As-Solih Najm ad-Din Ayyubning gumbazli maqbarasi, bugungi kunda al-Muizz ko'chasiga qaragan.
**Solihiya madrasasi** (yoki **Madrasa as-Solihiyya**), shuningdek, **as-Solih Najmiddin Ayyub madrasasi va maqbarasi** deb ham ataladi (arabcha: ) — Misrning Qohira shahridagi tarixiy madrasa va maqbara majmuasi. Majmuaga 1242-yilda Ayyub sulton As-Solih Ayyub tomonidan asos solingan va uning maqbarasi 1249-yilda vafot etgandan so'ng Shajarr ad-Durr tomonidan majmuaga qo'shilgan. U milodiy XIII—XIV asrlarda Ayyubiylar va Mamluklar davridagi eng koʻzga koʻringan islom taʼlim markazlaridan biri boʻlgan. Uning qoldiqlari Qohiraning tarixiy tumanidagi al-Muizz ko'chasida Sulton Qalavun majmuasi qarshisida joylashgan.

Tarixi
------

 Maqbaraning ichki qismi
XIII asrda Salohuddin asos solgan Ayyubiylar sulolasi Misr va unga qoʻshni mamlakatlarda hukmronlik qilgan. 1242-yilda o'sha paytdagi sulton as-Solih Ayyub Solihiya madrasasini (o'z nomi bilan atalgan) qurdirgan. U Qohiradagi birinchi *madrasa* ("diniy kollej") bo'lib, sunniy islomning barcha to'rt mazhabini ("huquq maktablari") o'qitgan. Majmuaning shimoliy qanoti shofe’iy va molikiy, janubiy qanoti esa hanafiy va hanbaliy mazhabiga bag‘ishlangan.

1249-yilda Solih Ayyubning bevasi Shajar ad-Durr uning *madrasasi* yonida as-Solih uchun maqbara qurdirgan. Bu homiyni oʻzi asos solgan diniy muassasaga dafn etish boʻyicha oʻrta asrlardagi islom anʼanasini oʻrnatilgan. Solihiya madrasasi sunniy *faqih* (qozi yoki fiqh boʻyicha mutaxassislar) tayyorlagan va tez orada "*ulamolar* qalʼasi" nomi bilan mashhur boʻlgan. Al-Maqriziy xaritasi kabi tarixiy maʼlumotlar Qohirada 24 ta madrasa boʻlganligini koʻrsatadi. Ammo bu madrasalarning as-Solih madrasasi va Madrasa al-Komildan tashqari deyarli barchasi saqlanib qolingan. Hatto Solih madrasasining katta qismi buzib tashlangan, g'arbiy ayvonning bir qismigina saqlanib qolgan. U 16-asrning boshlarida Usmonlilar imperiyasi tomonidan Misrni zabt etilish voqeasidan so'ng, huvillab qolgan.

Arxitekturasi
-------------

 

Minaret of al-Salih Ayyub's madrasa (western side or outer facade)Minaret of al-Salih Ayyub's madrasa (eastern side)
Musulmon yilnomachisi al-Maqriziyning yozishicha, as-Solih Ayyub Solihiya madrasasini tashkil etgan ikkita qurilish majmuasini qurish uchun shoh saroyining sharqiy devorini buzib tashlagan. Ikki parallel qanot umumiy o'tish yo'li bilan bo'lingan. Qanotlarning har biri ochiq ichki hovlilarda joylashgan ikki qavatdan iborat bo'lgan. Har bir qanotning g'arbiy qismi talabalar turar joyi joylashgan, sharqiy qismi esa *ayvon* vazifasini bajargan,ochiq gumbazli zallarda darslar o'tkazilgan. Arxitektura rejasi Islomiy Fors dunyosida paydo bo'lgan, *ayvonlarning* o'zi esa islomdan oldingi Fors madaniyatidan olingan. Solihiya madrasasi Misrga *ayvon* saroyini joriy qilgan birinchi *madrasa* boʻlmasa-da, bu mamlakatda oʻz turida saqlanib qolgan eng qadimgi inshootdir. Uning rejasi Qohiraning keyingi me'morchilik ishlarida muhim rol o'ynagan.

Bugungi kunda janubiy qanotning jabhasidan tashqari hech qanday qoldiqlar saqlanmagan. Shimoliy qanotning bir nechta qismlari, ya'ni *ayvan* hali ham turibdi. Bu *ayvon* molikiylar mazhabiga bag'ishlangan. Buzilmagan kattaroq *qibla ayvon* uchta *mehrobli* bo'lib, shofe'iy mazhabiga bag'ishlangan. Allaqachon qurilgan magistrallarni birlamchi inshootlarni Makka bilan moslashtirishning an'anaviy ehtiyoji bilan uyg'unlashtirish masalasi tufayli qurilish rejasi assimetrik bo'lgan. Hozirda binoning tashqi tomoni do‘konlar bilan qoplangan, ko‘chadan faqat minora va markaziy fasad qismlari ko‘rinib turadi. 

Solihiya madrasasi Ayyubiylarning juma masjidlariga faqat o‘sha masjidda musulmonlarni namozga chaqirish uchun minora qo‘shish an’anasini buzgan. *Madrasaning* minorasi bevosita *madrasaning* kirish eshigi yuqori qismida joylashgan. Strukturaning tepasida balkonga boʻlingan, toʻgʻridan-toʻgʻri dubulgʻali gumbazlar bilan oʻralgan ikkita oʻq bor va ular *mabxara* ("tuatqi tutatqichi") deb nomlangan. Pastki oʻq toʻrtburchak shaklda boʻlib, uning har bir tomonida uchta boʻyli, chuqurchaga oʻralgan, qovurg'a qalpoqli panellar o'rnatilgan. Uning ustki shaftasi sakkizburchak shaklga ega, shuningdek, qirrali panelli ko'rinishga ega. Biroq, uning pastki sheridan farqli o'laroq, u lobli derazalar bilan to'ldirilgan ochiqroq strukturaga egadir. Minora gumbazlarining poydevori ikki tasma *muqarnas* bilan bezatilgan.

Yana qarang
-----------

* Al-Azhar masjidi

* 


1. 1 2 3 4 5  Yeomans, 2006, p. 116.
2. ↑  Yeomans, p. 118.
3. 1 2  Daly and Petry, 1998, p. 510.
4. ↑  مدرسة الصالح نجم الدين أيوب. *Museum with no Frontiers*. Retrieved January 29, 2018.
5. ↑  Yeomans, 2006, pp. 117–118.
6. ↑  Yeomans, 2006, p. 117.
7. ↑  Daly and Petry, 1998, p. 372.