recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Turkiy xalqlar tarixi XIV asrga qadar |
| --- |
| History of the Turkic peoplesHistory of the Turkic peoples |
| **Turk xoqonligi** 552-744 |
| * G'arbiy Turk xoqonligi
* Sharqiy Turk xoqonligi
 |
| **Xazar xoqonligi** 618-1048 |
| **Sirtor** 628-646 |
| **Kangar birlashmasi** 659-750 |
| **Turk Shahi** 665-850 |
| **Turkash xoqonligi** 699-766 |
| **Kimaklar xoqonligi** 743-1035 |
| **Uygʻur hoqonligi** 744-840 |
| **Og'uz Yabg'u davlati** 750-1055 |
| **Qarluk Yabg'u davlati** 756-940 |
| **Qoraxoniylar davlati** 840-1212 |
| **Kansa Uyg'ur davlati** 848-1036 |
| **Qocho** 856-1335 |
| **Bijanak xoqonligi** 860-1091 |
| **Gʻaznaviylar imperiyasi** 963-1186 |
| **Saljuqiylar davlati** 1037-1194 |
| * **Konya sultonligi**
 |
| **Dashti qipchoq** 1067-1239 |
| **Xorazmshohlar imperiyasi** 1077-1231 |
| **Keraitlar** 11th century-13th century |
| **Dehli sultonligi** 1206-1526 |
| * **Mamluk sulolasi**
* **Halji sulolasi**
* **Tugʻloqiy sulolasi**
 |
| **Qarluqidlar** 1224-1266 |
| **Oltin Oʻrda** 1240s-1502 |
| **Mamluklar davlati** 1250-1517 |
| * **Bahriy sulolasi**
 |
| * k
* m
* t
 |

**Bijanaklar**, pecheneglar, patszinaklar — Itil (Volga) va Yoyiq (Ural) daryosi boʻylari, Orol dengizi oraligʻidagi dashtlarda hamda Kaspiy dengizining sharqi va shim.da milodiy 1-ming yillikning ikjinchi yarmida yashagan bir qancha turkiy qabilalar birlashmasi. B. qad. Qangʻdavlati aholisi qangʻlilarta mansub boʻlganlar. 8-asrda Yoyiq va Itil daryolari oraligʻida yashovchi qangʻli, sarmat va boshqa qabilalarning birlashuvidan yirik bijanakqangʻli ittifoqi tashkil topgan. 9-asr oxirlarida (889 yil) tabiiy iqlim sharoitining gʻoyat ogʻirlashuvi, xususan qurgʻoqchilik hamda qipchoq va oʻgʻuzlarning siquvi natijasida B.ning asosiy qismi jan. rus dashtlariga, Qora dengizning shim.dagi yerlarga koʻchib oʻtganlar. B. Kiyev Rusi yerlariga muttasil chopqun uyushtirib turganlar. 1010-yildan keyin B. qoʻllariga asir tushgan musulmon ulamosi, ilohiyotchi olimi orqali i slom diniga kirganlar. 11 — 12-asrlarda B.dan qorilar, ulamolar, fiqhshunoslar chiqqan. 1036-yil Kiyev knyazi Yaroslav Mudriy B.ga qattiq zarba bergach, B.larning bir kismi Vengriyaga koʻchib ketgan. B.ning YoykqItil oraligʻida qolgan qismi keyinchalik Dashti Qipchoq tarkibiga kirgan. B.ning yana bir kismi (8-asr) Amudaryoning quyi oqimida, boshqa bir qismi oʻgʻuzlar tarkibiga kirib Sirdaryoning oʻrta va quyi oqimlarida koʻchmanchilik bilan mashgʻul boʻlishgan. Abdurrashid Bakuviy (15a,)ning yozishicha, B. turkiy elat boʻlib, shim.da oltinchi iqlimda, saqlablar (slavyanlar)ga yaqin yerda yashaganlar. Ular uzun soqolli, uzun moʻylabli, kuchli va yengilmas boʻlganlar. Ular hech kimga, hech qachon xiroj toʻlashmagan. Faxriddin Hasanov.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Категория:Антропогенные географические объекты по алфавиту
Категория:ПРО:АГЕО:Последняя правка: в текущем году
Категория:Статьи о достопримечательностях без категории на Викискладе
**Uturlitepa** – Oʻzbekistonning Toshkent viloyatida, Sirdaryoning chap qirgʻogʻida, Toshkentdan 70 kilometr janubi-gʻarbda joylashgan yirik oʻrta asr aholi punkti.

Shaharcha 60 gektardan ortiq maydonni egallaydi. U Sharqdan Sirdaryoning qadimgi o'zagi bilan chegaralangan. Shaharcha 1974-yilda Y. F. Buryakov va boshqa olimlar tomonidan o'rganilgan. Uturlitepa turar-joyining sinxron qatlamlari taxminan 30 km janubda joylashgan Chinoz yaqinidagi moddiy madaniyatni namoyish etadi.

S. G. Xmelnitskiy Uturlitepa yaqinida X–XI asrlarga oid qishloq uyi qurilishini rejlashtirdi. Rejasi bo'yicha uylar toʻgʻri toʻrtburchak shakldagi toʻrtta xonadan iborat boʻlib, ularning har birinida hovli bor edi. O'zining chizmasini "neobichniy" deb ataydi.

Uturlitepaning sharqiy qismida IX-X asrlarning oxirlarida badavlat shahar aholisining turar-joylari topilgan. 500 kvadrat metr maydonda ko'p xonali uylar bo'lgan. Paxsadan qurilgan devorlarni yer osti tuzlari va namlikdan himoya qilish uchun qamish qatlamlari bilan mustahkamlangan. Keyinchalik ichki bo'linma devorlari 20X20X7, 34X17X4 va 27X14X4 santimetr o'lchamdagi xom g'ishtdan qurilgan. Tadqiqotchilarning ta'kidlashicha, birinchi o'lcham IX–X asrlar oxiriga, qolgan ikkitasi XX asr va undan keyingi davrlarga xosdir. Xonalarning kirish qismi poliga pishiq g'isht terilgan. Ular polning chetiga joylashtirilgan va figurali archa naqshini hosil qilganShahristonning g'arbiy qismida ham kuzatilgan. Bu yerdagi binolarning yoʻnalishi sharqiy qismdagi binolarning yoʻnalishiga toʻgʻri kelgan, bu esa shaharning umumiy rivojlanishidagi qandaydir qonuniyatdan dalolat beradi. Ushbu g'arbiy tomonni tashkil etgan 30 dan ortiq xonalarning 11 tasi ochiq bo'lib, ular uchta turar-joy xonadonining bir qismi edi.

Shaharning gʻarbida alohida turar joy qoldiqlari qazilgan boʻlib, tadqiqotchilar uni qishloq bo'lgan deb taxmin qilishgan. Rejasi toʻgʻri burchakli, 18X5 oʻlchamdagi bino toʻrtta xonadan iborat boʻlib, har biri eshikdan hovliga chiqish uchun alohida yo'li bor bo'lgan. Shahar uylarida bo'lgani kabi, ularning ham qurilish materiali paxsa edi. Ayvan bilan eng katta xona, 5x3,7 metr o'lchamli, yashash xonasi sifatida xizmat qilgan. Qolgan uchta xona oziq-ovqatlarni g'amlash va o'choq turishi uchun xizmat qilgan. Arxeologik materiallar an'anaviy *chiziqli* tuzilishga ega bo'lgan bu binoning X–XI asrlarga tegishli ekanligini ko'rsatadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Зиливинская 2011. sfn error: no target: CITEREFЗиливинская2011 (help)
2. 1 2  Хмельницкий 1992. sfn error: no target: CITEREFХмельницкий1992 (help)
**Omar al-Hassi** (arabcha: ) Benghazi universitetidagi Liviya siyosati boʻyicha professor. U Tripolidagi Bosh Milliy Kengash boshchiligidagi Milliy Najot Hukumati (National Salvation Government) Bosh Vaziri boʻlgan.

Tarjimai hol
------------

Omar al-Hassi 1959-yil 30-martda Liviyaning Benghazi shahrida tugʻilgan. U Sharqiy Liviyadagi kuchli qabilalardan biri hisoblangan Hassa qabilasi (قبيلة الحاسة) aʼzosi. U Benghazi universitetida strategik rejalashtirish boʻyicha professor va *The Middle East and Mediterranean Peace Research* instituti prezidenti hisoblanadi.

Al-Hassi 2014-yil 29-aprelda Liviya parlamentida oʻtkazilgan bosh vazirlik uchun boʻlgan saylovning birinchi bosqichida ikkinchi oʻrinni egallagan. Ammo jarayon keyinchalik Oliy Sud tomonidan noqonuniy deb topiladi. U 29-aprelda, yaʼni saylovning 2-boshqichida Ahmed Maiteeq bilan raqobatlashmoqchi boʻlib tugan paytda parlamentga ovoz berish jarayonini oldini olish maqsadida qurolli shaxslar bostirib kiradi. Keyin al-Hassi 2014-yil 6-sentabrdan 2015-yil 31-martgacha gʻarbiy Milliy Najot Hukumatining Bosh vaziri lavozimida ishlaydi.

2015-yil 31-martda al-Hassi Bosh Vazirlik lavozimini tark etadi. Lekin Al-Hassi u noqonuniy ravishda ishdan boʻshatilayotganligi sababli chiqarilgan qarorni qabul qilish-qilmaslikni hal qilishdan oldin o'zini qoʻllab-quvvatlagan qurolli guruhlar („inqilobiy sheriklari") bilan maslahatlashishini aytib oʻtadi.

Post prime minister position
----------------------------

2016-yil 1-dekabrda u Inqilobiy oliy kengash tuzilganligini eʼlon qiladi.

2018-yil 12-may kuni al-Hassi doktor Mahmoud Refaat bilan *Liviyada tinchlik uchun xalqaro harakat* guruhiga asos solgan. Bu siyosiy va huquqiy guruh Tunis davlati poytaxti Tunisda tuzilgan. Shuningdek, bu guruh asosan liviyalik siyosatchilar va xalqaro huquq ekspertlaridan iborat boʻlib, vazifasi Liviyada urush jinoyatlarni sodir etganlarni sudga berish hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Libya's ex-parliament reconvenes, appoints Omar al-Hasi as PM".  Reuters. Qaraldi: 19-yanvar 2015-yil.
2. ↑  „Libya's Islamists: Who They Are - And What They Want". *Wilson Center* (8-avgust 2017-yil).
3. ↑  Ahmed Elumami, „Gunmen storm Libyan parliament, stop lawmakers' vote on next PM," Reuters (Apr 29, 2014). Retrieved 15.02.2015.
4. ↑  *Daragahi, Borzou*. „Tripoli authority sacks prime minister". Financial Times (31-mart 2015-yil). Qaraldi: 31-mart 2015-yil.
5. ↑  *Daragahi, Borzou*. „Head of Libya’s Islamist-backed government rejects dismissal". Financial Times (1-aprel 2015-yil). Qaraldi: 1-aprel 2015-yil.
6. ↑  „Former SG Prime Minster forms High Council of Revolution - The Libya Observer". *www.libyaobserver.ly*.
7. ↑  „High Council of Revolution founded to vie for power in Tripoli" (1-dekabr 2016-yil).
8. ↑  *نت, صحافة 24* „أوكرانيا واليمن وليبيا.. ازدواجية المعايير "تقرير"". *صحافة 24 نت*. Qaraldi: 24-aprel 2022-yil.
9. ↑  „International Group to sue two UN envoys to Libya at the ICC | The Libya Observer" (en). *www.libyaobserver.ly*. Qaraldi: 4-aprel 2021-yil.

| Siyosiy idoralar
 |
| --- |
| OldingisiAbdullah al-Thani |  **Liviya Bosh Vaziri** 2014–2015 | KeyingisiXalifa al-Ghawil |
**Gialoplazma** (yun. hyalos — shisha va plazma), asosiy modda — hayvon va oʻsimlik hujayrasi sitoplazmasining yorugʻlik mikroskopida koʻrinadigan strukturaga ega boʻlmagan qismi. Elektron mikroskopda Gialoplazmaning ultrastrukturasi — membranalari, ribosomalari koʻrinadi. Bu strukturalar oraligʻida matriks, baʼzan G. deb ataladigan gomogen sitoplazma boʻladi. Gialoplazmaning bu qismi tarkibiga oqsillar, RNK, polisaharidlar, lipidlar va b. kiradi.
Elektron mikroskop ostida gialoplazma gomogen va mayda donador tuzilishga ega. Sitoplazmaning fizik-ximik xususiyatlarini o‘rganish gialoplazmaning murakkab kolloid sistema ekanligini tasdiqlaydi. Gialoplazmada turli biopolimerlar: oqsil, nuklein kislota, polisaxaridlar va boshqa moddalar bo‘ladi. Bu sistema zol (suyuq) holatdan gel holatiga yoki aksincha, gel holatdan zol holatga o‘tishi mumkin.
Elektron mikroskopik tadqiqotlar gialoplazma tartibli joylashgan ko‘p tarkibli sistema ekanligini ko‘rsatdi. Gialoplazma tuzilmalarsiz modda ko‘rinsa ham unda fibrillyar, ipsimon oqsil molekulalar hosil bo‘lishi yoki parchalanishi mumkin.
Masalan: oqsil tubulinlarning ayrim molekulalari gialoplazmada ma’lum sharoitda naysimon strukturaga aylanishi yoki parchalanishi aniqlangan. Gialoplazmada glikolitik fermentlar, karbonsuv metabolizmi fermentlari, oqsil va lipid metabolizmining fermentlari, RNK va turli ionlar uchraydi. Gialoplazma hujayraning turli tuzilmalarini o‘zaro bog‘laydi. Hujayra uchun zarur bo‘lgan moddalarnnig hammasi, xususan, aminokislotalar, yog‘ kislotlari, nukleotidlar, karbonsuv, turli ionlar, ATF hujayraning turli tuzilmalariga gialoplazma orqali yetkazib beriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

1. ↑  *Gistalogiya*. Ibn Sino — 57-58 bet. 12-dekabr 2022-yilda qaraldi.
**Oydin** (taxallusi, asl ism-sharifi Sobirova Manzura) (1906.20.11 – Toshkent – 1953.30.5) – yozuvchi, dramaturg. Xotin-qizlar bilim yurti (INPROS)da (1919—1923) va Samarqand pedakademiyasida (1927 – 31) oʻqigan. Oʻzdavnashrda boʻlim boshligʻi (1931), Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida masʼul kotib (1932–1937). „Yorqin hayot" jurnali muharririning oʻrinbosari (1938—1941), Oʻzbekiston Radioqoʻmitasida adabiy eshittirishlar boʻlimi masʼul muharriri (1941—1945), „Oʻzbekiston xotin-qizlari" jurnalining bosh muharriri (1946—1953).

Ilk sheʼrlar toʻplami – „Tong qoʻshigi" (1931) va „Chechan qoʻllar" (1932)da oʻzbek ayollarining hayotda tutgan oʻrni, qadr-qimmati va oʻziga xos xarakterini realistik boʻyoqlarda tasvirlagan. „Chaqaloqqa chakmoncha" (1939), „Qizlarjon" (1943), „Shirin keldi" (1944), „Mardlik – mangulik" (1947), „Hikoya va ocherklar" (1952), „Hikoyalar" (1954) kabi kitoblari oʻzbek hikoyachiligining eng yaxshi namunalaridir. O. asarlarining asl mohiyatini badiiy adabiyotning azaliy muammosi boʻlgan yaxshilik va yomonlik oʻrtasidagi kurash tashkil etadi. Drama („Yangilikka qadam", 1925), ayrim sanʼat arboblari; M. Turgʻunboyeva, H. Nosirova va boshqa haqida ocherklar, adabiy-publitsistik maqolalar muallifi. Toshkent koʻchalaridan biriga Oydin nomi berilgan.

Manbalar
--------

* Sheʼrlar, T. 1937; Hikoyalar, T. 1967; Shiringa maktub, T. 1975; Gulsanam, T. 1985.

Adabiyot
--------

* Zulfiya, Oydin Sobirova [ocherk], T. 1953; Mirzayev S, Oydin, Adabiy portret, T. 1965.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sumya Anani** (1972-yil 12-fevralda tugʻilgan) — „Island Girl" (orol qizi) laqabli isteʼfodagi amerikalik professional ayol bokschi. U 5’6 dyuym edi va oʻrta vazn toifasida boks bilan shugʻullangan. Sumya 1996-yilda raqibini ogʻir jarohatlagan jangi bilan tanilgan va "*Million Dollar Baby* "filmi uchun ilhom manbai boʻlgan boʻlishi mumkin. Ring tashqarisida u yoga boʻyicha oʻqituvchi va davolovchi sifatida faoliyat olib boradi.

Anani Minnesota shtatida tugʻilgan va Kanzasda oʻsgan. U 1995 va 1996-yillarda ogʻir atletika boʻyicha musobaqalarda qatnashgan. U oʻzini himoya qilish uchun boks bilan shugʻullangan va „puli kam" boʻlgani uchun professional boks bilan shugʻullana boshlagan. Anani 1996-yilning yozida professional boksga kirib keldi.

Sumya Anani oʻz faoliyatini hali yaxshi tanilmagan raqiblarga qarshi kurashdan boshladi. Uning toʻrtinchi professional jangi Missuri shtatining Sent-Jozef shahrida, bir kun oldin professional boks litsenziyasini qoʻlga kiritgan yangi oʻrta vaznli Keti Dallamga qarshi boʻlib oʻtdi — bu juftlik „aniq nomuvofiqlik" sifatida tasvirlangan. Toʻrt raundda u Dallamning boshiga 119 marta zarba berdi. Shundan soʻng Dallam kiyinish xonasida yiqilib tushdi va miya operatsiyasi amaliyoti oʻtkaziladi. Anani bu ishdan soʻng juda xafa boʻlib, boksni tark etish haqida oʻylaydi.

U 1997-yil 30-sentabrda yengil vazn toifasida sobiq WIBF chempioni Steysi Prestageni nokaut evaziga magʻlubiyatga uchratib, boks olamida mashhur boʻldi. 1998-yil 28-martda u „sportning standart tashuvchisi" deb hisoblangan faxriy Andrea DeShong ustidan bir ovozdan olti raundlik gʻalabasi bilan „the standard bearer for the sport" tarifiga erishdi. 1998-yil 18-dekabrda u boks yulduzi Kristi Martinga qarshi jang qildi va uchrashuvda gʻalaba qozondi. Ushbu jangda Sumya Anani Martinga 1989-yil noyabridan beri ilk magʻlubiyatini taqdim etgandi.

2016-yilda Anani Florida shtatining Fort-Loderdeyl shahridagi Ayollar xalqaro boks shon-shuhrat zali faxriylari safiga kiritildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Sumya Anani". *WBAN - Women's Boxing Archive Network*. 25-aprel 2017-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 12-avgust 2022-yil.
2. ↑  *Dallam.* „My sister's story". *Katie Dallam website*. Qaraldi: 1-avgust 2013-yil.
3. ↑  „Sumya Anani". *womenboxing.com*. Qaraldi: 1-avgust 2013-yil.
4. ↑  „About the IWBHF". *Wban.net* (10-iyul 2014-yil). Qaraldi: 25-sentabr 2016-yil.
**Ahmad Tanbal** (yoki **Sulton Ahmad Tambal**; 1504-yilda qatl etilgan) — Umarshayx Mirzo vafotidan keyin yosh Fargʻona hukmdori Boburning eng ishongan beklaridan biriga aylangan harbiy amaldor. Biroq keyinchalik Ahmad Tanbal hokimiyat uchun kurash boshlab Boburning asosiy dushmanlaridan biriga aylangan. Bobur oʻzining Boburnoma asarida Samarqand yurishi davridagi Ahmad Tanbal bilan bogʻliq xotiralarini shunday eslab oʻtadi:

> Samarqand taxtigʻa oʻlturgʻoch, Samarqand beklarini burungudek oʻq rioyat va inoyat qildim. Bizing bila boʻlgʻon beklarni ham faroxoʻri hollarigʻa yarasha tarbiyat va shafqat qildim. Sulton Ahmad Tanbalning borasigʻa rioyat koʻprak voqe boʻldi. Ichki beklar chargasida edi, ulugʻ beklar chargasida rioyat qildim
> 
> 

Lekin Samarqand egallanganidan keyin shaharda yuz bergan ogʻir vaziyatda Ahmad Tanbal Boburni tashlab ketgan beklardan biri boʻlgan. Andijonga qaytgan Ahmad Tanbal Boburning ukasi Jahongir Mirzoni taxtga oʻtqazish uchun kurash olib boradi. Ahmad Tanbalning bundan koʻzlagan asosiy maqsadi shu orqali hokimiyatni qoʻl ostida toʻplash boʻlgan. Ahmad Tanbal shu maqsadda Uzun Hasan bilan oʻzaro hamkorlik qiladi. Samarqanddan ortga qaytgan Bobur Mirzoga yengilganidan keyin ham uzoq vaqt dushmanlik yoʻlini davom ettirgan. Xususan, Boburnoma asarida yana shunday maʼlumotlar berib oʻtiladi:

> Boshimda duvulgʻa boʻrki edi. Tanbal boshimgʻa chopdi, boshim qilich zarbidan karaxt boʻldi. Bovujidkim, duvulgʻa boʻrkining bir tori kesilmadi, boshimgʻa xeyli yara boʻldi…
> 
> 

1501—1504-yillarda Bobur Mirzo Ahmad Tanbalga qarshi kurashlar olib boradi. Shayboniylarning harbiy yurishlari vaqtida Ahmad Tanbal Andijonda 1504-yili Shayboniyxon tomonidan qatl etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rustamjon Ummatov*. Gʻaznai Namangon*. Toshkent: Sharq — 72 bet.
2. ↑  „Заҳириддин Муҳаммад Бобур (1483-1530)" (ru-RU). *www.ziyouz.uz* (25-yanvar 2017-yil). Qaraldi: 8-avgust 2023-yil.
**Pyotr Mstislav maydonidagi Pyotr Mstislav haykali** (Belarus. Pyotr Mstislavets yodgorligi Pyotr Mstislav maydonida) — Belarus kitob matbaachilaridan biri, rus kashshofi Ivan Fedorovning hamkori, Pyotr Timofeevich Mstislavetsning ikkinchi yodgorligidir. u tugʻilgan Belarusiyaning Mogilev viloyati Mstislav shahri.

Yodgorlik bagʻishlangan Pyotr Mstislav Ivan Fedorov bilan birgalikda Moskvada birinchi rus bosmaxonasini tashkil qildi. Unda u 1564-yilda „Havoriylar va Havoriylar maktublari" („Havoriy") — rus tilidagi birinchi bosma kitob, 1565-yilda „soatsoz" — 1567-yilda „Zabur" ni nashr etdi.

Yodgorlik 2001-yilda oʻrnatilgan va shu yilning 2-sentabrida Mstislavlda oʻtkazilgan Belarus yozma kunini nishonlash paytida Mstislavskiy tuman ijroiya qoʻmitasi binosi roʻparasida shaharning Markaziy maydonida tantanali ravishda ochilgan. Yodgorlikning mualliflari haykaltarosh Aleksandr Botvinok va meʼmor Yuriy Kazakov Aleksandr Chigrin edi.

Yodgorlik Pyotr Mstislavni balogʻat yoshida toʻliq oʻsishda tasvirlaydi. Chap qoʻlida printer kengaytirilgan kitobni ushlab turadi, oʻng qoʻli esa bosma matbuotga tayanadi. Uzun koʻylakli pollar va kitob sahifalari oltin bilan qoplangan. Birinchi printerning bronza uch metrli figurasida haykaltaroshlar asosiy narsani — maʼrifatparvarning donoligining goʻzalligini, bosma soʻzning buyukligiga boʻlgan ishonchini va bilim kuchini koʻrsatishga muvaffaq boʻlishdi. Granit poydevorida Belarus tilidagi yozuv „PYOTR MSTISLAV" dir.

Pyotr Mstislav haykali 1986-yilda oʻrnatilgan birinchi iezuit cherkovi (haykaltarosh Nikolay Malinovskiy) qarshisida joylashgan shaharda kitob printeriga ikkinchi yodgorlik boʻldi.

Yodgorlik bir necha bor vandallardan aziyat chekdi: dastlab yodgorlikda topilgan 5 kilogramm ogʻirlikdagi „Butrus" yozuvi poydevordan gʻoyib boʻldi, keyinchalik „Mstislav" yozuvi oʻgʻirlandi, uning ogʻirligi taxminan 10 kilogrammni tashkil etadi. Bronza boʻyoq bilan boʻyalgan quyma temir yozuv, oʻgʻirlanganlar haqiqiy bronza uchun xato qilishgan boʻlishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „Памятник Петру Мстиславцу в Мстиславле на сайте *Про Беларусь*". 1-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-may 2019-yil.
2. ↑  „МСТИСЛАВЕЦ ПЕТР". 1-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-may 2019-yil.
3. ↑  „У Мсціславе пашкодзілі помнік Пятру Мсціслаўцу". 5-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-may 2019-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Mstislavl // Belarus Respublikasi: ensiklopediya: 7 jildda — Minsk, 2007. — V. 5. — S. 242.

Havolalar
---------

* Mstislavets Petr Timofeevich haykali[*sayt ishlamaydi*]
* Mstislavldagi Pyotr Mstislavets haykali *Holiday.by* veb-saytida maydagi Arxivnaya kopiya
* Mstislavl shahridagi Pyotr Mstislavets haykali *Pro Belarus* veb-saytida Arxivnaya kopiya -da
* Mstislavldagi Pyotr Mstislavets haykali *Globus Belarus* veb-saytida Arxivnaya kopiya -da
**Wang Ya Nan** (1984-yil 29-oktabr) — xitoylik sobiq professional bokschi, 2006-yildan 2009-yilgacha boʻlib oʻtgan musobaqalarda ishtirok etgan. U magʻlubiyatlarsiz jahon chempioni boʻlgan. Wang Ya Nan faoliyati davomida 2007-yildan 2009-yilgacha oʻrta vazn toifasida WIBA va 2008-yildan 2009-yilgacha ayollar oʻrta vazn toifasida WBC unvoniga ega boʻlgan. Shuningdek, Wang Ya Nan boks janglarida „China Girl" (Xitoylik qiz) laqabi bilan ham tanilgan.

Professional martaba
--------------------

2008-yil yanvar oyida Wang 10 raunddan soʻng bir ovozdan chiqarilgan qaror bilan Janaya Devisni magʻlub etib, WBC yoʻnalishi boʻyicha oʻrta vazn toifasida ayollar oʻrtasida jahon chempioni unvonini qoʻlga kiritgan birinchi xitoylik ayol bokschi boʻldi.

2008-yil 29-martda shanxaylik bokschi Lili Xie bilan boʻlgan jangda Wang Yu Nan 5-raunddayoq raqibini nakautga uchratib gʻoliblikni qoʻlga kiritdi.

Oʻzining birinchi titul himoyasida Wang Ya Nan amerikalik bokschi Akondaye Fountainni magʻlub etdi. 2008-yil 7-noyabrda Xitoyning Chengdu shahridagi Sichuan gimnaziyasida oʻtkazilgan jangda Wang gʻalaba qozondi.

Wang Ya Nan Malvernda boʻlib oʻtgan boks jangida keniyalik Charity Mukamini magʻlub etganidan soʻng, oʻrta vazn toifasidagi biron marta magʻlubiyatga uchramagan chempion sifatida isteʼfoga chiqdi.

Bugungi kunda
-------------

Wang Ya Nan isteʼfoga chiqqanidan buyon Avstraliyaning Melburn shahrida yashab kelmoqda.

Professional boks rekordi
-------------------------

| 8 ta jang | 8ta gʻalaba | 0 magʻlubiyat |
| --- | --- | --- |
| Nakaut bilan | 3 | 0 |
| Qarorga koʻra | 5 | 0 |

Manbalar
--------

1. ↑  „BoxRec: Wang Ya Nan". *BoxRec*. Retrieved 11 October 2019.
2. 1 2  „Wang Ya-nan la primera campeona china WBC en la historia" (ispancha). *suljosblog.com* (20-mart 2019-yil). Qaraldi: 11-oktabr 2019-yil.
3. ↑  „¡Wang Ya Nan defendió con éxito en China!" (ispancha). *notifight.com* (7-noyabr 2008-yil). Qaraldi: 11-oktabr 2019-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
* Sport portali
**Sulton Ibrohim jome masjidi** (malaycha: *Masjid Jamek Sultan Ibrahim*) – Malayziyaning Johor sultonligi, Muar shahrida joylashgan tarixiy masjid. Bino Muar daryosiga yaqin joyda bunyod etilgan.

Tarixi
------

Muar shahrida joylashgan ilk jome masjidi 1887-yilda qurib bitkazilgan. 1920-yillarda Muar shahri uchun yangi jome masjidi qurish masalasini koʻrib chiqish uchun qoʻmita tuzilgan. Mablagʻ yigʻish boʻyicha jamiyat tomonidan berilgan taklifdan soʻng, yangi masjid qurilishiga mas’ul qoʻmita ushbu masjid qurilishi uchun 10 000 ringgit toʻplaydi. Shundan soʻng qoʻmita qurilish uchun sulton roziligini olgan.

1925-yilda Sulton Ibrohim jome masjidini qurish ishlari boshlangan. Oradan besh yil oʻtgach, 1930-yilda ushbu masjid binosi qurib bitkazilgan va Dato Mustafo bin Jaafar tomonidan rasman ochib berilgan.

Arxitekturasi
-------------

Sulton Ibrohim jome masjidi Gʻarb va Yaqin Sharq meʼmorchilik uslublari taʼsirida bunyod etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Masjid Jamek Sultan Ibrahim".
**Grigoriy Xasrovich Ter-Ishxanov** (1908-yil, Krasnovodsk – 1973-yil, Toshkent) – sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi.

Hayoti
------

Grigoriy Xasrovich Ter-Ishxanov 1908-yilda Krasnovodskda arman oilasida tugʻilgan. U 1931-yildan Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi aʼzosi hisoblanadi.

1919-yildan boshlab Grigoriy Xasrovich Ter-Ishxanov iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faol boʻla boshlagan. U 1919–1973-yillarda umumiy ishchi, pedagogika va qishloq xoʻjaligi institutlari talabasi, GPU vakolatli operatsion sektori assistenti, Buxoro davlat pedagogika instituti direktori, Toshkent shahar xalq taʼlimi kadrlari malakasini oshirish instituti direktori, Oʻzbekiston Kompartiyasi Xorazm viloyat qoʻmitasi kotibining kadrlar boʻyicha oʻrinbosari, Oʻzbekiston Kompartiyasi Urganch shahar qoʻmitasining 2-kotibi, Oʻzbekiston KP(b) Urganch okrug komiteti birinchi kotibi, Fargʻona viloyati NKGB boshligʻi, Fargʻona viloyati NKVD boshligʻi, OʻzBP(b) Qarshi raykomining birinchi kotibi, OʻzBP(b) MK moliya-xoʻjalik sektori mudiri, Oʻzbekiston Kompartiyasi Fargʻona viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi, mahalliy sanoat boʻlimi mudiri, Fargʻona viloyat ijroiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan.

Grigoriy Xasrovich Ter-Ishxanov Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashining 3 va 4-chaqiriqlari deputati etib saylangan.

Grigoriy Xasrovich Ter-Ishxanov 1973-yilda Oʻzbekiston SSRning Toshkent shahrida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Кто руководил органами госбезопасности: 1941-1954". *www.old.memo.ru*. Qaraldi: 28-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Ферганская область/округ в составе УзбССР (1924-30 гг.).". *www.centrasia.org*. Qaraldi: 28-noyabr 2023-yil.

Havolalar
---------

* Тер-Ишханов
"Shajarayi Tarokima" ("Turkmanlar shajarasi") — tarixiy asar, muallifi oʻzbek tarixchisi Abulgʻoziy Bahodirxon. Eski oʻzbek tilida yozilgan (1661).

Asarda Odam-ato haqidagi diniy xarakterdagi afsonalar, oʻgʻuz-turkmanlar haqidagi maʼlumotlar hamda real asosga ega bulgan voqealar bayon qilingan. Obida turkiy kabilalar, xususan, turkman xalqining kelib chiqishi haqidagi maʼlumotlari bilan qimmatlidir. Unda barcha turkiy qabilalarning afsonaviy hukmdori Oʻgʻuzxon va uning avlodlari tarixi, shuningdek, turkman urugʻlari — solur, taka, boyandur, tevagi, yovmut, Xizr eli, Ali eli, sariq, ersari, yozir va boshqalarning genezisi xususida qisqa maʼlumotlar berilgan.

Manbaning tanqidiy matni, rus tiliga tarjimasi va ilmiy tadqiqi 1958-yil akademik A.N.Kononov tomonidan chop etilgan. Asar 1992-yil joriy alifboda Toshkentda nashr qilindi.

Adabiyot
--------

* Kononov A.N. Rodoslovnaya turkmen. Sochineniye Abul Gazixana Xivinskogo, M.L. 1958.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻng boʻlmacha** — (atrium dextrum) kub shaklida boʻlib, katta qon aylanish doirasining yakunlovchi qismi hisoblanadi. U bo‘lmachalar orasidagi to‘siq tufayli chap bo‘1machadan ajralib turadi. To‘siqda bitib ketgan oval teshik qoldig‘i hisoblangangan oval chuqurcha ko‘rinib turadi. 0‘ng boʻlmachaning hajmi kattaroq boʻlib o‘ng quloqcha bo‘shlig‘i hisobiga kattalashadi. Boʻlmacha devorining qalinligi 2-3 mm, ichki yuzasi silliq hisoblanadi. Quloqchaning ichki yuzasida taroqsimon mushak tutamlari joylashgan.

Tuzilishi
---------

0‘ng bo‘lmacha devorida yuqorigi kavak vena teshigi va pastki kavak vena teshigi o‘rtasida kichkina venalararo do‘mboqcha joylashgan. Pastki kavak vena teshigining pastki cheti bo‘ylab yarimoysimon burma koʻrinishida pastki kavak vena to‘sig‘i boʻladi. Bu burma homila davrida qonni o‘ng bo‘lmachadan oval teshik orqali chap boʻlmachaga yo‘naltiradi. 0‘ng boʻlmacha oʻng qorincha bilan ular orasidagi teshik tufayli qo‘shilib turadi. Pastki kavak vena teshigi bilan o‘ng boʻlmacha va o‘ng qorinchalar orasidagi teshik o‘rtasida tojsimon sinus teshigi joylashgan. Uning atrofini ingichka o‘roqsimon burma — tojsimon sinus to‘sig‘i o‘ragan. Tojsimon sinusga mayda yurak vena teshiklari ochiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  A. Ahmedov*. Yurak*, 2013 (O'zbekcha), Toshkent — 373 bet bet. ISBN 978-9943-13-368-6. 22-iyul 2023-yilda qaraldi.  (Wayback Machine saytida 2023-07-21 sanasida arxivlangan)
2. ↑
**Medeya** — Kolxida malikasi. M. ismi argonavtlar haqidagi yunon mifologiyasi bilan uzviy bogʻliqsir. M. afsungarlikni onasidan oʻrgangan. Yason boshchiligidagi argonavtlar oltin terini olib ketish uchun Kolxidaga kelishganda Gera va Afrodita M. qalbida Yasonga nisbatan muhabbat olovini yoqqanlar. M.ning moʻʼjizakor surtma malhami Yasonni qudratli va oʻtda yonmas qiladi, u olov purkayotgan buqalarni oʻziga boʻysundiradi, ular bilan katta dalani haydaydi; M. afsun qilib oltin terini qoʻriqlayotgan ilonni uxlatib qoʻyadi va Yason oltin terini qoʻlga kiritadi. Kelishuvga koʻra, M.ning xizmatlari evaziga Yason unga uylanishi va oʻzi bilan Yunonistonga olib ketishi lozim edi. Ancha mashaqqatlarni yengib ular Yunonistonga yetib olganlar. M. Yason bilan 10 yil turmush kechirgach, Yason unga xiyonat qilgan. Bundan gʻazablangan M. uning yosh qalligʻini va otasini oʻldirgan. Bunda u kelinga qilingan sovgʻa — zaharlangan koʻylak va tojdan foydalangan. Shu zahoti M. Yasondan boʻlgan oʻzining ikki farzandini ham oʻldirgan, oʻzi esa ajdarho qoʻshilgan aravada Afinaga, Egey huzuriga qochgan. Mifning bir variantiga koʻra, M. Kreont vafot etgach, Korinf pod-shosi boʻlgan; krrinflik ayollar yovvoyi va afsungar M.ning hukmronligidan xalos boʻlish uchun uning 14 bolasini Akrandagi M. panoh topgan Gera mehrobi yonida oʻldirganlar. Afinada.M. Egeyga oʻgʻil farzand — Medni tugʻib beradi. Biroq shohning oʻgʻli Tezeyni zaharlashga harakat qilgani uchun u yerdan ham haydalgan. M. umrining oxirgi damlarini oʻgʻli bilan Kolxidada oʻtkazgan. Bu yerda u otasini qayta taxtga oʻtqazgan, uning dushmani — amakisi Persesni esa oʻldirgan; boshqa bir rivoyatga koʻra, Kolxida podshoxligini u oʻgʻli Medga bergan, uning nomidan ular bosib olgan mamlakat Mediya (Midiya) deb atalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tojiboy Abdullayev (**1922—2000) – Stalinobod viloyati, Shahrinav tumani, Lenin nomidagi kolxoz birligi aʼzosi.

Biografiyasi
------------

Tojiboy Abdullayev 1922-yilda Turkiston Muxtor Sovet Sotsialistik Respublikasi Samarqand viloyati Xojent tumani Nausk volostiga qarashli Gʻulakandoz qishlogʻida, hozirgi Tojikistonning Soʻgʻd viloyati Jabbor-Rasulovskiy tumanidagi Gʻulakandoz qishlogʻida tugʻilgan.

1940—1942 yillarda Tojikiston SSRda paxtachilikda ishlagan.

1943—1945-yillarda Qizil Armiya safida xizmat qilgan, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi.

Armiyadan demobilizatsiya qilinganidan soʻng vataniga qaytib, Stalinobod viloyati, Shahrinav tumani (hozirgi Tojikiston respublikasiga qarashli Shahrinav tumani) Lenin nomidagi paxtachilik kolxozida mudir boʻlib ishlay boshlagan. Uning boʻlinmasi 1948-yilda 6 gektar maydondan 90,8 sentnerdan paxta hosili olganida alohida ajralib turgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1949-yil 3-maydagi farmoni bilan kolxozlar qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining barcha turlari boʻyicha majburiy yetkazib berish va shartnomalar tuzishda, MTSning 1948-yildagi ishiga natura shaklida haq toʻlash va kolxozlar tomonidan yuqori paxta hosili olinganligi uchun, 1949-yil bahorgi ekish uchun toʻliq ehtiyojlar miqdorida barcha ekinlarni urugʻlik bilan taʼminlashda faollik koʻrsatgani uchun Lenin ordeni va Oʻroq va Bolgʻa oltin medali va Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

U Shahrinav (1959-yildan Hisor) tumanidagi Lenin nomidagi kolxozda mehnat faoliyatini davom ettirib, yana yuqori paxta hosiliga erishgan. 1951-yilda Mehnatda oʻrnak koʻrsatgani uchun medali bilan taqdirlangan. 1966-yilda u mudir boʻlgan. SSSR xalq xoʻjaligi yutuqlari koʻrgazmasida qatnashgan.

1983-yilda nafaqaga chiqqan.

Mukofotlari
-----------

Lenin ordeni (1949-yil 3-may), „Mehnatda oʻrnak koʻrsatgani uchun" (1951-yil 21-may), shu jumladan, Tojikiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining faxriy yorliqlari bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

* Tojik Sovet Ensiklopediyasi. T.1. Dushanbe, 1978 yil.
* Tojik milliy ensiklopediyasi. T.1. Dushanbe, 2011 yil.

Havolalar
---------

* „Абдуллаев Тожибой" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*.

```
Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
```
**Halfaya koni** — Iroqning Amara shahridan sharqda joylashgan neft koni. Halfaya 4.1 billion barrels (650,000,000 m3) qayta tiklanadigan zahiraga ega ekanligi isbotlangan. Kuniga 200,000–535,000 barrels per day (31,800–85,100 m3/d) ishlab chiqarish salohiyatiga ega. China National Petroleum Corporation boshchiligidagi guruh 2012-yil iyun oyida qzishning birinchi bosqichini yakunladi va ishlab chiqarishni muddatidan 15 oy oldin kuniga 3,000 barrels per day (480 m3/d)dan 100,000 barrels per day (16,000 m3/d)ga oshirdi.

CNPC Halfayadagi ishlarning ikkinchi bosqichida dastlabki ishlarni boshladi. Bu jarayonda esa quvvat kuniga 200 000 barrelga yetkaziladi.

2009-yil dekabrida China National Petroleum Corporation konni o‘zlashtirishda 50% ulushga ega bo‘ldi. Fransiyaning Total S.A. va Malayziyaning Petronas kompaniyalari 25%dan ulushga ega bo‘ldi. Konsorsium kuniga 535,000 barrels per day (85,100 m3/d) ishlab chiqarishni rejalashtirmoqda.

Yana qarang
-----------

* Amara

Manbalar
--------

1. ↑  Reuters CNPC-led group wins Iraq Halfaya oilfield deal
2. ↑   CNPC-led group wins Iraq Halfaya oilfield deal

|  |  |
| --- | --- |
| Iroq geografiyasi | *Iroq geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Abulxayrxon (maʼnolari).

**Abulxayrxon** (1412—1468) — tarixda Koʻchmanchi oʻzbeklar davlati deb nom olgan davlat asoschisi.
Tura (Gʻarbiy Sibir) xoni boʻlgan.

1446-yilda Abulxayrxon Sirdaryo boʻyidagi bir qancha shahar va qal’alar (Oqqoʻrgʻon, Arquq, Oʻzgan, Sigʻnoq, Suzoq)ni bosib oldi. 1447-yilda mamlakat poytaxti Sibirdan Sigʻnoqqa koʻchirildi. 1431-yilda Abulxayrxon Xorazmni bosib oldi. 1448-yilda koʻchmanchi oʻzbeklar Movarounnahrga bostirib kirdilar va Samarqandni qamal qildilar.

1451-yilda Abulxayrxon Abu Said bilan qoʻshilib yana Samarqandga yurish qildi va uni taxtga oʻtqazdi. Koʻchmanchi oʻzbeklar keyinchalik temuriylardan Muhammad Joʻqiyga ham koʻmaklashdilar (1460-62).

Abulxayrxonnin rafiqasi Robiya sulton begimning Turkiston shahridagi maqbarasi
Abulxayrxon davlati tarixini tarixchi Masud bin Osmani Kuhistoniy tasvirlab bergan. Tasavvufning taniqli vakili Najmiddin Kubro asos solgan tariqatning vakili Husayn Xorazmiyning Abulxayrxonga bagʻishlab turkiy tilda asar yozgan.

Abulxayrxon oilasi aʼzolari adabiyotga ixlosmand edilar. Abulxayrxon taniqli shoir, tasavvufchi, tasavvuf tarafdori Jaloliddin Rumiy asarlarini tarjima qilishni buyurdi.

Abulxayrxon vafotidan keyin uning dushmanlari (Iboqxon, Jonibek, Burka sulton, Yomgʻurchi, Muso mirzo, Ahmadxon) taxt vorisi Shayx Haydarni magʻlub qildilar va Koʻchmanchi oʻzbeklar davlatini qulatdilar. Lekin XV asrning 80-yillarida Abulxayrxonning nabirasi Muhammad Shayboniyxon oʻz raqiblari ustidan gʻalaba qozondi va hokimiyatni qoʻlga oldi.

Manbalar
--------

1. ↑  Norik B. V. Rol' shibanidskikh praviteley v literaturnoy zhizni Maverannakhra XVI v.// Rakhmat-name, Spb.2008, s.229
2. ↑  Allworth E. The modern Uzbeks. from the fourteenth century to the present. Stanford: Hoover institution press,1990,p.51

Adabiyotlar
-----------

* Oʻzbek sovet ensiklopediyasi, 1-jild. Toshkent, 1971-yil
* OʻzME, 1-jild. Toshkent, 2000-yil

|  |
| --- |
| **Shayboniylar sulolasi** |
| 

|  |
| --- |
| Shaybon (XIII-asr)
Abdulxayr-xon (1428 - 1468)
Shayboniy-xon (1468 - 1510) |
| **Samarqand**
Koʻchkunchi-xon (1510 - 1531)
Abu Saidxon (1531 - 1534)
Abdulla I (1534 - 1539) | **Buxoro**
Ubaydalla-xon (1512 - 1539) |
| **Davlat birlashish**
Abdulla-xon I (1539 - 1540)
Abdullatif (1540 - 1552)
Navroʻz Ahmad (1552 - 1556) |
| **Samarqand**
Pirmuhammad I (1556 - 1561)
Iskandar-Sulton (1561 - 1583) | **Buxoro**
Abdulla-xon II (1556 - 1598)
Abdulmoʻmin (1598)
Pirmuhammad II (1598) |

 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  





|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toʻqtagʻul**, Sotilgʻonov Toʻqtagʻul (1864.25.10, Qirgʻiziston, Oʻsh viloyati Toʻqtagʻul tumani — 1933.17.2, Sassijiyda qishlogʻi) — qirgʻiz xalq oqini va bastakor, qirgʻiz adabiyoti asoschilaridan biri. 1898-yil Andijondagi xalq isyonida qatnashgan deb qamoqqa olingan va Sibirga surgun qilingan. 1910-yil Vataniga qaytgan. Chondu, Sartboy, Esenamen va boshqa xalq baxshilari repertuaridan ilhomlangan. Yoshligidan qoʻbiz chertib, qoʻshiq kuylagan, dostonlar aytgan ("Kojojash", "Oljaboy va Kishimjon", "Sarinji Bokey", "JonishBoyish", "Kedeyxon" va boshqalar), original kuylar bastalagan.

Dastlabki lirik asarlari — "Alimxon", "Oyimjon", "Nasilxon" va boshqa mashhur boʻlgan. "Besh toʻngʻiz", "Eshon xalfa", "Papi xalfa", "Isyonkor Chaqirboy" va boshqa hajviy asarlari T.S. ijodida muhim oʻrin tutadi. "Azoblangan hayotim", "Surgunda", "Quvgʻunda", "Xayr, elim", "Xayr, ona" asarlarida surgunda oʻz boshidan kechirgan qiyinchiliklari, azobuqubatlari tasvirlangan. T.S. ijodi Furqat, Muqimiy, Zavqiy, Hamza, Poʻlkan kabilar ijodiga hamohang. Asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan ("Sogʻinib keldim", 1964). 1965-yil Toʻqtagʻul Sotilgʻonov nomidagi Qirgʻiziston Davlat mukofoti taʼsis etilgan.

Li.: Vinogradov V. S, Muzoʻkalnoye naslediye Toktagula, M.. 1961.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Chordara toʻgʻoni** (qozoqcha: *Shardara*), **Chardarin toʻgʻoni** nomi bilan ham tanilgan, Qozogʻistonning Shardara tumanidagi Sirdaryodagi tuproq bilan toʻldirilgan toʻgʻondir. U 1964-1968-yillarda asosiy maqsadni sugʻorish uchun qurilgan. Toʻgʻon **Shardarinsk** gidroelektr stansiyasi deb nomlangan 100 MVt quvvatga ega GESga ega. Toʻgʻon Qizilqum kanalini ekinlarni sugʻorish uchun suv bilan taʼminlaydi. Toʻgʻon tomonidan yaratilgan suv omborining maksimal saqlash sigʻimi 5,700,000,000 cubic metre (4,600,000 acre·ft) va sirt maydoni 900 square kilometre (350 mi²) teng.  Toʻgʻon konstruktiv reabilitatsiyadan oʻtkazilmoqda va hozirda elektr stantsiyasini modernizatsiya qilish rejalashtirilmoqda. Elektr stansiyasining toʻrtta 25 MVt Kaplan turbinali generatorini har biri 31,5 MVtga oshirish rejalashtirilgan.

Yana qarang
-----------

* Farhod toʻgʻoni — yuqori oqim
* Yer yuzasi boʻyicha suv omborlari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Chardara reservoir".  CAWATERinfo. 24-iyun 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2013-yil.
2. ↑  „Kazakhstan resets site visit for upgrade at 100-MW Shardarinskaya".  HydroWorld (16-oktyabr 2012-yil). 3-fevral 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-avgust 2022-yil.
**Aleksandr Trofimovich Kirsanov** (1880–1941) – rus va sovet agroximik, tuproqshunos, oʻsimlikshunos.

Biografiyasi
------------

Aleksandr Kirsanov 15-avgust 1880-yilda Saratov viloyati, Xvalinskiy tumani, Staroye Chirkovo qishlogʻida dehqon oilasida tavallud topgan. 1896-yilda Volsk oʻqituvchilar seminariyasiga oʻqishga kirgan. Seminariyani tugatgach, 4 yil qishloq maktabida dars bergan. 1903-yilda Yangi Aleksandriya qishloq xoʻjaligi institutiga oʻqishga kirgan, ammo ikki yildan soʻng talabalar gʻalayonlarida qatnashgani uchun oʻqishdan haydalgan. Kirsanov Berlinga oʻqishga borgan va 1907-yilda u yerdagi Oliy qishloq xoʻjaligi maktabini tugatgan. 1908-yilda ilmiy agronom unvonini oldi va Yangi Aleksandriya institutida diplom himoya qildi. Kirsanov institutda tajriba xoʻjaligi boshligʻining yordamchisi boʻlib ishlagan. Keyin Sankt-Peterburgga koʻchib oʻtdi va u yerda uch yil davomida Kamennoostrovskiy oliy qishloq xoʻjaligi kurslarida eksperimental biznes va qishloq xoʻjaligi amaliyoti boʻlimida faoliyat olib bordi. 1913-yilda Minskka koʻchib oʻtdi. Aleksandr mamlakatda birinchi boʻlib Minsk botqoq stansiyasining tashkilotchilaridan biri boʻldi. U 1925-yilgacha bu stansiyaga rahbarlik qilgan. 1918–1922-yillarda Ivanovo-Voznesenskiy politexnika institutining professori boʻlgan. 1922–1925-yillarda Belarus davlat qishloq va oʻrmon xoʻjaligi institutining birinchi rektori lavozimida ishlagan.

Kirsanov ikki yil davomida chet elda xizmat safarida boʻldi, keyin Leningradga koʻchib oʻtdi. U yerda 1927–1931-yillarda eksperimental ishlar boʻlimi boshligʻi va ikki yil davomida Leningrad qishloq xoʻjaligi instituti rektori boʻldi. 1931-yildan umrining oxirigacha V. V. Dokuchayev nomidagi Tuproq instituti laboratoriyasini boshqargan. 1941-yil 30-oktyabrda Toshkentda vafot etgan.

Aleksandr Trofimovich Kirsanov 87 ta ilmiy maqola chop etgan. Uning nashrlarining asosiy mavzulari: botqoqlarni yetishtirish, ohaklash, oʻgʻitlar taʼsirini aniqlash usullari, oʻsimliklarning oʻsish omillari taʼsirini tahlil qilish, „profil unumdorligi".

Manbalar
--------

1. ↑  „Кирсанов Александр Трофимович".  library.ruslan.cc. Qaraldi: 2016-yil 29-yanvar.

[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  *Respublika Belarusʹ: Kartografii͡a-Minogovye*. Belaruskai͡a Ėntsyklapedyi͡a, 2007. ISBN 978-985-11-0341-2.
3. ↑  *Почвоведение*. Изд-во "Наука,", 1946.
4. ↑  *Agrokhimii︠a︡*. Nauka. 1981.
5. ↑  Agroximiya. „Nauka". 1981. S. 155—156
6. ↑  Кидин В. В. , Торшин С.П*. Агрохимия. Учебник*. "Издательство ""Проспект""", 2015-09-08. ISBN 978-5-392-18767-6.
7. ↑  Pochvovedenie. „Nauka". 1946. S. 187
2000-yillarning boshlarida Abu-Dabidagi Corniche
 Cornichedan Abu-Dabi silueti
 Cornichening Marina savdo markazidan koʻrinishi
**Corniche** yoki **Corniche yo'li** Birlashgan Arab Amirliklarining poytaxti Abu-Dabi shahrida joylashgan. Uzunligi 8 km boʻlib, bolalar oʻyin maydonchalari, velosiped va piyodalar uchun alohida yoʻlaklar, restoranlar, kafelar va Corniche plyajini oʻz ichiga oladi.

Corniche asosiy Abu-Dabi orolining g'arbiy tomonida keng egri chiziq hosil qiladi va velosiped yo'llari, favvoralar va parklar bilan to'la. 2002 va 2004-yillar oralig'ida dengiz suvlari yuvib turadigan yer yuzasi quruqlikka aylantirildi va bu orqali Corniche ham kengaytirildi. Avvalgi diqqatga sazovor joylarning ba'zilari, jumladan, vulqon favvorasi va Abu-Dabidagi soat minorasi aynan ushbu jarayonlar natijasida buzib tashlandi. Cornichening ba'zi qismlari qumga boy no'lgani sababli odamlar ushbu hududdan jamoat plyaji sifatida foydalanishadi. 1970-yillarga qadar Corniche egallagan hozirgi hudud plyaj bo'lgan va bu yerda kemalar orqali yuk va odamlar tashilgan. O'sha paytda hozirgi Mino Zayd hududi hali qurilmagan edi.

 Corniche boʻylab mashina harakatlanuvchi yoʻllar
Marina Mall Cornichening qarshisida joylashgan bo'lib, unga tor yo'l orqali kirish mumkin. Marina Mall yaqinida BAA bayrog'i ko'tarilgan bo'lib, bu dunyodagi eng baland bayroq ustunlaridan biri hisoblanadi.

 Cornichedan Lulu oroli koʻrinishi
Lulu oroli Cornichedan bir kilometr uzoqlikda joylashgan kichik qayta tiklangan orol hisoblanadi. Emirates Palace mehmonxonasi Cornichening janubiy uchida joylashgan. Corniche bo'ylab bir qancha osmono'par binolar, janubiy uchida yangi yanada balandroq binolar bunyod etilgan.

Abu-Dabi ayollar plyaji Cornicheningbir chetida joylashgan edi, biroq hukumat tomonidan ushbu hududda saroy qurilishi rejalashtirilgani bois plyaj bir necha yil oldin yopildi.

Havolalar
---------

* ABU-DHABI CORNICHE
* Dhabi Corniche

Manbalar
--------

1. ↑  „Abu Dhabi Corniche".  visitabudhabi.ae. Qaraldi: 24-noyabr 2013-yil.
2. ↑  „The World's Tallest Flagpoles" (en-US). *WorldAtlas* (22-fevral 2018-yil). Qaraldi: 1-noyabr 2023-yil.
3. ↑  „Abu Dhabi claims world's tallest flagpole" (en-GB) (26-noyabr 2001-yil). Qaraldi: 1-noyabr 2023-yil.
4. ↑  „Qasr al Watan: A look inside the UAE's presidential palace".
**Aleksandr Konstantinovich Kolenkovskiy** (1880-yil 4-sentabr – 1942-yil 23-may) – rus va sovet harbiy rahnamosi, sovet harbiy tarixchisi, general-leytenant (1940), professor (1938), harbiy fanlar doktori (1941).

Biografiya
----------

Aleksandr Konstantinovich 1880-yil 4-sentabrda Xersonskaya viloyatining Nikolayev shahrida ofitser oilasida tavallud topgan. Uyda taʼlim olgan.

Kolenkovskiy 1897-yil 30-sentyabrda Odessa piyoda askarlari maktabiga oʻqishga kirgan, 1900-yilda uni tugatgan. Vilenskiy 52-piyoda polkida leytenant unvonini olgan, keyin 218-Borisoglebskiy piyodalar polkida xizmat qilgan. Aleksandr rus-yapon urushi qatnashchisi boʻlib, rotaga qoʻmondonlik qilgan va polk adʻyutanti boʻlgan. 1912-yilda Nikolayev harbiy akademiyasini tamomlagan va 1913-yildan 14-piyoda polkida rota komandiri lavozimida xizmat qilgan.

Aleksandr 1918-yil aprel oyida ixtiyoriy ravishda Qizil armiya safiga qoʻshilgan va Nevelsk okrugi harbiy qoʻmondoni shtab boshligʻi etib tayinlangan. Kolenkovskiy 5-Vitebskaya miltiq diviziyasi boshligʻi, 1918-yil 28-sentyabrdan 1919-yil 3-aprelgacha Sharqiy front shtab boshligʻi va 1919-yil 29-apreldan Volga harbiy okrugining harbiy boshligʻi boʻlib xizmat qilgan. 1921-yil 3-martdan Bosh qoʻmondon, 1921-yil 9-martdan 1924-yilgacha Qizil Armiya shtab-kvartirasining Operatsion boshqarmasi boshligʻi lavozimida faoliyat olib borgan.

Kolenkovskiy 1924-yildan Frunze nomidagi Harbiy akademiyada dars bergan va harbiy tarix kafedrasi mudiri boʻlgan. Bundan tashqari, harbiy tarix va operativ sanʼat boʻyicha ilmiy ishlar muallifidir. 1940-yildan KPSSga aʼzo boʻlgan.

Aleksandr Konstantinovich Ulugʻ Vatan urushini oʻrganib chiqqan va 1942-yilda „Rostovskaya operatsiya Krasnoy Armii" maqolasini yozgan. Maqolada hujumkor jangovar operatsiyalarni tashkil etish boʻyicha muhim xulosalar qilgan.

Aleksandr Konstantinovich Kolenkovskiy 1942-yilda Toshkent shahrida vafot etgan.

### Mukofotlari

1939-yil 2-mayda Qizil yulduz ordeni va 1938-yil 22-fevralda „Ishchi-Dehqon Qizil Armiyasining XX yilligi yubiley" medali bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Коленковский". Qaraldi: 2023-yil 15-noyabr.
2. ↑  „КОЛЕНКОВСКИЙ АЛЕКСАНДР КОНСТАНТИНОВИЧ (1880-1942)". Qaraldi: 2023-yil 15-noyabr.
3. ↑  „Генеральный алфавитный каталог книг на русском языке (1725 - 1998)". Qaraldi: 2023-yil 15-noyabr.