***The Settlers II*** (nemischa:), dastlab ***The Settlers II: Veni, Vidi, Vici*** nomi bilan chiqarilgan, Blue Byte Software tomonidan ishlab chiqilgan va nashr etilgan real vaqtda strategiya elementlariga ega boʻlgan oʻyini. Germaniyada DOS uchun 1996-yil aprel oyida va Buyuk Britaniya va Shimoliy Amerikada avgust oyida chiqarilgan The settlers seriyasidagi *The Settlers* (1993) dan keyingi ikkinchi oʻyin.

Dekabr oyida Blue Bayte yangi bitta oʻyinchi kampaniyasi missiyalari, bitta oʻyinchi va koʻp oʻyinchi rejimlari uchun yangi xaritalar va xarita muharririni oʻz ichiga olgan *The Settlers II Mission CD* kengaytmasini chiqardi. 1997-yil oktabr oyida ular asl oʻyinni, shuningdek, kichik grafik yaxshilanishlar va oʻyin oʻyinlarini oʻzgartirishlar bilan birga *Mission CD* kengaytmasini oʻz ichiga olgan *The Settlers II: Gold Edition* -ni chiqardilar. *Gold Edition* 1997-yilda Mac OS -ga koʻchirildi. 2006-yilda Microsoft Windows uchun takomillashtirilgan remeyk *The Settlers II (10th Anniversary)* chiqarildi. 2007-yilda Gold Editon Nintendo DS ga koʻchirildi, ***The Settlers*** nomi ostida Germaniyada iyul oyida va Buyuk Britaniya va Shimoliy Amerikada avgust oyida chiqdi. DS ning ikki ekranli displeyi uchun moslashtirilgan va DS stilus bilan foydalanish uchun maxsus dasturlashtirilgan boshqaruv elementlariga ega boʻlsa-da, oʻyin jarayoni, oʻyin mexanikasi, grafika va hikoya chizigʻi oʻzgarmagan.

2009-yilda asl *Gold Edition* GOG.com saytida, 2018-yilda esa Microsoft Windows uchun *The Settlers II: Veni, Vidi, Vici — History Edition* nomi bilan qayta chiqarildi.

Oʻyinni bitta oʻyinchi kampaniyasi rejimida yoki „Bepul oʻyin" rejimida oʻynash mumkin;bunda boshqa oʻyinchi, kompyuter yoki boshqa oʻyinchi va kompyuter bilan yoki unga qarshi oʻynash mumkin boʻlgan oʻyinchi tomonidan oldindan belgilangan qoidalarga ega individual senariylar bor. Yagona oʻyinchi kampaniyasida oʻyinchi nomaʼlum orolda kema halokatiga uchragan rimliklar guruhini boshqaradi. Kapitan Oktavius boshchiligida ular imperiyaga qaytish yoʻlini topish uchun bir qator sehrli portallardan foydalanishlari kerak. Sayohatlari davomida ular nubiyaliklar, vikinglar va yaponlar bilan toʻqnash kelishadi. *Mission CD* -ga kiritilgan yagona oʻyinchi kampaniyasida oʻyinchi butun dunyoni zabt etishga urinayotgan Oktaviusning nevarasini boshqaradi.

*The Settlers II* ni yaratishda Blue Bayt birinchi *Settlers* oʻyinini imkon qadar koʻproq va koʻp jihatdan yaxshilashni xohladi. Shu maqsadda ular birinchi oʻyindan muxlislarning fikr-mulohazalarini izlashdi va bosh dizayner sifatida *The Settlers* uchun sifat kafolati ustida ishlagan Tomas Xauserni yollashdi. Asosiy talab va taklifga asoslangan oʻyin birinchi oʻyindagi kabi boʻlsa-da, oʻyin va oʻyin mexanikasining koʻplab boshqa jihatlari oʻzgartirildi. Misol uchun, ovoz effektlari va grafikalar yaxshilandi, koʻproq ekrandagi harakatlar va koʻchmanchilarning oʻzlari uchun koʻproq animatsiyalar va toʻrtta estetik jihatdan ajralib turadigan irqlar; iqtisodiy tizim ancha murakkab; jangovar tizim koʻproq strategik, oʻyinchi skautlar va statsionar hujum qurollaridan foydalanishi mumkin; va hikoyaga asoslangan yagona oʻyinchi kampaniyasi kiritilgan.

Asl oʻyin ijobiy sharhlarni oldi, tanqidchilar ayniqsa talab va taklif oʻyinini, murakkab iqtisodiy tizimni va grafikani maqtashdi. Ammo tanqidlar ham boldi.Eng keng tarqalgan tanqidlar jang paytida toʻgʻridan-toʻgʻri nazoratning yoʻqligi va onlayn multiplayer rejimining yoʻqligi edi. Oʻyin tijorat muvaffaqiyatiga erishdi va butun dunyo boʻylab 600 000 dan ortiq oʻyinlarni sotdi, bu asl "*Settlers* "ga qaraganda ancha koʻp. DS remeyki salbiy sharhlarga ega boʻldi, koʻplab tanqidchilar javob bermayotgan boshqaruvlar, notoʻgʻri joriy qilingan HUD va ayniqsa, oʻyinni buzish xatolarini taʼkidlab oʻtishdi.

Oʻyin jarayoni
--------------

*Settlers II* real vaqt rejimida strategiya elementlariga ega shahar qurish oʻyini boʻlib, har bir xaritada asosiy maqsad raqobatdosh hududlarni zabt etish uchun yetarlicha harbiy qismlarni ishlab chiqarish bilan ishlaydigan iqtisodiyotga ega aholi punktini qurish va oxir-oqibatda butun xarita yoki uning oldindan belgilangan maʼlum bir qismi ustidan nazoratni qoʻlga kiritishdir. Ushbu maqsadga erishish uchun oʻyinchi iqtisodiy mikro boshqaruv bilan shugʻullanishi, binolar qurishi va resurslarni ishlab chiqarishi kerak. Oʻyin nuqta va bosish interfeysi orqali boshqariladi va asosan Windows 95 da modellashtirilgan „oynalar" orqali boshqariladigan HUD xususiyatiga ega.

### Oʻyin rejimlari

Oʻyinni ikkita rejimdan birida oʻynash mumkin; „Kampaniya" yoki „Bepul oʻyin". Yagona oʻyinchi kampaniyasi rejimida oʻyinchi bir qator missiyalarni bajarishi kerak, ularning har birining maqsadi missiya maqsadi joylashgan hududni egallab olish orqali kompyuter tomonidan boshqariladigan raqibni yoki raqiblarni magʻlub etishdir. Oʻyinning asl versiyasida oʻnta missiya bor edi, oʻyinchi Rimliklarni boshqarish bilan cheklangan. *Mission CD-ni* kengaytirish toʻqqizta missiyadan iborat yangi kampaniyani qoʻshdi, oʻyinchi yana Rimliklarni nazorat qilish bilan cheklandi.

Bepul oʻyin rejimida oʻyinchi oʻynash uchun xaritani tanlaydi va keyin oʻyinni turli yoʻllar bilan aniqlaydi, masalan, oʻyinchilar sonini tanlash (ikkidan toʻrtgacha), qaysi irqni boshqarishni tanlash (rimliklar, nubiyaliklar, vikinglar yoki Yaponlar), gʻalaba shartlarini tanlash (xaritaning qancha qismini nazorat qilish kerak), oʻyin boshida har bir oʻyinchi uchun mavjud boʻlgan xom ashyo miqdorini aniqlash va xaritada tasodifiy har bir oʻyin oldindan belgilangan joyda boshlanishini yoki oʻrniga joylashtirilganligini aniqlash edi. Bu turli xil oʻyin turlarini oʻtkazishga imkon beradi, masalan, bitta kompyuter boshqariladigan irqga qarshi (va aksincha), inson tomonidan boshqariladigan ikkita jamoa kompyuter tomonidan boshqariladigan ikkita irqga qarshi, ikkita odam va ikkita kompyuter boshqariladigan irqlar bir-biri bilan kurashadi va inson tomonidan boshqariladigan ikkita irq bir-biriga qarshi raqobatlashadi. Ikki inson ishtirokidagi oʻyinlar ekranga boʻlingan holda oʻynaladi, ikkinchi oʻyinchi bir xil shaxsiy kompyuterda sichqonchani ishlatadi.

Rivojlanish
-----------

Blue Bayt har doim muvaffaqiyatli boʻlgan taqdirda *"The Settlers* "oʻyinining davomini yaratishni niyat qilgan edi. Tijoriy muvaffaqiyat, 1996-yil iyun oyiga kelib, original oʻyin 215 000 donadan koʻproq sotilgan, bu kutilganidan ancha koʻp va shuning uchun Blue Byte darhol ikkinchi oʻyinni ishlab chiqishni boshladi, loyihada jami oʻn ikki kishi ishladi. Grafika va ovoz effektlarini yaxshilash, talab va taklifga asoslangan oʻyinning murakkabligini oshirish bilan bir qatorda, Blue Bayte norozi boʻlgan va ular davomida hal qilishni umid qilgan originalning baʼzi jihatlari ham bor edi. Ular, shuningdek, birinchi oʻyin muxlislaridan fikr-mulohaza olishdi va muxlislarga yoqmagan yoki yaxshilash mumkin boʻlgan har qanday muammoni hal qilish uchun harakat qilishdi. Biroq, asl nusxani ishlab chiqqan va dasturlashtirgan Volker Vertix ikkinchi oʻyinda ishtirok etmadi, chunki u taʼriflaganidek, "Ikki yil davomida *The Settlers* dasturini yaratgandan soʻng, men bir muncha vaqt „oʻsha kichkina odamchalarni" koʻrishni xohlamadim. ".

Bu Blue Baytning birinchi oʻyinning ishlamay qolgan tomonlarini yaxshilash istagida edi, bu esa Tomas Xayserning loyiha menejeri boʻlishiga olib keldi. Birinchi oʻyin ishlab chiqilayotganda, Häuser Blue Byte kompaniyasida yangi ishga qabul qilindi va uning sifatini taʼminlash boʻyicha ish olib bordi. Bu maqomda u ishlab chiquvchilar uchun oʻyin oʻyinini yaxshilashning mumkin boʻlgan roʻyxatini tuzgan edi, ular unga oʻz oʻzgarishlarini amalga oshirish uchun vaqt yoʻqligini aytishdi, chunki oʻyin chiqarishga deyarli tayyor edi. Biroq, ular uning gʻoyalariddan hayratda qolishdi va ikkinchi oʻyinda, ular unga oʻz gʻoyalarini ushbu oʻyinda qoʻllashni taklif qilishdi. Bu oxir-oqibatda dasturchi boʻlgan Häuserning bosh dizayner sifatida ishlashiga olib keldi.

*The Settlers II* -dagi grafik yaxshilanishlar orasida koʻproq ekrandagi harakatlar va koʻchmanchilarning oʻzlari uchun koʻproq animatsiyalar mavjud boʻlib, ularda toʻrtta estetik jihatdan ajralib turadigan irqlar mavjud. Oʻyinni yaxshilash strategik jangovar tizimni oʻz ichiga oladi, bu oʻyinchilarga skautlarni yuborish va katapultda statsionar hujum qurolidan foydalanish imkonini beradi. Bundan tashqari, hikoyaga asoslangan yagona oʻyinchi kampaniyasi mavjud boʻlib, u birinchi oʻyindagi hikoya bilan bogʻliq boʻlmagan missiyalarni almashtiradi, oʻyin oʻsib borishi bilan qiyinlashdi, Dastlab, jamoa bitta oʻyinchining hikoya chizigʻi kontseptsiyasini juda uzoqqa oldi, oʻyinchi qila oladigan va qila olmaydigan narsalarga qatʼiy cheklovlar qoʻyadigan xaritalarni loyihalashtirdi va vaqtga sezgir skript voqealarini aks ettirdi. Ular tezda bu birinchi oʻyinda oʻrnatilgan oʻyin mexanikasi tamoyillariga juda zid ekanligini tushunishdi va shuning uchun daraja dizaynini mos ravishda oʻzgartirdilar. Häuserga koʻra:

 

Boshida biz oʻyinni boshqacha tasavvur qilgan edik. Har kim har-xil oʻynaydi — agar siz toshchi oʻrniga ikkita arra tegirmonini qurishdan boshlasangiz, oʻyin butunlay boshqacha boʻladi.Oʻyin uchun qatʼiy mumkin yoʻllar yoʻq.Siz yigirma daqiqadan soʻng sodir boʻladigan muayyan voqea oldindan koʻra olmaysiz.

Jamoa *The Settlers II* ni imkon qadar yaxshi qilish uchun qilgan saʼy-harakatlariga qaramay, Xäuser 2006-yilda soʻzlagan nutqida xuddi asl oʻyinda boʻlgani kabi, u norozi boʻlgan elementlar ham borligini aytdi: „Yordam tizimi kabi narsalar. Yangi oʻyinchi oʻyinga kirish uchun juda koʻp ishlashi kerak. Bu oʻyinda juda koʻp tafsilotlar mavjud boʻlib siz koʻp narsani oʻrganishingiz kerak. Agar biz oʻyinni oʻrnatganimizda, bu yangi oʻyinchi uchun katta yordam boʻlar edi." U, shuningdek, hatto *Gold Editionʼda* keyin ham yuk tashish tizimi unchalik yaxshi ishlamaganiga rozi boʻldi: „Bu biz xohlagandek ishlamadi. Esimda, kemalar siz xohlagan narsalarni boshqa orollarga olib oʻtmagan, biz oʻsha paytda bu muammoni hal qila olmadik. Chunki bu vaqtda ishlab chiqish tizimlaridan foydalanish ancha qiyin edi va bizda bugungidek kodni tuzatish imkoniyati yoʻq edi" 1997-yilda *The Settlers III* ishlab chiqilgach, Blue Byte yana muxlislardan fikr-mulohazalarni izladi va yangi oʻyin uchun eng koʻp talab qilinadigan jihatlardan biri bu *The Settlers II* dan yuk tashish tizimini qayta dasturlash edi.

### Mac OS versiyasi

1997-yil avgust oyida Blue Byte shu yilning oxirida Mac OS uchun oʻyinni chiqarishini eʼlon qildi. Häuser tushuntirdi: "Biz endi Mac foydalanuvchilarining doimiy soʻrovlarini eʼtiborsiz qoldira olmadik va eʼtiborsiz qoldira olmasdik ham. Biroq, *The Settlers II* kabi murakkab oʻyinni Macintosh-ga oʻtkazish nafaqat oʻzimiz, balki sanoat uchun ham yangi zamin yaratishni anglatardi. Nafaqat *The Settlers* uchun yuqori sifatini takrorlay oladigan, balki Mac foydalanuvchilarining mashhur talablariga javob beradigan dasturchilarni topish oson boʻlmadi. Avstriyalik konvertatsiya boʻyicha mutaxassislardan Aleksandr B. Kristof Similisning taʼkidlashicha, "Mac-da butunlay boshqacha protsessor tuzilmasi boʻlganligi sababli, oʻzining minglab animatsiya bosqichlari bilan murakkab „ *Settlers* ' animatsiyasi butunlay qayta ishlab chiqilishi kerak edi. Intel protsessorlari uchun optimallashtirilgan landshaft rejimlari ham qayta tiklanishi kerak edi." Biroq, 1998-yil aprel oyida Blue Byte bosh direktori va *The Settlers II ning* produseri Tomas Xertzler kompaniya Mac-da boshqa oʻyinlarni chiqarmasligini eʼlon qildi, chunki bu yomon sotuvlar va Apple Inc tomonidan qoʻllab-quvvatlanmagani edi: „Biz yaqinda koʻrib chiqdik. vaziyat va Macintosh’da *The Settlers II* uchun sotuvlar sonining kamligi tufayli Blue Bayte Macintosh uchun oʻyinlarni ishlab chiqish va nashr etishni davom etish foydali boʻlmaydi, deb hisoblayman. Macning katta muxlisi sifatida men ushbu nom ustida ishlayotganimizda Apple tomonidan qoʻllab-quvvatlanmaganimizdan hafsalamiz pir boʻldi."

### Nintendo DS versiyasi

2006-yil iyul oyida Ubisoft *The Settlers II* -ni Nintendo DS uchun chiqarishlarini eʼlon qildi, bu seriyadagi har qanday oʻyin uy kompyuteridan boshqa tizim uchun birinchi marta chiqarilishi edi. Press-relizda oʻyinni *The Settlers* deb atagan boʻlsa-da, portning tavsifi „Roman or World Compaigns" ga havolalar bilan *The Settlers II: Gold Edition* ekanligini aniqladi. Garchi Ubisoft va Blue Byte bir vaqtning oʻzida Microsoft Windows uchun The Settlers *II*, *The* *Settlers II (10-yillik)* remeyki ustida ishlayotgan boʻlsa-da, Nintendo DS uchun Settlers yangilangan asl *Settlers II* ning 1:1 nisbatida qayta nashr etilishini afzal koʻradi. boshqaruv elementlari va interfeys biroz oʻzgartirilgan edi. Misol uchun, oʻyin turli menyu funktsiyalari va Activity Windows uchun DS ekranlaridan birini ishlatadi, ikkinchisi esa asosiy harakatni koʻrsatadi. Oʻyinchilar qaysi ekranda nimani koʻrsatayotganini almashtirishlari mumkin, shu bilan birga oʻyin toʻliq sensorli nazorat ostida, har ikkala koʻrinishda ham sichqoncha oʻrnini bosuvchi DS stilus.

Oʻyinni toʻgʻridan-toʻgʻri qayta chiqarish gʻoyasi dastlab oddiy vazifa boʻlib tuyulgan boʻlsa-da, kompyuter va DSning turli arxitekturalari tufayli amalga oshirish biroz murakkabroq boʻldi. Misol uchun, grafikalar 1996-yilgi mujassamlashganiga oʻxshash boʻlishi uchun ularni yangi qurilma uchun butunlay qayta yozish kerak edi;

2007-yil mart oyida Germaniyaning *Gameswelt* oʻyin veb-sayti Blue Byte bilan suhbatni nashr etdi, unda ular oʻyinni qoʻl qurilmasiga moslashtirishni muhokama qilishdi. Port logistikasi haqida gapirganda, ular shunday dedilar:

> Kompyuter bilan siz hajm, grafik va ovoz haqida ozgina o'ylashingiz kerak. DS versiyasi ancha qattiqroq optimallashtirilgan va shuning uchun butunlay qayta dasturlashtirilgan bo'lishi kerak edi. Grafikalar qayta ko'rib chiqildi. Bundan tashqari, o'yin DS ga moslashtirildi.
> 
> 

Nima uchun ular oʻyinni oʻtkazish uchun platforma sifatida DSni tanlaganliklarini tushuntirdilar:

Ular, shuningdek, stilus va ikkita ekrandan foydalanishdan tashqari, oʻyin va grafikalar asl nusxadan oʻzgarmaganligini taʼkidladilar.

### Sotish va mukofotlar

Oʻyin tijorat muvaffaqiyatiga erishdi va birinchi "*Settlers* "unvonini ancha ortda qoldirdi. Birgina nemis bozorida 1996-yilning noyabriga kelib u 150 000 dona sotilgan. 1997-yil avgustiga kelib, u butun dunyo boʻylab 500 000 dan ortiq va 1998-yil may oyiga kelib taxminan 600 000 dona sotilgan 1998-yil avgust oyida u Verband der Unterhaltungssoftware Deutschland e V. (VUD) tomonidan qiymati 55 DM yoki undan yuqori boʻlgan, chiqarilgandan keyin birinchi oʻn ikki oy ichida milliy miqyosda 200 000 dan ortiq sotiladigan nomlarga beriladigan „Platina mukofoti" bilan taqdirlandi.

Oʻyin 1996-yildagi "Real-Time *Strategy Plyus* ' ning „Yilning eng yaxshi real vaqtda strategiya oʻyini" mukofotida *Command &amp; Conquer: Red Alert* oʻyinidan keyin ikkinchi oʻrinni oldi. 1997-yilda *PC Gamer (Buyuk Britaniya)* uni „Kompyuter oʻyinchilarining Top 100" roʻyxatida 27-oʻrin bilan taqdirlab va buni „ajoyib miya muammosi" deb atadi.

Kengaytmalar
------------

### *Missiya CD*

*Settlers II Mission CD* 1996-yil dekabr oyida Germaniyada chiqarildi Kengaytma toʻqqizta yangi bitta oʻyinchi kampaniyasini oʻz ichiga oladi, bunda oʻyinchi yana Rimliklarni boshqaradi, bu safar Oktaviusning nevarasi qoʻmondonligi ostida, u butun dunyoni zabt etishga harakat qiladi. Unda, shuningdek, Bepul oʻyin rejimi uchun oʻn ikkita yangi xaritalar mavjud boʻlib, ular endi nomi „Cheksiz oʻyin" deb oʻzgartirildi.

### Gold Edition

1997-yil oktabr oyida chiqarilgan *The Settlers II: Gold Edition* original oʻyin va *Mission CD-* ni oʻz ichiga oladi. Bundan tashqari, u kichik grafik yaxshilanishlarni oʻz ichiga oladi. Bundan tashqari, asl nusxadagi yagona oʻyinchi kampaniyasi „Rim kampaniyasi" deb oʻzgartirildi va bitta oʻyinchili *Mission CD* kampaniyasi „Jahon kampaniyasi" deb oʻzgartirildi. 2009-yilda *Gold Edition* GOG.com saytida chiqarildi.

Meros
-----

*Settlers II* GNU General Public License ostida chiqarilgan ikkita bepul, ochiq kodli oʻyinlarni keltirib chiqardi. C++ tilida yozilgan va SDL kutubxonalarida qurilgan *Widelands* 2001-yilda boshlanib davom etayotgan loyihadir. *The Settlers* va *The Settlers II* dan ilhomlangan va unga asoslangan *Widelands* oʻzining hikoya chizigʻi, binolari, grafikalariga ega yangi oʻyindir. 2009-yilda Build13 for *Linux Journal* sharhida Jon Knight shunday deb yozgan edi: "*Widelands* — bu juda eskirgan janrda toza havo nafasidir, uning ildizlari istehzoli ravishda RTS tarixidagi oʻtmishdan kelib chiqadi. Siz oʻsha asl "*Settlers* „ tuygʻusini tuzatishga intilyapsizmi yoki RTS-da boshqa yoʻnalishni xohlaysizmi, unda bu oʻyinni koʻrib chiqishingiz kerak".

*Return to the Roots* (aslida *Settlers 2.5*), shuningdek, asosan C++ da yozilgan, asl oʻyinda topilmagan elementlarni, masalan, onlayn multiplayerni joriy qilish bilan birga asl Settlers *II* ni qayta yaratishga urinishdir. Windows XP dan keyingi tizimlar, shuningdek, Linux va MacOS. 2005-yilda ishlab chiqilgan, *"Return to Roots"* oʻyinining ishlashi uchun asl oʻyin fayllari hali ham talab qilinadi, lekin yuqori aniqlikdagi OpenGL tomonidan yaratilgan grafikalar, qayta dasturlashtirilgan tovushlar, yangi xaritalar, yangi missiyalar va yangi poyga (Bobilliklar) mavjud.

Qayta ishlash va qayta chiqarish
--------------------------------

2006-yilda Microsoft Windows uchun *The Settlers II (10th Anniversary)* (nemischa:) nomi ostida yangi syujetli takomillashtirilgan remeyk chiqarildi. Asl *Settlers II* ning bosh dizayneri Tomas Xauser oʻsha oʻyinni qayta yaratishni tanladi, chunki u *Settlers* seriyasi muxlislarining sevimlisi boʻlib tuyuldi. Remeyk boʻyicha eng katta qaror oʻyinni qayta ixtiro qilish oʻrniga uni yangilash edi:

> Eng katta muammo, agar siz odamlar bilan "Settlers 2" haqida gaplashsangiz, ko'p odamlar uni qanday yaxshilash haqida juda ko'p ma'lumotlarni aytishadi. Bu juda katta muammoga olib keladi.
> 
> 

2018-yil noyabr oyida Ubisoft *Gold Edition* -ni mustaqil *Tarix nashri* sifatida va *The Settlers: History Collection* -ning bir qismi sifatida qayta chiqardi. Windows 10 uchun optimallashtirilgan, qayta nashr asl oʻyinni ham, *Mission CD* kengaytmasini ham oʻz ichiga oladi hamda avtomatik saqlash, 4K monitorni qoʻllab-quvvatlash, ikkilamchi monitorni qoʻllab-quvvatlash, sichqoncha va klaviatura kiritish variantlari, klaviatura kiritish uchun kalitlarni xaritalash va boʻlinish uchun turli xil qurilmalarni qoʻllab-quvvatlash funksiyalarini oʻz ichiga oladi. Faqat Uplay’da mavjud boʻlgan "*History Collection* "shuningdek,*The Settlers*, *The Settlers III*, *The Settlers IV*, *The Settlers: Heritage of Kings*, *The Settlers: Rise of an Empire* va *The Settlers 7: Paths to a Kingdomlarning* qayta nashrlarini ham oʻz ichiga oladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „News: WiSims & Strategie & Denkspiele". *PC Games* (nemischa). № 44. May 1996. 22-bet. Qaraldi: 22–aprel 2017–yil.`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()
2. ↑  „CD Gamers: *The Settlers 2*". *PC Gamer (UK)*. № 32. July 1996. 8-bet.
3. ↑  „*The Settlers II*". *GameSpot*. 18-oktabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-may 2016-yil.
4. ↑  „*The Settlers II*". *IGN*. 1-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-mart 2019-yil.
5. ↑  *Lohse, Sören* „Annett Louisan will doch nur siedeln: Ubisoft und Sängerein bewerben *Siedler DS*" (de). *Gameswelt* (1-iyun 2007-yil). 12-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-aprel 2017-yil.
6. ↑  „*The Settlers* (Nintendo DS)". *Eurogamer*. 12-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-aprel 2017-yil.
7. ↑  „Shippin' Out August 20–24: *BioShock*, *Brain Age 2*". *GameSpot* (20-avgust 2007-yil). 13-mart 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-fevral 2017-yil.
8. ↑  *Johnson, Neilie* „*The Settlers 7: Paths to a Kingdom* Review". *IGN* (6-aprel 2010-yil). 3-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-may 2018-yil.
9. ↑  *Moss, Richard* „From *Sim City* to, well, *Sim City*: The history of city-building games". *Ars Technica* (10-noyabr 2015-yil). 3-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-may 2018-yil.
10. ↑  Dreher, Michael „Military",*. The Settlers II Instruction Manual *(NA)'**. Blue Byte Software, 1996 — 12 bet. 4-aprel 2018-yilda qaraldi.
11. ↑  Dreher, Michael „Windows",*. The Settlers II Instruction Manual *(NA)**. Blue Byte Software, 1996 — 14 bet. 4-aprel 2018-yilda qaraldi.
12. 1 2  Dreher, Michael „Installation & Starting the Game: Main Menu",*. The Settlers II Instruction Manual *(NA)**. Blue Byte Software, 1996 — 7 bet. 4-aprel 2018-yilda qaraldi.
13. 1 2 3  Dreher, Michael „Introduction",*. The Settlers II Instruction Manual *(NA)**. Blue Byte Software, 1996 — 3 bet. 4-aprel 2018-yilda qaraldi.

Havolalar
---------

* Official Nintendo DS website (in German) (site dead; Archived September 4, 2019, at the Wayback Machine)
* *The Settlers History Collection* (in English) (Archived February 10, 2022, at the Wayback Machine)