recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Temuco** - Chili davlatining janubiy qismidagi Kautin viloyati va Araucanía viloyati poytaxti bo'lgan shahar va kommunasidir. ispancha talaffuzi: [teˈmuko] Ushbu shahar Santiago shahridan 670 kilometr (416 milya) janubda joylashgan. Shahar 1881-yilda Chili Araucaníaga bostirib kirganida tashkil etilgan temuko nomli qal'ondan paydo bo'lgan.  Temuco tarixiy Araucanía hududining o'rtasida joylashgan.

Temuco Araucanía shahridagi markazida joylashganligi va And vodiylari, ko'llari va qirg'oq hududlariga osonlikcha kirish imkoniyatiga ega bo'lganligi uchun turizm, shuningdek, qishloq xo'jaligi, chorvachilik va o'rmonchilik faoliyati uchun markaz hisoblanadi. Undan tashqari, Araucaníasning ko'plab kichik shaharlari uchun aloqa va savdo markazi sifatida xizmat qiladi. Temuco yaqinda ikkita yirik universitetga ega bo'lgani uchun shahar universiteti sifatida tan olingan. Ular: Frontier universiteti va Temuco katolik universitetidir. Nobel mukofoti sovrindorlari hisoblangan Gabriela Mistral va Pablo Neruda ham bir qancha vaqt Temuco shahrida yashaganlar.

Etimologiyasi
-------------

*Temu* so'zi Mapudungun tilida "temu suvi" degan ma'noni bildiradi; "temu" - bu Murtakaye oilasining ikkita mahalliy daraxtining umumiy nomidir, ular: *Luma apiculata* (ispan tilida arrayán deb ham tanilgan) va Blepharocalyx cruckshanksiidir. Ikkala daraxt turi ham o'zlarining qizil qovoqlari bilan va Mapuche tomonidan odatda dori-darmon maqsadlarida foydalaniladigan aromatli mevalar va barglari bilan tanilgan. *Blepharocalyx cruckschankii* hozirgi kunda yo'q bo'lishi xavfi ostida turgan bo'lsa-da, Luma apiculata nisbatan keng tarqalgan va Temuko shahrida uni Cerro Nielol tabiiy yodgorligida (tabiiy holatda) hamda shahar bog'lari va yo'laklarida ko'rish mumkin. "Temu" va "co" (suv)*temu* aralashmasi, ehtimol, bu daraxtlar *ko*'pincha suvning atrofida o'sishini aks ettiradi.

Tarixi
------

Temuko atrofidagi hudud 1870-yillarning o'rtalarida mahalliy bo'lmagan shileyliklar tomonidan joylashtirilishni boshladi, misol uchun, Labranza joylashtirilishni boshlagan.

Shahar 1881-yil 24-fevral kuni Araukania okkupasiyasi vaqtida Chili armiyasi tomonidan tashkil etilgan. Ushbu okkupatsiyani olib boruvchi shaxs Manuel Rekabarren bu joyga Fuerte (Qavm) Rekabarreni deya nom berdi.

Yazuvchilar Alejandro Anabalón Gamboa, Patricio Gutiérrez Morales Javier Aguirre Ortiz Temucodagi uchinchi kitob yarmarkasida.

Manbalar
--------

1. ↑  Bengoa, José*. Historia del pueblo mapuche: Siglos XIX y XX*, Seventh, LOM Ediciones, 2000 — 280–281 bet. ISBN 956-282-232-X.
2. ↑  Gobierno Regional de la Araucanía (GORE).
3. ↑  Núñez, Amapola; Riquelme Maulén, Wladimir; Salazar, Gonzalo; Maturana, Francisco; Morales, Mauricio (2022). "Urban Dynamics in an Indigenous Territory: Transformation of Mapuche Ways of Living in lof Rengalil, Labranza (Araucanía Region, Chile) [Urban Dynamics in an Indigenous Territory: Transformation of Mapuche Ways of Living in lof Rengalil, Labranza (Araucanía Region, Chile)]" (Spanish). *Revista de Estudios Sociales* **80**: 75–96. doi:10.7440/res80.2022.05.

Tashqi linklar
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Temuko*** haqida turkum mavjud |
**Rus-Polyak urushi** (1577-1582) — 1577-1582-yillardagi Livon urushining yakuniy qismi. Polsha qiroli va Litva Buyuk Gertsogi Stefan Batoriy qoʻmondonligi ostida Rech Pospolita qoʻshinlari Zadvinsk va Polotsk knyazligi uchun kurashda Ivan Grozniy armiyasiga qarshi muvaffaqiyatli harakat qilishdi. Rus qoʻshinlari Yam-Zapolskiy tinchlik sulhi tugashidan oldin Livoniyadan quvib chiqarildi.

Harbiy harakatlar
-----------------

Rech Pospolita taxtiga turklarning faol koʻmagi bilan kelgan Stefan Batoriy (1576) hujumga oʻtdi, Wendenni egallab oldi (1578), ammo ruslar Oberpallenni egallab, Wendenni qamal qilishga muvaffaq boʻlishdi. Rus qoʻshinlari 21.10.1578-sanada Wenden yaqinida Sapieha va Boye tomonidan magʻlubiyatga uchradi. Ruslar Polotsk (1579), Sokol, Velij, Usvyat, Velikiye Lukini yoʻqotdilar. Qoʻlga kiritilgan qalʼalarda polyaklar va litvaliklar rus garnizonlarini butunlay yoʻq qilardilar. Polsha va Litva otryadlari Smolensk viloyatini, Seversk oʻlkasini, Ryazan viloyatini, Novgorod viloyatining janubi-gʻarbiy qismini vayron qilib, Volga daryosi boshigacha boʻlgan rus yerlarini talon-toroj qildilar. Ular amalga oshirgan vayronagarchilik eng dahshatli tatar reydlarini eslatar edi. Orshalik Litva voyevodasi Filon Kmita gʻarbiy Rossiya yerlarida 2000 ta qishloqni yoqib yubordi va katta asirlarga ega boʻldi. Litva magnatlari Ostrojskiy va Vishnevetskiy yengil otliq otryadlar yordamida Chernigov viloyatini talon-toroj qildilar. Shlyaxtich Yan Solomeretskiyning otliqlari Yaroslavl atrofini vayron qilishdi.

1581-yil fevral oyida litvaliklar Staraya Russa ni yoqib yuborishdi.

1581 yilda Polsha-Litva armiyasi Pskovni qamal qildi, ular agar muvaffaqiyatli boʻlsa , Buyuk Novgorod va Moskvaga borish niyatida edilar.

1581-1582-yillarda garnizoni va shahar aholisi tomonidan Pskovning qahramonlik bilan himoyasi Rossiya uchun urushning yanada qulay natijasini aniqladi: Pskov yaqinidagi muvaffaqiyatsizlik Stefan Batoriyni tinchlik muzokaralariga kirishishga majbur qildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Władysław Konopczyński, *Dzieje Polski nowożytnej*. 1936, pp. 152—165.
2. ↑  *Соловьёв С. М.* „История России с древнейших времён", М. 2001, т. 6, с. 872
3. ↑  *Соловьёв. С. М.* История России с древнейших времён, М. 2001, т. 6, с. 873.
**Rustamov Ergash** - sharqshunos, filolog, Eronshunos va filologiya fanlari doktori. 1925 — yil Qozogʻistonning Chimkent viloyatida tugʻilgan. SAGU (hozirgi OʻzMU) sharq fakultetini 1953 — yil bitiruvchisi. 1953 — yil Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi Fanlar Akademiyasi tizmasi Sharqshunoslik Instituti aspiranti, 1957 — yil OʻzFA da ilmiy xodim, 1964 — yilda katta ilmiy xodim. 1976 — yil pensiyaga chiqqan. 1980 — yil vafot etgan.

**Ilmiy yoʻnalishi**
--------------------

Manbashunoslik, oʻzbek mumtoz adabiyoti. Bir qancha Xalqaro ilmiy konfrensiyalar ishtirokchisi. 1991 — yilda Xalqaro Yassaviy mukofotiga sazovor boʻlgan.

**Asosiy ilmiy ishlari**
------------------------

Nomzodlik dissertatsiyalik mavzusi:" O znachenii tvorchestva uzbekskix poetov pervoy poloviniy XV veka" — 1957.
Doktorlik dessertatsiya mavzusi:"Nekotoriye voprosiy sravnitelnogo izucheniya uzbekiskiy literaturiy XV veka s lietraturoy drugix narodov Vostoka" — 1968.

Manbalar
--------

1. ↑  Lutfiy*. Gul i Navruz*, Toshkent, 1959 — 460 - 484 bet.
2. ↑  Atoiy*. {{{title}}}*, Toshkent, 1958 — 198 bet.
|  |  |
| --- | --- |
|  | 
Favqulodda yordam so'rash uchun qo'llaniladigan Morze kodining audio shakli


---

 |
| *Faylga murojaat etishda muammo bormi? Qarang: Media.* |

**SOS** — bu Morze kodidagi favqulodda signal (  ▄ ▄ ▄ ▄▄▄ ▄▄▄ ▄▄▄ ▄ ▄ ▄ ). Xalqaro miqyosda ishlatiladigan bu kod dastlab dengizda foydalanish uchun yaratilgan. Rasmiy yozuvda SOS „SOS" ning alohida harflari Morze kodi ekvivalentlari uch nuqta / uchta tire / uch nuqtadan iborat uzluksiz ketma-ketlikda, harflar orasida boʻsh joy qolmagan holda ortiqcha ustgi chiziq bilan yoziladi. Xalqaro Morze kodida uchta nuqta „S" harfini va uchta tire „O" harfini hosil qiladi, shuning uchun „S O S" nuqta va tirelarning tartibini eslab qolishning odatiy usuliga aylandi. (IWB, VZE, 3B va V7 ekvivalent ketma-ketliklarni hosil qiladi, ammo anʼanaviy ravishda SOS eslab qolish uchun eng osonidir.)

SOS bu alohida Morze kodi hisoblanadi, qisqartma emas. Ammo koʻpincha u ingliz tilidagi „qutqaring" maʼnosini beruvchi „Save Our Souls" yoki „Kemamizni qutqaring" (Save Our Ship) iboralari bilan anglatiladi. Bundan tashqari, favqulodda vaziyatlarda bu koddan foydalanish koʻrsatgichi yuqori boʻlganligi sababli, SOS norasman kriziz yoki biror xarakatga muhtojlikni anglatuvchi sifatida ham ommalashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  U.S. Navy, Bureau of Naval Personnel, *Radioman 3 & 2*, NAVPERS 10228-B, Washington, D.C.: U.S.G.P.O. 1957, pp. 135, 177, 402.
2. ↑  „S O S", *The Sailors' Magazine and Seamanʼs Friend*, October 1915, page 158.
== Manbalar ==
XV-asrning 2-yarmida Vijayanagar shtatida Deva Rain 11 vorislarining zaifligi tufayli g'alayonlar boshlandi.G'alayon chet el bosqinlari bilan almashindi.Bahmaniylar davlatining sultoni Krishna Tungabhadraning ikki daryosiga bostirib kirdi va Orissaning Purushottama Gajapati sharqiy viloyatlarga tahdid soldi.Bu bosqinlarga Saluv sulolasining qudratli rahbari Narasimxa qarshilik ko'rsatdi, uning oilaviy mulki Chandragirida (Chittoor tumani) edi.Taxminan 1486 yilda u Sangama sulolasining oxirgi hukmdori Virupaksha 11 ni ag'darib, taxtga o'tirdi. Bu hodisa "birinchi urpatsiya" sifatida tanilgan; bunga ehtiyoj, ehtimol, davlatdagi tartibsizliklar tufayli edi.Narasimha Saluva yaxshi obro'ga ega bo'lgan qobiliyatli hukmdor edi. Olti yil davom etgan qisqa hukmronligi davrida u Bahmaniylar va Orissa hukmdori tomonidan bosib olingan tumanlarning aksariyatini qaytarib berdi.Narasimxa Saluva vafotidan so'ng, uning qudratli qo'mondoni Narasa Nayaka davlatning amalda hukmdori bo'ldi, garchi taxtni Narasimxaning ikki o'g'li birin-ketin egallab turgan bo'lsa ham.1505 yilda Naras Nayaka vafot etgach, uning o'g'li Veera Narasimxa Narasimxaning irodasi zaif o'g'lini ag'darib tashladi va taxtni o'zi egalladi. Ushbu hodisa "ikkinchi ushlash" deb nomlanadi.

Manbalar
--------

*Sinha N. K. Banerji A. C.* Hindiston tarixi Kalkutta 1952 yil

1. ↑  „Saluva\_sulolasi".
**Nikolay Stepanovich Gumilyov** [1886.3(15).4, Kronshtad, - 1921.24.8, Petrograd] — rus shoiri. Anna Axmatovanint umr yoʻldoshi. 20-a.ning 10-yillaridagi akmeizmning (yun. akte soʻzidan — biror narsaning oliy darajasi) yirik vakillaridan. Asosiy asarlari: "Istilochilar yoʻli" (1905), "Romantik gullar" (1908), "Marvarid" (1910), "Begona osmon" (1912), "Oʻqdon" (1916), "Gulxan" (1918), "Chodir" (1921), "Olovli ustun" (1921) sheʼriy toʻplamlari, "Palma soyasi" (1922) hikoyalar toʻplami, "Rus sheʼriyati haqida maktublar" (1923) tanqidiy maqolalar toʻplami. Volter, T. Gotye, S. Kolrij, G. Geyne va b. adiblarning asarlarini rus tiliga tarjima qilgan. Petrogradda "Vsemirnaya literatura" ("Jahon adabiyoti") nashriyotining ishida qatnashgan. Ritmlarning ravonligi, yorqinligi, ohangining magʻrur va koʻtarinkiligi G. sheʼriyatining oʻziga xos tomonidir. Gumilyov 1917-yil oktabrdagi davlat toʻntarishini qabul qilmadi va aksilinqilobiy fitna ishtirokchisi sifatida qatl etildi. 1991-yil Gumilyov ishi tarkibida jinoyat yoʻqligi sababli toʻxtatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Gumilyov Nikolay Stepanovich" *OʻzME*. G-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sanjar Allaberdiyev** — jurnalist teleradioboshlovchi. 2003-yil 1-sentabr kuni Surxondaryo viloyati Shoʻrchi tumanida dunyoga kelgan. Millati oʻzbek. Sanjar Allaberdiyev shu kungacha OAV sohasida ishlab kelmoqda.

Hayoti
------

Tugʻilgan sanasi 2003-yil 1-sentabr. Yashash joyi: Surxondaryo Viloyati Oltinsoy tumani, Jiyanbobo Mahalla fuqarolar yigʻini. Maʼlumoti oliy. 2010-yilda Oltinsoy tumanidagi 16-umumtaʼlim maktabining birinchi sinfiga oʻqishga qabul qilingan. 2021-yil ushbu umumtaʼlim maktabini tugatib, oʻsha yili Oʻzbekiston Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universitetiga oʻqishga kiradi. Va shundan soʻng uning telekanal va radiodagi faoliyati boshlanadi.

Faoliyati
---------

**Sanjar ALLABERDIYEV** oʻz ish faoliyatini 2022-yilda „Dunyo boʻylab" telekanlida boshlagan, biroq baʼzi bir sabablarga koʻra kanaldagi faoliyati uzoq davom etmaydi, shundan soʻng u oʻzi tugʻilgan viloyatga qaytib, „Surxondaryo" teleradiokompaniyasida ishlab boshlaydi. Birinchi faoliyatini radioboshlovchilikdan boshlab soʻngra qator teledasturlar, informatsion koʻrsatuvlar, maʼnaviy-maʼrifiy eshittirishlar orqali keng ommaga tanilgan. Xususan, uning muallifligidagi **"10x10" intellektual teleoʻyini** ham oʻz muxlislariga ega. Bundan tashqari **"Yangi asr"** radiokanali dasturlaridan oʻrin olgan *"Tungi tuhfa", „Munavvar kun"* kabi radiodasturlar ham uning faoliyati mevasidir.

Qiziqishi
---------

U asosan badiiy kitoblar oʻqishga qiziqadi, lekin asosan dublyaj sohasini oʻz qiziqishlarining yuqori pogʻonasiga koʻtargan. Muxlilsari uning bir ovozli „Qashqirlar makoni Vatan" filmini koʻrib ham ulgurishgan. Asosiy faoliyati jurnalistika boʻlsa-da, u ijtimoiy-iqtisodiy sohadan ham yaxshigina xabardor.

Oila
----

Otasi — Abdullayev Abdimalik, onasi — Pardayeva Baxtigul. Ular oilada besh kishidan iborat. Yana singlisi va ukasi bor. U oilasi haqida koʻp ham gapirishni xohlamaydi. Shuning uchun oilasi haqida kengroq maʼlumotlar mavjud emas.
**Sansan** (Chonu, Vigun) — Koguryoning o'ninchi qiroli (197-227). U sakkizinchi qiroli Sintxening uchinchi o'g'li va befarzand vafot etgan to'qqizinchi qirol Kogukchxonning ukasi edi. Kogukchon vafot etgach, uning xotini U xonim Sansanning taxtga o'tirishini qo'llab-quvvatladi. Keyin Sansan unga uylandi. Bu akaning bevasiga uka uylanishi odati hali ham Koguryoda amalda bo'lganligini ko'rsatadi. Sansanning katta akasi Go Balgi isyon ko'tarib Xitoyning harbiy yordamiga tayanib poytaxtga hujum qildi. Isyonchilar Sansanning ukasi Gyesuning  hujumiga dosh berolmay mag'lub bo'lishdi va Go Balgi o'z joniga qasd qildi. Keyinchalik Koguryo Xitoy tomonidan hujumga uchradi va Sansan Xan sulolasiga bo'ysunishga majbur bo'ldi. 208-yilning oʻn birinchi qamariy oyida podshoh qurbonlik choʻchqasini quvib, Jutongʻchon qishlogʻiga boradi va u yerda bir yosh ayolni uchratib qolib uni kanizak qilib oldi. U xonim buni eshitib kanizakni o'ldirmoqchi bo'ldi, lekin homilador bo'lganligi tufayli uni o'ldira olmadi. Kanizak shahzoda Tonchxonni dunyoga keltirdi. Shahzoda Tonchxon 213-yilda valiahd boʻldi va keyinchalik qirolga aylandi. Sansan hukmronligining 31-yilida, 227-yilda vafot etdi va Sansang-neungda dafn qilindi.
**Madinat az-Zahra saroy majmuasi** — Kordova (Ispaniya)dagi meʼmoriy yodgorlik (10-asr). Shahar tashqarisida. Kordova shahridan 5 km shim.gʻarbda Syerra-Morena yon bagʻriga kurilgan (936). Qurilishda 1000 ga yaqin ishchi qatnashgan, davlat xazinasining uchdan bir qismi sarf qilingan. Tar-hi 1500x750 m, togʻ yon bagʻrida 3 pogʻonali qilib koʻtarilgan. Yuqorida shim. dan qalʼa devori bilan tutash. Saroy, masjid, bogʻ va xizmatchilar uyidan iborat. Saroyning qabulxona zali 5 ta oʻzaro bogʻlangan ravoqli neflarga ajratilgan, erkin ochiladigan, oldi peshayvonli. Bunday tuzilish anʼanaviy masjid loyihasini esga soladi. Zallari toʻsin bilan yopilgan, tomi cherepitsali. Old qismi keng hovlili, turar joy xonalari ichki hovli atrofida joylashgan. Qurilish uchun marmar va 1000 ga yaqin ustunlar Afrika, Vizantiya, Italiyadan keltirilgan. Saroy devorlari taroshlangan toshdan oʻymakorlik bilan qoplangan. Oʻyma marmar oʻsimliksimon mavzularga, egiluvchan poyalarga ega. Devorlardagi oʻyma bezaklarda oʻsimliksimon naqshlar yetakchilik qilib, orasiga akant ham ishlangan. Ichki devor tepasi qizil va sariq tusdagi naqshlar bilan bezatilgan. Pollari kizil gʻisht va oq toshdan, rangbarang ustunlik qiluvchi geometrik parchinlar bilan qoplangan. Vizantiya imperatori yuborgan favvoralar: inson qiyofasidagi tilla halli jezdan, hayvon qiyofasidagi sof oltinli koʻk marmardan ishlangan. Majmua yechimida ispan-musulmon sanʼati yangi davrini yaratish oʻzlashtirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Saqqo Buxoriy** – XVI asrda yashab ijod etgan buxorolik shoir.

Hayoti
------

XVI asrda Buxoroda yashagan va meshkoblik (suv sotuvchilik) qilgan. Shu bilan birgalikda sheʼriyat bilan ham faol shugʻullangan.Asl ismi Bahrom darvesh , „Saqqo" uning adabiy taxallusi boʻlib , uning kasbini ifodalagan. Maʼlumotlarga koʻra ,u Shoh Qosim Anvorga payrovlik qilib , umr boʻyi saqqolik–meshkoblik qilgan va faqrlikda yashagan. Ikki yilcha Hindistonda yashagan va Sarandobga safar chogʻida Gʻoʻr viloyatiga yetganda hijriy 970 – milodiy 1562 – 1563− yilda vafot etadi va qabri ham shu yerdan oʻrin olgan.Bu haqidagi ma'lumotlarni Abdiy Geleniy va Fathiy yaratgan ta'rixlarda koʻrishimiz mumkin.

Badiiy merosi
-------------

Ma'lumotlarga qaraganda, shoir devon tartib bergan boʻlib ,ular bugungi kunda Tojikiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Sharq qoʻlyozmalar xazinasida 2265− va 976−inventar raqamlari ostida saqlanmoqda. Adabiyotshunos M.Ahmadov ilk bor devonda jami 290 satrni tashkil etgan 15 gʻazal , 3 qitʼa,6 taʼrix va 6 ruboiyni „Gulshani adab" majmuasining 4-jildida 1977−yilda eʼlon qildi. Olimning ma'lumotlariga qaraganda, Saqqo Buxoriyning poetik merosini salkam toʻrt ming bayt (sakkiz ming misra)dan iborat gʻazal,qitʼa,taʼrix va ruboiylar tashkil etadi.Shoir ,asosan, tojik tilida ijod qilgan. Yuqoridagi manbalarga asoslanib oʻzbek shoiri Samandar Vohidov uning jami 35 baytni tashkil etuvchi 5 ta gʻazalini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Sheʼriy namuna
--------------

* Lola baromad zi bogʻ surhu safedu siyoh,

Marhami dil shud ba bogʻ surhu safedu siyoh.

Boruhu xoli zaqon subh baromad chu mehr,

On mahi chashmu charogʻ surhu safedu siyoh.

* Ba tashnahoi hajri doʻst, chu Saqqo

Zamona dashti adam yo sarob az in du kadom ast?

### Samandar Vohidov tarjimasi

* Lola bilan toʻldi bogʻ qizilu oqu qora,

Shifo topdi dilda dogʻ qizilu oqu qora.

Yuzida xoli birla chiqdi goʻzal subhidam,

Yoqib quyoshdin chiroq qizilu oqu qora.

* Doʻst hajri sahrosida sarson Saqqo davron–

Dashti adam yo sarob – ikkisidan qay biri?

Adabiyotlar
-----------


1. ↑  Safarov, Oxunjon*. Buxoro adabiy harakatchiligi tarixining ayrim manzaralari* (o'zbekcha). Buxoro, 2012 — 32-36 bet.
2. ↑  Buxoro davlat universiteti ilmiy axboroti*. Meshkobdan chiqqan shoir* (o'zbek). BuxDU, 2007 — 40-43 bet.
Parallelepiped
**Parallelepiped** (yun. parallelos — parallel va epipedon — tekislik) — qarama-qarshi yoqlari oʻzaro parallel va teng parallelogrammlardan iborat oltiyoqlik. Parallelepipedning 8 uchi, 12 qirrasi boʻladi. Yon qirralari asos tekisligiga tik boʻlgan Parallelepiped toʻgʻri, aks holda ogʻma Parallelepiped deyiladi. Toʻgʻri Parallelepipedning yon yoklari toʻgʻri toʻrtburchaklardan iborat. Asosi toʻgʻri toʻrtburchakdan iborat Parallelepiped toʻgʻri burchakli Parallelepiped, yoqlari kvadratlardan iborat Parallelepiped kub deyiladi. 

Hajm — {\displaystyle V=abc{\sqrt {K}}}{\displaystyle {\begin{aligned}K=1&+2\cos(\alpha )\cos(\beta )\cos(\gamma )\\&-\cos ^{2}(\alpha )-\cos ^{2}(\beta )-\cos ^{2}(\gamma )\end{aligned}}}

Yana q.
-------

* Parallelogramm
* Geometriya
* Parallel
* kvadrat
* romb

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Sarangapani ibodatxonasi** Hindistonning Tamilnadu shtati, Kumbakonam shahrida joylashgan Vishnuga bagʻishlangan hind ibodatxonasidir.  Bu Divya Desamlaridan biri bo'lib, Nalayira Divya Prabandhamda 12 shoir avliyolari yoki Alvarlar tomonidan hurmatga sazovor bo'lgan 108 Vishnu ibodatxonalari.  Bu ibodatxona Kaveri bo'ylab joylashgan bo'lib, Pancharanga Kshetramlaridan biridir. Ma'bad o'rta asrlardagi Cholas, Vijayanagar imperiyasi va Madurai Nayaksning turli davrlarida qo'shgan hissasi bilan juda qadimiy hisoblanadi.  Ma'bad ulkan granit devor ichida o'ralgan va majmua barcha ziyoratgohlarni va ma'badning suv havzalarini o'z ichiga oladi.  Rajagopuram (asosiy shlyuz) o'n bir qavatli va balandligi 173 fut (53 m) ni tashkil qiladi.  Potramaray tanki, ibodatxona tanki, ma'badning g'arbiy kirish eshigi qarshisida joylashgan.

Sarangapani donishmand Hemarishi uchun paydo bo'lgan deb ishoniladi.  Ma'badda har kuni ertalab soat 5:30 dan 21:00 gacha oltita kundalik marosimlar va taqvimida o'n ikki yillik bayramlar mavjud.  Ma'bad aravalari festivali ma'badning eng mashhur bayrami bo'lib, Tamilning Chittirai oyida (mart-aprel) nishonlanadi.  Egizak ma'bad aravalari Tamil Naduda uchinchi o'rinda turadi, har birining og'irligi 300 t (660 000 funt).

Manba :
**Sarbaz (sarvaz)** („boshini xavf ostiga qoʻyish"; oddiy askar;) — eron, shuningdek, muntazam qoʻshinlarning buxorolik piyoda askari hisoblangan.

Bu atama Markaziy Osiyoning boshqa davlat va xalqlari orasida ham qoʻllanilgan.

Tarixi
------

Abbos Mirzo tomonidan olib borilgan harbiy islohotlar natijasida birinchi marta Fors imperiyasida muntazam piyodalar Sarbaz deb atala boshlangan. Muntazam fors qoʻshinlarini Yevropa modeli boʻyicha tashkil etish dastlab 1807-yilda general Gardan boshchiligida Tehronga kelgan fransuz harbiy instruktorlari tomonidan amalga oshirilgan. Biroq, Eron tez orada fransuzlar bilan shartnomani buzdi va 1809-yildan boshlab ingliz instruktorlari allaqachon Fors armiyasini qayta tashkil etishda qatnashdilar.
1837-yilda harbiy islohot natijasida Buxoro amirligiga amir Nasrullo (1827—1860) boshchiligida muntazam piyodalar korpusi — Sarbaz kiritilgan. Buxoro lashkarining Sarbazi umrbod xizmat qilgan. Ular asosan nayza, kamon va chaqmoqlar bilan qurollangan, qizil kiyim kiygan edilar. Nasrulloh davrida ikki mingdan ortiq sarboz bor boʻlgan. Keyinchalik ularning soni olti mingga yetkazilgan.
Sarbazning birinchi harbiy instruktori Tabrizlik Abdusamatxon boʻlgan, keyinchalik bu vazifani asirga olingan rus askarlari yoki dezertirlari bajargan.

Buxoroda bu atama 1920-yilda, sovet hokimiyati oʻrnatilgandan soʻng qoʻllanishdan chiqdi.

Tojikiston, Oʻzbekiston va Qozogʻistonda „askar" maʼnosida qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Словарь иностранных слов, вошедших в состав русского языка". 2011-yil 3-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 11-iyul.
2. ↑  *Cronin S.* „Armies of Qajar Iran" (en).  Kaveh Farrokh.com (2011-yil 25-fevral). 2013-yil 12-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 11-iyul.
3. ↑  Кузнецов С. А.*. Большой толковый словарь русского языка*. «Норинт», 2008. ISBN 5-7711-0015-3.
**Sason** ( arman : Sasun ) — Turkiyaning Batman viloyatidagi tuman .

Sason - tog'lar orasida joylashgan qadimiy aholi punkti. Tuman markazi Helkis tog'i etagida tashkil etilgan. Tumanga kiraverishda shifobaxsh buloqlar bor. Sason tog'larining bir tomoni Kozluk orqali Bitlisga ko'tarilsa , boshqa tomoni Mush tekisligiga olib boradi. Mereto tog'i, taxminan 3000 m balandlikda , Diyarbakir havzasidan aniq ko'rinadi va mintaqadagi eng baland tog'dir.

Tarixi
------

Shaxardagi Mereto tog'i (2021 yil yanvar)
Armancha Sasun va Sanasunk nomlari bilan Vizantiya , suriya va arab manbalarida III asrdan boshlab qayd etilgan. Tarixiy Sasun viloyatiga hozirgi hududdan tashqari Mutki va Kozluk (Hazzo) tumanlari kiradi. Tarixdan kurd, arab va arman xalqlari mintaqada birga yashab kelgan.

Arman xalq adabiyoti asarlaridan biri "Sasuntsi Tavit" (turkcha: "Sasunlik Tavit") 10-asr atrofida Misr va Iroq arab hukmdorlari bilan munosabatlari haqidadir. Dostonning ayrim elementlarida Ossuriya davriga oid ancha eski afsonalar mavjud .

19-asr oxirida Sasun arman separatistik tashkilotlarining markazlaridan biriga aylandi. 1891 yilda Hinchak partiyasining rag'batlantirishi bilan boshlangan 1-Sason qo'zg'oloni tez orada Arman inqilobiy federatsiyasi (Dashnoq) nazoratiga o'tdi va qo'zg'olon va qo'zg'olon harakatlari 1904 yilgacha davom etdi, bu qo'zg'olon qo'zg'olon boshliqlar**i**ning qo'lga olinishidan keyin susaydi. Qoʻzgʻolonlar Gʻarb davlatlarining tashqaridan aralashuvi bilan shu sanada yakun topdi va qoʻzgʻolon rahbari sifatida qoʻlga olingan va sud natijasida oʻlimga hukm qilingan Antranik Ozanyan Gʻarb davlatlarining aralashuvi bilan avf etildi. va uning hukmi surgunga aylantirildi va u chet elga surgunga yuborildi.

Respublikaning ilk yillarida Mush viloyatiga tutashgan Sason keyinchalik Sirt viloyatining bir tumaniga aylantirildi va 1935 yilda yana Mush viloyatiga tutashtirildi. Sason 1938-yilda Sirtga ikki alohida tuman boʻlib, unga boʻysungan Hazzo shaharchasi bilan birlashgan va Kozluk tumani deb oʻzgartirilgan. 1990 yil 16 mayda rasmiy gazetada chop etilgan 3647-sonli qonunning 2-moddasiga ko'ra, Batman viloyat bo'lganidan keyin Sasonning Batman bilan bog'lanishiga qaror qilindi.

Manbalari
---------

Sason tumani ko'rinishi

1. ↑  „Sason okrugi" (Turk) (2022-yil 10-dekabr). Qaraldi: 2022-yil 10-dekabr.
**Nazrandagi terakt** 2009 yil 17-avgust kuni ertalab soat 9 larda shahar Ichki ishlar boshqarmasi hovlisida sodir boʻlgan. „Gazel" rusumli avtomashinada xudkush-terrochilar darvozadan respublika ichki ishlar boshqarmasi hovlisiga bostirib kirib, portlovchi qurilmani ishga tushirgan (200 kg boshqa maʼlumotlarga koʻra, trotil ekvivalentida 400 kg). Bu vaqtda tuman IIB hududida militsiya xodimlari saflanayotgan edi.

Portlash oqibatida ichki ishlar boʻlimi binosi va yaqin atrofdagi koʻp qavatli turar-joy binosiga zarar yetgan. Dastlabki maʼlumotlarga koʻra, 25 kishi halok boʻlgan, 136 kishi turli ogʻirlik darajasidagi tan jarohatlar olgan.

Teraktdan soʻng Rossiya prezidenti Dmitriy Medvedev Ingushetiya ichki ishlar vaziri Ruslan Meyriyevni lavozimidan chetlatib, uning oʻrniga respublikadagi huquqni muhofaza qilish organlarining barcha xizmatlari va boʻlimlari faoliyatini muvofiqlashtirish uchun Rossiya Federatsiyasi ichki ishlar vaziri oʻrinbosari, general-polkovnik Arkadiy Yedelevni tayinladi.

Voqealarning texnik tomoni
--------------------------

Voqeaning deyarli barcha ishtirokchilarining soʻzlariga koʻra, yigirmaga yaqin maishiy propan ballonlari (ular erkin savdoda mavjud) portlatilgan. Ularni portlatish uchun bir nechta granatalardan foydalanilgan. Militsiya xodimlari ularga qarab kelayotgan terrorchilarga qarata oʻt ochgan, biroq portlash qurilmasi allaqachon ishga tushirilgan boʻlgan va terrorchilar oʻtirgan mashina toʻxtamagan. Nafaqat tuman boʻlimi binosi, balki unga tutash qolgan binolar ham jiddiy zarar koʻrgan[].

Yana qarang
-----------

* Ingushetiyada reyd (2004)

Manbalar
--------

1. 1 2  „«Придется людей менять»." (deadlink). 2009-yil 5-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 31-avgust.
2. ↑  Мощность взорванной в Назрани бомбы составляла 200 кг тротила — СКП
3. ↑  Число жертв теракта в Назрани возросло до 25 человек
4. ↑  Ингушскую милицию усилят варягами.
(VII asrning I yarmi) – Yepiskop; o‘zining tarixiy asarida VI-VII a. I yarmi voqealari haqida hikoya qiladi; 604-628 yillari Vizantiya bilan Armaniston o‘rtasida bo‘lib o‘tgan voqealar haqida qimmatli ma’lumotlar keltirilgan. Shuningdek, Xusrav II Parviz (591-628) turish-turmushi va arablarning Armaniston ustiga qilgan birinchi yurishi; Eronning davlat tuzilishi va soliq sistemasi haqida ham muhim ma’lumotlar uchratamiz. Asar Xusrav II ga dushmanlik ruhida yozilgan.

Suriya manbalariga kelsak, avvalam bor shuni aytish kerakki, suryoniy tili aramey tilining bir shohobchasi, lahjasidir. Bu til dastlab II-III asrlardan boshlab Dajla bilan Frot oralig‘idagi yerlarda taraqqiy etdi. Bu hol Suriyada ham, Iroqda ham, xristianlikning keng tarqalishi bilan bog‘liqdir. Xristianlik g‘oyalari suryoniy tilida bitilgan barcha kitoblar mazmunida o‘z aksini topdi.

Yana bir gap. Suriyalik olimlar o‘zlari mustaqil tarzda yirik asarlar yaratmadilar. Lekin ular tarjimonlik faoliyati  (grekchadan pahlaviy tiliga, pahlaviychadan grek tiliga, so‘ng har ikkalasidan suryoniy tiliga) bilan Vizantiya, Eron, Gretsiya o‘rtasida ko‘prik, ya’ni vositachilik rolini o‘tadilar. IX asrga kelib ular pahlaviy va grek tilidagi kitoblarni arab tiliga tarjima qiladilar.

1. ↑  *O‘RGANILAYOTGAN MAMLAKAT (MINTAQA) TARIXSHUNOSLIGI VA MANBASHUNOSLIGI (ERON)*.
**Sellulit** keng tarqalgan, potentsial jiddiy bakterial teri infektsiyasidir. Ta'sirlangan teri shishgan va yallig'langan va odatda og'riqli va teginish uchun issiq bo'ladi.

Sellulit odatda pastki oyoqlarga ta'sir qiladi, ammo u yuz, qo'l va boshqa joylarda paydo bo'lishi mumkin. Infektsiya teridagi tanaffus bakteriyalarning kirib kelishiga imkon berganda sodir bo'ladi.

Davolash qilinmasa, infektsiya limfa tugunlari va qon oqimiga tarqalib, tezda hayot uchun xavfli bo'lishi mumkin. Odatda odamdan odamga yuqmaydi.

Alomatlar
---------

Sellulit odatda tananing bir tomonida paydo bo'ladi. Uning belgilari va alomatlari quyidagilarni o'z ichiga olishi mumkin:

* Kengayishga moyil bo'lgan terining tirnash xususiyati
* Shishish
* Noziklik
* Og'riq
* Istima
* Isitma
* Sovuq
* Dog'lar
* Pufakchalar
* Terining xiralashishi.

Sabablari
---------

Sellulit bakteriyalar, ko'pincha streptokokklar va stafilokokklar teriga yoriq yoki sinish orqali kirganda yuzaga keladi. Metitsillinga chidamli Staphylococcus aureus (MRSA) deb ataladigan jiddiyroq stafilokokk infektsiyasining tarqalishi ortib bormoqda.

Sellulit tananing har qanday joyida paydo bo'lishi mumkin, ammo eng keng tarqalgan joy pastki oyoqdir. Bakteriyalar singan, quruq, qichitqi yoki shishgan teriga, masalan, yaqinda o'tkazilgan jarrohlik joyi, kesiklar, teshilgan yaralar, oshqozon yarasi, oyoq yoki dermatit orqali kirishi mumkin.

Xavf omillari
-------------

Sellulit xavfini bir necha omillar oshiradi:

* **Jarohat.** Har qanday kesish, sinish, kuyish yoki qirib tashlash bakteriyalarga kirish nuqtasini beradi.
* **Zaiflashgan immunitet tizimi.** Immunitet tizimini zaiflashtiradigan holatlar - diabet, leykemiya va OIV / OITS kabi - infektsiya xavfini oshiradi. Ba'zi dorilar immunitet tizimini zaiflashtirishi mumkin.
* **Teri holati.** Atopik dermatit (ekzema), oyoq va shingillalar kabi kasalliklar terida tanaffuslarga olib kelishi mumkin, bu esa bakteriyalarga kirish nuqtasini beradi.
* **Qo'llar yoki oyoqlarning uzoq muddatli (surunkali) shishishi (limfedema).** Bu holat ba'zida operatsiyadan keyin sodir bo'ladi.
* **Sellulit tarixi.** Ilgari Sellulit bilan kasallangan bo'lsangiz, uni qayta yuqtirish xavfi ortadi.
* **Ortiqcha vaznli bo'lish.** Ortiqcha vazn Sellulit rivojlanish xavfini oshiradi.

Murakkabliklar
--------------

Davolanmagan Sellulit bakteriemiya, endokardit, osteomielit, toksik shok sindromi yoki sepsisga olib kelishi mumkin. Kamdan kam hollarda infektsiya fastsial astar deb ataladigan to'qimalarning chuqur qatlamiga tarqalishi mumkin. Nekrotizan fasiit chuqur qatlamli infektsiyaga misoldir. Bu favqulodda favqulodda holat.

Sellulitning takroriy epizodlari limfa drenaj tizimiga zarar etkazishi va ta'sirlangan oyoq-qo'lning surunkali shishishiga olib kelishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „Cellulitis" (2022-yil 6-may). 2022-yil 3-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 3-avgust.
2. ↑  „cellulitis" (2021-yil 4-mart). 2022-yil 3-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 3-avgust.
**Akchali** - Gumushhane viloyatining Shiran tumaniga qarashli qishloq .

tarix
-----

Qishloqning eski nomi **Haydurük** boʻlib, u hay (qishloq) Dürük (turk) soʻzidan kelib chiqqan. Arman tilida „Turk qishlogʻi" degan maʼnoni anglatadi. Qishloq ikki kvartal, Aşağı Akchali (Hayduruk) va Yukari Akchali (Hayduruk) boʻlinadi. Ikki mahalla oʻrtasidagi qal’aning joylashgan joyi tarixiy Haydruk qishlogʻidir .[] Entoni Brayer Vizantiya davri oraligʻidagi shaharlardan biri boʻlgan „Arauraka" aholi punkti zamonaviy Quyi Haydruk manzilgohi boʻlishi mumkinligini aytdi. Qishloq markazining janubi-gʻarbiy qismiga toʻgʻri keladigan hudud Arauraka aholi punktining joylashgan joyi sifatida koʻzda tutilgan. Qishloq aholisi „eski qal’a" deb atalgan bu hududda olib borilgan izlanishlar davomida turli kulolchilik parchalari topilgan .

1. ↑  *The Byzantine Monuments and Topography of the Pontos* (İngilizce). Washington: Dumbarton Oaks Research Library and Collection, 1985 — 31 bet.
2. ↑  „Arauraka". 20 eylül 2020da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 1 ağustos 2021.
**Al-Vakil** oʻzbek hip hop guruhi boʻlgan. „Boʻm-boʻsh koʻchalar", „Ajoyib Kun", „Dam-dam" (DJ Piligrim, New Angels bilan) kabi qoʻshiqlari hit boʻlgan.

Ayblovlar
---------

Guruh aʼzolari Laylo oʻlimiga aloqador, degan mish-mishlar mavjud. Bu mish-mishlar shuningdek guruh tarqalib ketishiga aynan shu qotillik sabab boʻlgan, deydi.

Ularni oʻzbek rap qirollari deyishadi. Ular Laylo ismli qoʻshiqchining qotili sifatida ayblangan. Arsen arman millatiga mansub, u qamoq muddatini oʻtagan va hozirda Moskvada Omar Axe nomi bilan ARS rap guruhi solisti.[] Danis tatar millatiga mansub, ular oʻlimga hukm etilgan, lekin hukm qayta koʻrib chiqilib ular qamoqda oʻtirib keyin ozodlikka chiqishgan. Hozir Danis Italiyada istiqomat qiladi.[] Muzaffar oʻzbek, u qamalmagan, lekin 2009-yil yurak xurujidan vafot etgan. Sudlanish vaqtida ular astral olam vakillari bilan muloqot qilshini daʼvo qilgan.[]

Manbalar
--------

1. ↑  Эстрада Узбекистана, *discoplan.com*
2. 1 2  AL VAKIL кто что помнит, *tforum.uz*
3. ↑  Al - vakil gruppasiga, *fakultet.ucoz.ru*

  


|  |  |
| --- | --- |
| Musiqa notalari | *Musiqiy guhuh yoki ansambl haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sergey Denisenko** — oʻzbekistonlik alpenist. Oʻzbekiston alpinistlar federasiyasi aʼzosi.

Tarjimai hol
------------

Sergeyning otasi alpinist. Shimoliy Kavkaz, Pomir, Tyan-Shanda bir qancha choʻqqilarni zabt etgan. Onasi geografiya oʻqituvchisi boʻlgan. Sergey Denisenko bolaligidan togʻlarga qiziqqan va alpinist boʻlishni orzu qilgan.

2007-yilda oʻz reklama agentligini ochadi, sanoat alpinisti yoʻnalishida ish yurgʻizadi. Toshkentdagi eng baland binolardan biri — 21 qavatli Hilton mehmonxonasidagi hariflarni aynan u oʻrnatgan.

Zabt etgan choʻqqilari
----------------------

Denisenko alpinistlik faoliyati davomida quyidagi choʻqqilarga chiqgan:

* 3720 metrlik Xoʻjagʻor Gʻorota
* 2310 metrlik Diplomat choʻqqisi
* 3267 metrlik Qizilnur
* 3099 metrlik Oxotnichiy choʻqqisi
* 3555 mertlik Boboytogʻ
* 3309 metrlik Katta Chimyon
* 6476 metrlik Mera choʻqqisi

 Segrey Denisenko Everest choʻqqisida

Everest ekspedisiyasi
---------------------

2021-yil 11-aprel kuni Nikita Balanov guruhi tarkibida „Kuluar" jamoasi bilan uning Everestga ekspedisiyasi boshlanadi. 1-iyun kuni alpinist Himoloy togʻ tizmasining dengi aithasidan 8848 metr balandlikda joylashgan eng yuqori choqqisini zabt etib Oʻzbekiston Respublikasining bayrogʻini oʻrnatadi. Sergey Denisenko oʻz yutugʻini mamlakat mustaqilligining 30 yilligiga bagʻishlaydi.

Oʻzbekiston Respeblika prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan 8-iyun kuni dunyodagi eng baland „Everest" choqqisini zabt etib, unda davlat bayrogʻini koʻtargan qahromon alpinist Serger Denisenkoni „Oʻzbekiston iftixori" faxriy unvoni va „Trailblazer" avtomobili bilan mukofotladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Узбекистанец покорил самую высокую вершину планеты — от фото захватывает дух" (ru). *Sputnik Узбекистан* (2021-yil 2-iyun). Qaraldi: 2021-yil 11-iyun.
2. ↑  „Сергей Денисенко: Эверест всегда оставался моей заветной мечтой" (ru). *UzDaily.uz*. Qaraldi: 2021-yil 11-iyun.
3. ↑
**Alkadiyenlar** — tarkibida ikki qoʻshbogʻ boʻlgan toʻyinmagan uglevodorodlar oʻta tez polimerlanish xususiyatiga ega. Eng oddiy vakili — divinil (qarang Diyen uglevodorodlar)

Qoʻsh bogʻlarning joylashishiga qarab alkadiyenlar quyidagi uch turga boʻlinadi:

1. *Kumulyatsiyalangan yoki tutashgan diyenlar.* Bu tor diyenlarda ikkala qoʻsh bogʻ ham bitta uglerod aioraiga birikkan boʻladi. Ularning birinchi vakili CH2=C=CH2 alien deb atalgani uchun, koʻpincha, kumulyatsi­yalangan diyenlar alien uglevodorodlar deb ham ataladi.
2. *Konyugirlangan diyenlar yoki oralatma qoʻsh bogʻli diyenlar.* Bu tupr diyenlarda ikkita qoʻsh bogʻ orasida bitta oddiy bogʻ joylashgan boʻladi. Masalan, CH2=CH~CH=CH2 divinil.
3. *Ajratilgan qo 'sh bogʻli diyenlar.* Bu tur diyenlarda ikkita qoʻsh bogʻ ikki va undan ortiq oddiy bogʻ bilan ajratilgan boʻladi:

I I

>C = C-(CH2)n-C = C <

Nomenklaturaasi. Xalqaro oʻrinbosarli nimenklatura bilan atalganda diyenlar toʻyingan uglevodorodlarning hosilasi deb qaraladi, qoʻsh bogʻlarning oʻrni qoʻsh bogʻ tutgan uglerod atomining raqami bilan koʻrsatiladi va alkanlarning nomi oxiridagi -я oʻrniga -diyen soʻzi qoʻshib oʻqiladi. Baʻzan diyenlar tarixiy nomenklatura bilan ataladi. Quyida baʻzi diyenlarning tarixiy, ratsional va xalqaro oʻrinbosarli nomenklaturalar boʻyicha atalishi keltirilgan:

Tarixiy Ratsional Xalqaro oʻrin-

nomen- nomenkla- bosarli nomen­klatura tura klatura

H2C=C=CH2 alien 1,2-propadiyen

H2C==CH—CH=CH, eritren divinil 1,3-butadiyen H2C=CH-CH2-CH2-CH=CH2 diallin 1,5-geksadiyen

Diyen uglevodorodlarning fizikaviy va kimyoviy xossalari. Diyen uglevodorodlarning fizikaviy xossalari 13-jadvalda keltirilgan.

Kumulyatsiyalangan va ajratilgan diyenJar kimyoviy xossalari jihatidan dlkcnlaiga yaqin. Ular biriktirish reaksiyalariga alkenlarkabi oson kirishadilar. Masalan:

Br

• H2 =C = CH2 + Br2 CH2 — S = CH2 +Br2 -"CH2 — C-CH2[]

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Polimeriya** (yun. polymereia — koʻp murakkablik) — genlarning oʻzaro taʼsiri tiplaridan biri. P.da bir belgining rivojlanishi bir xilda taʼsir etuvchi 2 va undan ortik, allel boʻlmagan genlarga bogʻliq. P. 1909-yilda shved olimi [[N.G. Nilson-Ele]] tomo-nidan kashf etilgan. Xoʻjalik nuqtai nazaridan qimmatli boʻlgan belgilar masalan: gʻoʻzaning boʻyi, tola chiqimi, tola uzunligi, koʻsagining ogʻirligi, chigi-tining yogʻliligi va boshqa belgilari Polimeriya tipida irsiylanadi. Shartli ravishda kumulyativ va nokumulyativ Polimeriya ajratiladi. Kumulyativ Polimeriyada belgining fenotipda kuchli yoki kucheiz namoyon boʻlishi genotipda ishtirok etadigan dominant allellarning soniga bogʻliq. Miqdoriy belgilar kumulyativ P. tipida irsiylanadi. Nokumulyativ P.da belgining fenotipik namoyon boʻlishi dominant allellar soniga bogʻliq emas. Dominant belgining namoyon boʻlishi uchun genotipda birgina dominant al-lelning boʻlishi kifoya. Biokimyoviy darajada P. asosida belgining rivojlanishiga taʼsir qiluvchi biosintez reaksiyalari yotadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shahin**, yoki qizil **boshli lochin** , **cho'l lochin**  ( lotincha: *Falco pelegrinoides* ) - yirtqich qushlar turkumiga mansub qush .

Tavsif
------

Tashqi ko'rinishi va xulq-atvori bo'yicha u lochinga o'xshaydi, lekin undan biroz kichikroq. Tana uzunligi 33-39 sm.Urg'ochilari erkaklaridan kattaroq. Erkaklarning qanot uzunligi 274–302 mm, urg'ochilariniki esa, 315–332 mm. Erkakning vazni 330 g atrofida bo'lsa, urg'ochisi taxminan 500 g (maksimal ro'yhatga olingan og'irligi 750 g).

Tarqalishi
----------

Shimoliy Afrika, Yaqin Sharq, Arabiston yarim oroli, Eron, Afgʻoniston, Pokiston, Hindiston ( Kashmir ), Oʻrta Osiyo, Qozogʻiston janubi va janubi-sharqidagi togʻ va togʻ etaklarida, choʻl va quruq togʻ etaklarida (1500 m gacha)Talas Olataudan Tarbagʻatoygacha yoki hatto Janubiy Oltoygacha  tarqalgan. Qizilqum, Orol dengizining gʻarbiy tik qirgʻogʻi va Ustyurt qirlaridagi tepaliklarda yashashi mumkin. Migrasiya va qishlashda u daryo vodiylari va tog' oldi zonasidagi aholi punktlariga moyil.

Hayot tarzi
-----------

Qoyalarga uy quradi va o'troq hayot tarzini olib boradi. Rasionida qushlar ustunlik qiladi: qumloqlar, cho'l kakliklari va boshqa mayda qushlar bilan oziqlanadi. Ekologiya, uy qurish biologiyasi, xulq-atvorining xususiyatlari - lochin ga o'xshaydi

Tasniflash
----------

Shahin ba'zi hollarda Falco peregrinus *pelegrinoides* va *Falco peregrinus babylonicusning* kabi ikkita cho'l kichik turi sifatida qabul qilinadi.

Shahinning 2 kenja turi mavjud ( *Falco pelegrinoides* )  :

* *F.p. babylonicus* Sclater, 1861 - Markaziy Osiyoda yashaydi
* *F.p. pelegrinoides* - Shimoliy Afrikada tarqalgan

Xavfsizlik
----------

Tur Markaziy Osiyo mamlakatlari Qizil kitoblariga kiritilgan bo'lib, ularning soni bir necha yuz juftdan oshmaydi.

* 
* 

1. ↑  Сосновский И. П. Редкие и исчезающие животные. По страницам Красной книги СССР. — М.: Лесная промышленность, 1987. — 366 с.
2. 1 2  Коблик Е. А. Разнообразие птиц. Часть 1. — М. Издательство Московского университета, 2001.
Antarktika shartnomasining logotipi
 SSSR pochta markasi 1971-yil, Antarktika shartnomasining 10 yilligiga bag'ishlangan
**Antarktika shartnomasi** - bu Antarktika mintaqasini demilitarizatsiya qilish, undan faqat tinch maqsadlarda foydalanish va yadro qurolidan xoli hududga aylantirishni nazarda tutuvchi kelishuv hisoblanadi. **Antarktika shartnomasi** 1959-yil 1-dekabrda Vashingtonda tuzilgan va 1961-yil 23-iyunda 13 ta davlat, keyin dastlabki ishtirokchilar tomonidan imzolanganidan keyin kuchga kirdi.

Maqsadi
-------

Shartnomaning asosiy maqsadi Antarktidadan butun insoniyat manfaatlari yoʻlida foydalanishni ta’minlashdan iborat. U ilmiy tadqiqotlar erkinligini taʼminlaydi va xalqaro hamkorlikni ragʻbatlantiradi. Antarktidada har qanday yadroviy portlashlar va radioaktiv materiallarni utilizatsiya qilish taqiqlanadi. 1982-yilda Antarktika shartnomasi tizimining bir qismi va IX-moddani amalga oshirish doirasida **Antarktika dengiz tirik resurslarini saqlash toʻgʻrisidagi konvensiya** (**CCAMLR**) kuchga kirdi. Ushbu Konvensiya qoidalarini amalda qoʻllash **CCAMLR komissiyasi tomonidan** tartibga solinadi, uning qarorgohi Avstraliyaning Tasmaniya shtatidagi Xobart shahrida joylashgan.

Shartnoma taraflarining tasnifi
-------------------------------

2010-yil yanvar holatiga koʻra 46 ta davlat shartnoma aʼzosi boʻlib, ulardan 28 tasi maslahatchi tomonlardir. Shartnomaga nisbatan ekspertlar mamlakatlarning uchta guruhini ajratib koʻrsatishadi:

* Uning imzolanishidan oldin hududiy daʼvolarga ega boʻlganlar - Avstraliya, Argentina, Buyuk Britaniya, Yangi Zelandiya, Norvegiya, Fransiya va Chili.
* Bunday daʼvolar qilish huquqini oʻzida saqlab qolgan Peru[], Sovet Ittifoqi/Rossiya, AQSh va Janubiy Afrika.
* Rasmiy hududiy daʼvolarga ega boʻlmaganlar Belgiya, Bolgariya, Braziliya, Germaniya, Hindiston, Italiya, Xitoy, Pokiston, Polsha, Ruminiya, Ukraina, Urugvay, Chexiya, Shvetsiya, Ekvador, Janubiy Koreya va Yaponiyadir.

Antarktidaning minerallar masalasi
----------------------------------

Taxmin qilinganidek, Antarktidada koʻmir, temir rudasi, mis, rux, nikel, qoʻrgʻoshin va boshqa foydali qazilmalarning keng konlari mavjud. Biroq, Antarktida shelfidagi neft va gaz zaxiralari eng katta amaliy qiziqish uygʻotadi. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, faqat Ross dengizi mintaqasida taxminan 50 milliard barrel neft va 100 trillion kub metrdan ortiq gaz mavjud. 1988-yilda Antarktika shartnomasi ishtirokchilari kon qazib olish imkoniyatini muhokama qilishga urinib koʻrdilar va konventsiya qabul qildilar. Biroq, u hech qachon kuchga kirmadi va 1991-yilda Madrid protokoli bilan almashtirildi, u 1998-yilda kuchga kirdi. Antarktidada har qanday foydali qazilmalarni qazib olishni taqiqlaydi. Ammo bu taqiq cheksiz emas: protokol matni kuchga kirganidan keyin 50 yil oʻtgach, 2048-yilda qayta koʻrib chiqilishi kerak.

Manbalar
--------

1. ↑  „Конвенция АНТКОМ (полный текст)". 26-mart 2015-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 25-iyun 2022-yil.
2. ↑  Ледорубы. Как делят Антарктику и ее ресурсы

Havolalar
---------

* Antarktika shartnomasi kotibiyati
**Shahzoda Abdulaziz** — Saudiya Arabistoni qirollik oilasining superyaxtasi boʻlib, rasmiy ravishda dengiz floti tarkibiga kiradi. Qurilish vaqtida dunyodagi eng katta superyaxta boʻlgan.

Yaratilish tarixi
-----------------

Shahzoda Abdulaziz Yaxtasi Saudiya qirollik oilasining qirollik yaxtalaridan biridir. Uning egasi qirol Abdullohdir. Yaxta Daniyada Helesinger Vaerft tomonidan qurilgan. Qirol eng katta va gʻayrioddiy yaxtaga ega boʻlishni xohladi va dizayn jihatidan juda qiziq. Misol uchun, asosiy foyeda bir xil xonaning nusxasi Titanik, katta boʻshliqlar va klassik mebellar bilan. Yaxtaning yuqori tezligi ham qiziq, bu taxminan 22,6 tugun.

Tavsif
------

Superyaxta bortida 22 nafar mehmon va 18 nafar ekipaj uchun 12 ta kichik kabina va okean manzarali balkonli 9 kishilik kabina mavjud. Qirollik salonida ham katta balkon mavjud. Barcha kabinalar 5 yulduzli mehmonxonaga teng baholanadi. Bundan tashqari, ochiq suzish havzasi va quyosh botish uchun yaxshi joylar mavjud. Shuningdek, ichkarida 10 kishilik katta jakuzili vanna mavjud. Restoran mavjud, yashash xonasi konferentsiya xonasi sifatida ishlatilishi mumkin. Bundan tashqari, bortda eng katta LCD televizorlardan biri va professional audiotizim mavjud. Tankda oʻrta toifadagi vertolyot asoslanishi mumkin boʻlgan platforma mavjud.

Yaxtani koʻpincha Golf-Juana koʻrfazida koʻrish mumkin. Har biri 7800 ot kuchiga ega ikkita Pielstick dvigateli bilan kema 20 tugun va undan yuqori tezlikka erisha oladi. Shahzoda Abdulaziz **y**axtasida odatdagi qulaylik xususiyatlaridan tashqari, operatsiya xonasi, masjid va kinoteatr ham mavjud.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4
2. 1 2 3 4
Aseksuallik ramzi
**Aseksuallik** — jinsiy moyillikning pastligi yoki yoʻqligi. Aseksuallik shahvoniy istaklardan ongli ravishda tiyilish emas. Insoniyatning 1% qismiga aseksual taʼrifi beriladi.

Aseksualliklar antiseksuallar bilan koʻp oʻxshashlik tomoni boʻlsa-da, aseksuallar jinsiy aloqaga nisbatan ijobiy/salbiy munosabat bildirmaydilar. Aseksuallikning jinsiy orentratsiya deb hisoblash yoki yoʻqligi haqida hali ham bahs-munozaralar davom etmoqda.

Aseksuallik haqida tadqiqotlar kam olib borilgan boʻlib, oʻtkizilgan soʻrovnomalar natijasida (Bogard, 2004) Buyuk Britaniya aholisining 1%i „hech qachon hech kimga nisbatan jinsiy moillikni his qilmaganligini" aytishgan.[]

Aseksuallik odatda, farzand koʻrish/koʻrmaslik istagi bilan bogʻliq emas. Farzand koʻrishni istagan aseksual vakillari jinsiy aloqada boʻlishi, sunʼiy urugʻlantirishi yoki farzand asrab olishi mumkin.

Baʼzi mamlakatlardan, xususan Braziliyada aseksuallik huquqlari qonun bilan himoyalangan.

Yana qarang
-----------

* Jinsiy moyillik
* Seks
* LGBT
* Gomoseksuallik

Manbalar
--------

1. ↑  „Arxiv nusxasi" (deadlink). 2015-yil 6-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 19-may.

 (Archive.is saytida 2012-06-29 sanasida arxivlangan)
2. ↑  *Sex and Society*, 2 (und), Marshall Cavendish, 2010 — 82—83 bet. ISBN 978-0-7614-7906-2.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |