recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Fayl:Dmitry Medvedev 24-iyun 2008-yil-7.jpgDmitriy Medvedev Moskvada bitiruv oqshomida. 2008-yil 24-iyun.
**Bitiruv oqshomi** yoki **bitiruv kechasi** deb biror taʼlim muassasini bitirayotgan talabalar, oʻquvchilarning oqshomiga aytiladi. Bitiruv oqshomlari imtihonlardan keyin boʻlib, ularda attestat yoki diplomlar topshiriladi. Oqshomda ziyofat, raqs, musiqa kabi koʻngilocharliklar boʻladi.

Bitiruv oqshomlari odatda maktablarda 9- va 11-sinfni yakunlayotganda hamda kollej va universitet kabi oliy oʻquv yurtlarini tugatayotganda oʻtkaziladi. Turli mamlakatlarda bitiruv kechalarini turli xil ravishda oʻtkazishadi. Odatda marosimning rasmiy qismida attestat va diplomlar topshiriladi hamda oʻqishni aʼlo baholar bilan yakunlagan bitiruvchilar medallar bilan taqdirlanadi.

Yana qarang
-----------

* Soʻnggi qoʻngʻiroq

Havolalar
---------

* Bitiruv oqshomi anʼanalari tarixi Wayback Machine saytida arxivlandi (2009-06-22). *Mental Floss* (ingl.)
* Bitiruv oqshomi anʼanalari Wayback Machine saytida arxivlandi (2014-05-22). *Diletant* (rus.)


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Castro 2015-yilda
**Raúl Modesto Castro Ruz** (talaffuzi: *Raul Modesto Kastro Rus*; 1931-yil 3-iyunda tugʻilgan) – Fidel Castroning ukasi va hamfikri, 2006-yilning 31-iyulidan esa Kuba davlatining muvaqqat prezidentidir. Kuba Davlat Kengashi rahbarining birinchi oʻrinbosari (yoki birinchi vitse-prezident) (1965-yildan), Kuba Qurolli Kuchlari Bosh Qoʻmondoni („maksimum general"), yaʼni armiyada Oliy Bosh Qoʻmondon – Castrodan keyingi ikkinchi shaxs. Kuba Konstitutsiyasiga koʻra (94-modda), rahbar isteʼfosi yoki oʻlimidan soʻng ushbu lavozimni qabul qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Raúl Castro Ruz" (inglizcha).  Britanica. Qaraldi: 10-noyabr 2008-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BIBSYS: 7077054
* BNE: XX1778280
* BnF: cb145070995 (maʼlumot)
* GND: 119503352
* ISNI: 0000 0000 8402 9919
* LCCN: n84001739
* NDL: 01071624
* NKC: mzk2012690394
* NLI: 000029241
* NLP: A29839865
* NTA: 145649105
* SBN id UBOV612921 yaroqsiz.
* SELIBR: 293694
* en:SNAC: w60v8zkp
* SUDOC: 116795964
* VIAF: 97724278
* en:WorldCat Identities: lccn-n84001739

 |
**Orqa ishchilar haykali** ― („Kirovchanam orqa ishchilar") Kirov viloyati Kirov shahridagi yodgorlikdir.

Yodgorlik kasaba uyushmasi va Karl Marks koʻchalari burchagidagi shahar maydonida Ulug ' Vatan urushi davrida kirovchilarning fidokorona mehnati xotirasiga, urush, mehnat, Qurolli kuchlar va huquqni muhofaza qilish organlarining Kirov viloyat kengashi tashabbusi bilan oʻrnatilgan. „Rossiya harbiy-tarixiy jamiyati" mintaqaviy boʻlimi tomonidan eʼlon qilingan tanlovga oʻn ikkita loyiha taqdim etildi. Tanlov komissiyasi tarkibiga Kirov viloyat oʻlkashunoslik muzeyi direktori, tarix fanlari doktori, professor Mixail Sergeyevich Sudovikov kirgan. Gʻolib Rostov-donu shahridagi rassom-haykaltarosh Mariya Gallas edi.

Yodgorlikning tantanali ochilishi 2016-yil 2-sentabrda — ikkinchi jahon urushi tugaganining 71-yilligi kuni boʻlib oʻtdi. Unda quyidagilar ishtirok etdi: Kirov viloyati hokimi vazifasini bajaruvchi Igor Vasilyev; Kirov shahri rahbari Vladimir Bikov; urush, mehnat, Qurolli kuchlar va huquqni muhofaza qilish organlari faxriylari (nafaqaxoʻrlar) Kirov viloyat kengashi raisi Anatoliy Kuzmin;loyiha muallifi Mariya Gallas. Marosimda urush faxriylari va orqa ishchilari, Kirov aholisi va talabalari ham ishtirok etishdi.

Yodgorlik bronzadan yasalgan va qizil armiya askarlariga PPSH avtomatini qoʻllaridan uzatgan bolaning rasmidir. Oʻsmirning orqasida qurol-yarog ' va mexanik fabrikalarda, toʻquv fabrikalarida, kolxoz maydonlarida orqa ishchilarning turli xil faoliyati tasvirlangan qutb shaklida basseyn oʻrnatilgan. Pilonning orqa tomonida, shuningdek, oldingi xatlar, urush davridagi gazetalarning rasmlari.

Yodgorlik jigarrang granit bilan bezatilgan poydevorga oʻrnatilgan. Poydevorning old qismida „kirovchilar orqa ishchilari" yozuvi yozilgan plastinka bor. Yodgorlikning balandligi-5 metr, vazni — 2000 kilogramm. Moskva viloyati Jukovskiy shahridagi „Wayback Machine-da 2020-yil 8-avgustdagi lit Art Arxiv nusxasi" haykaltaroshlik korxonasida ishlab chiqarilgan. Mariya Gallasning yordamchilari meʼmorlar Andrey Shipunov va Konstantin Ashixmin edi.

Manbalar
--------

1. 1 2  2-sentabrya v Kirove otkrilsya pamyatnik „Kirovchanam-trujenikam tila"[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  „Памятник «Кировчанам — труженикам тыла»". 28-sentabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-avgust 2020-yil.
3. ↑  „В Жуковском изготовили модель памятника кировчанам — труженикам тыла". 24-iyun 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-avgust 2020-yil.
4. ↑  „Памятник кировчанам-труженикам тыла в Кирове". 13-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-avgust 2020-yil.

Havolalar
---------

* Kirovda Ulug 'Vatan urushi yillarida front mehnatkashlariga yodgorlik oʻrnatiladi
* Kirov Arxivnaya kopiya -da „Kirovchilar — Vatan mehnatkashlari" haykali oʻrnatildi.
* Kirovda front ishchilariga haykal ochildi[*sayt ishlamaydi*]
The Salt Lick restoranida mangalda pishirilayotgan goʻsht
**Barbekyu** — Buyuk Britaniya, AQSh va Kanadada norasmiy ravishda **barbekyu**, Avstraliyada **barbi** va Janubiy Afrikada **braai** deb ataladi. Ovqatni pishirish uchun jonli olov va tutundan foydalanadigan turli xil pishirish usullarini tavsiflash uchun muhim mintaqaviy va milliy oʻzgarishlar bilan qoʻllaniladi.  Barbekyu bilan bogʻliq pishirish usullari sezilarli darajada farq qiladi, lekin koʻpchilik ochiq havoda pishirishni oʻz ichiga oladi.

 Barbekyu choʻchqa qovurgʻalari
 Yuqori javondagi kostryulkalarda gamburger va hot-doglar saqlanadi. Pastki panjara choʻchqa qovurgʻalari va "tovuq "pishirish uchun ishlatiladi.

  

Ispaniyalik tadqiqotchi Gonsalo Fernandes De Oviedo y Valdes Ispaniyada 1526-yilda kitobining II nashrida „barbekoa" soʻzini birinchi boʻlib ishlatgan. Kolumb 1492-yilda Amerikaga yetib borganidan soʻng, ispanlarni Taino goʻshtini olov ustidagi tayoqlarda oʻrnatilgan yogʻoch ramkadan iborat panjara ustida qovurayotganini koʻrgan. „Olov va tutun koʻtarilib, goʻshtni oʻrab oldi va unga maʼlum bir lazzat berdi." deb yozadi Kolumb

Tayyorlanish jarayoni
---------------------

 Barbekyu uchun ishlatiladigan propan chekuvchining diagrammasi
Barbekyu pishirishning turli xil turlari mavjud. Asl texnologiya past haroratlarda tutun yordamida pishirishdir — odatda 116-138°C atrofida bir necha soat pishirishdan iborat.

 2014 yil 23 martda Finlandiyaning Oulu shahridagi bogʻda ommaviy barbekyu maydoni

Manbalar
--------

1. ↑  *Bawdon.* „A guide to different types of barbecue".  Great British Chefs. Qaraldi: 8-aprel 2021-yil.
2. ↑  Peters, Philip Dickenson*. Caribbean Wow 2.0*, 1st, Coral Gables, Fla.: House of Zagada, 2003 — 27 bet. ISBN 9781929970049. 12-dekabr 2015-yilda qaraldi.
Oʻzbekistonda ayollarning holati
--------------------------------

Oʻzbekistonda xotin-qizlarning ijtimoiy-huquqiy holati mahalliy urf-odatlar, din, sovet tizimi va mustaqillikka erishgandan soʻng oʻzgargan ijtimoiy normalar taʼsir koʻrsatadi.

Oʻz joniga qasd qilish holatlari
--------------------------------

Oʻz joniga qasd qilish Oʻzbekiston ayollari orasida keng tarqalgan. Hisob-kitoblarga koʻra, 2001-yilda yiliga 500 ga yaqin ayol zoʻravonlikdan soʻng oʻz joniga qasd qilgan.

Qullik
------

BMT hukumatning odam savdosini kamaytirishga qaratilgan ayrim saʼy-harakatlarini tan olgan. Masalan, odam savdosidan jabrlanganlar uchun ishonch telefonlari mavjud va bu jinoyat besh yildan sakkiz yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Saylov jarayonida ayollar huquqlari
-----------------------------------

2004-yildan beri Oʻzbekistonda saylov qonunchiligiga koʻra, siyosiy partiyalar deputatlikka nomzodlarning kamida 30 foizini ayollar koʻrsatishi shart. Biroq, ayollarning kam vakilligi hukumatning barcha darajalarida keng tarqalgan.

Havolalar
---------

* Oʻz joniga qasd qilish holatlari
* Qullik
* Saylov jarayonida ayollar huquqlari
**Sodiqov Hamdam Joʻrayevich** - tarix fanlari doktori, «Oʻzbekistonning yangi tarixi» markazi direktori. H.Sodiqov 1943-yil 23-dekabrda Toshkentda xizmatchi oilasida tugʻilgan.

O'qish faoliyati
----------------

H.Sodiqov 1961-yilda Mannon Uygʻur nomidagi 22-oʻrta maktabni tamomlagan. Toshkent Davlat universiteti filologiya fakulteti jurnalistika boʻlimida kechki kursda, soʻng 1962 – 1966-yillarda kunduzgi boʻlimda oʻqigan. U 1966 – 1967-yillarda Moskva harbiy okrugida muddatli harbiy xizmatni oʻtagan. Zahiradagi ofiserlar kursini bitirgan. 1970 – 1973-yillarda Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasining Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeyi aspiranturasida oʻqigan.

Ish faoliyati
-------------

H.Sodiqov 1961 – 1962-yillarda Toshkent toʻqimachilik kombinatida mehnat faoliyatini boshlagan. U 1968 – 1970-yillarda respublika yoshlar gazetasida adabiy xodim, boʻlim boshligʻi lavozimlarida ishlagan. 1973-yildan 1985-yilga qadar Oʻzbekiston xalqlari tarix muzeyida ilmiy xodim, soʻng boʻlim mudiri lavozimlarida ishlagan. 1985 – 1996-yillarda Toshkent temir yoʻl transporti muxandislari institutida dosent lavozimida ishlagan.U 1996-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti xuzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi Akademiyasi qoshidagi Oʻzbekistonning Yangi tarixi markazi direktori vazifasiga tayinlangan.

Ilmiy faoliyat
--------------

H.Sodiqov 1973-yilda "Turkiston general – gubernatorligi siyosiy-ma'muriy tuzumi" mavzusida tarix fanlari nomzodi ilmiy darajasi uchun disertatsiya yoqlagan. H. J. Sodiqov 1994-yilda "Chorizmning Turkistondagi mustamlakachilik siyosati va istiqlol uchun kurash" mavzuida tarix fanlari doktori ilmiy darajasi uchun dissertasiya yoqlagan. 1996-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti xuzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi Akademiyasi Birlashgan Ixtisoslashgan Kengash a'zoligiga saylangan.

Asarlari
--------

H.J.Sodiqov rahbarligida Oʻzbekistonning yangi tarixi uch jildlik kitoblar tayyorlandi va 2000-yilda nashr etildi. U tariximizda yorqin iz qoldirgan millat qahramonlari faoliyatini matbuotda birinch marta yoritgan tadqiqotchilardan hisoblanadi. (Namoz Pirimqulov, Qurbonjon dodhoh, Muhammad Ali Eshon faoliyatini "Guliston" jurnalida yoritgan.)

**Nashr etgan asarlari:**

1. "Posbon", 1988-y.; 

2. "Sulton Jaloliddin Manguberdi", 1998-y. qissalarining muallifi.

3. "Asr tengdoshi";

4. "Turkiston chorizm mustamlakachiligi davrida".

5. "Koinot nigohidagi alloma";

6. "Amir Temur hayotidagi gʻaroyibotlar"; 

7. "Amir Temur saltanatida xavfsizlik xizmati" 2018-yil, 

8. "Oʻzbekiston tarixi" (hammuallif).

Manbalar
--------

1. ↑  „lex.uz".
2. ↑  „https://kitobxon.com/oz/yozuvchi/sodikov\_h.".
3. ↑
4. ↑
**Glenn Braun**(1966-yilda tugʻilgan, Xekxem) – zamonaviy ingliz rassomi va haykaltaroshi.

Hayoti va faoliyati
-------------------

Glenn Braun Angliya shimolidagi kichik qadimiy shaharchada tugʻilgan. 1984-yildan 1992-yilgacha u Norvich sanʼat maktabi, Bath kolleji va Londondagi Goldsmiths kollejida sanʼat boʻyicha tahsil olgan. Yoshligida Glenn ijodning rivojlanishiga katta taʼsir koʻrsatgan. Braunga Gerxard Rixterning sanʼati maqul kelgan.

Braun oʻz asarlari uchun mavzularni zamonaviy ustalardan (Frank Auerbax, Govard Xodgkin, Georges Baselitz) va klassik ustalardan (Rembrandt, Fragonard, Salvador Dali) olgan, ularni qayta talqin qilgan va oʻz mazmuni bilan toʻldirgan va uning baʼzi rasmlari, masalan*, Jozef Beuysning (Rembrandtdan keyin)* 2001-yildagi rasmi kabi kulgili sirni taqdim etgan.

2000-yilda rassom *Loves of Shepherds* kartinasi uchun nufuzli Tyorner mukofotiga sazovor boʻlgan. U shuningdek, rassom Kris Fossning (*1-mashqda (Ian Kertis uchun)* 1995) va *Dark Angel (Ian Curtis uchun*, 2002) asarlaridan foydalangan, bu esa plagiat va suddan tashqari sud jarayonlarida ayblanishiga olib kelgan. 2008-yildan Glenn Braun tobora koʻproq grafik sanʼat bilan shugʻullanib kelmoqda. Eng soʻnggi kompyuter texnologiyalaridan foydalangan holda u oʻzining *qatlamli portretlarini* yaratgan, unda u Rembrandt, Urs Graf va Lucian Freydning 15 tagacha gravyura va chizmalarini bir-birining ustiga qoʻyadi va yangi sanʼat asari tugʻilgunga qadar ularni raqamli manipulyatsiya qiladi va nashrga kiradi. Ushbu asarlar Glenn Braun „mening shizofrenik portretlarim" deb ataydi.

2006-2012-yillarda rassomning asarlari koʻrgazmalari Berlin, Turin, Liverpul, Nyu-York, Vena, Parij, Myunxen, Gamburg, Moskva, Milan, Los-Anjeles, Guanchjou, Jeneva, Budapesht va boshqalardagi zamonaviy sanʼat galereyalarida boʻlib oʻtdi. Hozirda usta Londonda yashab kelmoqda va uning ustaxonasi sharqda joylashgan. Glenn Braun yolgʻiz hayot kechiradi, matbuot bilan aloqa qilishdan qochadi va oʻzini suratga olishni qatʼiyan man qiladi.

Adabiyot
--------

* Tom Morton: *Glenn Braun*, Holzvarth nashrlari, Berlin 2007, ISBN 978-3-935-56735-0
* *sanʼat.* *Kunstmagazin*. Iyul 2009, S. 42−49

Tanlangan rasmlar
-----------------

* Glenn Braun artsiklopediyasi Arxivnaya kopiya
* Glenn Braun bei Kunstaspekte Arxivnaya kopiya
* Glenn Braun bei art-port. Wayback Machine saytida arxivlandi (2014-02-20). Arxivnaya kopiya da
* Glenn Braun va Gagosian galereyasi Arxivnaya kopiya

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  *(unspecified title)*
3. ↑  „1966 год", *Википедия* (ruscha), 2023-09-03, qaraldi: 2023-09-10
4. ↑
**Nikolay Potanin** (19-asrning 1yarmi) — kazak xorunjiysi (podporuchik), Ros-siyadan maxsus topshiriq bilan Qoʻqon xonligiga yuborilgan (1829—30). Qo'zoq dashtlaridagi kazak otryadlaridan birining komandiri. Sankt-Peterburgga borgan Qoʻqon xonligi elchilarini kuzatish va bosib oʻtilgan yoʻllarning topografik haritasini tuzish topshirigʻi berilgach (1829-yil 13-may), Semipalatinskdan (yozuvchi S. Markovning fikricha, Omskdan) Qoʻqongacha bu elchilarni kuzatib kelgan. Mirzachoʻl, Chimkent, Toshkent, Xoʻjanddan oʻtib, 8-dekabrda Qoʻkrnga kelgan va 1830-yil 1-aprelda Toshkentdan chi-qib ketgan. P. oʻz sayohatlari natijasida "Qoʻqon xonligiga oid yozishmalar" asarini yozib, unda xonlikdagi maʼmuriy boshqaruv tizimi, saroy unvonlari, harbiy va diniy mansablar, shaharlar hayoti va bozorlar, Qoʻqon xonligining Buxoro amirligi bilan oʻzaro munosabatlari haqida qiziqarli maʼlumotlar keltirgan. Uning yozishicha, bu paytda Qoʻqonda 15000 erkak kishi, jumladan 4000 askar va 100 ta masjid, Toshkentda 10000 erkak kishi, jumladan, 3000 askar (600 tasi qoʻqonlik) boʻlgan. Bu asar Rossiyada 3-marta (1831, 1856, 1916) nashr qilingan. Asardan parchalar Toshkentda ham bosilgan (1990). Mashhur rus geografi G.N.Potanin uning oʻgʻlidir.
Undan avvali kelgan Filip Nazarov bilan orasida bir qancha muddat oʻtgan boʻlsa ham, eʼtiborli tomoni Qoʻqon shahrini 13 yillik topografik oʻzgarishlarni koʻrish mumkin.

Adabiyot
--------

* Istoriya Uzbekistana v istochnikax. Oʻzbekiston v soobsheniyax puteshestvennikov i uchenix (20—80 godi XIX v.), (Sostavitel B.V.Lunin), T. 1990.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tursunboy Boymirov** (1949-yil Qashqadaryo viloyati, Qamashi tumani, Chuqurli qishlogʻi) — taniqli oʻzbek adabiyotshunosi. „Shuhrat" medali sohibi. Respublika xalq taʼlimi aʼlochisi.

Tarjimai holi
-------------

Tursunboy Boymirov 1949-yil Qashqadaryo viloyati, Qamashi tumani, Chuqurli qishlogʻida tavallud topgan. Qarshi davlat universitetida tahsil olgan. Dastlab qishloqdagi maktabda muallim boʻlib ishlagan. Ikki marta viloyat kengashi deputati boʻlib faoliyat olib borgan.

Ijodi
-----

Tursunboy Boymirovning „Baloyi-bad", „Yo, otamning qoʻli", „Birinchi maosh", „Tabassum", „Iztirob", „Boburtepa qirlarida bahor", „El farzandi", „Oq oʻtov", „Qamashi va qamashiliklar", „Elda eʼzoz topganlar" nomli bir qator nasriy kitoblari chop etilgan. Hozirda adibning Oʻzbekiston radiosining „Tabassum" jurnalida va „Teleminiatyura teatri" da intermediyalari, hajviy asarlari eʼlon qilinmoqda. „Mushtum" jurnalida ham bir qancha asarlari nashr etilgan.

Asarlarining mazmuni
--------------------

Adibning „Oqburun" nomli qissasida insonga sodiq va doʻst boʻlgan jonivor ot haqida hikoya qilingan. Ot koʻpkarida gʻolib boʻlgan, begonaning qoʻliga borganda ham oʻz egasiga sodiqlik koʻrsatib oʻz uyiga besh marotaba qaytib kelgan. Hayratlanadigan tomoni shuki, umrining soʻngi kunida oʻzi tugʻilgan joyiga kelib jon bergan. 

„Dard" nomli qissasida „Tigʻ tegmagan daraxt yoʻq" degan hikmat asos qilib olingan. Voqea bir kechalik ziyofat davomida aytilgan dard va hasratlardan iborat.

„Koʻchki" — nomli qissasi archa va yovvoyi dov-daraxtlar bagʻridagi moʻjazgina qishloq fojeasi haqida. Yillar oʻtishi bilan qishloqni oʻrab turgan oʻrmonlar kesilganligi, qishloqqa yaqinda koʻchib kelgan Moʻmin qori odamlarni halokat keltiruvchi ishlardan qaytarmoqchi boʻlib koʻp harakat qilganligi haqida hikoya qilingan. Adib qancha qishloqni saqlab qolishga urinishmasin baribir koʻchki bu qishloqni yutib yuborganligi toʻgʻrisida yozgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Ziyo istagan qalblar uchun! - Tursunboy Boymirov (1949)"
2. ↑  "Tursunboy Boymirov. Oqburun va O’rolboy Qobil. Anoyi odam yoxud Tursunboyning Hindistonga sayohati|Xurshid Davron kutubxonasi"
**Uspenka** – Rossiyaning Tyumen viloyati Tyumen tumanidagi qishloq. Uspenskiy munitsipalitetining maʼmuriy markazi hisoblanadi.

Geografiyasi
------------

Qishloq Tyumen viloyatining janubi-gʻarbiy qismida, Gʻarbiy Sibir pasttekisligi janubi-gʻarbiy qismida, Karmak daryosi boʻyida, R351 avtomagistralida, taxminan 17 kilometr masofada (toʻgʻri chiziqda) joylashgan.) viloyat va tuman markazi Tyumen maʼmuriy shahrining janubi-gʻarbiy qismida. Mutlaq balandligi dengiz sathidan 82 metr.

### Iqlimi

Iqlimi keskin kontinental, qishi sovuq, uzoq, yozi esa issiq, nisbatan qisqa. Oʻrtacha yillik harorat 0,7 °C. Eng sovuq oyda (yanvar) oʻrtacha havo harorati −17,2 °C (mutlaq minimal – −46 °C); eng issiq oy (iyul) – 17,8 °C (mutlaq maksimal – 39 °C). Ayozsiz davr 121 kun davom etadi. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 470 mm, shundan 365 mm issiq davrga toʻgʻri keladi. Qor qoplamining davomiyligi oʻrtacha 151 kun.

### Jinsiy tarkibi

2010-yilgi Butunrossiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholining gender tarkibida erkaklar mos ravishda 47,1%, ayollar – 52,9%.

### Milliy kompozitsiya

2002 yilgi aholini roʻyxatga olish natijalariga koʻra, ruslar milliy aholi tarkibidagi 3228 kishining 88 foizini tashkil etdi.

Havolalar
---------

1. 1 2  „Схема территориального планирования Тюменского района Тюменской области".  Федеральная государственная информационная система территориального планирования (ФГИС ТП). 27-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-noyabr 2021-yil.
2. ↑  „Uspenka".  GeoNames. 26-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-noyabr 2021-yil.
3. ↑  *Коряков Ю. Б.* „База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»". 4-oktyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-noyabr 2021-yil.
**Samarqanddagi jome masjid** — VIII asr oʻrtalarida barpo etilgan va 1220-yil mart oyida moʻgʻullar tomonidan shaharga bostirib kirish paytida vayron qilingan masjid, moʻgʻullarga qarshilik qilgan shahar himoyachilarining soʻnggi qalʻasi. Abu Hafs an-Nasafiyning maʼlumoticha, jome masjidi moʻgʻullar bosqinigacha Samarqandda mavjud boʻlgan 15 ta masjidlardan biri boʻlgan. Olimlarning fikricha, Samarqandning jome masjidi Markaziy Osiyodagi arab masjidining ilk namunasi bo‘lgan yagona shakli boʻlgan.

Masjid shahristonning qadimiy qismi, shimolda qalʼaning gʻarbidagi maydonda barpo etilgan. X asr oxirida masjid oʻzining asl koʻrinishida mavjud boʻlgan davrda sayohatchi, geograf Ibn Havqal masjidni shahristonda qalʼa ostida joylashganligini va uni qalʼadan katta yoʻl bilan ajratilganligini qayd etgan. Abu Hafs as-Samarqandiyning XII asrdagi asarida shunday yozilgan: „... Samarqandda joylashgan jome masjidi kofirlar davrida ularning ibodatxonasi va sajdagohi boʻlgan. Xulafoi roshidinning biri amir Usmon xalifaligi davrida Samarqand bosib olinib, o‘sha joydagi butlar boshi yerga qaratilib, sindirildi, ibodatxona shaharning jome masjidiga aylantirildi.".

XI asrda masjidning ayniqsa, hashamatli g'arbiy devori deyarli butun uzunligi boʻylab vayron qilingan. Bu devorga qaralgan koʻp sonli neflar borligi, bu yerda geometrik hisob-kitoblarga koʻra bir emas, balki bir necha mehroblar boʻlganini faraz qilish imkonini bergan, lekin bu Oʻrta Osiyo masjidlari uchun xos boʻlmagan, biroq bunday qurilishlar gʻarbiy islom meʼmorchiligida uchraydi. Masalan, Damashqdagi Umaviylar masjidi. Mo‘g‘ullar masjidni vayron qilgandan so‘ng, Amir Temur farmoni bilan Samarqandda dunyodagi eng katta masjidlardan biri bo‘lgan yangi jome masjidi qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Samarqand va Zarafshon vohasi tarixi zamonaviy tadqiqotlarda, 2020, s. 63. sfn error: no target: CITEREFSamarqand\_va\_Zarafshon\_vohasi\_tarixi\_zamonaviy\_tadqiqotlarda,2020 (help)
2. ↑  Хмельницкий С. Г. 2020, s. 64. sfn error: no target: CITEREFХмельницкий\_С.\_Г.2020 (help)
3. ↑  Хмельницкий С. Г. 2020, s. 64–65. sfn error: no target: CITEREFХмельницкий\_С.\_Г.2020 (help)
4. ↑  Хмельницкий С. Г. 2020, s. 66. sfn error: no target: CITEREFХмельницкий\_С.\_Г.2020 (help)

Adabiyotlar
-----------

* *Samarqand va Zarafshon vohasi tarixi zamonaviy tadqiqotlarda. Samarqand oʻqishlari – I.*. Toshkent: Akademnashr, 2020 — 496 bet. ISBN 978-9943-6499-7-2.
* Хмельницкий С. Г.*. Между Арабами и Тюрками. Раннеисламская архитектура Средней Азии*. Берлин—Рига: GAMAJUN, 1992 — 344 bet. ISBN 5-86296-008-2.
**Zargartepa** — 1980-yillarda qurilish paytida vayron qilingan. Samarqand shahar chekkasidagi Sara-tepa qal’asidan yarim kilometr shimoli-gʻarbda joylashgan ilk oʻrta asrlarga oid Soʻgʻd qal’asi xarobalari.

Tadqiqotchilarga koʻra, Zargartepa binolari qal’ani bosqinchilardan himoya qilgan askarlar uchun turar joy boʻlib xizmat qilgan. Qayta qurilgan qal’aning hovlisida xoʻjalik inshootlar va omborxonalar, turar-joy binolarining koʻpligi uning harbiy boʻlinma turar joyi boʻlganiga doir fikrlarga zid emas: askarlarning kamtarona hayoti qaysidir maʼnoda xoʻjalik yurituvchi tashkilotga muhtoj edi. Zargartepada qurilishning yoʻlak-taroq uslubi „kazarma" spetsifikatsiyasini belgilab bergan.

1936-yilda birinchi marta Oʻzbekiston Davlat tarix muzeyi ekspeditsiyasi tomonidan batafsil oʻrganilgan. Zargartepa 1986-1987-yillarda Samarqand arxeologiya instituti ishchi va olimlari tomonidan kashf etilgan va qazilgan.

Zargartepa balandligi taxminan 9 metr boʻlgan kichik tepalikda joylashgan. Qazishma va izlanishlar chogʻida oʻsha davrlarda shatranj xonalari deb maʼlum boʻlgan taxta xonalari, besh qatorda xom va pishiq gʻishtdan qurilgan piramida shaklidagi qator ustunli devor qoldiqlari topildi, sopol idishlar, tangalar qoldiqlari topilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Хмельницкий 2000. sfn error: no target: CITEREFХмельницкий2000 (help)
2. 1 2  НЭУ: Заргартепа & 2000—2005. sfn error: no target: CITEREFНЭУ:\_Заргартепа2000—2005 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Xmelnitskiy S. G. Mejdu Kushanami i Arabami. Arxitektura Sredney Azii V—VIII vv. — Berlin—Riga : GAMAJUN, 2000. — 288 p.
* Zargartepa // Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi : [uzb.]. — Toshkent : Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi, 2000—2005. — 154 s.
**Buzulukskiy tumani** (ruscha: *Бузулу́кский райо́н*) — Rossiyaning Orenburg viloyatidagi oʻttiz beshta tumandan biri, maʼmuriy va munitsipal tuman (Viloyatning gʻarbiy qismida joylashgan. Tumanning maydoni 3,800 square kilometer (1,500 mi²). Maʼmuriy markazi — Buzuluk shahri (maʼmuriy jihatdan tuman tarkibiga kirmaydi). Aholisi: 31 071 ( 2010-yilgi aholi ro'yxati ); 33,113 (2002-yil aholini ro'yxatga olish).

Ma'muriy va munitsipal maqomi
-----------------------------

Maʼmuriy boʻlinish boʻyicha Buzuluk tumani viloyatdagi oʻttiz beshta tumandan biridir. Buzuluk shahri tumanlar bilan teng maqomga ega boʻlgan maʼmuriy birlik sifatida alohida birlashtirilgan boʻlishiga qaramay uning maʼmuriy markazi boʻlib xizmat qiladi.

Munitsipal bo'linma sifatida tuman **Buzulukskiy shahar okrugi** sifatida kiritilgan. Buzuluk shaharchasi tumandan alohida Buzuluk shahar okrugi sifatida kiritilgan.

1. 1 2 3  Law #1370/276-IV-OZ
2. 1 2 3  Law #2367/495-IV-OZ
3. ↑  „General Information" (russian).  Buzuluksky District. 22-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-avgust 2016-yil.
4. ↑  Resolution #4-p
5. ↑  *ru Federal State Statistics Service.* „ru:Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1" [2010 All-ru Population Census, vol. 1] (ru).  Federal State Statistics Service (2011).
**Maxset Oʻtemuratov** (qoraqalpoqcha: *Maxset O'temuratov*) — qoraqalpogʻistonlik estrada xonandasi. „Nihol" davlat mukofoti sovrindori (2001-yilda). Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan artist unvoniga sazovor boʻlgan. Hozirda, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist va Qoraqalpogʻiston xalq artisti.

2020-yilda Nukus shahridagi Prezident maktabiga mahorat darslarini oʻtishga biriktirilgan. Shu yilning oʻzida, Ozodbek Nazarbekovning „Mendirman" qoʻshigʻiga ishlangan klipda Chingizxon rolini ijro etgan.

Hayoti
------

Maxset Keulimjaevich Oʻtemuratov 1978-yil 14-iyunda Nukus tumani Aqmang‘it qishlog‘ida oddiy oilada tug‘ilgan.

Otasi: Utemuratov Keulimzhai - 1940-yil 21-mart

Onasi: Utemuratova Oqsulu - 1946-yil 8-mart

1985-yilda Frunze nomidagi 1-o‘rta maktabga, 1890-yildan Berdaq nomidagi 21-o‘rta maktabda o‘qishni davom ettirib, 1995-yilda uni muvaffaqiyatli tamomladi.

1996-yilda Ajiniyoz nomidagi Nukus pedagogika institutining jismoniy madaniyat fakultetiga o‘qishga kirdi.

1996-1997 yillarda "Turan" KVN jamoasi rahbari etib saylangan. Shu yillardan boshlab uning ijodi boshlanadi.

1996-yilda marhum Zamira Xo‘janazarova xotirasiga bag‘ishlangan musobaqada faxrli 3-o‘rinni egalladi. Faxriy ustozlar e’tiborini qozonish katta sahnaga chiqadi.

1999-yilda universitetni muvaffaqiyatli tamomlab, iqtidorli bolalar bilan ishlash bo‘limi metodisti lavozimida ish boshladi.

2000-yilda Qoraqalpog‘iston tarixida ilk bor "Turon" jamoasi "Quvnoqlar va ziyraklar" musobaqasining Respublika bosqichida g‘oliblikni qo‘lga kiritib, oltin kubokni qo‘lga kiritdi.

Maxset Oʻtemuratov Qoraqalpog‘iston Jo‘qori Kengashining diplomi bilan taqdirlandi.

Diskografiya
------------

|  | No'mi | Yillari |
| --- | --- | --- |
| 1 | Kel Gulim | 01.11.2019 |
| 2 | Bir so'z | 05.06.2019 |
| 3 | Biri sensen biri men | 07.08.2019 |
| 4 | Kel bag'larima | 02.10.2018 |
| 5 | Gulimsen | 09.11.2019 |
| 6 | Ulken Uy | 02.04.2019 |
| 7 | Gulim | 08.06.2022 |
| 8 | Yar yar | 14.02.2022 |

Manbalar
--------

1. 1 2  „Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining yosh isteʼdodlar uchun "Nihol" mukofoti sovrindorlari roʻyhati". *Data.gov.uz*. 30-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-oktabr 2020-yil.
2. 1 2  „Махсет Ўтемуратов Чингизхон ролини ижро этган клип премьераси (видео)". *Zamin.uz*. Qaraldi: 12-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Nurotada nurli navolar tarannumi". *Folklore.uz*. Qaraldi: 12-oktabr 2020-yil.
4. ↑  „Maxset Oʻtemuratov: Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan artistlarning koʻpchiligi bu nomga noloyiq". *Daryo.uz*. Qaraldi: 28-oktabr 2020-yil.
5. 1 2  „Mahorat darslari endi — xalqimizning sevimli sanʼatkorlari bilan". *Piima.uz*. 10-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-oktabr 2020-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2021-05-10).

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* MusicBrainz: 77034a34-6a85-4471-8069-ced0336a8ce9

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Flag of OʻzbekistonBiografik ikona | *Oʻzbekistonlik shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Maryam Binti Imron (arab. مريم بنت عمران‎) — Islom dini paygʻambari xisoblanmish Iso Masihning onasi. Maryam islomdagi eng soliha va eng hurmatli ayollardan biri xisoblanadi. Qur’oni Karimning 19-surasi uning ismi bilan nomlangan.

Hayoti
------

Maryamning otasi Imron onasi esa Xanna boʻlgan, Qur’oni Karimda aytilishicha Iso Masih moʻjizaviy holatda Allohning irodasi bilan otasiz xolatda dunyoga kelgan.

Maryamni gunoxkorlikda xayosizlikda ayblashdi lekin Alloh Maryamni pokligini taʼkidladi.

Maryamning jasurligi tugʻilmasidan oldin boshlangan aniqrogʻi Falastin diyoridagi bir daraxtda qoʻnib turgan chumchuqdan boshlanadi. Sulaymon Alyhissalom naslidan boʻlgan Isroillik ulugʻ olim Imronnin ayoli Xanna bintu Faqud zaytun daraxtida polaponini ovqatlantirayotgan bir chumchuqni koʻrib qoladi. U paytida Xannaning farzandi yoʻq edi. U boyagi xolatni koʻrib onalik mehri tutuib Allohdan farzand soʻrab duo qiladi Alloh uning duosini ijobat qiladi.

Oradan vaqtlar oʻtib Maryam dunyoga keladi Zakariyo alayhissalom Maryamni oʻz tarbiyasiga oladi. U bir bogʻda oʻsgan gulday voyaga yetadi. Bu ayol keyinchalik Iso Alayhissalomning paygʻambarning onasi boʻlish baxtiga muyassar boʻladi

### „Va Maryam Imron qizini (misol keltirdi), u farjini pok saqlagan edi, Biz unga Oʻz ruhimizdan pufladik va u Robbisining soʻzlarini hamda kitoblarini tasdiq qildi va itoatkorlardan boʻldi" („Tahrim" surasi, 12-oyat).

Maryam binti Imronning ismi Qurʼoni karimda jami 11 surada 33 marta zikr qilingan. Alloh taolo muslimalarni u kishining goʻzal sifatlaridan oʻrnak olish ila sharaflantirsin!

Koʻpgina musulmon oʻlkalarida kishilar havas bilan farzandlariga Maryam ismini qoʻyadilar. Arablarda bu ism Islomdan oldin ham ishlatilgan. Sahobiyalar roziyallohu anhunnaning orasida Maryam binti Iyas al-Ansoriya ismligi bor edi. U kishining otasi va amakisi Badr jangida ishtirok etgan. Yana Banu Amr ibn Avf qavmidan Maryam binti Abu Sufyon al-Ansoriya ad-Dausiya roziyallohu anho ham bor edi. U kishining otasi roziyallohu anhu Uhud jangida shahid boʻlgan. Shuningdek, Maryam binti Usmon al-Ansoriy, Maryam al-Magaliya roziyallohu anhumo ham sahobiyalardandir.

Manbalar
--------

1. *Ali Zade A* Maryam// *Islom Ensiklopedik lugʻati* — M.: Ansor, 2007. — ISBN 978-5-98443-025-8
2. Mary and Angels. (angl.)
3. *Ali Zade A* Maryam // Islom ensiklopedik lugʻati. — M.: Ansor, 2007. — [B. 446 (pdf)]. — 396, [2] s. — (Oltin islom fondi). — ISBN 5-98443-025-8
4. Maryam — mat proroka Isi (Iisusa) (mir emu) Wayback Machine saytida arxivlandi (23-yanvar 2015-yil).
**Usmonobod**,rasmiy nomi **Dharashiv** – Hindistonning Maxarashtra shtatidagi Usmonobod tumanidagi shahar va munitsipal kengash.

U Hindistonning Maxarashtra shtatidagi Balaghat togʻlarida, shahardan 8 km uzoqlikda joylashgan. Yetti gʻorning birikishi boʻlgan Dharashiv gʻorlari sharafiga nomlangan. Gʻorlar Hindiston arxeologiya departamenti tomonidan eʼtiborga olingan va Jeyms Burgesning Hindistonning arxeologik tadqiqotlari kitobida qayd etilgan. Dharashiv gʻorlari Maxarashtra hukumati tomonidan qoʻriqlanadigan hudud deb eʼlon qilingan. Bu haqda barcha maʼlumotlar batafsil kiritilgan.

Usmonobod oʻz nomini Haydarobodning oxirgi hukmdori Mir Usmon Ali Xon nomidan olgan. Bu shahar Usmonobod tumanining maʼmuriy qarorgohi hisoblanadi. Bu Maratvadadagi yettinchi yirik shahar va aholi soni boʻyicha Maxarashtrada 39-oʻrinda turadi.

 Naldurg qal’asi Naldurg, Usmonobod, Usmonobod tumani, Maxarashtra shahrida.
Bir muddat Usmonobodda Mugʻullar, Bahmaniylar, Nizomlar va Odilshohlar saltanatlari ham hukmronlik qilgan. Haydarobod Nizom hukmronligidan oldin u Mugʻal qiroli Aurangzeb nazorati ostida edi. Nizom hukmronligi ostida boʻlgan tuman 1947-yilda Hindistonning qolgan qismi mustaqillikka erishganida oʻz ozodligini nishonlamadi. Biroq, 1948 yilda Haydarobod shtati mustaqil Hindiston bilan birlashtirildi va tuman oʻsha paytdagi Bombey shtatining bir qismiga aylandi. Shtat 1960 yilda tashkil etilganida u Maxarashtra shtatining bir qismiga aylandi.Usmonobodning tarixiy nasl-nasabi Maratvada davridan va undan oldin mintaqa bir qismi boʻlgan bir qancha qirolliklarga tegishli.

Maʼlumotnomalar
---------------

Tashqi havolalar
----------------

* Usmonobod biznes katalogi
* Usmonobod onlayn arxivi
(1) Meʼda (2) Oʻt pufagi (6) Meʼda osti bezi 
**Meʼda osti bezi** — odam va hayvonlardagi yirik bez. Anatomik-fiziologik xususiyatlariga koʻra, tashqi (ekzokrin) va ichki (endokrin) sekretsiya bezi; pankreatik shira hamda insulin va glyukagon gormonlarini ajratadi; ular bevosita qonga oʻtib, uglevod hamda yogʻlar almashinishini boshqaradi; ovqat hazm qilishda ishtirok etadi. Meʼda osti bezi murakkab tuzilgan aralash bezlar turkumiga kiradi. U kattaligi jihatdan jigardan keyin ikkinchi oʻrinda turadi. Qorin boʻshligʻida, meʼda orqasida, oʻn ikki barmoq ichakka yaqin (qarang Ichak), bel umurtqalarining qarshisida koʻndalang joylashgan. Uzunligi 12—18 sm, vazni 70—80 g atrofida, bezning biriktiruvchi toʻqimadan iborat kapsulasi juda nozik. Bez hujayralari meʼda shirasiyai ajratadi. Meʼda osti bezining chiqaruv yoʻllari yiriklashib va bir-biriga qoʻshilib borib, bosh chiqaruv yoʻliga quyiladi, bu yoʻl bez boʻylab borib, umumiy oʻt yoʻli bilan birga oʻn ikki barmoq ichakka ochiladi. Meʼda osti bezi b. kasalliklaridan pankreatit, oʻsma hosil boʻlishi, insulin ishlab chiqarilishi buzilganda qandli diabet kuzatiladi.

Yana q.
-------

* Endokrin bezlar
* Ayrisimon bez

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chiang May stadionining 700 yilligi** (taycha: *สนามเชียงใหม่ 700 ปี*) 1995-yilgi Janubi-Sharqiy Osiyo oʻyinlarini oʻtkazish va bir vaqtning oʻzida Chiang May tashkil etilganining 700 yilligini nishonlash uchun qurilgan. Stadion Chiang May provinsiyasida joylashgan, Tailanddagi koʻp maqsadli stadiondir. 1998-yilgi Osiyo oʻyinlarida ham foydalanilgan. Stadiongga uy jamoasi sifatida Chiangmai FC futbol jamoasi 2009-yilgi mavsum uchun stadionga qaytdi.

Navamin suv ombori toʻgʻridan-toʻgʻri stadion orqa qismida joylashgan.

Arxitektura
-----------

Arxitektura nuqtai nazaridan, stadion Nakhon Ratchasimadagi 80-Tugʻilgan kun stadionining dastlabki varianti ekanligi aniq. Uzluksiz bir qavat, deyarli mukammal doira, bir tomondan koʻtarilib, 4500 tomoshabin uchun yopiq turar joyni taʼminlaydigan katta asosiy stendni hosil qiladi. Faqat asosiy stendda plastik oʻrindiqlar mavjud. Qolgan tribunalar oq rangga boʻyalgan ochiq beton qatlamdan iboratdir.

Manbalar
--------

1. ↑  „เชียงใหม่จัดใหญ่ครบ 2 ทศวรรษ สนามกีฬา 700 ปี".
2. ↑  „池州陆谰娱乐有限公司". 14-iyun 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-sentyabr 2023-yil.

Havolalar
---------

* fifa.com saytida 700 yilligi stadioni
**Arafot** — Makkadan 20 km uzoqlikda joylashgan, 11 — 12 km va kengligi 6,5 km boʻlgan vodiy. Shimoliy tomondan togʻ tepaligi bilan oʻralgan, bu tepalik ham Arofat deyiladi. Qurbon oyi (Zilhijja oyi)ning 9-kuni, yaʼni arafa kuni hojilar shu tepalikka chiqib, to Quyosh botgunga qadar ibodat bilan mashgʻul boʻladilar. Islom manbalaridagi rivoyatga koʻra, Ibrohim (as)ga Jabroil shu tepalikni koʻrsatib: „Shu joy — Arafotdir, bilib oling, haj arkonlari shu yerda kamoliga yetadi, shu yerda gunohlaringizni eʼtirof etasiz", deganlar. Boshqa bir rivoyatda Odam Ato bilan Momo Havvo jannatdan chiqarib yuborilganlaridan keyin bir-birlari bilan shu yerda uchrashganlar, deyiladi. Arofat tepaligida bir baland joy borki, u yerni „jabali rahma", yaʼni „rahmat togʻi" deyiladi. Muhammad (s.a.v) vafotlaridan 81 kun oldin, hijratning 10-yili Madinadan hajga kelib, arafa kuni shu tepalikka chiqqanlar va oq tuyalarini choʻktirib, uning ustida turib „Vidolashuv vaʼz"larini aytganlar. Shu sababli bu joy uzoqdan koʻrinib turishligi uchun ustun shaklida koʻtarilib, oqqa boʻyab qoʻyilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yungli lola** (lotincha: *Tulipa lanata*) — loladoshlar oilasi, lola turkumiga mansub, koʻp yillik piyozchali oʻsimlik. Birinchi marta 1884—yilda nemis-rus botanigi Eduard Lyudvigovich Regel tomonidan tasvirlangan. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Surxondaryo va Qashqadaryo viloyatlarida tarqalgan.

Tavsifi
-------

Balandligi 15-40 sm ga yetadigan koʻp yillik, piyozchali oʻsimlik. Quyosh nuri yetarli bo‘lganda yaxshi o‘sadi. Piyozboshisi tuxumsimon shaklda, diametri 4 sm, tashqi qobigʻi yupqa charmsimon qoʻngʻir rangli, ichki tomoni qalin uzun tuklar bilan qoplangan. Bargining soni 4-5 ta, chetlari egri-bugri, uzunchoq lansetsimon shaklda. Guli ikki jinsli, yakka joylashgan diametri 5—6 sm, gultojibarglari qizil, asosi qoʻngʻir yoki qora, oq—sariq hoshiyali. Changchi iplari qisqa, tubi qora, uchburchak shaklda, changdonlari qizgʻish qora, tub qismi oq rangda. Aprel may oylarida gullab, iyun oyida meva beradi. Mevasi — yashil yoki jigarrang tusdagi koʻsak meva. Urug‘i va piyozchasidan koʻpayadi.

Tarqalishi va oʻsish sharoiti
-----------------------------

Tabiatda yakka yoki kichik guruhlar hosil qilib oʻsadi. Hisor tizmasidagi Surxondaryo havzalarida, Koʻhitang, Boysuntogʻ va Bobotog‘da tarqalgan. Togʻlarning pastki qismidagi unumdor tuproqlarda, toshli yonbagʻirlarda hamda ochiq ola jinsli tuproqlarda oʻsadi. Gul va piyozchalarning koʻplab yigʻib olinishi va oʻsimlik oʻsadigan hududlarda chorva mollarining koʻplab boqilishi populyatsiyaning kamayishiga sabab boʻlgan. 1954—yildan boshlab Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi bogʻida oʻstirib kelinmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  „Тюльпан шерстистый - Tulipa lanata - Описание таксона - Плантариум". 12-may 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-aprel 2015-yil.
2. ↑  *O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobi I jild*, 2019.
**Date** (yaponcha: *伊達市* *Date-shi*?, [date]) — Yaponiyaning Xokkaydo orolidagi Iburi subprefekturasida joylashgan shahar. 1869-yilda Date klani tomonidan asos solingan. 1972-yil 1-aprelda unga shahar maqomi berildi.

Tarixi
------

Date hududidan Jomon davriga oid turar-joy qoldiqlari topilgan. Xokkaydoning tub aholisi boʻlgan Aynular ham 20-asr boshlariga qadar Date yaqin atrofidagi boshqa manzilgohlarda istiqomat qilib, Yaponiya jamiyatiga assimilyatsiya qila boshlagan.

Hududning nomi Xonsyu orolidagi Fukusima shahrida 12-asrda hokimiyat tepasiga koʻtarilgan Date klanidan olingan. Edo davridan oldin ularning markaziy qal’asi Fukusimaning Date tumanidagi Yanagava qal’asi edi. Qal’a keyinchalik Senday nomi bilan ataladi. Date klani butun Miyagi prefekturasini hamda Ivate prefekturasining janubiy qismini boshqargan va eng nufuzli *daimyolardan* biri boʻlgan.

Meiji davrida koʻplab samuray klanlari, shu jumladan Date klani ham Meiji islohotining siyosiy oʻzgarishlari tufayli oʻz hududlarini boy beradi. Shu sababli, 1869-yilda Watari shahridan Date klanining boʻgʻinlaridan biri boʻlgan urugʻ oʻsha paytda hali rivojlana boshlamagan Xokkaydoning janubiy qirgʻoqlariga koʻchib boradi. Date shahriga shu tariqa asos solindi.

2006-yil 1-martda Usu tumanining Otaki qishlogʻi Date shahri bilan birlashtirildi.

Geografiyasi
------------

Usu toʻgʻi choʻqqisidan shaharning koʻrinishi
Date shahri Usu togʻining (choʻqqi balandligi 702 metr) yonbagʻrida joylashgan. Shahardan Osaru daryosi oqib oʻtadi.

Shahar va qishloqlarning birlashishlari natijasida Date shahrini ikki qismga ajratish mumkin mumkin: Otaki oʻrmoni hududi va eski shahar hududi. Otaki oʻrmoni hududida Sankaydaki sharsharasi va Shirakinu daryosi oʻzani joylashgan. Eski shaharda esa samuraylar tomonidan qurilgan tarixiy binolar mavjud. Ulardan eng mashhuri Usu-Zenkou ibodatxonasidir.

Taʼlim
------

Date shahrida 7 ta boshlangʻich, 4 ta oʻrta va 3 ta yuqori maktablar mavjud.

Shu jumladan:

* Date Kairai yuqori maktabi
* Midorigaoka yuqori maktabi
* Datekotoyogo maxsus yuqori maktabi

Transport
---------

Date shahrida 37-sonli va 453-sonli Yaponiya milliy avtomagistrallari tutashadi. Shaharga avtomagistraldan Date almashinuv yoʻli yoki JR Xokkaydo tomonidan boshqariladigan Date-Mombetsu stantsiyasi orqali kirish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „Hokkaido Board of Public Education".
2. ↑  [www.gaccom.jp „List of Elementary and Junior High Schools"].
3. ↑  „Hokkaido Shinkansen｜HOKKAIDO RAILWAY COMPANY". *www2.jrhokkaido.co.jp*. 16-sentyabr 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-aprel 2018-yil.

Tashqi havolalar
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Date (Xokkaydo)*** haqida turkum mavjud |

* Rasmiy sahifa (yaponcha)
**Xalqaro og‘ir atletika federasiyasi** (inglizcha: *International Weightlifting Federation* - IWF) og'ir atletika bo'yicha musobaqalarni uyushtiruvchi xalqaro tashkilot.

2008-yilning oxirida tashkilotga dunyoning 187 ta mamlakatning og‘ir atletika milliy federasiyalari a’zo bo‘ldi. IVF va uning Yevropa bo‘limi bosh qarorgohi Budapeshtda qad rostlab turibdi. Tashkilot rasmiy tillari ingliz, fransuz, ispan va rus tillari sanaladi, ammo IVF nizomi ingliz tilida yozilganligi sababli, nizomda qayd etilganidek barcha bahs-munozaralar faqat shu tilda muhokama qilinadi.

Tashkilotning joriy boshqaruvi tarkibiga kiruvchi  prezident, 6 nafar vise-prezident, bosh kotib-xazinachi va tashkilotning boshqa 8 nafar a’zosi kiradi. Eng muhim qarorlarni oliy organ - IVFning yillik kongressi tomonidan qabul qilinadi.

Tarixi
------

Og‘ir atletika bo‘yicha barcha jahon va qit’a chempionatlari egidligi ostida o‘tkaziladigan xalqaro tashkilotni yaratishga birinchi urinish 1905-yilda bo‘lgan, ammo u omad keltirmagan. 1912-yilda og‘ir atletika bo‘yicha I Xalqaro kongressi bo‘lib o‘tadi, unda Butunjahon og‘ir atletikachilar ittifoqini tuzish to‘g‘risida qaror qabul qilindi. Ushbu tashkilotni yaratish jarayoni cho‘zilib ketdi va Birinchi jahon urushi sababli to‘xtatildi.

Faqat 1920-yilda Xalqaro og‘ir atletika federasiyasi (fr. *Federation International Halterophile* — FIH) tashkil etildi. 1949-yildan—1968-yilgacha u Xalqaro og‘ir atletika va bodibilding federasiyasi (FFHM) deb nomlangan. Keyinchalik, mustaqil Xalqaro bodibilding federasiyasi (ingl. *International Federation of Body-Builders* — IFBB) tashkil etilishi bilan FIH nomi qaytarildi va 1972-yilda u zamonaviy IWFga o‘zgartirildi. 

1946-yilda Sovet Sosialistik Respublikalari Ittifoqi (SSSR) FIH ga qo‘shildi.

IVF prezidentlari
-----------------

| Yo'q. | yillar | Prezident | Mamlakat |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | 1905-1912 | *Prezidentsiz komissiya* |
| 2. | 1912-1920 | Piter Tatic | Vengriya Vengriya |
| 3. | 1920-1923 | Jyul Rosset | Fransiya bayrogʻi Fransiya |
| 4. | 1923-1924 | Jim Linden | Niderlandlar bayrogʻi Niderlandiya |
| 5. | 1924-1937 | Jyul Rosset | Fransiya bayrogʻi Fransiya |
| 6. | 1937-1941 | Jim Linden | Niderlandlar bayrogʻi Niderlandiya |
| 7. | 1941-1946 | *Lavozim bo'sh* |
| 8. | 1946-1952 | Jyul Rosset | Fransiya bayrogʻi Fransiya |
| 9. | 1952-1952 | Ditrix Vortman | Qoʻshma Shtatlar AQSh |
| 10. | 1952-1960 | Bruno Nyuberg | Finlandiya Finlandiya |
| 11. | 1960-1972 | Klarens Jonson | Qoʻshma Shtatlar AQSh |
| 12. | 1972-2001 | Gotfrid Shödl | Avstriya Avstriya |
| 13. | 2001 yil - x.v. | Tamas Ajan | Vengriya Vengriya |

Manbalar
--------

* Og'ir atletika: qo'llanma. Moskva, 2006 yil

Havolalar
---------

* Xalqaro og'ir atletika federatsiyasining rasmiy sayti(ingl.) )
**Davlat apparati** *(inglizcha - mashinery of government*) — turlari va darajalariga bog'liq bo'lmagan holda davlatning barcha organlari majmui. **Davlat apparati**- bir-biri bilan o'zaro bog'liq bo'lgan, muayyan tizimga birlashgan va jamiyat oldida turgan vazifalarni bajarishga safarbar etilgan davlat organlari majmuidan iborat. **Davlat apparati** yaxlit davlat mexanizmining tarkibiy qismi hisoblanadi. **Davlat apparati**ning faoliyat mazmuni, uning faoliyatini *tashkil etishning prinsiplari, xodimlar tarkibi, ish yuritish shakli va uslublari* davlatning tegishli funksiyalarini maromida amalga oshirish ehtiyojlari bilan belgilanadi. **Davlat apparat**i— konstitutsiyaviy huquq fanida davlat hikimiyati va davlat vazifalarini amalga oshiradigan organlar tizimi.

**Davlat apparati** quyidagi belgilar bilan tasniflanadi: **a)** u boshqaruv bilan shug'ullanuvchi alohida odamlar guruhidir; **b)** davlat hokimiyatini tashkil etishga vakolatli bo'lgan va o'zaro bo'ysunish (ierarxiya) asosida bog'langan davlat organlarini va muassasalari tizimidir; **d)** o'z irodasi va vakolatlarini amalga oshirish uchun unda zarur vositalar(mablag') va majburlash quroli(mexanizm)lari mavjud.

  

Davlat oldida turgan vazifalarini (funksiyalarini) bajarish uchuun tashkil etiladi. Ana shu vazifa va funksiyalar davlat organlarining turlari va tabiatini belgilab beradi. **Davlat apparati** *malakali, oqilona, kamxarj va samarali ishlovchi* bo'lib, jamiyat manfaatlariga xizmat qilishi kerak. 

**Davlat apparati(ma'muriyati)**— barcha davlat organlari, ya'ni qonun chiqaruvchi(vakillik), ijro etuvchi va sud hokimiyati organlari majmuidir. Davlat apparatini keng izohlash ham mumkin. Bunda ana shu tushunchaga faqat davlat organlarining o'zi emas, balki davlat muassasalarining ma'muriyati ham qamrab olinadi.

  

**Davlat apparati** hukumatning ijro etuvchi hokimiyatdagi bo'linmalarning funktsiyalari va hisobdorligi kabi o'zaro bog'langan tuzilmalari va jarayonlarini anglatadi. Bu atama, xususan, davlat boshqaruvining o'rnatilgan tizimlariga kiritilgan o'zgartirishlar kontekstida qo'llaniladi, bu erda turli xil mexanizm elementlari mavjud [Masalan, 2006 yil 5 maydagi 10-sonli matbuot xabarnomasi yangi hukumatning yaratilishini e'lon qilishda "Davlat o'zgarishlarining mexanizmi" deb nomlangan. Britaniya hukumati departamenti,  Wayback Machine saytida arxivlandi (2003-04-02). 2006 yil 12-iyun.

1. ↑  *O'zbekiston yuridik ensiklopediyasi.2009* — 100-bet bet.
2. ↑  „Machinery of government". *en-academic.com*. Qaraldi: 20-sentyabr 2023-yil.