Vikipediya emblemasi koʻrinishidagi tort
 Bezatilgan ustki shokoladli tort
**Tort** (italyancha: *torta* / lotincha: *tōrta*, *dumaloq non*) — qaymoq yoki murabbo ichiga namlangan bir nechta keklardan tashkil topgan qandolat mahsuloti. Kekning tepasida odatda krem, muz yoki meva bilan bezatilgan.

Tortlarning shakarsiz navlari ham mavjud (masalan, jigarrang tort), „pirojnoe" nomi esa idishning dizaynini koʻrsatadi: ingredientlarni qatlamlarga yotqizish, keyinchalik yuqori qatlamni bezash mumkin. Jigar tort misolida: mayonez qatlami bilan qovurilgan jigar qiyma torti, ustiga koʻkatlar qoʻshilgan.

Tarixi
------

Birinchi pirojnoe, aftidan, odamlar donni maydalashni va shu tariqa un olishni oʻrgangan paytda paydo boʻlgan ekan. Oshpazlar shakarni ishlata boshlaganlarida, tortlar toʻgʻri keldi. Birinchi marta Hindistonda ishlab chiqarilgan qamish shakar arab mamlakatlariga kelib, u yerda Uzoq Sharqdan keltirilgan ziravorlar va xushboʻy ziravorlar bilan mohirlik bilan aralashtiriladi va pishiriladi.

Ovqat pishirish
---------------

Koʻpchilik pirojnoe uchun asoslar pechene yoki pirojnoe pishiriqlaridan tayyorlanadi, klassik tortlar — yupqa pirojnoe (barqarorroq asos uchun) va bir yoki bir nechta shimgichli tortlarning kombinatsiyasi. Bundan tashqari, pirojnoe yoki vafli keklari baʼzan tortlar uchun ishlatiladi (qarang. *vafli torti*). Tortlarni moylash uchun odatda murabbo, qaymoq yoki shakar bilan qaymoq, quyultirilgan sut ishlatiladi. Bundan tashqari, pirojnoe orasiga siz bir qatlam qoʻyishingiz mumkin mevalar, rezavorlar, yongʻoqlar, tortlarni oz miqdorda spirtli ichimliklar (rom, likyor) bilan namlash. Xamirda ham, kremda ham turli xil lazzat va aromatik qoʻshimchalar qoʻshilishi mumkin: kakao kukuni, vanil; oziq-ovqat boʻyoqlari.

Anʼanaga koʻra, tortlar yumaloq shaklga ega, ammo baʼzi navlar, shuningdek, tijorat maqsadida ishlab chiqarilgan tortlar toʻrtburchaklar shaklda pishiriladi. Bunday tortlar koʻpincha boʻlaklarga boʻlinadi va tort shaklida sotiladi (masalan, Napoleon torti va bir xil nomdagi tort). Yarim sharsimon tortlar Italiyada mashhur. Soʻnggi paytlarda tortlarning gʻayrioddiy shakllari mashhur boʻlib ketdi, masalan, yulduz yoki yurak shaklida — bu tortlar koʻpincha maxsus holatlar uchun tayyorlanadi.

Tortlarni pishirish va bezash ishlari oʻqitilgan qandolatchi oshpaz tomonidan amalga oshiriladi.

Tort dekoratsiyasi
------------------

Krem odatda tortlarni bezash uchun ishlatiladi (qoida tariqasida, tort qatlami uchun ishlatilib kelinadi), uni pirojnoe shprits bilan tortning yuqori qatlamiga va uning yon devoriga siqib chiqaradi.

Tort ham muzlash yoki ganache bilan qoplangan. Marshmallow elastik shakar mastikasi keng qoʻllaniladi, u nafaqat pirojnoe qoplamasi sifatida, balki qandolatchilik mahsulotlarini bezash uchun ishlatiladigan dekorativ figuralarni haykaltaroshlik qilish uchun ham qoʻllaniladi.

 Panda shaklida pirojnoe, qandolat mastikasi bilan qoplangan
Shakar fondanti tufayli tort oqlangan silliq koʻrinadi va boshqa taomlardan ajralib turadi boshqacha koʻrishdi.

Mastikaning anʼanaviy sirga nisbatan asosiy afzalligi uning plastikligidir, u osongina har qanday shaklni oladi va siz undan turli xil raqamlarni — hayvonlarni, erkaklarni, gullarni shakllantirishingiz mumkin. Bugungi kunda qandolatchilar mastik va fondan foydalanishni birlashtiradi, shu bilan birga mastikaga kerakli shaklni berish uchun shohona muzdan foydalanilib kelinkishi aniq.

Qandolat mastikasining tarkibi har xil boʻladi, ammo tabiiy ingredientlar asosni tashkil qildi kelgan. Asosiy komponent shakar kukuni boʻlib, unga jelatin, kraxmal, tuxum oqi, marshmallow qoʻshilishi mumkin. Vijdonsiz ishlab chiqaruvchilar kompozitsiyaga qoʻshishlari mumkin: kakao moyi ekvivalenti, E466 (oziq-ovqat stabilizatori), E1422 (oʻzgartirilgan kraxmal), glitserin, E471 (stabilizator), oziq-ovqat boʻyoqlari, E202 (kaliy sorbat).

Tortlarni bezashda ishlatiladigan koʻplab umumiy motiflar mavjud ekan. Ulardan eng mashhurlari gullar va shakar shakaridan yasalgan dekorativ chekka, marzipan va mastikadan yasalgan haykalchalar, fondan, shuningdek, turli xil muzlash turlari kabilarni misol keltirish mumkin.

Lambeth usulida (daninglizcha: *Lambeth*) shakar naqsh texnikasi qoʻllaniladi. Fondan bilan qoplangan pirojnoe qirollik kremi yordamida naqshlangan. Keyin dantelga oʻxshash yana bir naqsh qoʻshiladi. Lambeth usulida qoʻllaniladigan boshqa usullarga tortning chetini taroq bilan shakllantirish, turli xil burmalarni qoʻllash va shakarli shakarning ingichka iplaridan havodor naqshlar chizish ham kiradi.

Avstraliya usuli boshqa murakkab dantelga oʻxshash naqsh ustida qirollik muzlash namunasidan ham foydalanadi.

 Zefir haykalchalari bilan tugʻilgan kun torti
Wilton usuli juda mashhur boʻlib, u tezda mashhur boʻldi, chunki hatto yangi boshlanuvchilar ham undan foydalanishlari mumkin, asta-sekin oʻz mahoratlarini oshiradilar. Endi bu texnikasiz keklarni bezashni tasavvur qilish qiyin. Wilton usuli bezakda sariyog 'kremini ishlatishni oʻz ichiga oladi, bu koʻpincha butun tortni qoplaydi. Baʼzan krem turli elementlar („jingalaklar", „gullar" va boshqalar) bilan pirojnoe bezash uchun ishlatiladi) va murakkab naqshlar. Uilton usulida mahoratning uchta „darajasi" mavjud, birinchisi — gulli naqsh va dekorativ qirrani qoʻllash, ikkinchisi — tortga fondan tayyorlash va qoʻllash va qatlamli texnika, uchinchi „daraja" esa juda maxsus va oʻz ichiga oladi. juda murakkab texnika va texnikalar.

Bundan tashqari, tort bezaklari sifatida mevalar, rezavorlar, yongʻoqlar, marzipan shakllari, shokolad va hindiston yongʻogʻi chiplari, koʻpirtirilgan krem ishlatiladi.

 Bolalarning tugʻilgan kunini tort ustida sham oʻchirish bilan nishonlash

Madaniyatdagi tort
------------------

Tortlar toʻylar, tugʻilgan kunlar va boshqa maxsus tadbirlarda anʼanaviy bayram taomidir. Toʻy torti odatda bir necha qatlamlarda tayyorlanadi va tepasida yangi turmush qurganlarning haykalchalari bilan bezatilgan. Tugʻilgan kun uchun tugʻilgan kun torti tugʻilgan kunning yoshiga teng miqdorda shamlar yoki uning yoshidagi raqamli tasvirli maxsus shamlar bilan bezatilgan boʻlishi mumkin.

Tortlar mashhur odamlarga nisbatan ishonchsizlik yoki nafratni koʻrsatish uchun otish quroli sifatida ishlatiladi. Mashhur odamlarga tort otish odati belgiyalik Noel Godin tomonidan asos solingan, Xalqaro tort brigadasi harakati rahbari, uning faollaridan Bill Geyts, Mishel Kamdessus, Jan-Lyuk Godard va boshqalar jabrlangan.

Oʻyin-kulgi sifatida maʼnosiz tort otish bir qator komediya filmlarining ajralmas qismidir. Bunday otish syujetga karnaval elementini qoʻshadi. Taʼkidlaganidek, M. M. Baxtin, karnaval ierarxiyaning yoʻq qilinishi va bayramona kayfiyatning gʻalabasi bilan bogʻliq. Shunday qilib, tortlarni tashlab, filmlar qahramonlari zavqlanish va oʻyin-kulgi tuygʻusini kuchaytiradi.

20-iyul kuni butun dunyoda bayram — Xalqaro tortlar kuni nishonlanadi.

Mashhur tortlar
---------------

 
 Tortlar. Chapda: qaymoqli pechene oq tort, oʻngda: qaymoqli tort-pirog, chimdim kakao, toʻldirish: eritilgan quyultirilgan sut va banan boʻlaklari

Manbalar
--------

1. ↑  „The history of cake". 20-dekabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-dekabr 2016-yil.
2. ↑  Sm. naprimer, Цветков А. „Кремовая артиллерия против буржуазного нарциссизма",*. Суперприсутствие: Избр. места из электрон. переписки с друзьями*. М.: Ультра.Культура, 2003 — 39—50 bet. ISBN 5-98042-029-0.
3. ↑  [calend.ru/holidays/0/0/3209/ Mejdunarodniy den torta] — calend.ru.

Adabiyotlari
------------

* „Торты",*Товарный словарь. Том 8*. М.: Госторгиздат, 1960. (ru)
* Poxlyobkin V. V. Torti // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E", 2015. — S. 355—358. — 456 s. — 4000 ekz. — ISBN 978-5-699-75127-3.(ru)