recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mukerrem Selen Soyder** (26-dekabr 1986-yilda tugʻilgan) — turk aktrisasi. faoli va modeli, „Turkiya goʻzali" (2007).

Biografiyasi
------------

Mukerrem Selen Soyder 1986-yilning 26-dekabrida Izmirda tugʻilgan. Selen boshlangʻich va oʻrta maʼlumotni Salih İşgören İlkoğretim Okulu oʻrta maktabida olgan, Izmir Selma Yiğitalp Lisesi litseyini tamomlagan. Xuddi shu yili Anatoliya Universitetining jamoatchilik bilan aloqalar oʻrnatish fakultetiga oʻqishga kirdi.

2006-yilda u „Miss Turkiya goʻzali" tanlovida gʻolib boʻlib, „Eng yaxshi model" unvoniga sazovor boʻldi. U Xitoyda oʻtkazilgan „Miss Bikini Koinot" tanlovida ham ishtirok etgan. U kuchli beshlikka kirdi va eng yaxshi milliy libos uchun mukofot oldi.

Turkiyaga qaytib, u Çalar Saat rok guruhining kliplarida suratga tushdi va ularni qoʻllab-quvvatladi. U turli reklama va kliplarda suratga tushgan.

2007-yilda Star TV tomonidan tashkil etilgan „Miss Turkiya" tanlovida ishtirok etdi va 1200 nafar qizlarning orasida „Turkiya goʻzali" unvonini qoʻlga kiritib, gʻolib boʻldi. Oʻsha yili u Xitoyda boʻlib oʻtgan „Dunyo goʻzali" tanlovida ishtirok etdi, ammo kuchli beshlikka kira olmadi. 2007-yilda u taniqli Vakko kompaniyasining katalogi uchun model sifatida suratga tushdi.

2010-yilda Selen Soyder Fox TV tomonidan suratga olingan *Yer Gök Aşk* teleserialida Toprak rolini ijro etdi. Xuddi shu rol bilan u „Lolalar vaqti keldi". teleserialida paydo boʻladi.

Hozirda Istanbul universitetining tarix fakultetida tahsil olmoqda.

Shaxsiy hayoti
--------------

2010-yilda u „Osmon va Yer oʻrtasida" serialidagi sherigi, aktyor Tolgaxan Sayishmanga turmushga chiqdi. Er-xotin 2014-yilda ajrashishdi. 2015-yilning yozida aktrisa ikkinchi marta fransuz modelyeri Oren Frances bilan turmush qurgani maʼlum boʻldi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  „Selen Soyder on gribilge" (deadlink). 5-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-mart 2014-yil.
2. ↑  „Селен Сойдер, Актриса: фото, биография, фильмография, новости - Вокруг ТВ.".  Вокруг ТВ. 25-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-noyabr 2017-yil.
3. ↑  „http://www.hurriyet.com.tr/oren-fransez-ile-selen-soyder-evleniyor-40014050".. 17-noyabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-noyabr 2017-yil.

Havolalar
---------

* Selen Soyder IMDbda
**Sovundaraxt**, sapindus (Sapindus) — sapindoshlar oilasiga mansub past boʻyli daraxtlar yoki butalar turkumi, doim yashil yoki barg toʻkadigan daraxtlar. 15 ga yaqin turi bor; tropik Osiyo (6 turi) va Amerikada (3 turi), Gavayi orollari va Okeaniyada tarqalgan. Mevasida 38% cha saponin moddasi bor va sovun oʻrnida ishlatiladi. Tropik va subtropik mamlakatlarda manzarali oʻsimlik va saponin olish uchun ekiladi. Kavkazning Qora dengiz sohillarida, Zakavkazye va Oʻrta Osiyoda Zturi: haqiqiy S. (S. saponaria), muku ros i S. (S. mucorossi) va sovuqqa chidamli Drummond S. i (S. drummondii) oʻstiriladi. Baʼzi turlarining mevasi yeyiladi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Telpak** — erkaklarning issiq (moʻynali) bosh kiyimi; yumalok, tepa va moʻynali jiyakdan tuzilgan. Teri charm ulgi yordamida bichiladi. Tepa qismi kalta tukli moʻyna (asosan, qorakoʻl)dan, jiyagi qunduz moʻynasidan tikiladi; astariga uzun tukli (qoʻy yoki tulki) moʻyna ishlatiladi. Toshkent — Fargʻona mintaqasida tepa kismi 4 boʻlak qilib bichiladi, ular oʻzaro ulab tikilganda, qobirgʻalar xreil qiladi. Baʼzi T.larda tepa qismiga baxmal, jiyagiga uzun tukli (tulki, suvsar) moʻyna ishlatiladi, baʼzilari mato (movut)dan tikilib, qaytarmasiga qoʻy moʻynasidan foydalaniladi; baʼzan fakat ichiga moʻyna qoplanib, moʻynali jiyaksiz T. tayyorlanadi. Xorazmda choʻgirma, baʼzi joylarda qad. bosh kiyimi sifatida boʻrk deb ham ataladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**BT-SV** (ruscha: ***B**istroxodniy **T**ank "**S**talin-**V**oroshilov*) 1936-yilda sovet muhandisi Tsiganov BT-7 asosida yaratilgan yuqori tezlikda (BT) harakatlana oladigan yengil tank.

Dizayni oʻsha paytda ishlab chiqilayotgan T-34 ga oʻxshash zirhni va BT-7 bilan bir xil transmissiyani oʻz ichiga olishi kerak edi. Qurol taxminan 15°-58° burchak ostida harakatlana olar edi. Himoya tizimi esa tankni 45 mm oʻqlardan himoya qilishi mumkin edi. Faqat ikkita prototip ishlab chiqilgan, ikkalasi ham dala sinovini oʻtkazgan. Ushbu tankm hech qachon ommaviy ishlab chiqarilmagan, sababi, zavodlar T-34 tanklarini sonini yana ishirishga qaratilgan edi. Dizayner Tsiganov 1938-yilda hibsga olinganida, ushbu loyihadagi barcha ishlar toʻxtatildi.

Kompyuter oʻyinlarida
---------------------

BT-SV World of Tanks kompyuter oʻyinida sovgʻa sifatida taqdim etilgan (oʻyinning qutidagi nashrini sotib olish mumkin) 3-darajali yengil tank. Oʻyinda jangovor ogʻirligi 13,1 tonna boʻlgan oʻq oʻtkazmaydigan zirhli variant mavjud. Shuningdek, telefonlar uchun oʻxshash oʻyinda World of Tanks Blitz barcha oʻyinchilarga Yangi yil sovgʻasi sifatida berildi — 3-darajali kollektsiyali tank.

Havolalar
---------

* *Darkhead.* БТ-СВ-2 «Черепаха» Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-05-27).. AviArmor.
**Sovitish mashinasi** - mahsulot larni atrof muhit temperaturasidan ancha past trada sovitish uchun moʻljallangan qurilma. Ishi tashqi energiya hisobiga sovitish kamerasini sunʼiy sovitishga asoslanadi. Sovitish mashinasining kompression, issikdik va termoelektron xillari bor. Ularda +10 dan —150° gacha temperatura hosil qilish mumin. Kompression Sm. gazli (gazsimon sovitish agenti afegat holatini oʻzgartirmaydigan) va bugʻli (sovitish agenti afegat holatini oʻzgartiradigan) xillarga boʻlinadi. Bugʻli Sovitish mashinasi keng tarqalgan; uning kompressorli va absorbsion xillari bor. Kompressorli Sovitish mashinasi koʻproq ishlatiladi. U, asosan, kompressor, elektr dvigatel, kondensator, bugʻlatkich va rostlash qurilmasidan iborat. Bu qismlar birbiriga naychalar bilan tutashtirilib, berk tizimni xrsil qiladi. Bu tizim sovitish agenti (freon, ammiak) bilan toʻldiriladi. Elektr dvigatel va kompressorning joylashishiga qarab, Sovitish mashinasi ochiq va yopiq xillarga boʻlinadi. Ochiq Sovitish mashinasi yirik sovitish qurilmalarida, yopiqS.m. xoʻjalik vauyroʻzgʻor sovitkichlarida ishlatiladi.

Issiqlik Sovitish mashinasi sovitish siklida 2 komponent — sovitish agenti va yutgich (absorbent) qatnashadigan absorbsion hamda bugʻ ejektorli (bug ejektori yordamida siqiladigan) xillarga boʻlinadi.

Termoelektr Sovitish mashinasida sovitish Peltye effektiaan foydalanib amalga oshiriladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tavgʻach**, Tabgʻach, Tamgʻach, Tabqoch, Toʻba-Toba, Tugʻbat — ilk oʻrta asrlarda turkiy xalkdardagi tarixiyetnik atama: 1) Xitoy manbalarida toʻba(tugʻbat) deb nomlanib, ular qurgan xonlik Shimoliy Vey sulolasi (386—534) deb atalgan. Toʻbalar syayabilarning avlodi boʻlgan; 2) Turkiy bitiklarda T. atamasi Tan sulolasini anglatgan; 3) Mahmud Koshgʻariy "Devonu lugʻatit turk" asarida T.ni 20 ona turk qabilasidan biri sifatida qayd etib, T.larning yashagan hududi Yuqori Chin (Xitoyning shim.) daligi, ammo keyingi davrda bu hudud "Mochin" deb oʻzgarganligini, shuningdek, mamlakati qad. va katta xon maʼnosida "Tavgʻach xon" deyilishini yozgan. Qoraxoniylar oʻzlarini "Tavgʻach xon", "Tam/ach xon" deb atashgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tyur, Tir yoki Tiu** (týr, shuningdek, Ziu) — nemis-Skandinaviya mifologiyasida, faxriy va urushning bir qurolli xudosi. Asovdan, Odin va gigant  Gimirning singlisining oʻgʻli.

Asir katta boʻri Fenrirni Gleypnir sehrli zanjiri bilan bogʻlashga qaror qilganida, Tyur qoʻlini yoʻqotdi. Bir versiyaga koʻra, Tyur yomon niyatlar yoʻqligining belgisi sifatida qoʻlini Fenrirning ogʻziga qoʻydi. Boʻri oʻzini ozod qila olmaganida, u Tyurning qoʻlini tishladi. Vikinglarning eschatologik afsonalariga koʻra, Ragnarek Tyur kuni dahshatli it Garm bilan jang qiladi va ular bir-birlarini oʻldiradilar.

Tadqiqotchilar Tiu ismi umumiy hind-yevropa oliy xudosi,  osmon mabudasi(\*Dyeus, CF.Zevs, Diaus, Deyv, lat) ning qayta tiklangan nomi bilan bogʻliq. Tiu, Odin tomonidan bu hipostazadan olib tashlangan deb taxmin qilinadi.

German tillarida bu xudoning nomi seshanba (lat. Martis vafot etadi) nomi bilan Rim xudosi Mars nomi bilan almashtirilgan(lotincha: *Martis dies*) — norv.: *Tirsdag*, inglizcha: *Tuesday*:181.

Manbalar
--------

1. ↑  Tyur // Mifi narodov mira pod redaksiey S. A. Tokareva, M.: Rossiyskaya ensiklopediya, 1994.
2. ↑  *Латинский язык: Учебник для студентов пед. институтов по спец. № 2103 «Иностр. яз.»*, 3-е изд 86000 экз, М.: Просвещение, 1983.
**Tyuringit** (Germaniyadagi Tyuringiya koni nomidan), temirli xlorit — oksidlangan xloritlar (leptoxloritlar) guruhiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi (Fe2Q, Fe3Q)3 [Al2Si2O10](OH2)(Mg,Fe)3(OH)6. Qattiqligi 2—2,5, zichligi 3,15—3,19 g/sm3. Monoklin singoniyada kristallanadi. Yashirin kristall massalar holida boʻladi. Rangi sargʻish yashildan qoramtir yashilgacha. Choʻkindi temir konlarida yirik toʻplamlar holida uchraydi: temirli kvarsitlarda metamorfizm jarayonida va magmatik jinslar temir silikatlarining gidrotermal oʻzgarishidan ham gʻosil boʻladi. Yirik koni — Tyuringiya (Germaniya)da. Oʻzbekistonda Qurama togʻlarida topilgan. Temir rudasi sifatida sanoat ahamiyatiga ega.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Norintov** — Ichki Tyanshandagi togʻ tizmasi. Qirgʻizistonda, Otboshi daryo vodiysi bilan Norin daryosi vodiysi orasida kenglik boʻyicha 145 km ga choʻzilgan. U gʻarbda Otboshi daryosi orqali Qoratov va Boybichatovdan, sharqda Jaldjar (Otboshining irmogʻi) daryosi orqali Barkoldoy togʻidan ajralib turadi. N.ning janubida Otboshi, shimolida Nura va Jetimtov joylashgan. N. baland togʻ hisoblanib ayrim choʻqqilari 4500 m dan ziyod. Tizmaning oʻq qismi ohaktosh va metamorfik slanets, granitlardan tashkil topganligi tu-fayli qoyali, qirrali boʻlib, kichik muzliklar va doimiy qorlar bilan qoplangan. Qishi sovuq, davomli, yozi sal-qin va qisqa. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 18, —20°, iyulniki quyi qismida 15—17°, eng baland qismida 0° atrofida. Yillik yogʻin 200–400 mm. Shimoliy yon bagʻri Norin vodiysiga tik tushgan. Janubiy yon bagʻri qiya, jarlar bilan oʻyilgan. Asosan, togʻ-oʻtloq, togʻ-dasht land-shafti mavjud boʻlib, baʼzi nam koʻproq boʻlgan qismlarida tyanshan qoraqaragʻayi oʻsadi. Tik yon bagʻirlari qoya va qurum toshlardan iborat.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Bosniya-Gersegovina radio va televideniyesi** (bosn. Bosanskohercegovačka radio-televizija; BHRT) — Bosniya va Gersegovinaning davlat tashkiloti, 1992 yilgacha «Sarayevo radio va televideniyesi» respublika radio va televideniye markazi, Yugoslaviya radio va televideniyesiga birlashgan .

Hikoya
------

### Sarayevo radiosi (1945-1969)

1945 yilda radio Sarajevo radiosi tashkil etildi, o'sha yili xuddi shu nomdagi radiostansiyani ishga tushirdi, keyinchalik radio Sarajevo 2 radiostansiyasi, radio Sarajevo Radio stantsiyasida radio Sarajevo 1 radiostansiyasi ishga tushirildi.

### Sarayevo radioteleviziyasi (1969-1992)

1969 yilda Sarayevo radiosi Televizija Sarayevo telekanalini ishga tushirdi va Radiotelevizija Sarayevo deb o'zgartirildi. Keyinchalik Radiotelevizija Sarayevo radiostansiyasi Radio Sarayevo 3ni ishga tushirdi, 1972 yilda Televizija Sarayevo 2 telekanali, Televizija Sarayevo Televizija Sarayevo 1, 1989 yilda Televizija Sarayevo 3 sun'iy yo'ldosh telekanali sifatida tanildi.

### RTVBiH (1992-2004)

1992 — yilda Radiotelevizija Sarajevo RTVBiH (Radiotelevizija Bosne I Hercegovine — "Bosniya va Gertsegovina radio va televideniyasi"), Televizija Sarajevo deb o'zgartirildi tvBiH (Televizija Bosne I Hercegovine - "Bosniya va Gertsegovina televideniesi"), radio Bosne I Hercegovine (Bosniya va Gertsegovina radiosi) radio Sarajevo.

### BHRT (2004 yildan beri)

2004-yilda RTVBiH BHRT, TVBIH bht 1 (Bosanskohercegovačka televizija — "Bosniya va Gertsegovina televideniesi"), radio Bosne I HERCEGOVINE BH radio 1 ("Bosniya va Gertsegovina radio") deb qayta nomlandi.

Telekanallar va radiostansiyalar
--------------------------------

### Umumiy mavzudagi milliy telekanallar

* BHT 1

Bosniya-Gertsegovinad  barcha hududlarda efir, kabel va sun'iy yo'ldosh televideniyasi orqali foydalanish mumkin.

### Butun mamlakat bo'ylab umumiy radiostansiyalar

* BH radiosi 1

Bosniya va Gertsegovinaning barcha qismlarida havo orqali eshittirish (VHF (VHF CCIR) da analog), avval MWda BH Radio 1) mavjud.

Boshqaruv va moliyalashtirish
-----------------------------

Unga parlament tomonidan tayinlanadigan direktorlar kengashi (Upravni odbor) boshchilik qiladi. Asosan barcha televizor va radio egalaridan olinadigan soliq hisobidan moliyalashtiriladi.

Eslatmalar
----------

1. ↑  **{{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda `sarlavha=` parametrini belgilashingiz kerak.** „{{{title}}}".
2. ↑  „БСЭ, ст. «Югославия»". 17-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-yanvar 2022-yil.
3. ↑  „Радиостанции в Сараево". 14-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-aprel 2016-yil.
4. ↑  Устав BHRT, раздел о Совете директоров[*sayt ishlamaydi*]Andoza:Недоступная ссылка

Havolalar
---------

* BHRT veb-sayti
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Zarafshon (maʼnolari).

**Zarafshon** - ertapishar mahalliy olma navi. R. R. Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutining Samarqand filialida geografik uzoq boʻlgan Landsberg reneti bilan Samarqand ertagisi navlarini chatishtirib chiqarilgan (V. V. Kuznetsov, A. A. Leplinskaya). Daraxti oʻrta boʻyli, shox-shabbasi keng , tana shoxlari yoʻgʻon. Koʻchati oʻtqazilgach, 4-5-yili hosilga kiradi. Martning oʻrtalarida gullaydi. Mevasi oʻrtacha (110—150 g), keng konussimon, sirti tekis, qizgʻish. Eti oq, nafis, sersuv, mayda urugʻli, xushxoʻr, hidi yoqimli. Tarkibida 13% quruq modda, 9,6% qand, 1,1 % kislota, 1,49 mg% vitamin S mavjud. Mevasi iyul boshida pishadi. Tupidan 100—120 kg hosil olinadi. Sovuqqa chidamli. Asosan, tomorqa yerlariga ekiladi. Oʻzbekistonning barcha viloyatlaridagi bogʻdorchilikka ixtisoslashgan xoʻjaliklar uchun tavsiya etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Bosma (maʼnolari).

**Bosma**, bosma chakmon— jundan toʻqilgan mato va undan tayyorlangan ustki kiyim. Tuya yoki qoʻy juni urchuq (duk)da yigiriladi, soʻng boʻsh qilib toʻqiladi. Toʻqimaga maxsus ishlov beriladi: toʻqima qattiq yuzaga qoʻyilib, bir necha soat yalang oyoq bilan tepkilanadi, bu jarayon davomida toʻqimaga tez-tez issiq suv sepib turiladi. Shundan soʻng B. ham eniga, ham boʻyiga kirishadi. B. astarsiz qilib tikiladi. B.dan yogʻin oʻtmaydi. B. yaylovda, otulovda yurganda kiyiladi, ayniqsa choʻponlar uchun juda qulay.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kigiz**, namat — 1) uy jihozi; kigizchilikda jundan bosib tayyorlanadigan qalin, pishiq toʻshama, palos. Sharkda, xususan, Oʻrta Osiyo va Qozogʻistonda qadimdan maʼlum. Aksariyat chorvachilik rivojlangan mintaqalarda qoʻyning junidan bosiladi. Guldor (naqsh mujassamoti yulduz, romb, qoʻchqor shoxi, bulut va b.) va gulsiz sidirgʻa, ran giga koʻra, oq K. qora K. qizgʻish K. va h.k. xillari boʻladi. Ayniqsa, qalin va zich bosilgan oq K. qadrlangan. K.dan, asosan, toʻshama sifatida (gilam, palos oʻrnida) foydalaniladi. Yana, shuningdek, oʻtovlarni oʻrashda, qalpoq, telpak tikishda mayu oʻrnida ham ishlatiladi; 2) texnikada — qistirma, zichlagich, issiqlik va tovush izolyasiya materiali. Jundan, moʻyna chiqindilarini bosib yoki mineral paxta bilan bogʻlovchi modda (bitum) ni biriktirib va issiqlik ishlovi berib hosil qilinadi. Lenta, plastina, tayyor detal koʻrinishida ishlab chiqariladi. K.dan avtomobillar, traktorlar, samolyotlar uchun sal-niklar, qistirmalar, amortizatorlar tayyorlanadi. Qogoz mashinalari, musiqa asboblarida ishlatiladi; 3) qurilishda issiqlik va tovush oʻtkazmaydigan material sifatida devorlar orasiga qoʻyiladi, quvurlar oʻraladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bosniya va Gersegovina bayrogʻi** (serb-xorvatcha: *zastava Bosne i Gercegovine / zastava Bosne i Hertsegovine*) pashsha tomonida keng oʻrta koʻk vertikal chiziqdan iborat boʻlib, tasma va bayroqning tepasida sariq toʻgʻri burchakli uchburchak mavjud. Bayroqning qolgan qismi oʻrtacha koʻk rangda boʻlib, uchburchakning gipotenuzasi boʻylab yettita toʻliq besh qirrali oq yulduz va ikkita yarim yulduzdan iborat.

Uchburchakning uchta nuqtasi Bosniya va Gersegovinaning uchta asosiy etnik guruhini (yoki „taʼsis xalqlarini") anglatadi: bosnyaklar, xorvatlar va serblar. Uchburchak Bosniya va Gersegovina hududining taxminiy shaklini ifodalaydi. Evropani ifodalovchi yulduzlar cheksiz sonli boʻlishi kerak va shuning uchun ular yuqoridan pastgacha davom etadilar. Bayroqda koʻpincha betaraflik va tinchlik bilan bogʻliq ranglar mavjud — oq, koʻk va sariq. Ular, shuningdek, anʼanaviy ravishda Bosniya madaniyati va tarixi bilan bogʻliq ranglardir. Moviy fon Yevropa Ittifoqi bayrogʻini eslatadi.

Bosniya milliy bayrogʻi Bosniya va Gersegovinaning tarkibiy tuzilmalaridan biri boʻlgan Bosniya va Gersegovina Federatsiyasi tomonidan ham rasmiy maqsadlarda qoʻllaniladi.

Ranglari
--------

Manba:

| Color | Pantone | CMYK | RGB | Oʻn oltilik sanoq sistemasi |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Koʻk | Reflex Blue C | 100, 87, 0, 20 | 0, 20, 137 | #001489 |
| Sariq | 116 °C | 0, 10, 98, 0 | 255, 205, 0 | #FFCD00 |

Manbalar
--------

1. ↑  „Bosnia and Herzegovina". *www.fotw.info*.

Havolalar
---------

* Dunyo bayroqlari (ingl.)


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Yevropa bayroqlari |
| --- |
|  |
| Mamlakatlar | 
* Albaniya
* Andorra
* Armaniston
* Avstriya
* Belarus
* Belgiya
* Birlashgan Qirollik
* Bosniya va Gersegovina
* Bolgariya
* Xorvatiya
* Kipr
* Chexiya
* Daniya
* Estoniya
* Finlandiya
* Fransiya
* Gruziya
* Germaniya
* Gretsiya
* Vengriya
* Vatikan
* Islandiya
* Irlandiya
* Italiya
* Ispaniya
* Qozogʻiston
* Latviya
* Litva
* Lixtenshteyn
* Lyuksemburg
* Ozarbayjon
* Malta
* Moldova
* Monako
* Niderlandiya
* Norvegiya
* Polsha
* Portugaliya
* Ruminiya
* Rossiya
* San Marino
* Serbiya
* Slovakiya
* Sloveniya
* Shvetsiya
* Shveysariya
* Shimoliy Makedoniya
* Chernogoriya
* Turkiya
* Ukraina
 |
|  |
| Qisman tan olingan davlatlar | 
* Abxaziya
* Arsax
* Dnestrboʻyi Moldova Respublikasi
* Janubiy Osetiya
* Kosovo
* Shimoliy Kipr
 |

 |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Daniya bayrogʻi hozirgi davlatlar bayroqlari ichida eng qadimgisidir | *Bayroq haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kiiking** — 1996-yilda Estoniyada mustaqil fan sifatida paydo boʻlgan sport va koʻngilochar turi. Eston tilida „kiik" soʻzi „belanchak" degan maʼnoni anglatadi, shuning uchun sportning nomini „belanchak" deb tarjima qilish mumkin.

Shunday qilib, kiiking Estoniyada XIX-XX-asrlar boshidan beri maʼlum boʻlgan, bu yerda boshqa mamlakatlardan farqli oʻlaroq, kiikingda ishlatiladiganlarga oʻxshash tebranishlar odatda bu mintaqada tik holatda hilpiragan. Bunday tebranishlar balandligi 2,5 m. gacha boʻlishi mumkin, bir vaqtning oʻzida 4 dan 8 tagacha odam ularni tebratishi mumkin. Koʻp yillar davomida odamlar imkon qadar yuqoriga koʻtarilishga harakat qilib, „bar ustidagi" belanchaklarda tebranishga harakat qilishdi, ammo bu tegishli xavfsizliksiz juda xavfli faoliyat edi.

1996-yilda, Estoniyada birinchi kiiking belanchak ishlab chiqildi, bu belanchak paytida odamning yiqilib tushishi tufayli jarohatlanish xavfini toʻliq bartaraf etildi, tirgak balandligi sozlanishi mumkinligi tufayli. 1997-yilda Ado Kosk oʻzi ishlab chiqqan belanchak uchun patent oldi.

Zamonaviy kiiking belanchaklari balandligi 3-8 metr boʻlib, asosan bir kishi tomonidan tebranish uchun moʻljallangan. Xavfsizlik, qoʻl va oyoqlarni belanchakda maxsus kamarlar bilan mahkamlash orqali taʼminlanadi.

Tepish qoidasi oddiy: odam belanchakda tik turgan holda tik turadi, soʻngra uni chayqash uchun choʻkadi. Belanchak tebranishlaridan soʻng, sportchi yana toʻgʻri pozitsiyani egallaydi.

Bu sport ancha charchatadi va yaxshi tayyorgarlikni talab qiladi, asosan, oyoqlar uchun, chunki bu sport turidagi vazifa boʻlgan belanchakda, odam aylanish paytida asosiy yuk ularga tushadi.

Sportchining muvaffaqiyati koʻrsatkichi — bu belanchakning balandligi boʻlib, u tebranish paytida kamida bitta toʻliq (yaʼni 360 °) burilish qiladi. 2008-yil holatiga koʻra, jahon rekordi 7,02 m. balandlikda qilingan toʻliq inqilobdir.

Manbalar
--------

1. ↑  „Going Full Circle: Kiiking in Estonia Stowaway Magazine". 14-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-oktabr 2014-yil.
2. ↑  „Kiiking — a second between heaven and earth". 12-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-oktabr 2014-yil.
3. ↑  „Киикинг, или «качание в высоту»". 14-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-oktabr 2014-yil.
4. ↑  „Kiiking: Estonia’s Extreme Swing Set". 12-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-oktabr 2014-yil.
5. ↑  „Interview mit Andrus Aasamäe auf Spiegel online". 13-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-oktabr 2014-yil.
**Abdulla Hotifiy** (? - 1521, dekabr) — tarixchi, shoir; Abdurahmon Jo-miyning jiyani (singlisining oʻgʻli). "Xusrav va Shirin", "Layli va Majnun", "Haft manzar", "Shoh Ismoil janobi oliylari Shohnomasi" kabi asarlar yoz-gan. Sulton Husayn Boyqarota bagʻishlab, Amir Temur zafarlarini madh etuvchi "Temurnoma" (yoki "Zafarnoma") tari-xiy dostonini yozgan. Qoʻlyozmasi koʻpgina kutubxonalarda saqlanib qolgan. 1869, 1896-yillarda Lakxnavda, 1957-yil Madras-da chop etilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ozuqa normasi** - hayvonlar hayotini saqlash va mahsuldorligini oshirish uchun zarur ozuqa moddalarning kundalik miqdori. Chorvachilik mahsulotlarini koʻplab yetishtirish va yem-xashakdan oqilona foydalanish mollarga beriladigan yem-xashakning sifati va miqdoriga, hayvonlarning ozuqaga boʻlgan talabi hamda xoʻjalik sharoitiga bogʻliq. Mollarga ozuqa bel-gilangan norma asosida beriladi. Ozu-qaning normadan kami ham, koʻpi ham hayvonlarga salbiy taʼsir etadi. Amalda qoʻllanish uchun tavsiya qilingan hozirgi Ozuqa normasi hayvonlarning ozuqa moddalarga boʻlgan umumiy talabi asosida tuzilib, ozutsa birligi bilan ifodalana-di; shuningdek, hazm boʻladigan protein, kalsiy, fosfor, karotin, osh tuzi normalaridan tashqari 1985-yildan boshlab hayvon turiga qarab — fer-mentlar, vitaminlar, uglevodlar, mikroelementlar kabi 30 ga yaqin turli biologik faol moddalar va qoʻshim-chalar koʻrsatiladi.

Yogʻliligi 4% 1 l sut hosil boʻlishi uchun taxminan 0,5 ozuqa birligi sarf boʻlinishi inobatga olib, sogʻin sigarlar uchun Ozuqa normasi hisoblab chiqiladi. Ozuqa normasi doimiy boʻlmay, sharoitga va ishlab chiqarish rejasiga qarab -qayta koʻrib chi-qiladi, lozim boʻlsa oʻzgartiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdulla Xasanov**(1931-yil Andijon viloyatida tavallud topgan) — Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi.

Biografiyasi
------------

Abdulla Xasanov 1931-yilda Andijon viloyatida tavallud topgan. Abdulla Xasanov Sovet Sotsialistik Respubli Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzosi.

1954-yildan — Abdulla Xasanov Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqida iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda oʻz faoliyatini boshladi.Abdulla Xasanov Namangan viloyatining tumanlarida shuningdek Mingbuloq tumani, Toʻraqoʻrgʻon tumanlarida bir qancha lavozimlarda ish faoliyatini olib borgan.1954—1983-yillarda — Leninskaya MTS agronomi, Namangan viloyati XXII partiya qurultoyi nomidagi kolxoz agronomi, Namangan viloyati Zadaryo (hozirgi Mingbuloq tumani)da MTS bosh agranomi, Namangan viloyati Toʻraqo‘rg‘on tuman ijroiya qo‘mitalari rais o‘rinbosari, bosh agronom, Gulbog‘ direktori lavozimlarida ishladi.Abdulla Xasanov bir qator unvon va medallar bilan ham taqdirlangan, shuningdek 1973-yil 10-dekabrda Lelin ordeni, 1971-yil 8-aprelda Mehnat Qizil Bayroq ordenlari va yana 1965-yil 1-martda Shon-sharaf belgisi ordenlari bilan mukofotlangan. Abdulla Xasanov Uychi tuman markazida va Namangan viloyati Zadaryo tumanlaridagi viloyat qishloq xo‘jaligi boshqarmalari boshlig‘i, O‘zbekiston Kompartiyasi Namangan viloyati Zadaryo tuman (hozirgi Mingbuloq tumani) qo‘mitasi birinchi kotibi lavozimlarida ishlagan. Kompartiyasi Namangan viloyati Uchqoʻrgʻon tuman qoʻmitasi birinchi kotibi faoliyat koʻrsatgan.

Abdulla Xasanov 9-chaqiriq O‘zbekiston Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi Oliy Soveti deputati etib saylangan.

Mukofotlari
-----------

* 1973-yil 10-dekabrda Lekin ornedi.
* 1971-yil 8-aprelda Mehnat Qizil Bayroq ordeni.
* 1965-yil 1-martda Shon-sharaf belgisi ordeni bilan mukofotlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  GA RF R7523 105 91 Ukazi Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR, prinyatie 8 aprelya 1971 goda, i materiali k nim /k protokolu № 10/ s № 1455-VIII po № 1458-VIII tom 16
2. ↑  Naselenie Uchkurganskogo rayona v 1970 godu — 121237 chelovek
3. ↑  Deputati Verxovnogo Soveta Uzbekskoy SSR: Devyatiy soziv. (Kratkie biograficheskie svedeniya). — T.: Uzbekiston, 1976. — S. 177
4. ↑  Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR „O nagrajdenii ordenami i medalyami SSSR peredovikov selskogo xozyaystva Uzbekskoy SSR" ot 10.12.1973 // Andijanskaya pravda. — 27 dekabrya 1973
5. ↑  Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR „O nagrajdenii ordenami i medalyami SSSR peredovikov selskogo xozyaystva Uzbekskoy SSR" ot 26.02.1981 // Andijanskaya pravda. — 6 marta 1981
6. ↑  Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR „O nagrajdenii ordenami i medalyami SSSR peredovikov Uzbekskoy SSR" ot 01.03.1965 // Andijanskaya pravda. — 3 marta 1965
Kigali
**Kigali** — Ruanda poytaxti. Kigali prefekturasining maʼmuriy markazi. Mamlakatning markaziy qismida joylashgan. Aholisi 400 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Iyul va avgust oylari quruq mavsumli ekvatorial mussonli iqim, oʻrtacha oylik temperatura 20—21°; yillik yogʻin 1000 mm dan ortiq.

Kigali — mamlakatning savdo va sanoat markazi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Avtomobil yoʻllari tuguni. Shosse yoʻllari orqali Uganda, Burunli va Tanzaniya davlatlari bilan bogʻlangan. Oziqovqat (kofe, choyni qayta ishlash, pivo pishirish, alkogolsiz ichimliklar tayyorlash), koʻn poyabzal va toʻqimachilik (ip gazlama) sanoati korxonalari; mebel, gugurt fabrikalari; metallkonstruksiyalar zavodi, avtomobil remonti ustaxonalari bor. Shahar atrofida kofe, choy plantatsiyalari; qalay eritish korxonasi joylashgan.

Kigali 1898-yildan Germaniya rezidentining Ruandadagi qarorgohi boʻlgan. 1908-yilda qarbiy post tuzilgan. 1922-yildan Belgiyaning Ruanda-Urundi mandatidagi, 1946-yildan vasiyligidagi hududining maʼmuriy markazi. 1962-yildan mustaqil Ruanda poytaxti.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Afrika geografiyasi | *Afrika geografiyasi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Afrika poytaxtlari |
| --- |
|  |
| 
BMTga aʼzo mamlakatlar: Abuja **·**  Addis-Abeba **·**  Akkra **·**  Jazoir **·**  Antananarivu **·**  Asmera **·**  Bamako **·**  Bangi **·**  Banjul **·**  Bisau **·**  Brazzavil **·**  Bujumbura **·**  Viktoriya **·**  Vindxuk **·**  Gaborone **·**  Dakar **·**  Jibuti **·**  Juba **·**  Dodoma **·**  Qohira **·**  Kampala **·**  Kigali **·**  Kinshasa **·**  Konakri **·**  Librevil **·**  Lilongve **·**  Lome **·**  Luanda **·**  Lusaka **·**  Maseru **·**  Malabo **·**  Maputu **·**  Mbabane **·**  Mogadisho **·**  Monroviya **·**  Moroni **·**  Nayrobi **·**  Njamena **·**  Niamey **·**  Nuakshot **·**  Port-lui **·**  Porto-Novo **·**  Praya **·**  Pretoriya **·**  Rabot **·**  San-Tome **·**  Tarobulus al-Gʻarb **·**  Tunis **·**  Uagadugu **·**  Fritaun **·**  Xarare **·**  Xartum **·**  Yamusukro **·**  Yaunde

Boshqa hududlar: Jeymstaun **·**  Sen-DeniTan olinmagan davlatlar: Bir-Lelu **·**  Garoue **·**  Tombuktu **·**  Xargeysa **·**  Al-Ayun
 |

 |
**Abdulla Kiyamovich Sagitov** (1918, Ulyanov viloyati) — biolog olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgʻan fan arbobi (1977), biol. fanlari doktori (1966), professor (1968). Oʻzbekiston Davlat universiteti (Sam-DU)ni tugatgan (1941). urush qatnashchisi (1941—45). SamDU biologiya fakulteti zoologiya kafedrasida assistent (1948—50), dotsent (1950-68), professor (1968), mudir, fakultet dekani (1945—2001). Umurt-qali hayvonlarni muhofaza qilish, qushlarning nerv sistemasi va eshitish organlarining solishtirma anatomiyasi ustida ilmiy ish olib borgan. 4 jildli "Oʻzbekiston qushlari" va "Oʻzbekistonning Qizil kitobi" bosh muharri-ri. Oʻzbekiston ornitologlar jamiyati prezidenti (1951—92).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kifoyat Muslimova** (1916.1.5 -hozirgi Bishkek — 1996.20.4) — Oʻzbekiston xalq artisti (1954). Sahna faoliyatini 1933-yil Oʻsh oʻzbek musiqali drama teatrida boshlagan. 1934—37 yillar Toshkent ishchi yoshlar teatrida, 1937—87 yillar Samarqand oʻzbek musiqali drama va komediya teatrida ishlagan. M. oʻtkir harakterli obrazlarning yetakchi ijrochilaridan boʻlib, alohida mav-qega ega boʻlgan. Soʻzda qochirim M. ijodvda mu-him oʻrin tutgan. U yaratgan obrazlar oʻziga xosligi, toʻlaqonliligi, joʻshqin va ishonarli tasvirlanishi bilan ajralib turadi. Milfordxonim ("Makr va muhabbat"), Mehinbonu ("Farhod va Shirin"), Kabanixa ("Momaqaldiroq"), Xolnisa, Boʻston ("Shohi soʻzana", "Ayajonlarim"), Maysara ("Maysaraning ishi"), Surmaxon ("Yurak sirlari"), Ogudalova ("Sepsiz qiz"), Amaliya ("Otello"), Oydin opa ("Zarafshon qizi"), Risolat pari ("Toshbolta oshiq") kabi rollari bilan shuxrat qozongan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alijon Erkayev** (1933.10.10, Oltiariq tumani) – Oʻzbekiston xalq hofizi (2003). Toshkent chet tillar intini tugatgan (1956). Falsafa fanlari nomzodi (1969). Fargʻona ped. instituti (1957–60), Toshkent ped. instituti (1969–72)da oʻqituvchi, Toshkent madaniyat instituti dotsenti (1974-yildan), professor (2004). Xonandalik sanʼati sirlarini J.Sultonovsan oʻzlashtirgan. Yoshligidan havaskor musiqa toʻgaraklari qatnashchisi boʻlib, 1961-yildan radio va televideniyeda xonanda sifatida faoliyat koʻrsatadi. Shirali ovoz sohibi. E. Fargʻona–Toshkent musiqa anʼanalariga tayanib, xalqchil ijro yoʻllarini qoʻllaydi. Repertuaridan Fargʻona– Toshkent maqom yoʻllari ("Ushshoq", "Dugoh", "Chapandozi Gulyor", "Bayot" va boshqalar), mumtoz ashulalar ("Girya", "Fargʻona tong otguncha", "Aylansin" va boshqalar), zamonaviy bastakorlar asarlari ("Gʻazalim", N.Hasanov; "Dilbarim", T.Hasanov; "Mubtalo qilib", R.Tursunov va boshqalar) oʻrin olgan. Ijrolari Oʻzbekiston radiosi fonotekasi, 2 gramplastinka ("Alijon Erkayev kuylaydi", 1969, 1976)ga yozilgan. E. Ogahiy, Atoiy, Habibiy, J.Jabbor sheʼrlariga ashulalar bastalagan ("Fargʻona", "Mening tilagim", "Bulbul" va boshqalar). 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ali Tanrıyar** (1914-yil 14 mart - 2017-yil 25-may) turk siyosatchisi va sport ma'muri. 47. Turkiya ichki ishlar vaziri va 28. Galatasaroy prezidenti.

Hayot
-----

Oilasi bilan Gretsiyadan hijrat qilib, Manisaning Kirkagach tumaniga joylashdi. 1936-yilda Galatasaroy o'rta maktabini tamomlagan. Istanbul universiteti tibbiyot fakultetini tamomlagan. Istanbul Taksim Beyog'lu İlkyardim kasalxonasi ichki kasalliklar bo'yicha mutaxassis, klinik bosh va bosh shifokor, "Ona Vatan" partiyasi asoschisi, XVII. va XVIII. Istanbul noibi va ichki ishlar vaziri lavozimlarida ishlagan. Uylangan, farzandi bor.

1986-yil, moliyaviy qiyinchiliklarni boshidan kechirayotgan "Galatasaroy "klubi prezidenti lavozimini egalladi. U Galatasaroyda barqarorlikka erishishda va barcha turdagi sport muvaffaqiyatlarining poydevorini qo'yishda yetakchi rol o'ynadi; Shu tariqa u klub prezidenti bo'lgan davrida moliyaviy ahvolni yaxshilagan, futbol jamoasini juda yuqori saviyaga olib chiqqan. U UEFA kubogini qo'lga kiritadigan jamoaga poydevor qo'ydi.

  

Tanriyar 100 yoshida 77 yoshida prezident etib saylangan Duygun Yarsuvat haqida *"Galatasaroyni farzandlariga topshirdi*" izoh berdi.

O'lim
-----

Ali Tanrıyar 2017-yilning 25-may kuni Istanbuldagi shifoxonada 103 yoshida vafot etdi. Uning jasadi Zincirlikuyu qabristonidagi oilaviy qabristonga dafn qilindi.

Manba
-----

1. ↑  „TBMM Albümü".  tbmm.gov.tr (29 ekim 2012). 15 nisan 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13 ağustos 2014.
2. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 25 mayıs 2021da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25 mayıs 2021.
3. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 20 martda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23 mart.
A maydoni (to'q sariq rangda) genitofemoral nerv tomonidan boshqariladigan sezgir tolalar hududni ifodalaydi; B maydoni (yashil rangda) ilioinguinal nerv tomonidan boshqariladigan hududni anglatadi; 

C maydoni (ko'k konturli qizil rangda) bu refleksni keltirib chiqarish uchun terini silash kerak bo'lgan yo'nalish va joyni ko'rsatadi.
Cremasteric Reflex
**Kremasterik refleks** erkaklarda kuzatiladigan yuzaki (ya'ni teri yuzasiga yaqin) refleksdir. Bunda moyak sohasi ko'tarilishi yuzaga keladi.

Bu refleks sonning yuqori va medial (ichki) qismlarini - zarba yo'nalishidan qat'i nazar, yengil silash yoki teginish natijasida yuzaga keladi. Bu refleks orqali inson organizmidagi patalogik holatlarni anqilash mumkin. Oddiy javob moyakni ipsilateral ravishda (tananing bir tomonida) tortib oladigan kremaster mushaklarining darhol qisqarishidir. Refleks ikki xil nervlarning sezgir va harakatlantiruvchi tolalaridan foydalanadi. Sonning ichki qismini silaganda ilioinguinal nervning sezgir tolalari qo'zg'aladi. Bular genitofemoral nervning genital tarmog'ining motor tolalarini faollashtiradi, bu esa kremaster mushaklarining qisqarishiga va moyakni ko'tarishlishiiga olib keladi. :262

Klinik holatlar
---------------

O'g'il bolalarda bu refleks haddan tashqari ko'tarilishi mumkin, bu ba'zan kriptorxizmning noto'g'ri tashxisiga olib kelishi mumkin.

Moyakning buralishi, yuqori va pastki harakatlantiruvchi neyronlarining buzilishi, shuningdek, L1-L2 umurtqa pog'onasi shikastlanishi bilan kremasterik refleks yo'q bo'lishi mumkin. Bundan tashqari, churrani jarrohlik davomida davolash paytida ilioinguinal nervv tasodifan kesilgan bo'lsa ham paydo bo'lishi mumkin.

Kremasterik refleks moyaklardagi favqulodda vaziyatlarni aniqlashda yordam berishi mumkin. Kremasterik refleksning mavjudligi differensial tashxisdan moyak torsiyasini bartaraf etmaydi, ammo u epididimit yoki skrotum va moyak og'rig'ining boshqa sabablarini o'z ichiga olish imkoniyatlarini kengaytiradi. Har qanday holatda, agar moyak torsiyasini tezda bartaraf etishning iloji bo'lmasa, moyakning nekroziga yo'qolishining oldini olish uchun odatda doppler ultratovush tekshiruvi yoki tadqiqot jarrohlik aralashuvi qo'llaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Drake, Richard L.*. Gray's anatomy for students*, Pbk. Philadelphia: Elsevier/Churchill Livingstone, 2005. ISBN 978-0-443-06612-2.
2. ↑  „Cryptorchidism". *The Lecturio Medical Concept Library*. Qaraldi: 20-iyul 2021-yil.
3. ↑  „Cremasteric Reflex". 2022. PMID 30020720. Qaraldi: 20–iyul 2021–yil. `{{cite magazine}}`: Cite magazine requires `|magazine=` (yordam)CS1 maint: date format ()
4. ↑  „Cremasteric Reflex". 2022. PMID 30020720. Qaraldi: 20–iyul 2021–yil. `{{cite magazine}}`: Cite magazine requires `|magazine=` (yordam)CS1 maint: date format ()
**Interseksuallik** (lot. inter -oraliq va sekus — jins) — ayrim jinsli organizmda ikki xil jinsga xos belgilar boʻlishi. Bu belgilar toʻliq rivojlanmagan, yaʼni oraliq holatda boʻlib (Germafroditizm bilan solishtiring), tananing maʼlum bir qismida birgalikda namoyon boʻladi. Odatda, bun-day organizm (interseks)ning individual rivojlanishi meʼyorda boshlanadi, ammo maʼlum davrdan boshlab boshqa jinsga xos tipda davom etadi. Organizm rivojlanishi qancha erta boshlansa, I. shuncha keskin namoyon boʻladi. Zigotalik, yaʼni genetik asosga ega boʻlgan I. kariotip yoki zigota genetik tarkibining meʼyordan chetga chiqishi tufayli paydo boʻladi. Bunday holda organizmning I. darajasi xromosom yoki gen balansi, yaʼni jinsiy xromosomalar sonining avtosomalar soniga nisbati hamda ulardagi jinsni belgilovchi genlarga bogʻliq boʻladi. Odamda aniqlangan I.ning har xil shakli, yaʼni psevdogermafroditizm jinsiy xromosomalar sonining oʻzgarishi bilan bogliq boʻlishi mumkin.

Gormonal I. ayrim jinsli hayvonlarda endokrin sistemasi, xususan, umurtqalilarda buyrak usti bezi poʻstloq qismi hamda gipofizning oldingi boʻlagidagi funksional yoki organik oʻzgarishlar tufayli paydo boʻladi. Gormonal I.ni hayvonlarni kastratsiya qilish (bichish) yoki unga boshqa jinsning bezini koʻchirib oʻtkazish orqali paydo qilish mumkin. Bunday hollarda urgʻochi hayvonlarda erkak jins uchun xos boʻlgan ikkilamchi jinsiy belgilar paydo boʻladi (maskulinizatsiya), erkak hayvonlarda esa, aksincha, urgʻochi hayvon uchun xos belgilar rivojlana boshlaydi (feminizatsiya).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Ali sulton** (1416-?) — Turfonning birinchi sultoni. 1469-yil Turfonni sultonlik deb eʼlon qildi, uning siyosiy-iqtisodiy qudratini oshirdi. A. S. davrida qishloq xoʻjaligi va hunarmandchilik ancha rivojlandi. Korizlar koʻpaydi, ekin maydonlari kengaydi, don mahsuloti chetga chiqarila boshlandi. A. S. Qoju, Lyukchun bekliklarini, 1473-yilda Qumul (Xomi) sultonligini ish-gʻol qilib, oʻz sultonligiga birlashtiradi, Xitoy Min imperatorligi qoʻl ostidagi Guanju, Shaju sh.larini oʻz hududiga qoʻshib olib, Gʻarb bilan Sharq oʻrtasidagi savdoni, Ipak yoʻliga hukmronlikni ham oʻz qoʻliga oladi. A. S. 1491-yilga kelib Xitoy devorining gʻarbiy darvozasi tashqarisidagi oʻn bir shaharni egallab oladi, uning ichidagi Suju, Guanju sh.lariga ham bir necha bor bostirib kirib, Min imperatorli-gini bevosita tahdid ostida qoldiradi. Uygʻur yerlarining sharqiy qismida A. S tashkil qilgan mazkur Turfon sul-tonligi 15- 16-asrlarda oʻz ravnaqining choʻqqisiga chiqqan edi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Intonatsiya (maʼnolari).

**Intonatsiya** (musiqada) — 1) oʻzaro bogʻlangan bir necha maʼnoni anglatuvchi nazariy-estetik tushuncha, ohang , kuy manbai. Keng maʼnoda — badiiy obrazni musiqa tovushlari yordamida ifodalash. Musiqadagi I. balandlik jihatdan (notalar vositasida) belgilanishi va maʼlum lad tizimiga asoslanishi bilan nutq I.sidan farq qiladi. Musiqaviy I. milliylik xususiyatiga ega. Baʼzan yirik tarixiy oʻzgarish (inqilob sodir boʻlishi, ijtimoiy tuzum almashishi kabi)lar shu davr musiqa I.sida burilish yasaydi. Tor maʼnoda — kuyning bir necha tovushdan iborat ifodali parchasi, ohang boʻlagi. Musiqaviy I. antik davr, oʻrta asrlar (jumladan, Sharq musiqa nazariyasi)da va Uygʻonish davrida oʻrganila boshlangan. Fransuz maʼrifatparvarlari (J. J. Russo) va ularning izdoshlari (A. Gretri, K. Glyuk), 19-asr dan boshlab rus kompozitor (A. Dargo-mijskiy, M. Musorgskiy) va musika tanqidchilari (A. Serov, V. Stasov, B. Yavorskiy) bu sohaga muhim hissa qoʻshgan. 20-asrda musiqa I.sining asosiy masalalari boʻyicha musiqashunos akad. B. Asafyev mukammal taʼlimot yaratgan; 2) sozlarda, ayniqsa, nay, surnay, gʻijjak kabi pardasiz turlarida kuy chalishda, shuningdek, ashula aytishda tovushlarni baland-pastlik jihatidan aniq (kuyni buzmay) ijro etish sof (toza) I.lashga kiradi.

Adabiyot
--------

* Asafyev B. (I. Glebov), Muzikalnaya forma kak protsess, L. 1963; Intonatsiya i muzikalniy obraz (Sbornik statey), M. 1965.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Intonatsiya (maʼnolari).

**Intonatsiya** (lot. Intono — baland ?talaffuz qilaman) (tilshunoslikda) — nutqning ohangi, uning maromiymusiqiy tomoni; tovushning navbatmanavbat koʻtarilishi va tushi-shi. I. nutqning sintaktik maʼnolari (darak, soʻroq, buyruq)ni ham ifodalaydi. Nutq qaratilgan obʼyektga boʻlgan soʻzlovchining munosabati, hissiyoti soʻzdagi I.da namoyon boʻladi. Yozuvda I. qisman tinish belgilari orqali ifodalanadi. Nutqning stilistik xususi-yatlarini farqlashda, uni shakllantirishda ham maʼlum rol oʻynaydi.

I.ni nutq unsuri sifatida oʻrganish 19-asr oxirlaridan boshlangan. Hoz. I.ning ran turlarini oʻzaro farqlashdagi ahamiyati, sintaksis bilan oʻzaro munosabati va uning tarkibiy qismlari tadqiq etilgan, matn I.si va fonostilistika borasida tadqiqotlar olib borilmoqda (yana q. Gap).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Baxrom Rahmonov** (1915.5.5 — Toshkent — 1961.5.4) — dramaturg, publitsist. Toshkent yuridik institutini tugatgan (1936). Oʻzbekiston Tashki ishlar vazirligida (1946—48) va "Qizil Oʻzbekiston" gaz. boʻlim mudiri, muharrir oʻrinbosari (1948—50). Oʻzbekiston KP MKda boʻlim mudiri (1950—52). Oʻzbekiston Madaniyat vazirligi Sanʼat ishlari boshqarmasi boshligʻi (1953—55). Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi kotibi (1958—61). "Yurak sirlari" (1953) komediyasi, "Surmaxon" dramasi (1955), "Bir toʻy mojarasi" (1956, hamkorlikda), "Soʻnggi nusxalar" (1959—60), "Qilmishqidirmish" (1960—61) kabi koʻp pardali hamda "Uzi boshqayu, soʻzi boshqa" (1955), "Hasad va muhabbat" (1957), "Xoʻjayin koʻchdi" (1958) singari bir pardali komediyalar muallifi. "Mardlar qissasi" dramasi (1958) fuqarolar urushi voqealariga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |