recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Story Musgrave** (1935-yil 19-avgustda tugʻilgan) — amerikalik shifokor va nafaqadagi NASA astronavti. U ommaviy maʼruzachi va Kaliforniyadagi Disneyning Imagineering guruhi va Applied Minds kompaniyasining maslahatchisi hisoblanadi. 1996-yilda Musgrave oltita kosmik parvozda uchgan ikkinchi kosmonavt boʻldi.

Yoshligi
--------

Musgrave 1935-yilning 19-avgustida kichik Percy Musgrave (1903—1973) va Marguerite Warton Musgravening (née Swann; 1909–1982) oilasida tugʻilgan. U Massachusets shtatining Stockbridge shahrida oʻsgan, ammo Lexingtonni (Kentucky) oʻzining ona shahri deb biladi.

  

Uning 4-chi bobosi William Gray edi. Bobosi 1810—1812-yillarda Massachusets leytenant gubernatori, Massachusets shtati vakili va senatori boʻlgan. Uning birinchi amakivachchasi, Horace Gray, 1864-yildan 1882-yilgacha Massachusets Oliy sudi sudyasi va 1882-yildan 1902-yilgacha Qoʻshma Shtatlar Oliy sudi sudyasi boʻlgan.

  

Musgrave 1947-yildan 1953-yilgacha Massachusets shtatining Brookline shahridagi Dekster Sautfild maktabida va Massachusets shtatining Sautboro shahridagi Sent-Mark maktabida tahsil olgan. U oʻzining yuqori kursida avtohalokatga uchragan hamda „muhim ahamiyatga ega boʻlgan bitiruv oldi imtihonlarini oʻtkazib yuborishiga majbur boʻlgan".

Tashkilotlar
------------

U Fuqaro aviatsiyasi tibbiyot assotsiatsiyasi, Parvoz shifokorlari uyushmasi, Xalqaro kosmonavtika akademiyasi, dengiz piyodalari aviatsiyasi assotsiatsiyasi, Milliy Aeronavtika Assotsiatsiyasi, Milliy Aerokosmik Taʼlim Kengashi, Milliy Geografiya Jamiyati, Harbiy- dengiz kuchlari ligasi, New-York Fanlar akademiyasi, Hyustondagi Samolyotlar klubi, Amerika Qoʻshma Shtatlari Parashyutlar Uyushmasi aʼzosi hisoblanadi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Uning yetti nafar farzandi bor, ulardan biri vafot etgan. Uning sevimli mashgʻulotlari: shaxmat, uchish, bogʻdorchilik, adabiy tanqid, sheʼriyat, mikrokompyuterlar, fotosurat, kitob oʻqish, yugurish, suvga shoʻngʻish va suvda uchish hisoblandi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Story Musgrave". *SPEAKING.com*. 18-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-aprel 2022-yil.
2. ↑  Lenehan, Anne E.*. Story: The Way of Water*, 2004. ISBN 9780975228609.
3. 1 2  „Story Musgrave (M.D.)". *Biographical Data*.  Lyndon B. Johnson Space Center (1997-yil avgust). 11-aprel 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-aprel 2021-yil.
4. ↑  *Kirst, Sean*. „Story Musgrave: Space traveler sees reopening of SU's Holden Observatory as tale of faith, passion". *syracuse.com* (22-mart 2015-yil). Qaraldi: 23-iyun 2017-yil.
5. ↑  *Lenehan.* „Space Story: Biography". 30-sentabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-oktabr 2007-yil.
**Hermann Ebbinghaus** (1850.24.1, Barmen, hozirgi Vuppertal shahri — 1909.26.2, Galle shahri) — nemis psixologi, eksperimental psixologiya vakili. Fexner tadqiqotlariga asoslangan holda birinchilardan boʻlib xotira, intellekt singari yuksak bilish jarayonlarini eksperimental metodlar yordamida oʻrgangan. Koʻrish idrokining noyob holatlari, bolalar aqliy qobiliyatini tekshirishga bagʻishlangan izlanishlar olib borgan. Ebbinghaus nomi bilan ataladigan test kashf qilgan. Uning ilmiy natijalari oʻzini oʻzi kuzatish psixologiyaning yagona uslubi degan nazariyani puchga chiqargan. Ebbinghausning asosiy xizmati "sof" xotira qonunlarini oʻrganish imkonini beruvchi, tafakkurga bogʻliq boʻlmagan narsa va hodisalar toʻgʻrisidagi taassurot izlarini esda olib qolish jarayonini tadqiq etishning yangi uslubini taklif qilganligidir. Mantiqiy umumlashmalar keltirib chiqarishga aloqasi yoʻq, maʼnosiz boʻgʻinlar (2300 ta undosh va unli)ni quruq (mexanik) yod olishdan iborat bu uslub Ebbinghausga materialni esda olib qolish va unutishning "egri chizigʻi" qonunini kashf qilishga; uning asosiy qoidalarini bayon etishga va ana shular asosida taʼsirlanish izlarini xotirada saqlash muddati hamda astasekin soʻnishi qonuniyatlarini tekshirishga imkon yaratgan. Asosiy asarlari: "Xotira toʻgʻrisida" (1885), "Intellekt" (1897), "Psixologiya asoslari" (1902), "Psixologiya ocherki" (1908). 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Taypey masjidi
**Tayvanda islom dini** kam sonli dinlardan biri boʻlib, aholining taxminan 0,3 % ni tashkil qiladi. 2007-yilda Tayvanda 45 000 ga yaqin musulmon fuqarosi va 88,5 ming Tayvanda ishlayotgan indoneziyalik musulmonlar roʻyxatga olingan. Tayvanda oltita masjid bor, ulardan eng mashhuri Taypey masjididir. Ayni paytda tayvanlik musulmonlarning aksariyati musulmonlarga turmushga chiqqan, dinini qabul qilgan ayollardir.

Migratsiyaning birinchi toʻlqini
--------------------------------

Islom birinchi marta Tayvanda XVII asrda, Xitoyning janubidagi Futszyan provinsiyasidan musulmon oilalar Tayvanda qoʻnim topgan paytda paydo boʻlgan. Ular orolga 1661-yilda golland mustamlakachilariga qarshi kurashgan Chjen Chengun bilan kelishdi. Oʻsha koʻchmanchilarning avlodlari mahalliy aholi bilan assimilyatsiya qilingan. Tayvanda oʻzining diniy oʻziga xosligini yoʻqotgan, biroq baʼzi anʼanalarini saqlab qolgan xuey avlodlari ham bor. Xitoy musulmonlari uyushmasi bu odamlarni musulmon deb biladi.

Migratsiyaning ikkinchi toʻlqini
--------------------------------

Musulmonlar migratsiyasining ikkinchi toʻlqini XX asrda Xitoy fuqarolar urushi davrida sodir boʻldi. 1949-yilda 20 mingga yaqin musulmon oilalari kommunistlardan Tayvanga qochib ketishdi. Ularning aksariyati harbiylar va davlat xizmatchilari edi. 1980-yillardan boshlab Myanma va Tailanddan musulmonlar oqimi kuzatilmoqda.

Qonunchilik
-----------

Tayvan qonunlariga koʻra, ish beruvchilar musulmon ishchilarni choʻchqa goʻshtiga aloqador ishlar qilishga majbur qilsalar, jarimaga tortilishi mumkin.

Masjidlar
---------

2018-yil holatiga koʻra, Tayvanda oʻn bitta masjid mavjud. Ayni paytda Taypey shahar hukumati Turkiya hukumati bilan hamkorlikdagi uchinchi masjidni qurishni rejalashtirmoqda. Ularning tashkil etilgan sanasi ketma-ketligi quyidagicha:

* Taypey masjidi
* Kaosiung masjidi
* Taypey madaniy masjidi
* Taychung masjidi
* Longgang masjidi
* Tainan masjidi
* Al-Taqvo masjidi
* Baytul Muslimin masjidi
* An-nur Tongkang masjidi
* Hualien al-Falah masjidi.

Yuqoridagi masjidlardan tashqari Tayvandagi jamoat joylarining koʻpida namozxonalar tashkil etilgan.

Tayvanning taniqli musulmonlari
-------------------------------

* **Bay Chunsi** — xitoylik general.
* **Chan Dunshen** (1908-1986) — xitoy jang sanʼati ustasi.
* **Bay Syanyun** — yozuvchi.
* **Lyu Vensyun** — siyosatchi.
* **Ma Butsin** (1901-1977) — dala komandiri.
* **Ma Chensyan** (1914-1991) — milliy inqilobiy armiya generali.

Manbalar
--------

1. ↑  „China (includes Taiwan only)". Qaraldi: 23-noyabr 2012-yil.
2. ↑  „アーカイブされたコピー". 13-yanvar 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-noyabr 2006-yil.
3. ↑  *Peter G. Gowing*. „Islam in Taiwan". *SAUDI ARAMCO World* (iyul/avgust 1970).
4. ↑  Na Tayvane rabochix-musulmanok zastavlyali est svininu Islam dlya vsex. 30.08.2010
**Tarixiy geologiya** - geologiyaning Yer pusti va Yerning geologik tarixi va rivojlanish krnuniyatlarini butunligicha oʻrganuvchi sohasi. T.g. geologik fanlar: stratigrafiya, paleontologiya, litologiya, petrologiya, geokimyo, tektonika, geofizika va regional geol.ning xulosalariga tayanadi. T.g.ning asosiy vazifalari — Yer pusti shakllanishining asosiy bosqichlarini oʻrganish, togʻ jinslari gʻosil boʻlishining ketma-ketligini belgilash, tirik organizm dunyosi rivojlanish bosqichlarini oʻrganish, endogen va ekzogen jarayonlar vaqtida paydo boʻladigan qonuniyatlarni aniqlashdan iborat. T.g. foydali qazilmalarni hosil boʻlish sharoitlarini va ularni vaqtvaqti bilan oʻzgarishlarini oʻrganib, bular orqali baʼzi foydali qazilmalarni qidirish va bashoratlash uchun material tayyorlab beradi. T.g. Yer pusti strukturasining shakllanish tarixi (tarixiy geotektonika)ni ham oʻrganadi, bunda Yer poʻstining harakatlari va tektonik deformatsiyalari Yerda boʻladigan oʻzgarishlarning muhim omillari hisoblanadi. T.g. chuqur magmatizm, vulkanizm va metamorfizmning rivojlanishi Yer poʻstining deformatsiyasi bilan qonunan bogʻlanganligi masalalarida genetik petrografiyaga yaqindan yondashadi. T.g.da boshqa boʻlimlardan ilgari stratigrafiya boʻlimi tuzilib, 19-asrning boshlarida alohida mustaqil fan boʻlib shakllangan. 19-asrning 2yarmida Ch.Darvin, Ch. Layel tadqiqotlari natijasida geol.ga evolyutsion taʼlimot kirib keldi. T.g.ning fan soxasi boʻlib shakllanishi shu davrga toʻgʻri keladi. Geologik jarayonlarning asosiy rivojlanish krnuniyatlari (geosinklinal va platformalarning vujudga kelishi va oʻzgarishi, materiklarning shakllanishi, Yer tarixida magmatizm xarakterining oʻzgarishi va boshqalar) T.g.da yoritilgan, Yer pusti va planetaning toʻliq rivojlanishida umumiy yoʻnalish belgilangan. T. g. rivojlanishiga J. Kyuvye, U. Smit, shveysariyalik geolog A. Gresli hamda rus olimlari A.P. Karpinskiy, V.O. Kovalevskiy, N.M. Straxov va boshqa salmokli hissa qoʻshdilar. Bu sohada H.M. Abdullayevning ruda mintaqalari haqidagi nazariyalari ham muhim ahamiyatga ega boʻldi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Asfalt-beton yotqizish mashinasi** – asfalt-beton, bitum va mineral aralashmasini bir tekis yoyib, zaminga yotqizadigan kurilma. Ish unumdorligi boʻyicha oʻta ogʻir (300 t/soatdan ortiq), ogʻir (150–300 t/soat), oʻrtacha (75–150 t/soat) va yengil (25 t/soat gacha) turlarga, yurish qismining turi boʻyicha gusenitsali, gʻildirakli va aralash xillarga boʻlinadi. Oʻzi agʻdaradigan avtomashinadan kurilma bunkeriga tashlangan aralashma kurakli ta’minlash shneklariga uzatiladi; shnek aralashmani zarur kenglikda yoyadi. Shib-balovchi gʻaltak aralashmani tekislaydi va zichlaydi. Yotqizilgan qatlamni te-kislash plitasi pardozlaydi. Aralashma plitaga yopishmasligi uchun u maxsus ku-rilma bilan qizdiriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz** (talaffuzi: *Herman Lyudvig Ferdinand fon Helmhols*; 1821-yil 31-avgust, Potsdam — 1894-yil 8-sentyabr, Berlin) — nemis tabiatshunosi. „Kuchning saqlanishi haqida" (1847) asarida birinchi boʻlib energiyaning saqlanish qonunink matematik jihatdan asoslab, bu qonunning umumiyligini koʻrsatgan. Eng kichik taʼsir prinsipini issiqlik, elektr va yorugʻlik hodisalariga qoʻllab, bu prin-sipning termodinamikaning ikkinchi qonuni bilan bogʻlanganligini ochib bergan. U birinchi boʻlib hammaga tushunarli shaklda elektrning atom tabiati gʻoyasini ilgari surgan. Helmholtz suyuqliklarning uyurma harakati nazariyasini rivojlantirib, mexanik va elektromagnit jarayonlarni tekshirish uchun bu nazariyaning amaliy qoʻllanishiga doir bir qancha misollar berdi. U yorugʻlikning elektromagnit nazariyasini va anomal dispersiya nazariyasini taraqqiy ettirgan. Fanga erkin va bogʻlangan energiyalar degan tushunchani kiritgan. Koʻrish va eshitish fiziologiyasiga oid masalalarni ilmiy jihatdan toʻgʻri talqin qilgan. Helmholtz muskullarda issiklik paydo boʻlishini aniqlab, uni hamda nerv impulslarining tarqalishi tezligini oʻlchagan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BIBSYS: 90273718
* BNC: 000196808
* BNE: XX1302973
* BnF: cb119071971 (maʼlumot)
* CANTIC: a10891973
* CiNii: DA01295293
* en:DBLP: 203/3848
* GND: 11854893X
* ISNI: 0000 0001 2132 6382
* LCCN: n79112262
* LNB: 000072519
* MGP: 49057
* NDL: 00518409
* NKC: jn20000720103
* NLA: 35186200
* NLG: 158309
* NLI: 000061901
* NLK: KAC2018F7760
* NLP: A12348521
* NSK: 000289175
* NTA: 070546452
* PIC: 186319
* RERO: 02-A000079401
* SELIBR: 250644
* en:SNAC: w6qf9187
* SUDOC: 031053130
* en:Trove: 856589
* VIAF: 51690801
* en:WorldCat Identities: lccn-n79112262

 |
**Tarixi Shohruhiy** («Shohruh (bek) tarixi») nomli tarixiy asar, muallifi XIX asrda yashab oʻtgan fargʻonalik tarixchi olim Niyoz Muhammad Xoʻqandiydir. 

Niyoz Muhammad Xoʻqandiy Qoʻqonda yirik harbiy xizmatchi oilasida tugʻilgan, Xudoyorxon qoʻshinida lashkarnavis, ya’ni harbiy kotib lavozimida xizmat qilgan, 60-yillar boshlarida iste’foga chiqib, ilmiy faoliyat bilan mashgʻul boʻlgan.

Niyoz Muhammadning yirik tarixiy asari Tarixi Shohruhiydir. Bu asar Qoʻqon xonligining 1709—1876-yillar orasidagi tarixi toʻgʻrisida ma’lumot berib, unda ushbu xonlik tarkibida boʻlgan Toshkent, hozirgi Qirgʻiziston, Qozogʻistonning janubiy viloyatlari hududlarining ijtimoiy-siyosiy tarixi ham bayon etilgan. Unda Qoʻqon xonligining Buxoro, Sharqiy Turkiston va boshqa mamlakatlar bilan boʻlgan iqtisodiy, siyosiy va madaniy aloqalari haqida ham e’tiborga molik m a’lumotlar keltiriigan.

Bu asar qozoq olimi T.K.Beysembiyev tomonidan chuqur va atroflicha oʻrganilib, 1987-yili rus tilida Olma-Otada alohida kitob chop etildi.

Adabiyotlar
-----------

* Madraimov, Abdumajid. Manbashunoslik: Bakalavriatning tarix yo'nalishi talabalari uchun darslik. A. Madraimov, G. Fuzailova. Т.: O'zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2008.
Tarixiy dalil
-------------

Tarixchilarning faoliyati — bu bilim, bu insoniyat haqida yangi bilimlarni yaratishdir. Gap fikr bildirmaslik, bilim olish bilan bogʻliq. Tarixchilar isbotlangan bayonotlarni berishga harakat qiladilar, ularning haqiqati isbotlanishi mumkin boʻlgan bunday haqiqiy bayonotlarni olishga intiladilar. Shunday qilib, tarixchining bilim faoliyati tarix haqidagi fikrlarning isbotidir. Tarixiy haqiqat bilan bogʻliq masalalarni tushunish uchun tarixiy haqiqat tushunchalarini tahliliy tahlil qilish kerak, Har bir tarixiy tadqiqotning maqsadi oʻrganilayotgan voqelikning rivojlanishi va tarixiy xususiyatlarining asosiy mohiyatini ochib berishdan iboratdir. Olimlar tarixiy matnlar tanqidiy tekshiruvdan oʻtkazilgandan soʻng, ulardagi dalillar haqiqat va ishonchli deb hisoblanishi kerakligiga ishonishdi. Pozitivistlar nuqtai nazaridan tarixiy haqiqatni bilish uning nisbiy soddaligi va tuzilishi bilan aniqlandi. Bizga tarixiy dalillar matnlardan maʼlum, shuning uchun tarixiy haqiqatni aniqlash uchun manbalarga murojaat qilish kifoya. dalillarga asoslanib, pozitivist tarixchilar tarixni aniq fanga aylantirishga harakat qilishdi. Tarix haqiqati va tabiat haqiqati bir qator voqelik hodisalari deb hisoblangan. Faktiy materiallarni toʻplash maqsadida manbalarni tahlil qilish, pozitivistlarning fikriga koʻra, ularni tashqi va ichki tanqid qilish tabiiy fanlardagi tajriba kabi muhim rol oʻynadi. Kollingvud tarixchining „betaraf kuzatuvchi" sifatidagi pozitsiyasiga alohida eʼtibor qaratildi, faktlarga baho bermasligi kerak edi, „uning vazifasi ular nima boʻlganligini aytishdir" Tarixchi hujjatlardagi maʼlumotlardan koʻproq narsani bilishi mumkin emas. Hujjatda boʻlmagan narsa, yaʼni fikrlar, mish-mishlar tarix uchun mavjud emas. Shuning uchun, pozitivistlarning fikriga koʻra, tadqiqotchining vazifasi — oʻtmishni iloji boricha aniqroq hujjatlardan nusxalash. Tarixchi soxta dalillarni ishonchli maʼlumotlardan ajratib olishga va manbalarning haqiqiyligini aniqlashga imkon beradigan uslublar ishlab chiqishi lozim.

1. ↑  Kollingvud R. J. Tarix gʻoyasi. M. 1980. 126-bet.
**Asfaltlash** — Avtomobil yoʻllari, ko'cha, aerodrom va h.k. ga asfalt-beton qoplamalar yotqizish; asfalt-beton qorishmalarni oldindan tayyorlangan zaminga yotqizish va zichlash. Asfalt-beton bir yoki ikki qavat qilib yotqiziladi. Ikki qavatli asfalt-betonning ostki qavati 4—5 smli yirik donali shagʻal, ustki qavati oʻrtacha, mayda donali shagʻal yoki qumli boʻladi va qalinligi 4 sm ga yetadi. Serqatnov yoʻllar va shoh koʻchalarga umumiy qalinligi 12—15 sm ni tashkil qiladigan 3—4 qatlam qoplanadi. Asfaltlashning uch usuli bor: 1. Qizdirilgan asfalt-beton yotqizib, soʻngra tekislash va shibbalash; 2. Sovuq asfalt-beton yotqizib, yengil gʻaltaklar bilan tekislash 3. 250—500 kg/sm2 bosim ostida tayyorlangan plitalar yotqizish. Hozir Asfaltlash ishlari toʻla mexanizatsiyalashtirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tayyibe Gulek Domach** (1969-yil 20-iyunda tugʻilgan, Anqara), parlament aʼzosi, davlat vaziri. U Turkiya siyosiy tarixidagi muhim ismlardan biri Kasım Gulekning qizi.

1991-yilda Garvard universitetini iqtisod (AQSh) mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. 1992-yilda London universiteti, London iqtisodiyot maktabi (Angliya)da magistraturani tamomlagan. 1996-yilda Bryuggedagi College d'Europe (Belgiya)da Yevropa Ittifoqi kursini tamomlagan.

1994-yilda Bosh vazirlikda maslahatchi lavozimida ishlay boshlagan. 1999-yilgacha xizmat qilgan davrda u Baku Tbilisi Jayhan neft quvuri, iqtisodiyotni muvofiqlashtirish, Yevropa Ittifoqi muvofiqlashtirish, Janubi- Sharqiy Anadolu loyihasi va hukumatda umumiy sifat menejmentini amalga oshirishda ishlagan. 1999-yil 18-aprel saylovlarida DSP ro'yxatidan Adana deputati etib saylangan. Turkiya Oliy Millat Majlisiga eng yosh ayol deputat sifatida kirdi. 2002-yil 12-iyulda u Bosh vazir Bulent Ejevit tomonidan Kipr va chet elda yashovchi fuqarolar uchun mas'ul davlat vaziri etib tayinlandi.

Assambleyadagi faoliyati davomida Yevropa Kengashi Parlament Assambleyasidagi Turkiya delegatsiyasi aʼzosi va Gʻarbiy Yevropa Ittifoqi Turkiya delegatsiyasi aʼzosi boʻlgan Gulek, Gender tenglik komissiyasi aʼzosi sifatida ham ishlagan. Yevropa Kengashi Parlament Assambleyasining Qonun va inson huquqlari boʻyicha komissiyasi raisining oʻrinbosari sifatida. 2002-yilda Jahon Iqtisodiy Forumi (Davos) tomonidan Kelajakdagi yosh liderlardan biri sifatida tanlandi. Ayshe Kulinning hayotiy voqeaga asoslangan "Uning ismi Aylin" kitobining qahramoni Tayyibe Gulekning xolasi Aylin Devrimel Radomisli. U 1997-yilda boshlovchi Murat Birselga turmushga chiqdi, er-xotin 1 yildan keyin ajrashishdi. 2002-yilda İlker Domachga turmushga chiqdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 7 martda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20 mayıs 2020.
2. ↑
Tarix fanida **tarixiy faktlarning** ikki turi ajratiladi: haqiqiy *tarixiy fakt* va *ilmiy-tarixiy fakt* .

**Tarixiy fakt** — bu sodir boʻlgan va har doim quyidagi xususiyatlarga ega boʻlgan real voqea : vaqt va makonda lokalizatsiya, ob’ektivlik va tuganmaslik. Tarixiy vaqt xronologik kategoriyalar bilan ifodalanadi: yil, mingyillik, davr, davr, bosqich va harakatlar (korrelyatsiyalar, taqqoslashlar, davomiylik va ketma-ketlikning taʼriflari, sinxronlik/asinxronlik korrelyatsiyalari). Tarixiy vaqt tarixiy oʻtmishni oʻz vaqtida mahalliylashtirishni taʼminlaydi va vaqtinchalik yoʻnalishlarning rivojlanishiga yordam beradi. Tarixiy makon maʼlum bir hududda sodir boʻladigan tabiiy-geografik, siyosiy, ijtimoiy-madaniy jarayonlar majmui bilan ifodalanadi. Tarixiy harakat inson va jamiyatning turli faoliyat sohalaridagi faoliyatini aks ettiradi: mehnat, ijtimoiy, siyosiy, madaniy, kognitiv, xalqaro, oʻz-oʻzini rivojlantirish turlariga boʻlinadi.

**Koʻpgina olimlar tarixiy faktlarning 3 toifasini ajratib koʻrsatishgan:**

1. Maʼlum bir fazo-vaqt doirasida joylashgan va moddiylikka ega boʻlgan ob’ektiv mavjud voqelik faktlari (tarixiy hodisalar, hodisalar, jarayonlar);
2. Manbalarda aks ettirilgan faktlar, voqea haqidagi maʼlumotlar;
3. Tarixchi tomonidan olingan va tavsiflangan „ilmiy" faktlar.

**Ilmiy-tarixiy fakt** — tarixchi olim faoliyati ob’ektiga aylangan tarixiy fakt; oʻtmishdan qolgan izlarga asoslangan xulosaning natijasi. Bu faktlar har doim sub’ektiv boʻlib, olimning pozitsiyasini, uning malakasi va bilim darajasini aks ettiradi. Oʻquv mavzusi koʻpincha tavsiflangan, tizimlashtirilgan va tushuntirilgan ilmiy va tarixiy faktlarni taqdim etadi. Har qanday tarixiy fakt umumiy, umuminsoniy, individuallikni oʻz ichiga olishi mumkin. Ana shu oʻziga xoslikni hisobga olgan holda tarix oʻqitish metodikasida faktlarning uch guruhi shartli ravishda ajratiladi: fakt-hodisa — oʻziga xos, takrorlanmasligini tavsiflovchi; fakt-hodisalar — tipik, umumiylikni aks ettiruvchi; fakt jarayonlari — universalni aniqlash. Bu faktlar mantiqiy qayta ishlashdan oʻtgan va mantiqiy shakllarda taqdim etilgan: tasvirlar (tasvirlar) tavsif shaklida tashqi tomonning xarakteristikasini oʻz ichiga oladi; tarixiy o‘tmishning mohiyatini tavsiflovchi va izohlovchi tushunchalar, g‘oyalar, nazariyalar. Faktlar — jarayonlar tavsif, tushuntirish, baholash orqali taqdim etiladi.

Rus tarixchisi A. FROM. Lappo-Danilevskiy „tarixiy fakt" tushunchasi ostida oʻziga xos, oʻziga xos maʼnoda individuallikning atrof-muhitga taʼsirini anglatadi. „Individuallik"ni nafaqat birlik sifatida, balki ijtimoiy guruh sifatida qabul qilish va „atrof-muhit" ostida — butun madaniyat, birinchi navbatda, ijtimoiy ong.

Yana qarang
-----------

* Fakt

Manbalar
--------

1. ↑  *Pro A.* Dvenadsat urokov po istorii. M.: Rossiysk. gos. gumanit. un-t, 2000, s. 73
2. ↑  Лаппо-Данилевский А. С.*. Методология истории*, 2, 1913 — 186 bet.

Havolalar
---------

* Tarixiy fakt nima?
**Qutb**, **Qutub**, **Kutb**, **Kutub** yoki **Kotb** (arabcha: ), „oʻq", „burilish" yoki „qutb" degan maʼnoni anglatadi. Qutb samoviy harakatlarga ishora qilishi va astronomik atama yoki ruhiy belgi sifatida ishlatilishi mumkin. Tasavvufda qutb — avliyolar ierarxiyasini boshqaradigan komil inson, *al-Inson al-Komil* („Umumjahon odam").  Qutb Xudo bilan ilohiy aloqaga ega boʻlgan va uni tasavvufning markazi yoki oʻqi boʻlgan ilmlarni uzatuvchi soʻfiylik ruhoniysidir, lekin u dunyoga nomaʼlum. Har bir davr uchun beshta qutb bor va ular begʻubor va ishonchli ruhiy rahbarlardir. Ular faqat tasavvufchilarning tanlangan guruhiga ochiladi, chunki „insonning Xudoni toʻgʻridan-toʻgʻri bilishga boʻlgan ehtiyoji" mavjud.

Ismoiliyashunoslik institutiga ko‘ra, "Termiziy, Abdurrazzoq va Ibn Arabiy (vafoti 1240) kabi tasavvuf adabiyotida [Qutb] eng komil insonni nazarda tutadi.

Manbalar
--------

1. 1 2  Esposito, John L.*. The Oxford dictionary of Islam*. New York: Oxford University Press, Inc. 2003.
2. ↑  Hobson, J. Peter*. The Concise Encyclopaedia of Islam*. London, England: Stacey International & Cyril Glasse, 2001 — 374 bet.
3. ↑  Brill, E.J.*. Encyclopaedia of Islam. A Dictionary of the Geography, Ethnography and Biography of the Muhammadan peoples*. Netherlands: Leiden, 1938 — 1165–1166 bet. ISBN 90-04-09796-1.

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh | *Islom diniga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Tarixi Rashidiy** — tarixiy asar. 1544—1546-yillarda Kashmirda yozilgan. Muallifi tarixchi Mirzo Muhammad Haydar. Fors tilida yozilgan.

Olimning ikkinchi yirik va mashhur asari "Tarixi Rashidiy"dir. Kitob ikki qism , daftardan iborat bolib, birinchi qismida Mo‘g‘u!iston xalqlarining tarixi Tugluq Temur (1348-1363)dan to Abdurashidxonning taxtga o‘tirguni (1533-y.)gacha boʻlgan davrni o‘z ichiga oladi.
Asarda Markaziy Osiyoning XIV—XV asrlardagi ijtimoiy-siyosiy hayotiga oid yangi, ma’lumotlar ko‘p. Qolaversa, Koshg‘ar, shuningdek, Movarounnahr va Turkistonning XIV—XVI asr boshlaridagi siyosiy tarixini mukammal qamrab olishi bilan qimmatlidir. Asarning ikkinchi qismida, esdalik, xotiralar tarzida yozilgan bo‘lib, Koshg‘ar, Movarounnahr, Afg‘oniston hamda Shim oliy Hindistonning XVI asrning birinchi yarmidagi tarixini oʻrganishda asosiy va qimmatli manbalardan hisoblanadi.
"Tarixi Rashidiy" asari uyg'ur, o‘zbek va rus tillariga tarjima qilingan. Asarning qisqartirilgan inglizcha tarjimasi bo'lib, 1895-yili Londonda nashrdan chiqqan. A.O‘rinboyev, R.Jalilova va L.Epifanova ruschaga tarjima qilib, so‘zboshi va zarur izohlar bilan, 1996-yili Toshkentda chop etgan. Oʻzbekcha nashri 2010-yil Toshkentda chop etilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Madraimov, Abdumajid. Manbashunoslik: Bakalavriatning tarix yo'nalishi talabalari uchun darslik.
* A. Madraimov, G. Fuzailova. Т.: O'zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2008.
* Zamonov A.*. Buxoro xonligi tarixi: metodik qoʻllanma*. Toshkent: Bayoz, 2021 — 264 bet. ISBN 978-9943-6372-0-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. ↑  Zamonov 2021, s. 9. sfn error: no target: CITEREFZamonov2021 (help)
**Novgorod** — Rossiya Federatsiyasidagi shahar. Novgorod viloyati markazi. Volxov daryosining har ikkala sohilida, Ilmen koʻlidan 6 km. Moskva — SanktPeterburg avtomagistralida. Temir yoʻl tuguni. Pristan. Aholisi 232,4 ming kishi (1998). Shahar dastlab 859 yilga mansub Novgorod I yilnomasida tilga olingan. Sharqiy Yevropaning muhim savdo yoʻli oʻtgan yerda joylashgani uchun yirik savdo markazlaridan hisoblangan. 10-asrda hunarmandchilik rivojlangan. Xloratlar 1136—1478-yillarda Novgorod feodal respublikasining markazi. Xloratlarga moʻgʻullar istilosi davrida shikayet yet-magan, shuning uchun milliy madaniy boyliklar yaxshi saqlangan. Moskva knyazi Ivan III 1478-yil Xloratlarni Moskva knyaz-ligiga koʻshib oldi. 1727—1927-yillarda Novgorod gubernyasining maʼmuriy markazi. Ikkinchi jahon urushi davrida sha-har jiddiy zarar koʻrdi. Shaharning koʻpchilik zavod va fabrikalari urushdan keyin qurilgan. Sanoati: mashinasozlik va metallsozlik (shu jumladan, radioelektronika sanoati), kimyo, yogʻochsozlik, oziq-ovqat, yengil sanoat. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi.

Shahar hududida qad. yodgorliklardan: Sofiya sobori (1045—50) va boshqa soborlar va cherkovlar saqlanib qolgan. Arxeologik qazishmalar natijasida sha-har qurilishi qoldiklari, yogʻoch qrplangan koʻchalar, moddiy madaniyat bu-yumlari, beresta yorliqlari topildi. 3 oliy oʻquv yurti (shu jumladan, universitet), teatr, tarixiy-meʼmoriy muzey-qoʻriqxonasi bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Asetometr** (lotincha acetum — sirka va yunoncha metron — oʻlchov) — sirka kislotasining oʻtkirligini aniqlovchi oʻlchash moslamasi (snaryad). Otto tomonidan ixtiro qilingan ushbu qurilma 19- asr oxiri — 20-asr boshlarida sirkaning oʻtkirligini sinovdan oʻtkazish, yaʼni undagi erkin sirka kislotasi miqdorini aniqlash uchun xizmat qilgan.

Umuman olganda, asetometr oʻlchov idishi — uzunligi 30 santimetr va kengligi 15 millimetr boʻlgan shisha naychadan iborat. Moslama quyidagi boʻlinmalarga ega: u **a** chizigʻigacha 1 sm³ suyuqlikni sigʻdira oladi, **a** va **b** orasidagi boʻshliqqa esa 10 sm³ suyuqlik sigʻadi. Yuqorida koʻrsatilgan shkalaning katta boʻlinmalari sigʻimi 2 sm³ga teng: bu boʻlinmalar 1, 2, 3 … raqamlari bilan koʻrsatiladi va ularning har biri toʻrtta teng qismga boʻlinadi.

Ushbu qurilma yordamida sirkani sinovdan oʻtkazish uchun lakmusning och koʻk damlamasi bilan a chizigʻigacha boʻlgan boʻsh joyni toʻldirishgan va suyuqlikni trubaning devorlari boʻylab ehtiyotkorlik bilan u **a** chiziqqa koʻtarilgunicha tushirishgan. Keyin esa qurilmaning **b** chizigʻigacha sifatini sinab koʻrish kerak boʻlgan sirka quyilgan (lakmus damlamasi bilan u qizil rangga kirgan). Keyin esa ehtiyotkorlik bilan ammiak eritmasi (1 litr suv uchun 17 gramm) qoʻshilgan, u kuch bilan silkitilgandan soʻng suyuqlikning koʻk rangi qizgʻish rangga kirishi uchun yetarli miqdorga quyilgan.

Bu paytga kelib qurilma shkalasi boʻyicha suyuqlik darajasi haqida hisobot tuzilgan. Asetometr shkalasining har bir boʻlinmasi suvsiz sirka kislotasining bir foiziga toʻgʻri kelgan.

Hozirgi vaqtda suyuqliklarning kimyoviy tarkibini aniqlashning anchagina ilgʻor usullari mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  "Slovar inostrannix slov, voshedshix v sostav russkogo yazika" Chudinov A. N. 1910

Havolalar
---------

* Ацетометр[*sayt ishlamaydi*]
**Qutbshohlar** — oʻrta asrlarda Hindistondagi Golkonda sultonligini idora etgan sulola (1512—1687). Bahmaniylar davlati tanazzulga uchrashi natijasida vujudga kelgan. 1512-yil Telinganadagi bahmaniy noib turkiy qavmdan boʻlgan Sultonquli Qutbshoh oʻzini mustaqil hukmdor — sulton deb eʼlon qilgan. Uning vorislari qoʻshni davlatlar — Bijaypur, Vijayanagar, Boburiylar davlati bilan urushlar olib borishgan. 1636-yil Abdulla Qutbshoh oʻzini Shoh Jahonksht vassali deb hisoblagan. 1687-yil Avrangzeb bilan urush natijasida Q. oʻz mulklaridan ajralganlar.

Qutbshohlar roʻyxati
--------------------

* Sultonquli Qutbshoh
* Jamshidquli Qutbshoh
* Subhonquli Qutbshoh
* Ibrohimquli Qutbshoh
* Muhammadquli Qutbshoh

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Brazzavil** — Kongo Respublikasining poytaxti. Kongo daryosi quyi oqimining oʻng sohilida. Mamlakatning eng yirik port shahri. Brazzavil Kongoning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Aholisi 650 ming kishi (1997).

Brazzavilga 1880-yil fransuz sayyohi va mustamlakachisi Pyer Savornyan de Brazza asos solgan. Brazzavil 1910—58 yillarda Fransiya Ekvatorial Afrikasi federatsiyasi va Oʻrta Kongoning maʼmuriy markazi. Ikkinchi jahon urushi davrida general de Goll boshchiligidagi "Ozod Fransiya" harakatining asosiy tayanch punktlaridan biri boʻlgan. 1958—60 yillar Muxtor Kongo, 1960-yildan Kongo Respublikasi poytaxti.

Brazzavil mamlakatning transport, asosiy savdo-sanoat va moliya markazi. Dare porti. Brazzavil va shosse orqali dengiz porti PuentNuar bilan bogʻlangan. B.da ip yigirish, toʻqimachilik, kimyo (plastmassa buyumlar, sunʼiy matolar, boʻyoq ishlab chiqarish), sigareta, gugurt fabrikalari, oziq-ovqat sanoati va boshqa korxonalar, xalqaro ahamiyatga ega boʻlgan aeroport bor. Baliq quritiladi va dudlanadi. Kema tuzatish korxonalari ishlab turibdi. Hunarmandchilik (yogʻochdan turli buyumlar yasash, badiiy keramika) rivojlangan. Shahar yakinida GES qurilgan. Markaziy Afrika tadqiqot instituti, Paster instituti, universitet, milliy muzey bor.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Afrika poytaxtlari |
| --- |
|  |
| 
BMTga aʼzo mamlakatlar: Abuja **·**  Addis-Abeba **·**  Akkra **·**  Jazoir **·**  Antananarivu **·**  Asmera **·**  Bamako **·**  Bangi **·**  Banjul **·**  Bisau **·**  Brazzavil **·**  Bujumbura **·**  Viktoriya **·**  Vindxuk **·**  Gaborone **·**  Dakar **·**  Jibuti **·**  Juba **·**  Dodoma **·**  Qohira **·**  Kampala **·**  Kigali **·**  Kinshasa **·**  Konakri **·**  Librevil **·**  Lilongve **·**  Lome **·**  Luanda **·**  Lusaka **·**  Maseru **·**  Malabo **·**  Maputu **·**  Mbabane **·**  Mogadisho **·**  Monroviya **·**  Moroni **·**  Nayrobi **·**  Njamena **·**  Niamey **·**  Nuakshot **·**  Port-lui **·**  Porto-Novo **·**  Praya **·**  Pretoriya **·**  Rabot **·**  San-Tome **·**  Tarobulus al-Gʻarb **·**  Tunis **·**  Uagadugu **·**  Fritaun **·**  Xarare **·**  Xartum **·**  Yamusukro **·**  Yaunde

Boshqa hududlar: Jeymstaun **·**  Sen-DeniTan olinmagan davlatlar: Bir-Lelu **·**  Garoue **·**  Tombuktu **·**  Xargeysa **·**  Al-Ayun
 |

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Afrika geografiyasi | *Afrika geografiyasi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ion kristallar** - zarralari, asosan, ion bogʻlar yordamida birikkan kristallar. Bir atomli va koʻp atomli ionlardan iborat bo'lishi mumkin. Bir atomli ionlardan tuzilgan I. k. ga ishqoriy va ishkrriy-yer metallari galogenidlari (NaCl, CsCl, SaGʻ2)ning kristallari, koʻp atomli ionlardan tuzilgan I. k. ga shu metallarning nitratlari, sulfatlari, karbonatlari, fosfatlari, silikatli va b. tuzlari misol bo'la oladi. Bunday kristallar musbat zaryadli metall ionlari hamda bir nechta atomlardan tuzilgan manfiy zaryadli kislota qoldiqlaridan tashkil topgan. Kislota qoldiqlari oʻzaro birlashib uzun zanjirlar, qavatlar, shuningdek, boʻshliqlarida metall ionlari joylashgan uch oʻlchamli pan-jaralar (mas, silikatlarning kristall tuzilishi) hosil qilishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qutblanuvchanlik** - zarralar (atom, ion va molekula)ning elektr maydonda dipol momentiga ega boʻlish xossasi. Elektr maydon (Ye) taʼsirida atom sistemalaridagi elektr zaryadlar siljib, dipol moment (R) induksiyalanadi. Maydon oʻchirilganda induksiyalangan r moment yoʻqoladi. Q. tushunchasi, odatda, doimiy dipol momentiga ega boʻlgan zarralarga, mas, qutbli molequlalarga qoʻllanmaydi. Nisbatan zaif maydonlarda r ning Ye ga bogʻlanishi chiziqli boʻladi va quyidagicha ifodalanadi: r=aYe, (bunda a — hajmiy oʻlchamlikka ega boʻlgan Q.). Baʼzi molekulalar uchun Q.ning qiymati Ye ning yoʻnalishiga bogʻliq boʻladi (ani-zotrop Q). Kuchli maydonlarda r(Ye) bogʻlanish chiziqli boʻlmaydi. Maydon yoqilganda r bir onda paydo boʻlmaydi, uning turgʻunlik vaqti t zarralarning tabiati va atrof muhitga bogʻliq. Statik maydonga Q.ning statik qiymati mos keladi. Oʻzgaruvchan maydonda Q. turgʻunlashishi vaqti t va maydon chastotasi so ga bogʻliq boʻladi. Yetarlicha kichik vaqt va past sh chastotalarda r momentning oʻzgarishlari Ye ning oʻzgarishlari bilan sinfaz bogʻlangan va Q. statik Q. bilan mos tushadi. Juda yuqori so va katta x vaqtlarda r moment umuman hosil boʻlmasligi mumkin (zarra maydonni "sezmaydi"), Q.ning elektron, ion va atom xillari bor. Elektron Q.ga sabab Ye maydonda elektron qobiqlar atom yad-rosiga nisbatan siljishidir. I o n Q. (ion kristallar) da turli ishorali ionlar muvozanat vaziyatidan qarama-qarshi yoʻnalishlarda siljiydi. A t o m Q.da molekuladagi turli xil atomlar siljiydi. Qattiq va suyuq dielektriklar fizikasida Q. deganda oʻrtacha Q, yaʼni, dielektriklarning bitta zarrasiga va elektr maydonning birlik quchlanganligiga toʻgʻri keluvchi R qutblanganligi: a=R/YEI (bu yerda N — hajm birligidagi zarralar soni) tushuniladi. Q. tushunchasi dielektriklar fizikasi, molekulyar fizika va kimyoda qoʻllaniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Iordaniya aviatsiyasi**-shtab-kvartirasi Amman shahrida joylashgan Iordaniya aviakompaniyasi. Dunyo bo'ylab charter reyslarini,boshqa aviakompaniyalarning samolyotlarini ijaraga berish va xizmat ko'rsatish xizmatlarini taqdim etadi va BMTning tinchlikparvarlik missiyalari uchun muhim havo etkazib beruvchisi hisoblanadi. Asosiy markaz Amman xalqaro aeroportidir. Bundan tashqari,u 2010-yil oktyabr oyida ochilgan **Iordaniya aviatsiyasi** operatsion va texnik markazining bir qismi bo'lgan o'zining texnik xizmat ko'rsatish bo'limiga ega edi.

Tarixi
------

Aviakompaniya 1998-yilda kompaniya sifatida tashkil etilgan va 2000-yilda ekspluatatsiya sertifikatiga ega bo'lib,o'sha yilning oktyabr oyida ish boshlagan.U Iordaniyadagi birinchi xususiy charter aviakompaniyasi sifatida Ammandan parvozlarni boshladi. Aviakompaniya reyslarida BMT tinchlikparvar kuchlarini tashish amalga oshiriladi.Shuningdek,kompaniya samolyotlarni "ho'l lizing" bilan shug'ullanadi.Dam olish charter reyslari uning Amman bazalari orqali ham amalga oshiriladi.

Jayjay aviakompaniyasining yangi liveridasi
**Iordaniya aviatsiyasi** kompaniyasi Muhammad Al Hashman (prezident va bosh direktor) va Hazem Alrasega tegishli.Kompaniya 900 dan ortiq xodimga ega(2012 yil iyun holatiga ko'ra).

Manzillari
----------

Aviakompaniya quyidagi yo'nalishlarga parvozlarni amalga oshiradi  :

Misr
* Qohira - Qohira xalqaro aeroporti

Iroq
* Bog'dod - Bog'dod xalqaro aeroporti

Iordaniya
* Amman - Qirolicha Alia aeroporti **(baza)**
* Aqaba - Qirol Husayn aeroporti

Quvayt
* Quvayt shahri - Quvayt xalqaro aeroporti

Turkiya
* Istanbul - Istanbul xalqaro aeroporti

BAA
* Dubay - Dubay xalqaro aeroporti

Aero Filotlari
--------------

### joriy flotlari quyidagilar

| turi | Miqdori | Imkoniyat | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| Airbus A320-200 | 2 | 166/ 168 |  |
| Airbus A330-200 | 2 | 326
12 /42/ 183 |
| Boeing 737-300 | 2 | 148 |
| Boeing 737-400 | 1 | 168 |
| Boeing 767-200 | 1 | 290 |

Eslatmalar
----------

1. ↑  „Jordan Aviation". *jordanaviation.jo*. 4-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-fevral 2022-yil.
2. ↑  „Jordan Aviation Fleet Details and History". *www.planespotters.net*. 9-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-fevral 2022-yil.
3. ↑  „Our fleet" (en). *www.jordanaviation.jo*. 19-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-fevral 2022-yil.
**Fort Nashboro**, shuningdek, **Fort Bluff**, **Bluff Station**, **French Lick Fort**, **Cumberland River Fort** va boshqa nomlar bilan ham tanilgan, 1779 yil boshida Kamberlend daryosi vodiysidagi Fransiyaning Lik hududida tashkil etilgan bo'lib, bu aholi punktining oldingi qismi bo'lgan. Nashville shahri, Tennessi. Qal'a harbiy garnizon emas edi. Yog'och to'r to'rtburchak shaklda bo'lib, 2 acre (8,100 m2). U 20 ta yog'och kabinani o'z ichiga olgan va ko'chmanchilarni yovvoyi hayvonlar va hindulardan himoya qilgan. Jeyms Robertson va Jon Donelson asoschilar va so'zlashuv tilida "Tennessi asoschilari" hisoblanadi. Qal'a 1794 yilda tashlab ketilgan, ammo aholi punkti, hozirgi Nashvill shahri, 1796 yilda Tennessi shtatining yangi poytaxti bo'ldi ekan.

Fon
---

Amerika inqilobi 1775 yil mart oyida Richard Xendersonning Transilvaniya posyolkasi erlarini Cheroki bilan sotib olish shartnomasi imzolanganidan bir oy o'tib boshlandi. Xaridga Shimoliy Karolina shtatidagi (hozirgi shimoliy Tennessi shtati) Kamberlend daryosi ustidagi yerlar kiritilgan. Garchi sotib olishning katta qismi 1778 yilda Virjiniya tomonidan bekor qilingan bo'lsa-da, Kumberlend yaqinidagi erlar hali ham ajoyib edi ekanligi aniq.
**Ibn Al-Xatib Abu Abdulloh Liso-Nuddin Muhammad Ibn Abdulloh Ibn Saʼid** (1313, Loxa - 1374, Fes) -arab tarixchisi, Gʻarnota (Grenada) sultoni vaziri (1348—54). Asli shomlik. Yirik ulamolardan taʼlim olgan. Vazirlik davrida "Zulvizoratayn" (yaʼni, ham ilm bobida, ham davlatni idora qilishda vazir) degan faxriy unvonga sazovor boʻlgan. Keyinchalik dahriylikda ayblanib qatl etilgan. Tarix, geografiya, tasavvuf, sheʼriyat va tabobatga doir 60 ga yaqin asar yozgan. Kupchiligi tarixga oid boʻlib, ulardan eng muhimlari — "Alihota fiy taʼrix Gʻarnota" ("Gʻarnota tarixi xususida xabarnoma") va "Taʼrix Isbaniya al-islomiyya" ("Islomiy Ispaniya tarixi") dir. Birinchisi Qohira (1901) da, ikkinchisi Bayrut (1956) da nashr qilingan. I.al-X. asarlari islom madaniyati tarixi, xususan, Ispaniya musulmonlari tarixiga oid muhim manbadir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ibodulla Boymurodov** (1940.25.3, Pastdargʻom tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Samarqand Davlat Universitetining mat. fakultetini tugatgan (1971). 1963-yildan Pastdargʻom tumanidagi 9, 74-maktablarda, 1976-yildan Nurobod tumanidagi 15-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi. Boymurodov darslarni koʻrgazmali qurollar asosida samarali tashkil etishga katta ahamiyat beradi, har bir oʻquvchi bilan yakkamayakka ishlab, ularni mustaqil fiqolashga, ogʻzaki nutqini oʻstirishga harakat qiladi. "Boshlangʻich sinf oʻquvchilarini oʻyinlar orqali tarbiyalash" mavzuini ishlagan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Las-palmas** — Ispaniyadagi shahar, Kanar orollari tarkibidagi Gran-Kanariya orolda. Las-Palmas provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 352,6 ming kishi (1998). Transatlantika aloqalarining muhim tranzit punkti. Xalqaro ahamiyatdagi kema tuzatish va taʼmirlash markazi va bunker bazasi. Baliq ovlanadi. Meva-konserva va baliqni qayta ishlash korxonalari, sanʼat muzeyi bor. Dengiz boʻyi iqlim kurorti. Shaharga 1478-yilda asos solingan. 15-asrga oid meʼmoriy yodgorliklari saqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ibodulla Nazrullayev** (1927, Gʻijduvon) — usta kulol, Gʻijduvon kulollik maktabining 6-avlod vakili. Gʻijduvon kulollik anʼanalarini rivojlantirgan. Gʻijduvonlik usta Usmon Umarovdan hunar oʻrgangan. N. yaratgan buyumlar (kosa, lagan, piyola va boshqalar) be-zagi nafis ranglar uygʻunligi va jilosi, mujassamotlar yechimi hamda jozibasi bilan ajralib turadi, anʼanaviy islimiy, handasiy naqshlarni keng qoʻllagan. N. ijodida real mujassamotlar bilan bir qatorda afsonaviy qush tasvirlari ham oʻz aksini topgan. Ayniqsa, ustaning tovus tasviri tushirilgan (tovoqilabgardon kabi) laganlari mashhur; qoshiya naqshlarda anʼanaviy toʻlqinsimon oʻsimlik novdalari tasviri, handasiy naqshlarni keng qoʻllaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Artashes Sergeevich Karapetyan** (1913-yil, 5-dekabr, Fargʻona viloyati,  Andijon — 1994-yil, Moskva) — erkin va klassik kurashchi, 1943-yilda SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi. 1957-yilda SSSRda xizmat koʻrsatgan murabbiy hisoblanadi.

Biografiyasi
------------

Artashes Karapetyan 1947-yili Butun ittifoq toifali sudya va 1957-yilda esa Butun ittifoq toifasi faxriy sudyasi boʻlgan.

1928-yildan kurash bilan shug‘ullana boshlagan.

Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1985-yilning 4-iyun kuni II darajali Ikkinchi jahon urushi ordeni bilan taqdirlangan.

„Kurashchi-murabbiy eslatmalari" kitobning muallifi.

1938 — 1941-yillarda yengil vazn toifasida Yunon-rum kurashi boʻyicha SSSR chempioni, 1944, 1947 va 1948-yillarda SSSR chempionatlarining 2-oʻrin sovrindori, 1945-yil yengil vaznda 3-oʻrin SSSR chempionati gʻolibi.

Erkin kurash boʻyicha SSSR chempioni.

Artashes Karapetyan 1994-yili Moskvada vafot etgan va Vagankovskiy qabristoniga dafn etilgan.

Sport natijalari
----------------

Yunon-rum boʻyicha SSSR chempionati 1938-yil 01 !1st

SSSR yunon-rum chempionati 1941-yil 01 !1st

Yunon-rum boʻyicha SSSR chempionati 1944-yil 02 !2nd

SSSR yunon-rum chempionati 1945-yil 03 !3rd

Yunon-rum boʻyicha SSSR chempionati 1947-yil 02 !2nd

Yunon-rum boʻyicha SSSR chempionati 1948-yil 02 !2nd

Erkin kurash boʻyicha SSSR chempionati 1945-yil 01 !1st

Erkin kurash boʻyicha SSSR chempionati 1947-yil 02 !2nd

Erkin kurash boʻyicha SSSR chempionati 1948-yil 01 !1st

Erkin kurash boʻyicha SSSR chempionati 1949-yil 02 !2nd

Erkin kurash boʻyicha SSSR chempionati 1951-yil 03 !3rd

Taniqli oʻquvchilar
-------------------

Ibrohimposha Dadashev, Anatoliy Prokopchuk, V. Boboev, Aram Agabekyan Fedor Martynov, David Maxaradze

Manbalar
--------

1. ↑  „Карапетян Арташес Сергеевич". *ru.hayazg.info*.  Энциклопедия фонда «Хайазг». 1-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-iyul 2016-yil.
2. ↑  Vo Vsesoyuznom komitete // Советский спорт (gazeta). — 27 maya 1947, № 42. — s. 2.
3. ↑  „Карапетян Арташес Сергеевич".  sport-strana.ru. 17-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-iyul 2016-yil.
**Ibn Al-Baytor**, Ziyouddin ibn Abdullo ibn Muhammad al-Maloqiy (? — 1248, Damashq) — oʻrta asr botanigi (nabotiy), farmakologi. Nabotot ilmini oʻrganib, Yunoniston va Misrga sayohat qilgan. Misr oʻsimlikshunoslari raisi qilib tayinlangan. Dorivor oʻsimliklar haqida arab tilidagi "Kitob ul-mugʻni fil-adviyat il-mufrad" ("Nodir dorilar kitobi") va "Al-Mufradot, aladviya val-agʻziya" ("Dorivor oʻsimliklar, dorilar va taomlar") asarlari bizgacha yetib kelgan. Ularni yozishda Dioskarid,Galen, Ibn Sino va b. olimlarning asarlaridan foydalangan. Jumladan, Ibn Sinoning "Yurak dorilari" risolasidagi barcha oddiy dorilarni (65 ta) oʻz asariga kiritgan, baʼzi oddiy yurak dorilarini Ibn Sino kashf etganligini yozadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |