recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mehmed Rauf** (1875- Istanbul -1931.23.12) — turk yozuvchisi. Dengizchilar bilim yurtini tugatgan (1893). Istanbuldagi elchilik kemalaridan birida aloqa ofitseri boʻlib xizmat qilgan. 1908-yil harbiylikdan isteʼfoga chiqib, tijorat bilan shugʻullangan. Ilk hikoyasi — "Tushkunlik" (1891, "Dushmush") adabiy jamoatchilik tomonidan yuksak baholangan. Ijodiy kamolotida Xolid Ziyoning taʼsiri katta boʻlgan. M. R. bir qancha oq sheʼrlar, hikoyalar, romanlar ("Qora mar-varid", 1901, "Talvasa", 1909 va boshqalar) hamda "Panja" (1909) pyesasini yozgan. "Sentabr" (1901, "Eylul") asari bilan turk psixologik romaniga asos solgan. Asarlaridagi asosiy mavzu sevgi, muhabbat, insonning ruhiy holatini tasvirlash. M. R. "Chinnigul va yasmin" (1924), "Yosh qiz qalbi" (1925), "Maymunjon" (1926), "Dafina" (1927), "Qon tomchisi" (1928) romanlari, "Oshikrna" (1909), "Xonimlar orasida" (1914), "Bir ishq tarixi" (1915), "Uch hikoya" (1919), "Ilk zavq" (1923), "Ishq kechalari" (1924) hikoyalar toʻplami, "Ferdi va oʻrtoklari" (1909), "Kurash" (1911), "Suvsar" (1920) kabi pyesalar muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sven Fischer** (1971-yil 16-aprelda tugʻilgan) — sobiq nemis biatlonchisi. U WSV Oberhof 05 klubida mashgʻulot oʻtkazgan va unga Frank Ullrich va Fritz Fisher (milliy murabbiylar) va Klaus Sibert (klub murabbiyi) murabbiylik qilgan. 2006—2007-yilgi biatlon mavsumidan soʻng u nafaqaga chigan.

Yoshligi
--------

Fischer boʻyi 1.85 m va ogʻirligi 85 kg, Tyuringiyaning Shmalkalden shahrida (avvalgi Sharqiy Germaniya) tugʻilgan. Uning yengil atletika boʻyicha steʼdodi erta kashf etilgan va uchinchi sinfdayoq u haftasiga uch marta BSG Werkzeugkombinat sport klubida mashgʻulot oʻtkazgan. Beshinchi sinfda oʻz yoshi toifasida tuman chempioni boʻlgan.

1983-yil sentyabr oyida Kinder-und Jugendsportschule (KJS) maktab-internati uni biatlon boʻyicha yoshlar stipendiyasiga qabul qilgan. 1989-yilda imtihondan soʻng armiyaga sport oʻqituvchisi boʻlish uchun oʻqishga kirgan. Germaniyaning qayta birlashishi va Berlin devorining qulashi va keyinchalik Sharqiy va Gʻarbiy Germaniya armiyalarining birlashishi uni 1990-yilda armiyani tark etishga majbur qilgan.

Fischer Xolmenkollen changʻi festivalida sakkizta biatlon gʻalabasiga ega, uchtasi yakkalik (1995-yil, 1999-yil va 2004-yillar), ikkitasi sprintda (1995-yil, 1999-yil), ikkita esa taʼqib qilishda (2002-yil, 2004-yil) va bittasi ommaviy startdagi (2001-yil) gʻalabalardir.

Faoliyati
---------

Fischer ikki marta (1996—1997-yil va 1998—1999-yil) Jahon kubogini yutgan, ikki marta ikkinchi (1993—1994-yil va 2004—2005-yil) va uch marta uchinchi (1995—1996-yil, 1997—1998-yil va 1999—2000) boʻlgan. 2004—2005-yilgi mavsumda Fisher Jahon kubogida atigi oʻn bir ochko farq bilan ikkinchi boʻlgan, agar u yilning soʻnggi poygasida qatnashganida, katta ehtimol bilan oltin medalni qoʻlga kiritgan boʻlar edi, ammo sovuq tufayli uni oʻtkazib yuborishga toʻgri kelgan.

Biatlon natijalari
------------------

Barcha natijalar Xalqaro biatlon ittifoqidan olingan.

### Olimpiya oʻyinlari

*8 ta medal (4 ta oltin, 2 ta kumush, 2 ta bronza)*

| Musobaqa | Yakkalik | Sprint | Taʼqib qilish | Ommaviy start | Estafeta |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Norvegiya1994-yil Lillexammer | **Bronza** | 7 | **Oltin** | — | — |
| Yaponiya1998-yil Nagano | 16 | 29 | **Oltin** | — | — |
| Qoʻshma Shtatlar2002-yil Solt-Leyk Siti | 29 | **Kumush** | 12 | **Kumush** | — |
| Italiya2006-yil Turin | 17 | **Oltin** | **Bronza** | 17 | **Oltin** |

*\*Taʼqib qilish musobaqa sifatida 2002-yilda qoʻshilgan, ommaviy start esa 2006-yilda qoʻshilgan.*

Manbalar
--------

1. ↑  *Schwarzbach, Stefan*. „The end of an exceptional career: Sven Fischer retires". International Biathlon Union (7-may 2007-yil).
2. ↑  „Sven Fischer". *IBU Datacenter*.  International Biathlon Union. Qaraldi: 18-may 2015-yil.
**Mehmandoost minorasi** (Masumzoda minorasi) Saljuqiylar davriga tegishli minoralardan biri boʻlib, Damgʻon shahridagi Mehmandust qishlogʻining janubida va Imomobodning gʻarbida joylashgan. Bu minoraning janubiy qismida qadimiy Mehmandust tepaligida joylashgan. Mehmandoost minorasi Rey shahridagi Toghrel minorasiga o'xshaydi, binosining bir qismi qisman vayron bo'lgan, ammo qolgan qismiga qarab uning yoshi aniqlanadi.

arxitektura
-----------

Uning tashqi tomondan aylanasi 34 tirsak, ichkaridan diametri 7,20 metr. Bu minora o‘n ikkita kamarli bo‘lib, ulardan biri kirish joyi bo‘lib, har bir arkning kengligi 1,23 metr bo‘lib, o‘n yarim tirsakdan keyin g‘ishtdan juda yaxshi holatda qurilgan bo‘lib, undan keyin 3 yozuvi bor. Qufiy yozuvida va uning tepasida Bani yozuvida yana bir yozuv bor.Ammo, gumbaz vayron boʻlib, qolgan qismi 14 tirsak balandlikda.

  

Rivoyat qilishlaricha bu minora Muso ibn Ja’far avlodidan bo‘lgan *Imomzoda Qosim* qabridir , lekin tuzulish jihatidan qabrga o'xshash emas.

Fon
---

Bu minora **Masumozadeh minorasi** sifatida ham tanilgan. Uning asosiy gumbazi yiqilib, kufiy yozuvidagi tosh bitiklarga asoslanib, bu minoraning qurilgan sanasi milodiy 490-yil.

bog'liq so'rovlar
-----------------

* Toghrel minorasi
* qo'ng'iroq gumbazi
* Bastam Kashana minorasi
* Aladdin qabri minorasi

Manbalar
--------

1. «دانشنامهٔ تاریخ معماری و شهرسازی ایران‌شهر». وزارت راه و شهرسازی. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۰
2. اکتبر ۲۰۱۹. مشکوتی، نصرت‌الله (۱۳۴۹). فهرست بناهای تاریخی و اماکن باستانی ایران. سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران. از پارامتر ناشناخته |صفحهٔ= صرف‌نظر شد (کمک)
**Ozarbayjon** mustaqil davlat sifatida ilk bor 1996-yilda **Olimpiya o'yinlarida** qatnashgan va o'shandan beri har bir o'yinda qatnashish uchun sportchilarni yuborgan. Ilgari ozarbayjon sportchilari 1952-yildan 1988-yilgacha Olimpiada o'yinlarida Sovet Ittifoqi tarkibida qatnashgan va Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin Ozarbayjon 1992-yilda Yagona terma jamoa tarkibiga kirgan. Ozarbayjon sportchilari yozgi Olimpiya o'yinlarida jami 42 ta medal qo'lga kiritdi. Mamlakatimiz Qishki Olimpiya o'yinlarida medal qo'lga kiritmagan. Ozarbayjon Respublikasi Milliy olimpiya qoʻmitasi 1992-yilda tashkil etilgan va 1993-yilda Xalqaro olimpiya qoʻmitasi tomonidan tan olingan.

2016-yilda Ozarbayjon ketma-ket beshta o'yinda qo'lga kiritilgan medallar sonini ko'paytirgan ikkita davlatdan biri bo'ldi (ikkinchisi Buyuk Britaniya, shuningdek, 2000 va 2016-yillar oralig'ida). Ozarbayjonning 2016-yilgi O'yinlardagi muvaffaqiyatiga asosan fuqarolikka qabul qilingan fuqarolar sabab bo'lgan; Ozarbayjon uchun medal sohibi boʻlgan 16 nafardan 12 nafari mamlakatdan tashqarida tugʻilganlar (asosan, Rossiya, Ukraina, Belarus va Erondan kelgan muhojirlar). Ozarbayjon ayniqsa kontaktli sport turlari boʻyicha kuchli boʻlib, ularning 45 ta medalidan 40 tasi kurash, boks, dzyudo va taekvondo boʻyicha berilgan.

1. ↑  „Great Britain on brink of historic record at Rio 2016 as lottery funding pays dividends in Olympic medals" (en-GB) (20-avgust 2016-yil). 24-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-avgust 2016-yil.
2. ↑  Sports Reference
**Xolmatov Hamid Xolmatovich** (1923.4.5, Qozogʻiston Respublikasi Jambul viloyati) — provizor olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1977), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan tibbiyot xodimi (1983). Farmatsevtika fanlari doktori (1976), professor (1976). Toshkent farmatsevtika institutini tugatgach (1944), shu institut farmakognoziya kafedrasida aspirant (1944—47), assistent (1947—57), dotsent (1957—76), ayni vaqtda institut dekani (1953—59), oʻquv va ilmiy ishlar boʻyicha prorektor (195970), rektor (197085); 1985-yildan farmakognoziya kafedrasi professor Ilmiy ishlari, asosan, Oʻzbekiston xalq tabobatida qoʻllaniladigan, xususan, Ibn Sino ishlatgan dorivor oʻsimliklarni farmakognostik oʻrganish va tibbiyotga tadbiq etishdan iborat.

Manbalar
--------

* Farmakognoziya T. 1995.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Hamid Abubakerov** (*1907 — ?, SSSR, Oʻzbekiston SSR, Namangan*) — tatarlardan chiqqan birinchi violonchelchi. Tatariston xalq artisti skripkachi Foat Abubakerovning otasi.

Biografiya
----------

1907-yilda Tataristonda tavallud topgan. Yoshligida bolalar uyida tarbiyalangan. Hamidning yoshligidagi sanʼatga boʻlgan mehri sabab Qozon musiqa texnikumida (ustozi R. L. Polyakov) oʻqiydi. Moskva davlat konservatoriyasida (ustozi I.Yampolskiy) violonchel sinfi bitiruvchisidir. Moskvadagi konservatoriyada Nozib Jiganov, Farid Yarullin va boshqa bir qator keyinchalik mashxurlikka erishgan insonlar bilan bir vaqtning oʻzida oʻqiydi. Qozonda u Tatariston ASSR Radio qoʻmitasining simfonik orkestrida aʼzolaridan biri edi. Solih Saydashev boshchiligidagi Tatar davlat akademiyasi teatrining simfonik orkestrida ishlagan.

Bo‘lajak tatar bastakori Ismay Shamsutdinov Hamit Abubakerovning saʼyi-harakati bilan musiqa yo‘liga qadam qo‘ydi. Uning koʻmagi bilan u TASSR radioqoʻmitasi huzuridagi radiostansiyada badiiy boʻlim boshligʻi boʻlib ishlaydi. 1936-yilda Hamit Abubakerov taklifi bilan Qozon musiqa bilim yurtiga o‘qishga qabul qilinadi va bastakor Yu. Vinogradov sinfda oʻqishni boshlaydi.

1940-yilda Ismay Shamsutdinov Hamid Abubakerovga ularning oila doʻsti shoir Hasan Tufan hibsga olingani haqida xabar berib, tezroq shaharni tark etishni maslahat beradi. Hamid Abubakerov turmush o‘rtog‘i Halima bilan Namanganga ko‘chib o‘tgan va 1940-yildan buyon shu yerda yashagan. Hamidning olti nafar farzandi (ikki oʻgʻil, toʻrt nafar qiz) bor edi. Katta farzandi Foat Abubakerov otasining kasbi davom ettirdi. Hozirda Tatariston xalq artisti hisoblanadi. Hamid Namangan shahrida umrining soʻnggicha oʻzining oilaviy musiqa maktabida oʻgʻillariga skripka, qizlariga fortepiano chalishni oʻrgatgan.

Adabiyot
--------

1. *Judet Faizi*. Odamlarning marvaridlari. Xursandchilik torlari. K.: TKN, 1987, 270, 388-betlar.

Manbalar
--------

1. ↑  Perviy tatarskiy kompozitor. touch.otvet.mail.ru
2. ↑  Tugan җirem. „Millәttәshlәr" portali
3. ↑  *Aysilu Kadiyrova*. Skripach Abubakirov iz La Skala-Kamala. "Vechernyaya Kazan", 25.06.2010
Vagashi
**Vagasi**- sigir sutidan tayyorlangan G'arbiy Afrika pishloqining bir turi. Odatda Fulani xalqi, ayniqsa Shimoliy Benin xalqi tomonidan ishlab chiqariladi. Markaziy Benindagi Parakou shahrida juda ko'p sotiladi. Shuningdek, u G'arbiy Afrika mamlakatlarida, ayniqsa Parakou kengligidagi Savanna zonasida joylashgan.

U odatda Vagashi sifatida zarma - sonxay va dendi tillarida tanilgan, ammo fon tilida, vara nagot tilida va gasaru esa Bariba tilida aytiladi. Fransuzlar buni fromag deb ham atashadi. Ganada u *vagashi* nomi bilan ham tanilgan. Ehtimol Zarma-Songhai so'zidan kelib chiqqandir.

U nisbatan yumshoq tuzilishga ega va ta'mi yumshoq va odatiy hayotda oshxonada taom tayyorlashda tez-tez ishlatiladi. Benin oshxonasi taomlarida ishlatiladigan ko'plab oqsillar va hayvon mahsulotlarida bo'lgani kabi, vagasi ham sousda pishiriladi va sous bilan tortiladi, so'ngra kraxmal bilan iste'mol qilinadi, masalan, maydalangan yams yoki pasta, tariq yoki makkajo'xori bo'tqasi ( tuwo. [ Hausa ] yoki t.z. [Hausa tuwon zafi qisqartma (issiq pyure)) ingliz tilida so'zlashadigan joylarda shunday aytiladi

Jarayon
-------

Sigir suti isitiladi. Keyin esa u formager (formali seiba kabi o'simlik) yoki boshqa har qanday kislotali moddaning bargi bilan aralashtiriladi. Sut qattiq preslana boshlaydi, keyin tvorog olib tashlanadi va keyin dumaloq pishloq g'ildiraklariga orasiga qo'yib bosiladi. Keyin ularni saqlash uchun boshqa bargdan yasalgan qizil mumga botiriladi. 

 Vagasi

Tayyorgarlik
------------

Vagasi qovurish yoki qaynatish kabi turli xil usullarda tayyorlanishi mumkin. Odatda baliq yoki go'sht o'rnini bosuvchi taomlar bilan birga tortiladi. Bundan tashqari, qalampir bilan qaynatilishi va sayohat qilinayotkandan mintaqalarda qovurilgan shaklda sotilishi mumkin.

Yana qarang
-----------

* Pishloqlar ro'yxati

Ma'lumotnomalar
---------------

1. 1 2 3 4  *Theresa.* „Cutting the cheese in Benin" (en-US). *SubjectVerbObject* (22-may 2010-yil). Qaraldi: 6-iyun 2020-yil.
2. ↑  „Parakou".  Benintourism.com. Qaraldi: 10-yanvar 2009-yil.
3. ↑  Kraus, Erika*. Benin (Discover the Real Benin)*. Benin: Other Places Publishing, January 2010 — 162 bet. ISBN 978-0-9822619-1-0.

Havolalar
---------

* Sosdagi vagasi
* Wagasi ishlab chiqarish
**Hamid Rahimov** (1927.15.5 — Toshkent — 1977.8.12) — kompozitor, dirijyor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1954). Oʻzbek davlat filarmoniyasining ashula va rake ansambli (1950—56), "Bahor" ansamblida (1958—59) musiqa rahbari, Muqimiy teatrida dirijyor (1958 — 59), Oʻzbekiston Madaniyat vazirligida masʼul xodim (1960—61 va 1972—73), Toshkent konservatoriyasi rektori (1961—71), dotsenti (1967—72), Toshkent pedagogika instituti kafedra mudiri (1973—77). P. Rahimov bilan xdmkorlikda "Singillar qissasi" (Sh. Tamkin, 1955) va "Zafar" (U. Ismoilov, 1956) ilk musiqali dramalarni yaratgan. Keyinchalik "Oq nilufar" (R. Hamroyev, A. Bobojon, 1958), "Rais uylanarmish" (B. Xalilov, 1959), "Ishqing bilan" (H. Umarov, 1959), "Tanbur nolasi" (M. Qodirov, 1973) "Jonim fido" (I. Rahim, 1974). "Mashrab" (A. Tursunov, 1977) kabi musiqali drama va komediyalari bilan mazkur janr rivojiga hissa qoʻshgan. R. shuningdek, "Zafar" (U. Ismoilov, 1970) operasi, simfonik orkestr uchun "Yoshlik" poemasi, 5 ta raqs, 2 ta syuita, "Bahor" kantatasi, "Fargʻonalik beshovlon" kinofilmiga va 3 telefilmga yozilgan musiqa, "Qalb qoʻshigʻi", "Xayolim senda", "Toshkent bahori", "Quyoshiston" kabi qoʻshiklar va boshqa asarlar muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Ford (maʼnolari).

**Ford**, fiord (norvegcha — ﬁ ord) — qirgʻoklari tik va baland qoyalardan iborat boʻlgan tor va chuqur dengiz qoʻltiqlari. F.ning uzunligi enidan bir necha barobar ortiq boʻladi. Baʼzilarining (mas, SogneFord) uz. 200 km, chuq. 1000 m dan oshadi. Tik kirgoklarining balandligi 1500 m ga yetadi. Tubi ham notekis. Koʻpincha F.larni ochiqdengizdan sayozliklar ajratib turadi. F.lar toʻrtlamchi davr materik muzliklari faoliyati natijasida, keyinchalik dare vodiylari va tektonik botikdarning dengiz suvi bosishi oqibatida yuzaga kelgan. F.lar Norvegiya, Grenlandiya, Chukotka yarim orol, Chili qirgʻoqlarida, ayniqsa, keng tarqalgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
BERNSHTEYN (Bernstein) Eduard (1850.6.1 Berlin 1932.18.2) - Germaniya sotsialdemokratik partiyasining yetakchilaridan biri. Partiya markazin organi "Sotsial-demokrat" gaz.ning muharriri (1881—90). 90- yillar oʻrtasidan marksizm bilan aloqasini uzdi, uning nazariy asoslarini eskirgan, deb keskin tanqid qildi. Kapitalizm inqirozi muqarrarlign, proletariat inqilobi va diktaturasi haqidagi Marks taʼlimotini, ilmiy sotsializm nazariyasini rad etdi. B. ishchilarsinfi ishlab chiqarishni sotsialistik asosda uyushtirishning uddasidan chiqa olmaydi, sinfiy kurash esa supa boradi. lsb taʼkidladi. Rossiyada Oktabr toʻntarishidan keyin lemipizmga va sotsializm qurilishiga qarshi mafkuraviy kurash olib bordi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Niagara** *sharsharasi* Nyu-York shtatidagi Amerika shahri boʻlib, yaqin atrofdagi Niagara sharsharasi nomi bilan atalgan. Niagara daryosining qarama-qarshi qirgʻogʻida xuddi shu nomdagi Kanada shahri joylashgan. Egizak shaharlarni kamarli kamalak koʻprigi bogʻlaydi. (1941, oldingisi 1938 yilda qulagan). Shahar aholisi 50 ming kishini tashkil qiladi. (2010, 2000 yilda — 55,5 ming kishi)).

Tarixi
------

1678 yilda Niagara daryosining Ontario koʻliga qoʻshilishida La Salle Fort Konti ni qurdi. La Salle bu yerlarga kirgan birinchi yevropalik edi.  Fransuzlar strategik joylashgan portajni qoʻriqlash uchun sharshara yonida kichik yogʻoch istehkom qurdilar. Yetti yillik urush paytida ikkala qal’a ham inglizlar tomonidan bosib olingan. 1761 yilda hozirgi shahar oʻrnida Fort Schlosser qurilgan. 1812 yilgi urush paytida u amerikaliklar tomonidan vayron qilingan va yoqib yuborilgan.

1805 yilda tegirmon yonida Manchester degan qishloq paydo boʻldi. Tuskarora hindulariga rezervatsiyaga (hozirgi eng qadimgilaridan biri, zamonaviy shahardan 14 km uzoqlikda) joylashishga ruxsat berildi. Yerning unumdorligidan jalb qilingan „oq" koʻchmanchilar daryo boʻyidagi boshqa qishloqlarga — Klarksvill va Osma koʻpriklarga joylashdilar. XIX-asrning oxiriga kelib, bu aholi punktlarining barchasi Niagara sharsharasi shahriga birlashdi. 1856 yilda yaqinida Niagara universiteti tashkil etilgan.

Iqtisodiyoti
------------

1880-yillarda mahalliy elektr kompaniyasi Nyu-Yorkning yuqori qismini taʼminlaydigan elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun kuchli daryo oqimidan foydalana boshladi. Niagara GESi (1895 yilda ishga tushirilgan) Nikola Tesla tomonidan loyihalashtirilgan boʻlib, unga shaharda yodgorlik oʻrnatilgan. Niagara sharsharasi Rust Beltning sanoat markaziga aylanadi. Tarkibidagi boshqa shaharlar singari, Niagara sharsharasi ham XX-asr oxirida sanoat ishlab chiqarishining rivojlanayotgan mamlakatlarga chekinishi tufayli iqtisodiy qiyinchiliklarni boshdan kechira boshladi.

Aholining anʼanaviy yordami turizmdir. Har yili millionlab qiziquvchan odamlar sharsharani koʻrish uchun keladi, asosan Shimoliy Amerikadan. Merilin Monro ishtirokidagi Niagara kabi filmlar shaharning mashhurligini oshirdi. Niagara tabiatni muhofaza qilish parki (1885 yilda tashkil etilgan) daryo boʻyidagi kichik orollarni va sharshara tarixiga bagʻishlangan geologik muzeyni oʻz ichiga oladi.

* Niagara sharsharasi va Niagara sharsharasining shahar koʻrinishiNiagara sharsharasi va Niagara sharsharasining shahar koʻrinishi

Eslatmalar
----------

1. ↑  „Old Fort Niagara". *www.oldfortniagara.org*. 27-fevral 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-fevral 2021-yil.

*
**Zikri arra** (zikri minshoriy, zikri aloniy yoki zikri jahriy) - Yassaviya tariqatidagi jahriy zikr marosimining turi. 

Zikri arra deb nomlanishining sababi - zikr davomida qaytariladigan kalimalarning tezlashishi natijasida oʻziga xos halqum tovushi vujudga kelishi va bu huddi «arraning ish jarayonidagi tovushi»ga oʻxshab ketishidir. Zikr jarayonini quyidagicha tasvirlash mumkin. Agar zikr tushuvchi yolgʻiz boʻlsa, zikr kalimalari, «ha-hu» tovushlarini takrorlash tarzida asta-sekin boshlanib, tezlasha borgan sari zikr etuvchining holati oʻzgara boshlashi kuzatiladi. Ayni damda «jazba» yaqinlashish arafasida «ha-hu» talaffuzi ancha tezlashib, yuqorida aytilgan «halqum tovushi» yuzaga keladi.

Mazkur kalimalarning ma’nosi turlicha talqin qilinib, koʻpincha Allohning ismlaridan biri «al-Hayy» (yoki «al-Haqq» ham qoʻllanilishi mumkin) va tasavvufda Allohni nazarda tutib, istifoda etilib kelingan «Huva» olmoshi birikmasidan, ya’ni «Hayy-Huva» - «Abadiy Tirik zot Udir» degan ma’noni aks ettiradi, deyiladi. Ba’zi fikrlarga koʻra, bu tovush koʻpgina tariqatlarda zikrning ajralmas qismi boʻlgan «La ilaha illalloh» kalimasining yarim oshkora yarim pinhona tarzida tez-tez takrorlanishi natijasida yuzaga kelgan. Ya’ni kalimaning oxirgi boʻgʻinlarinigina oshkora talaffuz qilish orqali «ha-hu» tovushlari vujudga kelgan deyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Usmonov, Olimov, Yo'ldashxo'djayev, Faxriddinov, To'ychiyeva, Jabborov, Cho'tmamatov, Rahimov, Komiljonova, Karimova, Nurmuhammedov, Erkaboyeva, Jurayev 2015, s. 91. sfn error: no target: CITEREFUsmonov,\_Olimov,\_Yo'ldashxo'djayev,\_Faxriddinov,\_To'ychiyeva,\_Jabborov,\_Cho'tmamatov,\_Rahimov,\_Komiljonova,\_Karimova,\_Nurmuhammedov,\_Erkaboyeva,\_Jurayev2015 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Usmonov I, Olimov S, Yo'ldashxo'djayev H, Faxriddinov Z, To'ychiyeva N, Jabborov N, Cho'tmatov J, Rahimov K, Komiljonova Z, Karimova S, Nurmuhammedov D, Erkaboyeva F, Jurayev O Turdiyeva D.*. Tasavvuf atamalari*. Movarounnahr nashriyoti, 2015 — 360 bet. ISBN 978-9943-12-346-5.
**Boʻkalar** — toʻgarak chokli ikkiqanotlilar kenja turkumiga mansub hasharotlar 3 oilasining umumiy nomi. Tanasi, odatda, tuklar bilan qoplangan, baʼzan yalangʻoch boʻladi. Voyaga yetgan B.ning ogʻiz organlari reduksiyaga uchragan, oziqlanmaydi. Uzoq yashamaydi. Urgʻochi va erkak B. gʻumbakdan bir vaqtda chiqib, muayyan bir joyda toʻplanadi. Koʻpchilik turlarining qurtlari sut emizuvchilar va odamning ichki paraziti hisoblanadi. Oshqozon B. (Gasterophilidae); uz. 9–15 mm, 30 ga yaqin turi maʼlum; otlar, karkidonlar, fillarda parazitlik qiladi. Oʻrta Osiyoda 6 turi, shu jumladan ot boʻkasi Gasterophilus intestinalis keng tarqalgan. Tuxumini hayvonlar juniga, koʻpincha hayvonlar labi tegadigan joylarga qoʻyadi. Tuxumdan chiqqan qurtlari hayvonning ogʻiz boʻshligʻi orqali oshqozoniga oʻtib, uning devorini yalligʻlaydi. Qurt u yerdan ichak orqali tuproqqa tushib gʻumbakka aylanadi. Baʼzan oshqozon B.ning 1 yoshdagi qurti odam terisiga kirib, kasallik paydo qilishi mumkin. Burunhalqum B. (Destridae); uz. 10–18 mm, 35 ga yaqin turi bor, tuyoqli hayvonlar paraziti hisoblanadi. Oʻzbekistonda 4 turi: qoʻy boʻkasi (Oestris ovis), tuya bukasi (Cephalopina titilator), rus boʻkasi (Rhincestrus purpureus), oʻzbek boʻkasi (Rh. uzbekistanicus), shuningdek kalta boʻka (Rh. latifrons) uchraydi. Urgʻochi B. tirik qurtini hayvonlar burun boʻshligʻiga sepib ketadi. Qurtlari kelgusi yil bahorigacha nafas yoʻlida parazitlik qiladi. Qurtlar odam koʻziga tushib qolganida miaz, konʼyunktivit paydo qiladi. Teri boʻkalari (Hypermatidae)ning uz. 4–12 mm, 35 ga yaqin turi maʼlum, Shim. yarim sharning moʻʼtadil mintaqalarida tarqalgan. Oʻzbekistanda 2 turi — hoʻkiz boʻkasi (Hyperma bovis) va Janubiy bukasi (N. lineatum) tarqalgan. Tuxumlarini hayvonlar yungiga yopishtirib qoʻyadi. Qurtlar teri ostida rivojlanadi. Ular bosh yoki koʻzga oʻtib qolganida ogʻir oqibatlarga olib kelishi mumkin. Baʼzan burunhalqum va teri boʻkalari kenja oila sifatida B. (Oestridae) oilasiga kiritiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Siegberg qal’asi** (nemischa:) — Avstriyaning Göfis kommunasi (Vorarlberg federal shtati) yaqinida barpo qilingan oʻrta asr qal’asi xarobalari; XIII asr oʻrtalarida tepalikda qurilgan va 1355-yilda graf Rudolf fon Feldkirx qoʻshinlari tomonidan bosib olingan va vayron qilingan. 1435-yilda qal’a graf Fridrix fon Togenburg askarlari tomonidan vayron qilingan va XVII asr boshlariga kelib butunlay xarobaga aylangan. Shu bilan birga, qal’a ibodatxonasi 1637-yilgacha oʻz faoliyatini davom ettirgan. XXI asrda xarobalar atrofidagi butun maydon va qal’a qoldiqlari meʼmoriy yodgorliklar roʻyxatiga kiritilgan.

Tarixi
------

Yana qarang
-----------

* Rugburg qal'asi
* Neuburg qal'asi (Koblach)
* Neu-Montfort qal'asi
* Wolfurt qal’asi

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* Alois Niderstätter: Die Vorarlberger Burgen. Universitätsverlag Wagner, Innsbruck 2017, ISBN 978-3-7030-0953-2, S. 86-90.
* Osterreyxdagi Buckelquader — Patrik Shixt — 2011-yil
* Kleines Vorarlberger Burgenbuch — Frans Josef Huber — 1985-yil
* Osterreichisches Burgenlexikon — Georg Clam Martinic — 1992-yil
* Von Schloß zu Schloß in Österreich — Gerxard Stenzel — 1976-yil

Havolalar
---------

* „Ruine Sigberg" (de). *goefis.at*.  Gemeinde Göfis (2018). Qaraldi: 20-fevral 2021-yil.
**Geringiya** ( lat. *Heringia senilis* ) — g‘ingpashshalar (*Syrphidae*) oilasi turkumiga mansub *Heringia*. kamyob pashshalar turi. O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

Tarqalishi
----------

Janubiy Yevropa, Kavkaz, Qrim, Qozog'iston, O'zbekiston. Rossiyada u Shimoliy Kavkazda ( Kabardino-Balkariya ) va G'arbiy Sibirda qayd etilgan. Ukraina : Lugansk viloyatidan  , Odessa viloyatidan va Qrimdan  topilgani maʼlum. Oʻzbekistonda Oqsakota ( Chotqol tizmasi ), Xayot ( Nurotov tizmasi) yo‘llarida qayd etilgan. Dengiz sathidan 1300-1800 m balandlikdagi tog‘li keng bargli o‘rmonlarda yashaydi.

Tavsif
------

Qop-qoragini g‘ingpashshalarning bu turi (tashqi ko‘rinishidan (Pipizella)jinsi vakillariga o‘xshaydi). Bosh tekis yuzli (o‘rtasida pufakchasi bo‘lmagan), 3-aʼzosi bo‘lgan mo‘ylovi uzun. Peshonasi yumaloq-qavariq. Oyoqlari ingichka. Erkakning orqa pufakchasi ko‘pincha uzun tayoq shaklidagi o‘simtaga yoki osilmachoqqa o‘xshash pufakchali qorin bo‘shlig‘iga ega. Qanotlari shaffof. Urg‘ochilarning peshonasi odatda yaltiroq bo‘lad.

Yashash tarzi
-------------

Yiliga bir marta nasl beradi. Ilk uchishi va tuxum qo‘yishi aprel-may oylarida; soyabonguldoshlar (Apiaceae) va murakkabguldoshlarda (Asteraceae) oziq-lanadi. Lichinkalari qayrag‘ochda (Ulmus) uchraydigan g‘allali o‘simlik shiralari bilan oziqlanadi va o‘sha yerda qishlaydi.

Soni
----

Hamma joyda qisqarib bormoqda, ayrim yillari mavsumda bir necha dona, keyingi yillari esa lokal populyatsiyalarda har 100 kv. metrda 1 donagacha uchratish mumkin.

Cheklovchi omillar
------------------

Daraxt va butalarni kesib tashlash, ozuqa o‘simligini yo‘q qilish, haddan tashqari ko‘p pichan tayyorlash, yaylovdan chorvachilik uchun meʼyoridan ortiqcha foydalanish.

Muhofaza choralari
------------------

Nurota qo‘riqxonasi va Ugom-Chotqol milliy tabiat bog‘ida muhofaza ostiga olingan. Katta qayrag‘ochlar kesilishini taqiqlash lozim.

Manbalar
--------

1. ↑  Гогузоков Т. Х. 2003. Эколого-фаунистическая и зоогеографическая характеристика мух-журчалок (Diptera, Syrphidae) Кабардино-Балкарии. Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-03-04). — Диссертация на соискание ученой степени кандидата биологических наук. — Нальчик, 2003. С.1-173.
2. ↑  Зимина Л. В. 1993. Сирфиды и некоторые другие двукрылые. Карадагский государственный заповедник АН Украины. — Летопись природы, 6 (1989 г.). Редотдел Крымск. комитета по печати / Карадагский филиал ИнБЮМ им. А. О. Ковалевского АН Украины, Симферополь, 73-80. (с.75)

Adabiyot
--------

* *Красная книга Республики Узбекистан. — Т. II — Животные*. Ташкент: Chinor ENK, 2009.
* Виолович Н. А. «Сирфиды Сибири» (Diptera, Syrphidae). Определитель. — Новосибирск, Наука, 1983. — 241 с. (с.68 — род Heringia)

Havolalar
---------

* Heringia senilis eol.org saytida(ingl.) )
* Heringia senilis Sack, 1938 yil. Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-05-28).
**Roʻzimat Masharipov** (1895 - Xiva — 1968.19.3) — meʼmor va naqqosh. Naqqoshlik, ganchkorlik va meʼmorlikni otasi usta Masharipdan oʻrgangan. M. ijodida anʼanaviy meʼmorlik va bezak sanʼati zamonaviy uslub bilan uygunlashgan. Polvonkrri (1905), Mamad Maxram (1908), Husaynbek (1910) madrasalari, Mamad yasovul uyi (1910), Asfandiyorxon uyi (1911), Dishan qalʼadagi qoʻsh darvoza (1912), xonning shahar tashqarisidagi Tozabogʻ saroyi (1914) va boshqalarni qurish va bezatishda qatnashgan. 1915-yildan koʻplab turar joylar, jamoat binolarini kurgan va bezagan. 1947-yil M. Toshkentdagi Navoiy teatri binosining Xiva zalini bezashda shogirdlari bilan qatnashgan, 1950—60-yillarda Xivadagi meʼmoriy obidalarni taʼmirlashda ishtirok etgan. Kuplab shogirdlar tayyorlagan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gormonoterapiya** (gormonlar va terapiya) — gormonlar va sunʼiy (sintetik) gormonal preparatlar bilan davolash usuli. G. asosan odam organizmida endokrin (ichki sekresiya bezlari) aʼzolaridan birortasining kasallik tufayli faoliyati susayganda yoki toʻxtaganda tegishli gormonlar oʻrnini toʻldirish maqsadida yoki oʻrinbosar sifatida qoʻllaniladi (mas, qandli diabetyaa bemorga insulin yoki Addison kasalligida kortizon beriladi). Endokrin bezlar faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan kasalliklarda kuzatiladigan yalligʻlanishlar, allergik, immunologik va turli infeksion jarohatlar tufayli gormonal balans izdan chiqqanda uni tiklash (stimullovchi) va allergik reaksiyani susaytiruvchi (tormozlovchi) gormon preparatlari ishlatiladi. Zamonaviy tibbiyot amaliyotida turli surunkali ichki kasalliklarda G. yaxshi naf beradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Iqlim boniteti** (lot. bonitas -yaxshi sifatli, asl) — iqlimga bogʻliq unumdorlikni baxrlash. Absolyut (hosildorlik kabi s/ga) yoki nisbiy kattaliklar (ballar) bilan ifodalanadi. I.b. hududning ikdim resurslarini qishloq xoʻjaligi ekinlarini oʻstirishga qulaylik darajasiga qarab taqqoslashga imkon beradi va tuproqni qiyosiy baholash (qarang Tuproq bonitirovkasi) bilan birgalikda tabiiy sharoitlarning turli tuproq-iqlim zonalarida iqtisodiy sa-maradorligi darajasini koʻrsatuvchi muhim tavsifnomasi hisoblanadi. Iqlimni baholashning bir qator usullari ishlab chiqilgan. Bu usullar oʻsimlikning hosildorligini issiqpik va nam resurslari bilan bogʻlab va ularni oʻsimlikning haqiqiy va potensial biologik mahsuldorligiga qarab ba-qolashni nazarda tutadigan miqdoriy munosabatlarga asoslanadi. Rus olimi D. I. Shashko taklif etgan iqlim unumdorligini baholash usuli keng qoʻllaniladi. Dehqonchilik tarmoklarida iqlimning haqiqiy unumdorligini baholashda resurslardan foydalanish koeffitsiyenti qoʻllaniladi. Bu koeffitsiyent, mas, gʻoʻzaning rivojlanishi uchun zarur boʻlgan 10° dan yuqori koʻp yillik oʻrtacha haroratlar yigʻindisini haqiqiy harorat yigʻindisiga nisbati bilan ifodalanadi. Hisoblar namlik optimal sharoitlarda ekinning potensial hosildorligi haqiqiy hosildorlikka nisbatan 2—3 marta koʻpligini koʻrsatadi. Bu esa katta energetika rezervlaridan ratsional foydalanish uchun agrotexnika tadbirlar majmui bilan birga oʻsimliklarning Quyosh yorugʻligini fotosintezlashda hozirgi oʻrtacha 3% ga nisbatan foydali ish koeffitsiyenti yuqori boʻlgan yangi navlarini yaratish zarurligini taqozo etadi.

Hamid Abdullayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Tormoz** (yun. tormos — gʻildirakni aylantirmay qoʻyadigan mix tiqiladigan teshik) — mashina yoki mexanizmning harakat tezligini pasaytirish yoki butunlay toʻxtatish uchun, koʻtarishtashish mashinalarida esa yukni osilgan holatda tutib turish uchun moʻljallangan qurilma. Ishlash usuli boʻyicha mexanik (friksion, ishqalanma), gidravlik (suyuklikli) va elektr (elektromagnit, induksion va boshqalar); tuzilishiga koʻra, kolodkali, tasmali (lentali), disksimon, konussimon va boshqa turlarga boʻlinadi. Mashinalar va mexanizmlar (koʻtarishtashish mashinalari, stanoklarning mexanizmlari, temir yoʻl vagonlari)da tashqi kolodkali, avtomobillarda ichki kolodkali T.lar, qoʻl T.lari ishlatiladi. Bunday T.larda kolodkadan tashqari baraban, sharnir, tortish prujinalari (richag tizimlari) boʻladi. Tasmali T.da kolodkalar oʻrniga barabanni kamrab turuvchi tasma (lenta) ishlatiladi. Bunday T.lar koʻtarishtashish mashinalarining koʻtarish, surish va burish mexanizmlarida qoʻllanadi. Diskli T.larda mexanizm vali bilan birga aylanuvchi disklarning boshqa qoʻzgʻalmas diskka qisilishi tufayli tormozlanish yuz beradi. Bunday T.lar transport mashinalarining turli mexanizmlarida, metall kesish stanoklarida ishlatiladi.

Ogʻir transport mashinalari, mas. yuk avtomobillarida diskkolodkali T.lar ishlatiladi. Bunda tormozlanish disk yon sirtining friksion kolodkalar bilan ishqalanishi xisobiga yuz beradi. Koʻtarish mashinalari, konverterlar, sinov qurilmalari va boshqalarda tezlik (tezlikni cheklash) T.lari ishlatiladi. Bunday T.larning markazdan qochma, dinamik (gidravlik), uyurma (induksion) va boshqa turlari boʻladi. T.larni boshqarish uchun mexanik, gidravlik, pnevmatik, elektrgidravlik, elektrmexanik va boshqa yuritmalardan foydalaniladi. Mas. yengil avtomobillar va koʻtarish kranlarida gidravlik boshqarish tizimi, yuk avtomobillari, avtobuslar, tramvaylar, temir yoʻl poyezdlarida, samolyotlarning shassisida pnevmatik tizim qoʻllanadi.

T.ning elektr yuritmasida maxsus doimiy yoki oʻzgaruvchan tok elektromagnitlaridan foydalaniladi. Bular elektr transport (elektrovozlar, tramvay, trolleybus va boshqalar)da qoʻllanadi.

Aviatsiya va kosmonavtakada aerodinamik tormozlash usuli (tormoz parashyutlari, samolyot qanotidagi mexanizatsiya elementlari yordamida), mashina dvigatelining ish rejimini tormozlash usuli (mas. avtomobildagi sekinlashtiruvchi tormoz yordamida) ham qoʻllanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tormozlanish** (fiziologiyada) — qoʻzgʻalish taʼsirida organlar, toʻqimalar yoki hujayralar nerv markazlari faoliyatini susaytiradigan nerv jarayoni. Odam va hayvonlar markaziy nerv sistemasida T. jarayonlari mavjudligini ilk bor I. M. Sechenov (1863) aniqlagan. I. P. Pavlov oliy nerv faoliyatiga tegishli barcha murakkab jarayonlarda qoʻzgʻalish bilan birga T. sodir boʻlib turishini koʻrsatib bergan. Markaziy nerv sistemasining biron boʻlimida T. paydo boʻlishi uning funksional holati, xususiyati va qoʻzgʻatuvchining kuchi (intensivligi)ga bogʻliq. T. jarayoni kelib chikish joyiga kura, periferik T. (bevosita muskul yoki bez elementlarida yuz beradi) va markaziy T. (markaziy nerv sistemasida amalga oshadi) tafovut kilinadi. Har qanday nerv faoliyati oʻzaro bogʻlangan 2 jarayon: T. va qoʻzgʻalishdan iborat. Bu ikki jarayonning oʻzaro taʼsiri natijasida qon aylanish, nafas olish, ovqat hazm qilish, harakatlanish kabi organizmning eng muhim funksiyalari boshqarib turiladi. Ayrim nerv kasalliklari (epilepsiya va boshqalar) va bir qancha zaharli moddalar (mas. strixnin) taʼsirida markaziy nerv sistemasi faoliyatining buzilishi tirishishga olib keladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tormoz normativlari** — harakatlanuvchi tarkibni 100 tonnalik poyezd (yoki sostav) massasi uchun eng kichik tormoz bosimi bilan taʼminlash uchun talablar toʻplami, bunda poyezdlar belgilangan tezlikda harakatlanishi mumkin.

Tormoz normativlari poyezdlarning belgilangan tezlikda harakatlanishi mumkin boʻlgan maksimal tushish qiyaligini, belgilangan bosimni taʼminlab boʻlmaydigan hollarda tikroq qiyaliklarda tezlikni pasaytirish tartibini belgilaydi (masalan, nosozlikda alohida tormozni oʻchirish).

Tormoz normativlari quyidagilardan iborat:

* harakatlanuvchi tarkibning gʻildirak oʻqidagi tormoz kolodkalarining hisoblangan bosimlarining qiymati;
* tormoz oʻqlarining soni haqida maʼlumot;
* lokomotivlarning hisob massasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;
* avtomatik tormozlar ishlamay qolganda harakatlanuvchi tarkibni joyida ushlab turish uchun qoʻl tormozlaridan foydalanish zarurati.

  

Tormoz normativlari poyezdlar harakatlanish grafigiga ilova sifatida chiqariladi.

Adabiyotlar
-----------

* Tormoznie normativi // Jeleznodorojniy transport: Ensiklopediya / Gl. red. N. S. Konarev. — M.: Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya, 1994. — S. 450. — ISBN 5-85270-115-7.
Fransesko Alziator
**Francesco Alziator** (1909-yil Cagliari — 1977-yil) italiyalik yozuvchi va jurnalist edi. U oʻz faoliyati davomida anʼanaviy Sardiniya madaniyatini, asosan ona shahri Caglizarini saqlash bilan shugʻullangan.

Biografiyasi
------------

Alziator 1909-yil 12-martda aristokratik va monarxiya oilasida tugʻilgan. Uning otasi Mario Gollandiya konsuli edi. 1932-yilda adabiyot, ikki yildan keyin esa siyosatshunoslik fakultetini tamomlagan. 1928-yilda u oʻzining „Sardiniya ittifoqi" nomli „ Prefices and dafn qoʻshiqlari" nomli birinchi maqolasini nashr etdi va oʻsha yili Oʻrta Yer dengizi jurnali bilan hamkorlik qila boshladi. Koʻp yillar davomida ishonchli fashist GUF (Fashist universiteti yoshlari) madaniy tashkilotining bir qismi sifatida faoliyat olib borgan.

Ishlari
-------

* *L’Elefante sulla torre.* *Cagliaritano marshruti* , 1979-1982
* *Attraverso va sentieri della memoria*, 1979-yil
* *I giorni della laguna*, 1977-yil (Kalyari yaqinidagi Santa Gilla lagunasi haqidagi tadqiqotlar)
* *Sardegnadagi Verso la storia dell’abbigliamento popolare*, 1964 yil
* *La città del sole*, 1963-yil (taxminan ona shahri Kalyari)
* *Picaro va folklor va altri saggi di storia delle tradizioni popolari*, 1959 yil
* *Il Folklor Sardo*, Kalyari, 1957-yil.
* *Sardegnadagi popolari hikoyalari*, 1957-yil
* *Storia della letteratura di Sardegna*, 1954-yil

Havolalar
---------

* Sardegna raqamli kutubxonasida F. Alziatorning ovozi Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-10-06).
**Teplovideniye** (rus. teplo — issiklik va videniye — koʻrish) — oddiy koʻzga koʻrinmaydigan obʼyektlar chiqaradigan yoki ulardan qaytadigan infraqizil nurlanish boʻyicha ularning koʻrinadigan tasvirini hosil qilish usuli. Qorongʻi joyda yoki optik shaffofmas muhitda turgan obʼyektlarning oʻrnini aniklash, murakkab yuzalarning ayrim joylari qizdirilganlik darajasini, noshaffof jismlarning ichki tuzilishini oʻrganish uchun qoʻllanadi. Qizdirilgan jism oʻzidan koʻzga koʻrinmaydigan issiqlik nurlari chiqaradi. Bu infraqizil nurlanishlarni maxsus qabul qilgichlar yordamida qabul qilib, biror usul bilan koʻrinadigan tasvirga aylantirish mumkin.

Dastlabki T. qurilmalari 20-asr 30-yillarida issiqlik nurlarini elektr signaliga aylantirib beruvchi qabul qilgich sifatida bolometr va termopara ishlatilgan. 1970-yilga kelib, teplovizor deb ataluvchi T. tizimi rivojlandi. Teplovizor, asosan, qabul qiluvchi kamera va tasvirlarni koʻrsatuvchi indikator qurilmalardan iborat.

Keyinchalik yaratilgan teplovizorlarda maxsus usul bilan sovitiladigan fotopriyomniklar hamda piroelektrik qabul kilgichlar keng ishlatiladi. Bunday teplovizorlar toʻlqin uz. Xq5—6 mkm boʻlgan nurlarni oson qabul qila oladi. Ular inson tanasining ayrim joylari haroratini 0,1° aniqlikda sezadi. Bu esa rak kasalliklarini va qon aylanish tizimida mavjud boʻlgan buzilishlarni oldindan aytib berishga imkon beradi. Gammarentgen, ultratovush, elektromagnit toʻlqinlardan foydalanib ishlaydigan usuli — introskopiya keng qoʻllaniladi.

T. qurilmalari kosmonavtika, tibbiyot, qurilish, qx. geologiya, navigatsiya, defektoskopiya, harbiy ish va boshqa sohalarda qoʻllanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Francesca Borri** (1980-yilda tugʻilgan) — italiyalik jurnalist, uning reportaji Maldiv orollari, Isroil va Falastin, Kosovo va Suriyadagi qurolli mojarolarga qaratilgan.

Biografiyasi
------------

U Florensiya va Pisada tahsil olgan, Bolqon va Yaqin Sharqda inson huquqlari boʻyicha ofitser sifatida ishlagan. Uning birinchi kitobi *Non aprire mai* (2008) Kosovodagi mojaroni oʻrganish edi. 2010-yilda u Isroil-Falastin mojarosi haqida „ *Qualcuno con cui parlare" nomli kitobini nashr etdi.* *Israeliani e Palestinesi* (Suhbatlashish *uchun kimdir.* *isroilliklar va falastinliklar*) ham tayyorlaydi.

2012-yilda u Suriyadan xabar berishni boshladi 2016-yilda Borrining Suriyadagi fuqarolar urushi haqidagi kitobi, *La guerra dentro*, Anne Milano Appel tomonidan tarjima qilingan va „ Seven Stories Press" tomonidan "*Suriya changi* "nomi bilan nashr etilgan. 2018-yilda Seven Stories nashrida Borrining Maldiv orollarida jihodchilarning borligi haqidagi „*Destination Paradise*" asarining ikkinchi tarjimasi chop etildi.

Borri muntazam ravishda *Il Fatto Quotidiano*, *Internazionale* va Al-Monitor uchun yozadi.

Ishlari
-------

* *Passaggi / [La meridiana]*, la meridiana, 2008,ISBN 9788861530478
* *Qualcuno con cui parlare: israeliani e palestinesi*, Manifestolibri, 2010,ISBN 9788872856505
* *La guerra dentro*, Bompiani, 2014-yil,ISBN 9788858767290
* *Suriya changi: Halab uchun jangning yuragidan reportaj*, Yetti hikoya matbuoti, 2015,ISBN 9781609806613
* *Moʻljal jannat: Maldiv orollari jihodchilari orasida*, Yetti hikoya matbuoti, 2017,ISBN 9781609808433

Manbalar
--------

1. ↑  „Syria News | Syria Deeply, Covering the Crisis". *www.syriadeeply.org*. 16-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-oktabr 2022-yil.
2. ↑  Bio
3. ↑  „Francesca Borri - Notizie, foto, video" (it-IT). *Internazionale*. Qaraldi: 28-dekabr 2015-yil.
4. ↑  „Francesca Borri". *www.al-monitor.com*. Qaraldi: 28-dekabr 2015-yil.
**Glikol kislota** (gidroksisirka kislota), NOSN2SOON -kuydirilgan qand hidi keladigan rangsiz kristallar. Molar. m. 76,05. Suyuqlanish tempeturasi 79—80°. Suv, spirt, efirda yaxshi eriydi. Gʻoʻra uzum, lavlagi, shakarqamishda boʻladi. Nitrid kislotani aminosirka kislota bilan oʻzaro taʼsir ettirish yoki fruktozani ohista oksidlash orqali olinadi. G.k. sanoatda xlorsirka kislota yeki uning tuzlaridan, oksalat kislotani elektrolitik usulda qaytarib, shuningdek, uglerod (P)-oksid bilan suvni kislotali katalizatorlar ishtirokida bosim ostida oʻzaro taʼsir ettirib olinadi. G.k. jun boʻyashda, teri oshlashda, poʻlat va mis yuzasini elektrolitik silliklashda qoʻllaniladigan suyuqlik komponenti sifatida ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Lisandra Teresa Ordaz Valdés
**Lisandra Teresa Ordaz Valdés** (1988-yil 25-noyabrda tugʻilgan) — kubalik shaxmatchi, ayol grossmeyster (WGM 2011-yil) va xalqaro shaxmat usta (IM 2018-yil) hisoblanadi.

Yoshligi
--------

Lisandra Teresa Ordaz Valdés 1988-yil Kubada tugʻildi. Yoshligidan sportning shaxmat turiga qiziqani sabab, bolaligidan qizlar oʻetasidagi shaxmat turnirlarida ishtirok etdi. Keyinchalik mayda turnirlardan keyin yirik turnirda 2003-yil mart oyida Pinar del Rioda Ordaz shaxmat boʻyicha *XXI xalqaro turnirda gʻolib chiqdi*. Bu uning ilk katta gʻalabasi edi. Shundan soʻng, 2004-yil aprel oyida Santa-Klara shahrida u Kuba subzone shaxmat turnirida Maritsa Arribas Robainadan keyin 2-oʻrinni egalladi. 2006-yil oktyabr oyida Gvatemala shahrida Ordaz Valdes U20 qizlar oʻrtasida shaxmat boʻyicha Markaziy Amerika oʻsmirlar chempionatida gʻolib chiqdi. Bu gʻalaba unga katta unvonlarni qoʻlga kiritishda yordam berdi. Shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi Kuba chempionatida kumush (2008) va bronza (2011) medallarini qoʻlga kiritdi.

Ordaz Kuba uchun ayollar shaxmat olimpiadalarida koʻplab turnirlarda himoya qilgan ulardan bir nechtasi quydagilar;

* 2008-yilda Drezdenda oʻtkazilgan 38-shaxmat Olimpiadasida (ayollar) ikkinchi oʻrinni egalladi (+4, =5, −1),
* 2010-yilda Xanti-Mansiyskdagi 39-shaxmat Olimpiadasida (ayollar) birinchi oʻrinni egalladi (+3, =7, −1),
* 2012-yilda Istanbulda boʻlib oʻtgan 40-shaxmat olimpiadasida (ayollar) birinchi oʻrinni egallagan (+4, =4, −2),
* 2014-yilda Tromso shahridagi 41-shaxmat Olimpiadasida (ayollar) birinchi oʻrinni egalladi (+2, =7, −1),
* 2018-yilda Batumidagi 43-shaxmat Olimpiadasida (ayollar) birinchi oʻrinni egalladi (+2, =3, −4).

2004-yilda Ordaz FIDE ayol xalqaro shaxmat ustasi (WIM) unvoniga sazovor boʻldi. Keyinroq esa yana bir muhim unvon bilan 2011-yilda FIDE ayol grossmeysterini (WGM) unvonini oldi. 2014-yilda u FIDE murabbiyi (FT) boʻldi. 2018-yilda u FIDE xalqaro shaxmat ustasi (IM) boʻldi. Shu tariqa shaxmatda katta zafarlarga erishdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Bartelski.* „Women's Chess Olympiads :: Lisandra Ordaz Valdés". *OlimpBase.org*.
2. ↑  „Chess-Results Server Chess-results.com - 43rd Olympiad Batumi 2018 Women". *chess-results.com*. 19-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-oktabr 2019-yil.
3. ↑  „FIDE Title Applications (GM, IM, WGM, WIM, IA, FA, IO)". *ratings.fide.com*.
4. ↑  „FIDE Title Applications (GM, IM, WGM, WIM, IA, FA, IO)". *ratings.fide.com*.

Havolalar
---------

* Lisandra Ordaz Twitter sahifasi