recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tukayev Rifkat Galimjon oʻgʻli** (1923-yil 10-oktabr, 1995-yil 19-iyun) oʻqituvchi, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, kuzatuv boʻlinmasi komandiri, serjant. Shuhrat ordeni sohibi. 1975-yilda Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan oʻqituvchi. 1984-yilda SSSR taʼlim aʼlochisi boʻlgan.

Biografiyasi
------------

Rifkat Tukayev 1923-yil 10-oktabrda Boshqird ASSR Bure viloyatining Nijne Karish qishlogʻida tavallud topgan.

1929-yildan Andijon shahrida yashaydi. Buxoro oʻqituvchilar institutida tahsil olgan. 1940-yildan O‘zbekiston SSR Surxondaryo viloyatidagi maktabda rus tilidan dars bergan.

1942-yil iyun oyidan Qizil Armiya saflarida xizmat qilgan va 1-Moskva piyoda-pulemyot maktabida tahsil olgan. 1944-yil 1-dekabrdan Ukraina frontidagi 59-armiyaning 245-diviziyasining 322-alohida kuzatuv rotasi tarkibidagi boʻlinma komandiri boʻldi.

1944-yil 21-fevralda Pskov viloyatining Pustoshka yaqinida 433-kuzatuv rotasi diviziya guruhi komandiri serjanti bo'lgan. Tukayev kuzatuv guruhi boshchiligida dushmanning orqa tomoniga kirib keldi va janglarda qatnashdi. Qaytish yoʻlida Tukayev guruhi buzilgan rota komandirining hayotini saqlab qoladi. Ko‘rsatgan jasorati uchun 1944-yil 18-martda 3-darajali „Shon-sharaf" ordeni bilan taqdirlangan.

1944-yil 12-iyulda Pskov viloyatining Yanchevo qishlogʻi yaqinida Tukayev boshchiligidagi guruh nemis qoʻshinlari bilan jangga kirishdi. Tukayevning oʻzi dushman pulemyoti bilan 10 piyoda askarini yoʻq qildi va 2 ofitserni asirga oldi. Ko‘rsatgan jasorati uchun 1944-yil 22-avgustda 2-darajali „Shon-sharaf" ordeni bilan taqdirlangan.

1945-yilda demobilizatsiya qilingan va Andijonga qaytgan. 1962-yilda Toshkent pedagogika institutini tamomlagan. Andijonda o‘qituvchilarni malakasini oshirish instituti harbiy-metodik kabinet mudiri lavozimida ishlaydi. 1968-yildan isteʼfoga chiqadi.

Rifkat Tukayev 1995-yil 19-iyunda Andijon shahrida vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

* 1-darajali Vatan urushi ordeni
* 1-darajali „Shon-sharaf" ordeni (1958-yil 26-noyabr)
* 2-darajali „Shon-sharaf" ordeni (1944-yil 22-avgust)
* 3-darajali „Shon-sharaf" ordeni (1944-yil 18-mart)
* Qizil yulduz ordeni (1945-yil)
* Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan oʻqituvchi (1975-yil)
* SSSR taʼlim aʼlochisi (1984-yil)

Manbalar
--------

1. ↑  „Тукаев Рифкат Галимзянович".
2. ↑  „Тукаев Рифкат Галимзянович".

Havolalar
---------

* Tukayev Rifkat Galimzyanovich // Shon-sharaf ordenining toʻliq ritsarlari: qisqacha biografik lugʻat
Vittorio Emanuele (tax. 1861-yil)
**Vittorio Emanuele II** (oʻqilishi: *Vittoriyo Emanuil Ikkinchi*; toʻliq ismi: *Vittorio Emanuele Maria Alberto Eugenio Ferdinando Tommaso di Savoia*; 1820-yil 14-mart, Turin — 1878-yil 9-yanvar, Rim) — Sardiniya qiroli (1849—61), Birlashgan Italiyaning 1-qiroli (1861—1878). Risorjimento harakati davrida liberallar (Camillo Benso va boshqalar) ni quvvatlagan va respublika — demokratlar lageri bilan kurashgan, lekin ayni paytda Giuseppe Garibaldining harbiy gʻalabalari va omma orasidagi mashhurligidan oʻzining sulolaviy maqsadlarida foydalanishga harakat qildi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Qirol oila aʼzosi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BIBSYS: 2072052
* BNC: 000268059
* BnF: cb12788244d (maʼlumot)
* GND: 119172011
* ISNI: 0000 0001 0774 7711
* LCCN: n80056898
* NARA: 10580837
* NKC: js20090820005
* NLA: 50119464
* NLG: 143976
* NLI: 000137821
* NLP: A30240669
* NTA: 071412042
* RERO: 02-A005496366
* SBN id CFIV003322 yaroqsiz.
* SELIBR: 207756
* SUDOC: 029447224
* en:Trove: 1525633
* VIAF: 95301792
* en:WorldCat Identities: lccn-n80056898

 |
**Oqilxon Sharafiddinov** (1898.7.3 Toshkent 1981.31.3) – oʻzbek pedagogi. Mehnat Qahramoni (1968). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan oʻqituvchi (1936). Dastlab Toshkentdagi eski maktablardan birida, keyinchalik Xoja Axror madrasasida tahsil koʻrgan.

1917-yilga qadar yangi usul maktablarida, 1918-yildan Toshkent uyezdining Toʻytepa qishlogʻida maktab ochib muallimlik qilgan. 1921-yildan Toshkentdagi 19 maktabda, 1924-yildan 1970-yilgacha 14-maktabda boshlangʻich sinflarga dars bergan. Oqilxon Sharafiddinov yaratgan "Alifbe" kitobi (1938) oʻzbek maktablarining 1-sinfi uchun uzoq vaqt asosiy darslik boʻlib keldi. 1968-yili Q. Abdullayeva bilan hamkorlikda yangi "Alifbe" darsligini tuzdi. Keyingi yillarda oʻzgartishlar kiritilib, qayta-qayta nashr etildi. "Bilim va maktab", "Mehnat bolalari", "Kattalar alifbesi", "Chiroyli yozuv", "Oʻqish kitobi" kabi darslik, oʻquv qoʻllanmalari muallifi. Toshkent shahridagi 129-maktab Oqilxon Sharafiddinov nomiga qoʻyilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Sharafiddinov Oqilxon" *OʻzME*. Sh-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyotlar
-----------

* *Sharafiddinov, Oqilxon* Eng faxrli kasb // „Sovet Oʻzbekistoni". 1969. 5 okt.
* *Akbariy, Sulton.* Tazim: Sotsialistik mehnat qahramoni Oqilxon Sharofiddinov 80 yoshda. // „Sovet Oʻzbekistoni". 1977. 28 dek.

Havolalar
---------

* Oqilxon Sharafiddinovga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni" gazetasi

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻtloqshunoslik** — oʻtloq va yay lovlar haqidagi taʼlimot; geobotanika (biogeotsenologiya)ning bir boʻlimi; oʻtloqchilikning ilmiy asosi. Oʻtloq xillarini va ularning joylashish qonuniyatlarini aniqlash hamda tavsiflash; oʻtloq biogenotsenozlarining tarkibi va dinamikasini aniqlash, oʻtloq oʻsimliklarining biologik, ekologik hamda xoʻjalik xususiyatlarini oʻrganish; yaylov va pichanzorlardan yemxashak sifatida foydalanish, mavjud zararli va zaharli oʻsimliklarni, tabiiy oʻtloq turlarini oʻrganish, oʻtloqlarda pasportlashtirish va inventarizatsiya ishlarini tashkil qilish, yaylov turlarini tahlil qilish va boshqalar bilan shugʻullanadi. Oʻ.ning asosiy vazifasi oʻtoʻsimliklardan eng koʻp miqdorda yaylov oʻti, pichan va ozuqa turlarini olish, yemxashak yetishtirishning tarkibiy qismi tarzida tabiiy pichanzorlar va yaylovlarni yaxshilash, madaniy pichanzor va yaylovlar barpo etish, ulardan oqilona foydalanish boʻyicha choratadbirlarni ham qamraydi.

Oʻ. tarixi juda koʻhna. Uzoq asrlar davomida chorva mollari yil boʻyi oʻtloq (yaylov)larda boqilgan (qish oylarida mollar qor ostida qolgan oʻtlar poyasi va bargi bilan oziqlangan). 20-asr boshlaridan ayrim mamlakatlarda mollar yozda oʻtzor yaylovlarda boqilib, qish davri uchun oʻtloqlardan pichan tayyorlashga oʻtildi. Oʻtloqlarni quritish, suvli qilish, yangi oʻt turlari va navlarini ekish tadbirlari amalga oshirildi. 1 ga pichanzor va yaylovlar mahsuldorligi 4—6 ming ozuqa birligiga yetkazildi (sugʻorilganda 10 ming dan ortiq). Oʻzbekistonda Oʻ. muammolari boʻyicha ilmiy ishlar Oʻzbekiston chorvachilik; paxtachilik; gʻoʻza seleksiyasi va urugʻchiligi; qorakoʻlchilik va choʻl ekologiyasi ilmiy tekshirish institutlarida; Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika instituti, shuningdek, tajriba st-yalari, tarmoq oliy oʻquv yurtlari kafedralarida olib boriladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻtloqi** - BOTQOQI TUPROQLAR — grunt suvlar chuq. 1 m gacha boʻlgan sharoitda rivojlanadigan tuproq tipi. Oʻtloqit. yaxshi strukturali, chirindiga boy chim qatlamli oʻtloqi tuproqlar hamda botqoqi tuproqlar gleylanish belgilariga ega. Oʻtloqit. boʻz tuproq va choʻl zonasidagi daryo quyi terrasalari hamda delta qismi allyuvial yotqiziqlari ustida shakllanadi. Prolyuvial yotqiziqlardagi oʻtloqi tuproqlarning ayrim pastqamliklarini egallagan. Sugʻorma dehqonchilik zonalaridagi Oʻtloqi t. qisman oʻzlashtirilib sholi, quritilganidan keyin esa boshqa ekinlar ekiladi. Oʻtloqi t.ning juda namligi, chirindiga boyligi tufayli ekinlar gʻovlab ketadi, natijada hosil yetilishi kechikadi. Oʻtloqi t. unumdorligini oshirish uchun ularni quritish, haydalma qatlam chuqurligini gleyli qatlam hisobiga asta-sekin oshirish, sifatli ishlov berish lozim. Shoʻrlangan Oʻtloqit.nI katta normada yuvish talab qilinadi (qarang Yer shoʻrini yuvish).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Monofizitlik** (yunon tilida monos-bir, physis- tabiat, tabiiy) - Vizantiyada xristian dinidagi nestorian yo‘nalishiga qarshi 5-asrda vujudga kelgan diniy ta’limot bo‘lib, 428-431-yillarda Konstantinopol patriarxi Nestoriyning Iso Masix odam sifatida tug‘ilib, keyinchalik u xudoning o‘g‘li, ya’ni messiyaga aylangan degan fikriga monofisitlar qarshi chiqib, ular Iso Masixda ikki tabiat, insoniylik va ilohiylik o‘zaro singib ketgan deb hisoblaydilar. Monofisitlik ta’limoti Vizantiyaning sharqiy viloyatlari Misr, Suriya, Armaniston hududlarida tarqalib, siyosiy separatizm bayrog‘iga aylandi. Monofisitlar 451-yilda Xalkidon sobori tomonidan ayblanib, keyingi davrlarda armon, xabash, kopt ya’ni Misr va «yakovit» yaьni Suriya cherkovlarida xukmron mavqega ega bo‘ldilar. Xristianlikdagi ortodoksal aqida va monofisitlar o‘rtasidagi o‘zaro kelishuv natijasida 7-asrda Vizantiyada Monofelitlar taʼlimoti vujudga kelib, ularning fikriga ko‘ra Iso Masix ikki tabiatga ega bo‘lgani bilan yagona erkka hamda xudoinsonlik quvvatiga ega edi deb hisoblanadi. Monofisitlik ta’siri ostida Sharqqa ketishga majbur bo‘lgan nestorianlar Eron, Markaziy Osiyodan Xitoygacha bo‘lgan xududlarga tarqalib, 13-asrgacha bu yerlarda katta taʼsirga ega bo‘ldilar. Hozirgi davrda Eron, Iroq va Suriyada nestorian ta’limotiga e’tiqod qiluvchilar bor.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 302. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
**Oʻtroq**, Atrak (12-asr) — Dashti Qipchoq dagi qipchoq xonlaridan biri. Sharukanttt oʻgʻli. 1103, 1107, 1111-yillarda Kiyev knyazi Vladimir II Monomax, qipchoqlar ustidan gʻalaba qozongach, Donning oʻrta oqimi qirgʻoqlaridan jan.ga qarab ketgan. Uning qoʻshinlari Belaya Veja yaqinida bijanaqlar va torklarning birlashgan kuchlarini tormor keltirgan (1117-yil). 1118-yil bir necha qipchoq oʻrdalari Oʻ. boshchiligida Kavkazoldi dashtlariga kelib joylashganlar. Ayni shu yili Gruziya shohi Dovud "Quruvchi" Oʻ. huzuriga oʻz elchilarini yuborgan va unga oʻz qabiladoshlari va tobe odamlari bilan Gruziyaga koʻchib kelishni taklif etgan. Oʻ. bilan Daryoli orqali Gruziyaga 40 ming qipchoq, jumladan, 5 ming sara askar kelgan. Shu bilan birga Kavkazoldida Oʻ.qa tegishli 35 ming jangchi qolgan. Dovud Oʻ. odamlarini mamlakatning jan. va sharqiy chegaralari, saljuqiylar bosqini natijasida aholisi deyarli qirilib ketgan Kartliga joylashtirgan. Dovud Oʻ. qoʻshinidan ichki va tashqi dushmanlari — gruzin mulkdorlari va saljuqiylarga qarshi kurashda foydalangan. Oʻ. saroyda katta mavqega ega boʻlgan. Bu nafaqat uning kuchli qoʻshini tufayli balki shoh bilan qarindoshlik munosabatlari oʻrnatganligida, qizi Gurandoʻxtni shohga xotinlikka berganligida edi. Vladimir Monomaxning vafot etgani haqida Oʻ.qa akasi Sirchanxon xabar berib, uni dashtga qaytishga chaqirgan. 12-asrning 20-yillari oxirida Oʻ. bir qism qoʻshin bilan Don daryosi sohillariga qaytgan. Uning oʻgʻli Konchak 12-asrning 2-yarmida qudratli qipchoq xonlaridan boʻlgan.

Javli Tursunov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Elektron hisoblash mashinasi** (EHM) — asosiy funksional elementlari (mantiq, xotira va boshqalar) elektron lampalar yoki yarimoʻtkazgichli asboblar, integral mikrosxemalardan tuzilgan hisoblash mashinasi. Birinchi EHM — analograqamli hisoblash mashinasi, raqamli hisoblash mashinasi 20-asr 40-yillarida paydo boʻlgan. 70-yillardan boshlab kompyuter keng rasm boʻla boshladi. EHM ning boshqa tipdagi hisoblash mashinalariga nisbatan afzalligi (tez ishlashi, ixchamligi, puxtaligi, jarayonlarning avtomatlashtirilishy va boshqalar) tufayli ilmiytexnika hisoblarida, axborotlarni ishlashda, avtomatik boshqarishlarda keng qoʻllanilmoqda (yana qarang Kibernetika, Hisoblash texnikasi).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sanjar Yanishev** (1972-yil, Toshkent) — rus shoiri, oʻzbek tilidan tarjimon. Toshkent universitetining rus filologiyasi fakultetini tamomlagan. 1995-yildan Moskvaga ko‘chib o‘tdi.

„Toshkent sheʼriyat maktabi" uyushmasi, „Kichik ipak yo‘li" Toshkent ochiq sheʼriyat va almanax festivali asoschilaridan biri. Oʻzbekiston zamonaviy sheʼriyatining ikki tilli „*Anor / Granat"* antologiyasi tuzuvchisi (M. 2009-yil). „O‘ttiz avlod" guruhining vakili. 2001-yil uchun „Triumf" rag‘batlantiruvchi yoshlar mukofoti sovrindori. Sheʼrlari va tarjimalari „Sharq yulduzi" (O‘zbekiston), „Znamya", „Oktabr", „Arion", „Xalqlar do‘stligi", „Yangi dunyo", „Yangi yosh" (Rossiya), „Kitobsevar" (Qozog‘iston), „Interpoeziya" (AQSh), „Kichik ipak yo‘li" almanaxi (O‘zbekiston),  „10/30" antologiyalari (M. 2001-yil), „Contemporary Russian poetry" (2008-yil), „Anor/*Granat*" (M. 2009-yil) va boshqa jurnallarda chop etilgan.

Asarlari
--------

* „*Qurt*" (Sankt-Peterburg, 2000-yil)
* „*Orfeyning naqshlari*" (M. 2003-yil)
* „*Doimiy bog‘*" (M. 2005-yil)
* „*Tabiat*" (M. 2007-yil)
* *Yanishev Sanjar.* Sheʼrlar. — M.: Art House Media, 2010. — 200 b. — ISBN 978-5-902976-49-3.

Havolalar
---------

* Internetdagi nashrlar // magazines.russ.ru
* Sanjar Yanishev // uzbereg.ru
* Sanjar Yanishev sheʼrlari „URUSH YOʻQ — URUSHGA QARSHI SHOIRLAR" loyihasida
**Oʻttiz yillik urush** (1618-1648) — gabsburglar bloki (Papalik va Rech Pospolita tomonidan qoʻllab quvvatlangan Ispaniya va Avstriya gabsburglari, Germaniyaning katolik knyazlari) bilan gabsburglarga qarshi koalitsiya (Angliya, Gollandiya va Rossiya quvvatlab turgan german protestant knyazlari, Fransiya, Shvetsiya, Daniya) oʻrtasidagi urush. 
XVII asr boshiga kelib , diniy asosda boshlangan xalqaro mojaroga katolik va protestantlar o'rtasida muvozanatni saqlashga harakat qilgan ko'plab Yevropa davlatlari jalb qilindi.

Gabsburglar bloki katolitsizm tarafida, gabsburglarga qarshi koalitsiya esa (ayniqsa, urushning boshlanish paytida) protestantizm bayrogʻi ostida harakat qilgan. Bu urush bir necha davrlarga boʻlingan: Chexiya davri (1618—23) — gabsburglarga qarshi Chexiya qoʻzgʻoloni (1618—20) va chexlarning Belaya Gora yaqinida magʻlubiyatga uchrashi (1620);Daniya davri (1625—29) da gabsburglar bloki qoʻshinlari (qoʻmondonlari A. Vallenshteyn, I. Tilli) Daniyani yengib, Germaniya hududidan daniyaliklarni quvib chiqargan; Shvyesiya davri (1630—35) da shved armiyasi (qoʻmondoni Gustav II Adolf) Germaniyaga bosib kirib, Breytenfeld (1631), Lyutsen (1632) yonida gʻalaba qilgan, ammo Nyordlingan (1634) yaqinida magʻlubiyatga uchragan; FransiyaShvetsiya davri (1635—48)da Fransiya urushga kirishi bilan gabsburglarga qarshi koalitsiyaning ustunligi yaqqol koʻrindi. Natijada gabsburglarning "jahonshumul imperiya" tuzish va milliy davlatlarni boʻysundirish haqidagi rejalari barbod boʻldi, siyosiy hukmronlik Fransiya qoʻliga oʻtdi. 1648-yil Vestfaliya sulhi bilan tugagan. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xunan** (xit. an’anaviy 湖南, soddalashtrilgan 湖南, pinyin: *Húnán*, tarjimasi: „janubiy koʻl" Duntinxu) — Xitoyning markaziy qismida joylashgan provinsiya. Yanszi daryosi oʻrta oqimi va Duntinxu koʻli havzasida. Maydoni 210 ming km². Aholisi 65 mln. kishi (1999). Maʼmuriy markazi — Changsha sh.

Tarix
-----

Xunan hududida qadimda man qabilalari yashagan. 4-asrdan xitoylar koʻchib kela boshlagan. 1937—45 yillarda X. hududining katta qismi yaponlar qoʻl ostida boʻldi.

Jugʻrofiyasi
------------

Yer yuzasi gʻarbiy va jan. kismida togʻlar, markazi va shimolida tekisliklardan iborat.

Iqlimi
------

Iqlimi subtropik, mussonli iklim. Yillik yogʻin 1100-2000 mm.

Iqtisodiyot
-----------

Iqtisodiyotining yetakchi tarmogʻi — qishloq xoʻjaligi, xususan, dehkrnchilik. Asosiy ekin turi — sholi hisoblanadi. Bugʻdoy, makkajoʻxori, arpa, batat, rami, raps, yer yongʻoq, kunjut, tamaki, jut ekiladi. Choy va tung daraxti oʻstiriladi. Bogʻdorchilik, xususan, sitrus mevalar yetishtirish rivojlangan. Yogʻoch tayyorlanadi. Chorvachilikda qoramol, choʻchqa boqiladi. Daryolardan va Duntinxu koʻlidan baliq ovlanadi.

Sanoat
------

Xunanda surma, qoʻrgʻoshin, rux rudalari, volfram, marganets qazib chiqariladi. Syantanda elektrovoz, elektrotexnika uskunalari, stanoklar, Xanyanda kon uskunalari ishlab chiqariladi. Oziqovqat, qogʻoz, toʻqimachilik sanoatlari rivojlangan. Yanszi daryosi va Duntinxu koʻlida kema qatnaydi. Yirik shaharlari: Chansha, Syantan, Chjuchjou va boshqa

Yana qarang
-----------

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  Атлас Китая 2022. sfn error: no target: CITEREFАтлас\_Китая2022 (help)
3. ↑  *Географические названия мира*, 1998 — 452 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Witstock tinchligi** (nemischa:) — 1442-yil 12-aprelda Vittstokda tuzilgan tinchlik shartnomasidir. Shartnoma 1436-yili Verllik Vilgelm vafotidan keyin Verl hukmdorlari sulolasi barham topganidan soʻng, Brandenburg margraviati va Meklenburg oʻrtasida meros va obroʻli huquqlar masalasi taqsimoti borasida sodir boʻlgan mojaroga barham berdi. 1440-yilda Pomeraniya gertsogligi va Meklenburg-Stargard oʻrtasidagi nizo doimiy chegara bahslari va qoʻshnilar oʻrtasidagi urushlarning bosh sababi edi. Aniqroq aytganda, Meklenburg-Stargard gertsogi Geynrix bilan Verle knyazligidagi meros masalasi boʻyicha brandenburgliklarning Stargard knyazligi bir qismi va Anklam shahriga boʻlgan meros daʼvolari edi. Iogann Brandenburg-Kulm boshchiligida Brandenburg Pomeraniya gertsoglari tomonida edi.

Tinchlik kelishuvi Meklenburg davlat chegarasining janubi-sharqiy hududlarini uzoq muddatli asosda shakllantirishga imkon berdi. Va Meklenburgni Brandenburgga qoʻshilgan Ukermarkning bir qismidan mahrum qildi va brandenburgliklarga Mecklenburg knyazlik xonadonining barcha erkak merosxoʻrlari vafot etgan taqdirda Meklenburgga merosxoʻr boʻlish huquqini berdi.

Adabiyotlar
-----------

* Otto Vitense: *Geschichte von Mecklenburg*. Gota, 1919-yil. S. 184.
* Frans Boll: *Geschichte des Landes Stargard*. bd. 2. Neustrelitz, 1846-yil. S. 128f.
**Abdujabbor Abdusattarovich Abduvohidov** (1956-yil 16-dekabrda tugʻilgan, Qozogʻiston SSR, SSSR) — oʻzbek davlat arbobi, olim va diplomat, tarix fanlari nomzodi.

2018-yil 27-avgustda Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning farmoni bilan Prezidentning yoshlar, fan, taʼlim, sogʻliqni saqlash va sport masalalari boʻyicha maslahatchisi etib tayinlandi.

Biografiya
----------

1978-yildan Misrda tarjimon boʻlib ishlagan. 1981-yildan 1983-yilgacha boʻlgan davrda harbiy xizmatni oʻtab, oʻsha yili xizmatdan soʻng darhol Toshkent davlat universiteti (hozirgi Oʻzbekiston Milliy universiteti) aspiranti boʻldi.

1987-yilda falsafa-iqtisod fakultetida ishlagan. 1988-yilda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti ilmiy kotib boʻldi. 1990-yilda 1928-1963-yillarda Misr va Suriyaning ijtimoiy-siyosiy maydonida „Musulmon birodarlar" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi.

[[1992-yilda „Meros Academy" mas’uliyati cheklangan jamiyatining direktori lavozimiga koʻtarildi va 1997-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamoat qurilishi akademiyasining ilmiy va tijorat tadqiqotlari boʻlimining boshligʻi boʻldi. 1998-2001-yillarda „Ustoz" respublika jamgʻarmasining ijrochi direktori boʻlgan. 2001-2002-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasining xalqaro boʻlimi mudiri boʻlib ishlagan. 2002-yilda xalqaro tinchlik uchun Karnegi fondiga tadqiqotchi sifatida taklif qilindi.

2003-yildan 2004-yilgacha — Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining fan, taʼlim va ijtimoiy masalalar boʻyicha davlat maslahatchisi. 2002-yildan 2011-yilgacha Toshkent xalqaro Vestminster universiteti rektori sifatida ishlagan.

2011-yil 26-iyulda Vazirlar Mahkamasining qarori bilan Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti rektori etib tayinlandi. Shu yili Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat boshqaruvi akademiyasining rektori boʻldi. 2015-yilda „GALLERY SIGNATURE" mas’uliyati cheklangan jamiyatining direktori boʻldi.

2017-yilda NextStepPro xususiy taʼlim muassasasining direktori boʻldi. Xuddi shu yili u istiqbolli yosh oʻqituvchi va ilmiy kadrlar malakasini oshirish uchun „Istedod" Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti jamgʻarmasining ijrochi direktori lavozimini oldi.

2018-yil 6-fevralda Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligining oʻrinbosari lavozimiga tayinlandi. 31-iyulida Oʻzbekiston Prezidentining fan, taʼlim va sogʻliqni saqlash masalalari boʻyicha davlat maslahatchisi boʻldi.

2018-yil 27-avgustda Prezidentning yoshlar, fan, taʼlim, sogʻliqni saqlash va sport masalalari boʻyicha maslahatchisi vazifasiga tayinlandi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
Oʻyinchoq avtomat
**Oʻyinchoq qurollar** haqiqiy qurollarni taqlid qiladigan oʻyinchoqlar, lekin bolalar bilan oʻynash uchun moʻljallangan. Oʻyinchoq qurollarning ayrim turlari potentsial xavfli boʻlishi mumkin boʻlsa-da, ular odatda sogʻliq uchun zararli emas.

Turlari
-------

* toʻpponcha
* pulemyotlar
* qilichlar
* qilichlar
* qilichlar
* pichoqlar
* tanklar
* samolyot

### Tanqid

Pskov davlat pedagogika instituti boshlangʻich taʼlim fakulteti Pedagogika va psixologiya kafedrasi mudiri, psixolog Natalya Lebedeva Pskov axborot agentligiga (PAI) bergan intervyusida quyidagilarni aytdi:

> "… *koʻplab yangi avlod harbiy oʻyinchoqlari bolaning jismoniy salomatligi uchun xavflidir.* *Birinchidan, bu oʻq va patronli bolalar qurollari, bundan tashqari, koʻplab oʻyinchoqlarning ogʻirligi shunchalik kattaki, zarba natijasida jiddiy jarohatlar boʻlishi mumkin.* *Maktabgacha yoshdagi bolalar oʻyindan ruhiy va jarohatlar nuqtai nazaridan eng katta zaryad va kuchli taassurotlarni oladilar.* *Maktabgacha yoshdagi davrda, tajovuzkor oʻyin paytida, bolalar bir-birlarini qurol bilan qoʻrqitishadi, bunday qoʻrquv kelajakda qaytarilmas oqibatlarga olib kelishi mumkin.* *Bundan tashqari, bolalar keyingi hayotda oʻzini namoyon qiladigan qoʻrquvga ega boʻlishi mumkin.* *Baʼzi bolalar, psixologik xususiyatlar tufayli, boshqalarga nisbatan tajovuzkorlikka moyil boʻlib, harbiy oʻyinchoqlar bilan oʻynash bolalarda bu tuygʻuni kuchaytiradi*. "
> 
> 

U bolalar uchun yumshoq oʻyinchoqlar sotib olishni tavsiya qildi, ularning teginishi chaqaloqlarni tinchlantiradi, shuningdek, stol oʻyinlari, qurilish toʻplamlari, bloklar va boshqalar.

Ammo shuni taʼkidlash kerakki, bunday bayonotlarga hamma ham qoʻshilmaydi. Xususan, psixiatr Fuad Ismoilov harbiy mavzudagi oʻyinchoqlarda hech qanday yomonlikni koʻrmaydi:

> … tank va to‘pponchani odatda himoyachi, kuchli, supermen va hokazo kabi fazilatlarga ega bo‘lgan o‘g‘il bolalar o‘ynaydi. Kelajakda bu fazilatlar vatanga muhabbat, zaiflarni himoya qilish va hokazolarda rivojlanadi. 
> 
> 

Fuad Ismayilov bolaning shakllanishiga asosiy taʼsir oila va maktabdagi psixologik „muhit" ekanligini taʼkidladi.

7-sentabr harbiy oʻyinchoqlarni yoʻq qilish kuni deb eʼlon qilindi .

Manbalar
--------

1. ↑  7 sentyabrya — Vsemirniy Den unichtojeniya voennoy igrushki
2. ↑  Pif-paf, ti ubit! Stoit li zapreщat rebyonku voennie igrushki
**Virginiya** - Amerika Qoʻshma Shtatlardan biri. Poytaxti - Richmond shahri. AQSh ittifogʻiga 21-avgust 1959-yilda kirgan, undan oldin.

AQSHning sharqiy qismidagi shtat. Atlantika okeani sohilida. Maydoni 105,7 ming km2. Aholisi 6,5 mln.dan koʻproq kishi (1990-yillar oʻrtalari). Aholining qariyb 47% shaharlarda yashaydi. Maʼmuriy markazi — Richmond shahri. Virginiyaning gʻarbida balandligi 1743 m gacha boʻlgan Appalachi togʻ tizmalari, oʻrta qismida Pidmont platosi, sharqida botqoqli Atlantika boʻyi pasttekisligi bor. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — G dan 5° gacha, iyulniki 23—26°. Yillikyogʻin 1000 mm. Igna bargli va aralash oʻrmonlar bor.

Virginiya industrial-agrar shtat. Toshkoʻmir, tabiiy gaz va qurilish materiallari qazib chiqariladi. Sanoatining asosiy tarmoqlari: kimyo (sunʼiy tola, oʻgʻit, portlovchi moddalar ishlab chiqarish), elektrotexnika, radioelektronika, tamaki, oziq-ovqat, ip gazlama, yogʻochsozlik, kemasozlik. Eng yirik sanoat markazi— Roanok shahri. Port shaharlari — Norfolk, Portsmut, Nyuport-Nyus, Danvill. Yer-suv asosan yirik fermer xoʻjaliklari qoʻlida. Virginiyaning yer yuzasida eroziya jarayoni kuchli boʻlganidan ekinzorlarning bir qismi yaroqsiz boʻlib qolgan. Bogʻdorchilik va polizchilik rivojlangan. Muhim ekinlari: tamaki, bugʻdoy, makkajoʻxori, yer yongʻoq, paxta. Qishloq xoʻjaligi tovar mahsulotining qariyb yarmi chorvachilikdan olinadi. Koʻproq qoramol, parranda va choʻchqa boqiladi. Baliq ovlash ham rivojlangan. Virginiyaning Atlantika okeani sohilidagi Xempton-Rode gavanida kemalar quriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

 AQSh maʼmuriy boʻlinishi |
| --- |
|  |
| Shtatlar | 

Aydaho •
Ayova •
Alabama •
Alaska •
Arizona •
Arkanzas •
Vayoming •
Vashington •
Vermont •
Virginiya •
Viskonsin •
Gavayi •
Delaver •
Jorjiya •
Gʻarbiy Virginiya •
Illinoys •
Indiana •
Kaliforniya •
Kanzas •
Kentukki •
Kolorado •
Konnektikut •
Luiziana •
Massachusetts •
Minnesota •
Mississippi •
Missuri •
Michigan •
Montana •
Meyn •
Maryland •
Nebraska •
Nevada •
Nyu-Xempshir •
Nyu-Jersi •
Nyu-York •
Nyu-Meksiko •
Ogayo •
Oklaxoma •
Oregon •
Pennsilvaniya •
Rod-Aylend •
Shimoliy Dakota •
Shimoliy Karolina •
Tennessi •
Texas •
Florida •
Janubiy Dakota •
Janubiy Karolina •
Yuta
 |
|  |
| Federal okrug | 

Kolumbiya okrugi
 |
|  |
| Orol hududlari | 

Virginiya orollari •
Sharqiy Samoa •
Guam •
Puerto-Riko •
Shimoliy Mariana orollari
 |

 |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pilta mashina** — bir necha piltadan unga qaraganda ancha yuqori va tekis mahsulot — pilik olinadigan mashina; yigirish jarayonining asosiy mashinasi. Choʻzish asbobi, urchuq va gʻal-takdan iborat. Pilta gʻaltakdan boʻshalib, choʻzish asbobiga keladi. Odatda, choʻzish asbobi 3—4 ta valiklar juftidan iborat boʻladi. Har qaysi juft ol-dingisidan tezroq aylangani uchun ular orasidan oʻtayotgan pilta choʻzilib ingich-kalashadi va tekislanadi. Keyin urchuq dugida pishitilib, pilik tarzida gʻal-takka oʻraladi. Qoʻshiladigan piltalar soni qancha koʻp boʻlsa, olinadigan mah-sulot (pilik) shuncha tekis va sifatli chiqadi. Uzun tolalar — jun, ipak, zi-gʻir tolalarini yigirishda choʻzish valiklaridan tashqari taroqlar ham boʻladi. Odatda, mahsulot (pilta, pilik) Pilta mashinadan bir necha marta oʻtkaziladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Murod Yusupovich Salomov** (1929—2018) — O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan xalq maorifi xodimi, tarix fanlari doktori, professor.

Tarjimai holi
-------------

Murod Salomov 1929-yil 15-oktyabrda Buxoro viloyati G‘ijduvon tumanidagi Sohibiyon qishlog‘ida tug‘ilgan. 1951-yilda Buxoro davlat pedagogika instituti (hozirgi Buxoro davlat universiteti)ni tarix ixtisosligi bo‘yicha tamomlagan. O‘qishni bitirgandan keyin 1951—1952-yillarda Buxoro viloyat komsomol komitetida yo‘riqchi, Buxoro tumanidagi o‘rta maktabda direktor lavozimlarida faoliyat olib borgan. 1953-yilda Toshkentdagi O‘rta Osiyo davlat universiteti (hozirgi O‘zbekiston Milliy universiteti)ning o‘qituvchilar tayyorlash bir yillik kursini bitirgandan so‘ng, Qo‘qon davlat pedagogika institutiga ishga yuborildi va shu institutda 2012-yilgacha faoliyat ko‘rsatdi.

Ilmiy faoliyati
---------------

Murod Salomov 1964-yilda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti qoshidagi aspiranturani tamomladi. 1964-yil 22-oktyabrda Toshkent davlat universiteti qoshidagi Ixtisoslashgan ilmiy kengashda „Turkiston kommunistik partiyasining 1921-yilgi kasaba uyushmalari to‘g‘risidagi diskussiya davrida lenincha platforma uchun kurashi" mavzusida tarix fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiya yoqladi. 1966-yilda esa unga dotsentlik ilmiy unvoni berildi.

U 1987-yil 12-oktyabrda Moskvada „O‘rta Osiyo partiya tashkilotlarining opporunizmga qarshi, o‘z safini g‘oyaviy va tashkiliy jihatdan mustahkamlash uchun kurashi (1921—1932-yillar)" mavzusida doktorlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya kildi.

1974—2012-yillarda Murod Salomov Qo‘qon davlat pedagogika institutida falsafa, ilmiy kommunizm (keyinchalik bu kafedra siyosatshunoslik va madaniyatshunoslik kafedrasi deb ataldi), umumiy tarix kafedralarida dotsent, mudir va professor lavozimlarida mehnat qildi. Mustaqillik davrida Murod Salomov O‘zbekiston tarixi, muzeyshunoslik, tarixiy o‘lkashunoslik va turizm, tarix metodologiyasi fanlaridan talaba va magistrantlarga saboq berdi.

O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgandan keyingi davrda O‘zbekistonda, xususan, Qo‘qon shahrida muzey ishining tarixi va tashkil etilishi kabi masalalar professor Murod Salomov ilmiy-tadqiqot ishlarining asosiy yo‘nalishini tashkil etdi. U mazkur muammoga doir qator ilmiy maqola va risolalalar e’lon qildi. Murod Salomovning 2 ta monografiyasi, 20 ga yaqin ilmiy risolalari va ko‘plab ilmiy maqolalari nashr qilingan.

Mukofotlari
-----------

Murod Salomov 1970-yilda „Shavkatli mehnati uchun" medali, 1986-yilda „Mehnat faxriysi" medali bilan mukofotlandi. 1993-yil 15-martda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan unga „O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan xalq maorifi xodimi" faxriy unvoni berildi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Фарғона тарихчи олимлари. Библиографик тўплам.*. Тошкент: Наврўз, 2019 — 163 bet.
2. ↑  „O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 1993-yil 15-martdagi „Qo‘qon davlat pedagogika institutining bir guruh xodimlarini mukofotlash to‘g‘risida" PF-579-son Farmoni". Qaraldi: 2023-yil 25-iyul.
**Mamadiyor Qahhorovich Qahhorov** (1923-yilda tug‘ilgan) — geliotexnika sohasi olimi, qishloq xo‘jalik fanlari nomzodi.

Ta’limi va mehnat faoliyati
---------------------------

Mamadiyor Qahhorov 1923-yil 9-mayda hozirgi Buxoro viloyati Olot tumanining Xalifa qishlog‘ida dehqon oilasida tug‘ilgan. Olot tumanidagi sobiq Kirov nomli o‘rta maktabni tugatgan. 1942—1945-yillarda Ikkinchi jahon urushida qatnashgan. 1949-yili Buxoro davlat pedagogika instituti (hozirgi Buxoro davlat universiteti)ning Fizika-matematika fakulteti fizika bo‘limini tugatib, o‘zi o‘qigan maktabda fizika o‘qituvchisi va ilmiy bo‘lim mudiri bo‘lib ishlagan. 1950—1952-yillarda shu maktab direktori bo‘lib faoliyat ko‘rsatgan. 1952—1956-yillarda Buxoro qishloq xo‘jalik texnikumida o‘qituvchilik qilgan.

Mamadiyor Qahhorov 1954-yildan boshlab 1998-yilgacha Buxoro davlat pedagogika instituti (1993-yildan Buxoro davlat universiteti) Fizika-matematika fakultetida va keyinchalik Umumiy texnika fanlari va mehnat fakultetida dotsent lavozimida ishlagan. Institutda ish faoliyatini assistentlikdan boshlab dotsentlik darajasigacha ko‘tarilgan. 1963-yilda Toshkent Irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash injenerlari instituti (hozirgi „Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muxandislari instituti" Milliy tadqiqot universiteti)ni sirtdan o‘qib tugatgan.

Ilmiy faoliyati
---------------

Mamadiyor Qahhorov 1973-yil qishloq xo‘jalik fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan. Ilmiy ishining mavzusi — „Paxta urug‘i (chigit)ni ekish oldidan quyuqlashtirilgan quyosh nuri bilan impulsli nurlantirishning ahamiyati". Bu usul paxta hosildorligini 4—5 sentner/gektarga oshirish va sifatini yaxshilash imkoniyatini beradi hamda Toshkent viloyatidagi jamoa xo‘jaliklarida professor G‘.Y.Umarov rahbarligida sinovdan o‘tkazilib, yaxshi natijalarga erishiladi.

Ilmiy ishi natijalari bo‘yicha „Geliotexnika" jurnalida hamda Olmaota, Yerevan, Kishinyov, Kiyev va Toshkentda bo‘lgan bir necha xalqaro konferensiya materiallarida maqolalari chop qilingan. Uning ilmiy ishlariga professor Q.B.Boybo‘tayev rahbarlik qilgan. Ilmiy ishini muvaffaqiyatli davom ettirib, oxirigacha yetkazishida professor G‘.Y.Umarov rahbarlik qilib yaqindan ko‘maklashgan, g‘o‘za biologiyasi bo‘yicha esa professor A.A.Shaxov (Moskva biologiya institutida) rahbarlik qilgan. Shu bilan birga tajribalarni o‘tkazishda professor R.Avezov yaqindan yordam bergan.

Manbalar
--------

1. ↑  Раҳматов И*. Бухоролик гелиофизик олимлар*, Бухоро, 2009 — 14 bet.
2. ↑  Кахаров М.К.*. Действие предпосевной обработки семян импульсным концентрированным солнечным светом на рост, развитие и урожайность хлопчатника: Автореферат дис. на соискание ученой степени кандидата сельскохозяйственных наук*, Ташкент, 1973.
**Doʻstnazar Omonovich Himmataliyev** (1969-yil 11-mart, Gʻuzor tumani, Qashqadaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori, professor.

Biografiyasi
------------

Doʻstnazar Himmataliyev 1969-yil 11-mart Gʻuzor tumanida tugʻilgan. 1993-yilda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti „Qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash" fakultetini tamomlagan. 1993—1998-yillarda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti „Pedagogika va oʻqitish uslubiyati" kafedrasi laboratoriya mudiri, 1998—2009 yillarda ushbu institut qoshidagi Yunusobod akademik litseyi direktori oʻrinbosari, oʻqituvchi, boʻlim boshligʻi, oʻquv ishlari boʻyicha direktor oʻrinbosari, 2009—2011-yillarda Toshkent viloyati oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi boshqarmasi yetakchi mutaxassisi, sektor mudiri, „Taʼlim-tarbiya jarayonlarini tashkil etish" boʻlimi boshligʻi, 2011—2021-yillarda Toshkent irrigatsiya va melioratsiya instituti dotsenti, kafedra mudiri, professor lavozimida ishlagan. 2021-yildan Chirchiq davlat pedagogika universiteti „Pedagogika" kafedrasi professori.

### Ilmiy faoliyati

2003-yilda nomzodlik, 2018-yilda „Kasbiy faoliyatga tayyorgarlikni diagnostika qilishda pedagogik va texnik bilimlar integratsiyasi" mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilib, pedagogika fanlari doktori (DSc) ilmiy darajasini olgan. 5 ta monografiya, 1 ta darslik va 6 ta oʻquv qoʻllanma, 30 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi. Turon Fanlar akademiyasi akademigi (2022).

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 1-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2022 — 342 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Husomuddin Umar ibn Abdulaziz Buxoriy** (1090-yil, Buxoro — 1141-yil, Samarqand yaqini) — mashhur fiqh olimi va adib.

Tarjimayi holi
--------------

Husomuddin Umar ibn Abdulaziz Buxoroda tug‘ilgan. Shu yerda o‘qib ta’lim olgan. Saljuqiylar sultoni Sanjar (1118—1157) davrida butun Movarounnahrning qozilar qozisi bo‘lgan. Burhoniddin al-Marg‘inoniyning "Hidoya" asarida qayd etilishicha, Husomuddin Umar al-Marg‘inoniyga ustozlik qilgan. Qoraxoniylar tomonidan sulton Sanjar mag‘lubiyatga uchratilganda, 1141-yili Husomuddin Samarqandga yaqin joyda halok bo‘lgan. Shundan keyin u „Sadri shahid" degan laqab olgan. Hozirgi kunda Tojikiston Respublikasi Isfara tumani Chorku qishlog‘ida Husomuddin Umar ibn Abdulaziz Buxoriy qadamjosi va muzeyi mavjud.

Asarlari
--------

Husomuddin Buxoriy 8 ta asar yozib qoldirgan. Ulardan uchtasining qo‘lyozmasi hozirga qadar yetib kelgan:

***„Al-Voqeot al-Husomiyya fi mazhabi al-hanafiyya"*** (Hanafiylik mazhabi haqida Husomiy voqeotlari). Bu asar „Kitob al-voqeot" nomi bilan mashhur. Asarda fiqh voqeotlari va ularni hal etish masalalari fiqh shaxobchalari furu’ asosida berilgan va tahorat masalasi bilan boshlanib, meros qonuni bilan tugallangan. Kitob asosan Markaziy Osiyoda fiqhning amaliy masalalarini yoritilgani uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lgan. Uning qo‘lyozmasi O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik institutida saqlanmoqda (SVR, IV, № 3056).

***„Jome’ as-sag‘ir"*** (Kichik majmua). Asar „Jome’ Sadr ash-shahid" nomi bilan yuritiladi. Bu kitob Muhammad ibn al-Hasan Shayboniy (vafoti 804)ning „Jome’ al-kabir" asarining sharhlab, qayta ishlanganidir. Kitobning qo‘lyozmasi Sharqshunoslik institutida saqlanmoqda (SVR, IV, № 3034, 3035).

***„Usul al-fiqh"*** (Fiqh usullari). Buning bir qo‘lyozmasi O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanmoqda (SVR, IV, 3057).

Manbalar
--------

1. ↑  Бурҳониддин Марғиноний*. Ҳидоя. I жилд*. Тошкент: Адолат, 2001 — 9 bet.
2. ↑  Ҳожи Исматуллоҳ Абдуллоҳ*. Марказий Осиёда Ислом маданияти. Қисқача маълумотнома*. Тошкент: Шарқ, 2005 — 69 bet.
**Svetlana Ivanovna Gerasimova** (1951.2.2, Toshkent) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2000). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1974). 1974-yildan Toshkent shahridagi 187-, 64-, 50maktablarda rus tili va adabiyoti oʻqituvchisi, 50maktab direktori oʻrinbosari, 1987-yildan direktori. Gerasimova gimnaziya uchun tayyorlangan alohida oʻquv metodik rejalari va boshlangʻich sinflar uchun tayyorlangan kun tartibi qoʻllanmalari muallifidir. Fizika, mat. kimyo, biol. yoʻnalishidagi maxsus rejalar ham uning bevosita rahbarligida ishlab chiqilgan. Gerasimova maktab moddiy texnika bazasini mustahkamlashda faol harakat qildi; maktabni pedagogik kadrlar bilan taʼminlash ishini yaxshi yoʻlga qoʻyish maqsdida ped. oʻquv yurtlari bilan uzviy aloqa oʻrnatgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Kutubxonalararo abonement**— kutubxonada kitobxonga xizmat koʻrsatish usullaridan biri; kitobxonlarning adabiyotga boʻlgan talabini maqsadga muvofiq turli kutubxonalar fondlaridan oʻzaro foydalanish asosida krndirishga asoslangan. Eng yirik kutubxona ham oʻz fondidagi adabiyotlar bilan kitobxonlar talabini toʻliq bajarish imkoniyatiga ega emas. Ilmiy xodimlar va mutaxassislarning tobora murakkablashib borayotgan talablarini toʻla qondirishda Kutubxonalararo abonement muhim oʻrin tutadi. Kutubxonalararo abonement kitobxonga u qayerda yashashidan qatʼi nazar turar joyiga yaqin kutubxona orqali respublika kutubxonalari fondlaridan foydalanish imkonini beradi. Kutubxonalararo abonement tizimi mintaqaviy tarmoqlar uslubida qurilgan, uning asosiy boʻlinmalari mintaqalardagi markazlardir. Ish maʼmuriy va fan tarmoqdariga asoslangan holda tashkil etilgan. Respublikada Kutubxonalararo abonement markazi Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston milliy kutubxonasidir. Adabiyotlarga buyurtmalar maxsus talab varaqasiga toʻldiriladi. Respublika kutubxonalarida boʻlmagan adabiyotlar Xalqaro abonement orqali chet mamlakatlar kutubxonalaridan olinadi.

Tohir Shokirov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Albinizm** (lot. albus — oq) — odam va hayvonlar terisi va koʻzining rangdor pardasida pigmentning (yuk-sak oʻsimliklar tanasi yoki organlarining bir qismida yashil rangning) boʻlmasligi. A.- irsiy belgi boʻlib, pigment (melanin, xlorofill) sinteziga toʻsqinlik qiluvchi resessiv genning go-mozigot holatga oʻtishi yoki xloroplastlarda sodir boʻladigan irsiy oʻzgarishlar (qarang Sitoplazmatik irsiyat) bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Rangini yoʻqotgan organizmlar albinoslar deyiladi. Albi-noslar 20000-40000 odamdan bittasida uchraydi. Lab. hayvonlari — kalamush, sichqon, quyonlarning toza albinos liniyalari tadqiqot ishlarida foydalanish maqsadida boqiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Sharafutdin (Sharabuttin) Yusupovich Chochayev** (1960-yil 9-yanvar, Gundelen, Kabarda-Bolqor Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi) — rossiyalik din va jamoat arbobi, muftiy. 1990—1992-yillarda Kabarda-Bolqoriya Respublikasi musulmonlari diniy boshqarmasi raisi. Hozirda Shimoliy Kavkaz islom universiteti rektori.

Tarjimai holi
-------------

1960-yil 9-yanvarda KBASSR Baksan tumani Gundelen qishlogʻida tugʻilgan.

1977-yilda oʻrta maktabni tugatgach, Buxorodagi Mir Arab madrasasiga oʻqishga kirgan.

1979-yilda SSSR Qurolli Kuchlari safiga chaqirilganligi sababli oʻqishni toʻxtatishga majbur boʻlgan. Afg‘onistonda xizmat qilgan. Demobilizatsiyadan soʻng Mir Arab madrasasida oʻqishni davom ettirgan.

1983-yilda oʻqishni Imom al-Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutiga koʻchirilib, 1987-yilgacha shu yerda tahsil olgan.

1987—1990-yillarda oʻzi tugʻilib oʻsgan Gundelen qishlogʻida imomlik qilgan.

1989-yilda Kabarda-Bolqor musulmonlari diniy idorasi tashkilot qozisi Shafig Pshixachevga yordamchi muovin etib saylangan.

1990-yil 30-avgustda Kabarda-Bolqor musulmonlarining I qurultoyida va diniy idora muftiysi saylanishida Pshixachev oʻz nomzodini qaytib oladi va Chochayevni tanlashni qoʻllab-quvvatlaydi. Natijada qurultoy yakunlariga koʻra Chochayev Kabarda-Bolqor musulmonlari diniy idorasi muftiysi etib saylangan.

1992-yil 2-fevralda boʻlib oʻtgan
Kabarda-Bolqor musulmonlarining II qurultoyida Pshixachev Kabarda-Bolqor musulmonlari diniy idorasining yangi raisi, Sharafutdin esa rais oʻrinbosari etib saylagan. Kabarda-Bolqor musulmonlari diniy boshqarmasi raisi lavozimida ishlagan.

1998-yilda Kabarda-Bolqor musulmonlari diniy boshqarmasi qoshidagi Islom instituti direktori etib tayinlangan.

2007-yil iyul oyida KBRdagi birinchi oliy diniy muassasa — Imom Abu Hanifa nomidagi Shimoliy Kavkaz islom universiteti rektori etib saylangan.

Mukofotlari
-----------

Afgʻonistonning „Baynalminal jangchi" medali, Misrning „Islomni qayta tiklagani uchun" medali, Rossiya faxriylari ittifoqining „Vatan oldidagi xizmatlari uchun" medali, shuningdek, Rossiya Muftiylar kengashining „Maʼnaviy birlik uchun" medali va Shimoliy Kavkaz Musulmonlar maʼnaviyatini rivojlantirish markazining „Maʼnaviy birlik uchun" medali bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Они сражались за родину". *elbrus-museum.ru*. Qaraldi: 25-iyul 2023-yil.
2. ↑  „Состоялось заседание Коллегии Министерства по делам национальностей и общественным проектам КБР". *nalchik.bezformata.com*. Qaraldi: 25-iyul 2023-yil.
3. ↑  *АХМЕДРАХИМОВА, Зайнаб* „Шарафутдин Чочаев: образование как метод борьбы с экстремизмом". *islamrf.ru*.  : 25-iyul 2023-yil.
4. ↑  „Чочаев Шарабуттин Юсупович (ИНН 071001771637)". *rusprofile.ru*. Qaraldi: 25-iyul 2023-yil.
**Gʻoziyon guzari** — Buxoro shahrining, Turki jandi qismida joylashgan qadimiy guzar.

Tarixi
------

Gʻoziyon guzarining tarixi XV asrga borib taqaladi. Aholisining asosiy qismini savdogarlar va mullalar tashkil qilgan. Ushbu guzar buxorolik musulmonlar istiqomat qiladigan joylarning markazi boʻlgan. Guzar hududida koʻplab madrasalar joylashgan boʻlib ularning eng kattasi XX asr boshida qurilgan Mullo Muhammad Sharif (Sadriddin Ayniy tahsil olgan) madrasasidir. Shuningdek, guzarda XV—XVII asrlarga oid Gʻoziyoni kalon madrasasi uning shimolrogʻida Gʻoziyoni poyon madrasasi, Muhammad Sharif madrasasining janub tomonida Choʻbin, Turki jandi qabristoniga yaqin joyda Girebonchok (Mirzo Bade madrasasi deb ham atalgan) madrasalari faoliyat yuritgan. Koʻcha ichida xonaqo uslubida qurilgan masjid, ayollar hammomi, chorrahada 18 ta doʻkondan iborat kichik bozorcha (sari bozori gʻoziyon), qabriston, choyxona va sartoroshxona joylashgan. Guzar hududida eʼtiborga molik ziyoratgohlardan Imom Gʻozi qabri joylashgan. Imom Gʻozi Buxoroning turli joylarida dafn etilgan „qirq toʻrt shahidlardan" biri boʻlgan.

Hozirgi kunda Gʻoziyon madrasasining old tomoni taʼmirlangan va yaxshi saqlanib qolgan, boshqa kichik madrasalar aholiga turar joy binosi sifatida foydalanish uchun boʻlib berilgan, yoki, buzib tashlangan.

1927—yilgi maʼlumotlarga koʻra guzarda 97 ta hovlida 485 kishi istiqomat qilishi qayd etilgan. 1929—yilda Gʻoziyon, Xoʻja Ayyubiy, Maxdumi Aʼzam guzarlari birlashtirilib Dilkusho guzari deb atala boshlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  О. А. Сухарева.*. "Квартальная община позднефеодального города Бухары"*, 1976 — 95 bet.
2. ↑  Раҳматова С. Қурбонов Ҳ*. Бухоро гузарлари тарихидан лавҳалар*. Бухоро: Бухоро, 1995 — 22 bet.