recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ikki tomonli lakunar oʻtkir tonzillit
**Oʻtkir tonzillit** (koʻproq soʻzlashuvda „Angina" (lot. angina — boʻgʻilish)) — tanglay murtak bezlarining yalliglanishi bilan kechadigan oʻtkir infeksion kasallik; koʻproq streptokokk, stafilokokk va boshqa mikroblar qoʻzgʻatadi. Ular halqumga aksari oʻtkir tonzillit boʻlgan bemor foydalangan uy-roʻzgʻor buyumlari (mas, yuvilmagan idish-tovoq va boshqalar)dan tushadi. Koʻpincha halqumda boʻladigan va odatda kasallik qoʻzgʻatmaydigan mikroblar ayrim noxush omillar taʼsirida, mas, kishi sovqotganda yoki harorat oʻzgarganda kasallik qoʻzgʻatishi mumkin. Baʼzan oyoqning hoʻl boʻlishi, muzqaymoq yeyish, sovuq suv ichish, muzdek suvda choʻmilish va boshqa hollarda oʻtkir tonzillit bilan ogʻrish kuzatiladi. Halqumga muntazam tushib turadigan tutun, chang, spirtli ichimliklar, shuningdek burun orqali nafas olishni qiyinlashtiradigan adenoidlar va burun-halqumning boshqa kasalliklari oʻtkir tonzillitga sabab boʻlishi mumkin. Burun va yondosh boʻshliqlarining yalligʻlanishi (mas, gaymorit), shuningdek ogʻiz boʻshligʻidagi yiringli yalligʻlanishlar (chirigan tishlar) ham oʻtkir tonzillitga sabab boʻladi. Kasallik toʻsatdan boshlanadi. Bemorda madorsizlik, bosh ogʻrigʻi, tomoq qaqrab ogʻrishi, achishishi, yutinganda ogʻriq kuzatiladi. Harorat koʻtariladi (38—41°); 476murtak bezlari qizarib, ular yuzasida yiringli karash paydo boʻladi. Oʻtkir tonzillit bilan tez-tez ogʻrish natijasida murtak bezlari surunkali yalligʻlanadigan boʻlib qoladi. Oʻtkir tonzillitning kataral, follikulyar, yiringli va boshqa xillari farq qilinadi. Mahalliy (peritonzillyar abssess, oʻrta quloqning oʻtkir yalligʻlanishi) va umumiy (boʻgʻimlar, yurak, buyrakning zararlanishi) asoratlar qoldirishi mumkin. Vrach koʻrsatmalarini bekamu-koʻst bajarish tez sogʻayib ketishga imkon beradi va asoratlar avj olishiga yoʻl qoʻymaydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

Manbalar
--------
**Tursunboy Boyjanovich Yeshchanov** (1940.5.5, Kegayli tumani) — terapevt, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1995), Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1984), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sogʻliqni saqlash xodimi (1994). Tibbiyot fanlari doktori (1984). SamTIni tugatgan (1965). Oʻzbekiston dermatologiya va venerologiya ilmiy tadqiqot instituti Qoraqalpogʻiston filiali (1972—85), Qoraqalpogʻiston Klinik va eksperimental tibbiyot ilmiy tadqiqot instituti direktori (1987—90; 1998-yildan), Qoraqalpogʻiston sogʻliqni saqlash vaziri (1990—97), 1997-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi vitse prezidenta, akademiyaning Qoraqalpogʻiston boʻlimi Prezidiumi raisi, Qoraqalpogʻiston davlat universiteti farmakologiya, klinik farmakologiya va patologik fiziologiya kafedrasi mudiri. Ye.ning ilmiy asarlari allergik kasalliklarning etiologiyasi, epidemiologiyasi, klinikasi va davosiga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Honda CR-Z** — bu Yaponiyaning Honda konsernining gibrid sport kupesi boʻlib, uni Honda konsernining yangi rahbari Takanobu Ito 2009-yilda taqdim etgan. Modelni ishlab chiqarish 2010-yilda boshlangan (Yaponiyada — 25-yanvar). Savdo boshlanishiga qadar 7000 ta mashinaga buyurtma berilgan edi. Savdo boshlanganidan beri 10 000 dan ortiq avtomobillarga buyurtma berildi, bu kompaniya kutganidan oshib ketdi. CR-Z Yaponiya, AQSh va bir qancha Yevropa mamlakatlarida sotilgan.

CR-Z 2016-yilda ishlab chiqarish toʻxtatildi.

Model yaratish
--------------

Gibrid avtomobil prototipi 2007-yilda Tokio avtosalonida taqdim etilgan edi.

Avtomobil kompaniyaning oldingi avtomobillari (Honda CR-X) ruhida katta radiator panjarasi va sezilarli yumaloq korpusga ega tashqi koʻrinishini oldi. Ichki ko'rinishi sport uslubida yaratilgan boʻlib, bu avtomobilning tashqi ko'rinishida ham o'zgarishlar sabab bo'lishiga olib kelgan.

Texnik xususiyatlari
--------------------

Honda CR-Z 10 kVt (14 ot kuchi) elektr motor va 114 ot kuchiga ega 1,5 litrli benzinli dvigatel bilan jihozlangan. 2-CVT (u bilan avtomobil kamroq yoqilgʻi sarflaydi) yoki 6 pogʻonali mexanik uzatmalar qutisini tanlash uchun uzatmalar. Mashinada oldingi haydovchini himoyalanish tizimi yuqori darajaga olib chiqilgan. 100 km/soat tezlikka 9,7 soniya vaqt ketadi.

Avtomatik uzatmalar qutisi boʻlgan avtomashinalar uzoq choʻqqilarni yengib oʻtishda zarur quvvatni taʼminlash uchun ortiqcha yukni oʻchirish va uzatishni dastlabki uchta vites ichida qulflash uchun maxsus tugma bilan jihozlangan.

Qayta tiklangan krossoverning Evropa versiyasi Yaponiya, Shimoliy Amerika va Osiyo bozorlarida mavjud boʻlmagan bir qator variantlarni oldi. Ular orasida ksenonli faralar, 18 va 19 dyuymli gʻildiraklar, GPS va DVD -li navigatsiya tizimi, USB kirishli premium audiotizim, panoramali tom va xromli eshik tutqichlari bor edi.

Yangi avtomobil (2007-2012-yillarda) avvalgisidan pastroq, kengroq va qisqaroq boʻlib, orqa eshigi endi yon tomonga emas, balki ochiladi. Ogʻirlik markazi yukxona tagida joylashgan zaxira gʻildirak tufayli tushirildi.

Rasmlar
-------

* Honda CR-Z Concept 2007.Honda CR-Z Concept 2007.
* Honda CR-Z Concept 2009.Honda CR-Z Concept 2009.
* 2011 Honda CR-Z seriynaya model.2011 Honda CR-Z seriynaya model.
* 2011 Honda CR-Z seriynaya model.2011 Honda CR-Z seriynaya model.

Manbalar
--------

1. ↑  „Honda CR-Z перевыполнил план в 10 раз". 18-noyabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-noyabr 2015-yil.
2. ↑  „Компания Honda представила прощальную версию гибрида CR-Z". 2-fevral 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-yanvar 2017-yil.
3. ↑  „Женева 2010: Европейская премьера Honda CR-Z". 18-noyabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-noyabr 2015-yil.

Havolalar
---------

* Honda Worldwide | CR-Z
* 2016 Honda CR-Z umumiy koʻrinishi — Rasmiy sayt
**Homid Mahmudov** (tojikcha: *Ҳомиди Маҳмуд*; 1900-yil, Buxoro — 1977-yil, Dushanbe) — mashhur buxorolik amaldor Xoja Said Mahmudiy-tariqatchining oʻgʻli, professional aktyor va rejissyor, teatr arbobi, tojik professional teatrining asoschisi.

Biografiyasi
------------

1923—1924-yillarda Homid Mahmudov Moskvadagi Buxoro maorif uyining kino va teatr sanʼati bo‘limida aktyor-rejissor bo‘yicha tahsil olgan. 1927-yilda Mahmudov Moskvadagi Stalin nomidagi Oʻzbekiston taʼlim instituti qoshidagi davlat drama studiyasi yoʻnalishini tamomlagan. Buxoro oziq-ovqat xodimlari klubi qoshidagi musiqali drama to‘garagiga rahbarlik qilgan.

1928—1929-yillarda — Hamza nomidagi oʻzbek davlat teatri rejissyori.

Homid Maxmudov 1929-yilda Tojikistonda birinchi professional teatri — Tojikiston SSR Maorif xalq komissarligi qoshidagi Tojikiston davlat teatriga (hozirgi A. Laxuti nomidagi tojik davlat akademik drama teatri) asos soldi. 1930—1931-yillarda Mahmudov birinchi professional milliy orkestrga asos soldi. 1934-yilda Maxmudov Xoʻjandda Ikkinchi Davlat tojik musiqali drama teatrini (hozirgi K.Xujandiy nomidagi Tojikiston Davlat musiqali komediya teatri) tashkil qildi. 1935-yildan 1938-yilgacha Mahmudov teatr faoliyatidan chetlashtirildi (qatag‘onga uchragan odamning o‘g‘li sifatida ishdan ayrilgan). 1938—1943-yillarda Mahmudov O‘zbekistondagi turli teatrlarda rejissyor, badiiy rahbar bo‘lgan. Uning ishtirokida Buxoro viloyati musiqali drama teatri va Qarshi davlat o‘zbek musiqali drama teatrida turli janrdagi teatr spektakllari namoyish etildi. 1943-yilda Mahmudov Stalinoboddagi A. Laxutiy nomidagi drama teatriga direktor o‘rinbosari lavozimiga taklif qilinadi. 1944—1945-yillarda A. Laxuti nomidagi Akademik drama teatri direktori. Keyinchalik Tojikiston SSR Xalq Komissarligi ishlari bo‘limi mudiri bo‘lib ishlagan. Tojikiston qishloq xo‘jaligi institutini sirtqi taʼlim shaklida oʻqigan va u yerni 1959-yilda tamomlagan. O‘sha yili olim agronomi diplomini olgan. Keyinchalik 1966-yilgacha respublika qishloq xo‘jaligi tizimida ishladi.

### Oilasi

Otasi — Xoʻja Said Mahmudiy-tariqatchi (1860—1935), mashhur buxorolik zodagon, Ahmad Donish shogirdi, 1935-yilda qatagʻon qilingan.

Onasi — Nazokat (1863—1935) maʼrifatparvar ayol. Mahmudovga yaxshi taʼlim berishga harakat qilgan

Turmush oʻrtogʻi — Amina Mahmudova (1910—1978), shoira. Tojikiston Yozuvchilar uyushmasi tashkilotchilaridan biri.

Manbalar
--------

1. ↑   МАХМУДОВ Хамид/ /[..1900 - ..1977]]
2. ↑  „Махмудов, Хомид Саидович".  peoplelife.ru.
3. ↑  „ХОМИД МАХМУДОВ".  kino-teatr.ru.
**Miniadlar** (qadimgi yunoncha: *Μινυάδες*) — qadimgi yunon mifologiyasida Orhomen shohi Minining uchta qizi. Ularning ismlari: Alkifoya, Levkonoya, uchinchisi Ovid tomonidan nomlanmagan yoki Levkippa, Arsippa va Alkafeya. Ular juda mehnatkash edilar va Dionisning orgiyalarini rad etishdi, shuning uchun ular koʻrshapalaklarga aylandilar. Boeotiyada Dionisga sigʻinish joriy etilgan paytda, boshqa ayollar va qizlar togʻlarda sayr qilib, sayr qilishgan va bu opa-singillar uyda yolgʻiz qolib, oʻzlarini odatdagi ishlariga bagʻishlagan va shu bilan xudo uchun muqaddas kunlarni bulgʻagan. Levkippa oʻgʻli Gipasni opalari bilan birga parchalab tashladi, keyin ular Germes ularni koʻrshapalak, boyoʻgʻli va boyoʻgʻliga aylantirmaguncha, ular pechak, oʻt va dafna yeb, Bakxiyaning gʻazabiga berila boshladilar. Ularning avlodlari oilasidan boʻlgan ayollarni „qotillar", yaʼni „buzgʻunchilar" deb atashgan, har yili Agrionning bayramida Dionis ruhoniysi qoʻlida qilich bilan ularni taʼqib qilgan va agar u Vakhankaga yetib olsa, oʻldirishi mumkin edi.

Afsona, Esxilning „Yunchilar" tragediyasida tasvirlangan (fr. 169-171 Radt).

Manbalar
--------

1. ↑  Mifi narodov mira. M. 1991-92. V 2 t. T.2. S.152
2. ↑  Antonin Liberal. Metamorfozi 10, 1
3. ↑  Ovidiy. Metamorfozi IV 391—415
4. ↑  Antonin Liberal. Metamorfozi 10
5. ↑  Plutarx. Grecheskie voprosi 38
**Amerika-meksika urushi** (1846-48) — AQShning Meksikaga qarshi olib borgan bosqinchilik urushi. AQShning janubidagi plantator quldorlar Meksikaning Texas shtatiga kuchib utganlar va Meksika hukumatiga qarshi isyon koʻtarganlar (1835) hamda Texasni „mustaqil" davlat deb eʼlon qilganlar (1836). 1845-yilga kelib, AQSH Texasni oʻz shtatlari tarkibiga qoʻshib olishga erishdi, bu 1846-48 yil urushini keltirib chiqardi. AQSH bosqinchilari Meksika qoʻshinlarini tor-mor qilib, 1847-yil sentabrda mamlakat poytaxti Mexikoni oldilar. 1848-yil 2-fevralda Guadalupe-Idalgoda sulh shartnomasi tuzildi, unga muvofiq AQSH Meksika yerlarining deyarli yarmini (Texas, Yangi Meksika, Arizonaning bir qismi, Yuqori Kali-forniyani) uziga qoʻshib oldi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Magneton** — magnit momentining atom va yadro fizikasida oʻlchov birligi. Elektron, atom va molekulalarning magnit momenti Bor M.larida oʻlchanadi: tB =ye/g/2 ts. bunda ye — elektron zaryadi, t — zaryad massasi, h — Plank douMuucu, s — yorugʻlikning boʻshliqdagi tezligi. Xalqaro birliklar tizimi SIda Bor magnetoni 9,27- 1024 Am2 (SGS birliklar tizimida 9,27-102| erg/Gs) ga teng. Nuklonlar va atom yadrolari magnit momentlarining oʻlchov birligi yadro M. i deyiladi: tyad = ye/g/2Ms = 5,050-10 27 A-m2, bunda M — proton massasi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Magnetron** [magnit va (elek) tron] — oʻta yuqori chastotali elektromagnit tebranishlarni generatsiyalaydigan elektrovakuum asbob; elektronlar doimiy magnit va elektr maydoni bilan oʻzaro taʼsirlashganda sodir boʻladi. Koʻp rezonatorli oddiy M.ning asosiy qismlari elektronlar chiqaradigan katod va elektrik hajmiy rezonatorlap boʻlgan anoddan iborat. M.ning tebranish sistemasida 8 dan 40 tagacha rezonator boʻlib, ular anod teshigi atrofida simmetrik joylashgan. Har qayyasi rezonator katod joylashgan markaziy teshik bilan tirqish orqali bogʻlangan. Rezonatorlar halqasimon tebranish sistemasini hosil qiladi. Bir yoki bir necha rezonatorni siljitib, chastota oʻzgartiriladi. Rezonator hosil qilgan oʻta yuqori chastotali elektr maydoni bilan tormozlangan elektronlar maydonga energiya berib, oʻta yukrri chastotali elektromagnit tebranishlarni kuchaytiradi. M.ning ish diapazoni 0,5 dan 100 Gs gacha, f.i.k. 0,8 gacha. Ish tarziga koʻra, M. uzluksiz va uzlukli xillarga boʻlinadi. Uzluksiz M.larning quvvati bir necha Vt dan oʻnlarcha kVt gacha, uzlukli M.larniki 10 Vt dan 5 MVt gacha. M. radiolakatsion styalarda, roʻzgʻorda ishlatiladigan pechlar va boshqalarda foydalaniladi (yana qarang Elektron lampa, Elektrovakuum asboblar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Magmatizm** — magmaning suyulishi, uning evolyusiyasi, harakati, boshqa qattiq jinslar bilan oʻzaro taʼsiri va qotishini oʻz ichiga olgan jarayonlar majmui. M. Yerning chuqur qismidagi faol harakatlarning eng muhim koʻrinishlaridan biri. Tektonik harakatlar harakterining oʻzgarishi bilan M. tipi ham oʻzgaradi, geologik tarixga va Yer poʻstining u yoki bu strukturasiga bogʻliqligiga qarab geosinklinal, platforma, okeanik va tektonikmagmatik faol koʻrinishlarga boʻlinadi. M.ning qanday chuqurlikda joylashganligi (qotish sharoitlari)ga qarab abissal, gipabissal, subvulkan, yuza joylashgan (vulkanizm) M. tarkibiga qarab oʻta asosli, asosli oʻrtacha, nordon va ishqorli (qarang Magmatik togʻ jinslari) turlari farq qilinadi.

"Yangi global tektonika" konsepsiyasiga muvofiq M. asosan, litosfera plitalarining oʻzaro harakati zonasida, ularning ikki tomonga surilish (riftlar) joyida va issiklik oqimining yuqoriga koʻtarilish zonasida intensiv rivojlanadi. Hozirgi geologik davrda M. Tinch okeanning vulkanik halqasida, okean oʻrtaliq tizmalarida, Afrika va Oʻrta dengiz atrofi rift zonalarida rivojlangan. M. bilan turli-tuman foydali kazilma konlarining paydo boʻlishi bogʻliq.

Ad:. Abdullayev X. M. Magmatizm i orudeneniye Sredney Azii, Sobr.soch. (v 5ti t. t. 5), T.1965; Hamrabayev I. X. Magmatizm i postmagmaticheskiye protsessi v Zapadnom Oʻzbekistane, T. 1958.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Evfoniya** (yun. — yeirposha — ohangdorlik, ohangdoshlik) — nutqning ohangdorligini taʼminlovchi turli xil fonetik usullar, holatlar majmui; fonikanit tarkibiy qismlaridan. E. nutqning deyarli barcha turlari uchun xos. U nutqning talaffuzga oson, eshituvchiga yoqimli tuziladi. E. fikrning estetik goʻzalligini, musiqiyligini va emotsional taʼsirchanligini taʼminlaydi, sheʼriy ritmning izchilligini, poetik fikrning jarangdorligini ifodalaydi. Qofiya, alliteratsiya, assonans va tovush takrorlanishi E.ning usul va vositalari hisoblanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Evfemizm** (yun. yeirpegsha — yumshoq ifodalash) — soʻzlovchiga aytish noqulay, nooʻrin yoki qoʻpol tuyulgan soʻz va iboralarning sinonimi sifatida paydo boʻlgan soʻzlar. E. salbiy voqelikni atashdan qochish, shunday voqelikning salbiy taʼsirini yumshatish uchun xizmat qilib, kishining izzatnafsiga tegadigan, unga malol keladigan, hurmatsizlik ifodalaydigan, axloqiy meʼyorlarga zid keladigan holatlarning yoki toʻgʻridantoʻgʻri aytish mumkin boʻlmagan maxfiy voqeliklarning salbiy taʼsirini kamaytirish, ularni yashirish, berkitish; noxush xabarni beozorroq, yumshoqroq shaklda yetkazish, ifodalash uchun ishlatiladi. Mas, oʻldi deyish oʻrniga olamdan oʻtdi, koʻz yumdi, vafot etdi; tugʻdi deyish oʻrniga koʻzi yoridi, yengillashdi kabi iboralardan foydalanish. Tilda E.ning qoʻllanishi tabu hodisasi bilan bogʻliq holda tarixiyetnografik hodisa sifatida shakllangan. E. xalqlardagi urf-odat, madaniy saviyaning darajasi, estetik did va etnik meʼyorlarning rivojlanishi bilan bogʻliq. Tilning taraqqiyoti bilan uning evfemistik qatlami ham rivojlanadi. Yangicha axloqodob, yangicha dunyoqarash meʼyorlari asosida E.ning yangi yangi shakllari yuzaga keladi. Tilda muayyan nutq vaziyati talabi bilan vujudga kelgan E. ham mavjudki, ularning maʼnosi koʻpincha matn orqali oydinlashadi. Mas, "Raʼnoni egasiga topshirmagunimizcha, — dedi Nigor oyim, — quyilmaydiganga oʻxshaydi" (A. Qodiriy) jumlasida nutq odobi nuqtai nazaridan erga bermoq iborasi oʻrnida egasiga topshirmoq shaklidagi E. qoʻllangan. E. ilmiy va rasmiy uslublarda keng qoʻllanadi.

Ad.\ Shomaqsudov A. Rasulov I. Qoʻngʻurov R. Rustamov H. Oʻzbek tili stilistikasi, T. 1983; Omonturdiyev A. Oʻzbek nutqining evfemik asoslari, T. 2000. Neʼmat Mahkamov. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Magneto** — uzgaruvchan tok magnitoelektr generatori; ichki yonuv dvigatellarida yonilgʻi aralashmasini oʻt oldirish uchun elektr uchquni hosil qilib beradi. M.ning ishlash tarzi past kuchlanishli elektr toki hosil qilib, uni yuqori kuchlanishli tokka aylantirishi va koʻp silindrli ichki yonuv dvigatellarida bu tokni silindrlarning ishlash tartibiga muvofiq svechalarga taqsimlashi hamda svecha elektrodlari orasida elektr razryad hosil qilishidan iborat. M. porshenli aviatsiya dvigatellarida, baʼzi turdagi mototsikllarda, qayiqlarning osma dvigatellari va boshqalarda ishlatiladi. 20-asr 60-yillaridan ishlatilmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Andoza:Tiyatro oyunu bilgi kutusu***Kösem Sulton*** - Turan Oflaz o'g'li tomonidan yozilgan ikki sahnali teatr spektakli.

Mavzu
-----

Turan Oflaz og'lining trilogiyasi. Bu asar Turan Oflazning umri oxirida yozilgan so'nggi asari hisoblanadi. Bu asarda ochko'zlik,manfaatparastlik kabi illatlar qoralanadi. Bu illatlar inson umrining zavoli ekanligi o'quvchilarga asar qahramonlarining ayanchli taqdiri orqali yetkazib beriladi. Va bu kabi yomon illatlarga o'rgangan insonning taqdiri yaxshilik bilan tugamasligi va bu yo'lning oxiri sharafsiz o'lim ekanligi asarda yaqqol ochib berilgan. Asar qahramonlari o'z rollarini haqiqiy ijodkorona namoyish etgan. Unda o‘z manfaatlari yo‘lida xalq va davlatning omon qolishini mensimagan, kelini Turxon Sulton bilan urushib, hokimiyat , ochko‘zligi uchun o‘lim sari yugurgan Ko‘sem Sulton haqida hikoya qilinadi. Sulton Ibrohimni o'ldirgandan so'ng, uning nabirasi Sulton Mehmet taxtga o'tiriladi va uning barcha insoniy qadriyatlarni mensimaydigan hokimiyatga bo'lgan ishtiyoqi haqidagi ajoyib trilogiya hisoblanadi.

Taassurotlar
------------

U 2013-2014 yilgi mavsumda shahar teatrlarida sahnalashtirilgan.

### Texnik xodimlar

|  |  |
| --- | --- |
| tomonidan | Turan Oflazog'li |
| Boshqaruv | Engin Uludag |
| Sahna dizayni | Rifki Demirelli |
| Kostyum dizayni | Nihal Tiger |
| Effekt | Ersin Asar |
| Direktor yordamchisi | Sun Xan |

### O'yinchilar

Sebnem Ko'stem, Kayra Erkmenkul, Zeynep Özyağcılar, Mazlum Kiper , Burak Davlat o'g'li, Kaner Chandarli, Ergün Ishildar, Ozan Go'zel, Mehmet Bulduk, Enes Mazak, Berk Samur, Doğan Shirin, Selchuk Yuksel, Doğan Shirin, Selchuk Özür , Özür P. Arslan, Metin Choban, Serdar Orchin, Kutay Kırşehirliog'lu, Murat Derya Kilich, Ç. Defne Gurmen, Tolga Yeter, Omer Barish Bakova, Mevlut Demiryay, Güneş Xan, Muge Chichek.

~~~~

Manba
-----

Havolalar
---------

IBB shahar teatrlarida spektaklning treyleri
**Algebraik geometriya** — mat.ning algebraik chiziq, algebraik sirt va, umuman, algebraik koʻp xilliklarni oʻrganadigan qismi. A.g. da isbotlanadigan koʻpgina teoremalar sof geometrik teoremalar, yaʼni ular fazoviy koordi-natlar bilan bogʻlanmagan, lekin, odatda, algebraik metodlar bilan isbotlanadi. A.g .ning kuchli transsendent usullaridan biri algebraik sirtlar boʻyicha olingan karrali integrallarni oʻrganishdir. A.g. tatbiklari sifatida 3 va 4 tartibli algebraik chiziq va sirtlarni tasnif-lashni koʻraylik, 3- tartibli chiziqlar tasniflashni Nyuton taklif qilgan. Tekislikdagi egri chiziqlarning A.g .si juda yaxshi oʻrganilgan. Proyektiv nuqtai nazardan barcha aynimagan 2-tartibli chiziqlar (konus kesmalar) bir xil tuzilgan: bu chiziqlarning biri ikkinchisiga bir qiymatli proyektiv almashtirish yordamida oʻzaro aks ettirilishi mumkin. 1,2- tipdagi chiziqlar ratsional ifodalar yordamida parametrik koʻrinishda be-rilishi mumkin, 3- tip chiziq esa bunday xususiyatga ega emas. Bir chiziq har bir nuqtasining koordinatlari orqali rasional ifodalanishi mumkin; aksincha boʻlsa, u holda bu ikki tekis algebraik chiziqbiratsional ekvivalent deyiladi. Tekis algebraik chiziqlar biratsional ekvivalentlik aiikligigacha toʻla tasniflangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Oʻtanbek** — (1904—1935) — Sharqiy Buxoro va Surxon vohasida qizil armiyaga qarshi kurashgan qoʻrboshilardan biri.

Qoʻrboshilik faoliyati
----------------------

Oʻtanbek qoʻrboshi 1904-yilda Sharqiy Buxorodagi Qabodiyon bekligida tavallud topgan. Kelib chiqishi qoʻngʻirotlarning qoʻldovli urugʻidan boʻlgan. U yosh boʻlishiga qaramasdan dovyurak va jasur boʻlib, 500 kishilik yigitga rahbarlik qilgan. Shahrituz, Qabodiyon, Jilikoʻl atroflari va Surxon vohasida qizil armiyaga qarshi kurashlar olib borgan. Oʻtanbekning harbiy qarorgohi Jarqoʻrgʻon va Shahrituz oraligʻida Amudaryoga yaqin boʻlib, ayni paytda mazkur hudud Oʻtanjarsoy deb nomlanadi. Oʻtanbek Xurrambekdan soʻng Surxondaryo qoʻrboshilarining yetakchisiga aylanadi. U Afgʻoniston hududuga Ibrohimbekdan biroz soʻng oʻtadi. U Afgʻonistonda harbiy amaliyotlar paytida ham Ibrohimbek yonida boʻlgan. 1924—1927-yillardagi maʼlumotlarga koʻra Oʻtanbek qoʻrboshi faoliyatiga katta oʻrin ajratilganligi bu davrda Ibrohimbekdan soʻng Sharqiy Buxoroda u asosiy rolni oʻynagan. 1931-yilda Oʻtanbek Ibrohimbek bilan birgalida Afgʻonistondan oʻz hududiga oʻta olmagan. Mazkur davrda Oʻtanbek guruhi tarkibida Mulla Jaylov, Mulla Xoldor, Polvonxoʻja, Mulla Joʻra va Boysara kabi qoʻrboshilar mavjud boʻlgan. Avgʻonistondagi Nodirshoh hokimiyati Oʻtanbek qoʻrboshi oilasini qoʻlga oladi va qamoqqa tashlaydi. 1931-yil yozi va kuzida Oʻtanbek va Arzuqulbekning harbiy guruhlari Gulshanquduq va Aybek, Qunduz atroflarida afgʻon armiyaga qarshi kurashlar olib boradi. Oʻtanbek 1931-yil 27-oktabrda afgʻonlar tomonida boʻlgan turkmanlar guruhlariga qarshi janglar olib boradi. Qahramon Rajabov soʻzlariga koʻra Oʻtanbek Afgʻonistonda notinch yashaydi va 1935-yilda oʻldiriladi. U faoliyati davomida sovet rejimiga qarshi kurash olib bordi.

Manbalar
--------

1. ↑  Rajabov Q (2022). *Turkiston qoʻrboshilari "Oʻzbekiston tarixi" jurnali*.
2. ↑  Rajabov Q*. Turkiston qoʻrboshilari*. Toshkent: „Fan", 2022 — 400 bet.
**Maksalaatikko** (fin: *maksalaatikko*, shved. *leverlåda*) — guruch, maydalangan jigar, sariyogʻ, sirop, tuxum, piyoz va mayizdan tayyorlangan fin taomidir. Odatda, lingonberry murabbosi bilan beriladi.

Jigar kostryulkalari ham tayyor holda sotiladi, kundalik ovqat hisoblanadi va koʻpincha maktab tushliklarida paydo boʻladi. 2011-yilda Gallup kompaniyasining 299 nafar oʻrta maktab oʻquvchilari oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovi shuni koʻrsatdiki, jigar kostryulkalari maktab menyusidagi eng kam sevimli taom. Biroq, u mashhur yarim tayyor mahsulot boʻlib qolmoqda.

Anʼanaga koʻra, maksalaatikko Rojdestvo da isteʼmol qilingan, ammo bu kunlarda u koʻproq oddiy taom hisoblanadi.

Manbalar
--------

Maksalaatikko

1. ↑  „Koululaisten lempiruoka on pizza, ykkösinhokki maksalaatikko".  Helsingin sanomat.
2. ↑  „Celebrating Finland's special Christmas traditions".  Easier Travel (8-dekabr 2006-yil).
3. ↑  Ильина, Наталья*. Удивительная Финляндия*. Litres, 2018 — 87 bet. ISBN 5457257444. 20-yanvar 2021-yilda qaraldi.

Havolalar
---------
**Oʻta chuqur burgʻilash** — katta chuqurlikdagi foydali qazilma konlarini izlash, yer qaʼridagi togʻ jinslarining geologikfizik parametrlarini, mineral xom ashyoning hosil boʻlish va joylanish qonuniyatlarini oʻrganish maqsadida Yer qaʼrining oʻta chuqur qismida olib boriladigan burgʻilash jarayoni. Dunyo boʻyicha eng chuqur quduq Kola yarim orolda 12066 m chuqurlikda qazilgan (1984). AQShda qazilgan oʻta chuqur quduq 9583 m boʻlgan (1974). 20-asrning 60-yillaridan boshlab chuq. 6000 m dan ortiq quduqlar, oʻta chuqur quduqlar sirasiga kiritila boshladi. D.I.Shcherbakov Oʻta chuqur burgʻilashb. asoschilaridan biri hisoblanadi. Oʻzbekistonda eng chuqur quduq (Mingbuloq konida) 6330 m, Qozogʻistonda (Orolsor qudugʻi) 8000 m qazilgan (qarang Burgʻilash),

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vladimir Il’ich Lenin** haykali — 1967-yili Smolenskning markaziy maydonida (Lenin nomidagi) oʻrnatilgan yodgorlik.

Joylashuvi va tashqi koʻrinishi
-------------------------------

Yodgorlik Sovetlar uyi old tarafidagi Lenin maydonida joylashgan. Haykal maydonning gʻoyaviy va kompozitsion markazi hisoblanadi. Yodgorlik qizil granitdan, poydevori esa sayqallangan bloklardan yasalgan. Uning umumiy balandligi 9 metr. Haykalning balandligi 6,5 metr. Leninning toʻliq boʻy-bastli haykali uncha baland boʻlmagan tagkursiga pogʻonali stilobat bilan oʻrnatilgan. Yodgorlikdagi Lenin shamolga qarshi yurgan holda tasvirlangan: uning paltosi ochiq va yoqasi yuqoriga koʻtarilgan. Yodgorlikning umumiy plastikligi baquvvat va umumlashtirilgan, katta silliqliklarga ega. Poydevor oʻtkir assimetrik boʻrtmalarga ega monolit granit blokidir. Tagkursiga „V. Ulyanov (Lenin)" deb oʻyib yozilgan.

Tarixi
------

Yodgorlik 1967-yili, Oktabr inqilobining 50 yilligini nishonlash munosabati bilan oʻrnatilgan. Yodgorlikning haykaltaroshi Lev Kerbel, meʼmori Boris Tor edi.

Ushbu yodgorlik Rossiyaning madaniy merosi yodgorligi hisoblanadi. U Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vazirligining axborot veb-saytida 6710012000 raqam bilan qayd etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Памятник Ленину". 14-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyul 2014-yil.
2. ↑  Pamyatnik Leninu[*sayt ishlamaydi*] na sayte „Kulturnoe nasledie zemli Smolenskoy".

Adabiyotlar
-----------

* Rossiya meʼmoriy yodgorliklari va monumental sanʼati kodeksi. Smolensk viloyati". Moskva, Nauka, 2001-yil
**Oʻta galaktika**, galaktikalar oʻta sistemasi — galaktikalarning ulkan (gigant) toʻplami. Bir necha oʻnlab guruhlarni va bir necha yuz yoki minglab toʻdalarni tashkil etadi. Galaktika guruhlar va toʻdalar, oʻz navbatida, oʻta toʻda yoki Oʻ.g. hosil qilishi mumkin. Oʻ.g. osmon gumbazining galaktik ekvatorni deyarli toʻgʻri burchak ostida kesuvchi katta doirasi oldida yorqin galaktikalar toʻplanishi hodisasidan kuzatiladi. Bu doira atrofida osmon sirtining 10% ini tashkil qiluvchi 12° qalinlikdagi sohada 12yulduz kattaligidan yorqin boʻlgan barcha galaktikalarning taxminan 2/3 qismi joylashadi. Zaifroq galaktikalarga oʻtgan sari ularning doira oldidagi toʻplanishi susayadi. Toʻplam (konsentratsiya) doirasi orqali oʻtuvchi tekislikni oʻta sistemaning simmetriya tekisligi deyish mumkin.

Bizning Galaktika ham Oʻ.g.lardan biridir. Uning markazi Sunbula yulduzlar turkumida boʻlib, diametri = 30 — 40 megaparsek (qarang Parsek). Bu Oʻ.g. sohasi galaktika zichligi katta boʻlgan "simmetriya" tekisligiga ega (xuddi Somon yoʻ/shdek). Mahalliy galaktikalar guruhi bizning Galaktika bilan birgalikda Oʻ.g.ning chetki qismida joylashgan (yana qarang Galaktika, Galaktikalar).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tursunali Matkazimov** (1932-yilda tavallud topgan — 2004-yilda vafot etgan) — Sovet Tojikiston qishloq xoʻjaligi xodimi, paxtakor, kashshof qahramon. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948). Natella Chelebadze bilan birga u eng yosh Sotsialistik Mehnat Qahramonlaridan biri (u bu unvonni 15 yoshida olgan).

Hayoti va faoliyati
-------------------

1932-yilda Oʻzbekiston SSR Fargʻona viloyatida tugʻilgan. Millati o'zbek. Bir necha yil oʻtgach, oila qoʻshni Tojikiston SSRning Regar tumaniga (hozirgi Tojikistonning Tursunzoda tumani) koʻchib oʻtdi. U yerda Tursunali Matkazimov Lahuti maktabida oʻqidi. Ulugʻ Vatan urushi yillarida mehnatga layoqatli aholi frontga ketdi, koʻpchilik urushdan qaytmadi. Maktab oʻquvchilari kattalar qatori frontda ketdilar va urushdan keyin mamlakat xalq xoʻjaligini tiklashda qatnashdilar. Tursunali Matkazimov Frunze nomidagi kolxozda kashshof boʻlib ishlagan. 1947-yilning bahorida, 5-sinfda o‘qib yurgan chog‘ida, kolxoz tutzorlar bilan qoplangan eng qiyin hududda 3 gektar maydonda g‘o‘za yetishtirgan. Butun otryad va 1948-yil 1-martda Tursunalining oʻzi SSSR Oliy Soveti Prezidiumining Farmoni bilan kolxoz majburiy topshiriqlarni bajarganligi va natura shaklida toʻlangani uchun va yuqori paxta hosili olgani uchun minnatdorchilik bildirildi. MTSning 1947-yilgi ishlari va 1948- yil bahorgi yigʻim terim ishlari uchun Lenin ordeni va „O‘roq va bolg‘a" oltin medali bilan hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Bogʻning qolgan aʼzolari Lenin va Mehnat Qizil Bayroq ordenlari bilan taqdirlangan.

1948-yilda zveno 6 gektar maydonda gʻoʻza yetishtirish bilan shugʻullanib, gektaridan 72 sentnerdan hosil oldi. 1948-yil 8-iyulda Matkazimov ushbu yirik paxta hosili uchun ikkinchi Lenin ordeni taqdirlandi.

Maktabni tugatgach, qishloq xo‘jaligi institutiga o‘qishga kirdi. Institutni tugatgach, u Frunze nomidagi kolxozda agronom, soʻngra Tojikiston SSR Regar tumanidagi „Moskva" kolxozida bosh agronom boʻlib ishlagan.

Mukofotlari
-----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948-yil 1-mart)
* Lenin ordeni (1948-yil 1-mart, 1949-yil 23-iyun).

Adabiyotlar
-----------

* „Trud", 1979, 17-maya
* Deti — geroi. 2-e izd. Kiev, 1985

Manbalar
--------


1. 1 2  „ВЕЛИКАЯ СТРАНА СССР".
2. ↑  „Tursunali Matkazimov biografiyasi".
3. 1 2  *S. Yanovskiy.* [zhurnalko.net/=detskie/junyj-naturalist/1988-07--num11 Veter sudbi.] // "Yuniy naturalist", № 7, 1988.
**Ikki komponentli sistemalar**, qoʻsh sistemalar, binar sistemalar — ikki mustaqil tarkibiy qism (komponent)dan iborat fizik-kimyoviy sistemalar. I.k.s.ni oʻrganish komponentlarning bir-biriga qanday taʼsir koʻrsatishini aniqlashga yordam beradi. Bu oʻzaro taʼsir holat diagrammasi orqali ifodalanadi. Diagrammaning absissalar oʻqiga komponentlarning konsentratsiyasi (miqdori), ordinatalar oʻqiga fazaviy oʻzgarishlar temperaturasi qoʻyiladi. Oʻzaro taʼsiriga qarab, komponentlar suyuq va qattiq holatlarda birbirida har qan-day nisbatda eriydigan yoki shu holatlarda maʼlum chegaragacha eriydigan, kimyoviy birikmalar hosil qiladigan, suyuq holatda bir-birida erimaydigan yoki qisman eriydigan sistemalarni tashkil etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Tursun Ahmedov** (1917.7.11, Toshkent — 1983.16.9) — naqqosh, kulol, ganch oʻymakori; Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1974). Toshkent badiiy oʻquv ishlab chiqarish ktida tahsil koʻrgan (1935-38). Navoiy teatrini taʼmirlashda qatnashgan. 1969-78 yillar Toshkentda qurilgan koʻpgina yangi inshootlar (jum-ladan, hozirgi Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeyi binosi)ni bezashda faol ishtirok etgan. Toshkent uslubida naqshlagan mebellari, islimiy naqshlar bilan bezagan laganlari va boshqa asarlari bilan xalqaro va respublika koʻrgazmalarida ishtirok etgan. Asarlari Oʻzbekiston sanʼat muzeyi („Namoyon", 1958, yogʻoch, tempera) va Ama-liy sanʼat muzeyida (mas, 8 qirrali kursi) saqlanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mazdakiylar harakati** - Sosoniylar xalq harakati (5-asr 90-yillari — 6-asr 20-yillari).

Gʻoyaviy rahbari — Mazdak. MazdakiSiik taʼsirida vujudga kelgan. Mazdakiylar harakati jamoa huquklarini qayta tiklash, yersuv va mol-mulkka barobar egalik qilish, hammaning teng huquqli boʻlishini taʼminlash uchun kurash shiori ostida boshlangan edi. Mazdakiylar harakatining boshlangich davrida sosoniylar podshosi Qubod 1 (488—531) bu harakatdan oʻz manfaatlari maqsadlarida foydalanishga intilgan va mazdakiylar yordamida yirik yer egalari, zodagonlar va zardusht kohinlari (mubodlar)ning mustaqilliklarini tugatmoqchi boʻlgan. Lekin Mazdakiylar harakati kuchayib ketishi, zodagonlar va ko-hinlarning mol-mulklarini tortib olinishi shohni choʻchitib qoʻygan. 528/ 529 i. Kubod I ning ugli Xusrav 1 Lnushirvon Mazdakiylar harakatini shafqatsiz bostirgan na Mazdakni qatl ettirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ikki pallali oʻsimliklar**, ikki urugʻpallalilar (Dicotyledones) — yopiq urugʻli (gulli) oʻsimliklar sinfi. Ular ikki urugʻpallali murtakka ega (nomi shundan). Barglarining toʻrsimon tomirlanishi, poya va ildizlarida alohida toʻqima-kambiy boʻlishi va koʻpincha, gullari 5 yoki 4 aʼzoli tipdaligi bilan tavsiflanadi, kambiy poya va ildizlarning yoʻgʻon tortishini taʼminlaydi. Ular oʻtlar, daraxtlar, butalardan iborat. I.p.oʻ. gulli oʻsimliklarning 360—370 ta oilasiga mansub 175 mingdan ortiq turini oʻz ichiga oladi. I.p.oʻ.ning hali hamma tomonidan qabul qilingan umumiy sistemasi yoʻq, ularning kelib chiqishi va filogenetik bogʻlanishi aniqlanmagan. I.p.oʻ. tuproq va iqlim sharoiti har xil boʻlgan juda koʻp joylardaoʻsadi. I.p.oʻ.ning katta-kichikligi, shakli, morfologik-anatomik tuzilishi, shuningdek, koʻpayish organlarining tuzilishi nihoyatda xilma-xil.

I.p.oʻ. Yer sharining hamma joyida uchraydi. I.p.oʻ. orasida kartoshka, noʻxat, lavlagi, qovun, tarvuz, uzum, olma, gʻoʻza, kungaboqar kabi muhim xoʻjalik ahamiyatiga ega boʻlgan oʻsimliklar bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tursunoy Sotiboldiyevna Mamedova** (1941.14.10, Uchqoʻrgʻon tumani — 1996.4.5, Namangan) — xonanda. Oʻzbekiston xalq artisti (1991). Namangan teatri (1957—62 va yana 1972-yildan) da, 1962—72 yillar Muqimiy teatrida ishlagan. "Singillar kissasi" spektaklidagi Iqbol uning sahnada yaratgan ilk obrazidir. M. murakkab obrazlarning eng nozik qirralarini, ichki kechinmalarini tomoshabinga taʼsirli kilib tasvirlagan. M.ning aktyorlik mahorati Omina ("Sindirilgan koʻza"), Mo-him ("Tohir va Zuxra"), Oftob ("Mashrab"), Sanobar ("Hamza"), Ajar ("Suymaganga suykanma"), Zebi ("Xolisxon"), Oqqiz ("Ravshan va Zulxumor"), Joʻraxon ("Fargʻona hikoyasi"), Gulshan ("Guli siyoh"), Oysuluv ("Jon qizlar"), Manzura ("Gavhari shamchiroq") va boshqalarda, ayniqsa, "Yusuf va Zulayho" musiqali dramasidagi Zulayhoda, dramatik mahorati esa I. Drutsening "Kase Mare" psixologik dramasidagi Vasilutseda alohida namoyon boʻldi. M.shuningdek, "Bobur" videofilmida Bobur mirzoning onasi — Qutlugʻnigor, "Kecha va kunduz" videofilmida Xadicha kabi rollarni ijro etgan. U xalq qoʻshiklari, lapar va termalarni oʻz doirasi joʻrligida aytishda yetakchi ijrochilardan boʻlgan. "Ishqingni avayla", "Laylomisan san", "Dilda ishqing" kabi ashulalari bilan tanilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mazdak ibn Hamdodon** (470-529) — mazdakiylik taʼlimotining asoschisi, mazdakiylar harakatining rahbari. M. Eron shohi Qubod I (488—531) hukmronligi davrida zardushtiylik otashgohlarining birida koqin, keyinchalik Eron bosh kohini boʻlgan. M. taʼlimotining asosida tenglik gʻoyasi yotadi. Uning fikricha, dunyoning barcha boyliklari olamlarga teng taqsimlanishi lozim. Buni zoʻrlik yoʻli bilan amalga oshirishni yoqlagan. Koqinlar va amaldorlarning iqtisodiy, siyosiy hukmronligi barbod boʻlgandan keyin Kubod I M. bilan aloqani uzdi. M. zar-dusht kohinlari va zodagonlarga qarshi dehqon va hunarmandlar qoʻzgoloniga rahbarlik qildi. 529 yil quzgolon bostirilgach, M. qatl etildi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ikkilik prinsipi**, duallik prinsipi, oʻzaro proporsionallik prinsipi— proyektiv geometriyanit asosiy teoremalaridan biri. Isbotlash mumkin boʻlgan bir te-oremadan bevosita ikkinchi teoremani keltirib chiqarishga imkon beradi. I.p. nazariyada oʻzaro dual (kush) tushunchalar mavjudligiga asoslangan. Nazariyada I.p. oʻrinli boʻlishi uchun har bir aksiomaga dual jumla yo aksioma, yoki teorema boʻlishi kerak. Shu sababli, biror jumlani isbotlash mumkin boʻlsa, unga dual jumla ham toʻgʻri boʻladi. Masalan, tekislik proyektiv geometriyasida "nuqta" va "toʻgʻri" oʻzaro dual tu-shunchalar, quyidagi aksioma va teo-remalar esa dual jumlalardir: Ixtiyoriy turli ikki nuqtadan bir toʻgʻri chiziq oʻtadi. (Paskal teorema-si). Ikkinchi tartibli har qanday chi-ziqqa ichki chizilgan oltiburchaklikda uch juft qaramaqarshi tomonlar ke-sishgan uchta nuqta bir toʻgʻri chiziqda yotadi.

Ixtiyoriy turli ikki toʻgʻri chiziq bir nuqtada kesishadi. (Brianshon teoremasi). Ikkinchi tartibli har qan-day chiziqqa tashqi chizilgan oltiburchaklida uch juft qaramaqarshi uchlarni tutashtiruvchi uchta toʻgʻri chiziq bir nuqtada kesishadi.

Fazo proyektiv geometriyasida "nuk,ta" va "tekislik" tushunchalari, matematik mantikda dizʼyunksiya (mantiqiy yigʻindi) va konʼyunksiya (mantiqiy koʻpaytma) mavjudlik va umumiylik kvantorlari ikkilangandir. I.p. toʻplamlar, kategoriyalar nazariyalarida, topologiyada ham mavjud. I.p.ni birinchi marta proyektiv geometriya uchun fransuz olimi J.Ponsele (1788—1867) ifodalab bergan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
QOSIM ALI (yoki Qosim ibn Ali) Chehrakushoy (15-asr 2-yarmi Hirot — 16-asr 30-yillar, Seiston) — musavvir, xattot va olim; Hirot miniatyura maktabining yirik vakili. Kamoliddin Beh-zodnit eng yaqin shogirdi. Alisher Navoiyning shaxsiy kutubxonasida tarbiya topgan va ijod qilgan, Sulton Husayn Mirzo hukmronligi davri (1469—1506)da saroy kutubxonasida ishlagan. Hirotni 1510-yilda Shoh ismoil Safaviy egallagach, musavvir Seistonga ketib, u yerda mudarrislik maktubi saqlangan (Kalkuttadagi Osiyo jamiyati kutubxonasida, Hin-diston). Q.A.ning "Alisher Navoiy va Sulton Muhammad Mirzo" asari mashhur (Muraqqaʼda, Istanbuldagi Toʻpqopu muzeyida); Navoiyning "Xamsa" (shahzoda Badiuzzamon Mirzo uchun tayyorlangan nusxasi, Oksforddagi Bodli kutubxonasida, Buyuk Bri-taniya), Nizomiy Ganjaviyning "Xamsa" dostonlari (Britaniya muzeyida, London) va boshqa qoʻlyozmalarni nafis moʻʼjaz rasmlar bilan bezagan; rasmlar rangga boyligi, tiniqligi, kishilarning oʻziga xos xususiyatlarini koʻrsa-tishga intilganligi bilan diqqatga sazovor. Ularda "Amali faqir Ali", "Amali Qosim Ali", "Savarruhu qosim Ali" kabi yozuvlar bilan qaysi musavvir ishi ekanligi qayd etilgan. Q.A. haqida tarixchilardan Gʻiyosiddin Xondamir, Mirzo Muhammad Haydar, Qozi Ahmad Qumiy va boshqalarning asarlarida maʼlumotlar bayon etilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ikkilamchi ogʻizlilar** (Deute-rostomia) — ikki yonlama simmetriyali hayvonlar (Bilateria) kenja boʻli-mi, birlamchi ogʻizlilarning aksi. Bir xil nazariyalarga qaraganda birlamchi ogʻizlilar va I.o. biri ikkinchisidan mustaqil holda radial simmetriyali hayvonlardan kelib chiqqan, boshqa xil nazariyalarga binoan birlamchi va I.o.ning umumiy ajdodi tuban chuvalchanglar (skoletsidlar)ga oʻxshash boʻlgan. I.o. ikkilamchi (selom) tana boʻshligʻiga ega hayvonlar boʻlib, ontogenezda ularning birlamchi ogzi (blastopor) oʻrnida anal teshik vujudga keladi, haqiqiy, yaʼni ikkilamchi ogʻiz esa murtakning old tomonida paydo boʻladi. Mezodermaning birlamchi ichakdan ajralib chiqishi bilan I.o. birlamchi ogʻizlilardan farq qiladi. Tuban I.o.ning tuxumi radial yoʻnalishda maydalanadi. I.o.ga chalaxordalilar, ignaterililar va xordalilar kiradi. Baʼzan I.o.ga kiljagʻlilar ham kiri-tiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Istanbulda qovoq shirinligi sotuvchisi.
**Qovoqli shirinlik** — qovoqdan tayyorlanadigan Turkiyaning mashhur shirinliklaridan biri. Qovoqli shirinlik Turkiyaning qator viloyatlarida turli hil qovoqlardan va oʻziga hos usullar bilan tayyorlanadi.

Tayyorlanishi
-------------

 Shirinlik tayyorlash paytida shakarda saqlanadigan qovoq
Tashqi poʻstlogʻi tozalangan va urugʻlari olib tashlangan qovoq toʻgʻraladi. Toʻgʻralgan qovoq ustiga shakar kukuni sepiladi va shakar singunga qadar qoldiriladi. Keyin ozgina suv qoʻshib, yumshoq boʻlgunga qadar pishiriladi. Ustiga maydalangan yongʻoq, finduk, bodom yoki hindiston yongʻogʻi sepiladi. Qovoqni biroz qaynatgandan keyin qaynoq suvini ustiga quyib ham tanovul qilish mumkin. 

Odatda Turkiyaning gʻarbiy va shimoli-gʻarbiy qismida, ayniqsa Aydin va Sakaryaʼda keng tarqalgan shirinlik.

Turlari
-------

### Adapazari qovoq shirinligi

Adapazari oq kashtan (yongʻoq) yordamida tayyorlanadigan qovoq shirinligi. Adapazarı qovoq shirinligi 2021- yilning 3-may sanasida Turkiya Patent va savdo belgilari idorasi tomonidan roʻyxatga olingan va geografik koʻrsatkichga ega boʻlgan shirinlik. 

### Antaliya qovoq shirinligi

Antaliya qovoq shirinligi 2021-yilning 13-mart sanasida Turkiya Patent va savdo belgilari idorasi tomonidan roʻyxatga olingan va geografik koʻrsatkichga ega boʻlgan shirinlik. 

### Aydin qovoq shirinligi

Aydin qovoqli shirinligi xalq orasida hoʻkiz qovogʻi deb nomlanuvchi Cucurbita moschata qovogʻidan tayyorlanadi. Aydin Kabak shirinligi 2021-yilning 17-avgust sanasida Turkiya patent va tovar belgilari idorasi tomonidan roʻyxatga olingan va geografik koʻrsatkichga ega boʻlgan shirinlik. 

### Hatay qovoq shirinligi

Hatay qovoqli shirinligi — qovoqning qishki Jujurbita turidan asal bilan tayyorlanadigan qovoqli shirinlik turi. Hatay qovoq shirinligi 2021-yilning 5-oktabr sanasida Turkiya patent va tovar belgilari idorasi tomonidan roʻyxatga olingan va geografik koʻrsatkichga ega boʻlgan shirinlik.

Manbalar
--------

1. ↑  „Kabak tatlısı | Traditional Dessert From Turkey | TasteAtlas".  www.tasteatlas.com. 28 martda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12 şubat 2021.
2. ↑  „Kabak tatlısı tarifi: Kabak tatlısı nasıl yapılır?".  Yeni Şafak (31 aralık 2020). 31 aralık 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12 şubat 2021.
3. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 18 ocak 2022da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17 ocak 2022.
4. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 18 ocak 2022da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17 ocak 2022.
5. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 18 ocak 2022da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17 ocak 2022.
6. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 17 ocak 2022da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17 ocak 2022.