*Kimyogar* Gabriel Metsu (taxminan 1651–1667).
**Kimyogar** — kimyoni oʻrganish boʻyicha ilmiy tadqiqotlar olib borgan olim. Kimyogarlar moddaning tarkibi va uning xossalarini, molekulalar va ularning tarkibiy qismlari haqida, atom darajasi haqida izlanishlar o;ib borib ularni fanga tatbiq etadi. Kimyogarlar moddalar nisbatlarini, kimyoviy reaksiya tezligini va boshqa kimyoviy xossalarni diqqat bilan tekshirib o'lchaydilar. Inglizlar hamdo'stlik sifatida, farmatsevtlarni ko'pincha kimyogarlar deb atashadi.

Kimyogarlar o‘z bilimlaridan nomalum moddalarning tarkibi va xossalarini o‘rganish, shuningdek, ko‘p miqdorda foydali tabiiy moddalarni ko‘paytirish va sintez qilish hamda yangi sun’iy moddalar va foydali jarayonlarni yaratish uchun foydalanishadi. Kimyogarlar kimyoning har qanday kichik fanlari bo'yicha ixtisoslashgan bo'lib, Materialshunoslar va metallurglar kimyogarlar bilan bir xil bilim va ko'nikmalarga ega. Kimyogar muhandislarni vazifasi, birinchi navbatda eng yirik, tejamkor kimyo zavodlarini to'g'ri loyihalash, qurish va baholash bilan shug'ullanadilar va sanoat kimyogarlari bilan yangi jarayonlarni ishlab chiqishda, kimyoviy moddalar va tegishli mahsulotlarni tijorat miqyosida ishlab chiqarish usullari haqida birgalikda ishlaydilar.

Kimyo tarixi
------------

 Rus kimyogari Dmitriy Mendeleev - elementlarning birinchi zamonaviy davriy sistemasi muallifi.
 Antuan Lavuazye (1743-1794) "Zamonaviy kimyoning otasi" hisoblanadi.
Kimyoning ildizlari yonish fenomeni bilan bog'liq bo'lishi mumkin. Olov bir moddani boshqa moddaga aylantiruvchi sirli kuch bo'lib, insoniyatni birinchi navbatda qiziqtirardi. Bu temir va ko'zoynaklar kashf qilinishiga sabab bo'lgan. Keyinchalik Oltin topilib, qimmatbaho metalga aylandi, so'ng ko'pchilik boshqa moddalarni oltinga aylantirish usulni topishga qiziqa boshladi. Bora-bora bu qiziqish alkimyo deb nomlangan proto-fan yaratilishiga sabab bo'ldi. *Kimyogar* so'zi lotincha *chimista* so'zidan olingan bo'lib, *alchimista* (alchemist) so'zining qisqartmasi hisoblanadi. Alkimyogarlar zamonaviy kimyoning rivojlanishiga olib kelgan ko'plab kimyoviy jarayonlarni kashf qilishgan. Masalan, 1783-yilda Antuan Lavuazye tomonidan massalarning saqlanish qonuni ixtiro qilindi. Dmitriy Mendeleev tomonidan kimyoviy elementlarning kashfiyoti ya'ni davriy sistemani yaratdi. 1901-yilda ta'sis etilgan kimyo bo'yicha Nobel mukofoti, XX-asr boshidan beri kimyoviy kashfiyotlar haqida ajoyib ma'lumotlar berib kelmoqda.

Ta'limi
-------

Kimyogarlarni ishga qabul qilish talab qilinganida kamida kimyo bo'yicha bakalavr daraja va tadqiqotchilar uchun magistr yoki falsafa doktori (PhD)ni talab qiladi. Aksariyat bakalavriat dasturlari kimyo bilan bir qatorda matematika va fizika fanlariga bog'liq, qisman kimyo fani "markaziy fan" sifatida ham tanilgan, shuning uchun kimyogarlar fan haqida har tomonlama bilimga ega bo'lishlari kerak. Magistratura va undan yuqori darajalarda talabalar ma'lum bir sohaga ixtisoslashgan. Mutaxassislik sohalariga biokimyo, yadro kimyosi, organik kimyo, noorganik kimyo, polimerlar kimyosi, analitik kimyo, fizik kimyo, nazariy kimyo, kvant kimyosi, atrof-muhit kimyosi va termokimyo kiradi. Muayyan lavozimlar uchun doktorlikdan keyingi tajriba talab qilinishi mumkin.

Ishlari kimyo bilan bog'liq bo'lgan, lekin kimyo darajasiga ega bo'lgan ma'lumotni talab qilmaydigan murakkablikdagi ishchilar odatda *kimyoviy texniklar* deb ataladi. Bunday texniklar oddiy xodim hisoblanib, klinik laboratoriyalarda muntazam tahlil o'tkazish uchun dotsent darajasiga ega bo'lishi kerak. Kimyoviy texnolog kimyo bo'yicha texnikga qaraganda ko'proq bilimga va tajribaga ega. Kimyoviy texnolog bo'lish uchun o'ziga xos darajalar ham mavjud, ularga talaba professional kimyogar bo'lishga qiziqganda talab qilinadigan darajalardan biroz farq qiladi. Kimyoviy texnolog kimyoviy tahlillarni o'tkazish uchun zarur bo'lgan asbob-uskunalar va asboblarni boshqarish va ishlatish bilan kimyoviy texnikga qaraganda ko'proq ma'lumot bilishi kerak. Ular xomashyo, oraliq mahsulot va tayyor mahsulot sifati tahlil qiladigan kimyoviy laboratoriyalarda ishlashi mumkin. Ular, shuningdek, atrof-muhit sifatini nazorat qilish va kimyo zavodlarda ishlab chiqarish sohalarida ishlaydilar.

Bandligi
--------

Kimyogarlarning uchta asosiy ish beruvchisi bo'lib bularga — akademik institutlar, sanoat, ayniqsa kimyo sanoati, farmatsevtika sanoati va davlat laboratoriyalari kiradi.

Kimyo odatda bir nechta asosiy kichik fanlarga bo'linadi. Bundan tashqari, kimyoning bir nechta asosiy ixtisoslashgan sohalari mavjud. Kimyoning turli sohalarda, biologiya, tibbiyot, fizika, radiologiya kabi boshqa ilmiy sohalar va bir nechta muhandislik fanlari bilan bog'liq.

Kimyoning yuqoridagi barcha asosiy sohalarida kimyogarlar ishlaydi. Kimyoviy darajalari foydali bo'lgan boshqa sohalarga astrokimyo, atmosfera kimyosi, kimyo muhandisligi, kimyo-informatika, elektrokimyo, sud ekspertizasi, geokimyo, kimyo tarixi, materialshunoslik, tibbiyot fanlari, molekulyar biologiya, molekulyar genetika, nanotexnologiya, yadro kimyosi, oenologiya, metallorganik kimyo, neft-kimyosi, farmakologiya, fotokimyo, fitokimyo, polimerlar kimyosi, supramolekulyar kimyo va sirt kimyosi kitradi.

Professional jamiyatlar
-----------------------

Kimyogarlar — Buyuk Britaniyadagi Qirollik Kimyo Jamiyati va Amerika Qo'shma Shtatlaridagi Amerika Kimyo Jamiyati (ACS) kabi kimyo sohasidagi mutaxassislar va tadqiqotchilar uchun maxsus kasbiy jamiyatga asos solgan.

Faxr va mukofotlari
-------------------

1901-yildan boshlab kimyogarlarga beriladigan eng yuqori mukofot Shvetsiya Qirollik Fanlar Akademiyasi tomonidan beriladigan kimyo bo'yicha Nobel mukofoti hisoblanadi.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Kimyo boʻyicha Nobel mukofoti laureatlari |
| --- |
|  |
| 1901–1925 | 
* 1901 Jacobus van 't Hoff
* 1902 Emil Fischer
* 1903 Svante Arrhenius
* 1904 William Ramsay
* 1905 Adolf von Baeyer
* 1906 Henri Moissan
* 1907 Eduard Buchner
* 1908 Ernest Rutherford
* 1909 Wilhelm Ostwald
* 1910 Otto Wallach
* 1911 Marie Curie
* 1912 Victor Grignard / Paul Sabatier
* 1913 Alfred Werner
* 1914 Theodore Richards
* 1915 Richard Willstätter
* 1916
* 1917
* 1918 Fritz Haber
* 1919
* 1920 Walther Nernst
* 1921 Frederick Soddy
* 1922 Francis Aston
* 1923 Fritz Pregl
* 1924
* 1925 Richard Zsigmondy
 | 
 |
|  |
| 1926–1950 | 
* 1926 Theodor Svedberg
* 1927 Heinrich Wieland
* 1928 Adolf Windaus
* 1929 Arthur Harden / Hans von Euler-Chelpin
* 1930 Hans Fischer
* 1931 Carl Bosch / Friedrich Bergius
* 1932 Irving Langmuir
* 1933
* 1934 Harold Urey
* 1935 Frédéric Joliot-Curie / Irène Joliot-Curie
* 1936 Peter Debye
* 1937 Norman Haworth / Paul Karrer
* 1938 Richard Kuhn
* 1939 Adolf Butenandt / Leopold Ružička
* 1940
* 1941
* 1942
* 1943 George de Hevesy
* 1944 Otto Hahn
* 1945 Artturi Virtanen
* 1946 James B. Sumner / John Northrop / Wendell Meredith Stanley
* 1947 Robert Robinson
* 1948 Arne Tiselius
* 1949 William Giauque
* 1950 Otto Diels / Kurt Alder
 |
|  |
| 1951–1975 | 
* 1951 Edwin McMillan / Glenn T. Seaborg
* 1952 Archer Martin / Richard Synge
* 1953 Hermann Staudinger
* 1954 Linus Pauling
* 1955 Vincent du Vigneaud
* 1956 Cyril Hinshelwood / Nikolay Semyonov
* 1957 Alexander Todd
* 1958 Frederick Sanger
* 1959 Jaroslav Heyrovský
* 1960 Willard Libby
* 1961 Melvin Calvin
* 1962 Max Perutz / John Kendrew
* 1963 Karl Ziegler / Giulio Natta
* 1964 Dorothy Hodgkin
* 1965 Robert Woodward
* 1966 Robert S. Mulliken
* 1967 Manfred Eigen / Ronald Norrish / George Porter
* 1968 Lars Onsager
* 1969 Derek Barton / Odd Hassel
* 1970 Luis Federico Leloir
* 1971 Gerhard Herzberg
* 1972 Christian B. Anfinsen / Stanford Moore / William Stein
* 1973 Ernst Otto Fischer / Geoffrey Wilkinson
* 1974 Paul Flory
* 1975 John Cornforth / Vladimir Prelog
 |
|  |
| 1976–2000 | 
* 1976 William Lipscomb
* 1977 Ilya Prigogine
* 1978 Peter D. Mitchell
* 1979 Herbert C. Brown / Georg Wittig
* 1980 Paul Berg / Walter Gilbert / Frederick Sanger
* 1981 Kenichi Fukui / Roald Hoffmann
* 1982 Aaron Klug
* 1983 Henry Taube
* 1984 Robert Merrifield
* 1985 Herbert A. Hauptman / Jerome Karle
* 1986 Dudley R. Herschbach / Yuan T. Lee / John Polanyi
* 1987 Donald J. Cram / Jean-Marie Lehn / Charles J. Pedersen
* 1988 Johann Deisenhofer / Robert Huber / Hartmut Michel
* 1989 Sidney Altman / Thomas Cech
* 1990 Elias Corey
* 1991 Richard R. Ernst
* 1992 Rudolph A. Marcus
* 1993 Kary Mullis / Michael Smith
* 1994 George Olah
* 1995 Paul J. Crutzen / Mario J. Molina / Frank Rowland
* 1996 Robert Curl / Harold Kroto / Richard Smalley
* 1997 Paul D. Boyer / John E. Walker / Jens Christian Skou
* 1998 Walter Kohn / John Pople
* 1999 Ahmed Zewail
* 2000 Alan J. Heeger / Alan MacDiarmid / Hideki Shirakawa
 |
|  |
| 2001–yildan | 
* 2001 William Knowles / Ryoji Noyori / K. Barry Sharpless
* 2002 John B. Fenn / Koichi Tanaka / Kurt Wüthrich
* 2003 Peter Agre / Roderick MacKinnon
* 2004 Aaron Ciechanover / Avram Hershko / Irwin Rose
* 2005 Robert H. Grubbs / Richard R. Schrock / Yves Chauvin
* 2006 Roger D. Kornberg
* 2007 Gerhard Ertl
* 2008 Osamu Shimomura / Martin Chalfie / Roger Y. Tsien
* 2009 Venkatraman Ramakrishnan / Thomas A. Steitz / Ada E. Yonath
* 2010 Richard F. Heck / Akira Suzuki / Ei-ichi Negishi
* 2011 Dan Shechtman
* 2012 Robert Lefkowitz / Brian Kobilka
* 2013 Martin Karplus / Michael Levitt / Arieh Warshel
* 2014 Eric Betzig / Stefan Hell / William E. Moerner
* 2015 Tomas Lindahl / Paul L. Modrich / Aziz Sancar
* 2016 Jean-Pierre Sauvage / Fraser Stoddart / Ben Feringa
* 2017 Jacques Dubochet / Joachim Frank / Richard Henderson
* 2018 Frances Arnold / Greg Winter / George Smith
* 2019 John B. Goodenough / M. Stanley Whittingham / Akira Yoshino
* 2020 Emmanuelle Charpentier / Jennifer Doudna
* 2021 David MacMillan / Benjamin List
* 2022 Carolyn Bertozzi / Morten Meldal / Karl Barry Sharpless
 |

 |

Yana qarang
-----------

* Farmatsevtika
* Kimyo bo'yicha mavzular ro'yxati
* Kimyogarlar ro'yxati
* Rossiya kimyogarlari ro'yxati
* Kimyo bo'yicha muhim nashrlar ro'yxati
* Kimyo bo'yicha ilmiy jurnallar ro'yxati
* Murakkablar ro'yxati
* Kimyo jamiyatlari ro'yxati

Manbalar
--------

1. ↑  „the definition of chemist". *www.dictionary.com*.
2. ↑  Hogeveen, H.; Lukas, J.; Roobeek, C. F. (1969). "Trapping of the methyl cation by carbon monoxide; formation of acetic acid from methane" (en). *Journal of the Chemical Society D: Chemical Communications* (16): 920. doi:10.1039/c29690000920. ISSN 0577-6171.
3. ↑  McEwan, Murray J.; Denison, Arthur B.; Huntress, Wesley T.; Anicich, Vincent G.; Snodgrass, J.; Bowers, M. T. (1989). "Association reactions at low pressure. 2. The methylium/methyl cyanide system". *The Journal of Physical Chemistry* (American Chemical Society (ACS)) **93** (10): 4064–4068. doi:10.1021/j100347a039. ISSN 0022-3654.