recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Noosfera** (yunoncha: noos — akl-idrok va sphaira — shar) — biosferannng inson aql-idroki hukmronlik qiladigan yangi xrlati. N.da inson biosfera rivojla-nishini belgilab beradigan asosiy omil hisoblanadi. N. tushunchasini 1927-yilda fransuz olimlari E. Lerun va P. Teyetyar de Sharden fanga kiritishgan boʻlib, ular N.ni biosfera ustidan hukmronlik qiluvchi, yerni oʻrab olgan akl-idrok kavati deb karashgan. V. I. Vernandskiy 20-asrning 30—90-yillarida N. toʻgʻrisidagi materialistik tushunchani ilgari surdi. Uning fikricha, jamiyatning oʻzaro munosabatlari natijasida paydo boʻlgan biosferaning sifat jihatidan yangi, inson manfaati yoʻlida qayta tashkil etilgan evolyusion xrlatidir. Tibbiyot qonuniyatlarining tafakkur va jamiyatning ijtimoiy-iktisodiy qonuniyatlari bilan uygʻunlashib ketishi N. uchun xos xususiyat hisoblanadi. N.ning ayrim tarkibiy-funksi-onal elementlari jamiyat rivojlanishining hozirgi davridayoq yuzaga kelmoqda. Rivojlanishning umumbashariy muam-molarini hal qilish maqsadida insonlar kuch-qudrati birlashib borgan sari biosferaning N.ga aylanishi ham kuchayib boradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

Biosferadagi barcha tirik organizmlar yig’indisini 1. Vernadskiy «jonli modda» deb ataydi va uning tarkibiga insoniyatni ham kiritadi. Biosferaning o'zgarishida inson ongi butunlay yangi qudratli omil ekanligini takidlaydi.Aqlli inson o'z taraqqiyotida biosferaning inson tomonidan boshqariladigan yangi sifat holati noosfera (aql,tafakkur qobig'i) ga o'tishi muqarrardir. V.I. Vernadskiyning fikricha noosfera (biosfera rivojining oliy bosqichi) bizning sayyoramizdagi yangi geologik hodisalardir. Inson noosferada birinchi bor yirik geologik kuchga aylanadi.U o'z aqli va mehnati bilan yashash makonini o'zgartiradi va qayta bunyod qiladi.

"Noosfera" tushunchasi Sorbonna matematika professori Eduard Leroy tomonidan taklif qilingan bo'lib, uni inson ongi tomonidan shakllangan "fikrlash" qobig'i sifatida talqin qilgan. E. Leroy bu fikrga o‘zining do‘sti, geolog va evolyutsion paleontolog, katolik faylasufi Per Teilhard de Sharden bilan birga kelganini ta’kidladi.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Izolyatsiya (maʼnolari).

**Izolyatsiya** (frans. isolation — ajratish, tarqatish) (biologiyada) — bir necha turga yoki bir turning har xil populyatsiyasiga mansub organizmlarning erkin chatishuviga toʻsqinlik qiladigan toʻsiqlar paydo boʻlishi. I. evolyusiya omillaridan biri boʻlib, uzoq vaqt davom etganida bir turga mansub organizmlar oʻrtasida irsiy jihatdan farq qiladigan belgilarning vujudga kelishi va mustaxkamlanishiga, binobarin, tur hosil boʻli-shiga olib keladi. Tabiatda I. 2 xil: geografik (fazoviy) va biologik shakdda namoyon boʻladi. I. Yer yuzining relyefi va iqlimi bilan bogʻliq (mas, suv havzalari quruqliqda, togʻlar vodiyda, vodiylar togʻda, quruqlik esa suvda yashovchi turlarning tarqalishi va erkin chatishuviga toʻsiq boʻladi). Geografik I. inbridingni kuchaytirib, allopatrik tur hosil boʻlishiga olib keladi (qarang Turhosil boʻlishi). I. koʻpincha inson faoliyati (ovlash, oʻrmonlarni kesish, qoʻriq yerlarni oʻzlashtirish, kanallar qazish) bilan bogʻlangan boʻladi. Biologik I. chatishuvga yoki chatishishdan soʻng urugʻlanish sodir boʻli-shiga toʻsqinlik qiladigan mexanizmlar boʻlishi bilan bogʻliq. Biologik I. ekologik, etologik, morfofiziologik, fiziologik va genetik I.ga aj-ratiladi. Etologik, yaʼni biotopik I. chatishadigan individlarning har xil biotoplarda (qarang Biotop) yashashi tufayli kam uchrashuvi yoki umuman uchrash-masligiga aloqador boʻlib, simpatrik tur hosil boʻlishiga olib kelishi mumkin. Etologik I. chatishadigan orga-nizmlarning xulq-atvori oʻrtasidagi, morfofiziologik I. — koʻpayish organlari tuzilishidagi, fiziologik I. — koʻpayish muddatlari, genetik I. — irsiy mexanizmlarning tuzilishi oʻrtasidagi farq tufayli roʻy beradi. Genetik I. zigotaning qalok boʻli-shiga, qisman yoki batamom steril gib-ridlarning paydo boʻlishiga, shuningdek, yashovchanligining kamayishiga olib keladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ulan-ude** (1934-yilgacha — Verxneudinsk) — Rossiya Federatsiyasi Buryatiya Respublikasi gyuytaxti. Selenga daryosi oʻng sohilida. TransSibir temir yoʻl magistralidagi muhim temir yoʻl chorrahasi. Selenga daryosidagi pristan. Aholisi 359,4 ming kishi (2002).

1666-yilda kazaklarning Udinskoye qishlov joyi sifatida vujudga kelgan. 1689-yildan Verxneudinsk qalʼasi, uning atrofida shahar shakllandi. 17-asrda Zabaykalye hududining maʼmuriy va harbiy markazi. 1783-yildan Irkutsk noibligining, keyinchalik Irkutsk gubernyasining uyezd shahri; 1851-yildan Zabaykalye viloyati tarkibida. Yirik savdo markazi. 1899-yilda shahar orqali Sibir magistralining oʻtishi iqtisodiy rivojlanishga olib keldi. 1905-yilgacha surgun joyi edi. 1920-yil aprel—oktabrda Uzoq Sharq Respublikasining poytaxti. 1921 —22 yillarda Uzok, Sharq Respublikasining Buryatlar muxtor viloyati markazi. 1923-yildan Buryat Mongoliya muxtor SSR (1958-yildan Buryatiya muxtor SSR) poytaxti. 1934-yil 27 iyulda U.U. (Qizil Ud a) deb ataldi. Mashinasozlik va metallsozlik (aviatsiya, priborsozlik, kemasozlik, "Teplopribor" va boshqa zavodlar), yengil, oziqovqat, yogʻochsozlik korxonalari, shisha zavodi bor. Rosssya Fanlar akademiyasi Sibir boʻlimi filiali, 4 oliy oʻquv yurti, 4 teatr (shu jumladan, opera va balet teatri) faoliyat koʻrsatmoqda. Muzeylardan tarixiy, etnografiya, badiiy buryat toshi, Sharq sanʼati, tabiat va boshqa muzeylar mavjud. Filarmoniya bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Odigitriyev sobori (18-asr), karvonsaroy (19-asr boshlari) va boshqa saqlangan. Aeroport bor.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Davron Abitovich Nazarmuhamedov** — oʻzbekistonlik davlat arbobi. 2023-yildan Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vazirining oʻrinbosari. 2019—2023-yillarda Xorazm viloyati ichki ishlar boshqarmasi boshligʻi, 2015—2017-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi prezidentining kadrlar siyosati boʻyicha davlat maslahatchisi boʻlgan.

Biografiya
----------

1992—1996 — Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi akademiyasi tinglovchisi.

1996—1998 — Shayxontohur tumani ichki ishlar boshqarmasi jinoyat qidiruv boʻlimi tezkor vakili.

1998—1999 — Sobir Rahimov tumani ichki ishlar boshqarmasi korrupsiya, reket va terrorizmga qarshi kurash boʻlimi tezkor vakili.

1999—2002 — Shayxontohur tumani ichki ishlar boshqarmasi jinoyat qidiruv boʻlimi oʻta muhim ishlar boʻyicha katta tezkor vakili.

2002—2006 — Toshkent shahar ichki ishlar bosh boshqarmasi jinoyat qidiruv boshqarmasi terrorizmga qarshi kurash boʻlimi boshligʻining oʻrinbosari, boshligʻi.

2006—2010 — Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi jinoyat qidiruv va terrorizmga qarshi kurash bosh boshqarmasi uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurash boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari.

2010—2014 — Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi jinoyat qidiruv va terrorizmga qarshi kurash bosh boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari.

2014—2014 — Oʻzbekiston Respublikasi prezidentining huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat idoralari faoliyatini muvofiqlashtirish boʻyicha davlat maslahatchisining oʻrinbosari.

2014—2015 — Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari — tezkor qidiruv xizmati boshligʻi.

2015—2017 — Oʻzbekiston Respublikasi prezidentining kadrlar siyosati boʻyicha davlat maslahatchisi.

2017—2019 — Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari — tezkor qidiruv xizmati boshligʻi.

2019—2023 — Xorazm viloyati ichki ishlar boshqarmasi boshligʻi.

2023-yil 8-avgustdan — Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vazirining oʻrinbosari — kadrlar departamenti boshligʻi.

2017-yil 14-yanvarda general-mayor unvoni berilgan.

Yana qarang
-----------

* Adham Ahmadboyev
* Abdusalom Azizov
* Poʻlat Bobojonov

Manbalar
--------

1. ↑  OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI MUSTAQILLIGINING YIGIRMA YILLIGI MUNOSABATI BILAN HUQUQNI MUHOFAZA QILISH ORGANLARI, MUDOFAA VA FAVQULODDA VAZIYATLAR VAZIRLIKLARI XODIMLARIDAN BIR GURUHINI MUKOFOTLASH TOʻGʻRISIDA
2. ↑  Biografiyasi
3. ↑  „Даврон Назармуҳамедов ички ишлар вазири ўринбосарлигига қайтди".

|  |  |
| --- | --- |
| Flag of OʻzbekistonBiografik ikona | *Oʻzbekistonlik shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kalan masjidi** Hindistonning Dehli shahridagi 14-asrda qurilgan masjiddir.

Etimologiyasi
-------------

Masjid *Kalan masjidi* deb nomlanadi, yaʼni bu bosh masjid deganidir. U *Kali masjidi* yoki qora masjid sifatida ham tanilgan, ammo bu *Kalan* soʻzining buzilgan shakli boʻlishi ham mumkin.

Tarixi
------

Masjid Xon Jahon tomonidan Firuzshoh Tugʻloq davrida foydalanishga topshirilgan.

Seeta Ramning rasmida tasvirlangan Kalan masjidi

Tavsifi
-------

Masjid qumtoshdan qurilgan. Bino choʻzinchoq strukturaga ega boʻlib, uzunligi 140 feet (43 m) va kengligi 120 feet (37 m)ni tashkil etadi. Masjid ikki qavatli boʻlib, binoning umumiy balandligi 66 feet (20 m)ga teng.

Masjidga kirish birinchi qavatdagi eshikka yaqin joylashgan zinapoyalar orqali amalga oshiriladi. Eshik tepasi past gumbaz bilan oʻralgan boʻlib, uning yon tomonida ikki konussimon ustunlar joylashtirilgan. Eshikning tepasida marmar plita oʻrnatilgan boʻlib, uning ustida nasx uslubida yozilgan bitiklar bor. Yozuvda masjidning qurib bitkazilgan sanasi va uning Firuzshoh davrida Xon Jahon tomonidan qurilgani haqida aytiladi.

Masjid kvadrat shaklda qurilgan boʻlib, ichki qismi yana toʻrtta kvadratga boʻlingan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  Stephen, Carr*. The Archæology and Monumental Remains of Delhi*, 1862 — 149–154 bet.
2. 1 2  „Interior of the Kalan Masjid, in New Delhi's Nizamuddin district, India, 1965-2000" (en). *University of Washington Libraries*. Qaraldi: 24-oktyabr 2023-yil.
3. ↑  Sharp, Henry*. Delhi, its story and buildings*, 1921 — 62–63 bet.
gerb
Rotshildlar limuzini, 1902-yil
**Rotshildlar** — yahudi magnatlari sulolasi. 18-asrda frankfurt-maynlik bankir Mayer Amshel Rotshild asos solgan. 19-asrning 1-yarmida uning 5 oʻgʻli Parij, London, Vena, Frankfurt va Neapoldagi banklarda rahbarlik qilganda R.ning mavqei ancha oshdi. Yevropa banklarining koʻpchiligi R. bankiga moliyaviy qaram edi. Keyinchalik Vena, FrankfurtMayn va Neapoldagi R. banklari oʻz faoliyatini toʻxtatdi. Parij va Londondagi banklar mustaqil moliyaviy ish yuritdi. R. guruhi ingliz va fransuz tarmoqlariga boʻlinadi. Buyuk Britaniyadagi "Rotshild Semyuel Oppengeymer" va Fransiyadagi "Bank de Rotshild" banki, "Sosyete denvestisman dyu Nor" xolding kompaniyasi (1972) har ikki tarmoqning asosini tashkil etadi. R. Buyuk Britaniya va Fransiya siyosiy hayotida muhim oʻrin tutadi. "oilang bilan qirilib ketlarin. Massonlar" deb qolaman

Galereya
--------

* Mayer Amschel RothschildMayer Amschel Rothschild
* Amschel Mayer RothschildAmschel Mayer Rothschild
* Solomon MayerSolomon Mayer
* Nathan Mayer RothschildNathan Mayer Rothschild
* Kalman MayerKalman Mayer
* James Mayer de RothschildJames Mayer de Rothschild
* Walter RothschildWalter Rothschild
* Guy de RothschildGuy de Rothschild
* David René de RothschildDavid René de Rothschild
* David Mayer de RothschildDavid Mayer de Rothschild

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tartu** — Estoniyadagi shahar. Emayiga daryosining har ikkala sohilida, Tallindan 187 km jan.sharkda. Dare porti. Transport yoʻli va shosse yoʻllar tuguni. Aholisi 100,1 ming kishi (2000). T. 5-asr dan maʼlum, 1030-yil manbalarida Yaroslav Mudriy qayta kurgan Yuryev kalʼasi sifatida tilga olinadi. 1224—1893-yillarda Derpt, 1893-yildan yana Yuryev, 1919-yildan T. deb atalgan. 1941-yil 24 iyuldan 1944-yil 25 avgustgacha T.ni nemis fashistlari egallab turgan. Urushdan keyingi yillarda shahar qayta qurildi. Sanoat ahamiyati jihatidan va madaniy markaz sifatida T. Estoniyaning Tallindan soʻng 2shahri. Asosiy sanoat korxonalari: priborsozlik zdi, "Voʻyt" qishloq xoʻjaligi. mashinalari zdi, temirbeton buyumlar zdi, sut va goʻsht ktlari, shuningdek, koʻnpoyabzal, toʻqimachilik, polifafiya sanoati korxonalari. T.da Tartu universiteti va Estoniya qishloq xoʻjaligi. akademiyasi, 5 muzey, musikali drama teatri bor. T.ning meʼmoriy qiyofasi 19—20-asrlarda vujudga kelgan. Koʻpchilik binolari klassik uslubda qurilgan (jumladan, Ratusha, 1789-yil). Gotika uslubida qurilgan ikki inshoot — Yaan cherkovi hamda PyotrPavel sobori saklanib qolgan (ikkalasi ham 13—14-asrlar).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. ↑  Population of Tartu city as a settlement unit, excluding population of other settlement units of the municipality of Tartu city. Population by sex, age and place of residence after the 2017 administrative reform, 1 January. Statistics Estonia.
**Urartu** (ossuriycha atalishi; urartcha — *Biaynili*, Bibliyada — "Ararat podsholigi") — Gʻarbiy Osiyodagi qad. davlat. (mil. av. 9— 6-asrlar). Ravnaq topgan davrida Armaniston togʻlik rayoni (hozirgi Armanistonning butun hududi, Turkiya va Eronning bir qismi)ni qamragan. Aholisi — urartlar. Poytaxti — Tushpa sh. (hozirgi Turkiyadagi Van sh.) boʻlib, unda podsho Sarduri I davrida katta qurilish ishlari olib borilgan. Mil. av. 9-asr oxiri—8-asrning 1yarmida Urartu davlati ravnaq topgan. Menua, Argishti I va Sargon II podsholiklari davrida Urartu hududi ancha kengaygan. Bosib olingan viloyatlarda qalʼalar qurilgan (Ararat togʻining shim. yon bagʻrida Menuaxinili sh.; Erebuni — Yerevan atrofidagi Arin Berd tepaligi; Araksning soʻl qirgʻogʻida Argishtixinili). Urartuda qullar mehnatidan keng foydalanilgan. Mil. av. 8-asr oʻrtasida Ossuriya podshosi Tiglatpalasar III (mil. av. 745—727) Urartu koʻshinlarini bir necha marta magʻlubiyatga uchratgan va Urartu tarkibiga kiruvchi Shimoliy Mesopotamiya va Shimoliy Suriyani egallagan. Soʻngra Rusa I davrida Sargon II boshliq Ossuriya qoʻshinining yurishlari natijasida mamlakat xonavayron boʻlgan. Biroq 7-asrda U. Janubiy Zakavkazyeda hali ham oʻz mavqeini saqlab qolgan edi. Rusa II (mil. av. 685—645) bu yerda yangi qalʼalar bunyod etgan (jumladan, Teyshebaini va boshqalar). Skifkimmeriy yollanma qoʻshini yordamida Urartu podsholari Frigiya podsholigini tormor qilganlar (mil. av. 676 y.). Midiya podsholigining kuchayishi Urartuni Ossuriya bilan yaqinlashtirgan. Biroq mil. av. 6-asr boshida Urartu Midiya tomonidan tormor etilgan va uning tarkibiga qoʻshib yuborilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lyublyana** **markaziy bozori (**Osrednja ljubljanska tržnica), ikkinchi nomi — **Plečnik bozori** (slovencha: ) — Sloveniya poytaxti Lyublyana shahrida joylashgan bozor. Bozor binosi 1931-yildan 1939-yilgacha arxitektor Joze Plečnik tomonidan ishlab chiqilgan. Bozor Triple Bridge va Dragon Bridge oʻrtasida, Lyublyanitsa daryosining oʻng qirgʻogʻida joylashgan. Shuningdek, bozor qisman Adamich-Lunder qirgʻogʻida va Pogacar va Vodnik maydonlarida joylashgan.

Bozorning asosiy binosi klassisizm elementlari bilan neorenessans uslubida qurilgan.

Tarix
-----

1895-yilgi zilzila natijasida qizlar uchun yeparxiya kolleji boʻlgan eski monastir vayron boʻldi. Shikastlangan bino buzib tashlanganidan soʻng, Vodnik maydonida ochiq bozor ishlay boshladi.

Asosiy bino 1931-1939-yillarda Joze Plečnik tomonidan loyihalashtirilgan va 1940-1942-yillarda Matko Zurka tomonidan qurilgan. Dastlab bozor maydoni 1876 kvadrat metrni tashkil etdi.

Bozor binosining uslubi Uygʻonish davri arxitekturasiga oʻxshaydi. Binoning daryoga qaragan tomonida katta yarim doira derazalari, maydon tomonida esa ustunlar bor. Shuningdek, bozor binosida antiqa uslubda ishlangan ikkita lodjiya alohida ajralib turadi. Binoning tomi kafel bilan qoplangan.

Joje Plečnik ikki bozor binolari orasidagi boʻshliqni Petkovshek qirgʻogʻiga qadar davom etadigan monumental yopiq koʻprik bilan bogʻlashni rejalashtirgan, ammo bu koʻprik hech qachon qurilmagan. Plečnikning koʻprik boʻyicha rejalari nihoyat 2010-yil iyul oyida, Myasnitskiy koʻprigi loyihalashtirilib, qurilganida amalga oshirildi.

Tavsif
------

Bozor yakshanbadan tashqari haftaning barcha kunlari ochiq. Pogacar maydoni va Vodnik maydoni kesishgan joyda gul bozori joylashgan; asosiy binoning pastki qavatida baliq bozori, yuqori qavatida esa novvoyxonalar, sut rastalari va qassoblar joylashgan.

Galereya
--------

* Pogacar maydonidan ko'rinishPogacar maydonidan ko'rinish
* Bozor ichidaBozor ichida

Manbalar
--------

1. ↑  Lutman, Marjana. "Ljubljanske tržnice". in Šmid Hribar, Mateja; Golež, Gregor; Podjed, Dan et al. (sl). *Enciklopedija naravne in kulturne dediščine na Slovenskem – DEDI [Encyclopedia of Natural and Cultural Heritage in Slovenia] [Ljubljana Markets]*.. Qaraldi: 20 June 2012.
2. 1 2  „Kaj je novega" (sl). *Domoljub* (15-aprel 1942-yil), s. 3.
3. ↑  „8822: Ljubljana - Plečnikove tržnice" (sl). *Register nepremične kulturne dediščine [Registry of Immovable Cultural Heritage]*.  Ministrstvo za kulturo Republike Slovenije. Qaraldi: 20-iyun 2012-yil.
4. ↑  Ljubljana Tourism, retrieved 5 October 2010
5. ↑  Peter Krečič: *Plečnik’s Ljubljana*, www.plecnik.net[*sayt ishlamaydi*], retrieved 6 October 2010
6. ↑  „The Butchers' Bridge Completes the 100-Year-Old Ljubljana Market Plans". Slovenian Press Agency (10-iyul 2010-yil). Qaraldi: 27-iyun 2022-yil.
7. ↑  „MOL izpodbija odlok o zaščiti tržnice" (sl). *MMC RTV Slovenija*. RTV Slovenija (20-iyun 2012-yil).
**Shuvoq** — murakkabguldoshlar oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi. Koʻp yillik, kamdankam bir yillik. 400 (baʼzi maʼlumotlarga qaraganda 250) turi maʼlum. Oʻrta Osiyo, Qozogʻiston va Zakavkazyening choʻl va yarim choʻl, dashtlarida koʻp uchraydi. Oʻzbekistonda, asosan, bir yillik Sh. yoki *burgan,* koʻp yillik oddiy Sh. yoki *ola ermon,* achchiq Sh. yoki ermon, sivers shuvogʻi yoki *sassiq alaf,* sugʻd shuvogʻi, oq Sh. va boshqalar turlari uchraydi.

Bir yillik Sh. (burgan) poyasi tik, yuqori qismi sershox, boʻyi 30—100 sm, ildizi yoʻgʻon, yogʻochsimon. Barglari ketmaket joylashgan, bandli, patsimon qirqilgan. Poya va barglari tukli, kumush rangda. Gullari mayda, sariq yoki qizgʻishpushti, roʻvaksimon toʻpguli savatchaga toʻplangan. Mevasi mayda pista. Iyul—avgustda gullab, mevalaydi. Bir tupi 100 mingdan ortiq urugʻ beradi. Urugʻi va ildizpoyasidan koʻpayadi.

Oddiy Sh. (ola ermon) poyasi tik, sershox, yuqori qismi tukli, boʻyi 50—200 sm, barglari patsimon qirqilgan, yuqori barglari bandsiz, pastdagilari bandli. Gullari roʻvaksimon, toʻpguli savatchaga toʻplangan. Mevasi pista. Sugʻoriladigan dehqonchilik mintaqalarida begona oʻt sifatida uchraidi, shuningdek, ariq va yoʻl chekkalarida, bogʻ, tokzorlarda oʻsadi.
**Nikohni bekor qilish**, ajralish — er-xotinning tiriklik chogʻida nikohning buzilishi. Oʻzbekistonda OK ajralishning asosiga qarab, uni amalga oshirish tartibini belgilagan. Qonunchilikka koʻra, nikohdan sudda va maʼmuriy tartibda, yaʼni fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish (FHDYO) organida ajratiladi. Ajralish erxotindan birining yoki har ikkisining bergan arizasiga kura amalga oshiriladi. Agar er-xotin alohida yashasa, daʼvo javobgar er yoki xotin turgan joydagi sudda qoʻzgʻatiladi, tu-rar joyi nomaʼlum boʻlsa, ariza javobgar oxirgi yashab turgan joydagi sudga topshiriladi. Ajralish ishlari ochiq sud majlisida koʻriladi. Ajralish toʻgʻrisidagi ish er-xotinning arizasiga muvofiq, zarur hollarda, sudning ajrimiga asosan yopiq sud majlisida koʻrilishi ham mumkin. Sud ishning koʻrilishini keyinga qoldirib, er-xotinga yarashish uchun 6 oyga muhlat tayinlashga hakli. Sud er-xotinni yarashtirish maqsadida, zarur hollarda, ajrim nusxalarini ular yashaydigan joydagi xotin-qizlar qoʻmitalariga, oʻzini oʻzi boshqarish organi, mahalla oqso-qollari kengashiga, ular huzuridagi yarashtirish komissiyalariga muhokamaqilish va yarashtirish uchun yuborishi mumkin. Aniq holatlarni hisobga olgan holda sud, er-xotinning yoki ulardan birining arizasiga koʻra, ularning yarashishi uchun berilgan muhlatni oʻzgartirishga va bu muhlat oʻtgunga qadar ishni koʻrishga hakli. Sudlar ajralishning haqiqiy sabablarini aniqlab, oʻzining butun faoliyatini oilani saklab qolishga va uni mustahkamlashga, onalik va bolalik manfaatlaryni himoya qilishga qaratilgan chora-tadbirlarni koʻrishi lozim.

Quyidagi hollarda Nikohni bekor qilishq. sud tartibida koʻriladi: er-xotindan biri n.b.q.ga rozi boʻlmasa; oʻrtada voyaga yet-magan umumiy bolalar boʻlib, ularni kimda qoldirish va taʼminoti uchun aliment undirish yuzasidan nizo boʻlsa, er-xotin oʻrtasida mehnatga layoqatsiz, muhtoj er yoki xotinga aliment undirish va uning miqdori haqidagi masala tugʻilsa; birgalikda umumiy mulkni boʻlish boʻyicha nizo boʻlsa.

Voyaga yetmagan bolalari boʻlmagan erxotin n.b.q.ga oʻzaro rozi boʻlsalar, ular nikohdan fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish (FHDYO) organida ajratiladi. Shuningdek, agar er-xotindan biri: sud tomonidan bedarak yoʻqolgan; ruhiyati buzilishi (ruhiy kasalligi yoki akli zaifligi) sababli muomalaga layokatsiz deb topilgan boʻlsa; sodir qilgan jinoyati uchun 3 yildan kam boʻlmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilingan boʻlsa, oʻrtada voyaga yetmagan farzandlari borligidan qatʼi nazar, er-xotindan birining arizasiga koʻra, FHDYO organida nikoh bekor qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Ajralish va tegishli nuances
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Penitsillin** — kimyoviy tuzilishi bir-biriga yaqin tabiiy va yarim sintetik antibiotiklar guruhi. Tibbiyot amaliyotida ilk bor qoʻllanilgan, P.ni Penicillium turkumiga mansub zamburugʻlar ishlab chiqaradi. 1928-yilda amerika bakteriologi A. Fleming zamburugʻlarning bakteriyalarga taʼsir etuvchi xossasi borligini tasodifan aniqlagan. Ammo, faqat 1941-yilda A. Fleming, ingliz patologi X.Flori bilan birga mogʻor zamburugʻining bulon filtratidan P.ni ajratib olib, 1945-yil P. va uning yuqumli kasalliklarni davolashda samaradorligini kashf etganlari uchun Nobel mukofo-tiga sazovor boʻldi.

Hozirgi tibbiyotda tabiiy va yarim sunʼiy P.lardan foydalaniladi. Tabiiy P.ga benzilpenitsillinning natriyli va kaliyli tuzi, bitsilin -1, -3, -5 va fenoksimetilpenitsillinlar ki-radi. P. molekulasining asosiy qismini 6-aminopenitsillin kislota tashkil qilib, bu betalaktam va tiazolin halqalaridan tashkil topgan murakkab geterotsiklik birikma hisoblanadi. Tabiiy P.ning taʼsir doirasi tor. Tabiiy P. stafilokokk, streptokokk, pnevmokokk, gonokokk, meningokok-klar, gazli gangrena, qoqshol, botulizm, kuydirgi, difteriya, zaxm kabi kasalliklarning qoʻzgʻatuvchilariga juda faol taʼsir etadi. Shuning uchun u pnevmoniya, septik endokardit, jarohatlanish oqibatida kelib chiqqan kasalliklar, saramas, peritonit, sistit, osteomiyelit, difteriya, skarlatina va boshqa kasalliklarda qoʻllanadi.

Yarim suniy P.ga biologik va kimyoviy yoʻllar bilan olinadigan har xil moddalar kiradi. P. kislotasidagi benzil radikali oʻrniga har xil boshqa radikallar qoʻshilishi natijasida yarim sunʼiy P.ning bir qancha avlodlari olindi, bular antibakterial doirasi, penitsillinazaga chidamliligi va boshqa xususiyatlari bilan bir-biridan farq qiladi. Yarim sunʼiy P.ning za-harliligi kam, organizmdagi suyukdik va toʻqimaga yengil soʻriladi.

P.ning aktibakterial taʼsir mexa-nizmi, hujayra devori sintezining buzilishi bilan bogʻliq boʻlib, bunda peptidoglikam (murein) moddasini sintez qiluvchi reaksiya toʻsib qoʻyiladi. Shu sababli P. guruhi dorilari, asosan, oʻsuvchi bakteriya hujayralariga taʼsir qiladi. Shu bilan birga maʼlum bir bakteriyalar x,ujayra devorining sintezi buzilsa ham oʻz xayot faoliyatini saqlab qolib, L - shakldagi mikroorganizmga aylanishi mumkin.

P. guruhi antibiotiklarini koʻllashda bakteriyalarni ularga nisbatan taʼsirchanligi eʼtiborga olinadi va shi-fokor maslahatiga koʻra qoʻllanadi.

P.ning nojoʻya taʼsiriga, asosan, allergik reaksiyalar, parenteral yoʻl bilan yuborilgandagi asoratlar (ogʻriq, abssess, flebit va boshqalar), disbakterioz misol boʻla oladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb119442602 (maʼlumot)
* GND: 4045094-6
* LCCN: sh85099402
* NDL: 00569084
* NKC: ph211256

 |
**Asketizm** (qadimgi yunoncha: *ἄσκησις* - asketes – biror narsa bilan mashgʻul boʻlish) – qarang Zohidlik.
**Zohidlik**, asketizm — tarki dunyochilik, saqlanish. Xudoning marhamatiga musharraf boʻlish uchun tarki dunyo qilish zarurligi haqidagi diniy tasavvur. 3. xristianlikda monaxlikda koʻrinsa, islomda darvishlik, chilla oʻtirish, roʻza tutish, zikr tushish kabilarda namoyon boʻladi. Tasavvufda 3. Allohning zikriga xalal beruvchi barcha narsalarni tark etish demakdir. Bunda Allohga shirk keltirishdan saqlanish va ibodatda riyodan xoli boʻlish; barcha gunoxlardan va harom narsalardan saqlanish va nihoyat ortiqcha dunyoviy ashyolarga mexr qoʻymaslik nazarda tutiladi. Shariat va tariqat odoblariga bu xilda rioya etishni Bahouddin Naqshband, Ahmad Yassaviy, Xoʻja Ahror, Najmiddin Kubro va b. targʻib etganlar.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Aatef Jenyat** (1986-yil 8-mayda Suriyaning Homs shahrida tug'ilgan) suriyalik futbolchi, hozirda erkin agent va Suriya milliy futbol jamoasining sobiq a'zosi.

Karyera
-------

### Jamoalardagi faoliyati

Jenyatning faoliyati 2004-yilda kattalar jamoasida professional faoliyatini boshlashdan oldin Al-Karamaning yoshlar tizimida boshlangan. U "Al-Karamah" bilan to'rtta Suriya Premer-ligasi chempioni, to'rtta Suriya kubogi, bir marta Superkubogini qo'lga kiritdi va klubga ilk bor Osiyo Chempionlar Ligasi finaliga chiqishga yordam berdi.  Al-Karamah finalda K-liganing Jeonbuk Hyundai Motors jamoasiga qarshi umumiy hisobda 3:2 hisobida mag'lub bo'ldi.  Oradan uch yil o‘tib, u o‘z jamoasining OFK kubogi finaliga ilk bor ishtirok etishida muhim omil bo‘ldi. "Al-Karamah" Osiyoning ikkinchi muhim assotsiatsiya kubogi finalida Quvayt Premer-ligasi Kuvayt SC tomonidan 2:1 hisobida mag'lub bo'ldi.  2010-yil oktyabr oyida Jenyat Suriya Ligasining Tishreen klubi bilan shartnoma imzoladi, biroq olti oydan keyin shartnoma bekor qilindi.  2011-yil iyun oyida u bir yillik shartnoma asosida Iordaniya Premer-ligasi "Shabab Al Ordon" klubiga o‘tdi, ammo besh oydan so‘ng shartnoma bekor qilindi. 2012-yilning 25-fevralida Jenyat Iroq Premer-ligasidagi "Najaf" klubiga o‘tdi.

### Xalqaro martabasi

Jenyat 2004-yilda Malayziyada boʻlib oʻtgan U-19 Osiyo chempionatida 4-oʻrinni egallagan 19 yoshgacha boʻlgan Suriya terma jamoasi tarkibida, 2005-yilgi FIFA U-20 Jahon chempionatida esa Suriya U-20 terma jamoasi tarkibida ishtirok etgan. U 20 yoshgacha bo'lgan futbolchilar o'rtasidagi Jahon chempionati guruh bosqichida Kanada va Kolumbiyaga, 1/8 finalda Braziliyaga qarshi o'ynaydi.

Yutuqlar
--------

### Klub

**Al-Karama**

* Suriya Premer-ligasi: 2005–06, 2006–07, 2007–08, 2008–09
* Suriya kubogi: 2006–07, 2007–08, 2008–09, 2009–2010
* Suriya Superkubogi: 2008-yil
* Osiyo Chempionlar Ligasi 2-o‘rinchisi: 2006-yil
* OFK kubogi sohibi: 2009-yil

### Milliy terma jamoa

* U-19 Osiyo chempionati 2004: 4-o'rin
* FIFA U-20 Jahon chempionati 2005: 1/8 final
* Nehru kubogi: 2007-yil ikkinchi o'rin sohibi

Manbalar
--------


1. ↑  „Aatef Jenyat – Player profile" (Arabic). *kooora.com*. Qaraldi: 28-may 2011-yil.
2. ↑  „Al-Karamah continue the dream".  Al Jazeera. Qaraldi: 30-may 2011-yil.
3. ↑  „2006 Asian Champions League Details". *www.rsssf.com*. 4-iyun 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-may 2011-yil.
4. ↑  „2009 AFC CUP Final - match summary". *the-afc*. 16-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-may 2011-yil.
5. ↑  „Jenyat´s contract with Tishreen has been dissolved" (Arabic). *syrian-soccer.com*. 1-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-may 2011-yil.
Parfenon
**Parfenon** (— bokira qiz) — Akropol (Afina)dagi maʼbuda Afina ibodatxonasi, yunon meʼmorligi sanʼatining ulkan yodgorligi. Miloddan avvalgi 447—438 yillarda Iktin va Kallikrat tomonidan qurilgan. Ibodatxonada katta sellalar (di-niy haykallar uchun xonalar) va kichik xonalar (xuddi ibodatxona kabi "Parfenon" deb nomlangan) boʻlib, ularda xazinalar saqlash moʻljallangan. Bu xonalar (tarhi 30,89x96,54 m) doriy kolonnadalari bilan oʻralgan. Hashamatli oq marmarli inshoot Fidiy va yunon haykaltaroshlari ishlagan haykaltaroshlik bezaklari bilan toʻldirilgan. Bino tarzi hoshiyasi metoplarida kentavr, bahaybat odam, amazonkalarning oʻzaro kurash sahnalari, frontonlari haykaltaroshlik mujassomoti bilan bezatilgan. P. meʼmorligida yunon sanʼatining buyukligi uning gullagan davridagi garmoniyasi, goʻzalligi, hayotiyligi aks ettirilgan. 1687-yilda turklar bilan boʻlgan urushda venetsiyaliklar tomonidan vayron qilingan. 1801—03 yillar P. haykallari Angliyaga olib ketilib, 1816-yil Britaniya muzeyiga qoʻyilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

Parfenon ibodatxonasi hozirgi kunga qadar zo'rg'a saqlanib qolgan. 

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb11947956g (maʼlumot)
* GND: 4068909-8
* LCCN: sh85098340
* LNB: 000141664
* NLG: 4291
* VIAF: 242092481
* en:WorldCat Identities: viaf-242092481

 |
**Toledo** — Ispaniyaning markaziy qismidagi shahar. Tako daryosi boʻyida. Toledo provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 61 ming kishi (2000). Hunarmandchilik (metall buyumlar, korrida uchun anjomlar, keramika, ipak va jun gazlama tayyorlash)ning qad. markazi.

Qadimda T. karpetanlarning iberiy qabilasi manzilgohi boʻlgan, mil. av. 2-asrda uni rimliklar egallagan. 6-asr oʻrtalaridan Vestgotlar davlati poytaxti. 1085-yilda Alfons VI tomonidan egallanib Kastiliya va Leon poytaxtiga aylandi. 1479-yildan birlashgan Ispaniya poytaxti. Arablar qoʻl ostida boʻlgan davrdan boshlab hunarmandchilikning, xususan, sovuq qurollar ishlab chiqarish. va teriga ishlov berish markaziga aylandi. 14— 15-asrlarda movut, ipak matolar, keramika va zargarlik buyumlari ishlab chiqarish. ayniqsa rivojlandi. 16-asr oxiri va 17-asr boshlarida (poytaxt Madridga koʻchirilgach) T.ning iqtisodiy va siyosiy mavqei pasaydi.

Meʼmoriy yodgorliklardan rim davrida qurilgan sirk krldiklari, akveduk, shahar darvozalari, cherkovlar, ratusha, sobor, koʻpriklar va boshqa saklangan. 20-asrda T. qad. meʼmorlikning milliy qoʻriqxonasi deb eʼlon qilingan. Shahar oʻrta asr qiyofasini saqlab qolgan, zamonaviy qurilishlar qilinmaydi. Turizm rivojlangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Sergey Borisovich Kuznetsov (1964-yil 6-yanvar, Mednogorsk, Orenburg , SSSR - 2022-yil 7-noyabr, Orenburg) - sovet va rus qoʻshiq yozuvchisi, musiqachi, bastakor va shoir,bir nechta guruh asoschisi, birinchisi "Laskoviy may" (1986), shuningdek, bir qator boshqa guruhlar: "Mama" (1989) ("Mama" guruhining qoʻshiqlari "laskoviy may" ijrosi tufayli keng tanildi), "Maugli" "(1990), "Chernila dlya pyatova klassa (1992).

Biografiyasi
------------

1964-yil 6-yanvarda Orenburg viloyati, Mednogorsk shahrida tugʻilgan. U otasiz oʻsgan, onasi esa Valentina Alekseevna Kuznetsova (1931-yilda tugʻilgan) Mednogorskdagi Orenburg dam olish uyining direktori boʻlgan, ular dam olish uyi hududidagi yotoqxonada yashashgan.

12 yoshida Space va Modern Talking guruhlariga qiziqib qoladi. 

13 yoshida u dam olish paytida kinomexanik boʻlib ishlagan. Aynan kino zalida pianino bor edi va u sevimli guruhining qoʻshiqlarini chalishni oʻrgandi u shu ondan boshlab musiqani jiddiy oʻrganishni boshlaydi, soʻng oʻz kuylarini bastalay boshladi.

Armiya
------

Saratov viloyatida kimyoviy mudofaa qoʻshinlarida xizmat qilgan, "Kontakt 730" armiya guruhini aʼzoi bo'lgan va kuylagan, "Maskarad", "Sovuq qish oqshomi", "Uchrashuvlar", "Koʻhna oʻrmon" qoʻshiqlarini ijro etilgan. Ammo qoʻshiqlarning yozuvlari saqlanmagan..

  

### 2000-yillar

1999-yilda u Steklovata guruhini yaratdi, uning solistlari Denis Belikin va Artur Yeremeev, guruh Internetda "Yangi yil" qoʻshigʻi uchun video bilan mashhur boʻldi[14].
2000-yil - Chernilnoye nebo guruhini yaratdi, uning solistlari Aleksandr Gulyaev va Sergey Dyadyun edi.

* 2001-yil - "ALIS" loyihasi, uning solisti Elena Drozdova.
* 2002-yil - "Noviye formi" guruhi, uning solisti Vlad Ivolgin.
* 2006-yil - "Tungi kamalak", yakkaxon ijrochi Yevgeniy Konnov edi.
* 2009-yil - "Lyoxa", uning solisti Elena Savelyeva.

Laskoviy may filmi
------------------

2009-yilda guruhning shakllanishi haqida hikoya qiluvchi "Laskoviy May" filmi suratga olindi. Filmda Andrey Razinning guruh haqidagi kitoblarida aytilgan voqealar versiyasi koʻrsatilgani, Sergey Kuznetsovning "Sen bor edi" hujjatli filmidagi voqealar versiyasi hisobga olinmagani sababli film guruhning koʻplab sobiq a'zolariga, shu jumladan Sergey Kuznetsovga yoqmagan.

Sergey Kuznetsov rolini (Kinomexanik sifatida qabul qilingan) aktyor Maksim Litovchenko ijro etgan.

Maksim Litovchenko

Manbalar
--------

1. ↑  Mednogorsk, Orenburg viloyati, SSSR[4]
2. ↑  Кузя отыграл свой последний концерт: в Оренбурге скончался автор хитов «Ласкового мая» — 2022.
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑    РИА Новости, 2022.
8. ↑    Arxiv 19--noyabr 2022-yil.
9. ↑
10. ↑
11. ↑   rukuziaart.forum24.ru/
12. ↑
13. ↑  „arxiv nusxasi". 2-may 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-aprel 2023-yil.
14. ↑
15. ↑
Askorbin kislotasining optik izomeri:   
1a — *L-*askorbin kislota,   
2a — *L-*izoaskorbin kislota,   
1b — *D-*izoaskorbin kislota,   
2b — *D-*askorbin kislota
**Askorbin kislota** — vitamin C — kristall modda; skorbutga qarshi vitamin. Hayvonlarning buyrak usti bezlari, gipofizi va jigarida, ignabargli daraxtlar yaproklarida, ayniqsa hoʻl meva va sabzavotlarda koʻp. Bu vitamin issiqqa chidamsiz, yuqori temperaturada buziladi. Askorbin kislota organizmdagi oksidlanish va qaytarilish jarayonlarida qatnashadi. Uning ovqatda yetishmasligi qon tomirlarning shikastlanishi, qon oqishi bilan kechadigan lavsha (skorbut) kasalligiga sabab boʻladi. Tibbiyotda keng qoʻllaniladi (yana q. Vitaminlar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

Havolalar
---------

* (Wayback Machine saytida 2019-11-28 sanasida arxivlangan)


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulvahhob as-Sobuniy** (arabcha:  – Abdulvahhob ibn Mustafo ibn Ibrohim as-Sobuniy al-Hamadoniy) – mavlaviy ulamo.

Hayoti
------

Naqshbandiyya tariqati shayxining oʻgʻli. Baʼzi manbalarda *Abdulvahhob ibn Jaloluddin Muhammad al-Hamadoniy* deb ham zikr qilingan. *Safaviylar*dan Shoh Tahmosbning Hamadonni ishgʻol etishi hamda sunniylarga nisbatan bosim oʻtkazishi natijasida avval Onadoʻliga, soʻng Damashqqa, u yerdan esa Misrga koʻchib ketgan. „*Savoqib ul-manoqib*" nomli asarini 1540-yilda (hijriy 947) Qohirada yozgan. Shoir va bibliograf Hasan Chalabiy otasi Ali Chalabiyning Abdulvahhob as-Sobuniy bilan Qohirada uchrashgani va yaqin doʻst boʻlganlari haqida maʼlumot qoldirgan.

Keyinchalik, Abdulvahhob as-Sobuniy haj qilish maqsadida Makka va Madinaga safar qilgan.

Bir manbaga koʻra Abdulvahhob as-Sobuniy 1547–1548 yillarda (hijriy 954) Shomda, boshqa manbaga koʻra esa, ayni shu yilda Madinada vafot etgan.

Ijodi
-----

Tarixiy manbalarda Abdulvahhob as-Sobuniy qalamiga mansub „*Sharhi muammoyot Mir Husayn*", „*Savoqib ul-manoqib*", „*Sirot ul-mus­taqiym*" hamda „*Navoyi xurus*" nomli toʻrtta forsiy asarlari borligi qayd etilgan. Bizgacha shoirning faqatgina „*Savoqib ul-manoqib*" asari yetib kelgan. Tadqiqotchilarning fikriga koʻra, Abdulvahhob as-Sobuniy mazkur asarni Ahmad Aflokning „*Manoqib ul-orifiyn*" asari ustida chuqur izlanish olib borib, uning baʼzi qismlarni chiqarib tashlab, baʼzi oʻrinlarga yangi maʼlumotlar va izohlar kiritgan holda yozgan. 1540-yilda yozib tugallangan ushbu asar muqaddima, har biriga „Zikr" deb nom berilgan toʻqqiz boʻlim va xotimadan iborat. „Zikr"larda mavlaviylarning peshvolaridan boʻlgan Bahouddin Valad, Sayyid Burhonuddin, Mavlono, Shams at-Tabriziy, Salohuddin Zarkub, Chalabiy Husomuddin, Sulton Bahouddin, Chalabiy Orif, Shamsuddin Amir Chalabiy haqida maʼlumotlar berilgan. Asarning qoʻlyozma nusxalari dunyo­ning turli kutubxonalarida, jumladan, Turkiyaning Sulaymoniya, Topkapı saroyi muzeyi kutubxonalarida saq­lanadi. Asar Darvesh Xalil Sanoiy va Darvesh Mahmud Dede tomonidan turk tiliga tarjima qilingan.

Adabiyotlar
-----------

* *Mevlânaʼdan Hatıralar: Sevâkıb-ı Menâkıb.* – İstanbul: 1973. 2-3;
* Storey. *Persian Literatüre*. – London: 1972. I, 938;
* Ali Alparslan*. „Abdülvehhâb es-Sâbûnî". TDV İA.* – İstanbul: 1988. I, 286-287;
* Abdülbâki Gölpınarlı. *Mevlânâ’dan Sonra Mevlevîlik.* – İstanbul: 1953. 15-16.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Doppler sovutish - bu moddani sovutish uchun atomlarning harakatini ushlab turish va sekinlashtirish uchun ishlatilishi mumkin bo'lgan mexanizm. Bu atama ba'zan lazerli sovutish bilan sinonim sifatida ishlatiladi, ammo lazerli sovutish boshqa usullarni o'z ichiga oladi.

Tarix-Doppler sovutish bir vaqtning o'zida 1975 yilda ikki guruh tomonidan taklif qilingan, birinchisi David J. Wineland va Hans Georg Dehmelt[1] va ikkinchisi Teodor V. Hansh va Artur Leonard Schawlow edi[2]. U birinchi marta 1978 yilda Wineland, Drullinger va Walls tomonidan namoyish etilgan va ko'p o'tmay Noyxauzer, Xohenstatt, Toschek va Dehmelt tomonidan namoyish etilgan.

Atom tuzilishi-Faqat ba'zi atomlar va ionlar lazerni sovutish uchun mos optik o'tishlarga ega, chunki 300 nm dan ancha qisqa to'lqin uzunliklarida zarur bo'lgan lazer quvvatini ishlab chiqarish juda qiyin. Bundan tashqari, atom qanchalik nozik tuzilishga ega bo'lsa, uning yuqori holatdan foton chiqarishi va asl holatiga qaytmaslik, uni qorong'i holatga keltirish va sovutish jarayonidan olib tashlash uchun ko'proq usullar mavjud. Bu atomlarni hayajonlangan holatga qaytarish uchun boshqa lazerlardan foydalanish va yana bir marta urinib ko'rish mumkin, ammo o'ta nozik tuzilish qanchalik murakkab bo'lsa, shunchalik ko'p (tor diapazonli, chastotali qulflangan) lazerlar talab qilinadi.

Chastotani blokirovka qiluvchi lazerlar ham murakkab, ham qimmat bo'lgani uchun, bir nechta qo'shimcha lazerni qayta ishlashga muhtoj bo'lgan atomlar kamdan-kam sovutiladi; umumiy rubidiy magnit-optik tuzoq, masalan, bitta qayta pompalanadigan lazerni talab qiladi. Bu molekulalarning umuman lazer bilan sovutilishining sababi hamdir: molekulalar o'ta nozik tuzilishga qo'shimcha ravishda rovibronik birikmalarga ham ega va shuning uchun ham hayajonlangan aylanish yoki tebranish holatlariga tushishi mumkin. Biroq, molekulalarning lazer bilan sovutilishi avval SrF molekulalari va keyin Ca va YO kabi boshqa diatomiklar bilan ko'rsatildi.

Konfiguratsiyasi-Atomning uchta harakat erkinlik darajasini sovutish uchun barcha uchta Dekart o'lchamidagi lazer nurlarining qarshi tarqaladigan to'plamlaridan foydalanish mumkin. Keng tarqalgan lazerli sovutish konfiguratsiyasiga optik pekmez, magnit-optik tuzoq va Zeeman sekinroq kiradi.Ion tuzog'ida tutilgan atom ionlarini bitta lazer nuri bilan sovutish mumkin, agar bu nur uchta harakat erkinligi darajasida komponentga ega bo'lsa. Bu neytral atomlarni ushlab turish uchun zarur bo'lgan oltita nurdan farqli o'laroq. Dastlabki lazerli sovutish tajribalari ion tuzoqlaridagi ionlar ustida o'tkazildi. (Nazariy jihatdan neytral atomlar chuqur tuzoqqa tushib qolsa, ularni bitta nur bilan sovutish mumkin edi, lekin amalda neytral tuzoqlar ion tuzoqlariga qaraganda ancha sayozroqdir va neytral atomni yadrodan chiqarib yuborish uchun bitta orqaga qaytish hodisasi yetarli bo'lishi mumkin.
**Abdulvohid ibn Zayd** (arabcha: ) — ilk davr so‘fiylaridan.

Hayoti
------

*"Shayx al-ubbod"* va *"shayx as-so‘fiyya"* unvonlari bilan ham zikr qilinadi. Zuhdga aloqador manoqiblari bilan mashhur. Manbalarda Abdulvohid ibn Zaydning Hasan al-Basriy bilan ko‘rishgani va uning shogirdi bo‘lgani haqida rivoyat mavjud. Attor Abdulvohid ibn Zaydni Yusuf ibn al-Husayn ar-Roziy bilan zamondosh bo‘lganini aytib, uning majlisida tavba qilganini zikr qilgan bo‘lsa-da, bu noto‘g‘ri maʼlumotdir.

Abdulvohid ibn Zayd Basradagi *"yig‘lagan zohidlar"*dandir*.*

Nomi Alaviyya va Kummaliyya tari­qatlari silsilasida mashhur bo‘lgan Abdulvohid ibn Zaydning so‘z va manoqiblari al-Yofi­’iyning *"Ravz ar-rayāhӣn"* asari, boshqa manoqibnomalar, so‘fiy tabaqot kitob­laridan o‘rin olgan. Hasan al-Basriy va Ato ibn Abu Raboh, Abdulloh ibn Roshid, Uboda ibn Nasiylardan hadis rivoyat qilgan. Undan Muhammad ibn Sammok, Vakiy’, Zayd ibn Habbob, Muslim ibn Ibrohim va Abu Sulaymon Doroniy kabi olimlar hadis rivoyat qilganlar. Biroq hadisshunos olimlar uni *matruk roviy*, rivoyat etgan hadislarini esa *munkar* deb qabul qilganlar. Imom Buxoriy uning hadisini tark qilganlar, deyiladi. Imom Nasoiy uni *"matruk al-hadis"*, degan. Ibn Hibbonning taʼkidlashicha, u ibodatga o‘ta berilib ketganidan hadislarda biroz beparvolikka yo‘l qo‘ygan, natijada uning rivoyatlarida munkar hadislar ko‘payib ketgan.

Hasan al-Vazzon uning butun basraliklarga yetadigan huznga sohib bo‘lganligini aytgan. Uning doimo sevgi va ishqdan bahs qilgani, muhabbat borasida yuqori mavqeda bo‘lgani va unga Robiya al­-Adaviyyaga uylanish taklifi tushgani haqida rivoyat qilinadi. U „eng yuqori daraja muhabbatdir" degan bo‘lsa-da, rizo undan ham ustun ekanini eʼtirof etgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Al-Gʻazzoliy. *Ihyā.* — Qohira: 1939. IV, 386;
2. Ibn al-Javziy. *Sifa as-safva.* — Halab: 1969-73. III, 321;
3. Az-Zahabiy. *Siyar.* VII, 178; Ash-Shaʼroniy*. At-Tabaqāt al-kubrā. -* Qohira: 1954. I, 46;
4. Yusuf an-Nabhoniy. *Jāmi’ karāmāt al-avliyā.* I, 137.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulkarim al-Jiyliy** (arabcha:  — Qutbuddin Abdulkarim ibn Ibrohim ibn Abdulkarim al-Jiyliy) — mutasavvif olim, so‘fiy.

Hayoti
------

Abdulkarim al-Jiyliy 1365-66-yillarda Jiylda tavallud topgan.

Ibn al-Arabiy taʼlimotining izdoshi. Abdulqodir al-Jiyloniy asos solgan qodiriyya tariqati vakili. Manbalarda Abdulkarim al-Jiyliy Abdulqodir al-Jiyloniy nabirasining o‘g‘li degan maʼlumotlar ham uchraydi.

Abdulkarim al-Jiyliy ko‘p sayohat qilgan. Yoshlik yillarida fors o‘lkasiga safar qilgan. U yerdan hind diyoriga safar qilgan. Bu o‘lkalarda u fors va hind tillarini o‘rgangan. 796/1394-yilda Hindistondan arab diyorlaridan sanalgan Yaman mamlakatining Zabid shahriga keladi. Bu vaqtda u o‘ttiz yoshda bo‘lgan. U bu yerda ustozi qodiriyya tariqatining vakili Shayx Sharafuddin Ismoil ibn Ibrohim al-Jabartiy (806/1403-yilda vaot etgan) bilan uchrashadi va unga murid tushadi. 799/1396-yilda Makkaga, 803/1400-yilda Qohiraga boradi. U yerda Azhar shayxlari bilan ilmiy bahslar olib borgani haqida maʼlumotlar uchraydi. Qohiradan Gʻazoga borib, 805/1402-yilda Yamanga qaytadi. Umrining oxirigacha o‘sha yerda qoladi. Tadqiqotchilarning fikricha, Abdulkarim al-Jiyliyning Hindistonda qodiriyya tariqatining yoyilishida xizmati katta bo‘lgan.

Ijodi
-----

Ilmiy jihatdan juda samarali umr kechirgan Abdulkarim al-Jiyliyning 34 taga yaqin asarlari borligi zikr qilingan. Asarlarining katta qismini Ibn al-Arabiy qarashlarining sharhiga bag‘ishlagan.

### Asarlari

* *"Al-Manāzir al-ilāhiyya";*
* „Al-Kahf va-r-raqӣm"*;*
* *"Al-Insān al-kāmil";*
* „Haqӣqa al-yaqӣn";
* „Sharh mushkilāt al-futӯhāt al-Makkiyya";
* „Al-Qasӣda al-’ayniyya";
* „Al-Qāmӯs al-aqdam va-n-nāmӯs al-aʼzam";
* „Marātib al-vujӯd";
* „Ad-Durra al-’ayniyya";
* „Al-Kamālāt al-ilāhiyya fi-s-sifāt al-Muhammadiyya";
* „Kashf al-g‘āyāt sharh kitāb at-tajalliyāt".

Vafoti
------

Vafot tarixi 826/1421-yillar Bagʻdod yoki Zabidda deb ham ko‘rsatilgan.

Adabiyotlar
-----------

* R. A. Nicholson. *The Perfect Man*. — Cambridge: 1921;
* Serkis. *Mu’cem.* I, 728-729;
* Brockelmann. *GAL.* II, 264-265;
* Suppl. II, 283-284;
* H. Ritter. *"Abd al-Karim al-Djili". EI2* (Ing.). I, 71;
* M. Nazif Şahinoğlu. *"Abdülkerîm el-Cîlî"*. *TDV İA*. — İstanbul: 1988. I, 250.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |