Qrim platformasi emblemasi
**Qrim platformasi** — Ukrainaning uzoq muddatga moʻljallangam diplomatik tashabbusi — Qrim masalasini xalqaro kun tartibiga qaytarish va Qrim ustidan nazoratni Ukrainaga qaytarishga koʻmaklashish uchun xalqaro muvofiqlashtirish mexanizmi. Taxmin qilinishicha, Qrim platformasi doimiy ishlaydi, uning ofisi Kievda oʻz faoliyatini olib boradi. Ukraina Tashqi ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari Emine Japarovaning soʻzlariga koʻra, „Qrim platformasi-bu Qrimni deokupatsiya qilish uchun milliy va xalqaro saʼy-harakatlarni birlashtirgan ramkali siyosiy formatdir".

Qrim platformasining sammiti
----------------------------

2021-yil 23 -avgustda Kievda Qrim platformasining taʼsis sammiti boʻlib oʻtdi. Sammit Platformaning yuqori siyosiy darajadagi birinchi tadbiri boʻlib, oʻz faoliyatini rasman boshladi. Qrim platformasining oʻziga xosligi ushbu muvofiqlashtirish va maslahat formatining innovatsion arxitekturasida, yaʼni uning uchta yoʻnalishi — hukumatlararo, parlamentlararo va ekspertda.[]

Qrim platformasining taʼsis sammitida 46 mamlakat va xalqaro tashkilotlar ishtirok etdi. Ular orasida:

* ¾ the Evropa qitʼasining mamlakatlari — Evropa Ittifoqi va NATO tashkilot sifatida
* „Katta yettilik" ning 7/7 mamlakatlari (G7)
* 27/27 Evropa Ittifoqi davlatlari
* 30/30 NATO
* Lyublin uchburchagi (Ukraina, Polsha, Litva) Associated trio (Ukraina, Gruziya, Moldova)
* barcha davlatlar Ukrainaning qoʻshnilari (Belarusiya va Rossiya Federatsiyasidan tashqari)
* 4/7 qitʼa[]

Sammit yarim orol Ukraina hukumati nazorati ostiga qaytguncha davom etadigan Qrim platformasining barcha darajadagi (hukumatlararo, parlamentlararo va ekspert) faoliyatiga rasman asos solgan.[]

Sammit davomida quyidagi mavzularda 4 ta panel munozara oʻtkazildi:

1. Tan olmaslik siyosati va sanktsiyalar
2. Xavfsizlik muammolari
3. Vaqtinchalik bosib olingan Qrimda inson huquqlarini himoya qilish
4. Qrim -tatar xalqining huquqlarini tiklash []

Hamma delegatsiya rahbarlari, darajasidan qatʼi nazar, oʻz davlatlarini rasman Qrim platformasiga qoʻshilish va Deklaratsiyani qabul qilish huquqiga ega edilar. Xalqaro Qrim platformasi ishtirokchilarining qoʻshma deklaratsiyasi „Qrim-bu Ukraina" formulasining oʻzgarmasligini tasdiqladi, Rossiya Federatsiyasining Qrim va uning atrofidagi jinoyatlarini qoraladi, Ukraina yarim orolini bosib olish boʻyicha xalqaro siyosatning parametrlarini belgilab berdi.[] 

Qrim platformasi deklaratsiyasi sammitdan keyin qoʻshilish uchun ochiq qoladi, shuning uchun Platforma ishtirokchilari soni oʻsishda davom etadi. [] 

Ukraina barcha mamlakatlarni Qrim platformasi ishida ishtirok etishga va tashqi siyosatining ustuvor yoʻnalishlariga eʼtibor qaratishga taklif qiladi: inson huquqlarini himoya qilish, navigatsiya erkinligi, xalqaro huquq va xalqaro gumanitar huquq, atrof -muhitni muhofaza qilish, madaniy, odamlarning taʼlim, diniy huquqlari.[]

Qrim platformasining faoliyati tugamaydi, faqat sammitdan keyin boshlanadi. Bu parallel ravishda bir necha darajalarda oʻtkaziladi:

1. Hukumatlararo
2. Parlament
3. Mutaxassis []

Ushbu maxsus tuzilish tufayli Qrim platformasidagi treklarning har biri bir -birini kuchaytirishi va toʻldirishi mumkin. Bu Ukraina tarixida diplomatlarning saʼy -harakatlaridan tashqari, parlament va ekspert diplomatiyasining oʻta muhim komponentlarini oʻz ichiga olgan birinchi xalqaro format.[]

Qrim platformasi sammiti Ukraina va jahon ommaviy axborot vositalarining katta eʼtiborini tortdi. Tadbirda 370 jurnalist akkreditatsiyadan oʻtgan, ulardan 170 tasi xorijiy. []

Qrim platformasi va ekspertlar tarmogʻining parlament oʻlchami
--------------------------------------------------------------

Qrim platformasini qoʻllab -quvvatlash guruhlari Ukraina Oliy Radasi tomonidan NATO Parlament Assambleyasi bilan hamkorlikda, Latviya va Litva parlamentlarida tuzilgan.
2021-yil 6-avgustda Kievda Qrim platformasi ekspertlar tarmogʻining taʼsis forumi boʻlib oʻtdi. Unga 33 mamlakatdan 200 dan ortiq ukrainalik va xorijiy mustaqil ekspertlar va olimlar qoʻshilgan.[]

Ekspertlar tarmogʻi Qrim yarim oroli va Qora va Azov dengizi mintaqasidagi vaziyatni doimiy monitoringini va batafsil tahlilini taʼminlaydi, Qrim Platformasi faoliyatining ustuvor yoʻnalishlari boʻyicha asosli gʻoyalar va takliflarni ishlab chiqadi va milliy va milliy masalalar boʻyicha professional tavsiyalar beradi. Qrimni bosib olishning xalqaro siyosati.[]

Protivodeystvie Krimskoy platforme so storoni Rossii
----------------------------------------------------

Rossiyaning Qrim platformasiga qarshiligi Rossiyaning sammitni oʻtkazishga toʻsqinlik qilishga urinishlariga qaramay, xalqaro hamjamiyat tomonidan Ukrainani keng qoʻllab -quvvatlashini namoyish etish mumkin edi.
Rossiya bu platformada ishtirok etmaslikni talab qilib, mamlakatlarni shantaj va tahdid qildi.
Rossiya tashabbusni obroʻsizlantirishga urinishda davom etmoqda.
Qrim platformasida ishtirok etish — bu kimdir bilan ishgʻol qilingan Qrim masalasida maʼlum bir davlatni — Rossiya, tajovuz yoki Ukraina va xalqaro huquqni koʻrsatadigan sinov.[]

Manbalar
--------

1. ↑  „Зеленський створив оргкомітет Саміту Кримської платформи" (uk). *Українська правда*. Qaraldi: 2021-yil 28-iyul.
2. ↑  „Crimea Platform: Ukraine’s Initiative to Raise the Costs of Russia’s Occupation" (en-US). *Jamestown*. Qaraldi: 2021-yil 28-iyul.
3. ↑  „THE CRIMEAN PLATFORM WILL BECOME A FOREIGN POLICY INSTRUMENT OF THE DE-OCCUPATION STRATEGY | UA: Ukraine Analytica". *UA: Ukraine Analytica* (2021-yil 16-mart). 2021-yil 4-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 28-iyul.
4. ↑  „Саміт Кримської платформи має ухвалити документ про деокупацію" (uk). *Українська правда*. Qaraldi: 2021-yil 28-iyul.
5. ↑  „Еміне Джапарова: «Кримська платформа – це рамковий політичний формат, який вже об’єднав національні та міжнародні зусилля з деокупації Криму»" (uk). *mfa.gov.ua* (2021-yil 6-iyul).
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑