recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hasan Pirmatovich Odilov** (1960.24.7, Toshkent) — yogʻoch oʻymakori. Oʻzbekiston xalq ustasi (2002). 1982-yildan "Us to" birlashmasida ishlab O. Fayzullayevdan yogoch oʻymakorligi sirlarini oʻrgangan. 1991-yildan mustaqil usta. Respublika va xorijiy koʻrgazmalarda oʻzining "islimiy" va "girih" naqshli yogʻoch oʻymakorligi asarlari bilan qatnashib kelmoqda. Toshkentdagi "Toshkent kuranti" binosi zali, Temuriylar tarixi davlat muzeyi, Oliy Majlis binosi zali va boshqa maʼmuriy binolarning yogʻoch oʻymakorligi bezaklarini bajargan. Iqti-dorli ustaning Buxoriy yodgorlik majmui, Toshkentdagi xotira maydonidagi ayvonning ustun bezaklari diqqatga sazovor. O.ning kursi va xontaxtalari koʻp qirrali, oʻziga xos ishlov berilganligi bilan ajralib turadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tannirpalli**, shuningdek, **Thanneerppalli** nomi bilan ham tanilgan, (10°55′33″N 78°26′14″E﻿ / ﻿10.925949°N 78.437253°E﻿ / 10.925949; 78.437253GO ) — Hindistonning Tamilnadu shtati, (Karur tumani) yirik qishloq. Tiruchirapalli yo'lida va Kulittalaydan taxminan 1,5 mil uzoqlikda joylashgan. 1981-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, uning aholisi 7,429 kishidan iborat. U Kaveri daryosining qirg'og'ida joylashgan va mangrovli qurg'oqchil hududda joylashgan. 

Sintetik toshlarni kesish va qayta ishlash mahalliy iqtisodiyotda muhim ahamiyatga ega bo'lib, ko'plab ayollarni ish bilan ta'minlaydi.

Manbalar
--------

1. 1 2  Stuart, James*. Swāmī Abhishiktānanda: his life told through his letters*. ISPCK, 1989 — 39 bet. 29-dekabr 2010-yilda qaraldi.
2. ↑  *Economic and political weekly*. Sameeksha Trust, 1997 — 1030 bet. 29-dekabr 2010-yilda qaraldi.
3. ↑  Rogaly, Ben (May 1995). "Contractual Arrangements for Rural Workers in Asia". *Development in Practice* **5-2** (2): 165–169.
**Navroʻz Ibodullayevich Rizayev** (1969-yil 28-martda tugʻilgan, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — oʻzbek filologi va siyosatchisi, 2020-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlis IV-chaqiriq Qonunchilik palatasi deputati, Oʻzbekiston Liberal-demokratik partiyasi aʼzosi.

Tarjimai holi
-------------

Navroʻz Ibodullayevich 1969-yil 28-martda Samarqand viloyatida tugʻilgan. 1996-yilda Tbilisi davlat universitetining filologiya fakultetini tamomlagan.

Mehnat faoliyatini 1988-yilda Samarqand viloyati Urgut tumanidagi 37-maktabda voleybol toʻgaragi rahbari sifatida boshlagan. 1993-2006-yillarda „Oʻzteleradiokompaniya" tizimida Oʻzbekiston radiosi „Axborot" tahririyati sharhlovchisi, „Oʻzteleradiokompaniya" raisi oʻrinbosari, „Axborot" tahririyati direktori oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan. 2002-2016-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Idoralararo apellyatsiya sudida muvofiqlashtiruvchi komissiya yetakchi mutaxassisi, 2016-2017-yillarda „Oʻzbekiston" telekanali katta muharriri lavozimlarida ishlagan. 2017-yildan buyon „Oʻzbekiston 24" Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasi axborot-tahliliy dasturlar boʻlimi katta muharriri lavozimida ishlab kelmoqda. 2020-yilda Oʻzbekiston Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati, shuningdek, parlamentning Fuqarolar salomatligini muhofaza qilish qoʻmitasi a’zosi etib saylangan.

Mukofotlari
-----------

* 2000-yilda „Shuhrat" medali bilan taqdirlangan.
* 2019-yilda Doʻstlik ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Депутаты". *parliament.gov.uz*. 8-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-noyabr 2021-yil.
**Mstislav Vsevolodovich Keldish byusti** — 1978-yilda Riga shahrida, Latviya universitetining bosh binosi roʻparasida oʻrnatilgan.

Haykaltarosh Lev Bukovskiy va meʻmor Georg Bumanis tomonidan bronza va granitdan yasalgan.

Poydevorda *"Sotsialistik Mehnat Qahramoni, akademik Keldish Mstislav Vsevolodovich fan va texnikani rivojlantirishdagi, bortida odam boʻlgan dunyodagi birinchi "Vostok" kosmik kemasini yaratish va muvaffaqiyatli uchirishda qoʻshgan alohida xizmatlari uchun. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1961-yil 17-iyundagi farmoni bilan ikkinchi Oltin medal "Oʻroq va bolgʻa"* bilan taqdirlandi (latış va rus tillarida).

Poydevorning yon tomonida 1990-yillarda yoʻqolgan Qahramon Yulduzlari tasvirlangan.

Dastlab, Esplanadada (keyinchalik "Kommunardlar bogʻi" nomini olgan) inqilob va Ulugʻ Vatan urushi qahramonlari byustlari orasidan haykal oʻrnatish rejalashtirilgan edi, shuning uchun uning uslubi va hajmi boʻyicha byust. M. V. Keldish diqqatini ularga qaratdi. Biroq, komissiya qaroriga koʻra, oxirgi joy sifatida Timma koʻprigidan unchalik uzoq boʻlmagan Latviya universiteti binosi oldidagi Shahar kanalining qirgʻogʻi tanlangan. Bu yodgorlik bugungi kunda joylashgan.

Yana qarang
-----------

* Akademik Mstislav Keldish koʻchasi (Riga)

Manbalar
--------

1. ↑  *Ojārs Spārītis*. Rīgas pieminekļi un dekoratīvā tēlnieciba. — Rīga: SIA Nacionālais apgāds, 2001. — ISBN 9984-26-024-0Andoza:Ref-lv

Havolalar
---------

* Mstislav Vsevolodovich Keldish byusti wikimapia.org saytida
**Ibn Abd Rabbihi**, Abu Umar Ahmad ibn Muhammad (860.28.11 — Qurtuba — 940.1.3) — arab shoiri, tarixchisi. Arab mumtoz sheʼriyatining barcha janrlarida ijod etgan. U haqidagi maʼlumot Saolibiyning tazkirasida keltiriladi. I. A. R. ning "Al-Mumahhisot" ("Tozalovchilar") asarida koʻpgina sheʼr va qasidalar jamlangan. U 7—8-asr arab adabiyoti tarixiga oid 25 bobdan iborat "al-Iqd alfarid" ("Nodir marjon") nomli tazkira tuzgan. Undan joy olgan arablarning qad. urf-odatlari va tarixiga oid ayrim maʼlumotlar "Islomgacha boʻlgan arab tarixi haqida xabarlar" nomi bilan Parijda 3 marta nashr etilgan (1836, 1837, 1838).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Ibaqabeka, Abikabeka** (moʻgʻ.: *Ибага бэхи*) -— kerayitlar xoni Toʻgʻril (Vanxon)ning kichik ukasi Jaxa Xambuning qizi.

1203-yilda Chingizxon tomonidan kerayitlar magʻlubiyatga uchraydi. Ammo Jaxa Xambu Chingizxonning kerayitlar bilan urushidan oldin xonning safiga qoʻshilgani hamda Chingizxonga merkitlarga qarshi kurashda yordam koʻrsatgani uchun Jaxa Xambu oilasi bosqin paytida talon-toroj qilinmaydi. Chingizxon oʻziga Ibaqabekani nikohlab olgan boʻlsa, kichik singlisi Sorxagtanibekani oʻgʻli Tuluyga nikohlab beradi. Ibaqabekaning boshqa singlisi Biktutmishbekani esa toʻngʻich oʻgʻli Joʻjiga nikohlab bergan. Shunisi qiziqki, keyinchalik Chingizxon oʻzining sodiq aʼyonlarini taqdirlashda Ibaqabekani urutlardan boʻlgan Jurchedayga sodiqligi va qilgan xizmatlari uchun xotinlikka berish haqida buyruq bergan.

Ibaqabekaning Jurchedayga turmushga berilishining boshqa sababini Rashiduddin „Jome at-tavorix" asarida quyidagicha bayon etgan: „Bir kuni Chingizxonning tushiga Tangri kirib, Ibaqabekani boshqa kishiga nikohlab berishi haqida xonga buyruq beradi. Uyqudan uygʻongan xon qorovullikda turgan kebteul (tungi xos soqch) chaqiradi, bu Jurcheday boʻlgan va xon Ibaqabekani Jurchedayga turmushga bergan. Sobiq xotining urutlarga joʻnatayotib, Chingizxon baurchisi (oshpazi) Oshiq Temur va qimiz ichadigan oltin qadahidan boshqa, barcha narsalar, xizmatkorlar, chorva mollarni Ibaqabekaga oʻzi bilan olib ketishiga ruxsat beradi.

Ibaqabeka va uning oʻgʻli Chingizxonning uchinchi oʻgʻli va voris Oʻqtoyxonning oʻlimida asosiy gumondorlardan biri boʻlishgan. 1241-yil 11-dekabrdagi ziyofatdan soʻng kutilmaganda Oʻqtoyxon vafot etadi. Ibaqabekaning oʻgʻli xonning baurchisi (oshpazi) boʻlgani sababli onasi bilan birga xonni zaharlashda ayblanadi. Ularning aybsizligi isbotlanmaydi, ammo Oʻqtoyning qarindoshi, katta nufuzga ega boʻlgan Eljigiday noʻyonning aralashuvi tufayli Ibaqabeka va oʻgʻli jazoda qutilib qoladilar.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Broadbridge, Anne F*. „Women and the Making of the Mongol Empire" (ingliz tilida). Cambridge University Press (2018), s. 81. Qaraldi: 20-sentabr 2022-yil.
2. ↑  „Sokrovennoe skazanie mongolov § 186" (rus tilida). Qaraldi: 20-sentabr 2022-yil.
3. 1 2  „Sokrovennoe skazanie mongolov § 208" (rus tilida). Qaraldi: 20-sentabr 2022-yil.
4. 1 2  „Jome at-tavorix" (rus tilida). Qaraldi: 20-sentabr 2022-yil.
5. ↑  *Broadbridge, Anne F.*. „Women and the Making of the Mongol Empire" (ingliz tilida). Cambridge University Press (2018), s. 168-169. Qaraldi: 20-sentabr 2022-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Lubsan Danzan*. Altan Tobchi. Zolotoye skazaniye. Perevod N. P. Shastinoy* (rus tilida). Moskva: Nauka, 1973 — 440 bet.
* „Mongolskiy obidenniy izbornik" (rus tilida). Moskva-Leningrad:  Izdatelstvo AN SSSR (1941).



* Rashiduddin*. Jome at-tavorix* (rus tilida). Moskva-Leningrad: Izdatelstvo AN SSSR, 1952.
* Rene Grusse*. Chingisxan: Pokoritel Vselennoy* (rus tilida). Moskva: Molodaya gvardiya, 2008 — 285 bet.
* Yevgeniy Ivanovich Kichanov*. Jizn Temuchjina, dumavshego pokorit mir. Chingis-xan: lichnost i epoxa* (rus tilida). Moskva: «Vostochnaya literatura», 1995 — 274 bet.
**Oʻzbekiston respublikasining oliy xoʻjalik sudi** — Oʻzbekistonda xoʻjalik sud ishlarini yuritish sohasida sud hokimiyatining oliy organi. Xoʻjalik sudining vakolatlari Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi 111-moddasi va "Sudlar toʻgʻrisida" Oʻzbekiston Respublikasining qonuni (yangi tahriri, 2000-yil 14 dekabr)da belgilab berilgan. Bunga koʻra. mazkur sud Qoraqalpogʻiston Respublikasi xoʻjalik sudining, viloyatlar va Toshkent shahri xoʻjalik sudlarining sudlov faoliyati ustidan nazorat olib borish huquqiga ega. Oliy xoʻjalik sudi ishlarni 1instansiya sudi sifatida, kassatsiya tartibida va nazorat tartibida koʻradi; Oliy xoʻjalik sudi Plenumining tushuntirishlari xoʻjalik sudlari tomonidan bajarilishini nazorat qiladi, quyi xoʻjalik sudlari faoliyatini tekshiradi, ularning ish tajribasini umumlashtiradi va ommalashtiradi. Oʻzbekiston Respublikasining Oliy xoʻjalik sudi rais, uning 1-oʻrinbosari, oʻrinbosarlar, sudlov hayʼatlarining raislari, Oliy xoʻjalik sudi sudyalaridan iborat boʻlib, quyidagi tartibda ish olib boradi: Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudining Plenumi; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudining Rayosati; fuqarolik huquqiy munosabatlaridan kelib chiqadigan nizolarni hal etish boʻyicha sudlov hayʼati; maʼmuriy huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolarni hal etish boʻyicha sudlov hayʼati.

Oliy xoʻjalik sudi Plenumi bir yilda kamida 2-marta chaqiriladi, Rayosatining majlislari har oyda kamida 1-marta oʻtkaziladi.

Oliy xoʻjalik sudi sudyalarining maqomi, ularni saylash va tayinlash tartibi qonunda koʻrsatib oʻtilgan.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Maʼnaviyat (maʼnolari).

"MAʼNAVIYAT" — Oʻzbekiston Respublikasi "Maʼnaviyat va maʼrifat" kengashi nashriyoti. 1996-yil 9-sentabrda tashkil etilgan. Milliy maʼnaviyatni ravnaq toptirishga, xalq maʼrifatini yuksaltirishga, jahon xalqlari ta-fakkuri mahsulidan oʻzbek xalqini bahramand etishga yordam beradigan ijtimoiysiyosiy, ilmiy-ommabop, badiiy adabiyotlar, darslik, oʻquv qoʻllanmalari, kalendar va plakatlar, tarjima asarlari nashr etadi.

Nashriyot 2002-yilda 37 nomda 2 mln. 260 ming nusxada adabiyot nashr etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Petropavlovsk-kamchatskiy** (1822—1924-yillarda — Petropavlovskiy port) — Rossiya Federatsiyasi Kamchatka viloyatidagi shahar, viloyat markazi. Kamchatka yarim orolning sharqida. Tinch okeanning Avacha buxtasi sohilidagi port. Aholisi 198,9 ming kishi (1998). Tral bilan baliq ovlash va muzxonali flotiliya ba-zasi. Kema verfi; kema taʼmirlash, kema taʼmirlashmexanika, baliq-kon-serva zavodlari va boshqa bor. Qurilish mate-riallari ishlab chiqariladi. Rossiya Fanlar akademiyasining Vulkanologiya instituti, Tinch okean baliq xoʻjaligi va okeanografiya institutining Kamchatka boʻlimi, pedagogika instituti, Uzok, Sharq baliq sanoati va xoʻjaligi texnika institutining filial i, drama teatri, oʻlkashunoslik muzeyi, telemarkaz mavjud. Petropavlovsk-kamchatskiyga 1740-yilda ikkinchi Kamchatka ekspeditsiyasi asos solgan. Shaharning nomi ekspe-ditsiyaning "Svyatoy Apostol Pyotr" va "Svyatoy apostol "Pavel" kemalari nomidan olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jamantay Asanov** (qirgʻizcha: *Жамантай Асанов*; 1918-yil, Qish-Buloq qishlogʻi Fargʻona viloyati, Andijon uyezdi, Oʻzgan tumani) — Qirgʻiziston SSR Oʻsh viloyati Oʻzgan tumanidagi „Erkin-Too" boʻgʻin kolxozchisi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni sohibi (1949).

Biografiyasi
------------

Jamantay Asanov 1918-yilda Qoʻsh-Buloq qishlogʻida (hozirgi Oʻzgan tumani) dehqon oilasida tavallud topgan. 1936-yildan Oʻzgan tumanidagi kolxozlardan birida ishlagan. Ulugʻ Vatan urushida qatnashgan. Demobilizatsiyadan keyin u oʻz qishlogʻiga qaytib keldi. 1937-yilda u mahalliy kolxozga qoʻshildi va 1939-yilda Qizil Armiya safiga chaqirilgunga qadar ishladi.

1945—1953-yillarda — Oʻzgan tumanidagi „Erkin-Too" kolxozining paxta yetishtirish brigadasida brigadir boʻlgan.

Xuddi shu farmon bilan Jamantay Asanov bilan tinimsiz bellashib kelgan „Erkin-Too" kolxozining boshqa yetakchi zvenolari A.Qosiboyev va S.Turduyevlarga ham yuqori unvon berildi.

1953-yilda u zvenodan boshqa ishga oʻtgan.

Jamantay Asanovning 1948-yilda 30,3 gektar maydonning har gektaridan o‘rtacha 23,1 sentnerdan bug‘doy oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1949-yil 16-maydagi farmoni bilan u Lenin ordeni, O‘roq va Bolg‘a oltin medali va Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

U 1973-yilda nafaqaga chiqdi.

Jamantay Asanov 1998-yil Oʻzgan tumanida vafot etdi.

Adabiyotlar
-----------

Muzalevskiy M. V. Sotsialistik mehnat qahramonlari. Biobibliografik lugʻat. — M .: RIC „Cavalier", 2008. — T. 2. — 200 b.

„Qirgʻiziston". Uluttuk ensiklopediyasi: 1-jild. Boshlar ed. Asanov Y. A. B.: Mamlekettik til jana ensiklopediya borboru, 2006. ISBN 9967-14-046-1

Manbalar
--------

1. ↑  „Жамантай Асанов".
2. ↑  „Жамантай Асанов".
**Bomba irgʻitkich** (bombamyot) - yaqin masofadan turib jang qilishga moʻljallangan qurol (kalibri 20–152 mm). Bomba irgʻitkich dushman askarlarini granatalar va parchalanadigan bombalar (2,5 kg dan 20,7 kg gacha) bilan shikastlantirish uchun ishlatilgan (mas, Birinchi jahon urushida). Otish uzoqligi 850 m. Bomba irgʻitkich tuzilishi jihatidan minomyottl uxshaydi. Snaryadlarning shikastlantirish quvvati juda kichik boʻlganligi uchun Bomba irgʻitkich urniga minomyot ishlatiladigan boʻldi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Bomba irgʻitkich" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maʼnaviy zarar** - fuqaroning shaʼni, qadrqimmatiga dogʻ tushirilishi yoki ishbilarmonlik obroʻsiga putur yetkazilishi. Maʼnaviy zarar boʻyicha javobgarlik shartnomaga asoslanmagan, yaʼni huquqbuzarlik bilan bogʻliq boʻlgan javobgarlikdan iborat. Huquqbuzarlik sodir etish natijasida jismoniy ogʻriq, azob-uqubat, ruhiy qiynoq va iztiroblar shaxsga nisbatan yetkazilgan Maʼnaviy zarar hisoblanadi. Maʼnaviy zarar shuningdek, yuridik shaxsga ham yetkazilishi mumkin (mas, ishchanlik obroʻsini yerga uruvchi maʼlumotlarni tarqatish orqali).

Respublikada mehnat qonunchiligida ham xodimga yetkazilgan Maʼnaviy zararni qoplash nazarda tutilgan. Jumladan, gʻayriqonuniy ravishda ishdan boʻshatilgan xodim ishga tiklanganda ish beruvchi tomonidan qoplanadi. Maʼnaviy zarar uchun toʻlanadigan kompensatsiyaning miqdori ish beruvchining xatti-harakatiga berilgan bahoni hisobga olib, sud tomonidan belgilanadi, lekin bu miqdor xodimning oylik ish haqidan kam boʻlishi mumkin emas (MK ning 112moddasi). Oʻz mehnat vazifalarini bajarish munosabati bilan mehnatda mayib boʻlishi, kasb kasalligiga chalinishi yoki salomatlikning boshqa tarzda shikas-tlanishi tufayli yetkazilgan Maʼnaviy zarar ham undiriladi.

Maʼnaviy zarar pul shaklida yoki boshqa moddiy shaklda ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi kelishuvga muvofiq ravishda, xodim mehnat vazifalarini bajarishi bilan bogʻliq holda vafot etgan taqsirda esa, ish beruvchi va xodimning oila aʼzolari oʻrtasidagi kelishuvga muvofiq ravishda belgilangan miqsorda qoplanadi. Maʼnaviy zarar toʻlanishi lozimboʻlgan mulkiy zarardan qatʼi nazar qoplanadi. Maʼnaviy zararni qoplash qoidalari Oʻzbekiston Respublikasi FKning 1021— 1022moddalarida belgilab qoʻyilgan (yana q. Zarar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bombay universiteti** — Hindistondagi eng yirik untlardan biri. 1857-yil asos solingan. 1904-yilgacha uning vazifasi bir qancha kollejlarda imtihonlar oʻtkazish va oʻquv mashgʻulotlari tashkil etishdangina iborat boʻlgan. 1904-yildan bevosita oʻquv faoliyatini tashkil etish (leksiyalar oʻqish, oʻquv jarayoni uchun zarur boʻlgan ilmiy ishlar nashr etish va h. k.) huquqini olgan. Bombay universiteti ijtimoiy fanlar, tijorat, yuridik, tibbiyot, dorishunoslik, stomatologiya, led. psixologiya sohalari boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 160mingdan ortiqtalaba taʼlim oladi. Untda bir kancha ilmiy tadqiqotlar muassasalari va institutlar bor.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Graduation | *Oliy oʻquv yurti haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Maʼrifjon Moʻminov** (22.08.1952—03.12.2014) — Qirgʻizistonda joylashgan Isfana shahrining uchinchi meri. Moʻminov koʻp yillar davomida Isfanadagi kolxozning raisi boʻlib ishlagan. Faoliyati davomida Isfana shahrining va Laylak tumanining iqtisodiy rivojlanishiga salmoqli hissa qoʻshgan.

Hayoti
------

Maʼrifjon Moʻminovich Moʻminov 1952-yil 22-avgustda Qirgʻiziston SSRning oʻsha paytdagi Isfana qishlogʻida tugʻilgan. 1968-yil Isfanadagi Toʻqtogʻul nomli oʻrta maktabni yakunlagan. 1974-yil Skryabin nomidagi qishloq xoʻjaligi institutini (hozirgi Skryabin nomidagi qirgʻiz milliy agrar universiteti) injener-mexanik mutaxassisligini olib tugatgan. Moʻminov 2014-yil 3-dekabrda 62 yoshda vafot etgan. U toʻrt farzandning otasi boʻlgan.

Mehnat faoliyati
----------------

Laylak tumanining Dargʻaz qishlogʻida Moʻminov qurdirgan bino. Hozirgi kunda bu binodan Gapar Usenov boshlangʻich makbati joylashgan.
Moʻminov mehnat faoliyatini 1974-yilda Isfanadagi Samat kolxozida mexaniklikdan boshlagan. 1980-82-yillarda Laylak tumanining qishloq xoʻjaligi boshqarmasida bosh muhandis boʻlib ishlagan. 1982-86-yillarda Laylak tumanining Mexanizatsiyalashtirilgan chorvachilik stansiyasida direktor boʻlib faoliyat yuritgan. 1986-87-yillarda Komintern sovxozining direktori lavozimida ishlagan.

Moʻminov 1987-yildan 1996-yilgacha Isfanadagi Samat kolxoziga raislik qilgan. 1996-99-yillarda Isfana qishloq xoʻjaligi kooperativiga boshchilik qilgan. 1999-yildan 2001-yilgacha Isfana shahar boshqarmasi boshchisining oʻrin bosari sifatida faoliyat koʻrsatgan. 2001-yildan 2004-yilgacha Laylak tumanining qishloq xoʻjaligi boʻlimining bosh direktori boʻlib ishlagan.

2004-2005-yillarda Botken viloyati gubernatorining maslahatchisi boʻlib ishlagan. 2005-yil 20-dekabrdan 2009-yil 9-sentabrgacha Isfana shahrining meri lavozimida ishlagan. 2010-yildan boshlab Laylak tuman agrar rivojlanish boʻlimida ishlagan.

Moʻminov faoliyati davomida Isfana shahrining va Laylak tumanining iqtisodiy rivojlanishiga salmoqli hissa qoʻshgan.

Mukofotlari
-----------

Moʻminov hayoti davomida bir necha mukofot olgan. 1991-yil Qirgʻiziston prezidentining faxriy yorligʻi bilan taqdirlangan. 1998-yil Qirgʻiz Respublikasining „Shuhrat" medali bilan taqdirlangan. Bundan tashqari, „Xalq taʼlimi aʼlochisi" unvoni hamda Qishloq xoʻjaligi ministrligining faxriy yorliqlari bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Moʻminov Maʼrifjon Moʻminovich (qirgʻizcha). *Ata Jurt* (13-dekabr, 2014), s. 7.
2. ↑  Xalq yodida qoladi (qirgʻizcha). *SuLey Info* (13-dekabr, 2014), s. 15.
3. ↑  Yoqubov, Temirboy*. Isfana (Aspanakent) tarixi*, Isfana, 2001 — 46 bet.
**Spinor hisobi** - matematikaning maxsus tabiatli miqdorlar — spinorlar xossalarini oʻrganuvchi boʻlimi. Spinor komponentlari vektor, tenzor va boshqa tushunchalar kabi koordinatalar tizimi oʻzgartirilganda maʼlum qonunga boʻysunadi. Masalan, koordinatalar tizimi biror toʻgʻri chiziq atrofida 2l ga burilsa, spinorning barcha komponentlari ishorasi oʻzgaradi.

Spinor tushunchasini 1913-yilda fransuz olimi E. Kartan guruxdarni tasvirlash nazariyasiga oid tadqiqotlarida kiritgan. 1929-yilda nemis matematigi B. V. Varden elektronning spin hodisasini oʻrganishda bu tushunchalarni mustaqil kashf etib, "spinor" atamasini kiritgan. Spinor hisobi da kovariant va kontrvariant spinorlar, spinorlar ustida amallar, valentlik va boshqa tushunchalar tekshiriladi.

Spinor hisobi kvant mexanika, kimyoviy valentlik nazariyasi, Riman geometriyasi va boshqa sohalarda qoʻllanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bombarda** (italyancha: *bombarda*, lotincha: *bombus* — baland tovush, lotincha: *ardere* — kuyish) — fagotning ajdodi boʻlib, yogʻoch tillar oilasiga mansub boʻlgan katta bas musiqa asbobi hisoblanadi. Anʼanaviy breton musiqasini ijro etishda keng qoʻllaniladi. U 7-9 oʻyin teshiklari va voronka shaklidagi trubaga ega boʻlgan tekis koniksimon shaklga ega. Tovushi — diatonik, tembri — qoʻpol, ifodasiz.

Asosiy xususiyatlari
--------------------

Asbob uchta yigʻma qismlardan iborat:

* Ikkitalik tayoq — tovush manbai; qamishdan yasalgan.
* Val yoki qobiq — biroz tor boʻlgan, old tomonida oʻyin teshiklari va klapanlar mavjud. Qattiq yogʻochdan tayyorlanadi: samshit, nok, pushti yoki qora daraxt.
* Karnay

Uning tovush diapazoni ikki oktava va kichik uchdan bir qismi bilan cheklangan. Ovoz juda xarakterli va kuchli boʻladi (qobiq oʻqi boʻylab bir metr masofada 100 dB dan ortiq).

Turlari
-------

 Har xil bombardimonchilar
### Soprano

Soprano-bombardalari si-bemol deb atalgan ikki kalitli (lya va lya-bemol) tonal modellaridir. Bu hozirgi kunda keng tarqalgan bombard turi hisoblanadi.

### Alt

*Re* yoki *mi-bemolda.* Oxirgisi breton ansambllarida qoʻllaniladiinglizcha: *Bagad*.

### Tenor

Ovozi sopranoga qaraganda oktavadan past- si*-bemol*. Ushbu tur faqatgina inglizcha: *Bagad* da qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Koch, John T. and Minard, Antone (2012). *The Celts: History, Life, and Culture*, p.98. ABC-CLIO. ISBN 9781598849646.

Havolalar
---------

* Bomba shaytonning qurolidir
* Bombardimon
**Maʼrifat Ubaydullayeva** (1929.4.6, Chodak qishlogʻi) — Oʻzbekiston xalq artisti (1983). 1953— 61 yillar Namangan viloyat musiqali drama va komediya teatrida, 1961—92 yillar Andijon viloyat musiqali drama teatrida, 1992-yildan Abbos Bakirov nomidagi Andijon yoshlar teatrida aktrisa. Shirin ("Farhod va Shirin"), Xemnolina ("Gang daryosining qizi"), Sanam ("Aziz va Sanam"), Oyparcha, Nodirabegim ("Nodira"), Layli ("Layli va Majnun"), Zulxumor ("Ravshan va Zulxumor"), Nurxon ("Nurxon"), Jamila ("Boy ila xizmatchi"), Katarina ("Oʻjar qizning quyulishi"), Nigoroyim ("Mehrobdan chayon"), Momo ("Hayot eshik ortida"), Nargiz ("Nargiz") kabi rollari uning ijodida alohida oʻrin tutadi. U. lirik va xarakterli rollar ustasi boʻlib, uning ijodi yuqori ovoz, dramatik mahorati, badiiy ifodasi hayotiyligi bilan ajralib turadi. "Elyurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2002).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Maʼsumobod masjidi** — Qarshi masjidi.
Ushbu masjidga doir qiziqarli maʼlumotlar uchradi. U Qarshining qadimiy masjidlaridan biri edi. Uning faoliyati bilan bogʻliq Amir Haydar zamonida rasmiylashtirilgan vaqf hujjatlari saqlanib qolgan. Unda taʼkidlanishicha: *„Hijriy 1225-yili muborak Ramazon oyida hoji Avaz Muhammad mulla Nurmuhammad oʻgʻli shahar qoʻrgʻoni ichkarisidagi Maʼsumobod guzarida joylashgan Choʻbkori guzaridagi masjid uchun uz tasarrufidagi mulkini shar’iy tarzda vaqf qiladi"*. Mazkur masjid gʻarbi qal’a devori, shimoli Eshboy oqsoqol oʻgʻli mulla Niyoz Muhammad hovlisi, sharqida omma yoʻli va janubi Yaqubboy oʻgʻli Sadr hovlisi bilan chegaradosh boʻlgan. O. A. Suxareva uni uchinchi devor ichkarisida boʻlsa kerak, deb taxmin qilgandi. Lekin u qoʻrgʻonning gʻarbiy devori ichki tarafi bilan yonma-yon boʻlgan. Ushbu hudud hozirgi Xoja xiyol koʻchasi atrofiga toʻgri keladi. Voqif ushbu masjid uchun Xoʻrda mavzesida ikki boʻlakdan iborat 2 tanobu 3 chorak yerini vaqf qiladi. Mutavalli voqifning oʻzi va soʻngra bu vazifani avlodlari davom ettirgan. Ulardan hech kim qolmasa viloyat qozisi munosib kishini tayinlaydi. Vaqf hosili masjid binosi ehtiyojiga sarflanadi. Soʻngra mutavalli undan ushr oladi. Ortgani uch qismga boʻlinib, imomga 2 va muazzinga 1 hissa ulush beriladi. Hujjatda ayni paytda usta Avaz Muhammad usta Muhammad Amin oʻgʻli Maʼsumobod guzari masjidi uchun ikki boʻlakdan iborat yerini vaqf qilgani qayd etiladi. Uning biru chorak tanob qismi Xoja Yusuf mavzesida va bir tanobdan iborat ikkinchi boʻlagi Xoja Gʻafur mavzesida joylashgan edi. Mutavalli voqifning oʻzi va soʻngra avlodlari edi. Ulardan hech kim qolmasa, viloyat qozisi oʻzi yo istasa boshqa munosib kishi tayinlaydi. Mutavalli ushr oladi. Qolgani masjid imoratiga sarflanadi. Ortgani imom va muazzinga boʻlib beriladi. Imom shar’iy masalalarni yechib bera oladigan ilmli kishi boʻlishi kerak edi. Bu masjid xam shahar devori bilan birga tekislab tashlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Jumanazar A. K*. Nasaf*. Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2007 — 204 bet.
2. ↑  Ravshanov P*. Qarshi tarixi*. Toshkent: Yangi asr avlodi nashriyoti, 2006 — 639 bet.
**Qatlam** (geologiyada) — geologik jism, choʻkindi togʻ jinslari yotqizilishining asosiy shakli va ularning ketmaket joylashishi. Q.ning litologik tarkibi nisbatan bir xil boʻlib, bir-biriga deyarli parallel yuzalar (yuqoridagisi — Q. usti va pastdagisi — Q. osti) bilan chegaralanadi. Q. qalinligi uzunligiga nisbatan ancha kam. Yuqoridagi Q. (normal yotganda) ostki Q.ga qaraganda yosh boʻladi. Q. metamorfik jinslardan ham iborat boʻlishi mumkin. Magmatik jinslar va rudalar muvofiq shaklda yotganda ularni Q. deyish mumkin. Q koʻpincha bir necha qatlardan iborat boʻladi (mas, tarkibida oʻziga xos togʻ jinsi uchraydigan foydali qazilma, koʻmir Q. neftli Q. va gazli Q).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shohasan Imomqulov**  — (1892—1932) — Sharqiy Buxoroda qizil armiyaga qarshi kurashgan qoʻrboshilardan biri. Ibrohimbek qoʻrboshining safdoshi.

Qoʻrboshilik faoliyati
----------------------

Shohasan Imomqulov 1892-yilda Sharqiy Buxoroning Loqay vohasidagi Taushar qishlogʻida tavallud topgan. 1920-yilda Shohasan Imomqulov dastlabki harakatlarni boshlaydi. U faoliyati davomida Bobojon qoʻrboshining yordamchisi boʻlgan. 1929-yil Afgʻonistonga oʻtib ketadi. Uning 1931-yil 23-avgustda bergan soʻrogʻiga koʻra, u 1929-yil Taumar qishlogʻida istiqomat qilgan. Qarindoshlarini koʻrish maqsadida 1929-yilda Saroy-Kamar orqali Afgʻonistonga oʻtgan. Hazrati Imomda 2 oy, Aylobodda 2-3 oy, Qunduzda 1 oy, Taliqonda 2 oydan koʻproq qarindoshlari uyida yashaydi. U shu vaqt mobaynida turli ishlari bilan mashgʻul boʻladi. Afgʻonlar bilan urush boshlangach, muhojirlarning Taliqonga koʻchib kelishi kuchayib borgan. Bu davrda Ibrohimbekning safdoshlari soni 3000 nafarga yetgan. Shohasan ham oilasi bilan kelib, Ibrohimbek qoʻrboshiga qoʻshiladi. U 8-9 oy davomida qoʻrboshilarga qarshi kurashda faol ishtirok etadi. U 1931-yilda Ibrohimbek bilan birgalikda Tojikiston SSRga qaytib keladi va Choltogʻdagi qurultoyda ishtirok etadi. U Isoxon Eshon bilan birgalikda Hisorga joʻnatiladi va u yerdan Gʻozimalikka aholini sovet hokimiyatiga qarshi koʻzgʻatish uchun boradi. U Gʻozimalik borib, u yerda Davlat, Qayum, Mulla Odinalarning 200 nafar safdoshi bilan birlashadi. Shohasan Gʻozimalikka yetib boradi va sovet hokimiyatiga qarshi kurashishda 200 kishini oʻz atrofiga birlashtiradi. 1931-yildagi janglarda Shohasan Imomqulov magʻlubiyatga uchraydi va Denovga borib quroʻyarogʻarni topshiradi va taslim boʻladi. U qoʻlga olingach dastlab Stalinobodga keyinchalik Toshkentga yuboriladi. 1932-yil 13-apreldagi sovet hukumati qarori bilan Shohasan Imomqulov Toshkentda 1932-yil 10-avgustda 40 yoshida otib tashlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Rajabov Q*. Ibrohimbek qoʻrboshi va safdoshlari jasorati*. Toshkent: „Fan", 2022 — 399 bet.
2. ↑  Rajabov Q*. Turkiston qoʻrboshilari*. Toshkent: „Fan", 2022 — 400 bet.
**Qatonqaragʻay** (qozoqcha: *Қатонқарағай*) — Qozogʻiston Respublikasining Sharqiy Qozogʻiston viloyati Katonqoragʻay tumaniga qarashli qishloq. Katonqoragʻay qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi - 635443100.

Geografiyasi
------------

Sarimsoq daryosi vodiysida joylashgan ( qozoqcha: *Сарымсақты өзені*) Sarimsoqti togʻ tizmasining shimoliy yon bagʻirlari etagida joylashgan. Magistral yo‘l qishloqdan o‘tadi. Ulken Norin - Raxmanovskie Klyuchi sanatoriysi bor.

Tarixi
------

Qishloq 1970-yil 4-dekabrdan 1997-yil 23-martgacha Qatonqaragʻay viloyatining maʼmuriy markazi boʻlgan. 1997-yil 23-martdan Qatonqaragʻay va Bolshenarim viloyatlari birlashgandan so'ng markaz Ulken Norin bilan belgilandi. .

Aholisi
-------

1999-yilda qishloq aholisi 5900 kishi (2960 erkak va 2940 ayol) edi. 2009-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, qishloqda 3869 kishi (1866 erkak va 2003 ayol) yashagan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Катон-Карагай в базе КАТО". *kodeksy-kz.com*. 25-yanvar 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-avgust 2020-yil.
2. 1 2  „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 13-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.

{{Qatonqaragʻay tumanining aholi yashash punktlari]]
**Ming dona urugʻ vazni** - urugʻ likning saraligi, boʻlikligi, unuvchanligini tavsiflaydigan kursatkich, g larda ifodalanadi. Madaniy oʻsimliklarning Ming dona urugʻ vazniu.v. turlicha va hatto, bir turga mansub navlarda ham farq qiladi (mas, 1000 ta sholi doni vazni 26—30 g, chigitniki 110—125 g, makkajoʻxoriniki 300—500 g, tarik,niki 5—8 g, noʻxatniki 250—400 g, moshniki 70—80 g). Ming dona urugʻ vazniu.v. urugʻlik ekish normasini toʻgʻri hisoblashda muhim ahamiyatga ega. Boʻliq urugʻlarda oziq moddalar koʻpligi sababli ulardan baquvvat va sogʻlom nihol unib chiqadi. Davlat urugʻchilik inspeksiyalari oʻtkazadigan urugʻchiliknazorat tahlilida aniqlanishi shart boʻlgan koʻrsatkich hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qattiq qotishmalar** — yuqori (1000° dan yuqori) tragacha qizdirilganda oʻz qattiqligi, mustahkamligi, kesish va boshqalar xossalarini saqlab qoladigan materiallar. Nihoyatda qattiq, issiqbardosh, otashbardosh, yeyilishga chidamli xillarga boʻlinadi. Qattiq qotishmalarning metallokeramik, mineralokeramik va quyma guruhlari bor.

Metallokeramik Qattiq qotishmalar, asosan, bir yoki bir necha karbiddan — volfram, titan, tantal karbidlari va boshqalardan iborat; bogʻlovchi komponent sifatida, odatda, kobaltdan, kamdankam hollarda nikel, uning molibden, poʻlat bilan qotishmasidan foydalaniladi. Metallokeramik Qattiq qotishmalar presslab va qizdirib qovushtirib, turli shaklli va har xil oʻlchamli plastinkalar tarzida tayyorlanadi. Ulardan metall va qotishmalarni kesib ishlash, bosim bilan ishlash (sim kiryalash, shtamplash, kalibrlash va boshqalar), burgʻilash ishlari va boshqalarda foydalaniladi.

Mineralokeramik Qattiq qotishmalar alyuminiy oksidli minerallarni presslash va. chamasi 1750°, trada qovushtirish yoʻli bilan tayyorlanadi va turli oʻlcham hamda shakldagi plastinalar tarzida boʻladi. Mineralokeramik Qattiq qotishmalarning qattiqligi Rokvell boʻyicha 93 ga yetadi (qarang Rokvell usuli), 1200° gacha qizdirilganda ham mexanik xossalarini yoʻqotmaydi; kesuvchi asboblar tayyorlashda ishlatiladi.

Quyma Q.Q. asosan, xrom, nikel, uglerod, volfram, temir va boshqalar elementlarni qoʻshib suyuqlantirish yoʻli bilan olinadi. Quyma Qattiq qotishmalarning sellit (VK2, VKZ), sormayt №1, sormayt №2 va boshqalar markazlari mavjud boʻlib, ular detal va asboblarning yeyilgan yuzalariga suyuqlantirib qoplash uchun ishlatiladi. Quyma Qattiq qotishmalar suyuqlantirib qoplangan yuzaning yeyilishga chidamliligi 2—4 baravar ortadi, qattiqligi esa Rokvell boʻyicha 40—50 birlikka yetadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mineral qoʻshimchalar** - hayvonlar ratsionini minerallar tarkibi boʻyicha meʼyorlashtirish uchun ozuqa ratsioniga qoʻshiladigan sunʼiy tayyorlangan yoki tabiiy mahsulotlar. Koʻpincha oʻsimlik va yem-xashakda natriy va xlor kam boʻladi. Shuning uchun, asosan, oʻsimliklardan iborat ozuqalar bilan boqiladigan hayvonlarga mineral qoʻshimcha sifatida tarkibida natriy va xlor boʻlgan osh tuzi beriladi. Shuningdek, kalsiy qoʻshimchalari sifatida boʻr, temperaturavertin (ohaktosh), sapropel, suyak uni, ohak, yogʻoch kuli, gips va boshqa qoʻshiladi (mas, boʻr tarkibida 37% kalsiy, 0,5% kaliy, 0,18% fosfor, 0,3% natriy, 5% kremniy mavjud). Parrandachilikda kalsiy qoʻshimchalar sifatida maydalangan tu-xum poʻchogʻi va chigʻanoqlardan foydalaniladi. Ratsionda kalsiy va fosfor yetishmasa ozuqabop fosfatlar qoʻshiladi. Mineral qoʻshimchalar konsentratlar, silos, mayda qilib toʻgʻralgan ildizmevalar bilan aralashtirib beriladi. Mineral qoʻshimchalar aralash yemlarga qoʻshilishi zarur boʻlgan komponentlardir. Mineral ozuqalardan zavodlarda tuz aralashmalari, yalama tuzlar, bri-ketlar, tabletkalar tayyorlanadi.

Mineral qoʻshimchalar faqat yirik mollarga emas, buzok/iapra ham beriladi. Buzoqlar 2—3 kunligidan yalab turishi uchun ular saqlanadigan joydagi oxurga osh tuzi, boʻr solib qoʻyiladi.

Roʻzimat Hamroqulov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qattiqlik** jismlarning bir-biriga botish darajasi bilan aniqlanadigan qiymat boʻlib, bir jismning ikkinchi jismni botishiga qarshilik koʻrsatish xususiyatidir.

|  |  |
| --- | --- |
| Fanlar | *Fanlar haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

**Qattiqlik** — 1) metallurgiyada — biror jism (mas, metall)ning qattiq jismning botishiga koʻrsatadigan qarshiligi; jismning mustahkamlik va plastiklik xossalariga hamda oʻlchash usuliga bogʻliq murakkab xossa. Koʻpincha, Q.ni oʻlchash uchun botirish usulidan foydalaniladi. Bunda Q.ning qiymati botirish kuchining botirilgan jism sinalayotgan namuna sirtida qoldirgan iziga nisbati bilan ifodalanadi. Jismlarning Q.ligi, odatda, Brinell usuli (toblangan poʻlat sharcha botirish yoʻli bilan), Rokvell usuli (toblangan sharcha yoki olmos konus botirish yoʻli bilan) va Vikkers usuli (olmos piramida botirish yoʻli bilan)da aniqlanadi. Q.ni aniqlashning Shor usuli ham bor (poʻlat sharchaning sinalayotgan namunaga urilishidan keyin qaytish balandligini oʻlchashga asoslangan). Q. ultratovush tebranishlar yordamida ham aniqlanadi. Q. Brinell usulida NV, Rokvell usulida NK, Vikkers usulida esa NU bilan ifodalanadi. Q.ni aniqlash usuli sinalayotgan materialning Q.ligi, uning oʻlchami va shakliga qarab tanlanadi; 2) materialshunoslikda — bino, inshoot va mashinalar konstruksiyalarining deformatsiya (egilish, choʻzilish, buralish va boshqalar) ga qarshilik koʻrsatish xususiyati. Konstruksiyaning geometrik kesimiga va materialning fizik xossalariga bogʻliq boʻladi. Bino, inshoot va mashinalar tayyorlashda Q. hisobga olinadi; 3) q. Suvning qattiqligi. 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Sinxronizator** 1) avtomobillarning uzatmalar qutisida tishli gʻildiraklar (shesternyalar)ni shovqinsiz va turtkisiz ulash uchun ishlatiladigan qurilma. Ishi tishlashadigan detallarning ishqalanishi hisobiga uzatmalar qutisidagi ikkilamchi val va avtomobilning birlamchi vali bilan bogʻlangan tishli gʻildiraklarning burchak tezliklarini tenglashtirib turishga asoslangan. S. tishli gʻildiraklarning ishlash muddatini uzaytiradi; 2) ikkita sinxron generatorni yoki oʻzgaruvchan tokning bir necha elektr tizimini avtomatik ulash qurilmasi; mashina va mexanizmlarning aylanish tezligini. Blokirovkalovchi halqa davriy jarayonlarning oʻzgarishini, kinofilm yaratishda tasvir bilan tovushni vaqt jihatdan moslash (sinxronlash) uchun ishlatiladigan mashina. Mas, kinoapparat bilan kinoplyonkaga tasvirni tushirish paytida tovush yozib oluvchi apparat yordamida tovush fonogrammaga yozib olinadi va h.k. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**100 Mumtoz Faylasuf** — tarjimon va toʻplovchi Saida Joʻrayeva tomonidan toʻplangan va 2015-yilda „Yangi asr avlodi" nashriyotida bosib chiqarilgan aforizmlar, hikmatlar, taqdirlar haqidagi kitob.

Kitobning asosiy mazmuni XX asrga qadar yashab, ijod qilgan eng buyuk 100 ta buyuk faylasuflarning hayot, olam va boshqa turli mavzulardagi ibratli gaplari, aforizmlaridan iborat. Kitobdagi faylasuflar muallif tomonidan toʻplangan. Kitobning muqovasi qattiq boʻlib, oʻlchami 60×84 1/16. Kitob oʻzbek tilida, kirill alifbosida nashr etilgan. 

Toʻplamni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: Maʼmura Qutliyeva — muharrir, Madina Mahmudova — musahhih, Uygʻun Solixov — badiiy muharrir, Sunnat Musamedov — komputerda sahifalovchi, Surayyo Axmedova — texnik muharrir. Kitobni bosishga 2015-yil 20-noyabrda ruxsat berilgan. Adadi 3000 nusxa. Litsenziya raqami: AI№252.

Manbalar
--------

1. ↑  „100 Mumtoz Faylasuv".  kitobxon.com.

Havolalar
---------

* 100 Mumtoz Faylasuv Kitobxon saytida
* 100 Mumtoz Faylasuf

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Oʻrmonshunoslik** — oʻrmon hayoti, oʻrmonlar yaratish va oʻrmon resurslaridan foydalanish toʻgʻrisidagi fan; oʻrmonchilikning ilmiynazariy asosi. Oʻ. oʻrmonni va uning tarkibiy qismlari biologiyasi, ekologiyasini (oʻrmon bilan iqlimning oʻzaro bogʻliqligi, tuproq va biotik omillarning oʻzaro munosabatlarini), oʻrmonlarning tiklanish va shakllanish qonunlarini, oʻrmon tiplarini va ularning fazo va vaqtda oʻzgarishini oʻrganadi. 20-asr boshlarida fan sifatida shakllandi. V.V. Dokuchayevning tuproq qoplamlari zonalligi haqidagi taʼlimoti hamda oʻrmonshunos olimlarning tajribalari asosida rus oʻrmonshunosi G.F. Morozov (1867—1920) oʻrmon haqidagi taʼlimotni yaratdi (1902—12).

Tabiiy geografiya, biologiya va boshqalar fanlar asosida rivojlanayotgan Oʻ. oʻrmon resurslaridan foydalanish, ularni tiklash va muhofaza qilish vazifalarini hal etishga xizmat qiladi.

Oʻzbekistonda Oʻ.ning ilmiy muammolari Oʻzbekiston manazarali bogʻdorchilik va oʻrmon xoʻjaligi ilmiyi.ch. Markazida oʻrganiladi.

Adabiyot
--------

* Xonazarov A. Oʻrmonshunoslik, T. 2001.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Markazit
**Markazit** (fors, margashishe — kolchedan), nursimon kolchedan — sulfidlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi FeS2. Qoʻshimchalar tarzida, koʻpincha, Ni, As, Sb, Ti, Co va boshqa mavjud. Metalddek yaltiroq. Rangi jezsimonsariq, yuzasi kulrang-yashil tovlanadi. Rombik sistemada kristallanadi, kristallari taxtachasimon, ustunsimon, qoʻshaloq, nayzasimon, baʼzan taroqsimon. Koʻpincha, murakkab agregatlar — birikkan holda, kurtaksimon va oqiq hosilalar koʻrinishida, ayniqsa, pirit bilan koʻproq uchraydi. Qattiqligi 6,0—6,5, zichligi 4,9 g/ sm3. Moʻrt. Alohida kon hosil qilmaydi. Piritdan kristall shakllari bilan farq qiladi. Gidrotermal konlarda pirit, pirrotin va boshqa sulfidlar bilan birga hosil boʻladi. M. choʻkindi jinslarda, asosan, koʻmirli, ayniqsa, qoʻngʻir koʻmirli qumtosh gillar orasida konkretsiya va noaniq shaklli donalar hosil qiladi. Oʻzbekistonda koʻproq Angren kumir konida, kamroq oltin konlari (Muruntov va boshqalar), grafit (Toshqazigan), skarnlisheyelitli (Ingichka, Langar, Qoʻytosh va boshqalar), polimetalli, kolchedanli (Uchquloch, Xondiza va boshqalar) konlarda tarqalgan. Sulfat kislota olishda ishlatiladi. Koʻmir va oʻtga chidamli gillarda zararli qoʻshimcha hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻrozgul Davletova** (1923.20.4, Toʻrtkoʻl tumani) — Oʻzbekiston xalq artisti (1969). 1938—41 yillar va 1952— 94 yillar Berdaq nomidagi Qoraqalpoq musiqali teatrida, 1941—47 yillar Toʻrtkoʻl yosh tomoshabinlar teatrida, 1947—50 yillar Toʻrljoʻl kolxoz—sovxoz teatrida aktrisa, 1950—52 yiklar Qoraqalpoq davlat filarmoniyasida yakkaxon xonanda. Eng yaxshi rollari: Gulchehra ("Arshin mol olon"), Nasiba ("Ogʻriq tishlar"), Dorina ("Tartyuf"), Sarvinoz ("Qirq qiz"), Emiliya ("Otello"), Jumagul ("Qoraqalpoq qizi"), Anor ("Onalar") va boshqalar Davletova lirik, dramatik hamda harakterli rollar ustasi boʻlib, ayniqsa qoraqalpoq ayollari obrazini dadillik, faollik, xushchaqchaqlik, hazilmutoyibaga moyillik bilann, milliy ruhda, alohida mahorat bilan yaratadi. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1983).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |




|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |