recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sitar** — udga oʻxshash chertib chalinadigan torli cholgʻu asbobi, hind klassik musiqasini ijro etish uchun ishlatiladi.

Sitarda 7 ta asosiy tor mavjud (beshta melodik va 2 ta burdon). Bundan tashqari, sitarda, taraf (orkestr) deb ataluvchi, yana 9-13 ta jarangdor torlar ham mavjud. Sado beruvchi torlar, asosiylarining tovushlariga javoban, sitarni boshqa asboblardan ajratib turadigan oʻziga xos tovushni yaratadi. Tovushlar koʻrsatkich barmogʻiga taqiladigan "mizrab "deb nomlangan maxsus mediator yordamida chiqariladi.

Nomi, ehtimol, Sharqning koʻplab torli cholgʻu asboblarining avlodi boʻlgan forscha "setar "dan olingan. Sitar Hindistonda XIII asrda musulmonlar taʼsiri kuchaygan davrda paydo boʻlgan va dastlab oʻzining yaqin qarindoshi tojik setoriga oʻxshab ketgan, ammo u uch torli boʻlgan(*se* uch degani). Sitarda ikkita qovoq rezonatori mavjud: ichi boʻsh grifning pastki va yuqori qismida, qopqogʻi palisandr va fil suyagi bilan bezatilgan, metall yoysimon ladalardan tashkil topgan.

Sitar paydo boʻlgunga qadar Hindiston xalqlari qadimiy torli cholgʻu asbobini chalishgan, uning tasvirlari eramizning 2—3-asrlariga oid qadimiy barelyeflarda saqlanib qolgan (qarang: vino).

Rok musiqasida birinchi marta sitorni Jorj Xarrison tomonidan 1965-yilda yozib olingan The Beatles *Rubber Soul* albomida "Norwegian Wood (This Bird Has Flown) "qoʻshigʻida ishlatgan.

Taniqli sitaristlar
-------------------

* Ravi Shankar
* Anushka Shankar
* Musharaff Xan
* Jorj Xarrison
* Chxote Raximat Xan
* Robbi van Leuven

Yana qarang
-----------

* Hind klassik musiqa
* Aybdorlik
* Raga
* Sarod
* Tanpura

Manbalar
--------

1. ↑  БРЭ 2015. sfn error: no target: CITEREFБРЭ2015 (help)

Adabiyotlar
-----------

* „Ситар",*Большая российская энциклопедия. Том 30*, М. 2015 — 305 bet.

Havolalar
---------

* Ravi Shankar veb-sayti
* Sitarning tavsifi va tarixi
* Анушка Шанкар YouTubeda
* Анушка Шанкар на фестивале в Вербьé, Швейцария YouTubeda
* Дуэт ситара с сародом YouTubeda
**Sumatra jayrasi** (lotincha: *Hystrix sumatrae*) — jayralar oilasiga mansub kemiruvchilar turi. Sumatra jayrasi ilgari qoʻshni Borneo orolida topilgan, juda oʻxshash turdagi dagʻalignali jayra turi ichiga kiritilgan. Keyinroq turlar tana oʻlchami va ignasining diametridagi farqlarga qarab ajratilgan. Sumatra jayrasi dagʻalignali jayradan kichikroq va juda nozik ignalarga ega.

Tashqi koʻrinishi va tuzilishi
------------------------------

Nisbatan kichik hayvonlar. Tana uzunligi 45 dan 56 sm gacha, oʻrtacha qiymati 54 sm. Quyruqning uzunligi 2,5 dan 19 sm gacha, oʻrtacha 10 sm. Ogʻirligi 3,8-5,4 kg. Hayvonlar oʻtkir tekis ignalar, ichi boʻsh ignalar va dagʻal tuklar bilan qoplangan. Ignalari va tuklar uzunligi 16 sm gacha boʻlishi mumkin va yonoqlarda, qorinda va oyoqlarda kamroq yoki koʻproq egiluvchan boʻlishi mumkin. Ichi boʻsh ignalar quyrugʻida joylashgan. Ularning uchlarini ichi boʻsh boʻlib, dumi chayqalganda shaqildoqqa oʻxshab shaqillaydi. Bu ignalar faqat kattalarida uchraydi. Hayvonlar toʻq jigarrang rangga ega, ammo ularning orqa tarafi va tuklarining yarmining uchi oq ranga ega. Koʻpincha boʻyinning pastki qismida oq rangli dogʻlar mavjud. Sumatra jayralarining boshqa baʼzi bir kirpilar turi vakillari kabi toji yoʻq.

Yashash joyi va hayot tarzi
---------------------------

Ular Sumatra orolida dengiz sathidan 300 m balandlikda yashaydilar. Ular inlariga, qoya yoriqlariga va qulagan daraxtlar tagiga yashirinadilar. Ular oʻrmonlarda, tashlandiq va ekinzorlarda, toshloq choʻl yerlarda uchraydi. Ular daraxtlarga yomon tirmashishadi. Koʻpincha tungi, oʻtxoʻr  hayvonlardir. Sumatra jayralari yaxshi suzadi. Ular oʻz hududlarini anal bezlaridan ajralgan sekretsiya bilan ajratadilar. Bezovta boʻlganda, ular oyoqlarini urib, dumining ignalarini shaqillatadilar.

Havolalar
---------

* Aplin, K. Frost, A. Amori, G. & Lunde, D. 2008. Hystrix sumatrae. IUCN(Inglizcha) )
* Farner, A. 2011-yil. „Hystrix sumatrae" (Onlayn), Hayvonlarning xilma-xilligi veb-sayti(Inglizcha) )
**Seneca** (talaffuzi: *Seneka*) — AQShning Janubiy Karolina shtatida joylashgan shahardir. Aholisi 2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra 8 102 kishini tashkil qiladi.

Geografiyasi
------------

Seneca shahri 34°41′3″N 82°57′21″W﻿ / ﻿34.68417°N 82.95583°W﻿ / 34.68417; -82.95583GO (34,684145, −82,955778) koordinatalarda joylashgan.

Qoʻshma Shtatlar aholini roʻyxatga olish byurosi maʼlumotlariga koʻra, shaharning umumiy maydoni 7.1 kvadrat mil (18 km2) tashkil qiladi, shundan 7.1 kvadrat mil (18 km2) quruqlik va 0.04 kvadrat mil (0.10 km2) yoki 0,56% suvdan iborat.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1880** | 382 |  | — |
| **1900** | 920 |  | — |
| **1910** | 1 313 |  | 427% |
| **1920** | 1 460 |  | 112% |
| **1930** | 1 929 |  | 321% |
| **1940** | 2 155 |  | 117% |
| **1950** | 3 649 |  | 693% |
| **1960** | 5 227 |  | 432% |
| **1970** | 6 027 |  | 153% |
| **1980** | 7 436 |  | 234% |
| **1990** | 7 726 |  | 39% |
| **2000** | 7 652 |  | −10% |
| **2010** | 8 102 |  | 59% |
| **2020** | 8 850 |  | 92% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

2000-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 7 652 kishi, 3 286 ta xonadon va 2 096 ta oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 1 084,6 nafar kishi toʻgʻri keladi. Shaharning irqiy tarkibi 63,32% oq tanli, 33,77% afro-amerikalik, 0,31% tubjoy amerikalik, 0,63% osiyolik, 0,01% Tinch okeani orollari, 0,65% boshqa irqlardan va 1,31% ikki yoki undan ortiq irqdan. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 1,53% ni tashkil etadi.

Shaharda 3 286 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 27,4 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor edi, 42,2 foizi er-xotinlar, 17,5 foizi turmush oʻrtogʻi boʻlmaganlar, 36,2 foizi oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 32,3 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 13,2 foizida esa 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shaharda aholi keng tarqalgan boʻlib, 24,4% 18 yoshgacha, 9,5% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 25,3% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 24,7% 45 yoshdan 64 yoshgacha va 16% 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yoshi 38 yosh edi. Har 100 ayolga 87,5 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 83 erkak toʻgʻri keladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 32 643 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 44 487 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 31 381 dollarni, ayollarniki esa 21 472 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 18 498 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 13 foizi va aholining 15,6 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlar 23 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 16,4 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990".  United States Census Bureau (12-fevral 2011-yil). Qaraldi: 23-aprel 2011-yil.
2. ↑  „Census Population API".  United States Census Bureau. Qaraldi: 15-oktabr 2022-yil.
TYEPOLO (Tiepolo) Jovanni Battista (1696.5.3, Venetsiya 1770.27.3, Madrid) — italyan rassomi, rasm ustasi, oʻymakor naqqosh; 18-asr Venetsiya maktabining yirik vakili. G. Ladzarinidan taʼlim olgan, P. Veroneze va J.B.Pyatsettadan ilhomlangan. Asosan, Venetsiyada, shuningdek, Milan (1731-32, 1732, 1740), Vyursburg (175053), Madrid (1762-70)da ishlagan. T. ijodi 16—18-asrlar italyan monumental sanʼati taraqqiyotiga ulkan hissa boʻlib qoʻshildi; uning freska va kartinalari tubsiz kengliklari, tuganmas joʻshqinligi va erkin tasviri, nurhavo taʼsirining mukammalligi, boʻyoklarining yengil va shaffofligi, rakurslarining favquloddaligi bilan jahon monumental bezak sanʼatining choʻqqilaridan biriga aylandi. T.ning ilk asarlaridayoq ijodiga xos boʻlgan harakatchan shakllar, keskin nursoya hamda boy tasavvuri koʻzga tashlanadi (1725-yildan soʻng Venetsiyadagi Dolfino saroyi uchun tayyorlangan kartinalar turkumi). 1735-yildan T. asarlari erkin va joʻshqin tus oldi, ranglar yorqinlashdi va nozik tuslar bilan boyidi [Venetsiyadagi Jezuati (1737—39) va Skaltsi (1743— 44) cherkovlaridagi plafonlar va boshqa]. Rassom asarlarida interyerlarni illyuziyali kengaytirib va chuqurlashtirib, bezaklarni meʼmoriy kenglikka mahorat bilan uygʻunlashtirgan. Dastgoh asarlari obrazlarining yorqin taʼsirchanligi va mahoratli usuli bilan hayratga soladi ("Amfitratning zafari", taxminan 1740, Drezden kartinalar galereyasida va boshqalar). T. portretlar ("Arendagi toʻplam" koʻp shaklli kompozitsiya, 1748—50 va boshqalar), oʻta taʼsirchan grafik asarlar ("Turli xil gʻaroyibotlar", "Xayol hazillari" ofortlar turkumlari va boshqalar) muallifidir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Twin Caplan** (talaffuzi: „Tvink Kaplan", 1947-yil 25-dekabrda tugʻilgan) — amerikalik aktrisa, komik va prodyuser. U *„Clueless"* filmlari va *„Look Whoʻs Talking"* serialidagi rollari bilan tanilgan. Prodyuser sifatida uning eng mashhur loyihalari *Clueless* (doʻst prodyuser) va uning televizion prodyuseri (ijrochi prodyuser) edi.

Hayoti
------

Caplan Pensilvaniya shtatining Pitsburg shahrida tugʻilgan. U 1995-yilda Alisiya Silverstoun ishtirok etgan *Clueless* filmida Miss Geist roli bilan tanilgan. U ABC teleserialida *„Clueless"* teleserialida Miss Geist rolini ijrochi prodyuserlik va takror ijro etishni davom ettirdi.

2000-yilda Sony Pictures Entertainmentda Kaplan Jason Biggs va Mena Suvari ishtirok etgan *Loser filmini* suratga oldi. U Suvari qahramonining eng yaxshi doʻsti, bar ishchisi Genani oʻynadi.

2007-yilda u *„I Could Never Be Your Woman*" romantik komediyasini suratga oldi, shuningdek, filmda Michelle Pfaifferning kostyumlar dizayneri Sissy rolini oʻynadi. Bu uning *„Falling in Love Again"* filmida eng yaxshi doʻsti rolini oʻynagan Pfeiffer bilan 20 yillik aktyorlik uchrashuvini belgilab berdi.

1989-yilgi kassa hitida *Look Whoʻs Talking filmida* Kaplan ayol bosh roldagi Kirstie Alleyning eng yaxshi doʻsti rolini oʻynadi. U oʻrta darajada muvaffaqiyatli birinchi davomi *„Look Whoʻs Talking Too"* (1990)da Rona rolida qaytdi, Elias Koteas esa uning sevgisi sifatida ijro etdi.

Caplan Courtney Thorne-Smith, Patrick Dempsey va Wallace Langham bilan *Fast Times* teleserialida uy iqtisodiyoti oʻqituvchisi rolini oʻynagan. *„The New Homemakers Guide"* (1988) filmida u Ronald Reagan Jr.ga qarshi oʻynadi. U Bonnie Hunt bilan Demi Moore va Sudya Reynxoldning qoʻshnisida yashovchi qiziq qoʻshni duet sifatida ishlagan.

2012-yilda *Tim and Eric’s Billion Dollar Movie*, Tim Heidecker, Eric Wareheim, John C. Reilly, Will Ferrell va Zach Galifianakis rollari bilan mashhurlikka erishdi.

U „*Community*" teleserialining 14-qismida raqs oʻqituvchisi rolini oʻynadi.

Caplan Endryu Lau tomonidan suratga olingan *The Flock* (2007) filmida Richard Gere bilan ofitsiant B. Lawni rolini oʻynadi, Meri Benett, CSIda qatʼiy avtobus haydovchisi *: Jinoyat joyini tergov qilish* va *„Hollywood hamshirasining sirlari"* filmida qaytish uchun umidsiz boʻlgan oʻtmishdagi kino yulduzi. U, shuningdek *, 9 toʻlin oyda* (2013) Garri Din Stentonning rafiqasi sifatida paydo boʻldi.

Manbalar
--------


1. ↑  *Clueless* Box Office Mojoda
2. ↑  *Look Who's Talking* Box Office Mojoda
3. ↑  *Look Who's Talking Too* Box Office Mojoda
**Qumbul**, qunbul, qanbul (moʻgʻulcha — "markazni qurshamoq", "qanot muhofazachisi") — qoʻshin qanotlarini dushman hujumidan himoya qiluvchi suvoriy harbiy qism. Maʼlumki, Amir Temur jahon harbiy sanʼati tarixida 1-boʻlib armiyani jang maydonida 7 qoʻlga boʻlib joylashtirish tartibini joriy etgan. sohibqironning harbiy ish rivojiga qoʻshgan ulkan xizmatlaridan yana biri lashkar qanotlarini jang paytida dushman hujumidan muhofaza qilish va aksincha gʻanim kuchlarini 2 yon tomondan aylanib oʻtib, unga ortdan kuchli zarba berish maqsadida Q. tuzilgan. 5 qismdan iborat jangovar tartibning oʻng va soʻl qanotlari uchiga Q. joylashtirilgan. Bunday yangi harbiy qism tarixning guvohlik berishicha, oʻtmishdagi atokli sarkardalar qoʻshinida boʻlmagan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Isaak Osipovich Dunayevskiy** [1900.18(30). 1, Loxvitsa, hozirgi Poltava viloyati — 1955.25.7, Moskva] — kompozitor, dirijyor, Rossiya xalq artisti (1950). Zamonaviy rus operetta hamda musiqali kinokomediya asoschilaridan, qoʻshiq janrining yirik ustasi. 12 ta operetta, 3 balet, kantatalar, dramatik spektakllarga musiqalar yozgan. Ayniqsa, "Quvnoq yigit-qizlar", "Darvozabon", "Sirk", "Kapitan Grant bolalari", "Boy kelin", "Volga-Volga", "Kuban kazaklari" kabi filmlar uchun yaratgan, simfonizm bilan yoʻgʻrilgan musiqalari va qoʻshiqlari ommaviylashgan. Ijodiy uslubi kuychanlik va xatto garmoniyalari ohangdorligi, xilma-xilligi, jaz ritmlaridan unumli foydalanilganligi bilan ajralib turadi. Ommabop qoʻshiq janrining yangi turlarini kashf etgan: qoʻshiq — marsh ("Sport marshi", "Entuziastlar marshi", "Quvnoq sha-mol haqida qoʻshiq" va boshqalar), qoʻshiq — vals ("Maktab valsi", "Vals kechasi") va boshqalar D. ga bagʻishlangan "Dunayevskiy ohanglari" nomli film ishlangan (1963). Oʻgʻli Maksim D. (1945, Moskva) — otasi anʼanalari davomchisi, "Yemelyaning baxti" (1975), "Kapitan Grant bolalari" (1987) kabi myuzikllar, 30 dan ortik, filmlar ("Xayr, Meri Poppinz", "Uch mushketyor" va boshqalar)ga esda qolarli musiqalar yaratgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. ↑  *(unspecified title)*
**Avrelian**, Lutsiy Domitsiy (214– 275) – Rim imperatori (270 yildan). Du-nay legionlari tomonidan imperator deb e’lon qilingan. A. Rim imperiyasi chegaralarini tiklagan; getlarni Dunay ortiga uloqtirib tashlagan, alemannlarni Resiya va Italiyadan siqib chiqarib, Galliyani boʻysundirgan, biroq Dakiyani qoʻldan chiqargan. Ichki siyosatda mutlaq imperatorlik hokimiyatini oʻrnatishga harakat qilgan (ilk bor rasman janob va tangri – Dominus et deus deb atal-gan), mamlakatda yalpisiga yangi ma’bud – quyosh tangrisiga sajda qilishni jo-riy qilgan. 273 yil Rimda monetariylar harakatini bostirgan. A. davrida Rimni varvarlardan himoya qilish maqsadida Avrelian devori qurilgan (harobalari saqlangan). A. fitnachilar tomonidan oʻldirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Avrelian" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qoraterak** — toldoshlarga mansub daraxt. Rossiyaning Yevropa qismi, Sibir va Oʻrta Osiyoda koʻp tarqalgan. Ikki uyli oʻsimlik. Boʻyi 25 m gacha, diametri 4 m ga yetadi. Tanasi yoʻgʻon, kulrang poʻstloq bilan qoplangan. Bargi uchburchak, mayda arrasimon qirrali, uzun bandli, navbatlashib joylashgan. Barg chiqarishdan oldin gullaydi. Gullari mayda, bir jinsli, kuchala toʻpgulga yigʻilgan. Mevasi koʻp urugʻli, pishganda 2—4 pallaga boʻlinadigan koʻsakcha. Oʻzbekistonning deyarli hamma viloyatlarida manzarali daraxt sifatida oʻstiriladi. Toshkent viloyatining Ohangaron tumanida yovvoyi holda uchraydi. Q.ning barg kurtagi tarkibida efir moyi, smola. organik kislotalar, glikozidlar, osh-lovchi va boʻyoq moddaaar bor. Xalq tabobatida Q.ning barg kurtagidan tayyorlangan damlama haroratni pasaytiruvchi, yurak faoliyatini yaxshilovchi vosita sifatida ishlatiladi. Uruti, qalamchasi va ildiz bachkilaridan koʻpaytiriladi. Daraxtzorlar va daryo boʻylarida oʻrmonlar barpo qilishda foydalaniladi. Yogʻochi yumshoq.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Qumli choʻl tuproqlari** - qumda oʻsuvchi oʻsimliklar tagida shakllanadigan tuproq tipi. Ildiz-chirindili qatlami oʻsimlik qoldiqlarining chirishi hisobiga hosil boʻladi. Qumli choʻl tuproqlarit. Buxoro, Qashqadaryo, Surxondaryo, Xorazm viloyatlari, Fargona vodiysi, Qoraqalpogʻiston, shuningdek, Turkmaniston va Tojikistonda tarqalgan. Qumli choʻl tuproqlarit. yuzasi (5—6 sm)da har joydan bir oʻsimlik poyasi yoki ildizi oʻsib chiqqan quruq sochiluvchan qumdan iborat. Bu tuproqlar tarkibida chirindi miqdori juda kam (0,1—0,5%) boʻlib, 30—35 sm chuqurlikkacha uchraydi. Yalpi shakldagi azot va fosforning miqdori juda kam. Tuproq profilida karbonatlarning dogʻ, sochilgan va boshqa shakllardagi hosilalari koʻrinib turadi. Tuproq reaksiyasi kuchsiz ishqorli yoki ishqorli. Qumli choʻl tuproqlarit. shoʻrlanmagan yoki kuchsiz shoʻrlangan (suvda eriydigan tuzlar 2 m va undan chuqurda joylashgan; 1,5—2,0%). Koʻpincha tuzlarning asosiy qismini suvda kam eriydigan sulfatlar tashkil etadi. Shuning uchun oʻzlashtirishning dastlabki yillarida bu tuproqdar shoʻri yuvilmaydi. Bu tuproqlarning singdirish kompleksi, asosan, kaltsiy va magniydan iborat (singdirish sigʻimi juda kam — 5,0—6,0 mg. ekv). Bu tuproqlarning suv oʻtka-zuvchanligi juda kuchli boʻlgani uchun sugʻorish suvi tuproqning oʻsimlik ildizlari rivojlanadigan qismida ushlanmay, egat boshidayoq tezda quyi qatlamlarga shimilib ketadi. Tuproqlarning suv oʻtkazuvchanligini kamaytirish uchun kolmataj (loyqali suv bilan sugʻorish) qilinadi. Shamol eroziyasiga qarshi kurashda koʻp yillik oʻtlar va oʻrmon daraxtlari ekishdan tashqari polimer preparatlardan (K-4, lateks va boshqalar), shuningdek, soz-qumoqli materiallardan foydalaniladi.

Xodimat Maxsudov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Svetlana Vyacheslavovna Lauxova** (1973-yil 1-fevral) — rus yengil atletikachisi, mutaxassisligi — 100 metrga toʻsiqlar bilan yugurish. Eng yaxshi natija 12,72 sekund (2001). Rossiyaning oʻn karra chempioni

Tarjimai holi
-------------

1991-yil Yevropa yengil atletika chempionatida SSSR terma jamoasi tarkibida u yarim finalda ishtirok eta olmadi. 1992-yilgi oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida u Birlashgan jamoa tarkibida 13,55 soniya natija bilan bronza medalini qoʻlga kiritdi. 1995—1997-yillarda u Ikki karra Yozgi Universiadaning bronza medali sovrindori. 1998-yilgi Yevropa yopiq inshootlardagi chempionatining 60 metrga to‘siqlar bilan yugurish bo‘yicha kumush medali sovrindori. 2000-yilgi Olimpiada oʻyinlari ishtirokchisi — Yarim finalda magʻlubiyatga uchragan. 2001-yilgi jahon chempionatida u antidoping qoidalarini buzgani uchun diskvalifikatsiya qilingan. U 2003-yilda faoliyatini yakunlagan.

Futbol boʻyicha murabbiy Sergey Dmitrievga uylangan, oʻgʻli Igor.

Manbalar
--------

1. ↑  World Athletics Database
2. ↑  „Сергей Дмитриев: «Шагни я в подъезд — могли убить»". 13-avgust 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-noyabr 2017-yil.
3. ↑  „Светлана Лаухова: сыновья и муж — главные награды!". 10-noyabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-noyabr 2017-yil.

Havolalar
---------

* IAAF veb-saytidagi statistika
**Qumloq sustkashi** — qora qoʻngʻizlar oilasiga mansub hasharot. Old yelkaning yon qirralari oʻtkir, barmoqlari oddiy tir-noqli. Rivojlanish sikli bir-ikki yil davom etadi. Qoʻngʻizlari 4 yilgacha yashaydi. Qoʻngʻiz va lichinka holida qishlaydi. Qoʻngʻizlari bahorda har xil oʻsimliklar, jumladan, gʻoʻza, makkajoʻxori, qand lavlagi nihollari va boshqa chopiktalab ekinlar poyasi, bargi hamda urugʻpallalarini kemirib, zarar yetkazadi. Bularning yashashi va oziqlanishi uchun oʻzlashtirilmagan yerlar, yaxshi ishlov beril-magan ekinlar juda qulay. Har yili tuproqqa 500 tacha tuxum qoʻyadi. lichinkasi boshqa qora qoʻngʻizlarniki kabi soxta simqurtlar boʻlib, rivojlanishi ikki oy davom etadi. Tuproqda gʻumbakka aylanadi. Gʻumbaklik davri 2—3 hafta. Qumloq sustkashi — qurukliksevar hasharot. Shuning uchun qurgoqchilik yillari juda koʻpayib, katta zarar keltiradi. Sernam tuproq ular rivojiga yomon taʼsir etadi. Kurash choralari: tuproqni yumshatish, oʻz vaqtida sugʻorish; xlorofos yoki boshqa insektitsidlar bilan zaharlangan xoʻraklar sepish.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Qoratol (maʼnolari).

**Qoratol** - toldoshlarga mansub daraxt turi. Boʻyi baland, 20 – 30 m, tanasi poʻstlogʻi, novdalari jigarrangqizil, tuksiz. Barglari nashtarsimon, qirralari yirik tishchali. Toʻpguli ayrim jinsli kuchala, barglari chiqishi bilan bir vaqtda gullaydi. Mevasi ikki chanokdi koʻsak. Urugʻi mayda, uzun tukli. Daryo boʻylarida, shoʻr tuproqlarda oʻsadi. Oʻzbekistonning shahar va qishloqlarida manzarali oʻsimlik sifatida ekiladi, ihota daraxtzorlari barpo etishda foydalaniladi. Novdasi (xivchini)dan savatlar toʻqiladi. Qalamchasi va poyalaridan ekib koʻpaytiriladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Svetlana Vladimirovna Munkova** (turmushga chiqquncha — Ruban) (1965-yil 23-may, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — o‘zbekistonlik yengil atletikachisi, balandlikka sakrash bo‘yicha ishtirok etgan. 1994-yilgi yozgi Osiyo o‘yinlari chempioni, 1993-yilgi Osiyo chempionati kumush medali sovrindori. 1996-yilgi yozgi Olimpiya o‘yinlarida ishtirok etgan.

Tarjimai holi
-------------

Svetlana Munkova 1965-yil 23-mayda Toshkent shahrida tug‘ilgan.

Xalqaro yengil atletika musobaqalarida O‘zbekiston sharafini himoya qilgan.

Svetlana 1993-yilda Maniladagi Osiyo chempionatida 1,92 metr natija qayd etib, urinishlar soni bo‘yicha g‘olib — qozogʻistonlik Svetlana Zalevskayaga imkoniyatni boy berib, kumush medalga sazovor bo‘ladi.

1994-yilda Xirosimadagi yozgi Osiyo o‘yinlarida 1,92 metrga sakrab, 3 santimetr yo‘qotgan Zalevskayadan revansh olib, oltin medalni qo‘lga kiritadi.  

1995-yilda Barselonadagi yopiq inshootlardagi jahon chempionatida u 23-26-o‘rinlarni bo‘lishib, 1,80 metr natija bilan finalga chiqa olmadi. Gyoteburgdagi jahon chempionatida u yana o‘zining saralash guruhida 1,85 metr natija bilan 15-16-o‘rinlarni olib, finalga o‘ta olmadi.  

1996 yili Atlantadagi yozgi Olimpiya o‘yinlarida O‘zbekiston terma jamoasi tarkibiga kiradi. Saralash bosqichida u birinchi urinishda 1,75 metrga sakradi, uchinchi urinishda 1,80 metr masofani bosib o‘tadi, lekin 1,85 metrga to‘siqdan o‘ta olmadi va natijada 28-o‘rinni egalladi va ukrainalik Inga Babakovaga 13 santimetrni boy berib mag‘lub bo‘ladi.

Munkova ayni vaqtda Samarada istiqomat qiladi va suzish boʻyicha murabbiy hisoblanadi.

Shaxsiy yozuvlari
-----------------

* Balandlikka sakrash — 1,94 (1988-yil 17-may, Olma-Ota)
* Balandlikka sakrash (yopiq) — 1,80 (1995-yil 10-mart, Barselona)

Manbalar
--------

1. ↑  Svetlana Munkova // Mirovaya lyogkaya atletika — 1912.
2. ↑  „Olympedia – High Jump, Women". *www.olympedia.org*. Qaraldi: 2-sentabr 2020-yil.
3. ↑   Spisok sportivnix seksiy SB „Chernoreche" | SB Chernoreche (filial TsSKA-Samara) | VKontakte. m.vk.com. Data obraщeniya: 2 sentyabrya 2020.
4. 1 2   Svetlana MUNKOVA | Profile. www.worldathletics.org. Data obraщeniya: 2 sentyabrya 2020.
**Selkerk** (eng. Selkirk First Nation) ― Kanadaning Yukon hududi markazida joylashgan hindular jamoasi. Shimoliy Tutchonlar — subarktik hindulariga tegishli.

Selkerk aholi punktining asl markazi 1850-yilda Yukon daryosi boʻyida Robert Kempbell tomonidan qurilgan Fort Selkirk savdo punkti edi. Klondayk avtomagistrali qurilgach, ular Pelli Krossingga koʻcha boshladilar. Bu joyda Klondayk shossesi Yukon daryosini kesib oʻtadi. Hozir Selkerkning aksariyati shu yerda yashaydi. Aholi soni 240 kishi (1996-yil) dan 513 kishiga (2011-yil)oʻsdi. 1997-yilda Selkirk hindulari soyabon shartnomasi asosida yerni ajratish toʻgʻrisida bitim imzoladilar. Yukon Birinchi Millatlar Kengashi aʼzosi. Jamiyat oʻzini oʻzi boshqaradigan Birinchi Millat maqomiga ega va umumiy maydoni 1800 kvadrat milya boʻlgan yerga ega. Saylangan rahbar va Kengash tomonidan boshqariladi.

Til
---

Selkirk Tili Atabask til oilasining Shimoliy-tutchonning kichik guruhiga tegishli.

Taniqli odamlar
---------------

Mashhur qoʻshiqchi Jerri Alfred, „qoʻshiqlar muallifi" unvoniga ega boʻlib, qoʻshiqlar yordamida ona tilini saqlab qolishga harakat qiladi.

Yana qarang
-----------

* Selkirk Hindiston va Shimoliy ishlar Kanada veb-saytida

Manbalar
--------

1. ↑  Indian and Northern Affairs Canada (angl.) Wayback Machine saytida arxivlandi (2009-04-08).
2. ↑  Sovet Pervix natsiy Yukona. Selkerk Wayback Machine saytida arxivlandi (2009-04-08).
**Isaak Platonovich Sukervanik** (1901.23.5, Boku — 1968.21.4, Toshkent) — kimyogar olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1966). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1942). Kimyo fanlari doktori (1940), professor (1940). Turkiston universitetini tugatgan (1927), organik kimyo kafedrasi mudiri (1938-yildan). Asosiy ilmiy ishlari aromatik birikmalarni alkillash va atsillashga oid. Aromatik uglevodorodlarni spirtlar bilan alyuminiy xlorid ishtirokida alkillash usullarini ishlab chiqqan (1933—34). Bifunksional birikmalar bilan alkillash reaksiyalarini oʻrgangan hamda galoid-, oksi-, alkoksi-, karboksi-, sian-va nitro-hosilalar olish usullarini taklif etgan. Defoliantlar, desikantlar va oʻstirish regulyatorlari sintezini amalga oshirgan (1963-yildan).

Manbalar
--------

* Issledovaniya neftey Oʻzbekistana, T. 1938; Issledovaniya v oblasti alkilirovaniya yadra aromaticheskix soyedineniy, Yerevan, 1955.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Zigʻir tolasi** — zigir poyasidan olinadigan mahsulot. Mayin, uzun (0,5—0,1 m), pishiqtola; chiroyli tovlanib turadi. Zigʻir poyasidan ajratib olish uchun poya ivitiladi (qarang Ivitshi). Ivitilgan poya ochiq havoda yoki maxsus quritgichda quritiladi. Soʻngra ezish mashinasining tishli joʻvalari (valetslari) orasidan oʻtkazilib, yogʻochlik qismi sindiriladi. Savash mashinasida tola chiqindilar (kalta tola va yogʻochlik)dan tozalanadi. Soʻngra tarash mashinalarida taralganda uzun va kalta (tarandi) tolaga ajraladi. Yigiruv mashinalarida uzun 3. t.dan yuqori raqamli ip, tarandi toladan past raqamli ip olinadi. 3. t.ni yigirib olingan ipdan turli buyumlar toʻqiladi. 3. t.dan mato toʻqish ip gazlama toʻqishdan farq qilmaydi (qarang Toʻquvchilik).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Selestin
**Selestin** (lot. caelestis — zangori osmon) - sulfatlar sinfiga mansub mineral. Stronsiy, sulfat kislota birikmasidan tarkib topgan. Kimyoviy tarkibi SrSO4; Sa va Va aralashgan boʻladi. Romb singoniyada kristallanadi. Kristallari ustunsimon, disksimon, piramidaga oʻxshash. Donador, tolasimon, plastinkasimon, tuproqsimon agregatlar hosil qiladi. Havo rang yoki havo rangkulrang, baʼzan qizgʻish yoki sargʻish xillari mavjud. Shishadek yaltiroq. Moʻrt. Qattiqligi 3—3,5, zichligi 4 g/sm3 chamasida. Aso-siy konlari ohaktosh, dolomit, gipslar bilan bogʻliq. Xemogenbiogen choʻkindi jinslarda xol-xol koʻrinishida yoki gʻovaklarni toʻldiruvchi sifatida uchraydi. Sinonimlari: apotom, shyutsit. Stronsiy va uning turli birikmalari pirotexnikada, maxsus qotishmalar i.ch.da, rangli televizor, lazer elektronika va boshqalarda qoʻllaniladi. S.dan stronsiy olinadi. Oʻrta Osiyo, Rossiya Federatsiyasi (Volga boʻyi, Ural), Buyuk Britaniya, Germaniya, AQSH, Italiya va boshqa joylarda konlari mavjud. S. Oʻzbekistonda keng tarqalgan. Fargʻona vodiysi, Oʻzbekistan gʻarbi va janubida boʻr va paleogen davrlari yotqiziqlarida uchraydi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bond De Gatin** (FR. Bonde De Gatine) — oq penitsillin qobigʻi boʻlgan  yangi yosh echki sutidan tayyorlangan fransuz pishlogʻi.

Ishlab chiqarish
----------------

Pishloq bahordan kuzgacha Puatu viloyatining Gatine botqoqli hududida joylashgan Fran qishloq xoʻjaligi tashkiloti tomonidan ishlab chiqariladi. Bond de Gatin Alp togʻ echkilarining xom sutidan tayyorlanadi. 400 gramm pishloqning boshiga 2 litr sut isteʼmol qilinadi. Bond de Gatin namligi yuqori boʻlgan yertoʻlalarda saqlanadi. Qarish toʻrt dan oʻn haftagacha davom etadi. Echki pishlogʻiga xos boʻlgan taʼmi va xushboʻyligi pishishning 30-45 kunida paydo boʻladi.

Tavsif
------

Pishloq boshlari diametri 4,5—6 santimetr, balandligi 5-7 santimetr va ogʻirligi 140 dan 400 grammgacha boʻlgan kesilgan silindr shakliga ega. Boshlari koʻk, kulrang yoki oq rangdagi tabiiy mogʻor bilan qoplangan nozik ajinlangan qobiq bilan qoplangan. Qobiq ostida sutli oq rangli zich bir hil pulpa mavjud. Pishloqning yogʻliligi 45 % ni tashkil qiladi.

Pishloq aniq qaymoqli, nordon-shoʻr va ayni paytda mevali taʼmga, boy hidga va boy taʼmga ega. Mevali oq yoki pushti sharoblar, ayniqsa Luara vodiysi sharoblari bilanisteʼmol qilinadi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Французские сыры: иллюстрированная энциклопедия 2003. sfn error: no target: CITEREFФранцузские\_сыры:\_иллюстрированная\_энциклопедия2003 (help)
2. 1 2  Джульет Харбатт 2012. sfn error: no target: CITEREFДжульет\_Харбатт2012 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Masui K. Yamada T. Fransuzskie siri : illyustrirovannaya ensiklopediya = [French Cheeses] / Kazuko Masui, Tomoko Yamada; vstup. sl. J. Robyushon; per. s angl.: S. Sapronov; foto Y. Maruyama. — SPb. : Izd. dom „Neva", 2003. — 240 s. — (A Dorling Kindersley Book). — ISBN 5-7654-2333-7.
* Джульет Харбатт*.*. ISBN 978-5-93679-168-0.
Bocskaikert légi fotó

**Bocskaikert** — Vengriyaning shimoli-sharqiy qismida joylashgan qishloq, 15 km (9 mi). Debretsendan uzoqda, mamlakatning ikkinchi yirik shahri. Maʼmuriy jihatdan Hajdu-Bixar okrugiga tegishli.

Tarixi
------

Aholi punkti haqidagi eng qadimgi hujjatlar 1158-yilga tegishli. XIV asrda bu hududda 150 ga yaqin kishi istiqomat qilgan zodagon oilalar egalik qilgan. Keyinchalik turk urushlari bu hududni vayron qildi. Aholi punkti tiklanishiga ancha vaqt boʻldi, garchi u yerdan muhim savdo yoʻllari oʻtgan boʻlsa ham, bu uning rivojlanishini tezlashtirdi. U 1899-yil 21-fevralda XVII asr boshlarida Vengriyaning Gabsburglarga qarshi muvaffaqiyatli qoʻzgʻoloni rahbari Ishtvan Bocskai sharafiga nomlangan.

Soʻng, Ikkinchi Jahon Urushi, qishloq edi biriktirilgan qoʻshni shahar Hajdúhadház. Chekka hudud sifatida uning rivojlanishi sekinlashdi. 1993-yilda, Sotsialistik rejim tugaganidan uch yil oʻtgach, u 1350 aholisi boʻlgan mustaqil qishloqqa aylandi. Oʻshandan beri u doimiy ravishda oʻsib bordi. Uning bir qismi boʻlgan Botkyrka nomli egizak shaharchasi bor Stokgolm, Shvetsiya.

Manbalar
--------

1. ↑  Gazetteer of Hungary, 1st January 2015. Hungarian Central Statistical Office. 3 September 2015
 Ligeti, Lajos. A Magyar nyelv Török kapcsolatai a honfoglalás előttes az Árpád-korban (Hungarian) — 543 bet
**Doʻrmon** — oʻzbek qavmlaridan biri. Doʻrmon moʻgʻulcha toʻrt demakdir. Toʻrtta urugʻdan tashkil topgani uchun shunday atalgan boʻlishi ehtimol. Doʻrmon qabilasi Abulxayrxon (1428—1468), umuman Oʻzbek ulusida katta nufuzga ega boʻlgan. Doʻrmonlar Oʻzbekiston, Tojikiston va Afgʻoniston hududlariga Dashti Qipchoqdan XVI—XVII-asr davomida kelib oʻrnashgan. Doʻrmonlar Buxoro amirligining siyosiy hayotida faol qatnashib kelgan. Oʻzbekiston hududida doʻrmon qavmi kichik-kichik guruhlarga boʻlinib tarqoq holda yashagan. Bular, asosan, Zarafshon daryosining oʻrta oqimi, Surxondaryo viloyatidagi Qoratogʻ daryosining oʻrta oqimi, Surxon daryosining yuqori oqimlarida, Bobotogʻ etaklarida, Toshkent vohasida, qisman Xorazm viloyatida joylashgan. Doʻrmon qavmining tarkibida oq qoʻyli, uvoq, uch urugʻ, koʻk chelak, noʻgʻay, gurdak, oy tamgʻali va boshqa boʻlinmalari boʻlgan. Markaziy Osiyoda doʻrmon atamasi joy nomlari sifatida saqlanib qolgan (masalan, Toshkent shahri yaqinidagi Doʻrmon qishlogʻi va boshqalar).

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Oʻzbek urugʻlari |
| --- |
|  |
| 
Ming · Qirq · Jaloyirlar · Saroy · Qoʻngʻirot (qabila) · Nayman · Qiyot · Xitoy (urugʻ) · Qangʻli · Arlot · Ungut · Tomalar · Uyshun · Baday · Batash · Qavchin · Yobu · Sulduz · Mitan · Yuz |

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boshlangʻich material** (seleksiyada) — yangi nav yaratishda foydalaniladigan yovvoyi va madaniy oʻsimlik shakllari. Boshlangʻich material sifatida tabiiy va duragay populyatsiyalardan, mutant va poliploid nusxalardan, oʻzidan changlantirilgan liniyalardan foydalanish mumkin. Tabiiy populyatsiyalar — oʻsimliklarning yovvoyi shakllari, madaniy oʻsimliklarning mahalliy navlari, ekinning jahon kolleksiyasidagi namunalari koʻpincha kasallik va zararkunandalarga, suv tanqisligiga chidamli boʻladi. Boshlangʻich material ekinlari seleksiyasida asosiy Boshlangʻich material duragay populyatsiyalardir. Ular bir tur miqyosida (tur ichida) yoki turlar oʻrtasida (turlararo) har xil navlar va nusxalarni chatishtirish yoʻli bilan hosil qilinadi. Duragayda turli belgilarni jamlash madaniy oʻsimliklarning qimmatli xususiyatlaridan foydalanish imkonini beradi. Hozirgi zamon seleksiyasida koʻpchilik ekin navlari duragay populyatsiyalar asosida yaratilgan.

Oʻsimliklar (urugʻ)ga turli mutagen omillar (radiatsiya, kimyoviy moddalar, temperatura) taʼsir ettirib olinadigan oʻzgargan nusxalar —mutantlar seleksiyada Boshlangʻich material ning yangi manbai hisoblanadi (mas, gʻoʻzaning AN402 navi chigitga radioaktiv fosfor taʼsir ettirib olingan). Bir-biridan geografik uzok, otatona nusxalarini tanlash turli sharoitlarda oʻziga xos eko/iillarning shakllanishiga asoslangan. Ularning ahamiyati chatishtirish natijasida yaxshilash yoki hosil qilish mumkin boʻlgan qimmatli belgi va xususiyatlarning genetik farqlariga qarab belgilanadi. Kasalliklarga chidami turlicha boʻlgan otaona nusxalarini tanlashda kasallik qoʻzgʻatuvchisining irqiy tarkibi hisobga olinadi. Bunda irsiylanish tabiatini oʻrganish, Boshlangʻich material ning kasalliklarga chidamliligi muhim ahamiyatga ega (qarang Seleksiya).

Manbalar
--------

1. ↑  "Boshlangʻich material" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Doʻsjon Sipatdinovich Nasirov** (1927.3.1, Moʻynoq tumani — 1992.20.12, Nukus) — qoraqalpoq tilshunosi. Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1977), filol. fanlari doktori (1976). Qoraqalpogʻiston ped. institutini tugatgan (1949), shu institutda prorektor va kafedra mudiri (1955—59), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Qoraqalpogʻiston filiali Iqtisodiyot va madaniyat institutida boʻlim boshligʻi (1954— 55), Tarix, til va adabiyot instituti di-rektori oʻrinbosari, sektor mudiri, direktor (1959—91), Qoraqalpoq untida kafedra mudiri (1991—92). N.ning tadqiqotlari qoraqalpoq tili tarixi va dialektologiyasiga bagʻishlangan. U "Qoraqalpoqcha-ruscha lugʻat" (1958), "Ruscha-qoraqalpoqcha lugʻat" (1967), "Qoraqalpoq tilining dialektologik lugʻati" (1983), "Qoraqalpoq tili" (1985), "Matematik terminlarning ruscha-krraqalpoqcha lugʻati" (1992) va boshqalarni tuzishda ishtirok etgan.

Ac: Qoraqalpoq tilida koʻplik kategoriyasi, Nukus, 1961; Qoraqalpoq tilida koʻmakchi feʼl, Nukus, 1964; Qoraqalpoq umumxalq soʻzlashuv tilining shakllanishi va uning dialektal tizimi, Nukus, 1976.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bosh istisqosi**, gidrotsefaliya, miya istisqosi — kalla boʻshligʻida orqa miya suyuqligʻining ortiqcha yigʻilishi va kalla ichi bosimining oshishi oqibatida kelib chiqadigan kasallik. Tugʻma va orttirilgan xillari bor. Tugʻma Bosh istisqosi onadagi yuqumli kasalliklar, shikastlanish va zaharlanishning homilaga taʼsiri natijasida vujudga kelib, bola tugʻilishi bilanoq yuzaga chiqadi. Bunda bolaning boshi juda tez kattalashadi, ayniqsa peshona va tepa suyak doʻmbogʻi turtib chiqadi, suyaklari yuqalashadi; chekka va peshona sohasidagi vena tomirlari boʻrtadi, koʻrish, eshitish faoliyati buziladi, qoʻloyoq qisman falajlanib, keyinchalik tuzuk yura olmaydi. Moddalar almashinuvi (suv, uglevod va yogʻ almashinuvi) izdan chiqadi; yogʻ almashinuvining buzilishi tufayli baʼzan bemorni yogʻ bosadi yoki aksincha juda ozib ketadi. Bola juda boʻshang, uyquchan boʻladi, ruhiy rivojlanishi kechikadi. Orttirilgan Bosh istisqosi datugʻilgandan keyin bosh miya pardasining infeksion kasalliklari (meningit va meningoensefalit) yoki kalla shikastlanishi (koʻpincha tugʻilishda shikastlanishi) natijasida roʻy beradi. Bosh istisqosi ning bu xilida bemorning eshushi deyarli oʻzgarmaydi. Bunda bosh aylanadi, qattiq ogʻriydi, bemor qayt qiladi, ogʻirroq kechganida esa hushidan ketadi, qoʻloyogʻi falaj boʻlib qoladi. Bosh istisqosi ning oldini olish uchun kasallikka sabab boʻlgan omillarni vaqtida bartaraf etish, davolash esa kalla ichi bosimini kamaytirishga qaratilishi lozim.

Manbalar
--------

1. ↑  "Bosh istisqosi" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aviakonstruktor Andrey Sergeyevich Koritin haykali ―** 1990-yilda Anapa kurort shahrida, Tamanskaya va Protapov koʻchalari chorrahasida I.V. Gudovich nomidagi bogʻda ochilgan.

Yodgorlik tarixi
----------------

Yodgorlik gidrosamolyotlar dizayneri va Anapa shahrining faxriy fuqarosi — Andrey Sergeyevich Koritinga bagʻishlab qurilgan(1807-1989).

Nafaqaga chiqqach, Koritin Anapa tarixiy va madaniyat yodgorliklarini jamoat muhofazasi boshqarmasi tarixiy boʻlimi raisi boʻlib ishlagan. Bu lavozimda u kurortning barcha qazishmalari va qurilishini nazorat qildi, arxeologik topilmalarni kuzatib bordi. Uning saʼy-harakatlari bilan shaharda „ Gorgipiya" arxeologik muzey-qoʻriqxonasi tashkil etildi. Yodgorlik shahar aholisiga munosib hayot kechirgani va Anapa kurort shahrining arxeologik ahamiyati keng tarqalishi uchun minnatdorlik belgisi sifatida oʻrnatildi.

Tavsif
------

 Yodgorlik etagidagi granit lavha
Yodgorlik samolyot konstruktorining barelyefi boʻlgan stela boʻlib, stelaning tepasida Taganrog aviatsiya zavodi tomonidan ishlab chiqarilgan Be-10 gidrosamolyotining maketi joylashtirilgan. Stelladagi yozuvda „Andrey Sergeyevich Koritinga bagʻishlangan" deb yozib qoʻyilgan. Yodgorlik poyiga oʻrnatilgan granit taxtachada „Koritin Adrey Sergeevich, 1907-1989, gidroaerodinamika bosh muhandisi. MBR-7, KOR-2, LL-143, Be-10, Be-12 gidrosamolyotlari dizayneri" degan yozuvlar bor.

Yodgorlik ustida haykaltarosh-rassom A. N. Proshutin va meʼmor Yu. V. Risin ishlagan. Yodgorlik 1990-yilda ochilgan.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Korytin haykali (Anapa) / "Arxivnaya kopiya "
* Anapadagi Koritin haykali Arxivnaya kopiya -da arxivlangan / „Mening Anapam"
* S. Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-10-11). Arxivnaya kopiya
* Arxivnaya kopiya haykali Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-10-03).
* Andrey Sergeevich Korytin haykali (1907-1989) Arxivnaya kopiya | „www. anapa-dengiz. rf"
* Samolyot konstruktori A. S. Korytin. Anapa rezidentining tarjimai holi sahifalari | "Arxivnaya kopiya "
* Anapadagi A. Korytin haykali yangilandi / „www.anapa.info"
**Gillian Ferrari** (talaffuzi: *Jillian Ferrari*; 1980-yil 23-iyunda Ontario shtatining Tornxill shahrida tugʻilgan) — kanadalik xokkeychi. 2006-yilda Brampton sport shon-sharaf zaliga kiritilgan. Onasi Walesda, otasi esa Italiyada tugʻilgan.

Faoliyati
---------

Bolaligida ota-onasi uni xokkeyga qatnashtirmoqchi boʻlishgan ammo Jamoatchilik markazi uni figurali uchish bilan shugʻullanishini talab qilgan. 1986-yilda Justine Blainey qizlarga oʻgʻil bolalar xokkeyida oʻynashga ruxsat beruvchi sud ishida gʻalaba qozonganidan keyin bir yil xokkey oʻynay oldi.

### Brampton Thunder

Ferrari 2004—2005-yilgi mavsumda Milliy ayollar xokkey ligasining (NWHL) Brampton Thunder bilan oʻynashni boshlagan. NWHLdagi 79 ta oʻyindagi statistikasi 10 ta gol, 36 ta golli uzatma va 76 ta penaltidan iborat. 2004—2005-yilgi mavsumda 34 oʻyinda uchta gol urdi va 22 golga assistentlik qildi.

### Esso Nationals

Ferrari bir necha bor Esso ayollar milliy musobaqalarida qatnashgan. 2000 va 2004-yillarda Ontario jamoasida oʻynadi va Milliy musobaqada oltin medalni qoʻlga kiritishdi. 2005-yilda Ferrari Brampton Thunder bilan oʻynadi va Thunder bilan Ontario jamoasi tarkibida Esso ayollar milliy musobaqasida qatnashdi. Calgary Oval X-Treme 2007-yilgi WWHL sovrinini qoʻlga kiritdi. 2009-yilda Ferrari Calgary bilan Clarcson kubogi yarim finaliga qadar bordi.

### Kanada hokkeyi

U 17 yoshgacha boʻlgan Ontario jamoasida va Kanadaning 22 yoshgacha boʻlgan jamoalarida oʻynagan. Shuningdek, 2002- va 2005-yillarda oltin medal va 2003-yilda uchta Toʻrt millat kubogi chempionatida bitta kumush medalni qoʻlga kiritdi. Gillian, shuningdek, uch karra ESSO milliy chempioni boʻlgan.

Ferrari 2002- va 2006-yillardagi Qishki Olimpiya oʻyinlarida Kanada ayollar jamoasida himoyada oʻynagan. Xokkey boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida ham Kanada bilan ikkita oltin medalni qoʻlga kiritdi. Ferrari 2010-yilda Vancouverda (Britaniya Kolumbiyasi) boʻlib oʻtgan Qishki Olimpiada oʻyinlari oldidan Kanada jamoasi roʻyxatidan joy olgan oʻyinchilardan biri boʻldi.

### McGill Martlets

2010-yil 18-sentyabrda Ferrari Martlets bilan debyut yilida CISdagi ilk golini urdi. 2011—2012-yilgi McGill Martlets ayollar xokkeyi mavsumida sardor etib tayinlandi.

Manbalar
--------

1. ↑  „The humour and humility of Gillian Ferrari | Her Hockey".  Herhockey.wordpress.com. Qaraldi: 15-oktabr 2012-yil.
2. ↑  „U of T Scarborough Alumna to Deliver Inaugural "Perspectives on Leadership" Lecture".  Webapps.utsc.utoronto.ca (29-yanvar 2007-yil). Qaraldi: 15-oktabr 2012-yil.
3. 1 2  „MY TEAM CANADA - Gillian Ferrari".  Hockey Canada. Qaraldi: 29-yanvar 2010-yil.
4. ↑  *Spencer, Donna.* „Ferrari nudged off Olympic team by scoring defenders".  The Canadian Press (22-dekabr 2009-yil). Qaraldi: 29-yanvar 2010-yil.
5. ↑  „Channels | McGill University News and Events - McGill University".  Mcgill.ca (11-oktabr 2012-yil). Qaraldi: 15-oktabr 2012-yil.
Auguste Verneuil
 Verneuil jarayoni yordamida yoqutlarni sintez qilish uchun Verneuil tomonidan qo'llanilgan dastlabki pechning eskizi.
**Auguste Viktor Louis Verneuil** ( Fransuzcha talaffuzi: vɛʁnœj ; 1856-yil 3 noyabr - 1913- yil 27-aprel) fransuz kimyogari bo'lib, sintetik qimmatbaho toshlarni ishlab chiqarish uchun birinchi tijorat usulini ixtiro qilgani bilan mashhur.  1902-yilda u "olov sintezi" jarayonini kashf etdi, bugungi kunda Verneuil jarayoni deb ataladi, u bugungi kunda sun'iy korund yoki yoqut va sapfirni tayyorlash uchun arzon vosita sifatida qo'llanilmoqda.

Hayoti
------

Verneuil 1856-yilda Fransiyaning Dunkerk shahrida tug'ilgan. U soatsoz-mexanikning o'g'li edi.  17 yoshida kimyogar Edmond Fremi uni laborant sifatida qabul qildi.  1875- yilda bakalavr, 1880- yilda magistr va 1886-yilda fan nomzodi ilmiy darajasini oldi. 1892-yilda u Parijdagi Tabiiy tarix muzeyining organik kimyo bo'limida amaliy kimyo professori bo'ldi va u erda 13 yil ishladi. Uning birinchi nashri L. Burjua bilan 1880- yilda kristalli suvli temir arsenatini tayyorlash bo'yicha edi.  U yoqutni sintez qilish usullarini, selen kimyosini, sinkblendning fosforini, nodir yer elementlari kimyosini, glitserinni tozalash va yuqori sinishi ko'rsatkichli shisha ishlab chiqarishni o'rgangan. Shuningdek, u turli litsey va kollejlarda kimyo fanidan dars bergan.

Verneuil 1886-yildayoq yoqut sintezi ustida ishlay boshlagan va olti yil ichida natijaga erishgan, muhrlangan yozuvlarini 1891 -va 1892- yillarda Parij Fanlar akademiyasida saqlashga topshirgan, biroq 1902 -yilda o‘zining kashfiyoti haqida e’lon qilgan .  Uning nomi bilan atalgan jarayon bugungi kunda sun'iy korund yoki yoqut va safir qilishning arzon vositasi sifatida qo'llanilmoqda.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *The Handy Science Answer Book* (en). Visible Ink Press, 2011-04-01. ISBN 9781578593637.
2. 1 2 3  Feigelson, Robert*. 50 Years Progress in Crystal Growth: A Reprint Collection* (en). Elsevier, 2004-07-09. ISBN 9780080489933.
3. ↑  Wenk, Hans-Rudolf*. Minerals: Their Constitution and Origin* (en). Cambridge University Press, 2016-09-30. ISBN 9781316425282.
4. ↑  Wenk, Hans-Rudolf*. Minerals: Their Constitution and Origin* (en). Cambridge University Press, 2016-09-30. ISBN 9781316425282.

Tashqi adabiyotlar
------------------

* Verneuil jarayonining sxematik tavsifi

Media related to Auguste Verneuil at Wikimedia Commons

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb106723646 (maʼlumot)
* GND: 1064049036
* ISNI: 0000 0004 2849 1315
* Léonore id LH//2692/33 yaroqsiz.
* SUDOC: 176551905
* VIAF: 307207888
* en:WorldCat Identities: viaf-307207888

 |