recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nomografiya** (yunoncha: nomos - qonun va ... grafiya) — nomogramma tuzishga oid matematik nazariya. Mas, yoʻnish stanoklari keskichining parametrlari a, j, au orasidagi tg au = tg a sin j bogʻlanishni ifodalovchi chizma nomogramma hisoblanadi (rasm). Agar a va j parametrlarning qiymati berilgan boʻlsa, chetki shkalalardagi ularga mos nuqtalar toʻgʻri chiziq bilan tutashtiriladi. Bu toʻgʻri chiziq oʻrtadagi shkalani kesgan nuqtadan au qiymati topiladi. Mas, a=7,5°, j=4° boʻlsa, nomogrammaga muvofiq au=6,2°. Shu nomogrammaning oʻzidan a va au (yoki j va au)ning berilgan qiymati boʻyicha j ni (mos holda a ni) topish uchun ham foydala-nish mumkin. Mat. fizika va texni-kaning turli sohalarida koʻp shkalali va boshqa murakkab N. usullari qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xalil Mutran** (1872-yil 1-iyun, Baalbek, Usmonli imperiyasi — 1949-yil 1 iyul, Qohira, Misr Qirolligi) — arab shoiri, jurnalist, yozuvchi, tarjimon boʻlgan.

Biografiya
----------

Zodagon amaldor oilasida tugʻilgan.

Bayrutdagi katolik maktabida tahsil olgan.

1890-1892-yillarda Parijda yashagan.

1892-yilda Misrda yashashni boshladi va u yerda 1900-yildan mustaqil „Al-Majalla al-Misriyya" jurnali va „Al-Javoib al-Misriyya" gazetasini nashr ettirgan.

1935-1949 yillarda milliy drama truppasiga bosh boʻlgan. Yevropa romantizmi taʼsirini boshdan kechirib, arab mumtoz sheʼriyatini oʻrganib, insonning ichki dunyosini tasvirlashga eʼtibor qaratgan.

Hissiy kechinmalar, muhabbat, fidoyilik va tabiat mavzulariga bag‘ishlangan sheʼriy ijodning eng yaxshi namunalaridan biri „Xalil devoni" kitobida (4 jildda, 1932-1934 yillar) jamlangan.

Nasriy asarlardan eng mashhuri umuminsoniy tarix taqdimoti bilan bogʻliq bo‘lgan „Kunlar ko‘zgusi"dir.

Rasin, Kornel, Shekspir, Gyugo va boshqa yozuvchilarning asarlarini arab tiliga tarjima qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*

Adabiyot
--------

* *Saade NH* Mutran, héritier du romantisme français va pionnier de la poésie Arabe Contemporaine. — Lill, 1979 yil.
* *Chalache Y.* Le romanticisme dans la vie et la poésie de H. Mutran. — Lill, 2002 yil.

Havolalar
---------

* *Basharov D.* *LEKIN.* MUTRAN, Xalil Abdo // Qisqacha adabiy ensiklopediya.
**Yeni Turan** — Halide Edib Adıvar tomonidan yozilgan va 1912-yilda nashr etilgan roman. Ushbu romanning ilk bora nashr etilgan yili boʻyicha baxsli tortishuvlar mavjud. Roman yo 1911-yilda yoki 1912-yilda ilk bora nashr etilgan. Roman bugungi kunga qadar 30 marta qayta nashr qilingan.

Ushbu roman turkiy adabiyotning birinchi siyosiy, gʻoyaviy romani hisoblanadi. Roman Ikkinchi Konstitutsiyaviy monarxiya davrida yaratilgan utopik roman. Romanda „Yangi Turon" nomli idealist partiyaning dasturi va faoliyati tushuntiriladi. Muallif 1930-yillarda Turkiyada ishlashni rejalashtirgan va „markazsizlashtirish (federatsiya)" yoʻilni himoya qilgan. Romanda turkiylikning xabardorligi taʼkidlangan, Turkiy boʻlish madaniy birlikni anglash bilan izohlanadi. Bu Halide Edipning romanini yozgan yillari Turkiya oʻchogʻi asarlarida qatnashgan va Ziyo Gökalp bilan uchrashish imkoniyatiga ega boʻlgan yagona asari. Asarda Ziyo Gökalpning taʼsiri aniq koʻrinadi.

|  |  |
| --- | --- |
| Romanlar | *Romanga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Halide Edib Adıvar |
| --- |
|  |
| Roman | 
* *Heyulâ* (1909)
* *Raik’in Annesi* (1909)
* *Seviyye Talip* (1910)
* *Handan* (1912)
* *Son Eseri* (1913)
* *Yeni Turan* (1913)
* *Mev'ud Hüküm* (1918)
* *Ateşten Gömlek* (1923)
* *Vurun Kahpeye* (1923)
* *Kalp Ağrısı* (1924)
* *Zeyno'nun Oğlu* (1928)
* *Sinekli Bakkal* (1936)
* *Yolpalas Cinayeti* (1937)
* *Tatarcık* (1939)
* *Sonsuz Panayır* (1946)
* *Döner Ayna* (1954)
* *Akile Hanım Sokağı* (1958)
* *Kerim Usta'nın Oğlu* (1958)
* *Sevda Sokağı Komedyası* (1959)
* *Çaresaz* (1961)
* *Hayat Parçaları* (1963)
 |
|  |
| Hikoya | 
* *Harap Mabetler* (1911)
* *Dağa Çıkan Kurt* (1922)
* *İzmir'den Bursa'ya* (1963)
* *Kubbede Kalan Hoş Seda* (1974)
 |
|  |
| Xotira | 
* *Türkün Ateşle İmtihanı* (1962)
* *Mor Salkımlı Ev* (1963)
 |
|  |
| Oʻyin | 
* *Kenan Çobanları* (1916)
* *Maske ve Ruh* (1930'lar)
 |

 |
**Lik** (Pandionning oʻgʻli va qadimgi yunoncha: *Λύκος* ― „boʻri") — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni. Qirol Pandion va Piliyaning oʻgʻli. Mulk Pandion oʻgʻillari oʻrtasida boʻlinganida, u Evbeyni oldi. Egey tomonidan Afinadan surgun qilingan.

Arenaga (Messeniya) yetib keladi va Afarey, uning bolalari va rafiqasiga Buyuk maʼbuda Demeter va Persefon sirlarini oʻrgatdi. U Andaniyada (Messeniya) Demeter va Persefon marosimlarini qayta tashkil qiladi. U bashorat qilgan, Messeniya urushlari va undan keyin Messeniyaning ozod qilinishini bashorat qilgan.

Lik Egeydan qochib, termillarga (ilgari milia va solim deb atalgan) keladi. Sarpedon unga hukmdorliginig bir qismini beradi va undan ular likiyaliklar deb ataladilar. Likiya uning nomi bilan atalgan.

Uning avlodlari **Likomidlardir**. Attikadan nasl, uning muqaddas joyi. Bu oiladan Femistokl kelib chiqqan. Likning tasvirlari afinaliklarning uylarida edi.

Undan Likey nomini oladi — qadimgi Afinadagi Apollon ibodatxonasi yaqinidagi gimnaziya yaqinida joylashtiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Lyubker F. Realniy slovar klassicheskix drevnostey. M. 2001. V 3 t. T.2. S.311
2. ↑  Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka III 15, 5
3. ↑   Sofokl, Egey, fr.24 Radt
4. 1 2  Pavsaniy. Opisanie Elladi IV 2, 6
5. ↑   Gantz T. Mythes de la Grèce archaïque (фр.) — Paris: Éditions Belin, 2004. — P. 1387. — ISBN 978-2-7011-3067-5
6. ↑   Pavsaniy. Opisanie Elladi IV 1, 6-9, so ssilkoy na poemu Riana
7. ↑  Pavsaniy. Opisanie Elladi IV 20, 4; X 12, 11
8. ↑   Лик // Энциклопедический словарь — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1896. — Т. XVIIа. — С. 683.
9. ↑   Pavsaniy. Opisanie Elladi I 19, 3; Strabon. Geografiya XII 8, 5 (str.573); XIV 3, 10
10. ↑   Gerodot. Istoriya I 173
11. ↑   Molchanov A. A. Sotsialnie strukturi i obщestvennie otnosheniya v Gresii II tis. do n. e. M. 2000. S.188
12. ↑   Pavsaniy. Opisanie Elladi IV 1, 7
13. ↑   Aristofan. Osi 820
**Mutlaq monarxiya** (yoki ta'limot sifatida absolutizm) - bu monarxiya shaklidir, unda monarx oliy avtokratik hokimiyatga ega bo'lib, asosan yozma qonunlar, qonun chiqaruvchi organlar yoki yozilmagan urf-odatlar bilan **cheklanmaydi**. Bu ko'pincha irsiy monarxiyalardir. Aksincha, **konstitutsiyaviy monarxiya**larda davlat rahbari hokimiyat konstitutsiya, qonun chiqaruvchi yoki yozilmagan urf-odatlardan kelib chiqadi yoki ular bilan qonuniy ravishda bog'lanadi yoki **cheklanadi**.

Salmon bin Abdulaziz va Xaytam bin Tarik, mos ravishda Saudiya Arabistoni va O'monning mutlaq monarxlari. Yevropada keng tarqalgan mutlaq monarxiya tushunchasi fransuz inqilobidan va *Birinchi suverenitet* tushunchasiga asoslangan boshqaruv nazariyalarini ilgari surgan Birinchi Jahon urushidan keyin ancha pasayib ketdi.

Ba'zi monarxiyalarda zaif yoki ramziy qonun chiqaruvchi va boshqa hukumat organlari mavjud bo'lib, ular monarx o'z xohishiga ko'ra o'zgartirishi yoki tarqatishi mumkin. Monarxlar hanuzgacha mutlaq hokimiyatni saqlab kelayotgan mamlakatlar Bruney, Esvatini (Svazilend), Qatar, Ummon, Saudiya Arabistoni, Vatikan shahri va Birlashgan Arab Amirliklarini tarkib toptirgan alohida amirliklardir.
**Malaysia Open** (inglizcha: *BMW Malaysian Open*) — qish va bahor faslida Kula-Lumpurda *Royal Selangor golf klubining* qishki kortlarida o‘tkaziladigan ayollar o‘rtasidagi professional xalqaro tennis turniri hisoblanadi. 2010-yildan to 2017-yilgacha u 250 ming dollar mukofot jamgʻarmasi: yakkalik va 16 juftlikdagi 32 ishtirokchiga moʻljallangan turnirlar tarmogʻiga ega boʻlgan xalqaro WTA seriyasiga tegishli boʻlgan.

Umumiy maʼlumotlar
------------------

Ayollar oʻrtasidagi pro-tur doirasidagi Malayziya ochiq chempionati 1992-yilgi mavsum arafasida tashkil etilgan, oʻshanda mahalliy tashkilotchilar Xorvatiyaning Bol shahrida boʻlib oʻtgan chempionatdan asosiy toifalardan biri uchun turnir litsenziyasini sotib olishgan edi. Tashkiliy muammolar tufayli biroz vaqt oʻtgan edi.. Kuala-Lumpurdagi turnir Janubi- Sharqiy Osiyoda aprel oyida oʻtkazilgan turnirlar qatoriga kirdi, u yerda ikki mavsumda davom etdi va 1994-yilgi mavsum arafasida chempionat moliyaviy sabablarga koʻra Singapurda oʻtkazilishi belgilandi.

1999 -yilda Indoneziya davlatining Surabaya shahrida boʻlib oʻtgan turnirda ayollar professional tennisi Malayziyaga qaytdi. Yana ikkita qur’a oʻyini boʻlib oʻtdi, shundan soʻng sovrin Indoneziyaga qaytarildi.

Kuala-Lumpurga qur`a tushib, ayollar tennisining uchinchi kelishi 2010-yilda boʻlib oʻtdi. Musobaqa hayotidagi yangi davr avvalgi ikki davrga qaraganda muvaffaqiyatli boʻlib oʻtdi: tashkilotchilar oʻz loyihalari uchun doimiy katta mablagʻ topa oldilar va ob-havo bilan bogʻliq muntazam muammolarga qaramay, turnirni yildan yilga kalendarda saqlab qolishdi. Palermodagi moliyaviy jihatdan qiyin sovrindan taqvimdagi oʻrin  va Elita Ayollar Turida oʻz raqobatini saqlab qoldi. Qidiruv, ammo, ularning loyihasi uchun shartlar oʻzgarishiga olib keldi — har doim 2014-yil fevral va mart oylari boʻyida boʻlib oʻtdi, Kuala-Lumpurdagi turnir bir yilga aprelga koʻchirildi. Turnirning hozirgacha soʻnggi qura tashlash marosimi 2017 yilda boʻlib oʻtgan.

Eslatmalar
----------

1. ↑  *Ivan Pasquariello.* „WTA Palermo moves away from Italy. In 2014 the tournament will be played in Kuala Lumpur". *Tennis World* (28-sentabr 2013-yil). Qaraldi: 19-fevral 2014-yil.

* Erkaklar oʻrtasidagi Malayziya ochiq chempionati

Havolalar
---------

* Rasmiy sayt(ingl.) )
* Turnir profili WTA veb-saytida(ingl.) )
**Xesus Fernandez Kollado** (ispancha: *Jesús Fernández Collado;* 11 iyun 1988, Madrid) yoki oddiygina Xesus, ispaniyalik darvozabon, 2012 yildan Real Madrid birinchi jamoasi darvozaboni.

Faoliyati
---------

Xesus yoshlik yillarida uchta yoshlar jamoasida to'p surdi. 2007 yilda Numansiyaning rezevr jamoasi tarkibiga qo'shilib, ikki mavsum to'p surdi. 2009-10 mavsumda esa asosiy jamoaning tarkibiga qo'shilib, Segunda divizionida uchinchi o'rinni olishga muvaffaq bo'ldi.   

2010 yilda o'z ona shahriga, Real Madrid Kastilya jamoasiga kelib qo'shildi. 2011 yil 21 mayida mavsumning eng so'nggi o'yinida Xesus asosiy jamoada o'z debyutini nishonladi. U so'nggi daqiqalarda Jerzy Dudek o'rniga Almeria bilan bo'lgan o'yinda maydonga tushdi.   

2012 yil jamoaning hozirgi murabbiy Jose Mourinho xohishiga binoan, birinchi jamoaga uchinchi darvozabon sifatida qo'shildi.

Natijalari
----------

### Klubda

Segunda B divizioni chempioni: 2011-12

* Ispaniya superkubogi sohibi: 2012

Manbalar
--------

1. ↑  Ronaldo breaks record in rout Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-05-24).; ESPN Soccernet, 21-may 2011-yil

Havolalar
---------

* Real Madridning rasmiy saytidagi sahifasi
* BDFutboldagi sahifasi
* Futbolme saytidagi sahifasi
Jessie Ashley
**Jessie Ashley** (1861—1919)—amerikalik huquqshunos, sotsialist va feminist. U badavlat oilada tugʻilgan, hamda, 39 yoshida huquqshunoslik fakultetiga oʻqishga kirdi va radikal advokatga aylandi.

Milliy uygʻonishni nazorat qilish ligasining asoschisi Ashley 1910-yillarda Margaret Sangerning *tugʻilishni nazorat qilish sharhi* tahririyatida ishlagan. Advokat sifatida u radikal mehnat faollari nomidan ishlagan va 1911-yilda Massachusets shtatining Louell shahrida toʻqimachilik ishchilarining ish tashlashi va 1913-yilgi Paterson ipak ish tashlashida qatnashgan dunyo sanoat ishchilarining doimiy faoli edi. Shu bilan birga, u Milliy Amerika Ayollar Saylov Assotsiatsiyasining (NAWSA) gʻaznachisi boʻlib ishlagan. Uning sotsialistik siyosati eng asosiy NAWSA uchun noqulay edi va oxir-oqibat u isteʼfoga chiqdi.

Yuridik martabasi
-----------------

Ashley 1902-yilda NYU yuridik maktabini tamomlagan. Uning akasi Clarence Ashley dekan edi va uning davrida maktab ayollarni qabul qilishni boshladi. 1900-yilda bir nechta yuridik maktablar ayollarga oʻqishga kirishga ruxsat berdi, shuning uchun NYU iqtidorli, shuhratparast ayollar guruhini toʻpladi. Ashley va uning sinfdoshlari Ida Rauh va Madlen Zabriskie Doty oʻqishni tugatgandan soʻng Grinvich qishlogʻida yashagan va Elizabeth Pope bilan birga Ashley va Doty oʻzlarining yuridik firmasini yaratishgan.

Ashley ayollar, advokatlar va radikal siyosatchi faollar uchun Nyu-York yuridik amaliyotining klub dunyosini ochishga yordam berdi. U Nyu-York okrugi advokatlari assotsiatsiyasining aʼzosi boʻlib, ayollarni qabul qilgan birinchi bunday uyushmalardan biri boʻlgan va boshqa ayollar bilan yoki yakkaxon amaliyotchi sifatida advokatlik amaliyotini davom ettirgan. U, shuningdek, Nyu-York Barda imtihonchi boʻlib ishlagan va Nyu-York universitetida dars bergan.

U Bill Haywood bilan yaqin munosabatda edi. Ashley 1919-yil 20-yanvarda pnevmoniyadan vafot etdi.

Manbalar
--------

1. 1. ↑  *Wirth.* „Biographical Sketch of Jessie Ashley". *Biographical Database of NAWSA Suffragists, 1890-1920.*. Qaraldi: 17-sentabr 2020-yil.
	2. ↑  Carlson, Peter. *Roughneck: The Life and Times of Big Bill Haywood*. W.W. Norton & Company, 1983, pp. 221-223.
	3. ↑  „The Socialist Roots of Birth Control".

↑
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Yuan (maʼnolari).

**Yuan**, Da Yuan (Buyuk Yuan) — Moʻgʻuliston va Xitoyda hukm surgan moʻgʻul sulolasi (13—14-asrlar). Xitoyni istilo etishni Chingizxon boshlab bergan, uning vorisi Oʻqtoyxon davrida 1234-yilga kelib Shimoliy Xitoy moʻgʻullar tomonidan boʻysundirilgan. 13-asrning 50-yillari oxirida Moʻgʻullar davlati amalda bir necha mustaqil davlatlarga parchalanib ketgan. Ulardan biri Xubilay davlati edi (xonlik taxtiga 1260-yil oʻtirgan). Bu davlat tarkibi dastlab Moʻgʻuliston va Shimoliy Xitoydan iborat edi. 1271-yil Xubilay oʻz sulolasiga xitoycha Yuan nomini bergan. 1279-yil Xubilay qoʻshinlari Janubiy Sun saltanatini tugatib Janubiy Xitoyni istilo etishni yakunlashgan. Vyetnam, Birma va Yaponiyaga qilingan yurishlar natija bermagan. Xubilayning birinchi vorisi Temur (1295— 1307)dan soʻng taxt uchun qattiq kurash boshlangan. 1308—32 yillarda 6 ta imperator oʻzgargan. Toʻgon Temur davrida (1333—68) Xitoyda xalq qoʻzgʻolonlari boshlangan. Ulardan eng yirigi "Qizil qoʻshinlar" nomi bilan mashhur boʻlgan. 1368-yil Yu. sulolasi agʻdarilib xitoyliklarning Min sulolasi hokimiyat tepasiga kelgan. Chingiziylarning Moʻgʻulistondagi hokimiyati ham tanazzulga uchrab bir qancha mayda mulklarga boʻlinib ketgan.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yugantepa** — Toshkent shahrining Yangiyoʻl janubida, Niyozboshi qishlogʻi shimoli-sharqida joylashgan 4-13-asrlar boshiga mansub xaroba holiga kelib qolgan yodgorlik. 1934-yilda dastlab G.V.Grigoryev tomonidan qayd etilgan. Keyinchalik Toshkent viloyati oʻlkashunoslik muzeyi (1953-1954), Y.F.Buryakov (1967-1970) tomonidan oʻrganib chiqilgan. Dastlab Yugantepa hududida (Qovunchi II davrida) istehkom qurilgan boʻlgan, uning atrofida 6-7-asrlarga kelib atorfi devor bilan oʻralmagan yirik qishloq vujudga kelgan. Arab istilosi davrida vayron boʻlgan, keyinchalik 9-10-asrlarga kelib atrofi mustahkam devor bilan oʻrab qaytda tiklangan, markaziy koʻchalar boʻylab turar joy, xunarmandchilik (kulolchilik, xumdonlar, temirchilik) ustaxonalari joylashgan. 20 gektar umumiy maydonga ega Yugantepada 12-13-asrlar boshida hayot ravnaq topgan, lekin vaqtlar oʻtib mogʻullar bosqini tufayli vayrona holatiga kelib qolgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Toʻxliyev, Nurislom, ed (2009). "Yugantepa". *Toshkent: Ensiklopediya*. Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti. p. 669.
**Rõngu** — (*alevik*) Estoniya janubidagi Tartu okrugidagi Elva Parishda. 2017-yilda Estoniya mahalliy hukumatlari maʼmuriy islohotidan oldin u Rõngu cherkovining maʼmuriy markazi hisoblagan.

Diqqatga sazovor joylar
-----------------------

### Rõngu qal’asi xarobalari

Hozirgi xarobalar „vassal qal’a" deb atalgan. 14-asr boshlarida qurilgan yirik harbiy harakatlar uchun moʻljallanmagan kichikroq qal’aning koʻrinadigan qoldiqlaridir. Dorpat episkopining janubi-gʻarbiy qismida qurilgan. Katta ehtimol bilan u yerdagi episkoplik chegarasini nazorat qilish uchun xizmat qilgan. Qal’aning markazi qanotlar bilan oʻralgan toʻrtburchaklar hovlida joylashgan edi. Qoldiqlardan bugungi kunda eng koʻzga koʻrinadiganlari darvoza, uning ikkinchi qavatida ibodatxona joylashgan darvozaxona bilan mustahkamlangan. Livoniya urushi paytida qal’a rus qoʻshinlari tomonidan talon-taroj qilindi. 1583-yildan keyin, bu hudud Livoniya gersogligi sifatida Polsha-Litva Hamdoʻstligi taʼsiriga tushganda, u hali ham mahalliy iyezuitlar tomonidan ishlatilgan. Biroq , Altmark sulhiga va keyinchalik hududning Shvetsiya Livoniya tarkibiga qoʻshilishiga olib kelgan voqealar oʻrtasida Jezuits qal’ani portlatib yuborgan.

### Rõngu cherkovi

Cherkov 14-asrning oxiriga qurilgan boʻlsa-da, Livoniya urushi va Buyuk Shimoliy urush paytida cherkov vayron boʻlganligi sababli, asl binoning faqat qismlari saqlanib qolgan. Bugungi kunda koʻrilgan cherkov 19-asr oxirida oʻz koʻrinishini olgan neo-gotik uslubda qayta qurilgan binodirViirand, Tiiu*. Estonia. Cultural Tourism*. Kunst Publishers, 2004 — 197–198 bet. ISBN 9949407184. Viirand, Tiiu (2004). *Estonia. Cultural Tourism*. Kunst Publishers. pp. 197-198. ISBN 9949407184.</ref>.

Manbalar
--------

1. ↑  Viirand, Tiiu*. Estonia. Cultural Tourism*. Kunst Publishers, 2004 — 197–198 bet. ISBN 9949407184.
**Tenzometr** — kj (kuch) tushadigan inshoot elementlari va mashina qismlarida vujudga keladigan deformatsiyalar (shakl oʻzgartirishlari) ni oʻlchaydigan asbob. Deformatsiyaning qiymati va elastiklik moduli (qattiq jismning qayishqoqligini ifodalovchi koʻrsatkich) maʼlum boʻlsa, materialda hosil boʻladigan zoʻriqishlarni aniqlash mumkin. T.ning mexanik va elektron turi bor. Mexanik T. richaglar (pishang) tizimidan iborat; uning uchi oʻtkir oyoqlari deformatsiya l anuvch i jismga tayanadi; jism uzayganda richaglar harakatga kelib, oʻlchov milini buradi; mil deformatsiya miqdorini koʻrsatadi. Elektron T.lar tekshirilayotgan detalga oʻrnatilgan tenzodatchik (uzatkich)lardagi elektr tokining oʻzgarishiga asoslanadi. Tenzodatchik sim yoki zarqogʻozdan yasalgan panjara yoki yarimoʻtkazgichdan tayyorlangan plastinadan iborat. Tenzodatchik qatgiq jismlarning mexanik deformatsiyasini elektr signallarga oʻzgartiradi va shu yoʻl bilan deformatsiyaning miqdori aniklanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Apxyartsa** yoki **apxiartsa** (abxazcha: *Аҧхьарца́*) — torli kamonli cholgʻu asbobi. Abxazlarning asosiy xalq musiqa asboblaridan biridir.

Apxyartsa — keng boʻlmagan urchuqsimon ikki torli asbob. Bosh qismi, uzun dastagi va qorni bir xil daraxtdan yasaladi. Archadan yasalgan qorni chuqurcha shaklida, tubi boʻrtmali, tekis. Dekasida rezonator tirqishlari oʻyilgan. Qornining orqa tomonida boʻyniga oʻtish joyida, gʻilofdagi kabi tirqishcha boʻlib, unga kamoncha tushirilgan. Torlari chandirdan yasalgan, ular asbobning pastki qismida yogʻoch taxtacha shaklidagi tutqichga bogʻlanadi. Torlar tagligi baland, egik shaklda. Kamonchasi toʻgʻri shaklda, tashqi tomondan yoyga oʻxshaydi. Kamoncha tolalari ot yollaridan yasaladi. Cholgʻu asbobini chalishni boshlashdan avval tananing orqa qismiga biriktirilgan yollarga qatron surtiladi. Sozanda apxyartsani oʻtirib, quyiga egik shaklda tutgan holda, qornining oxirini tizzalar orasida ushlab turgan holatda chaladi.

Marosim madaniyati
------------------

Apxyartsalar joʻrligida asosan tarixiy-qahramonlik qoʻshiqlari kuylangan. Ilgarilari har bir boʻlinmada oʻz apxyartsachilari boʻlgan. Ular jangchilarning oldida safda turishgan. „Apxyartsa" nomi kelib chiqishiga koʻra, abxaz xalqining jangovar hayoti bilan bevosita bogʻliq boʻlib, „apxyartsaga" soʻzidan kelib chiqqan. Bu soʻz „oldinga borishga undaydigan narsa" degan maʼnoni anglatadi. Abxazlar apxyartsa joʻrligida qoʻshiq aytishdan davolash vositasi sifatida ham foydalanishadi.

Adabiyotlar
-----------

Xashba I. M. Abxaz xalq cholgʻu asboblari Ikkinchi nashr Suxumi: „Alashara", 1979 240 b. 1500 tiraj.

Gunba Esma Zakanovna ABXAZ XALQ TOʻLLARI VA UNING TOʻY MOSIMIDAGI VAZIFALARI // Tarixiy, falsafiy, siyosiy-huquqiy fanlar, madaniyatshunoslik va sanʼatshunoslik. Nazariya va amaliyot masalalari Tambov: Diplom, 2015. No 2 (52): 2 soat ichida. Ch. IC 70-73. ISSN 1997-292X

Yana qarang
-----------

Achamgur
**Tensoba** yoki **Tempura Soba -** soba lag'monidan va tempuradan iborat yapon taomidir.

Umumiy koʻrinishi
-----------------

Tensobaning ikki turi mavjud. Biriga dashi va soya sousidan foydalangan holda issiq sho'rva qo'shiladi, ikkinchisiga esa sovutilgan soba qo'shiladi va sovutilgan tsukeri sousi bilan aralashtiriladi (lit. cho'mdiruvchi sous), odatda kuchli ta'mga ega bo'ladi.

Aralashtirish variant i soba do'koniga yoki uning ko'rinishiga qarab "Tenzaru-soba" yoki "Ten-seiro" deb ham ataladi.

Tarixi
------

Tensobaning kelib chiqishi Edo davrining o'rtalarida rivojlangan bo'lib, unda aytilishicha, tensoba surf qisqichbaqasining qo'shimcha mushaklari yordamida kakiage bilan issiq sho'rvani iste'mol qila boshlashgan. O'sha davrda qisqichbaqa-tempura soba boshqa mahsulotlarga qaraganda qimmatroq edi. Shunday qilib, qisqichbaqa-tempura-soba "Jo-tempura soba" (lit. yuqori sinf tempura-soba) yoki "Ebiten-soba" deb ham atalgan. Va xuddi Tendon singari, tensoba ko'p turdagi sabzavot yoki dengiz mahsulotlari tempurasi yoki kakiage (lit. Dengiz mahsulotlari qo'shilgan tempura, ko'plab mahsulotlar aralashmasidan sabzavot va/yoki dengiz mahsulotlari) foydalanadi.

Mintaqaviy xilma-xillik
-----------------------

Tensoba turlari uchun ba'zi mintaqaviy navlar mavjud. Kanto va Kyushuda soba do'konlari ko'pincha tempura sifatida satsuma yoshi (qovurilgan baliq torti) yoki chikuvadan foydalanadi. Va bu ikkita baliq torti ba'zan qovurilgan holatda bo'ladi.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  „NanoJapan program".
**Tentakqushlar** (Caprimulgiformes) — kushlar turkumi. 5 oilasi bor: guaxalo yoki jiryaklar, baqaogʻizlilar, ispolin T. yapaloqqushsimon T. oddiy T. 24 urugʻi va 103 turi mavjud. Vazni 60 g dan 600 g gacha. Tunda faol hayot kechiradi. Qanoti va dumi uzun, patlari yumshoq, kulrang yoki qoʻngʻir. Tumshugʻi keng va qisqa, koʻzi katta, oyoqlari kalta. Yapalokqushlar singari tovushsiz uchish xususiyatiga ega. Yerda sekin harakatlanadi. Oʻljasini uchib borayotganida tutadi. Uya qurmaydi. 2 ta tuxumini yerdagi qum yoki toʻplanib qolgan choʻpxaslar ustiga qoʻyadi. Asosan, tropik oʻlkalarda (oʻtroq), ayrim turlari moʻʼtadil iklimli mintaqalarda (uchib oʻtuvchi) tarqalgan. Oʻzbekistonda saman va oddiy T. butali choʻllarda uya quradi. Tuxumini 18—20 kun bosadi. Hasharotlar bilan oziqlanib, qishloq xoʻjaligi.ga foyda keltiradi. T.ning bir necha turlari Tabiatni muxrfaza qilish xalqaro ittifoqi Qizil kitobiga va ayrim mamlakatlar Qizil kitobiga kiritilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**I.F.Kruzenshtern** haykali — rus navigatori, admiral I.F.Kruzenshtern haykaltaroshlik yodgorligi, Sankt-Peterburgda leytenant Shmidt qirgʻogʻida dengiz piyodalari korpusi binosi qarshisida joylashgan. 1873-yilda haykaltarosh I loyihasi boʻyicha qilingan. N. Shreder va meʼmor I. A. Monigetti. Yodgorlik federal ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros ob’ekti hisoblanadi.

Tarixi
------

Yodgorlikni oʻrnatish uchun mablagʻ yigʻish 1869-yilda admiral I. F. Kruzenshtern (1770-1846) tavalludining yuz yilligi munosabati bilan boshlangan. Obuna boʻyicha 7 ming rubl yigʻildi, yana 3140 rubl dengiz vazirligi tomonidan ajratildi. Yodgorlikni oʻrnatish uchun joy Neva qirgʻogʻida dengiz kadet korpusi qarshisida tanlangan, u yerda Kruzenshtern oʻqigan va keyinchalik uning direktori boʻlgan.

1970-yillarda yodgorlikdan bronza xanjar oʻgʻirlangan, keyinchalik u choʻyan nusxasi bilan almashtirilgan. 1999- yilda asl xanjar topildi va yodgorlikka qaytarildi.

1870-yil 8-noyabrda I.F.Kruzenshtern tavalludining 100 yilligi munosabati bilan yodgorlik qoʻyilishi boʻlib oʻtdi. 1871-yilda Nikolay va Ivan Barinovlar ustaxonasida granit poydevori yasalgan. 1872-yil oxirida A. Moran bronza quyish zavodida haykal quyildi. 1873-yil 6-noyabr I. F. Kruzenshtern haykali tantanali ravishda ochildi.

Tavsifi
-------

Granit poydevorida boshi oʻychan egilgan bronza Krusenshtern turibdi. Egnida admiral kiyimi, yon tomonida xanjar bor. Krusenshternning qoʻllari koʻkragiga bogʻlangan, chap qoʻlida buklangan xarita. Poydevorda negr va malaylik tasvirlangan kichik barelyef va quyidagi yozuv bor: "*Dunyodagi birinchi rus dengizchisi, admiral Ivan Fedorovich Kruzenshternga* ".

Manbalar
--------

1. ↑  „Постановление Правительства РФ № 527 от 10.07.2001". 9-oktabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-noyabr 2020-yil.
2. 1 2 3  „Энциклопедия Санкт-Петербурга. Крузенштерну И. Ф. памятник". 28-dekabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-noyabr 2020-yil.
3. 1 2  *Lisaevich I. I. Bexter-Ostrenko I. Yu.* Pamyatniki deyatelyam nauki i kulturi, vipolnennie v konse XIX nachale XX veka // Skulptura Leningrada — Leningrad: Iskusstvo, 1963.
**Barrankula** - Andxra-Pradesh shtatida joylashgan Krishna tumanidagi Nagayalanka mandalidagi kichik qishloq hisoblanadi. Bu qishloqlar Ganapesvarum Panchayat ostida joylashgan. Aholisi 2000 ga yaqin bo`lib Gosala 2017 yilda qurilgan va Gopala Gokulam Gosewa Trust deb nomlangan. U Hindhu Devalya Parirakshna Trust (HDPT) asoschisi bo'lgan Tota Suresh Babu tomonidan asos solingan. Qishloqdagi ibodatxonalar shunday nomlanadi:

1. Shri Anjaneya Swamy ibodatxonasi

2. Shri Seetha Ramachandra suzib yurgan ibodatxonasi

3. Ganganamma ibodatxonasi (qishloq xudosi)

4. Shri Urumulamma ibodatxonasi

5. Shri Nagendrasvey ibodatxonasi

6. Shri Pothuraju Swamy ibodatxonasi

San'at va madaniyat
-------------------

* Bu qishloqda Vijayadashami, Ganesh Chaturthi, Divali, Hanuman Jayanti, Shri Ramanavami, Makara Sankranthi va Ugad bayramlari juda mashhur hisoblanadi. Qishloqda ko'plab xristianlar bor va ular har yili Rojdestvo bayramini nishonlashadi. Diniy ahamiyatga ega joylarga Uruvulamma ibodatxonasi, Sriram ibodatxonasi va Hanuman ibodatxonasi kiradi.

Bu qishloqda hamma Pawan Kalyan muxlislari, barcha yosh yulduzlar Jana Sena partiyasini qo'llab-quvvatlaydi.  Janasena partiyasi xayriyalari uchun

Manbalar
--------
**Sorochinskiy tumani** ( ruscha: *Сорочинский райо́н* ) — Rossiyaning Orenburg viloyatidagi oʻttiz beshtadan biri, maʼmuriy tuman (Viloyatning gʻarbiy qismida joylashgan. Tumanning maydoni 2,800 square kilometer (1,100 mi²). Maʼmuriy markazi — Sorochinsk shahri (maʼmuriy jihatdan tuman tarkibiga kirmaydi). 2010-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, tumanning umumiy aholisi 14,192.

Ma'muriy va munitsipal maqomi
-----------------------------

Ma'muriy bo'linishlar doirasida Sorochinskiy tumani viloyatdagi o'ttiz beshta tumandan biridir. Sorochinsk shahri tumanlar bilan teng maqomga ega boʻlgan maʼmuriy birlik sifatida alohida birlashtirilganiga qaramay uning maʼmuriy markazi boʻlib xizmat qiladi. 

Munitsipal bo'linma sifatida tuman hududi va Sorochinsk shahri hududi birgalikda Sorochinsk shahar okrugi sifatida birlashtirilgan. 2015-yil 1-yanvarda tuman Sorochinsk munitsipal okrugi sifatida, Sorochinsk shahri esa alohida Sorochinsk shahar okrugi sifatida birlashtirilgan. 

1. 1 2 3  Law #1370/276-IV-OZ
2. ↑  „General Information" (russian).  Sorochinsky District. 26-dekabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-avgust 2016-yil.
3. ↑  Resolution #4-p
4. ↑  *ru Federal State Statistics Service.* „ru:Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1" [2010 All-ru Population Census, vol. 1] (ru).  Federal State Statistics Service (2011).
5. ↑  Law #2367/495-IV-OZ
6. ↑  Law #2824/781-V-OZ
**Korenveld met kraaien** — Vincent van Goghning 1890-yil iyul oyida yaratilgan asari. Koʻpgina manbalarga koʻra, Van Gogh tomonidan chizilgan soʻnggi sanʼat asaridir. Biroq, Van Goghning soʻnggi surati yoki yoʻqligi nomaʼlum, chunki sanʼatshunoslar bu borada aniq dalillar topa olishmagan. Uning maktubida aytilishicha, Korenveld met kraaien taxminan 10-iyulda, *Auvers Town Hall* va *Doubigny bogʻi* asarining chizilishi 1890-yil 14-iyul kuni yakunlangan. Shuningdek, Jan Hulskerning taʼkidlashicha, *Field with Stacks of Wheat* (F771) yaʼni yigʻib olinayotgan bugʻdoy tasviri keyinroq chizilgan.

*Korenveld met kraaien* Van Goghning 1890-yil iyun va iyul oylari, hayotining soʻnggi bir necha haftalarida yolgʻiz qolib ijod qilgan asarlaridan biri sanaladi. Surat Amsterdamda joylashgan Van Gogh muzeyida shu turdagi suratlar kolleksiyasining bir qismi sifatida *Korenveld onder onweerslucht* asari bilan birga saqlab kelinadi.

 Korenveld onder onweerslucht. (1890)

Manbalar
--------

1. ↑  „Auvers-sur-Oise: May – July 1890 (75 paintings)".  vggallery.com. 9 nisan 2016da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29 temmuz 2010.
2. ↑  *The Complete Van Gogh: Paintings, Drawings, Sketches*, 1986 — 480 bet. ISBN 0-517-44867-X.

Adabiyotlar
-----------

* Erickson, Kathleen Powers. *At Eternity’s Gate: The Spiritual Vision of Vincent van Gogh*, 1998. ISBN 0-8028-4978-4
* *Van Gogh: The Complete Paintings*, 2010 — 680-682 bet. ISBN 3-8365-2299-3.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Arpabodiyon (maʼnolari).

**Arpabodiyon** (Anisum) — zira-doshlar oilasiga mansub bir yillik oʻtlar turkumi; 2 turi bor. Oʻzbekistonda oddiy Arpabodiyon (Arpabodiyon Vulgare) ekiladi. Uning pastki barglari buyraksimon (yoki uch boʻlakli), yirik arra tishli, yuqoridagilari ipsimon boʻlakchalarga boʻlingan. Gullari mayda, oq, murakkab soyabonga toʻplangan. Arpabodiyonning mevasi tar-kibida 3,2%, baʼzan 6% gacha efir moyi va 28% gacha boshqa moylar bor. Efir moyi tarkibida 90% gacha anetol boʻladi. Mevasi va efir moyidan tayyorlangan preparatlar balgʻam koʻchiruvchi sifatida qoʻllaniladi. Arpabodiyon mevasi va efir moyi oziq-ovqat sanoatida ishlatiladi.

Arpabodiyon Qadimdan maʼlum boʻlgan oʻsimlikdir. Bu oʻsimlikni qadimgi Yunonistonliklar uylarida yovuz ruhlarni quvadi deb saqlash odatlari bor edi. U uyda osoyishtalik, tinchlik va qulaylikni taʼminlashga qodir deb ishonishgan.bu xususiyat unga bekorga berilmagan. U nafaqat har qanday oshpazlik idishini tuldiribgina qolmasdan uy uchun antiseptik, mikroblar, bakteriyalar va xavfli viruslani shavqatsiz yoʻq qilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Lockheed Martin F-35 Lightning II** („Lokxid-Martin" F-35 „Chaqmoq II") — Amerikaning Lockheed Martin kompaniyasi tomonidan uchta versiyada ishlab chiqilgan koʻp funktsiyali beshinchi avlod qiruvchi-bombardimonchi samolyotlari oilasi:

* Harbiy havo kuchlari uchun F-35A quruqlikdagi qiruvchi samolyot (CTOL — conventional takeoff and landing, „oddiy" uchish va qoʻnish);
* Qisqa yoʻldan uchish va vertikal qoʻnishga ega F-35B qiruvchi samolyoti (STOVL — Short take-off and vertical landing) ;
* Dengiz kuchlari uchun F-35C paluba qiruvchisi (CV).
* Maximum speed 9 G
* Maximum speed mach(1.200 mph 1.930 km/h)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

F-35 AQSH tomonidan ishlab chiqilgan 5-avlod qiruvchi samolyoti boʻlib, dunyodagi eng ilgʻor va koʻp qirrali harbiy samolyotlardan biridir U havo kuchlari dengiz floti va dengiz piyodalari tomonidan foydalanish uchun mo'ljallangan va havo-havo va havo-yer missiyalarini bajarishga qodir F-35 ilg'or sensorlar va avionikaga ega bo'lib ular uchuvchiga jang maydonida tengsiz vaziyatdan xabardorlikni ta'minlaydi va halokatlilikni oshiradi Bu yashirin samolyot bo'lib past radar belgisiga ega bu esa dushman tomonidan aniqlashni qiyinlashtiradi
Maksimal tezlik: 1,6 Mach (1200 milya yoki 1930 km/soat)
Radius: ichki yoqilg'ida 1200 dengiz mili (2220 km)
Shift: 50 000 fut(15 240 metr)
Qurol: 25 mm to'p va havo-havo raketalari, havo-yer raketalari va boshqariladigan bombalar kombinatsiyasi
Ekipaj: 1 nafar uchuvchi
Uzunligi: 51,4 fut (15,67 metr)
Qanotlari kengligi: 35 fut (10,7 metr)
Balandligi: 14,3 fut (4,36 metr)
Og'irligi: 28 000 funt (12 700 kg) bo'sh, 70 000 funt (31 800 kg) gacha yuklangan.
**Terrorizmga qarshi kurashda birdamlik kuni** Rossiyada har yili 3-sentabrda nishonlanadigan unutilmas sanalardan biridir.

Terrorizmga qarshi kurashda birdamlik kuni tarixi
-------------------------------------------------

Terrorizmga qarshi kurashda birdamlik kuni nafaqat Beslanda, balki butun mamlakat boʻylab terrorchilik xurujlari qurbonlari, shuningdek, xizmat burchini bajarish chogʻida halok boʻlgan huquq-tartibot idoralari xodimlari yodga olinadi.

Rossiyaning ushbu unutilmas sanasi Rossiya Federatsiyasining 2005-yil 21-iyuldagi oʻzgartirilgan „Rossiyada harbiy shon-sharaf kunlari va unutilmas sanalar toʻgʻrisida" Federal qonuniga muvofiq tashkil etilgan. 2004-yil 1-3-sentabr kunlari Beslandagi voqealar bilan bevosita bogʻliq.

Sana belgilanishi munosabati bilan 2013-yilda Moskva shahar dumasi Moskva shahri kunini belgilash qoidalarini oʻzgartirish toʻgʻrisida qonun qabul qildi, agar birinchi dam olish kunlari boʻlsa, uni bir hafta oldinga koʻchirish huquqiga ega boʻldi. Sentabr bu sanaga toʻgʻri keladi yoki unga yaqin.[*manba?*]

Manbalar
--------

1. ↑  „Федеральный закон от 21 июля 2005 г. № 98-ФЗ «О внесении изменений в Федеральный закон „О днях воинской славы (победных днях) России"»".  Российская газета (26-iyul 2005-yil). 25-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-mart 2018-yil.
2. ↑  „Федеральный закон от 13 марта 1995 г. № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России»" (ru).  Президент России. 26-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-fevral 2022-yil.
3. ↑  „Лица Беслана".  Коммерсантъ (3-sentabr 2016-yil). 16-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-mart 2018-yil.
**Radioaloqa** — ikki yoki bir necha punktlar yoki harakatlanayotgan obʼyektlar (kosmik kema, samolyot, kema va boshqalar) orasida radioto'lqinlar vositasida amalga oshiriladigan aloqa. Radioaloqa uchun barcha diapazondagi radiotoʻlqinlar qoʻllaniladi. Radiochastotalardan foydalanish va R. qoidalari xalqaro konvensiya (1908-yil 1 iyulda kuchga kirgan) bilan belgilangan.

Vazifasi va taʼsir chegarasiga qarab, R. xalqaro hamda ichki Radioaloqa liniyasiga bogʻlanadi. Ichki Radioaloqa liniyasi magistral (respublika markazi bilan viloyatlar markazlari orasida va boshqalar) va zonali (viloyat va tumanlar ichidagi) aloqa xillariga boʻlinadi. R. liniyalari mamlakatning Yagona avtomatlashtirilgan aloqa tizimiga kiritiladi. R. xizmati vazifasi, taʼsir uzoqligi, strukturasi va boshqa bilan farq qiladi. Xususan, yerda oʻrnatiladigan va kosmik R. (kosmik R.ga bir yoki bir necha sunʼiy yoʻldoshlar yoxud boshqa kosmik obʼyektlardan foydalaniladigan R.lar kiradi), belgilangan (maʼlum punktlar orasida) va harakatdagi (harakatdagi va statsionar radiostansiyalar yoki harakatdagi radiostyalar orasida); radioeshittirish va televideniyega boʻlinadi.

Radioaloqa va maxsus xizmatlar uchun baʼzi vazirlik va tashkilotlar (Mas, fuqaro aviatsiyasi, temir yoʻl, dengiz va daryo transporti, oʻt oʻchirish, militsiya, tib. xizmat), shuningdek, sanoat, qishloq xoʻjaligi korxonalari va boshqalarda ichki R. xizmatidan foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rustam Muhsinovich Hamidov** (1949.15.7, Toshkent) — rejissyor, Oʻzbekiston xalq artisti (1992), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1985). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1972). 1972-93 yillar Hamza teatrida rejissyor, bosh rejissyor, 1993-97 yillarBayramlar oʻtkazish direksiyasi rahbari, 1997-2005-yillar Toshkent shahri madaniyat boshqarmasi boshligʻi. "Koʻrmayin bosdim tikonni" (I.Sulton) spektakli uning dastlabki yutugʻi boʻldi. "Qiyomat qarz", "Shoshma, quyosh", "Kuzning birinchi kuni", "Arizasiga koʻra", "Kurort" (hammasi Oʻ.Umarbekovniki), "Oʻgrini qaroqchi urdi" (Shukrullo), "Kuyov" (S.Ahmad), "Olovni tashlama, Pro-metey" (M.Karim), "Baland qoyadagi ayollar" (Vuoliyoki), "Gʻiybat" (A.Salinskiy), "Alla" (T.Minul-lin), "Hazrati ayol" (O.Jahonova) kabi spektakllarni sahnaga qoʻygan. Andijon teatrida qoʻyilgan "Shohona ishrat" (V.Gyugo) spektakli rejissyorning jahon mumtoz dramaturgiyasi sohasidagi dastlabki izlanishi boʻldi, 1984-yil Ye.Simonovga "Otel-lo" spektaklini qoʻyishda hamkorlik qildi va 1988-yil mustaqil "Ko-riolan" (U.Shekspir)ni sahnalashtirdi. H. sahnalashtirgan spektakllari romantik koʻtarinkiligi, mavzular xilma-xil va dolzarbli-gi, yumorga boyligi, hajviy oʻtkirligi bilan ajralib turadi.

Oʻzbekistonda teatrlashgan ommaviy tomoshalar turi rivojlanishida H.ning oʻrni alohida. 1992-yildan buyon oʻtkazilayotgan "Mustaqillik", "Navroʻz" kabi bayramlarning ssenariy mualliflaridan biri, rejissyori, bosh rejissyori. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1989). "Mehnat shuhrati" ordeni bilan muko-fotlangan (1998).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Radiatsion gigiyena** — radioaktiv moddalar va ionlovchi nurlarning inson organizmiga taʼsirini oʻrganadigan fan, gigiyenaning bir boʻlimi. Radioaktiv moddalar bilan ishlaydigan kishilar va umuman aholini nurlanishdan saqlash uchun sanitariyagigiyena qonunqoidalarini ishlab chiqadi.

R.g. mustaqil fan sifatida 1946-yil (AQShning Tinch okeanda oʻtkazgan yadro quroli sinovidan soʻng) yuzaga keldi. R.g. asosan, ionlovchi nur manbalari boʻlgan korxona yoki muassasalar binosi, hududi va h.k.ning dozimetriyasi masalalari bilan shugʻullanadi, radioizotoplar, rentgen apparatlari, gamma nurlar bilan ishlaydigan ishchilarning individual dozimetriyasini nazorat qiladi, mehnat gigiyenasi muammolarini hal qilish va atom sanoati korxonalari, uran, toriy konlari, kimyo, metallurgiya, mashinasozlik va boshqa sanoat korxonalari ishchilarining radiatsion xavfsizligini taʼminlash tadbirlarini koʻradi. Shuningdek, tashqi muhit (havo, yer, suv va oʻsimliklar) ni radioaktiv moddalar bilan ifloslanish jarayonlari va bu muhitning aholi sogʻligʻiga, inson nasliga taʼsirini oʻrganadi. Radioaktiv moddalar bilan zararlangan oziq-ovqat mahsulotlarini sanitariya-ekspertiza qilish usullarini ishlab chiqadi va radioaktiv chiqindilarni yoʻqotish ustidan sanitariya nazorati olib boradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rustam Hakimovich Abdushukurov** (1908.22.12, Kattaqoʻrgʻon — 1981.21.4, Toshkent) — faylasuf olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi, falsafa fanlari doktori (1965), professor (1968). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Toshkent Davlat Universiteti va boshqa oliy oʻquv yurtlari falsafa kafedralarida dotsent (1946 — 57). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Tarix va arxeologiya (1957 — 59), Falsafa va huquq (1959 — 64) institutlarining katta ilmiy xodimi, sektor mudiri (1971-yildan), Falsafa ka-fedrasining mudiri (1964 — 71). Ilmiy ishlari milliy masala, madaniyat muam-molariga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Radioaktiv minerallar** — tarkibida tabiiy radioaktiv elementlar Yer poʻstidagi oʻrtacha miqdordan koʻproq boʻlgan minerallar. Tarkibida uran, toriy yoki shu ikkala element boʻlgan 250 ga yaqin Radioaktiv minerallar maʼlum. Ular tarkibida asosiy komponent sifatida uranli minerallar yoki toriyli minerallar mavjud boʻlgan Radioaktiv minerallar hamda radioaktiv elementlar izomorf aralashma (uran va toriy tarkibli minerallar) holida boʻlgan Radioaktiv minerallarga boʻlinadi.

Uranli minerallar 2 guruhga boʻlinadi. Biri uran oksidi — uraninit UO2 va uning silikati — koffinit U(SiO4)]x(OH)4xﬂ aH iborat. Nasturan (uraninitning turi) va koffinit gidrotermal va ekzogen uran konlaridagi sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan asosiy minerallardir. Uraninit minerali pegmatit va albitlarda ham uchraydi. Uranning kukunsimon oksidlari va gidrooksidlari turli uran konlarining oksidlanish zonalarida toʻplamlar hosil qiladi (qarang Uran rudalari). Pegmatitlarda, shuningdek ayrim gidrotermal konlarda uran titanatlari (Mas, brannerit va boshqalar) boʻlishi aniqlangan. Ikkinchi guruhi tarkibida U+6 boʻlgan minerallarni oʻz ichiga oladi. Bular gidrooksidlar (bekkerelit, kyurit, uranofan, kazolit), fosfat lar (otenit, torbernit), arsenatlar (seynerit) vanadatlar (karnotit), molibdatlar (iriginit), sulfatlar (uranopilit), karbonatlar (uranotalit)dan iborat boʻlib, ularning hammasi uran konlarining oksidlanish zonasida tarqalgan.

Toriyli minerallar — toriy oksidi (torianit) va toriy silikati (torit) tabiatda kam tarqalgan. Ular granit, siyenit va pegmatitlarda aksessor minerallar sifatida uchraydi.

Uran va toriy tarkibli minerallari — titanatlar (davidit), titanotantalniobatlar (samarskit, kolumbit, piroxlor), fosfatlar (monatsit), silikatlar (sirkon) — otqindi va choʻkindi togʻ jinslarida koʻplab tarqalgan boʻlib, ularning tabiiy radioaktivligiga sababchidir. Radioaktiv minerallarning koʻpchiligi metamikt holatda boʻladi. Avtoradiogrammalar hosil qilish Radioaktiv minerallarga xos xususiyatdir. Radioaktiv minerallarda barqaror izotoplarning boʻlishi ulardan geologik hosilalarning mutlaq geologik yoi/ini aniqlashda foydalanishga imkon beradi (qarang Geoxronologiya).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rustam mehtar Yusufalizoda** (1860-yil — Andijon — 1933-yil) — sozanda (surnay), mehtar.

Biografiyasi
------------

Rustam mehtar Yusufalizoda 1860-yilda Andijonda dunyoga kelgan. Soz chalishni otasi Yusufali mehtardan va buxorolik Hojimat mehtardan oʻrgangan. Yoshligidan nogʻora, karnay va dutorda mashq qilgan boʻlsada, asosan, surnayda mohir ijrochi boʻlgan.

Rustam mehtar Yusufalizoda surnayda „Haqqoniy", „Larzongul", Koʻcha bogʻi", „Charx", „Surnay navosi" singari kuylar hamda oʻnlab maqom yoʻllarini ijro etgan. Uni „Rustam soz" deb ham chaqirishgan. Rustam mehtar oʻgʻli Odilbek Rustamov 1895-yili Andijon shahrida tugʻilgan. Odilbek surnaychi (mehtar) boʻlgan.

Repertuaridan „Haqqoniy", „Voy, joney", „Layzongul", „Koʻcha bogʻi", „Charx" kabi kuylar hamda oʻnlab maqom yoʻllari oʻrin olgan.

Andijon nogʻoraxonasining mehtari ham boʻlgan. Rustam mehtar Yusufalizoda ijrochilik anʼanalarini uning shogirdlari — Ashurali mehtar va oʻgʻli O. Rustamov davom ettirishgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lockheed C-130 Hercules** - Amerikaning o'rta va uzoq masofali harbiy transport samolyoti. AQSh, NATO mamlakatlari va boshqa bir qator davlatlarning asosiy harbiy transport samolyotlari. 2014-yil uchun bu dunyodagi eng keng tarqalgan harbiy transport samolyoti . 1998-yilga kelib, Gerkules butun dunyo bo'ylab deyarli 25 million soat parvoz qildi  .

Tarixi
------

 Kanada kuchlarining Grinvud bazasidan (Yangi Shotlandiya) C-130
 M551 Sheridanni C-130 dan uchuvchi trubkasi (LARES qo'nish tizimi) yordamida juda past balandlikdan tushiring.
Samolyot dizayni eskirgan C-119 Flying Boxcar, C-47 Skytrain va C-46 Commando transport samolyotlarini almashtirishni qidirayotgan AQSh Harbiy-havo kuchlarining iltimosiga binoan boshlandi. Koreya urushi tajribasi asosida ishlab chiqilgan AQSh havo kuchlari qo'mondonligiga ko'ra, yangi mashina o'zgargan urush sharoitlariga javob berishi kerak edi. Mijozlar loyiha uchun quyidagi talablarni taqdim etdilar: samolyotda 92 yo'lovchi yoki to'liq jihozlar va qurollarga ega 72 askar yoki qurol, texnika va parashyutlarga ega 64 parashyutchi bo'lishi kerak. 1100 dengiz mili parvoz masofasi va bitta dvigatel nosozligi bilan parvozni davom ettirish imkoniyati talab qilingan. Alohida talab tayyorlanmagan dala aerodromlaridan uchish qobiliyati edi.

Eslatmalar
----------

Havolalar
---------

* C-130 Hercules (Lockheed Martin rasmiy veb-sayti)
* Variantlar (Lockheed Martin rasmiy sayti)
* C-130 Hercules (Lockheed Martin rasmiy veb-sayti)
* Yangi Zelandiya havo kuchlari birinchi ikkita modernizatsiya qilingan harbiy-texnik hamkorlikdagi C-130H "Hercules" ni oldi // armstrade.org, 2012-yil iyul
* Shimoliy Shvetsiyada uchuvchining xatosi samolyot halokatiga olib keldi[*sayt ishlamaydi*] (mavjud havola) // inforupor.ru
* Norvegiya samolyoti halokatga uchragan hudud himoyalangan hudud hisoblanadi[*sayt ishlamaydi*] (mavjud havola) // inforupor.ru (mavjud havola 04.03.2016 dan [2342 kunlar])

1. ↑  World Air Forces 2015, p.8
2. ↑  „C-130 Broad Area Review (January 1998)". 11-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyun 2021-yil.