**Qora dengiz biosfera rezervati** (ukraincha: *Чорноморський біосферний заповідник*) - Ukrainaning Xerson va Mykolaiv viloyatlari hududida joylashgan biosfera rezervati. Maydoni – 109254,8 ga. Qo‘riqxona Ukraina Milliy Fanlar Akademiyasi tomonidan nazorat qilinadi. Qo'riqxona ma'muriyati Xerson viloyati Xola Pristan shahrida joylashgan.

Rezervat Ukrainadagi eng yirik muhofaza qilinadigan hududlardan biridir. Qo'riqxonaning asosiy maqsadi qishlaydigan va ko'chmanchi qushlarni, shuningdek, qumli arenalar va cho'l dashtlarining noyob majmualarini himoya qilish.

Qo'riqxonaning bir qismi bo'lgan Tendrovskiy ko'rfazi va Tendrovskaya oroli Ramsar konvensiyasiga muvofiq, xalqaro ahamiyatga ega bo'lgan suv-botqoq yerlar maqomiga ega.

Tarix
-----

1927–yil 14–iyulda ( 1933–yildan qo'riqxona) qishlaydigan, ko'chib yuruvchi, uyali qushlar va ularning yashash joylarini himoya qilish uchun yaratilgan.

1933–yilda mustaqil ekologik va tadqiqot institutiga aylandi. 1984–yilda biosfera rezervati maqomini oldi. 2006–yilda Xerson viloyat kengashi qarori bilan qo'riqxona hududi deyarli 21 ming gektarga kengaytirildi. Ukraina qurolli kuchlari tomonidan qo'riqlanadi. 2023–yilda Rossiya tarkibiga kirdi.

Geografiya
----------

Qora dengiz biosfera rezervati Qora dengizning shimoliy qirg'og'ida - Xerson viloyati va qisman Mykolaiv viloyati hududida (masalan, Volijin-Les filiali) joylashgan - materik hududlari, orollar va ikkita ko'rfazning suv zonalarini o'z ichiga oladi. 

Maydoni 109 254,8 gektar bo'lgan Qora dengiz biosfera rezervati uchta zonadan iborat: qo'riqxona (maydoni 90 134,9 ga), bufer (maydoni 18 620 ga), antropogen landshaftlar zonasi (maydoni 499,9 ga, Tendratda). Qo'riqxonaning qo'riqlanadigan hududlari atrofida uning tarkibiga kirmaydigan, lekin uning nazorati ostida bo'lgan, maydoni 8013,8 gektar bo'lgan muhofaza zonalari mavjud.

Qo'riqxona hududi (*qo'riqxona xaritasi*) qo'riqlanadigan hududlarning 4 ta alohida joylashgan uchastkalari - asosiy (katta) qism, Ivano-Rybalchanskiy va Solenoozerniy uchastkalari, Volijyn Les filiali - asosiy qismi esa qo'riqxona bilan bog'langan.

  

  

  

Qo'riqxona chegaralarida 20 dan ortiq kichik va o'rtacha kattalikdagi orollar mavjud, masalan, Tendrovskaya Spit, Dolgiy va Krugli; Tendrovskiy ko'rfazida - Smoleniy, Orlov, Babin, Sibirskiy, Egorlitskiy (Misr); Egorlitskiy ko'rfazida - Orlov, Konskie (Konskiy va Velikiy).

Qo'riqxona hududida ko'plab ko'llar mavjud. Masalan: Yegorlitskoye; Potievskiy hududida - Kefalnoye, Dolgoye, Krugloye; Potievskaya Strelka va Yegorlytskiy Kut o'rtasidagi bufer zonada - Kefalnoe, Kefalnoe; Solenoozerny hududida - Vysokoye, Krugloye, Makhortovo.

Iqlim
-----

Iqlimi issiq, ammo qirg'oq bo'yida joylashganiga qaramay, havo kontinental va quruq. Oʻrtacha yillik harorat 10,8 °C.

Tabiat
------

Qo'riqxonada umurtqali hayvonlarning 446 turi, umurtqasizlarning 3000 dan ortiq turlari va o'simliklarning 728 turi mavjud. Ulardan sutemizuvchilar 14 turi, qushlarning 57 turi, hasharotlarning 37 turi, o'simliklarning 41 turi Ukraina Qizil kitobiga va Yevropa Qizil kitobiga kiritilgan.

Qo'riqxona qishlaydigan, ko'chib yuruvchi va o‘troq qushlar hamda ularning yashash joylarini muhofaza qilish uchun tashkil etilgan. Ko'p sonli optroq qushlar baliqchilar, qushqo'rg'onlar, o'rdaklar, laylaksimonlar. Ko'rfaz oqqushlar (qiyqiroq va soqov oqqushlar ), o'rdaklar ommaviy qishlash joyidir. 1957–yilda Askaniya-Novadan olib kelingan dog‘li bug'u iqlimga yaxshi moslashgan. Suvlarda kefal, glossa (daryo kambalasining kenja turi) va buqa baliqlar yashaydi.

2004–yilda Bexteri qishlog'i yaqinidagi hududda shifobaxsh geyzer ochildi. Manbaning chuqurligi 1572 m, harorat butun yil davomida 65 °C. Keyinchalik erdan otilib chiqayotgan buloq asosida shifobaxsh vannalar qabul qilish uchun basseyn tayyorlangan (harorat 45-50 °C). Manbaning tayanch-harakat tizimiga, qalqonsimon bezga, asab tizimiga va nafas olish yo'llariga foydali ta'sir ko'rsatishi aniqlandi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Чорноморський біосферний заповідник Національної академії наук України — Території". 2022-yil 1-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 30-mart.
2. ↑  „Про заповедник на сайте http://www.nedaleko.ua". 2017-yil 17-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 1-iyul.
3. ↑  *Валуев В.А.* „Кулики (Limicoli) Башкортостана" (2005). 2018-yil 12-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 31-yanvar.