recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Xonaqindagi Alvand daryosining tungi koʻrinishi. Yuqorida tarixiy Alvand koʻprigi
**Alvand** yoki **Halvon** (arabcha: , kurdcha: *Çemê Elwen ,ڕووباری ئەڵوەن*, forscha: رود الوند) Sharqiy Iroq va Gʻarbiy Erondagi daryo. Erondagi Zagros togʻlaridan boshlanadi.

Daryo togʻlardan gʻarbga qarab Qasri Shirin shahriga oqib oʻtadi. U yerdan janubga buriladi va Iroq bilan chegarani kesib oʻtadi. Keyin Xanaqin shahri oʻrtasidan oqib oʻtadi. Bu yer dehqonchilikda va hududda qishloq xoʻjaligi rivojida katta rol oʻynagan. Daryo Xonaqin aholisi birligi va kurd oʻzligining ramzi hisoblangan.

Daryo Zengabadda Diyala daryosiga qoʻshiladi.

Nomi
----

Vladimir Minorskiyning yozishicha, „Alvand" nomi hozirgi Sarpoli Zahab shahri yaqinidagi daryo boʻyida joylashgan tarixiy Hulvan shahri nomi bilan bogʻliq:80.

Geografiyasi
------------

Alvand havzasi Zagrosning gʻarbiy tomonida joylashgan boʻlib, taxminan 2700 km2 maydonni egallaydi:787–8. Bu hududning iqlimi yarim qurgʻoqchil boʻlib, Oʻrta yer dengizi iqlimiga xos tarzda qishi salqin va yozi quruq:788. Yillik yogʻingarchilik miqdori 530 mm:788. Hudud karst relyefi bilan ajralib turadi. Alvand havzasida 35 ga yaqin karst buloqlari (12 ta katta va 23 ta kichik) mavjud:789.

Geologiya
---------

Alvand havzasida yettita asosiy antiklinal mavjud boʻlib, ular bir-biridan sinklinallar bilan ajralib turadi:789. Havzaning 36% ga yaqini karbonatli jinslardan, birinchi navbatda Asmari qatlamlaridan iborat:789. Antiklinallarning asosiy qismini tashkil etuvchi Asmari qatlami uchinchi davrning dolomitli ohaktoshi va dolomitidan iborat:789. Uning tepasida mergel-qumtoshli Agʻajari qatlami yoki gips va marnli Gachasaran qatlami mavjud:789. Undan pastda boʻr davriga oid Pabde-Gurpi tuzilmasi joylashgan boʻlib, u mergel va slanetslardan iborat:789. Yana bir karbonat birikmasi boʻr davri Ilam qatlami ohaktoshidan iborat boʻlib, faqat Patagʻ antiklinalida ochilgan:789. Suv oʻtkazmaydigan Agʻajari va Gachasaran qatlamlari ostida joylashgan Asmari qatlami Alvand havzasidagi asosiy suv qatlami hisoblanadi:789.

Yana qarang
-----------

* Alvand toʻgʻoni

Manbalar
--------

1. 1 2  *. First Encyclopaedia of Islam 1913-1936*, 1993 — 807 bet. ISBN 9004097902.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Karimi, Haji; Raeisi, Ezzat; Bakalowicz, Michel (2005). "Characterising the main karst aquifers of the Alvand basin, northwest of Zagros, Iran, by a hydrogeochemical approach". *Hydrogeology Journal* **13** (5): 787–99. doi:10.1007/s10040-004-0350-4.. Qaraldi: 20 October 2022. Alvand daryosi]]
3. ↑  Minorsky, Vladimir (1943). "The Gūrān". *Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London* **11** (1): 75–103.. Qaraldi: 18 October 2022. Alvand daryosi]]


|  |  |
| --- | --- |
| Iroq geografiyasi | *Iroq geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
| Eron bayrogʻi | *Eron geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Zarbdor** — Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi shahar (1992-yildan), Zarbdor shahri tumanning janubida joylashgan. Temir yoʻl stansiyasi. Viloyat markazi — Jizzax shahridan 30 km sharqda. Aholisi 41 270 kishi (2021). Zarbdor shahrida hokimiyat binosi, un kombinati, paxta tozalash zavodi, avtokorxonalar, dehqon bozori, maishiy xizmat va savdo shoxobchalari, madaniyat saroyi, klublar, 10 ta umumiy oʻrta taʼlim maktabi, kasb-hunar litseyi, markaziy stadion, restoranlar, prokuratura, nuroniylar maskani, 2 ta bogʻ, 3 ta jom’e masjidi va hokazo bor. Zarbdor shahri 16 ta mahalladan tashkil topgan. Bular:Ravot,Taraqqiyot, Navoiy,Lalmikor,Beshkubi,Nurlikent,Yangihayot,Buloqboshi,Nurobod,Toza urugʻ,Bo'ston,Oybek,Tinchlik,Mustaqillik,Oqbuloq va Oqboʻyra. Shahar muhim avtotransport yoʻllari yoqasida joylashgan. Viloyat markazi va boshqa aholi punktlari bilan avtomobil yoʻli orqali bogʻlangan. Zarbdor shahri Jizzax viloyatidagi yirik 3 ta shahardan biri hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Zarbdor, 2020-yil

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Jizzax viloyati |
| --- |
|  |
| 
Markazi: **Jizzax** |
|  |
| Tuman va markazlari | 
* **Arnasoy tumani** (Gʻoliblar)
* **Baxmal tumani** (Oʻsmat)
* **Gʻallaorol tumani** (Gʻallaorol)
* **Sharof Rashidov tumani** (Uchtepa)
* **Doʻstlik tumani** (Doʻstlik)
* **Zomin tumani** (Zomin)
* **Zarbdor tumani** (Zarbdor)
* **Zafarobod tumani** (Zafarobod)
* **Mirzachoʻl tumani** (Gagarin)
* **Paxtakor tumani** (Paxtakor)
* **Forish tumani** (Bogʻdon)
* **Yangiobod tumani** (Balandchaqir)
 | 
 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mutanna muhofazoti** (arabcha:  *Al Mutannā*) yoki **Al Mutanna viloyati** Iroqdagi muhofazot. 7-asrda yashagan arab generali Mutanna ibn Xorisa nomi bilan atalgan. Muhofazot mamlakat janubida, Saudiya Arabistoni va Quvayt bilan chegarada joylashgan. Maʼmuriy markazi Samava shahri boʻlib, shahar Iroqdagi eng yuqori qashshoqlik darajasi – 52%ga ega.

Tarixi
------

Muhofazot 1976-yilgacha hozirgi Najaf va Qodisiyya muhofazotlarini oʻz ichiga olgan Divaniya muhofazoti tarkibiga kirgan. 

Samava, ehtimol, Iroq nomining ham manbasi boʻlgan qadimgi Shumer – Bobil shahri Uruk (oromiycha: Erech)ga juda yaqin joylashgan. Salavka Salavkiylar davlatiga asos solganidan keyin Bobil tanazzulga uchrab, Uruk Bobil janubidagi eng yirik shaharga aylandi. Uruk nomi Bobiliyga (Bobiliya) oʻzgardi. Shahar sobiq poytaxtdan koʻra uzoq vaqt, milodiy 7-asrgacha, saqlanib qolgan.

1991-yil fevral oyida bu yerda Fors koʻrfazi urushi davomida tarixdagi eng yirik tanklar janglaridan biri boʻlmish Norfolk jangi boʻlib oʻtgan.

Demografiya
-----------

Aholining oʻsishi| Yil | Aholi | ±% y.oʻ.s. |
| --- | --- | --- |
| 1977  | 215,6 | —     |
| 1987  | 315,815 | +3.89% |
| 1997  | 436,825 | +3.30% |
| 2009  | 683,126 | +3.80% |
| 2018  | 814,371 | +1.97% |
|  |
| Manba: Shahar aholisi |

Muhofazot hukumati
------------------

Gubernator: Ahmad Manfiy Jude
Gubernator oʻrinbosari: Sami al-Hassaniy
Al-Mutanna muhofazot kengashi raisi: Abdulatif al-Hassaniy

Manbalar
--------

1. ↑  Citypopulation.de
2. ↑  „Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab" (en). *hdi.globaldatalab.org*. Qaraldi: 13-sentyabr 2018-yil.
3. ↑  „Poverty rate in Nineveh province nearly doubled" (en). *Kirkuknow*. Qaraldi: 22-yanvar 2024-yil.
4. ↑  „These were the 6 most massive tank battles in US history" (16-aprel 2021-yil).
5. ↑  „Population of Governorates" (en). *www.citypopulation.de*.

| * k
* m
* t
Iroq muhofazotlari |
| --- |
| 
* Anbar
* Babil
* Bagʻdod
* Basra
* Zi Qar
* Diyala
* Dohuk
* Erbil
* Karbala
* Kirkuk
* Maysan
* Musanna
* Najaf
* Nineve
* Qadisiyya
* Saladin
* Sulaymoniya
* Vosit

 | Iroq bayrogʻi |



|  |  |
| --- | --- |
| Iroq geografiyasi | *Iroq geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Carajillo** — Ispaniya qahva ichimligi, qahva aralashmasi va brendi yoki rom bilan tortiladi. Bir variantga koʻra, ichimlikning kelib chiqishi Kubada ispan hukmronligi davriga toʻgʻri keladi, ikkinchisi-karahillo Barselonada paydo boʻldi. Ichimlik qishloq joylarida juda mashhur.

Tarkibi va tayyorlash usullari
------------------------------

Carajillo uchun dastlabki retsepti qahva va spirtli ichimliklar bir xil nisbatda aralashtirilganligini koʻrsatadi, ammo ichimlik ichishning geografik hududiga qarab, spirtli ichimliklar va qahvalarning nisbati juda farq qilishi mumkin. Misol uchun, Kataloniyada ichimlik yuqori spirtli ichimliklar bilan tayyorlanadi, Castilla y León shaharlarida esa karahilloda spirtli ichimlikdan koʻra koʻproq qahva mavjud. Baʼzan karahiloga bir stakan anisli aroq yoki sherri qoʻshiladi. Qishloq joylarda uy sharoitida uzumdan tayyorlangan brendi tez-tez ishlatiladi va kuchli hid olish uchun shakar qoʻshilgan brend, qahva qoʻshilishidan oldin olovga qoʻyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Kultura potrebleniya kofe. Ispaniya i Portugaliya (Wayback Machine saytida 2014-05-29 sanasida arxivlangan) statya s sayta coffeeclub.ru
**Chordara suv ombori** - Sirdaryoning oʻrta oqimida sugʻorish energetika maqsadlarida barpo etilgan gidrotexnika inshooti. Qozogʻiston Respublikasi Janubiy Qozogʻiston viloyati va Oʻzbekiston Respublikasining Jizzax viloyati hududlarida joylashgan. 1965-yilda qurib bitkazilgan, 1965— 68 yillarda suv bilan toʻldirilgan. Toʻliq sigʻimi 5,7 mlrd. m³, foydali sigʻimi 4,7 mlrd. m³. Uz. 80 km, oʻrtacha eni 15 km, oʻrtacha chuq. 6,3 m, maksimal chukurligi (toʻgʻoni yonida) 22 m; suv sathi yuzasi 900 km². Tarkibida 4 tuprokli tugon, suv taqsimlagich (suv tashlagich), GES (quvvati 1000 MVt) bor. Chordara suv omborio. Chordara shahri yaqinida Jovsumkum qiridagi Chordara va Arnasoy botigʻi (qarang Arnasoy koʻllari) boshlanishida barpo etilgan. Chordara suv omborio.ning oʻng qirgʻogʻi tik, chap qirgʻogʻi qiyalik. Suv omborining gʻarbiy qismida, toʻgʻondan yuqorida Arnasoy botigʻiga suv tashlamasi boʻlgan ikkinchi toʻgʻon qurilgan. Asosiy toʻgʻonga yaqin joydan Qozogʻiston (Sirdaryoning chap sohilidagi yerlar)ga suv beradigan Qizilqum magistral kanali boshlanadi. Oktabrdan martgacha toʻldiriladi, aprel dan sentabrgacha suv olinadi. Qayroqqum suv ombori bilan birgaliqsa Mirzachoʻldagi yangi yerlarni sugorish va Qozogʻistondagi sugʻoriladigan yerlarni suv bilan yanada yaxshiroq taʼminlashga xizmat qiladi. Baliqchilik xoʻjaliklari bor.

Manbalar
--------

1. ↑  "Chordara suv ombori" *OʻzME*. Ch-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 


  


|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Biznes reja** — aniq tanlangan tadbirkorlik ishining barcha bosqichlari tavsiflangan va taxminan hisobkitob qilingan loyiha. Unda aniq tanlangan tadbirkorlik ishining hamma tomonlari oʻz aksini topadi. Biznes reja oʻz tarkibi jihatidan loyihaning afzalliklari va uni amalga oshirishdan kutiladigan moliyaviy natijalar bayon etilgan yakuniy xulosa hamda asosan 10 boʻlimdan iborat asosiy qismga boʻlinadi.

Biznes rejada loyiha boʻyicha ishlab chiqariladigan tovar (xizmat)larning tavsifi hamda uning xaridorgirligi va raqobatbardoshligini taʼminlaydigan omillar; bozor hajmini baholash asosida sotish bozori, tadbirkor bozorning qaysi segmentida ish yuritishi, savdo hajmi, tovar (xizmat)lar narxi prognozlari; ehtimoli boʻlgan raqobatchilar (ularning mahsulotlari sifati va xaridorgirligi, narxi toʻgʻrisida axborot beriladi); marketing xizmatining asosiy unsurlari (tovarning qanday yoʻl bilan sotilishi, tovar narxining shakkllanishi, sotishni va ishchilarni ragʻbatlantirish, reklamaning qaysi usullarini tanlash va boshqalar); mahsulot ishlab chiqarish rejasi (ishlab chiqarish aloqalari, mahsulot sifatini nazorat qilish, ishlab chiqarish harajatlari va boshqalar); umuman ishni, xodimlar ishini tashkil etish; loyihaning tashkiliyhuquqiy shakllarini belgilaydigan yuridik reja; loyiha boʻyicha barcha maʼlumotlarni umumlashtiradigan hamda ularning qiymat ifodalari koʻrsatilgan moliya rejasi; loyihani moliyalash strategiyasi (vositalarni qayerdan va qanday shaklda olish, jami qancha pul kerakligi, uning qayerdan olinishi va harajatlarning qoplanishi, investorlarning daromad olish vaqgi va boshqalar) oʻz ifodasini topadi.

Biznes reja ni ishlab chiqishda tadbirkorning oʻzi („birinchi rahbar"), firma (xoʻjalik)larning mutaxassislari ishtirok etadi, tashqaridan maslahat va tavsiyalar olinadi. Biznes reja ekspertlar koʻrigidan oʻtkaziladi va olingan xulosalarga tayanib Biznes reja yanada mukammallashtiriladi. Biznes reja kredit berish uchun asos boʻlib xizmat qiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Moʻlali botigʻi** — Qizilqumdagi botiq. Navoiy viloyatining Tomdi tumanida, Taxtatov va Yetimtogʻ tizmalarining janubiy etaklarida joylashgan. Janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa yoʻnalgan. Uzunligi 38-42 km, eni 10-30 km. Eng chuqur joyining mutlaqbal. 150 m. Oʻrtacha chuq. 35-40 m. Qadimda bir necha marta dengiz bosgan, neogen davridan boshlab Moʻlali botigʻi qoz. shaklini ola boshlagan. Uchlamchi va toʻrtlamchi davr choʻkindi jinslari qum, gil va qumtoshlardan iborat. Botiqning janubiy qismida tekis, koʻzanakli doʻng, marzali qum shakllari tarkib topgan. Ilgari Moʻlali botigʻidan tuz qazib olingan. Iqlimi keskin kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —2,5°, iyulniki 27—29°. Yillik yogʻin 100— PO mm. Moʻlali botigʻida shoʻrxok, shoʻrtob, taqir, qumli, togʻlarga yaqin joylarda esa shagʻalli tuproqlar uchraydi. Qumli yerlarda iloq, oq saksovul, qandim, astragal, shuvoq, efemerlar, shoʻrxok kumliklarda qora saksovul, qorabaroq, sarsazan, baʼzan, yulgʻun, shohilak tarqalgan. Yovvoyi hayvonlardan boʻri, tulki, kaltakesak, ilon, yumronqoziq, qoʻshoyoq, qumsichqon va boshqa yashaydi. Moʻlali botigʻida qishda va yozda qorakoʻl qoʻylar, yilqi boqiladi. Yaylovlarning mahsuldorligi gektariga 0,5—1 s.

MOʻLDATOV — Ichki Tyanshandagi togʻ tizmasi. Qirgʻizistonda, Soʻnkoʻldan janubida. Gʻarbdan sharqqa choʻzilgan. Koʻkoʻmeren, Soʻnkoʻl va Norin daryolari oraligʻida. Uzunligi 150 km. Eng baland joyi 4100 m. Asosan, ohaktoshdan tuzilgan. Yon bagʻirlarining quyi qismi togʻ dasht oʻsimliklari bilan qoplangan, undan yuqorida qoraqaragʻay, archa va boshqa oʻsadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sajidur Rahmon** (1964-yil 30-dekabrda tugʻilgan) - Bangladeshlik islom olimi va pedagogi. U Hefazat-e-Islam Bangladesh bosh kotibi va Al-Hayatul Ulya Lil-Jamiyatil Qavmiya Bangladesh hamraisi, Qavmi madrasasining oliy hokimiyati a'zosi. U, shuningdek, Befaqul Madarisil Arabiyaning katta vitse-prezidenti, Jamiya Dorul Arkam al-Islomiya va Shayxul Hadis Jamiya Islamiya Yunusiyaning asoschisidir.

Hayotining boshlang'ich davri
-----------------------------

Sajidur Rahmon 1964-yil 30-dekabrda Sharqiy Pokistonning Komilla tumanidagi Brahmanbariyaning Sarail shahridagi Bedtala qishlog‘ida Bengal musulmon oilasida tug'ilgan Uning ota-onasi Muhammad Ali va Oysha begim hisoblanadi. U boshlang'ich ta'limni Brahmanbariya Sadar Upazila shahridagi Natai hukumati boshlang'ich maktabida tamomlagan. 1973-yilda u Jamiya Islamiya Yunusiyaning Yazdham jamoatiga qabul qilingan. 3 yildan so‘ng Birasar Islomiya madrasasiga o‘qishga kirgan. Ushbu madrasadan u viloyat ta'lim boshqarmasi Edaraye Talimiya Brahmanbariya markaziy imtihonida birinchi o'rinni egallagan. So‘ngra "Al-Jamiyatul Ahliya Dorul Ulum Moynul Islom" ga qabul qilingan. U 1984-yilda shu madrasada "Davra-i hadis" kursi(magistrlik)ni tamomlagan.

Faoliyati
---------

O'qishni tugatgandan so'ng, uning faoliyati Al-Jamiya al-Arabiya Nasirul Islom Nazirhatda o'qituvchilik qilishdan boshlangan. Bu madrasada 3 yil dars berganidan soʻng "Al-Jamiyatul Ahliya Dorul Ulum Moynul Islom" ga qoʻshilgan. Xathazari madrasasida 3 yil dars berganidan so‘ng Qatarga ko‘chib o‘tgan. U yerda 3 yil xatiblik qilgan. 1994-yilda mamlakatga qaytganidan so'ng, u Brahmanbariyaning Jamiya Islamiya Yunusiya shahriga muhaddis etib tayinlanadi. Xuddi shu yili u Brahmanbariyaning G'arbiy Medda shahrida Jamiya Dorul Arkam al-Islomiya kompaniyasiga asos solgan. Hozirda ushbu madrasaning mudiri va Yunusiya madrasasining shayxul hadisi sifatida xizmat qilmoqda. U tasavvufda Shoh Ahmad Shofiyning shogirdlaridandir. 

2021-yil 2-noyabrda u Befaqul Madarisil Arabiya katta vitse-prezidenti va Al-Hayatul Ulya Lil-Jamiatil Qavmiya Bangladesh vitse-prezidenti etib saylangan. 29-noyabr kuni u Hefazat-e-Islam Bangladesh bosh kotibi vazifasini bajaruvchi etib saylangan.



1. ↑  „Sajidur Rahman is Permanent secretary general of Hefazat". *Prothom Alo* (6-yanvar 2022-yil).
2. ↑  „Sajidur Rahman is the secretary general of Hefazat". *Somoy TV* (5-yanvar 2022-yil).
3. 1 2  *Hasan, Adiat*. „হেফাজতের ভারপ্রাপ্ত মহাসচিব আল্লামা সাজিদুর রহমানের কর্মময় জীবন". *Ourislam24.com* (30-noyabr 2021-yil).
4. ↑  „কওমি মাদ্রাসা বোর্ডের কো-চেয়ারম্যান শায়খ সাজিদুর রহমান". *Daily Janakhonto*.
5. ↑  „মাওলানা সাজিদুর রহমান হেফাজতের ভারপ্রাপ্ত মহাসচিব". *Daily Inqilab* (29-noyabr 2021-yil).
**Dinara togʻligi** - Bolqon yarim orolning shim.-gʻarbidagi togʻlik. Xorvatiya, Bosniya-Gersegovina, Chernogoriya va Albaniya hududida. Uz. 650 km, eni 230 km. Oʻrtacha balandlikdagi togʻlik, eng baland joyi 2692 m (Yezersa togʻi). Asosiy tizmalar (Velebit, Dinara, Durmitor, Kopaonik va b.) Adriatika dengizi sohili boʻylab, shim.-gʻarbdan jan.sharqqa choʻzilgan, uning eng baland sohil qismi dengizga tik tushgan. Dinara togʻligining shim.-gʻarbiy qismi ohaktoshlardan tashkil topgan, karst keng tarqalgan, sharqiy qismi slanets va qumtoshlardan iborat. Iqlimi sohil qismida subtropik, sharqida moʻʼtadil. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 15—20°, togʻlarda qish sovuq (—18°). Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 2° dan —8° gacha. Yillik yogʻin 1000–3000 mm, Kotora buxtasida 4000 mm gacha, togʻlarda 500–700 mm. Sharqiy qismida dub, qoraqayin va igna bargli oʻrmonlar bor. Dengiz boʻyidagi togʻ yon bagʻirlari butazor, doim yashil oʻrmonlar bilan qoplangan, togʻ tepalarida karstli yalangliklar uchraydi. Dinara togʻligida bir qancha maydonlar davlat qoʻriqxonalari deb eʼlon qilingan. Togʻlikning gʻar-biy. qismida boksit, qoʻngʻir koʻmir, sharqida temir rudasi, mis, qalay, marganets, surma konlari bor.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4091011-8
* NKC: ge138022
* SUDOC: 027270548
* VIAF: 239467640
* en:WorldCat Identities (VIAF orqali): 239467640

 |
**Jasur Murodqulov** — oʻzining lirik va raqsli kompozitsiyalari bilan mashhur boʻlgan oʻzbek estradasining eng yorqin xonandalaridan biri hisoblanadi. U 1996-yil 1-avgustda Oʻzbekistonning Sirdaryo viloyati, Xovos tumani, CHamanzor qishloqchasida tugʻilgan. Onasi uy bekasi, Jasur fizruk yoʻlini tanlaydi.

Faoliyati
---------

Bolalik vaqtida sanʼat shaydosi edi. Shuning uchun ham u musiqa maktabiga boradi, soʻng Oʻzbekiston Davlat Konservatoriyasining Estrada xonandalik fakultetiga oʻqishga kiradi. U ilk ijodini 2009-yildan boshlaydi. Jasurning aytgan barcha qoʻshiqlari xit darajasiga yetmoqda. „Billuram", „Oysha", „Derdiya", „Jon-jon", „Daryolar" va „Yuribmande" qoʻshiqlari barcha qizlarni lol qoldirdi desak mubolagʻa boʻlmaydi. Xonandaning hozirgi kungacha 15dan ortiq qoʻshiq kliplari va „Oysha" nomli albomi muhlislar yuragidan joy oldi. Sanʼat olamiga yaqingagina kirib kelgan boʻlsada, 2010-yil 21-dekabr kuni „Istiqlol sanʼat saroyi" da yakkaxon konsert dasturini namoyish etdi.

Yosh ijrochi oʻz faoliyatini lirik qoʻshiqlar yozishdan boshlagan,Jumagul qoʻshigʻi unga haqiqiy mashhurlik keltirdi. Bu qoʻshiq bolalarga ham, kattalarga ham birdek yoqdi..Sanʼatkor ushbu qoʻshiqni chiqargach, yana bir qoʻshigʻi „Odamning toʻylari"ni yozib oldi. Bu safar ushbu qoʻshiq yanada muvaffaqiyatli boʻldi va barcha muxlislari tomonidan iliq kutib olindi.
Jasur Umirov mast ahvolda 2018-yilning 18-noyabr kuni soat taxminan 3:00 da Captivaʼsida tanishi H.Q.ga pichoq bilan tahdid qildi.
2019-yil 24-aprel kuni Toshkent shahar Olmazor tumani maʼmuriy sudi tomonidan koʻrib chiqilgan. Sud ishi yakunida 15 sutkalik maʼmuriy qamoq jazosini tayinlagan.
Jinoyat ishlari boʻyicha Kattaqoʻrgʻon shahar sudining 2021-yil 2-fevraldagi hukmiga koʻra Jasur Umirov Jinoyat kodeksi ning 118-moddasi (nomusga tegish) 1-qismi bilan aybli deb topilib, unga 5 yil muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlandi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Жасур Умиров: биография, фото, личная жизнь" (Ruscha). *repost* (6-iyun 2021-yil). Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
2. ↑  „Xonanda Jasur Umirov o‘zi yoqtirgan qizni unga erga berishmayotgani uchun o‘z tanishiga tahdid qildi va 15 sutkaga qamaldi" (O'zbekcha). *Daryo* (26-aprel 2019-yil). Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
3. ↑  „Xonanda Jasur Umirov 5 yilga qamaldi" (O'zbekcha). *gazeta* (2-fevral 2021-yil). Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
**Zang kanali** — Surxondaryo viloyatidagi sugʻorish kanali. Uz. 96 km, suv oʻtkazish imkoniyati 85 m3/sek. Kanal Arpapoya qishlogʻi yaqinida Surxondaryodan suv oladi. 3. k. — kadimgi kanallardan biri (taxminan 9—10-asrlarda qazilgan), bir necha marta kayta tiklangan. Hozirgi 3. k. deyarli qadimgi kanal oʻrnida 1912 y. qayta qazilgan. 30-yillarda AngorTallimaron, 50-yillarda Beshqoʻton, Muzrabod massivlari oʻzlashtirilishi bilan kanal uzaytirildi va kengaytirildi. Tallimaron tarmogʻi Muzrabodsoygacha uzaytirildi, 1967 yilda kanalning bosh qismida Jarqoʻrgʻon gidrouzeli qurildi (3. k. shu gidrouzel sistemasiga kiradi). 1972 yilda, Amu-Zang kanali qurilgach, 3. k. Amudaryodan suv ola boshladi. 3. q. Jarqoʻrgʻon, Termiz, Muzrabod tumanlaridagi 60 ming ga yaqin yerni sugʻoradi va Uchkdzil suv omborini suv bilan taʼminlaydi. Kanalning 40 km ga yaqin qismiga beton yotqizilgan. Sugʻorish mavsumidan boshqa davrda kanal suvi Uchkizil suv omboriga beriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zaynulobidin husayniy**, Zaynulobidin bin Muhammad ibn Mahmud alHusayniy (taxminan 1463 — Hirot — taxminan 1519) — musiqa nazariyotchisi, bastakor, sozanda va shoir. Hirotdagi "Ixlosiya" madrasasida riyoziyot, falsafa, musika nazariyasi va badiʼ ilmidan tahsil olgan. Unga musiqadan Xoja Abdulloh Marvarid, badiʼ ilmidan Alisher Navoiy ustodlik qilishgan. Navoiyning buyurtmasi bilan fors tilida "Qonun" (zamonaviy adabiyotda "Qonuni ilmi va amali musiqiy" — "Musiqaning ilmiy va amaliy krnunlari") asarini yozgan. Asar Navoiyga bagʻishlangan qasida va 24 bobdan (soʻnggi ikki bobi saqlanmagan) iborat. J. Sultonov tomonidan topilgan uning yagona nusxasi Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik ilmiy tadqiqot intida saqlanadi. Risola 3. H. yashagan davr musika sanʼatining nazariy va amaliy masalalarini yoritadi. M usiqa istilohoti, jumladan Oʻn ikki makom, vvoza va shoʻʼba tushunchalariga qator anikliklar kiritgan. Oxirgi boblar cholgʻularning sozi va usul turkumlariga bagʻishlangan. Shuningdek, "Qonun"da dutor, uning tuzilishi, sozlanishi va tovush qatorlari xususida ilk maʼlumotlar beradi.<ref>OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</

Manbalar
--------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Koʻzning oʻrta qatlami (qon tomirli) yoki uveal trakt (tunica vasculosa) uch qismdan iborat:rangdor parda (iris), kipriksimon tana (corpus cilliare) va xorioidea

Rangdor parda
-------------

• Rangdor parda- koʻz uchun avtomatik diafragma vazifasini bajaradi. Rangdor pardaning qalinligi atigi 0,2-0,4 mm, ingichkalashgan qismi — bu kipriksimon tanaga oʻtish joyida, bu qismida travmalar paytida rangdor parda uzilib ketishi mumkin (iridodializ). Rangdor parda biriktiruvchi toʻqima stromasidan, qon tomirlaridan, epiteliydan, rangdor pardani oldingi qismini qoplaydigan epiteliydan va orqa tomonda pigment epiteliysining ikki qatlamidan iborat boʻlib bu uning shaffofligini taʼminlaydi. Rangdor parda stromasi tarkibida koʻplab xromatofor hujayralar mavjud boʻlib, ulardagi melanin miqdori koʻzning rangini paydo qiladi. Rangdor pardada sezgir nerv tolalari nisbatan kam boʻlib, shuning uchun rangdor pardaning yalligʻlanish kasalliklari yengil ogʻriq bilan kechadi.

Qorachiq
--------

Qorachiq-rangdor parda markazidagi dumaloq teshik. Uning diametrini oʻzgartirishi rangdor parda hisobiga, toʻr pardaga tushuvchi yorugʻlik nurlari oqimini tartibga soladi. Qorachiqning oʻlchami rangdor pardadagi sfinkter va dilatator silliq mushaklar harakati tufayli oʻzgaradi. Bu sfinkter muskul tolalalari uzuksimon joylashgan boʻlib koʻzni harakatlantiruvchi nerv parasimpatik innervatsiyasini qabul qiladi. Radial dilatator tolalar yuqorigi boʻyin simpatik tuguni tomonidan innervatsiyalanadi.

Kipriksimon tana
----------------

Kipriksimon tana — eni 8 mm dan iborat qalin tasma shaklida bo‘lib, sklera ostida joylashgan. Uning rangi qora va yuzasi ko‘p miqdordagi kipriksimon ingichka bo‘rtiqchalardan iborat. Kipriksimon tananing orqa qismi notekis tishsimon tana orqali xususiy tomirli pardaga o‘tib ketadi. Xususiy tomirli pardada pigment hujayralari juda ko‘p. Uning orqa markaziy qismi ko‘ruv nervi tashqi pardasi yaqinida tugallanadi. Xorioideya-uveal traktni orqa qismi hisoblanib kipriksimon tanadan tishsimon liniya orqali ajralib turadi. Xorioideya bir nechta tomirli qavatdan tashkil topgan. Xoriokapillyarlar keng qatlami toʻr pardaga yopishib turadi va toʻr pardadan ingichka Brux membranasi orqali ajralib turadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Muxamadiyev*. Uveal trakt*, Toshkent, 2020 — 41-42 bet. ISBN 418-499-08-2020.
2. ↑  Yuldasheva*. Ko'z anatomiyasi*, 6, Toshkent, 2017 — 9-10 bet. ISBN 978-9943-05-869-9.
**Oxunboboyev nomidagi kanal** — Namangan viloyatidagi magistral kanali. Uzunligi 48 km. Suv oʻtkazish imkoni-yati 70 m³/s. Sirdaryodan toʻgʻonsiz suv oladi, suvning oʻzi oqib oʻtadi. Qoradaryodan suv oluvchi Oʻrolamin, Mahman va Eshonbobo kanallari birlashtirilib, rekonstruksiya qilingach, 1930-yilda ishga tushirilgan. Uning yangi bosh inshooti Sirdaryoning Mingbuloqburni yaqinida barpo etilgan (1964). Kanal trassasi bosh qismida Sariqsuv kollektorini kesib oʻtadi. Mazgil oʻzani orqali, soʻngra qoʻriq yerdan oqadi. Namangan viloyatining Toʻraqoʻrgʻon, Uchqoʻrgʻon, Pop, Uychi, Namangan tu-manlaridagi 40 ming gektarga yaqin yer sugʻoriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vassalning Vak qal’asi** (nemis. 1940-yil 25-dekabrda tashkil etilgan. Vao vasallilinnus) — Estoniyaning Sharqiy qismidagi oʻrta asr baron donjoni.

Tarix
-----

Taxminan XIV asrning 2-yarmida qurilgan boʻlsa-da, qal’a haqidagi birinchi ishonchli yozma maʼlumotlar 1442-yilga tegishli boʻlib, XVIII asrda bir nechta xoʻjalik binolari saqlanib qolgan atrofdagi mulk (Cape) Rennenkampfga tegishli edi. 1986-yilda qal’a Vao kolxozi boshqaruvi tashabbusi bilan qayta tiklandi.

Tavsif
------

Qal’a podval va binolarga ega boʻlgan uch qavatli minoradan iborat edi. Minoraning podvali va birinchi qavati arklar bilan qoplangan, ikkinchisi va uchinchisi yogʻoch taxta bilan qoplangan. Ikki pastki qavatda gumbazli shiftlar bor edi. Ikkinchi qavat vakillik, uchinchi turar joy, toʻrtinchisi mudofaa maqsadlarida xizmat qilgan. Qal’aning ikkinchi qavati ishlashga moʻljallangan edi. Uchinchi qavatda hojatxona (danzker), hammom xonasi, ibodatxona va kamin mavjud. Toʻrtinchi qavatda har ikki tomonda shisha va panjarasiz uchta ochilish bor edi. Devorning qalinligida interstitsial narvon mavjud. Minora oʻlchamlari 9,6 — 10,1 m, balandligi 13,1 m, devor qalinligi 1,3 — 2,4 m.minora mahalliy ohaktoshdan qurilgan.

Qal’aning ichki qismi oʻrta asrlar ruhida yaratilgan-xonaning oʻrtasida toʻngʻiz terisi bilan qoplangan stullar mavjud. devor va shipga metall lampalar oʻrnatilgan va derazalar 1998-2002-yillarda yaratilgan rangli vitrajlar bilan bezatilgan. Minora yuqori qavatining devorlarida Muallif Eve Veermyae rasmlari joylashgan.

Manzil
------

Manor Park. Koordinatalari: 59,10083 ° Shimoliy kenglik va 26,19333 ° Sharqiy uzunlik.

Havolalar
---------

* Estoniya Manor Portalidagi Vao qal’asi va Manor
Texnoekologiya (sanʼat, mahorat) — texnologik faoliyatning atrof-muhitga taʼsiri va uning manbalarini o‘rganadigan ekologiya bo‘limi Voysitskiy A. P. Texnoekologіya : pіdruchnik / Voysitskiy A. P. Dubrovskiy V. P. Bogolyubov V. M. ; za red. V. M. Bogolyubova. − K. : Agrarna osvіta, 2009. — 533 s. Bu inson faoliyatining energetika,ekologiya, Energetika 
sanoat, Sanoat qishloq xo‘jaligi, Qishloq xo‘jaligi transporti, harbiy ishlar, Transport,fan va boshqalar kabi obyektlar bilan bog‘liq bo‘lgan Fan ekologiyaning amaliy yo‘nalishlari hisoblanadi.

Texnoekologiya turli soha va obyektlarning atrof-muhitga, inson salomatligiga taʼsiri hajmi, mexanizmlari va oqibatlarini, tabiiy resurslardan foydalanishning o‘ziga xos xususiyatlarini belgilaydi, Tabiatni muhofaza qilish tabiat bilan bog‘liq bo‘lgan  hatti-harakatlarning qoidalarini va tabiatni muhofaza qilishning texnik vositalarini ishlab chiqadi, chiqindilarni qayta ishlash muammolari, ishlab chiqarish va vayron qilingan ekotizimlarni qayta tiklash, ishlab chiqarishni modernizatsiyalash bilan shug‘ullanadi.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Oʻtish: Saytda Harakatlanish, QidiruvOʻtish: Saytda Harakatlanish, QidiruvOʻtish: Saytda Harakatlanish, QidiruvV.Oʻtish: saytda harakatlanish, qidiruv
* Texnik: navch. siyosiy. talabalar uchun. oʻtish: saytda harakatlanish, qidiruv navch. yopiq. / V. M. Udod, V. V. Trofimovich, O. S. Voloshkina, O. M. Trofimchuk; M-vo osviti i nauki Ukrainy, Nats. oʻtish: saytda harakatlanish, qidiruv Ukraina fanlar, Kiïvskiy nats. un-t im. T. Shevchenko. — K. 2007. Oʻtish: saytda harakatlanish, qidiruv
**Malakka Xitoy masjidi** (malaycha: *Masjid Cina Negeri Melaka* Jawi: msjd chynạ nđry mlạk; xitoycha: 马六甲华人清真寺) — Malayziyaning, Malakka viloyati, Markaziy Malakka tumani, Krubong shahridagi xitoycha uslubda qurilgan masjid. Bino Malayziyadagi Sulton Ismoil Petra va Perakdagi masjidlardan keyin xitoy me'morchiligi asosida qurilgan uchinchi masjid hisoblanadi. Masjid dizayni Malakka Xitoy musulmonlari uyushmasi (Pertim) tomonidan ishlab chiqilgan. Inshootning qurilish byudjeti 2011-yil oktyabr oyida Bosh vazir o'rinbosari Muhyiddin Yasin tomonidan tasdiqlangan, uning qurilish ishlari 2012-yil avgust oyida Warisan Harmoni Construction Sdn. Bhd. tomonidan boshlab berilgan va 2014-yilning aprel oyida yakunlangan. Masjidning qurilishi uchun sarf qilinadigan mablag'ning 7.5 million ringiti federal hukumat tomonidan, qolgani esa Pertim va jamoatchilik tomonidan taqdim etilgan.

Masjid dizayni Xitoyning Pekin, Shanxay va Sian shahridagi bir nechta masjidlarning me'moriy dizayni uyg'unlashuvidan iborat. Masjidda xitoy xattotligi va noyob Xitoy me'morchiliging guvohi bo'lish mumkin. Inshoot bitta minora va ikkita gumbazga ega bo'lib, ichki qismida asosiy namozxona, kutubxona, zal, idoralar, hovuzlar va restoran mavjud. Binoning umumiy maydoni 2.8 gektarni (300 000 kv. ft) tashkil qiladi. Masjidga bir vaqtning o'zida 2000 tagacha namozxon tashrif buyurishi mumkin.

 Malakka Xitoy masjidining namozxonasi

Manbalar
--------

1. ↑  „Ethnic-based mosques do not undermine Muslim solidarity, says group". *themalaysianinsider.com*. 10-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-iyun 2015-yil.
2. ↑  *Baharudin, Norizzah*. „Masjid Cina Melaka ada kembar di Beijing, Shanghai dan Xian" (ms). *BH Online* (9-avgust 2016-yil). Qaraldi: 16-noyabr 2021-yil.
3. ↑  *Suzane.* „Malacca Chinese Mosque". *Let's Go Holiday* (21-may 2019-yil). Qaraldi: 16-noyabr 2021-yil.
4. ↑  *Leong.* „GO: Melaka Mosques". *New Straits Times* (1-iyun 2017-yil). Qaraldi: 17-mart 2020-yil.
Bu maqola **Qarabagh District, Ghazni** haqidadir. bilan adashtirmang.
**Qorabog' tumani** Afg'onistonning Kobul shahridan 50 kilometr shimolda va Bagram aviabazasidan 20 kilometr janubi-sharqda joylashgan bo'lib, tumani Kobul viloyati tarkibiga kiradi va Kobul va Parvon viloyati o'rtasidagi yo'lda joylashgan. Uning 15 000 aholisi bor, kelajakda yana 19 000 kishi Pokiston va Erondan qaytishi kutilmoqda (2002- yil UNHCR rasmiy maʼlumotlariga koʻra). 2002- yil holatiga ko'ra, aholining taxminan 60% tojiklar va 40% pushtunlardir.

Qorabogʻ tumani shimolda Guldara va Istalif tumanlari, janub va sharqda Parvon viloyati, janubda Deh Sabz va Qalakan tumanlari bilan chegaradosh hisoblanadi.

Bosh qarorgohi tumanning gʻarbiy qismida joylashgan , Qora Bogʻ shahridir. Butun tuman jiddiy zarar ko'rdi. Urushlar davomida barcha qishloq xoʻjaligi, sogʻliqni saqlash va taʼlim infratuzilmalari vayron boʻlgan. Ko'p odamlar tumandan qochib ketishdi. Bu tuman Afgʻonistonda yetishtiriladigan mayizning 9 foizini ishlab chiqaradi, uning aholisining aksariyati yirik uzumzorlarga ega.

Yana qarang
-----------

* Afg'oniston tumanlari
* Qora Bogʻ, Kobul viloyati
* Kobul viloyati

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  UNHCR profile for Qarabagh District

Havolalar
---------

* Qorabogʻ tumani xaritasi (Manba: AIMS)
* Aholi soni

Andoza:Districts of KabulAndoza:Kabul Province

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* LCCN: n98005827
* VIAF: 125665188
* en:WorldCat Identities (VIAF orqali): 125665188

 |
**Satlaj**, Sutlej (quyi qismida Panjnad) — Pokiston, Hindiston va Xitoydagi daryo, Hind daryosining eng katta (chap) irmogʻi. Uz. 1450 km, havzasining maydoni 395 ming km². Tibet togʻligidagi Kaylak tizmasidan boshlanadi. Himolay togʻlarining shim. etagidagi tor daralardan oʻtgach, Panjob tekisligidan oqadi. Yirik irmoklari: Bias va Chinob. Oʻrtacha suv sarfi Rupar sh. yaqinida 500 m³/sek. yoz oylarida 20 ming m³/sek.ga yetadi. Suv oqimini tartibga solish maqsadida toʻgʻonlar, togʻlardan tekislikka chiqqan qismida BhaqraNangal gidrotexnika kompleksi qurilgan. Daryo suvidan sugʻorishda foydalaniladi. Ayrim qismlarida kema qatnaydi. S boʻyida Nangal, Bahavalpur sh.lari joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Massaning saqlanish qonuni** — 1) kimyoda (Lomonosov — Lavuazye qonuni) — kimyoviy reaksiyaga kirishgan moddalar massalarining yigʻindisi reaksiya mahsulotlari yigʻindisiga teng. Massaning saqlanish qonuniq. kimyo fani va amaliyoti uchun nihoyatda muhim ahamiyatga ega. Moddalarning oʻzgarishi toʻgʻrisidagi butun taʼlimot ana shu qonunga asoslanadi; 2)fizikada — har qanday fizik jarayonda yoki muayyan jara-yonlar guruxida baʼzi fizik kattaliklarning miqdoriy qiymatlari vaqt mobaynida oʻzgarmaydigan fizika qonuniyatlari. Ajratib qoʻyilgan har qanday fizik sistema uchun energiya, impuls, harakat miqdori momenti, elektr zaryadining saqlanish krnunlari muhim hisoblanadi. Energiyaning saqlanish qonuni, impulsning saqlanish qonuni va momentning saqlanish kr-nuni hamma jarayonlar uchun umumiydir. Mas, ajiblikning saqlanish qonuni, juftlikning saqlanish qonuni shunday krnunlar jumlasiga kiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Kampoong Kling masjidining namoz oʻqish zali
**Kampung Kling masjidi** (ayrim manbalarda *Kampong Keling masjidi* deb ham yoziladi; malaycha: *Masjid Kampung Kling*) – Malayziyaning Malakka shahridagi eski masjid. Bino *Jalan Tukang Emasda* (Goldsmith koʻchasi) joylashgan boʻlib, *Sri Poyatha Moorthi* va *Cheng Hoon Teng* ibodatxonasiga yaqinligi sababli Garmoniya koʻchasi (Harmony Street) deb ham ataladi.

Tarixi
------

1748-yilda hind musulmon savdogarlari tomonidan bunyod etilgan inshoot dastlab yogʻochdan qurilgan boʻlib, 1872-yilda gʻishtdan qayta ishlangan. Masjid Malakkadagi anʼanaviy masjidlardan biri boʻlib, hali ham oʻzining original dizaynini saqlab qolgan. Masjidning meʼmoriy dizayni Sumatra, Xitoy, Hindu va mahalliy malaylar oʻrtasidagi belgi hisoblanadi. Minora (ibodatxonaga oʻxshash), tahorat oladigan havza va kirish arki bosh bino bilan bir vaqtda qurilgan. Hind savdogarlari *Kampung Kling* deb nomlanuvchi qishloqdan kelib chiqqani uchun ham masjidga aynan shu nom berilgan.

Arxitekturasi
-------------

Shuningdek, masjidda ingliz va portugal sirlangan koshinlari, asosiy namoz oʻqish zalida nosimmetrik ravoqli ion orderi asosida bunyod etilgan ustunlar, Viktoriya qandili, hind va xitoy uslubidagi oʻymakorlik naqshlari ishlangan yogʻoch minbar hamda namozdan oldin tahorat oladigan joyda mavr choʻyandan qurilgan atrofni yoritib turuvchi chiroq ustunlari ham mavjud. 1990-yillarda Muzeylar va qadimiy ashyolar boshqarmasi masjidda konservatsiya ishlarini amalga oshirgan.

Kampung Kling masjidi Yaqin Sharq mamlakatlaridagi kabi toʻrtburchak yoki olti burchakli asosda emas, balki kvadrat asosda qurilgan. Veranda maydoni Korinf ustunlari bilan bezatilgan va namoz oʻqish zalini oʻrab olgan. Korinf ustunlari, shuningdek, minbar maydoni va namoz oʻqish zali oʻrtasidagi ajralishni ham belgilaydi.

Kampung Kling masjidida ham xuddi Kampung Hulu masjididagi kabi uch qavatli tom qurilgan. Bino tomini masjid oʻrtasida joylashgan 4 ta ustun mustahkamlab turadi. Ulardan tashqari yana 8 ta kichik ustunlar ham oʻrnatilgan.

1868-yilda masjid va minora atrofi baland devor bilan oʻralgan.

Masjidning tomi, pol va devorlarini bezash uchun Xitoydan keramik plitkalar keltirilgan. Eshiklar, derazalar va tomning chetidagi bezaklari ham Xitoy bezaklaridan taʼsrilangan holda yaratilgan. Yevropa meʼmorchiligining taʼsirini, ayniqsa, masjidning ichki devorlari uchun qoʻllanilgan gipsli suvoqlarda koʻrish mumkin. Masjidning beton minorasi gʻarbiy qanotda bosh binodan alohida, tahorat joyi janubiy qanotda joylashgan.

Ekskursiya
----------

Masjid tashrif buyuruvchilar uchun hamisha ochiq. Shu bilan birga, mehmonlardan musulmonlarning kiyinish uslubiga mos keladigan libos kiyishlari talab qilinadi, yaʼni erkaklar tizzalarini yopadigan shimlar, ayollar esa hijob yoki roʻmol oʻrashlari lozim. Belgilangan talabga mos keluvchi liboslarni kiymagan mehmonlarga masjid tomonidan maxsus kiyimlar beriladi. Biroq namozxonaga musulmon boʻlmaganlarning kirishi mumkin emas.

Manbalar
--------

1. ↑  „MASJID KAMPUNG KLING, BANDARAYA MELAKA".
2. ↑  „Kampung Kling Mosque".

Havolalar
---------

* Kampung Kling masjidi (archnet.org)
**Moʻgʻultogʻ** (xitoycha: 莫卧儿塔格, 莫高勒套)— Qurama tizmasining janubi-gʻarbidagi togʻ. Oʻzbekiston va Tojikiston chegarasida joylashgan. Jan.-gʻarbdan Shimoli-sharqqa yoʻnalgan. Qurama tizmasining gʻarbiy tarmoqlari boʻlmish Oltintopgan va Qoramozor tizmalaridan Mirzarabot beli bilan ajralgan. Jan.-gʻarbiy etaklari Sirdaryo vodiysiga tutashadi. Uz. 85 km chamasida. Eng baland joyi 1624 m (Moʻzbek togʻi), janubi-gʻarbda Katta Supa togʻi (balandligi 1277 m gacha) mavjud. Togʻ kuchli parchalangan, yalangʻoch, qoyali yon bagʻirlarida yozda qurib qoladigan chuqur soy koʻp. Ular nuragan jins parchalari bilan qoplangan. Etaklari keng prolyuvial shleyflar bilan band. Geologik tuzilishida quyi silur davrining granitli, filitli slanetslari, qumtoshlari, shuningdek, yuqori devon quyi karbon davrlarining ohaktoshlari va marmar toshlari ishtirok etgan.

M.da Mozorbel, Chingildi, Daxchal dovonlari bor. Yiliga 200–250 mm yogʻin tushadi. 1200 m balandlikkacha boʻz tuproqlarda efemerlar (rang, qoʻngʻirbosh), undan yuqorida yuvilgan jigarrang tuproqlarda turli oʻtli bugʻdoy-iqzorlar siyrak holda uchraydi. Togʻ etagida Kattaayri, Choruhdayra qishloklari joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Siren (maʼnolari).

**Sirenlar**, dengiz sigirlari (Sirenia) — suvda yashaydigan sut emizuvchi hayvonlar turkumi. Gavdasi urchuqsimon, dum suzgichi gorizontal joylashgan. Uz. 6 m gacha, ogʻirligi 400 kg gacha. Oldingi oyoqlari kurak shaklida, orqa oyoqlari boʻlmaydi; boshi kichik, tumshugʻi toʻmtoq; eshitish va hid bilish organlari yaxshi rivojlangan. Burun teshiklarida klapan bor, quloq suprasi va jun qoplami boʻlmaydi. Tishlari reduksiyaga uchragan; faqat yassi oziq tishlari (2 ta dan 8 ta gacha) rivojlangan. Ayrim turlarining tishlari butunlay yoʻq. Oshkrzoni 2 qismdan iborat. Sut bezlari soʻrgichi bir juft. Teri osti yogʻ qatlami ancha qalin. S. tropik dengizlarining qirgʻoklariga yaqin seroʻt joylarida hamda Osiyo, Afrika, Avstraliya va Amerikadagi yirik daryolarda yashaydi. 2 ta oila (lamantinlar, dyugonlar)ga mansub 4 turi uchraydi. Suv tubidagi oʻsimliklar bilan oziqlanadi. Goʻshti, yogi va terisi uchun ovlanadi. Soni kamayib bormoqda. Barcha turlari Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan. 1741 yilda akad. Steller Komandor orollarida S.ning boshqa yirik turini topgan. Bu hayvon uning nomi bilan steller sigiri deb atalgan. Goʻshti va yogi uchun koʻplab ovlanishi tufayli yoʻqboʻlib ketgan. Oxirgi steller sigiri 1768 yilda, yaʼni Steller uni topgandan soʻng atigi 27 yil oʻtgach, otib oʻldirilgan.

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Lucy Worsley** OBE (talaffuzi: „Lucy Worsley", 1973-yil 18-dekabrda tugʻilgan) — britaniyalik tarixchi, yozuvchi, kurator va teleboshlovchi. U tarixiy qirollik saroylarida qoʻshma bosh kurator, lekin koʻproq BBC televideniyesining tarixiy mavzulardagi seriallari boshlovchisi sifatida tanilgan.

Erta hayot va taʼlim
--------------------

Worsley Berkshire shtatining Reading shahrida Peter va Enid (niyasi Kay) Worsley *oilasida tugʻilgan*. Uning otasi Reading universitetida geologiyadan dars bergan, onasi esa taʼlim siyosati va amaliyoti boʻyicha maslahatchi boʻlgan. Universitetga borishdan oldin Worsley The Abbey School, Reading, Sent-Bartolomey maktabi, Nyuberi va West Bridgford maktabi, Nottingemda oʻqigan. U Oksforddagi Nyu-kollejda qadimiy va zamonaviy tarix boʻyicha tahsil olgan, 1995-yilda bakalavr darajasini birinchi darajali imtiyozli diplom bilan tugatgan. 2001-yilda u Sasseks universitetining DPhil darajasiga sazovor boʻldi.

Faoliyati
---------

Worsley oʻz faoliyatini 1995-yilning yozida Abingdon yaqinidagi Milton Manorda tarixiy uy kuratori sifatida boshlagan. Qadimgi binolarni himoya qilish jamiyatida ishlashdan oldin. 1996-yildan 2002-yilgacha u Sharqiy Midlendlar mintaqasidagi ingliz merosi tarixiy binolarining inspektori boʻlgan. Oʻsha vaqt davomida u Nyukaslning 1-gersogi Uilyam Kavendishning hayotini oʻrgandi va uning uyi Bolsover qal’asiga ingliz merosi qoʻllanmasini yozdi. 2001-yilda u *The First Duke of Newcastle, 1593—1676-yillardagi William Kavendishning arxitektura homiyligi* mavzusidagi dissertatsiyasi uchun Sasseks universitetidan DPhil darajasiga sazovor boʻldi. Tezis keyinchalik Vorslining „*Cavalier: A Tale of Chivalry, Passion and Great Houses*" kitobiga aylantirildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Woods, Judith. „Dr Lucy Worsley: 'I'm just an historian who wandered into TV'". *Daily Telegraph* (13-aprel 2011-yil). 24-iyun 2012-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 1-aprel 2013-yil.
2. 1 2  „BBC4: A very British Murder with Lucy Worsley".
3. ↑  SPAB News, Vol. 18. no. 2, 1997
4. ↑  „Milton Manor – Lucy Worsley".  LucyWorsley.com. 2014-yil 14-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 13-may 2014-yil.
5. ↑  Spencer, Charles. „Cavalier: a tale of chivalry, passion and great houses, by Lucy Worsley". *The Independent on Sunday* (26-avgust 2007-yil). Qaraldi: 24-sentabr 2013-yil.
**Madina islom universiteti** (arabcha: ) — Saudiya Arabistonining Madina shahrida joylashgan eng yirik va nufuzli islom universitetlaridan biri. 

Saudiya Arabistoni Podshohining 11-sonli farmoni bilan 1961-yil 6-sentabrda (25-Rabiulavval 1381-hijriy) Madinada tashkil etilgan. Universitetda darslar oʻsha yilning 11-noyabrida boshlangan. Universitetda 16 ming talaba va 1434 nafar professor-o‘qituvchilar (2017). Oʻquv rejasiga dunyoviy fanlarni kiritgan boshqa islom universitetlaridan farqli oʻlaroq, Madina universitetida faqat diniy fanlar: Qurʼonshunoslik, fiqh, hadisshunoslik, daʼvat va din asoslari hamda arab tili taʼlim beriladi.

Arab tilini bilmaydiganlar uchun universitet ikki yillik tayyorgarlik kurslarini taklif etadi. Taʼlim 4 yil davom etadi. Universitetni tamomlagandan so'ng talabaga bakalavr unvoni beriladi. Shuningdek, islom fanlari magistri va islom fanlari doktori ilmiy darajasini olish uchun keyingi taʼlim olish imkoniyatini beriladi.

Talabalarga davlat stipendiyasi to'lanadi. Ular bepul uy-joy bilan ta'minlanadi. Uyga qaytish uchun aviachiptalar beriladi. Har bir talaba universitet hisobidan bir marta Makkaga Haj qilish huquqiga ega. Har kuni asr namozidan keyin, shuningdek, juma kuni bepul avtobuslar universitet binosidan chiqib, talabalarni Al-Masjid an-Nabaviy masjidiga olib boradi. Xufton namozidan keyin talabalar universitetga qaytariladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Об университете" (ar). *Официальный сайт ИУМ*. 18-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-yanvar 2022-yil.
2. ↑  „Главная страница" (ar). *Официальный сайт ИУМ*. 12-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-yanvar 2022-yil.
3. 1 2  „Исламский университет Медины".  muslim-info.com (28-dekabr 2013-yil). 8-avgust 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyul 2014-yil.
4. ↑  „University of Madinah". 5-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyul 2014-yil.
**Denge bezgagi** (inglizcha: *dandy* soʻzining oʻzgargan varianti) — oʻtkir transmissiv virusli kasallik. Denge bezgagini keltirib chiqaruvchi viruslar arboviruslarga mansub boʻlib, Flavivirus urugʻining (B antigen guruhining arboviruslari) Flaviviridae oilasiga mansub.
Bezgak, intoksikatsiya, mialgiya, artralgiya, toshma toshishi va limfa tugunlarining kattalashishi bilan kechadi. Denge bezgagining ayrim variantlarida gemorragik sindrom rivojlanadi. Odatda kasallikdan tiklanish ikki kundan yetti kungacha davom etadi. Kam uchraydigan hollarda kasallik qon ketishi, trombotsitlar bosimininf pasayishi, qon plazmasi oqishi yoki denge shokini keltirib chiqaruvchi **katta denge bezgagi** yoki **gemorragik denge bezgagi**ga aylanib ketishi mumkin. Bunda qon bosimi xavfli darajada pasayib ketadi.

Tarqalishi
----------

2021-yil mart oyida Peruda denge bezgagi tarqaldi, hukumat aholini kasallik yuqishining eng yuqori xavf darajasidan ogohlantirdi. 2021-yil boshidan buyon mamlakatda 12 000 kishi denge bezgagini yuqtirib olgani, ulardan 7 nafari kasallik oqibatida vafot etgani xabar qilindi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Neglected Tropical Diseases". *cdc.gov* (6-iyun 2011-yil). 4-dekabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-noyabr 2014-yil.
2. 1 2 3  „Dengue and severe dengue Fact sheet N°117". *WHO* (1-may 2015-yil). 2-sentyabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-fevral 2016-yil.
3. 1 2  *Kularatne S.A.* Dengue fever(ingl.) // The BMJ. — 2015. — September (Andoza:Бсокр). — Andoza:Бсокр. — DOI:10.1136/bmj.h4661. — PMID 26374064.
4. ↑  „Перуда денге безгаги тарқалди". *Bugun.uz*. Qaraldi: 2021 йил 23 март.

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BNE: XX535983
* BnF: cb11946040c (maʼlumot)
* GND: 4149075-7
* LCCN: sh85036728
* NDL: 00561310
* NKC: ph258170
* NSK: 006463860

 |