recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hamidulla Saʼdullayevich Karomatov** (14-sentyabr, 1953-yil, Buxoro) — oʻzbek diplomati, filolgiya fanlar doktori, professor. 2008-2011-yillarda O‘zbekistonning Yaponiyadagi elchisi. 2008-2009-yillarda O‘zbekiston tashqi ishlar vazirining birinchi o‘rinbosari bo‘lgan.

Biografiya
----------

1953-yil 14-sentyabrda Buxoro shahrida tugʻilgan.

1976-yilda Toshkent davlat universitetining sharq mamlakatlari tarixi fakultetini tamomlagan. Filologiya fanlari doktori ilmiy darajasiga ega. Ingliz, arab va fors tillarini biladi.

1976-1978 — Liviyada arab tili tarjimoni.

1978-1979 — Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sanʼat tarixi instituti ilmiy xodimi.

1979-1983 — Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Falsafa va huquq instituti ilmiy xodimi.

1983-1985 — Iroqdagi arab tili tarjimoni.

1985-1988 — V.P. Chkalov Nomidagi Toshkent Aviatsiya Ishlab Chiqarish Birlashmasi muhandisi.

1988-1995 — Toshkent davlat universitetida turli lavozimlarda.

1995-1998 — Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devonining masʼul xodimi.

1998-1998 — Toshkent shahar hokimining jamoat va diniy tashkilotlar masalalari boʻyicha oʻrinbosari

1998-2003 — Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining o‘rinbosari.

1999-2003 — Toshkent islom universiteti rektori.

2003-2005 — O‘zbekiston Respublikasining Fransiyadagi favqulodda va muxtor elchisi.

2005-2008 — Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti rektori.

2008-2009 — O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirining birinchi o‘rinbosari.

2009-2011 — O‘zbekiston Respublikasining Yaponiyadagi favqulodda va muxtor elchisi.

Oilasi
------

Otasi Saʼdulla Karomatov — jurnalist, yozuvchi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi.

Manbalar
--------

1. ↑  Ҳамидулла Кароматов элчиликдан бўшатилди
2. ↑  „Министерство иностранных дел Республики Узбекистан". 19-oktyabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-dekabr 2022-yil.
3. ↑  Biografiyasi
**Vlas Chubar** **haykali** — Sovet davlati va partiya rahbari V. Ya. Chubar sharafiga yaratilgan bronza yodgorlik, 1970-2009-yillarda Kievda mavjud boʻlgan.

U Chubar prospektining markazidagi xiyobonda joylashgan edi (1992-yildan — Otrad prospekti). Mualliflari — haykaltarosh I. P. Shapoval va meʼmor I. G. Shemsedinov. Yodgorlikning oʻlchamlari: byust balandligi — 0,8 m, poydevor — 3,7 m x 1,05 m × 0,9 m, stilobat — 4,2 m × 6,0 m.

Qizil granit va granit stilobatning prizmatik poydevoriga oʻrnatilgan, old tomonga yoʻnaltirilgan, boshi biroz chapga burilgan, assimetrik trapezoid yelka kesimli bronzadan yasalgan byust. Old tomonida izohli yozuv oʻrnatilgan baland poydevorli, shuningdek, byustning oʻzini kattalashtirish tufayli yodgorlik shahar muhitida yoʻqolib qolmagan.

Asar SSSRda monumental plastika sanʼatining rivojlanishida maʼlum bir tendentsiyani koʻrsatadi: 1960-1970-yillardagi dastgohli va monumental haykaltaroshlikdagi portret asarlari tasvirni yengillashtirish, intimizatsiya qilish, portret-byustni rasmiy kompozitsion kattalashtirishga moyil boʻlgan, baʼzan faqat yuzning bir qismi ajralib turgan — bu V. Chubar yodgorligida ham aks etgan. Tasvirning „tribunasi" SIKPning xalqning tarixiy taqdiridagi yetakchi roli haqidagi oʻsha paytdagi keng tarqalgan mifologiyaga toʻgʻri kelgan. Tasvirlangan shaxsning xarakteri real plastikadan foydalangan holda yetkazib berilgan, ammo haykaltarosh revolyutsion pafosni takrorlashdan qochib qutula olmagan.

2009-yilda Viktor Yushshenko prezidentligi davrida Vlas Chubar Ukrainadagi ocharchilik tashkilotchilaridan biri sifatida tan olingan va unga atab oʻrnatilgan yodgorlik demontaj qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „На Украине назвали имена организаторов Голодомора". 12-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-fevral 2013-yil.

Havolalar
---------

* V haykali. I. Chubar
* V. Ya. Chubar yodgorligi Arxivnaya kopiya
**Vodoprovod haykali** — Rostov-Don shahridagi Pokrovskiy maydonida shahar musiqali teatri qarshisida ochilgan bronzadan yasalgan yodgorlikdir.

Tavsif
------

Yodgorlikni tayyorlash uchun material sifatida bronza tanlangan. Yodgorlikning balandligi 2,2 metrga yetadi. Mualliflarning gʻoyalariga koʻra, yodgorlik XIX asr shahar aholisi kabi kiyingan ayol qiyofasida yaratilgan. U joʻmrakdan chelakka suv toʻldirayotgani tasvirlangan. Bunday ramz tasodifan tanlanmagan — oʻsha paytda, belgilangan tartib-qoidalarga koʻra, oilani ichimlik suvi bilan taʼminlash uchun ayol kishi javobgar boʻlgan, shuning uchun shaharda suv quvurining paydo boʻlishi ayollar kundalik vazifalarini sezilarli darajada osonlashtirgan. Yodgorlik 1865-yilda shahardagi birinchi ishga tushirilgan odoprovod sharafiga qurilgan. Rostov vodokanali yodgorlik yaratish tashabbusi bilan chiqqan. Yodgorlik mualliflaridan biri haykaltarosh Sergey Oleshnya hisoblanadi.

Rostov meri Mixail Chernishevning koʻrsatmalariga koʻra, shahardagi birinchi suv taʼminoti tizimiga bagʻishlangan yodgorlikning tantanali ochilishi 2007-yil avgust oyida boʻlib oʻtgan. Ochilish marosimi yorqin teatrlashtirilgan tomosha bilan boshlangan, uning mavzusi birinchi Rostov suv quvurining tarixi boʻlgan. Shahar suv taʼminoti tizimi Andrey Baykovni davrida ishlay boshlagan, aktyor uni tasvirlab rol ijro etgan. Ochilishda Rostov shahar madaniyat boʻlimi boshligʻi Lyudmila Lisitsina, Rossiya suv taʼminoti va kanalizatsiya uyushmasi ijrochi direktori Aleksey Golovachev ishtirok etgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Памятник водопроводу появился в Ростове-на-Дону". 9-mart 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-mart 2017-yil.
2. 1 2  „В центре Ростова поставят памятник первому водопроводу". 9-mart 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-mart 2017-yil.
3. 1 2  „Памятник первому городскому водопроводу открыт в Ростове-на-Дону". 31-may 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-mart 2017-yil.
**Sergey Alekseyevich Veremeenko** (1955-yil 26-sentyabrda tugʻilgan) – rossiyalik tadbirkor va siyosatchi. *Forbes* jurnali maʼlumotlariga koʻra, Sergey Veremeenkoning boyligi 1,4 milliard AQSh dollariga teng. Sergey Veremeenkoning poʻlat, togʻ-kon sanoati, bank va mikrochiplarga sarmoyalar kiritgan. Sergey Veremeenko poʻlat va metallar guruhi boʻlgan Estarning 25% aktsiyalarini oladi. Sergey Veremeenko Moskva chekkasidagi hashamatli uy-joy qurilishlari va Tver, Kaluga va Penzadagi keng qishloq xoʻjaligi yerlariga ham egalik qiladi. Shuningdek, Sergey Veremeenko Pravda.ru hamda Pravda International gazetalarida nashriyot bilan shugʻullanadi.

Sergey Veremeenko Ufada tugʻilgan. 2003-yilda Boshqirdiston Respublikasi prezidentligiga nomzodini qoʻygan. Bu saylovlarda Sergey Veremeenko viloyat rahbari Murtazo Rahimovga qarshi chiqgan, biroq Veremeenko oxir-oqibat saylovoldi poygasidan chiqib ketgan. Oʻsha yili Sergey Veremeenko Xalqaro sanoat bankiga egalik qilgan Sergey Pugachev bilan ham hamkorlikni tugatganini rasman eʼlon qilgan.

Sergey Veremeenko uylangan hamda uch nafar farzandi bor. Uning uchinchi rafiqasining ismi Sofya Skya (niyasi Arjakovskaya) xonim unvoniga ega. Ularning 2016-yilda tugʻilgan Sergey ismli oʻgʻli bor.

Sanktsiyalar
------------

Sergey Veremeenko 2022-yil 24-martda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishiga javoban AQSh Gʻaznachiligi sanksiya qoʻygan Davlat Dumasi aʼzolaridan biri boʻlgan.

Sergey Veremeenko 2022-yilda Rossiya-Ukraina urushi munosabati bilan Buyuk Britaniya hukumati tomonidan sanksiyalangan edi.

Manbalar
--------

1. ↑  Forbes, Putin, May I?, 09.08.207
2. ↑  „Portrait of a Russian Oligarch | VICE United Kingdom". *www.vice.com*. 12-iyul 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  Forbes, The World’s Billionaires No 843 Sergei Veremeenko, 03.05.2008
4. ↑  „U.S. Treasury Sanctions Russia's Defense-Industrial Base, the Russian Duma and Its Members, and Sberbank CEO" (en). *U.S. Department of the Treasury*. Qaraldi: 10-aprel 2022-yil.
5. ↑  „CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK". Qaraldi: 16-aprel 2023-yil.
**Vurichanskiy ustuni**, mahalliy aholi orasida boshqa nom ham ishlatiladi — rus ustuni (V. V. Wuričanski stołp, Ruski stołp; nemis. Auritzer Stele, Russensäule) — hozirgi kunda Buritslar maʼmuriy chegaralarida joylashgan serbolujitskiy vuritsa qishlogʻi hududidagi tarixiy yodgorlik. Serbolujitskiyning eng qadimgi nemis ikki tilli koʻlmak yodgorliklaridan biri. Saksoniya federal yerining madaniy yodgorliklari reestriga kiritilgan.

Granit ustuni taxminan 1790-yilda Lujitskiy yer egasi Bogumir Arnosht bemar tomonidan oʻrnatildi, u lujitskiy jamoat arboblari va lyuteran ruhoniylari Jan bemar va Mixal Fransuzelning avlodi edi. XX asrning 80-yillar boshlarida mahalliy hokimiyatlarning buyrugʻi bilan ustun ikki qismga boʻlinib, qishloq xoʻjaligi ishlariga aralashganligi sababli oʻrmon ekish yaqinida koʻmildi. 2009-yilda ustun qazib olindi, tiklandi va asl joyiga tiklandi. 2014-yilda yodgorlik Saksoniya federal yerining madaniy yodgorliklari reestriga kiritildi.

35 santimetr va konusning yuqori qismiga ega boʻlgan ustun 1,95 tonnani tashkil etadi. Uning balandligi 5,35 metr. Yodgorlik yonida tosh ustida maʼlumot plitasi oʻrnatilgan.

Ustunning Janubiy tomonida yuqori lujitskiy tilida va shimolda nemis tilida shunga oʻxshash yozuv mavjud:

> 
> (Xudodan qoʻrqing, kuchni hurmat qiling, qoʻshnilarni seving va qilgan ishidan afsuslanmaslik uchun joningizni saqlang).
> 
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  Měrćin Wirth, Wuričanski stołp znowa poswjećen
2. ↑  Rasporyajenie Saksonskogo parlamenta ot 15-aprelya 2014 goda (№ 09302967)

Manbalar
--------

* Trudla Malinkowa, Wuričanski stołp wuchowany, Rozhlad 59(2009)10, S. 395-397
* Měrćin Wirth, Wuričanski stołp znowa poswjećeny[*sayt ishlamaydi*], Pomhaj Bóh, 2010-yil oktabr, 10-bet.
**Xa** — Tanzaniyaning gʻarbiy qismida (asosan Kigoma mintaqasida) Tanganika koʻli yaqinida yashovchi xalq; rundi xalqiga qarindosh sanaladi. Umumiy aholi soni — 990 ming kishi (2001-yil uchun) tashkil qiladi. Xa xalqi dindorlari, asosan, protestantlardir (Grinberg 1966, 54).

Tili
----

Kixa tili keng tarqalgan (Bantu guruhiga mansub) (Platonov 2000: 111).

Dini
----

Xa xalqining katta qismi (taxminan 90%) protestantlar hisoblanadi, anʼanaviy eʼtiqodlar ham keng tarqalgan, jumladan, birinchi navbatda animizm animizmi (Platonov 2000: 113).

Ijtimoiy tartib
---------------

Ekzogamik patrilateral guruhlarga (patrilateral qarindoshlar oʻrtasidagi nikoh — otaning opasini qiziga nikohlanish va boshqalar) boʻlinish anʼanaviydir — urugʻlar va linijlar. Linijlar — qarindoshchilik shakllaridan biri boʻlib, ibtidoiy jamoa davrida keng tarqalgan va genealogik prinsipga asoslangan: linijlarning barcha aʼzolari oʻzlarining haqiqiy genealogik aloqalarni topa olishadi. Patrilokal nikoh: turmush qurgnlar erining oilasi bilan yashashadi. Monogamiya xristianlashgan aholi orasida paydo boʻldi (Koitov 2000, 113).

Anʼanaviy mashgʻulotlari
------------------------

* qoʻl dehqonchiligi (joʻxori, tariq, makkajoʻxori, manokok, yeryongʻoq, dukkaklilar, kartoshka, bugʻdoy);
* chorvachilik;
* ovchilik (Grinberg 1966, 56).

Mulklari
--------

Anʼanaga koʻra, yer jamoaga mulki boʻlib, egasi unga ishlov berish bilan shugʻullangan paytda, unga tegishli boʻlgan. Yaylovlar umumiydir. Ekin ekiladigan dalalar fermer xoʻjaliklarini tashkil etuvchi yerlar atrofida joylashgan (Koitov 2000: 111).

Turmush tarzi
-------------

Zamonaviy Xa xalqi bambukdan yasalgan toʻrtburchak uylarda yashaydi, anʼanaviy uylari esa asalari uyasiga oʻxshaydi. Kiyim sifatida oʻsimlik tolalari va terilardan yasalgan yopqichlar ishlatiladi. Anʼanaviy taomlari — tariq va kassavadan tayyorlangan boʻtqa, sabzavotlardan tayyorlangan ziravorlar hisoblanadi. Banan, marosimlarda isteʼmol qilinadigan, pivo tayyorlash uchun ishlatiladi (Platonov 1965: 117).

Qabila boshligʻi — qabila sardori hisoblanadi. Ekzogam guruhlarga boʻlinish anʼanaviydir — urugʻlar va linijlar. Zamonaviy Xa xalqida, ajdodlaridan farqli oʻlaroq, kichik oilalar son jihatidan ustunlik qiladi. Normativ monogamiya xristianlashgan aholi orasida paydo boʻlgan (Koitov 2000: 113).

Ajdodlarga sigʻinish, tabiat ruhlari, sehr-jodu, boy xalq ogʻzaki ijodi (ertak, matal, matal) saqlanib qolgan (Platonov 1965: 112).

Adabiyotlar
-----------

* Greenberg JH, Afrika tillari, 2-nashr. — Gaaga: Mouton, 1966. — 213 p.
* Koitov KV Ha // Dunyo xalqlari va dinlari. / Ch. ed. Tishkov V.A. ; Tahririyat hay’ati: Artemova O. Yu. Artyunov S. A. Kojanskiy A. N. — M. : Buyuk rus entsiklopediyasi, 2000. — 615 p.
* Platonov S.K. Tadqiqot. Eslatmalar. / javob. ed. Platonov V.A. — M. : Sharq adabiyoti, 1965. — 98 b.
**Oʻrta arifmetik** — bir qancha sonlar yigʻindisining shu sonlar qoʻshiluvchilarining soniga nisbati. 

O'rta arifmetik formulasi ko'rinib turibdiki {\displaystyle {\frac {a+b+c+...+n}{n}}=n}

Masalanlar
----------

Masalan: 4, 5, 9 sonlarning oʻrta arifmetigi {\displaystyle {\frac {4+5+9}{3}}=6}.

Masalan:Uchta sonning o'rta arifmetigi 30ga,dastlabki ikkitasiniki esa 25ga teng.Uchinchi sonni topish kerak bo'lsa bunday yechimga ega bo'ladi.

```
{\displaystyle {\frac {a+b+c}{3}}=30}   {\displaystyle {\frac {a+b}{2}}=25}
```

1)3\*30=90

2)25\*2=50

3)90-50=40

Javob:Uchinchi sonning o'rta arifmetigi 40ga teng

Yana qara
---------

Sonlar ketma-ketligining oʻrta arifmetigi va oʻrta geometrigi orasida tengsizlik mavjud.

Manbalar
--------

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Matematikaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Odamning jinsiy bezlari. Erkak (moyak, o'ng) va ayol (tuxumdon, chap)
**Tuxumdon** — odam va hayvonlardagi urgʻochilik jinsiy bezi. Tuxumdonda tuxumhujayra hosil boʻladi va yetiladi (faqat bulutlar va tuban kovakichlilarda tuxumdon alohida organ sifatida shakllanmagan). Umurtqali hayvonlarda tuxumdon ichki sekretsiya bezi sifatida gormon (follikulin va boshqalar) ham ishlab chiqaradi.

Tuxumdon embrion hujayra paylari oʻsgan biriktiruvchi toʻqimali asosdan iborat; bu paylar dumaloq follikulalarga (ichida faqat bitta tuxumhujayra rivojlanadi) va bir qator somatik yoki follikulyar hujayralarga (taraqqiy etayotgan tuxumhujayra atrofida joylashgan) ajraladi. Yetilgan follikulalar tuxumdon sirtiga siljiydi va tuxum tuxumdon devori yoriqlaridan tana boʻshligʻiga tushadi. Sut emizuvchilarda yorilgan follikulalar oʻrnida sariq tana rivojlanadi.

Odam tuxumdoni ovalsimon shaklda; bachadonning ikki yonida, kichik chanoqda joylashgan; uning keng boylamlariga (bachadon nayidan pastroqqa) birikkan. Ayollarning yoshiga va organizmning umumiy funksional holatiga qarab tuxumdonning jinsiy faoliyati turlicha boʻladi.

Yana q.
-------

* Jinsiy bezlar
* Jinsiy aʼzolar

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Koʻk kapalak | *Biologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
642 yilda Madinada tug'ilgan.  Otasining ismi 3 xil rivoyatda Firuz, Yasar yoki Jafar, onasining ismi esa Xayradir.  U Muhammadning rafiqasi Ummu Salama binti Abu Umayyaning xizmatkori bo‘lgan.

657 yildan Basrada yashagan.  663—665 yillarda hozirgi Afgʻoniston hududidagi harbiy yurishda qatnashgan.  Hasan Forsga qarshi urushda qatnashgan, Xuroson hokimi Rab ibn Ziyodning kotibi boʻlgan .  Hajjoj ibn Yusuf (694) Iroq hukmdori bo'lgach, u Qur'on matnidagi harflarni diakritik bilan ta'minlash bo'yicha ikkinchisi tomonidan tashkil etilgan ishda ishtirok etdi.  Xalifa Umar ibn Abdul-Aziz davrida al-Hasan Basra qozisi bo‘ldi.

Hasan Basriy atrofida to‘plangan ilohiyot to‘garagi Basra va butun Umaviylar davlati ma’rifiy hayotining markazi bo‘lib, to‘garak asoschisining nufuzi shu qadar katta ediki, sunniylar ham, ratsionalistlar ham uni o‘z ustozlari (asoschisi) deb bilishgan.

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Chomanov Urishbay Chomanovich** – oziq-ovqat ishlab chiqarish texnologiyasi sohasidagi sovet va qozoq olimi, texnika fanlari doktori (1991), professor (1992), Qozogʻiston Respublikasi Milliy Fanlar akademiyasi akademigi (2003).

Biografiyasi
------------

Urishbay Chomanov 1948-yil 2-yanvar sanasida Toshkent viloyati, Shoʻralisoy qishlogʻida tugʻilgan.

1971-yilda Chimkent shahrida joylashgan Qozog‘iston kimyo-texnologiya institutini muhandis-mexanik mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. 1971-1975-yillar otaligʻida Jambul yengil va oziq-ovqat sanoati texnologik institutida dars bergan.

1976-yilda Moskva goʻsht va sut sanoati texnologik instituti qoshidagi oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlashning elektrofizik usullari muammoli tadqiqot laboratoriyasining aspiranturasiga oʻqishga kirgan. 1979-yilda „Gigroskopik xususiyatlarni tadqiq qilish va suv faolligini, goʻsht va goʻsht mahsulotlarining namligini aniqlash usullari va qurilmalarini ishlab chiqish" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan

1980-1985-yillarda Semipalatinsk goʻsht va sut sanoati institutida ishlagan. 1986-yildan Moskva davlat amaliy biotexnologiya universitetining doktoranti boʻlgan. 1990-yilda esa „Oziq-ovqat mahsulotlarida namlik munosabatlarini tahlil qilish uchun termodinamik usullar va vositalarni ishlab chiqish" mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

1991-1994-yillarda Semipalatinsk goʻsht va sut sanoati texnologik universitetida ilmiy ishlar boʻyicha prorektor lavozimida ishlagan. 1995-2001-yillarda Qozogʻiston oziq-ovqat sanoati ilmiy-tadqiqot instituti direktori boʻlgan. 2001-2002-yillarda Olmaota texnologik universitetida kafedra mudiri lavozimida ishlagan.

2007-yildan Qozogʻiston oziq-ovqat va qayta ishlash sanoati ilmiy-tadqiqot institutida qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlash va saqlash texnologiyasi boʻlimi mudiri boʻlib ishlay boshlagan.

Ilmiy qiziqishlar yoʻnalishi: oziq-ovqat va goʻsht-sut sanoatida yangi texnika va yangi texnologiyalarni ishlab chiqish.

Urishbay Chomanov 200 dan ortiq ilmiy ishlar muallifi, 50 dan ortiq patent va ixtirolarga mualliflik guvohnomalariga ega. „Goʻsht, sut, baliq mahsulotlari va muzlatgichlar ishlab chiqarish texnologiyasi" va „Oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish jarayonlari va apparatlari" mutaxassisliklari boʻyicha ilmiy maktab tashkil etgan hamda uning rahbarligida 4 ta doktorlik va 8 ta nomzodlik dissertatsiyalari himoya qilingan.

1991-yilda Texnika fanlari doktori, 1992-yilda professor, 2003-yilda esa Qozog‘iston Respublikasi Milliy Fanlar Akademiyasi akademigi unvonlariga ega boʻlgan.
„Qozogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan oʻqituvchi" koʻkrak nishoni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

* 
* NAN RK. Ensiklopedicheskiy spravochnik. – Almati, 2016. – 186 s.
* foto
**Xan Zeng** (xitoycha: hán chèng; pinyin: Hán Zhèng; 1954-yil 22-aprelda tugʻilgan) — Xitoy Davlat kengashi bosh vazirining katta oʻrinbosari boʻlib ishlovchi siyosatchi. U, shuningdek, 2018-yil aprel oyidan buyon Gonkong va Makao masalalari bo‘yicha markaziy yetakchi guruhga rahbarlik qilib keladi. 2017-2022-yillarda Xitoy Kommunistik partiyasi (KKP) Siyosiy byurosi Doimiy qo‘mitasi a’zosi bo‘lib ishlagan. Xan 2003-2012 yillarda Shanxay meri lavozimida ishlagan. 2012-yil noyabr oyida u Shanxay partiya kotibi, shahardagi eng yuqori siyosiy lavozimga koʻtarildi va KKP Siyosiy byurosida oʻrin oldi.

Xan Zeng
Xan bir vaqtlar partiyaning sobiq bosh kotibi Jiang Zemin boshchiligidagi Shanxay guruhining a'zosi hisoblangan.

U Shanxayda tug'ilgan, lekin uning kelib chiqishi qo'shni Chjejiang provinsiyasidagi Cixidan kelib chiqqan. U madaniy inqilobning so'nggi yillarida omborda ishchi bo'lib ishlay boshladi. U 1979 yilda Xitoy Kommunistik partiyasiga a'zo bo'lgan. Keyin u kimyoviy uskunalar ishlab chiqaruvchi kompaniyada ma'muriy lavozimda ishlagan. 1986 yildan boshlab Xan shahar kimyo muhandislik kollejida katta ma'mur bo'lib ishlay boshladi, keyin Shanxay kauchuk poyabzal fabrikasida partiya kotibi bo'lib ishladi. 1988 yilga kelib Xan Shanxay Katta Xitoy kauchuk poyabzal fabrikasida partiya tashkilotini boshqargan va Shanxay meri Chju Rongji tomonidan maqtovga sazovor bo'lgan.

1990 yil iyun oyida Xan Shanxay Kommunistik Yoshlar Ligasi tashkilotiga rasman kirdi va uning kundalik ishlar uchun mas'ul kotib o'rinbosari, keyin 1991 yilda kotib (rahbar) lavozimiga ko'tarildi. 1992 yil noyabr oyida u gubernator etib tayinlandi. Tumandagi faoliyati davomida Xan ko'chani jozibali xarid qilish joyiga aylantirib, Huaihai yo'lini qayta tiklash tashabbusiga boshchilik qildi. Xan, shuningdek, tuman ekologiyasini tiklash va yashil maydonlarni kengaytirishga e'tibor qaratdi. Keyin Sharqiy Xitoy Normal Universitetida magistrlik darajasini oldi va katta iqtisodchi unvonini oldi.

1995 yil iyul oyida Xan Shanxay munitsipal hukumati Bosh kotibining o'rinbosari etib tayinlandi, shu vaqt ichida u iqtisodiyot bo'yicha qo'mita, shahar rejalashtirish komissiyasi va qimmatli qog'ozlarni tartibga solish bo'yicha idora direktori lavozimlarida ishlagan. 1997 yil dekabr oyida u birinchi marta shahar partiyasi doimiy qo'mitasi a'zosi etib saylandi va viloyatlar saflariga kirdi. 1998 yil fevral oyida Shanxay merining o'rinbosari etib tayinlandi; 2002 yil may oyida u Shanxay partiya kotibi o'rinbosari etib tayinlandi.

Xan 2002-yilda 16-partiya qurultoyida Xitoy Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasiga aʼzo boʻldi. 2003-yilda u 48 yoshida Shanxay meri etib tayinlandi, bu shaharning ellik yil ichida koʻrgan eng yosh meri. Shanxaydagi ko'chmas mulk boomining ovozli himoyachisi Xan o'zining ochiqligi va shaffofligi uchun Shanxay fuqarolari orasida ijobiy imidjga ega. Biroq, u o'sha paytda Shanxay KKP kotibi Chen Liangyu qo'l ostida ishlaganligi sababli, Xan Chenning ko'plab siyosatlarini, xususan, milliy rahbariyat tomonidan ma'qullangan muvozanatli yondashuvdan farqli o'laroq, Shanxayning mintaqaviy rivojlanishini qo'llab-quvvatlagan.
**Abdulaziz qori ota** (arabcha: ) – Qur’on hofizi.

Hayoti
------

Hofizi kalomulloh Abdulaziz qori Andijon viloyatining Xonobod mavzeida tugʻilgan. Otasi mulla Mahmud Buxoroda tahsil olgan, bobosi Shomirza hoji esa hajga borib, Makkada yashab qolgan taniqli olim edi. Bolalikdan oʻtkir zehnli, farosatli, zakovatli boʻlib oʻsgan Abdulaziz Qori ota-ona daʼvati tufayli Qur’onga muhab­bat qoʻyadi, oʻn uch yoshida Kalomullohni yod olib, Qur’on hofizi boʻlib yetishadi. Abdulaziz Qori madrasa taʼlimini Buxoroda oladi.

Abdulaziz Qori ota hikoya qilishicha, bolsheviklar Buxoroda koʻz koʻrib, quloq eshitmagan qatliomni boshlab yuboradi. Mashhur ulamolar, shayxlar, mudarris va din arboblari yoʻq yerdagi bahonalar bilan yoʻqotiladi. Shayx ul-islom va nomdor ulamo-yu qorilardan besh yuz kishining roʻyxati tuzilib, yoppasiga qamoqqa olinadi. Natijada oʻnlab murattab qorilar, oʻlkaning bulbul hofizlari halok boʻlishadi yoki umrlari qamoqxonalarda xazon boʻladi. Shundan keyin u Andijonga qaytadi. Ustozi Roʻzi qori domla qoʻlida ikki yilga yetib-yetmay Qur’oni karimni hifz qilishni takomiliga yetkazib, murattab qori boʻlib yetishadi.

1927-yilda Abdulaziz Qori ustozi Roʻzi qori ortidan Qashqarga koʻchib borib, ilm tahsilini davom ettiradi va oʻttiz ikki yil Qashqarda qolib ketadi.

Faoliyati
---------

Abdulaziz Qori ota uzoq muddat musofirlikda yashasa-da, bir joyda muqim turmaydi. Uygʻur oʻlkasi tumanlarini kezib, qancha-qancha qardoshlarining Qur’on savodini chiqaradi, oʻnlab murattab qorilar tayyorlaydi. Ayni paytda piri murshidlardan ustozi, yuz yoshdan oʻtib vafot etgan Qosim eshon, Buxoroning soʻnggi qozisi Baqoxon domla, Abdulloh Xoʻjandiy kabi moʻtabar kishilar xizmatlarini qilib, duolarini oladi. Qirq yil Makkada, yigirma besh yil Dehlida yashagan Qosim eshon Islom olamida mashhur tasavvuf shayxlaridan edi. Yana bir ustozi Abdulloh qori Xoʻjandiy yetmish yil Makkada mudarris­lik qilgan, oʻsha joyda xatmi kutubni tugallagan, Qur’on ilmidan tashqari, tafsir, hadis ilmlarini ham puxta egallagan yirik olimlardan edi. Oʻsha vaqtda Qashqarni „Sharqiy Turkiston Buxorosi" deb ulugʻlashardi. Qashqar ulamolar, mashhur qorilar vataniga aylangan edi.

1959-yilda Abdulaziz Qori ustozi Roʻzi qori vafotidan soʻng, Qashqarda ham siyosiy vaziyat oʻzgarganligi sabab Toshkentga qaytadi. Bu yerda hali dinga, dindorlarga munosabat oldingidan yaxshi emas edi. Islomiy ilm ahllari, ulamolar hamon taʼqib ostida edilar. 1975-yilga kelibgina ilk bor Toshkentdan murattab qori chiqadi. Bunda Abdulaziz Qori otaning ham katta hissasi bor edi.

Vafoti
------

Abdulaziz Qori ota 2006-yil 7-avgust kuni bir yuz toʻrt yoshda vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.
2. ↑  „Abdulaziz Qori ota".

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Xavu** ― dou hau (oʻz nomi — „Xau odami"). Indoneziyadagi Bima-Sumban xalqlari tarkibiga kiradi. Ularning umumiy aholi soni 300 mingga yaqin. Ona tilisi — xavu. (Bernova 1999:)

Dini
----

Dindorlarning aksariyati katoliklardir. Qolganlari esa anʼanaviy eʼtiqodlarini saqlab qolgan (Bromley, Arutyunov 1988: 101-bet).

Mashgʻulotlari
--------------

Anʼanaviy mashgʻuloti dehqonchilik, baʼzan obikor dehqonchilik. Sholi, makkajoʻxori, tariq, dukkakli ekinlar yetishtirishadi. Xavu xalqi lontar palma sharbatidan shirin sirop va sharob tayyorlaydi. Mayda qoramollar, buyvollar va otlar, jangovar xoʻrozlarni koʻpaytirish bilan shugʻullanishadi Ular baliqchilik bilan ham shugʻullanadilar. Anʼanaviy hunarmandchilikka toʻquvchilik va toʻqimachilik kiradi (Proxorov 1991: 137-bet).

Turar joylari
-------------

Turar joylari ikki nishabli tom bilan qoplangan karkas ustunlidir. Markazdagi maydonda, tosh devorlar bilan oʻralgan, maʼbad va tosh ziyoratgohlari boʻlgan anʼanaviy aholi punkti bor. Hosil pishayotgan paytda, dalada vaqtinchalik uylarda yashashadi (Kondrashov 2005: 959-bet).

Anʼanaviy oilalari
------------------

Xavu xalqining kichik oilaga ega boʻlishi odatiy holdir, nikoh monogam, filiatsiya ikki tomonlama, nikoh shartnomasi patrilokal, nikoh toʻlovi toʻlanmaguncha — matrilokaldir. Nikohning tuzilishi uch qarindoshlik ittifoqi doirasida.

Manbalar
--------

1. ↑  Xavu (Indoneziya) — Etnolog.ru

Adabiyotlar
-----------

* Bernova A. A. Xavu // Dunyo xalqlari va dinlari / Bob. ed. V. A. Tishkov. M.: Buyuk rus entsiklopediyasi, 1999-yil.
* Bromley Yu.V. Arutyunov S.A. / Dunyo xalqlari: tarixiy va etnografik maʼlumotnoma / "Sovet entsiklopediyasi ", 1988-yil 101-bet.
* Katta ensiklopedik lugʻat / Ed. A. M. Proxorova, 1-jild, 1991-yil 137-bet
* Kondrashov A. / Kerakli bilimlarning eng yangi katta maʼlumotnomasi / 2005 s.959
**Abdulvahhob ibn Ato al-Xaffof** (arabcha:  — Abu Nasr Abdulvahhob ibn Ato al-Xaffof al-Basriy) — muhaddis.

Hayoti
------

Kunyasi — Abu Nasr al-Basriy. Bag‘dodda yashagan. Bani Ijl qabilasining mavlosi bo‘lgani bois „al-Ijliy" nisbasi bilan ham zikr qilinadi. "Kosib" maʼnosini anglatuvchi „al-Xaffof" nisbasi uning laqabi bo‘lib, mazkur laqabni nima sababdan olgani nomaʼlum. Mashhur muhaddis Saʼid ibn Abu Arubaning hadislarini yaxshi bilgani, uning darslariga ko‘p yillar davomida qatnagani va ustozining kitoblarini yozib olib talabalarga o‘rgatgani bilan mashhur bo‘lgan. Abdulvahhob ibn Ato al-Xaffof**,** shuningdek, ustozidan hadis ham rivoyat qilgan. Humayd at-Tavil, Sa’id al-Jaziriy, Sulaymon at-Taymiy, Ibn Avn, Xolid al-Huzoiy, Savr ibn Yazid, Sa’id ibn Abu Aruba, Muhammad ibn Amr ibn Alqama, Abu Amr ibn al-Alo, Imron ibn Hudayr, Ibn Jurayj, Molik ibn Anas kabi muhaddislardan hadis o‘rgangan.

Muhaddis, yetti qi­roat imomlaridan bo‘lgan Abu Amr ibn Alodan hadislar va qiroat uslubini rivoyat qilgan. Undan Ahmad ibn Hanbal, Amr an-Noqid, al-Hasan ibn Muhammad az-Za’faroniy, Abbos ad-Davriy, Yahyo ibn Ja’far al-Barqiy, Horis ibn Abu Usoma, Yahyo ibn Maʼiyn, Amr ibn Zirora an-Naysoburiy, Abdulloh ibn Muhammad ibn Ishoq, Abu Savr Ibrohim ibn Xolid al-Kalbiy, Ibrohim ibn Sa’id al-Javhariy, Ishoq ibn Mansur, Muhammad ibn Sulaymon al-Anboriy, Muhammad ibn Ahmad ibn al-Avvom al-Rayohiy, Yahyo ibn Abu Tolib kabi muhaddislar hadis rivoyat qilganlar.

Uning muhaddislar orasidagi martabasi turlicha bayon qilingan. Yahyo ibn Maʼiyn, ad-Doraqutniy, Hasan ibn Sufyon kabi muhaddislar uni ishonchli roviy ekanini maʼlum qilganlar. Abdulvahhob ibn Ato al-Xaffofni yaqindan tanigan Yahyo ibn Sa’id al-Qatton ham u haqida ijobiy fikrlarni bildirgan. Imom al-Buxoriy va an-Nasoiylar uning rivoyatlarini „quvvatli emas", deganlar. Ahmad ibn Hanbal uning rivoyatlarini *zaif* sanagan. Abdulmalik al-Maymaniy ham ustozi Ahmad ibn Hanbaldan rivoyat qilib, uning hadislari *zaif, muztarib* deb, zikr qilgan. Shamsuddin az-Zahabiy uning rivoyat qilgan hadislarini *hasan* darajasida qabul qilgan. Usmon ibn Abu Shayba „Abdulvahhob ibn Ato yolg‘onchi emas, biroq uning rivoyatlariga suyanib bo‘lmaydi", degan.

Vafoti
------

Abdulvahhob ibn Ato al-Xaffof 819-820-yillar (hijriy 204-yil)da Bagʻdodda vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Ibn Saʼd*. At-Tabaqāt al-kubrā.* — Bayrut: 1968. VII, 335;
2. Al-Buxoriy. *At-Tarӣx al-kabӣr.* — Haydarobod: 1941-60. VI, 98;
3. Az-Zahabiy. *Siyar.* IX, 451-454; Ibn Hajar. *Tahzӣb at-tahzӣb.* VI, 450-452;
4. M. Yaşar Kandemir*. „Abdülvehhab b. Atâ el-Haffâf". TDV İA.* -İstanbul: I, 285.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**San'at**

Xitoy san’atiga mamlakatning boy ma’naviy va tasavvuf tarixi katta ta’sir ko‘rsatadi. Metropolitan san'at muzeyiga ko'ra, ko'plab haykallar va rasmlarda buddizmning ruhiy shaxslari tasvirlangan.Ko'pgina cholg'u asboblari Xitoy madaniyatining ajralmas qismidir, jumladan, nayga o'xshash xun va zither oilasiga kiruvchi guqin.

Sharq uslubidagi jang san'atlari Xitoyda ham rivojlangan va u kung-funing vatani hisoblanadi. Bu jangovar texnika hayvonlarning harakatlariga asoslangan va 1600-yillarning o'rtalarida yaratilgan, deb yozadi Black Belt Magazine.

Qadimgi xitoylar, ayniqsa, Ming va Qing sulolalari davrida - yozuvchi va faylasuflar bo'lgan va bu mamlakatning boy liturgik tarixida o'z aksini topgan.

Yaqinda arxeologlar Xitoydagi 1400 yillik qabrda batafsil rasmlarni topdilar. "Ushbu qabrning devoriy suratlari rang-barang naqshlar va boy ma'nolarga ega edi, ularning aksariyatini xuddi shu davrdagi boshqa qabrlarda uchratib bo'lmaydi", deb yozgan arxeologlar guruhi yaqinda Xitoy arxeologiyasi jurnalining 2017 yil sonida chop etilgan maqolada. [Xitoyda "Moviy yirtqich hayvon" surati tushirilgan qadimiy qabr topildi.

**Fan va texnologiya**

Xitoy ilm-fan rivojiga katta miqdorda mablag 'sarfladi va hozirda Qo'shma Shtatlarni ilmiy izlanishlarda chorlamoqda. JCI Insight jurnaliga ko'ra, Xitoy 2015 yilda Qo'shma Shtatlar sarflagan mablag'ning 75 foizini sarflagan.

2017-yilda Xitoy fanidagi so‘nggi yangiliklardan biri teleportatsiya bo‘ldi. Xitoylik tadqiqotchilar Tibetdan Yer yuzasidan 870 milya (1400 kilometr) balandlikdagi orbitadagi sun’iy yo‘ldoshga ma’lumotlar paketini jo‘natdilar, bu kvant teleportatsiya masofasi bo‘yicha yangi rekorddir. Xitoylik olimlar hozirgina eng uzoq kvant teleportatsiyasi bo'yicha rekord o'rnatdilar

Yana bir 2017 yilgi yutuqlar yangi o'q poezdlarini ishlab chiqishdir. "Yoshartirish" degan ma’noni anglatuvchi "Fuxing" nomini olgan bu poyezdlar Pekin va Shanxay o‘rtasida qatnovchi tezyurar transport tizimlari hisoblanadi. Poyezdlar 350 km/soat (217 milya) tezlikda harakatlana oladi va bu ularni dunyodagi eng tez poyezdlarga aylantiradi. Xitoyning "yoshartiruvchi" poyezdlari dunyodagi eng tez poyezdlardir. 

Markaziy razvedka boshqarmasi ma'lumotlariga ko'ra, Xitoy juda katta mamlakat - aholi soni bo'yicha birinchi va hududi bo'yicha beshinchi o'rinda - va uning xalqining urf-odatlari va an'analari geografiya va etnik kelib chiqishiga qarab farq qiladi.

Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, Xitoyda 56 etnik ozchilik guruhidan 1,4 milliardga yaqin odam yashaydi. Eng katta guruh - xan xitoylari, taxminan 900 million kishi. Boshqa guruhlarga tibetliklar, mo'g'ullar, manchular, naxilar va eng kichik guruh bo'lgan, 2000 kishidan kam bo'lgan Xezhenlar kiradi.

Londondagi Barnet va Sautgeyt kolleji antropologi Kristina De Rossi: "E’tiborli jihati shundaki, jamoalar ichidagi shaxslar o‘z madaniyatini yaratadilar. Madaniyat din, taom, uslub, til, nikoh, musiqa, axloq va boshqa ko'plab narsalarni o'z ichiga oladi, bu guruh qanday harakat qilishini va o'zaro ta'sirini tashkil qiladi. Bu erda Xitoy madaniyatining ba'zi elementlari haqida qisqacha ma'lumot.

1. ↑  „Chinese Culture:Customs & Traditions of China".
**Abdulkarim ibn Yusuf ad-Dinoriy as-Samarqandiy** (arabcha:  — Abdulkarim ibn Yusuf ibn Muhammad ibn Abbos Alouddin Abu Nasr ad-Dinoriy as-Samarqandiy) — faqih, muftiy.

Hayoti va ijodi
---------------

Abdulkarim ibn Yusuf ad-Dinoriyning bizgacha yetib kelgan yagona asari *"Aʼjӯba al-fatāvā"* ("Eng yaxshi fatvolar") kitobining bir nusxasi hoshiyasiga *"Alouddin Abu Bakr al-Axsikatiy ad-Dinoriy laqabli"* deb yozib qo‘yilgan (Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti, hozirgi Toshkent davlar Sharqshunoslik universiteti inv. raqam 4833/1, var. 1a). Xuddi shu qo‘lyozmaning 3a varag‘ida Mahmud ibn Sulaymon al-Kaffoviyning (vafoti: 990/1582-yil) *"Aʼlām al-axyār min fuqahā mazhab an-Nu’mān al-Muxtār"* ("Noʻmon Muxtor mazhabidagi faqihlardan bo‘lgan eng yaxshi mualliflar haqida xabarlar") kitobiga ishora qilib: „Shayxul-imom Alouddin Abdulkarim ibn Yusuf ibn Muhammad ibn Abbos ad-Dinoriy Abu Nasr (517/1123-593/1197-yillar) Hirzoniyaga dafn etilgan…", deb yozib qo‘ygan.

Ismoil Posho al-Bag‘dodiyning *"Ha­diy­ya al-’ārifӣn"* asarida Abdulkarim ibn Yusuf ad-Dinoriy as-Samarqandiy 517/1123-yilda tavallud topgan, 590/1194-yilda vafot etgan deyilgan. Toshkent davlat Sharqshunoslik universiteti inv. raqam 3183 ostidagi qo‘lyozmada „Umar ibn Usmon ad-Dinoriy as-Samarqandiy" deb kelgan. Lekin bu yerda aynan shu olim yoki boshqa shaxs haqida gap ketayotgani haqida aniq aytish qiyin.

Abdulkarim ibn Yusuf ad-Dinoriy as-Samarqandiy asarining nomi *"Aʼjӯba al-fatāvā"*dagi harflar qiymatini abjad hisobi bilan qo‘yib chiqsak („al" artiklisiz), 584/1158-yil sanasi kelib chiqadi. Shularga suyangan holda Abdulkarim ibn Yusuf ad-Dinoriy as-Samarqandiy XII asrda yashab ijod etgan, Samarqandda yoki Astrobod yaqinidagi Dino qishlog‘ida tug‘ilgan, Samarqandda yashagan, deb aytish mumkin.

Bizgacha yetib kelgan *"Aʼjӯba al-fa­tāvā"* asari ko‘proq *"Fatāvā ad-Dinārӣ"* ("Dinoriy fatvolari") nomi bilan yuritiladi.

Adabiyotlar
-----------

* I. Abdullayev, H. Hikmatullayev. *Samarqandlik olimlar.* — T.: „Fan", 1969. 37;
* *O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi.* — Samarqand: „Imom Buxoriy xalqaro markazi", 2016. 112-113.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulloh ibn Abu Talha** (arabcha:  — Abu Yahyo Abdulloh ibn Abu Talha ibn Sahl al-Ansoriy al-Xazrajiy) — tobeʼin.

Hayoti
------

Ona qornidaligidayoq Payg‘ambarning duosiga sazovor bo‘lgan. Otasi Abu Talhaning ismi *Zayd*. Onasi madinalik ayollar orasida dindorligi, aqlliligi va jasurligi bilan mashhur bo‘lgan Ummu Sulaym bint Milhondir. Ummu Sulaym Hunayn g‘azotida Payg‘ambarni yaqinida turib himoya qilgan. Madinaga qaytgandan keyin esa, Abdullohni dunyoga keltirgan. Yangi tug‘ilgan chaqaloqni birinchi eri Molikdan ko‘rgan o‘g‘li Anas orqali Payg‘ambar huzuriga yuborgan. Ul Zotdan chaqaloqqa birinchi luqmani berishlari (tahnik) va unga ism qo‘yish­larini iltimos qilgan. Payg‘ambar o‘zi chaynagan luqmani chaqaloq tanglayiga surtib, yuzini silagan va unga *Abdulloh*, deb ism qo‘ygan.

Abdulloh ibn Abu Talha o‘n nafar o‘g‘il farzand ko‘rgan, ularning hammasi Qur’onni to‘liq yod olgan. Abdulloh ibn Abu Talha otasi va o‘gay akasi Anas ibn Molikdan hadis rivoyat qilgan. Undan o‘g‘illari Ishoq va Abdulloh, nabirasi Yahyo ibn Ishoqlar hadis rivoyat qilganlar. Abdulloh ibn Abu Talhaning o‘g‘illari ichida eng ilmlisi va mashhuri Ishoq bo‘lgan. U molikiy mazhabi asoschisi Imom Molikning shayxi bo‘lgan.

Vafoti
------

Abdulloh ibn Abu Talha Siffiyn jangida Ali tomonidan joy olgan. Manbalarda Eron fathlari asnosida shahid bo‘lgani yoki Madinada vafot etgani haqida ikki xil rivoyat bor.

Adabiyotlar
-----------

1. Al-Voqidiy. *Al-Mag‘āzӣ.* — Bayrut: „Olam al-kutub". III, 902;
2. Ibn Hishom. *As-Sӣra.* — Qohira: 1955. IV, 88-89;
3. Ibn Saʼd*. At-Tabaqāt al-kubrā*. — Bayrut: 1968. V, 74-76;
4. Al-Buxoriy. *At-Tarӣx al-kabӣr.* — Haydarobod: 1941-60. V, 94;
5. At-Tabariy. *Tarӣx.* — Bayrut: „Dor Suvaydon". III, 76.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Xitoy xalq ertaklariga asosiy taʼsir koʻrsatgan taoizm, konfutsiylik va buddizm. Baʼzi xalq ertaklari aka-uka Grimmlar 1840-yillardan beri nemis aholisining qishloq hayotiga oid ertaklar uchun baʼzi materiallarni qoʻshganda Germaniyadan kelgan boʻlishi mumkin; boshqalarning gʻarbdagi oʻxshashlari yoʻq, lekin Sharqiy Osiyoda keng tarqalgan. Xitoy xalq ertaklari afsonalar, ertaklar va boshqalar kabi juda xilma-xil shakllarni oʻz ichiga oladi. Bunday ertaklarning bir qator toʻplamlari, masalan, Pu Songlingning Xitoy studiyasidan gʻalati hikoyalari hozirda mashhur boʻlib qolmoqda.

Har bir xitoylik ertak turli xil narsalar va hayvonlarning tasvirini oʻz ichiga oladi va oʻz qahramonlari orqali ramziy xabarlardan foydalanadi va odatda oʻquvchiga qandaydir fazilatli tushunchani uygʻotadigan xabarni yetkazishga intiladi. Bu xabarlar Xitoy madaniyati uchun juda muhim va bu xalq ertaklari orqali ular kelajak avlodlarga ham oʻrganish uchun oʻtkaziladi.

Buyuk poyga – bu oʻn ikki yillik tsiklda maʼlum bir yilni ifodalovchi oʻn ikkita hayvonni oʻz ichiga olgan Xitoy burji taqvimining yaratilishini tasvirlaydigan xalq hikoyasi.

Xitoy folklorida folklordagi narsalar va hayvonlar uchun koʻplab ramziy xalq maʼnolari mavjud. Bunga misol qilib, qurbaqa va qurbaqalarning ramziy maʼnosini keltirish mumkin. Toadlar xitoy tilida Ch’an Chu deb ataladi, Ch’an Chu haqidagi folklor qurbaqa abadiy hayot va abadiy hayotning maʼnosini tasvirlaydi. Xitoy folklorida Ch’an Chu (qurbaqa) haqida hikoya qilinadi, uni qadimgi Xitoy davrida saroy aʼzosi boʻlgan Lyu Xay qutqaradi. Liu Xayga minnatdorchilik uchun Ch’an Chu Lyu Xayga abadiy hayot va oʻlmaslik sirini ochdi. Anʼanaviy xitoy folklor madaniyatida boqiylik timsoli sifatida Ch’an Chuning kelib chiqishi mana shu.

„Oy maʼbudasi Changʻe haqidagi Xitoy afsonasida" qurbaqalar va qurbaqalar boylik va farovonlik ramzi boʻlib, unumdorlik, yangilanish, yin va oʻlmaslikni anglatadi. Aytishlaricha, qadimda yer yuzini oʻnta quyosh koʻrsatgan. Kamonchi va Changʻening eri boʻlgan Xou Yi kamon va oʻq bilan osmondan toʻqqizta quyoshni urdi. Minnatdorchilik bildirgani uchun Xudo uni oʻlmas eliksir boʻlgan hap bilan mukofotladi. Ushbu ertakning baʼzi versiyalarida Changʻe ochkoʻzlik uchun tabletka oldi va u uch oyoqli Ch’an Chuga aylandi va oxir-oqibat oyga uchdi. Xou Yi xotinini shunchalik yaxshi koʻrar ediki, Xudo unga har yili Xitoy oy taqvimi boʻyicha 15 avgustda toʻlin oyda Changʻe bilan uchrashishga ruxsat berdi, bu kuz oʻrtalarida bayramni nishonlaydi. Oʻshandan beri, oy va Changʻe qurbaqa bilan bogʻliq boʻlib, abadiy va birlashish maʼnosini oʻz ichiga oladi.
**Liya Oliverovna (Lili)** **Golden** (inglizcha: *Lily Golden*, 18-iyul 1934-yil, Toshkent – 6-dekabr 2010-yil, Moskva) – sovet va rus jamoat arbobi, irqchilikka qarshi kurashuvchi, afrikalik olim, tarix fanlari nomzodi, dunyoning koʻplab universitetlari professori, Chicago universitetining faxriy doktori. Rossiyalik jurnalist, televideniye va radio boshlovchisi Yelena Xangining onasi.

Tarjimai holi
-------------

Liya Golden Toshkent shahrida Oliver Golden va Lili Isaakovna Byalik oilasida tavallud topgan. Toshkentda musiqa maktabini tamomlagan, tennis bilan shugʻullangan va Oʻzbekiston terma jamoasi safida Butunittifoq musobaqalarida qatnashgan. U Moskva davlat universitetining tarix fakultetini tamomlagan va „Afrika musiqasi: tarixiy rivojlanish tendentsiyalari" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan (1967). U Stalinning qizi Svetlana Alliluyeva bilan doʻst edi va unga SSSRdan koʻchib ketishni maslahat berdi. Liya 30 yildan ortiq vaqt davomida SSSR Fanlar akademiyasining Afrika tadqiqotlari institutida ishlagan. Rossiyadagi afrikaliklar tarixi va Afrika musiqasi boʻyicha kitoblar, shuningdek, yuzdan ortiq ilmiy maqolalar nashr etgan.

Liya Goldenning faoliyati asosan dunyoning qora diasporasi, ayniqsa Rossiya, Yevropa va AQShni oʻrganish va himoya qilish bilan bogʻliq edi. U Qora tanli ayollar muammolari xalqaro instituti Oqsoqollar kengashi aʼzosi, dunyoning koʻplab universitetlarida professor va Chicago universitetining fan doktori boʻlgan.

Liya ikkita filmda epizodik rollarda oʻynagan: „Chorniy, kak ya" (1969) va „Chornoye solnse" (1970).

Golden Moskvadagi Vagankovskiy qabristonining 38-boʻlimiga, onasining yoniga koʻmilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Голден, Лия Оливеровна" (ruscha).  Кино-Театр.Ру. Qaraldi: 28-noyabr 2023-yil.
2. ↑  *|, Елена ЧИНКОВА*. „Телеведущая «КП» Елена Ханга: «Как бежать из СССР, Светлане Аллилуевой подсказала моя мама»" (ru). *kp.ru -* (1-dekabr 2011-yil). Qaraldi: 27-noyabr 2023-yil.
**Galina Grigoryevna Kochetkova** (qizlik familiyasi *Alekseyeva,* 1939-yil 30-yanvar, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR) – belarus arxitektori.

Biografiyasi
------------

Galina Kochetkova 1962-yilda Belorussiya politexnika instituti qurilish fakultetining arxitektura boʻlimini tamomlagan (oʻqituvchilari G. V. Zaborskiy, V. M. Volchak, N. E. Traxtenberg, N. N. Mokletsova). Mogilyovdagi SSSR Davlat bankining Kompyuter markazi loyihasini ishlab chiqqanligi uchun BSSR Davlat fan va sanʼat akademiyasining 1-darajali diplomi bilan taqdirlangan.

Mogilevdagi SSSR Davlat bankining kompyuter markazi (hozirgi davolash va diagnostika markazi).
Galina 1962–1965-yillarda arxitektor boʻlib, keyinchalik „Belpromproyekt" institutida katta meʼmor boʻlib ishlagan. 1965–1968-yillarda BSSR Qurilish vazirligining Konstruktorlik byurosida 1-toifali loyihachi, texnik estetika boʻlimining guruh rahbari, Moʻgʻuliston Xalq Respublikasi, Choybalsan (1969) va dizayn ustaxonasida loyihaning bosh arxitektori boʻlib faoliyat yuritgan. 1970-yilda „Belkomunproyekt" institutida loyiha bosh meʼmori boʻlib, 1971–1985-yillarda „Mogilyovgrazhdanproyekt" instituti va 1985–1995-yillarda Mogilyov „Iskusstvo" kombinatida rassom boʻlib faoliyat yuritgan.

Arxitektor 1965-yilda Meʼmorlar uyushmasi aʼzosi boʻldi. U Mogilyovda istiqomat qiladi.

Mogilev pedagogika instituti binosi.

Ijodkorligi
-----------

Meʼmor Galina Grigoryevna asosiy bino va inshoot loyihalari muallifidir. U SSSR Davlat bankining Mogilyovdagi kompyuter markazi (1980), Mogilyov shahar kasalxonasining tibbiy binosi (1975), Kosmonavtlar koʻchasidagi Pedagogika instituti (1984) arxitektroridir. Bu inshootlarning barchasi Mogilyovda joylashgan.

Oilasi
------

Galina meʼmor Konstantin Alekseyev bilan turmush qurgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Кочеткова Галина Григорьевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. Минск: Энциклопедикс, 2014. −140 с. ISBN 978-985-7090-29-7*.
2. ↑  *Алексеева Галина Григорьевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)*.
**Innokentiy** (dunyoviy ismi **Aleksandr Dmitriyevich Pustinskiy**; 1868-yil 6-oktyabr, Aleksandr-Korovina Pustin, Vologda viloyati - 1937-yil 3-dekabr, NKVDning "Janalik" poligoni, Qozog'iston SSR) - renovatsionizm arbobi, yozuvchi.

Hayoti
------

1868-yil 23-sentyabrda Vologda viloyati (hozirgi Gryazovets tumani, Vologda viloyati) tug'ilgan. U 1868-yil 26-sentyabrda xuddi shu cherkovda suvga cho‘mgan.

Innokentiy Pustinskiy ota-onasini erta vafot etdi. Mahalliy ruhoniy Vasiliy Avduevskiydan o'qish va yozishni o'rgangan. u Vologda ilohiyot maktabini 1883-yilda tugatgan. Keyinchalik Vologda diniy seminariyasini tugatgan (1889). 1893-yilda u Kiyev ilohiyot akademiyasini ilohiyot bo'yicha nomzodlik darajasi bilan tamomlagan va Amerika Qoʻshma Shtatlarining San Franciscodagi soborga sano o'quvchi etib tayinlangan.

1894-yil sentyabr oyining o'rtalarida u rohib bo'ldi va ierodeakon darajasiga ko'tarildi va sentyabr oyining oxirida ieromonk bo'ldi. 

1895-yildan Novgorod diniy seminariyasi inspektori yordamchisi. 1897-yildan Moskva diniy akademiyasining inspektor yordamchisi bo'lgan. 1898-yildan Moskva diniy akademiyasining inspektori vazifasini bajaruvchi bo'ldi. 1899-yildan Sankt-Peterburg ma'naviy senzura qo'mitasi a'zoligiga qabul qilindi.

1902-yilda sog'lig'i yomonligi sababli u ma'naviy-ma'rifiy xizmatdan, Moskvadagi Chudov monastirining abbatligidan bo'shatildi.

1912-yil 25-iyundan Turkiston va Toshkent yepiskopi, yeparxiya missionerlik qoʻmitasi raisi etib saylandi.

1918-yilda Muqaddas Pasxa bayrami munosabati bilan, u arxiyepiskop darajasiga ko'tarildi.

1937-yil 21-noyabrda u hibsga olinib otib tashlandi.

Manbalar
--------
**Abdulloh ibn Solih** (arabcha: عبد الله بن صالح — Abu Muhammad Abdulloh ibn Solih ibn Abdulloh ibn Zahhok al-Bag‘dodiy,? — rajab oyining 5-kuni, 305/21.12.917) — hadis roviyi.

Biografiyasi
============

*Al-Buxoriy* nomi bilan mashhur bo‘lgan Abdulloh ibn Solih o‘z davrida so‘z va rivoyatlari ishonchli hadis roviylaridan sanalgan. Olim Karxoyo daryosining janubiy tomonida joylashgan „Al-Vositiylar" masjidida vafot etib, rajab oyining oltinchisi/22-dekabr, dushanba ku­ni dafn qilingan.

Hadislari
---------

Abdulloh ibn Solih Muhammad ibn Sulaymon Luvayno, Abu Mus’ab az-Zuhriy, Horun ibn Abdulloh al-Hammol, Usmon ibn Abu Shayba, Ishoq ibn Abu Isroil, al-Hasan ibn al-Halvoniy, Yaʼqub ibn Hamid ibn Kosib, Abu Humom al-Valid ibn Shujoʻ, Muhammad ibn Yahyo ibn Abu Umar, al-Hasan ibn as-Suboh al-Bazzor va ularning safdosh­lari suhbatidan bahramand bo‘lib, ulardan hadis eshitgan.

O‘z navbatida, Abdulloh ibn Solihdan Abdulloh ibn Ibrohim az-Zabibiy, Muhammad ibn Ali ibn Hubaysh an-Noqid, Muhammad ibn Muzaffar, Abu Hafs ibn Zayyot, Abu Ali an-Naysoburiy va boshqalar hadis rivoyat qilganlar. Muhaddislar uni siqa deganlar. 

Al-Barqoniy aytadi: "Abu Bakr al-Ismoiliy bizga xabar berib, degan: „Al-Buxoriyning suhbatida bo‘lgan Abu Muhammad Abdulloh ibn Solih ibn Abdulloh so‘z va rivoyatlari ishonchli, shubhadan xoli roviydir".

Xatib al-Bag‘dodiy *„Tarӣx Bag‘dād"* („Bag‘dod tarixi") asarida Abu Ali al-Hofizning: „Bizga siqa, rivoyat va naqllari ishonchga lo­yiq Abdulloh ibn Solih ibn Zahhok al-Buxoriy Bag‘dodda xabar bergan", deb hadis aytganini zikr qiladi.

Adabiyotlar
-----------

1. Az-Zahabiy. Siyar. „Muassasa ar-risola", 1985. XIV, 243;
2. Xatib al-Bag‘dodiy. Tarӣx Bag‘dād. — Bayrut: „Dor al-g‘arb al-islomiy", 2002. XI, 159;
3. Imom Shamsiddin Zahabiy. Mashhur daholar siyrati. — T.: „Hilol-nashr", 2017. 46.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |