recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kandelaria** Kubaning Artemisa provinsiyasida joylashgan munisipalitetdir. 2011-yilgacha u Pinar del Rio provinsiyasining bir qismi edi. U 1809-yilda tashkil etilgan va 1880-yilda munitsipalitet sifatida tan olingan.

Geografiyasi
------------

Munitsipalitet Bayate, Karambola, Frias, Lomas, Pasto-Riko, Pueblo, Pueblo Nuevo, Punta Brava, Rio Xondo, San-Xuan-de-Kontreras, San-Xuan del Norte, Soroa va Las Terrazas barrioslariga boʻlingan. Salto de Soroa sharsharasi munitsipal hududda joylashgan.

Demografiyasi
-------------

2004-yilda Kandelaria munitsipalitetida 19 523 kishi istiqomat qilgan. Umumiy maydoni 299 km2 (115 mi²), aholi zichligi 65.3/km2 (169/sq mi).

Yana qarang
-----------

* Kuba munitsipalitetlari
* Kuba shaharlari roʻyxati
* Kandelaria shahar muzeyi

Manbalar
--------

1. ↑  *Guije.com.* „Candelaria" (es). Qaraldi: 2007-yil 7-oktyabr.
2. ↑  *Guije.com.* „Candelaria" (es). Qaraldi: 2007-yil 7-oktyabr.

Guije.com. „Candelaria" (in Spanish). Retrieved 2007-10-07.
3. ↑  *Atenas.cu.* „2004 Population trends, by Province and Municipality" (es) (2004). 2006-yil 14-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 7-oktyabr.
4. ↑  *Statoids.* „Municipios of Cuba" (2003-yil iyul). Qaraldi: 2007-yil 7-oktyabr.

Havolalar
---------

Media related to Candelaria, Cuba at Wikimedia Commons
**Penang Davlat masjidi** yoki **Masjid Negeri Pulau Pinang** (malaycha: *Masjid Negeri Pulau Pinang*) – Malayziyaning Penang viloyati Jorjtaun shahridagi Davlat masjid yoʻli (Yashil yoʻlak)da joylashgan davlat masjidi.

Tarixi
------

Masjid qurilishi 1977-yilning 16-iyulida Penang shtati Yang di-Pertua Negeri (gubernatori) Tun Sardon Jubir tomonidan rasman poydevor qoʻyish bilan boshlangan. Masjid 1980-yilda qurib bitkazilgan va 1980-yil 29-avgustda yettinchi Yang di-Pertuan Agong pahanglik Sulton Ahmad Shoh tomonidan rasman ochib berilgan.

Masjid qurish uchun joy izlash jarayonlari
------------------------------------------

Shtatdagi bir nechta joylar qurilish maydonchasi sifatida foydalanish uchun tanlangan. Nihoyat, konsensusga erishib, Qurilish qoʻmitasi Jalan Air Itam va Green Lane (Yashil yoʻlak) chorrahasidagi shtat hukumatiga tegishli boʻlgan taxminan 11 akr yer uchastkasi tanlangan.

Xususiyatlari
-------------

Masjid braziliyalik Oscar Niemeyerning Braziliya poytaxti Braziliya shahridagi *Braziliya sobori* dizaynidan ilhomlanib yaratilgan. Bino arxitekturasi gʻarbiy modernizmning uygʻunlashuvi namunasidir. Masjid loyihasi filippinlik arxitektor Efren Brindez Paz tomonidan ishlab chiqilgan.

 Davlat masjidi yoʻli (Yashil yoʻlak)dan Penang Davlat masjidining koʻrinishi

Manbalar
--------

1. ↑  „Penang State Mosque".  VirtualMalaysia.com. 2009-yil 26-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 4-aprel.
2. ↑  „PENANG STATE MOSQUE".

Havolalar
---------

* Foto:  (Wayback Machine saytida 2016-03-03 sanasida arxivlangan) Archived</link>
**Fornarina** nomi bilan tanilgan Rafael Santining sevgilisi Margarita Luti. Fornarina nomi **,,Novvoyning qizi"** degan maʼnoni anglatadi
**Fornarina** — Haqiqiy ismi Margarita Luti boʻlgan italyan ayoli. Fornarina nomi „Novvoyning qizi" degan maʼnoni bildiradi. Ushbu ayol Rafael Santining seviklisi va asarlarining modeli sifatida mashhur.

Rafaelning suyuklisi
--------------------

Rafael ismini eshitgan sanʼatshunosning koʻz oldiga darhol goʻzal asarlar keladi. Albatta, bu goʻzal asarlarda tasvirlangan qiz va u haqidagi yarmi chin, yarmi afsonaga aylangan hikoya ham goʻzal boʻlishi tarafdori koʻpchilik. Lekin hamma narsa ham biz oʻylagandek boʻlib chiqavermaydi. Anglaganingizdek gap Rafaelning sevimli modeli, baʼzi manʼbalarda sevgilisi, deya keltirilgan Fornarina haqida.

Novvoyning qizi
---------------

Asl ismi Margerita Luti boʻlgan qizning kelib chiqishi italiyalik nonvoylardan boʻlgan. Fornarina esa tahallus. Italyanchasiga "nonvoy qiz *degani. Qiz shahsiyati haqidagi klassik afsona elementlarining aksariyati XVIII-XIX asrlarga kelib tarqalgan. U toʻqima yoki tarixiy shahs boʻlganligi hali ham tadqiq qilib kelinmoqda.*

Ilhom manbai
------------

Koʻpchilik sanʼatshunoslarning fikriga koʻra, Fornarina Rafaelning mashhur ikki rasmida — „Donna Velata" (1514-1515 y.) va „Fornarina"da (1518-1519 y) tasvirlangan. Bundan tashqari, u, olimlar fikricha, „Sikstin Madonnasi"sining (1513-1514 y) prototipi, shuningdek, Rimda yaratilgan Rafaelning boshqa asarlariga ham naʼmuna qilib olingan.
  
  

Birinchi va hayotiylikka yaqin tahminga koʻra, italiyalik nonvoy Franchesko Lutining qizi boʻlgan Fornarinani Rafael oʻz asariga protip izlab koʻcha kezib yurar ekan, toʻsattan uchratib qoladi. Shunchaki uchratibgina qolmay, sevib qoladi. Otasi qiz va rassom oʻrtasidagi bu munosabatga qarshi edi. Chunki shundoq ham kambagʻallikdan aziyat chekayotgan nonvoyga qizining qandaydir bir „rasm" uchun sutkalab qotib turishi befoyda edi. Rafael buni tushingani holda qizni otasidan 3000 tillaga sotib oladi. Bundan tashqari, nonvoyning bir uyini ijaraga ham olgan.

Nomunosib hayot
---------------

Shu tariqa Fornarina va rassom munosabatlari Rafael vafotigacha, 12 yil davom etgan. Bu davr haqida boshqa maʼlumotlarga koʻra, qiz Rafaelning buyurtmachisi boʻlgan Agostino Chigi bilan ishqiy munosabatda boʻlganligi haqida gaplar bor. Manbalarda yozilishicha, papa vakili oʻlayotgan Rafaelning toʻshagiga kelganida, ruhoniy yigʻlayotgan qizni bemor yonidan chiqib ketishini talab qilgan, chunki rassom papa bilan xayrlashish soʻzlarini qizning huzurida aytishni istamagan ekan. Shunga asoslanib koʻpchilik bu voqea bekorga emasligini taʼkidlaydi.
37 yoshli Rafaelning erta vafotidan keyin vasiyatiga binoan, qizga yetarli boylik qolgan. Shunga qaramay, u buzuq hayot kechirishni davom ettirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „A few of Raphael’s paintings where Margherita Luti has been potentially identified". *stephaniestorey.com*. Qaraldi: 2022-yil 5-iyul.
2. ↑  „The Painter and the Peasant Girl: Raphael’s Mysterious Love". *timelessitaly.wordpress.com*. Qaraldi: 2022-yil 5-iyul.
Zahir masjidi namozxonasi
**Zahir masjidi** (malaycha: *Masjid Zahir*) – Malayziyaning Keda viloyati, Kota Setar tumani, Alor Setar shahrida joylashgan Keda davlat masjidi. Zahir masjidi Malayziyadagi eng buyuk va eng qadimiy masjidlardan biri boʻlib, qurilish ishlari 1912-yilda boshlangan. Zahir masjidi Saudiya Arabistonidagi Al-masjid an-Nabaviydan keyin dunyodagi eng goʻzal toʻrtinchi masjid hisoblanadi.

Tarixi
------

Masjid siamlarning Kedaga bostirib kirishi paytida halok boʻlgan Keda jangchisining qabri joylashgan hududda bunyod etilgan.

Sulton Muhammad Jiva Zaynal Obidin II Shimoliy Sumatraning Langkat sultonligida joylashgan Azizi masjididan ilhomlangan va shunga oʻxshash masjid qurilishi toʻgʻrisida buyruq bergan.

Masjid hududida har yili Qur’on musobaqasi tashkil etiladi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Zahir Mosque". *Tourism Malaysia*. Qaraldi: 2014-yil 26-may.
2. ↑  „Top Ten Most Beautiful Mosques". *www.adherents.com*. 2001-yil 17-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 13-yanvar.

Havolalar
---------

* Masjid Zohir, Alor Setar (Wayback Machine saytida 2015-02-20 sanasida arxivlangan)
„Frankfurt toji" sariyog 'kremi, moʻrt va kokteyl gilosi bilan bezatilgan
**"Frankfurt toji"** (shuningdek, **"Frankfurt gulchambari"**, nemischa: — yogʻli krem bilan 4-5 marta qatlangan, grilyaj, yaʼni yongʻoqli konfet bilan bezatilgan halqasimon shakldagi Germaniya qaymoqli torti. Tort noni umatilib ketadigan, Vena yoki biskvit xamiridan oʻrtada teshik hosil qiladigan shaklda pishiriladi. Idish diametri 26-28 sm.ni tashkil etadi. Tort, odatda 12-18 porsiyaga taqsimlanadi. 100 g Frankfurt tojining kaloriyasi 316 kilokaloriyadir.

„Frankfurt toji"ning yumaloq shakli, gilosli kokteyl va uni bezashda yongʻoqli konfetning koʻp ishlatilishi Mayn daryosi boʻyidagi Frankfurt shahrida taxtga chiqqan Rim imperiyasi hukmdorlarining yoqutlar bilan bezatilgan oltin tojlarining ramziy timsolini yodga solishi kerak. Tort 1735-yilda ilk marotaba tayyorlangan, ammo eng qadimgi saqlanib qolgan resept XX asr boshlariga toʻgʻri keladi. Tortning ustki va yon tomonlari ham yogʻli krem bilan bezatiladi. Konfet tayyorlashda bodom, oʻrmon yongʻogi yoki yunon yongʻogʻi foydalaniladi. Tort nonlarini qatlashda murabbo yoki jeledan foydalanish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Claus Schünemann. Lernfelder der Bäckerei und Konditorei — Verkauf. 2008 ISBN 978-3-7734-0170-0
2. ↑  Claus Schünemann. Lernfelder der Bäckerei — Produktion. 2006. ISBN 978-3-7734-0165-6(olm.)
3. ↑  frankfurt.de: Geradezu königlich — Der Frankfurter Kranz(olm.)
4. ↑  Prinsipi proizvodstva muchnix konditerskix izdeliy[*sayt ishlamaydi*](olm.)

Adabiyotlar
-----------

* „Франкфуртский венок",*Из Европы с любовью. Выпечка от А до Я*, 4000 экз, Берлин: Д-р Оеткер Ферлаг, 2013 — 312—313 bet. ISBN 978-3-944271-02-6.
* Erhard Gorys. Frankfurter Kranz // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 158. — 599 S. — ISBN 3-423-36008-9.
* Charles Sinclair. Frankfurter Kranz // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 228—229. — 632 p. — ISBN 978-1-4081-0218-3.

Havolalar
---------

* Retsept
* Brigitte.de: retsept(olm.) )
**Chagʻandar** soʻzi fors-tojik tilidan eski oʻzbek tiliga oʻtgan. Qadimgi turkiy yozma manbalarda uchramaydi. Alisher Navoiy asarlarida:
Borcha naxud oʻrniga durri xushob,
Reza chagʻandar yeriga laʼli nob.
(Hayrat ul-abror, 126)
shaklida keladi.

Eski tojik tilida
-----------------

Eski tojik tili yozma manbalarida chugʻundar tarzida uchraydi. Hozirgi eroniy tillarda: fors tilida **جغندر** (chagʻondar, chogʻondor) — svelka, shaklida keladi.

Hozirgi tillarda
----------------

Hozirgi tojik, afgʻon va kurd tillarida bu formada qoʻllanmaydi. Hozirgi turkman tilida shugundir, hozirgi tatar tilida chogender, hozirgi ozarbayjon tilida chugʻundur, turkiy lugʻatlarda :**جُغُنْدُر، جُكُنْدُر ، جُقُنُد ، جُنْدُر ، جوكوندير** (Budagov , I ,1869 , 478) kabi variantlarda keladi.

Etimoni
-------

Bu soʻzning etimoni haqida maʼlumotlar yoʻq. Uning chagʻandar-chugʻundar-chogʻondar-chogʻondor-shugʻundir-chugʻundur-chuqundor-chuqundur-chundur kabi koʻrinishlarida chagʻa-chugʻu-chogʻo-shugu-chuqu-chuku bosh morfemasi boʻlib, uning asosi shugʻa soʻziga borib bogʻlanadi. Chagʻandar damlangandan soʻng, uning poʻsti ham tanasidan tezda ajraladi. Mana shu xususiyati, uning chagʻa+ndar deb atalishiga asos boʻlgan. Bu soʻzning eng qadimgi koʻrinishi turkman tilida saqlanib qolgan.
Demak, chagʻandar soʻzi eski oʻzbek tiliga oʻtganu, oʻzlashib u tilning leksik qatlamidan doimiy oʻrin olmagan.

Manbalar
--------


1. ↑  Vafoyev, Bahrom*. Sabzavotlar nomlari*, "FAN" nashriyoti, Toshkent, 1991 — 36-37 bet. ISBN 5 - 648 - 01251 -9.
Dogʻiston davlat universiteti — Dogʻistondagi eng yirik oliy oʻquv yurtlaridan biri hamda yirik ilmiy va madaniy markaz hisoblanadi. 1931-yilda Dogʻiston davlat pedagogika instituti sifatida ish yurita boshlagan, budan oldin yaʼni 1957-yilgacha Dogʻiston xalq shoiri Sulaymon Stalskiy nomi bilan atalgan.

Tarixi
------

1931-yil 8 oktyabrda DASSR Xalq Komissialar Kengashi „Dogʻiston Agro-pedagogika Institutini ochish toʻgʻrisida"gi qaror qabul qildi. Institutning ochilish marosimi Oktabr inqilobining 14 yilligiga toʻgʻri keldi.
1931-yilning noyabr oyida pedagogika institutida darslar boshlandi. Institutning birinchi yilida 75 nafar talaba qabul qilindi, ularga 10 nafar doimiy oʻqituvchilar dars bera boshladi.
1931 yilda institutda 3 ta kafedra ochildi:
ijtimoiy-adabiy,
kimyoviy-biologiya
jismoniy- texnik.
Qiyin moddiy sharoitlarda, oʻquv joylari va yotoqxonalarning etishmasligiga qaramay, talabalarning aksariyati birinchi oʻquv yilini muvaffaqiyatli yakunladilar. Talabalar institutga yangi ishga qabul qilish boʻyicha qishloqlarda faol ish olib borish uchun aniq topshiriq bilan imtihonlarni topshirdilar va respublika tumanlariga tarqaldilar.
1935-yilda ilk bitiruvchilar institutni tamomladilar. Dogʻiston intitutiga 39 nafar oliy maʼlumotli oʻqituvchilarni qabul qildi. Keyingi yili universitetda 260 talaba tahsil ola boshladi.
1954-yilda institut 6 ming kvadrat metrdan ziyod binoga majlis va sport zallari, yengil auditoriyalar va idoralar bilan taminlandigan boʻldi. Darslar bir smenada oʻtkazila boshlandi. Eski oʻquv binosi yotoqxona sifatida ishlatila boshladi.
1957-yilda pedagogika instituti Dogʻiston davlat universitetiga aylantirildi. Statsionar boʻlimda 5 ta fakultet tasdiqlandi:
tarixiy va filologik,
fizik-matematik,
Tabiiy fanlar fakulteti,
Chet tillar fakulteti,
muhandislik-texnik fakulteti.
1964 yilda fakultetlarning koʻpchiligining tarkibi oʻzgartirildi, yangi kafedralar tashkil etildi. Besh oʻrniga 8 ta fakultet mavjud edi:
Talabalar kontingenti 4691 kishini tashkil etdi,
31 boʻlimda ishlagan,
287 oʻqituvchi, shu jumladan:
6 ta professor, fan doktori va
93 ta fan nomzodi, dotsent.
1967-yil viloyat partiya maktabi binosi universitet tasarrufiga oʻtkazildi, katta sport zali va yotoqxona qurilishi tugallandi.
1971-yilda universitet planetari qurilishi tugallandi.
1970-yilda Dogʻiston Politexnika Instituti Universitetining muhandislik fakultetlari asosida Dogʻistondagi tashkilot toʻgʻrisida farmon chiqarildi.
1972-yilda universitet 1973-yilda boʻlingan Iqtisodiyot va yuridik fakultetini tashkil qildi:
Iqtisodiyot fakulteti va
Yuridik fakulteti,
1974-yil — Sovet savdo fakulteti. Yangi bino foydalanishga topshirildi.
1980-yil universitetda 7487 nafar talaba tahsil olgan. Bu vaqtga kelib, universitet kutubxonasining kitob fondi 993,864 jildni tashkil etdi va universitetda allaqachon mavjud edi
11 fakultet va 49 ta boʻlim.

Manbalar
--------
**Chane**, ispancha: *Chané* - bir vaqtlar Shimoliy zamonaviy Argentina va Boliviya janubidagi Chako va And togʻlari orasidagi tekisliklarda yashagan katta Aravak etnik guruhi edi. Ular miloddan avvalgi 500-yillarda bir qator boshqa Aravak xalqlari bilan birga Buyuk Konus mintaqasiga koʻchib ketishgan. Hozirgi kunda Guarani tomonidan qattiq taʼsirga uchragan kichik jamoalar mavjud.

Tarixi
------

Chanlar tinch madaniyat boʻlib, kechua tilida soʻzlashuvchilar (keyinchalik Inka imperiyasini tashkil qilganlar) va boshqa Aravak qabilalari bilan savdo qilishgan. Inka imperiyasi va Chan oʻzlarining janubiy qoʻshnilari — inklar „chiriguano" deb atagan guarani qabilalariga qarshi birgalikda kurashish uchun shartnoma tuzdilar. Guaranilar doimiy ravishda Chan yerlariga bostirib kirganlar va ispanlar istilosidan oldin ham Chan va inklarning birlashgan qoʻshinlarini magʻlubiyatga uchratib, Sibir tizmasigacha boʻlgan chanlar yashagan hududni egallab olganlar. Channing bir qismi qul boʻlgan, boshqa qismi esa avvalgi yashash joylaridan janubi-sharqdagi unumdor yerlarga koʻchib ketgan. Koʻplab Chane ayollari Guarani hindulari tomonidan xotinlikka olingan va bu Chane assimilyatsiyasining boshlanishini belgilab qoʻydi. Mustamlaka davrida chan, shu jumladan, guarani tiliga oʻtganlar, yevropaliklar tomonidan assimilyatsiya qilingan.

Ular aholi zich joylashgan qishloqlar, makkajoʻxori, yeryongʻoq, paxta va qovoq yetishtirilgan neolit madaniyatini yaratdilar, oʻziga xos kulolchilik buyumlarini, shuningdek, Santa-Kruz de la Sierra, Samaipata, Portachuelo, Valle Abajo, Okinava, Kotoka, El Pari, Mataral va Warnes zamonaviy shaharlari yaqinida arxeologlar tomonidan topilgan grafik tasvirlarni yaratdilar. Bundan tashqari ular yogʻochdan niqoblar va matodan kiyimlar yasadilar.

Tarqalishi
----------

Hozirda ikkita kichik Chane jamoalari mavjud — Boliviyada Santa Kruz de la Sierra shahri yaqinidagi Isosog (Izozog) mintaqasida va Argentinada Santa Kruz shahri yaqinidagi Yacui (Yacui) va Che Renda tumanlarida. Tartagal. Ikkala holatda ham Chanlar guarani tillari va madaniyatlarida soʻzlashuvchilar tomonidan taʼsirga uchragan, ammo baribir oʻzlarining oʻziga xosligini saqlab qolishgan. Channing boshqa avlodlari dastlab guaranilar, keyin ispanlar va keyingi toʻlqinlarning yevropalik koʻchmanchilari tomonidan oʻzlashtirilgan.

Yana qarang
-----------

* Aravaklar
* Aravakan tillari
* Samaipata qal'asi

Manbalar
--------

1. ↑  AutoBiografías y Memorias: Nueva Biblioteca de Autores Españoles, por Marcelino Meléndez y Pelayo, 1902
2. ↑  Tras la Huella de los Chané, El Deber, June 1, 2003
3. ↑  Glosario de lenguas indígenas sudamericanas, Edgardo Civallero, Universidad Nacional de Córdoba[*sayt ishlamaydi*]Andoza:Недоступная ссылка
Moskvadagi **Yanka Kupala haykali** Kutuzovskiy prospektida 28-uy (Dorogomilovo tumani) oldidagi maydonchada oʻrnatilgan.

Tarixi
------

Belarus yozuvchisi, shoiri va dramaturgi Yanka Kupala (1882-1942) haykalining yaratilishi uning tavalludining 125 yilligiga bagʻishlandi. Yodgorlik mualliflari Belarus haykaltaroshlari, Belarus xalq rassomi Lev Gumilevskiy va uning oʻgʻli Sergey Gumilevskiy edi.

2005-yil 14-yanvarda yodgorlik loyihasi Moskva meri Yuriy Lujkov bilan uchrashuvda yodgorlikni yaratish tashabbusi bilan chiqqan Belarus Respublikasi Prezidenti Aleksandr Lukashenko tomonidan maʼqullandi, loyiha Rossiya poytaxti aholisi tomonidan muhokama qilindi.

Haykal Belarus Rassomlar uyushmasi zavodida bronzadan quyilgan.

Ish Ittifoq davlati va Moskva hukumati tomonidan moliyalashtirildi.

Yodgorlik uchun joy Kutuzovskiy prospektidagi Gʻarbiy maʼmuriy okrugda tanlangan. Yodgorlik oʻrnatilgan maydon obodonlashtirildi, yodgorlik oʻrnatilishi uchun kichik tepalik koʻtarildi. Yodgorlik yaqinida kulrang tosh bilan qoplangan kichik favvoraga qarab tushadigan, tosh plitkalar yotqizildi.

Gumilevskiy haykaltaroshlar yozuvchini oʻychan pozada, paporotnik bargi chirmashgan va ochiq kitob yotgan yogʻoch panjaraga suyangan holda tasvirlashdi. Bronzadan yasalgan yodgorlikning balandligi 4 m, oddiygina „Yanka Kupala" yozuvi tushirilgan tosh poydevori bilan birga 7 m.

Yodgorlikning ochilishi 2007-yil 7-iyulda Rossiya va Belorussiya ittifoq davlatining oʻn yilligi sharafiga oʻtkazildi.

Manbalar
--------

1. ↑  V pyatnitsu v Moskve otkroyut pamyatnik Yanke Kupale[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  Po mestam: Pamyatnik Yanke Kupale The Village prodoljaet issledovat pamyatniki, kotorie poyavilis v Moskve za poslednie 10 let. V etom vipuske — monument belorusskomu poetu Yanke Kupale.

Havolalar
---------

* „Памятник Янке Купала" (ru).  MosGid.ru. 2019-yil 16-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 1-avgust.



* „В Москве появится памятник Янке Купале" (ru).  Regnum (2005-yil 17-yanvar). 2021-yil 28-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 1-avgust.
**Chaqirtepa bu** — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti hisoblanadi. Arxeologiya yodgorligi sarasiga kiradi. Obyekt ya'ni yodgorlikning davri: VI-VII, IX—XII asrlarga to'g'ri keladi. Qashqadaryo viloyatining Kitob tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Jilisuv" QFY Saroy qishlogʻi.

Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulkidir. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 2022-yil 21-iyul.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 2022-yil 21-iyul.
**Jumanazar Bozorboyev** (1933.13.11, Moʻynoq tumani — 25.9.2020) — faylasuf olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1994), Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1970), falsafa fanlari doktori (1973), professor (1978). Qoraqalpogʻiston davlat pedagogika instituti tabiatshunoslik fakultetini tugatgan (1955). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Qoraqalpogʻiston filialida ishlagan (1968—80), Qorakalpogiston davlat universiteti professor (1976—80), kafedra mudiri (1980—89). Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xalq taʼlimi vaziri (1989—90). Nukus davlat pedagogika instituti rektori (1991-yildan). "Oʻzbekchaqoraqalpoqcha lugʻat", "Odobnoma" kitoblari, estetika, din tarixiga oid asarlar muallifi. "Qaraqalpaqstan mugʻallimi" jurnal bosh muharriri (1991-yildan). Amir Temur jamgʻarmasi Qoraqalpogʻiston Respublikasi boʻlimining boshligʻi. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Davlat mukofoti laureata (1996).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |




  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Kaloja cherkovi
**Avliyo Boris va Glebning Kaloja cherkovi** (belaruscha: *Каложская царква, Царква Св. Барыса і Глеба*) – qadimiy rus tosh meʼmorchiligi yodgorligi. Cherkov Belarusiyaning Grodno shahrida joylashgan. Bino XII asrning ikkinchi yarmida gʻishtdan qurilgan.

Tarixi
------

### Qurilishi

Cherkovning qurilishi va tarixi boʻyicha batafsil ish 1736-1747 yillarda Kolozhskiy monastirining arximandriti Ignatius Kulchinskiy tomonidan qoldirildi. Tadqiqotchilar cherkov tarixi haqidagi asosiy manba sifatida uning 1748-yilda nashr etilgan „Grodno Koloja Baziliya monastiri inventarizatsiyasi" kitobiga tayanadilar. Kulchinskiyning soʻzlariga koʻra, u Polotskdagi Avliyo Sofiya sobori bilan bir vaqtda, taxminan 1200-yilda qurilgan. U har ikkala ibodatxonadagi plintus gʻisht ishlarini tekshirish va tahlil qilish asosida shunday xulosaga keldi. Biroq, tahlil qilish uchun juda koʻp vositalarga ega boʻlgan zamonaviy tarixchilar ikki xil usulni ajratib koʻrsatishadi: Polotsk Sofiya XI asrga oid odatiy kvadrat plintus opus aralashmasi bilan qurilgan, Koloja cherkovi esa XII asrda keng tarqalgan choʻzilgan qatorli toshlardan foydalanadi.

### Arxitektura

Cherkov qadimgi rus va Vizantiya cherkov tsivilizatsiyasining ajoyib yodgorligidir. Koʻndalang gumbazli, 6 ustunli, 3 nefli, 3 apsisli bazilikalarga mansub. Dastlab uning oʻlchami 13,5 ga 21,5 m, devor qalinligi esa 1,2 m ga yetgan.

Devorlari tekis qatlamli gʻisht texnikasida plintdan yasalgan. Fasadlar pogʻonali profilli pichoqlar, sayqallangan tashqi yuzasiga ega turli xil rangdagi granit va gneys toshlarining qoʻshimchalari, rangli sirlangan keramik plitkalar bilan bezatilgan. Devorlarning ustki qismida kamarsimon panjarali tor deraza teshiklari mavjud.

2004-yilda cherkov YuNESKOning Butunjahon merosi obʼyektlari taxminiy roʻyxatiga kiritildi.

Galareya
--------

* Vayronalardagi cherkov, 1890-yilVayronalardagi cherkov, 1890-yil
* Qurbongoh, 1897-yilQurbongoh, 1897-yil
* Ikkinchi Jahon urushi davridagi ibodatxonaIkkinchi Jahon urushi davridagi ibodatxona

Manbalar
--------

1. 1 2  Arxіtektura Belarusі, s. 166
2. ↑  Belaruskaya ensiklapediya, s. 422
3. ↑  Kultura Belarusі, s. 205
4. ↑  „SS. Boris and Gleb (Kalozha) Church in the city of Hrodna"

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Kaloja cherkovi*** haqida turkum mavjud |

* Photos at Globus. TUT.by (ruscha)
* Photos at Radzima.org (belaruscha)
**Fazaviy oʻtish** — keng maʼnoda — tashqi sharoit (tra, bosim, elektr va magnit maydonlari va boshqalar)lar oʻzgarishi natijasida moddaning bir fazadan boshqa fazaga oʻtishi; tor maʼnoda — tashqi parametrlar uzluksiz oʻzgarganda modda fizik xususiyatlarining sakrab oʻzgarishi. Masalan, gazning suyuqlikda, suyuqlikning qattiq jismga aylanishi, metallning ferromagnit holatidan paramagnit holatiga oʻtishi va boshqa Kristall qattiq moddalarning bir agregat holatdan ikkinchi agregat holatiga oʻtishi fazaviy oʻtishning xususiy holidir. Umuman Fazaviy oʻtishda tizimni izoxlovchi parametrlar sakrab oʻzgaradi. Misol uchun gazsimon holatdan suyuqlikka va suyuqlikdan qattiq holatga oʻtishda zichlik qiymati keskin oʻzgaradi. Fazaviy oʻtish sodir boʻladigan tra, bosim yoki b. fizik kattaliklarning qiymatini faza oʻtishi nuqtasi deyiladi. I tur va II tur fazaviy oʻtish mavjud.

Moddaning bir fazadan ikkinchp fazaga utishi issikdik yutilishi yoki ajralib chiqishi bilan sodir boʻlsa, bunday oʻtishlar birinchi tur fazaviy oʻtish deb ataladi. Erish va qotish, bugʻlanish va kondensatlanish, moddalarning polimorf almashinishlari, magnit maydonida sof oʻta oʻtkazgichning normal holatiga oʻtishi I turdagi Fazaviy oʻtishlarga misolDir. Agar fazaviy oʻtishda issiqlik miqdori yutilmasa yoki ajralib chiqmasa, bunday oʻtishlar II tur fazaviy oʻtish deb ataladi. Ikkinchi tur fazaviy oʻtishga quyidagi misolni keltirish mumkin: geliy gazsimon, qattiq va ikki xil suyuq fazada boʻladi. Agar gazsimon holatdagi geliyni bosimi bir atm bosimiga teng boʻlgan sharoitda sovitib, temperatura 4,2 K ga yetkazilsa, u gazsimon holatdan suyuq holatga oʻtadi. temperatura yana pasaya borib, 2,17 K ga teng boʻlganida esa geliy birinchi suyuq holatdan ikkinchi suyuq holatga oʻtadi, bunda hech qanday issiqlik yutilmaydi ham, ajralmaydi ham. Lekin oʻtish trasidan yuqori tralarda yopishqoqlik taxminan 210~5 Pz boʻlgan boʻlsa, oʻtish trasidan past tralarda u nolga teng boʻladi. Yaʼni, 2,17 K dan past tralarda geliy ugla okuvchanlik xususiyatiga ega boʻlib qoladi. Bundan tashqari, temir, nikel kabi elementlar va turli qotishmalarning har bir moddasi uchun aniq Kyuri nuqtasi deb ataluvchi trada ferromagnit holatdan paramagnit holatga oʻtadi, mutlaq nolga yaqin tralarda esa elektr qarshiliklari sakrab kamayadi va boshqa

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb11966769f (maʼlumot)
* GND: 4132140-6
* LCCN: sh85100646
* NDL: 00571480
* NKC: ph120455

 |
**Ilyosxoja** (14-asr) - Moʻgʻuliston xoni (1363—65). Tugʻluq Temurnknt oʻgʻli. I. ga Sharqiy Turkiston, Yettisuv, Tyanshan etaklari, Irtish va Emil daryolari atrofidagi yerlar qaragan. 1361-yil kuzida otasi Movarounnahrga zafarli yurish qilib, I. ga Movaro-unnahr hukumatini boshqarib turishni topshirgan. Moʻgʻullarning Movaro-unnahrdagi hukmronligini saqlab qolish maqsadida bir necha marta Amir Temur va Husayn (qarang Husayn ibn Musal-lab) ga qarshi jang qilgan. 1364-yil hozirgi Shahrisabz tumanining Namaton qishlogʻi yaqinida I. Temurbek hamda amir Husayn boshliq qoʻshin bilan boʻlgan jangda asirga tushgan. Biroq, asir olgan sipohlar uni bir nechta beklari bilan qoʻyib yuborgan. Koʻp sonli lashkar bilan takroran Movarounnahrga harbiy yurish qilgan I. 1364-yil yozida Toshkent va Chinoz oraligʻida Amir Temur va amir Husayn bilan qayta jangga kiradi va harb tarixidan Jangi loy ("Loy jangi") deb nom olgan ushbu toʻqnashuvda gʻalaba qozongan va Samarqandga yurish qilgan, biroq sarbadorlar va shahar aholisi qarshiligiga uchrab Movarounnahrni tashlab qochgan (qarang Sarbadorlar qoʻzgʻoloni). 1365-yil I. Qaboqin mavzeida Sohibqiron va amir Husayn bilan boʻlgan navbatdagi jangda magʻlub boʻlgan va Jeta tomonga qochgan. U yerda I. dugʻlat aymogʻining sardori, taxt daʼ-vogari Qamariddin tomonidan oʻldirilgan. I. ni Chigʻatoy ulusshshnt poytaxti boʻlgan Olmaliq (Yettisuvdagi koʻhna shahar)da otasi Tugʻluq Temurxon qabri yoniga dafn qilishgan.

Hamidulla Dadaboyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chihil sutun** - Isfahon shahri (Eron) dagi saroylardan biri. Shoh Abbos I tomonidan 1590-yilda shaharni qayta qurish davrida bunyod etilgan. Shoh maydon va Chorbogʻ xiyoboni oraligʻidagi bogʻning sharq tomondagi eshigidan kiriladi. Asosiy kismlari peshtoq, ayvon, uning yonlaridagi 2 zal va simmetrik tarzda joylashgan arzxonadan iborat. Peshtoq shifti chinor daraxtidan ishlangan boʻlib, uning yopmasini muqarnas kallakli 20 ustun (bal. — 14,6 m) koʻtarib turadi. Peshtoq tagida favvorali hovuz tashkil etilgan. Hovuz burchaklaridagi ustunlarning marmar kursilari sher shaklida ishlangan. Shifti nafis naksh bilan bezalgan. Peshtoqning toʻrida shohning taxti uchun tokchasimon ayvon kurilgan. Uning yarim gumbaz tarikasidagi yopmasi muqarnasdan tashkil topgan. Sirkor parchinlarga ega. Ayvonga 2 tomondan 2 zal tutash, ayvon va zallarning orqasida koʻndalang yoʻnalishdagi 3 gumbazli arzxona joylashgan. Uning devorlari syujetli sirkor suratlar bilan qoplangan. Gumbazlarning sirtlari ham sirkor naqshlar bilan ziynatlangan. Arzxonaning shim. va jan. tomonlarida ham chogʻroq boʻlgan peshtoklar mavjud. Saroyning asosiy old va 2 yondagi peshtokdari imoratni atrofdagi muhit bilan bogaab turadi. Ustunlar unga yengillik baxsh etadi. Chihil sutun saroyi qad. Eron davriga mansub boʻlgan yodgorliklardan.

Xayrulla Pulatov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  




  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**GEOnet nomlari serveri** ( **GNS** ), baʼzan rasmiy hujjatlarda takidlanishicha **geografik nomlar maʼlumotlari**  yoki domen va elektron pochta manzillaridagi **geonomlar**  deb ham ataladi, bu Amerika Qoʻshma Shtatlari Milliy geofazoviy-razvedka agentligiga kirishini taʼminlovchi xizmat turi sanaladi va AQSh geografik nomlar kengashining geografik ob'yektlar nomlari va AQShdan tashqaridagi joylar uchun ma'lumotlar bazasi hisoblanadi. Ma'lumotlar bazasi BGN tomonidan tasdiqlangan xorijiy joy nomlari bo'yicha qarorlar bo'yicha AQSh Federal hukumatining rasmiy ombori hisoblanadi. Ma'lumotlar bazasining 20 000 ga yaqin funksiyalari deyarli har oyda yangilanadi. Bunga qaramasdan ismlar ma'lumotlar bazasidan o'chirilmaydi, "aniq takrorlash hollari bundan mustasno hisoblanadi". Ma'lumotlar bazasida joylashuv, ma'muriy bo'linish va sifat haqidagi asosiy ma'lumotlarga qo'shimcha ravishda imlo o'zgarishlari va Rim bo'lmagan skript imlolari kabi qidiruv vositalari ham mavjud. Ma'lumotlar bazasining to'g'riligi tahlil qilinadi va tekshirib chiqiladi.

Aniqlik
-------

2008-yilda Janubiy Koreyaning GNSdagi toponimlari boʻyicha oʻtkazilgan soʻrovga ko'ra shu narsa ma'lum bo'lganki ularning taxminan 1% aslida yapon nomlari boʻlib, ular hatto Koreyadagi yapon mustamlakachilik davrida ham hech qachon qoʻllanilmagan va 1946-yilgi AQSh harbiy xaritasidan olingan.Yapon asissentlari yordami bilan tuzilgan. Yapon toponimlaridan tashqari, xuddi shu tadqiqotda GNSdagi Janubiy Koreya toponimlari, shuningdek, xitoy va ingliz tillaridan kelib chiqqan begona nomlar orasida "koʻplab imlo xatolari bo'lgan va oʻxshash belgilar uchragan joy nomlarini oddiy notoʻgʻri tushunish" qayd etilgan.

Ma'lumot
--------

* Geografik nomlar axborot tizimi Qo'shma Shtatlardagi joylar uchun shunga o'xshash ma'lumotlar bazasi hisoblangan.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  „GNS Points of Contact". Qaraldi: 2020-yil 20-avgust.
2. ↑  „GEOnet Names Server (GNS) Services". Qaraldi: 2020-yil 20-avgust.
3. ↑  „U.S. Geographic Names Information System (GNIS) - Historical Features". *catalog.data.gov*. Qaraldi: 2023-yil 18-fevral.
4. ↑  Cartographic Users Advisory Council (CUAC) (26–27 April 2007). "2007 Agency Presentation Minutes". Reston, Virginia, US: US Geological Survey. Archived from the original on 21 January 2020.. Qaraldi: 20 January 2020.
5. ↑  Park, Kyeong (July 2008). „A Study on Japanese and Foreign Place Names in Google Earth Satellite Images and GNS Database on South Korea". *Journal of the Korean Geographical Society*. 43-jild. 188–201-bet. Qaraldi: 9 November 2021.

Tashqi havolalar
----------------

* GEOnet nomlari serveri (Internet arxivida arxivlangan )
* GeoNet belgilari: kodlar va ta'riflar
* Mamlakat fayllarini yuklab olish sahifasi (buzilgan havola; Internet arxivida arxivlangan )
**Takye Moaven-ol-Molk** (forscha:تکیه معاون الملک) – Eronning Kirmonshoh shahrida joylashgan takye va tarixiy joy. U Qojar davrida shia tarafdorlari uchun motam joyi sifatida qurilgan. 1975-yil 1-dekabrda Tekye Moaven al-molk Eronning milliy yodgorligi sifatida tan olingan. U oʻzining islom davri Gʻozi, Karbalo jangi hamda Ahamoniylar shohlari va Persepolis kabi Eron shohlari tasvirlangan noodatiy koshinlar bilan mashhur. U uchta asosiy qismdan iborat: Husayniya, Zaynabiya va Abbosiya. Abbosiyada Kirmonshoh antropologiya muzeyi, Kermanshoh kiyim-kechak va zargarlik muzeyi joylashgan.

Galereya
--------

* 
* Lion and Sun Arslon va Quyosh
* 
* 
* AbbasiyaAbbosiya
* according to Indigenous Peoples believes this heritage Sanctificated by 8th Shia ImamMahalliy xalq taʼbiriga koʻra, bu meros 8-shia imomi tomonidan belgilangan
* ancient history of IranEronning qadimgi tarixi
* 
* story of Joseph Yusufning hikoyasi
* story of Soleiman ibn sor'al-khaza'iSulaymon ibn Sorʼal-Xazoiy qissasi
* domeGumbaz

Manbalar
--------

1. ↑  „Tekyeh Moaven al-molk of Kermanshah" (Persian). *Association of Iranian architecture fames*.
**Ching** Kambodja va Tailand teatr va raqs ansambllarida oʻynaladigan barmoqli zindonlardir .

Qurilish va foydalanish
-----------------------

Oʻrtadan oʻtgan shnur bilan bogʻlangan chinglar piyolaga oʻxshash, diametri taxminan 5 santimetr boʻlib, bronza qotishmasidan — temir, mis va oltindan tayyorlangan. Vaqtni ushlab turish va ohangni tartibga solish uchun ular tsiklik tarzda bir-biriga uriladi va ular ansamblning „vaqt saqlovchisi" sifatida ishlaydi. Ritm odatda urgʻuli yopiq zarbani urgʻusiz ochiq „ching" zarbasi bilan almashtirishdan iborat. „Ching" nomi bu ochiq tovush uchun onomatopoeikdir .

Musiqiy kontekst
----------------

Kambodja ansambli — anʼanaviy ravishda sud raqsi, niqobli oʻyinlar, soyali oʻyinlar va marosimlarga hamroh boʻlib, vokalchilar va asboblardan iborat: gong chimlari, qamish asboblari, metallofonlar, ksilofonlar, barabanlar va ching. Tailand ansambli torli skripka, nay, zither, ksilofon, gong doiralari, baraban va chingdan iborat. Tailand va Kxmer musiqalarida ohang baraban va chingda amalga oshiriladigan tsiklik naqshlar bilan tartibga solinadi.

Tarixiy ahamiyati
-----------------

 Ching Tailandda raqqosa tomonidan ishlatilgan.
Khmer svilizatsiyasining buyuk shahri boʻlgan Angkorda ching haqida dalillar topilgan, u yerda klassik sanʼat IX-V asrlar orasida gullab-yashnagan. Ibodatxona devorlariga oʻyilgan sahnalarda samoviy raqqosalar oʻzlarining cholgʻu asboblari, jumladan, kichik zindonlar (ching) bilan tasvirlangan.<ref name="Sam">*Sam.* {{{editor}}}: „The Khmer People of Cambodia". *The Garland Handbook of Southeast Asian Music*. 2013-yil 17-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 14-sentyabr.

Sam, Sam-Ang. Miller, Terry E.; Williams, Sean (eds.).

Adabiyotlar
-----------

1. ↑  Sam, Sam-Ang (1994). Ebihara, Carol A.; Lodgerwood, Judy (muh.). „Cambodian Music and Dance in North America". *Cambodian Culture Since 1974: Homeland and Exile*. 41-jild, № 1. Cornell University Press. 177–180-bet. JSTOR 852596.
2. 1 2  *Sam.* {{{editor}}}: „The Khmer People of Cambodia". *The Garland Handbook of Southeast Asian Music*. 2013-yil 17-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 14-sentyabr.

Havolalar
---------

* Ovoz namunasi, mong va ching
**Chjeng Chjen**(xitoycha an'anaviy 鄭珍, mashq 郑珍; 1806–1864) - Qing imperiyasi davridagi xitoylik olim, yozuvchi va shoir.

Biografiya
==========

U o'rta darajadagi amaldorlar oilasidan chiqqan. Guychjou shahrida tug'ilgan. U klassik ta'lim oldi, lekin faqat 1837 yilda u viloyat imtihonlarini muvaffaqiyatli topshirib, ikkinchi ma'lumot darajasini olishga muvaffaq bo'ldi. Biroq, imperatorlik imtihonidan o'tish va jinsi bo'lishga urinishlar muvaffaqiyatsiz tugadi. Shundan so‘ng Ili tumanidagi maktab ma’muriyatida lavozimda ishlagan. Uning martaba zinapoyasini yuqoriga ko'tarishga urinishlari besamar ketdi.

1855 yilda u Guychjou provinsiyasida Miao xalqining qo'zg'oloni paytida ajralib turdi va buning uchun mukofot oldi. Keyinchalik u taypinglarga qarshi kurashga hissa qo'shdi. 1864 yilda vafot etgan.

Ijodkorlik
==========

Hammadan ham she’rda o‘zini ko‘rsatdi. Birinchi she'rlar to'plami 1854 yilda nashr etilgan. U she’riyat san’atini o‘zidan oldingi shoir Chen Yenjidan o‘rgangan. Estetik qarashlarda Chjeng Chjen Xe Shaoji qarashlari bilan umumiy edi.

Chjeng Chjen o'z she'rlarida landshaftga, atrofdagi tabiatning tavsifiga e'tibor bergan ("Nanyang yo'lida", "Tezlikdan pastga" she'rlari). Shuningdek, u rasm va xattotlik durdonalariga bag'ishlash, do'stlariga she'rlar yozgan. Ko'pincha u o'tmishga yuzlanib, shoirlarga - yuksak ideal odamlarga, xususan, Ji Kan, Tao Yuanmin, Men Jiaoga hurmat ko'rsatdi.

Ijodkorlik
==========

Hammadan ham she’rda o‘zini ko‘rsatdi. Birinchi she'rlar to'plami 1854 yilda nashr etilgan. U she’riyat san’atini o‘zidan oldingi shoir Chen Yenjidan o‘rgangan. Estetik qarashlarda Zheng Zhen Xe Shaoji qarashlari bilan umumiy edi.

Chjeng Chjen o'z she'rlarida landshaftga, atrofdagi tabiatning tavsifiga e'tibor bergan ("Nanyang yo'lida", "Tezlikdan pastga" she'rlari). Shuningdek, u rasm va xattotlik durdonalariga bag'ishlash, do'stlariga she'rlar yozgan. Ko'pincha u o'tmishga yuzlanib, shoirlarga - yuksak ideal odamlarga, xususan, Ji Kan, Tao Yuanmin, Men Jiaoga hurmat ko'rsatdi.

Chjeng Chjen ijtimoiy adolatsizlikka befarq qolmadi. U shafqatsiz va ochko'z amaldorlar haqida ("O'zini osgan uchun nola", "Shoqallarni tutish"), dehqonlarga falokat keltirgan toshqinlar haqida, konchilar va quyish ishchilarining taqdiri haqida ("Chjuxaydagi qo'rg'oshin konlari") g'azab bilan yozgan. ).

U Taiping qo'zg'oloniga javob berdi ("9-oyning 16-da men Ilini oilam bilan qoldiraman", "Nandan", "Qochqinlar uchun nola").
Chjeng Chjen o'zining ilmiy zakovati bilan mashhur. Uning asarlarida geografiya va paleografiya, konfutsiy klassiklari, shuningdek, ipak qurtlarini ko'paytirishga oid asarlar mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  „CERL tezaurusi".
2. ↑  *Chjeng, Chjen* „Atnet".
3. ↑  *Chjeng Chjen* „Mavzu terminologiyasining qirrali qo'llanilishi".
4. ↑  „Xitoy biografik ma'lumotlar bazasi (inglizcha)".

Adabiyotlar
-----------

* Istoriya vsemirnoy literatury: V 8 toma / AN SSSR; In-t mirvoy lit. im. A. N. Gorkogo. — M.: Nauka, 1983—1994 y. — T. 6. — 1989 yil. — S. 610.
* 黎庶昌：《拣发江苏知县郑子尹先生行状》
* 郑知同：《敕授文林郎征君显考子尹府君行述》
* 凌惕安：《郑子尹年谱》
* 胡先驌：〈讀鄭子尹《巢經巢詩集》〉
* 莫友芝：〈黎母孺人墓誌銘〉
* 黃萬機：《鄭珍評傳》
Yelena Dembo
 **Yelena Dembo** (1983-yil 8-dekabrda tugʻilgan) — gretsiyalik shaxmatchi. U xalqaro shaxmat ustasi va ayol grossmeyster unvonlariga ega.

Yoshligi
--------

Dembo 1983-yil 8-dekabrda Rossiyaning Penza shahrida tugʻilgan. U birinchi marta uch yoshida oʻqishni boshlagan. U birinchi marta oʻn ikki yoshgacha boʻlgan bolalar oʻrtasidagi shaxmat turnirida oʻynadi.

Demboning onasi Nadejda Fokina shaxmat boʻyicha SSSR sport ustasi, tilshunos, shaxmat boʻyicha jurnalist va murabbiydir. Oʻtmishda u SSSR shaxmat chempionatida oltin va kumush medallarni qoʻlga kiritgan. Shuningdek, 1967-yilda 20 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasida Rossiya chempioni boʻlgan. U shuningdek, 1992-yilda Filippinning Manila shahrida boʻlib oʻtgan, Shaxmat Olimpiadasida Isroil terma jamoasida oʻynagan. Demboning otasi professional pianinochi, u Leningrad musiqa akademiyasini tamomlagan. Hozirda Demboning otasi shaxmat boʻyicha murabbiy, jurnalist va psixologdir.

Yetti yoshida uning oilasi Isroilga koʻchib oʻtdi va yosh Dembo besh marta, shu jumladan bir marta „20 yoshgacha" toifasida isroillik qizlar chempioni boʻldi.

Faoliyati
---------

Uning koʻp vaqti shaxmat boʻyicha murabbiy sifatida oʻtgan. Dembo 2001—2003-yillarda Vengriyada yashagan davrida, ayollar oʻrtasidagi Vengriya chempionatida gʻolib chiqdi. U oʻn yetti yoshida ayol grossmeyster (WGM) va oʻn toʻqqiz yoshida xalqaro shaxmat ustasi (IM) unvoniga ega boʻldi. 2003-yil oxirida, u Gretsiyaning Afina shahriga koʻchib oʻtdi va u yerda 2004-yilda Sotiris Logothetisga turmushga chiqdi.

U 2002-yildagi 20 yoshgacha boʻlgan qizlar uchun tezkor shaxmat boʻyicha, Yevropa chempionatida oltin medali qoʻlga kiritgan. U 2005-yil Moldovada oʻtkazilgan shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida, Yevropa chempionatining bronza medalini qoʻlga kiritdi. Dembo 2008-yilda Liverpoolda boʻlib oʻtgan, Yevropa Ittifoqining shaxsiy ochiq shaxmat chempionatida „eng yuqori oʻrinni egallagan ayol" sovrinini qoʻlga kiritdi.

Dembo shaxmat boʻyicha Isroil, Xorvatiya, Vengriya, Germaniya, Buyuk Britaniya, Gretsiya va Turkiya mamlakatlarida erkaklar va ayollar ligalarida qatnashgan. U Olimpiadalarda va Yevropa jamoaviy shaxmat chempionatida Vengriya va Gretsiyani himoya qilgan.

Kitoblari
---------

Dembo shaxmat boʻyicha Everyman Chess nashriyoti uchun quyidagi ingliz tilidagi kitoblarni chop etgan;

* *Grünfeldni oʻynang*, ISBN 978-1-85744-521-3.
* *Qirolga qarshi kurash: Oqning asosiy chiziqlardan qochishning qiyin usullarini qanday hal qilish kerak*, 2008-yil, ISBN 978-1-85744-575-6.

Manbalar
--------

1. ↑  *Misha Savinov.* „Misha Interviews. Interview with Yelena Dembo" (PDF). *ChessCafe.com* (2006-yil 1-noyabr). Qaraldi: 2014-yil 17-iyul.
2. ↑  „Online Chess Interview".  Chessmaniac.com (2006-yil 23-yanvar). 2008-yil 17-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 10-avgust.
3. ↑  *Dembo.* „About Me – IM/WGM Yelena Dembo's Chess Academy" (2018-yil 10-mart). 2018-yil 10-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 10-iyun.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti
* Yelena Dembo
* Yelena Dembo Interview on LatestChess 2008.
Eski Dushetidagi balkonlar
**Dusheti** (gruzincha: *დუშეთი*) — Gruziyadagi shahar, Dusheti munitsipalitetining maʼmuriy markazi, Mtskheta-Mtianeti viloyati, mamlakat poytaxti Tbilisidan 54 km shimoli-sharqda joylashgan.

Tarixi
------

Dusheti kichik, togʻli Dushetis-Khevi daryosining ikkala qirgʻogʻida, 900 m balandlikda, Katta Kavkaz tizmasining etaklarida joylashgan. U Dusheti munitsipalitetining markazi boʻlib, shaharning oʻzidan tashqarida Pkhovi tarixiy jamiyatining bir nechta qishloqlarini (Pkhovi va Khevsureti) oʻz ichiga oladi. 2014-yilgi butun Gruziya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda taxminan 6,167 kishi bor edi.

Dusheti birinchi marta 1215-yilda gruzin yozuvlarida uchraydi 17-asrda u mahalliy togʻli lordlar — Aragvi gersoglarining qarorgohi boʻlib xizmat qilgan, ularning Gruziya tojiga boʻysunmasliklari qirol qoʻshinlari tomonidan bir necha marta shaharga bostirib kirishlari va vayron boʻlishiga olib kelgan. 1740-yillarda Aragvi gersogligi tugatilgandan soʻng, Dusheti tojga oʻtdi, ammo sezilarli darajada pasayib ketdi. 1801-yilda ruslar Dushetiga shahar maqomini berishdi. Keyingi yili u Dusheti uezdining markaziga aylandi. Shahar va uning atrofi 1905-yilgi rus inqilobi, 1918-yildagi dehqonlar qoʻzgʻoloni, 1924- yil avgust qoʻzgʻoloni chogʻida sovet hokimiyatiga qarshi qurolli toʻqnashuvlar sahnasi boʻlgan. Dusheti Sovet Ittifoqi davrida qishloq xoʻjaligi va yengil sanoat markazi boʻlgan, ammo Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyingi yillarda iqtisodiy pasayish va aholi sonining qisqarishini boshdan kechirgan. Hozirgi kunda koʻpchilik xizmat koʻrsatish sohalarida (bank, taʼlim, avtotaʼmirlash va chakana savdo), shuningdek, yordamchi dehqonchilikda ishlaydi. Shahar Gruziyada juda mashhur taom goʻshtli chuchvara boʻlgan *khinkali* bilan ham mashhur.

Transporti
----------

Dusheti Tbilisi va Stepantsmindani bogʻlaydigan avtomobil yoʻliga asfaltlangan yoʻl orqali kirish imkoniyatiga ega. Dusheti va Tbilisi oʻrtasida muntazam avtobus qatnovi mavjud.

Madaniyati va oromgohlari
-------------------------

Dusheti va uning atrofida Ananuri qal’asi va Bazaleti koʻli kabi bir qancha tarixiy va dam olish joylari mavjud. Shaharning oʻzida bir qancha meʼmoriy yodgorliklar, jumladan, 9—10-asrlardagi Avliyo George cherkovi va Chilashvili oilasining 18-asrdagi saroyi joylashgan.

Taniqli odamlar
---------------

* Shota Xinchagashvili — isteʼfodagi gruziyalik futbolchi.

Manbalar
--------

1. 1 2  *Душети*. Great Soviet Encyclopedia. 2020-yil 21-iyunda qaraldi.
**Chordara toʻgʻoni** (qozoqcha: *Shardara*), **Chardarin toʻgʻoni** nomi bilan ham tanilgan, Qozogʻistonning Shardara tumanidagi Sirdaryodagi tuproq bilan toʻldirilgan toʻgʻondir. U 1964-1968-yillarda asosiy maqsadni sugʻorish uchun qurilgan. Toʻgʻon **Shardarinsk** gidroelektr stansiyasi deb nomlangan 100 MVt quvvatga ega GESga ega. Toʻgʻon Qizilqum kanalini ekinlarni sugʻorish uchun suv bilan taʼminlaydi. Toʻgʻon tomonidan yaratilgan suv omborining maksimal saqlash sigʻimi 5,700,000,000 cubic metre (4,600,000 acre·ft) va sirt maydoni 900 square kilometre (350 mi²) teng. Toʻgʻon konstruktiv reabilitatsiyadan oʻtkazilmoqda va hozirda elektr stantsiyasini modernizatsiya qilish rejalashtirilmoqda. Elektr stansiyasining toʻrtta 25 MVt Kaplan turbinali generatorini har biri 31,5 MVtga oshirish rejalashtirilgan.

Yana qarang
-----------

* Farhod toʻgʻoni — yuqori oqim
* Yer yuzasi boʻyicha suv omborlari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Chardara reservoir".  CAWATERinfo. 2013-yil 24-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 24-iyun.
2. ↑  „Kazakhstan resets site visit for upgrade at 100-MW Shardarinskaya".  HydroWorld (2012-yil 16-oktyabr). 2014-yil 3-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 4-avgust.
**Sefer Envirovich Alibayev** (ukraincha: *Сефер Алібаєв*; 1968-yil 5-may, Namangan, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — sovet va ukrainalik futbolchi, himoyachi. Hozirda u futbol agenti.

Faoliyati
---------

Namanganda, oʻsmirlar sport maktabida futbol boʻyicha tahsil olgan. U 15 yoshida moliyaviy muammolar tufayli sport maktabi deyarli oʻz faoliyatini toʻxtatdi, murabbiylar esa boshqa shaharlarga ketishdi. Ammo Aliboyev futbol bilan xayrlashmadi. Eng iqtidorli bolalar respublika tomonidan vasiylikka olindi. Oʻzbekiston SSR yoshlar terma jamoasi tarkibida oʻsha davrda koʻplab turnirlarda qatnashgan. Keyinchalik qisqa muddat Namanganning „Navbahor" klubida toʻp surgan va Samarqandning „Dinamo" jamoasida esa safida harbiy xizmatni oʻtagan. 1988—1991-yillarda „Navbahor" jamoasi safida 117 ta oʻyin oʻtkazib, bitta gol urgan.

SSSR parchalanganidan keyin u Ukrainaga koʻchib oʻtdi va 1992-yilda Simferopol „Tavriya" ga koʻchib oʻtdi. Tavriya uchun mavsumda Aliboev uchun debyutda Simferopol klubi Ukraina chempionligini qoʻlga kiritdi.

1994-yilda Tavriyani tark etgandan soʻng, Aliboyev Rossiya chempionatida Yekaterinburgning „Uralmash" tarkibida va oʻzi vatani Namanganning „Navbahor" jamoasi tarkibida oʻynagan.

Hozirda Sefer Ukrainadagi eng muvaffaqiyatli futbol agentlaridan biri hisoblanadi. Aliboev futbol agenti sifatida bir qator ukrainalik taniqli futbolchilarning ishlarini koʻrib chiqadi va ular bilan faoliyat olib boradi.

Yutuqlar
--------

* Ukraina chempioni : 1992
* Ukraina kubogi finalchisi: 1993/94

Mukofotlar va unvonlar
----------------------

* *Qrim Avtonom Respublikasida xizmat koʻrsatgan jismoniy tarbiya va sport xodimi (2012-yil 26-iyun) — Professional va havaskor futbolni rivojlantirishga qoʻshgan katta shaxsiy hissasi, yosh avlodni tarbiyalash, sogʻlom turmush tarzini targʻib qilish boʻyicha faol faoliyati uchun va shu munosabat bilan. Ukraina Futbol Federatsiyasi tashkil topganining 20 yilligi.*

Manbalar
--------

1. ↑  po dannim KLISF — data rojdeniya 25-maya 1967
2. ↑  „О награждении работников различных отраслей" (ruscha).

Havolalar
---------

* UA-Futbol saytida blog (rus. )
* Sefer Aliboev: „Simferopolda ular yana futbolga bora boshlaganidan xursandman" (rus. )
* Profil
* Profil na sayte Ukrainskoy assotsiatsii futbola (ukr.)