recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Eskimos tili** — paleoosiyo tillarining eskimosaleut guruhiga mansub til; Rossiya Federatsiyasida Chukot muxtor okrugida va Magadan viloyatining jan.sharqida, AQShda Alyaska yarim oroli va unga yaqin orollarda, Kanada va Grenlandiyaning shim. hududlarida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 115 ming (AQShda — 38 ming, Kanadada — 28 ming, Grenlandiyada — 47 ming, Rossiya Federatsiyasida — 1,5 ming) kishidan iborat. Eskimos tili Grenlandiyada orol muxtoriyatining tili, qolgan mamlakatlarda esa oddiy soʻzlashuv tili hisoblanadi. Bir qancha belgilariga qoʻra oʻz qarindoshi — aleut tilidan keskin farq qiladi. Umuman Eskimos tilida 2 ta — yuit va inuit lahjalari, Rossiya Federatsiyasidagi Eskimos tilida 3 ta — chaplin, naukan, sirenik lahjalari ajratiladi. Koʻp asrlar mobaynida eskimoslarning maʼlum hududlar doirasidagina ajralib yashashi tufayli Eskimos tilining bir qator lahjalari mustaqil til belgilariga ega boʻlgan.

Eskimos yozuvi birinchi marta Grenlandiyada 19-asr oʻrtalarida (lotin grafikasi asosida), Rossiya Federatsiyasida 20-asrning 30-yillarida (1932—37 yillarda lotin grafikasi, 1937-yildan rus grafikasi asosida), AQSH va Kanadada 20-asrning 70-yillarida (lotin grafikasi asosida) shakllangan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Eskimos tili" *OʻzME*. E-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kobuleti** ( gruzincha: *ქობულეთი*  [kʰɔbulɛtʰi] ) — Gruziyaning gʻarbiy qismi bo'lgan Ajariyadagi shahar, Qora dengizning sharqiy qirgʻogʻida joylashgan. Bu Kobuleti shahrining qarorgohi va dengiz bo'yidagi kurort bo'lib, bu shaharga har yili gruzinlar va ko'plab sobiq Sovet Ittifoqi aholisi tashrif buyurishadi. Shahar ayniqsa, arman sayyohlari orasida mashhur. Usmonlilar hukmronligi davrida u *Churuksu* nomi bilan mashhur edi.

Geografiyasi
------------

 Kobuleti muzeyi
Shahar Gruziyaning janubi-g'arbiy qismida, ya'ni Ajara Avtonom Respublikasining shimoliy qismida joylashgan bo'lib, shimolda Ozurgeti viloyati bilan chegaradosh. Viloyat markazi Qora dengiz sohilida joylashgan Kobuleti shahri hisoblanadi. 

Kobuleti viloyati bitta munitsipal, ikkita tuman va o'n yetti qishloq kengashlaridan iborat. Viloyat 48 qishloqdan iborat. Viloyatda gruzinlar bilan 24 xil millat vakillari birga yashaydi. Kobuleti viloyati o'zining mehmondo'stligi, yumshoq subtropik iqlimi, dengiz havosi, yorqin quyoshi va iliq dengizi bilan mashhur.  Dengizga atrofida joylashgan keng noyob qumli plyaj o'zining osmonga tutashgan endemik qarag'ay daraxtlari, evkaliptlar, bambuk, sarvzor, xurmo va kakao palmalari bilan bezatilgan ajoyib manzaralari bilan ajralib turadi.

Tabiati
-------

Kintrishi va Tikeri qo'riqxonalari o'zining biologik xilma-xilligi bilan ajralib turadi. Ispan botqog'ida noyob florani topish mumkin. 

Viloyat atrofidagi hudud turli xil tuproqlarga ega: dengiz qirg'og'i pasttekisligi torfli tuproqlarga boy. Togʻli hududlarda esa alp togʻ jinslari, tepaliklarda qizil tuproq uchraydi. Tog'li hudud subtropik turlar uchun yaxshi.

Kobuletida bir nechta daryolar bor. Eng muhimlari: Kintrishi daryosi, Chakvistskali, Acharistskali, Ochxamuri, Achkva va Dexva daryolari .

Kintrishi himoyalangan landshafti va Kobuleti boshqariladigan qo'riqxonasi Kobuletida joylashgan.

Shuningdek qarang:
------------------

* Adjara
* Batumi

Manbalar
--------

1. ↑  German, Tracey*. Regional Cooperation in the South Caucasus: Good Neighbours Or Distant Relatives?*. Routledge, 2016 — 42 bet. ISBN 9781317069133. „...the Georgian Black Sea resort of Kobuleti, which is very popular with Armenian tourists..."
2. ↑  „Thousands Of Armenians Evacuated From Georgia". Radio Free Europe/Radio Liberty (11-avgust 2008-yil). „Batumi and Kobuleti have in recent years become one of the most popular destinations for Armenian holidaymakers.".
3. ↑   Çürüksu Kazası (District of Çürüksu) Kodaman, B and İpek, N. (1992), On Dokuz Mayıs University Education Faculty Journal, Vol. 7, No. 1, 103-124
**Anandalahari** (bengalchadan: anandalahari) — Bengal va Sharqiy Hindiston musiqa asbobi. U bochka shaklidagi korpusga ega, bir tomoni ochiq va "ostki" qismiga mahkamlangan bittalik yoki ikkitalik yagona tor. Janubiy hind pulluvan kudamiga oʻxshab, anandalahari koʻpincha raqsga hamroh boʻladi va ham ohang, ham ritmni ijro eta oladi.

"Anandalahari" nomi "quvonch toʻlqinlari" degan ma’noni anglatadi, xalq orasida bu asbob — tovushga taqlid:gubgubi va xamak deb ataladi.

Asbobning korpusi yogʻoch, ikki tomoni ochiq; pastki va yuqori qismlarida charm halqa va bogʻichlar yordamida membrana biriktiriladi. Ba’zi asboblar yuqori membranada teshikka ega, boshqalarida esa yoʻq; eski asboblarda umuman boʻlmasligi mumkin. Tor bambuk yoki boshqa material bilan ostki qismga mahkamlanadi. Torning ikkinchi uchi mis xumchaning ichiga mahkamlanadi.

Bochka chap qoʻltiqqa qoʻyiladi, xumcha chap qoʻlga olinadi va u bilan tor tortiladi, oʻng qoʻl bilan naycha yordamida chalinadi. Musiqa chaluvchi mistiklar, baullar bu asbobni sevib qolishgan.

Zacks Anandalahari va unga tegishli asboblarni membranafonlarning alohida, sof hind sinfi deb hisoblagan, ammo etnomuzikolog Lorens Piken va boshqalar ularning barchasi sof xordofonlar ekanligini koʻrsatdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Garland 1998, s. 328. sfn error: no target: CITEREFGarland1998 (help)
2. 1 2  Lorea 2016, s. vii. sfn error: no target: CITEREFLorea2016 (help)
3. ↑  Garland 1998, s. 329. sfn error: no target: CITEREFGarland1998 (help)
4. ↑  Garland 1998, s. 365. sfn error: no target: CITEREFGarland1998 (help)
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Grove 2014. sfn error: no target: CITEREFGrove2014 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Alastair Dick, Jeremy Montagu*. Ānandalaharī*. Oxford University Press, 2014.
* Carola Erika Lorea*. Folklore, religion and the songs of a Bengali madman: a journey between performance and the politics of cultural representation*, Jerusalem studies in religion and culture. Leiden; Boston: Brill, 2016. ISBN 978-90-04-32470-1 978-90-04-32471-8.
* *The Garland encyclopedia of world music*, Garland reference library of the humanities. New York: Garland Pub, 1998. ISBN 978-0-8240-4946-1.

Havolalar
---------

* „Anandalahari — Banglapedia". *en.banglapedia.org*. 22-oktabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-avgust 2020-yil.
**Prussiyalik Viktoria Margarita** (nemisnemischa:, *toʻliq ismi* **Margarita Elizabeth Maria Ulrika Adelheid** (nemisnemischa:; 17-aprel 1890-yil, Potsdam — 9- sentabr 1923-yil, Glinike ov saroyi, Nordban) — Prussiya malikasi.

Biografiya
----------

Viktoria Margarita Prussiya shahzodasi Frederik Leopold va uning rafiqasi Luiza Sofiya oilasida tugʻilgan. U Prussiya shahzodasi Frederik Nikolayning va malika Meri Anna-Dessau nabirasi, onasi tomondan Frederik VIII, Shlezvig Xolshteyn gertsogi va uning rafiqasi Adelgeida Gogenloe-Langenburgning nabirasi. Viktoria Margaritaning uchta ukasi bor edi. Ona tomondan, Vilgelm II ning rafiqasi Germaniya imperatori Auguste Viktoriyaning jiyani bo`lgan.

Oilaning qarorgohi Gilinike ov saroyi edi.

Shaxzoda Roys-Kestir Henry XXXIII malika bilan uchrasha boshladi. U Saks-Veymar-Eyzenax Buyuk gertsogi Karl Aleksandr va uning rafiqasi Sofiyaning nevarasi edi. Karl Aleksandr va Niderlandiyalik Sofiyaning onalari imperator Pavel I ning qizlari edi, shuningdek, Henry uning evarasi boʻlgan. 1909-yilda Malika Juliana tugʻilishidan oldin u qirolicha Vilgelminaning farzandsizligi tufayli Gollandiya taxtiga asosiy daʼvogarlardan biri boʻlgan.

Henry koʻp qirrali isteʼdod egasi hisoblanar edi: u fil suyagi bilan ishlash boʻyicha taniqli usta, shuningdek rassomchilik va haykaltaroshlik bilan shugʻullangan.

Viktoraya Margaritaning ota-onasi bu nikohga qarshi boʻlib, qizi uchun eng yaxshi partiyaga umid qilishgan. Biroq, Kaiser Vilgelm II jiyani bilan Royslik Shahzodaning oʻrtasidagi nikohni maʼqulladi.

1913-yil 17-mayda Malika Henry XXXIII ga turmushga chiqdi. Viktoria Margaritaning ibodatxonasi Kaiser Vilgelm II tomonidan boshqarilgan

Er-xotinning ikki farzandi bor edi:

* **Roys-Kestritslik Maria Luiza** (1915-1985) — avval Erich Taisenga bilan turmush qurdi, keyin Aleksandr Body bilan. Ikkala nikoh ham ajirim bilan tugadi. Birinchi nikohidan qiz koʻrdi:
	+ Viktoria sibilla Taisen (1942-yil 31- dekabr), Volfgang Shaferga 1969- yil 22-sentyabrda turmushga chiqdi.Ularning uchta farzandi bor edi.
* **Henry II Roys-Kestrstskiy** (1916-1993) — uylanmagan va Farzand koʻrmagan.

Er-xotin 1922-yilda ajrashishdi. Bir yil oʻtgach, Viktoria Margarita Potsdamdagi ota-onasining uyida ispan grippi bilan ogʻrib vafot etdi. Glinike qal’asining oilaviy qabristoniga dafn etildi.

Bir necha yil oʻtgach, Henry oʻzidan ancha katta boʻlgan ayol Allen Tewga uylandi. Allen Tew, amerikalik bankirning qizi, bu nikoh uning toʻrtinchi nikohi boʻldi. 1935-yilda ular ham ajralishdi. Henry 63 yoshida olamdan koʻz yumdi.

Manbalar
--------


1. ↑  Prinsessa Luiza Sofiya „Архивированная копия". 27-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyul 2014-yil.

 (olm.)
2. ↑  "Royal Weddings", The Washington Post, 10 May 1914
3. ↑  Profil na Thepeerage Andoza:Wayback 2
**Eskiyoʻl** — Gumushhane viloyatining Kelkit tumaniga qarashli qishloq .

Tarixi
------

Qishloqning eski nomi „Bandola" deb atalagan. Mintaqada sodir boʻlgan urushlar taʼsirida aholi punkti vayron boʻlganligi sababli 1516-yil manbasida xarob (boʻsh) qishloq sifatida qayd etilgan. Mintaqada Usmonli hokimiyati tomonidan boshlangan koʻchirish siyosati natijasida 1530 va 1591-yil manbalarida „Bandula" sifatida qayd etilgan aholi punkti faqat musulmonlar yashaydigan juda koʻp aholisiga ega aholi punkti sifatida koʻrilgan. Jalalilar qoʻzgʻolonlari vaqtida aholi punktiga salbiy taʼsir koʻrsatgan va uning qoʻshilgan Kelkit tumanida boʻlgani kabi aholisi ham sezilarli darajada kamaygan. 1642-yilgi avariz daftarida qishloqda faqat 1 ta musulmon oilasi qayd etilgan. 1835-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra (faqat erkaklar hisoblangan) qishloqdagi 4 ta xonadonda 14 nafar erkak aholi yashagan. Turkiya Respublikasining tashkil topishi bilan Kelkit tumanidagi qishloqlar orasida joylashgan aholi punktining Bandola nomi bilan 1950-yillarning oxiriga kelib oʻzgartirilib, 1960-yilgi aholini roʻyxatga olishdan buyon hozirgi nomi bilan manbalarga kiritila boshlandi.

Joylashuvi
----------

Gumushhanegacha 100 km, Kelkit tumanigacha 35 km uzoqlikda boʻlib, eski Erzinjon-Gümüshhane avtomagistralida joylashgan.

Aholisi
-------

| Qishloq aholisining yillar boʻyicha maʼlumotlari |
| --- |
| 2020 | 55 |
| 2019 | 89 |
| 2018 | 145 |
| 2017 yil | 1 |
| 2016 yil | 14 |
| 2015 yil | 10 |
| 2014 yil | 56 |
| 2013 yil | 92 |
| 2012 yil | 73 |
| 2011 yil | 85 |
| 2010 yil | 119 |
| 2009 yil | 121 |
| 2008 yil | 150 |
| 2007 yil | 133 |
| 2000 | 216 |
| 1990 yil | 259 |
| 1985 yil | 280 |
|

Manba
-----

1. ↑  „1960 Genel Nüfus Sayımı: İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (Türkçe).  sehirhafizasi.sakarya.edu.tr (1963). 18 şubat 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22 ekim 2021.
**Mutlaq qora jism** - har qanday temperaturada oʻziga tushayotgan barcha nurlanishlarni (toʻlqin uzunligidan qatʼi nazar) yuta oladigan jism; yutish krbiliyati birga teng. Mutlaq qora jismj. nurlatgan yorugʻlikning spektral tarkibi va energiyasi faqat shu jism temperaturasi bilan aniqlanadi, ammo uning kimyoviy tarkibiga bogʻliq boʻlmaydi. M.k, j. tabiatda mavjud emas, uni faqat sunʼiy yoʻl bilan hosil qilish mumkin. Buning uchun ichi kovak, no-shaffof jism biror aniqtragacha qizdiriladi. Teshik A dan jism kovagi S ga kirgan har qanday nur S ichki devordan koʻp marta kaytishi natijasida toʻliq yutiladi, orqaga qaytib chiqmaydi (rasmga q.). Yuqorida koʻrsatilgan tarzda biror temperaturagacha qizdirilgan jismning teshigidan chiqayotgan nurlanishni Mutlaq qora jismj.ning nurlanishi deyish mumkin. Mutlaq qora jismj. qonunlari jismlarning xossalarini aniqlashga imkon beradi va muhim ilmiy va amaliy ahami-yatga ega. Masalan, Mutlaq qora jismj.ning Plank nurlanish qonuni energiya kvantlari haqidagi gʻoyani ilgari surdi. Bu esa, oʻz navbatida, kvant mexanikaga asos soldi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nodavlat sektori** - milliy iqtisodiyotning davlat tasarrufida boʻlmagan sohalari. Nodavlat sektori Gʻarb mamlakatlarida privat, yaʼni xususiy sektor deb yuritiladi. Oʻzbekistonda xususiy korxonalar, qoʻshma korxonalar, shirkatlar, kooperativlar, xoʻjalik uyushmalari, aksiyadorlik jamiyatlari, fermer va dehqon xoʻjaliklari Nodavlat sektoriga ki-ritilgan. U xususiy mulkning ustuvorligi bilan ajralib turadi va uning milliy iqtisodiyotdagi hissasi turli mamlakatlarda turlicha. Nodavlat sektori korxonalari, birinchidan, oʻzaro bozor aloqalari oʻrnatsa, ikkinchidan, davlat sektori bilan bogʻlanib, turli resurslar va xizmatlarni sotib oladi. Nodavlat sektori xoʻjalikning hamma jabhalarida mavjud boʻlib, savdo-sotiq, xizmat koʻrsatish, qishloq xoʻjaligi, transport, qurilish, isteʼmol buyumlari ishlab chiqarishda yetakchilik qiladi, ammo bazaviy tarmoqlarda uning hissasi nisbatan kichik. Nodavlat sektori iqtisodiyotning erkin, davlat arala-shuvidan xoli sohasi sifatida bozor qoidalariga binoan rivojlanadi. Bu yerda ishlab chiqarish strategiyasini bozordagi talab va taklif nisbati belgilab beradi. Nodavlat sektorida daromadlar erkin taqsimlanib oʻzlashtiriladi. Nodavlat sektori oʻz tovarlarini davlat buyurtmalariga binoan (bozor narxini hisobga olib), davlat sektoriga sotadi, davlat sektoridan esa kerakli tovar va xizmatlarni kelishilgan narxda sotib oladi. Nodavlat sektori er-kin boʻlganidan unga iqtisodiy fao-liyatni xilma-xilligi xos. Nodavlat sektorining iqtisodiyotdagi hissasi shu sektor korxonalarida jamgʻarish yuz berib, daromadlar investitsiyaga yoʻnaltirilishi natijasida ishlab chiqarishning kengayishi va davlat mulkining xususiylashtirilishi tufayli korxonalarning Nodavlat sektoriga oʻtishi yoʻli bilan oʻsadi. Bu hissa 4 koʻrsatkichga binoan aniqlanadi: yalpi ichki mahsulot (YAIM), ishlovchilar soni, kapital mablagʻlar va asosiy kapital (fond) miqdori koʻrsatkichlari. Bular orasida asosiysi — Nodavlat sektorining YAIM daga hissasi hisoblanadi. Oʻzbekiston iqtisodiyotida Nodavlat sektori hissasi 2000-yilda yalpi ichki mahsulotning 70,2% ni, band boʻlganlar sonining 76% ni, korxonalar soni boʻyicha, 87,7% ni tash-kil etdi (1995-yilda tegishlicha 67,0, 63,9, 78,3%).

Ahmadjon Oʻlmasov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abu Bakr Ahmad ibn Ali ibn Sobit ibn Ahmad ibn Mahdiy ash-Shofi’iy, odatda al-Xatib al-Bagʻdodiy** „Bagʻdodlik maʼruzachi" nomi bilan tanilgan (10-may 1002, hijriy 1033-yil, 3-sentyabr — hijriy 315-yil; Muslim); olim va tarixchi.

Hayoti
======

Al-Xatib al-Bag‘dodiy 392-hijriy yil 24 Jumadi as-Soniyda/1002-yil 10-mayda Bag‘dodning janubidagi Hanikiya qishlog‘ida tug‘ilgan. U voizning o‘g‘li bo‘lib, yoshligidan otasi va boshqa shayxlar huzurida o‘qigan. Vaqt oʻtishi bilan u boshqa fanlarni ham oʻrgandi, lekin uning asosiy qiziqishi hadis edi. 20 yoshida otasi vafot etdi va u hadis izlab Basraga boradi. 1024 yilda Nishopurga ikkinchi safarga otlanadi va Rey, Amol va Isfahonda koʻproq hadis toʻplaydi. Qancha vaqt sayohat qilgani nomaʼlum, lekin oʻz maʼlumotlariga koʻra, u 1028 yilga kelib Bagʻdodga qaytib kelgan. U hadis boʻyicha obroʻli boʻlganida, uning shon-shuhratiga sabab boʻlgan vaʼzning keyingi hayotida yordam bergan. Biografik olimlardan biri Al-Zahabiyning aytishicha, zamonaviy oʻqituvchilar va anʼanalar targʻibotchilari odatda toʻplagan narsalarni maʼruzalarida yoki vaʼzlarida ishlatishdan oldin Al-Bagʻdodiyga topshirishadi.

Faoliyati
=========

Ibn Hajar oʻz asarlarini hadis ilmi va hadis terminologiyasi sohasida taʼsirli deb eʼtirof etib, „Hadis ilmidan kitob yozmagan fan kamdir", deb aytgan. Keyin u hanbaliy olimi Abu Bakr ibn Nuqtadan iqtibos keltirdi: „Har bir xolis odam Xatibdan keyin keladigan hadis ulamolari uning asarlaridan qarzdor ekanini biladi". 80 dan ortiq unvonlar al-Bagʻdodiyga tegishli.

Tanlangan asarlar roʻyxati:

* Tarix Madinat as-Salom yoki Tarix Bagʻdod va Zailih val-Mustafod va Olimlar ilovasi — 23 jild

* Al-Kifaya fi maʼrifat usul 'ilm al-rivoya: Hadis terminologiyasiga oid dastlabki asar, Ibn Hajar ushbu sohada taʼsirli deb baholagan.

* Al-Jomi li-Axlak al-Ravi va-Sdab as-Sami

* Takyid al-Ilm: Anʼanalarni yozuvga kiritish man etilganmi, degan savol

* Sharaf ashob al-hadis: Anʼanachilarning ahamiyati atrofidagi markazlar

* As-Sobik va l-lahik: muayyan turdagi hadis roviylari bilan ishlash

* Al-Mu’tanif fi takmilat al-Mu’talif val-Muxtalif: Ismlarning toʻgʻri yozilishi va talaffuzi.

* Al-Muttafik va l-muftarik

* Talxis al-mutashabih fil-rasm va-himoyat ma ashkala minhu min navodir al-tashif val-vahm.

* Al-Asmoʻ al-Mubhama fil-anbaʼ al-Muhkama: hadisda zikr etilgan nomaʼlum shaxslarni aniqlash.

* Al-Rihla fi talab al-hadis

* Iktidaʼul-ilm al-amal

Adabiyotlar
===========

1. ↑  *محمد فارس موسوعة علماء العرب والمسلمين العرب العرب المسلمون الامم الاسلامية العثمانيون علماء ومهندسون ومخترعون ط دار فارس للنشر*. «موسوعة علماء العرب والمسلمين » [1993] — 106 bet.

1. ↑  {{Kitob manbasi|title= ^ a b Lewis, B.; Menage, V. L.; Pellat, Ch.; Schacht, J. (1997) [1st. pub. 1978]. Encyclopaedia of Islam (New Edition). Vol. IV (Iran-Kha). Leiden, Netherlands: Brill. p. 1111. ISBN 9004078193.|pages=1111|publisher="موسوعة علماء العرب والمسلمين "|origyear=1997}
**Nodir-uzlat**, Mahjur, Sharif (taxalluslari; ismi Muhammad Sharif) (1743 — hozirgi Kosonsoy tumani — ?, taxminan Qoʻqon) — shoir va xattot. Kosonda oʻqib, savod chiqargan, kotiblik qilgan. Soʻng Qoʻqonga kelgan va shu yerda yashab kelgan. Nodira uni oʻz panohiga olib, saroyda xattot etib tayinlagan. Nodir-Uzlat turkiy va forsiyda ijod qilgan, gʻazal, masnaviy, ruboiy, muvashshax, tarjiʼband, taʼrix, oʻlan janrlarida 13 ming misradan koʻproq sheʼrlar hamda "Haft gulshan" dostonini (1824—25) yozgan. Lirikasi, asosan, ishqiy-falsafiy sheʼrlardan iborat. Xalq ogʻzaki ijodi bilan yozma adabiyot aloqalari uning oʻlanlarida yorqin aks etgan. Devon tuzgan. "Haft gulshan" dostoni Nodiraga bagʻishlangan. Asar 5842 misra — qamd, naʼt, chahor yor taʼrifi, shoir axvoli va dostonning yozilish sabablari bayoni (kirish) hamda 7 mustaqil sheʼriy hikoyadan iborat. Asarda malika Nodiraning mamlakat obodonchiligi va ilmfan rivojiga qoʻshgan hissasi, uning yuksak insoniy fazilatlari aks ettirilgan. Shuningdek, baxtli hayot va odil shoh gʻoyalari ilgari surilgan. Dostonda bosh mavzu — sevgi, sadoqat tasviri birinchi oʻrinda turadi. "Haft gulshan" hamda Devonning qoʻlyozma va toshbosma nusxalari Qoʻqon adabiyot muzeyi (inv. № 1462, 88), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti (inv. №1801, 10114) fondida saqlanadi.

Manbalar
--------

* Haft gulshan, T. 1961.

Adabiyot
--------

* Qayumov A. Qoʻqon adabiy muhiti, T. 1961; Oʻzbek adabiyoti tarixi. [5 j.li], 4-j. 1978; Gʻafurjonova T. Nodir va uning "Haft gulshan" dostoni, T. 1982.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Qaymoq
**Qaymoq** — sut mahsuloti. Sut separatori ixtiro qilinguncha sutni 10— 12 soat davomida past haroratda maxsus idishlar (mas, Oʻzbekistonda sopol tovoq)da tindirib olingan. Tarkibida yogʻliligiga qarab 59,6—81,8% suv, 2,4—3,4% oqsil, 2,7—4,2% laktoza, 0,3—0,6% mineral moddalar bor. Sut zdlarida bevosita isteʼmol qilishga moʻljallangan, yogʻliligi 10%, 20% va 35% boʻlgan Q. ishlab chiqariladi. 10% li Q. 78—80° da, 20% va 35% lisi 85—87° da (15—30 sek. davomida) pasterlanadi, soʻngra darhol maxsus sovitish vannalarida 4—6° ga qadar sovitiladi, shisha idishlar yoki qogʻoz paketlarga quyiladi. Oddiy Q.dan tashqari quyultirilgan va quruq Q.lar ham ishlab chiqariladi. Q.ning oʻzi isteʼmol qilinadi, ichimlik va taomlarga qoʻshiladi. Q.ning asosiy qismi sanoatda sariyogʻ, smetana olish uchun qayta ishlanadi, muzqaymoq tayyorlanadi.

Yana qarang
-----------

* Sut
* Sut sanoati
* Tvorog

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mutlaqlik va nisbiylik** - falsafiy tushunchalar. Mutlaklik mutlaq tushunchasiga tegishlidir. Nisbiylik mutlaqlikning aksi. Barcha narsa va hodisalar, ular haqidagi bilimlar vaqtga, shart-sharoitga bogʻliq, vaqt oʻtishi, shart-sharoitlar oʻzgarishi bilan narsa va hodisalar, ular haqidagi bilimlar ham oʻzgaradi. Nisbiylik har qanday bilimning vaqtga, shartsharoitga bogʻliqligini, u qotib qolgan, oʻzgarmas emasligini anglatadi. Ammo nisbiylikni mutlaqlashtirish mumkin emas. U relyativizmta olib boradi. M. va n. obyektiv jarayonning bir-biriga bogʻliq boʻlgan ikki tomoni boʻlib, ularni qarama-qarshi qoʻyish ham mumkin emas.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Zubayda** (762—831) — Horun ar-Rashidning xotini, amakisining qizi, abbosiylar xalifasi Amin (? — 813) ning onasi. U xalqparvar, kambagʻalparvar, xayru ehson borasida behad qoʻli ochiq boʻlib, oʻz mablagʻiga koʻplab shahar, qalʼa, rabot, masjid, Madrasa, koʻprik, yoʻl, ariq, quduq, hovuz, sardoba, koriz qurdirgan, gʻoziylar uchun qurol-aslaha va otlar xarid qilgan, yeru mulklar sotib olib, ularni qalʼalarga vaqf etgan. Chunonchi, 3. Kufadan Makka va Madinagacha boʻlgan yoʻllarda quduklar va Makka axlini oqar suv bilan taʼminlash uchun uz. 16 km keladigan bir ariq qazdirgan. Makkaliklar hanuzgacha mazkur ariqni "Aynu Zubayda" ("Zubayda chashmasi") deb ataydi. Shosh kanalini (Toshkentdagi Boʻzsuv) tiklashga 2 mln. dirham aj-ratgan. Nizomulmumsning "Siyosatnoma" asarida aytilishicha, Erondagi Koshon va Tabriz, Qashqar va Balur chegarasidagi Badaxshon, Isfijobdagi Husan sh.larini hamda Erondagi Jilon, Xorazmdagi Afrofa va b. koʻpgina qalʼalarni 3. qurdirgan. Ad.: Nizomulmulk, Siyosatnoma, T. 1997.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**(Abu Mansur) Al-Muzaffar ibn Ardasher ibn al-Abbodiy** (hijriy 491-yil (milodiy 1098-yil) tugʻilib, 547-hijriy yilning rabiulavval oyi (milodiy 1152-yil)da Askar Mukram degan joyda vafot etgan).

Hayoti
------

Al-Muzaffar al-Abbodiy go‘zal vaʼzlari bilan shuhrat qozongan, iboralarining mazmundorligi va shirinsuxanligi bilan dong taratgan vaʼzxon. Hatto uning minbardan so‘zlaydigan fasohatli va yoqimli nutqi xususida masalalar to‘qigan edilar. Nishopurda ko‘p hadis eshitgan. Sahih hadislardan yaxshi xabardor bo‘lgan. U sultonning Bag‘doddagi elchisi bo‘lgan. U o‘z dinida sobitqadam bo‘lmagan bir kishi edi. Xamrga nisbatan emin-erkinlik haqida bir risola ham yozgan edi.

Vafoti
------

Al-Muzaffar al-Abbodiy elchi sifatida Bag‘doddan ketgan bo‘lib, hijriy 547-yilda vafot etadi va tobuti Bag‘dodga keltirilib, ash-Shuvayniziya qabristoniga dafn qilingan. Qabri ko‘k g‘ishtlar bilan qoplangan edi.

Manbalar
--------

1. ↑  Z. Munavvarov va boshqalar*. Ренессанс олимлари қомуси* (oʻzbekcha, inglizcha va arabcha), 2021-yil — 110 bet. ISBN 978-9943-7557-7-2.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Renessans olimlari qomusi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qayla** — tayyor ovqat ustiga solinadigan masalliq. Goʻsht va mayda toʻgʻralgan turli sabzavotlardan qovurib, soʻng ozroq suv qoʻshib qaynatib yoki sust olovda 30—40 min. davomida dimlab pishiriladi. Q. moshkichiri, kesma ugra, turli garnirli taomlar uchun tayyorlanadi.

 Kartoshka pyuresi va qaylalivegetarian sosiska
**Qayla (shirin podlivka)** — taomni tayyorlash jarayonida masalliqlar, yaʼni goʻsht va/yoki sabzavotlardan ajralib chiqadigan sharbatlardan tarkib topgan suyuq sous. Fransuz oshxonasida qayla *jus*: taomnomada „steak *au jus*" (qaylali steyk) deb ataladi.

Qaylaga, uni quyuqlashtirish uchun un yoki un hamda yogʻ eritilib, aralshtirilgan holda tayyorlanadigan ru qoʻshilishi mumkin. Ayrim bosh oshpazlar bu uslubni maʼqul koʻrmaganliklari sababli, buni soxtalashtirish deb hisoblashadi. Baʼzida qayla oldindan ajratib olingan goʻsht parchasidan, asosiy taomga qoʻshmagan holda tayyorlanadi. Baʼzida qaylaga ziravorlar va taʼm beruvchi hamda mazani kuchaytirgichlar, masalan, bulyon donachalari, sharob, sut, sariyogʻ kabilar ham qoʻshiladi. Taom dasturxonga tortilishidan oldin qayla olovda yanada quyuqlashtirilishi yoki suv qoʻshib suyuqlashtirilishi mumkin.

Maxsus six (vertel)da pishiriladigan goʻsht uchun qaylani tayyorlashda vertel ostiga goʻshtdan tushayotgan suyuqlik qayta-qayta pishirilayotgan goʻsht ustidan quyiladi. Bu qaylaning ilk va eng qadimgi namunasi boʻlib, odatda goʻshtdan oqadigan qon ham qaylaga qoʻshilgan. Ammo, Vizantiyadagi pravoslavlar orasida taomda qon isteʼmol qilinishi taqiqlangani bois bu turdagi qayla juda keng tarqalgan emas edi. Turli xil qaylalar tayyorlash XVII asrdan boshlab fransuz oshxonasida keng tarqaldi va asta-sekin butun Yevropa va Amerikaga tarqaldi; Eliza Actonning1848-yilda chop etilgan oshpazlik kitobida 15 xil qayla retsepti keltirilgan.

Qaylalarning ommalshuvi ortidan tayyor qaylalar va yoki unga oʻxshatib tayyorlangan aralashmalar sotuviga turtki berdi. Bunday turdagi qaylalarni isteʼmoldan avval qizdirish yoki suv qoʻshib suyultirilish talab etiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  В. В. Похлёбкин 2015. sfn error: no target: CITEREFВ.\_В.\_Похлёбкин2015 (help)
2. 1 2 3 4 5 6 7  Katz 2003. sfn error: no target: CITEREFKatz2003 (help)
3. 1 2 3  Oxford 2014. sfn error: no target: CITEREFOxford2014 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Poxlyobkin V. V. Podlivki // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E", 2015. — S. 295. — 456 s. — 4000 ekz. — ISBN 978-5-699-75127-3.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Al-Shifoa bint Ashraf** (arabcha: ), **Laylo** ismi berilgan, Islom payg'ambari Muhammad (s.a.v)ning ayol sahobasi edi.

Biografiya
----------

U Abdulloh ibn Abdshams va Fotima binti Vahbning qizi va Makkadagi Quraysh qabilasining Adi qabilasidan edi. Abu Hatma ibn Huzayfaga turmushga chiqib, Sulaymon va Masruq ismli ikki oʻgʻil koʻrdi. 

U dono ayol sifatida shuhrat qozongan. Uning ismi *Al-Shifoa* "shifo beruvchi" degan ma'noni anglatadi va u xalq tabobati bilan shug'ullanganligini ko'rsatadi. Makkada yigirmaga yaqin odam o'qish-yozishni bilgan bir paytda, Al-Shifoa bu mahoratga ega bo'lgan birinchi ayol edi. U ko'plab boshqa kishilarga jumladan, qarindoshi Hafsa binti Umarga xattotlikdan dars bergan va bu ikki ayol do'st bo'lib qolishgan.

Al-Shifoa Makkada musulmon bo'lgan va Madinaga hijratga birinchilardan bo'lib qo'shilgan. U yerda uning masjid bilan bozor oʻrtasida uyi bor edi. Muhammad u erga tez-tez tashrif buyurar va ba'zida u bilan tadbirkorlikdagi eng yaxshi amaliyotlar haqida maslahatlashardi.

Rivoyat qilinishicha, Umar xalifa bo'lganlarida, ba'zan bozor ishlarida u bilan maslahatlashar edilar. Lekin bu rivoyat sahih manba tomonidan isbotlanmagan. U: «Umar gapirganda baland ovozda gapirardi, yurganda tez yurardi, urganida ogʻritardi», deb eslaydi. Umar ham uning uyiga tashrif buyurardi. Bir kuni Umar uning o'g'li Sulaymonni nega bomdod namozini qoldirganini so'radi. Al-Shifoa Sulaymon tun bo'yi namoz o'qib, ertalab uyquga ketgan, deb javob berdi.

Merosi
------

U rivoyat qilgan *hadislar* orasida Umarning "*Amir al-Moʻminin*" unvonining kelib chiqishi va Muhammadning quyidagi soʻzlari bor: "Alloh yoʻlidagi *jihodchining* misoli roʻza tutgan, namoz oʻqigan va *jihodchi* qaytmagunicha roʻza va namozni toʻxtatmagan kishiga oʻxshaydi."

Uning o'g'li Masruq amir bo'ldi. O'g'li Sulaymondan Abu Bakr va Usmon ismli ikki nabiralari bor edi, ular ham *hadis* roviylari edi.

Manbalar
--------

1. ↑  Muhammad ibn Saad. *Kitab al-Tabaqat al-Kabir* vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). *The Women of Madina*, p. 188. London: Ta-Ha Publishers.
2. ↑  Ahmed ibn Jabir al-Baladhuri. *Kitab Futuh al-Buldan*. Translated by Murgotten, F. C. (1924). *The Origins of the Islamic State Volume II*, p. 271. New York: Longmans, Green & Co. & London: P. S. King & Son.
3. ↑  Ahmad ibn Hajar al-Asqalani. *Al-Isaba fi Tamyiz al-Sahaba* vol. 7 #11373.
4. ↑  Kazan, H. *Dünden bugüne hanım hattatlar*, [Women Calligraphers: Past and Present]*, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, 2010, Chapter 5*
5. ↑  Abu Dawud 28:3878.
6. 1 2 3  Bukhari, *Al-Adab Al-Mufrad* 42:1023.
7. 1 2  Malik ibn Anas. *Al-Muwatta* 8:7.
8. ↑  Muhammad ibn Jarir al-Tabari. *Tarikh al-Rusul wa'l-Muluk*. Translated by Smith, G. R. (1994). *Volume 14: The Conquest of Iran*, p. 120. Albany: State University of New York Press.
9. ↑  Tirmidhi 3:20:1619.
Andoza:Область Италии
**Apuliya** (qadimgi yunoncha: *Ἀπουλία*; italyancha: *Puglia* [ˈpuʎːa], neap. Pùglia, tarntin: , frp.: ) — italiyaning janubi-sharqidagi viloyat.

Maʼmuriy markaz - Bari shahri.

Jismoniy va geografik xususiyatlari
-----------------------------------

 Apuliya manzarasi
Apuliya Italiyaning eng sharqiy mintaqasi: Salentina yarim orolidagi Otranto shahri yaqinidagi Cape Otranto Albaniya qirgʻoqlaridan taxminan 80 km uzoqlikda joylashgan - bu mamlakatning eng sharqiy nuqtasi.

Hudud Adriatik va Ion dengizlari tomonidan yuviladi va kontinental mintaqalar orasida eng uzun qirgʻoq chizigʻiga ega. Mintaqaning quruqlik chegaralari taxminan Fortor va Brandano daryolari boʻylab irmoqlari bilan oʻtadi. Viloyat shimoli-gʻarbda Molise, gʻarbda Kampaniya va Bazilikata bilan chegaradosh, sharqda va shimolda Adriatik dengizi va janubda Ion dengizi bilan chegaradosh. Landshaft 53,3% tekis, 45,3% tepalik va atigi 1,5% togʻli boʻlib, mintaqani Italiyadagi eng togʻli hududga aylantiradi. Eng baland togʻlar Monti-Dauni, yoki, boshqacha qilib aytganda, Subappenino Dauno, choʻqqilari Monte-Kornekkiya - 1152 m va Monte Kalvo 1055 m balandlikda.
**Al-Nabiyg'a- h**aqiqiy ismi **Ziyod ibn Muoviya** ( tax.535-604 ) islomgacha boʻlgan davrning soʻnggi arab shoirlaridan biri edi. "Al-Nabig'a" arabchada "daho yoki aqlli "degan ma'noni anglatadi.

Shoirning qabilasi Banu Dubyan nomi bilan tanilgan bo'lib, Makka yaqinidagi joylarga qarashli bo'lgan, lekin ushbu qabila ko'p vaqtlarini Hiro va Gʻasson kabi joylarda oʻtkazishar edilar. Hiro avval Mundhir III, keyin esa 562 yilda uning vorisi No'mon lll tomonidan boshqarilgan.

G‘asson saroyida musofir bo‘lgandan so‘ng, u No‘mon III qo‘l ostida bo'lgan Hiroga qaytib keladi.Lekin qirolicha haqida yozgan she'rlari tufayli u G'assonga ketishga majbur bo'ladi. Besh yil o'tib Nu'mon vafot etadi va Al-Nabiyg'a qabilasi bilan qaytib keladi. 

Uning vafot etgan sanasi haligacha noma'lum, ammo islomdan oldin bo'lgan deya taxminlar bor. Uning she'rlarining bosh mavzusi maqtov va kinoyalardan iborat bo‘lib, Hiro va G‘asson, Banu Abs va Banu Zubyan nizosiga bag‘ishlangan. U islom davrigacha bo'lgan oltita mashhur shoirlardan biri hisoblanib, ularning sheʼrlari islomning II asr oʻrtalariga qadar toʻplangan va arab sheʼriyatining meʼyori hisoblangan; ba'zi yozuvchilar uni oltita shoirning birinchisi deb hisoblashadi. Bu shoirlar dostonlarga qiyoslashga arzigulik uzun she'rlar yozganlar, chunki ular Ka'ba devorlariga hamma hayratga tushishi va o'qishi uchun osilganidan beri Mu'allaqat deb nomlanadi.

Uning she’rlari Vilgelm Ahlvard tomonidan *"Olti qadimiy arab shoiri devonlari"* da va alohida X. Derenburg tomonidan tahrir qilingan.

Manbaalar
---------

1.Thatche, Griffithes Wheeler(1991). 

"Nabiyg'a Dhuyani".Encyclopeadia Britannica.

vol.19(11th ed.) Cambridge University Press.p:147
**Al-Muvaqqar** (arabcha: ) — Iordaniyaning shimoli-gʻarbiy qismidagi Amman gubernatorligidagi tuman. Qishloqda Umaviylar saroyining xarobalari, choʻl qal’alaridan biri boʻlgan Al-Muvaqqar qasri bor. Bugungi kunda saroyning juda oz qoldiqlari saqlanib qolgan. Bir nechta akantus barglari boshlari va suv ombori oʻlchagichlari saqlanib qolgan.

Tuman 3-zirhli diviziyaning bosh qarorgohi va politsiya oʻquv markazi hisoblanadi. Mintaqada istiqomat qilayotgan oilalarning aksariyati Al-Xraysha, Al-Arabid, Al-Jbur, Al-Qudah va Bani Saxrdan kelga odamlar tashkil qiladi.

Arxeologiya: Al-Muvaqqar qasri
------------------------------

Qishloqda Umaviylar majmuasi, **Qasr al-Muvaqqar**, *qasr* tipidagi mustahkam qasr va choʻl qal’asi sifatida ham tanilgan xarobalar mavjud. Bugungi kunda saroydan deyarli hech narsa qolmagan. Faqat bir nechta akantus barglari boshlari va saroy sardoni uchun suv sathi oʻlchagichi qolgan. Oʻlchagich kufiy belgilar bilan yozilgan boʻlib, ular maksimal darajada oʻttiz futdan (taxminan 10 metr) koʻproq sathni oʻlchash mumkin. Hududning quruq iqlimi bu saroy uchun juda zararli hisoblanadi. Markaziy hovlining markazida toʻrtburchaklar shaklidagi hovuz bor edi. Kresvell tomonidan „Asosiy bino" deb nomlangan ziyofat zali qanoti toʻsiqning shimoliy qismining markazida joylashgan boʻlib, u saroyning toʻliq qurilgan yagona qismi edi.

Ikki xil nomlanish, *Muvaqqar* va Mushash
-----------------------------------------

Ikki nomni birlashtirgan baʼzi nom chalkashliklariga qaramay, quyida qasrlarni oʻz ichiga olgan ikkita alohida Umaviy qasrlar mavjud: **al-** Muvaqqar qasri va al-Mushash qasri. Ular Qusayr 'Amra orqali Amman va Azraq oʻrtasidagi tarixiy karvon yoʻlida bir-biridan 19,4 km masofada joylashgan boʻlib, bu joylarning barchasi yoʻl bekati vazifasini oʻtagan.

Yana qarang
-----------

* Choʻl qal’alari
* Islom sanʼati
* Islom arxitekturasi
* Iordaniya sanʼati
* Iordaniyadagi qal’alar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  Maplandia world gazetteer
2. 1 2 3  Al-Muwaqqar at AtlasTours.net
3. ↑  Jordanʼs Desert Castles, Aramco World magazine, March 1963, pp. 10-13 (see p. 11)
4. 1 2  Bartl, Karin*. Water management in desert regions: Early Islamic Qasr Mushash* McPhillips:. University of Pennsylvania Press, 2016 — 50-68 [see p. 63] bet. ISBN 9780812292763. 19-iyul 2019-yilda qaraldi.

Havolalar
---------

* Qasr Al Muwaqqardan ma'lumot va rasm
* Amerika tadqiqot markazidagi al-Muvaqqar suratlari
* Manar al-Athar foto arxividagi Qasr al-Muvaqqar suratlari
**Qayroqqum zilzilasi** — 1985-yil 13oktabrda Namangan seysmogen zonasining jan.gʻarbida joylashgan Qayroqqum suv ombori yonida sodir boʻlgan. Epitsentrda zilzila kuchi 8 ball, magnitudasi 6,1 ni tashkil qilgan. Zilziladan suv ombori toʻgʻoni zarar koʻrmagan, lekin Xoʻjand shahriga va uning atrofidagi qishloqlarga katta zarar yetgan. Hozirgi zamon tektonik harakatlari natijasida Digmay, Oqchon va Ruhan adirlarida oʻsib borayotgan yosh antiklinal strukturalarning Qurama togʻlari tomonidagi kuchlanishlar bosimi taʼsirida yer ostidagi neogen davri tuzgipsli (3000 m) qatlamlarning uzilmalar boʻiicha goh pastga, goh yuqoriga siljishi yer qimirlashiga sabab boʻlgan. Bunday siljishlar 7 km chuqurlikda kuzatilgan. Odatda, tuzgipsli qatlamlarda seysmik toʻlqinlar tarqalishi ancha sust kechadi, shuning uchun bunday joylarda zilzilalarning qaytalanishi (aftershoklar) kam boʻladi. Bu jarayon 1967-yildagi 7 balli Supatogʻ zylzilasi paytida ham kuzatilgan. Zilzila kuchi Bekobodda 6—7 ball, Ashtda 6 ball, Olmaliqda 5 ball, Isfara va Qoʻqonda 3—4 ball bilan sezilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rokoko** (frans. rococo), rokayl — 18-asr 1-yarmida Yevropa nafis sanʼatida yuzaga kelgan uslub (bezaklari chigʻanoqqa oʻxshatib gajaksimon ishlanadi). Dastlab Fransiyada paydo boʻlgan, keyinchalik Germaniya, Avstriya va boshqa mamlakatlarga tarqalgan. 30—40-yillarda R. eng gullagan davrini boshidan kechirgan. Absolyutizm inqirozi davrida kiborlarga xos boʻlgan xususiyatlar, yaʼni real hayotdan qochib, soxta teatrlashtirilgan hayot tarziga intilish va boshqalarni oʻzida aks ettirgan. Meʼmorlikda bezakka taʼsir etib, jimjimadorlikka eʼtibor kuchaydi: nozik hoshiyalarga olingan oʻyma va boʻrtma naqshlar, oʻrama, kartush, rokayl va boshqa keng qoʻllanildi; binolarda simmetriya oʻrnini asimmetriya, tartibsizlik egallay boshladi. Binolar tashqi koʻrinishi jiddiy va sipo ishlangani holda xonalarni bezashga eʼtibor ortdi, bino, uning xonalari uchun olingan nisbatlar ham yengil va nafislikka ega boʻla boshladi, xonaning ichki qismi yengil "pastel" rangida ishlangan naqshlar, afsonalardan olingan kichik suratlar bilan bezatildi, xonalarning burchaklari yoʻq qilinib oval shakliga ega boʻla boshladi. Ichki bezaklarda koʻzgularning bezak imkoniyatlari ham hisobga olindi, mebellar ham xona va uning bezagiga moslab tanlandi (meʼmorlar J. M. Oppener, J. O. Meysonye, J. Bofran va boshqalar).

Rangtasvir, grafika va haykaltaroshlik R. asarlari oʻta nafis, nozik sahnalar bir oz oʻynoqi va jimjimadorligi bilan ajralib turadi. Bezak va dastgoh sanʼatida namoyon boʻlgan devor, plafon, eshik tepasiga ishlangan tasvirlar, gobelenlar koʻngil ochishga moʻljallangan mavzular bilan toʻldirildi; odam krmati bezak boʻlagiga aylana bordi; kompozitsiya qurilishi yengillik, mayinlik hislatini ifodalashga boʻysundirildi. Rasmlar mavzusi ham birmuncha cheklangan boʻlib, ishq-muhabbat, kiborlarning koʻngil ochishi va dam olishi, pastoral mavzuda (tabiat qoʻynida erkin, farogʻatda yashayotgan choʻpon yigit va qizlar hayotiga bagʻishlangan) asarlar yaratildi, portretlar chizildi (rassomlar F. Bushe, A. Vatto, N. Lankre, J. Fragonar va boshqalar). Haykaltaroshlikda relyeflar, binolar interyerini bezaydigan haykallar (haykalcha, byust, terrakotadan yasalgan naqshlangan yoki sirlanmagan chinnilar) keng oʻrin egalladi. Nozik ranglar jilosiga boy R. rangtasviri ham bezak xususiyatiga ega edi. Amaliy sanʼat ustalari xom ashyoning ifoda imkoniyatlarini nozik ochib bera oldi.

18-asr oʻrtalaridan R. uslubi kompozitsiyalarining haddan ortiq murakkabligi, jimjimadorligi tanqidga uchray boshladi. R. oʻrnini klassitsizm egallay boshladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fonogramma ishlab chiqaruvchilarni ularning fonogrammalarini ruxsatsiz takrorlashdan himoya qilish toʻgʻrisidagi konventsiya** (inglizcha: *Convention for the Protection of Producers of Phonograms Against Unauthorized Duplication of Their Phonograms*) — har bir Ahdlashuvchi Davlatning boshqa Ahdlashuvchi Davlat fuqarosi boʻlgan fonogramma ishlab chiqaruvchisi manfaatlarini himoya qilish majburiyatini koʻzda tutuvchi davlatlararo konventsiya. Konventsiya ishlab chiqaruvchining roziligisiz ikki nusxadagi fonogrammalarni ishlab chiqarishni, shuningdek, bunday dublikatlarni jamoatchilikka tarqatish maqsadida olib kirish va tarqatishni taqiqlaydi.

Konventsiya Jahon intellektual mulk tashkiloti tomonidan, Xalqaro mehnat tashkiloti va Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taʼlim, fan va madaniyat masalalari boʻyicha tashkiloti (YUNESKO) bilan birgalikda boshqariladi.

2020-yil 80 ta shtat ishtirok etdi. Rossiya Federatsiyasi 1995-yil 13-martda Konventsiyaga qoʻshildi.

Yana qarang
-----------

* Jahon intellektual mulk tashkiloti
* Eksklyuziv huquq
* Ijrochi
* Fonogramma yaratuvchisi
* Mualliflik huquqi va turdosh huquqlarni jamoaviy boshqarish
* WIPO Lex

Manbalar
--------

1. ↑  „Конвенция по охране интересов производителей фонограмм от незаконного воспроизводства их фонограмм" (ru).  Всемирная организация интеллектуальной собственности. Qaraldi: 18-dekabr 2015-yil.
2. ↑  Phonograms Convention

Havolalar
---------

* Ijrochilarni, fonogrammalarni ishlab chiqaruvchilarni va radioeshittirish tashkilotlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi xalqaro konventsiya matni(Inglizcha) ) WIPO Lex maʼlumotlar bazasida — WIPO rasmiy veb-sayti.
**William McArthur** (talaffuzi: *Uilyam MakArtur* 1951-yil 26-iyulda tugʻilgan) — isteʼfodagi Amerika Qoʻshma Shtatlari armiyasi polkovnigi va NASA astronavti.

Armiya faoliyati
----------------

McArthur 1951-yil 26-iyulda tugʻilgan va Shimoliy Karolina shtatining Red Springs shahrida oʻsgan. McArthurAmerikaning Boy Skautlarida faol boʻlgan va u yerda oʻzining ikkinchi eng yuqori darajasi – Life Scout -ga erishgan. U Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy Akademiyasida oʻqidi, 1973-yilda Amaliy fan va muhandislik boʻyicha bakalavr darajasini oldi. McArthur Shimoliy Karolina shtatining Fort Bragg shahridagi 82-havo desant diviziyasida xizmat qilgan soʻngra, AQSh armiyasi aviatsiya maktabida oʻqigan. Koreya va Jorjiyada xizmat safarlarida boʻlgan (1983-yilda Jorjiya Texnologiya Institutida Aerokosmik muhandislik fanlari magistri darajasini olgan).

NASA faoliyati
--------------

1987-yilda McArthur AQSh harbiy-dengiz kuchlari sinov uchuvchilar maktabida oʻqidi va eksperimental sinov uchuvchisi sifatida taʼlim oldi. U NASAda parvoz sinovlari muhandisi lavozimiga tayinlangan va 1990-yilda astronavt nomzodi sifatida tanlangan. McArthuring birinchi kosmik parvozi 1993-yilda STS-58 bortida boʻlgan. Keyingi missiyalarga STS-74 va STS-92 kirdi.

McArthur 41 xil samolyot va kosmik kemada 9000 soatdan ortiq parvozni amalga oshirdi.

Shaxsiy hayoti
--------------

McArthur sobiq Cynthia Kathryn Lovinga uylangan. Uning ikki qizi bor. McArthur velosipedda yurishni, suratga olishni va shaxsiy kompyuterlar bilan ishlashni yoqtiradi. 2009-yil may oyida u koinot fani va muhandislik sohasiga qoʻshgan hissasi, shuningdek, Shotlandiya kosmik maktabi bilan olib borgan targʻibot ishlari uchun Strathclyde universitetining faxriy doktori unvoniga sazovor boʻldi. U hozirda Texasning Friendswood shahrida istiqomat qiladi.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Tasma | Tavsif | Izohlar |
|  | Harbiy xizmat uchun medal |  |
|  | Mudofaa xizmatlari uchun medal |  |
|  | Mudofaadagi xizmatlari uchun medali |  |
|  | Armiya maqtov medali |  |
|  | Milliy mudofaa xizmati medali |  |
|  | Armiya xizmati lentasi |  |
|  | NASAning „Buyuk xizmatlari uchun" medali |  |
|  | NASAning alohida xizmat medali |  |
|  | NASA kosmik parvoz medali |  |
|

Manbalar
--------


1. ↑  „Astronauts and the BSA". *Fact sheet*.  Boy Scouts of America. 14-aprel 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-mart 2006-yil.
2. 1 2 3  *NASA.* „William S. McArthur Biography".  NASA (2014-yil sentabr). Qaraldi: 12-aprel 2021-yil.
3. ↑  „Former NASA astronaut William 'Bill' McArthur Jr. To Speak at Riverside School on Wednesday, May 2" (2-may 2018-yil).
**Gaur** (Bos gaurus) — juft tuyoqlilar turkumining quvushshoxlilar oilasiga mansub yovvoyi qoramol. Hindiston, Nepal, Hindixitoy ya. o.da tarqalgan. G. 10—12, baʼzan 30—40 tadan poda boʻlib, 600–1700 m balandlikdagi togʻ oʻrmonlarida yashaydi, oʻsimliklar bilan oziqpanadi. Erkagi tanasining uz. 3 m ga yaqin, boʻyi 2,2 m cha. Urgʻochisi kichik boʻlib, boʻyi 1,5 m dan ortiq boʻlmaydi. Boʻgʻozlik davri 8—9 oy, tugʻish davri may—iyundan oktabrgacha. Bitta bola tugʻadi. G. goʻshti va terisi uchun ovlangan. Jahon "Qizil kitobi"ga kiritilgan. Hindistonda qoʻlga oʻrgatilgan. Xonaki xili gayal deb ataladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Katta Namangan kanali** — sugʻorish inshooti. Namangan viloyati hududida Norin daryosidagi Uchqurgʻon GES toʻgʻoni hosil qilgan suv omboridan boshlanadi. Uz. 162 km, bosh qismida suv sarfi 61,8 m3/s. 1970—79 yillarda qurilgan (Namangan shahrigacha boʻlgan 54 km uzunlikdagi 1-navbati 1976-yilda bitkazilgan; 2-navbati Namangan shahridan Tojikiston Respublikasi chegarasigacha davom etadi, uz. 108 km). Sirdaryoning oʻng sohilboʻyi togʻ oldi qismi boʻylab Pop sh. (Olmossoy)gacha yetib boradi. Kanal 47 ming ga (ilgaridan sugʻorilgan 19,2 ming ga, yangi ochilgan 27,8 ming ga) yerni sugʻoradi. Katta Namangan kanali trassasi Shimoliy Fargʻona kanalidan 6-7 km masofada unga parallel holda oʻtadi. Kanal gidrometrik postlar, gidrotexnika inshootlari bilan jihozlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |