**Ram Mohan Ray** - shuningdek, Rammoxon Roy, Rey Rammohan, Raja Ram Mohan Roy (bengalcha: রাজা রামমোহন রায়), (1772-yil 22-may, Bengalda birinchi Stagor 1772-yil 23-sentabrda topilgan) Hindistondagi Brahmos ijtimoiy-diniy islohot harakatlari. Ram Mohan Roy o'zining sati amaliyotini, beva ayolni erining jasadi bilan o'zini o'zi yoqib yuborish hind an'anasini va ko'pxotinlilikni bekor qilishga qaratilgan ijtimoiy faoliyati bilan keng tanildi. U siyosat, ma'muriy huquq, ta'lim va din sohasida ham sezilarli iz qoldirdi.

Biografiya
----------

Ram Mohan Roy 1772 yilda Bengalda tug'ilgan. Uning oilasi hozirgi Hindistonning G'arbiy Bengal shtatida joylashgan Radhanagar qishlog'ida yashagan. Royning otasi Xare Krishna oilasidan chiqqan, onasining oilasi esa Shakti anʼanasi boʻyicha braxminlar kastasiga mansub edi. Aristokratik kelib chiqishi unga Raja unvoni huquqini berdi. Roy Patnadagi musulmon o'rta maktabini tamomlagan. U 15 yoshidayoq arab, fors va sanskrit tillarini yaxshi bilgan, hind hindu falsafasi va islomni mukammal bilgan. Hindistondagi Britaniya ta'siri tufayli Roy asta-sekin G'arb sivilizatsiyasi, uning tarixi, madaniyati, falsafasi va ilm-faniga qiziqa boshladi. Ularni chuqur o'rganish uchun u yana bir nechta tillarni o'rgandi: ingliz, lotin, qadimgi yunon, ibroniy. Roy yoshligida oila ishlarini boshqarish uchun uyga qaytishdan oldin ko'p sayohat qilgan. Keyinchalik, u Kalkuttada kreditor bo'lib ishlagan va 1803-1814 yillarda Britaniya Sharqiy Hindiston kompaniyasida ishlagan. 1828 yilda Ram Mohan Roy hinduizmda diniy islohot va Bengaliyadagi ijtimoiy va intellektual islohotlar uchun harakat bo'lgan Brahmo Samajga asos soldi. 1831 yilda Roy Buyuk Britaniyaga Mug'allar imperiyasining elchisi sifatida keldi. U Fransiyaga ham tashrif buyurdi. Ram Mohan Roy 1833 yilda Bristol yaqinidagi Stapleton shahrida meningitdan vafot etdi va Bristolda, Arnos Vale qabristoniga dafn qilindi. O'limidan sal oldin u Meri Karpenter bilan uchrashdi va uni hayotini butunlay o'zgartirishga ishontirishga muvaffaq bo'ldi; keyinchalik u mashhur feminist va filantropga aylandi, shuningdek, qullikni bekor qilishni yoqladi[1]. 1997 yilda Bristol markazida uning sharafiga yodgorlik o'rnatildi.

Ijtimoiy va diniy islohotlar
----------------------------

Diniy urf-odatlarni bekor qilish uchun kurash Ram Mohan Roy bu marosim hinduizmning bir qismi emasligini ta'kidlab, sati marosimiga faol qarshi chiqdi. U bu da'voni yoqlab diniy asosli dalillar keltirdi. Xuddi shu asosga ko‘ra, Roy o‘sha paytda ko‘pchilik tomonidan qabul qilingan ko‘pxotinlikka qarshi chiqdi. U muqaddas matnlarda ko'pxotinlilikka faqat alohida holatlarda (bepushtlik yoki birinchi xotinning og'ir kasalligi va boshqalar) ruxsat berishini tushuntirdi. Avvaliga bunday bayonotlar ruhoniylarning keskin tanqidiga uchradi.

Ta'lim
------

Ram Moxan Roy fanni maktab o‘quv dasturiga kiritish orqali ta’lim sohasida qator islohotlarni amalga oshirishga harakat qildi. Hindiston general-gubernatori bilan yozishmalarida Roy "matematika, tabiiy falsafa, kimyo, anatomiya va boshqa foydali fanlar"ning muhimligini ta’kidladi. 1817-yilda u Gʻarbiy Bengaliyaning Kolkata shahrida "Hindu kolleji"ga asos solgan (1855-yilda u "Prezidentlik kolleji" deb oʻzgartirilgan va boshqa konfessiyalarga mansub talabalar uchun ochiq boʻlgan, 1897-yildan esa ayollar uchun ochiq boʻlgan). Shu bilan birga, 1826 yilda Roy "Vedanta kolleji" ni tashkil etdi, u erda yuqori kastalarga mansub bolalarga Sanskrit tilida muqaddas matnlar o'rgatilgan.