recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ritor maktabi** — Yunoniston va Rimda keng yoyilgan oliy gumanitar maktab: 3 bosqichli taʼlim tizimining yuqori choʻqqisi. Mil. av. 3-asrda Yunonistonda va mil. av. 1-asrda Rimda tarqalgan. Antik davr oxirigacha saqlangan. Boshlangʻich oʻrta va grammatik maktabdan soʻng, Ritor maktabida chiroyli soʻzlash sanʼati, notiqlik mahoratini egallash oʻrgatilgan. Ularda notiklik sanʼatidan tashqari yosh notiqlarning dunyoqarashini shakllantirishga yordam beradigan turli fanlar, xususan, ritorika, huquqshunoslik, tarix, adabiyot, falsafa oʻqitilishiga eʼtibor qaratilgan. Mark Tulliy Sitseron va Mark Fabiy Kvintilianlarning "Notiklik sanʼati boʻyicha oʻgitlar" kitobi Ritor maktabini boshqarishda foydalaniladigan asosiy qoʻllanma hisoblangan. Ular Ritor maktabini rivojlanishning yangi bosqichiga olib chikdilar va Rimda bu maktablarning davlat tasarrufiga oʻtishini taʼminladilar. Rim imperiyasining soʻnggi davrlarida, siyosiy tuzumning notiklik sanʼatiga bogʻliqlik darajasi bir kdsar susayganligi sababli Ritor maktabining mavkei pasaydi va tortishuvli masalalarni hal etish vositasiga aylanib qoldi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Uman tumani** ( ukraincha: *Уманський район* , translit. : *Umanskiy rayon* ) — Ukrainaning markaziy qismidagi Cherkas viloyati gʻarbidagi tuman ( tuman ). Maʼmuriy markazi — Uman shahri. Aholisi 251,408 kishini tashkil etadi

2020-yil 18-iyulda Ukrainaning maʼmuriy islohoti doirasida Cherkas viloyatining tumanlari soni toʻrttaga qisqartirildi va Uman tumani hududi sezilarli darajada kengaytirildi. To'rtta tugatilgan Xristynivka, Mankivka, Monastirishche va Jashkov rayonlari, shuningdek, ilgari viloyat ahamiyatiga ega bo'lgan va tumanga tegishli bo'lmagan Uman shahri Uman tumaniga birlashtirildi. 2020-yil yanvar oyidagi hisob-kitoblarga ko'ra, tuman aholisi soni 2022-yilgacha 41,994 kishini tashkil etadi.

Bo'limlar
---------

### Hozirgi

2020-yil iyul oyida oʻtkazilgan islohotdan soʻng tuman 13 ta xromadadan iborat edi:

1. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (uk). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
2. 1 2  „Нові райони: карти + склад" (Ukrainian).  Міністерство розвитку громад та територій України.
**Umar Magomednabievich Nurmagomedov** 1997-yil 3-yanvarda Dogʻistonning Qizilyurt hududida dunyoga kelgan. Umar Nurmagomedov UFC homiyligidagi musobaqalarda qatnashadigan rossiyalik aralash yakkakurash sportchisi hisoblanadi. 2016-yilda MMA boʻyicha Rossiya chempioni, tay boks boʻyicha Dogʻistonning koʻp karra chempioni, Shimoliy Kavkaz federal okrugi chempioni, jangovar sambo boʻyicha jahon chempioni, yengil vazn toifasida Gorilla Fighting chempionati chempioni, UFC chempioni Xabib Nurmagomedovning amakivachchasi. Umar aralash yakkakurash jangchisi Usmon Nurmagomedovning ukasi hisoblanadi. 2022-yil 18-iyul holatiga koʻra, u yengil vazn toifasida 14-oʻrinni egallab turibdi.

Biografiyasi
------------

Umar Nurmagomedov 1997-yil 3-yanvarda Dogʻiston Respublikasining Qizilyurt shahrida tugʻilgan. Etnik kelib chiqishi boʻyicha u avar millatiga mansub. U amakisi, Rossiyada xizmat koʻrsatgan murabbiy Abdulmanap Nurmagomedov qoʻl ostida „Eagles" MMA lagerida sport bilan shugʻullangan.

Bolaligida ukasi Usmon Nurmagomedov bilan tugʻilib oʻsgan qishlogʻida yashab, erkin kurash seksiyasiga qatnay boshlagan, biroq murabbiylar ishidagi maʼlum tanaffuslardan soʻng u bu ishni tark etgan. Keyin u oʻjarlik bilan Tailand boksi bilan shugʻullana boshlagan. Umar Nurmagomedov Maxachqal’aga koʻchib oʻtgach, sportchi amakisi Abdulmanap Nurmagomedovning lagerida mashgʻulotlarni boshlagan.

### Karerasining boshlanishi

U Moskvada EFN Fight Nights Global 57 turniri doirasida debyut qilgan va uning raqibi Rishat Xarisov boʻlgan bahsda Umar gʻalaba qozongan.

Ikkinchi jang 2017-yil 5-yanvar kuni Fight Star Battle on Sura 6 turnirida boʻlib oʻtgan. Umar birinchi raundda Ulukbek Amanboevni taslim qilgan.

2017-yilning 31-mart kuni Moskvada boʻlib oʻtgan uchinchi jangida Alym Isaboev raqibi sifatida harakat qilgan, Nurmagomedov ikkinchi raundda texnik nokaut bilan gʻalaba qozongan.

Toʻrtinchi jang 2017-yil 29-iyulda FNG Fight Nights Global 71 turniri doirasida boʻlib oʻtgan. Umar Nurmagomedov raqibi Valisher Rahmonovni orqadan boʻgʻish usulida gʻalaba qozongan.

Navbatdagi jang 2017-yilning 8-oktabr kuni FNG Fight Nights Global 76 turnirida boʻlib oʻtdi va unda Umar oʻz raqibi Nauruz Dzamixovni yakdil qaror bilan magʻlub etgan.

Nurmagomedov Moskvadagi FNG Fight Nights Global 83 turnirida oltinchi jangini braziliyalik Shiyudi Yamauchiga qarshi oʻtkazgan va ochkolar hisobida gʻalaba qozongan.

2018-yil 11-may kuni Samara shahrida boʻlib oʻtgan „Battle on Volga 4" turnirida Fatxudin Sobirov oʻz raqibi sifatida qatnashgan yettinchi jangida Umar hakamlar qaroriga koʻra gʻalaba qozongan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Двоюродный брат Хабиба сразится с Морозовым в дебютном бою в UFC". Sport 24 (1-sentabr 2020-yil).
2. ↑  „Rankings | UFC". *www.ufc.com*. 30-noyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-may 2020-yil.
**Pichan isitmasi** — allergiyaning bir shakli. U eshak yemi, astma va oqsil (protein)ga sezgir baʼzi teri kasalliklarini oʻz ichiga olgan kasalliklar guruhiga kiradi. Sababi protein nafaqat oziq-ovqat mahsulotlarida, balki oʻsimlik gulchanglarida ham uchraydi. Shuvoq kabi oʻt turlari gullaganda havoda koʻp miqdorda gulchang hosil boʻladi. Hosil boʻlgan gulchanglar odamning ogʻiz, burun hamda koʻz sohalariga tushadi. Agar insonda oqsilga sezuvchanlik yuqori boʻlmasa, hech narsa sodir boʻlmaydi. Aksincha, proteinga taʼsirchanlik boʻlsa, gulchang insonning mushak va toʻqimalariga taʼsir koʻrsatib, noxush reaksiyaga sabab boʻladi. Pollinoz kasalligini keltirib chiqaruvchi omillar fan va insoniyatga maʼlum. Shu sababli uning oldini olish uchun tibbiyotda turli davolash usullari qoʻllanadi. Masalan, baʼzi bemorlar immunitetni oshiradigan gulchang yoki oqsil preparatlarini qabul qilish orqali davolansa, ayrimlar gulchanglardan xoli joylarda yashashni afzal koʻradi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Likum, Arkadiy* „Что такое сенная лихорадка?"..  : 9-noyabr 2022-yil.
**Ritorika** (yunoncha: rhetorike — notiqlik) — notiqlik sanʼati; keng maʼnoda umuman badiiy nasr haqidagi fan. Mil. av. 5—4-asrlarda Yunonistonda yuzaga kelib, mil. av. 3—2-asrlarda tizimli fan shaklini olgan. Mil. av. 1-asrda Rimda tarqalgan. 5 qismdan iborat boʻlgan: materialni topish, joylashtirish, soʻz bilan ifodalash (3 uslub: yuqori, oʻrta, pastki hamda uslub koʻtarinkiligining 3 vositasi: soʻz tanlash, soʻzlarni biriktirish va uslubiy figuralar xaqidagi taʼlimot), yodlash, talaffuz. Qadimgi davrda **Aristotel** (Sitseron, Kvintilian ijodida) ishlab chiqilgan, oʻrta asrlarda va yangi davrda (Rossiyada Lomonosov ijodida) rivojlantirilib, 19-asrda adabiyot nazariyasiga qoʻshilib ketgan. Keyinchalik "Ritorika" termini dabdabali, quruq safsatani anglatgan (qarang Voizlik sanʼati).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Umar Samarqandiy**(arabcha: عمر سمرقندي — Umar Samarqandiy — Toʻliq ismi: Abu Hafs Umar Hasan Nishopuriy Hanafiy (1436-yilda hayot bo‘lgan)) — adib.

Hayoti
------

Umar Samarqandiy „Samarqandiy" nomi bilan mashhur adib bo‘lgan. Asari: „*Ravnaqu-l-majolis fi-l-adab*" („Adabiy majlislar ko‘rki"). Asarning bir qo‘lyozma nusxasi Saudiya Arabistoning Riyoz shahridagi „*Markazu-l-malik Faysal li-l-buhus va-d-dirosoti-l-islomiyya*" kutubxonasida 1-09540 raqam ostida saqlanmoqda.

Asarlari
--------

```
"Ravnaqu-l-majolis fi-l-adab"
```

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 586.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Oshxona pichogʻi
Choʻntak pichogʻi
**Pichoq** — bir tomoni charxlab oʻtkirlangan, plastinkasimon uzunchoq keskir asbob. Odatda, tigʻ va dastadan iborat boʻladi. Tigʻ qattiq metalldan boʻlib, bir yoki ikkala tomoni ham oʻtkirlanib yasalgan boʻlishi mumkin. Pichoq asosan tigʻ va dasta (sop) dan iborat.

Tarifi
------

Tigʻ pichoqning kesadigan qismi hisoblanadi. Dastasi (sopi) yogʻoch, suyak, plastmassa va baʼzan temirdan ishlanadi. Ular suqma, yorma va naqshdor boʻladi. Dasta mustahkam turishi uchun mis halqachalar — gul-band qoʻyiladi. Tuzilishiga koʻra, pichoq toʻgʻri, qayqi, bodomcha; oʻlchamiga koʻra — oʻrtasuyamlik, gezlik, bolapichoq, chalabuzar, mardona; bezatilishiga koʻra — sodda, guldor, chilmixgulli, rufta, sadafli, dandop sopli va boshqa; yasalish usuliga koʻra, chust (tus) pichogʻi, poytug pichoq, qoʻqop pichoq, qorasuv pichoq, shahrixon pichogʻi, xiva pichogʻ xillarga boʻlinadi. Ishlatilishiga qarab, pichoqlar oʻtkir uchli va toʻmtoq uchli qilib yasalishi; buklama (pakki); tugmacha va prujinali (tugmachasi bosilganda tigʻi irgʻib ochiladigan) boʻlishi mumkin. Pichoqni shikastlanishdan saqlash uchun maxsus moslama gʻilof — qinga solib qoʻyiladi. Qin gazlama, metall, temir, charm, yogʻoch va boshqalardan yasalib, unga turli badiiy oʻyma naqshlar qilinadi.

Oʻzbekistonda ilgari pichoqlar asosan temirchilik doʻkonlarida tayyorlangan, hozir mahalliy sanoat korxonalarida hamda xususiy kichik korxonalar (doʻkonlar)da ishlab chiqariladi. Pichoqlar uy-roʻzgʻor va xoʻjalikda, bogʻdorchilik, kosibchilik, ovchilik va boshqalarda qoʻllanadi.

Ishchi pichogʻi

Tasniflanishi
-------------

### Konstruksiyasiga koʻra

Sanoat pichogʻi
mashina va mexanizmlarning kesuvchi, qirquvchi va oʻyuvchi qismlari. Yogʻochsozlik sanoati, yogʻoch oʻymakorligi, oziq-ovqat sanoa-ti, qishloq xoʻjaligi mashinalarida, taxta tilish, faner yoʻnish, yogʻoch oʻyish, silos va somon maydalash, karam qirqish va boshqa ishlarni bajarish uchun moʻljallangan pichoqlar boʻladi. Ular freza, disk, oʻtkir uchli plastina va boshqa koʻrinishda yasaladi.

Elektronikada
Elektrotexnikada rubil-niklar va shtepsellardagi qisqichlar ham P. deb ataladi.

### Ishlatilishiga koʻra

Oshxona pichogʻi
Ov pichogʻi

Milliy pichoqlar
----------------

Abxazlar pichogʻi

Yana qarang
-----------

* Pichoqchilik

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Tuproq kesmasidagi gorizontlar
**Tuproq gorizonti** (tuproq qatlami) — tuproqning rivojlanish jarayonida tabiiy shakllangan va ajralib turgan qatlami. Maʼlum qalinlikka ega gorizontlar bir-biridan morfologik belgilari, shuningdek, fizik xossalari, mexanik, kimyoviy hamda mineralogik tarkibi bilan farq qiladi. Har bir qatlam tuproqning hosil boʻlish va rivojlanish tarixini oʻzida yaqqol aks ettiradi. Tuproq qatlamlari majmui tuproq kesmasi (profili)ni hosil qiladi. Tuproq gorizonti bosh harflar — A, B, C, gorizontcha (qatlamcha)lar esa indeksli harflar bilan belgilanadi. Chirindi moddalari asosan, ustki chirindili qatlamda (chirindili akkumulativ yoki eluvial gorizont deb atalib, A harfi bilan belgilanadi) hosil boʻlib, toʻplanadi va baʼzi tuproqlarda suvda eriydigan mineral hamda organik moddalar bu qatlamdan yuviladi, tuproqning mineral qismi yemiriladi. Bundan pastda oʻtkinchi — shimilma (B; illuvial yoki metamorfik) qatlam joylashgan boʻlib, unda eluvial qatlamdan yemirilgan mineral modda mahsulotlarining yuvilgan maʼlum qismi toʻplanadi. Tuproq profili ona jins gorizonti (C) bilan chegaralanadi.

Havolalar
---------

* Tuproq gorizontlari Wayback Machine saytida arxivlandi (2008-06-21).(ingl.)

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rishton neft-gaz koni** - Fargʻona viloyatidagi kon. Shimoliy Rishton antiklinal burmasida joylashgan. Konning geologik tuzilishini dastlab K.P. Kalitskiy oʻrgangan (1914), soʻng O.A.Rijkov rahbarligida (1941-yildan) geologik sʼyomka ishlari olib borilib, 1950-yilda burmaning jan. qanotida, yuqori boʻr davri yotqiziqlarida gaz borligi aniqlandi. Shimoliy Rishton antiklinal burmasi gʻarbdan sharqqa yoʻnalgan boʻlib, paleozoy (ohaktosh, slanets), yura (qumtosh, gil), boʻr (ohaktosh, yashil gil, kulrang qumtosh), paleogen (yashil gil, oq ohaktosh, dolomit, qumtosh) yotqiziqlaridan tuzilgan. Burmadagi yotqizikdarning umumiy qalinligi 1,5 km dan ortiq. Konning yuqori boʻr davriga mansub yotqiziqlarida neft, yuqori va quyi boʻr, yura davrlariga oid yotqiziqlarida gaz mavjud. Kondagi neftning zichligi 776–779 kg/m³, metan turiga mansub; oltingugurt miqdori 0,16%, parafin 5—5,5%. Gazning zichligi 502–750 kg/m³; tarkibida 0,08% vodorod sulfidi, 68,15—89,1% metan, 2,0—17,5% azot va siyrak gazlar, 0,1 — 4,0% karbonat kislotasi bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tuproqqalʼa devoriy rasmlari va haykallari** - Oʻrta Osiyo hududida saqlangan qad. sanʼat obidalaridan. Tuproqqalʼashtm Xorazm shohlari saroyi majmuasi devorlariga ishlangan rasmlar va haykallar mil. 1—3-asrlarga mansub. Arxeologlar "Shoxlar xonasi" (haykallar guruhida ajdodlar ilohiylashtirilgan boʻlsa kerak), "Gʻalaba xonasi" (gorelyeflarda shoh shonshavkati ifodalangan), "Askarlar xonasi" (shoxlar ulkan, jangchilar kichik hajmda aks ettirilgan) va boshqa ramziy atalgan saroy xonalari haykallar, boʻrtma tasvirlar qamda rangtasvir bilan bezatilgan; rangtasvir haykaltaroshlik hamda monumental bezaklarda keng qoʻllanilgan. Tasvirlar Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan usulda — quruq ganch suvoqqa mineral boʻyoklarga yelim qoʻshib ishlangan: tasvir oq zaminni butunlay qoplab ishlanib, qora boʻyokda tasvirning shakli aniq qilib chizib chiqilgan, soʻng shakllar ichi kerakli ranglar (qora, koʻk, zangori, qizil, binafsha, pushti va boshqalar) bilan boʻyalgan. Tuproqqalʼa devoriy rasmlari va haykallarir. va h. asosan, quyidagicha kompozitsiya tuzilishiga ega: kengligi 0,5—0,7 m boʻlgan bezak hoshiyadan iborat pastki qism (mas. moviy suv toʻlqini uzra suzayotgan qizil baliqpar), asosan, tabiiy kattalikda ishlangan turli jonzotlar, odamlar tasvirlari, ov manzaralaridan iborat asosiy qism hamda devor bezagini yakunlovchi ganch bezakli friz koʻrinishidagi yuqori qism. Asosiy qismda tasvirlangan ov sahnalari, odamlar tasvirlari diqqatga sazovor, mavzuli lavhalar oʻsimliksimon naqshlar bilan uygʻunlashtirilgan. Yaxshi saqlangan ayrim tasvirlar Xorazm rangtasviri (mas. arfa chalayotgan ayol tasviri)ning ishlanishini kushongandxar anʼanalari bilan bogʻlash imkonini beradi, shuningdek, shunday qiyofalar gʻam uchraydiki, bu qiyofalar SuriyaMisr yoki Shimoliy Qora dengiz boʻyi xalqlarining rim davri sanʼatida uchrashini tadqiqotchilar aniklagan. Barcha tasvirlar oʻta erkinlik va qaqqoniylik bilan yaratilgan boʻlib, Qad. Xorazmning yuksak badiiy madaniyatidan darak beradi.

Ad.:Toprakkala, Trudoʻ Xorezmskoy arxeologoetnograficheskoy ekspeditsii, t. XIV, M. 1984.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aken** (misr. Jqn „himoyachi") — oʻliklarning ruhlarini daryo boʻylab Meseket qayigʻida yer osti dunyosiga olib borgan qadimgi Misr xudosi.

Marhum Ialu qirgʻoqlariga kelish uchun ibodat qilganiga qaramay, bu uning hayoti davomida qilgan ishlari, ibodatlari va xudolarga qilgan qurbonliklari bilan oldindan belgilab qoʻyilgan. Shu sababli Akenning mustaqil shaxsi yoʻq edi, bu xudo uchun diniy markazlar yoʻq edi, garchi u „Oʻliklar kitobi" da bir necha bor eslatib oʻtilgan boʻlsa-da.

Qadimgi Misr mifologiyasiga koʻra keyingi hayot Duatning umumiy maydonidan (oddiy odamlar uchun) va qulayroq Ialudan (solihlar va tanlanganlar uchun) iborat edi. Akenning paydo boʻlishi davrida Anubis shunchaki balzamlash xudosiga aylandi va Osiris, garchi u yer osti dunyosining qiroli boʻlsa ham, faqat Ialu hududi uning nazorati ostida edi. Demak, Aken butun Duatni boshqargan.

Aken odatda qayiqning orqa tomonida turgan va rulni boshqaradigan qoʻchqor boshli odam sifatida tasvirlangan. Letopolis shahri uning ibodatining asosiy markaziga aylandi, u yerdan, ehtimol, bu xudoga sigʻinish tarqalgan va Oʻrta yer dengizi afsonalarida mustahkamlangan. Qadimgi yunon mifologiyasida Aken tashuvchi Xaronga mos keladi.

Yana qarang
-----------

* Am-heh
* Hades
* Charon

Manbalar
--------

1. ↑  Египетские боги[*sayt ishlamaydi*]Andoza:Недоступная ссылка

Adabiyotlar
-----------

1. Chegodaev, M.A. Qadimgi Misr oʻliklar kitobi — tarjima va sharhlar parchalari // Tarix savollari. 1994. No 8. S. 145-163; 9-son, 141-151-betlar.
**Bobsley** (ing. bobsleigh) — sport turi; yaxlit metalldan yasalgan chanalarda tepalikdan maxsus muzlatilgan trassalar boʻylab uchish. Chanalarning oʻzi ham B. deb ataladi. Chanalar 2 va 4 oʻrinli boʻlib, faqat erkaklar musobaqalashadilar. 2 oʻrinli chananing uz. 2,7 m, ogʻirligi 165 kg, ekipajning vazni 200 kg dan oshmasligi kerak. 4 oʻrinli chanada bu koʻrsatkichlar tegishlicha 3,8 m, 230 kg, 400 kg dir.

B. sport turi sifatida 19-asrning oxirida Shveysariyada paydo boʻlgan. Xalqaro B. va toboggan federatsiyasi (FIBT; 1924-yil asos solingan)ga 32 mamlakataʼzo (1991). 1924-yildan kishki olimpiya oʻyinlari dasturiga kiritilgan, shu yildan jahon chempionatlari oʻtkaziladi. AQSH, Shveysariya, Germaniya, Italiya sportchilari B.da eng koʻp muvaffaqiyatga erishganlar.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hazratibobtepa** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Namangan viloyatining Pop tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Solma qishloq. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Namangan viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida
"Vaqf" xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi asosida biriktirilgan.. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Turabay Kulatovich Kulatov** (1907-yil 28-dekabr, Qizil-Buloq, Fargʻona viloyati, Rossiya imperiyasi — 1984-yil 19-fevral, Bishkek, Qirgʻiziston SSR) — sovet davlat va partiya arbobi, Qirgʻiziston SSR Oliy Kengashi Prezidiumi raisi (1945—1978). Qirg‘iziston Respublikasi Qahramoni (2019, *vafotidan keyin*).

Biografiyasi
------------

Turabay Kulatov 1907-yil 28-dekabrda Turkiston viloyati Fargʻona viloyati Qizil-Buloq qishlogʻida (hozirgi Qirgʻiziston) dehqon oilasida tavallud topgan.

1961-yilda KPSS Markaziy Komiteti huzuridagi Oliy partiya maktabini tamomlagan. Mehnat faoliyatini ishchi sifatida boshlagan.

1926-yildan temir yoʻlda ishchi, yuk koʻtaruvchi, keyin Qizil-Qiya konining ishchisi boʻlgan. 1934-yildan kon qoʻmitasi raisi, 1938-yilda Qizilqiya shahar Kengashi Ijroiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari, keyin „Qirgʻizugol" tresti direktorining oʻrinbosari, 1938 — 1945-yillarda Qirgʻiziston SSR Xalq Komissarlari Sovetining raisi, 1946-yildan SSSR Oliy Kengashi Prezidiumi Raisining oʻrinbosari lavozimlarida faoliyat yuritgan. 1945-yilning noyabrida Turabay Kulatov Respublika Oliy Kengashi Prezidiumi raisi etib saylandi va u 1978-yilning avgustigacha shu yerda ishladi.

1945 — 1978-yillarda Qirgʻiziston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining raisi boʻlgan. 1932-yildan VKP (b) aʼzosi, 1939—1981-yillarda KPSS Markaziy taftish komissiyasi aʼzosi va SSSR Oliy Kengashining 1- va 8-chaqiriq deputati hisoblanadi.

Turabay Kulatov 1978-yilda pensiyaga chiqqan.

Mukofotlar va unvonlari
-----------------------

Qirgʻiziston Respublikasi Qahramoni „Oq-Shumkar" maxsus koʻkrak nishoni bilan taqdirlangan (2019-yil 28-avgust, *vafotidan keyin*) — *Qirgʻiziston davlati va xalqi oldidagi ulkan shaxsiy xizmatlari, vatanparvarligi va ona Vatanga fidoyiligi uchun*

5 marta Lenin ordeni.

Oktabr inqilobi ordeni.

4 marta Mehnat Qizil Bayroq ordeni.

Manbalar
--------

1. ↑  „Указ Президента Кыргызской Республики от 28 августа 2019 года УП № 107 «О присвоении высшей степени отличия «Кыргыз Республикасынын Баатыры» Т.Кулатову (посмертно)»". 2-dekabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-aprel 2020-yil.
2. ↑  „Кулатов Торобай Кулатович".
3. ↑  „Кулатов Торобай".

Havolalar
---------

* Biografiyasi T. Kulatov
* T ordeni. Kulatov
Andoza:Вещество**Kaliy peroksid** - kaliy metali va kislorodning formulasi K 2 O 2 bo'lgan birikmasi. Oq kukun.

Olinishi
--------

* Kaliyning ammiakmli muhitda oksidlanishi:

{\displaystyle {\mathsf {2\ K+O\_{2}\ {\xrightarrow {-30^{o}C}}\ K\_{2}O\_{2}}}}
* Vakuumda kaliy superoksidining parchalanishi:

{\displaystyle {\mathsf {2\ KO\_{2}\ {\xrightarrow {290^{o}C}}\ K\_{2}O\_{2}+O\_{2}}}}
* Vodorod peroksidning kaliy gidroksidi bilan ta'siridan:

{\displaystyle {\mathsf {2\ KOH+(n+2)H\_{2}O\_{2}\ {\xrightarrow {0^{o}C}}\ K\_{2}O\_{2}\cdot nH\_{2}O\_{2}\downarrow +2\ H\_{2}O}}}
hosil bo'lgan solvat konsentrlangan H 2 SO 4 ustida quritiladi.

Fizikaviy xususiyatlar
----------------------

*Kaliy peroksid* - oq kukun, ko'pincha KO 2 bilan ifloslanganligi tufayli och sariq rangda bo'ladi. Qizdirilganda sarg'ayadi va O 2 ning ortiqcha bosimida parchalanmasdan eriydi. Ion tuzilishga ega (K + ) 2 (O 2 1- ). Kaliy peroksid kristallari rombik, fazoviy guruhi *P nnn*, panjara parametrlari *a* = 0,6736 nm, *b* = 0,7001 nm, *c* = 0,6479 nm, Z = 4.

Kimyoviy xossalari
------------------

* *Kaliy peroksid* erish nuqtasidan yuqori haroratda qizdirilganda parchalanadi:

{\displaystyle {\mathsf {2K\_{2}O\_{2}\ {\xrightarrow {500^{o}C}}\ 2K\_{2}O+O\_{2}}}}
* Suv bilan reaksiyaga kirishadi (har xil haroratda har xil):

{\displaystyle {\mathsf {K\_{2}O\_{2}+2H\_{2}O\ {\xrightarrow {low\ \tau ^{o}C}}\ 2KOH+H\_{2}O\_{2}}}}
{\displaystyle {\mathsf {2K\_{2}O\_{2}+2H\_{2}O\ {\xrightarrow {\tau ^{o}C}}\ 4KOH+O\_{2}\uparrow }}}
* Kislota bilan reaktsiyasi ham haroratga bog'liq:

{\displaystyle {\mathsf {K\_{2}O\_{2}+2HCl\ {\xrightarrow {low\ \tau ^{o}C}}\ 2KCl+H\_{2}O\_{2}}}}
{\displaystyle {\mathsf {2K\_{2}O\_{2}+2H\_{2}SO\_{4}\ {\xrightarrow {\tau ^{o}C}}\ 2K\_{2}SO\_{4}+2H\_{2}O+O\_{2}\uparrow }}}
* Havodan karbonat angidridni yutadi:

{\displaystyle {\mathsf {2K\_{2}O\_{2}+2CO\_{2}\ {\xrightarrow {\ \ }}\ 2K\_{2}CO\_{3}+O\_{2}\uparrow }}}
* Havoda u asta-sekin kislorod bilan ta'sirlashadi:

{\displaystyle {\mathsf {K\_{2}O\_{2}+O\_{2}\ {\xrightarrow {\ \ }}\ 2KO\_{2}}}}

Adabiyotlar
-----------

* Лидин Р.А. и др.*. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов*, 3-е изд. испр, М.: Химия, 2000. ISBN 5-7245-1163-0.
* Рипан Р. Четяну И.*. Неорганическая химия. Химия металлов*. М.: Мир, 1971.
* *Справочник химика*, 3-е изд. испр, Л.: Химия, 1971.
* *Химическая энциклопедия*. М.: Советская энциклопедия, 1990. ISBN 5-82270-035-5.
**Durdi qilich** (1886 - Toshhovuz viloyati Taxta tumani Xojaqumbat qishlogʻi — 1950.14.12) — Turkmaniston xalq shoiri (1946), baxshisi va xalq ogʻzaki ijodining bilimdoni. Bolaligidan koʻzi ojiz boʻlgan. Baxshilardan doston aytishni oʻrgangan. Ijodi 1916-yildan boshlangan. 20—30-yillarda yozgan sheʼrlarida Turkmanistonning oʻtmishi, qishloq mehnatkashlarining hayoti ("Eshakli", "Chigʻir" va b.), turkman ayollarining haq-huquqini himoya qilish masalalari oʻz ifodasini topgan ("Tumorli"). "Xalqim", "Xalqlar doʻstligi" sheʼrlari 30-yillardagi turkman sheʼriyatining yuksak namunalaridan. Ikkinchi jahon urushi yillarida jangovar ruxda qoʻshiklar yaratib, kishilarni gʻalabaga ruxlantirgan. Sheʼr va qoʻshiklari, turkman va qoraqalpoq xalqlari oʻrtasida keng tarqalgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xontaxti** — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: XV—XVI asrlar. Qashqadaryo viloyatining Kitob tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Makrid" QFY, Qurvma qishlogʻi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Kisapostag** Vengriyaning Fejér tumanidagi qishloqdir. 2012-yil ma'lumotiga ko'ra 1414 nafar aholi, 508 ta uyda istiqomat qilgan. Dunaujvaros shahri bu hududdan taxminan 8 kilometer (5.0 mi) uzoqlikda. Kisapostag M-6 avtomagistrali va Dunay daryosi yaqinida joylashgan bo'lib, Kisapostagdagi suv turizmi uchun yaxshi (u yuqori sifatli turar joylarga ega).

Tarix
-----

Bu hudud bronza davrida oldin yashagan va Kisapostag madaniyati uning nomi bilan atalgan. Keyinchalik bu yerda ikkita Rim qo'riqchi minorasi mavjud bo'lib, ular yo'l qurilishi paytida qazilgan. Ushbu hudud taxminan 11-13-asrlarda rohibalar mulki bo'lgan (Veszprém-völgyi apácák). Keyinchalik Paksi oilasiga o'tgan. Asrlar davomida bu hududda Dunayning muhim paromi bo'lgan. U1775-yil xaritaga tushurilgan. Turklar davrida bu hudud o'z aholisini yo'qotdi. Qarama-qarshi qirg'oqdan keyin odamlar bu maydonni dehqonchilik qilishadi. XIX asr oxirida ushbu qishloqda sakkizta oila yashaydi va Kisapostag mustaqillikka erishdi.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* (vengercha) Street map Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-06-13).
**Termokimyo** — kimyoviy termodinamikaning bir boʻlimi. Kimyoviy reaksiyalar jarayonida issiklik effektini oʻlchash yoki hisoblash, moddaning agregat holati oʻzgarishi bilan bogʻliq fizikkimyoviy jarayonlar, suyulish, erish, suyultirish va boshqalarni tadqiq qiladi. T. fizikkimyoviy sistemalarning issiklik sigʻimini va ularning haroratga bogʻliqligini ham miqdoriy jihatdan oʻrganadi.T.da issiqlik sigʻimi, yonish issiqligi, entalpiya, entropiya, izobari zotermik potensial kabi kattaliklar qoʻllanadi. Ulardan kimyotexnologiya jarayonlarining issiklik muvozanatini hisoblashda foydalaniladi. T.ning amaliy usuli — kalorimetriya. Reaksiyalarning tezligini aniqlashda moddalarning energetik xususiyatlarini bilish, shuningdek, birikmalarning tuzilishini hisobga olish muhim. Reaksiyalarning issiklik effekti yoki issiklik sigʻimini oʻlchashda kalorimetriyadan foydalaniladi. Reaksiyada ajralib chiqayotgan yoki yutilayotgan issiklik miqdori ifodalangan kimyoviy tenglamalar termokimyoviy tenglamalar deyiladi. T.da gomogen (bir jinsli) va geterogen (har xil jinsli) sistemalar maʼlum boʻlib, bular bitta yoki bir necha fazalardan tashkil topadi. Gomogen sistemata azot bilan kislorod gazlari aralashmasi, geterogen sistemata. esa suv bilan muzning aralashmasi yoki havo (atmosfera)dagi kumir va oltingugurt zarralarining aralashmasi misol boʻla oladi. Soʻnggi sistema 3 fazadan — 2 ta qattiq va 1 ta gaz fazasidan iborat.

T. ga G. I. Gess asos solgan. U 1840-yil termokimyoviy hisoblarga asoslangan prinsipni eʼlon qiladi, keyinroq mazkur prinsip Gess konuni nomini oladi. Baʼzi reaksiyalarning issiklik effektini toʻgʻridantoʻgʻri oʻlchash imkoni yoʻqligi yoki qiyinligi tufayli ularni Gess qonuni yordamida aniklanadi.

T. 20-asrning 2yarmida kvant kimyosi, zanjir va yadro reaksiyalari tasavvurlari bilan boyidi, reaksiyalar issiklik effekti mutlaq nolga yaqin haroratlardan bir necha ming darajaga boʻlgan oraliqlarda oʻlchanilishiga erishildi. Biologik jarayonlar radiokimyoviy hodisalar, kosmik va yulduzlararo masofalardagi reaksiyalardan olingan maʼlumotlar T.ning rivojlanishiga olib keldi. T. krnuniyatlari texnologik jarayonlarning issiklik muvozanatini hisoblashda qullanib, kimyo sanoatida maqbul sharoitlarni aniqlashga yordam beradi.

Adabiyot
--------

* Dikerson R. Grey G. Xeyt Dj. Osnovnie zakonoʻ ximii, t. 1 i 2, M. 1982; Karapetyans M. X. Drakin S. I. Obhaya i neorganicheskaya ximiya, M. 2000.

Qydpat Axmerov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Termografiya — bu ob’ekt yuzasida issiqlik tarqalishining tasvirini olish usuli. Odatiy usul infraqizil nurlanishni uzatuvchi infraqizil sezgir detektor va linzali maxsus televizor kamerasidan foydalanishdir. Bunday kameralar oddiy video kameralar tezligida ishlashi mumkin.

Asosi
-----

Raqamli infraqizil termal tasvirlash (DITI) shifokorlar va klinisyenlarga koʻplab jarohatlar va sharoitlarni tashxislash, baholash, kuzatish va hujjatlashtirishda yordam beradi, shu jumladan yumshoq toʻqimalarning shikastlanishi, sensorli / avtonom nerv tolalari disfunksiyasi, surunkali yalligʻlanish va boshqalar. Termografiya sifatida ham tanilgan, u diagnostika va prognoz, shuningdek, terapiyani kuzatish va reabilitatsiya monitoringi uchun yordam sifatida revmatologiya, nevrologiya, fizioterapiya, sport tibbiyoti, onkologiya, pediatriya, ortopediya va boshqalarni oʻz ichiga olgan klinik sohalarda qoʻllaniladi.

Termografiya tana yuzasidan tarqaladigan issiqlik namunalarini aniqlash va yozib olish uchun tibbiy termal tasvirlash kameralaridan foydalanadi. Teriga qon oqimining oʻzgarishi natijasida yuzaga keladigan bu issiqlik naqshlari simpatik asab tizimining gʻayritabiiy biologik faollikka javoblarini aks ettiradi. Bunday javoblar tanadagi har qanday disfunksiya, shikastlanish yoki patologiyani koʻrsatishi mumkin. Koʻkrak bezi saratonini aniqlashda termografiyadan foydalanish haqidagi yangiliklar tobora ortib borayotgan boʻlsa-da, butun tana termografiyasi insonda sodir boʻlayotgan funktsional oʻzgarishlarni hammasini aniqlashi mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* Griffiths, David J.*. Introduction to Quantum Mechanics*. Prentice Hall, 1995. ISBN 0-13-111892-7.  Section 4.2 deals with the hydrogen atom specifically, but all of Chapter 4 is relevant.
* Kleinert, H. (2009). *Path Integrals in Quantum Mechanics, Statistics, Polymer Physics, and Financial Markets*, 4th edition, Worldscibooks.com, World Scientific, Singapore (also available online physik.fu-berlin.de)
* 

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Termizshohlar saroyi** — Termiz hukmdorlarining qarorgohi. 11 — 12-asr meʼmorligining diqqatga sazovor namunalaridan. 1926—28, 1936— 37 yillarda qazib oʻrganilgan. Saroy majmuasi katta hududni ishgʻol etib, toʻgʻri toʻrtburchak tarhsa qurilgan. Saroyning bosh tarzida peshtoq boʻlib, keng hovli oʻrtasida hovuz (8,5x8,5 m, unga sopol quvurlardan suv keltirilgan), mehmonxona (katta zal va daxlizli), zal oldida 4 ta murabba ustunli ayvon bor. Qazish paytida ganch panjara, rangdor oyna, ganchga boʻyab ishlangan tasvir qoldiklari topilgan. Saroy bir necha marta taʼmir etilgan. 12-asrda zal interyeri ganch oʻymakorligi bilan bezatilgan, devorlarga afsonaviy maxluklarning tasvirlari ishlangan. 1220 yilda Termizni Chingizxon qoʻshinlari qamal qilgan, qattiq qarshilik koʻrsatilgani uchun saroy boshqa koʻpgina binolar qatori vayron qilingan, xarobalar saqlanmagan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Termofil organizmlar**, termofillar (termo... va ... fil) — doimiy yuqori haroratda yashashga moslashgan organizmlar. Termofil mikroorganizmlar tabiatda qaynoq buloqlarda, oʻzoʻzidan qizib ketadigan substratlar — nam xashak va don toʻplami, goʻng va boshqalarda, tuproqning quyosh taftida kuchli qiziydigan yuza qatlamlarida keng tarqalgan. 45°dan yuqori haroratda koʻpayadi va usadi. Bakteriyalar koʻpaya oladigan maksimal harorat 70— 90° va undan yuqori; mikroskopik zamburugʻlar va suvoʻtlar — 55—60°, bir hujayrali hayvonlar — 45—50°. Obligat Termofil organizmlar (ayrim bakteriyalar) 45° dan past xaroratda koʻpaymaydi. Keng maʼnoda Termofil organizmlarga gomoyoterm hayvonlar tanasida yashaydigan parazit va saprofit organizmlar, tropik mintakalarda uchraydigan paporotniksimonlar va gulli oʻsimliklar kiradi. Termofil hayvonlar muayyan darajadan pastroq haroratda yashay olmaydi. Mas. madrepor korallar harorati 20°dan pastga tushmaydigan dengizlarda tarqalgan. Termofil qiskichbaqasimonlar qaynoq buloklarda yashaydi, lekin harorat 30° dan pastga tushganida halok boʻladi. Arid zonada tarqalgan hasharotlar orasida Termofil organizmlar koʻp uchraydi (mas. koratan qoʻngʻizlar). Past haroratda uz tanasi haroratini yaxshi boshqara olmaydigan kupchilik tropik qushlar, antilopalar va boshqa ham Termofil organizmlarga kiradi.

Adabiyot
--------

* Biologiya termofilnoʻx mikroorganizmov, M„ 1986.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bolgariya va Xorvatiya davlatlarining xaritada joylashuvi. Yashil rangda Bolgariya, sariq rangda Xorvatiya koʻrsatilgan.
**Bolgariya — Xorvatiya munosabatlari** Bolgariya va Xorvatiya oʻrtasidagi tashqi aloqalardir. Har ikki davlat 1992-yil 13-avgustda diplomatik munosabatlar oʻrnatgan. Bolgariyaning Zagrebda elchixonasi 1994-yildan beri faoliyat koʻrsatadi. Xorvatiyaning Sofiyada elchixonasi 1992-yildan beri mavjud.

Tarixi
------

IX — X-asrlarda Bolgariya va Xorvatiya chegaradosh boʻlgan. Ikki davlat Xorvatiya-Bolgariya urushlarida qatnashgan. Oʻrta asrlarda Bolgariya imperiyasi va Ragusa Respublikasi oʻrtasida savdo-sotiq munosabatlari mavjud edi.

XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Bolgariya-Xorvatiya oʻrtasida siyosat, madaniyat, taʼlim va sport sohalarida kuchli munosabatlar boʻlgan. Oʻsha davrning eng koʻzga koʻringan xorvat siyosatchilaridan biri boʻlgan Styepan Radić oʻzining 1917-yilgi kitobida barcha slavyanlar ichida bolgarlar xorvatlarga eng yaqin boʻlganini yozgan.

Bolgariya Qirolligi Xorvatiya Mustaqil Davlatini tan olgan birinchi davlatlardan biri edi. Bolgariyaning Zagrebdagi elchixonasi 1941-yildan 1944-yilgacha faoliyat yuritgan. Sofiyadagi Xorvatiya elchixonasi 1941-yildan 1944-yilgacha faoliyat olib borgan.

1992-yilgacha boʻlgan boshqa barcha davrda xorvatlar va bolgarlar ikki tomonlama diplomatiyani saqlab qolishgan. Biroq, nisbatan yaqin joylashgan ikki janubiy slavyan xalqi sifatida, ikkala xalq ham asrlar davomida, xoh Usmonlilar imperiyasi va Venetsiya Respublikasi (bir necha asrlar davomida Xorvatiyaning qirgʻoqboʻyi mintaqasini nazorat qilgan) oʻrtasida diplomatik missiyaning qandaydir ishtirokchisi boʻlgan. XX asr Xorvatiya Yugoslaviyaning bir qismi boʻlgan. Yugoslaviya va Bolgariya ichidan Bolgar xalqini Pan-Janubiy Slavyan millatiga qoʻshishga turli xil urinishlar qilingan.

Diplomatiya
-----------


|  |  |
| --- | --- |
| ; Bolgariya Respublikasi
* Zagreb (Elchixona)
 | ; Xorvatiya Respublikasi
* Sofiya (Elchixona)
 |

Manbalar
--------

1. ↑  „Overview of Bilateral Treaties of the Republic of Croatia by Country: Bulgaria". *mvep.hr*.  Croatian Ministry of Foreign and European Affairs. Qaraldi: 21-fevral 2019-yil.
2. 1 2  Metodiev 2016.

Adabiyotlar
-----------

* Metodiev, Kalojan (2016). "Bugarsko-hrvatski politički odnosi 1990. – 2015. [Bulgarian-Croatian political relations (1990-2015)]" (hr) (PDF). *Časopis za suvremenu povijest* (Zagreb: Croatian Institute of History) **48** (2): 331–353.. Qaraldi: 15 February 2019. Bolgariya — Xorvatiya munosabatlari]]

Havolalar
---------

* Bolgariyaning Zagrebdagi elchixonasi
**Bolhovitinov 11 Aralık 1915 Tarihli Resmi Ermeni Raporu** — Birinchi jahon urushida Rossiya armiyasining Kavkazdagi shtabi boshligʻi boʻlgan general-mayor Leonid Mitrofanovich Bolhovitinov qalamiga mansub boʻlgan bir tarixiy kitob. Ushbu kitob 1914-yilda Rossiya Kavkaz armiyasi qoshida tashkil etilgan Armaniston koʻngillilar jamoalari (Armaniston koʻngillilar korpusi) deb nomlangan Rossiya armiyasining ichki hisobotining tarjimasi va Birinchi jahon urushi davrida Rossiya Kavkaz armiyasini qoʻllab-quvvatlagan arman batalyonlarining urush boshidan 1915-yil 11-dekabrigacha boʻlgan harakatlarini tavsiflaydi.

Yozuvchi kitob haqida
---------------------

Muallif oʻz bayonotida Rossiya armiyasida deportatsiya qaroridan oldin va keyin jang qilgan Armaniston koʻngillilar jamoalari ham, Usmonlilar armiyasining oldingi saflari orqasida ishlayotgan arman militsiyalari ham oʻynagan rolni ochib beradi. Hisobot Kavkaz gubernatorligining harbiy ishlar boʻyicha masʼul oʻrinbosariga yuborilganligi sababli, uning ishonchliligi oshishini taxmin qilish mumkin.

Manbalar
--------



|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Olamushuk adiri** - Fargʻona bo-tigʻining jan.-sharqiy qismi (Andijon viloyati hududi)da joylashgan adir. Janubiy va jan.-sharkda Oʻsh-Aravon adirorti botigʻi, gʻarbda Aravon — Shahrixon yoy-ilma konuslari orasida. Gʻarbda Andijon adiri bilan tutashgan, shimolida Qoradaryoga yaqinlashadi. Olamushuk adiri jan.gʻarbdan shim.-sharqqa 15 km masofaga choʻzilgan, eni 300–700 m, eng baland joyi 919 m. Atrofidagi tekisliklardan 300–400 m ga koʻtarilgan, jan.-sharqiy yon bagri tikroq.. Yon bagʻirlari koʻplab quruqsoylar va jarliklar bilan kesilgan. Tektonik jihatdan braxiantiklinal struktura. Paleogen, neogen va toʻrtlamchi davr konglomerati, loytosh, qumtosh, qumoq jinslardan tashkil topgan. Ular quyi yerlarda qalin lyossimon jinslar bilan qoplangan, relyefi tekisroq. Adirning quyi qismi toʻrtlamchi davrda sodir boʻlgan yangi tektonik harakatlar natijasida koʻtarilgan. Iklimi qurgʻoqchil, yozi issiq, yillik yogʻin 20–300 mm. Tuprogʻi boʻz tuproq. Rang, koʻngʻirbosh, shaytonkovush kabi oʻsimliklar oʻsadi. Yovvoyi hayvonlardan qoʻshoyoq, boʻrsiq, jayra, tulki, kalamush, kaltakesak, ilonlar va boshqa uchraydi. Tabiiy boyliklardan neft, tabiiy gaz, oltingugurt bor. Olamushuk adiri yerlari yaylov sifatida ham foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Erke Esmaxan** (1984-yil 30-noyabrda Aqtoʻbe viloyatida tugʻilgan)—taniqli qozoq estrada qoʻshiqchisi va aktrisasi.

Otas -Abdrash-qozoq tillari jamiyati rahbari, onasi-Maqpal. Oilada besh farzand bor: katta akasi Erik, opasi Gulbagda, Venera va ukasi Baurjon. Oila aʼzolari qoʻshiqchilik (ijodiy, pedagogik va boshqalar) sohasida ishlaydi. Xonandaning ota-onasi Abdrash va Makpalning 18 nevara va bir chevarasi bor. Domla ustozlari ham, doʻstlari ham Erkega alohida eʼtibor qaratdi. Chunki u oʻqish davrida turli ijodiy tanlovlarda qatnashib, oʻrinlarni egallagan. U oʻz sinfida ham yetakchi edi.

Biografiyasi
------------

Alimuli qabilasining Toʻrtqora urugʻidan.

Erke Esmaxon Aqtoʻbedagi Oltinsarin nomidagi maktabda oʻqigan va beshinchi sinfdan keyin musiqa maktabiga oʻtgan. Keyin dombra,qoʻmiz,pianino chalishni oʻrgandi.U yoshligidan qoʻshiq aytishni va raqsga tushishni yaxshi koʻrardi. Erkani ota-onasi ham qoʻllab-quvvatlagan. Kollejni tugatgach, orzusi ortidan Olmaotaga keldi. 2005-yilda Janubiy Ostonada T.Jurgenov nomidagi Qozogʻiston milliy sanʼat akademiyasining estrada vokal boʻlimi talabasi boʻldi.

Ijodkorlik
----------

2009-yildan boshlab Bayan Maqsatovna boshchiligidagi „Shine Stars Production" produserlik markazining yangi loyihasi „Inkar" guruhining etakchi xonandasi boʻldi. Uning ilk yakkaxon qoʻshigʻi va klipi „Oysha bibi" edi. Xonanda oʻzining musiqiy qoʻshiqlari bilan koʻpchilikni hayratga soldi. Toʻregali Toʻregali bilan duet yaratib, „Salem" qoʻshigʻini ijro etib mashhur boʻldi. Xonanda ijrosidagi „Oysha bibi", „Ayol baxti", „Erkemin", „Bal sezim" va boshqalar. Sheʼrlar bor. Biroq bu qoʻshiqlarning barchasi xonanda tomonidan 2017-yilda „Qayda?" Qoʻshiq ortda qoldi. Erkening orziqib kutgan yulduzli kunlari ham yetib keldi shekilli. Aytgancha, YouTubeʼdagi „Qayda" klipi qozoq qoʻshiqlari orasida misli koʻrilmagan rekord oʻrnatdi. Iyun oyida yuklangan videoni besh oy ichida 40 milliondan ortiq tomoshabin tomosha qilgan. Qozoq qoʻshigʻiga dunyoning turli burchaklaridan kelgan tinglovchilar oʻz munosabatini bildirip, oʻz fikrlarini bildirishdi. Erke oʻzining matonati bilan shunday mashhurlikka erishdi. Bu fikrni xonandaning sobiq produseri Bayan Maqsatovna qoʻllab-quvvatlaydi. Sentabr oyida "Qayda? "Qoʻshiq „Internet tanlovi" nominatsiyasida EMA (Yevrosiyo musiqa mukofoti) ni qoʻlga kiritdi. Erke gastrol safarida ekan, tashkilotchilar oʻz mukofotini Bayan Maqsatovnaga topshirishdi.

Videolar
--------

| Yil | Ism | Direktor | Havola |
| --- | --- | --- | --- |
| 2012-yil | Oysha Bibi | - | - |
| 2013-yil | Ezgu orzu | Aleksandr Narymbetov | Video YouTubeda |
| 2015-yil | Asal hissi | - | Video YouTubeda |
| 2015-yil | Salem
(T. Toreali bilan) | - | Video YouTubeda |
| 2017-yil | Qayda? | Timur Dulatov | Video YouTubeda |
| 2017-yil | KZ jigit | - | Video YouTubeda |
| 2018-yil | Aeroport | Yernar Nurgaliyev | Video YouTubeda |
| 2018-yil | Nege? | - | Video YouTubeda |
| 2019 | 1001 kun | Timur Dulatov | Video YouTubeda |
| 2021-yil | Qani, keling | Timur Dulatov | Video YouTubeda |

Manbalar
--------

* Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-09-16).
*
*Ushbu maqola Yuriy Gagarin haykali haqidadir. Ushbu soʻzining boshqa maʼnolari uchun bu yerga qarang.*
**Yuriy Gagarin haykali** — oʻz vatanidagi Gagarin shahrida (sobiq Gjatsk) 1974-yilda, Yuriy Gagarin vafotidan olti yil oʻtib oʻrnatilgan.

Yodgorlikning ochilishi 30-avgustda boʻlib oʻtadi. 2010-yilda yodgorlikda keng koʻlamli restavratsiya ishlari olib boriladi.

Yodgorlik Gagarin shahrining Qizil maydonida, „Vostok" mehmonxonasi qarshisida oʻrnatiladi.

Haykaltaroshlar Yu. G. Orexov va M. A. Shmakov. Yodgorlikning meʼmorlari V. A. Peterburgjtsev va A. V. Stepanov.

Aslida, Yuriy Gagarin Gjatsk yaqinidagi qishloqda tugʻilgan, ammo keyinchalik uning oilasi shu yerda yashagan, u bu yerga ota-onasining oldiga kelgan, shu jumladan kosmosga parvoz qilganidan keyin.

Esda qolarli kunlarda yodgorlik yonida tantanali va motam tadbirlari oʻtkaziladi, mahalliy hokimlik vakillari tomonidan gullar qoʻyiladi. Shuningdek, monument yonidagi maydonda muntazam ravishda bayram tantanalari, shu jumladan 12-aprel Kosmonavtika kunini har yili nishonlash doirasida oʻtkaziladi.

Yodgorlikning tavsifi
---------------------

Yodgorlik — bronzadan yasalgan balandligi 5 metr boʻlgan Yuriy Gagarinning toʻliq balandlikdagi haykali. Gagarin qomati dinamik koʻrinishda taqdim etilgan, u oʻzi oddiy fuqarolik kiyimida kiygan, bir qoʻlida yelkasiga tashlangan koʻylagi bor. Gagarin haykalining oyoqlarida bronzadan yasalgan „qogʻoz samolyot" joylashgan. Haykal balandligi 6 metr boʻlgan qora granit poydevoriga oʻrnatilgan. Poydevorning oʻzi alohida bloklardan tashkil topgan.

Poydevorga quyidagi yozuv oʻyilgan:

*"Yuriy Gagarin"*.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  „Памятник Юрию Гагарину в Гагарине. Достопримечательности города Гагарин Смоленской области - VisitSmolensk.ru". *www.visitsmolensk.ru*. 22-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-may 2021-yil.
2. ↑  „Достопримечательности: Гагарин 2021 / Смоленская область | Yedem-v-Gosti.ru". *edem-v-gosti.ru*. Qaraldi: 4-may 2021-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
3. 1 2 3  „Памятник Ю. А. Гагарину" (ru). 15-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-may 2021-yil.
4. ↑  „Администрация муниципального образования "Гагаринский район" Смоленской области" (ru). 11-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-may 2021-yil.