recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Belila** (rus), oq boʻyoq — barcha turdagi boʻyoqlar va emallarga koʻshiladigan, rezina, plastmassa, qogʻozni boʻyash uchun moʻljallangan oq pigmentlarning umumiy nomi. Oltingugurtli, ruxli, surmali, titanli, qoʻrgʻoshinli B.larboʻladi.Oltingugurtli B. (litopan, oq boʻyoq) — pyx sulfid (ZnS) bilan bariy sulfat BaSO4apanammasi; kucheiz kislotalar va ishqorlar taʼsiriga chidamli; yorugʻlik, havo, nam taʼsiriga chidamsiz. Rezina, plastmassa, metallni boʻya shla ishlatiladi. Ruxli B. (ruxli oq boʻyoq) — tarkibi ZnO. Havo, nam, yorugʻlik taʼsiriga chidamsiz. Ichki sirtlarni boʻyashda ishlatiladi. Surmali B. (surmali oq boʻeq) — tarkibi Sb2O3; havo, nam, yorugʻlik taʼsiriga chidamli, ammo zaharli. Shu tufayli juda kam ishlatiladi. Titanli B. (titanli oq boʻeq) — tarkibi TiO2; suv, kislota va ishqorda erimaydi. Tashki va ichki sirtlarni boʻyashda ishlatiladi. Qoʻrgʻoshinli B. (qoʻrgʻoshinli oq boʻyoq) — tarkibida qoʻrgʻoshin gidroksid — karbonat 2RSO3 R (ON)2 boʻladi. Maxsus sirtlarni boʻyashda ishlatiladi. Yuqorida aytib oʻtilgan B.lar ichida ruxli va titanli B.lar koʻp ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yogʻoch zamburugʻlari** - gimenomitsetlar turkumining poʻkaklar oilasiga mansub guruhi. Daraxtlarning yogʻoch qismini, ayniqsa oʻzagini hamda turli yogʻoch qurilmalarni chiritadi. Yo. z.dan chin poʻkak (Forties fomentarius), tangachali poʻkak (Polyporus squamosus), dagʻal tukli poʻkak (Inonotus hispidus) Oʻzbekistonda koʻp tarqalgan. Yo. z.ning tanalari (mitseliysi) daraxtlarning oʻzagida yoki yogʻoch qismida hujayralar orasiga joylashib, daraxt sirtiga yirik boʻrtmalar — mevatanalar chiqaradi. Yo. z. oʻzi ajratadigan turli fermentlar taʼsirida yogʻoch tarkibidagi sellyuloza va ligninni glyukozaga aylantirib oziqlanadi. Shu tufayli daraxtlarning oʻzagi chiriydi. Yo. z. ayniqsa u y zamburugʻi (Serpula lacrymans) turli yogʻoch qurilmalar (uylarning poli, shpallar, yogʻoch koʻpriklar ustuni)da oʻsib, ularni chiritadi. Yo. z. havoning harorati 18—22° va nisbiy namligi 80—85%, yogʻochning namligi esa 28—60% boʻlganda yaxshi rivojlanadi. Yo. z. paydo boʻlmasligi va yogʻoch qismlar chirimasligi uchun ular turli antiseptik moddalar (krezet yogʻi, karbolineum, natriy ftorat va b.) bilan toʻyintiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Yogʻoch qurilmalar** - yogʻochdan ishlangan qurilish qismlari. Baʼzilariga metall qoʻshib tayyorlanadi. Vazifasiga koʻra, yuk koʻtaruvchi devor va yuk tushmaydigan pardevor (1rasm); turiga qarab, toʻsin, ferma, ravoq, rom, qubba, qobiq koʻrinishidagi qismlar; oʻzaro biriktirilishiga koʻra, mix, mixchoʻp va boltlar bilan hamda yelimlab biriktiriladigan xillarga boʻlinadi. Yogʻoch qurilmalar qurilish qismlarining qadimgi turlaridan biri. Qadimda yogʻoch mix ishlatilgan yoki hech qanday mix ishlatmasdan qilingan. Mas, sinch devorlarga, ravoklarga mix ishlatilmagan. Yogʻoch qurilmalar arka va toʻsin shaklida yaxlit qilib yoki gʻoʻla, taxta, fanerdan ferma shaklida quriladi (2rasm). Hoz. zamon qurilishlarida birbiriga mixlar yordamida mahkamlanadigan va yelimlab yopishtiriladigan Yogʻoch qurilmalar koʻp qoʻllaniladi. Ayniqsa birbiriga yelimlab yopishtiriladigan Yo. q.dan turli shakl va 1 rasm. Yogʻoch pardevorlarning vertikal kesimlari: A — bir qavatli taxta pardevor keyeimi; B — ikki qavatli taxta pardevor kesimi; I— brusreyka; 2— yopma toʻsini yoki pol toʻsini; 3— tovush izolyasiyasi qatlami.A 2B ‘b 2rasm. Bir va ikki nishabli tomlarning steropillarini oʻrnatish: A— bir nishabli tom steropillari; B — ikki nishabli tom steropillari; 1— oraliq tirgaksiz; 2— bir tirgakli; 3— markaziy ustunlarga ega; 4~ assimmetrik bir qator ustunlarga ega; 5— tirgak va toʻsinlarga ega; 6— ikki qator ustunlarga ega. oʻlchamdagi imoratlar hamda inshootlar qurish qoʻl keladi. Yogʻoch qurilmalardan qishloq xoʻjaligi, sanoat, jamoat binolarida, sport va koʻrgazma zallarida hamda koʻpriklar qurishda foydalaniladi. Yo. q.ni chirishdan saqlash uchun ularga antiseptik moddalar, yongindan saqlash uchun esa maxsus suyukliklar shimdiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tosca Musk** (talaffuzi: „**Tosca Musk",** 1974-yil 20-iyulda tugʻilgan) — Janubiy Afrikalik kinorejissyor. U badiiy filmlar, teledasturlar va veb-kontentning ijrochi prodyuseri va rejissyori. Uning ishiga K. Brombergning *Driven*, Reychel van Dykenning *Matchmaker’s Playbook* va *Tiki Bar TV* veb-seriyalari kiradi. Tosca Ilon Musk va Kimbal Muskning singlisi, Errol Musk va Maye Muskning qizi. U Passionflix striming xizmatiga asos solgan.

Erta hayot va taʼlim
--------------------

Tosca Musk Janubiy Afrikada tugʻilgan va ikki akasi Kimbal va Elon bilan Yoxannesburgda oʻsgan. 1979-yilda uning ota-onasi Errol va Maye Musk ajrashishdi. 1981-yilda Elon otasi bilan yashashga koʻchib oʻtdi; toʻrt-yil oʻtgach, Kimbal ham shunday qildi. Oʻrta maktabni tugatgach, Elon Kanadaga koʻchib oʻtdi; olti oy oʻtgach, 1989-yilda Maye ham Tosca bilan Kanadaga koʻchib oʻtdi.

Karyerasi
---------

Musk 2001-yilda Musk Entertainment bilan birgalikda oʻzining birinchi badiiy filmi „*Puzzled*"ni suratga oldi va rejissyorlik qildi. Elon Musk filmning ijrochi prodyuseri edi. Koʻp oʻtmay Musk *"Miranda haqidagi haqiqat*" badiiy filmini suratga oldi, undan keyin oʻndan ortiq filmlar, televizion filmlar va seriallar, jumladan, oʻsmirlar uchun qoʻrqinchli film, „*Cruel World*", „Buyuk Britaniya" badiiy filmi, *"The Heavy"* va „*We Have Your Husband*" televizion dramasi paydo boʻldi. 2011-yilda Tosca Musk 2012-yil boshida Lifetime va Hallmark telekanallarida namoyish etilgan yana uchta televizion filmni suratga oldi.

Mukofotlar va eʼtirof
---------------------

Mukofotlar| Yil | Kino | Turkum | Natija |
| --- | --- | --- | --- |
| 2007 | *Simple Things* | Governor’s Golden Appy Award | Gʻolib |
| Slate Award | Gʻolib |
| IFFF 'Spiritʼ Award | Gʻolib |

Manbalar
--------

1. ↑  „Meet Elon Musk's Rather Impressive Family". *2oceansvibe.com*.
2. ↑  *Kee, Tameka*. „paidContent.org - Tiki Bar TV Tests The Pay-To-Watch Webisode Model". *The Washington Post* (19-may 2009-yil).
3. ↑  „Model Maye Musk On Defying The Odds And Her Influence On Elon". *forbes.com*.
4. ↑  *Lieberman, Hallie*. „The Musk of Romance" (en-us). *Wired* (11-iyun 2020-yil). Qaraldi: 12-iyun 2020-yil.
5. ↑  *Laura M. Holson.* „At 68, Maye Musk, the Mother of Elon, Is Reclaiming the Spotlight". *The New York Times* (30-aprel 2016-yil). Qaraldi: 2-may 2016-yil.
6. ↑  *Kirsten Fleming.* „Elon Musk's model mom will have to wait for her Model 3". *New York Post* (2-may 2016-yil). Qaraldi: 2-may 2016-yil.
7. ↑  „Puzzled (2001)".  IMDb. Qaraldi: 23-dekabr 2012-yil.
8. ↑  „Tosca Musk: Producer/Founder".  Musk Entertainment. Qaraldi: 23-dekabr 2012-yil.
**Yogʻoch materiallar** — tabiiy yogʻochdan tayerlanadigan taxta, hari, xoda va b.; tabiiy yogʻochga bogʻlovchi moddalar (sintetik smolalar) shimdirib va yukrri tralarda bosim ostida ishlov berib, yelimlab olinadigan qurilish, mebelsozlik, kemasozlik materiallari. Tayyorlanish usuliga koʻra tilingan va tilinmagan, presslangan, modda shimdirilgan, qatlamqatlam qilib yelimlab yopishtirilgan yogʻochlarga, yogʻoch plastika va plitalarga boʻlinadi. Tabiiy Yo. m. — hari, xoda, gʻoʻla; yoʻnilgan, yorilgan materiallar, tilingan (taxta), payraha, faner, qipiq va b. materiallar. Modda shimdirilgan Yo. m. — antiseptik vositalar va yogʻoch smolasi shimdirilgan materiallar. Presslangan Yo. m. — tolaning koʻndalang yoʻnalishi boʻyicha ZOMN/m2 (300 kg. kuch/ sm2) bosim ostida va 100—250° trada qizdirib bir tomonlama, ikki tomonlama va kontur boʻyicha zichlab olinadigan materiallar. Bunday Yo. m.ning zichligi 1200–1450 kg/m3 boʻladi. Yelimlangan Yo. m. — fizikmexanik xossalari deyarli bir xil boʻlgan yogʻoch qatlamlarini birbiriga yopishtirib (yelimlab va presslab) olinadigan kalin, uzun va enli materiallar. Qatlamqatlam Yo. m. — shpon yoki randalangan fanerlarni sintetik smola yoki oqsil yelim bilan yopishtirib olinadigan material. Plastik Yo. m. — payraha, qipiq, maydalangan yogʻoch va b. organik yoki mineral bogʻlovchilar (10—30%) dan tayerlanadigan plitalar, yogʻoch plastika, fibroplitalar va b. Yogʻoch tolali plitalar yogʻoch massasidan presslab tayyorlanadi. Yo. m.dan qogʻozsellyuloza tayyorlash va kimyoviy mahsulotlar i. ch.da ham foydalaniladi. Yo. m. qurilish, kemasozlik va mebelsozlikda hamda yoqilgʻi sifatida ishlatiladi. Tabiiy Yo. m. daraxt tanasidan olinadi. Daraxt tanasi oʻzak, yogʻochlik, tola va poʻstloqdan iborat. Ayrim daraxtlarning faqat poʻstloq va oʻzak qismi ishlatiladi. Oʻzbekistonda Yo. m. tol, yongʻoq, tut, archa, terak, qayragʻochdan tayyorlanadi. Qayragʻoch yogʻochidan arava gʻildiragi va oʻqlari qam yasaladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qulunda choʻli**, Qulunda tekisligi, Qulunda — Gʻarbiy Sibirning janubidagi tekislik. Rossiya Federatsiyasi Oltoy oʻlkasi va Qozogʻiston Respublikasining Pavlodar viloyatida, Ob va Irtish daryolari oraligʻida, Qulunda tektonik botigʻida joylashgan. botiqning yuzasi toʻrtlamchi davr flyu-vioglyatsial, koʻl va daryo yotqiziqlari bilan qoplangan. Maydoni 100 ming km2ga yaqin. Balandligi markaziy qismida 100–120 m, jan. va sharqida 200– 250 m. Relyefida uzun qirlar — mar-zalar (50–60 m) xos; ularni daryolar va achchiq-shoʻr koʻllar ajratib turadi. Koʻllarda soda, glauber va osh tuzi zaxiralari katta. Iqlimi kontinental. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi — 17°, —19°, iyulniki 19—22°. Yillik yogʻin 250–350 mm. Shim.-sharq-ida boshoqli dasht oʻsimliklari oʻsadi. Qulunda choʻli Gʻarbiy Sibirning muhim qishloq xoʻjaligi rayoni.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yogʻoch plitalar** — yogʻoch tolasi yoki qipigʻiga ishlov berib tayerlanadigan materiallar. Yogʻoch tolali plitalar — yogʻoch (yoki boshqa tolali oʻsimlik poyasi)ning tolali massasini qolipga quyib, presslab va quritib olinadigan yogʻoch materiallar. Asosiy mahalliy xom ashyolar (qurilishga ishlatilmaydigan yogʻoch, yaʼni oʻtin, yogʻochga ishlov berishda chiqadigan chiqindilar, qogʻoz makulatura, somon, oʻsimlik oʻzaklari) ning koʻpligi va arzonligi tufayli bunday plitalar koʻplab ishlab chiqariladi. Tolali massa termomexanik, mexanik va kimyoviy mexanik usullarda olinadi. Buning uchun massa nam holatda bogʻlovchi moddalar qoʻshilmasdan, quruq holatda tolali massaga 4—8% sintetik smola qoʻshib tayyorlanadi. Plitalarning xossalarini yaxshilash uchun ularga parafin, kanifol, sintetik smola, antiseptik moddalar qoʻshiladi. Ularning suvga chidamliligini oshirish uchun tola massasiga parafin, smola, moyli emulsiyalar, alyuminiy sulfat qoʻshiladi. Plitalar quyish mashinalarida qolillanadi. Plitalarning oʻta qattiq, chala qattiq, himoyapardozlashda va izolyasiyada ishlatiladigan xillari bor. Kattik va oʻrtacha qattiq plitalar koʻp qavatli presslarda 135—180° trada, qattiq hamda oʻta qattiq plitalar 150— 170° trada "toblanib", massasiga nisbatan 5—7% namlanib presslanadi. Oʻta qattiq va qattiq plitalarning mustahkamlik chegarasi 50 MN/m2 (500 kgkuch/ sm2) gacha; uz. 1200—3600 mm, eni 1000— 1800 mm, qalinligi 3—8 mm li qilib ishlab chiqariladi. Ular turar joy va sanoat binolarida qavatlararo orayopmalar, tom hamda devorlarni issiqlik saqlaydigan qilish, xonani bezash va b. uchun ishlatiladi. Yogʻoch qipiqli plitalar — (yogʻoch qipigʻi)ni bogʻlovchi moddalar bilan issiklayin presslab olinadigan qurilish va mebelchilik materiali. Bir, uch, besh va koʻp qatlamli; bir qatlamli yaxlit hamda ichi teshikli; zichligi juda kam (350—450 kg/m3), kam (450— 650 kg/m3), oʻrtacha (650—800 kg/m3) va yuqori (700—800 kg/m3) xillari bor. Bogʻlovchi modda sifatida mochevinoformaldegid, fenolformaldegid va b. smola (qatron)lar ishlatiladi. Bir qatlamli plitalarda qipiqlarning oʻlchamlari va bogʻlovchi moddalar miqdori plitaning butun qalinligi boʻyicha bir xil boʻladi. Uch va besh qatlamli plitalarning bir yoki ikkala tomoni ichki qatlamiga nisbatan ancha mayda qipiq hamda bogʻlovchi moddalar koʻproq boʻladi. Bunday plitalarning sirti silliq va mustahkam boʻladi. Plitalarning fizikmexanik xossalari hajmiy massasiga, qipiqlarning shakli va oʻlchamlariga, qatlamlar soniga, bogʻlovchi moddalar sifatiga bogʻliq boʻladi. Bunday plitalar yaxlit yogʻoch plitalarga karaganda biologik taʼsirlarga chidamli. Ular mebel sanoatida, qurilishda, xalq xoʻjaligining boshqa sohalarida ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Aspindza** (gruzincha: *ასპინძა*) — Gruziya janubidagi Samtsxe-Javaxeti viloyatidagi *daba* („kichik shaharcha") boʻlib, aholisi 2793 kishi (2014-yilgi aholi roʻyxatiga koʻra), asosan etnik gruzinlar. Atrofida joylashgan41°34′26″N 43°15′22″E﻿ / ﻿41.57389°N 43.25611°E﻿ / 41.57389; 43.25611GO.

Tarixi
------

"Aspindza" soʻzi forscha „ạsb ạndạz" soʻzidan olingan boʻlib, „dam olish joyi" degan maʼnoni anglatadi. Shahar 888-yilda tashkil topgan deb hisoblanadi, chunki Leonti Mroveli (gruzincha: *ლეონტი მროველი*) deb ataladi.

> Leonti Mroveli Nasra Samtsxe yaqinida ushlangan va 888-yilda Aspindza tomonidan o'ldirilgan.
> 
> 

XVI asrning oxiriga kelib, Aspindza Usmonli turklari tomonidan bosib olingan. Ularning aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, „Aspindza katta qishloq boʻlib, u yerda 50 ta oiladan iborat boʻlgan bogʻlar va togʻlar mavjud". Qishloq Sumbat Davitisdze yilnomasida (gruzincha: *სუმბატ დავითის ძე*) va Vakhushti (gruzincha: *ვახუშტი*).

Adabiyotlar
-----------

* Gruziya Sovet Entsiklopediyasi, maqola ასპინძა.

Yana qarang
-----------

* Samtsxe-Javaxeti

Manbalar
--------

1. ↑  Ivane Javakhishvili, „The history of Georgian Nation", II, 1983, page 102
2. ↑   ჯიქია; გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი.

Havolalar
---------

* Aspindza tumani[*sayt ishlamaydi*] [ *<span title="Dead link tagged October 2016">doimiy o'lik havola</span>* ]
**Yogʻochot** — qad. oʻzbek sirki tomoshalaridan. Masharabozning ot va chavandoz harakatlariga parodiyasi. Yogʻochdan otning tanasi va bosh qismi yasalib, ustidan oʻyinchi sigʻadigan joy qoldirilib, yaltiroq mato bilan qoplangan. Unga dum yasalib, yugan solingan, qoʻngʻiroqchalar osilgan. Yasama soqolli, yuziga un surtgan oʻyinchi "ot"ni beliga bogʻlab olgan holda yuganni tortib, qamchin urib ot va chavandoz harakatlariga takugad qilib oʻynaydi. Oʻyinchining oyoklarini sollanib turgan mato yashirgan, "ot" ustiga esa soxta oyoklar qoʻyilgan. Oʻyinchi chinakam ot ustida oʻtirganday, barcha harakatlarni ot bajarayotganday qilib koʻrsatadi. Kulgili — parodiya turidagi Yo. hozir ham anʼanaviy sirk tomoshalarida, sayillarda, milliy bayramlarda namoyish etiladi.

Poʻlat Toshkanboyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Aspergillyoz
**Aspergillyoz** (***Aspergillosis***) – Odam va hayvonlarda parazit zamburugʻi(*aspergillar*) qoʻzgʻatadigan kasallik. Aspergillyozda qaysi aʼzo zararlanganligiga qarab kasallik belgilari turlicha namoyon boʻladi. Masalan, teri Aspergillyozida asosan teri zararlanadi, unda tuguncha, yara va infiltratlar paydo boʻladi. Aspergillyoz bilan asosan parrandalar, qisman sut emizuvchilar kasallanadi. Bu kasallikka parrandalar ichida oʻrdak va gʻoz koʻproq, tovuq, kurka, kaptar, qirgʻovul kamroqchalinadi. Sut emizuvchilardan Aspergillyoz bilan koʻproq quyon kasallanadi. Kasallik nafas orqali zamburugʻ sporalarini ichga yutib yuborish va bu kasallik bilan zararlangan ozuqani isteʼmol qilish natijasida yuqadi. Kasallangan hayvonlar ancha lohas boʻladi, nafas olishi qiyinlashadi, ishtahasi pasayadi, ichi buziladi, ozib ketadi, bir necha kundan keyin oʻladi. Aspergillyozning oldini olish choralari: bino ichida sanitariyagigiyena qoidalariga rioya qilish, ozuqa va toʻshamalarni zamburugʻlardan xoli tutish, inkubatorlarni dezinfeksiya qilish, shamollatish va boshqalar.

Galeriya
--------

* 
*

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

Havolalar
---------

* USGS National Wildlife Health Center Wayback Machine saytida arxivlandi (2007-12-12).
* Aspergillus – Aspergillus website
* Aspergillosis Wayback Machine saytida arxivlandi (2012-01-27). at DoctorFungus.org
* Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-11-28).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ajdodlarga sigʻinish** — pa-triarxal ekzogam urugʻlarida shakllangan oila-urugʻ eʼtiqodlarining bir qismi. Ajdodlarga sigʻinishda urugʻ oqsoqollari va patri-arxal oilalarning boshliqlari asosiy rol oʻynagan. Ajdodlarga sigʻinishning turli shakllari mavjud boʻlgan. Ajdodlarga sigʻinish dafn marosimlari (oʻlgan kishilarning joni va ruhi haqidagi tasavvurlar), shaxsiy homiy ruxlarga, oila-urugʻ oqsoqol homiylariga sigʻinish kabilar asosida tarkib topgan. Ajdodlarga sigʻinishda ajdodlarning ruhlari urugʻning aʼzosi boʻlib qolishi, lekin ular odamlardan kuchli boʻlgani sababli urugʻning farovonligi shu ruhlarga bogʻliq, degan tasavvur katta ahamiyat kasb etgan. Bu ta-savvurlar obroʻ-eʼtiborli urugʻ oqsoqoli timsolini kabila xudosi darajasiga koʻtarish uchun gʻoyaviy asos boʻlib xizmat qilgan. Jamiyatda kishilarning ijti-moiy belgilariga koʻra tabaqalashuviga mos ravishda ajdodlar ruxlarining ham tabaqalashuvi sodir boʻladi, natijada qabila boshliqlari, urugʻ oqsoqollariga sigʻinish birinchi oʻrinni oladi. Buning asosida qadimgi dinlarda qahramonlarga sigʻinish, keyin esa avliyolarga sigʻinish vujudga kelgan. Turkiston xalqlari orasida ham bu odat keng yoyilgan. Hozir ham arvoxlarni eslash, arvohlarga sigʻinib 207ulardan madad soʻrash, ular uchun xudoyi qilish, is chiqarish kabi shakllarda na-moyon boʻladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Quloq ogʻirligi** — eshitish qobiliyatining pasayishi. Bolalarda koʻ-pincha oʻtkir yoki surunkali otit, burun va burun-yutqin kasalliklari (koʻpincha adenoid) oqibatida yuzaga keladi. Eshituv nervi va ichki quloqdagi patologik jarayonlar koʻpincha Quloq ogʻirligiga sabab boʻladi. Baʼzan tugʻma va bolalikdagi Quloq ogʻirligi sababli bola nutqi buzilishi mumkin. Kattalarda otoskleroz, ichki quloqda qon aylanishining buzilishi, eshituv nervining yoshga qarab oʻzgarishi (keksalik Quloq ogʻirligi), shuningdek, uzoq vaqt kuchli shovqin taʼsiri va surunkali intoksikatsiya (al-kogol, nikotin, simob, qoʻrgʻoshin va boshqa taʼsiri) ham Quloq ogʻirligiga olib keladi. Quloq ogʻirligi yengil, oʻrtacha vaogʻir kechadi. Davosi: Quloq ogʻirligi ga sababchi omillar yoʻqotiladi, turli dori-darmonlar yoki operatsiya yoʻli bilan davolanadi. Koʻproq eshituv apparatlari qoʻllaniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

Manbalar
--------
**Olmos minorasi** (ruscha: *Алмазная башня*, arabcha: ) — Birlashgan Arab Amirliklarining Dubay shahridagi 360 metrlik osmonoʻpar bino. Binoning qurilishi 2005-yil boshida boshlangan va 2009-yil boshida yakunlangan. Bino 74 qavatdan iborat boʻlib, ulardan 70 tasi tijorat maqsadlarida foydalaniladi, 4 tasi texnik qavatdir. 2015-yil holatiga koʻra, minora shahardagi eng baland binolar orasida 5-oʻrinda, Osiyoda 26-oʻrinda va dunyodagi eng baland binolar oʻrasida 34-oʻrinda .

Bino Emiray ko‘li yaqinidagi klaster o‘rtasida joylashgan sun’iy orolda joylashgan bo‘lib, klasterdagi eng baland bino hisoblanadi. Minora Atkins Middle East arxitektura kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan, ishlab chiqaruvchisi ACC (Arabian Construction Co.) bilan birgalikda Yaponiyaning Taisei Corporation firmasi edi. Loyiha 2005-yil 16-iyuldan beri Nakheel Properties tomonidan boshqariladi.

Foydalanish
-----------

Binoda Dubay olmos birjasi hamda, qimmatbaho toshlar va marvaridlarni sotish va qayta ishlash bilan shug‘ullanuvchi kompaniyalarning ofislari joylashgan.

Shuningdek, binoda Dubai Gems Club, Dubai Pearl Exchange, Kimberley Process ofisi, majlislar zallari, qimmatbaho toshlarni xavfsiz tashish bilan shugʻullanuvchi kompaniyalar ofislari joylashgan.

Mukofotlari
-----------

Olmos minorasi 2010-yilgi nufuzli Emporis Skyscraper mukofotida sakkizinchi oʻrinni egalladi.

Havolalar
---------

* 
* Emporis.com saytidagi profil )
* SkyscraperCity.com saytidagi profil )
* SkyscraperPage.com saytidagi profil )
* Minora qurilishi )
**Olmosxon (Oʻlmasxon) Otabekova** (1922-yil, Turkiston ASSR Fargʻona viloyati — 1987-yil, Jalolobod viloyati Bozorqoʻrgʻon tumani) — sovet qishloq xoʻjaligi xodimi, paxtakor, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957).

Biografiyasi
------------

Olmosxon Otabekova 1922-yilda Turkiston ASSR Fargʻona viloyati (hozirgi Oʻsh viloyati) hududida tavallud topgan.

Komsomolchi Olmasxon Otabekova 1944-yil boshida Bozorqo‘rg‘on tuman komsomol qo‘mitasi kotibi bo‘lib faoliyat olib borgan. 1944—1953-yillarda paxtachilik brigadasi boʻlim boshligʻi, 1953-yilda Lenin tumanidagi „Frunze" kolxoz xoʻjaligi rahbari etib tayinlanadi. Otabekova rahbarlik qiladigan kolxoz qishloq xoʻjaligining yetakchilaridan biriga aylanadi, ekin maydonlari ikki barobarga, chorva mollari 78 foizga, sut ishlab chiqarish 5 barobarga, mayin tolali jun ishlab chiqarish 2 barobarga oshadi. Paxta maydonlaridan jami 24,9 tonna paxta hosili olinadi.

Keyinchalik Otabekova qishloq xoʻjaligi yosh staxanovitlarining viloyat mitingida soʻzga chiqib, oʻz lavozimidan ozod qilinishini va yoshlarni dala mehnatiga jalb qilinishini soʻraydi. Shundan soʻng Otabekova „Qizil Oy" kolxozi xizmatiga yoʻnaltirilib, unga reja boʻyicha har gektardan 9.5 sentnerdan paxta olish topshirigʻi yukatiladi, Otabekova esa yerning har gektaridan 43 sentnerdan paxta hosili olishga erishib, o‘ziga bildirilgan ishonchni oqlaydi.

Otabekova mehnat faoliyati davomida ikki marta SSSR Oliy Kengashi deputati etib saylangan.

Mukofotlari
-----------

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1957-yil 15-fevraldagi Farmoni bilan qand lavlagi, paxta va chorvachilik mahsulotlari yetishtirishni ko‘paytirish, ilm-fan yutuqlari va ilg‘or tajribalarni keng qo‘llashda erishilgan ulkan muvaffaqiyatlari uchun Oʻlmasxon Otabekova Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, Oktabr Inqilobi ordeni, Mehnat Qizil Bayrogʻi Ordeni, „Shon-sharaf belgisi" ordenlari, shuningdek, koʻplab boshqa medallar bilan taqdirlangan.

Xotira
------

2002-yilda Otabekova xotirasiga bagʻishlangan Qirgʻiziston pochta markasi chiqariladi. Shuningdek, Pomir togʻ choʻqqilaridan biri Otabekova nomi bilan ataladi.

Havolalar
---------

* Exo dalekoy voyni — UXODILI DYeVUShKI V ZABOY…[*sayt ishlamaydi*] (nedostupnaya ssilka)

* Docheri zemli Kirgizskoy Arxivnaya kopiya ot 24 oktabrya 2018 na Wayback Machine
* History of KG Arxivnaya kopiya ot 18 maya 2012 na Wayback Machine  (rus.)

Manbalar
--------

1. ↑  „Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Социалистического Труда колхозникам, колхозницам, работникам машиннотракторных станций и совхозов, партийным и советским работникам Киргизской ССР»". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-mart 2017-yil.
2. ↑  V Kirgizii vipuщena marka v chest znatnogo xlopkoroba Olmosxan Atabekovoy[*sayt ishlamaydi*]
**Olmurod svitasi** (Turkmanistondagi Olmurod togʻi nomidan) — Valanjin yarusiga mansub jinslar kompleksi. Rossiyalik tektonist olim N. P. Xeraskov ajratgan. Olmurod svitasi kizil giltosh, dolomit, mergel, ohaktosh, gips, kumtosh qatlamlaridan tarkib topgan. Qalinligi 60–160 m. Ohaktosh va dolomitlarda peletsipoda, amonit, dengiz tipratikani va boshqa dengiz hayvonlari qoldiqlari, giltoshlarda esa ostrakoda, foraminifera va boshqa qoldigʻi uchraydi. Olmurod svitasi Darvoz togʻlaridan Amudaryo etaklarigacha boʻlgan hududda tarqalgan. Oʻzbekiston hududining baʼzi joylaridagi Olmurod svitasida osh tuzi koni borligi aniklangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boqilloniy**, Abu Bakr Muhammad atTayyib alBoqilloniy (?, Basra — 1013, Bagdod) — kalomning yirik vakili. Kalomni ashʼariya maktabiga mansub boʻlgan Ibn Mujohiddan (980 yil v.e.) oʻrgangan. 982—983 yillarda Buvayhiylar amiri Adudaddavla topshirigʻiga koʻra Vizantiyada boʻlgan. Fiqh masalalarida molikiylik mazhabiga suyangan. B. 52 asar yozgan boʻlib, bizgacha 6 tasi yetib kelgan. Ilohiy sifatlar va ilohiy mohiyat haqidagi muipaziliylar oqimiga mansub Abu Hoshim alJubbaiy ishlab chiqqan gʻoyaga qoʻshildi. Bir necha muʼtaziliylarning, jumladan Abbad bin Sulaymon (844 yil v.e.) ning bu masalaga doyr gʻoyalarini rivojlantirib, xudoning sifatlari haqida fikr yuritdi. B. fikricha, hamma narsa xudo tomonidan belgilangan.

Iroda erkinligi muammosini ham B. yuqoridagi fikrga muvofiq ravishda hal qildi: xudo faqat "borliq" va "asos"ni yaratganligini, inson esa borliqni shakllantirib, amaliyotni muayyan yoʻsinga solishini uktirdi. U imomat masalasida shialar va rofiziylar bilan bahsga kirishib, imom yoki xalifa lavozimi merosiy emas, balki ular saylanishi zarur deb hisobladi. Ammo bu lavozimga saylanadigan kishi Alining avlodlaridan boʻlishi shart boʻlmasa ham, qurayshiylardan boʻlishi lozim. Agar imom oʻziga topshirilgan vazifani uddalay olmasa vazifasidan tushirish zarurligini taʼkidladi. Uning fikricha, imomning vazifalari quyidagilar: 1) musulmonlar jamoasini tashqi dushmanlardan himoya qilish; 2) adolatsizlikning oldini olish; 3) qonunga muvofiq jazolanishi kerak boʻlgan shaxslarga chiqarilgan hukmning ijrosini nazorat qilish; 4) urush vaqtida qoʻlga tushgan oʻljani musulmonlar oʻrtasida taqsimlash; 5) haj xavfsizligini taʼminlash.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Inverallochi qal'asi xarobalari
**Inverallochi qal'asi** - Shimoliy-Sharqiy Shotlandiyaning Buchan hududidagi Inverallochi qishlog'i yaqinidagi vayron bo'lgan hovli qal'asi bo'lib, u 1504-yilga tegishli.  U 0.5 milya (0.80 km) Kernbulg qal'asidan janubda, Freyzerburg yaqinida va ilgari qurigan Inverallochi Lochning yonida qurilgan.  U W. Duglas Simpson tomonidan Shimoliy-Sharqiy Aberdinshirning qoyali boshiga ishora qilib , Knucklening to'qqiz qal'asidan biri sifatida tasvirlangan.

Tavsif
------

Bino qoldiqlari hovlining uch tomoni atrofida joylashgan bo'lib, janub tomonida parda devori joylashgan. Shimoli-sharqiy burchakdagi minora asosan toʻliq balandligigacha  saqlanib qolgan, qolgan parda devorining balandligi esa 10 m gacha. Ichki devorlar asosan qulab tushgan. Taxminan 60 metr (200 ft) shimoliy va sharqdagi kvadrat qoldiqlari. Xarobalar rejalashtirilgan yodgorlik sifatida himoyalanadi. Qal'aning barchasi bir vaqtning o'zida qurilganga o'xshaydi va me'moriy dalillar 16-asrning boshlariga to'g'ri keladi. Bu 1512–1519 yillarda lord Lion boʻlgan Inveralloxilik Sir Uilyam Komin (yoki Kuming)  ishi boʻlishi mumkin.

Yozilgan tosh
-------------

18-asrning ikkinchi yarmigacha kirish joyi tepasida kominlarning haykaltarosh qoʻllari koʻtarilgan tosh oʻrnatilgan boʻlib, unda "uning atrofidagi mulk Iordaniya Komin tomonidan Kiyik abbeligini qurish uchun olinganligi haqida yozilgan" yozuvi mavjud edi.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. 1 2 3 4  McKean, Charles*. Banff & Buchan: An Illustrated Architectural Guide*. Mainstream Publications Ltd. 1990 — 138 bet. ISBN 185158-231-2.
2. ↑  *Ordnance Gazetteer of Scotland: A Graphic and Accurate Description of Every Place in Scotland*, Frances Hindes Groome (1901), p. 852
3. „Inverallochy Castle". *Canmore*.  Historic Environment Scotland. Qaraldi: 20 Aprel 2017.
4. Simpson, W.D. (1949). "Cairnbulg Castle, Aberdeenshire". *Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland* **83**: 32–44. .
5. Andoza:Historic Environment Scotland

Havolalar
---------

* Flickr-da Inverallochy qal'asining bir qator fotosuratlari
* Inverallochy qal'asi virtual sayohati Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-12-05).

Koordinatalari: 57°39′23″N 1°55′59″W﻿ / ﻿57.65641°N 1.93308°W﻿ / 57.65641; -1.93308GOKoordinatalari: 57°39′23″N 1°55′59″W﻿ / ﻿57.65641°N 1.93308°W﻿ / 57.65641; -1.93308GO
**Introskopiya** (lotincha: *intro* — ichida va qad. yun. *σκοπέω* — koʻryapman) — optik jihatdan noshaffof jismlar va muhitlardagi, shuningdek, koʻrinmaydigan sharoitdagi hodisalar va jarayonlarni vizual (koʻrib) kuzatish. Gamma-rentgen introskopiya, infraqizil introskopiya, ultratovush introskopiya, radiointroskopiya kabi xillarga boʻlinadi. Gamma-rentgen introskopiyada har qanday kimyoviy tarkibdagi va temperaturadagi suyuq va qattiq jismlardan oʻtadigan gamma va rentgen nurlaridan foydalaniladi. Bunday introskopiya yordamida noshaffof materiallardagi juda mayda zarralarni ham tekshirish mumkin. Infraqizil introskopiya moddalarning infraqizil nurlarni yutishi va qaytarishi xossasiga asoslangan. Koʻzga koʻrinmas infraqizil tasvirlar optik vositalar yordamida koʻrinadigan tasvirlarga aylantiriladi. Ultratovush introskopiya ultratovushning metall, plastmassa, tirik toʻqima, qurilish materiallari va optik jihatdan noshaffof suyuqlik orqali oʻtishiga asoslangan. Radiointroskopiya da uzunligi mm ulushidan bir necha m gacha boʻlgan elektromagnit toʻlqinlardan foydalaniladi. Radiointroskopiya togʻ jinslari va muzliklar ichini „koʻrishga", yer sirti radionurlari, budut qoplami haritasini tuzishga imkon beradi. Magnit yoki elektr maydonlarining tarqalishini bevosita kuzatish usuli magnit-optika hodisalariga asoslanadi. Introskopiyaning sanoat mahsulotlari va materiallarni buzmasdan tekshirish uchun moʻljallangan baʼzi usullari va vositalari defektoskopiya usullari va vositalariga oʻxshaydi. Introskopiya buyumlar, muhitlar, jismlar xossalarining berilgan koʻrsatkichlardan farq qilish-qilmasligini aniqlashga, obyektlarni suv ostida, tuman paytlarida, togʻ jinslari ichida tekshirishga imkon beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Introversiya - ekstraversiya** - psixologiyada keng tarqalgan turkumlash mezoni yoki shaxsiyat xususiyatlarini oʻlchash koʻrsatkichi. Eng mashhurlari Karl Yung va Gans Ayzenkka tegishli *introversiya - ekstraversiya.*

*Introversiya* va *ekstraversiya* atamalarini birinchi marta Yung kiritgan, biroq ularning tushunchasi va psixologiyada qoʻllanilishi ilk maʼnosidan farq qiladi. Shaxslararo xulq-atvorga e'tibor qaratgan holda, Yung introversiyani "hayotning sub'ektiv ruhiy mazmunga yo'naltirilganligi bilan tavsiflangan xulq-atvor turi" deb taʼrifladi (psixik faollik ichkariga yo'nalgan); va ekstraversiya "tashqi ob'ektlarga qiziqishlar konsentratsiyasi bilan tavsiflangan xulq-atvor turi" (psixik faollik tashqi dunyoga yoʻnalgan) sifatida.

Ekstraversiya doʻstona, muloqotchan, harakatchan xulq-atvor boʻlsa, introversiya esa koʻproq kamgap va yolgʻizlikda namoyon boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Jung, C. J. (1921) Psychologischen Typen. Rascher Verlag, Zurich — translation H. G. Baynes, 1923.
2. ↑  Jung, Carl (1995). Memories, Dreams, Reflections. London: Fontana Press. pp. 414—415. ISBN 0-00-654027-9.
3. ↑  Thompson, E. R. (October 2008). «Development and Validation of an International English Big-Five Mini-Markers». Personality and Individual Differences 45 (6): 542—548.
**Yerali Luqpanovich Tugʻjanov** (qozoqcha: *Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов*, 1963-yil 13-may, Shagʻatoy, Gʻarbiy Qozogʻiston viloyat, Terekta tumani) — Qozogʻiston davlat arbobi, Qozogʻiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari.

Biografiya
----------

Kichik juzning etyru qabilasining Tabyn urugʻidan kelib chiqqan.

Taʼlim
------

1988-yilda E.A.Buketov nomidagi Qaragʻanda davlat universitetini tugatgan yurisprudentsiya (malaka — huquqshunos) ilmiy darajasiga ega. 1994-yilda Qozogʻiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Davlat va huquq institutini tamomlagan.

Faoliyat
--------

Ural viloyati Oktabr oʻrmon xoʻjaligi ishchisi (09.1980-04.1981);

Qaragʻanda davlat universiteti davlat va huquq nazariyasi va tarixi kafedrasi oʻqituvchisi (11.1991-09.1998);

Qozogʻiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Davlat va huquq instituti aspiranti (11.1991-11.1994);

Qozogʻiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Davlat va huquq institutida ilmiy xodim (11.1994-03.1996);

Katta oʻqituvchi, Qozogʻiston davlat yuridik universiteti davlat xizmati va xalqaro huquq fakulteti dekan muovini (03.1996-07.1997);

Qozogʻiston davlat yuridik universiteti xalqaro huquq fakulteti dekani (04.1997-07.1999);

Qozoq davlat yuridik universiteti filial direktori (07.1999-10.2000);

Qozogʻiston davlat yuridik universiteti Huquq va davlat xizmati instituti direktori (10.2000-02.2001);

Qaragʻanda viloyati hokimining oʻrinbosari (02.2001-02.2006);

Qozogʻiston Respublikasi Adliya vazirligi Din ishlari boʻyicha qoʻmita raisi (04.24.2006-02.2008);

Rais oʻrinbosari — Qozogʻiston Xalq assambleyasi kotibiyati rahbari (02.2008-03.2017);

Mangʻistau viloyati hokimi (03.14.2017-09.2019);

Qozogʻiston kasaba uyushmalari Federatsiyasining raisi (09.2019-yildan)

2020-yil 11-fevralda Bosh vazir oʻrinbosari etib tayinlandi.

Rank
----

Huquq fanlari nomzodi, dissertatsiya mavzusi: „Sibir qozoqlari viloyatini boshqarish va uning Rossiyaning Sharqiy siyosatidagi oʻrni (1822-1868)" (1995)

Siyosatshunoslik doktori

Mukofotlar
----------

Parasat ordeni (2018-yil 14-dekabr)

2-darajali „Doʻstik" ordeni bilan mukofotlangan 

„Mehnat farqi uchun" medali (Qozogʻiston) (2007)

„Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligining 10 yilligi" medali (2001) 

„Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligining 20 yilligi" medali (2011)

Manbalar
--------

1. ↑  „Ералы Тугжанов поддержал инициативу продлить часы работы для ТРЦ и рынков".
2. ↑  „Ne nujno upovat na neft". Akim Yerali Tugjanov o zarplatax mangistautsev i Janaozene | Tengrinews.kz
3. ↑  „Досье: Тугжанов Ералы Лукпанович".
4. ↑  Nazarbaev nagradil akima Mangistauskoy oblasti
**Intruziv togʻ jinslari** - mag-.moning Yer poʻstida qotishidan hosil boʻlgan toʻliq kristall magmatik togʻ jinslari. Bular magma haroratining million yillar davomida asta-sekin pasayishi natijasida, undagi uchuvchan komponentlar (suv bugʻi, xlor, ftor va b.) ishtirokida kristallanadi. Uchuvchan komponentlar minerallarning magmadan kristallanish jarayonini tezlashtiradi. I. t. j. hosil boʻlgan chu-qurligiga qarab, abissal (juda chu-qurda hosil boʻlgan) — granitlar, di-oritlar, gabbro vab. vagipabissal (effuziv va chuqurda hosil boʻlganlari oraligʻidagi) — gabbro porfi-ritlar, granit porfirlar va b. togʻ jinslariga boʻlinadi. I. t. j. tarki-bidagi silikat angidridi (SiO2) ning miqdoriga qarab oʻta asos, asos oʻrta va nordon jinslarga boʻlinadi, nordon I. t. j. (granitlar) eng kup tarqalgan.

Oʻrta Osiyo (jumladan, Oʻzbekiston)da I. t. j. koʻp. Koʻpchilik konlar I. t. j.da uchraydi. Mas, gabbrolarda xromit, nikel, platina va b. konlar maʼlum. I. t. j. imorat poydevorlarini be-zashda, haykaltaroshlikda ishlatiladi. Toshkent metrosida I. t. j. ishlatilgan.

Adabiyot
--------

* Zavari s kiy A. N. Izverjennie gornie porodi, M. 1961; Hamroboyev I. H. Rajabov F. Sh. Petrografiya asoslari, T. 1964.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Inversiya (maʼnolari).

**Inversiya** (biologiyada) — xromosomalarning qayta qurilishi (mutatsiya) tiplaridan biri; xromosomaning ikki nuktasidan birdaniga uzilishi va uning segmentining ichki tomonga 180° ga burilishi (invertatsiya) tufayli kelib chiqadi. Agar invertirlangan qism sentromerani (birlamchi siqiklik) oʻz ichiga olmasa, paratsentrik I. invertirlangan qism sentromerani oʻz ichiga olsa, peretsentrik I. deiiladi. I. gomologik (bir juftlikka kiruvchi) xromosomalar oʻrtasida sodir boʻladigan krossingover (oʻxshash qismlarning uzaro almashinuvi)ni qiyinlashtirishi tufayli genlar rekombinatsiyasi sonini kamaytiradi (qarang Rekombinatsiya). I. turlar evolyusiyasida ahamiyatga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lopik**— Niderlandiyaning Utrext provinsiyasida, Lek daryosiga yaqin joylashgan munitsipalitet va shaharcha.

Tarixi
------

Lopik Lopikervard hududida joylashgan boʻlib, u XI asrgacha botqoqlik va oʻrmonlar bilan band boʻlgan. Lopik birinchi marta „Lobeke" sifatida milodiy 1155-yilda tilga olingan. Aholining koʻp qismi transport va drenaj uchun ishlatiladigan kanallar boʻylab joylashdi (va ular hozirgacha oxirgi maqsadda foydalaniladi). Faqat Ikkinchi jahon urushidan keyin bu hududdagi qishloqlar binolarning asl lentalaridan tashqari kengaytirildi va Lopik Gollandiyadagi chiziqli aholi punktining taniqli namunasi boʻlib qolmoqda.

Joylashuvi
----------

Butun munitsipalitet Gollandiyalik Yashil yurak hududida joylashgan va qishloq xarakteriga ega. Ikki asosiy kirish yoʻli N210 va N204 provinsiya yoʻllari boʻlib, ular hududni Rotterdam va Utrextni oʻz ichiga olgan yirik shaharlar bilan bogʻlaydi. Lek daryosi Lopik munitsipalitetining janubiy qismidan koʻrinib turadigan baland toʻgʻon orqasida joylashgan. 80-yillarning oxiri va 90-yillarning boshlarida suv sathining ortib borishiga tayyorgarlik koʻrish uchun suv ombori mustahkamlandi va qoʻshimcha balandlik qoʻshildi. Diklarni doimiy yaxshilash boʻyicha ambitsiyali rejalashtirish davom etmoqda.

### Aholi punktlari

Lopik munitsipaliteti quyidagi shaharlar, qishloqlar va tumanlardan iborat:

* Benschop
* Cabauw
* Jaarsveld
* Lopik
* Lopikerkapel
* Polsbroek
* Polsbroekerdam
* Uitweg
* Willige Langerak
* Zevender

Suratlari
---------

* Lopik noyabr oyidaLopik noyabr oyida
* LopikervardLopikervard
* Lopik suv minorasiLopik suv minorasi
* Lopik — panoramaLopik — panorama

Manbalar
--------

1. ↑  *Utrecht.* „Waterveiligheid" (nl). *Provincie Utrecht*. Qaraldi: 14-oktabr 2019-yil.
2. ↑  *Rijnlanden.* „Sterke Lekdijk" (nl). *HDSR*. Qaraldi: 14-oktabr 2019-yil.
**Yer osti namakoblari** - tarkibida erigan mineral moddalar, asosan nitratlar yoki sulfatlar konsen-tratsiyasi 36 g/l dan ortiq boʻlgan yer osti suvlari. Ye.o.n. sedimentatsiya havzalarida keng tarqalgan. Shuningdek, Ye.o.n. shelflarda (Florida yarim orol yaqinida) hamda kristalli qalqonlarning (Boltiq, Ukraina, Kanada) gipergen darzlanish zonalarida maʼlum. Ular odatda chuchuk va shoʻr suvlar ostida choʻkindi gʻilofning qalin qatlamlarida joylashgan. Baʼzi bir dengizlar (Kaspiy, Qizil dengizlar, Meksika qoʻltigʻi va b.) tubidagi choʻkindilar ostidan ham topilgan. Tarkibidagi anionlarning miqdoriga qarab xloridli (natriy, kalsiy, magniyli), sulfatli va gidrokarbonatli boʻladi (xloridlisi koʻp tarqalgan). Yotish sharoitiga qarab sedimentatsiya havzalarida Ye.o.n.ning tuz usti, oraliq va tuz osti turlari ajratiladi. Tuz usti namakoblari deyarli natriyli boʻlib, shoʻrligi 300—320 g/l; tuz oraligʻi va tuz osti namakoblari koʻp komponentli, shoʻrligi 600 g/l gacha.

E.o.n.dan yod, brom, osh tuzi, magniy, kalsiy, kaliy olinadi. Bor, rubidiy, seziy, stronsiy uchun potensial xom ashyo hisoblanadi. Ye.o.n. davolanishda namakob vannalarida ishlatiladi.

Oʻzbekistonda Ye.o.n. Ustyurt, jan. Orolboʻyi, Buxoro-Qarshi, Surxondaryo, shuningdek, Fargʻona artezian havzalarida mavjud. Ular 500 m va undan chuqurroqda chuchuk va shoʻr suv qatlamlari ostida joylashgan. Buxoro-Qarshi artezian havzasining yuqori yura davri tuzli qatlamida oʻta kuyuq (540 g/l gacha) namakoblar borligi aniqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Invariantlar** (lot. invarians -oʻzgarmaydigan) — biror matematik obyekt bilan aloqador boʻlgan va obyektning maʼlum almashtirishlarida oʻzgarishsiz qoladigan miqdorlar (kesma uzunligi, biror figuraning yuzi, ellips ekssentriteti va b.). Mas, harakat paytida kesma uzunligi oʻzgarishsiz krladi. Figura kuchirilganda shu figura oʻzgarmaydi va h. k. Koordinatalari x,, u va x2, u2 boʻlgan kesma uzunligining invariantligi (algebraik nuqtai nazardan): toʻgʻri burchakli ko-ordinatalarning bir sistemasi ikkinchisiga almashtirilganda (x, — x,)2 + (u] — u2)2 ifoda oʻzgarmay qoladi. Geometriyada geometrik almashtirishlar guruhi invariantligi muhim oʻrin tutadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Yer osti muzi** - Yer poʻstidagi kelib chiqishi va yotish shakli har xil boʻlgan muz. Hosil boʻlgan vaqtiga koʻra hozirgi zamon va qazilma, kelib chiqishi boʻyicha birlamchi (singenetik), ikkilamchi (epigenetik) va koʻmilgan muzlar boʻladi. Birlamchi Ye.o.m. — suv dastlab boʻsh jinslarda toʻplanadi, soʻngra muzlaydi; bular Ye.o.m.ning koʻp qismini tashkil etib, koʻpincha kontakt, gʻovak, pardali bazal muz-sement koʻrinishida, shuningdek, segregatsion va inʼyeksion muz deb atalmishlari ham yirik linza va qatlam shaklida uchraydi. Keyingi ikkitasining shakllanishi Yer yuzasida sovuqdan koʻpchishni keltirib chiqaradi, natijada inshootlar deformatsiyaga uchraydi yoki joy-idansiljiydi. Ikkilamchi Ye.o.m. — muzlagan zich yoki muzlayotgan jinslarning yoriq (tomir muzi), kavak va boʻshliqlarida (gʻor muzi) suv va suv bugʻlarining sovib kristallanishidan vujudga keladi.

Yoriqlardagi tabiiy muzxonalarni har yili muz bilan toʻlishidan qayta tomirli muz hosil boʻladi. Muztomirlarning hosil boʻlishi bilan bir paytda yangi choʻkindilar yigʻilsa, koʻtarilib borayotgan muz yuzasining orqasidan muztomirlar asta-sekin oʻsib boradi. Muzlayotgan choʻkindilardagi singenetik muztomirlarning kengligi 8 m gacha, boʻyi 40–80 m. Bular Sibir shimoli va Alyaskadagi dengiz oldi tekisliklarining 70% gacha maydonini egallagan.

Koʻmilgan muz avval yer yuzasida (dengiz, daryo, koʻl muzi va b.) hosil boʻlib, keyinchalik choʻkindi jinslar bilan koʻmilib qoladi. Koʻmilgan muzlarning eng yirik massivlari ulik muz deb ataladi. Ye.o.m. koʻp yillab muzlab yotgan togʻ jinslari tarqalgan oblastlarda mavjud. U litosferaning eng beqaror qatlami boʻlib, togʻ jinslarini muzlatadi, ularning fizik-mexanik xususiyatlarini oʻzgartirib yuboradi. Ye.o.m.ning Yer kurrasidagi oʻrtacha hajmi 0,3—0,5 mln. km3. Oʻrta Osiyo togʻlarida Ye.o.m. baland togʻ muzliklari hududida 3500 m dan yuqoridagi qatlamlarda uchraydi. Yer sharida iqlimning oʻzgarishi (isib borishi) muzlarning ortiqcha erishiga, termokarstlarning oʻpirilishiga, soliflyuksiya muz surilmalari kabi xavfli geologik hodisalarning sodir boʻlishiga olib keladi. Inshootlar va b. obʼyektlarni loyihalashda Ye.o.m.ni hisobga olish zarur.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yer qazirlar**, yer sichqonlar (Soricidae) — hasharotxoʻrlar (sut emizuvchilar) turkumining oilasi. Osiyo, Yevropa, Afrika va Amerika qitʼalarida keng tarqalgan, 21 tacha urugʻi bor. Oʻzbekistonda mitti oqtish (Suncus etruscus), kichik oqtish (Crocidura suaveolens), ola putorak (Diplomesodon pulchellum) va oqqorin oqtish (Crocidura leucodon) uchraydi. Ye. q. sut emizuvchilarning ichida eng maydasi, mas, mitti yer sichqon tanasining uz. 3,5 sm, dumi 2,5 sm cha. Koʻrinishi sichqonga oʻxshaydi, lekin boshining kattaligi, burnidagi uzun hartumchasi va koʻzining kichikligi bilan ulardan farq qiladi. Tanasining usti baxmaddek silliq va mayin qoramtir qisqa jun bilan qoplangan. Tishlari kurak va oziq tishlardan iborat. Oyoklari kalta, tumshu-gʻida moʻylovi bor. Koʻp turlari har xil oʻrmonlarda, baʼzi turlari choʻl va dashtlarda yashaydi. Kutor degan turi hatto suvda yashashga moslashgan. Ye. q. juda xoʻra. Zararkunanda hasharotlar va ularning lichinkalarini koʻplab yeb fonda keltiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil