recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Sharqiy Turkiston 
**Sharqiy Turkiston** — Oʻrta Osiyodagi hudud, Xitoy tomonidan bosib olingan va hali hanuz u yerdagi uygʻurlar Xitoy Xalq Respublikasi tomonidan tahqirlanadi, XXR tomonidan ularning madaniyati va dini yoʻq qilinishga harakat qilinadi. (Shinjyang-Uygʻur avtonom rayoni XXR).

XX asrda Sharqiy Turkiston hududida 2 marotaba mustaqil davlatlar tashkil topgan.

* Sharqiy Turkiston Islom Jumhuriyati (1933).
* Sharqiy Turkiston Inqilobiy Jumhuriyati (1944—1949).

Tarixi
------

norasmiy bayroq
Sharqiy Turkiston hududida yaqin kunlargacha xitoyliklar yashamagan. Bu hudud asosan Islom diniga eʼtiqod qiluvchi Uyg'urlar va qisman Qozoqlar yashashgan.

Bir vaqtlar hozirgi Sharqiy Turkistonning tub aholisi tomonidan buyuk tamaddun yaratilgan va Xitoy hamda O'rta Osiyo madaniyatiga katta tasir koʻrsatgan.
Oʻz vatida Sharqiy va Gʻarbiy Turkiston yagona davlatga birlashgan edi.

Hududdagi nizolar natijasida vujudga kelgan notinch vaziyatdan unumli foydalanib olgan Jung'orlarning xoni Galdan Sharqiy Turkistonni bosib oladi. Keyinchalik Xitoyning Manchjur sulolasi tomonidan bosib olinadi.1759-yilga kelib Uygʻuriston toʻliq xitoy-manchjur askarlari tomonidan bosib olinadi.Bosib olingan yer xitoy tilida Sintzyan (Yangi yer) deb atala boshlandi.

Butun XIX asr davomida Sharqiy Turkiston aholisi faqat ozodlik uchun boʻlgan inqiloblar ostida yashaydi (1825—1828, 1857, Yettishahar 1862—1872 yillar). XX asrda esa 1931—1933, 1944—1949 yillarda boʻlib oʻtadi.

* Hozirda XXR hududga xitoyliklarni koʻchirish faol siyosatini olib bormoqda.

|  |  |
| --- | --- |
| Tarix | *Tarixga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikilugʻatda ***East Turkestan*** yoki ***East Turkistan*** nomli maqola mavjud. |

* Vatanga sayohat Wayback Machine saytida arxivlandi (20-fevral 2009-yil).
* Uygʻuriston — mening yurtim
* Uygʻurlar-Xitoy devoridagi buyuk bomba Wayback Machine saytida arxivlandi (26-mart 2010-yil).
* Sharqiy Turkiston Respublikasi (1944-49gg.)
* Sintzyandagi inqilob 1944 g. Wayback Machine saytida arxivlandi (10-noyabr 2007-yil).
* Uygʻur separatizmi Wayback Machine saytida arxivlandi (26-iyun 2008-yil).
* Wayback Machine saytida arxivlandi (2-aprel 2012-yil).
* Sharqiy Turkistondagi Britaniya elchisi (1944—1949) Wayback Machine saytida arxivlandi (18-iyul 2011-yil).
* Uygʻur muammosi

* *East Turkistan to the Twelfth Century* (by William Samolin, 1964)

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* ISNI: 0000 0001 0700 0933
* LCCN: n2007009156
* VIAF: 145639303
* en:WorldCat Identities: lccn-n2007009156

 |
**Yuriy Vasilyevich Basov** (3-oktyabr 1951-yil, SSSR) – sovet sobiq futbolchisi, himoyachi pozitsiyasida oʻynagan.

Faoliyati
---------

Toshkentning „Paxtakor" sport maktabi tarbiyalanuvchisi, birinchi murabbiy S.Arutyunov hisoblanadi. U 1971-yil 2-mayda SSSR Oliy ligasining 5-turi doirasida SSKA jamoasiga qarshi uy uchrashuvida (1:3), 55-daqiqada Ravshanbek Yunusovni oʻrniga maydongga tushgan. Yuriy navbatdagi oʻyinini 5-noyabr kuni, mavsumdagi ikkinchi oʻyinni oʻtkazdi. Soʻnggi turda „Paxtakor" „Shaxtyor" jamoasi ustidan gʻalaba qozondi, ammo baribir birinchi ligaga tushib ketdi. 1973-yilda u 11 ta „mavsumning eng yaxshi debyutantlari" roʻyxatiga kirdi. U jamoadagi soʻnggi oʻyinini 1979-yil 21-martda SSSR kubogi doirasida „Pomir"ga qarshi oʻyinda (0:1) oʻtkazdi. Yuriy bu vaqt ichida SSSR chempionatlarida 169 ta oʻyin oʻtkazib, ikkita gol urgan (82 ta oʻyin, oliy ligada bitta gol). 1979-yilning may oyidan Jizzaxning „Boʻston" jamoasi safida SSSR ikkinchi ligasida oʻynagan. 1980-yil fevral – mart oylarida u SSSR Kubogida uchta oʻyin oʻtkazdi, aprelda SSSR ikkinchi ligasida chempionatida uchta oʻyin oʻtkazdi va shundan soʻng faoliyatini yakunladi.

1980-yillarda u Ikkinchi liga oʻyinlarida hakam boʻlib ishlagan.

Manbalar
--------

1. ↑  „: FootBook :. Сайт футбольной статистики". 14-fevral 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-fevral 2021-yil.
2. ↑  : FootBook :. Sayt futbolnoy statistiki
Kimyoda **pH** (talaffuzi: *pe-hash*; ingl. *potential Hydrogen* – „potensial vodorod") suvli eritmaning kislota yoki asosligi oʻlchovidir.
pH eritmadagi gidroksoniy ionlarining (H3O+) molyar konsentratsiyasi manfiy logarifmi (10 asosda) p[H] ga yaqindir, biroq teng emas; past pH gidroksoniy ionlari konsentratsiya yuqoriligini, baland pH esa past konsentratsiya pastligini bildiradi. Bu manfiy logarifm oʻnlik nuqtadan keyingi xonalar soniga mos keladi, masalan, 0.1 molyar HCl pHi 1 atrofida, 0.0001 molar HCl pHi esa 4 ga yaqin boʻlishi kerak (chunki 0.1 va 0.0001 larning 10 asosli logarifmlari mos ravishda −1 va −4 ga teng). Sof (ionsizlashgan) suv neytral boʻlib, juda kuchsiz kislota yoki asos, deb qaralishi mumkin, zero uning pHi 25 °C da 7, yoki 0.0000001 *M* H+ dir. pH chegarasi yoʻq, u 0 dan past yoki 14 dan baland boʻla oladi, biroq suvli eritmada u suvning kislotaligi va asosligi bilan cheklanadi. Suvli eritma pHi baland boʻlishi uchun unda siyrak vodorod ionlarini bogʻlab oluvchi asos eritilishi lozim. Suvdagi vodorod ionlari solvatatsiyani hisobga olish uchun oddiygina H+ yoki gidroksoniy (H3O+) yoki yuqoriroq turlar (msl. H9O4+) deb yozilish mumkin, biroq bularning bari bir xil maʼnoni bildiradi. Yer sirtidagi aksariyat chuchuk suv havzalari karbonat angidrid erishi tufayli ozgina kislotalidir; va ularning pHi 7 dan past.

pHning p[H]dan farqi faollik faktoridadir. Bu vodorod ionlarining eritmaning boshqa komponentlari bilan aloqa qilish tendensiyasini bildiradi, qaysiki boshqa hodisalar bilan birgalikda pH metr ishlatishda elektr potensialga taʼsir etadi. Natijada pH eritmaning ionli kuchliligi tufayli oʻzgaradi: masalan, 0.05 *M* KHP eritmasi qoʻshilgan kaliy xlorid (bu tuz na kislotali, na asosli ekanligiga qaramay) tufayli pHi ±0.5 birlikka oʻzgarishi mumkin.

Vodorod ioni faollik koeffitsientini oʻlchash uchun termodinamik jihatdan soz metod mavjud emas, shuning uchun bu koʻrsatkich nazariy hisoblashga asoslanadi. Shuning uchun pH shkalasi amaliyotda pHlari xalqaro kelishuv bilan aniqlangan standart eritmalar majmuiga bogʻlab qoʻyilgan. Asosiy pH standart qiymatlari Bates-Guggenheim konvensiyasidan (talaffuzi: *Beyts-Guggenhaym*) foydalanib, vodorod gaz elektrodi yordamida aniqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „General Chemistry Handouts, Pomona College: How to Solve Equilibrium Problems: An Approach Based on Stoichiometry Part II, Acid-Base Reactions".

[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  „Is a negative pH possible?".
3. ↑  C.Michael Hogan. 2010. *Abiotic factor*. Encyclopedia of Earth. eds Emily Monosson and C. Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC
4. ↑  „13C and 170 NMR Binding Constant Studies of Uranyl Carbonate Complexes in Near-Neutral Aqueous Solution Yucca Mountain Project Milestone Report 3351".
5. ↑  „The Measurement of pH – Definition, Standards and Procedures – Report of the Working Party on pH, IUPAC Provisional Recommendation" (2001).

 A proposal to revise the current IUPAC 1985 and ISO 31-8 definition of pH.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Vasiliy Vasilyevich Grigorov**(25-aprel, 1860-yil Voronej viloyati-16-oktyabr 1911-yil) - rus general-leytenanti, Orenburg qozoq okrugi boshligʻi, Samarqand viloyati gubernatori.

Biografiyasi
------------

Vasiliy Vasilyevich Grigorov 1860-yil 25-aprelda Rossiya imperiyasining Voronej viloyatida zodagon oilasida tugʻilgan. U boshlangʻich bilimlarni Voronej Mixaylovskaya nomidagi harbiy gimnaziyasida oldi, keyin esa Nikolayev nomli harbiy maktabga qabul qilindi. 

1882-yilda Nikolayev nomidagi harbiy akademiyaga qabul qilindi va taʼlimini shu yerda davom ettirdi. 1884-yil Kiyev okrugi Bosh shtabiga masʼul lavozimga tayinlandi. 1888-yil 24-noyabrda Chuguyev nomidagi havo flotida oʻrgatuvchi, 1892-yil 27-iyulda esa 14-mahalliy qoʻmondonligi qoʻmondoni lavozimida ishladi. 1890-yil 1-aprelda podpolkovnik, 1902-yil 17-aprelda unga general-mayor, 1908-yil 13-aprelda esa general-leytenant unvoni berilgan. 1911-yil Samarqand viloyatiga harbiy gubernator etib tayinlanadi. 

Vasiliy Grigorov 1911-yil 16-oktyabrda Samarqandda vafot etadi.

Mukofotlari
-----------

* 1886-yilda 3-darajali Muqaddas Stanislav ordeni bilan mukofotlangan.
* 1891-yilda 3-darajali Avliyo Anna ordeni bilan mukofotlangan.
* 1898-yilda 2-darajali Avliyo Stanislav ordeni bilan taqdirlangan.
* 1905-yilda 3-darajali Muqaddas Vladimir ordeni bilan mukofotlangan.
**Devona buva maqbarasi** – Namangandagi meʼmoriy yodgorlik (18-asr).

Tarixi
------

Devona buva maqbarasi 1725 – 1750-yillar mobaynida bunyod etilgan. Bu maqbara hashar yoʻli bilan Fayziobod qishlogʻida istiqamot qilib kelgan asli Toshkent shahrida tugʻilgan Abdurahmon xoji nomi bilan mashhur inson sharafiga uning qabri tepasiga qurilgan. Xalq orasida u kishi devona kiyimida yurishlari u kishini „Devona buva" deb nomlanishiga sabab boʻlgan.

Ushbu ziyoratgoh Uychi tumani Fayziobod qishlogʻida joylashgan. Umumiy maydoni 1,4 gektar joyni egallagan ziyoratgohga hamohang ravishda hashar yoʻli bilan jome masjidi qurilishi ham davom etmoqda. Bu yerda bir vaqtning oʻzida besh ming namozxon ibodat qilishi imkoni yaratiladi.

Tuzilishi
---------

Maqbara murabba tarxli (18,8x18,8 m), shahar tashqarisida joylashgan. Atrofi sinchli devor bilan uralgan. Ziyoratxonahazira, goʻrxona va ayvondan iborat. Shim. va Gʻarb tomondan sinchli devor bilan uralgan ayvon jan.ga qaragan. Haziraga ayvon orqali kiriladi. Kiraverishda ikki tomonga supa ishlangan. Ziyoratxona (10,6x8,6 m) peshtoq gumbazli, toʻrt tomonida eshik oʻrni boʻlib, kiraverishdagi yogʻoch panjaradan xona ichidagi sagʻana koʻrinib turadi. Sagʻana pishiq gʻishtdan qurilgan. Ziyoratxonaning gumbazi yulduzsimon asosgaoʻrnatilgan. Poygumbazidagi tuynuklar orqali xonaga yorugʻlik tushadi. Xona ichi ganch suvoq qilingan. Peshtoqi namoyonlarga ajratilgan, qanosi ganchkori naqshlar bilan bezatilgan. Eshigi yogʻoch oʻymakorligida ishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Namangan viloyatidagi ziyoratgohlar". Qaraldi: 27-iyun 2023-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 27-iyun 2023-yil.
3. ↑  „Bugun maqbara va ziyoratgohi obod qilinayotgan Devona bobo kim boʻlgan?". 27-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-iyun 2023-yil.
4. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Sport oʻyinlari** — musobaqalar turlari; uning asosida nishon (raqib darvozasi, maydonchasi va hokazo)ni sport anjomi (odatda, toʻp) bilan turli texnik va taktik usullar va vositalar yordamida egallash yotadi, belgilangan qoidalarga muvofiq oʻtkaziladi va maxsus koʻnikmalarni talab qiladi. Sport oʻyinlarida tabiiy harakatlar va jismoniy mashklar (yugurish, sakrash, uloqtirish va hokazo) kompleksi qoʻllaniladi. Sport oʻyinlarining 3 asosiy turi bor: jamoaviy sport oʻyinlari (basketbol, voleybol, gandbol, futbol, xokkey, regbi, suv poloso va boshqalar), shaxsiy sport oʻyinlari (shashka, shaxmat va boshqalar) va shaxsiy hamda juftlik sport oʻyinlari (tennis, badminton). Katta jismoniy kuchni talab qiladigan sport oʻyinlari, odatda, faqat erkaklar oʻrtasida oʻtkazishga moʻljallanadi.

Manbalar
--------


  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sayid Mohiroʻyijahon majmuasi** – 1884-yil Xiva xoni Muhammad Rahimxon soniy buyrugʻiga asosan Chodirli eshon qabristoni hududida qurilgan. Majmuada 2 ta madrasa, masjid, qorixona va maqbaralar saqlanib qolgan. Majmuaning oʻng tomonida Islomxoʻja madrasasi bor. Muhammad Rahimxon soniy bu majmuani ona tarafdan qarindoshi boʻlgan Sayid Muhammad Mohiroʻyi Jahon uchun qurdirgan. Hozirgi kunda majmuaning bir tarafida Muhammad Mohiroʻyi Jahonning qabri boshqa tarafda esa Sayyid Muhammad, Muhammad Rahimxon soniy va Temurgʻoziyning qabrlari mavjud. Majmua gʻarbdan qorixona va Sayid Mahyurjon madrasasi bilan tutashgan. Sayid Mohiroʻyi Jahon majmuasi 3 guruh yodgorliklaridan iboratdir. Majmuaning memoriy qurilishi Pahlavon Mahmud majmuasiga oʻxshashdir. Hozirda majmua turistlar uchun ochiq. Majmuada Xiva xoni Eltuzarxon va uning qarindoshlari, Rahimqulixon ibn Olloqulixon, Muso toʻra, Muhammad Aminxon, Muhammad Rahimxon va xonlar oilasiga yaqin boʻlgan Ibrohomxoʻja va shoir va tarixchi Muhammad Yusufbek Bayoniylarning qabrlari mavjud. Sayid Mohiroʻyijahon majmuasi toʻgʻrisida Muhammad Rizo Erniyozbek oʻgʻli Ogahiyning Muhammad Aminxonga bagʻishlangan Jome al-voqeoti sultoniy asarida shunday deyilgan. „Muarrix Muhammad Aminxon 1855 yilda urushda oʻlgandan keyingi voqealar toʻgʻrisida toʻxtalib. Ul voqeai hayratangiz va hodisai kulfatomuz vuqu’idin besh-olti kun soʻng Oxal takasidin bir jamoakim, xizmatkorligʻ va hovoxohlik jodasin masluk tutar erdilar, peshbinlik yuzidin ixlosmandlik ayon qilib, izhori xizmat qilmoq uchun podshohi saʼid shahidning va shahzodai magʻfuri marhum Muso toʻraning humoyun jasadlarini qatlgohlarida muzallat tufrogʻidin olib, izzat mahfasigʻa soldilar. Abdulla mahram va Erniyoz mahramning dogʻi oʻliklarin tevalarga yuklab, sur’ati tamom bila Saraxsdan Xorazm jonibigʻa tavajjuh koʻrgizdilar. Xivaning Gandimiyon qishlogʻidagi Muso toʻraning hovlisida xon va shahzodani mayitlarini yuvib, kafanlab ota urugʻlarini soʻngi oshyoni boʻlmish, qudvatulatqiyo hazrati sayyidi Aʼloaddin xoʻja alayhirahmaning javori fayzosorida Imorat mavzeʼidakim, aboangʻan jada xoni, magʻfiratpanohning marqadu qabrgohidur, eltib dafn qildilar". Muhammad Yusufbek Bayoniy oʻzining „Shajarai Xorazmshohiy" asarida Sayid Muhammadxon vafoti toʻgʻrisida toʻxtalib oʻtadi „Sayyid Muhammadxon hazrati qutb avliyo shamsil atqiyo Olavuddin xoʻja eshon alayhi rahmaning javori fayz osorlarida Imorat mavzeʼida, oʻzlarining qubbai oliylarida madfun boʻldilar",- deb yozadi. Muhammad Rahimxon soniy 1884-yilda ona tomondan qarindoshchiligi boʻlgan Shabbozlik avliyo Sayyid Muhammad Mohiroʻyi jahon nomiga va oʻzi uchun otasi Sayid Muhammadxon qabriga yaqin joyda hashamatli bir maqbara qurdirgan. Hozir bu joyda bir xonada Sayyid Muhammad Mohiroʻyi jahon, ikkinchi katta gumbazli xonada Sayid Muhammadxon, Muhammad Rahimxon soniy, Temurgʻoziy toʻralarni qabrlari bor.

Rekontruksiya ishlari
---------------------

2008-2009 yillarda majmua qaytadan tamirlangan. Xonlik davridagi tugallanmagan qurilish ishlari ham yakuniga yetkazilgan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
Maktabgacha ta’lim vazirligi binosi (2023)
**Maktabgacha taʼlim vazirligi binosi** (Ilgarigi Toshkent viloyat hokimiyati binosi) – Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Meʼmoriy yodgorligi. Obyekt davri: 1920 yillar. Toshkent shaharning Mirobod tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Amir Temur shoxkoʻchasi, 17-uy. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent shahar madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan – davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***In the News*** - bu bolalar va o'smirlar uchun dolzarb yangiliklarni jamlagan ikki daqiqalik televizion video segmentlarning Amerika seriyasidir. Segmentlar Amerika Qo'shma Shtatlarida CBS televizion tarmog'ida 1971 yildan 1986 yilgacha, shanba kuni ertalab animatsion multfilm dasturlari orasida, *Schoolhouse Rock kabi xususiyatlar bilan bir qatorda translyatsiya qilingan!* va mos ravishda ABC va Segmentlar Amerika Qo'shma Shtatlarida CBS televizion tarmog'ida 1971 yildan 1986 yilgacha,

***n the News*** - bu bolalar va o'smirlar uchun dolzarb yangiliklarni jamlagan ikki daqiqalik televizion video segmentlarning Amerika seriyasidir. Segmentlar Amerika Qo'shma Shtatlarida CBS televizion tarmog'ida 1971 yildan 1986 yilgacha, shanba kuni ertalabstitsiallardan iborat bo'lib, Jozi va Pussycats bolalar uchun mo'ljallangan ta'lim yangiliklari segmentlarini hikoya qiladi. Bu oxir-oqibat faqat CBS News bo'limi tomonidan ishlab chiqarilgan ko'proq jonli harakatga yo'naltirilgan mikro-seriyaga aylantirildi.
**Shahbulag masjidi** (ozarbayjoncha: *Şahbulaq məscidi*, 1751–1752) – Ozarbayjonning Agdam viloyati Shohbuloq hududida joylashgan tarixiy va meʼmoriy yodgorlik. Masjid Panah Alixon buyrugʻi bilan 1751–1752-yillarda qurilgan.

Tuzilishi
---------

Shahbulag masjidi butunlay mahalliy ohaktoshdan qurilgan boʻlib, uchta ustunli balkon va ibodatxonadan iborat. Balkonlar bir juft tosh ustunlar bilan mustahkamlangan. Ibodatxona toʻrtburchak boʻlganligi uchun shifti ichki tomondan gumbaz shakliga ega boʻlib, tashqi tomondan tomga yangi qoplama materiallari qoʻshilgan holda ikki qiyalikdan iborat. Bu yomgʻir suvlarining toʻgʻridan-toʻgʻri oqimi uchun qulay sharoitlar yaratish uchun yaratilgan.

Masjid devorining umumiy qalinligi bir metrga yetadi. Masjidning reja oʻlchamlari 9,38x7,18 metr. Masjid qiya yerga qurilgani uchun uning orqa tarafidan tomgacha boʻlgan masofasi 4,37 metr, old tarafida esa 5,40 metrgacha.

Shahbulag masjidi meʼmoriy jihatdan sodda boʻlishiga qaramay, u Qorabogʻdagi koʻplab masjidlarda koʻrilgan meʼmor Karbalayi Safixon Qorabogʻiy ijodining namunasidir.

Agʻdamning Papravənd qishlogʻidagi masjidda Shohbulogʻ masjidining meʼmoriy gʻoyasi davom etmoqda.

Yana qarang
-----------

* Shahbulag qalʼasi

Manbalar
--------

1. ↑  „QARABAĞ ABİDƏLƏRİ" (az). *anl.az*. 3-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-fevral 2020-yil.
2. ↑  „Qarabağdakı ibadət evləri: ermənilər indi orada donuz saxlayırlar" (az). *modern.az*. 3-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-fevral 2020-yil.
3. ↑  „Qarabağdakı ibadət evləri: ermənilər indi orada donuz saxlayırlar" (az). *modern.az*. 3-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-fevral 2020-yil.
4. ↑  *Каменные Стражи* (ru). Баку: IRS Publishing House, 2018.
5. ↑  „Qarabağdakı ibadət evləri: ermənilər indi orada donuz saxlayırlar" (az). *modern.az*. 3-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-fevral 2020-yil.
**Oyim Kamolova** (1931-yil, Amudaryo tumani, Qoraqalpoq Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi, Oʻzbekiston SSR) — sovet jamoat, davlat va siyosat arbobi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

Biografiyasi
------------

Oyim Kamolova 1931-yilda Amudaryo tumani Krupskaya nomidagi ovul sovetida tugʻilgan. Millati oʻzbek. 1959-yilda KPSS aʼzoligiga qabul qilingan, maʼlumoti oʻrta. 8-sinfni tugatgach, mehnat faoliyatini 1947-yilda Krupskaya nomidagi (keyinchalik "Leninizm") kolxozning paxta plantatsiyasida boshlagan. Kolxozda ish boshlaganidanoq komsomolchi Oyim Kamolova har kuni smenada 120—150 kilogrammdan paxta terib, staxanovchilarning yetakchisi boʻlgan. Kolxoz raisi Reyimboy Abdullayev uni hammaning ko‘z o‘ngida qizil ro‘mol bilan taqdirlagan. 1959-yilda Amudaryo tumanidagi „Mangʻit" sovxozida tashkil etilgan 5 oylik traktorchi-mexanizatorlar kursiga oʻqishga kirdi va uni 1959-yilning may oyida tugatgan. Paxta terimini mexanizatsiyalash boshlanishi bilan Oyim Kamolova kolxozda birinchilardan bo‘lib paxta terish mashinasini boshqarishni puxta egallaydi va tez orada komsomol-yoshlar zvenosiga rahbarlik qila boshlagan. Oyim Kamolovaning mexanizatsiyalashgan zevonosi o‘n yil davomida „oq oltin" hosili terimini oshirib borishgan, Oyim Kamolova o‘zi tug‘ilib o‘sgan kolxozda sotsialistik musobaqada doimo g‘olib bo‘lgan, ilg‘or zveno nomi Amudaryo tumanidan (1957 yildan) tashqarida ham keng tanilgan. 1956-yilda yuqori hosil — gektariga 60 sentner paxta yetishtirgani uchun zvenochi Oyim Kamolova Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1960-yil 7-martdagi Farmoni bilan Xalqaro xotin-qizlar kunining 50 yilligi munosabati bilan mehnatdagi va ayniqsa samarali jamiyat faoliyatidagi yuksak yutuqlari uchun Oyim Kamolova Lenin ordeni, „Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni taqdirlangan. 

1963-yil yanvar oyida hamqishloqlari Oyim Kamolovani o‘zi tug‘ilib o‘sgan "Leninizm" kolxoziga rais etib sayladilar, 1964-yilda beshta boshqa kolxozlar bilan birlashgandan so‘ng Oyim Kamolova Amudaryo viloyatidagi Krupskaya nomidagi yiriklashtirilgan kolxozga rahbarlik qilishni davom ettirgan. Kolxoz mehnatkashlari har yili Qoraqalpog'iston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining boshqa paxtakor xo'jaliklariga qaraganda ko'proq paxta hosili olganlar.

SSSR Oliy Sovetining 5, 9 va 10-chaqiriq (1958—1962, 1974—1984), Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 6—8-chaqiriq (1964-1975) deputati etib saylangan. KPSS XXII va XXIV syezdlari delegati (1961, 1971). 

Lenin ordeni (03.07.1960), ikki marta Mehnat Qizil Bayroq ordeni (01.11.1957; 12.10.1973), medallar, shu jumladan „Mehnatda oʻrnak koʻrsatganlik uchun" medali (03.01.1965) bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Юсупов, Э Ю*. КАХРАМОНЛАР МАСКАНИ*. УЗБЕКИСТОН, 1974 — 186 bet.

Havolalar
---------

* Герои страны
* Gazeta
* Gazeta
* Gazeta
**Kenes Birquloqov** (qoz. *Keңes Bіrqұlaqov*; 1901, Xiva xonligi – 1976-yil Turkmaniston SSR) – SSSR Tashqi savdo vazirligiga qarashli *Ravnina* qorakoʻlchilik sovxozining katta choʻponi, Turkmaniston SSR Mari viloyati Bayram-Ali tumani. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948-yil).

Hayoti
------

1901-yilda Xiva xonligi hududida koʻchmanchi qabilalarning oilasida tugʻilgan. Kollektivlashtirish davrida u birinchilardan boʻlib Bayram-Ali tumanidagi mahalliy kolxozga keyinchalik Ravnina sovxoziga ishga qabul qilingan, uning direktori Pavel Ivanovich Jdanovich boʻlgan. Qorakoʻl qoʻylarini boqish bilan shugʻullangan. Keyinchalik u katta choʻpon etib tayinlangan.

1947-yilda Kenes Birkulakov brigadasi 915 bosh qoʻyni katta qilishga maʼsul boʻlgan. Bu degani har yili yuz bosh qoʻydan oʻrtacha 103 tadan qoʻzi olingan. Qorakoʻlning zotdor qoʻylari oʻsha paytda uning brigadasida 98,7% ni tashkil qilgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 15-sentyabrdagi farmoni bilan 1947-yilda kolxoz qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetkazib berishni va chorvachilikning barcha turlari boʻyicha chorvachilikni rivojlantirish rejasini bajargani, chorvachilikning yuqori mahsuldorligini qoʻlga kiritgani uchun Kenes Birquloqov Lenin ordeni va Oʻroq va Bolgʻa oltin medali bilan birgalikda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Xuddi shu Farmon bilan Ravnina sovxozi direktori Pavel Ivanovich Jdanovich, chorvachilik mutaxassisi Semyon Borisovich Braslavskiy, ikkinchi ferma mudiri Beki Mamedtachev, uchinchi ferma mudiri Nurbergen Karabashev va yordamchi choʻponlar Oraz Babaev, Chori Babaev, Mamed Valiev, Begja Jenaliyev, Userbay Qulbatyrovga ham Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan. 1960-yillar boshida Sagiz sovxozida katta choʻpon boʻlib ishlagan.

1976-yilda Turkmaniston SSRda vafot etgan.

Manbalar
--------



1. ↑  *Muzalevskiy M. V.* Geroi Sotsialisticheskogo Truda. Biobibliograficheskiy slovar. – M.: RITs „Kavaler", 2009. – T. 3. – 181 s.
2. 1 2  „Бiрқұлақов Кеңес. Дата обращения: 9 мая 2020. Архивировано 2 июня 2020 года.".
3. ↑  Aqtөbe: Ensiklopediya. – Aqtөbe, 2001. – 748 s.
4. ↑  *Jdanovich P. I.* Karakulevodcheskiy plemsovxoz „Ravnina". – M.: izd. Ministerstva selskogo xozyaystva SSSR, 1957. – 7 s.
**Sariq qarqara** (lot. *Ardeola ralloides*, ing. *Squacco heron*) – qarqarasimonlar oilasiga mansub qush turidir. Bu qadimgi dunyo hayvonlaridan kelib chiqqan boʻlib, janubiy Yevropa va Yaqin Sharqda keng tarqalgan.

Tavsifi
-------

Sariq qarqaraning uzunligi 40-49 sm boʻlib, vazni 250-300 g atrofida boʻladi, qanotlari yoyilgandagi holati 71 sm dan to 80 sm gacha boʻlishi  qayd etilgan. Patlarining rangi sargʻish – qirmizi tusda boʻladi.

Etimologiyasi
-------------

Squacco inglizcha nomini Francis Willughby (taxminan 1672-yil) orqali mahalliy italyancha sguacco nomidan iqtibos keltirgan holda no bergan. Hozirgi nomini esa 1752-yilda John Hill tomonidan berilgan.

Ilmiy nomi lotincha *ardeola*, kichik qarqara (ardea) va *ralloides*, lotincha rallus, rels va yunoncha -oides, oʻxshash degan maʼnolarni bildiradi.

Tarqalishi
----------

Sariq qarqara asosan koʻchib yuruvchi qushlar toifasiga kirib Afrikada qishlaydi. U koʻpayish mavsumida Afrikada kam uchraydi. Bu tur Fernando de Noronha orollarida, kamdan-kam hollarda Janubiy Amerikada qayd etilgan. Bu kalta boʻyinli, enli va orqasi jigarrang-jigarrang boʻlgan qarqaralarning turi hisoblanadi. Yozda kattalari uzun patlarga ega boʻlishadi. Uning koʻrinishi parvoz paytida oʻzgaradi, qanotlarning rangi tufayli oppoq koʻrinadi.

Sariq qarqaraning asosiy yashash joylari issiq mamlakatlardagi botqoqli yerlar hisoblanadi. Qushlar kichik koloniyalarda, koʻpincha boshqa turdagi qushlar bilan, odatda daraxtlar yoki butalarda xas-hashakdan in quradilar. Uchtadan toʻrttagacha tuxum qoʻyadilar. Ular baliq, qurbaqa va hasharotlar bilan oziqlanadi.

Oʻzbekistonda tarqalishi
------------------------

Sariq qarqaralar asosan Amudaryoning quyi oqimlarida yashashadi.1960-yillarda, Qoraqalpogʻistondagi Orolboʻyi hududlarida keng tarqalgan boʻlib, hozir koʻplab yashash joylarida uchramaydi. Hozirgi kunda 100 ga yaqin juft Sariq qarqaralar Amudaryoning quyi oqimida uyalaydi. Ovlash taqiqlangan. Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Snow, David William; Perrins, Christopher, eds. (1997). *The Birds of the Western Palearctic [Abridged*
2. ↑  „Yevropa hayvonot olami".
3. ↑  Lockwood, W. B. (1993). *The Oxford Dictionary of British Bird Names*
4. ↑  „Jobling, James A (2010). The Helm Dictionary of Scientific Bird Names. London: Christopher Helm. pp. 54, 330.".
5. ↑  „O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan qushlar ro‘yxati".
**Carl Eduard Sachau** (1845-yil 20-iyul, Neumünster, Germaniya – 1930-yil 17-sentyabr, Berlin, Germaniya) – nemis sharqshunosi. U Jozef Horovitz va Eugen Mittwochlarning ustozi hisoblanadi.

Hayoti
------

U Kiel va Leyptsig universitetlarida sharq tillarini oʻrgangan, 1867-yilda Halleda fan nomzodi ilmiy darajasini olgan. Sachau som tillari filologiyasining professori (1869-yil) va Vena universitetining professori (1872-yil), 1876-yilda esa Berlin universitetida professori boʻldi, u erda Sharq tillari yangi kafedrasining direktori etib tayinlangan (1887-yil).

Sachau bir necha marta Yaqin Sharqqa sayohat qilgan va suryoniy va boshqa oromiy tillari boʻyicha ishi bilan mashhur boʻlgan. U katta ensklopedistlardan biri boʻlgan Al-Beruniy hayoti boʻyicha mutaxassis boʻlgan va Al-Beruniyning Hindiston haqidagi qomusiy asari *Kitob taʼrix al-Hind* (Hindiston asari) tarjimasini yozgan. Shuningdek Sachauning Xorazm haqidagi *Zur Geschichte und Chronologie von Khwârizm* asari o'rta asrlardagi Xorazm tarixini yoritib bergan .

Kielda talaba boʻlganida, u *Teutonia Kiel* birodarligining aʼzosi boʻlgan (1864-yil). U Vena va Prussiya Fanlar akademiyasining aʼzosi, Londondagi Qirollik Osiyo jamiyati va Amerika Sharq jamiyatining faxriy aʼzosi edi. Bagʻdod temir yoʻlini rejalashtirish va qurishda maslahatchi boʻlib ishlagan. Uning taniqli shogirdlari orasida Germaniyada zamonaviy islomshunoslik asoschisi Eugen Mittvoch ham bor edi.

U 1902-yil oktyabr oyida Bodleian kutubxonasining 300 yilligi munosabati bilan Oksford universitetida fanlar doktori faxriy unvonini olgan.

Biblografiyasi
--------------

*Inedita Syriaca. Eine Sammlung syrischer Übersetzungen von Schriften griechischer Profanliteratur*. 1870-yil

*Zur Geschichte und Chronologie von Khwârizm.* 1873-yil

*Chronologie orientalischer Völker*, 1878, English translation. *Chronology of Ancient Nations.* 1879-yil

*Reise in Syrien und Mesopotamien.* 1883-yil

*Muhammedanisches Recht nach schafiitischer Lehre.* 1897-yil

*Am Euphrat und Tigris: Reisenotizen aus dem Winter 1897-1898.* 1900-yil

„Three Aramaic Papyri from Elephantine, Egypt" in *Smithsonian Institution Annual Report*.1907-yil

*Alberuni’s India. An account of the religion, philosophy, literature, geography, chronology, astronomy, customs, laws and astrology of India about A. D.* 1910-yil

*Die Chronik von Arbela, ein Beitrag zur Kenntnis des ältesten Christentums im Orient.* 1915-yil

*Arabische Erzählungen aus der Zeit der Kalifen*, Munchen: Hyperionverlag. 1920-yil

Manbalar
--------

1. ↑  „Die Nachfolger der Exegeten: deutschsprachige Erforschung des Vorderen by Ludmila Hanisch".
2. ↑  „Plett - Schmidseder by K. G. Saur Verlag GmbH & Company, Walter De Gruyter Incorporated".
3. ↑  „WorldCat title Kitab al-Biruni fi tahqiq ma lil-Hind, etc.".
4. ↑  „Brockhaus' Zeno.org Kleines Konversations-Lexikon".
5. ↑  Custers, Martin H. (2016). *Al-Ibāḍiyya: A Bibliography*. Vol. 3 (Second revised and enlarged ed.). Hildesheim-London-N. Y.: Olms Publishing. pp. 591–592.
6. ↑  "University intelligence". *The Times*. No. 36893. London. 8 October 1902. p. 4.

Havolalar
---------

* Author Eduard Sachau
**Guliston Ahmedovna Annaklicheva** (Qoraqalpogʻiston, Oʻzbekiston SSR, SSSR, 1948-yil) — oʻzbek jurnalisti, yozuvchisi, shoirasi, tarjimoni va siyosatchisi, Qoraqalpogʻiston xalq shoirasi, „Qoraqalpogʻiston tongi" gazetasi bosh muharriri, „Qoraqalpogʻiston tongi" va „Qoraqalpoq adabiyoti" , Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi senatori.

Biografiyasi
------------

Guliston Ahmedovna 194-yilda tugʻilgan. Toʻrtkoʻl shahridagi 11-oʻrta maktabni tamomlagan. 1973-yilda Toshkent Davlat universitetining jurnalistika fakultetini tamomlagan. Keyinchalik u Ukraina Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasi qoshidagi Oliy partiya maktabini tamomlagan.

2015-yil yanvar oyidan Guliston Ahmedovna Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi aʼzosi (senatori). 2018-yilda esa Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Byudjet va iqtisodiy islohotlar qoʻmitasi aʼzosi, „Qoraqalpogʻiston tongi" gazetasi bosh muharriri. 2020-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Mudofaa va xavfsizlik masalalari qoʻmitasi aʼzosi, „Qoraqalpoq adabiyoti" gazetasi bosh muharriri.

Yaratilish
----------

40 ga yaqin sheʼriy va nasriy kitoblari, sheʼrlari, hikoyalari, ocherklari, hikoyalari nashr etilgan. 2002-yilda Guliston Ahmedovna „Jahon xalqlari sanʼati" uyushmasi kengashi qarori bilan „Jahon xalqlari sanʼati laureati" unvoni bilan taqdirlangan. Shoiraning tanlangan asarlari 2002-yilda Turkiyadagi sheʼrlar almanaxida, 2004-yilda Germaniyadagi Sharq shoirlari sheʼrlar toʻplami-almanaxida, 2010-yilda uning publitsistik asarlari va sheʼrlari Moskvadagi „Dunyo xalqlarining yaratilishi" gazetasida nashr etilgan.

Guliston Ahmedovna Aleksandr Blok, Anna Ahmatova sheʼrlarni oʻzbek tilidan qoraqalpoq tiliga, qoraqalpoq tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Mukofotlar
----------

* 2002-yil — Moskvadagi „Jahon xalqlari sanʼati" uyushmasi boshqaruvi qarori bilan „Jahon xalqlari sanʼati laureati" unvoni bilan taqdirlangan

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Гулистан Матякубова" (ru). *«Стихи.ру»*. Qaraldi: 6-iyun 2021-yil.
2. 1 2  „Аннаклычева (Матякубова) Гулистан Ахмедовна" (ru). *ЦентрАзия*. Qaraldi: 11-aprel 2021-yil.
3. 1 2  „Вновь избранные сенаторы: кто они?" (ru). *Газета.uz* (16-yanvar 2015-yil). Qaraldi: 11-aprel 2021-yil.
4. ↑  „2053-III-сон 05.10.2018. Об образовании Межпарламентской группы Олий Мажлиса Республики Узбекистан по сотрудничеству с Национальным собранием Республики Польша" (ru). *lex.uz*. Qaraldi: 23-may 2021-yil.
5. ↑  „319-IV-сон 10.06.2020. О создании совместной комиссии Олий Мажлиса Республики Узбекистан по сотрудничеству с Парламентом Казахстана" (ru). *lex.uz*. Qaraldi: 23-may 2021-yil.
**„Xiva yurishi uchun" medali** – Rossiya imperiyasining 1873-yilgi Xiva yurishi xotirasiga taʼsis etilgan davlat mukofoti.

Asosiy maʼlumotlar
------------------

„Xiva yurishi uchun" medali – Rossiya imperiyasining 1873-yildagi Xiva xonligiga harbiy yurish qatnashchilari uchun beriladigan medali. 1873-yil 22-iyulda imperator Aleksandr II farmoni bilan tashkil etilgan.

Berilish tartibi
----------------

1873-yilda Xiva xonligiga qilingan harbiy yurishning quyidagi ishtirokchilari mukofotlangan:

1. Orol flotiliyasi va Turkiston, Orenburg, Krasnovodsk va Mangʻishloq harbiy otryadlariga tegishli boʻlgan harbiy, jangovar va jangovar boʻlmagan;

2. Faol kuchlarda boʻlgan militsiya va koʻngillilar;

3. Urush paytida oʻz vazifalarini bajargan tibbiyot xodimlari va ruhoniylar;

4. Qoʻshinlarda boʻlgan fuqarolik va harbiy amaldorlar.

Medallarni topshirish uchta: Kavkaz, Orenburg va Turkiston harbiy okruglari rahbarlari zimmasiga yuklatilgan.

 Xiva bosib olinganining 25 yilligini nishonlash: 1873-yilgi Xiva yurishining asosiy qatnashchilari.

Medalning tavsifi
-----------------

Medal kumushdan qilingan. Diametri 28 mm. Medalning old tomonida Aleksandr II ning naqshinkor monogrammasi tasvirlangan. Monogramning tepasida katta imperator toji tasviri mavjud. Medalning orqa tomonida gorizontal ravishda markazda „1873" sanasi joylashtirilgan. Aylana boʻylab „ЗА ХИВИНСКІИ ПОХОДЪ" yozuvi mavjud. Yozuvning boshi va oxiri – ikkita kesishgan novda eman va dafna bilan chegaralangan. 1873—1874-yillar mobaynida Sankt-Peterburg zarbxonasida 14950 ta medal zarb qilingan.

Taqilish tartibi
----------------

Medalda blok yoki lentaga yopishtirish uchun teshik mavjud. Medal koʻkrakka taqilgan boʻlishi kerak. Medal lentasi Georgiy – Avliyo Vladimir ordeni lentasining qoʻshilishidan hosil qilingan. 1911-yil 13-avgustdan boshlab Nikolay II ning farmoni bilan jangda yarador boʻlgan va snaryaddan zarba olganlarga ushbu medallarni kamon bilan lentaga taqish imkoniyati berilgan.

Medal suratlari
---------------

* Old tomoniOld tomoni
* Orqa tomoniOrqa tomoni
* Medal lentasiMedal lentasi

Yana qarang
-----------

Oʻrta Osiyoning Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olinishi

Katta oʻyin

Gandimiyon tinchlik shartnomasi

„1853—1895-yillardagi Oʻrta Osiyodagi yurishlari uchun" medali

Xiva yurishlari

Manbalar
--------

1. 1 2  *Полное собраніе законовъ Россійской Имперіи, собрание II*, СПб. 1861 — 118 bet.  № 52 512
2. 1 2  Деммени М.*. Сборникъ указовъ по монетному и медальному делу въ Россіи 1649—1881. В 3-х томах*, СПб. 1887 — 556—557 bet.
3. 1 2 3 4  Петерс Д. И.*. Наградные медали Российской империи XIX—XX веков. Каталог*. М.: Археографический центр, 1996 — 193 bet. ISBN 5-86169-043-X. , № 152
4. 1 2  Потрашков С. В.*. Награды СССР, России и Украины*. Харьков: Книжный Клуб «Клуб Семейного Досуга», 2011 — 94 bet. ISBN 978-5-9910-1393-2.
5. 1 2  Смирнов В. П.*. Описаніе русскихъ медалей. №726*, СПб. 1908 — 372, 715 bet.
6. ↑  Иверсен Ю.*. Медали выбитыя въ царствованіе императора Александра II*, СПб. 1880 — 41 bet.
7. ↑  *Полное собраніе законовъ Россійской Имперіи, собрание III*, СПб. 1911 — 866 bet.  Chast 1, № 35737
**Turkon Xotun** — Shoh Elarslonning rafiqasi sifatida Xorazm imperiyasining malikasi, Xorazmshohlar imperiyasi shahzodalari Takash va Sultonshohning onasi. 1156-yilda Elarslonga turmushga chiqib, malika sifatida Xorazmshohlar imperiyasining siyosiy hayotida faol ishtirok etadi. 1172-1174-yillarda ikkinchi oʻgʻli Alovuddin Takash hokimiyatni egallagunga qadar, imperiyani boshqargan.

Siyosiy faoliyati (1172–1174-yillar)
------------------------------------

Uning eri Elarslon vafotidan soʻng oʻgʻillari bilan oʻrniga taxt vorisi kim boʻlishi uchun kurasha boshladilar. Sultonshohning akasi Takash Jand viloyatida voliy boʻlib turgani uchun otasi oʻlimi oldidan Sultonshohni valiahd etib tayinlagan. Ammo, davlat va harbiy ishlarga uning onasi Turkon xotun bosh boʻlgan. Toʻngʻich oʻgʻli Alovuddin Takash Qoraxitoy imperatori Cheng Tyan (1164–1177) huzuriga borib, undan Sultonshoh va onasiga qarshi kurashda yordam so‘raydi. Buning evaziga taxtga chiqsa qoraxitoylarga har yili oʻlpon toʻlashni vaʼda qiladi. Yelu Pusuvon boshchiligidagi katta qoʻshin, tez orada Xorazmga joʻnaydi. Sultonshoh va uning onasi Takashning yaqinlashayotganidan xabar topib, qochishga qaror qildilar. Takash 1172-yil dekabrida toʻsiqsiz Xorazmga yetib keladi. Sultonshoh va Turkon Xotun Nishopurda oʻrnashib olgan Saljuqiylarning sobiq amiri Muayyid addavla OyAboning huzuriga qochib, undan yordam olishga muvaffaq boʻladilar. 1174-yilda Muayyid addavla OyAbo Xorazmga qoʻshin tortib boradi, ammo magʻlubiyatga uchrab, Takash tomonidan asirga olinadi va qatl etiladi. Ay-Aba oʻlimidan soʻng Sultonshoh oxir-oqibat gʻuriylar huzuriga panoh topgan, biroq Turkon Xotun Takash qoʻshinlari tomonidan qoʻlga olinadi va oʻldiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Буниятов, З. М*. Государство Хорезмшахов-ануштегинидов*. БАКУ—ЭЛМ 1999 — 28 bet. ISBN 5—8066—1005—5. 23-oktabr 2023-yilda qaraldi.
2. ↑  „Iran heads of state". Qaraldi: 23-oktabr 2023-yil.
Geografik joylashuvi
--------------------

Stansiya Urganchdan Xivagacha boʻlgan tarmoq liniyasining soʻnggi nuqtasidir. U shahar markazidan sharqda joylashgan boʻlib, tarixiy eski shahar bilan taxminan bir kilometr uzunlikdagi asosiy yoʻl bilan bogʻlangan.

Qoʻshimcha maʼlumot
-------------------

Vokzal va qabulxona binosi Oʻzbekiston DATK tomonidan qayta qurilib, 2019-yilning bahorida foydalanishga topshirildi. Vokzalning oldingi hovlisi ham qayta ishlangan va kechga yorqin ranglarda porlaydigan katta favvora bilan bezatilgan. Ayni vaqtda bu yerda uchta yangi mehmonxona qurildi.

Bu ijarachi aviakompaniyalar uchun aeroportda mijozlarga xizmat koʻrsatish sifatini kengaytirish va yaxshilash uchun koʻplab imkoniyatlarni ochib berdi, shuningdek, xalqaro sifatli xizmat va qulaylikni joriy etishni taʼminladi. Kengaytirilgan terminal binosi mavjud ichki yoʻlovchi terminali oʻrnida joylashgan boʻlib, shuningdek, terminalning yonida butun qoʻshni quruqlikdagi hududni keyingi rivojlantirish uchun drayver boʻlib xizmat qiladi. Ushbu bekatning eski joylashgan binosi buzilib, yangisi qad rostlashi rejalashtirilgan edi. Qurilmoqchi boʻlgan mavjud ichki 2-terminal qurilishning yakuniy bosqichida va yangi almashtirilgunga qadar ishlashda davom etadi. Vokzal bir vaqtning oʻzida 200 nafar sayohatchiga xizmat koʻrsatishga moʻljallangan. Bekat imkoniyatlari kengaytirilgan boʻlib, quyi va yuqori vagon sinflaridagi yoʻlovchilar, „ona va bola" uchun alohida kutish xonalari, shuningdek, doʻkonlarni oʻz ichiga oladi.

Manbalar
--------

1. ↑   NN: *Republic*, S. 11.
2. ↑   NN: *Republic*, S. 12.
3. ↑   NN: *Republic*, S. 11.
**Uzunlik** — asosiy fizik kattaliklardan biri.

**Uzunlik** —chiziqlarning sonli xarakteristikasi. Kesma uzunligi uning uchlari orasidagi masofaga teng. Siniq chiziq uzunligi uni tashkil qiluvchi kesmalar uzunliklari yigʻindisiga teng. Regulyar chiziq uzunligi unga ichki chizilgan siniq chiziqlar uzunliklari yuqori chegarasiga teng. Regulyar chiziq uzunligi chekli son boʻladi. 

*Uzunlik* so'zi predmet o'lchamlarini (uzinligi, eni, baladligi,chuqurligi) anglatib, eng yaqin va eng uzoq nuqtalar orasidagi masofa (kuzatuvchiga nisbatan), ya'ni fazodagi ikki nuqta orasidagi masofadir (trayektoriya, yo'l, to'lqin uzunligi va boshq.).

Xususiyatlari
-------------

* **Belgilanishi**: uzunlikning holatlariga bog'liq xolda har xir bo'lishi munkin (*s, l, d, h, a, b, c...*)
* **Asosiy o'lchov birligi**: metr, (*m*)
* **Boshqa birliklari**: kilometr (*km*), detsimetr (*dm*), santimetr (*sm*), millimetr (*mm*), mikrometr (*μm*), angstrem
* **Astronomiyadagi birliklari**: astronomik birlik (*a.birl.*), Yorug'lik yili (*1 yor. yili*)
* **Ingliz-amerika birliklari**: dyuym, fut, mil, dengiz mili
* **Tarixiy birliklari**: lokot, versta va boshq.
* **O'lchov asbob uskunalari**: chizg'ich, tasma, Mikrometr (asbob), Shtangenasbob va boshq.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Zubaydullo Maʼrupov** (1914-1964) – Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, "Shon-sharaf" ordeni sohibi.

Hayoti
------

Zubaydullo Maʼrupov 1914-yilda Samarqand (Oʻzbekiston) shahrida dehqon oilasida tugʻilgan. 1943-yildan Sovet ittifoqi Kommunistik partiyasi aʼzosi. Oʻrta maktabni tugatgach, kolxozda ishladi.

1939-yilda Qizil Armiya safiga chaqirilgan. 1941-yildan boshlab Ulugʻ Vatan urushi janglarida qatnashgan. Stalingrad jangida qatnashgan. U Dneprni kesib oʻtishda, Ukrainaning oʻng qirgʻogʻidagi janglarda va Polshani ozod qilishda mardonavor jang qilgan.

1943-yil 16-oktyabrda 568-piyoda polkining (149-piyoda diviziyasi, 65-armiya, Markaziy front) PTR ekipaji komandiri, oddiy askar Maʼrupov birinchilardan boʻlib Radul (Ukraina) shimolidan Dneprni kesib oʻtdi. Sohildan uncha uzoq boʻlmagan joyda u mingan qayiq minaga urilgan. Sohilga faqat ikkita askar yetib keldi, ikkalasi ham yaralandi. Maʼrupov koʻkragidagi ogʻriqni yengib, soʻnggi bor kuchini sarflab, tik nishabga koʻtarildi va dushmanning pulemyotlarini yoʻq qildi.

149-piyoda diviziyasining 1943-yil 5-dekabrdagi buyrugʻi bilan oddiy askar Maʼrupov Zubaydullo Dneprdan oʻtishda koʻrsatgan jasorati uchun 3-darajali „Shon-sharaf" ordeni (N3552) bilan taqdirlangan.

Kasalxonada davolanganidan soʻng, u oʻz polkiga qaytib keldi va 45-mm qurolli artilleriya ekipajiga komandir etib tayinlandi. Vistula daryosidan oʻtayotganda Maʼrupovning ekipaji avangard safiga kiritilgan.

1944-yil 7-avgustga oʻtar kechasi artilleriyachilar Annopol (Polsha) shahri yaqinida, Vistulaning chap qirgʻogʻida qoʻlda yasalgan solda suzib oʻtishdi. 7-22-avgust kunlari koʻpriklar ustidagi janglarda artilleriyachilar dushmanning yana 4 ta oʻq otish nuqtasini yoʻq qildi.

1944-yil 21-noyabrda oddiy askar Maʼrupov Zabaydullo Vistuladan oʻtishda koʻrsatgan jasorati uchun 2-darajali (N9283) „Shon-sharaf" ordeni bilan taqdirlangan.

Keyin uzoq vaqt himoyada jang qilgan. Hujum 1945-yil 15-yanvarda boshlandi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 27-iyundagi farmoni bilan serjant Zubaydullo Maʼrupov Ulugʻ Vatan urushining yakuniy bosqichida fashist bosqinchilari bilan boʻlgan janglarda koʻrsatgan jasorati uchun 1-darajali „Shon-sharaf" ordeni (N1360) sohibi boʻldi.

1946-yilda serjant Maʼrupov demobilizatsiya qilindi. Vatani Samarqandga qaytdi. U doʻkon boshligʻi boʻlib ishlagan. 1964-yil 6-noyabrda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

* 1-darajali "Shon-sharaf" ordeni (1945-yil 27-iyun – № 1360);
* 2-darajali "Shon-sharaf" ordeni (1944-yil 21-noyabr – No 9283);
* 3-darajali "Shon-sharaf" ordeni (1943-yil 5-dekabr – № 3552);

Manbalar
--------

1. ↑  „Герой страны. Биография Марупов Зубайдулло". *www.warheroes.ru*. Qaraldi: 11-sentabr 2023-yil.
2. ↑  „МАРУПОВ ЗУБАЙДУЛЛО". *www.*. Qaraldi: 11-sentabr 2023-yil.
**Baxtiyor Rahimov** (ruscha: *Бахтия́р Раги́мов*) (taxminan 1963-yilda tavallud topgan) Oʻzbekistondagi islomiy respublika tarafdori boʻlgan isyonchilar yetakchisi. Hozirgi kunda Oʻzbekiston hukumati tomonidan xibsda saqlanmoqda.

Biografiyasi
------------

Baxtiyor Rahimovning 2005-yil may oyida uyushtirilgan Oʻzbekistondagi norozilik namoyishlari va Andijon voqeasigacha boʻlgan tarixi haqida maʼlumotlar koʻp emas. Rahimov Qirgʻiziston bilan chegarada joylashgan Qorasuv shahrida yashovchi fermerlardan boʻlgan. Qorasuvdan 50 km uzoqlikdagi Andijonda sodir etilgan bir qator norozilik namoyishlari va qatagʻonlardan soʻng minglab oʻzbeklar chegaradagi shaharga bostirib kirib, mamlakatni tark etishga urinadilar. Taxminan 2005-yil 13-mayda Rahimov va unga sodiq shaxslar Qorasuv ustidan nazoratni egallab olishadi.

Rahimov hozirgi Markaziy Osiyo davlatlari oʻrniga islomiy davlat tuzish rejasini eʼlon qiladi. U otda oʻtirgan holda Associated Pressga bergan intervyusida „Biz bu yerda Qurʼonga muvofiq islomiy davlat quramiz" degan soʻzlari va Qirgʻiziston, Tojikiston, Turkmaniston va „butun dunyo"ga yetib borishi haqidagi maqsadini tilga oladi. AP xabarlarida aytilishicha, 17-may holatiga koʻra, hududda oʻzbek harbiylari boʻlmagan, faqatgina Rahimov tarafdorlari soni haqidagi taxminlar mavjud boʻlgan. Rahimov „Bizda qurol yoʻq, lekin ular kelib bizga hujum qilishsa, hatto pichoq bilan ham urishamiz", degan soʻzlarni aytgan.

2005-yil 18-mayda Rahimov kichik qarshilikdan soʻng hukumat qoʻshinlari tomonidan qoʻlga olinadi. Shuningdek, Rahimovning 14 yoshli oʻgʻli va u bilan aloqasi mavjud boʻlishi mumkin boʻlgan yigirmaga yaqin kishi hibsga olingan. Qorasuvning bosib olinishi 2005-yil mayidagi Andijon voqeasidan kelib chiqqan qarshilikning soʻnggi taʼsirlarini yoʻq qilishga sabab boʻladi. Hibsga olinganlarning aksariyati ozod etilganiga qaramay, 19 va 20-may kunlari ham Rahimov ozodligini talab qilgan norozilik namoyishlari kuchli harbiy ishtiroklar bilan birgalikda davom etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Yahoo News - Latest News & Headlines". 22-aprel 2005-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-fevral 2022-yil.
2. ↑  „Reference at abcnews.go.com". *ABC News*.
3. ↑  „FOXNews.com - Uzbek Government Retakes Border Town - U.S. & World". *Fox News*. 11-mart 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi.
4. ↑  „Yahoo News - Latest News & Headlines".

Havolalar
---------

* Oʻzbekistondagi mahalliy isyonchi – BBC xabari
Shivit oshi – shivit damlamasidagi lagʻmon, Xorazm (asli Xiva) oshxonasining milliy taomidir. Haqiqiy Shivit osh yoki „Xorazmcha lagʻmon" –bu shivitli och yashil lagʻmon, oq qatiqli qayla va goʻsht-sabzavotli vajudir. Bu yashil karbonara pastasi yoki talyatellining oʻziga xos kvintessensiyasi. Ushbu qadimiy taomning retsepti 1958 yilda Toshkentga koʻchib kelgan Xivalik oshpaz Rajab Sattarov tufayli maʼlum boʻldi.

Kerakli masalliqlar
-------------------

Qaylasi uchun

500 gr goʻsht;

2 bosh piyoz;

2 ta qizil qalampir;

2 ta koʻk qalampir;

2 ta kartoshka;

2 boʻlak sarimsoqpiyoz;

1 ta kattaroq pomidor.

Xamiri uchun

1 ta tuxum;

200 gr suv;

300 gr un;

100 gr yangi uzilgan shivit;

Soulsi uchun

100 gr qatiq;

100 gr smetana;

ozroq tuz.

Tayyorlash jarayoni
-------------------

Shivit mayda qilib chopilgach, sovuq suvda 10-15 daqiqa tindiriladi. So'ngra tuxum va tuz solib qattiq xamir qilinadi. Tayyor xamir 30 daqiqa davomida tindiriladi. Undan keyin xamir 2-2.5 mm qalinlikda yoyilib, uzunchoq shaklda kesiladi. Suv qaynatiladi va unga shivit solinadi. Shu suvda kesilgan xamir solib pishiriladi. So'ngra sovuq suvga solinib sovitiladi. Sovuq suvdan olingach qatiq aralashtirilib yeyiladi. Qaylasini tayyorlash uchun mayda qilib to'g'ralgan go'sht to'g'ralgan piyoz bilan aralashtiriladi va qovuriladi. So'ngra pomidor pastasi qo'shiladi va 8-10 daqiqa davomida qovuriladi. Undan keyin to'rtburchak shakldagi kartoshka solinib dimlab qo'yiladi. Tayyor qaylani teng taqsimlagan holda ustiga ko'kat qo'yib dasturxonga tortiladi.

1. ↑  „https://uzbekistan.travel/uz/".
2. ↑
3. ↑  Xorazm taomlari. Baxtiyor Doʻsmatov. Toshkent.1994