recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nafas qisishi**, hansirash - nafas olish tezligi, chuqurligi va maromining buzilishi, odatda, havo yetishmasligi bilan kechadi. Fiziologik va patologik xillari tafovut qilinadi. Fiziologik Nafas qisishi jismoniy ish qilayotganda organizmning kislorod ehtiyoji oshishi natijasida paydo boʻladi. Nafasning chuqurlashuvi va tezlashuvi tufayli organizmga oʻpka orqali kiradigan kislorod miqdori N.qla 2—3 barobar koʻpayadi. Ayni vaqtda organizmdan nafas bilan ortiqcha karbonat angidrid gazi ham chiqiriladi. Havodagi kislorod miqdori odatdagidan ancha kam boʻladigan balandlikka koʻtarilganda, tashqi muhit temperaturasi oshganda va shahrik hollarda Nafas qisishi roʻy beradi. Odam oʻz ixtiyoriga koʻra, yaʼni ongli ravishda nafasning tezligi va chuqurligini oʻzgartirishi mumkin. Patologik Nafas qisishi ayrim kasallik holatlarida yuz beradi. Markaziy Nafas qisishi nafasning idora qilinishi buzilganda yoki bosh miyadagi nafas markazi zaharlanganda, organizm, mastlik holatda, uxlatadigan dorilar yoki narkotik moddalardan zaharlanganda sodir boʻladi. Oʻpkaga aloqador Nafas qisishi koʻkrak qafasi shikastlanganda, oʻpka kuchli zaharlanganda (oʻpka yalligʻlanishi, sil, bronxial astma, oʻpka emfizemasi va boshqalar) kuzatiladi. Nafas qisishining bu turi nafas chuqurligi va tezligining buzilishi, aksari nafas chiqarishning qiyinlashishi, teri va shilliq qavatlarining koʻkarib ketishi (qarang Sianoz), boʻyin venalarining boʻrtib chiqishi, yuz koʻkarishi bilan oʻtishi mumkin. Oʻpkadan boʻladigan Nafas qisishi hatto ozgina jismoniy harakat qilganda ham kuchayadi. Yurakka aloqador Nafas qisishi yurak kamchiligida roʻy beradi, bunda teri koʻkarib ketishi, oyoq-qoʻllar sovuq qotishi mumkin. Jismoniy ish qilganda bunday Nafas qisishi keskin kamayadi. Odatda, boʻgʻilib qolishgacha olib keladigan Nafas qisishi bronxial astma va yurak astmasida kuzatiladi. Nafas qisishi avj olganda bemorning koʻkragini qisib turgan kiyimini yechish, nafas olishini yengillatish uchun oʻrniga oʻtkazib qoʻyish, u yotgan xona derazasini ochib, zudlik bilan tez yordam chaqirish kerak. Oʻpkaga bogʻliq holda Nafas qisishi bilan kechadigan kasalliklarning oldini olishda organizmni muntazam chiniqtirish, jismoniy mashqlar va nafas gimnastikasi bilan shugʻullanish, nafas yoʻllarining yuqumli va allergik kasalliklarini oʻz vaqtida davolatish, toʻgʻri ovqatlanish, semirishga yoʻl qoʻymaslik lozim.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
belgilashdagi hukmronlik holatidir.

**Oligopoliya** (oligo... va yun. poleo — sotaman) — bozorni tashkil etish shakllaridan biri hisoblanadi. Guruh monopoliyasi, ya'ni oz sonli yirik korxona (firma)larning bozorda yoki bironbir xoʻjalik soxasida hukmronligi tushuniladi.

O. uchun bozorda bir necha sotuvchining boʻlishi xos, ammo umumiy bozor sav-dosi hajmida ulardan har birining hissasi juda katta boʻlganidan, har bir sotuvchi oʻzi taklif etadigan mahsulotlar miqdorini oʻzgartirishi bilan narxlarda ham oʻzgarishlar yuz beradi.

Firmalarning uncha koʻp boʻlmasligi yashirincha kelishishlarga qulaylik tugʻdiradi. Bu esa, oʻz navbatida, ularga nar-xlarni belgilash, bozorni boʻlish yoki taqsimlash va boshqacha yoʻllar bilan oʻzaro raqobatni cheklashda qoʻl keladi. Yashirincha kelishishning bir qator shakllari (kartel bitimi va boshqalar) bor. Monopoliya kabi O. ham nomukammal raqobat koʻrinishi hisoblanadi.

**Oligopolist**-ishlab chiqaruvchilarga Oʻzbekistonda sement (asosan Bekobod, Quvasoy, Ohangaron, Navoiy shaharlarida joylashgan), koʻmir (Angren shahri, Surxondaryo viloyatining Sariosiyo (Shargʻun) va Boysun (Toʻda) tumanlarida joylashgan) ishlab chiqaruvchilarni misol keltirish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Iqtisodiyot | *Iqtisodiyot va moliyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Vali Majidovich Majidov** (1922.14.11 - Toshkent — 2002.28.6) — infeksionist olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1982), tibbiyot fanlari doktori (1963), professor (1966). Toshkent tibbiyot akademiyasi ni tugatgan (1943). Shu institut infeksion kasalliklar kafedrasida assistent (1947—54), dotsent (1954—62) va kafedra mudiri (1962-yildan), ayni vaqtda sanitariyagigiyena fakulteti dekani (1965—66), oʻquv ishlari boʻyicha prorektor (1966—68), Oʻzbekiston Sogʻliqni sakdash vazirining oʻrinbosari (1968—72). Oʻrta Osiyo tibbiyot pediatriya instituti rektori (1972—87). Ilmiy ishlari brutsellyoz va virusli gepatitning klinikasi, tash-hisi va davosiga oid.

As; Brutsellyoz (praktik vrachlarga yordam), T. 1954; Epidemik gepatit, T. 1957; Brutsellyoz (klinika, techeniye i prodoljitelnost), T. 1968.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Stepan Grigoryevich Bogma** (30.06.1902, hozirgi Poltava viloyati Zolotonosh tumani Zorevka qishlogʻi — 24.04.1981, Toshkent) — sovet agronom-paxtakori, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1952).

Biografiyasi
------------

Maʼlumoti oʻrta maxsus, agronom — 1924-yilda Zolotonosh qishloq xo‘jalik texnikumini tamomlagan.

1930-yildan boshlab Oʻzbekistonning Surxondaryo viloyatida yashagan. 1937-1941-yillarda Qumqo‘rg‘on tumanidagi 13-sonli sovxozda dala ekinlarini yetishtiruvchi vazifasidan tortib agronomgacha bo‘lgan lavozimlarda ishlagan.

30.10.1941-yilda Qizil Armiya 585-piyoda polki, sapyorlar safiga chaqirilgan. 213-piyoda diviziyasi 585-piyoda polkining 1943-yil 3-sentabrdagi 016\n-sonli buyrug‘iga asosan(faol armiya) Xarkov yo‘nalishidagi harbiy harakatlar paytida qo‘mondonlik transport vositalari va artilleriyalarining to‘siqsiz o‘tishini taʼminlash vazifasini bajarib, qisqa vaqt ichida ikkita minaviy magistralni tozalagani hamda keyingi o‘rinlarda artilleriya piyoda qo‘shinlari faoliyatining muvaffaqiyatli rivojlanishiga qo‘shgan hissasi uchun Stepan Grigoryevich Bogma „Harbiy xizmatlari uchun" medali bilan taqdirlangan.

Chap qoʻli shikastlanishi (ogʻir yaralanish) natijasida 1943-yilning noyabr oyidan 1944-yilning fevraliga qadar 2562-sonli evakuatsiya gospitalida davolangan.

26.9.1945-yilda demobilizatsiya qilingan.

Urushdan keyingi yillarda „30 yil Butunittifoq Leninchi Kommunistik Yoshlar Ittifoqi (VLKSM)" sovxozida yashab faoliyat yuritgan. 1945-yil 2-noyabrdan katta agronom, 1955-yil 9-martdan 1964-yil 2-aprelgacha (nafaqaga chiqqunga qadar) OʻzSSR Surxondaryo viloyati Shoʻrchi tumanidagi „30 yil VLKSM" sovxozida direktor lavozimida ishlagan.

Sovxoz tomonidan 1951-yilda jut urug‘ini yig‘ish rejasini 43,2 foizga ortig‘i bilan bajargani uchun SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1952-yil 2-oktabrdagi Farmoniga asosan „Sotsialistik Mehnat Qahramoni" unvoni, „O‘roq va bolg‘a" oltin medali hamda „Lenin" ordeni bilan taqdirlangan.

Stepan Grigoryevich Bogma „Germaniya ustidan qozonilgan g‘alaba uchun" (1946); „Ulug‘ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" (1946); „Mehnat jasorati uchun" (1947); „Shon-sharaf belgisi" (1957); Butunittifoq qishloq xoʻjaligi koʻrgazmasining kichik oltin medali (1957); „Ikkinchi jahon urushidagi g‘alabaning 20 yilligi" (1966); „Ulug‘ Vatan urushidagi G‘alabaning 25 yilligi"; „V. I. Lenin tavalludining 100 yilligini nishonlashdagi jasoratli mehnati uchun" (1970); „Ikkinchi jahon urushidagi g‘alabaning 30 yilligi" (1979); „SSSR Qurolli Kuchlari 60 yilligi" (1979) kabi qator order va medallar bilan mukofotlangan.

1964-yilda olimga „O‘zbekiston SSRda xizmat ko‘rsatgan agronom" faxriy unvoni berilgan.

Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti, Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi, O‘zbekiston SSR Qishloq xo‘jaligi vazirligi va Vazirlar Sovetining faxriy yorliqlari bilan mukofotlangan.

1953-yildan KPSS aʼzosi. KPSS XXII qurultoyi delegati (1961-yil oktabr).

1981-yil 24-aprelda vafot etgan. Toshkentdagi Botkin qabristoniga dafn etilgan.

Adabiyotlar
-----------

• Ŭzbek Sovet Ėnt︠s︡iklopedii︠a︡si, 1971, t. 2, str. 304.
• Ensiklopediya xlopkovodstva, 1985, t.1, str. 116.

Havolalar
---------

* Некролог
Категория:Персоналии по алфавиту
Категория:Википедия:Статьи о государственных деятелях без иллюстраций на Викискладе
Категория:Википедия:Статьи без изображений (тип: человек)
**Gʻoyibxon, Qayipxon** ( *nomaʼlum* — taxminan 1789) — qozoq sultoni, Xiva xoni (1747—1757). 1740-yilda Xiva Eron hukmdori Nodirshoh tomonidan bosib olindi va avvalgi hukmron sulolani hokimiyati tugatildi. Xiva aholisi bir necha bor bosqinchilarga qarshi isyon ko‘tardi. 1747-yilda Nodirshoh vafotidan soʻng xivaliklar chingiziylarning anʼanaviy hokimiyatini tikladilar va Kichik Juz qozoqlarining bir qismining rahbari Botir Sultonning oʻgʻli Qayipxonni xon etib koʻtardilar. Qayipxon Xivada 10 yilga yaqin hukmronlik qiladi. Vasiliy Bartoldning yozishicha, Qayipxon 1757-yilda taxt uchun navbatdagi kurash paytida mag'lubiyatga uchrab, Xivadan quvilgan. Keyingi taqdiri noma'lum.

Manbalar
--------

Adabiyot
--------

* Кайып // Казахстан. Национальная энциклопедия (рус.). — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. III. — ISBN 9965-9746-4-0. (CC BY-SA 3.0)
Aholining oʻsishi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1959 | 646 | —     |
| 1989 | 969 | +50.0% |
| 2011 | 1 546 | +59.5% |

**Leselidze** (gruzincha: *ლესელიძე* , Leselidze ; armancha: *Լեսելիձե* ; ruscha: *Леселидзе*) yoki **Gyachrypsh** (abxazcha: *Гьачрыҧшь*, *Gʻachryphsh*; ruscha: *Гячрыпш*) — Abxaziyadagi shaharcha. Ilgari **Yermolovsk** nomini olgan shahar, Qora dengiz qirgʻogʻida joylashgan va Gagra shahridan 14 kilometr uzoqlikda joylashgan.

Tarixi
------

Shahar XIX asrda Yermolovsk aholi punkti sifatida tashkil etilgan (ruscha: *Ермоловск*), 1894-yilda bu erga sayohat qilgan qishloq xoʻjaligi vaziri AS Yermolov sharafiga nomlangan. Baʼzi mualliflar turar-joy nomini general Yermolov (Kavkaz urushi qoʻmondoni) bilan bogʻlashgan, ammo bu taxmin notoʻgʻri koʻrinadi.

1944-yilda shahar rasmiy ravishda Ikkinchi Jahon urushi paytida Kavkazda jang qilgan milliy qahramon general-polkovnik Konstantin Leselidze (1903-1944) sharafiga oʻzgartirildi. Urushdan keyingi yillarda shahar juda koʻp obodonlashtirildi, u dam olish maskani sifatida rivojlangan. Bolalar sanatoriysi, dam olish maskani va sport-mashq bazasi qurildi. Baza Sovet Ittifoqining eng yaxshi sportchilari tomonidan maqullandi. U yerda SSSR milliy futbol (futbol) terma jamoasi va boshqa sovet futbol klublari, shuningdek, gandbolchilar va yengil atletikachilar mashq qilishgan.

1975-yilda shaharda Konstantin Leselidzening haykali (Silovan Kakabadze tomonidan yaratilgan) oʻrnatildi. 1992-yil sentabrda, 1992-1993-yillardagi Abxaziyadagi urushda Gagra qulaganidan so‘ng, abxaziya qo‘shinlari yodgorlikni Gruziyaning boshqa diqqatga sazovor joylari bilan birga vayron qilishdi. 

1992-yilda tan olinmagan Abxaziya hukumati tomonidan shahar Gyachrypsh deb oʻzgartirildi. „Gyachrypsh" nomi Abxaziya shahzodasi Gech yoki Gechkuaj tomonidan boshqariladigan hududdan kelib chiqqan. Tarixiy adabiyotda „Gechiler" (cherkescha „Gech-chiler") oʻzgarishi mavjud.

Demografiyasi
-------------

1959-yilda Leselidzeda asosan ruslar, armanlar va estonlar istiqomat qilgan.

Manbalar
--------

### Adabiyotlar

1. 1 2  „Гагрский район". Qaraldi: 4-avgust 2012-yil.
2. ↑  „Перепись населения 1989. Абхазская АССР". 14-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-fevral 2013-yil.
3. ↑  „Перепись населения Абхазии 2011. Гагрский район". 29-sentyabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-fevral 2013-yil.
4. ↑  Toponimicheskiy slovar Kavkaza. A. V. Tverdiy. 2011
5. ↑  „Yakushin Mixail — Vechnaya tayna futbola. Stranitsa: 40". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-noyabr 2022-yil.
6. ↑  „Выдающемуся полководцу. Открытие памятника Герою Советского Союза, генералу Леселидзе" (ru).  Газета «Авангард». Орган гагрского ГК КП Грузии и гагрского городского Совета депутатов трудящихся. № 56 (4403) (12-may 1975-yil). 8-may 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-may 2014-yil.
7. ↑  **{{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda `sarlavha=` parametrini belgilashingiz kerak.** „{{{title}}}" (ru).  AKVA-ABAZA (2007). 22-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-avgust 2012-yil.
**Shamsiddin Muhammad Ali** (yoki Mas’ud) (forscha: شمس‌الدین محمد بن علی) (1173-yil vafot etgan) – Samarqand yoki uning atrofida tugʻilgan shoir. Soʻzani Samarqandiy koʻproq oʻz ismi bilan tanilgan. **Soʻzani** (سوزنی, yaʼni „igna yasovchi") yoki **Soʻzani Samarqandiy** (سوزنی سمرقندی) taxalluslarini tanlagan. Bir nazariyaga koʻra, bu nom uning igna yasovchi shogirdiga boʻlgan muhabbati tufayli paydo boʻlgan. Uning taʼsiri ostida u igna yasash va sheʼriyat hunarini egallagan. Oʻzining daʼvosiga koʻra, u Salmon al-Forsiy oilasining farzandi, paygʻambar Muhammad (s.a.v.)ning mashhur sahobasi edi.

Samarqandiy hayotining tafsilotlari uning asarlaridan toʻplashimiz mumkin boʻlgan narsalardan tashqari deyarli yoʻq. U juda madaniyatli shoir boʻlgan. U arab tilini oʻziga yaxshi bilgan. Shuningdek, u juda yaxshi oʻqigan va uning nasroniylik va moniylik haqidagi bilimlari juda mukammal edi. Shu bilan birga turkiy soʻzlarni tez-tez ishlatganligi bu tilning qanchalik keng tarqalganligini koʻrsatadi. U roʻzgʻor tebratish uchun Samarqanddadagi katta-kichik hukmdorlarga maqtov sheʼrlari aytar edi. U oʻz satirasiga behayo va haqoratli soʻzlarni qoʻshishdan tortinmagan. Samarqandiy chinakam realist shoir boʻlib, soʻzsiz poetik isteʼdodga ega edi. Soʻzani Samarqandiy oʻz sheʼriyatida shahar janrining tipik vakillarini tasvirlagan. Pul topish maqsadida u shahar zodagonlari uchun panegirik asarlar yozgan. U qoraxoniylar sulolasidan boʻlgan Samarqand hukmdori Masʼudga bir qancha qasidalar bagʻishlagan. U juda sodda tilda yozilgan va soʻzlashuv nutqiga moyil boʻlgan satira hamda parodiyalari bilan mashhur boʻlgan.

Umrining oxirida Samarqandiy dunyoviy hayotdan voz kechib, tasavvufning tasavvufiy islom oqimiga kirdi. 

Soʻzani Samarqandiy milodiy 1173-yili (hijriy 569-yil) vafot etgan.

Ijodi
-----

Soʻzani Samarqandiyning sheʼriy kitoblari mavjud boʻlib, uning toʻliq nusxasi Kalkutta (Hindiston) kutubxonasida saqlanadi. Saqlanib qolgan sheʼrlar hajmi deyarli 12 ming baytni o'z ichiga oladi. Shoir kitobining bir qancha kichikroq nusxalari Rossiya va Eron kutubxonalarida saqlanmoqda. Soʻzani Samarqandiy sheʼrlari oʻz davri sheʼriyatining mashhur turlari: qasida, gʻazal, ruboiy, musammam va boshqalarda yozilgan boʻlsa-da, mazmuni bilan boshqa shoirlarning sheʼrlaridan farq qiladi. So‘zaniy Samarqandiy ijodida shahar adabiyotining satirik yo‘nalishi uch xil: satirik, g‘azal, nasriy koʻrinishda rivojlangan. U o‘z she’rlarida doimiy ravishda hokimiyatni xalqqa insof va adolatli bo‘lishga chorlagan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  Rypka, Jan. ‘Poets and Prose Writers of the Late Saljuq and Mongol Periods’, in The Cambridge History of Iran, Volume 5, The Saljuq and Mongol Periods, ed. Published January 1968.
2. ↑  Гафуров Б. Г.*. Средняя Азия в древности и средневековье*. Рипол Классик, 1977. ISBN 978-5-458-39422-2.
3. ↑  „Литература и наука в XI-XII веках" (ru).  SamUzInfo. Qaraldi: 22-dekabr 2019-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
4. ↑  „929 ـ سوزني السمرقندي" (deadlink).  web.archive.org (8-dekabr 2019-yil). 8-dekabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-dekabr 2019-yil.
**Lindisfarn Xushxabar** (inglizcha: *Lindisfarne Gospels*) —— lotin tilida Matto, Mark, Luqo va Yuhannoning xushxabarlarini oʻz ichiga olgan suratli qoʻlyozma kitob (Suratli Xushxabar). Kitob VIIasr oxiri -VIII asr boshlarida Nortumbriyadagi Lindisfarnda yasalgan. Ushbu qoʻlyozma „orol xushxabarlari" deb ataluvchi guruhning juda yorqin namunasidir. VII—IX asrlarda irland (keltlar) rohiblari tomonidan qoʻlda yozilgan va kelt-anglo-sakson uslubidagi koʻplab miniatyuralarni oʻz ichiga oluvchi kitoblar shunday ataladi.

Lindisfarne Injili 698-yilda Lindisfarne yepiskopi boʻlgan va 721-yilda vafot etgan Eadfrit ismli rohibning ishi deb hisoblanadi. Hozirgi tadqiqotlar kitobning 715-yil atrofida yasalganini taxmin qilish imkonini beradi. Kitob Avliyo Katbert sharafiga koʻchirilgan, degan farazlar bor. Injil orolga xos bezatilgan va dastlab VIII asrda Anchorite Billfrit tomonidan ishlab chiqilgan qimmatbaho marvaridli muqovaga ega edi. Vikinglarning Lindisfarne bosqinlari paytida muqovasi gʻoyib boʻlgan va u 1852-yilgacha almashtirilmagan. Matn kursiv bilan yozilgan.

X asrda Lindisfarn yepiskopi Aldred Injillarni qadimgi ingliz tiliga tarjima qilgan. Tarjima lotin matnli Injilning qatorlari orasiga yozilgan. U Injillarning ingliz tiliga ilk tarjimalaridan biridir.

Kitobni ser Robert Kotton XVIIasr boshlarida parlament kotibi Robert Bouyerdan sotib olgan. XVIII asrda Britaniya muzeyi Kotton kutubxonasini sotib olgan. U yerdan kitob Londondagi Britaniya kutubxonasiga yoʻl olgan.

Yana qarang
-----------

* Kells kitobi
* Darrowdan kitob

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* Kalkins, Robert G. Oʻrta asrlarning yoritilgan kitoblari. Itaka, Nyu-York: Kornel universiteti nashriyoti, 1983-yil.
* DeHamel, Kristofer. Yoritilgan qoʻlyozmalar tarixi. Boston: Devid R. Godine, 1986-yil.
* Valter, Ingo F. va Norbert Wolf. Kodekslar tasvirlari: dunyodagi eng mashhur yoritilgan qoʻlyozmalar, 400 dan 1600 gacha. Koln, TASCHEN, 2005-yil.

Havolalar
---------

* Lindisfarne Xushxabaridagi Durham yeparxiyasi veb-sayti
* Britaniya kutubxonasi katalogi
* Britaniya kutubxonasi yoritilgan qoʻlyozmalarning raqamli katalogi
**Jon Trubi** (1952-yilda tugʻilgan) - amerikalik ssenariynavis, rejissyor, ssenariynavis oʻqituvchisi va yozuvchi. U soʻnggi oʻttiz yil ichida 1000 dan ortiq film ssenariylari boʻyicha maslahatchi boʻlib ishlagan, shuningdek, Blockbuster (aslida "Storyline Pro") ssenariy yozish dasturi bilan ham tanilgan. U *"Hikoya anatomiyasi: usta hikoyachi boʻlish yoʻlidagi 22 qadam"* kitobining muallifi, kitob ssenariy yozish mahorati haqida.

1980-yillarda: Truby oʻzining birinchi kreditlarini oldi, *21 Jump Streetning* uchta epizodini yozgan. Shuningdek, hikoya muharriri sifatida xizmat qildi. Keyinchalik u 2011-yilda Disneynature hujjatli filmi *Afrika mushuklari* uchun hammualliflik huquqini oldi. Filmdan tushgan mablagʻning bir qismi Afrika yovvoyi tabiat fondiga va ularning Keniyadagi Amboseli yovvoyi tabiat yoʻlagini saqlab qolishga qaratilgan saʼy-harakatlariga xayriya qiladi.

Ushbu mavzu boʻyicha koʻplab mualliflar va oʻqituvchilardan farqli oʻlaroq, Trubi Sid Fildning uch pardali "Paradigma" sini tanqid qilgan. Trubi uni hikoya qilishning mexanik vositasi sifatida koʻradi. Koʻpchilik ssenariy oʻqituvchilari qahramonlarning ichki oʻzgarishiga urgʻu beradi, lekin ularning harakatlarining boshqalarda bor axloqiy taʼsirini emas. Buning oʻrniga, Truby oʻzining 22 bosqichli konturini yaratdi. Bu Trubyning 2007-yil oktyabr oyida Faber va Faber tomonidan nashr etilgan *"Hikoya anatomiyasi: usta hikoyachi boʻlish uchun 22 qadam" nomli* birinchi kitobiga asos boʻlgandi.

* *Hikoya anatomiyasi: usta hikoyachi boʻlish uchun 22 qadam*, Faber va Faber, 2007
* *Janrlar anatomiyasi: hikoya shakllari dunyoning ishlash usulini qanday tushuntiradi*, Pikador, 2022

1. ↑  *Ward.* „Interview: John Truby on Screenwriting and Breaking In".  Script Magazine. 2-iyul 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-iyul 2007-yil.
2. ↑  „African Cats (2011)". *The Wrap*. 3-dekabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-dekabr 2016-yil.
3. ↑  „Upcoming releases: 'African Cats,' 'Potiche'". *Detroit Free Press*. Qaraldi: 14-aprel 2011-yil.
4. ↑  *Kilday.* „Disneynature starts up two new films".  Hollywoodreporter.com (19-may 2009-yil). 29-iyun 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-iyun 2010-yil.
5. 1 2  „Nonfiction Book Review: The Anatomy of Story: 22 Steps to Becoming a Master Storyteller by John Truby, Author Faber & Faber $30 (445p) ISBN 978-0-86547-951-7".
6. ↑  „The Anatomy of Genres" (inglizcha). *Macmillan*. Qaraldi: 27-sentabr 2022-yil.

* Rasmiy sayti
* Jon Trubi IMDbda

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb16183643g (maʼlumot)
* CANTIC: a10634381
* ISNI: 0000 0001 1479 5498
* LCCN: n2007041076
* SUDOC: 131554379
* VIAF: 107076370
* en:WorldCat Identities: lccn-n2007041076

 |
**Said aloviddin maqbarasi** — Ichan qalʼadagi meʼmoriy yodgorlik (14-asr). Soʻfi Amir Kulol tomonidan ustozi shayx Aloviddin qabri ustiga qurilgan. Maqbara (13,0x10,4 m) peshtoqli, ziyoratxona va goʻrxonadan iborat. 14-asr 1-yarmida peshtoqi jan.ga qaratib goʻrxona bunyod etilgan. Goʻrxonaning gʻarbida ziyoratxona (18-asr) qad rostlagan. Xonalar gumbaz tomli, ziyoratxonaga poygumbaz darchasidan yorugʻlik tushib turadi. Ichkarisi ganch suvok, qilingan. Goʻrxonadagi sagʻanalar boʻrtma koshinkor naqshlar bilan bezatilgan. Ularning birida arab yozuvida Said Aloviddinning vafoti yozilgan (1303 y. 18 mart). Sagʻana supa shaklida boʻlib, burchaklarida bejirim ustunchalar bor, ular piromoni bandi rumiy deb ataluvchi handasiy shaklga ega. Supa devorlaridagi madohilsimon namoyon nafis ishlangan. 1825 yilda meʼmor Hubbiqulixoʻja oʻgʻli Hamidxoʻja tomonidan qulab tushgan peshtoqi qayta tiklanib, gumbaz, sagʻana, ziyoratxona devorlari taʼmir qilingan. Ziyoratxona devorlarida fors tilida (arabcha nastaʼliq yozuvida) binoning qurilishi va meʼmorlari toʻgʻrisida maʼlumotlar berilgan. 1957 yilda I.Notkin va V.Bulatova tomonidan ilmiy jihatdan oʻrganilgan. Xiva shahrining 2500 yillik yubileyi arafasida maqbarada taʼmirlash ishlari oʻtkazildi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xanipa Qurbonova** (1918-yil, Boy qishlogʻi, Xiva xonligi – vafot etgan yili nomaʼlum, Toshhovuz, Turkmaniston SSR) – Turkman Sovet xoʻjaligi, davlat va siyosat arbobi, Turkmaniston Kommunistik partiyasi Toshhovuz tuman qoʻmitasining birinchi kotibi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1965).

Hayoti
------

U 1918-yilda Xiva xonligining Boy qishlogʻida (Sovet davrida – Tashauz viloyatining Tashauz tumani, hozirgi S.A.Niyozov nomidagi Etrap hududida) tugʻilgan.

Faoliyati
---------

Mahalliy qishloq maktabini tugatgach, 1937-yilda Toshauz viloyatidagi „Komintern" kolxozida oddiy kolxozchi boʻlib ishladi. 1939-yildan – Turkmaniston komsomolining Toshauz tuman komiteti kotibi. 1940-yildan KPSS aʼzosi.

Oliy maʼlumot olgan. 1942-yildan – Toshauz viloyat komiteti tashviqot boʻlimi mudiri. Keyingi yillarda – Andreevskiy okrug komiteti (1945-1946), Toshauz okrug komiteti (1945-1948), Turkmaniston Kommunistik partiyasi Tashauz viloyat komiteti kotibi (1948-1949).

1949–1952-yillarda Butunittifoq Bolsheviklar Kommunistik partiyasi Markaziy Komiteti qoshidagi Oliy partiya maktabida tahsil olgan. 1952-yildan – Turkmaniston Kompartiyasi Andreevskiy tuman qoʻmitasining birinchi kotibi, 1954-yildan – Toshauz viloyati qoʻmitasining tashviqot va targʻibot boʻlimi mudiri, 1955-yildan – Toshauz viloyati ijroiya qoʻmitasi doimiy komissiyasining raisi, 1960-yildan – Turkmaniston Kompartiyasi Tashauz tuman qoʻmitasining birinchi kotibi boʻlib ishladi.

Toshauz raykomining birinchi kotibi boʻlib, Toshauz viloyatida qishloq xoʻjaligini rivojlantirish bilan shugʻullangan. Uning tashkiliy faoliyati tufayli qishloq xoʻjaligi korxonalari har yili paxtachilikda yaxshi natijalarga erishdi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1965-yil 16-martdagi farmoni bilan unga *Turkmaniston SSR qishloq xoʻjaligi, sanoati va fanini rivojlantirishdagi ajoyib xizmatlari uchun* Lenin ordeni va „Oʻroq va bolgʻa" oltin medali (№. 8924) taqdimoti bilan birga „Sotsialistik Mehnat Qahramoni" unvoni berilgan.

Turkmaniston SSR Oliy Kengashining 6-9-chaqiriqlari deputati, Toshauz viloyat Kengashi Mehnatkashlar deputati va KPSS XXIII qurultoyida delegati etib saylangan.
1976-yildan – kasaba uyushma ahamiyatidagi shaxsiy nafaqachi. Nafaqaga chiqqanidan keyin u Toshauzda yashadi.

1980-yildan keyin vafot etgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  „Курбанова Ханипе" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*.

Adabiyotlar
-----------

* *Turkmenskaya Sovetskaya Ensiklopediya.* – T. 3. – S. 403.

Havolalar
---------

* „Курбанова Ханипе" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*.
"KAFOLAT" SUGʻURTA KOMPANIYASI — Oʻzbekistondagi ixtisoslashtirilgan davlat-aksiyadorlik sugʻurta kompaniyasi. OʻzR Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 14 martdagi qaroriga koʻra ochiq aksiyadorlik jamiyati shaklida tashkil etilgan. Boshqaruv direksiyasi Toshkent sh.da. Respublikaning barcha viloyatlari markazlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Toshkent sh.da14 filiali, respublika shaharlarida 56 boʻlimi faoliyat koʻrsatadi.

Bankning asosiy aksiyadorlari Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi (hissasi 8,33%), "Oʻzagrosugʻurta" davlat-aksiyadorlik kompaniyasi (50%), "Oʻzbekinvest" eksport-import milliy investitsiya kompaniyasi (8,33%), "Asakabank" (1,64%), "Ipak nuri" banki (1,67%) va b. Aksiyalarning 30% ochiq sotuvda joylashtirilgan. Respublikada 30 dan ortiq turdagi sugʻurta xizmatlari koʻrsatadi, jumladan, aholi va mulkchilikning barcha shakllaridagi korxonalar mulkini; garovga qoʻyilgan mulkni; fuqarolarning imoratlarini va uy mulki, ularning xoʻjaliklaridagi uy hayvonlarini; jismoniy va yuridik shaxslarning transport vositalarini; yuklarni; havo, temir yoʻl, ichki suv va avtomobil transporti yoʻlovchilarini; fuqarolar hayoti va salomatligini; sportchilarni yigʻinlar va musobaqalar davrida; birja brokerlari; notariuslarning kasb masʼuliyatini va b.ni sugʻurtalashni olib boradi. Kompaniyaning ustav kapitali (mln. soʻm) 600, javobgarlik hajmi summasi 150784,9, sugʻurta mukofotlari summasi 1089,9, toʻlangan qoplamalar hajmi 70,0 (2001).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**1915-yildagi turkmanlar qoʻzgʻoloni** – Yomud turkmanlarining oʻsha vaqtda Isfandiyorxon hukmronlik qilgan Xiva xonligiga qarshi koʻtargan qoʻzgʻoloni. Uni markaziy kuchlardan birortasi qoʻllab-quvvatlamadi. Buning sabablari yomut boshligʻi Baxshi Shohmurodning hibsga olinishi bilan izohlanadi. 1915-yil mart oyida qoʻzgʻolon boshlanib, 22-martda Junaydxon boshchiligidagi qoʻzgʻolonchilar qoʻshinlari poytaxt Xivaga hujum qiladilar. Baxshi Shohmurodning hibsdan qochishiga yordam berish uchun isyonchilar tarafdori boʻlgan rus intervensiyasi Junaydni qoʻzgʻolonni qayta tiklashga ishontirdi va 9-aprelga kelib Xivanning bir qancha qishloqlari uning nazorati ostida boʻldi. Iyun oyi boshida turkman vakillari Rossiya tomonidan tinchlik konferensiyasida muzokaralarga qoʻshilish uchun taklif qilingan, biroq ishonchsiz boshliqlar Xivadan 32 km shimoli-gʻarbda toʻxtab qolishgan va 7-iyunda xon qoʻshinlari tomonidan hujumga uchragan. Qoʻzgʻolon oxir-oqibat rus general-mayori Geppener 1915-yil 30-iyun kuni tinchlik shartnomasi tuzgach, Xiva hukumati Yomud Turkomonning noroziligi sabablarini bartaraf etish choralarini koʻrishga vaʼda bergani bilan tugadi.
Seymur Bekker Rossiya Isfandiyorga harbiy yordam joʻnatishdan bosh tortganini taʼkidlagan boʻlsa, Edvard Sokol rus qoʻshinlari Xiva shahridagi qoʻzgʻolonchilarning hujumini qaytarishda yordam berganini taʼkidlaydi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Becker, Seymour*. Russia's Protectorates in Central Asia: Bukhara and Khiva, 1865-1924* (en). Routledge, 2004-08-02 — 181, 182, 183 bet. ISBN 9781134335831.
2. ↑  Sokol, Edward Dennis*. The Revolt of 1916 in Russian Central Asia* (en). JHU Press, 2016 — 136 bet. ISBN 978-1-4214-2050-9.
**Yenikoʻy** — Adana viloyatining Yumurtalik tumanidagi qishloq.

Tarixi
------

1841-yilda Demirtosh-Zeytinbeli yoʻl kesishmasi shimolidagi Xoji Kevik degan joyda yogʻoch qamish uylar bilan qurilgan mahallamiz yongʻin natijasida butunlay vayron boʻlgan va ferma shaklida uylar qurilgan. Bu yerda joylashgan davlat yerlari oʻzlashtirilib, turar-joy maydoniga aylantirildi. Qishloq qayta qurilgach, uning nomi „YENIKOY" deb belgilangan.

Mahallaning yettita asl asoschisi bor. Bu oilalardan baʼzilari: Kahya familiyasini olgan Hofiz Usmonlar,Hoji Huseyinler, Selim Agas;Unal familiyasini olgan Yusuf Kaprallar,Dagʻ familiyasini olgan Gavurdağlı sulolasi,Kara familiyasini olgan Hayrulloh Dede avlodi,Mustafo — Qora Usmon — Qora Mustafolar;Dogʻan familiyasini olgan Beytulloh va Husnu Agalar;Nur familiyasini olgan Xojioʻgʻullari edi. Asl yettita asoschi oiladan keyin Aksoy, Aktash, Akyar, Akyol, Alkan, Ay, Aydogʻan, Aysu, Berber, Coshkun, Chankaya, Erzin, Ildiran, Incekara, Keskin, Özjan, Aksoy, Aktash, Akyar, Akyol, Pınar, Serche. Taşkıran, Tekbasan, Tekin, Yavaş, Yilmaz va boshqalar. Mahallada familiyali oilalar yashashda davom etmoqda. Oʻz diniy eʼtiqod va anʼanalariga sodiq qolgan muhojirlar (bolqon turklari) qishloqqa kelganidan koʻp oʻtmay, 1920-yillarda masjid, 1946-yilda esa boshlangʻich maktab qurdirdilar. 1990-yillarda qayta qurilgan masjid hovlisida mahalla asoschilari Hofiz Usmon va Hofiz Kasım qabrlari bor. 1951-yilda yurtimizga kelgan muhojirlardan 27 xonadon davlat tomonidan ushbu qishloqqa joylashtirildi. Mahalla atrofida Lidiya va Rimliklarga tegishli qadimiy manzilgohlar bor. Bu joylar hali ham turizmga qoʻshilishi kutilmoqda. Maʼlumki, viloyat atrofida yer osti shaharlari bor, ammo qazish ishlari olib borilgani yo‘q. Bu yer osti shaharlarining bir-biriga oʻtishini taʼminlaydigan er osti tunnellari mavjud. Ushbu tunnellarda hali ham temir panjaralar mavjud, ammo hech qanday arxeologik ish qilinmagan.

Joylashuvi
----------

Adanaga 86 km,Yumurtaliq tumaniga 5 km uzoqlikda.

Aholisi
-------

| Yillar boʻyicha mahalla aholisi haqidagi maʼlumotlar |
| --- |
| 2007-yil | 387 |
| 2000-yil | 474 |
| 1997-yil | 443 |
**Gulchehra Mannonovna Jamilova** (1946.2.7, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti (1992). Oʻzbekiston xoreografiya bilim yurtini (1964), Toshkent davlat teatr va rassomlik sanʼati institutini (1968) tugatgan. Ijodiy faoliyatini "Bahor" davlat xalq raqs ansamblida raqqosalikdan boshlagan. 1966-yildan hozirgi Oʻzbekiston milliy akademik drama teatrining aktrisasi (1987—91 yillar Abror Hidoyatov nomidagi drama teatrida ishlagan). J. ijodining boshlanish davridayoq Silviya ("Veronalik ikki yigit"), Aqiqa ("Qonli sarob"), kinoda Kumush ("Oʻtgan kunlar") rollarini ijro etib, begʻubor yoshlikka xos maftunkor chiroy, pokiza orzu va intilish hissiyotlariyu, mushkul qismatning fojiali tugʻyonlarini tabiiy va taʼsirchan vositalar bilan tasvirladi. Teatrdagi eng yaxshi rollari: Feruza ("Mirzo Ulugʻbek"), Gulsanam ("Abu Rayhon Beruniy"), Ozoda ("Imon"), Shakuntala ("Yoʻqolgan uzuk"), Gulchehra ("Koʻrmayin bosdim tikonni"), Kamola ("Gang daryosining qizi"), Jamila ("Boy ila xizmatchi"), Zebunniso ("Zebunniso"), Dezdemona ("Otello"), Oysara ("Alla"), Nodirabegim ("Figʻon"), Bibixonim ("Sohibqiron") va b. Aktrisa kinoda ham bir qancha rollar ijro etgan: Gulchehra ("Qalbingda quyosh"), Giri ("Nur va soyalar"), Manzura ("Shiddat"), Gulnora ("Ehtiros qurbonlari"), Malkane ("Sevgi afsonasi"), Oftoboyim ("Oʻtgan kunlar") kabilar shular jumlasidan. Shuningdek, videofilmlar (Aziza, "Imon"; Xadicha, "Soʻnggi oʻq"; Manzura, "Shaytanat"), telefilmlar (Zulayho, "Toʻlqinlar"; Farida, "Kunda izgʻirin" va boshqalar)da ham qismati, tabiati, yoshi bir-biriga oʻxshamagan badiiy obrazlar olamini yaratdi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  8 mart — Xalqaro xotin-qizlar kuni munosabati bilan mukofotlash toʻgʻrisida

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ikroma Boltayeva** (1916.16.1, Kitob – 1993.21.11, Toshkent) – Oʻzbekiston xalq artisti (1956). Pedagogika bilim yurtida (1930—32), Lohutiy nomidagi Toshkent teatr texnikumida (1933—34) taʼlim olgan. Ijodiy faoliyatini Qashqadaryo teatrida boshlagan. 1934—45 yillar Samarqand teatrida ishlab, Qunduz („Togʻ qizi"), Ledi Milford („Makr va muhabbat"), Maysara, Jamila („Maysaraning ishi", „Boy ila xizmatchi") kabi obrazlarni yaratgan. 1946-yildan Hamza teatrida. B. ning obrazlari mukammal va tugalligi bilan ajralib turadi. Yuksak aktyorlik mahorati, ifodali nutqi, yorqin maishiy boʻyoqlar vositasida oʻziga xos qaytarilmas obrazlar yaratishga erishdi. Mashhur rollari: Varvara („Momaqaddiroq"), Hafiza, Saltanat, Netayxon, Shakarbuvi („Yangi yer", „Shohi soʻzana", „Tobutdan tovush", „Ayajonlarim"), Dezdemona („Otello"), Nuri („Qutlugʻ qon"), Marhamat („Parvona"), Huriniso, Saodat („Oltin devor", „Istanbul fojiasi"), Bashorat, Farmonbibi („Kelinlar qoʻzgʻoloni") va boshqa Kinoda (Halima, „Mahallada duvduv ran" va boshqalar) ham rollar ijro etgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1979).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Umirbekov Qodirbergan

Ikki dasturchi (1954).
**Kompyuter dasturchisi**, baʼzan **software developer**, koʻpincha esa shunchaki **dasturchi** — kompyuterlar, EHMlar va aloqa vositlari hamda turli xil texnika qurilmariga „dastur" yaratuvchi xodimdir.Dasturchilarning turlari bir nechtadir. Masalan: web devoloperlar ular brauzerlar uchun sayt ishlab chiqadilar, android va iOS dasturchilar ular android va iOS qurilmalar uchun dasturlar ishlashadi

Dasturchining asosiy vazifalari quyidagidan iborat:

* Kompyuterlarga dasturiy taʼminot oʻrnatish
* Har xil dasturlar yaratish
* EHM va kompyuterlar texnigi
* Kompyuter qurilmalarini montaj qilish va hk.

Dasturchilik, deb hisoblanuvchi kasblarga misollar:

* Dasturchi
* Veb-dasturchi
* Sistema adminstratori
* Developer
* C++ dasturchi
* IT operator
* Flash animator va hokazo.

Havolalar
---------

* Kompuuter dasturchilari
* Software developer

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Kasbga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Moturidiy yodgorlik majmui** — Oʻzbekiston Respublikasining Samarqand viloyati markazidagi meʼmorlik yodgorlik. Imom al-Moturidiy tavalludining 1130-yilligi (2000) munosabati, Oʻzbekiston Respublikasi prezidenti I. A. Karimov tashabbusi bilan Samarqand shahri markazida bunyod etilib, ramziy maqbarasi oʻrnatilgan (hududi 4 gektarga yaqin). Yodgorlik Registon ansambli yaqinida, Vobkent, Gʻijduvon va Buxoro koʻchalari oraligʻida joylashgan. Bosh kirish qismi Vobkent koʻchasidagi xiyobon orqali. Loyihaga koʻra, 3 qismga (markaziy, bogʻ va xoʻjalik inshootlariga) boʻlingan, ular oʻzaro bir-biri bilan xiyobonli yoʻlka orqali bogʻlangan. Loyiha oʻqi manzarali mujassamotda yaratilib, ramziy maqbara binosiga tutashgan. Sharsharali favvoralar xiyobonli yoʻlka markazida qurilib, atrofi obodonlashtirilgan. Yodgorlik meʼmoriy loyihasi va badiiy yechimida oʻzbek milliy mahobatli sanʼatining eng yaxshi anʼanalari qoʻllangan. Maqbara pishiq gʻishtdan, murabba tarxli (12x12 metr), shifti gumbazli (balandligi 15 metr), poygumbazi 24 kichik ravoqchalarga boʻlinib, ganchkori panjaralar bilan bezatilgan. Panjaralar yuqorisi murakkab tuzilishdagi muqarnaslar bilan toʻldirilgan. Xona markaziga qoʻyilgan sagʻanada arab yozuvida buyuk olimning hadis soʻzlari bitilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Samarqanddagi diqqatga sazovor joylar |
| --- |
|  |
| Ansambllar va komplekslar | 
Registon maydoni • Shohizinda • Bibi-Xonim • Abdiberun • Abdidarun • Buxoriy • Xoja ahror • |
|  |
| Maqbaralar | 
Goʻri Amir • Xoja Doniyor • Moturidiy yodgorlik majmui • Ruhobod maqbarasi • Oqsaroy • |
|  |
| Madrasalar | 
Ulugʻbek madrasasi • Tillakori madrasasi • Sherdor madrasa • |
|  |
| Masjidlar | 
Hazrati xizr masjidi • Hoja Ziyomurod masjidi • Koʻk masjid • Nisbatdor masjidi • Namozgoh masjidi • Qoʻsh-Hovuz masjidi |
|  |
| Boshqa diqqatga sazovor joylar | 
Ulugʻbek rasadxonasi • Afrosiyob • Samarqand muzeyi • Chorsu • Ishratxona • Koʻksaroy |

 |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nikolay Fedorovich Ulyanov** — rossiyalik arxitektor va texnolog-muhandis.

Biografiyasi
------------

Nikolay Fedorovich Ulyanov 1869-yilda Turkiston o‘lkasi rus maʼmuriyati taklifiga binoan Toshkent shahriga kelgan.

Bu yerda Ulyanov Buyuk Gertsog Nikolay Konstantinovich tashabbusi bilan ishlab chiqilgan loyiha asosida dasht cho‘llarini sug‘orish uchun Sirdaryodan kanal qurish ishini boshlagan.

1875-yilda muhandis Shavrov arxitektor Ulyanov loyihasi bo‘yicha Iosef-Georgiyevskiy ibodatxonasini qurgan. Ushbu ibodatxona Toshkentdagi boshqa ko‘plab go‘zal binolar singari o‘ziga xos uslubda qurilgan.

Qariyb 800 yaqin kishini sig‘dira oladigan ushbu ibodatxona uch pogʻonali pishiq g‘ishtdan qurilgan (hozirda bunday inshootlar odatda Turkiston uslubida qurilgan binolar sifatida tavsiflanadi). Cherkovda uch pogʻonali qoʻngʻiroq minora va oʻzbek ganch oʻymakorlari yasagan ganchli (xom alebastr oʻymakorligi) ikonostaz mavjud bo‘lgan. Ibodatxona gumbazi ostidagi qoliplar ham ganchdan ishlangan.

1883-yilda N.F.Ulyanov loyihasiga ko‘ra, Toshkent markazida jamoat bog‘i barpo etilgan, keyinchalik ushbu bog‘ Konstantinovskiy maydoni nomini olgan.

XIX asr oxiriga kelib, Toshkentdagi arxitektor uyi joylashgan koʻchalardan biri Ulyanovsk deb atala boshlagan. Mazkur uy bugungi kungacha saqlanib qolgan. Qizig‘i shundaki, XX asr boshlarida Toshkent orqali o‘tgan nomni o‘zgartirish to‘lqini Ulyanovskiy ko‘chasiga taʼsir ko‘rsatmagan.

Mamlakat mustaqillikka erishgach ushbu ko‘cha XV asrning mashhur xattoti, Movarounnahr hududida bir muddat yashagan Sulton Ali Mashxadiy sharafiga o‘zgartirilgan.

Nikolay Fedorovich Ulyanov Toshkentda vafot etgan va u shahar markazidagi Botkin qabristoniga dafn etilgan.

Havolalar
---------

* Алексей Филоненко. «Николай Фёдорович Ульянов». На сайте «Письма о Ташкенте». Опубликовано 12 марта 2007 года. (Оригинал в ЖЖ: )
**Konstantin Ivanovich Slivitskiy** (1870- 1942-yillarda yashab oʻtgan) –  Kushka qal’asi shtab boshligʻi (1905-yil), kapitani. Turkistonda sovet hokimiyatini agʻdarishga urinishlarni bostirishda muhim rol oʻynagan. Kushka  qalʼasi garnizoni askar deputatlari kengashi raisi. Sovet Ittifoqining  Аfgʻonistondagi birinchi norasmiy vakili.

Biografiyasi
------------

Konstantin Ivanovich Slivitskiy Aleksandr maktabini

tugatgandan soʻng, Kushkaga xizmat qilish uchun yuborilgan. 1905-yildan qal’a shtab boshligʻi sifatida faoliyatini boshlagan. Konstantin Slivitskiy oʻsha paytda Kushkada Oʻrta Osiyodagi eng qudratli ,,Spark" radiostansiyasiga asos solganlardan hisoblangan.

1917-yilda Konstantin Askarlar deputatlari kengashining raisi etib saylangan. Qizillar tarafidan fuqarolar urushi qatnashchisi. 1918-yilda uning qoʻmondonligidagi qal’a garnizoni bolsheviklarga qarshi kuchlarning qamaliga dosh bergan. Konstantin Ivanovich rahbarligida Afgʻoniston uchun radiorazvedka va kontrrazvedka tashkil etilgan.  

Konstantin Slivitskiy 1920-yil avgust oyidan 1921-yil mart oyigacha oilasi bilan sovet vakili sifatida Afgʻonistonning Kobulda istiqomat qilgan. Keyinchalik esa Toshkentdagi Ijroiya komissarligi boʻlimiga oʻtkazilgan.

Konstantin Ivanovich Slivitskiy 1942-yilning noyabrida miyaga qon quyilishi natijasida Toshkentda vafot etgan va shaharning Botkin qabristoniga dafn qilingan.

Oilasi
------

K. I. Slivitskiyning oʻgʻli — Konstantin Slivitskiy (1906-1983-yil 23-avgust) taniqli Toshkent qisqa toʻlqinli radio havaskori edi.

Adabiyotlar
-----------

* Demyanov V.K.ning xotiralari (qo'lyozma). «Oʻzbekistonda Oktabr inqilobi gʻalabasi», «Oʻzbekistonda Sovet hokimiyatining oʻrnatilishi», 1963-yil.

Manbalar
--------

1. ↑  В некоторых источниках указывается, что он окончил Александровский кадетский корпус в Санкт-Петербурге.

Havolalar
---------

* Rubchenko Yuriy Alekseevich. Slivitskiy Konstantin Konstantinovich - Turkistonning birinchi radio razvedkasi va radiohavaskori?
* K. K. Slivitskiyning 1920-yillarning boshlarida Kobuldagi Xabibiya litseyida oʻqiganligi haqidagi xotiralari.
**Szentistvánbaksa** — Vengriya shimoli-sharqidagi Borsod-Abauj-Zemplén okrugi oʻrtasida joylashgan qishloq. U Hernad daryosi vodiysida, Nagykiniszdan janubda, 3 va 37- asosiy yo'llar o'rtasida, Miskolc va Szikszo shimoli-sharqida, Szerencs va Megyaszoning shimoli-g'arbiy qismida joylashgan.

Qishloq aholisi soni 200 dan 300 kishigachani tashkil etadi.

Etimologiyasi
-------------

### Baksa

Qishloq nomining ikkita etimologik nazariyasi mavjud. Birinchisiga koʻra, hududning eman va olxa oʻrmonlariga oʻrnashib qolgan choʻgʻirlar maydalangan yogʻochlarni yarim shar shaklida toʻplab, *boksa* deb atalgan. Ikkinchisiga ko'ra, qishloq nomi vengercha *baksózo* atamasidan olingan bo'lib, ''echkilarga tuz berish uchun'' (o'tgan asrlarda mintaqada ko'plab echkilar bo'lgan, sigirlar paydo bo'lishidan oldin ularning suti va go'shti oziqlanish uchun ishlatilgan) degan ma'noda ishlatilgan.

### Szent Istvan

"Szentistvan" so'zi "Szent Istvan" so'zidan kelib chiqqan bo'lib, vengercha "Avliyo Stefan" degan ma'noni anglatadi, bu diniy unvon Vengriya nasroniy qirolligiga asos solgan qirol Stiven I sharafiga qo'yilgan.

Tarix
-----

Szentistvánbaksa Olmoniyaning Borsod-Abaúj-Zemplén okrugida joylashgan, u ilgari Abaúj-Torna okrugida bo'lgan. Bu Abauj okrugidagi eng qadimgi aholi punkti bo'lgan. 

  

1320-yilda Szentistvánbaksada tegirmonchilik bo'lgan va ular don yetishtirishgan.

XVIII asrda qishloq islohotchi vengerlar bilan ko'chirildi. 1833-yilda isloh qilingan cherkov, sinagoga, 90 ta uy va 691 nafar aholi, shuningdek, bitta un tegirmoni bo'lgan.

Birinchi jahon urushida 11 kishi qahramonlarcha halok bo‘ldi. Ularning yodgorligini qabriston yonidan topish mumkin.

Faoliyatlar
-----------

"Qishloq uyi" da qishloqdagi eski uy-ro'zg'or buyumlari ko'rgazmasini ko'rish mumkin. Bu erda vaqti-vaqti bilan marosimlar o'tkaziladi, bolalar uchun qo'l san'ati mashg'ulotlari, She'riyat kunida qo'shiq aytish yoki she'rlar o'qish.

Taxminan 20-avgustda qishloq aholisi, odatda, Stiven tomonidan davlatning asos solingan kunini kuylash va raqsga tushish, davlat tashkil topishining ramzi bo'lgan non bo'lagi yeyish bilan nishonlaydi.

Kirish
------

Szentistvánbaksaga 3-magistral yo'lda mashinada borish mumkin. Miskolc bilan bog'langan  va atrofdagi qishloqlar Volan avtobuslari orqali. Halmaj poezd stantsiyasi Szentistvánbaksadan atigi 5 kilometr uzoqlikda joylashgan, shuning uchun unga shu yo'l bilan ham borish mumkin. Agar kimdir juda sarguzashtli bo'lsa, ular qishloqqa daryo orqali ham etib borishlari mumkin, chunki u baydarka va kanoeda sayohat qilish uchun mos keladi (sportchilar bu mashg'ulotlar uchun undan foydalanadilar). Daryo qirg'og'i juda yovvoyi va go'zal, piyoda yurish, salqinlash, baliq ovlash uchun ajoyib joy, shuningdek, issiq mavsumda daryoda suzish mumkin. Yozda bu suzish uchun mashhur joy.

1. ↑  Központi Statisztikai Hivatal (KSH) (Wayback Machine saytida 2008-09-21 sanasida arxivlangan) (vengercha)
2. ↑  (vengercha)
3. ↑  Borsod-Abaúj-Zemplén County
4. ↑  Abaúj-Torna County
5. ↑  Abaúj County
6. ↑  (vengercha)]
7. ↑  Miskolc
**Oleg Pavlovich Bogdanov** (26.03.1925- 6.11.2007) — sovet va oʻzbek zoologi, biologiya fanlari doktori, professor. Sovet Oʻrta Osiyosida gerpetologiya fanining asoschilaridan biri hisoblanadi.

Biografiyasi
------------

Ilmiy faoliyatini Samarqand davlat universitetida boshlagan. Keyinchalik esa Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Zoologiya institutida davom ettirgan.

Bogdanov Oleg Pavlovich keng zoologik tadqiqotlar ustida ilmiy izlanishlar olib borgan bo‘lib, uning tadqiqotlarida boʻgʻimoyoqlilardan tortib sutemizuvchilar, shu jumladan O‘rta Osiyo amfibiyasi, sudralib yuruvchi va qushlarigacha uchratish mumkin.

Ilmiy yutuqlari: Oʻrta Osiyoda birinchi bo‘lib ilon pitomnikini yaratgan, ilonlarni saqlash va koʻpaytirish usullari muallifi, ilon va chayonlardan zaharni xavfsiz olish yo‘llari hamda ko‘rshapalaklarning yangi turini kashf etgan.
O‘zbekiston faunasining birinchi tavsifchisi. „Oʻzbekiston hayvonlari", „Sudralib yuruvchilar ekologiyasi", „Oʻzbekiston hayvonot dunyosi", „Oʻzbekiston qoʻriqxonalari haqida" va boshqa ko‘plab ilmiy ishlar muallifi. Olimning bu asarlari bir necha bor qayta nashr etilgan. Oleg Pavlovich Bogdanov ilmiy-ommabop kitoblar va bolalar uchun „Gerpetologning eslatmalari" va „Kim Vov dedi?" nomli asarlar yozgan.

Ilmiy faoliyati davomida yigirmadan ortiq fan nomzodligi va doktorlik ishlarini tayyorlagan. AQSH, Germaniya va Fransiya zoologlari va gerpetologlari ilmiy jamiyatlari aʼzosi boʻlgan.

Olim Toshkent (O‘zbekiston)dagi Botkin qabristoniga dafn etilgan.

Xotira
------

„Markaziy Osiyo flora va faunasini o‘rganishga qoʻshgan bebaho hissasi uchun" ingichka barmoqli gekkonlar — *Tenuidactylus bogdanovi*. turi olim nomi bilan atalgan.

Ilmiy ishlari
-------------

* *Bogdanov O. P.* Jivotnie Uzbekistana: (Pozvonochnie). Posobie dlya uchiteley sred. shkoli. — Tashkent: Sred. i vissh. shkola, 1961.
* *Bogdanov O. P.* Presmikayuщiesya Turkmenii. Izd-vo Akademii nauk Turkmenskoy SSR, 1962.
* *Bogdanov O. P.* Ekologiya presmikayuщixsya Sredney Azii. M.: Nauka, 1965.
* *Bogdanov O. P.* Jivotnie Uzbekistana: (Pozvonochnie). Posobie dlya uchiteley. Per. so 2-go rus. ispr. i dop. izd. Tashkent: Ukituvchi, 1983.
* *Bogdanov O. P.* Yaщeritsi Sredney Azii. Tashkent: Ukituvchi, 1986.
* *Bogdanov O. P.* Redkie jivotnie Uzbekistana Tashkent, 1990.

Manbalar
--------

1. ↑  R. A. Nazarov, N. A. Poyarkov (2013) (ru). *A Taxonomic Revision of the Genus Tenuidactylus Szczerbak et Golubev 1984 (Reptilia, Squamata, Gekkonidae) with a Description of a New Species from Central Asia*. **92** (Зоологический журнал nashri). pp. 1312–1332. doi:10.7868/S0044513413110093. ISSN 0044-5134. .

Havolalar
---------

* Ушёл из жизни видный учёный, профессор Олег Богданов.
* Хабилов Т. Олег Павлович Богданов.
* Красильников Н. Эффект плацебо.