recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Volga va Kaspiy harbiy flotiliyalarining dengizchilari haykali** — Astraxan shahridagi yodgorlik. U 2020-yil aprel oyida Krasnaya qirgʻogʻining oxirida, Volga Kutum filialining Volgaga chiqishidagi oʻqda oʻrnatildi.

Tavsif
------

 Markaziy Nikoh saroyiga qarash
Yodgorlik piyoda oʻrnatilgan AK-202 loyihasining 1204 (bort raqami 073) „Ari" ning haqiqiy artilleriya kemasidir.

Kema 1972-yil 29-martda Kerchdagi Bay kemasozlik zavodida 1972-yil 12-iyunda ishga tushirilgan.

1972-yil 30-iyunda qayiq tinch okean flotiga qoʻshildi. 1992-yil aprel oyida Kaspiy flotiliyasiga topshirildi. 248 gvardiya Belgrad diviziyasi tarkibida xizmat qilgan.

2008-yilda, oʻz muddati tugagandan soʻng, u shahar omborida hisobdan chiqarildi va saqlandi, yodgorlik tayyorlash loyihasiga kiritildi.

„Astraxan kemasozlik ishlab chiqarish birlashmasi" (aspo) ishlab chiqarish maydonchasida kemani ikkinchi Jahon urushidagi Gʻalabaning 75-yilligiga bagʻishlangan Volga va Kaspiy harbiy flotiliyalarining harbiy jasorati va shon-sharafining ramzi boʻlgan harbiy kemaga birinchi yodgorlik sifatida oʻrnatish uchun taʼmirlash va tiklash ishlari olib borildi.

Qayiq zavodga sezilarli darajada eskirgan kirdi, pastki taxta va korpusning suv osti qismida koʻplab korroziy vayronalari mavjud edi. Kema ustidagi jangovar qurollar butunlay demontaj qilindi, alohida-alohida, kesilgan holatda ustki qism bor edi, qayiqning kamonida katta chuqurlik bor edi.

Urush paytida aspo maydonida Volga harbiy flotiliyasi uchun „Daryo tanklari" qurilishi ramziy maʼnoga ega edi. 1124 loyihasining 30dan ortiq harbiy kemalari Astraxan kemalarini frontga topshirdi.

Kema 2020-yil aprel oyida Volga oʻqida,  Markaziy saroyning roʻparasida poydevorga oʻrnatildi.

Yodgorlik etagida abadiy olov yoqildi, sovet askarlari qoldiqlari joylashgan qardosh bogʻdan Astraxanning asosiy olovidan olov bilan Mash’al olib ketildi.

Yodgorlik TsSKA Rossiya federatsiyasi FAU filialining Astraxan Sport markazi (dengiz va jismoniy tarbiya) hududida joylashgan. Yodgorlikka oʻtish bepul.

Manbalar
--------

1. ↑  „Артиллерийский катер «Шмель» занял место на постаменте в гарнизоне Каспийской флотилии / СОБЫТИЯ". 18-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-dekabr 2021-yil.
2. ↑  „В Астрахани ко Дню Победы открыли памятник-корабль «Шмель»: большой фоторепортаж". 18-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-dekabr 2021-yil.
3. ↑   Voenniy kater v Astraxani prevratili v pamyatnik voinskoy doblesti moryakov / TASS. Data obraщeniya: 18 dekabrya 2021. Arxivirovano 18 dekabrya 2021 goda.
4. ↑  „Бронекатер в центре Астрахани установлен как символ героизма моряков региона / сайт «ЦСКА»". 18-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-dekabr 2021-yil.
5. ↑  „Речной малый артиллерийский катер АК-202 пр. 1204 «Шмель»". 18-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-dekabr 2021-yil.
6. ↑  „В Астрахани появился еще один памятник морякам / arbuztoday.ru". 18-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-dekabr 2021-yil.
7. ↑   Pamyatnik moryakam ustanovili v Astraxani / Izvestiya. Data obraщeniya: 18 dekabrya 2021. Arxivirovano 18 dekabrya 2021 goda.
**Fridrix II** (1712.24.1, Berlin 1786.17.8, Potsdam) — Prussiya kiroli (1740-yildan). Gogensollernlar sulolasidan. Qirol Fridrix Vilgelmning oʻgʻli. Yirik sarkarda. Yoshligida fransuz maʼrifatparvarlari taʼsirida boʻlgan. Ayni vaqtda pruss harbiybyurokratik militarizmining eng izchil vakillaridan. 1740-yil F.P Avstriyaga tegishli Sileziyaga bostirib kirib, bir necha bor urush qilgan. 1Sileziya urushi (1740—42) va 2Sileziya urushi (1744—45) natijasida muhim iqtisodiy va strategik ahamiyatga ega boʻlgan bu oʻlkani oʻziga tobe qilgan. 1756—63 yillardagi Yetti yillik urushda Avstriya va Fransiya qoʻshinlariga bir necha marta zarba bergan. F. II oʻzini sanʼatni qadrlovchi va homiysi qilib koʻrsatgan. Bir qator falsafiy va tarixiy asarlarning muallifi boʻlgan. Asarlarini, asosan, fransuz tilida yozgan. Absolyutizmni mustahkamlash yuzasidan F.P bir necha islohotlar oʻtkazgan.

F. II davrida Prussiya buyuk davlatlar qatoriga chiqqan, uning hududi 2 barobar koʻpaygan. Ammo zulm va rasmiyatchilikka asoslangan bu davlat mustahkam boʻlmagan. F. II vafotidan soʻng koʻp oʻtmay Prussiyaning Fransiya bilan olib borgan urushlarida bu ahvol ochiq namoyon boʻlgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Volf soni** — Quyosh faolligining miqdoriy (sonli) koʻrsatkichlaridan biri. Shveysariya astronomi R. Volf 19-asr oʻrtalarida kiritgan. Ushbu formula R=k (10g+/) bilan ifodalanadi (formuladagi / — Quyosh gardishidagi dogʻlar va bu dogʻlarni birlashtiradigan guruhlar soni, k — koeffitsiyent). Koeffitsiyent k koʻp omillarga (teleskopning kattakichikliligiga, koʻrinuvchanlik sharoiti va b.ga) bogʻliq boʻladi. Xalqaro sistema sifatida Syurix (Shveysariya) rasadxonasi 1849 yilda eʼlon qilgan V.s. {k=\) qabul qilingan. V.s. qiymati 2000-yildan ortiq vaqt (1749 yildan) mobaynida aniqlangan, shunga qaramay u juda aniq son hisoblanmaydi. V.s. Quyosh faolligini va b. koʻpgina geofizik hodisalarni taqqoslash uchun qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Mary William Ethelbert Appleton Burke** (talaffuzi: „Meri Uilyam Etelbert Epplton Berk", 1884-yil 7-avgust — 1970-yil 14-may) Brodvey va radioda, ovozsiz va ovozli filmlarda mashhur boʻlgan amerikalik aktrisa boʻlgan. U zamonaviy tomoshabinlarga Metro-Goldwyn-Mayer filmidagi *„The Wizard of Oz"* (1939) filmidagi Shimolning yaxshi jodugar Glinda sifatida tanilgan.

Yoshligi
--------

Burke Vashingtonda tugʻilgan, Blanche va uning ikkinchi eri William „Billy" Ethelbert Burkening qizi. U Barnum &amp; Bailey Circus’da ishlagan qoʻshiqchi va masxaraboz otasi bilan Qoʻshma Shtatlar va Yevropa boʻylab gastrollarda boʻldi. Uning oilasi Londonga joylashdi, u yerda West Enddagi spektakllarda qatnashdi. Burke 1903-yilda Londonda *„The School Girl" filmida* debyut qilib, sahnada harakat qila boshladi. Uning Londondagi boshqa shoulariga *„The Duchess of Dantzic"* (1903) va *„The Blue Moon"* (1904) kiradi. Oxir-oqibat u Brodvey musiqiy komediyalarida rol oʻynash uchun Amerikaga qaytib keldi.

Karyerasi
---------

 
Burke Broadwayda „*Missis*" filmida bosh rollarni ijro etishni davom ettirdi. Jumladan, *Dot*, *Susanne*, *The Runaway*, „The Mind the Paint Girl va 1910—1913-yillardagi *„The Land of Promise"* hamda ser Arthur Ving Pineroning „*Amazons*" asarini jonlantirishda yordamchi rol o‘ynagan. Burke prodyuser Florenz Zigfeld bilan uchrashdi va 1914-yilda unga turmushga chiqdi. Ikki yil oʻtgach, ularning yozuvchi Patrisiya Zigfeld Stivenson (1916—2008) qizi dunyoga keldi.

Shaxsiy hayoti
--------------

 Kensiko qabristonidagi Burke qabridagi yodgorlik haykali
Burkning dastlabki daʼvogarlari orasida opera tenori Enrico Caruso ham bor edi.

1910-yilda Burke Nyu-Yorkdagi Xastings-on-Gudson shahridagi Brodveydagi Kirkham mulkini sotib oldi va saroyning nomini *Burkeley Crest* deb oʻzgartirdi.

1914-yil aprel oyida Burke Zigfeldga turmushga chiqdi.

1921-yilda Burke qizi Patriciani tarbiyalash uchun nafaqaga chiqdi, lekin 1929-yilgi Wall-stritdagi halokatdan keyin ishini davom ettirdi.

Manbalar
--------


1. ↑  „*The School Girl* a Hit". *The New York Times*, May 10, 1903, accessed February 20, 2011
2. ↑  *Mrs. Ziegfeld: The Public and Private Lives of Billie Burke*, p. 50.
3. ↑  Hamptonʼs magazine, Volume 26, Page 362.
4. ↑  „Billie Burke and Burkeley Crest". *Hastings Historical Society* (14-sentabr 2009-yil). Qaraldi: 4-iyun 2022-yil.
5. ↑  „BILLIE BURKE WEDS.; Now Mrs. F. Ziegfeld -- Married in Hoboken After Matinee.". *The New York Times* (13-aprel 1914-yil). Qaraldi: 4-iyun 2022-yil.
6. ↑  „Burke, Billie, 1885-1970". *Social Networks and Archival Context*. Qaraldi: 4-iyun 2022-yil.
**Dagʻal junli echkilar** - mayin junli angor echkisidan boshqa barcha echkilar. Bularning juni tivit aralash, dagʻal va uzun boʻladi. Echkilarining vazni 45–46 kg, takalarniki 60–70 kg, 100 bosh echkidan 130—140 uloq olish, yaxshi parvarishlash bilan yiliga ikki marta bolalatish mumkin. Tuqqan echkini 5—6 oy sogʻib, 125– 250 kg sut olinadi. Sutining yogʻliligi 3,5—3,9%. D.j.e. qora, koʻk, malla, burul va ola boʻladi. Mahalliy sharoitga juda chidamli, togʻ va choʻl sharoitiga moslashgan, Oʻzbekistonning deyarli hamma tumanlarida urchitiladi. Juni dagʻal boʻlgani uchun tivitigina tarab olinadi. Oʻzbekistonning jaydari echkilaridan yiliga 70—300 g, Pop, Nurota va Chust rayonlaridagi qora echkilardan 400—570 g. ayrimlaridan 800—1200 g tivit olinadi. Echki tivitining yoʻgʻonligi 10—19 mk, undan qimmatbaho trikotaj, Kashmir va Orenburg roʻmollari toʻqiladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Oʻpka infarktining mikrografi (tasvirning oʻng tomonifda) Nisbatan normal oʻpka yonida (tasvirning chap tomonida) H&E dogʻi.
**Infarkt** (lotincha: *infarcire* „toʻlish, tiqilish") — taʼsirlangan hududga yetarli darajada qon taʼminlanmaganligi sababli toʻqimalarning oʻlishi (nekroz) ga aytiladi. Bunga arteriya blokirovkalari, yorilish, mexanik siqilish yoki vazokonstriksiya, emboliya, arteriyalarning uzoq muddatli spazmlari va gipoksiya sharoitida organning funktsional haddan tashqari kuchayishi sabab boʻlishi mumkin. Natijada paydo boʻlgan lezyon infarkt deb ataladi

Sabablari
---------

taloq va jigardagi infarktlar kompyuter tomogrammasi (oq strelkalar).
Yurakning chap qorincha old devorining infarkti.
Infarkt uzoq davom etgan ishemiya natijasida yuzaga keladi, bu qon taʼminotining buzilishi tufayli toʻqimalarning hududiga kislorod va oziqlanishning yetarli darajada taʼminlanmaganligidir. Toʻqimalarning taʼsirlangan hududini qon bilan taʼminlaydigan tomir, tomirdagi obstruktsiya tufayli bloklanishi mumkin (masalan, arterial embol, tromb yoki aterosklerotik blyashka), tomirdan tashqarida biror narsa tomonidan siqilib, uning torayishiga olib keladi (masalan, oʻsimta, volvulus yoki churra), shikastlanish natijasida yorilib, yorilish oqimi ostida qon bosimining yoʻqolishiga olib keladi yoki vazokonstriksiya, yaʼni tashqi kuch emas, balki mushak devorining qisqarishi natijasida qon tomirining torayishi (masalan, kokain vazokonstriksiyasining miyokard infarktiga olib kelishi).

Gipertenziya va ateroskleroz ham aterosklerotik plaklar hamda tromboembolizm uchun xavf omillaridir. Aterosklerotik shakllanishlarda tolali qopqoq ostida blyashka paydo boʻladi. Tolali qopqoq makrofaglardan ajralib chiqadigan metalloproteinazalar yoki qon oqimining tomir ichidagi kesish kuchi bilan parchalanganda, subendotelial trombogenik material (hujayradan tashqari matritsa) aylanib yuruvchi trombotsitlarga taʼsir qiladi va tomir devorida qon oqimini toʻsib qoʻyadigan tromb hosil boʻladi. Baʼzida blyashka yorilishi va embol hosil qilishi mumkin, u qonning quyi oqimi bilan tomir torayadigan joyga boradi va oxir-oqibat tomir lumenini yopib qoʻyadi.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Infarkt*** haqida turkum mavjud |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb11932105z (maʼlumot)
* LCCN: sh85066075

 |

1. ↑  „Definition of Infarction". *MedicineNet*.  WebMD (27-aprel 2011-yil). 23-yanvar 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-avgust 2011-yil.
2. ↑  „infarct".  TheFreeDictionary.com.

 Citing:
3. ↑  infract. CollinsDictionary.com. Collins English Dictionary — Complete & Unabridged 11th Edition. Retrieved 22-noyabr 2012-yil.
4. ↑  „Infarct | Origin and meaning of infarct by Online Etymology Dictionary".
**Aerogeologik sʻyomka** — foydali qazilmalarni qidirish usuli. Samolyot, er sunʼiy yoʻldoshi yordamida er yuzini suratga olish yoki uning tuzil ishini bevosita kuzatishga asoslangan. Ax. ishlari 3 davrga boʻlinadi: tayyorgarlik, dala ishlari va laboratoriya ishlari. 1-davrda umumiy tayyorgarlikdan tashqari oʻrganilishi kerak boʻlgan joyning geologik sʻyomkasi oʻtkaziladi, er yuzasining tuzilishi, er yuziga chiqib qolgan tub jinslar qatlami, ularning yotish sharoitlari, er poʻstida sodir boʻlgan darzliklar oʻrni, intruziv va effuziv jinslarning tarqalishi hamda foydali qazilmalarning bor-yoʻqligi aniqlanadi, 2-davrda dala ishlari vaqtida yalpi aerovizual kuzatishlar va er ustida geologik tekshirishlar oʻtkaziladi, 3-davrda dala ishlari vaqtida olingan barcha maʼlumotlar umumlashtirilib, geologik xarita tuziladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Inflyatsiya**ning ikki ko'rinishi mavjud: talab inflyatsiyasi (*iste'molchilar inflyatsiyasi*) va sarf xarajatlar inflyatsiyasi (*sotuvchilar inflyatsiyasi*). Birinchisi iste'molchilardagi pul vositalarining ortiqchaligini bildirsa, ikkinchisi ishlab chiqarish sarf xarajatlarining oshishini bildiradi.

Talab inflyatsiyasi
-------------------

Talab inflyatsiyasi - bu iqtisodiyotda yalpi talabning keskin oshib ketishi va uni ishlab chiqarishning real hajmi bilan qondirish mumkin bo'lmay qolishi hisoblanadi. Ortiqcha talab - narxlarning oshib ketishiga sabab boʻladi. Narxlar oshganda foydaning oshirishga imkon tug'iladi. Shunda ishlab chiqaruvchilar ishlab chiqarishni kengaytib, qo'shimcha ishchi kuchi yollashadi, ishsizlik darajasi pasayadi va buning oqibatida ish haqi oshadi, lekin, kelajakda talabning yanada oshishiga va narxlarning ko'tarilishiga olib keladi.

Sarf xarajatlar inflyatsiyasi
-----------------------------

Bu yerda ikki xil dastlabki holat bo'lishi mumkin, ish haqi oshishi (kasaba uyushmalarning yoki ishchilarning talabi natijasida) yoki xom ashyo va yoqilg'ining (import narxlarining oshishi, qazib chiqarish shartlarining oʻzgarishi, transport xarajatlarning oshishi va boshq.) qimmatlashishi natijasida sarf xarajatlar inflyatsiyasi kelib chiqadi.

Batafsil
--------

Bozordagi yalpi talab ortiqcha hisoblanmasa ham, lekin, ishlab chiqarish xarajatlari oshishi natijasida tovarlar taklifi kamayadi. Bu, o'z navbatida, narxlarning oshishiga, keyinchalik inflyatsiyaning yangi buramasiga olib keladi. Amaliyotda inflyatsiyaning ikki turini ajratish juda qiyin. Lekin, qaysi inflyatsiya turi inflyatsion narx oshishiga sabab bo'lganini bilish muhim. Ko'pgina rivojlangan mamlakatlarda xarajatlar inflyatsiyasi o'z-o'zini boshqarish xususiyatiga ega: agar daromad ko'payib, narxlar oshsa, unda tovarlar ishlab chiqarilishi va taklifi asta-sekin qisqaradi va bu natijada sarf xarajatlarning oshishini ushlab turadi. Talab inflyatsiyasi va sarf xarajatlar inflyatsiyasining birikmasi inflyatsiya spiralida o'z aksini topadi va bunda iqtisodiy agentlarning o'sayotgan inflyatsion kutishlari uzatma mexanizm rolini bajaradi. Agar Markaziy Bank va hukumat inflyatsion kutishlarni boshqarib olmasa, spiralni asosini tashkil etuvchi *"ish haqi - narxlar"* harakati giperinflyatsiyani keltirib chiqaradi. Umuman olganda, giperinflyatsiyani boshqarib bo'lmaydi. Narxlarning boshqarish vositalari va odatiy funktsional oʻzaro aloqalari ham ish bermaydi. Bosma stanoklar to'la quvvatlarda ishlaydi, misli ko'rilmagan olibsotarlik boshlanadi. Ishlab chiqarish nazoratdan chiqib ketadi. Giperinflyatsiyani jilovlash uchun maxsus choralar kerak bo'ladi. Biroq, bu usullar qanday bo'lishi kerakligi to'g'risida yagona ko'rsatma yo'q.

Manbalar
--------

1. Mankiw, N. Gregory (January 2020). *Principles of economics* (Ninth ed.). Boston, MA. ISBN 978-0-357-03831-4. OCLC 1109789332
2. R.A. Djuraeva, L.M. Tashpulatova (2016). Makroiqtisodiyot. Toshkent sh.Mustaqillik shoh ko'chasi, 54

1. ↑  „Principles of Economics (Mankiw book)", *Wikipedia* (inglizcha), 2023-04-05, qaraldi: 2023-04-05
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Daha (maʼnolari).

**Daha** — eshonlarning xonaqoxlarida boʻlib oʻtadigan oʻn kunlik toat-ibodat. Dahaning eng kattasi ramazon oyida oʻtgan. Muridlar (erkak va ayollar) eshon huzuriga kelib, Daha talab etgan vazifalarni bajarishgan, oʻz murshidlarining pand-nasihatlarini tinglab, undan yana "vird" (koʻrsatmalar) olib tarqalganlar. Tasavvuf taʼlimotida Dahaga oʻtirish xudo oldida tavba qilish, gu-noxlarni yuvish, xudoning rahmatiga erishish hisoblangan. Daha 3 davrga; ra-mazonning birinchi oʻn kunligi — "dahayi rahmat", ikkinchi oʻn kunligi — "dahayi magʻfirat", uchinchi oʻn kunligi — "dahayi itqun minannor"ga (Alloq roʻzadorlarning gunoxlarini kechirib, ularni doʻzax azobidan qutqaradi, degani) boʻlingan. Daha ramazondan boshqa baʼzi oylarda ham oʻtgan, ammo unga xo^lagan kishilar, koʻproq ayollar borgan. Taqvodorlar uchun xonaqoh ichida boʻzdan pashshaxonaga oʻxshagan boʻlmalar qurilgan. Dahaga oʻtirganlar uning ichiga kirib, roʻza tutib, kechgacha har xil duolar oʻqiganlar. Bu holat "eʼtikof" deb ham yuritiladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Infraqizil texnika** - infra-kizil nurlardan foydalanish bilan boglik boʻlgan texnika. Choʻgʻlanma lampalar, impulsli lampalar, kvant generatorlar infraqizil nur manbalari, bolometrlar, termoelementlar, fotorezistorlar va fotoelementlar ularning qabul qilgichlari hisoblanadi. I. t. ga infraqizil nurlarni sezadigan va oʻlchaydigan asboblar, qorongʻ-ida kuzatish va fotosuratga olish asboblari, qizigan jismlar temperaturasini uzoqdan turib oʻlchash asboblari, yashi-rin signalizatsiya, kosmik aloqa vo-sitalari, masofa oʻlchagichlar, yer, suv va osmondagi nishonlardan ajraladigan infraqizil nurlardan foydalanib, ularni qidirib topadigan asboblar, snaryad va raketalarni moʻljalga oʻzi toʻgʻrilaydigan qurilmalar kiradi. Infraqizil nur manbalari va qabul qilgichlar, infraqi-zil nurlarni ajratib beradigan yorugʻlik filtrlari, spektrning infra-qizil sohasi uchun shaffof boʻlgan materiallar va b. ni ishlab chiqish va yaratish bilan ham shugʻullanadi. I. t. dan yogʻoch va lok-boʻyoq qoplamalarni quri-tishda, moddalarni spektral analiz (taxlil) qilishda, ichki nuqsonlarni aniqlashda, kasalliklarni tashhis qilishda, uzoqdagi yulduzlar spektrini va sayyoralar atmosferasini tekshirishda, kosmik kemalarning trayektoriyalarini nazorat qilish, ularni avtomatik boshqarish va b. da foydalaniladi (yana q. Infraqizil nurlanish).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Informatsiya tarmogʻi** - informatsiya (axborot) ni ishlab (oʻrganib) chiqishning oʻzaro hamkorlashuvchi va maʼlumotlarni uzatish kanallari orqali bogʻlanuvchi avtomatik ti-zimlar majmui. Mahalliy (lokal) va hududiy (territorial) turlari bor. Mahalliy I. t. korxona, tashkilot va xoʻjalik mikyosida ish yuritadi. Mu-ayyan korxona (tashkilot, xoʻjalik) boʻlimlari (sexlari, omborxonalari, brigadalari va b.) orasidagi informatsiya almashinuv jarayonlari, asosan, EHM, kompyuterlar tizimi (eskicha uslubda ishlaydigan joylarda radio, telefon aloqa) orqali amalga oshiriladi. Hududiy I. t. mintaqalar, mamlakatlar va xududlarni qam-rab oladi. Bunday I. t. keng koʻlamli boʻlib, mintaqa (mamlakat, hudud) lararo informatsiya (axborot) alma-shinuvi, asosan, internet tizimi (sunʼiy yuldoshlar, telegraf, teletayp, telefaks va b.) orqali amalga oshiriladi (yana q. Informatika, Informatsiya nazariyasi)

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Red Auerbach
**Arnold Jacob „Red" Auerbach** (1917-yil 20-sentabr, Brooklyn, New York — 2006-yil 28-oktabr, Vashington) — amerikalik basketbol murabbiyi, NBA Boston Celtics klubining uzoq yillik murabbiyi(1950—1966).

Auerbach zamonaviy basketbolning ustozi boʻlib, u basketbolni qayta koʻrib chiqdi, oʻyinga jamoaviy ustunlik va qattiq himoyani olib keldi, yakka jasorat va yuqori koʻrsatkichlar oʻrniga, tezkor tanaffusni kuchli hujum quroli sifatida kiritdi U basketbol shon-shuhrat zaliga kiritilgan koʻplab sportchilarni tarbiyalagan. Bundan tashqari, Auerbach NBAda irqchilikni yoʻq qilishda muhim rol oʻynadi. U 1950-yilda afro-amerikalik (Chak Kuper)ni NBAga jalb qilgan birinchi murabbiy va 1964-yilda esa qora tanlilardan beshtasini maydonga tushirgan birinchi murabbiy sifatida tarixga kirdi. Oʻzining populistik qarashlari bilan tanilgan, gʻalabaga ishonch hosil qilganda, tamaki chekkani bilan mashhur boʻlgan, bu odat Bostonda boʻlgan paytida koʻpchilik uchun „gʻalaba ramzi"ga aylangan.

Auerbach eng katta muvaffaqiyatiga Boston Seltiks murabbiyi sifatida erishdi. U Bob Kosi va Bill Rassell kabi sportchilar yordamida NBA tarixidagi eng yaxshi jamoalardan birini qurdi. Red 1966-yilda murabbiylik faoliyatini yakunladi. Uning faoliyatidagi gʻalaba foizi 0,662 ni tashkil etdi. Uning 1037 ta gʻalabasi (pley-off gʻalabalari bilan birga) keyinchalik murabbiy Leonard Wilkens tomonidan zabt etildi. Bosh murabbiylikdan ketganidan keyin Red bir necha yilni jamoaning bosh menejeri (1970-1984), keyin esa Boston Seltiks prezidenti (1970-1997, 2001-2006) lavozimlarida oʻtkazdi.

Professional faoliyati
----------------------

Red bolaligini Nyu-Yorkda, Bruklinda oʻtkazdi. Talabalik yillari Jorj Vashington universitetida oʻtdi, u jamoasida uch mavsum oʻynadi: u eng sermahsul oʻyinchi edi va himoyadagi eng yaxshilardan biri hisoblanardi. 1941-yilda taʼlim yoʻnalishi boʻyicha magistr darajasini oldi. 1942-43 yilgi mavsumda Amerika Basketbol Ligasining Xarrisburg senatorlari uchun bitta oʻyin oʻynagan. U dengiz flotida uch yil xizmat qildi va Norfolk dengiz bazasida jamoaga murabbiylik qildi.

Red professional NBA faoliyatining dastlabki uch yilini Washington Wizardsda oʻtkazdi. 1950-yilda Boston Celtics xoʻjayini Uolter Braun Redni bosh murabbiy etib tayinladi. Auerbach raqobatbardosh jamoani puxtalik bilan tashkil qildi. 1956-yil 29-aprelda „Celtiks" katta kelishuvga erishdi, bu kelishuvga koʻra, Ed Makoli va Kliff Xeygan 1956-yilgi loyihada Bill Rassellni tanlash uchun birinchi bosqich tanlovi evaziga Bostonni tark etishdi. Jamoada markaziy oʻyinchining paydo boʻlishi Bostonning chempionlik davrining boshlanishi edi. Red jamoasi toʻqqiz marta chempionlikni qoʻlga kiritdi, shundan sakkiztasi uzluksiz boʻldi (1957, 1959-66) 1965-yilda Red NBAning eng yaxshi murabbiyi unvoniga sazovor boʻldi, keyinchalik bu unvon uning nomi bilan atala boshlandi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Red Auerbach biography".  JockBio.com. 10-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-iyul 2007-yil.

(ingl.)
2. ↑  *Feinstein, Ron* „Red Auerbach: True Stories and NBA Legends".  npr.com. 1-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-iyul 2007-yil.

(ingl.)
**Aerofagiya** (aero… va yunoncha phagein — yutmoq) — havo yutish. Ovqat yutganda qisman havo yutish tabiiy hol. Lekin quruq havo yutish ga odatlanish kasallikka sabab boʻladi. Odatda shoshib va gaplashib turi b ovqat eyish, baʼzan koʻp soʻlak ajralishi natijasida Aerofagiya roʻy beradi. Surunkali gastrit, kolit, meʼda yarasi va gipotoniyasi, koronar tomirlar kasalligi, aorta anevrizmasida ham paydo boʻlishi mumkin. Emadigan bolalarning quruq teshik soʻrgʻich soʻrib yurishi ham Aerofagiyaga sabab boʻladi. Yutilgan havoning bir qismi kekirganda chiqib ketadi, qolgani meʼdani shishiradi, ichakka oʻtib, faoliyatini izdan chiqaradi, peristaltikasi buzil adi, bemor qayt qilib, qorni ogʻriydi; bola ishtahasi yoʻqolib, ozib ketadi. Psixiatriyada Aerofagiya nevrozning ayrim turlarida kuzatiladi.
Davos i: psixoterapiya, soʻlak, balgʻam yutmaslik, ovqatlanayotganda gapirmasdan oz-ozdan ovqat eyish, meʼdada koʻp turib qoladigan ovqat emaslik, gazli ichimliklar ichmaslik tavsiya etiladi. Bolalarga soʻrgʻichni quruq soʻrdirmaslik, havo yutishga odatlanishga yoʻl qoʻymaslik, qorin shishib ogʻriganda bolaning holatini oʻzgartirib, havoni chiqarib yuborish chorasi koʻriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Infraxromatik materiallar** (lotincha: infra — pastroq, ostida va yun. chroma — rang , tuye) — faqat koʻzga koʻrinadigan yorugʻlik nurlarini emas, infraqizil nurlarni ham sezadigan fotografik materiallar (plastinka va plyonkalar). Tarkibida kumushning galoidli birikmasi boʻlgan fotografik emulsiyalar spektrning koʻk-binafsha sohasini yaxshi sezadi, sariq, yashil, kizil va infraqizil nurlarni esa deyarli sezmaydi. Ularni bu nurlarga sezgir qilish uchun foto-emulsiyaga maxsus boʻyoq — sensibilizatorlar qoʻshiladi. Bir vaqtning oʻzida qizil va infraqizil nurlarga sezgir qilingan (sensibillangan) materiallar panifraxromatik mate-riallar deb ataladi. I. m. tibbiyotda, astronomiyada, koʻzga koʻrinmaydigan narsalarni suratga olish va b. maqsadlarda qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aroba turo** — turkiy xalqlarda harbiy istehkom turi. Arobaning „ara-va" maʼnosidan tashqari qoʻshinlarni himoya qilish uchun oʻrda atrofiga qaziladigan „xandaq" maʼnosi ham boʻlgan. Turo — „odam boʻyidek qalqrn", yassi xoda va uzun temirlar jang kunlari bir-biri bilan zanjir, ilgaklar yordamida birlashtirilib qoʻshinlar uchun istehkom (qal’a) vazifasini oʻtagan. Qoʻshinlar uning ortidan turib jang qilganlar. Qadimda turkiy xalqlar jang kunlari katta gʻildirakli, usti yopiq aravalar (so-yabon arava)ni zanjir, ilgaklar bilan bir-lashtirishgan, ularni ortida joylash-gan jangchilar kamon, oʻt ochar qurollar bilan dushman hujumidan oʻzlarini mudo-faa etganlar. Aroba turo mudofaa yoxud hujum paytida qoʻshin bilan birga yoki atrofida boʻlgan. Aroba turo qadimda va oʻrta asrlarda Sharqning oʻziga xos dotlari vazifasini oʻtagan. Bunday usulda jang qilish qadimdan (hunnular davridan) maʼlum boʻlib, gunnlar orqali 4-5-asrlarda Yev-ropaga tarqalgan va u yerda vagenburg (nem. vagen-arava va burg — mudofaa), keyinchalik tabor mudofaasi atamasini olgan. Artilleriyaning vujudga kelishi bilan Aroba turo oʻz ahamiyatini yoʻqotgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sariq dengiz shoʻrlangan yaylov** ekoregioni (WWF ID: PA0908) Shandun yarim oroli va Sharqiy Xitoy dengizi sohilidagi Yangtze daryosining ogʻzi oʻrtasidagi tor botqoq yerlarni qoplaydi. Mintaqaning oʻsimliklari gʻarbdan keladigan chuchuk suvga oʻtadigan nam, shoʻrlangan tuproqlarga moslashgan. Bu hudud Sharqiy Osiyo-Avstraliya parvoz yoʻlida muhim toʻxtash joyi hisoblanadi. Mintaqa inson taraqqiyoti va qishloq xoʻjaligi tomonidan kuchli ekologik bosim ostidadir.

Joylashuvi va tavsifi
---------------------

Ekologik hududi 150 kilometr (93 mi) qirgʻoq boʻylab shimoldan janubga, atiga 30 kilometr (19 mi) ichidan oʻtadi. Janubda Yangtzi daryosining Sariq dengizga tugashi; shimoliy tugashida Xinyi daryosining chiqish joyi mavjud, bu Xuay daryosining bir tarmogʻidir. Ikkala daryo ham daryo deltalarining loy tekisliklarini qoʻshib, chuchuk suvni qirgʻoqning shoʻrlangan muhitiga aralashtirib yuboradigan konlarni olib keladi. Loy qoʻshilishi hisobiga hududlar oʻrtacha har 60 yilda.1 km dengizga kengaymoqda.

Iqlimi
------

Ekologik hududining iqlimi *nam kontinental iqlim, issiq nam yoz* (Köppen iqlim tasnifi (Cfa)). Bu iqlim katta mavsumiy harorat farqlari bilan tavsiflanadi. Hech qanday oy oʻrtacha 0 °C (32 °F) dan past boʻlmaydi, kamida bir oy oʻrtacha 22 °C (72 °F) dan yuqori va toʻrt oyda oʻrtacha 10 °C (50 °F) dan ortiq boʻladi. Yogʻingarchilik odatda yozda eng koʻp boʻladi. Yillik yogʻin miqdori 800 — 1200 mm. Ekoregion shimolda moʻtadil zonada va janubda subtropik mintaqa oʻrtasidagi oʻtish zonasida joylashgan.

Flora va fauna
--------------

Ekologik hudud joylashgan Tszyansu viloyati Xitoyda aholi eng zich joylashgan viloyati hisoblanadi, shuning uchun hudud juda rivojlangan. Yer deyarli butunlay inson yashashiga, sholi dehqonchiligiga yoki baliq akva xoʻjaligiga aylantirilgan. Baʼzi hududlarida shoʻrlangan oʻt va botqoqlar, toʻlqinlararo balchiqlar bor. Shoʻr yaylovlar Suaeda salsa orqali, ichki chuchuk suv kunay oʻti (*Imperata cylindrica*) bilan oziqlangan hududlar bilan ajralib turadi.

Yancheng qirgʻoq botqoqli tabiat qoʻriqxonasi har yili taxminan 500 000 koʻchmanchi qushlarni oʻz ichiga olgan ekoregionning muhim tarkibiy qismidir. Dunyoda yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan Qizil tojli turnalarning 40% ga yaqini ushbu hududda yashaydi.

Yana qarang
-----------

* Xitoyda ekologik hududlar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Yellow Sea saline meadow" (en).  World Wildlife Federation. Qaraldi: 23-fevral 2020-yil.
2. ↑  „Map of Ecoregions 2017" (en).  Resolve, using WWF data. Qaraldi: 14-sentabr 2019-yil.
3. ↑  „Yellow Sea saline meadow" (en).  World Wildlife Federation. Qaraldi: 23-fevral 2020-yil.
4. ↑  *Kottek, M. J. Grieser, C. Beck, B. Rudolf, and F. Rubel, 2006.* „World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated" (en).  Gebrüder Borntraeger 2006. Qaraldi: 14-sentabr 2019-yil.
5. ↑  „Dataset - Koppen climate classifications" (en).  World Bank. Qaraldi: 14-sentabr 2019-yil.
6. ↑  „Yellow Sea saline meadow" (en).  World Wildlife Federation. Qaraldi: 23-fevral 2020-yil.
7. ↑  „Yancheng National Nature Reserve". *Ramsar Sites Information Service*. Qaraldi: 25-aprel 2018-yil.
Ikkinchi jahon urushi davridagi zagraditel aerostatlari
**Aerostat Astronomiyasi** — Astronomiyaning kosmik jismlarni aerostatga oʻrnatilgan teleskop va boshqa ilmiy apparatlar yordamida kuzatishga asoslangan boʻlimi. Yer sirti yaqinida atmosfera bir tekis isimaganligi sababli, Turbulensiya hodisasi roʻy beradi, natijada kuzatilayotgan yoritqich nuqta emas, balki yorugʻroq dogʻ shaklida koʻrinadi. Bunga yulduzlarning miltillashi misol boʻla oladi. Bundan tashqari, atmosferaning quyi qismi kosmik jismlardan keladigan ultrabinafsha (X < 3900 A) va infraqizil (X > 7600 A) nurlarni kuzatishga ham xalaqit beradi. Atmosferadagi turbulensiya miltillash effekti bilan bogʻliq muammolarni oʻrganish va kosmik jismlardan keladigan nurlarni kuzatish uchun 20 — 30 km balandlikka koʻtariladigan stratosfera aerostatlaridan foydalanilgan. Aerostat Astronomiyasi bizga eng yaqin Yulduz — Quyoshning infraqizil nurlarini oʻrganishdan boshlandi. Ultrabinafsha nurlarni kuzatish uchun aerostatlar koʻtariladigan balandlik kifoya qilmaydi. Shuning uchun hozir Yer sunʼiy yoʻldoshlari yoki 60 km gacha balandlikka koʻtariladigan raketalardan foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Aerostat astronomiyasi" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-03-07).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Arnsvald shartnomasi** (nemischa:) ― 1269-yil 1-aprelda Noymarkning Arnsvald shahrida (hozirgi Xoshno shahri, Polsha) Gdansk Pomorye shahzodasi Mstivoy II va Askaniylar oilasidan uchta Brandenburg markgrafi — Iogann II, Otto IV va Konrad I tomonidan imzolangan yuridik hujjat. Ushbu kelishuvga koʻra, Brandenburgni moliyaviy va siyosiy qoʻllab-quvvatlash evaziga Mstivoy oʻz mulkining bir qismini markgrafga topshirdi (boshqacha aytganda, u vassal qasamyodini keltirdi).

Avvalgi voqealar
----------------

1266-yilda Gdansk Pomoryasi knyazi Buyuk Svyatopolk II vafotidan soʻng uning toʻngʻich oʻgʻli Mstivoy II udel Svetse knyazligining hukmdori, kichigi Vartislav II esa Gdansk knyazi boʻldi. Gdansk Pomoryasidagi aka-ukalar oʻrtasida hokimiyat uchun oʻzaro kurash boshlanganida , Mstivoy Brandenburg markgrafi Askaniy oilasidan Iogann I oʻgʻillari bilan ittifoq tuzishga qaror qildi, chunki Vartislav aniq ustunlikka ega edi.

Natija
------

Shartnomaning tuzilishi Brandenburgerlarga qarshi boʻlgan Svetse zodagon ritsarlarining qoʻzgʻoloniga sabab boʻldi. Mstivoyni olib tashlash umidida qoʻzgʻolonchilar bilan ittifoq tuzgan akasi Vartislav va amakisi Sambor II bu vaziyatdan foydalangan (ammo Vartislav 1270-yilda vafot etgan va Sambor Polsha knyazi Boleslav taqvodor tomonidan magʻlubiyatga uchragan).

Adabiyotlar
-----------

* Riedel A. F. „Volltext des Arnswalder Vertrages (1269) (in lateinischer Sprache)",*. Codex diplomaticus Brandenburgensis: Sammlung der Urkunden, Chroniken und sonstigen Quellenschriften für die Geschichte der Mark Brandenburg und ihrer Regenten*. F. H. Morin, 1838 — 101 bet.

Manbalar
--------

1. 1 2  Riedel 1838. sfn error: no target: CITEREFRiedel1838 (help)
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Bojxona nazorati** — qonun xujjatlari va xalqaro shartnomalarga rioya etilishini taʼminlash maqsadida bojxona organlari amalga oshiradigan tadbirlar majmui.
Bojxona nazorati bojxona organlarining mansabdor shaxslari tomonidan quyidagi yoʻllar bilan oʻtkaziladi:
bojxona maqsadlari uchun zarur boʻlgan xujjatlar va maʼlumotlarni tekshirish;
jismoniy va mansabdor shaxslarni ogʻzaki soʻrab-surishtirish; bojxona koʻrigidan oʻtkazish;
tovarlar, transport vositalari, binolar va boshqa joylarni bojxona tomonidan qiyoslash;
tovarlar va transport vositalarini xisobga olish; xisobga olish va xisobot tizimini tekshirish;
Bojxona nazoratidan oʻtkazilishi lozim boʻlgan tovarlar va transport vositalari turishi mumkin boʻlgan yoxud nazorat qilish bojxona organlari zimmasiga yuklatilgan faoliyat amalga oshirilayotgan xududlar, binolar va boshqa joylarni tekshirish; qonun xujjatlarida nazarda tutilgan boshqa shakllarda.
Bojxona nazorati oʻtkazilayotganida inson, xayvonot va oʻsimliklar xayoti va sogʻligi uchun xavfsiz boʻlgan xamda tovarlar va transport vositalariga ziyon etkazmaydigan texnikaviy va boshqa vositalar qoʻllanilishi mumkin. Bojxona nazoratini oʻtkazish qoidalari qonun xujjatlarida belgilanadi (OʻzR BKning 39-moddasi).

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
**Sariq-yashil suvoʻtlar** (Xanthophyta) — tuban oʻsimliklar guruhi. Morfologik va ekologik jihatdan xilmaxil: bir hujayrali, koʻp hujayrali, yopishib oʻsuvchi, erkin suzib yuruvchi, amyobasimon, kokksimon, ipsimon, plastinkasimon va boshqa Rangi och yashil, toʻq yashil, baʼzan yashil, moviy. Rangining turli xilligi hujayrasidagi pigmentlar (xlorofill a va rh ot va r karotinlar, ksantofillar) kombinatsiyasiga bogʻliq. Vegetativ koʻpayishi boʻlinish, jinssiz koʻpayishi zoova aplanosporalar hosil qilish bilan boradi. Ayrim turlari jinsiy izogamiya orqali koʻpayadi. Bir necha yuz turi bor. Asosan, chuchuk suvlarda, baʼzan dengizlarda plankton yashaydi; ayrim turlari nam tuproqlarda uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Xitoy (maʼnolari).

**Xitoy (Qtoy, Kidan)** — turkiy urugʻlardan biri. 

Ularning ajdodlari qadimgi kidanlar boʻlgan. XI asrga kelib ularning Shimoliy Xitoydagi davlati tugatilgach, bir qismi Markaziy Osiyoga koʻchib oʻtgan. Manbalarda ularni qoraxitoy deb atashgan. XVI asrda xitoylarning bir qismi Shayboniyxon qoʻshinlari tarkibiga kirgan. XVII asrda xitoylarning katta guruhi qipchoqlar bilan birgalikda xitoy-qipchoqlar qabilaviy ittifoqini tuzganlar va Zarafshon vohasining oʻrta qismiga koʻchib oʻtganlar. Hozirda ham Zarafshon vohasida Xitoypoyon mahallasi kabi shu urug'ga mansub qishloqlar mavjud. Bu qabilaviy ittifoq XIX asrning oʻrtalarigacha davlatning siyosiy hayotida muhim oʻrin tutib kelgan. Xitoylar 3 katta uruqqa boʻlingan: qanjigʻali xitoy, qoʻshtamgʻali xitoy va oʻtarchi. 1870-yillarda Samarqand viloyatida yashovchi xitoylar 45 ming kishini tashkil qilgan. Xitoylar Buxoro, Xorazm viloyatlarida ham yashaganlar. Xitoylar qozoq, qirgʻiz, qoraqalpoq, boshqird va boshqa turkiy xalqlar tarkibiga kirgan.

Adabiyot
--------

* Shaniyazov K. K etnicheskoy istorii uzbekskogo naroda, T. 1977.
* Shoniyozov Karim, Oʻzbek xalqining shakllanishi jarayoni, T. 2001.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Oʻzbek urugʻlari |
| --- |
|  |
| 
Ming · Qirq · Jaloyirlar · Saroy · Qoʻngʻirot (qabila) · Nayman · Qiyot · Xitoy (urugʻ) · Qangʻli · Arlot · Ungut · Tomalar · Uyshun · Baday · Batash · Qavchin · Yobu · Sulduz · Mitan · Yuz |

 |



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dahandam**, pudagich (fors.) — puflab dam beradigan naysimon asbob. Ikki xil boʻladi: 1) toʻgʻri D. bilan koʻra (oʻchoq) alangasi yirikroq bezak buyumlariga, minerallarga puflanadi; 2) egri D. bilan (bir tomoni qayrilgan boʻladi) nozik — koʻra alangasi eritib yuboradigan buyumlarga, mas, uzuk bandi, zirak kabilarga, minerallarning juda mayda kristallariga chiroq alangasi puflanadi (shuning uchun Qoʻqon, Margʻilonda chiroq dahandam deb ataladi). Issiqqa chidamli metalldan yasaladi. D.dan metall buyumlarni kavsharlashda, togʻ jinslari yoki minerallar tarkibini oʻrganishda foydalaniladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Xitoy** **Davlat Pekin opera teatri** masalan. chàngàngìnìnìnì , pinyin *Zhōngguó guójiā jīngjùyuàn*) ― Pekin opera truppalarining bir nechtasini oʻzida jamlagan, shuningdek, Teatr markazi, Mey Lanfan nomidagi Katta Teatr (xitoycha: 梅兰芳大剧院) va Xalq teatri(xit.)o'zb. ) Milliy teatrni boshqaruvchi tashkilot. U Xitoy Xalq Respublikasi Madaniyat vazirligiga boʻysunadi.

2007-yil 28-noyabrgacha — **Xitoy Pekin opera teatri** (xit. masalan. shíngìnínín, pinyin *Zhōngguó jīngjùyuàn*).

Tarixi
------

 Teatr truppasi Yaponiyada gastrolda (2011)
 Teatr truppasi Yaponiyada gastrolda (2011)
Xitoy Pekin opera teatri 1955-yil 1-yanvarda Pekin operasining mashhur aktyori Mey Lanfan tomonidan **Xitoy Pekin opera truppasi** sifatida tashkil etilgan (xit. masalan. yàngāngāngī , pinyin *Zhōngguo jīngjùtuán*). Teatr oʻz faoliyatining ilk yillaridanoq Pekin operasi yoʻnalishidagi eng yaxshi mutaxassislarni birlashtirish uchun ijodkorlar, yozuvchilar, dirijyorlar va bastakorlarni taklif qila boshladi. Oʻtgan yillar mobaynida teatr asarlarini sahnalashtirish jarayonida Li Shaochun, Liu Chanyu(xit.)o'zb. Yuan Shixay, Chjan Xodin kabi ijodkorlar ishtirok etdi.

Teatr faoliyati davomida tarixiy mavzudagi yuzdan ortiq pyesalar sahnalashtirildi, ikki yuzdan ortiq anʼanaviy va mahalliy operalar, shuningdek, koʻplab zamonaviy pyesalar teatrga moslashtirildi va namoyish etildi. Teatr truppalari oʻz hududlarida chiqishlar qilishdan tashqari 50 dan ortiq mamlakat va mintaqalarda gastrol safarlarida boʻlishdi.

Repertuar
---------

Teatr repertuarida „Lyu Bu va Diao Chan" (xitoycha: 吕布与貂蝉), „Oq ilon haqidagi afsona" (xitoycha: 白蛇传), „Se Yaohuan" (Ch xitoycha: 谢瑶环), „Mu Guying buyruqni qabul qiladi" (xitoycha: 穆桂英挂帅), „Maymunlar qiroli" (xitoycha: 大闹天宫), „Qizil fonus haqidagi afsona" (xitoycha: 红灯记), „Qizil armiyaning askar qizi" (xitoycha: 红色娘子军), „Kapalak" (xitoycha: 蝶恋花), „Opa-singil Szyanlar" (xitoycha: 江姐), „Malika Venchen" (xitoycha: 文成公主) va boshqalar namoyish etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Theater Intro" (en).  中国国家京剧院. 6-avgust 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2017-yil.
2. ↑  „Китайский театр Пекинской оперы переименуют".  Музыкальный центр (25-noyabr 2007-yil). 14-oktabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2017-yil.
3. ↑  „China National Peking Opera Company" (en).  ChinaCulture.org. 13-oktabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2017-yil.
4. ↑  „剧院简介" (zh).  中国国家京剧院. 27-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2017-yil.

Havolalar
---------

* Xitoy Davlat Pekin opera teatrining rasmiy sayti. (kit. )
* Xitoy Davlat Pekin opera teatrining rasmiy sayti.(Inglizcha) )
**Eruvchanlik** — modda.ning biror boshqa modda bilan 2 va undan ortiq komponentdan iborat termodinamik barqaror bir jinsli sistema hosil qilishi. Gazlarning suyuqliklar bilan, suyuqliklarning suyuqliklar bilan taʼsirlanishi natijasida shunday sistema hosil boʻladi (qarang Eritmalar). Moddaning eruvchanligi oʻsha moddaning ayni sharoitda hosil qilgan toʻyingan eritmasining konsentratsiyasi bilan oʻlchanadi. Turli moddalarning maʼlum erituvchilarda eruvchanligi tashqi sharoitga, asosan, temperatura va bosimga bogʻliq. Koʻpchilik suyukdik va qattiq moddalarning eruvchanligi temperatura ortishi bilan, gazlarning eruvchanligi esa bosim ortishi bilan ortadi. Gazlarning suyuqliklarda eruvchanligi Genri qonuniga boʻysunadi. Suyuqliklar bir-birida istalgan nisbatda (mas, suv bilan spirt), bir-birida maʼlum chegaragacha erishi (mas, suv bilan fenol) yoki bir-birida erimasligi mumkin (mas, suv bilan simob). Moddalarning eruvchanligi tashqi sharoit oʻzgarganda Le Shatelye — Braun prinsipi, yaʼni kimyoviy muvozanatning siljish prinsipiga muvofiq oʻzgaradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Joseph Caulfeild James
**Joseph Caulfeild James (**talaffuzi: *Jozef Kolfeyld Jeyms*; 1860-yil 6-iyul — 1925-yil 6-iyul) Angliyaning Birkenhead shahridan ingliz tili oʻqituvchisi boʻlib faoliyat olib borgan. Joseph Caulfeild James keyinchalik Siam shohi boʻlgan Siam shahzodasi Vajiravudhning asosiy ingliz tili oʻqituvchisi sifatida faoliyatini davom ettirdi.

Qirollik oʻqituvchisi
---------------------

Irlandiyalik ingliz Joseph Caulfeild James 1887-yilda Assumption kollejida oʻz ish faoliyatini davom ettiradi va ingliz tilidan dars berish maqsadi bilan Bangkokga keladi.Qisqa vaqt oʻtgandan soʻng, Joseph Caulfeild James Buyuk Saroyda uchta Siam shahzodalariga toʻliq stavkali ingliz tili oʻqituvchisi sifatida shugʻullana boshlaydi; Shahzoda Vajiravudh, shahzoda Chakrabongse Bhuvanath va shahzoda Nandiyavat Svasti.

Joseph Caulfeild James Siam shahzodalaridan biri Nandiyavat Svasti bilan birga Yevropaga safar qiladi. Bir necha yillar davomida Joseph Caulfeild James Katta Saroyda repetitor oʻqituvchilardan biri boʻlib oʻz ish faoliyatini davom ettirdi va 1898-yilda Joseph Caulfeild James Katta Saroy ichidagi Rajakumari kollejining direktori lavozimiga loyiq deb shu lavozimga tayinlandi.

Qirollik Bangkok sport klubi
----------------------------

Joseph Caulfeild James qirollik vazifalarini butunlay tark etgandan soʻng, sport yoʻlidan borishni tanladi; Joseph Caulfeild James Bangkok Gymkhana klubining faxriy kotibi boʻlib faoliyat yuritdi. 1901-yilda Bangkok Gymkhana klubi hozirgi Royal Bangkok Sport klubga aylandi. Joseph Caulfeild Jamesning qilgan mehnatlari bilan Qirollik Bangkok sport klubi sof ot poygasi klubidan bugungi kungacha kengroq sport klubiga aylandi. Oxir-oqibat Joseph Caulfeild James 1912—1915-yillarda klubning raisi, keyin esa faxriy vitse-prezidenti boʻldi.

Manbalar
--------

1. ↑  The Royal Bangkok Sports Club — Squash
2. ↑  „The Royal Bangkok Sports Club". 29-aprel 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-noyabr 2022-yil.

Adabiyotlar
-----------

* „Assumption College (AC)" (taycha) (2011–2014).



* „The Royal Bangkok Sports Club". 29-aprel 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi.



* „The Royal Bangkok Sports Club". *geocities.com*. 12-dekabr 2001-yilda asl nusxadan arxivlandi.



* „The British Club Bangkok - An International Club for Friends & Families". 25-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi.
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Bojxona brokeri** — Oʻzini vakil qilgan shaxs hisobidan va uning topshirigʻiga binoan bojxona rasmiylashtiruvi boʻyicha operatsiyalarni oʻz nomidan oʻtkazuvchi xamda bojxona ishi sohasida boshqa vositachilik vazifalarini bajaruvchi OʻzRning yuridik shaxsi. Bojxona brokeri bilan uni vakil qilgan shaxsning oʻzaro munosabatlari shartnoma asosida yoʻlga qoʻyiladi. Bojxona brokerining bojxona organlari oldidagi huquqlari va majburiyatlari uni vakil qilgan shaxs bilan tuzilgan shartnomada cheklab qoʻyilishi mumkin emas.
*Yuridik shaxs Bojxona brokeri sifatida faoliyat olib borish uchun xodimlar shtatida bojxona rasmiylashtiruvi boʻyicha mutaxassisga ega boʻlishi hamda OʻzR BK 100 — moddasi ikkinchi kismining beshinchi xatboshisida nazarda tutilgan xollarda fuqarolik javobgarligini sugʻurtalash haqida shartnoma tuzishi shart.*
Yuridik shaxslarning Bojxona brokeri sifatidagi faoliyati ustidan nazorat olib borish tartibi OʻzR Davlat bojxona qoʻmitasi tomonidan belgilanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi