Oldinlari "*Shetland Space Centre* "nomi bilan tanilgan **SaxaVord Kosmodromi,** Shotlandiyaning asosiy hududidan tashqarida bo'lgan Shetlend orollarining shimoliy qismida joylashgan *Unst* orolidagi *Lamba Ness* yarim orolida joylashishi rejalashtirilgan. Qurishi mo'ljallangan kosmodrom *RAF Saxa Vord* radar stantsiyasi va *Saxa Vord* spirtli ichimliklar zavodiga tutash hududdagi *Skaw* aholi punkti yaqinida joylashgan.

Tarixi
------

Lockheed Martin kompaniyasining *UK Pathfinder* sun'iy yo'ldoshlar tashuvchi raketa majmuasi ushbu kosmodromdan uchishi rejalashtirilgan. Ushbu dasturga "*ABL Space Systems "* raketalarni ishlab chiqaruvchi kompaniyasining balandligi 27m bo'lgan hamda 1000 kg gacha bo'kgan yuklarni quyosh bilan sinxron orbitaga olib chiqish imkoniyatiga ega bo'lgan "*RS1"* raketasi tavsiya etilgan. "*UK Pathfinder Launch "* dasturi "*Buyuk Britaniya kosmik agentligi* "ning 23,5 million funt-sterlingi miqdoridagi granti bilan moliyalashtirilgan.

Kosmodrom 2021-yil oxirigacha dvigatel va suborbital sinovlarni va 2023-yilgacha orbital uchirishlar amalga oshirishni maqsad qilgan Germaniyaning *HyImpulse Technologies* raketa ishlab chiqaruvchisi tomonidan ham foydalaniladi.

2021-yilning oktabr oyida *Skyrora* kompaniyasi sun'iy yo'ldoshlarni orbitaga olib chiqishni boshlash maqsadida ushbu kosmodrom bilan 2022-yildan boshlab keyingi o‘n yillik uchun shartnoma imzoladi.

2021-yilda *Farningham Planning* kompaniyasi *Shetlands orollari Kengashi* ga yiliga 30 tagacha parvozlarni amalga oshirish imkoniyatini yaratish bo'yicha o'z taklifini taqdim etgan. Ushbu reja o'z ichiga *Lamba Ness* yarim orolida sun'iy yo'ldosh kuzatuv stansiyasi va raketalar uchun angar kabi qo'shimcha infratuzilmaga ega uchta raketa uchirish maydonchasini qo'shish uchun bo'lgan. Taqdim etigan rejada, shuningdek, sobiq RAF Saxa Vord majmuasida masofadan turib boshqarish markazini qurish, hamda Baltasounddagi Ordeyl aeroportida yoqilg'i saqlash omborlari va uchish maydonchasi atrofidagi yo'llarni ta'mirlash bo'yicha takliflar ham mavjud.

2023-yilning yanvar oyida Germaniyaning "*Rocket Factory Augsburg "* kompaniyasi kosmodromning shimoliy uchish maydonchasi bo'lmish "*Launch Pad Fredo "*dan to'liq foydalanish huquqini beruvchi ko'p yillik shartnomani imzoladi. Shartnomaga asosan 2023-yil o'rtalarida "*RFA One* "ning asosiy bosqichini sinovdan o'tkazgan holda, 2023-yil oxirigacha to'liq parvozni amalga oshirish rejalashtirilgan.

2023-yilning may oyida kosmodrom bosh direktori *Frenk Strang* Buyuk Britaniya parlamenti Fan va texnologiyalar qo‘mitasining yalpi majlisida yangi 137 million dollarlik moliyaviy paket ajratilishini e’lon qildi. Ammo moliyalashtirishning asosiy manbasi oshkor etilmagan.

2023-yil ning 28-iyul kuni Buyuk Britaniya Fuqaro Aviatsiyasi boshqarmasi (CAA) HyImpulse kompaniyasiga 2023-yilning 1-dekabridan, 2024-yilning 30-noyabrigacha *SaxaVord* kosmodromidan ilk marotaba *SR75* raketasini uchirishga ruxsat berdi. Buyuk Britaniya Fuqaro Aviatsiyasi boshqarmasi (CAA) 2023-yilning 17-dekabrida SaxaVord kosmodromiga yiliga 30 tagacha parvozlarni amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyaga ega bo'ldi va bu bilan "G‘arbiy Yevropadagi birinchi to‘liq litsenziyalashtirilgan vertikal kosmodrom"ga aylandi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Name change and rebrand for our rocket site". *Shetland Space Centre* (2021-yil 30-iyun). Qaraldi: 2021-yil 12-oktyabr.
2. ↑  „Transfer of Lockheed Martin UKVL Pathfinder Programme to Unst".  Shetland Space Centre (2020-yil 22-oktyabr). Qaraldi: 2020-yil 8-noyabr.
3. ↑  „Shetland spaceport boosts UK's plans for launch". *gov.uk*. Qaraldi: 2020-yil 8-noyabr.
4. ↑  „Shetland space centre plans take step nearer launch". BBC (2020-yil 22-oktyabr). Qaraldi: 2020-yil 13-noyabr.
5. ↑  *David Todd.* „ABL's RS1 gets the nod from Lockheed Martin to fly from Unst in Shetland Islands".  Seradata Space Intelligence (2021-yil 8-fevral). Qaraldi: 2021-yil 16-fevral.
6. ↑  Foust, Jeff. „Lockheed Martin selects ABL Space Systems for UK launch". SpaceNews (2021-yil 7-fevral). Qaraldi: 2021-yil 27-fevral.
7. ↑  „Lift-off for Shetland spaceport". *gov.uk* (2020-yil 22-oktyabr). Qaraldi: 2021-yil 27-fevral.
8. ↑   (2018-yil 16-iyul). „Lockheed Martin and Orbex to launch UK into new space age". Press-reliz.
9. ↑  „German rocket maker plans to launch from Unst".  Shetland Space Centre (2021-yil 2-fevral). Qaraldi: 2021-yil 16-fevral.
10. ↑  „Rocket company agrees multi-launch deal from Shetland spaceport". *uk.news.yahoo.com* (2021-yil 12-oktyabr). Qaraldi: 2021-yil 12-oktyabr.
11. ↑  „Shetland space launch plans submitted". BBC News (2021-yil 18-yanvar). Qaraldi: 2021-yil 23-yanvar.
12. ↑  „Prospect of major boost to Shetland economy as space launch site plans lodged".  Shetland Space Centre (2021-yil 18-yanvar). Qaraldi: 2021-yil 16-fevral.
13. ↑  *Kellner, Jonas* „Rocket Factory Augsburg's first launch to take place from SaxaVord Spaceport" (en-US). *Rocket Factory Augsburg* (2023-yil 11-yanvar). Qaraldi: 2023-yil 11-yanvar.
14. ↑  *de Selding, Peter* „Saxavord Spaceport Secures 173 Million in Debt Financing" (en-US).  Space Intel Report (2023-yil 22-may).
15. ↑  *Parsonson, Andrew* „HyImpulse to Debut SR75 Rocket No Earlier than December 1". *European Spaceflight* (2023-yil 17-avgust). Qaraldi: 2023-yil 12-sentyabr.
16. ↑  „Shetland is first UK spaceport for vertical rocket launches" (en-GB). *BBC News* (2023-yil 17-dekabr). Qaraldi: 2023-yil 18-dekabr.
17. ↑  SaxaVord granted spaceport licence by UK Civil Aviation Authority UK Civil Aviation Authority, 2023-22-17.