Minorai kalon

Minorai Kalon. Meʼmor: Baqo.
**Minorai Kalon** (Katta minora), **Arslonxon minorasi** — Buxorodagimeʼmoriy yodgorlik.Poyi Kalonmeʼmoriy ansamblining bir qismi.Eski Buxoroning eng baland inshooti,balandligi 47.5 metr. Oʻz vaqtida Rossiya imperiyasining hujumi natijasida 26 ta bomba borib tekkan lekin qulab tushmagan. Mazkur inshoot meʼmor Usta Baqo loyihasi asosasida qoraxoniyhukmdorArslonxon topshirigʻiga binoan 1127-yilda bunyod etilgan. Hozirgi kunda minoraOʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.Minorayi kalonda jami koʻtarilish uchun zinalar soni 105 ta boʻlgan

Minorai Kalon (1909-yil)
Minorai Kalon (1913-yil)

Tarixi
------

Mazkur minora oʻrnida avval ham minora boʻlgan.Eski minora qulab tushgach uning oʻrniga mustahkam qilib Arslonxon minorasi qurilgan. Minoraning asosiy vazifalaridan biri musulmonlarni azon aytib namozga chaqirishdan iborat boʻlgan.Minoralar asosan biror masjid oldida yoki jome masjidi qarshisida bunyod etilgan.Minoraning yana bir vazifasi boʻlib,notinch va urush paytida dushmanni kuzatish uchun kerak boʻlgan.Oʻz vaqtida Minorai Kalon yuqoridan kuzatish va din ishlari, xususan,aholini Poyi Kalon masjidiga bayram namozlariga va juma namozlarga chaqirish uchun xizmat qilgan. Minora baʼzi shaharda quriladigan imoratlar uchun oʻlchov vazifasini ham bajargan. Baʼzi manbalardaBuxoro amirligidavrida bu yer tomoshaviy qatl joyi boʻlgan degan farazlar ham uchraydi.Bu ulugʻ inshoot bilan bogʻliq koʻplabafsonalar keltirilgan.Ulardan birida aytilishicha,tuya suti vaalebastr qorishmasidan minoraningpoydevorini tiklagan usta-quruvchi birdan gʻoyib boʻlgan va ikki yildan keyin, poydevor pishiq va mustahkam boʻlgandan soʻng qaytib kelib, inshootnigʻishtdan koʻtarish ishlarini boshlagan.Muhandis va meʼmor Baqo loyihasi asosidaQoraxoniylar sulolasidanArslonxon Muhammad 1127-yilda qurdirgan.Poydevori tosh va maxsus qir qorishmasidan terilgan.1920-yil Frunze boshchiligidagi qizil armiya bosqini natijasida Minorai Kalon qattiq shikastlangan. Hozirgi kunda shikastlangan joylarining minorada izlari mavjud.Minorai Kalon poydevori oʻlkashunos S. N. Yurenovtomonidan 1950-yillarda ochib oʻrganilgan ammo u sizot suv chiqayotganligi sababli shaharning qadimiy qatlamiga yetib bora olmagan.1976-yilgi Gazli zilzilasidan ham Minorai Kalon shikastlangan. Sharqshunos olimGʻulom Karimiyoʻzining "Arslonxon minorasi" nomli tarixiy kitobida mazkur inshootni Minorai Kalon emas, balki Arslonxon minorasi ekanligini isbotlab bergan.Mazkur minoraPoi Kalon majmuasida joylashgan.MajmuagaMasjidi Kalon,Minorai Kalon,Miri Arabva Amir Olimxon madrasasikiradi.Tarixchi olim Qahramon Rajabovfikriga koʻra Minorai Kalon Turkiston mintaqasidagi eng baland va yirik minoralardan biri hisoblanadi.

Meʼmorchiligi
-------------

Minorai Kalon yer sathidan 10m chuqur, balandligi 47,5m,kursisi qirrador,tanasi gʻoʻlasimon,tepasigumbazli davra qafasa-koʻshkbilan bogʻlangan.Minora yuqoriga ingichkalashib boradi va muqarnasbilan tugaydi.Qafasasidagi 16 ravoqlidarchalar orqali atrofni kuzatish mumkin.Tepaga minora ichidagi 105 pillapoya aylanma zina orqali chiqiladi.Masjidi Kalon tomonidan minoraga oʻtiladigan koʻprikcha mavjud.Minorai Kalonning oʻzagi ham, bezagihamchorsi gʻisht (27x27x4x5 sm) ganchxokloyida terilgan. Bezak gʻishti oʻrniga qarab turli shaklda,sirti silliqpardozlangan.Ustma-ust joylashgan turli xilhandasaviy shakldagi bejirim bezaklihalqalari gʻishtin dandanalar bilan hoshiyalangan.Minoradagi bezaklar orasidatarixiy va diniy mazmundagikufiy yozuvlar uchraydi.Muqarnas ostidagi moviyrang sirkor halqalarning har biri turli xil handasaviy shaklda bezatilgan (keyinchalik toʻkilib ketgan).Minorai Kalon shu turdagi qadimiy inshootlar orasida alohida oʻrin tutadi. Shakllarning oʻzaro monandligi va mutanosibligi,handasaviy uygʻunlik, ajoyib koʻrk va mahobatlilik Minorai Kalonga chinakamgoʻzallikbagʻishlaydi. Minora 900 yildan buyon oʻzining mustahkamligi bilan ajralib turadi.Minorai Kalon belboʻgʻida 20 dan ortiq naqshinkor xalqalar mavjud.

Yaqin oʻtmishda
---------------

1924-yilTanasi va muqarnaslari taʼmir etilgan.
1960-yilYer ostidagi asosi (kursisi) ustaOchil Bobomurodov tomonidan ochib taʼmirlangan.
1997-yilBuxoroning 2500-yilligi munosabati bilan Minorai Kalonda taʼmirlashishlari olib borildi.
Minorai Kalon Buxoroshahrining noyob va koʻhna yodgorliklari qatoridan asosiy oʻrin egallagan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Ражабов 2016, s. 162. sfn error: no target: CITEREFРажабов2016 (help)
2. 1 2  Бобожонов 2017, s. 58. sfn error: no target: CITEREFБобожонов2017 (help)
3. ↑  Бобожонов 2017, s. 60. sfn error: no target: CITEREFБобожонов2017 (help)
4. ↑  Бухоро шарқ дурдонаси 1997, s. 1=21. sfn error: no target: CITEREFБухоро\_шарқ\_дурдонаси1997 (help)
5. ↑  Ражабов 2016, s. 163. sfn error: no target: CITEREFРажабов2016 (help)
6. ↑  OʻzME.Birinchi jild.Toshkent, 2000-yil

Adabiyotlar
-----------

### Ilmiy adabiyotlar

* Ражабов Қ, Иноятов С.*. Бухоро тарихи*. Tошкент: Тафаккур нашриёти, 2016 — 460 bet. ISBN 978-9943-24-119-0.
* Азизхўжаев А Масъул муҳаррир*. Бухоро шарқ дурдонаси*. Tошкент: Шарқ нашриёти, 1997 — 232 bet.
* Бобожонов Ш*. Шариф шаҳар ёдгорликлари (Бухоро тарихий обидаларига саёҳат)*. Бухоро: Бухоро нашриёти, 2017 — 310 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


| * k
* m
* t
Buxorodagi diqqatga sazovor joylar |
| --- |
| Minorai KalonMinorai Kalon | Qal’alar | Ark • Buxoro qalʼasi • Buxoro darvozalari | Chor minorChor minor |
| Ansambllar va komplekslar | Bahouddin majmuasi • Chor Bakr • Govkushon majmuasi • Xoʻja Zaynuddin majmuasi • Labihovuz ansambli (*Koʻkaldosh madrasasi*, *Nodir devonbegi madrasasi*, *Nodir devonbegi xonaqohi*) • Poyi kalon ansambli (*Minorai kalon*, *Masjidi kalon*, *Mir Arab madrasasi* • ) • Xalfa Xudoydod majmuasi |
| Maqbaralar | Sayfiddin Boharziy maqbarasi • Bayonqulixon maqbarasi • Somoniylar maqbarasi • Chashmai Ayyub |
| Madrasalar | Abdulazizxon madrasasi • Volidayi Abdulazizxon madrasasi • Gʻoziyon madrasasi • Koʻkaldosh madrasasi • Domullo Tursunjon madrasasi • Ulugʻbek madrasasi • Nodir devonbegi madrasasi • Qoʻshmadrasa (*Modarixon madrasasi*, *Abdullaxon madrasasi*) • Jubbori Kalon madrasasi • Chor minor |
| Masjidlar | Baland masjid • Magʻoki koʻrpa masjidi • Bolohovuz masjidi • Magʻoki Attori masjidi • Buxoro namozgohi • Fayzobod xonaqohi • Nodir devonbegi xonaqohi |
| Boshqa diqqatgasazovor joylar | Buxoro zindoni • Buxoro davlat meʼmoriy-badiiy muzey qoʻriqxonasi • Sitorai mohi xosa • 
**Timlar**: *Toqi sarrofon* • *Toqi zargaron* • *Toqi telpakfurushon* • *Abdullaxon timi* |