recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Qoʻrgʻon:**

1) qum, tuproqdan hosil qilingan sunʼiy tepa. Q. koʻpincha aylana, oval, toʻgʻri toʻrtburchak, kvad-rat tarhli, atrofi devor bilan oʻralib, ichini qum, tuproq, shagʻal bilan toʻldirib sunʼiy hosil qilingan. Q.lar uzoq oʻtmishda mudofaa maqsadlari uchun xizmat qilgan. Oʻzbekiston hududidagi Tepaqoʻrgʻon, Chimqoʻrgʻon, Qumqoʻrgʻon, Tuproqqoʻrgʻon, Gʻishtqoʻrgʻon kabi qishloq nomlari shundan; 

2) oʻrta asrlarda qalin va baland mudofaa devori bilan oʻrab qurilgan, asosan, bir darvozali shahar qalʼa. Tabiiy tepaliklarda, baʼ-zan baland supa ishlanib ustida bunyod etilgan; 

3) baland devor bilan oʻralgan hovli, atrofi koʻpincha ekinzorlardan iborat boʻlgan; 

Mozorqoʻrgʻon
4) Mozorqoʻrgʻon - qad. qabriston turi (mozorqoʻrgʻon), Jan.-Sharqiy Osiyoda jasadni quydirish rasm boʻlgan xalqlarda marhumning xoki ustiga tulroq tashlangan, shu tarzda tuproq tashla-naverib, q. hosil boʻlgan. Amerika, Yev-ropa, Shimoliy Osiyoda yogʻoch, tosh, loy-tuproqdan maxsus inshootlar qurib dafn etiladigan joylar tayyorlangan, bu inshootlar ustiga tuproq yotqizilgan, goh gumbaz bilan yopilgan. Q.larning balandligi 3–6 m, diametri 3— 4m Oʻzbekistonning Namangan viloyatidagi 1—5-alarga mansub Goʻrimiron qoʻrgʻoni (balandligi 1–2 m, diametri 4–6 m)da marhumlar sopol idishlar, temir qurollar bilan dafn etilgan. Bunday qoʻrgonlar Toʻytepa, Chirchiq, Samarqand viloyatidan hamda Lavandak qabristonidan topilgan.

Yana qarang
-----------

* Mozorqoʻrgʻon


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Axta**, ulgi – naqsh yoki rasmni qogʻozga chizib, chiziq yoʻllari igna bilan teshib tayyorlangan andaza; shuningdek andazadagi naqshni bezatiladigan buyum, sirtga oʻtkazish usuli. Xalq amaliy bez-ak san’atining kashtachilik, yogʻoch va ganch oʻymakorligi, naqqoshlik va boshqa turlarida keng qoʻllaniladi. Bezatiladigan yuzaga A. qoʻyilib ustidan pista kumir kukuni surilsa, rasm asosga tushib qoladi. A. simmetrik takrorlanuvchi taqsimpn naqshlar shaklini koʻchirish uchun juda qulay.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toshxoʻja Umarovich Xoʻjayev** (1922.1.9 Toshkent 1975.22.5) - rejissor aktyor, pedagog. Oʻzbekiston xalq artisti (1959). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1951). 1950-60 yillar Hamza teatrida rejissor, bosh rejissor, ayni vaqtda (1957—70 yillar) Toshkent teatr va rassomlik sanʼati intida pedagog. 1970-75 yillar "Oʻzbekfilm"da kinoaktyorlar studiyasiga rahbar, aktyor sifatida ishlagan. Zamonaviy rejissuraga xos maksimal aniqlik, har bir detal va xattiharakatni simvol darajasiga kutarish uslubi, keng qamrovlilik, yetakchi murabbiylik X. ijodiga xos. "Skapenning nayranglari" (J.B.Molyer) X.ning sahnaga qoʻygan ilk spektaklidir. "Mangu hayot" (Bragin va Tovstonogov), "Shohi soʻzana" (A. Qaxdor, A. Ginzburg bilan xamkorlikda), "Yurak sirlari" (B. Raxmonov), "Ayajonlarim" (A. Kahhor), "Qutlugʻ qon" (Oybek), "Shaxsiy ish" (A. Shteyn), "Oltin devor" (E. Vohidov), "Yurak yonmogʻi kerak", "Chin muhabbat" (O. Yoqubov), "Hurriyat" (Uygʻun), "furqat" (T. Xoʻjayev oʻz pyesasi asosida, B. Avazov bilan hamkorliqda), "Sarvqomat dilbarim" (Ch. Aytmatov), "Oʻgʻirlangan umr" (M. Kaoru), "Monserra" (Robles) kabi spektakllarida yumor, satira va lirik yondashuvlarni, spektakl mazmunini aktyor ijrosiga uygunlashtira oldi. Shuningdek, Rus drama teatrida "Bayramning birinchi kuni" (N. Hikmat), Mukimiy teatrida "Gʻazal fojiasi" (A. Bobojon) singari spektakllar qoʻygan. U "Sarvqomat dilbarim" (Ch. Aytmatov) spektaklini Tatariston teatrida ham sahnalashtirgan. X. bir qancha chet el mumtoz dramaturgik asarlar va K.S. Stanislavskiyning "Aktyorning uz ustida ishlashi" asarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Abdulla Toʻqay nomidagi Tatariston Davlat va Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofotlari laureati (1966, 1970).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Jlobinskiy qal’asi** (belaruscha: *Жлобінскі замак*) ― XV-XVII asrlarda Gomel viloyati Jlobin shahrida mavjud boʻlgan.

Tavsifi
-------

Dneprning oʻng qirgʻogʻida joylashgan edi. U qal’aning oʻzidan (60 x 50 m) va qal’a detinetsidan 1,5-2 m pastda joylashgan pastki qal’adan (130 x 60 m) iborat edi. Butun majmua oʻrta asrlardagi daryo boʻyida joylashgan aholi punktidan 3-4 m balandlikda joylashgan. Jlobin qal’asi tuproq devor va yogʻoch shahar devorlari bilan, minoralar va darvozalar bilan mustahkamlangan.

1654-yil iyul oyida Ukraina getmanining I. N. Zolotarenko kazaklari hujum qilib, „Zlobyan qal’asi" ni yoqib yubordi. Keyinchalik Jlobinskiy qal’asi haqida maʼlumot topilmadi.

Adabiyotlar
-----------

* Жло́бінскі за́мак // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава (белор.) / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — С. 435. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0.
**Axtalash** — Bichish — urgʻochi va erkak hayvonlarning jinsiy bezlarini olib tashlash, ularni bepusht qilish yoki jinsiy faoliyatini toʻxtatish maqsadlarida erkak hayvonlarning urugʻ tizimchasini uzish. Hayvonlar xoʻjalik hamda davolash maqsadlarida axtalanadi. Axtalangan hayvon yuvosh boʻlib qoladi, tez semiradi, goʻshti sifati yaxshilanadi, qoʻylar koʻp jun beradi. Axtalash operatsiyasi ochiq usulda — moyak xaltachasini batamom yorib, yopiq usulda — xaltachani toʻliq yormasdan turib moyaklarni olish, qonsiz usulda — moyaklarni qoldirib, urugʻ yoʻlini uzish va qonli usulda — xaltachani butunlay kesib tashlash yoʻllari bilan oʻtkaziladi. Odatda, aygʻirlar 2 — 3 yoshda, buqachalar 3 — 6 oyligida, tuyalar 2,5 — 3 yoshda, qoʻchqorlar 2 — 4 oyligida axtalanadi. Choʻchqa, Quyon, Tovuq, Sigir, Biyalar ham axtalanadi. Erkak hayvonlarni Axtalash orxiektomiya, urgʻochilarini Axtalash ovariektomiya deyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Axtalash" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Axtir**-Rossiyaning Krasnodar oʻlkasining Abinsk tumanidagi Daryo. Daryo Bondarev tepaligining shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan. Daryoning oʻrta oqimida Axtir qishlogʻi joylashgan. Xabl fermasidan janubi-sharqda Nam Xabl daryosiga quyiladi. Uzunligi 32 km, drenaj havzasining maydoni 175 km².

Flora va fauna
--------------

Daryoning yuqori qismida eman daraxti, kavkaz joʻka va sharq shoxlari hukmronlik qiladi. Oʻrta oqimda soqolli alder ustunlik qiladi. Pastki oqimlarda tol, aspen va boshqa pakana daraxtlar va butalar oʻsadi.Daryoning suvlarida golavl, peskar, karas vaqti-vaqti bilan alabalık yashaydi. Daryoning quyi oqimida tekislikdagi oʻrmonlarda yovvoyi choʻchqalar ham uchraydi.

Etimologiya
-----------

Axtir gidronimi turkiy Aktura — „oq qal’a" ga olib keladi, bu erda ak — „oq", tura — „qal’a".Avvalroq, daryo Qumatir deb atalgan, bu yerda kum — „qum", adir — „togʻ etaklari" yoki „tepalik"; bu holda gidronim nomi „togʻ etaklari qumi" kabi koʻrinishga ega boʻladi (turk).

Manbalar
--------

1. ↑  „описание на сервере туризма Юга России "Будет интересно"".
2. ↑  Акимченков Г. Ф.*. Абинское предгорье*. Краснодар: Советская Кубань, 2007.
3. ↑  Водный объект : [рус.] / textual.ru // Государственный водный реестр : [арх. 15 октября 2013] / Минприроды России. — 2009. — 29 марта.
4. ↑  Твёрдый А. В.*. Топонимический словарь Кавказа*, Краснодар, 2011.

Adabiyotlar
-----------

* *Трофимов С. А.* Путеводитель по Северо-Западному Кавказу. Абинск, 2006 г.
**Xarappa madaniyati**, Hind vodiysi tamadduni — jez davriga oid yuksak rivojlangan shahar madaniyati (mil. av. 2500—1800 yillar). Hindistonning qad. aholisi — dravidlar tomonidan yaratilgan deb taxmin etiladi. Hindiston va Pokistonning Hind daryosi vodiysi va unga koʻshni viloyatlardagi ulkan hududga (300 ming kv. km maydonga) tarkalgan. Xarappa savdo koloniyasi manzilgohi, Shim. Afgʻonistonda — Amudaryoning soʻl qirgʻogʻidagi Shoʻrtoʻqay qishloq xarobasidan aniklangan. Xarappa madaniyati aholisi dengiz va quruklik orqali Mesopotamiya va Oʻrta Osiyo bilan qizgʻin savdo aloqalari olib borgan. Xarappa madaniyatining iqtisodiy asosini sugʻorma dehqonchilik, shuningdek, uy chorvachiligi va hunarmandchilik tashkil etgan. Bu madaniyatga oid 2 asosiy shahar — Mohenjo Daro va Xarappada olib borilgan qazishma ishlari shaharsozlik sanʼati yuksak darajada taraqqiy etganidan dalolat beradi. Bu shaharlarning aholisi 100 ming kishiga yetgan. Shaharlar reja asosida qurilib, qalʼa (ark) va quyi shahar kismidan iborat boʻlgan shahar koʻchalariga pishiq gʻisht yotqizilgan, ariqlar oʻtkazilgan. Kengligi 10 m ga yetgan koʻchalar qatʼiy toʻrtburchak hosil qilib oʻzaro kesishgan. Koʻchalarning har 2 tomonida pishiq gʻishtdan ishlangan 2 va hatto 3 qavatli binolar qad. koʻtargan; ularning suv taʼminoti va kanalizatsiyasi tizimi puxta ishlab chiqilgan. Badavlat shaharliklar uylarida 30 tagacha xona boʻlgan. Xarappaliklar uzunlik va ogʻirlik oʻlchov birliklari tizimidan xabardor boʻlishgan. Xarappa madaniyati aholisining original yozuvni kashf etgani ushbu madaniyatning yorqin yutuqlaridan biridir. Bu yozuv bitilgan mingdan ortiq muxr, shuningdek, sopol va metall buyumlar topilgan, lekin, ularni hanuzgacha oʻqishga muvaffaq boʻlinmagan. Prof. Yu. Knorozov rahbarligidagi olimlar tomonidan matematik metodlar qoʻllanishi natijasida yozuv oʻngdan chapga yoʻnalgani va protodravidlarga mansubligi aniqlangan. Xarappa madaniyatining halokatga uchrashi (hasidoriylar istilosi, ekologik sharoitning oʻzgarishi, bezgak epidemiyasi) sabablari nomaʼlum.

Adabiyot
--------

* Kosambi D. Kulturam sivilizatsiya drevney Indii. Istoricheskiy ocherk, M. 1968; Kultura drevney Indii, M. 1975; Beshem A. Chudo, kotoraya bila Indiya, M. 1977; Gʻiyosov T.Gʻ. Qadimgi Hindiston tarixi, T. 2000; Indiya i Sentralnaya Aziya (doislamskiy period), T. 2000.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gabronemoz**, gabronematoz — toq tuyoqli hayvonlar, asosan, otlarda Habronema turkumiga mansub nematodalar qoʻzgʻatadigan gelmintoz kasalliklar. Hamma joyda, ayniqsa Yer yuzining jan. zonalarida tarqalgan. G. kuzgʻatuvchilari mayda nematodalar (uz. 8–12 mm) oraliq xoʻjayinlar (asosan pashshalar, koʻproq vizildoq pashshalar) ishtirokida rivojlanadi. Yetuk parazitlar meʼdada joylashib, uning shilliq kavatini shikastlaydi, bezlarning atrofiyaga uchrashiga sabab boʻladi. Lichinkalari teri va oʻpkada yaralar hosil qiladi. Kasal hayvonlarda kataral gastroenteritlar, ozib ketish kuzatiladi. Meʼda G.ini davolashda uglerod xlorid (SS12) va yod eritmasi ishlatiladi. Teri yaralari G.ida 2—3% tripan yashili eritmasi bilan ishlov beriladi.

Oldini olish: pashshalarga qarshi kurash.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Entomofil oʻsimliklar** (yun. — hasharot va — sevaman) — hasharotlar vositasida (chetdan) changlanuvchi oʻsimliklar. Bunday oʻsimliklar oʻziga jalb qiluvchi maʼlum belgixususiyatlarga ega boʻladi. Mas, moychechak, boʻtakoʻz kabi oʻsimliklarning guli chiroyli, yorqinligidan hasharotlarni oʻziga jalb qiladi. Raffleziyasimonlar va tropik mintaqadagi orxislar esa badboʻy hid taratadi (shu sababli ularga oʻlimtik yoki axlatlarda koʻpayadigan pashsha va qoʻngʻizlar qoʻnadi). Hasharotlar guldan gulshira oladi yoki shu gulning changi bilan oziqlanadi. Guldangulga qoʻngan hasharot biron gulning changchisidan olgan changni boshqa gulning urugʻchisiga tushiradi, shu tariqa urugʻchi changlanadi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Sulton sayidxon (maʼnolari).

**Sulton sayidxon** (? 1868) -Qoʻqon xoni (1863—65). Mallaxonning oʻgʻli. 1863-yil iyulda qirgʻizlar va qipchoklar amir lashkar Alimqul boshchiligida hokimiyatni egallagan. S.S. nomigagina xon kilib koʻtarilgan, amalda davlat ishlari Alimqul qoʻlida boʻlgan. Rus qoʻshinlari bu paytda Yangiqoʻrgʻon, Pishpak, Marki, Avliyoota, Turkiston, Chimkentni bosib olishgan. 1865-yil bahorida M.G.Chernyayev boshchiligidagi qoʻshin Toshkentni qamal qilgan. S.S. Alimkul bilan birga Toshkent mudofaasiga rahbarlikni oʻz qoʻliga olgan. Alimqul jangda oʻddirilgach, qirgʻiz va qipchoklar qoʻshini Qoʻqonga qaytib ketib, taxtga boshqa xonni oʻtqazish payiga tushgan. Tarixchi Muhammad Solihning yozishicha, Toshkent xalqi S.S.ga sodiq qolib, uni qayta xonlik taxtiga oʻtqazishadi. Shu ravishda Toshkent oʻz xoniga ega boʻlib, Qoʻqondan mustaqilligini namoyish etadi.

S.S. Rossiya tajovuziga qarshi yordam soʻrab Turkiya sultoniga, Buxoro amiriga va Qoʻqonga elchilar joʻnatgan. Buxoroga sebzorlik eshon Hakimxoʻja qozikalon boshchiligida har dahadan toʻrt oqsoqol yuboriladi. Buxoro amiri oʻz maktubida S.S. uning huzuriga kelib boʻysunishi va shundan keyingina Toshkentga yordam berishi mumkinligini yozgan. Amirning bu talabi qondirilgan.

Adabiyot
--------

* Oʻzbekistonning yangi tarixi, 1kitob [Turkiston chor Rossiyasi mustamlakachiligi davrida], T. 2000; Beysimbiyev T.K. Tarixi Shaxruxi, AlmaAta, 1987.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mirzo Abdukarim Tanburiy** (1866, Vobkent — 1924, Buxoro) — XIX asr oxiri va XX asr boshida Buxoroda yashab ijod etgan mashhur tanburchi hofiz va san’atkor.

Ijodi
-----

Mirzo Abdukarim Tanburiy hozirgi Buxoro viloyatining Vobkent tumanida tug‘ilib, yoshligi o‘sha yerda o‘tadi. Boshlang‘ich savodini Vobkentda chiqarib, so‘ngra o‘z ilmini chuqurlashtirish maqsadida Buxoroga ko‘chib keladi. Mirzo Abdukarim Tanburiy (Vobkandiy) tanbur chalishni Otajalol va Otag‘iyos darajasida o‘rganib, maqomxonlikda ham ustozlar qatoridan munosib joy oladi. Shashmaqomning „Savt" va „Talqin"larini ijro etishda Buxoro hofizlari orasida obro‘ orttirgan xonanda cholg‘u asboblarini ta’mirlash va yangilarini yasashda ham Buxoro va uning tashqarisida mashhur usta sifatida tanilgan. U, xususan, tanbur sozini juda nafis va chiroyli qilib yasagan.

Shogirdlari
-----------

.Iste’dodli tanburchi va hofiz Mirzo Abdukarim Tanburiy shogird tayyorlash borasida ham ancha xizmat qildi. Quyidagi nomlari qayd etilgan hofiz va sozandalar uning iste’dodli shogirdlari hisoblanadi:

* *Ma’rufjon Toshpo‘latov* — Buxoro shashmaqomi mushkilot yo‘llarining bilimdoni, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan o‘qituvchi. Bir necha yillar Buxoro amiri Olimxon saroyida musiqachi sozanda sifatida faoliyat yuritgan. „Tilla noxun sozanda" taxallusi bilan tanilgan. U nafaqat tanbur, balki sato, g‘ijjak, doira va boshqa cholg‘ularni ham yuksak mahorat bilan ijro etgan.
* *Shohnazar Sohibov* — o‘zbek va tojik hofizi, mashhur tanburchi, O‘zbekiston va Tojikistonda xizmat ko‘rsatgan san’at arbobi. U Buxoro ijrochilik an’alarini davom ettirib, mumtoz ashula va maqomlarni mahorat bilan kuylagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Тўраев Ф*. Бухоро муғаннийлари*. Бухоро: Фан, 2009. — 33 bet.
2. ↑  Қаюмов Ж.С (2021). „Шашмақомга бахшида умр". *Science and Education*. 2-jild, № 1. 99-bet.
**Otajonov Sulton** (1937.5.11, Xorazm viloyati Yangiariq tumani) — kulol, Oʻzbekiston xalq ustasi (1999). Tanikli sulolaviy kulollar avlodi davomchilaridan. Xorazm kulollik maktabining yirik namoyandalaridan. Kulollik kasbini otasi Otajon Matyoqubov va usta Rahimberdi Matchonovdan oʻrgangan. U sopoldan bodiya, kosa, lagan va boshqa koʻplab idishlarning noyob namunalarini yaratdi; ishlarida oq angobdan unumli foydalanadi. Binolarning devorlariga sopoldan namoyonlar ishlagan. Respublika va xorijdagi koʻplab hunarmandlik, xalq amaliy sanʼati koʻrgazma va yarmarkalarida ishtirok etib keladi. Asarlari Respublika hamda xorijiy muzey va kolleksiyalardan oʻrin olgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sulton muhammad xandon** (15—16-asr 2-yarmi, gʻirot) — xattot, shoir, nastaʼliq xati ustasi. Sultonali Mashhadiynnng shogirdi, xushtabiat, xushchaqchaqlikka moyil boʻlgani uchun "xandon" laqabini olgan. Ijodini Navoiyning shaxsiy kutubxonasida boshlagan. S.M.X. koʻchirgan qoʻlyozma kitoblarga baʼzan otini yozmagan. Xondamir xattotni "nastaʼliq xatida isteʼdodi juda zoʻr", deb baholagan. Koʻplab shogirdlar tayyorlagan. S.M.X. koʻchirgan Saʼdiyning "Boʻston" asari (1514, Jaʼfar Sulton Alqaroyi majmuasida), Hofizning "Devon"i (1519, Kobuldagi Davlat muzeyida va yana bir nusxasi 1515, Britaniya muzeyida), Xusrav Dehlaviyning "Devon"i (1497, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi SHI da) va "Qiron ussadayin" asari (1515, Britaniya muzeyida), Jomiyning "Yusuf va Zulayho" (Texrondagi Milliy kutubxonada va bir nusxasi shaxsiy majmuada), "Subxat ulabror" (1523, Texrondagi Jaʼfar Sulton Alqaroyi majmuasida), Navoiyning "Devon"i (1528, Rossiya milliy kutubxonasida) va boshqa qoʻlyozmalar, koʻplab qitalari bizgacha yetib kelgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Geoantiklinal** (geo... anti... va antiklinal) — Yer poʻstining geosinklinal sistemasi doirasidagi alohida koʻtarilgan qismi. Uzunligi bir necha yuz km ga, kengligi oʻnlarcha km ga yetadi. G. koʻpincha bir qancha geologik davrlar davomida mavjud boʻlgan. Geosinklinalning rivojlanish davri oxirgi bosqichida burmalangan togʻliklarning yadrosiga aylanadi. G.ga Kuril orollari yoyi, Markaziy Qozogʻiston, Ural va b. misol boʻladi. G. geosinklinallardan uni tashkil etgan jinslar qalinligining kamligi va baʼzi bir choʻkindi jins gorizontlarining yoʻqligi bilan farqlanadi. G.da intensiv burmalanishlar sodir boʻladi. G.dagi togʻ jinslari kam oʻzgaradi. Ayrim rayonning tektonik tuzilishi va Yerning geologik rivojlanishi tarixini oʻrganishda G.ning ahamiyati katta.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Troxoida** (yunoncha: trochos — gʻildirak, eidos — koʻrinish, shakl) — qoʻzgʻalmas aylana boʻylab sirpanmasdan gʻildirayotgan doiraning markazidan h masofada joylashgan nuqta chizib chiqadigan tekis egri chiziq. Arap h masofa gʻildirayotgan doiraning g radiusiga teng boʻlsa, u holda T. epitsikloidaga yoki gipotsikloidaga aylanadi. Agar doira qoʻzgʻalmas aylananing tashqi tomonida gʻildirasa, T. epitroxoida deb, agar doira qoʻzgʻalmas aylananing ichki tomonida gʻildirasa, T. gipotroxoida deb ataladi. h>r boʻl ganda T. uzaytirilgan T. deb h<r boʻlganda T. qisqartirilgan T. deb ataladi. Sayyoralarning Yerga nisbatan harakati taxminan T.ga oʻxshash boʻladi. Mexanizmlar kinematikasida (xususan, tishli gʻildiraklarga tish ochishda) ahamiyati katta.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tropik oʻsimliklar** - Yer sharining tropik mintaqalarida oʻsadigan oʻsimliklar. Tropik mintaqada qoʻngʻirboshlar, dukkakdoshlar, zigʻirdoshlar, sutlamadoshlar, soyabondoshlar, labguldoshlar, shoʻragullilar va boshqa botanik oilalarga mansub oʻsimliklar mavjud. Qishloq xoʻjaligida ekiladigan oʻsimliklar: don ekinlari — bugʻdoy, arpa, sholi, makkajoʻxori, sharik, joʻxori; dukkakli don ekinlari — loviya, soya, dolixos, kaptar loviyasi, kanavaliya; moyli ekinlar — maxsar, zigʻir, yeryongʻoq, kunjut; efirmoyli — kashnich, arpabodiyon, qora zira, oq zira, ajgon — hind qora zirasi, yalpiz, rayxon, mavrak, lavanda; moyli ekinlar — atirgul, yorongul, yirikgulli yasmin; tuganakmevali ekinlar — kartoshka, batat, maniok, yams, taro; texnika ekinlari — shakarqamish, gʻoʻza, tolali nasha, jut, kanop, sizal, tamaki, piretrum; daraxt va butasimonlar — choy, kofe, palma; kauchukli ekinlar — geveya; sitrus mevalilar; yemxashak oʻtlar.

Tropik oʻsimliklarning ayrim biologik xususiyatlari, jumladan, issiqsevarligi, namsevarligi, qisqa kunli va aksariyat holda nordon tuproqlarda oʻsishi oʻzaro oʻxshash.

Xolima Otaboyeva.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sharlot Mabridth Hall** (1870-yil 27-oktabr — 1943-yil 9-aprel) — amerikalik jurnalist, shoir va tarixchi edi. U Arizona hududiy hukumatida lavozim egallagan birinchi ayol boʻldi va uning shaxsiy fotosuratlari va artefaktlari toʻplami uning nomi bilan atalgan tarix muzeyi uchun boshlangʻich kolleksiya boʻlib xizmat qildi.

Hall 1870-yil 27-oktabrda Kanzas shtatining Linkoln okrugida James Polk Knox and Adeline Susannah Boblett Hall oilasida tugʻilgan. 1881-yil noyabrda uning oilasi Santa-Fe trail boʻylab Arizona hududiga borib, Preskottdan 20 mil janubdagi Lynx Creekdagi Orchard Ranchoga koʻchib oʻtdi. Sayohat chogʻida Dodge City yaqinida u otdan yiqilib tushgan va bel qismidan jarohat olgan. Jarohat ogʻrigʻi uning hayotining qolgan qismida ham qoldi. Hall davlat maktablarida, dastlab Dyui, Arizona shtatining hozirgi joylashgan joyi yaqinida, keyinroq Preskottda taʼlim olgan. Yoshligida Hall sheʼriyatga qiziqish va isteʼdodni namoyon etdi. Oʻqishni tugatgandan soʻng u Los-Anjelesga, Kamnok ifoda maktabida oʻqishga bordi. 1921-yilda Hall Arizona universitetining faxriy sanʼat bakalavri darajasini oldi.

20 yoshida Hall oʻzining birinchi maqolasini bolalar jurnaliga 4,00 AQSh dollariga sotdi. 22 yoshida u jurnalist, shoir va esseist boʻlib ishlagan. Hall Charlz Lummisning "Quyoshlar *mamlakati* "jurnalining doimiy muallifi boʻldi va 1901-yilda boshqa ikki shoir oʻz muddatini yakunlay olmaganida, u jurnalning yangi nomi *Out West* deb eʼlon qilingan sheʼr yozdi. 1906-yilda Hall jurnalga yordamchi muharrir lavozimiga koʻtarildi.

1905-yilda AQSh Kongressida Arizona hududi va Nyu-Meksiko hududini yagona birlashgan shtat sifatida qabul qilish toʻgʻrisidagi qonun taklif qilinganida, Hall *Arizona* sheʼrini yozish bilan javob berdi. Bu taklifni masxara qilgan va Arizonaning mustaqil davlatchiligini isbotlagan sheʼr bir nechta nashrlarda chop etilgan va sheʼrning bir nusxasi Kongressning har bir aʼzosiga berilgan. 1909-yilda Hall gubernator Sloan tomonidan hududiy tarixchi etib tayinlandi. Bu keyingi yili *Cactus and pine: songs of the Southwest*, ning birinchi toʻplami. 1911-yilda Hall Arizona aholisi oʻrtasida hududning salohiyati haqida xabardorlikni oshirish va Nevada 1866-yilda Pah-Ute okrugini qoʻlga kiritganidek, Yutaning mintaqani qoʻlga kiritishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida Arizona Stripiga sayohat qildi. 1912-yilda u hududiy tarixchi lavozimidan voz kechdi va ota-onasiga gʻamxoʻrlik qilish uchun oilaviy ranchosiga qaytib keldi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  „Death Claims Sharlot Hall: Poet, Historian of State Dies". *Prescott Evening Courier* (9-aprel 1943-yil), s. 1, 3.[*sayt ishlamaydi*]
2. 1 2  Brown p. 39
3. ↑  Brown p. 40
4. ↑  Brown p. 41
5. ↑  *Seftel, Emily*. „Prescott's Sharlot Hall Museum". *Arizona Republic* (27-dekabr 2007-yil), s. 16A.
6. ↑  Brown pp. 42-43
**Sharlatanlik** (fransuzcha: *charlatan* va italyancha: *ciarlatano* italyancha: *chiarlare* *pafos* *bilan gapiradi, dabdabali*) - psevdo-ilmiy, psevdo-tibbiy odamlarni chalg'itishdan foyda olishga qaratilgan faoliyat. Bunday faoliyat uchun ishlatiladigan usullar sharlatanlik deb ataladi.

Kelib chiqish tarixi
--------------------

Dastlab, *sharlatan* - bu dorivor mahsulotlarning sotuvchisi.

Keyin bu so'z salbiy ma'noga ega bo'ldi. Hozirgi vaqtda sharlatanlik aldovning bir turi, xususan:

* odamlarning bilimsizligidan oʻz faoliyatida foydalanish;
* Bunday boʻlmasada o'zini biron bir ishda mutaxassis sifatida ko'rsatish;
* soxta ilmiy usullarni amaliyotda ataylab ishlatish;
* yetarli malakaga ega emasligi sababli fan tomonidan rad etilgan usullarga tayanish.

Amerikalik shifokor Пол Оффит(ingl.)o'zb. ) muqobil tibbiyotning "sharlatanlikka aylangani"ning to'rtta sababini sanab o'tadi:

1. yordam beradigan umume'tirof etilgan samarali davolash usullariga qarshi tavsiyalar asosida
2. adekvat ogohlantirishsiz mumkin bo'lgan zararli muolajalarni targ'ib qilish
3. bemorlarning bank hisoblarini tozalash
4. sehrli fikrlashni rivojlantirish

Zamonaviy psevdo-ilmiy sharlatanlik tizimli hodisaga aylandi, asosan tashkillashtirilgan, o'z firmalari, markazlari va hatto "akademiyasi"ga ega. Sodda, kam oʻqimishli yoki umidsiz odamlar ko'pincha ommaviy axborot vositalarida joylashtirilgan reklamaga berilib, hech qanday foyda keltira olmaydigan BFMlar, tibbiy buyumlar va asboblarni sotib olishadi.

1. 1 2 3  Крысин 2000. sfn error: no target: CITEREFКрысин2000 (help)
2. ↑  Andoza:Нп3*. Do You Believe in Magic?: The Sense and Nonsense of Alternative Medicine*. Harper, 2013. ISBN 0062222961.  (also titled «Killing Us Softly: The Sense and Nonsense of Alternative Medicine» in the UK).
**Sharl-Lyudovik de Sekondat** (keyinchalik baron de la Bred va de **Monteske** nomini olgan) **(1689-1755yy.)** — XVIII asrdagi eng buyuk siyosiy nazariyotchilardan biri bo‘lgan edi.

Asarlari
--------

«Qonunlar ruhi», «Taab haqidagi tajriba», «Arzas va Ismeniya haqida Sharq qissasi», «Fors maktublari». Ta’limoti: Monteske huquq fanini o‘rganib Bordo shahrida dastlab maslahatchi, so‘ng parlament prezidenti (rais)laridan biri lavozimida ishlaydi. Tezda Monteske hakamlarning qirol davlati zo‘ravonligiga munosib qarshilik ko‘rsata olmasliklarini anglab, o‘z xizmat burchidan soviy boshlaydi. Shundan keyin Monteske fizik tadqiqotlar bilan mashg‘ul bo‘ladi va «akademiya» deb ataluvchi mahalliy ilmiy jamiyatda bir necha ma’ruzalar qiladi. Shu bilan birgalikda ijtimoiy-falsafiy masalalar tahsili bilan ham shug‘ullana boshlaydi va o‘z g‘oyalarini «Fors maktublari» deb nomlangan romanida ajoyib iboralarda ifodalaydi. Bu roman Gollandiyada anonim (muallif nomisiz) bosilib chiqadi. Lekin romanning muallifi Monteske ekanligi ma’lum bo‘lib, hurfikrlilar va feodal-mutlaq tuzumni tanqid qiluvchilar o‘rtasida katta shuhrat qozonadi. Monteske Parijdagi hurfikrlilar klubini faol ishtirokchisiga aylanadi.1728-yilda Monteske Fransiya akademiyasiga saylanadi. Hakamlik lavozimidan butunlay voz kechib, Monteske qo‘shni mamlakatlar urf-odatlari, axloqi, qonunchiligi va siyosiy muassasalarini o‘rganish maqsadida Germaniya, Avstriya,Italiya,Shveysariyaga safar qiladi, ikki yil Angliyada yashaydi. 1731- yilda Monteske vataniga qaytib kelib, Bordo shahri yaqinidagi o‘z yerida ko‘p vaqtini o‘zining ijtimoiy-falsafiy risolasiga sarf qiladi. Bu risolaning 1734-yilda nashr qilingan kirish qismi „Rimliklarning buyuklikka erishishi va tanazzulining sabablari haqida mulohazalar" deb nomlanadi."Qonunlar ruhi" deb nomlangan risolaning o‘zi 1748-yilda nashr qilinadi. Monteskening bir nechta keyingi asarlari o'limidan so‘ng nashr qilinadi. Uning mumtoz estetik ruhdagi „Taab haqidagi tajriba" asari 1757-yildayoq mashhur bo‘lib, „Ensiklopediya"ga kiritiladi.

Jamiyatga doir asari
--------------------

Shuningdek, uning muhim asarlaridan yana biri 1783-yilda nashr qilingan «Arzas va Ismeniya haqida Sharq qissasi»dir. Bu asarda xalq farovonligi haqida qayg‘uruvchi, adolatli qonunlar o‘rnatgan, «hamma vaqt xalq haqida gapirgan shoh haqida, o‘zlari haqida mutlaqo gapirmagan» faylasuflar yordamida mamlakatni boshqargan «ma’rifatli monarx»ning orzudagi timsoli tavsif qilinadi. Shunday qilib, Monteskening «Fors maktublari» Fransiyadagi feodal-mutlaq tuzumning illatlari, chunonchi, qirol saroyining tizginsiz boylikka hirsi, buzuq zodagonlar tomonidan qirolning sovg‘alarga ko‘milib tashlanishi, xalq ommasini xonavayron qiluvchi adolatsiz soliq yig‘uvchilarning ochko‘zligi va hokazolar zaharxandalik bilan tanqid qilinadi.

Adabiyotlar
-----------

Gʻarb falsafasi tarixi. Toshkent 2018
**Ven Tyansyan** (xitoycha 文天祥 , pinyin Wen Tianxiang; Man Tin Cheung; 6-iyun 1236-yil — 9-yanvar 1283-yil) — Song imperiyasi davridagi xitoy shoiri, pedagogi va harbiy arbobi.

Tarjimai hol
------------

U 1236-yil 6-iyunda Tzichjhou provinsiyasining Lulin uyezda tug‘ilgan. U amaldor oilasidan chiqqan. Yaxshi taʼlim oldi. 1254-yilda u viloyat imtihonidan muvaffaqiyatli oʻtib, gunshilik darajasini oldi. 1256-yilda u chjuangyuan unvonini olgan metropoliten imtihonidan oʻtdi. Shundan soʻng u past davlat lavozimlarida, xususan, jazo boʻlimida va Ganchjou shahri prefekti. 1259-yildan u imperiyaning birinchi vazirining atrofidagi boʻldi.

1275-yilda bosqin boshlanishi bilan moʻgʻul qoʻshinlari mamlakatni himoya qilishda faol ishtirok etdilar: u partizan sifatida harakat qilgan 30 ming askardan iborat otryadni tuzdi. Bu kurash 1276-yilgacha davom etdi, moʻgʻul sarkardasi Bayan (1236-1295) Ven Tyansyan qoʻshinini oʻrab oldi. Oʻz jangchilariga dam berish umidida Ven moʻgʻullar lageriga bordi. Bu vaqtda Janubiy Song hukumati Ven Tyansyan armiyasini tarqatib yuborishga buyruq bergani haqida xabar keldi. Bu vaziyatdan foydalangan Bayan ikkinchisini hibsga olmoqchi bo‘lgan, biroq u qochib ketgan. Shundan soʻng Ven janubiy Xitoy shaharlarini moʻgʻullardan, xususan, Fuchjou, Lonyan, Meychjoudan himoya qilishni davom ettirdi.

1277-yilda Ven Tyansyan moʻgʻullarni magʻlub etishga va Ganchjouning 10 uyezda Song hokimiyatini tiklashga muvaffaq boʻldi. Biroq, tez orada xitoyliklar yana magʻlub boʻlishdi. Nihoyat, 1278 yilda Ven Tyansyan zamonaviy Guandun provinsiyasi hududida mag‘lubiyatga uchradi va asirga olinadi. U moʻgʻullar xizmatiga borish taklifini qabul qilishdan bosh tortdi, 4 yil qamoqda oʻtirdi va 1283-yil 9 yanvarda qatl etildi.

Sheʼriyat
---------

U janubiy Song davrining eng isteʼdodli shoirlaridan biri edi. Uning „To‘g‘ri dengizda suzish", „To‘g‘ri ruhim qo‘shig‘i" sheʼrlari Xitoy adabiyotida mumtoz asarga aylandi.

Xotira
------

Ven Tyansyan — Xitoyning milliy qahramoni edi. Lu Syufu va Chjan Shitzi bilan birga u „Song sulolasining soʻnggi yillarida uchta taniqli shaxs" dan biri sifatida tan olingan. Pekin, Taypey va Tzianda unga haykallar o‘rnatilgan. Ven Tyansyan Tzin Guliangning „Vu Shuang Pu" (無雙 譜, „Beqiyos qahramonlar jadvali") asarida tasvirlangan.

Hong Kongdagi Ven Tyansyanning haykali

Manbalar
--------

1. ↑  Andres Brown, William*. WEN T’IEN-HSIANG: Studio biografico di un patriota Song* (fransuzcha). Chinese Materials Center Publications, 1986. — 288 p. bet. ISBN ISBN 0-89644-643-3. 7-dekabr 2022-yilda qaraldi.
**Michio Kaku** (yap. *加來 道雄*; 1947-yil 24-yanvarida tugʻilgan) amerikalik nazariy fizik va futurologdir. Torlar nazariyasi sohasidagi hamda fanni ommaboplashtirishga qaratilgan ishlari bilan mashhur.

Asarlari
--------

### *Physics of the Impossible*

*Physics of the Impossible* (*Ilojsizlik fizikasi*) odamzot orzu qilib kelgan fan haqidadir. Kaku odamlar ilojsiz deb hisoblagan fenomenlarni yoritadi.

### *Hyperspace*

*Hyperspace* (*Giperfazo*) olamdagi toʻrt kuch va oʻlchamlar haqidadir.

### *Parallel Worlds*

*Parallel Worlds* (*Parallel Olamlar*) kitobida parallel olamlar mavjudligi borasida bahs olib boriladi. Kaku shuningdek qora tuynuklar va ilgʻor fizika muammolari haqida hikoya qiladi.

### *Beyond Einstein*

*Beyond Einstein* (*Einsteindan Oʻtib*) fizika haqida koʻproq bilishni istaydigan odamlar uchundir. Kaku asosan Einstein va uning Umumiy Nazariyani keltirib chiqarishga intilgani haqida yozadi.


  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Estroz** — qoʻylarning burun hamda peshona boʻshliqlarida parazitlik qiluvchi Oye51paaye oilasiga mansub Oyezttzsh OU18 soʻnasi qoʻzgʻatadigan invazion kasallik. Qoʻychilik rivojlangan mamlakatlarda keng tarqalgan. Urgʻochi soʻna bahor va yoz oylarida qoʻylarning burun boʻshligʻiga 6—12 tadan lichinka qoʻyadi. 1bosqich lichinka burun boʻshligʻi va panjarasimon suyak shilliq qavatida, 2 va 3bosqich lichinkalar esa peshona va shox oʻsimtasi boʻshligʻida rivojlanadi, natijada shilliq qavat shikastlanib, yalliglanish va nekroz paydo boʻladi. E. bilan kasallangan qoʻylarda burundan qon aralash serozliyiringli suyuqlik oqadi, nafas olishi qiyinlashadi, ayrim hollarda hayvonlarda harakat muvozanati buzilib, bir tomonga aylanish (aylanchiq) holati kuzatiladi. Kasallik manbi E. bilan kasallangan qoʻylar. Tashxis kasallangan hayvonlarni yorib koʻrish, shuningdek, epizootologik, klinik hamda bakteriologik tekshirish natijalariga asosan qoʻyiladi.

Davosi: qoʻylarning burun boʻshligʻi va peshona, shox oʻsimtasi boʻshligʻiga tarkibida ivermektin moddasi boʻlgan preparatlar va insektoakaritsid vositalari yuboriladi.

Oldini olish: qoʻra va qoʻtonlar, yonatrofdagi maydonlar tozalanadi, goʻng va tezaklar yoqiladi, molxonalarga va hayvonlarga soʻnalarning uchish davrida va undan keyin insektoakaritsid moddalar bilan ishlov beriladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Eston tili** (*eesti keel*) — fin-ugor tillari oilasi tarkibidagi boltiqboʻyi-fin guruhiga mansub til; asosan, Estoniyada, qisman RF, Shvetsiya, AQSH, Kanada, Avstraliya va boshqalar mamlakatlarda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 1,1 mln. kishidan ortiqroq (jumladan, Estoniyada 970 ming kishidan ortiq, Rossiya Federatsiyasida — 46 ming, Shvetsiya — 25 ming, AQSH — 25 ming, Kanada — 25 ming, Avstraliya — 6 ming). Quyidagi lahja guruhlari bor: shim. eston (orol lahjasi, gʻarbiy, oʻrta gʻarbiy va sharqiy shevalar), jan. eston (mulk, tartu, virus lahjalari) va shim.sharqiy soqilboʻyi lahjasi. Boshqa boltiqboʻyifin tillaridan farqli ravishda Eston tilida barcha choʻziq unlilar, diftonglar, undoshlar hamda undosh qoʻshilmalaridagi choʻziqlik darajalarining almashinib kelishi kuzatiladi. Birinchi boʻgʻindagi urgʻu — asosiy, uchinchi boʻgʻindagi urgʻu esa ikkinchi darajali hisoblanadi. Barcha unlilar va diftonglar soʻzning birinchi boʻgʻinida bemalol qoʻllanadi, boshqa boʻgʻinlarda esa ayrim unlilar (diftonglar)gina qoʻllana oladi. Eston tilining morfologik qurilishi flektivagglyutinativ xususiyatga ega.

Eston tilidagi dastlabki yozma materiallar 13-asrga mansub boʻlsada, nisbatan kattaroq matnlar 16-asr boshlaridan maʼlum. Bosma kitob 1535-yilda paydo boʻlgan. 16-asrda shim. eston va jan. eston lahjalari asosida 2 ta adabiy til, 19-asr dan boshlab barcha hududlarda shim. eston adabiy tili qoʻllana boshlagan. 19-asrning 2-yarmidan yagona adabiy til shakllana boshlab, uning meʼyorlari 20-asrning 1-yarmidagina barqarorlashdi. Yozuvi lotin grafikasi asosida.

Manbalar
--------

1. ↑  "Eston tili" *OʻzME*. E-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
„**Butunjahon yoshlar kuni**" — yosh insonlarning norasmiy baynalmilal bayrami. Har yili 10-noyabrda nishonlanadi. U Butunjahon Demokratik Yoshlar Federatsiyasi (WFDY) shafeligida tashkil etiladi.

Tarixi
------

Bayram 1945-yilda, Ikkinchi Jahon urushi tugaganidan ikki oycha vaqt oʻtgach tashkil etilgan. „Butunjahon yoshlar kuni"ni nishonlash sanasi 29-oktabrdan 10-noyabrgacha Angliya poytaxti Londonda boʻlib oʻtgan *Butunjahon yoshlar konferensiyasi* yakunlangan kunga toʻgʻri keladi. Xalqaro Yoshlar anjumanining yakuniy kuni, birinchi navbatda, Butunjahon Demokratik Yoshlar Federatsiyasi (WFDY) tashkil topgan kun sifatida muhim ahamiyatga ega boʻldi. Bu Federatsiya „*turli yoshlar tashkilotlarini imperializm va reaktsiyon kuchlarga qarshi kurashda birlashtirish, tinchlik, demokratiya, milliy mustaqillik, yoshlarning siyosiy, ijtimoiy va iqtisodiy huquq hamda manfaatlarini himoya qilish*"ni oʻzining bosh maqsadi deb eʼlon qilgan. Sovet Ittifoqi ushbu tashkilotda „SSSR yoshlar tashkilotlari qoʻmitasi" nomidan qatnashgan. Aynan WFDY „Butunjahon yoshlar kuni"ni nishonlash tashabbuskori boʻldi.

### SSSR parchalangandan keyingi davr

Sovet sotsialistik respublikalar ittifoqi parchalanishi va Sharqiy Evropa mamlakatlarida sotsializm magʻlubiyati bilan „Butunjahon yoshlar kuni"ni rasmiy ravishda nishonlash deyarli barham topdi. Biroq, vaqti-vaqti bilan yuqori lavozimli davlat amaldorlari „BYK"ga bagʻishlangan tabrik soʻzlari bilan chiqishadi. Misol uchun, 2009-yilda Rossiya Federatsiyasi Markaziy saylov komissiyasi raisi Vladimir Evgeniyevich Churov tomonidan shunday murojaat qilingan edi: *Bugun boʻlgʻusi va yosh saylovchilar ajoyib bayram — Jahon yoshlar kunini nishonlamoqda…*.

„Butunjahon yoshlar kuni" dam olish kuni hisoblanmaydi.

Dunyo yoshlari Birlashgan Millatlar Tashkiloti shafeligida tashkil etiladigan bosh bir kun — 12-avgustni bayram sifatida nishonlaydi. Yoz mavsumiga toʻgʻri keladigan bayram — Xalqaro yoshlar kuni deb ataladi.

Yana qarang
-----------

* Xalqaro yoshlar birdamligi kuni WFDY tashabbusi bilan tashkil etilgan yana bir yoshlar bayramidir
* Xalqaro yoshlar kuni — 1915-1945-yillarda nishonlangan soʻl va kommunistik yoshlar bayrami
* Yoshlar kuni

Manbalar
--------

1. ↑  *Butunjahon yoshlar kuni (DYBF)* — maʼlumot Katta sovet ensiklopediyasidan olindi..
2. ↑  10-noyabrya — Vsemirniy den molodyoji | Shans on-line

Havolalar
---------

* Bayram taqvimida Jahon yoshlar kuni
Mastroyanni (1991)
**Marcello Mastroianni** (talaffuzi: *Marchello Mastroyanni*; 28-sentabr 1923 — 19-oktabr 1996) — italyan aktyori. 1940-yillar L.Viskonti spektakllarida oʻynagan (keyinroq uning „Oq tunlar", „Begona" filmlarida suratga tushgan). Yangi obrazga tez oʻta olish qobiliyati, lirizm bilan oʻtkir harakterning uygʻunlashuvi „Shirin hayot", „Sakkiz yarim", „Ayollar shahri", „Jinjer va Fred", „Tun", „Italyancha ajralish", „Qora koʻzlar", „Asalchi" kabi filmlarda yaqqol koʻzga tashlandi. U juda koʻp filmlarda S.Loretshng juftligi sifatida suratga tushgan. Hamkorlikdagi filmlari („Gʻaroyib kun", „Kecha, bugun, ertaga" va boshqalar) bilan har ikkalasi jahonga tanilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  




  


|  |  |
| --- | --- |
| Aktyor | *Aktyor yoki aktrisa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Marcelo Antonio Guedes Filho** (1987-yil 20-mayda tugʻilgan), **Marcelo** nomi bilan tanilgan, braziliyalik professional futbolchi. Avstraliyaning "Western Sydney Wanderers FC" klubida markaziy himoyachi sifatida oʻynaydi.

Faoliyati
---------

### Santos

San-Visenteda tugʻilgan Marcelo faoliyatini "Santos"da boshlagan. 2007-yilgi mavsumda jamoadagi ilk debyutini qilgan.  U oʻsha mavsumda klub bilan Campeonato Paulista gʻolibiga aylandi.  U shuningdek, jamoasiga 2007-yilgi mavsumda Libertadores kubogi yarim finaliga va keyingi kampaniyada chorak finalga yoʻl olishiga yordam berdi.  Marcelo 2008-yil avgust oyi oxirida shartnomasi tugaguniga qadar "Santos" safida barcha musobaqalarda 65 ta oʻyin oʻtkazdi. 

### Wisła Kraków

Marcelo 2008-yilning 1-sentyabrida Polshaning "Ekstraklasa" chempioni "Wisla Krakov" bilan besh yillik shartnoma imzoladi. Biroq uning sobiq klubi Santos Marcelo bilan 2011-yilgacha shartnoma tuzilgani koʻrsatilgan guvohnomani berishdan bosh tortdi. Sud oxir-oqibat bu daʼvolarni rad etdi.

Marcelo oʻzining debyut mavsumida Ekstraklasa chempionligi unvonini qoʻlga kiritdi va 21 oʻyin va uchta muvaffaqiyatli zarba bilan hissa qoʻshdi. U mudofaa markazida Arkadiush Glovacki bilan mashhur hamkorlikni yoʻlga qoʻydi, ikkalasi ham 2009-yilda Ekstraklasa yilning eng yaxshi himoyachisi mukofotiga nomzod boʻlgan uchta nomzoddan biri edi. 2009-10-yilgi mavsumda Marcelo Ekstraklasa ikkinchi oʻrinlari uchun ligada yettita gol urib, klubning uchinchi toʻpurari boʻldi. 

### PSV

2010-yil 8-iyulda Marcelo Eredivizionning PSV jamoasiga uch yillik shartnoma asosida Visla Krakovdan nomaʼlum pul evaziga qoʻshildi. U shu zahotiyoq oʻzini jamoaning oddiy futbolchisi sifatida koʻrsatdi va birinchi mavsumida barcha musobaqalarda 45 ta oʻyinda maydonga tushdi. Keyingi kampaniyada Marcelo Gollandiya termasi bilan KNVB kubogida Herakles Almeloni magʻlub etib, oʻzining birinchi sovrinini qoʻlga kiritdi.

Manbalar
--------


1. ↑  „Marcelo piłkarzem Wisły" (polyakcha).  Wisła Kraków (1-sentabr 2008-yil). 30-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-aprel 2012-yil.
2. ↑  „Co z certyfikatem Marcelo?" (polyakcha).  Wisła Kraków (10-sentabr 2008-yil). 8-dekabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-aprel 2012-yil.
3. ↑  „Osiem wiślackich nominacji" (polyakcha).  Wisła Kraków (9-dekabr 2009-yil). 15-dekabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-aprel 2012-yil.
4. ↑  „Braziliaan Marcelo tekent voor drie jaar" (niderlandcha).  PSV (8-iyul 2010-yil). 24-dekabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-avgust 2013-yil.
**Pekorino Romano** (italyancha: *Pecorino Romano*) — qattiq pishloqlar toifasiga kiruvchi shoʻr pishloq. Italiyada ishlab chiqarilgan. Uni ishlab chiqarish uchun Latium mintaqasi va Sardiniya orolida boqiladigan qoʻylarning sutidan foydalaniladi.

Tarixi
------

Birinchi marta bu turdagi pishloq taxminan 2 ming yil avval Rim hududida tayyorlana boshlagan. Uning ishlab chiqarish texnologiyasi Elder Pliniy, Markus Terentius Varro va Rim fermeri Kolumellaning yozuvlarida qayd etilgan. Xuddi shu ishlab chiqarish usullari bugungi kungacha saqlanib qolgan. Ushbu turdagi pishloq Qadimgi Rim legionerlarining asosiy qoidalari boʻlib, ular uni yurishlarda oʻzlari bilan olib ketishgan. 1884-yilgacha pishloq ishlab chiqarish Latium mintaqasida amalga oshirilgan. Keyin shahar hokimiyati cheklovlar qoʻydi va pishloqni toʻgʻridan-toʻgʻri Rim doʻkonlarida tayyorlash mumkin emas edi. Uning ishlab chiqarilishi Sardiniya orolida joylashgan Gavoi kommunasiga koʻchirildi.

Tavsifi
-------

Pishloq xushboʻy va achiq, xarakterli shoʻr taʼmga ega. Pishloqning pishib yetish davri uning keskinligiga taʼsir qiladi, odatda u 8 oydan 12 oygacha davom etadi. Mahsulot silindrsimon shaklga ega, uning ogʻirligi 5,5 dan 22 kilogrammgacha. Pishloq boshi diametri 20 sm va balandligi 30 sm. Pishloq silliq qobiq va zich tuzilishga ega. Rangi oqdan somon ranggacha boʻladi. Pishloqning taʼmi va xushboʻyi ishlatiladigan sut turiga taʼsir qiladi. Pishloq tayyorlash jarayonida ishlatiladigan sutning yogʻ miqdori kamida 6,8% boʻlishi kerak. Pishloq tarkibida aminokislotalar, fosfor, kaltsiy, A, B, PP, C va E vitaminlari mavjud. Pecorino Romano makaron, shoʻrva va salatlarning tarkibiy qismi boʻlib, u mustaqil tamaddi sifatida ham isteʼmol qilinadi. Shirinlik sifatida asal qoʻshib beriladi.

Tayyorlanishi
-------------

Pishloq tayyorlash jarayoni noyabr oyida boshlanadi va iyungacha davom etadi. Tvorog suti 45 darajaga qadar isitiladi va bir kun kutiladi. Soʻng zardob ajratiladi va pishloqni presslash jarayoni boshlanadi. Mahsulot 90-kun davomida pishganidan keyin u quruq va shoʻr boʻladi. Pishloq boshlari yuqori namlik va past haroratlar saqlanadigan maxsus kameralarga joylashtiriladi. Ular u yerda taxminan bir yil davomida qolishadi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Cooking for My Family: From Catherine Pasculli’s Hoboken Kitchen. Loretta Lawrence,Loretta Pasculli Lawrence, S.325
2. ↑  „Food-ликбез: сыр Пекорино Романо и рецепт быстрой пасты". 18-noyabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-yanvar 2017-yil.
3. ↑   Di Bruno Bros. House of Cheese: A Guide to Wedges, Recipes, and Pairings.: Tenaya Darlington
4. ↑  „Пекорино". 12-avgust 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-yanvar 2017-yil.
**Mavlono Kavsariy** (XV asr) - fors-tojik tilida ijod qilgan buxorlik shoir.

Mavlono Kavsariy Buxoriy haqida Hazrat Alisher Navoiyning „Majolisun nafois" asarida ikkinchi majlisida xabar berilgan: "Mavlono Kavsariy Buxorodindur. Qobiliyatli, xush suhbat, shiringuy va fasih zabon va donishmand kishi erdi. Mavlono kavsariy asrning donishmandi, allomasi edi. U Buxoroda tugʻilib, ona shahridagi madrasalarda taʼlim olgan. Soʻng Hirotga borgan".

Shuningdek, Alisher Navoiy u bilan bog'liq bir voqeani ham keltiradi: kunlarning birida Mavlono Kavsariy kulbasida faqat o'ziga yarasha bir kishilik ovqat tayyorlayotganida eshigidan bir kishi kirib, qozon ostiga o'tin soladi. Shunda Mavlono Kavsariy "Qo'y, ko'mak berma, taomga sherik bo'lishing mumkin" deb mutoyiba qiladi. 

Navoiyning yozishicha, qabri Hirotdagi Xiyobon boshida boʻlgan.

Mavlono Kavsariyning quyidagi matlaʼlari mashhurdir:

*Dar xayoli pistai xandoni on bodom chashm,*

*Chashmai xunest chashmai mo ki, dorad nom chashm.*

Mazmuni: Ul bodom koʻzlarining xandon pistadek lablari xayolida chashm deb atalgan koʻzlarim kon chashmasi (bulog'i)ga aylandi.

Mavlono Kavsariy Hirotda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Sadriddin Salim Buxoriy. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari. -T.: 2015. 240.
2. ↑  *Alisher Navoiy: Qomusiy lug'at*.
3. ↑  *Majolis un-nafois*.