recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pitalovo** (1925-1938 yillarda latishcha-Jaunlatgale; 1938-1945 yillarda – Abren) – Rossiyadagi shahar (1933-yildan). Pskov viloyati Pitalovo tumanining maʼmuriy markazi. U shahar posyolkasi maqomiga ega..
Shahar Utroya daryosida (Velikaya daryosining irmogʻi), Pskovdan taxminan 90 km janubi-gʻarbda va Rossiya-Latviya chegarasidan 10-15 km sharqda joylashgan. Shaharning maydoni 7,7 km² (2020).). Temir yoʻl vokzali mavjud (yoʻlovchi tashish taʼminlanmagan) .
1995-2005 yillarda Pitalovo munitsipaliteti, 2005-2010 yillarda Pitalovo volostining markazi edi .

Etimologiyasi
-------------

Maxsus ilmiy adabiyotlarda „Pytalovo" toponimi „Pytalov" familiyasidan olingan. Pskov mahalliy tarixchilari ham xalq afsonalariga asoslangan versiyaga ega: 1766-yilda bu yerlar Ekaterina Ikkinchi tomonidan soqchilar leytenanti Pytalovga berilgan.

Taʼlim sohasida
---------------

Shaharda A. Nikonova nomidagi Pytalovskaya oʻrta maktab, uchta bolalar bogʻchasi, Pytalovo tumani bolalar ijod markazi, Pytalovo bolalar va oʻsmirlar sport maktabi bor. Shuningdek, sanʼat maktabi (uchta musiqa sinfi: dombra, tugmacha akkordeon, pianino), Pytalovo markaziy viloyat kutubxonasi va Pytalovo markaziy viloyat bolalar kutubxonasi oʻrin olgan .

Sogʻliqni saqlash
-----------------

Shahar aholisiga tibbiy yordam Ostrovskaya tumanlararo kasalxonasining Pytalovo filiali tomonidan amalga oshiriladi (kasalxona va klinikani oʻz ichiga oladi).

Dini
----

Shaharda rus pravoslav cherkovining Pskov yeparxiyasiga tegishli pravoslav cherkovi joylashgan. Bundan tashqari, „Bethesda" injil eʼtiqodidagi nasroniylar jamoasi roʻyxatga olingan.

Iqtisodiyoti
------------

Hozirgi vaqtda Pytalovo aholisi asosan uy-joy kommunal xoʻjaligi, savdo va umumiy ovqatlanish korxonalarida, shuningdek, Rossiya Federal bojxona xizmatining mahalliy boʻlinmalarida ishlaydi.
Shaharda avtomobillar uchun butlovchi qismlar („AUTO-PROF-IT"), yogʻoch („Grosstimber") va goʻsht mahsulotlari – kolbasa („Pytalovo goʻsht kombinati") ishlab chiqaradigan kichik korxonalar mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  „Закон Псковской области «Об установлении границ и статусе вновь образуемых муниципальных образований на территории Псковской области». Поправки от 03.06.2010 № 984-ОЗ". 21-iyul 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.

.
2. ↑  „Пыталово. — Научно-образовательный портал «Большая российская энциклопедия»" (ru). *Большая российская энциклопедия*. Qaraldi: 16-fevral 2023-yil.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

 Pskov viloyati |
| --- |
|  |
| Shaharlar | 
* Velikie Luki
* Gdov
* Dno
* Nevel
* Novorjev
* Novosokolniki
* Opochka
* Ostrov
* Pechori
* Porhov
* Pskov
* Pustoshka
* Pitalovo
* Sebej
 |
|  |
| Tumanlar | 
* Opochetskiy
* Ostrovskiy tumani
* Palkinskiy
* Pechorskiy
* Plyusskiy
* Porhovskiy
* Pskovskiy
* Pustoshinskiy
* Pushkinogorskiy
* Pitalovskiy
* Sebejskiy
* Strugo-Krasnenskiy
* Usvyatskiy
 |

 |
**Qaraqum iyshan maqbarasi**  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XVIII-XIX asrlar. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Chimboy tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Kөk suoʻ" OFY, (Qaraqum iyshan qabristonida). Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Qiz buvi, Izzat buvi, Shirin buvi uch avliyomomo** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti, diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Toshkent viloyatining Ohangaron tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Shovgoz qishlogʻi. Davlat mulki (Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida). Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Sharafuddin Roqimiy** – (?-1702) – adabiyotshunos va tarixnavis. Buxoro xoni ashtarxoniy Subxonqulixon davrida Aʼlami Kalon lavozimida faoliyat koʻrsatgan. U asli andijonlik boʻlib, XVII asrning oxiri – XVIII asrning birinchi choragida yashab ijod etgan. Rozen va Aleksandr Semyonov va Akademik Boʻriboy Ahmedovning oʻz tadqiqotlarida Sharafuddin Roqimiy toʻgʻrisida maʼlumotlar keltirilshgan. Uning otasi Nuriddin ekanligi boʻlib, aholi orasida oxun mulla Farhod nomi bilan mashhur boʻlgan.
Uning bolaligi Shohruxiyada oʻtgan. Sharafuddin Roqimiy dastlab maktabda, keyinchalik esa madrasada tahsil oladi. U sheʼriy sanʼatda alohida oʻringa ega boʻlib, Roqimiy taxallusi bilan ijod qilgan. Roqimiyning yagona tarixiy asari „Tarixi tomm" boʻlib, Xuroson, Oʻrta Osiyo, Hindiston, Eron mintaqalarida yashagan 200 dan ortiq mashoyix va shoirlar, ulamolar, davlat arboblari, hukmdorlar haqida batafsil maʼlumotlar keltirilgan. Asarda oʻsha davrda shoirlar tomonidan bitilgan sheʼrlar jamlangan.
„Tarixi tomm" „Tarixi kasira", „Tarixi Mir Said Sharif Roqim" „Tarixi Roqim" kabi nomlar bilan ham mashhur. Asarda mamlakatda bunyod etilgan binolar, toqlar, masjid va madrasalar haqida ham maʼlumot uchratish mumkin. Sharafiddin Roqimning „Tarixi tomm" asarida Amir Temur va temuriylar, shayboniylar, Ashtarxoniylar davrida yashagan hukmdor va allomalar, ularning hayoti va faoliyati, ulkan bunyodkorlik ishlari haqida tarixiy faktlar mavjud. „Tarixi tomm" asarining qoʻlyozma nusxalaridan biri Mehrojiddin Amonovning shaxsiy kutubxonasida saqlanadi. Ushbu nusxa boshqalariga qaraganda toʻliq boʻlib, 310 betdan iborat. Asarning birinchi va ikkinchi betlarida asar nomi „Tarixi tomm", „Tarixi kasira", muallifi esa Roqim deb koʻrsatilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Ҳамиджон Ҳотидий 2016, s. 351. sfn error: no target: CITEREFҲамиджон\_Ҳотидий2016 (help)
2. ↑  „Tarixi tomm" oʻtmishning muhim sanalaridan soʻzlaydi

Adabiyotlar
-----------

* Шарафуддин Роқимий*. Тарихи томм*. Tошкент: Маънавият нашриёти, 1998 — 155 bet.

  

Havolalar
---------

* „"Тарихи томм" ўтмишнинг муҳим саналаридан сўзлайди". Qaraldi: 29-sentyabr 2023-yil.
**Satkak azizlar ziyoratgohi (Maqbara, bino-inshootlar, bogʻ, sayilgoh, buloqli hovuzlar)** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti, diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XX asr. Fargʻona viloyatining Fargʻona tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Satkak" MFY. Davlat mulki (Fargʻona viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida)
„Vaqf" xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi asosida biriktirilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Saʼd Vaqqos ziyoratgohi (Maqbara, darvozaxona, bino-inshotlar, oromgoh)** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XXI asr. Fargʻona viloyatining Quva tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Yangi hayot" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Fargʻona viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida
„Vaqf" xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi asosida biriktirilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Shifobuloq**  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Surxondaryo viloyatining Boysun tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Shifobuloq" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Surxondaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
Sumoto shahar hokimiyati
 Sumoto qal’asi
**Sumoto** (yaponcha: *洲本市* *Sumoto-shi*?) Yaponiyaning Hyōgo prefekturasida joylashgan shahar. Shahar aholisi 42,094 kishini tashkil qiladi.

Geografiyasi
------------

Sumoto shahri Avaji va Minamiawaji oʻrtasidagi Avaji orolida joylashgan. Gʻarbda Seto ichki dengizida Harima koʻrfazi Sumoto daryosi shahar markazidagi Osaka koʻrfaziga quyiladi, shuningdek, uning bir qismi Setonaikai milliy bogʻi chegaralarida joylashgan.

### Atrofdagi munitsipalitetlar

Hyogo prefekturasi

* Awaji
* Minamiawaji

Iqlimi
------

Sumoto nam subtropik iqlimga ega (Köppen iqlim tasnifi). Yogʻingarchilik yil davomida yogʻadi, ammo qishda biroz kamroq.

Demografiyasi
-------------

Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Sumoto aholisi soʻnggi 60 yil ichida barqaror ravishda kamayib bormoqda.

Aholining oʻsishi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1960 | 62 632 | —     |
| 1970 | 56 171 | −10.3% |
| 1980 | 54 826 | −2.4% |
| 1990 | 54 049 | −1.4% |
| 2000 | 52 248 | −3.3% |
| 2010 | 47 271 | −9.5% |

Tarix
-----

Sumoto shahri qadimgi Awaji viloyatida joylashgan boʻlib, Muromachi davridagi Sumoto qal’asi atrofida qal’a shaharchasi sifatida rivojlangan. Edo davrida Tokushima domenining bir qismi sifatida boshqarilgan. Meiji islohotidan soʻng, u Hyogodagi Tsuna tumanining bir qismiga aylandi. Sumoto shahri 1889-yil 1-aprelda zamonaviy munitsipalitetlar tizimini yaratish bilan tashkil etilgan. 1940-yil 11-fevralda shahar maqomiga koʻtarilgan. 2006-yil 11-fevralda Goshiki shahri (Tsuna tumanidan) Sumotoga birlashtirildi.

Hukumati
--------

Sumoto toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 18 aʼzodan iborat bir palatali shahar kengashiga ega boʻlgan meri-kengash boshqaruv shakliga ega. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Diet quyi palatasining Hyogo 9-okrugiga kiradi.

Iqtisodiyoti
------------

Mahalliy iqtisodiyFoydalanuvchi:Nafosatxon Otabekovnaot, asosan, qishloq xoʻjaligiga asoslangan boʻlib, qishloq xoʻjaligi va baliq ovlash asosiy mashgʻuloti hisoblangan. Sumoto anʼanaviy ravishda Awaji piyozi, Naruto apelsinlari va Kobe Beef ishlab chiqarishi bilan mashhurdir.

Taʼlimi
-------

Sumoto shahrida 13 ta davlat boshlangʻich maktabi, shahar hukumati tomonidan boshqariladigan beshta davlat oʻrta maktabi va Hyogo prefekturasi taʼlim boshqarmasi tomonidan boshqariladigan ikkita davlat oʻrta maktabi mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  „Sumoto city official statistics" (ja).
2. ↑  Hyōgo population statistics
**Sovjironbobo ziyoratgohi**  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XV—XVI asrlar. Surxondaryo viloyatining Shoʻrchi tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Oqkamar" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Surxondaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Pensilvaniya** (rasmiy nomi **Pensilvaniya Hamdoʻstligi**, inglizcha: *Commonwealth of Pensylvania* — Amerika Qoʻshma Shtatlardan biri. Shtat shiori — „Xushkorlik, erkinlik va mustaqillik". Poytaxti — Harrisburg shahri.

AQShning shimolisharqiy qismidagi shtat. Sharqda Delaver daryosi bilan, shim.-gʻarbda Eri koʻli bilan chegaralangan. Maydoni 117,4 ming km². Aholisi 12,3 mln. kishi (2002), 69% shaharlarda yashaydi. Maʼmuriy markazi — Harrisberg shahri; yi-rik sanoat shaharlari: Filadelfiya va Pitsburg. Pennsilvaniya — AQShning dastlabki 13 shtatidan biri; bu yerga yevropaliklar 17-asrdan koʻchib kela boshlagan.

Yer yuzasining katta qismini Appalachi togʻlari egallagan, uning shtat hududidagi eng baland joyi 979 m. Jan.sharqida Atlantika boʻyi pasttekisligi bor. Iqlimi sernam, moʻʼta-dil iqlim. Yillik yogʻin 1000 mm. Daryolarida kema qatnaydi. Pennsilvaniya — AQShning iqtisodiy jihatdan eng taraqqiy etgan shtatlaridan. Qora metallurgiya, konchilik sanoatlari rivojlangan. Pennsilvaniya choʻyan va poʻlat eritishda, koks ishlab chiqarishda mamlakatda yetakchi oʻrinda. Toshkoʻmir, antratsit, ozroq miqdorda neft, tabiiy gaz, temir rudasi qazib chiqariladi. Metallurgiya, metallsozlik, mashinasozlik (ayniqsa, kon va yoʻl qurish mashinalari, kemasozlik, re-aktorsozlik, elektrotexnika, radioelektronika), sement, kimyo, neftni qayta ishlash, oyna, toʻqimachilik, tikuvchilik korxonalari bor.

Qishloq xoʻjaligi shahar aholisini oziq-ovqat mahsulotlari bilan taʼminlashga ixtisoslashgan. Chorvachilik va parrandachilik qishloq xoʻjaligi tovar maqsulotining 3/4 qismini beradi. Bogʻdorchilik va sabzavotchilik rivojlangan.

  


|  |  |
| --- | --- |
| AQSh geografiyasi | *AQSh geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4045103-3
* ISNI: 0000 0004 0410 5133
* LCCN: n79022911
* MusicBrainz: 75d8fdcf-03e9-43d9-9399-131b8e118b0b
* NARA: 10045337
* NDL: 00629210
* NKC: ge130391
* NLI: 000974645
* SUDOC: 027493679
* VIAF: 150023893
* en:WorldCat Identities: lccn-n79022911

 |

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Xoja Hasan Nuriy va Sulton Komoliddin (Xoʻja Pista) ziyoratgohi (Maqbaralar, binolar, oromgoh)** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XXI asr. Fargʻona viloyatining Oʻzbekiston tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Nursuh" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Fargʻona viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida
„Vaqf" xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi asosida biriktirilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Vaqt aylanishi**, vaqt inversiyasi — nazariy hisoblarda vaqt ishorasining oʻzgarishi. Klassik mexanika yoki kvant mexanikada obʼektning oxirgi holatiga qarab dastlabki holati I. Nyuton yoki E. Shryodinger differensial tenglamalaridan aniqlanadi. Isaak Nyutonning ilm- fanga, asosan matematika va fizika fanlariga katta hissa qo'shgan, ya'ni fizika, matematika fanlariga juda ko'plab qonunlarni va teoreyalarni kiritgan.Harakat va tortishish qonunlarini, butun olam tortishish qonuni, yorug'lik qonuniyatlari , yorug'lik tarqalishini o'rgangan.

Fizikaviy hodisalar oʻzgarishini ifodalovchi formulalarda manfiy ishorali vaqt ishtirok qilishi mumkin, bunday formulalardan foydalanib, teskari yoʻnalishdagi vaqt hisoblab chiqiladi. V. tushunchasi elementar zarralar nazariyasida ham muhim ahamiyatga ega. Nazariy hisoblarda toʻgʻri va teskari yoʻnalishlardagi vaqt oʻtishi haqida gapirilsada, haqiqiy moddiy jarayonlarda vaqt faqat bir tomonga qarab oʻtadi, yaʼni oʻtmishdan kelajakka yoʻnaladi. Jismlar holatining oʻzgarishi, radioaktiv moddalarning yemirilishi, organizmlarning hayot jarayoni va shu kabi tabiat hodisalari vaqtning qaytarilmasligini, uning faqat bir tomonlama oʻzgarishini koʻrsatuvchi dalillardir. Vaqtning qaytarilmasligi materiyaning yashash shakllari boʻlgan fazo va vaqt orasidagi muhim tafovutlardan biridir.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xoʻja Neʼmatilloh maqbarasi**  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: 1902-yil. Qashqadaryo viloyatining Kitob tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Palandara" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Xoʻja Orif ar-Revgariy Mohitobon qabri** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti, diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XVII asr. Buxoro viloyatining Shofirkon tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „X. Orif" MFY, Tagitepa qishlogʻi. Davlat mulki (Buxoro viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida). Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Xoʻja Peshku qabri**  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XVI asr. Buxoro viloyatining Peshku tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Peshku" MFY, Peshkoʻ qishlogʻi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Buxoro viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida
„Vaqf" xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi asosida biriktirilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
|  |
| --- |
| Din |  |  | Foiz |  |
| Islom |    | 99.7% |
| Boshqa |    | 0.3% |
| Dinlarning tarqalishi |

**Afgʻonistonda Islom** 7-10-asrlarda arablar tomonidan Afgʻonistonni bosib olgandan soʻng kelgan. Islom mahalliy jamoalar tomonidan zardushtiylik va buddizmning oʻrnidagi din sifatida qabul qilindi, mahalliy qabilalar yangi dinga oʻtishni boshladilar. Islom Afgʻonistonning rasmiy davlat dini boʻlib, Afgʻoniston aholisining taxminan 99,7% musulmonlardir. Taxminan 90% sunniy islomga amal qiladi, taxminan 10% shialar. Aksariyat shialar oʻz ikki imomga mansub va faqat ozroq qismi ismoiliylarga ergashadi.

Forsni islomiy zabt etish tugallangandan soʻng, musulmon arablar Eronning sharqiy yerlariga qarab harakatlana boshladilar va 652-yilda Hirotni egallab oldilar. Milodiy 10-asr oxiriga kelib turkiy gʻaznaviylar Qobul Shohi podshohlarini boʻysundirdilar.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Chapter 1: Religious Affiliation". *The World’s Muslims: Unity and Diversity*.  Pew Research Center's Religion & Public Life Project (9-avgust 2012-yil). Qaraldi: 4-sentyabr 2013-yil.
2. ↑  „People and Society:: Afghanistan". *The World Factbook*.  www.cia.gov. Qaraldi: 22-may 2017-yil.
3. ↑  "Afghanistan | history – geography" (en). *Encyclopedia Britannica*.. Qaraldi: 2018-01-09.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Afgʻoniston haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Boraboy koʻli** (turkcha: *Boraboy Gölü* or *Kocabey Gölü* – Turkiyaning Amasiya viloyatidagi koʻl. Koʻl va uning atrofi 2014-yilda tabiat bogʻi deb eʼlon qilingan.

Koʻl Amasiya viloyatining Tashova tumani hududida, Boraboy shaharchasining gʻarbiy qismida joylashgan. Koʻldan Tashvagacha boʻlgan masofa 1 km (13 milya) va Amasiyaga boʻlgan masofa esa 61 km (38 milya)ni tashkil etadi.
Koʻl dengiz sathidan 1051 m (3448 fut) balandlikda, Qora dengiz togʻlaridagi vodiyda joylashgan. Boraboy koʻli daryo koʻchkisi tufayli hosil boʻlgan. Koʻchki toʻgʻoni keyinchalik suv toshqini tufayli boʻlinib ketmasligi uchun beton toʻsiqlar bilan mustahkamlangan. BOraboy koʻlining uzunligi 675 m (2215 fut) va maksimal kengligi 175 m (574 fut) ga teng. Koʻlning umumiy maydoni taxminan 4 gektar (9,9 akr) va maksimal chuqurligi 11 m (36 fut)

Tabiat bogʻi
------------

Boraboy koʻl hududi 2014-yilda Atrof-muhit va oʻrmon vazirligi tomonidan milliy tabiat parki deb eʼlon qilingan. Koʻl 259 gektar (640 akr) maydonni egallaydi, asosan oʻrmon va bir qismi qishloq xoʻjaligi maydonidir. Milliy tabiat parkining oʻrtacha balandligi 1215 m (3986 fut). Eng baland joyi Kaleboynu tepaligi boʻlib, tepalik 1383 m (4537 fut).
Tabiat bogʻining shimoliy yonbagʻirlarida sharq olxasi (Fagus orientalis), qora qaragʻay (Pinus nigra), shotland qaragʻayi (Pinus sylvestris L.), eman (Quercus cerris) va endemik eman keng tarqalgan boʻlib, koʻplab oʻsimlik turlari mavjud. Koʻlning janubiy yon bagʻirlari asosan xilma-xil butalardan iborat.
Boraboy koʻli yaqinida oʻrmon xoʻjaligi vazirligi va Boraboy shahar hokimligining turar-joy binolari mavjud.

Manbalar
--------

1. 1 2  „2012 Çevre Durum Raporu: Amasya - 2013" (Turkish).  Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. 30-avgust 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-avgust 2017-yil.
2. 1 2 3 4  „Borabay Gölü - Amasya" (Turkish).  Türkiye Kültür Portalı. Qaraldi: 30-avgust 2017-yil.
3. 1 2  „Borabay Gölü Tabiat Parkı İlan Edildi" (Turkish) (2014). Qaraldi: 31-avgust 2017-yil.
**Xoʻjai Bob ziyoratgohi (Maqbara, ayvonlar, sayilgoh)** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti, diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XIX asr. Fargʻona viloyatining Rishton tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Oʻyrat" MFY. Davlat mulki (Fargʻona viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida). Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Gʻotfar mahallasi** – Samarqand shahrining tashqarisida, shahar shahristoni yaʼni hozirgi Afrosiyob hududida joylashgan qadimgi mahalla. Baʼzan Gʻotifar shaklida ham uchraydi. Abulqosim Firdavsiyning „Shohnoma" asarida qayd qilinishicha, Movarounnahrning arablar istilosiga qadar boʻlgan davrida harbiy boshligʻi Gʻotfar deb atalgan. Bu haqidagi maʼlumotlarni XIX asrda yozilgan tarixiy manbalarda ham uchratish mumkin. Gʻotfar mahallasi Afrosiyob shaharchasining shahriston hududida joylashgan. U Isfizor mahallasi bilan chegaradosh boʻlib, uning hududidagi Novadon va Gʻotfar ariqlari ustida qurilgan koʻprik boʻlgan. Mahalla hududida hunarmandchilik, savdo-sotiq va dehqonchilik bilan shugʻullanuvchi oʻzbeklar va tojiklar yashagan.

XVI asrning huquqiy hujjatlarida, Abu Tohir Xojaning „Samariya" asarida Gʻotfar mahallasi arkning gʻarbiy-shimoliy qismida joylashganligi yoziladi. Mahalla hududida shu nomdagi qabriston boʻlgan. Unda avliyolar, diniy ulamolar dafn etilgan. Jumladan, yetuk shaxslardan Xoja Abulfavoris Bagʻdodiy, imom Lomishiy, Umar bin Ahmad Margʻiloniy, Iskandar Dermiy, Xoja Zayniddin Dimishqiy, „Tali toʻgʻon" tepaligida Hazrat Shams ulaiymoyi Halvoiy, Xoja Duryuzagar, Xoja Moʻytob kabi islom olamida taniqli shaxslar koʻmilgan.

Mahalla hududida ikkita tepalik boʻlgan. Biri „Tali toʻgʻon", ikkinchisi „Tali muharrabon" deb atalgan. Tali muharrabon tepaligida Xoja Gʻotfariy dafn etilgan.
XI asrda mahallada Umar Xayyom yashagan. Shuningdek, ushbu qadimgi mahallada shoir va olimlardan Xoja Shamsiddin Gʻotfari, Xoja Mavlono Gʻotfari, meʼmor Rafiq ibn Abdullo kabilar istiqomat qilishgan.

Yana qarang
-----------

* Nayman mahallasi
* Dobusiya mahallasi

Manbalar
--------

1. ↑  Абрамов, М*. Гузары Самарканда*. Тошкент: Узбекистан, 1989 йил — 28 bet.
2. ↑  Abu Tohirxo'ja*. Samariya*. 29-sentabr 2023-yilda qaraldi.
Punkaharju sobiq munitsipalitetdir Finlandiya. Bu 1-yanvar2013-yil kuni Savonlinna shahri bilan mustahkamlandi 

U Sharqiy Finlandiya provinsiyasida joylashgan va Janubiy Savoniya mintaqasining bir qismidir. munitsipalitet 3702 aholiga ega edi (2012-yil 31-dekabr) va 748,12 kvadrat kilometr maydonni egallagan (288,85 kv milya) shundan 276,86 km2 (106,90 kv milya) suv edi. Aholi zichligi 7,8555 / km2 (20,3457 / kv mi) edi. Munitsipalitet bir tomonlama fin edi. 

Finlandiya o'rmon muzeyi Lusto va Finlandiya o'rmon tadqiqot instituti Punkaharjuda joylashgan bo'lib, unda tashrif buyuruvchilar uchun ochiq tadqiqot o'rmon parki joylashgan. Bog'da butun Finlandiyadagi eng baland daraxtlarni topish mumkin, masalan, 40 metr (130 fut) balandlikdagi qarag'aylar. Punkaharju tizmasi - milliy qo'riqxona bilan himoyalangan mashhur milliy landshaft.

1. ↑  „Population according to language and the number of foreigners and land area km2 by area as of 31 December 2008". *Statistics Finland's PX-Web databases*.  Statistics Finland. Qaraldi: 29-mart 2009-yil.
**Pushkar** (inglizcha: *Pushkar*, hindcha: *पुष्कर*) – Hindistonning Rajasthan shtatidagi Ajmer tumanidagi shaharcha. Ajmer shahridan 14 km shimoli-gʻarbda joylashgan shaharcha hisoblanadi. Pushkar hinduizmdagi muqaddas ziyoratgohlardan biri boʻladi. Uni koʻpincha „tirtharaj" – barcha ziyoratgohlarning shohi deb atashadi. Pushkar ham Gʻarb sayyohlari orasida juda mashhur hisoblangan.

Shaharcha muqaddas Pushkar koʻli boʻyida joylashgan boʻlib. Shaharchaning dengiz sathidan oʻrtacha balandligi 510 metrni tashkil qiladi. Pushkar Hindistonning eng qadimiy shaharchalaridan biridir. Uning tashkil etilgan sanasi hozircha nomaʼlum, ammo hind afsonalari shaharning koʻrinishini olam yaratuvchisi Brahma bilan bogʻlaydi deb hisoblanadi. Aytishlaricha, Brahma Vishnu darshanini olish uchun bu joyda 60 000 yil davomida qattiq tejamkorlik qilgan.

Pushkar shaharchasida koʻplab hind ibodatxonalari joylashgan boʻlib. Qadimgi ibodatxonalarning aksariyati musulmonlar tomonidan vayron qilib tashlangan va keyinchalik qayta qurilgan. Ularning eng mashhurlaridan biri XIV asrda qurilgan Brahma ibodatxonasidir. Bu dunyodagi ushbu xudoga bagʻishlangan kam sonli ibodatxonalardan biridir. Pushkar koʻli qirgʻogʻida 52 ta gʻata bor, u yerda ziyoratchilar muqaddas koʻlda choʻmilishadi. Pushkar shaharchasi har yili mashhur tuyalar yarmarkasini oʻtkazishi bilan ham mashhur.

Etimologiya
-----------

Pushkar sanskrit tilidan olingan bo'lib "ko'k lotus guli" degan ma'noni anglatadi. Hindistonliklar, Xudo tumshug'ida lotus gulini ushlab turgan oqqushni yuborganiga ishonishgan. Shuning uchun gul tushgan joyda Brahma buyuk qurbongohi yaratdi. Lotus tushgan joy esa ''Pushkar'' deb atalgan.

Havolalar
---------

* Putevoditel "" v Vikigide (angl.)
* Information About Pushkar Town (ingl.)
* Pushkar Camel Fair Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-03-10). (ingl.)
**Yakkatut azizlari ziyoratgohi** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti, diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Andijon viloyatining Izboskan tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Yakkatut aholi punkti, „Yangi avlod" MFY. Davlat mulki (Andijon viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida). Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Ertuğrul Gazi masjidi** yoki **Ärtogrul Gazy masjidi** Turkmanistonning Ashxobod shahrida joylashgan. Toʻrtta minora va markaziy gumbazga ega boʻlgan ushbu masjid Ashxobodning eng koʻzga koʻringan diqqatga sazovor joylaridan biri boʻlib, nozik vitraj oynalari bilan bilan bezalgan hashamdor ichki bezaklarga ega.

Tarixi
------

1990-yilda Turkmaniston mustaqillikka erishgach, 1998-yilda Ertuğrul Gazi masjidi ochiladi. Masjid Usmonli imperiyasining asoschisi hisoblanmish Usmon I ning otasi Ertoʻgʻrul nomi bilan atalib, meʼmor Hilmi Şenalp tomonidan qurilgan.

Ushbu masjid qurilishi jarayonlarida tasodifiy ravishda koʻngilsizliklar roʻy beradi va bir nechta oʻlimlar sodir boʻladi. Aynan shu sababdan ham odamlar orasida masjid laʼnatlangan degan fikrlar paydo boʻladi.

Tavsifi
-------

Ertuğrul Gazi masjidi asosan oq marmardan bunyod etilgan boʻlib, bino Istanbulning Ahmadiya masjidini eslatadi. Masjid bir vaqtning oʻzida 5000 nafargacha namozxonni oʻzida sigʻdira oladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Rizvi, Kishwar*. The Transnational Mosque: Architecture and Historical Memory in the Contemporary Middle East* (en). University of North Carolina Press, 2015 — 61–65 bet. ISBN 978-1-4696-2117-3. 15-may 2020-yilda qaraldi.
2. ↑  Proudman, Simon*. Turkmenistan: Far Flung Places Travel Guide* (en). Far Flung Places, 2017 — 116–117 bet. ISBN 978-1-5466-7840-3. 15-may 2020-yilda qaraldi.

Havolalar
---------

* Ashxobod Ertugʻrul Gazi masjidi va madaniyat markazi, Hassa arxitekturasida rasm galereyasi
**Uzoqov Obloqul Oʻrazboyevich** (1922-yil 10-aprel, Samarqand viloyati Urgut tumani – 1955-yil 26-iyul Samarqand viloyati) – sovet askari, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni, 16-gvardiya 62-chi gvardiya otliq polkining 1-eskadroni otryadi komandiri, 1919-yil dekabrda tuzilgan 16-gvardiya Chernigov otliqlari divizioni, Ufa shahri, 112-boshqird otliq diviziyasi, Markaziy frontning 61-armiyasining 7-gvardiya otliq korpusi, gvardiya serjanti.

Hayoti
------

Uzoqov 1922-yil 10-aprelda Oʻzbekistonning Samarqand viloyati, hozirgi Urgut tumani, Qoratepa qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. Millati oʻzbek. 1940-yildan KPSS aʼzosi. Oʻzbekiston Davlat universitetini tamomlagan.

1941-yildan Qizil Armiyada. 1943-yil avgustidan beri faol armiyada xizmat qilgan.

62-gvardiya otliq polkining 1-eskadroni otryadi komandiri (16-gvardiya otliq diviziyasi, 7-gvardiya otliq korpusi, 61-armiya, Markaziy front) gvardiya serjanti Ablaqul Uzoqov Chernigov viloyatidagi va Dnepr oʻlkasidagi janglarda ajralib turdi. 1943-yil 19-sentyabrda Ukrainaning Chernigov viloyati, Klochkov qishlogʻi yaqinidagi janglarda 1-eskadronga fashist pulemyotchilari tomonidan oldinga siljish imkoniyati berilmadi. Gvardiya serjanti Uzoqov tinchgina dushman pozitsiyalariga yaqinlashishga muvaffaq boʻldi, dushman askarlariga granatalar otdi va ularga avtomatdan oʻq uzdi, oʻn oltita pulemyotchini yoʻq qildi va uchtasini asirga oldi.

1943-yil 20-sentyabrda „1-May" sovxozi uchun jangda qoʻrqmas qoʻriqchi dushman pulemyotiga yaqinlashdi va unga granata otib, ekipaj bilan birga uni yoʻq qildi. Xuddi shu kuni Chernish qishlogʻidagi koʻcha janglarida fashist pulemyotchilariga yaqinlashishga imkon bergan jasur otliq askar oʻnlab dushman askarlarini yoʻq qildi.

1943-yil 28-sentyabrga oʻtar kechasi gvardiya serjanti Obloqul Uzoqov Dnepr daryosidan oʻtib, 1-eskadroni kesib oʻtishga xalaqit berayotgan ekipaj bilan dushman pulemyotini yoʻq qildi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 15-yanvardagi „Qizil Armiya generallari, ofitserlari, serjantlari va oddiy askarlariga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini berish toʻgʻrisida"gi farmoni bilan „jangovar vazifalarni namunali bajarganliklari, nemis bosqinchilariga qarshi kurash frontidagi qoʻmondonlik va koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun" gvardiyasi serjanti Uzoqov Obloqul Oʻrazboyevich Lenin ordeni va „Oltin yulduz" medali, Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan (№ 1665).

Manbalar
--------



1. ↑  „Узаков Аблакул Уразбаевич". Qaraldi: 16-sentyabr 2023-yil.
2. ↑   *Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года* (Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик nashri). 1 1944. pp. 1.. "23"
**Yevgeniya Konstantinovna Obuxova** (turmushga chiqqandan keyin **Bershadskaya**, 1874 — 1948-yillar) — rus va sovet balet raqqosi va oʻqituvchisi.

Biografiyasi
------------

1874-yil 22-aprelda Sankt-Peterburgda tugʻilgan.

1892-yilda Sankt-Peterburg teatr maktabini tamomlagan. 1893-yilda u raqqos N. A. Bershadskiyga turmushga chiqqan.

1892-1910-yillarda Mariinskiy opera teatrida ishlagan, uning asarlari orasida Gamzatti („Bayaderka"), „Xonning xotini" („Konyok-garbunok") va boshqalar bor. Marius Petipa vafotidan keyin u teatrni tark etdi. 1904, 1906 va 1909-yillarda dam olish kunlaridan foydalanib, chet elga sayohat qilgan.

1917-1924-yillarda Obuxova Petrogradda A. L. Volinskiy (Petrograd) rahbarligidagi rus balet maktabi va Leningrad xoreografiya sanʼati badiiy studiyasida dars bergan.

Keyin Oʻzbekiston SSRda ishlagan: Tamaraxonim nomidagi Respublika balet maktabida (1935-1941-yillar, hozirgi Toshkent davlat milliy raqs va xoreografiya oliy bilim yurti) va Alisher Navoiy nomidagi Teatrning balet studiyasida (1944-1948-yillar, hozirgi Alisher Navoiy nomidagi Katta teatr) oʻqituvchi boʻlib faoliyat yuritgan. 1941-1944-yillarda Sverdlov nomidagi Toshkent teatrida (hozir mavjud emas) oʻqituvchi-repititor boʻlib ishlagan.

Uning shogirdlari orasida G. B. Izmaylova, M.Turgʻunboyeva, X. A. Komilova, G. N. Mavayeva, R.Tanguriyev, K.Yusupova bor.

1948-yil 28-martda Toshkentda vafot etgan.

Nikolay Gustavovich Legat (1869-1937-yillar) va Sergey Gustavovich Legat (1875-1905-yillar) tomonidan 1904-yildagi litografiyalardan birida tasvirlangan.

* Дореволюционные фото и открытки с автографом Обуховой
* Marius Petipa tomonidan yozilganMarius Petipa tomonidan yozilgan
* Obuxovaning avtografiObuxovaning avtografi
* Boyar raqsi, Monte-KarloBoyar raqsi, Monte-Karlo
* Obuxovaning avtografiObuxovaning avtografi

Manbalar
--------

1. 1 2  Proshloe baletnogo otdeleniya Peterburgskogo teatralnogo uchiliщa. Sostavitel: M. Borisoglebskiy. 1939 god.
2. ↑  „Театр Свердлова". 11-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-aprel 2020-yil.
3. 1 2  „Евгения Константиновна Обухова". 30-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-aprel 2020-yil.
4. ↑  Obuxova Yevgeniya Konstantinovna

Havolalar
---------

* OBUXOVA Evgeniya Konstantinovna
* Evgeniya Konstantinovna Obuxova
**Ziyrak momo ziyoratgohi (qadamjo yodgorligi, bino-inshootlar, buloq, bogʻ, oromgoh)** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti, diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XXI asr. Fargʻona viloyatining Oltiariq tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Boʻston" MFY. Davlat mulki (Fargʻona viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida) „Vaqf" xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi asosida biriktirilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdulaziz Oʻrolboyevich Aqqulov** — oʻzbek diplomati va iqtisodchisi. 2022-yildan Oʻzbekistonning Birlashgan Arab Amirliklaridagi elchisi.

Biografiya
----------

Toshkent davlat iqtisodiyot universitetini 2005-yilda bakalavr, 2007-yilda magistratura bosqichini tamomlagan.

2005—2006-yillarda „O‘zstandart" agentligi Standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish ilmiy tadqiqot instituti mutaxassisi.

2006—2011-yillarda „O‘zbekturizm" Milliy kompaniyasi „Tur servis standart" Davlat unitar korxonasi mutaxassisi, yetakchi mutaxassisi, bosh mutaxassisi, korxona direktori.

2011—2017-yillarda „O‘zbekturizm" Milliy kompaniyasi bosh mutaxassisi, boshqarma boshlig‘i v.b. boshqarma boshlig‘i.

2017—2018-yillarda O‘zbekiston Respublikasi Turizmni rivojlantirish davlat qo‘mitasi Axborot-tahlil boshqarmasi boshlig‘i.

2018-yilda O‘zbekiston Respublikasi Turizmni rivojlantirish davlat qo‘mitasi raisi o‘rinbosari.

2018-yil noyabrdan O‘zbekiston Respublikasi Turizmni rivojlantirish davlat qo‘mitasi raisi vazifasini vaqtincha bajaruvchi.

2019—2020-yillarda O‘zbekiston Respublikasi Turizmni rivojlantirish davlat qo‘mitasi raisi.

2020—2022-yillarda O‘zbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirining birinchi o‘rinbosari.

2022-yildan Oʻzbekistonning Birlashgan Arab Amirliklaridagi elchisi. 23-sentabr kuni ushbu mamlakat Prezidenti Muhammad ibn Zayd Al Nahayonga ishonch yorliqlarini topshirdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Министерство иностранных дел Республики Узбекистан". 22-noyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-yanvar 2023-yil.
2. ↑  „Abdulaziz Aqqulov Turizmni rivojlantirish davlat qo‘mitasi raisining birinchi o‘rinbosari bo‘ldi".
3. ↑  „АККУЛОВ Абдулазиз Уролбоевич".
4. ↑  „Abdulaziz Aqqulov yangi lavozimga tayinlandi".
5. ↑  „Абдулазиз Аккулов назначен послом Узбекистана в ОАЭ".
6. ↑  „O'zbekiston Elchisi BAA Prezidentiga ishonch yorliqlarini topshirdi".
**Qozogʻiston — Ruminiya munosabatlari** Qozogʻiston va Ruminiya oʻrtasidagi ikki tomonlama diplomatik munosabatlar hisoblanadi.

Umumiy maʼlumot
---------------

Qozogʻiston Respublikasi bilan Ruminiya oʻrtasida diplomatik munosabatlar 1992-yil 15-iyulda oʻrnatilgan. 1993-yil noyabr oyida Qozogʻiston Respublikasida Ruminiya elchixonasi ochilgan. 2003-yil sentyabr oyida Qozogʻiston Respublikasining Ruminiyada Diplomatik vakolatxonasi ochildi. Qozogʻiston va Ruminiya ham oʻzaro savdo iqtisodiy aloqalarga ega boʻlgan davlatlar sanaladi

Siyosiy munosabatlar
--------------------

Qisqa tarixiy davrda ikki davlat oʻzaro hamkorlikning barcha yoʻnalishlarida, siyosiy, savdo-iqtisodiy va madaniy-gumanitar sohalarda, koʻp tomonlama hamkorlik sohasida sezilarli yutuqlarga erishdi. Qozogʻiston hamda Ruminiya oʻrtasida muntazam siyosiy muloqot olib borilmoqda, Qozogʻiston va Ruminiya davlat parlamentlarida Doʻstlik guruhlari faoliyat yuritib kelmnoqda. Qozogʻiston va Ruminiya davlat tashqi ishlar vazirliklari oʻrtasida siyosiy maslahatlashuvlar oʻtkazilib kelinmoqda.

Yuqori darajadagi tashriflar
* 1998-yil sentyabr Prezidentning rasmiy tashrifi N. A. Nazarboyev Ruminiyaga.
* 1999-yil noyabr — Ruminiya Prezidentining rasmiy tashrifi E. Konstantinesku Qozogʻistonda.
* 2003-yil sentyabr — Ruminiya Prezidenti I. Iliescuning Qozogʻistonga rasmiy tashrifi.
* 2007-yil noyabr Prezidentning rasmiy tashrifi N. A. Nazarboyev Ruminiyaga.
* 2010-yil mart Ruminiya Prezidenti T. Baseskuning Qozogʻistonga rasmiy tashrifi.
* 2010-yil dekabr — Ruminiya Prezidenti T. Beseskuning EXHT Ostona sammitida ishtirok etish doirasida Qozogʻistonga amaliy tashrifi.

Iqtisodiy hamkorlik
-------------------

Ikki davlat oʻrtasidagi qulay siyosiy muloqot iqtisodiy hamkorlikka ijobiy taʼsir koʻrsatib kelmoqda.

Qozogʻiston va Ruminiya savdo-iqtisodiy hamkorligining asosiy yoʻnalishlari energetika, mashinasozlik, metallurgiya, transport va logistika, yengil sanoat mahsulotlari tashkil etadi. Ruminiyada 28 ta Ruminiya va Qozogʻiston korxonasi, Qozogʻistonda 39 ta Qozogʻiston va Ruminiya kompaniyasi roʻyxatga olingan.

Savdo-iqtisodiy hamkorlik muammolarini hal etishning muhim vositalaridan biri bu Savdo-iqtisodiy va ilmiy-texnikaviy hamkorlik boʻyicha Qozogʻiston-Ruminiya hukumatlararo komissiyasi mavjud. 2017-yilning 4—5-oktyabr kunlari Hukumatlararo komissiyaning 14-majlisi boʻlib oʻtdi.

2016-yil yanvar shaharda Buxarestda yangilangan Ruminiya—Qozogʻiston ikki tomonlama savdo-sanoat palatasining taqdimoti va birinchi yigʻilishi boʻlib oʻtdi.

Manbalar
--------

1. ↑  [astana.mae.ro „ПОСОЛЬСТВО РУМЫНИИ
в Республике Казахстан"]. 10-dekabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi.
2. ↑  [articlekz.com „Казахстан и Румыния: перспективы экономического сотрудничества"]. 10-dekabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi.
3. „Decrete semnate de Președintele României, domnul Klaus Iohannis" (rumincha).  Președinția României (7 aprilie 2017). 20-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8 iulie 2020.
**Amir Hizr Valiy Podshohpirim ziyoratgohi (Maqbaralar, buloqlar)** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XIX asr. Fargʻona viloyatining Fargʻona shahrida joylashgan. Obyekt manzili: "Yormozor" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Fargʻona viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Qoʻrgʻoshinqalʼa** – qadimiy shahar xa robasi (milodiy I—IV asrlar). Qoraqalpogʻiston Respublikasining Ellikqal’a tumanida joylashgan. Toʻrtkoʻl shahridan 44 km shimoli-sharqda. 1938-yilda Sergey Tolstov va Yahyo Gʻulomovlar tomonidan roʻyxatga olingan. Xorazm arxeologiya-etnografiya ekspeditsiyasi tomonidan tekshirilgan.

Tuzilishi va holati
-------------------

Qal’aning qum ostida qolib ketgan, toʻgʻri burchakli devor qoldiqlari saqlangan. Tashqi devorning qalinligi salkam 2,5 metr, devorning ichki qismi qalinligi esa 2 metrdan oshadi. Ushbu devorning pastki qismi yerdan 1,5 metr balandlikda paxsadan qurilgan. Soʻngra ustidan xom gʻisht terib chiqilgan. Devor uchun ishlatilgan gʻishtlarga turli oʻlchamdagi shakl va tamgʻalar bosilgan Mudofaa devorida boʻrtib chiqqan 15 tacha burjlar bor. Burj va devorlarda dushmanga oʻq otish uchun maxsus nishon tuynuklari va devorda jangchilar harakati uchun maxsus yoʻlak qoddirilgan. Qal’adan uy-roʻzgʻor buyumlari, hayvonlar rasmi solingan sopol boʻlaklari va mis tangalar topilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |