Shamdondagi an'anaviy sham
Rojdestvo uchun shamlar.
**Sham** - bu yoritish moslamasi (dastlabki) yoki boshqa maqsadlar uchun, ko'pincha qattiq yonuvchan materialdan yasalgan silindr shaklida bo'lib, u eritilganda tayoq yordamida olovga keltiriladi (pilik bo'ylab harakatlanadi). uning markazi bo'ylab ).

Yonuvchan material quyidagilar bo'lishi mumkin: cho'chqa yog'i, stearin, mum, kerosin, spermatsetiya yoki tegishli xususiyatlarga ega bo'lgan boshqa moddalar ( eruvchanlik, yonuvchanlik, qattiq). Hozirgi vaqtda kerosinning stearin va turli qo'shimchalar (bo'yoqlar va boshqalar) bilan aralashmasi ko'pincha ishlatiladi. Pilik nitrat, ammoniy xlorid, borik kislotasi eritmalari bilan singdirilgan bo'lib, sham kamayishi bilan yaxshi yonadi va juda katta olov yaratmaydi. Ilgari bu maqsadlar uchun sham qisqichlari ishlatilgan bo'lib, ular vaqti-vaqti bilan chivinli uglerodni olib tashlash uchun ishlatilgan. Shamlarni o'chirish uchun o'chirgich ishlatilgan. Elektr yoritgichlar paydo bo'lgandan keyin, shamlar keng foydalanishdan chiqdi. Ular marosimdagi ahamiyatini saqlab qoldilar; Bundan tashqari, turli shakl va rangdagi dekorativ shamlar keng tarqalgan.

Tarix
-----

Vysoki Decani monastirida shamni yoqish
cherkovdagi yonayotgan shamГегард

Shamlar 5000 yildan ortiq vaqt davomida yorug'lik manbai va bayramlarni yoritish uchun ishlatilgan, ammo ularning kelib chiqishi haqida juda kam narsa ma'lum. Shamlardan qadimiy foydalanish- ko'pincha qamishning yadrosini eritilgan hayvon yog'i bilan namlash orqali qamish yoritgichlar yoki mash'alalar yasagash qadimgi misrliklarga tegishli. Biroq, chiroqlarning haqiqiy shamga o'xshash tayoqchasi yo'q edi.

Miloddan avvalgi 3000-yillarda misrliklar tayoq shamlaridan foydalangan bo'lsalar, qadimgi rimliklar odatda bu vaqtgacha o'ralgan papirusni eritilgan yog' yoki asal mumiga bir necha marta botirib, tayoq shamini ishlab chiqarishgan. Tayyorlangan shamlar uylarini yoritishda, kechalari sayohatchilarga yordam berishda va diniy marosimlarda ishlatilgan.

Tarixchilar bundan ancha avvalroq o'simliklar va hasharotlardan tayyorlangan mumdan foydalangan holda sham yasalganligi haqida dalillar topdilar. Qadimgi xitoy shamlari urug'lar bilan birlashtirilgan mahalliy hasharotlardan pilik va mum uchun guruch qog'ozi yordamida qog'oz naychalarga quyilganligi aytiladi. Yaponiyada shamlar daraxt yong'og'idan olingan mumdan, Hindistonda esa dolchin daraxtining mevalaridan qaynatishdan shamlar ishlab chiqarilgan.

Ilk diniy marosimlarda shamlar muhim rol o'ynaganligi ham ma'lum. Hanukka, yahudiylarning shamlarni yoqishga qaratilgan chiroqlar bayrami, miloddan avvalgi 165 yilga borib taqaladi. Injilda shamlar haqida bir nechta ko'rsatmalar mavjud va imperator Konstantin 4-asrda Pasxa xizmati paytida shamlardan foydalanishni qo'llab-quvvatagan.

Shamning prototipi yog' yoki yog' bilan to'ldirilgan piyola bo'lib, tayoq sifatida yog'och bo'laklari (keyinchalik tolalar yoki matolar ishlatilgan). Bunday lampalar yoqimsiz hid chiqarib, juda ko'p tutun chiqargan. Birinchi zamonaviy sham korinishlari O'rta asrlarda paydo bo'lgan va yog' (ko'pincha) yoki mumdan tayyorlangan. Mumli shamlar uzoq vaqt mobaynida juda qimmat bo'lgan. Katta xonani yoritish uchun yuzlab shamlar kerak edi, shamlar tutun chiqarib, shiftlar va devorlarni qorayishiga sabab boldi.

1. ↑  „История появления свечей". 2021-yil 20-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 5-mart.