recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sariqamish soyligi**, Sariqamish botigʻi — Oʻrta Osiyodagi choʻl iqlimli berk botiq. Ustyurt platosi va Qoraqum choʻli orasida (Turkmanistonda, shimoli-gʻarbiy qismi Qoraqalpogʻiston Respublikasida). Uzunligi 125 km, eni 90 km. Eng chuqur joyi dengiz sathidan 38 m past. Markaziy qismida taxirshoʻr Sariqamish koʻli joylashgan. Sariqamish soyligi oval shaklda boʻlib, qad. koʻl choʻkindilaridan tarkib topgan va usti shoʻrxok hamda shamolda toʻzuvchi qum bilan qoplangan. Baʼzan, Amudaryo suvi quyilgan davrlarda Sariqamish soyligi koʻlga aylangan. Amudaryo qayta Orol dengiziga quyilganda Sariqamish soyligi yana qurigan. Neogen oxirida, yuqori toʻrtlamchi davrda (sathi 58 m), 14— 16-asrlarda (sathi 50–62 m) koʻl boʻlgan. Oxirgi marta Amudaryo 1878-yil yozida soylikka yetib kelgan. 1971-yil Daryoliq orqali soylikka suv kelgan va maydoni 1000 km² dan ortiq, suv hajmi 12 km³, chuq. 30 m keladigan koʻl hosil boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Gipotoniya** (gipo... va yun. tonos — taranglik) — toʻqima, aʼzo va sistemalarning boʻshashuvi, yaʼni tonusi (tarangligi)ning pasayishi. Yurak-tomir sistemasining tonusi pasayganda kon bosimi past boʻladi. Gipotoniya koʻpincha qon bosimining pasayganligini ifodalaydi (90/60 mm simob ustunidan past). Qon bosimining normal holati yoshga, geografik mintaqaga qarab bir oz farq qilishi mumkin (tropik va subtropik mamlakatlarda yashaydigan kishilarning qon bosimi shimoliy hududlardagilarga nisbatan pastroq boʻladi). Sport (ayniqsa ogʻir atletika) bilan muntazam shugʻullanadigan yigit-qizlarda, ogʻir jismoniy ish qiladigan kishilarda, balet artistlarida Gipotoniya yillab, baʼzan esa umrbod davom etishi mumkin. Bunday kishilar oʻzlarini yaxshi sezadilar va bemalol ishlayveradilar. Bu fiziologik Gipotoniya boʻlib, dori-darmonning hojati yoʻq. Patologik Gipotoniya esa turli infeksion kasalliklar, zaharlanish, och yurish yoki yaxshi ovqatlanmaslik, shuningdek, endokrin bezlar kasalligi natijasida yuzaga keladi. Gipotoniya koʻpgina kasalliklarning boshlanish belgilaridan boʻlishi yoki vegetativ nerv sistemasi faoliyatining izdan chiqishi sababli mustaqil kasallik sifatida avj olishi mumkin. Gipotoniyada bosh ogʻrigʻi, darmonsizlik, uyqu buzilishi, jizzakilik, qon bosimining birday past turishi va b. kuzatiladi. G. odatda, surunkali kechib, vaqt-vaqti bilan, ayniqsa qish-bahorda, shuningdek, ruhiy hayajon yoki noqulay tashqi omillar (ob-havo keskin oʻzgarganda) taʼsirida qaytalanib turadi. G.ning oldini olish uchun mehnat va dam olishni toʻgʻri uyushtirish, dam olish kunlari yaxshi hordiq chiqarish, badan tarbiya bilan shugʻullanish, vitaminlarga boy taomlarni kundalik ovqat ratsioniga kiritish kerak. G. belgilari paydo boʻlganda vrach kardiolog yoki terapivtga murojaat qilib, davolanish lozim. Davo asosan kasallikka sabab boʻlgan omillarni bartaraf etishdan iborat. Qon bosimini koʻtaradigan va quvvatga kirgizadigan dorilar, shuningdek, sanatoriya va kurortlarda davolanish tavsiya etiladi. Jismoniy mashqlar bilan shugullanish Asosan kardiosport( yurak kardiosi) bilan shugullanish yurak mushaklari tonusini normal holatda ushlash, karonar qon tomirlarda uchrashi mumkin bolgan organizm uchun yod bolgan mahsulotlar toplanishini oldini oladi, markaziy va pereferiyadagi qon tomirlarni o'tkazuvchanligini oshiradi. Zararli odatlardan vos kechish kerak spirtli ichimliklar tamaki mahsulotlari va boshq. Kun davomida 2-3km piyoda yurishni tavsiya qilaman. Bunda yurakni umuman organizmni kislorodga bolgan ehtiyoji qondiriladi. Bu esa o'z navbatida organizmda uchrashi mumkin bolgan gipotoniyaga olip keluvchi kasalliklarni oldini olgan boladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sina-tibet togʻlari**, Sichuan Alp togʻlari — Xitoydagi togʻlar. Uz. 750 km, eni 400 km gacha. Gʻarbdan sharqqa 5000–6500 m dan 1000–1200 m gacha pasayib boradi. Eng baland joyi 7590 m. Saluin, Mekong va Yanszi daryolarining chuqur tor vodiylari bilan ajratib yuborilgan bir necha tizmalardan iborat. Yon bagʻirlari tik, qoyali. Gneys, slanets, qumtoshlardan, baʼzi joylari ohaktoshlardan tuzilgan. Seysmik faol zona. Foydali qazilmalardan oltin, temir va mis rudalari topil gan. Balandlik oshgan sari subtropik iqlim ksskin kontinentat sovuq iqlimga oʻtib boradi. Yillik yogʻin janubiy togʻ etaklarida 1200 mm, shimolga qaragan yon bagʻirlarida 2000 mm va undan ortiq, Tibet togʻligiga yaqin yerlarda 600 mm gacha. Togʻlarning yuqori mintaqasi (4000 m dan baland)da alp oʻtloqlari va dashtlar, 2000–4000 m da igna bargli oʻrmonlar, 2000 m gacha aralash oʻrmonlar bor. Bu oʻrmonlar pastda doim yashil subtropik oʻrmonlarga oʻtib boradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Geografik muhit** - tabiatiing insoniyat jamiyati mavjud boʻlgan, odamning butun hayoti va i. ch. faoliyati roʻy beradigan qismi. Inson oʻziga kerak boʻlgan barcha narsa — suv, havo, oziqovqat, turar joy va b. qurilishlar uchun zarur boʻlgan materiallar, butun sanoat uchun xom ashyolarni G. m.dan oladi. Jamiyat rivojlanib borgan sari G. m. doirasi oʻzgarib, kengayib boradi. Jamiyat taraqqiyotining dastlabki bosqichlarida kishilar aso-san hayot uchun zarur tabiiy manbalar (yovvoyi usimlik mevalari va hayvonlar, unumdor tuproq va h. k.)dan foydalangan. Keyinchalik ishlab chiqaruvchi kuchlar rivojlanishi bilan tabiiy boyliklar (metall, yogʻoch, issiqlik manbalari va h. k.) mehnat vositalariga aylanib, ahamiyati orta boradi. G. m. jamiyat taraqqiyoti va farovonligining doimiy, zarur shartlaridan biri, u mehnat taqsimotiga va i. ch. tarmoqlarining toʻgʻri joylashtirilishiga faol taʼsir koʻrsatadi. Chunonchi, Oʻzbekistan iqpimi issiq va tuprogʻi unumdor boʻlgani uchun oʻzbeklar kadimdan paxtachilik va bogʻdorchilik b-n, qozoqlar esa qulay yaylovlarga ega boʻlganligi uchun chorvachilik va gʻallakorlik bilan shugullanib kelmoqda. Keyingi davrda yer osti boyliklarini oʻzlashtirish ham salmoqli oʻrin egalladi.

G. m. kishilarning madaniyati, ruhiy holati, turmushi, urf-odatlariga, kiyinishiga ham taʼsir koʻrsatadi va bularning tarkib topishida katta ahamiyat kasb etadi. Oʻz navbatida jamiyat ham G. m.ga taʼsir koʻrsatadi. Kishilarning tobora oʻsib boradigan ehtiyojlarini qondirish uchun tabiatiing yangi hududlari va b. tabiiy boyliklari xoʻjalikka jalb qilinadi. Insonning taʼsiri oqibatida G. m. ancha oʻzgaradi. Masalan, choʻllarda vohalar vujudga keldi, dashtlar ekin dalalariga aylantirildi, bir necha oʻnlab suv omborlari qurildi, quritilgan botqoqliklar oʻrnida oʻtloklar paydo boʻldi. Bular mahalliy iqlimga ham taʼsir koʻrsatadi. Chunonchi, vohalarda havo temperaturasi kunduzi atrofdagi choʻldan 4—5° past, tunda esa yuqori boʻladi. Inson G. m.dagi hayvonlar va oʻsimliklarga ham kuchli taʼsir koʻrsatadi. Ayrim turlar yoʻqoladi, yangi turlar vujudga keladi. Qurilgan suv omborlari daryolar oqimini oʻzgartirib yuboradi. Bunday oʻzgarishlar texnogen (antropogen) oʻzgarishlar deyiladi. Inson G. m.ga yoki uning biror elementiga taʼsir etayotganda uning keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan salbiy oqibatlarni yaxshilab oʻrganishi zarur. Aks holda salbiy oʻzgarishlar G. m.ga ham, insonga ham katta zarar yetkazishi mumkin. G. m. inson faoliyati taʼsiridan tashqari tabiiy jarayonlar taʼsirida ham oʻzgaradi. Bular koʻpincha davriylik xususiyatiga ega. Inson bularni chuqur oʻrganishi va hayot faoliyatida doim nazarda tutishi kerak.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Katta Andijon kanali**, Buzrukxoʻja Usmonxoʻjayev nomidagi Katta Andijon kanali — Fargʻona vodiysida barpo qilingan yirik sugʻorish inshooti. Namangan, Andijon, Fargʻona viloyatlar h

ududidan oʻtadi. Uz. 109,1 km. Bosh qismida suv sarfi 300 m³/s (amalda 200 m³/s). Uchqoʻrgʻon sh. yaqinida Norin daryosidan boshlanadi. Markaziy Fargʻona boʻylab Bagʻdod tumani chegarasiga yetib boradi. Shimoliy Bagʻdod kollektoriga tashlama bilan tugaydi. Kanal qurilishida Katta Fargʻona kanalining chap sohil rostlagichi suvolgich bosh inshoot tarzida foydalanilgan. Umumiy sugʻorish mayd. 140,6 ming ga. Kanalning magistral qismida va tarmoklarida 706 har xil inshootlar (koʻprik, dyuker, akveduk, quloqlar va hokazo), kanal Qoradaryoni kesib oʻtish joyida yirik Chinobod dyukeri qurilgan. 2,5 km masofadagi tezoqar qismi oʻzaniga beton toʻshama yotqizilgan. Kanal qurilishi 1966 yilda boshlangan va dastlab Markaziy Fargʻona kanali deb atalgan. 1970 yilda Katta Andijon kanali toʻla ishga tushirilgan. Uning Oxunboboyev (uz. 23 km), Achchiqkoʻl (uz. 22 km), Soʻx (23 km) tarmoklari suvi Markaziy Fargʻonadagi eskidan oʻzlashtirilgan va ilgari Katta Fargʻona kanalidan sugʻorilgan 80 ming ga yerni va yangi oʻzlashtirilgan 61 ming ga yerni suv bilan taʼminlaydi.

Kanal suvidan Namangan viloyatining Uychi, Namangan tumanlari (44,0 ming ga); Andijon viloyatining Baliqchi, Ulugʻnor, Shahrixon, Asaka tumanlari (44,6 ming ga); Fargona viloyatining Oxunboboyev, Uchkoʻprik, Bagʻdod va Rishton tumanlari (52,0 ming ga) ekin maydonlarini sugʻorishda foydalaniladi. Kanalga 1977 yilda Oʻzbekistonda irrigatsiya qurilishining faol namoyandalaridan biri Buzrukxoʻja Usmonxoʻjayev nomi berilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Karnozin** (lot. sago — goʻsht, carnis — goʻshtli), (5-alanilgistidin — rangsiz kristall modda. Mol. m. 226,3; suyuqlanish temperaturasi 260° (ajralish bilan). Suvda yaxshi eriydi, etanol va efirda erimaydi. K. va uning hosilasi anserin koʻpchilik umurtqali hayvonlar va odam skelet muskullarining doimiy tarkibiy qismidir, yurak muskuli, jigar va qonda ham ozgina bor. K.ning biologik roli toʻliq oʻrganilmagan. Nafas olishda va glikolizda energiyaga boy fosforli birikmalar (adenozin-trifosfat kislota bilan kreatinfosfat kislota)ning hosil boʻlish reaksiyasini kuchaytiradi. N-ftalil-ralanin xlorangidridiga gistidin taʼsir ettirish usuli bilan olinadi. Hayvonlarda katarakta kasalligi va jarroxlik usulida hosil boʻlgan yaralarni davolashda qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Doʻstlik** (ruscha: *Дустлик*) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Kasbi tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Shaharcha nomi *doʻst* soʻzi va -*lik* qoʻshimchalarining qoʻshilishidan tarkib topgan. Oʻzbek, turkman va boshqa xalq va millatlarning ittifoqligi, hamkorligi hamda yonma-yon yashashi, inoqlikda xoʻjalik yuritishi, eng ahamiyatlisi doʻstlikda faoliyat olib borisi sharafiga shunday nomlangan. SSSR davlatlarining turli nuqtalaridan kelgan aholi shu yerda qoʻnim topgan. Avvaliga shunchaki ramziy qoʻllanilgan nom, keyinchalik rasmiy-maʼmuriy shaklda qoʻllanila boshlangan.

Oʻxshash joylar
---------------

Oʻzbekiston hududida Doʻstlik nomi bilan ataluvchi koʻplab etnonimlar mavjud. Jumladan, Andijon viloyati Andijon tumani (1985-yildan), Jalaquduq tumani va Paxtaobod tumanida Doʻstlik shaharchasi, Jizzax viloyatida Doʻstlik tumani va shaharchasi, Toshkent viloyati Boʻstonliq va Chinoz tumanida, Surxondaryo viloyati Denov tumanida va Sirdaryo viloyatidagi Doʻstlik shaharchasi va Doʻstlik kanali. Shuningdek Qirgʻiziston respublikasi Botkent viloyati Botkent tumani, Qadamjoy tumani va Laylak tumanida, Norin viloyati Norin tumanida, Jalolobod viloyati Novkent tumani va Ola-Buqa tumanida, Chuy viloyati Soʻquluk tumani va Olamuddin tumanida ayni shu nomdagi shaharchalar mavjud. Shuningdek Toshkent metropolitenida ham Doʻstlik metro bekati bor.

Aholisi
-------

1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Doʻstlik shaharchasida 3600 tadan ortiq aholi yashagan. 2013-yildagi hisob-kitob natijasida, bu koʻrsatkich 3448 tani tashkil etgan edi.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etadi. Ammo shaharcha hududi vujudga kelish vaqtida bu yerga SSSR ning koʻplab davlatlaridan boshqa millat vakillari, jumladan, qozoq, qirgʻiz, qoraqalpoq, tatar va tojiklar koʻchirib oʻtkazilgan

Manbalar
--------

1. ↑  „Qashqadaryo viloyati". *goldenpages.uz*. Qaraldi: 08-2023.
2. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
3. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 96-97 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
4. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 154 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kino dekoratsiyasi sanʼati**— film voqealarini suratga olish uchun ssenariy asosida pavilon yoki tabiiy sharoitda yaratilgan moddiy muhit (joy, jihozlar). Filmning turli epizodlarida deqoratsiya turlicha ahamiyatga ega: ayrim hollarda tomoshabinga sezilmaydigan zamin (fon) boʻlsa, baʼzan voqealarni yuzaga keltirib chiqaruvchi obrazli muhit vazifasini oʻtaydi. Kino dekoratsiyasi sanʼatis. film rassomining film operatori va rej. bilan maslahatlashib yaratgan eskizlari asosida tayyorlanadi. Deqoratsiya film orqali hikoya qilinayotgan tarixiy voqealar, oʻsha joydagi muhit va sharoitni tomoshabin koʻz oʻngida gavdalantirishga, rej. va kinodramaturg ilgari surgan gʻoyani tomoshabinga yetkazishga xizmat qiladi.

Dastlabki Kino dekoratsiyasi sanʼatis. matogʻa chizilgan. 20-asrning 10-yillaridan hajmli qilib ishlana boshlagan, aktyor oʻynaydigan joy (old qismi) tabiiy hajmda ishlanib, yigʻma (muvaqqat) va doimiy foydalaniladigan pavilonlar qurilib, film oʻzgarmas bir nuqtadan tasvirga olingan, deqoratsiyaning old qismi bilan olis manzara (perspektiva)si uygunlashtirilgan. Texnikaning takomillashuvi, oddiy va koʻp kamerali tasvirga olish kompleks deqoratsiya yaratishni yuzaga keltirdi: bunda dekoratsiyani rejalash muhim ahamiyatga ega, chunki bir vaqtning oʻzida bir necha obʼyektlarni tasvirga olishga toʻgʻri keladi. Bu esa rassomdan oʻta katta topqirlikni talab qiladi.

Oʻzbek Kino dekoratsiyasi sanʼatis.ning rivojida B. Chel-li, V. Yeremyan, V. Sinichenko, E. Kalontarov, S. Ziyomuhamedov, N. Rahimboyev, B. Nazarov, S. Alibekov va boshqa rassomlarning xizmati katta.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Daryolarni havzalararo oqizish** — xalq xoʻjaligi maqsadlarida sersuv daryo xdvzalaridagi suvning bir qismini kamsuv daryo havzalariga oʻtkazish; suv resurelarini hududiy qayta taqsimlash. Muayyan mintaqa va mamlakatlarda daryolarning notekis joylashganligi D.h.o.ga zarurat tugʻdiradi. Orol dengizi havzasining asosiy daryolari Amudaryo (Zarafshon, Qashqadaryo, Murgʻob, Tajan va b.) va Sirdaryo (Norin, Chirchiq, Aris va b. irmoqlari bilan) suvlari butunlay sugorish va yaylovlarni suv bilan taʼminlash uchun sarflanadi. Havzaning oʻz suv resurslaridan toʻla va samarali foydalanish yoʻllarini izlash bilan birga 80-yillar boshlarida qoʻshni sersuv Kara dengizi (Ob va Yenisey daryo havzalari) havzasi suvlarini Orol dengizi havzasiga oqizish gʻoyalari oʻrtaga qoʻyildi va loyiha ishlari bajarildi. Hoz. sharoitda suv resurelarini bir havza ichida qayta taqsimlash boʻyicha yetarli tajriba toʻplangan. Jumladan, Orol dengizi havzasida daryo suvining bir kismini kamsuv daryolarga oqizishga imkon beradigan yirik suv magistrallari qurildi: Qoraqum kapali (Amudaryo suvining bir qismini Murgʻob, Tajan va Atrek daryo havzalariga yetkazib beradi); Amu-Buxoro mashina kanali (Amudaryo-Zarafshon); Qarshi mashina kanali (Amudaryoqashqadaryo); Amu-Zang kanali (Amudaryo-Surxondaryo) va b. (qarang Daryo oqimini tartibga solish).

Daryolar suvini bir havzadan boshqasiga oqizish texnika nuqtai nazaridan suv resurslarini qayta taqsimlashning birmuncha murakkab usuli hisoblanadi. D.h.o.ning ekologik va meliorativ oqibatlari har tomonlama puxta tadqiq qilinishi lozim. Suv resurslarini havzalararo oqizish (qayta taqsimlash) sxemalari boʻyicha ilmiy tadqiqot va loyihalash, texnika-iqtisodiy ishlarni ilmiy tadqiqot institutlari bajaradi.

Toshtemir Bekmurodov.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Buyuk kanal** (xitoycha Dayunxe — kemalar katnaydigan daryo) — kema qatnaydigan kanal, Xitoyning yirik gidrotexnika inshootlaridan biri. Ikki yirik Tyanszyan va Shanxay portlarini bogʻlaydigan kanal. Pekin shahri yakinidan boshlanadi, Xuanxe, Xuayxe va Yanszi daryolarini kesib oʻtib, Xanchjourigacha keladi. Uz. 1782 km. Buyuk kanal ga tabiiy suv yoʻllaridan — Bayxe daryosi, Veyshanxu koʻli va boshqa suv havzalari ham kiradi. Buyuk kanal miloddan avvalgi 6asrda qazila boshlagan kanallar oʻrnida 13-asr da qurib tugallandi. Keyingi yillarda qisman rekonstruksiya qilindi. Asosiy portlari: Yanchjou, Suchjou, Usi, Xanchjou. Asosan koʻmir, don, paxta, yogʻoch tashiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kim Ge Sun** (1913-yil 25-sentyabr, Dondoxon, Primorsk oʻlkasi - 1969-yil 28-sentyabr, O'zbekiston SSR, Toshkent viloyati, Yuqori Chirchiq tumani) - Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Yuqori Chirchiq tumanidagi "Sverdlov" nomidagi kolxoz a'zosi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

Hayoti
------

Kim Ge Sun 1913-yilda Olgin tumani Dondoxon qishlog‘ida dehqon oilasida tug‘ilgan.

Kim Ge Sun 1923-yilda tug‘ilib o‘sgan qishlog‘ida boshlang‘ich maktabni tugatdi. 1930-yilgacha uyda dehqonchilik bilan shug'ullangan. 1930-yilda Budennovskiy tumanidagi Pavlovskiy baliqchilik kolxoziga ishga kirdi. 1933y-ildan Vladivostokdagi Koreya pedagogika institutida tahsil olgan.

1937-yilda Qozoq SSRning Qizil O‘rda shahriga surgun qilingan. 1940-yilgacha Qizil O‘rda Koreya pedagogika institutida o‘qigan, so‘ngra O‘zbekistonga ko‘chib kelgan. U Yuqori Chirchiq tumanidagi Sverdlov nomidagi kolxozda oddiy kolxozchi bo‘lib ishlagan. 1941-yilda shu kolxozga dala ekinlari brigadasi brigadiri etib tayinlanadi. 1956-yilda u Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasia'zoligiga qabul qilindi.

1950-yilda Kim Ge Sun bo'linmasi 34,8 gektar maydonning har gektaridan o‘rtacha 88,9 sentnerdan yashil kanop poyasi oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 22-maydagi farmoni bilan u Lenin ordeni va "O‘roq va Bolg‘a" oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Ikki marta Moskvadagi Butunittifoq xalq xoʻjaligi yutuqlari koʻrgazmasida qatnashgan (1958, 1962).

Kim Ge Sun 1969-yil sentabrida vafotigacha Sverdlov nomidagi kolxozda ishladi.

Mukofotlari
-----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni
* Lenin ordeni
* "Hurmat belgisi" ordeni
* "1941-1945 yillardagi Ulug' Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medali (1945-yil 6-iyun)

Adabiyotlar
-----------
**Kim Nam Guk** (1916-yil 4-fevral, Primorsk oʻlkasi, Olginskiy tumani - 1995-yil 5-sentyabr, Saksonota qishlog'i, Toshkent viloyati) - Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Yuqori Chirchiq tumanidagi Sverdlov nomidagi kolxoz a'zosi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

Hayoti
------

Kim Nam Guk 1916-yilda Olginskiy tumani Sergeyevka qishlog'ida dehqon oilasida tug'ilgan. 1935-yilda Suchan o'rta maktabini, 1937-yilda Vladikavkazdagi ishchilar fakultetini tamomlagan. 1937-yilda O‘zbekiston SSR Toshkent viloyatidagi maxsus posyolkaga surgun qilingan. U Yuqori Chirchiq tumani Sverdlov nomidagi kolxozda oddiy kolxozchi, dala ekinlari brigadasi a’zosi bo‘lib ishlagan.

1950-yilda Kim Nam Guk bo‘linmasi 7,9 gektar maydonning har gektaridan o‘rtacha 83,1 sentnerdan yashil kanop poyasi oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 22-maydagi farmoni bilan „Kolxozda barcha turdagi majburiy topshiriqlar va shartnomalarni toʻliq bajargani, sugʻoriladigan yerlarda qishloq xoʻjaligi mahsulotlari, sholidan yuqori hosil olgani uchun" Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Shuningdek, „1950-yilda MTS ishi uchun natura toʻlovlari va 1951-yil bahorgi ekinlarni ekish uchun tayyorlash, ularni toʻliq miqdorida urugʻlik bilan taʼminlashdagi ishtiroki uchun" Lenin ordeni hamda "Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali berilgan.

1957-yilda Toshkent Davlat tibbiyot institutining sanitariya fakultetini tamomlab, nafaqaga qadar Yuqori Chirchiq tumanidagi Karl Marks nomidagi kolxozda uchastka shifokori bo‘lib ishladi.

U bir necha bor xalq deputatlari Pervomayskiy qishloq kengashiga deputat etib saylangan.

1995-yil sentyabr oyida vafot etdi. U sobiq Karl Marks nomidagi kolxoz qabristoniga dafn etilgan (1992-yildan — Yuqori Chirchiq tumani Saksonota qishlogʻi).

Adabiyotlar
-----------
**Marna** (fransuzcha: *Marne*) — Fransiya shim.dagi daryo, Sena daryosining oʻng irmogʻi. Uzunligi 525 km, havzasining maydoni 12,7 ming km². Langr platosidan boshlanib, Parij havzasi boʻylab oqadi va Parij shahri yaqinida Sena daryosiga quyiladi. Oʻrtacha suv sarfi 100 m³/sek. Asosan, yomgʻir suvidan toʻyinadi. Qishda toʻlib oqadi (suv sathi 4–5 m gacha koʻtariladi). Kema qatnaydi. Kanallar orqali Reyn va Sena daryolari havzasi bilan bogʻlangan. MARODYORLIK (frans. maraudeur — talonchi) — harbiy xizmatni oʻtash tartibiga qarshi jinoyatlarning bir turi;halok boʻlganlarning yoki yaradorlarning buyumlarini egallash. OʻzR Jinoyat kodeksi boʻyicha, bunday jinoyatni sodir etganlar 5 yildan 10 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi. Xalqaro huqukda M. kengroq maʼnoda qoʻllaniladi (dushman hududi aholisini talash ham shunday jinoyat hisoblanadi) va unga xalqaro tusdagi harbiy jinoyat sifatida qaraladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammad Rahmon** (1949-yil 18-noyabr Qashqadaryo viloyati, Kitob tumani, Ovlat qishlogʻda tavallud topgan) — oʻzbek adabiyotining isteʼdodli shoiri.

Tarjimai holi
-------------

Muhammad Rahmon 1949-yil 18-noyabr kuni Qashqadaryo viloyati, Kitob tumanining Palandara qishloq kengashi, Ovlat qishlogʻida dunyoga keldi. Ota-onadan oʻn yoshida yetim qolgan Muhammad Rahmon mehribonlik uyida tarbiyalandi. Keyinchalik Kitob tumanidan bir guruh bolalar Termiz shahriga yuborilib, Surxondaryo viloyatida taʼlim-tarbiya oladi. Bolalar uyidagi oʻsmir Muhammad Rahmonning isteʼdodini erta payqagan shoir Tesha Saydali uni oʻz tarbiyasiga oldi. Yuqori sinfga oʻtgan Muhammad Rahmon Tesha Saydaliyevning tavsiyasi bilan „Surxondaryo haqiqati" viloyat gazetasida adabiy hodim boʻlib oʻz faoliyatini yurita boshladi. Uni turli maqola, sheʼr, lavhalari elga mashhur qildi.

Faoliyati
---------

Shoir Muhammad Rahmonning „Bolalik" deb atalgan dastlabki sheʼri oʻn ikki yoshida „Gulxan" jurnalida nashr etildi. ToshDU (hozirgi Oʻzbekiston Milliy Universiteti)ning jurnalistika fakultetida tahsil oldi (1967—1972). „Choʻlpon" nashriyotida muxarrir va boʻlim mudiri lavozimlarida oʻz faoliyatini olib bordi (1972—1980). 1980-yildan umrining soʻngigacha masʼul vazifalarda xizmat qilgan.

Ijodi
-----

Shoirning „Muvozanat", „Yashil daryo", „Yuragimning dasxati", „Ijobat", „Asraganim, avaylaganim" nomli sheʼriy toʻplamlari va bolalarga atalgan „Momoqaymoq", „Yerga tushgan kamalak", „Qanotli tushlar" nomli majmualari nashr etildi. „Yoʻl koʻrayotgan odam"(2010-yil) saylanmasiga turli yillarda yozilgan sheʼrlari va „Adabiy nido" dramatik dostoni jamlangan. U tarjimon sifatida rus shoiri K.Chukovskiy, fransuz kompazitori A. Bertonning sheʼrlarini, avstriyalik adiba Velskof-Genrixning „Tokay Ito" romanini ona tilimizga oʻgirib tarjima qildi. Isteʼdodli shoir Muhammad Rahmon 2010-yilda vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  [„Muhammad Rahmon (1949—2010)"  „Muhammad Rahmon"] (2013-yil 28-oktyabr). Qaraldi: 2-fevral.

[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  [„Теша Сайдалиев (1933—1972) — www.ziyouz.uz"  „Tesha Saydaliyev"] (2-fevral). Qaraldi: 2023-yil 8-avgust.
3. ↑  „Muhammad Rahmon „Yashil daryo" (1979) kitobidan she’rlar. | Xurshid Davron kutubxonasi"
4. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Janubiy Fargʻona kanali** - Fargʻona vodiysidagi yirik irrigatsiya kanali. Oʻzbekiston va Qirgʻiziston hududidan oʻtadi. Olay togʻlaridan oqib tushadigan soylar suvini tartibga solish va Fargʻona vodiysining sharqiy va janubiy qismida suv taʼminotini yaxshilash maqgʻsadida hashar yoʻli bilan qazilgan (1940). Shahrixonsoy kanalining (Qoradaryo chap sohilida) yirik shoxobchasi. Dastlab Isfayramsoydagi Besholish uzogʻligigacha qazilgan, keyinchalik Margʻilonsoygacha yetkazildi. 1946-yilda Oltiariqsoygacha davom ettirildi. Uz. 120 km, eni boshlanishida 12 m, quyi qismida 2 m. Bosh qismida suv sarfi 85 m-³/s. Polvontosh kollektorining suvi qoʻshilgandan soʻng 30 m³/s suv oqadi. Shahrixonsoyda bosh taqsimlagichi boʻlgan toʻsuvchi inshoot qurilgan. Marhamat qishlogʻidan 6 km yuqoriroqda Karkidon suv omboridan suv oladi (18 m³/s). Kanalda 3 tezoqar, 35 suv tushirgich, 52 quloq bor. 75,8 ming ga yerni sugʻoradi (25,2 ming ga Andijon viloyatida, 48 ming ga Fargʻona viloyatida, 2,6 ming ga Kirgʻizistonning Aravon tumanida).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Oydin** (ruscha: *Айдын*) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martdagi Vazirlar Mahkamasining qaroriga asosan shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Shaharcha nomiga berilgan Oydin soʻzi xalq orasida asosan qiz bolalar, baʼzi holatlarda esa oʻgʻil bolalarga qoʻyiladigan ism. Shuningdek, oydin yer yuza shakllari yaʼni yerning past joylari va suv havzalari (asosan koʻl va hovuz) nomlarida ham uchraydi. Mazkur ikki turdagi joylarning tabiiy belgisini bildirish uchun maxsus qoʻllaniladi. Oydin soʻzining yer yuza shakllariga nisbatan beriladigan maʼnosi bu oʻydim-chuqur, baland-past, notekis joy deganidir. Qadimiy turkiy tillarda esa birozgina chuqur, quyi joylar, doʻngliklar va kichik balandliklar, notekis joylar oydin deb atalgan. Oʻng + doʻng soʻzlarining birikmasi oʻngdoʻng, uydun, oʻydin va oydin shaklida shakllangan. Avvaliga shaharcha joylashgan hudud yaylov, oʻtloqdan iborat boʻlgan va oydin deb nomlangan. Keyinchalik bu soʻz qishloq nomiga aylanib ketgan.

Joylashuvi
----------

Oydin shaharchasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumanining shimoli-gʻarbiy qismida Tallimarjon suv ombori yaqinida joylashgan. Hududning asosiy suv manbasi Mirishkor kanali hisoblanadi.

Aholisi
-------

1-yanvar 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Oydin shaharchasida 5100 nafardan ortiq inson yashagan. Bu 2013-yil 1-yanvardagi hisob-kitob natijasididan 500 taga ortiqdir.

Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etsa ham, shaharchada tojik, qozoq, qoraqalpoq va boshqa millat vakillari ham yashaydi.

Iqlimi
------

Oydin shaharchasi choʻl-yaylov hududida joylashgan. Uning iqlimi keskin kontinentalboʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,8° darajani tashkil etadi. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 0,2°, eng past harorat —15°, iyul oyiniki 28,8°, eng yuqori harorat 45° ga teng. Vegetatsiya davri 230 kun boʻlishi kuzatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
2. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*, Toshkent, 2009-yil — 190 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
3. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 154 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yum Deyvid** (1711.7.5 Edinburg — 1776.25.8) — ingliz faylasufi, tarixchisi, iqtisodchisi. Agnostitsizmning asosiy prinsiplarini taʼriflab bergan. Sabablarini bilib boʻlmaydigan "taassurotlar" oqimi boʻlgan hissiy tajriba (bilimlar manbai) toʻgʻrisidagi taʼlimotni rivojlantirgan. Borliq bilan ruhning munosabatini hal qilib boʻlmaydigan masala deb hisoblagan. Substansiya tushunchasini inkor etgan, uni bamisoli sarob deb bilgan. Gʻoyalar assotsiatsiyasi nazariyasini ishlab chiqqan. Etikada utilitarizm konsepsiyasini rivojlantirgan, siyosiy iqtisodda A.Smit ilgari surgan qiymatning mehnat nazariyasiga qoʻshilgan. Yu. taʼlimoti I.Kant falsafasi, pozitivizm va nepozitivizm manbalaridan biri hisoblanadi. Asosiy asarlari: "Inson tabiati toʻgʻrisida risola", "Tabiiy din toʻgʻrisida muloqot", "Jonning abadiyligi haqida", "Stoik", "Skeptik". 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

1. ↑  *(unspecified title)*
**Ibtidoiy gʻoʻzalar**, gʻoʻzaning primitiv shakllari, gʻoʻzaning qadimgi yovvoyi shakllari — koʻsaklari va chigitlari mayda koʻp yillik monopodial buta; madaniylashtirilgan gʻoʻzaning birinchi evolyusion shakli. Ular asosan qisqa kunda oʻsib rivojlanadi, qurgʻoqchilikka chidamli, chigitining nihoyatda sekin va bir tekisda unib chiqmasligi bilan farq qiladi. Tolasi siyrak va qisqa, yashilqoʻngʻir, qoʻngʻir yoki qoramtir-kulrang boʻlib, koʻpincha chigitga qattiq yopishib turadi. Uzunligi 15– 20 mm. I. gʻ. tabiiy sharoitda mustaqil oʻsadi va koʻpayadi. Baʼzan ular manzarali oʻsimlik sifatida ham oʻstiriladi. I. gʻ. endemik bulib, birlamchi togʻ qoyalarida, toshloq yoki qumloq yerlarning oʻzlashtirilmagan zonalarida kserofit butalar bilan birga oʻsadi. Ularning tarqalish areali cheklangan. I. gʻ. gʻoʻzaning madaniy shakllari tarqalgan boshqa tropik mamlakatlar va hududlarda uchramaydi. Har bir madaniylashtirilgan gʻoʻzaning oʻz ibtidoiy shakllari mavjud. Mas, Meksika gʻoʻzasida — ssp. mexicanum Tod. tipining 2 ta kenja turi — var. nervosum Watt. var. microcarpum Tod. bor; peru gʻoʻzasining ssp. darwini Watt, tipi, afrika-osiyo gʻoʻzasining ssp. africanum Watt. hindixitoy gʻoʻzasining ssp. obtusifolium Roxb. tiplari mavjud.

I. gʻ. ayrimlari qimmatli belgi va xususiyatlarga ega boʻlib, ulardan amaliy seleksiyada foydalanish mumkin. Masalan, var. nervosum kenja turi serho-sil, viltga chidamli Toshkent guruhi navlarini yaratishda asos boʻlib xizmat qildi. I. gʻ. — ruderal gʻuzalariint avlodboshisi hisoblanadi.

Abdumavlon Abdullayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Buyurtma qoʻriqxona** (zakaznik) — hudud yoki akvatoriyaning bir qismi. Unda qoʻriqxonadagidek barcha tabiat majmuasi emas, balki uning ayrim elementlari – oʻsimlik, tuproq, hayvonot dunyosi, foydali qazilmalari va boshqa qismlari qonun bilan qoʻriqlanadi va oʻsimlik, hayvonlari koʻpaytiriladi. Buyurtma qoʻriqxona larda nodir, foydali oʻsimlik va hayvonotlar koʻpaytirilib, boshqa joylarga tarqatilishi ham mumkin. Buyurtma qoʻriqxona lar muddatiga koʻra uzoq vaqtga yoki qisqa vaqtga moʻljallangan, muddatsiz boʻladi. 

Eng koʻp tarqalgan Buyurtma qoʻriqxona lar: ovchilik, baliq xoʻjaligi, landshaft, oʻrmon, dasht va botqoq Buyurtma qoʻriqxona lari, geologik va gidrologik Buyurtma qoʻriqxona lari va boshqa Tabiiy Buyurtma qoʻriqxona lar, shuningdek tarixiy-memorial ahamiyatga ega boʻlgan hududlarni saqlash uchun taʼsis etilgan Buyurtma qoʻriqxona lar ham mavjud. Dengiz va okeanlarning muayyan qismlari ham Buyurtma qoʻriqxona ga aylantirilishi mumkin. Qoʻriqpanayotgan obʼyektdan kelib chiqqan holda ov qilish, baliq ovlash, yogʻoch kesish, mol boqish, pichan oʻrish va boshqa taqiqlanadi. Buyurtma qoʻriqxona da, odatda, xoʻjalik faoliyati man qilinadi. OʻzRda oʻnga yaqin Buyurtma qoʻriqxona (Abdusamat, Oqbuloq va b.) bor.

Manbalar
--------

1. ↑  "Buyurtma qoʻriqxona" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Saint-Lenkoranvrens,** San Lavrens, San-lavrentiy (fransuzcha: *fleuve Saint-Laurent*, inglizcha: *Saint Lawrence River*) - Kanadadagi daryo, qisman Kanada bilan AQSH chegarasida. Buyuk koʻllar sistemasini bogʻlab turadi. Uz. 1200 km (Ontario koʻlidan oqib chiqib SanLavrens qoʻltigʻiga quyiladi), Yuqori koʻlga quyiladigan SenLui irmogʻidan boshlab uz. 3350 km. Kvebek shahridan quyiroq j da uz. 400 km, kengligi 50 km li estu j ariy hosil qiladi. Havzasining maydoni h 1290 ming km². Asosiy irmoklari: Ot | tava, Rishelye. Koʻl va toʻgʻonlar suv oqimini tartibga solib turadi. Oʻrtacha suv sarfi 14 ming m³/sek. Dekabrdan aprelgacha muzlaydi. S.Saint-Lavrens daryosida Buyuk koʻllar bilan birgalikda AQSH va Kanadaning ichki hududlarini Atlantika okeani bilan bogʻlab turuvchi muhim suv yoʻli oʻtgan. Koʻl va kanallar orqali Gudzon daryosiga tutashgan. Ontario kuli bilan Monreal shahrigacha boʻlgan qismida gidrouzellar va suv omborlari kaskadi, yirik GESlar qurilgan. Yirik shahar va portlari: Kingston, Kornuoll, Monreal, Kvebek va boshqa.

Manbalar
--------

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Eng uzun daryo - Amazonka | *Daryo haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Paxtachi** (ruscha: *Пахтачи*) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Shaharcha nomi paxta va -chi qoʻshimchalarining qoʻshilishidan tarkib topgan. Nishon tumani hududi qadimdan choʻldan iborat boʻlgan. XX asrning 60-yilllari yakunida Amu-Qarshi kanali qurilishi natijasida koʻplab paxtakorlik xoʻjaliklari tuzilgan va dehqonlar uchun yangi aholi punktlari barpo etilgan. Paxtachilik mazkur hudud aholisining asosiy mashgʻulotiga aylangan, hamda yangi yerlar oʻzlashtira boshlangan. Yangi oʻzlashtirilgan hududlar shu yerdagi paxtakorlar va ularning mehnati evaziga Paxtachi deb nom olgan. Paxtachi bu paxtakorlar yashaydigan aholi punkti, shaharchasi hisoblanadi.

Aholisi
-------

2016-yil 1-yanvargi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Paxtachi shaharchasida jami 5700 dan ortiq aholi istiqomat qilgan. Bu 2013-yil 1-yanvardagi xatlov natijalariga qaraganda 600 taga ortiqdir. Aholining asosiy qismini oʻzbeklar tashkil etadi, shuningdek, rus, tatar, tojik, turkman, qozoq, qoraqalpoq, koreys va boshqa millat vakillari ham yashaydi.

Iqlimi
------

Paxtachi shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, yillik oʻrtacha harorat 14,8° darajani tashkil etadi. Yanvarning oʻrtacha harorati 0,2°, eng past harorati esa —15°, iyul oyiniki 28,8°, eng yuqori esa harorat 45° darajaga teng. Vegetatsiya davri oʻrtacha 230 kun boʻlishi kuzatilgan. Oktabr oyining oxirlari va noyabr oyining boshlaridan havo soviydi va namgarchilik boshlanadi. Hudud avvaldan choʻl zonasida ekanligi sababli ham, qishi izgʻirin, yozi esa jaziramali boʻladi.

### Yogʻin miqdori

Shaharchada yillik yogʻin miqdori 180-220 mm ni tashkil etadi.

Oʻxshash nomlar
---------------

Samarqand viloyatida Paxtachi nomli tuman, Xorazm viloyati Gurlan tumanida Paxtachi shaharchasi mavjud. Shuningdek Paxtaobod nomli shaharchalar ham koʻplab topiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
2. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 208-209 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
3. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 150 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Charles John Huffam Dickens** (talaffuzi: *Jon Haffem Charlz Dikkens*; 7-fevral 1812-yil, Lendport — 9-iyun 1870-yil, Xeydsxill) — ingliz yozuvchisi. Adabiy faoliyati 1833-yilda boshlangan. Mehnatkash xalqning ogir axvoli Dickens asarlarining bosh mavzusi boʻlgan. Dickens tanqidiy realizm uslubining asoschilaridan hisoblanadi. Hajviy-sentimental ruhda yozilgan Pikvik klubining oʻlimidan keyingi yozishmalari (1837), Oliver Twistning sarguzashtlari (1838), Nikolas Niklbi (1839) romanlari Dickensni dunyoga mashhur qildi. 19-asrning 40—50-yillari Dickens ijodi gullagan davr boʻldi. „Martin Chuzzlewit" (1844) romanida Amerika voqeligidagi salbiy tomonlar tasvirlangan. Dombi va oʻgʻli (1848) romanida insonlik qiyofasini yoʻqotgan, manmansiragan ingliz boyvachchalari hajv tigʻi ostiga olingan. Tarjimai hol yoʻsinidagi „David Copperfield" (1850) romanida esa oʻsha zamonning ijtimoiy ziddiyatlari koʻrsatilgan. Dickens asarlarida, umuman oddiy kishilar qiyofasi zoʻr mahorat bilan aks etadi. 1848-yilda Angliyada chartistlar (yoʻqsullar) harakati magʻlubiyatga uchragan davrda Dickens dolzarb ijtimoiy muammolarni qalamga oldi (Sovuq uy, 1853; „Mashaqqatli zamon", 1854; Jajji Dorrit, 1857 va boshqalar). Bular orasida, ayniqsa, Mashaqqatli zamon romani alohida ahamiyatga ega.

„Ikki shaharcha toʻgʻrisida qissa" (1859), „Intizorlik" (1861), „Bizning umumiy doʻstimiz" (1865) kabi romanlarida esa Dickens jamiyatni ijtimoiy inqirozdan olib chiqish yoʻllarini badiiy vositalar yordamida tasvirlaydi.

„Oliver Twistning sarguzashtlari" romani oʻzbek tilida nashr qilingan (1984).

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*

Adabiyotlar
-----------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* ADB: dickens-charles-3409
* BIBSYS: 90051428
* BNC: 000034608
* BNE: XX1633131
* BnF: cb119001186 (maʼlumot)
* Botanist: C.Dickens
* BPN: 97494768
* CANTIC: a10487670
* GND: 118525239
* ISNI: 0000 0001 2142 8469
* KulturNav: 183757ab-de24-4124-8172-649463e38d79
* LCCN: n78087607
* LNB: 000011131
* MusicBrainz: fac5c33f-4339-445a-88d7-f69da327f07b
* NDL: 00437850
* NKC: jn19990001747
* NLA: 35035441
* NLG: 60575
* NLI: 000039369
* NLK: KAC199607080
* NLP id a0000001178646 yaroqsiz.
* NLR: 000064774
* NSK: 000098568
* NTA: 068342853
* RERO: 02-A000051391
* RSL: 000085105
* SBN id CFIV000404 yaroqsiz.
* SELIBR: 183770
* en:SNAC: w6jn025d
* SUDOC: 026831198
* TePapa: 37906
* en:Trove: 884190
* ULAN: 500106117
* VIAF: 88666393
* en:WorldCat Identities: lccn-n78087607

 |
**Qumqishloq** (ruscha: *Кумкишлак*) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.

Nomlanishi
----------

Shaharcha nomi „qum" va „qishloq" soʻzlarining yigʻindisidan kelib chiqqan boʻlsa ham, bu yerda qum, tosh, shagʻal, kvars singari mayda zarralarning hech qanday aloqasi yoʻq. Shaharcha hududida bunday zahiralar aniqlanmagan. Bu shunchaki qumli joyda bunyod etilgan qishloq maʼnosida qoʻllaniladi degan taxminlar ham mavjud. Shuningdek, qum soʻzi xum soʻzining oʻzgangan varianti boʻlishi ham mumkin. Yaʼni qishloq avvvallari Xumqishloq deb nomlangan. Bu nom esa hududda xumdonlar mavjud boʻlganligidan dalolat beradi. Mahmud Qoshgʻariy oʻz asarlarida oʻrta asrlarda Qum shahri nomli joy boʻlganligini yozib oʻtadi. Uning tarifiga koʻra qum-xum-xun-xon-xona, dargoh, maskan, saroy, karvonsaroy, ibodatxona, maʼbad maʼnolarida oʻzgargan boʻlishi ham mumkin. Yaʼni Qumqishloq asli qoʻrgʻonli qishloq maʼnosini anglatgan.

Oʻxshash nomlar
---------------

Eronda Qum shahri nomli maskan mavjud. Shuningdek, Zarafshon vodiysining yuqori qismida — Yagnobda qum qishlogʻi boʻlgan. Ustyurt platosida esa Qumkent nomli hudud bor.

Aholi maskanlari
----------------

Qumqishloq shaharchasida 15-sonli maktab va 33-sonli maktabgacha ta'lim muassasasi faoliyat yuritadi. Shuningdek shaharcha hududida Qum Qishloq jom’e masjidi, bolalar stadioni ham mavjud.

Iqlimi
------

Qumqishloq shaharchaning iqlimi keskin kontinental bo'lib, yillik oʻrtacha harorat 14.7° darajaga teng. Yanvarning oʻrtacha harorati 0.8°, eng past harorati esa 26° darajani tashkil qiladi. Iyulning oʻrtacha harorati 28°, eng yuqori harorati esa 43° ga teng.

### Yogʻin miqdori

Qumqishloq shaharchasiga yillik 545 mm yogʻin tushadi. Vegetatsiya davri 219 kunni tashkil qiladi.

### Tuprogʻi

Qumqishloq shahri hududida boʻz, jigarrang va qoʻngʻir togʻ-oʻrmon tuproqlari keng tarqalgan.

Yana qarang
-----------

* Shahrisabz tumani

Manbalar
--------

1. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
2. ↑  To'ra Nasafov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 394 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
3. ↑  „SHAHRISABZ TUMANIDA MAKTAB YOSHIDAGI BOLALARNI UMUMIY O‘RTA TA’LIMGA TO‘LIQ QAMRAB OLISH YUZASIDAN TUMANDAGI UMUMTA’LIM MUASSASALARINING MIKROHUDUDLARINI BELGILASH TO‘G‘RISIDA" (o'zbek) (06-08-2020).
4. ↑  „Қумқишлоқ жоме масжиди" (o'zbek). Qaraldi: 08-2023.
5. ↑  „Shahrisabz tumani" *OʻzME*. Sh-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dam olish vaqti** — xodim mehnat vazifalarini bajarishdan xoli boʻlgan va bundan u oʻz ixtiyoriga koʻra foydalanishi mumkin boʻlgan vaqtdir *(OʻzR MKning 126-m.si).* Ishning tugashi bilan keyingi kuni (smenada) ish boshlanishi oʻrtasidagi kundalik Dam olish vaqtining muddati oʻn ikki soatdan kam boʻlishi mumkin emas. Barcha xodimlarga dam olish kunlari (har haftalik uzluksiz dam olish) beriladi. Besh kunlik ish haftasida xodimlarga haftada ikki dam olish kuni, olti kunlik ish haftasida esa, bir dam olish kuni beriladi. OʻzR MKga muvofiq yakshanba — umumiy dam olish kuni.
*Dam olish kunlarida ishlatish taqiqlanadi. Ish beruvchining farmoyishi boʻyicha ayrim xodimlarni dam olish kunlari ishga jalb etishga alohida hollardagina, jamoa shartnomasida, agar u tuzilmagan boʻlsa, ish beruvchi tomonidan kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishib belgilangan asoslar boʻyicha va tartibda yoʻl quyiladi.*
*Nogironlarni tungi vaqtdagi ishlarga, shuningdek ish vaqtidan tashqari ishlarga va dam olish kunlaridagi ishlarga jalb qilishga ularning roziligi bilangina, ular uchun bunday ishlar tibbiy tavsiyalarda taqiqlanmagan boʻlsa, yoʻl qoʻyiladi. Mehnat qonunchiligiga asosan oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarni tungi ishlarga, ish vaqtidan tashqari ishlarga va dam olish kunlaridagi ishlarga jalb etish taqiqlanadi*
.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzR Mehnat kodeksi
2. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi