**Dere** (kurdcha:  *دێرێ*) Iroqning Kurdiston mintaqasidagi Duhok muhofazotida joylashgan qishloq. Qishloq Amedi tumanidagi Sapna vodiysida joylashgan. Dere — Komanega qardosh qishloq hisoblanadi.

Qishloqda Mar Abdisho cherkovi joylashgan.

Etimologiyasi
-------------

Qishloq nomi (suryoniycha: , „monastirlar" yoki „turar-joylar") Mar [[Abdisho (345-yilda vafot etgan)|Abdisho va Mar Qardagʻ monastirlari mavjudligidan kelib chiqqan.

Tarixi
------

Deredagi Sharqiy cherkov monastiri Mar Abdisho miloddan avvalgi 4-asrda Bshīsh nomli qishloqdagi tepalikda tashkil etilgan. Bir paytlar monastirga yaqin atrofdagi gʻorlarda yashovchi 42 nafar rohib xizmat qilgan. Taxminlarga koʻra, monastir 1580-yilda Koma mitropoliti Abdishoning qarorgohi boʻlgan. 1586-yilgi kolofonda monastir zilzila natijasida vayron boʻlganligi va keyinchalik qayta tiklanganligi haqida aytilgan. Bu 1607 va 1610-yillardagi maʼlumotlarda tilga olingan mintaqadagi yagona monastir edi. Monastir, ehtimol 1753-yilgacha qarovsiz qoldirilgan boʻlib, oʻsha yili Amedi gubernatori Franchesko Turriani boshchiligidagi Dominikan missiyasiga topshirilgan. 1779-yilda Dominikanlar monastirni qayta tiklashgan. 

Ingliz missioneri George Percy Badger 1843-yilgi birinchi tashrifi vaqtida monastir qisman vayron boʻlganini, lekin 1850-yilda qaytib kelgunga qadar qayta tiklanganini taʼkidlagan. Oʻsha paytda qishloqda Bervari Sharqiy arxeparxiyasiga oid 12-18 oila istiqomat qilganini qayd etgan. Badger, shuningdek, monastirni xristianlar ham, musulmonlar ham hurmat qilishini tasdiqlagan. 1913-yilga kelib, Dere Xaldey katolik cherkoviga qoʻshilgan Sapna vodiysidagi oʻn uchta qishloq qatorida edi. Millatlar Ligasi hisobotiga koʻra, 1938-yilda qishloqda 45 oiladan iborat 425 nafar ossuriylar istiqomat qilgan.

1957-yilgi Iroqda aholini roʻyxatga olish davrida Dere aholisi 323 kishini tashkil qilgan. 1961-yilda 60 xonadonda 100 ta oila istiqomat qilgan. Biroq, Iroq — Kurd mojarosi tufayli qishloq aholisi boshqa joyga koʻchgani sababli aholi soni kamayib keta boshladi. Qishloq 1961-yilda Birinchi Iroq — Kurd urushi paytida Iroq hukumati havo hujumi natijasida vayron boʻlgan. 1984-yilda qayta tiklangan. Mar Abdisho monastiri 1987-yilda Iroq hukumatining Anfal operatsiyasi vaqtida vayron qilingan va qolgan 70 oila majburan koʻchirilgan. Ossuriylar qishloqdan qochib ketganidan soʻng, Meristak va boshqa qoʻshni qishloqlardan kelgan kurdlar ularning yerlarini egallab olishdi.

Mar Abdisho monastiri 1995-yilda qayta qurildi. 2011-yilda Xristian ishlari boʻyicha Oliy qoʻmita Dereda 13 ta uy qurib, elektr generatori taqdim etdi. Qishloqda 2012-yilda taxminan 365 ossuriy istiqomat qilgan. Ulardan 250 nafari Sharq Ossuriy cherkoviga va 115 nafari xaldey katoliklariga tegishli edi. 2021-yil holatiga koʻra, Derada 3 oilada 12 ossuriyalik istiqomat qiladi.

Izohlar
-------

1. ↑  Alternatively transliterated as Deiri.

Manbalar
--------

1. ↑  „2009 - ناوی پاریزگا. يه که کارگيرييه كانی پاریزگاكانی هه ریمی کوردستان" (ku). *Kurdistan Region Statistics Office (KRSO)*. 14-mart 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-fevral 2021-yil.
2. ↑  Wilmshurst (2000), s. 132.
3. ↑  Donabed (2015), s. 318.
4. ↑  „Mar Odesho church – Dera". *Ishtar TV* (29-oktyabr 2011-yil). Qaraldi: 13-sentyabr 2022-yil.
5. ↑  Donabed (2015), ss. 318–319.
6. ↑  Wilmshurst 2000, ss. 132, 137; Donabed 2015, ss. 318–319.
7. 1 2 3  Donabed (2015), s. 319.
8. 1 2 3 4  Wilmshurst (2000), s. 137.
9. ↑  Wilmshurst (2000), ss. 132, 137.
10. ↑  Wilmshurst 2000, s. 135; Donabed 2015, ss. 319.
11. ↑  Wilmshurst (2000), s. 133.
12. 1 2  Eshoo 2004, s. 8; Donabed 2015, s. 319.
13. ↑  Donabed (2015), s. 213.
14. ↑  „Mar Odisho Monastery in Dere". *Mesopotamia Heritage*. Qaraldi: 13-sentyabr 2022-yil.
15. ↑  „Dere". *Ishtar TV* (8-oktyabr 2011-yil). 11-iyul 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-sentyabr 2022-yil.
16. ↑  „Christian Communities in the Kurdistan Region". *Iraqi Kurdistan Christianity Project* (2012). 24-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-avgust 2021-yil.
17. ↑  „Population Project". *Shlama Foundation*. Qaraldi: 19-avgust 2021-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Donabed, Sargon George*. Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century*. Edinburgh University Press, 2015.
* Eshoo, Majed*. The Fate Of Assyrian Villages Annexed To Today's Dohuk Governorate In Iraq And The Conditions In These Villages Following The Establishment Of The Iraqi State In 1921*, 2004.
* Wilmshurst, David*. The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318–1913*. Peeters Publishers, 2000.


|  |  |
| --- | --- |
| Iroq geografiyasi | *Iroq geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |