recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tovush yutilishi** - tovush toʻlqini energiyasining boshqa tur energiyalarga, xususan issiqlik energiyasiga qaytmas oʻtishi hodisasi; yutilish koeffitsiyenta a bilan xarakterlanib, sm~’ da, yaʼni neper/sm yoki detsibel/m larda ifodalanadi.

Gazlarda Tovush yutilishi gaz bosimiga, suyuqliklarda, asosan, yopishqoqlikka bogʻliq. Qattiq jismlarda Tovush yutilishi, asosan, muhitning ichki ishqalanishi va issiqlik oʻtkazuvchanligi bilan belgilanadi. Tovush yutilishi moddaning kristallik holatiga, defekt, aralashma va dislokatsiyalarning boryoʻkligiga, materialga dastlabki ishlov berishga bogʻliq. Metall va yarimoʻtkazgichlarda Tovush yutilishi dielektriklardan doim katta, chunki tovushning oʻtkazuvchanlik elektronlari bilan oʻzaro taʼsiri natijasida qoʻshimcha yutilish boʻladi.

Muhitda moddalar har xil jinsli boʻlganda Tovush yutilishi ortib ketadi. Turli gʻovak va tolali moddalarda Tovush yutilishi yuqori boʻlganligidan ulardan tovushni pasaytiruvchi va izolyatsiyalovchi vosita sifatida foydalaniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sergey Kazakov** (1959-yil 23-noyabrda tugʻilgan) — sovet va turkman futbolchisi, yarim himoyachi va himoyachi pozitsiyasida toʻp surgan.

Futbolchilik faoliyati
----------------------

Futbolchilik faoliyati Turkmenabat shahrining „Karakum" jamoasida boshlagan. Jamoasi bilan asosan Turkmaniston SSR chempionatida ishtirok etgan. Professional darajadagi klublardagi faoliyatini Ribinskning Saturn klubida 1981-yilda boshlagan. Sergey Ribinsk jamoasi tarkibida SSSR ikkinchi ligasi musoboqasida 9 ta uchrashuvda maydngga tushgan. 1984-yilda u Oʻzbekiston SSR Namangan viloyatining „Avtomobilist" (Namangan) jamoasi bilan shartnoma imzoladi va u yerda bir necha mavsum muvaffaqiyatli toʻp surdi. 1989-yilgi mavsumni Namangan viloyatining boshqa bir jamoasi, Kosonsoyning „Kosonsoy" klubi tarkibida boshladi. Kosonsoyliklar tarkibida musoboqaning birinchi davrasida 17 oʻyinda 3 ta gol urdi. Ikki davra avvalida Turkmanistonning Ahal jamoasi safiga oʻtdi. 1989—1992-yillarda „Ahal-SOP/Ahal" klubi uchun SSSR Ikkinchi ligasi va Turkmaniston chempionatlarida toʻp surdi.

1992-yilda u Turkmaniston Yokari ligasida oʻynadi va Ahal jamoasi bilan bronza medallarini qoʻlga kiritgan. 1993-yilda u Turkmanistonning boshqa bir jamoasi „Byuzmeyin" klubiga koʻchib oʻtdi va u yerda faoliyatini yakunladi.

Sergey faoliyati davomida asosan orqa chiziqda, yarim himoya va himoya pozitsiyalarida toʻp surganiga qaramay, aniq va kuchli zarbasi, jarima va burchak toʻplarini mohirona ijro etishi natijasida barcha jamoalarida 100 ga yaqin gol muallifiga aylangan.

### Milliy terma jamoa

1992—1993-yillarda Turkmaniston terma jamoasi sharafini himoya qilgan.

Yutuqlar
--------

* Turkmaniston chempionati kumush medali sovrindori: 1993

* Turkmaniston chempionati bronza medali sovrindori: 1992

Statistika
----------

| Mavsum | Klub | Liga | Chempionat |
| --- | --- | --- | --- |
| Oʻyin | Gol |
| 1981 | Sovet Ittifoqi Saturn (Ribinsk) | Ikkinchi liga | 9 | 0 |
| 1984 | Sovet Ittifoqi Avtomobilist (Namangan) | Ikkinchi liga | 36 | 11 |
| 1985 | Sovet Ittifoqi Avtomobilist (Namangan) | Ikkinchi liga | 26 | 5 |
| 1986 | Sovet Ittifoqi Avtomobilist (Namangan) | Ikkinchi liga | 35 | 13 |
| 1987 | Sovet Ittifoqi Avtomobilist (Namangan) | Ikkinchi liga | 36 | 13 |
| 1988 | Sovet Ittifoqi Navbahor | Ikkinchi liga | 36 | 3 |
| 1989 | Sovet Ittifoqi Kosonsoy | Ikkinchi liga | 17 | 3 |
| 1989 | Sovet Ittifoqi Ahal-SOP | Ikkinchi liga | 19 | 5 |
| 1990 | Sovet Ittifoqi Ahal | Ikkinchi liga | 36 | 10 |
| 1991 | Sovet Ittifoqi Ahal | Ikkinchi liga | 50 | 18 |
| 1992 | Turkmaniston Ahal | Oliy liga |  ? |  ? |
| 1993 | Turkmaniston Byuzmeyin | Oliy liga |  ? |  ? |

Manbalar
--------

1. ↑  „советский и туркменский футболист". 22-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-iyun 2023-yil.
2. ↑  „Казаков Сергей". 22-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-iyun 2023-yil.
3. ↑  „Kazakov Sergey - футболист, нападающий". 22-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-iyun 2023-yil.

Havolalar
---------

* FootballFacts.ru FootballFacts.ru saytida futbolchi profili
* Transfermarkt Transfermarkt saytida futbolchi profili
**Mongol dog‘lari** — bu terida ko‘p miqdorda melanin pigmentini(teriga rang beruvchi pigment) to‘planishi natijasida yuzaga kelgan, ko‘k-yashil tusdagi dog‘. Nevusning bir turi. Bu nom dogʻlar birinchi marta yangi tugʻilgan mongoloid irqiga mansub boʻlgan chaqaloqlarda aniqlanganligi bilan bogʻliq, garchi ular boshqa irqlarning bolalarida uchrasa ham  .

Tavsif
------

Dog‘ ko‘pincha bel, dumg‘aza, yelkada joylashadi. O‘lchami 6-10 sm va undan katta bo‘lishi mumkin.

Dog‘ soch bilan qoplanmagan, bosganda yo‘qolmaydi.

Davolash shart emas, xavfsiz, 4-10 yoshgacha yo‘qolishi yoki bir umrgacha saqlanib qolishi mumkin!

Davolash
--------

Talab qilinmaydi. Mongol dogʻi tugʻma xavfsiz nevus boʻlib, aksariyat hollarda oʻsmirlikdan oldin yoʻqoladi. Mongol dogʻi uchun xavfli degeneratsiyaning bironta ham holati aniqlanmagan.

Dogʻ haqida miflar
------------------

Moʻgʻullar orasida bu belgilarni „ Chingizxon dogʻlari" deb atash odat tusiga kirgan. Qirg‘izlarda ona bug‘u koʻkartirgan joy deyiladi. Buryatlar moʻgʻul dogʻini „menge" deb atashadi va ular dogʻ qanchalik katta boʻlsa, bola samoviy qoʻriqchidan shunchalik baraka oladi, deb ishonishgan. Qalmoqlar va qozoqlar uni yangi tugʻilgan chaqaloqlarga baraka beradigan Jannat xudosi Tengri belgisi deb atashadi. Bir qator boshqa turkiy xalqlar orasida Tengri xudolari oʻz qoʻllari bilan bolaning dumbasiga urib, birinchi nafas olishga yordam beradi; yakutlar orasida bu rolni maʼbuda Ayihi bajaradi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Mongol dog‘i* in the *Great Soviet Encyclopedia*, 1969–1978 (Russian)

Adabiyot
--------

* *Etingen L. Ye.*. Chem mujchina otlichaetsya ot jenщini: Ocherki sravnitelnoy anatomii. — M.: AST-Press, 2012. — S. 318. ISBN 978-5-462-01302-7.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Tovush (maʼnolari).

**Tovush** (musiqada) — musiqaning ifoda kuchiga ega eng kichik tarkibiy qismi. Musikiy Tovushlar maʼlum musiqiy tizimni tashkil etib, muayyan balandpastlik (lad), uzunqisqalik (ritm va metr), dinamika va tembrga ega boʻladi. Odatda, musiqada 16 gs — 4500 gs (S2—d5) orasidagi, 0,015 sek —23 min. uzunligidagi Tovushlardan foydalaniladi. Shuningdek, musiqada muayyan balandlikka ega boʻlmagan (aleatorika, sonoristika, usul) Tovush lardan ham qoʻllaniladi. Musiqiy Tovushlarning oʻziga xosligi, shuningdek, badiiy talqin jarayonidagi (agogika, artikulyatsiya, surʼat, melizmlar va boshqalar) xususiyatlar bilan belgilanadi (yana qarang Nagʻma, Ton).

Yana q.
-------

* Tovush (tilshunoslik)

Adabiyot
--------

* Nazaykinskiy Ye. Zvukovoy mir muzoʻki, M. 1988.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mongoliya oltoyi** - Mongoliya va Xitoydagi togʻ sistemasi, Oltoy togʻlarining janubi-sharqiy qismi. Shim.-gʻarbdan janubi-sharqqa 1000 km ga choʻzilgan, eni 150–300 km. Eng baland joyi 4362 m (Munxxayrxon-Oʻla togʻi). Boʻylama tektonik vodiylar bilan ajralgan oʻzaro parallel tizmalardan iborat. Togʻ tepalari platosimon. M. O. asosan, paleozoy kristalli slanetslari, porfir va granitlardan tuzilgan. Togʻ tepalarida doimiy qor va muzliklar (eng kattasining uz. 20 km) bor. Sernam janubi-gʻarbiy yon bagʻri oʻrmon, togʻ etaklari dasht, togʻ tepalari alp oʻtloqlari, Shimoli-sharqiy yon bagʻri dasht va chala choʻldan iborat. Mongoliya oltoyining davomi Gobi Oltoyidir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ayblov xulosasi** – jinoyat yuzasidan tergov natijasida aniqlangan holatlar va ayb mazmuni bayon etilgan protsessual hujjat. Ayblanuvchi va uning himoyachisini jinoyat ishidagi barcha materiallar bilan tanishtirib boʻlgach, tergovchi, basharti ishni sudga yuborish uchun yetarli asoslar borligi toʻgʻrisidagi fikri oʻzgarmagan boʻlsa, Ayblov xulosasi tuzadi. Ayblov xulosasi tavsif-asoslantirish va xulosa qismlaridan iborat boʻladi. Tavsif qismida dastlabki tergovda aniqlangan holatlar: jabrlanuvchi, shuningdek ayblanuvchi toʻgʻrisidagi ma’lu-motlar; ayblanuvchining aybdorligini tasdiqlovchi dalillar, ayblanuvchining oʻzini himoya qilish uchun keltirgan vajlar va ularni tekshirish natijalari bayon qilinadi. Xulosa qismida ayblanuvchining shaxsi toʻgʻrisidagi ma’lumotlar keltiriladi hamda e’lon qilingan ay-blovning mazmuni JKning shu jinoyatni nazarda tutgan moddasi yoki moddalarini ham koʻrsatgan holda bayon qilinadi. Ayblov xulosasida bayon qilingan holatlarni tasdi-klovchi ish sahifalari koʻrsatilishi ke-rak. Ayblov xulosasi qayerda va qachon tuzilganligi koʻrsatilib, tergovchi tomonidan imzola-nadi (Oʻzbekiston Respublikasi JPK, 379-modda).232A.x.ga tergovchining fikricha sud majlisiga chaqirilishi lozim boʻlgan shaxslarning roʻyxati, shuningdek qoʻllanilgan ehtiyot choralari, gumon qilinuvchi va ayblanuvchi qancha vaqt qamoqda saqlanganligi toʻgʻrisidagi, ashyoviy dalillar, fuqaroviy da’voni va mol-mulkning musodara qilinishi ehtimolini ta’minlash choralari, sud chiqimlari toʻgʻrisidagi ma’lumotlar ilova kilinadi. Tergovchi Ayblov xulosasi ni im-zolaganidan keyin jinoyat ishini darhol prokurorga yuboradi (Oʻzbekiston Respublikasi JPK 380–381-moddalar).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Raketa yonilgʻisi** — raketa dvigateli uchun energiya manbai sifatida ishlatiladigan modda yoki moddalar majmui. Kimyoviy va nokimyoviy Raketa yonilgʻisi bor. Kimyoviy Raketa yonilgʻisi — modda yoki moddalarning kimyoviy parchalanish yoki oksidlanish reaksiyasi natijasida issiklik energiyasi ajratadi. Energiya ajralishi natijasida hosil boʻlgan gazsimon mahsulotlar kengayib ish bajaradi. Raketa yonilgʻisi alohida saqlanadigan komponentlarning soniga qarab, bir, ikki, uch va koʻp komponentli, komponentlarning agregat holatiga qarab, suyuq, qattiq, gibrid yonilgʻili va boshqa xillarga boʻlinadi. Raketa yonilgʻisi suyuq yonilgʻili raketa dvigateli (SYORD), qattiq yoqilgʻili raketa dvigateli, gibrid yonilgʻili raketa dvigateli va boshqalarda ishlatiladi. Nokimyoviy Raketa yonilgʻisi yadro va elektr xillarga boʻlinadi. Yadro Raketa yonilgʻisi — radioaktiv parchalanish, yadrolarning boʻlinishi yoki sintezi natijasida energiya ajratadigan modda yoki moddalar. Ish jismi sifatida yoki boshqa ish jismiga energiya berish uchun qoʻllaniladi. Elektr raketa dvigatelida elektr energiyasi maxsus modda (ish jismi)ga uzatiladi yoki uning manbai boʻladi. Deyarli barcha raketa dvigatellarida, asosan, kimyoviy Raketa yonilgʻisi ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ergash Musayevich Isamuhamedov** (1909.31.12 - Toshkent - 1983.10.1) -geolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1963), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1960). Geol.mineralogiya fanlari doktori (1953), professor (1954), Oʻrta Osiyo industrial institutining geol. fakultetini tugatgan (1935).

"Oʻzbekgeologiya" boshqarmasida geolog, geologiya-razvedka partiyasi boshligʻi (1940—42), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Geologiya va geofizika institutining petrologiya boʻlimi mudiri, institut direktori (1943), metallar boʻlimi boshligʻi va petrologiya laboratoriya mudiri (1944—1951), Toshkent Davlat Universiteti geol. fakultetining petrografiya va foydali qazilmalar kafedrasi mudiri (1952—1983). I.ning ilmiy ishlari magmatik jinslar petrologiyasiga va ularning assimilyasiya jarayonida xrsil boʻlishiga bagʻishlangan. I.ning bevosita ishtirokida "Dovtosh" marganets koni (Oʻzbekistonda) ochilgan.

Manbalar
--------

* Petrologiya Nuratinskogo batolita, T. 1955; Magmatizm i nekotori voprosi metallogenii yugo-zapadnix otrogov Gis-sarskogo xrebta, T. 1962.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
qo'lbola qopqon

```
**Qopqon** — yovvoyi hayvonlar va qushlarni ovlash (ilintirish) uchun moʻljallangan moslama, qurilma va apparatlar. Ikki turi: odam ishtirok etadigan va etmaydigan (avtomatik) turlari bor. Odam ishtirok etadigan Q.lar turli-tuman toʻrlar, tortma sirtmoqlar, matraplar, qopqogʻi arqon yordamida tortib olinadigan chuqurlar va boshqalardan iborat. Bular asosan hayvonlar va qushlarni tirik tutish uchun ishlatiladi. Odam ishtirok etmaydigan ("avtomatik") Q.lar jumlasiga tuzoqlar, sirtmoqlar, prujinali moslama va qurilmalar, tarang tortilgʻan chilvirga tegib ketilganda oʻz-oʻzidan otiladigan oʻq-yoylar, ustiga omonatgina xashak yopib qoʻyiladigan chuqurlar, ichiga hayvon kirganda eshigi "oʻz-oʻzidan" yopilib qoladigan uzunchoq yashiklar va boshqa kiradi. Sichqon va kalamushlar uchun moʻljallangan prujinali qisuvchi Q.lar keng tarqalgan. Ayrim Q.lar odam uchun ham xavfli boʻlishi mumkin. Oʻzbekistonda tulki, toʻngʻiz, quyon, boʻrsiq, kaklik, bedana va boshqa uchun Q. va tuzoqlar qoʻyiladi.
```

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
lotincha: *Fucus distichus*
**Qoʻngʻir suvoʻtlar** (lotincha: *Phaeophyceae*) - koʻp hujayrali suvoʻtlar boʻlimi. Kat-taligi va shakli har xil. 240 turkumi (1500 turi)bor, shundan 3 tasi chuchuk suvlarda, qolgʻanlari dengizlarda tarqalgan. Xromatoforasida xlorofill a va s karotin, ksanto-fill, ayniqsa jigarrang fukoksan-tin koʻp boʻlgani uchun rangi qoʻngʻir va qoramtir. Yuksak Qoʻngʻir suvoʻtlar (mas, lami-nariyasimon suvoʻtlar) oʻtkazuvchi va differensiatsiyalashgan toʻqimalarga ega. Hujayra devorida algin kislota va fukoidin bor, sirtdan pektin va shilimshiq modda bilan qoplangan. Protoplastida bitta yadro va pireno-idsiz xromatofori bor. Baʼzilarida pirenoid boʻladi. Jinsiy va jins-siz, baʼzan vegetativ koʻpayadi. Zoo-sporasi va gametalari ikki xivchinli. Yuksak Qoʻngʻir suvoʻtlarda sporofit va gametofit gallanadi. Koʻpayish organlari bir uyali yoki koʻp uyali sporangiy. Jin-siy jarayoni izogamiya, geterogamiya va oogamiya. Qoʻngʻir suvoʻtlar barcha dengizlarda, ayniqsa, sovuq dengizlarda katta oʻtzorlar hosil qiladi. Ulardan al-gin kislota, uningʻ tuzlari, yem uni va baʼzi dorivor moddalar olinadi. Ayrim Qoʻngʻir suvoʻtlar isteʼmol qilinadi.

Yana qarang
-----------

* Suvoʻtlar


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Qoqi (maʼnolari).

**Qoqi** (fors-toj. — quritilgan) — ayrim oziq-ovqat maqsulotlarini uzoq muddat saqlash usullaridan biri; quritilgan sabzavotlar, meva, qovun, goʻsht, non va boshqa Olma, nok, shaftoli, oʻrik kabi mevalar Q. qilishdan oldin yuviladi, olma, nok bir necha parrakka, danakli mevalar oʻrtasidan ikkiga boʻlinadi, urugʻi (danagi)dan tozalanadi va xirmonda oftobda yoki maxsus elektr quritgichlarda quritiladi. Pomidorni par-raklab (tuz sepiladi) yoki 2 boʻlib, baqlajonni uzunasiga 4 ga boʻlib Q. qilish mumkin. Kanop, qogʻoz qoplarda, qutilarda salqin joyda saqlanadi. Qish faslida isteʼmol qilinadi, kompotlar tayyorlanadi, ivitib ovqatga ishlatiladi yoki sabzavot Q. laridan salatlar tayyorlanadi (qarang Qovunqoqi).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu maqola **Xu Yue** haqidadir. bilan adashtirmang.

**Xu Yue** (1999-yil, 10-noyabrda tugʻilgan) — xitoylik professional futbolchi, hozirda Xitoy Superligasining Shenzhen klubida yarim himoyachi sifatida oʻynamoqda.

Klubdagi faoliyati
------------------

Xu Shanghai Shenhua yoshlar akademiyasiga 2018-yilning mart oyida klub Genbao futbol bazasining 19 yoshgacha boʻlgan futbolchilarini sotib olganidan keyin qoʻshilgan edi. U 2019-yilgi mavsum uchun Xitoyning birinchi ligasining Shanghai Shenxin klubiga ijaraga berildi, 27 liga oʻyinida maydonga tushdi va 2019-yilgi Xitoy ligasi birinchi mavsumining eng yaxshi yosh futbolchisi deb topildi. 2020-yil, 16-iyulda Xu Xitoy Superligasi klubi Shenzhen FC safiga qo‘shilgan 14 nafar o‘yinchi qatorida edi. U 2020 va 2021-yilgi mavsum uchun Xitoyning Birinchi Liga klublari Jiangxi Beidamen va Wuhan Three Towns klublariga ijaraga berildi va divizionda g‘olib chiqdi va yuqori ligaga ko‘tarildi. U 2022-yilgi mavsumda Shenzhenning asosiy jamoasidagi o‘rnini saqlab qoldi, Xitoy Superligasidagi debyutini 2022-yil, 17-iyun kuni Cangzhou Mighty Lions ustidan 1:0 hisobida g‘alaba qozondi va CSLdagi birinchi golini Tianjin Jinmen Tigerga qarshi o‘yinda (3:2) kiritdi.

Xalqaro
-------

2017-yil, 20-iyulda Xu xalqaro miqyosdagi debyutini 2022-yilgi EAFF E-1 futbol chempionatida Janubiy Koreyaga qarshi o‘yinda (3:0) o‘tkazdi, natijada Xitoy futbol federatsiyasi U-23 terma jamoasiga uni ushbu kattalar musobaqasiga olib chiqishga qaror qildi.

Faoliyat statistikasi
---------------------

### Klub

*2022-yil, 11-iyul holatiga ko'ra*.

| Klub | Mavsum | Liga | Kubok | Boshqa | Jami |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Divizion | Oʻyin | Gol | Oʻyin | Gol | Oʻyin | Gol | Oʻyin | Gol |
| Shanxay Shenxua | 2019 | Xitoy Superligasi | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 2020 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Jami | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Shanxay Shenxin (ijara) | 2019 | Xitoy Birinchi ligasi | 27 | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | 29 | 0 |
| Shenzhen | 2022 | Xitoy Superligasi | 6 | 1 | 0 | 0 | - | 6 | 1 |
| Jami | 6 | 1 | 0 | 0 | - | 6 | 1 |
| Jiangxi Beidamen (ijara) | 2020 | Xitoy Birinchi ligasi | 12 | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 | 14 | 0 |
| Wuhan Three Towns (ijara) | 2021 yil | 16 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 17 | 0 |
| Karyera jami | 61 | 1 | 3 | 0 | 2 | 0 | 66 | 1 |

Yutuqlar
--------

### Klub

**Wuhan Three Towns**

* Xitoy Birinchi ligasi: 2021-yil

Manbalar
--------

1. ↑  „申花99/00球员正式亮相 刘军携19位爱徒集体现身" (zh). *Sina* (2-aprel 2018-yil). Qaraldi: 23-iyul 2018-yil.
2. ↑  „深足官方宣布孙可姜至鹏张鹭等14人加盟球队" (zh). *Sina* (16-iyul 2020-yil). Qaraldi: 20-iyul 2022-yil.
3. ↑  „东亚杯-朱辰杰乌龙权昶勋曹圭成破门 国足0-3韩国" (zh). *Sina Sports* (20-iyul 2017-yil). Qaraldi: 20-iyul 2017-yil.
4. ↑  Xu Yue at Soccerway
*Glokenshpil, shuningdek, karillon deb ataladi*.

**Qoʻngʻiroqchalar** (italyancha: *campanelli*, fransuzcha: *jeu de timbres*, nemischa:, baʼzan nemischa **glokenshpil** deb ataladi) muayyan balandlikdagi zarbli musiqa asbobidir. Asbob pianoda yengil jiringlash tembriga ega, forteda zoʻr va yorqin. Qoʻngʻiroqchalar ikki xil boʻladi: oddiy va klaviaturali.

Oddiy (odatiy) qoʻngʻiroqchalar ― trapetsiyasimon yogʻoch ramkada ikki qatorga joylashtirilgan xromatik sozlangan metall plastinkalar toʻplami. Ulardagi plastinkalarning joylashishi pianino oq va qora tugmachalarining joylashishiga oʻxshaydi. Qoʻngʻiroqlarning qoʻllaniladigan diapazoni *c2* до *c5* gacha (ikkinchi oktavagacha — beshinchi oktavagacha), baʼzi asboblarda u kengroqdir. Oddiy qoʻngʻiroqchalarda ikkita kichik metall bolgʻacha yoki yogʻoch (baʼzan, ayniqsa, bolalar qoʻngʻiroqchasida — plastmassa) tayoqchalar — mallet bilan chalishadi.

Klaviaturali qoʻngʻiroqchalarda plastinkalar kichik pianino kabi korpusga oʻralgan boʻlib, u yerda tugmachalar zarbasini plastinkalarga uzatuvchi oddiy bolgʻa mexanizmi mavjud (bu mexanizm chelesta mexanizmiga oʻxshaydi). Klaviaturali qoʻngʻiroqchalar texnik jihatdan oddiylarga qaraganda ixchamroq, ammo tembrning sofligi boʻyicha yutqazadi.

XIX asrdan beri qoʻngʻiroqchalar, koʻpincha, simfonik orkestrda ishlatilgan. Qoʻngʻiroqchalar uchun notalar haqiqiy tovushdan ikki oktava pastroqda yoziladi, partiturada ularning partiyasi qoʻngʻiroqchalar qismi ostida, ksilofon partiyasining tepasida yoziladi.

Qoʻngʻiroqchalar ishlatiladigan baʼzi asarlar:

* Motsart — „Sehrli nay" operasi;
* Delibes — „Lakme" operasi („Qoʻngʻiroqchali ariya");
* Chaykovskiy — Italyancha Kaprichchio;
* Dukas — „Sehrgarning shogirdi" simfonik skersosi;
* Prokofyev — 1-sonli Des-dur orkestri bilan fortepiano uchun konsert;
* Hindemit — Klarnet va orkestr uchun konsert;
* Mayk Oldfild — "".

Manbalar
--------

1. ↑  „SONOR :: NG 31" (deadlink).  www.sonor.com. 17-noyabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-noyabr 2015-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2015-11-17).

Adabiyotlar
-----------

* Glokenshpil // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1957. — T. II. — Stb. 238—239 — 567 s.

Havolalar
---------

* Vena simfonik kutubxonasidagi qoʻngʻiroqchalar haqida maʼlumot(Inglizcha)
* Qoʻngʻiroqchalar // Katta Sovet Ensiklopediyasi : [30-jild] / Bosh. muh. A. M. Proxorov . — 3-nashr. — M. : Sovet ensiklopediyasi, 1969-1978.
* *Qoʻngʻiroqchalar[*sayt ishlamaydi*]  (nomaʼlum havola) (nomaʼlum havola 14.06.2016 dan [2139 kunlar])* — Qisqacha musiqiy lugʻatdan maqola
* James Blades*. Percussion instruments and their history*. Bold Strummer, 1992 — 398—400 bet. ISBN 9780933224612.
**Giromagnithodisa**, magnitomexanik hodisa — jism va moddalarning magnit xossali zarralari magnit va mexanik momentlarining oʻzaro bogʻliqligi natijasida sodir boʻladigan hodisa. Harakat miqdori momenti (impuls momenti)ga ega boʻlgan qar qanday zarra (elektron, proton, neytron, yadro, atom) magnit momentita ega boʻladi. Shu sababli, jiyemni tashkil qiluvchi zarralarning umumiy harakat miqdori momenti oʻzgarishi bilan jiyemning magnit momenti oʻzgaradi (mexanikmagnit hodisa) va aksincha, jism magnitlanganda jiyemning mexanik momenti oʻzgaradi (magnitmexanik hodisa): mas, solenoiddan tok oʻtkazilganda solenoid ichidagi temir oʻzak buriladi (magnit-mexanik hodisa — Eynshteyn — de Xaaz effekti, 1915 yil) yoki, aksincha, temir oʻzak aylantirilganda oʻzak (solenoid ham) magnitlanadi (mexanikmagnit hodisa — Barnett effekti, 1909 yil). G. h. modda atomining magnit momentini uning impuls momentiga nisbati — giromagnit (magnitmexanik) nisbatni aniqlashga va moddaning xossalarini tushuntirib berishga imkon beradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Qoʻngʻirot (maʼnolari).

**Qoʻngʻirot** - BEYNOV AVTOMOBIL YOʻLI (4R189) - xalqaro magistral avtomobil yoʻli. Qoʻngʻirotni Ustyurt orqali Qozogʻiston Respublikasining muhim temir yoʻl chorra-qasi hisoblangan Beynov shahri bilan bogʻlaydi. Umumiy uz. 316 km. Oʻzbekiston Respublikasini shim.-gʻarbdan Qozogʻiston Respublikasi orqali Yevropa, Rossiyaning markaziy, jan. Ural mintaqalariga bogʻlovchi, portlar, yirik transport yoʻlaklariga chiqishga imkon beradigan, tranzit kirish-chiqishni taʼminlaydigan stra-tegik muhim transport arteriyasi. 1972-yili ishga tushirilgan Qoʻngʻirot — Beynov temir yoʻl qurilishi bilan bir vaqtda barpo etilgan. Transport qatnovi jadalligi oʻsib borayotganligini hisobga olib, 4-darajali, qatnov qismining kengligi 10 m boʻlgan qora toʻshamali mavjud yoʻlni 1-darajali asfalt-beton toʻshamali qilib qayta taʼmirlash loyihasi 2002-yilda ishlab chiqilgan. Yoʻl shu loyiha asosida kengaytirilib, qurilish ishlari davom etmoqda va 2006-yilda toʻliq foydalanishga topshiriladi. Trassa turli darajada shoʻrlangan qoʻngʻir-kulrang tuproqli choʻl zonasidan oʻtgan, iqlimi keskin kontinen-tal, eng issiq harorat 46° (avgust), eng sovugʻi —40° dekabr va yanvar da kuzatiladi. Qoʻngʻirot va Jaslik st-yalarini hisobga olmaganda trassa yoʻnalishi boʻylab aholi yashamaydi.

Tohirjon Mirzayev.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Andoza:Rossiya imperiyasi uyezdi

**Amudaryo boʻlimi** — Turkiston general-gubernatorligi tarkibidagi maʼmuriy-hududiy birlik (1873-1917). Rus podsho hukumati Xiva xonligini boʻysundirgach (1873), Amudaryoning soʻl qirgʻogʻida yashovchi qoraqalpoqlar xonlik tarkibida qoldi, oʻng qirgʻogʻidagilar esa rus davlatiga tobe qilindi. Bu joyda 1873-yilda Turkiston general-gubernatorligi tarkibida Amudaryo okrugi, 1874y.danA.b. tashkil etiddi. 1886-yil ga kelib, Amudaryo boʻlimi Sirdaryo viloyatiga kiritildi. Boʻlim hududida 95 ming qoraqalpoq, 55 ming oʻzbek, 40 ming qozoq va 16 ming turkman istiqomat qilgan. Amudaryo boʻlimi Shoʻroxon va Chimboy degan ikki qismdan iborat boʻlib, Biybozor, Toʻrtkoʻl, Tomdi, Shayx Abbos Vali, Mingbuloq, Soriboy, Chimboy, Nukus, Davqaron, Ishim, Naupir, Koʻkkoʻl, Qoʻngʻirot, Toldi va Kegayli (boʻlis)larni oʻz ichiga olgan.

**Amudaryo boʻlimi** — Sirdaryo boʻlimi tarkibidagi maʼmuriy birlik. Markazi — Petro-Aleksandrovsk shahri.

Maʼmuriy boʻlinishi
-------------------

]</ref>.
-->

Tarixi
------

Amudaryo boʻlimi 1873-yilda Xiva xonligidan Rossiyaga oʻtgan yerlarda tashkil etildi. 1887-yilda Sirdaryo biloyati tarkibiga kiritildi.

1920-yil oktabrida Turkiston ASSRning Amudaryo viloyatiga aylantirildi.

Aholisi
-------

1897-yildagi sanoq boʻyicha boʻlimda 194,5 ming kishi istiqomat qilgan. Shu jumladan qoraqalpoqlar — 47,9 %; qozoqlar — 24,2 %; oʻzbeklar — 17,7 %; boshqa turklar — 7,1 %; ruslar — 1,6 %. Petro-Aleksandrovsk shahrida 3 111 kishi istiqomat qilgan

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  Perepis 1897 g.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Parvonachi** — hukmdor farmoni va buyruqlarini bituvchi kotib. 1) Xiva xonligida qozi va inoqdan keyingi oliy darajadagi saroy mansabdori. P. mansabi saltanat uchun buyuk xizmatlari evaziga xon tomonidan inʼom tar-zida berilgan. P. vafotidan soʻng uning oʻrniga toʻgʻridan-toʻgʻri farzandi tay-inlangan, unga zardoʻz liboslar, ol-tin pichoq va tulpor ot tuhfa kilingan. 2) Buxoro xonligida P. amirning tayanchi hisoblangan oliy lavozimlardan biri, otaliq hamda devonbegidan keyingi 3mansabdor shaxs. P. amir tomonidan chiqarilgan yorlikdarni arkoni davlat hamda beklarga taqdim etgan, ayni chogʻda xonlikda yashovchi arablar ishi bilan shugʻullanish uchun masʼul hisoblangan. Yuqori mansabga tayinlangan amaldor P. takdim etgan farmonni 3 kun mobaynida oʻz sallasiga qistirib yurishi lozim boʻlgan. Amir qabulxonasida P. uchun maxsus oʻrindiq boʻlgan. P. baʼzan harbiy harakatlarda ishtirok etib, muayyan qismlarga qoʻmondonlik qilgan. 3) Qoʻqon xonligida saroy mansabi. P.lar viloyatni ham boshqarish huquqiga ega boʻlganlar. Masalan, 1844-yil Chust hokimi Rahmatulloh P. edi.

Adabiyot
--------

* Semyonov A. Buharskiy traktat o chinax i zvaniyax i ob obyazannostyax nositeley ix v srednevekovoy Buhare, Sovetskoye vostokovedeniye, t.5, 1948; Mirza Badi, Divan. Madjma al-arkam ("Predpisaniya fiska")(Primeri dokumentatsii v Buhare XVIII v.). Faksimile rukopisi. Vvedeniye, perevod, primechaniya i prilojeniya A.B. Vildanovoy, M. 1981; Beysembiyev T.K. "Ta’rixi Shaxruxi" kak istoricheskiy istochnik, Alma Ata, 1987.

Hamidulla Dadaboyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qoʻngʻirbosh** - boshoqdoshlar oilasiga mansub bir va koʻp yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi; yem-xashak ekini. Asosan, sovuq va oʻrtacha iqlimli mintaqalarda 300 ga yaqin turi maʼlum. Oʻzbekistonda piyozli q. biryillik Q. oʻzgacha q. qisqa tilchali q. oʻrmon Q.i, oddiy Q. maysazor Q.i, ingichkabarg Q. kabi turlari koʻp tarqalgan. Koʻp yillik maysazor Q.i muhim xoʻjalik ahamiyatiga ega. Boʻyi 10—30 sm, roʻvagi 30 sm gacha, yoyiq. Boshoqchalari 3,5–6 mm, gullari 2—5 ta. May—avgustda gullab urugʻlaydi. 100 kg koʻk massasida (boshoqlanish davrida) 24—25 ozuqa birligi va 3,5 kg hazm boʻladigan protein bor. Choʻl, adir va togʻ zonalarida, ariq va daryo boʻylarida, daraxtzor va butazorlarda, oʻtloqlarda oʻsadi. Ekma madaniy yaylovlar va gazonlar barpo etishda foydalaniladi. Chorva mollari xush koʻrib yeydi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Parvon**, Farvon — oʻrta asrlarda Tohariston shaharlaridan biri. Panjhir daryosi vodiysida joylashgan. 11-a.da bu yerdan Toharistonning Kobul viloyati bilan chegarasi oʻtgan. 10-asrda somoniylar davrida P.da katta va gavjum jome mas-jidi boʻlgan. P. zarbxonasida somoniylar, gʻaznaviylar, moʻgʻullar, hulokuiylar va temuriylar davrida pul zarb kilingan. P. 20-asr boshida ham oʻzining qad. nomi bilan atalgan, soʻngra Jabal as-Siroj deb atala boshlangan. Jaloliddin Manguberdining moʻgʻullar ustidan qozongan eng yorqin gʻalabasi P. yaqinida boʻlgan (qarang Parvon jangi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Partov yer dehqonchilik tizimi** — avval ekilib, soʻngra tashlab qoʻyilgan yerlarda qayta dehqonchilik qilish; ibtidoiy dehqonchilik tizi-mi, xususiy qoʻriq yer tizimi negizida vujudga kelgan. Choʻl mintaqasida tabiiy unumdorligi yuqori boʻlgan oʻzlashtirilgan qoʻriq yerlarda galla, ayrim joylarda zigʻir va poliz ekinlari 6—8—10 yil yetishtirilgan. Buning oqibatida tuproqning tabiiy unumdorligi pasayib, yerlarni oʻt bosgani va ekinlar hosildorligi kama-yib ketgandan soʻng bu dalalar 8—15 yil (va hatto 25—30 yil)gacha qarov-siz tashlab qoʻyilgan. Uning oʻrniga yangi qoʻriq yer oʻzlashtirib (qoʻriq deh-qonchilik tizimi) dehqonchilik yuritilgan. Nisbatan uzoq muddatga tashlab qoʻyilgan yer tabiiy oʻtloqzorga aylangan, bu esa uning unumdorligini qay-ta tiklanishiga olib kelgan. Natijada tashlab qoʻyilgan yerlar qayta oʻzlashtirib, ekin ekilgan. Partov yer dehqonchilik tizimid.t. Yevropa va Osiyoning choʻl tuproqlari mavjud boʻlgan bir qancha davlatlarida, ayniqsa, Rossiyaning qoratuproq, Oʻzbekistonning choʻl va dasht mintaqalarida keng qoʻllanilgan.

Ziyomiddin Artukmetov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Fisht togʻi qishda

  

**Fisht** (adigey tilida Fysht - "oq bosh") - Bosh Kavkaz togʻ tizmasining gʻarbiy qismida joylashgan togʻ choʻqqisi, balandligi - 2867,7 metr.

Tavsifi
-------

Fisht Oshten va Pshexa-Su choʻqqilari bilan birgalikda Fisht-Oshten massivini hosil qiladi. Massiv choʻqqilari Kavkazdagi alp tipidagi birinchi (gʻarbdan sharqqa yoyilgan) choʻqqilar, ya'ni oʻrmonning yuqori chegarasidan ancha balandroq boʻlib, keng subalp va alp togʻ oʻtloqlariga ega. Bundan tashqari, Fisht Kavkazning eng gʻarbiy choʻqqisi boʻlib, uning yon bagʻirlarida muzliklar (Katta va Kichik Fishtinskiy muzliklari) va sezilarli toshli yoriqlar mavjud.

Arman dovinidan Fisht togʻi manzarasi

  

Strukturaviy jihatdan Fisht rif ohaktoshlari qatlamlaridan tashkil topgan blokli koʻtarilishdir. Kuchli ohaktosh qatlamlari koʻp va xilma-xil karst shakllarini (kraterlar, gʻorlar) rivojlanishiga hissa qoʻshadi. Togʻ yonbagʻrida mashhur boʻlganlardan biri bu <i>Uchar qush</i> gʻoridir. 1994-yildan beri Fishtda Rossiyadagi eng chuqur gʻorlardan biri boʻlgan <i>Oq Yulduzcha</i> gʻor tizimi oʻrganilmoqda.

1B qiyinchilik toifasidagi klassik toqqa chiqish yoʻli Katta Fisht muzligi boʻylab oʻtadi. 6A gacha qiyinchilik bilan toqqa chiqish yoʻllari ham mavjud.

Togʻ bir vaqtlar qadimgi Tetis okeanidagi orol boʻlgan deb ishoniladi, bu uning marjon tuzilishini tushuntiradi.

Pshexa daryosi Fisht yon bagʻirlaridan boshlanadi, Fisht va Oshten choʻqqilarida Belaya (Oq) daryosining manbai joylashgan, Pshexa daryosining quyi oqimida suv olib, Kuban daryosiga quyiladi. Shahe daryosi ham Fishtdan kelib chiqadi, lekin Qora dengizga quyiladi. Togʻning gʻarbiy devoridan balandligi taxminan 200 m boʻlgan Pshex sharsharasi oqadi.

Sochidagi Fisht stadioni

Madaniyatda
-----------

Sochidagi XXII qishki Olimpiya oʻyinlarining ochilishi paytida koʻrsatilgan "rus alifbosi" videosida togʻ haqida soʻz yuritilgan. Sochi shahridagi stadion togʻ nomi bilan atalgan.

Baxtsiz hodisalar
-----------------

1975 va 1986-yillarda Fishtda bir guruh odamlar halok boʻlgan baxtsiz hodisalar yuz berdi. Shuningdek, 1981-yilda speleologlar togʻ yaqinida vafot etgan.

Havolalar
---------

1. ↑  „12 главных спортивных объектов Олимпийских игр 2014 года. // interfax.by (21 января 2014 года)". 2-fevral 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyun 2022-yil.
2. ↑  Карта маршрута восхождения через Большой Фиштинский ледник
3. ↑  Классификатор маршрутов на горные вершины
"HASANXON" — "Goʻroʻgʻli" turkumidagi dostonlardan biri. Goʻroʻgʻlidan keyingi ikkinchi avlod hisoblangan. Hasanxon toʻgʻrisida yaratilgan mustaqil asar. El-yurt mudofaasi, mamla-katlar oʻrtasida tinchlik-osoyishtalik oʻrnatish, mardlik va doʻstlik dostonning asosiy gʻoyasini tashkil etadi. Unda Hasanxonning Chambil (xalq poetik ijodida afsonaviy yurt nomi; xalq afsonalarida Armaniston, Gru-ziya, Ozarbayjon, Turkmaniston, Oʻzbekiston hududlarida boʻlgan deyiladi)ga olib kelinishiga oid voqealartasvirlaigan. Doston koʻpchilik bax-shilar repertuaridan oʻrin olib, Poʻlkan shoir (1968, 1976) va Zohir Qoʻchqor oʻgʻli (1967) dan yozib olingan variantlari nashr qilingan. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
"PARVINABANK" — xususiy aksiyadorlik-tijorat banki. 1994-yil 10-mayda tashkil topgan. Boshqaruvi Samarqand shahrida joylashgan. Toshkent va Buxoro shahrida filiallari bor. Mijozlarga fond birjasida xizmat koʻrsatish, davlat xazina majburiyatlari bozorida dilerlik va fond birjasida bro-kerlik xizmatlarini koʻrsatish, qimmatli qogʻozlarni muomalaga chiqarish, davlatlararo pul oʻtkazish, koʻchirish operatsiyalari va boshqa xizmatlarni amalga oshiradi. Bank respublikada kichik va oʻrta biznesni qoʻllab-quvvatlash hamda rivojlantirishda faol ishtirok etmoqda. Bankning Nizom jamgʻarmasi 1 mlrd soʻm; zaxira jamgʻarmasi 230,4 mln sum; berilgan kreditlar miqdori 4,1 mlrd. soʻm; koʻrilgan yillik foyda 187,5 mln. soʻm; jami aktivlari 16,3 mlrd. soʻm (2002).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
*Ijrochilarni* *,* *fonogrammalarni* *ishlab chiqaruvchilarni* *va* *radioeshittirish* *tashkilotlari huquqlarini* *himoya* *qilish* *toʻgʻrisidagi* xalqaro **konvensiya** *-* *davlatlararo* *konvensiya* (Rim , *26/10/1961*), uning imzolanishi bilan ijrochilarning, shu jumladan, fonogrammalarni ishlab chiqaruvchilar va radioeshittirish tashkilotlari (turdosh huquqlar sohasidagi huquq egalari) huquqlarini himoya qilish maqsadida bir qator shartnomalar tuzilgan.

Hozirda maʼmuriy vazifalar Jahon intellektual mulk tashkiloti tomonidan boshqariladi.

  

2020-yilda 95 ta davlat konvensiyaga aʼzo boʻlgan.

Rim konvensiyasining Rossiyada qoʻllanilishi
--------------------------------------------

> Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2002-yil 20-dekabrdagi 908-sonli qaroriga binoan 2003-yil 26-mayda Rossiya Rim konventsiyasiga qoʻshildi. 2014-yil sentabr oyida Rossiyaning Intellektual mulk huquqlari boʻyicha sudi WIPO v. Metro Cash & Carry ishini koʻrib chiqib, Rim konvensiyasining orqaga qaytish kuchiga ega emasligini aniqladi: 2003-yil 26-maygacha yozilgan xorijiy yozuvlar Rossiya Federatsiyasida himoyalanmagan va ular jamoat joylarida ijrochilar va musiqa bilan bogʻliq muammolarsiz ijro etilishi mumkin. Biroq, sud qarori hali ham toʻlanishi kerak boʻlgan asarlar mualliflariga chegirmalarga taalluqli emas.
> Qaror Rossiyaning 2003-yil 26-maydagi Ijrochilarni, fonogrammalarni ishlab chiqaruvchilarni va radioeshittirish tashkilotlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi xalqaro konvensiyaga (Rim konvensiyasi) qoʻshilganligi bilan izohlangan, shu sababli ushbu sanadan oldin qilingan xorijiy yozuvlar uning amal qilishiga taalluqli emas va Rossiyada mualliflik huquqi bilan himoyalanmagan.
> 
> 
> — *Intellektual mulk boʻyicha ombudsman Anatoliy Semenov*
> 
> 
>

Yana qarang
-----------

* Jahon intellektual mulk tashkiloti
* Eksklyuziv huquq
* Ijrochi
* Fonogramma yaratuvchisi
* Mualliflik huquqi va turdosh huquqlarni jamoaviy boshqarish

Manbalar
--------

1. ↑  В соответствии со статьей 34 Конвенции.
2. ↑  Rome Convention
3. 1 2 3  Суд разрешил магазинам не платить зарубежным исполнителям

Havolalar
---------

* Ijrochilarni, fonogrammalarni ishlab chiqaruvchilarni va radioeshittirish tashkilotlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi xalqaro konventsiya matni (rus. ) WIPO Lex maʼlumotlar bazasida — WIPO rasmiy veb-sayti.
**Raylan Givens** (talaffuzi: *Reylan Givens*) — amerikalik yozuvchi va ssenariynavis Elmore Leonard tomonidan yaratilgan xayoliy qahramon. Givens klassik Gʻarb qonunchisiga xos koʻplab xususiyatlarga ega zamonaviy AQSh marshalidir. Raylan Givens Leonardning „Pronto" (1993) va „Qonun nomi bilan" (1995) romanlaridagi kichik qahramon, shuningdek, „Oʻradagi olov" (2001) qissasidagi bosh qahramon sifatida keladi. „Oʻradagi olov" Givens ham markaziy qahramon boʻlgan *Justified* teleseriali uchun asos boʻlib xizmat qildi. Serial muvaffaqiyati Leonardni 2012-yilda nashr etilgan „Raylan" romanini yozishga undadi.

„Pronto" romanida Givens qirq yoshlardagi, ozgʻin va xushbichim boʻlib, doimo kovboy shlyapasini kiyib yuradi. Romanda Raylanning oq shlyapasi Li Xarvi Osvaldga suiqasd paytida unga hamrohlik qilgan Dallas politsiyasi xodimlari kiygan Stetsonning shlyapalariga oʻxshaydi. Givens Kentukki shtatidagi kichik konchilar shaharchasi Xarlanda tugʻilgan. U ajoyib mergan, ilgari Glinkodagi federal agentlar maktabida oʻq otish boʻyicha instruktor boʻlgan. Raylan mojarolarni tinch yoʻl bilan hal qilishga urinsa-da, kerak boʻlsa oʻq uzishdan ham chekinmaydi. Ajoyib sezgi tufayli koʻpincha raqiblarining niyatini oldindan sezadi va birinchi boʻlib oʻq uzadi. Marshal Givens odobli, ayollarga hurmat bilan munosabatda boʻlib, suhbatda maʼlum bir vazminlik koʻrsatadi.

1997-yilda „Pronto" romanining televizion shaklida Marshal Givens rolini Jeyms Legros ijro etgan. *Justified* serialidagi Raylan roli aktyor Timoti Olifantga 2011-yilgi „Emmi" mukofotini taqdim etdi. Elmor Leonard Olifantni qahramon yaratuvchisi moʻljallab turganidek oʻz rolini oʻynagan aktyorlardan biri deb atadi. Givens obrazidagi Olifant ham „Raylan" romanining muqovasida paydo boʻlgan. 2011-yilda GQ jurnali Raylan Givensni televizordagi eng zamonaviy personaj deb atadi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Kristopher Jansma.* „Elmore Leonard rips off "Justified"!" (en).  Salon (8-yanvar 2013-yil). 23-mart 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-fevral 2013-yil.
2. ↑  *Olen Steinhauer.* „Back on the Case" (en).  New York Times (2-fevral 2012-yil). 23-mart 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-fevral 2013-yil.
3. ↑  „Justified" (en).  Emmys. 23-mart 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-fevral 2013-yil.
4. ↑  *Sean Fennessey and Andrew Richdale.* „The 25 Most Stylish Men on TV" (en).  GQ (17-sentabr 2011-yil). 23-mart 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-fevral 2013-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: T (maʼnolari).

**T** — oʻzbek Kirill alifbosining yigirmanchi harfi. Til oldi, portlovchishovqinli, jarangsiz undosh tovushni ifodalaydi. Soʻzning boshi (tan, tosh, togʻ), oʻrtasi (vatan, chetan, qattiq) va oxirida (yigit, odat, harakat) kela oladi. Soʻz boshida eng koʻp qoʻllanadigan harf-tovushlardan. Bir qancha oʻzlashma soʻzlarning oxirida ketma-ket kelgan undoshlarning soʻnggisi t boʻlsa, koʻpincha talaffuzda tushib qoladi: pas(t), doʻs(t), darax(t), mashinis(t) kabi. Yana bir guruh soʻzlarda soʻz oxiridagi d tovushi t tovushiga almashadi: yod (xotira) — yot, qand—qant, savod—savot, baland—bala(n)t kabi. Aksincha, oʻgʻiz shevalarida soʻz boshidagi t baʼzan d ga almashadi: togʻ—dogʻ, temir—demir, tish—dish kabi. Lekin yuqoridagi qar uchala holat ham imlo (yozuv)da aks etmaydi. T harfi oʻzbek xalqi tarixan qoʻllagan barcha yozuv turlari (alifbolar)da uziga xos kurinishlarga ega boʻlgan. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Sindikat** — bir turdagi mahsulot ishlab chiqaruvchi bir necha korxonalarning birlashmasi. Bunda ishlab chiqarish vositalariga mulkchilik birlashma ishtirokchilarining oʻzida saqlanib qolgani holda, ular tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulot maxsus tashkil etilgan yagona sotish tashkiloti orqali amalga oshiriladi.

**Sindikat** (lot. sindicatus — ishonchli, vakil) — 1) bir turdagi mahsulotlar ishlab chiqaradigan korxonalar birlashmasi. Mahsulotni yagona savdo tarmogʻi orqali birgalashib sotishni tashkil etish maqsadlarida tuziladi. S. taʼsis etgan umumiy savdo shirkati S.ning har bir aʼzosi bilan savdosotiq toʻgʻrisida shartnoma tuzadi. Banklar ham S. tashkil etishlari mumkin. Bank Si aʼzolari guruhning har qanday aʼzosi chiqargan qimmatli qogʻozlarni sotib oladi; 2) investitsiya dilerlari guruhi; investorlar oʻrtasida tarqatish uchun qimmatli qogʻozlarning navbatdagi yoki yangi emissiyasini sotib olishga rozilik bildirganlaridan keyin S. tuzilgan hisoblanadi.

Yana qarang
-----------

* Kartel
* Trest
* Konsern

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Iqtisodiyot | *Iqtisodiyot va moliyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sindikalizm** (ing. syndicate — uyushma, birlashma) — 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida ishchilar harakatidagi marksizmleninizm mafkurasiga muxolif yoʻnalish. S. ijtimoiy inqilobni amalga oshirishda daʼvo kilingan sinfiy kurashdan, ishchilar sinfi diktaturasidan koʻra kasaba uyushmalarining "bevosita harakati" — yalpi ish tashlashlarni afzal deb hisobladi. Bu oqim shu yoʻl bilan ishlab chikarish vositalarini umumlashtirib ularni i.ch. shirkatlari (sindikatlar) ga mulk qilib berishni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻyadi. S. oʻz davrida marksizmleninizm tarafdorlari tomonidan anarxosindikalizm, prudonizm, revizionizm singari nomlar bilan qoralangan. Hozirgi qator mamlakatlardagi soʻl partiya va harakatlarning gʻoyalari va mafkuralarida S. taʼsiri seziladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |