recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Laktik atsidoz** (sut atsidemiyasi, sut kislotali komasi, giperlaktik atsidemiya, sut kislotasi) - qon pH ko'rsatkichining pasayishi bilan organizmda laktat to'planishining xavfli holatiyuz beradi. Odatda o'tkir yoki surunkali kasallik, dori-darmonlar yoki zaharlanish natijasida sodir bo'ladi.

Tasniflash
----------

* A turi: To'qimalarning kislorod bilan to'yinganligining pasayishi sababli (masalan, qon oqimining pasayishi tufayli)
* B turi:
	+ B1: Asosiy kasalliklar, yani ba'zan A turini keltirib chiqaradi. B2: Giyohvand moddalarni davolash yoki intoksikatsiya qilishdan iborat.
	+ B3: Metabolizmning tug'ma xatosi hisoblanadi.

Etiologiya
----------

Laktik atsidozning rivojlanishiga yordam beradigan omillar sifatida quyidagilar ko'rib chiqishimiz lozim:

1. Yuqumli va yallig'lanish kasalliklari.
2. Massiv qon ketishi.
3. O'tkir miokard infarktining yuz berishi.
4. Surunkali alkogolizm va boshqa intoksikatsiyalar sodir bo'lishi.
5. Og'ir jismoniy faoliyatdan so'ng.
6. Surunkali jigar kasalliklari oqibatida.
7. Buyrak funktsiyasining etishmovchiligi oqibatida.

Etiologik omillar orasida alohida o'rin tutadigan biguanidlarni qabul qilish egallaydi. Shuni ta'kidlash kerakki, jigar yoki buyraklar shikastlanganda, hattoki biguanidlarning minimal dozasi ham preparatning organizmda to'planishi natijasida laktik atsidoz kasalligiga olib kelishi mumkin.

Klinik tasnif
-------------

Odatda o'tkir rivojlanadi (bir necha soatda), prekursorlar odatda yo'q yoki xarakterli emas. Bemorlarda mushaklar og'rig'i, ko'krak qafasidagi og'riqlar, nafas olishning kuchayishi, apatiya, uyquchanlik yoki uyqusizlik paydo bo'lishi mumkin. Shu bilan birga, laktik atsidozning klinik ko'rinishining asosiy belgilari yurak-qon tomir etishmovchiligining namoyon bo'lishi bo'lib, og'ir atsidoz bilan kuchayadi, uning fonida kontraktillik o'zgaradi. Vaqt o'tishi bilan bemorning ahvoli tobora yomonlashadi: atsidoz kuchayishi bilan qorin og'rig'i va qusish paydo bo'lishi mumkin. Arefleksiyadan spastik parez va giperkinezgacha bo'lgan turli xil nevrologik alomatlar aniqlanadi. Koma rivojlanishidan oldin (ongni yo'qotish), chiqarilgan havoda aseton hidi yo'qligiga qaramay, shovqinli Kussmaul nafasi kuzatiladi, odatda og'ir metabolik atsidoz bilan birga keladi. Kollaps oligo-, keyin esa anuriya, gipotermiya bilan rivojlanadi. Ushbu fonda DIC sindromi (intravaskulyar koagulyatsiya sindromi) rivojlanadi va barmoqlar va oyoq barmoqlarining gemorragik nekrozi bilan tomir ichidagi tromboz kam uchraydi. .

Eslatmalar
----------

*

Prognoz
-------

Noqulay, hatto o'z vaqtida va adekvat davolash bilan, o'lim 70% dan oshib ketishi mumkin 

* 

1. ↑  Ефимов А. С. Скробонская Н. А.*. Клиническая диабетология*, 1-е изд 3000 экз, [[Category:{{{1}}}|{{{1}}}]]: Здоровья, 1998 — 277—280 bet. ISBN 5-311-00917-9.
2. ↑  *Малая энциклопедия врача-эндокринолога*, 1-е изд 5000 экз, «Библиотечка практикующего врача», [[Category:{{{1}}}|{{{1}}}]]: Медкнига, ДСГ Лтд, Киев, 2007 — 74-76 bet. ISBN 966-7013-23-5.
**Abdullatif Lutfiy al-Xarputiy** (arabcha:  — kalom ilmi olimi.

Hayoti
------

Hayoti haqida maʼlumotlar oz. Abdullatif Lutfiy al-Xarputiy 1842-yilda hozirgi Turkiyaning ikki ming yillik tarixga ega bo‘lgan Xarput shahrida tug‘ilgani uchun *"al-Xarputiy"* nisbasi bilan tanilgan. Ilk sabog‘ini yaqin qarindoshi bo‘lgan muftiy Umar Naimiydan olgan. Keyinchalik Istanbul shahriga safar qilib, u yerdagi Fotih madrasasida tahsil oladi. Madrasadagi taʼlimni tamomlaganidan so‘ng, Adana shahriga ko‘chib o‘tadi. Bir muddat u yerda mudarrislik qiladi va o‘sha yerda oila quradi. So‘ng oilasi bilan Istanbulga qaytadi va Boyazid masjidi imom-xatibi hamda "Majlisi tadqiqoti shar’iyya" aʼzoligiga tayinlanadi. 1891-yilda miloddan avvalgi 315-yilda Makedoniya shohi Kassandr tomonidan asos solingan Saloniki shahriga ketadi va o‘n yil o‘sha yerda qoladi. U yerda bo‘lgan vaqtida ko‘plab mahalliy mutasavvif olimlar bilan ilmiy suhbat qurgani haqida maʼlumotlar mavjud.

Abdullatif Lutfiy al-Xarputiy 1901-yilda Istanbulga qaytadi. O‘sha yili Usmoniyya dorulfununiga kalom ilmi mudarrisi etib ta­yinlanadi. U dorulfununda ish bosh­lagan yili ilmiy darajaga ega bo‘lishi bilan birga "Madrasa al-voʻiziyn"­da ham kalom ilmidan dars beradi. Abdullatif Lutfiy al-Xarputiy 1910-yilda haj ziyoratiga boradi. U yerda uning arab tilida ayt­gan vaʼzlari olimlar tomonidan yuksak baholanadi.

Vafoti
------

Abdullatif Lutfiy al-Xarputiyning vafot tarixi manbalarda turlicha ko‘rsatilgan. Ulardan biri ­- Husayn Vassofning *"Safinai avliyo"* asarida olimning qabr toshidagi bitikka asoslanib, vafot sanasini 1332-hijriy yil deb qayd etilgan. Qabri Istanbuldagi Markaz afandi qabristonida.

Asarlari
--------

* *"Majālis al-anvār al-ahadiyya va majāmi’ al-asrār al-Muhammadiyya".* Eʼtiqodiy va amaliy masalalarga oid, oyat va hadislar asosida yaratilgan ushbu asarni muallif 1889-yilning avgust oyida yozib tugatgan. 38 bobdan iborat mazkur asar arabiy matnlar va turkiy izohlardan iborat.

* *"Tanqūh al-kalām fū aqāid ahl al-islām".* Dorulfunun va Mad­rasa al-voʻiziynda kalom ilmidan dars bergan yillarida yozgan eng muhim tadqiqoti. Kalom ilmiga oid arab tilidagi ushbu asar bir muqaddima, uch bo‘lim va xotimadan iborat.

* *"Takmila tanqūh al-kalām".* Yuqorida zikr qilingan asarga ilova sifatida yozilgan.

* Shuningdek, *"Tarūx ’ilm kalām"* nomli muqaddima, 4 bo‘lim va bir necha fasldan iborat asar ham unga nisbat berilgan*.*

Adabiyotlar
-----------

1. Metin Yurdagür. *"Harpûtî, Abdüllatif".  TDV İA*. — İstanbul: 1997. XVI, 235-237;

2. İbrahim Hakkı Aydın. *"Abdullâtif Harputî"*, *Yeni Türk İslâm Ansiklopedisi*. — İstanbul: 1995. 17-20.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Saddat al-Hindiya** Iroqda, Furot daryosi sohilida joylashgan shaharcha. Shaharcha Musayyibning janubida va Bagʻdoddan 80 km janubida joylashgan. 2018-yil holatiga koʻrsa, aholisi soni 33,900 nafar. Uning nomi arabcha „hind" soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, Buyuk Britaniya Birinchi jahon urushidan keyin shaharlarga qishloq xoʻjaligi yerlarida ishlash uchun olib kelingan oʻnlab hind ishchilariga ishora qiladi.

2003-yil oktyabr oyida AQSh armiyasi botqoqlarni quritish va asosiy yoʻllarni asfaltlash orqali aholining ijtimoiy va iqtisodiy tarmoqlarga kirishini yaxshilash uchun Sadat al Hindiyaning Nosir mahallasidagi yoʻllar va botqoqlik hududlarini tiklashni boshladi.

Eski va yangi Hindiya toʻgʻonlari ushbu shaharcha yaqinida joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Archived copy". 2007-yil 13-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 4-fevral.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Iroq geografiyasi | *Iroq geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulloh Zuhdiy Afandi** (arabcha:  — Abdulloh Zuhdiy (Afandi) ibn Abdulqodir Afandi Nablusiy) — xattot.

Hayoti
------

Abdulloh Zuhdiy Afandi 1836-yilda Falastindagi Nablus shahrida tug‘ilgan. Yoshligida oilasi bilan Istanbulga ko‘chib borishgan. O‘z tahsili va ilmiy ijodini aynan shu yerda boshlagan. Masjid an-Nabaviyning yozuvlarini yozgan usmoniy xattot. Sahoba Tamim ad-Doriyning avlodiga mansub ekanini o‘z imzolarida ham qayd etgan. Avval Ayyubiy Rashid Afandidan (vafoti: 1875-yil) kitobatdan taʼlim olgan. Asl ustozi Qozias­kar (harbiy qozi) Mustafo Izzat Afandi bo‘lgan. Abdulloh Zuhdiy Afandi undan olgan taʼlimi natijasida suls va nasx yozuvlarini eng mukammal kitobat qiluvchilardan biri bo‘lib yetishadi. U Nuri usmoniyya jome masjididagi yozuv mashqxonasida va Muhandisxonai Barri Humoyunda kitobat va rasm chizish bo‘yicha ustozlik qiladi.

Faoliyati
---------

Abdulloh Zuhdiy Afandi keyinchalik Misrda yashagan va unga „Misr xattoti" unvoni berilgan. U yerda banknot shakllari va rasmiy doiralar uchun turli yozuvlarni yozgan. Abdulloh Zuhdiy Afandi umrining so‘nggi kunlarini maktablardagi yozuv darslarini nazorat qilish bilan o‘tkazadi. XIX asrda kitobat sanʼatining Misrda yoyilishida Abdulloh Zuhdiy Afandining xizmatlari katta.

Xattotlik sanʼatida mohir, xususan, jaliy xat namunasini boshqa xattotlardan ko‘ra yaxshiroq bilgan xattot Sulton Abdulmajid Abdulloh Zuhdiy Afandini Madinada Masjid an-Nabaviyning yozuvlarini yozishga maʼmur etadi. U uzoq yillar Madinada qolib, Masjid an-Nabaviyning qubbalari va devorlariga Qur’on oyatlarini jaliy-suls yozuvida kitobat qiladi. Hozirgacha saqlangan bu yozuvlar uzunligi bo‘yicha boshqa jaliy-suls yozuvida bitilgan namunalarni ortda qoldiradi. Abdulloh Zuhdiy Afandi ham xattot, ham rassom ekanligidan jaliy-suls yozuvining murakkab unsurlariga katta ahamiyat bergan. U o‘z uslubida sanʼatkorona shakllarni ham kashf etgan. Ammo harflarning murakkabligi (yaʼni, harflarning ustma-ust mindirilish qoidalari)ga rioya qilmagani uchun, u yozgan oyatlar qiyinchilik bilan o‘qiladi.

Vafoti
------

Abdulloh Zuhdiy Afandi 1879-yilda Qohirada 43 yoshida vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

* İbnülemin. *Son Hattatlar*. — İstanbul: 1970. 15-19;
* M. Uğur Derman. „*Abdullah Zühdi Efendi". TDV İA.* — İstanbul: 1988. I, 147.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Vazza**, yana boshqa nomlarda **al-Vazza** deb ham ataladi, Sudan musiqasida chalinadigan tabiiy asbobning yana bir ko’rinishi.  Vazza uzun puflama cholg'u bo'lib, u bir nechta yog'och naychalarni birlashtirib, karnay hosil qiladi va chalinayotganda u zarba effekti uchun ham uriladi. Ko’zga ko’rinarli jihati shundaki, u Sudandagi Moviy Nil davlatining Berta xalqi tomonidan ishlatilgan. 

Chalishdan oldin asbobni suv bilan namlash kerak va mo'ljallangan ovozni chiqaradi. Turli o'lchamdagi va ohang diapazonidagi bir nechta vazza karnaylari bir vaqtning o'zida bir nechta odamlar tomonidan Afrika poliritmik naqshlarida o'z kuylarini ijro etishadi.

Yana qarang
-----------

* Sudan musiqa

Manbalar
--------

1. ↑  „Wazza performance". *Baltimore Sun*. Qaraldi: 1-sentabr 2012-yil.
2. ↑  „Sudan: Music of the Blue Nile Province - The Ingessana and Berta Tribes" (en-US). *Smithsonian Folkways Recordings*. Qaraldi: 29-yanvar 2021-yil.
3. ↑  Susannah Wright. *Sudan*. (Ebiz Guides). Madrid: MTH Multimedia S.L. 2005. ISBN 84-933978-4-9, ISBN 978-84-933978-4-5. p. 205.

Havolalar
---------

* Sudanning Moviy Nil mintaqasi aholisi o‘rim-yig‘im tugashini nishonlayotgan paytda Waza trubasi qaytib keldi, video YouTube’da
* Smithsonian Folkways Records -dan "Ya Musa. Waza-ansambli"

Andoza:Natural horns
**Abdulloh ibn Abu Hadrad** (arabcha:  — Abu Muhammad Abdulloh ibn Abu Hadrad ibn Umayr al-Aslamiy) — sahoba.

Hayoti
------

Otasi Abu Hadradning asl ismi *Saloma* bo‘lgani uchun baʼzi manbalarda *Abdulloh ibn Saloma* deb ham zikr qilingan. Manbalarda Abdulloh ibn Abu Hadradni sahobaligi borasida turli ixtilof­lar mavjud. Biroq, aksariyat olimlar uni sahoba bo‘lganini qayd etishgan. Hudaybiya sulhidan boshlab Payg‘ambar amrlari ostida safarlarda qatnashgan va unga turli sariyyalarda vazifalar ham yuklatilgan. Shulardan biri Gʻoba sariyya­sidir. Bani Jusham qabilasidan bo‘lgan Rifoʻa ibn Qaysning musulmonlar va Bani Qays orasini buzmoqchi bo‘lganini eshitgan Rasululloh Abdulloh ibn Abu Hadradning yoniga yana ikki kishini qo‘shib, ularga Rifoʻa haqida maʼlumot to‘plab kelishni buyuradilar. Abdulloh ibn Abu Hadrad Madina yaqinidagi Gʻoba yaylovida Rifoʻani tuzoqqa tushirib o‘ldiradi, uning oz sonli odamlarini quvib, ortda qolgan tuyalarini o‘lja sifatida Madinaga haydab keladi. Kambag‘al hayot kechirgan Abdulloh ibn Abu Hadrad uylanganida o‘ziga o‘ljadan tushgan o‘n uch tuyani xotiniga mahr sifatida beradi. Bu voqeadan ikki oy o‘tib, Hunayn jangi avvalida Payg‘ambar tomonidan yana dushman ichiga kirib maʼlumot to‘plash uchun yuboriladi. Vazifani muvaffaqiyat bilan yakunlab, to‘plagan maʼlumotlarini Payg‘ambarga taqdim qiladi.

Abdulloh ibn Abu Hadrad Abu Bakr va Umardan hadis rivoyat qilgan, undan esa o‘g‘li Qa’qo’ va boshqalar rivoyat qilganlar. Rivoyat qilgan hadislarining ikkitasi Ahmad ibn Hanbalning "Musnad"ida keltirilgan.

Vafoti
------

Payg‘ambarning vafotlaridan ke­yingi hayoti haqida maʼlumot bo‘lmagan Abdulloh ibn Abu Hadrad taxminan sakson yoshida vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Al-Voqidiy. *Al-Mag‘āzӣ*. — London: 1965-66. II, 634-635, 777, 779-780, 797; III, 877, 893, 939, 1008;
2. Ibn Hishom. *As-Sӣra.* — Qohira: 1955. III, 439-440; IV, 626, 629-631;
3. Ibn Saʼd*. At-Tabaqāt al-kub­rā*. — Bayrut: 1968. II, 150;
4. IV, 309-310; At-Tabariy. *Tarӣx.* — Qohira: 1960-70. III, 34, 158;
5. Ibn al-Asir. *Usd al-g‘āba.* — Qohira: 1970-73. III, 210-211;
6. Ibn Hajar*. Al-Isāba.* — Qohira: 1970-72. IV, 54-57.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Klara Yunusovna Yusupova** (1930.28.7, Toshkent) – raqqosa, balerina, Oʻzbekiston xalq artisti (1964). Navoiy teatri qoshidagi studiyada va Moskva xoreografiya bilim yurtida oʻqigan (1945—52). 1951—78 yillar Navoiy nomidagi opera va balet teatrining solistkasi. Esmeralda („Esmeralda"), feya Sireni („Uyqudagi goʻzal"), Kitri („Don Koxot") kabi partiyalarni ijro etgan. Yu. asosan, oʻzbek xalq raqslarining mohir ijrochisi sifatida tanilgan. Uning raqslari shoʻx, joʻshqin va jozibadorligi, murakkab, lekin erkin harakatlari, oʻziga xos milliyligi bilan ajralib turadi. „Zang", „Larzon", „Rohat", „Dutor bayoti", „Munojot", „Shoʻx qiz", „Buxorocha", „Lazgi", „Pomircha" kabi raqslari shular jumlasidan. Bolgariya, Ruminiya, Fransiya, Hindiston, Italiya, Braziliya kabi mamlakatlarda gastrolda boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ivan Sergeyevich Juravlev** (1942-yil 11-fevral, Kurtamish, Chelyabinsk viloyati) – belarus meʼmori.

Hayoti
------

Ivan Juravlev 1968-yilda 1942-yil 11-fevralda Kurtamishda tugʻilgan. Belarus Politexnika instituti qurilish fakultetining arxitektura boʻlimini tugatgan (oʻqituvchilari: A.P.Voinov, V.M.Volchak, U.M.Varaksin, N.N.Maklyatsova, N.Y.Traxtenberg).

1968—1971-yillarda Toshkentdagi „Toshdipragar" instituti (Toshloyiha) katta arxitektori lavozimida ishlagan.

1971 va 1983—1984-yillarda „Minsk loyihasi" institutida (bosh loyiha meʼmori, arxitektura-rejalashtirish ustaxonasi boshligʻi), 1981—1983-yillarda Minsk shahar ijroiya qoʻmitasining bosh arxitektura va shaharsozlik boʻlimida ishlagan. 1984—1987-yillarda „Minskproyekt" institutining arxitektura-dizayn ustaxonasi (APM-5) boshligʻi, „Belgovsproyekt" institutining arxitektura-loyihalash ustaxonasi (AKM-2) boshligʻi. 1987—1993-yillarda u Ukraina Davlat maʼmuriyati boshligʻining oʻrinbosari, shahar bosh arxitektorining oʻrinbosari, Minsk Bosh arxitektura va rejalashtirish boshqarmasining turar-joy va fuqarolik binolari arxitekturasi boʻlimi boshligʻi boʻlgan. Shu bilan birga, 1978-yildan beri u Belarus Politexnika institutida dars berdi. 1993—1994-yillarda shahar bosh arxitektori boshligʻining oʻrinbosari, uy-joy qurilishi boʻlimi boshligʻi lavozimlarida faoliyat yuritgan. 1994—2000-yillarda Belorussiya Arxitektura va qurilish vazirligining hududlarni rivojlantirish, shaharsozlik va arxitektura bosh boshqarmasida arxitektura, binolar tipologiyasi va loyihalash ishlari boʻlimi boshligʻi, soʻngra boshliq oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan. 2000—2002-yillarda Korporatsiya instituti direktori boʻlgan. 2002-yildan Arxitektura vazirligining Davlat ekspertizasi metodologiyasi boshqarmasida faoliyat yuritgan.

1972-yildan SSSR arxitektorlar uyushmasi aʼzosi. Belarus arxitektorlar uyushmasi ijodiy ustaxonasi rahbari. 1974-yildan BSM aʼzosi.

Serobrankada M111-90 seriyali uylar
1983-yildan KPSS aʼzosi. Minskda yashaydi.

Loyihalari
----------

Toshkent shahridagi asosiy ishlar (hammualliflikda): Ts 17-18 mahallasi (Oʻzb.: Sebzor (C-17/C-18) daxasi) qurilishi (1961—1971), yirik panelli uy-joylar loyihalari.

Minskdagi asosiy ishlar (hammualliflik): „Vostok-1 Leninskiy" prospektining asosiy qismi loyihasi, Serabranka (Plyaxanova koʻchasi), Angarskaya tumanlaridagi turar-joy binolari.

Manbalar
--------

1. ↑  „Жураўлёў Іван Сяргеевіч". *www.bis.nlb.by*. Qaraldi: 2-noyabr 2023-yil.
2. ↑  Журавлев Иван Сергеевич*. Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси.*. Минск: Энциклопедикс, 2014 — 140 bet. ISBN 978-985-7090-29-7.
3. ↑  „Журавлев, Иван Сергеевич (архитектор ; род. 1942)". *www.unicat.nlb.by*. Qaraldi: 2-noyabr 2023-yil.
Mis obdasta
**Obdasta** (forscha: آفتابه — suv va dasta), **oftoba** — roʻzgʻor buyumi; yuz-qoʻlni yuvishda ishlatiladigan idish. Obdasta boʻgʻzi uzun va tor, quyi qismi (qorni) keng, baʼzan tubida chambaragi boʻladi (Qoʻqon va Toshkent obdastalari), qopqoqli, uzun va ingichka joʻmrakli, dastali. Qadimdan mis va sopoldan ishlangan, keyinchalik choʻyandan tayyorlana boshlangan, hozirda, shuningdek, zavodlarda alyuminiydan va plastmassadan quyib tayyorlanadi.

Miskarlar shakliga koʻra, turli xil obdasta (oʻrdak obdasta, tovus obdasta, tuyaboʻyin obdasta va boshqalar) tayyorlaganlar, kandakor ustalar ularni kandakori usulida turli xil nafis naqshlar bilan, baʼzan koʻzlar qadab ajoyib badiiy buyumlar yaratadilar. Ziynatlangan obdasta namunalari respublika muzeylarida, xususiy toʻplamlarda saqlanadi. Andijon, Namanganda *obdasta*, Qashqadaryoda *ibriq* deb ataladi.

Yana qarang
-----------

* Qumgʻon

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hovuz** — suv yigʻish va saqlash uchun qazilgan chuqur joy; ichimlik suvi saqlanaligan sunʼiy suv havzasi. H.ning toʻrtburchak, aylana, koʻp (6— 8) qirrali koʻrinishga ega turlari mavjud. Urta Osiyo va Yaqin Sharqning ayrim mamlakatlarida keng tarqalgan; asosan masjidlar yonida shaharlar maydonlari, bogʻlar, chorbogʻlar, saroy hovlisi va boshqalarda bunyod etilgan; atrofi toshlar bilan qoplab yoki daraxtlar ekib mustahkamlangan. H.lar favvoralar bilan bogʻliq boʻlgan. H.ning qadimdan meʼmorlikda ahamiyati katta boʻlgan. Qad. Misrda toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi H. yoʻlkaning 2 tomonida bunyod etilgan. Keyinchalik meʼ-moriy majmualar mujassamotida H.dan unumli foydalanila boshlangan: Agradagi Tojmahal, Buxorodagi Sitorai Mohi Xosa, Labihovuz, bolohovuz va boshqa shular jumlasidan. 18-asrga oid yozma manbalarda qayd etilishicha, Toshkentning markaziy maydoni — Registon va Shayxontohurda eng katta H.lar boʻlgan, uning atrofida tut, chinor daraxtlari oʻsgan, qoʻlyozmalarga ishlangan miniatyuralarda ham H. oʻz ifodasini topgan. Turkiya meʼmorligida uy devorlariga taqab yarim aylana shaklida bunyod etilgan H.lar ham uchraydi. Marmar qoplab ishlangan H. bejirim koʻrinishga ega boʻlgan, sirtlari ravoqlar, guldastalar, jez panjaralar bilan bezatilgan.

Buxoro shahrida 300 dan ortiq H. boʻlganligi 19-asr hujjatlarida qayd qilingan. 20-asrda esa sanitariya talablari bahonasi bilan aksari H.lar quritib oʻrniga binolar qurilgan. Hozirda Oʻzbekiston hududida tabiiy sharoitlarni hisobga olgan holda H. (suv havza)lar bunyod etiladi, ular favvoralar bilan uygʻunlikda ajoyib manzara, soʻlim maskanlar hosil qiladi. Shuningdek, suzishga moʻljallangan H.ning usti ochiq va yopiq turlari koʻplab quriladi.
Shuningdek, H.ning betonli va kafelli ko'rinishlari bor.

  

* 
* 
* 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ayvon** — 3 tomoni devor bilan oʻralgan oldi ochiq xona. Asosiy xona oldiga qurilib, soyabon vazifasini bajaradigan ayvon peshayvon deb ataladi. Oʻzbeklarda xalq tilida binoning balkon, veranda kabi qismlari ham ayvon deb yuritiladi.

Oʻrta Osiyoda iqlimiy sharoitga, asosan yoz fasliga, moʻljallab qurilgan usti yopiq, 1, 2 yoki 3 tomoni ochiq binoga nisbatan ham aytiladi. Ayvonning shimolga qaratib solinadigan *ters ayvon* va janubga qaratib solinadigan *oʻng ayvon*, *kungay ayvon* xillari boʻladi.

Tuzilishi jihatidan turlari
---------------------------

Tuzilishi jihatidan ayvonning uch xil turi uchraydi: *dahliz-ayvon*, *ustunli ayvon*, *ravoqli ayvon*.

*Ravoqli ayvonning* eng murakkabi peshtoq shaklida quriladi. Peshtoq ravoqli ayvon asosan yirik binolarda keng qoʻllaniladi. Ayvon sahni, peshtoq ichkarisidagi baland joyga nisbatan sufa (supa) deb ataladi. Ayvon, odatda, chiroyli qilib bezatiladi. Shifti va devorlari boʻyaladi, yogʻoch ustunlariga oʻyma naqshlar solinadi. Ayvon oʻzbek milliy me’morligida qadimgidan turar joy va jamoat binolarining muhim qismi boʻlib kelgan. Ayvon hovli, masjid, madrasa, doʻkon va saroylarda yozgi bino sifatida qurilgan.

Shakllari
---------

Ayvon joyning iqlimiy sharoitiga qarab turli shaklda quriladi. Masalan, Fargʻona vodiysida ayvon imorat oldiga qurilib, *peshayvon* deb yuritiladi. Buxoro ayvonlari baland va kambar (past) boʻladi. Toshkent va Samarqand ayvonlari koʻpincha xonalar oldi va oraligʻiga quriladi. Xorazm (koʻproq Xiva) ayvonlari atrofdagi xonalardan balandroq va shimoliy tomonga qaratib quriladi. Bunday ayvonlarni xorazmliklar *ullu ayvon* (katta yoki shoh ayvon) deyishadi. Xiva hovlilarida kambar (ters) ayvonlar ham boʻlib, ular koʻpincha xoʻjalik binolari oldiga quriladi. Ba’zi shevalarda (Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlarida) bostirma shaklidagi binolarni ham ayvon deb ataydilar.

Manbalar
--------

1. 1 2  Zohidov 1996, s. 8—9. sfn error: no target: CITEREFZohidov1996 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Zohidov P. Sh.*. Meʼmor olami*. Toshkent: Qomuslar bosh tahririyati, 1996 — 238 bet. ISBN 5-89890-116-7.
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Mona Lisa | *Sanʼatga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Tirgan** (forscha: تیرگان) — har yili 13 tirda (2, 3 yoki 4-iyul) Eronda yoz oʻrtasida nishonlanadigan festivaldir. Bu suv sepish, raqsga tushish, sheʼr oʻqish va ismaloq shoʻrva va sholezard kabi anʼanaviy taomlar bilan nishonlanadi. Oʻn kun taqib, soyga otilgan bilaklarga kamalak rangdagi lentalarni bogʻlash odati ham bolalarni xushnud etish uchundir.

Qisqacha maʼlumot
-----------------

Tirgan qadimgi Eron anʼanasi boʻlib, hozirgacha Eronning turli mintaqalarida, jumladan Mozandaron, Xuroson va Erakda nishonlanadi. Buni Gardiziy, Beruniy va Mas’udiy kabi tarixchilar hamda Safaviylar davridagi yevropalik sayyohlar tasdiqlaydi.

Bayram yomgʻir uchun momaqaldiroq va chaqmoqni chaqirish uchun osmonda paydo boʻlgan farishta Tishtreyaga bagʻishlangan.

Rivoyatlarga koʻra, Eron va Turon yerlari rahbarlari oʻrtasidagi yer nizolarini hal qilish uchun Arash kamonchi tanlangan. Tir oyining 13-kunida Arash oʻqini yoʻqotib qoʻyishi kerak edi va oʻq qayerga tushgan yerdan ikki podshohlik chegarasi oʻtishi kerak edi. Turon yomgʻirdan aziyat chekkan paytda, Eron chegaralarni hal qilganidan xursand boʻlgan, keyin ikki davlatga yomgʻir yogʻib, ular oʻrtasida tinchlik hukm surdirgan.

Beruniy xronologiyasida „Xudoning amri bilan shamol Ruyan togʻlaridan oʻqni uzib tashlab, Xurosonning chegarasini Fargʻona va Tapuriya oʻrtasiga koʻchirgan" deyiladi. Gardizi ham xuddi shunday taʼrif bergan, garchi „Arashning oʻqi Fargʻona va Baqtriya oraligʻidagi hududga tushdi" deb taʼkidlagan boʻlsa-da.

Yana qarang
-----------

* Tirgan festivali
* Yozgi kun tirilishi

Manbalar
--------

1. ↑  Farahan: A Report on Iranian Celebrations
2. ↑  „Aftab Markazi: Celebrations in Arak". 18-sentabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 31-may 2022-yil.
3. ↑  „2rism: Celebrations in Mazandaran". 2012-yil 18-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 31-may.
4. ↑  *Ostalnie priznaki proshlix vekov*, Бируни — Eduard Zaxau translation (1879)
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Kannibalizm (maʼnolari).

**Kannibalizm** (fransuzchada *cannibale*, ispanchada *canibal*) — biologiyada hayvonlarning ozuqa yetishmovchiligi natijasida oʻz turidagilarni yeyishi. Masalan, bo'rilar tugʻgan bolalarini, baʼzi qoʻngʻizlar esa tuhumlarini. Evolyutsiya jarayoni natijasida kelib chiqgan doimiy kannibalizm ham mavjud (qoraqurtlar va beshikterbatarlarning urgʻochilari, ularni urugʻlagan erkaklarini yeyishi).

**Kannibalizm** (frans. cannibale — odamxoʻr) — odam goʻshtini odam yeyishi. Tosh davrining eng qadimgi bosqichida yashagan ibtidoiy odamlarga xos. Keyinchalik oziq-ovqat resurslari koʻpaygach, ocharchilik vaqtlaridagina kamdan-kam uchraydigan hodisa sifatida saqlangan. Biroq diniy kannibalizm odamlar orasida ancha vaqt saqlanib qolib, odamlar oʻldirilgan dushmanlar, oʻlgan qarindoshlar jasadlarining turli qismlarini yeyishgan; bu hodisa odamlar oʻlikning kuch-quvvati va boshqa xususiyatlari uning goʻshtini yegan odamga oʻtadi degan qarashlar natijasida kelib chiqqan.

Biologiyada „**odamxoʻr"** va „**kannibal"** tushunchalari bir xil maʼnoni anglatmaydi. Bunda kannibal deb oʻz turiga mansub hayvonlarni yeydigan hayvonlarga, odamxoʻr deb esa odam yeydigan yirtqichlarga aytiladi.

Nomining kelib chiqishi
-----------------------

Kannibal soʻzi *kaniba* soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, Bagama orollarining aholisi Xristofor Kolumbni odamxoʻr maʼnosida Kaniba der edilar. Gerrerga koʻra esa „canibal" soʻzi „jasur" va "yaxshi odam" maʼnosini anglatadi.

Shuningdek
----------

* Odamxo'rlik
* Jinsiy Kannibalizm

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
*Yulduzlar jangi* franshizasi bir nechta jonli va animatsion filmlarni o‘z ichiga oladi. Film seriyasi *medias res orqali* o‘rnatilgan trilogiya bilan boshlandi, keyinchalik "Skywalker Saga" deb nomlanuvchi trilogiyalar trilogiyasiga kengaytirildi.

1977-yilgi o‘z-o‘zidan nomli film, keyinchalik *IV qism - Yangi umid* taglavhalari, keyinchalik *Saltanatning javob zarbasi* (1980) va *Jedayning qaytishi* (1983) seriallari, mos ravishda *V qism* va *VI qism* sifatida taglavha qilingan; bu filmlar asl trilogiyani tashkil qiladi. O‘n olti yil o‘tgach, "Yulduzlar jangi"dan iborat prekvel trilogiyasi chiqdi *: I qism - Yashirin tahdid* (1999), *II qism - Klonlar hujumi* (2002) va *III qism - Sithlar qasosi* (2005). Ijodkor Jorj Lukas 2012 yilda *Lucasfilm’ni* Disneyga sotganidan so‘ng, *VII* dan *IX* gacha qismlardan iborat *"Yulduzlar jangi: Kuchning uyg‘onishi"* (2015), *"So‘nggi jeday"* (2017) va *"Skywalker yuksalishi"* (2019) dan iborat davomiy trilogiya chiqdi. .

Birinchi uchta spin-off filmlari televidenie uchun tayyorlangan *"Yulduzlar jangi bayrami"* (1978), *"Evok sarguzashti"* (1984) va *"Evoks: Endor uchun jang"* (1985) edi. 2012 yilda Disney franchayzani sotib olgandan so‘ng, ushbu oldingi filmlar rasmiy kanondan chiqarildi, ammo teatrlashtirilgan animatsion film *Yulduzlar jangi: Klon urushi* (2008) va uning teleseriallarining davomi o‘zlarining kanonik maqomini saqlab qoldi. Ikkita mustaqil film ishlab chiqarilgan va davomiy trilogiya filmlari orasida chiqarilgan: *Ibtido* (2016) va *Han Solo: Yulduzlar jangi* (2018), ikkalasi ham asl va oldingi trilogiyalar o‘rtasida joylashgan. Taika Waititi, Jeyms Mangold, Deyv Filoni va Sharmin Obaid-Chinoyning nomsiz filmlari yozilgani rasman e’lon qilingan, boshqa noma’lum filmlar esa rivojlanishning dastlabki bosqichida ekani xabar qilingan. 

Filmlarning umumiy kassa daromadi o‘n milliard dollardan ortiqni tashkil etadi va hozirda u eng ko‘p daromad keltirgan ikkinchi kino franshizasidir. Asosiy jonli filmlar (shu jumladan Skywalker Saga barcha filmlar) Akademiya mukofotlariga nomzod bo‘ldi. Asl film eng yaxshi film, eng yaxshi rejissyor, eng yaxshi original ssenariy va Alek Ginnes (Obi-Van Kenobi rolini o‘ynagani) uchun eng yaxshi ikkinchi plandagi aktyor, shu jumladan, asosiy yo‘nalishlarning ko‘pchiligiga nomzod bo‘lgan. Alohida toifalar. Bir nechta rasmiy "Yulduzlar jangi" teleseriallari ham chiqarildi, ularning barchasi hozir Disney+ da.

1. ↑  Additionally, and especially since Disney's acquisition of Lucasfilm, a number of announced projects have been postponed or cancelled.
**Ravishdosh**deb — feʼlning ravishga xos vazifada qoʻllanish uchun maxsuslashgan shakli. Ravish harakatning belgisini bildirib, uning biror xususiyatini koʻrsatadi. Ravishlar harakatni ifodalovchi har qanday feʼl bilan qoʻllana oladi. Ular, asosan, harakatning belgisini, jumladan, paytini, maqsadini, sababini bildirib, gapda hol boʻlib yoki ergash gapning kesimi vazifasida keladi. Hozirgi oʻzbek tilida Ravishning bir necha shakllari bor, ular quyidagi qoʻshimchalar yordamida yasaladi: — (i)b — oʻqib, koʻrib; — a, — y—kula-kula, yigʻlay-yigʻlay; — gach (—kach, — qach), —kelgach, tikkach, chiqqach; — gani (—kani, — qani) — koʻringani, toʻkkani, soqqani; — guncha (—kuncha, — quncha) — borguncha, choʻkkuncha, taqquncha kabi. Ravishning boʻlishsiz shakli — may, — masdan qoʻshimchalari bilan yasaladi: oʻqib— oʻqimay, oʻqimasdan kabi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Goʻshtasp** (yunon manbalarida "Hustosb", Avestopya "Vishtaspa") — kayoniyyaar sulolasining beshinchi xukmdori, Eron podshohi Luhrospning ugli va taxt vorisi. Rivoyatlarga koʻra, G. davrida Zardusht oʻz diniy taʼlimotini targʻib etishga kirishgan. G. uni saroyga chorlab zardushtiylikni qabul qilgan va bu dinni davlat dini, deb eʼlon qilib, mamlakatda koʻplab otashkadalar qurdirgan, Avestoni oltin taxtachalarga yozdirib, markaziy ibodatxonaga qoʻyishni buyurgan. Arjasp Eronga bostirib kirib, Luxrospni katl etgach, G. otasining oʻchini olmoq uchun oʻgʻli Isfandiyoria katta qoʻshin bilan Turonga joʻnatgan. Isfandiyor gʻalaba bilan qaytgach, G.dan taxtni talab qilgan. Shunda G. Isfandiyordan qutulish maqsadida uni Rustamni bandi qilib keltirmoq uchun Seyistonga yuborgan, ammo Rustam jangda gʻolib kelib Isfandiyorni oʻldirgan. Shundan soʻng, G. bir qancha vaqt hukmdorlik qilgach, taxtni uz ixtiyori bilan nabirasi Bahmanga topshirib, toat-ibodat bilan mashgʻul boʻlgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Muqimiy*** — 2021-yilda suratga olinganFotih Jalolovning oʻzbek shoiri Muhammad Aminxoji Muqimiy hayoti va ijodiga bagʻishlangan tarixiy dramasi. Film Oʻzbekiston Kinematografiya agentligi buyurtmasiga asosan „Oʻzbekfilm" kinokompaniyasi tomonidan 2021-yilda suratga olingan.

Mazmuni
-------

Film syujeti oʻzbek shoiri Muqimiy ijodiy yoʻlining boshlanishi va shakllanishi davrini yoritib bergan. Film Muqimiyning onasini erta yoʻqotadi, bu uning ijodida maʼlum iz qoldiradi. Unda shoirning Rossiya imperiyasining kelishi davridagi taʼlim va ijodi haqida hikoya qilinadi. Muqimiy „Yosh shoirlar toʻgaragini" tuzadi, uning tarkibiga Furqat, Zavqiy, Komil kiradi. Shoir otasining vafotidan keyin oilasi ogʻir ahvolga tushib qoladi. Oilasiga yordam berish uchun Toshkentga koʻchib ketadi. Film shoirning ogʻir moliyaviy ahvoliga tushib qolgani haqida hikoya qiladi. Va madrasalardan birida oʻgʻli Abramxoʻja bilan kichik bir hujradas hayoti kechiradi.

Ishlab chiqarish
----------------

Suratga olish ishlari 2020-yil oktabr oyida boshlangan. Film ustida ishlashda Muqimiy muzeyi xodimlari, adabiyotshunoslar, Muqimiy nomidagi Qoʻqon davlat pedagogika instituti oʻqituvchilari ishtirok etdi. Suratga olish jarayonida Muqimiy hayotligida bosib oʻtgan Toshkentdan Qoʻqongacha boʻlgan butun yoʻl suratga olindi. Film premyerasi 2021-yil mart oyida boʻlib oʻtgan. 2022-yilda Toshkentda boʻlib oʻtgan "Oltin Humo" mukofotini topshirish marosimida film „Eng yaxshi vizajist", „Eng yaxshi kostyum dizayneri" va „Eng yaxshi rassom ishi" kabi bir qancha nominatsiyalar boʻyicha laureat boʻldi.

Rollarda
--------

* Ulugʻbek Rustamov
* Egamberdi Rahimov
* Adiz Rajabov
* Bobur Yoʻldoshev
* Maʼrifat Ortiqova
* Gulruh Pirnazarova

Ijodiy guruh
------------

* Postanovkachi rejissyor: Fotih Jalolov
* Ssenariy muallifi: Rustam Jabborov
* Postanovkachi operator: Muzaffar Yusupov
* Postanovkachi rassom: Alisher Umrzoqov
* Liboslar boʻyicha rassom Anastasiya Reym
* Kompozitor: Toir Qoʻziyev
* Kartina direktori: Shahnoza Sirojiddinova

Manbalar
--------

1. ↑  „Қўқон шаҳрида "Муқимий" тарихий-бадиий фильми премьераси ўтказилди"..  Qoqon.uz.
2. ↑  „В Узбекистане начались съемки фильма "Мукимий""..  Darakchi.uz.
3. ↑  „"Муқимий" фильми намойиши"..  uza.uz.
4. ↑  „"Muqimiy" filmining katta premerasi o`tkazildi"..  Darakchi.uz. Qaraldi: 2023-yil 23-fevral.
5. ↑  „"Oltin Humo" milliy mukofotining taqdirlash marosimi o‘tkazildi"..  Kun.uz.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti (Wayback Machine saytida 2023-02-20 sanasida arxivlangan)
Lucia *di Lammermurdagi* Lucia roʻli, 2011-yilda Xyuston Grand Operasi bilan
**Albina Anvarovna Shagimuratova** (ruscha: *Альбина Анваровна Шагимуратова*, 1979-yil 17-oktyabrda tugʻilgan) – rus opera qoʻshiqchisi. Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan artist (2017).

Hayoti
------

Albina Shagimuratova 1979-yil 17-oktyabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. Qozon konservatoriyasining vokal fakultetini (2004) va Moskva davlat konservatoriyasining aspiranturasini (2007) tamomlagan. Xyuston Grand Opera studiyasining faxriy bitiruvchisi. Hozirda Moskvadagi Dmitriy Vdovin va Nyu-Yorkdagi Renata Skotto sinflarida oʻqishini davom ettirmoqda.

Faoliyati
---------

Albina 2004-yildan 2006-yilgacha Moskva K. S. Stanislavskiy va V. I. Nemirovich-Danchenko nomidagi akademik musiqali teatrining solisti boʻlgan. 2006-yildan 2008-yilgacha Xyuston Grand Operasida (AQSh) malaka oshirgan. 2008-yildan M. Jalil nomidagi Tatar akademik davlat opera va balet teatrining solisti boʻladi. 2018-yilda Yannik Nezet-Segin bilan „Queen of the Night" qoʻshigʻini Deutsche Grammophon uchun yozib olgan. Soʻng, uni Zalsburgda ijro etgan. U Moskvaning Qizil maydonida Jahon kubogining ochilish marosimida va Moskvaning yangi Zaryadye kontsert zalining ochilishida kuylaydi. Ikkala konsert ham Valeriy Gergiev boshchiligida boʻlgan. 2016-yilda Nyu-Yorkdagi Metropolitan operasida Motsartning *"Die Entführung aus dem Serail"* filmidagi Konstanze roli va BBC Proms’da „*Semiramide"* filmidagi bosh roli debyuti boʻlgan. Albina Shagimuratova Glinka nomidagi xalqaro tanlovning hakamlar hay’ati raisi va Chaykovskiy nomidagi xalqaro tanlovning hakamlar hay’ati aʼzosi.

Mukofotlari
-----------

M. Glinka nomidagi (Chelyabinsk, 2005-yil, 1-oʻrin), Barselonadagi F. Viñas nomidagi (Ispaniya, 2005-yil, 3-oʻrin), P. I. Chaykovskiy nomidagi (Moskva, 2007-yil, 1-oʻrin va oltin medal) xalqaro tanlovlarning laureati.

Tatariston xalq artisti (2009). Gabdulla Toʻqay nomidagi Tatariston Respublikasi Davlat mukofoti laureati (2011).

Rossiya milliy teatrining „Operada ayol roli" nominatsiyasida „Oltin niqob" mukofoti laureati (M. Jalil nomidagi Tatar akademik davlat opera va balet teatri spektaklida Lyusiya di Lammermur partiyasini ijro etgani uchun).

Katta teatrning „Ruslan va Lyudmila" spektaklida Lyudmila rolini, Tatar opera va balet teatrining „Lusiya di Lammermur" spektaklida Lusiya rolini ijro etgani uchun musiqa tanqidchilarining „Casta Diva" mukofoti sovrindori.

Manbalar
--------

1. 1 2  „ICMA 2019 – The winners". *ICMA*.
2. ↑  *Brug.* „Tschüss, Königin: Trillergirl Albina Shagimuratova bricht auf zu neuen Koloraturufern" (de-DE). *Brugs Klassiker* (30-avgust 2018-yil). 2-sentyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-yanvar 2019-yil.
3. ↑  „Review: James Levine Opens Last Run as Metropolitan Opera Music Director" by Corinna da Fonseca-Wollheim, *The New York Times*, 24 April 2016

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti
* Schedule at Operabase
***Oliver!*** – 1838 yilda chop etilgan Charles Dickensning *"Oliver Twist"* romani asosida va 1960-yildagi Lionel Bartning xuddi shu nomdagi sahna asari asosida 1968-yilda sur’atga olingan Britaniya tarixiy musiqiy drama filmi.

Carol Reed filmda rejissyorlik qiladi va u "Vernon Harris", "Food, Glorious Food", "Consider Yourself", "As Long as He Needs Me", "I’d Do Anything", "You’ve Got to Pick a Pocket or Two", "Where Is Love?" kabi musiqiy asarlarni oʻz ichiga oladi.

Filmda Ron Moody, Oliver Reed, Harry Secombe, Shani Wallis, Jack Wild, Mark Lesterlar bosh rollarni ijro etga. U Surreydagi Shepperton Film Studiosida Romulus va John Woolf spektali asosida sur’atga olingan va Columbia Pictures kompaniyasi tomonidan butun dunyoga chiqarilgan.

41-Oskar mukofotida 1968-yilgi „*Oliver!"* oʻn bitta Akademiya mukofotiga nomzod boʻldi va oltita, jumladan, eng yaxshi film, Carol Reed eng yaxshi rejissyor va Onna White faxrli xoreograf mokofotini qoʻlga kiritdi. 26-Oltin Globus marosimida film ikkita Oltin globusni qoʻlga kiritdi.

Britaniya Film Institute „Oliver!"ni 20-asrning 77-buyuk Britaniya filmi reytingiga kiritdi! 2017-yilda Time Out jurnali uchun 150 nafar aktyor, rejissyor, yozuvchi, prodyuser va tanqidchilar oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovnomaga koʻra film tarixdagi eng yaxshi Britaniya filmlari reytingida 69-oʻrinni egalladi.

Rollarda
--------

* Mark Lester - Oliver Twist
* Ron Moody - Fagin
* Jack Wild - Artful Dodger
* Oliver Reed - Bill Sikes
* Shani Wallis - Nancy
* Harry Secombe- Mr. Bumble
* Joseph O'Conor - Mr. Brownlow
* Hugh Griffith - Sudya
* Peggy Mount - Corney Darkness
* Leonard Rossiter - Janob Sowerberry
* Hylda Baker - Sowerberry xonim
* Kenneth Cranham - Noah Claypole
* Megs Jenkins - Bedwin xonim
* Sheila White - Bett
* Wensley Pithey - Dr. Grimwig
* James Hayter - Janob Jessop
* Elizabeth Knight - Charlotte
* Fred Emney - Ishxona boshlig'i

Teatr kassasi
-------------

Film AQSh va Kanada prokatlarida 10,5 million dollar va butun dunyo boʻylab 77,5 million dollar ishladi. Buyuk Britaniyada film Londondagi Leicester Square teatrida 90 hafta davomida qoʻyilib, 2 million dollarga yaqin daromad keltirgan. Oʻsha paytda uni butun mamlakat boʻylab 5 million kishi koʻrgan.

Nominatsiyalar
--------------

*Oliver!*, Columbia Picturesning boshqa eng yaxshi film nominatsiyasi „Funny Girl" bilan birgalikda jami 19 ta Oskar mukofotini qoʻlga kiritdi, bu esa bir yilda bir studiyadan eng koʻp musqiy nominatsiyasi boʻldi.

*Oliver!* Eng yaxshi film uchun Akademiya mukofotini qoʻlga kiritgan soʻnggi G-reytingli film boʻldi.

1. ↑  „The 100 best British films" (Archive.is saytida 3 April 2019 sanasida arxivlangan). *Time Out*. Retrieved 26 October 2017
2. ↑  „Box Office Information for Oliver!".  The Numbers. 2012-yil 9-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 9-yanvar.
3. ↑  „Box Office and Business for Oliver!".  IMDb. 2014-yil 29-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 9-yanvar.
4. ↑  „'Oliver' Ends London Run; 'Julius Caesar' Replaces". *Variety*. 10 June 1970. 29-bet.
5. ↑  All ages admitted – General audiences.
**Islom ensiklopediyasi** — islom muammolariga doir universal ensiklopediya. Islom dini, tarixiga oid barcha masalalar va istiloxlarni hamda musulmon mamlakatlariga doir maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan. 20-asr boshlaridan nashr etila boshlagan. Ne-mis, golland, fransuz, ingliz sharqshunoslari uning asosiy tashabbuskorlari boʻlgan. 1908—38 yillarda nemis, ingliz va fransuz tillarida 4 jildli qilib Leydenda nashr etildi. 1933— 65 yillarda arab tiliga tarjima qilib chiqarildi. 1950 y.dan Istanbulda turk tilida qayta ishlangan va toʻldirilgan holda chiqarildi. 1954 y.dan Yevropa va Amerikaning yirik islomshunoslari I.e.ni qayta nashr qilish ustida ish olib bormoqdalar. Hozirda turk tilida „Islom fiqhi", „Hadis ensiklopediyasi" nashrdan chiqqan. I.e. islomni va Sharq tarixini oʻrganuvchi tadqiqotchilar uchun muhim manba hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Sulton Murod Oqquyunli davlatining uchinchi sultoni
**Sulton Murod** (*31-iyul, 1490-yil — 1518*) — Oqquyunlilarning **Iroq**, **Fors** va Kermondagi hukmdori. Hukmronligi *1500-1508-*yillar.

Sulton Murod Oqquyunli davlatining uchinchi sultoni Yoqubning o‘g‘illaridan biri edi. 1490-yilda u Tabrizda dunyoga kelgan. Ammo, u tug‘ilishidan ko‘p o‘tmay, otasi Yoqub vafot etdi. Shundan so‘ng, Murod uzoq vaqt Shirvonda yashirinib yurdi. 1497-yilga kelib, zodagonlar qo‘zg‘olon ko‘tarib yosh sulton Ahmadni taxtga o‘tqazishdi. Poytaxtdan tashqarida yurgan Murod vaziyatni to‘g‘ri baholab yaxshigina kuch bilan Tabrizga yurish qiladi. Biroq, Ahmadning mag‘lubiyatidan keyin Oqquyunli davlati hokimiyati Murodning aka-ukalari Alvond va Sulton Muhammad qo‘lida qoladi. 1498-yilda Sulton Muhammad Alvond Mirzoga qarshi urushda yengildi va Isfahonga chekinishga majbur bo‘ladi. Bundan Murodning atrofdagilari foydalandilar. 1499-yilda ular Sulton Muhammadga qarshi isyon ko‘tarishdi. Natijada, Sulton Muhammad taxtdan ag‘darilib, Alvond Mirzo bilan butun mamlakat hududlarini taqsimlab olish bo‘yicha kelishuvga erishiladi. Unga ko‘ra, Murod Iroqi Arab, Iroqi Ajam, Fors, Kermon va Seyistonga egalik qildi. Lekin, qabila zodagonlari hukmdorning yoshini hisobga olib, hokimiyatni o‘zlari boshqaradigan bo‘ldilar. 1503-yili Alvond Mirzo ustidan qozonilgan g‘alabadan so‘ng, Ismoil Safaviy sulton Murodga qarshi qo‘shin tortdi. O‘sha yilning 21-iyunida "Olma Gulag"(Hamadon yaqini)da jang bo‘lib, unda Oqquyunli armiyasi tort-mor etiladi. Natijada, Murod Fors va Kermon viloyatlariga bo‘lgan da’vosidan voz kechadi. Biroq, u poytaxtni Bag‘dodga ko‘chirish orqali Iroqi Arab ustidan hukmronlikni saqlab qolishga erishdi. 1508-yilda Safaviylar bilan urush qayta alangaladi. Ammo, Oqquyunlilar takror mag‘lubiyat alamani boshidan kechirdi. Sulton Murod Urfa shahridan tashqari barcha hududlarni Ismoil Safaviyga boy berdi. Vaqtida Usmoniylar sultoni Salim I Yovuz bilan tuzilgan sulh uni jonini saqlab qoldi. Sulton Murod 1518-yilda Urfa shahrida vafot etgan. Sulton Murodning ikki o‘g‘li bo‘lgan, bular: Yoqub va Hasan.
**Azizova Yulduz Sayfullayevna**— (ruscha*: Azizova Yulduz Сайфуллаевна*) sharqshunos olima, tarix fanlari nomzodi.

Biografiya
----------

Azizova Yulduz 1940-yil 14-dekabrda Toshkentda tavallud topgan. U 1958-yilda Toshkent davlat universitetining sharq fakultetiga oʻqishga kirib, 1964-yili ushbu fakultetning arab mamlakatlari tarixi boʻlimini tugatadi.1965-968-yillar davomida Abu Rayhon Beruniy Nomidagi sharqhunoslik instituti aspiranturasida tahsil koʻradi.

Mehnat faoliyati
----------------

Azizova Yulduz 1969-1971-yillarda Pokistonda xizmat safarida boʻladi. U yerdan qaytib kelgach, Sharqshunoslik institutida avval kichik ilmiy xodim va 1968-yildan katta ilmiy xodim lavozimlarida ishlaydi. 1987-yilda Oliy partiya maktabiga katta oʻqituvchi , 1991-yildan Tashqi Iqtisodiy aloqalar vazirligida boʻlim boshligʻi sifatida faoliyat yuritadi.

Ilmiy faoliyati
---------------

Yulduz Azizova 1978-yilda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik institutining ilmiy kengashida *ʼʼАнгло-саудовские отношения после второй мировой войны ʼʼ* degan mavzuda nomzodlik dessertatsiyasini himoya qiladi. Olima Yulduz Azizova 30 dan oshiq ilmiy maqola va risolalar muallifi. Unig maqolalari turli jurnal va toʻplamalrda chop etilgan.

Ilmiy asarlari
--------------

1. *Экономически аспекты ближневосточного кризиса 1967 г.* (брошшюра), Т. ʼʼЗнаниеʼʼ, 1973.

2. *Ближний Восток: нефть и политика.* (в соавторстве с Ю.Пономаревым), Т. ʼʼЗнаниеʼʼ, 1975.

3. *Ближний Восток и ипералистическая политика.* (в соавторстве с Б.Мусаевым), Т. ʼʼЎзбекистанʼʼ, 1976.

4. Женщины Саудовской Аварии: вчера и сегодня.- В сб.*: ʼʼЖенщины Востока ʼʼ*, Т. ʼʼФанʼʼ, 1975.

5. Основные этапы эволюции буржуазной историографии по Саудовской Аравии.- В сб.: *ʼʼФальсификатор историиʼʼ*, Т. ʼʼФанʼʼ, 1985. 

6. Саудовская женщина: влияние процессов модернизации общества и роль ислама.- В кн: *ʼʼИслам и женщины Востокаʼʼ*, Т. ʼʼФанʼʼ, 1990.

7. *Становление и развитие рабочего движения* (методические пособие), Т. ВПШ. 1990.

Manbalar
--------


1. ↑  *С.Д.Милибанд. Биоблиографический словарь... М. 1975, 14.12.1940-, БСОВ.
[*.  WEB manba]
2. 1 2 3 4  *O'zbekiston Sharqshunoslari, Malik Abdusamatov, bibliografik ocherk, Qomuslar bosh tahririyati, Toshkent - 1996, 184-bet*.
3. ↑  **Азизова, Юлдуз Сайфуллаевна.** Англо-саудовские отношения после Второй мировой войны (1945 - до начала 70-х гг.): автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата исторических наук (07.00.03) / Азизова Юлдуз Сайфуллаевна; Акад. наук Узбек. ССР, Ин-т востоковедения им. Абу Райхана Беруни. – Ташкент, 1977. – 21 с.

'*КХ Шифр: Ав 12/1973 **WEB manba[*sayt ishlamaydi*]'***
MapZikri koʻli xaritada
**Zikri koʻli** — tabiiy suv rezervuari. Oʻzbekistonning Buxoro viloyati Qorovulbozor tumanida joylashgan koʻl. Qorovulbozor vohasidan yigʻilgan oqova va zovur suvlari, shuningdek Qarshi kollektori suvlari qoʻshilib tabiiy chuqurlikka quyilishi natijasida 1990-yillarda hosil boʻlgan. Suv sigʻimi 0,08 km³. 2004-yilga qadar Zikri koʻli haqidagi maʼlumotlar adabiyotlarda uchramaydi. Koʻlda oq sla (sudak) va ilonbosh kabi yirtqich baliqlar uchraydi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 21-sentyabrdan „2019—2023-yillarda Buxoro viloyatini kompleks ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida"gi 694-son qaroriga muvofiq bir-biriga yaqin joylashgan Zikri, Xadicha va Devxona koʻllari hududida turistlar uchun ovchilik va baliqchilikni tashkil etish maqsadida Zikri koʻlining qirgʻogʻida 10 ta turistga moʻljallangan 2 ta kotej, sayohatchilar uchun magazin, oshxona va hojatxonani 2019—2020-yillarda qurib bitkazish rejalashtirilgan.

2022-yilgi maʼlumotga koʻra Zikri, Xadicha va Devxona koʻllar tizmasidagi 40 ming gektarli maydonda „Buxoroneftqurilish-montaj" maʼsuliyati cheklangan jamiyatiga qarashli ovchilik xoʻjaligi faoliyat yuritib kelyapti.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 21-sentyabr „2019—2023-yillarda Buxoro viloyatini kompleks ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida"gi 694-son qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 19-iyun 2023-yil.
2. ↑  Абдуллаев 2004, s. ?. sfn error: no target: CITEREFАбдуллаев2004 (help)
3. ↑  Raxmonov 2022, s. 71—82. sfn error: no target: CITEREFRaxmonov2022 (help)
4. ↑  Raxmonov 2022, s. 68—75. sfn error: no target: CITEREFRaxmonov2022 (help)

Adabiyotlar
-----------

* *Raxmonov R. R.* Buxoro viloyatidagi ovchilik xoʻjaliklari haqida yangi maʼlumotlar // Science and Education. — 2022. — Andoza:Бсокр. Архивировано 19 iyun 2023 года.
* *Raxmonov R. R.* Buxoro viloyati suv havzalaridagi yirtqich baliqlari // Journal of Advanced Research and Stability. — 2022. — Andoza:Бсокр.
* *Абдуллаев М. А.* Ихтиофауна и рыбный промысел в озере Девхона (Узбекистан) // Бухарский государственные университет. — 2004.