**Kisyakbika Bayryasova** (boshqirdcha: *Киҫәнбикә Байрасова*, 1679-yil -1739-yil 30-aprel) majburan cho'qintirilgan musulmon ayol, Islomga qaytgani uchun kuydirishga hukm qilingan.

Hududdagi siyosiy vaziyat
-------------------------

Kisyabika Bayryasova 1679-yilda Rossiyadagi Sibir yo'lining Duvanskoy volostida tug'ilgan. 18-asrning boshlarida Uralda "tog' qudrati" deb ataladigan narsa yaratilgan. Yekaterinburg shahrining asoschisi sifatida tanilgan Vasiliy Tatishev "Rossiya tarixi" kitobining muallifi sanoat idorasining rahbari bo'lgan. O'sha paytda viloyatda yangi konlarni faol o'zlashtirish boshlangan, yangi zavod va konlar qurilgan. Mahalliy aholi boshqirdlar Rossiyaga qo'shilish sharoitida olingan yerlarga bo'lgan meros huquqini yo'qotishdan qo'rqib, o'zlarining madaniy, diniy va maishiy an'analarini himoya qilishga intilishgan. Xalqning noroziligi 1735-1740-yillardagi Boshqird qo'zg'oloniga sabab bo'lgan. Rasmiylar jazo kampaniyalari bilan javob berishgan. Qo'zg'olon ko'targan qishloqlarning aholisi o'ldirilgan, qullikka sotilgan, majburan cho'qintirilgan. Boshqird ayoli Kisyakbika Bayryasova qo'lga olinib, Yekaterinburgga olib kelingan. Yozuvchi va tarjimon Kiryak Kondratovichga serf sifatida berilgan. Cho'qintirilgan va so'ng Yekaterina deb ism berilgan.

Boshqa qullar singari Kisyakbika ham ozodlikni orzu qilib yashagan. 1737-yil 18-sentyabrda boshqa qul bilan qochib ketgan. Kampirni qo‘lga olib, qamchilaganlar. Ammo erkinlikni sevuvchi ayol bu ishida davom etgan. O'sha yilning 26-sentyabrida Kisyakbika sanoat idorasi menejeri kotibi bilan Yekaterinburgdan ikkinchi marta qochib ketadi. Ushlanib yana qamchilangan.

Shu bilan birga, 1738-yil 20-aprelda Toygilda Julyakov qatl qilingan. U ham majburan cho'qintirilgan, lekin Islomga qaytgan edi. Yekaterinburg va uning atrofidagi barcha boshqirdlar Toygilda gulxanga olib borilgan. Toyxildi Jilyakov bolalari ko‘z o‘ngida olovda yoqib yuborilgan. Shunda ha Kisyakbika kuydirilishdan qo'rqmay, 1738-yil sentyabr oyida uchinchi marta qochib ketgan.

1739-yil 8-fevralda Sanoat idorasi Kisyabika Bayryasovani Islomga qaytgani va uch marta qochib ketgani uchun ustunda yoqib yuborishga qaror qilgan.

Bir oy o'tgach, Kisyabika Bayryasova Yekaterinburgning markaziy maydonida qatl qilingan.

San'atda
--------

Boshqird yozuvchisi M.S.Burakayeva "Skaz Kisyakbike (Kisyakbika ertagi)" qissasini yozgan. Mixail Bashkirov hikoya asosida pyesa yozgan. Bu spektaklni Sterlitamak boshqird drama teatri sahnalashtirgan. Mustay Karim katta muvaffaqiyat bilan "Киҫәкбикә. Риүәйәт ( boshqirdcha: *Киҫәкбикә. Риүәйәт* ) spektaklining Milliy yoshlar teatri sahnasida premyerasini o'tkazgan.

Shov-shuvli premyeradan keyin spektakl repertuardan olib tashlangan. Teatr sanʼatkorlarining soʻzlariga koʻra, spektaklni bekor qilish haqidagi farmon Madaniyat vaziridan chiqqan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Дело Екатеринбурга. Поцелуй костра" (ru-RU). *ЕТВ*. 2020-yil 2-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 28-yanvar.
2. ↑  „*Логинов Олег.* Уральская преступность. Первые разбойники на Среднем Урале.//«Ведомости: Урал», июнь 2011.". 2020-yil 4-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 3-aprel.
3. ↑  *Ракитин А. И.* «Загадочные преступления прошлого». — 2001. (ruscha)
4. ↑  State Archive of the Sverdlovsk Region. Ф.24. Оп.1. Д.818. С.70.
5. ↑   (ru) *Islam in the Urals. Encyclopedic Dictionary*. М.-Н. Новгород: ИД «Медина». pp. 54. .
6. ↑  Starostin A. N .*. Islam in the Sverdlovsk Region*, Ислам в России (ru). М.: Логос [Ислам в Свердловской области], 2007. ISBN ((978-5-98704-268-2)).
7. ↑  „В Уфе показали премьеру спектакля "Сказ о Кисякбике"". *www.bashinform.ru*. Qaraldi: 2022-yil 28-yanvar.
8. ↑  „В Уфе показали премьеру спектакля "Сказ о Кисякбике"". *www.bashinform.ru*. Qaraldi: 2022-yil 28-yanvar.
9. ↑  „В Башкирии запретили спектакль о женщине, сожженной за переход из православия в ислам" (ru). *islamnews.ru*. Qaraldi: 2022-yil 28-yanvar.

Havolalar
---------

* Ayollar hikoyalari: boshqird Jan d'Arki Realnoye vremya 10.03.2018 (ruscha)