recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Turor Risqulov** (1894-yil 14(26)-dekabr, Yettisuv (hozirgi Olmaota) viloyati Verniy uyezdi Sharqiy Toʻrgʻay boʻlisi (volosti) — 1938-yil 10-fevral, Moskva) — davlat va jamoat arbobi. Merke shahridagi rustuzem maktabi (1910) va Pishpek (hozirgi Bishkek)dagi xoʻjalik maktabini tugatgan (1914). Turkistonda podsho Rossiyasiga qarshi 1916-yilda koʻtarilgan milliy ozodlik harakatida qatnashgan. Toshkentdagi oʻqituvchilar seminariyasida oʻqigan (1916—1917). Qozoq (qirgʻiz) yoshlarining inqilobiy tashkilotini tuzishda ishtirok etgan (1917-yil yozi). Turkiston ASSR sogʻliqni saqlash komissari (1918—1919), Turkiston kompartiyasi Musulmonlar byurosi raisi (1919—1920), Turkiston ASSR MIK raisining birinchi oʻrinbosari (1919-yil oktabrdan), raisi (1920). Risqulov Moskvaga chaqirib olinib, unga RSFSR Milliy ishlar xalq komissarligining ikkinchi oʻrinbosari, komissarliknnig Ozarbayjondagi muxtor vakili lavozimlari (1920-yil avgust — 1922-yil iyul) berildi. Keyin oʻz yurtiga qaytarildi va u Turkiston ASSR Xalq Komissarlari Soveti raisi vazifasida ishlay boshlatsi (1922-yil sentyabr — 1924-yil yanvar). 1924—1925-yillarda u yana Moskvaga chaqirib olindi, Komintern (Kommunistik Internatsional) ijroiya qoʻmitasida, (aoliyat koʻrsatdi (Oʻrta Sharq boʻlimi prining yordamchisi, Mongoliyada… favqulodda vakil). Soʻng VKP (b) Qozogʻiston oʻlka komitetiga yuborilib, „Yenbekshi kazax" gazeta masʼul muhariri qilib tayinlandi (1926-yil 10-apreldan). RSFSR XKS raisining oʻrinbosari (1926—1937).

Risqulov tarix, iqtisod, siyosat, jurnalistika sohasida oʻzbek, qozoq, rus tillarida asarlar yozdi. „Yettisuv masalalari" (Toshkent, 1923), „Inqilob va Turkistonning tub aholisi" (1917—1919) (Toshkent, 1925, 1qism), „Oʻrta Osiyo dolisining 1916-yil qoʻzgʻoloni" (Kizil Oʻrda, 1927), „Qirgʻiziston" (MoskvaLeningrad, 1927), „Qirgʻiziston" (MoskvaLeningrad, 1929), „Turksib" (1930) kabi kitoblari shular jumlasidandir.

Risqulov 1937-yil 21-mayda hibsga olingan. Turkistondagi „Ittihodi taraqqiy" millatchilik tashkilotiga aloqadorlik va „panturkizm"da ayblanib, 1938-yil otishga hukm qilingan. 1956-yil oqlandi. SSSR parchalangach, Risqulovning ilmiy merosi Turkiston xalqlariga qaytarildi. Uch jildli asarlari Olmaotada rus tilida chop etildi. Tavalludining 100 yilligi keng nishonlandi (1994).

Manbalar
--------

1. ↑   // *(unspecified title)*

[Oʻzbekiston sovet mustamlakachiligi davrida]

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Elk Point** (talaffuzi: *Elk Point*) — AQShning Janubiy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Aholisi 2020-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra 2 149 kishini tashkil qiladi.

Geografiyasi
------------

Elk Point shahri 42°41′8″N 96°40′54″W﻿ / ﻿42.68556°N 96.68167°W﻿ / 42.68556; -96.68167GO (42,685512, −96,681789) koordinatalarda joylashgan. Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 1.36 kvadrat mil (3.52 km2) tashkil qiladi.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1900** | 1 081 |  | — |
| **1910** | 1 200 |  | 110% |
| **1920** | 1 470 |  | 225% |
| **1930** | 1 294 |  | −120% |
| **1940** | 1 483 |  | 146% |
| **1950** | 1 367 |  | −78% |
| **1960** | 1 378 |  | 08% |
| **1970** | 1 372 |  | −04% |
| **1980** | 1 661 |  | 211% |
| **1990** | 1 423 |  | −143% |
| **2000** | 1 714 |  | 204% |
| **2010** | 1 963 |  | 145% |
| **2020** | 2 149 |  | 95% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

2010-yilgi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 1 963 kishi, 770 xonadon va 505 oila istiqomat qilgan. Shaharning irqiy tarkibi 97,0% oq tanli, 0,3% afro-amerikalik, 0,6% tubjoy amerikalik, 0,2% osiyolik, 0,8% boshqa irqlardan va 1,2% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 1,5% ni tashkil etadi.

Shaharda 770 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 37,5 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 51,9 foizi er-xotinlar, 8,4 foizi eri boʻlmagan ayollar, 5,2 foizida xotini boʻlmagan erkaklar va 34,4% oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 30,8 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 15 foizida esa 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

  

2000-yil holatiga koʻra, shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 41 157 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 48 056 dollarni tashkil qilgan. Erkaklar oʻrtacha daromadi 35 509 dollarni, ayollarniki esa 22 885 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 18 153 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 5,5 foizi va aholining 7,4 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlarning 8,1 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 8,4 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „U.S. Census Bureau: Elk Point city, South Dakota" (en). *www.census.gov*.  United States Census Bureau. Qaraldi: 6-may 2022-yil.
2. ↑  „US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990".  United States Census Bureau (12-fevral 2011-yil). Qaraldi: 23-aprel 2011-yil.
3. ↑  „US Gazetteer files 2010".  United States Census Bureau. 25-yanvar 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
4. ↑  *United States Census Bureau.* „Census of Population and Housing". Qaraldi: 23-sentabr 2013-yil.
5. ↑  „U.S. Census website".  United States Census Bureau. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
**Penza** — Rossiya Federatsiyasi Penza viloyatidagn shahar. Viloyat markazi. Sura daryosi (Volga irmogʻi) boʻyida. Penza va avtomobil yoʻllari tuguni. Aholisi 534 ming kishi (1998). Mashinasozlik (dizel, kompressor, elektron-hisoblash mashinalari, kimyo, toʻqimachilik mashinasozligi, soatsozlik, velosiped zavodlari), yengil, oziq-ovqat, qogʻoz va yogʻochsozlik sanoati korxonalari, tibbiy pre-paratlar zavodi, pianino fabrikasi bor. 5 oliy oʻquv yurti, 2 teatr, botanika bogʻi, oʻlkashunoslik, xalq ijodiyoti, N.N.Burdenko, V.E. Meyerxold muzeylari, suratlar galereyasi mavjud.

1663-yilda Rossiya davlatining jan.sharqiy chekkasida ostrog (chegara istehkomi) sifatida asos solingan. 1719-yildan noiblik, 1796—97 yillarda va 1801-yildan gubernya markazi. 1928—30 yillarda Srednevoljsk oʻlkasi Penza okrugi markazi. 18—20-asr boshlaridagi meʼmoriy yodgorliklar: barokko uslubidagi Petropavlovsk sobori (18-a), SpasPreobrajeniye monastirining kafedrali sobori (18—19-asrlar) saqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Talas olatovi** — Gʻarbiy Tyanshandagi togʻ tizmasi. Qirgʻiziston va Qozogʻiston respublikalari hududida joylashgan. Kenglik boʻylab sharqdan gʻarbga 270 km ga choʻzilgan. Bal. 400 m ga yaqin. Gʻarbda Oqsuv daryosining yuqori oqimida tugaydi. Eng baland joyi — Manas choʻqqisi (4484 m). Janubiy qismidan jan.gʻarbga Chatqol, Piskom, Ugom, Qorjontov kabi tizmalar ajralib chiqqan. T.O.Talas, Sirdaryo, Chirchiq daryo vodiylarini bir-biridan ajratib turadi. Tizmada Kolba, Maydontol kabi dovonlar bor. T.O.ning shimoliy yon bagʻri qisqa va Talas vodiysidan tik koʻtarilgan. Tektonik jihatdan antiklinoriy strukturadir. Tizmaning oʻq qismi paleozoyning granitlaridan, yon bagʻirlari esa metamorfik slanets, qumtosh va ohaktoshlardan tashkil toptan. Suvayirgʻich qismi qoyali, doimiy qor va muzliklar mavjud. T.O.ning etaklarida dasht oʻsimliklari va butalar, yon bagʻirlari, suvayirgʻich va unga yaqin qismlarida subalp va alp oʻtloklari tarqalgan. Uning yon bagʻirlarini kesib oquvchi daryo boʻylari va yon bagʻirlarida qoraqaragʻay, oqqaragʻay, archa daraxtlari uchraydi. 

Gʻarbiy Tyanshandagi togʻ tizmasi. Qirgʻiziston va Qozogʻiston respublikalari hududida joylashgan. Kenglik boʻylab sharqdan gʻarbga 270 km ga choʻzilgan. Bal. 400 m ga yaqin. Gʻarbda Oqsuv daryosining yuqori oqimida tugaydi. Eng baland joyi — Manas choʻqqisi (4484 m). Janubiy qismidan janubi-gʻarbga Chatqol, Piskom, Ugom, Qorjontov kabi tizmalar ajralib chiqqan. T.O.Talas, Sirdaryo, Chirchiq daryo vodiylarini bir-biridan ajratib turadi. Tizmada Kolba, Maydontol kabi dovonlar bor. T.O.ning shimoliy yon bagʻri qisqa va Talas vodiysidan
tik koʻtarilgan. Tektonik jihatdan antiklinoriy strukturadir. Tizmaning oʻq qismi paleozoyning granitlaridan, yon bagʻirlari esa metamorfik slanes, qumtosh va ohaktoshlardan tashkil toptan. Suvayirgʻich qismi qoyali, doimiy qor va muzliklar mavjud. T.O.ning etaklarida dasht oʻsimliklari va butalar, yon bagʻirlari, suvayirgʻich va unga yaqin qismlarida subalp va alp oʻtloklari tarqalgan. Uning yon bagʻirlarini kesib oquvchi daryo boʻylari va yon bagʻirlarida qoraqaragʻay, oqqaragʻay, archa daraxtlari uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Talas Olatovi" *OʻzME*. T-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Xarakiri** (yaponcha xara — qorin va kiri — yormoq, kesmoq) — Yaponiyada qornini yorib tashlash orqali shaxsning oʻz joniga qasd qilishi. Oʻrta asrlardan maʼlum. Samuraylar orasida qabul qilingan boʻlib, hukmga binoan yoxud ixtiyoriy suratda (samurayning oʻz homiysi, xoʻjayiniga sadoqat belgisi sifatida, samurayning "ornomusi toptalgan" chogʻda va boshqa holatlarda) amalga oshirilgan. Ikkinchi jahon urushida Yaponiya yengilgach (1945 yil avgust), bir qancha yapon soldat va zobitlari ittifoqchi qoʻshinlarga asir tushmaslik uchun X.ga amal qilib, oʻzlarini oʻldirganlar. Hozirgi Yaponiyada X. hodisalari kam uchraydi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xardivaynberg qonuni** - bir gen allellari boʻyicha farq qiluvchi, oʻzaro erkin chatishadigan populyatsiyalarda allellar va genotipik sinflar uchrashishi tezligining taqsimlanishini tasvirlovchi qonun. 1908-yilda birbirlaridan mustaqil holda ingliz matematigi G. Xardi va nemis vrachi V. Vaynberglar kashf etishgan. X. —Xardivaynberg qonuniga binoan, mutatsiya, tanlash bosimi, migratsiya va genlar dreyfi yuz bermaydigan hollarda allellarning oʻzaro uchrash tezligi avloddanavlodga oʻzgarishsiz oʻtadi. Modomiki, avlodda allellarning uchrash tezligi otaonalarinikiga oʻxshash boʻlar ekan, u hodda genotiplarning ham uchrash chastotalari oʻzgarishsiz qoladi. Aallelini "r", aallelini esa "q" harfi bilan belgilansa, u holda p+q=l boʻlishi, bu formula yordamida populyatsiyada A va a allellarining uchrash tezligi; AA, Aa, aa genotiplarning uchrash tezligini esa p2+2pq+q2 formula yordamida aniklash mumkin. X. — Xardivaynberg qonuni populyatsiyalar genetikasi uchun muhim ahamiyatga ega. Qonun populyatsiyalarda kam uchrovchi allellarning aksariyat hollarda geterozigota organizmlarda saqlanib qolishini koʻrsatib beradi. X. — Xardivaynberg qonuni tabiiy sharoitda amal qilishi juda qiyin, chunki populyatsiyalarga genetik muvozanatni buzuvchi tashki va ichki omillar doimo taʼsir etib turadi. Shu sababli X. — Xardivaynberg qonunini keyingi populyatsiongenetik modellar yaratishning boshlangich shakli sifatida qarash maqsadga muvofiq boʻladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xari** (qurilishda) — imorat toʻsinlari ostidan koʻndalangiga qoʻyiladigan asosiy yogʻoch. Toʻsinlarga nisbatan uzunroq va yoʻgʻonroq, asosan, dumaloq kesimli boʻladi. Baland va pishik navli daraxtlar (terak, qaragʻay, qayragʻoch, igna bargli daraxtlar va boshqalar)dan tayyorlanadi. X. bop yogʻoch olish uchun daraxt tanasi zarur uzunliqda kesib olinganidan soʻng poʻstlogʻi shilinib, salqin joyda astasekin quritiladi. X.lik yogʻoch iloji boricha darz ketmagan, yorilmagan boʻlishi lozim. X. diametri (yoʻgʻonligi) 15—30 sm, uz. 5—7 m boʻladi. Diametri boʻyiga monand qilib (qancha uzun boʻlsa, shuncha yoʻgʻon yogʻoch) tanlanadi. Shunda u toʻsinlar ogʻirligidan egilib ketmaydi. Daraxt tanasining butoklari, shoxshabbalari kesib tashlanib, poʻstlogʻi shilingani xoda (uzuni X.likka yaraydi), kaltakalta kilib kesilgan boʻlaklari gʻoʻla deb ataladi.

Adabiyot
--------

* Qosimov E. Qurilish ashyolari, T. 2004.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Uzluklilik va uzluksizlik** - materiyaning tuzilishi hamda rivojlanishi jarayonini ifodalovchi falsafiy kategoriyalar. Uzluklilik materiyaning fazo va vaqtda tuzilishi va holati, uning elementlari, koʻrinishlari va yashash shakllari, harakati va rivojlanishi jarayonining "donadonaligi" (diskretligi)ni biddiradi. U rivojlanish jarayonidagi materiyaning boʻlinish xususiyati va maʼlum darajada ichki differensiatsiyalanishi hamda uning tarkibidagi barqaror elementlar, muayyan sifatlarga ega boʻlgan tuzilmalar (mas, elementar zarralar, yadrolar, atomlar, molekulalar, organizmlar, sayyoralar va boshqalar)ning nisbatan mustaqil mavjudligiga asoslanadi.

Uzluksizlik esa, aksincha, maʼlum darajada murakkab sistemalar tarkibidagi elementlarning birligi, oʻzaro bogʻlanishi va birbirini taqozo qilishini bildiradi va muayyan obʼyektning nisbiy barqarorligi va boʻlinmasligiga asoslanadi. Har qanday predmet yoki jarayonning strukturasi U. va u.ning birligi sifatida namoyon boʻladi. Ularning birligi turli hodisalarning rivojlanish jarayoni uchun ham xosdir. Bunda uzluklilik muayyan sistemaning yangi sifatta oʻtishini bildirsa, uzluksizlik uning nisbiy turgʻunligini, maʼlum meʼyor doirasida boʻlishini bildiradi. U. va u.ni birbiridan ajratish, ularni birbiriga qarshi qoʻyish yoki birortasining ahamiyatini boʻrttirib yuborish ularning oʻrtasidagi birlik, oʻzaro bogʻlanishning uzilishi, yoʻqolishiga olib keladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fransiya — Turkmaniston munosabatlari** — Fransiya va Turkmaniston oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlar. Hozirda Turkmanistonning Fransiyadagi elchisi Chari Niyozov hisoblanadi. Fransiyaning Turkmanistondagi hozirgi elchisi Per Lebovich. Ikkala mamlakat ham Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti va BMTning toʻlaqonli aʼzolaridir.

Tarix
-----

Parijdagi Turkmaniston elchixonasi
Diplomatik aloqalar 1992-yil 6-martda doʻstlik deklaratsiyasi imzolanganidan soʻng oʻrnatilgan.

### Rasmiy tashriflar

Fransiya prezidenti François Mitterrand Ashxobodga birinchi rasmiy tashrifni 1994-yil 28-aprelda amalga oshirgan. Ikki yil oʻtgach, 1996-yil 9-sentabrda Saparmurat Niyozov Fransiyaga rasmiy tashrif buyurdi va u yerda prezident Jak Shirak va tashqi ishlar vaziri Erve de Sharet bilan muzokaralar oʻtkazgan. 2008-yil aprel oyida Fransiyaning Tashqi va Yevropa ishlari vaziri Bernar Kushner Fransiyaning Ashxobodagi elchisi Kristian Lechervi bilan Fransiyaning Ashxoboddagi elchixonasining yangi binosini ochish uchun Turkmanistonga tashrif buyurdi. Gurbanguli Berdimuhamedov prezidentligi davrida Parijga ikki marta tashrif buyurgan, 2012-yil 1-fevralda Fransiya Prezidenti Nikolya Sarkozi bilan muzokaralar olib borgan va oʻsha yilning oktyabr oyida nufuzli ot poygasida qatnashish uchun qayta tashrifni amalga oshirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Дипломатические представительства и консульские учреждения Туркменистана за рубежом". 13-oktabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-iyul 2013-yil.

Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-10-13).
2. ↑

Havolalar
---------

* Fransiyaning Turkmanistondagi elchixonasi
* Fransiya Tashqi ishlar vazirligi Turkmaniston bilan aloqalar toʻgʻrisida Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-01-22).


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Turkmaniston Turkmanistonning xalqaro aloqalari |
| --- |
|  |
| Amerika | 
* AQSH
* Meksika
 | 
Coat of arms of Turkmenistan |
|  |
| Osiyo | 
* Afgʻoniston
* Armaniston
* Hindiston
* Eron
* Qirgʻiziston
* Ozarbayjon
* Pokiston
* Turkiya
* Oʻzbekiston
* BAA
* Gruziya
* Isroil
* Malayziya
* Xitoy
* Yaponiya
* Qozogʻiston
* Tojikiston
 |
|  |
| Yevropa | 
* Avstriya
* Belarus
* Belgiya
* Buyuk Britaniya
* Germaniya
* Xorvatiya
* Fransiya
* Rossiya
* Ispaninya
* Shveysariya
 |

 |
**Geliofizika** (gelio... va fizika), quyosh fizikasi — astrofizika boʻlimlaridan biri. Quyosh fizikasi muammolarini oʻrganish bilan shugʻullanadi. Fotometrik, spektrofotometrik va radioastronomik usullarni qoʻllash yoʻli bilan Quyosh atmosferasining temperaturasi, zichligini, modda harakati va magnit maydonlarning taqsimlanishi va oʻzgarishini oʻrganadi, turli xil tekshirish natijalariga asoslanib, Quyosh atmosferasi va ichki tuzilish modellarini ishlab chiqadi. G. Quyosh atmosferasida kuzatiladigan har xil tuzilmalar (dogʻlar, mashʼallar, protuberanslar, toj tuzilmalari)ning fizik tabiati va rivojlanishini, ularda roʻy beradigan tez oʻzgaruvchi jarayonlar tabiatini tekshiradi, Quyosh yuzida kuzatiladigan jarayonlarni (mas, 5™ li tebranish) oʻlchashga asoslanib, Kuyoshning ichki tuzilishini oʻrganadi (gelio-seysmologiya), modelni tekshiradi va toʻgʻrilaydi. G.ga doir kuzatuv va ilmiy tadqiqot ishlari rasadxonalarda olib boriladi, unga kosmonavtika ham "koʻmaklashadi". Masalan, 1973-yil "Skayleb" kosmik st-yasiga (AQSH) oʻrnatilgan rentgen teleskop yordamida Quyoshning rentgen nurlanishi oʻrganildi, kosmik apparatlar Quyoshning ultrabinafsha nurlari tabiatini oʻrganishga yordam beradi. Oʻzbekistonda G.ga doir ilmiy tadqiqot ishlari Oʻzbekiston FA Astronomiya institutida, OʻzMU Astronomiya kafedrasida, Tosh DPUda olib boriladi (yana q. Huyosh).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Nuritdinov S. N . Somon yoʻli fizikasi, T. 1989.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Uzlat** (arab. — chekinish; kishilardan chetlashish; uzlat etish — yolgʻizlikni ixtiyor qilish) — xoli joy; tanholik; hech nimaga bogʻlanmaslik; dunyoning xilmaxil gʻavgolaridan forigʻlik. Muhammad (sav)ning Hiro togʻida oʻtkazgan U.dagi hayoti sufiylar uchun ibrat va namuna boʻlgan. Tasavvufda U. deyilganda shayx, pir, murshid rahnamoligida va uning koʻrsatmalariga binoan, muridning maxsus bir goʻshada berkinib, ibodat va zikr orqali Alloh bilan zohiran aloqa bogʻlashi tushuniladi. Kamida 40 kun davom qiladigan bu jarayonga "chilla oʻtirish" deyilgan. Tasavvufda hayotni batamom xilvatda oʻtkazish shartligi zinhor targʻib etilmagan. Tasavvufga koʻra, U. hayotdan qochish, kundalik turmushdan ajralib yashash, odamlardan bezish emas, balki maʼlum muddat ruhiy kamolotga erishib, yana faoliyatni davom ettirishdir.

Uzlatda bo`lingan davr uzlat davri deyiladi. Bu davrda, vaqtni his qilmay qo`yiladi. Bu davrdan oqilona foydalanib, faqatilm - fan bilan o`tkazish kerak. Uzlatga kirigan odamdan ko`p narsani umid qilish mumkin ! ! ! Uzlatdagi odam yangidan yangiliklar, yangi nazariyalar yaratishi mumkin... 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Fransiyaning Afarlar va Issas hududi** (fransuzcha: *Territoire français des Afars et des Issas*) — Fransiyaning Afrikadagi dengiz orti hududlaridan biri maʼmuriy markazi Jibuti shahri boʻlib, u 1967—yildan 1977—yilgacha mavjud boʻlgan. Fransiyadan ajralib chiqgach davlat poytaxti sifatida Jibuti shahri 1977-yil 27-iyundan tanlab olindi. Koloniyaning asosiy aholisi: Afrikaning sharqiy sohil hududlarida yashovchi (Somali yarim oroli, Qizil dengizning gʻarbiy qirgʻoq boʻyi hududlari, hozirgi Misr, Efiopiya, Jibuti hududlari) Afar va Issa xalqlari nomi bilan atalgan. U 1977—yilda fransuz mustamlakachilari ketganidan keyin oʻz faoliyatini toʻxtatdi. ushbu 1977-yillardan boshlab Fransiyaning Afarlar va Issas hududi Fransiyaning Afarlar va Issas hududida rasmiy mustaqillik harakatlari avj ola boshlagan.

Tarixi
------

1967—yilgacha bu hudud Somalining Fransiya qirgʻogʻi (fransuzcha: *Côte française des Somalis*). 1977—yilda fransuz qoʻshinlari va mustamlaka maʼmuriyatini olib chiqib ketish boʻyicha referendum boʻlib oʻtdi, natijada saylovchilarning 99,8 % Fransiya tarkibidan ajralib chiqish uchun ovoz berdi, shundan soʻng Fransiyaning Afar va Issa oʻlkasi oʻz faoliyatini toʻxtatdi va Respublika sifatida tan olindi. Jibuti Respublikasi oʻz oʻrnida prezident Hasan Guled Aptidon bilan yangi davlat sifatida dunyofga tannila boshladi. Hasan Guled Aptidon Afrikaning sharqiy sohil hududlarida yashovchi mahalliy aholining talabi boʻlmish Fransiyadan ajrali chiqish haqidagi talabini qoʻllab quvvatladi. Ushbu harakatlar orqali Fransiya Afrikadagi hududlaridan yana biridan ajraldi. Fransiya mustamlakachilari hududni tark etgach, referendum natijalarga koʻra dunyo rasmiy mustaqil davlat maqomini berdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *J.-P. Georget, M. Charpin.* Comparaison anthropologique entre les Afars et les Issas de Djibouti. // Bulletins et Mémoires de la Société d’anthropologie de Paris — t. 4, série XIII, 177, pp. 113-119 31-iyul 2022-yil
2. ↑  JIBUTI[*sayt ishlamaydi*] 31-iyul 2022-yil
**Gelikon** (qadimgi yunoncha: *ἕλιξ*- *burama,* qiyshiq) — saksgornlar oilasiga mansub past ovozli jez cholgʻu asbobi. Asosan duxovoy orkestrlarda ishlatiladi. Simfonik orkestrlarda helikon deyarli ishlatilmaydi, chunki u tuba bilan almashtiriladi (bu asboblarning ovozi oʻxshash). Gelikonning duxovoy orkestrlardagi mashhurligi uni tik turgan holda yoki harakatlanayotganda foydalanish qulayligi bilan bogʻliq: uzoq vaqt davomida oʻynaganda, vaznini qoplash uchun kamarlardan foydalanish kerak boʻlgan tuba bilan solishtirganda, gelikon oʻz konstruksiyasi va joylashishiga koʻra chalish paytida (asbob bosh orqali chap yelkaga osiladi) vaznini yaxshiroq taqsimlaydi. Otdagi duxovoy orkestrlarida bu qulaylik yanada katta ahamiyatga ega boʻladi: ijrochi otni boshqarish uchun bir qoʻlini (yoki hatto ikkala qoʻlini) boʻshatib, gelikonda oʻynashi mumkin.

Gelikon Rossiyada XIX-asrning birinchi yarmida faqat oʻrnatilgan armiya guruhlari uchun ixtiro qilingan. U Markaziy va Sharqiy Yevropada, XIX asrning oxirida AQShda paydo boʻlgan bir turi suzafon esa AQSh va boshqa mamlakatlarda ham mashhur.

Qoʻshimcha faktlar
------------------

* Nikolay Nosovning ertak qahramoni Bilmasvoy multiplikatsion filmlarda gelikon chalayotgan holda tasvirlangan, garchi kitobda u truba chalgan deb aytilgan boʻlsa ham.
* Imperator Aleksandr III gelikon chalishni yaxshi koʻrgan.

Galereya
--------

* Tik turgan holatda vertolyotni oʻynashTik turgan holatda vertolyotni oʻynash
* Helikon otdaHelikon otda

Yana qarang
-----------

* Sousaphone — spiralning eng keng tarqalgan turi

Manbalar
--------

1. ↑  „Американский сузафон на параде Победы в Москве". 1-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-noyabr 2017-yil.
2. ↑  „Геликон". 1-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-noyabr 2017-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Черных А. В. „Геликон",*. Советское духовое инструментальное искусство : Справочник*. М.: Советский композитор, 1989 — 110—111 bet. ISBN 5-85285-029-2.
* „Геликон",*Музыкальная энциклопедия*. М.: Советская энциклопедия, 1973 — 949 bet.
* *Mikheeva L.* Hikoyalardagi musiqiy lugʻat. — M.: Sovet bastakori, 1986. — 176 b.
**McLaren GT** - bu Britaniya avtomobil ishlab chiqaruvchisi McLaren Automotive tomonidan ishlab chiqilgan va ishlab chiqarilgan sport avtomobili. Bu kompaniyaning birinchi bag'ishlangan grand toureridir va 720Sni qo'llab-quvvatlaydigan xuddi shu platformaga asoslangan bo'lib, uglerod tolali orqa paluba qo'shilgan bo'lib, sirlangan yuk eshigini joylashtirish uchun sezilarli darajada kattaroq saqlash imkoniyatini yaratadi.

GT birinchi marta 2019-yilgi Jeneva avtosalonida e'lon qilingan, biroq avtomobilning to'liq tafsilotlari o'sha yilning 15-mayiga qadar e'lon qilinmagan.

Texnik xususiyatlari
--------------------

### Dvigateli

GT 720S da topilgan 3994 kub kubik (4,0 L; 243,7 kub dyuym) ikki turbo quvvatli M840T V8 dvigatelining yangi variantiga ega. M840TE ning yangi maxsus kod nomiga ega bo'lgan yangi dvigatel Super Series variantiga qaraganda pastroq ish faoliyatini ta'minlaydigan kichikroq turbo zaryadlovchilarga ega, lekin past aylanish tezligi va sezgirligi yuqori. GT 7000 aylanish tezligida 620 PS (456 kVt; 612 ot kuchi) nominal quvvatga ega va maksimal aylanish momenti 5 500 aylanishda 465 lb⋅ft (630 N⋅m)ni tashkil qiladi.

### To'xtatib turish

GTdagi suspenziya tizimi ham 720S tizimidan olingan. Avtomobil old va orqa o'qlarda qo'shaloq tirgaklardan va Proactive *Shassis Control II* faol amortizatsiya tizimining o'zgartirilgan versiyasidan foydalanadi. 

### Ishlashi

Kompaniyaning ta'kidlashicha, GT 326,7 km/soat (203 milya) tezlikka ega, u 0–97 km/soat (0–60 milya) tezlikka 3,1 soniyada va 0–200 km/soat (0–200 km/soat) tezlikka erisha oladi. 124 m/soat) 9 soniyada erishadi

### Ichki tuzilishi

McLaren GTning old tomonida 150 litr va orqa tomonida 420 litr saqlash joyi mavjud bo‘lib, to‘liq o‘lchamli golf klublari to‘plamini o‘z ichiga oladi.

Nappa terisi standart qoplama hisoblanadi, lekin haydovchilar Shotlandiyadagi Bridge of Weir Leather tomonidan ishlab chiqarilgan yumshoqroq teridan yoki kelajakda kaşmirdan tanlashlari mumkin. Yangi qulay oʻrindiqlar yelkalari va orqa tayanchlarini oshirdi, Pioneer va Luxe modellarida standart sifatida elektr sozlash va isitish bilan jihozlangan. Markazga o'rnatilgan 7 dyuymli sensorli ekran yangilangan ma'lumot-ko'ngilochar tizimni boshqaradi va 12,3 dyuymli haydovchi ma'lumotlari displeyi bilan to'ldiriladi, uning tartibi Comfort, Sport yoki Track rejimi tanlanganiga qarab o'zgaradi.

Galereya
--------

* old korinishiold korinishi
* Orqa ko'rinishiOrqa ko'rinishi
* dvigatel ko'rinishidvigatel ko'rinishi
* Ichki ko'rinishiIchki ko'rinishi

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  *Golson.* „McLaren's New "Grand Tourer" Supercar, the GT, Debuts On May 15". *Car and Driver* (7-may 2019-yil).
3. ↑  *Karr.* „McLaren GT Debuts As The Practical Supercar With 620 HP". *motor1.com* (15-may 2019-yil).

Havolalar
---------

* Rasmiy mahsulot sahifasi
**Gaetano Mosca** (talaffuzi: *Gaetano Moska*) (1858-yil 1-aprel, Palermo, Italiya — 1941-yil 8-noyabr, Rim, Italiya) — italiyalik siyosatshunos, sotsiolog, elitalar nazariyasining asoschilaridan biri. Mosca „*Siyosatshunoslik asoslari*" (1896) nomli asarida odamlar ikki guruhga: *boshqaruvchilar* bilan *boshqariladiganlarga* boʻlinadi degan fikrni ilgari surgan.

Birinchisi — barqaror, obroʻli, boylikning ham, hokimiyatning ham, shon-sharafning qizigʻin koʻrib yurgan guruh. Ikkinchisi — ommaviy. Yuqori elita quyi boʻlganlarni oʻz guruhiga kirgazmaslikka harakat qiladi. Bu elitaning pasayishiga olib keladi. Buning oldini olish uchun jamiyatning demokratlashtirish, yaʼni erkin fikr almashishni oʻrnatish kerak. Shu orqali jamiyatdagi siyosiy guruh yangilanib turadi yoki vaqt talabiga javob bera olmasa, o‘z o‘rnini boshqalarga bo‘shatib beradi. Gerbert Spenser taʼlimotida Moska jamiyatni ikki turga: harbiy (mustahkamlash asosida) va sanoat (erkin rozilik asosida)ga bo‘linishiga eʼtibor qaratgan. Moska bunday tasnifni qabul qilib boʻlmaydigan deb hisobladi, chunki u „oldindan oʻylangan" deb qabul qilindi.

Mosca hukmron guruhga kirishning uchta yo‘lini ko‘rsatadi. Ular:

1. harbiy unvon
2. boylik ,
3. individuallik.

Mosca elitaning yangilanmay turib jamiyatda barqarorlik bo‘lmasligin isbotlagan. Bundan tashqari, sanoat jamiyatining koʻplab ijtimoiy kuchlardan iborat boʻlib, ularning baʼzilari hukmron guruhga singib ketishga intilishi kerak degan xulosaga keladi.

Asarlari
--------

* *Sulla teorica dei governi e sul governo parlamentare* (1884)
* *Appunti sulla libertà di stampa* (1885)
* *Questioni costituzionali* (1885)
* *Le Costituzioni moderne* (1887)
* *Elementi di scienza politica* (1ª parte: 1896 — 2ª parte: 1923)
* *Che cosa è la mafia*, (1900)
* *Appunti di diritto Costituzionale* (1908)
* *Italia e Libia* (1912)
* *Stato liberale e stato sindacale* (1925)
* *Il problema sindacale* (1925)
* *Saggi di storia delle dottrine politiche* (1927)
* *Crisi e rimedi del regime parlamentare* (1928)
* *Storia delle dottrine politiche* (1937)

Manbalar
--------

1. ↑  Biekenov K. Sadirova M. Әleumettanudiң tүsіndіrme sөzdіgі. — Almati: Sөzdіk-Slovar, 2007. — 344 bet. ISBN 9965-822-10-7
2. ↑  Sayasi tүsіndіrme sөzdіk. — Almati, 2007. ISBN 9965-32-491-3
**Sharafat Barakayeva** - Sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni .

Biografiya
----------

U 1918-yilda Buxoro amirligida tugʻilgan. 1950-yildan KPSS partiyasi a'zosi.

1934-yilgacha - iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlar bilan shug'ullangan. 1934-1973 yillarda - Oʻzbekiston SSR Buxoro viloyati Qorakoʻl tumanidagi "Oktyabr" kolxozi dalachilik brigadasi kolxozchisi, brigadiri.

SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1957-yil 11-yanvardagi farmoni bilan sovet paxtachiligini rivojlantirishda erishgan ulkan muvaffaqiyatlari, paxta yetishtirishda fan yutuqlari va ilgʻor tajribalardan keng foydalangani, erishilgan yutuqlari uchun, paxta xomashyosidan yuqori va barqaror hosil olgani uchun u Lenin ordeni va "Oʻroq va To'qmoq" oltin medali bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

U 6-chaqiriq SSSR Oliy Kengashining deputati etib saylangan. KPSS XXII syezdi delegati.

Oʻzbekiston SSRning Buxoro viloyatida yashagan.

Havolalar
---------

* warheroes.ru
* Gazeta
* Gazeta
**Kerosin** (ing. kerosene, yun. keros -mum) — uglevodorodlar aralashmasi (S9—S|6)dan iborat suyuqlik. Tarkibida 23—60% toʻyingan alifatik, 24—58% naften, 6—15% aromatik va 1% gacha toʻyingan uglevodorodlar bor. Qaynash temperaturasi 200—300°, zichligi 790–846 kg/m3. Neftni qayta ishlash yoʻli bilan olinadi. K. il gari fakat yoritkich lampalariga yonilgʻi sifatida ishlatilgan. Shuning uchun uni qadimda fotogen (yunon tilida "yoruglik, bunyod etuvchi" degan maʼnoni anglatadi) deb yuritilgan. Keyinchalik u motor yogi sifatida dastlab tranzitorlar uchun, soʻngra reaktiv uchuvchi qurilmalar uchun keng qoʻllanila boshlandi.

Hoz. T-1 va T-5 rusumli aviayonilgilar neftning K. fraksiyasi asosida olinadi. Suyuq raketa yonilgʻisining asosiy tarkibini ham K. tashkil etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Mastit (maʼnolari).

**Mastit** (hayvonlarda) — sigir va echkilar tuqqanidan keyingi davrda sut bezlarining yalligʻlanishi. Mexanik (lat yeyish va jarohatlanish, mashinada sut sogʻish qoidalarining buzilishi), termik (sovuk, urishi, kuyish) omillar, kimyoviy moddalar taʼsirida, mikroorganizmlar (stafilokokklar va boshqalar), mikoz kasalliklarda, yoʻldosh ushlanib qolganda, hazm organlari, buyrak faoliyati buzilganda M. paydo boʻladi. M. yalligʻlanishning harakteriga koʻra: seroz, kataral, fibrinoz, yiringli va gemorragik M.larga boʻlinadi. Kasallik oʻtkir, oʻrtacha va surunkali kechadi. Bundan tashqari, klinik M. va yashirin M.larga ajratiladi. Seroz yoki kataral M.da tana harorati 39—39,5°gacha koʻtariladi, hayvon holsizlanadi, yelin shishadi, qattiqlashadi, ogʻriydi, sut kamayadi, ivib qoladi, unga kon va yiring aralashgan boʻladi.

Davolash: ratsiondagi shirali ozuqalar kamaytiriladi: issiq, ionoforez, massaj qilinadi; yalligʻlanishga qarshi va yumshatadigan dorilar beriladi; bachadon, ichak, yurak, buyrak va boshqa davolanadi. Kasallangan hayvon suti antibiotiklar bilan davolash davrida va davolashdan soʻng 3—5 kun davomida oziq-ovqat uchun ishlatilmaydi.

Oldini olish: hazm qilish organlari kasalliklariga yoʻl qoʻymaslik, mashinada sut sogʻish texnologiyasi kridalariga rioya etish; yelin uchlari yorilganda oʻz vaqtida davolash, chor-vachilik binolarida yelvizakka yoʻl qoʻymaslik.

Hoshim Nurmamatov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kalanchak** (ukraincha: *Каланчак*) — Ukraina janubidagi Xerson viloyati, Skadovsk tumanidagi shahar tipidagi aholi punkti. Unda Ukrainaning aholi punkitlaridan biri bo'lgan aholi yashash pukiti Kalanchak posyolkasi ma'muriyati joylashgan. 9,124 aholi istiqomat qiladi.

Ma'muriy maqom
--------------

2020-yil 18-iyulgacha Kalanchak Qalanchak tumanining maʼmuriy markazi boʻlgan. 2020-yil iyul oyida Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida bu tuman tugatildi, bu Xerson viloyatining tumanlari sonini beshtaga qisqartirdi. Kalanchak tumani hududi Skadovsk tumaniga birlashtirildi.

Tarixi
------

 
Shahar 1794-yilda Turbay qo'zg'olonining surgundagi ishtirokchilari uchun uy sifatida tashkil etilgan. Kalanchak 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi paytida, rus askarlari shahardagi postga hujum qilganda, Ukrainaga birinchi hujum qilingan joyga aylandi.

Transporti
----------

Kalanchak temir yo'l stantsiyasi Myrne shahrida taxminan 10 kilometr (6.2 mi) uzoqlikda joylashgan aholi punktining sharqida. U Xersonni Jankoy bilan bog'laydigan temir yo'lda, ammo, 2014-yilda Qrim Rossiya tomonidan anneksiya qilinganidan so'ng, poezdlar faqat Qrim bilan chegaraga yaqin bo'lgan Vadimgacha ishlaydi.

Aholi punkti shimoldan Xersongacha va janubdan Qrim bilan chegaragacha bo'lgan M17 avtomagistraliga kirish imkoniyatiga ega.

Yana qarang
-----------

* Xerson viloyatining Rossiya tomonidan bosib olinishi

Manbalar
--------

1. ↑  „Главная страница Каланчацька селищна рада".  kalanrada.ks.ua. 5-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-noyabr 2016-yil.
2. ↑  „Каланчацкая громада" (ru).  Портал об'єднаних громад України.
3. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (uk). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
4. ↑  „Нові райони: карти + склад" (Ukrainian).  Міністерство розвитку громад та територій України.
5. ↑  Volodymyr Kubijovyc*. Encyclopedia of Ukraine: Volume II: G-K*. University of Toronto Press, Scholarly Publishing Division, 26 May 2016 — 1169 bet. ISBN 978-1-4426-5118-0.
6. ↑  „Ukraine-Russia conflict: First pictures from ground zero" (en). *WION*. Qaraldi: 10-avgust 2022-yil.
**Messian Olivye Ejen Prosper Sharl** (1908.10.12, Avinon - 1998, Parij) — fransuz kompozitori, organchi va pedagog , 20-asr klassik musiqasi namoyandalaridan. Parij konservatoriyasini tugatgan (1930). Ayni shu yerda va boshqa oʻquv yurtlarida dare bergan: shogirdlari orasida P. Bulez, K. Shtokxauzen, Ya. Ksenakis kabi 20-asr musiqasining yirik namoyandalari mavjud. 1936-yilda "Yosh Fransiya" kom-pozitorlar guruhini tashkil etgan. M. butkul ijodiy yoʻli jarayonida diniy qadriyatlar (fortepiano uchun "Chakaloq Iso qiyofasiga 20 nigoq", 1944; xor va orkestr uchun "Kichik liturgiyalar", 1944; Messa, 1950 va boshqalar), hind mumtoz (raga) musiqasi ("Turantalila" simfoniyasi, 1948; fortepiano uchun "4 ritmik etyud"lari, 1950 va boshqalar), dunyo qushlari ovozlarini (orkestr uchun "Qushlar uygʻonishi", 1953; fortepiano uchun "Qushlar katalogi", 1959 va boshqalar) oʻziga asos etib tanladi. Musika nazariyasiga doyr dareliklar, "Mening musiqiy tilim texnikasi" kitobi muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nozima Abdullayevna Dehqonxoʻjayeva** (1928.20.12, Toshkent) — terapevt, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1987), tibbiyot fanlari doktori (1967), professor (1967). Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgan (1949). Vaksina va zardoblar ilmiy tadqiqot institutida laboratoriya mudiri (1958—60), Oʻlka tibbiyot ilmiy tadqiqot instituti gastroenterologiya laboratoriyada katta ilmiy xodim (1960—69), Protozoy kasalliklar boʻlimi boshligʻi (1971—91), Oʻzbekistan Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi Mikologiya va protozoy kasalliklar ilmiy markazi direktori (1991-yildan). Lyamblioz kasalligining kelib chiqishi, klinikasi va davosi, zamburugʻ kasalligini qoʻzgʻatuvchi patsilomises turlari ustida tadqiqotlar olib bordi. 1darajali "Sogʻlom avlod uchun" ordeni (1996) bilan takdirlangan.

Manbalar
--------

* Xronicheskiye zabolevaniya kishechnika u detey, T. 1986; Zaaminellyoz, T. 1995.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Oqbosh** (*Karelinia caspia* (Pall.) Less.) — murakkabguldoshlarga mansub ildiz-bachkili koʻp yillik begona oʻt. Poyasi yoʻgʻon, sershox, tik usadi, boʻyi 50— 100 sm. Barglari butun, uzunchoq, bandsiz, bir oz etli, poyani chala oʻrab turadi. Savatchasi silindrsimon, uz. 10–15 mm, eni 4–8 mm. Gullari naysimon, pushti-gunafsharang, toʻpgulli savatcha. Iyun—sentabr oylarida gullab urugʻlaydi. Nihollari aprel—mayda unib chiqadi. Ildiz bachkisi va urugʻidan koʻpayadi. Oʻrta Osiyoda tarqalgan. Dalalarda, gʻallazor va bedapoyalarda uchraydi.

Kurash choralari: yerni haydash, ekinni vaqtida kultivatsiya qilish va boshqa

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yazid ibn Ahmad** (? — 1027) — Shirvanshah (991-1027), amir Bob al-Abvaba (1019-1021, 1023-1024), Kasranidov sulolasining asoschisi.

991-yilda Muhammad IV ibn Ahmad vafotidan soʻng uning ukasi Yazid Shirvanshah boʻldi.

Bu vaqtda Amir Maimun yana Derbendni egallab oldi va shahar devorini vayron qildi. 992-yilda Shekinliklar bilan qullik uchun jang natijasida shirvanshax vaziri Musaddid ibn Habashi va u bilan 400 ga yaqin chavandoz oʻldirildi. 998-yilda Shirvanshah Yazid barcha davlat ishlarini yakka xonanda Abbosning oʻgʻillari — Abd Al-Aziz va Abd As-Samadga topshirdi. 999-yilda Shirvanshah Yazid Gurzul qal’asini egallab oldi. Oʻsha yili u derbend amiri lashkari ibn Maimun bilan urushga kirdi. Lashkari Shirvanni bosib oldi, ammo Shabaran Shirvanshah jangida Yazid lashkari ustidan gʻalaba qozondi. Lashkari akasi Abu Nasr qoʻlga olindi. 1002-yilda lashkari vafotidan keyin Derbend aholisi Shirvanshax Yaziddan Abu Nasrni qoʻyib yuborishlarini soʻrashdi. Bunga javoban Shirvanshah shartlarni qoʻydi Abu Nasrni qiziga uylashi va Derbend qal’asini tiklashi. Ammo Derbend aholisi rad etishdi va Abu Nasr Shirvanshaxning buyrugʻiga binoan qatl qilindi va Shabaran shahri darvozasiga dafn qilindi. Derbend amiri lashkari — Mansurning boshqa ukasi deb eʼlon qilindi. 1019-yilda Derbend aholisi Mansurga qarshi isyon koʻtarib, shaharni Shirvanshax Yazid nazorati ostiga olib borishdi. U qal’ani qayta tikladi va u yerda oʻz qoʻshinlarining garnizonini joylashtirdi. Biroq, 1021-yilda Mansur hukmdor sarira yordamida Derbendni yana egallab oldi. 1023-yilda Derbend aholisi Mansurni quvib chiqarishdi va shahar yana Shirvanshax nazorati ostiga oʻtdi. 1024-yil noyabr oyida Mansur 20 kundan keyin yana qal’ani egallab oldi.

1025-yilda Shirvonshoh Yazidning oʻgʻli — Shirvonshohning Yazidiyadagi noibi boʻlgan Anushirvon otasining Gurzul qal’asida boʻlganidan foydalanib, otasiga qarshi isyon koʻtaradi. Biroq qoʻzgʻolon uzoqqa choʻzilmadi, qoʻzgʻolonchilar qarorgohida boʻlinish yuz berdi va Anushirvon qochishga majbur boʻldi, biroq u qoʻlga olinib, otasiga topshirildi. Shirvonshoh Yazid uni zindonga tashladi va u yerda ochlik va tashnalikdan vafot etdi.

Shirvonshoh Yazid 37 yillik hukmronlikdan keyin 1027-yilda vafot etdi.

Adabiyotlar
-----------

* *Minorskiy V.F. Shirvon* va Derbent tarixi. — M. 1963-yil.
* *Ashurbeyli S. Shirvonshohlar* davlati. — B. 1983-yil.
**Nozemalar** (Nosema) — mikrospo-ridiyalar tipiga mansub bir hujayralilar urugʻi. 120 ga yaqin turi bor. Hayvon toʻqimalari, organlari yoki orga-nizmini zararlaydi. Tipik turi ipak qurti nozemasi sporanti 2 yadroli spora hosil qiladi. Tut ipak qurtida peb-rina (qorason) kasalligi paydo qilib, qurtlarning yalpi qirilib ketishiga sabab boʻladi. Asalari nozemasi asalarida ichburugʻ paydo qiladi; arilar oilasining yoppasiga qirilib ketishiga sabab boʻladi. Odam ham nozematoz bilan zararlanishi va halok boʻlishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yaylov** — chorva mollari erkin (haydab) boqiladigan oʻtzor. Tabiiy va ekma oʻtzorlar mavjud. Tabiiy yaylovda, asosan, koʻp yillik oʻtlar va chala butalar oʻsadi, madaniy yaylovga esa bir va koʻp yillik dukkakli, boshoqli oʻtlar urugʻi aralashtirib ekiladi (qarang Madaniy yaylov, Tabiiy yaylov).

Yaylov chorva mollari uchun eng arzon va qimmatli koʻk ozuqa manbai. Mollar yaylovda boqilganda bogʻlab (ogʻilda) parvarish qilinganiga qaraganda mahsuldorligi 25—40% ga ortadi, mahsulotining sifati yaxshilanadi.

Geografik zonallik va vertikal zonallik qonuniyatlariga qoʻra, shimoldan janubga tomon va tekislikdan togʻlarga koʻtarilgan sari oʻt qoplami turi va tabiiy iqlim sharoitlari ham oʻzgarib boradi. Shu sababli yaylovlar quyidagicha tavsiflanadi: tundra, oʻrmon, oʻrmon-dasht, dasht, chala choʻl, choʻl, togʻ zonalari (subalp — dengiz sathidan 1800—2800 m balandlikda va alp — dengiz sathidan 2800—3400 m balandlikda) yaylovlari.

Oʻzbekistonda qoramol, qoʻy, echki podalari, ot uyurlari adir va togʻli zonalarda mavsumiy — erta bahordan kech kuzga qadar, tuya, qorakoʻl qoʻylari choʻl zonalarida yil boʻyi yaylovlarda boqiladi. Madaniy yaylovlar yaratishda Qoraqum, Qizilqum choʻllarida qora saksovul, izen, qandim, qoʻngʻirbosh, chogon, kamforosma kabi choʻlyaylov ekinlari ekiladi. Tabiiy yaylovlar hosildorligini oshirish uchun ulardan toʻgʻri foydalanish va yaylovlar holatini yaxshilash choralari koʻriladi. Buning uchun har yili mollar boqiladigan yaylovlar almashtiriladi; oʻt ham navbat bilan oʻriladi; oʻtzorlar oʻgʻitlanadi; zararli va zaharli oʻtlarga qarshi kurashiladi.

Oʻzbekistonda jami pichanzorlar mayd. 112 ming ga, Ya.lar mayd. 22,15 mln.ga boʻlib, uning asosiy qismi choʻl va togʻli hududlarda joylashgan, shundan 19,4 mln.ga Ya. suv bilan taʼminlangan (2001).

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Michaela Walsh** (tugʻ. 1993-yil 5-iyun) — irlandiyaik Bokschi, 57 kg gacha toifasida ishtirok etadi, Irlandiya terma jamoasi aʼzosi. 2018-yilgi Yevropa chempionati gʻolibi, 2019-yilgi Yevropa oʻyinlarining kumush medali sovrindori, 2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlari ishtirokchisi.

Faoliyati
---------

Michaela Walsh Shimoliy Irlandiyada yashaydi. Eng engil vazn toifalarida ringga chiqadi. 2014-yilgi Glazgodagi (Shotlandiya) Hamdoʻstlik oʻyinlarida Michaela Walsh boʻlingan qarorda kumush medalni qoʻlga kiritdi. 2018-yilda u engil vazn toifasiga chiqdi va yana kumush medalni qoʻlga kiritdi. Uning akasi Aydan ham boks boʻyicha Hamdoʻstlik medali sovrindori.

2018-yilgi Sofiyada (Bolgariya) boʻlib oʻtgan Evropa chempionatida u chempionatning bronza medalini qoʻlga kiritib, sovrindor boʻlishga muvaffaq boʻldi. Oʻsha yili Nyu Delida (Hindiston) ayollarning boks boʻyicha oʻrtasida boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida 1/8 final uchrashuvida irlandiyalik sportchi italiyaik Alessia Messiano bilan uchrashib, unga 1:4 hisobida imkoniyatni boy berib, Jahon chempionatidagi oʻyinini yakunladi.

2019-yilgi Minskda (Belarus) boʻlib oʻtgan Yevropa oʻyinlarida u kumush medalni qoʻlga kiritdi, hal qiluvchi jangda bolgariyalik bokschi Stanimira Petrovaga yutqazdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ishtirok etgan. 1/8 finalda u Italiya sportchisi Irma Testaga yutqazdi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
**Pinsk** — Belarusning Brest viloyatidagi shahar, Pina daryosining Pripyatga quyiladigan joyida. Temir yoʻl stansiyasi. Dare porti. Aholisi 132,6 ming kishi (1998). P.da yengil (trikotaj kombinati, sunʼiy charm, zigʻir tola zavodlari), yogʻochsozlik, oziq-ovqat sanoatlari rivojlangan. Kema taʼmirlash, temir-beton buyumlari zavodlari ishlab turibdi. Belarus melioratsiya va suv xoʻjaligi ilmiy tadqiqot institutining Polesye kompleks boʻlimi, drama teatri, tarixiy-meʼmoriy qoʻriqxona mavjud. Shahar 1097-yildan maʼlum. 1318-yildan Litva va Polsha tarkibida, 1793— 1917-yillarda Rossiya imperiyasi, 1921— 39 yillarda Polsha tarkibida. Fran-siskan kostyoli (16-asr boshlari), But-rimovich saroyi (18-asr) bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |