recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Atil xaritada
**Idil** yoki **Itil**, **Atil** — 8— 10-asrlarda Xazar xoqonligining poytaxti. Hoz. Astraxon shahardan yuqorida, Edil daryosining har ikkala qirgʻogʻida va kichik orolda joylashgan. Idilda xazarlar, turklar, slavyanlar, yahudiylar yashagan. Aholisi chorvachilik, dehqonchilik, baliqchilik, hunarmandchilik va savdo bilan shugʻullangan. Idilda xoqon saroyi, ibodatxonalar, maktablar, hammomlar va bozorlar boʻlgan. Turar joylari chaylalar, kigiz oʻtovlar va yertoʻlalardan iborat boʻlgan. 965 yilda Kiyev knyazi Svyatoslav I Igorevich tomonidan vayronaga aylantirilgan.

Yana qarang
-----------

* Xazar xoqonligi
* Ashtarxon xonligi

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Idioma** (grekcha: *ἴδιος* — „xususiyat", „oʻziga xoslik") — frazeologizmlar turi; muayyan bir tilga xos boʻlib, boshqa tillarga aynan tarjima qilib boʻlmaydigan nutq birligi yoki ibora: „dumi hurjun", „semizlikni qoʻy koʻtaradi", „tili bir quloch" kabi. Idioma soʻz birikmalaridan: („ikki qoʻlini burniga tiqib", „butun mahallani boshiga koʻtarmoq"), etimologik va tarixiy maʼlumot talab etuvchi soʻzlardan („gap desang qop-qop, ish desang Koʻhi Qofdan top", „Daqqi Yunusdan qolgan" va hokazo), etimologik isbotlash, asoslash qiyin boʻlgan soʻz va iboralardan („oyogʻini qoʻliga olib", „biti toʻkildi") iborat boʻlishi mumkin. Idiomalar, odatda, koʻchma maʼnoga ega boʻladi va badiiy adabiyotda kinoya, krchi-riq maʼnoli obrazlilikni yaratuvchi vositalardan biri sifatida qoʻllanadi. Idiomalarni boshqa tilga oʻgirishda ularning oʻsha tildagi muqobilini topish kerak boʻladi. Masalan, rus tilidagi „Kak ni kormi volka, on vsyo v les smotrit" idiomasi oʻzbek tilidagi „Qazisan, qartasan, oxir aslingga tortasan" idiomasiga mazmunan mos keladi. Tilda bunday muqobil idioma topilmasa, uning mazmuni erkin yoki soʻzma-soʻz tarjima qilinadi. Masalan, „I na nashey ulitse budet prazdnik" — „Bizning koʻchada ham bayram boʻlajak" kabi.

Adabiyotlar
-----------

* Salomov F. Maqol va idiomalar tarjimasi, Toshkent, 1961.
* Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb11975757d (maʼlumot)
* LCCN: sh85064164
* NDL: 00577119
* NKC: ph139219

 |
**Idiotiya** (yun. idioteia — nodonlik), tentaklik, telbalik — tugʻma oligofreniyaning eng ogʻir shakli, aql, nutq va tafakkurning mutlaq rivojlanmaganligi bilan ifodalanadi. Ona qornidaligidayoq bola miyasining rivojlanmay qolishi I. ga sabab boʻladi. Bemorning diqqat-eʼtibori beqaror boʻlib, atrofdagi voqelikni toʻliq idrok eta olmaydi, odatdagi taʼsirotlarga beradigan javoblari ham nomunosib boʻladi. Nutq esa gʻalati tovushlar chiqarish yoki ayrim oddiygina soʻzlarni takrorlayverish bilan chegaralanadi, atrofdagilarning soʻzlarini deyarli tushunmaydi. Harakatlar ham poyma-poy, baʼzan esa bir maromdagi oddiy harakatlarni muntazam takrorlayverishdan iborat boʻladi. Hissiyot beqaror, oddiy ehtiyojlarning qondirilishi yoki qondirilmasligiga bogʻliq boʻlib, bemor salga gʻazablanishi, oʻziga yoki atrofdagilarga nisbatan tajovuz qilishi ham mumkin; u isqirt, toza yoki iflos narsalarning farqiga bormaydi. Bundan tashqari, ularda bir qancha jismoniy kamchiliklar ham uchraydi. Bunday bemorlar atrofdagilar (qarindosh-urugʻlari, yaqin kishilari va davolash muassasalari xizmatchilari) nazoratiga va parvarishiga muhtoj boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Andoza:НП-Казахстан
**Bidayik** ( qozoqcha: *Бидайық* ) — Qozogʻiston Respublikasining Qoʻstanay viloyati Jangeldi tumanidagi qishloq. Bidayiq qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi - 394245100.

Aholi
-----

1999-yilda qishloq aholisi 389 kishi (206 nafar erkak va 183 nafar ayol) edi. 2009-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, qishloqda 161 kishi (92 nafar erkak va 69 nafar ayol) yashagan.

Diqqatga sazovor joylar
-----------------------

1992-yil oktyabr oyida Bidayikda qayta dafn etilgan qozoq yozuvchisi va siyosatchisi Mirjaqip Dulatovning qabri

Manbasi
-------

1. ↑  „База КАТО".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 27-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
2. 1 2  „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 13-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
**Amir Haydar madrasasi** — Samarqand madrasasi.

Tarixi
------

Amir Haydar madrasasi 1813-yil Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Haydar tomonidan bunyod etilgan. Madrasa Samarqand shahrining ichkarisida, Shayboniyxon madrasasining janubida, Sayyid Ahmadxoja madrasasining shimoliy tarafida boʻlgan. Abu Tohirxoja Samariya asarida madrasani „Oliy madrasa" sifatida tilga olgan va quyidagicha yozib qoldirgan: *„Amir Sayyid laqabi bilan mashhur, sunnatlarga amal qiluvchi, ulamolar ustozi, moʻminlar amiri hazrat Amir Haydar uning vaqfini yigʻib, oʻsha qabrning shimolida kichik bir madrasa soldirdi. Hozirgi vaqtda dars oʻtiladi va hujralarida talabalar yashaydi"*. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazar ushbu madrasaga oid bir qator hujjatlar va manbalarni oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Tadqiqotchi Komiljon Kattayev ushbu madrasani Samarqand Arki ichkarisida va mamlakatning yangi hukmdori taxtga oʻtiradigan „koʻktosh" mavzesi qarshisida joylashgan deb yozgan. Madrasa hijriy 1228-yil (1813) bunyod etilgan. Madrasa Samarqand shahridagi 4-darajali oliy toifaga mansub boʻlgan. Madrasa hujralarida ikki nafar talaba yashagan. Amir Haydar Buxoro va Qarshida ham madrasalar qurdirgan. U bir qancha madralarni taʼmirlaydi va vaqf mulklarini tiklaydi. Samarqand shahrini obodonlashtirish maqsadida koʻplab ishlar olib boradi. Amir Haydar taʼlim tizimining uzviyligini taʼminlash maqsadida oliy madrasalardagi oʻquv jarayoni va mudarrislar faoliyatini oʻz nazorati ostiga olgan. Amir Haydar koʻplab shogirtlar tarbiyalagan. Manbalarda qayd etilishicha, Amir Haydarning 400-500 nafar talaba shogirtlari boʻlgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Amir Haydar madrasasi Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Samarqand taʼlim tizimi va madrasalari tarixi*. Toshkent: Fan, 2021 — 520 bet.
2. ↑  Zamonov A*. Oʻrta asr tarixiy shaxslari hayotining ayrim nomaʼlum sahifalari*. Toshkent: Bayoz, 2020 — 144 bet.
**Amir Esmoilian** 1983-yil 28-dekabrda tug‘ilgan. **Cash** and **Cash XO** nomi bilan tanilgan  Eron-Kanada musiqa sanoati rahbari, iste’dod menejeri va prodyuser. U XO Records asoschilaridan biri va yorliqning asosiy rassomi, qo'shiqchi The Weekndning hammuassisidir. U Nav va The Carters kabi rassomlar uchun albom va qo'shiqlar ishlab chiqargan.

Erta hayot va ta'lim
--------------------

Amir Esmoilian 1983-yil 28-dekabrda Eron-Iroq urushi paytida Eronning Tehron shahrida tug‘ilgan. Mojarodan qochish uchun uning oilasi 1988-yilda Ottavaga ( Kanada) hijrat qilgan. O'sib ulg'aygan Esmailian bo'lajak reper va XO belgisi Belly bilan qo'shni edi. Ikkalasi tez-tez ovoz yozish studiyalariga birga borishgan. Unga bolaligidayoq Xork Marli tomonidan "Cash" laqabi berilgan.  Uning 12 yoshli bolaligidagi birinchi ishi Kanada Futbol Ligasi savdo kartalarini yaratish bilan bog'liq.  U Ottavadagi Merivale o'rta maktabini tamomlagan.

Karyera
-------

2002-yilda Esmailianning do'sti va reperi Belly Vassim "Sal" Slaibyning Capital Payg'ambarlar yorlig'i bilan shartnoma imzolagan. Shuningdek, Esmailianni yorliq uchun ko'cha reklama boshlig'i sifatida ishga oldi. 2003-yilda 19 yoshida Esmailian reper va do'sti Juelz Santana bilan gastrol safarlarida sayohat qilishni boshladi. 2007 yilda u Sal bilan birga Belly kompaniyasini boshqarishni boshladi. Bu mijoziga klub sahnasiga kirishiga yordam berish maqsadida uni Floridaga olib ketdi. 

2016-yilda Esmailian Torontoda yashovchi reper va prodyuser Navni kashf etib uni XO bilan imzoladi.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  *Li, Nicolaus*. „Cash XO Unexpectedly Drops NAV's Five-Track EP, 'Brown Boy'". *HypeBeast* (15-mart 2019-yil). Qaraldi: 18-fevral 2020-yil.
2. 1 2 3  *Martins, Chris*. „From Tehran to Toronto: Meet Cash, the Man Behind the Weeknd and XO". *Complex* (2-may 2017-yil). Qaraldi: 18-fevral 2020-yil.
3. ↑  *Bliss, Karen*. „Meet The Weeknd's Managers: Amir 'Cash' Esmailian and Tony Sal on Breaking Through, Top Influences and More". *Billboard* (6-noyabr 2015-yil). Qaraldi: 18-fevral 2020-yil.
4. ↑  *Saxberg, Lynn*. „The Weeknd's success has a strong Ottawa connection". *Ottawa Citizen* (16-fevral 2016-yil). Qaraldi: 18-fevral 2020-yil.
**Bochansev eversmaniyasi** ( lotincha: *Eversmannia botschantzevii*) — dukkakdoshlar (*Fabaceae*) oilasiga mansub (*Eversmannia*) ikki pallali o‘simliklar turi. Birinchi marta botanik S. A. Sarkisova tomonidan 1981-yilda ifoda etilgan.

Tarqalishi va yashash joyi
--------------------------

Oʻzbekistonning Qashqadaryo viloyati endemigi , Qashqadaryo viloyatidagi Ellikbosh tog‘ tizmasi (Qo‘rg‘ontosh qishlog‘i atrofi)da uchraydi.

Qizilqumtoshlarda o‘sadi.

Botanika tavsifi
----------------

Ushbu o‘simlik ko‘p yillik tikanak buta bo‘lib, uning balandligi 60-70 sm, shoxlari tukli. Barglari 4–7 juft, bargchalari tuxumsimon, uchlari kemtik, tukchalari zich joylashgan. Gulbandlari 7–10 sm uzunlikda. Gultojisi binafsharang, Mevasi — 3-5 sm uzunlikdagi dukkak. May-iyun oylarida gullaydi, iyul oylarida mevasi yetiladi. Urug‘idan ko‘payadi.

Muhofaza maqomi
---------------

O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan . Turlarga tahdidlardan biri bu yaylovdir. Turlar tahdidlardan biri bu Chorva mollarining boqilishi va ola tusli maydonlarning qisqarishi sabab bo‘ladi. Soni aniqlanmagan, tarqalishi bo‘yicha muhofaza choralari ko‘rilmagan  .

Manbalar
--------

1. 1 2  „Эверсмания Бочанцева - Eversmannia botschantzevii - Описание таксона - Плантариум". 16-may 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-aprel 2015-yil.
2. ↑  Eversmannia botschantzevii Sarkisova — The Plant List
3. ↑  Tropicos | Name — Eversmannia botschantzevii Sarkisova
4. 1 2  Eversmannia botschantzevii — ILDIS LegumeWeb
5. 1 2 3 4  „Архивированная копия". 27-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-aprel 2015-yil.

Izohlar

1. ↑  Вариант записи — *Ewersmannia botschantzevii*.
Konnor Endryu MakDavid (ing. Connor McDavid) 1997-yil 13-yanvarda tugʻilgan. Kanadalik markaziy hujumchi, Milliy xokkey ligasidagi (NHL) Edmonton Oilers klubi sardori

Faoliyati
---------

Torontolik fuqaroning ota-onasi uning uch yoshida yoshi haqida yolgʻon gapirishdi, chunki xokkey oʻynash uchun ishtirokchilar besh yoshda boʻlishi kerak edi. Olti yoshida u Aurorada toʻqqiz yoshli bolalarga qarshi oʻynaydi.

Koʻp muvaffaqiyatlarni boshdan kechirganidan soʻng, unga Kanada xokkeyi tomonidan „Ajoyib oʻyinchi" maqomi berildi, bu esa unga bir yil ertaroq asosiy oʻsmirlar darajasida oʻynash imkonini berdi.

Tezkor va sermahsul markaziy hujumchi koʻpchilikning eʼtiborini tortdi va 2015-yilda 19 yoshida u NHL loyihasida Edmonton Oilers tomonidan birinchi boʻlib tanlandi. Klavikulaning sinishi tufayli oʻzining 37 oʻyinini oʻtkazib yuborgan boʻlsa-da, u 45 oʻyinda 48 ochko (16 gol, 32 golli uzatma) toʻpladi.

MakDavid 2016-17 yillarda oʻz oʻyinini yuqori bosqichga olib chiqdi va 100 ochko (30 gol va 70 golli uzatma) bilan ligada peshqadamlik qildi. Oʻshandan beri u liganing etakchi toʻpurari sifatida uch marta Art Ross Trophy, oʻz jamoasining eng yaxshi futbolchisi sifatida ikkita Hart Memorial sovrini va NHL oʻyinchilari assotsiatsiyasi tomonidan eng yaxshi oʻyinchi deb topilgani uchun uchta Ted Lindsi mukofotini qoʻlga kiritdi.U Oilers tarixidagi pley-off seriyasida kamida 10 ta golli uzatmani amalga oshirgan to'rtinchi futbolchiga aylandi.

Manbalar
--------

1. ↑  *McDavid, Connor* „Olympics.com".. Qaraldi: 26-may 2022-yil.
2. ↑  *McDavid, Connor* „NHL". *nhl.com*. Qaraldi: 26-may 2022-yil.
**Aleksandr Iosifovich Deych** [1893.2(14).5, Kiyev - 1972.8.4, Moskva] — rus yozuvchisi, adabiyotshunos, tarjimon. Prof. (1922), filol. fanlari doktori (1945). Kiyev universiteti tamomlagan (1917). "Jahon adabiyotida Don Juan tipi" (1911), "Prometey haqida mif" (1912), "Doktor Faust tarixi", "Jovanni Bokkachcho" (1913) kabi ilmiy kitoblari, "Amundsen" (1936), "Fritof Nansen" (1936, L. Bat bilan hamkorlikda) va "Taras Shevchenko" (1939) biografik qissalari nashr etilgan. Deych Ikkinchi jahon urushi davrida Toshkentda Informbyuro vakili boʻlib ishlagan va Oʻrta Osiyo universitetida dare bergan. D. faoliyatida oʻzbek adabiyoti va sanʼati, ayniqsa, Alisher Navoiy, Oybek ijodi yetakchi urin egallaydi. "Alisher Navoiyning gʻoyaviy dunyosi", (1968; Oybek bilan hamkorlikda) asarida buyuk oʻzbek shoiri va mutafakkiri Navoiy asarlaridagi zamon va makon, birlik va umumiylik, bilish nazariyasi kabi falsafiy mushohadalar talqin qilingan. "Bugungi kun va oʻtgan kun" (1969) kitobidagi "Oʻzbekistan qalbi" (asosan Oybek haqida) maqolasida oʻzbek adabiyoti va madaniyati yuksak baxrlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  "DEYCH Aleksandr Iosifovich" *OʻzME*. D-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyot
--------

* Abror Hidoyatov, M.— L. 1948; Oʻzbekistan qalbi: Adabiy-tanqidiy maqolalar, T. 1983.

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Barbos gʻoʻzasi** (Gossypium barbosanum Phill. et Clem.) — yovvoyi gʻoʻza turi. Genomi V3, xromosomalar soni 2p q 26. Birinchi marta Klement va Fillipslar tomonidan ta’riflab berilgan (1963). Vatani Yashil Burun orollari. B. F.—tik oʻsadigan koʻp yillik buta, boʻyi 1–2 m. Barg plastinkalari kertikli, 5—7 boʻlmali, tuxumsimon-oval shaklda. Gulbarglari och sariq, asosida toʻq qizil dogʻlari mavjud. Koʻsaklari Z — 4 chanoqli, uzunchoq, qora smola bezchalar bilan qoplangan. Har bir chanogʻida 6 mm gacha uzunlikdagi qoʻngʻir tuklar bilan qoplangan 4 — 6-mayda chigiti bor. Biologik xususiyatlari yaxshi oʻrganilmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Barbos gʻoʻzasi" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nefise Melek Hatun** (turkcha: *Nefise Melek Hatun*) — Karamanoğulları bekligida 1361-1398-yillar orasida hukmdorlik qilgan turk bekining turmush oʻrtogʻi, Usmonlilar imperiyasi sultoni Murod Ining qizi, Karaman beklari Sultanzâde Nâsıreddin Mehmed Bey II va Bengi Ali Beyning onasi. Karamanoğulları bekligi 1250-1487-yillar orasida Onadoʻlida hukm surgan boʻlib, XIV-XV asrlarda Onadoʻlida Usmonlilar imperiyasi bilan birga eng qudratli davlat hisoblangan.. XIV asr oʻrtalarida Karaman bilan Usmonlilar imperiyasi oʻrtasida bir qancha toʻqnashuvlar boʻlib oʻtgan.

Tarix
-----

Nefise Melek 1363-yilda Usmonlilar imperiyasining poytaxti Bursa shahrida tugʻilgan boʻlib, otasi sulton Murod I. Usmonli beklegi XIV asr boshidan buyon oʻz hududini Rumeli va Onadoʻli ichiga qarab kengaytirib borgan. XIV asr oʻrtalariga kelganda, Usmonlilar imperiyasi Onadoʻlidagi eng kuchli davlatlardan biriga aylandi. Onadoʻlidagi yana bir katta kuchga ega boʻlgan davlat Karamanoğulları bekligi edi. Davlatlar oʻrtasida koʻplab urushlar boʻlib oʻtdi. Mana shu urushlarni oldini olish, ikki mamlakat oʻrtasida tinchlikka erishish uchun 1377-yil yoki 1378-yilda usmonli sultoni Murod I qizi Nefise Melek Hatunni Karaman beki Alâeddin Ali Beyga turmushga berdi.

Usmonli sultoni Murod I imperiyaning Yevropa qismi boʻlgan Rumelida hududlarni fath etish bilan shugʻullangan bir vaqtda, Ali 1386-yilda Usmonli qalʼasi Beyşehirni egallashga urinib koʻrdi. Onadoʻluga qaytgan Murod I, poytaxt Koʻniya yaqinidagi Frenkyazısı degan joyda Alining kuchlarini magʻlub etdi. Professor Halil İnalcıkning fikricha, bu urushning ahamiyati shundan iboratki, u muntazam armiyaning (Yeniçeriler) qabila qoʻshinlaridan ustunligini koʻrsatdi. Nefise Melek Hatunning oʻrtaga tushishidan keyin Beyşehir Usmonlilarga qaytarib berilishi sharti bilan Murod I ortga qaytdi.

1389-yilda Birinchi Kosovo jangida Murod I shahit boʻlgach, Ali ikkinchi marta Usmonli yerlariga bostirib kirdi. Biroq 1390-yilda yangi sulton Boyazid I Yildirim Onadoʻluga qaytdi va kichik bekliklarni magʻlub etib, Karamanoğulları bekligiga qarshi soʻnggi hujumga tayyorgarlik koʻrdi. Onadoʻlining qolgan ikki hukmdori Kadı Burhâneddin va Candaroğulları bekligi beki Sulaymon kuchayib borayotgan Usmonli kuchidan qoʻrqib, ularga qarshi ittifoq tuzdilar. Shu sababdan Usmonlilar hujumni bekor qildilar.

Boyazid janubiy Ruminiya hududlarini fathi bilan ovvora boʻlgan vaqtda, Ali yana Usmonli tuproqlarini ishgʻol qildi. Bu safarga maqsad Anqarani egallash edi. Onadoʻli beklarbegi Kara Timurtaş Paşa qoʻlga olindi. 1398-yilda Alining tinchlik chaqiriqlarini qabul qilmagan Boyazid Yildirim, Koʻniyani egalladi va Alini qatl ettirdi.

Nefise Hatun Karamanni qamal qilgan ukasi Boyazid I Yildirimdan ikki oʻgʻli bilan birga avf tilaganidan soʻng, oʻgʻillari bilan birga Bursaga joʻnatilgan. Nefise Hatun 1400-yilda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  TDV İslam Ansiklopedisi, cilt: 28,  sayfa: 445
2. ↑  Faruk Sümer, „Karamanoğulları", *TDV Diyanet İslam Ansiklopedisi*, Ankara 2001, c. XXIV, s. 454-460.
**Dayxanbank** (turkmancha: *Daýhanbank*, inglizcha: *Dajhanbank*), rasmiy toʻliq nomi "**Turkmaniston davlat tijorat „Daihanbank**" **banki** (turkmancha: *Türkmenistanyň «Daýhanbank» Döwlet Täjirçilik Banky*, inglizcha: *The State Commercial Bank of Turkmenistan Dajhanbank*), **TDTB „Dayxanbank" —** Turkmaniston davlat tijorat banki boʻlib, asosan qishloq xoʻjaligini kreditlash bilan shugʻullanadi.

Tarixi
------

1999-yil 1-yanvargacha u „DayxanCenterBank" deb nomlangan.

Dastlab, bank agrosanoat kompleksini moliyalashtirishga qaratilgan edi. Bank faoliyatining muhim jihati tayyorlov tashkilotlariga kredit liniyalarini ochish bo‘lib, bu qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilari bilan dayxon birlashmalarida o‘z vaqtida hisob-kitob qilish imkonini beradi. 2012-yildan buyon bank sanoat, qurilish, transport, aloqa, axborot texnologiyalari, xizmat ko‘rsatish va maishiy xizmat ko‘rsatish, sog‘liqni saqlash va turizm kabi sohalardagi investitsiya loyihalarini kreditlashtirib kelmoqda. Shu bilan birga, qishloq xo‘jaligini o‘zlashtirish, bokira va lalmi yerlarni o‘zlashtirish, qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishini o‘zlashtirish va kengaytirish, texnik qayta jihozlash, omborxonalar, fermer xo‘jaliklari, mini sexlar qurish, chorva, parranda, yem-xashak sotib olish, mineral oʻgʻitlar, urugʻlar, koʻchatlar va boshqalar Bank davlat qurilish tashkilotlariga kreditlar ajratadi va 2008-yildan beri bank tomonidan yakka tartibdagi turar-joy binolari qurilishi uchun ham kreditlar ajratiladi.

Bank chet el valyutasida operatsiyalarni amalga oshirish uchun bosh litsenziyaning egasi hisoblanadi va xorijiy valyutadagi depozit hisobvaraqlari bo‘yicha xizmatlar ko‘rsatadi.

Bankning binolari va yashil maydonlarini taʼmirlashni osonlashtirish maqsadida bankda „Dayxanxyzmat" korxonasi faoliyat yuritmoqda.

Bank Commerzbank (Germaniya) va Deutsche Bank (Germaniya) bilan vakillik aloqalariga ega.

Turkmanistonning har bir viloyatida va poytaxtda uning filiallari mavjud:

* Ashxobod shahri — 2 ta filial.
* Ahal viloyati — 9 ta filial.
* Bolqon viloyati — 7 ta filial.
* Dashoguz viloyati — 10 ta filial.
* Lebap viloyati — 16 ta filial.
* Mari viloyati — 13 ta filial.

Manbalar
--------

1. ↑  www.dayhanbank.gov.tm
2. ↑  „Официальный сайт. История банка.". 7-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-iyul 2022-yil.
3. ↑  „Кредиты для инвестиций. Туркменистан Золотой Век.".
**Muqallid** (arab. — taqlidchi) — oʻzbek anʼanaviy teatrining janri; shu janr ijrochisi. Mshaklidagi tomoshalarda qush va hayvonlarga taqlid qilingan, hayotdagi baʼzi kishilar xulqatvori, qiziq voqealar kulgili tarzda aks ettirilgan. M. 3 xil: hajviy M.lar ("Xum oʻgʻrisi", "Qimorbozlar", "Sudxoʻr akam jon beradi"), parodiyalar ("Uloqchilik", "Kelin tushdi", "Yogʻoch polvon", "Novvoylik"), pantomimalar ("Kiyik oʻyin", "Toʻrgʻay", "Bedana oʻyin"). M. tomoshalarida nutqdan koʻra ijrochi mashara-boz va qiziqchining sahnaviy harakati, holatlari, yuz va koʻz ifodalari muhimroq. M. janri juda qadim zamonlarda shakllangan. Navoiy davrida u yaxshi taraqqiy etgan. Xoja Dexdor, Gʻiyosiddin Muhammad, Abdulla Devona kabi M.lar oʻtgan. 19-asrning 2-yarmi —20-asrning boshida Zokir eshon, Toʻla mas-hara, Mizrob mashara, Odil dupiyoza, Rizo kuyuk kabilar M. janrida katta yutuklarga erishganlar. Shoʻrolar davrida Xorazm masharabozlari (Matchon Baqay, Bobosari, Hayitboy mashara-boz va boshqalar) shuxrat topdilar. 20-asrning soʻnggi va mustaqillik yillarida bu janr anʼanalarini Mirzabek Xolmedov, Hojivoy Tojiboyev, Obid Asomov va boshqa davom ettirib kelmoqda.

Muhsin Qodirov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Muqimiy (maʼnolari).

**Muqimiy** — Fargʻona viloyatishn shaharcha (1989-yildan). Qoʻqon shahar kengashiga qarashli. Aholisi 7,4 ming kishi (2003), asosan, oʻzbeklar, shuningdek, rus, tatar, koreys va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Qoʻqon. M.dan viloyatmarkazi (Fargʻona)gacha 100 km.

M. Yangi Qoʻqon kimyo zavodining qurilishi munosabati bilan 1982-yilda Qoʻqon shahridan janubroqda yoʻldosh shaharcha sifatida vujudga kelgan. M.ning asosiy sanoat korxonasi — spirt zavodi (ekologik sabablarga koʻra faoliyati toʻxtatilgan mineral oʻgʻitlar ishlab chiqaruvchi kimyo zavodi spirt ishlab chiqarishga ixtisoslashtirilgan). Shaharchada umumiy taʼlim, musiqa maktablari, kutubxona, poliklinika, savdo, maishiy va madaniy shoxobchalar mavjud. M. xududidan Fargʻona — Yaypan, Sariqoʻrgʻon — Soʻh yoʻllari bilan tutashgan Qoʻqon — Sariqoʻrgʻon avtomagistrali oʻtgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aleksandr Engelxard** (1972-yil 26-sentyabrda Ulmda tugʻilgan) - nemis tegirmonchisi va CSU siyosatchisi va 2021-yildan beri federal parhez boʻlgan Bundestag aʼzosi .

Hayot
-----

Engelxard 1972 yilda G'arbiy Germaniyaning Ulm shahrida tug'ilgan. Ulmdagi texnik maktabni tugatgandan so'ng, Engelxard tegirmonchi sifatida shogirdlik qildi.  Shundan so'ng u Neu-Ulm va Ulmdagi texnik kollejlarda tahsil oldi va sanoat muhandisi ilmiy darajasini oldi.  2001 yilda Engelhard Weißenhorn-Attenhofendagi eski oilaviy biznesni (Engelhardmühle) egallab oldi va uni Germaniyadagi birinchi organik tegirmonlardan biriga aylantirdi. 

Engelxard turmush qurgan va ikki qizning otasi.  U Rim-katolik diniga mansub.

Siyosat
-------

Engelxard 2002 yildan 2014 yilgacha Vayssenxorn shahar kengashiga aʼzolik qilgan va 2002 yildan beri Noy-Ulm tuman kengashi aʼzosi hisoblanadi. 

U 2003 yil Bavariya shtatidagi saylovlarda o'z nomzodini qo'yish uchun muvaffaqiyatsiz ishtirok etdi. 

Oldingi CSU amaldagi prezidenti Georg Nüßlein yana o'z nomzodini qo'ymaganidan so'ng, Engelxard 2021 yilgi federal saylovda Noy-Ulm federal saylov okrugida to'g'ridan-to'g'ri nomzod bo'ldi. U birinchi ovozlarning 37,2 foizini olib, to'g'ridan-to'g'ri mandatni qo'lga kiritdi.  Bundestagda Engelxard Atrof-muhit, tabiatni muhofaza qilish, yadroviy xavfsizlik va iste'molchilar huquqlarini himoya qilish qo'mitasining a'zosi.

Manbalar
--------

1. ↑  „»Das sind die Brandenburger Neuen im Bundestag«" (de). *csu-landesgruppe.de*. Qaraldi: 29-noyabr 2022-yil.
2. 1 2  „»Alexander Engelhard«" (de). *cducsu.de*. Qaraldi: 29-noyabr 2022-yil.
3. 1 2 3  „»Wofür ich stehe!«" (de). *alexander-engelhard.berlin*. Qaraldi: 29-noyabr 2022-yil.
4. ↑  „»Alexander Engelhard, CDU/CSU«" (de). *bundestag.de*. Qaraldi: 29-noyabr 2022-yil.
5. ↑  „»Alexander Engelhard«" (de). *csu-geschichte.de*. Qaraldi: 29-noyabr 2022-yil.
6. ↑  „»Bundestagswahl 2021«" (de). *bundeswahlleiter.de*. Qaraldi: 29-noyabr 2022-yil.
7. ↑  „»Ausschuss für Umwelt, Naturschutz, nukleare Sicherheit und Verbraucherschutz«" (de). *bundestag.de*. Qaraldi: 29-noyabr 2022-yil.

Havolalar
---------

* Shaxsiy veb-sayt Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-11-29).
* Germaniya Bundestagidagi tarjimai hol

Andoza:Members of the 20th Bundestag
**Muqobil sarvaraq**, kontrtitul — kitob sahifasining chap tomonida joylashgan qoʻshimcha sarvaraq. M.s, odatda, koʻp jildli nashrlar, turkum yoki yirik asarlar va shahrik.da beriladi. Unda butun nashrga tegi shli maʼlumotlar, agar tarjima kitob boʻlsa, tarjima qilingan til (original)dagi maʼlumotlar (kitob nomi,muallifi, tahrir hayʼati aʼzolari va boshqalar) yoziladi. Mas, koʻp jildli ushbu Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi Muqobil sarvaraqida nashrning Bosh tahrir hayʼati aʼzolari roʻyxati berilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nefridiylar** (yun. nephros — buyrak) — umurtqasiz xayvonlarning ayirish organi; osmoregulyasiya, moddalar almashinuvi mahsulotlarini, baʼzan jinsiy mahsulotlarni organizmdan chiqarish funksiyasini bajaradi. N. Koʻp marta tarmoklangan epiteliy naychalaridan yoki naychalar sistemasidan, tuban koʻp tukli halqalilarda esa har bir boʻgʻimda bir juftdan joylashgan metanefridiylardan iborat. Har bir metanefridiy nayining voronkaga oʻxshash kengaygan uchi tana boʻshligʻida joylashgan. Nay burilib, navbatdagi boʻgʻimga oʻtadi va teri yuzasiga ochiladi. N. soni 1 dan bir necha 100 tagacha boʻlishi mumkin. Birmuncha soddatuzilgan protonefridiylarning tanasi ichida joylashgan qismi yopiq soleno-sitlardan iborat. Metanefridiylarda solenotsitlar boʻlmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Epsomit** (ilk bor Epsom shahridagi mineral suvlardan ajratib olingan, nomi shundan) — achchiq tuz, sulfatlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi Myo[§04]7N20. Romb singoniyada kristallanadi. Kristallari prizmatik va ignasimon, rangi oq va rangsiz, shishadek yaltiraydi. Qattiqligi 2—2,5, zichligi 1,7 g/sm3. Moʻrt, suvda eriydi, taʼmi achchiqshoʻr. Tarkibidagi magniy yuqori darajada boʻlgan sulfatli shoʻr qoʻllardagi namakob (rapa)larning qurib kamayishi natijasida hosil boʻladi. E. galit, karnallit, kizerit, poligalit, angidrit bilan assotsiatsiyada uchraydi. E. sunʼiy yoʻl bilan oson tayyorlanadi, undan tibbiyotda, toʻqimachilik, qogʻoz va kimyo sanoatida foydalaniladi. E. Qozogʻiston, Rossiya Federatsiyasi, Ukraina, Germaniya va AQSH dagi tuz konlarida mavjud. Oʻzbekistonning Samarqand viloyati va jan. viloyatlarida uchratish mumkin.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Terma** — xalq qoʻshiqlari turi. Oʻzbek, qozoq, qoraqalpoq, uygʻur, qirgʻiz folklorida keng tarqalgan. Paydo boʻlish davriga koʻra anʼanaviy va zamonaviy turlarga boʻlinadi. Ikki asosiy koʻrinishi mavjud. Birinchisi — shoirbaxshilar tomonidan maxsus "tomoq" usulida ("ichki ovoz" uslubida) aytiladigan, nisbatan rivojlangan, ritmoʻlchov jihatidan maʼlum erkinlikka ega epik mavzuli T. Ikkinchisi — shoirbaxshilar bilan birga xalq qoʻshiqchilari (mas. qozoqlarda — "termeshi") tomonidan ijro etiladigan, turli (nasihatomuz, lirik, hazil va boshqalar) mazmunda, tor hajmli, ritmoʻlchov jihatidan aniq kuylardan iborat, muayyan darajada kuychanlikka ega T. Har ikkala turining sheʼriy asosini 7—8 va, baʼzida, 5 boʻgʻinli misralardan iborat barmoq vaznidagi xalq sheʼrlari tashkil etadi. Koʻp boʻgʻinli misrali sheʼrlar esa maydaroq (7Q4 yoki 3Q5Q3 kabi) turoklarga boʻlinadi. T.larniig sheʼriy boʻlinishi kuylarning tuzilishida ham oʻz aksini topadi: kuy boʻlak (oxang)larining oʻzaro nisbatlari (soni, hajmi) sheʼriy matni qurilishi (mas. turoqlar soni va gʻajmi) ni qaytaradi. T.da ohangdorlik bilan rechitativ xususiyatlari qorishib ketgan. Odob va axloq, oshiqmaʼshuqlar toʻgʻrisida, soʻz va soz taʼrifi haqida ("Doʻmbiram", "Qoʻbizim "kabi) qator Tlar yaratilgan. Doston T.lari50—150 misra atrofida boʻladi. "Kunlarim" anʼanaviy T.si Goʻroʻgʻlining epik biografiyasidan iborat. Bunday T.lar Ergash Jumanbulbul oʻgʻli, Fozil Yoʻldosh oʻgʻli, Abdulla shoir, Saidmurod Panoh oʻgʻli, Madraim Shaman oʻgʻli va boshqalarning "Kunlarim", Islom shoirnint "Baxtiyor avlodlarga" kabi avtobiografik liroepik asarlarining yaratilishiga asos boʻldi. Baxshilar tomonidan ayrim T.lar dostonlar tarkibiga singdirib yuborilganidek, dostonlarning baʼzi sheʼriy parchalari ham T.lar sifatida kuylangan. T.lar baxshi va xalfalar tomonidan hozir ham kuylanib, ularning yangiyangi namunalari yaratilmoqda.

Adabiyot
--------

* Karomatov N. Oʻzbekxalqi musiqa merosi (20-asrda). Terma, lapar, yalla, 2kitob, T. 1985.

Olimjon Bekov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Laurence Kerr Olivier, Baron Olivier**, (/ˈlɒrənsˈkɜːrəˈlɪvieɪ/, 1907-yil 22-may — 1989-yil 11-iyul) ingliz aktyori va rejissyori boʻlib, oʻz zamondoshlari Ralph Richardson va John Gielgud bilan birga 20-asr oʻrtalarida Britaniya sahnasida hukmronlik qilgan erkak aktyorlar triosidan biri edi. U shuningdek, butun faoliyati davomida filmlarda ishlagan, ellikdan ortiq kino rollarini oʻynagan. Faoliyatining oxirida u televizion rollarda katta muvaffaqiyatlarga erishdi.

Hayoti va karyerasi
-------------------

 Olivier 1907-yilda tugʻilgan, Dorking, Surrey, Wathen Roaddagi uy.
Olivier Surrey shtatining Dorking shahrida tugʻilgan, muhtaram Gerard Kerr Olivier (1869-1939) va uning rafiqasi Agnes Luisa Krukendenning (1871-1920) uchta farzandining eng kichigi. Ularning katta farzandlari Sybille (1901-1989) va Jerar Dacres „Dikki" (1904-1958) edi. Katta bobosi fransuz gugenotlaridan edi va Olivye uzoq davom etgan protestant ruhoniylaridan boʻlgan. Gerard Olivier maktab oʻqituvchisi sifatida karerasini boshlagan edi, lekin oʻttiz yoshida u kuchli diniy kasbni kashf etdi va Angliya cherkovining ruhoniysi etib tayinlandi. U juda yuqori cherkov, ritualist anglikanizm bilan shugʻullangan va „Olivier ota" deb murojaat qilishni yaxshi koʻrardi. Bu uni koʻpchilik anglikan jamoatlari uchun nomaqbul qildi va unga taklif qilingan yagona cherkov lavozimlari vaqtinchalik edi, odatda ular yoʻqligida doimiy amaldorlarni oʻrinbosar edi. Bu koʻchmanchi hayotni anglatardi va Lorensning dastlabki bir necha yillarida u hech qachon doʻstlar orttirish uchun bir joyda yashamagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Billington 2004. sfn error: no target: CITEREFBillington2004 (help)
2. ↑  Holden 1988. sfn error: no target: CITEREFHolden1988 (help)
3. 1 2  Darlington 1968. sfn error: no target: CITEREFDarlington1968 (help)
4. ↑  Beckett 2005. sfn error: no target: CITEREFBeckett2005 (help)
**Termik kuyish** — odam tanasiga yuqori haroratli moddalar (bugʻ, kondensat, qaynoq suv, gaz) larning tushishi, shuningdek, odam tanasining issiq, izolyatsiyalanmagan yuzalarga teginishi natijasida kelib chiqadi.

Termik kuyishlarda tananing kiyimdan xoli qismini spirt yoki marganes-kaliy eritmasi bilan artish kerak. Pufakchalarni shishlarni yorib tashlash mumkin emas. Darhol tibbiyot punktiga murojaat etish lozim. Kiyim yonayotgan boʻlsa, yonayotgan shaxs tartibsiz yugurmasligi uchun zudlik bilan uni oʻchirish chorasini koʻrish kerak. Chunki bu alangani kuchaytiradi. Yonayotgan shaxsni tezlik bilan yonayotgan tarafini yuqoriga qilib polga yotqizish va ustidan junli qalin material bilan yopib havodan toʻsish, bundan keyin esa, ehtiyotkorlik bilan kuygan joylardagi kiyim qismlarini qirqib olish va yechish kerak. Bunda pufakchalarni yorilishiga yoʻl qoʻymaslik zarur. Kuyish joylarini spirt bilan artish va tibbiyot punktiga murojaat etish yoki tez yordam chaqirish lozim.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Terjola** ( gruzincha: *თერჯოლა* ) Gruziyaning Imereti shahridagi shaharcha boʻlib, omonim tumanining maʼmuriy markazi boʻlib xizmat qiladi.

Terjola Gruziyaning g'arbiy qismidagi Imereti pasttekisligida, Chxara daryosining o'ng qirg'og'ida joylashgan.  U Tbilisi - Zestaponi 190 km Tbilisidan shimoli-g'arbda va 14 km Zestaponi shimoli-g'arbida joylashgan. Aholisi 4644 nafar. 

Terjola birinchi marta 17-asr manbalarida qayd etilgan. 1983- yilda shahar maqomini oldi.

Terjola atrofida bir qator tarixiy va madaniy yodgorliklar mavjud: Skande qal'asi, Gogni qal'asi va cherkovi xarobalari, shuningdek, Gruziya muzeylarida ko'plab qadimiy buyumlarga ega Chxalti cherkov majmuasi.

Taniqli mahalliy aholi
----------------------

* Mirian Giorgadze (1976-yilda tug'ilgan), yunon-rum kurashchisi

Yana qarang
-----------

* Gruziyadagi shaharlar va qishloqlar ro'yxati (mamlakat)
* Imereti

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  The most charming Imeretian Yard of Georgia to be revealed. *Georgian Journal* 16 Apr, 2018
2. ↑  „მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014".  საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (noyabr 2014). Qaraldi: 7-noyabr 2016-yil.

Andoza:Cities and towns in Georgia (country)
Burghley Houseʼdan olingan nef, kumush zarhal (tilla suvi bilan zarhallanmagan parchalar bilan) va nautilus qobigʻi, 1527-1528, Fransiya, Viktoriya va Albert muzeyi
*Berri gersogining muhtasham chasoslovi* Yanvar miniatyurasi
**Nef** — oʻrta asrlar va Uygʻonish davriga oid qimmatbaho metallardan kema shaklida yasalgan qimmatbaho dasturxon bezaklari va jimjimador oshxona anjomlari. Fransuz tilida maxsus turdagi kema *nef* deb ataladi.

Tavsifi
-------

Nefdan oshxona bezak vositasidan tashqari, oʻsha paytlarda oltinga teng boʻlgan tuz yoki ziravorlar, shuningdek, oshxona anjomlari va hatto sochiqlarni joylash uchun idish sifatida foydalanilgan. „Berri gertsogining muhtasham chasoslovi"ning Yanvar miniatyurasidagi yirik nef dasturxonda foydalanilgan oltin serviz anjomlarini saqlash va ehtimol yuvish uchun ham ishlatilgan.

Neflar 1239-yildan Fransiyada paydo boʻlgan. Avvaliga ular oddiy kema shaklida boʻlib, ichish uchun moʻljallangan; 15-asrga kelib, ancha mohirona ishlangan murakkab namunalarida kema ustunlari, yelkanlar va hatto ekipaji paydo boʻlib, ular kichik qismlarga toʻlib ketganidan idishlik vazifasini bajara olmay qoldi. Britaniya muzeyida saqlanadigan „mexanik galleon" deb atalmish 16-asr oxirida Germaniyada ishlab chiqarilgan nefda soat va musiqa joʻrligida harakatlanuvchi shakllar ham bor.

Odatda nef kumush, zarhal kumush yoki oltindan yasalgan, qisman emal bilan qoplangan va qoʻshimcha ravishda qimmatbaho toshlar bilan bezatilgan. Kema korpusi, koʻpincha, Burghley house nefi kabi, nautilus chigʻanogʻidan yasalgan. Baʼzi neflarga stolning bir chetidan ikkinchisiga yetkazish qulay boʻlishi uchun gʻildirakchalar ham oʻrnatilgan. Lekin koʻp hollarda ularga oyoqchalar yoki ustunchalar oʻrnatilgan. Ziyofatda davraning eng obroʻli mehmonining mavqeini taʼkidlash uchun nef uning oldiga qoʻyilgan.

Cherkov anjomlari orasida ladandon (ladan tutatqi) yoki kichik kema maʼnosini bildiradigan *navicula* nefning ekvivalenti hisoblanadi. Navicula ingliz tilida ham xushboʻylar uchun kema shaklidagi idish maʼnosini anglatadi.

Chor Rossiyasida neflar XVII asr boshidan maʼlum boʻlib, ularning aksari Kreml xazinasida saqlangan. A.F.Malinovskiy XIX asr boshlarida tuzilgan „Moskva tavsifi"da shunday yozadi: „Podshohning tushlik dasturxoniga kumush kemalar ham joylangan. 1601-yilda ingliz qirolichasi Yelizaveta elchisi Richard Ley bilan Tsarevich Fedor Borisovichga Rodos Kolossu tasviriga oʻrnatilgan langarga tayangan, 12 toʻp (pushka) va uchta ustunli kemani yubordi".

Manbalar
--------

1. ↑  Campbell, Gordon. *The Grove Encyclopedia of Decorative Arts, Volume 1 Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-05-06).*, p. 412, Oxford University Press US, 2006, ISBN 0195189485, 9780195189483
2. ↑  Lightbown, R. W. Secular Goldsmith’s Work in Medieval France: A History. London: Society of Antiquaries of London, 1978. Page 3.
3. ↑  OED, „Navicula. 3"

Havolalar
---------

* Oʻrta asrlar va Uygʻonish davridagi neflar Arxivnaya kopiya Muzeylardagi neflarga havolalar, shuningdek, neflarning 17-asrgacha qanday ishlatilganligini koʻrsatadigan oʻrta asr tasvirlari.
**Hind Epsiloni** — ikkita supersayyora hamrohi boʻlgan Quyoshga yaqin joylashgan yagona yulduz. U Yerdan 11,73 yorug'lik yili uzoqlikda joylashgan. Janubiy yarim sharda koʻrinadi.

Xususiyatlari
-------------

### **Hind Epsiloni**

Tizimning asosiy yulduzi (ε Ind) K5Ve spektral turiga ega va Quyoshdan 7 marta kam yorugʻlik chiqaradi. U toʻq sariq rangga ega, sirt harorati 4620 К. Uning metallligi Quyoshnikiga yaqin, bu tizimda Yerga oʻxshash sayyoralar mavjudligining bilvosita belgisi boʻlib xizmat qiladi. K sinfdagi toʻq sariq mittilarni oʻrgangan NASAning Goddard kosmik parvozlar markazi xodimi Giada Arni Epsilon Indus, HD 156026, 61 Oqqush AB va Groombridge 1618 yulduzlarini kelajakdagi biosignature uchun ajoyib maqsadlar, deb hisoblaydi.

### **Hind Epsiloni yaqinidagi mumkin boʻlgan sayyora**

Hind Epsilon yulduzida, shuningdek, maʼlum jigarrang mitti juftligi taʼsirida tushuntirib boʻlmaydigan radial tezlik siljishi aniqlandi. Agar u Hind Epsilon d sayyorasidan kelib chiqqan boʻlsa, unda uning massasi Yupiterning massasidan kattaroq boʻlishi kerak, orbitaning yarim katta oʻqi 8,57 а.е. orbital davri esa 30 yildan oshadi.

Qiziq faktlar
-------------

Hind Epsiloni yerdan oddiy koʻz bilan koʻrinadigan barcha yulduzlar orasida toʻgʻri harakatlanish tezligi boʻyicha 3-oʻrinda.

Quyosh tizimi atrofida u uchta yulduzdan biri (Tau Kita va Epsilon Eridanus bilan birga), quyoshga eng oʻxshash xususiyatlarga ega, shuning uchun uning Sayyora tizimi hayot uchun joy boʻlib xizmat qilishi mumkin. Hind Epsiloni Ceti va SETI dasturlarining klassik ob’ekti boʻlib, koʻpincha ilmiy fantastikada yashashga yaroqli tizim sifatida ishlaydi.

Yulduzning eng yaqin muhiti
---------------------------

Quyidagi yulduz tizimlari Indi tizimidan 10 yorugʻlik yili masofasida joylashgan:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Yulduz | Spektral sinf | Masofa, St. yillar |
| Lacaille 8760 | K7-M2 Ve | 4.3 |
| Lacaille 9352 | M0.5 Ve | 4.7 |
| Gliese 832 | M1.5V | 4.8 |
| EZ Aquarius ABC | M5.0—5.5 Ve | 8.2 |
| Ross 154 | M3.5 Ve | 8.9 |
| d tovus | G5-8 V—IV | 9.2 |
| a Sentavr ABC | G2 V / K0 V / M5.5 Ve | 9.7 |
| HIP 82725 | — | 9.7 |
| Gliese 674 | M2,5-3V | 9.9 |
| L 347-14 | M4.5V | 9.9 |
| Leuthen 726-8 | M5.6 Ve | 10.0 |

Yana qarang
-----------

* Yaqin atrofdagi yulduzlar roʻyxati
* Jigarrang mittilar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  *Giada N. Arney*. The K Dwarf Advantage for Biosignatures on Directly Imaged Exoplanets, 2019 March 6
5. ↑
6. ↑  .
7. ↑
8. ↑
9. ↑
Termitlar (ona, ota, ishchi, qoʻriqchi)
termitlar uyasi
**Termitlar**, qir chumolilar, oq chumolilar (Isoptera) — hasharotlarning bir turkumi. 2600 turi maʼlum. Asosan, tropik va subtropik mamlakatlarda tarqalgan. Chumolilarga oʻxshab (bir necha yuzdan milliongacha individi birga) jamoa boʻlib uya (in)larda yashaydi. Jamoada ona, ota, ishchi va qoʻriqchi individlar bor. Ona T. (tanasi 140 mm cha; boshqalarniki 2—20 mm) 10 yilgacha yashab, umr boʻyi (115 mln.gacha) tuxum qoʻyadi. Maʼlum davrlarda uzun, teng qanoatli erkak va urgʻochi T. (keyinchalik kanotini tashlab yuboradi; fasetkali koʻzlari bor. Boshqalarida koʻz rivojlanmagan yoki yoʻq) paydo boʻlib turadi. Bular yangi koloniya asoschilaridir. Koʻpchilikni qanotsiz ishchi T. (asosan, urgochisi) tashkil qiladi. Ular uya qurish, oilaning boshqa aʼzolarini ovqatlantirish vazifasini bajaradi. Uyasini yer ustiga (15 m balandlikda, aylanasi 20—30 m) yoki tagiga, shuningdek, daraxtlarga yasashi mumkin. Oʻsimlikning yogʻoch qismi bilan ovqatlanadi. Ular ichagida yogoch kletchatkasini hazm qila oladigan ferment ajratuvchi xivchinlilar simbioz yashaydi. Qoʻriqchilarning bosh kismi jagʻlari juda rivojlangan boʻlib, uyaga begona hasharotlarni kiritmaydi. 8 turi, jumladan, Oʻrta Osiyoda turkiston termiti uchraydi. T. inshootlarning yogʻoch qismini buzadi, tropik mamlakatlarda esa ekinlarga ham zarar keltiradi.

TERMO... (yun. therme — issiq, harorat) — qoʻshma soʻz boʻlagi. Issiklikka oidlikni bildiradi (mas. termometr, termodinamika). 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Boburiy Andijoniy** yoki **Andijoniy** ( **Baburi Al-Barin**, fors. bạbry̰ ạndijạn) (1486 – aprel 1526) — Boburiylar imperatori Zahiriddin Muhammad Boburning asirga olingan quli va uning Oʻzbekistondagi lager bozoridan qutqargan yashirin mahbubi. Imperator Bobur Andijon shahridan kelgani uchun uni andijonlik deb atashni afzal ko'rgan. Boburiy haqida boshqa ma’lumotlar yo‘q. Boshqa tarixiy matnlarda Boburiy haqida kam tilga olingan boʻlsa-da, imperator oʻzining "Boburnoma "avtobiografiyasida oʻzining yashirin mahbubi Boburiy haqida koʻp marta zikr qiladi va Boburiyga boʻlgan his-tuygʻularini qoʻrqmasdan ifodalaydi, hatto u haqida bir qancha forsiy sheʼrlar ham yozadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Away from Home, How Babur Versified His Pain of Exile and Homelessness". *The Wire*. Qaraldi: 22-sentabr 2021-yil.
2. ↑  „Away from Home, How Babur Versified His Pain of Exile and Homelessness". *The Wire*. Qaraldi: 22-sentabr 2021-yil.
3. ↑  *Salam, Ziya Us*. „An emperor with foibles" (en-IN). *The Hindu* (15-fevral 2014-yil). Qaraldi: 31-avgust 2021-yil.
4. ↑  Khair, Tabish*. Other Routes: 1500 Years of African and Asian Travel Writing* (en). Indiana University Press, 2005. ISBN 978-0-253-34693-3.
**IBN FARID,** Sharafiddin Umar ibn Ali Abu Hafs (yoxud Abul Qosim) al-Misriy as-Saʼdiy
(1181-1235) — yirik arab mutasavvif shoiri. Qohirada, Xama sh. (Suriya)dan bo‘lgan
mol-mulkni taqsimlash bo‘yicha vakil (farid) oilasida tug‘ilgan, laqabi — Ibn al-Farid
shundan. Yoshligidan otasi diniy ilmlarni o‘rgatgan. Ibn Asokir va al-Munziriydan hadis
ilmidan saboq olgan. Oʻsmirlik chog‘idanoq I. F. odamlardan xoli bo‘lib yashashni
yoqtirgan, otasining roziligi bilan al-Muqattam tog‘iga borib uzoq vaqt yolg‘izlikda
yashagan. 15 yilga yaqin Hijozda yashab, aksariyat asarlarini o‘sha yerda yozgan.
Qohiraga qaytgan I. F. valiy sifatida kutib olingan. I. F. al-Azhar masjididan qo‘nim
topgan, uni boylar va kambag‘allar ziyorat qilishgan. I.F, vafotidan so‘ng uning alMuqattam tog‘idagi qabri ziyoratgohga aylangan.
I. F. tasavvufga oid 2 mashhur qasida — „al-Xamriya" va „Nazm as-suluk" (uni ko‘pincha
„at-Taʼiya al-Kubro" deb atashadi) muallifi bo‘lgan

Adabiyotlar
-----------

ISLOM ENSIKLOPEDIYASI „Oʻzbekiston milliy entsiklopediyasi"
Davlat ilmiy nashriyoti, 2004
**Sanʼat instituti**, Mannon Uygʻur nomidagi Toshkent davlat sanʼat instituti — doktorama, musiqali doktorama va qoʻgʻirchoq teatrlari uchun aktyor, rejissorlar hamda kino uchun kinoaktyor, operator, kino rejissorlar, teatr va kinoshunoslar va boshqa yuqori malakali sanʼat mutaxassislarini tayyorlovchi oliy oʻquv yurti. 1945-yil Toshkent shahrida Oʻrta Osiyo davlat teatr sanʼati instituti sifatida tashkil etilgan. 1948-yil rus doktoramaturgi A. N. Ostrovskiy (1823—86) nomi berilgan. 1991-yildan oʻzbek teatr arbobi Mannon Uygʻur nomida. 1954-yil institut huzurida rassomlik fakulteti ochilib, Teatr va rassomlik sanʼati institutiga aylantirilgan. 1987-yildan Institutda mutaxassis tayyorlash doirasi yanada kengayib, maxsus kinotelevideniye rejissor ligi, operatorlik, sanʼat jurnalistikasi ixtisosliklari buyicha kadrlar tayyorlash yulga qoʻyildi. 1997-yildan rassomlik sanʼati fakulteti mustaqil institut maqomida ajralib chikdi (qarang Milliy rassomlik va dizayn instituti) va institut hozirgi nomi bilan atala boshladi. Institutda 5 ta ft (teatr sanʼati; kino, televideniye sanʼati va radio; sanʼatshunoslik va qoʻgʻirchoq teatri sanʼati; sirtdan oʻqish; malaka oshirish) mavjud; magistratura, aspirantura, ilmiy kengash faoliyat kursatadi. 2002/03 uquv yili 765 ta talaba taʼlim oldi; 100 dan ziyod pedagog, shu jumladan, 9’fan doktori, 10 professor, 42 fan nomzodi va dotsent ishlaydi (2004). Institut faoliyati turli yillarda ishlagan Mannon Uygʻur, Ya. Bobojonov, S. Tabibullayev, L. Xujayeva, Q. Xoʻjayev, A. Ginzburg, N. Timofeyeva, Yu. Ioffe, I. Rubinshteyn, I. Akbarov, S. Veksler kabi yetakchi olimpedagoglar nomi bilan bogʻliq. Institutda taʼlim olgan rejissorlardan T. Xujayev, O. Chernova, Sh. Abbosov, B. Yoʻldoshev, teatrshunoslardan M. Rahmonov, M. Krdirov, T. Tursunov, T. Bayandiyev. T. Islomov, S. Tursunboyev, M. Tulaxujayeva, aktyorlardan 3. Muhammadjonov, R. Hamroyev, Ya. Abdullayeva, T. Azizov, B. Zokirov, N. Ansatboyev, R. Ibrohimova, Yo. Ahmedov, E. Komilov, P. Saidkosimov, G. Jamilova va boshqa respublika sanʼati rivojiga munosib hissa qoʻshdi.

Toshpoʻlat Tursunov.

Yana q.
-------

* Oʻzbekiston davlat sanʼat va madaniyat instituti

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Graduation | *Oliy oʻquv yurti haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |