| Gruziya oshxonasi ქართული სამზარეულო |
| --- |
|  |
| 
Ovqatlar & qaylalar

* Gruziya noni
* Gruziya pishlogʻi
* Abxaziya pishlogʻi
* Ajapsandali
* Badrijani
* Chakapuli
* Chaxoxbili
* Chanaxi
* Chashushuli
* Tovuq tabakasi
* Chixirtma
* Chkmeruli
* Churchxela
* Gozinaki
* Ispanaxi Matsvnit
* Xachapuri
* Xarcho
* Xaashi
* Xinkali
* Kubdari
* Kuchmachi
* Kupati
* Lobiani
* Lobio
* Matsoni
* Mchadi
* Mujuji
* Pelamushi
* Pxali
* Satsivi
* Shotis puri
* Sulguni
* Tolma
* Tklapi
* Tonis puri
* *qaylalar:* Ajika
* Satsebeli
* Tkemali

 |
| 
Vinolar & ichimliklar

* Gruziya vinosi
* Axasheni
* Alazani
* Aleksandrouli
* Badagoni
* Barakoni
* Chinuri
* Xvanchkara
* Kindzmarauli
* Mtevandidi
* Mtsvane
* Mujuretuli
* Mukuzani
* Rkatsiteli
* Saperavi
* Tavkveri
* Tsinandali
* Tsolikouri
* Tvishi
* Usaxelauri
* Vazisubani
* *boshqa ichimliklar:* Borjomi
* Chacha
* Eristoff
* Lagidze suvi
* Nabeglavi
* Sairme
* Tarxuna

 |
| 
Boshqalar

* Kvevri
* Kantsi
* Keipi
* Rtveli
* Supra
* Tamada
* Utsxo suneli
* Xmeli suneli

 |
| * k
* m
* t
 |

**Churchxela** (gruzincha: *ჩურჩხელა*) – anʼanaviy Gruziya oshxonasining sham shaklidagi konfeti.

Churchxelaning asosiy tarkibiy qismlari uzum sharbati, yongʻoq va undir. Bodom, yongʻoq, funduk, shokolad, baʼzan sultoniy ipga oʻralib, quyuqlashtirilgan uzum sharbatiga, tut sharbatiga yoki meva sharbatiga botirib, kolbasa shaklida quritiladi. Sharqiy Gruziyada churchxela ishlab chiqarish Kaxeti, Kartli yoki Mesxeti hududlarida mahalliy uzumdan tayyorlangan tatara deb ataladigan, bugʻdoy uni bilan quyuqlashtirilgan sharbatdan boshlangan. Bugʻdoy uni Samtsxe-Javaxeti hududida quyultirilgan tut sharbatini tayyorlash uchun ham ishlatiladi. Makkajoʻxori uni Gʻarbiy Gruziyada (Racha, Lechxumi, Guriya, Samegrelo, Abxaziya yoki Achara hududlari) ishlatiladi va bu quyultirilgan uzum sharbati pelamushi deb ataladi. Abxaziyada, Gruziyaning Shimoliy Kavkaz togʻlarida joylashgan hududda u mahalliy abxaz tilida „Adjindjuk" (yoki „Ajinjuk") nomi bilan tanilgan va boshqalarga sovgʻa sifatida berish uchun eng yaxshi esdalik sifatida eʼtirof etilgan.

Gruziya jangchilari churchxelani oʻzlari bilan olib yurishadi, chunki ularning tarkibida juda koʻp kaloriya mavjud.

Kaxeti mintaqasidagi churchxela tayyorlashning anʼanaviy texnologiyasi 2015-yilda *Gruziya nomoddiy madaniy merosi* roʻyxatiga kiritilgan.

Gruziyadan tashqarida
---------------------

Churchxela va uning navlari Gruziyadan tashqari Armaniston, Ozarbayjon, Turkiya, Iroq, Suriya, Eron, Kipr, Gretsiya, Rossiya va Ukraina kabi bir qancha mamlakatlarda mashhur. Fors tilida u باسلوق شیره انگور[] nomi bilan, Suriyaning Aleppo shahrida *jok malbal* جق ملبل nomi bilan tanilgan. Arman, yunon va turk tillarida churchxela „sujuk" nomi bilan ataladi, lekin bu aslida quruq kolbasaning nomi. Bu ikkisini farqlash uchun baʼzan arman tilida „shirin sujuk" (քաղցր սուջուխ, *kaghtsr sujukh;* gʻarbiy arman tilida *շարոց, sharots*) va turkchada *cevizli* sucuk („yongʻoqli sujuk") deb ham yuritiladi. Kipr yunon tilida *shoushoukos* (*σιουσιούκκος*), *soutzouki* (σουτζούκι) yoki jutsuki (τζουτζούκι) va Gretsiyada tσούτσελα (tsoútsela) deyiladi. U Yunonistonda kuzgi uzum yigʻim-terimi davrida uzum sharbatini quyuqlashtirish yoʻli bilan tayyorlanadi. Anʼanaviy shirinlik hisoblanadigan Kelavo deb ataladigan churchxelaning yana bir varianti Pokistonning Gilgit Baltiston mintaqasida tayyorlanadi. Mahalliy miqyosda u Hunza shokoladi sifatida sotilgan, ammo Kelavo tarkibida kakao yoʻqligi sababli uning nomi keyinchalik Hunza konfeti deb oʻzgartirildi.

Kiprda tayyorlanadigan yana bir churchxela turi ipga tizilgan bodomlarni jele ichiga botirish orqali tayyorlanadi, bu *palouzes* (παλουζές) deb ataladi.

Tayyorlanishi
-------------

Churchxela – uyda tayyorlanadigan gruzin mahsuloti. Gruzinlar odatda kuzda asosiy ingredientlar: uzum va yongʻoqlar yigʻib olinganda churchxela tayyorlaydilar. Bu shirinlik yarimga boʻlingan yongʻoqlarni ipga tizib, Tatara yoki Felamushi (un bilan quyuqlashtirilgan uzum sharbati) deb nomlangan uzum sharbatiga botirish va quyoshda quritish orqali tayyorlanadi. Haqiqiy churchxela qilish uchun shakar qoʻshilmaydi. Gʻarbiy Gruziya mintaqalarida yongʻoq oʻrniga baʼzan funduk yoki bodom ishlatiladi.

Sharbat katta bronza qozonga solinadi va asta-sekin isitiladi. Qaynayotgan sharbatga oz miqdorda *asproi* deb ataladigan maxsus oq tuproq qoʻshiladi, natijada sharbatdagi turli iflos elementlar yuzaga koʻtariladi va ular toʻplanib, olib tashlanadi. *Asproi* mavjud boʻlmagan hollarda uning oʻrniga xuddi shunday taʼsirga ega boʻlgan *lager pivosi*ni qoʻllash mumkin. Tozalash jarayoni tugagandan soʻng, suyuqlik sovutish uchun qoldiriladi. Keyin aralashmani aralashtirish va isitish vaqtida un qoʻshiladi. Bugʻ pufakchalarining tez-tez hosil boʻlishi va aralashmaning yopishqoqligi asosida toʻgʻri konsistensiyaga erishilganda, u issiqdan chiqariladi. Churchxela tayyorlash jarayonining bir bosqichi boʻlgan *Badagi* deb ataladigan bu aralashma endi yongʻoqlarni botirish uchun keyingi bosqichida foydalanishga tayyor.

Yongʻoqlarni ajratishdan oldin, ularni yumshashi uchun qobiqdan tozalash va suvga botirish kerak. Yetarlicha yumshoq boʻlgach, yongʻoqlar 2-3 metr uzunlikdagi iplarga bogʻlanadi. Iplar toʻliq qoplanmaguncha *Badagi* aralashmasiga botiriladi. Bu jarayon bir necha marta takrorlanadi (odatda uch marta), toki churchxela kerakli qalinlikka ega boʻlmaguncha. Keyin churchxela iplari 5-6 kun davomida quritish uchun qoldiriladi. Shundan soʻng, ular isteʼmol qilishga yoki saqlashga tayyor boʻladi, ammo baʼzi odamlar churchxelani yangi isteʼmol qilishni yaxshi koʻradilar.

Isteʼmol
--------

Churchxela – ovqat oraligʻidagi yengil tamaddi qilinadigan mahsulot boʻlib, yangi yil va rojdestvo bayramlarida shirinlik sifatida xizmat qiladi.

Anʼanaga koʻra, urush davrida ayollar pragmatik oʻlchami, uzoq vaqt davomida hazm qilinmay qolib ketmaslik qobiliyati va odamni yaxshi kaloriya bilan taʼminlay olgani tufayli oʻz erkaklariga churchxela tayyorlab, frontga berib yuborishgan.

Galereya
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Yana qarang
-----------

* Gozinaki
* Pestil
* Bodomli ovqatlar roʻyxati
* Uzumli ovqatlar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Чурчхела" (ru). *langet.ru*.  Culinary Dictionary of V.V. Pokhlebkin (2002). — „Грузинское национальное лакомство.".
2. ↑  Goldstein, Darra*. The Georgian Feast: The Vibrant Culture and Savory Food of the Republic of Georgia*. University of California Press, 1999 — 210 bet.
3. ↑  Roufs, Timothy G.*. Sweet Treats around the World: An Encyclopedia of Food and Culture*. ABC-CLIO, 2014 — 140 bet.
4. 1 2  *Zeldes.* „Eat this! Rojik, something sweet from Armenia". *Dining Chicago*.  Chicago's Restaurant & Entertainment Guide, Inc. (2-mart 2011-yil). 4-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyun 2011-yil.
5. ↑  „Кавказская кухня" (ru). *meals.ru*. 13-sentyabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi.
6. ↑  „На Кавказ за чурчхелой". 19-sentyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi.
7. ↑  „Churchkhela: Ark of taste".  Slow Food Foundation for Biodiversity. Qaraldi: 1-avgust 2022-yil.
8. ↑  Гарбузова, Александра*. Абхазия. Путеводитель*. Бомьора, 2021 — 116 bet. ISBN 9785040198443.
9. 1 2  Goldstein, Darra*. The Georgian Feast*. University of California Press, 2013 — 192 bet. ISBN 978-0520275911.
10. ↑  „არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობა" (ka).  National Agency for Cultural Heritage Preservation of Georgia. Qaraldi: 25-oktyabr 2017-yil.
11. ↑  „UNESCO Culture for development indicators for Georgia (Analytical and Technical Report)" 82–88.  EU-Eastern Partnership Culture & Creativity Programme (oktyabr 2017). Qaraldi: 25-oktyabr 2017-yil.
12. ↑  „Soutzoukos". *hellenicaworld.com*.  Hellenica World. — „Soutzoukos (Greek: σουτζούκος) is a popular traditional sweet of Cyprus.".
13. ↑  „Как сделать чурчхелу в домашних условиях [How to make churchkhela at home"] (ru).  mail.ru (10-oktyabr 2013-yil).
14. ↑  „Рецепт - Чурчхела" (ru). *ProCook.ru*. Qaraldi: 26-may 2023-yil.
15. ↑  „Վրաստան այցելելու պատճառները՝ Buzzfeed-ի ֆոտաշարքում" (hy). Tert.am (5-noyabr 2014-yil). Qaraldi: 26-dekabr 2014-yil. „չուրչխելա (քաղցր սուջուխ)".
16. ↑  „Going nuts in Pangaltı, Şişli". *Hürriyet Daily News* (29-yanvar 2010-yil). „...the cevizli sucuk, a traditional, sausage-shaped candy made of walnuts sewn onto a string and dipped into thickened mulberry juice.".
17. ↑  „Shoushoukos". *cyprusalive.com*.  Cyprus Alive. — „Palouzes and shushukos are exclusively known as traditional Cypriot delicacies.".
18. ↑  *Cyprus*. Hunter Publishing, 1999 — 231 bet. „Soutzoukos is a solidified grape juice sweet made with almonds and formed into sausage-like rolls."
19. ↑  „Σουτζιούκκος" (el). *foodmuseum.cs.ucy.ac.cy*.  Cyprus Food Virtual Museum. Qaraldi: 30-noyabr 2015-yil.
20. ↑  „Authentic Foods Soujoukos & Palouzes". *cyprusfoodndrinks.com*.  Cyprus Food and Drinks. — „Soujoukos (grape must roll): A similar name, soutzouki, is also used in Greece to denote the same product.".
21. ↑  „Εποχή για μάζεμα καρυδιών στην Αρκαδία... ώρα για μουσταλευριά και τζουτζούκι! (Season for picking walnuts in Arcadia... time for mustalevria and jutsuki!)". *www.kalimera-arkadia.gr*.  Kalimera Arcadia. — „τζουτζούκι! Παραδοσιακό γλύκισμα από μουσταλευριά και καρύδι γιατί εκτός από εποχή του καρυδιού είναι και η εποχή του κρασιού! (jutsuki! Traditional mustel and walnut confection because in addition to walnut season, it is also wine season!)".
22. ↑  „Walnut Kelawo (Walnuts dipped in Honey & Mulberry Juice)" (en-US). *GS Hunza Dry Fruits*. Qaraldi: 5-may 2020-yil.
23. ↑  „Hunza Candy" (en-US). *GS Hunza Dry Fruits*.
24. ↑  *Progress Tour.* „Churchkhela". 3-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-noyabr 2012-yil.