recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vikipediyada shunday familiyali boshqa shaxslar haqida ham maqolalar mavjud, qarang:  Jitnik.
**Oleksiy Vasilovich Jitnik** (1952-yil 23-oktyabr) — darvozabon sifatida oʻynagan sovet futbolchisi. U turli ligalardagi bir qator sovet jamoalarida, shu jumladan Xarkovning „Metalist" tarkibida Sovet Ittifoqining yuqori divizionida oʻynagan oʻyinlari bilan tanilgan.

Klub karerasi
-------------

Oleksiy Jitnik futbol oʻynashni Kievning "Dinamo" futbol maktabida boshlagan, biroq u futbol maydonidagi debyutini 1971-yilda SSSR Ikkinchi ligasining Termizning "Avtomobilist" jamoasi tarkibida oʻtkazgan. Oʻsha yili u Ukrainaga qaytib keldi va u yerda Rivnening „Avangard" ikkinchi liga jamoasida oʻynadi. 1972-yilda Jitnik ikkinchi liganing yana bir jamoasi Yoshkar-Olaning "Spartak" jamoasi darvozasini himoya qildi. 1972-yil oxirida futbolchi Permning birinchi ligasi „Zirka" jamoasiga qoʻshildi, garchi u unda atigi 2 ta oʻyin oʻtkazgan. 1973-yil oxirida Jitnik Krivoy Rog Krivbas a‘zosi edi. 1974-yilda Oleksiy Jitnik Simferopolning „Tavriya" birinchi liga jamoasi oʻyinchisiga aylandi. Simferopol jamoasi tarkibida u ishonchli oʻynamadi, tez-tez xatoga yoʻl qoʻydi va mavsum davomida „Tavriya" ni tark etib, Xarkovning „Metalist" ikkinchi liga jamoasiga oʻtdi. Jamoa bilan birgalikda Jitnik Ukraina SSR chempionatining kumush medali sovrindori boʻldi va keyinchalik jamoa bilan birgalikda final turnirida birinchi ligada yoʻllanmani qoʻlga kiritdi. Biroq, keyingi yili jamoa yana ikkinchi ligaga tushib ketdi va jamoa tarkibida Oleksiy Jitnik yana Ukraina SSR chempionatining kumush medali sovrindori boʻldi, ammo bu safar ikkinchi oʻrin sinfda koʻtarilish uchun yetarli emas edi. 1978-yilda Jitnik Kiev SKA darvozasini himoya qildi. 1979-yilda futbolchi Mykolaivning „Shipbuilder" klubida oʻynagan. 1980—1981-yillarda Oleksiy Jitnik yana Oʻzbekistonda ikkinchi liganing "Paxtachi" klubida oʻynadi. 1982-yilda Jitnik oʻsha paytda oliy ligaga chiqqan „Metalist" klubiga qaytdi va bu mavsumda jamoa darvozabonlari orasida eng koʻp oʻyin oʻtkazdi (15 ta oʻyin). Keyingi yili u faqat Xarkov klubining oʻrinbosarlarida oʻynadi, shundan soʻng u futbol maydonlaridagi oʻyinlarini yakunladi.

Yutuqlar
--------

* 1974-yilda Ukraina SSR futbol chempionatining kumush medali sovrindori.
* 1976-yilgi Ukraina SSR futbol chempionatining kumush medali sovrindori.
* *U SSSR chempionati ikkinchi ligasining 2-zonasida SKA (Kiyev)ning „bronza" mavsumida qatnashgan (1978), ammo medallar olish uchun atigi 7 ta oʻyin oʻtkazgan.*

Manbalar
--------

1. ↑  „Oleksiy Jitnik". 3-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-may 2023-yil.

Havolalar
---------

* FootballFacts.ru
* Profіl futbolіsta na saytі *ukr-football.org.ua*[*sayt ishlamaydi*]
* Profіl na ofіsіynomu saytі „Tavrії" (Sіmferopol)
**Yer egaligi** — muayyan huquqiy asoslar (mulkka, yerni tasarruf etish va meros qolgan yerdan umrbod foydalanishga va ijaraga oid huquqlar)ga mu-vofiq yerga egalik qilish; xoʻjalik oborotiga va bozor iqtisodiy mexanizmi tarkibiga kiritiladigan yerdan foydalanish shakli. Ye. e. yer egalari zimmasiga tegishli huquq va majburiyatlar yuklaydi. Markaziy Osiyoda Ye. e.ning amlok, vaqf, mulk, tanho va b. shakllari mavjud edi. Buxoro, Qoʻqon va Xiva xonliklarida koʻp yerlar xonliklar qoʻlida, xon yoki amirlarning ixtiyorida boʻlgan. Bu yerlar asosan nasldan-naslga oʻtib, ijaraga berish yoʻli bilan dehqonlar tomonidan ishlangan. Ye. e.ning bu shakli 19-asr oʻrtalarida Buxoro xonligidagi barcha yer maydonlarining 65% ini tashkil qilgan. Koʻpincha xonlar amlok yerlarini yi-rik zamindor, zodagon, ruhoniy va yaqin kishilariga xizmati evaziga tortik qilib, ular muvaqqat va shartli yer egalari — tanholarga aylantirilgan. Rossiya imperiyasi Turkistonni bosib olgach, Ye. e. shakllarini oʻzgartirdi. Amlok yerlar — butunligicha, mulk yer va vaqf yerlar — qisman podsholik mulki deb eʼlo qilindi. Shu yerni ishlab, hosil olgan shaxslarga merosiy mulk tariqasida sotish huquqi berilib, biriktirib qoʻyildi. Shoʻrolar davrida yerga xususiy mulkchilikning hamma shakllari tugatilib, "Yer — umumxalq davlat mulki", deb eʼlon etildi, asosiy qismi "bepul va abadiy foydalanish" uchun jamoa xoʻjaliklariga berildi. Oʻzbekiston Respublikasi mustaqillikka erishganidan soʻng , 1998-yil 30 aprelda qabul qilingan Yer kodeksiga binoan, Yer — davlat mulki, umummilliy boylik hisoblanadi. Yer davlat tomonidan muhofaza etiladi, oldi-sotdi qilinmaydi, ayirboshlanmaydi, hadya etilmaydi, garovga qoʻyilmaydi (OʻzR qonunlarida belgilangan hollar bundan mustasno, 16-modda). Yer kodeksi va b. qonun hujjatlariga muvofiq, yuridik shaxslar doimiy egalik qilish, doimiy foydalanish, muddatli (vaqtincha) foydalanish, ijaraga olish va mulk huquqi asosida; jismoniy shaxslar esa meros qilib qoldiriladigan yerga umrbod egalik qilish, doimiy foydalanish, ijaraga olish va mulk huquqi asosida yer uchastkalariga ega boʻlishlari mumkin. Yer uchastkalarini egalik qilish va foydalanish uchun berish (realizatsiya qilish) yer ajratish tarikasida amalga oshiriladi. Yer uchastkalarini ajratib berish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, viloyatlar, Tosh-kent sh. tumanlar, shaharlar hokimlari tomonidan qonun hujjatlarida belgilanadigan tartibda amalga oshiriladi. Yer uchastkalarini ijaraga berish tartibi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi (Yer kodeksi, 17—24-moddalar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Apeyron** (yun. apeiron — cheksiz) — falsafa tarixiga yunon faylasufi Anaksimandr tomonidan kiritilgan tu-shuncha. A. tushunchasi materiya haqidagi tasavvurlar taraqqiyotida olgʻa qoʻyilgan qadam edi, chunki oʻsha davrda hamma nar-saning asosi suv yoki havo, degan tasavvur mavjud edi. Anaksimandr zsa materiya tu-shunchasini A. termini bilan atadi. A. hech qanday sifatga ega emas, biroq hamma muayyan jismlarning asosidir; bir-biriga qarama-qarshi boʻlgan issiqlik va sovuqlikni quruqlik va namlikni oʻzidan chiqara borib, abadiy mavjud boʻladi, boshqa jismlarni vujudga kel-tiradi. A. tushunchasida Anaksiman-drning sodda dialektik qarashlari oʻz ifodasini topgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yer bugʻusi** yoki **mamont** — qirilib ketgan jonivor, Komi mifologiyasining muhim bir qismi. Ularning qoldiqlarini koʻpincha Yevropaning shimoli va Rossiya hududidan topishadi. Sibir va Uzoq Sharq xalqlari orasida keng tarqalgan mifologik mamont obrazining koʻrinishlaridan biri.

Panteondagi oʻrni
-----------------

Komi xalqlarining tasavvurlariga koʻra, *Yer bugʻulari* dunyo yaratilayotgan davrda yashagan. Mamont daryolar va jilgʻalarning yaratuvchisi hisoblangan. U shunchalik ogʻir boʻlganki, bunday yukni Yer koʻtara olmagan. U yurgan joylarda daryolar va soylar paydo boʻlgan. Oxir-oqibatda, butun dunyo boʻylab toshqin yuzaga kelgan.

Gidrologik obyektlarni yaratish mavzusida mamont bilan bir qatorda maʼbudlar — En va Omel ham tilga olinadi: En oqar suvlarni, Omel esa turgʻun suvlar (botqoqlar)ni yaratgan.

Rus pravoslavligi taʼsiri ostida Komi xalqlari Nuh kemasi haqida bilib olishgan. Mamont kema yordamida qutulishga harakat qilgan, ammo unga sigʻmay qolgan. Yer bugʻusi suzishga uringan, lekin qushlar uning „shoxlari" (dandon tishlari) ustiga qoʻnib olishgan va jonivor choʻkib ketgan. Mamontlarning yoʻq boʻlib ketishi mana shu fojiali holat bilan bogʻlanadi.

Cho‘kib ketgan mamont yer ostida yashashni boshlagan. Komi-ziryanlar daryo vodiylari ham mamontlar tomonidan yaratilgan deb ishonishgan — vodiylar uning yer ostida yuradigan yoʻllari ekanligini taxmin qilishgan. Komi konchilari „yer osti iblisi" haqida gapirib, tuproq tagida uning ulkan tosh qoldiqlari mavjud ekanligini aytib yurishgan.

Hunarmandchilikka taʼsiri
-------------------------

Komi va shimolning boshqa xalqlari koʻpincha daryolar, koʻllar va togʻ tizmalaridagi choʻkindilardan mamont suyaklarini topganlar. Ular suyaklardan dastalar, naylar, haykalchalar yasashgan. Komi dostonlarida mamont suyaklaridan yasalgan chanalar haqida ham hikoya qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  Jurnal „Vokrug Sveta" № 12 (2627) | Dekabr 1992 Rubrika „Teorii neveroyatnosti?" Oni… suщestvuyut?
2. ↑  *Toporov V. N.* Mamont // Mifi narodov mira : Ensiklopediya. Elektronnoe izdanie / Gl. red. S. A. Tokarev. M. 2008 (Sovetskaya Ensiklopediya, 1980).
3. 1 2 3 4  Петрухин 2005. sfn error: no target: CITEREFПетрухин2005 (help)
4. ↑  „7 Iyulya 2011 g. 10:04 Na Kolime zaregistrirovano predpriyatie po sboru kostey mamonta". 30-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-may 2022-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Петрухин В. Я.*. Мифы финно-угров*. Астрель: АСТ: Транзиткнига, 2005 — 463 bet.

Havolalar
---------

* Мифология коми. Мамонт
**Apennin togʻlari** — Italiyadagi togʻlar, Apennin yarim orol shimoli-gʻarbi (Alp togʻlari)dan janubi-sharqqa (Kalabriyaga-cha) choʻzilgan. Apennin togʻlarining uzunligi Kala-briya togʻlarini ham qoʻshib hisoblaganda 1200 km. Apennin togʻlari oʻrtacha balandlikdagi, yon bagʻirlari yotiq togʻlar. Eng baland nuqtasi 2914 m (Korno togʻi). Togʻlar, asosan, qumtosh, gil va ohaktoshlardan iborat, lava qoplamlari uchraydi. Harakatdagi va oʻchgan vulkanlar bor (Ve-zuviy va boshqalar). Binokorlik materiallari (asosan, marmar) koʻp. Iqlimi subtropik, Oʻrta dengiz atrofiga xos iqlim. Gʻarbiy yon bagirlarda yillik yogʻin 1000 — 2000 mm, sharqida, togʻ oraligʻi havzalarida 600 — 800 mm. Apennin togʻlaridan Tibr, Arno va boshqa daryolar boshlanadi. Mineral buloklar bor. Yon bagʻirlarining quyi qismi zay-tunzor, tokzor, sitrus ekinlari va doim yashil dubzorlar bilan band; yuqorida kash-tan, dub, kora qayin hamda igna bargli daraxtlar oʻsadi. Eng baland qismi yaylov sifatida foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb14404965f (maʼlumot)
* GND: 4068771-5
* LCCN: sh85005937
* NKC: ge311469
* VIAF: 316432554
* en:WorldCat Identities (VIAF orqali): 316432554

 |
**Vadim Afanasyevich Chaykin** (1886, Kursk gubernyasining Novo-Oskol uyezdi — 1941.8.9) — tarixchi va jamoat arbobi. Ufa gimnaziyasida oʻqigan. 1904-yildan eserlar partiyasining aʼzosi. 1908—15 yillarda qamoq va surgunda boʻlgan. Turkistonda podsho Rossiyasi hukmronligiga qarshi kurashlarda faol qatnashgan. 1916-yil yozidan Andijonda yashagan. Mirkomilboy taklifi bilan Andijon aholisi nomidan Chaykin Ubaydullaxoʻja Asadullaxoʻjayev bilan mardikorlikka safarbarlik ishini tekshirish uchun Petrogradga borgan (1916-yil iyul). Chaykin, U. Asadullaxoʻjayev, Mustafo Choʻqay hamroxdigida A.F.Kerenskiy va Q.B.Tavakkalovdan iborat komissiya Turkistonga keladi. 1917-yilda u siyosiy faoliyatini yanada jonlantirgan. Eserlar partiyasining Turkistondagi rahbarlaridan biri boʻlgan. Butun Rossiya Sovetlarining 1-sʼyezdi (Petrograd, 1917-yil iyun)da Chaykin U. Asadullaxoʻjayev bilan birgalikda qatnashgan. Rossiya Muvaqqat hukumati Turkiston qoʻmitasi raisi (1917-yil iyul—sentyabr). oktyabr toʻntarishitsj soʻng Chaykin oʻng eser sifatida bolsheviklarga qarshi chiqadi. Rossiya Taʼsis Majlisi aʼzosi (191718).

Chaykin tarixchi olim sifatida 20-asr boshlarida Rossiyada inqilobiy jarayonlar va milliy munosabatlar, narodniklar tarixi, Ukraina va Turkistondagi siyosiy ahvol toʻgʻrisida asarlar yozgan. Uning qoʻlyozmalari 1933-yilda 5 jiddli kitob shakliga keltirilgan.

1922-yildan boshlab sovet rejimi tomonidan bir necha marta qamalgan va surgun qilingan. SSSR Oliy Sudi harbiy kollegiyasi qarori bilan Ch. otib tashlangan (1941-yil 8-sentyabr).

Manbalar
--------

1. ↑  "Chaykin Vadim Afanasyevich" *OʻzME*. Ch-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyot
--------

* Germanov V.V. Istoriki Turkestana v usloviyax politicheskogo terrora 20—30x godov, T. 2000; Aʼzamxoʻjayev S, Turkiston muxtoriyati, T. 2000; Shamsutdinov R. Istiqlol yoʻlida shahid ketganlar, T. 2001.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ya. M. Sverdlov haykali ―** rus siyosiy va davlat arbobi, inqilobchi, bolshevik, Markaziy ijroiya qoʻmitasi raisi Yakov Mixaylovich Sverdlov haykali.

Tavsif
------

Xarkovdan qaytib, u yerda Ya.M. Sverdlov ishchilar, dehqonlar va qizil armiya deputatlari Sovetlarining III butun Ukraina Kongressida nutq soʻzladi, 1919-yil 7-martda u Oryolda toʻxtab, ish tashlaydigan Oryol temiryoʻlchilari oldida nutq soʻzladi. Ushbu spektakl xotirasiga 1967-yil 17-aprelda Lokomotiv depo maʼmuriy binosi yonida Ya. M. ning marmar byusti oʻrnatildi. Haykaltarosh B. D. Bolov haykali muallifi.

Yana qarang
-----------

* Burgut yodgorliklari ro'yxati
* Yodgorlik I. M. Sverdlov Nijniy Novgorodda
* Yekaterinburgdagi Y. M. Sverdlov yodgorligi Arxivnaya kopiya.

Manbalar
--------

1. ↑  Егоров Б. А. Ерёмин В. П.*. Весь location Орёл: справочник*. Орёл: Орёлиздат, 1993 — 217 bet. ISBN 5-87025-001-3.
2. ↑  *Живая связь времён (Памятники, мемориальные доски г. Орла). Справочник*. Орёл: «Вешние Воды», 2004 — 19 bet. ISBN 5-87295-156-6.

Havolalar
---------

* Yakov Mixaylovich Sverdlov Arxivnaya kopiya
**Komil Yormatov** (1904.2.5, Konibodom — 1978.17.11, Toshkent) — oʻzbek kinorej. tojik kinosining asoschisi. Oʻzbekiston xalq artisti (1955), Tojikistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1939), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1943). Birinchi filmi — "Muhojir" (1934) Tojikiston kinostudiyasida suratga olingan (oʻzi ssenariy muallifi, rejissyor, bosh rol ijrochisi). "Faxriy huquq", "Uzoq chegarada", "Doʻstlar qayta uchrashganda" filmlari ham "Tojikfilm"da ishlangan. Bu filmlarda uning oʻziga xos uslubi, keskin dramatizmga intilishi, murakkab dekoratsiyalardan foydalanishi koʻzga tashlanadi. 1941 yildan "Oʻzbekfilm"ning badiiy rahbari. Urush yillari "Vatan sovgʻasi", "Front uchun konsert" singari konsertfilmlar, "Uyqusiz yillar" badiiy filmini yaratdi. "Alisher Navoiy" filmi (1947) rejissyor ga katta shuhrat keltirdi. Bir qancha oʻzbek filmlarida aktyor sifatida qatnashgan.

YO.ning har bir ijodiy bosqichi yangiyangi boʻyoklar bilan sayqallasha borib, yaratgan filmlari milliy kino oldida turgan aniq va muhim vazifalarni hal eta bordi. Zamonaviy mavzuda "Opa-singil Rahmonovalar", "Gullar ochilganda", tarixiy mavzuda "Abu Ali ibn Sino" kabi filmlari, "Paxtaoy" ertakfilmi kinofestivallarda I-darajali diplomlar bilan takdirlangan. 60-yillarda Yo. kinotrilogiya yaratib, oʻzbek kino sanʼatini yangi bosqichga koʻtardi. Afsona harakteridagi "Ikki dil dostoni" (1966; xalqaro kinofestivalning "Oltin Absora" mukofoti, 1968), oʻzbek shoirasi hayotiga bagʻishlangan "Nodirabegim", "Uzoq-yaqin yillar" (kinofestivalning maxsus sovrini, Riga, 1978) kabi filmlari ham shuhrat qozondi. "Kinossenariylar" (M. Melkumov bilan hamkorlikda) toʻplami, "Esdaliklar"i nashr etilgan. Oʻzbekiston Kinematografchilar uyushmasining kotibi (1958—78). "Oʻzbekfilm"ga Yo. nomli berilgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1967).

Adabiyot
--------

* Aliyev M. Komil Yormatov, T. 1960; Teshabayev Djura, Kamil Yarmatov, M. 1964; Teshabayev Djura, Schastye mastera, T. 1975.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* Komil Yormatovga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni" gazetasi

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Komitas** (taxallusi; aslida *Sogomon Gevorkovich Sogomonyan*) [1869.26.9 (8.10), Turkiya, Kutina qishlogʻi — 1935.22.10, Parij, Yerevanda dafn etilgan] — arman kompozitori, xor dirijyori, folklorshunos. Arman musiqa etnografiyasi va koʻp ovozli xor musiqasining asoschisi. Echmiadzin diniy akademiyasini (1893), Berlin konservatoriyasi hamda universitetini (1899) tugatgan. Echmiadzinda musiqa sinflari va xor rahbari (1899-yildan). 1910-yildan Istanbulda, 1918-yildan Parijda yashab ijod qilgan. 1916-yildan ogʻir ruhiy kasallikka uchragan. 3000 dan ortiq xalq qoʻshiqlarini toʻplab, ayrimlarini xor, koʻproq esa ovoz va fortepiano uchun qayta ishlagan; arman, kurd, turk va boshqa xalq qoʻshiumrini ilmiy tadqiq etgan. Komitas ijodiy faoliyati va avvalambor polifonik xor asarlari milliy kompozitorlik maktabi, shu bilan birga Sharq (xususan, oʻzbek) xor musiqasi shakllanishiga katta taʼsir oʻtkazgan. Armaniston davlat filarmoniyasi qoshidagi kvartet, Yerevan konservatoriyasiga Komitas nomi berilgan. 1969-yildan 12 jildli mukammal merosi nashr etila boshlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Komitas" *OʻzME*. K-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kommunal xoʻjalik mashinalari** — aholi yashaydigan joylar hududini, jamoa binolarini tozalaydigan va yigʻishtiradigan, kiyim-kechaklarni yuvadigan va kimyoviy tozalaydigan mashinalar. Aholi yashaydigan joylarni tozalashda axlat tashiydigan (konteynerli, kuzovli) mashinalar, suv sepish-yuvish mashinalari, supurish-tozalash mashinalari, oʻra tozalash (avtotsisternalar), yoʻlkalar va plyajlarni tozalash, qor kurash, qum sepish mashinalari, universal yuklagichlar va boshqa ishlatiladi. Bu mashinalarning baʼzilarida olib qoʻyiladigan jihozlari boʻladi. Jamoa binolarini tozalashda supuradigan, supurish-chang soʻradigan, suv sepish-chang soʻradigan, pol artadigan va boshqa mashinalardan foydalaniladi. Maysazorlar va koʻkatlarni texnik jihatdan saqlashda maysazorlarni oʻradigan, buta qirqadigan (butalaydigan) mashinalardan, avtomatik suv purkagichlardan foydalaniladi. Boʻlardan tashqari, kanalizatsiya tar-moqlari quduqlarini tozalaydigan ichimlik suvlari olinadigan quduqlarni taʼmirlaydigan va tozalaydigan, mashinalar ham mavjud. Shahar va qishloqlarning kommunal va turar joy xoʻjaliklarida vodoprovod va kanalizatsiya, gaz, issiqlik va elektr tarmoqlari uchun operativ ishlaydigan hamda avariya yuz berganda foydalaniladigan mashinalar, shahar elektr transporti vositalarini, yoʻl toʻshamalarini, turar joy binolarini taʼmirlashda ishlatiladigan va boshqa mashinalar mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  "Kommunal xoʻjalik mashinalari" *OʻzME*. K-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yadatoshi**, yada, jada, sangi jadi, xajar ulmutur (forscha jodu dan olingan) — rivoyatlarga koʻra, qadimda turkiy xalqlarda maxsus tosh yordamida tegishli afsun-duo oʻqish yoʻli bilan qor, yomgʻir, shamol, boʻron chaqirish yoki ularni toʻxtatish udumi. L.N. Gumilyovning yozishicha, Yadatoshi 20-asrgacha amaliyotda boʻlib kelgan. Sigir, ot yoki toʻngʻiz oshqozonidan chiqqan tosh ustida oʻqilgan duo yordamida yomgʻir chaqirilgan. Yadatoshi haqidagi dastlabki maʼlumotlar Xitoy manbalarida (Tan shu) qayd etilgan. Turkiy xalqlarga oid oʻrta asr tarixiy manbalarida dushmanga qarshi kurashda Yadatoshi dan unumli foydalanilganligi haqida koʻplab maʼlumotlar uchraydi (qarang Jangiloy). S.Ye.Malovning fikricha, Yadatoshi bilan bogʻliq marosimlar yaqin vaqtlargacha nafaqat oltoyliklar, tuvalar, balki boshqa turkiy xalqlar tomonidan ham oʻtkazilib kelingan (yana qarang Sus xotin).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yevrovalyuta**-Yevropa bankining boshqa mamlakat bankiga mahalliy valyutada qoʻyilgan pul mablagʻi.

Yevrodollar
-----------

Yevrodollar-Oʻz egalari tomonidan AQSh hududidan tashqarida, asosan Yevropa banklarida joylashtirilgan hamda ushbu banklar tomonidan kredit operatsiyalari uchun ishlatiladigan Amerika dollari.

Yevrokreditlar
--------------

Yevrokreditlar-Mamlakatning yirik tijorat bankalri tomonidan yevrovalyuta bozori resurs hisobiga taqdim etiladigan xalqaro zayomlar .
„Yevropa Kengashining jinoiy faoliyatidan keladigan daromadlarni olib chiqib ketilishini aniqlash, tortib olish vva musodara qilish haqida Konvensiya"
Yevropa Kengashining jinoiy faoliyatidan keladigan daromadlarni olib chiqib ketilishini aniqlash, tortib olish va musodara qilish haqida Konvensiya 1990-yilda qabul qilingan. Unga muvofiq, daromadlarini noqonuniy olib chiqib ketish bilan bogʻliq jinoyatlarga quyidagi atayin sodir etilgan holatlar koʻzda tutilgan:
1)Jinoyatdan tushgan daromad ekani maʼlum boʻlgan moddiy boyliklarning, ularning noqonuiy kelib chiqishini yashirish yoki oʻzga bir shaxsga sodir etgan ishningn yuridik oqibatlaridan(mas.mol-mulk musodarasi)qochishga yordam berish maqsadida konversiya qilinishi yoki kimgadir oʻtkazib berilishi;
2)Daromadning kelib chiqish manbai noqonuniy ekanini bila turib yashirish yoki notoʻgʻri maʼlumot berish;
3)Jinoiy yoʻl bilan topilganligi maʼlum boʻlgan boyliklarni sotib olish, ularga egalik qilish yoki ulardan foydalanish;
4)Davlatlar jinoyat qurollari va noqonuniy daromadlarni musodara qilish chora tadbirlarni koʻrish majburiyatini oladi. Ishtirokchi davlatlarning sudlari va boshqa vakolatli organi daromadlarning noqonuniy olib chiqib ketilishi bilan bogʻliq boʻlgan moliyaviy yoki boshqa hujjatlatlarni(bu holatda bank sirini bahona qiish mumkin emas)xatlash huquqiga ega boʻlishi lozim.

Yevropa konserti
----------------

„Yevropa konserti"-Napoleon urushi tugashi bilan Buyuk Britaniya,Prussiya va boshqa Yevropa dalatlari tomonidan 1815-yil Vena kongressi asosida vujudga kelgan xalqaro munosabatlar tizmi boʻlib, xalqaro muammolar oldini olishga va ularni hal etishga qaratilgan.

Yerdagi razvedka
----------------

Yerdagi razvedka-yerdagi boʻlinma va qismlardan radio, radiotexnika, radiolokatsiya-radiatsion kimyoviy hamda bakteriologik(biologik)razvedka vositalarini qoʻllash orqali maʼlumotlar toʻplash.

Yer resurslari
--------------

Yer resurslari-Yer resurslari ishlab chiarish vositalari va jamiyatning turli xoʻjalik ehtiyojlarini qondirish manbai sifatida hamma foydalanadigan yer zaxiralari

.

Adabiyotlar
-----------

* *Xalqaro munosabatlar*, Toshkent, 2006 — 30-31 bet.

1. 1 2 3 4 5 6 7  Xalqaro munosabatlar 2006, s. 30-31. sfn error: no target: CITEREFXalqaro\_munosabatlar2006 (help)
**Huan**, Sharqiy Xan sulolasining dastlabki davridagi G'arbiy hududlardagi Shanshan qirolligining qiroli.

Shuningdek, Shanshanlik Vang Guangning o'g'li va Sharqiy Xan sulolasining saroy xonimi. Dastlab Shimoliy xunlar G'arbiy hududlarga qaytganlarida, u Shimoliy Xunlarga bo'ysunishga majbur bo'ldi. Xan'an imperatori Yanguang hukmronligining ikkinchi yilida (123), Pan Chaoning o'g'li Pan Yong G'arbiy hududlarni boshqarish uchun Lyuchjunda (hozirgi Lukeqin , Shanshan okrugi, Shinjon ) dehqonchilik qilgan. Yanguang (124-yil) uchinchi yilining birinchi oyida Pan Yong Loulan shahriga keldi.Siz ham shaxsan Pan Yongga uning Sharqiy Xan sulolasiga mansubligini bildirgansiz va u uchta lentali muhr bilan taqdirlangan. Yanguangning to'rtinchi yilida (125 yil), siz ham hunlarning kuchli qabilasi bo'lgan Cheshixou shoh Xuyan shohligini zabt etish uchun Pan Yongbeyga ergashish uchun qo'shin yubordingiz va g'alaba qozondingiz.

Ma'lumotnomalar
---------------

* "Keyingi Xan sulolasining G'arbiy hududlarning tarjimai holi kitobi "
* "Zi Zhi Tong Jian · Xan Ji"
**Yeyilish** — buyumlar sirtining oʻzaro ishqalanishi, tashqi muhitning bevosita taʼsiri tufayli ularning oʻlchamlari, shakli, massasi yoki sirtqi holatining asta-sekin oʻzgarishi. Mashina detallari, inshootlarning qismlari, kiyimlar va boshqa uchun yeyilish ishqalanish sharoitiga, materialning xossasiga va buyumning tuzilishiga bogʻliq boʻladi. Tashqi taʼsirlarning tabiatiga koʻra buyumlarning sirtqi qatlamlari abraziv, mexanikaviy, kimyoviy oksidlanib, termik yeyilish xillariga boʻlinadi. Abraziv yeyilishga asosan ishqalanish sabab boʻladi. Mexanikaviy yeyilishda ishqalanish, ezilish, toliqish natijasida buyum oʻlchamlari va massasi yoki ish sirtining holati oʻzgaradi. Kimyoviy, oksidlanib va termik yeyilishda buyum ob-havo (yogʻingarchilik, haroratning keskin oʻzgarishi, chang) va emiruvchi (oksidli va ishqorli) muhitlar taʼsirida korroziyalanib (metallda), eskirib yeyiladi. Yeyilish buyumlarning sifatini pasaytirishga, isteʼmol (ishlatish) qiymatini yoʻqotishga olib keladi. Mashina detallarining yeyilishini kamaytirish uchun maxsus moylar va surkov moylarini ishlatish, zanglashga chidamli materiallardan foydalanish va boshqa tavsiya etiladi. Buyumlar (mashina detallari va boshqa ishqalanuvchi buyumlar) materialining yeyilishga karshilik koʻrsata olish xususiyati eyilishga chidamlilik deb ataladi. U ishlash jarayonida buyumning massasi kamayishi va oʻlchami kichrayib borishi bilan baholanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Matematik fizika tenglamalari** — fizik xrdisalarni matematik tahlil qilish natijasida kelib chiqadigan xususiy hosilali differensial hamda integral va funksional tenglamalar. Matematik fizika tenglamalarit.ni fizik qonunlarning matematik ifodasi deb izohlash mumkin, tenglamadagi miqdorlar, odatda, bevosita fizik maʼnoga ega boʻladi (mas, temperatura, elektr zaryadi, tebranuvchi muhit nuktalarining holati va boshqalar). Matematik fizika tenglamalari t. nazariyasi, asosan, xususiy hosilali differensial tenglamalar nazariyasining bir qismi boʻlib, mat.ning boshqa boʻlimlari bilan ham bogliq. Oddiy differensial tenglamalardagidek har bir xususiy hosilali differensial tenglama, umuman, cheksiz koʻp xususiy yechimga ega boʻladi. Aniq fizik masala yechilayotganda bu yechimlardan masalaning fizik maʼnosidan kelib chiqadigan ayrim qoʻshimcha shartlarni qanoatlantiradigan yechimni ajratib olish zarur. Bunday qoʻshimcha shartlar, asosan, chegaraviy shartlar (qarang Chegaraviy masalalar) va boshlangʻich shartlar (qarang Koshi masalasi) dir.

Matematik fizika masalasining yechimi mavjud, yagona va berilgan shartlar boʻyicha uzluksiz boʻlsa, (yaʼni masala shartlarining kichik oʻzgarishi natijasida yechim ham oʻzgarsa), masala korrekt qoʻyilgan deyiladi. Matematik fizikaning korrekt qoʻyilgan masalalarini topish va ularni aniq yoki taqribiy yechimlarini tuzish Matematik fizika tenglamalari t.ning asosiy mazmunini tashkil etadi.

18-asr oʻrtalaridan boshlab barcha mamlakatlarning yirik matematiklari bu masalalarni hal qilish bilan shugʻullanganlar. Bu sohada soʻnggi paytda katta natijalarga erishildi. Bunda rus olimlaridan I.G. Petrovskiy, S.L. Sobolev, M.A. Lavrentyev, A.N. Tixonov, A.V. Bitsadze, oʻzbekistonlik matematiklardan M.S. Salohiddinov, I.S. Arjanix, T.J. Joʻrayev va boshqalarning hissasi katta. Matematik fizika masalalarini yechishda oʻzgaruvchilarni ajratish yoki Furye usuli, potensiallar usuli va boshqa usullardan foydalanish mumkin. Keyingi yillarda masalalarni takribiy yechish usullari (bu usullar toʻgʻri usullar deb yuritiladi) keng qoʻllanilmoqda, bunda masala algebraik tenglamalar sistemasini yechishga olib kelinadi. Takribiy yechish usullari Matematik fizika tenglamalari t.ni yechishda hozirgi zamon elektron-hisoblash mashinalaridan keng foydalanishga imkon beradi.

Adabiyot
--------

* Petrovskiy I.G. Leksii ob uravneniyax s chastnimi proizvodnimi, 3-izd. M. 1961; Sobolev S.L. Uravneniya matematicheskoy fiziki, 4 izd. M. 1966; Vladimirov B.C. Uravneniya matematicheskoy fiziki. 2 izd. M. 1971; Tixonov A. N . Samarskiy A. A. Uravneniya matematicheskoy fizike, 4 izd. M. 1972.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sodiq Boltaboyev** — qoʻqonlik davlat va jamoat arbobi. OʻzSSR KP MQ 3-kotibi.

Faoliyati
---------

Sodiq Boltaboyev 1900-yili Qoʻqonda kambagʻal dehqon oilasida tavallud topgan. Otasi chirikorlik qilib, oilasini tebratgan. U uch yil davomida Qoʻqondagi eski maktabda oʻqiydi. 1915-1918-yillar davomida oʻzi ham boylarning qoʻlida batraklik qilgan. Qoʻqon temiryoʻl stansiyasiga 1918-1922-yillar ishga kirib, machinist yordamchisi va mashinist boʻlib ishlagan. U 1922—1923-yillar davomida armiyada xizmat qiladi va mustaqil taʼlim oladi. 1923—1925-yillarda Qoʻqondagi temiryoʻl stansiyasida olovxona mutaxasisi sifatida faoliyat koʻrsatadi. Boltaboyev Sodiqjon 1925—1928-yillar davomida Fargʻona shahar kasaba uyushmalari rahbari, 1928—1929-yillar davomida Fargʻona muzofot ijroqoʻmi raisi sifatida ishlaydi. Sodiqjon Boltaboyev 1932—1934-yillarda OʻzSSR KP MQ 3-kotibi boʻlib faoliyat koʻrsatadi. Moskvadan Oʻzbekistonga 1934-yili Kuybishev boshchiligida komissiya keladi. Sodiqjon Boltaboyev bu paytda respublikaning barcha hududlarida paxta ekish va yigʻib olish ishiga shaxsan rahbarlik qiladi. 1934—1937-yillar davomida OʻzSSR KP MQ 3-kotibi va Toshkent shahar partiya qoʻmitasi birinchi kotibi vazifasini bajaradi. 1937-yilda S. Boltaboyev ishga bormay qoʻyadi. 1937-yil 10-avgust kuni Sodiq Boltaboyevni qamoqqa olish toʻgʻrisida qaror chiqadi. Sodiq Boltaboyev tinimsiz qiynoqlar ostida soʻroq bayonnomalariga imzo chekishga majbur qilinadi. Sodiqjon Boltaboyevga turli xil ayblovlar qoʻyiladi va uni tan olishga majbur boʻladi. Unga OʻzSSR JKning 57-1, 58, 63, 64, 67-moddalar asosida millatchilik aksinqilobiy tashkilotga 211 nafar kishini tortganlik, qurollar toʻplaganlik kabi qator jinoyatlarda ayblanadi. 1938-yil 4-oktabr kuni Sodiqjon Boltaboyevga otuv jazosi belgilanadi va shu kunning oʻzidayoq ijro etiladi. 1956-yil 29-iyun kuni Sodiqjon Boltaboyev SSSR Oliy sudi Harbiy kollegiyasi tomonidan oqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Irzayev B*. Qoʻqon tarixidan lavhalar*. Toshkent: „Akademnashr", 2020 — 240 bet.
2. ↑  Hasanov B*. Tarixning nomaʼlum sahifalari VIII kitob*. Toshkent: „Akademnashr", 2018 — 304 bet.
Andijon viloyatida 2 viloyat gazeta („Andijonnoma", „.Andijanskaya pravda"), 14 tuman gazeta, 3 shahar gazeta („Asaka oqshomi", 1995; „Xonobod ovozi", 1992; „Qorasuv tonga", 1992) chiqadi. Viloyatda, shuningdek 14 tarmoq gazeta, 2 jurnal („Limfa" ilmiy ishlab chiqarish majmuasining „Limfalogaya" jurnal, 1991-yildan 3 oyda bir marta rus tilida chiqadi; Andijon viloyati xalq taʼlimi boshqarmasining „Taʼlim ravnaqi" oylik jurnal, 1999) nashr etiladi. Andijon viloyatida dastlabki radio eshittirishlari 1927-yildan boshlangan. Shundan buyon viloyat radiosi oʻzining mazmunli eshittirishlari bilan viloyat ijtimoiy-siyosiy hayotida oʻz oʻrni va ovoziga ega boʻlib kelmoqda. 1963-yilda Andijon viloyatlararo telestudiya tashkil etilib telekoʻrsatuvlar bera boshladi (mazkur studiya bir yilcha faoliyat koʻrsatib keyinroq texnik imkoniyatlar boʻlmaganligi tufayli oʻz faoliyatini toʻxtatgan). Respublikamiz mustaqillikka erishgach, Andijonda 1991-yil 25-oktabrda viloyat televideniyesi tashkil etilib, uning birinchi koʻrsatuvlari efirga uzatildi. Bir oylik koʻrsatuvlar vaqti 45 soatdan ortadi. Andijon viloyati radiosi oyiga 36 soatlik hajmda eshittirishlar beradi (2000). Bundan tashqari Andijon viloyatida 1997-yil 23-iyundan „Andijon" yoshlar teleradiokompaniyasi yopiq turdagi aksiyadorlik jamiyati vodiy aholisiga telekoʻrsatuvlar, radioeshittirishlar olib boradi. Teleradiokompaniya „Tasvir" nomi bilan gazeta nashr etadi; 1998-yilning oktabrdan uning „Vodiy sadosi" radiosi faoliyat koʻrsatadi. Viloyatda, shuningdek „Taraqqiyot" (1995-yildan) nodavlat telekanal i koʻrsatuvlar olib boradi.
**Yotugʻon** — qonunsimon koʻp torli soz. Oʻtmishda Oʻrta Sharqda, shu jumladan turkiy xalklarda mashhur boʻlgan. Yogʻochdan oʻyib (uz. 100—150 sm), toʻnkarilgan choʻziq togʻora shaklida yasalgan. Har bir tori ostida (sozlash uchun) harakatchan haragi boʻlgan. Sozanda Yo.ni oldiga yotiq holda qoʻyib ("yotiq arfa" nomi shundan), oʻng qoʻli bilan torlarni chertgan, chap qoʻli bilan torlar tebranishini toʻxtatgan. Abduqodir Marogʻiyning "Maqosid ul alhon" ("Kuylarning maqsadlari") kitobida 17 torli Yo. taʼriflangan. Gʻarbiy Sibirning baʼzi xalqlari (haqas, tuva, tofa)da Yo.ga oʻxshash chatkan, chattigan, chadagan nomli cholgʻu asboblar mavjud. 1960y.larda Qozogʻistonda 7 torli "jetigen" nomli soz yaratilgan (18-asr etnografik maʼloʻmotlari asosida) va milliy cholgʻular orkestriga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Blokada** (ing. blockade — qamal, qurshamoq) — 1) (harbiy) — harbiy harakatni amalga oshirishning dushman obʼyektini ajratib, yakkalab, tashqi aloqalarini izdan chiqarishga qaratilgan alohida shakli. Bundan maqsad dushman davlatning harbiyiqtisodiy qudratini sindirib, taslim boʻlishga majbur etishdan iborat (yana qarang Qamal); 2) (siyosiy) — biror davlatni muayyan talabni bajarishga majbur etish maqsadida uning tashqi aloqalariga putur yetkazishga qaratilgan siyosiy tadbirlar tizimi]]. Siyosiy B. davlatni diplomatik jihatdan yakkalab qoʻyishda ifodalanadi. Siyosiy B. koʻpincha iqtisodiy B. baʼzida harbiy B. bilan bogʻliq boʻladi. Ikkinchi jahon urushidan soʻng Gʻarb davlatlari milliy mustaqillik uchun kurash yoʻliga oʻtgan davlatlarga qarshi siyosiy B.ni keng miqyosda qoʻlladi; 3) (iqtisodiy) — biror davlatning xoʻjalik taraqqiyotini izdan chiqarish maqsadida uni iqtisodiy jihatdan yakkalab qoʻyish. Tashqi savdo, moliya, qarz va boshqa iqtisodiy aloqalarni toʻxtatib qoʻyish (taqiqlash) yoʻli bilan amalga oshiriladi. Odatda, siyosiy va aksariyat harbiy B. bilan qoʻshib amalga oshiriladi; 4) (tibbiy) — biror aʼzo yoki sistemaning funksiyasini vaqtincha toʻxtatish, mas, yurak B.si — yurakning impuls oʻtkazuvchi sistemasi boʻylab impuls oʻtishini toʻxtatish; novokainli B.— novokain purkab qilinadigan muolaja, bunda novokain nerv hujayralariga yalligʻlanish va allergiyaga qarshi taʼsir koʻrsatadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Willem van Aelst** (niderlandcha: *Willem van Aelst*, 1627-yil 16-may (choʻqintirilgan) Utrext yoki Delft — 1683 yildan keyin Amsterdam) — Gollandiyalik barokko rassomi, Gollandiyaning gul va mevali natyurmort maktabining vakili.

Hayoti va ijodi
---------------

Willem van Aelst amakisi rassom Evert van Aelstdan rasm chizishni oʻrgangan. 1643-yilgacha — Italiyada yashaydi va ishlaydi. Uzoq vaqt davomida u Florensiyada boʻlib, u yerda Toskananing Buyuk Gersogi Ferdinando II Medicining buyurtmalarini bajaradi. Italiyada van Aelst boshqa niderlandiyalik usta Otto Marseus van Screek bilan uchrashadi va hamkorlik qiladi, u tez-tez van Aelstning natyurmortlariga hasharotlar tasvirini chizadi. Italiyada ekanligida, u uzoq vaqt davomida oʻz rasmlariga „Vogelverschrikker" nomi bilan imzo chekdi, bu keyinchalik uning taxallusiga aylandi. Rassom 1657-yildan to vafotigacha Amsterdamda yashab ijod qiladi. Ustaxonasini jihozlab, u yerda talabalarni qabul qila boshladi, mashhur shogirdlari orasida Reychel Ruysh va Mariya van Osterveyk ham bor edi.

Van Aelstning ilk asari „Mevali natyurmort" (1642) Ikkinchi jahon urushi paytida yoʻq qilingan.

Willem van Aelst natyurmortning ajoyib ustasi, rang-barangligi va oʻz rasmlarida matolar, metallar, qush patlari va boshqalarni tasvirlash qobiliyatiga ega edi. Uning natyurmortlari Gollandiyalik vatandoshlarinikidan Uygʻonish davri antiqa buyumlarining koʻpligi bilan ajralib turadi. Moviy baxmal tasviri uning natyurmortlarida tez-tez uchraydi. Rassom juda qimmat lapis lazuli (lojuvard) pigmentidan foydalangan. Ushbu mahsulot Xitoydan olib kelingan. Hozirda uning rasmlarini Amsterdam, Berlin, Vashington, Budapesht, Drezden, Vena, Gamburg, Kopengagen, Madrid, Parij, San-Fransisko, Tuluza, Gyoteburg, Cincinnati, Kassel, Oksford va boshqalardagi yirik muzey va sanʼat galereyalarida koʻrish mumkin.

Galereya
--------

* Kaltaklangan qush va ov aksessuarlari bilan natyurmort (taxminan 1660 yil)Kaltaklangan qush va ov aksessuarlari bilan natyurmort (taxminan 1660 yil)
* Kumush vazadagi gullar (1663)Kumush vazadagi gullar (1663)
* Ov uskunalari va o'lik qush bilan natyurmort (1668)Ov uskunalari va o'lik qush bilan natyurmort (1668)
* Gullar bilan natyurmort (1665)Gullar bilan natyurmort (1665)
* Mevali natyurmort (1677)Mevali natyurmort (1677)

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Adabiyotlar
-----------

* A. Plushard. Ensiklopedik leksika, 8-jild. — A. Plyushar bosmaxonasi; S.-P. 1837 — b. 255 (Van-Alst, Vilgelm).
* Renate Trnek: *Die hollandischen Gemälde des 17.* *Jahrhunderts*, Akademie der Bildenden Künste in Wien. Gemäldegalerie, Böhlau Verlag Wien, 1992, ISBN 978-3-205-05408-5, S. 2 Villem van Aelst

Havolalar
---------

* „Работы в музеях мира" (en). *Artcyclopedia*. Qaraldi: 17-fevral 2017-yil.



* „Elegance and Refinement: The Still-Life Paintings of Willem van Aelst" (en).  The Museum of Fine Arts (Houston). Qaraldi: 17-fevral 2017-yil.



* „Elegance and Refinementt: The Still Life Paintings of Willem van Aelst (каталог выставки)" (en).  NGA. Qaraldi: 17-fevral 2017-yil.
**Ahmetov Sirojiddin** (1928.12.9, Chimboy tumani — 1996.4.6, Nukus sh.) — qoraqalpoq adabiyotshunosi. Oʻzbekiston (1975) va Qoraqalpogʻiston (1973)da xizmat koʻrsatgan fan arbobi, filol. fanlari doktori (1966), professor (1970). Nukus davlat pedagogika institutini tugatgan (1947). Shu institutda Ukituvchi, kafe-dra mudiri, dekan (1948—50, 1954-76), Qorakalpogʻiston davlat untida dekan (1976—81), kafedra mudiri (1981 ydan). Ilmiy ishlari qoraqalpoq adabiyotining taraqqiyot bosqichlari, turli janrla-ri va ularning rivoji kabi mavzular-ga bagʻishlangan. „Adabiyot va tanqid" (1978), „Qoraqalpoq adabiy tanqidi va adabiyotshunosligi tarixidan" (1980) va boshqa asarlar, shuningdek darslik, oʻquv Koʻllanmalari muallifi. Berdaq nomi-dagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1983).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sirojiddin Rixsitillayevich Rahmatullayev** (1953.1.2, Toshkent viloyati hozirgi Zangiota tumani) — yogʻoch oʻymakori, Oʻzbekiston xalq ustasi (2003). Benkov nomidagi respublika rassomlik bilim yurtini tugatgan (1978). 1978-yildan "Us to" birlashmasida usta; ish faoliyatini Ortiq Fayzullayev ijodiy guruhida boshlagan. Rahmatullayev xalq amaliy sanʼati anʼanalarida lagan, lavh, kuticha va boshqa badiiy buyumlar yaratdi, respublika va xorijdagi koʻplab maʼmuriy, madaniy binolar interyerlarini bezadi. Temuriylar tarixi davlat muzeyi, Turkiston saroyi, Oʻzbek milliy akademik drama teatri va boshqa binolar uchun mahorat bilan tayyorlagan eshiklari va naqshlari diqqatga sazovor. Rahmatullayev asarlari respublika va xorijiy koʻrgazmalarda yuksak baholangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
XOGART (Hogarth) Uilyam (1697.10.11 — London — 1764.25.10) — ingliz rangtasvir ustasi, grafik rassomi va sanʼat nazariyotchisi. Londondagi J. Tornxill akademiyasida taʼlim olgan. 1743 va 1748-yillarda Fransiyada boʻlgan. X. asarlari demokratik ruhi, oʻta hayotiy tavsifi, realistik usuli bilan ajralib turadi ("Kapitan T. Korem", 1740; "Avtoportret", 1745; "Qiz qisqichbaqalar bilan" va boshqalar). Biroq X.ga ingliz hayotidagi nuqsonlarni fosh etuvchi Yevropa maʼrifatparvarligi ruhidagi hajviy kartinalari va gravyuralari shuhrat keltirdi ("Urf boʻlgan nikoh" gravyuralari, 1743—45; "Jin tor koʻchasi" va "Pivo koʻchasi" gravyuralari, 1751; "Saylovlar", taxminan 1754 va boshqalar). X. "Goʻzallik taxlili" nazariy risolasida hayotni uning oʻziga xos koʻrinishida bera oladigan asimmetrik, differensial shakllarni dalil qoʻllashga undaydi; uning gʻoya va asarlari 18-asr Yevropa madaniyatiga kuchli taʼsir koʻrsatgan (Angliyada — L. Stern, Germaniyada — E. Lessing, G.K.Lixtenberg va boshqalar).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xodja Abdullotepa**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: IV—X asrlar. Buxoro viloyatining Kogon tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Beklar" MFY, Xonsaroy qishlogʻi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Buxoro viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Sirot us-sulton Jaloluddin Menkburni** („Sulton Jaloluddin Menkbumining tarjimai holi") nomli kitobni Shihobuddin Muhammad an-Nisoviy (vafoti 1249 yil, Xalab) yozgan.

Muarrixning to‘liq ismi Shihobuddin ibn Ahmad ibn Ali Muhammad Nisoviydir. Tarixchining otasi Xorazmshohlaming eʼtiborli amirlaridan biri boʻlgan. Otasi vafot (1220) etgach, uning mol-mulki va mansabi oʻgʻliga oʻtgan. 1224-yili Sulton Jaloluddin Menkbumining (1220—1231) xizmatiga kiradi va uning kotibi lavozimiga tayinlanadi. Shihobuddin Muhammad Nisoviy bu lavozimda 1231-yilgacha, yaʼni sultonning oʻlimiga qadar xizmat qiladi. Shihobuddin Muhammad an-Nisoviy Oʻrta Osiyo, Kavkaz, Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarining moʻgʻul istilosi davridagi (1220—1231) ijtimoiy-siyosiy ahvolidan bahs yurituvchi „Sirot us-sulton Jaloluddin Menkburni" nomli qimmatli kitob yozib qoldirgan. Asar 1241-yilda Xalabda yozib tugallangan boʻlib, u memuar — xotira-yodnoma tarzida yozilgan.
Chingizxonning tarixi, xorazmshoh Alouddin Muhammadning hayoti va faoliyati va moʻgʻul istilosi va sulton Jaloluddinning hayoti va kurashi, fojiali halokati hikoya qilinadi.

Adabiyotlar
-----------

* Madraimov, Abdumajid. Manbashunoslik: Bakalavriatning tarix yoʻnalishi talabalari uchun darslik. A. Madraimov, G. Fuzailova. T.: Oʻzbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2008.
**Turbulent oqim** (lot. turbulentus — joʻshqin, tartibsiz) — turbulenglik kuzatiladigan suyuqlik (gaz) oqimi (qarang Turbulentlik). Turbulent oqimda suyuqlik (gaz) ning ayrim zarralari murakkab trayektoriya boʻylab tartibsiz, beqaror harakat qiladi. Bunda oqimdagi har bir nuqta tezligi vaqt utishi bilan oʻzgaradi va pulsatsiya (jadal) tusida boʻladi. Bosimda ham pulsatsion oʻzgarish roʻy beradi, siqilayotgan suyuqlikning zichligi esa oʻzgaradi. Jadal tartibsiz aralashuv tufayli Turbulent oqim yuqori issiqlik uzatish, kimyoviy reaksiyalar (mas. yonish)ni tez tarqatish, tovush va elektromagnit toʻlqinlarni sochish, shuningdek, impulsni uzatish va shu sababli qattiq jismlarni aylanib oqayotganda ularga yuqori kuch taʼsir koʻrsatish xususiyatiga ega. Bunda Turbulent oqimlarda harakatlanuvchi jism (zarra, toʻlqin)lar anchagina katta qarshilikka uchrashi sababli kattagina energiya yoʻqotishlari sodir boʻladi. Turbulent oqim davrida harakat qilayotgan suyuqlikning ayrim massalari intensiv ravishda aralashib turadi.

Koʻpchilik atm. hodisalari va jarayonlari — atmosfera bilan sirt orasidagi energiya almashinuvida, issiqlik va namlikning koʻchishida, Yer sirti va havzalardagi bugʻlanishlarda, atm.dagi iflosliklar diffuziyasida, dengizda shamol toʻlqinlari va shamol oqimlarining vujudga kelishida, atm. da qisqa radiotoʻlqinlarning sochilishi kabi hollarda atm.ning turbulentligi katta rol oʻynaydi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |