recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Ushbu maqola tabiiy hodisa haqidadir. "Tuman" soʻzining boshqa maʼnolari uchun Tuman maqolasiga qarang.*

Santa Barbara (Kaliforniya, AQSh) shahridagi ikki manzara: chap tomonda ochiq ob-havo, oʻng tomonda esa tuman.

Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Tuman (maʼnolari).

**Tuman** — tomchi holidagi suyuq dispers fazali aerozollar. Oʻta toʻyingan bugʻlardan kondensatsiya natijasida hosil boʻladi. Atmosferadagi Yer sirti qatlamlaridagi suv bugʻlarining toʻyinishidan hosil boʻlgan suv tomchilari yoki muz kristallari toʻplamidan iborat. T. 1 km dan kamroq masofaga gorizontal koʻrinishni xiralashtiradi. T. Yerga yaqin havo qatlamining sovishi yoki uning namlanishi oqibatida yuzaga keladi. Sovish natijasida paydo boʻladigan T. quyidagilarga ajraladi: 1) Yer yuzasi salbiy radiatsiya balansi natijasida bunyodga keladigan va Yer yuzasidagi havo qatlamini sovitadigan radiatsion T. bunday T. odatda, sal shamol boʻlib ayoz tunda, qishda esa kunduzi ham boʻlishi mumkin; 2) sovuq Yer ustiga issiq havoning adveksiyasi natijasida paydo boʻladigan advektiv T.; bulutlar past boʻlib sovuq shamol turganda sutkaning har qanday paytida ham yuzaga kelishi mumkin; 3) atmosfera fronti ustidagi yomgʻir tomchilarining bugʻlanishi hisobiga paydo boʻladigan frontal T. Qishda qattiq sovuq adveksiyasi paytida dengizlar ustida, yezda va kuzda esa qirgʻoqdan kechasi sovigan havoning oqib kelishi oqibatida suv havzalari ustida kuzatiladi. Koʻp vaqt T. yuqorida aytib oʻtilgan jarayonlarning birgalikdagi yoki ketma-ket taʼsiri ostida ham paydo boʻladi. 

Meteorologiyada **tuman** atamasi ostida suv bugʻlari, tomchilari yoki muz parchalarining kondensatsiyalashib, yer sirtiga yaqinlashishi va natijada havo shaffofligining kamayishi tushuniladi. Boshqacha aytganda, tuman yer sirtidagi bulutdir.

Tumanlar hosil boʻlishi suv bugʻining atmosferadagi kondensatsiya yadrolari (tayanch nuqtalari) atrofida yigʻilishi va kondensatsiyalanishidan boshlanadi. Suv tomchilaridan iborat tumanlar odatda −20 °C dan yuqori havo harorati sharoitida kuzatiladi, biroq bunday tuman shakllari −40 °C atrofidagi haroratda ham paydo boʻlgan hollari maʼlum. Bundan quyi haroratlarda muz tumanlari hosil boʻladi.

Tumanlar aholi punktlarida boshqa joylardagiga nisbatan koʻproq hosil boʻladi. Bunga sabab shahar havosida kondensatsiya yadrolari (masalan, avtomobil tutuni va boshqa yonish mahsulotlari) koʻproq boʻlishidir.

Transport vositalari ishiga xalal bergani tufayli ob-havo bashoratlarida boʻlajak tumanlar alohida eslatib oʻtiladi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Shamollar sxemasi** (meteorologiyada) — maʼlum joydagi (mahalliy) shamol rejimi (yunalishi) ni ifodalaydigan grafik. Odatda, koʻp yillik kuzatishlar asosida oylik, mavsumiy va yillik grafiklar tuziladi. Ufqning asosiy yoʻnalishlari boʻylab bir markazdan taralgan nur shaklidagi chizigʻutarning uzunligi shu yoʻnalishda esgan shamollarning qandaydir qiymatiga (ularning takrorlanishiga, oʻrtacha tezligiga, shu ikki miqdorning koʻpaytmasiga va boshqalarga) mutanosib (uygʻun) boʻladi. Shamollar sxemasi. Nurlar (chiziklar)ning har biri shamolning qaysi tomonga esishini koʻrsatadi (mas, Gʻ — gʻarb, Sh — shimol, SHQ — sharq, J — janub, SHGʻ — shimoligʻarb, SHSHQ shimolisharq, JSHQ — janubisharq, JGʻ — janubigʻarb). Nurlarining uchlari siniq chiziklar yordamida birlashtiriladi. Shamollar sxemasining fan va xalq xoʻjaligidagi nazariy va amaliy axamiyati katta.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shamol dvigateli** - shamol oqimining kinetik energiyasini mexanik energiyaga aylantiradigan qurilma. Asosiy qismlari: rotor, parrakli baraban, shamol gʻildiragi va boshqa Karusel (rotorli), qanotli va barabanli xillarga boʻlinadi. Karusel Shamol dvigateli ish organining aylanish oʻqi vertikal joylashgan boʻladi. Oʻqning bir tomoniga joylashgan parraklarga shamol taʼsir qiladi, parrakning aylanma tezligi shamol tezligidan oshmagani uchun atigi 15 foizi mexanik energiyaga aylanadi. Shuning uchun kamroq ishlatiladi. Qanotli Shamol dvigateli da oʻq shamol yoʻnalishiga nisbatan gorizontal va parallel joylashadi. Bunday Shamol dvigateli keng tarqalgan, unda shamol energiyasining 48 foizi mexanik energiyaga aylanadi. Barabanli Shamol dvigatelida baraban vali shamol oqimiga nisbatan gorizontal va perpendikulyar joylashgan boʻladi. Shamol dvigateli quvvati shamol gʻildiragining diametriga, shamolning tezligiga bogʻliq. Shamol dvigateli, asosan, shamol energetikasida ishlatiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Karuzo Enriko (italyancha: *Enrico Caruso*; 1873.24.2 - Neapol — 1921.2.8) — italyan xonandasi (tenor), belkanto sanʼatining yirik namoyandasi, jahon opera ijrochiligining atoqli vakillaridan. Yoshligida cherkov xoriga qatnashgan. 1894—1901-yillarda Italiya va Qohira opera teatrlarida ishlagan, 1903-yildan "Metropoliten-opera" (Nyu-York) teatrining yakkaxoni. 1898-yildan Jan. va Shim. Amerika hamda Yevropa mamlakatlarida gastrolda boʻlgan. Ijrosi — dramatik joʻshqinligi, serzavqligi hamda oʻzigagina xos samimiyligi bilan ajralib turadi. Hajmdan keng va kuchli, nihoyatda jozibali ovoz sohibi Karuzo repertuaridan jami 80 dan optiq, opera partiyalari oʻrin olgan. Shu bilan birga Karuzo mumtoz cherkov musiqasi asarlari, mumtoz romanslar, neapolitan va b. xalq qoʻshiqlarini nozik did bilan talqin etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  *(unspecified title)*
3. ↑  *(unspecified title)*
4. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bir yillik ekinlar** — rivojlanish sikli (urugʻi ekilgandan to yangi urugʻ yetilguncha boʻlgan davr)ni bir yilda tugallaydigan oʻsimliklar. Bularga dukkaklilar, gʻalladon ekinlari, pomidor, baklajon, qalampir, ismaloq, salat va boshqa kiradi. Bir yillik ekinlar e. asosan, oʻtsimon boʻlib, mevalari (urugʻi) pishib yetilgandan soʻng poya va palaklari quriydi. Ayrimlarini iqlim sharoitiga qarab koʻp yillik ekin sifatida oʻstirish ham mumkin. Maye, pomidor tropik rayonlarda koʻp yillik oʻsimlik sifatida ekiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shohida Maʼzumova** (1907.12.1 -Toshkent — 1988.4.4) — aktrisa, rejissyor, Oʻzbekiston xalq artisti (1950). Toshkentdagi xotinqizlar ped. bilim yurtini (1925), Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini (1954) tugatgan. 1925—29 yillar ped. bilim yurtida mu-allima. 1929—61 yillarda Hamza teatrida aktrisa. Dramatik, hajviy va oʻtkir satirik, shuningdek, lirik, muhabbat sanamlari obrazlarini yuksak ma-horat bilan ijro etgan. Shulardan Halima ("Halima"), Shirin ("Farhod va Shirin"), Turandot ("Malikai Turandot"), Sultonbegim ("Jaloliddin"), Sanobar ("Hamza"), Muattar ("Sharq tongi"), Surmaxon ("Yurak sirlari"), Amaliya ("Qaroqchilar") va boshqa M. sahnada yaratgan eng yaxshi obrazlaridir. Rej. sifatida "Yurak sirlari", (B. Rahmon), "Aytsam tilim, aytmasam dilim kuyadi" (O. Yoqubov), "Paranji sirlari" (Hamza) kabi spektakllarni saxnalashtirgan. 1961—88 yillar Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida dars bergan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Bircza** (ukraincha: *Бірча*) — Polsha janubi-sharqidagi Subkarpat vodiysining Przemysl okrugidagi qishloq hisoblanadi. Bu Gmina Bircza deb nomlangan gminaning maʼmuriy okrugi joylashgan qishloqdir. Bu qishloqda 1000 kishi istiqomat qiladi.

Bircza tarixi
-------------

Bu hududda yahudiylarning yashashi haqidagi dastlabki maʼlumotlar XVI asrga tegishli. Oʻn toʻqqizinchi asrda yahudiylar jamiyati hudud aholisining yarmiga teng boʻldi. Dastlab, jamoa Dobromil jamoasining bir qismi edi, lekin XIX asrning ikkinchi yarmida u mustaqillikka erishdi.

Birinchi jahon urushida Rossiya imperiyasi tomonidan hududni bosib olish paytida kazaklar yahudiy aholisiga hujumlar qildi. Jumladan, talonchilik, zoʻrlash va qotilliklarni amalga oshirdilar. Koʻpgina mahalliy yahudiylar zoʻravonlikdan qochish uchun qochib ketishdi va urushlar orasidagi yillarda koʻplab yahudiylar Amerika Qoʻshma Shtatlariga hijrat qilishdi. 1920—1930-yillarda Birczadagi sionistik faollik, xususan, Beitar va ha-Noʻar ha-Tsiyyoni, ha-Shomer ha-Tsaʼir va Ahvaga aloqador yoshlar guruhlari koʻrinishida kuchaydi. Bu yillar davomida yahudiy jamiyati jami 1930 kishidan 1040 nafarini tashkil etgan.

1942-yil iyul oyida nemis va ukraina politsiyasi zoʻravonlik bilan operatsiya oʻtkazdi, unda atrofdagi qishloqlarning yahudiylari bozor maydoniga olib kelindi va bir necha soat davomida tiz choʻkishga majbur boʻldi. Shaharda getto tashkil etildi, chunki Birczaning barcha qoʻshni qishloqlari yahudiy aholisidan boʻshatildi. Bircza yahudiylarining aksariyati ikkita operatsiyada oʻldirilgan, biri Kamienna Górka („Toshli tepalik") va yana 800 yahudiy 1942-yilda Górze Wierzysko tepaligida. Shundan soʻng, qolgan yahudiylar Przemyśl gettosiga oʻttiz kilometr piyoda yurishdi va u yerdan keyin Belzec qirgʻin lageriga koʻchirildi.

Kamienna Gorkada xoch oʻrnatildi va 2018-yilda Bircza oʻrta maktab oʻquvchilarining saʼy-harakatlari natijasida Gorze Wierzyskodagi ikkinchi oʻldirish joyi joylashgan joyga belgi qoʻyildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Central Statistical Office (GUS) - TERYT (National Register of Territorial Land Apportionment Journal)" (Polish) (1-iyun 2008-yil).
2. ↑  *Rączy, Elżbieta.* „Gerula (Gierula) Michał Kajetan, Gerula (Gierula) Katarzyna z domu Błońska, Segielin Roman" (Polish). *Index represjonowanych*.

Havolalar
---------

* Gmina Bircza rasmiy veb-sayti
* Bircza Onlayn! virtual *shtetl*, nasabnoma va tadqiqot veb-sayti
**Dela, Deli** — demiurg, Ingush va chechenlarning oliy maʼbudi. U yerni va olamni, yerdagi barcha hayotni yaratdi, qolgan maʼbudlar unga boʻysunadilar. U sigʻinishga loyiq zotdir.

Oʻgʻillari Yelta va Eshtr, qizi Tusholi.

Mifologiya
----------

Afsonalar va anʼanalarda Dela moʻ’jizalar yaratadigan va muhtojlarga yordam beradigan kuchli va daxlsiz maʼbuddir. Qolgan xudolar uning nazorati ostida. Asosan, afsonalarda ular uning bolalari sifatida namoyon boʻlishadi. Ammo ijobiy fazilatlar bilan bir qatorda u salbiy sifatlarga ham ega *(„Yelta qanday qilib bir koʻzli boʻlib qoldi" ga qarang)*.

#### Dunyoning yaratilishi

#### Qanday qilib Yelta bir koʻzli boʻlib qoldi

#### Nartlarning oʻlimi

Nartlar oʻjarlik bilan barcha maʼbudlar bilan, hatto eng oliylari bilan raqobatlashdilar. Buning uchun Dela ularni 7-yillik ochlik bilan eritilgan mis ichishga majburlab, ularni yoʻq qildi. Yoki ular maʼbudlarni magʻlub eta olmasligini anglab, oʻzlari mis ichishadi. Nart rivoyatlari qahramonlariga yordam bergan.

##### Koloy-Kant va Nart-Orstxoylar

*Bir kuni orstxoylar nart Koloi-Kant\* ning bir suruv qoʻyini oʻgʻirlab ketishadi.* *Nart ularni taʼqib qiladi, jang boshlanadi, lekin Orstxoylar gʻalaba qozona boshlaganda, Maʼbud ular va Kolay-Kant oʻrtasida Terek daryosini yaratadi va jangchilarni ikkiga ajratadi*.

##### Seska-Solsa va tos suyagi

Bir kuni Seska Solsa yoʻlda shunday kattalikdagi tos suyagini uchratdiki, u otda uning teshigidan bemalol oʻtib ketdi. Hayratda qolgan Seska-Solsa Maʼbuddan bu odamni tiriltirishini soʻray boshladi. Maʼbud uning iltimosini bajaradi va Seska-Solsaning oldida togʻdek katta, ammo koʻzlari yoʻq dev tiriladi. Gigant Maʼbuddan uning koʻrishini iltimos qiladi, lekin Seska-Solsa qoʻrqib ketadi va Maʼbuddan devni yana suyakka aylantirishni soʻraydi. Maʼbud uning xohishini amalga oshiradi, chunki u hech qanday iltimosni rad etmaydi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  Далгат Б.К.*. Первобытная религия ингушей и чеченцев*. Москва: Наука, 2004.
2. 1 2  Мальсагов А.О.*. Сказки и легенды ингушей и чеченцев*. Москва: Наука, 1983.
3. 1 2 3 4  Далгат У.Б.*. Героический эпос чеченцев и ингушей*. Москва: Наука, 1972.
4. 1 2  Дахкильгов И.А.*. Ингушский нартский эпос*. Нальчик: Тетраграф, 2012.
5. 1 2  Ахриев Ч.Э.*. Несколько слов о героях в ингушских сказаниях. // «Сборник сведений о кавказских горцах»*, вып. IV, Тифлис, 1870.

Adabiyotlar
-----------

* Далгат Б. К. Первобытная религия ингушей и чеченцев. — Москва: Наука, 2004.
* Мальсагов А. О. Сказки и легенды ингушей и чеченцев / А. И. Алиева. — Москва: Наука, 1983.
* Далгат У. Б. Героический эпос чеченцев и ингушей. — Москва: Наука, 1972.
* Дахкильгов И. А. Ингушский нартский эпос. — Нальчик: Тетраграф, 2012.
* Ахриев Ч. Э. Несколько слов о героях в ингушских сказаниях. // «Сборник сведений о кавказских горцах». — вып. IV. — Тифлис, 1870.
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Bir tomonlama akt** — *xalqaro huquq sub’ekti tomonidan bir tomonlama amalga oshirilayotgan va xalqaro-huquqiy ahamiyatga ega boʻlgan xatti-harakat*. Yuridik bir tomonlama akt faqatgina davlatlarning shunday xohish-istaklari va xatti-harakatlari hisoblanadiki, unga muvofiq xalqaro huquq huquqiy oqibatlari kelib chiqadi, yaʼni xalqaro huquqqa koʻra yuridik akt yuzaga keladi. Bir tomonlama akt belgilangan ahamiyatga ega boʻlish uchun: xohish-istak har doim xalqaro-huquqiy oqibatlarning yuzaga kelishiga qaratilgan boʻlishi lozim, modomiki, xalqaro huquq sub’ektining har qanday bir tomonlama akti ham bunday oqibatni keltirib chiqaravermaydi.
*Shuni taʼkidlab oʻtish lozimlo, xalqaro-huquqiy normalar mavjud boʻlishi lozim, ular asosida yoki ular bilan bogʻliq ravishda tegishli yuridik akt yuzaga keladi.*

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik Ensiklopediyasi
Manbalar
--------

**Deksametazon** tibbiy va veterinariya preparati bo'lib, sintetik glyukokortikosteroid (prednizolonga o'xshash), yallig'lanishga qarshi va immunosupressiv ta'sirga ega, 1960-yillardan beri autoimmun kasalliklarni davolashda qo'llaniladi, hozirda ko'plab kasalliklar va holatlarni davolashda keng qo'llaniladi.

Bu dori Jahon sog'liqni saqlash tashkilotining muhim dorilar ro'yxatiga kiritilganbo'lib, Rossiya Federatsiyasi Sog'liqni saqlash vazirligining hayotiy va muhim dorilar ro'yxatiga ham kiradi.

Umumiy tavsif
-------------

Deksametazon glyukokortikoid retseptorlari agonisti hisoblanadi (inglizcha: *glucocorticoid receptor* ), u kortizoldan 25 baravar kuchliroq ta'sir qiladi, 750 mkg deksametazonning yallig'lanishga qarshi ta'siri 5 mg prednizolonga teng.

Eslatmalar
----------

1. ↑  Bunim et al. 1958. sfn error: no target: CITEREFBunim\_et\_al.1958 (help)
2. ↑  **Xato: `|sarlavha=` andozasida parametr koʻrsatilmagan {{publikatsiya}}**.
3. ↑  **Xato: `|sarlavha=` andozasida parametr koʻrsatilmagan {{publikatsiya}}**. — 606 p. — ISBN 9783527607495.
**Ayça Ayşin Turan**(25-oktyabr 1992-yilda tugʻilgan)— turk aktrisasi.. U Maryam serialidagi Maryam, Netflixning Himoyachi serialidagi Çağatay Ulusoy bilan Leyla Sancak va Star TV telekanali seriali Ada Masalida Alp Navruz bilan Haziran Sedefli rollari bilan mashhur.

Bolalik davri
-------------

Uning onasi Sinop shahridandir. Uning ona tarafdan oilasi Ottoman imperiyasi qulagan paytta yunonlar bosib olgan Selanik (bugungi kunda Thessalonki,Gretsiya)shahridan Turkiya hududiga koʻchib kelishgan. Uning dadasi Kastamonudan. U 7 farzand orasida eng kichkinasi(5 ta oʻgʻil va 2 ta qiz).Turan yoshligidan aktrisalik va skripkaga qiziqardi. Keyinchalik u Istanbul Universitetining Kommunikatsiya fakulteti Radio,TV va Kino kafedrasida tahsil oladi.

Kinomotografiyasi
-----------------

Kinolari
Yoqimtoy va xatarli(2016)
Sen ishontir(2022)
Seriallari
Affedilmeyen(2007)
Hayal ve Gerçek(2007)
Dinle Sevgili(2013)
Karagül(2014-2015)
Sungurlar(2014)
Altınsoylar(2016)
Meryem(2017-2018)
The Protector(2018-2019)
Zemheri(2020)
Arıza(2020-2021)
Menajerimi Ara(2021)
Ada Masalı(2021)

Manbalar
--------

1. ↑  „‘47. Pantene Altın Kelebek Ödülleri sahiplerini buldu’ -Hurriyet.com.tr". *hurriyet.com.tr*.
2. 1 2  *Admin* „Güncel Biyografi Sitesi: Karagül Ada (Ayça Ayşin Turan) Boyu, Kilosu, Yaşı". 20-oktabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-fevral 2023-yil.
3. ↑  „‘Ayça Ayşin Turan ve Alp Navruz’dan aşk itirafı sonrası ilk fotoğraf geldi’ -Hurriyet.com.tr". *hurriyet.com.tr*.
4. ↑  „Alp Navruz confirms his relationship with Ayça Ayşin Turan, his partner in 'Ada Masalı': "We are happy." - riri-nano".
5. ↑  „Gözleri çocuk maviliğinde bir deniz: Ayça Ayşin Turan".
**Ayyub Gʻulomovich Gʻulomov** (1914.15.5 - Toshkent - 1986.30.5) - tilshunos olim, oʻzbek ilmiy grammatikasining asoschilaridan biri. filol. fanlari doktori (1958), professor (1959). Toshkent pedagogika instituti oʻzbek tili va adabiyoti fakultetini tugatgan (1936). Toshkentdagi oʻrta maktablar va pedagogika texnikumlarida oʻqituvchi (1930—35), pedagogika institutlarida oʻqituvchi, dotsent, kafedra mudiri (1936—57). Ayni paytda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida katta ilmiy xodim (1940— 46; 1967—69), sektor mudiri (1946— 49), Oʻrta Osiyo (Toshkent) universiteti oʻzbek tilshunosligi kafedrasida dotsent (1942—46), kafedra mudiri (1946-86).

Gʻulomovning ilmiy asarlari oʻzbek tilshunosligining fonetika va grammatika, leksikologiya va soʻz yasalishi, uslubshunoslik va nutq madaniyati, etimologiya va leksikografiya sohalari, oʻzbek tili tarixi va dialektologiyasi masalalariga bagʻishlangan. Uning "Oʻzbek tilida kelishiklar" (1941), "Oʻzbek tilida koʻplik kategoriyasi" (1944), "Sodda gap sintaksisi" (1948), "Oʻzbek tili morfologiyasiga kirish" (1953), "Feʼl" (1954), "Sodda gap" (1955) kabi asarlari oʻzbek tili ilmiy grammatikasining shakllanishiga asos boʻlib xizmat qiddi. Gʻulomov oʻrta maktablarning 5—9-sinflari uchun "Oʻzbek tili darsliga" (oʻtgan asrning 70—90-yillarida 20-martaga yaqin nashr etilgan) va oliy oʻquv yurtlari uchun "Hozirgi oʻzbek adabiy tili" (1961; 2nashri — 1965) kabi darslik va bir qancha qoʻllanmalarning, 2-j.li "Oʻzbek tili grammatika-si" (1975—76) ning mualliflaridan biridir.

A;..’Oʻzbek tilida aniqlovchilar, T. 1940; Oʻebek tilida urgʻu, T. 1947; Etimologik noaniqliklar, T. 1975; Oʻzbek tili morfem lugʻati, T. 1977 (hamkorlikda).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ivan Stepanovich Yufimov** (1922-yil 11-dekabr, Syres, Simbirsk gubernatorligi — 1984-yil 25-iyun, Toshkent) — sovet artilleriyachisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi.

Biografiyasi
------------

Ivan Stepanovich Yufimov 1922-yil 11-dekabrda Syres qishlogʻida tugʻilgan (hozirgi — Ulyanovsk viloyatining Sursk tumani).

Toʻrtta sinfni tugatgach, u kolxozda ishlagan.

### Ulugʻ Vatan urushida qatnashish

1941-yil may oyida Surskiy tuman harbiy komissarligi tomonidan Qizil Armiya safiga chaqirilgan.

1941-yil sentabrdan Ulugʻ Vatan urushi frontlaridagi janglarda qatnashgan; 1943-yil kuzgacha katta serjant Ivan Stepanovich Yufimov 350-alohida tankga qarshi artilleriya batalonining qurol komandiri edi.

Cherkassyi shahri hududida, 1943-yil dekabr oyida Zadneprovskiy koʻprigidagi janglarda, fashistlarning qarshi hujumi paytida, u hisob-kitoblari bilan birga oʻq otish uchun kerakli masofaga qurolni uzatgan. Ushbu jangda Ivan Yufimovning hisobi uchta tankni, zirhli transport vositasini va ikkita oʻq otish nuqtasini yoʻq qilgan. 1944-yilda KPSS aʼzoligiga qabul qilingan.

1944-yil 5-aprel kuni Ruminiyaning Chuja Voda aholi punkti hududida katta serjant Ivan Yufimovning hisob-kitobi batareyaning bir qismi sifatida fashistlarning toʻqqizta qarshi hujumini qaytardi. Oʻq otish uchun yaxshi pozitsiyalarni tanlab, Ivan Yufin ekipaji uchta tankni, toʻrtta zirhli transport vositasini, uchta qurolni, toʻqqizta pulemyotni yoʻq qilgan va oxir-oqibat bosib olingan chiziqni himoya qilgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 13-sentyabrdagi Farmoni bilan fashist bosqinchilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajargani hamda bir vaqtning oʻzida koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun katta serjant Ivan Stepanovich Yufimov Lenin ordeni va „Oltin yulduz" medali bilan Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

### Urushdan keyin

Brigadir unvoni bilan demobilizatsiya qilingan, Toshkentda yashagan va ishlagan. 1984-yil 25-iyun kuni vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

* „Oltin yulduz" medali;
* Lenin ordeni;
* ikkita Qizil Yulduz ordeni;
* "Jasorat uchun" medali;
* boshqa medallar.

Xotira
------

* Toshkentdagi Harbiy qabristonning Qahramonlar xiyoboniga dafn etilgan. Qabr ustida yodgorlik bor.

Adabiyot
--------

* Geroi Sovetskogo Soyuza: Kratkiy biograficheskiy slovar / Pred. red. kollegii I. N. Shkadov. — M.: Voenizdat, 1988. — T. 2 /Lyubov — Yaщuk/. — 863 s. — 100 000 ekz. — ISBN 5-203-00536-2.
* *Герои Советского Союза — узбекистанцы*. Ташкент: Узбекистан, 1984.
**Poraxoʻrlik**— pora olish, pora berish, bu ishda vositachilik qilish kabi mansabdorlik jinoyatlari. P. moddiy boylik yoki mulkiy manfaat evaziga muayyan harakatlarni bajarish yoki bajarmaslik bilan tavsiflanadi. Oʻzbekiston Respublikasi JK ga koʻra, u boshqaruv tartibiga qarshi jinoyatlar sirasiga kiradi. JK boʻyicha, pora olish deganda mansabdor shaxsning oʻz xizmat mavqeidan foydalangan holda sodir etishi lozim yoki mumkin boʻlgan muayyan harakatni pora berayotgan shaxsning manfaatini koʻzlab bajarishi yoki bajarmasligi evaziga shaxsan oʻzi, yoki vositachi orqali moddiy qimmatliklar olishi yoki mulkiy naf koʻrishi tushuniladi. Bunday jinoyat uchun — eng kam oylik ish haqining 50 baravaridan 100 baravarigacha miqdorda jarima yoki muayyan huquqdan maxrum etilgan holda 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi belgilangan. Ushbu jinoyat ogʻirlashtiruvchi holatlarda sodir etilganda 10 yildan 15 yilgacha ozodlikdan maxrum qilish jazosi ta-yinlanadi. (OʻzR Jinoyat kodeksi, 210modda). Pora berish deganda mansabdor shaxsning oʻz xizmat mavqeidan foydalangan holda sodir etishi lozim yoki mumkin boʻlgan muayyan harakatni pora bergan shaxsning manfaatlarini koʻzlab bajarishi yoki bajarmasligi evaziga unga bevosita yoki vositachi orkali moddiy qimmatliklar berish yoki uni mulkiy manfaatdor etish tushuniladi. Pora berish jinoyati uchun eng kam oylik ish haqining 50 baravarigacha miqdorda jarimadan 5 yildan 10 yilgacha ozodlikdan mahrum qilishtacha jazo tayinlanadi (OʻzR Jinoyat kodeksi, 211modda). Bashar-ti, shaxsga nisbatan pora soʻrab tovlamachilik qilingan boʻlsa yoki bu shaxs jinoiy harakatlar sodir etilgandan keyin bu haqda oʻz ixtiyori bilan arz kilsa, chin

Manbalar
--------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Betpaqdala** — Qozogʻistondagi chul. Sarisuv daryosi quyi oqimi va Chu daryosidan Balxash kuligacha (500 km) choʻzilgan. Jan.da Chu daryosi bilan chegaralangan, shim. chegarasi 46°30’ shahri k.ka toʻgʻri keladi. Maydoni qariyb 75 ming km². B. urqirli baland tekislik; dengiz sathidan urtacha balandligi 300–350 m, garbiy qismining balandligi 250 m, sharqiy kismi esa (Moʻyinti daryosi yaqinida) 450 m. Eng baland joyi 974 m (Taroz shahri yaqinida). Tepaliklari yassi, koʻpincha granit va slaneslar yer yuzasiga chiqib yotadi. B.ning gʻarbiy qismi gilli yerlar boʻlib, shurxok, taxirshur kul koʻp. Oʻrta va jan. qismi doʻng qumliklardan iborat, yer yuzasi chaqirtosh bilan qoplangan; sharqiy qismida tepa, qir va yakka togʻlar: Boyqora (665 m), Jeltov (974 m) togʻlari bor. B. iqlimi keskin kontinental, yozi issiq va quruq, qishi qattiq sovuq, yiliga 100–150 mm yopin tushadi. Yanv.ning urtacha temperaturasi —12’ dan —14° gacha, iyulniki 24—26°. Doimiy oqar suv yuq, erta bahorda oqib, yezda qurib qoladigan soy, jilgʻalar bor. Oʻsimlik siyrak, shuvoqning bir necha turi, shuningdek, shoʻra usadi. Soy va botiqlarda burgan, teresken, shuvoq, betaga uchraydi. B. bahorgi va kuzgi yaylov. Sugʻorish, ekin ekish, yaylovlarga suv chiqarish sohasida katta ishlar qilinmoqda. Gips, qoʻrgʻoshin va temir rudalari, marmar, togʻ xrustali, kvarsit, yashma, tuz va boshqa fonda li kazilma konlari topilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| bayrogʻi | *Qozogʻiston geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Betskov qalʻasi** (slovatsk. Beckovsky hrad, veng.: *Blundus, Bolondos*) — Slovakiyaning Nove Mesto-nad-Vahom shahri yaqinidagi oʻrta asr qalʻasi. Slovakiya milliy madaniy yodgorliklari roʻyxatiga kiritilgan.

Joylashuv
---------

Qalʻa Slovakiyaning Trenchin viloyatidagi Nové-Mesto-nad-Vagom viloyatidagi Vag qishlogʻidagi Betskov[en] daryosining chap qirgʻogʻidagi tepada joylashgan.

Tarix
-----

Qalʻa birinchi marta XIIasr yilnomasida tilga olingan. XIIIasrda asl yogʻoch qalʻa oʻrnida tosh qalʻa qurilgan. XIV-XV asrlarda qalʻa Vengriyadagi eng nufuzli oilalardan biri boʻlgan Shtibor oilasi egalari tomonidan qayta qurildi. XVIasrda turk bosqinlarining doimiy xavfi tufayli qalʻa istehkomlari mustahkamlandi. XVIIasrda qalʻa oʻz ahamiyatini yoʻqotdi. 1727-yilda yongʻin sodir boʻldi va qalʻa egalari tomonidan tashlab ketildi.

Muzey
-----

Qalʻa va muzey maydan sentabr oyining oxirigacha, soat 9:00 dan 18:00 gacha ochiq boʻladi.

Taniqli mahalliy aholi
----------------------

* Baron Ladislav (Laslo) Mednyanskiy, venger va slovak rassomi, 1852-yil 23-aprelda Betskov shahrida tugʻilgan.
* Iosif Miloslav Gurban — slovakiyalik siyosatchi, yozuvchi, faylasuf va lyuteran ruhoniysi.

Manbalar
--------
**Niderland maktabi** - 15-16-asrlar musiqasidagi ijodiy yoʻnalish, Uygʻonish davrining yetakchi kompozitorlik maktabi. Niderlandiya (tarixiy viloyat) ilgʻor musiqa madaniyati yuksak professionalizm, badiiy yutuqlar va xalq anʼanalari zaminida shakllanib, Gʻarbiy Yevropa mamlakatlariga tarqalgan. Niderland maktabi vokal-xor polifoniya ta-raqqiyotini belgilab berdi va uning umumiy asos va usul (imitatsiya, murakkab kontrapunkt va boshqalar)larini ishlab bergan. Yetuk namoyandalari: G.Dyu-fai, Y.Okegem, Ya.Obrext, Josken Depre, Lasso. Niderland maktabi ijodkorlari diniy va dunyoviy musiqa (messa, motet, madrigal, polifonik qoʻshiqlar), 16-asrda murakkab cholgʻu pyesalar ham yaratdilar. A kapella xor messalari Niderland maktabining ulkan yutugʻi boʻldi. Niderland maktabi ishlab chiqqan koʻp ovozlilik qonunlari va yangi ifoda vositalari kompozitorlik musiqaning keyingi taraqqiyotini taʼminla-di; uslub sifatida Yevropa musiqa sanʼatida cherkov vokal-xor janrlari va ularda ifoda topgan diniy dunyoqa-rashining koʻp asrlik hukmronligini yakunladi. Niderland maktabi koʻp badiiy xususiyatlari musiqaning keyingi rivoji (polifoniya, gomofoniya, dodekafoniya)da oʻz ahamiyatini saqlab qoldi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Monolit tuzilmalar** — bu temir-beton va fibrobeton mahsulotlaridan tashkil topgan qurilish tuzilmalari boʻlib, ularning asosiy qismi, qurilish maydonida beton aralashmalari va temirlar yordamida, oldindan tayyorlangan qolip ga yoki koʻchmas joyga toʻgʻridan-toʻgʻri yotqizilishi orqali amalga oshiriladi.

 Monolitik struktura uchun qoliplarni tayyorlash
Qurilish jarayonida monolit tuzilmalardan foydalanish — odatiy, rejaviy toʻgʻri burchakli va standart profil shakldagi binolarni hamda har qanday konfiguratsiyaga ega boʻlgan noyob tuzilmalarni ham qurish imkonini beradi.

Monolit tuzilmalar, asosan boʻlinmaydigan tuzilmalarni yaratishda samarali qoʻllaniladi (masalan, yuqori dinamik yuklamalarga ega boʻlgan uskunalar uchun kuchli poydevorlar).

Monolit tuzilmalarining asosiy afzalliklaridan biri shundaki, alohida tuzilmaviy elementlarning yoʻqolishi uni darhol oʻzgaruvchan tuzilishga aylantirmaydi; boshqacha qilib aytganda, darhol buzilishiga olib kelmaydi.

Monolit tuzilmalarni qurishda elementlarni bogʻlash, ularning muhrlash bilan bogʻliq boʻlgan muammolar oson hal etiladi. Bu, oʻz navbatida, tuzilmaning gidroizolyatsiyasiga, ovoz va issiqlik izolatsiyasiga ijobiy taʼsir etadi.

Monolit tuzilmalar metro (tunnellar , platformalar , majmualar) , koʻp qavatli binolar, harbiy obyektlar (bunkerlar, tunnellar, qurol sinov maydonchalari obyektlari, shu jumladan raketa va fuqarolar qurilishida)  va kosmodromlar (bunkerlar, start maydonchalari) barpo etilishida keng qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Stroitelstvo metro v stolichnom rayone Novokosino zamorojeno, odnoimennaya stansiya, skoree vsego, otkroetsya ne ranshe 2012 goda. Ob etom, kak soobщaet RIA Novosti, zayavil zamnachalnika stolichnoy podzemki Nikolay Babushkin.
2. ↑  Konstruktivnie osobennosti stansiy moskovskogo metropolitena.
3. ↑  „METRO.Новости — Архив, год 2012 — News archive, 2012" (deadlink). 31-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-sentabr 2015-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2012-05-31).
4. ↑  Monolitnie raboti po stroitelstvu stansii nijegorodskogo metropolitena „Gorkovskaya" polnostyu zaversheni, — Vladimir Chelomin 26 Yanvar 2012 12:52
5. ↑  V krupneyshem stroitelnom proekte Minoboroni uchastvuet „trener" Putina 10.07.2009 06:47 „Gazeta. Ru"
6. ↑  Vlasti budut razvivat ne tolko startovie kompleksi kosmodroma Plesesk, no i sotsialnuyu sferu goroda Mirnogo
7. ↑  Jurnal „Vokrug Sveta" № 11 (2794) | Noyabr 2006 Rubrika „Planetariy" Kosmodromi — „klyuch na start"
**Monotip** (mono... va yun. typos —.nus-xa) — murakkab matnlarni terish uchun harf kuyadigan avtomat mashina. Asosiy qismlari: harf terishdasturlash ap-parati va harf quyish apparati. Ayrim literalirdan iborat satrlar hosil qiladi. M.ni 1897 amerikalik T. Lanston ixtiro qilgan. Harf quyish avtomatini boshqarish dasturi maxsus qurilma yordamida hosil qilinadi. Dastur keng perfolentadan iborat; har qaysi belgiga 1—4 teshikni oʻz ichiga olgan maʼlum kombinatsiya toʻgʻri keladi. Harf quyish apparatida matritsa ramkasi, quyish qolipi va apparati boʻladi. Matritsa ramkasiga matritsalar mahkamlanadi, perfolenta "buyrugʻi"ga muvofiq, matritsa ramkasi suriladi va matritsa qolip ustiga turib qoladi. Soʻngra matritsadagi chuqurchalar bilan birga qolipga bosim ostida suyuq qotishma toʻladi, natijada zarur belgilar literasi yoki probellar (soʻzlar orasi) kuyiladi. Tayyor litera va probellar satr kanaliga turtib chikariladi. Ayrim litera va probellardan bir xil uzunlikdagi shrift satrlari shakllanadi-, satrlardan esa nabor grankasi tuzil adi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Niderhagen** (nemischa:) — natsistlarning kontslageri. 1941-yil sentabrda Niderhagenda, Büren shahri (Shimoliy Reyn-Vestfaliya) tumanida tashkil etilgan. Urush yillarida ushbu lagerda 3900 ga yaqin odam boʻlgan, shundan 1285 kishi sovuq, ochlik va qiynoqlarda oʻldirilgan yoki halok boʻlgan. Gestapo konslagerdan qatl qilish joyi sifatida ham foydalangan. 56 kishi oʻldirilgan, ulardan 42 nafari osib oʻldirilgan, 14 nafari Sovet harbiy asirlari otib oʻldirilgan

Tarixi
------

1939-yildan boshlab Vewelsburg qal’asida mahbuslar tomonidan qurilish ishlari olib borildi. 1941-yilda mahbuslarni saqlash uchun Zaksenxauzen konslagerining tashqi qismidan Niderhagen lageri tashkil etilgan
.

Mahbuslar orasida siyosiy mahbuslar, yahudiylar, Iegova guvohlari, loʻlilar, gomoseksuallar, shuningdek, Yevropa va SSSRning bosib olingan mamlakatlari harbiy asirlari bor edi. 1942-yildan boshlab lager hududida krematoriy foydalanishga topshirildi.

1943-yil 1-maydan boshlab lager Buxenvald konslageriga boʻysundi va mahbuslar soni 50 ga yaqin edi.

Sobiq SS zobiti Gotlib Bernxardtning xotiralariga koʻra, 1945-yil aprel oyida Himmler Veelsburg qal’asini vayron qilish va baʼzi binolarda yashiringan sanʼat asarlari qayerdaligini biladigan Iegova guvohlarini oʻldirishni buyurgan. Biroq, Gottlib Bernxardt bu tartibni buzdi va Iegova guvohlari omon qolishgan.

Urush oxirida SS lagerlarning koʻp qismini ularning izlarini yopish uchun yoʻq qildi .

Norderney, Adler va Evens lageriga javobgarlar Fransiyada sudlangan. 1949-yil sentyabrda mahbuslarga yomon munosabatda boʻlganligi uchun sudlanganlarga oʻn va yetti yillik qamoq jazosi berilgan.

Urushdan keyin oʻlganlarning taxminiy soni u erda ishlagan 3000 mahbusdan 400 nafari halok boʻlgan, ammo Jon Weigold va Richard Kemp tomonidan olib borilgan tadqiqotlar kamida 40 000 qurbonning oʻlimiga olib keldi

1945-yil 2-aprelda Niderhagen AQShning Uchinchi armiyasi tomonidan ozod qilindi. Lager binolari turar-joy binolari va oʻt oʻchirish boʻlimi sifatida qayta qurildi. Barak 1967-yilda buzib tashlangan. Sobiq yigʻilish maydoni oʻrnida hozirda uchburchak yodgorlik mavjud boʻlib, u sobiq mahbuslarning kiyimidagi uchburchak yamoqlarni xotirlash uchun moʻljallangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Internet-Portal 'Westfälische Geschichte'". *www.lwl.org* (25-mart 2014-yil).
2. ↑  V proshlom ofitser SS, nine slujitel istinnogo Boga. Probudites! 2010 Fevral s.18-20

Havolalar
---------

* (olm.) )
**Monosaxaridlar** - organik birikmalar, uglevodlarning asosiy guruhlaridan biri. Tarkibida gidroksil guruhlari, aldegid guruhi (aldozalar) yoki ketoguruh (ketozalar) boʻladi. Umumiy formulasi CnH2nOn (bu yerda p=3+9). Zanjiridagi uglerod atomlarining soniga qarab M. odatda, quyi M. (zanjirida 3 va 4 ta uglerod atomi boʻlgan) triozalar (S3N6O3) va tetrozalar (S4N8O4), oddiy M. pentozalar (S5N10O5) va geksozalar (S6N|2O6), yuqori M. geptozalar (S7N|4O7), oktozalar (C8HI6OS), nonozalar (C,Hi8O9)ra boʻlinadi. Bulardan, geksozalar (mas, glyukoza, galaktoza, mannoza, fruktoza) va pentozalar (arabinoza, ksiloza, riboza va boshqalar) muhim. M. suvda yaxshi, spirtda oz eriydi, efirda esa erimaydi. Hayvonlar, oʻsimliklar organizmida erkin holda va polisaharidlar, glyukozidlar holida koʻp uchraydi. M. ayniqsa, fosfor efirlari (geksozodifosfat, geksozomonofosfat) holida organizmdagi moddalar almashinuvi jarayonlarida ishtirok etadi, energetik jarayonlarda, shuningdek, uglevod va boshqa murakkab birikmalar sintezida qatnashadi. M. asosan, polisa-haridlarni gidrolizlab olinadi. M. va ularning hosilalari, mas, glyukoza, fruktoza oziq-ovqat sanoatida va tibbiyotda ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bureya** (ruscha: *Бурея*; evenkcha: *Ниман-бирра*, evenklar tilida birra — daryo) — Rossiya Federatsiyasi Xabarovsk oʻlkasi va Amur viloyatidagi daryo. Amur daryosining chap irmogʻi. Oʻng Bureya va Chap Bureya daryolarining koʻshilishidan hosil boʻladi. Uzunligi 623 km, havzasining maydoni 70,7 ming km². Bureya yuqori oqimida togʻ daryosi boʻlib, quyi qismida ZeyaBureya tekisligiga chiqadi. Asosan yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Bureya oktabrda muzlab, aprelda muzdan boʻshaydi. Eng yirik irmoqlari — chapda Urgal, Tirma. oʻngda — Tuyun, Niman. Bureya da quyilish joyidan 197 km masofada kema qatnaydi. Oʻrtacha suv sarfi 940 m³/sek. eng yuqori darajadagisi 18100 m³/sek. Yogʻoch oqiziladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Jain kosmologiyasiga koʻra Jambudvip xaritasi
**Jambudvip** (sanskrit: जम्बुद्वप; pali: Jambudvīpa) — qadimgi hind manbalarida Buyuk Hindiston hududini tasvirlash uchun tez-tez ishlatiladigan atama. U qadimgi hind kosmologiyasida „orol" yoki „materik" degan maʼnoni anglatuvchi *dvipa* tushunchasiga asoslanadi. Jambudvip nomi Ashoka tomonidan miloddan avvalgi III asrda oʻz shohligiga ishora qilish uchun ishlatilgan. Bu atama keyingi manbalarda ham mintaqani tasvirlash uchun ishlatilgan.

Jambudvip qitʼasi haqida birinchi marta Puranada xabar berilgan. Bu nom qitʼada oʻsadigan va Vishnu Puranaga koʻra, fil oʻlchamidagi mevalarga ega boʻlgan Jambolan daraxtidan olingan. Markandeya Purana va Brahmanda Purana Jambudvipni lotus barglariga oʻxshash toʻrtta katta hududga ajratadi, ularning oʻrtasida Meru togʻi joylashgan.

Buddist va Jain kosmologiyalarida Jambudvip qitʼasi oddiy odamlarning yashash joyidir. „Oltin Yorqinlik Sutrasi" ushbu qitʼaning homiyligini toʻrtta Maxarajaga bogʻlaydi va undagi 84 000 shaharni eslatib oʻtadi.

Yana qarang
-----------

* Dvipa
* Buddist kosmologiyasi
* Jeyn kosmologiyasi
**Goʻng** — mahalliy organik oʻgʻit; otxona, molxona va qoʻy qoʻralaridan chiqadi. Tarkibida oʻsimliklar uchun zarur boʻlgan azot va kul elementlari bor. Organik modda (Goʻng quruq moddasining asosiy qismi) tuproq tarkibini, uning suv va havo rejimini, fizik, kimyoviy xususiyatlarini yaxshilaydi. Goʻngdagi Sa va Mg tuproq kislotaliligini kamaytiradi. Foydali mikroorganizmlar uning biologik faoliyatini oshiradi. Goʻng oʻsimliklarda organik modda sintezini kuchaytiradigan SO2 manbalaridan biri. Goʻng tuprok, unumdorligiga bir necha yil ijobiy taʼsir koʻrsatadi (qarang Mahalliy oʻgʻshplar). Goʻngni gektariga 30 t hisobida mineral oʻgʻitsiz har yili solinganda tuproqdagi organik modda balansini taʼminlaydi. Goʻngning tarkibi va oʻgʻitlik xususiyatlari hayvon turiga va yem-xashak sifatiga, ayniqsa Goʻngni yigʻish usullari va saqlashga bogʻliq. Hayvon isteʼmol qilgan yem-xashakdan 40% ga yaqin organik modda, 50—70% azot, 80% fosfor va 9,5% kaliy Goʻngga oʻtadi. Toʻshamasiz Goʻng quruq, yarimsuyuq va suyuq holda boʻladi. Quruq Goʻng hayvonlar atrofi oʻralgan maydonlarda boqilganda yigʻiladi, uning namligi 10— 12%ni tashkil etadi, yarim suyuq Goʻng sut-tovar fermalarida mollar ogʻilxonalarda boqilganda yigʻiladi, namligi 80—90%; suyuq Goʻng goʻngni tozalash uchun gidroyuvgich qoʻllaniladigan goʻsht yetishtiruvchi sanoat majmualarida yigʻiladi. Suyuq Goʻngning namligi 95—98%. Quruq Goʻng yangi, chala chirigan, chirigan boʻlishi mumkin. Chirigan Goʻng bir xil qoramtir tusda, xaschoʻplari 50% chirigan boʻladi. Uni kuzda yoki vegetatsiya davrida ham ishlatish mumkin.

Goʻngni yerga goʻng soluvchi mashinalar yordamida shudgorlash oldidan solish asosiy usul qisoblanadi. Goʻng oʻsimliklarning rivojlanishi hamda hosildorligiga sezilarli taʼsir koʻrsatadi (mas, 1 t goʻng gektaridan 61 kg qoʻshimcha paxta hosili olish imkonini beradi). Shuningdek, goʻngdan sizib chiqadigan goʻng shaltogʻi tez taʼsir koʻrsatuvchi mahalliy oʻgʻit hisoblanadi. Uning tarkibida oʻrtacha 0,3—0,5% azot, 0,3% fosfor va 0,4—0,6% kaliy bor. Kompost tayyorlashda va bevosita oʻgʻit sifatida ishlatiladi. Yerga solishdan bir hafta oldin 1 hissa shaltoqqa 3— 4 hissa suv qoʻshib qoʻyiladi, soʻngra suyuq oʻgʻitlagich mashinasida gʻoʻza yoki boshqa ekin qator oralariga, gektariga 8—10 t hisobidan 10—15 sm chuqurlikka solinadi, shuningdek, suvga qoʻshib egatlarga oqiziladi. Goʻng shaltogʻini yigʻishda molxona va otxona yoʻlagining ikki chetiga ariqcha qilinib, ariqcha etagiga 2—3 m chuqurlikda oʻra qaziladi. Oʻra tubi, devorlari sementdan ishlanib, suyuqlik sizilmaydigan qilinadi. Goʻngxonalarda ham bunday oʻralar boʻladi, goʻngdan chiqadigan shaltoq shu oʻraga toʻplanadi. Bir yilda har bosh qoramoldan 1,5—2,2 m3 Goʻng shaltogʻi yigʻiladi.

Xurshida Risqiyeva, Turop Hojiyev.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Goʻngxona** — chorvachilik binolaridan chiqarilgan goʻngni yigʻish, yuqumsizlantirish va saqlash uchun quriladigan inshoot; goʻng saqlanadigan maxsus joy. G. goʻng holati, saqlash muddati, yigʻib chiqarish usuli va iqlim sharoitlariga qarab turlicha boʻladi. Oddiy G. chuqurligi 1 m, tubining eni 3—3,5 m, ogʻzi 4—4,5 m qilib qazilgan oʻradan, goʻng shaltogʻi yigʻiladigan bitta yoki ikkita chuqurdan iborat. Transport kirib-chiqishi uchun bosh tomoni va oxiri nishab qilingan boʻladi. G. tubiga tosh yoki gʻisht teriladi, shaltoq toʻplanadigan chuqurlarning tubi va devori suv oʻtkazmaydigan qilinadi. Yer osti suvlari yuza yerlarda G. oʻrnini past devor bilan oʻrab, uni yer betiga qurish ham mumkin. G.ga goʻng ustma-ust solinaveradi. Zarur miqdorda fosforit uni qoʻshiladi, ustidan mashina, traktor yoki ot-arava yurgizib zichlanadi va uyum yer betidan 1 m koʻtarilganda ustiga 10— 15 sm qalinlikdan tuproq solinadi. Yozda vaqt-vaqti bilan suv sepib turiladi. Bunda goʻng yaxshi saqlanadi, yaxshi chirib, sifati oshadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Goʻngqargʻa** (Corvus frugilegus) — chum-chuqsimonlar turkumining qargʻasimonlar oilasiga mansub qush. Yevropa va Osiyoda keng tarqalgan. Oʻzbekistonda togʻli yerlardan boshqa hamma joyda uchraydi. Bahorda Amudaryo, Sirdaryo va Zarafshon daryosi boʻylarida koloniya boʻlib yashaydi. Baland daraxtlarning shoxiga koloniya boʻlib uya quradi. Qoʻngʻir xolli 3—7 ta koʻk tuxum qoʻyadi. Joʻjasi tuxumdan 16—20 kunda chiqadi. 30 kundan soʻng uchirma boʻladi. G. har xil hasharotlar va ularning lichinkalari, mayda kemiruvchilar, oʻsimlik urugʻlari bilan oziqlanadi. Hasharotlarni koʻplab qirib, foyda keltiradi, baʼzan gʻalla va poliz ekinlariga ziyon yetkazadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Shaxmat o'ynaydigan arablar- 1847-1848.
Shaxmat o`ynaydigan arablar (fransuzcha: *Arabes jouant aux échecs*) — fransuz rassomi Edjen Delakrua tomonidan 1847-1848 yillarda yaratilgan rasm.

 Edjen Delakrua. Amfora ko'targan arab ayol, 1847 yil
Delakrua *kundaligida* yozilishicha, u 1847 yilning iyul oyida Parij yaqinidagi *Champrosay*  dagi uyida qolib, bu rasm ustida ishlagan . Bu vaqtga kelib, u taniqli va faxriy usta edi, 1846 yilda u Faxriy legion ordeni chevaleri bo'ldi, hukumatning rasmiy buyrug'i bilan deputatlar palatasi kutubxonasini bo'yashni tugatdi . Bo'yash uchun yelkasida idish bo'lgan ayol qiyofasining tayyorlov chizmasi  saqlanib qolgan, qog'ozga qalam va jigarrang siyoh bilan xiralashgan ishlangan. Chizmaning egasi Filipp Burti (san'atshunos, 1850-1870 yillarda keng tanilgan) edi. Delakruaning katta muxlisi, u 1878 yilda rassomning yozishmalarini nashr etdi. Zamonaviy san'at tarixchilari rasmni kengroq vaqt oralig'iga - 1847-1848 yillarga sanashadi. U 1848 yilda Lefebvre Vayl agentligi orqali sotilgan ( fransuzcha: *Weill, Lefebvre* ) uchun 200 frank  .

Delakrua 1832 yilda Shimoliy Afrikaga tashrif buyurdi, ammo bu sayohat uning ishiga katta va doimiy ta'sir ko'rsatdi. Delakrua o'n besh yillik masofadan turib, o'zini mutlaq aniqlikka erishish istagi bilan chalg'igandan ko'ra, ekzotik mavzularning she'riy jihatini olishga qodirroq ekanini his qildi .

Rasm yaratilganidan bir yil o'tgach, u gravür sifatida qayta ishlab chiqarilgan, ammo ba'zi o'zgarishlar bilan. Sozlama Quddusga ko'chirildi va ko'zani ko'targan ayol quduqdan qaytayotgan Rivqo sifatida tasvirlangan  .

Badiiy xususiyatlar
-------------------

Rasmda shaxmat o'yinida yerda o'tirgan ikki arab tasvirlangan, yelkasida idish ushlab turgan ayol ularning o'yinini tomosha qilmoqda.

Ma'lumotlar
-----------

* Rasm 1976 yil 8 yanvarda chiqarilgan Nikaragua pochta markasida Shaxmat tarixi seriyasida tasvirlangan (Skott katalogi № 1005, A105)  .

1. ↑  „Champrosay. TopGlobus.". 6-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyul 2016-yil.
2. ↑  „Упоминание картины в Дневнике художника за 20 июля 1847 года.". 6-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyul 2016-yil.
3. ↑  Эжен Делакруа. Серия «Великие художники». М. 2010. С. 36—37.
4. ↑  Alfred Robaut. L'Œuvre complet de Eugène Delacroix, éd. Charavay Frères, Paris, 1885. P.129, n°483.
5. ↑  „Дневник Делакруа за 13 марта 1848 года.". 6-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyul 2016-yil.
6. ↑  Картина на официальном сайте Шотландской национальной галереи, Эдинбург.
7. ↑  „Эжен Делакруа. Искусство в филателии.". 23-sentabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyul 2016-yil.