**William Jack Baumol** – (**talaffuzi: *Uilyam Jek Baumol***) (26-fevral 1922-yil, Nyu-York, AQSh – 2017-yil 4-may, Nyu-York, AQSh) – Amerikalik iqtisodchi, Baumolning „Xarajat kasalligi" modeli muallifi.

Hayoti va ijodi
---------------

Baumol 1922-yilda Nyu-Yorkda tugʻilgan. U 1942-yilda Nyu-York shahar kollejida bakalavr darajasini va 1949-yilda London universitetida doktorlik darajasini oldi. Uning dissertatsiyasi Erkin iqtisodiyot va davlat nazariyasi, Harvard universiteti nashriyoti, 1965) maʼnosining dastlabki tadqiqoti mukammal raqobat sharoitida „*bozor muvaffaqiyatsizligi*". U 1947-yilda London Iqtisodiyot maktabida dars berishni boshlagan, biroq 1949-yilda Princeton universiteti fakultetiga qoʻshilish uchun ketgan va u yerda 1954-yilda professor boʻlgan. 1971-yildan Nyu-York universitetida bir vaqtda lavozimda ishlagan.

U differensial tenglamalarga asoslangan iqtisodiy modellar boʻyicha birinchi kirish darsligi boʻlgan „*Iqtisodiy dinamika: kirish*" (*Macmillan, 1951; 2-nashr, 1959) muallifi edi. Uning savdoni maksimallashtirish haqidagi mashhur maqolasi Business Behavior, Value and Growth (Harcourt, Brace & World, 1959; 2-nashr, 1966*) da qayta nashr etilgan. 1966-yilda u V. G. Bovin bilan birgalikda „*Ijro sanʼati: iqtisodiy dilemma*" (XX asr jamgʻarmasi, 1966) muhim kitobini nashr etdi, uning dalillari „*Muvozanatsiz dilemmaning makroiqtisodiyoti*" nomli keyingi inshoda jamlangan. (*Muvozanatsiz oʻsishning makroiqtisodiyoti: shahar inqirozi anatomiyasi, Amerika iqtisodiy sharhi, 1967-yil iyun*). Shundan soʻng „*Matematik iqtisoddagi prekursorlar: antologiya*", London Iqtisodiyot maktabi, 1968-yil, S. M. Goldfeld bilan hammualliflikda, uning muharrir yozuvlari iqtisodiy fikrning lakonik durdonalaridan iborat. „*Atrof-muhit siyosati nazariyasi*", „*Prentis-Xol*", 1975-yil, U.Oates hammuallifligida va „*Economics, Environmental Policy and the Quality of Life*", „*Prentis-Xall*", 1979-yil), V.Oates va S. A. Batey bilan hammualliflikdagi kitoblar. Blekman, atrof-muhit muammolariga bozorga asoslangan yechimlarning eng yirik tadqiqotlaridir. Bu mavzu keyingi paytlarda Baumol tadqiqotlarining asosiy mavzusiga aylandi. U J. Panzar va R. Uillig bilan hammualliflik qilgan „*Munozarali bozorlar va sanoat tuzilmasi nazariyasi*" (*Xarkort, Brace, Yovanovich, 1982*) – sanoat tuzilmalari boʻyicha yirik tadqiqotini nashr etdi, bu allaqachon qizgʻin bahs-munozaralarga sabab boʻldi. Uning asarlari mahsuldorlik va Amerika yetakchigida tadbirkorlik, menejment va toʻlovlarning tuzilishi (*Tadbirkorlik, boshqaruv va toʻlovlarning tuzilishi, MIT Press. , 1993*) uning sanoat tashkilotiga doimiy qiziqishining yana bir dalilidir. Nihoyat, uning A. S. Blinder bilan hammualliflik qilgan „*Iqtisodiyot: tamo-yillar va siyosat*" (*Harkort Brace Yovanovich, 1979*) kitobi vaqt sinovidan oʻtgan toʻrt yoki beshta kirish iqtisod darsliklaridan biridir. Uning koʻplab jurnal maqolalari William J. Baumolning Tanlangan iqtisodiy yozuvlarida toʻplangan, tahririyati E. E. Beyli, Nyu-York universiteti nashriyoti, 1976 va Mikroteoriya: ilovalar va kelib chiqishi. Origins, MIT Press, 1986).

Baumol 1978-yilda Sharqiy Iqtisodiy Assotsiatsiya prezidenti, 1979-yilda Atrof-muhit iqtisodchilari uyushmasi prezidenti, 1967 va 1981-yillarda mos ravishda Amerika Iqtisodiy Assotsiatsiyasi vitse-prezidenti va keyin prezidenti boʻlgan va bir qancha Amerika va Yevropa universitetlarining faxriy unvonlarini olgan. Bundan tashqari, u isteʼdodli yogʻoch oʻymakorligi va rassomi, uning asarlari dunyoning koʻplab galereyalarida namoyish etilgan.

Baumolning hissasi
------------------

Oltmish-yildan ortiq davom etgan faol tadqiqot faoliyati davomida Baumol 40 dan ortiq kitoblar va professional jurnallarda 500 dan ortiq maqolalar muallifi. U oʻz eʼtiborini haqiqatan ham keng koʻlamli masalalarga qaratdi va bu qisqa bahoda ularning barchasini sanab oʻtishning iloji yoʻq. Ammo, baribir, uning baʼzi ajoyib hissalari orasida pulga boʻlgan talabning tranzaksiyalarining Baumol-Tobin modeli kiradi; raqobatbardosh bozorlar nazariyasi; Baumolning xarajat kasalligi, bu xizmat koʻrsatish sohalari bilan bogʻliq koʻtarilgan xarajatlar bilan shugʻullanadi; uning savdo daromadini maksimallashtirish modeli; va tashqi taʼsirlar kontekstida Piguvian soliqlarini qayta tiklash. Bu uning iqtisodiy fikr tarixiga oid idrokkor asarlari, portfel nazariyasiga qoʻshgan hissasi, kapital byudjeti, moliya sohasidagi asarlari, tadbirkorlik va innovatsiyalar haqidagi chuqur va muhim ishlarini oʻz ichiga olmaydi.

20-asrdagi iqtisodchilarning butun yozish gamutini panoramik koʻrinishga ega boʻlishga qiziqqan har bir kishi uchun, menimcha, Baumolning (2000) 44 betlik maqolasini oʻqishdan koʻra yaxshiroq joy yoʻq. Journal of Economics (QJE) „Marshall bilmagan narsa: XX asrning iqtisodiyotga qoʻshgan hissasi haqida". Baumol asarning boshida aytib oʻtganidek, Alfred Marshallning „Iqtisodiyot tamo-yillari" (1890) allaqachon toʻrtinchi nashrida (1898) boʻlgan va 20-asr boshlarida butun dunyo iqtisodchilari uchun shubhasiz Injil boʻlgan. Shunday qilib, Marshallning iqtisod tamo-yillari XX asr iqtisodchilarining hissalarini baholashda nol nuqtada sozlangan.

QJE muharrirlari xushmuomalalik bilan Baumoldan ushbu asarni ishlab chiqarishni soʻrashdi. Oʻsha paytda Baumol 77 yoshda edi, mos ravishda katta edi va professional iqtisodchi sifatida uzoq vaqt ishlagan. 2000-yil arafasida bir qator yirik iqtisodchilar, xususan, Pol Samuelson va Kennet Arrow hali ham atrofida edilar va juda faol edilar, bunda Baumolning oʻzi hal qiluvchi va muhim rol oʻynadi.

Asosiy nashrlari
----------------

* „Community Indifference", 1946, RES
* „A Community Indifference Map: A construction", 1949, RES.
* „A Formalization of Mr. Harrod’s Model", 1949, EJ.
* „The Analogy between Producer and Consumer Equilibrium Analysis", with Helen Makower, 1950, Economica.
* Economic Dynamics, with R. Turvey, 1951.
* „The Transaction Demand for Cash: An inventory-theoretic approach", 1952, QJE.
* „The Classical Monetary Theory: The outcome of the discussion", with G. S. Becker, 1952, Economica.
* Welfare Economics and the Theory of the State, 1952.
* „Firms with Limited Money Capital", 1953, Kyklos.
* Economic Processes and Policies, with L. V. Chandler, 1954.
* „More on the Multiplier Effect of a Balanced Budgt", with M. H. Preston, 1955, AER.
* „Acceleration without Magnification", 1956, AER.
* „Variety in Retailing", with E. A. Ide, 1956 Management Science.
* „Speculation, Profitability and Stability", 1957, REStat.
* „Activity Analysis in One Lesson", 1958, AER.
* „On the Theory of Oligopoly", 1958, Economica.
* „Topology of Second Order Linear Difference Equations with Constant Coefficients", 1958, Econometrica.
* „The Cardinal Utility which is Ordinal", 1958, EJ.
* Business Behavior, Value and Growth, 1959.
* „Integer Programming and Pricing", with R. E. Gomory, 1960, Econometrica.
* Economic Theory and Operations Analysis, 1961.
* „What Can Economic Theory Contribute to Managerial Economics?", 1961, AER.
* „Pitfalls in Contracyclical Policies: Some tools and results", 1961, REStat.
* „The Theory of Expansion of the Firm", 1962, AER.
* „Stocks, Flows and Monetary Theory", 1962, QJE.
* „An Expected Gain-Confidence Limit Criterion for Portfolio Selection", 1963, Management Science.
* „Rules of Thumb and Optimally Imperfect Decisions", 1964, AER.
* „Decomposition, Pricing for Decentralization and External Economics", with T.Fabian, 1964, Management Science.
* „On the Performing Arts: the anatomy of their economic problems", with W. G. Bowen, 1965, AER.
* „Investment and Discount Rates Under Capital Rationing", with R. E. Quandt, 1965, EJ.
* „Informed Judgement, Rigorous Theory and Public Policy", 1965, Southern EJ.
* The Stock Market and Economic Efficiency, 1965.
* Performing Arts: the economic dilemma, 1966.
* „The Ricardo Effect in Point-Input, Point-Output Case", 1966, Essays in Mathematical Economics in Honor of Oskar Morgenstern.
* „Macroeconomics of Unbalanced Growth: The anatomy of urban crisis", 1967, AER.

Manbalar
--------

1. W. J. Baumol, On the Carrier of a Microeconomist, v kn. Recollections of Eminent Economists, 2, pod red. J. A. Kregel (Macmillan, 1989).
2. E. E. Bailey and R. D. Willig, William Baumol, v kn. New Horizons in Economic Thought pod red. W. J. Samuels (Edward Elgar, 1992); Baumol’s Cost Disease: Arts and Other Victims pod red. R. Towse (Edward Elgar, 1997).
3. „Book of Members, 1780–2010: Chapter B" (PDF). American Academy of Arts and Sciences. Retrieved May 28, 2011.
4. „APS Member History". search.amphilsoc.org. Retrieved July 18, 2022.
5. „William J. Baumol". www.nasonline.org. Retrieved July 18, 2022.
6. „Nobel Prize Winners in Economics Profiles Index". Retrieved February 3, 2013.
7. „Thomson Reuters Predicts 2014 Nobel Laureates, Researchers Forecast for Nobel Recognition". Retrieved April 13, 2016.
8. Cohen, Patricia (May 10, 2017). „William J. Baumol, 95, 'One of the Great Economists of His Generation,' Dies". The New York Times.
9. Krueger, Alan (2001). „An Interview With William J Baumol" (PDF). Journal of Economic Perspectives. 15 (3): 211–231. doi:10.1257/jep.15.3.211.