recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Maria Wiik, "Ballada" (1898)
**Ballada** (frans. ballade, soʻnggi lot. ballo — raqsga tushaman) — 1) 14 — 15-asrlar fransuz adabiyotidan qatʼiy oʻrin olgan lirik janr (F. Viyon); 2) ingliz xalq poeziyasida liro-epik janr va romantizm poeziyasidagi ayni shunday janr (R. Berne, G. Byurger, I. V. Gyote va boshqalar). Romantik B. fantastika, folklor, afsonaviy - tarixiy, maishiy mavzudagi syujetga ega sheʼriy asardir. 20-asrda B. qatʼiy janr sifatida oʻz qimmatini yoʻqotadi (B. Brext, N. S. Tixonov va boshqalarning ayrim sheʼrlari bor xolos). B. janridagi asarlar namunalari oʻzbek mumtoz adabiyoti (Sayfi Saroyi — "Suxayl va Guldursun"; Alisher Navoiy — "Xotami Toyi") va zamonaviy adabiyot (M. Shayxzoda — "Sulh daraxti"; Shuhrat — "Mardlik afsonasi"; H. Olimjon — "Jangchi Tursun"; Gʻ. Gʻulom — "Suv va nur")da ham uchraydi; 3) (musiqada) — B. 12 — 13-asrlarda trubadur va truverlar ijodining asosiy janri sifatida keng rivoj topdi. Uygʻonish davrida uning polifonik turlari yuzaga keldi (Gilom de Masho). Musiqiy romantizm uslubida B. syujet (muayyan mavzu)li musiqa janri sifatida kamer-vokal (asosan, Avstriya va Germaniya kompozitorlari ijodida — F. Shubert, R. Shuman, F. List, I. Brams, X. Volf) va kamer-cholgʻu (asosan, fortepiano uchun: F. Shopen, E. Grig va boshqalar) asarlarida oʻz ifodasini topdi. Oʻzbekiston musiqasida B. koʻproq qahramonlik yoki ishqiy-qahramonlik, falsafiy talqinga ega (D. Zokirov, I. Akbarov, D. Saydaminova). M. Burhonovning xonanda va simfonik orkestr uchun "Ishq Oʻti" B.si (1939, Mashrab gʻazali) mazkur janrning Oʻzbekistondagi ilk namunasidir. B.ning muayyan xususiyatlari boshqa janrlarga singdirilganligi sababli bunday asarlar qoʻshma nomlar bilan ham ataladi (mas, B.-poema, B.simfoniya va boshqalar).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
| Donguan metropoliteni |
| --- |
| 

```
 
```
 |
| Maʼlumot |
| Davlat | Xitoy |
| Shahar | Dunguan |
| Ochilgan vaqti | 2016-yil 27-may |
| Boshqaruvchi shirkat | Dongguan Rail Transit
Corporation, Limited |
| Davlat | Xitoy |
| Uzunligi | 37.7 km |
| Stantsiyalari soni | 15 ta |
| Yoʻllari soni | 1 ta |
| Kunlik yoʻlovchilar soni |  |
| Yillik yoʻlovchilar soni |  |
| Sxemasi |
| Dunguan metropoliteni |

**Donguan metropoliteni** — Xitoyning Guangdong viloyati Donguan shahrining tezkor tranzit tizimi. U davlatga tegishli Dongguan Rail Transit Corporation Limited tomonidan boshqariladi. 2-liniyaning birinchi qismi qurilishi 2010-yil 26-martda boshlanib, 2016-yil 27-mayda ochilgan. Hozirgi rejalar Dongguan temir yoʻl tranzitining ayrim yoʻnalishlarini qoʻshni Shenzhen metrosi va Guanchjou metrosi bilan bogʻlab turishni talab qiladi.

Tarixi
------

Donguan metropoliteni xaritasi
### Oldindan rejalashtirish

### 2-liniyaning qurilishi

Narxlar
-------

Yana qarang
-----------

* Metropolitenlar roʻyxati

Manbalar
--------

Havolalar
---------
**Alxa ligasi** yoki **Alashàn ligasi** (**Alshaa viloyati**) — Ichki Moʻgʻulistonning 12 ta prefektura darajasidagi boʻlinmalaridan biri. Alxa ligasi shimolda Mo'g'uliston, shimoli-sharqda Bayan Nur, sharqda Wuhai va Ordos, janubi-sharqda Ningxia, janub va gʻarbda Gansu shahrlari bilan chegaradosh. Alxa ligasi poytaxti — **Bayanhot shahri**. Alxa ligasi aholisi mongol tilining Alasha dialektida soʻzlashadi.

Demografiyasi
-------------

2010-yilgi aholini roʻyxatga olish roʻyxatida Alxa ligasi hududida 231,334 nafar aholi roʻyxatga olingan. Alxa — Ichki Moʻgʻuliston avtonom viloyatining eng kam aholi yashaydigan hududi.

Alxa ligasi hududiga Tengger choʻlidan bir qancha aholi koʻchirilgan.

| Etnik guruh | Aholi soni | Foizda |
| --- | --- | --- |
| Han | 140 900 | 71,79 % |
| Mongollar | 44 630 | 22,74 % |
| Hui | 9331 | 4,75 % |
| Manjurlar | 952 | 0,49 % |
| tibetliklar | 146 | 0,07 % |
| Tu | 68 | 0,03 % |
| Daur | 67 | 0,03 % |
| Boshqalar | 185 | 0,09 % |

Iqtisodiyoti
------------

Alxa ligasida aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot ulushi butun Xitoy profekturalari orasida eng yuqori oʻrinda turadi. 2013-yilda aholi boshiga yalpi ichki mahsulot ulushi taxminan 30 000 AQSh dollarini tashkil etdi. Mintaqada boylik bir tekis taqsimlanmagan va mahalliy aholi sonining kamligi tufayli statistik maʼlumotlar hamisha oʻzgarib turadi. Samarali iqtisodiy faoliyatning katta qismi mintaqada faoliyat yurituvchi, tabiiy resurslarni qazib oluvchi bir qancha yirik kompaniyalar homiyligida amalga oshiriladi. Bunday kompaniyalar orasida „China Kingho" korporatsiyasining „clean coal" texnologik operatori va Ichki Moʻgʻulistonda joylashgan „Taiximei Group" kabilar mavjud. Alxa ligasi uzoqda joylashganligi sababli, iqtisodiy faoliyatning katta qismi Xitoyning boshqa qismlaridan kelgan mehnat muhojirlari koʻmagida amalga oshiriladi. Aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan yalpi ichki mahsulotning yuqoriligi Xitoyning boshqa shaharlaridan kelib ishlovchi muhojirlar oyligiga taʼsir qilmaydi.

Maʼmuriy boʻlinmalar
--------------------

Alxa ligasi uchta bannerga boʻlingan:

| Xarita |
| --- |
| 

**Alxa LeftBanner**
**Alxa RightBanner**
**EjinBanner**
**Gansudagi Jiuquan bilan bahsli hudud.**
 |
| Nomi | Moʻgʻul tilida | Xitoy tilida | Hanyu Pinyin | Aholisi
(2010) | Maydoni
(km²) | Zichlik
(/km²) |
| Alxa Left Banner(Alxa Jun Banner) | ᠠᠯᠠᠱᠠ ᠵᠡᠭᠦᠨ ᠬᠣᠰᠢᠭᠤ(Alaša Jegün qosiɣu) | 阿拉善左旗 | Ālāshàn Zuǒ Qí | 173,494 | 80,412 | 2.15 |
| Alxa Right Banner(Alxa Barun Banner) | ᠠᠯᠠᠱᠠ ᠪᠠᠷᠠᠭᠤᠨ ᠬᠣᠰᠢᠭᠤ(Alaša Baraɣun qosiɣu) | 阿拉善右旗 | Ālāshàn Yòu Qí | 25,430 | 72,556 | 0.35 |
| Ejin Banner | ᠡᠵᠡᠨ᠎ᠡ ᠬᠣᠰᠢᠭᠤ(Ejen-e qosiɣu) | 额济纳旗 | Éjìnà Qí | 32,410 | 114,606 | 0.28 |

Yana qarang
-----------

* Jiuquan sunʼiy yoʻldoshni ishga tushirish markazi

Manbalar
--------

1. ↑  Wulsin, Frederick R. (February 1926). "The Road to Wang Ye Fu". *National Geographic Magazine* **49** (2): 197.
2. ↑  Haner, Josh, et al. (24 October 2016). Living in Chinaʼs Expanding Deserts, *The New York Times*

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti
**Donna Floyd Fales** (talaffuzi: *Donna Floyd*; 1940-yil 14-oktyabrda tug‘ilgan) — sobiq amerikalik havaskor tennischi.

Biografiyasi
------------

U Georgia shtatining Atlanta shahrida tugʻilgan va 13 yoshida Virginia shtatining Arlington shahriga koʻchib oʻtgan. Tennischilik faoliyati davomida u New York shahrida soʻngra, 1968-yildan Florida shtatining Mayami shahrida yashagan.

William va Mary kollejining bitiruvchisi sifatida u 15 yoshida oʻzining birinchi milliy chempionligini qoʻlga kiritgan. Floyd 1959-yilda kollejdagi ayollar oʻrtasidagi ikkinchi milliy turnirning yakkalik bahslarida gʻolib chiqqan.

U 1963-yilda AQSh Wightman kubogi jamoasida oʻynagan, keyinchalik Wightman va Federatsiya kubogi jamoalari sardori boʻlgan.

Floyd 1962-yilda AQShning Clay Court yakkalik bahslarida gʻolib chiqqan va 1966-yilda aralash juftliklar boʻyicha AQSh chempioni boʻlgan. Cincinnati va Kanadadagi turnirlarda 1959-yilda Cincinnatida va 1960-yilda Kanadada yakkalik bahslarida ham gʻolib chiqqan. U 1960-yilda ham Kanadaning juftlik bahslarida ham umuman magʻlubiyatga uchramagan.

Floyd Ayollar kollejining tennis shon-sharaf mukofoti (1997), Virginianing barcha sport shon-shuhrat mukofoti (1997), Florida tennis uyushmasi shon-sharaf mukofoti (1987), William & Mary Athletic Hall of Fame atletik shon-shuhrat mukofoti va Virginia sporti mukofoti sohiblari qatoriga kiritilgan.

1966-yilda Floyd AQSh chempionatida aralash unvonni qoʻlga kiritgan va keyinchalik bu mukofot nomi US Open deb oʻzgartirilgan. Finalda u sherigi Owen Davidson bilan birga raqiblari Carol Hanks Aucamp va Add Rubinoffni magʻlub etgan. Keyingi yili u Mary Ann Eisel bilan juftlik finaliga chiqqan. Ular Rozy Casals va Billy Jan King juftligiga qarshi finalda yutqazishgan.

Katta dubulgʻa finallari
------------------------

### Juftliklar (1 ta ikkinchi oʻrin)

| Natija | Yil | Chempionat | Maydon turi | Hamkor | Raqiblar | Hisob |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Magʻlubiyat | 1967 | AQSh chempionati | Maysali maydon | Qoʻshma Shtatlar Mary-Ann Eisel | Qoʻshma Shtatlar Rosemary Casals
Qoʻshma Shtatlar Billie Jean King | 6-4, 3-6, 4-6 |

### Aralash juftliklar (1 ta nom)

| Natija | Yil | Chempionat | Maydon turi | Hamkor | Raqiblar | Hisob |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Gʻalaba | 1966 | AQSh chempionati | Maysali maydon | Avstraliya Owen Davidson | Qoʻshma Shtatlar Carol Hanks
Qoʻshma Shtatlar Ed Rubinoff | 6-1, 6-3 |

Manbalar
--------

1. ↑  „HoF Inductees – Class of 1997".  Virginia Sports Hall of Fame. 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-avgust 2013-yil.
2. ↑  „ITA Women's Tennis Hall of Fame".  College of William And Mary.

[*sayt ishlamaydi*]

Havolalar
---------

* *From Club Court to Center Court* by Phillip S. Smith (2008 Edition; ISBN 978-0-9712445-7-3)
**Ganchkorlik**— badiiy hunarmandlik turi; amaliy sanʼatning ganchda ishlash bilan bogʻliq sohasi. Binolarni bezashda, meʼmoriy detallar ishlashda, de.vor va shiftlarni suvashda, bezak shakllar hamda oʻyma naqsh va tasvirlar yaratishda keng qoʻllaniladi. G.da bezak ikki usulda bajariladi: uymakori usulida bino devori ganch suvoq qilinib, bezatiladigan qismiga naqsh ishlanadi (qarang Ganch oʻymakorligi); qolipaki usulida tayyor bezak ganch taxtalarida bezatiladigan sirtga oʻrnatiladi. Qolipaki usuli bezakni birdaniga koʻp miqdorda tayyorlash imkonini beradi (hozir korxonalarda qoliplar yordamida ham koʻp nusxada tayyorlanadi).

Oʻzbekistan hududida ganchning mulligi hamda unda ishlashning qulayligi G.ni qadimdan maxsus kasb sifatida shakllanishiga sabab boʻlgan; mahobatli binolar qurilishi va umuman meʼmorlik, amaliy va tasviriy sanʼat rivoji bilan uzviy bogʻliq holda rivojlangan. Qadimdan tosh, gʻisht, sopol, yogʻoch bilan bir qatorda ganchdan ham keng foydalanilgan; uyma naqsh va tasvir ishlashga qulayligi esa ganch oʻymakorligini rivojlantirgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Koriolis tezlanishi**, buri lish tezlanishi — murakkab koʻchma harakatda (ilgarilanma harakat qilmaganda) jism olgan qoʻshimcha tezlanish; jism toʻliq tezlanishining tarkibiy qismi. Koriolis tezlanishi koʻchma harakatning jismning nisbiy tezligi ish oʻzgarishiga va jismning nisbiy harakatining uning koʻchma tezligi oʻzgarishiga taʼsirini hisobga oladi. Koriolis tezlanishi yoʻnalishini \>nis vektorini yukoʻch ga tik tekislikka proyeksiyalab va bu proyeksiyani koʻchma aylanish tomoniga 90° ga burib aniqlanadi. Mas, Yerning Shimoliy yarim sharida shim.dan janubga tomon harakat qilayottan jiyemning Koriolis tezlanishi (bu tezlanish Yerning sutkalik aylanishini hisobga oladi) sharqqa tomon yoʻnalgan boʻladi. Quyidagi hollarda Koriolis tezlanishi nolga teng boʻladi: a) koʻchma harakat ilgarilanma harakat boʻlsa, yaʼni cokV4=0; b) harakatdagi nuqtaning nisbiy tezligi Koʻchma aylanish uqiga parallel boʻlsa, yaʼni <x = 0.

Kinematika va dinamikad,ap\ qator masalalarni yechishda "Koriolis tezlanishi" tushunchasidan foydalaniladi. Turli harakatlarda, ayniqsa, transport harakatida, kosmonavtikada Koriolis tezlanishining ahamiyati katta.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Baliqchilar**, chigitchilar, chaykalar (Laridae) — choʻlduqsimonlar turkumiga mansub qushlar oilasi. 45 — 46 turi bor. Bularning ichida eng kattasi (boʻyi 75 sm, ogʻirligi 2,5 kg) Murmansk qirgʻoqlariga uya soluvchi dengiz baliqchisi (Larus marinus), eng kichigi (boʻyi 20 sm, ogʻirligi 50 — 60 g) Boltiq va Oxota dengizlari qirgʻogʻiga uya soluvchi kichik baliqchi (Laras minutus)dip. B.ning tashqi tuzilishi suv-havo muhitida yashashga moslashgan boʻlib, oyoqlari toʻrt barmoqli, oldingi uchta barmogʻi orasida suzgich pardalari bor. Qanotlari uzun va keng , suv ustida yengil va tez uchishga moslashgan. Boʻyni kalta, tumshugʻi uzun va kuchli boʻlib, ustki qismi ilmoqqa oʻxshab pastga qayrilgan. Patining rangi yoshiga qarab oʻzgaradi. Pati asosan oq, faqat qanotining keyingi qismi, baʼzan boshi qoramtir, kulrang yoki qoʻngʻir boʻladi, yiliga ikki marta — bahor va kuzda tullaydi. B. shim. va jan. Qutbdan ekvatorga qadar keng tarqalgan. Hayoti suv bilan bogʻliq boʻlsada, suvdan uzoqqa ham uchib ketadi. Baʼzi turlari daryo, koʻl kabi chuchuk suv havzalarida ham yashaydi. Bir dengizdan ikkinchi dengizga daryo va koʻl yoqalab uchib boradi. Koʻp vaqtini havoda oʻtkazadi. Suvda yaxshi suzadi. Koʻp turlari koloniya boʻlib quruqlikka uya soladi. 1—4 dona tuxum qoʻyadi. B. suv yuzasiga yaqin yuradigan kasallangan va mayda xashaki baliqlar, turli suv va quruklik hasharotlari, qisqichbaqalar va mayda kemiruvchilar bilan oziqlanadi. Zararkunanda hasharotlar va kemiruvchilarni qirib, qishloq xoʻjaligiga foyda yetkazadi. Oʻzbekistonda B.ning 6 turi uchraydi. Bulardan koʻk baliqchi (Larus canus), kumush baliqchi (L. argen-tatus), qorabosh baliqchi (L. iehthyaetus), koʻl baliqchisi (L. ridibundus) degan turlari uya soladi. Qorabosh baliqchi Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Donki Kong** (yaponcha: *ドンキーコング* *Донки: Конгу*?, inglizcha: *Donkey Kong*) — Nintendo deb ataluvchi oʻyin koinotidagi gorilla. Qahramon Sigera Miyamoto tomonidan 1980-yilda kashf etilgan, shu nomdagi 1981-yildagi oʻyinning antagonisti hisoblanadi. Bu oʻyin katta mashxurlikka Keyingi oʻyinlarda Donki Kong protagonist sifatida gavdalanadi. Bundan tashqari u Mario oʻyinida ham anʼanaviy tarzda bosh qahramonning dushmani sifatida paydo boʻlgan.

Qahramon yaratilishi
--------------------

1981-yilda Nintendo Popeye komikslari seriyasiga asoslangan oʻyin yaratish uchun litsenziya olishga harakat qildi. Rad etilgandan soʻng, kompaniya kelajakdagi oʻyinlarda ishlatilishi mumkin boʻlgan oʻz personajlarini yaratishga qaror qildi. Miyamoto koʻplab personajlar va hikoyalar qatoridan oʻtdi, lekin oxir-oqibat Popeye va Blutoning zaytun moyi uchun raqobatiga asoslangan duradgor-gorilla qiz sevgi uchburchagiga qaror qildi. Miyamoto Blutoni maymun bilan almashtirdi, bu „Goʻzallik va hayvon" ertaki va 1933-yilda „King Kong" filmi taʼsirida.

Qahramonni amerikalik tomoshabinlar nazarida ahmoq qilib koʻrsatishni istab, u maymunga Donkey Kong nomini berdi va Eshak soʻzini ifodalashga harakat qildi, (inglizcha: *donkey* — eshak) ahmoqlik va oʻjarlik, Kong esa gorilla bilan bogʻliq boʻlishi kerak edi. Amerika Nintendo nomini taklif qilib, u keng qahqaha sabab boʻldi, lekin belgi nomi xususda.

Donki Kong va Mario
-------------------

Donkey Kong va Marioning qarama-qarshiligiga qaramay, ular doʻstlardir va muntazam ravishda qoʻshma oʻyinlarda, asosan sportda qatnashadilar. Ular birgalikda go-kart minadilar (*Super Mario Kart*), tennis oʻynaydilar (*Mario Power Tennis*), futbol (*Mario Strikers Charged Football*), beysbol, basketbol va boshqalar. Biroq oʻyinlardainglizcha: *Mario vs. Donkey Kong* belgilar dushman sifatida namoyon boʻladi. Seriyada inglizcha: *Mario Party*, Donkey Kong, Bowserning ijobiy antitezisi sifatida ishlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  De Maria, Wilson 2004. sfn error: no target: CITEREFDe\_Maria,\_Wilson2004 (help)
2. ↑  *Tom East.* „Donkey Kong Was Originally A Popeye Game" (en).  Official Nintendo Magazine (25-noyabr 2009-yil). — „Согласно Миямото, главной обезьяны Nintendo могло и не возникнуть". 10-noyabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-aprel 2014-yil.
3. 1 2  Kohler 2005. sfn error: no target: CITEREFKohler2005 (help)
4. 1 2  
„Interview with Miyamoto, E3 2001" (en).  Miyamoto Shrine (16-may 2001-yil). 8-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-aprel 2014-yil.
5. ↑  
„Tom Chick at the Miyamoto interview" (en).  Quarter To Three (16-may 2001-yil). 12-may 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-aprel 2014-yil.

Havolalar
---------

* Chris Kohler.*. Power-up: How Japanese Video Games Gave the World an Extra Life*. Indianapolis, Indiana: BradyGAMES, 2005.
* Rusel De Maria, Johnny L. Wilson.*. High Score!: The Illustrated History of Electronic Games*, 2, New York: McGraw-Hill/Osborne, 2004.
**Donishnoma** — Ibn Sinoning falsafiy asari. 1031—1039-yillarda yozilgan deb taxmin qilinadi. Fors tilida yozilgan. Donishnoma Ibn Sinoning koʻp jildli "Kitob ash-shifo" asarining qisqartirilgan nusxasi. Donishnoma 4 boʻlim: mantiq, metafizika (ilm ul-ilohiy), fizika va matematikadan (riyoziyotdan) iborat. Asar Ibn Sinoning dunyoqarashini aniqlashda muhim ahamiyatga ega. Unda mantiq ilmining mohiyati, tushunchalari, bilishdagi roli, ilmlar tasnifi, umumiy falsafiy tushunchalar, olamning mohiyati, vujudga kelishi, moddaning abadiyligi, harakati, umumiy tabiatshunoslik (naturfalsafa), geometriya, arifmetika, musiqa tushunchalari haqida qisqa va izchil fikr yuritiladi. Donishnoma birinchi marta 1891-yilda Haydarobodda nashr etildi. 1957-yilda dastlabki 3-boʻlimi, 1967-yilda 4-boʻlimi Dushanbeda birinchi marta rus tilida chop etildi. Donishnomaning bir qismi oʻzbek tilida bosilgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Korfu protokoli** (yunoncha:grekcha: *Πρωτόκολλο της Κέρκυρας* ,alb.: *Protokolli i Korfuzit*) — Korfu orolida 1914-yil 17-mayda Albaniya va Shimoliy Epir rasmiy vakillari tomonidan imzolangan shartnoma.

Tomonlar oʻrtasidagi muzokaralar Korfu orolida boʻlib oʻtgan. Buning natijasida 1914-yil 17-mayda Albaniya va Shimoliy Epir vakillari „Korfu protokoli" deb nomlanuvchi shartnomani imzolagan. Uning shartlariga koʻra, ikki viloyat, Korchi va Gjirokastra, Alban knyazi Vidning nominal suvereniteti ostida toʻliq muxtoriyat (*korpus separatum*)ni qoʻlga kiritdi. Albaniya hukumati mahalliy aholi fikridan kelib chiqib, gubernatorlar va yuqori mansabdor shaxslarni tayinlash hamda lavozimidan ozod etish huquqiga ega boʻldi. Kelishuvning boshqa muhim bandlari quyidagilar edi: mahalliy aholi vakillarini hududiy jandarmeriyaga mutanosib ravishda jalb qilish va mahalliy boʻlmaganlardan tarkib topgan harbiy otryadlarning mintaqada boʻlishini taqiqlash. Pravoslav maktabida birinchi uch sinfdan tashqari sinflarda yunon tili yagona taʼlim tili boʻlishi kerak. Rasmiy sohada ham yunon tili ham alban tiliga tenglashtirildi. Himareda Usmoniylar davridagi imtiyozlar tiklandi. Bu yerda „kapitan" (hukmdor) sifatida chet el fuqarosi 10-yilga tayinlanar edi.

Protokol bandlarini amalga oshirish va unga rioya qilish Xalqaro nazorat komissiyasiga, shuningdek, mintaqadagi davlat boshqaruvi tashkilotlari hamda adliya va moliya boshqarmalariga yuklatildi. Mahalliy jandarmeriyani tashkil etish va ularni tayyorlash Niderlandiya zobitlari tomonidan amalga oshirilishi kerak edi.

Shartnoma buyuk Davlatlar vakillarining 18-iyunda Afinada boʻlib oʻtgan yigʻilishida ratifikatsiya qilingan. Albaniya hukumati 23-iyunda imzolagan. Delvinda boʻlib oʻtgan Epirus Taʼsis Assambleyasi ham, garchi Himara delegatlari norozilik bildirib, faqat Gretsiya bilan ittifoq hayotiy yechimni taʼminlay oladi, degan fikrni ilgari surgan boʻlsa-da protokol shartlarini maʼqulladi. Iyul oyi boshida Tepelena va Korche (8-iyul) shaharlari Shimoliy Epir muvaqqat hukumati nazoratiga oʻtdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Ruches 1965: 91
2. ↑  Miller 1966:520
3. ↑  Stickney 1924:49
4. ↑  Boeckh 1996 116
5. ↑  Stickney 1924:50
6. ↑  Kondis:132-133
**Balj** (ing. bulge — qavariqlik) — Galaktikamizning yadrosi atrofidagi qavariqsimon koʻrinishdagi qobiq. Tarkibi asosan qizil gigantlar, mittilar, Liraning RR yulduzi kabi qari yulduzlardan iborat. Massasi Galaktikamizning oʻz markaziga nisbatan aylanishi funksiyasi yordamida hisoblanib chiqilib, 30 mlrd. Quyosh massasiga teng ekani aniqlangan. B. qator boshqa normal spiral galaktikalarda ham kuzatiladi. Uning xususiyatlari har safar elliptik galaktikalarni eslatadi. B.ning paydo boʻlishi galaktikaning katta masshtabdagi global evolyutsiyasi bilan tushuntiriladi, aniqrogʻi uning kollaps bosqichi oqibatidir.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Buganda — Uganda janubidagi Ganda aholi punkti hududi (Ugandaning markaziy mintaqasi)
**Ganda** (oʻzini oʻzi baganda deb atagan) — Ugandaning janubida, asosan etno-subregionda va tarixiy Buganda oʻlkasida — Ugandaning markaziy (metropolit) mintaqasida yashovchi Bantu xalqi.

Qarindoshlik ota tomonidan hisoblanadi. Ganda jamiyati klan tizimi boʻyicha tashkil etilgan; urugʻlar urugʻlarga boʻlinadi. Klan ichidagi nikohlar taqiqlanadi. Klan boshliqlari alohida klanlar boshliqlaridan iborat kengash chaqirishi mumkin.

Ganda 2002-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra 4,126,370 kishi, Ugandadagi eng katta etnik guruh boʻlib, mamlakat aholisining 17,4 foizini tashkil qiladi. Bantu tili boʻlgan Luganda tilida gaplashadilar. Gandlarning muhim qismi nasroniylikni (protestantizm va katoliklik) qabul qiladi, musulmonlar ham bor. Baʼzilar anʼanaviy mahalliy eʼtiqodlarni saqlab qolishadi.

Ular Buganda davlatining etnik asosini tashkil qilgan (15-asrdan). Britaniya protektoratiga kirish davrida 1945-yilda Kampala shahrida, 1949-yil aprel-may oylarida bir necha bor qoʻzgʻolon koʻtarildi.

Ular dehqonchilik bilan shugʻullanadilar, paxta, manoks, shirin kartoshka, banan yetishtirishadi.

Manbalar
--------

1. ↑  2002 Uganda Population and Housing Census(ingl.)

Adabiyotlar
-----------

* Ismoil, GC, Bagandaning eski odatlari // *Man*, jild. 10, 1910, bet. 38-43.
* Kagva, A. Rosko J. *Baganda odatlari*, 1934-yil. (1969-yilda AMS Press tomonidan qayta nashr etilgan).
* Rosko J. *Baganda: ularning mahalliy urf-odatlari va eʼtiqodlari haqida maʼlumot*, L.: Makmillan, 1911-yil. (2005-yilda Kissinger Publishers tomonidan qayta nashr etilgan).
* „Народы Африки",*Численность и расселение народов мира*. М.: Изд-во Академии наук СССР, 1962 — 227 bet.
* *Ganda xalqi* in the *Great Soviet Encyclopedia*, 1969–1978 (Russian)
* Ganda / / Afrika : ensiklopedik maʼlumotnoma : T. 1 : A-K / ch. ed. A. A. Gromyko; ed. kollegiya: V. M. Vasev, A. M. Vasilev, N. I. Gavrilov va boshqalar. — M.: Sovet Entsiklopediyasi, 1986-yil. — FROM. 427. — 57 000 nusxa.
* Ganda // Dunyo xalqlari. Entsiklopediya / ilmiy ostida ed. L. M. Mints; ilmiy va tahririyat kengashi: A. O. Chubaryan, A. A. Fursenko va boshqalar. — M. : OLMA Media Group, 2007-yil. — 640 Bilan. — ISBN 978-5-373-01057-3.
**Doniyor qoʻgʻirchoqboz** (asli Shahsuvorov Doniyor, 1876—1962, Buxoro) — xalq qoʻgʻirchoq teatri ustasi. Tomoshani oʻzbek va tojik tillarida koʻrsatgan. Bobosi Abdulla, otasi Shahsuvor sanʼatkor boʻlganlar. D.q. surnay chalishni otasidan va Ashir qora mehtardan oʻrgangan. Qoʻgʻirchoqoʻynatishni esa mashhur qoʻgʻirchoqboz Zarif miskarga shogird tushib oʻzlashtirgan (ham "chodir jamol", ham "chodir xayol" teatrini oʻrgangan). Zarif miskar boshchiligida Buxoroning Labi hovuzida, amirning shahardan tashqaridagi bogʻida ham tomoshalar koʻrsatgan. D.q. 1910-yilda oʻz toʻpini tuzgan va Koʻrhoji, Kenja Jumayev kabi qoʻgʻirchoqbozlar bilan ishlagan. Asosan "chodir jamol" qoʻgʻirchoq teatrini rivojlantirgan. "Oftobxon va Moxtobxon" nomli yangi komediya yaratgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Категория:Персоналии по алфавиту
Категория:Учёные по алфавиту
**Donna Striklend**(inglizcha: *Donna Strickland*,1959-yil 27-may Ontario, Kanada) - kanadalik fizik, lazer fizikasi va chiziqli bo'lmagan optika sohasida ishlaydi. Jerar Muru bilan birgalikda u chiroqli impulslarning kuchayishiusulini ixtiro qildi. Fizika boʻyicha 2018-yilgi Nobel mukofoti sovrindori.

London Qirollik jamiyati a'zosi(2020), AQSh Milliy Fanlar akademiyasining xorijiy a'zosi(2020).

Biografiyasi
------------

U 1981-yilda Makmaster universitetini muhandislik fizikasi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. 1989-yilda Rochester universitetida fizika fanlari nomzodi ilmiy darajasini oldi, uning ilmiy rahbari professor Jerar Muru edi. Donna Striklend chiroqli impulslarning kuchayishini, soʻngra ularning siqilishinioʻrganib chiqdi, bu esa ultraqisqa impulslarni misli koʻrilmagan darajaga oshirish imkonini berdi. 1988—1991-yillarda Kanada Milliy tadqiqot kengashida ilmiy xodim boʻlgan. U Vaterlou universitetida ishlaydi (mukofot olish vaqtida u dotsent edi). Chiziqli bo'lmagan optika tadqiqotlari uchun yuqori intensiv lazer tizimlarini ishlab chiqadigan "Lazer" tadqiqot guruhiga rahbarlik qiladi. Sloan stipendiyasi (1998)sohibasi. Saylanma a'zo (2008), vitse-prezident (2011), Optika jamiyati prezidenti (2013)bo`lgan. Fizika bo'yicha Nobel mukofotini qolga kiritgan (2018) (1/4 mukofot).

Manbalar
--------

1. ↑  *The Nobel Prize.* „This year’s Nobel Prize in Physics goes to... Arthur Ashkin, Gérard Mourou and Donna Strickland! Watch the laureates collect their #NobelPrize medal and diploma.pic.twitter.com/w24OkEjROl" (en).  @NobelPrize (10-dekabr 2018-yil). 20-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-dekabr 2018-yil.
2. ↑  Strickland, D. Mourou, G. 1985. sfn error: no target: CITEREFStrickland,\_D.\_Mourou,\_G.1985 (help)
3. ↑  Maine, P. Strickland, D. *et al* 1988. sfn error: no target: CITEREFMaine,\_P.\_Strickland,\_D.\_et\_al1988 (help)
**Kafillik** — jinoyat protsessida ehtiyot choralaridan biri. Surishtiriruvchi, tergovchi, prokuror yoxud sud tomonidan ayblanuvchiga va sudlanuvchiga nisbatan, ular surishtiruv, dastlabki tergov va suddan yashirinishi, haqiqatni aniqlashga toʻsqinlik qilishi yoki jinoiy faoliyat bilan shugʻullanishining oldini olish uchun qoʻllanadi. K.ni muayyan shaxs, jamoat birlashmasi yoki jamoa beradi. K.ka berilayotgan shaxs qanday jinoyat qilganlikda ayblanayotgani va qanday jazoga tortilishi qaqida K.ka oluvchiga tushuntiriladi va undan tilxat olinadi. K.ka oluvchi K.dan voz kechishga haqyai. K.ka olgan shaxs oʻz majburiyatini bajarmasa, qonun boʻyicha javobgarlikka tortiladi (Oʻzbekiston Respublikasi MJK, 208-modda).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Baliqchilik asboblari** - baliq ovlashda ishlatiladigan asbob-uskunalar. Baliq ovlash usuliga qarab suzib oladigan, ilin-tiradigan, tuzoq va qarmoq tipidagi Baliqchilik asboblari boʻladi. Suzib oladigan Baliqchilik asboblari bilan baliq suv havzalarida suzib ovlanadi. Bu xildagi Baliqchilik asboblari ga nevodlar, dengiz loyqalatgichi, xalta toʻr, yoyma toʻr, koʻtarma toʻr va boshqa kiradi. Ilin-tiradigan Baliqchilik asboblari ga ingichka ipdan toʻqilgan toʻrlar kiradi. Ular ham oʻrnatib qoʻyiladigan va suziladigan xillariga boʻlinadi. Oʻrnatib quyiladigan turlar suv havzasining maʼlum bir yeriga qoziqlar bilan mahkamlab qoʻyiladi. Suziladigan xillarining bir uchi qayiq yoki kemaga biriktirilib, ikkinchi uchi suv oqimiga yoki shamol yoʻnalishiga qarab sudraladi. Oʻrnatiladigan toʻrning uz. 150 m, suzadigani 30 – 35 m, eni 18 m. Tuzoq tipidagi Baliqchilik asboblari ga venter, mereja (gardishga tortilgan toʻr) tipidagi suvga qoʻyiladigan turlar kiradi. Ularning ichiga baliq kiradi, lekin qaytib chiqolmaydi. Bu xildagi tuzoqlar ilgari qamish, novda va boshqa materiallardan toʻqilardi. Hozir faqat toʻrdan qilinadi. Qarmoq tipidagi Baliqchilik asboblari ga turli xildagi qarmoqlar kiradi. Bu xildagi Baliqchilik asboblari ni havaskorlar va baliq ovlash xoʻjaliklari ishlatishadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kashmir vodiysi** - Katta Himolay va Pir-Panjal togʻ tizmalari orasidagi keng vodiy, Hindistonda. Uzunligi qariyb 200 km, kengligi 60 km dan ziyod. Bal. 1600 m ga yaqin. Koʻl koʻp, eng kattasi Vular koʻli. Togʻlardan oqib tushadigan mayda daryo va soylar vodiyning eng yirik daryosi Jalam (Jhalam)ga (Hind daryosi irmogʻi) quyiladi. Daryoda kema qatnaydi. Yoʻlovchilarni tashishda qayiqdan ham foydalaniladi. Iqlimi moʻʼtadil, yanvarning oʻrtacha temperaturasi —G, iyulniki 22—23°. Yozgi nam musson shamollarning kirib kelishiga PirPanjal togʻ tizmasi toʻsqinlik qiladi. Shu sababli, yoz mavsumida yogʻin kam yogʻadi. Yillik yogʻin oʻrtacha 1000 mm. K. v. tuprogʻi allyuvial tuproq. Keng bargli oʻrmonlar, togʻ yon bagʻirlarida igna bargli oʻrmonlar bor. Qishloq xoʻjaligi ekinlari, asosan, sholi va makkajoʻxori, shuningdek, zigir, raps, xantal, qisman bugʻdoy ham ekiladi. K.v.da turli mevalar yetishtiriladi. Ekinzorlar daryo suvidan sugoriladi. Mevali bogʻlar bor. Yiliga 180 ming t dan ziyod meva yetishtiriladi. Zaʼfaron Hindistonda, asosan, shu yerda ekiladi. Ipak qurti uchun tut daraxti oʻstiriladi. K.v.da aholi zich. Hunarmandchilikda gilam toʻqish, kashtachilik, yogʻoch va metall oʻymakorligi rivojlangan. Iqlim kurortlari bor. Srinagar, Paxalgam va Gulmarg sh.lari turizm markazlaridan. Boburiylar asos solgan Shalimar va Nashat bogʻlarini koʻrish uchun turistlar koʻp keladi. Eng yirik shahri — Srinagar.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
*Prometheus Brings Fire* by Heinrich Friedrich Füger. Prometheus brings fire to mankind as told by Hesiod, with its having been hidden as revenge for the trick at Mecone.
**Prometey** — yunon mifologiyasida Olimp togʻidagi ma`budlardan olovni oʻgʻirlab, odamlarga hadya qilgan maʼbud. Buning uchun u Zevs buyrugʻi bilan togʻ qoyasiga kishanlanib, muttasil qiynoqqa solingan: har kuni burgut uchib kelib, P.ning tuni bilan yarasi bitgan jigarini choʻqib turgan. Gerakl P.ni ozod qilib, burgutni oʻldirgan. P. ob-razi adabiyot (Volter, I. V. Gyote, J. Bayron, P. B. Shelli, L. Meshterxazi), tasviriy sanʼat va musika (L. Betxoven, A. N. Skryabin)da aks ettirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kashalot** (*Physeter catodon*) — tishli kitlar kenja turkumiga mansub sut emizuvchi suv hayvoni. Uz. urgʻochisi 13 m gacha, erkagi 21 m gacha, ogʻirligi 30— 70 t. Boshi juda katta, tanasining uchdan bir qismini tashkil etadi. Tanasining old tomoni toʻmtoq. Ingichka va uzun pastki jagʻida 18—30 juft tishi bor; yuqori jagʻida tishi yoʻq. K. qoʻngʻirdan to toʻq jigarrang tusda. Okean va ochiq dengizlarda tarqalgan. Baʼzan Barens dengizi va Kamchatka sohillari yaqinida uchraydi. K. — poligam hayvon. 5 yoshida voyaga yetadi. 50 yilcha yashaydi. Kalmarlar va baliqlar bilan oziqlanadi. Oziq topish uchun 2 km gacha chuqurlikka shoʻngishi, suv ostida 1,5 soatgacha turishi mumkin. Iqtisodiy ahamiyati katta. Bitta K.dan 9—10 t yogʻ olinadi. Ovlash man etilgan.nknbbjouhhhusalom siz bugun kashalot haqida bilibolasiz .kashalot haqida multgilmlarda ham tamosho qilgansiz

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Lazer spektroskopiya** - optik spektroskopiya sohasi; gazsimon, suyuq va kristall holatdagi moddalarning atomlari va molekulalari spektrlarini lazer nurlari yordamida tadqiq qiladi. Lazer spektroskopiya kvant elektronika va optik spektroskopiya chegarasida vujudga kelgan. Lazerlar yaratilgandan soʻng Lazer spektroskopiyasi jadal rivojlana boshladi. Lazer nurining oʻziga xos xususiyatlari odsiy (kogerent boʻlmagan) yorugʻlikni qoʻllaganda kuzatish mumkin boʻlmagan jarayonlarni kuzatishga imkon beradi. Lazer spektroskopiyaning keng spektral diapozonda nur chastotasini uzluksiz oʻzgartirishga imkon berish, nanosekund, pikosekund va femtosekund davomatli yorugʻlik impulslarini olish uslublarini yaratish, nurni toʻlqin uzunligiga teng oʻlchamli joyga fokuslashga imkon berish xossalari quyidagi masalalarni yechishga imkon berdi: 1) yorugʻlikning muhitlarda yuz beradigan kombinatsion va Mandelshtam — Brillyuen sochilishi spektral chiziqlarining tarkibi va shaklini oʻrganish; 2) atom va molekulalarning selektiv ravishda uygʻongan holatlarga oʻtkazish va ularning shu holatlardagi yashash vaqtini topish hamda pastki holatlarga relaksatsiya qilish va kimyoviy reaksiyalarga turtki berish qonuniyatlarini tek-shirish; 3) atom va molekulalarda, suyuk va qattiq jismlarda koʻp fotonli oʻtishni (bir nechta fotonning bir paytda birgalikda yutilishini) kuzatish hamda jismlarning katta kuvvatli lazer nuri ostida yemirilish jarayonining tabiatini oʻrganish; 4) lazer nuri taʼsirida yuz beradigan fluoressensiya yordamida atom va molekulalarning toʻqnashuvi natijasida spektral chiziqlarning kengayishi va surilishini aniklash, toʻqnashuvlar chastotasini oʻlchash va toʻqnashuvlarlarda energiyaning bir zarradan ikkinchisiga uzatilishini tadqiq qilish; 5) atomli va ionli gazlarni sovitib, ularning temperaturasini 1K dan ham pastga tushirish qonuniyatlarini aniklash; 6) izotoplarni lazer nuri taʼsiri ostida selektiv ajratib olish; 7) atmosferani zaharlovchi har xil gazlarni masofadan turib tekshirish va ularning tarkibini aniklash; 8.) biomolekulalar va hujayralarda yuz beruvchi tez va oʻta tez jarayonlarni oʻrganish va alohida tanlangan yolgʻiz hujayraga lazer nurini fokuslab, uni selektiv ravishda uygotish.

Fizika, kimyo, biol. metrologiya va boshqafan sohalarining nazariy va amaliy masalalarini yechishda Lazer spektroskopiyadan keng foydalanilmoqda. Ad.: Lazernaya spektroskopiya atomov i molekul [per. s angl.], M. 1979. Maruf Krsimjonov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qarshilik koʻrsatish harakati** — Ikkinchi jahon urushi davrida Germaniya, Italiya, Yaponiya bosqinchilariga, ularning ittifoqchilari va mahalliy sotqin agentlariga qarshi antifashistik milliy ozodlik harakati. Qarshilik koʻrsatish harakati fashistlarga qarshi tashviqottargʻibot, ish tashlash, bosqinchilar maʼmuriyatiga xizmat qiluvchi xodimlar, Vatan xoinlarini oʻldirish, partizanlik kurashi va umumxalq qurolli qoʻzgʻolonlari shaklida olib borilib, Yugoslaviya, Fransiya, Italiya, Polsha, Chexoslovakiya, Gretsiya, Albaniya, Xitoy, Vyetnam, Koreya, Indoneziya, Filippin, Birma va boshqalar mamlakatlarda keng tus olgan.

Oʻzbekistonlik koʻplab jangchilar Markaziy va Gʻarbiy Yevropa mamlakatlaridagi Qarshilik koʻrsatish harakatih. saflarida faol qatnashganlar. Yugoslaviya va unga yaqin hududlarda 260 nafar oʻzbekistonlik fashizmga qarshi janglarda ishtirok etgan. Fashizmga qarshi umumxalq kurashiga qoʻshilgan R.Rahimov, N.Amirov, H.Jabborov, H.Ismoilov (Fransiya), A.Mamajonov, T.Qoʻchqorov, Sh.Samatov, O.Berdiyev (Italiya) kabilarning qahramonliklari unutilmaydi.

Qarshilik koʻrsatish harakatih.ning fashistlar blokini tormor keltirishdagi ahamiyati katta boʻldi. Bu harakat anʼanalaridan jahon xalqlari Yer yuzida tinchlikni saqlab qolish uchun unumli foydalanmoqdalar.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avtomashinist** – poyezd haydashda mashinist ishini bajaruvchi avtomatik qurilma. Poyezdni soatiga 50 km dan tez haydashda barcha jarayonlarni toʻla avtomatlashtiruvchi avtomatik boshqarish tizimining muhim qismi. Poyezdlar orasi (intervali) qisqa boʻlgan hollarda (metropoliten, shahar atrofiga qatnaydigan poyezdlar va hokazoda) samarali hisoblanadi. A. harakat jad-valining aniq bajarilishini ta’min-lashga, tezlikni soatiga 5 km aniqlikda saqlab turishga, yetti xil tezlik ichidan istalgan birini eng yuqori qiymatgacha chiqarishga, poyezd tezligini tez-tez oʻzgartirib haydashga imkon beradi. A. uchastkalarning poyezdlar oʻtkazish imko-niyatini yaxshilaydi, mashinistning ishini yengillashtiradi. A. tizimi harakatni boshqarish jarayonida qatnashuvchi boshqa avtomatik tizimlar bilan doimiy bogʻliq boʻladi. U lokomotivdagi avtomatikaga ta’sir qiladi, avtodispetcher va avto-blokirovka "buyruq"lariga boʻysunadi. Oʻzbekistonda istiqbolda A.temir yoʻl uchastkasi va umuman yoʻddagi qatnovni kompleks avtomatik boshqarish tizimining tarkibiy qismiga aylanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avtofazalash** – siklik tez-latgichlarda katta energiyali zaryad-langan zarralar dastasining orbitada turgʻunligini ta’minlash uchun zarralar guruhining oʻrtacha aylanish chastotasini tezlashtiruvchi oʻzgaruvchan elektr maydon chastotasiga avtomatik tarzda tenglash-tirib turish. A. prinsipini 1944-yilda rus fizigi V. I. Veksler va mustaqil ravishda 1945-yilda amerikalik olim E. Makmillan taklif etgan. A. asosida tez-latgichlarning quyidagi asosiy turlari: sinxrotron va mikrotron – elektronlar tezlatgichi, fazatron (sinxrotsiklotron) va sinxrofazatron – protonlar tezlat-gichi ishlab chiqilgan. Juda katta (yuzlab MeV va undan yuqori) energiyada ishlay-digan barcha siklik tezlatgichlar A. aso-sida loyihalangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Gomogen reaktor** — yadro yonilgʻisi bilan sekinlatkich gomogen aralashma (neytronlar uchun bir xil muhit) hosil qiladigan atom reaktori. Bunda aralashma yadro yonilgʻisi bilan sekinlatkichning suyuq eritmasidan yoki zarralar suspenziyasidan iborat boʻlishi mumkin; suspenziyadagi zarralar oʻlchami esa neytronlarning erkin yugurish uzunligidan ancha kichik boʻladi. Energetika maqsadlari uchun moʻljallangan qaynar reaktorda kukunsimon uran (yoki plutoniy) bilan suv aralashmasi bir jinsli sistemani tashkil qiladi. G.r.da maxsus issiq,lik eltuvchilar ishlatilmaydi. G.r. aktiv zonasidagi issiqlik ikki usulda: shu zonaga oʻrnatilgan aylanma nay orqali sovuq suv yuborib va aktiv zonani aylanib yuruvchi ogʻir suv ichiga oʻrnatib ajratib olinadi. G.r.ni sozlab turish uchun alohida sistema talab qilinmaydi, u bir meʼyorda ishlab turadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lypivka** (ukraincha: *Липівка*) — gʻarbiy Ukrainadagi qishloq (*selo*). U Ivano-Frankivsk viloyati (viloyat)ning Ivano-Frankivsk tumanida joylashgan, taxminan 20 km janubda, viloyat poytaxti Ivano-Frankivsk. Lypivka Ukrainaning hromadalaridan biri bo'lgan Tysmenitsia shahar hromadasiga tegishli.

Lypivka ilgari Tłumacz Powiat ( okrug ) tarkibiga kiruvchi Lackie Szlacheckie deb atalgan. Bu, shuningdek, Galisiyadagi Pokuttya tarixiy mintaqasining bir qismidir. Buni nomi ushbu hududda yashagan polshalik zodagonlar bilan bog'liq.

2020-yil 18-iyulgacha Lipivka Tismenitsa tumaniga tegishli edi. Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida 2020-yil iyul oyida Ivano-Frankivsk viloyatining tumanlari sonini oltitaga qisqartirgan holda, tuman tugatildi. Tysmenitsia tumani hududi Ivano-Frankivsk tumaniga birlashtirildi.

1. ↑  „Тисменицкая городская громада" (ru).  Портал об'єднаних громад України.
2. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (uk). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Нові райони: карти + склад" (Ukrainian).  Міністерство розвитку громад та територій України.
**Avtobachi** – Karmana-Navoiy va Buxoro vohalari oraligʻidagi pla-to. Zarafshon daryosining shimolida joy-lashgan. A. Zarafshonning qadimgi allyuviy yotqiziklaridan tashkil topgan. Allyu-vial yotqiziqlarni Zarafshon daryosi kesib oʻtib, shimolida A. va janubida Kiziltepa platolarini hosil qiladi.A. yon-atrof tekisliklaridan 4–5 m koʻtarilgan. Echkili dashti deb atalgan gʻarbiy qismi bora-bora Qizilqumga tutashib ketgan. A.ning usti yassi te-kislik, unda yotiq yon bagʻirli va yassi tubli pastqamliklar mavjud boʻlib, bir vaqtlar suv oqqan oʻzanlarning izlari saqlangan. Tubi taqirli botiqlar ham bor. A. neogen davrining qum-tosh, gil, mergel jinslari, Zarafshon daryo-sining qadimgi silliqlangan shagʻal toshlaridan iborat qisqa antiklinal ustida tarkib topgan. Shagal toshlar 20 m chuqurlikkacha, ya’ni konglomeratlargacha sementlashgan, qatlamlar orasida qumtoshning yupqa qatlamchalari uchraydi. Shagʻal toshlarning yuqori qismi (2 m chuqurlikkacha) gipslashgan. Ular ustida sergips qumoq va qumloqlar mavjud. Grunt suvlari konglomeratlarda 10 – 25 m chuqurlikda shoʻrlangan (1 l suvda 10–12 g tuz bor), daryo vodiysiga yaqinlashgan sari su-vining shoʻrligi kamayadi. A.da shoʻrtob boʻz-qoʻngʻir tuproqlar tarqalgan, tarkibida gips miqdori koʻp (20–30% va undan ziyod). Biyurgʻun, boyalich, shuvoq va boshqa choʻl oʻsimliklari oʻsadi. Yaylov chor-vachiligida foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boulder City** (talaffuzi: *Boulder Siti*) — AQShning Nevada shtatida joylashgan shahardir. 2020-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Boulder City aholisi 14 885 kishini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 208.6 kvadrat mil (540.2 km2) ni tashkil qiladi, shundan 0.039 kvadrat mil (0.1 km2) yoki 0,02% suvdan iborat.

Demografiyasi
-------------

2000-yilgi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 14 966 kishi, 6 385 xonadon va 4 277 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 73,9 nafar kishi. Shaharning irqiy tarkibi 94,5% oq tanli, 0,7% afro-amerikalik, 0,7% tubjoy amerikalik, 0,7% osiyolik, 0,2% Tinch okeani orollari, 1,3% boshqa irqlardan va 1,9% ikki yoki undan ortiq irqdan. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 4,3 foizini tashkil etadi.

Shaharda 6 385 ta uy xoʻjaligi boʻlib, ulardan 23,6% 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 55,8% er-xotinlar birga yashaydilar, 7,4% eri boʻlmagan ayollar, 33% esa oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 27,6 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 13,1 foizida esa 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahar aholisi yosh taqsimotiga koʻra, 20,4% 18 yoshgacha, 5,3% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 21,3% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 29,3% 45 yoshdan 64 yoshgacha, 23,7% 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yoshi 47 yosh. Har 100 ayolga 97,8 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 96 erkak toʻgʻri keladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 50 523 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 60 641 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 42 041 dollarni, ayollarniki esa 30 385 dollarni tashkil qilgan. Shaharning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi 29 770 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 4,7 foizi va aholining 6,7 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlarning 9,4 foizi va 65 yoshdan oshganlarning 5,3 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Boulder City Charter".
2. ↑  „QuickFacts Boulder City, Nevada". *census.gov* (fevral 2022).
3. ↑  Federal Writers' Project*. Origin of Place Names: Nevada*. W.P.A. 1941 — 14 bet.
4. ↑  „Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Boulder City city, Nevada".  U.S. Census Bureau, American Factfinder. 12-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-oktabr 2014-yil.
5. ↑  „U.S. Census website".  United States Census Bureau. Qaraldi: 31-yanvar 2008-yil.