recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zaks** ― yahudiy familiyasidir.

Etimologiyasi
-------------

Yahudiy familiyasi *Zaks* (ivritcha: *זק"ש*) ― *Zak* umumiy familiyasining varianti — anʼanaviy qisqartma (qarang: notarikon) „zera **k**o(y)de**sh**" dan (ivrutcha: *muqaddas urugʻ*), Isayning iqtibosidan (6:13) qaratilgan: „*… Muqaddas urugʻ [xalqning] tanasiga aylanadi*" yoki „zera **k**o(y)desh **shemo**" dan (ivritchada: *Jafokashning muqaddas urugʻi*). Bu familiyaning Sharqiy Evropa boʻgʻini Rujandan (idishcha: rozinoy — ראָזינױ) rebe Isroil ben Sholomning uchta oʻgʻlidan kelib chiqqan. U Slonim yaqinida, 1659-yil 19-sentabrda qonli tuhmat natijasida azobli vafot topgan.

Tarqalish tarixi
----------------

XX asr boshlarida Telshyay, Riga, Kurlyandiya, Shaulyay, Raseynyay, Vilkomir, Kounas, Oshmyan, Lida, Starokonstantinov, Ovruch va Cherkassi viloyatlarida, yaʼni asosan gʻarbiy Belarus-Litva hududi va Volin shahrida keng tarqalgan.

*Zaks* familiyasining egalari, xuddi *Zak* kabi, anʼanaga koʻra, Kohenlar sulolasining avlodlari hisoblanadilar. Jurnalist Mihael Dorfman notarikonning boshqacha talqinini taklif qiladi: *zera kohanim* — „kohenlar urugʻi" yoki „uning ismi kohenlar oilasidan". Biroq u bergan variantning boshqa manbalari topilmagan.

Nemis yahudiylari orasida uchraydigan *Zaks* omonim familiyasi, xuddi shunga oʻxshash nemis familiyasi kabi, Saksoniya yerining nomidan kelib chiqqan. Ehtimol, Sharqiy Evropa yahudiy familiyasi *Saks* (Saksman, Saksonskiy) ayni shunday kelib chiqqan boʻlishi mumkin.

Yana qarang
-----------

* Zaks (nemis nomi)
* Saks

Manbalar
--------

1. ↑  Ye. Sh. Rabinovich. Kinnuiey mishpaxa ivriim. Reshumot 5 (1926/27: 295—323); Reshumot 6 (1927/28: 324—358)
2. ↑  Suщestvuet takje mnenie, chto familiya *Zaks* (Saks) vosxodit k imeni evreyskomu Исаак (Isxok) v odnom iz ego umenshitelno-laskatelnix variantov na idishe — sm. jewishencyclopedia.com Personal Names). Odnako eto mnenie ne poluchilo shirokogo rasprostraneniya.
3. ↑   Wayback Machine saytida arxivlangan (2010-07-24). Sassi family crest
4. ↑  Nine Prujanskiy rayon, Brestskaya oblast, Белоруссия
5. ↑  Sackheim G. I. Scattered Seeds. Skokie, IL, 1986.
6. ↑  A. Beider. A Dictionary of Jewish Surnames From the Russian empire. Avotaynu: Teaneck, 1993; str. 635.
7. ↑  O koenskix familiyax[*sayt ishlamaydi*]
8. ↑  „Лиля Брик из семени Аарона (о коэнских фамилиях). Михаэль Дорфман". 5-oktyabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-may 2022-yil.

Havolalar
---------

* Rabbis of Ruzhany(ingl.)
* Исследование генеалогии(ingl.)
* JewishGen(ingl.)
* What’s In A Name? By Chuck Jackson[*sayt ishlamaydi*](ingl.)
* Brooklyn Genealogy Information Page
* Surnames of well-known Ashkenazic and Sephardic rabbinical families
* Surnames of well-known Ashkenazic and Sephardic rabbinical families
**Shimoliy Edmonton**–Kanadaning Alberta shahridagi sobiq qishloq bo'lib, u Edmonton shahri tomonidan o'zlashtirilgan. Sobiq qishloqning taxminiy geografik markazi Edmonton shimoli-sharqidagi Fort Road, Avenyuning 66 va 127-ko'chasi hozirgi kungacha chorraha bo'lib kelgan. Shimoliy Edmontonning yeri Edmontonning Balvin, Belvedere, Industrial Heights, Kennedale Industrial va East Yellowhead Corridor mahallalari egallagan.

Tarixi
------

Bu yerdagi rivojlanish 1905-yilda Kanada Shimoliy temir yo'li Edmontonga kelganidan keyin rivojlangan. Bu hududda, ayniqsa 66-ko'chada o'sgan ko'plab go'sht zavodlari tufayli u odatda Packingtown nomi bilan tanilgan.U keyinchalik Franciscan Friaryning uyiga aylangan. Bu Bishop Emile Legal tomonidan sotib olingan va bu ob'ekt 2005-yilgacha ishlagan.

1910-yil 20-yanvarda Shimoliy Edmonton qishlog'i bu yerning to'rtdan bir qismini o'z ichiga olgan. 1911-yilda bu hududda 404 kishi istiqomat qilgan.

1912-yil 22-iyulda bu qishloq Edmonton tomonidan qoʻshib olingan.

Yana qarang
-----------

* Albertadagi sobiq shahar munitsipalitetlari ro'yxati

Manbalar
--------

1. ↑  „St. Francis Mission | Edmonton Maps Heritage".
2. ↑  „St. Francis Mission | Edmonton Maps Heritage".
3. ↑  „Establishment of the Village of North Edmonton".  Province of Alberta (20-fevral 1910-yil). Qaraldi: 11-mart 2010-yil.
4. ↑  *Census of the Prairie Provinces, 1936*. Ottawa: Dominion Bureau of Statistics, 1938 — 835 bet.
5. ↑  *Province of Alberta.* „Extension of City Boundaries" (18-iyul 1912-yil). Qaraldi: 11-mart 2010-yil.
6. ↑  *City of Edmonton.* „Census History". 3-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-mart 2010-yil.
**Zallascht Sadat** ( pushtucha: *زرلښت سادات*  ; 1986 yil 12 aprelda tug'ilgan)  soʻnggi yillarda bir necha tanlovlarda gʻolib chiqqan afgʻon - nemis modeli. Uning so'nggi g'alabasi Miss Globe 2012 unvoni bo'ldi .

Biografiya
----------

Zallash Sadat Germaniyaning Frankfurt shahrida Frankfurt amaliy fanlar universitetida biznes boshqaruvi bo‘yicha tahsil olgan. U Afg'onistondagi ayollar va bolalarni qo'llab-quvvatlash uchun o'zining "Zallascht Sadat Afghanistan Foundation" nomli notijorat tashkilotini yaratdi. Zallascht Germaniya va Qatar o'rtasida yashaydi.

Tanlovlar
---------

Sadat 2008-2009 yillardagi "Miss Afg'oniston" tanlovida qatnashdi va o'zining birinchi tanlovida g'olib chiqdi. O‘sha paytda Afg‘onistondagi notinch vaziyat tufayli tanlov Germaniyaning Gamburg shahrida o‘tkazilgan edi. U Zohra Yusuf Dovud 1972-yilda Afg‘oniston go‘zali etib saylanganidan keyin rasman birinchi saylangan Afg‘oniston Missidir 2010 yilda u Miss Hessen 2010 va Miss Süddeutschland 2010 tanlovlarida g'olib chiqdi, bu uning Miss Deutschland 2010 tanloviga kirishiga olib keldi va keyinchalik u g'olib chiqdi. U Miss Deutschland 2010 tojini oldi. 2011-yilda tanlov o‘tkazilmagani uchun u keyingi yili "Miss Deutschland" unvonini saqlab qoldi 2012 yilda Zallascht Butunjahon go'zallik tashkiloti tomonidan o'tkaziladigan Miss Globe tanlovida ishtirok etdi va ushbu tanlovda g'olib chiqdi. U Miss Globe 2012 tojini oldi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „The new MISS GLOBE 2012 is Zallascht Sadat from Afghanistan".  World Beauty Organization (22-noyabr 2012-yil). Qaraldi: 22-noyabr 2012-yil.
2. ↑  „BWL and Bikini".  Frankfurter Rundschau (22-noyabr 2012-yil). Qaraldi: 22-noyabr 2012-yil.
3. 1 2  „Official Website".  Zallascht Sadat (22-noyabr 2012-yil). Qaraldi: 22-noyabr 2012-yil.
4. ↑  „Chasing the Dream".  GLAM Magazine (22-noyabr 2012-yil). Qaraldi: 22-noyabr 2012-yil.
5. ↑  „Hi, I'm Miss Afghanistan".  Bild.de (22-noyabr 2012-yil). Qaraldi: 22-noyabr 2012-yil.
6. ↑  „Zallascht Sadat wears the crown".  Stuttgarter-Nachrichten.de (25-noyabr 2012-yil). Qaraldi: 25-noyabr 2012-yil.
7. ↑  „Zallascht Sadat Crowned Miss Deutschland 2010".  World Showbiz (22-noyabr 2012-yil). 23-iyun 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-noyabr 2012-yil.
8. ↑  „Who's the fairest of them".  RP Online (22-noyabr 2012-yil). Qaraldi: 22-noyabr 2012-yil.
9. ↑  „Miss Deutschland History".  Committee Miss Deutschland (22-noyabr 2012-yil). Qaraldi: 22-noyabr 2012-yil.
**Водород боғланиш** - кўпинча донор-акцектор реакцияларда борадиган боғланиш. 
Масалан: **H2O = HOH** га тенг. Сабаби сув, 2та Водород 1та Кислороддан ташкил топган.

**Vodorod bogʻ** — bir yoki ikki molekuladagi ikki yoki bir necha atom orasida vodorod atomi orqali bogʻlanish. Vodorod boshqa elementlardan atomida yagona elektroni borligi bilan farq qiladi. U bu elektronini elektr-manfiyroq elementga berib, ionli yoki qutbli birikma hosil qilganida, uning yadrosi (N+) butunlay yoki bir qadar elektrsizlanadi. N+ ionining radiusi juda kichik boʻlganligidan, u oʻz atrofida anchagina kuchli elektr maydonini vujudga ke l tirad i. Agar bunday yadro oldiga elektrmanfiyroq bir element yaqin kelsa, uning elektronlarini tortadi va natijada vodorod bogʻlanish hosil boʻladi.

TURLARI
-------

Vodorod bog'lanish asosan 2 xil turda bo'ladi.

1.Ichki molekulyar[ ko'p atomli spirtlar,amino kislotalar,oqsillar,uglevodorodlar va DNK ]

2.Molekulalar aro[ (H2O),bir atomli spirtlar,kislotalar]

Vodorod bog'lanish hosil qila oladigan elementlar➖ Ftor. Kislorod. Oltingugurt. Xlor. Fosfor. Azot.(F. O. S. CL. P. N ).

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Lenur Yagya Arifov** (1938-yil 10-dekabr Yalta – 2018-yil 11 mart Simferopol) – sovet va ukrain fizigi va ijtimoiy-siyosiy arbobi. Qrim Avtonom Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisining oʻrinbosari (1997—1998), fizika-matematika fanlari doktori, V.Vernadskiy nomidagi TMU nazariy fizika kafedrasi professori.

Hayoti
------

Lenur Arifov 1938-yil 10 dekabrda Yaltada tugʻilgan. 1944-yilda Qrimdan deportatsiya qilingan tatar oilalari ichida uning oilasi ham bor edi. Ular Oʻzbekistonga deportatsiya qilingan. Lenur Arifov oilasi bilan Samarqandda yashagan.

Samarqand universitetining fizika fakultetini (1961), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi (Toshkent) Yadro fizikasi instituti aspiranturasini (1964) tugatgan.

1964—1968-yillarda kichik; 1968—1986-yillarda katta ilmiy xodim; 1986-1987-yillarda yetakchi ilmiy xodim; 1987—1988-yillarda sohalar nazariyasi sektori mudiri; 1988—1992-yillarda Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi instituti laboratoriyasi mudiri.

Fizika-matematika fanlari doktori (1982).

1992-yilda oilasi bilan Qrimga qaytib ketadi.

1993-yil yanvar oyidan Fizika nazariyasi kafedrasi professori, 1993-yil sentyabrdan 1994-yil iyulgacha va 1998—2005-yillarda Nazariy fizika kafedrasi mudiri, 2005-yildan 2012-yilgacha Simferopol davlat universitetida Nazariy fizika kafedrasi professori boʻlib ishlagan.

1994—1998-yillarda Qrim Oliy Kengashining deputati. 1995-yil mart oyidan Qrim Oliy Kengashi doimiy komissiyalari raisi. 1995-yil iyuldan 1997-yil oktyabrgacha milliy siyosat va deportatsiya qilingan fuqarolar muammolari boʻyicha komissiya raisi lavozimida ishlagan. 1997-yil iyundan 1998-yil maygacha Qrim Vazirlar Kengashi raisining oʻrinbosari.

1993-yildan Qrim-tatar xalqi Qurultoyi delegati, Qrim-tatar xalqi majlisi aʼzosi. 1999—2005-yillarda „Millet" ijtimoiy-siyosiy harakati raisi.

Qrim Avtonom Respublikasida xizmat koʻrsatgan taʼlim xodimi (2005).

2018-yil 11-martda Simferopolda vafot etgan. U Abdal qabristoniga dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Шостка В. И.*. Арифов Леннур Ягья.* — 40-41 bet.  Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-05-06).
2. ↑  Коростеліна Т. А.*. НАН України, Наукове товариство ім. Шевченка, Институт энциклопедических исследований НАН*. ISBN 944023354X.
3. ↑  „В Симферополе скончался видный ученый Ленур Арифов" (ru). 1-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-mart 2018-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Профессора Крымского федерального университета им. В. И. Вернадского : в 3-х т. / Крымский федеральный университет им. В. И. Вернадского ; авт.-сост.: А.А.
* Непомнящий, Д. А. Ломакин, В. А. Грушецкая и др. — Белгород : КОНСТАНТА, 2018. — Т. 1. — 404 с. — ISBN 978-5-906952-74-5.
**Mashina tarjimasi** - bir tabiiy tildan ikkinchi tilga matnni raqamli hisoblash mashinalari va kompyuterlar yordamida tarjima qilish. EHM va kompyuterlar uchun dasturlar tuzish, matematik lingvistika va amaliy lingvistika kabi yoʻnalishlar bilan chambarchas bogʻliq. Mashina tarjimasi tizimini yaratish ilmiy tadqiqotlar mahsuli hisoblanadi. Mashina tarjimasi gʻoyasini birinchi boʻlib fransuz ixtirochisi J. Arsruni va undan mustaqil ravishda rus ixtirochisi P. P. Smirnov-Troyanskiylar 1933-yil ilgari surishgan. Pekin u, asosan, 20-asr 40— 50-yillarida rivojlangan. Mashina tarjimasi jarayoni matnni tarjima qilish uchun uni tahlil etish, yaʼni morfologik, sintaktik nuqtai nazaridan oʻrganib chiqishni taqozo qiladi. Mashina tarjimasi tizimi uchun maʼlumotlar bilan taʼminlashning ushbu 5 turi zarur: lingvistik taʼminot (matnni taxlil va sintez qilish uchun grammatik hamda semantik maʼlumotlarni beruvchi avtomatik lugʻatlar); matematik-algoritmik taʼminot (matnga ishlov berish algoritmlari va maʼlumotlar va algoritmlarni qayd qilish uchun qoidalar tizimi), dasturiy taʼminot (tarjima algoritmini amalga oshiruvchi va qoʻshimcha dasturlar), informatsion taʼminot (tegishli fan sohalariga doyr maʼlumotlar bazasi) hamda mantiqiy taʼminot (matnni fan sohasiga doyr maʼlumotlar bilan taqqoslash uchun mantikiy xulosalar usullari) zarur boʻladi. Mashina tarjimasi tizimida qaysi tildan qaysi tilga tarjima kilinsa, oʻsha tillarning ham grammatik, ham semantik, imloviy xususiyatlarini aks ettiradigan maxsus dastur tuzib olish kerak boʻladi. Zarur hollarda Mashina tarjimasi ishiga inson-muharrir ham aralashadi.

Mashina tarjimasi tizimi kiruvchi va chiquvchi tillarning lingvistik tavsifi (yaʼni barcha darajadagi avtomatik lugʻatlar va shartli grammatika) va algoritm (yaʼni bu lugʻatlar va grammatikadan foydalanishga doyr yoʻl-yoʻrikdar) dan iborat. Tarjima shu asosga asoslanib bajariladi. Mashina tarjimasida asosiy kiruvchi tillar — ingliz, fransuz, rus tillari; chikuvchi tillar — oʻzbek, nemis, yapon, chex va boshqa tillar. Agar maxsus dasturlar tuzilsa, aksincha (mas, oʻzbek tilidan rus tiliga) tarjima qilish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Ōshū shahar hokimiyati
**Ōshū** (yaponcha: *奥州市* *Ōshū-shi*?) – Yaponiyaning Ivate prefekturasida joylashgan shahar. 2020-yil 30-aprel holatiga koʻra, shaharda taxminiy aholi soni 114,620 kishini, aholi zichligi esa 45,728 ta xonadonda km2 ga 120 kishidan toʻgʻri kelgan. Shaharning umumiy maydoni 993,30 kvadrat kilometrni tashkil etadi (383,52 kv.mi). Ōshū oʻzining Maesawa mol goʻshti, koʻplab festivallari, tarixiy ibodatxonalari va ziyoratgohlari bor.

Geografiyasi
------------

Ōshū Ivate prefekturasining janubiy-markaziy qismida joylashgan boʻlib, gʻarbda Akita prefekturasi bilan chegaradosh. 993,35 kvadrat kilometr maydonda Ōshū yer maydoni boʻyicha Iwate prefekturasidagi ikkinchi yirik munitsipalitet hisoblanadi. Shahar Kitakami daryosi boʻyida joylashgan unumdor tekislikda joylashgan boʻlib, gʻarbda <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/%C5%8Cu\_Mountains" rel="mw:ExtLink" title="Ōu Mountains" class="cx-link" data-linkid="181">Ōu</a>togʻlari va sharqda Kitakami togʻlarigacha koʻtariladi. Shaharning eng baland nuqtasi Yakeishi-dake togʻi boʻlib, Ōutogʻlarida 548 metr balandlikda joylashgan. Shimoliy chegarasi Isawa daryosi bilan, Koromogawa daryosi esa janubiy chegara bilan belgilanadi. Ishibuchi toʻgʻoni Isava daryosining yuqori oqimida Yakeishi-dake togʻi yaqinida suv omborini hosil qiladi.

### Iqlimi

Ōshū nam subtropik iqlimga (Köppen iqlim tasnifi *Cfa*)ega. Ōshūda oʻrtacha yillik harorat 10,4 °C. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1278 mm, eng yomgʻirli oy sentyabr, eng qurgʻoq oy esa yanvar oyi. Avgustda eng yuqori harorat 24,2 °C atrofida, eng pasti esa yanvar oyida −2,5 atrofida boʻladi.

Demografiyasi
-------------

Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Ōshū aholisi 2000-yilda eng yuqori choʻqqiga chiqib, shundan beri pasayish kuzatilmoqda.

Aholining oʻsishi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1920 | 93,876 | —     |
| 1930 | 104,752 | +11.6% |
| 1940 | 110,98 | +5.9% |
| 1950 | 137,556 | +23.9% |
| 1960 | 138,272 | +0.5% |
| 1970 | 126,304 | −8.7% |
| 1980 | 130,318 | +3.2% |
| 1990 | 132,116 | +1.4% |
| 2000 | 133,056 | +0.7% |
| 2010 | 124,746 | −6.2% |
| 2020 | 112,937 | −9.5% |

Tarixi
------

Hozirgi Ōshū hududi qadimgi Mutsu provinsiyasining bir qismi boʻlib, kamida yapon paleolit davridan beri oʻrnashib qolgan. Isawa, ayniqsa,V asrda Kofun davri qoldiqlariga ega.

Hukumati
--------

Ōshūda toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 28 aʼzodan iborat bir palatali shahar qonun chiqaruvchi organi boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakli mavjud. Ōshū Kanegasaki shahri bilan birgalikda Ivate prefekturasi qonun chiqaruvchi organiga beshta oʻrin beradi.

Taʼlim tizimi
-------------

* Ilgʻor tadqiqotlar uchun magistratura universiteti – Ivate kampusi
* Ivate universiteti – Ōshū kampusi
* Ōshūda shahar hukumati tomonidan boshqariladigan 27 ta davlat boshlangʻich maktabi va Ivate prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan sakkizta davlat oʻrta maktabi mavjud. Prefekturada bitta maxsus taʼlim maktabi ham bor.

Manbalar
--------

1. ↑  Ōshū City official statistics Wayback Machine saytida arxivlangan (2023-03-23). (yaponcha)
2. ↑  Ōshū climate data
3. ↑  Ōshū population statistics
**Oqin** (qozoqcha: *ақын*, qirgʻizcha: *акын*) — qozoq va qirgʻizlarning badihagoʻy shoiri, kuychisi. Oqin anʼanaviy matnni aynan takrorlamay, ijodiy oʻzgartishlar ham kiritadi. Oqinlar ijodkor sifatida jirov va jirchilardan farq qilib, doʻmbira joʻrligida poetik folklorning barcha janrlari (doston, toʻlgʻov, terma, qoʻshiq) namunalarini ijro etadilar, oilaviy ma-rosimlarda ishtirok etadilar, ij-timoiy hayotning turli masalalariga doir asarlar yaratadilar. Jambul Jabayev, Toʻgʻaloq Moʻlda, Moylixoʻja, Toʻxtagʻul Sotilgʻanov kabi Oqinlar xalq orasida mashhur. Oʻzbeklarda ayrim joylarda (Toshkent va Sirdaryo atroflarida) Oqin atamasi dostonchi maʼnosida, baʼzan soʻzamol, chechan kishilarga nisbatan qoʻllanadi.

Yana qara
---------

* Baxshi
* Oshiq

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Aleksandariya muskati** – Vitis vinifera muskat oilasiga mansub oq-sariq uzum. U qadimiy uzum navlaridan biri hisoblanadi va sharob mutaxassislari uni genetik jihatdan oʻzgartirilmagan eng qadimgi uzumlardan biri deb hisoblashadi. Uzum Shimoliy Afrikada paydo boʻlgan va bu nom, ehtimol, uzumni sharob tayyorlash uchun ishlatgan qadimgi misrliklar bilan bogʻliqligidan kelib chiqqan. Bundan tashqari, ovqat va mayiz uchun ishlatiladigan uzum navlaridan biri hisoblanadi.

Aleksandariya muskati Gretsiyaning Shimoliy-Sharqiy Egey mintaqasidagi Lemnos orolida juda koʻp oʻstirilgan va Kleopatra ham u yerdan yetishtirilgan muskatdan sharob ichganligi haqida ham maʼlumotlar mavjud. Ispaniyada uzum 2015 yilda, asosan, Malaga, Alikante, Valensiya va Kanar orollarida yetishtirilgan 10,318 gektar (25,496 akr) bilan oltinchi eng koʻp ekilgan oq uzum navidir. Bu Avstraliya va Janubiy Afrika vino sanoatida muhim uzum hisoblanadi.

Sharob xususiyatlari
--------------------

Uzum issiq iqlimda oʻsadi va gullash davrida sovuqqa oʻta sezgir boʻladi. Shimoliy yarim sharda avgustda pishib, uzum holida yetishadi.

Aleksandariya muskatidan tayyorlangan sharob uzumning oʻziga xos taʼmiga ega boʻlib, urushdan keyingi davrda, taʼmi shirin va sodda boʻlgan paytda mashhur boʻlgan. Bu uzum navi serhosilligi bilan ham ajralib turadi.

Oʻzbekistonda tarqalishi
------------------------

Toshkent, Xorazm viloyatlari va Qoraqalpogʻistonda oʻstiriladigan Aleksandriya muskati Qrimda va Gruziyada ham keng tarqalgan. Tupi kuchli oʻsadi, bargi oʻrtacha, besh boʻlakli, cheti arra tishli. Guli ikki jinsli. Uzum boshi oʻrtacha (buyi 22 sm, eni 12 sm), silindrsimon, ogʻirligi 280 g gacha. Gʻujumi oʻrtacha, dumaloq yoki bir oz choʻziq, sargʻish-yashil, xushboʻy, tarki-bida 24-26% qand bor. Faol harorat yigʻindisi 2800°-2900° boʻlganda 140- 150 kunda (sentyabr oxirlarida) pishadi. Hosildorligi 150-180 s/ga. Dogʻli antraknozta, sovuqqa chidamsiz.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. 1 2 3  „J. Robinson Vines Grapes & Wines pg 185 Mitchell Beazley 1986".
2. ↑  „Robinson, Jancis".
**Shayx Jalol darvozasi** — Buxoro shahri qalʼa devorining janubi-gʻarbidagi darvoza.

Tarixi
------

Shayx Jalol darvozasi XVI asrda Shayboniy hukmdor Abdulazizxon davrida qayta tiklangan. Darvoza Buxoroning janub tomonida joylashgan boʻlib, shonli tarixga ega bo‘lgan darvozalardan biri hisoblanadi. Darvoza baʼzi manbalarda „Jalolobod darvozasi" shaklida ham uchraydi. 

Darvozayi Shayx Jalol hamda shu nom bilan yuritiluvchi mahalla haqida 1691—1692-yilga oid hujjatlarda maʼlumotlar uchraydi. O‘sha davrda Shayx Jaloliddinga murid bo‘lgan Abdulazizxon hazrat shayx sharafiga ilgari Darvozayi boboi morkushon nomi bilan mashhur bo‘lgan darvozani uning nomi bilan ataydi. Abdulazizxon 1549—1550-yillar oralig‘ida darvozani taʼmirlab, koshin burish rangli g‘ishtlar bilan jilo berib, unga yaqinroq joyda xonaqoh, hovuz, minora hamda hujralar qurdiradi.

Darvozadan tashqarida juda katta bog‘lar bo‘lib, shu qatori Xo‘ja Ismatulloh Buxoriy bog‘lari hamda maqbaralari ham shu hududda joylashgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Darvozaning balandligi 11-12 metr bo‘lib, kengligi 14×20, tashqi hamda ichki tomonida peshtoqlari bor. Abdulazizxon darvozaninig ustki qismini gultoj bilan bezatib, xonaqoh ustiga ko‘k gumbazlar qurishni buyuradi. Ushbu gumbazga eʼtibor berilmay quyilganligi bois 1898-yilda uning koshinlari ko‘chib tushgan. Mazkur davr ustalari gumbazni qayta tiklay olmaganlar. Qarovsizlik sababli xonaqoh, minora, hovuz, darvoza ham vayronaga aylangan. 1968-yilda toʻliq buzib tashlangan.

2008—2009-yillar oralig‘ida tayyorlangan loyihaga asosan usta-meʼmorlar Muzaffar Mirzayev hamda Sharif Rahimovlar tomonidan Darvozayi Shayx Jalol qaytadan qurilgan. Yon atrofidagi qadimiy qal’a devori ham tiklangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
2. ↑  Сухарева О.А*. К истории городов Бухарского ханства (историко-этнографические очерки)*. Ташкент: Изд-во академии наук Узбекской ССР, 1958 — 145 bet.
3. ↑  „Ворота Шейх Джалол" (ruscha). *Rusrav.uz* (24-aprel 2019-yil). Qaraldi: 11-oktabr 2023-yil.
4. ↑  Toʻrayev H.H*. Buxoro tarixi*. Buxoro: Durdona, 2020 — 320 bet. ISBN 978-9943-6571-0-6.
**Qoʻshilgan qiymat soligʻi (QQS)** — umumdavlat soliq turi; ishlab chiqarish va muo-mala jarayonlarining barcha bosqichlarida yaratilgan qoʻshilgan qiymatning bir qismini davlat byudjetiga olish shakli. Tovar va xizmatlardan olinadigan bilvosita (egri) soliqlar tarkibiga kiradi. Birinchi marta fransuz iqtisodchisi Moris Lore (fransuzcha: *Maurice Lauré*) tomonidan 1954-yilda taklif qilingan, 1960-yilda Kod-dIvuar Respublikasida soliq tizimiga kiritilgan. Oʻzbekistonda 1992-yildan boshlab qoʻllaniladi. Tovarlar (ishlar, xizmatlar)ni sotish va import qilish aylanmasi Qoʻshilgan qiymat soligʻi solinadigan obyekt hisoblanadi. Sotish boʻyicha Qoʻshilgan qiymat soligʻiga tortiladigan aylanma sotiladigan tovarlar (ishlar, xizmatlar) qiymati asosida, narxlar va tariflarni, aksiz soligʻini hisobga olgan holda belgilanadi.

Qoʻshilgan qiymat soligʻiga tortiladigan aylanma mablagʻ soliq obyektining turiga qarab, oʻziga xos usulda aniqlanadi. Masalan, ishlab chiqarilgan tovarlar yuklab joʻnatiladigan qismining qiymati, amalga oshirilgan qurilish, taʼmirlash, ilmiy tadqiqot, konstruktorlik, texnologik, qayta taʼmirlash va boshqa shunga oʻxshash ishlar qiymati Qoʻshilgan qiymat soligʻiga tortiladi. Xizmatlar koʻrsatilganda esa transport vositalari yordamida bajarilgan ishlar qiymati, ijara, vositachilik haqi, infratuzilma, reklama va boshqa xizmatlar qiymati shu soliq obyekti boʻladi. Aksiz toʻlanadigan tovarlarni Qoʻshilgan qiymat soligʻisga tortishda uning obyekti joʻnatilgan aylanmaga aksiz soligʻining qiymati qoʻshilgan holda aniqlanadi. Oʻzbekiston Respublikasida Qoʻshilgan qiymat soligʻi asosan, 12,0 % li stavka boʻyicha undiriladi. Shuningdek, ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan ayrim oziq-ovqat tovarlari boʻyicha Qoʻshilgan qiymat soligʻi kamaytirilgan stavkalarda toʻlanishi mumkin. Stavkalar va bunday tovarlarning roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Qoʻshilgan qiymat soligʻi boʻyicha toʻlovlar soliq turi boʻyicha hisobot taqdim etilgan muddatdan soʻng 5 kun orasida davlat byudjetiga oʻtkaziladi. Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi ayrim toifadagi soliq toʻlovchilar uchun Qoʻshilgan qiymat soligʻini toʻlashning boshqa muddatlarini ham belgilashi mumkin. Import qilinayotgan tovarlar boʻyicha Qoʻshilgan qiymat soligʻis bojxonada rasmiylashtirilgunga qadar yoki rasmiylashtirish paytida toʻlanadi.

Qoʻshilgan qiymat soligʻini undirish va toʻlash tartibqoidalari Oʻzbekiston Respublikasining „Soliq kodeksi" (65—79-moddalari) bilan tartibga solinadi.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻrazbay Dlimbetov** (1935-yil, Xoʻjayli tumani, Qoraqalpogʻiston ASSR) — sovet ishchisi, Oʻzbekiston SSR Melioratsiya va suv xoʻjaligi vazirligi Qoraqalpogʻiston ASSR „Karakalpakvodstroy" tresti Taxiatosh qurilish-montaj boshqarmasi ekskavator mashinisti. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1981).

Biografiyasi
------------

Oʻrazbay Dlimbetov 1935-yilda Oʻzbekiston SSR Qoraqalpogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Xoʻjayli tumanida (hozirgi Oʻzbekiston Respublikasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi) tugʻilgan. Millati qoraqalpoq.

Oʻrta maktabni tugatgan.

1951—1954-yillarda „Karakalpakvodstroy" trestining Taxiatosh qurilish-montaj boshqarmasida mashinist yordamchisi, soʻngra ekskavator mashinisti boʻlib ishlagan.

1954—1958-yillarda Sovet Armiyasi safida xizmat qilgan, soʻngra avvalgi ish joyiga qaytgan. Qoraqalpogʻiston ASSR „Karakalpakvodstroy" tresti Taxiatosh qurilish-montaj boshqarmasi ekskavator mashinisti boʻlib ishlay boshlagan.

Oʻrazbay Dlimbetov Qoraqalpogʻiston SSSRda suv xoʻjaligi obyektlari, jumladan, Amudaryo deltasida irrigatsiya tizimlarini qurish bilan shugʻullangan. 1974-yil 27-fevralda Oʻrazbay Dlimbetov Lenin ordeni bilan taqdirlangan. Oʻninchi besh yillikning rejasi va shaxsiy sotsialistik majburiyatlarini muddatidan oldin bajargan.

1981-yil 13-martda SSSR Oliy Soveti Prezidiumining Farmoni bilan oʻninchi besh yillik reja vazifalari va sotsialistik majburiyatlarni bajarishda erishgan muvaffaqiyatlari uchun unga Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, Lenin ordeni va Oʻroq va Bolgʻa oltin medal berilgan.

Oʻrazbay Dlimbetov 1970—1974-yillarda Qoraqalpogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasidan SSSR Oliy Soveti Millatlar Kengashining 8-chaqiriq deputati etib saylangan.

Turli medallar bilan taqdirlangan. 2 marta Lenin ordeni (27.02.1974; 13.03.1981) bilan taqdirlangan. Keyingi taqdiri nomaʼlum.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  „Длимбетов Уразбай". *warheroes.ru*. 20-sentyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-sentyabr 2022-yil.
2. ↑  „Депутаты Верховного Совета СССР VIII-го созыва 1970 - 1974". *www.knowbysight.info*. 26-noyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-sentyabr 2022-yil.
**Mett Lambros** (1985-yil 8-fevral sanasida tugʻilgan) – Kanada futbolining sobiq professional oʻyinchisi. 2009-yilgi CFL loyihasining ikkinchi bosqichida oʻrin olgan oʻyinda Toronto Argonauts tomonidan jamoaga safiga tanlab olingan. Kollejning Liberty Flames jamoasi safida futbol oʻynagan. 2011-yil iyun oyida Monreal Alouettes jamoasida mashgʻulot yigʻinida qatnashdi, ammo ichki nizolar sabab 2011-yilning 18-iyunida jamoani tark etadi.

Hayot
-----

Lambros 1985-yilining 8-fevralda Alberta shtatining Kalgari shahrida dunyoga kelgan. Uning otasi Mayk Lambros 1972-yildan 1975-yilgacha Edmonton Eskimoslari safida himoyachi boʻlgan oʻynagan. U Kalgari shahridagi Ser Uinston Cherchill oʻrta maktabida futbol oʻynashni boshlagan. Keyinchalik Lambros maktabdagi jamoasi safida oʻynab „Yilning eng yaxshi oʻyinchisi" deb topilgan va maktab jamoalar ichida gʻolibga aylangan.

Lambros oʻrta maktabda futbol oʻynagan sobiq jamoasiga murabbiylik qildi. Keyinchalik esa Jim Barkerning maslahati bilan Virjiniya shtatining Linchburg shahridagi Ozodlik universitetiga oʻqishga topshiradi. Lambros 2005-yildan 2008-yilgacha Liberty Flames jamoasi safida oʻynagan. Shu jumladan 2007-2008-yillarda Flames jamoasi bilan birinchi marotaba Janubiy konferentsiya chempionatida ham oʻynagan. 2006-2007-yillarda Janubiy konferentsiya chempionati prezident tomonidan faxriy yorligʻiga bilan taqdirlanadi.

Professional faoliyati
----------------------

Lambros 2009-yil 27-may kuni Argonauts jamoasi bilan shartnomani imzoladi. 2009-yilgi Toronto Argonauts jamoasining mavsumi oʻquv-mashgʻulot yigʻiniga qoʻshildi va mavsumoldi oʻyinlarida ishtirok etdi. U sogʻligida momolarga paydo boʻla boshlaydi shunga qaramay mmashgʻulotlarga qatnashaveradi. Iyul oyida Hamilton Tiger-Catsga qarshi oʻzining birinchi oʻyini otkazadi va birinchi zarbasidayoq jamoasiga achko olib keladi. 2010-yili 4-iyunda Argonavtlar tomonidan Lambros jamoa safidan chetlashtiriladi.

Monreal Alouettes jamoasi bilan 2011-yil 17-fevralda shartnoma imzolaydi. Ammo oradan koʻp vaqt oʻtmay 2011-yili 18-iyunda jamoa safini tark eradi va faoliyatini yakunlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  „CFL.ca - Official Site of the Canadian Football League". 11-iyun 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyul 2011-yil.
2. ↑  *Masters, Mark*. „Draft Profile: Matt Lambros". CFL.ca (8-mart 2009-yil). Qaraldi: 2-iyul 2009-yil.
3. ↑  „Player Information: Matt Lambros". *Liberty Flames Football*.  Liberty University. Qaraldi: 2-iyul 2009-yil.
4. ↑  *Masters, Mark*. „Draft Profile: Matt Lambros". CFL.ca (8-mart 2009-yil). Qaraldi: 2-iyul 2009-yil.
5. ↑  „Player Information: Matt Lambros". *Liberty Flames Football*.  Liberty University. Qaraldi: 2-iyul 2009-yil.
6. ↑  „Hot Read: Lambros' first career TD". CFL.ca (2-iyul 2009-yil). Qaraldi: 2-iyul 2009-yil.

Havolalar
---------

* Faqat sport statistikasi
* Liberty Flames bio
* Monreal Alouettes bio
**Chuchuk oyim sangin madrasasi** — Buxoro madrasasi. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.
Chuchuk oyim sangin madrasasi 1792—1793-yillarda Naqib guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Shohmurod davrida Chuchuk oyim binti Muhammad Shukur toʻqsabo tomonidan bunyod etilgan. Madrasaning yillik vaqf mablagʻi 25 ming tangani tashkil etgan boʻlib, 2 qavatdan iborat boʻlgan. Olga Suxareva maʼlumotlariga koʻra Chuqur guzarida Hakim oyim madrasasi joylashgan va Parfyonov-Fenin xaritasida u Chuchuk oyim madrasasi deb koʻrsatilgan va bu guzarda Boqixon naqib madrasasi ham mavjud boʻlgan. Ushbu guzar XVIII asrgacha Chorbogʻi Boqixon nomi bilan atab kelingan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Ushbu madrasaga oid ikkita vaqf hujjati saqlanib qolgan. Birinchi vaqf hujjatlariga koʻra madrasa Eshon hoji mozori yaqinida joylashgan. Madrasaning gaʼrbi va sharqida koʻcha, shimolida hovlilar, janubida hazrat Eshon qabriga boradigan yoʻl mavjud boʻlgan. Chuchuk oyim sangin madrasasining masjidi va oliy toqlari ham boʻlgan. Ikkinchi vaqf hujjatida madrasa Chuchuk oyim binti Qulmuhammad dodhoh tomonidan vaqf qilingan. Madrasada sovet davrigacha oʻqish davom etgan. Bundan tashqari madrasada faoliyat olib borgan mudarris va talabalar toʻgʻrisida maʼlumotlar ham mavjud. Sadri Ziyo ushbu madrasada 13 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.
Chuchuk oyim sangin madrasasi 13 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Muhammad Sharif savdogar madrasasi**— Buxoro madrasasi.

Tarixi
------

Muhammad Sharif savdogar madrasasi 1777-yilda Gʻoziyon guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Doniyolbiy davrida, Muhammad Sharif savdogar tomonidan bunyod etilgan. Ushbu madrasa toʻrtinchi darajadagi oliy toifaga mansub boʻlib, Buxorodagi eng mashhur madrasalardan biri hisoblangan. Abdurauf Fitrat maʼlumotlariga koʻra ushbu madrasaning yillik mablagʻi 60 ming tangani tashkil etgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Ushbu madrasada sovet davriga qadar dars oʻtilgan. Vaqf hujjati maʼlumotiga koʻra Muhammad Sharif savdogar pishiq gʻishtdan koʻp hujrali va xom gʻishtdan sinchli alohida kichik madrasa bunyod ettirgan. Muhammad Sharif savdogar ushbu madrasa uchun Koʻli Malik mavzelari, Xayrabod, Komi Abu Muslim, Qorakoʻl, xazrati Ubbon uchun 5 ming tanobdan ortiq yerni vaqf qilgan. Manbalarga koʻra Muhammad Sharif savdogar ashtarxoniy Abulfayzxon davrida va keyingi davrlarda katta savdogar boʻlib, u Shayx Hazrati Imloning muridi boʻlgan. Madrasa qurilishi bilan bogʻliq bir qator rivoyatlar ham mavjud. Rovoyatlarga koʻra, Muhammad Sharif bir koʻzacha oltin topib olgan va uni ustoziga olib borgan. Ustozi u oltinni olmaydi va muridiga bu boylikni biror ishga sarflashni maslahat beradi. Sadri Ziyo ushbu madrasada 92 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Muhammad Sharif savdogar madrasasi 92 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Buxgalteriya balansi** — buxgalteriya hisoboti aniq hisobot sanasida yakunlovchi, mablagʻlarning sarflanishi, manbai va maqsadini taʼriflovchi, jamlovchi, umumlashtirilgan jadvalda pul hisobida aks ettiruvchi hujjat. Buxgalteriya balansi korxona, tashkilot, firma va boshqa xoʻjalik yurituvchi subʼektlarning mulkiy holatini qiymat koʻrinishida taʼriflab beradi. Buxgalteriya balansi umumlashtirilgan jadval shaklida korxonaning mulklari tarkibini, ularning joylashtirilishini, manbalarini, mablagʻlarning sarflanishi va safarbar etilishini hisobot sanasida qiymat jihatidan aks ettiradi. Buxgalteriya balansi 2 qismdan iborat boʻlib, chap tomoni aktiv, oʻng tomoni passiv deb ataladi. Aktiv va passiv bir-biriga teng boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *arxiv nusxasi*, 2017-03-26da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2017-01-25
== Adabiyotlar ==

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammad Nazar parvonachi madrasasi** — Buxoro madrasasi.

Tarixi
------

Muhammad Nazar parvonachi madrasasi Xoja Xizr guzarida, Muhammad Nazar parvonachi ibn Gʻoyib Nazarbiy tomonidan bunyod etilgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Vaqf hujjatida ushbu madrasa uchun Hazrat Qalmoqjon oyim binti Amir ul-mahrum 1793-yil Koʻshki safed, Sulakiyon, Arus qishlogʻidagi 12 boʻlakdan iborat yerni vaqf qiladi. Muhammad Nazar parvonachi madrasasi gʻarbida Havzi lisak yeri, shimoli va sharqida Muhammad Nazarbiy hovlisi va koʻcha, janubda guzar masjidi va koʻcha mavjud boʻlgan. Madrasa faoliyati bilan bogʻliq yana beshta vaqf hujjati saqlanib qolgan. Vaqf hujjatlarining birida madrasa mudarrisi Aʼloxoʻja Samjan tumaniga qozi boʻlgani va uni oʻrniga boshqa mudarris tayinlash toʻgʻrisida gap boradi. Oʻsha paytda Muhammad Nazar parvonachi madrasasi mudarrisi Mir Rahmatulloh va mulla Aʼloxoʻjaning maoshi 55 tillani tashkil etgan. Yana bir qator vaqf hujjatlarida mudarrislar va ularning maoshlari toʻgʻrisida maʼlumotlar keltirilgan. Jumladan Mulla Ibrohim maoshi 50 tilla, mulla Abdurahim maoshi 40 tilla, mulla Abdujalil maoshi 45 tillani tashkil etgan. Ushbu madrasa inqilob davrida buzib yuborilgan. Sadri Ziyo ushbu madrasada 13 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Muhammad Nazar parvonachi madrasasi 13 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Amir Nasrulloh madrasasi**  — Buxoro madrasasi.

Tarixi
------

Amir Nasrulloh madrasasi 1860-yilda Poyi ostona guzarida, Buxoroda hukmronlik qilgan mangʻitlar sulolasi hukmdori Amir Nasrulloxon tomonidan bunyod etilgan. Ushbu madrasa Poyi Ostona deb ham manbalarda tilga olingan. Sharif Maxdum oʻz asarida madrasa Qoʻchqorbek guzarida boʻlib hijriy 1277-yil muharram oyida (1860-yil iyul-avgust) bunyod etilgan deb yozgan. Tarixchi Muhammad Mir Olim Buxoriy oʻz asarida Amir Nasruloxon otasi Amir Saʼid qabri yaqinida bir madrasaga qurganligini yozib qoldirgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Vaqf hujatida tepasiga „vaqfiyayi masjid va madrasa Poyi ostona" deb koʻrsatilgan. Hujjatda madrasa pishiq gʻisht va yogʻochdan qurilgan va sayisxona va hujralardan iborat boʻlgan. Madrasa gʻarbida koʻcha, shimolida guzarning oliy masjidi, janubi va sharqida yoʻl mavjud boʻlgan. Madrasaga Amir Nasrulloxonning oʻzi mutavvalini tayinlagan. Madrasa bir kishiga uch yildan ortiq ijaraga berilmagan. Vaqf hujjati Amir Nasrulloh, qozi ul-quzzot Saburxoja ibn oxund mulla Omonullaxoja va yana bir qator shaxslar muhri bilan tasdiqlangan. Madrasada faoliyat olib borgan mudarrislar toʻgʻrisida ham maʼlumotlar keltirilgan. Amir Nasrulloh madrasasi vaqf hujjatida Sadr mufti askar mulla Orif, mulla Abdugʻafur, mulla Yusuf kabi mudarrislar nomlari keltirilgan. Sadri Ziyo ushbu madrasada 7 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Amir Nasrulloh madrasasi 7 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Hozirgi kunda madrasa saqlanib qolmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Xalifa Xudoydod madrasasi** — Buxoro madrasasi.

Tarixi
------

Xalifa Xudoydod madrasasi 1796—1797-yillarda Xalifa Xudoydod guzarida, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Shohmurod davrida, Xalifa Xudoydod tomonidan qurilgan. Muarrix Nosiriddin Hanafiy oʻz asarida Xalifa Xudoydod asli Xorazm shaxzolaridan birib boʻlib, Buxoroga kelib, Mir Arab madrasasida tahsil olgan. U Koʻli Odina qishlogʻida yashab, u yerda xonaqoh qurdirdi. U Amir Shohmurod davrida 40 hujrali madrasa, sardoba, tahoratxona va maqbara qurdiradi. Xalifa Xudoydod zamonasing eng mashhur xattotlaridan biri boʻlgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Ushbu madrasaning vaqf hujjati saqlanib qolgan. Madrasa voqifi madrasa uchun 1797—1798-yillarda Samjan tumanida Jilangʻu mavzesidagi yerni, Poyrudda Bozorchayi Boqi qishlogʻini, Boqi Muhammadxon chorbogʻidagi bir necha qismdan iborat xurri xolis yerini, Farr tumanidagi Ermavzi mavzesidagi 2 boʻlak yerini vaqf qiladi. Madrasaga mutavvali voqifning oʻzi boʻlgan. Madrasaning har bir hujrasida 2 nafar talaba yashagan. Madrasaga 2 oyu 10 kun sababsiz darslarga kelmaganlar madrasadan haydalgan. Ushbu vaqf hujjati 1798-yilda shayx Xudoydod ibn Toshmuhammad Azizon va Muhammad Sharif ibn Mir Muzaffar tomonidan tuzilgan. Xalifa Xudoydod madrasasiga oid yana beshta vaqf hujjati saqlanib qolgan. Ushbu vaqf hujajtida madrasada faoliyat koʻrsatgan mudarrislar va tahsil olgan talabalar toʻgʻrisida maʼlumotlar mavjud. Sadri Ziyo ushbu madrasada 36 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Xalifa Xudoydod madrasasi 37 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
3. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Amir Muzaffar madrasasi**  — Buxoro madrasasi. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.
Amir Muzaffarxon madrasasi 1868-yilda Istemurbiy guzarida, Buxoro amirligida, hukmronlik qilgan Amir Muzaffarxon tomonidan bunyod etilgan. Madrasa vaqfli boʻlib, kichkina boʻlgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Vaqf hujjatida madrasa haqida shunday yozilgan: „Hazrat Amir Muzaffar hijriy 1285-yili zulqaʼda oyida (1868-yil fevral-mart oylari) Istemurbiy guzaridagi Labi hovuzda 9 hujrali madrasa qurdirdi". Mazkur hujjat qozi Abduhamid ibn domulla Boqi muhri bilan tasdiqlangan. Madrasa vaqfi uchun Istemurbiy guzaridagi qaymoq bozori va Boboyi ol guzaridagi Latta bozori vaqf qilingan. Hujjatga koʻra madrasa mudarrisi mutavvali qilib tayinlangan. Vaqf mablagʻi hisobidan madrasa mutavvalisi ush haqi olgan. Qolgan mablagʻlar esa 21 qismga boʻlinadi. Madrasa hujralarida ikki nafar talaba yashagan. Madrasa surati Olga Suxareva kitobida saqlanib qolgan. Madrasa hovuzning yonida joylashgan va darvozasi bezakli va peshtoqli boʻlgan. Poydevori esa yerdan baland qilib koʻtarilgan. Madrasa yonginasida bir qavatlik masjid ham mavjud boʻlgan. Uning oʻrni Sharif maxdum koʻrsatgan Istemurbiy madrasasi oʻrniga toʻgʻri keladi. Amir Muzaffar Buxoro amirligining oltinchi hukmdori boʻlgan. Buxoro amirilgi Amir Muzaffarxon davrida 1868-yilda Rossiya imperiyasi protektoratiga aylangan.
Amir Muzaffarxon 9 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
**Bibi Xalifa madrasasi** — Buxoro madrasasi. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.
Bibi Xalifa madrasasi XVII asrda Mir Tahur devon guzarida, Buxoro xonligida hukmronlik qilgan Subhonqulixon davrida, Bibi Xalifa tomonidan bunyod etilgan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Madrasa vaqf hujjatida madrasa pishiq gʻishtda iborat 20 ta hujra, 4 ta gumbazi, yogʻochdan 10 ta hujra, darsxona, ichki va tashqi hovlisi mavjud boʻlgan. Bibi Xalifa madrasasi gʻarbida koʻcha, shimolida Obi Rahmat hovuzi, sharqida chorbogʻ, janubida hovlilar mavjud boʻlgan. Madrasa uchun voqifa Harqanrud va Poyiruddagi ekin yerini, madrasa sharqidagi mevali va mevasiz daraxtlardan iborat chorbogʻini vaqf qilgan. Madrasaga mutavvali voqifning oʻzi boʻlgan. Baʼzi manbalarga koʻra ushbu madrasaga faqat qizlar oʻqigan. Madrasaning asl vaqf hujjati Buxoro xoni Subxonqulixon davrida rasmiylashtirlgan va 9 kishini muhri bilan tasdiqlangan. Buxoro amiri Amir Shohmurod davrida madrasa vaqf hujjati koʻchirilgan. Madrasaga oid yana beshta hujjat saqlanib qolgan. Hujjatda madrasada faoliyat olib borgan mudarrislar va ularning maoshi toʻgʻrisida maʼlumot mavjud. Jumladan xoji Abduvohid maoshi 24 tilla, mulla Bobojon maoshi 26 tilla, mulla Najmidddin maoshi 25—30 tillani tashkil etgan. Bundan tashqari hujjatlarda madrasada tahsil olgan talabalar ismlari ham mavjud. Jumladan qori Hisomiddin, Atoxoja Buxoriy kabi talabalar nomlari qayd etilgan.
Bibi Xalifa madrasasi 30 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
2. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
**Oʻzbekiston respublika tovar xom ashyo birjasi** — yuqori xaridorgir tovarlar, xom ashyo mahsulotlari savdosini amalga oshiradigan yetakchi birja. 1994-yil 8-aprelda "Toshkent" universal tovar-fond birjasi (1991) ning "Toshkent" respublika fond birjasi va tovar-xom ashyo birjasiga boʻlinishi natijasida tashkil topgan. Boshqaruvi Toshkent shahrida. Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Toshkent viloyatidan tashqari barcha viloyatlar markazlari va Toshkent shahrida filiallari bor. Barcha filiallari yagona elektron tizim bilan bogʻlangan. Birjada mamlakatdagi va chet ellik xaridorlar uchun neft mahsulotlari, koʻmir, paxtani qayta ishlash mahsulotlari (paxta tolasi, lint, shrot, shulxa), rangli va qora metallar, sement, mineral oʻgʻitlar, oziq-ovqat mahsulotlari va boshqalarning muntazam savdosi oʻtkaziladi. 2004-yildan respublika ichki bozorida talab yuqori boʻlgan tovarxom ashyo mahsulotlarining limit fondlar boʻyicha taqsimoti tizimi tugatildi va mazkur birjada bu resurslarning muntazam ochiq va raqobatli birja savdosi yoʻlga qoʻyildi. Birja savdolarida har bir xoʻjalik yurituvchi subʼyektlar uchun oʻziga kerakli tovarxom ashyo resurslarini milliy valyutaga va asosli narxlarda sotib olish imkoniyatlari yaratildi. Muntazam va kundalik birja savdolarining butun respublika hududini qamragan yagona elektron tizimi barpo etilgan. Birjada akkreditatsiya qilingan 1000 ga yaqin brokerlar ishlaydi. Birja huzurida savdolarda tuzilgan shartnomalarning sotuvchilar va xaridorlar tomonidan bajarilishini kafolatlaydigan hisobkliring palatasi faoliyat koʻrsatadi (2004). Respublikaning barcha viloyatlarida, ayniqsa, qishloq joylarida dehqon va fermer xoʻjaliklariga resurslar sotish bilan ularning oʻz mahsulotlarini ham birja koʻrgazmalariga qoʻyadigan 37 ta maxsus savdo maydonchalari tashkil etilgan. Birjada koʻrgazmayarmarka savdolari elektron tizimi joriy etilgan boʻlib, tovarlar birja listingta fototasvirlari bilan birga kiritiladi. Bu esa milliy eksporterlarning jahon bozorlariga chiqishiga yordam beradi. 2004-yilda birjada 150,5 ming t paxta tolasi, 63,8 ming t shrot, 137,7 ming t avtomobil benzini, 346,6 ming t dizel yonilgʻisi, 136 ming t sement, 37,2 ming t qora metallar prokati, 43,9 ming t koʻmir, 19,1 ming t mineral oʻgʻitlar va boshqalar mahsulotlar sotildi. 2004-yilda birjaning umumiy tovar aylanmasi 450,1 mlrd. soʻmni tashkil etdi (2000-yilda 65,8 mlrd. soʻm; 2003-yilda 288,3 mlrd.soʻm).

Manbalar
--------



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |