**Psoriaz artriti** *(PsA)* psoriaz bilan kechadigan surunkali rivojlanib boruvchi yondosh kasallikdir. Asosan kichik bo'g'inlar kasallanadi (interfalangeal) barmoqlar va oyoq barmoqlari, umurtqa pog'onasi).

Epidemiologiya
--------------

Aholi orasida bu kasallikning tarqalishi 2-3% ni tashkil qiladi va 3,5 dan 47% gacha bemorlarda artrit rivojlanishi mumkin. Ko'pincha psoriaz artriti 20 yoshdan 50 yoshgacha boshlanib, erkaklar va ayollar bir xilda kasallanishi mumkin. Yosh erkaklarda psoriaz artritini birmuncha og'ir kechishi holatlari mavjud. Psoriaz artritining oldini olish uchun uni keltirib chiqaruvchi sabablar to'liq o'rganilishiu lozim. Bo'g'imlarning funksional qobiliyatini saqlab qolish va psoriatik artritning rivojlanishini sekinlashtirishga qaratilgan ikkilamchi profilaktika (ya'ni, kasallik boshlanganidan keyin bemor ahvolining yomonlashishini oldini olish) amalga oshirilmoqda.

Etiologiya
----------

Psoriaz artritining etiologiyasi hali ham noma'lum, bu kasalikka genetik, immunologik va atrof-muhit omillari ham ta'sir ko'rsatadi.

Klinik rasm
-----------

Sinovit va bo'g'imlardagi destruktiv o'zgarishlar patogenezida TNF-a asosiy rol o'ynaydi. U endoteliya hujayralarini faollashtiradi, fibroblast proliferatsiyasini rag'batlantiradi. Matritsa metalloproteinazalarining ekspressiyasini rag'batlantiradi, kollagenaza va prostaglandin E2 sintezini rag'batlantiradi, osteoklastlarni faollashtiradi va bir qator xemokinlar ishlab chiqarishni tartibga soladi.

Klinik shakllar
---------------

Distal shakl - asosan oyoq va qo'llarning distal interfalangeal bo'g'imlari ta'sirlanadi.Bemorlarning 5% ida bu turdagi shikastlanishlar uchraydi.

Assimetrik mono-, oligoartrit - tizza, bilak, tovon, tirsak bo'g'imlari va oyoq hamda qo'llarning proksimal interfalangeal bo'g'imlari ta'sirlanadi. Psoriaz artriti bemorlarning 70% da uchraydi.

Revmatoid artritda bo'lgani kabi, tananing romatoidga o'xshash juft bo'g'imlarini zararlaydi. Bu hol bemorlarning 15-20% da uchraydi, asosan nosimmetrik poliartrit, lekin ba'zida assimetrikdir.

Psoriaz artriti, himoyalangan yoki periferik artrit bilan birgalikda kechishi ham mumkin. Bu ankilozan spondilitda bo'lgani kabi, umurtqa pog'onasi, sakroiliak bo'g'imning yallig'lanishidir. Ko'pincha periferik artrit bilan birlashtiriladi, faqat 2-4% hollarda izolyatsiya qiliadi. Mutilat artrit - bu barmoqlarning ko'p yo'nalishli subluksatsiyasi bilan barmoqlar yoki oyoqlarning qisqarishi. Ya'ni "teleskop" deformatsiyasining shakllanishidir. Bemorlarning atigi 7 foizida topilgan noyob shakl bo'lib, mahalliy osteoliz psoriatik artritning barcha klinik shakllarida rivojlanishi mumkin.

Davolash
--------

Psoriaz artritining asosiy ko'rinishlari periferik artrit, daktilit, entezit, spondilitdir.

* *Periferik artrit* klinik jihatdan og'riq, shish va bo'g'imlarning harakatchanligi cheklanishi bilan namoyon bo'ladi. Xarakterli belgilari oyoq pastki bo'g'imlarining assimetrik shikastlanishi bo'lib, u oxir-oqibat poliartritga aylanadi; eksenel artrit; daktilit va barmoqlar va oyoq barmoqlarining kolbasaga o'xshash deformatsiyasi.
* *Daktilit* - bu barmoqning o'tkir yoki surunkali yallig'lanishi, klinik jihatdan og'riq, barmoqlarning rangi o'zgarishi, shishishi, harakatning cheklanishi. Psoriatiz artritiga xos bo'lgan barmoqlarning kolbasaga o'xshash deformatsiyasi. Bu barmoqlarning fleksorlari va/yoki ekstansorlari, shuningdek interfalangeal bo'g'imlarning artriti bir vaqtning o'zida shikastlanishi natijasida kelib chiqadigan psoriaz artritining tipik belgisidir.
* *Tenosinovit* og'riq bilan kechib, tendonlar bo'ylab shishish va harakatning cheklanishi (barmoqlarning egilishi) bilan namoyon bo'ladi.
* *Spondilit* orqada yallig'lanish og'rig'i va umurtqa pog'onasining turli qismlarida chegaralanish bilan tavsiflanadi.

Tashxis
-------

Psoriaz tashxisi CASPAR mezonlari asosida tekshirib ko'riladi. CASPAR mezonlariga ko'ra, bemorlarda qo'shma yallig'lanish kasalliklari (artrit, spondilit yoki entezit) bo'yicha aniqlanadi. Quyidagi besh toifadan ≥3 ball to'plashi kerak.

CASPAR mezonlari | belgisi | Hisob |
| --- | --- |
| 1. Psoriaz:

* tekshirish vaqtida
* tarix
* oila tarixida
 | 2
bitta
bitta |
| 2. Psoriatik tirnoq distrofiyasi (aniq taassurot, onikoliz, giperkeratoz) | bitta |
| 3. Salbiy revmatoid omil (lateks testidan tashqari) | bitta |
| 4. Daktilit:

* tekshiruv vaqtida butun barmoqning shishishi
* tarix
 | bitta
bitta |
| 5. Marginal turiga ko'ra, qo'shimcha suyak proliferatsiyasining rentgen belgilari
qo'l va oyoqlarning rentgenogrammalarida o'sishlar (osteofitlardan tashqari). | bitta |

Differensial diagnostika
------------------------

Psoriatiz artritini quyidagi yallig'lanish va degenerativ qo'shma kasalliklardan ajratish kerak:

1. Revmatoid artrit .
2. Reaktiv artrit .
3. Ankilozan spondilit .
4. Osteoartrit .
5. Mikrokristalin artrit ( podagra, pirofosfat artropatiyasi).
6. Reiter kasalligi .

Psoriazni davolash uchun quyidagi dorilar guruhlari qo'llaniladi:

1. Steroid bo'lmagan yallig'lanishga qarshi dorilar : diklofenak, indometazin.
2. Glyukokortikoidlar : metilprednizolon, betametazon.
3. Yallig'lanishga qarshi asosiy dorilar: sulfasalazin, metotreksat.
4. Maqsadli sintetik asosiy yallig'lanishga qarshi dorilar: apremilast, tofacitinib, упадацитиниб[en] .
5. Monoklonal antikorlar : sertolizumab pegol, golimumab, ustekinumab, sekukinumab, ixekizumab, guselcumab .

Eslatmalar
----------

1. ↑  „Артрит Псориатический (Psoriatic Arthritis) - артрит, течение которого сопровождается псориазом. Данная разновидность а...".  www.eurolab-portal.ru. 23-avgust 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-avgust 2019-yil.
2. ↑  Геппе Н.А.*. Детские болезни*, 2018 — 418 bet. ISBN 978-5-9704-4470-2.
3. 1 2  .
4. ↑  „Psoriatic Arthritis · RheumTutor" (en).  RheumTutor. 12-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-sentabr 2019-yil.

Havolalar
---------

Rus tilida
* Psoriatik artrit va psoriaz kasalligi haqida forum Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-11-23).
* Bemorlar tomonidan yaratilgan maqolalar