recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fotima Rashidovna Qodirova** (1956-yil 22-dekabr, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, pedagogika fanlari doktori, professor.

Biografiyasi
------------

Fotima Qodirova 1956-yil 22-dekabr Toshkent shahrida tugʻilgan. Hozirda maktabgacha taʼlim muassasalari rahbar va mutaxassislarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish instituti professori.

### Ilmiy faoliyati

1989-yilda Moskva shahrida „Oʻzbek bogʻchasida bolalarga rus tilida soʻzlashuv nutqini oʻrgatishda didaktik oʻyinlar" mavzusida pedagogika fanlari boʻyicha nomzodlik dissertasiyasini himoya qilgan. 2006-yilda pedagogika fanlari boʻyicha doktorlik dissertasiyasini himoya qilgan. 2003—2016-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti Pedagogika nazariyasi va tarixi hamda Ijtimoiy-gumanitar fanlarni o‘qitish metodikasi ixtisosligi bo‘yicha pedagogika fanlari doktori va pedagogika fanlari nomzodi dissertasiyalarni himoya qilish bo‘yicha Birlashgan ixtisoslashgan kengashining raisi oʻrinboasari, a’zosi, ilmiy seminar raisining oʻrinbosari sifatida ishlab kelgan. 220 dan ziyod ilmiy muallifi.

Mukofoti
--------

* Sodiq xizmatlari uchun medali (2020).

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 1-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2022 — 342 bet.
2. 1 2  „Prezident ta’lim tizimi xodimlarining bir guruhini mukofotladi" (30-sentabr 2020-yil).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Dehi baland masjidi** (Imom Hasan imom Husayn jomeʼ masjidi) — Navoiy viloyati, Nurota tumani, Dehibaland qishlogʻida joylashgan yodgorlik. Masjid XVI asrda Buxoro xonligida hukmronlik qilgan Shayboniylar sulolasi davrida joʻyboriy Xoja Saʼd tomonidan qurdirilgan. Masjid Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Dehi baland masjidi yer sathidan 2 metr balandlikda marmar bilan qoplangan yirik supa ustida joylashgan. Masjid xonaqoh sifatida ham ishlatilgan boʻlib, sharq va junun tomonlari ayvonli qilib bunyod etilgan. Masjid ikki tomonida imom Hasan va Husanlarning ramziy qabri mavjud boʻlgan. Masjid XVI asrda joʻyboriy Xoja Saʼd mablagʻlari va tashabbusi bilan bunyod etilgan. 1860-yilda masjidda taʼmirlash ishlari olib borilgan. Bu haqida masjidda saqlanib qolgan bitikda qayd etilgan. Taʼmirlash ishlarida nurotalik Abdurahim Turdiyev sangtarosh va Abdurahim Turdiyev (1870—1938) boshchilik qilgan va qatnashgan. Oʻzbekiston mustaqillikkka erishgach, masjidda 1998—1999-yillarda taʼmirlash ishlari olib borilgan. 2007-yilda masjid qayta taʼmirlangan. Masjidda marmar lavh boʻlib, 1999-yilgi taʼmirlash natijasida kirish eshigi tepasidan olib qoʻyilgan va hozirda ayvonda saqlanmoqda. Marmar lavhda nastaʼliq va nasx xatida bitiklar yozilgan. Bitikda Qur’oni Karimning „Oli Imron" surasining 18-19-oyatlari keltirilgan. Naqshinkor lavhning yuqori qismida „Shahodat" va „Tayyiba" kalimasi yozilgan. Bitikning oʻrtasida esa nastaʼliq xatida tarixiy baxshida bitilgan. Masjid Oʻrta Osiyo uslubida bunyod etilgan. Masjid qurilishida pishgan gʻisht, yogʻoch, ganch va boshqa materiallardan foydalanilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий 2015, s. 175. sfn error: no target: CITEREFЎзбекистон\_обидаларидаги\_битиклар:\_Навоий2015 (help)
2. ↑  „Имом Ҳасан имом Ҳусайн жомеъ масжиди". *hazratnavoi.uz*. Qaraldi: 27-iyul 2023-yil.
3. ↑  Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий 2015, s. 177. sfn error: no target: CITEREFЎзбекистон\_обидаларидаги\_битиклар:\_Навоий2015 (help)
4. ↑  Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий 2015, s. 178. sfn error: no target: CITEREFЎзбекистон\_обидаларидаги\_битиклар:\_Навоий2015 (help)
5. ↑  Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий 2015, s. 179. sfn error: no target: CITEREFЎзбекистон\_обидаларидаги\_битиклар:\_Навоий2015 (help)

Adabiyotlar
-----------

### Ilmiy adabiyotlar

* Абдухолиқов Ф, Ртвиладзе Э, Ҳакимов А, Абдуҳалимов Б, Мансуров А, Маннонов А, Муҳамедов Н, Раззоқов А, Раҳимов К*. Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Навоий*. Тошкент: Uzbekistan Today, 2015 — 376 bet. ISBN 978-9943-4509-5-0.

Havolalar
---------

* „Имом Ҳасан имом Ҳусайн жомеъ масжиди". Qaraldi: 27-iyul 2023-yil.
**Veterinariya laboratoriyasi** — veterinariya xizmati tizimida hayvonlardagi kasalliklarni aniqlaydigan laboratoriya. Hayvonlarning kasalliklari va oʻlish sabablarini aniqlash maqsadida turli xil ilmiy tadqiqot va kuzatish ishlari olib boradi. Veterinariya laboratoriyasida bakteriologik, serologik va gemotologik tahlillar bajariladi, patologik material tekshiriladi, sut, goʻsht va b. chorvachilik mahsulotlari sanitariya jihatdan tahlil qilinadi, kimyoviy va toksikologik tahlillar oʻtkaziladi. Veterinariya laboratoriyasi kasalliklarning oldini olish va ularni davolash uchun antibiotiklar va b. preparatlar tayyorlaydi, veterinariya sohasidagi fan yutuqlari va ilgʻor tajribalarni targʻib qiladi. Veterinariya laboratoriyasi tekshirish va b. ishlarni oʻzi xizmat qilayotgan hududdagi fermer, shirkat, aksionerlik, jamoa xoʻjaliklar va davlat veterinariya muassasalarining buyurtmalariga muvofiq bajaradi. Tayyorlangan antibiotik va b. har turdagi preparatlarni xoʻjaliklarga sotadi. Goʻsht-sut va oziqovqat nazorat stansiyalari ular qaramogʻida boʻlib, dehqon bozorlarida goʻsht, sut va b. chorvachilik hamda dehqonchilik mahsulotlarini ekspertiza qiladi. Oʻzbekistonda 3 respublika Veterinariya laboratoriyasi (yuqumli kasalliklar diagnostikasi lab.; oʻta xavfli kasalliklar lab.; veterinariya preparatlari lab.), 13 viloyat, 126 tuman va tumanlararo, 246 veterinariya-sanitariya ekspertizasi lab.lari ishlaydi (2000).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Veterinariya dorixonasi** -veterinariya doktori resepti bilan dori tayyorlaydigan, uni saqlaydigan va tarkatadigan muassasa. Veterinariya dorixonasi ikki xil boʻladi: 1) qishloq xoʻjaligi hayvonlari kasalliklariga qarshi kurashadigan st-yalar qoshidagi V.d. faqat shu muassasaga qarashli hayvonlarni davolash uchun dori tayyorlaydi, dorini hayvon egalariga uyda davolash uchun tarqatadi. Bu xildagi V.d.sida veterinariya doktori yoki feldsheri xizmat kiladi; 2) zoovettaʼminot tizimidagi V.d. jamoa, shirkat, aksionerlik, fermerlik xoʻjaliklarini, shuningdek veterinariya shifoxonalarini dori hamda kerakli asboblar bilan taʼminlaydi. Bu xil V.d. dorini faqat veterinariya doktori va tashkilotlarning talabnomasiga muvofiq tarqatadi, oʻzida resept bilan dori tayyorlamaydi. Shaharlarda ham dorini aholi va tashkilotlarga sotadigan veterinariya dorixonalari bor.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shorahim Shoumarov** (1876 Toshkent — 1969.12.1) — hofiz, sozanda (dutor, tanbur, sato). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1944). Dastlab Toʻychi hofizdan xonandalik sanʼati, Abdusoat Vahobovshl dutor chalishni oʻrgangan. Keyinchalik Nazirxon hofiz, Madumar hofiz, Abduqahhor hofiz, Yodgorhoji tanburchilardan mumtoz kuy va ashula va Fargʻona—Toshkent makom yoʻllari, tanbur chertishni oʻzlashtirgan. Sh. milliy musiqa madaniyatini rivojlantirishda faol qatnashgan: 1910-yillar Toshkentda "usuli jadid" ("Rahimiya", "Urfon") maktablari qoshida musiqa toʻgaraklariga rahbarlik qilgan; Turkiston xalq konservatoriyasiii tashkil etilishida faol qatnashgan. Shu yerda (1919—22), Toshkent musiqa texnikumida (1923—40) oʻqituvchilik qilgan. 1927-yildan Oʻzbekiston radiosi xalq cholgʻulari ansambli (keyinchalik orkestri)da xonanda va sozanda.

SH. oʻzbek musiqali teatri shakllanishiga ham oʻz hissasini qoʻshgan: 1910—20 yillarda Toshkentda sahnalashtirilgan spektakllar ("Kichik askar", "Erk bolalari", "Zavolli Vatan", "Halima", "Yatim va Yatima" va boshqalar) uchun oʻzbek mumtoz va xalq kuylarini tanlab, sheʼrlar matniga bogʻlab moslashtirgan. Ayniqsa, Xurshid sahnalashtirgan "Farhod va Shirin" (1922) musiqali spektakliga Toʻychi hofiz bilan oʻzbek musiqa merosidan tanlagan kuylari asar taʼsirchanligini oshirgan; keyinchalik ushbu asar V.Uspenskiy yaratgan musiqali dramaga asos boʻlgan. Sh. oʻzbek mumtoz, ayniqsa, Fargona va Toshkent musiqa anʼanalari bilimdoni boʻlgan. Shu boisdan N.Mironov, Ye.Romanovskaya, V.Uspenskiy va boshqalar u ijro etgan koʻpgina ashulalarni notaga olib bir necha toʻplamlarga kiritgan. Sh. sozgar sifatida ham tanilgan: yasagan va nozik taʼb bilan sadaf qadab bezagan cholgʻulari Moskva (1923) va Parij (1925) koʻrgazmalarida namoyish etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Asan ota maqbarasi** Shieli tumani, „Baygequm" maydonidan 5 km yerda, „Yetti Avliyo" qabristonida joylashgan. Mahalliy aholi uni Asan Qaygʻi nomi bilan bogʻlaydi. „Yetti avliyo" qabristonida Oqshi ota, Abiz ota, Qish ota, Qayip ota maqbaralari bilan yonida joylashgan.

Aspan ota maqbarasidan „Ingkardariya" jamoasining yonidagi Sirlitam yodgorligi bilan solishtirishga boʻladi. Bu portal gumbazli inshoot, qizil g‘isht bilan, to‘rtburchak shaklda (9,5x10,5) qurilgan. Aspan ota maqbarasining ham old tomonida kirish orqali arkli portali ham bo‘lgan koʻrinadi. Hozir uning faqat ikki tomon asosiy qoldiqlarigina saqlangan. Maqbara kuydirilgan taxta g‘ishtdan qurilgan. Kvadrat koʻrinishda, maydoni 11,5x7,30, balandligi 7,60 m. Poydevordan 3 m baland gʻishtlarni vertikal solib, kamar yasagan.

Asan Qaygʻi oʻgʻli Abat uchun qurilgan „Abat baytaq" (Aqtoʻbe viloyatining Qoʻbda tumani) bilan Sir boʻyidagi Alpomis botirning rafiqasi Oybarchinga bagʻishlangan Koʻkkesene yodgorligiga (afsonaning boshqa bir versiyasiga boʻyicha Sirlitam ham Oybarshinga bagʻishlangan) juda oʻxshash. Ular ikki xil qurilish namunasi bilan bir vaqtda solingan boʻlishi mumkin. Aspan ota maqbarasi 1982-yili davlat muhofazasiga olingan.

Afsona
------

Qozoq rivoyatlariga ko‘ra, Asan Qayg'i ko‘p sayohat qilgan, Qo‘qon, Buxoro, Xiva, hatto olis Qashg‘ar shaharlarida bo‘lgan. Dala donishmandining asosiy falsafiy yoʻli qurgʻoqchilik, kasallik va dushmanlar xalqini choʻchita olmaydigan oʻlka izlashdan iborat edi. Ijodda sermahsul boʻlgan Asan Jonibekxon saroyida jiravon (ziyoli) sifatida dars bergan davr. Maqbara binosi meʼmoriy jihatdan oʻrta asrlarga oid marosim binosi boʻlib, kirish eshigi va gumbazi bor. Asosiy qurilish materiali sifatida loy eritmasida pishirilgan g'isht ishlatilgan. Maqbarada jamoatning diniy marosimlarni bajarishi uchun to‘liq sharoitlar yaratilgan. Bu yerda 200 kishiga moʻljallangan ovqatlanish joyi, tunash uchun turar joy hamda Qurʼon oʻqish va sadaqa berish uchun masjid mavjud. Maqbara binosi meʼmoriy jihatdan oʻrta asrlarga oid marosim binosi boʻlib, kirish eshigi va gumbazli hisoblanadi. Asosiy qurilish materiali sifatida loy eritmasida pishirilgan g'isht ishlatilgan.

Bu sayohatda Jideli Baysinga (hozirgi Toshkent shahriga) kelib: Hoy, Jideli Baysin, orqamga mingazib olib ketar edim, voy, otimning egariga sig‘maysan, deydi. Va Sir bo'yida, Oqmachitga kelganida: Hoy, Oqmachit, yering tor ekan, suving sayoz ekan, har shoxning tagida bir parcha go‘shting bor. Turkiston shahrida, yonidagi Sauronni ko‘rganda: Axir qo‘rg‘onni qo‘riqlay o‘lmaydigan taqirning yuziga, cho‘lstonning o‘rtasida qurilgan ekan. "Chivirlab oqqan suvi yo‘q, bulog'i yo‘q", deydi ekan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Qazaqstan": Ұlttiq ensklopediya/Bas redaktor Ә. Nisanbaev — Almati „Qazaq ensiklopediyasi" Bas redaksiyasi, 1998 ISBN 5-89800-123-9
2. ↑  Qazaq mәdenietі. Ensiklopediyaliq aniqtamaliq. Almati: „Aruna Ltd." JShS, 2005 ISBN 9965-26-095-8
3. ↑  „Асан ата кесенесі, ХҮІ ғасыр" (qozoqcha) (27-iyul 2017-yil). 29-noyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-noyabr 2022-yil.
**Sobira Xoʻjayevna Abdurazoqova** (1928-yilda tugʻilgan, Urganch) — sovet va oʻzbek olimi, vinoshunos, texnika fanlari doktori, professor.

Tarjimai holi
-------------

Sobira Abdurazoqova 1928-yilda Ugranch shahrida qandolatchi Xoʻja Abdurazoqov oilasida tugʻilgan. 1951-yilda Oʻrta Osiyo politexnika institutining oziq-ovqat fakultetini tamomlagan.

1951-yildan Yangiyoʻl shakar zavodida kimyogar-analitik boʻlib ishlagan. 1953-yilda aspiranturaga oʻqishga kirib, „Rafinad shakarni quritish" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan, texnika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan (1957). Doktorlik dissertatsiyasini himoya qilib, Toshkent kimyo-texnologiya institutida ish boshlagan. 1960-yildan 1995-yilgacha vinochilik texnologiyasi va fermentatsiya ishlab chiqarish kafedrasini boshqargan. 1990-yilda texnika fanlari doktori ilmiy darajasini olgan, Rossiya Fanlar akademiyasining „Magarach" Umumrossiya uzumchilik va vinochilik milliy tadqiqot institutida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan, mavzu nomi: „Biokatalitik asosda vino ishlab chiqarish texnologiyasini takomillashtirish".

Ilmiy faoliyatning asosiy yoʻnalishi fermentatsiya va vinochilik texnologiyasini takomillashtirishdir. Uzum sharbatini ikki bosqichli fermentatsiya qilish usuli mualliflaridan biridir. Bu usul vino moddalarining yetilishini tezlashtiradi, vino moddalarini uzoq vaqt davomida saqlashga imkon beradi. 1974-yilda shogirdlari bilan birinchi marta gʻoʻza, olma va uzum turpidan pektin olgan. 2015-yil boshida diabetga chalinganlar uchun shifobaxsh xususiyatlarga ega fermentlangan sutli parhezli ichimlik tayyorlash usulini patentladi. Uning ilmiy ishlanmalari non pishirish, qandolatchilik, alkogol, pivo va alkogolsiz hamda vino sanoatida qoʻllaniladi.

Abdurazoqova uzoq yillar „Vinochilik va uzumchilik" jurnali tahririyati a’zosi boʻlgan. Uning ishtirokida institutda vinochilik, pivo, alkogolsiz va konserva sanoatida 1500 dan ortiq mutaxassislar tayyorlangan. 14 nafar fan nomzodlarini tayyorlagan, doktorlik dissertatsiyalari uchun maslahatchi hisoblanadi. 300 dan ortiq maqolalar, monografiyalar, roʻyxatga olingan 13 ta patent va mualliflik guvohnomalari muallifi.

Uch marta Toshkent shahar Kengashiga deputat etib saylangan. Lenin ordeni, Mehnat Qizil Bayrogʻi ordeni, „Mehnatdagi jasorati uchun" medali, Oʻzbekiston Oliy Kengashi Prezidiumining diplomi bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Научно-педагогическая, воспитательная и общественная деятельность доктора технических наук, профессора Абдуразаковой Собиры Ходжаевны". 9-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-iyun 2020-yil.
2. ↑  „Узбекские ученые изобрели способ приготовления лечебного напитка для диабетиков". 9-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-iyun 2020-yil.
3. ↑  *. Известные виноделы СНГ*. Таврида, 2008.  Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-03-15).
**Salimjon Salomovich Hamidov** (1920.29.12 - Buxoro - 1973L9.8) -kandakor, sulola davomchisi; Oʻzbekiston xalqrassomi (1972). Hunarni otasi — kandakor usta Abdusalom Hamidovdan oʻrgangan. H. metall va marmarga oʻyib naqsh ishlashni puxta egallagan; yoshligidan otasining shogirdlari qatorida murakkab oʻyma naqshlarni ishlay boshlagan; metall buyumlar bezak mujassamotlarini yangi mavzular bilan boyitdi (mas, patnisga ishlangan "Oʻzbekistonim" mujassamoti, 1969 va boshqalar), bezaklarda Buxoro meʼ-moriy yodgorliklarini aks ettirdi. Metall va marmarga oʻiib naqsh ishlovchi koʻplab shogirdlar yetishtirdi, uning tashabbusi bilan Buxoroda kan-dakorlik maktab-ustaxonasi tashkil etilgan (yana qarang Buxoro kandakorlik maktabi).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Haabneeme** — kichik tuman (estoncha: *alevik*) Estoniya shimolidagi Harju okrugidagi Viimsi cherkovida joylashgan. U taxminan 9 km (6 mi) uzoqlikda joylashgan Tallin markazidan shimoli-sharqda, Tallin koʻrfazining sharqiy qirgʻogʻida. Aholisi 5,634 kishi (2011-yilgi aholi roʻyxati) .Haabneeme munitsipalitetdagi eng yirik aholi punkti hisoblanadi.

Haabneeme birinchi marta 1271-yilda *Apones* sifatida tilga olingan. Oʻrta asrlarda Haabneeme qirgʻoq shvedlari tomonidan joylashtirilgan.1960-yillarda Haabneeme bogʻi shimoldagi Rohuneeme yoʻlining har ikki tomonida rivojlantirilgan. Markaziy aholi punkti 1960-yildan 1980- yilgacha Kirov baliqchilik kolxozining (Sergey Kirov nomidagi) markazi sifatida qurilgan.1973-yilda yangi maʼmuriy bino ochildi. Savdo markazi 1976-yilda, shifoxona-poliklinika,1979-yilda qurilgan. Koʻp qavatli uylarga qoʻshimcha sifatida 1974-yilda pensiya, 1978-yilda stadion,1983-yilda bolalar bogʻchasi va 1981-1985-yillarda oʻrta maktab ochilgan .

Soʻnggi paytlarda dam olish uchun mehmonxonasi, yangi maktab binosi(2006), bolalar bogʻchasi va supermarket kabi koʻplab yangi binolar qurildi.

Haabneeme-Tallinn markaziga Tallinn avtobus kompaniyasining № 1 yoʻnalishi orqali bogʻlangan.1A (Viru keskus — Viimsi haigla), oʻrtacha sayohat vaqti taxminan 25 daqiqa.

2015-yilda Haabneeme shahrida Selver nomli gipermarketi bilan yangi ikki qavatli savdo majmuasi ochilishi rejalashtirilgan edi.

Galereya
--------

Qarang
------

* Viimsi JK
* Viimsi stadioni

Manbalar
--------

1. ↑  „Population by place of residence (settlement), sex and age".  Statistics Estonia (31-dekabr 2011-yil). Qaraldi: 31-may 2013-yil.
2. ↑  „Haabneeme alevik" (et).  eestigiid.ee.
3. ↑  „Viimsi to get a new shopping mall by 2015". *BBN* (1-oktabr 2013-yil). Qaraldi: 16-oktabr 2013-yil.

Havolalar
---------

* Viimsi cherkovi (estoncha)
* Viimsi SPA Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-03-14).
* Viimsi oʻrta maktabi (estoncha)
**Hakim Eshbaevich Berdiyev** — oʻzbek davlat arbobi, 1992-yil 24-fevraldan 1993-yil 13-aprelgacha Surxondaryo viloyati hokimi lavozimida ishlagan.

Tarjimai holi
-------------

1938-yil 10-mayda Surxondaryo viloyati, Sherobod tumani, Tupar qishlogʻida tugʻilgan.

1960-yilda Oʻrta Osiyo politexnika institutini tamomlagan.

1962-yildan 1991-yilgacha KPSS aʼzosi hisoblangan. 1960-yildan (9 yil davomida) Sherobod tuman qishloq xoʻjaligi boshqarmasi bosh muhandisi lavozimida ishlagan. 1969-1985-yillarda — Surxondaryo viloyat qishloq xoʻjaligi boshqarmasi boshligʻi boʻlib ishlagan. Keyinchalik, 1985-yilda Sherobod RK KPU birinchi kotibi, 1989-yilda esa KPU Surxondaryo viloyat komiteti birinchi kotibi boʻlib ishlagan.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, 1992-yildan 1993-yil 15-aprelgacha Surxondaryo viloyati hokimi boʻlgan.

1993-yil 15-aprelda Surxondaryo viloyati Sherobod tumani hokimi etib tayinlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „БЕРДЫЕВ Хаким Эшбаевич | TsentrAziya". *centrasia.org*. 27-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
2. ↑  „Выпуск № 44 (22945) | Pravda Vostoka". *press.natlib.uz*. 27-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
3. ↑  „Выпуск № 45 (22946) | Pravda Vostoka". *press.natlib.uz*. 27-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
*Guioa acutifolia* bargining pastki qismida tuksiz foveola domatium
 *Cinnamomum camphora* domatium ichidagi eriofiyoid
 *Cinnamomum camphora* domatium ichidagi kana
**Domatium** (koʻplik: **domatia**, lotincha „domus" - uy degan maʼnoni anglatadi) — boʻgʻim oyoqlilar yashaydigan oʻsimliklar tomonidan ishlab chiqarilgan kichik xona.

Ideal holda domatia gallsdan farq qiladi, chunki ular oʻz aholisi tomonidan qoʻzgʻatilgan emas, balki oʻsimlik tomonidan ishlab chiqariladi, ammo farq keskin emas; koʻplab turdagi domatiyalarning rivojlanishi aholi tomonidan taʼsirlanadi va targʻib qilinadi. Koʻpgina domatiyalarda oqadilar yoki chumolilar yashaydi, ular oʻzaro munosabatlarda boʻlishi mumkin, ammo trips kabi boshqa artropodlar ushbu tuzilma tomonidan taqdim etilgan himoyadan parazitar foyda olishlari mumkin.

Chumolilar egallagan **domatiyaga mirmekodomatiya** deyiladi.Mirmekodomatiyaning muhim sinfi *Pseudomyrmex* va *Tetraponera avlodiga mansub* chumolilar oʻz uyalarini yaratadigan *Acacia sphaerocephala* kabi baʼzi akatsiyalarning katta, ichi boʻsh umurtqalaridan iborat. Mirmekodomatiyani taʼminlovchi oʻsimliklar **mirmekofitlar** deb ataladi. Mirmekodomatiyani taʼminlovchi oʻsimliklarning xilma-xilligi va bunday domatiya shakllarining diapazoni juda katta. Baʼzi oʻsimliklar, masalan, *Myrmecodia*, oʻzaro himoya qilish va chumolilarning chiqindilaridan ozuqaviy foyda olish uchun ularning chumolilari oʻzini oʻrnatishi mumkin boʻlgan kanallar bilan oʻralgan katta bulbous tuzilmalarni oʻsadi.

Koʻpincha domatiya barglarning pastki yuzasida, oʻrta va tomirlarning kesishgan joyida hosil boʻladi. Ular odatda qisman barg toʻqimalari yoki tuklari bilan oʻralgan kichik chuqurliklardan iborat. Lauraceae oilasining koʻp aʼzolari barglar domatiyasini rivojlantiradilar. Domatia, shuningdek, Alangiaceae, Elaeocarpaceae, Fabaceae, Icacinaceae, Meliaceae, Rubiaceae, Sapindaceae va Simaroubaceae oilalaridagi baʼzi yomgʻir oʻrmonlari daraxt turlarida uchraydi.

Yana qarang
-----------

* Akarodomatiya

Havolalar
---------

* Domatium ichida yashovchi chumolilar ko'rsatilgan video

Manbalar
--------

1. ↑  
O'Dowd, Dennis J.; Mary F. Willson (1991-yil iyun). „Associations Between Mites and Leaf Domatia". *Trends in Ecology & Evolution*. 6-jild, № 6. 179–182-bet. doi:10.1016/0169-5347 (91)90209-G. `{{cite magazine}}`: Check `|doi=` value (yordam); sana kiritilishi kerak boʻlgan parametrga berilgan qiymatni tekshirish lozim: `|date=` (yordam)
2. ↑  Wilson, Edward O. The Insect Societies, Publisher: Belknap Press 1971, ISBN 978-0-674-45490-3
3. ↑  
Williams, J.B*. Trees and Shrubs in Rainforests of New South Wales and Southern Queensland*. Botany Department, University of New England, 1984. ISBN 0-85834-555-2.
**Salimaxon Shoyusupovna Xoʻjayeva** (1916.1.1 — Toshkent — 2004.9.6) — opera xonandasi (lirikdramatik soprano), Oʻzbekiston xalq artisti (1967). Moskva oʻzbek opera studiyasi (1941) va Toshkent konservatoriyasi (1945)ni tugatgan. Navoiy teatrida yakkaxon xonanda (1941—67). Katta Fargʻona kanali qurilishida (1939), Ikkinchi jahon urushi davrida harbiy qismlarda madaniy xizmat koʻrsatgan. Toshkent konservatoriyasi (1961—72), Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti (1972—84)da pedagog.

Xoʻjayevaning yoqimli, jozibador ovozi, nurli chehrasi, yuqori vokal va aktyorlik maxrrati oʻzbek va chet el mumtoz operalarida ijro etgan asosiy partiyalarda namoyon boʻlgan: Layli ("Layli va Majnun"), Zuhra ("Tohir va Zuhra"), Shirin ("Farhod va Shirin"), Tana ("Er Targʻin", B. Brusilovskiy), Nigor ("Koʻr oʻgʻli", U. Hojibekov), Tatyana, Liza, Iolanta (P. Chaykovskiy, "Yevgeniy Onegin", "Iolanta"), Karmen (J. Vize, "Karmen"), Lyubasha (N. RimskiyKorsakov, "Shoh qayligʻi") va boshqa Konsert repertuaridan oʻzbek xalq qoʻshiqlari ("Qoshlari qalamlar" va boshqalar), chet el kompozitorlari (Gendel, Motsart, Shubert, Glinka, Chaykovskiy va boshqalar) asarlari keng oʻrin olgan. Shu bilan birga X. oʻzbek bastakor va kompozitorlarining qoʻshiq va romanslarining ilk ijrochisi sifatida ham tanildi: T. Sodiqovning "Bahor", M. Burhonovning "Tabassum qilmading", "Ishqida" va boshqa, A. Muhammedovning "Alla", Ham. Rahimovning "Sevimli yor" va boshqa.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
„Gundel" restoranida servirovka qilingan gundelcha blinchiklar
**Gundelevcha blinchiklar** (Gundel blinchiklari, **gundel-palachinta** veng.: *Gundel-palacsinta*) — Venger oshxonasining desert taomi, rom qoʻshilgan shokoladli sousdagi yongʻoqli nachinkali blinchiklar, mashhur qandolatchi Karoy Gundelning ixtirosi. Budapeshtdagi Gundel restoranining qandolat hungarikumi va oʻziga xos taomi.

Venger blinchiklari sut yoki gazlangan suvda juda yupqa tayyorlanadi. Maydalangan yongʻoqdan blinchiklar uchun nachinka shakar va doljin va bir kun oldin ivitilgan mayiz va apelsin qobigʻi solingan sutda pyurega oʻxshash massa qilib pishiriladi. Shokoladli sous koʻpirtirilgan qaymoq va rom bilan shokolad sousi asosida tayyorlanadi. Blinchiklar yongʻoqli krem massasi bilan toʻldiriladi, naycha yoki uchburchaklar shaklida oʻraladi va skovorodkada yogʻda qovuriladi yoki pechda pishiriladi, tortishdan oldin shokoladli sous quyiladi. Baʼzida gundelcha blinchiklar notoʻgʻri pishiriladi va shu bilan rom yonib ketadi, uning taʼmi esa desertning oʻziga xos xususiyati hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. 1 2  К. Гундель 2006. sfn error: no target: CITEREFК.\_Гундель2006 (help)
2. ↑  К. А. Бибиков 1987. sfn error: no target: CITEREFК.\_А.\_Бибиков1987 (help)
3. ↑  Д. Харгитаи 2001. sfn error: no target: CITEREFД.\_Харгитаи2001 (help)

Adabiyotlar
-----------

* „Блины с шоколадно-ромовой подливой",*500 видов домашнего печенья: Из венгерской кухни*. Ужlocation: «Карпати», 1987 — 154 bet.
* Карой Гундель „Блины а-ля Гундель",*. Венгерская кухня*. Будапешт: Корвина, 1959 — 96 bet.
* Карой Гундель „Блинчики а-ля Гундель",*. Малая венгерская поваренная книга*, 13-е, Будапешт: Корвина, 2006 — 80—81 bet. ISBN 963-13-5540-3.
* Харгитаи Дёрдь „Блинчики а-ля Гундель",*. Венгерская кухня*. Media Nova, 2001 — 88 bet. ISBN 963-204-711-7.

Havolalar
---------

* myhungary.net: Блинчики по-гунделевски
Ideal yuqori chastotali filtrning chastotaviy javob reaksiyasi
**Yuqori chastotali filtr** (**HPF**) maʼlum bir kesish chastotasidan yuqori chastotali signallarni oʻtkazuvchi va kesish chastotasidan pastroq chastotali signallarni susaytiradigan elektron filtrdir. Har bir chastota uchun susaytirish miqdori filtr dizayniga bogʻliq. Baʼzan audio muhandislik sohasida **pastdan kesuvchi filtr** yoki **bass filtr** deb ham ataladi.  Yuqori chastotali filtrlar koʻplab maqsadlarda ishlatiladi, masalan, nol boʻlmagan oʻrtacha kuchlanishga yoki radio chastotalarga sezgir qurilmalarga oʻzgarmas tok taʼsirini bloklash uchun. Ular, shuningdek, polasali oʻtkazuvchan filtr hosil qilish uchun past chastotali filtr bilan birgalikda ishlatilishi ham mumkin.

Sodda yuqori chastotali filtr
-----------------------------

 1 - Rasm: RC zanjir yordamida amalga oshirilgan passiv, analog, birinchi darajali yuqori chastotali filtr
1-rasmda koʻrsatilgan oddiy birinchi tartibli elektron yuqori chastotali filtr kondensator va rezistorning ketma-ket ulanishiga kirish kuchlanishini ulash va rezistordan chiqish kuchlanishini olish orqali amalga oshiriladi.

Qarshilik va sigʻimning koʻpaytmasi (*R* × *C*) yaʼni vaqt doimiysi (τ); *u f* *c* kesish chastotasiga teskari proportsionaldir, yaʼni

{\displaystyle f\_{c}={\frac {1}{2\pi \tau }}={\frac {1}{2\pi RC}},\,}
Bu erda *f* *c* — gertslarda, *t* — soniyalarda, *R* — ohmlarda va *C* — faradlarda .

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

Manbalar
--------

1. ↑  Watkinson, John*. The Art of Sound Reproduction*. Focal Press, 1998 — 268, 479 bet. ISBN 0-240-51512-9. 9-mart 2010-yilda qaraldi.
**Golloyev Igor Dmitriyevich** (20-sentyabr, 1965-yil, Buxoro viloyati, Oʻzbekiston SSR) — rus harbiy rahbari. Rossiya Federatsiyasi Milliy gvardiyasi Sharqiy okrugi qoʻmondoni (2021-yildan), general-polkovnik (2017).

Biografiyasi
------------

Golloyev 1965-yilning 20-sentyabrida Buxoro viloyatida, hozirgi Navoiy viloyatining Uchquduq tumanida tugʻilgan. 1983-yilda harbiy xizmatda. 1987-yilda F. E. Dzerjinskiy nomidagi SSSR Ichki ishlar vazirligi Qizil bayroqli Saratov oliy harbiy qoʻmondonlik bilim yurtini tamomlagan. 1987-yildan SSSR Ichki ishlar vazirligining Shimoliy-Gʻarbiy va Boltiqboʻyi davlatlari ichki qoʻshinlari boʻlimida vzvod komandiri lavozimida xizmat qilgan.

1997-yilda M. V. Frunze nomidagi harbiy akademiyani tamomlagan. 1997-yilda Rossiya Ichki ishlar vazirligining Vladikavkaz Oliy harbiy qoʻmondonlik maktabida harbiy taktikadan dars bera boshlagan. 1999-yildan Rossiya Ichki ishlar vazirligining Shimoliy Kavkaz okrugi ichki qoʻshinlarining tezkor boʻlinmasida xizmat qilgan. 2003—2007-yillarda Rossiya Ichki ishlar vazirligi Ichki qoʻshinlarining Volga okrugida xizmat qilgan.

2009-yilda Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlari Bosh shtabining Harbiy akademiyasini tamomlagan. 2009-yildan Rossiya Ichki ishlar vazirligining Shimoliy-Gʻarbiy mintaqaviy qoʻmondonligida xizmat qilgan. 2011-yil 9-noyabrdan general-mayor.

2012-yildan Rossiya Ichki ishlar vazirligi Ichki qoʻshinlari Markaziy mintaqaviy qoʻmondonligi qoʻmondonining birinchi oʻrinbosari. Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2014-yil 6-noyabrdagi 713-sonli farmoni bilan general-leytenant unvoni berilgan.

2016-yil oktyabr oyidan — Rossiya Federatsiyasi Milliy gvardiya qoʻshinlarining Ural okrugi qoʻmondoni.

Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2017-yil 6-dekabrdagi farmoni bilan Rossiya Federatsiyasi Milliy gvardiya qoʻshinlari Markaziy okrugi qoʻmondoni etib tayinlandi.

Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2017-yil 12-dekabrdagi 592-son qarori bilan unga general-polkovnik unvoni berildi.

2021-yil 30-iyuldan — Rossiya Federatsiyasi Milliy gvardiya qoʻshinlari Sharqiy okrugi qoʻmondoni.

Mukofotlari
-----------

* Aleksandr Nevskiy ordeni
* Jasorat ordeni
* Suvorov medali
* idoraviy medallar
* „Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan harbiy mutaxassis" (2017-yil mart)

Manbalar
--------

1. ↑  „Golloev Igor Dmitrievich". 5-fevral 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-iyul 2023-yil.
2. ↑  „Михаил Дегтярев вручил государственные награды бойцам Росгвардии" (10-mart 2023-yil).
3. ↑  „Командующий Росгвардии Урала прибыл с рабочим визитом в Югру".
4. ↑  „Первый командующий национальной гвардией на Урале получил личный штандарт. «Облгазета», 2016, 8 ноября.". 17-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-may 2018-yil.

Havolalar
---------

* Gollayevning tarjimai holi va fotosurati Rossiya gvardiyasining rasmiy veb-saytida
**Caesar shifri** (talaffuzi: *Sezar shifri*) (**Caesar kodi** deb ham nomlanadi) — hozirgi kundagi eng keng tanqilgan va sodda shifrlash usullaridan biri.

Matematik model
---------------

Agar alifboning har bir belgisini uning tartib raqami (0 dan raqamlash) bilan bog'lasak, shifrlash va shifrni ochish formulalar bilan ifodalanishi mumkin }}:

{\displaystyle y=(x+k)\ \mod \ n}
{\displaystyle x=(y-k)\ \mod \ n,}
bu yerda {\displaystyle x} — ochiq matn belgisi, {\displaystyle y} — shifrlangan matn belgisi, {\displaystyle n} — alifboning kardinallik va < math> k</math> kalitidir.
Matematik jihatdan Sezar shifrlash affin shifrlash ning maxsus holatidir.

Caesar3

▪️Sezar shifri — almashtirish shifrlari turiga kirib, unda ochiq matndagi har bir harf, alifbodagi chap yoki oʻng tomondagi doimiy soni boʻlgan boshqa harf bilan almashtiriladi. Masalan, siljish, oʻnga 3 ga teng boʻlganda, A harfi, E harfiga, B harfi esa, F harfiga almashadi. (Oʻzbek lotin alifbosi boʻyicha almashinildi).

Misol
-----

{\displaystyle k=3} kaliti yordamida shifrlash. „E" harfi uchta harfni oldinga „siljitadi" va „Z" harfiga aylanadi. Uchta harf oldinga siljigan qattiq belgi „E" harfiga aylanadi, „I" oldinga siljigan uchta harf „V" harfiga aylanadi va hokazo: shni shna shnapi
Boshlang‘ich alifbo: A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U V X Z
Shifrlangan: D E F G H I J K L M N O P R S T U V X T
Asl matn:
O'sha yumshoq fransuz bulochkalaridan yana yeb, choy iching.
Shifr matni asl matnning har bir harfini shifr alifbosining tegishli harfi bilan almashtirish orqali olinadi:
Fezyya iz zyi ahlsh pvenlsh chugrschtskfnlsh dtsosn, zhg eyutzm gb.
▪️Qadimgi Rim tarixchi va yozuvchisi Gay Svetoniy Trankvillning „Sezarning hayoti haqida" asarida yozilishicha, ushbu shifrlash usulidan Sezar vaqtida foydalanish boshlangan va shu sababli u Sezar nomini olgan. Sarkarda koʻplab maxfiy hujjat va xatlarini yozishda ushbu shifrlash usulidan foydalangan.

Adabiyotlar
-----------

* Гай Светоний Транквилл*. Жизнь двенадцати цезарей*, Литературные памятники. М.: Издательство «Наука», 1964.

Havolalar
---------

* Caesar cipher — realizatsiya shifra Tsezarya na raznix yazikax na Rosetta Code[en].
* Shifr Tsezarya — shifrovanie i deshifrovka
**Yoʻngʻichqolitepa**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Toshkent viloyatining Oʻrtachirchiq tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Yoʻngʻichqoli" QFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Mirzayev Saydirahmon Shoabdiyevich** — gidrogeolog, geologiya-mineralogiya fanlari doktori, professor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Ekologiya va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish masalalari qoʻmitasi raisining oʻrinbosari.

Tarjimai holi
-------------

1954-yilda Oʻrta Osiyo politexnika institutining geologiya-qidiruv fakultetini tamomlagan Mirzayev Saydirahmon, oʻsha yerning oʻzida assistent, katta oʻqituvchi hamda direktor lavozimlarida ishlagan. Bu davrda yarim qurgʻoqchil rayon yer osti suv resurslarini hisoblash, ulardan xalq xoʻjaligida foydalanish va muhofaza qilish boʻyicha ilmiy-uslubiy markazga aylangan. 1958-yilda nomzodlik, 1970-yilda esa doktorlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qilgan.

1976-yildan umrining oxirigacha Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutining „Gidrologiya", „Suv xoʻjaligi va qishloq suv taʼminotini yaxshilash" kafedralariga rahbarlik qilgan. Institutning ilmiy ishlar boʻyicha prorektori (oʻrinbosari — rektor) lavozimida ishlab, bor bilim va kuchini uch avlod tarbiyasiga bagʻishlagan (). Mirzayev Saydiraxmon rahbarligida va uning shaxsan ishtirokida respublika aholisini ichimlik suvi bilan taʼminlash muammosini hal etish, yer osti suvlaridan sugʻorishda foydalanishni asoslash, Amudaryo, Sirdaryo va Orol dengizi havzalaridagi suv resurslaridan mukammal foydalanish va muhofaza qilish sxemasini ishlab chiqishda olib borilgan tadqiqotlari natijalari hisoblanadi.

2010-yilgacha kompleks foydalanish sxemasini ishlab chiqishda Oʻzbekiston Respublikasi yer osti suvlaridan foydalanilgan. Uning rahbarligida suv resurslarini tejash va tuproq unumdorligini oshirish maqsadida qishloq xoʻjaligida yonuvchi polimer gidrogellardan foydalanish boʻyicha muvaffaqiyatli tadqiqotlar olib borilgan. Professor Mirzayev Saydirahmon 250 dan ortiq ilmiy ishlar, jumladan, 30 ta monografiya muallifi. Uning rahbarligida 40 dan ortiq fan nomzodlari, 10 ga yaqin fan doktorlari yetishib chiqqan, ular mamlakatimiz va qoʻshni davlatlar mustaqilligi yoʻlida turli sohalarda mehnat qilmoqdalar.
**Toʻlqin Miromilovich Mirkomilov** (1939.30.6, Toshkent) — kimyogar olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1995). Texnika fanlari doktori (1983), professor (1985). Toshkent politexnika institutini tugatgan (1962), shu institut kimyo kafedrasi mudiri (1973—1992), Toshkent kimyotex-nologiya instituti rektori (1992—1994). Toshkent texnika universiteti rektori (1994—2001), prorektori (2001-yildan). M.ning ilmiy ishlari ekologik toza texnologi-yalarni ishlab chiqish, paxta sanoati chiqindilarini qayta ishlash hamda mahalliy xom ashyolardan foydalangan holda plastmassalarning yangi turlarini olishga bagʻishlagan. Uning rahbarligida tarkibida sellyuloza boʻlgan xom ashyolarning tuzilishi bilan ularning xossalari orasida oʻzaro bogʻliqlik borligi toʻgʻrisidagi nazariya; sorbitlar, ionitlar va fiziologik faol poli-merlar olish maqsadida sellyulozani koʻp funksional kislotalar bilan modifikatsiyalash usullari; tarkibida sellyuloza boʻlgan sanoat chiqindilaridan yuqori sifatli sellyuloza olish texnologiyasi ishlab chiqildi. Yangi oligomerlar va polimerlar olindi hamda ularning qoʻllanishi soqalari ani^landi. Ikkinchi chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi de-putati.

Manbalar
--------

* Texnologiya xlopkovoy sellyulozi. T. 1996; YAMR— Spektroskopiya visokogo razresheniya polisaxaridov i ix proizvodnix (T. I.Usmonov bilan hamkorlikda),T. 1994; Ximiya i texnologiya polucheniya piridinovix osnovaniy (S. M. Turobjonov bilan hamkorlikda), T. 1998.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aleksey Nikolaevich Yablochkin** (1912-yil 27-fevral (11-mart), Rojki, Moskva viloyati, Rossiya imperiyasi — 1984, SSSR) — sovet futbolchisi, yarim himoyachi. Murabbiy, SSSR sport ustasi.

Faoliyati
---------

Bolsheviklar jamoasida futbol oʻynay boshladi. U SSSRning birinchi chempionatlarini (1936—1939) Krasnaya Zara / Elektrikda oʻtkazdi, 1941-yil boshida bosh murabbiy Konstantin Lemeshevning taklifiga binoan „Zenit" ga oʻtdi va u yerda 1947-yilgacha oʻynadi.

Futbolchilik faoliyatini yakunlagach, u Cherepovetsning „Metallurg" (1960), Orjonikidzening „Spartak" (1963), Fargʻonaning „Neftyanik" (1968), „Mehnat zahiralari" Leningrad, Kalev Tallin, Zvezda Perm, Zvezda (Kirovograd), Ijev jamoalarida ishlagan. Novgorod. 1965-yilda u boshchiligidagi Leningrad jamoasi Butunittifoq maktab oʻquvchilari Spartakiadasida kumush medallarni qoʻlga kiritdi. 1969-yildan — SDYUSSHORda „Oʻzgartirish".

Yutuqlar
--------

* **SSSR kubogi :**

Kubok sohibi: 1944-yil.
Finalchi: 1938-yil.

Manbalar
--------

1. ↑  "Nash „Zenit"", 14 marta 2011, str. 7
2. ↑  Istoriya FK „Zvezda" Kirovograd. Ofitsialniy sayt kluba

Havolalar
---------

* Aleksey Yablochkin — 1944-yil kubogi egasi tavalludining yuz yilligi munosabati bilan
* zenit-history.ru saytidagi statistika


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Neftchi futbol klubi murabbiylari |
| --- |
|  |
| 
* Aleksandr Morozov (1962-65)
* Yakov Berlin (1966-67)
* Aleksey Yablochkin (1967-68)
* Boris Arkadyev (1968-69)
* Arkadiy Alov (1969-71)
* Ivan Larin (1971-72)
* Sergey Budagov (1972-73)
* Serafim Xolodkov (1974-77)
* Bahodir Ibragimov (1977-78)
* Ivan Larin (1978-81)
* Yevgeniy Valitskiy (1981-83)
* Mark Tunis (1983-84)
* Nerd Ayriyev (1984-87)
* Yuriy Sarkisyan (1987-2013)
* Amet Memet (2013-14)
* Murod Ismoilov (2014-15)
* Tohir Kapadze (2015)
* Andrey Fyodorov (2015-17)
* Vadim Abramov (2017)
* Sergey Kovshov (2018-19)
* Abdusamad Doʻrmonov (2019-20)
* Sergey Lebedev (2020-21)
* Ilhom Moʻminjonov (2021-2022)
* Vitaliy Levchenko (2022-hozirgacha)
 |

 |
**Turunj** soʻzi eski oʻzbek tilida fors-tojik tilidan oʻzlashgan boʻlib, u limon, apelsinlar oilasiga kiruvchi yoqimli hidli, hushtam, suvli meva nomini aytaydi. Qadimgi yozma manbalarda uchramaydi. Alisher Navoiy asarlarida:
Ey chuchuk jonim sening shirin labing,
Mevai jonim turunji gʻabgʻabing.
(Gʻaroyib us-Sigʻar , 359)

Etimoni
-------

Soʻzning etimoni haqida hech maʼlumot yoʻq. Eski tojik tilida turunj, hozirgi tojik tilida turunj (nok), fors tilida ترنج (torondj) tarzida qoʻllanadi. Turkiy tillarda ishlatilmaydi. Bu soʻz haqida „Gʻiyos ul-lugʻat"da keng maʼlumot berilgan. Hozirgi fors tilida rang bildiruvchi(torondji) — (toʻq sariq, zargʻaldoq rangli) soʻzi borki, u turunj soʻzi bilan bir xil asosdan boʻlishi kerak. Bundan tashqari, fors-tojik tilidagi turup-turp soʻzi bilan turunj soʻzlarida qandaydir yaqinlik borga oʻxshaydi. Chunki fors-tojik tilida tar soʻzi mevaning tozaligini, yangiligini ifodalashda qatnashadi. Yana tarmeva soʻzi ham bor. Shuning uchun ham bu soʻzlar asosini tar morfemasi tashkil qilgan boʻlishi kerak (tarunj, tarup-tarip).

Manbalar
--------

1. ↑  Vafoyev, Bahrom*. Meva nomlari*, "FAN" nashriyoti, Toshkent, 1991 — 26-27 bet. ISBN 5 - 648 - 01251 -9.
**Surum (Qirgʻiztepa)** — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Toshkent viloyatining Yuqorichirchiq tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Qirgʻiz qishlogʻi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Tursunpashsha Baxramovna Nurmetova** (1996-yil 17-yanvar, Xorazm viloyati, Oʻzbekiston) — o‘zbekistonlik paralimpiya dzyudochisi, 63 va 70 kilogrammgacha bo‘lgan vazn toifasida ishtirok etadi. 2016-yilgi yozgi Paralimpiya o‘yinlarining bronza medali sovrindori, Osiyo chempionati g‘olibi va jahon chempionati bosqichi sovrindori.

Sport faoliyati
---------------

2011-yilda u Kiyevda (Ukraina) bo‘lib o‘tgan dzyudo bo‘yicha yoshlar o‘rtasidagi jahon chempionatida ishtirok etgan, biroq u yerda medal sohibasi bo‘la olmagan. 2012-yilda u dzyudo bo‘yicha mamlakat chempionatida beshinchi o‘rinni egalladi. Ammo O‘zbekiston kubogida o‘z vazn toifasida kumush medalni qo‘lga kiritishga muvaffaq bo‘ldi. 2013-yilda dzyudo bo‘yicha yoshlar o‘rtasidagi Osiyo chempionatida bronza medalini, kelasi yili esa Tursunposhsha mamlakat chempionatida bronza medalini qo‘lga kiritdi.

2015-yilda Eger shahrida (Vengriya) ko‘zi ojizlar va zaif ko‘ruvchilar o‘rtasida o‘tkazilgan dzyudo bo‘yicha jahon kubogi bosqichida 63 kilogrammgacha bo‘lgan vazn toifasida oltin medalga sazovor bo‘ldi. O‘sha yili Seuldagi (Koreya Respublikasi) ko‘zi ojizlar va zaif ko‘ruvchilar o‘rtasidagi Butunjahon o‘yinlarida dzyudo bo‘yicha 63 kg gacha bo‘lgan vazn toifasida bronza medalini olishga muvaffaq bo‘ladi.

2016-yilda Rio-de-Janeyroda (Braziliya) o‘tkazilgan Yozgi Paralimpiya o‘yinlarida 63 kg gacha bo‘lgan vazn toifasida u bronza uchun kurashda shved dzyudochisi Nikolina Pernxaymni mag‘lub etib, bronza medaliga egalik qildi. Ushbu joriy yilda Nurmetova O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev farmoni bilan "Jasorat" medali bilan taqdirlandi .

2017-yili Toshkent shahrida dzyudo bo‘yicha ko‘zi ojizlar va zaif ko‘ruvchilar o‘rtasidagi Osiyo chempionatida 63 kilogrammgacha bo‘lgan vazn toifasida u finalda koreyalik dzyudochi Jin Song Lini ustidan g‘alaba qozonib, oltin medalni qo‘lga kiritadi  .

Manbalar
--------

1. ↑  „JudoInside - IBSA World Games Seoul Event". *www.judoinside.com*. 28-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-avgust 2021-yil.
2. ↑  „Архивированная копия". 29-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-avgust 2021-yil.
3. ↑  „Uzbekistan takes it all, stunning judo results at Paralympics" (en). *www.judoinside.com*. 29-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-avgust 2021-yil.
4. ↑  „ УП-4846-сон 22.09.2016. О награждении группы спортсменов и тренеров, добившихся высоких результатов на XV летних Паралимпийских играх в городе Рио-де-Жанейро". *lex.uz*. 28-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-avgust 2021-yil.
5. ↑  „JudoInside - IBSA Asian Championships Tashkent Event". *www.judoinside.com*. 28-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-avgust 2021-yil.
**Abu Lays Samarqandiy** (Abu Lays Nasr ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Ibrohim as-Samarqandiy) (944 — 1003) — Samarqand shahrida tavallud topgan. Ayrim maʼlumotlarga koʻra, uning ajdodlari Samarqandga Eronning Tus shahridan koʻchib kelishgan. Qonunshunos va ilohiyot olimi, Samarqand shayxulislomi boʻlgan. „Xizonat ul-fikh" („Fiqh xazinasi"), „Boʻston ul-orifin" („Oriflar boʻstoni"), „Tafsir ul-Qur’on" („Qur’on tafsiri") va shunga oʻxshash bir qancha asarlari mashhur.

  

Zamonasining yetuk fiqh va tafsir olimi, fozil va nufuzli kishisi boʻlgan.  Asarlaridan quyidagilarini koʻrsatish mumkin:

> 1. „Tafsirul Qur’on".  Toʻrt jildli boʻlib, eng yaxshi tafsirlardan hisoblangan.
> 
> 
> 2. „Xizonat al-fiqh" („Fiqh xazinalari").  Bu asarda hanafiy mazhabi aqidalari asosida musulmon qonunshunosligi (fiqh)ning qisqacha taʼrifi berilgan.  Uning 1467 va 1814-yilda kuchirilgan ikki qoʻlyozmasi OʻzR FA Sharqshunoslik institutida saqlanmoqda.
> 
> 
> 3. „An-Navozil" (Nozil boʻlganlar).  Bu fatvolar haqidagi kitobdir.
> 
> 
> 4. „Kitob muxtalif ar-rivoyat" (Turli rivoyatlar haqida kitob).
> 
> 
> 5. „Bo‘ston al-orifin" (Oriflar bo‘stoni). Bu axloq va tarbiyaga oid muhim asar. Unda taʼlim-tarbiyaga oid ko‘p rivoyatlar, tarixiy voqealar, hikoyalar va hadislar keltirilgan. Asar 159 bobdan iborat bo‘lib, uning ilm o‘rganish, salom berish, aql haqida aytilgan narsalar, ovqat yeyish qoidalari, ichimliklar, tabobat, ilm va adab fazilatlari kabi boblar, ayniqsa, diqqatga sazovordir.
> 
> 
> 6. „Tanbeh al-g‘ofilin" (G‘ofillarga tanbeh). Asar 94 bobdan iborat bo‘lib, ota-onaning bola oldidagi huquqlari, bolaning ota-ona oldidagi huquqlari, sharob ichishdan qaytarish, yolg‘on so‘zlashdan qaytarish, hasad, yetimlarga xayru saxovat, rahm-shafqatli bo‘lish, kasbning fazilatlari kabi boblari nihoyatda katta ahamiyatga egadir. „Tanbeh al-g‘ofilin"ning Buxoro amiri Haydar (1800-1826) topshirig‘i bilan 1873-yil ko‘chirilgan qo‘lyozmalari O‘zR FA Sharqshunoslik institutida saqlanmoqda.
> 
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  "Abu Lays Samarqandiy" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |