recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Matematik belgilar** - matematikaga oid bilimlarni yozuvda ifodalash uchun qoʻllanadigan belgilar. Tushunchalarni belgilash (masalan, raqamlar, /, p), yozuvlarni qisqartirish (+, −, ±, <, >, ±, ye), jumlalarni ixchamlashtirilgan. Matematik belgilar matematik tafakkur mahsuli va vositasi boʻlib, bu fan rivojlanishi jarayonida paydo boʻlgan va takomillashib maxsus til darajasiga yetgan. Ayrim raqamlar, qoʻshish va ayirish belgilar qad. Misrda uchraydi. Matematik belgilar Diofant (3-asr), Brahmagupta (7-asr), Abulhasan Qalasadiy (15-asr) asarlarida kengroq qoʻllangan. Ulugʻbekning "Ziji jadidi Koʻragoniy" asarida ham koʻp atamalarning 1harflaridan belgi sifatida foydalanilgan. 17—18-asrlarda Yevropa matematiklari algebraik timsollardan keng foydalana boshlaganlar va bu mat. rivojida, xususan, differensial va integral hisob shakllanishida muhim rol oʻynagan. Umuman, Matematik belgilar faqat yozuvni qisqartirish vositasigina boʻlib kolmay, balki timsoliy hisobga aylanib, matematik tafakkurga faol taʼsir koʻrsatadi. Hozirgi zamon mat.sining koʻplab natijalarini rivojlangan va qulay belgilarsiz tasavvur qilish mumkin emas.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Krikkiyet qal’asi** (inglizcha: *Criccieth Castle*, vall. Castell Cricieth) — Gvineddagi (Shimoliy Uels) Krikkiyet shahridagi ikkita plyaj oʻrtasidagi burunda joylashgan Uels qal’asi. U Buyuk Gvinedd qiroli Llyvelin tomonidan barpo qilingan. Ammo XIII asr oxirida Angliya qiroli Eduard I qoʻshinlari tomonidan egallangach, sezilarli darajada qayta qurilgan.

Qal’a I darajali meʼmoriy yodgorlik boʻlib, Cadw tomonidan boshqariladi. Unda Uels qal’alari va ularning tarixiga oid eksponatlar, shuningdek, XII asr anglo-norman yilnomachisi Girald of Cumbria haqidagi maʼlumotlar ham mavjud.

Tarixi
------

Krikkiyetdagi tosh qal’adan oldin boshqa joyda motte va Beyli namunasidagi qal’a bor edi. 1283-yilda qal’a qirol Edvard I davrida inglizlar tomonidan bosib olingan va keyinchalik Jeyms St Jorj tomonidan qayta qurilgan.

1294-yilda Llywelyn ap Gruffyddning uzoq qarindoshi Madog ap Llyvelin inglizlarga qarshi isyon koʻtaradi. Uels bir nechta ingliz shaharlarini yoqib yuboradi. Krikkiyet esa (Xarlex va Aberistvit qal’alari kabi) butun qish davomida qamalda edi. Qal’aning aholisi bahorgacha, zaxiralar toʻldirilgunga qadar chidashga muvaffaq boʻlgan.

 18-asr qal’asi tasviri
XIV asrda qasrda Xauell Hatchet nomi bilan tanilgan Xivel ap Gruffydd ismli mashhur uelslik konstebl yashagan. U 1356-yilda Poitiers jangida Edvard III tarafida kurashgan.

Owain Glyndŵr qoʻzgʻoloni paytida Uels qoʻshinlari egallab olganidan soʻng, qal’a 1404-yilgacha qamoqxona sifatida ishlatilgan. Keyin uelsliklar devorlarni buzib, qal’aga oʻt qoʻygan. Ayrim toshlarda olov izlari hamon ko‘rinib turadi.

Romantik peyzaj rassomi Uilyam Tyorner oʻzining kema halokatiga uchragan dengizchilarni tasvirlaydigan mashhur rasmlar seriyasida Krikkiyet qal’asini ham aks ettirgan.

Yana qarang
-----------

* Uelsdagi qal’alar roʻyxati

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Cadw veb-saytiga tashrif buyuruvchilar uchun maʼlumot(ingl.) )
**Sirroz** (yun. Yggpoz — sargʻish, malla rang) — parenximatoz aʼzolar (jigar, oʻpka, buyrak va boshqalar) biriktiruvchi toʻqimalarining zoʻr berib oʻsishi oqibatida chandiqlanib bujmayishi va shaklining oʻzgarishi. Jigar sirrozi koʻproq uchraydi. Aslida sirroz nomi ham kasallangan jigarning sargʻish tusga kirishidan olingan. Buyrak (nefrotsirroz), oʻpka (pnevmotsirroz) va boshqa aʼzolar ham Sirroz bilan kasallanadi. Sirroz yuqumli kasalliklar, intoksikatsiya, moddalar almashinuvining buzilishi, turli xil yalligʻlanish oqibatida kelib chiqadi. Sirroz boʻlgan aʼzoda distrofik oʻzgarishlar (qarang Distrofiya) va nekroz (toʻqimaning oʻlishi) paydo boʻladi. Parenxima oʻlgan joyda biriktiruvchi toʻqima oʻsib, chandiqlanadi, betartib regeneratsiya oʻchoklari hosil boʻladi. Aʼzo, odatda kichrayib (kattalashuvi ham mumkin), qattiqlashadi va yuzasi gʻadir-budur boʻlib qoladi (yana qarang Skleroz).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sirt integrali** - biror S sirtda berilgan f(x, u, z) funksiyadan olingan intefal. S sirt sillik, efi chiziklar yordamida sp ... , sn boʻlakchalarga ajratiladi. 5. dagi ixtiyoriy Mg=(xg yjt i) nuqtani olib, yigʻindi tuziladi, bundagi dsj miqdor st boʻlakchaning sirti. Agar s, boʻlakchalar diametrlarining eng kattasi nolga intilganda yigʻindi (1) biror chekli limitga ega boʻlsa, bu limit f(x, u, z) funksiyadan S sirt boʻyicha olingan birinchi turdagi Sirt integrali deyiladi va ilf(x,y,z)ds kabi belgilanadi. Mas, S da sirt zichligi /ga teng boʻlgan massa taqsimlangan boʻlsa, / dan S boʻyicha olingan integral S sirtning umumiy massasini ifodalaydi. Fizika va mexanikaning ayrim masalalarida, mas, suyuqlikning sirt orqali oʻtuvchi oqimini aniklashda, 5; yuzachalar oʻrniga ularning 3 ta koordinata tekisligidagi proyeksiyalarining yuzlari qaraladi. Bu holda S sirt oriyentatsiyalangan (yaʼni sirtga oʻtkazilgan normallar yoʻnalishlarining qaysi biri musbat hisoblanishi koʻrsatilgan) boʻlishi kerak. Bunday yigʻindilarning limitlari ikkinchi turdagi Sirt integrali deyiladi. Oriyentatsiyalangan sirtlarda, faqat, birinchi turdagi Sirt integrali qaraladi. Matematika va uning tatbiklarida birinchi turdagi Sirt integralilarni egri chiziqli integrallar bilan bogʻlovchi Stoke formulasi, ikkinchi turdagi Sirt integralilarni hajm integrallar bilan bogʻlovchi Ostrogradskiy formulasi muhim ahamiyatga ega.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Formatsiya** (lot. formato — hosil boʻlish) (geologiyada) — hosil boʻlish sharoitlarining umumiyligi bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan togʻ jinslarining tabiiy va qonuniyatli uygʻunligi; Yer poʻsti asosiy strukturaviy zonalari rivojlanishining muayyan bosqichlarida vujudga keladi. "F." terminini dastlab 18-asrda nemis geologi G. Fyuksel muayyan tarkibli va stratigrafik holatli choʻkindi jinslarni ifodalash uchun ishlatgan. Umumiy tektonik rejimning tipiga koʻra platforma, oraliq, geosinklinal F.lar va ularning guruxlari farq qilinadi. F. fatsiyalar va yotqiziklarning genetik tiplari majmuidir. Uning chegaralari vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib turadi, turli tiplari har xil yoshdagi yotqiziqlarda takrorlanib, xususiyatini bir oz oʻzgartiradi. F. moddiy tarkibi, tektonik belgilariga koʻra tasniflanadi. Uning litologik, petrografik (magmatik va metamorfik), vulkanogen, rudali va boshqa turlari mavjud. Magmatik F.lar maʼlum geologik sharoitlarda Yer poʻstidagi biron uchastka taraqqiyotining ayrim bosqichlarida hosil boʻlgan magmatik togʻ jinslari toʻplamidan iborat. Metamorfik F. tektonik strukturalarga ega boʻlgan metamorfik togʻ jinslarining paydo boʻlish umumiyligi qonuniyatlariga asosan ajratiladi. Metasomatik F. kam oʻrganilgan. Ruda F.si (xromit, polimetalloltinkvars va boshqalar) magmatik va metasomatik F. bilan uzviy bogʻliq. Bu sohani oʻrganish alohida yoʻnalishni kasb etdi. Iklim sharoitlariga koʻra aridli, gumidli va b; litologikpetrografik asosiy belgilariga koʻra — karbonatli, terrigenli, galogenli, vulkanogenli va boshqa F. va ularning guruxlari ajratiladi. .F.ning tiplari bilan foydali qazilmalarning turlari bogʻliq. Shu sababli, litologiya, paleogeografiya va tektonikada hamda turli foydali qazilmalarning joylashish qonuniyatlarini oʻrganish va ularni qidirishning ilmiy asoslarini ishlab chiqishda formatsion analizning ahamiyati katta.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Polidora** — yunon mifologiyasining Fessaliya siklidan boʻlgan qahramoni, Peleyning qizi. Fivalik Borning xotini, daryolar xudosi Sperxiyning maʼshuqasi. „Iliada"da tilga olib oʻtilgan.

Mifologiyada
------------

Polidora Eakidlar sulolasidan boʻlgan. Antik davr mualliflari uning otasi Peley boʻlganini aytishadi, onasi Ftiotida shohi Evritionning qizi Antigona yoki Alkmeonning qizi Laodamiya yoki Aktorning qizi Evridika/Polimela boʻlgan. Polidora „Iliada"da ham yodga olib oʻtilgan, ammo Gomer uni Axillning singlisi deb atamaydi va tarixchi katta ehtimol bilan Peleyning faqat bitta xotini — Fetida haqida bilgan. Shu sababli, dostonning baʼzi sharhlovchilari Polidoraning otasi Eakid Peley emas, balki xuddi shunday ismli boshqa inson boʻlganini taxmin qilishgan. Sharhlovchilardan birining aniqlik kiritishicha, Peleyning qizini aslida *Kleodora* deb chaqirishgan.

Gomerning soʻzlariga koʻra, Polidora uning uchun „son-sanoqsiz mahr" bergan fivalik Bor, Perierning oʻgʻliga turmushga chiqqan. Shu bilan birga, uning oʻgʻli Menesfiyning otasi daryolar xudosi Sperxiy edi. „Iliada" sharhlarida keltirilgan muqobil versiyalardan biriga koʻra, pahlavon Pelor Polidorani Sperxiy daryosida choʻmilayotgan vaqtida koʻrib qolgan va unga nisbatan kuchli ehtiros uygʻongan. U suvga yashirinib, Polidoraning keyin safar koʻrinish berishini kutgan va uni zoʻrlagan. Shundan keyin Menesfiy — Troya mirmidonyanlarining beshta yetakchisidan biri tugʻilgan.

Afsonaning yana bir versiyasi mavjud. Psevdo-Apollodor Polidora Peleyning qizi ekanligi haqida xabar berib, oʻsha bobning oʻzidayoq uni Peleyning xotini va Perierning qizi deb atagan; shunga koʻra, Menesfiyning otasi rasman Peley boʻlgan. Taxminlarga koʻra, yozuvchi shunchaki shajaralarni chalkashtirib yuborgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Polydora 3 1952. sfn error: no target: CITEREFPolydora\_31952 (help)
2. 1 2  Гомер 2008. sfn error: no target: CITEREFГомер2008 (help)
3. 1 2  Аполлодор Афинский 1972. sfn error: no target: CITEREFАполлодор\_Афинский1972 (help)
4. ↑  Polydora 4 1952. sfn error: no target: CITEREFPolydora\_41952 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Аполлодор Афинский*. Мифологическая библиотека*. Наука, 1972.
* Гомер*. Илиада*. М.: Наука, 2008. ISBN 978-5-02-025210-3.
* Zechner I. Polydora 3 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1952. — Bd. XXI, 2. — Kol. 1605.
* Zechner I. Polydora 4 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1952. — Bd. XXI, 2. — Kol. 1605—1606.
Inson tanasidagi chumoli
**Formikofiliya-**zoofiliyaning bir shakli boʻlib, chumolilar yoki boshqa mayda mavjudotlar kabi hasharotlar tomonidan sudralib yurish yoki tishlash uchun jinsiy qiziqishdir. Ushbu parafiliya koʻpincha hasharotlarni jinsiy aʼzolarga qoʻllashni oʻz ichiga oladi, ammo tananing boshqa joylari ham diqqat markazida boʻlishi mumkin. Istalgan taʼsir qitiqlash, qichishish yoki shilimshiqlar, shilimshiq tuygʻu yoki boshqa odamga psixologik tanglik keltirishi mumkin. Bu atama 1986-yilda Ratnin Devaraja va John Money tomonidan lotincha *formika* (chumoli) + yunoncha *philia* (sevgi) dan kiritilgan.

Case tadqiqotlari
-----------------

Minor Hinson toʻqqiz yoshida hobbiy sifatida xonasining shkafida chumolilarni saqlashni boshlagan. Bu yoshda u chumolilarning oyogʻi va sonlarida emaklashadigan „qichish tuygʻusini" yaxshi koʻrardi. Oʻn yoshida u boshqa bola bilan jinsiy aloqada boʻlgan va otasi buni bilib, kaltaklangan. Minor Hinson 13 yoki 14 yoshida oʻz kolleksiyasiga salyangoz va suvaraklarnii qoʻshib, tobora koʻproq ular bilan shugʻullana boshladi. Chumolilar uning oyoqlarida sudralib yurgan paytda u onanizmni boshlagan edi. 28 yoshida u haftada bir necha marta onanizm bilan shugʻullanar, suvaraklar uning sonlari va moyaklar ustida, salyangozlar esa koʻkrak uchlari va jinsiy oyatni ustidan sudralib yurardi. Baʼzida Minor qurbaqani jinsiy oyatini ushlab, qochishga harakat qilganda tebranishlardan zavqlanardi. Bemor oʻz odatidan jirkanardi, lekin oddiy jinsiy faoliyatdan zavqlanmadi. John Money, uning normal jinsiy ifodasi otasining jazosi bilan bogʻliq boʻlganidan soʻng, parafiliya muqobil vosita sifatida rivojlanishini taklif qildi.

Yana bir holat 2012-yilda tasvirlangan. Bemor 14 yoshida chumolilar bilan qoplangan muzqaymoq tayoqchasini koʻrib, uning jinsiy aʼzosi tayoq oʻrnida boʻlsa, qanday his boʻlishini oʻylagan. U chumolilarning jinsiy aʼzolariga, ayniqsa olovli chumolilarga emaklashiga yoʻl qoʻya boshladi, bu unga jinsiy jihatdan hayajonli tuyuldi va bu balogʻat yoshiga qadar davom etdi. Bemor ijtimoiy va intellektual qobiliyatga ega edi. U it va echkilarga ham qiziqardi.

Manbalar
--------

1. ↑  Dewaraja, R (1987). „Formicophilia, an unusual paraphilia, treated with counseling and behavior therapy". *American Journal of Psychotherapy*. 41-jild, № 4. 593–597-bet. doi:10.1176/appi.psychotherapy.1987.41.4.593. PMID 3434651.
2. 1 2 3  Dewaraja, R; Money J (1986). „Transcultural sexology: Formicophilia, a newly named paraphilia in a young Buddhist male". *Journal of Sex and Marital Therapy*. 12-jild, № 2. 139–145-bet. doi:10.1080/00926238608415401. PMID 3723604.
3. ↑  Love, Brenda*. Encyclopedia of Unusual Sex Practices*. Fort Lee, NJ: Barricade Books, 1992 — 301 bet. ISBN 1-56980-011-1.
4. ↑  Spizzirri, G.; Becher, G.; Reis, J.; Abdo, C. H. N. (2012). „Proceedings of the World Meeting on Sexual Medicine, Chicago, USA, August 26-30 2012". *The Journal of Sexual Medicine*. 9-jild, № supplement s4. 253–354-bet. doi:10.1111/j.1743-6109.2012.02863.x. PMID 22862809. („Formicophilia: A Case Report and Literature Review")
Andoza:ParaphiliaAndoza:Zoophilia
**Siroj Ziyamov** — Sovet iqtisodchisi, davlat va siyosat arbobi.

Biografiyasi
------------

Ziyamov Siroj 1910-yilda Toshkent shahrida dunyoga kelgan. 1939-yildan KPSS (Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi) aʼzosi hisoblangan.

Ziyamov 1929-yildan boshlab mamlakatdagi siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy sohalarda faoliyat olib borgan. Jumladan, 1929—1946-yillarda ishchi, seh mexanigi, ,,Tashselmash" zavodi partiya qoʻmitasi kotibi, Toshkent shahar Oʻzbekiston Kompartiyasi Lenin okrug qoʻmitasining birinchi kotibi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Oʻzbekiston okrug qoʻmitasining birinchi kotibi vazifalarida mehnat qilgan. Shuningdek,  Ziyamov Siroj Oʻzbekiston Kompartiyasi Toshkent shahar qoʻmitasining kadrlar boʻyicha kotibi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Qoʻqon shahar qoʻmitasining birinchi kotibi, Oʻzbekiston SSR savdo vaziri va Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti ijrochi direktori hamda Oʻzbekiston SSR kommunal xoʻjaligi vaziri lavozimlarida ham ishlagan.

Ziyamov Siroj Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashining 3-, 4-, 5-, 6-, 7- va 8-chaqiriqlari deputati etib saylangan.

Davlat va siyosat arbobi Ziyamov 1980-yildan keyin vafot etgan.

Havolalar
---------

* Gazeta
**Fornarina** nomi bilan tanilgan Rafael Santining sevgilisi Margarita Luti. Fornarina nomi **,,Novvoyning qizi"** degan maʼnoni anglatadi
**Fornarina** — Haqiqiy ismi Margarita Luti boʻlgan italyan ayoli. Fornarina nomi „Novvoyning qizi" degan maʼnoni bildiradi. Ushbu ayol Rafael Santining seviklisi va asarlarining modeli sifatida mashhur.

Rafaelning suyuklisi
--------------------

Rafael ismini eshitgan sanʼatshunosning koʻz oldiga darhol goʻzal asarlar keladi. Albatta, bu goʻzal asarlarda tasvirlangan qiz va u haqidagi yarmi chin, yarmi afsonaga aylangan hikoya ham goʻzal boʻlishi tarafdori koʻpchilik. Lekin hamma narsa ham biz oʻylagandek boʻlib chiqavermaydi. Anglaganingizdek gap Rafaelning sevimli modeli, baʼzi manʼbalarda sevgilisi, deya keltirilgan Fornarina haqida.

Novvoyning qizi
---------------

Asl ismi Margerita Luti boʻlgan qizning kelib chiqishi italiyalik nonvoylardan boʻlgan. Fornarina esa tahallus. Italyanchasiga "nonvoy qiz *degani. Qiz shahsiyati haqidagi klassik afsona elementlarining aksariyati XVIII-XIX asrlarga kelib tarqalgan. U toʻqima yoki tarixiy shahs boʻlganligi hali ham tadqiq qilib kelinmoqda.*

Ilhom manbai
------------

Koʻpchilik sanʼatshunoslarning fikriga koʻra, Fornarina Rafaelning mashhur ikki rasmida — „Donna Velata" (1514-1515 y.) va „Fornarina"da (1518-1519 y) tasvirlangan. Bundan tashqari, u, olimlar fikricha, „Sikstin Madonnasi"sining (1513-1514 y) prototipi, shuningdek, Rimda yaratilgan Rafaelning boshqa asarlariga ham naʼmuna qilib olingan.
  
  

Birinchi va hayotiylikka yaqin tahminga koʻra, italiyalik nonvoy Franchesko Lutining qizi boʻlgan Fornarinani Rafael oʻz asariga protip izlab koʻcha kezib yurar ekan, toʻsattan uchratib qoladi. Shunchaki uchratibgina qolmay, sevib qoladi. Otasi qiz va rassom oʻrtasidagi bu munosabatga qarshi edi. Chunki shundoq ham kambagʻallikdan aziyat chekayotgan nonvoyga qizining qandaydir bir „rasm" uchun sutkalab qotib turishi befoyda edi. Rafael buni tushingani holda qizni otasidan 3000 tillaga sotib oladi. Bundan tashqari, nonvoyning bir uyini ijaraga ham olgan.

Nomunosib hayot
---------------

Shu tariqa Fornarina va rassom munosabatlari Rafael vafotigacha, 12 yil davom etgan. Bu davr haqida boshqa maʼlumotlarga koʻra, qiz Rafaelning buyurtmachisi boʻlgan Agostino Chigi bilan ishqiy munosabatda boʻlganligi haqida gaplar bor. Manbalarda yozilishicha, papa vakili oʻlayotgan Rafaelning toʻshagiga kelganida, ruhoniy yigʻlayotgan qizni bemor yonidan chiqib ketishini talab qilgan, chunki rassom papa bilan xayrlashish soʻzlarini qizning huzurida aytishni istamagan ekan. Shunga asoslanib koʻpchilik bu voqea bekorga emasligini taʼkidlaydi.
37 yoshli Rafaelning erta vafotidan keyin vasiyatiga binoan, qizga yetarli boylik qolgan. Shunga qaramay, u buzuq hayot kechirishni davom ettirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „A few of Raphael’s paintings where Margherita Luti has been potentially identified". *stephaniestorey.com*. Qaraldi: 5-iyul 2022-yil.
2. ↑  „The Painter and the Peasant Girl: Raphael’s Mysterious Love". *timelessitaly.wordpress.com*. Qaraldi: 5-iyul 2022-yil.
**Koʻroʻgʻli haykali** (ozarbayjoncha: *Koroğlu heykəli*) — Ozarbayjon poytaxti Boku shahrida, Azadligʻ va Vagif shoh koʻchalari chorrahasida, qahramon nomidagi bogʻda joylashgan Koʻroʻgʻli xalq eposi qahramoniga oʻrnatilgan yodgorlik. Yodgorlik 2009-yilda demontaj qilingan Prokofiy Japaridze haykali oʻrniga oʻrnatilgan.

Yodgorlik muallifi Ozarbayjon xalq artisti Tokay Mammadovdir. Bokuda Koʻroʻgʻli haykali oʻrnatish buyrugʻi 2009-yilda berilgan. Yodgorlikning ochilishi 2012-yil 21-fevralda boʻlib oʻtgan. Ochilish marosimida Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti Ilhom Aliyev ishtirok etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „В Баку установлен памятник Кероглу – ФОТО" (ru). *Day.Az* (30-yanvar 2012-yil). 20-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-iyun 2020-yil.
2. ↑  „Официальный сайт президента Азербайджанской Республики - НОВОСТИ » Мероприятия" (ru). *ru.president.az*. Qaraldi: 19-iyun 2020-yil.
**Koʻz qovogʻining qayrilib qolishi** — qovoqning koʻz soqqasiga nisbatan turish holatining oʻzgarishi. Koʻpincha qovoqning kipriklar bilan ichkariga — koʻz soqqasi tomonga yoki tashqariga qayrilishi kuzatiladi. Qovoqning ichkariga qayrilishi qovokda joylashgan aylanma muskulning spastik qisqarishi (blefarospazm) yoki togʻay va shilliq pardadagi chandiqlar tufayli roʻy beradi. Kipriklarning shilliq va shox pardaga muntazam ishqalanib turishi su-runkali konʼyunktivit, keratit va shox pardaning yarasiga olib keladi.

Qovoqning tashqariga qayrilib qolishi spastik, chandiqli, paralitik va qarilik tufayli boʻladi. Qovoqlar tashqariga qayrilganda koʻzdan yosh oqadi, qovoqning ichki qirrasi koʻzdan tashqariga siljib, shilliq parda tashqariga qarab qoladi. U qizaradi, qalinlashadi va yuzasi quriydi. Koʻz tirqishining butunlay bekilmasligi tufayli shox pardaning qurishi va xiralanishi rivojlanadi.

Davo koʻz vrachi nazorati ostida olib boriladi. Qovoq qayrilib qolishining asosiy sababini topib, dori-darmonlar va lozim boʻlganda plastik jarrohlik usullari qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Kuchkarov Kahramon Israilovich
------------------------------

O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi Seysmoprognostik monitoring Respublika markazi boshlig‘i.(2019-yil iyul oyidan)

K.I. Kuchkarov 1987-yil 8-fevralida Farg‘ona viloyatining Qo‘qon shahrida tug‘ilgan. Millati o‘zbek.

Harbiy unvoni- kapitan

Faoliyati
---------

2005-2009-yillarda O‘zbekiston Milliy universitetining Geofizika yo‘nalishida bakalavr bosiqichida ta'lim olgan. 2009-2011-yillarda O‘zbekiston Milliy universiteti geofizika yo‘nalishida magistr bosqichida ta'lim olishni davom ettirgan. Shu yillarda Seysmologiya instituti Kompleks ekspeditsiyasining ma'lumotlarni qayta ishlab chiqarish partiya muhandisi, 2012-2013-yillarda shu institut stajyor tadqiqotchi-izlanuvchisi, 2013-2014-yillarda katta ilmiy xodim-izlanuvchi, 2014-2015-yillarda Seysmologiya instituti Kompleks ekspeditsiya ma'lumotlarini qayta ishlab chiqarish partiyasi muhandisi, 2015-2017-yillarda institut bosh geofizigi hamda Milliy universitet Geologiya fakultetida o‘qituvchi, 2017-2018-yillarda Seysmoprognostik monitoring Respublika markazi boshlig‘i, 2018-2019-yillarda Favqulodda vaziyatlar vazirligi Favqulodda vaziyatlar boshqaruv markazi Favqulodda vaziyatlarni bashoratlash va monitoring xizmati katta ofitseri sifatida faoliyat yuritgan.

2019-yildan Seysmoprognostik monitoring Respublika markazi boshlig‘i lavozimiga tayinlangan va hozirgacha shu lavozimda faoliyat yuritib kelmoqda.
**Pektusan tog'i** - Shimoliy Koreya va Xitoy o'rtasidagi chegarada joylashgan vulqon markazi.

Osmonosti ko'li - dunyodagi eng baland ko'l. U tog'ning eng tepasi joylashgan. Bu hududda koreyslar va manchuriyaliklar o‘z ota-bobolarining yeri deb bilishadi. Manjurlar - erta davrda Xitoyning shimoli-sharqin yashagan xalq. Baekdusan - Pektusan tog'larining eng baland cho'qqisi. Bu koreys tilidan tarjima qilganda "oq boshli tog‘lar" degan ma’noni anglatadi. Tog'ning mintaqaviy tarixi haqida ko'plab munozaralar bo'lgan. Tog' tepasidagi ko'l miloddan avvalgi 969-yili katta otilish natijasida hosil bo'ldi. Va otilish paytidagi vulqon kuli juda uzoqqa tarqalgan. Tadqiqotchilar otilgan kul qoldiqlari Yaponiyadagi Xokkaydo orolining janubiy qismida kuzatdilar. Bu Koreyadagi eng baland tog' hisoblanadi. Togʻdan Sungari, Tumen (Duman) va Yalu (Ammok) daryolari boshlanadi. Koʻlning aylanasi 12—14 km, oʻrtacha chuqurligi 213 m, eng kam chuqurligi 384 m. Tog'dagi magma darajasi doimiy ravishda oshib bormoqda. Shu tufayli tog'ning hajmi yiliga 3 mm ga oshadi. Tog' tepasida joylashgan ko'l shimolga oqib, sharsharagacha davom etadi. Ko'lda suv hayvonlarining ayrim turlari yashaydi. Ko'l oktyabrdan iyun oyining o'rtalariga qadar muzlaydi. Paektusan tog'idagi Langgun cho'qqisi doimo qor bilan qoplangan. Yo‘lbars, ayiq, leopard va yovvoyi cho‘chqa kabi yovvoyi hayvonlarni Paektusan tog‘ida uchratish mumkin.

Flora va fauna
--------------

Bu tog'da odamlar uzoq vaqtdan beri yovvoyi jenshen ildizini yig'ishgan. Xitoyda u Changbaishan tog'ining "Uch xazinasi" dan biri hisoblanadi. Bu erda jenshen haqidagi ko'plab xalq afsonalari paydo bo'lgan, masalan, "Bo'ri Genshen". 1982-yilda bu yerda Xalq majlisida saqlanayotgan 460 gramm og‘irlikdagi jenshen ildizi topilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „백두산 (아시아 산) [白頭山"] (ko).  Korea Britannica. 26-avgust 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-may 2010-yil.
2. ↑  Алматы: "Аруна" баспасы. 208 бет. Сер.:"1100 қызықты дерек"
**Ko‘krak ichi churralari** — koʻkrak qafasi sohasida hosil bo'lgan patologik holatga aytiladi.
Ko‘krak ichi churralarining ikki shakli mavjud. 

1. Kantrell pentadasida diafragmaning ko‘krak ichi bo‘limi va yurak yonidagi qopchiqda qorin usti diastazi yoki kindik ichakchasi churrasi bilan birlashadigan tug‘ma nuqson bo‘ladi. Ko‘pincha bunda ko‘krak suyagining sirtqi qismi qisqa yoki tirqish, shuningdek, yurak nuqsonlari, odatda, qorinchalararo to‘siq nuqsoni, Fallo tetradasi yoki chap qorinchadan chiqadigan miokard noaniq o‘simtasi kuzatiladi.
2. Ko‘krak ichi churraning ikkinchi turi ko‘krak oldi yoki Morgan teshigi orqali churra nomiga ega Bu holatda, churrali bo‘rtish orasidan tomirlar (epigastric/internal mammary) o‘tadigan kichik teshikni meʼyorda ko‘rsatuvchi ko‘krak va qovurg‘a diafragmasining chetlari orasidagi tirqish orqali sodir bo‘ladi.

Patogenzi
---------

Bu churralar bir, shuningdek, ikki tomonli bo‘lishi mumkin. Pentada churrasidan farqli o‘laroq
ko‘krak oldi bo‘rtishda churra qopi mavjud. Ko‘krak ichi churralarning bu
ko‘rinishining ko‘pchilik holatlari ortiqcha vaznga yoki anamnezda jarohatga ega
kattalarda taʼriflangan. Yog‘li to‘qima kichik diafragmal nuqsonni „ochgan" va
keyinchalik jigar va ichakni kiritish uchun yo‘l ochgan holda, nuqsonga suqilishi
mumkin. Ko‘pchilik kattalarda kechishi simptomsiz va odatda, tashxis ko‘krak
qafasining boshqa sabablar bo‘yicha rentgenogrammasida tasodifan aniqlanadi.

Gallereya
---------

Klinikasi
---------

Bolalarda ko‘krak oldi churralar tug‘ma orqa lateral diafragmali churralarning 20 tadan 1 ta chastotasida uchraydi va uning kattalarda kechishidagi farqi, odatda, yo‘tal, bo‘g‘ilish, qusish va epigastral sohada yoqimsiz tuyg‘ular qo‘zg‘agan holda klinik ko‘rinishlarga ega bo‘ladi. Ko‘pincha anomaliyalarning turli birlashmalari, ayniqsa, yurakning tug‘ma nuqsonlari va Daun sindromi kuzatiladi. O‘ng tomon chap tomonga qaraganda 5 marta ko‘p zararlanadi. Churraning tarkibiga (kamayuvchi chastota tartibida) jigarning bir qismi, ingichka ichak, yo‘g‘on ichak,
taloq va oshqozon bo‘lishi mumkin.

Davolash
--------

Operativ davolash laparatomiya (qorinni ochish), torakotomiya (ko‘krak
qafasini ochish) yoki birgalikdagi torakoabdominal (ko‘krak-qursoq) kirish yo‘li
bilan amalga oshiriladi. Katta nuqsonda uning orqasi diafragmal nervga juda yaqin
joylashishi mumkin, shu bois ham bunday joylashuvda diafragmaga choklar
qo‘yilganida, nervning shikastlanishidan qochish imkonini beradigan torakal
kirishdan foydalangan maʼqul. Ikki tomonli churralar transabdominal (qorin
ustidan) kirishni talab etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  A.S. Sulaymonov*. Bolalar xirurgiyasi*. Toshkent: Abu Ali Ibn Sino. ISBN 5 — 6 3 8 — 0 2 1 3 2 —9.
2. ↑  M.M. Aliev*. Bolalar xirurgiyasi*, 2018, Toshkent: YANGI NASHR — 109-111 bet. ISBN 978-9943-22-1574.
**Formaldegid** (lot. formica — chumoli), 1867-yilda Goffman tomonidan sintez qilingan. Chumoli aldegid - alifatik aldegidlar gomologik qatorining 1aʼzosi; oʻtkir hidli, rangsiz gaz. Suv va spirtda yaxshi eriydi. Suyuqlanish temperaturasi — 118°, qaynash temperaturasi — 19,2°, zichligi 815 kg/m3 (20°da). Sanoatda metil spirti yoki metanni qavo kislorodi bilan oksidlab olinadi. F. reaksiyaga yaxshi kirishadi, polimerlanadi, kuchli qaytaruvchi. F. zaharli; uning havoda eng katta yoʻl qoʻyiladigan konsentratsiyasi 1 mg/m3. Sintetik smolalar (mochevinaformaldegid smolalar, melaminformaldegid smolalar, fenolformaldegid smolalar va h.k.), boʻyagichlar, portyaovchi moddalar, dorivor preparatlar, oshlovchi, antiseptik va dezodoratsiyalovchi vositalar olishda qoʻllanadi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Koʻr de Shevr** (fransuzcha: *Сoeur de Chèvre* — echki sutidan tayyorlangan yumshoq fransuz pishlogʻi.

Ishlab chiqarish
----------------

Koʻr de Shevr Puatu-Sharante mintaqasida yanvar-sentabr oylarida mahalliy zotli echkilardan olinadigan xom echki sutidan ishlab chiqariladi. Pishloq 8 kundan 5 haftagacha yetiladi.

Tavsifi
-------

Fransuzchadan oʻzbek tiliga tarjima qilganda Koʻr de Shevr „echki yuragi" degan maʼnoni anglatadi. Pishloqning nomi yurak shaklida boʻlganligi uchun ham shunday nom olgan. Pishloq boʻlagining ogʻirligi 150 g ga yaqin boʻlib, kashtan yoki chinor bargiga oʻraladi. Pulpaning rangi pishish davriga bogʻliq. Yangi pishloq och oq rangda, pishgani esa moviy rangda boʻladi. Pulpada kichik mogʻor parchalari mavjud.

Koʻr de Shevr bir oz nordon nozik taʼmga ega. Pishloq mahalliy *La Reine des Reinettes* olmalari bilan tortiladi. Ochiq oq sharoblar yoki Puatu qizil vinolari bilan ajoyib juftlik hosil qiladi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6  „Кёр-де-Шевр на сайте Гастроном.ру" (ru). 16-noyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-noyabr 2011-yil.
2. 1 2 3  „Словарь сыров. Кёр-де-Шевр" (ru). 3-yanvar 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-noyabr 2011-yil.
**Tajalli** (arabcha:  ‎ pl. h. tajalliyat deb ataladi) — islom dinida : „teofaniya", ilohning bu yorugʻ dunyoda namoyon boʻlishi. Taʼlimot tarafdorlari **ahli tajalliy** (Tajaliyat odamlari) deb ataladi.

Diniy kitoblarda
----------------

Alloh taoloning gʻamga zohir boʻlishi va uning „tuproqqa aylangani" haqida hikoya qiluvchi diniy kitoblarda *tajalla* („paydo boʻldi") feʼli shakli keltirib oʻtilgan. Boshqa bir holatda esa Isroilning oʻgʻillari Muso paygʻambardan „Allohni ochiq koʻrsatinglar" deb soʻragani uchun tuproqqa qorishishga hukm qilingan. Insoniyat Olloh taoloni koʻrishi juda murakkab ish.

Ilohiyotda
----------

Qiyomat kuni odamlarni kutayotgan goʻzal vahiy kelishi haqidagi tajalli atamasini birinchi marta Raboh ibn Amr al-Qaysiy (vaf. 796) kiritgan, deb hisoblanib kelinadi. Tajalliya haqidagi bunday tushuncha Sahl at-Tustariy (vaf. 896) taʼlimotida rivojlantirilgan boʻlib, u tajalliyaning 3 xil koʻrinishini ajratib koʻrsatgan  :

1. ilohiy vahiy (*mukashafa*), yoki ilohiy mohiyatning paydo boʻlishi(*tajalli al-zat*);
2. nurlanish (*maudi' an-nur*), yoki ilohiy zotning uning sifatlarida paydo boʻlishi (*tajalli sifat al-zat*);
3. kelajak hayoti (*al-axira va ma fiha*), yoki ilohiy amrning (*tajalli hukm al-zat*) paydo boʻlishi .

1- va 2- holatlarda hollarda, aftidan, gap Allohning tanlangan „doʻstlari" uchun tayyorlangan qiyomat kunidagi „koʻrinishi"ning turli jihatlari haqida boʻlgan. Ilohiy amrning namoyon boʻlishi, yaratilish va umumbashariy jazoga nisbatan abadiy ilohiy rejaning yakuniy amalga oshishidir. Islom ilohiyotshunoslarining at-Tustariy va uning tarafdorlari (*saliyiya*) qarashlarini tanqid qilishlaridan koʻrinib turibdiki, u qiyomat kunida Alloh taolo inson qiyofasida koʻrinishi mumkin .

Al- Halloj taʼlimotiga koʻra, Olloh doimo odamlarga atrofdagi olamning narsa va hodisalarida zohir boʻladi (*yatajalli*), lekin faqat tanlanganlar uni „koʻra olishi (yaʼni bilishi maʼnosida)" mumkin. Alloh taoloning borligini bir zum ham unutmagan odam oʻzining shaxsiy insoniy fazilatlarini (*nasut*) yoʻqotib, ilohiylikka (*lahut*) shoʻngʻib ketishiga olib kelinadi .

Tajalli atamasi „varlik birligi" (*vahdat al-vujud*) haqidagi taʼlimot tarafdorlari tomonidan keng qoʻllanilgan boʻlib, ular uchun iloh yagona zot (*az-zat*) boʻlib, son-sanoqsiz tasvirlarda (*al-mutajaliya*) namoyon boʻlishi mumkinligini aytib oʻtishi mumkinmumkin .

Manbalar
--------

1. ↑  Knysh A.*. Ibn ʻArabi in the Later Islamic Tradition: The making of a polemical image in medieval Islam*. SUNY Press, 1999.
2. ↑  L. Massignon*. Essai sur les origins du lexique technique de la mystique musulmane*, Paris, 1922.
3. 1 2 3 4 5  Ислам: ЭС 1991. sfn error: no target: CITEREFИслам:\_ЭС1991 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Knish A. D. Tadjalli // Islam: ensiklopedicheskiy slovar / Otv. red. S. M. Prozorov. — M. : Nauka, GRVL, 1991. — S. 219-220. — 315 s. — 50 000 ekz. — ISBN 5-02-016941-2.
* Tad̲j̲allī / Geoffroy E. // Encyclopaedia of Islam. 2 ed : [angl.] : in 12 vol. / ed. by P. J. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel, B. Lewis, W. P. Heinrichs et al. — Leiden : E. J. Brill, 1960—2005.
**Forma** (lot. forma — koʻrinish) (m a tematikada) — bir hadlarning darajasi bir xil boʻlgan bir nechta oʻzgaruvchili koʻphad. Oʻzgaruvchilar soni p ga karab F.lar binar (p=2), ternar (p=3) va boshqa, darajasiga qarab chiziqli (t = 1), kvadratik (t=2), kubik (t=3) va h.k. deyiladi. Tatbiq uchun kvadratik F.lar katta ahamiyatga ega. Mas, vektor uzunligining kvadrati vektor koordinatalaridan tuzilgan kvadratik F. bilan ifodalanadi. Sonlar nazariyasida butun sonlarni butun koeffitsiyentli kvadratik F. yordamida tasvirlash juda muhim masaladir. F.lar algebra, geometriya, sonlar nazariyasi, mexanika va mat.ning boshqa sohalarida qoʻllaniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sudrabkalninish** (latishcha: *Sudrabkalniņš*) — Riga Imanta mikrorayonidagi Sudrabkalninish (Kumush tepalik) kichik tepaligida, Slokas koʻchasi va Kurzemes prospekti oʻrtasida joylashgan 6-Riga piyoda polkining askarlariga atalgan yodgorlik.

Yer uchastkasining maydoni 0,3 ga. Yashil oʻsimliklar orasida irgʻay, oddiy soxta kashtan va qora qaragʻaylar koʻp.

1919-yil noyabr oyida Bermondt armiyasi bilan boʻlgan janglarda 41 kishi halok boʻlgan va 300 ga yaqin kishi yaralangan, 6-Riga piyoda polkining askarlari Sudrabkalninish balandligini egallab olganlar va shu bilan jang natijasini oʻz foydalariga hal qilganlar. Ushbu jang xotirasi uchun 11-noyabr kuni bayramga aylangan va Lachplesis kuni deb nomlanadi.

1937-yil 31-oktabrda odamlar yigʻilishi bilan, eng yuqori darajada (Latviya Prezidenti Karlis Ulmanis ishtirokida) noyabr janglari askarlari yodgorligi ochilishi boʻlib oʻtgan. Mualliflar arxitektor Ernest Shtalbergs va haykaltarosh Karlis Zale. Uslubga koʻra, bu yodgorlik birodarlik qabristoni yodgorligiga oʻxshaydi.

Yodgorlikni qurishda Ozodlik haykali va Daugavgriva qal’asining demontaj qilingan himoya qal’asi blokini qurishda ortiqcha qolgan granit ishlatilgan.

1980-yilda yodgorlik rekonstruksiya qilingan, loyiha muallifi I. R. Greilixa. Amalga oshirilgan ishlar natijasida yon yoʻlak va granit zinapoyalar qurilgan.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* 1201.lv saytida Sudrabkalnins haqidagi hikoya
* Xotira sayti(ingl.) )

Adabiyotlar
-----------

* Sudrabkalninsh // Riga : Ensiklopediya = Enciklopēdija Rīga / [per. s latish. ; gl. red. P. P. Yeran]. — Riga : Glavnaya redaksiya ensiklopediy, 1989. — S. 703. — ISBN 5-89960-002-0.
* Ceļā uz Latvijas valstisko neatkarību. Brīvības cīņu pieminekļi Rīga, 2008. (latish.)
**Aron Shalomayev** (1917.20.10, Buxoro — 2004.20.7, Isroil) — yozuvchi, dramaturg, pedagog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1987). Toshkentdagi oʻqituvchilar uyini tugatgan (1934). Yozuvchilik faoliyatini 20-asr 30y.laridan boshlagan. "Oqibat" Shalomayevning ilk pyesasi. "Ona mehri", "Ardokli Vatan", "Halollik", "Qon sachragan chinor", "Buxoro fojiasi", "Alisher Navoiy", "Ahmad Donish", "Ibn Sino", "Oltin qafas ichra", "Umar Xayyom", "Iztirob", "Qalb nidosi", "Gardishi davron" kabi asarlarining deyarli hammasi respublikamiz teatrlarida saxnalashti? rilgan. Toshkentdagi 29sonli, 65sonli maktablarning va oʻquvchilar saroyining uzok, yillar davomida direktori boʻlgan. Samarqand davlat buxoroyahudiylari musiqali drama teatrining tashkilotchilaridan. "Axaronnoma" ("Xotiranoma") turkumidagi 8 ta kitob, "Buxoro yahudiylarining adabiyoti" (14—20-asrlar 2 jildli, Xanoy Tolmas bilan) nomli kitob muallifi. "Amnun va Tomor", "Ester xamalka" uning soʻnggi yillar yaratgan asarlaridir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sudan tillari** — afrikashunoslikda 20-asrning 1-yarmida qoʻllangan va Sudan geografik mintaqasida — Sahroi Kabirning janubidagi hududdan gʻarbda, Gvineya qirgʻoqlaridan sharqda Efiopiya togʻliklarigacha tarqalgan tillarni belgilovchi tasnifiy termin. "St." termini 1905-yilda nemis tilshunosi K. Maynxof tomonidan taklif qilingan. U barcha afrika tillarini 4 genetik birikma tarzida guruxlashtirgan: hom tillari, St. bantu tillari va som tillari. St. tasnifi, tavsifi va qiyosiy oʻrganilishiga 1910—30 yillarda yana bir nemis olimi D. Vesterman katta hissa qoʻshadi. Uning tasnifida afrika tillari 3 yirik oilaga (koysan, negr va somhom tillari) boʻlinib, St. bantu va nilot tillari bilan birgalikda nef tillari oilasiga kiritiladi. St. tarkibida esa 4 yirik guruh: nigrit; mande tillari, turkumli tillar, ichki Sudan tillari ajratiladi. 20-asrning 2-yarmidagi izlanishlar, ayniqsa, amerikalik tilshunos J. Grinberg tasnifi Sudan tillarining Maynxof va Vesterman tomonidan amalga oshirilgan tasniflari nisbiy ekanligini, St. ga kiritilgan anchagina tillarning boshqa til oilalari va guruhlariga kirishini, shu jihatdan St. ni qayta guruxlash lozimligini koʻrsatdi. Eng keng tarqalgan St. — malinke va gambara, fula, akan, yoruba, igbo, edo va boshqa Xausa tili somhom timarita mansub boʻlsada, unga yonatrofdagi boshqa til guruxlari sezilarli taʼsir koʻrsatgan. "St." termini va tasnifi hanuz nisbiyligicha qolmoqda.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Moʻyqalam**, qilqalam — rangtasvir va grafikada, shuningdek, kalligrafiyada boʻyoqni mato, qogʻoz va boshqa asosga surtishda ishlatiladigan asbob. Rassomning asosiy ish quroli. Hayvonlarning junidan dumaloq, yassi, oʻtkir uchli qilib tayyorlanadi. Moyboʻyoq rassomligida dagʻalroq jundan (dumaloq yoki yassi shaklli), yelim rassomligida uzunroq qildan, akvarel, tempera va grafikada mayin (olmaxon, boʻrsiq, qumsichqon) jundan (dumaloq, oʻtkir uchli) tayyorlangan M.lar ishlatiladi. Oʻta mayin va egiluvchan xususiyatli (kolonok tukidan tayyorlangan) M.ni barcha boʻyoklar bilan ishlaganda qoʻllash mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sudlanuvchi** — jinoyat protsessida sudga berilgan ayblanuvchi. S. oʻzining nimada ayblanayotganligini bilish; oʻziga qoʻyilgan ayblov yuzasidan va ishning boshqa har qanday holatlari boʻyicha koʻrsatuv va tushuntirish berish; oʻz ona tilidan va tarjimon xizmatidan foydalanish; himoyachiga ega boʻlish va u bilan xoli uchrashish; oʻz huquk/garini himoya qilishni shaxsan oʻzi amalga oshirish; iltimosnoma berish va rad etish; dalillar taqdim qilish; yarashuv toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha, 1-instansiya va apellyasiya instansiyam sudining majlislarida, sudning ruxsati bilan esa — kassatsiya va nazorat instansiyasi sudining majlislarida ishtirok etish; surishtiruvchi, tergovchi, prokuror va sudning harakatlari hamda qarorlari ustidan shikoyatlar berish; sud majlisining bayonnomasi bilan tanishish va u haqda oʻz mulohazalarini bildirish; ish boʻyicha keltirilgan protestlar, apellyasiya, kassatsiya shikoyatlaridan xabardor boʻlish va ularga nisbatan eʼtirozlar bildirish huquqiga ega.

S. sudning chaqiruviga binoan hozir boʻlishi; sud muhokamasida ishtirok etishdan bosh tortmasligi; dalillarni yoʻq qilish, soxtalashtirish, guvohlarni koʻndirishga urinish va boshqa qonunga xilof harakatlar bilan haqiqatni aniklashga toʻsqinlik qilmasligi; oʻziga nisbatan tanlangan ehtiyot chorasidan kelib chiqadigan talablarni bajarishi; guvohlantirish, ekspert tekshiruvi uchun namunalar olish, ekspertiza oʻtkazish uchun tibbiy muassasaga joylashtirish haqidagi sudning ajrimlari hamda boshqa protsessual qarorlari ijro etilishiga toʻsqinlik kilmasligi; sud majlisi vaqtida tartibga rioya etishi shart. Ayblov hukmi chiqarilib, xukm qonuniy kuchga kirgandan soʻng S. mahkum, oklov hukmi chiqarilganda esa oklangan deb ataladi.

Gʻafur Abdumajidov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nashua** (talaffuzi: *Nashua*) — AQShning New Hampshire shtatida joylashgan shahardir. 2020-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda 91 322 nafar aholi mavjud.

Geografiyasi
------------

Nashua janubi-sharqidagi Hillsborough okrugida joylashgan. U janubdan Massachusets shtatining Middlesex okrugi bilan chegaradosh.

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 31.7 kvadrat mil (82.2 km2) tashkil qiladi, shundan 30.8 kvadrat mil (79.9 km2) quruqlik va 0.89 kvadrat mil (2.3 km2) suv boʻlib, shaharning 2,84% ni tashkil qiladi.

Demografiyasi
-------------

2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda 86 494 kishi, 35 044 xonadon va 21 876 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 2719,9 nafar kishi togʻri keladi. Shaharning irqiy tarkibi 83,4% oq tanli, 2,7% afro-amerikalik, 0,3% tubjoy amerikalik, 6,5% osiyolik, 0,03% Tinch okeani orollari, 4,6% boshqa irqlardan va 2,5% ikki yoki undan ortiq irqdan iborat. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 9,8 foizini tashkil etadi.

Shaharda 35 044 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 28,7 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 45,9 foizi er-xotinlar, 11,6 foizi turmush oʻrtogʻi boʻlmaganlar, 37,6 foizi oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 29,4 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 9,6 foizida esa 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahar aholisi yosh taqsimotiga koʻra, 22,1% 18 yoshgacha, 9,3% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 28% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 27,8% 45 yoshdan 64 yoshgacha, 12,7% 65 yosh va undan kattalardir. Aholining oʻrtacha yoshi 38,5 yoshni tashkil etadi. Har 100 ayolga 97,3 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 95,8 erkak toʻgʻri keladi.

2011-yilda shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 60 923 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 76 612 dollarni tashkil qilgan. Toʻliq vaqtli erkak ishchilarning oʻrtacha daromadi 60 365 dollarni, ayollarniki esa 43 212 dollarni tashkil qildi. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 30 937 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 4,6 foizi va aholining 9,3 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlarning 11,4 foizi va 65 yoshdan oshganlarning 5,9 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Nashua city, Hillsborough County, New Hampshire: 2020 DEC Redistricting Data (PL 94-171)".  U.S. Census Bureau. Qaraldi: 3-dekabr 2021-yil.
2. ↑  „2021 U.S. Gazetteer Files – New Hampshire".  United States Census Bureau. Qaraldi: 3-dekabr 2021-yil.
3. ↑  „City of Nashua Conservation and Preservation, Section B ("Natural Nashua"), Section 1 ("Topography")". 5-noyabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-noyabr 2012-yil.
4. ↑  „Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 Demographic Profile Data, Nashua city, New Hampshire".  United States Census Bureau. Qaraldi: 9-noyabr 2011-yil.
5. ↑  „Selected Economic Characteristics: 2011 American Community Survey 1-Year Estimates (DP03), Nashua city, New Hampshire".  U.S. Census Bureau. 12-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-fevral 2013-yil.
**Nasab** (arabcha: ) ‎ — alam so‘zidan olingan patronimik ism boʻlib, "ibn ", „ben", „bin" (oʻgʻli) yoki „bint" (qizi) elementi bilan, ota, bobo, bobosining bobosi va quyidagi sxema bo‘yicha erkak tomonidagi boshqa ajdodlarni bildiradi: A, B o‘g‘li, C o‘g‘li, D o‘g‘li, D o‘g‘li va boshqalar.

Marokash, Jazoir, Tunisdagi patronimik ismlar odatda „ibn" so‘zi bilan emas, balki dialektik variant — „ben" (ben Ahmad, ben Sulaymon) bilan anglatiladi. Eron va Turkiyada oʻgʻillar uchun „-zade" va „-ogly" va qizlar uchun „-qizi" nasab variantlari koʻproq qoʻllaniladi.

O‘z nasl-nasabini ism bilan batafsil bayon etish istagi baʼzan bir qancha nasab nomlarining haddan tashqari cho‘zilishiga olib kelgan. Mashhur lug‘at muallifi Ibn Xallikanning 12 ta nasab nomi bo‘lganiga misol keng tarqalgan:*Shamsuddin* laqabli *Abul-Abbos Ahmad ibn Muhammad ibn Ibrohim ibn Abu Bakr ibn Xallikon ibn Bavok ibn Shakal ibn al-Husayn ibn Malin ibn Jafar ibn Yahyo ibn Xolid ibn Barmak*. Bunday genealogik liniyasining maqsadi o‘zining mashhur Barmakidlar oilasidan kelib chiqishini kuzatish edi. Aksariyat hollarda nasab kabi ismlarning bobo nomidan uyog‘iga, yaʼni A, B oʻgʻli, V oʻgʻli qoʻllanishi kamdan-kam uchraydi.

Hozirgi vaqtda *ibn*/*bin* prefiksi arab dunyosida hali ham tez-tez qo‘llaniladi, ammo uning qo‘llash doirasini qisqartirish tendensiyasi mavjud. Baʼzi hududlarda u faqat rasmiy hujjatlar va huquqiy munosabatlarda qo‘llanilsa, boshqa hududlarda undan deyarli butunlay voz kechilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Nasab / Rosenthal, F. // Encyclopaedia of Islam. 2 ed: in 12 vol. / ed. by P. J. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel, B. Lewis, W. P. Heinrichs et al. — Leiden : E.J. Brill, 1960—2005.

Havolalar
---------

* \* „Насаб" (deadlink).  Umma.ua. 9-iyul 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-iyul 2013-yil.

```
WebCite saytida arxivlandi (2013-07-09)
```