**Chexiya Fanlar akademiyasining Organik kimyo va biokimyo instituti** (qisqartirilganda Praga CHFAOBI ) — Chexiya Fanlar Akademiyasi (CHFA) qoshidagi tadqiqot instituti. Institut asosan tibbiyot va atrof-muhitda qo'llanishga yo'naltirilgan organik **kimyo**, biokimyo va qo'shni fanlar sohasidagi tadqiqotlarga asoslanadi. OITS va Gepatit B ga qarshi asosiy dori vositalarini ishlab chiqishga qo'shgan hissasi bilan mashhur. Institut universitet ta’limida ham ishtirok etadi, magistrlik va doktorlik dissertatsiyalariga ham rahbarlik qiladi.

Tadqiqot
--------

CHFAOBI tadqiqoti organik kimyo, bioorganik va dorivor kimyo, biokimyo, nazariy, fizik va analitik kimyo, materialshunoslik, biotuslanishlar kimyosi, kimyoviy biologiya, nanotexnologiyalar bo'yicha boshlang'ich tadqiqotlariga yo'naltirilgan.

Tadqiqot asosiy tadqiqotning yo'nalishi, turi va holatiga ko'ra bir necha toifalarga bo'lingan taxminan 50ga yaqin mustaqil guruhlar tomonidan olib boradi:

* Guruh: KIM, BIO, FIZ
* Turi: tadqiqot, tadqiqot-xizmati, maqsadli tadqiqot, xizmat
* Maqomi: kichik, katta, faxriy, muvaffaqiyatli faxriy, taniqli

Ta'sir
------

Asosiy tadqiqotlardan tashqari, CHFAOBI amaliy tadqiqotlar va amaliy dasturlarda, xususan, dorivor kimyoda faol ishtirok etdi.

Uning eng muhim natijalari CHFAOBIda Antonin Holi tomonidan Rega institutidan Erik De Klerk bilan hamkorlikda kashf etilgan asiklik nukleotid fosfonat antiviruslari (ANVlar) bo'lib, u OITS va gepatit B ni davolashda qo'llaniladigan antivirus dorilarida keskin burilish yasadi. Keyinchalik Gilead Sciences, va boshqalar. tomonidan tasdiqlangan dori vositalariga ishlab chiqarilgan birikmalar orasida ANVlar oilasidan sotiladigan birinchi birikma bo'lgan va OITS bilan kasallangan bemorlarda sitomegalovirus retinitini davolash uchun tasdiqlangan sidofovir, gepatit B ni ham davolash uchun dori sifatida tasdiqlangan va sotiladigan adefovir ga kiradi xuddi Hepsera va tenofovir kabi. Gilead Sciences tomonidan ishlab chiqilgan uning oldingi dori shakllari tenofovir disoproksil fumarat va tenofovir alafenamid fumarat OITS va surunkali gepatit B ni davolash uchun ishlatiladigan ko'plab dorilarda qo'llanilgan, masalan: Viread (2001 yilda tasdiqlangan), Truvada (2004), Atripla (2006), Complera/Eviplera (2011), Stribild (2012), Genvoya (2015), Odefsey (2016), Descovy (2016), Vemlidy (2016), Biktarvy (2018), Symtuza (2018).

ANVlarning muvaffaqiyati va OITS dori-darmonlarida keng qo'llanilishi CHFAOBIga katta moliyaviy resurslar olib keldi, uni Chexiyadagi eng boy tadqiqot muassasasiga aylantirdi, bu esa bilim yurti hududinini kengaytirish, ta'mirlash va sezilarli darajada o'sishiga imkon berdi. Uning 2021-yildagi litsenziyalardan olgan umumiy daromadi 130 million dollarni tashkil etdi.

CHFAOBI tomonidan tasdiqlangan dorilarga boshqa nukleozid birikmalari ham paydo bo'ldi: o'tkir miyeloid leykemiyani davolashda qo'llaniladigan detsitabin va miyelodisplastik sindrom uchun Alois Piskala tomonidan kashf qilingan azatsitidin va nodavriy nukleosid analogi duvira, 9-(2,3-dihidroksid) (DHPA), Antonin Holy tomonidan kashf qilingan bo'lib, u klinik jihatdan surunkali gepatit virusni keltirib chiqaradigan infektsiyalarni davolashda qo'llaniladi.

Uning boshqa yutuqlari orasida inson peptid gormonlari va ularning analoglari, masalan. Jozef Rudinger tomonidan inson neyrogipofizial gormoni oksitotsinini sanoatda ishlab chiqarishning birinchi usulini ishlab chiqish va uning Karbetotsin kabi analoglarini ishlab chiqish yoki Lizin-vazopressin, Terlipressin va Desmopressin, shuningdek,Guaiazulen tabiiy birikma asosida Dermazulen malhamini ishlab chiqishga asoslangan.

Tarix
-----

Keyinchalik CHFAOBIga aylangan asl institut Ikkinchi Jahon urushi oxirida CHFA tashkil etilishidan oldin tashkil etilgan. Dastlabki institut Pragadagi Chexiya texnika universitetining kimyo fakulteti qoshida tashkil etilgan va bir necha bor nomi o'zgartirilgan. CHFAOBI tashkil etildi deb hisoblanadigan rasmiy sana 1953 yil bo'lib, institutning nomi Organik kimyo instituti deb o'zgartirilgan va yangi tashkil etilgan Chexoslovakiya Fanlar akademiyasiga kiritilgan. 1955 yilda institut CHFA Kimyo instituti deb o'zgartirildi. Institut nihoyat 1993 yilda Chexoslovakiya tarqatib yuborilgandan va Chexiya Respublikasi tashkil etilgandan so'ng CHFAOBI deb o'zgartirildi. 2007 yilda institut davlat ilmiy-tadqiqot institutiga aylantirildi.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  „Rejstřík veřejných výzkumných institucí". *rvvi.msmt.cz*. Qaraldi: 1-may 2022-yil.
2. 1 2 3 4  Hostomský, Zdeněk, ed (2018-10-09). "IOCB Prague - Excellent Basic Research and Successful Applications: IOCB Prague - Excellent Basic Research and Successful Applications" (en). *European Journal of Organic Chemistry* **2018** (37): 5076–5079. doi:10.1002/ejoc.201801344.
3. 1 2  *Prague.* „Research groups of IOCB Prague" (en). *IOCB Prague*. Qaraldi: 5-avgust 2022-yil.
4. ↑  *Research at IOCB Prague 2022*, Prague, 2022. ISBN 978-80-86241-68-5.
5. ↑  „Renowned HIV scientist Holy dies at 75" (18-iyul 2012-yil).
6. ↑  Loeckx, Renilde*. Cold War Triangle : How Scientists in East and West Tamed HIV*. Baltimore, Maryland: Project Muse, 2017. ISBN 978-94-6166-245-3. OCLC 1009361134.
7. ↑  *Prague.* „Tenofovir" (en). *IOCB Prague*. Qaraldi: 5-avgust 2022-yil.
8. ↑  „Vědci jako byznysmeni. Elitní ústav loni vydělal 780 milionů" (cs-CZ). *Forbes* (11-iyul 2019-yil). Qaraldi: 5-avgust 2022-yil.
9. ↑  *Pašek.* „The Greatest Science Story in the Czech Republic" (en-US). *Research & Development in the Czech Republic* (25-aprel 2017-yil). Qaraldi: 5-avgust 2022-yil.
10. ↑  „Biochemie je v Česku na špičce. Bývalé působiště Antonína Holého mělo loni čtyřmiliardové příjmy" (cs). *CzechCrunch* (8-iyul 2022-yil). Qaraldi: 5-avgust 2022-yil.
11. ↑  *Prague.* „Azacitidine, Decitabine" (en). *IOCB Prague*. Qaraldi: 5-avgust 2022-yil.
12. ↑  *Prague.* „Dihydroxypropyladenine" (en). *IOCB Prague*. Qaraldi: 5-avgust 2022-yil.
13. ↑  *Prague.* „Lysin-vasopressin, Terlipressin, Desmopressin" (en). *IOCB Prague*. Qaraldi: 5-avgust 2022-yil.
14. ↑  *Prague.* „Oxytocin, Carbetocin" (en). *IOCB Prague*. Qaraldi: 5-avgust 2022-yil.
15. ↑  *Prague.* „Guaiazulene" (en). *IOCB Prague*. Qaraldi: 5-avgust 2022-yil.
16. ↑  Dějiny Ústavu organické chemie a biochemie AV ČR, M. Franc a kolektiv, MÚA AV ČR 2013, kap. I
17. ↑  „60 let Ústavu organické chemie a biochemie". *Akademický bulletin*. Qaraldi: 1-may 2022-yil.