recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Koʻngoʻzlik togʻlari** - Hisor tiz ma togʻlarining janubi-gʻarbiy tarmoqlaridan biri. Qashqadaryo viloyatining sharqiy chekkasida. Eng baland joyi 2446 m, janubida 2260 m (Kurek togʻi). Koʻngoʻzlik togʻlari shimoli-sharqdagi Xontaxti tizma togʻlari bilan birgaliqda yagona togʻ tugunini hosil qilgan. Togʻlar yura va boʻr davrlarining choʻkindi jinslaridan tuzilgan. Guldar soyi oʻzanidan boshlanib Langarsoyning shimoli-sharqqa tomon yoʻnalgan irmogʻigacha davom etadi, oʻz. 16–18 km. Koʻngoʻzlik togʻlarining janubi-gʻarbiy yon bagʻri ancha keng va Langarsoy, Oqsuv, Qizildaryo irmoqlari bilan parchalangan. Togʻning suvayirgʻich qismi yalangʻoch qoyalardan iborat boʻlib paleogenning qattiq qumtoshlaridan tashqil topganligi tufayli kuesta relyef shakllari vujudga kelgan. Bu hodisa, ayniqsa, Oqsuv havzasida yaxshi ifodalangan. 1500 m balandlikdan quyida yon bagʻirlar kamroq parchalangan va asta-sekin pasayib boradi. 700 m balandlikda Qizildaryo terrasali allyuvial-prolyuvial tekisligiga qoʻshiladi.

Koʻngoʻzlik togʻlarining suvayirgʻich qismi bilan Xontaxti tizmasi oraligʻida keskin farq sezilmaydi, bu joyda 200 m li izogips asosiy balandlikdir.

Togʻ yon bagʻirlarida buloq koʻp. Toʻq boʻz tuproqlar 800–1200 m balandliklar orasida tarqalgan, bu tuproqlarda bugʻdoyiq va boshqa oʻtlar oʻsadi. Uvdan yuqorida jigarrang va chimli qoʻngʻir boʻz tuproqlarda bodom, doʻlana, baʼzan yongʻoq, turli oʻtli siyrak archazorlar tarqalgan. Yaylovlarning mahsuldorligi gektariga oʻrtacha 3—4 s.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Davlatoxun Qodirov** (1888, Andijon — 1953, Toshkent) — sozanda (dutor), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1944). Hamza rahbarligidagi Oʻlka sayyor siyosiy truppasi (1918—20), M.Qoriyoqubov rahbarligidagi Oʻzbek davlat sayyor konsert etnografik truppasi (1926), Oʻzbekiston radioqumitasi xalq cholgʻu asboblari orkestri (1929—53)da sozanda. Qishloq xoʻjaligi koʻrgazmasi (1923, Moskva), Oʻzbek sanʼati va adabiyoti dekadalari (1937, 1951, Moskva)da qatnashgan. Repertuaridan Toshkent-Fargʻona vohalari hamda mashhur oʻzbek, tojik va uygʻur xalq musiqa namunalari asosiy oʻrin tutgan. Q, ayniqsa, "Rohat", "Oʻyin Bayoti", "Oʻyin Dugohi", "Bahor", "Saraxbori Oromijon", "Dilxiroj", "Chertmak", "Tanavor", "Fargʻonacha" kabi kuylarni mahorat bilan ijro etgan. Uygʻur maqom cholgʻu yoʻllarining koʻpini yoddan bilgan.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
|  |  |
| --- | --- |
| Tarix | *Tarixga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

**Davlatsulton Xonim** — Boburning xolasi. Yunusxonning kenja qizi. Onasi Shohbegim — Badaxshon shohi Sulton Muhammadning qizi edi. 1503-yil Shayboniyxon Sulton Mahmudxon va Olachaxon ustidan g‘alaba qozonib, Toshkentni zabt etganda, Davlatsulton Xonimga Temur Sulton (Shayboniyxonning o‘g‘li) uylangan. Davlatsulton Xonim Temur Sultondan bir qiz ko‘rgan. 1512-yil Bobur Samarqandni egallagan paytda Shayboniylar sulolasi vakillari Turkistonga qochadi. O‘sha paytda Davlatsulton Xonim ular bilan ketmay Samarqandda qolgan. Bobur Ko‘li Malikda Shayboniyxondan yengilgandan so‘ng, Davlatsulton Xonim u bilan Samarqanddan chiqqan, so‘ngra Badaxshon viloyatiga borgan. 1515-yil Koshg‘arga, jiyani Sulton Saʼidxon huzuriga borib, umrining oxirigacha o‘sha yerda yashagan. Bobur keyinchalik xolasi bilan xat orqali hol-ahvol so‘rashib turgan.

1. ↑  Zahiriddin Muhammad Bobur ensiklopediyasi. SHARQ. -T.;2014
**Davlatga qarshi jinoyatlar**, Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi jinoyatlar — Oʻzbekiston Respublikasi suvereniteti, hududiy daxlsizligi, xavfsizligi, mudofaa salohiyati, Oʻzbekiston Respublikasining konstitutsiyaviy tuzumiga, iqtisodiyotiga, ijtimoiy-siyosiy barqarorligiga tajovuz qiluvchi oʻta ogʻir jinoyatlardan hisoblanadi. Bu jinoyatlar uchun Oʻzbekiston Respublikasi JK maxsus qismida javobgarlik belgilangan boʻlib, ular dushman tomoniga oʻtish, josuslik, davlat sirlarini chet el davlatiga yetkazish, Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi dushmanlik faoliyati olib borishda chet el davlatiga yordam koʻrsatish, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining hayoti va sogʻligʻiga, Oʻzbekiston Respublikasining konstitutsiyaviy tuzumiga tajovuz etish, yaʼni Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi davlat tuzumini. Konstitutsiyaga xilof ravishda oʻzgartirishga, hokimiyatni bosib olishga, qonuniy ravishda saylab qoʻyilgan yoki tayinlangan hokimiyat vakillarini hokimiyatdan chetlatishga, Oʻzbekiston Respublikasi hududiy yaxlitligini Konstitutsiyaga xilof tarzda buzishga ochikdan-ochiq daʼvat qilish yoki bunday mazmundagi materiallarni tarqatish, qoʻporuvchilik, davlat sirlarini oshkor etish va davlat siri yoki harbiy sir hisoblangan hujjatlarni yoʻqotishga qaratilgan harakatlarda ifodalanadi.

Jinoyat qilish paytida 16 yoshga toʻlgan aqli raso shaxslar Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi jinoyatlarning subʼyektlari boʻla oladi. Ammo davlatga xoinlik qilishning subʼyekti faqat Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi, josuslik jinoyatining subʼyekti faqat chet el fuqarosi va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar, davlat sirlarini oshkor qilish va davlat siri yoki harbiy sir hisoblangan hujjatlarni yoʻqotish jinoyatlarining subʼyekti davlat siri yoki harbiy sir hisoblangan hujjatlar ishonib topshirilib qoʻyilgan shaxslar boʻladi. Qolganlarining subʼyektlari esa har qanday shaxs boʻlishi mumkin.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Koʻngil aynishi** - toʻsh osti so hasida sodir boʻladigan oʻziga xos noxushlik hissi; koʻpincha kusishdan avval ruy beradi. Ovqatdan zaharlanganda, qorin boʻshligʻi aʼzolari kasalliklarida, homiladorlikning boshlangʻich davrida, markaziy nerv sistemasi kasalliklari va shikastlanishlarida, oʻtkir yuqumli kasalliklarda kuzatiladi. Koʻngil aynishi appenditsit, xoletsistit kabi kasalliklarning dastlabki belgisi boʻlishi, shuningdek, surunkali kasalliklar ogʻirlashganda va moddalar almashinuvi boʻzilganda (mas, uremiyat va kandli diabetning zoʻrayish davrida), baʼzan qattiq hayajonlanganda, biror narsadan qattiq ranjiganda, kuyinganda kuzatiladi. Koʻngil aynishi bezovta qilaversa, uning sababini aniqlash va tegishli davo olish uchun vrachga murojaat qilish lozim.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bolalar oʻyin qoʻshiqlari** — folklor janri. Bolalar oʻyini jarayonida aytiladi. Bolalar oʻyinining tarkibiy qismi boʻlib, oʻyin uchun zamin, kayfiyat hozirlaydi, ishtirokchilar harakatini toʻldiradi, dramatik holatni yuzaga keltiradi. Oʻzbek bolalarining koʻplab anʼanaviy oʻyini koʻshiqlari bor. Odatda, bolalar oʻz oʻyinlarini chek tashlash yoki sanamalar ("Bir, ikki ...oʻn olti", "Choriy chambar" va boshqalar), shuningdek "Oʻrta qoʻl topish", "Guldur gup" va boshqa yordamida boshlaydilar. Oʻgʻil va qiz bolalar oʻrtasida "Toʻp", "Toʻp tosh", "Chittigul" kabi oʻyinlar keng tarqalgan va oʻziga xos qoʻshiqdari ham bor. Bolalar oʻz davrasida ularni aytish orqali qoʻshiqchilik mahoratini namoyish etadilar, akalari, kelinoyilari va boshqalarni tasvirlaydilar. Koptok oʻyinida aytiladigan qoʻshiq koptokning yer yoki devorga urilishiga hamohang boʻlib, u orqali yutuqlar soni hisoblanadi. Harakat va ovozning ritmik birligi oʻziga xos musiqiylik yaratib, bolaning oʻyin holatidagi kayfiyatini ifodalaydi. Unda maʼlum tarixiy davr, bolalar oʻsayotgan sharoit, oilaviy muhit va bunga ularning munosabati, shuningdek kayfiyat va kechinmalari yaqqol sezilib turadi.

Bolalar oʻrtasida keng tarqalgan "Oq terakmi, koʻk terak?", "Chuchvara qaynaydi", "Tepdim, sandiq ochildi", "Dumsiz tulki", "Quyonim, quyonim, ne boʻldi" kabi oʻyin va ularning qoʻshiqlari Oʻzbekistonning turli joylarida turlicha nomda uchrasa ham, mazmuni asosan bir xil. Bolalarning oʻzaro muomala madaniyatining oshishi, kirishimlilik, dilkashlik kabi fazilatlarining shakllanishi, shuningdek ham jismoniy, ham maʼnaviy oʻsishida bunday qoʻshiqlar muhim ahamiyatga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  "Bolalar oʻyin qoʻshiqlari" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Freatik portlash tahminan shunday koʻrinadi
**Freatik portlash** — bu qizib turgan magmaning katta hajmdagi muz yoki suv bilan aloqaga kirishganida yuzaga keladigan hodisa. Ushbu jarayonda, yashin tezligida bugʻlanish sodir boʻladi, bu esa oʻz navbatida termal portlashga olib keladi. Natijada undan toshlar, kul va lava bombalari otilib chiqadi.

Umumiy tavsif
-------------

Freatik portlash murakkab otilish fazalaridan biri yoki alohida portlash jarayoni boʻlishi mumkin.Freatik portlashda odatda gazlar va toshlar tashqariga otilib chiqadi. Lekin lava oqimlari kam uchraydi. Odatda sochiladigan boʻlaklarning harorati juda yuqori boʻlmaydi. Nobodo lava oqimi mavjud boʻlsa, bu hodisa freatomagmatik bosqichga oʻtadi.Bunday portlashlar natijasida maarlar — atrofi qirrali yassi vulqon kraterlari hosil boʻladi. Freatik portlash natijasida yuzaga keladigan asosiy xavfni kraterdan otiladigan zaharli gazlar taqazo qiladi.

Misollar
--------

Orolni vayron qilgan Krakatoa vulqonining otilishining yakuniy bosqichi freatik portlashdir. Kilauea vulqonida ham tez-tez freatik portlashlar sodir boʻladi.Surtsey vulqonining birinchi otilishi freatik portlash boʻlgan. Sababi oʻsha paytda vulqon hali suv ostida boʻlgan. Qaynoq lavaning sovuq suv bilan aloqagaga kirishishi termal portlashni keltirib chiqardi.Freatik alohida portlashga quyidagilar misol boʻla oladi: 2014-yilgi Ontake portlashi, 1982-yildagi Tarumae portlashi hamda taxminan 1903-yilgi Samoviy koʻlining sovuq suvi Pekektusan vulqonining ogʻziga sizib tushganida sodir boʻlgan portlash va hk. 1840-yilda Ararat vulqonining otilishiga ham freatik portlash deya „shubha qilingan". Oʻsha vaqtda, Araratning yer ostidagi qismida sodir boʻlgan zilzila tufayli suv va muzdan iborat ulkan boʻshliqqa shikast yetgan. Suv-muz aralashmasi magma kamerasiga qulab tushgan va bu piroklastik oqimni yuzaga keltiruvchi portlashga sabab boʻldi.

Freatomagmatik otilishga 1965-yilda otilgan Taal vulqoni misol boʻla oladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Katastroficheskoe izverjenie vulkana Ararat 2-iyulya 1840 goda Wayback Machine saytida arxivlandi (2015-12-07). Arutyunyan, R. A. (2005),Национальная академия наук Республики Армения
**Molbert** (nem. Malbrett soʻzidan) — rassomlik sanʼatida qoʻllaniladigan dastgoh. Rassom asar ishlash jarayonida kartina, rayem va h.k.ni oʻrnatadigan moslama, taglik; odatda, yogʻochdan tayyorlanadi. Uch oyokdi va vertikal tik ustunlari gorizontal asosga mustahkamlangan turlari bor. Koʻproq M.ning oddiy, yengil va ixcham shakllaridan foydalaniladi; rassomlik ustaxonalarida, shuningdek, yirik asarlarni ishlash uchun turli balandlik, zarur burchaklarga qiya qilib ishlash imkonini beradigan, bir vaqtning oʻzida ikkita polotno oʻrnatish mumkin boʻlgan ogʻir, koʻchmas, metall, zamonaviy (plastik) xom ashyolardan tayyorlangan M.lardan foydalaniladi. Ogʻir boʻlishiga qaramay ish jarayonida baʼzi moslamalar (mas, gʻildirak) tufayli uni siljitish yengil va kulay. M. Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi ustaxonalarida, qisman, "Fayz Xolding" kompaniyasida ishlab chikariladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Moldavia** — (rumincha: *Moldova*, yoki Țara Moldovei, ommalashgan nomi „ Moldaviya mamlakati"; rumin kirillchasida: Молдова yoki Цара Мѡлдовєй; grekcha: *Ἡγεμονία τῆς Μολδαβίας*) tarixiy viloyat va Markaziy va Sharqiy Yevropadagi rasmiy knyazlik, Sharqiy Karpat va Dnestr daryolari orasidagi hududga mos keladi. Dastlab mustaqil, keyinroq avtonom davlat boʻlib, u XIV asrdan 1859-yilgacha mavjud boʻlgan. Vallaxiya (Țara Românească) zamonaviy Ruminiya davlatining asosi sifatida birlashganda;turli davrlarda Moldaviya tarkibiga Bessarabiya (Budjak bilan), butun Bukovina va Gertsa viloyatlari kirgan. Pokuttya viloyati ham bir muddat uning tarkibiga kirgan.

Moldovaning gʻarbiy yarmi hozir Ruminiya tarkibiga kiradi, sharqiy tomoni Moldova Respublikasiga, shimoliy va janubiy-sharqiy qismlari Ukraina hududida joylashgan.

Ismi va etimologiyasi
---------------------

Asosiy maqola: Moldova etimologiyasi
Mintaqaning asl va qisqa muddatli maʼlumoti knyazlikning asoschisi Bogdan I dan keyin „Bogdaniya" edi. *Moldovia* va *Moldova* nomlari Moldova daryosi nomidan olingan. Ammo etimologiyasi nomaʼlum va bir nechta variantlari mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  Janowski, Maciej & Constantin, Iordachi & Trencsenyi, Balazs (2005). "Why bother about historical regions?: Debates over central Europe in Hungary, Poland and Romania". *East Central Europe* **32** (1–2): 5–58. doi:10.1163/18763308-90001031.
2. ↑  Klaus Peter Berger*. The Creeping Codification of the New Lex Mercatoria*. Kluwer Law International B.V. 1 January 2010 — 132– bet. ISBN 978-90-411-3179-9.
3. ↑  Radu, Sageata (February 2015). "România – Ţară Central-Europeană". *Revista Română de Geografie Politică. IV. 15-20*. ISSN 2065-1619. .
4. ↑  „Moldova nomi qayerda paydo bo'lgan kelgan?". 27-yanvar 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-mart 2023-yil.
5. ↑  „Karpat tog'lari & # 124; Tez sayohat" (2020-yil, 3-noyabr). 5-mart 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-mart 2023-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Ruminiya bayrogʻi | *Ruminiya geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Xitoy — Xorvatiya munosabatlari** Xitoy va Xorvatiya oʻrtasidagi ikki tomonlama tashqi aloqalarni bildiradi. Ikki davlat diplomatik munosabatlarni 1992-yil 13-mayda o‘rnatgan. Xorvatiyaning Pekinda elchixonasi va Gonkongda bosh konsulligi bor. Xitoyning Zagrebda elchixonasi va Konfutsiy instituti mavjud.

Tarixi
------

Xorvatiya Prezidenti Styepan Mesich 2002-yil 16-mayda Xitoyga, Xitoy Prezidenti Xu Szintao esa 2009-yil 19-iyun kuni Xorvatiyaga davlat tashrifi bilan keldi.

2007-yil 21 mayda Xorvatiya tashqi ishlar vaziri Kolinda Grabar-Kitarovich Pekinga tashrif buyurgan.

Iqtisodiy munosabatlar
----------------------

Xitoy Xalq Respublikasi Yaponiya bilan Xorvatiyaning Sharqiy Osiyodagi eng muhim savdo sherigi hisoblanadi. 2013-yilda ikki davlat oʻrtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 1,495 milliard dollarni, Xorvatiya eksporti 105 million dollarni, Xitoy bilan esa 1,390 milliard dollarni tashkil etgan.

Investitsiyalar
---------------

Xitoy Xalq Respublikasi Savdo vazirligining statistik maʼlumotlariga koʻra, 2020-yilda Xitoyning Xorvatiyaga toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiya oqimi 154 million AQSh dollarini tashkil etgan va 2020-yil oxiriga kelib, Xitoyning Xorvatiyaga toʻgʻridan-toʻgʻri sarmoyasi 250 million AQSh dollariga yetgan.

2018-yil 12-yanvar kuni China Road and Bridge Construction boshchiligidagi Xitoy korxonalari konsorsiumi Peljesac ko‘prigi va ulanish liniyasi loyihasining birinchi bosqichi bo‘yicha tenderda muvaffaqiyatli g‘olib chiqdi, qurilish muddati 36 oyni tashkil etadi. 2021-yil 28-iyul kuni ko‘prik transport harakati uchun yopilgan.

Madaniyat va taʼlim
-------------------

Ikki davlat oʻrtasida taʼlim va madaniyat sohalaridagi hamkorlik 1993-yil mart oyida tuzilgan Madaniy hamkorlik toʻgʻrisidagi Bitim asosida davom ettirilmoqda.

Zagreb universiteti 2004-yil oktyabr oyidan beri Sinologiya boʻyicha mutaxassislikni taklif qiladi, Pekin xorijiy tillar universiteti esa xorvat tilini taklif qiladi.

Zagrebdagi Konfutsiy instituti 2012-yilning may oyida ochilgan.

2013-yil may oyida Xitoy va Xorvatiya „2013-2016-yillarga moʻljallangan taʼlim sohasidagi hamkorlik rejasi"ni imzoladilar, bu reja xitoylik va xorvatiyalik talabalarga yillik stipendiyalar taqdim etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Kina - MVEP • Hrvatski". *Cn.mvep.hr*. 29-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-yanvar 2018-yil.
2. ↑  Hrvatsko-kineski odnosi uoči pristupanja Hrvatske
Europskoj Uniji, Ozren Baković, 2005
3. ↑  „Economy and Trade". *Hr.chineseembassy.org*. Qaraldi: 11-yanvar 2018-yil.
4. ↑  „Education". *Hr.chineseembassy.org*. Qaraldi: 11-yanvar 2018-yil.
**Beshbaliq**, Beshbaligʻ (turkiycha Beshshahar; xitoycha Beytin (Shimoliy shahar)) —Sharqiy Turkistondagi qad. shaharlardan (mil. 1—14-asr 1-yarmi). Xitoydagi Szimus shahridan taxminan 10 km shim. dagi Xuputszi qishlogʻi yaqinida harobalari saqlangan.

Xitoy manbalariga koʻra shahar qad. zamonlarda (mil. 25—220 yillardagi Kichik Xan sulolasi hukmronligi davrida) mahalliy hokim qarorgohi — KaganStupa boʻlib, 7-asrga kelib Szinman va Beytin deb nomlangan; 658 yildan Beytin Xitoyning mudofaa markazi boʻlib, uni boshqarish xitoy noiblari, baʼzan turkiy xonlarga topshirilgan. 714 yil xitoylikkuGʻyavol Mochjo xoqon oʻgʻli boshchiligidagi turkiy qabilalarning hujumini qaytargan; lekin, shu asrning oxiriga borib turkiylar va tibetliklar B.da xitoy hukmronligiga chsk qoʻyganlar. B. uygʻurlar qoʻliga oʻtgan, 791 yil qarluqdar egallagan. Keyinchalik shahar yana uygʻur hokimi qarorgohi sifatida tilga olinib, manbaga koʻra, 982 yil Sun sulolasi elchisi Ban Yande B. saroyida qabul qilingan. Elchining maʼlumotnomasiga koʻra, B.da budda ibodatxonasi (637 yil qurilgan) boʻlgan, aholi bogʻdorchilik, miskarlik, zargarlik bilan shugʻullangan. "Hududulolam"aa B. Panjikat ("Besh shahar") deb qayd etilib, toʻqqiz oʻgʻuzlar qabila boshliqlarining yozgi qarorgogʻi sifatida tavsif berilgan. B. viloyati 13-asr boshida moʻgʻul istilochilari yoʻlida uchragan eng dastlabki madaniy oʻchoqlardan biri boʻlgan. Bu paytda u Qoraxoja (hozirgi Turfan yaqinida) bilan birga uygʻur xoqonligi markazi edi. Moʻgʻullar davlati paytida B. gubernatori Masʼud Yalavoch boʻlgan. 1275 yil Chigʻatoy ulusi xonlarining hujumini qaytarishga erishgan, biroq keyinchalik 1331 i.dagi Xitoy haritasiga koʻra, B. va Qoraxoja Chigʻatoy ulusi tarkibida boʻlgan. Shahar Chigʻatoy ulusidagi oʻzaro ichki urushlar natijasida vayron boʻlgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Besharcha togʻi** — Surxondaryo viloyati Uzun tumani hududidagi Bobotogʻ tizmasining janubida. Oʻzbekiston bilan Tojikiston chegarasi tutashgan joyda. Oʻrtacha balandlikda, eng baland joyi 1766 m. Gʻarbiy yon bagʻri qiyaroq, sharqiy yon bagʻri esa tik jarlik. Yer usti juda parchalangan, kanonsimon daralar, chuqur quruq soy koʻp. Quyi boʻr, yuqori yuraning tuzli va gipsli ohaktosh yotqiziqlari keng tarqalgan sharqiy qismida karst qodisasi rivojlangan. Iqlimi quruq, keskin kontinental. Yogʻin miqdori 300-500 mm. Boʻz tuproq, jigarrang togʻ tuproqdari tarqalgan. Efemeroid oʻsimliklar, ayrim qismlarida lista, bodom, oʻsadi. Buloqdar, qish va bahor oylarida oqib yozda qurib qoladigan soylar bor. Yaylov sifatida foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Oʻzbekiston geografiyasi | *Oʻzbekiston geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Bolalar teatri** — 1) bolalar tomonidan ijro etiladigan spektakllar. Gʻarbiy Yevropa oʻquv yurtlarida 15-asr dan maʼlum. Sobiq Ittifoqrespublikalarida 20-asrning 20-yillaridan paydo boʻldi. Bolalar badiiy havaskorligining bir turi sifatida oʻquvchilar uyi va saroylari, maktab va boshqa joylarda tashkil topdi; 2) bolalar va oʻsmirlar uchun xizmat qiladigan professional teatr. Yosh avlodni badiiy, estetik va goyaviy jihatdan tarbiyalashga xizmat qiladi. Repertuari ertak va bolalar adabiyoti namunalari asosida yozilgan inssenirovkalardan, mumtoz dramaturgiyaning maktabda oʻtiladigan namunalaridan, bolalarbop pyesalardan iborat. Dramatik (yosh tomoshabinlar teatri) va qoʻgʻirchoq teatri kabi turlari bor.

Oʻzbekistonda Bolalar teatri ilk bor 1928-yilda Toshkentda (Rus yosh tomoshabinlar teatri) tashkil topdi. Shu jamoa qoshida dastlab oʻzbek qoʻgʻirchoq teatri, 1929-yilda teatr studiyasi yuzaga keldi. Studiyani tashkil etishda S. Etyen, N. Eshmuhamedov va A. Ismoilovlarning xizmati katta. 1930-yil shular tashabbusi bilan studiya professional Bolalar teatri ga aylantirildi. 1930—40 yillarda Toshkent, Namangan, Andijon, Qoʻqon, Fargʻona, Urganch, Toʻrtkoʻl va boshqa shaharlarda Bolalar teatri lari samarali ish olib bordilar va diqqatga sazovor spektakllar qoʻydilar: "Tohirning xanjari" (E. Hamroyev), "Yoriltosh" (Sh. Saʼdulla), "Semurgʻ" (Zulfiya), "Abdulla Nabiyev" (A. Rahmat) va boshqa shular jumlasidan. 1968-yil Birlashgan Yosh tomoshabinlar teatri Rus yosh tomoshabinlar teatri va Y. Oxunboboyev nomidagi oʻzbek Yosh tomoshabinlar meampura ajratildi. "Mardlar qissasi" (B. Rahmonov), "Amu qahramonlari" (P. Tlegenov), "Qovoqvoy va Chanoqvoy" (P. Moʻmin), "AliVali" (L. Mahmudov), "Chiranma gʻoz —hunaring oz" (H. Nazir), "Masharaboz Ali" (L. Boboxonov), "Sehrli nay" (M. Xalil) va boshqa eng yaxshi spektakllardir.

Respublika davlat qoʻgʻirchoq teatri, Andijon davlat bolalar va yoshlar teatri, Andijon koʻgʻirchoq teatri, Buxoro qoʻgʻirchoq teatri, Samarqand qoʻgʻirchoq teatri va boshqa teatrlar ishlab turibdi.

Respublika Bolalar teatri ni yoʻlga qoʻyish va rivojlantirishda J. Obidov, A. Doniyorov, A. Turdiyev, Y. Aʼzamov, A. Ginzburg, N. Ladigin, N. Doʻstxoʻjayev, I. Ahmedov, O. Tolipov, I. Yoqubovlarning hissasi katta. V. Qodirov, B. Nurmuhamedov, M. Hamidova, L. Saʼdullayev, G. Saʼdullayeva, M. Yoʻldosheva va boshqa eng yaxshi bolalar aktyorlaridir. Oʻzbekistonda 6 ta qoʻgʻirchoq, 3 ta yosh tomoshabinlar teatri ishlaydi (1998).

Hamid Ikromov, Mohina Ashirova.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Ajabsanda — bugʻda pishiriladigan quyuq taom. Pishirish usuli: katta va kichik 2 ta idish olinadi. Kichik idishga masalliq toʻrtburchak qilib toʻgʻralgan kartoshka, toʻgʻralgan sabzi, pomidor, piyoz, sarimsoq solinib, loʻnda-loʻnda toʻgʻralgan goʻsht-yogʻ qavat-qavat qilib taxlanadi qavatlarning har biriga loyiq tuz, murch, zira va kertilgan oshkoʻklar solinadi. Keyin masalliq idishi bilan katta idishdagi suvga qoʻyiladi. Kichik idish ochiq qolib, katta idish qopqogʻi jips yopiladi, 1,5-2 soat qaynatiladi. A. xushxoʻr, bugʻda pishgani uchun yaxshi hazm boʻladi, masalliqlar tarkibidagi vitaminlar, mineral moddalar, har xil kislota va boshqa foydali moddalar saqlanib qoladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Mahmudov K. Oʻzbek tansiq taomlari, T. 1989.-ref-OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tamaddixona belgisi | *Oziq-ovqatga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Izotop effektlar** - biror elementning izotoplari oʻrtasidagi yoki uning bir izotopi boshqa izotopiga almashinganida modda xossalarini ifodalovchi kattaliklar qiymatining oʻzgarishi. Radioaktiv yemirilish vaqtida izotoplar xossalari (energiya va yemirilish turlari)ning oʻzgarishi I. e.ga kirmaydi. I. e. izotoplarning turli termodinamik va kinetik xossalariga bogʻliq, yaʼni izotoplarning ogʻirligi orasidagi farq qancha katta boʻlsa, shuncha aniq kuzatiladi (mas, vodorodning yengil va ogʻir izotoplari). Elementlar davriy sistemasining 2-davridagi yengil elementlar (Li— Ne) uchun bu farq 35% dan, 3-davridagilar (Na—Ag) uchun 20% dan, 4-, 5-davridagilar (K—Kg) va (Rb—Xe) uchun 15% dan va bulardan ogʻirroq elementlar uchun 10% dan oshmaydi.

Izotoplar ogʻirliklarining har xil boʻlishi spektral chiziklarning siljishiga, izotop birikmalarining zichligi, yorugʻlik sindirish koʻrsatkichi, diffuziya koeffitsiyenta, ionlar solishtirma zaryadlarining oʻzgarishiga sabab boʻladi. I. e. elementlarda issiqlik sigʻimi, issiklik oʻtkazuvchanlik, erish va bugʻlanish temperaturasi, toʻyingan bugʻlarning elastikligi kabi termodinamik xossalarni yuzaga keltiradi. Yadro reaksiyalarida elementlar boshqa elementlarga aylanganida ham I. e. kuzatiladi. I. e. izotoplar xossalaridagi farqqa koʻra, izotoplarni bir-biridan ajratish va izotop aralashmalarda ular miqdorini aniqlash imkonini beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Izotsianatlar** — umumiy formu-lasi RN=C=O boʻlgan organik birik-malar. Alksh, aril-, geterilizotsianatlar (R — tegishlicha Alk. Ag. geteroaromatik birikma qoldigʻi) maʼlum. Bularga atsilizotsianatlar RC(O) N=C=O, sulfonilizotsianatlar RCO2N=C=O va Si, Ge, Sn yoki R atomini tutuvchi (mas, (CH3)3SiN=C=O) elementoorganik I. ham kiradi.

I. infraqizil spektrlarida 2250— 2270 sm1 ga, ultrabinafsha spektrallarda esa 220—250 nm ga teng tavsifli yutilishni namoyon qiladi. I. mono-izotsianatlar va diizotsianatlarga boʻlinadi. Bular, asosan, suyuklik yoki qattiq moddalar boʻlib, zaharli, koʻplari lakrimatorlar hisoblanadi.

I. kimyoviy jixatdan kuchsiz asoslar boʻlib, kislorod atomi boʻyicha protonlanadi, ularga nukleofil oʻrin alma-shinish reaksiyalari xosdir. Mas, NA koʻrinishdagi nukleofil reagentlar C=N boga boʻylab birikadi:I. spirtlar bilan uretanlar, aminlar bilan mochevina hosilalarini beradi. Gidroksilamin, ammiak, gidrazin, amidlar, uretanlar, sianamid, mochevina, amidinlar, guanidinlar, nit-raminlar, sulfonamidlar bilan ham taʼsirlanadi. Suv bilan karbamin kislotani hosil qiladi, mahsulot karbonat angidrid va aminobirikmagacha parchalanadi. Oltingugurt, vodorod suv kabi taʼsir etadi. Karbon va mineral kislotalar bilan hosil qilingan birik-malar tez parchalanib, simmetrikangidridlar, aminlar yoki ammoniy tuzlarini beradi. Aromatik I. esa sulfat kislota taʼsirida halqa boʻylab sulfolanadi. Peroksidlar taʼsirida azobirikmalar hosil boʻladi. I. dimerlanish va trimerlanish xususiyatlariga ham ega.

I. sanoat miqyosida birmuncha murakkab hisoblangan yuqori haroratda qaynaydigan (mas, o-dixlorbenzol) erituvchilar ishtirokida aminlarni fosgenlash orqali olinadi. Kursius, Gofman va Lossen qayta guruhlanish usullari I. olishning muhim preparativ yoʻllaridan hisoblanadi.

I. sanoat miqyosida poliuretanlar, pestitsidlar, birlashgan xillari esa toʻqimachilik materiallari, rezina va lok i.ch.da qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Duamutef** (misr. Dw3mwtf) — qadimgi Misr xudosi, Goraning oʻgʻillaridan biri. Dafn marosimi bilan bogʻliq: marhumni mumiyalashda uning oshqozonini, shoqol boshli qopqogʻi boʻlgan soyabonga solingan. Dafn xonasida uning haykalchasi sharqiy devorga qoʻyilgan. Duamutef inson qalblaridan biri — uning Ba mohiyatining ifodasi hisoblangan.

Adabiyotda u koʻpincha Goraning boshqa oʻgʻli — Xapi bilan adashtirishadi. Shuni esda tutish kerakki, Duamutef shoqolning boshi bilan, Hapi esa babundir, aksincha emas.

Tasvir
------

Duamutef birinchi marta antropomorfik tasvirlangan, Yangi Qirollik davridan boshlab — shoqol boshi bilan. Kebehsenuf misolida boʻlgani kabi, adabiyotda ham uning hayvon boshi bilan tasvirlangani haqida bir-biriga qarama-qarshi maʼlumotlar bor: baʼzi manbalarga koʻra, u lochin boshi, baʼzilarida esa shoqol boshi bilan tasvirlangan.

Kanopning qoʻriqchi xudosi sifatida ahamiyati
---------------------------------------------

Goraning yana uchta oʻgʻli — Amset, Xapi va Kebexsenuf bilan birgalikda u mumiyalangan ichaki aʼzolarini qoʻriqlagan. Uning vazifasi oshqozonni himoya qilish edi.

Shuningdek, Duamutef Ba manga mas’ul edi.

Mifologiyada maʼnosi
--------------------

Piramida matnlarida Duamutef oʻliklarning qoʻriqchi xudosi va ularning osmonga koʻtarilishda yordamchisi deb ataladi. Kanopik idishlar va ular qoʻyilgan qutilardagi yozuvlarda Duamutef ochlik va chanqoqlikdan himoyalanish uchun chaqiriladi.

Osirisning tsiklida Duamutef, Gorning qolgan oʻgʻillari singari, „Osirisning jasadidagi soatning qoʻriqchilaridan biri". U uchinchi kun va tunning uchinchi soatining homiysi boʻlib, bu haqda ikkalasi bilan bogʻliq holda aytiladi: „Duamutef sizni koʻrgani keladi, u chap tomondagi dushmanni magʻlub qiladi".

Mifologiyaga koʻra, Gor, akalari kabi, uni asosiy nuqtalardan biriga qoʻriqchi qilib tayinladi va uni toj kiyish jarchisi sifatida Sharqqa yuboradi. Duamutef ham yulduz xudosidir. Ierakonpolisdagi maʼbadda u Gorning qoʻllarini qoʻriqlab, Kebehsenuf bilan juftlik hosil qiladi. Uning kultining asosiy joyi — Buto, shuningdek, Letopolis. U Neyt tomonidan homiylik qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Martin, Karl*. Kanopen II.*, Lexikon der Ägyptologie. (LÄ), Wiesbaden: Harrassowitz, 1980. ISBN 3-447-02100-4.
2. ↑  Wilkinson, Richard H.*. Die Welt der Götter im Alten Ägypten. Glaube, Macht, Mythologie (= The complete gods and goddesses of ancient Egypt).*. Stuttgart: Theiss, 2003 — 88 bet. ISBN 3-8062-1819-6.
3. ↑  Drenkhahn, Rosemarie*. Kebehsenuef*, Lexikon der Ägyptologie. (LÄ), Wiesbaden: Harrassowitz, 1980. ISBN 3-447-02100-4.
4. ↑  Eggebrecht, Arne*. Duamutef*, Lexikon der Ägyptologie. (LÄ), Wiesbaden: Harrassowitz, 1980. ISBN 3-447-01670-1.
5. ↑  Швец Н.Н.*. Словарь египетской мифологии*, Загадки древнего Египта. Центрполиграф, 2008. ISBN 978-5-9524-3466-0.
6. ↑  Roeder, Günther*. Urkunden zur Religion des Alten Ägypten*. Jena: Diederichs, 1923 — 36, 41 bet.
**Duantlar** — tezlatgichning faol qismi. Siklotron yoki fazotronda tezlatuvchi kuchlanish berishga va tezlatishga noqulay boʻlgan maydon fazasida zarralarni ekranlashga xizmat qiladigan tezlatuvchi elektrodlar. Tashqi koʻrinishi D ga oʻxshagani uchun shunday ataladi. Silindr shaklli metall qutini teng ikkiga boʻlinsa, ikkita duant hosil boʻladi (rasmga q.). D. (Z> va D2) yuqori chastotali generatorga ulanadi; generator hosil qilgan katta kuchlanishli elektr maydoni taʼsirida ionlar tezlanish oladi (ionlar manbai D. markaziga joylashtiriladi). D2 duant Dt duantga nisbatan musbat potensi-alli boʻlib, manfiy ionlarni oʻziga tortadi va ularga tezlanish beradi. D. ichida ionlarga elektr kuchi taʼsir qilmaydi. Ionlar magnit maydoni taʼsirida aylanma harakatlanib, u — yarim davr vaktdan keyin yana ikki duant oʻrtasida paydo boʻladi. u vakt ichida D. potensialining ishorasi oʻzga-radi (D2 manfiy, D) musbat boʻladi), ionlar 2), ga tortilib, yana tezlanish oladi. Ionlar D. orasida koʻp marta tezlanish oladi. D. vakuum kameraga joylashtiriladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Festival tashkilotchilari dramaturg Vadim Levanov va tadbirkor Vladimir Doroganov
**May kitobxonligi** — 1990-2009-yillarda Tolyatti shahrida boʻlib oʻtgan Butunrossiya mustaqil adabiy va teatr festivali.

Festivalning doimiy kuratori boʻlgan shoir Sergey Leybgrad va produser va tashkilotchi boʻlgan tadbirkor Vladimir Doroganov tomonidan asos solingan. Festival may oyining soʻnggi dam olish kunlarida „Oq qargʻa" teatr markazi bazasida boʻlib oʻtdi.

Festival oʻtkazilgan yillarda rus postmodern va eksperimental sheʼriyatining yetakchi vakillari, jumladan Timur Kibirov, Lev Rubinshteyn, Viktor Koval, Dmitriy Vodennikov, Aleksandr Makarov-Krotkov, Vladimir Tuchkov, Yuliy Gugolev, Mixail Ayzenberg, Yelena Fanaylova, Tatyana Rizdvenko, Stella Morotskaya, Nina Gatina, Sveta Litvak, Nikolay Baytov, Yuriy Milorava festivalning adabiy va sheʼriy mehmonlari va ishtirokchilari boʻlishdi.

Festival doirasida kitobxonlar bilan uchrashuvlar, zamonaviy rus adabiyotining voqea va muammolariga bagʻishlangan davra suhbatlari va munozaralar, yangi kitoblar taqdimoti, debyutant shoirlar tanlovi, spektakl oʻqishlari, eksperimental teatr spektakllari va performanslarning premyeralari oʻtkazilgan.

1999-yildan buyon festivalda ikkita mustaqil blok oʻtkazilgan: adabiy va teatr, uning kuratori tadbirning art-direktori boʻlgan dramaturg va rejissor Vadim Levanov boʻlgan. Levanovning taklifi va koʻp jihatdan uning saʼy-harakatlari bilan, festival koʻlamini kengaytirish, uni butun mamlakat boʻylab eʼtiborga olinadigan adabiy va teatr tadbirga aylantirishga erishilgan. Xalqaro dramaturgiya, teatr va zamonaviy sanʼat festivali Samara viloyatidagi eng mashhur festivallardan biriga aylandi, unga Rossiyaning turli burchaklaridan va hatto xorijdan ham odamlar tashrif buyurgan va unda Moskvadagi „Lyubimovka" kabi rus dramaturgiyasining eng dolzarb matnlari namoyish etilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Пережил Чехова".  gazeta.ru (26-dekabr 2011-yil). Qaraldi: 11-avgust 2018-yil.
2. ↑  Журчева Т. В. „Главное – между сюжетов",*. Вадим Леванов, Собрание сочинений в 2-х тт*. Тольятти: Литературное агентство Вячеслава Смирнова, 2018 — 3—10 bet. ISBN 978-5-98147-122-3.

Havolalar
---------

* „Майские чтения". *Вестник современного искусства «Цирк Олимп»* (16-noyabr 2011-yil). Qaraldi: 13-avgust 2018-yil.



* Кристина Матвиенко. Тольятти: чёрное не говорить // Петербургский театральный журнал. — 2002. — № 2 (28).
* Наталья Санникова. Дети мая // Петербургский театральный журнал. — 2003. — № 3 (33) (июнь).
**Netaji Subhas Texnologiya Instituti** Hindistonning Bihta shahrida,Patna shahrida joylashgan xususiy muhandislik kollejidir  B.Tech va diplom kurslarini taklif qiladi.U Patna shahridagi Aryabhatta bilim universitetiga tegishli. Netaji Subhas Texnologiya Instituti,Bihtaning Dehli NSUT (sobiq NSIT) bilan ta'lim yoki institutsional aloqalari yo'q.

### Diplom

Diplom kurslari Davlat Texnika Ta'lim Kengashiga bog'langan.Institut quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha diplom dasturlarini taklif etadi:

* Mashinasozlik
* Elektr va elektronika muhandisligi
* Qurilish ishi
* Elektrotexnika
* Kompyuter fanlari va muhandisligi

Yana qarang
-----------

* Hindiston texnologiya instituti Patna

Manba
-----

1. ↑  „National recognition for CIMP's diploma - Times of India".  Timesofindia.indiatimes.com (9-avgust 2016-yil). Qaraldi: 19-sentabr 2016-yil.
2. ↑  „New Official Website of Aryabhatta Knowledge University".  Akubihar.ac.in. 8-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-sentabr 2016-yil.
**„Kandagar (film)"** (ruscha: *Кандагар*; *Qandahor* nomi bilan ham tanilgan) — 1996-yil 16-avgustda toliblar qoʻlida rossiyalik ekipajning Afgʻonistondan qochishi tasvirlangan 2010-yilda suratga olingan tarixiy jangovar film. Filmda bosh rollarni Rossiyaning eng mashhur aktyorlari Vladimir Mashkov, Andrey Panin va Aleksandr Baluyev ijro etgan. Film rus uchuvchisi Vladimir Sharpatovning kundaligi asosida suratga olingan. Film Rossiyada 2010-yil 4-aprelda ekran yuzini koʻrdi. Andrey Kavun filmi Sovet qoʻshinlari Afgʻonistondan olib chiqib ketilganidan soʻng Afgʻonistondagi ruslarni aks ettirgan birinchi filmdir.

Film haqida
-----------

1995-yil 3-avgustda Tolibon harbiy-havo kuchlarining Mikoyan-Gurevich MiG-21 samolyoti bortida yetti nafar rus fuqarosi boʻlgan Rossiyaning Ilyushin Il-76 samolyotini urib tushirdi. Samolyot Qandahor yaqinidagi Tolibon nazoratidagi aerodromga qoʻnishga majbur boʻldi. Askarlar Afgʻoniston fuqarolar urushi paytida Afgʻonistonning qariyb yarmini nazorat qilgan Tolibon tomonidan bir yildan koʻproq vaqt davomida asirlikda boʻlgan. Film ularning asirligi, omon qolish uchun kurashi va Tolibondan qochishi haqida hikoya qiladi.

Rossiya diplomatlarining kutilmagan beparvoligi mahkumlarning oʻzlari ozodlik sari harakat qilishiga sabab boʻldi. Kapitan Tolibon jangchilariga samolyotni boshqarishni o‘rgatishga majbur bo‘ldi, qolgan garovga olinganlarga esa o‘z samolyotlariga texnik xizmat ko‘rsatish uchun tashrif buyurishga ruxsat beriladi.

Bir vaqtning oʻzida rossiyalik ekipaj qochish rejasini ishlab chiqadi va qoʻnish moslamalari uchun texnik tashriflardan birida ular samolyotni boshqarishga muvaffaq boʻlishadi. Tolibon bazasi qo‘riqchilarining to‘xtatib turish harakatlariga qaramay, samolyot uchish-qo‘nish yo‘lagining atigi yarmiga ega bo‘lgan holda parvozni boshlaydi. Parvozdan soʻng bir qancha texnik qiyinchiliklarga qaramay, ular nihoyat xavfsiz parvoz balandligi va tezligiga erishadilar.

Roʻllarda
---------

* Aleksandr Baluev — Vladimir Ivanovich Sharpatov, uchuvchi
* Vladimir Mashkov — Serega, ikkinchi uchuvchi
* Andrey Panin — Aleksandr Gotov, navigator
* Aleksandr Golubev — Vitek, direktorlar kengashi
* Bohdan Beniuk — Roman Vakulenko, bort muhandisi
* Aleksandr Robak — Mark

Manbalar
--------

1. 1 2  *Bratersky.* „Afghan Escape Film 'Kandahar' Pulls in Crowds".  The St. Petersburg Times (9-fevral 2010-yil). 14-fevral 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-avgust 2010-yil.
2. ↑  *Sergei L. Loiko and Megan K. Stack.* „Q & A with Russian film director Andrey Kavun". *LA Times* (12-fevral 2010-yil). Qaraldi: 10-avgust 2010-yil.
3. ↑  *kandagarfilm.* „kandagar film".  kandagarfilm.ru (2010). 9-dekabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-avgust 2010-yil.
4. ↑  *Associated Press*. „Daredevil airmen receive warm homecoming". The Register-Guard (19-avgust 1996-yil). Qaraldi: 10-avgust 2010-yil.[*sayt ishlamaydi*]

Havolalar
---------

* *Kandagar* IMDbda
* Official site
**Kanavan kasalligi** (inglizcha: *Canavan disease*, shuningdek, **Canavan-van Bogert kasalligi**, **soʻrgʻichli chaqaloq degeneratsiyasi**, **miya oq moddasining** soʻrgʻichli degeneratsiyasi, **Kanavan-van Bogart-Bertrand** kasalligi, markaziy asab tizimining **soʻrgʻichli degeneratsiyasi** nerv hujayralarining progressiv shikastlanishi bilan tavsiflangan miyaning irsiy kasalliki hisoblanadi. Bu genetik jihatdan aniqlangan leykodistrofiyalar guruhiga kiradi. Leykodistrofiyada nerv tolalarining miyelin qoplami buzilishi aniqlanagan. Kasallik Ashkenazi yahudiylari orasida eng keng tarqalgan hisoblanadi.

Birinchi marta 1931-yilda amerikalik nevropatolog Mirtel Mey Kanavan tomonidan aniqlangan.inglizcha: *Myrtelle May Canavan*, 1879-1953-yillar), birinchi marta oʻn olti oylik bolada kasallikning patologik rasmini nashr etgan.

Sabablari
---------

Kanavan kasalligining rivojlanishi 17-xromosomaning qisqa qoʻlida (lokus 17p13.2) joylashgan va toksik N-asetilaspartatning parchalanishini taʼminlaydigan aspartoatsilaza fermenti sintezi uchun mas’ul boʻlgan ASPA genidagi nuqson bilan bogʻliq boʻladi. Bu miyaning nerv tolalarining miyelin qobigʻining shakllanishining buzilishiga olib keladi.

Alomatlari
----------

Kanavan kasalligining belgilari odatda 3 oydan 6 oygacha boʻlgan chaqaloqlarda paydo boʻladi va rivojlanishning kechikishi, boshning kengayishi (makrosefali), mushak tonusining yoʻqolishi (gipotenziya), ogʻir ovqatlanish muammolari, ichak tutilishlar, giperkineziya, kranial asab belgilari va adinamiya bilan namoyon boʻladi.

Prognozi
--------

Kasallik rivojlanishi bilan konvulsiyalar (soqchilik), koʻz nervlarining shikastlanishi paydo boʻladi, bu koʻpincha koʻrlik, yurak urishi, yutish qiyinligi va doimiy boʻgʻilishga olib keladi. Aksariyat bolalar 10 yoshgacha boʻlgan muddatda vafot etadilar.

Diagnostikasi
-------------

Kanavan kasalligi siydikda kislotalilik testi yordamida N-atsetil-aspartik kislotani aniqlash orqali tashxis qilinadi. Agar ikkala ota-ona ham Canavan kasalligi geni tashuvchisi boʻlsa, chorion villus biopsiyasi va/yoki DNK testi bilan amniyosentez orqali prenatal tashxis qoʻyish kerak. Kislota miqdori ortishi ham homilaning kasallikdan taʼsirlanishining belgisidir.

Manbalar
--------

1. ↑  „Myrtelle May Canavan".  www.whonamedit.com. 17-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-aprel 2019-yil.

Havolalar
---------

* Mirtel May Canavanning qisqacha tarjimai holi.(ingl.) )
* Rossiya axborot tarmogʻi veb-saytida tavsif.
**Mikrovenator** (lotincha: *Microvenator*, soʻzma-soʻz — kichik ovchi) — Montana shtatidagi (AQSh) quyi hujayrali shakllanishdan oviraptorozavrlarning infratuzilmasidan, dinozavrlar bir turi.

  

Holotip — bu balogʻatga yetmagan shaxsning qisman skeleti boʻlib, umumiy uzunligi 1,2 metrni tashkil qiladi. Kattalarini uzunligi 3 metr boʻlishi mumkin. Mikrovenator oviraptorozavrlar infratuzilmasidagi bazal jins boʻlib, „barcha boshqa oviraptorozavrlar uchun qardosh takson boʻlishi mumkin" .

  

 Ehtimoliy, tashqi koʻrinish
Barnum Braun 1933 yilda bu hayvonning turini (AMNH 3041) kashf etdi, jumladan deinonichning tishlarini topdi va topilgan qoldiqlar katta boshli kichik hayvonga tegishli edi. Norasmiy ravishda uni *"Megadontosaurus"* („katta tishli kaltakesak") deb nomladi. U topilmaning bir nechta rasmlarini yaratdi, lekin nomini biron bir joyda nashr etmadi va uni boshqa Clovery Formation dinozavrlar bilan birgalikda (Deinonychus, Sauropelta, Tenontosaurus) tashkil etdi.

  

AMNH 3041 namunasi bosh suyagi, old va orqa oyoqlari, 23 ta umurtqa, 4 qovurgʻa va tos suyaklarining bir qismini oʻz ichiga oladi. 1970 yilda Jon Ostrom ushbu turdagi namunani tasvirlab berdi va unga rasmiy nomini berdi. Ostrom, shuningdek, Yale Pibodi muzeyi, YPM 5366 toʻplamidan namunalar oldi. Brown tomonidan tayyorlangan suratlar nihoyat 1998 yilda Makovitski va Syusa tomonidan batafsil va keng qamrovli monografiyasida chop etildi. Ular YPM 5366 namunasi mikrovenator jinsiga tegishli ekanligini tasdiqlamadilar. Olimlar, shuningdek, Microvenator oviraptorozavr ekanligini va bu guruhning Shimoliy Amerikada topilgan eng qadimgi aʼzosi ekanligini tasdiqladilar .

Manbalar
--------

1. ↑  Татаринов Л. П. Очерки по эволюции рептилий. Архозавры и зверообразные. — М. : ГЕОС, 2009. — С. 93. — 377 с. : ил. — (Труды ПИН РАН[*sayt ishlamaydi*] ; т. 291). — 600 экз. — ISBN 978-5-89118-461-9.
2. ↑  Курочкин Е. Н. Лопатин А. В.*. Ископаемые позвоночные России и сопредельных стран. Ископаемые рептилии и птицы. Часть 2*, M.. ISBN 978-5-89118-594-4.
3. ↑  Varricchio D. J. „Late Cretaceous oviraptorosaur (Theropoda) dinosaurs from Montana",*. Mesozoic Vertebrate Life*. Indianapolis, Indiana: Indiana University Press, 2001 — 42—57 bet.
4. ↑  Mackovicky, Peter J. Sues, Hans-Dieter (August 1998) (en). *Anatomy and phylogenetic relationships of the Theropod Dinosaur Microvenator celer from the Lower Cretaceous of Montana* (American Museum Novitates nashri). pp. 27. "27"
**Shichepshin** (*shikӏepshine*, adig. shikӏepshine, kabard.-cherk. shikӏepshine, *shi* — „ot" dan, *kӏe* — „dum", *pщin(e)* — „musiqiy asbob") — Adigen xalq torli kamonchali cholgʻu asbobi.

Urchuqsimon shakldagi oʻyma korpus (kengligi 80–170 mm), boʻyin (uzunligi 140–250 mm) va dumaloq bosh qismi yaxlit yogʻoch boʻlagidan (nok, joʻka, chinor va boshqalar) tayyorlanadi. Umumiy uzunligi 650–770 mm. Yupqa taxtadan yasalgan yuqori qopqoq qavs, nuqtalar, yuraklar shaklidagi rezonatorli teshiklarga ega, ot dumining tolalari bogʻlamidan eshib tayyorlangan 2-3 ta tor yogʻoch taglikdan oʻtadi, pastda korpusning quyi qismidagi teshiklardan oʻtkazilgan charm sim tutqichlariga bogʻlanadi, yuqorida bosh qismidagi vertikal qoziqqaga biriktiriladi. Boʻyin qismidagi torlar charm halqa bilan tutib turiladi, uning boʻyin boʻylab harakati tovushni oʻzgartiradi. Odatda torlar kvinta, kamdan-kam hollarda kvarta, tovush diapazoni ikki oktavagacha sozlanadi. Boʻgʻiq tovush hosil qiladi.

Biroz bukilgan va ulangan tutqichga (pishiq yogʻochdan yasalgan) ot dumining tolalar tutami tortib qoʻyiladi; ularning tarangligi tolali tutam va tutqich orasida 2-3 ta barmoq bilan oʻzgartiriladi.

Shichepshin chalinganda vertikal holda ushlab turiladi, korpusning pastki qismini tizzaga tiraladi.

Yakkaxon va xor boʻlib kuylashda, baʼzan kamil va pxachich bilan bir ansamblda ishlatiladi; Shichepshin ijrochisi odatda hikoyachi-xonanda boʻladi.

Shichepshin 19-asrning oxirigacha mashhur boʻlgan; undan asosan erkaklar kuy chalgan. Hozir kamdan-kam uchraydi.
en:Category:Alphabetical musical instruments

Manbalar
--------

1. ↑  „ШИЧЕПШИН — Музыкальные инструменты" (ru).  mus-instruments.ru. Qaraldi: 25-sentabr 2018-yil.
2. ↑  „Шичепшин (шикапшина) — музыкальный инструмент — история, фото, видео EOMI энциклопедия" (ru).  eomi.ru. 18-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-sentabr 2018-yil.

Havolalar
---------

* *Культура и быт адыгов*. Адыгейский науч.-иссл. ин-т.
* *Культура и быт колхозного крестьянства Адыгейской автономной области*. Наука, 1964 — 184—185 bet.