recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Rhombodera basalis
**Beshiktervatarlar** (Mantoptera, Mantodea)—hasharotlar turkumi. Tanasi yirik va choʻziq. Boshi tanasidan aniqajralib turadi, juda harakatchan. Boshining ikki yonida yirik fasetkali koʻzlari joylashgan. Ogʻiz organlari kemiruvchi tipda. Oldkoʻkrak boʻgʻimi juda uzun. Oldingi oyoqlari yirik va uzun, tutuvchi, ichki tomonida yirik tikanlari bor. Boshqa oyoqlari yuguruvchi. Qanotlari yaxshi rivojlangan, toʻrsimon. Oldingi qanotlari nisbatan ingichka va qalin boʻlib, tinch holatda keng orqa qanotlari ustida yelpigʻichsimon taxlanib turadi. Qorni choʻziq, yumshoq, 10 boʻgʻimli. Xavfxatar tugʻilganida yoki oʻlja poylayotganida oldingi oyoqlari va tanasining oldingi qismini dast koʻtarib tebranib turadi. Shu sababdan "beshiktervatar" deb atalgan. Urgʻochisi erkagiga nisbatan yirikroq, tuxumlarini kuzda oʻsimliklarning shoxlariga, toshlar yoki boshqa narsalar ustiga toʻptoʻp qilib maxsus tuxum xaltasi (ooteka)ga qoʻyadi. Bahorda tuxumdan chiqqan lichinkalar chala oʻzgarish orqali rivojlanadi, 5—8-marta tullab voyaga yetadi. Yil davomida bitta avlodi rivojlanadi. B. yirtqich, lichinkalari mayda hasharotlar (shira bitlari, qandalalar, pashshalar, jizildoqlar va boshqalar), voyaga yetgan davrida chigirtkalar, chirildoqlar, arilarni tutib yeydi. Oziq tanqisligida oʻz turi individlariga ham hujum qiladi. Ov qilayotgan B. oʻz joyini boshqalardan qoʻriqlaydi. B. juda foydali, lekin ularni har xil hasharotlar, qushlar (chugʻurchuq, chumchuqlar), oʻrgimchaksimonlar tutib yeydi. Dushmanlardan saqlanish uchun B.ning himoya vositalari: mimikriya, niqoblanish rangi yaxshi rivojlangan. 2000 ga yaqin turi maʼlum, asosan tropik va subtropik mintaqalarda tarqalgan. Oʻrta Osiyoda va xususan Oʻzbekistonda 20 ga yaqin turi bor. B. turkumi empuzalar (Empusidae) va asl B. oilalariga boʻlinadi. Patmoʻylov empuza (Empusa pennicornis) yirik (50–60 mm) hasharot boʻlib, boshida konussimon uzun oʻsimtasi bor, erkagining moʻylovi patsimon, choʻl va togʻ oldi mintaqalarida yashil oʻtlar orasida uchraydi. Asl B. 5—6 urugʻni oʻz ichiga oladi. Oʻrta Osiyoda 3 turi uchraydi. Oddiy B. (Mantis religiosa) yirik (50–60 mm), yashil yoki baʼzan qoʻngʻirsargʻish tusda boʻladi. Daraxt beshiktervatari (Hierodula temidentata) Oʻrta Osiyo faunasi uchun endemik, oddiy beshiktervatardan ustki qanotida oq dogʻi (koʻzcha) boʻlishi bilan farq qiladi. Daraxt, buta va tokzorlarda yakkayakka boʻlib, yashirin hayot kechiradi. Kulrang yoki kaltaqanot beshiktervatar (Bolivaria brachyptera) choʻl va quruq togʻ oldi mintaqasida keng tarqalgan. Oʻtlar va butalar orasida 2000 m gacha balandlikda uchraydi. Quruq toshloq togʻ yon bagʻirlarida Armene urugʻiga mansub eng mayda B. xususan A. pusilla uchraydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Poliandriya** (poli... va yun andros — er), koʻp erlilik — guruhli nikohning kamdan kam uchraydigan shakli, unda ayolning bir necha eri (odatda, aka-ukalar) boʻladi. Asosan, matriarxat davriga xos. Bu davrda har bir ayolning bir necha eri boʻlgan. P.da xotinlar erkin er tanlaganlar, er-xotinlik, oila turgʻun boʻlmagan. P.ning asosiy shakllari: 1) bir urug avlodlari P.si (bir urugʻ aʼzolari boʻlgan erkaklar bir ayol yoki ayollar) ga er boʻladi; 2) aka-uka (tugʻishgan birodarlar) P.si (aka-uka boʻlgan bir necha erkak bir ayolga er boʻladi). Aka-uka P.sida katta akaning xotini hamma ukalariga xotin boʻladi. Tugʻilgan bolalar hamma otalarniki hisoblanadi. Oilaga tegishli yer va mulk bolalarning eng kattasiga meros boʻlib qoladi. 19-asrda aleutlarda va eskimoslarning ayrim guruxlarida mavjud boʻlgan; keyinchalik Shim. Hindiston va Tibetdagi ayrim etnografik guruxdarda saqlanib qolgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tarixga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Effuziya (maʼnolari).

**Effuziya** (gidrodinamikada) — gazning kichik (mm ulushlaridagi) teshiklardan sekinlik bilan oqib chiqishi. Ikki holat farqlanadi: 1 holat — teshikning diametri gaz molekulalarining erkin harakatlanish (yugurish) uzunligiga nisbatan juda kichik. Bu holda idishdagi gaz bosimi juda kichik boʻladi. 2-holat — teshikning diametri gaz molekulalarining oʻrtacha erkin harakatlanish uzunligidan katta. Bu holda idishdagi gaz bosimi ancha katta boʻladi. 1holda molekulyar oqib chiqish hodisasi yuz beradi va molekulalar oʻrtasidagi toʻqnashuvlar hech qanday ahamiyatga ega boʻlmaydi. 2holda gaz molekulalari teshikdan oqim tarzida chiqadi va vaqt birligi mobaynida chiqadigan gaz hajmi gaz zichligining kvadrat ildiziga teskari mutanosib boʻladi. Gazlarning zichligini ularning juda kichik teshikdan muayyan vaqg birligida oqib chiqishi boʻyicha aniqlash usuli shu qonuniyatga asoslangan. Agar idish ichidagi bosim tashqi bosimdan ancha katta boʻlsa, oqib chiqayotgan gaz miqdori idishdagi bosimga toʻtri mutanosib boʻladi. E. hodisasi gidrodinamikada, gidrotexnikada, gaz quvurlarini oʻtkazishda, ilmiy tekshirish ishlarida juda muhim.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Polibiy** (Polybios) (mil.av taxminan 201— Megalopol, Arkadiya — miloddan avvalgi taxminan 120) — yunon tarixchisi. 40 kitobdan iborat "Umumiy tarix" asari bilan mashhur. Asar Yunoniston, Makedoniya, Karfagen, Misr, Suriya va Rimning miloddan avvalgi 220—146 yillar ora-sidagi ijtimoiy-siyosiy tarixini oʻz ichiga oladi. Bizgachauning 1— 5kitoblarigina yetib kelgan. Asar daliliy maʼlumotlarga boyligi, voqealarning nisbatan xolisona yoritilishi bilan alo-hida ahamiyatga ega. Mazkur asarda Oke (Amudaryo) va Yaksart (Sirdaryo) haqida, Antiox I ning Baqtriya pod-shosi Yevtidemga qarshi harbiy yurishi haqida muhim maʼlumotlar bor.

Manbalar
--------

* Vseobshaya istoriya v 40 kn. per. s grech. F. G. Mishenko, t. 1-3, M„ 1890-99.

Adabiyot
--------

* Ahmedov B.. Oʻzbekiston tarixi manbalari, T. 2001.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Taloq (maʼnolari).

**Taloq** (arab. — qoʻyib yubormoq, ajralmoq) — shariatga koʻra nikohning bekor qilinishi. Er tomonidan shu soʻzning aytilishi xotinni barcha xotinlik majburiyatidan toʻla ozod qiladi. Bu holatda erning xotinga bergan molmulk (mahr)i xotinda qoladi, er xotinni idda muddati oʻtguncha moddiy taʼminlab turishi kerak. Shariatda ikkinchi Taloqdan keyin ham erxotinni qaytadan yarashtirishga ruxsat etiladi (Qurʼon, 2:229). Uchinchi marta Taloqdan keyin esa shariat bunga yoʻl qoʻymaydi. Taloq qilingan xotin boshqa erga chiqishi uchun belgilangan idda muddatini oʻtashi kerak. Islom huquqida ayol ham Taloq talab qilishi rasman eʼtirof etiladi. Oʻzbekiston Respublikasida er bilan xotin ajralishi Oila kodeksida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Yana q.
-------

* Nikohni bekor qilish
* Islomda koʻpxotinlilik

Adabiyot
--------

* Hidoya (1j.), Taloq, 2000;
* Muxtasar, Taloq, 1994.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Polifem** (qadimgi yunoncha: *Πολύφημος*, „qoʻshiq va afsonalarda koʻp tilga olingan") qadimgi yunon mifologiyasida lapif, Elat va Gipa (yoki Ginneyaning oʻgʻli), Larissadan. Yevforionga koʻra, Poseydon oʻgʻli.

Polifem kentavrlar va lapitlar jangining ishtirokchisi boʻlgan, u oʻz hikoyasida Nestor tomonidan qayd etilgan.

Argonavtlar kampaniyasining aʼzosi. Manbaga koʻra, Gerkulesning sevigilisi. U boshqa Argonavtlar bilan Kolxidaga yetib bormaydi — Gerkulesga Gilasni izlashga yordam beradi, Polifem kemaga chiqishga ulgurmaydi va Argonavtlar ularsiz suzib ketishdi (yoki Gerkules oʻzi suzib ketadi, lekin izlash uchun Polifemni tark etadi).

Gilasni topa olmay, Polifem Misiyadan qoladi, Kios shahriga asos solib, u yerda hukmronlik qila boshlaydi. Keyinchalik qabri joylashgan Xoliblar yaqinida vafot etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Mifi narodov mira. M. 1991—1992. V 2 t. T. 2. S. 322.
2. ↑  *Lyubker F.* Реальный словарь классических древностей. M. 2001. V 3 t. T.3. S. 122.
3. ↑  Sxolii k Apolloniyu Rodosskomu. Argonavtika I 40 // Kommentariy D. O. Torshilova v kn. Gigin. Mifi. SPb, 2000. S. 23.
4. ↑  Gomer. Iliada I 264.
5. ↑  Apolloniy Rodosskiy. Argonavtika I 40—43; Valeriy Flakk. Argonavtika I 457; Gigin. Mifi 14 (s.23).
6. ↑  Lixt G. Seksualnaya jizn v Drevney Gresii. M. 2003. S.397, iz Psevdo-Klimenta Rimskogo.
7. ↑  Antonin Liberal. Metamorfozi 26, 5.
8. ↑  Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka I 9, 16.19.
9. ↑  Apolloniy Rodosskiy. Argonavtika IV 1468; Gigin. Mifi 14 (s.34).
**Kremenchug** — Ukrainaning Poltana viloyatidagi shahar. Dnepr daryosidagi port. Kremenchug tuguni. Aholisi 243 ming kishi (1997). K.da mashinasozlik va metallsozlik, kon sanoatlari, ("AvtoKrAZ" ishlab chiqarish birlashmasi, vagonsozlik, yoʻl mashivalari zavodlari, kon boyitish kombinati), neftni qayta ishlash, metall quyish va shtampovkalash, qurum, temirbeton shpallari, silikat va boshqa zavodlar bor. Oziq-ovqat (goʻsht, non kombinatlari, kandolatchilik fabikasi, likyor-araq, sut zavodlari), yengil sanoat (koʻn kombinati, badiiy buyumlar, trikotaj, poyabzal, tikuvchilik fabikalari, mebel, uysozlik kombinatlari) mavjud. Tarix-oʻlkashunoslik, A. S. Makarenko muzeylari ishlab turibdi. K. 1571-yil vujudga kelgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Besh tosh oʻyini** — Oʻzbekistonda keng tarqalgan oʻyin. Azaldan besh tosh oʻyinini oʻynash zavqli boʻlgan. Oʻyin uchun toshlar kerak boʻladi — oddiy kichik, yumalloq va silliq toshlar yoki daryo toshlari. Har ishtirokchi uchun beshta tosh toʻplamini tanlanadi. Ishtirokchilarning tanlovi ihtiyoriy boʻlib yumaloq, kimdir tekis toshlarni tanlaydi. Bizda har doim oʻzlarining toʻplamlarini choʻntagida olib yuradigan oʻyinni sevadiganlar bor edi, qolganlari shunchaki ozmi-koʻpmi mosini yerdan koʻtarishardi. Yozda ham daryo boʻyida quyoshga botgan holda oʻynasa boʻladi. Oʻyin uchun qilingan yerning kichik tekis maydoniga yoki ayvonlarda kerak boʻladi. Ishtrokchilar oʻynashlari uchun dastlab oʻyin tartibi aniqlandi — kim bilan kim bellashishi aniqlanadi. Oʻyinning mohiyati toshlarni uloqtirish va ushlashdir.

##### Qadam 1. birliklar

Barcha beshta toshlar ishtirokchilar oldida yerga qoʻyiladi. Ulardan bittasi tanlangan boʻladi. Bu signal toʻpi. Ushbu tos osmonga uloqtiriladi va uchayotganda, yerda qolgan toshlardan birini olib, uchib ketayotganini xuddi shu qoʻli bilan olishga ulgurish kerak boʻlishadi. Tanlangan tosh chetga qoʻyilib, qolgan barcha toshlar uchun amal takrorlanadi.

##### Qadam 2. Ikki kishilik

Barcha beshta toshlar ishtirokchilar oldida yerga qoʻyiladi. Ulardan bittasi tanlangan boʻlib qolgan toʻrtta toshni iloji boricha bir-biriga yaqin qilib, juft boʻlib oyishiga ishonch hosil qilishingiz kerak boʻladi. Ishtirokchi oʻyin toshi osmonga uloqtiriladi va uchayotganda, yerga yotganlardan birdan ikkita toshni olish kerak va uchib ketayotgan toshni olishga ulgurish kerak boʻlishadi. Ikkinchi juft tosh uchun harakat takrorlanadi.

##### Qadam 3. Uch nuqta

Ishtirokchilar toshi yerga tashlanadi va avval uchta toshni bir vaqtning oʻzida olishingiz kerak, soʻngra bittasini qoldiriladi.

##### Qadam 4. Toʻrt

Keyingi bosqichda barcha toshlarni yerga tashlaymiz, soʻngra hamma toshni birdan terib olamiz.

##### Qadam 5. Imtihon

Barcha beshta toshlar bir vaqtning oʻzida yerga tashlanadi va qoʻlning orqa tomoni bilan ushlanadi. Keyin, orqadagi barcha toshlar yana yerga tashlanadi va ularni ochiq xurmo bilan ushlashingiz kerak. Qancha toshlarni ushlasa — shuncha ball toʻpladim.
Oʻyin boshidanoq takrorlanadi. Koʻp ball toʻplagan gʻolib chiqadi. Bu besh tosh oʻyini insonning zehnini charxlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Besh tosh o'yini".. Qaraldi: 4-avgust 2022-yil.
Miloddan avvalgi 217 yil 21 iyunda Gannibal boshchiligidagi Karfagen qo'shinlari Ikkinchi Puni urushi paytida Gay Flaminius qo'mondonligidagi Rim qo'shiniga pistirma uyushtirgan va **Trasimene ko'lida** jang bo'lib o'tkan.Jang Trasimen ko'lining shimoliy qirg'og'ida, Kortonaning janubida bo'lib o'tdi va rimliklar og'ir mag'lubiyatga uchradi. Miloddan avvalgi 218 yil boshida Rim va Karfagen o'rtasida urush boshlandi. Janubi-sharqiy Iberiyadagi Karfagen hududlari hukmdori Gannibal qo'shin bilan Galliya bo'ylab yurish qildi, Alp tog'larini kesib o'tib , o'sha yilning oxirida Cisalpine Gaulga (shimoliy Italiya) yetib keldi. Rimliklar Sitsiliyadan shimolga qo'shimcha kuchlarni yollashdi, ammo Trebiya jangida mag'lubiyatga uchradi.

Keyingi bahorda rimliklar Appenin tog'larining har ikki tomoniga qo'shin joylashtirdilar, ammo 50 000 dan ortiq Karfagen qo'shini mashaqatli yo'lni kesib o'tganida hayron bo'lishdi. Karfagenliklar janubiy Etruriyaga ko'chib o'tdilar, talon-taroj qilishdi, qishloqlarni vayron qilishdi va duch kelgan barcha katta yoshli erkaklarni o'ldirishdi. Eng yaqin Rim qo'shiniga mas'ul bo'lgan Flaminius ta'qib qilish uchun yo'lga chiqdi. Gannibal Trasimene ko'lining shimoliy qirg'og'ida pistirma uyushtirdi va rimliklarni tuzoqqa tushirdi. Karfagenliklar qanot va orqa tomondan kutilmaganda hujum qilishganida, rimliklarning hatto oddiy jangovar chizig'ini ham shakllantirish imkoniyati yo'q edi va ular uch soatlik mashaqatli jangdan so'ng mag'lubiyatga uchradilar. Qopqon ustunning old tomonida joylashgan 6000 rimlikka yopilmadi, ular qutilib qolishdi. Kunning o'zida ular Karfagenliklarni ta'qib qilish bilan o'ralgan va taslim bo'lgan. Shunday qilib, Flaminius armiyasidagi barcha 25 000 rimliklar o'ldirildi va qolgani asirga olindi. Boshqa armiya tomonidan pistirma natijasida butun bir armiyaning yo'q qilinishi noyob hodisa sifatida qabul qilinadi. Bir necha kundan so'ng, Karfagenliklar Rimning ikkinchi armiyasining barcha otliq qo'shinlarini qirib tashladilar, ular oldingi falokatdan hali xabardor bo'lmaganlar.
**Kremniy vodorodlar**, **silanlar** — kremniyning vodorodli birikmalari. Umumiy formulasi SinH2n+2Mac, SiH4, Si2H6, Si3H8, Si4H10 va h.k. Si—Si bogʻlanish S—S bogʻlanishga nisbatan juda kuchsiz boʻlganligi sababli kremniy atomlari uglerod atomlari singari uzun zanjirlar hosil qilmaydi. Silanlar fizik xossalariga koʻra uglevodlarga oʻxshash, lekin havo va suvda beqaror moddalardir. Ularni metall silitsidlarga mineral kislotalar taʼsir ettirish yoʻli bilan olish mumkin. Mas, monosilan SH4 magniy silitsidga xlorid kislota taʼsir etishidan hosil boʻladi: Mg2Si + 4HC1 = SiH4 + + 2MgCl2. Monosilan suv bilan quyidagi reaksiyaga kirishadi: SiH4+2H2O-> ->SiO2 +4H2T. Havo kislorodi taʼsirida u oʻz-oʻzidan yonib ketadi: SiH4+2O2—" ->SiO2+2H2O. Silanlar kuchli qaytaruvchi moddalar.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Andoza:Beşiktaş Jimnastik Kulübü Futbol Takımları**Beshiktosh**- Turkiyadagi Superligada ishtirok etuvchi Beshiktosh Gimnastika Klubining futbol jamoasi hisoblanadi. U 1903-yilda **Bereket Gimnastika Klubi** nomi ostida tashkil etilgan. 2012—2013-yilgi mavsum oxirida klub yangi maydoni qurilishini boshladi. U gerblarida yarim oy va yulduz tasvirlanishiga ruxsat berilgan 28 ta turk klubidan biridir. O'zining ichki va xalqaro ko'rsatkichlari, sovrinlari bilan Turkiyaning eng yaxshi futbol klublaridan biri hisoblanadi.

Beshiktosh klubi umumiy hisobda jami 16 ta Superliga (14 ta Superliga +2 ta Federatsiya kubogi),10 ta Turkiya kubogi va 9 ta Turkiya Superkubogi kabi sovrinlarga ega.

Shuningdek, u o'z tarixida jami 21 marta Turkiya chempionligini qo'lga kiritgan. Jumladan, professional ligada 14 marta, Superligada 14 marta, Federatsiya kubogida 2 marta, futbol bo'yicha Turkiya chempionatida 2 marta va Milliy klasterda 3 marta. Jamoa 1986—1987-yilgi mavsumda ham o'z tarixidagi eng katta natijani qayd etib, Chempionlar kubogi chorak finaligacha yetib borgan. Superligada Galatasaroy va Fenerbaxche klublaridan keyin eng ko'p sovringa ega jamoa hisoblanadi.

 Beshiktosh gimnastika klubi 1917-yil 11-oktyabrdagi dengiz floti jurnalida
 Beshiktosh futbol jamoasi 1929- yil 27-dekabrdagi ''Siyosat''jurnalida.
 Beshiktosh futbol jamoasi Gol Sport jurnalida 1933-yil 1-aprelda

Yevropa kuboklari
-----------------

* UEFA Chempionlar Ligasi **chorak finali (1):** 1986—1987-yillar;
* UEFA Yevropa ligasi **chorak finali (2):** 2002—2003-yillar, 2016—2017-yillar.

Manbalar
--------

1. ↑  „BEŞİKTAŞ A.Ş.".  tff.org. 3 aralık 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11 kasım 2013.
2. ↑  „İnönü Stadı'nın yıkımına başlandı.".  aa.com.tr. 11 mayıs 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11 kasım 2013.
3. 1 2  „Tarihçe-BEŞİKTAŞ'IN FUTBOL ŞEREF TABLOSU".  bjk.com.tr. 27 eylül 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11 kasım 2013.
4. ↑  „Tarihçe-BEŞİKTAŞ'IN İLKLERİ".  bjk.com.tr. 27 eylül 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11 kasım 2013.

Havolalar
---------

* Beshiktosh (futbol jamoasi) profili Beshiktosh rasmiy saytida 23 Eylül 2011 tarihinde
* Beshiktosh profili UEFA .com saytida 25 Eylül 2011 tarihinde
* Beshiktosh AŞ profili TFF.org saytida 28 Eylül 2018 tarihinde
* Beshiktosh UEFA Yevropa ligasida 23 Eylül 2011 tarihinde
* Beshiktosh profili Transfermarkt.com.tr saytida 30 Mart 2014 tarihinde
**Akbar Ahmedov**— qoʻqonlik davlat va jamoat arbobi. OʻzSSR KP(b) Markaziy Qoʻmitasi savdo boʻlimi mudiri.

Faoliyati
---------

Akbar Ahmedov 1901-yilda Qoʻqon shahrida tavallud topgan. U dastlab jadid va rus-tuzem maktablarida tahsil olgan. Akbar Ahmedov Qoʻqonning nufuzli oilalaridan birida dunyoga kelgan. Bu davrda Qoʻqonda Turkiston muxtoriyati tugatilgach, Akbarxoʻjaning oila aʼzolari ham taqib ostiga olingan. U 1921-yilda 4-yanvardan mahalliy qurilish tashkilotiga dastlabki faoliyatini boshlaydi. 1927-yilda kompartiyaga kirib, keyinroq bir qator sovet partiya tashkilotlarda ishlaydi. Akbar Ahmedov 1927-1932-yillarda OʻzSSR Kasaba uyushmalari ittifoqida, 1932-yildan OʻzSSR kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasining taʼminot boʻyicha kotibi sifatida ishlaydi. U 1934—1935-yillarda Moskva Marksizm-leninizm kursida tahsil oladi. 1936-yildan OʻzSSR KP(b) Markaziy Qoʻmitasi savdo boʻlimi mudiri sifatida faoliyat olib boradi. 1937-yil yanvardan 15-iyulgacha OʻzSSR sovxoz xalq komissari sifatida ishlaydi. U qamoqqa olinganiga qadar OʻzSSR ichki savdo xalq kommisari lavozimida faoliyat koʻrsaadi. 1937-yil 9-noyabrda Akbar Ahmedov sobiq OʻzSSR yengil sanoat komissari Gʻulom Yaqubov bilan yuzlashtiriladi. Agjikitov 1937-yil 20-dekabrda hech qanday dalillar koʻrsatmagan holda Akbar Ahmedovni maxfiy millatchilik tashkiloti aʼzosi, josus, sovet hukumatiga qarshi deversant sifatida, OʻzSSR JKning 57-moddasi 1-bandi va 63-moddasini ham qoʻllab qaror chiqaradi. Akbar Ahmedov 1938-yil 4-oktyabr kuni soat sud boʻlib oʻtib, otuvga hukm qilindi va hukm oʻsha kunning oʻzida ijro etildi.
1957-yil 8-fevralda Akbar Ahmedovning turmush oʻrtogʻi Adolatxon Abdullabekova Qoʻqon shahar Mikoyan koʻchasi 1-uydan OʻzSSR KP MK birinchi kotibi N. A. Muhiddinovga ariza yozadi. 1956-yil 12-iyun kuni Adolatxon yana OʻzSSR prokuraturasiga ariza yozadi. 1957-yil 21-sentyabr kuni SSSR Oliy sudi Harbiy kollegiyasi tomonidan oqlanadi va bu haqida uning oila aʼzolariga xabar yoʻllandi.

Manbalar
--------

1. ↑  Irzayev B*. Qoʻqon tarixidan lavhalar*. Toshkent: „Akademnashr", 2020 — 240 bet.
2. ↑  Hasanov B*. Tarixning nomaʼlum sahifalari VIII kitob*. Toshkent: „Akademnashr", 2018 — 304 bet.
**Beshik kerti**, beshik ketdi, quloq tishlash — bolalarni beshikdaligidayoq unashtirib qoʻyish odati. Oʻtmishda bir-biriga yaqin oilalarning birida oʻgʻil, ikkinchisida qiz tugʻilsa, ular voyaga yetganlarida birga turmush qurishlari belgilab qoʻyilardi. Otaonalar kelishib, qizning boshini bogʻlab qoʻyish uchun beshik dastasiga pichoq bilan kertib—belgi qilib qoʻyganlar. Beshik kerti urugʻqabilachilik davrining qoldigʻi. Qoʻshni, urugʻ, qabilalar oʻzaro doʻstlikni mustahkamlashda Beshik kerti dan foydalanganlar. Beshik kerti qilingai farzandlar voyaga yetganlarida turmush qurishlari shart boʻlgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"Besh bosh"** — 20-asr boshlarida Turkistonning paxta tozalash va paxta moyi ishlab chiqarish sanoatida hukmronlik qilgan aksiyadorlar jamiyati. 1914-yilda tashkil etilgan. "Besh bosh "da 5 paxta firmasi—"Vl. Alekseev", "Br. Shlossberg", "Moskovskoye torgovopromoʻshlennoye tovarihestvo", "Pers", "Bolshaya Yaroslavskaya manufaktura" birlashgan. Unga Turkistonning turli viloyatlarida joylashgan paxta tozalaydigan 39 ta va paxta moyi ishlab chiqaradigan 5 ta zavod qaragan. "Besh bosh "Rossiyadagi "Salo.mas" sindikatining aʼzosi boʻlgan, oʻz faoliyatida Rossiya imperiyasidagi yirik banklardan biri—RusOsiyo bankiga tayangan. "Besh bosh "Turkistonda mustamlakachilik zulmi tayanchi boʻlib kelgan. "Besh bosh "1918-yil martoyida natsionalizatsiya qilingan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Akasztó** — Vengriya janubidagi Buyuk tekislik mintaqasida joylashgan Baksh-Kiskun okrugidagi qishloq va munisipalitet. Kiskunság milliy bogʻining bir necha hududlari bilan oʻralgan.

Geografiyasi
------------

Akaszto 64,88 maydonni egallaydi km 2 Kichik Kumaniya mintaqasining shimoliy chekkasida joylashgan. Uning eng yaqin qoʻshnisi — Csengőd, taxminan 6 km uzoqlikda.

Tarixi
------

Mahalliy ertaklarga koʻra, shahar nomi vengercha *akasztani* soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, inglizcha '*osilgan'* degan maʼnoni anglatadi. Hudud murabbiyning gʻildiraklarini *osgan* loyqa yoʻllari bilan mashhur edi. Boshqalarning aytishicha, shahar koʻpincha odamlarni osib qoʻyish huquqidan foydalangani uchun Akasto deb nomlangan.

Akaszto birinchi marta 1278-yilda *Akazthow* nomi bilan tilga olingan. Bu qirollik soliq yigʻuvchilarning markazi edi. Usmonli istilosi davrida u aholisining katta qismini yoʻqotdi. XVIII asr boshlarida slovak dehqonlari mintaqaga joylashdilar. 1737-yilda qishloq Bosnyaklar oilasining va 1770-yilda Bathyany oilasining mulki edi. Ikkinchi Jahon Urushidan oldin mahalliy vinochilik va tegirmon sanoati graf Mixaly Cseszneky de Milvanyga tegishli edi, ammo uning boyligi kommunistik Vengriya Xalq Respublikasida milliylashtirildi.

Manbalar
--------


1. ↑   „Arşivlenmiş kopya"/ 23 eylül 2016da/ asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19 mart.
Kremniy monoksidiKremniy monoksidi 

Chemical compound
**Kremniy monooksidi-**kremniy oksidi kremniy va kislorodning hosil qilgan birikmasidir ushbu birikma haqida SiO ning shakllanishi haqidagi birinchi aniq ma'ruza 1887- yilda  kimyogar Charlz F. Meyri (1850–1927) tomonidan Klivlenddagi amaliy fanlar maktabida berilgan kremniyning valentligi 2 va oksidlanish darajasi +2. Meyberining ta'kidlashicha, SiO ning elektr pechida metallar bo'lmaganda ko'mir bilan qaytarilishi natijasida shishasimon yorqinligi bo'lgan amorf yashil-sariq modda hosil bo'ladi. Modda har doim ko'mir va silika zarralari orasidagi interfeysda topilgan formulasiga ega kimyoviy birikma bo'lib shu bilan bir qatorda koinotdagi eng keng tarqalgan birikmasi kremniy oksidi hisoblanadi.SiO gazi tez sovutilganda, u kondensatsiyalanadi, jigarrang va qora polimerik shishasimon material (SiO) *n* ni hosil qiladi, u tijoratda mavjud va SiO plyonkalarini joylashtirish uchun ishlatiladi. Shishasimon (SiO) *n* havo va namlikka sezgir.

Manbalar
--------

1. ↑  J. W. Mellor "A Comprehensive Treatise on Inorganic and Theoretical Chemistry" Vol VI, Longmans, Green and Co. (1947) p. 235.
2. ↑  C. F. Maybery *Amer. Chem. Journ.* 9, 11, (1887).
3. ↑  Peter Jutzi and Ulrich Schubert (2003) *Silicon chemistry: from the atom to extended systems*. Wiley-VCH ISBN 3-527-30647-1.
**Akbar Asqarovich Asqarov** [1902.25.10 (7.11) – Toshkent – 1978.9.5] – terapevt, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi muxbir a’zosi (1943), tibbiyot fanlari doktori (1947), professor (1948), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1956). 1927-yil Oʻrta Osiyo davlat universiteti tibbiyot fakultetini bitirgan. Toshkent tibbiyot instituti fakultet terapiyasi kafedrasi mudiri (1941-yildan). Asqarov koʻp yillar davomida me’da-ichak kasalliklari etiologiyasi, klinikasi va davolash (ayniqsa oʻzbek taomlaridan tuzilgan parhez yordamida) usullari ustida ilmiy tadqiqot ishlari olib borgan. A.ning ingichka ichak, yoʻgʻon ichak, oʻt pufagi va jigar kasalliklari ustida olib borgan ilmiy ishlari tibbiyot nazariyasi va amaliyotini boyitgan. Ibn Sino "Tib qonunlari" asarining oʻzbekcha nashriga mas’ul muharrir va ruscha nashrining tahrir hay’ati a’zosi boʻlgan. Toshkentdagi koʻchalardan biri uning nomiga qoʻyilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Länkipohja** (fincha talaffuzi: [ˈlæŋkiˌpohjɑ]) Finlandiyaning Jämsä shahridagi Längelmävesi koʻli boʻyida joylashgan aholi punktidir. U 2007-yilda Jämsä va Orivesi oʻrtasida boʻlingan Längelmaki munitsipalitetining maʼmuriy markazi edi.

Tarixi
------

Länkipohja qishlogʻida XVI asrning boshlarida ham aholi yashagan va 1560-yilda asl nomi *Längelmäpohjaning* transkripsiyasi boʻlgan ***Lengellmapohia*** sifatida tilga olingan. Längelmäpohja nomi XVIII asrgacha, hozirgi *Länkipohja* nomi paydo boʻlgunga qadar ishlatilgan.

Qishloq 1918-yil Finlandiya fuqarolar urushi doirasida boʻlib oʻtgan Länkipohja jangi bilan mashhur. Länkipohja temir yoʻl stansiyasi 1948-yilda Orivesi-Jyväskylä temir yoʻlining birinchi qismi qurib bitkazilganligi sababli ochilgan va 1987-yilda yopilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Kuntaliitokset" (fi).  Municipality of Jämsä. 8-mart 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-mart 2017-yil.
2. ↑  „SuomalainenPaikannimikirja\_e-kirja\_kuvallinen.pdf" (fi). *kaino.kotus.fi*. Qaraldi: 18-avgust 2022-yil.
3. ↑  *Jalonen, Jussi.* „Battle of Tampere".  International Encyclopedia of the First World War (8-oktabr 2014-yil). Qaraldi: 8-mart 2017-yil.
4. ↑  Iltanen, Jussi*. Radan varrella: Suomen rautatieliikennepaikat*. Helsinki: Karttakeskus, 2010 — 178 bet. ISBN 978-951-59321-4-3.

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kremniy karbid**, karborund, SiC — kremniyning uglerod bilan birikmasi. Toza Kremniy karbid — rangsiz kristall, tarkibida qoʻshimchalari boʻlgan texnik Kremniy karbid — kulrang, yashil yoki koʻkimtir-qora modda. Kremniy karbidning geksogoval romboedrik tuzilishga ega boʻlgan a- va kubsimon r-modifikatsiyalari maʼlum. r—SiC beqaror boʻlib, 2100° da a-SiC ga aylanadi; 1200° dan yuqori temperaturada 3 GPa bosim ostida a —> r oʻtish holati kuzatiladi. Zichligi 3200 kg/m3. Suyuqlanish temperaturasi 2830° (ajralish bilan), suyuqlanganda grafit va uglerodning kremniydagi eritmasi hosil boʻladi. Kremniy karbid — yarim oʻtkazgich, qattiqligi olmosga yaqin, mineral kislotalar (HF, HNO3 va N3RO4 dan tashqari) va ishqor eritmalari taʼsiriga chidamli, karbonatlar, sulfatlar, ishqoriy metallar gidroksidlari eritmalari taʼsirida parchalanadi. Kremniy karbid 1600—2800° da SiO2 ga koʻmir taʼsir ettirib (Acheson usulida NaCl3 qoʻshimcha sifatida qoʻllaniladi), 1150° dan yuqori temperaturada elementlardan, kremniyning gazsimon birikmalari (mas, CH,SiCl3)HH piroliz qilib olinadi. Qattiq abraziv materiallar (turli xil charxlar va boshqalar), olovbardosh va kislotaga chidamli buyumlar, sozlovchi yarimoʻtkazgich diodlar va fotodiodlar ishlab chiqarishda qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Temir-Uglerod faza diagrammasi

**Austenit** – temir-uglerod qotishmalarining tarkibiy tuzilmalaridan biri. uglerodning u-temirdagi qattiq eritmasi. Ingliz tadqiqotchisi R. Austen (1843–1902) nomiga qoʻyilgan. Uglerodli poʻlatlarda austenit odatda 727° dan (kritik nuqtadan) yuqori temperaturadagina barqaror boʻladi, ammo asta-sekin sovitib borilsa, temperatura 727° ga yetganda ferrit va sementitga, ya’ni perlitga parchalanadi. Austenitning kristall panjarasi qirralari markazlashgan kub, panjara parametrlari austenit tarkibidagi uglerod miqdoriga qarab oʻzgaradi va 3,63 dan 3,68 A gacha boʻladi. 1147°da u temirda eng koʻp miqdorda (2,14%) uglerod eriydi, binobarin, shu temperaturada austenit tarkibida 2,14% uglerod boʻladi. Temperatura pasaygan sari, austenit tarkibidagi uglerod miqdori kamayib borib, 727°da 0,8% ni tashkil etadi. Austenit yumshoq va plastikdir. 

**Austenit** ({\displaystyle \gamma \,\!}-faza) – Temir-Uglerod qotishmalaring tarkibiy tuzilmalaridan biri. Ingliz tadqiqodchisi R. Austen (1843-1902) nomiga qoʻyilgan. Uglerodli poʻlatlarda Austenit odatda 727°C dan (kritik nuqtadan) yuqori haroratlardagina barqaror boʻladi, ammo asta-sekin sovitib borilsa, harorat 727°C ga yetganda Ferrit va sementitga, yaʻni perlitga parchalanadi. Austenitning kristall panjarasi qirralari markazlashgan kub, panjara parametrlari Austenit tarkibidagi uglerod miqdoriga qarab oʻzgaradi. 1147°Cda {\displaystyle \gamma \,\!}-temirda eng koʻp miqdorda (2,14%) uglerod eriydi, binobarin, shu haroratda Austenit tarkibida 2,14% uglerod boʻladi. Harorat pasaygan sari, Austenit tarkibidagi uglerod miqdori kamaya borib, 727°Cda 0,8% ni tashkil etadi. Austenit yumshoq va plastikdir.

Manba
-----

* Oʻzbekiston Milliy Enciklopediyasi

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Quva budda iboddtxonasi** (7-8 a.lar) — qad. Shahriston yodgorligining shim. tomonidagi rabod qismida bunyod etilgan ibodatxona. Arxeologik tekshirishlar natijasida shu aniqpandiki, 7-asr oxiri — 8-asr boshlarida Shahristonda uy-joy va aholi koʻpayib, undan tashq-aridagi hududni oʻzlashtirishga ehtiyoj tugʻilgan. Ushbu joyda 80 dan ortiq xona, 5 ta koʻcha va ular bilan bogʻliq markaziy maydon qazib ochilgan. Uning shimolida esa 7—8-asrlarda foydalanilgan budda ibodatxonasi qoddiqlari kavlab oʻrganilgan. Ibodatxona 2 ta katta zaldan iborat boʻlib, biri sigʻinish uchun, ikkinchisi ibodat qilishga moʻljallangan. 1xonada iloh (xudo)larga qurbonliklar (gul, meva-cheva va boshqalar) keltirilib, oʻrtadagi tagkurasiga qoʻyilgan va ibodat qiluvchilar aylanib chiqib ketishgan. Uning yongʻinasida asosiy ibodat bajariladigan xona boʻlib, uni yarmi saqtangan xolos. Kuchli yongʻin natijasida binolar va ulardagi buyumlar kuyib yoʻq boʻlib ketgan. Shunga qaramay, 2 otliq va ular yonidagi jangchilar haykallarining parchalari saqlangan. Haykallar. tasvirlar majmuasila yovuzlik ilohi Mara, yaxshilik ilohi va budda himoyachisi Shri-devi, Manjushra siymolari yaxshi saqlanmagan.

Quva budda iboddtxonasii. oʻzining meʼmoriy yechimi bilan Oʻrta Osiyedagi Budda inshootlaridan ayrim belgilariga koʻra bir oz farq qiladi. Xususan, Budda ibodatxonalariga xos va diniy marosim oʻtkazishda foydalanilgan ayrim meʼmoriy belgilar bunda uchramaydi. Quva budda iboddtxonasii. qurilishida koʻproq mavjud shart-sharoit va mahalliy qurilish anʼanasidan foydalanilgan. Yana bu yerdan topilgan haykallar tasvirlarida, ayniqsa, yuz tuzilishida bir oz boʻlsa-da, turkiylashgan qiyofa berishga harakat qilingan. Bu ibodatxona va topilmalar mutaxassislar tomonidan koʻplab tortishuvlarga sabab boʻldi. Bu inshoot budda dinidagi mustaqil oqim — vad-jrayana yoʻnalishiga taalluqli yagona yodgorlik deb talqin etilmoqda. Bu oqim koʻproq hinduizm taʼsirida boʻlib, Oʻrta Osiyoda faqat Quva budda iboddtxonasii.da kuzatilgan.

Quva budda iboddtxonasii. topilmalari Hindiston va Sharqiy Turkistonda aniqlangan materiallarga oʻxshashligi bilan, oʻrta asrlardagi madaniy-iqtisodiy aloqalarni yanada rivojlanganini, madaniyat va sanʼatni yuksalganini koʻrsatadi.

Adabiyot
--------

* Bulatova V.A. Drevnyaya Kuva, T. 1972; Staviskiy B.Ya. Sudbi buddizma v Sredney Azii (po arxeologicheskim dannim), M. 1998.

Boqijon Matboboyev.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Irlandiya oroli** - Britaniya orollari arxipelagidagi orol. Shimol, gʻarb va janubidan Atlantika okeani, sharqdan Irlandiya dengizi oʻrab turadi. Shimoliy va San-Georg boʻgʻozlari orqali Buyuk Britaniya o.dan ajralib turadi. Mayd. 84 ming km2, shimoliy dan ja-nubga uz. 450 km, eni 300 km atrofida. Qirgʻoklari notekis, qoʻltiq va qoyali orollar koʻp. I. o.ning ichki qismi Markaziy tekislik, chekkalari past togʻlar (Karrantuill choʻqqisi, bal. 1041 m gacha) va platolardan iborat. Ikdimi moʻʼtadil, okean iqlimi, qishi yumshoq, yozi salqin va seryogʻin. Daryo (Shannon va b.), koʻl (LoxNey, Lox-Ern va b.) va botqoqlik koʻp. Oʻsimliklari yil boʻyi yashil boʻlib turadigan oʻtloq va vereskzorlardan iborat. I. o. ning katta qismida Irlandiya davlati, shim.sharqida Shimoliy Irlandiya joylashgan. Yirik shaharlari — Dublin, Belfast.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qutlugʻ turkon ogʻo** (1331 1383) — Amir Telgurning opasi. Amir Dovudbek dugʻlatning xotini. Sohibqiron 1360-yillarning boshlarida gʻanimlari taʼqibi tufayli Samarqandga kelib Q.Qutlugʻ turkon ogʻo uyida 48 kun turgan. 1375 yil Sohibqiron Oʻzganda Dilshod ogʻoga uylangan chogʻda Q.Qutlugʻ turkon ogʻo noʻyonlar va amirlar bilan toʻyga yetib kelgan. Ni-zomiddin Shomiyning yozishicha, 1383 yil Dilshod ogʻo vafotidan bir necha kun oʻtgach, "oʻzining xayrli ishlari, inʼomu ehsoni bilan zamonasi xotinlaridan oʻzgan, oʻz xolis mollaridan madrasalar, xonaqohlar qurdirgan, har nav ezguliklari bilan jahon xalqiga foyda yetkazgan ulugʻ xotun — Amir Sohibqironning opa-si" Q.Qutlugʻ turkon ogʻo vafot etgan. Sohibqiron bundan qattiq iztirobga tushgan. Bir necha muddat mamlakat va davlat ishlari bilan shugʻullanmay qoʻygan. Q.Qutlugʻ turkon ogʻo nihoyatda dono va zakovatli ayol boʻlgan. Amir Temur barpo etgan koʻp binolar uning maslahati bilan ishlangan. Sharafuddin Ali Yazdiyning yozishicha, "uning qabrini... Qusam ibn Abbosning mazoriga yaqin qazdilar va qoʻydilar".

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ellen Ehni** (1973-yilda Heydelbergda tugʻilgan) — nemis jurnalisti. Westdeutscher Rundfunk (WDR) da u biznes va huquq boʻyicha dastur guruhini boshqaradi.

Hayot va Faoliyati
------------------

Ehni Cologne universiteti, Parij universiteti va Berlindagi Humboldt universitetida nemis va fransuz huquqini oʻrgangan va u erda yuridik davlat imtihonidan oʻtgan. Norddeutscher Rundfunk (NDR) da stajirovkadan soʻng u yerda jurnalist boʻlib ishlagan. U *NDR aktuell* gazetasida muharrir va Tagesschau va Tagesthemen yangiliklar dasturlarida muxbir boʻlgan.

Ehni 2004-yilda WDRga „Iqtisodiyot va huquq" dastur guruhining muharriri sifatida qoʻshildi va *Markt*, *Plusminus* va *ARD Ratgeber Recht* dasturlarida ishladi. U, shuningdek, oxirgi eslatib oʻtilgan, vakil sifatida ARD-Morgenmagazinga mezbonlik qildi. 2007-yilda u Parijdagi ARD studiyasiga besh yil davomida ARD muxbiri sifatida koʻchib oʻtdi. 2012-yildan buyon „Iqtisodiyot va huquq" dasturlar guruhiga rahbarlik qilib keladi. U *Tagesthemendagi* *DeutschlandTrend* va *ARD Brennpunkt* nashrlari hamda *Plusminus* dasturi uchun boshqa narsalar qatori boshlovchi sifatida ishlashda davom etmoqda. 2018-yildan boshlab u WDR yakshanba kuni kunduzgi *Presseclub* shousi uchun tok-shou boshlovchisi boʻlib ishlagan (navbatda yana ikkitasi bilan).

2018-yil 1-sentyabrda Ellen Ehni televideniye boʻlimi bosh muharriri va Westdeutscher Rundfunk (WDR) siyosati va dolzarb masalalari dastur sohasi rahbari lavozimini egalladi.

### Manbalar

1. 1 2  WDR (2016-07-11), *Ellen Ehni - Leiterin Programmgruppe Wirtschaft und Recht* (German), qaraldi: 2017-05-07`{{citation}}`: CS1 maint: unrecognized language ()
2. ↑  „Presseclub Diskussionssendung zum politischen Thema der Woche". *.wdr.de*. Qaraldi: 26-iyul 2021-yil.
3. ↑  „Nachfolgerin für Sonia Mikich: Ellen Ehni wird neue WDR-Chefredakteurin Fernsehen".  Meedia (9-iyul 2018-yil). Qaraldi: 5-oktabr 2018-yil.
*Vasiliy Vereshegin* **Faqir**
Faqir - (arabcha:  — *kambagʻal*) moddiy yoki ma’naviy jihatdan muhtoj odam. Kambagʻal (fuqaro)ga, ya’ni ijtimoiy jihatdan nochor odamlarga gʻamxoʻrlik qilish zarurligi Qur’oni karimda, sunna va pandnoma asarlarida alohida ta’kidlanadi. Zohidlik va so`fiylik "kambagʻallik" ("faqr", "fuqr")ni keng targʻib qilgan. "Faqir" deyilganda "darvish" va "so’fiy"lar tushunilgan. Shoirlar, mualliflar, xattotlar ham oʻzlarini kamtarlik bilan Faqir deb atashgan. 

**Faqir** — moddiy jihatdan muxtoj, nochor, kambagʻal, qashshoq odam. Baʼzi kishilar (shoirlar, mualliflar, xattotlar) "men" soʻzi oʻrnida oʻzlarini kamtarlik bilan F. deb atashgan. 


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh | *Islom diniga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

Manbalar
--------

*Islom ensiklopediyasi - Toshkent 2004*

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Iristoy Qoʻchqortoyev** (1936.5.7, Sayram tumani, Qozogʻiston — 2000.20.12, Turkiya; Toshkentda dafn etilgan) — tilshunos olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000). Filol. fanlari doktori (1978), professor (1981). Oʻrta Osiyo universitetining filol. fakultetini tugatgan (1958). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida kichik ilmiy xodim (1958—60), ToshDUda aspirant (1960—63), oʻqituvchi (1964—66), katta oʻqituvchi (1966-68), dotsent (1968—81), dekan oʻrinbosari (1981—82), oʻzbek filologiyasi fakulteti dekani (1987—95), turk filologiyasi kafedrasi mudiri (1997-yildan). Turkiya untida oʻzbek tilidan dars bergan.

Asosiy ilmiy ishlari oʻzbek tilida nutq feʼllari mavzuiga bagʻishlangan. Qoʻchqortoyev Oʻzbekistonda turkiy-shunoslikning rivojlanishiga muhim hissa qoʻshgan. Oliy oʻquv yurtlari uchun "Turkiy filologiyaga kirish" (hamkorlikda, 1984), "Tilshunoslikka kirish" (hamkorlikda, 1976) kabi darsliklar yaratgan. Uning bolalarga bagʻishlangan "Bu ishing yaxshimi" (1964), "Ikki va oʻn bir" (1964), "Yaylovda" (1965) kabi hikoyalar toʻplamlari ham bor.

Manbalar
--------

* Badiiy soʻz ustasi, T. 1967; Badiiy nutqstilistikasi, T. 1975; F. de Sossyurning lingvistik konsepsiyasi, T. 1976; Soʻz maʼnosi va uning valentligi, T, 1977; Oʻzbek tilida nutq feʼllari valent taxlili, T. 1977.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulloh Axsikatiy**(arabcha:عبد الله احسكاتي— Abdulloh Axsikatiy — Toʻliq ismi:Ibrohim ibn Yusuf ibn Ahmad ibn Hamd ibn Abulfazl ibn Abdulloh Axsikatiy) — muhaddis va adib.

Tarixi
------

Allomaning toʻliq ismi Ibrohim ibn Yusuf ibn Ahmad ibn Hamd ibn Abulfazl ibn Abdulloh Axsikatiy boʻlib, Abdulloh Axsikatiy nomi bilan mashhur boʻlgan. Faqih, muhaddis boʻlish bilan bir qatorda, adib ham boʻlgan. Axsikentda oʻsib ulgʻaygach, keyinchalik Samarqandda yashagan. Manbalarda Abdulloh Axsikatiy yuz yilga yaqin umr koʻrgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddin Umar Nasafiyil Al-qand fi zikri ulamoi Samarqand. — B. 62.
2. ↑  Qoriyev O. A. Fargʻona fiqh maktabi va Burhoniddin al-Margʻinoniyil — B. 51. Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulloh Sipadmuniy** — (871—952) — buxorolik olim va muhaddis.
Abdulloh Sipadmuniy milodiy 871-yilda tavallud topgan. Uning qabri Buxoro shahridan yarim farsah janubdadir. Hozirgi kunda bu ziyoratgoh oltinchi kichik nohiya hududida hisoblanadi. Bu qishloq Abdulloh Sipadmuniy (Safedmo‘y) deb ataladi. Abdulloh Sipadmuniy xalq nazdida Ustoz nomi bilan mashhur bo‘lgan. Hazrat Abdulloh ibn Muhammad ibn Yaʼqub al Ustoz Sipadmuniy muhaddis, alloma, faqih, buyuk tarbiyachi boʻlgan. Hazrat Abdulloh Sipadmuniyning ustozi Abu Havs Sag‘ir al-Buxoriy hisoblangan.
Abdulloh Sipadmuniy Buxoro, Iroq, Hijoz, Xuroson kabi hududlarda taʼlim olgan. U yuzlab kishilarga taʼlim bergan, Uning shogirtlaridan biri ulug faqih Imom Abu Bakr Fazl (?-991) hisoblanadi. „Tuhfat az-zoirin" asarida yozilishicha, Sipadmuniy darslari xalqasida 400 shogird o‘tirib, u kishidan hadis yozib olar ekan. Abdulloh Sipadmuniyning „Kashful osor ash sharifa fi manoqibi Abu Hanifa", „Musnadi Abu Hanifa" va boshqa kitoblari olamga mashhur. Buxoro shahri Sallaxona darvozasi ichkarisida Arabon ko‘chasi bor. Arabon ko‘chasida Hazrat Abdulloh Sipadmuniy jomeʼ masjidi joylashgan. Ushbu tabarruk masjid sobiq Ittifoq zamonida nonvoyxona, omborxona, ustoxonaga aylantirilgan. Oʻzbekiston mustaqilligi yillarida Arabon guzari aholisi usto Abdulloh Atoyev harakati bilan ushbu obidani asl holiga keltirilgan. Ayni shu kundarda Abdulloh Sipadmuniy jomeʼ masjidi namozxonlar ixtiyoriga berilgan. Hazrat Abdulloh Sipadmuniy toʻgʻrisida as Samaʼniyning „Nasabnoma", Nosiriddin To‘raning „Tuhfat az-zoirin" kitoblari va boshqa manbalarda maʼlumotlar mavjud. Hanafiya mazhabining yurtimizda yoyilishiga Abdulloh Sipadmuniyning xizmati kattadir. Abdulloh Sipadmuniy 952-yilda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Насир ад-Дин ал-Ханафи ал-Хасани ал-Бухари*. Тухфат аз-заирин («Подарок паломникам») Автор перевода с таджикско-персидского, предисловия и комментариев: Халим Тураев*. Toshkent: Splendid Idea, 2021 — 204 bet.
2. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona nashriyoti, 2012 — 291 bet.
**Irlandiya** **avtomobil** **bombasi** — bu Irlandiya stauti, qaymoqli likyor va Irlandiya viskisidan tashkil topgan alkogolli kokteyl.

Bu nom Irlandiya ingredientlariga (odatda Ginnes pivosi, Jeymeson viskisi va Beylis likyori) hamda Shimoliy Irlandiyada portlatilgan koʻp sonli avtomobil bombalariga ishora qiladi.

Tayyorlanishi
-------------

Viski standart ryumka yarmigacha quyiladi, ikkinchi yarmi qaymoqli likyor bilan toʻldiriladi. Keyin pivo stakaniga (oʻrtasiga qadar) staut quyiladi, shundan soʻng ryumkadagi viski va likyor juda tez stautli stakanga otiladi va ichimliklar aralashib ulgurmasidan, hammasi bir qultumda ichiladi.

Turli variantlari
-----------------

Dastlab, sanab oʻtilgan ingredientlarga qoʻshimcha ravishda, kokteyl tayyorlash uchun Kalua likyori ishlatilgan. Baʼzi manbalar retseptning asl nomini koʻrsatadi: Belfast avtomobil bombasi (Belfastdagi avtomobil bombasi).

Tanqid
------

*Irlandiya avtomobil bombasi* nomi IRA faoliyatiga havolalar tufayli koʻpincha haqoratli hisoblanadi. Shu sababli, baʼzi barmenlar bu kokteylni tayyorlashdan bosh tortishadi. Irlandiyada deyarli nomaʼlum boʻlgan kokteylga buyurtma berish notoʻgʻri tushunilishi ham mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Irish Car Bomb recipe. Ssilka ot 18-noyabrya 2009.
2. ↑  „Belfast Carbomb #1". 13-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-may 2009-yil.
3. ↑  „IrishCarBomb.com". 13-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-may 2009-yil.
4. ↑  „The Meaning of an Irish Car Bomb" (11-mart 2009-yil). 13-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-may 2009-yil.
5. ↑  „Carbomb Creation" (16-aprel 2009-yil). 13-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-may 2009-yil.
6. ↑  *Dicke, Scott*. „History of Irish Car Bombs Isn't Something to Drink To". University of California, Santa Barbara (6-mart 2007-yil), s. Issue 88, Volume 87. Qaraldi: 18-may 2009-yil.
7. ↑  *Halleron, Chris*. „Hal Wastes His Wages Defuse the 'Irish Car Bomb'". Hudson Current (28-sentabr 2005-yil). Qaraldi: 9-sentabr 2009-yil.

Havolalar
---------

* Приготовление коктейля «Ирландская автомобильная бомба» — учебное видео
* Wilson's Saloon Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-09-21). origin of the Car Bomb