recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ion emissiya** — qattiq jism (emitter) ni qizdirganda, yoritilganda yoki elektron va ion bilan bombardimon qilganda, ular sirtidan manfiy va musbat ionlarning otilib chiqishi. Ionning emitterdan chiqishi uchun ion yetarli darajada kinetik energiyaga ega boʻlishi kerak. Bu energiya miqdori emitter xususiyatlariga va tashqi sharoitga bogʻliq. Ion kinetik energiya-sining oʻzgartirilishiga qarab, I. e. termoin emissiya, ion-ion emissiya, elektronion emissiya, fotodesorbsiya turlarga boʻlinadi.

Termoion emissiyada jism qizdirilib ion energiyasi oʻzgartiriladi va natijada emitter sirtidan ionlar chiqadi. Maʼlum vaqtda emitter sirtidan chiqayotgan ionlar nj ning shu sirtdan ajralayotgan neytral zarralar p0 ga nisbati termoion emissiyaning miqdor harakteristikasi hisoblanadi. Agar emitter kuchli elektr maydoni (YE—10° V/sm) da boʻlsa, emitterdan ionlarning chiqishi past tralar (T < 20°) da boʻlishi mumkin (avtoion emissiya). Termoion emissiya, ayniqsa, ion manbalaridan ion oqimini olishda, shuningdek, fizik kimyoviy tadqiqotlarda radikal, molekula va atomlarning ionlash potensialini, ion va neytral zarralar desorbsiyasini va b. ni aniqlashda muhimdir. Emitternishon sirtiga ion dastasi (birlamchi zarralar) yoʻnaltirilganda ion-ion emissiya sodir boʻladi. Bunda ni-shondan ionlar va elektr neytral zarralar (ikkilamchi zarralar) otilib chiqadi. Ikkilamchi zarralar oqimi p2 ning birlamchi zarralar oqimi ya, ga nisbati ion-ion emissiya koeffitsiyenta deyiladi. Bu kattalik nishon xu-susiyatiga, birlamchi ionlar turiga, energiyasiga va h. k. ga bogʻliq. Ion-ion emissiya adsorbsiya, kataliz jarayonlarini oʻrganishda, sirtning xossalarini aniqlash (qarang Ion mikroskop) va b. da qoʻllaniladi. Emitterga elek-tronlar urilishidan ionlarning otilib chiqishi tufayli elektron-ion emissiya sodir boʻladi. Bun-day jarayon emitterga adsorbsiyalangan zarralarni oʻrganishda muhimdir. Fotodesorbsiya emitter yorugʻlik taʼsirida ionlashib, undan ionlar ajralib chiqadi. Masalan, quvvati 108 —109 Vt/sm2 boʻlgan lazer nuri emitterga tushganida intensiv fotodesorbsiya kuzatiladi. I. e. qattiqjismlarning xossalari va tarkibini tekshirish uchun kerak boʻladigan turli asboblarda foydalaniladi.

Dilshod Nazirov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Koʻk kaptar**, yovvoyi kaptar (Columba livia) — kaptarsimonlar turkumiga mansub qushlarning bir turi; barcha xonaki kaptar zotlarining nasl boshi. Tumshugʻining qoraligi, qanotida qora yoʻllar koʻpligi, dumida oq yoʻllar boʻlmasligi bilan boshqa kaptarlardan ajralib turadi. Janubiy Yevropa, Shimoliy Afrika, Osiyoda, jumladan, Oʻzbekistonda choʻl va dashtlardan tortib baland qorli choʻqqilargacha, shuningdek, shaharlarda tarqalgan. Oʻtroq qush, gala boʻlib yashaydi. Monogam, nari ham nasli uchun gʻamxoʻrlik qiladi. Daraxt shoxlari, jarliklar, togʻ qoyalarining yoriqlari va binolarning boʻgʻotlariga uya qurib, 2 ta tuxum qoʻyadi. 3 haftada jish bola ochadi. Bolasini dastlab jigʻildonidan ajratib chiqaradigan boʻtqa, keyinroq har xil donlar bilan oziqlantiradi. Bolasi uchirma boʻlgandan soʻng (1 oy), yana tuxum qoʻya boshlaydi. Bir mavsum davomida 4-martagacha tuxum qoʻyib, bola ochadi. Oʻsimliklarning urugʻi bilan oziqlanadi. Ovlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Tellur chiziqlari** - nurlanishning Yer atmosferasidagi gazlar tomonidan yutilishi natijasida kosmik nurlanish manbai spektrida hosil boʻladigan spektral chiziqlar. Tellur chiziqlarini asosan, N2, O2, O3, N2O molekulalari hosil qiladi. Spektrning ultrabinafsha qismida azot va kislorodning eng kuchli Tellur chiziqlari joylashgan. TPuning uchun Tellur chiziqlari spektrning bu qismi (>.<1800 A) da Yer atmosferasini anchagina xira qilib qoʻyadi. Spektrning infraqizil qismida suv bugʻining Tellur chiziqlari joylashgan, ular kosmik nurlanishni qisman oʻtkazadi. Tellur chiziqlarini birinchi marta shotland fizigi D. Bryuster (Brewster) Quyosh spektrini kuzatib qayd qilgan (1832).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Koʻk somsa** — xamirli taom turi. Oshirma yoki oddiy xamirdan tayyorlanadi. Oshirilgan xamirdan yongʻoqday zuvalalar oʻziladi va joʻva bilan qalinligi 1 mm qilib jildlar yoyiladi. Yangi unib chiqqan otquloq, yalpiz, yoʻngʻichqa, jagʻ-jagʻ, ismaloq, shoʻra, togʻ piyozi (mator) kabi koʻkatlarning bargpoyasi koʻk piyoz yoki bosh piyoz bilan birga chopiladi. Qiymaga tuz, qalampir (murch), jizza (mayda toʻgʻralgan qoʻy yogʻi yoki dogʻlangan paxta yogʻi) qoʻshiladi. Jildga bir qoshiqdan qiyma solib tugiladi va tandirda (yoki duxovkada) pishiriladi. Koʻk somsa uchun ozroq yogʻ yoki eritilgan margarin, suvga tuz qoʻshib yumshoq qilib xamir qoriladi. 10—15 min. tindirilgach, zuvalachalar norin xamiridek yupqa qilib yoyiladi. Oʻrtasiga qiyma solib tugiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Flugelhorn** (nemischa:, Flügel — „qanot" va Horn — „shox", inglizcha: *flugelhorn*) — mis puflama cholgʻu asbobi, *saksgorn* (yoki *byugelhorn*) oilasining eng ovozi baland vakili (pikkolo va pikkolino flugelhornlar bilan birga), lekin klassik altohorn, tenorhorn va bariton evfoniumidan va ayniqsa, bas va kontrabas saksgornning past turlaridan farqli oʻlaroq, tuba oval va tubasimon shaklida emas, balki kornet va trubaga oʻxshash shaklga ega. Tashqi tomondan u truba yoki kornet-a-pistonga juda oʻxshaydi, lekin ulardan kengroq menzurasi va trubkaning mushtuk qismidan boshlanuvchi stvolning konussimon kanali bilan farq qiladi. 3 yoki 4 klapanga ega. U baʼzan jaz ansambllarida, kamroq simfonik orkestrda, koʻpincha esa puflama orkestrda qoʻllaniladi (ayrim hollarda unda Chaykovskiyning „Neapolitan qoʻshigʻini" ijro etishadi, bu kornet uchun biroz qiyin; flugelhorn yumshoqroq va sokinroq boʻlib, bu yerda tabiiyroq ovoz chiqaradi). Flugelhornlarni koʻpincha trubachilar chalib, unga kerakli parchalarni ijro etishadi. Qatori — in B, kamroq in C. Puflama orkestrlarda — bu yuqori ovoz boʻlib, u ikki partiya tomonidan ijro etiladi (tarkibga qarab 2-4 ijrochi). Puflama orkestrda baʼzan Mi bemol va Si bemol qatorlarida eng yuqori registrda (uchinchi oktava) chalish uchun kichik flugelhornlar qoʻllaniladi.

Tarixi va etimologiyasi
-----------------------

Tarixda jang maydonida armiya qanotlariga signal berish uchun ishlatilgan.

Taxminan 1825-yilda Avstriyada armiyada jangovar signallarni berish uchun takomillashtirilgan signal (pochta) surnayi sifatida paydo boʻldi.

Qurilmaning nomi Bugelhornning buzilgan shakli boʻlishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Музыкальная энциклопедия 1981. sfn error: no target: CITEREFМузыкальная\_энциклопедия1981 (help)
2. ↑  „Flugelhorn".  dictionary.com. 6-iyun 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-fevral 2014-yil.
3. ↑  Словарь музыканта-духовика[*sayt ishlamaydi*]
4. ↑  *Flugelhorn* — maʼlumot Katta sovet ensiklopediyasidan olindi..

Adabiyotlar
-----------

* Рогаль-Левицкий Д.Р. „Семейство рожков (или флюгельхорнов)",*. Современный оркестр. Том 2 из 4*. М.: МузГИз, 1953 — 298—311 bet.
* „Флюгельгорн",*Музыкальная энциклопедия*. М.: Советская энциклопедия, 1981 — 855—856 bet.
**Qungʻir koʻmir** — koʻmirlanish darajasi eng past boʻlgan qazilma koʻmir, torfning toshkoʻmirga aylanishdagi shakli. Qungʻir koʻmir torfdan oʻta zichligi va ajratib turuvchi qoldiqlarining kamligi bilan; toshkoʻmirdan esa qoʻngʻir rangi bilan ajralib turadi. Qungʻir koʻmir havoda mayda boʻlaklarga boʻlinib ketadi. Ular uchun gumin kislotasining koʻpligi, yuqori gigroskopiklik va namlik xosdir. Qungʻir koʻmirning yonuvchi massasida uglerod 55—78%, vodo-rod 4—6,5% va undan koʻproq, kislo-rod 15—30% boʻladi; yonuvchi massaning yonish issiqligi 22,6 — 31,0 MJ/kg (5400—7400 kkal/kg); birlamchi smolaning chiqishi 5—20% va undan koʻproq; koʻmirning petrografik tarkibiga nisbatan yonuvchi moddalarning tarkibi 65 dan 40% gacha boʻladi. Qk.ning rangi och sariqdan qoragacha; zichligi 1,2—1,5 g/sm3. Yuqori temperatura va bosimning uzoq muddatli taʼsiri natijasida Qungʻir koʻmirlar toshkoʻmirga, ular esa antratsitga aylanadi. Genetik belgilariga koʻra Qungʻir koʻmir yumshoq, qattiq va tuproqsimon turlarga boʻlinadi. Qungʻir koʻmirning katta konlari va hav-zalari mezozoy va kaynozoy davrlari uchun xos. Q.klar kichik qatlamlardan tortib juda katta qatlamlar (100– 120 m) hosil qilgan. Dunyo boʻyicha qazib olinayotgan koʻmirning 20% Qungʻir koʻmirga toʻgʻri keladi. Uning konlari xorijda Rossiya Federatsiyasi, Qozogʻiston, Polsha, Germaniya va AQShda mavjud. Oʻzbekistonda Angren koʻmir konida, xorijda Shoʻrob koʻmir konida qazib olinadi. Qungʻir koʻmirdan energetik yoqilgʻi va kimyoviy xom ashyo sifatida foydalaniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: San-xose (maʼnolari).

**San-xose**, San-Xoze - AQShning gʻarbiy qismidagi shahar, Kaliforniya shtatida. Axoliyey 894,9 ming kishi (2000). Temir yoʻl tuguni. Raketakosmik va radioelektronika sanoatining yirik markazi. EHM, yarim oʻtkazgichli priborlar va harbiy maqsadlar uchun turli jihozlar ishlab chikariladi. Priborsozlik, elektrotexnika, avtomobil yigish, mevakonserva sanoati korxonalari; universitet bor. Shaharga 1777-yilda asos solingan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**San-Nikolasdagi suv minorasi** ― Aruba orolidagi birinchi suv minoralaridan biridir. Balandligi 40 metr boʻlgan dumaloq minora Sint-Nikolaydagi eng baland bino boʻlib, diqqatga sazovor joy boʻlib xizmat qiladi. Hozir minora sanoat muzeyi sifatida xizmat qilmoqda.

Tarixi
------

XX asr boshlarida suv tanqisligi 1928-yilda quruqlikdagi suv taʼminotining yaratilishiga olib keldi. Oʻsha paytda LWV Aruba, Bonaire va Kyurasao aholisini ichimlik suvi bilan taʼminlash uchun mas’ul edi.

1933-yilda Arubada birinchi dengiz suvi distillash qurilmasi ishga tushirildi va Oranyestad va San-Nikolas shaharlarida markaziy quvurlar tarmogʻi yotqizildi. Biroz muddat oʻtgach, suv taʼminoti tarmogʻidagi bosim asosiy foydalanish vaqtida juda pasayib ketti. Shuning uchun 1934-yilda suv minorasini qurishga qaror qilindi. San-Nikolas suv minorasi 1939-yil 14-avgustda foydalanishga topshirilgan.

Binoning yuqori qismidagi 400 m3 hajmli suv idishi, pastki balandligi dengiz sathidan 25 metr boʻlgan suv taʼminoti tarmogʻida doimiy bosimni saqlab turish uchun moʻljallangan. Markazda, yaʼni Bernardstraat koʻchasining burchagida joylashganligi sababli minora ofis sifatida ham xizmat qilgan. Binoda suv taʼminoti tizimi idorasi, ombori va arxividan tashqari turli yillarda turli xizmatlar uchun joy ham mavjud edi. Masalan, qabul qiluvchilar idorasi, aholini boshqarish boʻlimi, haydovchilik imtihonlari boʻlimi, kalibrlash boʻlimi, telefon kabineti va Mehnat va ijtimoiy masalalar boʻlimi filiali tashkil etildi. Vaqt oʻtishi bilan koʻproq uylar qoʻshilganligi sababli, WEB butun orolda katta suv omborlarini qurdi. Oxir-oqibat, suv minorasi suv taʼminoti tizimidagi rolini yoʻqotdi va 1990-yillarda foydalanishdan chiqarildi.

Muzeyning tashkil etilishi
--------------------------

Bino 2003-yilda Aruba yodgorliklari jamgʻarmasiga sovgʻa qilingan va hozirda Aruba madaniy merosining bir qismi sifatida tan olingan. 2012-yilda Milliy tiklash jamgʻarmasi mablagʻlari aylanma fondi va mahalliy bank kreditlari hisobidan minorada restavratsiya va konvertatsiya ishlari boshlandi. Minoraning orqa tomoniga elliptik shisha zinapoya oʻrnatilgan. Ish 11 oy davom etdi va 2,2 million floringa tushdi. 2016-yil 12-sentabrdan boshlab minora yana muzey sifatida foydalanila boshlandi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Watertoren van San Nicolas op Aruba | Beautiful Aruba". 18-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-may 2022-yil.
2. ↑  „Архивированная копия". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-may 2022-yil.
3. ↑
4. ↑  „Water Tower San Nicolas | 1939 — Stichting Monumentenfonds Aruba". 19-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-may 2022-yil.
**Nangarhor** (pushtucha: *ننګرهار* dariycha: *ننگرهار* — *Nangarhor*) — Afgʻoniston sharqida, Pokiston chegarasiga yaqin viloyat. Maʼmuriy markazi — Jalolobod shahri.

Shimolda Kunar viloyati bilan chegaradosh.

Maʼmuriy boʻlinish
------------------

 Nangarhor viloyati tumanlari
Nangarhor viloyati 22 tumanga boʻlingan:

* Ochin
* Baty mushuk
* Bihsud
* Darai Nur
* Dih Bala
* Dur Baba
* Goshta
* Jalolobod
* Kama
* Xogyani
* Mushuk
* Kuz Kunar
* Lal Pur
* Muhmand Dara
* Nazuyan
* Pachir Va Agam
* Rodat
* Surx Rod
* Sherzod
* Shinvar
* Chaparhor
* Xizarak

Tarixi
------

Qadimda buddizmning markazlaridan biri boʻlgan. Silo shahrida (hozirgi Xada, Jalolobodning janubida) monastirda Buddaning ushnishasi saqlangan, unga sajda qilish uchun mashhur rohib-sayohatchi Faxyan mamlakatga kelgan. Bu qirollikning poytaxtida Buddaning tishlaridan biri saqlangan stupa bor edi. Shahar boshqa yodgorliklar saqlanadigan viharalar bilan oʻralgan edi.

Afgʻoniston urushi yillarida (1979-1989) Nangarhor viloyatida 66-alohida motooʻqchilar brigadasi joylashgan boʻlib, nufuzli dala qoʻmondoni Yunus Xoles harakat qilgan.

2001-yilda Usama bin Lodin yashiringan Tora Bora mustahkamlangan hududi shu yerda joylashgan edi .

Eslatmalar
----------

1. ↑  „При бомбардировках Тора-Бора погибли, по крайней мере, 12 руководителей «Аль-Каиды»".  NEWSru (5-dekabr 2001-yil). 21-avgust 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-avgust 2010-yil.
**Kleopatra** (qadimgi yunoncha: *Κλεοπάτρα*) — qadimgi yunon mifologiyasida, Marpessa va Argonavt Idasning qizi, Meleagerning rafiqasi.

Kleopatra Meleagraga Polydora ismli qiz tugʻadi, u Kiprga koʻra, yunon shahzodasi Protesilausga turmushga chiqadi (boshqa bir manbaga koʻra, Protesilausning xotinining ismi Laodamea boʻlgan).

Kalidoniyaliklar va kuretlar oʻrtasidagi oʻzaro urush paytida, kuretlar Kalidonni qamal qilishganda, Kleopatra onasining soʻzlariga qaramay, erini shaharni himoya qilishga ishontiradi. Meleager jangda halok boʻladi. Boshqa manbaga koʻra, Meleager onasi Alfea tomonidan hayoti bogʻliq boʻlgan olovga yogʻoch tashlab oʻldirilgan.

Afsonaning bir manbasida aytilishicha, Kleopatra boshqa ayollar bilan birga gvineya parrandalariga aylanadi va Afrodita tomonidan barcha gunohkorlarning boshpanasi boʻlgan Leros oroliga koʻchiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Pavsaniy. Opisanie Elladi IV 2, 7
2. ↑  Lyubker F. Idas // Realniy slovar klassicheskix drevnostey po Lyubkeru / pod red. F. F. Zelinskiy, A. I. Georgievskiy, M. S. Kutorga, F. Gelbke, P. V. Nikitin, V. A. Kanskiy, per. A. D. Veysman, F. Gelbke, L. A. Georgievskiy, A. I. Davidenkov, V. A. Kanskiy, P. V. Nikitin, I. A. Smirnov, E. A. Vert, O. Yu. Klemenchich, N. V. Rubinskiy — SPb.: Obщestvo klassicheskoy filologii i pedagogiki, 1885. — S. 656—657.
3. ↑  Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka I 7, 10; 8, 1-4
4. ↑  Kleopatra (jena Meleagra). Histograf.ru
Категория:Административные единицы по алфавиту
Категория:ПРО:АТД:Последняя правка: в текущем году
**Qunduz** (dariycha: *کندوز* — *Konduz*, pushtucha: *کندوز* *Qunduz* oʻzbekcha: *qunduz* — Afgʻonistonning shimoli-sharqidagi viloyat. Shimolda Tojikiston, gʻarbda Balx viloyati, sharqda Taxor, janubda Bagʻlon, janubi-gʻarbda Samangan viloyatlari bilan chegaradosh. Maʼmuriy markazi — Qunduz shahri.

Tarixi
------

* Yunon-Baqtriya podsholigi davrida viloyat hududida Bishkek shahri joylashgan. Ay-Xonim.

20-asr
* 1918—1938-yillar Viloyat ko'plab bosmachi "Qurboshi" guruhlari - Ibrohimbek, Madaminbek, Mahmudbek, Junaydxon, Utanbek, Kurshirmat, Abdul Ahad Qora, Seyyid-Mubashirxon Tiroziy, Enver Posho, Jafarxon, D. Sardara, Nurmamada, Qizilayaka va boshqalar.
* 1990-yillar boshida bu yerda murosasiz tojik muxolifatining tayanch nuqtalari va tranzit bazalari joylashgan edi.

XXI asr
*qarang* Afg'onistondagi urush (2001-2021), Afg'onistondagi urush (2015-yildan beri)
2016-yil: Avgust oyida hukumat kuchlari strategik ahamiyatga ega Xonobod tumanini Tolibondan qaytarib olishga muvaffaq bo'ldi.

Manbalar
--------
**Choʻr**, Chur — Turk xoqonligi boshqaruvidagi unvonlardan biri. 

Qad. turk bitiktoshlari, xitoy, sugʻd, arab, fors manbalarida uchraydi. Ch. unvoni, asosan, xoqonlikning gʻarbiy qismidagi "Oʻn oʻq" boshqaruvi tarkibida besh dulu urugʻi va boshqa yirik turkiy urutlar boshliqlariga nisbatan qoʻllanilgan. Jumladan, ushbu unvon xitoy manbalarida chjo shaklida qayd qilinib, Gʻarbiy Turk xoqonligi boshqaruvida islohot oʻtkazilganligi va Yettisuvdagi Suyab daryosining sharqiy havzasida yashovchi dulu qabilasining beshta urugʻi boshliqlarining har biriga chjo (choʻr) unvoni berilgani aytib oʻtiladi. Ch. unvoni xoqonlik tarkibidagi boshqa oʻlkalar boshqaruvida ham ishlatilib, baʼzan kishi nomlari tarkibida qoʻllanilgani koʻzga tashlanadi. Tabariyning "Tarix arrasul valmuluk" (9-asr) baʼzi nusxalarida Fargʻona hukmdorining ismi Joʻr (Choʻr) tarzida uchraydi. Yaʼqubiyning "Kitab al-buldon" (9-asr) asarida Fargʻona hukmdorining avlodi tarzida kursatilgan Bilgachoʻr ismidan ham vodiyning boshqaruvida Ch. unvoni qoʻllanilganini payqash mumkin. Urxun bitiktoshlarida Koʻlchoʻr, Choʻrtegin, arab manbalarida Xarachur, Alpchur, Altuchur kabi turkiy lashkarboshilar ismi uchraydi.

Adabiyotlar
-----------

* Ishoqov M. Unutilgan podsholikdan xatlar (bir turkum sugʻd hujjatlarining oʻzbek tiliga tarjimasi va izoxlari), T. 1992.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Klesiv** ( ukraincha: *Клесів*  ; polyakcha: *Klesów* ) — Ukraina gʻarbidagi Rovno viloyati ( oblast ) Sarni tumanidagi shahar tipidagi aholi punkti. Aholisi: 4,600

Tarix
-----

Klesiv birinchi marta XX asr boshlarida tashkil etilgan. Bu Rossiya imperiyasining Volin gubernatorligidagi aholi punkti edi.

Ikkinchi Polsha Respublikasida **Klesov** Volin Voevodeligining bir qismi edi. G'arbiy Ukraina Sovet Ittifoqiga qo'shilgandan so'ng, Klesiv 1940-yilda shahar tipidagi aholi punkti maqomini oldi.

1941-yil iyulidan 1944-yil yanvarigacha Axis qo'shinlari tomonidan bosib olindi.

1989-yil yanvar oyida aholi soni 5107 kishi edi. 

2013-yilda aholi soni 4639 kishini tashkil etdi.

Yana qarang
-----------

* Stepan, Rovno viloyatining Sarni tumanidagi boshqa shahar tipidagi aholi punkti

Manbalar
--------

1. ↑  Всесоюзная перепись населения 1989 г.
2. ↑  Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року. Державна служба статистики України. Київ, 2013. стор.91
**Tarixi Abulfayzxon** — nomli tarixiy asar, muallifi XVIII asr tarixchisi Abdurahmon Davlatdir.

Tarixi
------

Abdurahmon Davlat Ashtarxoniy hukmdorlar Ubaydullaxon va Abulfayzxon davrida Buxoro xonligi saroyida xizmat qilgan shoir, munajjim va tarixchi olim. U koʻproq Abdurahmon Tole nomi bilan mashhur boʻlgan. Abdurahmon Davlat „Tarixi Abulfayzxon" nomli asar yozdirib qolgan. Mazkur asar hajmi jihatidan kichik (161 varaq) boʻlib, „Ubaydullanoma" asaring davomi hisoblanadi va Buxoro xonligining 1711—1723-yillar orasidagi ishtimoiy-siyosiy tarixini oʻz ichiga oladi. Maʼlumki, XVIII asrning birinchi choragida Buxoro xonligining iqtisodiy va siyosiy ahvoli zaiflashgan: ulus boshliqlaring, yaʼni mahalliy hokimlarning mustaqillik uchun olib borgan harakati kuchayadi, ularning ayrimlar masalan, Balx va Samarqand markaziy hokimiyatga boʻysunmay qoʻydilar; Fargʻona XVIII asrning boshlarida (1709-yili) Ashtarxoniylar davlatidan ajralib chiqdi va bu oʻlkada mustaqil Qoʻqon xonligi tashkil topdi; 1722-yili Samarqand ham mustaqillik eʼlon qildi va Rajabjon ismli kimsani xon qilib koʻtardilar (1722—1728-yillar); oʻzaro urushlar boshlanib ketdi. Tarixi Abulfayzxon asarining muallifi manashu masalalarni keng yoritib bergan. Bundan tashqari asarda Buxoro xonligining maʼmuriy tuzilishi va oʻzbek xalqining oʻsha yillardagi etnik tarkibi haqida ham ayrim, diqqatga sazovor dalil va maʼlumotlar mavjud. Asar fors-tojik tilida yozilgan va O‘zFA Sharqshunoslik instituti fondida saqlanayotgan qo‘lyozma nusxasi (№ 11) asosida rus tiliga o‘girilib chop etilgan „Tarixi Abulfayzxon"ning toʻliq ruscha tarjimasi, zarur izohlar bilan, 1959-yili A. A. Semyonov tomonidan Toshkentda nashr qilingan. Mazkur asar ashtarxoniylar sulolasi tarixi oʻrganishda muhim ahamiyat kasb etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Ahmedov B*. Oʻzbekiston tarixi manbalari (qadimgi zamon va oʻrta asrlar)*. Toshkent: Oʻqituvchi, 2001 — 352 bet.
2. ↑  Masʼul muharrir Habibullayev N.N*. Oʻzbekiston tarixi (xrestomatiya) 3-jild*. Toshkent: Fan va texnologiya, 2014 — 380 bet.
**Oʻzbekiston respublikasi oʻquvchilar saroyi**, Respublika oʻquvchilar saroyi — Oʻzbekiston Respublikasi xalq taʼlimi vazirligi tasarrufidagi maktabdan tashqari taʼlim muassasasi. 1935-yil iyunda Oʻzbekiston MIK qaroriga binoan Toshkent shahrida Pionerlar saroyi nomi bilan tashkil etilgan. 1961-yildan Respublika pioner va oʻquvchilar saroyi deb nomlangan. 1992-yil yanvardan hozirgi nomda. Asosiy vazifasi oʻquvchi yoshlarning boʻsh vaqtlarini mazmunli oʻtkazish, ularning maktabda olgan bilimlarini chuqurlashtirish, kasb-hunar malakalarini egallashlarida koʻmaklashish, dunyoviy va zamonaviy bilimlardan voqif qilish, ijodiy hamda tashkilotchilik qobiliyatlarini shakllantirish va oʻstirish, kashfiyotchilik va ixtirochilik ishlariga jalb etishdan iborat. 1935-yil dekabrda 2 yillik gimnastlar maktabi, 1936-yil yanvarda Tamaraxonim rahbarligida sharq raqslari maktabi va shu yili bolalar musiqa maktabi ochilgan. 1950-yillardan saroyda amaliy sanʼat toʻgaraklari, jumladan, Mahmud Usmonov rahbarligida ganchkorlik toʻgaragi ish boshlagan.

2005-yil saroyda 5 boʻlim, musiqa maktabi, 210 toʻgarak, klub, doirachilar dastasi, raqs dastalari, bolalar havaskorlik xalq dastasi, vokal cholgʻu va oʻzbek xalq cholgʻu asboblari dastalari ishladi; ularda 3742 oʻgil qiz ishtirok etdi. Saroy Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahridagi oʻquvchilar saroyi va ijodiyot markazlariga metodik xizmat koʻrsatadi. Saroy xalqaro, respublika miqyosidagi ommaviy tadbirlar, jumladan, qariyb 10 yildan beri oʻtkazilib kelinayotgan "Yosh raqqosalar", "Maqomchilar", "Bolalar vokal dastalari" respublika tanlovlari tashabbuskori. Shuningdek, YUNISEF Xalqaro bolalar tashkilotining Oʻzbekistondagi vakolatxonasi, OʻzRdagi milliy madaniy markazlar bilan hamkorlikda "Zamonaviy dunyo — bolalar nigohida" rasmlar tanlovi, "Doʻst bilan obod uying", "Bolalar ovozi" mavzularida doʻstlik festivallarini oʻtkazadi. Saroy toʻgaraklari isteʼdodli aʼzolarining xalq ustalari, rassomlari, hunarmandlari ustaxonalarida, ixtirochi olimlar lab.larida amaliy va oʻquv mashgʻulotlarini oʻtkazishlari uchun keng imkoniyatlar yaratilgan. Saroyda "Us tozshogird" anʼanalari mavjud. K,.Dadayev, Gʻ. Yoqubov, Farrux Zokirov, Q. Moʻminov, S.Jabborova, K.Doʻstmuhamedova, M.Ahmedova, T.Jamilova, Dilmurod, Xolmurod va Elmurod Islomovlar, Ziyoda va Nasiba Madrahimova kabi sanʼatkorlar saroy toʻgarak va dastalarida ilk kasb malakalarini egallaganlar.

Elmurod Islomov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**San-diyego** - AQShdagi shahar, Kaliforniya shtatida, Meksika chegarasiga yaqin. Aholisi 1,22 mln. kishi (2000). Tinch okean sohilidagi port.

Transport yoʻllari tuguni. Sitrus mevalar yetishtiriladigan rayonning savdo markazi. Kosmik uchish apparatlari ishlab chiqariladi. Radioelektronika (jumladan, EHM va harbiy sanoat uchun jihozlar i.ch.), kemasozlik, priborsozlik, metallsozlik, kimyo, oziqovqat sanoati korxonalari mavjud. universitet, hayvonot bogʻi, delfinariy, muzeylar, akvarium, konservatoriya, rasadxona, kutubxonalar bor. Iklim kurorti. Shaharga 1769-yilda asos solingan. AQShning Tinch okean sohilidagi harbiy bazasi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Valixonov Choʻqon Chingizovich** (asl ismi Muhammad Xanafiya) (1835, Qushmurun mavzesi, hozirgi Qozogʻistonning Qoʻstanay viloyati — 1865.? 10, Oltinamal mavzesi, hozirgi Qozogʻistonning Toldiqoʻrgʻon viloyati) — maʼrifatparvar-demokrat, tarixchi, etnograf va folklorshunos.

Ablayxonning nabirasi xonadonida tugʻilgan. 1853-yil Omsk kadetlar korpusini tugatgach, Gʻarbiy Sibir gubernatorligida xizmat qilgan. Turkiston va Xitoyga qilingan bir qator ekspeditsiyalarda qatnashgan. 1858-yil musulmon savdogari qiyofasida Tyanshan toglari osha Qashqarga borgan, u yerda Sharqiy Turkiston etn. si va Oltishahar tarixiga oid materiallar toʻplagan. 1860—61-yillarda Peterburgda yashab rus demokratlari gʻoyasi bilan yaqindan tanishgan. V. birinchi qozoq rassomi edi Etn. mavzuidagi koʻplab suratlari uning ilmiy va kundalik daftarlarini bezagan. Dastgohli suratlar va akvarellar ("Katta Oʻrda qozoqlari", "Sari Bagʻish urugʻidan boʻlgan Sartay" va b.) yaratgan.

V.ning ilmiy dunyoqarashi keng qamrovli boʻlgan. U Turkiston va Gʻarbiy Xitoy xalqlarining tarixi va madaniyatiga oid qimmatli tadqiqotlar qoldirgan ("Jungʻoriya ocherklari", 1861; "Qirgʻizlar", 1858; "Ablay", 1861; "Sibir idorasidagi qirgʻizlarda sud islohoti haqida yozishmalar", 1904 va b.). V. Xalq ogʻzaki ijodi namunalari (doston, qoʻshiq, ertaklar)ni yozib olgan. Qirgʻizlarning qahramonlik eposi — "Manas"ning bir qismini birinchi boʻlib yozib olib rus tiliga tarjima qilgan. V.ning oqinlarning ijro etish sanʼatining oʻziga xos xususiyatlari, qoʻshiq turlari, qozoq sheʼriyatidagi vaznlar haqidagi mulohazalari katta qiziqish uygʻotadi. V. oʻz davridagi tuzumning zoʻravonligini, chorizmning mustamlakachilik siyosatini qoralagan, qozoqlarni oʻtroq hayot tarziga oʻtishini, dehqonchilikni targʻib qilgan. Ilmmaʼrifatga erishish va qisman islohotlar yoʻli bilan qozoq ovullaridagi turmush tarzini tubdan oʻzgartirish mumkin deb hisoblagan. V. gʻoyalari Oltinsarin, Abay Qunonboyev va b. qozoq maʼrifatparvarlari asarlarida oʻz rivojini topgan.

Manbalar
--------

* Sobraniye soch. v pyati tomax (Vstupit, st. A. Margulana), t. 1—4, Alma-Ata, 1961-68.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: The Godfather (maʼnolari).

**„Choʻqintirgan ota yoki mafiya sardori"** (inglizcha: *The Godfather*) – italyan-amerika yozuvchisi Mario Puzo qalamiga mansub roman. Ilk bor 1969-yil G. P. Putnam's Sons nashriyotida chop etilgan. Asarda Nyu-York shahrida yashovchi Don Vito Corleone boshchiligidagi mafiya oilasi haqida soʻz yuritiladi. Romandagi hodisalar 1945-1955-yillarda sodir boʻladi. Bundan tashqari, unda Don Vito Corleonening bolaligi va oʻsmirligi haqida ham hikoya qilinadi.

Roman asosida 1972-yil film suratga olingan. 1974- hamda 1990-yillarda Puzo koʻmagi bilan filming davomi suratga olingan. Birinchi va ikkinchi filmlar eng sara filmlar qatoriga kiradi.

Asarni rus tilidan oʻzbek tiliga Tursunboy Adashboyev va Muhammadjon Oʻrinboyev tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashr 2000-yil Toshkent shahrida „Sharq" nashriyotida chop etilgan. 2015-yil „Yangi asr avlodi" nashriyot-matbaasida qayta nashr qilingan.

Havolalar
---------

* „Choʻqintirgan ota yoki mafiya sardori" (2000-yilgi nashr) Kitobxon saytida
* „Choʻqintirgan ota yoki mafiya sardori" (2015-yilgi nashr) Hilolnashr.uz saytida Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-04-22).

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Wanda Maximoff** (talaffuzi: *Uanda Maksimoff*) Marvel kinematografiya koinoti (MKK) mediafranshizasidagi xayoliy qahramondir. Marvel Comics komikslaridagi ayni nomli qahramonga asoslangan. MKK filmlarida u Elizabeth Olsen tomonidan gavdalantirilgan. Filmlarga koʻra, Wanda va uning akasi Pietro sokoviyalik qochoqlar boʻlishib, ular ustida Hydra tadqiqot boʻlinmasi tomonidan tajriba oʻtkaziladi. U buyumlarni fikr yordamida boshqara olish qobiliyatiga sohibdir. Avvalboshda Qasoskorlar jamoasi bilan ziddiyatlari toʻqnashadi, ammo keyin jamoaga qoʻshiladi va jamoaning eng qudratli aʼzolaridan biriga aylanadi.

Wanda Visionni yoqtirib qoladi. Visionning vafoti va Thanos cheksizlik toshlari yordamida borliqning teng yarmini yoʻq qilgandan keyin u ruhiy tushkunlikka tushib qoladi va buning natijasida Westview shahrida anomaliya yaratib, shahar aholisi ongini nazorat qiladi, shahardagi obyektlarni esa molekulyar darajada oʻzgartiadi. Oxir-oqibat, u S.W.O.R.D. Agentligi va jodugar Agatha Harkness bilan toʻqnash kelib, shahar aholisi ongini ozod etadi. Keyinchalik, Wanda oʻzida yashirin kuch-qobiliyatlarini kashf etib, *Scarlet Witch*ga aylanadi. Bundan tashqari, u Westview shahrida yaratgan Billy va Tommy ismli bolalari bilan birga boʻlish uchun *Darkhold* kitobidan foydalanadi. U ushbu kitob yordamida olamlararo sayohat qilish qobiliyatiga sohib boʻlgan America Chavez ismli qizni taʼqib etadi, bu esa Stephen Strange bilan ziddiyatga olib keladi.

Olsen tomonidan jonlantirilgan Wanda personaji ilk bor *Birinchi qasoskor: Qish askari* filmida koʻrinish berib, 2022-yilga qadar MKKning oltita filmida qatnashgan. Olsenning ijrosi koʻpchilik tomonidan ijobiy baholandi va unga koʻplab yutuqlarni, jumladan 2021-yilda Primetime Emmy Award, 2022-yilda Oltin globusni olib keldi.

Manbalar
--------

1. ↑  „What Is The Scarlet Witch? Wandavision's 'Chaos Magic' Reveal, Explained". *Inverse* (26-fevral 2021-yil). Qaraldi: 20-aprel 2021-yil.
2. ↑  *Di Placido, Dani* „'WandaVision's' Mysterious Chaos Magic, Explained". *Forbes* (27-fevral 2021-yil). Qaraldi: 20-aprel 2021-yil.
3. ↑  *Marnell, Blair* „'WandaVision': The Scarlet Witch's Powers and Chaos Magic, Explained". *Collider* (28-fevral 2021-yil). Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
4. ↑  „Scarlet Witch (Wanda Maximoff) On Screen Full Report". *Marvel*.
5. ↑  *Acuna, Kirsten* „'WandaVision' finally gives Wanda her Marvel superhero name and fans are overjoyed". *Insider* (26-fevral 2021-yil). Qaraldi: 28-sentabr 2021-yil.
6. ↑  *Hipes, Patrick* „Hollywood Foreign Press Unveils Its Golden Globes Nominations: 'Belfast', 'Power Of The Dog' & Netflix Lead Field" (en-US). *Deadline* (13-dekabr 2021-yil). Qaraldi: 23-mart 2022-yil.

Havolalar
---------

* Wanda Maximoff Marvel Cinematic Universe Wiki saytida
* Wanda Maximoff Marvel.com saytida
**Ibodulla sulton** (?—1586) — shayboniy sultonlardan, Abdullaxon II ning inisi. Iskandarxon (1563—1583) va Abdullaxon II (1583—98) hukmronligining dastlabki yillarida Samarqand hokimi boʻlgan. 1583 yil Abdullaxon bilan oralari buzilgan, Abdullaxon Andijonda isyon koʻtargan Isfandiyor sultonga qarshi qoʻshin tortganda Ibodulla sulton unga koʻshilishdan bosh tortgan. Doʻstum sulton (Toshkent hokimi), Isfandiyor sulton (Andijon hokimi) va Oʻzbekxon (Hisor hokimi) bilan Abdullaxonga qarshi ittifoq tuzib (1586 yil 3 avgust) Ibodulla sulton boshliq qoʻshin Buxoro atrofini talon-toroj qilgan. 16 avgustda fitnachilar tomonidan oʻldirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jalil Sayfi** (taxallusi; asl ismisharifi Jalilov Jalil) (1932.20.6, Samarqand 2003.11.2, Toshkent) — kompozitor, sozanda, dirijyor. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1977). Oʻzbekiston xalq artisti (1988). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1967). Oʻzbekdavlat filarmoniyasi xalq cholgʻu asboblari orkestri sozandasi va dirijyor (1950—66), "Shodlik" ansambli badiiy rahbari (1970—71), konservatoriyada oʻqituvchi (1967 yildan), professor (1990 yildan), kafedra mudiri (1992— 98). Ijodini lirik qushik/tr ("Kel, ertaroq", "Ona yurtim" va boshqalar), romanslar ("Ayt", "Kechalar yulduz sanab" va boshqalar), kamercholgʻu va orkestr pyesalar, syuita va kvartetlardan boshlagan. Keyinchalik, simfonik orkestr uchun yaratgan "Toshkent manzaralari" (1966), "Qalam qoshligim" (1967) musiqali komediyasi, "Navoiy Astrobodda" (1967, Yu. Rajabiy bilan) musiqali dramasi va, ayniqsa, tanbur va oʻzbek cholgʻu asboblari orkestri uchun "Qalbimda" poemasida oʻzbek anʼanaviy bastakorlik uslubini yevropacha kompozitorlik ijodiyoti tamoyillari bilan uzviy uygʻunlashtirishga erishgan. Skripka va orkestr uchun 2 konsert (1974, 1995), Oʻzbekistonda birinchi violonchel va orkestr uchun konsert (1975), 2 ta simfoniya (1978, 1983), "Zebunniso" (1986) va "Malikai ayyor" (1987) operalari, "Sharq freskalari" (1988) baleti muallifi. "Laqma", "Toʻlanoy", "Yulduzlar jamoli", "Shayton muridlari", "Kampir ketarmish" kabi asarlari bilan oʻzbek musiqali komediyasi va dramasi rivojiga katta hissa qoʻshgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston davlat mukofoti laureati (1979).

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Yoriq suvlari** — intruziv, metamorfik, choʻkindi va vulkan togʻ jinslari yoriqlarida toʻplangan erkin (gravitatsion) yer osti suvlari. Asosan qor, yomgʻir, baʼzan, oqar suvlarning yigʻilishidan paydo boʻladi. Yo. s.ning quyidagi turlari farq qilinadi: tektonik yoriqlar bilan bogʻliq yoriqtomirli (koʻpincha bosimli) suvlar, yoriqligrunt (bosimsiz) suvlar, ayniqsa nurash darzliklari bilan bogʻliq; yoriq qatlamli (odatda bosimli) — suv oʻtkazmaydigan jinslar bilan qatqatlashgan kam metamorflashgan suv oʻtkazuvchan jinslarning litogenetik yoriqlarida toʻplanadi; yoriqlikarst suvlari — bosimli va bosimsiz boʻladi. Yo. s. koʻpincha biri ikkinchisi bilan bogʻliq, ularning dinamik sharoiti murakkab, minerallashganligi va kimyoviy tarkibi turlicha. Yo. s.ning haroratlanishi filtratsiyaning choʻzikli qonuni asosida boʻladi. Yo. s ayniqsa qalqonlarda (Ukraina qalqoni), shuningdek, platforma va togʻlik rnlarda tarqalgan. Yo. sdan xoʻjalikni va sanoat korxonalarini texnik suv bilan taʼminlashda foydalaniladi. Minerallashgan Yo. s. tibbiyotda ishlatiladi. Yo. s.ning konchilik inshootlarida koʻpayib ketishi foydali qazilmalarni kavlab olishni ancha qiyinlashtiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Ibn Xaniy Andalusiyaning «taqlidchilik davri» shoirlaridan mashhuri bo'lgan. Arab tarixchisi Ibn Xalliqon uni hattoki al-Mutanabbiy bilan yonma-yon qo'ygan. Ibn Xaniy o'zining shialarga xayrixohligi, shuningdek jasoratli mubolag'alari, maqtalayotgan shaxsni xudoga qiyoslagani bilan jonajon Sevilyada mo'min-musulmonlarning g'azabini qozg'atdi va Shimoliy Afrikaga ko'chib o'tishga majbur bo'ldi. Bu yerda uni Fokimiylar xalifasi al-Mansurning o'g'li, Fokimiylar Misrni zabt etgandan keyin mamlakat hukmdori bo'lgan al-Muizz o'ziga yaqinlashtirdi. Ibn Xaniy o'z homiysi huzuriga ketayotganida 35 yoshida noma'lum qotil qo'lida halok bo'ldi. 

Ibn Xaniy qalamiga oltmishga yaqin qasida, asosan odatdagi janrlar sxemasida yozilgan madhiyalar mansubdir. Ularning o'ziga xos yagona jihati deb tushkun kayfiyatdagi falsafiy sentensiyalarini hisoblash mumkin. Ibn Xaniy she'rlari shoirlik mahorati nuqtai nazaridan ham ancha oddiy. Shoirnig qasidalarida badiiy san'atlar kop ishlatilgan. Quyida ba'zi tashbih sanatiga oid yozilgan misollarni keltiramiz:

Quyosh nurlarida quyma oltin kabi yaraqlayotgan

Bepoyon yaylovlarni ko'rmayapsizmi

Nozik lolaqizg'aldoq ko'zlariga surma surtilgandek

Kimdir uning yaproqlariga qon tomizayotgandek…

* *Mumtoz arab adabiyoti*. Toshkent: Ziyavuddinova M, 2011 — — bet.

1. ↑  Ziyavuddinova M*. Mumtoz arab adabiyoti o'quv qo'llanma*, 2011.
**IBN TUMART**, Muhammmad ibn Abdurahmon (1078 yoxud 1081-1130) — Shimoliy
Afrikadagi al-"Muvahhidun" harakati rahbari va sulolasi asoschisi. Susa (Janubiy
Marokash)da tug‘ilgan. Ko‘pgana muarrixlar uning shajarasini Ali ibn Abu Tolib (kv)ga
bog‘laydilar, biroq Ibn Xaldun uni barbarlardan hisoblaydi. 1106 yil Ibn Tumart Qurtubaga kelib
fiqh bilan mashg‘ul bo‘lgan, 1108 yilda Iskandariyada mashg‘ulotini davom ettirgan, bir
muncha vaqt Bag‘dodda tahsil olgan. Sharkda Ibn Tumart ash’ariylarning izchil izdoshi bo‘lgan,
hadislarga tayanmay mustaqil hukm chiqarishga qarshi chiqqan. Dinni poklash, uning
asl, ilk manbalariga qaytish (usul) haqidagi vaʼzlari natijasida uni Bijayndan quvg‘in
qilishgan. 1120 yil Marokashda al-Muvahhidun amiri Ali ibn Yusuf (1106) Ibn Tumart bilan
mahalliy ulamolar o‘rtasida munozara uyushtirgan. Ulamolarning Ibn Tumart qarashlariga
bo‘lgan noroziligi shu qadar bo‘lgan-ki, u hibsga olinishdan zo‘rg‘a qutilib qolgan.
Shundan eʼtiboran Ibn Tumart dinni poklash shiori ostida „al-Muvahhidun"ga qarshi ochiqtsanochiq siyosiy qarshi chiqqan (11-asr o‘rtasi — 1147). Uni ko‘plab barbar qabilalari qo‘llabquvvatlashgan. Uch yillik urushdan so‘ng u Nfis daryosining yuqori oqimidagi tog‘li
Tinmalal qal’asi (Marokashdan 75 km janubida)da o‘rnashib olgan. U har tomondan
Muhammad (sav)ga o‘xshashga daʼvo qilgan. Tinmalalga ko‘chishni hijrat, yaqin
safdoshlarini — ashoblar deb atagan va boshqalar. Oʻzini gunohlardan xoli imom va Mahdiy deb
atagan. 1130 y. Marrokashni 6 kun muvaffaqiyatsiz qamal qilgach, I. T. qo‘shini tor-mor
keltirilgan, bir ozdan so‘ng o‘zi ham vafot etgan. Uning vafot etganini yaqin do‘sti va
yordamchisi Abdulmo‘min harakatga rahbarlikni o‘z qo‘liga olgunga qadar (1132 y.)
yashirishgan. I. T.ning Tinmalaldagi qabri 16-a.gacha ziyoratgoh bo‘lgan

Adabiyotlar
-----------

ISLOM ENSIKLOPEDIYASI „Oʻzbekiston milliy entsiklopediyasi"
Davlat ilmiy nashriyoti, 2004

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yorgʻuchoq** — donni yormalash va un qilish uchun toshni yoʻnib tayyorlangan qadimiy asbob. Yorgʻuchoq ilk neolit davri (mil. av. 4ming yillik)da paydo boʻlgan, mil. Yorgʻuchoq (Samarkand). 3—4-asrlargacha foydalanilgan. Yo. 2 yassi toshdan iborat, ostki toshi kengroq, biroq taypoq, ustkisi esa qabariq yuzli boʻlgan. Donni ustki toshdagi maxsus teshikdan pastki tosh ustiga solib, ustki tosh bilan ishqalab maydalangan. 3—4-asrlarda dumaloq toshli qoʻl tegirmoni paydo boʻlgach, Yo. deyarli ishlatilmagan. Togʻli joylar va dashtchoʻllarda yashovchi kishilar orasida 20-asr 20y.larigacha keng tarqalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Neotektonika** (neo... va tektonika), eng yangi tektonika — tektonikaning Yerning hozirgi relyefi asosiy qiyofasini shakllantirgan turli strukturalar, Yer poʻsti rivojlanishning tarixi va tektonik harakatlarini oʻrganuvchi boʻlimi. Bu jarayonlar Yer poʻsti tuzilishida yangi struktura shakllarini vujudga keltirib, qadimda paydo boʻlgan strukturalarni faollashtirgan. 1937-yil rus olimi S. S. Shuls birinchi marta "eng yangi tektonika" istilohini taklif etdi. U Tyanshan togʻlari hozirgi relyefining vujudga kelishini eng yangi tektonika jarayonlari bilan izoxladi. 1948-yilda geo-loglar N.ni geologiyaning mustaqil boʻlimi qilib ajratishni taklif qildilar. 1950-yilda olimlar tektonik harakatlar kuchaygan davr (neogen-antro-pogen davri)ni Yer poʻsti rivojlanishining mustaqil eng yangi tektonik bosqichiga ajratdilar. Yer poʻsti turli struktura elementlari —materik platformalari, orogenez zonalari, hozirgi geosinklinal oblastlar, tafrogenezda eng yangi tektonik harakatlar faolligining kuchayishi bir vaqtda kech-magan (kechki oligotsen, neogen, antro-pogen). Bu eng yangi tektonik bosqichning quyi chegarasi masalasi boʻyicha olimlar oʻrtasida bahsga sabab buldi.

N.da tektonik jarayonlarni urganishda turli metodlar (tarixiy-geologik, tektonik va geomorfologik, geofizik, tarixiy-arxeologik, biogeografik) va boshqalardan foydalaniladi. N.ga doyr turli regionlarning har xil masshtabdagi haritalari nashr qilingan.

N.ning nazariy masalalarini ishlab chiqish amaliy vazifalar — muxandislik inshootlari (toʻgʻon, port va boshqalar) loyihalash va qurish, suv taʼminoti, neft va gaz quvurlarini yotqizish, konlarni qidirish, zilzilalarni basho-rat qilish bilan chambarchas bogʻliq.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Habhab** — Birlashgan Arab Amirliklarining (BAA) Fujayra yerida joylashgan qishloq hisoblanadi.

Bu Hindistonning "yashil" sement ishlab chiqaruvchisi "JSW Cement Group"ga tegishli bo'lgan JSW klinker ishlab chiqarish zavodida joylashgan. Korxona ishlab chiqarish bo'yicha yiliga 6 million tonna ohaktosh ishlab chiqarish quvvatiga ega bo'lgan. Shundan 1,4 million tonnasi klinker ishlab chiqarishga yoʻnaltirilgan.

Yaqinda Fujayraning chekka hududlarida majlislar yoki yig‘ilish joylari tashkil etish tashabbusi bilan 2017-yilda Habhabda to‘y va boshqa jamoat tadbirlari uchun 400 o‘rinli majlisda ishtirok etgan.

 Habhob qal'asi
Habhob dastlab Ras al-Xayma nazorati ostidagi hududning bir qismi boʻlgan, ammo 1950-yillarda hokimiyatni egallab olgandan keyin Fujayraga koʻchib oʻtishgan. Bu harakat Al-Za'ab qabilasining juda ko'p qismi Xatt, Naxil va Fahlaynga ko'chib o'tishgan

Habhob qal'a (hozirda 2018-yil sentyabr oyidan boshlab tiklanmoqda) va tepalikdagi qo'riqchi minorasining joylashgan joyi hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  *WAM*. „Fujairah's Crown Prince launches JSW factory for clinker production". *GulfNews* (20-iyul 2018-yil). Qaraldi: 17-sentabr 2018-yil.
2. ↑  „Four new Fujairah majlises offer place to exchange ideas and help communities" (en). *The National*. Qaraldi: 17-sentabr 2018-yil.
3. ↑  Lancaster, William*. Honour is in contentment : life before oil in Ras al-Khaimah (UAE) and some neighbouring regions*, Lancaster, Fidelity. Berlin: De Gruyter, 2011 — 471 bet. ISBN 9783110223408. OCLC 763160662.
**Neovitalizm** (neo... va vitalizm) — biol.dagi idealistik oqim, vitalizm shakllaridan biri. 19-asrning 2-yarmida "eski" vitalizm oʻrnida paydo boʻlgan. N.ning asoschisi X. Drishning koʻrsatishicha, organizmning yaxlit va garmonik rivojlanishini materiyadan yuqori turadigan dinamik omil, yaʼni "entelexiya" belgilab beradi. Ota-ona uchun xos boʻlgan belgilarning nayelga oʻtishi va oliy nerv faoliyati ana shu entelexiya bilan bogʻliq. Moslashgashshkning nisbiyligi toʻgʻrisidagi Ch. Darvin taʼlimotiga qarama-qarshi oʻlaroq, X.Drish moslashganlikni absolyutlashtiradi va uni entelexiya boshqarib turishini tan oladi. N.ning boshqa taraf-dorlari fikricha, fiziologik jarayonlar va organizmlar rivojlanishining asosini "dominanta", "hayot energiyasi", "kuch maydoni" kabi moddiy boʻlmagan "tashkillashtiruvchi" omillar tashkil etadi. Pirovardida N. teologiya bilan yaqinlashib, biol. fanining rivojlanishiga moneʼlik qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Neolamarkizm** (neo... va lamarkizm) — Lamark taʼlimotining ayrim holatlariga asoslangan har xil ideologik evolyusion konsepsiyalar yi-gʻindisi. N. evolyusion taʼlimot rivojlanishining Darvinyagsh keyingi bosqichida paydo boʻlgan. Darvin nazariyasining ayrim aspektlarini tan olgan neolamarkistlar tabiiy tanla-nishning ijodiy rolini inkor qilishgan. N.da 3 asosiy yoʻnalish mav-jud. Ortolamarkizm— organik olam evolyusiyasi Darvin uqtirganidek tabiiy tanlanish asosida emas, balki organizmlarning azaldan belgilangan ichki kuchlari ishtirokida amalga oshishi. Mazmun mohiyati bilan bu yoʻnalish E. Kop, G. Osborn, L. S. Berglar ilgari surgan avtogenez kon-sepsiyasidan boshqa narsa emas. Me-xanolamarkizm— organizmlarning azaldan belgilangan ichki kuchlar asosida tashqi muhitning oʻzgarishiga javoban maqsadga muvofiq struktura va funksiyalarini oʻzgartirishi. Mexanolamarkistlar adaptiv modifika-siyalarni evolyusion yangi hosila va ular nasldannaslga oʻtadi debkoʻrsatishadi. Psixolamarkizm — evolyusiya sababini organizmlarning ongli xatti-harakatlari orqali tushuntirishga urinish. N. qanday yoʻnalishda boʻlmasin, u rivojlanishni maqsadga muvofikligini eʼtirof etib, tabiiy tanlanishning ijodiy rolini inkor qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tarixga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |