**Konstantin Petrovich Nechayev** (ruscha: *Константин Петрович Нечаев*, polyakcha: *Konstantin Pietrowicz Nieczajew*; 1883-yil 31-may — 1946-yil 5-fevral) Imperator rus armiyasi ofitseri va oq harakat rahbari, 1924-yildan 1929-yilgacha Xitoyda katta rus yollanma qoʻshiniga qoʻmondonlik qilgan. Fengtian clique(niyati buzuq)sarkardalari Chjan Zuolin va Chjan Zongchang uchun kurashgan Nechayev, Shimoliy Ekspeditsiyada yollanma qoʻshinlari yoʻq qilinmaguncha, Xitoy qoʻmondoni davridagi bir nechta urushlarda qatnashgan. Shundan soʻng, u asosan harbiy xizmatdan nafaqaga chiqdi va Manchuriyadagi oq muhojirlar jamoasining yetakchisiga aylandi. Sovet Ittifoqining Manchuriyaga bostirib kirishi paytida SMERSH tomonidan asirga olingan Nechaev 1946-yilda Sovet hukumati tomonidan qatl etilgan.

Erta hayot va Birinchi jahon urushi
-----------------------------------

 
Konstantin Nechayev 1883-yil 31-mayda Rossiyaning Polshaning Lodz shahrida tug‘ilgan va keyinchalik Rossiya imperatorlik armiyasiga qo‘shilgan. 1902-yilda Moskva kadet korpusini va 1904-yilda Tver otliq Junker maktabini tamomlagan. U 5-chi Litva Ulan polkida, 5-otliq diviziyasining 1-brigadasida otliq ofitser lavozimiga tayinlangan. 1907-yilda Nechayev 5-Kargopol Dragun polkiga oʻsha brigadaga oʻtkazildi. 1909-yil yanvaridan u oʻsha boʻlinmada *poruchik* edi. Nechaev Birinchi jahon urushida 5-Kargopol dragun polkida jang qilgan va mojaro paytida saflarda koʻtarilgan. 1916-yilga kelib u shtat *rittmeister* roʻyxatiga kirdi (ruscha: *штабс-ротмистр*), rus otliq qoʻshinidagi katta ofitser unvoni. 1917-yilda polkovnik darajasiga koʻtarilgan, urush paytida u boshqa ordenlar qatorida 4-darajali Avliyo Georgiy ordeni bilan ham taqdirlangan.

Rossiya fuqarolar urushi va Manchuriyaga koʻchirish
---------------------------------------------------

 Nechayev Vladimir Kappel (rasmda) qoʻl ostida Rossiya fuqarolar urushida, Buyuk Sibir muz yurishi paytida vafotigacha jang qilgan.
Oktabr inqilobidan keyin Rossiya ichki ziddiyatga tushib qolganligi sababli, 5-Kargopol Dragun polki 1918-yil yanvarda Samaraga koʻchib oʻtdi. Avgust oyida Nechayev Komuchning anti- bolshevik xalq armiyasiga 1-Qozon otliq koʻngilli polkining qoʻmondoni sifatida qoʻshildi va sentabr oyida Qozon dragun polkining rahbari boʻldi. Vladimir Kappelning Oq armiyasi (laqabli *kappelevtsy*) tarkibida xizmat qilgan, 1919-yil yanvar oyida u Volga otliq brigadasining boshligʻi etib tayinlangan va Rossiya fuqarolar urushining Sharqiy frontidagi bir nechta janglarda bu qismni boshqargan. Ufa, Zlatoust, Chelyabinsk, Tobolsk va Petropavlovsk shaharlarida jang qilgan. Urush tobora koʻproq anti-kommunistik Oq harakatga qarshi chiqdi va Kappel armiyasi Buyuk Sibir muzliklari yurishi paytida Transbaykalga chekinishga majbur boʻldi. Nechayev chekinishdan omon qolgan boʻlsa-da, Oq armiya katta talofatlarga uchradi, ular orasida Kappel ham sovuqdan va pnevmoniyadan halok boʻldi.

Keyinchalik Nechayev Transbaykalda Ataman Grigoriy Mixaylovich Semyonovning Oq armiyasiga qoʻshildi Semyonov armiyasida bir diviziya va otliqlar brigadasi ga qoʻmondonlik qilgan Nechayev general- mayor lavozimida xizmat qilgan va 1920-yil aprelida general- leytenant unvoni berilgan 1921-yil iyulga kelib, Nechayev va uning 300 nafar izdoshlari, ehtimol, Moʻgʻulistonda Roman fon Ungern-Sternberg armiyasi bilan birga jang qilishgan. 1921-yilda armiyadan nafaqaga chiqdi va Xitoyga surgunga ketdi Manchjuriyaning Xarbin shahrida joylashdi. U yerda u oq rus monarxistlar ittifoqiga qoʻshildi.  Shu bilan birga, 1922-yilda Rossiyadagi soʻnggi oq rejim — Muvaqqat Priamurye hukumati quladi va Rossiyaning Uzoq Sharqini Qizil Armiya bosib oldi. Minglab oq rus askarlari kommunistlarga taslim boʻlish oʻrniga Vladivostokdan Xitoyga qochib ketishdi. Oq sobiq askarlar koʻpincha harbiy jihozlarini saqlab qolishgan va hatto Xitoyga zirhli poyezdlarini olib ketishgan.

Oʻsha paytda Xitoy Respublikasi fuqarolar urushi va fraksiyaviy zoʻravonliklarni qamrab olgan edi. Uning Pekindagi markaziy hukumati deyarli kuchsiz boʻlib qoldi, jangovar qoʻmondonlar esa mamlakatning koʻp qismini nazorat qilib, ustunlik uchun bir-birlari bilan kurashdilar. Eng qudratli xitoylik sarkardalardan biri Fengtian guruhining rahbari va Manchuriyaning *amalda* hukmdori Chjan Zuolin edi, u yerda koʻplab oq rus sobiq askarlari joylashdilar. Chjan bu ruslarni zamonaviy urushda tajribaga ega boʻlgan faxriylar deb hisobladi va shuning uchun ularni oʻz qurolli kuchlariga yollashga qaror qildi. U oʻzining rus yordamchilaridan biri polkovnik Chexovga 1924-yilda Mukdenda chet el legionini safarbar qilishni buyurdi. Oʻz navbatida Chekov Nechaev bilan bogʻlanib, Xarbindagi boʻlinmani koʻtarishni soʻradi.

Xitoyda yollanma xizmati
------------------------

### 1924-1926-yillardagi xorijiy legionning operatsiyalari

Nechayev qabul qildi va 150 ga yaqin oq ruslarni Chjan armiyasiga yollanma askar sifatida yolladi, ularni ikkita kompaniyaga ajratdi va 1924-yil avgustda Shanxayguan okrugiga olib keldi. Yollanma askarlik xizmati oq muhojirlar uchun jozibador edi. Ularning koʻpchiligi barqaror ish topishda muammolarga duch kelgani va sarkardalar hech boʻlmaganda muntazam daromad taklif qilishgan. Nechayev oʻz qoʻshinlari orasida mashhur edi va uning boʻlinmasi ikkinchi Jili-Fentyan urushi boshlanishida 700 ga yaqin oq ruslarni hisobga olgan holda tezda kengaytirildi. Vu Peyfuning Jili guruhiga qarshi toʻqnashuvda ruslar 300 yapon yollanma askarlari va ikkita Xitoy kompaniyasini oʻz ichiga olgan Fengtian xorijiy legionining bir qismi sifatida jang qildilar. Nechayev oq ruslarga ham, xitoylarga ham qoʻmondonlik qildi, yaponlar esa oʻz rahbarlari ostida harakat qildilar. Xorijiy legion tarkibiga oq ruslar Rossiyadan olib kelgan bir nechta zirhli poyezdlar ham kiritilgan. Nechayev va uning qoʻshinlari Ikkinchi Jili-Fentyan urushi davrida general Jinning birinchi armiyasi tarkibida jang qilgan. Ushbu operatsiyalar davomida Nechayev va boshqa bir qancha oq rus yollanma askarlari Sovet Ittifoqi tomonidan ishlab chiqarilgan *1924-1925-yillarda Xitoyda zamonaviy urush* tashviqot filmida tasvirlangan. Sovet hukumati oʻsha paytda opportunistik tarzda soʻl fengtchilarga qarshi guruhni qoʻllab-quvvatlaganligi sababli, Oq rus generali va uning hamkasblari antikommunistik askarlarni film rejissyori, Qizil Armiya polkovnigi Grinevskiy ismli yaxshi va hamdardlik bilan tasvirlashgan. „Chjan va Sovetlar oʻrtasidagi oy ekstremal darajada qisqa" boʻlib, 1925 yil oʻrtalarida allaqachon tugagan edi. Sovet hukumati buning oʻrniga Chjanga qarshi boʻlgan kuchlarni qoʻllab-quvvatlashni kuchaytirdi, masalan, harbiy qoʻmondon Feng Yuxiang va janubiy Xitoydagi Gomindan.

 Chjan Zongchang, oʻzining yollanma karyerasining koʻp qismida Nechayevning bevosita boshligʻi boʻlib xizmat qilgan sarkarda
1924-yil noyabr oyida Fengtian guruhining Jili qoʻshinlari ustidan qozongan gʻalabasidan soʻng, Nechayev oʻzining yollanma qoʻshinlarini Jinanga olib bordi va u yerda Shandun hukmdori va Chjan Zuolinning boʻysunuvchisi Chjan Zongchang qoʻmondonligi ostida joylashtirildi. Chjan Zongchang keyingi yillarda Nechayevning bevosita boshligʻi boʻlib xizmat qildi va rus general-leytenantiga asosan avtonom rejimda ishlashga ruxsat berdi. Nechayev oʻz xodimlariga bir nechta faxriy oq rus zobitlarini, baʼzi xitoylik zobitlarni esa tarjimon sifatida tanladi. Nechayev va uning qoʻshinlari Fengtian guruhi uchun sarkarda Qi Xieyuandan Shanxayni zabt etish uchun ekspeditsiyada qatnashdilar. Bu vaqtga kelib, chet el legioni allaqachon 800 ofitser va Semyonov va Aleksandr Kolchak qoʻshinlarida jang qilgan 2000 oddiy askarni, va toʻrtta zirhli poyezdni hisoblab chiqdi. Ruslar Vuxida va 1925-yil yanvarida Shanxayni zabt etishda alohida kurash olib borishdi   va keyin yana Qi Xieyuanning boshligʻi Sun Chuanfang koʻp oʻtmay Shanxayni qaytarib olishga harakat qilgan. Uning kuchlari haddan tashqari koʻpayganligi sababli, Chjan Zuolin fevral oyida Shanxayni tark etishga majbur boʻldi. Chekinishdan soʻng Nechayev katta magʻlubiyatga uchradi, u va uning qoʻmondonligi ostidagi bitta zirhli poyezd Suychjou yaqinida qamalib qolishdi. Ularning xitoylik dushmanlari temir yoʻlni tortib olishdi va bu fursatdan foydalanib, poyezddagi deyarli barcha yollanma askarlarni qirgʻin qilishdi. Nechayev bu voqeadan omon qolishga muvaffaq boʻldi, ammo shiddatli jang paytida oyogʻining bir qismini yoʻqotdi. Umuman olganda, ruslar oʻta qobiliyatli jangovar kuch sifatida shuhrat qozondilar, „Chjan Zongchangning yoriq qoʻshinlari" boʻlishdi, lekin ular yuqori intizomsizligi va haddan tashqari qoʻrquvi tufayli qoʻrqishardi. 1925-yil noyabr oyida Leon Trotskiy Kislovodsk Sovetida qilgan nutqida Nechayevni tilga olib, u va uning qoʻshinlari Xitoy monarxizmini qoʻllab-quvvatlash uchun Buyuk Britaniya tomonidan maosh olganini daʼvo qildi.

Ogʻir jarohatiga qaramay, Nechayev 1926-yilda xizmatga qaytdi va toʻgʻridan-toʻgʻri bitta xitoylik va bitta rus brigadasidan iborat 65-piyoda diviziyasiga qoʻmondonlik qildi. Ikkinchisi taxminan 3765 kishidan iborat edi  va „Nechayev brigadasi"   yoki „Nechayev otryadi" laqabini oldi. U, shuningdek, Fengtian xorijiy legionidagi barcha rus qoʻshinlarining *de-fakto* qoʻmondoni boʻlib qoldi, bu vaqtga kelib umumiy hisobda 5270 kishi edi. 1926-yil boshida Fengtga qarshi urush paytida Nechayev oʻzining zirhli poyezdlaridan biriga Feng Yusyanga xizmat qilgan boshqa zirhli poyezdga qarshi jangda qoʻmondonlik qilgan. U sovet maslahatchilari tomonidan qurilgan Feng poyezdini magʻlub etishga muvaffaq boʻldi. 1920-yillarning oxirlarida sovet qoʻshinlarining fengt guruhining bir qancha dushmanlarini qoʻllab-quvvatlashi tufayli Nechayev va uning boshchiligidagi oq ruslar oʻzlarining yollanma xizmatlarini „bolshevizmga qarshi muqaddas urushning davomi" sifatida qabul qilishdi.

### Shimoliy ekspeditsiya va xorijiy legionning tugashi

 
Keyinchalik 1926-yilda Nechayev oʻzining uchta zirhli poyezdini Xitoy qishloqlari boʻylab „tinch aholini avtomatdan oʻqqa tutdi va harakatlanadigan narsalarni oʻgʻirladi". Oq ruslarni toʻxtatishga urinib, mahalliy aholi temir yoʻllarni tortib oldi, ammo bu Nechayev qoʻshinlari eng yaqin shaharni egallab olishiga olib keldi. Koʻp oʻtmay, 65-piyoda diviziyasi Sun Chuanfang bilan navbatdagi qurolli toʻqnashuvda ogʻir talafot koʻrdi, shuning uchun 1927-yilga kelib, Fengtian guruhi va Milliy inqilobiy armiya oʻrtasida urush boshlanganida, „faqat bir necha yuz" ruslar boʻlinmada qoldi. NRA). Ishchi kuchi kamaygan Nechayev va uning qoʻshinlari asosan Fengtian guruhining NRAning Shimoliy Ekspeditsiyasiga qarshi zirhli poyezdlaridan foydalangan holda qarshilik koʻrsatishiga hissa qoʻshdilar. 1927-yil mart oyida Xitoy Kommunistik partiyasi Shanxayda NRAga qarshilik koʻrsatish uchun Fengtian guruhi bilan ittifoq tuzgan Chjan Zongchang va Sun Chuanfanning mahalliy sarkarda garnizoni ga qarshi qurolli qoʻzgʻolon koʻtardi. Nechayev qoʻshinlari Shanxayning Jabey tumanining 3000 nafar himoyachilari orasida boʻlgan va kommunistik isyonchilar va NRA qoʻshinlari bilan qattiq janglardan soʻnggina shahardan haydab chiqarilgan.

Urush borgan sari sardorlarga qarshi oʻgirildi va oq ruslar va ularning xitoylik ittifoqchilari NRA tomonidan shimolga doimiy ravishda haydab bordilar. 1928-yil iyun oyida Chjan Zuolin oʻlimidan soʻng, uning oʻgʻli Chjan Xueliang, „Yosh marshal" Fengtian guruhiga rahbarlik qildi. U NRA bilan yarashmoqchi boʻldi va oxir-oqibat bu masala boʻyicha Chjan Zongchang bilan kelishmadi. Nechaevning odamlari oʻsha paytda ham oʻz nazorati ostida kamida uchta zirhli poyezdga ega edilar va dastlab Chjan Zongchangga Manchuriyaga bostirib kirishda Xueliangni agʻdarish uchun yordam berishgan. Biroq, Luan daryosidan oʻtib, Chjan Zongchang NRA va „Yosh marshal"ning ittifoqchi qoʻshinlari tomonidan tuzoqqa tushdi; Oq ruslar oʻzlarining boshliqlarining mavqei yoʻqolganini anglab, oʻz poezdlarining qurollarini oʻzlarining sobiq ittifoqchilariga qaratdilar. Chjan Zongchang magʻlub boʻldi va Oq rus yollanma askarlari asosan demobilizatsiya qilindi.

Keyingi yillar Manchuriyada va qatl
-----------------------------------

 Oʻzining keyingi yillarida Nechayev Manchukuoning oq muhojir aholisi uchun jamoat rahbari boʻlib xizmat qildi (rasmda Harbin rus doʻkonlari).
Fengtian xorijiy legioni tugatilgandan soʻng, Nechayev Dalyanda yashab, nafaqaga chiqish uchun Manchuriyaga qaytib keldi. Shunga qaramay, 1929-yil boshida Nechaev Shandunni qaytarib olish uchun qoʻzgʻolon paytida Chjan Zongchangga yordam bergani haqida mish-mishlar tarqaldi. Garchi bu mish-mishlar tasdiqlanmagan boʻlsa-da, tarixchi Filipp S. Jowett Nechayevning eski boshligʻiga yordam berganini toʻgʻri deb hisobladi. Har holda, qoʻzgʻolon muvaffaqiyatsizlikka uchradi. 1929-yil oxirida Xitoy millatchi hukumati va Sovet Ittifoqi oʻrtasida mojaro kelib chiqdi. Xitoyliklar Qizil Armiyaga qarshi yordam berish uchun Manchuriyada yashovchi oq ruslarni zudlik bilan qurollantirdilar; Sovet hukumati Nechayevni Xitoyning shimoli- sharqiy armiyasi bilan jang qilayotgan oq rus qoʻshinlari qoʻmondonlari orasida boʻlganiga ishonishdi. Mojaro haqidagi maʼlumotlardan birida aytilishicha, Nechayev qoʻmondonligi ostidagi oq rus otryadi harbiy harakatlar rasman toʻxtatilgandan keyin ham sovet hududiga bostirib kirishda davom etgan, shuningdek, u 1930-yil yanvarida sovet chegarachilari bilan toʻqnashuvda halok boʻlgan deb yolgʻon daʼvo qilgan.

Sovet-Xitoy mojarosidan soʻng Sovet hukumati barcha oq ruslarni Shimoli-sharqiy armiyadan va Xitoyning Sharqiy temir yoʻlidan ishdan boʻshatishni talab qildi, ularning rahbarlari, ular orasida Nechayev ham Manchuriyadan chiqarib yuborilishi kerak edi. Natijada, Nechayev harbiy xizmatdan toʻliq isteʼfoga chiqdi, lekin Manchuriyada qoldi va u erda oq muhojirlarning ikkita jamoat tashkilotiga rahbarlik qildi: 1930-yilda „Rossiya milliy hamjamiyati", va keyinchalik „Byuro". Manchuriyadagi rus muhojirlari". U 1931-yilgi Yaponiya bosqinidan va Manchukuo tashkil etilgandan keyin Manchuriyada yashashni davom ettirdi. Sovet Ittifoqi 1945-yilda Manchukoga bostirib kirdi va u yerda yashovchi koʻplab oq ruslarni hibsga oldi. Nechayev SMERSH tomonidan qoʻlga olingan va Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasiga yuborilganlar orasida edi. 6-gvardiya tank armiyasining harbiy tribunali oldida sudlangan, u 1945-yil noyabrda oʻlimga hukm qilingan va 1946-yilda Chitada osib oʻldirilgan. [lower-alpha 1] Transbaykal tomonidan reabilitatsiya qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  Jowett (2017), s. 196. sfnp error: no target: CITEREFJowett2017 (help)
2. ↑  Jowett (2017), s. 63. sfnp error: no target: CITEREFJowett2017 (help)
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  "Нечаев Константин Петрович" (Russian). *Chelyabinsk Oblast Encyclopedia [Nechaev, Konstantin Petrovich]*.. Qaraldi: 13 July 2018.
4. 1 2 3 4 5  Fenby (2004). sfnp error: no target: CITEREFFenby2004 (help)
5. 1 2 3  Stephan (1978). sfnp error: no target: CITEREFStephan1978 (help)
6. ↑  „Нечаев Константин Петрович Nechaev" (Russian). *ria1914.info*. Qaraldi: 14-iyul 2018-yil.
7. ↑  „Список ротмистрам армейской кавалерии по старшинству (по 15 сентября 1916 года)" (Russian). *ria1914.info*. Qaraldi: 14-iyul 2018-yil.
8. 1 2 3  „Нечаев Константин Петрович" (Russian). *Hrono.ru*. Qaraldi: 13-iyul 2018-yil.
9. 1 2 3 4 5  Smele (2015). sfnp error: no target: CITEREFSmele2015 (help)
10. 1 2 3 4 5 6  Zaloga (2011). sfnp error: no target: CITEREFZaloga2011 (help)
11. 1 2  Hošek (2011). sfnp error: no target: CITEREFHošek2011 (help)
12. ↑  Brown & Onon (1976). sfnp error: no target: CITEREFBrownOnon1976 (help)
13. 1 2 3 4 5 6 7  Lenkoff & Raymond (1967). sfnp error: no target: CITEREFLenkoffRaymond1967 (help)
14. 1 2 3 4  Malmassari (2016). sfnp error: no target: CITEREFMalmassari2016 (help)
15. 1 2 3  Jowett (2010). sfnp error: no target: CITEREFJowett2010 (help)
16. 1 2 3 4  Chan (2010). sfnp error: no target: CITEREFChan2010 (help)
17. 1 2  Kössler (1988). sfnp error: no target: CITEREFKössler1988 (help)
18. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Waldron & Cull (1995). sfnp error: no target: CITEREFWaldronCull1995 (help)
19. 1 2  Waldron (2003). sfnp error: no target: CITEREFWaldron2003 (help)
20. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Bisher (2005). sfnp error: no target: CITEREFBisher2005 (help)
21. 1 2  Vishnyakova-Akimova (1971). sfnp error: no target: CITEREFVishnyakova-Akimova1971 (help)
22. 1 2  Bonavia (1995). sfnp error: no target: CITEREFBonavia1995 (help)
23. ↑  *Leon Trotsky.* „Leon Trotsky's Writings on Britain Volume 1. Chapter 2: The Decline of British Imperialism. Anglo-American Rivalry and the Growth of Militarism". *Marxists Internet Archive*. Qaraldi: 11-iyul 2018-yil.
24. 1 2 3 4  Kwong (2017). sfnp error: no target: CITEREFKwong2017 (help)
25. 1 2 3  Smith (2000). sfnp error: no target: CITEREFSmith2000 (help)
26. 1 2 3  Jowett (2017). sfnp error: no target: CITEREFJowett2017 (help)
27. 1 2  Lensen (1974). sfnp error: no target: CITEREFLensen1974 (help)
28. 1 2  Erohina (2011). sfnp error: no target: CITEREFErohina2011 (help)
 

1. ↑  His surname has been alternatively transliterated as **Nechayev**,Andoza:Sfnb **Nechanev**,Andoza:Sfnb **Nechiev**,Andoza:Sfnb **Nechayeff**,Andoza:Sfnb **Netchaieff**, or **Nichaeff**. He was also known as **Nieh-chia-fu** by the Chinese.Andoza:Sfnb