recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Darai gaz**, Deregez, Darai Jaz — oʻrta asrlarda Afgʻonistonning shimolida mavjud boʻlgan qad. togʻli tuman va shahar. Balxob daryosi vohasida, Balxdan 5 farsax (1 farsax — 6—7 km) jan. da joylashgan. 10-asrda bu togʻlar Jabal Koʻh nomi bilan mashhur edi. "D. G." atamasi qadimdagi afsonaviy Gaziston mamlakati nomidan olingan. Rivoyatlarga koʻra, afsonaviy Rustam Semurgʻ bergan kamon dastasini Isfandiyorta shu yerdan turib uloqtirgan. 17-asr ga oid "Subxonqulinoma" asarida qam D. G. tarixi afsonaviy davrlarga borib taqaladi. 17-asrda D. G. vohasi Ayni Iskandariya (Iskandar bulogʻi) nomi bilan mashhur katta chashma bor edi. Bu chashma yaqinidagi, atrofi suv bilan oʻralgan balandlikdagi maqbaraga goʻyo Aleksandr (Iskandar Maqduniy) dafn etilganmish. Xitoy manbalariga koʻra, D. G. vohasida ilk oʻrta asrlarda Kiyotchi mulki joylashgan, Syuan Szanning yozishicha, uning iqlimi sovuk, lekin yeri juda unumdor boʻlib, oʻsimlik va mevalar oz, lekin sabzavot va bugʻdoy moʻl-koʻl edi. Aholisi serjahl va beshafqatliligi bilan ajralib turgan. 7-asr da bu yerda 10 ta budda monastiri, 300 ga yaqin rohib boʻlgan. Oʻrta asrlarda D. G. vohasida shu nomda bir shahar bor edi, koʻplab qishloqlar unga tobe edi. 11-asrda D. G. Gʻaznaviylar shikorgohi va harbiy karorgohi boʻlib, unda ikki mingdan ziyod turkiy va hindlardan iborat otliq qoʻshin urnashgan. D. G. vohasi 16—17-asrlarda ham Balx viloyati harbiy kuchlarining toʻplanish yeri va bosh harbiy qarorgoh hisoblanib, u yerda hukumat qoʻshinlarining doimiy turar joylari joylashgan. Bu yerdagi Oqjilgʻa yaylovining kengligi 2 farsaxga (12—14 km) yetgan. Balx aholisi yoz faslida shu yerda dam olgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Ahmedov B. Istoriya Balxa, T. 1982; Kamaliddinov Sh.S. Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv. T. 1996.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Temur Malik** (XII asr oxiri — XIII asrning 1-yarmi) — Xorazmshoh Muhammad hukmronligi davrida Xoʻjand hokimi, Jaloliddin Manguberdining yaqin safdoshi, moʻgʻullar istilosiga qarshi kurash olib borgan sarkarda, xalq qahramoni, 1219-yilning dekabrda 3 kunlik jangdan keyin Banokatni egallagan Aloq noʻyon boshliq 5 ming kishilik moʻgʻul qoʻshini Xoʻjandni qamal qilishga kirishadi. Temur Malik ilgariroq har ehtimolga qarshi Sirdaryo oʻrtasidagi orolda, suv 2 shoxga boʻlinib oqadigan joyda, bir mustahkam qalʼa qurdirib qoʻygan edi. Moʻgʻul qoʻshini son va qurol-aslaha jihatdan ustun boʻlgani bois shaharni mudofaa qilish qiyinlashadi. Natijada, Temur Malik 1000 kishilik otryadi bilan 1220-yilning aprelda orolga koʻchib oʻtadi va tezlikda qalʼani jangga tayyorlashga kirishadi. Shahar va qalʼa atrofini dushman halqa qilib oʻrab oladi. Manjaniqdan otilgan toshlar orolga yetmagandan soʻng moʻgullar xoʻjandlik yoshlar va ilgari olingan asirlardan hashar tarzida foydalanishga qaror qiladilar. Taxminan 50 ming hasharchi tevarak atrofdan tosh, shox-shabba va xashak keltirib daryoga tashlaydi, moʻgʻullarning 20 ming kishilik qoʻshini esa jangga kirishadi. Temur Malik usti namat hamda sirkali loy bilan suvalgan, oʻq otish uchun darichalari bor kemalar yasatadi. Kunda tongda har ikki tomonga 6 tadan kemada suzib kelib, yovga qirgʻin keltiradi. Oxir-oqibat, vaziyat taranglashgach, Temur Malik orolni tashlab ketishga majbur boʻladi. U qolgan askarlari va yuklari ortilgan 70 qayiqda Sirdaryoning quyi oqimi boʻylab suzib ketadi. Barchinligʻkent (Qizil oʻrdadan taxminan 50 km jan.da boʻlgan) yaqinida moʻgʻullar daryoni toʻsib qoʻyadilar. Temur Malik qirgʻoqqa tushib, dushman bilan jang qiladi. Koʻp talafot berib, yolgʻiz oʻzi Qizilqum choʻli orqali 1220-yilning yozida Xorazmga yetib keladi. Askar toʻplab Joʻjixon qoʻshiniga kuchli zarba beradi. Kasba (Yangikent) shahrini moʻgʻullardan ozod qiladi, ammo saltanatda yuzaga kelgan mushkul siyosiy vaziyat tufayli Xorazmni tark etadi. Temur Malik 1221—32 yillar davomida Sulton Jaloliddin bilan birgalikda moʻgʻullarga qarshi kurash olib boradi. Jaloliddin halokatidan keyin oʻz yurtiga qaytadi. Maʼlum vaqtdan soʻng Temur Malik moʻgʻullar tomonidan qoʻlga olinadi va qatl qilinadi.

Temur Malik jasorati haqida Mirmuhsin „Temur Malik" romani (1986)ni yozgan. Ashrafiy „Temur Malik" nomli simfonik poema (1963) yaratgan va Navoiy teatriyaa uning „Temur Malik" baleti (1970) qoʻyilgan. Toshkent shahridagi shoh koʻchalarning biriga T.M. nomi berilgan.

Adabiyotlar
-----------

Ad.:Rashidad-Din, Sbornik letopisey, t.1, kniga 2, [Perevod s pers. yaz. O. I. Smirnovoy], M.—L. 1952; Bartold V. V. Sochineniya, t.1, M. 1963; Mirzo Ulugʻbek, Toʻrt ulus tarixi, T. 1994.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Afg'onistonning Kunar viloyati, Pech daryosi vodiysida qishloq aholisi o'z chorvasini boqadi.
**Dara-I-Pech tumani** ( **Manogay tumani** yoki **Pech tumani**  nomi bilan ham tanilgan) Afgʻonistonning gʻarbiy-markaziy Kunar viloyatidajoylashgan. Aholisi 2006-yilda 48,4 ming kishi edi. Tuman Mano Gaydan boshqariladi.  Gubernator — Muhammad Rahkmon.

Aholining asosiy qismi Pech daryosi bo'yida joylashgan Safi Pushtunlar bo'lsa-da, tumanga Korengal vodiysining janubiy qismidagi pashay tilida so'zlashuvchi korengalilar ham kiradi.

Korengal va Shuryak kabi bir qancha yirik vodiylar mavjud. 13 ta yirik qishloq boʻlib, ularning aksariyati togʻli hudud va vodiylarida joylashgan. Odamlar odatda kambag'al. Dehqonchilik va chorvachilik asosiy daromad manbai hisoblanadi. Sog'liqni saqlash va ta'limini isloh qilish kerak.

 Vodiy boʻylab Pech daryosi oqib oʻtadi.
Pech va Vaygal daryolarining tutashgan joyida joylashgan Nangalam tumandagi eng yirik shahardir. Ilgari Nangalami deb nomlangan Pech vodiysi dard (hind) tilida so'zlashuvchilar yashagan qishloq 1978-yilda afg'on qo'shinlari tomonidan vayron qilingan. Qayta qurilganida, aholisi asosan Safi Pushtunlar edi. Blessingning asosiy koalitsiya bazasi g'arbdagi Nangalam yaqinida joylashgan.

1999-yilda bu hudud Dara Pech vodiysidagi minglab gektar o'rmonlarni yoqib yuborgan va 300 ga yaqin odamni ko'chirishga to'g'ri kelgan katta yong'inlardan zarar ko'rgan. O'sha paytda hokimiyatda bo'lgan Tolibon yordam so'rab BMTga murojaat qilgan. 

2003-yilning 13-noyabrida ushbu hududda avtobusda portlovchi qurilma joylashtirildi, natijada to‘rt kishi halok bo‘ldi, ulardan ikkitasi bolalar edi. 

Korengal vodiysi AQSh kuchlari va isyonchilar o‘rtasida doimiy to‘qnashuvlarga hudud vazifasini o'tagan. *New York Times jurnali* 2008-yil 24-fevralda yozuvchi Elizabet Rubinning "Jangchi kompaniya bor" nomli hikoyasini chop etdi.

Antonio Salinasning "*Siren qo'shig'i: Urushning jozibasi"* kitobi 2012-yilda nashr etilgan. Kitob Dara-I-Pech tumanidagi COP Honaker Mo'jizasida Amerika vzvodining boshidan kechirganlarini tasvirlaydi.

Yana qarang
-----------

* Afg'oniston tumanlari
* Wanat jangi
* Mano Gai havo hujumi

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  www.aims.org.af
2. ↑  „Archived copy". *www.aims.org.af*. 15-mart 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-yanvar 2022-yil.
3. ↑  *The Middle East: Abstracts and index*. Library Information and Research Service. 1999 — 129 bet. 28-aprel 2011-yilda qaraldi.
4. ↑  IntelCenter*. IntelCenter Terrorism Incident Reference (TIR): Afghanistan, 2000-2007*. Tempest Publishing, 24 April 2008 — 73 bet. ISBN 978-0-9665437-8-0. 28-aprel 2011-yilda qaraldi.

Havolalar
---------

* AIMS tuman xaritasi
* UNHCR tuman profili

Andoza:Districts of KunarAndoza:Kunar Province
Koordinatalari: 34°57′16″N 70°49′1″E﻿ / ﻿34.95444°N 70.81694°E﻿ / 34.95444; 70.81694GOKoordinatalari: 34°57′16″N 70°49′1″E﻿ / ﻿34.95444°N 70.81694°E﻿ / 34.95444; 70.81694GO
**Temperatsiya** (lot. temperatio — toʻgʻri nisbat, mutanosiblik) — musiqa tovushqatori pogʻonalari orasidagi intervallar nisbatlarini tekislash. Tovushlarning balandpastlik munosabatlarini qisman oʻzgartirish bilan T.gaerishiladi. 16— 18-asrlardagaGʻ>moniya hamda koʻp ovozli musiqa janrlari rivoji natijasida hozirgi 12 pogonali teng oʻlchovli T. yuzaga keldi (M. Mersenn, A. Verkmeyster, I. Neydxart va boshqalar). Mazkur T.dan ilk bor I.S. Bax oʻzining "Yaxshi temperatsiyalangan klavir" (1722—44) va "Fuga sanʼati" (1750) turkumlarida, keyinchalik P. Xindemit "Tonalliklar oʻyini" (1940) va boshqa, Oʻzbekistonda G. Mushel ham "24 ta prelyudiya va fuga" (1975) kabi asarlarida yuksak badiiy darajada foydalanishgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sezgi organlari** - organizmga taʼsir qilayotgan tashqi taʼsirotlarni qabul qilish va idrok etishni taʼminlaydigan ixtisoslashgan periferik tuzilmalar. Ular organizm tashki va ichki muhitdan oladigan turli qoʻzgʻalishlarni qabul qilib, bu hakdagi informatsiyani markaziy nerv sistemasiga uzatadi. So. organizmning atrof muhitga yanada moslashishiga imkon beradi. Oʻta ixtisoslashgan qoʻzgʻaluvchanlik tufayli So. faqat maʼlum turdagi taʼsirotning idrok etilishini taʼminlaydi. Odamda koʻrish organlari, eshitish organlari, hid bilish organlari, maza bilish, tuygʻu organlari farq qilinadi. So. tarkibiga retseptorlar taʼsirlanganda qoʻzgʻalishga qobiliyatli sezgir nerv tolalarining uchi hisoblangan spetsifik nerv tuzilmalari kiradi. Har qanday sezgi organi faqat analizatorlarning periferik boʻlimi hisoblanadi (yana qarang Sezgi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Bress Blyo** (fransuzcha: *Bresse Bleu*) — koʻk pishloqlar turkumiga kiradigan fransuz pishlogʻi.

Tarixi
------

Bress Blyo birinchi marta Ikkinchi Jahon urushidan keyin Fransiyaning janubida Bress shahrida ishab chiqarilgan, asl retsepti 1950-yildan beri maʼlum boʻlgan.

Ishlab chiqarilishi
-------------------

Pishloq Fransiyaning janubida yil davomida tayyorlanadi. Tayyorlash uchun pasterizatsiyalangan sigir suti ishlatiladi. Qarish jarayoni ikki haftadan toʻrt haftagacha davom etishi mumkin.

Tavsif
------

Pishloq boshchalari silindrsimon va uchta oʻlchamda ishlab chiqariladi:

1. katta hajmli, diametri 10 santimetr, balandligi 6,5 santimetr va massasi 500 gramm;
2. oʻrta, hajmli, diametri 8 santimetr, balandligi 4,5 santimetr va ogʻirligi 225 gramm;
3. kichik, hajmli, diametri 6 santimetr, balandligi 4,5 santimetr va ogʻirligi 125 gramm.

Bress Blyo mogʻor qoplamali sutli oq qobiq bilan qoplangan. Qobiq ostida nozik kremsi tuzilishga ega boʻlgan yogʻli fil suyagi pulpasi va mogʻorning katta qismlari mavjud. U nozik qaymoqli tuzilishga hamda qalampir va qaymoqning qoʻshimcha sutli taʼmiga ega, shuningdek, koʻk pishloqning yengil hidiga ega. Pishloqning yog 'miqdori 55 % ni tashkil qiladi, bundan tashqari, yogʻ miqdori 15 % boʻlgan yengil turi ham mavjud.

Oq koʻpikli vinolar bilan birlashtirilgan mustaqil taom sifatida ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  Французские сыры: иллюстрированная энциклопедия 2003. sfn error: no target: CITEREFФранцузские\_сыры:\_иллюстрированная\_энциклопедия2003 (help)
2. 1 2 3  „Бpecс Блё (Bresse Bleu)" (ruscha).  fromages-france.com. Qaraldi: 20-dekabr 2016-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Masui K. Yamada T. Fransuzskie siri : illyustrirovannaya ensiklopediya = [French Cheeses] / Kazuko Masui, Tomoko Yamada; vstup. sl. J. Robyushon; per. s angl.: S. Sapronov; foto Y. Maruyama. — SPb. : Izd. dom „Neva", 2003. — 240 s. — (A Dorling Kindersley Book). — ISBN 5-7654-2333-7.
* Джульет Харбатт*.*. ISBN 978-5-93679-168-0.
Qahva mashinasi va portafiltr, uning yordamida buzish ishlatiladi
**Tamper** — bu espresso tayyorlashda portafiltrda toʻgʻri „kofe tabletkasini" shakllantirish uchun ishlatiladigan barista vositasi.Ishchi yuzadan va tutqichdan iborat boʻlib, har ikkala element ham metall, yogʻoch yoki plastmassadan tayyorlanishi mumkin. Ishchi sirt diametri portafiltrning diametridan 1-1,5 mm kamroq boʻlgan doiradir. Koʻpincha asosiy qism tekis boʻladi, kamdan-kam hollarda sharsimon va qovurgʻali boʻladi.

Temperlash-bu baristning professionalligini talab qiluvchi espresso tayyorlash jarayonida muhim elementdir. Odatda, barista taxminan 15 kilogramm harakat bilan qahvani temperlaydi. „Qahva tabletkasi" qanchalik toʻgʻri shakllantirilganligi temperlashga bogʻliq: qahva zarralari orasidagi masofa (qancha siqilgan boʻlsa) — espresso yonmaydi, toʻgʻri ekstraksiya bolishi mumkin; portafiltrda (Holder savatining nisbatan gorizontal) „qahva tabletkasi" qanday shakillanishi, bu portafiltrning butun maydoni boʻylab qanday qilib bir xil ekstraksiya boʻlishiga bogʻliq.

Temper, mustaqil aksessuarlar sifatida, amerikaliklarga Reydj Barber bozorga olib keldi. Shu paytgacha barista qahva mashinalari bilanbirga ishlab chiqarilgan arzon plastik templardan foydalangan, odamlar „qoʻziqorin" deb nomlangan (shakllarning oʻxshashligi tufayli). Raqobatga va „baristalarning qoʻliga tushadigan" temperlarning keng tarqalganligiga qaramay, Reydj Barber kompaniyasi oʻz nomi brendi ostida temperlar ishlab chiqqan, hozirgacha mahsulot bozorining yetakchilaridan biridir.

Temperning klassik shakliga qoʻshimcha ravishda, ushbu aksessuarning yana bir nechta navlari mavjud: qoida tariqasida, koʻpchilik professional bar qahva maydalagichlari olinmaydigan „toʻpiq" bilan jihozlangan.Bundan tashqari, statsionar dinamometrik temper mavjud boʻlib, temper bilan barga mahkam oʻrnatilgan stansiya; dinamometrik temper barqaror, bir xil kuch bilan temperlanadi.

Havolalar
---------

* Temper // Soffeemap
* Temper // Hamma narsa qahva haqida


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sferik trigonometriya** — mat. ning sferik uchburchaklarning tomonlari bilan burchaklari orasidagi bogʻlanishni urganuvchi bulimi. St. tekislik trigonometriyasidan ancha oldin vujudga kelgan. Toʻgʻri burchakli sferik uchburchaklarni yechish bilan yunon matematiklaridan Menelay (1-asr) va Ptolemey (2-asr) shugʻullangan. Ixtiyoriy sferik uchburchaklarning asosiy formulalarini oʻrta asr Sharqi olimlaridan Ibn Iroq va Abulvafo topgan. Sferik uchburchaklarni yechishning barcha hollarini Nasriddin Tusiy oʻrgangan (yana qarang Sferik geometriya).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Air Burkina** — Burkina-Fasoning eng yirik aviakompaniyasi boʻlib, shtab-kvartirasi Uagaduguda boʻlib, mahalliy (Bobo-Dioulasso) va mintaqaviy xalqaro yoʻnalishlarda (Togo, Benin, Mali, Niger, Kot-d’Ivuar, Gana), shuningdek, Fransiyaning ikkita aeroportiga rejalashtirilgan reyslarni amalga oshiradi.

Tashuvchining asosiy tranzit markazi — Uagadugu aeroporti.

Hikoya
------

Aviakompaniya 1967-yil 17-martda **Air Volta** nomi bilan tashkil topgan. Uning egalari Burkina-Faso hukumati, Fransiyaning Air France aviakompaniyasi va xususiy investorlar edi. Air Afrique bankrot boʻlganidan soʻng, Burkina-Faso hukumati *Air Burkina* egaliklarining 56 foizini Ogʻa Xon Iqtisodiy Rivojlanish jamgʻarmasiga sotdi.

1978-yilda kompaniya oʻzining birinchi *Embraer EMB 110 Bandeirante* samolyotini, 1983-yilda ikkinchi *Fokker F28* samolyotini sotib oldi va 1992-yilda bir milliard CFA frankidan (taxminan 1,5 million yevro) qarz yigʻilib, jiddiy moliyaviy qiyinchiliklarga duch keldi. Biroq, 2001-yilda xususiylashtirilgan vaqtga kelib, aviakompaniyaning umumiy qarzi sezilarli darajada kamaydi va tashuvchi taxminan 3,5 milliard CFA frank (5 million evrodan ortiq) yillik daromadini eʼlon qildi. 2002-yilda *Air Burkina* xodimlari umumiy ish tashlash oʻtkazdilar, ularning asosiy talabi xodimlarning ish haqini 25 foizga oshirish edi. Mojaro natijasida bosh direktor isteʼfoga chiqishga majbur boʻldi.

Yoʻnalish tarmogʻi
------------------

### Afrika

* Benin
	+ Kotonu
* Burkina-Faso
	+ Bobodiulasso
	+ Uagadugu — **markaz**
* Kot-d’Ivuar
	+ Abidjan
* Gabon
	+ Librevil
* Gana
	+ Akkra
* Mali
	+ Bamako
* Niger
	+ Niamey
* Senegal
	+ Dakar
* Togo
	+ Lome

### Yevropa

* Fransiya
	+ Parij
	+ Marsel

Flot
----

2009-yil 22-iyul holatiga koʻra *Air Burkina* quyidagi samolyotlardan foydalanadi:



***Air Burkina* aviakompaniyasi floti**| **Samolyot soni** | **Soni** | **Yoʻlovchilar**(bizness-klass/ekonom-klass) | **Yoʻnalish** |
| Airbus A319-112 | 1 | 116 (8/108) | ichki mintaqaviy va Yevropa |
| McDonnell Douglas MD-87 | 2 |  |  |
| McDonnell Douglas MD-83 | 1 |  |  |
| Saab 340B | 1 | 33 | ichki va ichki mintaqaviy |
| CRJ-200ER | 1 | 50 | ichki va ichki mintaqaviy |
| **Jami** | **6** |  |  |  |

Manbalar
--------

1. ↑  "Contact-us Wayback Machine saytida arxivlandi (2009-12-05).
2. ↑  "Contactez-nous Wayback Machine saytida arxivlandi (2009-10-16).
3. ↑  Flight International
4. ↑  „CH-Aviation - Airline News, Fleet Lists & More".
5. ↑  „Air Burkina – Notre FLOTTE" (fr). 5-may 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-avgust 2022-yil.

Havolalar
---------

* Aviakompaniyaning rasmiy sayti
* Aviakompaniya floti


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Arab Aviatashuvchilari Tashkilotiga aʼzo aviakompaniyalar |
| --- |
|  |
| 
* Afriqiyah Airways
* Air Algérie
* Air Arabia
* Air Cairo
* Badr Airlines
* EgyptAir
* Emirates
* Etihad Airways
* flydubai
 |

 |
**Kritik bosim** (lot. kritikos - chegara) — modda (yoki moddalar aralashmasi)ning kritik holataati bosimi. Har bir modda xususiy Kritik bosim ga ega. Kritik bosimdan past bosimda modda 2 muvozanat faza — suyuqlik va bugʻga ajraladi. Lekin Kritik bosim va kritik temperaturada suyuqlik bilan bugʻ orasidagi farq yoʻqoladi, yaʼni modda bir fazali holatga oʻtadi. Kritik bosim moddaning fizik-kimyoviy doimiysi hisoblanadi. Masalan, suvning Kritik bosim i 218,3 atm ga teng. Kritik holatdagi moddalar aralashmasining Kritik bosim i (aralashma komponentlari konsentratsiyasi) aralashma tarkibiga ham bogʻliq boʻladi. Shuning uchun aralashma diagrammasi birgiva kritik nuqtadan emas, balki nuqtalari Kritik bosim, temperatura va konsentratsiyaning turli qiymatlaridan tashqil topgan egri chizikdan iborat boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qirol Alfredning minorasi** (eng. King Alfred Tower) — Somerset okrugining mashhur meʼmoriy diqqatga sazovor joyi. 1990-yil 1-oktabrda Angliyaga qaytib keldi. Minora yetti yillik urush tugashi sharafiga yodgorlik sifatida qurilgan. Bu meʼmoriy kayfiyat.

Tarix
-----

Minoraning qurilishi 1762-yilda bankir Genri Xor II tomonidan ishlab chiqilgan. Dizayn Buyuk Britaniya uchun yetti yillik urushning muvaffaqiyatli natijasini koʻrsatdi. 1765-yilda meʼmor Genri Flitkroft tomonidan minora loyihasi amalga oshirildi. Sankt-Markning venetsiyalik minorasi asos qilib olingan, ammo dizayn biroz boshqacha edi. BBinoning oʻzi mashhur ingliz qiroli Alfred sharafiga nom berishga qaror qilindi. Qurilish 1769-yilda boshlanib, 1772-yilda yakunlandi.

Minora 1944-yilda vayron boʻlgan (samolyot yuqori qismga qulab tushgan, beshta ekipaj halok boʻlgan). 1986-yilda minoraning vayron qilingan qismi tiklandi.

1961-yilda u I darajali arxitektura yodgorliklari roʻyxatiga kiritilgan.

Tavsif
------

Strukturaning balandligi 49 metr. U uchburchak asosga ega, har bir burchakda xarakterli yumaloq proektsiyalar mavjud. Minora kiraverishida qattiq yogʻoch eshik bor, uning orqasida 205 pogʻonadan iborat spiral narvon bor. Bu kuzatuv kemasi joylashgan strukturaning yuqori qismiga olib keladi. Minoraning asosiy bezaklari Qirol Alfred haykali hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „King Alfred's Tower - Where Is It?". *www.alfredstower.info*. 24-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-dekabr 2021-yil.
2. ↑  „King Alfred's Tower" (en). *Atlas Obscura*. 8-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-dekabr 2021-yil.
3. ↑  „Внутри башни короля Альфреда, потрясающая английская глупость, которая стояла с 18 века". *sigma-z.ru*. 8-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-dekabr 2021-yil.
4. ↑  „ALFRED'S TOWER, Brewham - 1175610 | Historic England" (en). *historicengland.org.uk*. 8-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-dekabr 2021-yil.
5. ↑  „Башня короля Альфреда. Цифры Warspot: 49 м." (ru). *warspot.ru*. 8-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-dekabr 2021-yil.

Havolalar
---------

* VikiOmbor logotipi VikiOmborda **Qirol Alfred minorasi** mavzusi boʻyicha mediafayllar bor
* Башня короля Альфреда
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Krizis (maʼnolari).

**Krizis** (tibbiyotda) — isitmali oʻtkir kasallikning kechishida keskin oʻzgarish (odatda, sogʻayish tomonga) roʻy berishi. K. yuqumli kasalliklar: bezgak, qaytalama terdama, chechak va boshqalarga xos boʻlib, bunda isitmalab yotgan bemorning temperaturasi birdan normallashib, gʻaraq-gʻaraq terlash, darmonsizlanish, uykuchanlik va h.k. koʻrinishida namoyon boʻladi. Soxta K. (psevdokrizis) ham koʻzatilib, bunda temperatura qisqa vaqt pasayadi va bemorning ahvoli yax-shilanib turadi. Organizmdagi yiring oʻchogʻi yoʻqotilgandan yoki mikroblarga qarshi kuchli dorilar berilgandan keyin ham temperatura K. yoʻli bilan pasayishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sfiha** yoki **sviha** (arabcha: ) — qiyma goʻsht, koʻpincha, qoʻy goʻshti bilan pishirilgan, piyoz, pomidor, kedr yongʻogʻi va ziravorlar qoʻshilgan chalpaklardan iborat taom. Manakish va lahmajun bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan Shom anʼanaviy taomi.

Sfiha Braziliyada **esfiha** yoki **esfirra** nomi bilan mashhur boʻlib, u yerga Suriya va Livanlik muhojirlar tomonidan olib kelinganidan keyin ommalashdi.

Tarixi
------

Chalpaklar Shom va Hosildor yarim oy mintaqasida tarixdan oldingi davrlardan beri mavjud. Ular tosh, metall plitalar, tabun pechlari yoki tandir kabi issiq yuzalarda pishirilgan. Oʻrta asrlarda arab dunyosida gʻishtli pechning rivojlanishi bilan ustiga yoki ichiga masalliq solib yopib pishiriladigan turli-tuman non turlari, jumladan, sfiha ham paydo boʻldi. Bu nonlar Usmonli imperiyasi boʻylab tarqaldi.

Braziliyada esfiha XX-asrning oxirida mashhurlikka erishdi va shundan beri eng mashhur tezpishar taomlardan biriga aylandi.

Asosiy ingrediyentlari
----------------------

Har bir oilaning goʻshtga nima qoʻshish boʻyicha oʻz taʼbi bor. Livanda asosiy ingrediyentlar quyidagilardir: goʻsht, piyoz, pomidor, kedr yongʻogʻi, tuz, qalampir va dolchin, totim yoki anor shinnisi kabi taʼm bergichlar. Baalbek viloyati, ayniqsa, sfihasi bilan mashhur. Suriya, Falastin va Iordaniyada sfiha xuddi shunday oʻtlar va ziravorlardan tashqari qiyma yoki qoʻy goʻshtidan pomidor, piyoz va boshqa ingrediyentlar qoʻshib tayyorlanadi.

Braziliyadagi Esfiha pechda pishiriladi va diametri taxminan 4 duym boʻlgan goʻshtli non koʻrinishida yoki uchburchak xamirga oʻralgan shaklda boʻlishi mumkin. Ular pishloq, tvorog, qoʻy-mol goʻshti yoki sabzavotlarni oʻz ichiga olgan turli qoʻshimchalarga ega boʻlishi mumkin.

Yana qarang
-----------

* Obinon
* Lahmajun
* Shanga
* Manakish
* Taboon bread

Manbalar
--------

1. ↑  *The World's Best Street Food: Where to Find it & How to Make it*. Lonely Planet, 1-avgust 2012-yil. ISBN 978-1-74321-664-4.
2. ↑  „Gramatica atualizada" (pt). *Dicionario e gramatica.* (27-sentabr 2015-yil). Qaraldi: 26-fevral 2021-yil.
3. 1 2  *Another Arabesque: Syrian-Lebanese Ethnicity in Neoliberal Brazil*. Temple University Press, 14-mart 2008-yil — 127—128 bet. ISBN 978-1-59213-541-7.
4. ↑  *New Flavours of the Lebanese Table*. Random House, 31-mart 2012-yil. ISBN 978-1-4481-1876-2.
5. ↑  „Community profile".  metrosouth.health.qld.gov.au. Qaraldi: 26-fevral 2021-yil.
6. ↑  *Classic Palestinian Cuisine*. Saqi, 10-iyul 2013-yil. ISBN 978-0-86356-879-4.
7. ↑  *Palestine on a Plate: Memories from my mother's kitchen*. White Lion Publishing, 3-sentabr 2019-yil — 32 bet. ISBN 978-0-7112-4529-7.
8. ↑  *Insight Guides Jordan (Travel Guide eBook)*. Apa Publications (UK) Limited, 1-fevral 2018-yil. ISBN 978-1-78671-396-4.
9. ↑  *The Brazilian Table*. Gibbs Smith, 2-may 2009-yil — 186 bet. ISBN 978-1-4236-0814-1.
**Kritik nuqta** — moddaning holat diagrammasipz. kritik holatga mos keluvchi nuqta. Ikki fazali sistema (mas, suyuqlik — bugʻ, gaz — gaz) fazalarining oʻzaro muvozanatda boʻlishi. U kritik temperatura Gk, krktik bosim rk, kritik hajm K bilan tavsiflanadi.

Baʼzi moddalarning suyuqlik — bugʻ fazalari kritik nuqtasining parametrlariʼ K A, atm mzDyulGeliy 5,2 2,26 57,8Vodorod 33,24 12,8 65Kislorod 154,78 50,14 78Azot 126,25 33,54 90,1Suv 647,3 218,39 56Simob 1460±20 1640±50 48Litiy 3200±600 1680 66K. n.da sistemaning barcha xossalari oʻzaro oʻxshash va fazalar (mas, suyuqlik — bugʻ sistemasida moddaning suyuq va bugʻ holatlari) orasidagi farq yoʻqoladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sezuvchanlik**, sezgirlik, taʼsirchanlik — tirik organizmning tashqi va ichki muhit taʼsirini qabul qilish xususiyati; tor maʼnoda analizatorlarning qoʻzgʻatuvchilarga javob qaytarish qobiliyati. Nerv sistemasiga ega hayvonlarda ixtisoslashgan sezish hujayra (retseptor)lari turli qoʻzgʻatuvchilarga nisbatan yuqori darajada tanlash sezuvchanligiga ega. Mutlaq va differensial S. farq qilinadi. Analizatorlar qoʻzgʻatuvchilarning minimal darajadagi eng kuchsiz taʼsiri (sezgining mutlaq chegarasi)ni sezish qobiliyati mutlaq S.ni ifodalaydi. Sezgining mutlaq chegarasi bilan mutlaq S. birbiriga teskari proporsionaldir. Mas, bir stakan choydagi shirinlikni sezish uchun bir odam 1 qoshiq shakar solishi yetarli boʻlsa, boshqasi 2—3 qoshiq solishi mumkin. Analizatorlarning qoʻzgʻatuvchilar orasidagi bilinarbilinmas farqlar, oʻzgarishlarni sezish qobiliyati differensial S. deb ataladi. Sezishda qoʻzgʻatuvchining bilinarbilinmas oʻzgarish tugʻdiradigan miqdorining ozgina oʻsishi sezgining differensial chegarasi deyiladi. Differensial S. ham differensial chegara bilan teskari proporsionaldir.

Sezgi chegaralari va S. qoʻzgʻalish hamda tormozlanish jarayonlari bilan belgilanadi.

Nerv sistemasi qanchalik qoʻzgʻaluvchan boʻlsa, S. shunchalik yuqori boʻladi va aksincha. Qoʻzgʻalish jarayoni miya poʻstlogʻining biror qismida hosil boʻlib, boshqa qismlarga tarqaladi. Keyinchalik mashq qilib borish tufayli qoʻzgʻalish maʼlum nerv hujayralarida differensiallanadi, farqlanadi.

Qoʻzgʻatuvchining taʼsiri oʻzgarishi bilan S ham oʻzgaradi; qoʻzgʻatuvchilar sust taʼsir etganda S. oshadi, kuchli taʼsir etganda S. kamayadi. S. analizatorlarning oʻzaro taʼsiri natijasida ham oʻzgaradi. Shuningdek, S.dagi oʻzgarish hayot sharoiti, inson faoliyati bilan uzviy bogʻliq. Ayrim kasalliklar taʼsirida S. oʻzgarishi (kamayishi yoki ortishi), izdan chiqishi yoki butunlay yoʻqolishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**AirAsia** - Malayziyaning arzon aviakompaniyasi .

Bu Osiyodagi eng yirik arzon aviakompaniya hisoblanadi. U 25 mamlakatda 400 dan ortiq yo'nalishlarga mahalliy va xalqaro reyslarni amalga oshiradi. Havo tashuvchining asosiy tranzit markazi ( markazi ) Kuala-Lumpur xalqaro aeroportidir .

 Boeing 737-300 AirAsia aviakompaniyasi Malayziya bayrog'i ostida bezalgan 
Kompaniya Skytrax tomonidan 2007, 2009, 2010, 2011 va 2016 - yillarda dunyodagi eng yaxshi arzon aviakompaniya sifatida tanlandi . 2010 - yilda kompaniya har bir o'rindiq uchun eng past narxga (0,035 dollar) ega edi  .

Tarixi
------

Kompaniya 1993 - yilda ro'yxatdan o'tgan va 1996 - yilda o'z faoliyatini boshlagan. Kompaniya dastlab DRB-HICOM milliy korporatsiyasi tomonidan tashkil etilgan. Air Asia - Osiyodagi eng yirik arzon aviakompaniyalardan biri, shuningdek, Airbus A320 oilasining eng yirik operatori. 2012-yil 13-dekabrda aviatashuvchi yana 100 ta A320 oilaviy samolyotiga buyurtma berdi (shu jumladan Sharklet qanotli 36 ta A320neo). Umuman olganda, Air Asia buyurtmalar kitobiga 475 ta tor fyuzelyajli Airbus samolyotlari kiritilgan (264 A320neo va 211 A320ceo). 100 dan ortiq laynerlar allaqachon aviakompaniyaga yetkazib berilgan va ular Bangkok, Kuala Lumpur, Jakarta, Manila va Tokio aeroportlarida joylashgan .
[[Файл:HotelAirAsia.jpeg|thumb|300x300px| Kuala-Lumpurdagi kompaniya mehmonxonasi]]
2012 - yil dekabr holatiga ko'ra aviakompaniya parki faqat A-320 samolyotlaridan iborat. Bir qator mamlakatlarda kompaniya o'zining byudjetli mehmonxonalar tarmog'iga ham ega.

Floti
-----

2021-yil avgust oyida AirAsia aviaparki o‘rtacha yoshi 6,9 yil bo‘lgan 97 ta samolyotdan iborat boʻlgan.

Halokatlar
----------

2014 -yil 28-dekabr kuni Yava dengizi uzra parvoz paytida AirAsia’ning Indoneziyadagi bo‘linmasiga qarashli Airbus A320-216 samolyoti QZ8501 reysi bilan Surabaya – Singapur yo‘nalishi bo‘yicha parvoz qilayotganda halokatga uchradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „The World's Top 10 airlines announced at the 2010 World Airline Awards".  Skytrax. 20-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-noyabr 2011-yil.
2. ↑  *Mertens, Brian*. „Flying On A Budget Page 2 of 3". *Forbes* (20-dekabr 2010-yil). Qaraldi: 28-sentabr 2017-yil.
3. ↑  „AirAsia Fleet Details and History". *www.planespotters.net*. 28-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-avgust 2021-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayt
* „AirAsia's Fernandes bets big on boyhood idea".  Reuters (23-iyun 2011-yil). 14-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-noyabr 2011-yil.
**Qirgʻiziston vaqti**`(KGT)` — Qirgʻizistonning vaqt mintaqasi. Umumjahon muvofiqlashtirilgan vaqtdan (UTC+06:00) +6:00 oldinda. Qirgʻiziston mintaqasi yozgi vaqtga amal qilmaydi.

IANA vaqt mintaqasi maʼlumotlar bazasi
--------------------------------------

Qirgʻiziston uchun maʼlumotlar toʻgʻridan-toʻgʻri IANA vaqt mintaqasi maʼlumotlar bazasining zone.tab dan. \* bilan belgilangan ustunlar zone.tab-ning oʻzidan ustunlardir.

Tarix
-----

Qirgʻiziston uchun tarixiy vaqt zonalari (mustaqil davlat sifatida ham, Sovet Ittifoqi tarkibida ham)

| Kimdan | Kimga | Zona | DST |
| --- | --- | --- | --- |
| 1924-yil 2-may | 1930-yil 21-iyun | UTC+05:00 | Yoʻq |
| 1930-yil 21-iyun | 1981-yil 1-aprel | UTC+06:00 | Yoʻq |
| 1981-yil 1-aprel | 1991-yil 31-mart | UTC+06:00 | Ha |
| 1991-yil 31-mart | 2005-yil 12-avgust | UTC+05:00 | Ha |
| 2005-yil 12-avgust | Hozirgi | UTC+06:00 | Yoʻq |

Manbalar
--------

1. ↑  „KGT – Kyrgyzstan Time (Standard Time)". *Time and Date*. Qaraldi: 20-iyun 2015-yil.
2. ↑  „Time Zone Database".
**Kriz tili** (kriz – Кърыцӏаь мез) — Ozarbayjonning shimoliy-sharqiy qismida yashovchi krizlarning tili. Nax-Dogʻiston tillar oilasining lezgin tillariga mansub. Budux tiliga genetik jihatdan eng yaqin, ushbu til bilan alohida kichik guruhni tashkil qiladi. Tarixiy jihatdan kriz va budux tillari proto-lingvistik davlatning maʼlum bir umumiy sohasidir. Baʼzan ular Shohdagʻ tillari haqida ham gapirishadi, bu yerda geografik yaqinlik va yakkalanish prinsipiga koʻra, kriz va budux tillari xinalug bilan birlashtirilib, Nax-Dogʻiston tillari orasida alohida oʻrin tutadi. 

Soʻnggi sotsiolingvistik tadqiqotlar (2001-yil) shuni koʻrsatdiki, Kubi viloyatining baland togʻli qishloqlarida kriz tilida soʻzlashuvchilar soni taxminan 1-2 ming kishiga kamaygan. Ismayilli viloyatining Xaputli qishloqlarida taxminan shuncha odam kriz tilida (xaputli shevasi) gaplashadi. Til yozilmagan. U asosan maishiy sohada qoʻllaniladi. Kriz tilida soʻzlashadigan koʻpchilik kattalar ham ozarbayjon tilida gaplasha oladilar. Bunga ozarbayjon aholisi bilan bir hududda yashash, ozarbayjon tilidagi maktab taʼlimi, ish yuritish, boshqa milliy guruhlar vakillari bilan aloqa qilish vositasi sifatida ijtimoiy, siyosiy, madaniy va boshqa tadbirlar paytida foydalanish kabi omillar sabab boʻladi. Ayrim qishloqlarda ham millatlararo aloqa vositasi sifatida lezgin tilidan foydalanadi.

Lahjalari
---------

Kriz tili bir qator lahjalar va ichki lahjalaga boʻlinadi (XX asrning oʻrtalariga qadar bu lahjalar alohida til sifatida koʻrib chiqilgan). Grammatik va fonetik tizimdagi sezilarli farqlarga, shu jumladan ozarbayjon tilining shevalari taʼsirida paydo boʻlgan yangiliklar bilan bogʻliq boʻlganiga qaramay, lahjalar oʻzaro tushunarli. 

Asosiy lahjalar:

* kriz-yergyud (kriz)
* xaputlin
* jek
* alik

Kriz-yergyud shevasi 29 qishloqda, Xaputlin - 8 ta, Jek - 6 ta va Alik - faqat Alik qishlogʻida gaplashiladi.

Xususiyatlari
-------------

Kriz tili Lezgin tillaridan koʻp jihatlari boʻyicha, lablanganligi boʻyicha ajralib turadi.

Grammatika, leksika va fonetika sohasida adabiy va mahalliy lahjalarda ozarbayjon tilining kuchli taʼsiri sezilarlidir.

Manbalar
--------

1. ↑  Языки мира: Кавказские языки. / Ред. М. Е. Алексеев, Г. А. Климов, С. А. Старостин, Я. Г. Тестелец. М.: Academia, 1999; 2001. — С. 373.
2. ↑  Лингвистический энциклопедический словарь. //Главный редактор В. Н. Ярцева. Москва, «Советская энциклопедия», 1990
3. ↑  Саадиев Ш. М. Крызский язык. Языки народов СССР, Том 4. Институт языкознания (Академия наук СССР). Ред. Виноградов В. В. М.: Наука, 1966
4. ↑  *В. Г. Гаджиев*. «Сочинение И. Гербера „Описание стран и народов между Астраханью и рекою Курой находящихся" как исторический источник по истории народов Кавказа». — Наука, 1979. — С. 226
5. ↑  *Языки народов СССР: в 5 томах. Иберийско-кавказские языки*. М: Наука, 1967 — 545-559 bet. ISBN 627-641.
6. ↑  *Языки Российской Федерации и соседних государств: К-Р*. М: Наука, 1997 — 155 bet.  *Крызский язык распадается на четыре диалекта: крызско-ергюджский диалект представлен в 29 сёлах, хапутлинский — в восьми, джекский — в шести, алыкский — в одном.*
**Boʻlinishlik** — biror sonning ikkinchi biror songa boʻlina olishligi. Agar butun sonni butun songa boʻlishdan hosil boʻlgan boʻlinma ham butun son boʻlsa, ***{\displaystyle a}*** soni ***{\displaystyle b}*** soniga qoldiqsiz boʻlinadi deyiladi. Bunda arifmetikaning quyidagi asosiy teoremasi oʻrinlidir: har qanday birdan katta natural son yagona usulda tub sonlar koʻpaytmasiga yoyiladi: n=plp2...plr. Barcha butun algebraik sonlar sohasida arifmetikaning asosiy teoremasi oʻrinli emas. Quyida baʼzi bir boʻlinish alomatlari keltiriladi. Oxirgi ikki raqami nol boʻlgan yoki 4 ga boʻlinadigan sonlar 4 ga boʻlinadi. Masalan, 31700, 16608. Raqamlari yigʻindisi 3 (9) ga boʻlinadigan sonlar 3 (9) ga boʻlinadi. Masalan, 17835, 52632.

Yana qarang
-----------

* Boʻlish
* Boʻlinish alomatlari

Manbalar
--------

1. ↑  "Boʻlinishlik" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kriz** (frans. crise — xuruj) — bemor ahvolining toʻsatdan ogʻirlashib qolishi; mavjud kasallik zaminida vujudga keladi. K. asosan, bosh miya qon to-mirlari faoliyatidagi jiddiy oʻzgarishlar oqibatida kelib chiqadi. Miya, yurak, buyrak va boshqa hayotiy muhim aʼzolarda toʻsatdan roʻy bergan tomirlar spazmi natijasida vaqtinchalik qon aylanishi boʻzilib, shu aʼzolar faoliyatida jiddiy oʻzgarishlar kuzatiladi. Qattiq charchash, hayajonlanish, mehnat va dam olish sharoitlarining toʻgʻri yoʻlga qoʻyilmaganligi, ob-havoning oʻzgarishi, bemorga toʻgʻri kelmaydigan ovqatlar yeyish, ichkilik ichish, chekish va boshqa noxushliklar K.ga sabab boʻlishi mumkin. K. vaqtida bemor bezovtalanadi, bosh ogʻrigʻi zoʻrayadi, qoʻl-oyoq titraydi va uvoʻshadi, koʻz xiralashib, quloq shangʻillaydi va h.k. Gipertonik, gipotonik, triotoksik K. shuningdek, bosh miya qon tomiri krizi, vegetativ tomir krizi va boshqa xil K.lar farq qilinadi. K.ning oldini olish uchun asosiy kasallikni davolash kerak.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qirgʻoq** — suv havzalari (okean, dengiz, koʻl va suv omborlari) va oqar suvlar (daryo, vaqtli oqar suvlar) bilan quruqlik tutashgan hamda oʻzaro taʼsir roʻy berib turadigan kambar yer. Q.larning quruqlik tomondagi chegarasi — qirgʻoq chizigʻi deyiladi. Q.ning tarkib topishi va xususiyatlari toʻlqinlarga, oqar suvlarda oqim harakatiga bogʻliq. Q.ning oʻzgarishiga tektonik harakatlar ham taʼsir koʻrsatadi. Q. koʻrinishi, tuzilishi, oʻzgarishi va holatiga koʻra xilmaxil boʻladi. Dengiz Q.lari balandligi, parchalanganligi, geologik tuzilishi, shakli, yoshi va boshqalarga koʻra turlarga ajratiladi: 1) endogen va ekzogen jarayonlar natijasida paydo boʻlgan yosh Q.lar. Ularga dastlab tekis boʻlib, keyin parchalangan tektonik va erozion-tektonik, erozion, muzlik, shamol taʼsirida paydo boʻlgan hamda vulkanik Q.lar kiradi;2) toʻlqindan boshqa jarayonlar taʼsirida paydo boʻlgan Q.lar dengiz suvi koʻtarilib qaytganda hosil boʻlgan, denudatsion, organik qoldiqlardan hosil boʻlgan Q.lardan iborat;3) toʻlqinlar taʼsirida vujudga kelgan Q.lar. Ular abraziya va akkumulyatsiya taʼsirida, yaʼni dengiz toʻlqinlari taʼsirida vujudga keladi va juda koʻp uchraydi. Yirik daryolarning quy-ilish joylarida delta q. shakllanadi (q. Delta). q. tiplari shakllani-shida va tarqalishida tabiiy geografik zonallik aniq koʻrinadi. Mas, termoabraziv Q.lar qutbiy zonalarga, marjonli va mangrali Q.lar tropik va ekvatorial mintaqalarga xos. Hozirgi zamon tektonik harakatlari ham dengiz Q.larining shakllanishiga katta taʼsir koʻrsatadi. Muzlik davridan keyingi transgressiya koʻtarilgan maydonlardagiga nisbatan tektonik choʻkayotgan sohilboʻyi rayonlarda quruqlik ichkarisiga ancha kirib borgan. Uchchala guruhdagi Q.lar ford, shxera, dalmatsiya, rias, panjasimon, liman, orol, dengiz tipli, marjonli, fitogen, abrazion-buxtali, lagunali, qum tilli kabi tiplarga boʻlinadi. Oqar suvlarning Qlari rivojlani-shida oʻzan oqimi muhim omil hisoblanadi. Daryo Qlari togʻ va tekisliklarda bir-biridan keskin farq qiladi. Daryolardagi oqim faoliyati Qlarning eroziyasi, oʻzanning alohida joylarida oqiziqlarning toʻplanishida namoyon boʻladi. Katta daryolar Qlarining shakllanishda gravitatsiya jarayonlari (surilma, koʻchki, sochilma) muhim ahamiyatga ega. Suv bosadigan (qayirli) va suv bosmaydigan (tub, terrasali) daryo Q.lari farq qilinadi (qarang Vodiy, Terrassa). Q.larning kelib chiqishi, oʻzgarishi, morfologiyasini oʻrganish port va koʻpriklar qurilishi, Q.larni mustahkamlash ishlarida, kema qatnovida, rekreatsiya zonalari tashkil etish, foydali qazilma konlarini oʻrganishda, suv omborlari qurishda katta ahamiyatga ega.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ginekomastiya** (yunoncha: gyne - ayol, mastos — koʻkrak) — erkaklar koʻkrak bezining ayollarnikiga oʻxshab kattalashishi. Chin va soxta boʻladi. Chin G.da koʻkrak bezining hamma toʻqimalari rivojlanadi, soxta G.da esa yogʻ toʻplanadi. Asosan 18—25 yashar kishilarda uchraydi. Aksariyat endokrin, jumladan jinsiy bezlarning birlamchi kasalliklari belgilaridan biri hisoblanadi. Bemorning ovozi ayollar ovoziga oʻxshab qrladi, soqol-moʻylov chiqmaydi, jinsiy aʼzolar ham toʻla takomillashmaydi. Jigar sirrozida ayollar jinsiy gormoni (estrogen) almashinuvi buzilishi natijasida ham G. paydo boʻlishi mumkin. Bemor doridarmonlar bilan davolaniladi, ular yordam bermasa, jarretushk usuli qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gimnasiy** (yun. gymnasion) — Yunoniston shaharlari va ellinistik Sharkda davlat oʻquv-tarbiya muassasasi. G.larning paydo boʻlgan vaqti haqida aniq maʼlumot yoʻq. Mil. av. 5—4-asrlarda keng tarqalgan. G. avval jismoniy mashqlar bilan shugʻullaniladigan maskan sanalgan. Keyinchalik yoshlarning musiqiy (akliy va estetik) hamda gimnastik (axloqiy va jismoniy) rivojlanishini taʼminlovchi, shu bilan birga birbirlari bilan muloqotda boʻlish markaziga aylangan. G.davlat nazoratidagi maktab boʻlgan. Unga zodagon quldorlar oilasining palestra (Yunoni-stondagi 12—16 yoshli bolalarning gimnastika maktabini tugatgan 16 yoshli farzandlari qabul qilingan. Ular G.da 18 yoshgacha gimnastika bilan shugʻullanishgan hamda adabiy, falsafiy va siyosiy taʼlim olishgan. G.da taʼlim olayotgan bolalarning qanchalik chiniqqan, chidamli, sogʻlom, jismonan va ruhan baquvvatligi davlat tomonidan nazorat qilingan. Falsafa, adabiyot, siyosatga doir bilimlarni mamlakatdagi tanikli kishilar olib borishgan. G.lar ichida Platon oʻz shogirdlari bilan suhbat oʻtkazgan Akademiya va Aristotel tashkil etgan Likey (qarang Litsey) mashxur boʻlgan. G.ni tugatgan yigitlar efebiya maktabida harbiy bilim olishgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ebi koʻli** ( moʻgʻul. Ev nuur , *oʻrta moʻgʻulcha*. Ebi ; xitoycha. língíní; pinyin : Àibǐ Hú ) — Xitoyning Shimoli-gʻarbiy qismidagi Shinjon-Uygʻur avtonom rayonidagi, Qozogʻiston chegarasi yaqinidagi yorliqli koʻl. Jung'or darvozasining janubi-sharqiy uchida joylashgan *Ebi ko'li* Jung'or havzasining janubi-g'arbiy qismidagi suv havzasining markazidir. Ilgari ko'l 1000 km2 (400 mil2) dan ortiq maydonni egallagan, o'rtacha chuqurligi 2 metrdan (6,5 fut) kam edi. 2007 yil avgust oyida Xitoy hukumati qo'shni Aibi ko'li botqoq erlarini *Milliy qo'riqxona* deb belgiladi.

Uning suvidagi yuqori tuz konsentratsiyasi (87 g / L) o'simliklar va baliqlarning haqiqiy ko'lda yashashiga to'sqinlik qiladi, ammo ko'plab baliq turlari uning manba daryolari og'zida yashaydi.

Ko'l hozirda atigi 500 km2 maydonni egallaydi.

* Ebi ko'li Aibi ko'lining sun'iy yo'ldosh tasviri.jpg Aibi ko'lining sun'iy yo'ldosh tasviri Ebi ko'li Jungriya Ebi ko'lida joylashgan Manzil Börtala, Shinjon, Xitoy Koordinatalar 44°53'N 83°00'ECkoordinatalar: 44°53'N 83°00'E Rift ko'lini yozing Birlamchi oqimlari Kuitun daryosi, Bortala daryosi, Jinghe daryosi (oraliq) Birlamchi chiqimlar Yo'q Havza davlatlari Xitoy Maydoni 1070 km2 (410 sq mi) Oʻrtacha chuqurligi 1,4 m (4 fut 7 dyuym) Maks. chuqurligi 2,8 m (9 fut 2 dyuym) Suv hajmi 760 million kub metr (620,000 akr⋅ft) Er yuzasi balandligi 189 mEbi ko'li Aibi ko'lining sun'iy yo'ldosh tasviri.jpg Aibi ko'lining sun'iy yo'ldosh tasviri Ebi ko'li Jungriya Ebi ko'lida joylashgan Manzil Börtala, Shinjon, Xitoy Koordinatalar 44°53'N 83°00'ECkoordinatalar: 44°53'N 83°00'E Rift ko'lini yozing Birlamchi oqimlari Kuitun daryosi, Bortala daryosi, Jinghe daryosi (oraliq) Birlamchi chiqimlar Yo'q Havza davlatlari Xitoy Maydoni 1070 km2 (410 sq mi) Oʻrtacha chuqurligi 1,4 m (4 fut 7 dyuym) Maks. chuqurligi 2,8 m (9 fut 2 dyuym) Suv hajmi 760 million kub metr (620,000 akr⋅ft) Er yuzasi balandligi 189 m

1. ↑  , **arxivsana=** parametri ham koʻrsatilishi zarur. „ebi ko'li" (12-fevral 2022-yil). 04122022da asl nusxadan [ arxivlandi]. Qaraldi: 12-fevral 2022-yil.
2. ↑  **{{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda `sarlavha=` parametrini belgilashingiz kerak.** „".