recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Geterozigotalik** (yun. getero... va zigota) — genotipa muayyan genning turlicha allellariga ega boʻlgan organizmlar holati. Geterozigotatl organizmlar genning har xil — A yoki a allellariga ega boʻlgan gametalarning qoʻshilishidan hamda gomozigotali (qarang Gomozigotalik) organizmlar genotipidagi bir dominant (A-"a) yoki resessiv gen (a—>A) mutatsiyasi natijasida hosil boʻlishi mumkin. Mas, gʻoʻzaning hosil (simpodiya) shoxlari tipi boʻyicha alternativ (keskin farqlanuvchi) belgili (cheklanmagan — SS va cheklangan shoxli — ss) liniyalari chatishtirilganda Ss genotipli (monogeterozigota) gʻoʻza hosil boʻladi. Shu gen boʻyicha monogeterozigotalik S—"s yoki s—>S koʻrinishida vujudga keluvchi mutatsiya natijasida ham yuz berishi mumkin. Organizmlar mono-, di- va poligete-rozigotali boʻladi. Bir juft allelli organizmlar (Aa) monogeterozigotali, ikki juftligi (Aa, Vv) digeterozigotali, uch juftligi esa (Aa, Vv, Ss) — trigeterozigotali va uch juftdan oshiq allellari boʻlsa — poligeterozigotali deb ataladi. Maʼlum bir genning oʻz alleli ustidan dominantligi toʻliq boʻlmasa fenotip boʻyicha organizmning geterozigota ekanligini aniqlash oson, chunki genotipning geterozigota (Aa) holatida fenotipda nazarda tutilgan belgining oraliq shaklda namoyon boʻlishi kuzatiladi. Bunday signal (darak beruvchi) belgilar eksperimental mutagenez boʻyicha tadqiqotlarda mutatsiyalarning birinchi avlod (M,)da yuz berishini hisobga olishda muhim ahamiyatga ega boʻlishi mumkin. Gʻoʻzadagi barg plastinkasining shakli, oʻsimlik va tola ranglari va b. shunday belgilar hisoblanadi. Organizmdagi G. koʻp hollarda geterozista olib keladi.

Abdurafi Ashatov.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Salamis oroli xaritasi.
**Salamis** (grekcha: *Σαλαμίνα* yoki Σαλαμίς) - Afina yaqinidagi Gretsiyadagi Saronik ko'rfazidagi Saron orollarining eng kattasi hisoblanadi. Orolning maydoni 91,503 kvadrat kilometrni tashkil etadi. Aholisi 2011-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra 39 283 kishi tashkil etgan. Attikaning chetidagi orolning periferik birligidagi bir xil nomdagi jamiyatiga kiritilgan. Jamiyatning ma'muriy markazi - Salamis shahri hisoblanadi.

Tarixi
------

Miloddan avvalgi 7—6 asrlarda orolga egalik qilish uchun Afina va Megara o'rtasida uzoq davom etgan kurash mavjud edi.

Salamisda antik davrning eng mashhur janglaridan biri bo'lib o'tdi, unda miloddan avvalgi 480-yilda yunonlar Themistocles qo'mondonligi ostida Fors flotini mag'lub etishdi.

Salamis, Troyan urushida Salamisni boshqargan Gomer qahramoni Ayaks oroli sifatida ham tanilgan.

Iqtisodiyot
-----------

Bu Perama - Pirey mintaqasining mehnatkash aholisi uchun yozgi uy, chet ellik sayyohlar bu yerda kamdan-kam mehmon bo'lishar edi. Kinosuraning shimoli-sharqiy qismi savdo kemalarini dam olish va ta'mirlash uchun joy bo'lib xizmat qilar edi. U shuningdek baliqchilk markazi, bog'dorchilik, asosan pistachilik rivojlangan edi. Salamis ham Gretsiya dengiz flotining asosiy bazasi bo'lib xizmat qilgan.

Transport
---------

Salamis oroli materikdagi Pirey mintaqasi bilan parom suzuvchi inshoati orqali savdo aloqa qilar edi.. Orolning shimolidan o'tib, Afinaga chiqish mumkin edi.

Taniqli mahalliy aholi
----------------------

Lembesis, Polychronis (1848—1913), yunon rassomi, Myunxen maktabi deb ataladigan tashkilot vakili.

Teodoros Pangalos (1878—1952), general, Bolqon va Birinchi jahon urushi va Kichik Osiyo kampaniyasi ishtirokchisi, siyosatchi, 1925—1926-yillarda Gretsiya diktatori.

Shuningdek
----------

* Salamis jangi
* Qadimgi Gretsiya

Manbalar
--------

1. ↑  „Δελτίο τύπου. Ανακοίνωση των αποτελεσμάτων της Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 για το Μόνιμο Πληθυσμό της Χώρας" (el).  Ελληνική Στατιστική Αρχή (28 δεκεμβρίου 2012). Qaraldi: 4-iyun 2017-yil.

Adabiyot
--------

* Обнорский Н. П. Саламин // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1900. — Т. XXVIIIa. — С. 113.
* Αντιπλοίαρχος (Ο) Αθ. Τσιλιβίγκος ΠΝ*. Σαλαμίνα, Μονή Φανερωμένης και ο Πρώτος Ναύσταθμος 1878—1881*. Ίανθος, 2005.
* „Σαλαμίνα",*Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα*, 1996 — 74 bet.
* Μ. Παλέρμου. Η Σαλαμίνα μέσα από το πέρασμα των αιώνων (греч.) // Έρευνα. — 2001. — Ιούλιος. — Σ. 83—84.
* Τ. Καραντής. Οι Αρβανίτες και τα Αρβανίτικα στη Σαλαμίνα (греч.) // Έρευνα. — 2001. — Ιούλιος. — Σ. 39.
* Θ. Παντελή*. Σαλαμίνα. Πορεία μέσα στο χρόνο*. Ιωλκός, 2003 — 88 bet.
* Σ. Καργάκου*. Γενική Ιστορία*. Gutenberg, 1976 — 565 bet.
**Zulkifl** — Qurʼonda nomi zikr etilgan paygʻambarlardan biri. Asl ismi Bishr. Ayyub (as) ning oʻgʻli. Qaysi qavmga paygʻambar etib yuborilgani haqida Qurʼonda aniq oyat yoʻq. Lekin baʼzi rivoyatlarda rumliklar iymon keltirib unga ergashganliklari naql etiladi. Bu qavm 3. dan uzoq umr koʻrishni Allohdan soʻrashni iltimos qilgan, Parvardigor Z.ning duosini qabul etib, ular "oʻzlari xohlamaguncha oʻlmaslar, bunga sen ham kafil boʻlgin" degan vahiy keladi. Bishr oʻz qavmiga bu bashoratni yetkazdi. Iloxiy vahiyga oʻzi kafil boʻldi. Shu sababli uni Zulkifl (kafolat sohibi) deb atay boshlaganlar. Iroqda al-Xilla yaqinida odamlar 3. ning qabri deb hisoblaydigan ziyoratgoh bor. Boshqa joylarda ham 3. maqba-rasi mavjudligi, jumladan u Termiz yaqinida dafn etilganligi haqida rivoyat qiladilar (qarang Zulkifl maqbarasi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

Andoza:Payg'ambar
**Sobirjon Xoliqov** (1926-yil tavallud topgan — vafot etgan sanasi nomaʼlum) — Oʻzbekiston SSR, Fargʻona viloyati, Kirov tumani, Kirov nomidagi sovxoz brigadiri. Lenin ordeni va „Oʻroq va bolgʻa" oltin medali sohibi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1978-yil). SSSR Oliy Kengashining X chaqiriq Fargʻona viloyati deputati (1979—1984-yillar).

Hayoti va faoliyati
-------------------

1926-yilda Fargʻona tumanidagi aholi punktlaridan birida tugʻilgan. Millati oʻzbek. Mahalliy maktabni tugatgan. 1943-yildan mahalliy kolxozda paxtachilik brigadasida oddiy kolxozchisi boʻlib ishlagan. Sovet Armiyasi safida xizmat qilgan. Keyinchalik u hisobchi, 1958-yildan Kirov viloyatidagi Kirov sovxozida paxtachilik mexanizatsiyalashgan brigadaning brigadiri boʻlib ishlagan.

U rahbarlik qilgan brigada har yili paxtachilikda yuqori natijalarini ko‘rsatdi. Jamoa sotsialistik majburiyatini va paxtachilik bo‘yicha besh yillik (1971—1975-yillar) rejalarini muddatidan oldin bajardi. 1977-yilda sovxoz mehnat jamoalari o‘rtasida o‘tkazilgan sotsialistik musobaqada Sobirjon Xoliqov brigadasi yetakchi o‘rinni egalladi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1978-yil 20-fevraldagi farmoni bilan „Butunittifoq sotsialistik musobaqasida erishgan yuksak muvaffaqiyatlari, rejalarni amalga oshirishda ko‘rsatilgan mehnat jasorati uchun Sotsialistik Mehnat Qahramoni" unvoni bilan taqdirlangan. 1977-yilda paxta va boshqa qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish va davlatga sotishni koʻpaytirish boʻyicha sotsialistik majburiyatlarni bajargani uchun Lenin ordeni va „Oʻroq va bolgʻa" oltin medali (18993-son) bilan taqdirlangan. SSSR Oliy Soveti Ittifoq Kengashiga X chaqiriq Fargʻona viloyatidan deputat etib saylangan (1979—1984-yillar).

Hayotini soʻngigacha Farg‘ona viloyati Kirovskiy (hozirgi Beshariq) tumanidagi Kirov nomidagi qishloqda yashagan.

Mukofotlari
-----------

* Lenin ordeni
* „Oʻroq va bolgʻa" oltin medali
* Sotsialistik Mehnat Qahramoni

Adabiyot
--------

* *Депутаты Верховного Совета СССР. Десятый созыв.*, М. 1979. ;
* *Soldatskaya slava;*
* Kavaleri ordena Slavi tryox stepeney: Kratkiy biograficheskiy slovar / Pred. red. kollegii D. S. Suxorukov. — M.: Voenizdat, 2000. — 703 s. — 10 000 ekz. — ISBN 5-203-01883-9;
* *Soldatskaya doblest*.

Manbalar
--------



1. ↑  V Spiske deputatov Verxovnogo Soveta SSSR 10-go soziva
2. ↑  „Sobirjon Xoliqov biografiyasi".
3. ↑  Deputati Verxovnogo Soveta SSSR X-go soziva 1979—1984
**Sobirjon Muhammedovich Yusupov** — (1881—1931) — Turkiston va Buxorodagi milliy rahbarlardan biri. Davlat va siyosat arbobi. Turkiston Milliy Majlisi a’zosi.

Tarjimayi holi
--------------

Sobirjon Yusupov Buxoro shahrida 1881-yilda o’zbek ishchisi xonadonida tavallud topgan. U 9 yoshidan boshlab paxta tozalash zavodida ishchi sifatida ishlagan. Uning bolalagi tatar oilasida o’tgan. 1907—1910-yillarda Toshkent hunarmandchilik bilim yurtida, mexanik ixtisosligi bo’yicha tahsil olgan. Sobirjon Yusupov Toshkentda istiqomat qilib yurgan paytda Rossiya imperiyasidagi sotsial-demokratik harakatiga kelib qo’shiladi. Rossiya imperiyasining Turkistondagi oxrankasi ta’qibidan qochib, 1911-yilda Buxoroga qaytadi. Buxoro amirligi siyosiy tuzumiga qarshi kurashlar olib borgan. Toshkentda 1917-yil 18—26-oktyabrda bo’lib o’tgan musulmon harbiylar syezdida qatnashib, Markaziy Harbiy Sho’ro a’zosi bo’lgan. 1917-yilda Qo’qonda bo’lib o’tgan Butunturkiston musulmonlari favqulodda IV qurultoyida Turkiston Milliy Majlisi a’zoligiga saylangan. 1918-yil boshlarida Sobirjon Yusupov bolsheviklar partiyasi a’zosi bo’lgan. 1918-yil yozida Moskvaga boradi va Butunrossiya Sovetlari V syezdida qatnashadi, bolsheviklar partiyasi va sovet davlati rahbarlari V.I.Lenin va Y.M.Sverdlov bilan uchrashadi. 1918—1919-yillarda Turkiston ASSRning RSFSRning favqulodda muxtor vakili bo’lgan. 
1920-yil avgust-sentyabr oylarida Buxoro amirligini tugatishda va Buxoro shahrini bosib olishda faol ishtirok etgan. 
Fayzulla Xoʻjayev yozishicha, u Buxoro Markaziy Revkomi a’zosi bo’lgan. 1920—1924-yillarda Butunbuxoro Favqulodda komissiyasi raisi, Shahrisabz militsiyasi alohida otryad komandiri, BXSR militsiyasi Bosh boshqarmasi boshlig’i, BXSR harbiy ishlar noziri kabi lavozimlarda faoliyat yuritadi. 1931-yil 12-mayda Toshkent shahrida 50 yoshida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdullayev R. Raximov M, Rajabov Q va boshqalar*. O’zbekiston tarixi (1917—1991) birinchi kitob*. Toshkent: O’zbekiston, 2019 — 560 bet.
2. ↑  Rajabov Q*. Turkiston muxtoriyati vazirlari hamda milliy majlis a’zolari hayoti va taqdiri*. Toshkent: Bodomzor invest, 2021 — 92 bet.
Coxal gland and its components
**Koksal bezlar** (glandulae coxales) — baʼzi oʻrgimchaksimonlarning boshkoʻkrak qismida joylashgan juft ayirish organi. Koksal bezlarning chiqarish nayi, odatda, birinchi jinsiy oyoqlar — kokslar (cohason), yaʼni 3-yoki 5-yurish oyoqlari asosiga ochiladi. Koksal bezlar nefrostoma, egri-bugri naylar yoki labirint va chiqarish nayidan iborat. Baʼzi oʻrgimchaksimonlar (salpugalar)da nefrostom bilan labirint oraligʻida baland epiteliyli uzun uchi berk bezli qopcha mavjud. Yirik oʻrgimchaksimonlarning Koksal bezlari reduksiyaga uchragan, pichanoʻrarlarda esa saqlanib qolgan. Oʻrgimchaksimsonlarning asosiy ayirish organi — malpigi naychalari evolyusiya jarayonida keyinroq paydo boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
"KOKTEM" (qozoqcha — "Koʻklam") — qozoq musiqali drama teatri. 1989-yil 9-martda Jizzax shahrida tashkil etilgan. Teatrning asoschisi va bosh rej. Turganbek Ashimov. Eng yaxshi spektakllari: "Hurmatli Iks" (Taussarova), "Aytari degen qaytari" (O. Aubakirov), "Qiz yigirmaga toʻlganda", "Ona koʻz yoshi" (T. Moldagʻaliyev), "Qozi korpesh-Bayan sulu" (F. Musirepov), "Choldan chiqqan chatoq" (O. Aubakirov). Asqar Ashimov, Zada Kenshimbayeva, Qidirtoy Moldaumetov, Rabigʻa Bisebayeva, Saule Imonbekova, Tolgʻay Iskakov, Arman Utabekov teatrning yetakchi aktyorlaridir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kola yarim oroli** - RF Yevropa qismining shim.- gʻarbidagi yarim orol. Barens va Oq dengizlar bilan oʻralgan. Maydoni 100 ming km². Gʻarbiy qismida togʻ massivlari: Xibin togʻlari (balandligi 1191m gacha) va Lovozero tundrasi (balandligi 1120 m gacha) bor. Kola yarim orolio. asosan, tokembriy va quyi paleozoyning kristalli jinslaridan tuzilgan. Togʻ va platolar moʻz faoliyati natijasida yassilanib, siyqalanib "qoʻy peshonalari" deb ataladigan relyef shaqllarini hosil qilgan. Iqlimi Atlantika oqimi tufayli yumshoq. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi —8°dan (shim. sohilda) —13° gacha (markaziy qismida), iyulniki 8°— 14°. Yillik yogʻin 300–1000 mm. Daryolari qisqa, lekin sersuv. Koʻl koʻp. Shimolida tundra oʻsimliklari oʻsadi, jan. oʻrmonli tundra va taygadan iborat. Apatit-nefelin rudalari koni bor. Kola yarim orolio. da Murmansk port shahri joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abelsonit** (NiC31H32N4) — nikel porfirin boʻlgan organik noyob mineral. Mineral birinchi marta 1969-yilda Yuta shtatining Uintah okrugidagi „Western Oil Shale" korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqarilgan yadro namunasida qayd etilgan. Keyinchalik 1975-yil AQSHning sharqiy Yuta shtatidagi Green River konida slanestlar namunalarida aniqlangan. Abelsonit yagona kristalli geoporfirindir. Mineral Karnegi instituti sobiq prezidenti, organik kimyo asoschilaridan biri, geokimyogar Filipp X.Abelson sharafiga nomlangan.

Tavsif
------

Abelsonit triklin strukturaga ega ikkilamchi mineral boʻlib u yonuvchi slanestlar va togʻ jinsining katta-kichik boʻshliqlarida hosil boʻladi. Qizil, pushti, pushti-binafsha, jigarrang ranglarga ega yarim shaffof mineral.Koʻpincha abelsonit albit, dolomit, slyuda, ortoklaz, piritva kvars minerallari bilan bogʻlangan holda uchraydi. Benzol va atseton yaxshi eriydi ammo suyultirilgan xloridli kislota va suyultirilgan nitrotli kislotalarda umuman erimaydi. 1989-yilda abelsonit kristalli tuzilishga ega boʻlgan yagona geoporfirin edi. Koʻpgina geoporfirinlar uglerod sonlarining katta diapazonini qamrab olgan bir qator gomologlar sifatida paydo boʻladi. Abelsonitni oʻz ichiga olgan porfirin keng tarqalgan, ammo u odatda boshqa porfirinlardan ajratilgan holda uchramaydi. Mineral deoksofilloeritroetioporfirin (DPEP) boʻlib, porfirin halqasining markazini nikel egallaydi. Mineralning katta qismi C31 porfirindan, oz miqdorda C30 noizomerdan iborat.

Abelsonitning tuzilishi

Tarix
-----

Mineral birinchi marta 1969-yilda Yuta shtatining Uintah okrugidagi „Western Oil Shale" korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqarilgan yadro namunasida aniqlangan. 2003-yilda Abelsonit birinchi marta toʻliq oʻrganilib chiqiladi. Hozirgi kunda Abelsonitning turli noyob namunalari Londoning „Natural History Museum" muzeyida va Vashingtondagi „National Museum of Natural History" muzeylarida saqlanadi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Handbook of Mineralogy. Chantilly, VA: Mineralogical Society of America.". *handbookofmineralogy.org*. Qaraldi: 8-iyun 2022-yil.
2. ↑  „Abelsonite". Webmineral. Retrieved January 2, 2013". *webmineral.com*. Qaraldi: 8-iyun 2022-yil.
3. ↑  „Abelsonit". *mindat.org*.
4. ↑  „Abelsonite". Webmineral. Retrieved January 2, 2013". *webmineral.com*. Qaraldi: 8-iyun 2022-yil.

Havolalar
---------

* Webmineral.com saytida
* „Каталог Минералов" saytida
* „Минералы и камны" saytida
**Peter Abelard** (1079-1142) — fransuz faylasufi, ilohiyotchisi va shoiri. Sxolastik mantiq asoschilaridan. A. har bir hodisani koʻr-koʻrona eʼtiqodga asoslangan holda emas, balki fikr yuritish asosida baholashni targʻib etganligi uchun cherkov vakillarining gʻazabiga duchor boʻlgan. A. „ha va yoʻq" asarida xristian din i nazariyotchilari qarashlarining bir-biriga qaramaqarshi ekanligini ochib bergan. A. taʼlimoti 1121 va 1140-yillardagi soborlarda muhokama etilgan. Universaliy (umumiy tushuncha) tabiati haqidagi munozarada keyinchalik konseptualizm deb atalgan taʼlimotni rivojlantirdi. A.ning Eloizaga boʻlgan fojiaviy muhabbati oʻzining „Mening koʻrgan-kechirgan musibatlarim" avtobiografik asarida bayon etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zunnun Qodiriy** (1912.17.6 — Shinjon — 1989.22.9) — uygʻur yozuvchisi, dramaturg, yangi davr uygʻur adabiyoti asoschisi. „Jaholatning jafosi" (1937), „Gʻuncham" (1939), „Kuchukka hujum" (1946), „Ikki barmogim" (1947), „Mador ketganda" (1948), „Shafqat hamshirasi" (1948) kabi hikoyalarida Gomindon davridagi uygʻur xalqining achinarli hayoti ifodalangan boʻlsa, „Chiniqish" (1956), „Gumon" (1957), „Rahmat" (1958), „Baxtixonning hayoti" (1960), „Qizil gul" (1962) kabi hikoyalarida Gomindon zulmidan qutulgandan keyingi hayot tasvirlanadi. „Jaholatning jafosi" (1937), „Uch-rashganda" (1942), „Gulniso" (1946), „Toʻy" (1956) kabi dramalari, „Koʻshchi bilan sichqon", „Bulbul bilan sinchalak", „Kapalak bilan ari" kabi masallarida ijtimoiy hayotdagi ziddiyatlar, yoshlarning yangilik sari intilishlari aks etgan.

Asarlari xitoy, rus, ingliz, nemis, yapon, fransuz tillariga tarjima qilingan. Z. Q. Osiyo va Afrika yozuvchilari Toshkent konferensiyasi (1958) qatnashchisi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Muhammadjon Salimovich Isoqjonov** (1942.15.3, Yangiqoʻrgʻon shaharchasi) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1994). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1964). 1964-yildan Yangi-koʻrgʻon shaharchasidagi 10-maktab kimyo-biol. oʻqituvchisi, 1994-yildan Yangiqoʻrgʻon tumanidagi A. Xolmatov nomidagi litseyda kimyo fani oʻqituvchisi. U oʻz ish faoliyati davomida kimyo xonasini namunali jihozlagan, bir qancha koʻrgazmali qurollar tayyorlagan. Uning "Metallarning elektrokimyoviy qatori va uni ishlatish jadvali" mamlakatimizdagi barcha maktablarda koʻrgaz-mali qurol vositasi sifatida foydalanib kelinmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Muhammadiy**, Us tod Muhammadiy (16-asr) — musavvir. Sulton Muhammadnint oʻgʻli. Nafis sanʼatni otasidan oʻrgangan; Kamoliddin Behzod anʼanalarini davom ettirib oʻziga xos badiiy uslub yaratdi. Inson, hayvonotni hayotiy, manzarani batafsil tasvirlagan: "Shahzoda tasviri" (Bostondagi Golobo majmuasida, AQSH), "Sharafnoma" (asar qoʻlyozmasidagi "Shahzoda" rasmi), Nizomiyning "Hamsa"siga ishlangan miniatyuralar, "Darvish va dehqonlar" asari (Luvrda) va boshqa Zamondosh mutaxassislarning taʼkidlashicha, M. asarlarida demokratik anʼanalar, dunyoviy va hayotiy lavhalar, oddiy kishilar hayotining real tasviri oʻz aksini topgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xabarovsk** (1893 yilgacha Xabarovka) — Rossiya Federatsiyasidagi shahar (1880 yildan), Xabarovsk oʻlkasi markazi, Amur daryosining oʻng sohilidagi port. Uzoq Sharqning muhim transport yoʻllari chorrahasi. Transport yoʻli stansiyasi. Aeroport bor. Aholisi 583,1 ming kishi (2002).

Shahar 1858 yil Xabarovka harbiy posti sifatida vujudga kelgan, 1880 yildan Primorye viloyatining maʼmuriy markazi. 1884 yildan Priamurye generalgubernatorligi markazi. 1893 yildan rus sayyohi Ye.P.Xabarov sharafiga X. deb atalgan. 1902 yilda X.da "Arsenal" harbiy zavodi qurilgan. 1904 yildan Amur harbiy flotining bazasi. 20-asr boshlarida X. Uzoq Sharqning yirik savdo markaziga aylandi. 1926—38 yillarda Uzoq Sharq oʻlkasi markazi.

Mashinasozlik va metallsozlik (stanoksozlik, kemasozlik va kema taʼmirlash, kabel va boshqa zavodlar), neftni qayta ishlash, yengil, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor; qurilish materiallari ishlab chiqariladi, kimyofarmatsevtika zavodi faoliyat koʻrsatadi. 8 oliy oʻquv yurti, 7 ilmiy tadqiqot instituta, 3 teatr, oʻlkashunoslik, adabiyot, badiiy muzeylar, telemarkaz bor. Shahar atrofida 3 sanatoriy, dam olish uylari mavjud.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xachir** (Mulus) — uy hayvoni; ot (biya) bilan eshak (hangi) duragayi. Xitoy, Hindiston, Turkiya, Afrika, Italiya, Fransiya, Ispaniya, Oʻrta Osiyoda X. yetishtirish azaldan mavjud boʻlgan. Soʻnggi davrlarda Meksika, Argentina va AQShda ham rivoj topdi. Oʻzbekistonda qadimdan X. yetishtirish va xoʻjalik maqsadlarida ulardan yuk tashishda va ulov tarzida samarali foydalanib kelingan. X. gavdasi, koʻkrak qafasi kengligi va tez yurishi bilan otlarga oʻxshasa, chidamli va ishchanligi, boshining kattaligi qulogʻining uzunligi, boʻynining toʻgʻriligi va kaltaligi bilan eshakka oʻxshaydi. 40—50-yil yashaydi, 30—35-yil ishlash qobiliyatiga ega, yuqumli kasalliklarga kam chalinadi, iqlim sharoitiga yaxshi moslashadi, ozuqa tanlamaydi, parvarishga unchalik muhtoj emas. Tuyey har xil. X.ning erkagi va urgʻochisi bepusht boʻladi. Ular oʻzaro nasl bermaydi, lekin urgʻochi X. ayrim hollarda aygʻirdan yoki hangi eshakdan qochib nasl berish xususiyatiga ega. Erkak X. 1,5 yoshda bichiladi. 2—3 yoshidan ishga oʻrgatiladi. 4 yoshida yetuk ish hayvoniga aylanadi. Yirik biyalardan va zavod zotidan boʻlgan eshaklardan boʻyi 160—170 sm va tirik vazni 600–650 kg boʻlgan oʻta kuchli va yuk tashuvchi X.lar olinadi. X.ni otlar kabi tirik vaznga muvofiq oziqlantirish tavsiya etiladi. 20-asrning 30-yillarigacha Oʻrta Osiyo yilqichilik, tuyachilik, eshakchilik va xachir yetishtirish styasida X. yetishtirish va ulardan foydalanish masalalari ilmiy oʻrganildi (V.A.Shchekin). 20-asrning 50-yillaridan boshlab X. Oʻzbekistonda avtomobil transportining rivojlanishi bilan deyarli yoʻqolib ketdi.

Adabiyot
--------

* Lakoza I.I. Shchekin V.A. Verblyudovodstvo i osnovi oslovodstva i muloproizvodstva, M. 1964.

Abdusattor Amirov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Obid Nazirovich Nazirov** (oʻzbekcha: *Nazirov Obid Nazirovich*; 1938-yil 18-fevralda Toshkent viloyati Parkent tumanida tugʻilgan.) — 1990—1992 yillarda Davlat sport qoʻmitasi raisi, 1992—1994-yillarda Milliy olimpiya qoʻmitasi prezidenti, erkin kurash boʻyicha sport ustasi, xizmat koʻrsatgan jismoniy tarbiya va sport xodimi, Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi.

Biografiyasi
------------

1938-yil 18-fevralda Toshkent viloyatining Parkent tumanida tugʻilgan.

Erkin kurash boʻyicha sport ustasi, xizmat koʻrsatgan jismoniy tarbiya va sport xodimi, Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi.

Obid Nazirovich 1990—1992-yillarda Davlat sport qoʻmitasi raisi boʻlgan, keyin 1992—1994-yillarda Milliy olimpiya qoʻmitasi prezidenti lavozimiga tayinlangan. Obid Nazirovich qoʻmitaga rahbarlik qilgan davrda Toshkent shahrida,,Mehnat zaxiralari" sport majmuasi (hozirgi Respublika Mudofaa vazirligi MHSK sport majmuasi) qurilgan. 1992-yilda Oʻzbekiston sportchilari MDH terma jamoalari tarkibida Barselonada (Ispaniya) boʻlib oʻtgan XXV Olimpiya oʻyinlarida mamlakatimizni munosib himoya qilgan. Ushbu musobaqada badiiy gimnastika boʻyicha Oksana Chusovitina va Roziya Galiyeva, yengil atletika boʻyicha Marina Shmonina, ogʻir atletika va oʻq otish boʻyicha Sergey Sirtsov oltin medalni qoʻlga kiritgan. Anatoliy Asrolboyev kumush, qilichboz Valeriy Zaxaryevich bronza medali sohibiga aylangan.

Havolalar
---------

* veteransporta.uz[*sayt ishlamaydi*]
**Obidiy Ismoil Eldinovich** (1880, Gʻulja — 1941/42, Krasnoyar oʻlkasi) — jurnalist, jamoat arbobi, oʻzbek davriy matbuotining asoschilaridan biri. Gʻuljadagi Rossiya elchixonasi xodimi oilasida tugʻilgan. Otasi vafotidan keyin 1890-yilda onasi bilan birga Qozonga koʻchib kelgan va shu yerdagi real bilim yurtida oʻqigan. Inqilobiy kayfiyatdagi yoshlar guruhiga mansub boʻlganligi uchun 1900-yilda Bishbek shahriga surgun qilingan. Oradan bir yil oʻtgach, Peterburgga borib, haykaltaroshlik va meʼmorlik bilim yurtida oʻqigan (1901 — 1905). 1905-yil voqealarida qatnashgani uchun 3 yilga Turkiston (Toshkent)ga surgun qilingan. O. Toshkentda oʻzbek, tatar va rus maʼrifatparvarlari yordamida 1906-yil boshlarida Toshkent jadidlarining "Taraqqiy" gaz.ni chiqargan. Uning muharriri O. toshkentlik jadidlar oʻrtasida "Ismoil Taraqqiy" nomi bilan mashhur boʻlgan. O. 1912—17 yillarda turli joylarda ishlaydi. 30-yillarning oʻrtalarida A.Qodiriy bilan yaqinlashib, uning "Obid ketmon" qissasini rus tiliga tarjima qiladi.

Oʻz oldiga faqat chorizmga qarshi ku-rash vazifasini qoʻygan O. Okt. toʻntarishidan keyin bolsheviklar foydasiga xizmat qiladi. Shunga qaramay, 1938-yil 13-yanvarda eserlar partiyasining sobiq aʼzosi va yapon razvedkasining josusi sifatida qamoqqa olinadi va 1940-yil 9-fevralda Krasnoyar oʻlkasiga 5 yilga surgun qilinadi.

Naim Karimov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yoʻldosh neft gazlari**, yoʻlakay neft gazlari — neft va gaz uglevodorodlaridan hosil boʻlgan mahsulotlar sifatida tabiatda doimo birga uchraydigan gazlar. Har qanday neft uyumida maʼlum bir miqdorda gaz miqdori mavjud va u qatlam sharoitida neftda erigan holatda boʻladi. Neft yer yuzasiga chiqqan paytda u bilan birgalikda chiqadi.

Qatlam neftidan ajraladigan va uning harakat yoʻlida burgʻi qudugʻi ogʻzidagi asboblardan to neftni yigʻuvchi punkt rezervuarlarigacha ajraladigan gazlarning umumiy miqdori potensial gaz omili deb ataladi. Gaz omili qatlamda neftda erigan gaz miqdorini ifodalaydi va uning qatlamdagi miqdori zaxira sifatida hisoblanadi. Qatlamdagi gaz omilining miqdori va eriganlik darajasi qatlamning toʻyinganlik bosimiga bogʻliq. Demak, qatlamdan olinayotgan neft yer yuziga chiqqach, gazsiz neft va neft gaziga ajraladi. Neft bilan chiqadigan Y. n. g .ning 1 t neftga toʻgʻri keladigan miqdori bir necha m3 dan bir necha yuz kubometrgacha borishi mumkin. Bu miqdor neftning fizik xossalariga, qatlamning joylashish sharoitlari va rejimiga, qatlam bosimi va temperaturasiga hatto yil fasliga ham bogʻliq holda metan, etan, propan, butan, pentan va geksan gazlaridan tashkil topgan boʻladi (yezda Y. n. g. miqdori nisbatan koʻproq).

Y. n. g. tarkibi, asosan, toʻyingan uglevodorodlardan iborat. Aksariyat hollarda, bu gaz metan va etandan iborat boʻlib, ogʻir gazlar kam uchraydi va ularning miqdori ham kam.

[[Gazlar neftdan trap (neftni gazdan ajratadigan asbob) yordamida ajratiladi va burgʻi qudugʻidan quvur orqali olib ketilib, yoqib yuboriladi. Bu isrofgarchilikka va ekologiya muvozana-tining buzilishiga sabab boʻladi. Y. n. g .ni kon boʻyicha yigʻib, undan foyda-lanish maqsadga muvofiq (yana q. [[Gazlar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
ABEL (Abel) Nils Genrik (1802.5.8 — 1829.6.4) — norveg matematigi. A. 5darajali umumiy tenglamalarning ra-dikallardagi yechimlarini tekshirib, da-rajasi 5 va undan yuqori boʻlgan harfiy 9umumiy tenglamalarning radikallarda yechimi yoʻqligini isbotladi. K. Yakobi bilan bir katorda elliptik funksiyalar na-zariyasiga asos soldi. A. keyinchalik oʻz nomi bilan atalgan integrallarni tekshir-di. Mat.da koʻp tushunchalar A. nomi bilan yuritiladi. Mas, A. guruhi, A. almashti-rishi, A. qatorlari va h.k. Funksiyalar nazariyasi, funksiyalarni interpolyatsiya-lash nazariyasi, funksional tenglamalar va sonlar nazariyasida A. sezilarli iz qoldirgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
*Ushbu maqola Iskandar Zulqarnayn haqidadir. Iskandar soʻzining boshqa maʼnolari uchun bu yerga qarang.*
**Zulqarnayn** (arab. — ikki shoxli) — musulmonlar orasida tarqalgan qad. rivoyatlarga kura, dunyoning Chin (Xitoy) ga qadar yerlarini zabt etib, u yerda yaʼjuj va maʼjuj yoʻliga ulkan toʻsiq qurgan podshoh. Ayni vaqtda ham Sharq, ham Gʻarb hukmdori ekanligi yoki tojining ikki cheti shoxsimon boʻlganligidan shunday deb atalgan, deb taxmin qilinadi. Qurʼonda Z. ning yer yuzida haqni qaror toptirish uchun qilgan saʼyharakatlari bayon etilgan (18:83—102). Baʼzi islom tadqiqotchilari (mas, Ibn al-Asir) Qurʼoni karimda zikr qilingan Z. ni makedoniyalik Aleksandrning oʻzi deb va baʼzilari Hazrat Ibrohim (as) dan ilgari yashab oʻtgan butunlay boshqa bir shaxs deb talqin etishadi.
Baʼzi kishilar Aleksandr Makedonskiy bilan Iskandar Zulqarnaynni ikkalasi bitta shaxs deyishsa, ayrim kishilar esa Iskandar Zulqarnaynni Aleksandr Makedonskiyga hech qanday aloqasi yo‘q deyishadi.

Manbalar
--------



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Indira Gandi** (toʻliq ismi Indira Priyadarshni Neru; 1917.19.11, Ollohobod — 1984.31.10, Dexli) — Hindistonning siyosat va davlat arbobi. J. Nerunint qizi. Shveysariya, Angliya va Hindiston oliy oʻquv yurtlarida taʼlim olgan. 1938 yildan Hindiston Milliy kongressi (HMK) partiyasi aʼzosi. Ingliz mustamlakachilik istibdodiga qarshi kurashda faol qatnashgan. 1947 yilda Hindiston mustaqillikka erishgach, xotin-qizlar harakatida ishtirok etgan. G. 1959—60 yillarda HMK raisi, L. B.

Ulacmpu hukumatida axborot va radioeshittirish vaziri (1964—66), bosh vazir (1966—77). 1977 y.ning mart oyida boʻlib oʻtgan parlament saylovlarida HMK magʻlubiyatga uchradi va hokimiyatni qoʻldan boy berdi. 1977 y.dekabrda yuz bergan ichki ziddiyatlar natijasida HMK ikkiga boʻlinib ketdi va G. 1978 y.ning yanvarda oʻz tarafdorlarining HMK (I) yangi partiyasini tuzdi va uning raisi etib saylandi. 1980 yil muddatidan ilgari boʻlib oʻtgan saylovlarda HMK(I) gʻalaba qildi va G. yana bosh vazir lavozimini egalladi. G. terrorchilar tomonidan otib oʻldirilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Hindiston Hindiston Bosh Vaziri |
| --- |
|  |
| 
* Jawaharlal Neru
* Gulzarilal Nanda
* Shastri
* Gulzarilal Nanda
* Indira Gandi
* Morarji Desai
* Charan Singh
* Rajiv Gandi
* V. P. Singh
* Chandra Shekhar
* P. V. Narasimha Rao
* Atal Bihari Vajpayee
* H. D. Deve Gowda
* I. K. Gujral
* Manmohan Singh
* Narendra Modi
 | 
Emblem of India |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ishratxona hujralari (madrasa)** — Samarqand madrasasi.

Tarixi
------

Ishratxona hujralari Samarqanddagi eng mashhur inshootlardan biri hisoblanadi. Abu Tohirxoja ushbu inshoot toʻgʻrisida shunday yozgan: *"Xoja Abdi darun mozorining shimolida joylashgan. Xalq „Ishratxona" deb ataydigan yuksak daxma ulugʻ haram masturasi Davlatbeka daxmasidir. Uning onasi amir Jaloliddin qizi Habiba sulton begim ushbu gumbazni bino ettirib, yonida bir nechta hujra qurdiradi"*. Amerikalik sayyoh Yujin Skayler oʻz estaliklarida ushbu inshoot haqida: *"Shahar atrofida Samarqandning gullab-yashagan davrini eslatuvchi boshqa yodgorliklar ham mavjud. Ulardan biri ishratxonadir. Aytishlaricha, Temurning xotini tomonidan oʻziga daxma qilib qurilgan. Ammo uni koʻrgan Temur goʻzalligidan lol qolib, qoʻqqisdan saroyga aylantiradi"*. Olimlar ushbu binoni turlicha talqin qilishgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazar ushbu madrasaga oid bir qator hujjatlar va manbalarni oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Abdusattor Jumanazarov ushbu inshootni hujrali boʻlganligi sababli madrasa sifatida kiritgan. Maqbara va hujralar mudarris tomonidan nazorat qilingan. Ushbu madrasa ilmiy salohiyatiga koʻra, 2-oliy toifaga mansub boʻlgan. Mazkur madrasaga oid vaqf hujjati XIX asr oxirida Samarqad viloyati vaqf boʻlimi boshqaruvchisi V. L. Vyatkinning tadqiqotlarida uchraydi. Hujjatda hijriy 868-yili ramazon oyi boshida (1464-yil, 8-12-may) amir Jaloliddinning qizi Habiba sultonbegim ushbu inshootni marhum qizi sulton Abu Said muhri bilan tasdiqlangan. 1903-yilda Ishratxonaning baland gumbazi zilzila natijasida qulagan. Imorat kuchli talofat koʻrganligiga qaramay, hozirgi kunda ulugʻvorligini saqlab qolgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov fikriga koʻra binoda ayni kunlarda Shuhrat Qulmatov va Amriddin Berdimurodov taʼmirlash ishlarini olib bormoqda.

Meʼmorchiligi
-------------

Ishratxona hujralari (madrasa) Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Yujin Skayler*. Turkiston*. Toshkent: Oʻzbekiston nashriyoti, 2019 — 335 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Samarqand taʼlim tizimi va madrasalari tarixi*. Toshkent: Fan, 2021 — 520 bet.
**Ishtaran** (eskirgan **Gusilim, Sat(a)ran**) — Sharqiy Mesopotamiyadagi Der shahrining homiy xudosi. Adolat gʻoyasi bilan bogʻliq.

Ism
---

Ishtaran nomi „Buyuk Anu" degan maʼnoni anglatadi va ikkita xudo — Ishtar va Anu ismlarini oʻz ichiga oladi. Shunday qilib, Ishtaran ramziy maʼnoda yer va suvni birlashtiradi, bu kosmogonik maʼnoda osmondan (yomgʻir) suvni ifodalaydi. Eron va Mesopotamiya gʻoyalarida suvning turlicha kelib chiqishi katta ahamiyatga ega edi.

Shumer tilida Ishtaran Ez(z)eran nomi bilan, akkad tilida — Iltaran.

Kelib chiqishi
--------------

Ishtaran osmon xudosi Anu va yer maʼbudasi Urashning oʻgʻli edi. Keyingi diniy matnlarda Ishtaran kamalak maʼbudasi Manzatning turmush oʻrtogʻi deb ataladi. Uning oʻgʻli va xabarchisi ilon Nirax (d MUŠ yoki d MUŠ TUR — „ilon"), keyingi matnlarda Ishtaran bilan qoʻshma obrazga aylangan edi.

Kult
----

Ilk sulola davrida Ishtaran Umma va Lagash chegarasidagi suv resurslari boʻyicha nizoda xudo-guvoh va hakam boʻlgan. Xudo hakami rolida u Gudea matnlarida, Ningirsuga yaqin.

Qadimgi Bobil davrida „Ishtaran shifokor" taʼrifi mavjud boʻlib, bu bizga unda shifokor Xudoni deb hisoblash imkonini beradi. Buni uning elchisi ilonga oʻxshash xudo Nirakh ekanligi tasdiqlaydi, ilon esa koʻpincha shifo ramzidir.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  *Adam Stone.* „Ištaran (god)" (en). *Ancient Mesopotamian Gods and Goddesses*.  Oracc and the UK Higher Education Academy (2016). 6-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-iyul 2018-yil.

Adabiyotlar
-----------

* *Ištarān*.
* *La frontière de Šara*.
* *Nirah, Irhan*.

Havolalar
---------

* „The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature". 6-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-iyul 2018-yil.



* „The Corpus of Ancient Mesopotamian Scholarship". 6-iyul 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-iyul 2018-yil.



* „The Cuneiform Digital Library Initiative".
**Ishqorlar** — suvda yaxshi eriydigan asoslar. Mendeleyev davriy siste-masi I va II guruhining asosiy guruhchasidan metall gidroksidlari va ammoniy gidroksid I. ga kiradi. I. — oq, qattiq, gigroskopik (suvga oʻch) moddalar. Ishqoriy metallarning gidroksidlari, mas, LiOH, KON, NaOH kuchli asoslar boʻlib, oʻyuvchi I. deb ataladi. Ishqoriyer metallar gidroksidlari - Sa(ON)2, Va(ON)2, Sr(OH)2 va NH4OH ancha kuchsiz asos hisoblanadi.

I. suvda toʻla dissotsiatsiyalanib, metall va gidroksid ionlari hosil qiladi (mas, oʻyuvchi natriy (kaustik soda) Na+ va ON~ ga parchalanadi). Bu jara-yonda koʻp issiklik ajralib chiqadi.

Tarkibida ON" ionlari borligidan I. eritmalari asoslarga xos xususiyatlarni namoyon qiladi (vodorod koʻrsatkich — rN>7) va lakmusni koʻk, fenolftaleinni qizil rangga boʻyaydi. I.ch. da kuchli asoslar va kuchsiz kislotalar hosil qilgan koʻpgina kimyoviy birikmalar, mas, ishqoriy metallarning gidrosulfidlari — KSH, NaSH; karbonat kislotaning kaliyli va natriyli tuzlari — K2SO3, Na2CO3 va b. ham, odatda, I. hisoblanadi. I. gazlama, koʻn (teri), qogʻozga kuchli taʼsir etib, ularni oʻyib yuboradi. Badan terisi va shilliq pardalarni kuydiradi. Koʻzga ozgina tushea ham juda xavfli (koʻz koʻrmay qolishi mumkin). I. bilan ish-laganda maxsus korjoma, rezina qoʻlqop kiyib va himoya koʻzoynagi ta-qib olish zarur.

I. kimyo va oziq-ovqat, toʻqimachilik, sellyuloza sanoatida, tibbiyotda, kurilishda va sanoatning boshqa sohalarida ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ishoq Rizqiyevich Rajabov** (1927.2.1 — Toshkent — 1982.1.12) musiqashunos, sozanda (dutor, tanbur). Sanʼatshunoslik fanlari doktori (1971). Zamonaviy oʻzbek maqomshunosligi asoschilaridan. Rizqi Rajabiyning oʻgʻli. Oʻrta Osiyo universitetining Sharq fakultetini tugatgan (1950). Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyida ilmiy xodim (1955—61), Hamza nomidagi Sanʼatshunoslik ilmiy tadqiqot institutida shoʻʼba mudiri (1961—82), ayni paytda Toshkent konservatoriyasi oʻqituvchisi (1972—79). Otasi Rizqi Rajabiy bilan birgalikda ijro etgan koʻpgina oʻzbek mumtoz kuylari grammyozuvga yozilgan. Ilmiy asarlari Oʻrta asr Sharq musiqasi risolalari, maqom sanʼati tarixi va nazariyasi (Oʻn ikki maqom tizimi, namudlar, Shashmaqom va boshqalar) masalalariga bagʻishlangan ("Maqomlar masalasiga doir", T. 1963 va boshqalar). "Shashmakrm"ning 6 jildli nashri (1966—74)ga muharrirlik qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rajabiy, Hasan. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yoʻldoshbay Turgʻunov**(1901-yil Oʻsh tumani Dehqon-qishloq qishlogʻida tavallud topgan — 1978-yil Oʻsh viloyati Qora-Suv tumani Qizil-Shark qishlogʻida vafot etgan) — paxtakor, Qora-Suv tumanidagi „Qizil-Sharq" (keyingi oʻrinlarda Tashirov nomidagi) kolxozining brigadiri. Oʻsh viloyati, Qirgʻiziston SSR. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948).

Biografiyasi
------------

Yoʻldoshbay Turgʻunov 1886-yilda O‘sh tumani hozirgi Qora-suv tumani Dehqon-qishloq qishlog‘ida dehqon oilasida tavallud topgan. Millati o‘zbek.1930-yilda birinchilardan bo‘lib kolxozga aʼzo bo‘lib, uni tashkiliy jihatdan mustahkamlashda faol ishtirok etgan.1936—1965-yillarda Qora-Suv tumanidagi „Qizil-Sharq" (keyinchalik Tashirov nomidagi) kolxozida paxtachilik brigadasi brigadiri boʻlib ishlagan.
1947-yilda Yo‘ldoshbay Turg‘unov brigadasi 6 gektar maydonning har gektaridan o‘rtacha 89,2 sentnerdan paxta xomashyosi olgan. Bu mamlakat uchun rekord koʻrsatkich boʻlgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 26-martdagi farmoni bilan Yoʻldoshbay Turgʻunov Lenin ordeni va O‘roq va Bolg‘a oltin medali shuningdek Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni,Shon-sharaf belgisi ordeni,Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

Yoʻldoshbay Turgʻunov 1965-yilgacha kasaba uyushma ahamiyatidagi shaxsiy pensiya olguncha kolxozda ishlagan.

Vafoti
------

Yoʻldoshbay Turgʻunov 1978-yilda Qora-suv tumani Qizil-Sharq qishlog‘ida vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

* 1951-yil 20-martda Sotsialistik Mehnat Qahramoni ordeni
* Lenin ordeni
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni
* Shon-sharaf belgisi ordeni

Adabiyotlar
-----------

* Qirgʻiziston. Uluttuk ensiklopediyasi: Boshki nashri. Asanov Y. A. B.: Mamlekettik til jana borboru ensiklopediyasi, Bishkek
* Borbugulov M. Oʻsh viloyatlari ensiklopediyasi, Frunze 1989.
* Qoʻllar ostida. Juraeva B. J. Atoqli O‘zbeklar Qirg‘izistona, 336 bet, „Rizvon" O‘sh shahri haqida „Qirg‘iziston ravnaqi yo‘lida" ensiklopedik nashri, 2017-yil.

Havolalar
---------

* Yuldashbay Turgunov Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-08-02).
* Geroi Sotstruda — Sotsialisttik emgektin baatirlari
* Gazeta „Sovettik Kirgizstan" ot 17 noyabrya 1957 goda

Manbalar
--------

1. ↑  „Юлдашбай Тургунов". 2-avgust 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyun 2017-yil.
2. ↑  Geroi Sotstruda — Sotsialisttik emgektin baatirlari Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-06-24).
**Kondensatsion elektr stansiya** (**KES**) — ishi bugʻning kondensatlanishiga asoslangan va faqat elektr energiyasi ishlab chiqaradigan elektr stansiya. Ish dvigateli — bugʻ turbinasi. Unda ish sikli bugʻning kondensatlanishi (suyuqlikka aylanishi) bilan tugaydi (qarang Kondensatsiya). Hosil boʻlgan kondensat bugʻ qozonita qaytib keladi va qayta ishlatiladi. Kondensatsion elektr stansiyada suv bugʻining issiqlik energiyasi kondensatsion bugʻ turbinasida mexanik energiyaga, elektr generatorlarda elektr energiyasiga aylanadi. Bugʻning boshlangʻich parametrlari (bosimi va temperaturasi) ni uni turbinaga kiritish oldidan oshirib, ishlatilgan bugʻning oxirgi bosimi va temperaturasi pasaytirilib, kondensatsion elektr stansiyaning f.i.k. oshiriladi, Bugʻni qoʻshimcha (orada) qizdirib ham f.i.k.ni oshirish mumkin. Yirik kondensatsion elektr stansiyada bugʻning boshlangʻich parametrlari — bosim 13 — 14 MPa va temperaturasi 560— 570°, takomillashganlarida esa 25 MPa va 550—660°, 30 MPa va 650° boʻladi. Ayrim turboagregatlarning quvvati 800—1300 MVt ga yetadi. Kondensatsion elektr stansiyas.ning asosiy qismlari: qozon qurilmasi, bugʻ turbinasi va mashina zali, texnik suv taʼminoti va yoqilgʻi xoʻjaligi, elektr taqsimlash qurilmasi, kuchaytirish podstansiyasi va boshqa Kondensatsion elektr stansiyas.da koʻmir kukuni, tabiiy gaz, mazut, oʻtin va boshqa yoqilgʻilar yoqiladi. Atom kondensatsion elektr stansiyada yoqilgʻi sifatida yadro yoqilgʻisidan foydalaniladi. Yirik KESlar issiqlik elektr stansiyalari deb ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muyassar Qodirovna Razzoqova** (1964.29.2, Nukus) — xonanda (lirikkoloraturali soprano), Oʻzbekiston (1998), Qoraqalpogʻiston (1999) xalq artisti. Yoqimli, jilvador va kuchli ovoz sohibasi. Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1988). Navoiy teatri yakkaxon xonandasi (1988-yildan). Teatr saxnasida Oyxon ("Maysaraning ishi", S.Yudakov), Dilorom ("Dilorom", M. Ashrafiy), Rozina ("Sevilya sartaroshi", J.Rossini), Violetta, Jilda ("Traviata", "Rigoletto", J. Verdi), Lyuchiya ("Lyuchiya di Lamermur", G.Donitsetti) kabi bosh partiyalarni ijro etgan. Konsert repertuaridan oʻzbek va chet el kompozitorlari asarlari oʻrin olgan. Ijro uslubi virtuoz texnika, musiqali obrazlarning emotsionalligi, samimiyligi va saxnaviy jozibadorligi, dramatikifodaviy vositalarning oddiyligi va aniq diksiyasi bilan ajralib turadi. Germaniya, AQSH, Fransiya, Turkiya, Rossiya, Misr kabi mamlakatlarda gastrolda boʻlgan. Xalqaro xonandalar tanlovi (Riga, 1989; Vengriya, 1990; Rim, 1997) va opera festivali (Turkiya, 2003)da qatnashib mukofotlarga sazovor boʻlgan. 2-chaqiriq Oʻzbekiston Oliy Majlisi deputati."Mehnat shuhrati" ordeni sohibasi (2020). Toshkent davlat konservatoriyasida professor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Berkliy**, berkeliy (Berkelium), Bk — davriy sistemaning III guruhiga mansub radioaktiv element, sunʼiy yoʻl bilan olnngan aktinoidlara&n biri, atom raqami 97. Barqaror nzotoplari yoʻq. Massa sonlar" 240—251 (241 bundan istisno) boʻlgan 10 ta izotopi olingan. Uzoqyashaydigan izotoplardan 247Vk ning yarim yemirilish davri T1Gʻ2 q 1380 y; anurlanuvchi, 249Vk ning yarim yemirilish davri T1Gʻ2q314 kun; (5nurlanuvchi. Amerikalik olimlar siklotronda ameritsiy oksidi 24|At,O3 ga apurlar tushirish yoʻli bilan sintez qilgan (1949). Lantanoidlar qatorida lantandan keyin 8urinda turadigan element Shvesiyadagi Itterbn shahrining nomi bilan terbiy deb atalganidek, aktinoidlar qatorida aktiniydan keyin 8urinda turadigan Berkliy ham AQSH dat Berkli shahrining nomidan olib atalgan. Berkliy kumusheimon oqmetatl. Ikki modifikaniyada mavjud; polimorf oʻzgarish temperaturasi 980° ga yaqin; suyuqlanish temperaturasi 1050° atrofida, qaynash temperaturasi 2630° atrofida; zichligi 14,8 gGʻsm3. Berkliy juda taʼsirchan. Berkliy xossalari kam oʻrgaiilgan. Berkliy izotoplari yadro fizikasi va radiokimyoda ilmiy tadqiqot ishlari uchun qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

{{Unsurlar davriy sistemasi}}


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |