recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Transpiratsiya** (lot. trans orasidan, oralab va spiro — nafas olaman, nafas chiqaraman) — oʻsimliklarning suv bugʻlatishi. Muhim fiziologik jarayonlardan boʻlib, oʻsimlikning toʻxtovsiz nam olib turishiga yordam beradi, tuprokdan mineral tuzlarning kelib turishini taʼminlaydi, toʻqimalar harorati, turgor darajasi va protoplazmaning tarangligini boshqarib turadi. Asosiy T. organi barg boʻlib, undagi mezofill hujayralari hujayralar oraligʻiga doim suv bugʻini ajratib, soʻngra uni barg ogʻizchalari (ogʻizcha T.si) yoki kutikula (kutikula T.si) orqali atmosferaga tarqatadi. T. kattaligi tashqi muhit sharoitlari — yoritilganlik, tuproq va havo harorati, namligi, shamol kuchi, shuningdek, kamroq darajada oʻsimlik turi va navlarning biologik xususiyatlariga bogʻliq. Tashqi muhit sharoitlari T.ning sutkalik va mavsumiy jadalligiga taʼsir koʻrsatadi. Maksimal T. mavsumning eng issiq davrlarida va kunning yarmigacha, minimal T. saharda va qishda kuzatiladi. T. j a dalligi turli suv va oziq, rejimlarida oʻsimliklarning suv bilan taʼminlanish darajasini va ularning mahsuldorligini tavsiflab beradi. U 1 dm2 barg sathidan maʼlum vaqt birligida (mg. dm2/soat) bugʻlangan suv miqdori bilan aniklanadi. 1 l suv sarflanganda oʻsimlik hos\_il\_\_kiladigan quruq modda miqdori T. unumdorligi, 1 g quruq modda hosil qilish uchun oʻsimlik sarf etadigan suv T. koeffitsiyenti deyiladi. Maye. 1 g QURUQ modda hosil qilish uchun gʻoʻza 400—700, kuzgi bugʻdoy 500 g gacha, suli 415—500, tarik, 200—280 g suvni bugʻlatadi. Shu sababli tuproqda namlikni saqlashga moʻljallangan agrotexnika tadbirlari bilan bir qatorda maydon birligiga toʻgʻri keladigan ekin tuplari qalinligini shakllantirish muhim ahamiyatga ega (yana qarang Oʻsimliklarning suv rejimi).

Ad. Sleycher R. Vodniy rejim rasteniy, M. 1970; Libert E. Fiziologiya rasteniy, M. 1976; Samiyev X.S. Vodniy rejim i produktivnost xlopchatnika, T. 1979.

Abdukarim Zikiryoyev.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kamil Akmalevich Ikramov** (1927-yil 10-sentyabr, Samarqand – 1989-yil 4-iyun, Germaniya) sovet yozuvchisi, dramaturg va publitsist.

Hayoti
------

Komil Ikromovning otasi oʻzbek, Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Komitetining birinchi kotibi Akmal Ikromovich Ikromov (1898–1938), onasi yahudiy, Oʻzbekiston SSR qishloq xoʻjaligi xalq komissari oʻrinbosari Yevgeniya Lvovna Zelkina (1900–1938), Qizil professorlar instituti bitiruvchisi, Kommunistik akademiyasi Agrar institutining Sharqiy boʻlimi mudiri, „Agrar frontda" jurnali tahririyati aʼzosi, „Oʻrta Osiyoda agrar mavzusiga oid ocherklar" muallifi (1930).

Otasi 1937-yil sentyabr oyida oʻng qanot Trotskiy bloki ishi boʻyicha (N. I. Buxarin, A. I. Rikov, N. N. Krestinskiy, X. G. Rakovskiy va boshqalar bilan birga) hibsga olingan. Uchinchi Moskva sudida sud qarori bilan u 1938-yil mart oyining oʻrtalarida oʻlimga hukm qilindi. Uning onasi oʻsha yilning 28-martida hibsga olinib, oʻlimga hukm qilindi va Komil bobosi va buvisi – shifokor Lev Zaxarovich Zelkin va Chernigovskiy koʻchasi, 4-uy, 23-xonadonda yashovchi yozuvchi Berta Pavlovna Zelkina bilan yashash uchun Moskvaga koʻchib oʻtdi.

1943-yil noyabr oyida Komil Ikromov Sovet Ittifoqiga qarshi tashviqot uchun hibsga olindi va majburiy mehnat lagerida besh yilga hukm qilindi. 1948-yilda ozodlikka chiqarilgan, ammo 1951-yilda xuddi shu modda bilan yana qamoqqa olingan. 1951–1955-yillarda Qaragʻandi lagerida jazo muddatini oʻtagan.

1956-yilda Krupskaya nomidagi Moskva viloyat pedagogika institutining filologiya fakultetiga oʻqishga kirib, 1961-yilda tamomlagan.

Ikromov 1989-yilda Kyolnda vafot etgan. U Kuntsevo qabristoniga dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Сталинские расстрельные списки" (deadlink). 2018-yil 18-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 30-iyul.
2. ↑  „*Грунин Ю. В.* Спина земли. – Астана: Алем, 1999. – 139 с.". 2021-yil 9-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 3-yanvar.
**Frittlar** (ital. fritta, frigo — qovuraman, quritaman) — shisha yoki keramikaning mikroelementlar (bor, pyx, marganets, molibden, mis, temir) bilan qotishmasi holidagi mikrooʻgʻit. Taʼsir etuvchi moddalar miqdori F. tayyorlash texnologiyasiga bogʻliq. Koʻproq konsentrlangan borli F.da 6% gacha, misli F.da 15,2% gacha, ruxli F.da 19% gacha, marganetsli F.da 26% gacha, molibdenli F.da 4,5% gacha mikroelement boʻladi. F. oʻsimliklar mikroelementlar bilan bir tekisda ozikdanadigan manbadir. F. tuprokda sekin eriydi (nordon muhitda tezroq), mikroelementlar yuvilib ketmasligi sababli oʻsimliklar bir necha yil davomida oʻzlashtiradi. F. oʻsimlik oʻsishini, mahsulot sifatini yaxshllaydi, baʼzi fermentlar, mas, askorbinoksidaza, peroksidaza, polifenokendazalar faolligani oshiradi, barg toʻqimalarining oksidlanishini kamaytiradi. Juda maydalangan F. tuproqqa asosiy ishlov berishda yoki ekish paytida organik va mineral oʻgʻitlar bilan birga solinadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Konstantin Gerasimovich Rodenko** (1923–1985) Ishchi-dehqonlar Qizil Armiyasi serjanti, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1945).

Biografiyasi
------------

Konstantin Rodenko 1923-yil 7-martda Toshkentda tavallud topgan. U maktabda toʻqqizinchi sinfgacha oʻqigan. Armiyaga chaqirilgunga qadar Solikamskda yashab, ishlagan. Rodenko 1944-yilda ishchilar va Qizil dehqonlar armiyasi safiga chaqirildi. Oʻsha yildan Ulugʻ Vatan urushi frontida xizmat qila boshlagan.

1945-yil aprel oyiga kelib serjant Konstantin Rodenko 3-Belorussiya fronti 43-armiyasining 70-piyoda diviziyasining 224-artilleriya polkida qoʻmondonlik vazifasini bajardi. USharqiy Prussiyadagi janglarda ajralib turardi. Rodenko ekipaji Kyonigsbergga yaqinlashishda Gross-Fridrixsbergning hududi uchun boʻlgan jangda 4 ta ogʻir pulemyotni, 1 ta kuzatuv postini, 1 ta artilleriya qurolini va koʻp sonli dushman askarlari va ofitserlarini yoʻq qildi. Nemislarning qarshi hujumini qaytarish paytida shaxsan oʻzi dushmanning 40 ga yaqin askar va zobitlarini yoʻq qildi. Rodenko ekipaji 1945-yil 9-aprelda Moditten qal’asi uchun boʻlgan jangda kanal boʻylab koʻprik qurdi va birinchi boʻlib dushman pozitsiyasiga kirib, 1 ta tankni yoʻq qildi. Nemislarning qarshi hujumlarini qaytarish paytida Rodenko 17 ta dushman askarini yoʻq qildi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 19-apreldagi farmoni bilan serjant Konstantin Rodenkoga „Nemis bosqinchilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi hamda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun" Lenin ordeni,8867 sonli „Oltin yulduz" medali va Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor boʻldi.

Rodenko urush tugaganidan keyin Sovet Armiyasida xizmat qilishni davom ettirdi. Toshkentda yashab ijod qilgan.1985-yil 25-iyunda vafot etgan va Toshkent harbiy qabristonidagi Qahramonlar xiyoboniga dafn etilgan.

Shuningdek, u 1-darajali Vatan urushi, Qizil Yulduz ordeni va bir qator medallar bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.*.
2. ↑  *Золотые Звёзды Прикамья. 4-е изд. Пермь, 1988.*.

Adabiyot
--------

* Geroi Sovetskogo Soyuza: Kratkiy biograficheskiy slovar / Pred. red. kollegii I. N. Shkadov. – M.: Voenizdat, 1988. – T. 2 /Lyubov – Yaщuk/. – 863 s. – 100 000 ekz. – ISBN 5-203-00536-2.
* Geroi Prikamya. Perm. „Pushka", 2006.
* Geroi Sovetskogo Soyuza – uzbekistansi. Tashkent, 1984.
* *Drigo S. V.* Za podvigom – podvig. Kaliningradskoe kn.izd. 1984.
* Zolotie Zvyozdi Prikamya. 4-e izd. Perm, 1988.
* Pochyotnie grajdane g. Solikamska… – Solikamsk, 2000.
**Tikanboshlilar**, akantotsefallar (Acanthocephala) — birlamchi tana boʻshlikli chuvalchanglar sinfi (baʼzi maʼlumotlarga kura tip). Gavdasi qopga oʻxshash, uz. 1— 65 sm. Kugikulasi ostida qalin gipoderma qavati joylashgan. Gavdasining oldingi uchidagi koʻp ilmoqli xartumi yordamida xoʻjayin tanasiga yopishadi. Xartumi tana ichiga tortiladi. Halqa va boʻylama muskullari bor. Ichagi boʻlmaydi (osmotik oziqlanadi). Ayirish sistemasi protonefridiy tipida. Nerv sistemasi oldingi tomonda joylashgan bosh nerv gangliysi va undan ketadigan nervlardan iborat. Ayrim jinsli, tuxum qoʻyadi. Metamorfoz va xoʻjayin almashtirib rivojlanadi. Oraliq xoʻjayini — qisqichbaqasimonlar va hasharotlar. 6 turkum, 14 oila, 500 dan ortiq turi bor. Asosan, hayvonlarda, baʼzan odamda parazitlik qilib, akantotsefalyoz kasalligini paydo qiladi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Pitonlar** (Pythoninae) — soxta oyoqlilar oilasiga mansub ilonlar kenja oilasi. Uzunligi 1,5 m dan (kirol P.) 10 m gacha (toʻrsimon P.). Rangi har xil. Yuqori lab qalqonida issiqni sezadigan termoretseptorli 2—3 ta chuqurchasi boʻladi. Termo-retseptorlari yorda-mida yaqinlashayotgan issiq qonli hayvonlarni sezadi. 27 turi sharqiy yarim sharning tropik va subtropik qismida tarqalgan. Asosan, oʻrmonlarda yashaydi. Sut emizuvchilar, sudralib yuruvchilar, qushlar bilan ozikdanadi. Yirik P. chiyaboʻri, jayra, yosh leopard va toʻngʻizlarni butunlay yutishi mumkin. Odamga deyarli tegmaydi. Urgochisi 107 tagacha tuxum qoʻyib, uni birmuncha vaqt bosib yotib isitadi va yirtqichlardan himoya kiladi. Goʻshti va yogʻi isteʼmol qilinadi; terisidan turli buyumlar yasashda foydalaniladi. P. tutkinlikda 25 yilgacha yashaydi, lekin deyarli koʻpaymaydi. Ayrim turlari himoya qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lazar Solomonovich Minor** (1855-yil, Vilnyus – 1942-yil, Toshkent) – rus va sovet nevropatologi. RSFSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1927).

Biografiyasi
------------

Lazar Solomonovich 17-dekabr 1855-yil Zelik (Solomon Alekseyevich) Minor oilasida tavallud topgan. U 4-Moskva gimnaziyasini (1874) va Moskva universitetining tibbiyot fakultetini (1879) imtiyozli diplom bilan tamomlagan. Lazar A. Y. Kojevnikov va A. I. Babuxin bilan asab kasalliklari klinikasi va gistologik laboratoriyada ishlay boshladi. Tez orada harbiy xizmatga chaqirildi. U yerda Moskva harbiy gospitaliga shifokor etib tayinlandi va bir yil ishladi.

Minor 1882-yilda miyadagi funksiyalarni lokalizatsiya qilish masalasini oʻrgangan va „Striatumning ahamiyati masalasi boʻyicha" mavzusidagi dissertatsiyasi uchun tibbiyot fanlari doktori ilmiy darajasini oldi. Himoyadan soʻng bilimini yaxshilash uchun Fransiya poytaxti Parijdagi J. Charcot klinikasida va Vulpian laboratoriyasida ishlashga joʻnab ketdi.

Lazar 1884-yildan Moskva universitetida dotsent lavozimida dars berdi. Shuningdek, u Yauzskaya va Basmannaya ishchilar kasalxonalarida maslahatchi boʻlib ishladi. 1896-yilda Devichye maydonida Alekseyevskaya poliklinikasi ochilgandan soʻng, poliklinikaning nevrologiya boʻlimi mudiri boʻlib faoliyat olib bordi.

Lazar 1910-yildan 1932-yilgacha Oliy ayollar kurslarida tashkil etilgan nevropatologik klinikaning direktori boʻlib ishladi va kurslarda (1918–1929-yillarda 2-Moskva davlat universitetida) asab kasalliklari boʻyicha maʼruzalar oʻqidi.

### Oilasi

Minorning qizi Nina Lazarevna Minor (1886–1944) 1936-yilgacha turmush oʻrtogʻi faylasuf Sergey Iosifovich Gessen bilan yashagan. 1942-yilda oʻgʻli shoir Yevgeniy Sergeyevich Gessen (1910–1945) bilan birga Terezin konslageriga surgun qilingan. Nina Maliy Trostenets konslagerida, oʻgʻli Osvensim konslagerida vafot etdi. Uning kenja oʻgʻli polshalik slavyan Dmitriy Sergeyevich Gessen (1916–2001) Ikkinchi Jahon urushi qatnashchisi boʻlgan.

Minorning oʻgʻli Viktor Lazarevich Minor (1890–?) nevropatolog va tibbiyot fanlari doktori boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „НЭБ - Национальная электронная библиотека" (ru). *rusneb.ru - Национальная электронная библиотека*. Qaraldi: 2023-yil 17-noyabr.
2. ↑  „Летопись Московского университета". Qaraldi: 2023-yil 17-noyabr.
3. ↑  S 1930 goda – 2-y Moskovskiy meditsinskiy institut.
4. ↑  „Про Виктора Лазаревича Минора". *www.famhist.ru*. Qaraldi: 2023-yil 17-noyabr.
5. ↑  *Nauka i zhiznʹ*. Izd-vo "Pravda", 1975.
**Dendrobatsillin** - bakterial preparat; spora-kristall hosil qiluvchi bakteriya — Bacillus thuringiensis var. Dendrolimus asosida olinadi. Asosan sporalar va inert toʻldirgich (makkajoʻxori ekstrakti, oqsil achitqi va b.) dan tashkil topgan kulrang kukun. Quruq va hoʻllanuvchan kukun holida ishlab chiqariladi. 1 g kukunida 60 (100) mlrd. yashovchan spora hamda shuncha zaharli oqsil kristallari (parasporal tanalar) mavjud. D. koʻsak qurtining turli, ayniqsa 1—2 yoshdagi kurtlariga yaxshi taʼsir etadi. Qurt tanasiga D. ozuqa bilan birga kiradi, shuning uchun preparat purkashni zararkunandaning eng faol ozikdanish davrida oʻtkazish kerak. Havo haroratining yuqori boʻlishi D. samaradorligini yana ham orttiradi. Traktor purkagichlari yordamida purkaladi. Suspenziya tayyorlash vaqtida D.ga insektitsid ham qoʻshiladi. 85% li hoʻllanuvchan kukuni sarf normasi sevin bilan aralashtirilganda 0,7— 1,0+0,3 kg/ga, ish suyukligi 200—400 l/ga.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tugʻon Turk maqbarasi** (yoki *Toʻgʻon Turk maqbarasi*) – Oʻzbekiston Respublikasining Xorazm viloyati Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Maqbara XIX asrga oid boʻlib, bugungi kunda „Ichan-qalʼa" MFY, Zargarlar koʻchasi, 19-uyda joylashgan. Obyekt Toshhovli saroyining shimolida aholi yashab turgan mahalla ichida joylashgan bir gumbazli imoratdir. 

Tugʻon Turk maqbarasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi.

Qurilish tarixi
---------------

Maqbara Ichan qalʼa yaqinida joylashgan Zargarlar koʻchasida, Toshhovli saroyining shimoli-gʻarbiy burchagida joylashgan. Mavjud maʼlumotlarga koʻra, maqbara asli turk musulmonlaridan boʻlgan va 712-yili Xorazmni zabt etgan Qutba ibn Muslimning Xorazmga yuborgan elchilaridan biri boʻlgan Toʻgʻon Turk sharafiga bunyod etilgan. XIII asr boshlarida Chingizxon qoʻshinlari deyarli butun shaharni vayron etganida maqbaraga ham jiddiy zarar yetgan. Maqbara XIX asrda qayta qurilgan.

Maqbara binosining poydevori yer sathidan bir metr chuqurlikka qadar yetib boradi. Bunga sabab qilib maqbara binosining qadimiy ekanligi koʻrsatiladi. Toʻgʻon Turk ota haqidagi maʼlumotlar bizgacha yetib kelmagan. Xiva xonligining tarixchisi Muhammad Yusuf Bayoniyning yozishicha, uning qabri Koʻhna Ark saroyining ichida joylashgan. Boshqa bir tarixchining yozishicha, u turkiy qabilalardan boʻlib, Abu Muslim Xurosoniy qoʻl ostida harbiy sarkarda boʻlib xizmat qilgan. Abu Muslim Xurosoniy Fargʻonada oʻldirilmoqchi boʻlganidan keyin Xorazmga qochib kelgan va umrining soʻnggi yillarini shu yerda oʻtkazgan. Uning vafotidan keyin shahar aholisi Toʻgʻon ota sharafiga maqbara bunyod etishgan.

Yana qarang
-----------

Vayangan bobo maqbarasi

Poyanda maqbarasi

Yusuf Hamadoniy maqbarasi

Uch avliyo maqbarasi

Manbalar
--------

1. ↑  „Тарихий, бадиий ёки ўзга маданий қимматлилиги туфайли гаров ва ипотека қўлланилиши мумкин бўлмаган объектлар рўйхати (ЎзР ВМ 05.12.2014 й. 335-сон қарорига илова) | Majburiyatlar va shartnomalar toʻgʻrisidagi umumiy qoidalar | Oʻz kuchini yoʻqotgan hujjatlar | Fuqarolik va oila qonunchiligi | OʻzR KonunchiligiMaʼlumotlar tizimi „Tarixiy, badiiy yoki oʻzga madaniy qimmatliligi tufayli garov va ipoteka qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obʼektlar roʻyxati (OʻzR VM 05.12.2014 y. 335-son qaroriga ilova)" | NRM.uz". *nrm.uz*. Qaraldi: 28-oktyabr 2023-yil.
2. ↑  „MODDIY MADANIY MEROSNING KO‘CHMAS MULK OBYEKTLARI MILLIY RO‘YXATINI TASDIQLASH TO‘G‘RISIDA". 13-oktyabr 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-oktyabr 2023-yil.
3. ↑  „Khiva - Tugon Tura Mausoleum | Uzbekistan" (en-GB). *Turkestan Travel*. Qaraldi: 28-oktyabr 2023-yil.
4. ↑  „To‘g‘on Turk ota maqbarasi" (uz). *Xiva*. Qaraldi: 28-oktyabr 2023-yil.
5. ↑  „Toghon Turk Mausoleum (19th century)" (en). *Xiva*. Qaraldi: 28-oktyabr 2023-yil.
6. ↑  „Мавзолей Туган Тюрк ата" (ru). *Xiva*. Qaraldi: 28-oktyabr 2023-yil.
**Polifagiya** (poli... va ... fagiya) — 1) odamlarda, mechkaylik — ovqatni haddan tashqari koʻp isteʼmol qilish. P. sogʻlom odamda energiya va oqsilga talabning oshishi (uzoqochlikdan, ogʻir jismoniy mehnat va yuqumli kasalliklardan soʻng) yoki ayrim kasalliklar (qandli diabet, buqoq va boshqalar), shuningdek, gipotalamusdagi ovqatlanish markazining qoʻzgʻalishi tu-fayli (mas, nevrozlar, aqli zaiflik-da) paydo boʻladigan soxta ochiqish hissi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin; 2) hayvonlarda, hammaxoʻrlik (zoologiya); hayvonlar (polifaglar)ning xilma-xil oʻsimlik va hayvonlar bilan oziqlanishi. Masalan, oʻtloq parvonasi qurti 160 turga yaqin oʻsimlik, sariq oʻrmon chumolisi yuzlab tur hasharotlar va boshqa umurtqasizlar hamda ayrim oʻsimliklar bilan oziqlanadi. Baqalar, qur-baqalar, kaltakesaklar, koʻpchilik yirt-qich qushlar (kalxatlar, burgutlar), sut emizuvchilar (boʻrilar, tulkilar) P. hisoblanadi. P. ovqat hazm qilish sistemasida muayyan anatomik, biokimyo-viy va fiziologik moslanishlar (mas, xilmaxil fermentlar boʻlishi) bilan bogʻliq. P. hayvonning oziq kam boʻlgan chekka shimol yoki choʻl sharoitida yashab qolishiga imkon beradi. Hayvonlarning bir xil yoki bir necha xil oziq bilan oziqlanishi monofagiya yoki stenofagiya deyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Merinolandschaf** yoki **Württemberger** - Merinosdan olinganqoʻylarining zoti. U Germaniyadagi xalqaro qo’ylarining 30% ni tashkil qiladi va eng keng tarqalgan zotidir. U Saksoniyaga birinchi marta 1765-yilda olib kelingan merinos qoʻylaridan kelib chiqqan. 

2018-yilda DAD-ISga 15 378 aholi toʻgʻrisida xabar berilgan.

Manbalar
--------

<div class="reflist reflist-columns references-column-width "style="column-width: Katharina Seuser, Klaus Dittrich (2013). Merinolandschaf (Wayback Machine saytida 9-noyabr 2011-yil sanasida arxivlangan) (in German). aid infodienst. Accessed September 2013. Breed data sheet: Merinolandschaf/Germany. Domestic Animal Diversity Information System of the Food and Agriculture Organization of the United Nations. Accessed 16 August 2020.</ref>

Knut Strittmatter (2004). Die Feinwollrasse Merinofleischschaf in Deutschland - Stand und Probleme (Wayback Machine saytida 28-sentabr 2013-yil sanasida arxivlangan) (in German). *Archiv Tierzucht* **47**: 25–35. Accessed September 2013.</ref>; ">

1. ↑  Christian Mendel, Albert Steiner (2013). Schafrassen in Bayern (in German). Bayerische Landesanstalt für Landwirtschaft. Accessed September 2013.

Qoʻshimcha oʻqish
-----------------

* A. Fisher (2003). *Deutsche Schafrassen* (nemis tilida). Shtutgart: Ulmer. pp. 88–118.
**Margarita Stavrovna Zorbala** (grekcha: *Μαργαρίτα Ζορμπαλά*, 1957-yil, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) – yunon qoʻshiqchisi.

Hayoti
------

Margarita Zorbala 1957-yilda Toshkentda tavallud topgan. SSSRda voyaga yetgan. Uning ota-onasi siyosiy yunon qochqinlari edi. Zorbala 2 yoshga toʻlganida oilasi Moskvaga koʻchib oʻtgan. Uning otasi Stavros Dmitriyevich Zorbalas sotsiolog boʻlib ishlagan. Onasi Yekaterina (Katina) qoʻshiqchi va aktrisa boʻlgan. Bundan tashqari Moskva universitetida yunon filologiyasidan dars bergan.

Margarita Zorbala 1993-yildan doimiy ravishda Limasol yaqinida joylashgan Kiprdagi kichik qishloqda yashagan. Sobiq eri Yorgos Kimulis, yunon aktyori, rejissyor va tarjimon boʻlgan.

Musiqiy faoliyati
-----------------

Ota-onasi Margarita va uning ukasi Dimitrisga yunon tili va yunon tarixi tarbiyasining ajralmas qismi boʻlib qolishi uchun hamma narsa qilishdi. Margarita oʻsmirlik chogʻida Mikis Teodorakis va Manos Hadzidakisning qoʻshiqlarini yoddan bilar va kuylar edi. U Moskvadagi yunon klubida qoʻshiqlar kuyladi va musiqa maktabida akkordeon chalishni oʻrganish uchun tahsil olgan.

Margarita Mikis Teodorakisni birinchi marta uchratganida atigi 9 yoshda edi. 17 yoshida Teodorakisning taklifiga binoan „Μπαλάντες" („Balladalar") ni ijro etish uchun Gretsiyaga joʻnagan. Albom muvaffaqiyatli chiqqandan soʻng, Moskvaga Lomonosov universiteti ispan filologiyasi fakultetini tugatish uchun qaytib kelgan. Soʻngra oʻqishni tamomlab, oilasi bilan Gretsiyaga qaytgan.

Margarita Gretsiyadagi Milliy teatr maktabini tamomlagan. Keyinchalik Chexovning „Platonov" va Dostoyevskiyning „Jinoyat va jazo" spektakli asosida yaratilgan „Yovvoyi asal" teatrlashtirilgan spektaklida oʻynagan. Shuningdek Mixalis Karagatsisning romani asosida „Sariq konvert" teleserialida rol ijro etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  „Zormbala Margarita". 2012-yil 24-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 14-fevral.
3. ↑  „Η Μαργαρίτα Ζορμπαλά εκ βαθέων". 2011-yil 15-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 14-fevral.
4. ↑  Giorgos Kimoulis
Tolib bolalar Qur'on oyatlarini o'rganadigan yog'och taxtalar
**Daara** - Senegalda asrlar davomida islomiy ta'limni G'arbiy Afrika mamlakatlarida yashovchi aholining barcha qatlamlari orasida yaxshi o'rganilishini ta'minlagan an'anaviy Qur'on maktablarini tushuntirish uchun ishlatiladigan nom.

Daarada ko'pincha jismoniy jazo qo'llaniladi, bu ko'plab G'arbiy Afrika musulmonlari orasida ta'lim jarayonining muhim qismi hisoblanadi. XALAAT va Birlashgan Millatlar Tashkiloti kabi tashkilotlar tomonidan masuliyatni suiiste'molqilish va "zamonaviy qullik" haqida tez-tez xabarlar chop etilgan. Bu hisobotlarda tolib deb nomlangan tilanchi bolalarga nisbatan moliyaviy ekspluatatsiya va shafqatsiz munosabatda bo'lish singari ayblovlar mavjud. Senegaldagi ko'plab toliblar ataylab o'zlariga zarar yetkazadilar, shuning uchun ular tibbiy yordamga muhtoj va daaralardan chiqarib yuboriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „xalaat". *xalaat*. 25-fevral 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-fevral 2016-yil.
2. ↑  „Thousands of children are abused in Senegal's religious schools". *The Economist* (11-iyun 2019-yil).
**Matvey Maksimovich Kayukov** (1892-yil, Samarqand, Samarqand viloyati, Rossiya imperiyasi – 1941-yil, SSSR) – sovet harbiy boshligʻi, GAU RKKA moddiy qismi boshligʻi, texnik qoʻshinlar general-mayori.

Hayoti
------

Matvey Kayukov 1892-yilda Turkmaniston SSR, hozirgi Oʻzbekistonning Samarqand shahrida oʻrta dehqon oilasida tugʻilgan. 1918-yildan (1920) Butunittifoq kommunistik (bolsheviklar) aʼzosi. Oliy harbiy maʼlumotga ega.

1918-yil apreldan Qizil Armiya safida koʻngilli boʻlib xizmat qilgan. Fuqarolar urushi qatnashchisi. Gʻarbiy, Janubiy, Sharqiy va Turkiston frontlarida jang qilgan. 1918-yilda – Gʻarbiy frontning alohida muhandislik otryadining Qizil Armiya askari boʻlgan. 1919-yilda – Sharqiy frontning janubiy kuchlari guruhi siyosiy boʻlimining informatori, Turkiston fronti muhandislar boshligʻi boʻlimining siyosiy instruktor-kutubxonachisi, 1920-yilda – Samarqand harbiy muhandislik distansiyasi harbiy komissari, Samarqand-Buxoro qoʻshinlari guruhi taʼminot boʻlimi harbiy komissari, 1920-yil noyabrdan – Turkiston davlat universitetining harbiy fakulteti talabasi boʻlgan.

Fuqarolar urushidan keyin Qizil Armiya artilleriya boshqarmasida mas’ul lavozimlarda ishlagan. 1922-yil avgustdan Artilleriya akademiyasida, 1925-yil sentyabrdan Qizil Armiya Harbiy-texnika akademiyasida talaba boʻldi. 1928-yil apreldan – kichik artilleriya qabul qiluvchisi. 1929–1931-yillarda – 2-boʻlim boshligʻining yordamchisi, artilleriya qabul qilish boshligʻining yordamchisi, ishlab chiqarish-texnik boʻlim boshligʻining yordamchisi, Qizil Armiya artilleriya boshqarmasi katta inspektori. 1932-yil yanvardan – Qizil Armiya Qurol-yarogʻi boshligʻi texnik shtabining moddiy qismi byurosi boshligʻi). 1-darajali muhandis (1935), brigada muhandisi (1936), uchastka muhandisi (1936). 1937-yildan – artilleriya materiallari boʻlimi boshligʻi, keyinchalik Qizil Armiya Bosh artilleriya boshqarmasi (GAU) boshligʻining oʻrinbosari. 1938–1941-yillarda – GAU direksiyasining 2-mobilizatsiya va texnik inspektsiyasi byurosi boshligʻi, GAU boshligʻi huzuridagi topshiriqlar uchun texnik qoʻshinlar general-mayori, SSSR Mudofaa xalq komissarining oʻrinbosari general-adyutanti lavozimlarida faoliyat yuritgan.

Hibsga olinishi va vafoti
-------------------------

Kayukov 1941-yil 29-iyun kuni hibsga olingan. Oʻsha yilning 28-oktyabrda Kuybishev shahri yaqinidagi Barbish qishlogʻida, L. P. Beriyaning 1941-yil 18-oktyabrdagi 2756/B buyrugʻi asosida 19 kishi, jumladan, generallar Loktionov, Stern, Arjenuxin, Proskurov, Rychagov, Smushkevich, Volodin, Savchenko va boshqalar bilan birgalikda general sudsiz otib oʻldirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  [Postanovlenie SNK SSSR № 01378/p ot 24.10.1937]
2. ↑  [Postanovlenie SNK SSSR № 01378/p ot 24.10.1937]
3. ↑  [Postanovlenie SNK SSSR № 01512/p ot 16.08.1938]
4. ↑  [Postanovlenie SNK SSSR № 945 ot 04.06.1940]
5. ↑  *A. A. Pechenkin.*  Vozdushniy as, nachalnik voennoy razvedki, „zagovorщik" I. I. Proskurov. – VIJ N1 (525) 2004
6. ↑  *wapkin.* „Особый состав: расстрел элиты авиации?! (ч.1)".  Записки по случаю (Sapienti sat). 2017-yil 1-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 3-iyun.
**Phobos: 1953** — bu Phantomery Interactive tomonidan ishlab chiqilgan sarguzashtli grafik oʻyin.

Oʻyin nashri
------------

Rossiyada oʻyin 2010-yil 4-martda marvarid qutisida sotuvga chiqdi. Oʻyin CP Digital tomonidan Novy Disk bilan hamkorlikda sotuvga chiqarilgan.

> 2012-yil iyul oyida oʻyin Yevropa bozori uchun ingliz tilida „1953 — KGB Unleashed" nomi ostida DVD diskda ham, raqamli formatda ham chiqarildi. Oʻyin Germaniyaning United Independent Entertainment GmbH kompaniyasi tomonidan nashr etilgan. 2013-yil 20-sentyabrda „1953 — KGB Unleashed" Steam-da rus, ingliz, nemis, fransuz va polyak tillarini qoʻllab-quvvatlagan holda chiqdi. Oʻyinni chet tillariga tarjima qilish Phantomery Interactive ishlab chiquvchilari ishtirokisiz oʻyin resurslarini buzish yoʻli bilan amalga oshirildi, shu munosabat bilan studiya direktori Georgiy Beloglazov oʻzining Facebook sahifasida oʻyin haqida izoh qoldirdi. Oʻyinning Yevropa „qaroqchi" versiyasining kelib chiqishi:
> 
> Koʻpchilik allaqachon soʻraganligi sababli, men Phobos 1953 (aka 1953 KGB Unleashed) Steam-da mutlaqo noqonuniy ravishda chiqarilganligini tasdiqlayman. Men bu qanchalik syurreal eshitilishini tushunaman, lekin INGLIZ TILIDA PIRATE LOCALIZATION bor. Oʻyin uchun biz bir tiyin royalti olmadik va bitta hisobot ham olmadik (shartnomaga koʻra, nashriyot sotilgan birinchi nusxadan bizga toʻlaydi). Albatta, biz bundan voz kechmaymiz, chunki hozirda pul bilan bogʻliq muammolarimiz yoʻq — biz qonuniy ravishda oʻyin hisobini nazorat qilishga intilamiz, chunki u allaqachon „yashil nur" dan oʻtgan. Hozircha tavsiya — sotib olmaslik.
> 
>

Tavsif
------

Ishlab chiquvchilar oʻz oʻyinlarini „psixologik izlanish" deb atashadi. Syujet SSSR Davlat xavfsizlik vazirligining inson miyasining chegaralarini, fikrni masofadan uzatish va qoʻrquvning inson tanasiga taʼsirini oʻrganish sohasidagi ishlanmalari bilan bogʻliq boʻlgan psevdotarixiy voqealarga asoslangan. Oʻyinchi oʻzini laboratoriya joylashgan yer osti bunkerida topadi. U 1953-yilda sodir boʻlgan qoʻrqinchli voqealar haqidagi haqiqatni bilishi kerak boʻladi, bu xodimlarning tugatilishiga va butun majmuaning saqlanib qolishiga olib keldi.

Oʻyin dvigateli
---------------

Oʻyin Phantomery Interactive-ning oʻzining Panopticum Engine -ga asoslangan boʻlib, u allaqachon Sublustrumda ishlatilgan.

Sovrinlar va mukofotlar
-----------------------

15-17-may kunlari Moskvada boʻlib oʻtgan Oʻyin ishlab chiquvchilar konferensiyasi 2009 da loyiha „Eng yaxshi sarguzashtli oʻyin" nominatsiyasida gʻolib chiqdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Кирилл Волошин.* Внутренняя империя. Два новых квеста Phantomery Interactive // Игромания. — 2009. — Andoza:Бсокр. — Andoza:Бсокр.[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  КРИ 2009 — Конференция Разработчиков компьютерных Игр (Wayback Machine saytida 2014-05-06 sanasida arxivlangan)
**Hamroxon Omonova** (1918.20.2, Navbahor tumani — 1996.26.9, Kattaqoʻrgʻon shahri) — Oʻzbekiston xalq artista (1981), 1945—96 yillar A. Majidiy nomidagi Kattaqoʻrgʻon teatrida aktrisa. Asosiy rollari: Oysara, Xolcha (K.Yashin, "Gulsara", "Nurxon"), Maysara, Hoji ona (Hamza, "Maysaraning ishi", "Boy ila xizmatchi"), Fotima (S.Jamol, "Foti-ma Sabriy"), Adolat (Uygʻun, "Parvona"), Xosiyat xola (I.Sulton, "Imon"), Boʻston xola (A.Qaxlor, "Ayajonlarim"), Farmonbibi (S.Ahmad "Kelinlar qoʻzgʻoloni"), Qumri (Oʻ. Umarbekov, "Qargʻalar uchsa qaraylik"), Sunbul (H. Gʻulom, "Ajab savdolar") va boshqa

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
BUYUK ABXAZ (KELASUR) DEVORI — Abxaziyadagi qad. mudofaa devori (5— 6-asrlar). Suxumi shahridan 4 km jan.roqdan boshlanib, Kelasur daryosining chap qirgʻogʻi orqali Janubiy Abxaziyani uragan holda Inguri daryosining Qora dengizga quyilish yerida tamomlanadi. U 150 yil mobaynida absil qabilalari tomonidan qurilgan; devor ohak bilan qorishilgan harsangtoshlardan qilingan boʻlib, uz. 160 km dan ziyod, balandligi 4 m, har 35–50 m masofada balandligi 8 m keladigan 2000 ga yaqin minora va burjlar bino qilingan. Burj va istehkomlarda kungura va shinaklar boʻlgan. Devor ham togʻ tomondan (shim.dan), ham dengiz tomondan boʻladigan hujumlardan mudofaa etgan. Bir necha marta qayta tiklangan. 14— 15-asrlardanboshlabharbiy ahamiyatini yoʻqotgan. Devorning koʻpgina qismi va vayrona holdagi bir necha yuz burji (minorasi) saqlanib qolgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Habibulla Asatovich Akbarov** (24-mart 1936-yil, Toshkent – 8-aprel 2023-yil, Toshkent) – geolog olim.

Faoliyati
---------

Oʻzbekiston fanlar akademiyasi akademigi (1994). Geologiya-mineralogiya fanlari doktori (1986), professor (1992). Oʻrta Osiyo politexnika institutining geol.-qidiruv fakultetini tugatgan (1958). Oʻrta Osiyo geol. va mineral xom ashyo institutida sektor mudiri (1968–79), boʻlim mudiri (1979–86), direktor oʻrinbosari (1987–91). 1992–96 yillarda ToshDTU prorektori va ayni vaqtda shu universitet foydali qazilma konlari kafedrasi mudiri. 1996-yildan Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Yer haqidagi fanlar boʻlimi raisi va fanlar akademiyasi Prezidiumi aʼzosi (1997-yildan). A.ning ilmiy ishlari endogen ruda konlari va maydonlari tuzilishi, ularning paydo boʻlish va joylashish qonuniyatlarini oʻrganish, rudalarni izlash va bashoratlashning ilmiy asoslarini ishlab chiqishga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Akademik Habibulla Akbarov vafot etdi" (uz). Qaraldi: 21 noyabr.

Adabiyotlar
-----------

* Tabiiy muhitni muhofazalashning geologiya asoslari, Toshkent, 1996-yil.
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Li Bonchun** (1917-yil 2-aprel, Nadejdinskoye, Primorsk oʻlkasi, Amur viloyati, Nikolsk-Ussuriysk tumani – 1970-yil 2-yanvar, Toshkent viloyati, Oʻrta Chirchiq tumani, Oʻzbekiston SSR) – Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda" fermer xoʻjaligi aʼzosi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1949).

Hayoti
------

Li Bonchun 1917-yilda Nikolsk-Ussuri tumani, Nadejdinskoye qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan.

1937-yilda Oʻzbekiston SSR Toshkent viloyatidagi maxsus posyolkaga surgun qilingan. 1939-yilda oʻrta maktabni tugatgan. 1939-yildan Quyi Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda" kolxozida oddiy kolxozchi, sholichilik jamoasi boshligʻi, brigadir, hisobchi boʻlgan. Li Bonchun 1941—1942-yillarda Toshkent qishloq xoʻjaligi institutida oʻqigan.

1948-yilda Li Bonchun boʻlinmasi 5,1 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 81,6 sentner sholi oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1949-yil 18-maydagi farmoni bilan Shuningdek, „1948-yilda MTS ishi uchun natura toʻlovlari va 1949-yil bahorgi ekinlarni ekish uchun tayyorlash, ularni toʻliq miqdorida urugʻlik bilan taʼminlashdagi ishtiroki uchun" Lenin ordeni hamda "Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali topshirilgan. Unga 1945-yil 6-iyunda „1941—1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medali ham berilgan.

Li Bonchun 1953-yilda KPSS aʼzoligiga qabul qilingan. U Xalq xoʻjaligi yutuqlari Butunittifoq koʻrgazmasida qatnashgan va sovrindor boʻlgan.

Li Bonchun Nafaqaga chiqqunga qadar „Polyarnaya zvezda" kolxozida ishladi. U 1970-yilda shu kolxozda vafot etgan va mahalliy kolxoz qabristoniga dafn etilgan.

Mukofotlari
-----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Lenin ordeni
* „1941—1945-yillardagi Ulug 'Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medali (1945-yil 6-iyun)

Adabiyotlar
-----------

* Шин Д. В. *Советские корейцы Герои Социалистического труда*, Алматы: Service Press, 2019
* Ким П. Г. *Корейцы Республики Узбекистан*, Ташкент: Узбекистон. 1993
* Ким Б. И. *Корейцы Узбекистана. Кто есть кто*, Ташкент, 1999

Manbalar
--------

1. ↑  „Дмитрий Шин в Новой жизни и Солдатском". *www.koryo-saram.site*. Qaraldi: 20-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Герой Социалистического Труда Ли Бончун". *www.warheroes.ru*. Qaraldi: 20-noyabr 2023-yil.

| * k
* m
* t
„Polyarnaya zvezda" kolxozining Sotsialistik Mehnat Qahramonlari |
| --- |
| Kolxoz aʼzolari | 
* Von Mensan
* Kim Pen Xva
* Kim Pengir
* Kim Pendyu
* Kim Sensu
* Kim Chanse
* Li Bonsen
* Li Bonchun
* Li Gvanok
* Li Gir Sen
* Li Yenson
* Li Sinbon
* Nikolay Li
* Pak Bon Chun
* Pak In Bok
* Son Chun Xva
* Ten Yen Seb
* Ten Man Bok
* Ton Ben Xun
* Xe Donyun
* Rim Xe
* Sergey Xe
* Tsoy Bon So

 |
**Maxim Iurcu** (talaffuzi: *Maksim Yurku*; 1993-yil 1-fevral) — moldaviyalik futbolchi, „Speranza" (Nisporeni) klubi hujumchisi.

Karyerasi
---------

Maksim Tiraspolning „Sherif" futbol akademiyasining tarbiyalanuvchisi. Uzoq vaqt davomida Tiraspolning „Dinamo-Avto" klubida oʻynadi. 2014-yil iyun oyida „Sherif" bilan shartnoma imzoladi. 27-iyun kuni Moldova Superkubogi oʻyinida jamoaning zaxira oʻyinchisi sifatida eʼlon qilindi. Jamoa „Zimbru Kishinyov"ga penaltilar seriyasida magʻlub boʻldi. 2015-yil 24-may kuni „Sherif" jamoasi Moldova kubogini qoʻlga kiritdi, Maksim 3:2 hisobida yakunlangan final uchrashuvining 52-daqiqasida gol urdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Максим Юрку: "Хочу играть не только в чемпионате, но и в Лиге Чемпионов"". moldfootball.com (2014-yil 30-iyun). Qaraldi: 2014-yil 21-iyul.
2. ↑  „Максим Юрку возвращается в «Шериф»". fc-sheriff.com (2014-yil 24-iyun). Qaraldi: 2014-yil 21-iyul.
3. ↑  „Отчёт о матче Кубка Молдовы". fc-sheriff.com. Qaraldi: 2015-yil 25-may.
4. ↑  „«Шериф» — «Дачия». Футбольный триллер". fc-sheriff.com (2015-yil 25-may). Qaraldi: 2015-yil 25-may.

Havolalar
---------

* FC Sheriff veb-saytidagi profil
* sports.md saytidagi profil
**Eron — Pokiston munosabatlari** Eron va Pokiston oʻrtasidagi ikki tomonlama diplomatik munosabatlardir. Mamlakatlar oʻrtasidagi davlat chegarasining uzunligi 959 km.

Tarixi
------

 Zulfiqor Ali Bxuttoning Eron imperatori Farah Pahlaviy bilan uchrashuvi. 1972-yil.
1947-yil avgustda mamlakatlar oʻrtasida diplomatik munosabatlar oʻrnatilgan. Eron dunyodagi Pokistonning suveren maqomini tan olgan birinchi davlat. 1955-yilda Pokiston, Eron, Iroq va Turkiya bilan birgalikda Bagʻdod paktiga qoʻshildi. Kelishuvdan 1959-yilda Iroq chiqib ketganidan soʻng nomi Markaziy Shartnoma Tashkiloti deb oʻzgartirildi. Markaziy Shartnoma Tashkilotining asl maqsadi mudofaa ittifoqini yaratish boʻlsa-da, Pokiston va Eron yaqin iqtisodiy hamkorlikni yoʻlga qoʻydi. 1979-yilda Eronda Islom inqilobi roʻy berdi, Shahanshoh Muhammad Rizo Pahlaviy hukumati agʻdarildi va Eronning yangi hokimiyatlari Markaziy Shartnoma Tashkilotidan chiqishga qaror qildilar.

Sovuq urush davrida mamlakatlar munosabatlarni rivojlantirishga harakat qilishdi: Eron Hindiston bilan boʻlgan ziddiyatida Pokistonni qoʻllab-quvvatladi. Pokiston, oʻz navbatida, Eron-Iroq urushi paytida Eronga harbiy yordam koʻrsatdi. 2000-yillarda Eron-Pokiston munosabatlari iqtisodiy va harbiy jihatdan mustahkamlanishda davom etdi. Eron va Pokiston qoʻshinlari umumiy chegara boʻylab giyohvand moddalar savdosi, baluj separatistlari va Tolibonga qarshi birgalikda kurashmoqda.

2013-yilda BBC Jahon Xizmati Soʻrovi Pokistonda oʻtkazgan soʻrovga koʻra, pokistonliklarning 76 foizi Eron siyosatini ijobiy baholaydi. Bu Pokistonni dunyodagi eng Eronparast davlatga aylantiradi.

Iqtisodiy va energetika aloqalari
---------------------------------

2005—2009-yillarda oʻzaro tovar ayirboshlash hajmi qariyb 1 milliard dollarga (500 million dollardan 1,4 milliard dollargacha) oshdi. 2014-yilda Erondan Pokistonga gaz quvuri qurilishi tugallanishi kerak edi. 2013-yil 29-yanvarda AQSh bosh konsuli Maykl Dodman Pokistonni energetika sohasida Eron bilan hamkorlikdan bosh tortmasa, uni iqtisodiy sanksiyalarga uchrashi toʻgʻrisida tahdid qildi. 2016-yilda ikki davlat hukumatlari 5 yil ichida tovar ayirboshlash hajmini 5 milliard AQSH dollariga yetkazishni rejalashtirganliklarini maʼlum qildi.

Har ikki davlat Islom Sakkizligi, Iqtisodiy Hamkorlik Tashkiloti (EKO) aʼzolari va Shanxay Hamkorlik Tashkilotida (SHHT) kuzatuvchilardir.

Manbalar
--------

1. ↑  „The World Factbook". 3-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-fevral 2017-yil.
2. ↑  „Pakistan - Early Foreign Policy". 3-noyabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-mart 2018-yil.
3. ↑  „Iran - Relations with Regional Powers". 3-noyabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-mart 2018-yil.
4. ↑  *Max Fisher*. „Iran is popular in Pakistan, overwhelmingly disliked everywhere else". Washington Post (11-yanvar 2013-yil).
5. ↑  „Pakistan, Iran plan to take annual trade to $5b | The Express Tribune". 31-may 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-mart 2018-yil.
Tuyaqush tuxumi
**Tuxum** — tarkibida barcha oziq moddalarga ega boʻlgan parranda mahsuloti. Isteʼmol uchun, asosan, tovuq, bedana, sesarka Tuxumlari ishlatiladi. Sifati, vazni, muddati va saqlanish sharoitiga qarab parhez va oshxona (oddiy) Tuxumlariga ajratiladi. Yangi, yuqori sifatli, sovuq haroratda saqdanmagan, muddati 7 kundan oshmagan Tuxumlar parhez Tuxum hisoblanadi. Tovuq Tuxumda 26% quruq modda, shu jumladan, 12—13% protein, 12% lipidlar (lipidlarning 99% sarigʻida toʻplangan), 1% uglevodlar, 1% mineral moddalar bor. Tuxum oqsili (okligi)ning 60% almashtirib boʻlmaydigan aminokislotalar, fermentlar (shu jumladan, lizotsim) va glikoproteidlar (avidin) dan iboraTuxum Tuxum sarigʻi (sariqligi) rangi uning tarkibidagi karotinoidlarga bogʻliq. Uning oʻrtasida urugʻlangan embrion diski joylashgan. Shuningdek, Tuxum tarkibida aminokislotalarga boy oqsil, letsitin, fosforli yogʻlar, 20 dan ortiq mikroelement qamda A, V, Ye, D va boshqa vitaminlar bor. Koloriyaliligi boʻyicha oʻrtacha semizlikdagi mol goʻshtiga teng keladi va yaxshi singadi. Joʻja ochirish uchun serpusht tovukdarning yirik Tuxumlari tanlab olinadi. Odatda, tovuq Tuxumi 55—65, kurkaniki 70—100 g, oʻrdakniki 70—90 g, gʻozniki PO— 180 g. boʻladi. Tuxum uzok, vaqt saklanadigan boʻlsa, oziq-ovqatlik sifati pasayib ketmasligi uchun, qayta ishlanib, undan qandolatchilik va non sanoatida ishlatiladigan melanj (muzlatish yoʻli bilan konservalangan tuxum massasi) va Tuxum kukuni tayyorlanadi. Melanji 8—10 oy, Tuxum kukunini 2 yil saklash mumkin.

Yana q.
-------

* Tuxumhujayra
* Tovuq

Manbalar
--------

1. ↑  „Tuxum" *OʻzME*. T-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Koʻk kapalak | *Biologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Naima Maxmudovna Maxmudova** (10-avgust 1928-yil, Toshkent -- 2017-yil 7-iyun) — shifokor, davlat va jamoat arbobi. SSSR Oliy Kengashining 10 va 11-chaqiriqlar Millatlar Kengashi deputati (1979—1989). Ikki chaqiriq Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi deputati.

Hayoti
------

Naima Maxmudovna Maxmudova 1928-yil 10-avgustda Toshkent shahrida, oʻzbek shoiri Batu (Maxmud Xodiyev) oilasida tugʻilgan.

1951-yilda Toshkent tibbiyot institutini (hozirgi Toshkent tibbiyot akademiyasi) tamomlagan.

1958-yilgacha *Urgut viloyat sanitariya-epidemiologiya stansiyasi* bosh vrachi, soʻng 1958—1963-yillarda *Samarqand viloyat sanitariya-epidemiologiya stansiyasi* bosh vrachi boʻlib ishlagan. 1963-yilda oilasi bilan Toshkentga koʻchib keldi.

1963—1971-yillarda *Oʻzbekiston SSR sogʻliqni saqlash vazirining oʻrinbosari*. 1971—1977-yillarda - *Oʻzbekiston kasaba uyushmalari kengashi raisining oʻrinbosari*. 1977—1986-yillarda - *Oʻzbekiston kasaba uyushmalari kengashi raisi* lavozimlarida faoliyat yuritgan.

Ikki marta Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi deputati va yana ikki marta Qoraqalpogʻiston ASSRdan SSSR Oliy Soveti Millatlar Kengashining 10-11 chaqiriq (1979—1989) deputati ]. *SSSR Oliy Kengashining sogʻliqni saqlash komissiyasining raisi boʻlib* ishlagan. Butunittifoq kasaba uyushmalari markaziy kengashi aʼzosi, *Oʻzbekiston xorijiy mamlakatlar bilan doʻstlik va madaniy aloqalar jamiyati* , Sovet ayollari qoʻmitasi aʼzosi boʻlgan.

1968-yilda "*Oʻzbekistonda terapiyaning tarixiy rivojlanishi*" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1975-yilda "*Oʻzbekistonda miya falajli bemorlarni tibbiy reabilitatsiya qilish va ijtimoiy moslashuvini tashkil etish* "mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1986-yilda professor unvonini oldi.

1986—2000-yillarda Toshkent pediatriya tibbiyot instituti ijtimoiy gigiena kafedrasiga (1997-yildan - *umumiy gigiena, ijtimoiy gigiena va salomatlikni tashkil etish* kafedrasi) mudirlik qilgan. Keyin u ushbu kafedraning professor-konsultanti edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Список депутатов Верховного Совета СССР 10 созыва". 2012-yil 5-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 21-aprel 2015-yil.
2. ↑  „Список депутатов Верховного Совета СССР 11 созыва". 2013-yil 28-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 19-aprel 2013-yil.
3. ↑  „Список депутатов Верховного Совета СССР 11 созыва". 2013-yil 28-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 19-aprel 2013-yil.

Adabiyotlar
-----------

* *Piter Lerner*. Maxmudova Naima Maxmudovna, konturlar. - Isroil, 2013. S. 110.
* *Naim Mahmudova*. Yelka hayoti.
* TKZ
«Katta Eron» oʻlkasiga kiruvchi hududlar
**Katta Eron** yoki **Buyuk Eron** (fors. ایران بزرگ‎ - *Iran-e bozorg*; fors. ایران‌زمین‎ - *Iranzamin*) — tarixiy, madaniy, diniy va siyosiy oʻlka. «Katta» yoki «Buyuk» oʻlkasi quyidagi hududlarni oʻz ichiga oladi: hozirgi Eronning hududi, gʻarbiy va shimoliy Iroq, shimoli-sharqiy Suriya, janubi-sharqiy Turkiya, Armaniston, Ozarbayjon, sharqiy, shimoliy va janubiy Gurjiston, Afgʻoniston, gʻarbiy, janubi-gʻarbiy va shimoliy Pokiston, Tojikiston, janubiy va gʻarbiy Qirgʻiziston, janubi-gʻarbiy va janubiy Qozogʻiston, Oʻzbekiston, Turkmaniston, Xitoyning Shinjon-Uygʻur muxtor tumani janubi va gʻarbi, Rossiyaning Dogʻiston, Checheniston, Ingushiya va Shimoliy Osetiya hududlari.

ХIХ asrdan to hozirgacha eronshunosligida ham «Katta Eron» ham «Eron» atamalari ishlatilib kelinadi. Shuningdek «Buyuk Eron» va «Eron madaniy oʻlkasi» kabi atamalar ham uchrab turadi. «Katta Eron» oʻlkasi hozirgi siyosiy jabhadan tubdan farq qilib, faqat tarixiy, madaniy va diniy birlikka ishora qiladi. «Katta Eron» oʻlkasi tarixi Sosoniylarning ushbu oʻlkaga kiruvchi hududlarini bosib olib Sosoniylar davlatiga asos solinganida boshlangan va boshqa sulolalar tomonidan davom ettirilgan. Forslar ushbu hududlarni egallab olishgani bilan ular oʻz dini, tili va madaniyatini mahalliy xalqlarga singdirishgan. Asrlar osha ushbu xalqlar va hududlar juda qalin hamkorlikda boʻlishgan.

Oʻlkaga kiruvchi hududlar
-------------------------

### Qadimda

* **Movarounnahr**
* Xorazm
* Samarqand
* Buxoro
* Soʻgʻd
* Choch
* Toshkent
* Fargʻona vodiysi
* **Xuroson**
* Baqtriya
* Balx
* Badaxshon
* Marv
* Xutalon
* Hirot
* Qobul
* Kichik Xuroson
* Balujiston
* **Siston**
* Yazd
* Kerman
* Isfahon
* Hamadon
* Ozarbayjon
* Armaniston
* Qurdiston

### Hozirgi paytda

* Eron bayrogʻi Eron — butunlay
* Armaniston — butunlay
* Ozarbayjon bayrogʻi Ozarbayjon — butunlay
* Gruziya bayrogʻi Gurjiston — janubiy, shimoliy va sharqiy qismi
* Turkiya bayrogʻi Turkiya — janubi-sharqiy qismi
* Iroq bayrogʻi Iroq — gʻarbiy va shimoliy qismi
* Suriya bayrogʻi Suriya — shimoli-sharqiy qismi
* Afgʻoniston bayrogʻi Afgʻoniston — butunlay
* Pokiston bayrogʻi Pokiston — janubi-gʻarbiy, gʻarbiy va shimoliy qismi
* Tojikiston bayrogʻi Tojikiston — butunlay
* Qirgʻiziston bayrogʻi Qirgʻiziston — janubiy va gʻarbiy qismi
* Qozogʻiston bayrogʻi Qozogʻiston — janubi-gʻarbiy va janubiy qismi
* Oʻzbekiston bayrogʻi Oʻzbekiston — butunlay
* Turkmaniston bayrogʻi Turkmaniston — butunlay
* Xitoy bayrogʻi Xitoy — Shinjon-Uygʻur muxtor tumani janubiy va gʻarbiy qismi
* Rossiya bayrogʻi Rossiya — Dogʻiston, Checheniston, Ingushiya va Shimoliy Osetiya hududlari

Manbalar
--------

* Iran continent
* *Columbia College Today* on «Iranian Cultural Continent» (Wayback Machine saytida 2006-05-09 sanasida arxivlangan)