recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kiroman Kotibin** (arabcha:  — so‘zi karamli, muhtaram, aziz; arabcha:  — so‘zi yozuv-chizuv ishlari va yozishmalarni olib boruvchi shaxs maʼnosini bildiradi) — insonlarning har bir amallarini yozib boruvchi farishtalar.

Qur’oni karimda bir marta: „Holbuki, ustingizdan kuzatib turuvchilar bordir. Ular kiroman kotibin (hurmatli yozib turuvchilar). Nima qilayotganingizni biladiganlardir" (Infitor, 10-12 oyatlar) uchraydi. Alloh taolo har bir insonga ikki farishtani: o‘ngdan bitta va chapdan bittani biriktirgan, ikkovlari insonning yaxshilik va yomonliklarini yozib boradilar. Ular „Kiroman kotibin — hurmatli yozib turuvchilar" deyiladi va mazkur farishtalar Allohning huzurida mukarram sanaladilar. Har bir bandaning o‘ng tomonidagi farishta yaxshi amallarini, chap tomonidagi farishta yomon amallarini yozib boradi.

Qiyomat kuni insonga hujjat sifatida ko‘rsatiladigan nomai aʼmol ushbu farishtalar yozgan yozuvlar bo‘ladi. Bu xususda Imom Hasan Basriy: „Ey odam bolasi, sening sahifang ochildi, ikki hurmatli farishta senga vakil qilindi. Bittasi, o‘ng tarafingdagisi yaxshiliklaringni yozadi, ikkinchisi, chap tarafingdagisi yomonliklaringni yozadi. Nimani xohlasang, qilaver, ozmi, ko‘pmi. Vafot etganingda sahifang berkitiladi, qabringda bo‘yningga osib qo‘yiladi. Qiyomat kuni shunday holda qabringdan chiqasan" deganlar.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 253. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pilón** Kubaning Granma mintaqasida joylashgan munisipalitet va shahardir. U Kubaning janubiy qirg'og'ida, Karib dengiziga kirish qismida joylashgan.

Demografiyasi
-------------

2004-yilgi ma'lumotlarga ko'ra, Pilon munitsipalitetida 29 751 kishi istiqomat qilgan. Uning umumiy maydoni 462 km2 (178 mi²)ni,aholi zichligi esa 64.4/km2 (167/sq mi)ni tashkil etadi.

Transport sohasi
----------------

Pilon shaharidan "Circuito Sur de Oriente "(CSO) nomli davlat avtomagistrali kesib o'tadi.

Yana qarang
-----------

* Pilon musiqa uslubi
* Kuba munitsipalitetlari
* Kuba shaharlari ro'yxati

Manbalar
--------

1. ↑  *Atenas.cu.* „2004 Population trends, by Province and Municipality" (es) (2004). 27-sentyabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-oktyabr 2007-yil.
2. ↑  *Statoids.* „Municipios of Cuba" (iyul 2003). Qaraldi: 6-oktyabr 2007-yil.

Havolalar
---------

Media related to Pilón at Wikimedia Commons

|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|    **(Shahar nomini kiriting)**     |
|  |
|  |  |  |

Andoza:Municipalities in Granma
**Yara** - Guakanayabo ko'rfazi bo'yida, Bayamo va Manzanillo munitsipalitetlari o'rtasida joylashgan. Kubaning Granma viloyatidagi kichik shaharcha va munitsipalitet. Yara so'zi taino tilida "joy" degan ma'noni anglatadi.

Tarixi
------

Taino Cacique Xatuey 1512-yil 2-fevralda ispanlarga qarshi partizanlar urushini uyushtirganidan so'ng Yara shahri gulxanda yoqib yuborildi. Shu sababli ham Xatuey "Kubaning birinchi milliy qahramoni" sifatida tanilgan.  Bu harakat Kubada *"La Luz de Yara" (''*Yaraning nuri.'') deb nomlanga afsonalaridan birini keltieib chiqargan. 

1868-yil 10-oktyabrda Kubada o'n yillik urush boshlandi va ''*El Grito de Yara''* (''Yara faryodi'') nomi bilan tanildi.Bu Kubaning mustaqillik uchun boshlangan birinchi urushi edi.

Yara munitsipalitet sifatida 1912 yilda, Manzanillo bo'linganida tashkil etilgan.

Geografiyasi
------------

Yara munitsipaliteti Yaraning o'zi,shuningdek, Yara Arriba, Veguitas, Buey de Gallego, Koko, Kaboa, Kabagan, Kalambrosio, Kanabakoa, Kayo Redondo, Xose Marti, Los Kayos, Mateo Romas va Sofiya barrioslaridan tashkil topgan.

Demografiyasi
-------------

2004-yilgi demografik ma'lumotlarga ko'ra, Yara munitsipalitetida 59 415 kishi istiqomat qilgan.  Uning umumiy maydoni 576 km2 (222 mi²)ni,aholi zichligi esa 103.2/km2 (267/sq mi)ni tashkil etadi.

Mashhur shaxslar
----------------

* Bartolome Maso (1830-1907),harbiy va siyosatchi;
* Tete Puebla (1940-yilda tug'ilgan),kubalik siyosatchi;
* Garri Villegas (1940-2019),kubalik inqilobchi;
* Huber Matos (1918-2014),Kuba inqilobiy harbiy rahbari,Kastroning marksistik rejimiga qarshi siyosiy dissident,siyosiy mahbus,faol va yozuvchi,

Yana qarang
-----------

* Circuito Sur de Oriente
* Kuba munitsipalitetlari
* Kuba shaharlari ro'yxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Taíno Dictionary" (es). Qaraldi: 30-iyul 2013-yil.
2. ↑  Running Fox, 'The Story of Cacique Hatuey, Cuba's First National Hero', La Voz del Pueblo Taíno (The Voice of the Taíno People) (United Confederation of Taino People, U.S. Regional Chapter, January 1998)
3. ↑  The Light of Yara.„Legend of the Light of Yara". Qaraldi: 30-iyul 2013-yil.
4. ↑  *Guije.com.* „Yara" (es). Qaraldi: 6-oktyabr 2007-yil.
5. ↑  *Atenas.cu.* „2004 Population trends, by Province and Municipality" (es) (2004). 27-sentyabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-oktyabr 2007-yil.
6. ↑  *Statoids.* „Municipios of Cuba" (iyul 2003). Qaraldi: 6-oktyabr 2007-yil.

Havolalar
---------

Media related to Yara, Cuba at Wikimedia Commons
**Elektroroentgenografiya** - bu elektroentgenografiya usuli yordamida diagnostika tadqiqotlarini oʻtkazish uchun moʻljallangan qurilma.

**Rentgenografiya** (rentgen soʻzidan (bu turdagi elektromagnit toʻlqinlarni kashf etgan olimning ismi) + yunoncha gráphō, men yozaman) rentgen nurlari yordamida maxsus plyonka yoki qogʻozga proyeksiya qilinadigan jismlarning ichki tuzilishini oʻrganuvchi fandir.

Koʻpincha bu atama rentgen nurlarini oʻtkazish va rentgen nurlarining zaiflashuv darajasini qayd etish orqali tananing anatomik tuzilmalarining umumiy proektsiyali tasvirini olishga asoslangan tibbiy noinvaziv tadqiqotni anglatadi.

**Elektroroentgenograf** rentgen diagnostika apparatiga qoʻshimcha sifatida amalga oshiriladi va u mexanik yoki elektr bilan bogʻlanmagan. Elektrorentgenograf qorongʻi fotolabaratoriyalarda rentgen plyonkalarini ishlatmaslik imkonini beradi va 2-3 daqiqada oddiy yozuv qogʻozidagi rentgen tasvirlarini tezda olishni taʼminlaydi. Bundan tashqari, rentgen plyonkasidagi salbiy tasvirlardan farqli oʻlaroq, ijobiy tasvirlarni (elektroroentgenogrammalar) olish imkonini beradi.

Rus elektroroentgenograflari "ERGA" nomiga ega; Rossiyadagi rentgen apparatlarini ishlab chiqaruvchi yetakchi kompaniyalardan biri boʻlgan Sevkavrentgen zavodi tomonidan birinchi marotaba ommaviy ravishda ishlab chiqarishni boshlagan.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

Manbalar
--------

1. ↑   Э. Г. Чикирдин, А. Б. Мишкинис «Техническая энциклопедия рентгенолога», М. 1996 (МНПИ, 1996. — 473 с.:ил.)
2. ↑  Астраханцев Ф. А. Гусев А. Е. Чикирдин Э. Г. и др. «Устройство для электрорентгенографии», М. 1982, патент SU 931166
**Afgʻoniston urushida halok boʻlganlarga yodgorlik**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Monumental san’at yodgorligi. Obyekt davri: 2006-yil. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Beruniy tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Qiyat koʻchasi, Avtovokzal yaqini. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Davlatobod tumani** ( pushtu va forscha: دولت‌آباد ) Afgʻonistonning shimolidagi Balx viloyatining shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan va asosan , dengizga chiqmaydigan tuman. Aholisi 101 900 kishidan iborat.  Poytaxti dengiz sathidan 298 m balandlikda joylashgan. Dovlatobod qishlogʻi (Pop: 12400).

Bu tumandagi asosiy etnik guruhlar oʻzbek, turkman, tojik, hazora, pushtun va arabdir .

Tarix
-----

 
12-asrda bu hudud Chingizxon va bosqinchi moʻgʻullar tomonidan qo'ldan chiqarilgan. 

Tumanda arxeologiya bo'lib o'tgan, jumladan Afg'onistondagi Fransiya arxeologiya delegatsiyasi (DAFA). 

2020-yil 14-mart kuni Sogʻliqni saqlash vazirligi tumanda 2019-COVID-19 pandemiyasi va Afgʻonistonda avj olgan. Bu davrda Balx viloyatida koronavirus kasalligining birinchi ijobiy holati qayd etilganini eʼlon qildi. 23 yoshli bemor test ijobiy chiqqanidan keyin Bo Ali Sino kasalxonasidan qochib ketgan. 

 Misdan yasalgan o'zbek "Temur" tumori
 Amulet uchun sumka
12-asrda saljuqiylar tomonidan qurilgan quyoshda pishirilgan, loydan yasalgan minora Zadian minorasi Zadian qishlog'ida joylashgan.  Dovlatobodda markaziy bozor ham bor.

 1976 -yildagi don bozori tasviri
 Zadian minorasi 1976- yil

Joylar
------

Tuman tuman markazi atrofida joylashgan 52 qishloqdan iborat.

* Dilberjin
* Davlatobod
* Xayrobod
* Qarchi Gak
* Qo'l Taq
* Zodian

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  „Settled Population of Balkh Province".  Central Statistics Organisation. 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-iyul 2015-yil.
2. ↑  „Silk Road jewel reveals its treasures" (en-GB). *BBC News* (20-oktyabr 2013-yil). Qaraldi: 14-mart 2020-yil.
3. ↑  „History in Stone" (en). *Washington Examiner* (23-mart 2009-yil). Qaraldi: 14-mart 2020-yil.
4. ↑  „Update: 11 Tested Positive for Coronavirus In Afghanistan" (en). *TOLOnews*. Qaraldi: 14-mart 2020-yil.
5. ↑  „History in Stone" (en). *Washington Examiner* (23-mart 2009-yil). Qaraldi: 14-mart 2020-yil.
6. ↑  „Rationale of the study". *webcache.googleusercontent.com*. 15-aprel 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-mart 2020-yil.
7. ↑  „Balkh Province". *tourism.gov.af*. 21-iyun 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
8. ↑  „Silk Road jewel reveals its treasures" (en-GB). *BBC News* (20-oktyabr 2013-yil). Qaraldi: 14-mart 2020-yil.
9. ↑  „History in Stone" (en). *Washington Examiner* (23-mart 2009-yil). Qaraldi: 14-mart 2020-yil.

Havolalar
---------

* Aholi punktlari xaritasi iMMAP, 2011- yil sentyabr

Andoza:Districts of BalkhAndoza:Balkh Province
**Mariupoldagi Tolya Balabuxa haykali** — Ukrainaning Donetsk viloyati Mariupol shahridagi kashshof qahramon uchun oʻrnatilgan yodgorlik.

Tarixi
------

Tolya Balabuxa haykali shaharning Primorskiy tumanidagi Admiral Naximov va Lunin shoh koʻchalari chorrahasida oʻrnatilgan. Mariupol shahridagi 31-sonli oʻrta maktab oʻquvchilari ishlab topgan mablagʻ evaziga qurilgan.

 Yodgorlikning yon koʻrinishi
Kashshof vafot etgan joyga haykalning tantanali qoʻyilishi 1965-yil 1-iyun — Xalqaro bolalarni himoya qilish kunida boʻlib oʻtdi. Buyuk Oktabr Sotsialistik inqilobining 50 yilligi arafasida — 1965-yil 5-noyabrda yodgorlik ochildi: kulrang granit stelasidan qizil boʻyinbogʻ taqqan oʻgʻil bola qiyofasi chiqib keladi. Yodgorlik poydevori quyuq granitdan yasalgan boʻlib, uning tagida qiya yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan: *"Bu yerda 1943-yil 10-sentabrda kashshof ANATOLIY BALABUHA oʻz tugʻilgan shahrini fashist bosqinchilaridan ozod qilishda qatnashib halok boʻldi. „* Stelaning tepasida: *"KASHSHOF-QAHRAMONGA"* degan soʻzlar bor. Yodgorlik muallifi va haykaltaroshi 31-sonli maktabning tarix fani oʻqituvchisi Leonard Trofimovich Marchenko edi.

Yodgorlik bir necha bor vandalizm harakatlariga uchradi. 2010-yilda xalq hisobidan rekonstruksiya qilindi. Uning oldidagi maydon yoʻlka plitalari bilan qoplangan, gulzor va gultuvaklar oʻrnatilgan.

Xotirlanishi
------------

* Anatoliy Balabuxa yashagan koʻcha uning sharafiga oʻzgartirildi va endi u Pioner Balabuxa koʻchasi deb nomlandi.
* Yosh kashshof qahramonga bagʻishlab Yozuvchi Pavel Bessonov „Sentabr tongi" qissasini, shoirlar Nikolay Berilov va Anton Shapurma esa sheʼrlar yozishgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Памятник пионеру-герою Анатолию Балабухе". 29-oktyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2020-yil.
2. 1 2  „Памятник пионеру-герою Толе Балабухе в Мариуполе". 27-oktyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2020-yil.
3. ↑  „В Мариуполе пионеру Балабухе вернули руку, но отобрали гранату". 27-oktyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2020-yil.
4. ↑  „Мариупольские поэты о войне". 27-oktyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2020-yil.

Havolalar
---------

* Виртуальная энциклопедия «Дети-герои» (Wayback Machine saytida 2021-10-27 sanasida arxivlangan)
* Памятник Толе Балабухе (Мариуполь)
* Пионер-герой остался без гранаты
**Visotskiy haykali** — Mariupoldagi yodgorliklaridan biri.

1998-yil 20-yanvarda Aloqa uyi oldida ochilgan. Shoir, musiqachi va aktyor Vladimir Semyonovich Visotskiyning 60-yilligi sharafiga oʻrnatilgan. Yodgorlik mualliflari Efim Viktorovich Xarabet va Yuriy Ivanovich Baldindir.

Bu Ukrainada Visotskiyga oʻrnatilgan birinchi yodgorlikdir.

Tosh poydevorida Gamlet obrazidagi Visotskiyning yon tomondan tasviri, teatr pardasi, qilich va „tezkor otlar" tasvirlangan. Poydevorda „Mariupol oʻz sevgisini tasodifiy odamlarga bermaydi" degan yozuv bor edi. Profil bronzadan yasalgan, stela qora granitdan mash’al shaklida oʻyilgan.

Yodgorlik ochilish marosimida Aleksey Buldakov, Valeriy Zolotuxin, Semyon Farada, Vitaliy Shapovalov, Yuriy Lyubimov ishtirok etgan.

Shuningdek, 1998 -yil 25-yanvarda „Iskra" madaniyat saroyi binosida 1973-yil 16-martdagi Visotskiyning sahnadagi chiqishi sharafiga yodgorlik taxtasi oʻrnatildi.

2003-yilda yodgorlik boshqasiga almashtirildi, u yerda Visotskiy „Mesto vstrechi izmenit nelzya" badiiy filmidagi Gleb Jeglov obrazida tasvirlangan. Ochilish Visotskiy tavalludining 65-yilligiga toʻgʻri keldi va 25-yanvarga rejalashtirilgan edi, ammo keyin 7-fevralga koʻchirildi. Yangi haykal Mariupol haykaltaroshlari Vladimir va Igor Jigulinlar tomonidan yaratilgan. Jeglov charm palto kiygan va qoʻlida toʻpponcha bor. Bu toʻpponcha vandallar tomonidan toʻrt marta sindirilgan. 2006-yilda ushbu yodgorlikning koʻkragida yoriq paydo boʻlgan.

Yodgorlikning balandligi ikki metr. Haykal sintetik birikmadan tayyorlangan.

Xarabetning demontaj qilingan yodgorligi Lenin komsomol maydonida qayta oʻrnatildi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Жеглов против Гамлета". 30-noyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-may 2009-yil.
2. ↑  „Два Высоцких. Кто больше?". 26-noyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-may 2009-yil.
3. 1 2  „В Мариуполе дал трещину бесхозный памятник Высоцкому-Жеглову". 18-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-may 2009-yil.
4. 1 2 3  „«Будет стоять! Я сказал!»". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-may 2009-yil.

Havolalar
---------

* „Жеглов против Гамлета". 30-noyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-may 2009-yil.



* „Два Высоцких. Кто больше?". 26-noyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-may 2009-yil.
**Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi Oliy Soveti** (ruscha: *Верховный Совет Узбекской Советской Социалистической Республики*) — SSSR tarkibidagi Oʻzbekiston SSR Oliy qonunchilik va vakillik organi. 1938-yildan to 1991-yil 31-avgustga qadar amalda boʻlgan. 1991-yildan keyin Oʻzbekiston Oliy Kengashiga aylantirilgan. Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining oʻtmishdoshi Yoʻldosh Oxunboboyev boshqargan Oʻzbekiston SSR Markaziy ijroya qoʻmitasi hisoblanadi.

Chaqiriqlar
-----------

53 yil davomida faoliyat yuritgan Oliy Sovet davrida 12 ta chaqiriq amalga oshirilgan:  

1-chaqiriq — 1938—1946-yillar  

2-chaqiriq — 1947—1950-yillar  

3-chaqiriq — 1951—1954-yillar  

4-chaqiriq — 1955—1959-yillar  

5-chaqiriq — 1959—1962-yillar  

6-chaqiriq — 1963—1966-yillar  

7-chaqiriq — 1967—1970-yillar  

8-chaqiriq — 1971—1974-yillar  

9-chaqiriq — 1975—1979-yillar  

10-chaqiriq — 1980—1984-yillar  

11-chaqiriq — 1985—1989-yillar  

12-chaqiriq — 1990—1991-yillar  

Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti deputatlik nishoni
Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining soʻnggi, 12-chaqirigʻi uchun saylovlar 1990-yilning fevral—aprel oylarida oʻtkazilgan. Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti bir palatali parlament hisoblangan. Uning soʻnggi sessiyalarida respublikaning barcha hududlaridan saylangan turli millatga mansub 500 nafar xalq deputatlari ishtirok etgan. 12-chaqiriq 1990-yilda Islom Karimovni prezident sifatida saylagan va 1991-yil 31-avgustda Oʻzbekistonni mustaqil deb eʼlon qilgan chaqiriq sifatida tarixda qolgan.

1991-yil 31-avgustda, mustaqillik eʼlon qilinishi davrida Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetiga Shavkat Yoʻldoshev raislik qilgan. U raislik lavozimida 1993-yilgacha faoliyat olib borgan.

Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti raislari
------------------------------------

*Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti raislari*: Usmon Yusupov, Nuriddin Muhiddinov, Obid Sodiqov, Poʻlat Habibullayev, Mirzaolim Ibrohimov
* Usmon Yusupov
* Abdurazzoq Mavlonov
* Nuriddin Muhiddinov
* Orif Hakimov
* Rasul Gʻulomov
* Mirzamahmud Musoxonov
* Obid Sodiqov
* Saʼdi Sirojiddinov
* Asadilla Xoʻjayev
* Erkin Yusupov
* Poʻlat Habibullayev
* Rasul Gʻulomov
* Mirzaolim Ibrohimov
* Shavkat Yoʻldoshev

Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti Prezidiumi raislari
-----------------------------------------------

*Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti Prezidiumi raislari*: Yoʻldosh Oxunboboyev, Abduvali Moʻminov, Sharof Rashidov, Yodgor Nasriddinova, Nazar Matchonov, Inomjon Usmonxoʻjayev
* Yoʻldosh Oxunboboyev
* Abduvali Moʻminov
* Amin Niyozov
* Sharof Rashidov
* Yodgor Nasriddinova
* Nazar Matchonov
* Inomjon Usmonxoʻjayev
* Oqil Salimov
* Rafiq Nishonov
* Poʻlat Habibullayev
* Mirzaolim Ibrohimov

Yana qarang
-----------

* Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi
* Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

„Верховный Совет Узбекистана".  nrm.uz. 30-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-mart 2020-yil.
Reaktiv turbina va Impuls turbina
**Reaktiv turbina** — ish jismi (gaz, bugʻ, suyuqlik) ning potensial energiyasini kinetik energiyaga aylantirib beradigan qurilma. Bunda potensial energiya faqat qoʻzgʻalmas soploli apparatning parrakli kanallaridagina emas, aylanuvchi ish gʻildiragining parrakli kanallarida ham kinetik energiyaga aylanadi (bu kanallarda ish jismi oqimining reaktiv kuchi vujudga keladi). Ish gʻildiragining parrakli kanallarida vujuda kelgan potensial energiya miqdorining umumiy foydalanilgan energiyaga nisbati reaktivlik darajasi deb ataladi. Amalda barcha turbinalar muayyan reaktivlik darajasi bilan ishlaydi, lekin reaktivlik darajasi 0,5 dan kichik boʻlmagan turbinagina Reaktiv turbina hisoblanadi. Reaktiv turbinaning aktiv (faol) turbina, reaktiv gaz turbinasi, gidroturbina va bugʻ turbinasi kabi turlari mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Diahnne Eugenia Abbott** (talaffuzi: *Diana Yevgeniya Ebbot*; 1945-yil 1-yanvar, New York, AQSh) — amerikalik aktrisa va qoʻshiqchi. U 1970-1980-yillardagi filmlarda, jumladan, "*Taxi Driver* "(1976) filmlarida ikkinchi darajali rollarni ham ijro etgan.

Abbott 1976-yildan 1988-yilgacha aktyor Robert De Niro bilan turmush aloqalarida boʻlgan. Ularning Rafael ismli oʻgʻli bor va uning ismi u Rimdagi mehmonxona nomi bilan atalgan. De Niro Abbottning oldingi nikohidan qizi Drenani asrab oladi. Drena otasining bir qancha filmlarida, jumladan *Showtime* (2002), *Wag the Dog* (1997), *City by the Sea* (2002) va *Intern* (2015) kabi kinofilmlarida suratga tushgan. De Niro va Abbott 1988-yilda ajrashishadi.

Aktrisa va xonanda bo'lmish Abbott Martin Scorsesening „*Taxi Driver*" (1976) filmida De Nironing qarshisida pornografik kinoteatr kassasi xodimini tasvirlagan. U 1977-yilda suratga olingan „*New York, New York*" filmida kamo roliga ega boʻlib, unda Fats Wallerning „Honeysuckle Rose" qoʻshigʻini ijro etadi.

U, shuningdek, rejissor Scorsesening 1983-yilda suratga olingan „*The King of Comedy*" filmida, shuningdek, „*Crime Story*" teleserialida (Sonia obrazi) va 1986-yilda „*Jo Jo Dancer, Your Life Is Calling"* (Ona roli) filmidagi rollarni ham ijro etgan. U qoʻshiqchi Gregory Abbotning amakivachchasi boʻlib, 1986-yilda „Shake You Down" qoʻshigʻi bilan ham musiqa olami shinavandalari orasida tanilgan.

Filmografiyasi
--------------

### Filmlardagi rollari

| Yil | Sarlavha | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1976 | *Taxi Driver* | Concession Girl |  |
| 1976 | *Welcome to L.A.* | Jeanette Ross |  |
| 1977 | *New York, New York* | Harlem Club Singer |  |
| 1983 | *The King of Comedy* | Rita Keane |  |
| 1984 | *Love Streams* | Susan |  |
| 1986 | *Jo Jo Dancer, Your Life Is Calling* | Mother |  |
| 2000 | *Before Night Falls* | Blanca Romero |  |
| 2002 | *Soliloquy* | Leah |  |

### Televizion rollari

| Yil | Sarlavha | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1988 | *Crime Story* | Soniya | 3ta epizod |

Manbalar
--------

1. ↑  „Diahnne Abbott wiki, kids, family. Who's Robert De Niro ex-wife?" (22-mart 2022-yil).
2. ↑  McCann, Bob*. Encyclopedia of African American actresses in film and television*. McFarland & Co, 2009 — 4 bet. ISBN 978-0786458042.
3. ↑  Gabbard, Krin*. Jammin' at the margins : jazz and the American cinema*. University of Chicago Press, 1996 — 278 bet. ISBN 0226277895.
4. ↑  „Biography" at Gregoryabbott.com.

Havolalar
---------

* Diahnne Abbott IMDbda
Rotor (chapda) va stator (o'ngda)
**Rotor** (lot. rotare — aylantirmoq):

1) turbina, kompressor, gidronasos yoki gidromotorning aylanuvchi qismi. Ish jismidan energiya hosil qiluvchi yoki energiyani ish jismiga beruvchi organlar Rotor ga joylashtiriladi; 

2) elektr mashinalarining aylanuvchi qismi. Odatda, stator ichiga joylashtiriladi. Rotorga oʻralgan chulgʻam maydoni stator chulgʻamining magnit maydoni bilan taʼsirlashib, elektr yurituvchi kuch hosil qiladi; 

3) kemaga oʻrnatiladigan va kichik dvigatel bilan harakatlantiriladigan aylanuvchi vertikal truba (minora); Rotor yordamida kemani yurgizishda shamol kuchidan foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yegenturdiyev Pirjan** (1916-yil, Xiva xonligining Xomay qishlogʻi – vafot etgan yili nomaʼlum, Toshoʻgʻuz viloyati, Turkmaniston SSR) – Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi aʼzosi va davlat arbobi, Turkmaniston Kompartiyasi Ilyalin tuman qoʻmitasi birinchi kotibi, Turkmaniston SSR. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957-yil). Turkmaniston SSR Oliy Kengashining 3-5 chaqiriqlarida deputat sifatida ishtirok etgan.

Hayoti
------

1916-yilda Xiva xonligining Xomay qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan.

U mahalliy qishloq maktabini, keyinroq Tashoʻgʻuz oʻqituvchilar institutini tamomlagan.

1939-yildan – komsomol tashkilotida maʼmuriy ishda, Tashoʻgʻuz tumani komiteti kotibi, Turkmaniston komsomoli viloyat qoʻmitasining tashviqot va targʻibot boʻyicha kotibi, Turkmaniston komsomoli Tashoʻgʻuz viloyat komitetining birinchi kotibi. 1940-yilda KPSS Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi aʼzo boʻlgan.

Urushdan keyingi yillarda – Turkmaniston Kommunistik partiyasi Kalinin tuman qoʻmitasining birinchi kotibi. Ashxoboddagi Turkmaniston Kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasi qoshidagi partiya maktabini tamomlagach, Turkmaniston Kompartiyasi Tashoʻgʻuz tumani qoʻmitasining birinchi kotibi, Tashoʻgʻuz viloyati ijroiya qoʻmitasining raisi boʻlgan. Keyingi yillarda u Moskvadagi Butunittifoq Bolsheviklar Kommunistik partiyasi Markaziy Komiteti qoshidagi partiya maktabida tahsil olgan, shundan soʻng Turkmaniston Kompartiyasi Ilyalinskiy tuman qoʻmitasining birinchi kotibi etib tayinlangan.

Partiya xodimi sifatida Ilyalin tumanida qishloq xoʻjaligini rivojlantirish bilan shugʻullangan. U rahbarlik qilgan Lenin (rais – Betchi Boboyev), Telman nomidagi (raisi – Jappar Suxanov), Stalin (raisi – Geldi Kovliev) nomidagi kolxozlar paxta yetishtirish va boshqa turdagi qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirish rejasini har yili ortigʻi bilan bajargan. SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1957-yil 14-fevraldagi farmoni bilan Sovet paxtachiligini rivojlantirishdagi ulkan muvaffaqiyatlari, ilm-fan yutuqlari va ilgʻor tajribalarni keng tatbiq etgani uchun Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan. paxta yetishtirish va paxta xomashyosidan yuqori va barqaror hosil olishda Lenin ordeni va O‘roq va Bolg‘a oltin medali bilan taqdirlangan.

1965-yildan – Turkmaniston Kompartiyasi Telman tuman qoʻmitasining birinchi kotibi, Kalinin viloyati xalq taʼlimi boʻlimi mudiri. Keyingi yillarda 1974-yildan nafaqaga chiqqunga qadar Kalinin qishlogʻidagi oʻrta maktab direktori boʻlgan.

Turkmaniston SSR Oliy Kengashining 3, 4 va 5-chaqiriqlari deputat sifatida ishtirok etgan.

1982-yildan keyin Toshoʻgʻuz viloyatida vafot etgan degan taxminlar mavjud.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Егендурдыев Пирджан. Сайт «Герои страны»".
2. 1 2  Turkmenskaya Sovetskaya Ensiklopediya. – T. 3. – S. 289—290.
**Qilich Qoraev** (1907-yil, Atayab qishlogʻi, Xiva xonligi — nomaʼlum, Turkmaniston SSR Toshoʻgʻuz viloyati, Lenin tumani, Atayab qishlogʻi) — Turkmaniston SSR, Tashoʻgʻuz viloyati, Lenin tumani, Telman nomidagi kolxoz brigadiri. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950-yil).

Hayoti
------

1907-yilda Xiva xonligining Atayab qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan (sovet davrida – Lenin tumani, hozirgi – Toshoʻgʻuz viloyati hududi).

U xususiy qishloq xoʻjaligida ishlagan. Urushdan keyingi davrda Lenin tumanida Lenin nomidagi kolxoz paxtachilik brigadasi brigadiri boʻlgan.

1948-yilda Ashxobod zilzilasi oqibatlarini bartaraf etishda qatnashgan, buning uchun u „Shon-sharaf belgisi" ordeni bilan taqdirlangan.

U rahbarlik qilgan brigada 1949-yilda 35 gektar maydonning har bir gektaridan oʻrtacha 58,6 sentnerdan paxta xomashyosi yigʻib olgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1950-yil 21-iyuldagi № 5294 sonli farmoni bilan „1949-yilda sugʻoriladigan yerlarda yuqori paxta hosili olgani uchun" Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni va Lenin ordeni bilan birgalikda O‘roq va Bolg‘a oltin medali bilan taqdirlangan.

Xuddi shu farmon bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni Telman nomidagi kolxozning oʻn nafar ishchisiga (jumladan, Jumagul Saparqlicheva, Guljan Sarayeva, Fotima Tagiboyeva) berilgan.

Oʻzining tugʻilgan qishlogʻi Atayabda yashagan. 1968 yildan – kasaba uyushmasinig eʼtiborga molik nafaqaxoʻr sifati nafaqa olgan. Ilyalin tumanida yashagan. Oʻlim sanasi aniq emas.

Mukofotlari
-----------

Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950-yil 21-iyul)

Lenin ordeni (1950-yil 21-iyul)

Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1947-yil 14-fevral)

"Shavkatli mehnat uchun" medali (1949-yil 11-iyul)

"Hurmat belgisi" oredeni (1950-yil 28-yanvar)

Manbalar
--------

1. 1 2  Turkmenskaya Sovetskaya Ensiklopediya. – 1974—1989.
2. 1 2  „Караев Клыч. Сайт «Герои страны».".
**Ekzogen jarayonlar** — energiya hisobiga yer yuzasining us qismida birlamchi hosilalarni oʻzlashtirishda ishtirok etuvchi jarayon, majmuasi. Bularga, asosan, denugsh (nurash, defolyatsiya, korroziya, ab] ziya, ekzoratsiya), materiallar koʻchi (eol, suv oqimi, dengiz, muzlik) hak choʻkindilar paydo boʻlishi jarayonla kiradi. Yer yuzasida Ekzogen jarayonlar paydo boʻlish ning asosiy shakllariga — togʻ ji silarining buzilishi va ular tark topgan minerallarning kimyoviy qa ta hosil boʻlishi (fizik, kimyovi organik nurash), muz, shamol va s; yordamida buzilib, maydalangan t< jinslarining bir joydan boshqa jo: ga koʻchishi va bu mahsulotlarnsh quruqlikda va suv havzalari tubvd choʻkib, muntazam ravishda choʻkindi t< jinslariga (sedimentogenez, diagene katagenez) aylanishi kiradi. Ekzogen jarayonlar end< gen jarayonlar bilan birgalikda Yer rel! yefi shakllanishiga, choʻkindi togʻ jin si qatlamlari va ular bilan bogʻli boʻlgan foydali qazilma konlarin; hosil boʻlishiga sababchi boʻladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boyar Avezov** (1901-yil Xiva xonligi —1968-yil 28-iyun, Toshoʻgʻuz viloyati, Turkmaniston SSR) – Sovet qishloq xoʻjaligi xodimi, paxtakor, Turkmaniston SSR kolxoz raisi, ikki marta Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948-yil, 1957-yil), 1964-yilda barcha unvon va mukofotlardan mahrum qilingan.

Hayoti
------

1901-yilda Xiva xonligi hududida (sovet davrida – Toshoʻgʻuz viloyatining Koʻhna-Urganch tumani 9-qishlogʻi, hozirgi – Turkmanistonning Toshoʻgʻuz viloyati) dehqon oilasida tugʻilgan. Millati boʻyicha turkman.

Turkmaniston SSR Tashauz viloyatining Koʻhna-Urganch tumanidagi paxtachilikka ixtisoslashgan „8-mart" kolxozida ishlagan va 1934-yildan unga raislik qilgan. 1944-yilda Avezov KPSSga yaʼni Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi aʼzo boʻlgan.

1947-yilda Avezov kolxozi 10 gektar maydondan har bir gektariga 98,97 sentner yuqori darajada paxta hosili olgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 5-apreldagi farmoni bilan *yuqori paxta hosili olgani uchun* Boyar Avezov Lenin ordeni va O‘roq va Bolg‘a oltin medali bilan birgalikda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

U kolxozni muvaffaqiyatli boshqarishda davom etgan. SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1957-yil 14-fevraldagi farmoni bilan *paxta xomashyosidan yuqori va barqaror hosil olish, gʻoʻza yetishtirishda ilm-fan yutuqlari va ilgʻor tajribalarni keng qoʻllash va mohirona parvarishlashda erishgan ulkan muvaffaqiyatlari uchun kolxoz ishlab chiqarishi* uchun Boyar Avezov Oʻroq va Bolgʻa ikkinchi oltin medali bilan taqdirlangan. Ikki karra Sotsialistik Mehnat Qahramoni Boyar Avezovning mehnat jasoratlarini xotirlash maqsadida uning tugʻilgan joyida bronzadan byust oʻrnatilgan.

Boyar Avezov 30 yilga yaqin kolxozni boshqargan va Turkmaniston SSR Oliy Kengashining 2-4-chaqiriqlarida deputat sifatida ishtirok etgan. 1960-yilda u kolxozning bosh hisobchisi, kassiri va qurilish brigadasi ustasi bilan jinoiy til biriktirib, kolxoz ishchilariga avans berish toʻgʻrisida yolgʻon dalolatnoma tuzib, 165 438 rublni oʻgʻirlagan. Bundan tashqari, Avezov *qurilish materiallarini oʻgʻirlash, sugʻoriladigan yerlarni, jumladan, kolxozga aʼzo boʻlmaganlarga taqsimlash, nasldor otlarni tarqatish* bilan ham shugʻullangani maʼlum boʻlgan. 1964-yil oʻrtalarida Turkmaniston Kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasi SSSR Oliy Kengashiga Avezovni yuksak mukofotlardan mahrum etish toʻgʻrisida taklif kiritgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1964-yil 15-iyundagi farmoni bilan Boyar Avezov *davlatni aldaganlik, sotsialistik qonuniylikni qoʻpol ravishda buzganlik va kolxoz mablagʻlarini oʻgʻirlaganlik* uchun barcha unvon va mukofotlardan mahrum qilingan. 1968-yil 28-iyunda Turkmaniston SSRning Toshoʻgʻuz viloyatida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Geroi sotsialisticheskix poley. – Moskva, 1957.
2. 1 2 3  „Наградное дело Овезов Баяр. ТССР, Ташаузская область, Куня-Ургенчский район, колхоз «8 марта». Указ от 14 февраля 1958 г. Архивная копия от 17 октября 2021".
3. 1 2 3  „Бояр Овезов. Сайт «Герои страны».".
**Mamluklar** (arab tilida. — *qul*, xususan — *oq qul*) — Misrda hukmronlik qilgan Ayyubiylar sulolasi (1171—1250)ning soʻnggi hukmdorlari qoʻshinini tashkil qilgan, naslnasabi turkiy va Kavkaz xalqlari (gruzin, cherkas va boshqalar)dan boʻlgan quljangchilar. Ularni yoshligidan oʻgʻirlab olib ketishgan va maxsus harbiy ilmga oʻrgatishgan. Ular nihoyatda qahrli, jasur boʻlgan. Eng jasurlari oddiy M.dan sarkarda, podsho darajasigacha koʻtarilgan. Ulardan ayyubiylarning xos qoʻshini (gvardiya) tashkil etilgan. Mamluklar 1250-yildan Misrda (1517-yilgacha) va Suriyada (1516-yilgacha) davlatni mustaqil boshqarishgan. M.ning 2 sulolasi (Bahriylar va Burjiylar) mavjud boʻlgan.

Yana qarang
-----------

* Mamluklar davlati

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Raxmet Seidov** (turkm. *Rehmet Seýidow*; 1910-yil, Akder, Xiva xonligi, Akder qishlogʻi – 1955-yil 18-yanvar, Turkmaniston SSR) – turkman sovet shoiri, noshir, librettist, tarjimon, muharrir. Turkmaniston xalq yozuvchisi (turkm.*Türkmenistanyň halk ýazyjysy)**.*

Hayoti
------

Xiva xonligi hududidagi Akder qishlogʻida (hozirgi Lebap viloyati) tugʻilgan.

1925-yildan u viloyat maktab-internatida yetim bolalar bilan birga tarbiyalangan. 1926-yilda Charjevskiy nomidagi oʻrta kasb-hunar bilim yurtiga oʻqishga qabul qilingan va 1930-yilda uni muvaffaqiyatli tugatgan. 1931-yilda Boynuzin qishlogʻidagi maktabning direktori boʻlib ishlagan. 1931—1935-yillarda Ashxobod pedagogika institutining til va adabiyot fakultetida tahsil olgan. 1935-yilda Ashxobod pedagogika institutini tamomlagan.

1935—1937-yillarda Kerkin pedagogika bilim yurti boʻlim mudiri, 1937—1939-yillarda Turkman davlat nashriyoti muharriri, 1939—1941-yillarda Ashxobod kinostudiyasida adabiyot boʻlimi mudiri, 1941—1942-yillarda Turkmaniston gazetasi noshiri. 1942—1950-yillarda Turkmaniston axborot agentligi muharriri, 1950-yildan umrining oxirigacha Turkmaniston Yozuvchilar uyushmasi kotibi lavozimlarida ishlagan.

Ijodi
-----

U 1932-yilda shoir sifatida ilk asarlarini chiqara boshlagan. Raxmet Seidovning 30-yillar – 40-yillarning boshlaridagi ijodi (*Doch Lebaba*, 1939-yil; Patrioti, 1942-yil va boshqa sheʼrlari) xalq ogʻzaki ijodi bilan chambarchas bogʻliq.

1941—1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushi davrida vatanparvarlik ruhidagi yetuk realistik asarlar (Turkmenam, *Podpolkovniku Belyavskiy* va boshqalar) yaratgan. Zamonaviy syujetdagi birinchi milliy opera *Schastlivaya molodost* (musiqi A. K. Korchmarev (1942-yil)) librettosining muallifi (A. N. Afinogenov bilan birga). 1946-yilda *Tri svadbi v dome* operettasini yaratgan.

U jahon adabiyotining koʻplab mashhur yozuvchi va shoirlarining asarlarini turkman tiliga tarjima qilish bilan shugʻullangan. M. Lermontov sheʼrlarini tarjima qilgan. Shoirning oʻz sheʼrlari ham rus, ukrain va boshqa tillarga tarjima qilingan.

1941-yilda uning oʻrta maktab oʻquvchilari uchun yozilgan *Uchebnik dlya yunix gramoteyev* darsligi nashr etilgan.

1995-yilda Raxmet Seidovga *mamlakat madaniyati va sanʼati rivojiga, turkman adabiyotini zamonaviy asarlar bilan boyitishga, yoshlarni cheksiz muhabbat ruhida tarbiyalashga qoʻshgan qimmatli hissasi uchun* vafotidan keyin Turkmaniston xalq yozuvchisi faxriy unvoni berilgan.

2013-yilda Turkman davlat nashriyoti tomonidan shoirning Raxmet Seidov sheʼriy toʻplami nashr etildi.

1949-yildan KPSSga aʼzo boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Сеидов, Рахмет — статья из Большой советской энциклопедии.. 2012".
2. 1 2  „Rehmet Seýidow".
3. 1 2 3  *Turkmenskaya Sovetskaya Ensiklopediya.* – T. 3. – S. 403.
**„Tom Saywerning yangi sarguzashtlari"** (talaffuzi: *Tom Soyerning yangi sarguzashtlari*) (inglizcha: *Tom Sawyer Abroad*, yaʼni „Tom Sawyer xorijda") — amerikalik yozuvchi Mark Twain qalamiga mansub roman. Muallif asarni 1894-yil yozgan.

Roman Jules Verne qalamiga mansub sarguzasht hikoyalarga parodiya oʻlaroq yozilgan. Asar Tom Sawyer haqidagi boshqa asarlarning davomidir. Romanni rus tilidan oʻzbek tiliga Abduvoris Abdumajidov tarjima qilgan.

Syujet
------

Asar bosh qahramonlari Tom, Huck va Jim havo sharida Afrika boʻylab sayohat qilishadi. Sayohatlari davomida sherlar, oʻgʻrilar hamda burgalarga duchor boʻladilar hamda dunyoning ayrim moʻjizalarini, jumladan, Misr piramidalarini koʻradilar. „Huckleberry Finn sarguzashtlari" hamda „Tom Sawyer, detektiv" asarlaridagidek „Tom Saywerning yangi satguzashtlari" ham Huck Finn otidan birinchi shaxsda soʻzlab beriladi.

Qahramonlar
-----------

* Tom Sawyer (talaffuzi: *Tom Soyer*) – bosh qahramon
* Huckleberry Finn (talaffuzi: *Heklberi Fin*), Huck (talaffuzi: *Hak*) – Tomning doʻsti
* Jim (talaffuzi: *Jim*) – Tomning doʻsti

Oʻzbekcha tarjima
-----------------

Romanni oʻzbek tiliga Abduvoris Abdumajidov tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashr 1980-yil Toshkent shahrida „Yosh gvardiya" nashriyotida chop etilgan. Oʻzbekcha nashrda „Tom Saywerning yangi satguzashtlari" romani bilan birgalikda „Muxbir bilan suhbat" (inglizcha: *An Encounter with an Interviewer*) hamda „Gubernatorlikka saylovlar" (inglizcha: *Running for Governor*) qisqa hikoyalari ham berilgan.

Havolalar
---------

* „Tom Saywerning yangi satguzashtlari" Ziyouz saytida

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qalʼaliqir** — qadimiy Xorazm hududidagi shahar xarobasi (miloddan avvalgi 6—4-asrlar). Toshhovuz viloyati (Turkmaniston) hududida, qadimiy Chirmonyop kanali boʻylarida joylashgan. 1939-yil S.GT. Tolstov tomonidan tadqiq etilgan. 1950-yilda Xorazm arxeologiyaetnografiya ekspeditsiyasi tomonidan qayta tadqiq qilingan. 1953 va 1958-yilda Yu.A.Rappoport rahbarligida tekshiruv ishlari olib borilgan. Q. 2 ta yirik shahar xarobasi (qarang1 va QN)dan iborat. Q.1 toʻgʻri toʻrtburchaksimon shaklda, hajmi 1100×700 m. Q.P esa uchburchaksimon (tepalik shakliga koʻra) boʻlib, maydoni 1000×400 m. Shahar xarobalarining ichki yuzasida madaniy qatlam mutlaqo uchramaydi. Bu joy chorva saqlanadigan qoʻra vazifasini oʻtagan (qarang Var). Shahar aholisi mudofaa devoriga joylashgan usti gumbaz bilan yopilgan yoʻlaksimon tor xonalarda yashaganlar. Q.da 2 ta parallel ichki yoʻlaksimon turar joy xonalari topilgan. Q.ning boshqa qismida turar joylar aniqlanmagan. Shim. devor oldidagi koʻp xonali bino dafn inshooti — "oʻliklar uyi" boʻlib, unda loydan yasalgan katta idishlarda (ossuariylar) mayyitlarning suyaklari saqlangan. Avestoda xuddi Q.dagi kabi yoʻlaksimon turar joylar, kvadrat shakldagi varlar haqida aytib oʻtilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mullo Isʼhoq (Mullo Sodiq)** (1836—1892) — Xorazmlik oʻzbek olimi, taniqli venger olimi Arminiy Vamberining sherigi.

Mullo Isʼhoq 1836-yilda Xiva xonligida tugʻilgan, madrasada tahsil olgan va 1863-yil iyulda Vamberiga sherik boʻlib, Samarqandga yoʻl olgan ziyoratchilar guruhiga qoʻshilgan. Istanbulda boʻlganida, u Vamberiy ortidan Budapeshtga borishga qaror qildi va u y erda venger tilini oʻrgandi va 1864-yildan boshlab Akademiya kutubxonasida kutubxonachining yordamchisi sifatida ish boshladi. Vamberi Mullo Isʼhoqning yangi sharoitga qanchalik tez moslashib ketganligini va venger tilini oʻrganganini payqadi. 1872—1878-yillarda Mullo Sodiq Vengriyada va, ehtimol, mamlakat tashqarisida ham yurgan va 1879 va 1892-yillarda uning ismi yana akademiya amaldorlari orasida paydo boʻlgan. Uning venger tilini bilishini Hunnik va Vengriya xalqlarining kelib chiqishi haqidagi afsonani sheʼriy qayta tiklashi, Janos Aranyning moʻjizaviy kiyik haqidagi afsonasini oʻzbek tiliga tarjimasi koʻrsatmoqda. U Vamberini oʻzbek tilining „jonli lugʻati" sifatida ham qoʻllab-quvvatladi. Uning oilasi bor edi va oʻz dinini - Islomni saqlab qoldi.

 Mullo Isʼhoqning Vengiyadagi qabr toshi

Manbalar
--------

1. ↑  Vámbéry Ármin
2. ↑

Adabiyotlar
-----------

* Alder, L. Dalby, R. The Dervish of Windsor Castle: The Life of Arminius Vambery. — Bachman and Turner, 1979. — P. 267. — 512 p.
* Goldziher, I. Tagebuch. — Brill, 1978. — С. 26. — 341 с. — ISBN 9789004054493.
* Vámbéry, Á. Vámbéry Ármin vázlatai Közép-Ázsiából. Ujabb adalékok az oxusmelléki országok népismereti, társadalmi és politikai viszonyaihoz. — Pest: Ráth Mór, 1868.
**Fort Lauderdeyl** ( /ˈlɔːdərdeɪl/ ) – AQSHning Florida shtatida joylashgan qirg'oq shahri, 30 milya (48 km) Mayamidan shimolda, Atlantika okeani bo'ylab. Bu 2020-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, 182,760 aholisi bo'lgan Brovard okrugidagi eng yirik shahar bo'lib, uni Florida shtatidagi o'ninchi yirik shaharga aylantirdi. Mayami va Pompano-Bich bilan bir qatorda, Fort-Loderdeyl 6,166,488 aholisi bo'lgan Mayami metropolitenini o'z ichiga olgan uchta asosiy shahardan biridir. 

1838-yilda qurilgan va birinchi marta 1911-yilda kiritilgan Fort Lauderdale Ikkinchi Seminol urushi paytida Qo'shma Shtatlar tomonidan qurilgan bir qator qal'alar sharafiga nomlangan.  Qal'alar o'z nomini podpolkovnik Jeyms Loderdeylning ukasi mayor Uilyam Loderdeyldan (1782-1838) oldi. Shaharning rivojlanishi mojarolar oxirida qal'alar tashlab ketilganidan keyin 50 yil o'tgach boshlangan. "Fort-Loderdeyl" nomli uchta qal'a qurilgan, ulardan birinchisi Yangi daryoning vilkalarida, ikkinchisi hozirgi Koli Hammok va Rio Vista mahallalari o'rtasidagi Yangi daryodagi Tarpon Bendda va uchinchisi Baiya o'lkasi yaqinida qurilgan. Mar Marina. 

1. ↑  „A look at Fort Lauderdale, from the 1880s to today". *sun-sentinel.com*. Qaraldi: 14-fevral 2022-yil.
2. ↑  „Fort Lauderdale and the Second Seminole War".  City of Fort Lauderdale. Qaraldi: 14-fevral 2022-yil.
**Burgut qalʼa** — Qoraqalpogʻistonning Toʻrtkoʻl tumanidagi Qirqqiz massivida, Burgut qalʼa vohasida joylashgan shahar harobasi (6—8-a.lar). A. I. Terenojkin (1937), Xorazm arxeologiya-etnografiya ekspeditsiyasi (1946), Ye. Ye. Nerazik (1953—56) tomonidan urganilgan. Burgut qalʼa ark va shahristondan iborat. Ark tarhi kvadrat (100×100 m) boʻlib, 2,5 m kalinlikdagi (bal. 10,5 m) paxsa devor bilan oʻralgan. Uning har tomonidagi 4 tadan 2 qavatli, nishon tuynukli burjlar 2 m balandlikdagi tagkursilar ustiga kurilgan. Qalʼaning jan.sharqida mudofaa istehkomi — donjon (18× 18 m) joylashgan. U balandligi 8 m li paxsa va gʻishtin tagkursi ustiga kurilgan. Ark ichida zyndon va bir necha xonalar ochilgan. Shahriston (maydoni 5 ga) burjlar bilan mustahkamlangan mudofaa devori bilan oʻralgan. Bu yerda turar joylar, bozor maydoni, ustaxonalar ochilgan, ulardan sopol idishlar, Xorazm mis tangalari, toshdan ishlangan muhrlar, bezak buyumlar, qurolyarogʻlar va boshqa topilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Nerazik Ye. Ye. Selskiye poseleniya afrigidskogo Xorezma (Po materialam Berkutkalinskogo oazisa), M. 1966.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bekbosinov Sansizbay Abdullayevich** (qozoqcha: *Сансызбай Абдуллаұлы Бекбосынов*; 1939-yil 22-may – 1993-yil 22-aprel) – sovet va partiya davlat arbobi, xalq deputatlari viloyat kengashi deputati.

Hayoti
------

Bekbosinov Sansizbay Abdullayevich 1939-yil 22-mayda Toshkent viloyati, Qibray tumanida tugʻilgan.

Chimkent politexnika bilim yurtini, Olmaota xalq xoʻjaligi institutini va Olmotadagi Oliy partiya maktabini tamomlagan.

Mehnat faoliyatini 1957-yilda geologiya boʻlimida namuna oluvchi sifatida boshlagan, soʻngra Kentau shahridagi Achisoy konida komsomol qoʻmitasi kotibi boʻlib ishlagan. Chimkent qoʻrgʻoshin zavodi eritish sexida elektromontyor boʻlib ishlagan. Qozogʻiston komsomolining Chimkent shahar qoʻmitasining kotibi etib ham saylangan.

1970-yildan 1977-yilgacha Chimkent shahar partiya qoʻmitasida targʻibot va tashviqot boʻlimi mudiri boʻlgan.

1977–1980-yillarda Qozogʻiston Kommunistik partiyasi viloyat qoʻmitasining sanoat va transport boʻlimi boshligʻining oʻrinbosari hamda tashkiliy-partiya ishlari boʻlimi boshligʻining oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan.

Bekbosinov Sansizbay Abdullayevich 1981–1985-yillarda xalq deputatlari Tyulkubas tuman kengashi ijroiya qoʻmitasi raisi boʻlgan. Keyin esa viloyat partiya qoʻmitasining sanoat va transport boʻlimi mudiri boʻlib ishlagan. 1988–1992-yillarda Kentau shahar partiya qoʻmitasining birinchi kotibi, xalq deputatlari Kentau shahar Kengashi raisi, xalq deputatlari viloyat Kengashi raisining birinchi oʻrinbosari boʻlgan. Keyinchalik viloyat ijroiya qoʻmitasi raisi etib saylangan.

1992-yil fevral oyidan umrining oxirigacha viloyat hokimining birinchi oʻrinbosari boʻlgan.

Bekbosinov Sansizbay Abdullayevich 1993-yilning 22-aprelida Qozogʻiston Respublikasining Chimkent shahrida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Bekbosinov Sansizbay Abdullayevich". *www.wikiwand.com*. Qaraldi: 25-oktabr 2023-yil.
2. ↑  „Bekbosinov Sansizbay Abdullayevich".. Qaraldi: 25-oktabr 2023-yil.

Havolalar
---------

* Бекбосынов