recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zaynab Sadriyeva** (1914.25.10, Astraxon — 1991.31.10, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti (1952). 1930—1933-yillar oʻzbek ishchi-yoshlar teatrida, 1933—1987-yillar Hamza teatrida, 1987—1991-yillar Abror Hidoyatov nomidagi teatrida ishlagan. Aktrisaning oʻziga xos isteʼdodi qismati ogʻir, lekin irodasi kuchli ayollar harakterini yaratishda monumental obrazlari ochildi. Kruchinina ("Aybsiz aybdorlar"), Lyubov Yarovaya ("Lyubov Yarovaya"), Xristina ("Roʻyxatlarda yoʻq") va boshqa shular jumlasidan. Shuningdek, Sadriyeva ijodida qattiqqoʻl, hukmini oʻtkazishga oʻch ayollar obrazi alohida oʻrin tutadi: Gavharshod begim ("Mirzo Ulugʻbek"), Tangabeka ("Oy tutilgan tunda"), Hojiona ("Boy ila xizmatchi") va boshqa Mumtoz asarlardagi Milfordxonim ("Makr va muhabbat"), Gertruda ("Hamlet"), Vassa, Glafira ("Vassa Jeleznova", "Soʻnggi qurbon") kabi obrazlari ijtimoiy va psixologik jihatdan teran va tugalligi bilan ajralib turadi. Ayniqsa, Sadriyeva yaratgan Farmonbibi ("Kelinlar qoʻzgʻoloni") milliy boʻyoqlarga boyligi, hayotiyligi bilan katta muvaffaqiyat qozondi. U bir qancha filmlar ["Gang daryosining qizi" (Chata Patxayaxonim), "Suyunchi" (Anzirat), "Armon" (oshpaz ayol) va b.]da ham suratga tushgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1979).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* Zaynab Sadriyevaga taʼziyanoma, „Oʻzbekiston Ovozi" gazetasi

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Termoelektr** **hodisalar** - ket maket ulangan turli qattiq oʻtkazgichlardan iborat elektr toki zanjirida elektr va issiqlik jarayonlari orasidagi oʻzaro bogʻlanishga asoslangan fizik hodisalar. Zeyebek, Peltye va Tomson effektlari Termoelektr hodisalar boʻlib, ular asosida bu hodisalarning miqdoriy kattaliklari aniklanadi. Har xil tarkibli va ulanish nuqtalarida temperatura turlicha boʻlgan ikki oʻtkazgichda elektr yurituvchi kuch (e.yu.k.) — termo e.yu.k. qosil boʻlishini nemis fizigi T.I. Zeyebek 1821-yilda kashf etgan.

1953-yilda termo e.yu.k.ning yana bir manbai — elektronlarning fononlarga ergashish effekti ochildi. Agar qattiq jismda tralar oʻzgarishi yuz bersa, u holda issiq tomondan sovuq tomonga harakat qilayotgan fononlar soni teskari tomonga harakatlanayotganlarga nisbatan koʻproq boʻladi. Natijada fononlar elektronlar bilan toʻqnashib, ularni ham oʻziga ergashtiradi va sovuq tomonda manfiy (issiq tomonda musbat) zaryad toʻplana boshlaydi. Bu jarayon hosil boʻlayotgan potensiallar ayirmasi fononlar harakatini muvozanat holatga keltirguncha davom etadi. Metallarda elektronlar konsentratsiyasi katta va u traga bogʻliq emas. Elektronlar energiyasi ham traga bogʻliq emas, shuning uchun metallarda termo e.yu.k. kichik. Yarimoʻtkazgichlarda va ularning qotishmalarida termo e.yu.k. katta qiymatga erishadi. Chunki ularda tok tashuvchilar konsentratsiyasi kichik va u traga bogʻliq boʻladi.

Tok tashuvchilar oqimida issiklik muvozanatining buzilishi barcha Termoelektr hodisalarga sabab boʻladi. Barcha termoelektrik koeffitsiyentlarning mutlaq qiymati tok tashuvchilar konsentratsiyasi kamayishi bilan kattalashadi; shuning uchun ular yarimoʻtkazgichlarda metallar va ularning qotishyalaridagiga nisbatan oʻn va, hatto, yuz marta katta boʻladi. Termoelektr hodisalar tralarni oʻlchashda va issiklik energiyasini elektr energiyasiga aylantirishda qoʻllaniladi.

Adabiyot
--------

* Ioffe A.F. Poluprovodnikovie termoelementi, M. — L. 1960; Zayman D.J. Elektronii fononi, per s angl. M. 1962.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. ↑  Kuldashev, N; Kaxramonova, P (2022). „Negative aspects that disrupt speech". *Scientific journal of the Fergana State University*. 28-jild, № 6. doi:10.56292/sjfsu/vol28\_iss6/a71.
**Furqat Ahmedovich Siddiqov** — oʻzbek diplomati, texnolog. 2015—2020-yillarda Oʻzbekistonning Pokistondagi elchisi. 2023-yil 3-martdan Oʻzbekistonning AQShdagi elchisi.

Biografiyasi
------------

1971-yil 7-fevral kuni Toshkent shahrida tug‘ilgan.

1993-yilda Toshkent davlat texnika universitetini tamomlagan. Rus va ingliz tillarini biladi.

1993-1995 — „UzDaewoo Electronics" qo‘shma korxonasi katta mutaxassisi.

1995-2002 — Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti ilmiy xodimi, katta ilmiy xodimi.

2002-2007 — O‘zbekiston Respublikasining AQShdagi elchixonasi attashesi.

2007-2011 — O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti yetakchi ilmiy xodimi.

2011-2015 — O‘zbekiston Respublikasining AQShdagi elchixonasi birinchi kotibi.

2015-2020 — O‘zbekiston Respublikasining Pokiston Islom Respublikasidagi favqulodda va muxtor elchisi.

2020-2022 — Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirining o‘rinbosari.

2022-2023 — O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirining birinchi o‘rinbosari.

2023-yil 3-martdan — O‘zbekiston Respublikasining AQShdagi favqulodda va muxtor elchisi. 1-may kuni AQSh Prezidenti Joe Bidenga ishonch yorligʻini topshirdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Министерство иностранных дел Республики Узбекистан". 22-noyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-yanvar 2023-yil.
2. ↑  „O‘zbekistonning AQShdagi elchisi o‘zgarmoqda".
3. ↑  Biografiyasi
4. ↑  Furqat Siddiqov Jo Baydenga ishonch yorligʻini topshirdi
**Eklimetr** (yun. ogʻdiraman va metr) — geodeziyada — joyda (yerda) chiziqlarning qiyalik burchagini oʻlchash uchun ishlatiladigan geodezik asbob. Doira shaklidagi metall quticha va uning yon tomoniga mahkamlangan prizmatik naycha 2 dan iborat. Metall quticha ichida gardishiga gradusda darajalarga boʻlingan halqa (disk) 3 joylashgan. Gradus darajalar noldan boshlab har ikkala tomonga raqamlar bilan belgilangan. Oʻz oʻqida erkin turgan halqa unga mahkamlangan yuk (ogʻirlik) taʼsirida doim bir holatni, yaʼni gardishdagi nol darajadan oʻtuvchi diametr chizigʻi gorizontal holatni egallaydi. Oʻlchashni bajarib boʻlib, halqa maxsus prujinalar yordamida qoʻzgʻalmas holda saqlanadi. Chiziqning qiyalik burchagini oʻlchash uchun uning bir uchida E. bilan turib, ikkinchi uchiga belgi tayoq tik oʻrnatiladi va E.ning prizmatik naychasi tayoqsa koʻz balandligi boʻyicha belgilab qoʻyilgan nuqtaga qaratiladi. Quticha sirtidagi tugmacha bosilib, halqa erkin holatga keltiriladi va oynachadan halqa gardishidagi shkala boʻyicha sanoq olinib, qiyalik burchagining qiymati aniqlanadi. E. bilan qiyalik burchagi 0,1° aniqlikda oʻlchanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ajdar kaltakesaklar** (Vasiliscus) — iguanalar oilasi, tangacha-lilar turkumiga mansub kaltakesaklar urugʻi. 4 turi maʼlum. Suv boʻyidagi da-raxtlarda yashaydi. Urgʻochisi daraxtlar ildizi ostidagi kovaklarga 12-18 ta tuxum qoʻyadi. Boshi, yelkasi va dumining ustida teridan hosil boʻlgan baland toji boʻlishi tufayli Ajdar kaltakesaklar erkagining qiyofasi afsonaviy maxluq ajdarga oʻxshaydi. Ajdar kaltakesaklar beozor, yuvvosh hayvon. Bu urugʻning Panama va Kosta-Rikada tarqalgan turi Amerika ajdari (V.americanis)ninr uz. 80 sm, shu jum-adan dumi 60 sm.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abani Mukerji** 1891-yil 3-iyun Buyuk Britaniya , SSSRda tugʻilgan. Hindiston inqilobiy va kommunistik, kommunistlar, kommunistlar Hindiston partiyasi, siyosatchi, hindolog, siyosatshunos, iqtisodchi .

Biografiya
----------

Mukerjining otasi muhandis boʻlgan. Yoshligidan Hindiston milliy ozodlik harakatida faol qatnashgan. U 1905-yilda Britaniyaga qarshi namoyishda qatnashgani uchun *Kalkutta o‘rta maktabidan* haydalgan. Oʻsha yili u Hindiston milliy inqilobiy partiyasiga qoʻshildi. 1906-1907-yillarda Bengal texnika institutida toʻquvchilik boʻyicha oʻqishni tamomlagan, u yerdan siyosiy faoliyat uchun haydalgan.

Hindiston, Yaponiya (1910, 1915), Singapur (1917-1918), Indoneziya (1918-1920) plantatsiyalarida paxta zavodlari va fabrikalarida toʻquvchilik ustasi yordamchisi boʻlib faoliyat koʻrsatgan.

1912-yilda u Germaniyaga amaliyot oʻtash uchun yuborilgan va u yerda sotsialistlarga duch kelgan. Kalkuttaga qaytib, u inqilobiy harakatga qoʻshildi. 1915-yilda u inqilobchilar uchun qurol-yarogʻ olish uchun Yaponiyaga yuborilgan. Britaniya razvedkasiga koʻra, u hind-germaniyalik Britaniyaga qarshi fitnaning faol ishtirokchisi boʻlgan.

1920-yildan — RCP (b) aʼzosi. 1920-1921-yillarda Kominternda ishlagan. 1922-1924 yillarda Hindistonda yashirin ishlagan.

SSSRga qaytib, 1925-1929-yillarda Qizil professorlar institutida tahsil oldi.

1930-yildan SSSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi huzuridagi Butunittifoq Sharqshunoslik ilmiy birlashmasi Prezidiumi aʼzosi. 1931-yilda SSSR FA Sharqshunoslik instituti tomonidan 17—18-asrlarda Astraxan qalmoqlari va Hindiston oʻrtasidagi aloqalarning mohiyatini oydinlashtirish maqsadida Astraxanga yuboriladi. Qaytib kelgach, u vazirlar mahkamasi majlisida qalmoq-hind savdosi to‘g‘risidagi hisobot bilan so‘zga chiqdi. Vazirlar mahkamasi rejalarida uning Hindistonning qadimgi tarixiga oid sanskrit manbalarini tarjima qilishda ishtirok etishi nazarda tutilgan edi.

Oila
----

1920-yilda Rossiyada boʻlganida u Leninning shaxsiy kotiblaridan biri Lidiya Fotievaning yordamchisi Roza Fitingova bilan tanishdi va turmushga chiqdi. Roza Fitingov 1918-yildan beri RCP(b) aʼzosi. Oilada ikki farzand bor edi: Gora ismli oʻgʻil va Maya ismli qizi. Gora Mukerji 1942-yilda Stalingrad jangida fashistlarga qarshi kurashda vafot etgan. Rozaning xotini keyinchalik M. Roy

Adabiyot
--------

* odamlar va taqdirlar. Sharqshunoslarning biobibliografik lugʻati — Sovet davridagi siyosiy terror qurbonlari (1917-1991). — Sankt-Peterburg: Peterburg sharqshunosligi. Ya. V. Vasilkov, M. Yu. Sorokina. 2003 yil.
* Chattopadhyaya, Gautam. Abani Mukherji, jasur inqilobchi va kashshof kommunist. Yangi Dehli: Xalq nashriyoti, 1976 yil(ingl.) )
* Roy, Anita. Biblavi Abaninat Mukherji. Kalkutta: 1969 yil(ingl.) )
**Aholi harajatlari** — aholining tirikchilik oʻtkazish uchun qilgan pul sarflari; aholi pul daromadlarining ishlatilishi. Aholining pul daromadi uning ehtiyojlarini qondirishga xizmat qiladi. Daromadlar isteʼmol tovarlari va xizmatlarni xarid etish, turli toʻlovlarni toʻlash, jamgʻarma hosil etish uchun sarflanadi. Aholining obʼektiv chegarasi daromad boʻlsa, uning subʼektiv chegarasi daromad egasining didi, erki, nimani afzal koʻrishidir. Shu tufayli daromad bir xil boʻlsada, harajatlar tarkibi turlicha boʻladi. Daromad qanchalik koʻp boʻlsa, oziq-ovqat uchun sarflar qisqarib, sanoat mollari va xizmatlarni xarid etish harajatlari, chunonchi, uzoq muddat xizmat qiluvchi qimmatbaho tovarlar xaridiga pul koʻproq sarflanadi. Shu jihatidan aholi turli toifalarining harajatlari bir-biridan farqlanadi. Kambagʻal oilalarda ovqatlanish harajati ustivor boʻlsa, toʻq va boy oilalarda kiyinish, dam olish, sayohat qilish, qimmatbaho tovar xarid etish sarflari ustun turadi. Iqtisodiyoti rivojlangan va xalqi farovon yashaydigan mamlakatlarda aholining oziq-ovqat uchun sarflari qisqarib, minimal darajaga tushadi. Oʻzbekistonda bozor iqtisodiyotiga oʻtish davrida Aholi tarkibida oʻzgarishlar paydo boʻldi. Aholi harajatlarida oziq-ovqat sarflari bilan bir qatorda, nooziq-ovqat tovarlarini xarid etish, pul jamgʻarish va qimmatbaho qogʻozlarni orttirishga qaratilgan harajatlar ham kuzatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aleksandr Pavlovich Kobelev** (1838-1897) - Rossiya imperatorlik armiyasining muhandis-general-leytenanti .

Biografiya
----------

Aleksandr Kobelev 1838- yil 2- avgustda tug'ilgan; Tver viloyatining zodagonlaridan kelgan; general-leytenant Pavel Denisovich Kobelevning o'g'li. 1856- yilda Birinchi Kadet korpusi tugagach, u 6-muhandislik batalyonida praporşist sifatida ozod qilindi va 2 yildan so'ng hayot gvardiyasi muhandisi batalyoniga o'tkazildi .

 A. P. Kobelev. "1-kadet korpusining sobiq kursantlari portretlari albomi, 1732-1863", Sankt-Peterburg, 1884 yil.
1870- yilda Kobelev polkovnik unvoni bilan 4-saper (keyinchalik general-adyutant Count Totleben) bataloni qo'mondoni etib tayinlandi va u bilan birga 1877-1878 yillardagi rus-turk urushida qatnashdi. u erda 10- avgustdan 5- sentyabrgacha Zimnitsadagi o'tish joyi boshlig'i bo'lgan, keyin Plevna yaqinidagi batalon bilan birga bo'lgan va birinchi navbatda IX, keyin esa Rossiya Imperator Armiyasining IV armiya korpusi uchun pozitsiyalarni mustahkamlagan. Og'ir kasallik tufayli Kobelevning jangovar faoliyati shu bilan yakunlandi .

1878- yil dekabr oyida general-mayor unvoniga ko'tarilgan Kobelev 1879- yil fevral oyida 3-saper brigadasining boshlig'i etib tayinlandi va bu lavozimda dala muhandisligi va xizmat ko'rsatish mutaxassisligi bo'yicha katta bilim ko'rsatdi, shundan so'ng u 1889- yilda Bosh muhandislik qo'mitasining a'zosi etib tayinlandi. Muhandislik qo'shinlarini tekshirish bo'yicha muhandislik direksiyasi. Uning inspektor sifatidagi faoliyati muhandislik qo'shinlariga maxsus ta'limni yanada to'g'ri va bir xilda tashkil etish va ularning texnik moddiy resurslarini tashkil qilishni yaxshilashda katta foyda keltirdi .

Tashkilot masalalarida Kobelev urush davrida korpus muhandisi etib tayinlangan muhandislik batalonining komandiri tinchlik davrida ham korpusning barcha texnik vositalariga rahbarlik qilish maqsadini ko'zlagan. Ushbu g'oyaga muvofiq, 1894 yilda uning faol ishtiroki bilan sobiq harbiy telegraf parklarini sapyor batalonlarining harbiy telegraf kompaniyalariga aylantirilishi bilan iste'molchi dala va zaxira bo'linmalarini qayta tashkil etish amalga oshirildi .

Kobelev davrida 1896- yildagi muhandislik qo'shinlarining maxsus ta'limi to'g'risidagi yangi nizom ham ishlab chiqildi va tasdiqlandi .

1895 -yil yanvarda Kobelev bosh muhandis etib tayinlandi. Biroq, kutilmagan o'lim bilan to'xtatilgan ushbu lavozimda qisqa muddatli (taxminan uch yil) davomida Kobelev o'zining yangi faoliyatiga, xususan, nisbatan kam ma'lum bo'lgan serf va kazarmalarga ko'nikishga ulgurmadi. qo'shinlarni modernizatsiya qilish bo'yicha har qanday yirik chora-tadbirlarni amalga oshirish uchun .

Aleksandr Pavlovich Kobelev 1897- yil 16- oktyabrda Shveytsariyada vafot etdi.

U uylangan va ikki farzandi bor edi; o'g'li Aleksandr polkovnik darajasiga ko'tarildi  .

Havolalar
---------

* Aleksandr Pavlovich Kobelev[*sayt ishlamaydi*] .



1. ↑  Александр Павлович Кобелев[*sayt ishlamaydi*]
**Shin Sin Gi**, shuningdek, **Shin Seung Gi** (1895-yil 5-may, Koreya — 1972-yil, Toshkent viloyati) — Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Quyi Chirchiq tumani, Budyonniy nomidagi kolxoz agronomi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

Hayoti
------

Shin Sin Gi 1895-yil 5-mayda (boshqa ma'lumotlarga ko'ra 21-dekabr) Koreyada tug'ilgan. 1905-yilda u ota-onasi bilan Rossiyaning Uzoq Sharqiga ko'chib o'tgan. U 1929-yildan oddiy kolxozchi, keyinchalik Suchan tumanidagi "Qizil oktyabr" kolxozining raisi boʻlib ishlagan. U 1934-1935-yillarda Suchan tumani Krasnooktyabrskiy qishloq kengashi raisi bo'lgan.

1937-yilda O‘zbekiston SSR Toshkent viloyatidagi maxsus posyolkaga surgun qilingan. Shin Sin Gi 1937-yildan Quyi Chirchiq tumani Budyonniy nomidagi kolxoz dala ekinlari bo‘limi a’zosi bo'lgan.

1950-yilda Shin Sin Gi boshchiligidagi dala jamoasi 6 gektar maydonning har gektaridan o‘rtacha 81 sentnerdan yashil kanop poyasi oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining *1951-yil 15-oktabrdagi farmoni bilan* „1950-yilda sugʻoriladigan yerlarda yashil kanop poyasidan yuqori hosil olganligi, kolxozlar qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetkazib berish va kontraktatsiya qilish, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari uchun natura shaklida toʻlovni amalga oshirganligi, shuningdek, MTSning ishi va 1951-yil bahorgi ekish uchun barcha ekinlarni urugʻlik bilan taʼminlashdagi xizmati uchun" Lenin ordeni va "O'roq va Bolg'a" oltin medali bilan taqdirlangan.

1950-yillarning boshidan Quyi Chirchiq tumani, Dimitrov nomidagi kolxozda mudir boʻlib ishlagan.

Unga kasaba uyushmasidan nafaqa tayinlangan. 1972-yilda vafot etgan. Quyi Chirchiq tumani, sobiq Dimitrov nomidagi kolxoz qabristoniga dafn etilgan.

Adabiyotlar
-----------
**Qutbiddin muhammad** (1050 -1127) — anushteginiylar sulolasidan boʻlgan Xorazm hukmdori (1097—1127). Anushteginning oʻgʻli. Yoshligida Marvda yaxshi taʼlim olgan, ilmi adab va din ilmlarini oʻrgangan. Otasi vafotidan keyin saljuqiylarning Xurosondagi isyonkor noibi amir Dodbek Habashiy tomonidan Xorazm noibi etib tayinlangan va xorazmshoh unvonini olgan (1097). Anushteginiylar - xorazmshohlar sulolasining tarixi aslida Qutbiddin Muhammaddan boshlanadi. 1100-yil saljuqiylar sultoni Barqiyoruq va ukasi Sanjar Dodbek Habashiy isyonini bostirganlar. Sanjar Xurosonni qoʻlga kiritgach, Qutbiddin Muhammadni Xorazm hokimligi mansabida qoldirib tasdiqlagan.

Qutbiddin Muhammad sulton Sanjarga sadoqat bilan xizmat qilgan, har yili ikki marotaba shaxsan sulton saroyiga borib turgan, Sanjar olib borgan janglarda oʻz qoʻshini bilan qatnashib, xiroj, oʻlponlarni oʻz vaqtida toʻlab turgan. Qutbiddin Muhammad olimu fuzalolarga homiylik qilgan adolatli hukmdor boʻlgan. Jurjoniyning tabobatiga oid "Zahirayi xorazmshohiy" asari Qutbiddin Muhammadga bagʻishlangan.

Adabiyot
--------

* Bartold V.V. Sochineniya, t. 2 (chast 2), M. 1964; Buniyodov 3. Anushtagin Xorazmshohlar davlati (1097—1231), T, 1998.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |
| --- |
| Qutbiddin Muhammad **Anushteginiylar****Tavalludi:**  ? **Vafoti:** 1127 |
| Humkdorlik unvoni |
| OldingisiAnushtegin |  **Xorazmshohlar davlati hukmdori** 1097–1127 | KeyingisiAlovuddin Otsiz |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Xorazmshohlar |
| --- |
|  |
| 
* Anushtegin (?—1097)
* Qutbiddin Muhammad (?—1127)
* Alovuddin Otsiz (1097 yoki 1105—1156)
* Tojiddin El Arslon (?—1172)
* Alovuddin Takash (?—1200)
* Sultonshoh Mahmud (?—1193)
* Alovuddin Muhammad (1169—1220)
* Jaloliddin Manguberdi (1198—1231)
 |

 |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Otsiz Xorazmshoh** (toʻliq ismi Otsiz ibn Qutbiddin Muhammad ibn Anushtegin) (1097 —1156) — anushteginiylar sulolasidan boʻlgan Xorazm hukmdori (1128—56). Otasi vafotidan soʻng taxtga oʻtirgan, saljuqiylar sultoni Sanjarning vassali boʻlgan. Lekin u Xorazm ni mustaqil davlatga aylantirishga intilgan. Otsiz Sanjarning ruxsatisiz avvalo Jand va Mangʻishloqni egallab va Turkistonning ichkari tumanlariga yurish qilish bilan oʻz hokimiyatini mustahkamlab olgan. Shundan soʻng u oʻzini mustaqil deb eʼlon qilgan, birok, 1138 yil Hazorasp yaqinida Sanjar qoʻshini tomonidan magʻlubiyatga uchrab, mamlakatdan quvgʻin qilingan. Sanjar oʻzining jiyani Sulaymon bin Muhammadni xorazmshoh etib tayinlagan, lekin kelasi yili Otsizni Xorazm aholisi chaqirib olgan, shahzoda esa quvib yuborilgan. 1141 yil mayda Otsiz Sanjarga tobelik izhor etib, umrbod unga sadoqat bilan xizmat qilishga qasam ichgan, lekin bir necha oydan soʻng Sanjar qoraxitoylardan yengilgach (1141-yil 9-sentabr), qasamini buzgan. Otsiz oʻsha yili kuzida kuchli qoʻshin bilan Xurosonga yurib Marvni egallab olgan; kelasi yil bahorida Nishopurni tobe etgan, biroq Sanjar tomonidan darhol quvib yuborilgan. 1143—44 yillarda Sanjar yana Xorazmga yurish qilgan, Otsiz kuchi ozligi tufayli unga tobelik izhor qilgan. Shundan soʻng bir oz vaqt oʻtgach, Otsiz 3-marta isyon koʻtargan va Sanjarning elchisini (shoir Adib Sobir) Amudaryoga tashlab yuborishni amr qilgan. 1147 yil noyabrda Sanjar 3-marta Xorazmga yurish uyushtirgan, 2 oylik qamaldan soʻng Hazorasp shahrini olgan va Gurganjga yaqinlashgan, 1148 yil iyunda sulton bilan shaxsan uchrashuv chogʻida garchand oʻzini takabburona, gerdaygan holda tutgan boʻlsada, Otsiz sultonga tobelik bildirgach, oʻz lavozimida qoldirilgan. 1153 yil Sanjar oʻgʻuzlar qoʻliga asir tushib qolgan. Otsiz bu safar sultonning sodiq xizmatkori va himoyachisi sifatida yana Xurosonga yurish qilishga shaylangan va oʻziga Amul shahrini berishni talab qilgan, biroq rad javobini olgan. 1156-yil u Nisoga kelib asirlikdan qochgan Sanjarga oʻz sadoqatini bildirgan, lekin shu yilning 30-iyulida Habushon (hozirgi Kuchan)da 59 yoshida vafot etgan.

Adabiyot
--------

* Bartold V. V. Sochineniya, t. 11(2), M. 1964.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |




|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Xorazmshohlar |
| --- |
|  |
| 
* Anushtegin (?—1097)
* Qutbiddin Muhammad (?—1127)
* Alovuddin Otsiz (1097 yoki 1105—1156)
* Tojiddin El Arslon (?—1172)
* Alovuddin Takash (?—1200)
* Sultonshoh Mahmud (?—1193)
* Alovuddin Muhammad (1169—1220)
* Jaloliddin Manguberdi (1198—1231)
 |

 |
**Sergey Sergeyevich Shultz** (1898-yil 15-noyabr, Kostroma – 1981-yil 18-avgust, Leningrad viloyati, Gorkovskoye qishlogʻi) – sovet geologi, geologiya-mineralogiya fanlari doktori, professor.

Hayoti
------

Sergey Sergeyevich Shultz 1898-yil 15-noyabrda Kostromada tugʻilgan. Otasi Sergey Pavlovich fon Shultz (1868–1910), onasi Natalya Gennadievna née Kartseva (1872–1936). 1902-yildan beri oila Sankt-Peterburgda yashagan.

Dastlabki ikki yil davomida Shtaynberg gimnaziyasida oʻqigan va 1910-yil kuzida onasining iltimosiga binoan Karl May nomidagi maktabning uchinchi sinfiga oʻtkazilgan. Oʻqituvchi bilan mojaro tufayli 1913-yilda u dengiz kadet korpusiga oʻtgan. 1917-yil mart oyida oʻqishni tugatgandan soʻng, u qizil bayroqlarni yirtgani uchun hibsga olingan va bir oy oʻtgach, Muvaqqat hukumat tomonidan „monarxistik kayfiyatda" imtihon topshirishni taqiqlash bilan sudga tortilgan. Shu sababli u korpusdan unchalik koʻp boʻlmagan unvonga ega boʻlgan koʻngilli sifatida ozod qilingan.

1918-yil yanvar oyida Yelisavetgrad otliq maktabida tezlashtirilgan kurslarni tugatgan, shundan soʻng Sibirda Oq Armiya safida xizmat qilgan. Ikki marta qizillar tomonidan asirga olingan. Shu jumladan Petrogradda, u yerga 1921-yilda qaytib kelgan, ammo oxirgi lahzada qatldan qochishga muvaffaq boʻlgan.

1928-yilda u oliy maʼlumot olgan. Geografiya institutida (keyinchalik u Leningrad davlat universiteti tarkibiga kirdi) ishlagan. Geolkomda Dmitriy Ivanovich Mushketov boshchiligida ishlagan, 1937-yilda Xalqaro geologiya kongressining 17-sessiyasidan keyin unga qatagʻondan uzoqda boʻlish uchun bir necha oy dala ishlari bilan mashgʻul boʻlishni maslahat bergan.

1941-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan va geologiya-mineralogiya fanlari doktori ilmiy darajasiga sazovor boʻlgan.

Ulugʻ Vatan urushidan keyin VSEGEIda ishlagan, keyinchalik u yerdan haydalgan. Hibsga olinmaslik uchun S.S.Shultz zudlik bilan Oʻrta Osiyoga joʻnab ketgan. U yerda Qirgʻiziston davlat universitetida, soʻngra Toshkentdagi Oʻrta Osiyo davlat universitetida ishlagan. 1949-yilda u universitetda professor unvonini olgan.

1953-yilda Stalin vafotidan soʻng, S.S.Shultz Leningradga qaytib kelgan va SSSR Fanlar akademiyasining havo usullari laboratoriyasiga ishga kirgan.

1954-yildan 1974-yilgacha Leningrad davlat universiteti geografiya fakulteti geomorfologiya kafedrasini boshqargan. Uning tadqiqotining asosiy yoʻnalishi zamonaviy tektonika boʻlib, u rus fani tarixida asoschilardan biri sifatida tan olingan. S.S.Shultz zamonaviy tektonika nazariyasini, uslubiy masalalarni ishlab chiqqan va yer qobigʻining soʻnggi harakatlari haqidagi maʼlumotlarning amaliy ahamiyatini oʻrgangan.

Sergey Sergeyevich Shultz 1981-yil 18-avgustda Gorkovskoye qishlogʻida (Leningrad viloyati) vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Шульц Сергей Сергеевич". *www.lavkapisateley.spb.ru*. Qaraldi: 30-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Сергей Шульц — биография, книги, отзывы, цитаты". *www.livelib.ru*. Qaraldi: 30-noyabr 2023-yil.
3. ↑  Корнет Шульц

Havolalar
---------

* Школа Карла Мая
* Профессор С. С. Шульц СПбГУ
* Библиография и литература о С. С. Шульце
Balafon uchun tayoqlar
**Balafon** — zarbli musiqiy cholgʻu asbobi, idiofon. Mozambik, Angola, Benin, Gabon, Gambiya, Kongo Respublikasi, Kamerun, Malavi, Mali, Senegal, Chad va Madagaskar singari koʻplab Afrika mamlakatlariga xos.

Bu ksilofon tipidagi musiqa asbobi boʻlib, marimbaning bir turi hisoblanib, asosan quritilgan qovoqdan tayyorlangan rezonatorlarga ega
Cholgʻu asbobi shea yogʻochidan yoki boshqa qattiq navli yogʻochlardan yasalgan 15 tadan 22 tagacha boʻlgan toʻgʻriburchakli taxtachalardan iborat. Taxtachalarga ishlov berishdan avval, tabiiy sharoitda hamda olovda quritiladi, ularni sozlash paytida kerakli tovush jaranlamaguncha randalanadi. Taxtachalar ostiga boʻyindan chiquvchi qovoqli rezonatorlar joylanadi. Ular koʻpincha mayda toshlar yoki quritilgan urugʻlar bilan toʻldiriladi, natijada ancha shovqinli tovush paydo boʻladi. Balafon qismlari charm tasmalar bilan oʻzaro bogʻlanadi.

Shunga oʻxshash boshqa cholgʻu asboblar singari balafon ham maxsus tayoqchalar yordamida chalinadi. U sayr qilib yuruvchi griot sanʼatkorlar tomonidan ham yakka cholgʻu sifatida, ham qoʻshiq kuylashda joʻr qilishda qoʻllaniladi. Balafondan, shuningdek, aloqa vositasi sifatida foydalaniladi.

> "*.* *.* *.* *balafon notalari shunchaki notalar emas, balki butun bir musiqiy tildir.* *Har bir notaning oʻziga xos maʼnosi bor.* *Masalan, ertalab odam uygʻongach balafonda kuy chalsa, qoʻshnisi unga sut keltiradi… Yoki balafon vositasida qoʻshni qishloqqa salom yetkazish mumkin. Men notalarni va baʼzi iboralarni osongina oʻrgandim va biz muloqot qila oldik* — degan edi Xuan Garsiya-Herreros loyiha uchun intervyuda. Gvineyada yashovchi susular orasida balafonni chalish bilan bogʻliq anʼanalar, shuningdek, Burkina-Faso, Kot-d’Ivuar va Malida yashovchi senufolar orasida balafonni chalish bilan bogʻliq anʼanalar YuNESKO tomidan Insoniyatning nomoddiy madaniy merosi roʻyxatiga kiritilgan.
> 
>

Manbalar
--------

1. 1 2  „БАЛАФОН • Большая российская энциклопедия - электронная версия". *bigenc.ru*. 3-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-noyabr 2021-yil.

Havolalar
---------

* *Горохов, Андрей.* „Музпросвет: ГРИОТЫ ЗАПАДНОЙ АФРИКИ". 25-yanvar 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-may 2010-yil.
**Abu Bakr qirollik masjidi** (malaycha: *Masjid Diraja Abu Bakar*) - Malayziyaning Pahang shtati Pekan shahrida joylashgan Pahang qirollik masjidi. Bino rasman 1976-yilda pahanglik Sulton Ahmadshoh tomonidan yaqin atrofdagi **Abdulla masjidi** (Eski Qirollik masjidi deb ham atalgan) o'rnida bunyod etilgan. 

  

Abu Bakr qirollik masjidi tarkibidagi eng muhim binolardan biri qirol maqbarasi hisoblanadi.

Abdulloh masjidi
----------------

**Abdulloh masjidi** yoki **Eski qirollik masjidi** - qirol maqbarasi va yangi masjid (Abu Bakr qirollik masjidi) yaqinida joylashgan Pahangdagi eski qirollik masjidi. Bino 1928-yilda 8 yillik qurilish davridan so'ng, Sulton Abdulloh Al-Mu'tassim Billahshoh davrida bunyod etilgan va 1932-yilning 8-yanvarida Tengku Mahkota Abu Bakr ibn Sulton Abdulloh Al-Mu'tassim Billohshoh tomonidan otasining o'rniga rasman ochib berilgan. Ushbu masjid qurilish ishlariga topshiriq bergan sulton sharafiga shunday nomlangan. Abdulloh masjidi bir vaqtning o'zida 2000 ga yaqin namozxonni sig'dira oladi. Masjid hududiga kirish bepul.

Abdulloh masjidi mavriy uslubda qurilgan bo'lib, 1932-yildan 1976-yilgacha Juma namozini o'qish uchun Pekandagi asosiy masjid bo'lgan.

Qirollik maqbarasi
------------------

### Qabrlar ro'yxati

Ushbu masjidda dafn etilgan sultonlar va qirol oilasi a'zolarining ro'yxati:

#### Sulton qabrlari

* Sulton Hoji Sir Abu Bakr Rioyatiddin al-Muazzamshoh ibni Almarhum Sulton Abdulloh al-Mu'tassim Billahshoh (1974-yilda vafot etgan)

* Sulton Hoji Ahmadshoh al-Musta'in Billoh ibni Almarhum Sulton Hoji Sir Abu Bakr Rioyotuddin al-Muazzamshoh (2019-yilda vafot etgan)

Manbalar
--------

1. ↑  *www.expedia.co.in.* „www.expedia.co.in". *www.expedia.co.in*.  www.expedia.co.in. Qaraldi: 1-sentyabr 2021-yil.
kichik qon aylanish doirasi
**Oʻpka qon aylanishi** yoki **kichik qon aylanishi qon** aylanish tizimining bir qismi boʻlib, u kisloroddan mahrum qonni olib yurakdan oʻpkaga va u yerdan esa kislorodli qonni olib yurakka qaytaradi. Yurakning oʻng qorinchasidan chiqayotgan iflos qonning oʻpka arteriyasini kuzatib, oʻpkaga borishi hamda uning oʻpkada tozalanishi natijasida yurakning chap atriumiga quyilishi oʻpkadagi qon aylanishi hisoblanadi.

Kichik qon aylanishi oʻng qorinchada boshlanadi hamda oʻng qorinchadan iflos qon oʻpka arteriyasiga oʻtadi. Keyin oʻpka arteriyasidagi iflos qon oʻpkaga boradi. Oʻpkada tozalanib keyin oʻpka tomirlariga boradi. Oʻpkaning asosiy venasidan toza qon chap atriumga oʻtadi.

Buning aksi esa tizimli qon aylanishi hisoblanib, u qon aylanishining boshqa asosiy qismini tashkil qiladi, shunda kislorodli qon yurakdan tananing turli qismlariga oʻtkaziladi va undan kislorod yetishmayotgan yurakka qaytariladi.

Aylanish jarayoni
-----------------

Tanadan ustki kava va pastki kava orqali oʻng atriumga keladigan qon uning tagidagi oʻng qorinchaga oʻtadi. Oʻng qorincha bu qonni oʻpka trunkasi orqali oʻpkaga haydaydi. Oʻpkada kislorod bilan boyitilgan kislorodli oʻpka orqali chap atriumga yana qaytadi. Oʻpka qon aylanishida kislorodsiz qon yurakni oʻpka arteriyalari orqali tark etadi va oʻpkaga olib boradi. Bu yerda kislorodli qon oʻpka tomirlari orqali yurakka (yaʼni orqaga) olib boradi. Qon yurakning oʻng qorinchasini tark etganda, oʻpka orqali aylanib, chap atrium orqali yurakka

Tarix
-----

Oʻpkada qon aylanishini birinchi marta Ibn Nefis kashf etgan. 1242-*yilda „Avitsenna qonunida anatomiyaga sharh" asarida* u haqida tushuntirilgan, shuning uchun Ibn Nefis qon aylanish fiziologiyasining otasi hisoblanadi. Garchi kashfiyot keyinchalik 1553-yilda Maykl Servetning asarida "*Christianismi Restitutio* "nashr etilgan boʻlsa-da, bu asar mashhur boʻlmadi va u ilohiyot kitobi boʻlganligi sababli deyarli keng tarqalmadi. Darhaqiqat, oʻpka qon aylanishi keyinchalik 1616-yilga kelib Uilyam Xarvi tomonidan qayta kashf etilgan va u faqat shu sanadan keyingina keng miqyosda tarqalgan.

Oʻpka qon aylanishi kasalliklari
--------------------------------

* Oʻpka yuqori qon bosimi
* Oʻpka qopqogʻi stenozi.
* Oʻpka qopqogʻi yetishmovchiligi

Manba
-----

1. ↑  Chairmanʼs Reflections (2004), „Traditional Medicine Among Gulf Arabs, Part II: Blood-letting", *Heart Views* **5** (2), p. 74-85 [80].
2. ↑  „Kalp Kapak Hastalıkları Nelerdir?" (Türkçe). *agudaba* (31 temmuz 2020). 9 ağustos 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30 temmuz 2020.
**Kaptarlar** yoki **kabutarlar** (Columbidae) — kaptarsimonlar turkumiga mansub qushlar oilasi. Gavdasining uzunligi 10—15 sm dan (mitti kaptar) 89 sm gacha (tojli kaptar). Boʻyni kalta, tanasi miqti, qanotlari baquvvat, yaxshi uchadi. Ustki tumshugʻi asosida yumshoq teri boʻrtmasi bor. 43 urugʻi va 285 turi maʼlum. Janubiy va Shimoliy qutblardan boshqa hamma hududlarda tarqalgan. Oʻzbekiston faunasida asl K. va gʻurraklar urugʻiga mansub 9 tur uchraydi. Asl K. urugʻidan togʻ koʻk kaptari (Colum livia) juda keng tarqalgan; gov K. (S. palumbus) va togʻ K. i (S. rupestr) togʻli hududlarda, qora K. (S. Eversmanni) tof etaklari va vodiylarda, klintux (S. oenas) sharqiy hududlarda tarqalgan. Gʻurraklar urugʻidan musicha (Streptopelia senegalensis) va gʻurrak (S. turtur) koʻp uchraydi; togʻ gʻurragi (S. orientalis) togʻli hududlarda yashaydi. K. daraxtlar va ularning kovagiga, jarliklar, koyader, binolar tomiga juftjuft boʻlib uya quradi. Moda va narisi tuxumlarini navbat bilan bosadi. Bir yilda 2, baʼzan 4—5-martagacha 2 tadan tuxum bosadi. Tuxumdan yalangʻoch (patsiz) jish joʻja chiqadi. Joʻjani dastlab nari va modasi jigʻildonidan ajralib chiqadigan oqsilga boy suyuqlik — qush suti, keyinroq jigʻildonda ezilgan don bilan boqadi. Koʻk K. barcha xonaki K.ning zot boshi hisoblanadi. Koʻk K. va gov K. qisman ovlanadi.

Xonaki K. ning 200 ga yaqin zoti mavjud boʻlib, ular pochtachi, dekorativ va goʻshtdor guruhlarga boʻlinadi. Pochtachi K. uchganda oson yoʻl topadi. Qadimda ulardan xat tashishda foydalanilgan. Hozir faqat koʻngil ochish maqsadlarida koʻpaytiriladi. Dekorativ K. ajib qiyofasi va patining juda chiroyli boʻlishi (buqoq, yakobin, tovus kaptar) yoki oʻziga xos uchishi (turmanlar, baliqchi qorasimon zotlar) bilan ajralib turadi. Goʻshtdor zotlar yirik (900 g gacha) boʻladi (karno, king, rim zotlari).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xaltali boʻri**, Tasmaniya boʻrisi (Thylacinus cynocephalus) — yirtqich xaltalilarga mansub sut emizuvchi hayvon. Gavdasining uz. 100—130 sm, dumi 50—65 sm. Tanasi choʻziq, oyokdari uzun, orqa oyoqlarida 1 barmogʻi yoʻq. Xaltayei tanasining keyingi qismida ochiladi, sut soʻrgʻichlari 4 ta. Qoziq va oziq tishlari kuchli rivojlangan. Dingo (yovvoyi it) tarqalmasidan oldin Avstraliyaning barcha hududlarida yashagan. Yevropaliklar Avstraliyani kashf etganida faqat Tasmaniya orolida daraxtzorlarda qolganligi aniklangan (2 nomi shundan). 2—4 ta dan bolalagan. Xaltali boʻri soʻnggi marta 20 a.ning 40-yillarida uchratilgan. Hozir kirilib ketgan boʻlishi mumkin. Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi Qizil kitobiga kiritilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Petra Cortright** (1986-yilda tugʻilgan) – video, rasm va raqamli media sohasida ishlovchi amerikalik rassom.

Biografiyasi
------------

Petra Cortright 1986-yilda Kaliforniyaning Santa-Barbara shahrida tugʻilgan. Cortright ota onasi ham rassom boʻlgan. Otasi Steven Cortright Santa Barbara universitetida haykaltarosh/bosmachi va sanʼat professori boʻlgan va 4 yoshligida vafot etgan. U San-Fransiskodagi Kaliforniya Sanʼat kollejida (2004-yil) va Nyu-Yorkdagi *Parsons The New Design School*da (2008-yil) tahsil olgan. U Kaliforniyaning Los-Anjeles shahrida yashaydi va ishlaydi. U birinchi boʻlib YouTube'ga yuklagan avtoportret videolari orqali tanilgan.

Video ishlari
-------------

Cortright YouTube va galereya muhitida taqdim etilgan video ishlari bilan mashhur. Cortright 2013-yilda Londonda boʻlib oʻtgan Friz sanʼati yarmarkasida ishtirok etish uchun tanlab olindi va u yerda u oʻzining „Bridal Shower" (2013) nomli avtoportretini suratga oldi.

Mukofotlari
-----------

2015-yilda u Paul Chan & Badlands bilan Rhizomes Future-Proof mukofotiga sazovor boʻldi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Cotright Mark Horowitzga turmushga chiqdi va ularning bitta farzandi bor.

Manbalari
---------

1. ↑  „Foxy Production – PETRA CORTRIGHT". *foxyproduction.com*. 10-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-iyun 2019-yil.
2. ↑  „An Interview with Internet Artist Petra Cortright in Los Angeles, California". *Arteviste*. Qaraldi: 11-aprel 2021-yil.
3. ↑  „Petra Cortright | Ever Gold [Projects"]. Qaraldi: 1-iyun 2019-yil.
4. ↑  *Sulcas, Roslyn* „Frieze London Makes Way for the Unexpected". *The New York Times* (16-oktyabr 2013-yil).
5. ↑  „Frieze Art Film's Petra Cortright Experiment: Fall In Love Here" (21-oktyabr 2013-yil).
6. ↑  „Photos from Future-Proof, a Benefit for Rhizome Honoring Petra Cortright + Paul Chan & Badlands UnlimitedT" (en-US). *Rhizome.org*. Qaraldi: 11-aprel 2021-yil.
7. ↑  „Petra Cortright & Marc Horowitz's Chic Picnic Wedding in Santa Barbara". *Harpers Bazaar*.
**Yashirin jabralilar**, ulkan salamandralar aye) — dumli suvda va quruqlikda yashovchilar oilasi. Tuban tuzilgan ikkilamchi suv hayvonlari, hozirgi suvda va quruqlikda yashovchilarning eng yirigi. Gavdasining uzunligi 1,8 m va undan uzunroq, vazni 65 kg gacha. Tanasi yassi, boshi katta va yapaloq, ogʻzi keng. Koʻzlari juda kichik, qovoqsiz. Oldingi oyoqlarida 4 ta, keyingisida 5 tadan barmoq bor. Dumi uzun, 2 yondan siqilgan, eshkaksimon. Voyaga yetgan davrida 2—4 jabra yoyi boʻladi, lekin jabralari boʻlmaydi. 2 urugʻi va 3 turi bor. Sharqiy Xitoy, Yaponiya, Shimoliy Amerikaning jan.sharqiy qismida tarqalgan. Doimiy daryolar, togʻ soylarida, qirgʻoq yaqinidagi toshlar ostida yoki pana joylarda yashirin yashaydi. Qirgʻoqqa faqat yomgʻir yoqqanida chiqadi. Suvda va quruqlikda yashovchilar, baliqlar va suv umurtqasizlari bilan oziqlanadi. Urugʻlanishi tashqi. Urgʻochisi suv ostidagi uyaga 450 taga yaqin tuxum qoʻyadi, erkagi ularni qoʻriqlaydi. Goʻshti yeyiladi va doridarmon oʻrnida foydalaniladi. Shuning uchun ular deyarli qirib yuborilgan. Xitoy ulkan salamandrasi, Yapon ulkan salamandrasi Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Dumli Suvda va quruqlikda yashovchilar |
| --- |
|  |
| Cryptobranchoidea | 
Yashirin jabralilar • Burchaktishlar |
|  |
| Salamandroidea | 
Ambistomasimonlar • Amfiumalar • Oʻpkasiz salamandralar • Ulkan Ambistomalar • Chinakam salmandrlar • Proteylar |
|  |
| Sirenoidea | 
Nastarin rangli |

 |
**Lorisimonlar** (Lorisidae) - sush emizuvchilar sinfining chala maymunlar oilasi. 4 urugʻi maʼlum. Jumladan, xipcha lori (1 tur) va yoʻgʻon lori (2 tur) Jan.-Sharqiy Osiyoda, boshqa 2 urugʻi Afrikada tarqalgan. Xipcha lori gavdasining uzunligi 20—25 sm, juni sargʻishkulrang, dumi boʻlmaydi. Yoʻgʻon lori gavdasining uzunligi 18—40 sm, juni malla yoki kumusheimon yaltiroq, dumi juda kalta. L. — tungi hayvonlar, baʼzan yalqovlarga oʻxshab daraxtlarga osilib oladi. Bitta bola tugʻadi. Meva, qushlar tuxumi va hasharotlar bilan oziqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hol** (tilshunoslikda) — gapning ikkinchi darajali boʻlaklaridan biri boʻlib, ish-harakatning belgi-sifatini, uning bajarilish usulini, shu bajarilish bilan bogʻliq boʻlgan oʻrin, payt, sabab, maqsad, shart-sharoit, miqdordaraja kabi xususiyatlarini koʻrsatadi. Hol ravish, feʼl, ot, sifat, son, olmosh kabi soʻz turkumlari bilan, shuningdek, taklidiy soʻzlar bilan ifodalanadi: *Odil uyalganidan qizarib ketdi* (Oybek); *Sulaymonov tantanali ravishda knopkani bosdi* (Abdulla Qahhor); *Yetti oʻlchab, bir kes* (maqol). Ravishning barcha turlari hol vazifasida kela oladi. Feʼlning ravishdosh, sifatdosh shakllari hol vazifasida keladi. Masalan, Saida kulib soʻzladi. Anvar jilmaygan holda kirib keldi. Oʻzbek tilida hol mazmun jihatdan 8 xil boʻladi: Tarz hol — ish-harakatning bajarilish holati, usuli va sifatini bildiradi, odatda feʼlga bogʻlanadi: *Ular juda sekin yurishdi* (Oybek). Miqdor-daraja holi — ishh-arakatning bajarilish darajasini, shu bajarilish bilan birga bogʻliq boʻlgan miqdorni bildiradi: *Koʻp oʻyla, oz soʻzla* (maqol). Sabab holi — harakat, holat yoki belgining roʻy berish saba-bini bildiradi. Bunday hollar feʼl bilan ifodalangan boʻlakka ham, ot bilan (keng maʼnoda) ifodalangan boʻlakka ham bogʻlana oladi: *Qolaversa, k ye n -jaukamizga jonimiz kuyganidan keldik* (Odil Yoqubov). *Oʻsha oqshom men andak sharob ichganim uchun kayfiyatim yaxshi edi* (Robindranat Tagor). Maqsad holi — harakat, holat yoki belgining roʻy berishidagi maqsadni anglatadi: *Sizni deb bu yerga keldim, Yoʻlchi aka* (Oybek). Shart holi — harakat, holatning biror shart asosida roʻy berishini bildiradi: Ishlasa, tishlaydi. Toʻsiqsizlik holi — harakat, holatning roʻy berishiga toʻsiq boʻla olmagan shartni bildiradi: U koʻrsa ham oʻzini koʻrmaslikka soladi. Oʻrin holi — harakat va holatning roʻy berishi, boshlanish, yoʻnalish oʻrnini va bu yoʻnalishdagi soʻnggi nuqtani bildiradi: *Stansiyadan temiryoʻlchilar, shahardan hasharchilar yetib keldi* (Asqad Muxtor). *Har yerni qilma orzu, har yerda bor tosh-tarozu* (maqol). Payt holi — harakat, holatning roʻy berish vaqtini anglatadi: *Erta-indin bu yerlar qam chamandek yashnaydi* (Sharof Rashidov).

Soʻnggi yillarda hol boʻyicha olib borilgan ilmiy izlanishlar natijalari holning maʼno (mazmun) turlari keragicha taqlil qilingan boʻlsa-da, uning grammatik tabiati chuqur va atroflicha tavsif etilmaganligini koʻrsatadi. Amalga oshirilgan tadqi-qotlar ham holning faqat nutqiy koʻlamdagi tashqi belgilari, maʼnosi, vazifasi hamda ifodalanish xususiyatlarini talqin qilishga bagʻishlangan.

Adabiyotlar
-----------

* Ubayeva F. Hozirgi oʻzbek adabiy tilida hol kategoriyasi, Toshkent, 1971.
* Oʻzbek tili grammatikasi, 2-jild, Sintaksis, Toshkent, 1976.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
| snmwt  iyerogliflari |
| --- |
| misrcha:  |

| snm(w)t or snm(w)tt  iyerogliflari |
| --- |
| misrcha:  |

**Bigeh** (arabcha: ; Qadimgi Misr *znmwt*) — tarixiy Nubiyada Nil daryosi boʻyida va Misr janubidagi Asvan gubernatorligida joylashgan orol va arxeologik joy. Orol 1902-yilda to'g'on qurib bitkazilgandan beri Eski Asvon to'g'oni suv ombori hududida joylashgan.

Qadimgi Misr
------------

Ilgari u Nil daryosining birinchi kataraktidagi orol bo'lgan va uning istehkomi qadimda Yuqori Misr va Nubiyaga kirish qismini nazorat qilgan. Bu Jahon merosi obyekti bo'lib, Fila va Agilkia orollari hamda ularning suv omboridagi qadimiy arxeologik hududlari yaqinida joylashgan.

Bigeh oroli qadimgi misrliklar uchun muqaddas bo'lgan. Ular Osiris orolda dafn etilgan, deb ishonishgan va uning ustida joylashgan ziyoratgoh *Abaton* nomi bilan tanilgan. Bu yunoncha "o'tilmagan joy" degan ma'noni anglatadi, chunki u yerga faqat ruhoniylar qadam qo'yishlari mumkin edi. Ziyoratgoh Seneka va Lukan qo'lyozmalarida eslatib o'tilgan. 

Thoth xudosi "Bigehda Buyuk va Ulug'vor Xudo" va "Bigehda *Nsr.tni* tinchlantiruvchi" epithetslarini olib yurgan. Taxminlarga ko'ra, orolda Tot ibodatxonasi ham bo'lgan.

Milodiy 3-asrning oʻrtalarida yoki oxirlarida Kush shohi Talaxidamanining elchisi sovgʻalar bilan Abatonga tashrif buyurgan.

Galereya
--------

Manbalar
--------

1. 1 2  Gauthier, Henri*. Dictionnaire des Noms Géographiques Contenus dans les Textes Hiéroglyphiques Vol. 5*, 1928 — 40 bet.
2. 1 2  Wallis Budge, E. A.*. An Egyptian hieroglyphic dictionary: with an index of English words, king list and geological list with indexes, list of hieroglyphic characters, coptic and semitic alphabets, etc. Vol II*. John Murray, 1920 — 1031 bet.
3. ↑  Allen, James P. *Middle Egyptian Literature* 2014, p.12
4. ↑  Sidney Peel,The Binding of the Nile and the New Soudan, p.76 (1904)
5. ↑  Canay Ozden, The Pontifex Minimus: William Willcocks and Engineering British Colonialism, p. 196, Annals of Science, 2013.
6. ↑  *Yale University Publications in Anthropology*, Yale University 1936, p.96
7. ↑  The Island of Bigeh, www.philae.nu, date unknown, (accessed 17 February 2014 from archive.org)
8. ↑  Burton, Anne (1972).
9. ↑  Dijkstra, Jitse H. F. (2008).
10. ↑  Seneca, *Q. N.* iv.
11. ↑  Lucan, x.323
12. ↑  Boylan, Patrick (1922).
13. ↑  Josefine Kuckertz (2021), "Meroe and Egypt", in Wolfram Grajetzki, Solange Ashby and Willeke Wendrich (eds.), *UCLA Encyclopedia of Egyptology*, Los Angeles.