recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Krystyna Hołuj-Radzikowska** (1931-yil 5-fevral — 2006-yil 29-noyabr) polshalik ayol shaxmatchi. Krystyna Hołuj-Radzikowska FIDE tomonidan 1955-yilda ayol xalqaro usta (WIM) va 1984-yilda ayol grossmeyster (WGM) unvonlari bilan taqdirlangan.

Hayoti
------

Krystyna Holuj-Radzikowska 1931-yil 5-fevralda Polshaning Lvov shahrida tugʻilgan. Krystena shaxmat oʻynashni yoshligidan boshlagan va ilk muvafaqqiyatli musobaqasi 20 yoshligida ishtirok etgan Polsha shaxmat chempionati boʻlgan. U toʻqqiz karra Polsha ayollar chempioniati gʻolibligiga sazovor boʻlgan, jumladan, 1951, 1952, 1953, 1955, 1956, 1957, 1959, 1966 va 1969-yillardagi musobaqalarda muvaffaqiyatli ishtirok etgan.

1955-yilda Moskvada boʻlib oʻtgan ayollar oʻrtasidagi nomzodlar turnirida Olga Rubtsova gʻoliblikka erishdi, Krystyna Holuj-Radzikowska esa turnirni 15-16-oʻrinlarni bilan yakunladi. U Ohrid shahrida 1971-yil tashkil etilgan mintaqalararo turnirida 7-8-oʻrinlarni egalladi. Mazkur turnirda Nana Aleksandriya gʻoliblikni qoʻlga kiritgan.

Krystyna Holuj-Radzikowska ayollar shaxmat olimpiadasida Polsha terma jamoasi safida umumiy hisobta besh marta oʻynagan:

* 1957-yilda Niderlandiyaning Emmen shahrida oʻtkazilgan 1-ayollar shaxmat olimpiadasida 1-taxtada (+9−2=0) oʻynagan;
* 1963-yilda Splitda tashkil etilgan 2-ayollar shaxmat olimpiadasida 2- taxtada (+2−4=2) dona surgan;
* 1966-yilda Oberxauzenda boʻlib oʻtgan 3-Ayollar shaxmat olimpiadasida 1-taxtani (+3−6=2) egallagan;
* 196-yilda Lyublin shahrida oʻtkazilgan 4-Ayollar shaxmat olimpiadasida 1-taxtada (+3−3=4) oʻynagan;
* 1972-yilda Skopye shahri mezbonlik qilgan 5-Ayollar shaxmat olimpiadasida 1-taxtada (+5−1=3) oʻz yurishlarini amalga oshirgan.

Krystyna Holuj-Radzikowska 1957-yilda Emmenda boʻlib oʻtgan shaxmat musobqasida birinchi taxtada oʻynab, musobaqa yakunidagi natijalarga koʻra, oltin medalni qoʻlga kiritdi.

Krystyna Holuj-Radzikowska FIDE tomonidan 1955-yilda ayol xalqaro usta (WIM) unvoniga sazovor boʻldi. U usha davrdagi bu unvonni qoʻlga kiritgan kam sonli shaxmatchi ayollardan biri boʻlgan. Keyinchalik 1984-yilda u FIDE ayol grossmeyster (WGM) unvoni bilan ham taqdirlandi.

Vafoti
------

Krystyna Holuj-Radzikowska 2006-yil 29-noyabr sanasida 73 yoshida vafot etdi. Uning xotirasiga bagʻishlangan shaxmat turniri 2011-yildan beri har yili Polshaning Vrotslav shahrida oʻtkazib kelinmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  „Interview with Krystyna Radzikowska" (Polish). 2-mart 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-yanvar 2016-yil.
2. ↑  Litmanowicz, Władysław*. Szachy od A do Z*. Wydawnictwo Sport i Turystyka Warszawa [1986], 1987. (1. A-M), (2. N-Z). ISBN 83-217-2481-7.
3. ↑  Womenʼs World Chess Championship — Index of players. Mark Weeks.
4. ↑  Womenʼs Chess Olympiads: Krystyna Radzikowska. OlimpBase.

Havolalar
---------

* 365Chess.com saytida Krystyna Radzikowska shaxmat oʻyinlari
**Rubl** — Rossiya Federatsiyasi pul birligi. 1992-yildan muomalaga kiritilgan. IP. = 100 kopeyka. Xalqaro ifodasi RUR. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH dollari = 34,04 Rubl (2004, 20-yanvar).

Rubl 1917-yildagi Oktyabr toʻntarishiga qadar Rossiya imperiyasi, 1919—91 yillarda sobiq SSSR (shu jumladan, 1924—91 yillarda Oʻzbekiston)da amalda boʻlgan. "Rubl" atamasi 13-asrda Novgorodsa grivna [uz. 20 sm, ogʻirligi 200 g ga yaqin boʻlgan kumush quymasining kesilgan (ruscha "rublenniy")] yarim boʻlagi nomi tarzida paydo boʻldi. 1704-yildan boshlab muntazam holda vazni 28 g boʻlgan kumush Rubllar zarb qilina boshlandi, shuningdek, mis va oltin Rubllar ham zarb qilinishi davom etdi. 1843-yildan esa Rubl davlat xazinasining qogʻoz biletlari koʻrinishida chiqarila boshlandi. 1897-yilga kelib oltin Rubl asosiy pul birligiga aylandi va 1914-yilgacha muomalada boʻldi.

Dastlabki Sovet Rubl 1919-yilda kredit bileti sifatida chiqarilgan. Sobiq Ittifoq davrida Rubl banknotlari butun mamlakat miqyosida yagona pul birligi sifatida toʻliq amal qilgan. Oʻsha davrda Rubl Oʻzbekiston Respublikasining ham rasmiy pul birligi boʻlgan va uning hududida "soʻm" deb nomlangan. SSSR mustaqil davlatlarga boʻlinib ketganidan soʻng Rubl Rossiya Federatsiyasining milliy valyutasi sifatida saqlanib qrldi.

Belarus Respublikasi
--------------------

Belarus Respublikasi pul birligi. 1992-yilda muomalaga kiritilgan. IP. = 100 kopeyka. Xalqaro ifodasi — BYR. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH dollari = 2042 Rubl (2003, may). Ashur Qodirov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Osiyo mamlakatlari milliy valyutalari |
| --- |
|  |
| Markaziy Osiyo | 
* Tenge
* So'm (Qirg'iziston)
* Somoniy
* Manat
* Soʻm
 |
|  |
| Sharqiy Osiyo | 
* Yuan (pul birligi)
* Yena
* Vona
* Iyena
 |
|  |
| Shimoliy Osiyo | 
* Rubl
 |
|  |
| Janubiy Osiyo | 
* Afgʻoni
* Rupiya
 |
|  |
| Janubi-Sharqiy Osiyo | 
* Ringgit
 |
|  |
| Gʻarbiy Osiyo | 
* Dinor
* Dirham
* Dram
* Eron riali
* Funt
* Riyol
* Shekel
 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aylant**, sassiq daraxt (Ailanthus) – aylantdoshlar (simarubdoshlar) oi-lasiga mansub daraxtlar turkumi, 10 tacha turi ma’lum. Shar-qiy Osiyo va Hindistonda koʻproq tarqalgan. Ukraina, Qrim, Shimoliy Kavkaz, Belarus va Oʻrta Osiyoda novcha A. yoki Xitoy zaranggi (A. altissima) degan bir turi xushmanzara oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. Shu tur Oʻzbekistonda (umuman Oʻrta Osiyoda) ham oʻstiriladi. A.ning barglari yirik, pat-simon murakkab, badboʻy. Gullari mayda, ikki jinsli (ba’zi turlarida bir jin-sli), shingil toʻpgullarga yigʻilgan A. tez oʻsadi. Deyarli barcha turlari mebel tayyorlashda, qurilish materiali sifatida, buyumlar yasashda hamda qogʻoz tayyor-lashda ishlatiladi. Xitoyda A. bargi bilan aylant ipak qurti boqiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shaken Kenjatoyevich Aymanov** (1914.15.2 – 1970.23.12) – qozoq aktyori va rejissyor Qozoq milliy badiiy kinosining boshlovchilaridan. 1933-yildan M.Avezov nomidagi Qozoq drama teatrida, 1940-yildan kinoda ishlagan. "Jambul", "Abay qoʻshiqlari", "Nayzatosh etagida" va boshqa filmlarda suratga tush-gan. Uning "Sevgi haqida qissa" fil-mi bilan Qozogʻistonda muntazam badiiy filmlar ishlash odat tusiga kirdi. Janr jihatdan xilma-xillik, milliylikka, muammolar ahamiyatiga e’tibor bilan filmlar ishlash A. ijodiga xos. Mashhur filmlari: "Sahro qizi" (K. Gakkel bilan hamkorlikda), "Biz shu yerda yashaymiz", "Otalar yeri", "Bir tumanda", "Atamanning tugatilishi" va boshqa 1984-yildan "Qozoqfilm" A. nomi bilan yuriti-ladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Shakarxon Xoliqboy qizi** — (1879—1921) — Fargʻona vodiysidagi istiqlolchilik harakatida ishtirok etgan oltiariqlik dovyurak va jasur ayol qoʻrboshi. Shakarxon Turkistondagi milliy ozodlik harakatining faol ishtirokchisi.

Tarjimayi holi
--------------

Shakarxon Xoliqboy qizi 1879-yilda Oltiariqning Poloson qishlogʻida badavlat Xoliqboy oilasida dunyoga kelgan. Uning otasi usta Xoliqboy boʻlib, uzoq yillar Oltiariq bozorida oqsoqollik qilgan. Voyaga yetgach, Qayragʻoch qishlogʻida yashovchi Otajonboyga turmushga chiqqan va ikki qiz, bir oʻgʻilni dunyoga keltirgan. Ular Rishtonning Qayragʻoch qishlogʻida yangi hovli qurib, shu yerda yashay boshlashadi. 1916-yilda Otajon vafot etib, Shakarxon beva qolgan.

Qoʻrboshilik faoliyati
----------------------

1918-yilning yozida Toshqoʻrgʻon qishlogʻiga Toʻychi qoʻrboshining uyiga Shakarxon kirib keladi. Shu tariqa u 500 nafardan iborat guruhga rahbarlik qiladi va Shakarxon qoʻrboshi sifatida Fargʻona vodiysida mashhur boʻladi. Turkiston Muxtoriyati tor-mor etilgach, Fargʻona vodiysida boshlangan milliy ozodlik harakatida eri Otajon bir guruh yigitlar bilan Qayragʻoch qishlogʻi ostonasida qizillarga qarshi kurashgan va notenglar janglarga magʻlub boʻlgan. Otajon va oʻgʻli Odilxon Shakarxon Xoliqboy koʻz oʻngida otib tashlangach, yoshi 40 ga yetib qolgan ayol qoʻliga qurol olib kurashga otlangan. Toʻychi qoʻrboshi bilan birgalikda qizillarga qarshi kurashib, 1918-yil oxirlarida butun Oltiariq hududini bolsheviklar taʼsiridan ozod qilgan. Shakarxon qoʻrboshi 1921-yilgi janglarda koʻksidan yaralanib halok boʻlgan. Shakarxon qoʻrboshining Adolat, Turgʻunoy, Lazokat ismli qizlari keyinchalik zamonaviy va ilmli kishilar sifatida faoliyat koʻrsatishgan. Uning avlodlari bugungi kunda Fargʻona viloyati Oltiariq tumani Poloson qishlogʻida istiqomat qiladi.

Manbalar
========

1. ↑  Rajabov Q*. Fargʻona vodiysidagi istiqlolchilik harakati: mohiyati va asosiy rivojlanish bosqichlari (1918—1924 yillar)*. Toshkent: „Yangi nashr", 2015 — 240 bet.
2. ↑  Rajabov Q*. Turkiston qoʻrboshilari*. Toshkent: „Fan", 2022 — 400 bet.
**Aylanma kapital** – kapital (ishlab chiqarish fondlari)ning har bir ishlab chiqarish siklida "I sarf etiladigan va qiymati ishlab 4 chiqarilgan tovarda toʻliq oʻtadigan qismi. Sarflangan Aylanma kapital miqdori kapi-talning doiraviy aylanishi oxirida tovar sotilishi bilan pul shaklida ishlab chiqaruvchi qoʻliga qaytadi. Xom ashyo, materiallar, yoqilgʻi va boshqa, shuningdek ish kuchi sotib olishga sarflanadigan hara-jatlar Aylanma kapital ga kiradi (qarang Kapital).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Purizm (maʼnolari).

**Purizm** — 1910-yillar oxiri — 20 yillarda fransuz rangtasvirida yuzaga kelgan oqim. Asoschilari A. Ozanfan va meʼmor Sh.E. Jannere (Le Korbyuzye). P. namoyandalari kubizmniig bezak tamoyillari hamda 1920-yillardagi avangard tarafdorlarining naturani buzib tasvirlashlariga qarshi chiqib, natura shakllarining qatʼiy va oʻziga xos tomonlarini hamda buyumlarning or-tiqcha unsurlardan xoli, toza boʻlgan tiniq holatini koʻrsatishga harakat qildilar. P. vakillari asarlarining harakterli tomoni buyumlarni yassi holda, ularning tashqi chegaralarini toza va tiniq egiluvchan chiziqlarda tasvirlashda koʻrinadi.

Oʻzbekiston tasviriy sanʼatida P. belgilari ayrim rassomlarning asarlarida koʻzga tashlanadi (mas, Us t a Moʻminnint "Choyxonachi" asaridagi samovar, qumgʻon va boshqa tasviri, 1928).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nikolay Porfiryevich Arxangelskiy** (1891.1.4. – Toshkent – 1977.11.12) – rus maʼrifatparvari, pedagog-oʻlkashunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan oʻqituvchi (1940), SanktPeterburg universitetining tarix-filol. fakultetini tugatgan (1916). 1916-yildan zemstvo maktabida rus tili va psixologiyadan daryo bergan. 1920-yil Fargʻonadagi maktab-kommuna mudiri. 1921-yildan Turkiston Maorif xalq komissarligi ilmiy kengashining ped. hayʼati raisi, Chernishevskiy nomidagi namuna mehnat ish maktabi mudiri, oʻqituvchilar tayyorlash kursi, oʻzbek erlar bilim yurti (inpros)da oʻqituvchi. 1931 – 53 yillarda Oʻzbekiston madaniy qurilish va ped. fanlari ilmiy tadqiqot institutlarida ilmiy xodim, boʻlim mudiri, direktor. Ped. ped. tarixi, maktabshunoslikka doir kitoblar muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Arxangelskiy Nikolay Porfiryevich" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yaʼqub alayhis-salom** - Qurʼonda tilga olingan paygambarlardan biri. Ishoq alayhis-salomning oʻgʻli, Yusuf alayhis-salomning otasi Yoqub alayhis-salom Allohning birligiga, ibodatiga daʻvat etuvchi paygʻambarlardan boʻlgan. Qurʼonda uning taqvodorligi va paygʻambarligi Allohning Ibrohim alayhis-salom avlodlariga koʻrsatgan marhamati sifatida ifodalangan (2:136/130, 140/134; 6:84). Yaʼqub alayhis-salom oʻgʻillari orasida Yusufga nihoyatda mehr qoʻygan edi. Bundan ranjigan boshqa oʻgʻillar Yusufdan qutulish yoʻlini izlaydilar. Uning joniga jabr qilib, quduqqa tashlaydilar. Yaʼqub alayhis-salom sevimli farzandi dardida yigʻlayverib koʻzi koʻr boʻlib qoladi. Qurʼonda aytilishicha, Yusufning koʻylagi Yoqub alayhis-salomning yuziga tekkach, uning koʻzlari ochiladi. Rivoyatlarga koʻra, yer yuzidagi barcha yahudiylar Yoqub alayhis-salomning oʻn ikki farzandlaridan tarqalgan. 

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh | *Islom diniga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

Andoza:Payg'ambar
**Shakarpora** — oʻrtapishar mahalliy qovun navi. Mevasi tuxumsimon, uch tomoni ingichka, katta, uz. 35—45 sm, ogʻirligi 5—7 kg. Sirti bir oz boʻgʻimli, toʻr bilan krplangan, turlari yirik, tuyey xira, tuk, yashil. Sirtidagi gullari tor, uzunuzun, egribugri qoramtir yoʻllardan iborat. Poʻsti qattiq. Eti oq, baʼzan och yashil, qalinligi 4—6 sm, juda sershira, shirin, xushxoʻr, tarkibida 9% gacha qand, 12% quruq modda bor. Urugʻi yirik, tor tuxumsimon, sariq. Hosili urugʻi unib chiqqanidan keyin 76—80 kunda pishadi. Hosildorligi 220 — 280 s/ga. Tashishga chidamsiz. Xorazm viloyati va Qoraqalpogʻistonda koʻproq ekiladi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Innovatsion tashkilot** — bu tashkilotdagi yangilik, u ish samaradorligini oshirishni taʼminlaydi.

Tashkilotning innovatsion strategiyasi — tashkilotning yetakchi strategiyasi, bu uning rivojlanish bazasi hisoblanadi.

Innovatsion jarayon
-------------------

Tashkilotdagi innovatsion jarayon quyidagi elementlardan iborat:

* Innovatsiyalarni aniqlash (boshlash);
* Marketing innovatsiyalari;
* Ishlab chiqarish innovatsiyalari;
* Innovatsiyalarni mujassamlashtirish;
* Innovatsiyalarni tarqatish.

Innovatsion samaradorlik
------------------------

Tashkilotlardagi innovatsiyalar ham tashkilotlarning, ham ulardagi jarayonlarning uzluksiz rivojlanishini taʼminlaydi. shuningdek, innovatsiyalar odamlarning bilim va intellektual imkoniyatlarini rivojlantiradi. Tashkilotlarning innovatsion faoliyati faqat korxona rivojlanish dinamikasini oshirishda shunday hisoblanadi.

Adabiyotlar
-----------

* Гершман М. А. Инновационный менеджмент. — М.: Маркет ДС, 2008. — 200 с.
**Biotip** (bio... va yun. typos — namuna, nusxa) — mahalliy populyatsiya tarkibiga mansub oʻsimlik turining tashqi koʻrinishi bilan farqlanmaydigan, lekin biologik va fiziologik xususiyatlari boshqacha va oʻzgarmas boʻlgan guruhi. Chetdan changlanuvchi turlar populyatsiyalarida avlodni alohida ajratib qoʻyib takroriy tanlash (qarang Takroriy chatishtirish) bilan yoki bir-biriga yaqin turlarni koʻp martalab chatishtirib (qarang Inbriding) koʻpaytirish yoʻli bilan B. chiqarish mumkin. Baʼzan koʻp turlardan tashkil topgan va muayyan yashash sharoitlaridan foydalanishiga koʻra oʻxshash moslanishlarga ega boʻlgan organizmlarning katta guruhlari ham biologik tiplar yoki xayotiy formalar deb ataladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yarimoʻtkazgichli asboblar** — yarimoʻtkazgichlarda yuz beradigan elektron jarayonlar asosida ishlaydigan elektron asboblar. Elektronikada turli signallarni oʻzgartirishda, energetikada esa bir turdagi energiyani boshqa turdagi energiyaga aylantirishda qoʻllaniladi. Vazifasi, ishlash tarzi, materiali, tuzilishi va texnologiyasi, ishlatilish sohasiga qarab tasniflanadi: elektr kattaliklarini ikkinchi elektr kattaliklariga oʻzgartiradigan elektr oʻzgartirgich asboblar (diod, tranzistor, tiristor va boshqalar); yorugʻlik signallarini elektr signallariga va aksincha aylantiruvchi optoelektron asboblar (optron, fotorezistor, fotodiod, fototranzistor, fototiristor, yarimoʻtkazgichli lazer, yorugʻlik tarqatuvchi diod va boshqalar); issiqlik energiyasini elektr energiyasiga va, aksincha, aylantiruvchi termoelektr asboblar (termoelement, termoelektr generator, quyosh batareyasi, termistor va boshqalar); magnitoelektr asboblar; pyezoelektr va tenzometrik asboblar (asosiy sinf) va h. k. Integral sxemalar (elektr oʻzgartiruvchi va optoelektronli boʻlishi mumkin) ayrim sinfga kiradi. Yarimoʻtkazgichli asboblar yarimoʻtkazgich materialga qarab, germaniyli, kremniyli va h.k. boʻlishi mumkin. Tuzilishi va texnologik alomatiga koʻra, Yarimoʻtkazgichli asboblar nuqtali va yassi xillarga, ishlatilish sohasiga qarab, yuqori chastotali, yuqori voltli, impulsli va boshqalarga ajraladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aylanma vositalar** (mablagʻlar) – korxona (xoʻjalik)ning xoʻjalik faoliyatini moliyalash uchun foydalanadigan pul mablagʻlari; Aylanma vositalar aylanma ishlab chiqarish fondlari va muomala fondlaridan tashkil topadi. Aylanma ishlab chiqarish fondlari ishlab chiqarish jarayonida bir marta ish-tirok etadi, har bir ishlab chiqarish davrida butun-lay iste’mol qilinadi, oʻz natural sha-klini oʻzgartiradi, uning qiymati yetish-tirilayotgan mahsulotga toʻliq oʻtadi va mahsulot sotilishi bilan pulga aylanadi (xom ashyo, materiallar, kelgusi davr xa-rajatlari, arzon baho anjomlar va boshqalar).Muomala fondlari – mahsulotning korxonadan chiqib to sotilishiga qadar muomala jarayonida band boʻlgan vo-sitalar (sotuvga chiqariladigan tayyor mahsulot qiymati, kassadagi naqd pul mablagʻlari va bankdagi hisobvaraqsa turgan mablagʻlar). Aylanma fondlarning muomala fondlari bilan bi-rikishi iqtisodiy jihatdan asosli boʻlib, mablagʻlarning muomala va ishlab chiqarish sohalarida taqsimlanishini nazorat etishga imkon beradi.Aylanma vositalar hosil boʻlish manbalariga koʻra korxonaning oʻz Aylanma vositalar ga va qarzga olingan (jalb qilingan) Aylanma vositalar ga boʻlinadi. Korxonaning oʻzA.v. yillik moliya re-jasiga muvofiq ishlab chiqarish zaxiralari, tu-gallanmagan ishlab chiqarish, tayyor mahsulot zaxi-ralari barpo etish uchun zarur boʻlgan minimal ehtiyojlar asosida belgila-nadi. Korxona oʻz Aylanma vositalar ining rejasidagi summasi normativ deb ataladi. Kat-ta daromad oladigan korxonalar katta miqdorda oʻz Aylanma vositalar fondini barpo etadi. Qarzga olingan Aylanma vositalar mablagʻlarga boʻlgan vaqtinchalik ehtiyojlarni qondirishga moʻljallanadi. Bankdan kredit olish va passivlarning ayrim turlari (kredi-torlik qarzdorligi va boshqalar) dan foydala-nish hisobiga hosil qilinadi. Aylanma vositalar dan 239samarali foydalanganlikning muhim koʻrsatkichi – ularning aylanuvchanli-gi, ya’ni Aylanma vositalar ning aylanish soni va bir aylanishning kun hisobidagi davri-dir. Aylanish soni mahsulotni sotishdan olingan yillik tushumni Aylanma vositalarning oʻrtacha yillik qiymatiga boʻlish yoʻli bilan topiladi.Aylanma vositalar ning aylanuvchanligini tezlash-tirish xalq xoʻjaligida katta ahamiyatga ega. Chunki bu holda Aylanma vositalar ga boʻlgan ehtiyoj kamayadi, pul va moddiy resurslardan sa-marali foydalaniladi.Ahmadjon Oʻlmasov.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Biotik potensial** — tur populyatsiyalari individlari sonini cheklovchi omillar taʼsiri bartaraf etilganidan keyin mazkur tur uchun xos boʻlgan koʻpayish tezligining shartli koʻrsatkichi. Biotik potensial tugʻilishning oʻrtacha miqdori yoki mazkur tur individlarining faraz qilinganidek hech qanday toʻsiqsiz Yer sharini bir qavat tekis qoplashi tezligida koʻpayishi bilan belgilanadi. Bu tezlik fillar uchun 0,3 m/ s, ayrim mikroorganizmlar uchun bir necha m/s ga teng. Biotik potensial bilan populyatsiyalar individlarining amalda saqlanib qoladigan soni oʻrtasidagi farq muhit qarshiligini ifoda etadi. "Biotik potensial "va "muhit qarshiligi" tushunchalari populyatsiya individlari soni va kattakichikligi bilan bogʻliq boʻlgan cheklovchi omillarning birgalikda taʼsirini aniqlashda foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Inolchiq**, Inolchuq (7-1220, Samarkand) — Oʻtror hokimi (1210—20), Muhammad Xorazmshohning yirik sarkardalaridan, Turkon xotunttt ama-kivachchasi. Majusiylikka eʼtiqod qilib yurgan kezlaridagi ismi — Yagantugʻdi (Yagan — qad. turkiychada filni anglatadi), Islomni qabul qilgandan keyingi ismi esa Tojuddin. Gʻoyrxon (yoki Qadrxon) "Qudratli hokim" degan unvon sohibi. I. 1218 y. Chingizxonnnng Umar Xoja Oʻtroriy, Jamol Marogʻiy, Faxruddin Dizakiy (Jizzaxiy) al-Buxoriy, Aminuddin Hiraviy boshchiligidagi 450 kishilik savdo karvoni Oʻtrorga kelganda, mazkur karvon ahlining savdogarlar niqobi ostida joʻnatilgan moʻgʻul josuslari ekanini fahmlab, zudlik bilan shu haqda Muhammad Xorazmshohga xabar yuboradi. Ammo, u Xorazmshohning maxsus farmon yuborilgungacha, karvon ahlini ehtiyotlash zarurligi xususidagi buyrugʻiga eʼtibor qilmay, ularning deyarli barchasini qatl qilib, mol-mulklarini musodara etadi. Shunda ta-sodifan omon qolgan bir moʻgʻul Pekinga qochib borib, Chingizxonni boʻlgan voqeadan xabardor qiladi. Chingizxon Xorazmshoh huzuriga Kafraj Bugʻroni 2 moʻgʻul hamrohligida elchi qilib joʻnatib, I.ni ular qoʻliga topshirmoqni talab qiladi. Lekin, Xorazmshoh I.ning oʻziga yaqin qarindosh, jasur sarkarda va qoʻshinning asosiy qismida uning qavmiga mansub kishilar sarkarda ekanini inobatga olib, Chingizxonning bu talabini qatʼiyan rad etadida, Kafraj Bugʻro bilan boyagi 2 moʻgʻulni qatl etdiradi (Ibn al-Asirniit yozishicha, faqat elchi oʻldirilib, uning hamroxlari soqollari qirqib tashlangan holda qoʻyib yuborilgan). Shundan soʻng , I. moʻgʻullar bilan boʻlishi muqarrar jangga hozirlik koʻrib, 20 ming kishilik qoʻshin toʻplaydi, Xorazmshoh unga 10 ming askarni madadga yuboradi. 1219 y. sent. da Chingizxon 100 mingdan ortiq askar bilan Oʻtrorni qamal qiladi. I. 5 oylik qamal davomida oʻz qoʻshini va shahar aholisi bilan birgalikda moʻgʻullarga qattiq qarshilik koʻrsatib, ulardan bir necha minggini halok etadi. Ammo, suv va yegulik tanqisligi, kuchlarning teng emasligi oqibatida mudofaachilar holdan ketib, moʻgʻullar shaharga kirishga muvaffaq boʻladi. Ikki oʻrtada shiddatli jang boʻlib, I. qoʻshini yengiladi. Otisha-otisha bir dona ham oʻqi qolmagan I. vayron boʻlgan qalʼa gʻishtlari bilan bir qancha moʻgʻullarni urib oʻldiradi. Oxiri, moʻgʻullar koʻpchilik boʻlib uning ustiga tashlanadida, qoʻl-oyoqlarini bogʻlab Samarqandga — Chingizxonning huzuriga olib boradi. Chingizxon uning koʻzu quloqlariga kumush eritib quyishni amr qiladi (yana q. Oʻtror mudofaasi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Biotit** — slyudalar guruhiga mansub mineral. Kimyoviy formulasi K (Mg, Fe)3[AlSi3)(OH F)2. Mineral fransuz olimi J. B. Bio nomiga qoʻyilgan. Olti qirrali, yaxshi shakllangan, taxlangan varaqilarga oʻxshash agregatlar hosil qiladi. Rangi qora, qoʻngʻir, yashilsimon qoʻngʻir. Shishasimon yaltiroq. Qattiqligi 2,5—3,5. S. ogʻ. 2,7—3,3. Kattaligi 7 m² gacha keladigan kristallari pegmatit tomirlarda uchraydi. Otqindi va metamorfik jinslar orasida tarqalgan. B. elektr issiklik izolyatorlari sifatida ishlatiladi. B. kukunidan bronza boʻyogʻi tayyorlanadi. Markaziy Osiyoda juda keng tarkalgan. RF (Ural, Uzok, Sharq), Ukrainada katta konlari bor.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yarimtirnoq** — zargarlik buyumi; Xorazm ayollarining chakka — quloqqa taqadigan taqinchogʻi. Ya. mujassamotlaridan birining tuzilishi yuqori qismi 3 tishli (ikki ot oʻrtasida turgan onamaʼbuda), quyi qismi yarim oy yoki uyasida oʻtirgan qushchalar shaklidagi 2 zarhallangan kumush taxtachalardan iborat boʻlib, yuzasiga bezak toshlar yoki shisha koʻzlar qadalgan, ular atrofi bosma usulida mayda oʻsimliksimon naqshlar yoki chiziqlar bilan bezatilgan. Ya.ning yuqori qismiga ukpar qadash uchun naycha va ilgaklar ishlangan, quyi qismi esa yaproqcha, marjonlar terilgan shokilalar qatori bilan hoshiyalangan. Ya. osmatuzi bilan birga ansambl hosil qiladi. Davr oʻtishi bilan Ya. soddalashgan.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Bazis narx** — 1) rejali iqtisodiyotda doimiy deb qabul qilingan va xalq xoʻjaligi koʻrsatkichlari (mas, milliy daromad hajmi, sanoat, qishloq xoʻjaligi yalpi mahsuloti va boshqalar) dagi oʻzgarishlarni, indekslarni hisoblashda asos qilib olingan narx. Turli yillarda narxlar oʻzgarib turgani uchun mazkur koʻrsatkichlar dinamikasini narxlarga qarab hisoblab boʻlmagan, shu sababli hisobkitob hamda rejalashtirish ishlarida Bazis narx qoʻllanilgan; 2) sifat koʻrsatkichlari aniq boʻlgan tovarning kontrakt yoki preyskurant narxi. Haqiqiy narxlarga nisbatan oʻrta mezon vazifasini bajaradi. Sifati belgilangan (bazis) koʻrsatkichlarda farq qiladigan tovarlar yetkazib berilganda narx darajasi tovar sifati Bazis narx ga ustamalar yoki tashlamalar yordamida belgilanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yarim kecha**, yarim tun — Yerdagi muayyan bir joy uchun haqiqiy yoki oʻrtacha Quyosh markazi pastki kulminatsiyada (ufqdan eng pastda) boʻladigan vaqt. Haqiqiy Quyoshning meridiandan oʻtishida haqiqiy yarim kecha, oʻrta Quyoshning meridiandan oʻtishida oʻrtacha yarim kecha yuz beradi. Yarim kechaning kirish vaqti joyning geografik uzunligiga bogʻliq boʻladi: har 15° dan keyin yarim kecha 1 soat keyinroq kiradi. Odatda, yarim kecha soat 24:00da kiradi va kalendarda kun oʻzgaradi. Fuqaro vaqti shu paytdan hisoblanadi. Dunyo vaqti hisoblay boshlanadigan Grinvich meridianining oʻrtacha yarim kecha uchun maʼlumotlar astronomik yilnomalarda beriladi.

Yana qara
---------

* Tush

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Baïnes
 Baïnes: Mimizandagi ogohlantirish belgisi
**Bain** - dengizga to'g'ridan-to'g'ri bog'langan, sohilga parallel ravishda uzunligi bir necha o'nlab metrdan bir necha yuz metrgacha bo'lgan suv havzasi. Ular har 300-400 metr masofada joylashgan bo'lib, to'lqinlar va to'lqinlar ta'sirida hosil bo'ladi. *Baïne* nomi Fransiyaning Akvitaniya sohillari uchun odatiy bo'lib, Jironde, Charente-Dengiz va Landes departamentlarida uchraydi, ammo u butun dunyo bo'ylab plyajlarda uchraydi.

To'lqin qirg'oqqa urilganda, u *dengizni* dengizdan ajratib turuvchi qum barmog'idan o'tib, butun uzunligi bo'ylab unga kirishi mumkin. To'lqin keyinroq pasayganda, bu suv *bain* dengizga bog'langan yagona nuqta orqali dengizga qaytadi. Shu nuqtada yirtilib ketish oqimi, juda kuchli dengiz oqimi paydo bo'lishi mumkin. Oqim to'lqinlarning balandligi va to'lqin balandligiga qarab o'zgaradi. Bu eng kuchli va eng xavfli, suv oqimining so'nggi soatlarida va undan keyingi birinchi soatlarda. Ushbu oqimga tushib qolgan suzuvchilarga qarshilik ko'rsatmaslik, balki oqim kuchsizroq bo'lgan dengizga o'tishga ruxsat berish va keyin quruqlikka qaytishdan oldin plyajga parallel ravishda suzish tavsiya etiladi.

Bainning rivojlanishi
---------------------

 To'lqinlar suv bilan oziqlanadi (kichik qizil o'qlar). Suv kuchli lateral oqimda oqadi (ko'k o'q).
 Bainning boshlanishi
Baïnes toshqin hodisasi kuchli, qum mayda, plyaj tekisligi kuchli shishgan joylarda paydo bo'ladi. Shishish qumni qirg'oq bo'ylab siljitadi, sohilga perpendikulyar oqimga aralashadi. Bu oqimlar dengiz bo'ylab qumli tubida va chuqurligi 100 metrgacha va chuqurligi 4-5 metrgacha bo'lgan past suv oqimida ko'rinadigan qazish chuqurlari ustidan hukmronlik qiladi. Har bir bain o'ziga xos morfologiyaga ega va oqimlarning turli shakllarini hosil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Public display board on the beach at Montalivet
2. ↑  „De gevaren van een muistroom" (Dutch).

 Recommendations by the Wassenaar life guards (Netherlands)
**Shovodxoʻja bobo maqbarasi** — Xorazm viloyati Urganch tumanidagi meʼmoriy yodgorlik (17— 18-asrlar). Maqbara toʻrtburchak tarhli (8,4x7,33 m), peshtoqgumbazli, bir xona (goʻrxona, tarhi 5,22x5,20 m)dan iborat; bezaksiz. Goʻrxona va peshtoq binoning yaxlit shaklini hosil qilgan. Peshtoq yuqori tomon ingichkalashib borib, gʻishtin sharafalar bilan yakunlangan, yuzasining ikki yonlari yassi tokchalarga boʻlingan. 2 pogʻonali asosga oʻrnatilgan mahobatli gumbaz peshtoq bilan mutanosib. Goʻrxona ichi oddiy, xona devorlari ravoqli bagʻallar bilan birikib, yarimgumbazlar hosil qilgan, ularga muqarnaslar ishlangan. Maqbaraning tashqi tomonidagi gʻisht choklari pardozlangan, yagona bezagi — yon tomonlaridagi derazalariga oʻrnatilgan ganch panjaralar.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avtonom okrug** — davlat avtonomiyasining (viloyat, maʼmuriy, milliy, hududiy avtonomiyaning) bir turi.

Bunday avtonom birliklar masalan, Rossiyada dastlab milliy okruglar deb atalgan, 1977 yilgacha olimlar oʻrtasida milliy okruglar avtonomiyaning shakli hisoblanadimi yoki ular maʼmuriy-hududiy birliklarning turlaridan birimi degan mavzuda bahslar boʻlgan. Avtonon okruglar RF Shimolida va Shimoli-sharqida tuzilgan. Hududining kattaligi va aholisining umumiy sonida tub aholi salmogʻining nisbatan ozligi ularga xos xususiyatdir.
Avtonom okkrug oʻz qonunlari va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarini qabul qilish huquqiga ega. U oʻzining qonun chiqaruvchi (vakillik) va ijro etuvchi organlarini mustaqil ravishda tuzadi, Avtonom okrug hududida mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish tizimini belgilaydi. Boshqa sub’ektlarda boʻlgani singari Avtonom okrugning oʻz mulki bor (bu davlat mulkining bir qismidir), u oʻz byudjetini mustaqil ravishda qabul qiladi, federal qonunga muvofiq soliqlar va yigʻimlarning muayyan turlarini belgilab qoʻyishi mumkin.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avtopoliploidiya**, autopo-liploidiya (avto … va poliploidiya) – bir turga mansub oʻsimliklar, kamdan-kam hollarda hayvonlar hujayralarida xromosomalar toʻplami sonining bir 140necha marta koʻpayishidan iborat irsiy oʻzgarish. A. oʻsimliklar va hayvonlar on-togenezida, shuningdek oʻsimliklar fi-logenezida, hayvonlar partenogenezida muhim ahamiyat kasb etadi. Sunʼiy yoʻl bilan (yuqori temperatura, nurlantirish, kimyoviy birikmalar taʼsirida) paydo qilingan A. orqali grechixa, javdari, qand lavla-gi va boshqalarning yangi navlari olingan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**DE VALERA (De Valera) Imon** (1882.14.10, Nyu-York - 1975.29.8, Dublin) — Irlandiya prezidenti (1959—73), hukumat boshligʻi (1932—48, 1951—54, 1957—59). 1916-yilgi Irlandiya qoʻzoloni rahbarlaridan biri. 1917—26-yillarda irland siyosiy tashkiloti — Shin feyn partiyasi rahbari. 1919—22-yillarda Irlandiya inqilobiy hukumati prezidenti va boshligʻi. 1922—23-yillardagi fuqarolar urushi davrida respublika qoʻshinlari rahbari. 1926-yil milliy — Fianna fayl partiyasiga asos solgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Irlandiya Prezidentlari |
| --- |
|  |
| 
*Uachtaráin na hÉireann* |
|  |
| 
 | 
* Douglas Hyde
* Seán T. O'Kelly
* Éamon de Valera
* Erskine Hamilton Childers
* Cearbhall Ó Dálaigh
* Patrick Hillery
* Mary Robinson
* Mary McAleese
* Michael D. Higgins
 | 
 |

 |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Davlat yetakchisi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Avtomatik rostlagich** – bi-ron bir ob’ektning ish maromini (mas, stanokning tezligini) avtomatik tarzda rostlab turadigan qurilma. Avtomatik rostlagich ob’ektga va rostlovchi organga ulanadi. U quyidagi qismlardan iborat: 1) qabul qiluvchi organ; rostlanuvchi para-metr miqdrrining oʻzgarishini sezadi; 2) oraliq zveno; qabul qiluvchi qism harakatini kuchaytirib yoki oʻzgartirib, ma’lum qonuniyat asosida ijro etuvchi organga uzatadi; 3) ijro etuvchi organ; rostlovchi organga ta’sir etadi. Rostla-nuvchi parametrga qarab bosimni, temperaturani, namlikni, tezlikni, kuchlanishni, cha-stota va boshqalarni rostlovchi Avtomatik rostlagich lar boʻladi. Ijro etuvchi organining harakatlanish usuliga qarab Avtomatik rostlagich mexanik (shu jum-ladan, gidravlik, pnevmatik) va elektr xillarga ajraladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avtomorf tuproq** (yun. autos – oʻzi va morphe – koʻrinish, shakl) – si-zot va yer usti suvlari ta’sirida ortiqcha namlanishga chalinmaydigan tuproq. Sugʻorma dehqonchilik mintaqalarida 139sizot suvlarining sathi yer yuzasidan 5 m va undan chuqurlikda joylashgan boʻlsa, bunday tuproqlar Avtomorf tuproq hisoblanadi. Choʻl zonasidagi sur-qoʻngʻir tuproqlar, qumli va qumoq choʻl tuproqlar, taqirsimon va taqir tuproqlar; sugʻoriladigan zonalarda esa och tusli, tipik (oddiy) va toʻq tusli boʻz tuproqlar Avtomorf tuproq boʻlishi mum-kin. Avtomorf tuproq tushunchasi tasnifiy ahamiyatga ega boʻlmasada, bunday tuproqlardan dehqonchilikda foydalanish tarzini aniqlash, agrogidromeliorativ tadbirlarni, ayniqsa, sugʻorish rejimini toʻgʻri tanlashda muhim ahamiyatga ega. Avtomorf tuproqning sugʻorish rejimi yarim gidromorf va gidromorf tuproqlardan farq qilib, odatda yuvilmaydigan tipda boʻladi va bunda sugʻorish tuproqning faqat yuqori 70 – 100 sm qatlaminigina (ildizlar eng koʻp tarqaladigan qatlam) namlashga moʻljallanadi. Biroq Avtomorf tuproqda yetishtiri-ladigan madaniy oʻsimliklarni tez-tez sugʻorishga toʻgʻri keladi. Avtomorf tuproq ni irriga-siya maqsadida oʻzlashtirishda kollektor-drenaj shoxobchalari qurishning hojati yoʻq. Avtomorf tuproqda gidromorf tuproqlarga qaraganda gumus miqdori kamroq, le-kin oʻsimlik uchun foydali gumin kislotasi mavjud. Shu sababli Avtomorf tuproq dehqonchilik nuqgai nazaridan gidro-morf tuproqlardan ustun turadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avtomatik payvandlash**, avtomatik elektr yoyli payvandlash – asosiy jarayonlari mexanizatsiyalashgan elektr yoyli payvandlash. Bunda elektrodni yoyga yaqinlashtirish, yoyni payvandlash chizigi boʻylab surib turish ishlari odam ishtirokisiz bajariladi. Avtomatik payvandlashda elektr yoyda suyuqlanadigan elektrodsim ish-latiladi. Suyuqlanmaydigan volfram elektrod bilan Avtomatik payvandlash usuli ham mavjud, yax-lit elektrod oʻrniga ichiga temir kukuni, legirlovchi va flyus hosil qiluvchi aralashmalar toʻldirilgan naychadan iborat elektrodlardan ham foydalaniladi. Avtomatik payvandlash flyus va himoya gazlari ostida amalga oshiriladi. Agar elektrodni yoyga yaqinlashtirish jarayonini mexanizatsi-yalashtirib, yoyni surib turish jarayoni qoʻlda bajarilsa, bunday Avtomatik payvandlash yarim avto-matik payvandlash deb ataladi. Avtomatik payvandlash pay-vandlash kallagi va payvandlash traktori yordamida bajariladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Navoiy (maʼnolari).

"NAVOIY", **Navoiy** yubileyi — yuqori sifatli meva beradigan serhosil oʻrik navi. Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutining Samarqand filialida Arzami, Gulungi navlarini chatishtirib yaratilgan (K. V. Vasilyev va L. A. Protasevich). Daraxti kuchli oʻsadi. Shox-shabbalarining qalinligi oʻrtacha, tupiga yaxshi shakl berish mumkin, balandligi 7,5–9 m gacha, kengligi 7 m gacha boradi. Qisman oʻzidan va chetdan changlanadi. Mevasi iyun oxiri — iyul boshlarida pishadi. Mevasi yirik, dumaloq, tillarangsariq va qizgʻish. Poʻsti silliq, qalin. Eti och sariq, qattiq.Koʻchati oʻtqazilgach, 4-yili hosilga kiradi, 15—17 yoshida tupidan 200 kg gacha meva olinadi. Mevasi yangiligida yeyiladi, konserva qilinadi va qoqi solinadi. Uzoq joylarga yuborishga chidamli.Toshkent, Jizzax, Sirdaryo, Fargʻona, Samarqand, Buxoro, Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlari uchun rayonlashtirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Oila (maʼnolari).

**Oila** (Familia) — biol. sistematikasida taksonomik kategoriya. Tuzilishi va kelib chiqishiga koʻra, bir-biriga yaqin boʻlgan urugʻlar (oʻsimliklarda turkumlar)ni birlashtiradi. Mushuksimonlar O.si mushuklar, qoplonlar, ge-pardlar urugʻini hosil qiladi. Ayrim O.lar juda koʻp, boshqalari ozroq tur-kumlarni oʻz ichiga oladi. Masalan, qoqidoshlar 1000 ga yaqin, anordoshlar 1 ta turkumdan tashkil topgan. O.ning lotincha nomi tipik urugʻning lotincha nomiga idae (zoologiya va vi-rusologiyada) va aseaye (botanika, mikologiya, bakteriologiyada) qoʻshimchasini qoʻshish orqali hosil qilinadi. Yirik O.lar baʼzan kenja O. tribalar va kenja tribalarga ajratiladi. Kenja O.ning lotincha oti urugʻ otiga inae qoʻshilishidan hosil boʻladi. Oʻzaro yaqin O.lar zoologiyada turkumlarga yoki botanikada tartiblarga birlashtiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4291109-6

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pechora pasttekisligi** - RF Yevropa qismining shimoli-sharqidagi pasttekislik. Pechora daryosi havzasida. Ural togʻlari bilan Timan kryaji oraligʻida. Yassi tekisliklar flyuvioglyasial qum va koʻl gillaridan, botqoklashgan yassi tekisliklar esa morena va qum shagʻallardan tarkib topgan. Kul kup. Shimolida Katta tundra, Kichik tundra, Timan tundrasi bor. Janubida igna bargli oʻrmonlar, suvay-irgʻichlarda botqoqlik mavjud. 

PECH (lot. Fornax) — osmon sferasining Janubiy yarim sharidagi yulduz turkumi. Eng yorugʻ yulduzi 3,9 vizual yulduz kattaligida. Kit, Haykaltarosh va Eridan yulduz turkumlari oraligʻida joylashgan. Janubida kuzda va qish boshlarida kurinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Rossiya geografiyasi | *Rossiya oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Parvon jangi** (1221) - Jaloliddin Manguberdining moʻgʻul bosqinchilariga qarshi olib borgan janglaridan biri. 

Jaloliddin oʻzining turli qabilalardan tashkil topgan qoʻshini (60—70 ming kishi) bilan moʻgʻullarga qarshi chiqib, Parvon yaqinida jang maydonini egallagan. U bu yerda turib dastavval Toharistondagi Valiyon (yoki Valishton) qalʼasini qamal qilayotgan moʻgʻul qoʻshinini tormor etgan. Chingizxon Jaloliddinga qarshi Shiki-Xutuxu noʻyon boshchiligida qoʻshin (30 ming, boshqa manbaga koʻra, 45 ming kishi) joʻnatgan.

Parvondan bir farsax (6–7 km) masofadagi yerda boʻlgan jangda musulmonlarning oʻng qanotiga Jaloliddinning qaynotasi, qangʻlilar qoʻshini sardori Amin al-mulk, soʻl qanotiga Sayfuddin Agʻroq xalajlardan tashkil topgan qoʻshinga boshchilik qilgan. Jang ikki kun davom etgan, Juvayniyning hikoya qilishicha, Shiki-Xutuxu noʻyon ikkinchi kunga oʻtar kechasi dushman moʻgʻullarga madad kuchlari yetib kelibdi deb oʻylashi uchun oʻz qoʻshiniga kigiz va choponlar orasiga poxol solib va bosh kiyim qoʻshimchaib qoʻriqchi yasashni, ularni qoʻshimcha otlar ustiga oʻtqazib, tuyalar karvoni va aravalar orasiga saflashni amr qilgan. Dastlabiga bu ayyorlik ish bergan, ammo, Jaloliddin qoʻshiniga dalda berib ularni olgʻa boshlagan. Moʻgʻullar qattiq jangdan holdan toyganlarida Jaloliddin karnay chaldirib qoʻshi-niga otlarga minishga farmon bergan va umumiy hujumga oʻtgan, shu bilan jang taqdiri hal boʻlgan. Shiki-Xutuxu faqat ozgina jangchilari bilan Chingizxon huzuriga qaytib kelgan.

Parvon jangi moʻgʻullarning bu urushdagi eng katta magʻlubiyati boʻlgan. Moʻgʻullar bosib olgan koʻpgina shaharlarda xalq qoʻzgʻolon koʻtarib moʻgʻul noiblarini oʻldirganlar. Ammo, Parvon jangidagi gʻalaba Jaloliddin uchun halokatli oqibatlarga olib kelgan. Jangdan soʻng Jaloliddinning lashkarboshilari oʻlja (ajoyib arab oti) ustida janjallashib qolganlar. Jaloliddin ularni tinchita olmagan. Sayfuddin Agʻroq, Aʼzam malik va Muzaffar malik uni tark etganlar. Jaloliddinning yonida faqat Amin almulkgina oʻz qangʻlilari bilan qolgan, xolos.

Manba: Shixab ad-din Muhammad anNasavi, Jizneopisaniye sultana Djalal ad-dina Mankburni, Baku 1973.

Adabiyot
--------

* Buniyodov Ziyo, Anushtagin Xorazmshohlar davlati (1097—1231), T. 1998.

Faxriddin Hasanov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |