**EPCARD** (**European** **P** rogram Package for the **C** calculation of **A** viation **Route** **D** oses) havo ekipajlarining radiatsiya taʼsirini hisoblaydigan dasturiy taʼminot dasturlaridan biri hisoblanadi. Dasturiy taʼminot kodi transport kodiga asoslangan boʻlib u FLUKA deyiladi. EPCARD har qanday aviatsiya marshrutida 5 dan 25 km gacha balandlikdagi har qanday parvoz profili uchun kirib boradigan kosmik nurlanishning eng muhim boʻlgan tarkibiy qismlaridan simulyatsiya qilingan dozani hisoblashga yordam beradi.

EPCARD aviakompaniyalarida radiatsiya taʼsirini kuzatishda va ushbu sohaga oid qonun va qoidalarga rioya qilishga yordam beradi.

Rivojlanish
-----------

Quyidagi dasturiy taʼminot toʻplami Germaniyaning atrof-muhit salomatligi boʻyicha tadqiqot markazi boʻlgan Helmholtz Zentrum Myunchen radiatsiyaviy himoya instituti olimlari tomonidan Evropa Komissiyasi va Germaniyaning Siegen universiteti koʻmagida yaratilgan.

Radiatsiya taʼsirini simulyatsiya qilish
----------------------------------------

EPCARD dasturi kosmik ikkilamchi zarrachalarning „kvazi-real" nurlanish maydonida parvozni simulyatsiya qiladi. U neytronlar, protonlar, fotonlar, elektronlar, pozitronlar, muonlar va pionlarning energiya spektrlariga asoslangan boʻlib, FLUKA Monte-Karlo kodi orqali Yer atmosferasida dengiz sathigacha boʻlgan turli balandliklarda, barcha mumkin boʻlgan jismoniy parametrlar uchun hisoblangan. Atrof-muhit dozasi ekvivalenti H\*(10) va E. EPCARD samarali dozasi boʻyicha doza miqdorini hisoblash uchun keng miqyosdagi „fluence-to-doza" konversiya koeffitsientlari qoʻllaniladi. Net EPCARD dasturi bilan bir xil jismoniy algoritmlarga asoslangan, lekin hozirda parvoz marshruti dozalari haqida aniqroq maʼlumot beruvchi baʼzi kengaytirilgan jismoniy parametrlarni qayta ishlashga tayyor. EPCARD. Net — bu mutlaqo yangi kod boʻlib, uni Microsoft Windows NT/2K/XP/Vista kabi koʻplab tizimlarda ishlatish mumkin yoki Linux, Mac OS X yoki Solaris kabi „UNIX yadro turi" operatsion tizimlari.

Tasdiqlash
----------

Luftfahrt-Bundesamt va Physikalisch-Technische Bundesanstalt (Milliy metrologiya instituti; PTB) 2003 yil dekabr oyida EPCARD 3.34 versiyasiga rasmiy ruxsat berdi. EPCARD. Net Professional versiyasi 5.4.3 2010 yil aprel oyida LBA va PTB tomonidan havo ekipaji dozasini baholash uchun rasmiy foydalanish uchun tasdiqlangan.

Foydalanish
-----------

Dasturiy taʼminot foydalanuvchilari ichida Lufthansa, Condor Flugdienst, LTU International yoki ASISTIM GmbH xalqaro aviakompaniyasi singari yirik nemis aviakompaniyalari mavjud.

EPCARD Online veb-saytida EPCARD ning soddalashtirilgan versiyasida har qanday reyslar uchun onlayn dozani bepul hisoblashda foydalanish .

Adabiyotlar
-----------

* Mares, V. Maczka, T. Leuthold, G. Rühm, V.. EPCARD, Radiatning yangi versiyasi bilan havo ekipaji dozimetriyasi. Prot. Doʻsim. (2009), jild. 136, № 4, bet. 262-266.
* Mares, V. Leuthold, G. 2007. EPCARDda balandlikka bogʻliq dozani oʻzgartirish koeffitsientlari. Radiat. Prot. Doʻsim. 126, 581-584.
* Mares, V. Roesler, S. va Schraube, H. 2004. Havo ekipajida oʻrtacha zarracha dozasini oʻzgartirish omillari. Radiat. Prot. Doʻsim. 110, 371-376.
* Roesler, S. Heinrich, W. va Schraube, H.: Monte-Karloning samolyot balandligidagi radiatsiya maydonini hisoblash. Radiat. Prot. Doʻsim. 98, 4, 2002, bet. 367-388
* Schraube, H. Leuthold, G. Heinrich, W. Roesler, S. Mares, V. and Schraube, G.: EPCARD — Aviatsiya marshruti dozalarini hisoblash uchun Evropa dastur toʻplami, Foydalanuvchi qoʻllanmasi. GSF-Milliy tadqiqot markazi, Noyxerberg, Germaniya (2002). . GSF-hisobot 08/02
* Pellicconi, M. FLUKA kodidan foydalangan holda hisoblangan yuqori energiyali nurlanish uchun oqimning samarali dozasi va oqimning atrof-muhit dozasiga ekvivalent konvertatsiya koeffitsientlariga umumiy nuqtai. Radiat. Prot. Do‘sim. 88(4), bet. 279-297, 2000.
* Schraube, H. Heinrich, W. Leuthold, G. Mares, V. va Roesler, S.: Aviatsiya marshrutining dozasini hisoblash va uning raqamli asoslari. Proc. Xalqaro radiatsiyaviy himoya assotsiatsiyasining 10-xalqaro kongressi, Xirosima, Yaponiya. T-4-4, P-1a-45 (2000) 1-9
*

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Jeffrey R. Davis, Robert Johnson, Jan Stepanek — **Fundamentals of Aerospace Medicine** (2008) — Page 228-230 (Google Books Link 2010)
2. ↑   Cosmic Radiation Reporting on the ASISTIM website, accessed 2 March 2015.
3. ↑  „EPCARD online". 2023-yil 12-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 12-iyun.