recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
BRUNELLESKI (Brunelleschi) Filippo (1377 — Florensiya — 1446.15.4) — italiyalik meʼmor, haykaltarosh, olim. Uygʻonish davri meʼmorligi va kelajak aks etgan meʼmoriy nazariya asoschilaridan. Ijodini haykaltaroshlikdan boshlagan. Qad. meʼmoriy anʼanalardan yangicha yondoshib foydalangan. 1420—36 yillari SantaMariya del Fore sobori (diametri 42 m ga yaqin) gumbazini yaratgan. B. kurgan Tarbiya uyi (loyihasi — 1419) va SanLorenso cherkovining sakristiyi (ibodat kiyimlari va asbobanjomlari saqlanadigan bino), Ospedale deli Innochenti (1421—44)da Uygʻonish davri meʼmorlik sanʼatining badiiy anʼanalari oʻz ifodasini topgan. B. 1429—30 yillarda SantaKroche cherkovi hovlisidagi Patssi kapellasini bunyod etdi, turli yillarda SanLorenso va SantoSpirito cherkovlarining interyerlarini qayta qurdi. B. asarlari obrazlarining garmonik yorqinligi, nisbatlarining qatʼiyligi, qurilish usullarining mukammalligi bilan ajralib turadi.

Brunelleski Filippo

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dovil** (fransuzcha: *Deauville*)- Kalvados departamentida joylashgan xuddi shu nomdagi shahar atrofida tayyorlanadigan sigir sutidan tayyorlangan fransuz yarim yumshoq pishlogʻi.

Bu pishloq boshqa bir fransuz yumshoq pishlogʻi Pon-l’Evek ning yaqin qarindoshi boʻlib, undan shakli bilan farqlanadi.

Tarixi
------

Dovil pishlogʻining retsepti pishloqchi Leshevalier tomonidan ishlab chiqilgan va hozirda Kalvados departamentidagi bir nechta pishloq ishlab chiqaruvchilar tomonidan tayyorlanadi.

Tayyorlanishi
-------------

Pishloq Kalvados departamentidagi Dovil shahri yaqinida ishlab chiqariladi. Mazkur pishloqni tayyorlash uchun qisman yogʻsizlantirilgan sigir suti ishlatiladi. Pishloqning yetilishi 7 haftagacha davom etadi.

Tavsifi
-------

Pishloq boʻlaklari disk shaklida boʻlib, diametri 12 santimetr, balandligi 4 santimetr va ogʻirligi 225 grammni tashkil qiladi. Boʻlaklar yupqa nam qobiq bilan qoplangan boʻlib, ular yetilish vaqtiga qarab toʻq sariqdan jigarranggacha boʻlishi mumkin. Qobiq ostida bir oz yopishqoq va fil suyagi rangidagi pulpalar mavjud.

Pishloq moʻtadil va muvozanatli yangi sogʻilgan sut va xamirturush hidi bilan qaymoqli taʼmga, shuningdek, fermani eslatuvchi kuchli hidga ega. Uni alohida ovqat sifatida ham isteʼmol qilish mumkin.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Довиль" (ruscha).  «Сыры Франции». 8-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-yanvar 2017-yil.
2. ↑  Джульет Харбатт 2012. sfn error: no target: CITEREFДжульет\_Харбатт2012 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Джульет Харбатт*.*. ISBN 978-5-93679-168-0.
**Yoʻl-yoʻl boyqush**
 **Yoʻl-yoʻl boyqushni uchratish mumkin boʻlgan zonalar**
**Yoʻl-yoʻl boyqush** (lotincha: *Pseudoscops clamator*) — Markaziy va Janubiy Amerikada uchraydigan boyqushlar oilasiga mansub qush. Yamaykalik boyqush bilan birgalikda u *Pseudoscops* jinsiga mansub. Ilgari, ornitologlar yoʻl-yoʻl boyqushni *Asio* jinsiga yoki monotipik *Rhinoptynx* jinsida mansub deb tasniflardilar.

Tashqi koʻrinishi
-----------------

Yoʻl-yoʻl boyqush — boʻyi 30-38 sm, vazni 320-556 gramm gacha boʻladi. Quloq patlari katta, aniq yuz diski, koʻzlari toʻq jigarrang, shuningdek, qora dogʻlar va chiziqlar bilan qoplangan rang-barang patlari bor. Patlar rangi oq va toq olovrangdan (koʻkrak, qorin va yuz disklari) toʻq jigarranggacha (qanotlarning tashqi tomoni va orqasi) farq qiladi. Ayollar erkaklarga qaraganda kattaroq va ogʻirroq boʻladi.

Tarqatish va turmush tarzi
--------------------------

Yoʻl-yoʻl boyqush keng va yarim ochiq joylarni, yaylovlarni, qishloq xoʻjaligi maydonlarini, siyrak daraxtlarga boy boʻlgan savannalarni, yaylovlarni va hatto shahar atrofidagi oʻrmonli hududlarni afzal koʻradi. Parvoz balandligi 1600 m ga etadi. U odatda zich oʻrmonlardan qochadi. Yoʻl-yoʻl boyqushlari kechasi va kechqurun kichik sutemizuvchilar, qushlar va yirik hasharotlar bilan oziqlanadilar.

Naslchilik mavsumi mintaqaga qarab juda katta farq qiladi. Urgʻochisi ikki yoki uchta tuxum qoʻyadi. Inkubatsiya davri 33 kun davom etadi. Joʻjalar 37-46 kun ichida katta qushlar oʻlchamiga etadi, ammo yana 130-140 kun ota-onalariga muhtoj boʻlishadi.

Yoʻl-yoʻl boyqushlarni ucgratush mumkin boʻlgan diapazon Meksikaning janubidan Argentina shimoligacha choʻziladi.

Toʻrtta kichik turi maʼlum:

* *Pseudoscops clamator forbesiis* — janubiy Meksikadan Panamagacha.
* *Pseudoscops clamator clamator* — Kolumbiya, Venesuela, sharqiy Peru va shimoliy va markaziy Braziliya.
* *Pseudoscops clamator oberi* — Trinidad va Tobago.
* *Pseudoscops clamator midas* — sharqiy Boliviya va Paragvay, janubiy Braziliya, Urugvay va Shimoliy Argentina.

Galereya
--------

* 
* 
*

Havolalar
---------

* IUCN Qizil roʻyxatiga kiritilgan Pseudoscops clamator
* Striped Owl, World Owl Trust
* BirdLife International Striped Owl Pseudoscops clamator Arxir nusxasi
* Neotropik qushlarning pseudoscops clamatori Arxiv nusxasi
* Xeno-canto Pseudoscops clamator (Vieillot, 1808) Arxiv nusxasi

Manbalar
--------

1. ↑  „Полосатая сова (*Pseudoscops clamator*) (Vieillot, 1808)" (en).  Avibase. 4-oktabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-oktabr 2013-yil.
2. ↑  „The IOC World Bird List (Updated 30-Jun-2013 with version 3.4)" (deadlink). 5-dekabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-oktabr 2013-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-12-05).
3. ↑  „Striped Owl" (en).  OwlPages.com. 4-oktabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-oktabr 2013-yil.
**Intendant** (frans. intendant — boshqaruvchi, mudir) — 1) 15—18-asrlarda Fransiyada davlat boshqaruvining alohida sohasi (savdo, moliya va b.)ni boshqargan mansabdor shaxs; 17—18-asrlarda, shuningdek, sudpolitsiya, moliya va baʼzi joylarda qisman harbiy hokimiyatni boshqargan viloyat I.lari ham mavjud boʻlgan; 2) qurolli kuchlarda qoʻshin taʼminoti masalalarini hal qiluvchi shaxs. 17-asrdan Fransiya, Germaniya, Avstro-Vengriya, Rossiya, sobiq shoʻro qurolli kuchlari (1940-55, 1958—59) va b. davlat armiya va flotlarida ham mavjud boʻlgan. Oʻrta Osiyo harbiy tarixidagi yurtovul, yurtchi, moʻgʻullardagi cherbi istilohlari I.ga taxminan mos keladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Testlardan biri
**Intellektuallik koeffitsiyenti** (inglizcha: *IQ — intelligence quotient*, qisqartma nomi IQ) — odamning turli test uslublari asosida aniqlanadigan aqliy rivojlanish koʻrsatkichi, bilim saviyasi. Test tizimlari yordamida bolalarning aqliy saviyasini miqdoriy koʻrsatkichlar orqali aniqlash gʻoyasini birinchi marta fransuz psixologi Alfred Bine ishlab chiqqan (1903). Bunda har bir odam yoshi uchun u erishgan bilim va mahorat darajasi 100 ga teng deb olingan. Mazkur koʻrsatkichdan ortiq yoki kam miqdor aqlning biron-bir daraja rivojlanishi kamoloti yoxud orqada qolishi haqida hukm chiqarish imkonini bergan. AQSH va boshqa mamlakatlarda IQ yordamida armiyaga yoshlarni saralab olish, oʻquvchilar bilimini baholash kabilar rasm boʻlgan.

Yana q.
-------

* Intellekt

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rulet** xamirdan shirin yoki chuchuk masalliq solib tayyorlanadigan biskvitdir.

Pishirilgan ruletlar
--------------------

 Yeryongʻoq qoʻshilgan shokolad qiyomli rulet
Ikki xil xamirdan shirin yoki chuchuk masalliq solib tayyorlanadi:

* koʻptirilmagan: *shtrudel (olma, gilos, tvorogli), banitsa, vertuta*.
* xamirturushli: *koʻknor urugʻi bilan rulet (mayiz, yongʻoq, dolchin), shtritsel, stromboli*.

Biskvitli ruletlar
------------------

 Braziliyaning bolo de rolo biskvitli ruleti
Ular pishirilgan biskvit qatlamidan iborat (qalinligi 6-9 mm), ichiga shirin narsa qoplangan. Masalan: *qaymoq yoki meva solingan biskvitli rulet, Rojdestvo shirinligi.* Ruletning yuqori qismi qiyom, shakar kukuni va kremli gullar bilan bezalishi mumkin.

Taxminlarga koʻra, biskvitli rulet Markaziy Yevropadan, ehtimol, Avstriyadan kelib chiqqan. *Shveysariya ruleti*ning inglizcha nomi (*Swiss roll*) 1870-yillarning pazandalikka oid adabiyotlarida bor, shundan soʻng bu yegulik ingliz oshxonasiga kirgan.

Konservantlardan foydalanmasdan tayyorlangan ruletlarning saqlanish muddati 2 kundan 7 kungacha. Konservantlar (sorbin kislotasi tuzlari, oziq-ovqat spirti) bilan ruletlar 6 oygacha saqlanadi.

Biskvitli rulet Oʻzbekistonda keng miqyosda ishlab chiqariladi. Bir qancha mahalliy brendlar mavjud.

Galereya
--------

### Pishirilgan ruletlar

* Koʻknor urugʻi solingan ruletKoʻknor urugʻi solingan rulet
* ShtrudelShtrudel
* BanitsaBanitsa
* StromboliStromboli

### Biskvitli ruletlar

* Yangi reza mevalar solingan yaponcha rulet.Yangi reza mevalar solingan yaponcha rulet.
* Yaponcha ruletYaponcha rulet
* Reza mevalar bilan bezatilgan ruletlar (Argentina)Reza mevalar bilan bezatilgan ruletlar (Argentina)
* Eritilgan shokoladdan naqsh solingan kremli rulet. (AQSh)Eritilgan shokoladdan naqsh solingan kremli rulet. (AQSh)

Manbalar
--------

1. ↑  В. В. Похлёбкин 2015. sfn error: no target: CITEREFВ.\_В.\_Похлёбкин2015 (help)
2. 1 2 3 4  Кенгис 1982. sfn error: no target: CITEREFКенгис1982 (help)
3. 1 2  Товарный словарь 1959. sfn error: no target: CITEREFТоварный\_словарь1959 (help)
4. 1 2  Кузнецова, Сиданова 2002. sfn error: no target: CITEREFКузнецова,\_Сиданова2002 (help)
**Rumb** (ing. rhumb — aylanma harakat) — dunyo tomonlari (gʻarb, sharq, shimol va janub)ga nisbatan koʻrinma ufq nuqtalariga qaragan yoʻnalish yoki shunday 2 yoʻnalish orasidagi burchak. Navigatsiyaia kemalar, samolyotlar va boshqa yoʻlini yoki mayoq, burun va h.k.ga tomon yoʻnalishni, meteorologiyada shamol yoʻnalishini, okeanografiyada dengiz oqimlari, toʻlqinlari va muzlarning suzib yurishi yoʻnalishini belgilash uchun ishlatiladi. Dengiz navigatsiyasida koʻrinma ufq aylanasi 32 R.ga (ikki R. orasidagi burchak 1G15’ga teng), meteorologiyada hamma ufq 16 R.ga boʻlinadi. Bundagi shimol, sharq, gʻarb va janub yoʻnalishiga mos kelgan R. bosh R.lar deyilib, lot. N, Ye, W, S harflar bilan belgilanadi. Geodezshda biror belgilangan yoʻnalishning geografik meridian bilan hosil qilgan va 0 dan 90° gacha boʻlgan burchagi ham R. deyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Safiya Noble
Safiya Noble
**Safiya Umoja Noble** — UCLA professori va UCLA Critical Internet So'rovlar Markazi asoschisi va direktori. U "Zulm algoritmlari" kitobining muallifi va tahrirlangan ikkita jildning ham muharriri sanaladi. Ushbu kitob: "Internet kesishuvi: irq, jinsiy aloqa, sinf va madaniyat va hissiyotlar, texnologiya va dizayn" kabilarni o'z ichiga oladi. U Oxford universiteti qoshidagi Oxford Internet institutida ilmiy xodim. U 2020-yilda Oxford universitetining sunʼiy intellekt va yaxshi boshqaruv komissiyasiga komissar etib tayinlangan. 2020-yilda u Jahon Iqtisodiy Jamg'armasining Insoniyat uchun sun'iy intellekt bo'yicha Global kelajak kengashiga nomzod qilib ko'rsatilgan.

Hayoti va faoliyati
-------------------

Noble Kaliforniyaning Fresno shahrida o'sgan va u yerda Roosevelt san'at maktabida o'qigan. U afro-amerikalik va etnik tadqiqotlar bo'yicha Kaliforniya shtatidagi Fresno universitetida sotsiologiya bo'yicha o'qishni davom ettirdi. Fresno shtatida Noble aparteidga qarshi norozilik bildirgan va irqiy va gender tengligi uchun kampaniya olib borgan "kampus siyosiy sahnasi" bilan shug'ullangan. U Associated Students, Inc. va Kaliforniya shtatidagi talabalar uyushmasining a'zosi bo'lgan. O'qishni tugatgandan so'ng, Noble o'n yildan ortiq vaqt davomida ko'p madaniyatli marketing, reklama va jamoatchilik bilan aloqalar sohasida ishladi.

Ishdagi faoliyati
-----------------

Noble Urbana-Champaingdagi Illinoys universitetida afro-amerikalik tadqiqotlar bo'limi, Media va kino tadqiqotlari bo'limi va Aloqa tadqiqotlari institutida assistent professor etib tayinlandi. Nobl 2014-yilda Los-Anjelesdagi Kaliforniya universitetining Axborot tadqiqotlari bo‘limiga ishga kiradi U 2016-yilda Los-Anjelesdagi Kaliforniya universitetining "Erta Karyera" mukofoti bilan taqdirlangan. O'sha yili u notijorat ommaviy axborot indekslari tizimida tadqiqot qilish uchun Hellman Fellow etib tayinlandi. Nobl UCLAda ishlagan va 2018-yilda dotsent lavozimiga ko‘tarilgan.

Tadqiqoti
---------

Noblening tadqiqotlari gender, texnologiya va madaniyat hamda ularning internet dizayni va foydalanishiga qanday ta'sir qilishiga qaratilgan. Uning ishi akademik nashrlarda va mashhur ommaviy axborot vositalarida, jumladan Time va Bitchda chiqish qiladi.

Muharrirligi
------------

2016-yilda Noble Emotions, Technology & Design va The Intersectional Internet: Race, Sex, Culture and Class Online jurnallarini tahrir qildi. Tuyg'ular, texnologiya va dizayn va Internet: irq, jinsiy aloqa, madaniyat va onlayn sinfning maqsadi odamlarni global internetning yangi usullari haqida o'ylashga undash uchun matn taqdim etishdir. U Media Feminist Media Studies jurnalining Sharh va tanqid bo'limining muharriri edi. U Tabu: Madaniyat va Ta'lim jurnali va Tanqidiy kutubxona va axborot tadqiqotlari jurnalini o'z ichiga olgan bir nechta ilmiy jurnal va maslahat kengashlarining a'zosi bo'lgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Safiya Noble".. Qaraldi: 28-noyabr 2022-yil.
2. ↑  „Hayoti va faoliyati".. Qaraldi: 28-noyabr 2022-yil.
3. ↑  „Ishdagi faoliyati".. Qaraldi: 28-noyabr 2022-yil.
4. ↑  „Safiya Noble".. Qaraldi: 28-noyabr 2022-yil.
5. ↑  „Muharrirligi".. Qaraldi: 28-noyabr 2022-yil.
**Safiltoʻda kompleksi** — ziyoratgoh va masjiddan iborat kompleks. Fargʻona viloyati Margʻilon shahri Go‘riavval MFY hududidagi, Tinchlik ko‘chasi 282-uy joylashgan.

Rus topografi Lebedevning 1875-yilda Marg‘ilon inshoatlari ro‘yxatini tuzganda Safilto‘da masjidi va qabristonini ham kiritgan.

Sankt-Peterburgda joylashgan Saltikov-Shedrin kutubxonasining Sharq qo‘lyozmalari bo‘limida bir qancha hujjatlar saqlanib qolgan. Ulardan biri Marg‘ilon uyezdidagi vaqf yerlarlariga solingan mulk solig‘i hujjatlarining uch joyida: Auovvol volostini Mo‘yan qishlog‘ida va Chimyon volostining Yoyilma qishlog‘ida va Yozyovon volosti Arabmozor qishlog‘ida „Safilto‘da" masjid va qorixonasining 64 desyatina vaqf yerlari borligi haqida maʼlumot berilgan.

1938-yili A. K. Pisarchik „Safilto‘da" qabri haqida usta Xo‘jali Soliyevdan ayrim maʼlumotlarni yozib olgan. Ustaning so‘zlariga ko‘ra, Safilto‘da aslida, dastlab „Sonto‘da" deb atalgan. Buning sababi avvalgi vaqtlarda mozor o‘rnida shahar devori o‘tgan bo‘lib, aynan shu yerlarda Maʼdalixon va Mallaxon davrida marg‘ilonliklar bilan qipchoqlar o‘rtasida janglar bo‘lib o‘tgan. Mazkur janglar davomida har ikki tomondan ham juda ko‘p jangchilar halok bo‘lganlar. Shuning uchun bu yer ko‘p sonli jangchilar to‘dasi halok bo‘lganligi uchun „Sonto‘da" deb atalgan.

Keyinchalik tinchlik oʻrnatilgandan soʻng, janchilarning jasadini shu yerning o‘ziga dafn etganlar. „Safilto‘da" mozori esa o‘sha urushlarda jasorat ko‘rsatgan mashhur lashkarboshilardan birining qabri bo‘lib, aholi tomonidan ziyoratgohga aylantirilgan.

Mozorga tutash qilib hijriy 1320, milodiy 1900-yilda masjid qurilgan. Qishki nomozxona va ayvoni yaxshi saqlangan. Qurilganidan buyon kompleks restavratsiya qilinmagan. Shiftlarga solingan baʼzi naqshlar „Sirli masjid"dagi naqshlarga o‘xshash. Shiftlardagi to‘sinlar orasiga masjidning qurilgan yili yozilgan. Lekin quruvchi va naqqoshning ismi yozilmagan. Kompleks kimning pul mablag‘lari evaziga qurilganligi ham nomaʼlum.

Manbalar
--------

1. ↑  „Men Marg‘ilonman". Qaraldi: 28-iyun 2023-yil.
2. ↑  Rasuljon Mirzaahmedov va b*. Marg'ilon zamini javohirlari*. Farg'ona nashriyoti 2014 — 73 bet. ISBN 978994342721.
Eritrotsitlarning turli konsentratsiyali eritmalarda tabiiy holatini oʻzgartirishi
gemoliz darajalarining tajribada koʻrinishi
Gemoliz - eritrotsitlar yaʼni qizil qon tanachalari (RBC)ning membranasi yorilishi hamda uning tarkibidagi gemoglobin (Hb)ning qon plazmasiga chiqishini anglatadi. Eritrotsitlar gipotonik eritmaga solinganda, ularning ichidagi osmotik bosim atrofdagi eritmanikiga qaraganda ortiq boʻladi. Suv eritmadan eritrositlar ichiga oʻtib (*osmos*), ularning hajmini kattalashtiradi va qobigʻini yorib yuboradi. Bu jarayon ***osmotik gemoliz*** deb ataladi. Hujayrani oʻrab turgan eritmadagi NaCl ning qaysi konsentratsiyasida gemoliz boshlansa oʻsha konsentratsiya eritrotsitlarning osmotik chidami oʻlchovi hisoblanadi. Odamda eritmadagi NaCl konsentratsiyasi 0,4% boʻlganda gemoliz boshlanadi, 0.34% li eritmada esa barcha eritrotsitlar parchalanadi. Turli patologik holatlarda jumladan anemiya kasalligida eritrotsitlarning osmotik chidami kamayishi va plazmadagi NaCl ning yuqori konsentratsiyalarida ham gemoliz sodir boʻlishi mumkin. Eritrotsitlarning oqsil-lipoid qobigʻini buzuvchi efir, xloroform, alkogol, benzol, oʻt kislatalari va boshqalar taʼsiri ostida ***kimyoviy gemoliz*** sodir boʻladi. Klinikada sirka kislatasi bilan zaharlangan bemorlarda gemoliz kuzatiladi. Kuchli mexanik taʼsirotlar masalan qonli probirka keskin siljitilganda ***mexanik gemoliz*** kuzatiladi. ***Biologik gemoliz*** baʼzi zaharli ilonlar chaqqanda sodir boʻladi. Notoʻgʻri qon quyishlarda ***immun gemolizi*** sodir boʻladi. Shuningdek, ***termik gemoliz*** ham mavjud.

Anemiyaning taʼsiri
-------------------

Qonning yopishqoqligi uning tarkibidagi RBC (eritrotsit) lar konsentratsiyasiga bogʻliq. Kuchli anemiya bilan kasallangan bemorlarda qonning yopishqoqligi normadagi kabi 3 emas (norma: 3-4) 1.5marta kamayishi mumkin. Bu oʻzgarish periferik qon tomirlaridagi qonning qarshiligi kamayishiga, buning hisobiga qonning toʻqimalarga yetib boradigan va yurakka qaytadigan vaqtning ortishi sabab boʻladi. Natijada yurak chastotasi ortishi kuzatiladi. Bundan tashqari, anemiya sabab yuzaga keladigan gipoksiya periferiyadagi toʻqimalar tomirining dilatatsiyasiga sabab boʻladi. Buning hisobiga qonning yurakka qaytishi oshadi va yurak chastotasini ham yanada, baʼzan 3-4 martagacha oshiradi. Anemiyada RBClar kam O2 saqlasada, qon oqimi tezlashishi hisobidan toʻqimalarning kislorodga boʻlgan talabi qondirilishi mumkin. Ammo, anemiya holatidagi bemor jismoniy zoʻriqsa yurak nasoslik funksiyasini bajarolmasligi mumkin va yanada koʻp qonni haydayolmaydi. Bunday hollarda toʻqimalarning kislorodga boʻlgan talabi oshib toʻqimalarning haddan tashqari gipoksiyasi hisobiga ***oʻtkir yurak yetishmovchiligi*** sodir boʻlishi mumkin.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6  
Indu Khurana, Arushi Khurana: Textbook of medical physiology; 2nd edition, 2009.
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
3. 1 2  Artur Guyton, John Hall: Textbook of

medical physiology; 14th edition, 2020.
4. ↑  Linda Costanzo: Medical physiology; 6th

edition, 2018.
**Gemorragik diatez** (yun. hai-morrhagikos — qon ketishiga moyil, diathesis — moyillik ) — qon ketishiga moyillik bilan davom etadigan turli holatlar (teri, boʻgʻimlarga qon quyilishi; burun, milk qonashi, bachadon, buyrakdan qon ketishi, pichoq kesganda, tish oldirganda koʻp qon ketishi). Arzimagan sabab (mas, kichik jarohat yoki lat yeyish) bilan toʻsatdan qon oqishi yoki toʻqimaga quyilishi mumkin. G. d.da anchagina toʻqimalarga bir talay qon quyiladi, qon ketishi esa uzoq davom etib, hadeganda toʻxtatib boʻlmaydi. Toʻqimalarga qon quyilganda, mas, teri va shilliq qavatlarda maydamayda nuqtalar paydo boʻladi yoki ular "qontalashib" qoladi. Qon ivish jarayoni hamda tomir devori oʻtkazuvchanligining buzilishi natijasida roʻy beradi. G. d. irsiy (qarang Gemofiliya) yoki hayotda orttirilgan boʻlishi mumkin. Irsiy G. d. yaqin qarindoshlar nikohidan tugʻilgan bolalarda koʻproquchraydi. Hayotda orttirilgan G. d. qon tizimi kasalliklarining asorati boʻlishi va turli yoshdagi kishilarda uchrashi mumkin. Koʻp qonash holati qonning ivish xususiyatini pasaytiradigan dorilar qabul qilinganda, shuningdek organizmda vitaminlar (xususan, askorbin kislota va rutin) yetishmaganda, ovqat tarkibida yangi sabzavot va mevalar boʻlmagan hollarda ham kuzatiladi. Kasallik sababini faqat vrach aniqlab, davo tayinlaydi. G. d. vitamin yetishmasligi okibatida yuzaga kelgan boʻlsa, askorbin kislota va rutinga boy ovqatlar (yangi olma, qora smorodina, naʼmatak, sitruslar va b.) yeyish tavsiya etiladi. Kasallikning oldini olish uchun tibbiyot-genetika maslahatxonasi mutaxassislariga uchrashish; hayotda orttirilgan xilida yuzaga keltirgan omillarni bartaraf etish lozim.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Gemorragik isitma** — temperatura koʻtarilishi, teri ostiga va ichki aʼzolarga qon quyilishi bilan davom etadigan virusli kasalliklar guruhi. Gemorragik nefrozonefrit, Qrim gemorragik isitmasi, Omsk gemorragik isitmasi va boshqa xillari bor. Kasallik virusi yumronqoziq, dala sichqoni va boshqa kemiruvchilarda boʻlib, ulardan odamga turli yoʻllar bilan (kemiruvchilar tezagi bilan ifloslangan oziq-ovqat, suv orqali, shuningdek kana chaqqanda) yuqadi. Kasallikning barcha shakllarida qaltirash, isitmalash, bosh ogʻrigʻi, darmon qurishi, terida mayda qon quyilishlar (toshmalar) kuzatiladi: burun, milk qonaydi, ayrim aʼzolar, jumladan buyraklar zararlanadi, shu sababdan bel qattiq ogʻrib, bemorga tinchlik va uyqu bermaydi. Kasallik yengil kechganida bemor isitmalaydi, lekin qon oqishi va buyrak zararlanishi kuzatilmaydi. Kasallikning hamma xilida ham bemor kasalxonada davolanishi lozim. Davo kasallikning belgilariga qarab tayinlanadi, yurak va buyrak faoliyatini maromiga keltiradigan, qon oqishini toʻxtatadigan va boshqa doridarmonlar buyuriladi. Gemorragik isitmaning oldini olish uchun kemiruvchilarni qirish, oziq-ovqatni jips berk idishda saqlash, kanani yoʻqotish kerak.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Gemodinamika** (gemo... va dinamika )— tomirlarda qon oqishi; G. gidrostatik bosim tomirlar sistemasining turli qismlarida turlicha boʻlishi tufayli roʻy beradi (maʼlumki qon yuqori bosimli sohadan past bosimli sohaga tomon oqadi). Bunda asosiy omil yurak qisqarishlari boʻlib, oʻrtacha yoshdagi odamning yuragi har qisqarganda tomirlarga 60—70 ml yoki min.ga 4,5—5 l qon oʻtkazadi. Yurakning min. lik hajmi deb ataladigan bu jarayon yurak-tomirlar sistemasi faoliyatining asosiy koʻrsatkichi hisoblanadi. Qon tomirlarining elastikligi, koʻkrak boʻshligʻida bosimning manfiy bulishi, diafragma va skelet muskullarining qisqarishi tufayli qon tomirlar sistemasida toʻxtovsiz oqib turadi. Shuning natijasida kon bilan toʻqimalar oʻrtasida muntazam ravishda moddalar almashinuvi roʻy beradi (qarang Gomeostaz).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Qora nonli sendvich
 Qovurilgan kartoshka va tuzlangan bodring bilan Knipp
**Knipp** (nemischa:) — pinkelga oʻxshash don bilan toʻldirilgan termal qayta ishlangan xomashyodan tayyorlangan nemis kolbasasi. Bremen oshxonasining ixtisosligi, Quyi Saksoniyaning ayrim hududlarida ham keng tarqalgan. Afsonaga koʻra, XIX-asrning oʻrtalarida knipp torf ishchisi Olaf Knippe tomonidan ixtiro qilingan, shundan soʻng kolbasa oʻz nomini olgan. Kaloriyali pishiriq goʻsht qoldiqlari va soʻyilgandan keyin qolgan qoʻshimcha mahsulotlardan tayyorlangan hamda uzoq vaqt davomida kambagʻallar uchun oziq-ovqat hisoblangan. Lyuneburgda mahalliy choʻl qoʻylarini soʻyishdan qolgan goʻshtdan knipp tayyorlanadi.

Retseptga qarab, knipp choʻchqa boshi, yonbosh, teri, mol goʻshti yoki choʻchqa goʻshti jigari va bulyondan, choʻchqa yogʻi yoki choʻchqa goʻshtidan piyoz, oʻtlar, qora va xushboʻy qalampirdan tayyorlanadi. Joʻxori uni kolbasa qiymasini qalinlashtirish uchun ishlatiladi. Knipp odatda 10-15 sm diametrli va 30 sm uzunlikdagi kolbasa shaklida sotiladi. Isteʼmol qilishdan oldin, knipp odatda pishiq boʻlgunga qadar qovuriladi va qovurilgan yoki qaynatilgan kartoshka hamda tuzlangan bodring, tuzlangan qovoq, tuzlangan karam, olma moussi va lavlagi bilan dasturxonga xizmat qiladi. Knipp, shuningdek, butun donli nonda buterbrodlarda isteʼmol qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  chwarzaufweiss.de: Бремен по-кулинарному Архивная копия от 12 января 2021 на Wayback Machine (нем.)

Adabiyotlar
-----------

* Lothar Bendel. Knipp // Deutsche Regionalküche von A—Z. Mit Grundrezepten zum Nachkochen. — Random House, 2013. — 384 S. — ISBN 9783730690420.

Havolalar
---------

* fleischtheke.info: Knipp Arxivnaya kopiya (olm.) )
ʻʻʻDovgʻaʼʻʻ (ozarbayjoncha: *dovğa*, tal. duđnā ash) — ozarbayjon va talishlarning nordon sutli oshi issiq va sovuq holda isteʼmol qilish mumkin.

Dovgʻa yogurt va oʻtlar asosidagi vegetarian shoʻrvasi hisoblanadi.

Dovgʻa ovqat hazm qilish uchun foydali boʻlgan goʻshtli taomlar orasida bayram dasturxoniga tortiladi. Dovgʻaning asosini matsoni, ayron va kefir kabi bir necha turdagi qatiqli ichimliklar aralashmasi tashkil etadi. Dovgʻa pishirgandan soʻng darhol issigʻida yoki sovuq holda tortilishi mumkin. Ovqat sovigandan keyin qayta isitish tavsiya etilmaydi.

Tayyorlash usuli
----------------

Matsoni boʻlmasa, kefir, yogurt yoki ikkalasining aralashmasidan foydalanish mumkin. Koʻkatlarni taʼbga koʻra tanlash mumkin. Tuxum qoʻshish shoʻrvaga kremsimon tus beradi, suyuqlik ajralishini oldini oladi. Dovgʻa tayyorlash uchun ismaloq, kashnich, petrushka, shivit, yashil piyoz, yalpiz, rayhon, zardob, kefir va yogurt aralashmasi yoki kefirning oʻzi, qaynatilgan guruch, koʻpchitilgan tuxum, noʻxat, taʼbga qarab dengiz tuzi ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  ʻʻPireyko L. A.ʻʻ Talishsko-russkiy slovar. — Moskva: „Russkiy yazik", 1976. — S. 88. — 352 s.
2. ↑  Azerbaijan: Medieval Manuscripts, History of Medicine, Medicinal Plants — Fărid Ălăkbărov — Google Knigi
3. ↑  Jeanne Jacob, Michael Ashkenazi*. The World Cookbook: The Greatest Recipes from Around the Globe, 2nd Edition [4 Volumes: The Greatest Recipes from Around the Globe]*. ABC-CLIO, 2014-01-15. ISBN 978-1-61069-469-8.
4. ↑
5. 1 2
6. ↑  Nikki Kazimova, Culture Smart!*. Azerbaijan — Culture Smart!: The Essential Guide to Customs & Culture*. Kuperard, 2011-04-01. ISBN 978-1-85733-548-4.
7. ↑  Nadine Kettaneh, Jonathan Wallace*. Doing Business in Azerbaijan*. Kogan Page, 2000. ISBN 978-0-7494-3166-2.

Adabiyotlar
-----------

* Dovga // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki", 1993. — S. 82. — 540 s. — ISBN 5-85700-122-6.
**Kofarnihon**, Kofirnihon -Tojikistondagi daryo. Amudaryonit oʻng irmogʻi. Oʻz. 387 km, havzasining maydoni 11600 km². Hisor tizmasidan boshlanadi, 90 km li yuqori qismi Obisafed, Kaniz va Sarbo nomlari bilan ataladi. Sardobi Miyona irmogʻi quyilgandan soʻng K. nomini oladi. Togʻli qismida K. yon bagʻirlari tik tor vodiyda, Chinor qishlogʻidan boshlab esa keng Hisor vodiysida oqadi (bu yerda suvidan sugorishda foydalaniladi). Quyi qismida K. Bobotogʻ bilan Oqtogʻ orasidan oʻtadi. K. qor va muzlik suvlaridan toʻyinadi. Suvi martdan iyungacha koʻpayib, yanvar—fevralda kamayadi. Suvi ancha loyqa, etak qismida 1m³ suvida 1,53 kg loyqa boʻladi. Yirik irmoklari: Obizarang, Sardobi Miyona, Kapandor, Obiyos, Varzob, Iloq va Xonaqoh.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kont** (qadimgi yunoncha: *Κόων*) — qadimgi yunon mifologiyasida turli versiyalarga koʻra, kamida oʻn bir kishi boʻlgan koʻpchilik akalari kabi Troyan urushi paytida jang qilgan va vafot etgan troyan jangchisi. Priamning rafiqasi Feanoning doʻsti va maslahatchisi Troyan Antenorning toʻngʻich oʻgʻli.

Agamemnon bilan jang
--------------------

Gomerning Iliadasiga koʻra, u yunonlar rahbaridan oʻch olmoqchi boʻlib, Agamemnon tomonidan oʻldirilgan ukasi Ifidamasning jasadi ustida u bilan jangga kirdi. Koont kutilmaganda Agamemnonning qoʻlini nayza bilan yaraladi va uni tirsagidan yorib yubordi. U akasining jasadini oyogʻidan sudrab, yordam chaqirdi, lekin oʻldiriladi (Agamemnon uni nayza bilan yiqitdi va Koontning boshini murdaning ustida kesib tashladi). Biroq, yetkazilgan yara tufayli, qoʻlidagi ogʻriqdan azob chekayotgan Agamemnonni, „Iliada" muallifi tugʻruqdagi ayolning ogʻrigʻi bilan solishtiradi, oʻsha kuni jangdan chiqarib yuboriladi va aravachiga uni yunonlarning kemalariga olib ketishni buyuradi.

Korinflik zolim Kipselning sandigʻida geograf Pausaniasning soʻzlariga koʻra, Agamemnon va Koont oʻrtasidagi jang tasvirlangan.

Ismi
----

Ismning qadimgi yunoncha yozilishi *Κόων*, shuningdek **Cynon** (*Κύνων*) nomi bilan ham tanilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Гомер, *Iliada*, 11. 249—269; takje kratko upomyanut Ioannom Tsetsem (*Gomerika*, 194).
2. ↑  Pavsaniy, *Opisanie Gresii*, 5. 19. 4
3. ↑  Ферекид Леросский, схолии k *Iliade*, 19. 53
**Konʼyugatsiya** (lot. conjugatio — qoʻshilish) — 1) konʼyugat suvoʻtlarda — oʻziga xos jinsiy jarayon, bunda tashqi tomondan bir-biriga oʻxshash ikkita vegetativ hujayra suyuqligi qoʻshiladi; 2) infoʻzoriyalarda — jinsiy yadrolarning almashinishi va ularning juft boʻlib qoʻshilishi; bunda infuzoriyalar ogʻiz teshigi joylashgan tomoni bilan juft boʻlib yaqinlashadi. Qoʻshilganda makronukleus (vegetativ yadro) asta-sekin parchalanadi, mikronukleus (jinsiy yadro) esa meyoz yoʻli bilan 2 karra boʻlinadi, shundan keyin uchta yadro parchalanadi, bittasi esa yana boʻlinadi va uning har bir boʻlagi boshqasining yarim boʻlagi bilan almashinadi, yaʼni qoʻshilish roʻy beradi va xromosomalarning qoʻsh toʻplami qayta tiklanadi. Soʻngra makronukleus mikronukleus ning boʻlinishi yoʻli bilan qayta tiklanadi. Baʼzan K.da bir hujayradan ikkinchisiga sitoplazmaning ozgina qismi va shu bilan birga sitoplazmaning irsiy xususiyatlari ham oʻtadi; 3) bakteriyalarda — bir bakteriya hujayrasidagi genetik materialni ikkinchi bakteriya hujayrasiga olib oʻtkazish usuli. Bunda ikkita bakteriya ingichka koʻprikcha bilan bogʻlanadi va shu koʻprikcha orqali bir hujayradan (donor) boshqasiga (retsipiyent) dezoksiribonuklein kislota (DNK) ipining bir boʻlagi oʻtadi. Retsipiyentning irsiy xususiyatlari DNK boʻlagida oʻzatilgan genetik informatsiya miqdoriga qarab oʻzgaradi; 4) xromosomalar konʼyugatsiyasi — gomologik xromosomalarning juft-juft boʻlib yaqinlashuvi, bunda ularning gomologik qismlari almashinishi mumkin, natijada turli xil anomaliyalar yuz beradi (tugunchalar hosil boʻlishi va h.k.). Jinsiy jarayonda xromosomalar oʻzaro qoʻshilib ketmaydi; ularda K. faqat meyozning boshida roʻy beradi; soʻngra har xil hujayralarga tarqalib ketadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Haydarobod (maʼnolari).

**Haydarobod** — Hindistondagi shahar, Dekan yassitogʻligining markaziy qismida, Musi va Usi daryolari qoʻshilgan yerda joylashgan. And-hra-Pradesh shtatining maʼmuriy markazi. Aholisi 3,04 mln. kishi (2001). Hindiston janubiy qismining muhim iqtisodiy, tarixiy va madaniy markazi. Toʻqimachilik, oziqovqat, kimyo-farmatsevtika, tamaki, qogʻoz, oyna-shisha sanoati korxonalari mavjud. Transport, energetika, elektrotexnika mashinasozligi rivojlangan. Aviatsiya jixrzlari, qurol-yarogʻlar ishlab chiqariladi. Hunarmandchilik rivojlangan, qoʻlda uy-roʻzgʻor buyumlari, badiiy buyumlar tayyorlanadi, matolar toʻqiladi. Markaziy geofizika boshqarmasi, muzeylar (arxeologiya, Yevropa va Sharq sanʼati) bor.

Shaharga 16-asr oxirlarida asos solingan. 1924—56 yillarda Haydarobod rojaligining poytaxti, keyinchalik Haydarobod shtati, 1956-yildan AndhraPradesh shtatining maʼmuriy markazi. Meʼmoriy yodgorliklaridan Chor-Minor Zafar arki (1591), Makka Masjid (17-asr), Golkonda qalʼasi qoldiqlari (16—17-asrlar), Usmoniya universiteti majmuasi (20-asr) bor.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Haydar Ali** (1722-1782.7.12) -Hindistondagi Maysur davlatining hukmdori (1761-yildan); ingliz bosqinchilariga qarshi harakat tashki-lotchisi. Dastlab harbiy otryad boshligʻi boʻlgan. Mulkdorlar oʻrtasidagi oʻzaro urushlar (1758—60 yillar)dan foydalanib hokimiyatni egallagan. Roja nomigagina hukumat boshligʻi hisoblangan. Soliqlarni koʻpaytirish hisobiga armiyani qaytadan yev-ropacha tuzgan, jogir tizimini bekor qilgan, askarlarga maosh belgi-lagan hamda artilleriyani kuchaytirgan. 1761—64 yillarda Maysur hududini qoʻshni davlatlar hisobiga kengaytirgan.

1-ingliz-maysur urushi davri (176769)da inglizlar bilan sulh tuzgan. Marathalar va Haydarobod sultonligining hujumlarini muvaffaqiyat bilan qaytargan. 1780-yilda ular bilan Hin-distonda inglizlar hukmronligiga qarshi kurashish maqsadida ittifoq tuzgan. 2maysur-ingliz urushi davri (1780—84)da H.A. dastlab butun Karnatikni inglizlardan tozalagan, ammo ittifoqchilarining xiyonati tufayli yengilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Haydarobod ePrix** Hindistonning Haydarobod shahrida boʻlib oʻtadigan musobaqa hisoblanadi. Ushbu musobaqa davomida bir oʻrindiqli elektromobillardan foylaniladi. Haydarobod ePrix Formula E poygalari tarkibiga kiradi. U birinchi boʻlib 2022-23 yilgi Formula E jahon chempionati mavsumi doirasida oʻtkaziladi va Hindistonda oʻtkaziladigan birinchi Formula E poygasi boʻladi.

Tarixi
------

Haydarobod FIA Formula E chempionatining poygalaridan biriga mezbonlik qilish uchun daʼvogarlik qilgan Hindistonning bir qator shaharlaridan biri edi. Daʼvogarlar orasida Dehli va Mumbay shaharlari bor edi. FIA COVID-19 pandemiyasi tufayli Dehli va Mumbay tomonidan taklif qilingan mezbonlik sharti toʻxtatilgan edi. 2022-yil 17-yanvarda Telangana hukumati Formula E bilan Haydarobod ePrixini oʻtkazish boʻyicha uzoq kutilgan shartnomani imzoladi. Ushbu poyganing debyuti 2022/23-yilgi mavsumning ilk bosqichi sifatida mavsum boshlanishiga rejalashtirilgan. Keyinchalik Haydarobod E-Prix 2022/23 yillar uchun birinchi vaqtinchalik eʼlon qilingan taqvimga koʻra mavsumning toʻrtinchi bosqichi sifatida kiritildi, boshlangʻich sana 2023-yil 11-fevral qilib belgilandi. Haydarobod E-Prix Haydarobod trassasida oʻtkazilishi rejalashtirilgan. 2022-yilda birinchi poyga — Formula mintaqaviy Hindiston chempionati raundiga mezbonlik qilishi kerak boʻlgan sunʼiy Husayn Sagar koʻli boʻyida oʻrnatilishi taklif qilingan.

Filippinlik konstruktor va poyga trassasi dizayneri PPE Racing yordami bilan ishlab chiqilgan trassasining dastlabki dizayni poygachilar tomonidan tanqid qilindi, Norman Nato tomonidan ushbu trassa haqida bir qancha tanqidiy intervyular bergan. Trassa dizayni keyinchalik Driven International tomonidan qayta ishlab chiqilgan, u Abu-Dabidagi Yas Marina trassasining 2021-yilgi rejasini ham ishlab chiqqan va qabul ijobiy boʻlgan.

Manbalar
--------


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Formula E |
| --- |
|  |
| Mavsum | 
* 2014–15
* 2015–16
* 2016–17
* 2017–18
* 2018–19
* 2019–20
* 2020–21
* 2021–22
* *2022–23*
 |
|  |
| Hozirgi ePrix (2021–22) | 
* Diriyah
* Mexiko
* Rim
* Monako
* Berlin
* Jakarta
* Marokash
* New York
* London
* Seul
 |
|  |
| Rejalashtirilgan ePrix (2022–23) | 
* Keyptaun
* Haydarobod
* San Paulu
 |
|  |
| Avvalgi ePrix | 
* Pekin
* Bern
* Buenos Ayres
* Gongkong
* Long Beach
* Mayami
* Montreal
* Moskva
* Parij
* Puebla
* Punta del Este
* Putrajaya
* Santyago
* Sanya
* Valensiya
* Syurix
 |
|  |
| Poyga mashinalari | 
* SRT01-e (Gen1)
* SRT05e (Gen2, Gen2EVO)
 |

 |
**Aberdin-angus qoramol zoti** — Shotlandiyada yetishtiril-gan sergoʻsht zot. A.-Aberdin-angus qoramol zoti. AQSH, Yangi Zelandiya, Buyuk Britaniya, Argentina va boshqa mamlakatlarda boqiladi. Bu zot qora tusli, shoxs, tanasi silin-drsimon, oyoqlari kalta, baquvvat. Si-girlarining tirik vazni 500-550 kg, buqalariniki 750-800 kg, baʼzan 1000 kg ga boradi. 15-16 oylik axtalangan buqachalari 450-460 kg goʻsht qiladi. Boʻrdoqi qilib soʻyilganda 60% goʻsht beradi. Oʻzbekistonda A.-Aberdin-angus qoramol zotini jaydari qoramol zotlari bilan chatishtirish ishlari 60-yillardan boshlangan. Surxondaryo viloyati Uzun tumanidagi „Bobotogʻ" hamda Qashqadaryo viloyati Dehqonobod tumani-dagi U. Yusupov nomidagi xoʻjaliklarda mahalliy sharoitlarda bu zot imkoni-yatlarini oʻrganish davom ettirilmoqda (1998).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Aquilegia laramiensis*** — **Laramie columbine** nomi bilan maʼlum boʻlgan ayiqtovondoshlar oilasiga mansub gulli oʻsimlik turi. U Qoʻshma Shtatlardagi Wyoming hududi uchun endemik boʻlib, u yerda faqat Laramie togʻlarida uchrashi aniqlangan.

Tasnif
------

Bu ildizpoyali koʻp yillik oʻsimlik uzunligi 25 santimetrgacha boʻlgan poyalarni hosil qiladi. Barglari murakkab usulda tomirlangan yaproqlardan iborat. Gullarining uzunligi 1,5 santimetrgacha boʻlgan yashil-oq tusda, gulkosacha barglarga qaymoq rangdan siyohranggacha boʻladi. Gultoj barglari uzunligi 1,2 santimetrgacha, qalin, ilgak shporlarga ega. Meva uzunligi 1,4 santimetrgacha boʻladi, u konussimon shaklga ega.

Tarqalishi
----------

Bu oʻsimlik Wyoomingdagi Albany va Converse grafliklarida bitta togʻ tizmasi hududidagina uchraydi. Koʻpgina vakillari Medicine Bow Milliy oʻrmonida, qolganlari esa Yer boshqaruvi byurosi tomonidan boshqariladigan va xususiy mulkdagi yerlardan ham topilgan. Boshqa turlari nisbatan kichik boʻlib, ularning aksariyati 100 dan vakilni oʻz ichiga oladi.

Oʻsimlik tuproq choʻkmalari va tosh yoriqlarida, shuningdek, katta toshlar ustida oʻsadi. Balandlikdagi oʻrmonlar, baʼzan oʻtloqlar va sebarga ekinzorlarida ham uchraydi.U har tomonlama soyali hududlarda oʻsadi. Keng tarqalgan turlarga moʻrt paporotnik (Cystopteris *fragilis*), mayda gulli alumrot (*Heuchera parvifolia*), glandular oceanspray (Holodiscus *dumosus*), tog ' toʻqqiz poʻstlogʻi (*Physocarpus monogynus*), Brandegeeʼs Yoqub narvonlari (*Polemonium berry diff), kattagulli cinquefoil (Polemonium* *berryfo*), qizil malina (*Rubus idaeus*), Idaho ragwort (*Senecio rapifolius*) va Rocky togʻi woodsiasi (*Woodsia scopulina*) kabi oʻsimliklar kiradi.

Mazkur tur boshqa turlarga katta xavf tugʻdirmaydi, chunki u aholi yashash manzilgohlaridan uzoqda, qarovsiz hududlarda uchraydi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Aquilegia laramiensis*. Flora of North America.
2. 1 2 3  *Aquilegia laramiensis*.[*sayt ishlamaydi*] NatureServe.
3. 1 2 3 4 5  Marriott, H. and M.L. Pokorny (2006, January 20). *Aquilegia laramiensis* A. Nelson (Laramie columbine): A technical conservation assessment. [Online]. USDA Forest Service, Rocky Mountain Region.

Andoza:Taxonbar
2018-yilda Pimentel
**Aquilino Quilinging Pimentel** Jr. (1933-yil 11 dekabr – 2019-yil 20 oktyabr), **Nene**ʻ nomi bilan ham tanilgan, Filippindagi siyosatchi edi.

Karyera
-------

Birinchi marta 1971-yilgi Konstitutsiyaviy konventsiyaga delegat etib saylangan. Prezident Ferdinand Markos harbiy holat eʻlon qilganidan keyinsurgunga ketdi. 1980-yilda qaytib keldi va Misamis Orientaldagi Kagayan de Oro shahri meri etib saylandi. 1982-yilda shahar hokimi lavozimidan chetlashtirildi. 1984-yilda yana shahar hokimi lavozimiga qaytdi. Batasang Pambansa (Milliy Assambleya ) deputati etib saylangan va 1984-yildan 1986-yilgacha xizmat qilgan.

EDSA inqilobidan keyin Prezident Korazon Akino uni Mindanaodagi musulmon isyonchilar bilan mahalliy boshqaruv vaziri va Prezident maslahatchisi/bosh muzokarachisi etib tayinladi. Keyinsenator etib saylandi ( 1987 – 1992 ). Senator sifatidaMahalliy boshqaruv kodeksini yozgan.1992-yilda vitse-prezident boʻlishga harakat qildi. Liberal partiya ostida Jovito Salonga prezidentlikka daʻvogarlik qilgan. 9,9% ovoz bilan vitse-prezidentlikka nomzodlar orasida beshinchi o‘rinni egalladi.

1995-yildayana bir muddat senatorlik uchun kurashdi, ammo yutqazdi. Oʻsha saylovda firibgarlikda gumon qilingan edi. Ishni Oliy sudga olib borgan.2004-yilda kostyumni yutib oldi. 1998-yilda yana Filippin Senatida 1998-yildan 2004-yilgacha boʻlgan muddatga saylandi va gʻalaba qozondi. Shuningdek,Senatning 19-prezidenti etib saylangan. 2000-yildan 2001-yilgacha prezidentlik qilgan. Nihoyat 2010-yil 30-iyun kuni Senatni tark etdi.

Moviy lenta qoʻmitasi raisi sifatida Pimentel, Expo Pilipino Centennial firibgarlik va Qurolli Kuchlarning pensiya va ajralish nafaqalari tizimlarining mablag'larini suiisteʻmol qilish bilan bog'liq holda oldingi maʻmuriyatlarning yuqori darajadagi hukumat amaldorlarini jinoiy javobgarlikka tortishni tavsiya qildi. Shuningdek,yerga roʻyxatga olish boshqarmasida ishlaydigan ayrim shaxslarni yerga soxta huquqlar berishda ishtirok etganliklari uchun javobgarlikka tortishni tavsiya qildi. Uning qoʻmitasi, shuningdek, jueteng janjali boʻyicha bir qator tekshiruvlar oʻtkazdi.

Mahalliy boshqaruv qoʻmitasi raisi sifatidamahalliy hokimiyat boʻlinmalarining milliy rivojlanishdagi rolini kuchaytirishga qaratilgan keng koʻlamli tuzatishlarni qoʻllab-quvvatladi. Shuningdek, politsiyani LGUlar nazoratiga qaytarish uchun senat maʻqulligini oldi va ARMM mansabdor shaxslari saylovlari sanasini belgilash uchun qonun yozdi.

U PDP-Laban partiyasining prezidenti va asoschisi edi.

Oʻlim
-----

Kichik Pimentel 2019-yil 20-oktabrda Manilada 85 yoshida limfoma keltirib chiqaradigan pnevmoniyadan vafot etdi .

Manbalar
--------

1. ↑  United States Institute of Peace*. Peace Watch*. The Institute, 1994 — 5 bet.
2. ↑  Kawato, Y.*. Protests Against U.S. Military Base Policy in Asia: Persuasion and Its Limits*, Studies in Asian Security. Stanford University Press, 2015 — 148 bet. ISBN 978-0-8047-9538-8.
3. ↑  *Froilan, Gallardo*. „Former Senate President Nene Pimentel passes away". *Philippine Daily Inquirer* (20-oktabr 2019-yil). Qaraldi: 20-oktabr 2019-yil.
**Klara Shaxnazarovna Jumamuratova** — (1961-yil, 27- iyul, Urganch, Xorazm, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlis deputati.

Tarjimayi holi
--------------

Klara Jumamuratova 1961-yil 27-iyulda Xorazm viloyati Urganch shahrida tugʻilgan. Oliy maʼlumotli. 1985-yil Toshkent toʻqimachilik va yengil sanoat institutini tugatgan. Dastlabki mehnat faoliyatini 1985-yil Xorazm trikotaj ishlab chiqarish birlashmasida muhandis sifatida boshlagan. U 1987-yildan shu korxonada bosh muhandis sifatida faoliyat yuritgan. 1996-yil korxona xususiylashtiriladi va Klara Jumamuratova ushbu korxona asoschilaridan biri sifatida boshqaruv kengashi raisi etib saylanadi. Ushbu korxona 1998-yildan daromad keltira boshladi va natijada 400 ta ish oʻrni yaratildi. 1999-yilga kelib korxona Germaniyaning „Pfaff Singer" kompaniyasidan zamonaviy tikuv uskunalarini sotib oladi va buning natijasida qoʻshimcha 100 ta ishchi oʻrni tashkil etiladi. Ushbu korxona faoliyati 1996—2004-yillarda sezilarli darajada oʻsdi. 2001-yilda Xitoy tadbirkorlari bilan umumiy bitim tuzilib, yangi investitsiyalar toʻgʻridan-toʻgʻri jalb qildi. Shartnoma natijasida „Osiyo tekstil" qoʻshma korxonasiga trikotaj mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun zamonaviy asbob-uskunalar sotib olinib oʻrnatildi.

Mehnat faoliyati
----------------

Klara Jumamuratova koʻp yillar mobaynida ushbu sohaning sir-asrorlarini puxta oʻrgandi. Shuning natijasida 2004, 2009, 2014-yillar Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlis deputati, Sanoat, qurilish va sanoat qoʻmitasi aʼzosi boʻldi. Klara Jumamuratova oʻz tajribasiga tayangan holda biznes boshqaruvi toʻgʻrisidagi qonunlarni ishlab chiqish va biznesni rivojlantirishda oʻz takliflarini berib kelmoqda.

Mukofotlari
-----------

Klara Jumamuratova 2002-yil „Mehnat shuhrati" ordeni, „O’zbekiston mustaqilligiga 15 yil", „O’zbekiston mustaqilligiga 20 yil", „O’zbekiston mustaqilligiga 25 yil" estalik hamda „O’zbekiston konstitutsiyasiga 25 yil" koʻkrak nishonlari bilan taqdirlangan.

Manbalar
========

1. ↑  „Клара ЖУМАМУРАТОВА: Тадбиркорлар учун яратилаётган имкониятлар янада кенгаймоқда". 21-sentabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-sentabr 2022-yil.
2. ↑  Jovliyev I, Yaxshiboyeva U, Arzikulova D, Hasanova L*. Oʼzbekiston ayollari*. Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi, 2019 — 224 bet. ISBN 978-9943-07-694-5.
klarnet
**Klarnet** [ital. Clarinetto, lot. clarus — tiniq (tovush) soʻzidan], soprano (yoki katta) klarneti — puf-lamatilchali yogʻoch musiqa cholgʻusi. 17-asr oxirida yuzaga kelgan. Tovushi tiniq, yorqin, shirali va yoqimli. Obnus (qora) daraxti yogʻochidan va plastmassadan yasaladi. Yuqori qismidagi moslama (mundshtuk)ga kamish (yoki bambuk) tilcha boglanadi, silindr shaklidagi havo yoʻli (ichki kanal)ning oʻz. 590–680 mm. Hozirgi K.lar 7 tyoshikli va 20 klapanli, asosan, V yoki A sozida boʻladi. Diapazoni d (yoki cis) — I (s4). Kichik K. bassetgorn, bas-K. kontrabas-K. kabi turlari ham manjud.

Ijro va ifodaviy imkoniyatlari keng boʻlgan K. yakkanavoz soz sifatida, kamer va estrada ansambllari, simfonik va puflama cholgʻular orkestrlarida ishlatiladi. Oʻzbekistonda il k K.chilar 20-asr boshida paydo boʻlib, 1950-yillardan U. Rizoqulov, B. Minin, keyinroq K. Azimov, B. Solihov, B. Murtazoyevlar tanildi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |