**Frederick Whitaker** (inglizcha: *Frederick Whitaker* ; 1812-yil 23-aprel — 1891-yil 4-dekabr ) - Yangi Zelandiya bosh vaziri.

Bolaligi
--------

Frederick Whitaker 1812-yil 23-aprelda Бамптон[en] shahrida sudya Frederik Uitaker va uning rafiqasi Syuzan Xamfrining oilasida tug‘ilgan. Yuridik fakultetni tugatgandan so'ng, 27 yoshida u advokat bo'ldi. 1839-yilda u Yangi Janubiy Uelsga jo'nadi, u erdan 1840-yil mart oyida Yangi Zelandiyaga ko'chib o'tdi va orollar ko'rfaziga joylashdi. 1841-yil aprelda u hukumat idoralarini topshirgandan so'ng Oklendga ko'chib o'tdi. 1843-yil 4-martda Jeyn Avgusta Griffitga turmushga chiqdi .

Siyosiy faoliyat
----------------

1842-yil aprelda Uitaker okrug sudi sudyasi lavozimini egalladi, 1844-yilda bu lavozim bekor qilinmaguncha qoldi, shundan so'ng u yana advokat bo'ldi va tadbirkorlik faoliyati bilan shug'ullana boshladi (u marganets rudasini qazib olishni tashkil etishda ishtirok etdi). Buyuk to'siq va Kawau orollari ). 1845-yil mart oyida Uitaker qonun chiqaruvchi kengashga tayinlandi, u 1846-yilgacha  qoldi. 1853-yil may oyida u yana yangi konstitutsiya bo'yicha chaqirilgan qonun chiqaruvchi kengashning a'zosi bo'ldi. 1854-yilda Uitaker Oklend provintsiyasi sud tizimida kotib lavozimini ham egalladi.

1856-yilda Uitaker Yangi Zelandiyaning birinchi Bosh prokurori bo'ldi va u 1861-yilgacha qonunchilik kengashini tark etib, huquq amaliyotiga qaytgunga qadar Genri Syuelning mas'ul hukumati bo'ldi.

1863-yil oktyabr oyida, Bosh vazir Domett iste'foga chiqqanidan so'ng, Uitakerdan Yangi Zelandiya hukumatini tuzish taklif qilindi, bu o'sha yilning 30-oktyabrida amalga oshirildi. Uitaker bosh vazirlik davrida "urush partiyasi"ni boshqargan. Uning davrida gubernator Jorj Greyni zararsizlantirish uchun hukumat tub aholi muammosi uchun to'liq javobgarlikni o'z zimmasiga oldi, shuningdek, uchta asosiy qonunni qabul qildi. Qo‘zg‘olonni *bostirish to‘g‘risidagi qonun* xabeas korpusni bekor qildi va isyon ko‘targan tumanlarda harbiy holat joriy qildi; *Yangi Zelandiyadagi turar-joy to'g'risidagi qonun* maori isyonchilaridan erlarni jazolash uchun musodara qilishni nazarda tutgan; *Qarz olish to'g'risidagi qonun* musodara qilingan yerlarni o'zlashtirishga qaratilgan 3 million funt sterling miqdorida kredit berishga ruxsat berdi. Uitaker Yangi Zelandiyada "tsivilizatsiya va taraqqiyotni" saqlab qolish uchun yevropalik ko'chmanchilar Maori erlariga cheklovsiz kirishlari kerak, deb hisoblardi. U mahalliy aholiga qarshi shafqatsiz urush olib borish va maori yerlarini keng miqyosda musodara qilish tarafdori edi. 1864-yil noyabr oyida Uitaker tadbirkor va yer spekulyatoriga aylanib, nafaqaga chiqishga majbur bo'ldi. Uning hukumatdan Piako botqog'i yaqinidagi erni juda qulay shartlarda sotib olishi jamiyatda norozilikni keltirib chiqardi va chayqovchilik deb ataldi.

1866-1867 yillarda Uitaker Parnell cherkovining vakili bo'lgan Yangi Zelandiya parlamentining a'zosi edi. 1865-yil oktyabr oyida u Oklendning boshlig'i etib saylandi va 1867-yilgacha qoldi. Bu yillarda Uitaker Yangi Zelandiya parlamentida "Oklend qanoti" ni boshqarib, mustamlakaning allaqachon sobiq poytaxti (o'sha paytda u Vellingtonga ko'chirilgan) manfaatlarini himoya qilgan va Oklendga maxsus maqom berilishini yoqlagan va uni leytenant gubernator nazoratiga o'tkazish. 1867-yilda iste'foga chiqqanidan so'ng, u hayotining keyingi to'qqiz yilini siyosatdan tashqarida o'tkazdi va juda muvaffaqiyatli tadbirkorlik faoliyati bilan shug'ullandi .

  

1876-yilda Uitaker yana Vaykato parlamenti a'zosi bo'ldi va keyinchalik Bosh prokuror Garri Atkinson bosh prokurori bo'ldi. 1879 yilda Uitaker parlamentdagi o'rnini yo'qotdi, ammo 1879-yilda u yana yangi bosh vazir Jon Xoll tomonidan qonunchilik kengashi a'zosi etib tayinlandi. 1882-yil aprel oyida Xoll iste'foga chiqqanidan so'ng, Uitaker hayotida ikkinchi marta Yangi Zelandiya Bosh vaziri bo'ldi va 1883-yil sentyabrgacha shunday qoldi. Bosh vazirlik yillarida u Britaniya ta'sirini kengaytirish va Tinch okeanidagi yangi hududlarni egallab olish tarafdorlaridan biri bo'lib chiqdi, bu uning Fidji orollari va Yangi Zelandiyadagi manfaatlariga javob berdi .

Hayotining keyingi yillari
--------------------------

1884-yilda Uitaker Sent-Maykl va Sent-Jorj ordeni ritsariga aylandi. 1887—1890 yillarda Adliya vaziri, Qonunchilik kengashi aʼzosi boʻlgan. U 1891-yil 4-dekabrda Vellingtonda vafot etdi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Whitaker, Frederick 1812 - 1891" (en).  Dictionary of New Zealand Biography. 22-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-aprel 2010-yil.
2. 1 2 3  „Frederick Whitaker" (en).  New Zealand History Online. 22-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-aprel 2010-yil.
3. 1 2  „Whitaker, Sir Frederick" (en).  Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand. 22-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-aprel 2010-yil.
4. 1 2  „Sir Frederick Whitaker" (en).  Encyclopædia Britannica Online. 22-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-aprel 2010-yil.