Boshqa nomlar uchun qarang: the book   Skin Cancer: Recognition and Management.
Teri oʻsmasining bazal hujayra shakli (BCC)

**Teri saratoni** terida paydo bo'ladigan saraton yaʼni teri oʻsmasidir. Kasallik tananing barcha yuzalariga tarqalish qobiliyatiga ega boʻlgan anormal hujayralarning rivojlanishi bilan bogʻliq. Teri saratonining uchta asosiy turi mavjud: bazal hujayrali teri saratoni , Tojsimon hujayrali teri saratoni va melanoma. Birinchi va ikkinchi turlari kamroq tarqalgan teri saratoni yoki melanoma boʻlmagan teri saratoni deb nomlanadi. Bazal hujayrali saraton sekin oʻsib boradi va uning atrofidag toʻqimalarga zarar yetkazishi mumkin, ammo uzoq joylarga tarqalishi yoki oʻlimga olib kelishi mumkin emas. Koʻp hollarda terining ogʻriq boʻlmayotgan maydoni paydo boʻladi , bu soha ustida mayda qon tomirlari oqishi yoki yarasi boʻlgan koʻtarilgan joy sifatida namoyon boʻlishi mumkin. Tojsimon hujayrali teri saratoni tarqalish ehtimoli koʻproq. Odatda u quruq qattiq shaklida namoyon boʻladi, lekin ayni paytda oshqozon yarasi paydo boʻlishi mumki. Melanomalar eng xavfli hisoblanadi. Belgilari hajmi, shakli, rangi noodatiy oʻzgargan, notekis qirralari, bir nechta rangga ega, qichishi yoki qon ketishini oʻz ichiga oladi.

90% dan ortigʻi holatlar Quyoshdan ultrabinafsha nurlanish taʼsiridan kelib chiqadi. Quyoshni taʼsiri teri saratonining 3 ta asosiy turining xavfini oshiradi. Taʼsir qilishi asosan ozon qatlami tufayli oshdi. Koʻnchilik yotoqlari ultrabinafsha nurlanishning yana bir keng tarqalgan manbaidir.. Melanomalar va bazal hujayrali saratonlar uchun bolalik davrida taʼsir qilish zararli. Tojsimon hujayrali teri saratoni uchun, qachon paydo boʻlishidan qatʼi nazar, umumiy taʼsir qilish muhimroqdir. Melanomalarning 20% dan 30% gachasi mollardan rivojlanadi. Terisi yupqaroq boʻlgan odamlar kabi immuniteti past odamlar, masalan, dori-darmonlar yoki OIV/OITS tufayli yuqori xavf ostida. Tashxisi biopsiya orqali amalga oshiriladi.

Ultrabinafsha nurlanish taʼsirini kamaytirish va quyoshdan himoyalovchi vositalardan foydalanish melanoma va tojsimon hujayrali teri saratonining oldini olishning samarali usullariga oʻxshaydi. Quyosh nurlari bazal hujayrali saraton xavfiga taʼsir qiladimi yoki yoʻqmi aniq emas. Melanoma boʻlmagan teri saratoni odatda davolanadi. Davolash odatda jarrohlik yoʻli bilan olib tashlanadi, lekin kamroq hollarda radiatsiya terapiyasi yoki fluorourasil kabi dorilarni oʻz ichiga olishi mumkin. Melanomani davolash jarrohlik amaliyoti, kimyoterapiya, radiatsiya terapiyasi va maqsadli terapiyani oʻz ichiga olishi mumkin. Kasallik tananing boshqa sohalariga tarqalgan odamlarda hayot sifatini yaxshilash uchun aniqlangan yordam qoʻllanilishi mumkin. Melanoma saraton kasalliklari orasida tuzalib ketish darajasi yuqori. Buyuk Britaniyadagi odamlarning 86% dan ortigʻi va Qoʻshma Shtatlarda 90% dan ortigʻi davolanib sogʻayib ketishmoqda.

Teri saratoni saratonning eng koʻp tarqalgan turi boʻlib, dunyodagi saraton holatlarining kamida 40 foizini tashkil qiladi. Eng keng tarqalgan turi — bu melanoma boʻlmagan teri saratoni, yiliga kamida 2-3 million kishida uchraydi.Ammo bu taxminiy, chunki ishonchli boʻlmagan statistik maʼlumotlar saqlab qolinmaydi. Melanoma boʻlmagan teri saratonlarining taxminan 80% bazal hujayrali saraton va 20% tojsimon hujayrali teri saratoni. Bazal hujayrali va tojsimon hujayrali teri saratoni kam hollarda oʻlimga olib keladi. Qoʻshma Shtatlarda ular barcha saraton turlarining 0,1% dan kamrogʻiga sabab boʻlgan. 2012-yilda global miqyosda 232 000 kishida melanoma paydo boʻldi va 55 000 kishi oʻlimga olib keldi. Avstraliya, Yangi Zelandiya va Janubiy Afrikadagi oq tanlilar dunyodagi eng koʻp melanoma kuzatiladigan xalqlardir.Teri saratonining uchta asosiy turi soʻnggi 20-40 yil ichida, aholisi asosan oq tanlilar yashaydigan hududlarda keng tarqalgan.

Tasnifi
-------

Teri saratonining 3 ta asosiy turi mavjud: bazal hujayrali teri saratoni (bazal hujayrali karsinoma) , tojsimon hujayrali teri saratoni (tojsimon hujayrali karsinoma) va melanoma .

| Saraton | Tavsif | Tasvir |
| --- | --- | --- |
| Bazal hujayrali karsinoma | Eʼtibor bering, marvarid shaffofligi goʻshtli rangga, sirtdagi mayda qon tomirlariga va baʼzida xarakterli boʻlishi mumkin boʻlgan yaralarga eʼtibor bering. Asosiy atama shaffoflikdir. |  |
| Skuamoz hujayrali teri karsinomasi | Odatda qizil, qobiqli yoki qichitqi yamoq yoki boʻrtiq shaklida namoyon boʻladi. Koʻpincha juda tez oʻsadigan shish. |  |
| Malign melanoma | Ular odatda shakli va/yoki pigment taqsimoti boʻyicha assimetrik boʻlib, chegarasi tartibsiz, rang oʻzgarishi va koʻpincha 6 dan katta diametrli. |  |

Bazal hujayrali karsinomalar koʻpincha terining quyoshga taʼsir qiladigan joylarida, ayniqsa yuzda uchraydi. Ular kamdan-kam metastaz beradi va kamdan-kam hollarda oʻlimga olib keladi. Ular jarrohlik yoki radiatsiya bilan tez va oson davolanadiigan tojsimon hujayrali teri saratoni ham keng tarqalgan, biroq bazal hujayrali saratonga qaraganda kamroq tarqalgan. Ular Bazal hujayrali karsinomalarga qaraganda tez-tez metastaz berishi mumkin. Shunday boʻlsa ham, metastaz darajasi juda past boʻladi va labda, quloqda va immuniteti past odamlarda tojsimon hujayrali karsinoma yaʼni xavfli oʻsma bundan mustasno. Melanoma 3 ta keng tarqalgan teri saratoni orasida eng kam uchraydi. Ular tez-tez metastaz beradi va tarqalgach, oʻlimga olib keladi.

Kam uchraydigan teri oʻsmalariga quyidagilar kiradi: dermatofibrosarkoma protuberans, Merkel hujayrali karsinoma, Kaposi sarkomasi, keratoakantoma, sebariya hujayrali oʻsmalar, yog 'karsinomalari, mikrokistik adneksal karsinoma, Paget kasalligi, koʻkrak bezi oʻsmasi, atipik koʻkrak bezi saratoni, tipik boʻlmagan koʻkrak bezi oʻsmasi .

BCC yaʼni Bazal hujayrali karsinomalar va SCC yaʼni tojsimon hujayrali teri saratoni koʻpincha UVB belgisi mutatsiyasiga ega boʻlib, bu saratonlar toʻgʻridan-toʻgʻri DNKning shikastlanishi orqali UVB nurlanishidan kelib chiqqanligini koʻrsatadi. Biroq malignent melanoma asosan DNKning bilvosita shikastlanishi orqali UVA nurlanishidan kelib chiqadi. DNKning bilvosita shikastlanishiga erkin radikallar va reaktiv kislorod turlari sabab boʻladi. Tadqiqotlardan maʼlumki, quyoshdan himoya qiluvchi 3 ta tarkibiy qismning teriga taʼsiri, ultrabinafsha nurlanishining oltmish daqiqali taʼsiri bilan birlashganda, agar juda kam miqdorda va juda kam qoʻllanilsa, terida erkin radikallarning koʻpayishiga olib keladi. Biroq, tadqiqotchilar yangi kremlar koʻp hollarda bu oʻziga xos birikmalarni oʻz ichiga olmaydi va boshqa ingredientlarning kombinatsiyasi terining yuzasida birikmalarni saqlab qolishga intiladi. Ular, shuningdek, tez-tez takroran qoʻllash radikal shakllanish xavfini kamaytirishini qoʻshimcha qiladilar.

Belgilari va simptomlari
------------------------

Teri oʻsmalarining turli xil belgilari mavjud. Bularga teridagi davolanmaydigan sohalardagi oʻzgarishlar, teridagi yaralar, terining rangi oʻzgarishi va mavjud oʻzgarishi yaʼni zararlangan, masalan, koʻchib tushgan teri qipiqlarining koʻpayishi, rangi oʻzgarishi, ogʻriq his qilish yoki qon ketishi kiradi.. Teri saratonining boshqa keng tarqalgan belgilari qichiydigan yoki kuyadigan ogʻriqli sohalari va quyuqroq dogʻlar bilan katta jigarrang nuqta boʻlishi mumkin.

### Bazal-hujayrali teri saratoni

Bazal hujayrali teri saratoni (BCC) odatda bosh, boʻyin, koʻkrak sohasi yoki yelkaning teri yuzasida quyosh nuri taʼsir qilgan sohalari shishib chiqgan, silliq, marvaridsimon burmalar shaklida namoyon boʻladi. Baʼzida oʻsimta ichida kichik qon tomirlari (telangiektaziya deb ataladi) paydo boʻladi. Oʻsimta markazida qobiq va qon ketish tez-tez rivojlanadi. Koʻproq tuzalmaydigan yara deb adashtiriladi ammo Teri saratonining bu shakli eng kam va toʻgʻri davolash bilan, koʻproq sezilarli chandiqlarsiz yoʻq qilinishi mumkin.

### Tojsimon hujayrali teri saratoni

Tojsimon hujayrali teri saratoni (SCC) odatda quyosh nuri taʼsir qilganidan terida qizil, qalinlashgan teri bitishmasi. Baʼzilari keratoakantomalarga oʻxshash qattiq tugunlar va gumbazsimon shaklida. Oshqozon yarasida va qon ketishida boʻlishi mumkin. SCC tojsimon hujayrali teri saratoni davolanmasa, u kattalashishi mumkin. Tojsimon hujayrali teri saratoni orasida 2-oʻrinda turadi. Bu xavfli, ammo melanoma kabi xavfli emas.

Koʻpgina melanomalar jigarrangdan qora ranggacha boʻlgan ranglardan iborat. Kichik miqdordagi melanoma pushti, qizil yoki goʻshtli rangga ega; Ular amelanotik melanoma deb ataladi va koʻproq tajovuzkor boʻladi. Malignent yaʼni shishgan hujayrali melanomaning ogohlantiruvchi belgilari terining zaralanganoʻlchami, shakli, rangi yoki balandligining oʻzgarishini kiradiva yana boshqa belgilar — balogʻat yoshida yoki ogʻriq, qichishish, oshqozon yarasi va shu sohalar atrofida qizarish yoki qon ketish paytida yangi koʻchib tushgan teri hosilalari paydo boʻlishi. Tez-tez ishlatiladigan mnemonika bu „ABCDE", bu erda A „assimetrik", B „chegara" (tartiblanmagan : „Meyn qirgʻogʻi" belgisi), C „rang" (rangli), D „diametri" (kattaroq) 6 dan ortiq — qalam oʻchirgichining oʻlchami) va „rivojlanayotgan" uchun.

### Boshqalar

Merkel hujayrali oʻsmalar koʻpincha tez oʻsadigan, ogʻriqli yoki qichishi boʻlmagan qizil, pushti yoki teri rangidagi shishlardir. Ular boshqa teri sohalari hosilalari yoki saratonning boshqa turi bilan oʻzgarishi mumkin.

Sabablari
---------

Quyosh taʼsiridan kelib chiqadigan ultrabinafsha nurlanish teri oʻsmaning ning asosiy ekologik sababidir. Bu fermerlik kabi boshqa kasblarda paydo boʻlishi mumkin. Rol oʻynaydigan boshqa xavfli omillar:

* Oq teri rangi
* Yosh
* Tamaki chekish
* HPV infektsiyalari tojsimon hujayrali teri saratoni xavfini oshiradi.
* Baʼzi genetik sindromlar, shu jumladan tugʻma melanotsitik nevus sindromi, bu tugʻilish paytida mavjud boʻlgan yoki tugʻilgandan keyin 6 oy ichida paydo boʻladigan turli oʻlchamdagi nevuslar (tugʻilish belgilari yoki mollar) mavjudligi bilan tavsiflanadi. Nevuslar 20 dan katta mm (3/4") kattaligi saratonga aylanish xavfi yuqori.
* Surunkali davolanmaydigan yaralar. Ular tashqi koʻrinishiga koʻra Marjolin yarasi deb ataladi va skuamoz hujayrali teri saratoniga aylanishi mumkin.
* Ionlashtiruvchi nurlanish, masalan, rentgen nurlari, atrof-muhit kanserogenlari va sunʼiy ultrabinafsha nurlanish (masalan, solaryum toʻshaklari). Yuz minglab bazal va skuamoz hujayrali teri saratonining sababi bronzlash toʻshaklari ekanligiga ishoniladi. Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti endi sunʼiy bronzlash toʻshaklaridan foydalanadigan odamlarni teri saratoni uchun eng yuqori xavf toifasiga kiritadi.
* Spirtli ichimliklarni isteʼmol qilish, xususan, ortiqcha ichish quyosh yonishi xavfini oshiradi.
* Koʻpgina immunosupressiv dorilarni qoʻllash teri saratoni xavfini oshiradi. Masalan, kalsineurin inhibitori boʻlgan siklosporin A xavfni taxminan 200 marta, azatioprin esa taxminan 60 marta oshiradi.
* Perineum quyoshi kabi muqobil sogʻlom turmush tarzi paytida odatda quyosh nuriga taʼsir qilmaydigan nozik teriga ataylab taʼsir qilish.

Patofiziologiya
---------------

 Melanomaning mikroskopik , nozik igna aspiratsiyasi (FNA), 
Asosan epidermisda, tojsimon shilliq qavatda yoki tojsimon metaplaziya zonalarida paydo boʻlgan malign shishi hujayralari epiteliya oʻsmasi tojsimon hujayrali karsinoma deb ataladi.

Makroskopik ravishda oʻsimta tez-tez koʻtariladi, fungatsiya qilinadi yoki tartibsiz chegaralar bilan shikastlangan boʻladi. Mikroskopik oʻsimta hujayralari bazal membranani yoʻq qiladi va biriktiruvchi toʻqimaga kirib boradigan choyshab yoki ixcham massa holida hosil qiladi. Yaxshi farqlangan karsinomalarda oʻsimta hujayralari pleomorfik / atipik, ammo oddiy keratinotsitlarga oʻxshaydi tikan qatlami (katta, koʻpburchak, moʻl-koʻl eozinofil (pushti rangli)sitoplazma va Markaziy yadro bilan).

Ularning yoʻq qilinishi odatdagi epidermisga juda oʻxshaydi: periferiyadagi pishmagan bazal hujayralar, oʻsimta massalarining markaziga yetukroq boʻladi. Oʻsimta hujayralari keratinlashtirilgan tojsimon hujayralarga aylanadi va „hujayra uyalari" yoki „epitelial keratinli marvaridlar" deb ataladigan konsentrik, qatlamli dumaloq tugunlarni hosil qiladi. Atrofdagi stroma kamayib boradi va yalligʻlanish infiltrati (limfotsitlar) mavjud. Yomon differensial tojsimon oʻsmalar koʻproq pleomorfik hujayralarni oʻz ichiga oladi va keratinizasyon yoʻq.

Tashxis biopsiya va histopatologik tekshiruv orqali amalga oshiriladi.

  

Qoʻshma Shtatlarda har yili 2000 ga yaqin odam bazal yoki tojsimon hujayrali teri saratonidan (melanoma boʻlmagan teri saratoni) vafot etadi. Oxirgi yillarda bu koʻrsatkichi ancha pasaygan. Melanoma boʻlmagandan oʻlimlarning aksariyati keksa odamlarda sodir boʻladi va saraton shifokorga murojaat qilmagan boʻladi va immunitet tizimi buzilgan odamlar.

Manbalar
--------

1. ↑  „Defining Cancer". *National Cancer Institute* (17-sentabr 2007-yil). 25-iyun 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-iyun 2014-yil.
2. ↑  „Skin Cancer Treatment (PDQ®)". *NCI* (25-oktabr 2013-yil). 5-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyun 2014-yil.
3. 1 2  "Epidemiology and economic burden of nonmelanoma skin cancer". *Facial Plastic Surgery Clinics of North America* **20** (4): 419–22. November 2012. doi:10.1016/j.fsc.2012.07.004. PMID 23084294.
4. ↑  *Primary Care: The Art and Science of Advanced Practice Nursing*. F.A. Davis, 2011 — 242 bet. ISBN 978-0-8036-2647-8.
5. ↑  „General Information About Melanoma". *NCI* (17-aprel 2014-yil). 5-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyun 2014-yil.
6. 1 2 3  "Ultraviolet radiation". *Chronic Diseases in Canada* **29** (Suppl 1): 51–68. 2010. doi:10.24095/hpcdp.29.S1.04. PMID 21199599.
7. ↑  "Light, including ultraviolet". *Journal of Autoimmunity* **34** (3): J247-57. May 2010. doi:10.1016/j.jaut.2009.11.011. PMID 20018479. PMC 2835849. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2835849.
8. ↑  *World Cancer Report 2014.*. World Health Organization, 2014 — Chapter 5.14 bet. ISBN 978-9283204299.
9. ↑  "Epidemiology of melanoma and nonmelanoma skin cancer--the role of sunlight". *Advances in Experimental Medicine and Biology* **624**: 89–103. 2008. doi:10.1007/978-0-387-77574-6\_8. ISBN 978-0-387-77573-9. PMID 18348450.
10. ↑  "Update on non-acquired immunodeficiency syndrome-defining malignancies". *Current Opinion in Oncology* **15** (5): 389–97. September 2003. doi:10.1097/00001622-200309000-00008. PMID 12960522.
11. ↑  "UV protection and sunscreens: what to tell patients". *Cleveland Clinic Journal of Medicine* **79** (6): 427–36. June 2012. doi:10.3949/ccjm.79a.11110. PMID 22660875. .
12. ↑  „SEER Stat Fact Sheets: Melanoma of the Skin". *NCI*. 6-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-iyun 2014-yil.
13. ↑  „Release: Cancer Survival Rates, Cancer Survival in England, Patients Diagnosed 2005–2009 and Followed up to 2010". *Office for National Statistics* (15-noyabr 2011-yil). 17-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyun 2014-yil.
14. ↑  "Nonmelanoma skin cancer". *Facial Plastic Surgery Clinics of North America* **21** (1): 43–53. February 2013. doi:10.1016/j.fsc.2012.10.003. PMID 23369588.
15. ↑  „How common is skin cancer?". *World Health Organization*. 27-sentabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyun 2014-yil.
16. ↑  *Epidemiology of Chronic Disease*. Jones & Bartlett Publishers, 2013 — 271 bet. ISBN 978-0-7637-8047-0.
17. ↑  „Malignant Melanoma". *eMedicine Dermatology* (30-avgust 2010-yil). 7-oktabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi.
18. ↑  "Sunscreen enhancement of UV-induced reactive oxygen species in the skin". *Free Radical Biology & Medicine* **41** (8): 1205–12. October 2006. doi:10.1016/j.freeradbiomed.2006.06.011. PMID 17015167. .
19. ↑  Mayo Clinic (2020). Skin Cancer: Symptoms and Causes.
20. ↑  „What You Need To Know About: Melanoma and Other Skin Cancers".  National Cancer Institute. 18-mart 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
21. ↑  „Melanoma Skin Cancer".  American Cancer Society (2012). 9-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
22. ↑  "Merkel cell carcinoma: a clinical, histopathologic, and immunohistochemical review". *Seminars in Cutaneous Medicine and Surgery* **23** (1): 46–53. March 2004. doi:10.1016/s1085-5629(03)00087-7. PMID 15095915.
23. ↑  "Ultraviolet radiation and skin cancer". *International Journal of Dermatology* **49** (9): 978–86. September 2010. doi:10.1111/j.1365-4632.2010.04474.x. PMID 20883261. .
24. 1 2 3 4 5 6 7 8  "The causes of skin cancer: a comprehensive review". *Drugs of Today* **41** (1): 37–53. January 2005. doi:10.1358/dot.2005.41.1.875777. PMID 15753968.
25. ↑  "Skin cancer: an overview of epidemiology and risk factors". *Seminars in Oncology Nursing* **29** (3): 160–9. August 2013. doi:10.1016/j.soncn.2013.06.002. PMID 23958214.
26. ↑  Mata, Douglas A.; Williams, Erik A.; Sokol, Ethan; Oxnard, Geoffrey R.; Fleischmann, Zoe; Tse, Julie Y.; Decker, Brennan (23 March 2022). "Prevalence of UV Mutational Signatures Among Cutaneous Primary Tumors". *JAMA Network Open* **5** (3): e223833. doi:10.1001/jamanetworkopen.2022.3833. PMID 35319765. PMC 8943639. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=8943639.
27. ↑  "Indoor tanning and non-melanoma skin cancer: systematic review and meta-analysis". *BMJ* **345**: e5909. October 2012. doi:10.1136/bmj.e5909. PMID 23033409. PMC 3462818. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3462818.
28. ↑  *Skin Care and Repair*. Chestnut Hill, MA: Harvard Health Publications, 2010.
29. ↑  "Induction of skin carcinogenicity by alcohol and ultraviolet light". *Clinical and Experimental Dermatology* **35** (1): 7–11. January 2010. doi:10.1111/j.1365-2230.2009.03465.x. PMID 19778305.
30. ↑  "Malignant and Noninvasive Skin Tumours in Renal Transplant Recipients". *Dermatology Research and Practice* **409058**: 409058. 2014. doi:10.1155/2014/409058. PMID 25302063. PMC 4180396. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=4180396.
31. ↑  "Skin cancer in organ transplant recipients: effects of immunosuppressive medications on DNA repair". *Experimental Dermatology* **21** (1): 2–6. January 2012. doi:10.1111/j.1600-0625.2011.01413.x. PMID 22151386.
32. 1 2  „Squamous cell carcinoma (epidermoid carcinoma) – skin". *Atlas of Pathology*.  Universitatii St. Iasi, Romania. 10-mart 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyul 2007-yil.
33. ↑  "Nutrition and melanoma prevention". *Clinics in Dermatology* **28** (6): 644–9. November–December 2010. doi:10.1016/j.clindermatol.2010.03.026. PMID 21034988.
34. ↑  „Key statistics for basal and squamous cell skin cancers". *www.cancer.org*.  American Cancer Society. 10-yanvar 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-yanvar 2017-yil.

Havolalar
---------

* Teri saratoni Curlie katalogida
* Skin cancer procedures: text, images and videos Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-12-07).