recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kosmik fizika** — astrofizika va fizika usullarini yaqin kosmik fazodagi turli obʼyektlarga qoʻllash hamda kosmik rasadxonalar uchirib Yer atro-fidagi kosmik fazo, shuningdek, Kuyosh sistemasidagi fizik hodisalarni oʻrganuvchi fan. U baʼzan kosmik fazo fizikasi deb ham ataladi. Kosmik fizika dastlab astrofizika bilan birga rivojlanib, oʻz ichiga butun Koinot fizikasini ola boshlagan. Keyinchalik esa astrofizika va kosmologiya faol rivojlana boshlagan. Endi Kosmik fizika, asosan, Quyosh sistemasi va unga yaqin fazo fizikasi muammolarini oʻrganish bilan shugʻullana boshladi. Xususan, Yer yaqinidagi kosmik fazo fizikasi juda murakkab boʻlib, uning va Yer magnitosferasining xususiyatlari yaxshi oʻrganilmagan. Yer atmosferasining yuqori qismi Quyoshdan kelayotgan ultrabinafsha nurlar taʼsirida ionlashgan plazma holatida kuzatiladi. Yerning radiatsion mintaqalari, magnitosfera deb ataluvchi Yerning toʻrtinchi plazma qobigʻi, Quyosh shamolining kashf etilishi, Yer magnit maydoni va sayyoralararo fazo magnit maydonining tuzilishini oʻrganish Kosmik fizika ning ulkan yutugʻi boʻldi. Olingan eksperimental maʼlumotlar Quyosh — Yer yuzasidagi aloqalarning muammolarini, yaʼni Quyosh va Yer atrofidagi kosmik fazoning Yerdagi turli geofizik va biologik jarayonlarga taʼsiri bilan bogʻliq koʻpgina masalalarni bayon etish imkonini berdi. Sayyoralararo fazo, sayyoralar, kometalar, asteroidlar, Quyosh sistemasini oʻrab turuvchi Oortning kometalar buluti Kosmik fizika fani obʼyektlaridir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Geynrix Lyudvig Filippi (1865)
 „Yomgʻirdan keyin quyosh chiqadi"
**Geynrix Lyudvig Filippi** (9 iyun 1838, Kleve — 1874 yil 16 sentyabr, Dyusseldorf) — nemis tarix rassomi ; Dyusseldorfer Malerschule bilan bogʻliq. U birinchi navbatda akvarel rassomi sifatida tanilgan.

Hayoti
------

Uning otasi huquqshunos va Elberfeld uchun Prussiya Vakillar Palatasining aʼzosi edi.

1857 yilda oʻrta taʼlimni tugatgandan soʻng, u rassom boʻlish niyatida Berlin, Frankfurt va Drezdenga kengaytirilgan oʻquv safariga bordi. Drezdenda Eduard Bendemann, Tasviriy sanʼat akademiyasining professori, u bilan uzoq qarindoshlik aloqasi bor edi, unga Dyusseldorf Kunstakademiyasida qatnashishni maslahat berdi. U erda u Vilgelm Sohn va Adolf Shredter bilan birga tahsil oldi. Shuningdek, u Rudolf Wiegmann bilan arxitektura va Karl Myullerdan (1818-1893) sanʼat tarixini oʻrgangan.

1859 yilda Bendemann Kunstakademie direktori etib tayinlandi va Filippi qizi Mari bilan unashtirildi. Biroq, unashuv qisqa umr koʻrdi, chunki Filippining otasi talabalik paytida xotini va oilasini boqa olmasligi sababli uni buzishni buyurdi.  Uning oʻqishi ham qisqa muddatli harbiy xizmat bilan toʻxtatildi.

U Myunxenda Karl Teodor fon Piloti bilan oʻqishni davom ettirdi, keyin 1865 yildan 1866 yilgacha Anselm Feyerbax maslahati bilan Rimda mustaqil tahsil oldi. 1866 yilda u Avstriya-Prussiya urushida xizmatga chaqirildi va Germaniyaga qaytishga majbur boʻldi. Oʻsha yili u Königgratz jangida yengil yaralangan.

1868 yilda u rassom Rudolf Jordanning jiyani Elizabet Jordanga (1849-1923) turmushga chiqdi. Nikoh farzandsiz edi. Uning ukasi Myunsterdagi arxiv direktori va tarixchi Fridrix Filippi edi.

Ikki yil oʻtgach, u yana harbiy xizmatga chaqirildi; bu safar Franko-Prussiya urushi uchun, Landwehrda kapitan boʻlib xizmat qilgan va bir oz vaqtni hibs lagerida oʻtkazgan. U ilgari davolanadigan sil kasalligi kuchaydi va u 1874 yilda vafot etdi.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Xans Ost: *Geynrix Filippi*. In: Hans Paffrath (Tahr.): *Lexikon der Düsseldorfer Malerschule 1819-1918.* 3-jild: *Nabert-Zveker.* Brukmann, Myunxen, 1998 yilISBN 3-7654-3011-0, 90-91-betlar.
* G. Ebe: *Der Deutsche Cicerone.* *Führer durch die Kunstschätze der Länder deutscher Zunge*. jild. III: *Malerei.* *Deutsche Schulen*. Spamer, Leyptsig 1898, pg.429 Onlayn
**Trakay** (Trakai) (1917-yilgacha rasmiy nomi Troki) — Litvadagi qad. shahar. Trakay tumani markazi. Trakay koʻllari oʻrtasida joylashgan. Vilnyusdan 28 km gʻarbda (avtobuslar qatnaydi). Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Lentvaris (9 km). Aholisi 6,2 ming kishi (1995). Landshafti muhofaza qilinadi. Tarixiy muzey bor. T.ga 1341-yilda asos solingan. 14—15-asrlarda buyuk Litva knyazligining muhim siyosiy markazi va Litva knyazlari qarorgohi. Mudofaa majmuasi (shu jumladan, Galva koʻlidagi orolda joylashgan qasr, 14— 15-asr boshi), Vituato cherkovi (15—18-asrlar), atrofida yogʻochdan ishlangan karaimlar ibodatxonasi (19-asrning 1yarmi) kabi meʼmoriy yodgorliklar saqlangan.

T.da har yili xalqaro suv sporti musobaqalari boʻlib oʻtadi. Turizm rivojlangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kosmik huquq** - kosmik fazoni oʻrganish va foydalanish boʻyicha kosmik faoliyatni amalga oshirish munosabati bilan xalqaro huquq subʼyektlari (eng avvalo, davlatlar) oʻrtasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi va kosmik fazoning xalqaro-huquqiy rejimini belgilovchi meʼyorlar yigʻindisi. Kosmik huquq sohasidagi asosiy hujjat — Kosmik fazoni, jumladan, Oy va boshqa osmon jismlarini tadqiq qilish hamda ulardan foydalanish yuzasidan davlatlarning faoliyat prinsiplari toʻgʻrisidagi shartnomadir (1967). Kosmik fazo va osmon jismlarini erkin tadqiq etishni, Oy va boshqa osmon jismlaridan tinch maqsadlarda foydalanishni, yadro quroli va ommaviy qirgʻin qurollarining boshqa turlari boʻlgan har qanday obʼyektlar kosmosda joylashtirilishini man qilishni nazarda tutadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kosmik radionurlanish** -kosmik obʼyektlar va har qanday kosmik jismlarning toʻlqin oʻz. 1 mm dan katta boʻlgan soqadagi nurlanishi. 1932-yilda amerikalik olim K. Yanskiy kashf etgan. Umumiy holda radionurlanish deyarli barcha jismlarga mansub boʻlib, baʼzilari kuchli (pulsarlar, kvazarlar, radiogalaktikalar), baʼzilari kuchsiz (Oy, sayyoralar, Quyosh, tumanliklar, Xabbl sinfi galaktikalari va boshqalar) radio nurlar tarqatadi.

Har qanday Kosmik radionurlanish vujudga kelishi uchun maʼlum sabab boʻladi. Masalan, Quyoshning radionurlanishi uning atmosferasi yuqori qatlamlaridagi keskin ionlashgan qaynoq plazma gazidan tarkaladi. Bu atmosferaning turli katlamlaridan turli radionurlanishlar kelayotgani sababli, vaqt davomida yuz berayotgan fizik hodisalar ham radiotoʻlqinlar orqali oʻrganiladi. Quyosh tojining temperaturasi bir necha oʻn ming gradusli quyi qismida santimetrli radiotoʻlqinlar, temperaturasi 2-106 gradusli eng yuqori qismida metrli radiotoʻlqinlar tarqaladi. Ayrim radiotoʻlqinlar Yer atmosferasidan oʻta olmaydi, xolos Ayniqsa, toʻlqin oʻz. 30 m dan katta boʻlgan Kosmik radionurlanish ionosferadan oʻta olmaydi, toʻlqin uzunligi kichik boʻlganlarini esa Yer atmosferasidagi suv bugʻlari va kislorodlar yutadi.

Kosmik radionurlanish xususiyatlari, mexanizmlari va uning manbalari fizikasi radioastronomiya fanida oʻrganiladi. Kosmik radionurlanish Yer sirtidan radioteleskop va radiointerferometrlar yordamida kuzatiladi. Radionurlarni kuzatishga ob-havoning taʼsiri deyarli sezilmaydi. Kosmik radionurlanish ning xususiyatlarini oʻrganish Koinot toʻgʻrisidagi taassurotlarni maʼlum daraja kengaytiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Meri-Enn Eisel** (1946-yil 25-noyabrda tug'ilgan) - amerikalik sobiq tennischi bo'lgan. U 1968-yilda aralash juftliklar bo'yicha US Open chempioni bo'lgan.

Shaxsiy hayot
-------------

Eisel Missuri shtatining Sent-Luis shahrida tug'ilgan, Ladue maktab okrugida ta'lim olgan va Sent-Luisdagi Vashington universitetiga o'qishni davom ettirgan„USTA Hall of Fame History". *USTA*. Qaraldi: 3-iyul 2018-yil.

</ref>. 1969-yilda u tennischi hamkasbi Piter Kertisga uylandi. Ular ajrashgandan so'ng, u 1972-yil 12-mayda Don Bitti bilan turmush qurdi.

Tennis karerasidan tashqari, Eisel havaskor golfchi edi.

Karyera
-------

Eisel 1967-yilda Forrest Hillsda bo'lib o'tgan AQSh milliy chempionatida Donna Floyd bilan birgalikda Rozmari Kasals va Billi Jan Kingga qarshi uchta setda yutqazib, finalga chiqdi.

1968-yilda u Piter Kertis bilan mikst juftliklar bo'yicha AQSh ochiq chempionatida g'olib chiqdi va Tori Frets va Gerri Perrini to'g'ridan-to'g'ri mag'lub etdi. 1969-yilda u Surrey Grass kort chempionatida Judy Tegartni uchta setda mag'lub etib, yakkalik chempionligini qo'lga kiritdi. U 1971- yilda Fransuaza Dyurr bilan Buyuk Britaniyaning Hard Court chempionatida finalda Margaret Kort va Evonne Goolagongni mag'lub etib, juftlik chempionligini qo'lga kiritdi.

1968—1970-yillarda u AQSH Federatsiya Kubogi jamoasida oʻynadi va har ikki marta Jahon guruhining yarim finaliga chiqdi va beshta gʻalaba va toʻrtta magʻlubiyatdan iborat rekordni tuzgan edi.

1974-yilda u Detroit Loves jamoasi a'zosi bo'lib, Amerika Qo'shma Shtatlaridagi Jahon Team Tennis ligasining ilk mavsumida markaziy bo'lim chempionligini qo'lga kiritdi. 1975-yilda u Hawaii Leis uchun o'ynadi.

Katta dubulg'a finallari
------------------------

 Eisel 1968-yil
### Juftliklar (1 ta ikkinchi o'rin)

| Natija | Yil | Chempionat | Yuzaki | Hamkor | Raqiblar | Hisob |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Yo'qotish | 1967-yil | AQSh chempionati | O't | Andoza:Bayroqikon/USA Donna Floyd | Andoza:Bayroqikon/USA Rosemary CasalsAndoza:Bayroqikon/USA Billi Jan King | 6–4, 3–6, 4–6 |

### Aralash juftliklar (1 ta nom)

| Natija | Yil | Chempionat | Yuzaki | Hamkor | Raqiblar | Hisob |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| G'alaba qozon | 1968-yil | US Open | O't | Andoza:Bayroqikon/GBR Piter Kertis | Andoza:Bayroqikon/USA Tori FretsAndoza:Bayroqikon/USA Gerri Perri | 6–4, 7–5 |

Manbalar
--------



1. ↑  Dillon, Dan*. So, Where'd You Go to High School? Vol. 2: The Baby Boomer Years: 1950s–1960s*. Virginia Publishing, June 2005 — 1– bet. ISBN 978-1-891442-33-9.
2. ↑  „USTA Hall of Fame History". *USTA*. Qaraldi: 3-iyul 2018-yil.

"USTA Hall of Fame History" (PDF). *USTA*. Retrieved 3 July 2018.
3. ↑  Collins, Bud*. The Bud Collins History of Tennis*, 2nd, [New York]: New Chapter Press, 2010 — 482 bet. ISBN 978-0942257700.
4. ↑  Hedges, Martin*. The Concise Dictionary of Tennis*. New York: Mayflower Books, 1978 — 23 bet. ISBN 978-0861240128.
5. ↑  „Mary Ann Beattie". *www.wtt.com*.  World TeamTennis.
**Kosmik psixologiya** - koinotga parvozlarni amalga oshirishda inson-texnika, inson-fazo, inson-ekstremal vaziyat munosabatlarini tadqiq qilishga qaratilgan psixologiya soxasi. 20-asrning 60-yillarida paydo boʻlgan. Kosmonavtlarni psixologik mezonlar yordami bilan tanlab olish, fazoga uchish sharoitlariga ularni tayyorlash, vaznsizlik holati boʻyicha oqilona maʼlu-motlar bilan qurollantirish, oʻzgarishlar yuzaga kelsa ularni tuzatish, ishchanlik qobiliyatini tekshirish singari muammolar bilan shugʻullanadi. Guruhiy moslik, ruhiy muhit, oʻzini-oʻzi boshqarish, oʻziga-oʻzi buyruq berish, oʻzini-oʻzi uddalash yuzasidan tadqiqot ishlarini oʻtkazish ham Kosmik psixologiya ning vazifasi hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kosmik rasadxona** - Yer sunʼiy yoʻldoshlari orbitasida harakatlanuvchi kishi boshqaradigan yoki avtomatik ravishda ishlay oladigan ilmiy tadqiqot kompleks stansiya. Avtomatik ishlaydigan Kosmik rasadxona boshqa sayyoralarga (Oy, Venera, Mars va h.k.) ham uchirilgan. Kosmik rasadxonalar yordamida Yer va uning atrofidagi kosmik muhit, radioastronomik holat hamda meteorologiyaga oid kuzatishlar olib boriladi; Kosmik rasadxona lardagi sharoitda turli kimyoviy elementlar va biologik birikmalar tekshiriladi. Kosmik rasadxona dan harbiy maqsadlarda ham foydalaniladi. Sobiq Ittifoq, AQSH va boshqa davlatlarda maʼlum maqsadlarga moʻljallangan qator Kosmik rasadxona lar yaratilgan. Ularga oʻrnatilgan teleskoplar va ilmiy kuzatuv asboblari yordamida Quyoshdagi fizik jarayonlar, yulduzlararo va galaktikalararo muhitga oid ilmiy ishlar oʻtkaziladi, Quyosh sir-tidagi portlashlar natijasida yuzaga keladigan kuchli kosmik nurlarning tarqalishi, bu nurlarning Yer atmos-ferasida yutilishi va boshqa tabiati chuqur oʻrganildi, koinotdagi rentgen nurlari manbalari aniqlanadi. Kosmik fazoni oʻrganish va oʻzlashtirish maqsadlarida moʻljallab tuzilgan hamda amalga oshirilayotgan qator alohida davlatlar (Rossiya, AQSH, Germaniya va boshqalar) dasturlari mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tramblyor** (frans. trembleur) — karbyuratorli ichki yonuv dvigatelinit oʻt oldirish tizimidagi asbob; oʻt oldirishni uzgichtaqsimlagich. Yuqori kuchlanishli elektr tokini oʻt oldirish svechalari (shamlari)ga uzatish uchun moʻljallangan. T. past kuchlanishli tokni uzgich va yuqori kuchlanishli tokni taqsimlagichdan iborat. Bular dvigatelning taqsimlash validan harakatga keltiriladi. Uzgich muayyan vaqgda oʻt oldirish gʻaltagining birlamchi zanjirini uzadi, shunda ikkilamchi chulgʻamda yuqori kuchlanishli tok induksiyalanadi (qarang Induksiya). Yuqori kuchlanishli tok taqsimlagich orqali tegishli silindrlarning oʻt oldirish svechalariga uzatiladi. Taqsimlagichning rostlash qurilmalari dvigatelning ish rejimiga monand ravishda oʻt oldirishni ilgarilatish momentini avtomatik tarzda oʻzgartiradi (yana qarang Oʻt oldirish).

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**„Oshiq gʻarib"** — ishqiy-romantik doston. Oʻrta Osiyo va Yaqin Sharqda turli variant va versiyalarda keng tarqalgan: „Oshiq Gʻarib va Shohsanam", „Gʻarib va Sanam", „Gʻarib Oshiq", „Gʻaribjon" kabi nomlar bilan ham mashhur. Dastlabki varianti Ozarbayjon yoki Turkiyada taxminan 14-asrda yaratilgan. 17-asr oʻrtalarida Oʻrta Osiyoga yoyilgan. Shoh-abbos oʻz vaziri bilan boʻlgʻusi farzandlarini unashtirib, quda boʻlishga vaʼdalashadi. Ammo vazir vafot etgach, shoh oʻz vaʼdasidan tonib, qizi Shohsanamni vazir oʻgʻli Gʻaribga berishdan bosh tortadi. Gʻarib arazlab, eldan bosh olib ketadi. Shohsanam Shohvaladga unash-tiriladi. Gʻarib xonanda-baxshi sifa-tida toʻy ustiga yetib keladi va xalq yordamida oʻz sevgilisiga yetadi. „Oshiq gʻarib" variantlarida Oʻrta Osiyo va Kavkaz xalklari oʻrtasidagi ijtimoiy-iqti-sodiy va siyosiy munosabatlar, oʻzaro doʻstlik, shuningdek, ishq-muhabbat, vafodorlik kabi sof insoniy fazilatlar aks etgan. Doston ilk bor turk tilida Istanbulda (1880), keyin oʻzbek tilida Buxoroda (1906), Toshkentda (1907), ozarbayjon tilida Ganjada (1902) nashr etilgan. Yigʻma nashri Toshkentda chiqqan (1956).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kosmik televideniye** - tasvirni kosmik televizion tizimlar orqali uzatish. Bunda kosmik fazo va boshqa sayyoralar sirtidagi kosmik kema, sayyoralararo avtomatik stansiya va Yer sunʼiy yoʻldoshlari (YESY) bortidan oʻzatilgan televizion tasvirlarni Yerdagi radioaloqa stansiyalari kabul kilib, televizion koʻrsatuv tarmoqlari orqali retranslyasiya qiladi. Birinchi marta 1959-yilda "Luna-3" avtomatik stansiya yordamida Oyning teskari tomonining tasviri oʻzatilgan. Kosmik televideniye dan Oy, sayyoralar va ularning yoʻldoshlarini tadqiqot qilishda, kosmosdagi turli operatsiyalar (kosmik apparatlarni tutashtirish, insonning ochiq kosmosga chiqishi va boshqalar) ni, kosmik apparatlar (mas, "Lunoxod") ni masofadan turib boshqarishda foydalaniladi. Kosmik televideniye telekameralarni meteorologik YESY, shuningdek, tabiiy resurslarni tadqik, qilish uchun moʻljallangan YESY jihozlari tarkibiga kiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mary Weiser Bain** (1904-yil 8-avgust — 1972-yil 26-oktabr) — amerikalik shaxmatchi. Bain haqida maʼlumotlar juda kam hisoblanadi, chunki u paytlarda ayollar shaxmatiga boʻlgan qiziqish past edi.

U Ungvar, Karpatalya, Vengriyada tugʻilgan (hozirgi Ujgorod, Zakarpatya viloyati, Ukraina), Karpat janubidagi Vengriyada yashovchi assimilyatsiya qilingan yahudiy oilasida tugʻilgan. Mary Weiser nomi ostida uning 1921-yil New-Yorkdagi immigratsiya manifestida tugʻilgan joyning manzilini „Ushorod, Chexo-Sl" deb yozilgan (oʻsha paytdagi Chexoslovakiyada joylashgan Ujgorod), lekin uning tugʻilgan joyi „Iadobover" sifatida ham koʻrsatilgan va bu shaharning zamonaviy nomi aniq emas.

U 1937—1952-yillarda shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida ishtirok etgan va u yerda shaxmat musobaqasida AQShni himoya qilgan birinchi amerikalik ayol boʻlgan.

U 1926-yilda yozuvchi, urush muxbiri va kinorejissyor Lesli Balog Bainga turmushga chiqdi va undan ikki farzand koʻrdi. Ular 1948-yilda ajrashishdi. 1950-yillarda u Manhattandagi 42-koʻchada shaxmat savdo doʻkonini va qahvaxonani boshqargan.

Mary Bain 1951-yilda shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi AQSh chempionatida gʻolib chiqdi. Bain 1952-yilda Ayollar xalqaro ustasi unvoniga sazovor boʻlgan va 1963-yilda Splitn shahrida oʻtkazilgan shaxmat olimpiadasida oʻz mamlakatini himoya qilgan.

Xalqaro turnirlarda u, Stokgolmda 1937-yilda beshinchi oʻrin (turnirda Vera Menchik gʻalaba qozongan) va 1952-yilda Moskvada 14-oʻrinni egalladi (turnirda Yelizavetta Ivanovna gʻalaba qozongan).

Yana qarang
-----------

* Shaxmatchi ayollar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  Adolf Seitz in *Caissa* October 1941, p. 184.
2. ↑  „1921 Immigration manifest for Weiserova, Marie". *Ellis Island Foundation*. Qaraldi: 16-noyabr 2020-yil.
3. ↑  „Women and Chess". 28-oktabr 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-oktabr 2007-yil.
4. ↑  World Chess Championship (women): 1952 Candidates Tournament

Adabiyotlar
-----------

* Sunnucks, Anne*. The Encyclopaedia of Chess*. Hale, 1970. ISBN 0709110308.
* Whyld, Kenneth*. Guinness Chess, The Records*. Guinness Publishing Ltd, 1986. ISBN 0851124550.
* Olimpbase record of Split 1963 performance
**Traian Băsescu** (talaffuzi: **Trayan Besesku**; 4-noyabr 1951, Konstan-sa uyezdining Bessarabi sh.) — Ruminiya Prezidentidir. Bungacha u Buxarest hokimi boʻlgan. Ruminiya davlat arbobi.

Fuqarolik dengiz kemachiligi instituti (1976) va Dengiz transporti akademiyasi (Norvegiya) (1995)ni tugatgan. 1976 yildan Ruminiya dengiz floti zobiti, 1981 yildan dengiz savdo kemasi kapitani, 1987 yildan Antverpen (Belgiya)dagi Ruminiya dengiz paroxodchiligining "Navrom" savdo agentligi boshligʻi, 1989 yildan Ruminiya transport vazirligida fu-qaro navigatsiyasi yoʻriqchilar kengashi bosh direktori, 1990 yildan ruminiya transport vazirligida dengiz transporti boshqarmasi boshligʻi, 1991-92 va 1996-2000 yillarda Ruminiya transport vaziri, 1992 yildan ruminiya Deputatlar palatasi (parlament) aʼzosi, sanoat va xizmat koʻrsa-tish masalalari boʻyicha parlament komissiyasi raisi oʻrinbosari, 2000 yil iyuldan Buxarest sh. merig2004 yil 12 dekabrdan Ruminiya prezidenti. 2001 yil maydan Ruminiya demokratik partiyasi raisi, 2004 yil Noyabr dan "Adolat va haqiqat" oʻng sentristik liberal-de-mokratik alyans hamraisi.

Havolalar
---------

* Ruminiya Prezidenti sayti


  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Ruminiya Ruminiya Prezidentlari |
| --- |
|  |
| 
* Alexandru Ioan Cuza
* Lascăr Catargiu
* Nicolae Golescu
* Nicolae Haralambie
* Carol I
* Ferdinand I
* Michael I
* Gheorghe Buzdugan
* Constantin Sărăţeanu
* Carol II
* Michael I
* Ion Antonescu
* Constantin Ion Parhon
* Ion Niculi
* Mihail Sadoveanu
* Gheorghe Stere
* Ștefan Voitec
* Petru Groza
* Ion Gheorghe Maurer
* Mihail Sadoveanu
* Anton Moisescu
* Gheorghe Gheorghiu-Dej
* Chivu Stoica
* Ion Gheorghe Maurer
* Ștefan Voitec
* Avram Bunaciu
* Nicolae Ceaușescu
* Ion Iliescu
* Emil Constantinescu
* Ion Iliescu
* Traian Băsescu
* Nicolae Văcăroiu
* Traian Băsescu
* Crin Antonescu
* Traian Băsescu
* Klaus Iohannis
 |

 |
**Marvel kinematografiya koinoti** (**MKK**) (inglizcha: *Marvel Cinematic Universe*) — AQSh mediafranshizasi. Franshiza Marvel Studios kinostudiyasi tomonidan ishlangan filmlar, teleseriallar, qisqa metrajli filmlar va veb-seriallarni oʻz ichiga oladi.

Filmlar
-------

Asosiy maqola: Marvel kinematografiya koinoti filmlari roʻyxati
MKK filmlari „fazalar" deb ataluvchi guruhlarga boʻlingan.

### The Infinity Saga

Birinchi, ikkinchi va uchinchi fazalar „Infinity Saga" („Cheksizlik sagasi") deb ataladi.

Birinchi fazaga kiruvchi filmlar: *Iron Man* (2008), *The Incredible Hulk* (2008), *Iron Man 2* (2010), *Thor* (2011), *Captain America: The First Avenger* (2011) va *The Avengers* (2012).

Ikkinchi fazaga kiruvchi filmlar: *Iron Man 3* (2013), *Thor: The Dark World* (2013), *Captain America: The Winter Soldier* (2014), *Guardians of the Galaxy* (2014), *Avengers: Age of Ultron* (2015) va *Ant-Man* (2015).

Uchinchi fazaga kiruvchi filmlar: *Captain America: Civil War* (2016), *Doctor Strange* (2016), *Guardians of the Galaxy Vol. 2* (2017), *Spider-Man: Homecoming* (2017), *Thor: Ragnarok* (2017), *Black Panther* (2018), *Avengers: Infinity War* (2018), *Ant-Man and the Wasp* (2018), *Captain Marvel* (2019), *Avengers: Endgame* (2019) va *Spider-Man: Far From Home* (2019).

### The Multiverse Saga

Toʻrtinchi, beshinchi va oltinchi fazalar „The Multiverse Saga" („Multi-olam sagasi") deb ataladi.

Toʻrtinchi fazaga kiruvchi filmlar: *Black Widow* (2021), *Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings* (2021), *Eternals* (2021), *Spider-Man: No Way Home* (2021), *Doctor Strange in the Multiverse of Madness* (2022), *Thor: Love and Thunder* (2022) va *Black Panther: Wakanda Forever* (2022).

Beshinchi fazaga kiruvchi filmlar: *Ant-Man and the Wasp: Quantumania* (2023), *Guardians of the Galaxy Vol. 3* (2023), *The Marvels* (2023), *Captain America: New World Order* (2024), *Thunderbolts* (2024) va *Blade* (2024).

Oltinchi fazaga kiruvchi filmlar: *Deadpool 3* (2024), *Fantastic Four* (2025), *Avengers: The Kang Dynasty* (2025) va *Avengers: Secret Wars* (2026).

Teleseriallar
-------------

Asosiy maqola: Marvel kinematografiya koinoti teleseriallari roʻyxati

Komikslar
---------

Asosiy maqola: Marvel kinematografiya koinoti komikslari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  *Jaworski, Michelle* „This is what the Marvel Cinematic Universe phases look like". *The Daily Dot* (15-avgust 2018-yil). 28-dekabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-aprel 2020-yil.
2. ↑  *McEwan, Cameron K.; Longridge, Chris* „Marvel's 'Phases' explained: What goes when & why". *Digital Spy* (7-avgust 2019-yil). 20-avgust 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-aprel 2020-yil.

Havolalar
---------

* A Marvel Cinematic Universe Timeline (inglizcha)
* Marvel Cinematic Universe Wiki (inglizcha)

Portallar:flag AQSh Film
**Kaykovus chorbogʻi** - shayboniylardan Suyunchxoʻjaxon tomonidan Toshkentda bunyod etilgan chorbogʻ (1525-yil). Toshkent hokimlarining qarorgohi hamda jangda yarador boʻlgan oʻzbek sultonlari davolanadigan shifoxona boʻlgan. "Abdullanoma"la keltirilgan maʼlumotga koʻra, 16-asrda Toshkentdagi Kaykovus arigʻi boʻyida (shahar qoʻrgʻoni tashqarisida) "Kaykovus bogʻi" boʻlganligi va bogʻda Toshkent sultonlari yashaganligi aytiladi. Vosifiyning "Badoye ul-vaqoye" asarida keltirilgan maʼlumotlarga qaraganda, K.ch.da shoirlar, musiqachilar va b. oʻz sanʼatlarini namoyish etishgan. Bu bogʻda daraxt va gullarning turli-tuman navlari, mevasiz, manzarali daraxtlar koʻplab ekilgan. Soyasida yozning issiq kunlarida dam olishgan. Yogʻochidan qurilishlarda foydalanilgan. Ayniqsa, Samarqanddan keltirilgan kumushrang terak, qayragʻoch va b. daraxtlar mashhur boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Kema elektr stantsiyasi Karadeniz Powership Dogan Bey
**Karadeniz Powership Dog'an Bey** - kuch kemasi. Karpowership kompaniyasiga tegishli va boshqariladi. Liberiya bayrog'ini ko'tarib. 1983 yilda Mitsui Co tomonidan qurilgan. Ichihara, Chiba, Yaponiyada ommaviy tashuvchi sifatida va *MV Sono deb nomlanadi.* 2010 yilda Turkiyaning Tuzla shahridagi Sedef kemasozlik zavodida quvvat kemasiga aylantirilgunga qadar turli nomlar va bayroqlar ostida suzib yurgan.

Ommaviy yuk tashuvchi sifatida xizmat ko'rsatish
------------------------------------------------

Kema 1983 yilda Ichixara, Chiba shahridagi Yaponiyaning Mitsui Co kemasozlik zavodida 1264-sonli hovli bilan yuk ko'taruvchi kranlar bilan yuk tashuvchi sifatida qurilgan va *Sono* deb nomlangan.

Kema keyinchalik Misr Shipping Co. tomonidan sotib olingan. Misrda va *Saqqara* nomini o'zgartirdi. Keyinchalik uni Maltada ro'yxatdan o'tgan Bright Star Marine kompaniyasi sotib oldi va *Seapace* deb o'zgartirildi. Keyin u yuk kemasini yana Malta bayrog'i ostida boshqargan Gretsiyaning Thenamaris Ships Man kompaniyasi tomonidan sotib olindi. Yana bir yunon dengiz kompaniyasi Vulcanus Technical Maritime Enterprises SA uning keyingi egasi bo'ldi va uning nomini *Melpomeni* deb o'zgartirdi.

### Texnik xususiyatlari

O'lchamlari: uzunligi - 188,14 m, kengligi - 31,00 m, qoralama - 5,85 m.Dudveyti - 41525 tonna, yuk ko'tarish quvvati 24729 tonna. Kema bitta pervanel bilan harakatlanadi. Elektr stansiyasi 13100 litr hajmli MAN B&W dizel dvigatelidir. Bilan

kema elektr stantsiyasi
-----------------------

*Melpomeni* quyma yuk tashuvchisi 2009 yilda Karadeniz Holding sho'ba korxonasi Karpowership tomonidan uni suzuvchi elektr stansiyasiga aylantirish maqsadida sotib olingan. Bosh kompaniyaning bosh operatsion direktori Nuri Dogan Karadeniz sharafiga *Karadeniz Powership Dogan Bey* nomini oldi

Kema 2009 yil may oyida Istanbulning Tuzla shahridagi Sedef kemasozlik zavodiga zarur dizel generatorlari, transformatorlar va elektr panellarini o'rnatish orqali yuk kemasini elektr stantsiyasiga aylantirish vazifasi bilan topshirildi.

*Dog'an Bey* bortida ikki yonilg'i bilan ishlaydigan dizel dvigatellari bo'lgan birinchi elektr stantsiyasidir Kemada har biri 10,53 MVt quvvatga ega o'n ikkita generator to'plami, kemaning to'rtta trubkasining har birida uchta birlik mavjud va palubada fanatlar va egzoz quvurlari o'rnatilgan. Elektr stansiyasining umumiy quvvati 126 MVtni tashkil qiladi.

Bureau Veritas, xalqaro sertifikatlash agentligi, kemasozlik va elektr stantsiyalarini rivojlantirishni nazorat qilish tajribasiga ega, kema konvertatsiya qilinganidan keyin "maxsus maqsadli suzuvchi elektr stantsiyasi" sifatida tasniflangan.

Eslatmalar
----------

1. ↑  „Türkiye'den Irak'a "yüzer elektrik santrali"" (Turkish). *Milliyet* (10-dekabr 2009-yil). Qaraldi: 29-avgust 2010-yil.
2. ↑  „Power Plants - Programme 2014".  MAN Diesel&Turbo. Qaraldi: 17-avgust 2018-yil.
3. ↑  „Dünyanın ilk ve tek yüzer elektrik santrali Jotun Boya ile korunuyor!" (Turkish).  Jotun Boya. 10-mart 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-avgust 2010-yil.
**O‘zbekiston chinniguli** ( lotincha: *Dianthus uzbekistanicus*) — chinniguldoshlar (*Caryophyllaceae*) oilasiga mansub chinnigullar (*Dianthus*) turkumiga mansub ikki pallali o‘simlik turi. Ushbu o‘simlik turi 1953-yilda ilk marotaba rus botanigi Igor Aleksandrovich Linchevskiy tomonidan qayd etilgan.

Tarqalishi
----------

Oʻzbekiston endemigi , Samarqand va Qashqadaryo viloyatlari hududidagi Pomir-Oloy tizmalaridan topilgan.

Tosh-shag‘alli joylarda, tosh va ohaktosh siniqlari va yoriqlari orasida o‘sadi.

Botanik tavsifi
---------------

Bo‘yi 40 sm gacha yetadigan ko‘p yillik o‘t. Poyalari ko‘p, oddiy, ba’zan yuqori qismidan shoxlangan, tuksiz, pastki qismi g‘adirbudir, uzunligi 20–35 sm.

Barglari ko‘kimtir-yashil, o‘tkir uchli.

Gullari yakka-yakka, asosi qalin tukli, pushti rangli.

Mevasi – ko‘sakcha, ko‘p urug‘li.

May oyida gullab, mevasi iyunda yetiladi.

Muhofaza chorasi
----------------

Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan. Gullari guldastalar uchun uzib olinadi. Chorva mollari iste’mol qiladi .

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika bogʻida yetishtiriladi  .

Ba’zi bir populyasiyalari Kitob davlat qo‘riqxonasida muhofazaga olingan. Gullari yulinishining oldi olinishi kerak. Shuningdek, urug‘i yetilib, tarqalishi uchun gullagan va mevalagan paytida chorva mollari boqishni man etish tavsiya etiladi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Гвоздика узбекистанская — Dianthus uzbekistanicus — Описание таксона — Плантариум". 7-mart 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-aprel 2015-yil.
2. ↑  Dianthus uzbekistanicus Lincz. — The Plant List
3. ↑  „Tropicos | Name — Dianthus uzbekistanicus Lincz". 12-iyun 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-aprel 2015-yil.
4. ↑  „Animals and Plants Unique to Uzbekistan". 27-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-aprel 2015-yil.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  „Архивированная копия". 27-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-aprel 2015-yil.
**Mir Ali Hiraviy** (?, Hirot -1557) — xattot va shoir. Xattotlik sanʼatini Zayniddin Mahmud va Sultonali Mashhadiydan oʻrgangan. Hirotda Sulton Husayn Mirzo va Buxoroda Abdulazizxon (1529 yildan) kutubxonalarida xizmat qilgan. M.A.H. nafis xati hamda tez yoza olishi bilan zamondosh xattotlardan ajralib turgan, uz nomiga "Sultoni" yoki "Kotibi Sultoni" unvonini qoʻshib yozish huquqiga ega boʻlgan. Movarounnahrda nastaʼliq xatining tarqalishida katta xizmat qilgan, koʻplab shogirdlar tayyorlagan. "Medod ul-xutut" (1520) nomli risola yozib, unda xattotlik qoidalarini bayon etgan. U koʻchirgan 30 dan ortiq qoʻlyozmalar va 400 dan ortiq qitʼalar bizgacha yetib kelgan: Nizomiy Ganjaviy va Xusrav Dehlaviyning "Xusrav va Shirin" dostonlari (1494, OʻzFASHIda), Abdurahmon Jomiyning "Tuhfat ul-ahror" (1531, OʻzFASHIda), Husayn Voiz Koshifiyning "Axloqi muhsiniy" va "Tuhfat assalovot" (1501, OʻzFASHIda), Ansoriyning "Ilohiynoma" (1531, OʻzFASHIda) asarlari va boshqa; qitalarning 60 dan ortigʻi SanktPeterburgdagi Rossiya milliy kutubxonasida va bir qismi OʻzFASHI fondida saqlanadi.

Adabiyot
--------

* Murodov A. Oʻrta Osiyo xattotlik sanʼati tarixidan, T. 1971.

Abdumajid Madraimov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kayralar** (Uria) — rjankasimonlar turkumining chistiklar kenja turkumiga mansub qushlar urugʻi. Uzuntumshuqli va kalta tumshuqli K. turini oʻz ichiga oladi. Vazni 1,4 kg ga yaqin. Shim. yarim sharning moʻʼtadil va arktik dengizlarida tarqalgan. Barmoqlari parda bilan tutashgan. Yerda yaxshi yura olmaydi; tez uchadi; yaxshi suzadi va shoʻngʻiydi. Minglab qushlar galalashib dengiz qirgʻogʻidagi qoyalarga yoki tekis toshli orollarga uya quradi. Bitta tuxum qoʻyib, 33—35 kun bosadi. 20—24 kunlik joʻjalari qoyalardan dengizga tushadi. Asosan, mayda baliqlar, shuningdek, qisqichbaqalar va dengiz umurtqasizlari bilan oziqanadi. Tuxumi qimmatbaho oziqovqat hisoblanadi

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Karagodeuashx** - sind-meot qabilasi boshligʻi dafn etilgan mozorqoʻrgʻon (mil. av. 4—3-asrlar). Krasnodar oʻlkasining Qrim st-yasi yaqinida joylashgan. Ye. D. Felitsin tomonidan qazilgan (1888). Mozorqoʻrgʻon tagidan yopiq yoʻlak (dromos)lari boʻlgan 2 dafn xonasi topilgan. Birinchi, asosiy xonadan erkak kishining skeleti, bosh kiyimiga tegishli oltin taqinchoq, boʻyniga taqilgan oltin gardish chiqqan; mayyit yoniga oltindan zeb berilgan qurolaslaha, jez va kumushdan ishlangan idishlar qoʻyilgan. Ikkinchi xona boʻsh boʻlgan, biroq xonaga eltuvchi yopiq yoʻlakdan dafn aravasi krldiqlari bilan bir qancha otlarning skeletlari, oltin va kumush taqinchoqlar bilan bezatilgan hashamatli marosim libosida dafn etilgan yosh ayolning qabri, shuningdek, qurbonlik marosimidan qolgan boshqa narsalar topilgan. K. Quyi Dnepr boʻyidagi skif podshoh mozorqoʻrgʻonlariga yaqin turadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"Belgradni ozod qilganlik uchun" medali** — SSSR Qurolli Kuchlari Prezidiumining 1945–yil 9–iyundagi farmoni asosida ta'sis etilgan medal. Medalning dizayni rassom A. I. Kuznetsov tomonidan yaratilgan.

„Belgrad ozodligi uchun" medalining orqa tomoni

Medal to'g'risidagi nizom
-------------------------

"Belgradni ozod qilganlik uchun" medali Qizil Armiya , Harbiy-dengiz floti va NKVD qo'shinlarining harbiy xizmatchilariga 1944-yil 29-sentabrdan 22-oktabrgacha bo'lgan davrda Belgradni qahramonlarcha hujum qilishda ishtrok etganlar va ozod qilishning  bevosita ishtirokchilariga shuningdek shaharni ozod qilish paytidagi harbiy harakatlar tashkilotchilarga va rahbarlariga beriladi. Medal bilan taqdirlash SSSR Oliy Kengashi nomidan Belgradni ozod qilishda haqiqiy ishtirok etganligini tasdiqlovchi hujjatlar asosida topshirildi. Xizmat qilayotgan harbiy xizmatchilar medalni qism komandiri tomonidan, harbiy xizmatni oʻtagan nafaqaxoʻrlar viloyat, shahar yoki tuman harbiy komissari tomonidan olishadi. "Belgradni ozod qilganlik uchun" medali ko'krakning chap tomoniga taqilgan va SSSRning boshqa medallari bo'lgan taqdirda "Berlinni egallab olganligi uchun" medalidan keyin joylashgan. "Belgrad ozodligi uchun" medali 70 mingga yaqin kishiga topshirilgan.

Medalning tavsifi
-----------------

"Belgrad ozodligi uchun" medali tompakdan (guruchdan) yasalgan va diametri 32 mm bo'lgan muntazam doira shakliga ega. Medalning old tomonida aylana bo'ylab "OZODLIK UCHUN" yozuvi, markazda "BELGRAD" yozuvi, uning yuqori qismida besh qirrali yulduzcha, aylana bo'ylab dafna gulchambari tasvirlangan. Medalning old tomoni o'zgacha hoshiya bilan chegaralangan. Medalning orqa tomonida Belgradning ozod qilingan kun sanasi "1944-yil 20-oktabr" sanasi yozilgan,tepasida besh qirrali yulduzcha tasiri joylashgan. Medaldagi barcha yozuvlar va tasvirlar qavariq qilib ishlangan.
Medal ko'z va halqa yordamida kengligi 24 mm bo'lgan yashil ipak muare lentasi bilan qoplangan beshburchak blokga bog'langan. Lentaning o'rtasida 8 mm kenglikdagi qora chiziq bor.

Qabul qiluvchilar (qisman ro'yxati)
-----------------------------------

Quyidagi shaxslar "Belgrad ozodligi uchun" medali bilan taqdirlanganlar.

* Sovet Ittifoqi marshali Fyodor Ivanovich Tolbuxin
* Sovet Ittifoqi marshali Sergey Semyonovich Biryuzov
* Sapper Vladimir Fedorovich Chekalov
* Armiya generali Semion Pavlovich Ivanov

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  „«SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1945-yil 9-iyundagi farmoni»". *libussr.ru*. Qaraldi: 24-iyun 2022-yil.
2. ↑  *Шуняков Д. В.* Награды удостоены… Статистические данные по награждению советскими орденами и медалями в годы Второй мировой войны. //Harbiy tarix jurnali. — 2021. — № 5. — С.48.
**Kaynotip togʻ jinslari** (yun. kainos — yangi va typos — shakl, tur) -yoshidan qatʼi nazar ikkilamchi jarayonlar taʼsirida oʻzgarishga uchramagan yoki juda kam uchragan effuziv va intruziv magmatik togʻ jinslari. Islandiyaning uchlamchi davrga mansub ancha yosh bazaltlari va doleritlari (16 mln. yildan kam) koʻp hollarda xloritlashgan va kad. paleotip koʻrinishiga ega. 19-asrning 2-yarmigacha geol.da dastlabki shaklida saqlangan jins, albatta yosh, oʻzgargani esa qad. degan fikr mavjud boʻlgan. Lekin, keyinroq, yosh jins ham tektonik (kataklaz, milonitizatsiya) va gidrotermal taʼsir natijasida dastlabki shaklini yuqotishi mumkinligi aniqlangan (norvegiyalik petrograf V. K. Breger, rossiyalik petrograf F.Yu.Levinson-Lessing). K.t.j. terminini zamonaviy izoxlashda uning yoshi hisobga olinmaydi. K.t.j. kuchli oʻzgarishga uchragan va shuning uchun "qadimgi"ga oʻxshab koʻringan paleotip togʻ jinslarita qarama-qarshi qoʻyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Mir Arab** (asl ismi **Sayyid Abdulloh Yamaniy**; ayrim manbalarda **Hazrat Mir Arab**; **Amir Abdulloh Yamaniy**; 1461, Al-Hizirmavt, Yaman — 1525/26, Buxoro, Buxoro xonligi) — diniy ulamo. Naqshbandiya tariqati tarbiyachisi sifatida mashhur. Oʻzbek hukmdori Ubaydullaxonning piri. Mir Arab madrasasini qurdirgan.

Sayyid Abdulloh Yamaniy Temuriylar davrida 22 yoshida ilm olish maqsadida Yaman mamlakatidan Movarounnahrga kelgan. Bir necha yil oʻtgandan soʻng u Samarqandda qolib, Xoja Ahror Valiy xizmatiga kirgan. Shu tariqa u naqshbandiya tariqati rahnamosining yirik izdoshlaridan biriga aylangan. Keyinchalik ustozining koʻrsatmasi bilan Buxoroga borgan hamda mustaqil holda irshod bilan mashgʻul boʻlib, xalqni hidoyaga chorlagan.

Shayboniylar oʻzbek sulolasi vakili Ubaydullaxon Sayyid Abdulloh Yamaniyning eng sadoqatli muridi va doʻstlaridan boʻlgan. Sayyid Abdulloh Yamaniy Turkistonning Savron degan joyida korizlar qazdirib, suv chiqargan va koʻp joylarni obod qilgan. Buxoro vohasidagi Shofirkon, Vobkent, Gʻijduvonda kanallar qazdirib, bog'lar barpo etgan. Shofirkonda hozirda saqlanib qolgan ariqni Ubaydullaxon nomiga Sultonxon arig'i deb nomlagan. Shofirkonda Sayyid Abdulloh Yamaniy qadamjoyi hisoblanuvchi Mir Arab qal'asi mavjud.

Manbalarda Ubaydullaxon janglarda kiritgan ayrim gʻalabalarining asosiy sababchisi sifatida uning piri koʻrsatiladi. Shu sababdan ham Ubaydullaxon qoʻlga kiritgan boy oʻljadan piriga katta tuhfalar inʼom etgan. Sayyid Abdulloh Yamaniy oʻzidan yana mablagʻlar qoʻshib, ularni madrasa qurishga sarflagan va oliy oʻquv dargohi Mir Arab madrasasi nomi bilan mashhur boʻlgan. Baʼzi mualliflar uning tarxini Sayyid Abdulloh Yamaniyning oʻzi chizgan deydi.

Mir Arab madrasasi bitmay turib, 1525/26-yilda Sayyid Abdulloh Yamaniy vafot etadi. Uni o'z madrasasining bir chekkasida maxsus hozirlangan joyda dafn qilishadi. Uning qabri hozirga qadar Mir Arab madrasasining shimoliy gumbazi ostida saqlanib qolgan

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  Buxoriy 2012, s. 205—206. sfn error: no target: CITEREFBuxoriy2012 (help)
2. 1 2 3 4  Jumanazar 2017, s. 341—342. sfn error: no target: CITEREFJumanazar2017 (help)

Havolalar
---------

Ushbu maqolani tinglang (2 daqiqa)noicon
Spoken Wikipedia iconBu audiofayl ushbu maqolaning 18-iyul, 2022-yil(2022-07-18)
 sanasidagi versiyasi asosida yaratilgan boʻlib, shu sanadan keyin amalga oshirilgan tahrirlarni aks ettirmaydi.(Yordam · Koʻproq audiomaqolalar)

Adabiyotlar
-----------

* Buxoriy S. S.*. Buxoroning tabarruk ziyoratgohlari*. Buxoro: Durdona, 2012 — 300 bet.
* Jumanazar A. K.*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet. ISBN 978-9943-4728-2-2.
**Miqdor** yoki **Kattalik** (matematikada) — asosiy matematik tushuncha; kesma uzunligi, sirt yuzi, jism hajmi va massasi kabi tushunchalarning umumlashmasi. Bular skalyar miqdorlar deb ataladi. Bir xil skalyar miqdorlarni oʻzaro taqqoslash uchun oʻlchov birligi tanlab olinadi (mas, uzunlikni ifodalovchi miqdorlar uchun metr, massani ifodalovchi miqdorlar uchun gramm va boshqalar). Miqdorlar oʻlchov birligiga nisbatan son bilan ifodalanadi. Matematikada miqdorning fizik tabiatiga bogʻliq boʻlmagan xususiyatlari olinadi. Miqdorlar uchun tenglik, tengsizlik (katta, kichik), qoʻshish, ayirish va boshqa munosabatlar aniqlanadi. Maʼlum yoʻnalishdagi kesma, tezlik, kuch va boshqa tushunchalar vektor Miqdor tushunchasiga olib keladi. Geometriya, mexanika va boshqa sohalarda vektorlardan ham umumiyroq boʻlgan tenzor, kvaternion tushunchalari qoʻllaniladi. Rene Dekart mat.ga izchil ravishda oʻzgaruvchi miqdor tushunchasini kiritdi. Bu tushuncha mat. taraqqi-yotida, jumladan, differensial va integral hisob yaratilishida muxim rol oʻy naydi (qarang Differensial hisob, Integral hisob). Miqdor baʼzi hrllarda qiymat deb yuritiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"Harbiy shon-shuhrat shahri" monument-stelasi** — 2010-yil 17-iyulda Velikiye Luki shahrida Lenin maydonida ochildi.

Stel shaharga berilgan faxriy unvon — „Harbiy shon-sharaf shahri" xotirasiga oʻrnatilgan.

Yodgorlik tarixi
----------------

Rossiya Federatsiyasi Prezidenti Vladimir Vladimirovich Putinning 2006 -yil 1-dekabrdagi farmoniga muvofiq, har bir shaharda „Harbiy shon-sharaf shahri" faxriy unvoni berilgan, ushbu voqeaga bagʻishlangan stela oʻrnatilgan. Velikiye Luki ushbu yuksak unvonga 2008-yil 28-oktabrda sazovor boʻlgan.

„Harbiy shon-shuhrat shahri" stelasini ishlab chiqarish boʻyicha ishlarni amalga oshirish huquqini, Moskva yaqinidagi Dolgoprudniydagi OAJ **"**Moskva toshni qayta ishlash zavodi**"** oldi, butun mamlakat boʻylab tabiiy toshdan yasalgan mahsulotlari bilan mashhur. Stelaning qurilishi viloyat byudjeti hisobidan amalga oshirildi.

2009-yil 17-yanvarda kelajakdagi stelning joyiga tosh qoʻyildi va uning ochilishi 2010-yil 17-iyulda boʻlib oʻtdi.

Stelaning tantanali ochilish marosimi, „Shahar kuni" bayramiga toʻgʻri keldi. Marosimda Pskov viloyati gubernatori Andrey Turchak, Velikiye Luki maʼmuriyati vakillari, jamoatchilik va faxriylar ishtirok etdilar.

Tavsif
------

Stel 11 metrli ustun boʻlib, uning toji 1,38 metr balandlikda Rossiya Federatsiyasi gerbi joylashgan.

Qurilma bir necha qadamlar olib boradigan poydevorga oʻrnatilgan. Poydevorning old tomonida, Rossiya Federatsiyasi Prezidenti Farmonining matni, orqa tomonida esa Velikie Luki gerbi tasvirlangan.

Stel oʻrnatilgan maydonning oʻlchami 17 ga 17 metrga teng.

Maydonning burchaklarida toʻrtta tayanch oʻrnatilgan. Ularda harbiy mavzulardagi badiiy basseynlar, shahar sharafiga sazovor boʻlgan mahalliy tarix voqealari tasvirlangan Stellar koʻtariladi.

Yana qarang
-----------

* Harbiy shon-sharaf shaharlari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  O prisvoenii Pochyotnogo zvaniya na sayte administratsii goroda Velikie Luki
2. ↑  Ukaz Prezidenta RF ot 28.10.2008 N 1532 "O prisvoenii g. Velikie Luki, pochyotnogo zvaniya Rossiyskoy Federatsii „Gorod voinskoy slavi"" — Prezident Rossii
3. ↑  „ОАО «Московский камнеобрабатывающий комбинат»". 29-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-may 2012-yil.
4. ↑  (Sayt „VLuki.ru") — V Velikix Lukax otkrili stelu v chest prisvoeniya zvaniya „Gorod voinskoy slavi"

Havolalar
---------

* Pskovskaya pravda gazetasida stelaning fotosuratlari Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-02-22).
* "Rossiya Federatsiyasining „Harbiy shon-sharaf shahri" faxriy unvoni toʻgʻrisida" 2006-yil 9-maydagi 68-FZ-sonli Federal qonuni.
* Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2006-yil 1-dekabrdagi 1340-sonli "Rossiya Federatsiyasining „Harbiy shon-sharaf shahri" faxriy unvonini berish shartlari va tartibi toʻgʻrisida" gi Farmoni. (mavjud havola)
* Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2007-yil 27-apreldagi 557-sonli „Harbiy shon-sharaf shahri" faxriy unvonini berish shartlari va tartibi toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida"gi farmoni.[*sayt ishlamaydi*] (mavjud havola)