recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Muhammad Ogʻa tumani** (pushtu : د محمد اغه ولسوالی; Dari: ولسوالی محمد آغا) — Afgʻonistonning Loʻgar viloyatidagi tuman. U Kobul viloyatining janubida joylashgan. Tuman markazi — Muhammad ogʻa. Afgʻoniston hukumati ushbu tumanda yangi xalqaro aeroport qurishni rejalashtirmoqda.

Geografiyasi
------------

Muhammad Agha tumani Logar viloyatining shimoliy qismida joylashgan, Kobul shahridan 35 km yoki mashinada bir soatlik yo'l uzoqlikda, 1875 mt balandlikda.

Tuman 18 zonadan iborat (Zargun Shar, Deh Naw, Mog'ol Xail, Qal'a Shexak, Qal'a Ahmad Zay, Muhammad Agha, Zayed Abad, Safed Sang, Kotubxel, Gomaran, Abbazak, Surx Abad, Devalak, Surxob, Burg, Abparan, Dashtak va Karezes), 8 ta asosiy qishloq va 15 ta kichik qishloqdan tashkil topgan.

Demografiya
-----------

Tuman aholisining qariyb 60 foizini etnik pushtunlar, qolgan 40 foizini tojiklar tashkil qiladi.

Ta'lim
------

Zarg'un Shar eng katta qishloq bo'lib, 80% erkaklar va 40% ayollar ma'lumotli. Mashhur o'rta maktablar Zarg'un Shar o'rta maktabi, Muhammad Og'a o'rta maktabi, Deh Naw o'rta maktabi Emal Xon Baba o'rta maktabi. Tumandagi barcha davlat maktablarida asosan fors tilida bo'lib, darslar pushtu tilida olib boriladi. Aholining ko'pchiligi pushtunlar. Viloyatda qurilayotgan xususiy maktablar davlat maktablarida o'qitiladigan asosiy til orqali farq qiladi.

Siyosiy muammolar va xavfsizlik
-------------------------------

 Chapdan o'ngga: Logar viloyati hokimi Atiqulloh Ludin; va qishloq mulkdori pacha saheb AQSh elchisi o'rinbosari Erl Entoni Ueyn; Hammid Muhammad og'a tumani hokimi.
Muhammad ogʻa asosan 1980-yillardagi Sovet-Afgʻon urushi davridagi mojarolardan qattiq zararlangan. Undagi uylarning 85%ga yaqini vayron bo'lgan va keng ko'lamli ko'chish sodir bo'lgan. 1990-yillarning boshlarida ko'plab qochqinlar qaytib kelishgan, ammo Mujohiddin, keyinchalik Tolibon va Jamiyat partiyasi o'rtasidagi qurolli mojarolar tufayli yana ko'chirilgan.

2009-yil noyabr oyida Qal'eh-ye Shayxida ISAF guruhi tomonidan chegaradan bomba o'tkazuvchi vositachi va boshqa bir qancha jangarilar gumon qilinib qo'lga olindi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Govt Plans to Build Intl Airport in Logar: Aviation Officials". TOLOnews (11-fevral 2021-yil). Qaraldi: 13-fevral 2021-yil.
2. ↑  "Afghan-ISAF forces detain insurgents in Kandahar and Logar; Afghan director provides donated items; ISAF casualties". NATO. 26 November 2009. Accessed at:
**Feʼl-atvor**, **xarakter** — shaxsning atrof muhitga va oʻz-oʻziga munosabatida namoyon boʻladigan individual xususiyati. Har bir kishining feʼl-atvorida uning bosib oʻtgan hayot yoʻli aks etadi. Kishining Feʼl-atvorini bilib, maʼlum vaziyatda oʻzini qanday tutishini oldindan koʻrish va uning xattiharakatini toʻgʻri yoʻnaltirish mumkin. Feʼl-atvor xususiyatlarining 4 ta tizimi bor: 1) ayrim insonga, guruhga, jamoaga nisbatan munosabatlarni ifodalovchi xususiyatlar (yaxshilik, mehribonlik qilish, talabchanlik va boshqalar); 2) mehnat faoliyatiga nisbatan munosabatni aks ettiruvchi xususiyatlar (mehnatsevarlik, dangasalik, vijdonlilik, mehnatga masʼuliyat yoki masʼuliyatsizlik bilan munosabatda boʻlish va boshqalar); 3) narsa va ashyolarga nisbatan munosabatni ifodalovchi xususiyatlar (ozodalik yoki ifloslik, narsalarni ayash yoki ularga ehtiyotsizlik bilan yondashish va boshqalar); 4) insonning oʻzoʻziga nisbatan munosabatini ifodalovchi xususiyatlar (izzatnafelilik, shuhratparastlik, dimogʻdorlik, kamtarlik va boshqalar). Feʼl-atvorning xususiyatlari tugʻma va oʻzgarmaydigan xususiyatlar emas, u insonning turmush sharoitlariga bogʻliq holda tarkib topib, oʻzgarib boradi, takom illashadi. Feʼl-atvorning shakllanishida bir necha turli ruhiy taʼsirlar mavjud boʻlib, ularning ichida odat muhim ahamiyat kasb etadi. Feʼl-atvor umumbashariy sifatlar bilan cheklanib qolmasdan, milliy va etnopsixologik xususiyatlarga ham ega. Masalan, oʻzbek millatining oʻziga xos milliy feʼl-atvor xislatlari mavjud. Feʼl-atvor sifatlari turmush jarayonida tarbiya, mexnat va ijtimoiy sharoit taʼsiri bilan maʼlum darajada oʻzgaradi. Uni yaxshi tomonga oʻzgartirishda axloqning ijtimoiy meʼyorlarini oʻzlashtirish, oʻzoʻzini tarbiyalash ham katta ahamiyatga ega. Feʼl-atvorning shakllanishida ijtimoiy muhit va tarbiyaning taʼsiri ayniqsa kuchli.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* NDL: 00570316
* NKC: ph200852

 |
**Oʻrozkeldi Ersariyev** (1900-yil 6-mart, Atayab qishlogʻi, Xiva xonligi – 1978-yil 5-fevral, Toshhovuz viloyati, Turkmaniston SSR) – sovet kolxozlarida ishlab chiqarishining novatori, Turkmaniston SSR, Tashhovuz viloyati, Lenin tumani, Telman kolxoz raisi. Ikki karra Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1947-yil, 1957-yil).

Hayoti
------

1900-yil 6-martda Xiva xonligining Atayab qishlogʻida (hozirgi Turkmanistonning Toshhovuz viloyati) kambagʻal dehqon oilasida tugʻilgan.

U faoliyatining dastlabki yillarida fermer boʻlib ishlagan. Sovet hokimyatining paydo boʻlishi bilan u bosmachilarga qarshi jangda qatnashgan. Soʻngra oʻzining tugʻilgan qishlogʻiga qaytib, u kolxazlashtirish ishlarida faol qatnashgan. U birinchilardan boʻlib Telman nomidagi kolxozga 1931-yildan brigadirlikka ishga kirgan va oradan koʻp oʻtmay rais oʻrinbosarligiga koʻtarilgan va bu lavozimda 1936-yilgacha ishlagan.

1937-yildan Telman nomidagi kolxoz raisi lavozimida ishlagan. Kolxoz oʻsha yili har bir gekataridan 14 sentner paxta xomashyosi olgan. Uning rahbarligida boshqa yillarda ham kolxoz barqaror va yuqori paxta hosiliga erishgan.

SSSR Oliy Soveti Prezdiumining 1947-yil 19-martdagi farmoni bilan *1946-yilda yuqori paxta hosili olgani uchun* Oʻrozkeldi Ersariyev Lenin ordeni va Oʻroq va Bolgʻa oltin medali bilan birgalikda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

1943-yildan Sovet Ittifoqi Kommunistik partyasi aʼzosi. Sovet Ittifoqi Kommunistik partyasi sezdlari delegati. Turkmaniston Kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasi aʼzosi. SSSR Oliy Kengashining 2–6-chaqiriqlarida deputat sifatida ishtirok etgan.

1978-yil 5-fevralda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

Lenin ordeni (1944-yil 13-dekabr, 1947-yil 19-mart, 1947-yil 11-aprel, 1948-yil 5-aprel, 1950-yil 21-iyun, 1951-yil 30-iyun)

Oktyabr Inqilobi ordeni (1950-yil 28-yanvar)

Mehnat Qizil Bayroq (1950-yil 28-yanvar)

Sotisialistik Mehnat Qahramoni (1947-yil 19-mart)

„Shavkatli mehnat uchun" medali (1959-yil 25-dekabr, 1965-yil 16-mart)

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Эрсарыев Оразгельды. Сайт «Герои страны».".
2. ↑  „Материалы XXI съезда КПСС. Стенографический отчет.".
3. ↑  „Делегаты Внеочередного XXI съезда КПСС 27.1 — 5.2.1959".
4. ↑  „Депутаты Верховного Совета СССР 4-го созыва 1954—1958".
**Ohangaron yoʻli koʻchasi** — umumiy uzunligi qariyb 3,4 km boʻlgan koʻcha, Toshkent shahrining shariy qismida, Yashnobod va Bektemir tumanlar hududida joylashgan. Avvalgi nomi Ohangaron shossesi edi. Toshkentdan Ohangaron shahriga boruvchi yoʻl boʻlganligi sababli, koʻcha shunday nomlangan.

Tarixi
------

Parkent koʻchasi (sobiq general Petrov koʻchasi) va Toshkent halqa yoʻli oʻrtasida joylashgan va uzunligi 10 km ga yaqin boʻlgan ushbu koʻcha tarixda „Ohangaron shossesi" nomi bilan maʼlum boʻlgan. Koʻcha 19-asr oxirida paydo boʻlgan. Ohangaronga olib boradigan yoʻl boʻlgani uchun koʻcha shunday nomlangan. 1961-yildan Ohangaron shossesi avtomobil magistral yoʻli boʻlib xizmat qilgan va Toshkentni dam olish maskanlari, Toshkent viloyatining sanoat hududlari va Fargʻona vodiysi bilan bogʻlovchi asosiy yoʻl boʻlib kelgan. O‘tgan asrning 60-yillaridan boshlab koʻchaga tutash boʻlgan Yangiobod dahasi, Lisunova (hozirgi Aviasozlar mavzesi), Gʻalabaning 40 yilligi (hozirgi Tuzel) mavzelarida ommaviy ravishda turar-joy dahalarini qurish ishlari olib borildi.

Kesishgan koʻchalar
-------------------

Koʻcha Parkent ko‘chasining Birlashgan 2-tor koʻchasi bilan kesishgan hududidan boshlanib, keyin oʻngga burilib, Choʻlpon va Birlashgan koʻchalari chorraxasida, Beshariq (sobiq Sholoxova koʻchasi), Shohimardon (sobiq Aliyev koʻchasi), Shohsanam, Yakkatol koʻchalari bilan kesidhadi va Rohat aylanma yoʻlida tugaydi. Shu yoʻnalish boʻyicha davom etuvchi yoʻlning keyingi qismi „Ohangaron shossesi" nomini saqlab qolgan.

Binolar
-------

Koʻchada Yandiobod dexqon bozori, Koreya madaniyat markazi, Yashnobod tuman mudofaa ishlari boʻlimi, k’op qavatli uylar va bir qavatli aholi turar joy binolari joylashgan. 2017—2020-yillarda koʻcha boʻylab Yer usti metrosi qurildi.

Transport
---------

Toshkent shahrida tramvaylar harakati toʻxtatilgunga qadar koʻcha boʻylab 6-raqamli tramvay harakatlangan. Hozirda uning oʻrnida Toshkent metrosining yerusti halqa yoʻli qurilgan.
Koʻcha boʻylab jamoat transportining koʻplab avtobus yoʻnalishlari mavjud. Koʻcha boʻylab yerusti metrosining Tuzel, Iltifot bekatlari joylashgan.

Galereya
--------

*Rasmlar** Tuzel metro bekatiTuzel metro bekati
* Iltifot metro bekati*Iltifot metro bekati*
* Koʻcha boʻylab joylashgan Koreya Madaniyat Markazi*Koʻcha boʻylab joylashgan  
 Koreya Madaniyat Markazi*
* Koʻcha boʻylab harakatlanayotgan avtobusKoʻcha boʻylab harakatlanayotgan avtobus
* Koʻcha boʻylab joylashgan tramvay soʻnggi bekatida toʻxtab turgan tramvay (KTM-5). Hozirda uning oʻrnida shaxsiy turar-joy binolari qurilganKoʻcha boʻylab joylashgan tramvay soʻnggi bekatida toʻxtab turgan tramvay (KTM-5). Hozirda uning oʻrnida shaxsiy turar-joy binolari qurilgan

Yana qarang
-----------

* Parkent koʻchasi
* Toshkent koʻchalari roʻyxati

Manbalar
--------

1. 1 2  „Ахангаранское шоссе" (ru). *geodzen.com*. Qaraldi: 5 noyabr.
2. ↑  „A-Улицы Ташкента" (ru). Qaraldi: 5 noyabr.
**Yaʼqubboy xoʻja madrasasi** – obyekt Xorazm viloyati, Xiva, Ichan Qalʼa mahallasida joylashgan. 1873-yilda Xivalik savdogar Yaqubboy xoʻja tomonidanqurilgan. Yaʼqubboy xoʻja madrasasini Ichan-Qal’aning oʻrtasida joylashgan Pahlavon Mahmud maqbarasining shimoli – gʻarbiy tomonidagi qorixonalar bilan tutashgan hisoblanadi Madrasaning peshtoqi yashil-koʻkimtir bezaklar bilan bezatilgan boʻlib gʻarbga tomon qarab turibdi.  Madrasa ayrim tarxiy va baadiy adabiyotlarda Pahlovon Mahmud majmuasiga kirgan deya talqin qilinadi. Ya’qubboy xo‘ja madrasasi toʻrtburchak shaklida qurilgan boʻlib devorlari pishgan gʻishtdan iborat. Namgarchilikdan saqlash uchun marmardan foydalanilgan. Madrasada turli oʻlchamli 9 ta hujradan tashkil topgan. Shuningdek Yaʼqubboy xoʻja madrasasining shimoli sharqiy qismida toʻrt burchak shaklida qurilgan masjid ham bor. Madrasaning kiraverishdagi eshigi Vertibyul usulida qurilgan. Bundan tashqari xivalik eshik ustalari tomonidan oʻymakorlik eshiklari hujralarga oʻrnatilgan. Ya’qubboy xo‘ja madrasasining peshtoqidagi naqshlarda toʻq yashilda nashqlar ishlangan. Ya’qubboy xo‘ja madrasasida dahlizi bitta xonadan iboratdir. Ushbu madrasa peshtogʻidagi kabi deyarlik barcha imoratlarning devorlariga naqsh sifatida toʻq yashil rangli (koʻzmunchoq) bantiklar oʻrnatilgan. Bu bantiklar ikkita uchburchak va bitta toʻrtburchak shakllarning yigʻindisidan hosil qilingan boʻlib, ularning oʻziga xos ramziy maʼnolari bor.

Bantik – javonmard (saxiy, mard yigit) timsoli. Uning mustahkam gavdasi donishmandlik belbogʻi bilan oʻralgan va u qudratli himoyachidir.

Yangiliklar
-----------

Ya’qubboy xo‘ja madrasasida YUNESKO boshchiligida 2003-yil ochilgan tabiiy boʻyoqlar tayyorlash va ipak tolasidan qoʻlda gilamlar toʻqish ustaxonasi ochilgan boʻlib, bu ustaxona hozirda ham ishlab kelmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
**Saʼdullayev Azimboy** (1947.9.1, Xorazm viloyati) — matematik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi. akademik (1995), fizikamat, fanlari doktori (1982), professor (1985). Moskva universitetini tugatgan (1969), Toshkent Davlat Universitetida kafedra mudiri (2020), dekan (2022). Urganch universitetida rektor (1975-yildan), Xorazm Maʼmun akademiyasi raisi (1997— 2002). Ilmiy ishlari koʻp argumentli funksiyalar nazariyasiga oid. Kompleks potensiallar nazariyasini yaratgan mualliflardan biri. Bu nazariyani amaliyotda qoʻllab, bir necha yirik ilmiy muammolarni yechgan. Fundamental ishlarining bir kanchasi chet ellarda nashr qilingan, darslik va monografiyalarida chop etilgan. 1 va 2chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputati. "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan (2003).

Manbalar
--------

* Oliy matematika asoslari, T. 1998; Matematik analizdan misol va masalalar toʻplami, T. 2000.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Mansur Toshmatov (2015)
**Mansur Gʻaniyevich Toshmatov** (1954.14.9, Toshkent) — estrada xonandasi, Oʻzbekiston xalq artisti (1995). Gʻanijon Toshmatovning oʻgʻli. Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1979). "Navo" (197679), "Sado" VIA (1979—81) lari, Jizzax (1982—84) va Oʻzbek davlat filarmoniya (J 9868 8)si, Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli kuchlar ashula va raqs ansambli (1991 —99)da yakkaxon xonanda, "Uzbekteatr" birlashmasida "Fayz" qoʻshiq teatri (1988—91), B. Zokirov nomidagi Estradasimfonik orkestri (2003-yildan) badiiy rahbari. Repertuaridan chet el estrada yulduzlari — F. Sinatra, T. Jons, S. Uander E. Jero, Oʻzbekiston (E. Solihovning "Umid", Ye. Shiryayevning "Oq qayinlar", Ik. Akbarovning "Qaydasan", "Raʼno" va boshqalar) va boshqa kompozitorlar asarlari, shuningdek, musiqasini oʻzi bastalagan qoʻshiklari ("Uynading", U. Abduazimova sheʼri; "Shirin xayol kelarmi", Sh. Rashidov) oʻrin olgan. T. keng diapazonli, jozibali ovoz sohibi. Ijrolari gramplastinka ("Mansur Toshmatov kuylaydi", 1978) va kompakt disk ("Your favorite songs", 2000)ga yozilgan. "Uzbektelefilm" studiyasida T. ijodiga bagʻishlangan 2 film ishlangan (1984, 1988). Bir necha xalqaro estrada tanlovlar (jumladan, Bolgariyadagi "Oltin Orfey", 1978) gʻolibi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Polessk** (1946-yilgacha *Labiau*, nemischa: *Labiau*) – Rossiyaning Kaliningrad viloyatidagi shahar, Polesskiy tumanining maʼmuriy markazi.

Aholisi – 6926 kishi.

Shahar Kaliningraddan 46 km shimoli-sharqda, Deyma daryosining chap qirgʻogʻida joylashgan boʻlib, u boshqa daryo va kanallar bilan Pregolya daryosini Neman daryosi bilan bogʻlaydi.

Tarixi
------

Polessk birinchi marta 1249-yilda Labagov nomi bilan tilga olingan. Bu nom Prussiya lahjasida -ov qoʻshimchasi bilan „yaxshi" yoki Laba (Deimaning sobiq nomi) daryosidan olingan. Keyinchalik nemislashtirilgan Labiau (nemischa:). 1642-yil 28-iyundan boshlab shahar hisoblangan.

1885-yilda Labiau 4744 nafar aholiga ega edi, ularning aksariyati lyuteranlar (29 katolik va 92 yahudiy).

1930-yilga kelib shaharda 5411 kishi yashagan, pivo zavodi va boshqa korxonalar faoliyat yuritgan.

1945-yildan SSSR (RSFSR) tarkibiga kiradi. 1946-yilda u Sharqiy Prussiya operatsiyasi paytida halok boʻlgan qoʻmondonlardan biri, Sovet Ittifoqi Qahramoni, gvardiya polkovnigi Sergey Ivanovich Poletskiy sharafiga Polessk deb oʻzgartirilgan. Boshqa maʼlumotlarga koʻra, 1946-yilda nomi oʻzgartirilganda, u oʻzining keng oʻrmonlari va ov joylari tufayli shunday nomlangan.

Aholisi
-------

2020-yilgi Butunrossiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shahar aholisi soni boʻyicha Rossiya Federatsiyasidagi 1119 shahar ichida 1022-oʻrinni egallagan. 1989-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Polesskda 6859 kishi, shu jumladan 3314 erkak va 3545 ayol istiqomat qilgan.

Iqtisodiyoti
------------

Polesskiy baliq konserva zavodi OAJ, Promkorm YoAJ, Kirovskiy pishloq zavodi OAJ va Zalesovskiy pishloq zavodi OAJ.

Manbalar
--------

1. ↑  „Итоги::Калининградстат" (deadlink). 5-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-may 2014-yil.
2. ↑  „Полесск в энциклопедии «Мой город»". 20-may 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2008-yil.
3. ↑  „История Полесска - Лабиау до 1946 года".  www.prussia39.ru. Qaraldi: 10-iyul 2019-yil.

Havolalar
---------

* Polesskiy kulturno-dosugoviy sentr
**Erkin jism** atamasi odatda fiziklar va muhandislar tomonidan ishlatiladigan tasviriy qurilma boʻlgan erkin tana diagrammasi harakati bilan bogʻliq. Shu nuqtai nazardan, dinamik yoki statik tahlil qilish uchun boshqa jismlardan ajratib olingan jism „erkin" deb ataladi. Ob’ekt majburlanmagan maʼnoda „erkin" boʻlishi shart emas va u muvozanat holatida boʻlishi yoki boʻlmasligi mumkin; aksincha, u joyida oʻrnatilmagan va shuning uchun u boshdan kechirishi mumkin boʻlgan kuchlar va momentlarga javoban harakat qilish uchun „erkin".

Misol
-----

1-rasmda chap tomonda yashil, qizil va koʻk vidjetlar bir-birining ustiga qoʻyilgan va baʼzi sabablarga koʻra qizil tsilindr qiziqarli boʻladi. (Masalan, u duchor boʻlgan stressni hisoblash kerak boʻlishi mumkin.) Oʻng tomonda qizil silindr erkin tanaga aylandi. 2-rasmda qiziqish qizil tsilindrning faqat chap yarmiga siljigan va endi u oʻngdagi boʻsh tanadir. Misol „erkin tana" atamasining kontekstga sezgirligini koʻrsatadi. Silindr erkin jismning bir qismi boʻlishi mumkin, u oʻz-oʻzidan erkin jism boʻlishi mumkin va u qismlardan iborat boʻlganligi sababli, bu qismlarning har biri oʻz-oʻzidan erkin tana boʻlishi mumkin.

Eʼtibor bering, 1 va 2-rasm hali erkin tana diagrammasi emas. Toʻldirilgan erkin jism diagrammasida erkin jism unga taʼsir qiluvchi kuchlar bilan koʻrsatilgan.

 1-rasm: Qizil silindr — „erkin" tana, qiziqish tanasi.
 2-rasm: Endi silindrning chap yarmi „erkin" tanadir.

Erkin tushadigan jism
---------------------

*Erkin jismni* *erkin tushadigan jismdan* ham farqlash kerak. Nyuton fizikasida oxirgi atama boshqa barcha kuchlar nolga teng boʻlgan sof tortishish taʼsiriga tushadigan jismni anglatadi. Eynshteynning umumiy nisbiylik nazariyasida tortishish fazo -vaqt egriligiga aylanadi, erkin tushayotgan jism hech qanday kuchga boʻysunmaydi va geodeziya boʻylab harakatlanuvchi jismdir. Ushbu maqola kontekstidagi erkin jism geodeziyaga ergashmasligi mumkin va har qanday tortishish va boshqa kuchlarga taʼsir qilishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Ellse, Mark*. Mechanics and Electricity*, 1997.
2. ↑  Sears*. College Physics*, 1991.
3. ↑  Martin, J. L.*. General Relativity*, 1996 — 3 bet.  Here free fall is discussed in the context of inertial observers.
**Stanislav Ioudenitch** (1971-yilning 5-dekabrida tugʻilgan) – amerikalik pianinochi. Oʻzbekistonda tugʻilgan. 2001-yil Olga Kern bilan birgalikda Van Cliburn nomidagi oʻn birinchi xalqaro pianinochilar tanlovida Nancy Lee and Perry R. Bass oltin medalini qoʻlga kiritgani va eng yaxshi ijro uchun Steven De Groote Memorial mukofoti bilan taqdirlangan. Shuningdek, Busoni, Kapell va Mariya Kallas musobaqalarida, hamda 1998-yilda boʻlib oʻtgan *Palm Beach Invitational* va 2000-yildagi *Nyu-Orleans International* musobaqalarida bosh sovrinlarni qoʻlga kiritgan. Aspen musiqa festivalidagi debyut chiqishi hamda Fransiya, Germaniya, Italiya va Buyuk Britaniyadagi yozgi festivallardagi chiqishlari, Van Cliburn tanlovida gʻolib chiqishiga yordam bergan.

== Ma'lumoti

```
==
```

Oʻzbekistonning Toshkent shahrida musiqachi oilasida tugʻilgan. Ioudenitch pianino chalishni yetti yoshida boshlagan. Toshkentdagi Uspenskiy nomidagi musiqa maktabida Natalya Vasinkina bilan, Madriddagi Reina Sofia musiqa maktabida Dmitriy Bashkirov va Galina Eguizarova bilan, Caddenbabiadagi Xalqaro fortepiano tayyorlov kursida (hozirgi Lake Como xalqaro fortepiano akademiyasi) Karl Ulrix Schnabel, William Grant Naboré, Murray Perahia, Leon Fleisher, Fou Ts’ong va Rosalyn Tureck bilan tahsil olgan.

Oilasi
------

Rafiqasi Tatiana (pianinochi). Ularning Maria Ioudenitch ismli qizi bor. U skripkachi.

Ish faoliyati
-------------

Ioudenitch butun Yevropa, Amerika Qoʻshma Shtatlari va Osiyoda konsertlarda chiqishlar qilgan va James Conlon, Valery Gergiev, Mikhail Pletnev, Asher Fish, Vladimir Spivakov, Gunther Herbig, Pavel Kogan, James DePreist, Michael Stern kabi koʻplab xalqaro dirijyorlar bilan hamkorlik qilgan. Vashingtondagi Milliy simfoniya, Myunxen filarmoniyasi, Mariinskiy orkestri, Rochester filarmoniyasi, Rossiya milliy filarmoniyasi, Fort-Uort simfoniyasi kabi orkestr jamoalari bilan ham birga ishlagan.

Shuningdek, Takács, Prazák and Borromeo torli cholgʻu asbobidan tashkil topgan guruh bilan chiqish qilgan hamda Missuri shtatining Kansas shahridagi Park universiteti Park Piano Trio jamoasining tashkiliy guruh aʼzosi hisoblanadi. Ioudenitch Lake Como Xalqaro pianino akademiyasida mahorat darslari berish uchun taklif qilingan eng yosh pianinochi hisoblanib, uyerda vitse-prezident lavozimida ishlagan. Hozirda Park universitetining musiqa/fortepiano kafedrasi dotsenti va Oberlin musiqa konservatoriyasining dotsenti.

Mukofotlari
-----------

* Busoni xalqaro pianino tanlovida uchinchi oʻrin (1991)
* Van Cliburn nomidagi oʻn birinchi xalqaro pianino tanlovi (2001)

° Nancy Lee va Perry R. Bass oltin medali.

° Steven De Groote Memorial mukofoti eng yaxshi ijro uchun.

Manbalar
--------

1. ↑  *Eleventh Van Cliburn International Piano Competition Program Book (2001)*, 2020-04-06.
2. ↑  „Tenth Van Cliburn International Piano Competition Program Book (1997)". *Issuu*. Qaraldi: 6-aprel 2020-yil.
3. ↑  „Maria Ioudenitch: about". *mariaioudenitch.com*. Qaraldi: sentyabr 2022.
4. ↑  „Administration: International Piano Academy Lake Como". *www.comopianoacademy.org*. Qaraldi: 16-sentyabr 2017-yil.
**Jozefson effekti** - oʻta oʻtka zuvchanlik tokining ikkita oʻta oʻtkazgichni ajratib turadigan yupqa oʻtishi. Oʻta oʻtkazuvchanlik nazariyasi asosida B. D. Jozefson oldindan aytib bergan (1962). Uni AKD1 fiziklari P. Anderson va J. Rouell kashf etganlar (1963). Dielektrik (odatda ~10A qalinlikdagi metall oksidi)da elektron oʻtkazuvchanlik tunnel effekti tufayli roʻy beradi. Agar dielektrik qatlam orqali oʻtgan tok kritik qiymati (biror maʼlum kattalik)dan ortiq boʻlmasa, kontaktda kuchlanish pasaymaydi, tok kritik qiymatdan katta boʻlsa, kontaktda kuchlanish U pasayadi, u xolda kontaktda kuchlanishning pasayish chastotasi v = —t— boʻladi, bunda ye — elektron zaryad, h — Plank doimiysi. J. e.ga asoslanib juda sezgir (Yu^9 Gs yoki K)"13 Tl gacha) magnitometrlar yasalgan. J. e.dan kichik generatorlar, detektorlar, kuchaytirgichlar va b. elektron asboblarda foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jinoyat predmeti** – jinoyat qonuni bilan qoʻriqlanadigan ob’yektning ijtimoiy xavfli harakat toʻgʻridan-toʻgʻri taʼsir qiladigan elementi. Jinoyat predmeti moddiy dunyo neʼmati hisoblanib, jinoyatchi jinoyat sodir etilayotganda bevosita unga taʼsir etadi, shuningdek u tufayli jinoyatni sodir etishi nazarda tutiladi. Agar jinoyat predmeti shaxs boʻlsa, jinoyat huquqida u jabrlanuvchi hisoblanadi: masalan, hokimiyat vakiliga yoki fuqaroviy burchini bajarayotgan shaxsga qarshilik koʻrsatishni bunga misol qilish mumkin. Jinoyat predmeti jinoyat ob’yektining fakultativ belgisidir. Chunki u ijtimoiy munosabatlarning moddiy ifodasi boʻlganligi sababli ayrim jinoyat tarkiblarida, masalan, Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 139, 140- moddalarida mavjud emas.

Manbalar
--------

1. ↑  Toychiyev, N. ed (2009). "Jinoyat predmeti". *Oʻzbekiston yuridik ensiklopediyasi*. Toshkent: „Adolat" nashriyoti. p. 176.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Huquqshunoslikka oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kristos Arkoudas** (qadimgi yunoncha: *Krkhosdos*; 1990-yil 13-iyunda tugʻilgan) — professional futbolchi va himoyachisi

Faoliyati
---------

O'ng qanot himoyachisi o'z faoliyatini AEK Athens F.C. yoshlar jamoasida boshlagan va 2007-yilning yoz oyida Kallithea F.C.ga qo'shildi.Bir yildan so'ng Kallithea'ni tark etdi va 2008/2009 mavsumida Beta Etnik klubi AO Thivaga ijaraga oldi. U 2009-yilning may oyida yana o'zining Kallitheaga qaytdi va 2012-yilning iyunigacha 49 o'yinda maydonga tushdi.2012-yil 17-iyulda o'zining yoshlik klubi AEK Afina F.C.ga qaytdi va to'rt yillik shartnoma imzoladi.2013-yilning noyabr oyida Arkudas Gretsiyaning Superliga klubi Arkoudas bilan shartnoma imzoladi.

### Doping ishi

2013-yilning 8-fevralida himoyachi Gretsiya futbol federatsiyasi tomonidan dori-darmon tekshiruvi ijobiy natija berganidan so‘ng, futboldan chetlatishgan edi.2013-yil 19-fevralda Arkoudas Gretsiya futbol federatsiyasidan uzr so‘radi va uning 3 yillik diskvalifikatsiyasi 3 oylik diskvalifikatsiyaga tushirildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Football : Christos Arkoudas - Footballdatabase.eu
2. ↑  Onsports.gr Profile
3. ↑  „Christos Arkoudas transferred from Kallithea to AEK Athens on a free transfer". 3-sentyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-sentyabr 2023-yil.
4. ↑  Christos Arkoudas a player of Atromitos! (Wayback Machine saytida 2013-07-03 sanasida arxivlangan) atromitosfc.gr. .
5. ↑  AEK Athens defender Christos Arkoudas fails drug test - ESPN FC[*sayt ishlamaydi*]
6. ↑  Soccer-AEK Athens defender tests positive for stimulant - club
7. ↑  Soccer-AEK Athens defender tests positive for stimulant - club
**"Iskandarnoma"** – Nizomiy Ganjaviyning "Panj Ganj" asari tarkibidagi oxirgi doston. 593–600 hijriy-qamariy/1197–1204 milodiy yillar oraligʻida yozilgan. Hajman 10500 baytdan iborat. **"Iskandarnoma"** ikki qismdan: "Sharafnoma" va "Iqbolnoma"dan tarkib topgan. Dostonga Sharq adabiyotida keng tarqalgan Iskandar Zulqarnayn bosh qahramon sifatida olingan.

**"Sharafnoma"**da Iskandarning harbiy yurishlari, jahongirligi tasvirlansa, **"Iqbolnoma"**da Iskandar donishmand va paygʻambar sifatida namoyon boʻladi.

Dos­tonda keltirilishicha, Iskandar otasining taxtiga juda erta oʻtiradi. Koʻp janglarda ishtirok etib, mohir sarkarda va adolatparvar shoh sifatida shuhrat qozonadi. Uzoq-yaqindagi hukmdorlar undan oʻz dushmanlarini yengish uchun yordam soʻray boshlaydi. Iskandar tadbirkorlik bilan Chin va Hind mamlakatlarini yengadi, insoniyat osoyishtaligiga xavf yetkazayotgan yaʼjuj-maʼjujlar ustidan gʻalaba qozonadi.

Iskandar donishmand shoh sifatida oʻz davrining faylasuflari bilan doimiy muloqotda boʻladi, ular bilan olamning ibtidosi, intihosi, mamlakatni boshqarish qonun-qoidalari, muvaffaqiyat va inqirozga sabab boʻladigan omillar haqida suhbatlashadi, oʻzining xatti-harakatlarini sarhisob qiladi. U qayerga borsa, dastlab davlat boshqaruv usuli, idora nizomlarining adolat talablariga qay darajada muvofiqligiga eʼtibor qaratadi. Shoh-u gadoning soʻzlariga quloq tutadi, maslahat va tavsiyalar beradi.

Umuman olganda, Nizomiy tasviridagi Iskandarning jahongirligi faqat kuch-qudrat emas, ilm-u donish, hikmat va aql jahongirligidir. Doston mutaqorib bahrining mutaqoribi musammani mahzuf yoki maqsur vazni (ruknlari va taqtiʼi: fauvlun fauvlun fauvlun faal yoki fauvl V– – / V– – / V– –/ V– yoki V ~ ) da yozilgan. Navoiy "Saddi Iskandariy" dostonining salaflarga bagʻishlangan 6-bobi hamda Iskandar tarixi haqidagi 15-bobida Nizomiyning "Iskandarnoma" dostoni haqida maʼlumot beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Alisher Navoiy*. Qomusiy lugʻat*. Sharq NMAK [2016].
Oʻzbekiston SSR tarkibidagi Qoraqalpogʻiston ASSR gerbi
**Qoraqalpog‘iston Respublikasi Davlat gerbi** ( qoraqalpoqcha: *Qaraqalpaqstan Respublikasıniń mámleketlik gerbi / Қарақалпақстан Республикасының мәмлекетлик герби* ) — Oʻzbekiston Respublikasi tarkibidagi suveren respublika — Qoraqalpogʻiston Respublikasining rasmiy ramzlaridan (bayrogʻi va madhiyasi bilan birga) biri. 1993-yil 9-aprelda respublikaning davlat gerbi toʻgʻrisidagi qonuni qabul qilinganda tasdiqlangan. Gerb mashhur sovet, qoraqalpoq va oʻzbek rassomi Joʻlboy Izentayev chizmasi asosida Oʻzbekiston gerbi asosida yaratilgan.

Qoraqalpogʻiston gerbi Oʻzbekiston gerbiga juda oʻxshaydi va amalda uni qismlarga boʻlib, koʻchirib olgan. Bu esa ikki respublikaning birligidan dalolatdir. Qoraqalpog‘iston gerbida to‘q moviy tog‘lar ustidan chiqayotgan quyosh va respublikaning qadimiy tarixi va madaniyati timsoli bo‘lgan zardushtiylarning Chilpiq qal’asi, Amudaryo va Orol dengizi tasvirlangan bo‘lib, ular o'ng tomonda bug'doy, chap tomonda esa ochiq g'o'za shoxlari iborat gulchambar bilan o‘ralgan. Gerbning yuqori qismida qirralari to'q sariq rangda bo'lgan ko'k sakkizburchak, uning ichida oq rangdagi yulduz va yarim oy tasvirlangan. Gerbning markazida qanotlari ochiq afsonaviy qush Humo aks etgan. Gerbning pastki qismdagi gulchambarda respublika davlat bayrog‘i va markazida "QARAQALPAQSTAN" (yoki ҚАРАҚАЛПАҚСТАН") yozuvi joylashgan. Paxta va g‘alla shoxlaridan iborat gulchambarda O‘zbekiston va Qoraqalpog‘iston bayroqlari gullari tushirilgan lentalar bilan bog‘langan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Конституция Республики Каракалпакстан — Статья 1" (ru).  Официальный сайт Жокаргы Кенеса Республики Каракалпакстан — parliamentrk.gov.uz. 1-noyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-noyabr 2018-yil.
2. ↑  „Художники Каракалпакстана. Жизнь любил как настоящий художник" (ru).  erkinkarakalpak.uz. 22-dekabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-noyabr 2018-yil.

Havolalar
---------

* „Qaraqalpaqstan Respublikasi’ ma’mleketlik belgileri" (kaa).  Официальный сайт Совета Министров Республики Каракалпакстан и портал Государственной власти Республики Каракалпакстан— sovminrk.gov.uz. 4-noyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-noyabr 2018-yil.



* „Каракалпакстан" (ru).  heraldicum.ru. 17-sentyabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-noyabr 2018-yil.

Yana qarang
-----------

* Qoraqalpog'iston bayrog'i
* O'zbekiston gerbi
Andoza:Древний город
**Safardiz** — Xorazmning janubi-sharqidagi shahar, shahar haqidagi maʼlumotlar oʻrta asr manbalarida qayd etilgan. Bu haqida maʼlumotlar Istaxriy, Abu Saʼd as-Samʼoniy va Yoqut al-Hamaviy tomonidan berilgan.

Manzil
------

Yahyo G‘ulomov Safardizning joylashuvini tahlil qilar ekan, o‘zining ushbu hududning joylashuvi haqida quyidagicha maʼlumot beradi:

> Istaxriy Xivadan Gurganchga boradigan yoʼldan tashqari Safardiz qishlogʼi orqali Katga boradigan boshqa yoʼlni ham qayd qilgan. Bu qishloq bilan Xeva oʼrtasidagi masofa 5 farsax, Katgacha esa 3 farsax boʼlgan. Bu yoʼl Аbulgʼozi (XVII asr) koʼp marta tilga olgai yoʼlning oʼzidir. Аna shu yoʼl bilan Xonqa shahri orqali Xevadan Katga borganlar. Bu uch punkt oʼrtasidagi masofa haqida Istaxriy keltirgan raqamlar haqiqatga toʼgʼri keladi. Shuning uchun Safardizni Xonqa shahri oʼrnida boʼlgan deyish mumkin. Xonqa aholisi oʼz shaharlar tarixi haqida koʼpgina rivoyatlarni biladilar. Bu rivoyatlarga qaraganda, shahar qadim oʼtmishda boshqacha nom bvlan atalgan,. lekin ular bu nomni bilmaydilar.
> 
> 

Bu shaharda mashhur yassviylik tariqati shayxi Sayyid otaning o‘g‘li yoki jiyani uchun qurilgan xonaqo boʻlgan. Mo'g'ullar istilosi paytida shahar vayron bo'ladi va faqat xonaqohlar saqlanib qolinadi, keyinchalik shahar hayoti ular qayta tiklanadi. Oʻshandan beri shahar Xon(a)qoh" (Xonqa)  deb atala boshlandi. Bu afsona, shubhasiz, tarixiy haqiqatga mos keladi; Abulgʻozi va Xiva yilnomalari mualliflari orasida shahar nomi oddiygina Xonqa (حانقا) emas, balki Xonaqoh (حانقاه) transkripsiyasida yozilgan. Sam'oniy va Yoqut Hamaviy Safardizni tilga olib, uni Amul ( Chorjoy ) yaqinida bir joyda joylashgan deb qay etishgan. Shu asosda de Guye Safardizni mashhur Sadvarga oʻxshatgan. Bunday oʻxshatish, albatta, noto'g'ri, chunki birinchidan, Sadvar Maqdisiy davridan beri o'z nomini va o'rnini saqlab qolgan; ikkinchidan, Xiva bilan Sadvar orasidagi masofa 5 farsax (taxminan 35 km) emas, 10 farsaxga yaqin. Safardizning oʻrni hali aniqlanmagandi .

Manbalar
--------

1. 1 2  МИТТ 1939. sfn error: no target: CITEREFМИТТ1939 (help)
2. 1 2 3  Гулямов 1957. sfn error: no target: CITEREFГулямов1957 (help)
3. ↑  Абулгази. sfn error: no target: CITEREFАбулгази (help)
4. ↑  Де Гуе 1870. sfn error: no target: CITEREFДе\_Гуе1870 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Абулгази*. شجره ترک*.
* Гулямов Я. Г.*. История орошения Хорезма с древнейших времен до наших дней*, 1957.
* Де Гуе*. Примечание к труду Истахри*, 1870.
* Истахри*. Китаб Месалик-ал-Мемалик*, 1870.
* *МИТТ*, 1939.
**Sulfat kislota** H2SO4 - ikki asosli kuchli kislota. Uning elektron va tuzilish formulalari quyidagicha (oltingugurtning 6 ta elektroni kislorod atomlari tomon siljigan). **Olinishi —** Sulfat kislotani olish uchun quyidagi sxema asosida boradigan kimyoviy reaksiyalarni amalga oshirish kerak: FeS2→ SO2 → SO3 → H2SO4. **Fizik xossalari.** Oddiy sharoitda hidsiz, rangsiz, ogʻir moysimon suyuqlik; zichligi 1,83 g/sm³ (15 °C-da), qotish temperaturasi 10,45 °C, qaynash temperaturasi 296,2 °C. Sulfat kislota suvni oʻziga yutib, koʻp miqdorda issiklik chiqaradi. Shu sababli uni suyultirishda kislotaga suv qoʻshish salbiy oqibatlarga olib keladi (kuchli portlash sodir boʻlishi mumkin). Sulfat kislotani suyultirish uchun uni ozozdan suvga qoʻshiladi. Sulfat kislota ning suvdagi eritmalarini sovitish yoʻli bilan uning H2SO4·H2O, H2SO4·2H2O, H2SO4·4H2O tarkibli gidratlari olingan. Sulfat kislota sulfatlar va gidrosulfatlar hosil qiladi. Konsentrlangan Sulfat kislota kuchli oksidlovchi. Sulfat angidridning Sulfat kislota dagi eritmasi „tutovchi" Sulfat kislota yoki oleum nomi bilan yuritiladi. Sulfat kislota oltingugurt, oltingugurt kolchedani FeS2, sulfit angidrid SO2 va boshqa dan ham hosil qilinadi. Sulfat kislota kimyo sanoatining muhim mahsuloti. Oʻgʻit tayyorlashda, metallurgiyada, neftni tozalashda, boʻyoqchilik sanoatida, sunʼiy tolalar, portlovchi moddalar, xlorid kislota olishda, qoʻrgʻoshinli akkumulyatorlarda elektrolit sifatida va boshqalarda ishlatiladi.

Sulfat kislota ishlab chiqarishdagi zaharli gazlar (SO2 va NO2), shuningdek, SO3 va H2SO4 bugʻlari ancha xavflidir. Shuning uchun qurilmalarni yaxshilab germetiklash va shamollatish kerak. Sulfat kislota terini kuchli kuydiradi, u bilan ishlaganda himoya vositalari (koʻzoynak, rezina qoʻlqop, fartuk, etik)dan foydalanish zarur. Akkumulyatorlarga ham bu kislota quyiladi.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Nailiya Galiamova** (1961-yil 26-mart, Toshkent, Oʻzbekiston) – bastakor. U Vilnyus, Litvada yashab, shu yerda ishlagan.

Hayoti
------

Galiamova 1968-yildan 1979-yilgacha Toshkent davlat konservatoriyasi qoshidagi Vladislav Uspenskiy nomidagi oʻrta musiqa maktabida fortepiano va kompozitsiya boʻyicha oʻqigan. 1979—1984-yillarda Moskvadagi Pyotr Chaykovskiy nomidagi Davlat konservatoriyasida professor Albert Leman qoʻlida kompozitsiyani oʻqib, uni aʼlo baholar bilan tugatgan. Keyin 1984-yildan 1989-yilgacha aspiranturada kompozitsiyani davom ettiradi.

Spektakllari
------------

Galiamovaning asarlari Toshkent, Moskva, Sankt-Peterburg, Vilnyus va boshqa shaharlarda oʻtkazilgan turli konsert, tanlov va festivallarda ijro etilgan. 1985—1987-yillarda talabalar va aspirantlar oʻrtasida oʻtkazilgan Butunittifoq tanlovlarda qatnashgan. Uning fortepiano kontserti birinchi, violonçel sonatasi ikkinchi mukofotga sazovor boʻlgan.

Musiqiy asarlari roʻyxati
-------------------------

### Orkestr

* 1984-yil Fortepiano va orkestr uchun *„Concerto"*
* 1988-yil fagot va orkestr uchun *„Symphonic Dances"*

### Xor

* 1983-yil Aleksandr Blokning sheʼrlarida aralash xor va kapella uchun *„Svirel zapela"*.
* 2009-yil Ramutė Skuchaite tomonidan bolalar xori va pianino uchun *„Forest Bells"* matni

Manbalar
--------

1. ↑  „Music Export Lithuania".
2. ↑  „Lietuvos nacionalinė filharmonija - Renginiai". *www.filharmonija.lt*. 20-iyun 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi.

Tashqi havolalar
----------------

* Litva musiqa eksporti
**Oʻrgimchak toʻri** odatda oʻrgimchak tomonidan oʻljasini tutish maqsadida toʻqiladi. Oʻrgimchaklar soʻgallari yordamida oʻrgimchak tolasi hosil qilib, orqa oyoqlari orqali hosil qilingan tolalarning barchasini bir-biriga qoʻshib, umumiy toʻrga aylantiradi.

Koʻpchilik oʻrgimchaklar hasharotlarni ushlash uchun maxsus tuzoq oʻlaroq toʻr toʻqishadi. Biroq, barcha oʻrgimchaklar oʻljasini tutish uchun toʻrdan foydalanishmaydi, baʼzilari esa umuman toʻr toʻqimaydi.
Islomeo xato ayting
Theyalleya yalleyathe

Manbalar
--------

1. ↑  „Oxford Dictionaries - The World's Most Trusted Dictionary Provider". *Oxford Dictionaries*. 29-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-mart 2018-yil.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsda ***Spider web*** mavzusiga oid fayllar bor. |

* Beautiful Spider Web Build Time-lapse, BBC Earth. (inglizcha)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4182323-0
* NKC: ph249401

 |
**Restitutsiya**(*lotincha-restitutio avvalgi holatga qaytish, inglizcha-restitution*)— **1)**fuqarolik huquqida tomonlar o'rtasida tuzilgan kelishuv haqiqiy emas, deb topilgan taqdirda, kelishuv asosida tomonlarga berilgan barcha narsalarning o'z egalariga qaytarilishi. Bitim haqiqiy bo'lmagan taqdirda taraflarning har biri boshqasiga bitim bo'yicha olgan hamma narsasini qaytarib berishi, olingan narsani aslicha(shu jumladan, olingan narsa mol-mulkdan foydalanish, bajarilgan ish yoki ko'rsatilgan xizmat bilan ifodalanganda) qaytarib berish mumkin bo'lmaganida esa, agar bitim haqiqiy emasligining boshqa oqibatlari qonunda nazarda tutilgan bo'lmasa, uning qiymati pul bilan to'lanishi shart.(O'z FK 114-m). Olingan mulkning ikkila tomonga qaytarilishi **ikki tomonlama Restitutsiya** deb nomlanadi.

2) xalqaro huquqda Restitutsiya bir tomonning ikkinchi tomonga noqonuniy xatti-harakati(masalan agressiya) tufayli keltirilgan zararni, ushbu noqonuniy xatti-harakatgacha bo'lgan holatini qaytarishga yo'naltirilgan, moddiy shakldagi to'lovni nazarda tutadi. Masalan, ikkinchi jahon urushi davomida hamda undan so'ng fashistik Germaniya va uning ittifoqchilari tomonidan boshqa davlatlarni bosib olishi tufayli qo'lga kiritgan boyliklarini Restitutsiya qoidalari asosida o'z egalariga qaytarish xalqaro huquqiy hujjatlarda ifodalangan. Restitutsiyaning yana bir shakli bir davlatning ikkinchi davlatni bosib olishi oqibatida olib qo'ygan mulklarini natura tariqasida qaytarishidir. Agarda aynan olib qo'yilgan mulkni qaytarishning imkoni bo'lmasa, u holda tomonlarning kelishuvi asosida shunga o'xshash mulk qaytarilishi mumkin. 

Qonunda, fuqarolik da'vosida bir tomonning asossiz boyib ketishiga yo'l qo'ymaslik, adolatga erishish uchun sud tomonidan **restitusiya**ko'pincha buyuriladi. Bundan tashqari, Restitusiya ko'pincha jinoiy jazo tayinlashda buyuriladi, bu sudlanuvchidan pul o'rnini to'ldirishni yoki jinoyat qurboniga yoki umuman olganda jamoatchilikka foyda keltiradigan biron bir harakatni amalga oshirishni talab qiladi. Jinoiy sharoitda **restitutsiya** odatda jarima va yoki qamoq muddatiga qo'shimcha ravishda amalga oshiriladi.

1. ↑  *O'zbekiston yuridik ensiklopediyasi.2009* — 385-bet bet.
2. ↑  [blob: „Restitution"]. *legaldictionary.net*. Qaraldi: 18-sentyabr 2023-yil.
**Grigoriy Ivanovich Ivanov** (1841—1899) – general-leytenant, Turkiston yurishlari qatnashchisi, Yettisuv kazak armiyasining atamani.

Biografiyasi
------------

1841-yil 17-sentyabrda tugʻilgan va Brest Aleksandrov kadet korpusini tugatgandan soʻng 1859-yil 16-iyunda 9-artilleriya brigadasining praporshigi lavozimiga tayinlangan. 1863-yil 26-avgustda unga ikkinchi leytenant unvoni berilgan.

1864-yilda Bosh shtabning Nikolayev akademiyasida kursni tamomlagan va Orenburg oʻlkasi qoʻshinlarida turli shtat lavozimlarida xizmat qilgan. 1865-yil 25-avgustda u leytenant unvonini oldi, 1867-yil 30-avgustda shtab kapitanligiga va 1869-yil 30-avgustda kapitan unvoniga koʻtarilgan. 1870—1871-yillarda Ivanov Shahrisabz begi Jo‘rabekka qarshi harbiy harakatlarda qatnashgan.

1873-yilda Xiva yurishida qatnashib, qilich bilan birgalikdagi 4-darajali Avliyo Vladimir, 3-darajali Avliyo Stanislav bilan taqdirlangan (ikkalasi ham 1874-yil) Peterburgga yuborilib, Xiva yurishi tavsifini tuzishda qatnashgan. 1874-yil 31-martda podpolkovnik unvonini olgan va oʻsha yilning 13-dekabridan 1876-yil 23-aprelgacha 3-Turkiston saf batalyoniga qoʻmondonlik qilgan.

1877-yil 27-martda polkovnik unvoni, 1878-yil 30-iyunda esa 6-zaxira piyoda qoʻshinlar diviziyasining shtab boshligʻi etib tayinlangan, oʻsha yilning 9-dekabridan 34-piyoda qoʻshinlar diviziyasida ham xuddi shu lavozimda faoliyat yuritgan.

1880—1881–yillarda Ahal Teke ekspeditsiyasida qatnashgan, 1882-yilda oʻzining xizmati uchun „Jasorati uchun" yozuvi tushirilgan oltin qurol bilan taqdirlangan. 1882-yil 22-iyundan 1887-yil 15-iyungacha Ivanov Bosh shtabning Osiyo qismiga rahbarlik qilgan.

1887-yil 6-mayda general-mayor lavozimiga koʻtarilgan Ivanov 1887-yil 15-iyundan Yettisuv viloyatining harbiy gubernatori va Yettisuv kazak armiyasining atamani boʻlib xizmat qilgan. 1896-yil 14-mayda general-leytenant unvonini olgan.

1899-yilda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „НАКАЗНЫЕ АТАМАНЫ СЕМИРЕЧЕНСКОГО КАЗАЧЬЕГО ВОЙСКА". *dzen.ru*. Qaraldi: 29-oktabr 2023-yil.
2. ↑  Бригадин П. И. Лукашевич А. М.*. Мятежный корпус: из истории Александровского Брестского кадетского корпуса (1842–1863)*, 200 экз, Минск: ГИУСТ БГУ, 2007. ISBN 978-985-6739-74-6.
3. 1 2  Ивановы // Harbiy ensiklopediya / V. F. Novitskiy … [va b.]. — 1911—1915.
4. ↑  Список генералам по старшинству. Составлен по 1 сентября 1896 года. СПб. 1896
**Boris Artashesovich Babayan** (rus. Бабаян Арташесович Борис; arman. Բորիս Արտաշեսի Բաբայան 1933-yil 20-dekabrda Bokuda tugʻilgan) sovet-arman kompyuter olimi, SSSR va Rossiyada dastlabki super kompyuterlarning yaratilishida katta hissa qoʻshgan inson.

Hayoti
------

Babayan Sovet Ittifoqining Boku shahrida arman oilasida tugʻilgan. 1957-yilda Moskva fizika-texnika institutini tamomlagan va fan nomzodi ilmiy darajasini olgan. 1964—1971-yillar oraligʻida esa fan doktori ilmiy darajasini yoqlagan.

1956—1996-yillar Babayan P. N. Lebedev nomidagi Fizika institutida dasturiy taʼminot boʻlimida boʻlim boshligʻi vazifasida ishlagan. Babayan va uning jamoasi birinchi super kompyuterini 1950-yilda yaratgan. 1970-yillarda bosh arxitektor V. S. Burtsevning oʻrinbosarlaridan biri boʻlib, u birinchi superskalyar kompyuter Elbrus-1 va El-76 dasturlash tili ustida ishlagan. Ushbu kompyuterlardan 1978-yilda, Gʻarbda kompyuter dasturlari paydo boʻlishidan oʻn yil oldin, Sovet Ittifoqi oʻzining raketa tizimlarini, yadro va kosmik dasturlarini ishlab chiqqan.

Babayan boshchiligidagi jamoa Elbrus-3 kompyuterini Epic Parallel Instruction Computing (EPIC) dasturi arxitekturasidan foydalangan holda ishlab chiqqan.

1992-yildan 2004-yilgacha Babayan Moskvadagi SPARC Texnologiya markazi (MCST) va Elbrus International kompaniyasida rahbarlik lavozimlarida ishlagan. Ushbu lavozimlarda u Elbrus 2000 (Elbrus-3 ning bir chipli modeli) va Elbrus90micro (mahalliy ishlab chiqilgan mikroprotsessor asosidagi SPARC kompyuteri) loyihalarini ishlab chiqishga rahbarlik qilgan.

2004-yil avgust oyidan Babayan Intel korporatsiyasining dasturiy taʼminot guruhida arxitektura direktori va Moskvadagi Intel R&D markazining ilmiy maslahatchisi boʻlgan. U kiberxafvsizlik texnologiyalari sohasida ham ishlagan. U Intel Fellow mukofotiga ega boʻlgan ikkinchi yevropalik hisoblanadi (norvegiyalik Tryggve Fossumdan keyin).

1984-yildan SSSR Fanlar akademiyasining (keyinchalik – Rossiya Fanlar akademiyasi) faxriy aʼzosidir. 2007-yildan boshlab u Moskva fizika-texnika institutida professor boʻlib ishlaydi va Moskvada joylashgan Intel korporatsiyasining ilmiy-tadqiqot markazida mikroprotsessor texnologiyasi kafedrasi boʻlimi bosh’ligʻi sifatida ishlab kelmoqda.

Mukofotlari
-----------

Babayan Sobiq Ittifoqning ikkita oliy mukofoti bilan taqdirlangan:

* 1974-yilda kompyuter texnikasi dizayni sohasidagi yutuqlari uchun SSSR Davlat mukofoti;

* 1987-yilda Elbrus-2 superkompyuteri dizayni uchun Lenin mukofoti.

Havolalar
---------

* Biografiyasi
* Elburs E2K
* Boris A.Babayan

Manbalar
--------

1. ↑  „Эль-76".
2. ↑  „Babayan receives Intel Fellow title (in Russian)".
Nikolay Mixaylovich Deev (1816-yil—1863-yil) – Orenburglik savdogar.

Biografiya
----------

Savdo uyi asoschisi savdogarning oʻgʻli, Orenburgda tugʻilgan va yoshligidan qozoqlar bilan doimiy aloqada boʻlgan, ularning tili va urf-odatlarini mukammal oʻrgangan. Otasi (Mixail Stepanovich) vafotidan soʻng oʻz biznesini davom ettirgan va asosan Trans-Ural dashtlari koʻchmanchilari bilan ayirboshlash hamda Rossiya va yarim koʻchmanchi qabilalar oʻrtasidagi mustahkam savdo aloqalarini olib borgan. Qozoqlar orasida va keyinchalik Xiva xonligida Deyev juda mashhur va ishonchga ega boʻlgan, shuningdek Oʻrda xonlariga katta taʼsir koʻrsatgan.

Rossiya hukumati uning xizmatlaridan doimiy ravishda foydalangan: masalan, Obruchev va Perovskiy ekspeditsiyalarida, 1847-yildan boshlab, Sirdaryoning quyi oqimini bosib olishda va 1855-yilgacha Emba yurishida hamrohlik qilgan.

Ushbu ekspeditsiya davomida Perovskiy tomonidan tayinlangan Deyev chorva mollarini kuzatib borgan va 120 000 bosh qoramolning deyarli barchasini qirgʻizlarga yashirincha sotgan.

Terentyev esa Stanislav Tsiolkovskiyning Xivaga qishki safari (1839—1840) uchun hukumat tuyalari bilan birga noqonuniy chayqovchilik yuz berganligi haqida xabar beradi. Xiva yurishidagi xizmatlari, Sirdaryoga yoʻl ochgani uchun koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan.

1853-yilda Deyev Oqmachitga (Perovskiy forti) qarshi yurishda qatnashgan va Qoʻqon toʻplaridan qal’aga zarba bergan hamda buning uchun oltin medal olgan. Oʻrta Osiyo mulklarida Deyevning yordamisiz tashkil etilgan birorta ham Rossiya elchiligi boʻlmagan va u koʻpincha Rossiya va Oʻrta Osiyo xonlari oʻrtasida diplomatik maqsadlarga erishish uchun vositachi boʻlib turgan. Deyev xayriya sohasida ham xuddi shunday foyda keltirgan.

Orenburgda kasalxona va ikkita davolash maskani, ikkita cherkov maktabi, qizlar maktabi, kampirlar uchun boshpana tashkil qilgan; bundan tashqari, u koʻplab xayriya jamiyatlarining aʼzosi boʻlgan.

Orenburg guberniyasida mahalliy yer egalari suv bilan sugʻorilishi qiyin boʻlgan yerlarni oʻzlashtirishni mumkin emas deb hisoblagan; Deyev yerlarni sotib olgan va savdodan voz kechmasdan, bu yerlarda ekinlar yetishtirgan.

Maktabda taʼlim olmagan, yuqori bilimga ega boʻlgan, koʻp oʻqigan va Imperator Rossiya arxeologiya jamiyatiga koʻplab arxeologik hissa qoʻshgan, buning uchun raqobatdosh aʼzo sifatida saylangan.

„O drevnostyax Syr-Darinskogo kraya"
asari uchun jamiyat Deyevga eng yaxshi bajarilgan topshiriq sifatida pul mukofotini taqdim etgan. 1863-yil 19-noyabrda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Деев, Николай Михайлович". *sinonim.org*. Qaraldi: 29-oktabr 2023-yil.
2. ↑  „Николай Михайлович Деев". *ru.rodovid.org*. Qaraldi: 29-oktabr 2023-yil.
3. 1 2  „ДЕЕВЫ". *росбизнеснаследие.рф*. Qaraldi: 29-oktabr 2023-yil.