**Bahira** (arabcha: ) - Islom payg'ambari Muhammad amakisi Abu Tolib bilan birga savdo safarida birga bo'lganida uning payg'ambarligini bashorat qilgani aytilgan nasroniy rohibining ismi. Uning ismi suryoniy tilidagi *bḥīra* so'zidan olingan bo'lib, odatda, o'sha tilda rohiblarni tasvirlash yoki unga murojaat qilish uchun ishlatiladi va "(Xudo tomonidan) sinovdan o'tgan va ma'qullangan" degan ma'noni anglatadi. Bahira Muhammadning payg'ambarligini bashorat qilgan kishiga aynan tegishli ism emas.

Etimologiyasi
-------------

Bahira nomi suryoniy tilidan kelib chiqqan bo'lib, rohibning ayni ismi emas, balki rohibga murojaat qilish yoki uni tasvirlash uchun ishlatiladigan so'zdir. Bahira so'zi suryoniy tilidan tarjima qilinganda "sinovdan o‘tgan", "tasdiqlangan" degan ma'nolarni anglatadi.

Islom an'analari
----------------

Rohib Bahira nomi bilan bog'liq hikoyalar islomiy manbalardan kelib chiqqan bo'lib, ularning bir-biriga zid bo'lgan turli xil versiyalarini ko'rish mumkin. Payg'ambar Muhammadning tarjimai holi haqida bir qancha ma'lumotlar qoldirgan Ibn Is'hoq boshqa mualliflarning Abdulloh ibn Abu Bakr al-Ansoriydan olingan rivoyatlarida Bahira bilan bog'liq quyidagi versiyaga guvoh bo'lish mumkin: Suriyaning Busro shahrida yashovchi Bahira ismli rohib payg'ambarning ta'riflarini avloddan-avlodga o'tib kelayotgan kitoblardan o'rganib boradi. U Makkadan kelgan bir guruh savdogarlar orasida yosh Muhammadning boshi tepasida uni quyoshning jaziramasdan himoya qilgan holda ergashib kelayotgan bulutmi ko'radi. Bulut Muhammad ostida yotgan daraxtni ham qoplaydi va shoxlarini unga soya qiladi. Buni ko'rgan Bahira Muhammad bilan uchrashishga juda qiziqadi va ularga ziyofat beradi. Bahira Muhammadni so'roq qilib, uning ikki kuragi orasidagi payg'ambarlik belgisini ko'radi, bu esa uning Muhammadning bo'lajak payg'ambar ekanligi haqidagi taxminini tasdiqlaydi. Bahira Abu Tolibga Muhammadga yahudiylar hujum qilishidan qo'rqib, uni kechiktirmasdan Makkaga qaytarishga undaydi. Abu Tolib Bahiraning nasihatiga quloq soladi va uni darhol Makkaga qaytarib olib ketadi.

Tabariy tomonidan yozib olingan hikoyaning yana bir variantida Bahira Muhammadning taqdirini bashorat qilishiga ko‘proq urg‘u bergan holda daraxtlar va toshlarning unga ta’zim qilganiga guvoh bo‘lgach, uni olamlar Parvardigorining elchisi deb ataydi. Ushbu versiyada, Bahira Muhammadning hayotiga tahdid soladiganlar yahudiylar emas, balki vizantiyaliklar ekanligini aytadi. U Abu Tolibga Muhammadni tezroq uyiga qaytarib olib ketishini maslahat beradi, Abu Tolib Muhammad Makkaga eson-omon yetib olishida Abu Bakr va Bilol ibn Rabohni unga hamroh qiladi. Vizantiya imperiyasidan yetti nafar kishi Muhammadni o‘ldirish maqsadida ekanligi ayon bo'lganida Bahiraning bashorati tez orada haqiqatga aylanadi. Hikoyaning bu versiyasi Termiziy Abu Iso va Muhammadning boshqa bir qancha tarjimai hollarida ham hujjatlashtirilgan.

Al-Suhayliy tomonidan hujjatlashtirilgan va al-Zuhriydan olingan bo'lishi mumkin bo'lgan boshqa bir versiyaga ko'ra, Bahira nasroniy rohib emas, balki yahudiy ravvin bo'lib, sayohat qilayotgan chog'ida yosh Muhammad bilan uchrashadi va uning kelajakda payg'ambar bo'lishini bashorat qiladi. Ularning uchrashuvlari ham Suriyaning Busro shahrida emas, balki Tayma shahrida bo'ladi. Ibn Is'hoqning hikoyasida keltirilgani kabi, bu versiyada Bahira Abu Tolibga Muhammad Suriyaga yetib borgan taqdirda, yahudiylar uni o'ldirishi mumkinligini, shu sababli uni tezda uyiga qaytarishini maslahat beradi.

Tahlillar
---------

Bahiraga oid barcha hikoyalar va uning tarixda haqiqatdan ham yashaganligi o'rta asrlardagi ba'zi musulmon hadis tanqidchilari tomonidan uydirma sifatida rad etilgan.

Xristian afsonasi
-----------------

Musulmonlarning Vizantiya va Fors hududlarini bosib olishi ortidan hududiy yo'qotishlarni boshdan kechirgan Sharqiy nasroniylar bu voqealarni Injil orqali tushunishga harakat qilishadi va bularning qilgan gunohlari uchun o'tkinchi jazo, musulmonlarning ilohiy qo'llab-quvvatlanishidan dalolat emas, degan xulosaga kelishadi. VIII asr boshlaridan boshlab musulmonlar hukmronligining barqarorligini tan olgan holda munozarali adabiyotlar orqali nasroniylikning murakkab himoyasi va Islom ta'limotlariga qarshi dalillarni o'z ichiga olgan manbalar ko'paya boshladi. Bu esa Maʼmun davrida (813—33) Bahira haqidagi afsonaning nasroniy versiyasi yaratilishiga olib keldi. Ushbu hikoyaga asoslangan holda keyinchalik Sharqiy va G'arbiy Suriyada ikkita resensiya ishlab chiqildi. Suryon tilidagi "Bahira" o'ziga xos ism emas, balki rohibga murojaat qilish yoki uni tasvirlash uchun qo'llanilgan. Orana ma'lum vaqt o'tib, arab tilida ham qayta ishlangan resensiya paydo bo'ldi. Keyinchalik, Suriya afsonasining arabcha tarjimasi va oldingi arabcha versiyaning yakuniy qismidan iborat gibrid resensiya yaratildi.

Galereya
--------

* Rohib Bahira tomonidan tan olingan paygʻambar deya bashorat qilingan yosh Muhammad. Rashid al-Din Hamadoniyning 1307-yilda Tabrizda nashr etilgan „Jomi' at-Tavorix" (soʻzma-soʻz „Solnomalar to'plami" deb tarjima qilinadi, ko'pincha „Umumjahon tarixi" yoki „Jahon tarixi" deb nomlanadi) kitobidagi miniatyura tasviri. Hozirgi kunda Edinburg universiteti kutubxonasining Shotlandiya kolleksiyasida saqlanmoqda.Rohib Bahira tomonidan tan olingan paygʻambar deya bashorat qilingan yosh Muhammad. Rashid al-Din Hamadoniyning 1307-yilda Tabrizda nashr etilgan „Jomi' at-Tavorix" (soʻzma-soʻz „Solnomalar to'plami" deb tarjima qilinadi, ko'pincha „Umumjahon tarixi" yoki „Jahon tarixi" deb nomlanadi) kitobidagi miniatyura tasviri. Hozirgi kunda Edinburg universiteti kutubxonasining Shotlandiya kolleksiyasida saqlanmoqda.
* Lucas van Leyden tomonidan 1508-yilda ishlangan „Muhammad va rohib Sergius" gravyurasi.Lucas van Leyden tomonidan 1508-yilda ishlangan „Muhammad va rohib Sergius" gravyurasi.

Adabiyotlar
-----------

* Thomas, David*. Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 1 (600-900)* (en). BRILL, 2009-10-23. ISBN 978-90-474-4368-1.
* Anthony, Sean W.*. Muhammad and the Empires of Faith: The Making of the Prophet of Islam* (en). Univ of California Press, 2020-04-21. ISBN 978-0-520-97452-4.
* Szilágyi, Krisztina (2008). "Muhammad and the Monk: The Making of the Christian Bahira Legend". *Jerusalem Studies in Arabic and Islam*. .
* Maulana Muhammad Ali (2002), *The Holy Qur'an: Arabic Text with English Translation and Commentary*, New Addition, Ahmadiyya Anjuman Isha’ at Islam Lahore Inc. Ohio, USA.
* Osman Kartal (2009), *The Prophet’s Scribe*  Athena Press, London (a novel)
* B. Roggema, *The Legend of Sergius Baḥīrā. Eastern Christian Apologetics and Apocalyptic in Response to Islam* (The History of Christian-Muslim Relations. Texts and Studies 9; 2008) (includes editions, translations and further references).
* K. Szilágyi, *Muhammad and the Monk: The Making of the Christian Baḥīrā Legend*, Jerusalem Studies in Arabic and Islam 34 (2008), in press.
* Abel, A. (1935) "L'Apocalypse de Bahira et la notion islamique du Mahdi" Annuaire de l'Institut de Philologie et d'Histoire Orientale III, 1–12. Alija Ramos, M.
* Roggema, Barbara*. The Legend of Sergius Baḥīrā: Eastern Christian Apologetics and Apocalyptic in Response to Islam* (en). BRILL, 2008-08-31. ISBN 978-90-474-4195-3.
* Griffith, S. H. „The legend of the Monk Bahira; the Cult of the Cross and lconoclasm",*. Muhammad and the Monk Bahîrâ: Reflections on a Syriac and Arabic text from early Abbasid times* P. Canivet:, 1995 — 146–174 bet. OCLC 1642167.
* Griffith, S. H. (January 2000). "Disputing with Islam in Syriac: The Case of the Monk of Bêt Hãlê and a Muslim Emir". *Hugoye: Journal of Syriac Studies* **3** (1). Archived from the original on 2006-07-16. .

Manbalar
--------

1. ↑  Abel, A. "Baḥīrā". *Encyclopaedia of Islam*, Second edition. Brill. Brill Online, 2007 [1986].
2. ↑  Watt, W. Montgomery (1964). *Muhammad: Prophet and Statesman*, p. 1-2. Oxford University Press.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  Roggema 2008. sfn error: no target: CITEREFRoggema2008 (help)
4. 1 2  Roggema, Barbara. "Baḥīrā." Encyclopaedia of Islam, THREE. Edited by: Gudrun Krämer, Denis Matringe, John Nawas, Everett Rowson. Brill Online, 2014 [2011]. Accessed July 12, 2014.
5. 1 2 3 4 5  Anthony 2020. sfn error: no target: CITEREFAnthony2020 (help)
6. 1 2  Thomas & Roggema 2009. sfn error: no target: CITEREFThomasRoggema2009 (help)
7. ↑  Szilágyi 2008.

Havolalar
---------

* Buhayra-En-Bosra Suriyadagi Vizantiya cherkovi