**Boeing 702** (ruscha: *Боинг 702*) — Amerikaning Boeing kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan kosmik platforma boʻlib, oʻrta va ogʻir geostatsionar telekommunikatsiya sunʼiy yoʻldoshlarini yaratish uchun foydalanilgan. U dastlab BSS-702 va HS-702 sifatida tanilgan. Kaliforniyaning El Segundo shahridagi Boeing zavodlarida ishlab chiqarilgan. Birinchi marta 1995-yilda taqdim etilgan.

2012-yil mart oyi holatiga koʻra, ushbu modeldagi jami 39 ta aloqa sunʼiy yoʻldoshlariga buyurtma berildi, ulardan 25 tasi allaqachon uchirilgan va yana 14 tasi ishlab chiqarishning turli bosqichlarida edi.

Tarixi
------

Boeing 702 1995-yil oktabr oyida Hughes Space and Communications Co. tomonidan sotib olingan. nashr etilgan. Birinchi sunʼiy yoʻldosh 702 1999-yilda uchirilgan. U 100 dan ortiq repetitorlarni olib yurishi va har qanday aloqa chastotalarini taʼminlay oladi.

2010-yil mart oyida kompaniya oʻzining 702 sunʼiy yoʻldoshini ikki nom ostida sotishni boshlashini eʼlon qildi: Boeing 702HP (yuqori quvvat) va Boeing 702MP (oʻrta quvvat). 2012-yilda Boeing Boeing 702SP (kichik platforma) ni taqdim etdi. Kamroq massasi va ogʻirligi tufayli ikkita 702SP sunʼiy yoʻldoshi bitta raketada uchirilishi mumkin.2013-yilning may oyida Boeing 702SP konstruktiv tekshiruvdan oʻtdi.

Boeing 702 arxitekturasi
------------------------

Koʻpgina sunʼiy yoʻldosh platformalari singari, Boeing 702 ikkita asosiy moduldan iborat: platforma va foydali yuk moduli.

* **Platforma** sunʼiy yoʻldoshning barcha asosiy xizmat koʻrsatish tizimlarini oʻz ichiga oladi: quyosh batareyalari va akkumulyator batareyalari, yonilgʻi baklari bilan apogee dvigateli, tuzatish va ushlab turish dvigatellari, shuningdek, boshqa xizmat koʻrsatish komponentlari;
* barcha rele uskunalari va antennalar **foydali yuk moduliga (MPN)** oʻrnatilgan.

Foydali yuk mijozning talablariga moslashtirilgach, MPN platformaga atigi oltita elektr ulagichi va toʻrtta oʻrnatuvchi yordamida oʻrnatiladi. Ushbu yigʻish sxemasi standart komponentlardan foydalanish orqali ishlab chiqish vaqtini qisqartiradi va sunʼiy yoʻldoshning narxini pasaytiradi.

### Harakat tizimi

Kema 445 N quvvatga ega ikki komponentli suyuq raketa dvigateli (RD) „*Apogee*" bilan jihozlangan boʻlib, u geotransferdan geostatsionar orbitaga yakuniy chiqish uchun ishlatiladi. Orbitani toʻgʻrilash va uning uzunligi va moyilligini saqlab qolish uchun anʼanaviy ravishda 4 va 22 N kuchga ega boʻlgan bir nechta RD ishlatiladi.

#### XIPS

Boeing 702HP XIPS ksenon ionli dvigatel bilan jihozlangan (inglizcha: ***X**enon **I**on **P**ropulsion **S**ystem* — „Ksenon ionli qoʻzgʻalish tizimi"), undan ham uzunlik va kenglikda ushlab turish, ham geotransferdan geostatsionar orbitaga yakuniy chiqish uchun foydalanish mumkin. XIPS anʼanaviy ikki yonilgʻi suyuq yonilgʻi tizimlariga qaraganda 10 barobar samaraliroq. Toʻrtta 25 sm uzunlikdagi pervanellar yiliga atigi 5 kg propellant bilan orbital ishlashni qoʻllab-quvvatlaydi, bu anʼanaviy egizak yoki elektr issiqlik dvigateliga (arcjet) asoslangan tizimlardan sezilarli darajada kamroqdir.

Geostatsionar orbitadan geostatsionar orbitaga qayta inʼektsiya qilish uchun XIPSdan foydalanish sunʼiy yoʻldoshning uchirish massasini deyarli yarmiga qisqartiradi va yengilroq raketalardan foydalanishga va/yoki foydali yuk massasini oshirishga imkon beradi.

### Quyosh panellari

Boeing 702 quyosh panellarida Spectrolab (Boeing boʻlimi) tomonidan ishlab chiqarilgan germaniy substratida galliy arsenid asosidagi ikki va uch juft fotosellardan foydalaniladi. Eng soʻnggi sunʼiy yoʻldoshlar oʻrtacha samaradorligi 28,3 % boʻlgan Ultra Triple-Junction uch karrali kompozit fotoelementlar bilan jihozlangan. Bortda ishlab chiqarilgan maksimal quvvat 18 kVt ga yetishi mumkin.

#### Quyosh konsentratorlari muammosi

Boeing 702 platformasi oʻzining birinchi versiyasida batareya samaradorligini oshirish uchun quyosh kontsentratorlari bilan quyosh massivlaridan foydalangan. Ushbu platformadagi dastlabki oltita sunʼiy yoʻldoshda kontsentratorlar — quyosh panellariga yorugʻlik toʻplaydigan nometall bilan bogʻliq muammolar mavjud edi. Vaqt oʻtishi bilan ularning aks ettirish samaradorligi pasayib ketdi, buning natijasida faol hayot (CAC) oxirida elektr tizimining ortiqcha yuklanish qobiliyati pasayadi. Shunday qilib, 16 kVt quvvatga ega sunʼiy yoʻldoshlarda CAS oxiridagi quvvat 15 kVt boʻlishi kerak edi, lekin aslida u faqat 12 kVt edi.

Ushbu nuqsondan taʼsirlangan sunʼiy yoʻldoshlar: Anik F1, Galaxy 11, PAS 1R, Thuraya 1, XM 1 va XM 2.

Muammoni bartaraf etish uchun Boeing quyosh panellarining dizaynini oʻzgartirdi va kontsentratorlar oʻrniga yuqori samaradorlikka ega boʻlgan uchta ulanishli GaAs fotokonvertorlari asosidagi elementlardan foydalanishni boshladi.

### Platformaning xususiyatlari

Boeing hozirda uchta asosiy turdagi platformalarni ishlab chiqaradi: Boeing 702HP, Boeing 702SP va Boeing 702MP. Ogʻirroq platforma varianti, Boeing 702HP, ilgari HS-702 va **BSS-702** sifatida tanilgan. Mobil sunʼiy yoʻldoshlarni qurish uchun moʻljallangan platformaning bir versiyasi, jumladan, katta oʻrnatilgan antenna dastlab HS-GEM va BSS-GEM („GeoMobile") deb nomlangan. Ushbu variant hozirda BSS-702HP-GEM deb nomlanadi va Boeing 702HP variantidir.

Boeing 702HP, Boeing 702SP va Boeing 702MP xususiyatlari jadvalda keltirilgan:

| **Boeing 702 kosmik platformalar oilasi** |
| --- |
| Seriyasi | Start,
massa | Yuksiz massasi | Balandligi,
m | Antenna uzunligi, m | SB oraligʻi, m | Quvvati, kvt | CA misollari |
| Boeing
702SP | >6000 | >3800 | 4 — 7,8 | >9 | >35 | 3,5 −8 | - |
| Boeing 702MP | 5800 — 6160 | 3582 — 3833 | 5,8 — 8,6 | 9,2 | 36,9 — 38,1 | 6 — 12 | Intelsat-22 |
| Boeing 702HP | 5800 — 6160 | 3582 — 3833 | 5,8 — 8,6 | gacha 12,25 | do 48,1 | 13,8 — 18 | Inmarsat-5, DirecTV-10, NSS-8 |

Yana qarang
-----------

* kosmik platforma
* Sunʼiy yoʻldosh (KA)

Havolalar
---------

* Gunterning kosmik sahifasi: Hughes / Boeing: HS-702 / BSS-702, HS-GEM / BSS-GEM (Geomobile)(Inglizcha) )
* Boeing 702HP ishlab chiqaruvchi sahifasida
* Kompaniyaning rasmiy sayti

Manbalar
--------

1. ↑  „История создания боинга" (Русский). 4-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-mart 2022-yil.
2. ↑  „Виды боинга" (Русский). 4-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-mart 2022-yil.
3. 1 2 3 4  „Boeing: Satellite Development Center - Boeing 702HP Fleet" (en).  Boeing. 21-iyun 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-mart 2012-yil.
4. ↑  *Maral G, Bousquet M* SATELLITE COMMUNICATIONS SYSTEMS, Fifth Edition — : John Wiley & Sons Ltd, 2009 — S. 558—562 — ISBN 978-0-470-71458-4
5. ↑  „Boeing: Satellite Development Center - Spectrolab" (en).  Boeing. 9-sentabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-mart 2012-yil.
6. ↑  „Boeing 702 Satellites Solar Arrays Possibly Defective" (en).  Space and Tech (28-sentabr 2011-yil). 9-sentabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-mart 2012-yil.