**Yaponiya banki** (yaponcha: *日本銀行* *Nippon Ginkō*?, JASDAQ:8301) Yaponiyaning markaziy banki hisoblanadi. Bank koʻpincha qisqacha *Nichigin* (yaponcha: *日銀*?) deb ataladi. Uning bosh ofisi Tokioning Chuo maxsus tumanida joylashgan.

Tarixi
------

Aksariyat zamonaviy yapon institutlari singari, Yaponiya banki Meiji islohotlaridan keyin tashkil etilgan. Islohotdan oldin, Yaponiyaning feodallari oʻzlarining *hansatsu* deb atalgan pullarini emissiya qilardilar, ularning nominallari bir-birlariga mos kelmasdi, biroq Meiji 4 (1871-yil) *Yangi valyuta qonuni* ularni bekor qildi va Meksika kumush dollari bilan paritetga bogʻlangan iyenani yangi oʻnlik pul birligi sifatida joriy qildi. Eski hanlar (feodallar yerlari) prefekturalarga aylandi va ularning zarbxonalari xususiy ustav banklariga aylandi, ular dastlab pul chop etish huquqini saqlab qoldi. Bir muncha vaqt markaziy hukumat ham, "milliy" deb ataladigan bu banklar ham pul emissiya qilgan. Belgiya modeli asosida 1882-yilgi (1882-yil 27-iyun) Yaponiya banki toʻgʻrisidagi qonunga asosan Meiji 15 (1882-yil 10-oktabr) da Yaponiya banki tashkil etilganda bunday kutilmagan oqibatlar davri tugadi. Oʻshandan beri Yaponiya banki qisman xususiy sanaladi (bank aksiyalarining bir qismi fond birjasida ochiq savdolarda sotiladi). Boshqa milliy banklar asosidagi bir qator oʻzgartirishlar bank tashkil etilishiga asos boʻlgan qonunlarga kiritilgan. 1884-yilda muassasaga pul massasini nazorat qilish monopoliyasi berildi, ammo ilgari chiqarilgan banknotlari bekor qilinishiga yana 20 yil kerak edi.

Konvertatsiya qilinadigan banknotlar toʻgʻrisidagi reglament (1884-yil may) qabul qilingandan soʻng, Yaponiya banki oʻzining birinchi banknotlarini 1885-yilda chiqardi (*Meiji 18*). Baʼzi kichik nosozliklarga qaramay, masalan, qalbakilashtirishning oldini olish uchun qogʻozga aralashtirilgan konyak oʻsimligi kukuni banknotlarni kalamushlar uchun tansiq taomga aylantirgani maʼlum boʻldi - tiraj asosan muvaffaqiyatli amalga oshdi. 1897-yilda Yaponiya oltin standartiga qoʻshildi va 1899-yilda sobiq "milliy" banknotlar rasman bosqichma-bosqich bekor qilindi.

 Yaponiya bankining Osaka filiali ushbu 1930-yilgi aerofotosuratning yuqori oʻng tomonida koʻrsatilgan. Bank oldidagi keng koʻcha Mido-Sujining bir qismidir.
Meiji davri boshidan beri Yaponiya banki Tokio va Osakadagi asosiy ofislaridan turib toʻxtovsiz ishladi.

### Reorganizatsiya

Yaponiya Banki 1942-yil 24-fevralda eʼlon qilingan Yaponiya banki toʻgʻrisidagi qonun (yaponcha: *日本銀行法 昭和17年法律第67号*?) asosida 1942-yilda (toʻliq 1942-yil 1-maydan keyin) qayta tashkil etilgan. Urushdan keyingi qisqa davr Yaponiyani bosib olish davri boʻlib, bu vaqtga kelib, bankning faoliyati toʻxtatilgan va harbiy valyuta muomalaga chiqarilgan. 1949-yilda bank yana qayta tashkil etildi.

70-yillarda bankning faoliyat muhiti xorijiy valyutaning qatʼiy belgilangan kursi va nisbatan yopiq iqtisodiyotdan oʻzgaruvchan valyuta kursiga ega boʻlgan yirik ochiq iqtisodiyotga oʻtish bilan rivojlandi.

Urushdan keyingi butun davr mobaynida, kamida 1991-yilgacha, Yaponiya bankining pul-kredit siyosati asosan oʻzining "darcha tamoyili" (窓口指導) (Xitoy markaziy banki pul-kredit siyosatining asosiy vositasi uchun namuna) kredit nazorati orqali amalga oshirildi. Bunda Markaziy bank tijorat banklariga bank kreditlarining oʻsishiga kvotalar qoʻyadi. Ushbu vosita 1980-yillardagi "koʻpikli iqtisodiyot" ni yaratishda muhim rol oʻynadi. U 1986-yildan 1989-yilgacha boʻlgan "koʻpikli yillar"da Toshihiko Fukui (1990-yillarda rais oʻrinbosari va 2003-yilda rais boʻlgan) tomonidan boshqariladigan Yaponiya Bankining oʻsha paytdagi "Biznes departamenti" (営業局) tomonidan amalga oshirildi.

1997-yilda Yaponiya banki toʻgʻrisidagi qonunning jiddiy qayta koʻrib chiqilishi unga koʻproq mustaqillik berish uchun yoʻnaltirilgan. Ammo Yaponiya Banki allaqachon haddan tashqari mustaqillikka ega va ushbu qonun eʼlon qilinishidan oldin javobgarlik yoʻqligi uchun tanqid qilingan. Muayyan darajada qaramlik yangi Qonunda mustahkamlangan deb aytish mumkin, uning 4-moddasida:

*Valyuta va pul-kredit nazorati umumiy iqtisodiy siyosatning tarkibiy qismi ekanligini eʼtirof etgan holda, Yaponiya banki har doim hukumat bilan yaqin aloqada boʻlishi va yetarli darajada fikr almashishi kerak, shunda uning valyuta va pul nazorati hamda hukumatning iqtisodiy siyosatining asosiy pozitsiyasi siyosati oʻzaro uygʻun boʻlishi kerak*.
Biroq, yangi qonun joriy qilinganidan beri Yaponiya banki hukumatning iqtisodiyotni ragʻbatlantirish boʻyicha soʻrovlarini rad etib kelgan.

### Siyosat izi

Yaponiya pul massasi va inflyatsiya (yilma-yil)
  M2 pul massasi
  Inflyatsiya

1971-yil avgust oyida Nikson shoki sodir boʻlganda, Yaponiya banki inflyatsiyani oldini olish uchun valyutani qadrini oshirishi mumkin edi. Biroq, bank hali ham belgilangan kursni ikki hafta davomida 360Iyena/$ kursida ushlab turishdi, shuning uchun ortiqcha likvidlikni keltirib chiqardi. Bundan tashqari, ular Smitson kursini (308 Iyena/$) saqlab qolishdi va 1973-yilgacha monetar yumshatishni davom ettirdilar. Bu oʻsha paytda 10% dan ortiq inflyatsiya darajasini yaratdi. Stagflyatsiyani nazorat qilish uchun rasmiy bank stavkasi 7% dan 9% gacha koʻtarildi va 1978-yilda narxlarning keskin koʻtarilishi asta-sekin tugadi.

1979-yilda energiya inqirozi roʻy berganda, Yaponiya banki rasmiy bank stavkasini tezda oshirdi. Regulyator tez iqtisodiy tiklanishga erishdi. Inqirozdan oʻtib, rasmiy bank stavkasi pasaytirildi. 1980-yilda Yaponiya banki rasmiy bank stavkasini avgust oyida 9,0% dan 8,25% gacha, noyabrda 7,25% va 1981-yil dekabrda 5,5% gacha pasaytirdi. Amerikada "Reyganomika" modaga aylandi va AQSh dollari qadri oshdi. Biroq, Yaponiya oʻsha paytda fiskal rekonstruksiyani amalga oshirishga harakat qildi, shuning uchun moliyaviy tartibga solish toʻxtatilmadi.

1985-yilda Plaza kelishuvi deb nomlanuvchi G5 davlatlarining kelishuvi bilan AQSh dollari kursi pasaydi va Iyena/$ kursi 1985-yil oxirida 240 iyena/$ dan 200 iyena/$ ga oʻzgardi. Hatto 1986-yilda ham AQSh dollari pasayishda davom etdi va 1 dollar 160 iyenaga tushdi. Deflyatsiyadan qochish uchun Yaponiya banki rasmiy bank stavkasini yanvar oyida 5 foizdan 4,5 foizga, mart oyida 4,0 foizga, aprelda 3,5 foizga, noyabrda 3,0 foizga tushirdi. Shu bilan birga, hukumat 1985-yilda Yaponiyada yalpi talabni oshirishga harakat qildi va 1986-yilda iqtisodiy siyosatni amalga oshirdi. Biroq, bozor AQSH dollari kursining tez tushishidan sarosimaga tushdi. 1987-yil fevral oyida Luvr kelishuvidan keyin Yaponiya banki rasmiy bank stavkasini 3% dan 2,5% gacha pasaytirdi, ammo JPY/USD oʻsha paytda 140 iyena/$ edi va 1987-yil oxirida 125 iyen/$ ga yetdi. Yaponiya banki rasmiy bank stavkasini 1989-yil may oyiga qadar 2,5% darajasida ushlab turdi. Moliyaviy va fiskal tartibga solish koʻchmas mulk va investitsiyalarning ortiqcha baholanishiga olib keldi va Yaponiya oʻsha paytda pufakka duch keldi.

Yapon obligatsiyalari 1990-yillardagi teskari rentabellik egri chizigʻi   
 1995-yilda boshlangan nol foizli siyosat
Yaponiya obligatsiyalar bozori
  30 yil
  20 yil
  10 yil
  5 yil
  2 yil
  1 yil

1990-yildan keyin fond bozori va real aktivlar bozori pasaydi. Oʻsha paytda Yaponiya banki pufakni tugatish uchun 1991-yilgacha bozorlarni tartibga solgan.

1995-yil yanvar oyida Buyuk Hanshin zilzilasi sodir boʻldi va yapon iyenasi tobora kuchayib bordi. JPY/USD kursi 80 iyena/$ ga yetdi, shuning uchun Yaponiya banki asosiy stavkasini 0,5% gacha pasaytirdi va iyena tiklandi. Oʻsha paytda deflyatsiya davri boshlandi.

1999-yilda Yaponiya banki nol foizli siyosatni (zero-interest-rate policy — ZIRP) boshladi, ammo 2000-yilda IT pufak paydo boʻlganida hukumat qarshiliklariga qaramay, bu siyosat tugatildi. Biroq, 2001-yilda Yaponiyaning iqtisodiy pufagi yorildi va Yaponiya banki 2001-yil mart oyida nol foiz siyosatidan oʻtib, joriy hisob balansini moliya bozorini moslashtirish uchun asosiy operatsion target sifatida qabul qildi (miqdoriy yengillik siyosati). 2003-yildan 2004-yilgacha Yaponiya hukumati katta miqdordagi valyuta intervensiyasi operatsiyasini amalga oshirdi va iqtisodiyot ancha tiklandi. 2006-yil mart oyida Yaponiya banki miqdoriy yumshatishni tugatdi va iyun oyida nol foizli siyosatni tugatdi va asosiy stavka 0,25% gacha koʻtarildi.

2008-yilda moliyaviy inqiroz yuz berdi va Yaponiya iqtisodiyoti yana yomonlashdi. Yaponiya banki taʼminlanmagan stavkani 0,3% gacha pasaytirdi va joriy hisob siyosatining qoʻshimcha balansini qabul qildi. 2008-yil dekabr oyida Yaponiya banki taʼminlanmagan stavkani yana 0,1% gacha pasaytirdi va tijoriy qimmatli qogʻozlar (CP) va korporativ obligatsiyalar bilan birga Yaponiya davlat obligatsiyasini (JGB) sotib olishni boshladilar.

 Yapon obligatsiyalar bozori   
 Salbiy foiz stavkalari siyosati 2014-yilda boshlandi.
  40 yillik obligatsiyalar
  10 yillik obligatsiyalar
  5 yillik obligatsiyalar
  1 yillik obligatsiyalar
  1 oylik obligatsiyalar

Salbiy foiz stavkalari 2014-yilda boshlangan.
2013-yilda Yaponiya banki rahbari (Kuroda) yangi miqdoriy yumshatish dasturini (QE) eʼlon qildi. Bu dastur miqdoriy juda katta boʻlardi, lekin u sifat jihatidan ham boshqacha boʻlar edi - sifat jihatidan yengillik (QQE). Boshqacha aytganda, Yaponiya banki qimmatli qogʻozlar va REIT kabi riskli aktivlarni ham sotib olishi mumkin edi (va sotib oldi).

2016-yilda Yaponiya banki rentabellik egri chizigʻini nazorat qilishni (YCC) boshladi.

2016-yilda Yaponiya banki oʻzining salbiy foiz stavkalari siyosatini (negative interest rate policy — NIRP) boshladi.

Bank yapon aksiyalarining eng yirik egasidir.

### Deflyatsiyani cheklash

2012-yil dekabr oyida Shinzō Abe Bosh vazir etib saylanganidan soʻng, Yaponiya banki Abening taklifi bilan Yaponiyada deflyatsiyani jilovlash uchun faol choralar koʻrdi. 2012-yil 30-oktabrda Yaponiya banki bir oy ichida ikkinchi marta monetar yumshatish boʻyicha keyingi chora-tadbirlarni amalga oshirishini e’lon qildi. Yangi rais Haruhiko Kuroda boshchiligida Yaponiya banki 2013-yil 5-aprelda Yaponiyaning pul bazasini ikki barobarga oshirish maqsadida yiliga 60-70 trillion iyena miqdorida qimmatli qogʻozlar va obligatsiyalar sotib olishini eʼlon qildi. Ammo 2016-yilga kelib, uch yillik monetar yumshatish deflyatsiyaga unchalik ta’sir qilmagani ma’lum boʻldi, shuning uchun Yaponiya banki oʻzining monetar ragʻbatlantirish dasturini qayta koʻrib chiqishni boshladi.

Vazifasi
--------

 Yaponiya banki tashkil etilgan joy
Oʻzining nizomiga koʻra, Yaponiya banki quyidagi vakolatlarga ega:

* Banknotlarni chiqarish va boshqarish
* Pul-kredit siyosatini amalga oshirish
* Hisob-kitob xizmatlarini koʻrsatish va moliya tizimining barqarorligini taʼminlash
* Gʻaznachilik va davlat qimmatli qogʻozlari bilan bogʻliq operatsiyalar
* Xalqaro faoliyat
* Maʼlumotlar yigʻish, iqtisodiy tahlillar va tadqiqot faoliyati

Joylashuvi
----------

Yaponiya banki bosh ofisi Tokioning Chuo maxsus tumani Nihonbashi biznes tumanida, sobiq oltin zarbxonasi (Kinza) joylashgan joyda va, tasodifan, nomi "kumush yalpiz" degan maʼnosini anglatuvchi mashhur Ginza tumani yaqinida joylashgan. Yaponiya bankining Tokiodagi neo-barokko uslubidagi binosi 1896-yilda Tatsuno Kingo tomonidan loyihalashtirilgan.

Nakanoshimadagi Osaka filiali baʼzida bankni muassasa sifatida samarali ramzlovchi tuzilma sifatida qaraladi.

* Yaponiya banki
* Tokioning Chuo maxsus tumani Nihonbashi biznes tumanida joylashgan Yaponiya banki bosh ofisiTokioning Chuo maxsus tumani Nihonbashi biznes tumanida joylashgan Yaponiya banki bosh ofisi
* Yaponiya banki Osaka filialiYaponiya banki Osaka filiali
* Xokkaydo prefekturasining Otaru shahridagi Yaponiya banki Otaru muzeyiXokkaydo prefekturasining Otaru shahridagi Yaponiya banki Otaru muzeyi

Raisi
-----

  

**Yaponiya banki raisi** (yaponcha: *総裁* *sōsai*?) Yaponiya hukumatining iqtisodiy siyosatiga katta taʼsir koʻrsatadi. Yapon deputatlari Yaponiya banki rahbari Haruhiko Kurodani maʼqullaydi. U reflatsiya siyosatini Abenomikaning bir qismi sifatida qabul qilgan koʻrinadi.

### Bank raislari roʻyxati

| # | Rais | Lavozimga kirishish sansi | Lavozimdan ketish sanasi |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Yoshihara Shigetoshi | 1882-yil 6-oktabr | 1887-yil 19-dekabr |
| 2 | Tomita Tetsunosuke | 1888-yil 21-fevral | 1889-yil 3-sentabr |
| 3 | Kavada Koichiro | 1889-yil 3-sentabr | 1896-yil 7-noyabr |
| 4 | Ivasaki Yanosuke | 1896-yil 11-noyabr | 1898-yil 20-oktabr |
| 5 | Tatsuo Yamamoto | 1898-yil 20-oktabr | 1903-yil 19-oktabr |
| 6 | Shigeyoshi Matsuo | 1903-yil 20-oktabr | 1911-yil 1-iyun |
| 7 | Korekiyo Takahashi | 1911-yil 1-iyun | 1913-yil 20-fevral |
| 8 | Yatarō Mishima | 1913-yil 28-fevral | 1919-yil 7-mart |
| 9 | Junnosuke Inoue (Birinchi marta) | 1919-yil 13-mart | 1923-yil 2-sentabr |
| 10 | Otohiko Ichiki | 1923-yil 5-sentabr | 1927-yil 10-may |
| 11 | Junnosuke Inoue (Ikkinchi marta) | 1927-yil 10-may | 1928-yil 12-iyun |
| 12 | Hisaakira Hijikata | 1928-yil 12-iyun | 1935-yil 4-iyun |
| 13 | Eigo Fukai | 1935-yil 4-iyun | 1937-yil 9-fevral |
| 14 | Seihin Ikeda | 1937-yil 9-fevral | 1937-yil 27-iyul |
| 15 | Toyotaro Yuki | 1937-yil 27-iyul | 1944-yil 18-mart |
| 16 | Keizo Shibusava | 1944-yil 18-mart | 1945-yil 9-oktabr |
| 17 | Eikichi Araki (Birinchi marta) | 1945-yil 9-oktabr | 1946-yil 1-iyun |
| 18 | Hisato Ichimada | 1946-yil 1-iyun | 1954-yil 10-dekabr |
| 19 | Eikichi Araki (Ikkinchi marta) | 1954-yil 11-dekabr | 1956-yil 30-noyabr |
| 20 | Masamichi Yamagiva | 1956-yil 30-noyabr | 1964-yil 17-dekabr |
| 21 | Makoto Usami | 1964-yil 17-dekabr | 1969-yil 16-dekabr |
| 22 | Tadashi Sasaki | 1969-yil 17-dekabr | 1974-yil 16-dekabr |
| 23 | Teiichiro Morinaga | 1974-yil 17-dekabr | 1979-yil 16-dekabr |
| 24 | Haruo Maekava | 1979-yil 17-dekabr | 1984-yil 16-dekabr |
| 25 | Satoshi Sumita | 1984-yil 17-dekabr | 1989-yil 16-dekabr |
| 26 | Yasushi Mieno | 1989-yil 17-dekabr | 1994-yil 16-dekabr |
| 27 | Yasuo Matsushita | 1994-yil 17-dekabr | 1998-yil 20-mart |
| 28 | Masaru Hayami | 1998-yil 20-mart | 2003-yil 19-mart |
| 29 | Toshihiko Fukui | 2003-yil 20-mart | 2008-yil 19-mart |
| 30 | Masaaki Shirakava | 2008-yil 9-aprel | 2013-yil 19-mart |
| 31 | Haruhiko Kuroda | 2013-yil 20-mart | 2023-yil 9-mart |
| 32 | Kazuo Ueda | 2023-yil 9-mart | Hozirgacha |

### Pul-kredit siyosati kengashi

2018-yil 9-aprel holatida pul-kredit siyosatini belgilash uchun mas’ul kengash quyidagi 9 a’zodan iborat edi:

1. Haruhiko Kuroda, Yaponiya banki raisi
2. Masayoshi Amamiya, Rais oʻrinbosari
3. Masazumi Vakatabe, Rais oʻrinbosari
4. Yutaka Harada
5. Yukitoshi Funo
6. Makoto Sakurai
7. Takako Masai
8. Hitoshi Suzuki
9. Goushi Kataoka

Shoʻba korxonalari va mulklari
------------------------------

Yaponiya banki Tokio fond birjasining 4,7 foiziga egalik qiladi. 2020-yildan beri u boshqalarga qaraganda bozorning koʻproq ulushiga egalik qiladi.

Yana qarang
-----------

* Yapon iyenasi
* Yaponiya iqtisodiyoti
* Yaponiya zarbxonasi
* Angliya banki
* Yevropa Markaziy banki
* Federal zaxira
* Hindiston zaxira banki

Manbalar
--------

1. ↑  „Outline of the Bank". *boj.go.jp*.
2. 1 2 3  Nussbaum, Louis Frédéric. (2005).
3. ↑  "Guide Map to the Bank of Japan Tokyo Head Office Wayback Machine saytida arxivlandi (2009-06-04)..
4. ↑  Nussbaum, "Banks", *Yaponiya banki*, s. 69, Google Booksda.
5. ↑  Vande Walle, Willy *et al.*
6. ↑  Longford, Joseph Henry. (1912).
7. ↑  Cargill, Thomas *et al.* (1997).
8. ↑  Nussbaum, "Banks", *Yaponiya banki*, s. 70, Google Booksda
9. ↑  Cargill, p. 197.
10. ↑  Werner, Richard (2002).
11. ↑  Cargill, p. 19.
12. ↑  Horiuchi, Akiyoshi (1993), "Japan" in Chapter 3, "Monetary policies" in Haruhiro Fukui, Peter H. Merkl, Hubrtus Mueller-Groeling and Akio Watanabe (eds), *The Politics of Economic Change in Postwar Japan and West Germany, vol. 1, Macroeconomic Conditions and Policy Responses*, London: Macmillan.
13. ↑  See rebuffed requests by the government representatives at BOJ policy board meetings: e.g. „Minutes of the Monetary Policy Meeting on November 30, 2000". 17-noyabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-sentabr 2010-yil.
14. ↑  Kuroda Haruhiko (2013)財政金融政策の成功と失敗
15. ↑   [*formatsiz URL PDF*]
16. 1 2  „Bank of Japan: Japan Yield Curve Control Regime | Columbia SIPA". *www.sipa.columbia.edu*. 22-oktabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-may 2023-yil.
17. ↑  *Andrew Whiffin.* „BoJ's dominance over ETFs raises concern on distorting influence". *Financial Times* (1-aprel 2019-yil). — „the BoJ was ranked as a top ten shareholder in some 40 per cent of all Japan’s listed companies last year, according to Nikkei.". 30-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-fevral 2021-yil.
18. ↑  „BOJ Becomes Biggest Japan Stock Owner With $434 Billion Hoard" (inglizcha). *Bloomberg.com* (6-dekabr 2020-yil). 17-fevral 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-fevral 2021-yil.
19. ↑  „BOJ's ETF buying not distorting markets: Kuroda". *Business Times* (28-yanvar 2021-yil). 4-fevral 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-fevral 2021-yil.
20. ↑  „Bank of Japan Expands Asset-Purchase Program.". *The Wall Street Journal*. Qaraldi: 3-avgust 2017-yil.
21. ↑  *Riley, Charles*. „Bank of Japan takes fight to deflation". *CNN* (4-aprel 2013-yil). Qaraldi: 2-avgust 2020-yil.
22. ↑  *Stanley White*. „'Helicopter monet' talk takes flight as Bank of Japan runs out of runway". *The Japan Times*. Reuters (31-iyul 2016-yil). Qaraldi: 1-avgust 2016-yil.
23. ↑  „Japan: The Great Reflation Play Of 2013".  TheStreet.com (15-mart 2013-yil). 15-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-mart 2013-yil.
24. ↑  „Policy Board : 日本銀行 Bank of Japan" (inglizcha). *www.boj.or.jp*. 7-aprel 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-aprel 2018-yil.
25. ↑  „Bank of Japan to be top shareholder of Japan stocks". 24-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-aprel 2020-yil.
26. ↑  „BOJ Becomes Biggest Japan Stock Owner With $434 Billion Hoard" (inglizcha). *Bloomberg.com* (6-dekabr 2020-yil). Qaraldi: 12-oktabr 2021-yil.

Manbalar va qoʻshimcha oʻqish uchun
-----------------------------------

 

* Bank of Japan. *Functions and operations of the Bank of Japan* (Institute for Monetary and Economic Studies, 2nd ed. 2012), online Wayback Machine saytida arxivlandi (24-fevral 2020-yil).
* Cargill, Thomas F. Michael M. Hutchison and Takatoshi Itō. (1997). *The political economy of Japanese monetary policy.* Cambridge: MIT Press. ISBN 9780262032476; OCLC 502984085 Wayback Machine saytida arxivlandi (28-may 2013-yil).
* Hamaoka, Itsuo. *A study on the Central Bank of Japan* (1902) online
* Longford, Joseph Henry. (1912). *Japan of the Japanese.* Wayback Machine saytida arxivlandi (30-mart 2015-yil). New York: C. Scribner's sons. OCLC 2971290
* Masaoka, Naoichi. (1914). *Japan to America: A Symposium of Papers by Political Leaders and Representative Citizens of Japan on Conditions in Japan and on the Relations Between Japan and the United States.* Wayback Machine saytida arxivlandi (30-mart 2015-yil). New York: G.P. Putnam's Sons (Japan Society). OCLC 256220
* Nussbaum, Louis Frédéric and Käthe Roth. (2005). *Japan Encyclopedia.* Cambridge: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-01753-5; OCLC 48943301 Archive.is saytida arxivlandi (4-dekabr 2012-yil)
* Ohnuki, Mari, Daisuke Murakami, and Masanori Takashima. "Research on financial and monetary history based on the records of the Bank of Japan Archives: a note." *Financial History Review* 17.2 (2010):273-280. DOI:10.1017/S096856501000020X
* Sarasas Phra. *Money and Banking in Japan* (1940) online
* Shizume, Masato. "A History of the Bank of Japan, 1882–2016." (Waseda University, 2016) online Wayback Machine saytida arxivlandi (29-may 2020-yil).
* Vande Walle, Willy *et al.* "Institutions and ideologies: the modernization of monetary, legal and law enforcement 'regimes' in Japan in the early Meiji-period (1868-1889)" Wayback Machine saytida arxivlandi (24-avgust 2011-yil). (abstract). FRIS/Katholieke Universiteit Leuven, 2007.
* Werner, Richard A. (2005). *New Paradigm in Macroeconomics: Solving the Riddle of Japanese Macroeconomic Performance.* New York: Palgrave Macmillan. ISBN 9781403920737; ISBN 9781403920744; OCLC 56413058 Wayback Machine saytida arxivlandi (28-may 2013-yil).
* \_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_. (2003). *Princes of the Yen: Japanʼs Central Bankers and the Transformation of the Economy.* Armonk, New York: M.E. Sharpe. ISBN 978-0-7656-1048-5; OCLC 471605161 Wayback Machine saytida arxivlandi (28-may 2013-yil).

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti (English)
* Milliy valyutani yaratish (1868-99)
* Yaponiya va Jahon foiz stavkalari, ForexMotion tomonidan har kunlik yangilanadigan foiz stavka maʼlumotlari va jadvali