recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Abulhasan Isbiyjobiy Samarqandiy** (1062-1141)— faqih.

Abulhasan Ali ibn Muhammad ibn Ismoil ibn Ali ibn Muhammad ibn Ishoq Bahouddin Isbiyjobiy Samarqandiy Isbiyjobga nisbat berilgan boʻlib, 454/1062-yil Isbiyjobda, jumadul avval (may) oyida tugʻilgan.
Alloma Samarqandda yashab ijod qilgan. Oʻsha davrda Abu Hanifa mazhabi yoʻl-yoʻriqlarini allomachalik biladigan kishi Movarounnahrda boʻlmagan. U muftiy boʻlgan va shayxulislom darajasiga koʻtarilgan. Allomaning mazhab boʻyicha fikrlarini quvvatlaydigan as’hoblari va shu bilan birga u kishiga muxolif chiqadiganlar ham boʻlgan.
Abulhasan Samarqandiy Samarqand imom­lari­dan biri boʻlgan ustozi Abulali Hasan ibn Ali ibn Ahmad ibn Robiʼ ibn Shofiʼ ibn Muʼmin Sankabosiydan hadis eshitib taʼlim olgan. Shu ustozi fatvo va boshqa masalarlarni chiqarishga ijozat bergan.

Alloma 535/1141-yil, 23 zulqaʼda/29-iyun kuni Samarqandda vafot etgan.

Asarlari
--------

Allomaning „*Al-fatovo*" („*Fatvolar*"), „*Sharh muxtasari-t-Tahoviy*" („*Tahoviy muxtasariga sharh*"), „Al-bahr muʼziy" („*Taskinlantiruvchi dengiz*"), „Sharhu-l-mabsut" („Mufassal sharh") asarlari mashhur. Allomaning asarlaridan islom huquqining naqadar buyukligi, ulardan insonlar ibodat, muomala va hayot tarzini oʻtkazishda foydalanish yoʻllarini bilib olish mumkin. Allomaning tarixi va ilmiy meroslarini oʻrga­nish, islom fiqhiy masalalarini yanada teranroq oʻrganishlikda katta ahamiyat kasb etadi.

Adabiyotlar
-----------

* Samarqandlik allomalar

Manbalar
--------

1. ↑  Abdulkarim Marvaziy. At-tahbir fi-l-muʼjami-l-kabir. — Bagʻdod. Riasotu devoni-l-avqof, 1975. — B. 575.
2. ↑  Зириклий. Ал-аълом. Ж. 4. – Байрут: Дору-л-илм ли-л-малайин, 2002. – Б. 329.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Izobarik jarayon** — bosim oʻzgarmas boʻlgan sharoitda sistemada sodir boʻladigan fizik jarayon. Izobarik jarayon sistemaning termodinamik holat diagrammasida izobara bilan tasvirlanadi. Atmosfera bosimida sodir boʻladigan fizik jarayonlar, jumladan, suvning isishi, ochiq idishdagi gazning qizishi yoki sovishi, moddaning ikki fazali holatidagi izotermik jarayon va koʻpgina kimyoviy reaksiyalar izobarik jarayonga misol boʻla oladi. Yuqori va past bosimlarda moddalarning xossalarini tadqiq qilishda, issiklik mashinalarida (masalan, Joul, Dizel sikllari) izobarik jarayon dan foydalaniladi.

Ideal gaz hajmi V izobarik jarayonda temperaturaga toʻgʻri proporsional (Gey — Lyussak qonuni). Izobarik jarayonda ideal gazning bajargan ishi pAV ga teng va, demak, tashqaridan olingan issiklik miqdori uning temperaturasi ortishiga va ish bajarishiga sarf boʻladi. Shuning uchun izobarik jarayondagi issiqlik sigim Sr izohorik jarayonsatp (bu holda ish bajarilmaydi) issiqlik sigʻim Su dan har doim katta.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abulfido Imoduddin Ismoil ibn Ali al-Ayyubiy** (1273, Damashq-1331, Hamo, Suriya) — arab qomusiy olimi. Mamluk sultonlarining Kichik Osiyoga qilgan yurishlarida (1301, 1315) qatnashadi va oʻsha yillari oʻzining mashhur tarixiy asari „Al-Muxtasar fi tarix al-bashar" („Bashariyatning qisqacha tarixi")ning asosiy qismini yozadi va uni sekin-asta toʻldirib boradi. 1320-yil Hamo amirligi (Suriya)ga hokim qilib tayinlanadi va Malik al-Muayyad („Xudo madad bergan podsho") laqabini oladi. A. falakiyot, tibbiyot, tarix, botanika, geografiya kabi bir qancha fanlar sohasida yetuk olim boʻlgan. „Taqvim ulbuldon" („Mamlakatlar taqvimi", 1321) asarining 1- qismida Yerning boʻlinishi, ekvator, yetti iqlim haqida umumiy tushuncha beriladi, dengiz, koʻl, daryo va togʻlar tasvirlanadi. 2- qismida Yer yuzi mamlakatlari, jumladan Xorazm va Movarounnahr haqida maʼlumotlar beriladi. Ushbu asarini A. umrining oxirigacha toʻlatib borgan. Geografik „AlMuxtasar fi tarix al-bashar" („Bashariyatning qisqacha tarixi") kitobi 4 jilddan iborat boʻlib, „Tarixi Abulfido" nomi bilan ham maʼlumdir. Asardagi voqea 1329-yilgacha boʻlgan davrni oʻz ichiga olib, Ibn al-Asirning „Al-Komil fit-tarix" („Tarix xususida mukammal kitob") kitobining davomi hisoblanadi. A. fiqh ilmiga oid „al-Hoviy" („Toʻplam") asarini yozgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Abulfido" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BIBSYS: 1101842
* BNE: XX1171415
* BnF: cb13015615p (maʼlumot)
* CiNii: DA03279050
* GND: 118500333
* ISNI: 0000 0001 2132 1143
* LCCN: n80057411
* NKC: mzk2005290174
* NLA: 35849165
* NLG: 257851
* NTA: 070391947
* RERO: 02-A011279089
* SBN id RMLV012133 yaroqsiz.
* SELIBR: 176116
* SUDOC: 026676869
* TDVİA: ebul-fida
* en:Trove: 1114803
* VIAF: 49358074
* en:WorldCat Identities: lccn-n80057411

 |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abulgʻozixon** (**Abulgʻozi Muhammad Bahodirxon**) (XVIII asr, Buxoro xonligi — 1801—1802-yillar, Buxoro, Buxoro amirligi) — Ashtarxoniylar oʻzbek sulolasining soʻnggi vakili sifatida qaraladigan soxta xon. Mangʻitlar oʻzbek sulolasi davrida Buxoro xonligining rasmiy hukmdori (1758—1785). Amalda real hokimiyat Muhammad Doniyolbiyning qoʻlida boʻlgan.

Muhammad Doniyolbiyning vafotidan soʻng Abulgʻozixonning obroʻyi tushib ketadi. Shundan soʻng, Amir Shohmurod (1785—1800) uni taxtdan va hokimiyatdan butkul chetlashtiradi. Shu bilan 1601-yilda xonlik taxtiga kelgan va 1756-yilda rasman barham topgan Ashtarxoniylarning hukmronligi toʻlaligicha barham topadi.

Kelib chiqishi
--------------

Aksar manbalarda Abulgʻozixon Ashtarxoniylar xonadoniga mansub shaxs sifatida qaralsa, baʼzi bir manbalarda u Xorazm xonlari avlodi boʻlganligi taʼkidlanadi.

Buxoro xonligining hukmdori
---------------------------

Mangʻitlar sulolasining vakili Muhammad Rahimxon toʻsatdan vafot etgach (1758-yil 24-mart), marhum xonning oʻgʻil farzandlari boʻlmaganligi uchun Buxoro xonligi taxtiga dastlab uning balogʻat yoshiga yetmagan nevarasi Fozil toʻra oʻtqazilgan. Muhammad Rahimxonning amakisi Muhammad Doniyolbiy esa yangi xonga otaliq qilib tayinlangan. Biroq Fozilxon tez orada taxtdan tushirilib, uning oʻrniga Abulgʻozixon Buxoro xonligi hukmdori deb eʼlon qilingan.

Abulgʻozixon oʻzining xonlik davrida davlat ishlariga mutlaqo aralashmagan. U siyosatdan uzoq kishi boʻlib, faqat rasmiy hujjatlarga oʻz muhrini bosish va oʻz nomidan tanga chiqarish bilan cheklangan.

Taxtdan chetlashtirilishi
-------------------------

Abulgʻozixonni hokimiyatdan butkul chetlashtirgan shaxs Muhammad Doniyolbiyning oʻgʻli Amir Shohmurod (1785—1800) boʻlgan. Jumladan u Abulgʻozixonni taxtdan chetlashtirib, Arkdan tashqaridagi Bozor Xoʻjadagi hovlilardan biriga joylashtirib, unga umrbod nafaqa tayinlaydi.

Baʼzi tadqiqotlarda aytilishicha, Buxoroning Xankar tumanida yer ishlari bilan shugʻullangan. Amir Shohmurod davrida Abulgʻozi otaliq lavozimida boʻlgan.

Abulgʻozining keyingi taqdiri va oilaviy ahvoli haqida maʼlumot saqlanmagan. U 1801—1802-yillar oraligʻida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6  Zamonov 2021, s. 116. sfn error: no target: CITEREFZamonov2021 (help)
2. ↑  Oʻzbekiston hukmdorlari 2007, s. 51—53. sfn error: no target: CITEREFOʻzbekiston\_hukmdorlari2007 (help)

Adabiyot
--------

* Sultonov F. Bozorboyev F.*. Oʻzbekiston hukmdorlari*. Toshkent: Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi, 2007 — 88 bet.
* Zamonov A.*. Buxoro xonligining Ashtarxiniy hukmdorlari: monografiya*. Toshkent: Bayoz, 2021 — 136 bet. ISBN 978-9943-6372-1-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boltiq boʻyi oʻrmonlari yodgorligi** — Sankt-Peterburg shahrining Vasileostrovskiy tumanidagi yodgorlik. 1999-yil 24-mayda xuddi shu nomdagi maydonga oʻrnatilgan. Yodgorlik loyihasi ikki marta Qizil Bayroq Boltiq flotining yosh faxriylar jamiyati tomonidan ishlab chiqilgan va amalga oshirilgan. Monumentning granit poydevorida „Boltiqboʻyi yoshlari" yozuvi va 1941 va 1945-yillar yozuvi mavjud. Haykaltaroshlik kompozitsiyasi bronzadan, poydevori esa kulrang granitdan ishlangan. Haykaltarosh L. YU. Eydlin. Arxitektor V. L. Spiridonov. Rassom V. G. Passarar.

Yodgorlik orden sohibi Pavel Ivanovich Semyonov tomonidan yaratilgan (u ikkita Vatan urushi ordeni, Qizil Yulduz ordeni, „Vatan urushi partizani", „Kenigsbergni qoʻlga kiritgani uchun" medallari bilan taqdirlangan. Germaniya ustidan gʻalaba", Ushakov va Naximov medallari).

Manbalar
--------

1. ↑  Ensiklopediya Sankt-Peterburga

Adabiyotlar
-----------

* Пирютко Ю. Между Ленинградом и Петербургом: памятники на исходе столетия (1986—1999) // Невский архив. — СПб. : Изд-во Чернышова, 1999. — Вып. 4. — C. 469
* Памятники Санкт-Петербурга: справочник. — СПб. : Артбюро, 2002. — С. 102
* Починюк О. Памятник юнгам // Красная звезда. — 1999. — 15 июня;
* Золотоносов М. Бронзовый век: иллюстрированный каталог памятников, памятных знаков, городской и декоративной скульптуры Ленинграда — Петербурга, 1985—2003 гг.
**Yorma** — oziqovqat mahsuloti; koʻpincha sholi, bugʻdoy, suli, arpa, grechixa, makkajoʻxori, noʻxat singari donlarni maxsus mashinada oklab (butun) yoki maydalab tayyorlanadi. Tarikdan oklangan soʻk, sholidan guruch (oqshoq), bugʻdoydan manniy yormasi, oqlangan bugʻdoy, arpadan oklangan arpa (perlovka), oklangan oq joʻxori, maydalangan makkajoʻxori doni koʻp ishlatiladi. Tarkibida kraxmal, azotli moddalar, oqsil, yogʻ, uglevodlar, klechatka, mineral tuzlar (kaliy, kalsiy, magniy, fosfor, temir) vitaminlar mavjud. Klechatkasi kamroq boʻlgani uchun mollarga yaxshi yem boʻladi, parrandalarga ham beriladi. Donning pusti olib tashlangani sababli Yo.ning oziqovqatligi jihatidan qadri yuqori, yaxshi hazm boʻladi, toʻyimli va kaloriyali. Yo.ning ayniqsa bolalar va turli kasallik bilan ogʻrigan bemorlar uchun ahamiyati muhim. Odamning oziqovqatida Yo. uglevodlar (kraxmal) va oʻsimlik oqsillarining asosiy manbai. Pazandachilikda Yo.dan boʻtqa, suyuq oshlar, garnirlar va b. taomlar tayyorlanadi. Fiziologik asoslangan ovqatlanish meʼyorlariga koʻra, ovqat uchun 1 yilda aholi jon boshigaoʻrtacha 14–15 kg turli Yo. mahsulotlari isteʼmol etish tavsiya etiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Izma** (arab.— kesik) — yostiq jildi, koʻylak, shim va b. kiyim-kechaklarning tugma kadaladigan teshigi. I. oʻrni ochilgach, atrofi qoʻlda yoki tikuv mashinasida yoʻrmab qoʻyiladi. Tikili-shiga koʻra, I.ning koʻzchali (magʻiz shaklida oʻyilib, teshik atrofi agʻdarma va tepchik chok bilan yoʻrmalanadi), magʻizli (teshik chetiga magʻiz chiqarib, oʻngidan bostirma chok bilan tikib chiqiladi), ichki (kiyimlarning astar tomonidan tikiladi; mas, tik yoqali kamzul, palto va shimlarning old tomoniga qilinadigan I.lar), bogʻichli (bogich bilan tikiladi; mas, palto, kamzullarga ich tarafdan tugma sigʻadigan bogʻich chatib quyiladi) va b. xillari bor. Tugmalar I. urniga ilgak yordamida ham qadalishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**İbrahim Nami Chagʻan** (1947-yil 6-fevralda tugʻilgan; Amasiya, Turkiya — 2017-yil 18-iyun; Anqara, Turkiya) — turk akademiki va siyosatchisi.

Hayotiy
-------

Ibrohim Nami Chagan 1947-yil 6-fevralda Amasiyada Sulton Mualla va Ahmet Salahattin Chogʻanning oʻgʻli boʻlib tugʻilgan. 1969-yilda Anqara universitetining huquq fakultetini tamomlagan. 1970-yilda Anqara universiteti huquq fakulteti moliya kafedrasi assistenti boʻldi. 1975-yilda shu fakultetda "Soliq huquqi" yoʻnalishi boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini tamomlagan. 1981-yilda dotsent unvoniga sazovor bo'ldi. 1984-yilda Anqara universiteti Siyosiy fanlar fakultetiga tayinlandi. 1988-yilda Moliyaviy huquq kafedrasi professori bo'ldi.

Çagan 1977-1978-yillar oralig'ida Amsterdam universitetining "Yevropa integratsiyasi dasturi" aspiranturasida qatnashgan va Anqara universiteti huquq va siyosiy fanlar fakulteti va Yaqin Sharq texnika universiteti Iqtisodiyot va ma'muriy fanlar fakultetida ishlagan. ; Anqara universiteti Matbuot va radioeshittirish maktabida, Adliya Akademiyasi va Harbiy Akademiyada Davlat moliyasi, Byudjet nazariya va texnikasi va soliq huquqi kurslaridan dars bergan. Anqara universiteti Ijtimoiy fanlar institutida "Xalqaro soliqqa tortish" va "Yevropa hamjamiyati byudjeti" kurslaridan dars bergan.

1982-1984-yillar oralig'ida Anqara universiteti Adliya maktabi direktor o'rinbosari; 1987-1997-yillarda Anqara universiteti Siyosiy fanlar fakulteti dekan muovini lavozimida ishlagan.

1991, 1995 va 1999-yillarda oʻtkazilgan umumiy saylovlarda qatnashgan va uch muddat Istanbul deputati boʻlgan. Deputatlik davrida Turkiya Buyuk Millat Majlisining Reja va byudjet qoʻmitasi, Turkiya-Yevropa Ittifoqi qoʻshma parlament qoʻmitasi va Turkiya Buyuk Millat Majlisining Madaniyat, san’at va nashriyot kengashi a’zosi boʻlib ishlagan.

1997-yil 30-iyunda tashkil etilgan, 55. Hukumatda Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri, 56. Hukumatda Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri, keyin esa Moliya vaziri lavozimlarida ishlagan. 1999-yil 28-mayda tashkil topgan, 57. Hukumatda o'rmon xo'jaligi vaziri bo'lib ishlagan.

  

Siyosiy hayotidan oldin 1991-yilda DSPdan Istanbul deputati etib saylangan. U 1992-yilda DSPni tark etdi va qayta ochilgan CHPga qo'shildi; Keyin u SHPga o'tkazildi. 1995-yilda bu partiya CHPga a'zo bo'lgach, yana CHP a'zosi bo'ldi. Biroz vaqt o'tgach, u yana CHPni tark etdi va DSPga qaytdi. 2002-yil 3-noyabrdagi saylovlar bilan siyosatdan chekindi.

2002-yil 3-noyabr saylovlaridan keyin Anqara universiteti Siyosiy fanlar fakultetida Soliq huquqidan dars bergan.

2003-yil 19-avgustda Atılım universiteti yuridik fakulteti dekani etib tayinlandi va bu vazifani vafotigacha davom ettirdi. Oilali, ikki farzandi bor.

Manba
-----

1. ↑  „İbrahim Nami Çağan, Atılım Üniversitesi". 13 ağustos 2010da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19 mayıs 2010.
đàn nhị o'yinchisi.
Dan Nhi ikki torli Vetnam kamonli torli asbob hisoblanadi. Nhị so'zi *vetnamcha* "ikki" va đàn so'zi esa "asbob" degan ma'noni anglatadi. Uning ovoz qutisi odatda bir uchi ilon terisi bilan qoplangan. 

Dàn nhị ning turli shakllari orasida qurilishda ba'zi farqlar mavjud. Xalq tilida đàn cò deb ataladigan asboblar ko'pincha xitoycha Erxian Khmer tro va Thai saw duangga o'xshaydi. Dàn nhị deb ataladigan asboblar esa ko'pincha Xitoyning zamonaviy *erhusiga* o'xshash tarzda yasalgan. Biroq, o'tmishda ikkala ism ham hozir odatda đàn cò deb ataladigan narsaga ishora qilgan. Avvalari, u kanton musiqasidagi Yehu va Erxian Gaohu juftligi yoki Tailanddagi Saw duang va Saw u juftligidan farqli o‘laroq Đàn gáo bilan qo‘shilgan edi. Shuningdek, an'anaviy qo'lda ishlangan đàn nhị o'rnini Nhạc dân tộc cải biên ansambllarida Xitoydan sotib olingan Erhus egalladi.

Bu Xitoyning *huqin* asboblari oilasiga tegishlidir. Vetnamdagi ba'zi Avstriya -Osiyo guruhlari đàn cò versiyasiga ega.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* DanTranh.com saytidan Đàn nhị *sahifasi*
* *Đàn nhị* fotosurati
* đàn nhị YouTube'dan video
* Đàn nhị video Đàn nhị Onder de Stuwwal festivalida Ngo Hong Quang tomonidan yanada jonli tarzda ijro etildi, Niderlandiya, 2011 yil

Yana qarang
-----------

* Vetnam musiqa
* Huqin
**Harmankaya Kanyon Tabiat Parki** (turkcha: *Harmankaya Kanyonu Tabiat Parkı*)Turkiyaning gʻarbiy qismidagi Bilejik viloyatidagi kanyon boʻlib, tabiat parki deb eʼlon qilingan.

Kanyon(joylashuvi) - Yenipazar tumanidagi Karahasanlar qishlogʻi bilan Bilejikning Inhisaridagi Harmankoʻy qishlogʻi oʻrtasida joylashgan. Uning Qorahasanlar qishlog‘igacha bo‘lgan masofasi-7 km (4.3 mi) va Harmanköyga boʻlgan masofa taxminan- 4 km (2.5 mi)ni tashkil qiladi. Kanyonning shimoliy kirish qismi 520 m (1,710 ft) balandlikda joylashgan, janubiy kirish joyi 611 m (2,005 ft) da kanyonning oʻrtadagi balandligi 400 m (1,300 ft) ga yaqin. Bu taxminan 3.9 km (2.4 mi) uzun va uning kirish joyi 5 m (16 ft) atrofida keng. Kanyon qoyalari 300–600 m (980–1,970 ft) ta balandlikda mavjud. Taxminan balandligi 22 m (72 ft) 2 ta sharshara bor va boshqa koʻpchiligi 1.5–2 m (4 ft 11 in–6 ft 7 in) balandlikda joylashgan. Maydoni 260 ha (28,000,000 kv. ft) 2012-yil 26-dekabrda Atrof-muhit va oʻrmon vazirligi tomonidan mamlakatdagi 184- tabiat bogʻi deb eʼlon qilingan.

Tabiat bogʻining oʻsimliklari eman (*Quercus*), archa (*Juniperus*), rowan (*Sorbus*), terebinth (*Pistacia terebinthus*), tol (*Salix*) va qoratanoq (*Prunus spinosa*) kabi pastak daraxt va butalardan iborat.

Manbalar
--------

1. „Harmankaya Kanyonu" (Turkish).  Bilecik. Qaraldi: 28-iyul 2017-yil.
2. *Mahruki, Nasuh*. „Bilecik'in doğa harikası Harmanköy kanyonu" (Turkish) (21-avgust 2016-yil). Qaraldi: 28-iyul 2017-yil.
3. „Kanyon ve Şelalelerimiz" (Turkish).  Bilecik Valiliği. 28-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyul 2017-yil.
4. „Harmankaya Kanyonu, "Tabiat Parkı" ilan edildi" (Turkish) (13-yanvar 2013-yil). Qaraldi: 28-iyul 2017-yil.
5. „Harmankaya Kanyonu 184.Tabiat Parkımız olarak İlan Edildi..." (turkish).  Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü (17-yanvar 2013-yil). Qaraldi: 28-iyul 2017-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
**Koʻkpatos oltin koni** - Oʻzbe kistonning gʻarbida Boʻkantov togʻlarining jan. yon bagʻrida joylashgan kon. Paleozoyning baʼzi joylarda mezo-kaynozoy davriga mansub boʻlgan hosilalar bilan yopilgan choʻkindi, terrigen-choʻkindi va vulkanogen metamorflashgan jinslar majmuidan tashkil topgan. Yirik antiklinal burmasi yadrosida arhar va koʻkpatos svitalariga mansub boʻlgan ohaktoshlar joylashgan. Koʻkpatos svitasi jinslari arhar svitasi ustida mos joylashib, turli slanetslar bilan almashinib turadigan tiniq, toʻq kulrang va qora yupqa va oʻrtacha qatlamli kremniy va kvarsitlarning linzalangan gorizontalidan iborat. Svitaning qalinligi 500 m dan ziyod boʻlib, ruda shu svitada mujassamlangan. Undagi asosiy minerallar — konsentra-torlar va tarkibida oltin boʻlgan arsenopirit va piritdir; oltinning bu rudalardagi miqdori taxminan teng.

Koʻkpatos oltin konik. ilk bor oltin koni sifatida Yu.V.Finkelshteyn va H.R.Rahmatullayevlar tomonidan aniqlangan. Kondagi endogen rudalar qiyin boyitiladi, oksidlanish zonasida esa oltin, asosan, sof holatda uchraydi va shu bois osonlik bilan qazib olinadi. Koʻkpatos oltin konik. dan foydalanish 1990—92 yillarda boshlandi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hardeeville** (talaffuzi: *Hardivil*) — AQShning Janubiy Karolina shtatida joylashgan shahardir. 2020-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 7 473 kishini tashkil etgan.

Geografiyasi
------------

Hardeeville Jasper okrugi markazidan janubda joylashgan. Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosi maʼlumotlariga koʻra, shaharning umumiy maydoni 45.27 kvadrat mil (117.25 km2) ni 5tashkil qiladi, shundan 45.16 kvadrat mil (116.97 km2) quruqlik va 0.11 kvadrat mil (0.28 km2) yoki 0,24% suv edan iborat.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1880** | 252 |  | — |
| **1920** | 413 |  | — |
| **1930** | 728 |  | 763% |
| **1940** | 1 361 |  | 870% |
| **1960** | 700 |  | — |
| **1970** | 853 |  | 219% |
| **1980** | 1 250 |  | 465% |
| **1990** | 1 583 |  | 266% |
| **2000** | 1 793 |  | 133% |
| **2010** | 2 952 |  | 646% |
| **2020** | 7 473 |  | 1 532% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

Hardeeville aholisi irqiy tarkibi| Irqlar | Soni | Foiz |
| --- | --- | --- |
| Oq tanli (ispan emas) | 4909 | 65,69% |
| Qora yoki afro-amerikalik (ispan boʻlmagan) | 999 | 13,37% |
| Tug‘ma amerikalik | 13 | 0,17% |
| osiyolik | 76 | 1,02% |
| Tinch okeani oroli | 3 | 0,04% |
| Boshqa/aralash | 192 | 2,57% |
| Ispan yoki lotin | 1281 | 17,14% |

2010-yilgi AQSh aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda 2 952 kishi, 1 068 xonadon va 693 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 59,4 nafar kishi toʻgʻri keladi. Shaharning irqiy tarkibi 43,7% oq tanli, 34,7% afro-amerikalik, 2% osiyolik, 16,1% boshqa irqlardan va 2,7% ikki yoki undan ortiq irqdan edi.

Shaharda 1 068 ta uy xoʻjaligi boʻlib, ulardan 29,5 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 38.8 foizi er-xotinlar, 18.8 foizi eri boʻlmagan ayollar, 35.1 foizi oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 25,6 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 5,2 foizida 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydigan kishi bor. Shaharda aholi keng tarqalgan boʻlib, 25,4% 18 yoshgacha va 7,9% 65 yosh va undan kattalar edi. Aholining oʻrtacha yoshi 29,3 yoshni tashkil etdi. Shahar aholisining umumiy sonida erkaklar ayollardan bir oz koʻp (mos ravishda 51,7% dan 48,3% gacha).

2010-yil uchun Amerika Jamiyati Soʻrovining besh yillik hisob-kitoblariga koʻra, shahardagi uy xoʻjaliklarining taxminiy oʻrtacha daromadi 33 088 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 36 667 dollarni tashkil etgan. Aholining qariyb 32,6 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlarning 43,1 foizi va 65 yoshdan oshganlarning 46,1 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990".  United States Census Bureau (12-fevral 2011-yil). Qaraldi: 23-aprel 2011-yil.
2. ↑  „Geographic Identifiers: 2010 Census Summary File 1 (G001): Hardeeville city, South Carolina". *American Factfinder*.  U.S. Census Bureau. 13-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-noyabr 2018-yil.
3. ↑  „Census Population API".  United States Census Bureau. Qaraldi: 15-oktabr 2022-yil.
4. ↑  „Explore Census Data". *data.census.gov*. Qaraldi: 15-dekabr 2021-yil.
**Harf terish mashinalari** -matbaa bosma qolipi matn qismini tayyorlash uchun moʻljallangan mashinalar. Birinchi Harf terish mashinalarim. 19-asr boshlarida yaratildi va matn satrlarini ayrim litera (harf) lardan terishni mexanizatsiyalashga imkon berdi. 1822-yilda ingliz ixtirochisi U. Chyorch klaviaturali litera terish (litera-nabor) mashinasini yasadi. 1866— 67 yillarda rus ixtirochisi P.P.Knya-ginskiy perfolentali dastur asosida boshqariladigan litera terish mashinasini yaratdi. 19-asr oxirida linotip va monotip yaratilganidan keyingina Harf terish mashinalarim. keng qoʻllanila boshladi. Fotonabor mashinalarining yaratilishidagi dastlabki qadamlar ham huddi shu davrga toʻgʻri keladi.

Harf terish mashinalarim. asosan uch xilga: terish-quy-ish, terish-yozish va fotonabor mashinalariga boʻlinadi. Bularning yarim avtomat va avtomat turlari boʻladi. Yarim avtomat mashinada harf teruvchi ishchi harflarni asosan klaviatura yordamida teradi. Avtomat mashina esa perfolenta yoki boshqa biror axborot eltuvchiga yozilgan dastur asosida boshqariladi. Hozir qoʻlyozma matnlari va rasmlari asosan kompyuterpa terilib va sahifalanib ishlab chiqarishga topshiriladi. U yerda kontakt usulida plyonkaga oʻtkazilib, montaj qilingach (sa-hifalangach), metall qolipga koʻchi-riladi va bosma mashinaga oʻtkaziladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Koʻkorol** — Orol dengizi (Qozogʻiston Respublikasi)dagi orol. Maydoni 273 km². Eng baland joyi 163 m (Dovud togʻi). Koʻkorol gʻarbdan sharqqa yoʻnalgan, oʻz. 45 km. Paleogen (yuqori eotsen)ning mergel va qumli gillar, yuqori qismida kvarsli qumlardan tashkil topgan. Orol dengizining sayozlanib borishi tufayli Koʻkorol gʻarbda Qoratup yarim orol bilan ham qoʻshildi. Natijada Orol dengizining shimoliy qismi ("Kichik dengiz") ajralib qoldi. Sirdaryo endi shu "Kichik dengiz"ga quyilmokda. Koʻkorolda bir yillik shoʻralar, qora saksovul, yulgʻun tarqalgan. Shamol taʼsirida eol qum relyefi shakllari — barxan va doʻng qumlar tarkib topgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Tasviriy sanʼat akademiyasi talabalari va oʻqituvchilari Respublika gazetasining 1933- yil 26-iyuldagi sonidagi fotolavha.
**Istanbul Davlat Tasviriy Sanʼat Akademiyasi** (turkchada qisqartmasi:**IDGSA**) 1928-1982-yillar oraligʻida Mimar Sinan Tasviriy Sanʼat Universiteti nomi bilan taʼlimni davom ettirgan oliy taʼlim muassasasining nomidir.

Tarixi
------

Usmon Hamdi Bey tomonidan 1882- yilda Mekteb-i Sanayi-i Nefise-i Shahane nomi bilan asos solingan va mamlakatdagi birinchi sanʼat va meʼmorchilik litseyi.1928 yilda Tasviriy sanʼat akademiyasi nomini oladi. Akademiya 1969-yilda „Davlat tasviriy sanʼat akademiyalari to‘g‘risida"gi 1172-sonli qonunning qabul qilinishi bilan ilmiy avtonomiyaga ega bo‘ldi. 1980- yildagi harbiy toʻntarish sodir boʻladi va shundan soʻng, 1982 -yilda qabul qilingan qonun bilan akademiyalarni universitetlarga aylantirish va ularni tashkil etilgan YÖKga ulash qarori bilan muassasa nomini Mimar Sinan Universitetiga oʻzgartirdi. 2004-yilda Mimar Sinan Tasviriy sanʼat universiteti nomi berildi.
Muassasani oʻqigan yoki tugatgan taniqli shaxslar:

* Feridun Akozan
* Cihan Aktaş
* Beril Anılanmert
* Fazıl Aysu
* Cihat Burak
* Turgut Cansever
* Faruk Cimok
* Sadi Diren
* Atilla Dorsay
* Ayhan Işık
* Gencay Kasapçı
* Zeki Müren
* Tülin Onat
* Tahsin Öztin
* Hamit Kemali Söylemezoğlu
* Suavi Tedü
* Stefanos Yerasimos

Manbalar
--------
**Rothe Erde** ― ThyssenKrupp konserni aʼzosi.

*Rothe Erde firmasi* podshipniklar (masalan, sferik va rolikli aylanuvchi boʻgʻinlar va sim rolikli podshipniklar), poʻlat va rangli metallardan yasalgan choksiz halqalar, shuningdek, burilish halqalari va konstruktiv elementlarning yirik ishlab chiqaruvchilardan biri sifatida tanilgan.

Tanqid
------

2009-yilda zavodni taʼmirlash va kengaytirish jarayonida Dortmund-Gʻarbiy fuqarolarning tashabbusi bilan tunda shovqin kuchayib borayotgani haqida shikoyat kelib tushdi. Turar-joy mavzelari orqali katta hajmli yuklarni doimiy ravishda tashish ham doimiy tanqidlarga sabab boʻladi. Kompaniya iqtisodiy sabablarga koʻra mavjud temir yoʻl xizmatidan deyarli foydalanmaydi. Yoʻllarning shikastlanishi, havoning ifloslanishi, maktabga ketayotgan velosipedchilar va bolalar uchun xavf va toʻxtash joylarining yomonlashuvi haqidagi xabarlar Dortmund hukumatining taʼsirisiz qolmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑   Hoesch Rothe Erde Schmiedag // 20th Century Press Archives — 1908.
2. ↑  *Von Andreas Winkelsträter.* „Klage gegen Ausbaupläne Rothe Erde" (de) (6-fevral 2009-yil). 31-mart 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-mart 2022-yil.
3. ↑   Gregor Boldt. Anwohner erhöhen Druck auf Bezirksvertretung (нем.). Westfälische Rundschau[de] (8 сентября 2009)
4. ↑  *Max Nölke.* „Schwertransporter rollen seit Monaten durchs Kreuzviertel - ein Ende ist nicht in Sicht" (de). 26-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-mart 2022-yil.
5. ↑  *Susanne Riese.* „Lastwagen im Kreuzviertel rauben Anwohnern den Schlaf" (de) (23-may 2019-yil). 28-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-mart 2022-yil.

Havolalar
---------

* 
*
**Eltarish**, Qutlugʻ (? 691) - Turk xoqonligi hukmdori (680—691). Bumin xoqonning avlodi.

Dastlab tudun unvoni bilan Xitoyning shim.dagi turkiy qabilalarga rahbarlik qilgan. Asl ismi Qutlugʻ boʻlib, keyinchalik E. — davlatni, xalqni birlashtiruvchi degan nom olgan. U bir muddat Xitoyning Tan sulolasiga (618—907) qaram boʻlib qolgan Turk xoqonligining 681 yilda qaytadan mustaqil davlat boʻlishiga asosiy hissa qoʻshgan. Oʻrxun bitiktoshlari va Xitoy yilnomalarida Tabgʻach (Xitoy)ga qarshi E. boshchiligida istiqlol uchun olib borilgan harakatlar batafsil bayon qilingan. Jumladan, bitiktoshlarda E. xoqon ayoli Elbilga xotun bilan birgalikda davlatni qaytadan barpo etgani taʼkidlanadi. Xitoy yilnomalarida Gudulu (Qutlugʻ) shaklida qayd qilingan E. xoqon Tan imperiyasiga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan turkiy qabilalarga boshchilik qiladi va dastlab Xitoyning shimolidagi Chuqayquzi va Qoraqum (Xuanxe daryosining shim.) mavzelarida qarorgoh qurib, faoliyat yurita boshlaydi. U turkiy ashide qabilasining boshligʻi Toʻnyuquq (Yuanchjen) bilan birlashib kuchayadi va 682— 687 yillar orasida Shimoliy Xitoyning Pinchjou (682), Dinchjou (683), Guychjou (683), Lanchjou (683), Finchjou (683), Yuychjou (683), Shochjou (684), Shochjou (686), Daychjou (686), Chanpxin (687) Shochjou (687) viloyatlariga jami 11-marta yurish qiladi va yirik gʻalabalarga erishadi. E. 687 yilda yirik turkiy qabilaoʻgʻuzlarni yengib, Oʻtukan (Moʻgʻulistonning shim.gʻarbiy qismidagi Xangay togʻlarida joylashgan oʻrmonli vodiy)ni xoqonlik markaziga aylantiradi. Uning davrida Turk xoqonligi oʻzining ilgarigi qudratiga erishib, Oltoy, Janubiy Sibir va Moʻgʻulistonda istiqomat qiluvchi turkiy qabilalar bitta davlatga birlashtiriladi. Bu davrda Turk xoqonligining hududi shim.da Sayan togʻlaridagi vodiylarni, sharqda Kerulen va Oʻnon daryolari havzalarini, jan.da Xitoyning shim. viloyatlarini oʻz ichiga olgan yirik davlatga aylanadi.

Adabiyotlar
-----------

* Gumilev L.N. Drevniye tyurki, M. 1967;
* Nasimxon Rahmon, Turk xoqonligi, T. 1993.
* Klyashtornyy S. G. Savinov D. G. Stepnyye imperii drevney Yevrazii. Sankt-Peterburg: Filologicheskiy fakul'tet SPbGU, 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Mazurka; 1845
**Mazurka** (polyakcha mazur — Mazoviyada yashovchi soʻzidan) — polyak xalq raqsi. Surʼati tez, musiqa oʻlchovi 3/4 yoki 3/8; ritmikasi 2-, baʼzida 3- hissaga tushadigan urgu bilan ajralib turadi. Xalq M.lariga xos joʻshqinlik, dilkashlik va dovyuraklik (18-asr oxiridan) koʻpgina kompozitorlarga ilxrm baxsh etgan. Polshada — Yu. Elsner, K. Kurpinskiy, M. Oginskiy va boshqa; Germaniyala — G. Teleman va boshqa 19-asrda M. butun Yevropada bal raqsi sifatida mashqur boʻlgan, opera va balet sahnalariga kiritilgan (M. Glinka, P. Chaykovskiy va boshqalar). F. Shopen, A. Skryabin, K. Shimanovskiylarning fortepiano M.lari jahon musiqasining mumtoz asarlariga aylangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Issiqlik jarayoni** (termodinamik jarayon) - termodinamik sistema makroskopik holatining oʻzgarishi. Agar sistemaning dastlabki va oxirgi holatlari orasidagi farq cheksiz kichik boʻlsa, unda bunday jarayon *elementar* (*cheksiz kichik*) deb ataladi .

Issiqlik jarayoni sodir boʻlayotgan sistema ishchi jism deyiladi.

Issiqlik jarayonlarini muvozanatli va muvozanatsiz boʻlinishi mumkin. Muvozanatli jarayon deb, sistema orqali oʻtadigan barcha holatlar muvozanatli holatda boʻladigan jarayonlarga aytiladi. Bunday jarayon taxminan oʻzgarishlar juda sekin sodir boʻlgan hollarda amalga oshiriladi, yaʼni jarayon *kvazistatik* .

Issiqlik jarayonlari qaytar va qaytmas turlarga boʻlinadi. Agar jarayon bir xil oraliq holatlar orqali teskari yoʻnalishda amalga oshirilishi mumkin boʻlsa, u qaytariladigan jarayon deb ataladi.

Jarayonlar odatda jarayon davomida oʻzgarmaydigan termodinamik miqdorlarga koʻra tasniflanadi. Bir nechta oddiy, ammo amalda keng tarqalgan issiqlik jarayonlari mavjud:

* adiabatik jarayon ({\displaystyle \delta Q=0})—atrof-muhit bilan issiqlik almashinuvisiz;
* Izoxorik jarayon ({\displaystyle V=const}) - doimiy hajmda yuzaga keladigan;
* Izobarik jarayon ({\displaystyle P=const}) - doimiy bosim ostida sodir boʻladigan ;
* Izotermik jarayon ({\displaystyle T=const}) - doimiy haroratda yuzaga keladigan;
* Izentropik jarayon ({\displaystyle S=const}) - doimiy entropiyada yuzaga keladigan;
* Izentalpik jarayon ({\displaystyle H=const}) - doimiy entalpiyada yuzaga keladigan;
* Politropik jarayon ({\displaystyle C=const}) - doimiy issiqlik sigʻimida sodir boʻladigan.

Baʼzan butun jarayon davomida bir emas, bir nechta termodinamik miqdorlar oʻzgarmagan boʻlib chiqadi. Masalan, bosim va harorat bir vaqtda oʻzgarmas boʻlgan suyuqlik - bugʻ sistemasidagi bugʻlanish va kondensatsiya izobarik-izotermik jarayonlardir .

Texnikadada aylanma jarayonlar, yaʼni takrorlanuvchi jarayonlar (sikllar) muhim, masalan, Karno sikli, Renkin sikli.

Issiqlik jarayonlari nazariyasi dvigatellarni, sovutish qurilmalarini loyihalashda, kimyo sanoatida va meteorologiyada qoʻllaniladi.

  

MIrzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy Universiteti talabasi Shamsiboyev Javlonbek

Eslatmalar
----------

1. 1 2  *Кубо Р.*, Термодинамика 1970. sfn error: no target: CITEREFКубо\_Р.\_Термодинамика1970 (help)
2. 1 2  *Акопян А. А.*, Общая термодинамика 1955. sfn error: no target: CITEREFАкопян\_А.\_А.\_Общая\_термодинамика1955 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Акопян А. А.*. Общая термодинамика*. М.—Л.: Госэнергоиздат, **Lua xatosi: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp '1 Yanvar'.**.
* Кубо Р.*. [www.libgen.io/book/index.php?md5=800842C9CC74ADB4CC04B0BE82BB1BF7 Термодинамика]*. М.: Мир, **Lua xatosi: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp '1 Yanvar'.**.  (недоступная ссылка)
**Issiqlik tashuvchilar** - issiqroq jismdan sovuqroq jismga is-siklik uzatishda qoʻllaniladigan harakatlanuvchi muhit. I. t. issiklik bilan taʼminlash, isitish, shamollatish (ventilyasiya) tizimlarida, texnologik issiklik va b. qurilmalarda sovitish, quritish, termik ishlov berish va b. uchun xizmat qiladi. Yoqilgʻi oʻchoq (tu-tun) gazlari, suv, suv bugʻi, suyuq me-tallar (kaliy, natriy, simob), freon va b. eng keng tarqalgan I. t. hisoblanadi. I. t. issiklikni uzatish jarayo-nida agregat holatini (qaynayotgan su-yuqlik, kondensatlanayotgan bugʻ) oʻzgartirishi yoki bu holatni oʻzgartirmay saqlab qolishi (qaynamayotgan suyuqlik, oʻta qizdirilgan bugʻ, kondensatlanmaydigan gaz) mumkin. Birinchi holda I. t. ning temperaturasi oʻzgarmay qoladi, chunki faqat fazaviy oʻtish issiqligigina uzatiladi; ikkinchi holda esa temperatura oʻzgaradi (pasayadi yoki koʻtariladi). Yadro reaktorida I. t. ga alohida talablar qoʻyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Khalid Donnel Robinson (1998-yil 11-fevralda tugʻilgan), Khalid sifatida tanilgan, amerikalik qoʻshiqchi va qoʻshiqnavis. U Right Hand Music Group va RCA Records bilan shartnoma imzolagan. U Amerika Yozuv Industriyasi Assotsiatsiyasi (RIAA) tomonidan 4× platinum sertifikatiga ega boʻlgan American Teen (2017) debyut studiyaviy albomi chiqqandan keyin shuhrat qozondi. Albom AQShning eng yaxshi 20 ta singllarini, jumladan, „Location" va „Young Dumb & Broke" singllarini oʻz ichiga oladi va RIAA tomonidan Diamond sertifikatiga ham ega boʻldi.

Oʻsha yilning oxirida u Logicning AQShdagi eng yaxshi 10 ta singli 1-800-273-8255da Alessia Kara bilan ishtirok etdi va bu unga Yil qoʻshigʻi nominatsiyasi uchun Grammy mukofotiga sazovor boʻldi. Keyingi yili Khalid Normani bilan Love Lies va Benny Blanco va Halsey bilan birga Eastside nomli 1-raqamli pop qoʻshiqlarini chiqardi, ularning ikkalasi ham Mainstream Top 40 chartida eng uzun qoʻshiqlar boʻyicha oʻsha vaqtda rekord oʻrnatgan holda birinchi oʻrinni egallagan. Va Billboard Hot 100 roʻyxatida ham top 10talikka kirgan. 2018-yil sentabr oyida u oʻzining *Better* ritmik qoʻshigʻini Suncityning 10-episodidagi asosiy singl sifatida chiqardi. 2019-yil aprel oyida u Billboard 200 chartida debyut qilgan ikkinchi studiyaviy albomi Free Spiritni chiqardi. *Talk* singli AQShda 3-oʻrinni egalladi va unga Yil rekordi nominatsiyasi uchun Grammy mukofotiga sazovor boʻldi.

Khalid koʻplab mukofotlarga sazovor boʻldi, jumladan oltita Grammy mukofoti, oltita Billboard Music Awards, uchta American Music Awards va 1ta MTV Video Music Award. 2019-yilda Khalid Time jurnalining 100 ta eng nufuzli insonlaridan biri deb topildi.

Tarjimai holi
-------------

Robinson Georgia shtatining Fort Stewart shahrida tugʻilgan. U bolaligini onasi Linda Wolfe va otasining harbiy faoliyati tufayli turli joylarda, jumladan Fort Campbell Kentukki, Fort Drum Watertown, New York va 6 yil Heidelberg, Grmaniyada yashaydi. Wolf taʼminot boʻyicha texnik boʻlib ishlagan va armiya korpusiga aʻzo boʼlgan. Robinson oʻrta maktabda qoʻshiq va musiqali teatr boʻyicha oʻqigan. U onasi bilan El Pasoga (Texas) koʻchib oʻtishdan oldin oʻzining birinchi uch yili Nyu-Yorkdagi Carthagen shahridagi Carthagen markaziy oʻrta maktabida oʻqigan va koʻchib oʻtgandan soʻng u yerda yuqori sinfni tamomlaydi.

Ijodiy faoliyati
----------------

Manbalar
--------

1. ↑  Ju, Shirley (February 12, 2019). „Khalid Celebrates 21st Birthday With Bash at Beverly Hills Mansion". *Variety*. Qaraldi: November 10, 2020.
2. ↑  „Khalid: The 100 Most Influential People of 2019". *TIME* (ingliz (Amerika)). Qaraldi: September 22, 2020.
3. ↑  *Shifferaw, Abel* „Kel Mitchell, Rachael Leigh Cook Star in Khalid's High School-Themed Video for "Young Dumb & Broke"". *Complex*. Qaraldi: 29-sentabr 2017-yil.
4. ↑  *Acosta, Dave* „Khalid finds his 'Location' in El Paso". *El Paso Times*. Qaraldi: 29-sentabr 2017-yil.
5. ↑  Scott Perry, "Saved" documentary, The Fader, February 2, 2017, retrieved February 7, 2017
Elektromagnit nurlanishlarning tabiatda eng ko'p tarqalgan turi issiqlik nurlanishi hisoblanadi. **Issiqlik nurlanishi** - jism atom va molekulalarining issiqlik harakati tufayli, ya'ni jismning ichki energiyasi hisobiga hosil boʻladi. Shuning uchun ham issiqlik nurlanishi nurlanayotgan jismning sovushiga olib keladi. Nurlanish hamma jismlarga xos bo'lib, temperaturasi absolut noldan farq qiladigan jismlar barcha temperaturalarda issiqlik nurlanishi nurlaydi. Yuqori temperaturagacha qizdirilgan jismlar yorug'lana boshlaydi, bunda ular koʻzga ko'rinadigan va ultrabinafsha sohalarda issiqlik nurlanishi chiqaradi. Jism past temperaturalarda yorug'lanmaydi, lekin ular koʻzga ko'rinmaydigan sohada infraqizil nurlar sifatida issiqlik nurlanishi chiqaradi.

Jismlar issiqlik nurlanishi chiqarishi bilan birga, o'zlari ham atrofdagi jismlar chiqargan nurlanish energiyasining ma'lum qismini yutadi. Bunday jarayon jismlarning nur yutishi deyiladi. Jismlarning nur yutishi ularning qizishiga olib keladi. Jism va nurlanish orasidagi o'zaro ta'sir tahlil qilinganda, ular orasidagi *termodinamik muvozanat*ning qandayligini bilish talab qilinadi. Termodinamik muvozanat mavjud boʻlgan sharoitda jismning temperaturasi doimiy bo'ladi. Bunday holda jism birlik vaqtda bir xil nurlanish energiyasini yutadi va chiqaradi, ya'ni qancha miqdorda energiya yutsa, shuncha miqdorda energiya chiqaradi. Bunda jism bilan nurlanish orasida termodinamik muvozanat vujudga keladi. Bunday sharoitda jism bilan muvozanatda boʻlgan nurlanish **muvozanatli issiqlik nurlanishi** deyiladi.

Demak, muvozanatli nurlanish hamma vaqt issiqlik nurlanishi xarakteriga ega bo`ladi.Bu issiqlik nurlanishi (muvozanatli nurlanish) termodinamika prinsiplaridan kelib chiqadigan ba`zi umumiy qonuniyatlarga bo`ysunadi, termodinamika prinsiplariga asosan, yakkalangan sisteming barqaror issiqlik muvozanatini bu sisteming biror qismlarining nurlanishi yoki qandaydir boshqa issiqlik almashinishlar buza olmaydi. Issiqlik nurlanishi ba`zan ***temperaturaviy nurlanish*** deyiladi.Qizigan jism bilan termodinamik muvozanatda bo`lgan issiqlik nurlanishi uchun 

**Kirxgof nurlanish qonuni** - {\displaystyle {E\_{\nu ,T} \over A\_{\nu ,T}}={\varepsilon \_{\nu ,T} \over \alpha \_{\nu ,T}}=\varepsilon \_{\nu ,T}}

**Stefan-bolsman nurlanish qonuni** - {\displaystyle E\_{T}=\alpha T^{4}}

**Vinning siljish qonuni** - {\displaystyle T\cdot \lambda {max}=b}

va boshqalar bajariladi. 

1. ↑  *1.G.Axmedova, O.B.Mamatqulov, I.Xolbayev.Atom fizikasi.Toshkent:Istiqlol-2013*.
2. ↑  *2.G.S.Landsberg. Optika. Toshkent - "O`qituvchi" - 1981.*.
**Reg (Khanashin) tumani** Afgʻonistonning Helmand viloyatining janubi-sharqida, Helmand daryosi boʻyida, uning gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan. Aholisi 25600 (80 % pushtun va 20 % balujlar). Asosiy qishloq — Khanashin hisbolanadi.

Tuman deyarli toʻliq choʻl va barcha qishloqlar Helmand daryosi boʻyida joylashgan. Qurgʻoqchilik bu tumanga juda qattiq taʼsir koʻrsatdi va qishloq xoʻjaligi vayron boʻlishiga sabab boʻldi. Ishsizlik darajasi Khananish tumanida 80 % ni tashkil qiladi.

Qishloq xoʻjaligi
-----------------

Darhaqiqat, tuman o‘simliklari ko‘pligi tufayli „Yashil hudud" nomi bilan mashhur. Helmand va Argandab vodiysi maʼmuriyati tomonidan nazorat qilinadigan sugʻorish ishlari tufayli Helmand daryosi atrofdagi qishloqlardan oʻtib, bir vaqtlar kimsasiz boʻlgan hududga suv olib keladigan koʻplab kanallarga quyiladi, bu esa mahalliy fermerlarga makkajoʻxori, bamya, bugʻdoy, gʻalla koʻknori, marixuana va boshqa ekinlar yetishtirish imkonini beradi. Mintaqada Amerika Qoʻshma Shtatlari qoʻshinlarining koʻpayishi tufayli ishsizlik darajasi 20 % dan pasaydi, juda zarur xavfsizlik va barqarorlikni keltirib chiqaradi, bu esa mahalliy aholiga hududga qaytishga va gullab-yashnagan biznesni qayta ochishga imkon beradi.

Tarix
-----

Reg tumani 2009-yil iyul oyida Khanjar operatsiyasi chogʻida ISAF kuchlari tomonidan bosib olinmaguncha, Afgʻoniston urushining katta qismi Tolibon nazorati ostida boʻlgan.

Tabiiy boyliklar
----------------

Geologlar, shuningdek, Janubiy Helmand viloyatining Khanneshin tumanida nodir yer minerallari va niobiy konlarini topdilar, ularning qiymati 89 milliard dollardan oshadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „District Profile".  UNHCR. 27-oktabr 2005-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-dekabr 2015-yil.
2. ↑  (pdf) The Helmand Valley Project in Afghanistan: A.I.D. Evaluation Special Study No. 18 C Clapp-Wicek & E Baldwin, U.S. Agency for International Development, published December 1983
3. ↑  „U.S. Afghan Study Finds Mineral Deposits Worth $3 Trillion".  Bloomberg. Qaraldi: 2-may 2022-yil.

* ↑  ↑

* ↑  „U.S. Afghan Study Finds Mineral Deposits Worth $3 Trillion".

Havolalar
---------

* Aholi punktlari xaritasi AIMS, 2002 yil may
**Xaragauli** (gruzincha: *ხარაგაული*) — Gruziyadagi Xaragauli tumanining maʼmuriy markazi hisoblanadi. Ikki daryo tor va chuqur darada, dengiz sathidan 280-400 m balandlikda joylashgan.

Tashkil etish
-------------

Poti-Tbilisi temir yoʻli qurilgan 1870-yillarda temir yoʻl stantsiyasi sifatida tashkil etilgan. Xaragauli maʼmuriy- iqtisodiy funktsiyani oʻz zimmasiga olgan.

Geografiyasi
------------

Dara tepasida Xondi yoki Xaragauli qal’asi deb atalgan oʻrta asrlarga oid eski qal’a xarobalari mavjud. Qal’a Kartlining Vaxtang VI turmush qurgan joy ekanligi bilan ajralib turadi. Yaqin atrofdagi togʻda, miloddan avvalgi XI-XIV asrlarga oid qabrlar, shuningdek, xristian cherkovi xarobalari ham mavjud boʻlgan.

Yana qarang
-----------

* Imereti

Maʼlumotnomalar
---------------

1. ↑  Brosset, Marie-Félicité*. Histoire de la Géorgie depuis l'Antiquité jusqu'au XIXe siècle. IIe partie. Histoire moderne* (French). S.-Pétersbourg: A la typographie de l'Academie Impériale des Sciences, 1856 — 23, 32, 42 bet.

Andoza:Gruziyzning shahar va tumanlari
Knorr modeli
**Norr** ( norv.: *Knörr*) - yog'och Viking kemalarining turlaridan biri. Knorrni qurish uchun qarag'ay va kul ishlatilgan, kamroq eman daraxti. Knorr eshkaklar yoki to'g'ridan-to'g'ri yelkanli yelkanlar bilan harakatlantirilardi va qattiq eshkak eshkakchilari tomonidan boshqarildi.

Dizayn
------

Ko'p jihatdan, knorrlar drakkarlarga o'xshash edi, ammo ulardan farqli o'laroq, ular harbiy emas, balki yuk va savdo kemalari bo'lib, ko'proq materiallar va jihozlarni, shuningdek otlarni tashish uchun ishlatilgan. Shuning uchun, knorrlar kengroq va kengroq edi, lekin kamroq tezlikni rivojlantirdi.

 "Saga Siglar", Skullelevdagi knorrning nusxasi , Sidney yo'lida
 Alesunddagi Sunnmøre muzeyidagi knorr Borgundning 10-asr nusxasi
 Klåstadskipet knorrning nusxasi bo'lgan Saga Farmann Tønsberg portidagi sayrgohda joylashgan. "Klåstadskipet" xronologik jihatdan 998-yilga to'g'ri keladi.
Ma'lumki, ular uzoq kemalarga qaraganda ko'proq ta'minotni saqlashlari mumkinligi sababli, knorrlar ko'pincha uzoq masofalarga yurish uchun ishlatilgan. Masalan, qotillik uchun vaqtinchalik surgunga hukm qilingan Erik Qizil g'arbga, aynan Norr bo'ylab yurish qildi va Grenlandiyani topdi. Taxminan xuddi shu kemalarda, undan keyin birinchi Skandinaviya ko'chmanchilari u erga kelishdi.

Arxeologiya va rekonstruksiya
-----------------------------

1957-1959 yillarda Скуллелеве(ingl.)o'zb. 6 ta cho'kib ketgan Viking kemalari Roskilde shahridan (Daniya) 20 km uzoqlikda topildi, ular 1962-yilda ko'tarib, o'rganishga muvaffaq bo'lishdi. Ularning birinchi va ikkinchisini knorrlar sinfiga kiritish mumkin. Kattaroq kema maksimal uzunligi 16,5 m, kengligi 4,6 m, qoralama 2 m edi va Shimoliy Atlantikada suzib yurish uchun mo'ljallangan edi. Kichikroq uzunligi 13,3 m, kengligi 3,3 m, qoralama 1,4 m va Boltiq dengizida navigatsiya uchun mos edi.

1983-yilda norvegiyalik sayohatchi Ragnar Turset Roskildeda Skullelevning «Сага Сиглар»(ingl.)o'zb. dan katta knorrning aniq nusxasini qurishga muvaffaq bo'ldi. u birinchi bo'lib Amerikaga, 1984-1986 yillarda esa boshqa qit'alarga, jumladan Avstraliyaga sayohat qilgan. 1992-yilning kuzida Saga Ciglar Kataloniya qirg'oqlarida bo'ronda cho'kib ketdi.

Yana qarang
-----------

* Drakkar
* Rook (kema)
* gokstad kemasi
* Tyun kemasi
* Oseberg qayig'i
* Hjortspring qayig'i

Manbalar
--------

Adabiyot
--------

* Yoaxim fon Firks. Viking kemalari Архивная копия / Per. u bilan. A. A. Chebana. - L .: Kema qurish, 1982. - 104 b.: kasal.

Havolalar
---------

* Norman knorr Архивная копия -da arxivlangan
* Shimoliy dengiz kemalari Архивная копия