6.25% loyihada ulush oladi.

Qiziq faktlar
-------------

* Belgiyalik rejissyor Remi Belvaux („ Bu sizning yoningizda boʻlgan" mashhur filmining muallifi) Total reklama roligi uchun *Festival de film publicitaire de Méribel* mukofotiga sazovor boʻldi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  „TotalEnergies SE (TTEF.PA)" (en).  Reuters. 2022-yil 10-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 10-may.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  „Annual Report 2021 on SEC Filing Form 20-F" (en).  TotalEnergies SE (2022-yil 25-mart). 2022-yil 1-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 10-may.
3. ↑  „Одна из крупнейших нефтекомпаний мира Total сменила название".  РБК (28 мая 2021). 2022-yil 19-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 19-yanvar.
4. 1 2 3 4  „TOTAL S.A. - Company Profile, Information, Business Description, History, Background Information on TOTAL S.A." (en). *Reference for Business*.  NetIndustries, LLC.. 2019-yil 29-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 24-mart.
5. ↑  „Total Sells Stake in Nigerian Project to Sinopec for $2.5 Billion" (en). *Wall Street Journal* (2012). 2021-yil 9-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 30-mart.
6. ↑  „Global Experience of Total – key to success in Kazakhstan" (en).  Investkz.com. 2019-yil 30-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 31-oktyabr.
7. ↑  „Total deal speeds up UK shale gas race" (en). Reuters (2014-yil 13-yanvar). 2014-yil 16-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 30-mart.
8. ↑  „Крушение самолета во „Внуково": погиб президент Total" (en).  Би-Би-Си (2014-yil 21-oktyabr). 2015-yil 25-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 30-mart.
9. ↑  „Total to buy $2.2 billion in Petrobras upstream, downstream assets" (en). *www.ogj.com*. 2019-yil 30-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 1-mart.
10. ↑  „Total S.A. to acquire Mærsk Olie og Gas A/S for USD 7.45bn and make Denmark a regional hub" (en).  www.maersk.com. 2017-yil 24-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 29-avgust.
11. ↑  „Total инвестирует $2,5 млрд в солнечную энергетику в Индии" (ru). *kosatka.media*. 2021-yil 5-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 26-yanvar.
12. ↑  „Патрик Пуянне стал гендиректором компании Total" (ru).  // gazeta.ru. 2014-yil 24-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 22-oktyabr.
13. ↑  „Total SA (TOTF.PA) - Company Officers" (en).  Reuters. 2019-yil 30-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 29-mart.
14. ↑  „Total и «Газпром» начали добычу газа в Боливии" (ru).  Интерфакс (2016-yil 3-avgust). 2020-yil 24-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 21-aprel.
15. ↑  „Annual Report 2003 on SEC Filing Form 20-F" (en).  Total S.A. (2004-yil 4-iyun). 2012-yil 10-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 23-mart.
16. ↑  „Annual Report 2008 on SEC Filing Form 20-F" (en).  Total S.A. (2009-yil 3-aprel). 2019-yil 25-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 23-mart.
17. ↑  „Annual Report 2013 on SEC Filing Form 20-F" (en).  Total S.A. (2014-yil 27-mart). 2015-yil 6-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 23-mart.
18. ↑  „Annual Report 2018 on SEC Filing Form 20-F" (en).  Total S.A. (2019-yil 20-mart). 2019-yil 25-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 23-mart.
19. ↑  „Total вписалась в стратегию Тимченко" (ru).  Газета.Ru. 2020-yil 18-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 21-aprel.
20. ↑  *Deutsche Welle (www.dw.com).* „Кристоф де Маржери: несостоявшийся винодел и находка для мировой энергетики | DW | 22.10.2014" (ru).  DW.COM. 2020-yil 24-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 21-aprel.
21. ↑  Олеся Павленко. „TotalEnergies отказывается от доли в Харьягинском месторождении". *«Коммерсантъ»* (2022-yil 6-iyul).
22. ↑  „TotalEnergies станет участником проекта по экспорту СПГ из Катара" (ru). *РБК Инвестиции*. Qaraldi: 2022-yil 21-iyun.
23. ↑  YouTube logotipi Реклама Total. Режиссёр Реми Бельво. YouTubeda

Havolalar
---------

* Total S.A. Arxivnaya kopiya ot 29 marta 2019 na Wayback Machine na sayte Komissii po sennim bumagam i birjam(ingl.)