recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Jahongir (maʼnolari).

**„Amfibiya odam. Jahongir. KETS yulduzi"** (ruscha: *Человек-амфибия. Властелин мира. Звезда КЭЦ*) — rus yozuvchisi Aleksandr Belyayev qalamiga mansub ilmiy-fantastik romanlar toʻplami. Toʻplamga muallifning „Amfibiya odam", „Jahongir" hamda „KETS yulduzi" romanlari kiritilgan. Toʻplam 1989-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi adabiyot va sanʼat nashriyotida chop etilgan.

Toʻplamni oʻzbek tiliga 1963-yil „Molodaya gvardiya" nashriyoti chop etgan ruscha nashridan Nizom Komilov tarjima qilgan. Asar soʻzboshini M. Mahmudov yozgan. 

Tahrir hayʼati Hakim Nazir (rahbar), Anvar Obidjon, Farhod Musajonov, Quddus Muhammadiy, Raim Farhodiy, Poʻlat Moʻmin, Ergash Raimov, Xudoyberdi Toʻxtaboyev hamda Nosir Fozilovlardan iborat boʻlgan. Mazkur nashrni tayyorlashda yana quyidagi shaxslar ishtirok etgan: M. Joʻrayeva – muharrir, L. Davats, A. Shatalov – rassomlar, A. Kiva – rasmlar muharriri, V. Barsukova – texnik muharrir, Sh. Sobirova, Sh. Nazarova – musahhihlar. Kitob adadi – 30 000 nusxa.

Amfibiya odam
-------------

Asosiy maqola: Amfibiya odam
Belyayev „Amfibiya odam" romanini 1927-yil yozgan. Asar ilk bor 1928-yil „Vokrug sveta" jurnalida chop etilgan. Kitob sifatida ham oʻsha yili nashr qilingan. 

Roman oʻzbek tilida ilk bor 1970-yil Toshkent shahrida „Yosh gvardiya" nashriyotida Belyayevning „KETS yulduzi" romani bilan birga toʻplam oʻlaroq chop etilgan. 

Asar bosh qahramoni Ixtiandr ham suvda, ham quruqlikda yashay oladigan odam-amfibiyadir.

Jahongir
--------

Asosiy maqola: Jahongir (roman)
„Jahongir" romanining qisqartirilgan versiyasi ilk bor 1926-yil „Gudok" gazetasida chop etilgan. Toʻliq versiyasi 1928-yil „Vokrug sveta" jurnaliga ilova sifatida nashr qilingan. 

Roman oʻzbek tilida ilk bor 1979-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi adabiyot va sanʼat nashriyotida chop etilgan.

„Jahongir" fikrlarni masofaga joʻnatish mavzusiga bagʻishlangan. Muallifni bu gʻoya juda qiziqtirgan.

KETS yulduzi
------------

Asosiy maqola: KETS yulduzi
„KETS yulduzi" romani Ilk bor „Vokrug sveta" jurnalida chop etilgan. Kitob sifatida esa birinchi marta 1936-yil nashr qilingan. 

Roman oʻzbek tilida ilk bor 1970-yil Toshkent shahrida „Yosh gvardiya" nashriyotida Belyayevning „Amfibiya odam" romani bilan birga toʻplam oʻlaroq chop etilgan. 

„KETS yulduzi" fazoni oʻzlashtirish mavzusidagi Sovet Ittifoqida chop etilgan ilk fantastik asardir. „KETS yulduzi" rus olimi Konstantin Eduardovich Siolkovskiy xotirasiga bagʻishlangan. Asarda yerning ikkinchi sunʼiy yoʻldoshi KETS yulduzi deb ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Amfibiya odam. Jahongir. KETS yulduzi" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 31-oktabr 2016-yil.

Havolalar
---------

* „Amfibiya odam" Ziyouz saytida
* „Jahongir" Ziyouz saytida
* „KETS yulduzi" Ziyouz saytida

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Joʻraxon Yusupov** (1905 Shahrixon — 1994.30.5) — xonanda, sozanda (gʻijjak, skripka). Oʻzbekiston xalq hofizi (1940). Baland, keng diapazonli, shirali ovoz sohibi. Katta ashula yoʻllarini va sozandalikni Madraim qori, Nurulla qori, Abdurahim qori, Karim oxunlardan oʻzlashtirib, keyinchalik ular bilan hamnafaslik qilgan. Katta Fargʻona kanali, Farhod GRESi va boshqalar qurilishlarda, xalq sayili va bayramlarda madaniy xizmat qilgan. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—42). Yangiyoʻl teatrida xonanda (1943—44). Shahrixonda katta ashula ijro mahorati maktabiga asos solib, Odiljon Yusupov, N.Saidnazarov, E.Yusupov, I.Oxunov va boshqalar hofizlarga ustozlik qilgan. Ijro uslubiga ravonlik, keng nafas, taʼsirchanlik xosdir (shu bois, Joʻrafason taxallusini olgan). Repertuaridan katta ashula ("Ohkim", "Dogʻman", "Bir kelsun", "Ey dilbari jonon", "Judo qilma" va boshqalar), mumtoz ashula va Fargʻona — Toshkent maqom yoʻllari ("Bayot", "Chorgoh", "Segoh", "Dugoh" va boshqalar) oʻrin olgan. Koʻpgina xalq ijodiyoti festival va tanlovlarining sovrindori.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fonogramma** (grekcha: *φωνή* phone — tovush va γράμμα gramma) — maxsus texnik vosita (fonograf, magnitofon, raqamli rekorder kabi)lar yordamida yozilgan tovush sadolari yigʻindisi. Tayyorlanish usuli (mexanik, foto, elektromagnit, elektronraqamli va boshqalar)ga koʻra turli shakllarda namoyon boʻladi: grammofon plastinkasi, magnit tasma, kinotasma, trek, elektron fayl va boshqa Yozish jarayoni xususiyatlariga binoan mono, stereo, kvadro va boshqa turlari ajratiladi. F. odatda, maxsus ovoz yozish studiyasi hamda kinostudiyalarda tayyorlanadi. F. yuqori akustik sifatlari, eng yaxshi ijrolarni tanlash hamda ulardan uzok, muddat mobaynida foydalanish imkoniyatlari tufayli radio (1940-yillar oxiri), televideniye (1950-yillardan), ommabop musiqa madaniyati (ayniqsa, popmusiqa)lan keng oʻrin olgan.

Oʻzbekistonda ovozli kino, radio va televideniye, gramplastinkaga ovoz yozish (Toshkent gramplastinka zavodi, 1945) tizimlari tashkil topishi F. tayyorlash jarayoniga asos soldi (ovoz rej.lari A. Timoxin, Yu. Salnikov va boshqalar). 1962-yildan N. Hasanov tashabbusi bilan stereo F.lar tayyorlana boshlandi ("Shashmaqom" yozuvlari va boshqalar). Keyinchalik A. Tojiyev, R. Umarxoʻjayev, V. Gushchinlar va keyingi yillarda "Mustaqillik", "Navroʻz" kabi davlat bayramlari, yirik shoukonsertlar uchun sifatli F.larni tayyorlashda I. Iosis, I. Minichlar alohida xizmat koʻrsatdilar. Ayni paytda, Oʻzbekistonda F.lar ochiq konsert va turli marosimlarda odat tusini olib, jonli ijrolar kamayib ketishi, musiqiy ijod jarayoniga muayyan (ayniqsa, Gʻarb popmusiqasiga oid) uslubiy qoliplarning singdirishiga sabab boʻlmokda.

Muhiddin Nosirov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Arpa doni** — 1) qadimgi ogʻirlik oʻlchov birligi. Ming dona arpaning ogʻirligi 40,9510 -g 40,9514 g boʻlgani uchun 1 dona arpaning ogʻirligi oʻrtacha 0,0409512 g ga teng, deb olingan. Ilga-ri mana shu ogʻirliklar boʻyicha misqol va qadoq qiymatlari aniqlangan. Shuning uchun qadimda 1 misqol q 100 Arpa doni = 4,0912 g boʻlgan. Lekin arpa qaysi zamon va qaysi oʻlkada yetishtirilganligiga qarab Arpa donining katta-kichikligi har xil boʻlgan. Shuning uchun keyinchalik 1 Arpa doni = 0,0453 g deb qabul qilingan. 14-asr ga ke-lib esa 1 Arpa doni = 0,045 g boʻlgan. Hozirgi vaqtda baʼzi Sharq mamlakatlarida 1 Arpa donining 0,048 g ga teng qiymati qoʻllanilmoqda. Baʼzan 1 Arpa doni = 0,052 g. Arpa donining fors-cha nomi jou, yana boshqa nomi shaʼira-dir. 1 shaʼira 0,052 g ga teng deb qabul qilingan; 2) uzunlik oʻlchov birligy. 1 dona arpaning eni ishchi otning 6 dona yoliga yoki barmoqning oltidan biriga 642teng. 1 Arpa doni = 1/6 barmoqq6 ishchi otning yoli. Agar 1 barmoq 2,18n-2,28 sm ga teng boʻlsa, u holda 1 Arpa doni = 0,36-0,38 sm.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
*Ushbu maqola afsonaviy mavjudot haqida.* *Sudralib yuruvchilar guruhi uchun Qoʻshoyoqlilarga qarang.*
 Gerbdagi Amfisbena
**Amfisbena** (qadimgi yunoncha: *ἀμφίς*- har ikki tomonda va βάινο — ketyapman) — yunonlarning afsonalarida ikkinchi boshi dumida boʻlgan ulkan ikki boshli ilon (Zamonaviy faunada amfisbenalar dumini oldinga siljitishga qodir boʻlgan skuamoz tartibli hayvonlardir).

Amfisbenani gʻaflatda qoldirish deyarli mumkin emas, chunki uning boshlaridan biri uxlayotganda, ikkinchisi doimo uygʻoq (garchi qadimgi mualliflarning fikriga koʻra, uning koʻrish qobiliyati yomon). Nomidan koʻrinib turibdiki, amfisbena ikkala yoʻnalishda ham harakatlanishi mumkin. Uning koʻzlari porlab turadi va oʻzi shunchalik issiqki, qorni eritadi.

Farsaliyadagi Lukan, Katon qoʻshini Liviya choʻli boʻylab yurganida, „dahshatli, ikki boshli amfisbaenalar" askarlarning jasadlari bilan oziqlanganligini aytadi. Liviyaning boshqa ilonlari singari (Ovidning soʻzlariga koʻra), amfisbaena Perseus tomonidan oʻldirilgan Gorgonning qonidan tugʻilgan. Pliniy amphisbaenaning ikkinchi boshining mavjudligini faqat bitta ogʻiz orqali chiqarib boʻlmaydigan juda koʻp zahar bilan izohlaydi; u amfisbaenaning dorivor xususiyatlari haqida ham gapiradi. Olim Apollodor (II asr. Miloddan avvalgi e.) sayohat xodimlariga oʻralgan amfisbaenaning eski terisi boshqa sudraluvchilardan himoya qilishi mumkinligiga ishonishdi. 16-asrda amfisban terisi sovuqni davolash uchun ishlatilishi mumkinligiga ishonishgan. Zaharli amfisbaena uzoq vaqtdan beri yovuzlik va yolgʻonning ramzi hisoblangan.

Esxil „Eumenid" asarida Kassandra Klitemnestrani Amfisbena bilan taqqoslaydi. Keyingi Yevropa adabiyotida amfisbena xuddi shu ramziylikni saqlab qoladi — J. Milton uni yiqilgan shaytoniy qoʻshin aylangan boshqa yirtqich hayvonlar qatorida eslatib oʻtadi (Yoʻqotilgan jannat, X). Amfisbena haqida oʻrta asrlarning koʻp hayvonlari tasvirlangan. Brunetto Latinining „Xazinachi" asarida shunday deyilgan: "Amfisbena — ikkita boshli ilon, biri odatdagi joyida, ikkinchisi dumida; ikkalasi bilan ham chaqqonlik bilan harakat qiladi, koʻzlari shamdek yonadi.

Vaqt oʻtishi bilan uning tashqi koʻrinishiga yangi xususiyatlar kiritiladi: amfisbena tuklar bilan oʻsgan, uning qanotlari, panjalari va hatto quloqlari bor. Biroq, XII asrda Buyuk Albert ikki boshli ilon haqiqatini inkor etdi va XVII asrda Tomas Braun amfisbena kabi old va orqaga ega boʻlmagan hayvonning mavjudligini qatʼiyan rad etdi. Amfisbena figurasi oʻrta asr meʼmorchiligida bezak elementi sifatida ishlatilgan (Vena soborining shimoliy portalidagi amfisbena hushyorlik ramzi sifatida harakat qilgan).

Adabiyotlar
-----------

* Oʻrta asr bestiariyasi, M. 1984;
* Borxes X. Xayoliy mavjudotlar ensiklopediyasi, M. 1994, 7-bet;
* Belyaev Yu. A. Qadimgi dunyoning 100 yirtqich hayvonlari, M. 1997, 9-bet.

Havolalar
---------

* Амфисбена на сайте «Энциклопедия вимышленникс существ»
**Joʻrayevlar** — samarkandlik akauka toshtarosh ustalar: 1) Jalil Joʻrayev (1892—1977) toshtaroshlikni togʻasi Abdurayim Obidovdan oʻrgangan. Oʻrta Osiyo davlat universiteti (ishchilar fakulteti)da taʼlim olgan (1923—25). Samarqanddagi "Marmar" (1927—35), "Gornyak" (1936—43) artellarida ishlagan; 2) Bolta Jurayev (1893-1973) meʼmorlikni otasi usta Joʻradan oʻrgangan. "Marmar" (1929—35), "Gornyak" (1937—43) artellarida ishlagan. J. Samarkand, Toshkentda koʻpgina bi-nolarni bezashda qatnashgan: Toshkent temir yoʻl vokzalining eski binosi, Toshkent kuranti, Oʻzbekiston FA Prezidiumi binosi, hozirgi "Bahor" konsert zali; Navoiy teatri binosining marmar zinalari bezagi uchun Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan (1948). Asarlaridan namunalar respublika muzeylarida saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Ritm-gitara** (inglizcha: *rhythm guitar*) — jamoada ritmmik partiyalarni ijro etish vazifasini bajaruvchi gitara. U zamonaviy musiqaning turli mashhur janrlarida, jumladan kantri, reggi, blyuz, rok-n-roll, pauer-pop, metallda keng tarqalgan.

Zamonaviy ansambldagi ritm-gitaristining asosiy vazifasi, odatda, akkordlar yoki rifflar ketma-ketligini ijro etishdir. Ritm-gitara partiyalari odatda fonda yangraydi; bu kompozitsiyaning tuzilishini shakllantirishda muhim rol oʻynaydi, umumiy motivni belgilaydi (bunda yakkaxon gitara va bas gitara uchun ovozli platforma yaratadi), shuningdek — zarbli cholgʻu asboblari bilan — uning ritmik tarkibiy qismi bitni, tashkil qiladi. Tuzilish jihatdan, ritm-gitara, odatda, yakkaxon partiyalarni ijro etish uchun moʻljallangan gitaradan farq qilmaydi. Bundan tashqari, koʻpincha ansambl gitarachisi kompozitsiyada hamrohlik qiladi va yakkaxon partiyalarni (agar mavjud boʻlsa) ijro etadi. Masalan, agarsolo gitarani duetda ijro etish kerak boʻlsa.

Ommabop musiqada elektr ritm-gitara ommalashdi; akustik — folkda, kantri-end-vestern va ayniqsa, blugrassda keng qoʻllanilishi davom etmoqda.

Havolalar
---------

* ritm gitara. Blues asoslari (Inglizcha) )
* Gitara MX. ritm gitara (Inglizcha) )
**Amfetamin** — markaziy asab tizimining stimulyatori sifatida ishlatiladigan oq kristalli kukun. U hidsiz va ozgina achchiq taʼmga ega.
Ushbu modda bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan va shunga oʻxshash taʼsirga ega boʻlgan har qanday dori vositalari, masalan, metamfetamin va dekstroamfetamin bular ham amfetamin unumlaridir.

Strukturaviy ravishda simpatomimetik amin hisoblanadi, psixostimulyator hisoblangan va narkolepsiya davolash uchun jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti tomonidan tasdiqlangan kimyoviy birikma; birinchi navbatda presinaptik neyronlardan norepinefrin, dofamin va serotoninning chiqarilishini qoʻzgʻatish orqali harakat qiladi. koʻp miqdorda isteʼmol qilish tolerantlik chaqiradi.semizlikda ishlatiladi:adrenergik neyron presinaptik membranasida joylasdhgan NET ni bloklaydi va NE miqdorini sinaps bo'shlig'ida oshiradi. NE ishtaha markazini bloklaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Amphetamine".

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Rishabh Rajendra Pant** (1997-yil 4-oktabrda tugʻilgan) hindistonlik xalqaro kriketchi boʻlib, Hindiston kriket jamoasida darvozabon sifatida oʻynaydi. Hindiston uchun barcha formatlarni oʻynagan, u sinov kriketida oʻzining barqarorligi bilan mashhur. Pant mahalliy kriket boʻyicha Dehli uchun oʻynaydi va Hindiston Premer-ligasida Dehli Capitals sardori hisoblanadi.  U 19 yoshgacha boʻlgan kriket boʻyicha 2016 yilgi Jahon chempionatida Hindiston U-19 jamoasining vitse-sardori boʻlgan ekanligi aniq. 

U 2017 yil yanvar oyida Hindistonda Twenty20 International (T20I) debyutini, 2018 yil avgust oyida test debyutini va 2018 yil oktyabr oyida One Day International (ODI) debyutini oʻtkazdi. 2019 yil yanvar oyida Pant 2018 yilgi ICC mukofotlarida ICC erkaklarning yilning eng yaxshi rivojlanayotgan kriketchisi deb topildi.  2021-yil fevral oyida Pant ICC oyning eng yaxshi futbolchisi mukofotining birinchi nashrida oyning eng yaxshi erkak futbolchisi deb topilgan ekan. 
2022 yil iyun oyida Pant Janubiy Afrikaga qarshi T20I seriyasi uchun Hindiston sardori etib tayinlandi, chunki tayinlangan kapitan KL Rahul jarohati tufayli seriyani boshqargan ekanligi aniq.

Manbalar
--------

1. ↑  „Rishabh Pant". *ESPN Cricinfo*. Qaraldi: 25-oktabr 2015-yil.
2. ↑  „Ishan Kishan to lead India at U19 World Cup". *ESPNCricinfo*. Qaraldi: 22-dekabr 2015-yil.
3. ↑  „Finch, Macleod, Pant and Williamson named for ICC Player Awards". *International Cricket Council*. Qaraldi: 22-yanvar 2019-yil.
4. ↑  „ICC Men's Player of the Month for January 2021: Rishabh Pant". *International Cricket Council*. Qaraldi: 8-fevral 2021-yil.
5. ↑  „Injured Rahul and Kuldeep out of South Africa T20I series, Pant to lead India". *ESPNcricinfo*. Qaraldi: 8-iyun 2022-yil.
**Gausmanit** (nemis mineralogi I. F. L. Gausman nomidan, 1782—1859) — murakkab oksidlarning kichik sinfiga kiruvchi mineral. Kimyoviy formulasi MnMiijO^ Tarkibida 31% MpO va 69% Mp2O3 bor. Qoʻshimchalari Gʻe, Zn, Va, Mg, Sa va b. Tetragonal singoniyali. Odatda zarrali agregatlar, baʼzan oktaedr shaklidagi kristallar holida. Rangi qora. Qatgiqligi 5—5,5. S. of. 4,7— 4,9 g/sm3. Metamorflashgan choʻkindi, kontakt-metasomatik va gidrotermal marganes konlarida hosil boʻladi. Braunit, magnetit, gematit, barit, psilomelan, pirolyuzit, vad minerallari bilan birga uchraydi. Oʻzbekistonda Qurama tizmasida (Qoʻrgʻoshinkon, Sartaboʻ-tkon) va Qoratepa togʻlarida (Taxtaqoracha) marganes konida bor. Uraldagi baʼzi bir (Sapalsk) va Qozogʻistondagi (Nayzatas) marganes konlarining asosiy ruda hosil qiluvchi minerali. Sanoat ahamiyati kam. Qora metallurgiyada ferromarganes olishda yoki choʻyan eritishda shixtalash uchun ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Shved Ijtimoiy Demokratik Partiyasi aʼzolari Shvetsiya poytaxti Stokgolmda 1-may bayramini nishonlovchi namoyishda (2006).
**Xalqaro mehnatkashlar kuni** ishchilar bayrami boʻlib, har yili 1-may kuni nishonlanadi. Bayramda ishchilar va ularning kasaba uyushmalari koʻchada yurish, namoyishlar oʻtkazishadi. 1-may 80 dan ortiq mamlakatda rasmiy milliy bayramdir, boshqa mamlakatlarda norasmiy nishonlanadi.

Tarixi
------

1886-yili Chikago, AQShda politsiya 8 soatlik ish kunini talab qilayotgan ishchilar mitingini oʻqqa tutib, shafqatsizlik bilan tarqatdi (namoyishchilar olomonidan nomaʼlum kimsa politsiyaga qarata dinamit uloqtirganidan soʻng). Oʻnlab odamlar halok boʻldi, shu jumladan politsiya xodimlari ham. Shu fojeani 1889-yili Parijda oʻtayotgan qurultoyda xotirlab, 1890-yili xalqaro eʼtirozlar oʻtkazish taklifi oʻrtaga tashlandi. Keyinchalik, 1904-yili Amsterdamda Xalqaro Ijtimoiy Konferensiyada 1-may kunida barcha proletariat ish tashlashi taklifi eʼlon qilindi. Koʻp mamlakatlarda ishchilar sinfi 1-mayni dam olish kuni, deb tan olinishiga muvaffaqiyatli urindi.

Oʻta oʻng-qanot siyosat yurituvchi partiya va hukumatlar (Portugaliya, Uchinchi reyx, Franco Ispaniyasi va hk.) 1-mayni nishonlashni bekor qilishgan.

Manbalar
--------

1. ↑  ODMP Remembers... *Officer Down Memorial Page*
2. ↑  "Roots of May Day are in Chicago"[*sayt ishlamaydi*], *Chicago Tribune*

Havolalar
---------

* 1-may qoʻshiqlari Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-06-22).(ingl.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Xalqaro mehnatkashlar kuni*** haqida turkum mavjud |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rishton svitasi** — Fargʻona bo tigʻi va Hisor togʻlarining jan.gʻarbida tarqalgan stratigrafik birlik. Rishton qishlogʻi nomiga qoʻyilgan. O.S.Vyalov tomonidan ajratilgan (1935). Kesmasining pastki qismi — 4neftli qatlam ohaktosh, qumli ohaktosh, qumtosh, chigʻanoqtosh va mergellardan iborat. Qalinligi 15 m gacha. Unda ikki tavaqali mollyuskalar va gastropodalarning toshqotgan qoldiqlari uchraydi. Kesma ustki qismini qalinligi 30 m ga yetadigan chigʻanoqtoshlar qatlamchalariga ega alevritli gillar tashkil etadi va ularda ikki tavaqali mollyuskalar, gastropodalar va foraminiferalarning toshqotgan qoldiqlari mavjud. Rishton svitasining umumiy qalinligi 45 m ga yetadi, ostida turki ston, gulizindon svitalari muvofiq yotadi va isfara svitasi bilan yoki baʼzi joylarda yuvilgan neogen qatlami bilan qoplangan. Tarkibida: 1) Liostrea simplex, 2) Platigena asiatica, 3) Chlamys turgaicus qatlamlari ajratilgan. Yoshi oʻrta eotsen boʻlimi (barton yarusi)ga mansub. Stratifafik ahamiyatga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gaurli tizmasi** — Surxondaryo viloyatining shim.-gʻarbidagi togʻ tizmasi. Boysuntogʻ sistemasiga kiradi. Shimoliy qismida joylashgan Xoʻja Gur-gurota togʻlaridan Qayroqsoy daryosiga qadar janubi-ga deyarli meridional yoʻnalishda 8-10 km ga choʻzilgan. Oʻrta-cha bal. 2400-3000 m, eng baland nuqtasi 3300 m. Yer yuzasi parchalangan, tektonik koʻtarilishlar taʼsirida yuzaga kelgan relyef shakllari (denudatsiyatektonik) tarqalgan. Oʻrtacha yillik temperatura 2000 m balandlikda 10°. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 1500 m balandlikda 2°, iyulniki 25—26°. Oʻrtacha yillik yogʻin miqdori 800-900 mm. Asosan qoʻngʻir togʻ oʻrmon tuproqlari, och qoʻngʻir baland togʻ tuproqlari tarqalgan. Bir yillik (efemer), kup yillik (efemeroid) oʻsimliklar keng tarqalgan boʻlib, ular sermahsul togʻ yaylovlari resurslarining asosi hisoblanadi. Olma, nok, olcha, doʻlana, bodom, yongʻoq, tol, terak, uchqat, naʼmatak, zirk, dorivor oʻsimliklardan ki-yikoʻt, choyoʻt, zira, rovoch, anzur piyoz kup uchraydi. Archazorlar katta maydonni egallagan. Nodir va xushmanzara landshaftlar, tabiat yodgorliklari, rekreatsiya (dam olish) obʼyektlari koʻp. Tuproq eroziyasi, yaylov degressiyasi keng tarqalgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Elektr yoyi** (Volta yoyi) — elektrodlar orasida havo (gaz)da hosil boʻladigan elektr razryadi. Bunda ravshan yerugʻlanish yuz beradi va yuqori temperatura paydo boʻladi. Tok kuchi katta va gaz oqimi kuchli boʻlsa, temperatura 5000° K gacha yetishi mumkin. Elektrodlar gorizontal joylashtirilganda elektr razryadi qizdirgan gaz oqimlari taʼsirida yorugʻlik yoy shaklini oladi. Ikkita koʻmir elektrod orasida havoda hosil boʻlgan Elektr yoyini birinchi marta rus olimi V.V.Petrov va ingliz olimi G. Devi kuzatishgan (1802) va taʼriflashgan (1803). G. Devi Elektr yoyini volta yoyi deb atagan. Atmosfera bosimiga yaqin va undan yuqori bosimlarda har qanday gazda Elektr yoyi paydo boʻlishi mumkin. Elektr yoyining voltamper xarakteristikasi pasayib boruvchi hisoblanadi; tok koʻpaygan sari elektrodlar orasida kuchlanish pasayib boradi. Elektr yoyi elektrometallurgiyada, yorugʻlik texnikasida va, ayniqsa, elektr payvandda (qarang Payvandlash) qoʻllanadi. Texnikaning baʼzi sohalarida (mas, yuqori kuchlanishlar texnikasida) Elektr yoyi hodisasi zararli hisoblanadi. Elektr yoyini soʻndirish uchun moyli, havoli, elektrgazli yoy soʻndirish qurilmalaridan, magnit soʻndirish usuli va b dalaniladi.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Fizika | *Fizikaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Xalqaro konkida uchish ittifoqi** (inglizcha: *International Skating Union* ISU) — konkida uchish sport turlari: figurali uchish, konkida uchish va short-treklarni boshqaradigan xalqaro federasiya sanaladi.

1892-yilda Sxeveningenda (Niderlandiya) tashkil etilgan. Bu eng qadimgi xalqaro sport federasiyalaridan biridir. Tashkilotni yaratishdan maqsad konkida uchish sportining yagona qoidalari va me’yorlarini belgilash, xalqaro musobaqalarni tashkil etishdan iborat. 1895-yilda ISU faqat havaskorlar musobaqasiga e’tibor qaratishga qaror qildi. 1896-yil fevral oyida Sankt-Peterburg  egidligi ostida birinchi chempionat o‘tkazildi .

Ayni kunda federasiyaning bosh qarorgohi Shveysariyaning Lozanna shahrida joylashgan.

Tashkilot
---------

2008-yil yoz holatiga ko‘ra, ISU 63 ta davlat-a’zolaridan iborat bo‘lib, ulardan 11 tasi boshqaruv kengashi a’zolari sanaladi. Yig‘ilish kun tartibida har qanday taklif kiritish uchun to‘rt-besh nafar a’zolar qo‘llab-quvvatlashi zarur. Kun tartibiga doir takliflar uchdan ikki  foizi yoki ko‘pchilikning ovozi bilan ma’qullanadi.

### ISU prezidentlari

* 1882-1894 yillar Niderlandlar Villem J. X. Mulyer
* 1894-1924 yillar Shvetsiya Viktor Balk
* 1925-1937 yillar Shvetsiya Ulrich Salchow
* 1937-1945 yillar Niderlandlar Gerrit V. A. Van Laer
* 1945-1953 yillar Buyuk Britaniya bayrogʻi Gerbert Klark
* 1953-1967 yillar Shveysariya Jeyms Koch
* 1967-1967 yillar Avstriya bayrogʻi Ernst Labin
* 1967-1980 yillar Fransiya Jak Favard
* 1980-1994 yillar Norvegiya Olaf Paulsen
* 1994-2016 yillar Italiya Ottavio Cinquanta
* 2016-2022 yillar Niderlandlar Yan Dykema
* 2022 yildan beri Janubiy Koreya Kim Jayeol

Manbalar
--------

1. ↑  „arxiv nusxasi". 24-fevral 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-sentabr 2022-yil.
2. ↑   Ice Skating Champions

Havolalar
---------

* Rasmiy sayt(ingl.)
**Elektr taʼmirlovchi haykali** ― 2014-yil iyun oyida Siktyvkarda Shimoliy-Gʻarbiy Komienergo korxonasining IDGC tomonidan oʻrnatilgan.

Tarixi
------

Komi respublikasi poytaxtida elektr ta‘mirlovchi haykali paydo bo‘lishi mumkinligi haqida birinchi marta 2013-yil oktabr oyida, „Urban Legends" loyihasini amalga oshirish endigina boshlangan paytda maʼlum bo‘lgan. Komienergo direktori Ivan Medvedev maʼmuriyat rahbari Ivan Pozdeevga shaharda elektr ta‘mirlovchi haykali oʻrnatishni taklif qildi, bu oʻnlab yangi sanʼat ob’ektlaridan biri boʻlishi kerak edi. Shunga qaramay, yodgorlik korxonaning oʻzi tomonidan oʻrnatilgan, u munitsipal loyihaning bir qismi emas.

Yodgorlik paydo boʻlishining tashabbuskorlari elektr ta‘mirlovchilar oʻzlari edi. Shu tariqa „Komienergo" filiali rahbariyati yarim asrlik yubileyni munosib nishonlashga qaror qildilar. Shu tufayli ikki bino orasidagi koʻzga tashlanmaydigan joylardan biri kvadratga aylandi.

Yodgorlik muallifi haykaltarosh, Rossiya xalq rassomi, professor, A.L. Stiglitz nomidagi Sankt-Peterburg davlat rassomlik va sanoat akademiyasining arxitektura va dekorativ plastmassa kafedrasi mudiri koʻplab xalqaro va Butunittifoq tanlovlari va koʻrgazmalari ishtirokchisi Anatoliy Gordeevich Dyoma.

Tavsif
------

Haykaltaroshlik kompozitsiyasi oʻtirgan montajchini ifodalaydi. Uning yonida qoʻlqoplar, dubulgʻa va atirgul bor. Yodgorlik bronzadan yasalgan, balandligi 2,4 metr, uzunligi esa besh metrga yaqin. Narxi taxminan uch million rubl, Komienergo barcha moliyaviy xarajatlarni oʻz zimmasiga olgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „В Сыктывкаре открыли памятник электромонтеру" (ru).  komionline.ru. 9-mart 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-aprel 2017-yil.
2. ↑  „В Сыктывкаре открыли памятник электромонтеру" (ru).  РОССЕТИ. 21-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-aprel 2017-yil.
**„Suv ostida 80000 kilometr"** (fransuzcha: *Vingt mille lieues sous les mers: Tour du monde sous-marin*, yaʼni „Dengizlar ostida 20000 lye: Dunyo boʻylab suv osti sayohati") — fransuz yozuvchisi Jules Verne qalamiga mansub ilmiy-fantastik roman. Kitob oʻlaroq birinchi marta 1870-yil nashr qilingan. Ilk bor 1869-yilning martidan 1870-yilning iyunigacha Pierre-Jules Hetzelning „Magasin d’Éducation et de Récréation" jurnalida chop etilgan. Asarni oʻzbek tiliga Saʼdulla Karomatov tarjima qilgan.

Kitob nashr etilganidan keyin yaxshi kutib olingan. Hozirgi kunda ham yuqori baholanadi. „Suv ostida 80000 kilometr" muallifning eng sara asarlaridan biri hisoblanadi. Asar qahramoni kapitan Nemoning suv osti kemasiga berilgan tavsif oʻz davridan olinda boʻlgan. Undagi voqealar kapitan Nemoning „Nautilus" kemasidagi yoʻlovchilarning biri – tabiiy tarix muzeyi professori Pierre Aronnax nomidan hikoya qilinadi.

Syujet
------

1866-yil bir necha davlat kemalari nomaʼlum dengiz maxluqini uchratishganini aytishadi. AQSHning Nyu-York shahrida maxluqni topib, yoʻq qilish uchun ekspeditsiya uyushtiriladi. Roman hikoyachasi Professor Pierre Aronnax oʻsha patda Nyu-Yorkda boʻladi va ekspeditsiyaga taklif qilinadi. Kanadalik garpunchi Ned Land hamda Aronnaxning xizmatkori Conseil ham qoʻshiladi.

Ekspeditsiya aʼzolari mahluqni topib, uning aslida oʻz zamonidan ancha ilgarilab ketgan suv osti kemasi ekanligini aniqlashadi. Ularni „Nautilus" deb ataluvchi mazkur suv osti kemasini qurgan shaxs va uning kapitani Nemo qoʻlga olib, kema ichiga olib kiradi.

Ekspeditsiya aʼzolari kapitan Nemo bilan sal kam 10 oy davomida 80000 km (20000 lye) suzadilar. Sayohatlari davomida Qizil va Oʻrta dengizlari, Atlantika, Tinch, Hind, Shimoliy muz va Janubiy okeanlardan oʻtadilar.

Qahramonlar
-----------

* Pierre Aronnax (talaffuzi: *Pyer Aronaks*) — Parijdagi tabiiy tarix muzeyi professori; roman hikoyachisi
* Conseil (talaffuzi: *Konsel*) — professor Aronnaxning xizmatkori
* Ned Land (talaffuzi: *Ned Land*) — kanadalik garpunchi
* Kapitan Nemo (talaffuzi: *Nemo*) — „Nautilus" suv osti kemasi kapitani

Oʻzbekcha tarjima
-----------------

Asarni oʻzbek tiliga Leningrad gazeta-jurnal va kitob nashriyoti 1946-yil chop etgan ruscha nashridan Saʼdulla Karomatov tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashr 1973-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi adabiyot va sanʼat nashriyotida chop etilgan. Oʻzbek tilidagi nashrni tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: A. Habibullayev – muharrir, A. Kiva – rassom, I. Kiriakidi – rasmlar muharriri, T. Smirnova – texnik muharrir, M. Qudratova – musahhih. Kitob adadi – 60 000 nusxa.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Suv ostida 80000 kilometr*** haqida turkum mavjud |

* „Suv ostida 80000 kilometr" Ziyouz saytida

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
RISHELYE (Richelien) Arman Jan dyu Plessi (du Plessis) (1585.5.9 — Parij — 1642.4.12) — fransuz davlat arbobi, kardinal (1622-yildan). 1624-yildan qirollik kengashi rahbari, amalda Fransiya hokimi. Absolyutizmni mustahkamlash yoʻlida koʻp saʼyharakatlar qilgan. Gugenotlarni siyosiy huquklardan mahrum etgan; maʼmuriy, moliyaviy, harbiy islohotlar oʻtkazgan; feodallarning isyonlari, xalq qoʻzgʻolonlarini bostirgan. Tashqi siyosatda Gabsburglar bilan kurashishni asosiy vazifa deb hisoblagan. Fransiyani Oʻttiz yillik urush (1618—48)ga tortgan "Siyosiy vasiyatnoma" asarida fransuz absolyutizmi siyosatining asosiy tamoyillarini bayon qilgan. R. fransuz mumtoz adabiyoti va sanʼati taraqqiyotiga katta hissa qoʻshgan. Fransiya akademiyasiga asos solgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Karat**, *qirot* (ital. *carato*, arab. *qirat*, (قيراط) — dukkakli daraxt donining massasi) — birliklar tizimiga kirmagan massa birligi. Zargarlik ishlarida qammatbaho toshlar va durlarning massalarini aniqlashda qoʻllaniladigan oʻlchov birligi.

  

**Karat**, qirot (ital. carato — dukkakli daraxt donining massasi) — birliklar tizimiga kirmagan massa birligi. Zargarlik ishlarida qimmatbaho toshlar va durlarning massalarini aniklashda qoʻllaniladigan oʻlchov birligi. Dastlab har bir davlatning oʻz. K.i boʻlgan. Masalan, Braziliya K.i. —192 mg, Hindiston K.i — 205,5 mg, Misr K.i — 165 mg, Gollandiya K.i — 205,1 mg. Oʻlchovlar va tarozilar boʻyicha Bosh anjuman 1907 yilda Parijda yagona K. birligi — 2-10"4 kg (200 mg) ga teng deb qabul qilgan.


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
### Fiziologik ta`sirlar

*Asosiy maqola: elektr toki urishi*

Inson tanasiga qo'llaniladigan kuchlanish to'qimalar orqali elektr tokini keltirib chiqaradi va munosabatlar chiziqli bo'lmasa-da, kuchlanish qanchalik katta bo'lsa, oqim shunchalik katta bo'ladi. idrok etish chegarasi ta'minot chastotasi va oqim yo'li bilan farq qiladi, lekin tarmoq chastotali elektr energiyasi uchun taxminan 0,1 mA dan 1 mA gacha, ammo mikroamp kabi past oqim ma'lum sharoitlarda elektrovibratsiya effekti sifatida aniqlanishi mumkin. agar oqim etarlicha yuqori bo'lsa, bu mushaklarning qisqarishiga, yurak fibrilatsiyasiga va to'qimalarning kuyishiga olib keladi.[ bir rahbar elektrlashtirilgan har qanday aniq belgisi yo'qligi elektr alohida xavf qiladi. Elektr toki urishidan kelib chiqadigan og'riq kuchli bo'lishi mumkin, ba'zida elektr energiyasini qiynoq usuli sifatida ishlatish mumkin elektr toki urishi natijasida o'lim—elektr toki urishi—hali ham AQShning ba'zi Shtatlarida sud ijrosi uchun ishlatiladi, garchi uni ishlatish 20-asrning oxiriga kelib juda kam uchraydi.

### Tabiatdagi elektr hodisalari

*Asosiy maqola: elektr hodisalari*

Elektr ilon, *Electrophorus electricus*
Elektr inson ixtirosi emas va tabiatda bir nechta shakllarda kuzatilishi mumkin, xususan chaqmoq. Makroskopik darajada tanish bo'lgan teginish, ishqalanish yoki kimyoviy bog'lanish kabi ko'plab o'zaro ta'sirlar atom miqyosidagi elektr maydonlarining o'zaro ta'siriga bog'liq. Yerning magnit maydoni Sayyora yadrosidagi aylanma oqimlarning tabiiy Dinamosiga bog'liq. kvarts yoki hatto shakar kabi ba'zi kristallar bosilganda yuzlarida potentsial farq hosil qiladi. ushbu hodisa sifatida tanilgan piezoelektrik, yunon *tilidan* piezein (bitik), bosish ma'nosini anglatadi va 1880 yilda Per va Jak Kyuri tomonidan kashf etilgan. Ta'sir o'zaro ta'sir qiladi: piezoelektrik material elektr maydoniga ta'sir qilganda, u hajmini biroz o'zgartiradi.

Ba'zi organizmlar, masalan akulalar, o'zgarishlarni aniqlash va ularga javob berishga qodir elektr maydonlari, deb nomlanuvchi qobiliyat elektroreseptsiya,  boshqalar esa, deyiladi elektrogenik, yirtqich yoki mudofaa quroli sifatida xizmat qilish uchun o'zlari kuchlanish hosil qilishga qodir; bu turli xil buyurtmalarda elektr baliqlari.tartibi Gymnotiformes, qaysi eng yaxshi ma'lum misol elektr ilon, aniqlash yoki tahrirlangan mushak hujayralari hosil yuqori keskinliklar orqali o'z o'ljasini stun deb nomlangan elektrokitler. barcha hayvonlar o'zlarining hujayra membranalari bo'ylab harakat potentsiali deb ataladigan kuchlanish impulslari bilan ma'lumot uzatadilar, ularning funktsiyalariga asab tizimining neyronlar va mushaklar orasidagi aloqasi kiradi. elektr toki urishi bu tizimni rag'batlantiradi va mushaklarning qisqarishiga olib keladi. harakat potentsiali, shuningdek, ayrim zavodlardagi faoliyatni muvofiqlashtirish uchun javobgardir.


1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Karaslar** (Caras sius) — karpsimonlar oilasiga mansub chuchuk suv baliqlari urugʻi. Tanasining uz. 45 sm gacha, vazni 3 kg gacha. 2 turi, jumladan, Oʻzbekiston suv havzalarida kumushtovon karas (Carassius aﬁ nus gibello Bloch) uchraydi. Tanasining shakli zogʻora baliqnikiga oʻxshaydi, lekin moʻylovining boʻlmasligi bilan undan farq qiladi. Yirik suyak tangachalar bilan qoplangan tanasining orqa tomoni och yashil yoki toʻq jigarrang , yon tomonlari tillarang tusda. Juft suzgichlari qizgʻish. Sekin oqadigan, tubi loyqa suv havzalarida uchraydi. Mayda suv hayvonlari, fitoplankton va oʻsimliklar bilan oziqlanadi. 2—4 yoshida voyaga yetadi. Bahor va yoz oylarida uchraydi. Suv oʻsimliklari orasiga 160—400 ming uvildiriq sochadi. Kumushtovon galasi, odatda, faqat urgʻochi baliqlardan iborat. Erkaklari nihoyatda kam uchraydi. Uvildirigʻini boshqa yaqin turlar otalantiradi. Uvildiriqdan urgʻochi baliqlar chiqadi. Oʻzbekistonda Sirdaryo, Amudaryo, Surxon va Zarafshon vodiysi suv havzalarida uchraydi.

Solanum rostratum Dun. Solanum elaegnifolium Cav. Solanum Carolinense L. Solanum triﬂ orum L. Iva axillaris Pursh. Helianthus Californicus D.C. Helianthus ciliaris D.C. Helianthus petiolaris Nutt. Helianthus scaberrimus Benth. Striga(sp.sp.) Ambrosia triﬁ da L. Ambrosia psilostachya D. C. Cenchrus pauciﬂ orus Benth (tribuloides L.)Acanthospermum hispidum D.S. Aeshynomene indica(L.) BSP. Aeshynomene virginica(L).BSP. Bidens bipinata L. Cassia occidentalis L. Cassia tora L. Croton capitatus Michx. Diodia terres Walt. Emexaustralis Stein Emex spinosa L. Euphorbia marginata Michx. Euphorbia dentata Michx. Ipomoae hederaceae (L.) Yacg. Jacguemontia tamnifolia L.

Polygonum pensylvanicum L. Raimonia laciniata Hill. Sesbania macrocarpa Myhl. Et. Sesbaniaexaltata(Raf.) Cory. Sicyos angylata L. Sida spinosa L.

Kapac.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Suv osti tizmalari** - okean va dengizlar tubidagi boʻylama choʻzilgan va bal. 4000–5000 m ga yetadigan koʻtarilmalar. Uzunligi yuzlab — minglab km ga, eni bir necha yuz km ga yetadi. Alohida choʻqqilari baʼzan tizmalar, burmalipalaxsali togʻlar, vulkan tizmalari, yoysimon orollarning burmalipalaxsali tizmalari va vulkanlardan hamda Yer poʻstining yoriklaridan oqib chiqqan bazalt lavalaridan hosil boʻlgan okean oʻrtaliq tizmalaridan iborat. Mas, Shimoliy Muz okeanida Lomonosov, Mendeleyev, Gakkel va boshqa, Atlantika okeanida Oʻrta Atlantika, Afrika—Antarktida, Hind okeanida Arabiston—Hindiston, Maldiv va boshqa, Tinch okeanda Janubiy Tinch okean, Chili, Gavayi va boshqa Suv osti tizmalarit. birbiridan chuqur botiklar orqali ajralgan. Ularning koʻpchiligida teztez zilzilalar boʻlib turadi, harakatdagi vulkanlar bor.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Suv saqlovchi gorizont** - suv oʻtkazadigan bir xil tarkibli yoki litologik tarkibi va gidrogeologik xususiyatlari oʻxshash boʻlgan togʻ jinslarining yer osti suvi bilan toʻlgan bir yoki bir necha qatlami, darzlik boʻshliqlari, gʻovaklar, boʻshliqlar. Suv saqlovchi gorizontg. burgʻi qudugʻi va boshqa manbalarni yetarli oqim bilan taʼminlaydigan darajada oʻzida suv yigʻa oladigan katlamdir. Birbiri bilan gidravlik ravishda bogʻlangan Suv saqlovchi gorizontg. suvli majmuani hosil qiladi. Agar yer osti suvlari suv utkazmaydigan qatlamlarga nisbatan ustki ta ostki tomondan chegaralangan va atmosfera bosimidan yuqori bosim ostida boʻlsa, Suv saqlovchi gorizontg. bosimli hisoblanadi. Bosimsiz suvli gorizontda yer osti suvlarining sathi oʻtkazuvchanlik zonasining ustki chegarasi boʻlib, unda bosim atmosfera bosimiga mos keladi (qarang Togʻ jinslarining suv oʻtkazuvchanligi).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tilla Mengliyev** — Sovet iqtisodchisi, davlat va siyosat arbobi.

Biografiyasi
------------

Tilla Mengliyev 1940-yil Surxondaryo viloyatida dunyoga kelgan. KPSS (Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi)  aʼzosi hisoblangan.

Mengliyev 1959-yildan hududdagi siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy sohalarda faoliyat koʻrsatishni boshlagan.

1959-2000 yillarda Tilla Mengliyev: Surxondaryo viloyatida komsomol xodimi;

Oʻzbekiston komsomoli Surxondaryo viloyat qoʻmitasi birinchi kotibi; Surxondaryo viloyatida partiya xodimi; Oʻzbekiston Kompartiyasi Sariosiyo tuman qoʻmitasi birinchi kotibi; Surxondaryo viloyat kasaba uyushmalari tashkilotlari Kengashi raisi; xalq deputatlari Surxondaryo viloyat Kengashi ijroiya qoʻmitasi raisi; Denov tumani hokimi lavozimlarida xizmat qilgan.

Shuningdek, Mengliyev Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti 12-chaqiriqi va Oʻzbekiston Oliy Majlisi deputati (1995—1999-yillarda) etib saylangan. KPSS (Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi)ning XXVIII s’ezdi delegati sifatida ishtirok etgan.

Davlat va siyosat arbobi Tilla Mengliyev umri mobaynida Oʻzbekistonda yashab faoliyat olib borgan.

Mukofotlari va unvonlari
------------------------

* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (27.12.1976)
* Xalqlar doʻstligi ordeni (26.02.1981)
* "Shon-sharaf belgisi" ordeni (27.08.1971; 08.12.1973)

Manbalar
--------

1. ↑  Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR „O nagrajdenii ordenami i medalyami SSSR peredovikov selskogo xozyaystva Uzbekskoy SSR" ot 27.12.1976 // Zarya Surxana. — 17-yanvarya 1977
2. ↑  Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR „O nagrajdenii ordenami i medalyami SSSR peredovikov selskogo xozyaystva Uzbekskoy SSR" ot 26.02.1981 // Zarya Surxana. — 6 marta 1981
3. ↑  Mengliev
4. ↑  GA RF R7523 105 152 „Ukazi Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR, prinyatie s 26 po 27-avgusta 1971 goda, i materiali k nim /k protokolu № 14/ s № 2075-VIII po № 2078-VIII. Tom 7"
5. ↑  GA RF R7523 105 376 Ukazi Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR, prinyatie s 8 po 10-dekabrya 1973 goda, i materiali k nim /k protokolu № 45/ s № 5141-VIII po № 5149-VIII. Tom 9
**Ir** — Gomerning Odisseyida va antik adabiyotning boshqa asarlarida uchraydigan itakalik tilanchi.

Antik adabiyotda
----------------

 Odissey Ir bilan kurashmoqda. Lovis Korintning rasmi, 1903-yil
Tugʻilganda Ir *Arney* ismini olgan. U Itakada yashagan, tilanchilik qilgan, ochkoʻz va ichkilikboz degan nom olgan. Mahalliy yoshlar unga muruvvat qilib va ayni vaqtga jirkanib xudolarning elchisi Irida nomidan, „hamma uni posilkalarda olib yurganlari uchun" *Ir* laqabini bergan.

> 
> va butun Itaka boʻylab
> 
> 
> 
> U ochkoʻz jigʻildoni, beadabligi va ichkilikbozligi bilan mashhur edi;
> 
> 

Odissey sargardonlikdan uyga qaytganida, Ir uni eshik oldida koʻrib, yoʻlovchini taʼqib qila boshladi va agar u ketmasa, uni kaltaklash bilan tahdid qildi. Penelopaga daʼvogarlar rahbari Antinoy koʻnglini yozish va shu bilan birga notanish odamni tahqirlashga qaror qilib, Ira va notanish kishiga kurashishni taklif qildi. U gʻolibga qovurilgan echki oshqozonini va har kuni sadaqaga kelishiga ruxsat berishga vaʼda berdi. Antinoy Irni beaql qirol Exetga surgun qilish bilan tahdid qildi. Odissey tezda gʻalaba qozondi va Irni oyogʻidan tortib hovlidan chiqardi; umuman olganda, u tilanchiga ochiqkoʻngillik qildi.

Ir Odisseyning Itakaga qaytishiga bagʻishlangan bir qator qadimiy spektakllarda paydo boʻlishi kerak edi. Bular Esxilning „Suyak yigʻuvchilar", Sofoklning „Oyoqlarning yuvilishi", Filoklning „Penelopa", Ionning „Laert" tragediyalari, Epixarm komediyasi (nomi nomaʼlum), Feopomp va Amfidaning „Odissey" deb nomlangan komediyalaridir. Bu asarlardan deyarli hech narsa saqlanib qolmagan.

Keyingi davrlar madaniyatida
----------------------------

Ira va Odissey oʻrtasidagi bellashuv Lovis Korinf (1903) tomonidan suratlaridan birida tasvirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  S. A. Osherov. Primechaniya // Gomer. Odisseya. — M.: GIXL, 1959.
2. ↑  Ярхо 2000. sfn error: no target: CITEREFЯрхо2000 (help)
3. ↑  Wüst 1937. sfn error: no target: CITEREFWüst1937 (help)
4. ↑  Schmidt 1902. sfn error: no target: CITEREFSchmidt1902 (help)
5. ↑  Lobsien 2008. sfn error: no target: CITEREFLobsien2008 (help)

Adabiyotlar
-----------

1. I. A. Kun "Qadimgi Yunoniston afsonalari va afsonalari " — M. Olimp; 1998-yil. ISBN 5-7390-0055-6.
2. Eitrem. Iros 6 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1916-yil. — bd. ix, 2. Kol. 2046.
3. Lobsien E. Odissey // Mariya Moog-Grünewald (Hrsg.): Mythenreception. Die antike Mythologie in Literatur, Musik und Kunst von den Anfängen bis zur Gegenwart (= Der Neue Pauly. Supplemente). — 2008-yil. — bd. 5. Kol. 485-499.
4. Schmidt J. Odissey // WH Roscher: Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie. — 1902-yil. — bd. III, 1. Kol. 602-681.
5. Wüst E. Odissey // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1937-yil. — bd. XVII, 2. Kol. 1905-1996-yillar.
6. Ярхо В. (2000). *«Одиссея» — фольклорное наследие и творческая индивидуальность* (Гомер. Одиссея nashri). pp. 289—329.
**Suv osti sporti** - turli masofaga tez suzish, shoʻngʻish, moʻljal olish, turizm va maxsus anjomlar (akvalang, maska, last)dan foydalanib suv ostida ov qilish. Bu sport turi qadim zamonlardan maʼlum boʻlib, suv ostida turli musobaqalar oʻtkazilgan, shuningdek, suvga shoʻngʻib suv ostidan marvarid, choʻkkan kemalardan buyumlar olib chiqishda qoʻl kelgan.

1959-yil Monakoda Suv ostida suzish sporti xalqaro federatsiyasi tashkil etildi. 1957-yil suv ostida ov qilish boʻyicha jahon va Yevropa chempionati oʻtkazildi. 1967-yildan suv ostida moʻljal olish va suv ostida last bilan suzish, 1968-yildan suv ostida suzish boʻyicha Yevropa, 1976-yildan jahon chempionati oʻtkazila boshlandi. Suv ostida last bilan suzish 100, 200, 400, 800, 1500 m, 4x100, 4x200 m ga suv havzasi (basseyn)da oʻtkaziladi. 1500 m ga suzish esa ochiq suv havzalarida tashkil qilinadi. Suv ostida suzish boʻyicha musobaka 50 m ga anjomsiz va 100, 400, 800 m ga shoʻngʻish anjomlaridan foydalangan holda oʻtkaziladi.

Suv osti sportis. suv ostida kino va surat olish; ilmiy tadqiqotlar qilish; harbiy ishlar va shu kabini bajarishda amaliy ahamiyatga ega.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |