Avstraliya va Italiya 1959-yilda diplomatik munosabatlar oʻrnatgan. Francheska Tardioli 2019-yil sentabrida Italiyaning Avstraliyadagi elchisi etib tayinlangan edi, u 2022-yil fevralida vafot etgunga qadar Italiyani Avstraliyada vakillik qilgan birinchi ayol boʻlgan. Italiya-Avstraliya meʼmori Enriko Taglietti tomonidan ishlab chiqilgan Italiya elchixonasining bosh qarorgohi Kanberra Deakin tumanida joylashgan. Margaret Tvimi 2020-yil iyul oyida Avstraliyaning Rimdagi elchisi etib tayinlangan.

Mamlakatni taqqoslash
---------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Rasmiy nomi** | **Avstraliya** | **Italiya** |
| **Bayroq** |  |  |
| **Gerb** |  |  |
| **Aholisi** | 25,992,800 | 61,095,551 |
| **Hududi** | 7,692,024 km² | 301,230 km² |
| **Aholi zichligi** | 3.4/km² | 201.3/km² |
| **Poytaxti** | Kanberra | Rim |
| **Hukumat** | Federativ Parlamentar konstitutsion monarxiya | Unitar parlamentar respublika |
| **Rasmiy tili** | Ingliz tili | Italyan tili |
| **Diniy eʼtiqodi** | 43,9 % xristianlik, 38,9 % dinsiz, 3,2 % islom,
2,7 % hinduizm, 2,4 % buddizm, 1,7 % boshqalar,
7,2 % aniqlanmagan | 84,4% xristianlik
11,6% dinsiz
1,0% islom
3,0% boshqalar |
| **YaIM (nominal)** | 1.748 trillion AQSh dollari (67,464 $ aholi jon boshiga) | 2.058 trillion AQSh dollari (34,777 $ aholi jon boshiga) |
| **Inson taraqqiyoti indeksi** | 0,939 | 0.895 |
| **Xalqaro qoʻngʻiroq kodi** | +61 | +39 |
| **Pul birligi** | Avstraliya dollari | Yevro |

Tarixi
------

Habashiston inqirozi va 1935-yilda Italiyaning Habashistonga bostirib kirishi natijasida Avstraliya hukumati *1935-yilda Sanksiyalar toʻgʻrisidagi qonunni* qabul qildi, bu esa hukumat ruxsatisiz avstraliyaliklarga Italiya bilan biznes yuritishni taqiqladi.

Ikkinchi jahon urushi paytida Italiya va Avstraliya urushda qatnashgan. Urush paytida Avstraliyadagi Italiya fuqarolari dushman musofirlari sifatida internirlash lagerlariga yuborilgan 2001-yilda Avstraliyaning Monash universiteti Italiyada oʻzining Prato markazini ochdi, birinchi marta Avstraliya universiteti Italiyadan Yevropaga tarqaldi.

Diplomatik munosabatlar
-----------------------

Juda katta italyan hamjamiyatining mavjudligi vaqt oʻtishi bilan ikki davlatga umumiy manfaatlarni rivojlantirishga yordam berdi. Ikki davlat siyosiy va iqtisodiy sohadan tortib, madaniy va ilmiy sohalargacha turli sohalarda hamkorlik qiladi. Terrorizmga qarshi kurashda va G20 doirasidagi hamkorlik ham muhim ahamiyatga ega. Rim va Kanberrada faol boʻlgan soʻnggi sektorlar mavjud, masalan, qayta tiklanadigan energiya, ishlab chiqarish, xalqaro taʼlim va muhim SKA (Kvadrat Kilometr massivi) loyihasi. 2018-yilda Avstraliya hukumati va Italiya Respublikasi hukumati oʻrtasida ilmiy, texnologik va innovatsion hamkorlik toʻgʻrisida kelishuv imzolandi. Soʻnggi paytlarda Avstraliya bir qancha davlatlar, jumladan, Italiya va umuman Yevropa Ittifoqi bilan iqtisodiy integratsiya va erkin savdo kelishuvlari uchun yanada kengroq ochilmoqda. Bundan tashqari, ikkala davlat ham Weog (Gʻarbiy Yevropa va boshqa davlatlar guruhi), BMT (Birlashgan Millatlar Tashkiloti), JSST (Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti) kabi xalqaro forumlarda va boshqa koʻplab xalqaro konferensiyalarda ishtirok etadilar.

Italiya madaniyatini targʻib qilish 1975-yil 8-yanvarda Rimda imzolangan ikki tomonlama shartnoma va quyidagi ijro dasturlari bilan tartibga solinadi. Avstraliyadagi Italiya elchixonasi va italyan hamjamiyati ham madaniyatning oʻzini yoyishni maqsad qilgan, adabiyot, musiqa, sanʼat va „Made in Italy" brendi bilan bogʻliq loyihalarni qoʻllab-quvvatlaydi. Italiyada Avstraliya elchixonasi oʻzining jun sanoatini targʻib qilish uchun bir nechta sohalardagi tadbirlar va tadbirlarni moda tanlovlarini targʻib qiladi.

Eksponentlarning missiyalari va tashriflari geografik masofa tufayli ham tez-tez uchramaydi. 2017-yilda Italiya tashqi ishlar vaziri Anjelino Alfano oʻsha paytdagi tashqi ishlar vaziri Juli Bishop bilan uchrashish uchun Avstraliyaga tashrif buyurdi. Oxirgi yuqori darajadagi uchrashuv 2018-yilga toʻgʻri keladi, bu yil Italiya oʻsha paytdagi Avstraliya general-gubernatori Piter Kosgrouvni kutib oldi. Avstraliyaning Rimda elchixonasi va Milanda bosh konsulligi bor. Italiyaning Kanberrada elchixonasi, 2 ta bosh konsullik (Melburn va Sidneyda) va 3 ta konsullik (Adelaida, Brisben va Pertda) mavjud.

Migratsiya oqimlari
-------------------

### Avstraliyadagi italiyaliklar

Italiyaning Avstraliyaga emigratsiya tarixi 1770-yilda Jeyms Kukning ushbu qitʼaga kelishi bilan boshlangan. Ingliz kemasi bortida asli italyan ikki dengizchi va keyin Sidneyga badargʻa qilingan italiyalik mahbus boʻlgan.

Avstraliyadagi birinchi italyan jamiyati faqat XIX asrning oxirida Kvinslendda tashkil etilgan boʻlib, shakarqamishni qayta ishlash uchun ishchi kuchi talab etilgan. Gʻarbiy Avstraliyada oltin ovozasi boshlanganda migratsiya sezilarli darajada oshdi. Oʻsha paytda Italiya hamjamiyati Buyuk Britaniya va Italiya oʻrtasidagi italiyaliklarga sayohat, yashash va biznes erkinligini bergan ikki tomonlama shartnoma tufayli sayyohlar soni oshib keta boshladi.

1900-yillarning boshlarida 20 000 dan ortiq italiyaliklar (asosan mamlakatning janubiy yoki shimoli-sharqiy mintaqalaridan kelgan, ogʻir ahvoldan va iqtisodiy qiyinchiliklardan qochgan erkaklardan iborat) boylik izlab Avstraliyaga joʻnab ketishgan.

Ikkinchi jahon urushi tugashi bilan Avstraliyada italyan emigrantlarining haqiqiy gullab-yashnashi amalga oshdi. Urush oxirida Italiyadagi keskin iqtisodiy vaziyat 1949-yildan 1959-yilgacha 200 000 dan ortiq italiyaliklarni Avstraliyaga koʻchib oʻtishga majbur qildi. Mojaro davridagi uzilishlardan soʻng, Avstraliya Italiya bilan yaxshi diplomatik aloqalar tufayli yana italiyaliklar uchun eshiklarini ochdi.

Ish kuchiga boʻlgan katta ehtiyoj va imkoniyatlarning koʻpligi koʻplab italiyaliklarni yaxshiroq hayot izlashga jalb qildi va 1970-yillarga qadar immigratsiya juda tez sur’atlarda oshdi.

Uchrashuvni va italyan oʻziga xosligini saqlashni ragʻbatlantirish uchun italiyaliklar klublar va uyushmalar tashkil qilishdi, uyushmalar oʻrtadagi aloqalarni saqlab qolish va anʼanalarni saqlashga yordam berdi (Avstraliya maktablarida italyan tilini oʻrganish hali ham targʻib qilinadi).

Migratsiya oqimining pasayishidan soʻng, bugungi kunda tarix oʻzini takrorlayotganga oʻxshaydi va Avstraliyada boylik izlayotgan italiyaliklar soni yana koʻpaymoqda. 2012—2013-yillarda Italiya avstraliyalik immigratsiya tomonidan berilgan ish vizalari soni boʻyicha dunyodagi oltinchi davlat boʻlib, oldingi ikki yilga nisbatan 60 % dan koʻproq oʻsdi. 2019-yilda AIRE aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Avstraliyada atigi 150 ming italiyalik istiqomat qilgan (xususan, Avstraliyadagi eng yirik italyan jamoalari yirik shaharlarda joylashgan: Melburn, Sidney, Adelaida va Pert).

### Italiyadagi avstraliyaliklar

1960—1975-yillarda 90 000 italiyalik muhojirlarning 22 % doimiy yashash uchun Italiyaga qaytdilar. Bu oʻrtacha Avstraliyada oʻn yildan koʻproq vaqt yashagandan soʻng sodir boʻldi. Hodisa Italiyada tugʻilganlar va italyan merosiga ega boʻlgan Avstraliyada tugʻilgan shaxslardan tashkil topgan. Associazione Nazionale Emigrati ed Ex emigrati in Australia (ANEA) 1976-yilda Italiyada Avstraliya bilan aloqani saqlab qolgan holda italiyalik avstraliyaliklarni Italiyaga qayta integratsiya qilish maqsadida boshlangan tashkilotdir. Tashkilot keyinchalik Tashqi ishlar vazirligiga maʼlum boʻldi, u har yili ijtimoiy va madaniy reintegratsiyaga eʼtibor qaratadigan konferensiyalar oʻtkazadi.

1991-yildan 2003-yilgacha 32 863 avstraliyalik Avstraliyadan Italiyaga joʻnab ketdi (avstraliyaliklarning ketishining turli toifalari bor, shu jumladan qaytgan italiyalik muhojirlar, italiyalik merosga ega shaxslar, ikki fuqarolik va chet elliklar).

Bu yillarda Italiyada 30 000 dan ortiq avstraliyaliklar, shu jumladan ikkilik fuqarolikka (italiyalik avstraliyaliklar) ega shaxslar bor edi. Ularning taxminan uchdan ikki qismi Rimda, qolganlari asosan Milanda joylashgan.

Avstraliya Italiya bilan boshqa turli shartnomalarga ega, shu jumladan ishchi taʼtil vizasi. Bu Avstraliya turizmiga Italiyadagi umumiy turizmning 1,3 foizini (ayniqsa, tarixiy joylarni oʻrganish va kuzatish uchun) hisoblash imkonini beradi.

Avstraliyaning Italiyada ikkita elchixonasi bor, biri Rimda, ikkinchisi Milanda. Ushbu organlar xalq diplomatiyasini boshqaradi va Avstraliya kompaniyalari bilan hamkorlik qiladi.

Xalqaro tashkilotlarda hamkorlik
--------------------------------

Avstraliya — Italiya bir qator xalqaro tashkilotlarga aʼzodir, jumladan:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Tashkilot bayrogʻi | Tashkilot nomi | Italiyaning qoʻshilish sanasi | Avstraliyaning qoʻshilish sanasi |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Jahon Savdo Tashkiloti | 1995-yil | 1948-yil 1-yanvar |
|  | Xalqaro taraqqiyot fondi | 1960-yil 24-sentabr | 1960-yil 24-sentabr |
|  | Xalqaro moliya korporatsiyasi | 1956-yil 27-dekabr | 1956-yil 20-iyul |
|  | Birlashgan Millatlar Tashkiloti | 1955-yil 14-dekabr | 1945-yil 1-noyabr |
|  | Xalqaro elektraloqa ittifoqi | 1866-yil | 1878-yil 27-may |
|  | Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki | 1947-yil 27-mart | 1947-yil 5-avgust |
|  | Avstraliya guruhi | 1985-yil | 1985-yil |
|  | Koʻp tomonlama investitsiyalarni kafolatlash agentligi | 1988-yil 29-aprel | 1999-yil 10-fevral |
|  | Interpol (Xalqaro jinoiy politsiya tashkiloti) | 1923-yil | 1948-yil |
|  | YUNESKO | 1948-yil 27-yanvar | 1946-yil 4-noyabr |
|  | Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti | 1962-yil 29-mart | 1971-yil |
|

 |

Iqtisodiy munosabatlar
----------------------

Italiya va Avstraliya G20 iqtisodlari yuqori darajada rivojlangan ikki davlat boʻlib, tarixiy munosabatlar bilan ajralib turadi va hozirda yaxshi biznes aloqalariga ega.

2019-yilda Avstraliya va Italiya oʻrtasidagi ikki tomonlama tovar va xizmatlar savdosi 11,1 milliard dollarga baholandi. Avstraliyaning Italiyaga eksporti 692 million dollarni tashkil etadi. Avstraliyaning asosiy eksporti: jun va boshqa hayvonlarning tuklari, koʻmir, teri va mol goʻshti. Italiyadan Avstraliyaga eksport qilingan tovarlar 7,1 milliard dollarga baholandi. Italiyadan import qilinadigan asosiy mahsulotlar: dori vositalari (shu jumladan veterinariya); sayohat tovarlari, sumkalar va shunga oʻxshash konteynerlar; yoʻlovchi avtotransport vositalari; va isitish va sovutish uskunalari hamda ehtiyot qismlari. 2019-yilda Avstraliya xizmatlarining Italiyaga eksporti 607 million dollarga baholandi, Italiyadan import qilingan xizmatlar esa 2,7 milliard dollarni tashkil etdi. Xizmatlar savdosida shaxsiy sayohatlar ustunlik qiladi. 2019-yilda Avstraliyaning Italiyaga investitsiyalari 8,0 milliard dollarni tashkil etdi. Italiyadan Avstraliyaga kiritilgan sarmoya 1,3 milliard dollarga yetdi. Italiyadagi Avstraliya sarmoyasi shaharni qayta qurish va energiya kabi sohalarga qaratilgan.

Covid 19 pandemiyasi 2020-yilda Italiya va Avstraliya oʻrtasidagi savdoda sezilarli qisqarishga olib keldi. Savdo balansi Italiya uchun qulayligicha qolmoqda (3,3 milliard yevro). 2020-yilga oid maʼlumotlarga koʻra, Italiya Avstraliyaning asosiy yetkazib beruvchi davlatlari reytingida oʻn birinchi oʻrinni saqlab turibdi (Xitoy, AQSh, Yaponiya, Tailand, Germaniya, Malayziya, Janubiy Koreya, Singapur, Yangi Zelandiya va Buyuk Britaniyadan keyin) Yevropa Ittifoqi mamlakatlari orasida Germaniyadan keyin ikkinchi oʻrinda turadi.

Imkoniyatlar: ikkala davlatda biznesni rivojlantirishni xohlovchi tadbirkorlarga yordam berish uchun qabul qiluvchi davlat hududida joylashgan obyektlar va ofislar mavjud. Xususan, Italiya Avstraliyada oʻz biznesini rivojlantirish istagida boʻlgan italyan kompaniyalariga poytaxt Kanberrada joylashgan elchixona va Sidney, Melburn, Pert, Adelaida va Brisbendagi konsullik idoralari kabi qator diplomatik idoralar yordam taqdim etadi. Avstraliyada, shuningdek, ICE ofislari (Agenzia per la promozione all’estero e l’internazionalizzazione delle imprese italiane) va ENIT ofislari (Ente Nazionale Italiano per il Turismo) boʻylab tarqalgan toʻrtta Savdo palatasi mavjud (Sidney, Melburn, Pert, Brisben).

Avstraliyaning Italiyada (Milan) Austrade idorasi mavjud boʻlib, u birinchi navbatda Avstraliyaga samarali xorijiy investitsiyalarni jalb qilish vazifalari yuklatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  , **arxivsana=** parametri ham koʻrsatilishi zarur. „Department of Foreign Affairs and Trade". 2021da asl nusxadan [ arxivlandi].
2. ↑  „Italian embassy in Camberra". 21-noyabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  „Australian embassy in Rome". 3-iyun 2004-yilda asl nusxadan arxivlandi.
4. ↑  „Sanctions Act 1935". Federal Register of Legislation.
5. ↑  *Mia Spizzica*. „Why Australia must apologise to Italians interned during World War II". The Conversation (6-dekabr 2011-yil). Qaraldi: 27-noyabr 2018-yil.
6. ↑  History and aims
7. ↑  „Italian embassy in Camberra - bilateral relations". 21-oktabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi.
8. ↑  „Affari internazionali" (20-yanvar 2021-yil). 23-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi.
9. ↑  *Commonwealth Parliament.* „Agreement on Scientific, Technological and Innovation Cooperation between the Government of Australia and the Government of the Italian Republic" (inglizcha). *www.aph.gov.au*. 19-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-iyun 2021-yil.
10. ↑  „I traguardi dell'Australia. Parla l'ambasciatrice italiana a Canberra" (it-IT). *Affarinternazionali* (20-yanvar 2021-yil). Qaraldi: 9-iyun 2021-yil.
11. ↑  „I traguardi dell'Australia. Parla l'ambasciatrice italiana a Canberra" (it-IT). *Affarinternazionali* (20-yanvar 2021-yil). Qaraldi: 10-iyun 2021-yil.
12. ↑  „Cooperazione culturale" (it-it). *ambcanberra.esteri.it*. Qaraldi: 10-iyun 2021-yil.
13. ↑  „I rapporti bilaterali".
14. ↑  „Italy country brief".
15. ↑  „Italy country brief" (inglizcha). *Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade*. Qaraldi: 10-iyun 2021-yil.
16. 1 2 3  Bruno Mascitelli; Riccardo Armillei*. Gli italiani in Australia, Memoria storica e nuovi modelli di mobilità*. Perugia Stranieri University Press, 2018. ISBN 978-88-99811-07-5.
17. ↑  „I rapporti bilaterali" (it-it). *ambcanberra.esteri.it*. Qaraldi: 27-may 2021-yil.
18. ↑  *Trade.* „Australian Embassy in". *italy.embassy.gov.au*. Qaraldi: 27-may 2021-yil.
19. ↑  „Italy and Australia - Just History Now?" (inglizcha). *Australian Institute of International Affairs*. Qaraldi: 27-may 2021-yil.
20. ↑  „Anagrafe Italiani residenti all'estero (A.I.R.E.)" (it-it). *www.esteri.it*. Qaraldi: 27-may 2021-yil.
21. ↑  *Australians in Italy : contemporary lives and impressions*, F. W. Kent, Ros Pesman, Cynthia Troup, Clayton, Vic.: Monash University ePress, 2008. ISBN 978-0-9803616-8-1. OCLC 268693956.
22. ↑  *Statistics.* „Chapter - Australian expatriates in OECD countries" (inglizcha). *www.abs.gov.au* (20-iyul 2006-yil). Qaraldi: 2-iyun 2021-yil.
23. ↑
24. ↑  „ESTIMATES OF AUSTRALIAN CITIZENS LIVING OVERSEAS" (20-iyul 2008-yil). 20-iyul 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-iyun 2021-yil.
25. ↑
26. ↑
27. ↑  „Homepage (AUSTRALIA) - infoMercatiEsteri - www.infomercatiesteri.it". *www.infomercatiesteri.it*. Qaraldi: 25-may 2021-yil.
28. ↑  „Italy country brief" (inglizcha). *Australian Government Department of Foreign Affairs and Trade*. Qaraldi: 25-may 2021-yil.
29. ↑  „Scambi Commerciali (AUSTRALIA) - aggiornato al - infoMercatiEsteri - www.infomercatiesteri.it". *www.infomercatiesteri.it*. Qaraldi: 25-may 2021-yil.
30. ↑  „Overview (AUSTRALIA) - aggiornato al 13/04/2021 - infoMercatiEsteri - www.infomercatiesteri.it". *www.infomercatiesteri.it*. Qaraldi: 25-may 2021-yil.
31. ↑  „QUOTE DI MERCATO DELL'EXPORT ITALIANO IN AUSTRALIA (dati %) - CONFRONTO CON I PRINCIPALI COMPETITORS". *infoMercatiEsteri* (2021). 20-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi.
32. ↑  „Cooperazione economica" (it-it). *ambcanberra.esteri.it*. Qaraldi: 25-may 2021-yil.
33. ↑  „Australia". *www.ice.it*. Qaraldi: 25-may 2021-yil.
34. ↑  „The Italian National Tourism Board | Australia & New Zealand". *visitaly.com.au*. 5-aprel 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-may 2021-yil.
35. ↑  „ICCI – Italian Chamber of Commerce and Industry". *icciaus.com.au*. Qaraldi: 25-may 2021-yil.
36. ↑  „Home". *iccimelbourne.com.au*. Qaraldi: 25-may 2021-yil.
37. ↑  „Italian Chamber of Commerce & Industry – Perth" (inglizcha). Qaraldi: 25-may 2021-yil.
38. ↑  „Home" (inglizcha). *Italian Chamber of Commerce & Industry*. Qaraldi: 25-may 2021-yil.
39. ↑  *Commission.* „Austrade's offices in Italy". *www.austrade.gov.au*. Qaraldi: 25-may 2021-yil.

Havolalar
---------

* Avstraliya tashqi ishlar va savdo departamenti Italiya bilan aloqalar haqida
* Rimdagi Avstraliya elchixonasi
* Italiyaning Kanberradagi elchixonasi
* Sidneydagi Italiya bosh konsulligi
* Italiyaning Pertdagi bosh konsulligi
* InfoMercatiEsteri
* Austrade idorasi
* AIRE
* ANEA