recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Glossariy** -(Ma'lum adabiyot,darsliklarga ibora berish,atama yozish,izoh bildirish.) boshqa tilda keltirib oʻtilgan fan iboralarini sharhlash, tushuntirish, tarjima qilish degani.Umumiy qilib aytilganda tarjima qilib beruvchi kam qoʻllanuvchi soʻz yoki iboralar lugʻati. Glosssriy alohida nashr etilmay, chet tilidan tarjima qilingan asarlar qismi, bobi ostidan yoki chet tili darsliklarida berilgan mashq matnlari ostida keltirib oʻtiladi. Ularda oʻsha chet tiliga xos boʻlib, matnga kiritilgan soʻzlar yoki iboralar roʻyxati keltirilib, ular izohi ilova qilinadi.

Glossariy koʻproq ingliz, fransuz, nemis tiliga oid adabiyotlardan na'muna keltirilganda oʻsha til iboralarni oddiy tilda tushuntirib oʻtilishidir. Bundan tashqari ayrim asar yoki turkumga oid Glossariylar ham bor. Masalan, Vedalarga (mil. av. 1-mingyillik), Gomer asarlariga (mil. av. 5-asrdan boshlab) oid kitoblarda Glossariylar mavjud.

Hozirgi kundagi oʻzbek tilida ijod yurituvchi olim va mutaxassislarning chiqarayotgan adabiyotlarda ham ushbu Glossariylarni koʻrishimiz mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**"Bitter Sweet Symphony"** (ingl. "Achchiq Shirin Simfoniya") ingliz rock-guruhi The Vervening 1997-yili chiqarilgan *Urban Hymns* albomidagi qoʻshiqdir. Ashula Buyuk Britaniya singllari chartida ikkinchi, AQSh Billboard Hot 100 chartida oʻn ikkinchi oʻringa chiqdi. Rolling Stone jaridasining "Eng yaxshi 500 qoʻshiq" roʻyxatida "Bitter Sweet Symphony" 382-oʻrinda turipti.

Tarixi
------

Qoʻshiq matni Richard Ashcroft tomonidan yozilgan esa-da, musiqa mualliflari sifatida The Rolling Stones guruhi aʼzolari — Keith Richards va Mick Jagger koʻrsatilgan (ashulada mudom takrorlanuvchi orkestr musiqasi mualliflari).

Klipi
-----

Klipda Richard Ashcroft Londonning gavjum koʻchalaridan birida qoʻshiqni xirgoyi qilib ketayotgani koʻrsatiladi. Yoʻlidagi odamlarga eʼtibor bermay, ularni turtib ketaveradi (bir ayol yiqilib ham tushadi), hatto bir ulovni aylanib oʻtmay, toʻgʻri ustiga oyoq bosib chiqib, oʻtib ketadi (bu haydovchining gʻazabiga sabab boʻladi). Klip oxirida unga guruhning boshqa aʼzolari qoʻshiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *The RS Greatest Songs*, 2007-07-05da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2009-02-17

Havolalar
---------

* "Bitter Sweet Symphony", YouTube
**Tunisliklar**, Tunis arablari — xalq, Tunisning asosiy aholisi (8,2 mln. kishi). Umumiy soni 8,6 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Arab tilida soʻzlashadi. Dindorlari — asosan, sunniy musulmonlar. T. mamlakatning tub aholisi barbarlar bilan Tunis davlati barpo etilishi jarayonida Afrikaning shim.garbiga kirib kelgan (7-asrdan) arablar aralashuvidan shakllangan. Fransiya mustamlakachiligi (1881 — 1956) ga karshi milliy ozodlik harakati T.ning millat boʻlib uyushuvida va Respublika eʼlon qilingach (1957), Tunisning siyosiy va iqtisodiy mustaqilligini mustahkamlanishida muhim rol oʻynadi. T.ning aksariyati dehqonchilikda band, yarim koʻchmanchi hayot tarzini saklab qolgan choʻlda yashaydiganlari — chorvadogzlar.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Drenaj (maʼnolari).

**Drenaj**, qishloq xoʻjaligi yerlarini drenajl ash — qishloq xoʻjaligi melioratsiyasining muhandislik usuli; ekinlarning normal rivojlanishiga xalaqit beradigan ortiqcha tuproq-grunt suvlarini va yeuvda eruvchan zaqarli tuzlarni tuproq qatlamlaridan chiqarib tashlash uchun quriladigan gidrotexnika inshootlari tizimi. Grunt suvlari toʻplanib qoladigan yoki uning oqib ketishi qiyin boʻlgan joylarda shoʻrlanish va botqoqlanishga uchragan tuproklarda D. barpo qilinadi. Bunday yerlarda D. qurish gurunt suvlarining oqib ketishini va natijada tuproq qatlamining tadrijiy shoʻrsizlanishini, yuza grunt suvlari sathini pasaytirishni taʼminlovchi meliorativ kompleksning asosi hisoblanadi. Shoʻrlangan qurgʻoqchil zonadagi rayonlarda gidrotexnik D. grunt suvlari sathini shoʻr yuvishni oʻtkazishga imkon beradigan chuqurlikkacha pasaytirish; drenajlanadigan tuproq-grunt qatlamidan shoʻr yuvishda suvda eriydigan zaharli tuzlarni chiqarib tashlash; chuchuklashtirilgan grunt suvlari sathini ildiz tarqaladigan tuproq qatla-mini shoʻrlanishga olib kelmaydigan darajada saklash kabilarni taʼminlaydi.

Sugʻoriladigan dehqonchilik mintaqalarida gorizontal drenaj:, vertikal drenaj va kombinatsiyalangan drenaj: tiplari qoʻllaniladi. D.ning turli tiplari hududning geologiklitologik va xoʻjalik sharoitlariga qarab qoʻllaniladi. Ularning konkret sharoitdagi samaradorligi gruntlarning suvfizik xossalari va drenajlanadigan obʼyektning gidro-geologik-meliorativ xususiyatlari (grunt suvlarining bosimi, ularning oziklanish sharoitlari) bilan belgilanadi.

Oʻzbekistonda hozirgi sugʻorilayotgan va kelgusida sugʻorishga yaroqli hududlar gidrogeologik sharoitlar hamda D. turini qoʻllash boʻyicha tiplarga boʻlingan (qarang Meliorativ rayonlashtirish). 90-yillar boshida Oʻrta Osiyodagi deyarli 7 mln.ga sugʻoriladigan yerlarda 125 ming km ochiq va 30 ming km dan ortik. yopiq D. tarmoqdari, 5000 dan ortiq vertikal D. burgʻi quduqlari qurilgan. Yana q. Shoʻr yerlar melioratsiyasi.

Masharif Boqiyev.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Koordinatalari: 47°55′22.000007999989″N 106°55′9.0000119999843″E﻿ / ﻿47.92277777999999699°N 106.919166669999995634°E﻿ / 47.92277777999999699; 106.919166669999995634GO va Koordinatalari: 47°55′23.520000000005″N 106°55′18.480000000017″E﻿ / ﻿47.92320000000000135°N 106.92180000000000462°E﻿ / 47.92320000000000135; 106.92180000000000462GO{{#coordinates:}}: cannot have more than one primary tag per page

**Ulan-bator universiteti** - Mongoliyadagi eng yirik oliy oʻquv yurti. 1942-yil asos solingan. 1951 —61 yillarda Universitet fakultetlari negizida pedagog, tibbiyot va qishloq xoʻjaligi institutlari tashkil etilgan. Fizika, mat. kimyo, biol. iqtisodiyot, filol. ijtimoiy fanlar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Kutubxonasida 50 mingga yaqin asar saqlanadi. Universitetda 4 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Graduation | *Oliy oʻquv yurti haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kitreli** — Turkiyaning Niğde viloyati Çiftlik tumaniga qarashli qishloq. 2022-yildagi statistik maʼlumotlarga koʻra, aholisi 1188 kishidan iborat boʻlgan. 2013-yilda qayta tashkil etilishidan oldin shaharcha bo'lgan. Qishloq 1,600 m (5,200 ft) balandlikda, baland peneplenda joylashgan. Çiftlikgacha bo'lgan masofa 15 kilometr (9.3 mi) va Niğdegacha 87 kilometr (54 mi)ni tashkil etadi. (Aqsaray, keyingi viloyatning poytaxti Niğdega qaraganda Kitreliga yaqinroq). Kitreli nomi tragakantga tegishli (turkcha: *kitre*) shahar atrofida ishlab chiqarilgan tabiiy saqich. Aholi 2 asr oldin Aksaray yoki Altunhisarlik bir guruh oilalar tomonidan tashkil etilgan. 1953-yilda shaharchaning markazi deb e'lon qilingan. Iqtisodiyotning asosiy tarmogʻi qishloq xoʻjaligidir. Don, kartoshka va kungaboqar asosiy mahsulotlar hisoblanadi. Olma bog'lari ham mavjud bo'lsa-da (Niğde viloyatining ko'pgina boshqa joylari kabi) sug'orish inshootlari katta hajmdagi ishlab chiqarish uchun yetarli emas. Sutchilik va to‘quvchilik ikkinchi darajali faoliyatdir.

Manbalar
--------

1. ↑  Köy, Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 1 March 2023.
2. ↑  „Address-based population registration system (ADNKS) results dated 31 December 2022, Favorite Reports" (en) (XLS).  TÜİK. Qaraldi: 2023-yil 13-mart.
3. ↑  Law No. 6360, *Official Gazette*, 6 December 2012 (turkcha).
4. ↑  „Mayor's page" (tr). 2012-yil 11-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 10-iyun.
**Pechak** (*Convolvulus* L.) — pechakdoshlar oilasiga mansub bir yillik va koʻp yillik chirmashuvchi yoki ilashib oʻsuvchi oʻsimliklar turkumi, begona oʻt. 250 dan ortiqturi bor. Uzbekistonda 5 turi — dala pechagi yoki qoʻypechak (C.arvensis), soxtakantabrik P. yoki oq partak (*C.pseudocantabrica* Schrenk.), chimyon pechagi (C.tschimganicus), qalami P. yoki chumchuqoyoq (C.lineatus), da-gʻal tukli P. yoki mingbosh (C.subhirutus) uchraydi. Ulardan Oʻzbekistonning barcha hududlarida oʻsadigan dala pechagi yoki qoʻypechak turi dala ekinlari orasida, shuning-dek, yoʻl yoqalari, kanallar boʻylarida kup uchraydi.

Yoʻqotish qi-yin boʻlgan begona oʻt hisoblanadi. Barglari yoysimon yoki nayzasimon. Gullari toʻgʻri, kar-naysimon, ikki jinsli, yirik, uz. 6—7 sm, kosabarglari 5 ta, tu-tashmagan. Mevasi koʻsakcha, iyun—okt.da gullab urugʻlaydi. Il-diz bachkilari va urugʻidan koʻpayadi, bir oʻsimlik unish qobiliyatini 2 yilgacha saqlaydigan 400—600 urugʻ beradi. Kurash choralari: kuzdayerni chu-qur shudgorlash, ildiz bachkilarini kultivatorlar, lushchilniklar bilan maydalash, don ekinlari maydonlariga 2,4 D, makkajoʻxorizorlarga simazin gerbitsidlarini purkash.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yakasinek** — Turkiyaning Afyonkarahisar viloyati Sultondaği tumaniga qarashli qishloq. Aholisi 1330 nafar (2021). 2013-yilda qayta tashkil etilishidan oldin shaharcha (*belde*) bo'lgan. Qishloq Eber ko'li yaqinida joylashgan, Sultondaği shahridan 6 km (3.7 mi) shimoli-g'arbda va Afyonkarahisardan 60 km (37 mi) sharqda joylashgan. Afyon-Pozanti aloqasi uning chegaralaridan o'tuvchi E981 avtomagistrali bilan ta'minlangan.

Iqtisodiyoti
------------

Qishloq daromadining asosiy manbai oʻrik va gilos yetishtirishdir. Mashhur Napoleon olchasi qishloq uchun muhim eksport manbai hisoblanadi. Aholining ozgina qismi chorvachilik bilan ham shug'ullanadi.

Tarixi
------

Qishloqda rimliklar va oʻgʻuz turklarining qadimiy manzilgohlari bor. Qishloq nomi Saljuqiylar va Usmonlilar yozuvlarida *Yaka Hasenek* sifatida qayd etilgan.

1895-yil 27-noyabrda Chemins de fer Ottomans d'Anatolie tomonidan qurilgan Afyon-Akşehir temir yo'l liniyasi foydalanishga topshirildi. Bu liniya 1928-yilda Turkiya Respublikasi tomonidan sotib olingan.

Mintaqada oʻgʻuz turklari va rimliklarning qadimiy manzilgohlari bugungi kunda saqlanib qolgan:

**Kocaoğuz tepaligi:** 1.2. va 3-darajali arxeologik yodgorlik.

**Yeni Tumulus:** Bu Rim davrining 1-darajali arxeologik yodgorligi.

Manbalar
--------

1. ↑  Köy, Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 15 January 2023.
2. ↑  „Address-based population registration system (ADNKS) results dated 31 December 2021" (tr) (XLS).  TÜİK. Qaraldi: 2023-yil 12-yanvar.
3. ↑  Law No. 6360, *Official Gazette*, 6 December 2012 (turkcha).
4. ↑  „Ancient settlements of Yakasenek". Qaraldi: 2021-yil 25-yanvar.
5. ↑  „Railway line 1895". Qaraldi: 2021-yil 25-yanvar.
6. ↑  „protection order 1". 2020-yil 26-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 25-yanvar.
7. ↑  „protection order 2". 2020-yil 21-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 25-yanvar.
Vikipediyada shunday familiyali boshqa shaxslar haqida ham maqolalar mavjud, qarang: Qosimjonov.

**Olimjon Qosimjonov** (1878 - Toshkent — 1952) — naqqosh usta, Toshkent naqqoshligining yirik vakili. Hunarni usta Sheralixoʻja Hasanovdan oʻrgangan; u bilan birga ishlab knyazʼ Romanov saroyi (hozirgi Tashqi ishlar vazirligi qabulxonasi), A.Polovsev uyi (hozirgi Amaliy sanʼat muzeyi)ni bezashda qatnashgan. 1920-yillardan koʻpgina jamoat binolari (ayniqsa, 1923-yil 1-Butunittifoq qishloq xoʻjaligi va hunarmandlik koʻrgazmasi; 1938-yil Butunittifoq qishloq xoʻjaligi koʻrgazmasining Oʻzbekiston paviloni va boshqalar)ni bezagan. Toshkent badiiy oʻquv ishlab chiqarish kombinatida naqqosh-instruktor boʻlib koʻplab shogirdlar (M. Qosimov, J. Hakimov, T. Toʻxtaxoʻjayev va boshqalar) tayyorlagan. Q. naqsh mujassamotlarida ranglar uygʻunligidan mahorat bilan foydalanib jozibador bezaklar yaratgan; u bezagan xontaxta, kursi kabi badiiy buyumlar respublika va chet mamlakatlar muzeylarida saqlanadi.

Manbalar
--------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Samantha Monahan** (1988-yil 5-dekabrda Dumont, Nyu-Jersi shtatida tugʻilgan)—amerikalik professional futbolchi, Daniya Elitedivisionenning Ballerup-Skovlunde Fodbold jamoasida oʻynaydi.

Yoshligi
--------

Monahan Arizona shtatining Tukson shahrida oʻsgan va Catalina Foothills oʻrta maktabida oʻqigan, u yerda u toʻrt yillik boshlangʻich sinfda oʻqigan va 2005, 2006 va 2007-yillarda ketma-ket uchta 4A shtat chempionatida gʻolib chiqqan.

Shimoliy Arizona universiteti
-----------------------------

2012-yilda u Arizona shtatining Flagstaff shahridagi Shimoliy Arizona universitetining Elektron media va kino yoʻnalishi boʻyicha ixtisoslikni tamomlagan va u yerda 2008—2012-yillarda Shimoliy Arizona Lumberjacks ayollar futboli dasturida oʻynagan. U „Lumberjacks" safida 70 ta oʻyinda maydonga tushib, 13 ta gol va 21 ta golli uzatmani amalga oshirdi—bu dastur tarixidagi barcha vaqtlarda mos ravishda sakkizinchi va ikkinchi oʻrinni egalladi va dastur tarixidagi „All-Big Sky"da bir necha bor birinchi jamoani tanlagan oʻnta oʻyinchidan biri. U 2008 va 2009-yillarda Big Sky konferensiyasi turnirlarida ketma-ket gʻoliblikni qoʻlga kiritish orqali oʻz jamoasini NCAA turniridagi birinchi ishtirokiga olib keldi va 2010 va 2011-yillarda All-Big Sky birinchi jamoasi deb nomlandi.

Klubda
------

Monahan 2011-yil dekabr oyida WPSning Philadelphia Independence bilan sinovdan oʻtdi. 2012-yilgi mavsum oldidan liga toʻxtatilishidan oldin undan soʻnggi sinovlar uchun jamoaga qoʻshilish soʻralgan. Uning professional faoliyatining boshlanishi 2012-yilda Finlandiyaning Ekenäs IF klubida, 2013-yilda FC Honkaga oʻtishdan oldin boshlandi. Honka bilan ikki mavsumda u 18 gol va 18 golli uzatmani amalga oshirdi va 2014-yilda Finlandiya kubogini qoʻlga kiritdi.

2015-yilning yozida Monahan oʻzining hozirgi jamoasi, Shvetsiyaning Elitettan klubi Östersunds DFF bilan qoʻshildi. 2016-yilda Monahan 11 gol va 8 golli uzatma bilan jamoasini boshqargan.

U 2008-yilda Arizona Rush va 2015-yilda Tucson Womenning Ayollar Premer-Ligasi klublarida oʻynagan.

Oʻyin uslubi
------------

Monahan koʻp qirrali hujumkor oʻyinchi boʻlib, u odatda hujumkor yarim himoyachi yoki ikkinchi hujumchi sifatida maydonga tushadi, lekin ayni paytda 4-3-3 yoki 4-2-3-1 sxemalarida hujumchi yoki tashqi hujumchi sifatida oʻynash qobiliyatiga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  „NCAA Tournament First Round Defeat Ends Season for Women’s Soccer - Northern Arizona". *www.nauathletics.com*. 2016-yil 19-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan.
2. ↑  „Monahan Signs Contract with EIF to Play Professionally in Finland: Northern Arizona Athletics - NauAthletics.com". *www.nauathletics.com*. 2012-yil 11-mayda asl nusxadan arxivlangan.
3. ↑  Soccerway
**Daf** (ozarbayjoncha: *dəf*, forscha: دف ‎ armancha: *դափ*, arabcha: , shuningdek **daff**, **duff**, **deff**). Ozarbayjoncha gaval bilan bir xil (ozarbayjoncha: *Qaval*), oʻzbek-tojik doirasi (tojikcha: *дойра*) — Ozarbayjon, Armaniston, Iroq, Eron, Tojikiston, Makedoniya, Suriya, Turkiya, Oʻzbekiston va Yaqin Sharq mamlakatlarida mashhur va klassik musiqada qoʻllaniladigan zarbli cholgʻu asbobi doira turi. Hozirgacha oʻzining asl shaklini saqlab qolgan noyob cholgʻu asboblaridan biri.

Tuzilishi
---------

Daf — yogʻochdan yasalgan halqa boʻlib, uning ustiga bakrabaliq terisi tortilgan boʻladi. Zamonaviy sharoitda namlikning oldini olish uchun sozning membranasi ham plastikdan tayyorlanadi. Baʼzan daf chetiga 60-70 ta mis yoki metall halqalar biriktiriladi, chalganda ular jaranglaydi.

Chalish usuli
-------------

Daf ijrochisi uni ikki qoʻli bilan ushlab, barmoqda chaladi, baʼzan shapaloqlab uradi. Gaval tesnif va maqom kabi anʼanaviy ozarbayjon musiqa janri ijrochilari uchun zaruriy cholgʻu asbobi hisoblanadi. Ozarbayjonda maqomni, odatda, sozandalar uchligi ijro etadi, ular torchi, kamonchi va dafchilardir. Xonanda (qoʻshiqchi), koʻpincha, bir vaqtning oʻzida dafchi ham boʻladi.

Tavsif
------

Ozarbayjon va Armanistonda bu cholgʻuni bayramlarda chalishadi. Ozarbayjon musiqasida anʼanaviy ansambl shu nogʻora chalayotgan xonanda va ikkita cholgʻuchidan iborat: biri tor, ikkinchisi kamancha chaladi (qarang. *Maqom*).

* Maqom ijrochilari uchligi. Boku, 1912-yilMaqom ijrochilari uchligi. Boku, 1912-yil
* Dafda maqom ijrochisi. Boku, 2010-yilDafda maqom ijrochisi. Boku, 2010-yil
* Ozarbayjon pochta markasidaOzarbayjon pochta markasida

Manbalar
--------

1. ↑  BRE
2. ↑  Spector, J. Diaff. Grove Music Online. Retrieved 28 Feb. 2022, from .
3. 1 2  in *Ghaval* by Dzhabbar Kariagdiev

Adabiyotlar
-----------

* Daff / M. V. Yesipova // Grigorev — Dinamika. — M. : Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya, 2007. — S. 352. — (Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya : [v 35 t.] / gl. red. Yu. S. Osipov ; 2004—2017, t. 8). — ISBN 978-5-85270-338-5.
* „Даф, дэф, дапп, хава́л армянский (с. 91). Дойра́, деф таджикская (с. 129). Дап, дойра́ уйгурская (с. 134). Дяф, дэф, гава́л азербайджанский (с. 86)",*Атлас музыкальных инструментов народов СССР*. М.: МузГИз, 1963.

Havolalar
---------

* Gaval Ozarbayjon musiqa madaniyati muzeyi saytida (Wayback Machine saytida 2022-04-19 sanasida arxivlangan)
**Dabir** (soʻgʻdcha) — mamlakat hukmdorining shaxsiy kotibi. Ilk oʻrta asrlardan boshlab manbalarda uchraydi. Katta va kichik maʼmuriy hudud hukmdorlarining mahkamasida kotib. Samarqandda Afrosiyob devoriy suratlari orasidagi soʻgʻdcha yozuvda kotiblar boshligʻi — dapirpat. D.lar chuqur bilimli yetuk odamlar boʻlishgan. Ular din, tarix, adabiyotni puxta bilishi, ajoyib uslubda yozishi va voqeani chiroyli soʻzlar bilan ifodalay bilishi lozim edi. D.ning sifatlarini Nizomiy Aruziy Samarqandiy oʻzining "Chor maqola" ("Toʻrt maqola") asarida batafsil bayon etgan. Hukmdorning boshqa hukmdorlar bilan yozishmalarining yuqori saviyada bitilishida D.ning masʼuliyati ulkan boʻlgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Hindiston yarim oroli
**Hindiston yarim oroli** -Jan. Osiyodagi yarim orol, asosan, Hindistonda. Maydoni qariyb 2 mln. km2. Gʻar-bda Arabiston dengizi, sharqda Hind okeanining Bengaliya qoʻltigʻi bilan chegaradosh. Shimoliy chegarasi shartli ravishda Hind daryosi deltasi bilan Gang daryosi deltasi oraligʻidan oʻtkazilgan. Qirg-oqlari past, kam parchalangan. Sohil qismi kambar allyuvial tekislik. Katta maydonni Dekan yassitogʻligi egallaydi. Uning gʻarbiy balandroq qismi — Gʻarbiy Gat togʻlari Arabiston dengiziga tik tushgan. Sharqida Sharqiy Gat togʻlarini tashkil etgan alohida massivlar uchraydi. Yarim orolning eng baland qismi uning janubiy dagi Anaymudi togʻi, 2698 m. Toshkoʻmir, temir va marganets rudalari konlari bor. Ikdimi tropik, subekvatorial iqlimga oʻtib boradi. Shimolida tropik mussonli, yozi sernam iqlim. Oʻrtacha temperaturalar yanvarda 21—29°, mayda 30—40°. Yillik yogʻin ichki rayonlarida 500 – 700 mm, shamolga roʻpara togʻ yon bagʻirlarida 3000 mm gacha. Asosiy daryolari — Narmada, Tapti, Mahanadi, Godavari, Krishna va boshqa, yomgʻirdan toʻyinadi, yoz— kuz oylarida toʻlib oqadi, tez-tez toshadi. Suvidan, asosan, sugʻorishda foydalaniladi. Gʻarbiy va Sharqiy Gat togʻlarining dengizga qaragan yon bagʻirlarida doim yashil sernam va mussonli barg toʻkuvchi oʻrmonlar, ichki hududlarda savanna tipidagi oʻsimliklar oʻsadi, daryolar deltasida mangra oʻrmonlari bor. Milliy bogʻlar tashkil etilgan. Katta maydonlarni madaniy land-shaftlar — ekin maydonlari (sholi, bugʻdoy, paxtazorlar) va mevali bogʻlar egallagan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Seyiston (maʼnolari).

**Seyiston**, Sakiston (qadimda — Drangʻiyona) — Eron va Afgʻoniston chegarasida joylashgan tarixiy viloyat. Drangʻiyona nomi 1marta Bihistun kitobalariaya eslatilgan. Drangʻiyonaga sak qabilalari kelib joylashgani uchun (mil.av. 2-asr) Sakiston, keyinchalik S. deb atalgan. S. Mauriyalar imperiyasi, YunonBshtriya podsholigi (mil.av. 3—2-asrlarda) tarkibiga kirgan. Parfiya (mil. av. 3-asr—mil. 3-asr), Sosoniylar davlati (3—7-asrlar.), Arab xalifaligit tobe boʻlgan. 8—9-asrlarda xorijishar harakati markazlaridan biri. Yirik shaharlari: Zabol (Zobul) (Eronda), Zaranj (Afgʻonistonda). Aholisi (forslar, afgʻonlar, balujlar va boshqalar) dehqonchilik (bugʻdoy, arpa, paxta) va chorvachilik (tuya, qoʻy, echki) bilan shugʻullanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Taylor Marie Otto** (1997-yil 23-oktabrda tugʻilgan)—amerikalik professional futbol oʻyinchisi, Milliy ayollar futbol ligasi „Racing Louisville" klubida yarim himoyachi sifatida oʻynagan.

2022-yil 7-avgust yakshanba kuni Teylor „Seltik" ayollar jamoasi bilan shartnoma imzolagani eʼlon qilindi, u toʻgʻridan-toʻgʻri Hibs Celticga qarshi oʻyin uchun tarkibga kiritildi, Fran Alonos Seltik jamoasi ishonchli tarzda 9 gol farqi bilan gʻalaba qozondi.

Klubdagi faoliyati
------------------

Ogayo shtati Klivlend shahrida tugʻilgan Otto oʻz faoliyatini Chapel Hill’deki Shimoliy Karolina universitetining Shimoliy Karolina Tar Heels’iga qoʻshilishdan oldin CASL ECNL bilan boshlagan. U FIFA U-20 ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionatida Amerika Qoʻshma Shtatlarining 20 yoshgacha boʻlgan terma jamoasi bilan ishtirok etganidan soʻng, birinchi mavsumini Tar Heels bilan qizil koʻylak kiydi. Keyingi mavsumda, 2017-yilda u Tar Heelsning asosiy markaziy himoyachisiga aylandi va jamoa uchun barcha 22 oʻyinni oʻtkazdi. Toʻrt mavsumni „Tar Heels"da oʻtkazgandan soʻng, Otto 84 oʻyin oʻtkazib, 11 gol urgan.

### Racing Louisville

2021-yil 13-yanvarda Otto Racing Louisville tomonidan NWSL loyihasining ikkinchi bosqichining birinchi tanlovi (umumiy 11-chi) boʻldi. U 2021-yil 15-aprelda NWSL Challenge Cup musobaqasida Washington Spiritga qarshi oʻyinda 78-daqiqada 1:0 hisobida magʻlubiyatga uchragan edi.

2022-yil 27-iyulda Racing Louisville Otto Yevropada oʻynash imkoniyatlarini qoʻlga kiritish uchun klub bilan shartnomasini oʻzaro bekor qilganini eʼlon qildi.

**CELTIC FC LADIES**

7-avgust kuni Taylorning Yevropaga koʻchib oʻtishi u Shotlandiyaning Glazgo shahridagi dunyoga mashhur Seltik Fc ayollar jamoasi bilan shartnoma imzolaganida tasdiqlandi. Jamoani Fren Alonso boshqaradi, u Taylorga boʻlgan kunlarida uni birinchi oʻyiniga qoʻyib, unga katta ishonch koʻrsatdi, Seltik Ladies 9:0 hisobida gʻalaba qozonishdi.

Faoliyat statistikasi
---------------------

### Klub

Klub, mavsum va musobaqalar boʻyicha koʻrinish va gollar| Klub | Mavsum | Liga | Kubok | Kontinental | Jami |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Boʻlim | Oʻyinlar | Gollar | Oʻyinlar | Gollar | Oʻyinlar | Gollar | Oʻyinlar | Gollar |
| Racing Louisville | 2021 | Milliy ayollar futbol ligasi | 9 | 0 | 3 | 0 | — | — | 12 | 0 |
| 2022 | Milliy ayollar futbol ligasi | 2 | 0 | 3 | 0 | — | — | 5 | 0 |
| Karyera jami | 11 | 0 | 6 | 0 | 0 | 0 | 17 | 0 |

Manbalar
--------

1. ↑  *FC.* „Celtic are Taylor-made for Otto". *Celtic FC* (2022-yil 8-iyul). Qaraldi: 2022-yil 11-avgust.
2. 1 2 3  „Taylor Otto - North Carolina". *North Carolina Tar Heels*.
3. ↑  „Emily Fox, Brianna Pinto, Taylor Otto Selected In 2021 NWSL Draft". *Tar Heels Times* (13-yanvar 2021-yil). Qaraldi: 16-aprel 2021-yil.
4. ↑  „Washington Spirit 1–0 Racing Louisville". *Soccerway*.
5. ↑  Racing Louisville FC (2022-yil 27-iyul). „Wyne signs to lead Racing’s roster moves out of NWSL break". Press-reliz.  Qaraldi: 2022-yil 27-iyul.
6. ↑  „Celtic". *Park's Motor Group Scottish Women's Premier League*. 2022-yil 18-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 17-avgust.

Havolalar
---------

* Racing Louisville profili
*Kelli Mishel Li Osbourne* (ingliz. *Kelli Mishel Li Osbourne*; 1984-yil 27-oktabrda tugʻilgan, London) — britaniyalik qoʻshiqchi, aktrisa, modelyer. Ozzi va Sheron Osbournning qizi.

Biografiyasi
------------

Kelli 1984-yili 27-oktabrda Londonda Ozzi va yana Sheron Osbournning oilasida dunyoga keldi. Uning katta opasi Eymi 1983-yili va ukasi Jek 1985-yili tugʻilgan. Kellining bolalik paytdi 80-yillarda Ozzining ayni avjida boʻlgan paytga keldi. Shu sababli, Kelli bolaligini bir xil darajadagi turli ingliz maktablarida va butun dunyo boʻylab mehmonxona xonalarida oʻtkazdi. Bu tarbiya anʼanaviy boʻlmasa-da, Osborne oilasidagi nomaʼlum rishtalarni mustahkamladi. Kelli va uning oilasi Los-Anjelesga doimiy ravishda koʻchib oʻtganda, 1985-yil edi va oʻsha yili „Ozzmosis" albomi doʻkonlarda paydo boʻla boshladi. Ushbu albom uch trillion nusxada chop etildi va Ozzining oilasi sanʼatga aloqasi yoʻqligi haqidagi mish-mishlarga barham berdi. Oʻsha yili yillik Ozzfest metall festivali boʻlib oʻtdi va Kelli akasi bilan festivalning muvaffaqiyati bilan mashhur boʻldi.

Faoliyati
---------

Shut Up albomi birinchi marta 2002-yil noyabr oyida paydo boʻldi. Garchi undagi bemaʼni pop-pank juda yoqimli va zararsiz boʻlsa ham, jamoatchilik unchalik qiziqish bildirmadi va 2003-yilning yozida Epic Kelli bilan shartnomani bekor qilishga qaror qildi. Kellining oʻzi esa umuman toʻxtamadi - oʻsha yilning kuzida u Sanctuary kichikroq yorligʻi bilan shartnoma imzoladi va oʻzining debyut diskini Changes yangi nomi ostida qayta chiqardi. Sarlavha Black Sabbath Vol.-dan "Changes" balladasining muvaffaqiyatidan ilhomlangan. Kelli otasi bilan duet qilgan. Qoʻshiq, albatta, qayta chiqarilgan albomning treklar roʻyxatiga qoʻshildi.

Musiqasi
--------

**Diskografiya**

* 2002 — Jim boʻl
* 2003 — Oʻzgarishlar
* 2005 — Hech narsada uxlash

Salomatligi
-----------

2004-yilda Kelli otasi Ozzining 56 yoshini oʻz uyining hovlisida nishonlayotganda kana chaqib olgan. Osbourne turli alomatlar, jumladan, tomoq va oshqozon ogʻrigʻidan azob cheka boshladi va oxir-oqibat Lyme kasalligi tashxisi qoʻyildi.

2013-yilning 7-martida Kelli tutqanoq tutdi va keyinchalik unga epilepsiya tashxisi qoʻyildi.

Manbalar
--------



1. ↑  Lewis, Tim. „Kelly Osbourne : Ozzy and Sharon's little girl grows up" (13-sentabr 2009-yil). 24-aprel 2010-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 15-noyabr 2010-yil.
2. ↑  „Reif für den "Playboy"?" (olmoncha).  ORF/Hitradio Ö3. 25-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 16-noyabr 2010-yil.
3. ↑  Kelly Osbourne Reveals Why She Kept Her Mystery Illness a Secret
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Morfologiya (maʼnolari).

**Morfologiya** (yun. morphe – shakl va… logiya) (tilshunoslikda) – 1) tilning morfologik qurilishi; 2) soʻz shakllari haqidagi taʼlimot. Birinchi maʼnosida obyektni anglatsa, ikkinchi maʼnosida tilshunoslikning shu obyektni oʻrganuvchi boʻlimini bildiradi. U shuningdek 3ta katta guruhga boʻlinadi: 1) mustaqil soʻz turkumlari; 2) yordamchi soʻzlar; 3) oraliqdagi sozlar (alohida olingan soʻzlar)

Morfologiya. soʻz turkumlari, ularga xos grammatik maʼnolarni, har bir turkumga xos grammatik kategoriyalar, bu kategoriyalarni yuzaga keltiruvchi grammatik shakl va grammatik maʼnolar va shahrikni oʻrganadi. Til tizimdan iborat boʻlganidek, uning M.si ham oʻziga xos tizimni tashkil etadi. Oʻz navbatida, morfologik tizim ham oʻziga xos kichik tizimlardan tashkil topadi. Ulardan har birining mohiyati yoritilishi bilan, tilning M.si yaxlit holda, tizim sifatida oʻrganiladi.

Har bir soʻz turkumiga xos ichki tizim (tizimcha)larni shu turkumga xos morfologik kategoriyalar tashkil etadi. Morfologik kategoriyalar soʻz turkumiga xos maʼlum bir hodisaga oid umumiy va xususiy maʼnolar va bu maʼnolarni ifodalovchi soʻz shakllari birligidan iborat boʻladi. Ana shu soʻz shakllari va ularga xos umumiy va xususiy maʼnolar yoritilishi bilan muayyan morfologik kategoriyalarning mohiyati belgilanadi. Boshqacha aytganda, morfologik tizim ichidagi ichki tizimlardan birining mohiyati belgilanadi. Mas, feʼlning zamon kategoriyasi feʼl M.sida alohida tizimni tashkil etadi. Shuning uchun feʼlning zamonlariga nisbatan „feʼl zamonlari tizimi" degan ibora ham qoʻllanadi. Feʼlning zamon kategoriyasi, zamon tizimining mohiyati shundan iboratki, zamon shakllarining barchasi harakatning nutq vaqtiga (nutq momentiga) munosabatini bildiradi. Bu – zamon shakllarining barchasi uchun umumiy boʻlgan xususiyat. Shu bilan birga har bir zamonga oid feʼl shakli (shakllari) oʻziga xos xususiyatga ega. Mas, oʻtgan zamon shakllari harakatning nutq vaqtigacha, hozirgi zamon shakllari harakatning nutq vaqtida, kelasi zamon shakllari harakatning nutq vaqtidan keyin bajarilishini bildiradi. Feʼl zamon shakllariga xos ana shu umumiy va xususiyliklar zamon kategoriyasining, feʼl zamonlari tizimining mohiyatidir. Demak, feʼl turkumiga oid har bir morfologik kategoriyaning mohiyatini aniqlash bilan feʼlning morfologik tizimi yoritiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ersa** (qadimgi yunoncha: *Ἔρσα, Ἔρση*) — yunon mifologiyasidagi shudring xudosi.

Mifologiya
----------

Ersa, ikki singlisi Pandiya va Nemeya singari, Zevs va Oyning (Selenaning) qizi edi. Ersa namligi oyning kuchiga qarab oʻzgarib turadigan yer oʻsimliklarini oziqlantirdi.

Adabiyotda
----------

Qadimgi adabiyotda Ersa maʼbudasi faqat Plutarx tomonidan uning „Axloq"ida uchta joyda eslab oʻtilgan. U yerda u miloddan avvalgi VII-asrda yashagan yunon shoiri Alkmandan iqtibos keltiradi. Alkmanning asarlari anchagina yoʻqolgan, asosan, faqat alohida parchalar maʼlum boʻlib, keyinchalik boshqa mualliflar tomonidan keltirilgan.

Biroq Ersa ismi afsonalarning boshqa qahramoni Gersaning nomiga oʻxshaydi (qadimgi yunoncha: *Ἔρση*), *shudring* degan maʼnoni anglatadi. Shunga qaramay, Alkman taʼkidlaganidek, „Siz uni [Ersani] Kekrops va Aglavraning qizi Gersa bilan tenglashtirishingiz mumkin emas, garchi uning [Ersa] singlisi Pandrosa [*barcha* sugʻoruvchi] uni shudring bilan bogʻlaydigan ismga ega boʻlsa-da.".

Tasviriy sanʼatda
-----------------

 Fridrix Distelbart. Shtutgartdagi Rozenshteyn saroyi frontonidagi Artemida-Selenaning gorelyefi. 1830
 Gorelyef detali: Koʻtarilayotgan Ersa
Ersa maʼbudasi tasvirlangan qadimiy yodgorliklar yo umuman yo‘q, yo bizgacha yetib kelmagan. Uning suratini aks ettiruvchi yagona asar bu Fridrix Distelbart tomonidan 1830-yilda Germaniyaning Shtutgart shahridagi Rozenshteyn saroyining asosiy kirish eshigi ustidagi pedimentda rassom Iogann Fridrix Ditrix loyihasi asosida yaratilgan qumtoshdan yasalgan gorelyefdir. Frizda, boshqalar qatorida, Selena (yoki Artemida) ikki ot tortgan aravada qo‘lida mash’al bilan yeldek uchayotgani hamda onasining orqasida uchib, chanogʻidan yerga shudring sepayotgan yosh maʼbuda Ersa tasvirlangan.

I. F. Ditrixdan bevosita relyef haqida maʼlumot olgan Vyurtemberg Gertsogligining qurilish va bogʻdorchilik boʻlimi boshligʻi Ernst Eberxard Seyffer uning ishini quyidagicha taʼriflagan: „Uning orqasida (Selena yoki Artemida) Roza navjuvonligida parvoz qilmoqda" („Hinter ihr schwebt der Thau in weiblicher Jugend"). Oʻz-oʻzidan maʼlumki, shudringni ifodalovchi ikkita maʼbuda — Ersa va Gersa, u faqat Ersani nazarda tutishi mumkin edi, chunki u Selenaning qizi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Плутарх*. Moralii. Litres, 2018.
2. ↑  *Alcman*; *Claude Calame*. Alcman. Introduction, texte critique, témoignages, traduction et commentaire. — Rome, 1983. — P. 118.
3. ↑  *Alcman*; *Claude Calame*. Alcman. Introduction, texte critique, témoignages, traduction et commentaire. — Rome, 1983. — P. 485.
4. ↑  *E. E. F. von Seyffer*. Seyffer 1831. — S. 30.

Havolalar
---------

* *Hesiod*. Teogoniya. Matnlarning toʻliq toʻplami / Per. V. V. Veresaeva, O. P. Tsybenko. V.N.Yarxoning kirish maqolasi. O. P. Tsybenko va V. N. Yarxoning sharhlari. — M. : Labirint, 2001. — 256 b.
**Harbiy taʼlim** — qurolli kuchlar va qoʻshin turlari uchun kadrlar tayyorlash. Harbiy taʼlimning paydo boʻlishi va taraqqiyoti harbiy fan va harbiy sanʼat taraqqiyoti bilan uzviy bogʻliq. Mustaqil taʼlim sifatida Yevropa mamlakatlarida 17-asr oxiri — 18-asr boshida vujudga kelgan; bir qator mamla-katlarda maxsus harbiy oʻquv yurtlari tuzilgan.

Oʻzbekiston Respublikasida Harbiy taʼlim qurolli Kuchlar qoʻshin turlari uchun kadrlar tayyorlash, aholiga boshlangʻich taʼlim berish tizimi. Harbiy taʼlim 3 bosqich (boshlangʻich, oliy va akademik oliy taʼlim)da amalga oshiriladi. Boshlangʻich Harbiy taʼlim umumtaʼlim maktablarida, oʻrta maxsus va oʻrta kasb-hunar taʼlimi muassasalarida, harbiy litseylarda, Oʻzbekiston Respublikasi mudofaasiga koʻmaklashuvchi "Vatanparvar" tashkilotining oʻquv muassasalarida amalga oshiriladi. Oliy Harbiy taʼlim Mudofaa vazirligi tizimidagi Toshkent oliy umumqoʻshin qoʻmondonlik bilim yurti, Samarqand oliy harbiy avtomobil bilim yurti, Chirchiq oliy tank qoʻmondon-muhandislik bilim yurti, Jiz-zax aviatsiya oliy harbiy bilim yurti hamda Toshkent axborot texnologiyalar universitetining maxsus fakultetida amalga oshirilsa, Ichki ishlar vazirligining Toshkent oliy harbiy-texnik bilim yurti hamda Yongʻindan saqlash oliy texnik maktabining, Yongʻin xavfsizligi oliy texnik maktabida, Oliy Akademik taʼlim Oʻzbekiston Respublikasi Kurolli Kuchlari Akademiyasi hamda Ichki ishlar vazirligining Ichki ishlar akademiyasida amalga oshi-riladi.

Oʻquv dasturini toʻliq oʻzlashtirgan va Davlat imtihonlarini muvaffa-qiyatli topshirgan kursantlarga "ley-tenant" ofitserlik unvoni hamda sohasiga muvofiq oliy maʼlumotini tasdiqlovchi davlat namunasidagi dip-lom va koʻkrak nishoni topshiriladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zax qochirish**, yerlarni quritish — tuproqdagi ortiqcha namni chiqarib tashlash; melioratsiyankng bir turi. 3. q. tuproqda oʻsimlikning oʻsishi va rivojlanishi uchun qulay suv, havo, ozuqa va tuz rejimini vujudga keltiradi. Z.q. uchun quritish va sugorish sistemalari quriladi. Arid zonada, jumladan sugʻorma dehqonchilik mintaqalarida Z.q. yerni anʼanaviy maʼnodagi quritishdan katta farq qiladi. Sugʻoriladigan yerlarda tuproqning qayta zaxlanishi va botqoqlanishi suv omborlari, irrigatsiya kanallari va b. gidrotexnika inshootlaridan suv sizishi natijasida ikkilamchi hodisa sifatida yuz beradi. Yerlarni zax va shoʻr bosishdan saqlash maqsadida katta kanallar boʻylarida kesma drenalar yoki qator vertikal drenaj quduqlari quriladi, asosan, bir necha qator namsevar buta va b. daraxtlar (terak, tol, qayragʻoch va h.k.) oʻtqaziladi. Koʻp hollarda ekin ekiladigan zonalarda Z.q. grunt suvlarining sathi va minerallashuvini pasaytirish va tuprokda gruntni shoʻrsizlantirish ishlari bilan bir vaqtda olib boriladi (qarang Drenaj). Yerlarni qayta zax bosishdan saqlash uchun suv xoʻjaligi obʼyektlari quriladigan zonalarning tuproqmeliorativ va gidrogeologiya sharoitlari ilmiy prognozlanishi shart.

Sharif Hamdamov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qorakuya** — zamburugʻlar qoʻzgʻatadigan oʻsimliklar kasalligi. Asosan, boshokli ekinlar kasallanib, qishloq xoʻjaligiga katta zarar yetkazadi. Zararlangan boshoq, roʻvak, soʻta, poya, barg va ildiz boʻyinlari qora sporali massaga aylanadi. Quyidagi turlari koʻp uchraydi va ayniqsa, zararli: bugʻdoy va jav-darning qattiq (badboʻy) Q.si oʻsimlik tugunchasini yemiradi va "qorakuya xaltachalari" yoki alohida spora holida urugʻlarda saqlanadi. Zararlangan dondan nam havoda badboʻy hid keladi; arpa va sulining qattiq (tosh) Q.si sporalari tugunchani zararlaydi, lekin roʻvak va boshoqlar zararlanmaydi, sporaning qattiq qora massasi boshoq qobigʻini teshib oʻtadi; bugʻdoy, arpa, suli va makkajoʻxorining chang Q.si boshoq, roʻvak, soʻtalarni zararlaydi; javdar va bugʻdoyning poya Q.si poya (hamma qismlari va barglari)ni zararlaydi; makkajoʻxorining pufakchali holdagi Q.si oʻsimlikning turli qismida qobiqli va spora bilan toʻlgan gʻudsalar hosil qiladi. Q. zamburugʻlari sholi, qoʻnoq, oq joʻxori, chumiza kabi donli ekinlarda ham parazitlik qiladi. Kasallik natijasida gʻshsha ekinlari hosildorligi 20— 30% kamayib ketadi.

Kurash choralari: kasallikka chidamli navlar ekish; yuqori agrotexnika, almashlab ekish. urugʻlarni tozalash va dorilash; urugʻlikni oftobga yoyish va boshqa


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Uchtut chaqmoqtosh konlari** — ashel, mustye va yuqori paleolit davrlarida tayyorlangan tosh qurollar uchun xom ashyo manbalari. Uchtut chaqmoqtosh konlarik. mil. av. 5—4 ming yilliklarga oid. 1958-yil Buxoro viloyati Navoiy tumanining Uchtut qishlogʻi yaqinidan Ya. Gʻulomov rahbarligidagi Mohrndaryo ekspeditsiyasi aʼzolari tomonidan topilgan va shu qishloq nomi bilan atalgan. 1961—67 yillari M. R. Qosimov va 1967—80 yillar T.Mirsoatov tomonidan oʻrganilgan. Konning umumiy maydoni 8000 m2 boʻlib, shundan 1000 m2 qazib oʻrganilgan va 32 ta chaqmoktosh koni ochilgan. Uchtut chaqmoqtosh konlarik. voronka yoki oval shaklida (eni 95—110 sm dan 4— 5,5 m gacha, chuq. 5—5,5 m gacha) boʻlgan. Togʻ jinsiga 1-2 m qolganda konlar 3— 4 martagacha kengayib borgan. Uchtut chaqmoqtosh konlarik.ning tuproq qatlamidan saqlanib qolgan qurol izlari shaxtalar qanday qurollar yordamida qazilganligini aniqlash imkonini beradi. Uchtut chaqmoqtosh konlarik.ning tuproq qatlamidan bugʻuning kurak suyagi, yogʻoch qurollarning izlari, shaxtalar ichidan uchi silliqlangan hayvon shoxlari topilgan. Chaqmoqtoshlarni tosh qurollar bilan kavlab togʻ jinsidan ajratib, soʻngra ogʻir vazndagi qayroq toshlar bilan urib, bir necha boʻlaklarga boʻlganlar. Nam tortgan chaqmoqtosh moʻrtroq boʻlib, qurol yasash oson boʻlgan. Odamlar kon yaqinida chaqmoqtoshlardan qurollar yasab, ibtidoiy ustaxonalar vujudga keltirishgan. Bunday toshga ishlov berish joylari Qizilqumning boshqa rayonlaridan ham topilgan. Bunga Amudaryo boʻgʻozi yaqinidagi Sultonuizdogʻ toshkon makoni misol boʻla oladi. Hozirgacha Uchtut chaqmoqtosh konlarik.dan 35 xil tosh hamda hayvon shoxidan yasalgan qurollar topildi. Bular qad. odamlarning Uchtut chaqmoqtosh konlarik.dan uzoq muddat davomida xom ashyo manbai sifatida foydalanganini koʻrsatadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Poda** (chorvachilikda) —birturga oid chorva mollari toʻdasi. P.lar chorvachilik xoʻjaliklarida alohida saklash, bogʻlab bokish yoki yaylovda oʻtlatish (bokish) uchun tashkil etiladi. Yaylovda bokilganda sokin sigirlar 100—200, bu-zoklar 30—60, semirtiriladigan yosh mollar 150—200; qoʻychilikda ona qoʻylar 200— 800, axta koʻchqorlar 600—1200 boshdan iborat boʻladi. Qoʻylar P.si otar, yilkilar P.si uyur deb ataladi. 2) xoʻjalik (ferma)da boʻlgan bir turdagi xayvonlarning umumiy soni (boshi). P. tarkibi, undagi xdyvonlarning jinsi, yoshi va ishlab chiqarish guruhlarining nisbati, ularning ahamiyati hamda foydalanish muddatlari P.ni koʻpaytirish shart-sharoitlariga bogʻliq. P.ning zarur struktu-rasini saklab turishda podaning rejalashtirilgan aylanmasiga rioya etiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Faringit** (yun. pharynx — halqum va itis — yalligʻlanish) — halqum (yutqin) shilliq pardasining yalligʻlanishi. F. kechishiga qarab oʻtkir va surunkali boʻladi. Oʻtkir respirator kasalliklar, gripp va boshqa infeksion kasalliklar oqibatida roʻy beradi. Halqum shilliq pardasiga bevosita taʼsir etadigan omillar (sovuq havoda gaplashish, nafas olish, juda issiq yoki sovuq ovqatlar isteʼmol qilish, spirtli ichimliklar ichish, chang havodan, gazlar bugʻidan nafas olish va boshqalar) ham F.ga sabab boʻlishi mumkin. Oʻtkir F.da halqum qurib, qichishadi, tupuk yutganda, ayniqsa, „quruq yutinganda" ogʻriq paydo boʻladi, gavda temperaturasi normal turadi, baʼzan bir oz koʻtariladi. Kasallikning oldi olinmasa, surunkali shaklga oʻtishi mumkin. Surunkali F.da xdlqumda shilimshiq ajralma toʻplanadi, bemor koʻpincha yoʻtalib, balgʻam tashlaydi; yoʻtalganda baʼzan koʻngli aynib, qayt qilishi mumkin. Burun, murtak va chirigan tishlarning yiringli yalligʻlanishi, surunkali tumov, organizmda moddalar almashinuvining buzilishi kasalliklari natijasida surunkali F. paydo boʻladi. Havo quruqligi, traning keskin oʻzgarishi, chang va gazli muhit kabi zararli omillar xam F. sababchisidir. Kasallikni keltirib chiqargan omillar oʻz vaqtida yoʻqotilmasa, u surunkali tuye olib, halqum shilliq pardasining atrofiyasiga olib keladi. F.ning oldini olishda halqum shilliq pardasiga taʼsir etadigan zararli omillarni yoʻqotish, shamollashdan saqlanish, organizmni chiniqtirish (halqumni sovuq suv bilan chayib turish), chang va gazli muhitda ishlovchilar maxsus himoya vositalaridan foydalanishlari lozim.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

Manbalar
--------
**Tuzlash** — mahsulotlarni konservalash usullaridan biri. Goʻsht, tuxum, baliq, turli sabzavotlar maxsus usullarda tuzlanadi. Goʻsht T. — goʻsht kattakatta qilib tilimlanib, namakob bilan yuviladi va har qaysi tilimni mayda tuzga botirib, ipga tiziladi va kechki salqin tushgandan to ertalabgacha shabada tegib turadigan joyga osib qoʻyiladi. Kunduzgi issiqqa qoldirmay goʻsht yigʻib olingach, togʻoraga solinib, ustidan doka yopiladi va salqinroq joyda saqlanadi. Taom tayyorlashdan oldin tuzlangan goʻsht iliq suvda yuviladi va ovqat tuz solinmay pishiriladi. Bodring T. — bodringni maydayiriklari ajratilgach, sovuq suv bilan yaxshilab yuviladi va sirlangan idish yoki bochkaga teriladi. Bochkaga yana ukrop, sarimsoq, qizil qalampir, kashnich urugʻi, rayhon va boshqa koʻk oʻtlar solinadi. Bochka toʻlgach, qopqogʻi yopilib, ustiga ogʻirroq narsa qoʻyib bostirib qoʻyiladi. Soʻngra qopqoqdagi maxsus teshikchadan sovitilgan namakob quyiladi. 10 kg bodring uchun: 500 g sarimsoq, 300 g ukrop, 8—10 dona qizil qalampir, 2 osh qoshiq kashnich urugʻi, 1 tup rayhon shoxlari; namakob uchun: 10 l suvga 700 g tuz solib qaynatiladi. Bodringli bochka xona haroratida 1—2 kun saqlangach, sovuqroq joyga olib qoʻyiladi. Karam T. — tozalangan karam boshi maydalab toʻgʻraladi, tuz va yirik qirgʻichdan chiqarilgan kizil sabzi aralashtiriladi, bochka yoki sirlangan kostryulkaga zichlab bosiladi, soʻng ustiga yogʻoch qopqoq, uning ustiga ogʻirroq yuk (yoki yirik tosh) bostirib qoʻyiladi. Idishdan chiqqan suv karamni koʻmib turish lozim; karamni tuzlashda unda sut kislotali bijgʻish jarayoni sodir boʻlib, xushboʻy maza beradi. Karamning bijgʻishi qaroratga bogʻliq, harorat 16°—18° da 10 kunda tayyor boʻladi. 10 kg karamga 200 g tuz, 2—3 dona sabzi, 3—5 dona dafna yaprogʻi, 50 g yanchilmagan murch kerak boʻladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chenla** — ilk oʻrta ayerlar (6-asr oʻrtasi — 8-asrlar)da Mekong daryosi oʻrta oqimi boʻylarida yashagan monkxmer qabilalari birlashmasi. 8-asrda Ch.ning soʻnggi xukmdori malika Jayadeva davrida oʻzaro raqobatda boʻlgan knyazliklarga parchalanib ketgan. Ch. xukmdori Ishanavarman I (7-asr boshi — taxminan 635) Funan viloyatini egallab, oʻz hokimiyatini Gʻarbga, Angkor tomongacha tarqatgan hamda StungSen daryosi boʻyida Ch. poytaxti — Ishanapur shahriga asos solgan. Ch. davridan gʻishtdan kurilgan koʻplab sajdagoxlar, xaykaltaroshlik namunalari, epigrafik yodgorliklar saqlanib qolgan. Ch.ning madaniy anʼanalari keyinchalik Kambudjadesha davlatida davom ettirilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |