**Francia Elena Márquez Mina** (1981 yil 1 dekabrda tug'ilgan)  - kolumbiyalik inson huquqlari va atrof-muhit faoli va huquqshunos, Kolumbiya vitse-prezidenti etib saylangan. U Kavka departamentidagi Yolomboda,  qishlog'ida tug'ilgan. U birinchi marta 13 yoshida, to'g'on qurilishi uning jamoasiga tahdid solganida faol bo'lgan. U lavozimga kirishgach, mamlakat tarixidagi birinchi afro-kolumbiya vitse-prezidenti bo‘ladi. U, shuningdek, Marta Lusiya Ramiresdan keyin bu lavozimni egallagan ikkinchi ayol bo'ladi. 2020-yil avgust oyida Markes 2022-yilgi Kolumbiya prezidentlik saylovlarida oʻz nomzodini qoʻyishini eʼlon qildi va Kolumbiya uchun tarixiy pakt koalitsiyasiga nomzod boʻlishga harakat qildi. Keyinchalik uni koalitsiya nomzodi Gustavo Petro uning nomzodi sifatida tanladi.

2018-yilda u o'zining La Toma jamoasida noqonuniy oltin qazib olishni to'xtatish bo'yicha qilgan ishlari va jamoat tashkilotchiligi uchun Goldman ekologik mukofotiga sazovor bo'ldi. Markes poytaxt Bogota shahriga 560 kilometr (350 milya) yo'l bosib o'tgan 80 nafar ayolning norozilik marshini olib bordi va barcha noqonuniy konchilarni o'z jamoalaridan olib tashlashni talab qildi. 2019-yilda BBC Fransiya Markesni o‘sha yilgi 100 ayol ro‘yxatiga kiritdi.

Shaxsiy hayot
-------------

Markes 1981-yil 1-dekabrda Kavka departamentining Suares munitsipalitetida joylashgan Yolombo qishlog'ida tug'ilgan. Uning ota-onasi konchilar, garchi onasi ham dehqon va doya. Markes o'zining bolaligini "onam va buvimning uyida, boshqa vaqtni onam bilan, qolganini esa otam va buvim bilan o'tkazish bilan nishonlangan" deb ta'riflagan. Markes Kolumbiya Milliy Ta'lim Xizmatini tamomlagan qishloq xo'jaligi texnikasi. 2020-yilda u Santyago de Kali universitetida huquqshunoslik darajasini oldi.

### Noqonuniy qazib olishga qarshi

 Kavkaning afro-kolumbiya aholisi
 Kavka departamentida noqonuniy qazib olish
Alvaro Uribe va Xuan Manuel Santosning prezidentliklari davrida xalqaro tog'-kon kompaniyalarining Kolumbiyada tabiiy resurslarni qazib olishga taklifi ortdi. 2009-yilda Markes hukumatning afro-kolumbiyaliklarni, ayniqsa, hunarmand konchilarni La Toma shahri yaqinidagi ota-bobolarining yerlaridan quvib chiqarishga urinishlariga qarshi norozilik namoyishlarini o‘tkazishda yordam bergan. Ichki ishlar vazirligi AngloGold kabi kompaniyalarga aholi bilan maslahatlashmasdan, mintaqada oltin qazib olish huquqini bergan edi. Markes La Toma jamoat kengashi a'zolari bilan birgalikda qarorga e'tiroz bildirish uchun sudga murojaat qildi. Bu vaqt ichida qo‘mitaning bir necha a’zolari o‘lim bilan tahdid qilishdi. Keyinroq harbiylashtirilgan guruhlar jamiyatni nishonga olib, daryo qirg‘oqlarida bir necha hunarmand konchilarni o‘ldirishdi. Konstitutsiyaviy sud uning jamoasi foydasiga qaror chiqarganida, Markes g'alaba qozondi.

2013-yilda Markes La Tomadagi afro-kolumbiyaliklarning qonuniy vakili bo'ldi. U, shuningdek, afro-kolumbiyaliklarning Kavkadagi doimiy assambleyasida ishtirok etdi, u afro-kolumbiyaga tegishli hududni himoya qilish uchun Milliy er agentligini himoya qildi. Keyingi yili Markes jamoasi Ovexas daryosi yaqinida burg'ulash quduqlarini burg'ulash bilan shug'ullanadigan noqonuniy konchilar tomonidan atrof-muhitga zarar etkazdi va simobdan foydalanish tufayli zaharlandi. Markes yana qonuniy choralar ko'rdi va noqonuniy konchilar etkazgan atrof-muhitga zarar etkazish uchun boshqa jamoat a'zolari bilan hamkorlik qildi. Biroq, 2014-yil oktyabr oyida Markes harbiylashtirilgan guruhlar tahdididan so‘ng farzandlari bilan Kaliga qochishga majbur bo‘ldi.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. 1 2  *Proenza, Anne*. „D'or et de sang, le combat de Francia Marquez pour les terres des Afro-Colombiens" (fr). *Le Temps* (5-iyun 2018-yil).
2. 1 2  „Francia Márquez - Goldman Environmental Foundation" (en-US). *Goldman Environmental Foundation*. Qaraldi: 21-may 2018-yil.
3. ↑  *Turkewitz, Julie*. „Francia Márquez — a former housekeeper and activist — is Colombia’s first Black vice president." (en-US). *The New York Times* (19-iyun 2022-yil). Qaraldi: 19-iyun 2022-yil.
4. ↑  „This Woman Who Saved Her Afro-Colombian Community's Land From Miners Won Prestigious Prize" (en-US). *Remezcla* (24-aprel 2018-yil). Qaraldi: 21-may 2018-yil.
5. ↑  *Moloney, Anastasia*. „Death threats won't stop Colombian anti-mining activist" (en-us). *reuters.com* (27-aprel 2018-yil). Qaraldi: 21-may 2018-yil.
6. ↑  „BBC 100 Women 2019: Who is on the list this year?" (en-GB). *BBC News* (16-oktyabr 2019-yil). Qaraldi: 11-mart 2022-yil.
7. ↑  „Soy porque somos" (es).  Francia Márquez Mina. 8-noyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
8. ↑  „Hasta los espantos se fueron" (es). *Semana Rural* (1-noyabr 2019-yil). Qaraldi: 27-mart 2022-yil.
9. ↑  „¿Quién es Francia Márquez de 'Soy porque somos'?" (es).  Revista Diners (15-yanvar 2022-yil). Qaraldi: 27-mart 2022-yil.
10. ↑  „Francia Márquez, la mujer que puso en jaque a la minería ilegal y a las represas en Colombia y acaba de ganar el premio Goldman" (es). *BBC Mundo* (25-aprel 2018-yil). Qaraldi: 27-mart 2022-yil.
11. ↑  *Natalia Preito*. „Francia Márquez: historia de un milagro social" (es). *Las2Orillas* (10-mart 2022-yil). Qaraldi: 23-may 2022-yil.
12. ↑  „Tras acuerdo con gobierno nacional, líderes afro son amenazados en Cauca" (es). *Verdad Abierta* (30-aprel 2016-yil). Qaraldi: 23-may 2022-yil.

1. ↑  not to be confused with the municipality of Yolombó in the Antioquia department