Pako‌l yoki paku‌l (**pakol**, pakkul, pakkole, chitrali topi, xavar, kausia, pakol, pavkul, xapol, xovar) (pashtu, fors, dari va urdu pāḩūl; toj. pakol, inglizcha pakol) - an'anaviy bosh kiyimi Janubiy Osiyo, eng koʻp Afgʻonistonning markaziy, janubi-sharqiy va shimoli-sharqida, shimoli-gʻarbiy va gʻarbiy Pokistonda keng tarqalgan.

**Tarqalishi**
--------------

Afg'onistonda bu ko'proq afg'on an'anaviy bosh kiyimi bo'lib, pushtunlar, nuristonliklar va tojiklar - shimoliy, shimoli-sharqidagi Afg'oniston va Panjshir darasi kiyadilar. Qora, jigarrang, bej va oq rangga bo'yalgan nozik jundan qilingan. Bu chetlari halqaga o'ralgan ikki qavatli jun beret.

Pokistonda u faqat pushtun aholisi tomonidan kiyiladi, tarixan pushtunlar yashagan joylarda - bu mamlakatning shimoli-g'arbiy qismi, qabilalar zonasi, Shimoliy va Janubiy Vaziriston, Xayber Paxtunxva, Chitral, qisman Panjob viloyatlari. (Pokiston) va boshqalar.

U Afg'oniston urushi yillarida (1979-1989) keng tarqalib, afg'on mujohidlari (dushmanlari) - "e'tiqod uchun kurashchilar" kiyimlarining o'ziga xos xususiyatlaridan biriga aylandi. Ma'lumki, pakolni nufuzli dala qo'mondoni, Afg'oniston Islom jamiyati partiyasi rahbari va Shimoliy ittifoq guruhi qo'mondoni - Ahmad Shoh Masud (Panjshir Arslon) doimo kiyib yurgan. Uning qo'l ostidagilarning ko'plari ham bosh kiyimlarning boshqa turlaridan ko'ra pakolni afzal ko'rdilar.

Afg'onistondagi Sovet Qo'shinlarining Cheklangan Kontingenti (OKSVA) harbiy xizmatchilari ko'pincha pakolni "dushmanka" yoki "pashtunka", kamroq "nuristanka" deb atashgan.

1980-yillarda OKSVAdan afgʻon qurolli muxolifatining "ozodlik kurashi" ramzi boʻlgan pakolni Gʻarbdagi mashhur nashrlar sahifalaridagi fotosuratlarda "afgʻon isyoni"sining boshida koʻrish mumkin edi.

**Voqea tarixi**
----------------

Zamonaviy pakolning ajdodi ellinistik davrda (ehtimol bundan oldin - Iskandar Zulqarnayn davridan, Qadimgi Rimda) mavjud bo'lgan kichik o'lchamdagi tekis makedoniya qalpoqchasi (shlyapa) ekanligi haqida fikrlar mavjud - kalia ("kausia", lat. Sabab). U qashshoqlar tomonidan jazirama quyosh nurlaridan najot sifatida foydalanilgan.

**Tavsif**
----------

Pakol - an'anaviy (milliy) mavsumiy bosh kiyim - olti yoki undan ortiq tikuvda qo'lda to'qilgan, diametri 60 sm gacha bo'lgan yumaloq shakldagi, balandligi bo'yicha yechishga qodir.

Afg'onistondagi bir qator etnik guruhlar, kunar va lag'monning ba'zi pushtun qabilalari, Nuriston, Afg'oniston Badaxshoni, Panjshir, Pokistonning Chitral aholisi "Xowar" deb atalgan. Pakol Gilgit (Pokiston), Jammu va Kashmir viloyatlarida, shuningdek, Janubiy Osiyoning boshqa mintaqalarida kiyiladi.

Pakol silindrsimon asosli beretga o'xshaydi. Pakolning ikkita asosiy turi mavjud, ulardan eng klassiki "Chitral turi" dir.

Pakol pashtun qabilalarining vakillari, Afg'onistonning boshqa xalqlari, shuningdek, qo'shni Pokistonning pushtunlari orasida faqat 20-asr boshlarida mashhurlikka erishdi. Amaliylik, yozda salqin va qishda issiq bo'lish qobiliyati asosan tog'li hududlarda yashovchi mahalliy aholi orasida mashhurlikka erishdi.

Pakol an'anaviy "katta" sallaga qaraganda arzon va ulardan foydalanish ancha oson.

**Turlari**
-----------

U har xil turdagi jundan, shu jumladan astarli jundan qilingan. Pacol ranglar palitrasi diapazonda taqdim etilgan: engil tonlardan - deyarli oq (fil suyagi, bej, kulrang) juda quyuq - turli xil soyalar (jigarrang, tuproqli ocher, ba'zan ochiq qora). Hech qanday yorqin ranglarda - qizil yoki sariq va boshqa "provokatsion" ranglarda mutlaqo topilmaydi.