**Tiroidit** - qalqonsimon bezning yallig'lanishi. Qalqonsimon bez bo'yinning old sohasida qalqonsimon tog'ay ostida joylashgan bo'lib, metabolizmni boshqaradigan gormonlar ishlab chiqaradi.

Klinik manzarasi
----------------

Tiroiditning ko'pgina belgilari boshqa kasalliklarning belgilariga o'xshaydi, shuning uchun ba'zida tiroiditni tashxislash qiyin bo'lishi mumkin. Qalqonsimon bez hujayralarining shikastlanishi sekin va surunkali bo'lganda umumiy gipotireoz belgilari namoyon bo'ladi va charchoq, vazn ortishi, depressiya, terining quruqligi va ich qotishi kabilarni o'z ichiga oladi. Boshqa, kam uchraydigan alomatlarga oyoqlarning shishishi, tanada noaniq og'riqlar, diqqatning pasayishi va boshqalar kiradi. Bemor ahvoli yanada og'irlashganda, tiroiditning turiga qarab, ko'z atrofida shish paydo bo'lishi, yurak urishining sekinlashishi, tana haroratining pasayishi yoki hatto dastlabki yurak yetishmovchiligi belgilari paydo bo'lishi mumkin. Boshqa tomondan, agar qalqonsimon bez hujayralarining shikastlanishi o'tkir bo'lsa, bez ichidagi qalqonsimon gormon qon oqimiga chiqadi va bu gipertiroidizmga o'xshash tireotoksikoz belgilarini keltirib chiqaradi. Bu alomatlar vazn yo'qotish, asabiylashish, tashvish, uyqusizlik, taxikardiya va charchoqni o'z ichiga oladi. Tiroiditda tireotoksikoz kuzatilsa ham, bu holatda gpertiroidizmda farqli ravishda qalqonsimon bez haddan tashqari faol bo'lmaydi.

Sabablari
---------

Tiroidit odatda qalqonsimon bezda autoimmun jarayon yuzaga kelishi natijasida kelib chiqadi va bu holat yallig'lanish va qalqonsimon bez hujayralarining shikastlanishiga olib keladi. Ushbu kasallikka ko'pincha immunitet tizimining noto'g'ri ishlashi sifatida qaraladi va autoimmun pankreatit, retroperitoneal fibroz va yuqumli bo'lmagan aortit belgilarini ham o'z ichiga oluvchi IgG4 bilan bog'liq tizimli kasallik bilan birga kelishi mumkin deb hisoblanadi. Riedel tiroiditida ham shunday bo'ladi, bu yallig'lanishda qalqonsimon bez to'qimalari qo'shni a'zolarga tarqalishi mumkin bo'lgan tolali to'qimalar bilan almashinadi. Qalqonsimon bezga hujum qiladigan antitanalar tiroiditning ko'p turlarini keltirib chiqaradi. Tiroiditlarga bezlarda yallig'lanishni keltirib chiqaradigan antitanalar bilan bir xil ishlaydigan virus yoki bakteriyalar kabi infeksiya ham sabab bo'lishi mumkin, masalan, subakut granulomatoz tiroidit (de Quervain). Ba'zi odamlarda qalqonsimon bezga qarshi antitanalar ishlab chiqariladi va bunday holda tiroiditni autoimmun kasallik deb hisoblash mumkin, chunki bunda organizm qalqonsimon bezni begona to'qima sifatida qabul qiladi. Interferon, litiy, amiodaron va saraton immunoterapiyasi kabi ba'zi dorilar ham tiroiditga olib kelishi mumkin.

Tashxislash
-----------

Tiroiditni tashxislashning eng keng tarqalgan va foydali usuli birinchi navbatda shifokorning fizik tekshiruv vaqtida qalqonsimon bezni paypaslashidir. Laborator tekshiruvlar bemorda eritrotsitlar cho'kish tezligining oshganligi, tiroglobulin darajasining ko'tarilishi va radioaktiv yodning so'rilishi kamayganligini aniqlashga imkon beradi (Mather, 2007). Qon testlari, shuningdek, tiroiditning turi, gipofiz bezi ishlab chiqarayotgan tireotrop gormon miqdori va organizmda qanday antitanalar mavjudligini aniqlashga yordam beradi. Ba'zi hollarda qalqonsimon bezga nima hujum qilayotganligini aniqlash uchun biopsiya talab qilinishi mumkin. 

### Tasnifi

 Qalqonsimon bez to'qimalarining yallig'lanishini ko'rsatadigan mikroskopik rasm
Tiroidit - bu qalqonsimon bezning yallig'lanishiga olib keladigan kasalliklar guruhidir. Kasallikning quyidagi shakllari farqlanadi: AQShda gipotiroidizmning eng keng tarqalgan sababi bo'lgan Hashimoto tiroiditi, tug'ruqdan keyingi tiroidit, o'tkirosti tiroidit, "tinch" tiroidit (eutireoz), dori-darmonli tiroidit, radiatsiyadan kelib chiqqan tiroidit, o'tkir tiroidit va Riedel tiroiditi.

Davolash
--------

Ushbu kasallikni davolash usullari tashxis qo'yilgan tiroidit turiga bog'liq. Hashimoto tiroiditi deb nomlanuvchi eng keng tarqalgan turi uchun davolash darhol gormonterapiyani boshlashdan iborat. Bu gipotiroidizmni oldini oladi yoki tuzatadi, shuningdek, bezning kattalashishini (buqoqni) ham oldini oladi. Biroq, Hashimoto tiroiditi dastlab qalqonsimon bezdan ortiqcha tiroid gormonlar ishlab chiqarilishi (gipertiroid holat) bilan namoyon bo'lishi mumkin. Bunday holatda bemorga faqat dam olish buyuriladi va steroid bo'lmagan yallig'lanishga qarshi dorilar qo'llanilishi mumkin. Ammo, ba'zi bemorlar yallig'lanishni kamaytirish va yurak urish ritmini nazorat qilish uchun steroidlarga muhtoj. Bundan tashqari, shifokorlar yurak urish tezligini pasaytirish va dastlabki gipertiroid davr yo'qolguncha titroqlarni kamaytirish uchun beta blokatorlarni buyurishi mumkin.

Tarqalishi
----------

Tiroiditning aksariyat turlari ayollarda erkaklarga qaraganda 3-5 baravar ko'proq uchraydi. Kasallik odatda 30-50 yosh oralig'ida boshlanadi. Ushbu kasallik geografik va mavsumiy bo'lib, yoz va kuzda ko'proq uchraydi.

Yana qarang
-----------

* Gipotiroidizm
* Gipertiroidizm
* Hashimoto kasalligi
* Qalqonsimon bez saratoni

Manbalar
--------

1. 1 2  „Thyroiditis". *Familydoctor.org*.  American Academy of Family Physicians. Qaraldi: 8-oktyabr 2018-yil.
2. ↑  „Hashimoto's Thryoiditis". *TDM*.  Thyroid Disease Manager. Qaraldi: 3-mart 2008-yil.
3. ↑  *Ferry.* „Hashimoto's Thyroiditis Symptoms, Diet, and Treatments". *MedicineNet* (8-sentyabr 2007-yil). Qaraldi: 9-mart 2008-yil.
4. ↑  Pollack, Rena; Stokar, Joshua; Lishinsky, Natan; Gurt, Irina; Kaisar-Iluz, Naomi; Shaul, Merav E.; Fridlender, Zvi G.; Dresner-Pollak, Rivka (January 2023). "RNA Sequencing Reveals Unique Transcriptomic Signatures of the Thyroid in a Murine Lung Cancer Model Treated with PD-1 and PD-L1 Antibodies" (en). *International Journal of Molecular Sciences* **24** (13): 10526. doi:10.3390/ijms241310526. ISSN 1422-0067. PMID 37445704. PMC 10341615. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=10341615.
5. ↑  „Thyroiditis" (en). *www.thyroid.org*.  American Thyroid Association (2018). Qaraldi: 8-oktyabr 2018-yil.
6. ↑  *Ross.* „Beta blockers in the treatment of hyperthyroidism". *UpToDate*.  Wolters Kluwer. Qaraldi: 27-iyul 2017-yil.