**Mahmud I** (usmonli turkcha: *محمود اول*, turkcha: *I. Mahmud*, 2-avgust 1696 — 13-dekabr 1754) — Usmonli imperiyasining yigirma toʻrtinchi sultoni, 1730-yildan 1754-yilgacha hukmronlik qilgan. Mahmud I uzoq hukmronligi Rossiya, Gabsburglar va Fors bilan urushlar, shuningdek, Gʻarbdan ilhomlantirilgan ilk harbiy islohotlar bilan kechdi.

Sulton Mustafo II va uning kanizagi Soliha Sultonning oʻgʻli[⇨], Mahmud I amakisi Sulton Ahmad III ning majburan taxtdan voz kechishi natijasida taxtga oʻtirdi. Keyingi yilgi kichik qoʻzgʻolonlarni bostirgan[⇨]. Mahmud Fors bilan davom etayotgan urushga eʼtibor qaratdi: bu urush 1736-yilda hech bir tomonni qoniqtirmagan kelishuv bilan yakunlandi[⇨]. Eron shohi bilan haqiqiy tinchlik faqat 1746 yilda tuzilgan[⇨]. Gʻarbiy frontda Fors bilan boʻlgan ikki oʻrtadagi kelishmovchiliklar va Rossiyaning Azovga hujumi Gabsburg imperiyasi bilan urushga olib keldi. Usmoniylarning ketma-ket gʻalabalari Rossiya va Gabsburglarni tinchlik shartnomasini tuzishga undadi. Usmoniylar Belgrad shartnomasiga koʻra Belgradni qaytarishdi, ammo Azov Rossiyaga qoldi[⇨]. Shunday qilib, Usmoniylar Avstriya urushida qatnashmaslik va Nodirshohning oʻlimidan keyin Forsdagi tartibsizliklardan foydalanmasdan, qulay shartlar asosida gʻarbiy frontda uzoq tinchlik davriga kirishdi.

Mahmud I hukmronligining ikkinchi yarmi Onadoʻlidagi, Damashqdagi, Arabiston yarim orolidagi va Istanbuldagi tartibsizliklarni bostirish bilan oʻtdi. Xuddi shu davrda Ibrahim Muteferrika Usmonlilar imperiyasining harbiy kuchsizligi sabablari haqida risola yozdi. Risolada Usmoniylar armiyasini isloh qilish uchun namuna sifatida Buyuk Pyotr islohotlarini joriy qilishni taklif qildi. Fransiyalik avantyurist Klod-Aleksandr, butun imperiya boʻylab Ahmad Posho nomi bilan tanilgan Kont de Bonnevalga artilleriya korpusini isloh qilish vazifasi yuklangan edi. Korpus oʻquv dasturiga birinchi marta nazariy va amaliy matematika, shuningdek, zamonaviy harbiy sanʼat kiritildi[⇨].

Mahmud hukmronligini madaniy faoliyat va qurilish loyihalari nuqtai nazaridan avvalgi davrning davomi sifatida koʻrish mumkin. Uning hukmronligi davridagi yutuqlar orasida Yalovada qogʻoz fabrikasining tashkil etilishi, Galatasaray Imperator maktabining qayta tiklanishi, Barokko uslubidagi Nuruosmaniye masjidi va Tophane favvorasining qurilishi kiradi. Istanbulning mashhur Taksim tumaniga Sulton Beyogʻlu va Galata tumanlarida suv muammosini hal qilish uchun qurdirgan suv minorasi (taksim) nomini oldi. Istanbul, Belgrad va Vidinda koʻplab kutubxonalar tashkil etdi. Lolalar, sheʼriyat va musiqaga ishtiyoqi baland boʻlgan[⇨].

Bir necha xotini va kanizaklari boʻlishiga qaramay, Mahmud I farzandsiz oʻtdi[⇨]. Uning oʻrniga oʻgay ukasi Usmon III taxtga oʻtirdi.

Biografiyasi
------------

Sulton Mustafo II, Mahmudning otasi
### Shahzoda

Mahmud Adirna saroyida[ru] tugʻilgan. Usmoniylar sultoni Mustafo II ning joriyalaridan biri, asli yunon boʻlgan Soliha Sultondan toʻngʻich oʻgʻli boʻlib. Mahmud I ning umumiy eʼtirof etilgan tugʻilgan sanasi 1696-yil 2-avgust ekanlig aytiladi, lekin 1696-yil 10-aprelda yoki 1696-yil 4-oktyabrda tugʻilgan, degan taxminlar ham bor. Anthony Alderson oʻzining „Structure of Ottoman dynasty" (Usmoniylar sulolasining tuzilishi) asarida taxminiy sanalarni xato deb ataydi. Mahmudning 20 dan ortiq aka-uka va opa-singillari bor edi, lekin ularning barchasi boʻlajak sulton bilan bir onadan emasdi.

Shahzoda Mahmudning bolalik yillari Edirnada oʻtgan. Boshlangʻich taʼlimni 1702-yil 18-mayda boshlagan. Birinchi saboqlarni Mustafo IIning ustozi,shayxulislom Sayyid Fayzulloh afandidan olgan, keyingi tarbiyasi bilan Fayzullohning oʻgʻli Ibrohim afandi shugʻullangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Farooqi, Naimur Rahman*. Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556-1748*. Idarah-i Adabiyat-i Delli, 1989.  ASIN: B0006ETWB8. See Google Books search.
2. 1 2 3 4  Aktepe, Levy 2012. sfn error: no target: CITEREFAktepe,\_Levy2012 (help)
3. 1 2 3 4 5  Özcan 2003. sfn error: no target: CITEREFÖzcan2003 (help)
4. ↑  Şakul 2009. sfn error: no target: CITEREFŞakul2009 (help)
5. 1 2  Akyıldız 2009. sfn error: no target: CITEREFAkyıldız2009 (help)
6. 1 2 3  Alderson 1956. sfn error: no target: CITEREFAlderson1956 (help)
7. ↑  Sakaoğlu 2015. sfn error: no target: CITEREFSakaoğlu2015 (help)

| * k
* m
* t
Usmoniylar imperiyasi sultonlari / xalifalari |
| --- |
| 
* Sulola
* Sulola daraxti

 |
| 
* Usmon I
* Oʻrxon I
* Murod I
* Boyazid I Yildirim
* *Usmoniylarda taxt g'avg'osi*
* Mehmed I
* Murod II
* Mehmed II
* Murod II
* Mehmed II
* Boyazid II
* Salim I Yovuz§
* Sulaymon I
* Salim II
* Murod III
* Mehmed III
* Ahmad I
* Mustafo I
* Usmon II
* Mustafo I
* Murod IV
* Ibrohim I
* Mehmed IV
* Sulaymon II
* Ahmad II
* Mustafo II
* Ahmad III
* Mahmud I
* Usmon III
* Mustafo III
* Abdulhamid I
* Salim III
* Mustafo IV
* Mahmud II
* Abdulmajid I
* Abdulaziz
* Murod V
* Abdulhamid II
* Mehmed V
* Mehmed VI
* Abdulmajid II

 |
| § Birinchi usmoniy xalifalari |