Çamardı, Niğde va Pozanti, Adana oʻrtasidagi yoʻl
**Çamardı** — Nigʻde viloyatidagi tuman .

Nigʻde olti tumanga ega, ulardan biri markazdir.

Markaziy tumanga 20 ta qishloq tutashgan. Maydoni 1204 km², aholi zichligi 14 kishi. Tuman hududi togʻli. Oʻrta Toros togʻlarining davomi boʻlgan Aladagʻlar tumanning butun hududini qamrab oladi. Eng baland joyi Demirkazik tepaligi boʻlib, balandligi 3756 metr. Uning asosiy oqimi Ecemish oqimidir. Tumanda tekisliklar deyarli yoʻq.

Iqtisodiyoti chorvachilikka asoslangan. Qishloq xoʻjaligi cheklangan miqyosda amalga oshiriladi. Asosiy qishloq xoʻjaligi mahsulotlari don va dukkakli ekinlardir. Mevachilik keng tarqalgan, asosan olma yetishtiriladi. Tuman hududida temir, rux, qoʻrgʻoshinli rux, surma konlari bor. Bu konlar xususiy va davlat muassasalari tomonidan boshqariladi. Bundan tashqari, Demirkazik tepaligi sayyohlarning diqqat markazida boʻlib, alpinizm rivojlangan. Tog‘ etagida sayyohlarga xizmat ko‘rsatadigan tog‘ mehmonxonasi joylashgan.

Tuman markazi Demirkazik tepaligi etagidagi tor vodiyda tashkil etilgan. Shahar markazidan 69 km uzoqlikda joylashgan. Dengiz sathidan 1250 m balandlikda joylashgan. Odamlar yozda havo juda chiroyli boʻlgan Uch Kapili platosiga boradilar. Uning sobiq nomi *Bereketli Maden*. 1948 yilda tumanga aylangan Chamardi munitsipaliteti 1927 yilda tashkil etilgan.

Tarixi
------

Celaller qishlogʻi atrofidagi Goʻltepe Kestel xarobalarida olib borilgan arxeologik qazishmalar soʻngida, Çamardı va uning atrofi miloddan avvalgi 3000-2000 yillarni oʻz ichiga olgan bronza davrida muhim turar-joy boʻlganligi maʼlum boʻldi. Maʼlumki, Xettlar Nigʻde va Çamardı miloddan avvalgi 2000-700 yillar oraligʻida Markaziy Anadoluda Xet davridayoq tanilgan. Keyinchalik tuman Rim imperiyasi va Vizantiya imperiyasi (Sharqiy Rim) hukmronligi ostiga oʻtdi va turklar bilan birinchi aloqa Melikshoh davrida boʻlgan. Saljuqiylar tomonidan hududning bosib olinishi (1166) va keyingi yillarda II. Kilicharslon davriga toʻgʻri keladi. 1243 yildan keyin Ilxoniylar himoyasiga oʻtgan tuman, keyinchalik Eretna knyazligi va Karamanoʻgʻullari bekligining himoyasiga oʻtdi.

Usmonli imperiyasining mintaqa haqida birinchi munosabati Yildirim Beyazit davrida sodir boʻladi. Beyazit jangsiz olgan Konya-Nigde hududini Karamanoʻgʻullariga qaytarib berdi.

Mintaqalar, jumladan, Çamardı 1471 yilda Fotih Sulton Mehmet tomonidan Usmonli yerlariga qoʻshildi. 1869 yilgi Konya viloyatining yilnomalarida hali ham Chamardi tumanining qismlari boʻlgan Fertil va Maden qishloqlari qayd etilgan. 1910 yildan 1948 yilgacha Çamardı fuqarolik boʻlinishiga koʻra tuman tashkiloti sifatida qoldi va viloyat markazidan uzoqligi sababli xizmat koʻrsatishda qiyinchiliklar va yoʻlning yopilishi sababli tuman tashkilotini tashkil etish zarur deb topildi.

Tumanda hozirgacha qoʻllanilgan Çamardı nomi, baʼzan Şamardı, baʼzan Maden va Bereketli sifatida ishlatilgan. Mish-mishlarga koʻra, tuman aholi punkti togʻli va oʻrmonli hududda tashkil etilgan boʻlib, bu Çamardı nomini olishda samarali boʻlgan.

Geografik tuzilishi
-------------------

Çamardı tumani Niğde viloyatining janubi-sharqidagi Toros togʻlari etagida tashkil etilgan. Nigʻde markaziy tumani Bor, Ulukishla va Adana viloyatlari chegaralari bilan oʻralgan. Maydoni 1204 km² boʻlgan tumanning oʻrtacha balandligi 1600 m. Tuman markazining balandligi 1250 m. Tumanning yer usti shakllari geografik jihatdan ancha chigal, 2/3 qismini togʻlar tashkil etadi. Toros togʻlarining eng baland choʻqqisi Demirkazik 3756 m balandlikda va tuman chegaralarida joylashgan. Yerning 1/3 qismini plato tashkil etadi. Tumanning asosiy suv resurslari Merkez Karapınar Mevkii va Ecemish oqimidan chiqadigan daryodir. Bu manbalar tumanning janubida qoʻshilib, Adana hududidagi Seyhan daryosiga qoʻshiladi. Iqlim nuqtai nazaridan, Markaziy Anadolu mintaqasiga xos boʻlgan kontinental iqlim hukmronlik qiladi. Yozgi harorat 20-28 daraja atrofida ; Qishda u minus 5 dan 10 darajagacha sovuq boʻladi. Qishda qor qalinligi baʼzan 40-50 sm ga yaqinlashadi. Qor va yomgʻir miqdori boʻyicha eng koʻp yogʻingarchilik boʻlgan oylar dekabr, mart, aprel va may. Bir kvadrat metrga tushadigan yogʻingarchilik miqdori 1 kg dan 1,6 kg gacha oʻzgarib turadi. Tumandagi 19 ta qishloqning umumiy maydoni 879,411 m² ni tashkil qiladi.

Çukurbağ qishlogʻi, Emli boʻgʻozi, Elekgölü va Yelatan qishloqlari bilan Demirkazik togʻi va Kayakevi atrofida bir oz oʻrmonzorlashtirish ishlari olib borildi. Tuman chegaralarida katta daraxt ekish maydonlari mavjud.

Manba
-----

Havolalar
---------

* Çamardı tumani arxivi 2008 6 Nisan 2008 tarihinde