**Cambridge Analytica** (**CA**) — Britaniyaning xususiy kompaniya boʻlib, u onlayn saylov kompaniyalari uchun strategik kommunikatsiyalarni rivojlantirish uchun maʼlumotlar foydalangan. U 2013-yilda Britaniyaning kompaniyasining "sifatida AQSh siyosiy kompaniyalarida qatnashish uchun paydo boʻlgan.Kompaniya qisman tadbirkor tegishli edi.

CA internet va ijtimoiy media foydalanuvchilari haqida maʼlumot toʻplash, ularning psixologik portretlarini tuzish va shaxsiy maʼlumotlar ishlab chiqish bilan shugʻullangan. CA tomonidan qoʻllaniladigan texnologiyalar asosidagi algoritmlar asosan Cambridge universiteti va Stenford Biznes maktabining psixologi Mixal Kosinski tomonidan ishlab chiqilgan.

2014-yilda Cambridge Analytica AQShda 44 ta saylov kompaniyasida qatnashdi.

2015-yilda CA Ted Kruzning prezidentlik saylovi kompaniyasida ishtirok etdi. 2016-yilda, Kruz prezidentlik kompaniyasidan chiqqanidan soʻng, CA Trump prezidentlik kompaniyasida ishtirok etdi.

CA mutaxassislari Buyuk Britaniyaning Yevropa Ittifoqidan chiqishi va Keniya prezidenti Uxuru Kenyatta saylanishi boʻyicha ovoz berish natijalariga taʼsir koʻrsatishgan. Rossiyada Sberbank reytingni yaxshilash uchun kompaniya xizmatlariga murojat qildi.

2008-yilda- Cambridge universiteti talabasi Mixal Kosinski va boshqa talabalar Facebook uchun MyPersonality ilovasini oʻylab topishdi. Ilovada har bir foydalanuvchidan onlayn test topshirish soʻralgan. Uni tugatgandan soʻng, foydalanuvchi oʻzining „psixologik portretini" oldi, yaratuvchilar esa soʻralgan odamlarning shaxsiy maʼlumotlarini oldi. Oxir-oqibat, dastur yaratuvchilari minglab va millionlab odamlar haqidagi barcha maʼlumotlarni olishdi. Mixail Kosinskiy Facebookdagi subyektlarning harakatlarini oʻrganishni boshlaydi : „like" va „repostlar", shuningdek, ularning jinsi, millati, yoshi va yashash joyi. 

2012-yilda olim oʻz modelini takomillashtirdi va subyektning teri rangini aniqlash uchun Facebookda 68 ta „like" kerakligini isbotladi. Koʻp oʻtmay, u ishlab chiqqan model oʻrganilgan 10 ta „like" yordamida subyektning shaxsiyatini yaxshi tanib olishga yordam berdi, bu „psixalogik portret" ni yaratishga imkon berdi, bu esa odamning barcha xarakter xususiyatlarini ochib berishga imkon berdi. oʻrganilmoqda. Mixal Kosinski oʻz modeli haqida maqola chop etganida, unga ikkita qoʻngʻiroq boʻldi: shikoyat va ish taklifi. Ikkalasi ham Facebookdan kelgan. SA maʼlumotlarini tahlil qilish usullari asosan Mixal Kosinskining ilmiy ishlariga asoslangan.

Usullari
--------

Cambridge Analytica uchta ustunga asos solingan:

* „okean modeli" asosida psixologik xulq-atvor tahlili;
* katta maʼlumotlarni oʻrganish;
* maqsadli reklama.

Zamonaviy psixologiyada standart „okean usuli" deb nomlanadi (OCEAN deb yozilgan, ingliz tilida besh oʻlchovli pragramma). 1980-yillarda ikkita psixolog shaxsning har bir xususiyatini besh oʻlchov yordamida oʻlchash mumkinligini isbotladi. Bular "katta beshlik „ deb ataladigan narsalar: ochiq, vijdonlilik (, ekstraversiya (jamiyatga qanday munosabatdasiz?), xayrixohlik (siz qanchalik doʻstona va hamkorlik qilishga tayyorsiz?) va (sizni gʻazablantirish qanchalik oson?) Ushbu oʻlchovlarga asoslanib, siz qanday odam bilan shugʻullanayotganingizni, qanday istaklar va qoʻrquvlar borligini va nihoyat, u oʻzini qanday tutishi mumkinligini aniq tushunishingiz mumkin. 

Biroq, bu yerda muhim muammo paydo boʻladi: shaxsiyatning ushbu turini oʻrganish uchun shaxs haqida katta hajmdagi maʼlumotlar kerak boʻladi va koʻplab savol-javob testlarini oʻtkazish kerak.

Cambridge Analytica ingliz Cambridgelik psixolog - Mixal Kosinski tomonidan yaratilgan Big Data ishlanmasidan foydalanadi. Bu ijtimoiy tarmoqlar va internetda foydalanuvchi qoldirgan 

Kompaniya maqsadli reklamadan ham foydalangan. Shakl va mazmun nuqtai nazaridan, bu dastlabki ikkita usulni sintez qilish natijasida olingan mahsulot, yaʼni foydalanuvchilar haqida hamma narsani bilib, ularning afzalliklarini oʻrganib, ularning maʼlumotlari bilan tanishib, ular maʼlumot bilan manzil xabarini yuboradilar. Ular toʻgʻri javob beradilar.

Buyuk Britaniyaning Yevropa Ittifoqidan chiqishi
------------------------------------------------

Yevropa arenasida Cambridge Analytica ham yirik gʻalabani qoʻlga kiritdi/ Britaniya aholisini Yevropa Ittifoqidan chiqish uchun referendumda ovoz berishga ishontirishga aynan CA yordam bergan deb ishoniladi. 

Uch yil davomida Cambridge Analytica AQShda turli darajadagi 44 ta saylovda ishlagan.Biroq ularning nomi faqat 2016-yilda Respublikachilar partiyasidan AQSh prezidentligiga nomzod Ted Kruzning saylovoldi kompaniyasi munosabati bilan maʼlum boʻldi Cambridge Analytica va ularning reklama texnologiyalari tufayli u bir muncha vaqt boshqa nomzodlar bilan teng raqobatlasha oldi. 2016-yil may oyida Ted Kruz Respublikachilar partiyasidan prezidentlik poygasidan chiqib ketganidan soʻng, Robert Merser (CA homiysi) Donald Trampning tarafdoriga aylandi. 15 million dollar sarmoya kiritish orqali.

Butun dunyoda saylovlarga aralashish
------------------------------------

2018-yil mart oyida Britaniyaning Channel 4 telekanali kompaniyaning dunyo boʻylab 200 ortiq saylovlarga aralashuviga aloqadorligini isbotlovchi tergov filmini taqdim etdi. Telekanal jurnalisti oʻzini Shri-Lankadagi saylov natijalariga ta’sir oʻtkazmoqchi boʻlgan mijoz sifatida namoyon boʻldi va 2017-yil noyabridan 2018-yil yanvarigacha Londondagi mehmonxonalarda Cambridge Analytica xodimlari bilan bir qator uchrashuvlar oʻtkazdi. Suhbatlardan birida firma rahbari Aleksandr Niks uning tashkiloti dunyoning turli burchaklarida, jumladan mamlakatlarda oʻtkazilgan 200 dan ortiq saylovlarga aralashganini tan oldi:"biz taklif qildik nomzodning saylov oldi kompaniyasini yer evaziga katta miqdorda moliyalashtirdi, masalan, ular buni videoga yozib olishdi, keyin esa bizning odamning yuzini xira qilib, internetga joylashtirdilar". Bundan tashqari, Niksning aytishicha, ayblov materialini olish uchun Cambridge Analytica nomzodlarning uylariga yuborgan. Niks bilan birga boshqaruvchi direktor Mark Turnbull va maʼlumotlar eksperti Aleks Tayler Channel 4 muxbiri bilan uchrashdi Turnbullning aytishicha, kompaniya xodimlari ijtimoiy tarmoqlar va alohida saytlarda nomzodlar haqidagi kompromat maʼlumotlarni joylashtirish bilan shugʻullangan.Mijozning iltimosiga koʻra, maxfiylik uchun Cambridge Analytica oʻz faoliyatini goʻyoki "sayyohlar" yoki "universitetda oʻquv ishlari bilan shugʻullanuvchi talabalar" nomidan amalga oshirishi mumkin edi. Oʻz navbatida, kompaniya vakili kompaniya xodimlarining yigʻilishlari faktlarini tasdiqladi, biroq ayni paytda ularning aytganlari notoʻgʻri tushunilganini ta’kidladi. Kompaniya veb-saytida eʼlon qilingan matnda esa bu haqda shunday deyilgan: "Qonuniylik va obroʻ-eʼtiborga oid xavf-xatarlarni baholash biz uchun juda muhim, biz axloqsiz va noqonuniy niyatlarni aniqlash uchun boʻlajak mijozlar bilan muntazam uchrashamiz.Cambridge Analytica kompaniyasining ikki rahbari bu savollar haqida hazillashib, mijozni oʻz niyatlarini oshkor qilishga faol harakat qilishdi. Ular jiddiy shubhalar bilan uchrashuvni tark etishdi va uni boshqa koʻrishmadi." Va ushbu uchrashuvlarda qatnashishga rozi boʻlganidan chuqur afsusda ekanligini bildirdi, shuningdek, Cambridge Analytica yolgʻon maʼlumot bermasligini, pora bermasligini va fohishalarni hech kimga yubormasligini taʼkidladi. .

Avval OAV Cambridge Analytica saylovchilarning siyosiy xohish-istaklarini tahlil qilish algoritmini ishlab chiqish orqali jami 50 milliondan ortiq odamni qamrab olgan Facebook ijtimoiy tarmogʻi foydalanuvchilarining shaxsiy ma’lumotlarini toʻplashga muvaffaq boʻlganini ta’kidlagan edi. Firmaning sobiq xodimlariga koʻra, bu algoritm foydalanuvchilarga siyosiy reklama yuborish orqali ularning siyosiy xohishlariga taʼsir qiladi. Facebook maʼlumotlariga koʻra, 2015-yilda Cambridge universitetining psixologiya professori Aleksandr Kogan ushbu ijtimoiy tarmoq platformasida ilova yaratib, uning yordamida Cambridge Analytica’ga foydalanuvchilarning katta hajmdagi shaxsiy maʼlumotlarini yuborgan.Oʻz navbatida Facebook kompaniya va u bilan hamkorlik qilayotgan Kogandan maʼlumotlarni oʻchirishni talab qildi. Biroq, Facebook barcha maʼlumotlar oʻchirilmaganini bilganidan soʻng, Cambridge Analytica akkauntidagi ilovaga blokirovka qoʻydi

Eslatmalar
----------