**Turkman tog'li brigadalari** Latakiya viloyatining Bayir-Bucak mintaqasida faoliyat yuritayotgan Suriya Turkman Armiyasiga qarashli muxolif guruhdir.

Guruh a'zolari asosan Latakiya va Hatay o'rtasidagi turkman qishloqlaridan. Bundan tashqari turkman brigadalarida Turkiyadan kelgan ko‘ngilli jangchilar bor.  Turkman brigadalari Nusayri va Turkman qishloqlari orasida jang qilmoqda. Brigadalar boshida Suriya Ozod Armiyasi qo‘mondonlaridan biri polkovnik Muhammed Avad turibdi.

Bayir-Bucak mintaqasida ko'plab brigadalar faoliyat yuritadi. Ulardan eng kattalari Nurettin Zengi, Zohir Baybars, El Huva Bila, Yavuz Sulton Selim, Fotih Sulton Mehmed, Memduh Colha, Bin Tamime, Katip Mustafo, Firsan Tevhid (Birlashgan otliqlar), Turkman lochinlari va Sulton Abdulhamid brigadalaridir. Barcha brigadalar boshqa mintaqada ishlaydi. Turkman tog'li brigadalari Suriya turkman massasi tomonidan qo'llab-quvvatlanadi.

Tarix
-----

Suriya turkmanlari Suriyada qoʻzgʻolon boshlangan 2011-yildan buyon Ozod Suriya armiyasiga yaqin turibdi. 2012-yildan beri mojarolar kuchayib, Nusayri qishloqlari bilan sunniy arab va turkman qishloqlari oʻrtasidagi hududlar rejim va turkman guruhlari oʻrtasidagi toʻqnashuv chizigʻiga aylandi.

Suriya turkmanlari massivi 2012-yil 15-fevralda tashkil etilgan. Bu tashkilot Latakiyadagi turkman guruhlarini qo'llab-quvvatlagan. Halabda faoliyat yuritayotgan Suriya turkman brigadalari oʻrtasidagi geografik masofa tufayli istalgan darajadagi birlikni oʻrnatib boʻlmadi. Oʻzaro insonparvarlik yordami joʻnatildi.

2012 va 2013- yillarda oldingi chiziqlar unchalik o'zgarmadi. Buruch va Shulayip turkman qishloqlaridan tashqari boshqa qishloqlar 2013-yilning katta qismida turkman dissidentlari qo‘lida qoldi. 2014-yil mart oyida Kesab shahri muxolifat qo‘liga o‘tdi, biroq 2014-yil iyunida rejim shaharni qaytarib oldi. 

2015-yil sentabrida Rossiya urushga qoʻshilgach, rejim bilan oʻzaro oʻrnatilgan kuchlar muvozanati yomonlashdi. Rossiya havo hujumlari bilan mintaqani shiddatli bombardimon qila boshladi, Suriya rejimiga qarashli kuchlar, Hizbulloh va Eron qoʻllab-quvvatlagan shia jangarilari esa yerdan oldinga siljishga harakat qildi. Hudud kuchli snaryadlar ostida edi. Shunga qaramay, Suriya rejimi va uning ittifoqchilari bir necha mintaqadan tashqari muhim yutuqlarga erisha olmadi. 

Turkiya Rossiya havo hujumlarini keskin qoraladi. Mintaqada IShID unsuri boʻlmasa-da, Rossiya havo hujumlari katta tanqidga uchradi.  Turkiyadan kelgan insonparvarlik yordami turkman brigadalariga yetib keldi. 

15-noyabr kuni G‘imom hududi rejim qo‘liga o‘tdi. Mintaqani qaytarib olishga urinishlar muvaffaqiyatsiz tugadi. Rossiyaning havo hujumlari va shiddatli bombardimonlari natijasida mintaqadagi turkman kuchlarining qarshilik chizigʻi katta darajada sindirildi. Zuvayliq qishlog'idan boshlab, Mahmiya, Firinlik va 45. No‘kta atrofidagi rejim kuchlarining uch qishloqni ham qo‘lga kiritgani bildirildi. 

Noyabr va dekabr oylarida to'qnashuvlar strategik Qizildag' atrofida bo'lgan. Tepalik 40 kun ichida 5 marta qoʻl almashgan. Nihoyat, dekabr oyining birinchi haftasida rejim qo‘liga o‘tdi.  Turkman tog'ida Burj El Kasab, Qizildag, Çardaklı, Karabacakli, Go'g'dag va Kuljuk qishloqlarini minomyot va raketalar bilan zarba bergan rejim kuchlari, Qizildag' tepaligi atrofida oldinga siljishga harakat qilmoqda.

Turkman brigadalari
-------------------

### Nuriddin Zankiy brigadasi

Saroy qishlog'i va uning atrofida faoliyat yuritadi. Uning rahbari Farit Masri.

### Zohir Baybars brigadasi

U Avanli viloyatida ishlaydi. Uning rahbari Ali Shahrli.

### Al Huwa Billa brigadasi

Kastav va Beyt Milik o'rtasidagi mintaqada ishlaydi. Uning rahbari - Heysem Topalka.

### Yovuz Sulton Salim brigadasi

Seren mintaqasida ishlaydi. Uning rahbari Tarik Soxta. U Suriya Ozod Armiyasi safida Halab va Ras al-Ayndagi davom etayotgan to‘qnashuvlarda qatnashgan. Ras al-Ayndan chiqib ketganidan keyin Halab va Latakiyada faoliyatini davom ettirmoqda. 2015-yilda Suriya demokratik kuchlari bilan birgalikda IShIDga qarshi kurashni boshlagan. 

### Memduh Colha brigadasi

U Bayt Fariz viloyatida faoliyat yuritadi. Ittifoqning birinchi rahbari Mustafo Amin ilk turkman shahididir. Mustafo Aminning oʻlimidan soʻng Ittifoq rahbari boʻlgan Qozi Usoma, u rahbarlikdan ketganidan soʻng esa Amin Ibrohim rahbarlikni egalladi.

### Ming Tamime brigadasi

U Gimam markazida ishlaydi. Bu boʻlinma Nusayri qishloqlari bilan chegarada joylashgani uchun eng xavfli hududda ishlaydi.

### Katib Al Mustafo brigadasi

U Chumeran mintaqasida ishlaydi. Uning rahbari Muhammad Abdulla hisoblanadi.

### Firsan Tavhid (Birlashgan otliq qo'shin)

Ular Isapinar hududida xavfsizlikni ta'minlaydi. Uning rahbari - Ahmet Reshit.

### Turkman lochinlari brigadasi

Askarlar soni ko'p bo'lmasa-da, yaxshi tuzilishga ega ekanligi ta'kidlangan. U eng muhim va xavfli mojaro zonalaridan biri boʻlgan Nisibinda xavfsizlikni taʼminlaydi. Ularning rahbari Ibrohim Qorabojoqdir 

### Sulton Abdulhamid brigadasi

U Umar Muhtor, Usmon G'ozi va Umar ibn Abdulaziz nomli uchta shirkatning qo'shilishi bilan tashkil etilgan. Uning rahbari Umar Abdulla hisoblanadi. 2015 yildan boshlab u eng muhim brigadalardan biriga aylandi.  Brigada ular Usmonli yerlarini himoya qilganliklarini va musulmon bo'lmaganlarga qarshi kurashayotganliklarini e'lon qildilar. 

### Birinchi fath bo'limi

U to'rtta brigadadan iborat. Fotih Sulton Mehmed brigadasi Gimam markazida, shuningdek, uning atrofida ishlaydi. Sulaymon Shoh brigadasi Qonuniy Sulaymon va Saljuqiylar brigadasining qoʻshilishi natijasida tuzilgan. Qolgan ikki brigada Sulton Murod va Albaz Islom brigadalaridir. 

### Ikkinchi qirg'oq bo'limi

U 2015-yil iyul oyida Ozod Suriya Armiyasi turkmanlari tomonidan, birinchi qirg‘oq bo‘linmasi  bilan bir qatorda, asosan sunniy arablar tomonidan tashkil etilgan.  Ikkinchi qirgʻoq boʻlimi qoʻmondoni Beshar Molla, qoʻmondon oʻrinbosari esa Alparslan Chelikdir. Bo'linmani tashkil etuvchi brigadalar Yildirim Boyaziyt Brigadasi, Birinchi Murod Brigadasi va To'rtinchi Murod Brigadalaridir. Ahrar ash-Sham Al Nusra fronti va Ozod Suriya armiyasi bilan yaqin hamkorlikda.

Manba
-----

1. ↑  „Türkmenlere, Türkiye'den Gönüllü Asker Desteği - tarihistan.org". 29 aralık 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25 haziran 2020.
2. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 5 ocak 2016da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27 aralık 2015.
3. ↑  ORSAM 2013. sfn error: no target: CITEREFORSAM2013 (help)
4. ↑  „Kessab Targeted by Al-Qaeda Front Groups in Cross-Border Attack from Turkey". 25 martda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25 haziran 2020.
5. ↑  „Türkmen ve Kürt dağı top ateşi altında - Yeni Akit". Yeni Akit. Qaraldi: 25 haziran 2020.
6. ↑  „'Bir tane IŞİD'li bile yok, Rusya neden Türkmen Dağı'nı vuruyor? - Son Dakika Günün Haberleri". 22 kasım 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25 haziran 2020.
7. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 5 ocak 2016da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27 aralık 2015.
8. ↑  „10 soruda rejimin Türkmen Dağı saldırısı - Timeturk Haber". 21 kasım 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25 haziran 2020.
9. ↑  „Türkmen Bölgesi Kızıldağ düştü". Cumhuriyet. Qaraldi: 25 haziran 2020.
10. ↑  „Esed ve Rus güçlerinin Türkmenlere saldırıları sürüyor". TRT Haber. Qaraldi: 25 haziran 2020.
11. 1 2  „Who are the Turkmen in Syria? - BBC News". BBC Online. Qaraldi: 25 haziran 2020.
12. ↑  „ORSAM-Ortadoğu Araştırmaları Merkezi". 24 eylül 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25 haziran 2020.
13. ↑  „Türkmenlerden Sultan Abdülhamid Han Tugayı - İhlas Haber Ajansı". İhlas Haber Ajansı. Qaraldi: 25 haziran 2020.
14. ↑  „Türkmen kartı: Zayıf ve tehlikeli". 4 aralık 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25 haziran 2020.
15. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 6 ocak 2016da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27 aralık 2015.
16. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 9 haziran 2019da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28 aralık 2015.
17. ↑  „Türkmen kartı: Zayıf ve tehlikeli". 4 aralık 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25 haziran 2020.