recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Parchinlash** — list metall hamda prokat materiallardan yasaladigan konstruksiya elementlaridan parchin mixlar yordamida ajralmas birikma hosil qilish. Parchin mix — tana va kallakdan iborat mahkamlash detali. P. quyidagi amallarni oʻz ichiga oladi: parchin mix oʻrnini ochish (parmalash yoki oʻyish); parchin mixning yashirin kallagiga uya ochish (zenkerlash yoki shtamplash); parchin mixni teshikka oʻrnatib, ikkinchi tomonidan kallak hosil qilish (presslash yoki urish). P. bolgʻalar, presslar va avtomatlar yordamida bajariladi. P. bolgʻasi — zarb beruvchi pnevmatik mashina. Parchin mixda kallak hosil qilish uchun ishlatiladi.

P. mashinasi parchinlash presslari vaavtomatlarigaboʻlinadi. P. presslarida parchin mixning ikkinchi kallagi hosil qilinadi. Parchin mix tanasi ikki shtamp orasiga oʻrnatiladi. Mashina puansoni (zarb berish detali) bir marta yurganda shtamp bir yoki bir nechta parchin mixni parchinlaydi. P. avtomatlarida barcha operatsiyalar; buyumlar sirtini tekislash, ularni si-qish, teshik parmalash va zenkovkalash, parchin mix oʻrnatish, P. buyumni sil-jitish va boshqa bajariladi; bunda mexa-nizmlar avtomatik tarzda boshqariladi. P.da qoʻllaniladigan parchin mixlarning yarim doiraviy, yashirin, silindrik, konus kallakli xillari bor. Ularning oʻlchamlari davlat standartlarida belgilab qoʻyiladi. Standart parchin mixlardan tashqari maxsus: naychali, portlovchi va boshqa parchin mixlar qoʻllaniladi. Poʻlat, mis, latun, alyuminiy va boshqa materialdan tayyorlanadi. Parchin mix materiali biriktiriladigan detallar materiali bilan bir xil olinadi.

P. kemasozlik, vagonsozlik, samolyotsozlik va boshqa sohalarda qoʻllaniladi. Sandiqsozliksa sandiqning yuz tomo-niga gulli naqsh chiqarish, tunuka bilan ishlash ham P. deyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tavallo** (taxallusi; asl ism-sharifi **Toʻlagan Xoʻjamyorov**) (1883 – Toshkent, Rossiya imperiyasi — 1937-yil 10-noyabr, Toshkent, OʻzSSR, SSSR) — turkistonlik maʼrifatparvar shoir, publitsist. Jadidchilik harakati namoyandasi.

Bolaligi va faoliyati
---------------------

Tavallo 1883-yil Toshkentning Koʻkcha dahasida, Obi Nazir mahallasida Xoʻjamyor Jiyanboyev oilasida tugʻilgan. Avval eski maktabda savod chiqargan, soʻng Beklarbegi madrasasida va rus-tuzem maktabida oʻqigan. 

1900-yil 17 yoshida mol savdosi bilan shugʻullanuvchi otasining maslahati bilan Prjevalsk shahriga borib, Usmonbek Solihjonboyev degan kishining qoʻlida prikazchik boʻlib ishlagan. 1909-yil otasining vafotidan soʻng Toshkentga qaytib, shahar savdo shirkatlaridan birida ish yurituvchilik qilgan.

Oilasi
------

Tavallo Zuhra ismli ayolga uylangan, ular Rahbar, Sanobar ismli ikki qiz va Maqsud, Mahmud ismli ikki oʻgʻil farzand koʻrishadi.

Publisistik faoliyati
---------------------

Oʻzbek va fors adabiyoti klassiklarining ijodini, shuningdek, arab va fors tillarini oʻrgangan. 1905-yildan „Turkiston viloyatining gazeti", „Sadoi Fargʻona", „Taraqqiy" kabi gazeta va jurnallarida sheʼr va maqolalari bilan muntazam qatnashgan. 1910-yillardan vaqtli matbuotda „Tavallo" taxallusi bilan sheʼr va maqolalari bosila boshlagan. 1914-yil 30-avgustda Munavvarqori, Abdulla Avloniy, M. Podshoxoʻjayev, Husanxoʻja Dadaxoʻja oʻgʻli (yozuvchi Said Ahmadning otasi), Saidabdullo Saidkarim oʻgʻli Saidazimboyev, Komilbek Norbekov (jami 12 kishi)lar bilan birgalikda Toshkentda „Nashriyot" shirkatini tuzib, kitob chiqarishni yoʻlga qoʻygan. 1915-yilda esa Avloniylar tashabbusi bilan tuzilgan „Turon" jamiyatida faoliyat koʻrsata boshlagan. 1918–1919-yillarda Toshkentning dastlab Eski shahar, soʻng Yangi shahar ijroiya qoʻmitalarining aʼzosi boʻlgan. Keyinchalik turli xoʻjalik ishlarida ishlagan.

Ijodi
-----

Tavalloning ijodkor sifatida shakllanishida Toshkent adabiy muhitining roli katta boʻlgan. Unga sayramlik shoir Yusuf Saryomiy ustozlik qilgan. Taxallusni ham unga Yusuf Saryomiy bergan.

Tavallo sheʼrlarida millat va Vatan tushunchalari keng oʻrin egallagan („Yordam etmak kuni yetdi siza Turon ahli…"). „Ravnaq-ul Islom" (1916) sheʼriy toʻplami uning hayotlik davrida chop etilgan. Toʻplamga 70 ta sheʼr kiritilgan. Asar turkchilik, islomchilik ruhida. Vazn va ohang anʼanaviy – aruzda. Ushbu toʻplam 1993-yili professor Begali Qosimov tomonidan soʻzboshi va izohlar bilan qayta nashr qilindi.

Vafoti
------

Tavallo 1937-yil 14-avgustda Tavallo aksilinqilobiy „Turon", „Shoʻroyi islom" „Ittihodi taraqqiy", „Milliy ittihod", „Milliy istiqlol" tashkilotlarining aʼzosi, „Millionerning oʻgʻli", „sheʼrlarida millatchilik gʻoyalarini ilgari surgan"likda ayblanib, qamoqqa olinadi. 1937-yil 10-noyabrda NKVD qoshidagi uchlik hukmi bilan otib tashlangan. 1968-yil 18-oktabrda oqlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Қосимов, Бегали* „Тўлаган Хўжамёров — Тавалло (1883-1937)". *Ziyouz.uz* (3-may 2016-yil). Qaraldi: 8-noyabr 2022-yil.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Raketa-yadro qurollari** - yadro va termoyadro zaryadli raketalar; dushmanga zarba berishning qudratli vositasi. Raketa-yadro qurollari q. jang olib borish hamda strategik vazifalarni hal qilishda qoʻllaniladi. Raketa-yadro qurollari q. turli sinfdagi raketalarning yaratilishi hamda turlicha quvvatdagi yadro, termoyadro zaryadlarining ishlab chiqilishi bilan yuzaga keldi. Raketa-yadro qurollari q.da qirgʻin vositasi yadro zaryadi, nishonga yetkazish vositasi — raketa. Raketalar yer sharining har qanday nuqtasiga qisqa muddatda (40 min.ga yaqin vaqt ichida) yadro zaryadini elta oladi. Raketa-yadro qurollariq.ning asosiy vazifasi dushmanning yadro qurollari va boshqa ommaviy qirgʻin vositalarini yoʻq qilishdir. Raketa-yadro qurollariq.ni ommaviy suratda qoʻllash jang maydonida qisqa muddat ichida dushmanga hal qiluvchi zarba berish va kuchlar nisbatini oʻz foydasiga tubdan oʻzgartirish imkonini beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
video

**Rakvere qal’asi** (estoncha: *Rakvere ordulinnus*, nemischa:) — oʻrta asrlar qal’asi. Vällimagi togʻidagi Rakvere shahrida 25 metr balandlikda joylashgan.

Tarixi
------

XIII asrgacha Vallimagi togʻida qadimgi estonlarning Tarvanpäe nomli shaharchasi boʻlgan.

XIII asrda daniyaliklar togʻda toshlardan bir nechta inshootlarni qurishadi. Qal’ani qurish boʻyicha jiddiy ishlar Shimoliy Estoniya Livoniya ordeni nazorati ostiga oʻtgan 1345-yildan keyin jadallashgan.

Dastavval qal’aning shimoliy qanoti qad rostlagan va burchak minoralariga ega boʻlgan janubiy qanoti (ularning aksari hozirgi kungacha saqlanib qolgan) faqat ikki yuz yil oʻtib, XV—XVI asrlarda qurilgan. Qal’aning shimoli-sharqiy qismida yarim doira shaklidagi qurol minorasi bilan himoyalangan darvozalar qurilgan.

1560-1580-yillardagi Livoniya urushi paytida qal’a ostida ruslar, shvedlar va nemislar oʻrtasida shiddatli janglar boʻlib oʻtgan. Oʻsha paytda qisman shikastlangan qal’a 1602-1605-yillardagi Shvetsiya-Polsha urushi paytida sezilarli darajada vayron qilingan.

XVII-XVIII asrlarda qal’a xarobalari oʻrnida tosh qazib olish karyeri joylashgan.

Vayronalarni tartibga solish boʻyicha ilk ishlar 1901-1902-yillarda, jiddiy taʼmirlash va qayta tiklash ishlari 1975-1988-yillarda amalga oshirilgan. Qal’aning janubiy qanoti va burchak minoralari juda yaxshi saqlanib qolgan. Hozirda minoralardan birida Estoniya davlat bayrogʻi hilpirab turadi.

Galereya
--------

* 
* 
* 
* 
*

Havolalar
---------

* Arxivirovano, 2021-yil 26-fevral.
* http://www.epl.ee/artikkel/436186 (mavjud+havola)
**Taksodi**, botqoq sarv (Taxodium) — taksodidoshlar oilasiga mansub barg toʻkadigan ignabargli daraxtlar turkumi. Bal. 30–50 m, tana diametri 12 m gacha boradi. Ignabargi mayin, tasmasimon, uchli, uz. 9–15 mm, kengligi 1–2 mm, oktabr oyida sargʻayib, kuz va qishda toʻkiladi. Shoxshabbasi piramidasimon, nafis, pastga egilgan. Poʻstlogʻi qizgʻishqoʻngʻir. 500 yildan koʻproq yashaydi. Yorugsevar oʻsimlik, tez usadi. 10y.dan boshlab gullaydi va meva beradi. Urugʻi va kalamchasidan koʻpayadi. Oddiy botqoq sarv (T. distichum) va Meksika T. (T. mucronatum) turlari bor. Shimoliy Amerikaning jan.sharqida botqoqlar va dengiz boʻylarida, 1400 – 2300 m baland togʻlarda oʻrmonlar hosil qilib oʻsadi. Manzarali daraxt sifatida jahondagi koʻpgina mamlakatlarda, shu jumladan, Kavkazning Qora dengiz boʻylarida, Ukrainaning janubigʻarbiy qismi, Oʻrta Osiyoda ekiladi. Yogʻochi chirishga bardoshli, qurilishda, mebel va turli asboblar yasashda ishlatiladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Takror ishlab chiqarish** - sarflangan ishlab chiqarish omillari (tabiiy zaxiralari, ishchi kuchi va ishlab chiqarish. vositalari)ni qayta ishlab chiqarish yoʻli bilan tiklash Uning oʻzgarmas koʻlamda qaytarilib turishi oddiy takror ishlab chiqarish hisoblanadi. Agar shu jarayon yangidan kengaytirilgan koʻlamda takrorlansa kengaytirilgan takror ishlab chiqarish deyiladi.

Oddiy takror ishlab chiqarish.da foydalanilayotgan ishlab chiqarish. omillari, shu jumladan, kapital va mehnat hajmi, muayyan muddat davomida oʻzgarmaydi. Bu omillarning ilgarigidek unumdorligi natijasida ishlab chiqarilgan mahsulotlar miqdori kamaymaydi (aks hodda toraygan ishlab chiqarish. paydo boʻladi) ham, koʻpaymaydi ham. Kengaytirilgan T.ishlab chiqarish.da, boshqa hamma sharoitlar bir xil boʻlgan hodda, ishlab chiqarish. omillari hajmining oʻsishi ishlab chiqarish.ning va ishlab chiqarilgan mahsulotlar hajmining oʻsishiga olib keladi. Ishlab chiqarish.ning bir yoki bir necha omillarining koʻpayishi hisobiga yuzaga keladigan kengaytirilgan T.ishlab chiqarish. uchun, odatda, qoʻshimcha kapital qoʻyilmalar talab etiladi (ishlab chiqarish.ga investitsiya jalb etiladi). Iqtisodiy taraqqiyot faqat kengaytirilgan T.ishlab chiqarish. boʻlgandagina yuz beradi. Butun jamiyat miqyosida yalpi ichki mahsulotni (YAIM) kengaytirilgan T.ishlab chiqarish. oldingi davrda jam/arma uchun ishlab chiqarilgan YAIMning bir qismidan foydalanishni taqozo etadi. Mamlakatning tiklanadigan va tiklanmaidigan tabiiy resurslari uning milliy boyligining bir qismi xisoblanadi. Tiklanadigan boyliklar — oʻrmonlar, baliq zaxiralari, qishloq xoʻjaligi. yer maydonlari va boshqadir. Bu tabiiy zaxiralar, odatda, uzok, muddatli T.ishlab chiqarish. takror hosil boʻlish sikliga egaligi bilan ajralib turadi. Koʻpgina foydali qazilmalar — neft, toshkoʻmir, boksit, temir rudasi tiklanmaidigan zaxiralarga kiradi. Shuning uchun ulardan tejamkorona va samarali foydalaniladi.

Demografiyada "T.ishlab chiqarish." tushunchasi aholi sonining tiklanishi jarayon larini tavsiflash uchun qoʻllaniladi. Shartli ravishda 2 ta bolali oila oddiy T.ishlab chiqarish.ni, 3 ta va undan koʻp bolali oilalar kengaytirilgan T.ishlab chiqarish. ni bildiradi.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Krum (maʼnolari).

**Krum** (? - 814.13.4) - Birinchi Bulgʻor podsholigi hukmdori (803—814). U hukmdor Kardamdan keyin taxtga chiqqan. Protobulgʻor va slavyan zodagonlarini birlashtirgan. Franklar tomonidan Anar xoqonligi tugatilgandan soʻng (8-asrning 90-yillari) — uning sharqiy va jan. yerdari Bulgʻoriya tarkibiga qoʻshib olingan (805). Bulgʻoriyaning kuchayishini xohlamagan Vizantiya imperatori Nikifor I (802—811) bulgʻor hukmdori Kardam bilan tuzilgan sulh shartnomasini buzib, 807 yil Bulgʻoriyaga hujum qilgan. Oʻrtada bir nechta kuchli toʻqnashuv va janglar boʻlib oʻtgan. 809 yil bulgʻorlar Serdika shahrini (hozirgi Sofiya) bosib olgan. 811 yil 26-iyulda K. boshchiligidagi bulgʻorlar Virbish darasida vizantiyaliklarni tor-mor keltirgan. Bosh qoʻmondon imperator Ni-kifor va uning sarkardalari jangda halok boʻlgan. K. Versinikiya jangi (813 y 22-iyul)da vizantiyaliklarni qayta magʻlubiyatga uchratgach, Adrianopol (Edirne) qoʻshib olingan. U nafaqat qobiliyatli sarkarda, balki yaxshi davlat tashqilotchisi edi. Uning davrida Bulgʻoriya mustaqkamlanib, hududi kengaygan. Birinchi umumdavlat qonunlari (Krum qonunlari)ni eʼlon qilgan. Konstantinopol qamaliga tayyorgarlik koʻrish paytida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Taksi** (frans. taxi), taksomotor — yoʻlovchilar yoki yuk tashishda foydalaniladigan yengil yoki yuk avtomobili. Odatda kira haqi taksometr boʻyicha toʻlanadi. Birinchy T.lar Londonda 1903-yil, Moskvada 1907-yil, Peterburgda 1937-yil, Toshkentda 1934-yil paydo boʻlgan. T. sifatida koʻplab ishlab chikariladigan yengil va yuk mashinalari, maxsus avtomobillardan foydalaniladi. Muayyan yoʻnalishlar boʻyicha belgilangan vaqt oralatib qatnaydigan T.lar marshrutli taksilar deb ataladi. Bunday T.lar uchun maʼlum kiymatdagi haq stavkasi belgilab qoʻyiladi.

Rang berish
-----------

Ba'zi mamlakatlarda taksilar yo'lda ajralib turishi uchun odatda ma'lum bir rangga bo'yaladi.

* O'zbekiston - 2012 yildan  Sariq;
* Turkiya -  Sariq;
* London -  qora;
* Nyu-York - dispetcherlar bilan ishlamaydigan va yo'lda to'xtatilishi mumkin bo'lgan barcha taksilar uchun sariq rang;
* Polsha - Barcha ranglardan foydalanish mumkin;
* Gollandiya - Qora va sariq, misol: rotterdamdagi taksi;
* Gongkong -  Rad etish

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bokudagi OFFUning asosiy binosi
**Ozarbayjonda futbol** — Ozarbayjon Respublikasida sportning muhim yoʻnalishlaridan biri. Oʻnlab yillar davomida futbol Ozarbayjonning eng sevimli sport turlaridan biri boʻlib kelgan. Ozarbayjon futbol olamiga koʻplab yorqin nomlar berdi, ular orasida koʻplab millat vakillari — Tofiq Baxramov, Nazim Sulaymonov, Anatoliy Banishevskiy, Kazbek Tuaev, Aleksandr Jidkov, Veli Kasumov, Dmitriy Kramarenko, Lev Mayorov, Igor Ponomaryov va boshqalar bor.

Ozarbayjon Futbol Federatsiyalari uyushmasi
-------------------------------------------

### Davlat dasturi

OFFUning emblemasi
OFFU — Ozarbayjon futbol federatsiyalari uyushmasi Ozarbayjonda futbolni boshqarishni amalga oshiradi. Bosh ofis Bokuda joylashgan. Shuningdek, mintaqaviy vakolatxonalar mavjud. U milliy chempionat, mamlakat kubogi, super kubogi, mamlakat milliy jamoalarining oʻyinlarini tashkillashtirish, umuman butun futbolni qoʻllab-quvvatlash, rivojlantirish va ommalashtirish bilan shugʻullanadi. Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev 2005-yilda oʻz farmoni bilan 2006—2015-yillarda mamlakatda futbolni rivojlantirish Davlat dasturini tasdiqlagan. Bolalar futbolini rivojlantirish boʻyicha tadbirlarni amalga oshirish dasturning asosiy yoʻnalishlaridan biridir. Shu munosabat bilan respublikaning shahar va tumanlarida 20 ta yopiq sport maydonchalari qurildi. Mamlakatdagi futbol klublari mavqeyi mustahkamlanmoqda, moddiy-texnik baza rivojlanmoqda, ularning aksariyati stadionlar va oʻquv bazalarini qurmoqda. Bu allaqachon maʼlum ijobiy natijalarni berdi.

Ozarbayjon futbol akademiyasi
-----------------------------

Boku futbol akademiyasi binosi
Ozarbayjonda birinchi Futbol akademiyasi UEFA va AFFA moliyaviy koʻmagida mamlakatda bolalar futbolini rivojlantirish maqsadida qurilgan. Akademiyaning rasmiy ochilish marosimi 2009-yil 23-fevralda FIFA Ijroiya qoʻmitasi aʼzosi, UEFA vitse-prezidenti Chenes Erzik, FIFA texnik direktori Jan Mishel Benenez, Ozarbayjon Futbol Federatsiyalari assotsiatsiyasi prezidenti Rovnag Abdullayev, Ozarbayjon yoshlar va sport vazirining oʻrinbosari — Ismoil Ismoilov, vitse-prezident ishtirokida boʻlib oʻtdi. Ozarbayjon Milliy olimpiya qoʻmitasi prezidenti Chingiz Xuseynzoda, OFFU Ijroiya qoʻmitasi aʼzolari, futbol faxriylari va boshqa rasmiy shaxslar ishtirok etgan.

Ozarbayjon Futbol Premer-ligasi
-------------------------------

Ozarbayjon milliy terma jamoasining sobiq bosh murabbiyi Berti Fogts
Premer-liga Yevropada eng keng tarqalgan ikki doira tizimiga muvofiq amalga oshiriladi. 2008/09-yilgi mavsumda Musobaqa Ozarbayjon chempionatidan Premer-ligaga oʻzgartirildi. Musobaqada mamlakatning turli mintaqalaridan kelgan 16 ta klub qatnashmoqda. Mavsum avgust oyida boshlanadi va kelgusi yilning may oyining oxirigacha davom etadi va qishki tanaffus dekabr oyining boshidan fevral oyining oʻrtalariga qadar davom etadi. Mavsum natijalariga koʻra soʻnggi ikki oʻrinni egallagan jamoalar birinchi divizionga oʻtishadi va ularning oʻrnini mos ravishda birinchi divizonning eng yaxshi ikkita klubi egallashadi.

Manbalar
--------
**Qoplon posho daxmasi** (albancha: *Tyrbja e Kapllan Pashës*) ― Albaniya poytaxti Tirananing markazida, Skanderbeg maydonidan (albancha: *Sheshi Skendërbej*) bir oz sharqda joylashgan boʻlib, Rruga Barrikadave, Rruga 28 Nëntori va Rruga Abdi Toptani koʻchalari oraligʻida.

Tarixi
------

Qoplon Posho Toptani daxmasi 1820-yilda Sulaymon Posho masjidi yonida qurilgan. Yodgorlik yumshoq oq ohaktoshdan qurilgan boʻlib, ark bilan bogʻlangan sakkizta dumaloq ustundan iborat. Dastlab qabr tomi yogʻoch boʻlib, balandligi toʻrt metr boʻlgan. Qabr ustidagi lavha jiddiy shikastlangan, ammo unda Tirana hukmdori, asli Kruy shahridan boʻlgan Qoplon Posho Toptani 1819-yil oktabr oyida vafot etgani haqidagi yozuvni hali ham payqash mumkin. Masjid va yodgorlik Ikkinchi jahon urushi yillarida qattiq shikastlangan. Bu musulmon daxmasi 1948-yilda milliy madaniy yodgorlik deb eʼlon qilingan. Shundan keyin Qoplon poshoning qabrtoshi va sarkofagi olib tashlandi. Uzoq vaqt davomida yodgorlik tashlandiq va taʼmirlashga muhtoj edi. Qoʻshni uchastkada 2007-yilda koʻp qavatli TID minorasi qurilishi boshlangan. Qurilish boshlanishida quruvchilarga daxmani TID minorasi binosi bilan birga saqlashdek qiyin vazifa qoʻyildi. Vazifa bino poydevoridagi maxsus dumaloq 3D kesmalar yordamida bajarildi. 2016-yilda daxma toʻliq tiklandi.

Manbalar
--------

1. ↑  Machiel Kiel: Ottoman architecture in Albania (1385—1912). In: Research Centre for Islamic History, Art and Culture (Hrsg.): Islamic art series. Band 5. Istanbul 1990, ISBN 92-9063-330-1*.* .
2. ↑  Gëzim Hoxha, Bashkim Lahi: Islamische Kunst und Architektur. In: Werner Daum, Staatliches Museum für Völkerkunde (Hrsg.): Albanien zwischen Kreuz und Halbmond. Pinguin-Verlag, München 1998, ISBN 3-7016-2461-5*.* .
3. ↑  „Disa Kisha, Xhami, Manastire". 2-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-fevral 2017-yil.
4. ↑  „Tomb of Kaplan Pasha (Tyrbe e Kapllan Pasha) | Visit Albania".  argophilia.com. 16-iyun 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-fevral 2017-yil.
5. ↑  „KSHK | Objekte Fetare Monument Kulture" (inglizcha).  kshk.gov.al. 3-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-fevral 2017-yil.
6. ↑  „FOTOLAJM- Lida Miraj: Tyrbja e Kapllan Pashës ʻrestaurohet’ me çekiç" (albancha). *BalkanWeb.com*. Qaraldi: 19-fevral 2017-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Genc Hajdari: Restaurimi i tyrbes së Kapllan Pashës. In: Instituti i Monumenteve të Kulturës (Hrsg.): monumentet. Nr. 38. Tirana 1989, S. 103-115 (PDF des Hefts [abgerufen am 8. May 2016]).

Havolalar
---------

* „Фото Гробницы Каплана Паши до начала реставрации" (deadlink). 19-oktabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi.
**Qor echkisi** — quvushshoxlilar oilasiga mansub sut emizuvchi. Urugʻning yagona turi. Tanasining uz. 150—175 sm, yagʻrinidan boʻyi 90—105 sm. Urgʻochi va erkagining shoxi bir xil uzunlikda (30 sm gacha). Yungi qalin, uzun va oq; yung ostida mayin tivit yunglar ham boʻladi. Ame-rika qitʼasining shim. qismidagi qoyali togʻlarda (AQShning Shimoliy shtatlarigacha) tarqalgan. Yakka yoki kichik guruh boʻlib yashaydi. Oʻtlar, butalar va daraxtlar novdasi bilan oziqlanadi. Yiliga 1 ta (baʼzan 2 ta ) bola tugʻadi. Soni juda kamayib ketgan. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Qoplovchi toʻqimalar** - oʻsim liklarni tashqi muhitning noqulay sharoitidan himoya qilib turadigan toʻqimalar. Tigʻiz joylashgan hujayralardan iborat. Birlamchi Qoplovchi toʻqimalar (epi-dermis) barglar va yosh novdalarning sirtida boʻladi. Uning hujayralarining sirtqi qalin devori kutikula bilan qoplangan, oʻsimlikni qizib ketishdan va suvning ortiqcha bugʻlani-shidan himoya qiladi. Uidagi ogʻizchalar orqali gaz almashinuvi va transpiratsiya sodir boʻladi. Ochiq urugʻlilar va ikki urugʻpallalilar poyasi va ildizida birlamchi Qoplovchi toʻqimalar oʻrniga ikkilamchi toʻqimayoʻkak hosil boʻladi. U suyuq va gazsimon moddalarni oʻtkazmaydigan, poʻkaklashgan hujayralardan iborat. Bunday poʻkak oʻsimlikning jarohatlangan joylari, nekrozga uchragan qismlari atrofida, daraxtlar poʻstlogʻi ichida ham hosil boʻlib, tirik lub qavatini tashqi oʻlik hujayralardan ajratib turadi. Qoplovchi toʻqima kelib chiqishiga koʻra 3 ga boʻlinadi 
1 epiderma
2 periderma
3 poʻkak yaʼni ritidom
Epidermis novdani ustki apikal mauristema tashqi qavati dan hosil boladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Tasnif (maʼnolari).

**Tasnif** — 1) Shashmaqom cholgʻu boʻlimida birinchi, mohiyati boʻyicha bosh qism. T.lar maqom nomi bilan qoʻshilib, Tasnifi Buzruk, Tasnifi Rost, Tasnifi Navo, Tasnifi Dugoh, Tasnifi Segoh va Tasnifi Iroq deb yuritiladi. Ushbu namunalarning aksariyati qad. koʻrinishga ega doira usuli joʻrligida yangraydi. T.lar maqom ijrochiligida yetakchi cholgʻu boʻlmish tanbur mashqlaridan kelib chiqqan. Har bir T.da muayyan maqomning tayanch pardalari negizida oʻziga xos kuyohanglar bayon etiladi. "Xona" va "bozgoʻy" kuy tuzilmalarining navbatmanavbat almashinuvi natijasida T.larning umumiy shakli gavdalanadi, rivoji jarayonida esa "peshrav" uslubi yetakchilik qiladi; 2) Eron va Ozarbayjonda (tesnif) kichikroq shakldagi maqom sharonyalariga oʻxshash lirik ashulalar. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Arik Air Airbus A340-500 Londonning Xitrou aeroportiga qo‘ndi**Arik Air —** Nigeriya aviakompaniyasi boʻlib, shtab-kvartirasi Lagos shtatining Ikeja shahrida joylashgan, mamlakatning ichki yoʻnalishlarida va uning chegaralaridan tashqarida muntazam yoʻlovchi tashish sohasida faoliyat yuritadi. U Syerra-Leonening milliy aviatashuvchisi maqomiga ega. Aviakompaniyaning porti va uning asosiy tranzit markazi Lagosdagi Murtala Muhammad xalqaro aeroportida joylashgan.

Tarix
-----

*Arik Air* 2002-yilda tashkil etilgan.

2006-yil 3-aprelda aviakompaniya Lagos aeroporti infratuzilmasini uch yil oldin qayta tashkil etilgan Nigeria Airways kompaniyasidan olgan. 2006-yilning 14 iyunida *Arik Air* ichki reyslar uchun ikkita yangi Bombardier CRJ-900 samolyoti vaUnited Airlines kompaniyasidan ikkita Boeing 737-300 sotib olingan. 2006-yil 30-oktyabrda *Arik Air* CRJ-900 samolyotlaridan foydalangan holda Lagos va Abuja oʻrtasida muntazam yoʻlovchi reyslarini yoʻlga qoʻydi. Oʻsha yilning 15 noyabrida aviakompaniya Benin-siti va Enugu oʻrtasida muntazam reysni joriy qildi.

Aviakompaniya Nigeriyaning „Ojemai Investments" investitsiya xoldingiga toʻliq tegishli.

 2009-yil 9-dekabr holatiga koʻra *Arik Air* muntazam yoʻnalishlar yoʻnalishlar tarmogʻi xaritasi
2008-yil 4-aprelda *Arik Air* AQSh transport departamentidan Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi aeroportlarga parvozlarni amalga oshirish uchun ruxsat olgan.

2010-yil 6-avgust holatiga koʻra kompaniya Yoxannesburg va Lagos oʻrtasidagi yoʻnalishda besh million yoʻlovchini manziliga yetqazgan.

Flot
----

2007-yilda *Arik Air* beshta uzoq masofali Boeing 777-300ER samolyotiga buyurtma berdi, ammo 2011-yilda buyurtma bekor qilindi.

Yo'nalish tarmog'i
------------------

2006-yil avgust oyida mamlakat Federal aviatsiya vazirligi *Arik Air* kompaniyasiga Nigeriyadan Trinidad va Tobago, Amsterdam, London va Madridga rejali reyslarni amalga oshirishga ruxsat berdi. Bundan tashqari, aviakompaniya AQShning Atlanta, Mayami va Hyuston va Buyuk Britaniyaning Birmingem shaharlariga rejalashtirilgan yo'lovchi reyslarini ochishni rejalashtirgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Directory: World Airlines. *Flight International* (27-mart 2007-yil), s. 77.
2. ↑  „Arik Air – About Us".  Arik Air. 22-aprel 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-noyabr 2011-yil.
3. ↑  "About Arik Air." Arik Air. 15 June 2006. Retrieved on 3 December 2010.
4. ↑  „Arik Air website". 6-dekabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyun 2012-yil.
5. ↑  „Notice of Action Taken re: Arik Air Limited".  Министерство транспорта США (4-aprel 2008-yil). 25-sentabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi.
6. ↑  „Arik Air reaches milestone carrying 5 millionth passenger during summer period".  African Aviation (10-sentabr 2010-yil). 9-oktabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-oktabr 2011-yil.
7. ↑  „Boeing: Arik Air Buys Boeing 777s and 787s". 3-iyun 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyun 2012-yil.
**Avstriya maktabi** – iqtisodiy nazariyada 19-asrning 80-yillarida Avstriyada vujudga kelgan yoʻnalish. Avstriya maktabi Vena universiteti professor K.Menger (1840– 1921) rahbarligida siyosiy iqtisodda kiy-matning mehnat nazariyasita zid boʻlgan 116me’yoriy naflik nazariyasini olgʻa surdi. Bu maktab yaratilgan ne’matlarning qiymati va narxini haridorning iqtisodiy ruhiyati nuqtai nazaridan izohlaydi (qarang Me’yoriy naflik nazariyasi).

Manbalar
--------

1. ↑  "Avstriya maktabi" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avstraliya-Tonga munosabatlari** Tonga va Avstraliya oʻrtasidagi ikki tomonlama diplomatik munosabatlardir. Tonga Kanberrada, Avstraliya esa Nukualofada eng yuqori komissiyaga ega.

Tarix
-----

 1988-yildan beri Avstraliya tovarlarining Tongadagi eksportining oylik qiymati (million AQSh dollari).
1999-yilda Avstraliya tashqi ishlar vaziri Aleksandr Dauner Tonganing BMTga qabul qilinishini yaxshi qabul qildi. Vazirning aytishicha, Avstraliya hukumati Tinch okeani davlatlari yanada mustaqil boʻlishi uchun Nyu-Yorkdagi Hamdoʻstlikning Kichik orol davlatlari ofisini moliyalashtirishga yordam bergan.

2006-yilda Tongada zoʻravonlik boshlanganidan soʻng, Tonga hukumati Avstraliya harbiylaridan yordam soʻrab Avstraliya hukumatiga murojaat qildi. Bu soʻrovdan soʻng 85 nafar avstraliyalik askar va politsiyachi Yangi Zelandiya koʻmagida Tongaga joʻnatildi.

2008-yilda Kanberrada Tonga Oliy komissiyasi ochildi. Valiahd shahzoda ʻAhoʻeitu ʻUnuakiʻotonga Tukuʻaxo (hozirgi qirol Tupou VI) uning missiyasining birinchi rahbari boʻldi.

Rivojlanishda yordam
--------------------

 Nukualofadagi Avstraliya Oliy komissiyasi
 Kanberradagi Tonga Oliy komissiyasi
Avstraliya Xalqaro taraqqiyot boʻyicha Avstraliya agentligi dasturi doirasida Tonganing yirik yordamchisi hisoblanadi. 2008-09 yillarda Avstraliya yordami 13,2 million Avstraliya dollarini tashkil etdi. 2009-yilda Avstraliya tashqi ishlar vaziri Stiven Smit Tonga Tinch okeani mintaqasida Avstraliyaning muhim hamkori ekanligini taʼkidladi. U shuningdek, "Bizda Samoa va Tonga mamlakatlari bilan rivojlanishga koʻmaklashish boʻyicha keng koʻlamli dasturlar mavjud va bizda odamlar oʻrtasida juda kuchli aloqalar mavjud.

2009-yil fevral oyida ellikta Tongalik mavsumiy ishchilar qishloq sektoridagi malaka yetishmovchiligini bartaraf etish uchun federal hukumatning pilot dasturidan Viktoriya shtatining Robinval shahriga kelishdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Australia Welcomes Kiribati, Nauru and Tonga to United Nations". *Foreignminister.gov.au*. 3-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-oktabr 2016-yil.
2. ↑  „PM - Tongan-Australian community in shock over Pacific riots". *Abc.net.au* (17-noyabr 2006-yil). Qaraldi: 22-oktabr 2016-yil.
3. ↑  *Fonua, Pesi*. „Foreign Troops Patrol Tongan Capital". *The Washington Post* (22-noyabr 2006-yil).
4. ↑  *Fonua, Pesi*. „Foreign Forces Secure Airport in Tonga". *The Washington Post*.
5. ↑  „HRH The Crown Prince Tupouto'a Lavaka: Tonga's First High Commissioner to Australia" (deadlink).  Tonga Government Portal (16-avgust 2008-yil). 30-noyabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-mart 2012-yil.
6. ↑  „Refworld | 2005 Findings on the Worst Forms of Child Labor - Tonga". *Unhcr.org*. Qaraldi: 22-oktabr 2016-yil.
7. ↑  „Archived copy" (deadlink). 24-avgust 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-iyul 2009-yil.
8. ↑  „Archived copy" (deadlink). 17-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyul 2009-yil.
9. ↑  „The harvest is ready and so are the Tongan workers". *The Australian* (17-fevral 2009-yil). 19-fevral 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-iyul 2009-yil.
**Stoitsizm** (yun. stoa — peshayvon; yunon falsafiy maktabi tarafdorlari yigʻilish oʻtkazadigan joy) — yunon falsafasidagi okimlardan biri. S. tarixi 3 davrga boʻlinadi: qad. Stoya (mil. av. 3—2-asrlar; asoschilari — kitionlik Zenon, Xrisipp, Kleanf); oʻrta Stoya (mil. 2—1-asrlar; namoyandalari — Panetsiy, Posidoniy); keyingi Stoya (mil. 1—2-asrlar; namoyandalari — Seneka, Epiktet, imperator Mark Avreliy va boshqalar). S. vakillari birinchi boʻlib falsafani fizika, etika va mantiqqa boʻldi. Stoiklar fizikada Heraklitning abadiy alangalanuvchi hamda soʻnuvchi olov haqidagi taʼlimotini qayta tikladi. Ularning fikricha, mantiq ilmi tushuncha va muhokama soʻzlarini toʻgʻri tuzish va qoʻllashga oʻrgatishi lozim. Gnoseologiyada stoiklar sensualizm mavqeida turdilar. Etikada burch tushunchasini ilgari surdilar, tabiatga mos keladigan hayotni oliy sahovat deb tushundilar. Ularning fikricha, inson bir butun borliqning tarkibiy qismi boʻlib, uning hayoti takdir yohud zaruriy qonuniyat orqali belgilanadi. Takdirga tan bermaslik behudadir. Insonning haqiqiy baxti ruhning xotirjamligi, ehtiroslardan xoliligidir. Bunday fazilatlar kishi oʻzini oʻzi tarbiyalashi oqibatida shakllanadi. Ezgulikning doyasi — aql-farosat, meʼyor va jasoratdir. Bularga zid barcha holatlar yomonlik belgisi Hisoblanadi. S.da aql va odob qoidalariga monand tarzda yashash imkoniyati boʻlmagan taqdirda insonning oʻlimni ixtiyor etishi oqlanadi. S. neoplatonizm va xristianlikka sezilarli taʼsir koʻrsatgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Arastu va Aflotun | *Falsafaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

**Falsafa**

|  |  |
| --- | --- |
| **Umumiy mavzular** | Sharq falsafasi · Gʻarb falsafasi  |  Falsafa tarixi: Antik · Oʻrta Asrlar · Oydinlashma ·Renessans ·XVII asr ·XVIII asr  · XIX asr ·XX asr |
| **Sohalar** | Estetika · Etika · Epistemologiya · Mantiq · Metafizika · Taʼlim falsafasi · Tarix falsafasi · Til falsafasi · Huquq falsafasi · Fan falsafasi · Metafalsafa · Siyosat falsafasi · Din falsafasi · Urush falsafasi |
| **Oqimlar** | Tahliliy falsafa · Determinizm · Dialektik materializm · Ratsionalizm  · Ekzistensializm ·Absurdizm ·Hegelchilik · Gumanizm · Idealizm · Materializm · Yangiaflotunchilik · Nigilizm · Fenomenologiya · Aflotunchilik · Pozitivizm · Postmodernizm · Pragmatizm ·  · Sxolastitsizm · Stoitsizm |
Koordinatalari: 59°56′12.011999999998″N 30°18′54.000000000005″E﻿ / ﻿59.93666999999999945°N 30.31500000000000128°E﻿ / 59.93666999999999945; 30.31500000000000128GO
**Nevskiy bulvari** (Не́вский проспе́кт , *Nevski prospekti*) - Rossiya davlatining Sankt-Peterburg shahridagi asosiy bulvari, Bulvar Pyotr I tomonidan Novgorod va Moskva yo'lining boshlanishi bo'lib, Admiralty binosidan boshlab va Aleksandr Nevskiy monastirigacha davom etgan.

Sovet Ittifoqining dastlabki yillarida (1918-1944) Nevskiy bulvari Sovet badiiy tashkiloti sharafiga "Proletkult ko'chasi" (*Ulitsa Proletkulta*) deb o'zgartirildi. Proletkult harakati tugagandan so'ng, bu safar Oktyabr inqilobi munosabati bilan "25-oktyabr bulvari"ga o'zgartirildi.

Nevskiy bulvari bugungi kunda Sankt-Peterburgdagi eng gavjum ko'chadir. Shahardagi savdo va tungi hayotning aksariyati bulvarda va uning yaqinida joylashgan. Nevskiy bulvarida Qozon sobori, Beloselskiy-Belozersk saroyi, Stroganov saroyi, Gostini Dvor va Rossiya Milliy kutubxonasi kabi diqqatga sazovor joylar joylashgan. Sankt-Peterburg metrosining Admiralteyskaya, Nevski prospekti, Gostini Dvor, Mayakovskaya, Ploshchad Vosstaniya va Ploshchad Aleksandra Nevskogo I bekatlari ushbu bulvarda joylashgan.

Yana qarang
-----------

* San'at maydoni

Manba
-----

1. ↑  Lynn Mally, *Culture of the Future: The Proletkult Movement in Revolutionary Russia.* Berkeley, CA: University of California Press, 1990; pg. 44.
**Burmalanish fazasi** — burmalanish jarayonining rivojlanishidagi maʼlum bir davri. Uzoq vaqt uzluksiz davom etadigan tektonik harakatlar, ayniqsa burmalar hosil boʻlishida nisbatan qisqa davom etgan tezlanish hodisasi. Burmalanish fazasi jinslar yotishida burchak nomuvofiqligi bilan aniklanadi. Burmalanish fazasi tushunchasi 19-asrning 2choragida Orbini va Eli de Bamon ilmiy asarlarida qoʻllanilgan. Burmalanish fazasi ning aniq tushunchasi nemis olimi Shtille (1913, 1924 va keyingi yillarda) tomonidan berilgan. Uning fikricha, burmalar qisqa faza davomida vujudga keladi. Har qaysi burma alohida burmalanish fazasini anglatadi. Shtille Burmalanish fazasi lariga geografik nomlarni bergan (mas, Ardenna, Takon va boshqalar). Keyinchalik Shtille izohi rus olimlari Nalivkin (1936), Shatskiy (1937), Xain (1950) va boshqa tomonidan tanqid qilindi va unga koʻp tuzatishlar kiritildi. Xain regionlarni tavsiflashda Burmalanish fazasi ning namoyon boʻlishini stratigrafik intervaliga qarab atashni taklif etdi (mas, Eyfel oldi Burmalanish fazasi ).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kolserola teleminorasi** (ispancha: *Torre de Collserola*) - Саррия-Сан-Гервасио[es] tumanidagi Tibidabo tepaligida joylashgan teleminora (Barselona, Kataloniya, Ispaniya). Shahardagi eng baland bino va mamlakatdagi 5-eng baland bino, dunyodagi teleminoralar roʻyhatida balandlik boʻyicha 41-oʻrinda turadi.

Tavsifi
-------

Teleminoraning qurilishi 1990-yil iyun oyida boshlangan va uning tantanali ochilishi 1992-yil 27-iyunda - 1992-yilgi Olimpiya oʻyinlari boshlanishida boʻlib oʻtdi. Uning balandligi 288 metr, u 13 qavatga boʻlingan, ikkita lift mavjud. 10-qavatda (dengiz sathidan 590 metr balandlikda) tashrif buyuruvchilar uchun ochiq kuzatuv maydonchasi mavjud. Liftlarning tezligi 1 m/s ni tashkil qiladi, minora poydevoridan kuzatish maydonchasiga koʻtarilish ikki daqiqa davom etadi. Toza ob-havo sharoitida u 70 kilometr masofaga koʻrinishni taqdim etadi. Maydancha haftasiga besh kun, kuniga olti soat ochiq, kirish narxi 4,4 evroni tashkil qiladi. Binoning massasi 3000 tonna, ichki binolarning umumiy maydoni 5800 m². Bino Norman Foster tomonidan ishlab chiqilgan. Teleminora "erkin" emas, u yigit simlaridan foydalanadi.

Minora poydevorining diametri 25 metrni tashkil qiladi. Shpilning balandligi 152,4 metr, diametri esa atigi 4,5 metr, keyin teleskopik ravishda 3, 2,7, 0,7 va 0,3 metrgacha pasayadi.

* Teleminoraning yaqin plandagi platforma qismiTeleminoraning yaqin plandagi platforma qismi
* Kuzatuv maydonchasiKuzatuv maydonchasi
* Kuzatuv maydonchasidan Barselonaga koʻrinishKuzatuv maydonchasidan Barselonaga koʻrinish

Havolalar
---------

1. 1 2  Projects — Alphabetical — Torre de Collserola(ingl.) на сайте *fosterandpartners.com* Архивировано из первоисточника 15 января 2006

Manbalar
--------

* VikiOmbor logotipi VikiOmborda **Kolserola teleminorasi** mavzusi boʻyicha mediafayllar bor
* Официальный сайт телебашни(isp.)(ingl.)(kat.)
* Телебашня Кольсерола(ingl.)(olm.)(Fransuzcha) на сайте *structurae.net[de]*
* Телебашня Кольсерола(ingl.)(xit.) на сайте *skyscrapercenter.com*
* Телебашня Кольсерола(isp.) на сайте *factoriaurbana.com*
**Kolumb yodgorligi** (kat. *Monument a Colom*, ispancha: *Monumento a Colón* yoki ispancha: *Mirador de Colón*) — Barselonada (Ispaniya) Rambla yaqinida joylashgan Xristofor Kolumbga bagʻishlangan 60 metr balandlikdagi yodgorlik. Yodgorlik 1888-yilgi Butunjahon koʻrgazmasi uchun qurilgan va Kolumb Amerikaga birinchi safaridan qaytgan joyda joylashgan. Yodgorlik Kolumbning Barselonada qirolicha Izabella I va qirol Ferdinand II ni ziyorat qilganini eslatadi.

Tavsifi
-------

### Haykal va ustun

Ustunning tepasida joylashgan Kolumbning 7 metrli haykali bronzadan yasalgan. Bu haykaltarosh Rafael Achening ishi. Yodgorlikning metall ustuni ichida lift mavjud boʻlib, unga koʻtarilishda siz shaharning tarixiy qismi, shuningdek, dengiz va togʻlarning ajoyib panoramasini koʻrishingiz mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑   Барселона / Т. А. Галкина, С. П. Пожарская // «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — С. 67. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 3). — ISBN 5-85270-331-1.

Havolalar
---------

* Памятник Колумбу в Барселоне на Globus.ru Wayback Machine saytida arxivlandi (2014-02-26).
| Turkiy xalqlar tarixi XIV asrga qadar |
| --- |
| History of the Turkic peoplesHistory of the Turkic peoples |
| **Turk xoqonligi** 552-744 |
| * G'arbiy Turk xoqonligi
* Sharqiy Turk xoqonligi
 |
| **Xazar xoqonligi** 618-1048 |
| **Sirtor** 628-646 |
| **Kangar birlashmasi** 659-750 |
| **Turk Shahi** 665-850 |
| **Turkash xoqonligi** 699-766 |
| **Kimaklar xoqonligi** 743-1035 |
| **Uygʻur hoqonligi** 744-840 |
| **Og'uz Yabg'u davlati** 750-1055 |
| **Qarluk Yabg'u davlati** 756-940 |
| **Qoraxoniylar davlati** 840-1212 |
| **Kansa Uyg'ur davlati** 848-1036 |
| **Qocho** 856-1335 |
| **Bijanak xoqonligi** 860-1091 |
| **Gʻaznaviylar imperiyasi** 963-1186 |
| **Saljuqiylar davlati** 1037-1194 |
| * **Konya sultonligi**
 |
| **Dashti qipchoq** 1067-1239 |
| **Xorazmshohlar imperiyasi** 1077-1231 |
| **Keraitlar** 11th century-13th century |
| **Dehli sultonligi** 1206-1526 |
| * **Mamluk sulolasi**
* **Halji sulolasi**
* **Tugʻloqiy sulolasi**
 |
| **Qarluqidlar** 1224-1266 |
| **Oltin Oʻrda** 1240s-1502 |
| **Mamluklar davlati** 1250-1517 |
| * **Bahriy sulolasi**
 |
| * k
* m
* t
 |

**Bahriylar** – Misrda hukmronlik qilgan ikki mamluklar sulolasidan birinchisi (1250 – 1390). Ayyubiylarni taxtdan tushirib, hokimiyatni egʻallagan. B. 1249 yil Misr sultoni Najmiddin Ayyub (1208 – 50) saroy quriqchilari qilish maqsadida sotib olgan turk asirlari boʻlib, dastlabki vaqtlarda Bahr annil (Nil daryosi)dagi orollardan birida yashaganlari uchun shunday deb atalganlar. Sulola vakillari: Al-Malik al-Muʼizz OybekOybek (1250 – 57), Al- Malik al-Mansur Ali I (1257 – 59), Al-Malik al-Muzaffar Qutuz (1259 – 60), Al-Malik az-Zohir Baybars (1260 – 77), Al-Malik as-Saʼiyd Barakaxon (1277 – 79), Al-Malik al-Odil Salomish (1279), Al-Malik al-Mansur Qalovun (1279 – 90), Al-Malik al-Ash-raf Xalil (1290 – 93), Al-Malik annosir Muhammad (1293 – 94, 1298 – 1308 va 1310 – 41), Al-Malik al-Odil Katbugo (1294 – 96), Al-Malik al-Mansur Lojin (1296 – 98), Al-Malik al-Muzaffar Beybars I (1308 – 10), Al-Malik al-Mansur Abu Bakr (1341), Al-Malik al-Ashraf Kuchuk (1341 – 42), Al-Malik annosir Ahmad 1 (1342), Al-Malik as-Solih Ismoil (1342 – 45), Al-Malik al-Komil Shaʼbon I (1345 – 46), Al-Malik al-Muzaffar Hajiy I (1346 – 47), Al-Malik annosir Hasan (1347 – 51, 1354 – 61), Al-Malik as-Solih (1351 – 54), Al-Malik al-Mansur Muhammad II (1361 – 63), Al-Malik al-Ashraf Shaʼbon II (1363 – 77), Al-Malik al-Mansur Ali II (1377 – 81), Al-Malik as-Solih Hajiy II (1381 – 82), (1382 – 89 yillarda burjiylar sulo-lasi vakili Al-Malik az-Zohir Barquq sultonlik qilgan), Al-Malik al-Mansur Hajiy II (1389 – 90).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toxar tillari** — hind-evropa tillari oilasiga mansub qarindosh oʻlik tillar guruhi.

"Tohar A" va "toxar B" deb ataluvchi tillarni oʻz ichiga oladi (baʼzi adabiyotlarda ular "sharkiy toxar" va "gʻarbiy toxar" tillari yoki yozma manbalar topilgan joyga nisbatan "qarashar tili" va "kucha tili" deb ham ataladi). "Toxar tillari" shartli atama boʻlib, u 1907-yil nemis olimi F. Myuller tomonidan fanga kiritilgan. Uning shartliligi shundaki, Toxar tillari da soʻzlashuvchilar oʻz davrida qanday atalganligi nomaʼlum hamda ularning mil. av. toxarlar (Toxariston xalqi)ga aloqasi yoʻq. Shu bilan birga, Toxar tillari ning qad. turkiy til va sharqiy eroniy tillar bilan yaqin aloqada boʻlganligini koʻrsatuvchi dalillar ham bor.

Toxar tillarida (har ikkalasida) yozilgan matnlar 5—8-asrlarga mansub boʻlib, ular 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida Sharqiy Turkiston (XXR ning Sintszyan viloyati)ning Kucha sh. Turfon va Karashar voxdlaridan topilgan. Matnlar yaratilgan davrda toxar A tili turkiyzabon xalklar hamda toxar B tilida soʻzlashuvchi xalq oʻrtasida keng isteʼmolda boʻlmagan, faqat buddaviylik ibodatlari oʻtkaziladigan yozma adabiy til xisoblangan. Toxar A tilining Turfon va Qarashar vohalaridan topilgan matnlariga toxar B tilida, shuningdek, qad. turkiyuygʻur tilida yozilgan tushuntirish belgilari shundan dalolat beradi. Toxar B tilidagi matnlar ham Sintszyanning turli hududlaridan — Kucha shaxridan, toxar A matnlari uchragan sharqiy viloyatlardan topilgan. Toxar B tilidagi ayrim qoʻlyozmalar oʻrtasida dialektal tafovutlarning mavjudligi ushbu tilning qoʻlyozmalar yaratilgan davrgacha ham keng isteʼmolda boʻlganligini koʻrsatadi.

Toxar tillari fonetik tizimi bir kancha undosh fonemalarning kattiklikyumshoklik ziddiyatida boʻlishi, urgʻusiz unlilarning reduksiyaga uchrashi bilan tavsiflanadi. Morfologiyasida otlarning 3 grammatik jins kategoriyasiga, 3 xil son — birlik, ikkilik, koʻplik sonlarga egaligi, 9 kelishik bilan oʻzgarishi, feʼllarning 3 shaxs, 3 xil son, 3 zamon va 4 mayl shakllariga ega boʻlishi kuzatiladi. A va B Toxar tillari tilning har bir sathida oʻzaro oʻxshashliklar bilan bir qatorda muayyan tafovutlarga ham ega boʻlgan.

Toxar tillari ning yozma yodgorliklari qad. hind yozuvi brahmining Markaziy Osiyoda tarqalgan alohida (qiya) shaklida bitilgan. Dastlabki yodgorlik 1892-yil Rossiyada S. F. Oldenburg tomonidan nashr etilgan. Keyinchalik (19-asr boshidan 50y. larigacha) nemis olimlari E. Zig va V. Zigling toxar matnlarini atroflicha oʻrganib, bu tillarning hindevropa tillariga mansubligini koʻrsatib berdilar, yozma yodgorliklar toʻplamlarini nashr etdilar.

Anvar Ismoilov, Abduvahob Madvaliyev.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Metropoliten-opera** (Metropolitan Opera) — AQSH ning yetakchi opera teatri, opera sanʼatining yirik markazlaridan. 1883-yilda Nyu-Yorkda tashkil etilgan. Yirik firmalar, jamiyatlar, shaxslar tomonidan ajratilgan mablagʻlar hisobiga faoli-yat koʻrsatadi. AQShda yagona doimiy ishlaydigan opera teatri (har yili 7 oy davomida faoliyat koʻrsatadi). Faqat xor va orkestri muqim, yetakchi xonanda va dirijyorlar butun dunyodan mu-ayyan spektaklga yoki maʼlum muddatga taklif etiladi. Dastlabki yillari fransuz va nemis kompozitorlari (koʻproq R. Vagner) asarlari asosiy oʻrin olgan. 1909-yilda ilk bor amerika kompozitori (F. Konvers, "Ehtiros trubkasi") asari sahnalashtirildi. A. Toskanini ishlagan davrida (1908— 15) repertuari italyan, fransuz, rus kompozitorlari asarlari bilan boyigan. 1910-yillardan boshlab operalar har bir xalqning oʻz ona tilida ijro etilmoqda. Turli davrlarda "M.-o."da dunyoning eng mashhur xonanda va dirijyorlari faoliyat koʻrsatgan. 1950— 72 yil lari teatrni R. Bing boshqarib, spektakllarning sahnaviy va musiqiy saviyasini koʻtarishga katta hissa qoʻshgan. "M.-o." repertuaridan Yevropa (J. Verdi, K. Veber, G. Berlioz, J. Vize, J. Rossini, J. Puchchini, R. Vagner, P. Chaykovskiy, M. Musorgskiy, K. Debyussi, R. Shtraus, B. Britten, A. Berg va boshqalar) va Amerika (D. Teylor, L. Gryunberg , Xanson, S. Barber va boshqalar) kompozitorlari asarlari urin olgan. Teatr qoshida "Min-Meg" kamer opera teatri tashkil etilgan (1973). 1966-yilda Nyu-Yorkdagi "Lincoln-center" hududidagi yangi binosi (meʼmor U. K. Harrison) zamonaviy uskunalar bilan jihozlangan, zali 3800 oʻrinli.

Olimjon Bekov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |