Munozara paytida ayolga ishora qilayotgan erkak
**Koʻrsatkich barmogʻi** (shuningdek, **koʻrsatkich barmogʻi** **, birinchi barmoq** , **ikkinchi barmoq** , **koʻrsatkich barmogʻi**, **tetik barmogʻi**, **digitus secundus,** **digitus II** va boshqa koʻplab atamalar ham yuritiladi) inson qoʻlining ikkinchi barmogʻidir. Bosh barmogʻi va oʻrta barmoq oʻrtasida joylashgan. Bu odatda qoʻlning eng epchil va sezgir barmogʻidir. U oʻrta barmoqdan va uzuk barmogʻidan qisqaroq yoki uzunroq boʻladi (barmoqlar nisbatiga qarang).

Kelib chiqishi
--------------

"Koʻrsatkich barmogʻi" asil holicha „koʻrsatuvchi barmoq" degan maʼnoni anglatadi, xuddi shu lotincha manbadan uning anatomik nomlari „koʻrsatkich barmogʻi" va „ikkinchi raqam"dir.

Koʻrsatkich barmogʻi uchta falanj suyagiga ega. U hech qanday mushaklarni oʻz ichiga olmaydi, lekin tendonlarning suyaklarga biriktirilishi orqali qoʻlning mushaklari tomonidan boshqariladi.

Foydalanilishi
--------------

Vertikal tutilgan yolgʻiz koʻrsatkich barmogʻi koʻpincha 1 raqamini ifodalash uchun ishlatiladi (barmoqlarni sanash madaniyatlarda farq qilishi mumkin). Bu barmoq maslahat imo-ishorasi boʻlishi ham mumkin. Qo‘l kaftini tashqariga chiqarib, bosh va o‘rta barmoqlar teginish bilan Amerika imo-ishora tili alifbosidagi *d* harfini ifodalaydi.

### Ishora belgisi

Koʻrsatkich barmogʻi bilan ishora qilish narsani, shaxsni, joyni yoki ob’ektni koʻrsatish yoki aniqlash uchun ishlatilishi mumkin.

Taxminan bir yoshga toʻlgan chaqaloqlar oʻz fikrlarni, shu jumladan qiziqish, istak va maʼlumotni bildirishni boshlaydilar. Inson chaqaloqlarida ishora qilish aql nazariyasini yoki boshqa odamlar nima oʻylayotganini tushunish qobiliyatini namoyish qilishi mumkin. Bu imo-ishora inson tilining rivojlanishi uchun asos boʻlishi mumkin.

Primatlar oʻz fikirlarini boshqalarga yetkazib bera olmaydi. Shuning uchun ular ishora tilidan foydalanishadi. Boshqa hayvonlar yaʼni, korvidlar, itlar va fillar  barmoq bilan ishora qilishni tushunishadi.

Baʼzi madaniyatlarda, xususan, Janubi-Sharqiy Osiyodagi Malayziya va Yavada koʻrsatkich barmogʻi bilan ishora qilish qoʻpol hisoblanadi, shuning uchun uning oʻrniga bosh barmoqni ishlati.

### Islomda koʻrsatkich barmogʻi

Islomda koʻrsatkich barmogʻini koʻtarish tavhidni (taẘḥīd) bildiradi, yaʼni Xudoning yagonaligini bildiradi. Alloh taoloning birligini ifodalash uchun ishlatiladi („Allohdan o‘zga iloh yo‘q"). 

Arab tilida koʻrsatkich barmoq musabbiha (musabđḥḩ) deb ataladi, asosan al-musabbiha (ạl̊musabđḥḩ) deb ataladi. Baʼzan as-sabbāha (ạlsabّạḥḩ) shaklida ham ishlatiladi. Arab tilidagi koʻrsatkich barmogʻi soʻzi bilan bir xil maʼnoga ega boʻlgan arab tilidagi sabaḥa feʼli "Subhana Alloh "(sub̊ḭạna ạllh) deyish orqali Xudoni ulugʻlash yoki ulugʻlash maʼnosini bildiradi.

### Qadimgi astronomiyada koʻrsatkich barmogʻ

GPS va kompas paydo boʻlishidan oldin, qadimgi odamlar tungi vaqtda yulduzlar yordamida ob’ektlarning yoʻnalishini belgilash uchun koʻrsatkich barmogʻidan foydalanganlar.

Sanʼatdagi imo-ishoralar
------------------------

Koʻrsatkich barmogʻi yuqoriga qaralganlihi, taʼlim hokimiyatining belgisidir. Bu Rafael tomonidan Afina maktabida Platonning tasvirida koʻrsatilgan.

|  |  |
| --- | --- |
| Plato detail from the School of Athens Platon, Afina maktabining tafsiloti, Rafael, 1509 yil  | Detail from The Creation of Adam, a fresco painting by Michelangelo Odam Atoning yaratilishidan tafsilot, Mikelanjelo, 1512 yil |

Zamonaviy badiiy konventsiyada tomoshabinga ishora qiluvchi koʻrsatkich barmoq buyruq yoki chaqiruv shaklida boʻladi. Buning ikkita mashhur misoli — Birinchi jahon urushi paytida Buyuk Britaniya va Qoʻshma Shtatlar tomonidan qoʻllanilgan ishga olish plakatlaridir.

|  |  |
| --- | --- |
| Britons Lord Kitchener wants you Ishga qabul qilish plakati, Alfred Lite, 1914 yil  | Uncle Sam wants you Ishga qabul qilish afishasi, Jeyms Montgomeri Flagg, 1917 yil |

Yana qarang
-----------

* Raqamlar nisbati, koʻrsatkich va halqa barmogʻining qiyosiy uzunligi va bachadondagi androgen darajasi
* Extensor indisis mushaklari
* Barmoq (aniqlash)
* Indeks (tipografiya)

Manbalar
--------

1. ↑  „forefinger - definition of forefinger in English | Oxford Dictionaries". *Oxford Dictionaries | English*. 25-sentabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyun 2017-yil.
2. ↑  „first finger - definition of first finger in English | Oxford Dictionaries". *Oxford Dictionaries | English*. 25-sentabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyun 2017-yil.
3. ↑  „second finger". *Medical Dictionary*. Qaraldi: 17-avgust 2022-yil.
4. ↑  *Gary Imai.* „Gestures: Body Language and Nonverbal Communication". 31-mart 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-noyabr 2009-yil.
5. ↑  *Day.* „Research on babies and pointing reveals the action's importance". *Slate* (26-mart 2013-yil). Qaraldi: 25-aprel 2013-yil.
6. ↑  Kirchhofer, Katharina C.; Zimmermann, Felizitas; Kaminski, Juliane; Tomasello, Michael (2012). "Dogs (*Canis familiaris*), but Not Chimpanzees (*Pan troglodytes*), Understand Imperative Pointing". *PLOS ONE* **7** (2): e30913. doi:10.1371/journal.pone.0030913. PMID 22347411. PMC 3275610. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3275610.
7. ↑  Goodman, M.; Sterner, K. N.; Islam, M.; Uddin, M.; Sherwood, C. C.; Hof, P. R.; Hou, Z. C.; Lipovich, L. *et al*. (2009). "Phylogenomic analyses reveal convergent patterns of adaptive evolution in elephant and human ancestries". *Proceedings of the National Academy of Sciences* **106** (49): 20824–9. doi:10.1073/pnas.0911239106. PMID 19926857. PMC 2791620. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2791620.
8. ↑  *Scott, David Clark*. „A Thumb Points the Way in Java". *The Christian Science Monitor* (12-aprel 1990-yil). „...figures in some reliefs can be seen pointing - with their thumbs. "Pointing with the index finger is a terrible thing to do. It means death or violence. People used their thumb for polite pointing and it's still the same today, *notes Jan Fontein, curator of the exhibition of ancient Indonesian sculpture sponsored by Mobil Indonesia...".*
9. ↑  Drißner, Gerald*. Islam for Nerds - 500 Questions and Answers*. Berlin: createspace, 2016 — 521 bet. ISBN 978-1530860180.
10. ↑  „What does it mean when a Muslim raises the index-finger?" (en-US). *Arabic for Nerds* (31-dekabr 2016-yil). 18-iyul 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-iyul 2019-yil.
11. ↑  „Using The Stars For Direction, Latitude, And Time". Astronomy Trek (29-noyabr 2012-yil). Qaraldi: 26-oktabr 2022-yil.
12. ↑  Brusati, Celeste*. The Authority of the Word: Reflecting on Image and Text in Northern Europe, 1400-1700*. Brill, Nov 11, 2011 — 168 bet. ISBN 978-9004215153.

Havolalar
---------

Media related to Index fingers at Wikimedia Commons