recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Abu Ahmad al-Kissiy** (arabcha:  — Abu Ahmad Iso ibn Junayd an-Nahviy al-Kissiy) — muhaddis, faqih va adib.

Abu Ahmad al-Kissiy ulug‘ muhaddis, faqih, arab tili olimi va adib bo‘lgan. O‘z davrining eng mashhur muhaddislaridan sanalgan Yazid ibn Horun, Abu Ubayd ibn Muammar ibn al-Musanniy, Hishom ibn al-Kalbiy va boshqalardan hadis rivoyat qilgan. Abu Ahmad al-Kissiyning „*Kitāb at-tas­rӣf*" („*Feʼllarning tuslanishi*") nomli arab tili grammatikasiga oid asari bo‘lgan.

Iqtibos
-------

Sahl ibn Shozuya u haqida shunday so‘zlarni aytgan: 

> Men Abu Ahmad Iso ibn Junayd an-Nahviy adib al-Kissiydan aqlliroq birorta xurosonlikni va arab tilini undan ko‘proq bilguvchi birorta kishini uchratmadim.
> 
> 

Undan buyuk muhaddislar Imom al-Buxoriy, Abdulhamid al-Keshiy va boshqalar hadis rivoyat qilib, uning shogirdlaridan sanalgan. Abu Ahmad al-Kissiyning ismiga „*Adib*" va „*an-'Nahviy*"ning qo‘shib aytilishi, adib va arab tili bilimdoni bo‘lganiga ishorat qilgan**.**

Adabiyotlar
-----------

1. Sh. Umarov. O‘rta asrlarda yashagan keshlik allomalar. — Samarqand: „Imom Buxoriy xalqaro markazi", 2014. 64;
2. O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi. — Samarqand: „Imom Buxoriy xalq­aro markazi", 2016. 191.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sophie Charlotte Bray**, MBE (1990-yil 12-mayda tugʻilgan) — Angliya va Buyuk Britaniya uchun hujumchi sifatida oʻynagan ingliz xalqaro xokkeychisi hisoblanadi.

Hozirda u East Grinstead uchun Investec Ayollar Xokkey Ligasi Premer-divizionida xokkey] oʻynaydi.

Shaxsiy hayot
-------------

Bray Surreyning Kleygeyt shahrida yashaydi, lekin otasi marketing boʻyicha maslahatchi boʻlib ishlagan Fransiyada tugʻilgan. Angliyaga qaytib, u mahalliy klublarda tennis va futbol oʻynagan, 11 yoshida Surreyni tennisda himoya qilgan. U tennis oʻynashdan voz kechdi va Fulham Ladies uchun futbol oʻynadi, chunki u jamoaviy sportni afzal koʻrdi. U Tiffin Qizlar maktabida tahsil olgan, Kingston-apon Temza maktabda oʻqib yurgan vaqtida Surbiton xokkey klubiga qoʻshilgan, dastlab 16 yoshida koltlarda oʻynagan va kattalar jamoasiga oʻtgan.

U Birmingham universitetida psixologiya tahsil olgan.

Faoliyati
---------

Sophie Charlotte Bray 2014-yilgi Hamdoʻstlik oʻyinlarida ayollar xokkey turnirida Angliya uchun kurash olib borgan va u kumush medalni qoʻlga kiritgan va 2015-yilda EuroXokkey chempionatida Investec homiylik qilgan gʻolib jamoa aʼzosi boʻlgan.

2016-yilda u Rio-de-Janeyroda boʻlib oʻtgan 2016-yilgi yozgi Olimpiada oʻyinlarida ayollar olimpiya xokkey turnirida GB jamoasi uchun kurash olib bordi, u yerda GB jamoasi penaltilar seriyasida Niderlandiyaga qarshi finalda oltin medalni qoʻlga kiritdi.

Sophie Charlotte Bray 2017-yilda xokkeyga qilgan xizmatlari uchun Yangi yil mukofotida Britaniya imperiyasi (MBE) ordeni aʼzosi etib tayinlandi.

Sophie Charlotte Bray, shuningdek , Birmingemning Surbiton jamoasida va Niderlandiyaning Eyndxoven yaqinidagi MOP xokkey klubi, Vught va yaqinda Kampongda oʻynagan.

2019-yil 4-fevralda Sophie Charlotte Bray xalqaro xokkeydagi faoliyatini yakunlaganini eʼlon qildi. Xalqaro faoliyati davomida u Angliya va Buyuk Britaniya terma jamoasi safida 44 ta gol urgan va 134 ta oʻyinda maydonga tushgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Team England profile
2. ↑  „Sophie Bray - GB Hockey". *www.greatbritainhockey.co.uk*. 7-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  Bray on the England Hockey website
4. ↑  „Hockey, tennis, soccer, she's a star at them all" (8-fevral 2009-yil). 24-may 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi.
5. ↑  „Sophie Bray biography". 27-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-avgust 2022-yil.
6. ↑  „New Year's Honours list 2017". *Gov.uk*.  Government Digital Service (30-dekabr 2016-yil). Qaraldi: 31-dekabr 2016-yil.
7. ↑  „Sophie Bray: Rio Olympic gold medallist retires from international hockey". *BBC*. Qaraldi: 4-fevral 2019-yil.
**Ultramikroskop** (ultra... va mikroskop) — oddiy mikroskop yordamida koʻrib boʻlmaydigan mayda zarralarni koʻrishga xizmat qiladigan optik asbob. U. koʻriladigan obyekt (zarralar)ni yoritish usuli bilan oddiy mikroskopdan farq qiladi. Oddiy mikroskoplarda qoʻllaniladigan obyektni yoritib kuzatish usuli oʻrniga, bunda qorongʻilashtirilgan maydon usulidan foydalaniladi. U.da obyektni yoritish uchun kuchli yorugʻlik manbai va juda katta yorugʻlik kuchiga ega boʻlgan optik tizimlar qoʻllaniladi. Bu usulda tekshirilayotgan obyekt (zarralar) nur bevosita kuzatuvchining koʻziga tushmaydigan qilib, yon tomondan juda kuchli yoritiladi. Har bir yoritilgan zarra kuzatuvchiga qorongʻi maydonda oʻzidan yorugʻlik sochib turuvchi yorugʻ nuqta boʻlib koʻrinadi. Turli xildagi U. yordamida turli dispers sistemalarpat zarralarning konsentratsiyasi va harakati aniklanadi.q.). U. yordamida 2YU’9 m gacha kattalikdagi zarralarni oʻrganish mumkin. Dastlabki U. 1903-yilda avstriya olimlari G.Zidentopf (1872—1940) va R. Zigmondi (1865—1929) tomonidan yaratilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kunjara** — moyli ekinlar (gʻoʻza, kungaboqar, makkajoʻxori, soya, vasha, zigʻir, kunjut va boshqalar) urugʻlaridan moy ajratilganidan keyin olinadigan qoʻshimcha mahsulot; yogʻ va proteinga boy konsentrlangan ozuqa. 100 kg chigit K.sida oʻrtacha 110 ozuqa birligi va 31,9 kg hazm boʻladigan protein bor (kungaboqar K.sida tegishlicha 108,8 va 37,2). K. tarkibida 4—7% yogʻ boʻladi. Aminokislotalar tarkibiga va biokimyoviy qimmatiga koʻra, K. oqsillari don ekinlari oqsillaridan ustunlik qiladi, ularda, shuningdek, kaliy, kalsiy va fosfor koʻproq. Lekin karotin ham V guruhiga kiruvchi vitaminlarga boy. Standart K. chet aralashmalardan toza, bir turli, mogʻorlamagan boʻladi. Namligi 12% dan yuqori boʻlmasligi lozim (undan ortiq boʻlganda mogʻorlaydi va qizib ketadi). Barcha q.h. hayvonlariga quruq yoki namlangan holda boshqa yemlarga aralashtirib va aralash yem tarkibida berish mumkin. Ayrim K. turlari tarkibida zaharli yoki mahsulot sifatini yomonlashtiradigan moddalar boʻladi. Paxta chigitida va K.si tarkibidagi gossipol mollarni zaharlashi mumkin.

K. va shrotlarning proteini qishloq xoʻjaligi hayvonlarining barcha turlari va parrandalar uchun hayotiy zarur aminokislotalar manbaidir, ayniqsa, soya K. si lizinga boy. Chigit K.si sogʻin sigirlar va boʻrdoqiga boqilayotgan qoramollarga bir sutkada 2,5–3 kg, buzoqlarga 3—4 oylikdan koʻpi bilan 100 g, otlarga 2 kg gacha, qoʻylarga 200 g, boʻgʻoz mollarga 0,5—1,0 kg beriladi.

Roʻzimat Hamroqulov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ultratovush** - chastotasi 1520103 Gs dan 10’ Gs gacha boʻlgan elastik tebranishlar va toʻlqinlar. U.ni past chastotali (1,5 104 Gs), oʻrta chastotali (105—107 Gs) va yuqori chastotali (107—10’ Gs) U.ga boʻlish mumkin.

U. tebranishlarni hosil qilishda maʼlum fizik hodisalarga asoslanib yasalgan U. nurlatkichlari qurilmalaridan foydalaniladi. Mexanik nurlatkichlarda U. tebranishlar gaz yoki suyuqlik oqimining mexanik energiyasi hisobiga sodir boʻladi. Elektromagnit nurlatkichlarning magnitostriksiya va pyezoelektr hodisalariga asoslangan turlari keng tarqalgan.

U. suv osti kemalarini izlashda, dengiz (okean) chuqurligini aniklashda, texnologik jarayonlarni tezlatishda, qiyin kechadigan baʼzi kimyoviy reaksiyalarni roʻyobga chiqarishda, massa almashinish, kristall oʻstirish, elektroliz kabi jarayonlarni tezlatishda, moddalarning fizik xususiyatlarini oʻrganishda, materiallar sifatini tekshirishda (qarang Defektoskopiya), moddalarga ishlov berishda, diagnostika va davolashda keng qoʻllaniladi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Rinofima** (yun. rhinos — burun va phyma — oʻsimta, shish) — burun terisida oʻsimta paydo boʻlishi. Koʻproq burun uchi va qanotlarida yuzaga keladi. Asosan, 40—50 yoshdagi erkaklarda uchraydi. R.ga alkogolizm, surunkali meʼdaichak kasalliklari va tashqi muhitning zararli omillari — chang, tez-tez sovqotish va boshqa sabab boʻladi. Kasallikda burun uchida toʻq qizil yoki koʻkimtirqizgʻish, gʻadirbudur dumaloq oʻsma hosil boʻladi. Bemorni operatsiya qilib davolanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**UltraVNC** (uVNC) ochiq manbali masofaviy boshqaruv / masofaviy ish stoli dasturiy ta'minoti yordam dasturidir. Mijoz Microsoft Windows va Linuxni qoʻllab-quvvatlaydi, lekin server faqat Windows-ni qoʻllab-quvvatlaydi. U boshqa kompyuterni tarmoq ulanishi orqali masofadan boshqarish/kirish uchun VNC protokolidan foydalanadi.

Xususiyatlari
-------------

UltraVNC masofaviy kompyuterdan xuddi foydalanuvchi oldida turgandek foydalanish imkonini beradi. Bunga masofaviy kompyuterga sichqoncha harakatlarini yuborish va tugmachalarni bosish va masofaviy kompyuterning displeyini (rezolyutsiyadagi farqlarga qarab) real vaqtda mahalliy ravishda takrorlash orqali erishiladi. UltraVNC RealVNC Free Edition bilan juda oʻxshash. Biroq, masofadan boshqarishga qoʻshimcha ravishda, mijoz/server ulanishini himoya qilish uchun shifrlash plagini kabi turli funktsiyalarni qoʻshadi. Shuningdek, u fayllarni uzatish, chat funksiyalari va turli autentifikatsiya usullarini qoʻllab-quvvatlaydi. Ikki kompyuter mahalliy quyi tarmoq, ichki tarmoq yoki Internet kabi tarmoq boʻylab muloqot qilish imkoniyatiga ega boʻlishi kerak. Dastur bepul va GNU General Public License shartlariga muvofiq tarqatiladi.

U protsessorning juda kam yuklanishi bilan ekran oʻzgarishlari haqida tez va samarali xabar berish uchun masofadan boshqariladigan kompyuterga oʻrnatiladigan ixtiyoriy oyna drayveridan foydalanishi mumkin, lekin bu Windows 10 ning soʻnggi versiyalarida kerak emas.

Tarixi
------

UltraVNC C, C++ va Java dasturlash tillarida ishlab chiqilgan.

1.0.6.4 versiyasi foydalanuvchi hisobini boshqarish (UAC) ostida Windows xizmati sifatida ishlashni qoʻllab-quvvatladi.

Nazorat
-------

UltraVNC bepul oʻrnatilmagan masofaviy yordam stoli imkoniyatlari, jumladan UltraVNC Single Click (SC) va PCHelpWare uchun asos sifatida e'tiborga molik. Ular yuklab olinadigan va qoʻllab-quvvatlashga muhtoj tizimlarda ishga tushirilishi mumkin boʻlgan oldindan tuzilgan bajariladigan fayllarni yaratish orqali ishlaydi; bu ilovalar keyinchalik qoʻllab-quvvatlovchi tizimda ishlaydigan server dasturiga qayta ulanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „UltrVNC server for Linux. - UltraVNC".
2. ↑  Mirror driver on UltraVNC Website
3. ↑  uVNC Mirror Driver for Windows 10 / 2012, UltraVNC Forum

Havolalar
---------




|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Masofaviy boshqaruv dasturi |
| --- |
|  |
| Umumiy | 
* Masofaviy dasturiy ta'minot
* Comparison of remote desktop software
 |
|  |
| Amalga oshirish | 
* HEAT LANrev
* AetherPal
* AnyDesk
* Apple Remote Desktop
* Chrome Remote Desktop
* Citrix Virtual
* ConnectWise Control
* Crossloop
* IBM BigFix
* LogMeIn
* Microsoft System Center Configuration Manager
* Netop Remote Control
* NetSupport Manager
* pcAnywhere
* RealVNC
* Remote Desktop Services
* Remote Utilities
* RescueAssist
* scrcpy
* Secure Shell
* Splashtop
* TeamViewer
* ThinLinc
* TightVNC
* Timbuktu
* UltraVNC
* Virtual Network Computing
* NX technology
 |
|  |
| Munozara amalga oshirish | 
* Back Orifice
* Back Orifice 2000
* NetBus
* Sub7
 |

 |
**Oq uy** (White House) **-** AQSh prezidentining rasmiy qarorgohi va ish joyidir (1800-yildan). U Vashingtondagi 1600 Pensilvaniya avenyusida joylashgan bo'lib, 1800-yilda Jon Adamsdan keyin har bir AQSh prezidentining qarorgohi bo'lib kelgan. "Oq uy" atamasi ko'pincha prezident va uning maslahatchilarining metonimi sifatida ishlatiladi. Turar joy irlandiyalik arxitektor Jeyms Xoban tomonidan neoklassik uslubda yaratilgan. Xoban Dublindagi Leinster uyidagi binoni modellashtirgan bo`lib, bu binoda bugungi kunda Irlandiya qonun chiqaruvchi organi Oireachtas joylashgan. Qurilish 1792 va 1800-yillar orasida bo'lib o'tgan. Tomas Jefferson 1801-yilda Oq uyga ko'chib o'tganida, u me'mor Benjamin Genri Latrobe bilan birga har bir qanotga otxonalar va omborlarni yashiradigan past kolonnalarni qo'shdiradi. 1814-yilda , 1812-yilgi urush paytida, saroy Britaniya kuchlari tomonidan yoqib yuborilgan, ichki qismi vayron qilgan va tashqi koʻrinishining katta qismini yondirilgan. Qayta qurish ishlari urushdan so`ng darhol boshlandi va prezident Jeyms Monro 1817-yil oktyabr oyida qisman rekonstruksiya qilingan boshqaruv qarorgohiga ko'chib o'tadi. Tashqi qurilish 1824-yilda yarim dumaloq janubiy portiko va 1829-yilda Shimoliy portiko qo'shilishi bilan davom etdi.

Yana qarang
-----------

* Oqsaroy
* Oqoʻrda

Manbalar
--------

1. ↑  „White House History". *clintonwhitehouse4.archives.gov*. Qaraldi: 6-noyabr 2022-yil.
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Anxel ovqat keki, oq shimgichli tortning bir turi
**Oq pirojnoe** - ko'pincha vanil aromali va tuxum sarig'isiz tayyorlanadigan pirojnoe turi. Oq pirojnoe sariyog 'kek yoki shimgichli kek bo'lishi mumkin. Anxel taomlari keki shimgichli kekning bir turi bo'lib, oq kek deb ham ataladi, chunki u faqat tuxum oqi yordamida tayyorlanadi. Oq pirojnoe icebox keki kabi shirinliklar uchun komponent sifatida ishlatiladi. Oq tort qaymoq yoki teskari kremlash usullari bilan tayyorlanishi mumkin; ikkinchisi qattiqroq maydalangan qatlamli keklarni tayyorlash uchun ishlatilishi mumkin. Bu tortning tashqi ko'rinishi va tuzilishi tufayli qatlamli to'y keklari uchun odatiy tanlovdir.

Manbalar
--------

1. ↑  „How to Make Angel Food Cake".  General Mills.
2. ↑  *The Oxford Companion to Sugar and Sweets*. Oxford University Press, April 2015. ISBN 9780199313617.
3. ↑  Whitehead, Jessup*. The American Pastry Cook*, 1891.
4. ↑  „Patriotic Berry Trifle". *Food Network*.
5. ↑  „Cake mixing methods". *King Arthur Flour*.
6. ↑  „Tender White Cake". *King Arthur Flour*.
7. ↑  „What's the Difference Between White, Yellow, and Vanilla Cake?". *kitchn*.
**Kunersdorf jangi** - Yetti yillik urush (1756—63) davridagi yirik janglardan biri (1759 yil 1 avgust). Frankfurt-Oder yaqinidagi Kunersdorf qishlogʻi yaqinida general P.S.Saltikov qoʻmondonligi (ruslardan 41 ming kishi, avstriyaliklardan 18,5 ming kishi qatnashgan, 248 toʻp) ostidagi Rossiya-Avstriya qoʻshinlari Fridrix II boshchiligidagi prus armiyasi (48 ming kishi, 200 toʻp)ni magʻlubiyatga uchratishgan. Prussiya 19 ming kishi va 172 toʻp, ittifoqchilar esa, 15 ming kishini yoʻqotgan. Prussiya haloqat yoqasiga kelib qolgan, biroq Rossiyaning kuchayib ketishini istamagan Avstriya faollik koʻrsatmagan, vatijada Fridrix II yangidan kuch toʻplab urushni davom ettirish imkoniyatiga ega boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Soplo** — gaz, havo (bugʻ) va suyuqlikni purkash hamda ularning oqimi yoʻnalishi va tezligini rostlab turish uchun moʻljallangan konussimon uchlik. Gidravlik turbina, bug turbinasi, forsunka, reaktiv dvigatellarda (rayemga q.) ishlatiladi. S.ning koʻndalang kesimi toʻgʻri toʻrtburchak (yassi S), dumaloq (oʻq boʻyicha simmetrik S.) yoki ixtiyoriy shaklda (fazoviy S.) boʻlishi mumkin. Sda oqim yoʻnalishida suyuklik yoki gazning tezligi (i) uzluksiz (boshlangʻich tezlik iodan chiqishdagi tezlik ia gacha) oshib boradi (uqua). Energiyaning sak,lanish qonuniga muvofiq, tezlik oshgan sari bosim va temperatura pasayib boradi. S.dagi suyuqlik yoki gaz oqimini hisoblashda ana shu xususiyatni hisobga olish kerak boʻladi. S texnikada (bugʻ va gaz turbinalarida, raketa va havoreaktiv dvigatellarda, magnitgazodinamika qurilmalarida, samolyotlar sinaladigan aerodinamik quvurlar va boshqalarda) keng ishlatiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oq sheʼr** — sillabik va sillabik-tonik sher tizimiaagi misralari oʻza-ro qofiyalanmagan sheʼr turi: qofiyasiz sheʼr. Oq sheʼr shoirga oʻz fikri va hissiyotini toʻlaroq ifodalash imkonini beradi va undagi ritmik izchillik esa sheʼr gʻoyasiga kuchli taʼsirchanlik bagʻishlaydi. Rus klassiklari A.S.Pushkin ("Suv pariyey"), M.Yu. Lermontov ("Kalashnikov haqida qoʻshiq") va bosh-qalar Oq sheʼrning ajoyib namunalarini yaratganlar. Oʻzbek adabiyotida Usmon Nosir, Abdulla Oripov, Rauf Parfi va boshqa shoirlar ijodida Oq sheʼr bor. M. Shayxzodaning "Mirzo Ulugʻbek" tragediyasi Oq sheʼrda yozilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**„Oq tanli sardor"** (inglizcha: *The White Chief*), toʻliq nomi **„Oq tanli sardor: Shimoliy Amerika afsonasi"** (inglizcha: *The White Chief: A Legend of North Mexico*) — irlandiyalik-amerikalik yozuvchi Thomas Mayne Reid qalamiga mansub roman. Ilk bor 1855-yil chop etilgan. Asarni oʻzbek tiliga Erkin Mirobidov tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashr 1990-yil Toshkent shahrida „Yosh gvardiya" nashriyotida chop etilgan.

„Oq tanli sardor" Mayne Reidning eng taniqli asarlaridan biridir. Romanda Shimoliy Amerikaning mahalliy aholisi boʻlmish hindularning amerika va ispan bosqinchilariga qarshi kurashi haqida soʻz yuritiladi.

Syujet
------

Romandagi hodisalar 18-asr oxiri-19-asr boshida Meksikada sodir boʻladi. Romanda Shimoliy Amerikaning mahalliy aholisi boʻlmish hindularning amerika va ispan bosqinchilariga qarshi kurashi haqida soʻz yuritiladi. Mayne Reid romanni 1840-yillarda Amerika va Meksika oʻrtasida boʻlib oʻtgan urushda boshidan kechirganlariga asoslanib yozgan.

Qahramonlar
-----------

* Carlos (talaffuzi: *Karlos*) – oq tanli sardor
* Rosita (talaffuzi: *Rosita*) – Carlosning singlisi
* Catalina de Cruces (talaffuzi: *Katolina de Krusse*) – Carlosning sevgilisi
* Don Juan (talaffuzi: *Don Xuan*) – Rositaning sevgilisi
* Antonio (talaffuzi: *Antonio*) – Carlosning yaqin doʻsti
* Josefa (talaffuzi: *Xosefa*) – Antonioning qalligʻi
* Roblado(talaffuzi: *Roblado*) – Carlosning ashaddiy dushmani, kapitan
* Vizcarra (talaffuzi: *Viskarra*) – Robladoning doʻsti, Carlosning dushmani
* Joaquin (talaffuzi: *Xoakin*) – Carlosning dushmani, iyezuit
* Gomez (talaffuzi: *Xomes*) – Carlosning dushmani
* Don Ambrosio (talaffuzi: *Don Ambrosio*) – Catalinaning otasi
* Vicenza (talaffuzi: *Visensa*) – Catalinaning oqsochi, aygʻoqchi
* Manuel (talaffuzi: *Manuel*) va Pepe (talaffuzi: *Pape*) – bizon ovchilari, Carlosni izlaganlar
* Andres (talaffuzi: *Andres*) – otboqar, Catalinaga doʻst

Oʻzbekcha tarjima
-----------------

Asarni oʻzbek tiliga 1956-yil „Detgiz" nashriyoti chop etgan ruscha nashridan Erkin Mirobidov tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashr 1990-yil Toshkent shahrida „Yosh gvardiya" nashriyotida chop etilgan. Oʻzbek tilidagi nashrni tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: Shavkat Turob – muharrir, E. Kigay – rassom, R. Zufarov – rasmlar muharriri, V. Demchenko – texnik muharrir, B. Yunusov – musahhih. Kitob adadi – 100 000 nusxa.

Manbalar
--------

1. ↑  „Oq tanli sardor" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 10-noyabr 2016-yil.

Havolalar
---------

* „Oq tanli sardor" Ziyouz saytida

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sopol** — maxsus loy (tuproq, suv, qisman qum va toʻzgʻoq aralashmasi)dan ishlanib olovda qizdirib tayyorlanadigan magʻsulot; kulollik buyumlari. Loy 2 xil usulda — koʻlda hamda kulollik charxi yordamida shaklga solib yasaladi, soʻng gulxan (xumdon)da qizdirib Sopol tayyorlanadi. Roʻzgʻorda (piyola, kosa, lagan, koʻza, oftoba, xum va boshqalar), meʼmorlik (koshin, sopolak, parchin va boshqalar) hamda sanoat (utga chidamli qoliplar va boshqalar)da Sopol buyumlari keng qoʻllanadi; bolalar oʻyinchoqlari, ayrim bezak buyumlari (haykalcha, yirik haykallar) ham shu usulda tayyorlanadi. Foydalaniladigan loy tarkibiga qarab Sopolning rangi turlicha (och sariq, qizgʻish, kulrang va boshqalar) boʻladi. Angob (loya)ga chayib olingan Sopol soyada quritilib, yana xumdonda pishiriladi. Sta bezak ishlash ham turlicha: boʻrtma, oʻyma naqshlar uning hoʻlligida, qirma gullar Sopol angobga chayib olingandan soʻng ishlanadi; xumdonga bir bor kirib chiqqan buyumlar gullar ishlangandan keyin yana bir bor xumdonda qizdiriladi. Sopol buyumlar 2 xil — sirlangan Sopol hamda sirlanmagan Sopol (terrakota)ga boʻlinadi. Sopol neolit davridan maʼlum boʻlib, sirlanmagan Sopol kadimiydir. Sirlangan Sopol buyumlar ishlab chiqarish. Oʻrta Osiyoda 10—12-asrlardan yuksak taraqqiy etdi. Oʻzbekiston hududida Sopol buyumlar ishlab chiqarish. keng yoʻlga qoʻyilgan; Sopol buyumlarni bezatilishi jihatidan birbiridan farqlanuvchi kulollik maktablari shakllangan.

Yana q.
-------

* Keramika


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**KOFE** (Soneag; arab. — qahva), **qahva daraxti** — roʻyandoshlar oilasiga mansub koʻp yillik doim yashil daraxt. Sharqiy yarim sharning tropiklarida, aksariyat Afrikada oʻsadigan 40 ga yaqin turi maʼlum. 5—6 madaniy turi Arabiston yarim orolda 14—15-asr dan, Braziliyada 18-asr dan ekiladi. Yevropaga K. urugʻi 1592-yil keltirilgan va K. ichimligi ichish odatga aylangan. S. arabica (Arabiston K.si) va C.liberica (Liberiya K.si) koʻproq tarqalgan. Kofezorlarning asosiy qismi Braziliya (jahon boʻyicha yetishtiriladigan K.ning yarmi), Efiopiya, Kolumbiya, Yamanda joylashgan. Indoneziya, Hindistonda ham ekiladi. Jahon boʻyicha K. daraxti ekilgan maydonlar 11,5 mln. ga, oʻrtacha hosildorlik 6,16 s/ga. K. oʻstirish uchun yetarli miqdorda namlik (yillik yogʻin miqdori 2200–2300 mm) va oʻrtacha yillik harorat 18° dan kam boʻlmagan tabiiy-iqlim sharoit zarur. K. yil boʻyi gullaydi va meva tugadi. Daraxti balandligi 8–20 m. Gullari oq, xushboʻy, ikki jinsli. Chetdan changlanadi. Mevasi 2 uyali rezavor, 9 oyda yetiladi, toʻq yashil mevalar dastlab sariq, pishish davrida qizil rang oladi.

K. urugʻi va qalamchasidan koʻpaytiriladi. Oʻtqazilgan koʻchati 5-yili hosilga kiradi. 30—40 yil hosil beradi. 1 tup daraxtidan 1 kg ga yaqin urugʻ olinadi. Urugi tarkibida 13—14 % azot moddalari, 0,65—2,7 % kofein, 2—3 % saxarin va boshqa mavjud.

Ulardan kofein va K. ichimligi tayyorlanadigan kukun olinadi. K. ichimligi tayyorlash uchun K. doni 180—200° xaroratda 20—30 min. davomida qovuriladi, yanchiladi. Qovurilganda ichimlikka jigarrang tus, xushboʻylik va yoqimlik taʼm beradigan moddalar hosil boʻladi. K. kukunini issiq suvda eritib, shakar qoʻshib isteʼmol qilinadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oq va jigarrang ayiqlarning gibridlari** (ayrim manbalarda inglizchadan kirib kelgan „**qutbli grizzli yoki pizzly**" nomi ham ishlatiladi) — turlararo duragay boʻlib, asirlikda ham, yovvoyi tabiatda ham qayd etilgan.

Biologiya
---------

Oq ayiqlari va grizzlilar (G'arbiy Kanada va Alyaskada uchraydigan qo'ng'ir ayiqning kichik turi) genetik jihatdan juda o'xshash va unumdor nasl berishlari mumkin. Shu bilan birga, bu ayiq turlari morfologik belgilarning butun majmuasida aniq farqlanadi.

Asirlikda gibridlar
-------------------

Qo'ng'ir va oq ayiq gibridini olish haqida birinchi ishonchli ma'lumot Germaniyaning Halle shahridagi hayvonot bog'ida olingan bo'lib, u yerda 1874-yildan boshlab gibrid ayiqlar bir necha marta tug'ilgan. Galledagi gibrid ayiqlar bir-biri bilan va ota-ona turlari bilan juftlashganda ham serhosil bo'lishdi. Halledan kelgan bu duragaylar tug'ilishda oq edi, ammo keyinchalik ko'k-jigarrang yoki sariq-jigarrang bo'lib tug'ilishgan. 1876-yildan beri Germaniyaning Shtuttgart shahridagi hayvonot bog'ida urg'ochi yevropalik jigarrang ayiq erkak oq ayiq bilan to'rt marta ko'paygan. Endi 19-asrda tug'ilgan Yevropa jigarrang va oq ayiqlarning kattalar gibridining to'ldirilgan hayvoni Rotshild zoologiya muzeyida ( Tring, Buyuk Britaniya) namoyish etiladi.

Tabiatda gibridlanish
---------------------

Tabiatda gibridlanishning tasdiqlangan uchta holati mavjud. Jigarrang va oq ayiqlari genetik jihatdan o'xshash va ko'pincha bir hududda joylashgan bo'lsa-da, ular bir-biridan qochishga moyil. Alyaskaning Koyiak orolining ayiqlari ichki va orollarda yashaydilar, oq ayiqlari esa suv va muzni afzal ko'radilar. Ba'zi olimlarning ta'kidlashicha, qutb muzlari maydonining pasayishiga olib kelgan global iqlim o'zgarishi tufayli oq ayiqlar ko'pincha dengiz qirg'oqlaridan yuz yoki undan ko'p kilometr uzoqlashadigan katta hududlarni o'zlashtirishga majbur bo'ladilar. So'nggi 10 yil ichida Kanadada bir nechta grizzli ayiqlar ilgari faqat oq ayiqlari topilgan hududlarga ko'chib o'tishlari qayd etilgan. Grizzli va oq ayiqlarning yashash joylari o'rtasidagi o'xshashlik tufayli tez-tez uchrashish yanada tez-tez gibridlanishga olib kelishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ученые говорят, что изменение климата вынуждает белых медведей скрещиваться с гризли. Получаются «пизли» — и это плохо для биоразнообразия". *meduza* (18-aprel 2021-yil). 19-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-aprel 2021-yil.
2. ↑
3. ↑  *Волкер, Мэтт*. „Полярный медведь плюс гризли —  равно?". BBC News Online (30-oktabr 2009-yil). Qaraldi: 29-may 2011-yil.
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
**Ulubatli Hasan -** (ba'zan **Uluabatlı Hasan** deb noto'g'ri talaffuz qilinadi), (1428-yil 29-maydan 1453-yilgacha) Usmonli imperiyasi sultoni Mehmed II xizmatida bo'lgan timarli sipohi bo'lib, muvaffaqiyatli qamalda qahramon turk shahidi sifatida afsonaviy maqomga ega bo'lgan.

U Bursa viloyatidagi Ulubat ( Karacabey yaqinidagi) qishlog'ida tug'ilgan.

25 yoshida u Konstantinopol qamalida qatnashgan (1453-yil 6 apreldan 1453-yil 29 maygacha). Turklar Rim imperiyasining ulug‘ shahri va so‘nggi qal’asini avval ham bir necha bor egallashga uringan edilar, ammo bu safar o‘sha paytda yoshi yigirmaga kirmagan va buyuk harbiy bo‘lish salohiyatini namoyon etgan Sulton Mehmed II qo‘mondonligi ostida ularga g'alaba yaqindek tuyuladi. Ammo bir nechta hujumlarga va to'plarning qattiq zarbalariga qaramay, Konstantinopolning katta qo'sh devorlari 53 kun davomida saqlanib qolgan.

Qamalning oxirgi kuni, 29-may erta tongda, bomdod namozidan so'ng, Usmonli harbiy orkestrlari o'zlarining qo'shiqlaridan birini ijro etishni boshlashadi va shaharga bostirib kirishadi. Ulubatli Hasan birinchilardan bo'lib o'ttiz nafar yaqin do'sti bilan Konstantinopol devorlariga ko'tarilishadi. U faqat bir Usmonli qilichi, kichik bir qalqon va Usmonli Bayrog'ini ko'taradi.  U toshlar, nayzalar va o'qlar ostida devorga chiqadi. Tepaga chiqishi bilan u bayroqni qo'yadi va qolgan 12 do'sti kelguniga qadar uni himoya qiladi. Shundan so'ng u tanasida 27 ta o'q bilan yiqiladi. Usmonlilar bayrog'ini ko'rish Usmonli qo'shinlarini ruhlantiradi va ularning ruhini ko'taradi - va aksincha, yunon himoyachilarini oxir-oqibat Usmonlilar Konstantinopolni zabt etguncha tushkunlikka soladi.

Ommaviy madaniyatda
-------------------

* Ulubatli Hasan rolini Turan Seyfiog'lu turk filmi "*Istanbulun Fethi* "(1951)da ijro etgan.
* Ibrahim Chelikkol turk filmi *Fetih 1453* (2012)da Hasan rolini o‘ynaydi. Filmda u va Era ( Dilek Serbest ) ismli fantastik qahramon o'rtasida romantika bo'ladi.

Yana qarang
-----------

* Konstantinopolning qulashi
* Mehmed II
* Sipahi
* Uluabat ko'li

Manbalar
--------
**Qala-Fatlar** (shuningdek, **Kuchuk-Muskomskiy Isar**, *Kalafatlar*) — Sevastopolning Balaklavskiy tumanidagi oʻrta asr feodal qal’a xarobalari.

Qrimning janubi-gʻarbiy qismida, Balaklava va Cape Aya oʻrtasidagi qirgʻoqda, Qoʻriqxona qishlogʻidan 4 km janubi-gʻarbda xuddi shu nomdagi togʻning *Anjir* qoyasining tepasida joylashgan. Bu nom turkiy tilidan tarjima qilingan „kalafat" soʻzidan olingan boʻlib, „Yanicharning bosh kiyimi" yoki boshqa versiyaga koʻra, „qala-fatlar" — „bosqinchilar qal’asi" maʼnosini bildiradi. Qal’aning qirgʻoq boʻylab Balaklavadan nazorat marshruti sifatida yaratilganligi haqidagi versiya mavjud. U 13-asrdan oldin paydo boʻlgan deb ishoniladi; tarixchi Yevgeniy Nedelkin istehkom Teodoro knyazligiga tegishli deb hisoblaydi. Qal’aning Chembaloda Genuya savdo posti tashkil etilishidan oldin buzilgan degan versiya mavjud — u koloniyaga tahdid sifatida genuyaliklar tomonidan vayron qilingan.

Taxminlarga koʻra, qal’a 13-14-asrlarga toʻgʻri keladi, yodgorlikda arxeologik qazishmalar oʻtkazilmagan, tadqiqot rejasini vizual tekshirish va 10-11-asrlarga oid koʻtaruvchi materiallarni yigʻish bilan cheklangan. Kuchuk-Muskom Isar haqida birinchi qisqacha eslatma N. I. Repnikov tomonidan 1940-yilda nashr etilmagan Janubiy qirgʻoq yodgorliklariga bagʻishlangan asarida keltirilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Крепость Кала-Фатлар (Кучук-Мускомский исар), Балаклава".  Ai-Petri.com. Qaraldi: 1-oktabr 2021-yil.
2. ↑  „Горный Крым.".  ЭтоМесто.ru (2010). Qaraldi: 1-oktabr 2021-yil.
3. ↑  Фирсов Лев Васильевич „Исар Кала-Фатлар на скале Инжир",*. Исары — Очерки истории средневековых крепостей Южного берега Крыма*. Новосибирск: Наука. Сибирское отделение, 1990. ISBN 5-02-029013-0.
4. 1 2  „Калафатлар или Кучук-Мускомский исар".  Ялта, путеводитель. Qaraldi: 1-oktabr 2021-yil.
5. ↑  Мыц В.Л. „Укрепления Таврики X - XV вв",*.*. Киев: Наукова думка, 1991 — 140 bet. ISBN 5-12-002114-X.
**Stephen Battersby** mustaqil ilmiy jurnalist boʻlib, *Nature* jurnalida News & Views muharriri va *New Scientist jurnalida* lignvistik muharriri boʻlib ishlagan, 2019-yildan boshlab u yerda muharrir maslahatchisi. U Oxford universitetida fizika boʻyicha bakalavr darajasini va London Imperial kollejida astrofizika boʻyicha doktorlik darajasini oldi.

2015-yilda Battersbi Saturnning eng katta yoʻldoshi Titandagi metan toʻlqinlari haqidagi maqolasi uchun Jonathan Eberhart sayyora fanlari boʻyicha jurnalistika mukofotini oldi

Manbalar
--------

1. ↑  „Who's who at New Scientist" (inglizcha). *New Scientist*. Qaraldi: 31-may 2019-yil.
2. ↑  „2015 Prize Recipients | Division for Planetary Sciences". *dps.aas.org*. Qaraldi: 31-may 2019-yil.
3. ↑  „2015 Prize Recipients | Division for Planetary Sciences". *dps.aas.org*. Qaraldi: 31-may 2019-yil.

„2015 Prize Recipients | Division for Planetary Sciences". *dps.aas.org*. Retrieved 2019-05-31.

Havolalar
---------

* Stiven Battersbi "*New Scientist* "da
* Stiven Battersbi *tabiatda*
* Stiven Battersbi *PNASda*
**Stupa** (sanskritcha — choʻqqi) — asosan, dumaloq yoki toʻrtburchak shaklda qurilib, diniy marosimlarga moʻljallangan buddaviy meʼmoriy inshoot. Tarixiy manbalarda qayd qilinishicha, Buddaning jasadi kuydirilib, kuli 8 boʻlakka boʻlinib, maxsus qurilgan S.larga qoʻyilgan. Ular Hindistonning 8 shaharida — Rojagrix, Vaysali, Kapilavastu, Allakap, Ramgaram, Vetxadip, Kushinagar va Pippalivan sh.larida bor. Keyinchalik S.ga yodgorlik sifatida Buddaning muqaddas deb sanalgan aʼzolari (sochi, tishi va boshqalar) solingan qutichalar joylashtirilgan. S.larning ichi boʻshliq emas, yaxlit tosh, ohaktosh, xom gʻisht, paxsadan tiklangan, shakli minorasimon, qoʻngʻiroqsimon yoki sharsimon boʻladi. 4—5 sm dan bir necha m gacha. Dunyodagi eng baland S. Myanmaning Yangon shahridagi Shvedagon (poydevori 20 m, bal. 99 m) — meʼmorlik obidasi hisoblanadi. S.ning atrofi oʻralib, 4 ta darvoza qurilgan. Buddizm tarqalgan mamlakatlarda S.lar "dagoba", "suburgon", "chorton", "pagoda" deb nomlangan. Oʻrta Osiyo hududidagi S.lar 1—4-asrlarga oid boʻlib, asosan, jan. hududda joylashgan. Oʻzbekistondagi Zurmala minorasi, Ayritom, Krratepa, Fayoztepa, Dalvarzintepa qamda Ajinatepa (Tojikiston), Marv (Turkmaniston) S.lari ilmiy oʻrganilgan. Bahodir Turgʻunov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qabr**, goʻr — marhumni dafn etish uchun tayyorlangan maxsus joy. Q. har bir xalqning urf-odati, yashaydigan geografik muhiti, kishilarning tabiiyilmiy tasavvurlari, diniy eʼtiqodlariga koʻra bir-biridan farq qiladi. Oʻliklarni koʻmadigan xalqlarda, jumladan, oʻzbeklarda ham Q.ning lahad, kamin, tik chuqur va sagʻana tiplari bor. Aksariyat yer osti suvlari chuqur boʻlgan qurgʻoq joylarda lahad qaziladi. Lahad tipidagi Q. Oʻzbekistonda bundan 3500-yil ilgarigi jez davri qabristonlarida ham uchraydi.

Q tayyorlash uchun yerdan bir m3chamasi tik chuqur — "ayvoncha" qazib, uning bir burchagidan oʻlik boʻyi baravar gorizontal kavak — "lahad" kavlanadi, tuprogʻi tashqariga olinadi. Ulik qoʻyilayotganda goʻrkov lahad ichiga tushib, oʻlikning bosh tomonini qibla (gʻarb)ga qaratib yotqizadi. Lahadning teshigiga gʻisht, tosh, guvala, chim qalab bekitiladi, soʻngra "ayvoncha" tuproq bilan toʻldiriladi. Ortib qolgan tuproq Q. ustiga tepa qilib uyiladi. Kamin (yoki kamgoh) tipidagi Q.da yer bir metrdan ortiq tik va choʻzinchoq oʻra qilib qaziladi. Oʻra devori ostki yonidan uchburchak shaklida oʻyiladi. Oʻlik shu kamin (kamgoh)ga qoʻyiladi. Kamgoh ogʻzi gʻisht, guvala va boshqalar bilan bekitiladi, soʻngra Q. tuproq bilan toʻldiriladi. Tik chuqur shaklidagi Q.da yer oʻlik boʻyiga teng qilib kavlanadi, oʻlik chuqurga chalqancha yotqiziladi. Q. ogʻziga katta yassi toshlar zichlab teriladi, soʻngra ustiga tuproq tortiladi. Sagʻana, asosan, yer osti suvlari yuza boʻlgan joylarda — Buxoro, Samarqand, Xorazm, Qashqadaryo, Surxondaryo viloyatlarida tarqalgan, Sagʻanada yer qazilmaydi. Oʻlik yer yuzasiga qoʻyiladi, uning ustiga pishiq gʻishtdan gumbazsimon sagʻana bino qilinadi. Q.larga qaytaqayta oʻlik qoʻyish, baʼzan bir oilaning erkaklarini bir Q.ga (oldin oʻlganlarning suyaklarini bir chetga surib, oʻrniga yangi oʻlikni sagʻanaga) qoʻyish odati boʻlgan. Xotinlar ham shunday tartib bilan qoʻyilgan. Baʼzi turkiy xalklarda, jumladan, oʻzbeklarda boy tabaqalar sagʻana qurdirib qoʻyish odati boʻlgan (yana qarang Daxma).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abu Ahmad Muhammad Astugʻdadiyziy** (*arabcha: أبو أحمد محمد الأستغداديزى — Abu Ahmad Muhammad ibn Ahmad Astugʻdadiyziy*) — Roviy.

Toʻliq ismi Abu Ahmad Muhammad ibn Ahmad ibn Abu an-Nazr Ahmad ibn Abulqosim Hamdon al-Astugʻdodiyziy. U X asrning ikkinchi yarimida Nasafga qarashli Astugʻdadiyza qishlogʻida tugʻilgan.

Faoliyati
---------

Abu Ahmad Muhammad Astugʻdadiyziy odobi bilan oʻz davrining solih va vazmin shayxi va olimi boʻlgan. Gʻaznaga borgan va u erda Sulton Mahmud Sabukteginning baʼzi farzandlariga taʼlim va odob berish bilan shugʻullangan. Soʻngra oʻz Vataniga qaytib, shu erda muqim yashab qolgan. Faqat ibodat bilan mashgʻul boʻlgan.

Ustozlari
---------

Abu Ahmad Muhammad Astugʻdadiyziy Abu Bakr Ahmad ibn Muhammad ibn Ismoil al-Buxoriy, Abu Ishoq Ibrohim ibn Abu Bakr ar-Roziydan taʼlim olgan va hadislar rivoyat qilgan.

Shogirdi
--------

Abu Ahmad Muhammad Astugʻdadiyziydan Abu Muhammad Abdulaziz ibn Abu Bakr an-Nagʻshabiy hadis rivoyat qilgan.

Vafoti
------

Abu Ahmad Muhammad Astugʻdadiyziy 439/1047-yili rabiʼulavval oyida vafot etgan. Janozasiga Nasaf qasabasi va qishloqlaridan kelgan koʻp odamlar qatnashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdulkarim Samʼoniy. Al-Ansob. J.1. — Bayrut. Lubnan 1998. -B. 137.

Adabiyotlar
-----------

* Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. —T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti, 2007. -B. 33.

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulhamid Nurmonov** (1942—2014) — pedagog, filologiya fanlari doktori. „Shuhrat" medali sohibi. „El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan.

Tarjimayi holi
--------------

Abdulhamid Nurmonov 1942-yil 15-mayda Andijon viloyati Baliqchi tumanining O‘rmonbek qishlog‘ida tugʻilgan. O‘rta maktabni tugatib, Fargʻona davlat pedagogika instituti (hozirgi Fargʻona davlat Universiteti) tarix-filologiya fakultetida tahsil olgan.

1963-yilda institutni imtiyozli diplom bilan tugatgan. Andijon davlat pedagogika instituti (hozirgi Andijon davlat universiteti)ga ishga kiradi. Universitetdagi yarim asrlik faoliyati davomida A.Nurmonov oʻzbek tilshunosligi oʻqituvchiligidan professor darajasiga koʻtarilgan. Jamoatchi olim sifatida pedagogika fakultetida dekan, maxsus fanlarni oʻqitish va oʻzbek tilshunoslik kafedralarida mudir, universitetning ilmiy ishlar boʻyicha prorektori lavozimlarida ishlagan.

A.Nurmonov 1973-yilda „Oʻzbek tilidagi tovush oʻzgarishlarida ekonomika prinsipi" mavzusida nomzodlik, 1983-yilda „Oʻzbek tili sintaksisini sistema sifatida oʻrganish muammolari" mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

A.Nurmonov 50 ga yaqin darslik, risola, oʻquv qoʻllanmalari, 500 ga yaqin ilmiy, maʼrifiy-maʼnaviy maqolalar muallifi.

Asarlari
--------

„Oʻzbek tilining mazmuniy sintaksisi", „Gap haqidagi sintaktik nazariyalar", „Oʻzbek tilining fonologiyasi va morfonologiyasi", „Oʻzbek tilshunosligi tarixi", „Oʻzbek tilining nazariy grammatikasi. Morfologiya.", „Lingvistik tadqiqot metodologiyasi va metodlari", „Tilshunoslik va tabiiy fanlar". Oʻrta maktablarning 5-9 sinf oʻquvchilari uchun „Ona tili", Qirgʻizistondagi oʻzbek maktablarining 5-7-9-10-11-sinf oʻquvchilari uchun „Oʻzbek tili", akademik litseylar uchun 3 jildlik „Hozirgi oʻzbek adabiy tili" darsliklari muallifi. Uning „Struktur tilshunoslik: ildizlari va yoʻnalishlari" kitobi 2010-yilgi Oʻzbekiston respublikasi oʻquv adabiyotlari tanlovida birinchi oʻrinni egallagan.

Abdulhamid Nurmonov 1999-yilda „Shuhrat" medali, 2002-yilda „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan xalq taʼlimi xodimi" unvoni, 2011-yilda „El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan.

Abdulhamid Nurmonovning ilmu-fandagi hayot yo‘li, erishgan buyuk ilmiy ijodi 2012-yili Toshkentdagi „Akademnashr" nashriyotida bosilgan 72 bosma toboqdan iborat uch jildlik „Tanlangan asarlar" to‘plamida oʻz aksini topgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Абдулҳамид Нурмонов СЎЗ МУЛКИГА САЙР". *kh-davron.uz*. Qaraldi: 27-iyun 2023-yil.
2. ↑  „ZAMONAVIY O’ZBEK TILSHUNOSLIGINING ZABARDAST VAKILI". Qaraldi: 27-iyun 2023-yil.
3. ↑  Rustambek Shamsutdinov, Abdurahmon Ishoqov*. Andijon tarixidan lavhalar*. Toshkent, Sharq 2013 — 491 bet. ISBN 978-9943-26-076-4.
**Abu Ahmad as-Sogʻarjiy** (arabcha:  — Abu Ahmad Hasan ibn Ali ibn Jabroil as-Sog‘arjiy) — muhaddis, roviy va mirishkor dehqon.

Abu Ahmad as-Sog‘arjiy ko‘p fazilat sohibi va fiqh ilmi bilimdoni bo‘lib, bo‘sh vaqtlarida dehqonchilik bilan shug‘ullangan. Manbalarda qayd etilishicha, Abu Ahmad as-Sogʻarjiy hanafiy mazhabi asoschisi Abu Hanifa Noʻmon ibn Sobitning maslakdoshlaridan hisoblangan.

Hadislari
---------

Abu Ahmad as-Sogʻarjiy ustozi Abu Umayya Abbos ibn Tayyib as-Sog‘arjiy va Ahmad ibn Hishom al-Ishtixoniylardan hadis ilmini puxta o‘zlashtirgan va ulardan hadis rivoyat qilgan. O‘z navbatida, Abu Ahmad as-Sogʻarjiydan ko‘plab allomalar hadis rivoyat qilganlar.

Vafoti
------

Taxminan 970-yil (hijriy 360-yil)dan keyin oltmish yoshdan oshib vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

1. As-Sam’oniy. Al-Ansāb. — Bayrut: „Dor al-fikr", 1998. VII, 462;
2. Y. Isayev, A. Abbosov. Ishtixoniy allomalar. — Samarqand: „Munis design group", 2016. 45;
3. O‘rta asr Sharq allomalari ensik­lopediyasi. — Samarqand: „Imom Buxoriy xalqaro markazi", 2016. 357.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abu Ali Fuzayl ibn Iyoz** (arabcha: أبو علي فضيل بن عياز — Abu Ali Fuzayl ibn Iyoz — Toʻliq ismi: Abu Ali Fuzayl ibn Iyoz ibn Mas’ud ibn Bishr Tamimiy Yarbu’iy) — zohid, muhaddis va mutasavvif.

Hayoti
------

Abu Ali Fuzayl ibn Iyoz, Zohid, Abu Ali deb kunyalangan. Taxminan 100/719-yilda Samarqandda tug‘ilib, yoshligi Saraxs va Naso shaharlarining o‘rtasidagi Abivard degan joyda o‘tgan. Yigitlik davrida yo‘lto‘sar va qaroqchi bo‘lgan. Bu ishidan voz kechishga sabab, bir joriyaga oshiq bo‘lganidir. O‘sha joriyaning uyiga o‘g‘rilik qilish uchun devor oshib o‘tar ekan, shu vaqt qizning, quyidagi: „Imon keltirgan zotlar uchun dillarida Allohning zikriga va nozil bo‘lgan haq (Qur’on)ga moil bo‘lish (vaqti) kelma-dimi?!…" oyatini tilovat qilayotganini eshitib qoladi-da: „Ha, ey Rabbim, darhaqiqat, vaqti keldi" deb duo qiladi va bu ishidan tavba qiladi. Keyin Kufa shahriga borib, u yerda ustozlaridan hadis ilmini taʼlim oladi. Ilmini kamolotga yetkazgach, xalifa Horun Rashid (786-809) saroyiga zohidlik targ‘ibotchisi sifatida taklif etilgan. Bu yerda bir necha vaqt istiqomat qilganidan so‘ng, Makkaga ko‘chib ketadi va o‘sha yerda 187/803-yili muharram oyi (yanvar)da vafot etadi .
Abu Alining o‘g‘li Ali ibn Fuzayl ham hadis ilmi bilan mashg‘ul bo‘lgan. U otasidan oldin vafot etgan.
Mashhur nemis sharqshunos olimi K. Brokkelman (1868-1956) „Arab adabiyoti tarixi" nomli asarida Abu Ali Fuzaylning „*Kashfu-l-mahjub*" („Yashirin narsaning oshkor bo‘lishi") nomli asari mavjudligini ko‘rsatib o‘tgan. Bu asarni ko‘rib o‘rganishga biz hozircha muyassar bo‘lolmadik, lekin asarning nomiga qarab aytish mumkinki, Abu Ali Fuzayl faqat hadis rivoyatchisi bo‘libgina qolmay, diniy-falsafiy dunyoqarashga ega bo‘lgan va mazkur asar uning bu sohadagi urinishlari natijasida bunyodga kelgan, o‘sha davrning diniy, ijtimoiy-falsafiy mafkurasini ko‘rsatib beruvchi yozma yodgorlikdir.

Asarlari
--------

```
"Kashfu-l-mahjub"
```

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 630.
2. ↑  Abulhajjoj, Mizziy*. Tahzibu-l-kamol*, Muassasatu-r-risola, Bayrut, 1980 — 282 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abu Abs** (arabcha:  — Abu Abs Abdurrahmon ibn Jabr ibn Amr al-Ansoriy) — sahoba.

Hayoti va faoliyati
-------------------

Avs qabilasining Bani Horisa urug‘idan. Islomdan avvalgi Abduluzzo ismi Payg‘ambar tomonlaridan *Abdurrahmon*, deb o‘zgartirilgan. Sahoba Muhammad ibn Maslamaning pochchasi bo‘lgan Abu Abs hijratdan avval Islom dinini qabul qiladi. Onasi Laylo bint Rofeʼ va xotini Ummu Iso Rasulullohga ilk bay’at qilgan ayol sahobalardan bo‘lganlar. Payg‘ambar bilan birga Badr, Uhud, Xandaq va boshqa barcha g‘azotlarda ishtirok etgan.

Islomning ilk davrida savodlilar ozchilikni tashkil qilgan. Shu bois ulardan biri bo‘lgan Abu Absning Islom madaniya­ti taraqqiyotiga ulushi katta bo‘lgan. Hijratning ilk kunlarida makkalik muhojirlarga yordam qo‘lini uzatgan. Payg‘ambar Umarning qizi Hafsani avvalgi turmush o‘rtog‘i, shuningdek, Uhudda shahid bo‘lgan Xunays ibn Xuzofa bilan Abu Absning orasida birodarlik rishtasini bog‘laganlar. U musulmon bo‘lganidan so‘ng yaqin do‘sti Abu Burda ibn Niyor bilan birga o‘zlari mansub bo‘lgan Bani Horisa qabilasining butlarini yashirin tarzda sindirishga kirishadilar. Badr mag‘lubiyatini ko‘tara olmay, sheʼrlari, taʼsirli so‘zlari va boyligi bilan arab xalqini, ayniqsa, makkaliklarni Payg‘ambarga qarshi qayragan yahudiy shoiri Kaʼb ibn Ashrafning o‘ldirilishiga maʼmur etilgan hay’at ichida Abu Abs ham bo‘lgan.

Vafoti
------

Abu Abs Umar va Usmonlar davrida soliq yig‘uvchi vazifasida bo‘lgan va Usmon xalifaligining so‘nggi yillarida kasallikka chalinib, yetmish yoshlarida vafot etgan. Badrda ishtirok etganlarga yuqori darajada hurmat bilan yondashgan xalifa, Abu Absning kasallik chog‘ida ziyo­ratida bo‘lgan, vafotidan so‘ng janoza namozini xalifaning o‘zi ado qilgan. Abu Abs „Jannat al-baqi’" qabristoniga dafn etilgan.

Hadisi
------

Abu Abs Payg‘ambardan faqatgina bitta hadis rivoyat qilgan. Muhammad, Mahmud, Ubaydulloh, Zayd va Humayd ismli farzandlari uning muborak yo‘li va naslini Madina va Bag‘dodda davom ettirganlari haqida manbalarda maʼlum qilinadi.

Adabiyotlar
-----------

1. Ibn Saʼd. At-Tabaqāt. III, 450-451;
2. Ibn Abdulbar. Al-Istӣ’āb. IV, 122-123;
3. Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. III, 431;
4. Az-Zahabiy. Siyar. I, 188-189;
5. M. Mustafo al-Aʼzamiy. Kuttāb an-nabӣ. — Riyoz: 1981. 40-41;
6. Ali Yardım. „Ebu Abs". TDV İA. — İstanbul: 1994. X, 87.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |