**Abdurahmon ibn Muljam** (baʼzan: **Muljam, Muljim**) **al-Muradiy** (arabcha:  ‎ - Muhammadpayg'ambarning sahobasi va to'rtinchi solih xalifa Ali ibn Abu Tolibning qotili.

Biografiya
----------

Misr tarixida Ibn Yunusning yozishicha (arabcha:  ‎, Abdurrahmon ibn Muljam Banu Tadul qabilasidan boʻlgan, musulmonlar Misrni zabt etganiga guvoh boʻlgan, hurmatli odamlar orasida oʻsgan, taqvodor inson boʻlgan, Muoz ibn Jabaldan Qurʼonni oʻrgangan. Umar ibn al-Xattob Misr hokimi Amr ibn al-Osga tavsiya qilganlar orasida Ibn Muljam ham bor edi. Solih xalifa Usmon oʻldirilganidan soʻng Ibn Muljam Ali ibn Abu Tolibning hizbiga qoʻshildi va Sıffin jangida qatnashdi, lekin keyin keskin oʻz qarashlarini oʻzgartirib, Aliga qarshi boʻlgan xavorijlar huzuriga oʻtdi.

### Ali ibn Abu Tolibning oʻldirilishi

Abdurahmon ibn Muljam Naxravonda xavorijlarning Ali ibn Abu Tolib qoʻshiniga qarshi jangida mon qolishga muvaffaq boʻldi. 39-hijriy haj paytida (aprel oxiri - 660-yil may oyining boshi) u Makkada ikki hamfikri bilan uchrashdi va ular musulmonlar o'rtasidagi bo'linishning "aybdorlarini" yo'q qilishga kelishib oldilar: Ali ibn Abu Tolib, Muoviya ibn Abu Sufyon va. Amr ibn al-Os. Bu qotilliklar bir kunda sodir boʻlishi kerakligi haqida dalillar bor, lekin Muoviya va Amrga suiqasd uyushtirilgan sana va sharoit esa noma’lum, bu esa bu hodisalarning haqiqiyligini aniqlashni imkonsiz qiladi. Ibn Muljamdan mahr sifatida Alining jonini talab qilgan kufalik go'zal haqida ham romantiklashtirilgan afsona bor.

Ramazonning 14-dan 15-siga oʻtar kechasi (661-yil 22-yanvar) Abdurahmon ibn Muljam oʻz sheriklari bilan iftorlik vaqtidan keyin Kufadagi sobor masjidida qolishdi. Ali ibn Abu Tolib bomdod azonidan keyin qibla tomondan masjidga kirgach, Abdurahmon ibn Muljam sherigi bilan uning oldiga yugurib kelib: "Hukm Allohnikidir, senga emas, ey Ali! qilich bilan xalqingga! ". Birinchi sherigi zarba bera olmadi va qochib ketdi, lekin Ibn Muljam Alining boshiga urishga muvaffaq bo'ldi va u baqirdi: "Bu odamni o'tkazib yubormang! ". Odamlar Ibn Muljamga hujum qilib, uni tutib olishdi va uning sheriklari masjiddan qochishga muvaffaq boʻlishdi. Yarador Ali: "Jonga jon, agar oʻlsam, oʻldir, qolsam, oʻzim uni hal qilaman", dedi.

Ali ibn Abu Tolib yana ikki kun yashab, 16-Ramazon shanba kuni (661-yil 23-yanvar) oqshomida vafot etdi. O'shandan beri zulmatning boshlanishini kunning boshlanishi deb hisoblash odat tusiga kirgan, arab tarixchilari Ramazonning 17 kunini o'lim kuni deb atashadi va hatto ba'zilari Ali vafot etgan kunni suiqasd kuni bilan aralashtirib yuborishadi. Abdurahmon ibn Muljam Alining oʻgʻli Hasan tomonidan hijriy 40-yilning 21-ramazonida (661-yil 28-yanvar) qisos (*qasos teng*) asosida qatl etilgan.

Shaxsiyatni baholash
--------------------

Ayrim xavorijlar orasida Abdurahmon ibn Muljam "yer yuzidagi odamlarning eng yaxshisi", shialarda esa Alining qotili "qiyomat kunida yaratilganlarning eng yomoni" sifatida e'tirof etiladi. Zahabiyning so'zlariga ko'ra, sunniylar uning jahannam o'ti bilan jazolanishini xohlashlari kerak va u haqidagi shariat hukmi Muhammadning boshqa sahobalarining qotillari hukmlariga o'xshaydi, sunnat tarafdorlari ulardan voz kechib, qarorni tark etadilar. ularning jazosi Allohgadir. Shu bilan birga, ibodiylar ibn Muljamning xavorijlar bilan aloqasi yoʻqligi va Alining oʻldirilishi uning oʻz qarori natijasi boʻlgan, bu haqda muxakkimiylar (ilk xavorijlar) rahbarlariga xabar berilmagan va ular bilan hech qanday aloqasi yoʻq, deb hisoblashadi.. Ibodiylar sunniylar singari ibn Muljamning bu harakatini qoralaydilar, shu bilan birga ilk xavorijlarning bu jinoyatga aloqasi yo'qligini e'lon qiladilar.

Ommaviy madaniyatda
-------------------

* «Imom Ali»[en] serialidagi Abdurahmon ibn Muljam rolini eronlik aktyor va rejissor Karim Akbari Muborak[en] etgan.

Eslatmalar
----------

1. 1 2  Аз-Захаби „ترجمة المفتري عبد الرحمن بن ملجم قاتل علي رضي الله عنه",*. Сияр алам ан-нубала*.
2. ↑  Большаков О. Г.*. История Халифата*. Наука, 1998 — 87—88 bet.