recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Halima Olimovna Komilova** (1926.24.12, Margʻilon – 1984.29.3, Toshkent) – balet artisti, raqqosa. Oʻzbekiston xalq artisti (1967). Us t a Olim Komilovning qizi. Oʻzbek opera va balet teatri (Navoiy teatri) qoshidagi balet studiyasini (1948), Katta teatr (Moskva) qoshidagi xoreografiya bilim yurtini (1951) tugatgan. 1942-yildan Navoiy teatrida ishlagan. 1982— 84 yillar Toshkent xoreografiya bilim yurtida pedagog. U yaratgan obrazlar oʻzining badiiy yuksaqligi, kuchli drama-tizmi, turli harakterdagi qahramonlari feʼl-atvorini, ichki dunyosini nafis harakatlarda ustalik bilan ochib berish, milliy mumtoz raqslarni alohida mahorat bilan ijro etishi bilan aj-ralib turadi. Eng yaxshi partiyalari: Zarema (B.Asafyev, „Zarema"), Bal malikasi (R.Glier, „Mis chavandoz"), Lola (G.Mushel, „Raqqosa"), Siren pariyey, Odilliya (P. Chaykovskiy, „Uyqudagi goʻzal", „Oqqush koʻli"), Oynisa (B. Giyenko, D. Zokirov, „Oynisa"), Kitri, Koʻcha raqqosasi (L.Minkus, „Don Kixot"), Karmen (M.Ravel, „Bolero") va boshqa K, ayniqsa, oʻzbek, tojik va boshqa sharq xalqlari raqslaridagi lirik joʻshqinlik, shoʻx, ayni paytda nafis ravon ijrosi, harakatlaridagi chaqqonlik bilan tomoshabinlar eʼtiborini qozongan: „Zang", „Larzon", „Ey nigorim", „Rohat", „Togʻli Badaxshon", „Munojot", „Pilla raqsi", „Shodiyona", „Tanavor", „Hindcha", „Arabcha", „Ispancha" raqslar shular jumlasidan. Jahon yoshlari va studentlarining 3-festivali (Berlin, 1951) laureati.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
La-Silya rasadxonasi
Very Large Telescope
**Yevropa janubiy rasadxonasi** (YeJR) — Yevropa xalqaro astronomiya ilmiy tadqiqot tashkiloti. 1962-yilda 8 davlat — Belgiya, Daniya, Germaniya, Fransiya, Italiya, Gollandiya, Shvesiya va Shveysariya hamkorlikda tashkil etgan. Qarorgohi Germaniyaning Garshing shahrida joylashgan. Zamonaviy teleskoplarni oʻrnatish uchun dunyo boʻylab astroiklimni oʻrganish natijasida Chilidagi La Silla togʻida (2440 m) joy topilib, u yerga YeJR teleskoplari oʻrnatilgan. La Sillaga oʻrnatilgan eng zamonaviy 14 ta teleskop ichida koʻzgusining diametri 3, 6 m boʻlgan teleskop ham bor. Bu erdagi koʻpgina teleskoplar kosmik yoʻldosh aloqasi orqali Germaniyadan turib boshqariladi. Izlanishlar natijasida Chilida yana bir joy Paranal togida (2660 m) topildi. Bu yerga 1990-yildan boshlab koʻzgusining diametri 8,2 m boʻlgan 4 ta teleskop oʻrnatilayapti. Loyihaga muvofiq bu teleskoplarda toʻplangan yorugʻlik bir nuqtaga yigʻiladi, oʻshanda bu sistema yorugʻlik kuchi jihatdan 16 m diametrli koʻzguning kuchini, ajrata olish qobiliyati boʻyicha esa 200 mli teleskop kuchini beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Saturn | *Astronomiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Vengriyadagi Baks-Kiskun okrugining joylashuvi
**Tázlár** – Vengriya janubidagi Buyuk tekislik mintaqasi Baksh-Kiskun okrugi hududida joylashgan qishloq va munisipalitet .Qishloq 10 km uzoqlikda boʻlib, eng yaqin qoʻshnisi Soltvadkert .

Tarixi
------

Tázlárning nomi 1907 yilda *Prónayfalvaga* oʻzgartirildi, ammo 1947 yildan beri u yana Tázlár deb ataladi. Qishloq 1970-yillarda antropolog Kris Xan tomonidan oʻrganilib, „Tázlár: Vengriyadagi qishloq" kitobi paydo boʻldi. U 2000-yillarda u yerga qaytib keldi va „Tazlárdagi yangi mulk tizimi" ning keyingi ishlanmalarini oʻrgandi.

Demografiyasi
-------------

### Etnik kelib chiqishi

2001 yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Tazlárda 2014 kishi istiqomat qilgan. Shaharning etnik kelib chiqishi 95,1% venger, 0,7% loʻlilar, 0,2% slovaklar, 4,5% boshqalar.

### Din

Tazlar aholisining diniy qarashlari quyidagilardir:

* Rim-katolik – 65,9%
* Presviterian – 16,1%
* Lyuteran – 6,5%
* Boshqa nasroniylar – 0,9%
* Diniy boʻlmaganlar – 10,5%

Manbalar
--------

1. ↑  Hann, Chris 1980. Tázlár: a village in Hungary, Cambridge: Cambridge University Press
**Zemo-Xiza** — Gruziyadagi qishloq. Kaxeti viloyatining Lagodexi munitsipalitetida joylashgan. Aholisi 75 kishi (2014). 

Zemo-Xiza qishlog'i - Marvel Komikslar olamidagi xayoliy joy. Bu Sokoviya tog'lari ichida yashiringan uzoq va izolyatsiya qilingan aholi punkti.

Tarix:

Zemo-Xiza qishlog'iga Zemo-Xizaning otasi Helmut Zemo asos solgan. Qamoqqa olingandan so'ng, qishloq uning izdoshlari uchun boshpana va qizining imperiyasi uchun operatsiyalar bazasiga aylandi.

Tavsif:

Zemo-Xiza qishlog'i kichik va tanho jamoadir. U baland tog'lar va zich o'rmonlar bilan o'ralgan, kirishni qiyinlashtiradi. Qishloqning o'zi an'anaviy Sokoviya uslubida qurilgan oddiy uylar va inshootlardan iborat.

Aholisi:

Zemo-Xiza qishlog'i aholisi, birinchi navbatda, Zemo oilasining sodiq izdoshlari. Ular Zemo-Xiza rejalarini amalga oshirishga bag'ishlangan mohir jangchilar va texniklardir.

Marvel olamidagi roli:

Zemo-Xiza qishlog'i bir nechta Marvel komikslarida tasvirlangan. Bu Zemo imperiyasi uchun operatsiyalar bazasi va ularning kuchlari uchun mashg'ulot maydoni bo'lib xizmat qiladi. Qishloq, shuningdek, Zemo-Xiza qo'shinlari va Qasoskorlar o'rtasidagi janglar joyi bo'lgan.

Muhim voqealar:

Qasoskorlarga hujum: Kapitan Amerikada: Sem Uilson (1-jild) #18, Zemo-Xiza qo'shinlari Zemo-Xiza qishlog'iga tashrif buyurganlarida qasoskorlarga hujum qilishdi. Qasoskorlar hujumni qaytarishga muvaffaq bo'lishdi, ammo Zemo-Xiza qochib qutuldi.

Qizil Boshsuyagi bilan qarama-qarshilik: Qasoskorlarda: Standoff! (2016), Zemo-Xiza qo'shinlari Zemo-Xiza qishlog'ida Qizil Boshsuyagi kuchlari bilan to'qnash kelishdi. Jang natijasida Qizil Boshsuyagi Zemo-Xiza tomonidan qo'lga kiritildi.

Meros:

Zemo-Xiza qishlog'i Marvel Komikslar olamida muhim joy bo'lib qolmoqda. Bu Zemo oilasi merosining ramzi va Zemo-Xiza dunyoga tahdid solayotganini eslatadi.

| * k
* m
* t
Lagodexi munitsipaliteti aholi punktlari |
| --- |
| Shahar | Lagodexi |  |
| Qishloq | 
* Apeni
* Areshperani
* Bagdati
* Baisubani
* Balta
* Beburiani
* Bolokiani
* Vardisubani
* Verxvis-Mindori
* Ganatleba
* Gandjala
* Gvimriani
* Gelati
* Giorgeti
* Gudjareti
* Davitiani
* Dona
* Zemo-Bolkvi
* Zemo-Gurgeniani
* Zemo-Msxalgori
* Zemo-Nashovari
* Zemo-Pona
* Zemo-Xechili
* Zemo-Xiza
* Kabali
* Kavshiri
* Kalkva
* Karadjala
* Kartubani
* Kvemo-Bolkvi
* Kvemo-Gurgeniani
* Kvemo-Msxalgori
* Kvemo-Nashovari
* Kvemo-Pona
* Kvemo-Xechili
* Kevxiani
* Lapniani
* Leliani
* Matsimi
* Meore-Leliani
* Mirskiseuli
* Mshvidobiani
* Naendrovali
* Namesrali
* Natsiskvilari
* Ninigori
* Onanauri
* Patara-Gori
* Pichxisbogiri
* Podaani
* Rachisubani
* Sakobo
* Svideba
* Tamariani
* Tela
* Uzuntala
* Xizabavra
* Xoshatiani
* Tsiplistskaro
* Tsitelgori
* Tsodniskari
* Chabukiani
* Chaduniani
* Chiauri
* Sheerteba
* Shroma
* Eretiskari

 |



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tank 700** – Xitoyning yirik avtomobil ishlab chiqaruvchilaridan biri boʻlmish Great Wall Motors kompaniyasiga qarashli Tank subbrendi ostida ishlab chiqariluvchi katta oʻlchamli yoʻltanlamas.

Tarixi
------

Tank 700 ilk konsept model sifatida 2021-yilda Shanxaydagi avtomobil koʻrgazmasida taqdim etilgan. 2022-yil iyul oyida ushbu modelning ommaviy ishlab chiqarilishi mumkin boʻlgan versiyasining suratlari tarqaladi.
Great Wallning Tank subbrendi Tank 300 va Tank 500 avtomobillarni ishlab chiqargach, ushbu modellar qatoridagi uchinchi modeli boʻlmish Tank 700 ni ishlab chiqarishni boshladi.

Texnik koʻrsatkichlari
----------------------

Tank 700 „E30Z" 3 litrli V6 turbo dvigatel bilan jihozlangan boʻlib, u 360 ot kuchi va 450 Nm quvvatga ega. Avtomobil benzin yoqilgʻisida harakatlanadi. Yoʻltanlamas toʻqqiz pogʻonali avtomatlashtirilgan mexanik uzatmalar qutisiga ega. Eng yuqori tezligi soatiga 190 kilometrni tashkil qiladi.

Avtomobilning uzunligi 5090, kengligi 2061, boʻyi 1952 mmni tashkil qiladi. Gʻildirak bazasi 3000 millimetr, umumiy ogʻirligi 2700 kilogramm. Avtomobilga standart 20 dyuymli gʻildiraklar oʻrnatilgan. Buyurtma qilish vaqtida ularni 22 dyuymli gi’ldirak oʻrnatib berilishi ham mumkin. Tank 700 da oʻrindiqlar soni besh kishiga moʻljallangan.

Yana qarang
-----------

* Xitoy avtomobil ishlab chiqaruvchilari
* Shanxay Avtomobillar muzeyi
* Xitoy avtomobil sanoati

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Rahmon, Bosit* „Spy Pics: Tank 700 Is A New Off-Road SUV For China" (en). *carnewschina.com* (2022-yil 13-iyul). Qaraldi: 2-aprel.
2. ↑  *Leung, Adrian* „GWM’s Tank 700 Hi4-T Limited Edition hits delivery centers in China". *carnewschina.com* (2024-yil 11-mart). Qaraldi: 2024-yil 31-mart.
3. 1 2 3  *de Feijter, Tycho* „Tank 700 SUV Is Rough ‘n Ready For The Chinese Car Market" (en). *carnewschina.com* (2023-yil 13-yanvar). Qaraldi: 2-aprel.
**Eva Elfie** – rossiyalik porno aktrisa, foto model va YouTuber. Eva AVN Awards mukofotining 2021-yilgi „Eng yaxshi yangi xorijiy yulduz" nominatsiyasi boʻyicha gʻolibi deb topilgan.

Faoliyati
---------

2018-yilda Eva Elfie oʻrta maktabni tugatgach, Moskvada yashay boshlaydi. Dastlab Moskva shahrida menejer va ofitsiant boʻlib ishlagan. Eva oʻzi tugʻilgan Omsk shahridagi telekanalda muxbir boʻlib ham faoliyat yuritgan.

Elfiening birinchi erotik modellik faoliyatini 2018-yilda boshlagan. Keyinchalik u onanizm sahnasini suratga olish taklifini qabul qilgan. Bir necha oy oʻtgach, u anʼanaviy va lesbiyan jinsiy aloqa sahnalarida rol oʻynashga rozi boʻlgan, buning uchun u Chexiyaga sayohat qilishiga toʻgʻri kelgan. Moskvaga qaytgach, u havaskor porno modellik faoliyatini boshlashga qaror qilgan. 2019-yil fevral oyida Elfie Pornhub saytida oʻz kanalini yaratgan. Uning birinchi videosi juda mashhur boʻlgan va 2020-yil fevraliga kelib u 53 milliondan ortiq koʻrilgan. 2020-yil noyabr oyi boshida Elfi Pornhub reytingida toʻrtinchi oʻrinni egalladi. Bu uni saytdagi eng mashhur aktrisalardan biriga aylantirdi.

2020-yil oktyabr oyida Elfi oʻzining birinchi mukofoti – „XBIZ Europa" mukofotini „Yilning eng yaxshi ayol klip aktrisasi" nominatsiyasini qoʻlga kiritgan. 2021-yil yanvar oyida u „Eng yaxshi yangi xorijiy yulduz" uchun AVN mukofotini qoʻlga kiritgan.

Mashhurlik
----------

2021-yilda u Italiyaning „Venesiya" klubining 19 yil ichida birinchi marta A Seriyaga chiqqan futbol formasini taqdim etgan.

Tanqid
------

2023-yilda u Ukrainaning „Tinchlikparvar" veb-saytining maʼlumotlar bazasiga kiritilgan boʻlib, u Ukrainaga nisbatan dushmanlik gʻoyalarini ilgari surgan. Bunga 2018-yilda anneksiya qilingan Qrimda Eva Elfiening suratga olingani sabab boʻlgan, bu resurs mualliflari tomonidan „Ukraina davlat chegarasini qasddan buzish" deb baholangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „«Была тихоней, ни с кем не общалась» - одноклассники об омичке, которая стала самой популярной порноактрисой СНГ". *newsomsk.ru*. Qaraldi: 2023-yil 16-may.
2. ↑  *МУХИН.* „«Мама у меня очень строгая»: Девушка из Омска рассказала о своей карьере в порно" (ru). *omsk.kp.ru* (2020-yil 13-fevral). Qaraldi: 2023-yil 16-may.
3. ↑  *AVN.* „Eva Elfie On Video Games, 'Booty Calls', Creating Content AVN". *AVN*. Qaraldi: 2023-yil 16-may.
4. ↑  „Омичка хотела быть журналисткой, но стала самой популярной порноактрисой СНГ". *newsomsk.ru*. Qaraldi: 2023-yil 16-may.
5. ↑  „Девушка из Омска стала одной из самых популярных порноактрис в СНГ" (ru). *Life.ru* (2020-yil 2-noyabr). Qaraldi: 2023-yil 16-may.
6. ↑  *XBIZ.* „2020 XBIZ Europa Awards Winners Announced" (en). *XBIZ* (2020-yil 22-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 16-may.
7. ↑  AVN, AVN Staff. „2021 AVN Award Winners Announced AVN". *AVN* (2021-yil 23-yanvar). Qaraldi: 2023-yil 24-avgust.
8. ↑  *Riberto.* „Venezia, la pornostar Eva Elfie è tifosa degli arancioneroverdi" (it). *Corriere del Veneto* (2021-yil 21-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 16-may.
9. ↑  „Русская порнозвезда Ева Эльфи снялась в форме итальянского футбольного клуба. Фото - 20 октября 2021 - Sport24" (ru). *sport24.ru*. Qaraldi: 2023-yil 16-may.
**Farer orollari** — Atlantika okeanining shim.sharqiy qismidagi arxipelag, Daniyaning muxtor viloyati. Maydoni 1,4 ming km². Orollarning relyefi zinapoyasimon platodan iborat. Eng baland joyi 882 m. Bazalt lavalari va tuflardan tuzilgan. Qirgʻoqlari tik, ford koʻp. Iqlimi subarktika dengiz iqlimi, oʻrtacha temperatura fevral da 4°, iyulda 11°. Yillik yogʻin 1500 mm. Oʻtloqlar, torfli botqoqliklar, vereskzorlar bor. Parranda koʻp. Baliq ovlanadi. Qoʻy boqiladi. Maʼmuriy markazi — Torsxavn. Farer orollari da VII-IX asrlarda kelt qabilalari yashagan. IX asrdan norveglar koʻchib kela boshlagan. Ikkinchi jahon urushiga qadar turli davlatlar tarkibida boʻlib kelgan.

Havolalar
---------

| * k
* m
* t
Ferer orollari munisipalitetlari |
| --- |
| 
* Eiði
* Eystur
* Fámjin
* Fuglafjørður
* Fugloy
* Hov
* Húsavík
* Hvalba
* Hvannasund
* Klaksvík
* Kunoy
* Kvívík
* Nes
* Porkeri
* Runavík
* Sandur
* Sjóvar
* Skálavík
* Skopun
* Skúvoy
* Sørvágur
* Sumba
* Sunda
* Tórshavn
* Tvøroyri
* Vágar
* Vágur
* Vestmanna
* Viðareiði

 |  |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kintex** - 1966-yilda Bolgariyaning Sofiya shahrida tashkil etilgan davlat mulki bo'lgan bolgar kompaniyasi.

1992-yilgacha Kintex asosan Bolgariya kommunistik partiyasining maxfiy xizmati, Davlat xavfsizlik qo'mitasi, tarkibiga kirgan va sigaretlardan tortib og'ir qurollargacha barcha mahsulotlarni sotishni nazorat qiladigan import-eksport korporatsiyasi edi. Kintex 1970-yillarda Turkiya o'ng va so'l siyosiy simpatiyasi bilan qaroqchilar va terrorchilarga qurol sotishdan javobgar edi.

Kontrabanda
-----------

Bolgariyadan birinchi katta qurol eksportlari 1961-1962-yillarda Jazoirga bo'lgan. Kintex Sofiyada 3 ta bazalarni olib keldi. Ushbu yuklar Varna va Burgas portlari orqali dengiz orqali Turkiyaga jo'natilgan. Ular bolgariyalik yoki chet ellik kemalarga ortilgan. Kintex ularni sotishdan yillik daromadini 5 million dollardan 15 million dollargacha oshirgan. Birinchi yili pul sumkalarda tashilgan. 1985-yildan keyin to'lovlar chegaralar bo'ylab kompaniyalar orqali amalga oshirildi, ular Bolgariya davlat xavfsizligi va tashqi savdo vazirligi tomonidan tashkil etilgan, odatda okean bo'ylab zonalarda amalga oshiriladi. Ushbu entitetlar maxfiy politsiya agenti bo'lgan mahalliy fuqarolar tomonidan himoya qilingan.

Kommunistlikdan keyingi davr
----------------------------

Hozir Kintex James Bourchier bulvar, 1407-Sofia, 66-uyda joylashgan. Dastlab 40 yildan ziyod vaqt davomida kompaniya harbiy texnika ishlab chiqarish, qurol-yarog' va o'q-dorilarni yetkazib berish uchun shartnomalar tuzadi. U Afrika, Osiyo va Yaqin Sharqda muhandislik loyihalarini amalga oshirgan.   []

1992-yilda Kintex savdo huquqi asosida o'zgartirilgan va uning aktsiyalari cheklangan. 1992-yilda Bolgariyada savdo to'g'risidagi qonun kuchga kirdi. Uning barcha aksiyalari davlatga tegishli etib qo'yildi. Kintex Bolgar armiyasi va politsiyasi uchun mahsulotlarni eksport qilish, import qilish va qayta eksport qilish uchun litsenziyalangan.

Manba
-----

1. ↑  *The Time Of The Assassins*, Claire Sterling, New York City, Holt, Rinehart, Winston, 1985, pp. 84–86.
2. ↑  Kintex at Novinite.com, internet article, retrieved on August 24, 2009.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Soʻz (maʼnolari).

**Soʻz** – tilning narsa-hodisalar, jarayonlar va xususiyatlarni nomlash uchun xizmat qiladigan eng muhim strukturmaʼnoviy birligi; oʻz tovush qobigʻiga ega boʻlgan, borlikdagi narsalar haqidagi tushunchani, ular oʻrtasidagi aloqani yoki ularga munosabatni ifodalay oladigan, turli grammatik maʼno va vazifalarda qoʻllanadigan eng kichik nutq birligi, leksemaning nutqda muayyan shakl va vazifa bilan voqelangan koʻrinishi. Soʻz ran uchun qurilish materiali boʻlib xizmat qiladi, lekin, undan farqli ravishda, xabar yoki tugal fikr bildirmaydi. Oʻzida leksik va grammatik maʼnoni birlashtirgan hodda soʻz muayyan soʻz turkumiga mansub boʻladi, oʻz tarkibida muayyan til tizimida oldindan tayin boʻlgan barcha grammatik maʼnolarni ifodalaydi.

Tilshunoslikda „soʻz" atamasi leksemaga nisbatan ham qoʻllanadi va leksik soʻz deb yuritiladi. Masalan, „soʻz yasalishi", „yasama soʻz" birikmalarida „soʻz" xuddi shu maʼnoda qoʻllanadi. Leksemaning nutqda muayyan shaklda voqelangan holati tilshunoslikda soʻz shakl, leksema shakl yokimorfologik soʻz deb ham yuritiladi.

Soʻzning tovush va maʼno tomoni bor. Lekin har qanday tovush yigʻindisi soʻz boʻlavermaydi. Tovush yoki tovush birikmasi soʻz boʻlishi uchun maʼnoga ega boʻlishi, yaʼni muayyan til egalari shu tovushlar vositasida biror narsani anglashi yoki birbiriga anglatishi kerak. Soʻz maʼnosida umumiylik va yakkalikning, barqarorlik va oʻzgaruvchanlikning dialektik oʻzaro munosabati aks etadi. Maʼnoning barqarorligi oʻzaro tushunishni qulaylashtirsa, uning oʻzgaruvchanligi (soʻzning aniq, bir maʼnosidagi oʻzgarishlar) soʻzdan borlikdagi yangi tushuncha va narsalarni nomlashda foydalanishga imkon beradi, badiiy soʻz sanʼatining muhim omillaridan hisoblanadi. Soʻzning koʻp maʼnoliligi ham aynan maʼnoning oʻzgaruvchanligi bilan bogʻliq. Soʻzlovchining nomlanayotgan narsaga munosabati soʻz maʼnosining soʻzlovchi histuygʻusini, shaxsiy fikrini ifodalovchi emotsional jihatini tashkil etadi. Soʻz tilda muayyan tizimni shakllantiradiki, bu tizim soʻzning grammatik belgilariga (soʻz turkumlari), soʻz Yasalishi aloqalariga va semantik munosabatlariga (sinonimlar, omonimlar, antonimlar) asoslanadi.

Bulardan tashqari, lugʻaviy maʼnoga ega boʻlmagan, lekin oʻz tovush qobigʻiga, oʻziga xos maʼno, vazifasiga ega boʻlgan, shu bilan birga soʻz yasash yoki soʻz shaklini hosil qilish uchun foydalaniladigan morfemalardan farqlanuvchi til birliklari ham „soʻz" deb yuritiladi. Bular yordamchi soʻzlar (bilan, lekin, kabi, xuddi), undovlar (obbo, ehhe, voy), taqlid soʻzlar (miyov, dukurdukur, yaltyult) va modal soʻzlar (shubhasiz, demak, ehtimoldir.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yadrosiz zona** — xalqaro huqukda yadro qurolini qanday shaklda boʻlishidan qati nazar, joylashtirish man qilingan demilitarizatsiya zonasi. Yadrosiz zona qurolyarogʻlarni cheklash, yadroviy nizo chiqishi xavfini kamaytirish, mazkur zonaga kiradigan mamlakatlar xavfsizligini mustahkamlashga xizmat qilib, Yadro qurolini tarqatmaslik toʻgʻrisidagi shartnomani hayotga tatbiq qilish omili hisoblanadi. Yadrosiz zona da yadro qurolini sinash, ishlab chiqarish va joylashtirish, uning hududida va unga qarshi yadro qurolini qoʻllash taqiqlanadi. Hozirgi paytda Antarktidada, Lotin Amerikasi, Tinch okeanning jan. qismi va Afrikada Yadrosiz zonalar mavjud.

Shuningdek, Shimoliy Yevropa, Markaziy va Janubiy Osiyo, Yaqin Sharqda Yadrosiz zonalar barpo etish gʻoyalari bor. Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti I.Karimov BMT Bosh Assambleyasining 48sessiyasida soʻzlagan nutqida Markaziy Osiyoni Yadrosiz zona deb eʼlon qilish tashabbusini ilgari surdi. I.Karimovning YEHXTning Lissabon uchrashuvida soʻzlagan nutqida (1996 yil dekabr) bu fikr yana bir bor oʻrtaga tashlandi. 1997 yil 14—16 sentyabrda Toshkentda "Markaziy Osiyo — yadro qurolidan xoli zona" mavzuida xalqaro konferensiya boʻlib oʻtdi. Unda 56 mamlakatdan va 16 xalqaro tashkilotdan vakillar ishtirok etdi. I.Karimovning yadroviy xavfsizlikni taʼminlash choralari haqidagi fikrlarini anjuman qatnashchilari qoniqish bilan kutib oldilar. Markaziy Osiyoda Yadrosiz zona barpo etish haqidagi Oʻzbekiston tashabbusi BMT va jahon jamoatchiligi tomonidan toʻla qoʻllabquvvatlanmoqda. Bu taklif BMT Bosh Assambleyasining sessiyalarida muhokama etilib, maxsus rezolyutsiya qabul qilingan. Markaziy Osiyoda yadro qurolidan xoli hudud barpo etish faqat mintaqadagina emas, balki jahonda ham tinchlik va barqarorlikni mustahkamlashga xizmat qiladi.

  

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Takiye** (ozarbayjoncha: *Təkiyə*) XIII asrda tegishli tarixiy yodgorliklardan biri. Icheri-sheher bir qismi boʻlib, Ozarbayjonning Boku shahrida, Gazi Muhammad koʻchasida joylashgan.

Tarixi
------

Takiye yodgorligi XIII asrda qurilgan. Bino mahalla ichida qurilgan boʻlib, masjiddan maʼlum muddat oʻrta maktab sifatida ham foydalanilgan. 1967-yilda Takiye atrofida arxeologik qazishmalar oʻtkazilgan, 1970-yillarda esa masjid qayta tiklangan.

Darveshlar maʼnaviy poklanish maqsadida bu yerda shaxsiy va ommaviy diniy marosimlarni ado etganlar. Xobaqohlar sayohatchi uchun boshpana vazifasini ham bajargan.

Arxitekturasi
-------------

Takiye yodgorligi kvadrat shaklda qurilgan boʻlib, faqatgina bir xonadan iborat. Uning jabhasi Qiz minorasi tomonga qarab turadi. Bino arxitekturasi noodatiy tuzilishga ega, shuningdek, pogʻonali gumbaz bilan qoplanishi yodgorlik ichki koʻrinishining oʻziga xosligini taʼminlaydi.

Yana qarang
-----------

* Jin masjidi

Manbalar
--------

1. 1 2  „TƏKİYƏ" (az).  icherisheher.gov.az. 2017-yil 19-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 6-aprel.
2. ↑  „Təkiyə" (az).  www.icherisheher.az. 2018-yil 30-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 6-aprel.
3. ↑  „Təkiyə (dərvişlərin ibadət etdiyi yer)" (az).  kataloq.gomap.az. Qaraldi: 2018-yil 6-aprel.
4. ↑  „Təkiyə" (az).  www.icherisheher.az. 2018-yil 30-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 6-aprel.

„Təkiyə" (Wayback Machine saytida 2018-06-30 sanasida arxivlangan) (in Azerbaijani). www.icherisheher.az. Retrieved 6 April 2018.
**Kseniya Aleksandrovna Rappoport-**rus teatr, kino va dublyaj aktrisasi.Rossiya Federatsiyasi xalq artisti hisoblanadi (2015).

Biografiyasi
------------

U 1974-yil 25-martda Leningrad shahridagi meʼmor Aleksandr Pavlovich Rappoport (1944-yilda tugʻilgan) va muhandis Irina Borisovna Grinerler (1945-yilda tugʻilgan) oilasida tugʻilgan. Leningrad elektrotexnika institutida tahsil olgan(1967).

U Leningraddagi 155-sonli gimnaziyada fransuz tilini chuqur oʻrgangan, keyinchalik musiqa va sport bilan shugʻullangan, oʻrta maktabda esa qoʻgʻirchoq teatriga mehr qoʻyib qatnagan.

1991-yilda oʻrta maktabni tugatadi, va u Sankt-Peterburg Davlat teatr sanʼati akademiyasiga (SPbGATI) oʻqishga kiradi hamda V. M. Filshtinskiyning aktyorlik kursiga qatnaydi. U toʻrt marta maktabni tashlab ketdi. 2000-yilda u Sankt-Peterburg davlat texnika universitetini tamomlaydi va Sankt-Peterburg Maly drama teatrining stajyor guruhiga taklif qilinadi. Kseniyaning ushbu teatrdagi debyuti 2001-yilda rejissyor Lev Dodin tomonidan sahnalashtirilgan Chexovning xuddi shu nomli pyesasi asosidagi „Chayqa" spektaklidagi Nina Zarechnaya roli edi. Aktrisa, shuningdek, „Klaustrofobiya" (MDT) filmida qiz rolini, "Vanya amaki "filmida Elena Andreevna (Eng yaxshi ayol roli uchun 2003-yilgi „Oltin Sofit" mukofoti) va MDTda Lev Dodin rejissyorligidagi „Nomsiz spektakl" filmida Sofiya, MDT filmida Yokasta rollarini ijro etadi. Liteiny da Davlat drama teatrida „Edip qirol", „Ikki xoʻjayinning xizmatkori"da Beatris va „Antigona"da Ismene spektakllarini oʻtkazing.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ольга Дроздова и Ксения Раппопорт стали Народными артистками" (ru).  Интернет-портал «Мир 24» (2015-yil 6-aprel). 2015-yil 11-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 8-aprel.
2. ↑  „Выпускники-инженеры кафедры систем автоматического управления факультета электротехники и автоматики СПбГЭТУ «ЛЭТИ»". 2019-yil 15-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 15-noyabr.
3. ↑  „Актриса от бога. Как Ксения Раппопорт сделала головокружительную карьеру".  Газета «Аргументы и факты» (Санкт-Петербург) // spb.aif.ru (2016-yil 25-mart). 2016-yil 24-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 24-sentyabr.
**Safiyuddin Urmaviy**, Safiyuddin Abdulmoʻʼmin bin Yusuf alUrmaviy (1215, Eron Ozarbayjoni, Urmiiya — 1294, Bagʻdod) — Sharq musiqa nazariyotchisi, bastakor, sozanda va xonanda. S. alU. Bagʻdodda vafot etganligi sababli Gʻarb olimlari alBagʻdodiy deb ham yuritadilar. Mahmud ashSheroziyning yozishicha, oʻz zamonasining Sharq musiqa nazariyasi boʻyicha tengsiz olimi boʻlgan. Uning "Kuy yaratishga doir Sharafiya (Sharafuddin) risolasi" ("Risolat ushSharafiyya finnisbatittaʼlifiyya"), "Musiqa va ritm doiralari kitobi" ("Kitob uladvor") asarlari Sharq musiqa nazariyasi taraqqiyoti tarixida alohida oʻrin tutadi. S. alU. bu risolalarida Oʻn imey maqom, olti ovoza, 24 shoʻʼba va usul doira (turkum)larini birinchi boʻlib yaxlit tizimga solib oʻrganib chikdi. Shuningdek, mazkur asarlarida nagʻma hosil etiladigan manbalar, boʻʼdlar, jinslar, jamlar, alhon, cholgʻu asboblar, iyqo masalalarini tahlil qilgan. S. alU. nazariy qarashlarini, musiqa ijrosiga doir fikrlarini isbotlash uchun Sharq xalqlari kuylaridan 2 tasini jadvallashtirib, dastlabki nota yozuvlarini ixtiro qilgan. S. alU.ning musiqaga doir risolalari Sharq xalqlari, jumladan, Oʻrta Osiyo xalqlari musiqa madaniyatida alohida oʻrin egallaydi. Uning ikkala kitobini fransuz olimi D.R.Erlanje fransuz tiliga tarjima qilib, nashr ettirgan.

Adabiyot
--------

* Rajabov I. Maqomlar masalasiga doir, T. 1963.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Savt** (arab. — ovoz, tovush) — biror cholgʻu yoki vokal musiqa asari pardalari va kuy ohangi asosida yaratilgan kuy yoki ashula. Oʻzbek musiqasida muayyan kuy va ashulalar oʻzgacha doira usullariga tushirilib, ularning har xil variantlari yaratilgan va muayyan maqom, xalq kuyi yoki ashulalarining savti deb atalgan. "S." soʻzi 16-asrdan boshlab musiqa yozma manbalarida keng qoʻllanilib, Oʻn ikki maqom tizimida kichik shaklli ashulalar sifatida sharhlanadi. Shashmaqomsa esa S.lar maqomlarning 2guruh shoʻbalaridan boʻlib, yirik shakldagi ashula turkumlarini tashkil qiladi va Savti Sarvinoz (Buzruk maqomida), Savti Ushshoq, Savti Kalon, Savti Sabo (Rostda), Savti Navo (Navoda), Savti Chorgoh (Dugohda) deb nomlanadi. Shashmaqomdagi S.larning shoxobchalari Talqincha, Qashqarcha, Soqiynoma va Ufar deb ataladi va shu nomli doira usullarida ijro etiladi. Slar turli, ayniqsa, turkumli kuy va ashulalarning muayyan qismini ham bildiradi: Savti Ajam — Ajam turkumining 2-qismi; Savti Munojot — Munojot turkumining 2-qismi (mazkur S.ning surnay yoʻli ham mashhur); Savti Suvora — Suvoralarning 2-qismi; Savti Surnay Dutohi — Surnay Dugoxining 2-qismi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Buzruk**, Buzurg (fors. — katta, ulugʻ) — oʻtmishda Oʻn ikki maqom, hozirda Buxoro Shashmaqomi, Xorazm maqomlari, Fargʻona—Toshkent maqom yoʻllari tarkibidagi maqom. Jomiy, Kavkabiy, Darvishali "/angmnlarning "Risolai musiqiy" asarlarida B.ning Un ikki maqomdagi tovushqatori, pogʻonalari qayd etilgan, asosiy parda tuzilishi, interval (boʻʼd)lari va boshqalarga oid maʼlumot berilgan. B. juda koʻp oʻquv (ashula) va cholgʻu yoʻllarini oʻz ichiga oladi. Jumladan, Shashmaqomdagi B. maqomining 7 cholgʻu yoʻli, 35 oʻquv yoʻli, 6 taronali Saraxbori B. bir taronali Talqini Uz zol, 3 taronali Nasrulloyi, Nasri Uz zol va Ufari Uzzoldan iborat 1guruh shoʻʼbalari, Moʻgʻulchai B. Savti Sarvinoz, Buxoro Irogʻi va Rok (har biri Talqincha, Qashqarcha, Soqiynoma va Ufar deb bir xil nomlanuvchi shoxobchalari bilan) kabi 2guruh shoʻʼbalari mavjud. Shuningdek, B.ning turli cholgʻu (surnay) va ashula yoʻllari bor. Xususan, Rok shoʻʼbasi (surnay, karnay va nogʻoralar joʻrnavozligida) cholgʻu asari sifatida "Shodiyona" nomi bilan maʼlum; Surnay B.i, Savti B. Ufari Savti B. kabi Fargʻona — Toshkent makom yoʻllari ham mashhur.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Esperanto** yoki esperantologiya tadqiqotlari - bu maxsus esperanto tili haqidagi bilim bo'lib, uning fanlari so'z qurilishi, so'z yig'ilishi, soʻzlarning joriy etilishi hisoblanadi. Esperantologiya so'z qurilishi prinsiplari, shartlilik va yetarlilik prinsiplarining namunasidir, bu esa so'zning qisqachaligi va aniqligi o'rtasida muvozanatni belgilaydi. So'z ildizlariga nisbatan esperantologiya quyidagi prinsiplarni belgilaydi:

* Xalqarolik tamoyili
* Boshqa til elementlari bilan taqqoslash prinsipi
* So'zning iqtisodiy bo'lishi
* Eufoniya tamoyili

Ko'rinib turganidek, bu prinsiplarning barchasi har doim ham o'z-o'zlariga mos kelmaydi; masalan, *xalqaro* internacionala so'zini talab qiladi, analogiya va lug'at esa internacia so'zini muvofiq bo'ladi. Tilda ikkinchi va uchinchi qoida birinchiga qaraganda kuchliroq.

Bundan tashqari, yuqorida aytib o'tilgan prinsiplarning mutloq haqiqiyligi ushbu tildan foydalanishning oldini oladi, bu esa noto'g'ri shakllarni qabul qilishi va yetarlicha aniq bo'lmagan shakllarni aniqlashtirishi mumkin.

Manba
-----

1. ↑  Blanke, Detlev (2015). "How Not to Reinvent the Wheel: ... The Essential Scholarly Literature in Interlinguistics and Esperantology". *Interdisciplinary Description of Complex Systems* **13** (2): 200–215. doi:10.7906/indecs.13.2.2. ISSN 1334-4676. .
**Segoh** (fors. — uch oʻrin, uch parda) — 1) Oʻn ikki maqom tizimida maʼlum shoʻʼba nomi. Manbalarda koʻrsatilishicha, S. 3 pogʻonali tovushqator boʻlib, pardalari 2 ta butun ton oraligʻida joylashgan; 2) Shashmaqom va Xorazm maqomlari tarkibida beshinchi maqom. Tovushqatori eoliy (minor) gammaga toʻgri keladi. Shashmaqomdagi S.ning mushkilot boʻlimi — Tasnifi S, Xafifi S, Garduni S, Muhammasi S, Muhammasi Ajam, Muhammasi Mirza Hakim, Saqili Bastanigor, nasr boʻlimi — 1 va 2 guruh shoʻʼbalaridan iborat. Ulardan birinchisi Saraxbori S (6 ta taronasi va suporishi bilan), Talqini S. (taronasi bilan), Nasri S. (taronasi bilan), Navroʻzi Xoro (uchta taronasi va suporishi bilan), Navroʻzi Ajam (taronasi bilan) hamda Ufar va Suporish qismlaridan iborat. S.ning 2 guruh shoʻʼbasi Moʻgʻulchai S. deb nomlanib, Talqincha, Qashqarcha, Soqiynoma va Ufar qismlarini oʻz ichiga olgan. S. maqom pardalari asosida juda koʻp ashula va cholgʻu yoʻllari yaratilgan: "Segoh", "Girya" III, "Ilgʻor", "Guluzorim", "Figʻon", "Nimchoʻponiy" ashulalari, "Mushkiloti Segoh" kuyi va uning ufari va boshqa S. yoʻllaridan Oʻzbekiston kompozitorlari barakali foydalanishgan (mas, R.Glier va T. Sodiqovning "Layli va Majnun" operasi; Yu. Rajabiy va boshqa Nadejdinning hamda S. Boboyevning "Segoh" simfonik poemalari, M. Tojiyevning 3, T. Kurbonovning 5simfoniyalari va boshqalar).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Saraxbor** (fors.—arab. — bosh xabarlar) — 1) Shashmaqomning har bir maqomda ashula boʻlimi boshlanadigan birinchi, bosh shoʻba. S.lar maqom nomi bilan qoʻshilib, S.i Buzruk, S.i Rost kabi ataladi. Oʻz navbatida, har bir S.ning bir necha (6 tagacha) taronalari mavjud. Asosiy S.lardan tashqari Dugoh maqomining 2guruh shoʻʼbalar tarkibiga S.i Oromijon deb nomlangan shoʻʼba ham kirgan. S.lar 2 chorak takt oʻlchovidagi oddiy ravon (bakbum) doira usulida ijro etilsada, kuy tuzilishi juda murakkab. Ular daromad, miyonxat, dunasr, avek hamda ulardan keyin keladigan furovard kuy tuzilmalaridan tarkib topgan. S.lar avjida esa bir nechtadan namud ishlatiladi (mas, S.i Buzrukda Uz zol va Muhayyari Chorgoh, Si Rostda Segoh, Uzzol va Muhayyari Chorgoh namudlari va h.k.). Slar odatda, 15 va 14 hijoli muzore, mujtass, mutaqorib va ramal vaznlardagi gʻazallar bilan yakkaxon xonandalar va ashulachilar ansambli tomonidan (cholgʻular joʻrligida) aytiladi. S.lar maqomlarning bosh mavzui sifatida boshqa shoʻʼbalar ohang va tarkibiy tuzilishiga sezilarli taʼsir koʻrsatgan; 2) tojik mumtoz musiqa merosida bir necha qismdan iborat boʻlgan, turlicha nomlanuvchi kuy va ashulalar nomi (jumladan, „Saraxbori Koʻhistoniy").

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dolomit**  (fransuzcha. mineralogi Dolomit Dolomye nomidan) — karbonatlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy formulasi CaCO3•MgCO3 Oz miqdorda temir, marganes, kobalt, baʼzan mis, bariy, qo'rg'oshin va b. bo'ladi. Singoniyasi trigonal. Romb, donador, buyraksimon shakllarda uchraydi. Rangi kulrang oq, sariq, kulrang-yashil. Shishasimon yaltiroq. Qattiqligi 3,5—4. Zichligi 2,9 g/sm3. Tabiatda keng tarqalgan. Dolomit konlari Rossiya (Ural), Ukrainada bor. Oʻzbekistonda Dolomit gidrotermal, polimetall konlarida (Xondiza, Uchquloch, Qoʻrgʻoshinkon va b.) kvars, barit, pirit, sfalerit, galenit bilan yertomirlar hosil qilgan. Zirabuloq va Ziyovuddin togʻlarida silur davri, Chatqol, Qurama va Nurota togʻlarida devon davri choʻkindi jinslarida Dolomitning qalin qatlamlari mavjud. Dolomit metallurgiya, kimyo sanoatida flyus, termoizolyasiya materiali sifatida va qurilishda ishlatiladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Moʻgʻulcha** — Shashmaqomyaagi har bir maqomning ashula boʻlimida 2-guruhni tashkil etuvchi asosiy shoʻʼbalardan biri. Ular savt shoʻʼbalari kabi 5 chorak takt oʻlchovidagi doira usulida ijro etiladi: M.lar jami 4 ta boʻlib, Buzruk maqomida — M.i Buzruk, Navoda — M.i Navo, Dugohda — M.i Dugoh, Segoada — M.i Segohdeb ataladi. M.lar, asosan, Shashmaqomdagi 1-guruh shoʻʼbalarining bosh mavzui — Saraxborlarga hamohang boʻlib, ularning M. doira usuliga tushirilgan variantlaridir. M. shoʻʼbasi Talqincha, Qashqarcha, Soqiynoma va Ufardan iborat oʻz shoxobchalariga ega. Ular bir-biridan, asosan, usul va surʼati bilan farqlanadi hamda M. shoʻʼbalari nomi bilan qoʻshib ataladi (mas, Talqinchai M.i Buzruk, Qashqarchai M.i Navo, Soqiynomai M.i Dugoh va h.k.). M.larning Qashqarcha, Soqiynoma va Ufar qismlari raqs bilan ham ijro etilishi mumkin. M.i Dugoh va uning turkumlanish xususiyatlaridan kompozitor M. Tojiyev oʻzining 9simfoniyasi (1979) da unumli foydalangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avj** (arab. – choʻqqi, baland) – 1) Oʻn ikki maqom majmuasidagi ma’lum shoʻ’ba nomi. 2) Musiqa asarining yuqori pardalardagi choʻqqisi, kulminatsiya do-irasi, ya’ni musiqa asarining eng baland registrdagi davomli kuy tuzilmasi. Maqomlarning cholgʻu va ay-niqsa aytim boʻlimlari, ashula, katta ashula, suvora va yirik shaklli cholgʻu kuylardan keng oʻrin olgan. A. larning asosiy turlari – kichik A. urta A. katta (yoki yuqori) A. deb yuritiladi. Shoʻ’balarning miyon-xat tuzilmasini kichik A. ga, dunasrni – oʻrta A. ga va namudlarni – katta A. ga qiyoslash mumkin. A. lar musiqa asarlari bayoni va rivojida shakllantiruvchi va ifoda-lovchi ahamiyatga ega. Ashulalardagi she’r mazmuni, fikr va his-tuygʻularning ta’sir kuchini musiqiy vositalar yordamida teranlashtiradi. A. ishlatish an’anasi oʻzbek va umuman Sharq bastakorlik san’atida, shuningdek hofizlar va sozandalarning ijrochilik mahorati tufayli mukammallashib ma’lum tabiiy qonuniyat sifatida vujudga kelgan. Shashmaqom shoʻ’balarining katta A. i oʻndan ortiq namud va ikki A. (Zebo pari va Turk)ning turli birikmalaridan tuziladi. Zebo pari va Turk A.larini qoʻllashda namudlardagi kabi muayyan ijodiy erkinlik mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  "Avj" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aventino** (italyancha: *Aventino*) — Abrussoning janubiy qismida oqadigan daryo. Sangro daryosining chap irmogʻi. Daryoning boshlanishi Monte-Porrara tog'ida joylashgan . Aventinoning manbai Kyeti provinsiyasidagi Palena shahridan boshlanadigan Kotyao daryosidir .

Aventino janubiy Abrusso hududidan oqib o'tadi. Daryo bo'ylab Taranta-Peligna kommunasi joylashgan. 1950-yillarda Torretta di Kasoli hududida daryo oqimi Sant-Anjelo suv omborini shakllantirish uchun qayta yo'naltirildi. Daryo oʻtgan asrning 90-yillarida muhofaza qilinadigan tabiiy resurs sifatida Majella milliy bog'i tizimiga kiritilgan.

Mintaqaga xos boy flora va fauna sayyohlarni ham, mahalliy aholini ham o'ziga jalb qiladi. Bu joy, ayniqsa, baliqchilar orasida mashhur.Civitella-Messer Raimondo hududida sayyohlik loyihasi doirasida daryo bo'ylab eshkak eshish va rafting yo'nalishlari ochildi .

Eslatmalar
----------

1. 1 2  „Il fiume Aventino — Abruzzo Rafting". 2013-yil 11-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 16-mart.

 (WebCite saytida 2013-04-11 sanasida arxivlangan)
2. ↑  „Le discese in kayak | Ckfiumi.net". *www.ckfiumi.net*. Qaraldi: 2019-yil 28-iyul.
O'zbek baxshisi Abdunazar Poyonov
**Baxshi** (turkmancha: *bagşy*; qoraqalpoqcha: *baxsı*; qozoqcha: *бақсы*; qirgʻizcha: *бакчы*; bagʻsha — ustod, maʼrifatchi; sanskritcha bhikshu — qalandar, darvesh):

1) xalq dostonchisi. Qoʻshiq va dostonlarni yoddan kuylovchi, aytuvchi, avloddan-avlodga yetkazuvchi sanʼatkor. Baxshi soʻzi baʼzan shaman maʼnosida ham qoʻllanadi. Dostonchilarni esa yuzboshi, soqi, sannovchi, jirov deb ataydilar. Baxshilar, asosan, ikki toifaga — ijrochi va ijodkor Baxshilarga boʻlinadi. Ijro-ch i Baxshilar, asosan, ustozidan oʻrgangan dostonlarni juzʼiy oʻzgarishlar bilan aynan kuylasalar, ijodkor Baxshilar ogʻzaki epik anʼana asosida dostonning oʻz variantlari, hatto ular asosida yangi dostonlar ham yaratadilar. Bunday Baxshilar shoir deb ham yuritiladi. Mas, Ergash shoir, Fozil shoir, Poʻlkan shoir, Abdulla shoir, Xidir shoir va boshqa Baxshi doston va qoʻshiqdarni qoʻbiz, doʻmbi-ra, dutor kabi sozlar joʻrligida kuy-laydi. Xorazm Baxshilari dostonlarni asosan, dutor, qisman tor bilan ijro etadilar, ularga gʻijjak va boʻlamonda sozchilar joʻr boʻladilar. Doston kuylash, shogʻird yetishtirishda qatiy tartib, qonun-qoidalarga rioya qilingan (yana q. Dostonchilik); 

2) moʻgʻullar istilosi davrida budda dinidagi qalandarlarni, uygʻur alifbosi asosida turli hujjatlar tuzuvchi idora xodimlarini, moʻgʻullardajarrohlarni.Chigʻatoy ulusi, Oltin Oʻrda, Qozon va Qrim xonliklarida kotiblarni, Boburiylar davlatidagi harbiy qismlarning hisobkitob ishlarini olib boruvchi va ularga maosh toʻlovchi yirnk amaldorlarni, Buxoro xonligida maʼmuriy binolar qurishda mablagʻ (sarf-xarajat) hisobini olib boruvchi kishilarni, turkmanlarda urut oqsoqollarini ham Baxshi deb atashgan.

Yana q.
-------

* Dostonchilik
* Oqin
* Oshiq

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gomologik qatorlar** - kimyoviy xossalari va tuzilishi jihatidan bir-biriga yaqin boʻlib, molekulasining uglevodorodli radikallarida bitta yoki bir nechta metilen guruxi (SN2) borligi bilan bir-biridan farq qiladigan turdosh organik birikmalar. Mas, metan SN4, etan S2N6, propan C3Hg, pentan S5N12 kabi toʻyingan uglevodorodlar (umumiy formulasi SpN2p+2), etilen S2N4, propilen S3N6 kabi toʻyinmagan uglevodorodlar (umumiy formulasi SpN2l), metil spirt SN3ON, etil spirt S2N5ON kabi bir atomli toʻyingan spirtlar (umumiy formulasi SpN2p+|ON) ning gomologik qatorlari maʼlum. G.q.ning ayrim qismlari fizik xossalari jihatdan bir-biridan farq qilishi mumkin. Mas, toʻyingan yogʻ kislotasi va spirtlar qatorida zanjirning bitta SN2 guruhga uzayishi gomologlar qatorining sirt faolligini 3 — 3,5 marta oshiradi yoki G.q.ning oʻrtasida joylashgan va radikali tarmoqlanmagan zanjirdan tuzilgan birikmalarning qaynash temperaturasi qoʻshni gomologlardan 20—30° farq qiladi. G. q.ning yuqori molekulali vakillarida bunday farq, sekin-asta kamayib boradi. Baʼzi uglevodorod molekulalari radikaliga gomologik farq, kiritilishi bilan turlicha struktura oʻzgarishlari sodir boʻladi. Bunda gomologik farq, yaʼni SN2 guruxi molekulaning qaysi joyiga kiritilgani ham katta ahamiyatga egamas

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Abdulla Nurali oʻgʻli** (1874 — Qashqadaryo viloyati Kitob tumani Qaynar qishlogʻi — 1957) — baxshi-shoir. Oʻzbekiston xalq dostonchisi (1938). Yoshligidanoq choʻponlardan doʻmbira chertishni oʻrgangan.

Hayoti
------

Abdulla shoirning hayoti va ijodi haqida so'z yuritganda, eng avvalo, uning "Do'mbiram" she’ridagi misralarni eslamoq joizdir:

Joyim Qaynarbuloq, tog'lar orasi,
O'zim Nurali podachining bolasi.

Oddiy kambag'al oilasidan chiqqan Abdulla yoshligini shunday eslaydi: "To'qqiz yoshimda otam o'ldi. Sherali, Po'lat degan akalarimning qaramog'ida qoldim. Yorboy degan boy yiliga bir botmon bug'doy beraman, deb akalarimdan meni o'ziga yetimlikka oldi. O'n olti yoshga yetganimda Yorboyning bosh cho'poni bo'lib, yetimlik haqimni o'zim oladigan bo'ldim. Do'mbira chertish, termalar aytishni cho'ponlik paytlarimda mashq qilar edim. Yillar o'tib borar, men to'ylarda baxshi shoirlardan eshitganlarimni takrorlab, do'mbira mashqiga solib yurar edim. Bashir qishlog'ida katta to'y ekan, xo'jayinimdan so'rab o'sha to'yga bordim. Shu to'yda Rajab shoirga yaqin bo'lib, unga shogird tutindim, u bilan to'y-ma’rakalarda ishtirok qilib yurdim".

Ijodiy faoliyati
----------------

19-asr 2- yarmi va 20-asr boshlarida yashagan Shaxrisabz dostonchilik maktabining yirik vakili Rajab shoirga shogird tushdi. Undan dostonchilik yoʻllarini oʻrgandi va 25 yoshida mustaqil dostonchi boʻlib yetishdi. 1937-yilda Moskvada oʻtkazilgan oʻzbek adabiyoti dekadasiga va 1938-yilda Toshkentda boʻlib oʻtgan xalq ijodchilari olimpiadasiga qatnashib, muvaffaqiyatga erishdi. „Alpomish", „Saydimxon", „Malika ayyor", „Avazxon", „Hilomon", „Qironxon", „Kuntugʻmish", „Yusuf bilan Ahmad" kabi xalq dostonlarini kuylagan, zamonaviy mavzularda termalar yaratgan. U qahramonlik dostonlarini shoʻx aytishi, kuylarining yoqimliligi bilan boshqa dostonchilardan ajralib turgan.

Asarlari
--------

Abdulla shoir yaratgan termalar mavzu jihatdan nihoyatda rang-barangdir. Uning "Go'ro'g'li tilidan", "Navruz", "Shuni aytadi", "Unutmagin", "Terim polvoni", "Aytishuv", "Ko'chma, elim", "Kuylarim", "Do'mbiram", "Otangman", "Cho'pon qo'shig'i", "Zamon bu", "Dangasa", "Yo ramazon" kabi termalari "Kunlarim", "Jongul va Ali", "Mardonning do'sti" kabi dostonlari xalqimizning bebaho mulkiga aylanib qoldi. Shoirning juda ko'p termalarida vatanparvarlik, insoniylik ulug'lanadi, qaxramonlikka da’vat etiladi, qo'rqok va xoinlar, el boyligini talovchilar ayovsiz fosh etiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Boynazar Yo'ldoshev Qashqadaryo adiblari asari. Oltin nashr nashriyoti. Toshkent, 2020-yil. ISBN:978-9943-6333-0-8.18-bet
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
3. ↑  Boynazar Yo'ldoshev Qashqadaryo adiblari asari. Oltin nashr nashriyoti. Toshkent, 2020-yil. ISBN:978-9943-6333-0-8. 19-bet

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

Havolalar
---------

* Surxondaryo xalq dostonchilik an'nalari va ularning etnografiyasi[*sayt ishlamaydi*]
* Abdulla Nurali o'g'li haqida ma'lumotlar
**Doʻmbira** (tanbura soʻzidan) — torli chertma xalq musiqa cholgʻusi. Oʻzbek va qozoq kabi Doʻmbira turlari mavjud: 1) oʻzbek Doʻmribasining dastasi silliq, pardalari belgilanmagan boʻladi. Cholgʻuning asosiy qismi (kosaxona va dasta) oʻrik, togʻolcha yoki archa daraxtidan yaxlit tarzda, kosaxonasi oʻyib ishlanadi. Pay torlari kvarta, kvinta, baʼzida oktava oraligida sozlanadi. Diapazoni taxminan 2 oktava boʻladi. Asosan Surxondaryo, Qashqadaryo va Samarqand viloyatlari, shuningdek, boshqa vilo-yatlarning ayrim tumanlarida tarqalgan. Mazkur cholgʻudan baxshilar xalq dostonlarini, termalarni kuylashda joʻrovoz sifatida, doʻmbirakashlar esa „Choʻponcha", „Doʻmbira kuy", „Baxshi kuy", „Kelinoy", „Qoʻngʻiroti" kabi Doʻmbirasi kuylarini ijro qilishda foydalanadilar. Tashqi koʻrinishi, tuzilishi va tembri Doʻmbirasiga oʻxshash boʻlgan cholgʻu sozlari oltoylarda (topshur), tojiklarda, afgʻonlarda (doʻmbiroq) mavjud; 2) qozoq doʻmbirasi ning 2 asosiy turi mavjud. Gʻarbiy Qozogʻiston D.si noksimon, kosaxonasi oʻyilgan, uzun va tor dastasida 13—14 parda bogʻlanadi. Unda asosan Qoʻrmangʻozi, Dauletkerey, Bayserke, Tattimbet, Qazangʻap kabi qozoq kuyshilari bastalagan cholgʻu kuylari ijro etiladi. Sharqiy Qozogʻiston Doʻmbirasi uchburchak yoki kurakcha shaklida boʻlib, uning nisbatan keng va kalta dastasiga 7—9 parda bogʻlanadi. Koʻprok, oqinpar tomonidan joʻrovoz soz sifatida foydalaniladi. Qozoq Doʻmbirasi ijro usullarining xilmaxilligi, ifodaviy imkoniyatlarining kengligi tufayli qozoklarning eng sevimli xalq hamda professional (18-asrdan) musiqa cholgʻusiga aylangan. 1930-yillardan oʻzbek va qozoq Doʻmbirasining qayta ishlangan turlari (prima, alt, tenor, bas, kontrabas) xalq cholgʻulari orkestrlari tarkibiga kiritildi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Karomatov F. Oʻzbekskaya dombrovaya muzika, T. 1962.


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |