**iNaturalist** – tabiatni sevuvchilar va biolog olimlar uchun ijtimoiy tarmoq boʻlib, Yerning biologik xilma-xilligi boʻyicha kuzatuvlarni xaritalash va hisobot berish gʻoyasiga asoslangan. Ikkita mobil ilovaga ega – biri ijtimoiy tarmoq aʼzolari uchun, ikkinchisi hayvon va oʻsimlikni aniqlashni istaganlar uchun.

2021-yil iyun holatiga koʻra, ijtimoiy tarmoq butun dunyo boʻylab oʻsimliklar, hayvonlar, zamburugʻlar va boshqa tirik organizmlarning 80 milliondan ortiq kuzatuvlarini va 300 mingdan ortiq faol foydalanuvchilarni roʻyxatga olgan. Loyiha „mobil ilovalar orasida real tarix uchun standart tashuvchi" deb nomlangan.

iNaturalist ilmiy loyiha emas, balki ilmiy maʼlumotlarni toʻplash va biologik xilma-xillikni saqlash uchun yaratilgan platformadir. Yigʻilgan kuzatishlar ochiq maʼlumotlar formatida taqdim etiladi.

Loyiha tarixi
-------------

iNaturalist birinchi marta 2008-yilda UCLA magistraturasining uchta talabasi tomonidan bitiruv malakaviy ishi sifatida ishlab chiqilgan, ulardan ikkitasi saytda ishlashni davom ettirgan. 2011-yilda Stenfordda tahsil olgan tadqiqotchi jamoaga qoʻshilgan. 2014-yil 24-aprelda loyiha Kaliforniya Fanlar Akademiyasi tarkibiga kiritilgan va 2017-yilda Kaliforniya Fanlar Akademiyasi va National Geographic Jamiyatining qoʻshma loyihasiga aylangan.

2014-yilda loyihada 1 million kuzatuv qayd etilgan, 2021-yilda esa ularning soni 80 millionga yetgan.

Kuzatuv ishlari
---------------

iNaturalist platformasi kraudsorsing kuzatuvlari va identifikatsiyalari tamoyili asosida qurilgan. Kuzatish ushbu loyihaning asosiy birligi boʻlib, loyiha ishtirokchisining maʼlum bir joyda maʼlum bir vaqtda maʼlum bir tur vakilini uchratganligi haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi. Shuningdek, kuzatish maʼlum bir joyda tur vakilining mavjudligi izlarini oʻz ichiga olishi mumkin (masalan, hayvon yoki uya izlari). Loyiha tirik tabiat bilan bogʻliq boʻlmagan (geologik, gidrologik va boshqalar) tabiiy hodisalarni kuzatishni oʻz ichiga olmaydi. Qoidaga koʻra, foydalanuvchilar oʻz kuzatuvlarining foto va audio materiallarini yuklaydilar, ammo bu ish majburiy emas. Kuzatishlar turli darajadagi joylashuvning aniqligiga, ommaviy yoki shaxsiyligiga ega boʻlishi mumkin.

Foydalanuvchilar boshqalar tomonidan oʻtkazilgan kuzatuvlarga oʻzlarining turlari identifikatsiyasini ham qoʻshishlari mumkin. Yigʻilgan maʼlumotlar va olingan identifikatsiyalar asosida koʻrishlar „muntazam", „identifikatsiya qilish zarur" yoki „tergov darajasida" deb tasniflanishi mumkin. Tadqiqot darajasidagi kuzatuv maʼlumotlari koʻpincha elektron maʼlumotlar bazalari uchun ishlatiladi .

2021-yil iyun holatiga koʻra, kuzatuvlarning 73,1 foizi turlar aniqligi bilan, yana 12,3 foizi koʻpayish aniqligi bilan tan olingan.

Turlarni avtomatik aniqlash
---------------------------

2017-yildan boshlab, maxsus turlarni identifikatsiya qilishdan tashqari, iNaturalist turlarni avtomatik tanib olish tizimini taklif qiladi. Tasvirlar kompyuterni koʻrish modelida qurilgan va loyihaning katta maʼlumotlar bazasida oʻrnatilgan neyron tarmoq tomonidan tan olinadi. Agar kamdan-kam uchraydigan turlar, sifatsiz tasvirlar yoki bir vaqtning oʻzida bir nechta turlar taqdim etilsa, tanib olish bilan bogʻliq qiyinchiliklar paydo boʻladi. Bunday holda, neyron tarmoq kattaroq taksonni aniqlashni taklif qilishi mumkin. Modelga yiliga bir yoki ikki marta yangi maʼlumotlar qoʻshiladi.

iNaturalist Sek
---------------

zamiokulkas zamielístniy iNaturalist Seek uy oʻsimligini **Zamioculcas zamifolia** deb aniqladi
Shuningdek, 2018-yildan boshlab roʻyxatdan oʻtishni, aniq joylashuvni talab qilmaydigan va hayvonlar, oʻsimliklar (shu jumladan, yopiq oʻsimliklar), hasharotlar, qushlar va qoʻziqorinlarni aniqlaydigan **iNaturalist Seek** alohida ilovasi (Android 6+ va iOS 10.2+ uchun) mavjud. Biror turni aniqlash uchun siz kamera tasvirini olishdan foydalanishingiz yoki faylni tanlashingiz mumkin. Ilova atrofdagi biologik xilma-xillikning miqdoriga qarab, foydalanuvchini 15 ta yangi turni topish orqali boshlangʻich darajadan yuqorisiga koʻtarish kabi oʻyin elementlarini oʻz ichiga oladi. Qidiruv iNaturalist loyihasidan olingan maʼlumotlar bazasi yordamida amalga oshiriladi.

Litsenziyalash
--------------

Foydalanuvchilar oʻz kuzatishlarini uchta litsenziya turi boʻyicha yuklashlari mumkin: jamiyat mulki, Creative Commons va mualliflik huquqi. Platforma foydalanuvchilarni xarajatlarini minimallashtirish va maʼlumotlardan ilmiy maqsadlarda foydalanishga ruxsat berish uchun Creative Commons litsenziyasiga ustunlik berishga undaydi. CC-BY-NC litsenziyasi qoʻllaniladi, bu sizga maʼlumotlarni erkin nusxalash, tarqatish, oʻzgartirish, ishlatish va qayta foydalanish imkonini beradi.

iNaturalist platformasi va mobil ilovalari bepul dasturiy taʼminot boʻlib, MIT litsenziyasi ostida chiqariladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „‎iNaturalist" (en-US). *App Store*. 23-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2021-yil.
2. ↑  „Приложения в Google Play — iNaturalist" (ru). *play.google.com*. 21-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2021-yil.
3. 1 2 3  „Статистика сайта iNaturalist" (ru). *iNaturalist*. 21-oktabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2021-yil.
4. ↑  Goldsmith, G. R. (6 August 2015). "The field guide, rebooted". *Science* **349** (6248): 594. doi:10.1126/science.aac7810.
5. ↑  *Seltzer, Carrie* „Citizen scientists give NPS 100,000+ biodiversity records for 100th birthday". *National Geographic Society (blogs)* (25-avgust 2016-yil). 25-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2021-yil.
6. 1 2  „About · iNaturalist" (ru). *iNaturalist*. 9-yanvar 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2021-yil.

Havolalar
---------

* iNaturalist.org – loyihaning rasmiy sayti