**İnaloğulları bekligi** yoki **Yinaloğulları bekligi** (turkcha: *İnaloğulları Beyliği*) — 1098-1183-yillar orasida Diyorbakir va tutash hududlarda hukmronlik qilgan markazi Diyorbakir boʻlgan Onadoʻlidagi turk-islom bekligi. Beklikning asoschisi Sadr Bey. Beklik oʻz ismini asoschisi Sadr Beyning oʻgʻli va beklikning ikkinchi beki İnal Beydan olgan.

Tarix
-----

Beklikka 1092-yilda Saljuqiylar imperiyasi sultoni Malikshoh vafot etganidan soʻngra, hududdagi turkman beklarini yengib, Amid shahrini egallagan Sadr Bey tarafidan asos solingan boʻlsa-da, dastlab, beklik Saljuqiylar imperiyasiga vassal boʻlgan. 1096-yilda Sadr Bey vafot etganidan keyin beklik taxtiga Sadr Beyning oʻgʻli İnal Bey chiqdi. İnal Bey 1098-yilda oʻz bekligini Saljuqiylar imperiyasidan mustaqil deb eʼlon qildi va rasman İnaloğulları bekligiga asos solindi. Biroq, qisqa vaqt oʻtgach, beklikka asos solingan 1098-yilning oʻzida İnal Bey vafot etgach, beklik atrofdagi yirik va kuchli turk bekliklari hukmronligi ostida oʻz mavjudligini davom ettirdi. 1110-yilda beklik taxtiga İl-Aldı oʻtirdi. Uning davrida beklik qaytadan oʻz mustaqilligiga ega chiqdi. İl-Aldı Ahlatşahlar bekligi bilan bir qancha urushlar olib bordi va bekligi hududini yanada kengaytirdi. 1124-yilda İsmaililar bilan jang qildi. 1133-yilda Zangiylar bilan boʻlib oʻtgan urushda İl-Aldıning magʻlub boʻlishiga qaramasdan, beklik oʻz mustaqilligini saqlab qola oldi.

1142-yilda İl-Aldı vafot etdi. Undan soʻng beklik taxtiga İnaloğulları bekligining oxirgi beki Cemaleddin Şemsilmülük Mahmud chiqdi. İl-Aldıning vafotini fursat bilgan Artuklu bekligi İnaloğulları bekligining hududlarini birin-ketin egallab oldi. Chorasiz qolgan Cemaleddin Şemsilmülük Mahmud oʻz bekligini Artuklu bekligiga vassal sifatida boshqardi. Beylik 1183-yil 9-may kuni Ayyubiylar tomonidan butunlay bosib olindi va tugatildi.

İnaloğulları bekligi beklari
----------------------------

| Bek | Hukmdorlik yili | Izohlar |
| --- | --- | --- |
|
| Sadr Bey | 1095-1096 |  |
| İnal Bey | 1096-1098 | Beklikka oʻz nomini bergan |
| Fahrüddevle İbrahim Bey | 1098-1110 |  |
| Ebumansur Sadidevle İlaldı | 1110-1142 |  |
| Cemaleddin Şemsilmülük Mahmud | 1142-1183 |  |
|

Manbalar
--------

1. ↑  Hasan Celal Güzel, Cem Oğuz, Osman Karatay *Türkler*, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara 2002, s. 202
2. ↑  „Tarih Öğretmenleri Sayfası" (deadlink). 2015-yil 11-aprelda asl nusxadan arxivlandi.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2012-03-16).
3. ↑  Öztuna, Yılmaz, „Devletler ve Hanedanlar" Cilt: 2, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1996, s. 47



|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Onadoʻli bekliklari |
| --- |
|  |
| 1-davr | 
* Ahlatşahlar
* Artuklu
* Çaka
* Çubukoğulları
* Dânişmendliler
* Dilmaçoğulları
* Erbil
* İnaloğulları
* Mengüçlü
* Saltuklu
* Tanrıbermiş
 |
|  |
| 2-davr | 
* Aydınoğulları
* Candaroğulları
* Canik bekliklari
	+ (Bafra
	+ Hacıemiroğulları
	+ Kubadoğulları
	+ Kutluşahlar
	+ Tâceddinoğulları
	+ Taşanoğulları)
* Çobanoğulları
* Dobruca
* Dulkadiroğulları
* Eretna
* Erzincan
* Eşrefoğulları
* Germiyanoğulları
* Hamitoğulları
* İnançoğulları
* Kadı Burhâneddin
* Karamanoğulları
* Karesi
* Menteşe
* Pervâneoğulları
* Ramazanoğulları
* Sâhib Ataoğulları
* Saruhanoğulları
* Tekeoğulları
* Umuroğulları
 |

 |