**Gadsden shartnomasi** - 1853-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlari tomonidan Meksikadan sotib olingan, 120 ming kvadrat metr maydon. Shartnoma Amerika elchisi Jeyms Gadsden sharafiga nomlangan. 1853-yil 30-dekabrda Meksika hukmdori Santa Anna bilan shartnoma tuzilgan.

Bitim qiymati 10 million AQSh dollarini tashkil etadi. Olingan yer Gila daryosining janubida va Rio Grande'nin g'arbiy qismida joylashgan. Ular hozirda Arizona va Nyu-Meksiko shtatlarining bir qismini tashkil qiladi. Bu Qoʻshma Shtatlarning kontinental hududining oxirgidan oldingi yirik kengayishi boʻlib, nihoyat ularning Meksika bilan chegarasini tashkil etadi.Yerni olishning asosiy sababi bu joylardan oʻtishi kerak boʻlgan transokeanik temir yoʻlning ishlab chiqilgan loyihasi edi. Bundan tashqari, Gvadalupe-Hidalgo shartnomasi boʻyicha AQShdan olingan mablag'dan norozi boʻlgan Meksika rahbariyati bilan keskin munosabatlar saqlanib qoldi. Jeyms Gadsden Temir yoʻl loyihasini amalga oshirishda moliyaviy manfaatlarga ega boʻlgan AQSh prezidenti Franklin Pirs nomidan ushbu bitimni Meksika vakillari bilan tuzdi.

Kelishuv, shuningdek, Meksika hududida Tehuantepek Istmusidagi transokeanik kanalni qurishni ham oʻz ichiga olgan. Bu shart hech qachon amalga oshirilmagan.AQShning asl rejalari, shuningdek , Kaliforniya yarimoroli, Sonoran choʻli va Rio Grande janubidagi erlarni (Meksikaning Chihuahua (247 087 km²) va Sonora (184 934 km²) shtatlari hududi) kabi yirik hududlarni sotib olishni ham oʻz ichiga olgan. Butun Kaliforniya yarim oroli - Quyi (70 113 km²) va Quyi Kaliforniya Sur (73 677 km²), ya'ni yana 575 881 km² (jami - Gvadalupe Hidalgo shartnomasidan keyin qolgan Meksika hududining 31,5%). Ammo bu nafaqat Meksika tomonining, balki janubning haddan tashqari kuchayishidan qoʻrqqan Kongressdagi qullikka qarshi senatorlarning qarshiliklarini keltirib chiqardi, chunki Arizona mustamlakasi asosan qul shtatlaridan kelgan.

Yerning yangi ajralishi Meksika rahbari Antonio Santa Annaning karerasi pasayishining boshlanishini belgiladi. Meksika xalqi kelishuvni milliy manfaatlarga xiyonat sifatida baholadi.

Iqtisodiy samaradorlik
----------------------

2009-yilda iqtisodchi Devid Barker Gadsden xaridi Qoʻshma Shtatlar uchun foydali emasligini hisoblab chiqdi. Ammo uning tan olishicha, "hozirgi tarixiy hisob-kitoblarga ko‘ra, bu xarid AQSh uchun foydali bo‘lgan", garchi mintaqa ko‘pchilik konlar Hindiston rezervatlarida joylashganligi sababli unchalik katta bo‘lmagan soliq tushumiga ega bo‘lmasa ham daromad. Va 19-asrda davlat sotib olingan hududni apachilardan himoya qilish uchun koʻp pul sarflashi kerak edi, agar sotib olish boʻlmasa kerak boʻlmaydi. Ushbu qisqacha tahlilda janubiy transkontinental temir yoʻl liniyasining narxi umuman aytilmagan.

Gadsden sotib olish narxi va AQSh-Meksika chegarasining ta'rifi haqidagi yana bir nuqtai nazarni 1969-yilda geolog Garold Jeyms bergan: "Garchi chegaradagi tortishuv hech qanday saboq bermagan yoki hech qanday donolik bermagan boʻlsa-da, bu juda katta hajmdagi sotib olishga olib keldi. keyingi mineral va qishloq xoʻjaligi resurslari oʻzini koʻproq toʻlagan qimmatbaho hudud.

Ommaviy madaniyatda
-------------------

Gadsden sotib olishining mintaqada yashovchi meksikaliklar va tubjoy amerikaliklarga ta'siri "*Koshizani zabt etish"* (Kolumbiya, 1953) boshliqlarni boʻysundirish filmidagi hikoyaning asosini tashkil qiladi.

Amerika Qoʻshma Shtatlari pochta boʻlimi 1953 yil 30 dekabrda Gadsden sotib olinganining 100 yilligiga bag'ishlangan pochta markasini chiqardi.

Eslatmalar
----------

1. ↑  „Гадсдена договор 1853".  Большая Российская Энциклопедия. 2017-yil 11-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 8-fevral.
2. ↑  „Researcher's Analysis Shows Buying Alaska No Sweet Deal for American Taxpayers".  www.newswise.com. 2009-yil 13-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 15-avgust.
3. ↑  „История изучения границы между США и Мексикой". 2010-yil 15-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 15-avgust.
4. ↑  „US Stamp Gallery >> Map & pioneer group".  www.usstampgallery.com. 2017-yil 9-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 15-avgust.