recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yakka porson** — mil. 8-asrga oid qadimiy yodgorlik. Qoraqalpogʻistonning Beruniy tumani sharqida (Burgut qalʼa choʻllarida) joylashgan. Xom gʻishtdan qurilgan mustahkam istehkom. Yakka Porsonni 1959-yil Xorazm arxeologiyaetnografiya ekspeditsiyasi oʻrgangan. Topilmalar orasida teri va yogʻochga bitilgan qadimiy xorazmiy yozuv xarakterlidir.

Yakka Porson oʻzining umumiy joylashuvi boʻyicha Teshik qalʼaga oʻxshaydi: uning binolari qalin devorlar bilan oʻralgan, baland gumbaz bilan qoplangan kvadrat zaldan iborat. 

Qal’a to‘rtburchak shaklidagi katta hovlining o‘rtasidan ko‘tarilib, atrofi oval, uzoqqa cho‘zilgan minoralari bo‘lgan qo‘sh devor bilan o‘ralgan. Devorlarning janubi-g'arbiy qismining o'rtasida joylashgan ikkita katta minora qal'aning portali va zali bilan bir o'qda joylashgan darvozani himoya qilgan. 9 metr masofada bunyod etilgan qo'sh devor mulkni himoya qilgan. 1940-yilda S.P.Tolstov 6-8-asrlarning eng qadimgi inshootlaridan biri bo'lgan Yakka Porsonni kashf etadi. 1959-yilda Afrig'iylar tarixi bo'yicha tadqiqotchi Y.Y.Nerazik qazishma ishlarini boshlab yubordi va hozirgacha uzilishlar bilan arxeologik tadqiqotlar davom etmoqda.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  




|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kichik Bozor masjidi** (ozarbayjoncha: *Kiçik Bazar məscidi*) — Ozarbayjonning Lankaran shahrida joylashgan masjid. Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001-yil 2-avgustdagi qarori bilan masjid mahalliy ahamiyatga ega boʻlgan tarixiy va madaniy meʼmoriy yodgorlik sifatida davlat muhofazasiga olingan (4806-son).

Tavsifi
-------

Kichik Bozor masjidi 1906-yilda bunyod etilgan. Masjid qurilishida, asosan, qizil pishiq g'isht, mahalliy yog'och turlari va keramik plitkalardan foydalanilgan.

Masjid nomi uning joylashgan hududi nomi - Lankaron markazi Kichik Bozordan kelib chiqqan. Masjidning chap eshigini "Fujul-Fusah" adabiy kengashi a’zosi, usta Mammadhasan Najar, o‘ng eshigini esa usta Mammadali yasagan. Masjid qurilganda uning yonida Guldesta nomi bilan mashhur bo‘lgan muhtasham minora bo‘lgan. Ushbu muhtasham minora 1930-yillarda Sovet istilosidan keyin "Dinga qarshi kurash" shiori ostida buzib tashlangan.

Masjid binosining uzunligi 26 metr, eni 10 metr, devorlarining qalinligi 1 metrni tashkil etadi. Asl minora sovet tuzumi tomonidan vayron qilinganidan so‘ng qurilgan 24 metrli minorada oq g‘isht bilan qoplangan arabcha "Alloh" yozuvi bor. Masjid ichida bir vaqtning o'zida 250 kishi namoz o'qishi mumkin.

Galereya
--------

Yana qarang
-----------

* Katta bozor masjidi

Manbalar
--------

1. 1 2  Mirhaşım Talışlı, Etibar Əhədov*. Lənkəran Ensiklopedik Məlumat*. Baku: 3 saylı Bakı Mətbəəsi, 2017 — 292–293 bet.
2. 1 2  „Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti". *heritage.gov.az*. Qaraldi: 21-iyul 2021-yil.
3. ↑  „Lənkəran şəhəri, Kiçik Bazar məscidi" (az). *scwra.gov.az*. Qaraldi: 21-iyul 2021-yil.
4. ↑  „Lənkəran mədəniyyəti" (az).  lenkeran-ih.gov.az. 15-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyul 2021-yil.
**Ummu Ali Toqiyya bint Abi’l-Faraj Gʻays bin** **Ali bin** **Abdul-Salom ibn.** **Muhammad bin** **Jaʼfar as-Sulamiy al-Armanaziy as-Suriy** (arabcha: أم علي تقية بنت أبى الفرج غيث بن على بن عبد السلام بن محمد بن جافر السلامية الأرمنازية الصورية), shuningdek, **Sitt al-Ni’m** (ست النعم) (505/1111-yil Damashqda tugʻilgan, ehtimol Misrda, 579/1183-4-yilda vafot etgan) nomi bilan ham tanilgan. Ummu Ali Taqiyya bint Abi’l-Faraj Gʻays Shoira va olima, oʻz davridagi Misrning yetakchi pedagogi Abu Tohir as-Silafiyning eng koʻzga koʻringan shogirdi boʻlgan. Shuningdek, bir qancha manbalar uni *qasidalar* va qisqa sheʼrlar yaratgan isteʼdodli va zukko ayol sifatida eʼtirof etadi.

Toqiyyaning eri Fozil ibn Hamdun al-Suriy (damashqda 490/1097-yil, vafoti Iskandariya 568/1172-yil), oʻzi taniqli olim; Uning oʻgʻli Abul-Hasan Ali ibn Fazil Hamdun al-Suriy (603/1206), u ham taniqli olimga aylangan.

Toqiyyaning bizgacha yetib kelgan sanoqli sheʼrlari orasida u Muzaffar Umarga yuborgan sharob haqidagi epigrammasi ham saqlanib qolgan:

> Sharobda yaxshi narsa yoʻq, garchi jannatga oʻxshash rohat
> 
> 
> U aql-idrokni achitadi, ongini buzadi va qoʻrquvni uygʻotadi. 
> 
> 
> قية أم علي
> لا خير في الخمر على أنها
> مذكورة في صفة الجنه
> لأنها إن خامرت عاقلاً
> 
> 
> خامره في عقله جنه
> يخاف أن تقذفه من عل
> 
> 
> فلا تقى مهجته جثه
> 
> 

Bunga izoh bergan Al-Muzaffar Toqiyyani tajribadan kelib chiqib gapiryapti, deb javob berganida, Taqiyya mavzuda sheʼr yozish uchun tajriba shart emasligini koʻrsatish maqsadida urush haqida sheʼr yozganini aytgan edi.

Bir kuni Toqiyyaning hurmatiga sazovor boʻlgan taqvodor kishi uyida qoqilib, oyoq barmoqlarini jarohatlab oldi. Uydagi qizlardan biri roʻmolining bir parchasini yitrib olib u bilan jarohatlangan oyoq barmoqlarini bogʻlab qoʻydi. Taqiya turgan joyida shunday dedi:

> Agar oyogʻingizning qon ketishini toʻxtatishning bir yoʻli boʻlganida, men qizning roʻmolidan parcha ishlatishdan koʻra, uni yonogʻim bilan toʻxtatgan boʻlardim
> 
> Qaniydi, ezgu yoʻldan yurgan oyogʻni oʻpsam.
> 
>

Manbalar
--------


1. ↑  Delia Cortese, 'Transmitting sunnī learning in Fāṭimid Egypt: the female voices', in *26th Congress of the Union Européenne des Arabisants et Islamisants (UEAI 26), 12-16 Sep 2012, Basel, Switzerland*, accessed from  Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-09-10). (p. 14).
2. ↑   khanum
3. ↑  *Classical Poems by Arab Women: A Bilingual Anthology*, ed. and trans. by Abdullah al-Udhari (London: Saqi Books, 1999), p. 148.
**Joʻra Saidov** (1899-yil, Narpay, Samarqand – 1938-yil, Moskva) – sobiq quloq. Stalin davri qatagʻoni qurboni boʻlgan.

Biografiyasi
------------

Moskvadagi Butovo poligoni
Joʻra Saidov 1899-yilda Samarqand viloyatining Narpay tumani Qarnoq qishlogʻida tavallud topgan.
Ijtimoiy kelib chiqishi savdogar. Boshlangʻich taʼlimni olgan. Partiyasiz. Millati – oʻzbek. Uning qoʻl ostida bir ot, bir mol, bir qoʻy, bir gektar mevazor bogʻ va guruch sotiladigan doʻkon boʻlgan. Ushbu mulklari tufayli quloqqa tortilgan.

Joʻra Saidov ustidan ikki marta sud majlisi oʻtkazilgan. Dastlab 1927-yilda 3 yillik qamoq jazosi berilgan. Keyinroq qamoqdan qochib ketadi. Natijada ikkinchi marta 1934-yilda OʻzSSR Jinoyat kodeksining 109-moddasiga koʻra otishga hukm qilingan. Oʻlim jazosi keyinroq 10 yillik qamoq jazosi bilan almashtirilgan. Jazo muddatini Dmitlagda oʻtagan. Joʻra Saidov 1938-yil 22-fevralda lagerdalik vaqti qamoqqa olinadi. Bunga sabab sifatida doimiy ravishda partiya va hukumat rahbarlariga tuhmat qilish, aksilshoʻroviy faoliyat olib borganlik ayblari koʻrsatiladi. Lagerda Stalin va Yejovning butun mamlakat boʻylab terror olib borayotgani Tuxachevskiy kabi sovet armiyasi rahbarlari va boshqalar otib tashlangani haqida aytgan fikrlari tergovchi Makolyov tomonidan ayblov xulosasiga kiritib qoʻyilgan. Lagerda hibsga olingandan soʻng uning ishi Moskva viloyati Ichki ishlar boshqarmasi qoshidagi „uchlik" (rais – Apresyan, aʼzolar – Yusupov, Sheyndlin, kotib – Baronenko) tomonidan koʻrib chiqiladi. 1938-yilning 2-martida Oliy Sovet uchun oʻtkazilgan saylovlarni tanqid qilgani, hukumat va partiya rahbarlarini haqorat qilish, xalq dushmanlarini maqtash kabi ayblar bilan otishga hukm qilinadi. Oʻlim jazosi 1938-yilning 8-martida ijro etiladi. Moskvadagi Butova maydoniga dafn etilgan.

Joʻra Saidov 1990-yilning 10-fevralida butunlay oqlangan.

Joʻra Saidov oilali, 3 farzandi bor. Turmush oʻrtogʻi Bari lagerga surgun qilinayotgan paytda 30 yoshda boʻlgan. Farzandlari Bibixon 7 yosh, oʻgʻli Faxriddin 7 yosh, yana bir oʻgʻli Nasriddin 6 yoshda edi.

Manbalar
--------

1. ↑  Rustambek Shamsutdinov*. Коллективлаштириш ва "катта террор" даврида қатагон қилинган ватандошларимизнинг xoтиpa китоби*. Тошкент: Янги аср авлоди, 2015 йил — 343 bet. ISBN 978-9943-27-589-9.
2. ↑  Rustambek Shamsutdinov*. Oʻzbekistonda sovetlarning qatagʻon siyosati va uning oqibatlari (1-kitob)*. Sharq Toshkent 2012 — 308 bet. ISBN 978-9943-00-481-8.
**Oligofrenopedagogika** (Oligofreniya va pedagogika) — akli zaif bolalarni oʻqitish, tarbiyalash, korreksiyalash (tuzatish), ijtimoiy xayotga jalb etish masalalarini oʻrganuvchi defektologiya tarmogʻi. O.ning asosiy vazifasi akli zaif bolalarning rivojlanishida korreksion tarbiyaning mohiyatini ochib berish, ulardagi nuqsonning rivojlanishini va nuqsonning oʻzini bartaraf etish yoʻllarini, maxsus maktab va maktabgacha tarbiya muassasalarida akli zaif bolalar uchun maxsus taʼlimtarbiya va korreksion rivojlantiruvchi ish va metodlarni ishlab chiqish hamda takomillashtirishdan iborat. O. umumiy va maxsus ped. psixologiya, anatomiya, fiziologiya, genetika, nevropatologiya, pediatriya, oligofreniya klinikasi yutuklariga asoslanadi. 19-asr boshlarida tibbiyot va ped.ning rivojlanishi tufayli muayyan yoʻnalish si-fatida vujudga keldi. Oʻsha asrning oʻrtalarida fransuz vrachi va pedagogi E.Segen (1812—80) aqli zaif bolalarni oʻqitish va tarbiyalash nazariyasini ishlab chikdi. Ayniqsa, uning "Akliy normal boʻlmagan bolalar tarbiyasi, gigiyenasi va axloqiy davosi" asari (1846) O.da katta yutuq boʻldi. Chet ellarda O.ning shakllanishi J.Demor va O. Dekroli (Belgiya), B.Mennel va A.Fuks (Germaniya), A.Bine, J. Filipi va I.Bonkur (Fransiya), V.M.Bexterev, P.F.Lesgaft, L.S. Vigotskiy (Rossiya) va boshqa nomi bilan bogʻliq. Oʻzbekistonda S.T.Aytmetova, K. K.Mamedov, P. M.Poʻlatova, M.I.Soa-tovalar tomonidan O. boʻyicha oʻquv qoʻllanmasi tayyorlanib nashr etilgan. Oʻzbekistonda akli zaif bolalarni tarbiyalash va oʻqitish maxsus yordamchi maktablaraa amalga oshiriladi. O.da bola his-tuygʻusini boyitishga, nutq-ini rivojlantirishga katta ahamiyat berilib, taʼlimtarbiyaviy jarayonda koʻrgazmali qurollar va boshqa metodlardan keng foydalaniladi. Akli zaif bolalarni psixologik-pedagogik oʻrganish asosida har bir bolaga individual yondashiladi. Oʻzbekistonda oligofreno-pedagoglarni Toshkent ped. universiteti va ped. institutlarining defektologiya fakultetlari tayyorlaydi. O.ga oid ilmiy tadqiqot ishlari Oʻzbekiston ped. fanlari ilmiy tadqiqot institutida, Toshkent ped. universiteti va ayrim ped. intlarining defektologiya kafedralarida olib boriladi.

Lola Moʻminova.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Uwe-Jens Mey** (1963-yil 13-dekabrda tugʻilgan) – germaniyalik sobiq konki uchuvchisi boʻlgan hamda 1980-yillarning oxiri va 1990-yillarning boshlarida 500 metr masofani bosib oʻtgani uchun, oʻz davrining eng tez sprinteri hisoblangan. U Polsha davlatining Varshava shahrida tugʻilgan.

Biografiyasi
------------

1992-yilda Mey
Dastlab Sharqiy Germaniya uchun bahs olib borayotgan (va Germaniya davlatining qayta birlashuvidan keyin Germaniya davlati uchun) Meyning birinchi muhim yutugʻi 1983-yilning dekabr oyida boʻlgan. 19 yoshida 500 metrlik bahsda, u Andre Xoffmanndan oshib ketadi va shu tariqa, Mey Sharqiy Germaniya chempionligini qoʻlga kiritadi. Natijada, 1984-yilda Sarayevo shahrida boʻlib oʻtadigan Qishki Olimpiya oʻyinlariga yoʻllanmani qoʻlga kiritadi. U yerda, Mey oʻzining sevimli 500 metr masofasida 8-oʻrinni egallaydi.

Sarayevo Olimpiadasidan soʻng u xalqaro sprinting pastki pogʻonasidan, bosqichma-bosqich oʻsib bordi. Sprint boʻyicha Jahon Chempionatida 1985, 1986 va 1987-yillarda mos ravishda 6-, 5- va 4-oʻrinlarni egalladi.

Mey haqiqiy perfeksionist edi, mahoratini oshirish uchun juda qattiq mehnat qildi. 1980-yillarning oʻrtalarida u dunyodagi eng tez musobaqachi hisoblangan.

Sprint (yaqin masofaga yugurish) boʻyicha Jahon Chempionati unchalik ham muvaffaqiyatli boʻlmadi. 1989-yilda, Xerenvenda, Igor Jelezovskidan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi. 1990-yilda yiqilib tushgani uchun oʻzini oʻzi reytingga kirita olmadi, 1991-yilda esa yana „Igor Dahshatli" dan keyingi oʻrinni egalladi. 1992-yilning yanvar oyida,Davosda, u oʻzining afsonaviy jahon rekordini 36,43 ga oʻrnatdi, biroq bir haftadan soʻng, bu rekord Den Yansen tomonidan yangilandi.

Mey konkida uzoq masofaga uchish boʻyicha Olimpiadada 2 ta oltin medal, Olimpiadada 1 ta kumush medal, Jahon Chempionatida 4 ta kumush medal, 48 ta Jahon kubogi gʻalabasi, 6 ta Jahon kubogi gʻolibi va 2 ta jahon rekordi bilan nafaqaga chiqdi.

Manbalar
--------

Uwe-Jens Mey at SpeedSkatingStats.com

* Uwe-Jens Mey at DESG (*Deutsche Eisschnelllauf Gemeinschaft*) Wayback Machine saytida arxivlandi (2006-07-27). (in German)\*<ref name="speedskating">Uwe-Jens Mey SpeedSkatingStats.com saytida<ref>
* Uwe-Jens Mey at DESG (*Deutsche Eisschnelllauf Gemeinschaft*) Wayback Machine saytida arxivlandi (2006-07-27). (nemis tilida)
**Arifmetika** (lotincha: arithmos — son) — sonlar va sonli toʻplamlarda berilgan amallar (qoʻshish, ayirish, koʻpaytirish va boʻlish)ni oʻrganuvchi fan. Sonlar yordamida beriladigan misol va masalalar oʻziga xos sodda usullarda yechiladi va kelgusida mat.ni chuqur oʻrganishga zamin boʻladi. Arifmetika deganda son tushunchasining paydo boʻlishi va rivojlanishi, hisoblash usullari va hisoblash qurollari takomillashuvi va turli tarzdagi sonlar bilan amallar bajarish tushuniladi. Sonlar bilan mantiqiy mulohazalar yuritishga urgʻu berilganda nazariy arifmetika tushunchasi ishlatiladi. Butun sonlarning xususiyatlari sonlar nazariyasida oʻrganiladi. Arifmetika tushunchasi har xil buyumlar, narsalar ustida amallar bajarish zaruriyati tugʻilganda ham ishlatiladi. Arifmetika algebra bilan uzviy bogʻliq. Arifmetika qadimda odamlar barmoklari yor-damida sanash va hisoblashni boshlagan paytlarda paydo boʻlgan. Keyinchalik hisoblash va sodda oʻlchov ishlarini amalga oshirish natijasida arifmetima tez rivojlandi. Ayniqsa, pul paydo boʻlgandan soʻng pul hisobi, ishlab chiqarish vositalarining koʻpayishi, boshqa fanlarga tatbiq qilinishi tufayli algebra fan sifatida shakllandi. Algebraning rivojlanish jarayonining eng muhim bosqichlari Hindiston madaniyati taraqqiyoti bilan bogʻliq. Oʻrta dengiz atrofidagi davlatlarning juda koʻp qismida, Gʻarbiy Osiyodan tortib to Hindistongacha, arifmetika va umuman matematikaning rivojlanishiga katta taʼsir koʻrsatgan oʻrta asr sharqi olimlari oʻz tarjimalari va asarlarida yunon matematiklari merosini saqlabgina qolmay, hindlarning yutuqlarini targʻib etish bilan cheklanmay, ularni yana ham boyitdilar. Muhammad al-Xorazmiy arifmetikaga doir asar yzdi. Bu asarda arifmetika izchil bayon qilingani uchun u madrasalarda matematika boʻyicha asosiy qoʻllanma boʻlib kelgan. Arifmetik amallarni bajarishda hind hisob tizimi (unli sanoq tizi-mi)ga asoslangan yangi usullar X asrda Yevropaga tarqala boshlaydi. Yevropaliklarga arifmetik amallarni ishlatish usullari, malakasi hindlardan utgan boʻlsa ham bu jarayon al-Xorazmiyning lotin tiliga tarjima qilingan Arifmerika qoʻllanmasi yordamida amalga oshirilgan. Bu asarning usha davrdagi tarjimasi hozirgacha saqlanib qolgan.

Musulmonqul Berdiqulov.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4002919-0
* LCCN: sh85007163
* NDL: 00570203
* NKC: ph118605

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Klinker** (nem. Klinker) — 1) aylanma pechlarda metallurgiya ishlab chiqarishda polimetall chiqindilarni qayta ishlash (qizdirib haydash) dan qolgan qiyin eriydigan qizib qovushgan massa; pyx ishlab chiqarishdagi oraliq mahsulot. Mis yoki qoʻrgʻoshin korxonalarida qayta ishlab K.dan mis, qoʻrgʻoshin va boshqa qimmatli aralashmalar ajratib olinadi; 2) qurilishda maxsus loy (klinker) dan gʻisht tarzida tayyorlanadigan material. Gʻisht tayyorlash texnologiyasiga oʻxshab tayyorlanadi. Sovuq va kislotaga chidamli. Yoʻllarga, sanoat binolarining pollariga yotqiziladi; 3) sement ishlab chiqarishda ohak bilan loy (yoki shlak) qovushmasidan iborat yarim mahsulot.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Imperativ mandat** – bu qoidaga koʻra hokimiyat vakillik organining deputati saylovchilar nakazlari bilan bogʻlangan hamda oʻzining butun faoliyatida ular oldida javobgar boʻlishi bilan birga saylovchilar ishonchini oqlamagan deputatni muddatidan oldin chaqirib olish mumkinligi qonunchilik bilan mustahkamlangan boʻladi. Imperativ mandatdan sotsialistik deb atalmish mamlakatlarda shuningdek qator boshqa totalitar davlatlarda keng foydalanilib kelinadi. Imperativ mandat demokratik davlatlarda qonunga koʻra taqiqlab qoʻyilgan, chunki u milliy vakillik prinsiplariga zid hisoblanadi. Bunda Germaniya Federativ Respublikasi parlamenti palatalaridan biri – saylovchilar emas, balki federatsiya oʻlkalari hukumatlari tomonidan shakllantiriladigan, deputatlar oʻz hukumatlari yoʻriqlarini amalga oshirishlari shart boʻlagan bundestagda imperativ mandatning mavjudligi mustasnolardan biri hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasida ham saylovlarda qonunchilikka koʻra imperativ mandat qoʻllanilishini kuzatish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Toychiyev, N. ed (2009). "Imperativ mandat". *Oʻzbekiston yuridik ensiklopediyasi*. Toshkent: „Adolat" nashriyoti. p. 208.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Huquqshunoslikka oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yachiyo** (yaponcha: *八千代市* *Yachiyo-shi*?) – Yaponiyaning Chiba prefekturasida joylashgan shahardir.

Geografiyasi
------------

Yachiyo Chiba prefekturasining shimoli-gʻarbiy qismida, prefektura poytaxti Chibadan taxminan 13 kilometr va Tokio markazidan 33 kilometr uzoqlikda joylashgan.

### Qoʻshni munitsipalitetlar

Chiba prefekturasi

* Hanamigawa-ku, Chiba
* Sakura
* Inzai
* Shiroi
* Narashino
* Funabashi

### Iqlim

Yachiyo nam subtropik iqlimga ega (Köppen *Cfa*), yozi issiq va qishi salqin, qor yogʻmaydi. Yachiyoda oʻrtacha yillik harorat 14,9 °C. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1394 mm, sentyabr esa eng nam oy hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat 26,5 atrofida °C, eng pasti esa yanvarda, 4,5 atrofida °C boʻladi.

Demografiyasi
-------------

Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Yachiyo aholisi soʻnggi 70 yil ichida tez oʻsgan.

Aholining oʻsishi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1950 | 14,792 | —     |
| 1960 | 21,709 | +46.8% |
| 1970 | 66,995 | +208.6% |
| 1980 | 134,479 | +100.7% |
| 1990 | 148,615 | +10.5% |
| 2000 | 168,848 | +13.6% |
| 2010 | 189,781 | +12.4% |
| 2020 | 199,489 | +5.1% |

Tarix
-----

Yachiyo yapon paleolit davrida paydo boʻlgan va arxeologlar 30 000 yildan ortiqroq vaqtga oid tosh asboblarni topganlar. Chiba urugʻi hozirgi Yachiyo hududini kech Heian davridan boshlab Muromachi davrigacha nazorat qilgan. Sengoku davrida bu hudud Murakami urugʻi nazoratiga oʻtgan.

Hukumat
-------

Yachiyo boshqaruv shakli toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 28 aʼzodan iborat bir palatali shahar kengashiga ega. Yachiyo Chiba prefekturasi assambleyasiga uchta aʼzosini qoʻshadi. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Diet quyi palatasining Chiba 2-okrugiga kiradi.

Taʼlim
------

### Maktablar

Isumi shahrida shahar hukumati tomonidan boshqariladigan 22 ta davlat boshlangʻich maktabi va Chiba prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan oltita davlat oʻrta maktabi mavjud. Prefekturada nogironlar uchun bitta maxsus taʼlim maktabi ham mavjud.

### Universitetlar

* Shumei universiteti, Yachiyo asosiy kampusi – (xususiy)

Manbalar
--------

1. ↑  „Yachiyo city official statistics" (ja). 29-mart 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-sentyabr 2023-yil.
2. ↑  "八千代市 (Yachiyo-shi)" (ja). *Dijitaru daijisen*. Tokyo: Shogakukan. 2012. Archived from the original on 2007-08-25.. Qaraldi: 2012-04-25.
3. ↑  Yachiyo climate data
4. ↑  Yachiyo population statistics
5. ↑  "八千代市 (Yachiyo-shi)" (ja). *Nihon Daihyakka Zensho (Nipponika) (日本大百科全書(ニッポニカ)*. Tokyo: Shogakukan. 2012. Archived from the original on 2007-08-25.. Qaraldi: 2012-04-25.
**James Graham Bentley** (talaffuzi: *Jeyms Grem Bentli* 1976-yil 11-iyunda tug'ilgan) - ingliz professional futbol menejeri. U faoliyati davomida markaziy himoyachi pozitsiyasida o'ynagan. Hozirda u EFL 2-liga klubi Rochdale bosh murabbiyi.

Karyera
-------

2010-yil iyun oyida James o'yinchi-murabbiy etib tayinlandi. James avvalgi mavsumni o'rinbosarlar jamoasida murabbiylik vazifasida o'tkazdi.

2011-yil 13-mayda James ikki yillik shartnoma asosida Morecambe futbolchi-menegeri etib tayinlandi. Shundan so'ng u boshqaruvchi roliga eʼtibor qaratdi, lekin bu lavozimda yuqori marralarga ko'tarila olmadi. U 2013-yil 10-oktyabrda Morecambe bilan ikki yilga shartnomani uzaytirdi. 2015-yil 29-avgustda Morecambe bilan shartnomani yana ikki yilga uzaytirish haqida kelishib olindi. Ken McKenna ham Liga Ikkinchi klubi bilan xuddi shunday kelishuvga erishdi. 2017-yil 13-oktyabrda Bentley va McKenna shartnomani 2019-20-yilgi mavsum oxirigacha uzaytirishga kelishib oldilar.

2016-yil 17-dekabrda Morecambening "Cheltenham" dan 1:2 hisobidagi mag‘lubiyati vaqtida Bentley Alex Kenyonning chetlatilishiga munosabat bildirgani uchun maydondan chetlatildi. Shundan so'ng u FA tomonidan 250 funt sterlingdan 750 funt sterlinggacha miqdorida jarimaga tortilib, ikkita o'yindan chetlashtirilgan. Keyingi uy o'yinida Notts County ustidan 4:1 hisobida g'alaba qozongan Morecambe muxlislari "bo'sh quti" ni ushlab, 1000 funt sterling yig'ishdi.

James 2018-yil iyun oyida Paul Tisdale Exeter Citydan istefoga chiqqan. U Angliya futbolining eng yaxshi to‘rtta toifasida eng uzoq vaqt ishlagan murabbiy siaftida tarixga kirgan. 2019-yil oktyabr oyida iste’foga chiqarilgan.

2022-yil 29-avgustda Bentley ikki yillik shartnoma asosida Ikkinchi liganing eng quyi klubi Rochdalega bosh murabbiy etib tayinlandi.

Boshqaruv statistikasi
----------------------

Manbalar
--------

1. ↑  „List of Players under Written Contract Registered Between 01/07/2011 and 31/07/2011".  The Football Association. Qaraldi: 7-fevral 2012-yil.
2. ↑  „New Shrimps Deal For Jim Bentley".  League Clubs (10-oktyabr 2013-yil). 23-noyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-oktyabr 2013-yil.
3. ↑  „Jim Bentley: Morecambe manager signs new contract until 2020".  BBC Sport (13-oktyabr 2017-yil). Qaraldi: 2-yanvar 2018-yil.
4. ↑  *Association.* „Bentley charged". *www.thefa.com*. Qaraldi: 9-yanvar 2017-yil.
5. ↑  „Paul Tisdale leaves Exeter City after 12 years in charge of Devon club". *BBC Sport* (1-iyun 2018-yil).
6. ↑  „Jim Bentley: Morecambe manager resigns and is set for AFC Fylde job". *BBC Sport* (28-oktyabr 2019-yil).
7. ↑  „Jim Bentley Appointed As First Team Manager". *www.rochdaleafc.co.uk* (29-avgust 2022-yil). Qaraldi: 29-avgust 2022-yil.
**Inson huquqlari va erkinliklarini himoyalash** — oʻz ichiga huquq normasini, sud himoyasini hamda tashkiliy, iqtisodiy shuningdek boshqa harakatlarini oluvchi, inson huquqlarini roʻyabga chiqarishni taʼminlashga qaratilgan chora-tadbirlar tizimi hisoblanadi. Shuni qayd etish joizki inson huquqlari va erkinliklarini roʻyobga chiqarish yoʻllaridan biri inson hamda fuqarolarning oʻz huquqlarini himoya qilishlari deb qaraladi. Inson va fuqarolarning qonuniy huquqlari buzilgan taqdirda, ular protsessual qonunchilik qoidalariga koʻra, ularga nisbatan qilingan gʻayriqonuniy harakatlar ustidan maʼmuriy yoki sud tartibida shikoyat keltirishlari mumkinligi belgilangan .

Manbalar
--------

1. ↑  Toychiyev, N. ed (2009). "Inson huquqlari va erkinliklarini himoyalash". *Oʻzbekiston yuridik ensiklopediyasi*. Toshkent: „Adolat" nashriyoti. p. 216.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Huquqshunoslikka oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Al Aqsa Masjidining sharqiy ko`rinishiAl Aqsa Masjidining sharqiy ko`rinishi
**Al-Masjid al-Aqso** (arabcha:  *"Uzoqdagi masjid"*) — Falastin davlati hududidagi Quddus shahrida joylashgan masjid, qad. ibodatxona (Sulaymon ibodatxonasi). Baʼzan, al-Aqso masjidi yoki oddiy qilib al-Aqso deb ham nomlanadi. Al-Masjid al-Harom va al-Masjid an-Nabaviylardan keyin Islom dinidagi uchinchi muqaddas masjid hisoblanadi.

Qurʼonda shu nom bilan tilga olingan. Islomdan ilgari arablar, undan keyin musulmonlar jamoasining aʼzolari Al-m. al-A. tomonga qarab ibodat qilganlar. 624-yilda Makkadagi Kaʼba qibla deb eʼlon qilingandan keyin u tomonga qarab ibodat qilish toʻxtatilgan. Keyinchalik 7-asr oxiri — 8-asr boshida xalifa Abd al-Malik tomonidan bu yer Haram ash-Sharif deb atalgan va islom ibodatxonalari majmui — Qubbat asSaxra (687— 691) mayejidi va b. barpo etilgan. Majmuaning hammasi xalq orasida Al-m. al-A. ham deyiladi.
Masjid dastlab xristian ibodatxonasi shaklida boʻlgan. Yozma manbalarga koʻra, tarhi (102,80x69,20 m) koʻndalangiga qiblaga qaratib, II neflp, ravoqli qilib ishlangan. Oʻrta nefi kengroq, tomi tekis qilinib mehrob bilan tugallangan (hozir gumbazli xonani tashkil qiladi). Ikki yon tomonidagi neflarning tomi qiya nishabli qilib yopilgan. Ravoqlari marmar ustunlarga tayangan. Jan. qismidagi ravoq va ustunlar axomaniylar davriga oid, shim. qismidagi koshin qoldiqlari 1035-yilga oiddir. Keyinchalik mayejid tosh va yogʻoch oʻymakorligi bilan bezatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Sh. qarang
----------

* masjid
* al-Masjid al-Harom
* al-Masjid an-Nabaviy

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh | *Islom diniga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Masjid haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Falastin masjidlari |
| --- |
|  |
| Gʻarbiy qirgʻoq | 
* Bilol ibn Rabah masjidi
* Fotima Xotun masjidi
* Al-Hamadiya masjidi
* Hanbaliya masjidi
* Jamol Abdul Nosir masjidi
* Al-Xadra masjidi
* Ibrohimiy masjidi
* Al-Javaliy masjidi
* Nabi Yahyo masjidi
* an-Nasr masjidi
* Al-Nurayn masjidi
* Umar masjidi (Baytullahm)
* Shayx Ali al-Baqqa masjidi
* Sulton Ibrohim ibn Adham masjidi
 | 
Flag of Palestine |
|  |
| Gʻazo sektori | 
* Aybaki masjidi
* Gʻazo katta masjidi
* Ibn Marvon masjidi
* Ibn Usmon masjidi
* Katib al-Vilaya masjidi
* Mahkama masjidi
* Said al-Hoshim masjidi
* Al-Shama masjidi
* Umm al-Nasr masjidi
 |
|  |
| Sharqiy Quddus | 
* Abdin masjidi
* al-Masjid al-Aqso
* Al-Xonaqoh al-Salahiya masjidi
* Marvoniy masjidi
* Umar masjidi (Quddus)
 |
|  |
| 
* Masjidlar
 |

 |
**Turkman quloni** (lot. *Equus hemionus*) – shuningdek, Kaspiy yovvoyi eshagi, Turkmaniston quloni yoki oddiygina qulon deb ataladi. Oʻrta Osiyodagi qulonlarning kenja turi. U 2016-yilda yoʻqolib ketish xavfi ostida deb eʼlon qilingan.

Soʻnggi paytlarda bu turning populyatsiyasi mamlakatda kamayib ketgan, avvalgi joylarida esa asta-sekin koʻpayib bormoqda.

2005-yilda Turkmanistonda qulonlar soni 1295—1345 tani tashkil qilgan edi. Turkmanistondagi qulonlarning bu turi boʻyicha boshqa maʼlumotlar yoʻq.

Tavsifi
-------

Turkman quloni qulonlarning eng katta kenja turlaridan biridir. Uzunligi oʻrtacha 200 smdan 250 smgacha boʻladi, ogʻirligi tahminan 200—240 kgni tashkil qiladi. Erkak qulonlar urgʻochilarga qaraganda kattaroq boʻladi.

Turkman quloni och jigarrang, umurtqa pogʻonasi boʻylab qalin qora chiziq oʻtgan, orqa va qorinda oq dogʻlar bilan ajralib turadi. Yozda turkman qulonining yunglari toʻkiladi va jigarrangda boʻladi, qishda esa qalin kulrang-jigarrang yunglari yana qayta oʻsib chiqadi.

Yashash tarzi
-------------

Erkaklari yetakchiligida 4-5 urgʻochi va 3-4 yosh qulondan iborat poda hosil qiladi. 3 yoshdan oshgan erkak qulonlar podadan chiqarib yuboriladi. Kuzda qulonlar uyuri 100 va undan ortiq boshni tashkil qilishi mumkin. Juftlashish davri, odatda, may-iyun oylariga toʻgʻri keladi. Keyingi yil may-iyunda esa bolalaydi, bolalari juftlashish davrigacha onasidan ajramaydi. Boshoqli oʻsimliklar, shuvoq, shoʻra asosiy ozuqasi sanaladi.

Tarqalishi
----------

Turkman quloni Oʻrta Osiyoning choʻllarida, dashtlarda, qurgʻoqchil yaylovlarda va butazorlarda yashaydi.

Turkman qulonining tarqalish hududi shimoliy Eron, Afgʻoniston, Kaspiy dengizi, gʻarbiy Xitoy, Ukraina va janubiy Sibirgacha boʻlgan hududlarni qamrab oladi. U ilgari Qozogʻistonning Sarieshik-oʻtrov choʻlida yashagan. Biroq, u oʻsha joydan yoʻq boʻlib ketgan.

Oʻzbekistonda tarqalishi
------------------------

XIX asrning oxirlarigacha Ustyurtda koʻp uchragan, XX asrning 30-yillariga kelib butunlay yoʻq boʻlib ketgan. 1982—1983-yillarda Turkmanistonning Qoplonqir qoʻriqxonasi hududidan 100 ta qulon Oʻzbekiston hududiga kirib kelgan. Buxoro ixtisoslashgan „Jayron" pitomnikida yarim tuqunlikdagi qulonlar koʻpaytirilgan.

1. ↑  [Kaczensky, P.; Lkhagvasuren, B.; Pereladova, O.; Hemami, M.; Bouskila, A. (2016). „Bowling, A. T.; Ruvinsky, A. (2000). The Genetics of the Horse. p. 174."].
2. ↑  Kaczensky, P.; Lkhagvasuren, B.; Pereladova, O.; Hemami, M.; Bouskila, A. (2016).
**Jumaquli Hakimov** (1906-yil, Xiva xonligi – vafot etgan yili nomaʼlum, Chordjou viloyati, Turkmaniston SSR) – sovet iqtisodiyoti, davlat va siyosiy arbobi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957-yil).

1930-yildan – iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda ishlay boshlagan. 1930—1980-yillarda – dehqon, komsomol va partiya tashkilotchisi, Turkmaniston Kommunistik partiyasi Xalach tuman qoʻmitasi kotibi, birinchi kotibi, Turkmaniston SSR Chordjou viloyati, Chordjou tumani, Maksim Gorkiy nomidagi kolxoz raisi lavozimlarida ishlagan.

Hayoti
------

1906-yilda Xiva xonligi (hozirgi Turkmanistonning Lebap viloyati atroflarida) hududida tugʻilgan. Millati boʻyicha turkman. Sovet Ittifoqi Kommunistik partyasi aʼzosi.

Ulugʻ vatan urushi boshlanishidan oldin Turkmaniston Kommunstik (bosheviklar) partiyasi Xalachi tumani qoʻmitasi kotibi boʻlib ishlagan va 1939-yil noyabr oyida paxta va chorvachilik boyicha tuman rejasini ortigi bilan bajarganligi uchun Menhat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan. Urush yillarida Jumaquli Hakimov Turkmaniston SSR ning Chordjou viloyatining Halachi tumani kommunistlariga rahbarlik qilishni davom ettirgan va davlat topshiriqlarini muvafaqiyatli bajarganligi uchun ikki marta Lenin ordeni bilan taqdirlangan. Keyinchalik Chordjou viloyatidagi Maksim Gorkiy nomidagi paxta yetishtiruvchi kolxozga rahbarlik qilgan, u kelganidan soʻng Chardjou viloyati paxta yetishtirish boʻyicha yetakchi xoʻjalik aylangan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1957-yil 14-fevraldagi farmoni *sovet paxtachiligini rivojlantirishdagi ulkan muvafaqiyatlari, paxta yetishtirishda fan yutuqlari va ilgʻor tajribalardan keng foydalanganlik, paxta xomashyosidan yuqori va barqaror hosil olinishi, chorvachilik va qishloq xoʻjaligning boshqa tarmqlarini rivojlantirishda erishilgan muvaffaqiyatlari uchun* u Lenin ordeni va O‘roq va Bolg‘a oltin medali bilan birgalikda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Keyingi yillarda u rahbarlik qilgan Maksim Gorkiy nomidagi kolxoz paxta yetishtirsh boʻyicha Chordjou viloyati xoʻjalikalri orasida yetakchilikni qoʻldan boy bermagan va 8-besh yillik (1966—1970-yillar) dagi ish natijalariga koʻra, Jumaquli Hakimov Oktyabr inqilobi ordeni, 1977-yilda *paxta rejasni ortigʻi bilan bajarganligi* uchun esa Mehant Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

Turkmaniston SSR Oliy Kengashining 6, 7, 8 va 9-chaqriqlarida deputat sifatida ishirok etgan.

Chordjou viloatida (hozirgi Lebap viloyati) da yashagan. Oʻlim sanasi aniqlanmagan. 1980-yildan keyin vafot etgan degan tahminlar mavjud.

Manbalar
--------
**Ibn al-Kabir** nomi bilan mashhur Yusuf ibn Ismoil al-Kutubiy (milodiy XIII-XIV asrlar) fors olimi va tabibi edi. U Bagʻdoddagi abbosiy xalifalar saroyida tabib boʻlib xizmat qilgan. U Eronning Xoy shahrida tug‘ilgan.

U oʻzining 1311-yildan  arab tilida yozilgan **"Ma la yasi’u at-tabibu jahlahu"** (Tabib bilishi lozim boʻlgan narsalar) nomli keng qamrovli farmakologik asari shuhrat qozongan. Bu asar koʻpincha "Jam’ al-Bagʻdodiy" (Bagʻdodiy toʻplami) nomi bilan mashhurdir. Toʻplamda bir necha ming dorivor oʻtlar, tabiiy dorilar va retseptlar aniqlangan.

U bir necha tomchi kastorli bandaj bosh ogʻrigʻini davolash uchun yaxshi ekanligini yozgan. Qorin ogʻrigʻini davolash uchun kastor yogʻi va sirkani oʻz ichiga olgan ichimliklar ishlatishni tavsiya qilgan.

Oʻz kitobida u aromaterapiyani qoʻllashning sakkiz xil usulini tasvirlab bergan:

```
(1) Dorivor oʻsimliklar bilan toʻldirilgan yostiqdan foydalaning.
(2) Quritilgan dorivor oʻsimliklar bilan toʻldirilgan kichik sumkacha tuting.
(3) Dorivor oʻtlarning qaynab turgan damlamalaridan nafas oling.
(4) Maxsus bogʻlarda gullarni hidlab nafas oling.
(5) Uyning ichiga shifobaxsh oʻtlarni osib qoʻying.
(6) Kuygan dorivor oʻsimliklarni hidlab nafas oling.
(7) Aromatik malhamdan foydalaning.
(8) Aromatik vanna qabul qiling.
```

Kutubiyning yozishicha, barud yoki kaliy nitratni oddiy  Iroq xalqi "milh al-hoit" (devor tuzi) deb atashgan. "Bu eski devorlarda oʻrmalab yuradigan tuz va ular uni yigʻib olishadi", deb yozadi u.

U selitra haqida "ular undan koʻtariladigan va harakatlanadigan olov yoqish uchun foydalanadilar va shu bilan uning yengilligi va yonuvchanligini oshiradilar" deb qayd etgan.

Manbalar
--------
Qaldirgʻochbiy maqbarasi
**Qaldirgʻochbiy maqbarasi**, Hazrati Amir maqbarasi — Toshkent shahridagi meʼmoriy yodgorlik (15-asr 1-yarmi). Shayx Xovandi Tohur majmuasi tarkibida, koʻhna qabristonning shim.da. Maqbara pishiq gʻishtdan (25×25×5sm) chortoq tarhli (9,48×9,48 m), bir xonali (tarhi 6×6 m), qoʻsh qavat gumbazli qilib qurilgan; 12 qirrali tashqi kulohsimon choʻqqi gumbazi pishiq gʻishtdan ganch qorishmasida terilgan. Maqbara ichiga jan. tomondagi eshik orqali kiriladi, xonadagi tepaga chiqiladigan aylana zinalar qalin depor ichiga joylashgan; xona oʻrtasida s;p;shp bor, tagxona ichidan bir necha jasad qoldiqlari topilgan. Maqbara bezaklaridan 15-asrga mansub sharafalarning qoldiqlarigina saqlangan. 1970-yilda tashqi gumbazi taʼmirlangan. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Saksin** — Volga daryosining quyi oqimi boʻyidagi oʻrta asr shahri. Arab geograflari (10—14-asrlar) tomonidan katta savdo shahri sifatida qayd etilgan. Aniq joylashgan yeri nomaʼlum. Baʼzi olimlar uni ilgari Itil sh. bilan qiyoslasalar, boshqalari uni SaroyBotu yoxud SaroyBerka oʻrnida boʻlgan deb biladilar. S. Itildan soʻng Xazar xoqonligshljt poytaxti boʻlgan. 11-asrda vayron qilingan. 12-asrda qaytatiklangan va 14-asrda ham mavjud boʻlgan. S. va Bulgʻordan xorijiy mamlakatlarga moʻyna chiqarilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Madaniy qatlam -arxeologiyada inson faoliyatining izlari qadimiy inshootlar, qurilish va xoʻjalik chiqindilari, kul va boshqa saqlangan yer qatlami hisoblanadi. Qalinligi 10 sm dan 10 m gacha boʻlishi mumkin. Madaniy qatlam oʻtmishimizning gʻor va ungurlarda, daryo va koʻl boʻylarida qad koʻtargan makon va manzilgohlarda hosil boʻlgan madaniy qoldiqlarning jamiyat taraqqiyoti bilan bogʻliq holda davrma davr, ustma-ust joylashishini ifodalaydi. Odatda, arxeologik yodgorliklar bir yoki bir necha madaniy qatlamli boʻlib, ularning joylashishi, gorizontlarga boʻlinishi, ularda uchraydigan arxeologik topilmalarning xususiyati va davriyligiga qarab, ularning nisbiy va mutlaq yoshi aniqlanadi. Odamlar maʼlum joyda muayyan davrdagina yashasa bir madaniy qatlamli yodgorlik hosil boʻladi. Bir joyda davom etgan uzluksiz hayot esa koʻp madaniy qatlamli yodgorliklarni vujudga keltiradi masalan Afrosiyob, Qanqa, Buxoro, Yerqoʻrgʻon. Madaniy qatlam kishilar faoliyatining qoldiqlarini oʻrganish va shu qarorgohning tarixini tiklash maqsadida qaziladi.

Ad.:Garden J. K. Teoreticheskaya arxeologiya, M. 1983; Dikshit S. K. Vvedeniye v arxeologiyu, M. 1960.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  O'zbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gargabozor masjidi** (ozarbayjoncha: *Qarğabazar məscidi*) - Ozarbayjonning qadimiy masjidlaridan biri. Bino Ozarbayjonning Fuzuliy tumanidagi Qarg'abazar qishlog'ida joylashgan bo'lib, **G'iyos ad-Din masjidi** nomi bilan ham tanilgan.

Tarixi
------

Masjidning kirish eshigida "Bu masjidni Alloh taoloning halol bandasi Hoji G‘iyosiddin hijriy 1095-yilda qurdirgan" (1683-1684-yillar Grigoriy taqvimi) degan yozuv mavjud. Hoji G‘iyos ad-Din masjidining balkoni yo‘q, binoda faqatgina 1 ta zal mavjud bo'lib, mahalliy qurilish materiallaridan (asosan, tosh) qurilgan. Masjid tomi ark shaklida. Binoning kirish eshigidan boshqa hech bir qismida hech qanday yog'ochdan foydalanilmagan. Masjid qishloq markazida joylashgan qoyali tepalikda qurilgan. Oʻsha yili qurilgan karvonsaroy esa qishloqning janubiy qismida joylashgan.

Karvonsaroy va masjidning meʼmoriy tahliliga koʻra, ularning ikkalasi ham bir meʼmor tomonidan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Микаэль Алескерович Усейнов*. История архитектуры Азербайджана*. Baku: Государственное издательство литературы по строительству, архитектуре и строительным материалам, 1963 — 393 bet.
Koordinatalari: 39°32′20″N 47°09′26″E﻿ / ﻿39.53889°N 47.15722°E﻿ / 39.53889; 47.15722GO
**Bikanjon-bika majmuasi** – Majmua shayx Shoqalandar boboning yaqinida qurilgan. Majmuaga; madrasa, minora, masjidni oʻz ichiga oladi. Qurilish jarayonida bir qancha muammolarga duch kelingan. Majmuaning qurilishi boshlangandan keyin biroz vaqt choʻziladi. Ayrim vaqtlarda toʻxtab qoladi. Shoqalandar bobo ziyoratgohining yoniga 1894-yilda masjid, madrasa va minora qurilgan. Qurilish ishlaridagi bosh usta Abdullo boʻlgan. Qurilish ishlari biroz choʻziladi. Muhammad Rahimxon II (1845-1910) ning singlisi Bikanjon bika qurilish ishlarini oxiriga yetkazdi. Qurilish ishlarni yakunlashdagi bosh usta Usta Ovul edi. Tarixshunoslar majmua qurilishini shunday talqin qiladilar; majmua qurilishining boshlanishida xondan ruxsat olinmagan. Xon esa qurilishni toʻxtatgan. Muhammad Rahimxon II davrida qurilish qayta boshlangan ammo mablagʻ yetishmovchiligi uchun u 2 ta pudratchiga pul yigʻishni va qurilishni yakunlashni buyuradi.

Meʼmorchiligi
-------------

Bino kirish qismida 4 metrlik minora boʻlib, majmua toʻrtburchak shaklda qurilgan. Majmua shimol tomonga qarab qurilgandir. Shuningdek majmuada madrasa ham bor. Madrasaning oʻlchami 32/32 oʻchamda qilingan boʻlib, minora balandligi 18 metrni tashkil etadi. Maqbar 6.2 metrga 6.2 metrda qurilgan boʻlsa, hujralarning oʻlchami 4/4 metrni tashkil qilgan. Madrasaning kirish qismida 3-gumbazli ayvon bor. Majmuadagi masjid sferasimon gumbazlar bilan oʻralgan boʻlsa, darsxonalar toʻsinlar bilan oʻralgan. Darsxona hujralari toʻrtburchak shaklida qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
Ayazqal’a 1 — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Mil.avv. IV-III asrlar. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Beruniy tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Qizilqal’a" OFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan. Ayaz-qal’a 1 tabiiy tepalik ustida barpo etilgan. Qo’rg’on mil. IV–III asrlarda qurilgan.

Ayazqal’a 1 shahristoni Qizilqum sahrosi chegarasidagi mustahkam qalʼalardan biri boʻlib, koʻchmanchilarning bosqinlariga qarshi mustahkam himoya tizimiga ega. Yodgorlikning oʻzi toʻrtburchak shaklda. Atrofi 10 metr balandlikdagi qoʻsh devor bilan aylantirib o'ralgan. Yodgorlik o‘lchamlari 182,5x 152 metrni tashkil qiladi. Tashqi devorning qalinligi asosida 2,4 metr ichki devorniki— 1,7—2,1 metrgacha yetadi. Devor o‘lchami 37-41 x 10-13 sm bo‘lgan xom g‘ishtdan qurilgan. G‘ishtlarda ikki yondosh chiziq va bitta dumaloq ko'rinishdagi tamg‘a uchrab turadi. Devorlar orasida butun perimetr bo‘ylab eni 2,5 m li yopiq yo‘lak bo‘lib, shinaklar va quyosh nuri tushishi uchun tuynuklari ham yo‘q, to‘rtburchak gumbaz bilan yopilgan. Balandligi— 1,87 metr. 

Kirish eshigi qal’aning janubiy devori tarafda bo‘lib, sharqiy devorda o‘tish yeri bo‘lgan to‘g‘ri burchakli darvoza inshooti himoyalangan. Peshdarvoza orqali inshootga kirish joyi to‘g‘ri burchak shaklidagi ikki minora bilan mustahkamlangan bo'lib, ular bir-biridan 4,4 m masofa uzoqlikda.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
3. ↑  Ходжаниязов Ғ*. Қадимги Хоразм мудофаа иншоотлари*. Тошкент: OʻZBEKISTON нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2007 — 41 bet. ISBN 978-9943-01-175-5.
4. ↑  „Аяз-кала". *karakalpakstan.travel*. Qaraldi: 18-oktabr 2023-yil.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ayronkoʻl mahallasi** Xorazm viloyati Qoʻshkoʻpir tumanidagi mahallalardan biri hisoblanadi. Mahalla tumandagi tarixiy mahallalar sirasiga kiradi. Rivoyatlarga koʻra qadimda bu yerda bir odam qushini yoʻqotadi va hayron boʻlib qoladi. Vaqt oʻtishi bilan bu yerlarga Hayronkoʻl deb nom beradilar. Biroq nom Xorazm shevasiga moslashtirilib Ayronkoʻl deb atala boshlanadi. Chunki Xorazm shevasida ayrim soʻzlarda boshidagi harflarni tushib qoldirgan holda talaffus qilinadi. Bunday nomdagi mahallalar Xorazmdan tashqari Andijon, Qashqadaryo viloyatlarida ham uchraydi. Andijon viloyati Oltinkoʻl tumanidagi mahallaning toponomikasi shunday izohlanadi: "Oʻzbek xalqi tarkibidagi urugʻlardan birining nomidan olingan. Tilshunoslar fikricha, -chi affiksi maʼnosiga koʻra, toponimikada -lik affiksiga yaqin: ayronchi – ayronli(k), fargʻonachi – fargʻonalik va hokazo. Bundan tashqari Buxoro viloyatida ham shu nomli qishloqlar bor. Qahqadaryo viloyatidagi Koson va Kitob tumanlaridagi qishloqlarning nomi bu yerda qadimda shu nomdagi urugʻ nomidan olindan deyiladi. MAzkur toponim respublikaning turli xil viloyatlarida uchratish mumkin. T.Nafasov Qashqadaryo viloyatidagi Koson va Kitob tumanlaridagi bu toponimni oʻzbek xalqi tarkibidagi urugʻlardan olingan deya talqin qiladi. Bu urugʻning nomi ayronchi. Atama tarkibidagi ayron+chi yani ayron – qush turi va chi qoʻshimcha. Chi qoʻshimchasi shu yerlik degan maʼnoni anglatadi. Boshqa tadqiqotchilarning fikriga koʻra ayronchi – ayron qushini totem deb biluvchi insonlar jamoasiga aytiladi deyiladi.

Yangiliklar
-----------

Xorazm viloyati Xalq deputatlari Qoʻshkoʻpir tumani Kengashining 2014-yil 8-avgustdagi 24-107 sonli „QOʻSHKOʻPIR TUMANIDAGI AHOLI PUNKTLARINING TARKIBIY QISMLARIGA NOM BERISH VA QAYTA NOMLASH TOʻGʻRISIDA"gi qaroriga muvofiq Qoʻshkoʻpir tumani, dagi geografik obyektlarni inventarizatsiyadan oʻtkazish natijalari asosida ularni nomlash va qayta nomlash boʻyicha takliflar roʻyhatiga kiritildi.

Besh tashabbus olimpiadasi doirasidagi streetball boʻyicha qizlar oʻrtasidagi musobaqaning respublika bosqichiga mamlakatimizning 14 ta hududidan 210 nafar, Toshkent shahri mezbonlik qilgan yigitlar oʻrtasidagi bellashuvga 245 nafar mahalla yoshlari yetib keldi. Bu musobaqa doirasida Xorazm viloyati Qoʻshkoʻpi tumanining Ayronkoʻl mahallasining qizlari ham faol qatnashdi va respublika bosqichigacha yetib bordi

Manbalar
--------

1. ↑  „Xorazm viloyati aholi punktlari pochta indekslari".. Qaraldi: 26-oktyabr 2023-yil.
2. ↑  (B. X. Karmisheva. Ocherki etnicheskoy istorii. C. 102
3. ↑  OʻZBEKISTON JOY NOMLARINING IZOHLI LUGʻATI. Toshkent. 2022
4. ↑
5. ↑
**Alfrik** (qad.-skand. Álfríkr) — german-skandinaviya mifologiyasida pakana odamlardan (dverglar) biri. Berling, Dvalin va Grer bilan birgalikda u Freya uchun sehrli Brisingamen marjonlarini quydi. Baʼzi afsonalarga koʻra, gnom-yaratuvchilarning har biri uchun marjonning narxi Freya bilan oʻtkazilgan kecha edi.

Marjonning hikoyasi — Skandinaviya (Norvegiya-Islandiya) dostonida Alfrik haqida maʼlum boʻlgan yagona eslatma. Bu ism „alv-hukmdor" deb tarjima qilinadi va faqat bir marta Shvetsiya runa toshida U 37 (**alfrikr**) uchraydi, boshqa na shved runa va na oʻrta asr akt yozuvlarida uchramaydi. Daniyada bu nom kamyob hisoblangan, uchta DR 8, DR 9 (**alfrik**) runa toshi va DR 7 (**alfr-k**) va uchta oʻrta asr yozuvlari (tangada (Daniyada qirol Xardeknudga ishlagan +ALFRIC Linkoln), bitta yepiskop va bitta ruhoniyning ismi) maʼlum.

XIX asrda german mifologiyasini oʻrgangan Yakob Grimm Vilkinasageda Alfrikning eslatilishiga ishora qilgan. Grimmning taʼkidlashicha, germanlar orasida pakana odamlar va alflar (alblar) aniq farq qilganligi sababli, pakana odamlar orasida „Alfrik", „Gendalfrik" (*Gandâlfr*) va „Vindalfrik" (*Vindâlfr*) nomlarining paydo boʻlishi alblar va pakana odamlar oʻrtasida qarindoshlik aloqalari mavjudligini koʻrsatadi. Vilkinasagda Alfrik misolida taʼkidlangan pakana odamlarning (va alvlarning) yana bir xususiyati shundaki, ular oʻgʻrilar, „tovuvchilar". Sagada Alfrik haqida uning buyuk oʻgʻri boʻlganligi aytiladi. Pastki nemis ertaklaridagi pakana odamlar va alvlar, ayniqsa, noʻxat dalalariga qiziqish bildirishgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „The Asatru Edda Sacred Lore of the North — С. 334" (en).  iUniverse, 24.04.2009.
2. ↑  *H. Alexander Parsons.* „The Anglo-Saxon coins of Harthacnut". *BNJ - British Numismatic Society* 21—55.  www.britnumsoc.org (1915). 1-avgust 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyul 2019-yil.
3. ↑  Вессен, Элиас, sv:Sven B.F. Jansson*. Sveriges runinskrifter. Bd 6, Upplands runinskrifter, del 1*. Stockholm: KVHAA, 1940—1943.
4. ↑  „Nordiskt runnamnslexikon". 2-iyul 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-may 2022-yil.
5. ↑  Grimm, Jacob (James Steven Stallybrass Trans.) *Teutonic Mythology: Translated from the Fourth Edition with Notes and Appendix by James Stallybrass*. Volume II Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-07-03).. London: George Bell and Sons, 1882.