**Zaynab bint al-Horis** (arabcha: ) (629-yilda vafot etgan) - Haybar jangidan keyin Muhammadga suiqasd uyushtirishga uringan yahudiy ayol.

Oilasi
------

Zaynab binti al-Horisning oilasi asli yamanlik bo'lgan, keyinchalik esa Haybarda qo'nim topgan. Otasi al-Horis ibn al-Horis va ikki ukasi Marhab ibn al-Horis va Yosir ibn al-Horis jangchi va shoir bo'lgan. Otasi unga "Abu Zaynab" kunyasini berganligi bois u oilada to‘ng‘ich farzand bo'lgan bo'lishi mumkin.

Yoz oylarida payg'ambar Muhammad tomonidan Madinadan surgun qilingan Banu Nodir qabilasining 625 nafar aʼzolari Haybarga yetib kelishgan va shu yerda qo'nim topishgan. Ular orasidan jangchi shoir Sallam ibn Mishkam an-Nodiriy Zaynabga uylangan edi. Ba’zi manbalarda Sallom va Zaynabning Xorija ismli o‘g‘illari borligi ham aytiladi. Biroq al-Voqidiy Salamning o'g'li Amr 627-yilning bahorlarida, ikkinchi o'g'li al-Hakam esa 628-yilning yozida tug‘ilgan deya ma'lumot beradi.

Haybar qamali
-------------

Muhammad 628-yilning iyun oyida Haybarni qamal qiladi. Zaynab boshqa ayollar va bolalar bilan birga al-Xatiba qal'alariga to'siqlar o'rnatadi, uning eri Sallom esa Natot hududidan turib Muhammadning askarlariga qarshilik ko'rsatishga buyruq beradi. Sallomning o'zi jangning birinchi kunida jangda halok bo‘ladi va Zaynabning ukasi al-Horis Haybar mudofaasini o‘z zimmasiga oladi.

To‘qqiz kundan keyin Ali ibn Abu Tolib Naim qal’asini bosib olishga muvaffaq bo‘ldi. Zaynabning otasi musulmonlarni yakka kurashga chaqirdi va Ali Horisni o'ldirishidan oldin ularning bir nechtasini o'ldirdi. Keyin Marhab ibn Al-Horis ukasi uchun qasos olish uchun oldinga qadam tashladi, ammo qonli jangdan keyin Ali ham uni o'ldirdi. Keyin Marhobning ukasi Yosir Marhobdan qasos olish uchun yugurib chiqdi va Zubayr ibn al-Avvom Yosirni o‘ldirdi.  :512–514Shundan keyin umumiy jang boshlandi; Musulmonlar Zaynabning ukasi Al-Horisni o'ldirganlarida yahudiylar mag'lub bo'ldilar.  :404–405

Keyingi o'n kun ichida tinch aholi, bir qancha qurol-yarog'lar va xazinalar al-Xatiba qal'alariga xavfsiz ravishda olib kelinganiga guvoh bo'ladi. Musulmonlar Natot va al-Shiqq hududlaridagi qal'alarni egallab oladilar. Kuchsiz qal'alar zabt etilganidan keyin tinch aholi tunda boshqa qal'aga ko'chiriladi. Nihoyat bosqinchilar al-Xatibaning uchta qal'asiga ham hujum qilishadi. O'rtada kuchli jang bo'lmaydi, ammo himoyachilar qamalga uzoq muddat dosh bera olmaydilar, chunki Muhammad ularning suv ta'minotini uzib qo'yadi. Shunday qilib, Haybar qal'asi ham Muhammadga taslim bo'ladi.

Zaharlangan qo'zichoqni boqish
------------------------------

Haybar tomondan boshliqlar taslim bo'lish shartlarini muhokama qilish uchun Muhammadning oldiga borganlarida, askarlar qurol-yarog', xazinalar va asirlarni yig'ish uchun qal'alarga yuguradilar. Zaynab Muhammadning eng yaxshi ko‘rgan taomi nima ekanligini so‘raydi. Muhammad qo'zichoq yelkasini yoqtirishini eshitib, o'z suruvidagi qo'zichoqni (ba'zi manbalarga ko'ra echki deb aytiladi) so'yib, yelkasiga zahar surib, uni qovuradi. Sulh bo'yicha muzokaralar tugagach, Zaynab Muhammadning huzuriga kirib, o'zi tayyorlagan taomni sovg'a sifatida unga taklif qiladi. Muhammad qo'zichoq yelkasidan bir lqma olib, uni chaynaydi, lekin yutmaydi. U bilan birga bo'lgan Bishr al-Baro ham go'shtdan biroz oladi va uni chaynab yutib yuboradi. Shu payt Muhammad: "Bu suyak menga zaharlanganligini aytdi", deb tupurib yuboradi.

Bishr oʻrnidan turolmay, rangi yashil tusga kiradi. Musulmonlar bir bo‘lak go‘shtni itning oldiga tashlab qo‘yishadi, it uni yeb, darhol o‘ladi. 

Keyinchalik qo'zichoq yelkasining Zaynab tomonidan zaharlanganini bilgan musulmonlar uni o'ldirish kerakmi, deb so'rashganlarida Muhammad yo'q deb javob beradi va Zaynabni omon qoldiradi.

O'limi
------

Bishr ibn al-Baro zaharlangan qo‘y go‘shtini yutib yuborgach, umrining oxirigacha falaj bo‘lib qoladi. U vafot etgach, oradan qariyb bir yil o‘tib, Zaynab Bishrning qarindoshlariga topshiriladi. Ular Bishr ibn al-Baro uchun qasos olishadi va uni o'ldirishadi.

Manbalar
--------

1. ↑  *We Refuse to be Enemies: How Muslims and Jews Can Make Peace, One Friendship at a Time*. Simon and Schuster, 20 April 2021. ISBN 978-1-951627-63-8.
2. ↑  *Muhammad: A Very Short Introduction*. Oxford University Press, 24 March 2011. ISBN 978-0-19-955928-2.
3. 1 2 3 4  Muhammad ibn Sa'd. *Kitab al-Tabaqat al-Kabir Volume 2.* Translated by S. Moinul Haq (1972). Delhi: Kitab Bhavan.
4. 1 2 3 4 5 6  Muhammad ibn Ishaq. *The Life of Muhammad*. Translated by Alfred Guillaume (1955). Oxford: Oxford University Press.
5. 1 2 3 4  Haykal, Muhammad Husayn (1933). *The Life of Muhammad.* Translated by Ismail Raji al-Faruqi (2005). Kuala Lumpur: Islamic Book Trust.
6. 1 2 3  Muhammad ibn Jarir al-Tabari. *The History of al-Tabari Volume 8: The Victory of Islam.* Translated by Michael Fishbein (1997). Albany: State University of New York Press.
7. ↑  Ilan, T. (2011). *Lexicon of Jewish Names in Late Antiquity: Part IV: the Eastern Diaspora, 330 BCE – 650 CE.* Tübingen: Mohr-Siebeck.
8. 1 2 3 4  Muhammad in Umar al-Waqidi. *The Life of Muhammad*. Translated by Rizwi Faizer, Amal Ismail & AbdulKader Tayob (2011). Abingdon, Oxon. & New York: Routledge.
9. ↑  Dinet, E. & Ibrahim, S. Ibn. (1916). *The Life of Mohammad the Prophet of Allah*. Paris: The Paris Book Club.
10. ↑  Al-Mubarakpuri, S. R. (2002). *The Sealed Nectar.* London: Dar-us-Salam Publishers & Distributors.
11. ↑  Abu Dawud 34:4498