**Portugaliya Hindistonining Rupisi**

**Portugaliya Hindistonining Rupisi** (portugalcha: *Rupia da Índia Portuguesa*) — XVI asrdan 1958-yilgacha Portugaliya Hindistonining pul birligi.

Tarixi
------

Hindistondagi portugal mulklari hududida turli davrlarda XVI asr oʻrtalaridan boshlab turli nominaldagi tangalar zarb qilingan, bir necha zarbxonalar mavjud edi.1515-yilda Goa va Diu uchun mis va qalay qotishmasidan „Bazarukko" tangasi zarb qilinishi boshlandi.1521-yilda Bijapur sultonligining taqlid tangalarini zarb qilish boshlandi.1570-yilda kumush „Pardao"(1/2 rupiya) zarb qilina boshlandi.

Keyinchalik zarb qilingan tangalar roʻyhatinini eʼtiboringizga havola qilamiz:

* XVII asrda: kumush sherafinlar, tanga va pataki, mis va qalay bazarukos;
* XVIII asrda: oltin va kumush sherafinlar, kumush pardalar va rupiylar, kumush va mis tangalar, mis va qalay reallari va bazarukos, mis atia;
* XIX asrda: oltin sherafinlar, kumush rupiylar va pardaoslar, kumush va mis reallari va tangalar, qalay bazarukos.

1869-yilda Hindistondagi soʻnggi Portugal zarbxonasi boʻlgan Goa zarbxonasi yopildi.1871-yildan boshlab poytaxt Lissabonda Portugaliya Hindistoni tangalari zarb qilingan.1871-yilda mis tangalar 3 va 10 realda, 1/4 tangi-15 realda,1/2 tangi-30 realda,1 tanga-60 realda zarb qilingan.Tangalar „yevropacha" koʻrinishga ega boʻldi.

Keyingi nashrning 1881—1886-yillardagi barcha tangalarida Portugaliya qiroli Luis I surati tasvirlangan. Mis tangalar 1/8 va 1/4 tangada, kumush tangalar 1/8 tanga, 1/4, 1/2, 1 rupiyda chiqarilgan.

Koloniyaning qogʻoz pullarini ishlab chiqarishni 1883-yilda boshlagan (banknotalar 1882-yil sanasi). Keyingi qogʻoz pullar 1896-1899 yillarda koloniya hukumati tomonidan chiqarilgan.

1/2 tanga 1903
Qirol Karlos I tangalari 1901-1904 yillarda zarb qilingan: bronza 1/12, 1/8, 1/4 va 1/2 tangalar va kumush rupiy.

1868-yilda Yangi Goadagi Milliy chet el bankining filiali ochildi. 1901-yil 30-noyabrda Milliy Overseas Bank Portugaliya Hindistoni uchun banknotlarni chiqarish huquqini oldi. Banknotlarning muomalaga chiqarilishi 1906-yilda boshlangan.

1912-yilda Portugaliya Respublikasining kumush rupiylari, keyin 1934-1952 yillarda 1, 2, 4 tanga, 1/4, 1/2, 1 rupiyda zarb qilingan tangalar chiqarildi.

1958-yilda rupiya oʻrniga Portugaliya Hindistonining eskudosi joriy etildi, almashinuv nisbati boʻyicha amalga oshirildi: 1 rupiya = 6 eskudo.

Banknotalar
-----------

Chiqarilgan banknotalar:

8 tanga
8 tanga
* Junta de fazenda pública do estado da Índia (1882-yil mos ravishda 1, 2, 3 va 4-noyabr sanalari) : 5, 10, 20, 50 rupiy;
* Governo geral do estado da India, sanalari bilan:
	+ 1896-yil 1-dekabr: 5, 10, 20, 50 rupiy;
	+ 1899-yil 15-noyabr: 5, 10, 20, 50 rupiy;
* Milliy chet el banki, sanalari bilan:
	+ 1906-yil 1-yanvar: 5, 10, 20, 50 rupiy;
	+ 1917-yil 1-oktyabr: 4,8 tanga 1⁄2 rupiy;
	+ 1924-yil 1-yanvar: 1, 2 1⁄2, 5, 10, 20, 50, 100, 500 rupiy;
	+ 1938-yil 11-yanvar: 5, 10, 20, 50, 100 rupiy;
	+ 1945-yil 29-noyabr: 5, 10, 20, 50, 100, 500 soʻm.

Manbalar
--------

1. ↑  Bruce 2008. sfn error: no target: CITEREFBruce2008 (help)
2. ↑  Cuhaj 2010. sfn error: no target: CITEREFCuhaj2010 (help)
3. 1 2  Cuhaj 2009. sfn error: no target: CITEREFCuhaj2009 (help)
4. ↑  Cuhaj 2011. sfn error: no target: CITEREFCuhaj2011 (help)
5. ↑  Salgado 1997. sfn error: no target: CITEREFSalgado1997 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Salgado J.S.*. O Papel Moeda das antigas Colónias Portuguesas*. Lisboa: Fundação Dr. António Cupertino de Miranda, 1997.
* Bruce C.R. Michael T. Miller H.*. Standard Catalog of World Coins 1601-1700*, 4-е изд, Iola: Krause Publications, 2008. ISBN 978-0-89689-708-3.
* Cuhaj G. Michael T.*. Standard Catalog of World Coins 1701-1800*, 5-е изд, Iola: Krause Publications, 2010. ISBN 978-1-4402-1364-9.
* Cuhaj G. Michael T. Miller H.*. Standard Catalog of World Coins 1801-1900*, 6-е изд, Iola: Krause Publications, 2009. ISBN 978-0-89689-940-7.
* Cuhaj G. Michael T. Miller H.*. Standard Catalog of World Coins 1901-2000*, 39-е изд, Iola: Krause Publications, 2011. ISBN 978-1-4402-1172-8.
* Cuhaj G.S.*. Standard Catalog of World Paper Money. General Issues 1368—1960*, 12-е изд, Iola: Krause Publications, 2008. ISBN 978-0-89689-730-4.