| dinor |
| --- |
|  |
| **:** |  |
| **Davlat nomi:** | Quvayt |
| **Simvol:** |  |

**Quvayt dinori** (arabcha:  — Quvayt Davlatining milliy valyutasi, 1000 filsga teng. Muomalada 1/4, 1/2, 1, 5, 10 va 20 dinor nominalidagi banknotalar, shuningdek, 1, 5, 10, 20, 50 va 100 filimlik tangalar mavjud. Quvayt dinori barqaror valyuta va dunyodagi eng qimmat bazaviy birlikdir.

Tarixi
------

Quvayt dinori 1961-yil 1-aprelda Fors koʻrfazi rupiyasi oʻrniga muomalaga kiritildi. Quvayt dinori dollardan uch baravar kuchli. 2006-yilda Quvayt oʻz milliy valyutasini dollarga nisbatan 1% ga revalvatsiya qildi. Natijada AQSh valyutasi bir birlik uchun 0,29 dinordan pastga tushdi.

Tangalar
--------

Kuvaytda 1961-yildan beri 1, 5, 10, 20, 50 va 100 fill nominaldagi muomaladagi tangalar dizaynida katta oʻzgarishlarsiz chiqarilmoqda. 1 fils tanga 1989-yildan beri zarb qilinmagan, ammo qonuniy toʻlov vositasi boʻlib qolmoqda.

Tangalarning old tomonida Quvayt gerbining markaziy elementi — hijriy va milodiy taqvim boʻyicha suzuvchi dov va zarb qilingan yil arab raqamlari bilan koʻrsatilgan. Orqa tomonda — arabcha:  „Quvayt" (1961-yil tangalarida — arabcha:  „Quvayt amirligi")  va inglizcha: *KUWAIT*.

Barcha tangalar Buyuk Britaniya Qirollik zarbxonasida zarb qilingan.

| Rasm | Denominatsiya (filsov) | Diametri (mm) | Qalinligi(mm) | Ogʻirligi (G) | Material | chekka | Chiqarish yillari |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | bitta | 17.00 | 1.20 | 2.00 | bronza | silliq | '61 '62 '64 '66 '67 '70-'73 '75-'77 '79 '80 '83 '87 '88 |
|  | 5 | 19.50 | 1.20 | 2.50 | '61 '62 '64 '67-'77 '79-'81 '83 '85 '87 '88 '90 '93-'95 '97 '01 '03 '05-'11 |
|  | 1.45 | 2.55 | poʻlat | '12’13’15 |
|  | oʻn | 21.00 | 1.50 | 3.75 | bronza | '61 '62 '64 '67-'77 '79-'81 '83 '85 '87 '88 '90 '95 '97 '98 '01 '03 '05-'11 |
|  | poʻlat | '12’13’15 |
|  | yigirma | 20.00 | 1.36 | 3.00 | mis + nikel | qovurgʻali | '61 '62 '64 '67-'77 '79-'81 '83 '85 '87 '88 '90 '95 '97 '01 '02 '03 '05-'11 |
|  | poʻlat | '12’13’15 |
|  | ellik | 23.00 | 1.54 | 4.50 | mis + nikel | '61 '62 '64 '66-'77 '79-'81 '83 '85 '87 '88 '90 '93 '95 '97 '99 '01 '03 '05-'11 |
|  | poʻlat | '12’13’15’16 |
|  | 100 | 26.00 | 1.50 | 6.50 | mis + nikel | '61 '62 '64 '67-'69 '71-'77 '79 '80 '81 '83 '85 '87 '88 '90 '95 '98 '99 '03 '05-'10 |
|  | 1.80 | 6.70 | poʻlat, nikel | '12’13’15’16 |

Banknotalar
-----------

Quvayt banknotalari ikki tilli: old tomonidagi yozuvlar anʼanaviy arab raqamlaridan foydalangan holda arab tilida, orqa tomonidagi yozuvlar zamonaviy raqamlar yordamida ingliz tilida.

Quvaytning **birinchi** ¼, ½, 1, 5 va 10 dinorlik banknotalari Valyuta komissiyasi tomonidan 1961-yil 1-aprelda muomalaga chiqarilgan (inglizcha: *Kuwait Currency Board*). Banknotlarda Quvaytning birinchi amiri Abdulla III ning portreti tasvirlangan bo‘lib, ular 1982-yil 31-maygacha muomalada bo‘lgan.

Valyuta komissiyasi keyinchalik Quvayt Markaziy banki qilib qayta tashkil etildi (inglizcha: *Central Bank of Kuwait*) va 1970-1971-yillarda banknotlarning **ikkinchi** chiqarilishi amalga oshirildi. Xuddi shu nominallar muomalada paydo boʻldi, ammo Quvaytning ikkinchi amiri Saboh III ning surati bilan chiqarildi. Ushbu seriyadagi banknotalar ham 1982-yil may oyida muomaladan chiqarilgan.

1980-yil fevral oyida Quvayt Markaziy banki **uchinchi** seriyadagi banknotlarni muomalaga chiqarishni boshladi, shu bilan birga banknotlar seriyasiga 20 dinor nominal qoʻshildi. Bu seriya Iroq kuchlarining bostirib kirishi sababli bekor qilindi. Olti oylik ishgʻol davomida topilishi mumkin boʻlgan barcha naqd pullar mamlakat tashqarisiga olib chiqildi.

| Quvayt III seriyali banknotalar (1980-yil chiqarilgan) |
| --- |
| Tasvirlar | Denominatsiya (dinor) | Oʻlchamlari (mm) | Asosiy ranglar | Tavsif |
| Old tomoni | Orqa tomon |
|  | ¼ | 116×68 | jigarrang | neft derriki | neftni qayta ishlash zavodi |
|  | ½ | 127×68 | binafsha | Quvayt minoralari | Port Shuvayx |
|  | bitta | 138×68 | pushti | „Quvayt Siti" telekommunikatsiya markazi | Al-Jahradagi Qizil qal’a |
|  | 5 | 148×68 | koʻk | al-Hiloliy masjidining minorasi | Saroy seyfi |
|  | oʻn | 160×68 | yashil | lochin | kema |
|  | yigirma | 166×68 | sariq | Quvayt fond birjasi binosi | Quvayt Adliya Markazi |

Iroq rasmiylari tomonidan oʻgʻirlangan pullardan foydalanishning oldini olish uchun, mamlakat ozod qilinganidan soʻng, 1991-yil 24-martda uchinchi seriyadagi banknotalar faqat bir-biridan farq qiladigan **toʻrtinchi** seriyadagi yangi namunadagi banknotlarga almashtirildi. Rang sxemasi oʻzgartirildi. Ular 1995-yil 16-fevralgacha muomalada qoldi.

| IV seriyali Quvayt banknotalari (1992-yil) |
| --- |
| Tasvirlar | Denominatsiya (dinor) | Oʻlchamlari (mm) | Asosiy ranglar | Tavsif |
| Old tomoni | Orqa tomon |
|  | ¼ | 116×68 | pushti | neft derriki | neftni qayta ishlash zavodi |
|  | ½ | 127×68 | koʻk | Quvayt minoralari | Port Shuvayx |
|  | bitta | 138×68 | yashil | „Quwait City" telekommunikatsiya markazi | Al-Jahradagi Qizil qal’a |
|  | 5 | 148×68 | kulrang | al-Hiloliy masjidining minorasi | Saroy seyfi |
|  | oʻn | 160×68 | apelsin | lochin | kema |
|  | yigirma | 166×68 | lilak | Quvayt fond birjasi binosi | Quvayt Adliya Markazi |

Mamlakatdagi vaziyat barqarorlashganidan soʻng, 1994-yilda **beshinchi** seriyadagi banknotalar chiqarildi. Ular 2015-yil 1-oktyabrdan boshlab qonuniy toʻlov vositasi boʻlishni toʻxtatdilar.

Birinchi seriyadagi banknotlarda 1961-yil, 1960-yil, 2, 3, 4 va 5-seriyadagi barcha banknotlarda esa turli vaqtlarda chiqarilgan .

| V seriyali Quvayt banknotalari (1994-yil) |
| --- |
| Tasvirlar | Denominatsiya (dinor) | Oʻlchamlari (mm) | Asosiy ranglar | Tavsif |
| Old tomoni | Orqa tomon | Old tomoni | Orqa tomon |
|  |  | ¼ | 110×68 | jigarrang | dhow | qizlar |
|  |  | ½ | 120×68 | yashil | koʻza, bozor | yigitlar |
|  |  | bitta | 130×68 | koʻk | Quvayt minoralari | Port Shuvayx |
|  |  | 5 | 140×68 | qizil | Ozodlik minorasi | neftni qayta ishlash zavodi |
|  |  | oʻn | 150×68 | bordo | Katta masjid | baliqchilar, kema |
|  |  | yigirma | 160×68 | zaytun | Al-Jahradagi Qizil qal’a | Quvayt shahar darvozasining tasviri |

### Muomaladagi banknotalar

2014-yil 29-iyun kuni Quvaytda ¼, ½, 1, 5, 10 va 20 dinor nominalidagi yangi **oltinchi** seriyali banknotalar muomalaga kiritildi. Banknotlarda chiqarilgan yili belgilanmagan.

| VI seriyali Quvayt banknotalari (2014 yil chiqarilishi) |
| --- |
| Tasvirlar | Denominatsiya(dinor) | Oʻlchamlari (mm) | Asosiyranglar | Tavsif |
| Old tomoni | Orqa tomon | Old tomoni | Orqa tomon |
|  |  | ¼ | 110×68 | jigarrang | Quvayt teleminorasi, kema | anʼanaviy quvayt eshigi, birinchi Quvayt tangasi |
|  |  | ½ | 120×68 | yashil | Quvayt minoralari, kema | kalxat, baliq |
|  |  | bitta | 130×68 | kulrang | Katta masjid, kema | Ustun. Failaka |
|  |  | 5 | 140×68 | binafsha | osmonoʻpar bino | tanker, neftni qayta ishlash zavodi |
|  |  | oʻn | 150×68 | qizil | Milliy Assambleya binosi, kema | tuya, lochin |
|  |  | yigirma | 160×68 | koʻk | Palace Safe, kema | marvarid, ustritsa, kema |
| Rasm shkalasi millimetr uchun 1,0 piksel. |

Valyuta kursi rejimi
--------------------

1971-yil dekabr oyida AQSH dollari devalvatsiyasidan soʻng avval qoʻllanilgan 1 dinor uchun 2,7778 dollar paritet nisbati bir dinor uchun 3,04 dollarga oʻzgartirildi, funt sterlingga nisbatan paritet oʻzgarmadi (1 funt=0,857 dinor). 1972-yil 24-iyunda funt sterlingning oʻzgaruvchan kursi oʻrnatilishi bilan dinorning unga nisbatan pariteti bekor qilindi.

1973-yil fevral oyida AQSH dollarining yangi devalvatsiyasidan keyin yangi paritet oʻrnatildi: 1 dinor = 2,96053 dollar.

1975-yilning 18-martidan 2003-yilning 4-yanvarigacha dollarga bogʻlanish bekor qilindi, dinor asosiy savdo sheriklarining valyuta savatiga bogʻlandi. 2003-yilning 5-yanvaridan 2007-yilning 20-mayigacha Quvayt dinori AQSh dollariga 1 dinor = 2,9963 AQSh dollari nisbatida ± 3,5% ruxsat etilgan almashuv kursining o‘zgarishi diapazoni bilan bog‘landi.

2007-yil 16-iyundan boshlab Quvayt dinori yana asosiy savdo sheriklarining valyuta bozoriga bogʻlandi, ularning aniq tarkibi Markaziy bank tomonidan oshkor qilinmayapti. 2017-yil 21-noyabr holatiga ko‘ra, bir dinor 3,0215 AQSh dollariga teng.

Manbalar
--------

1. ↑  „PanAsia — Валюта Кувейта". 31-may 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-may 2008-yil.
2. ↑  „PanAsia — История Кувейта". 16-aprel 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-may 2008-yil.
3. ↑  „Creounity Машина Времени — Таблица идентификации монет из некоторых современных арабских государств". 16-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-avgust 2016-yil.
4. ↑  „Travel.ru — Кувейтский динар втрое сильнее доллара". 5-mart 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-may 2008-yil.

Havolalar
---------

* Quvayt banknotalari galereyasi(olm.) )(ingl.) )