**Wayne Mark Rooney** **–** 1985-yil 24-oktabrda tugʻilgan Angliyalik professional futbol murabbiyi va sobiq futbolchisi. U AQShning „Major League Soccer" klubi „DC United"ning hozirgi murabbiyi. U ilgari Angliyaning „Derbi Kaunti" klubida murabbiylik qilgan.

Rooney avvalroq oʻyinchi-menejer boʻlib faoliyat yuritgan. U futbolchilik faoliyatining koʻp qismini hujumchi sifatida oʻtkazgan, shu bilan birga turli yarim himoya rollarida ham maydonga tushgan. Oʻz avlodining eng yaxshi oʻyinchilaridan biri hisoblangan Rooney Angliya terma jamoasi va „Manchester United" uchun eng koʻp gol urgan futbolchi, shuningdek, Angliya terma jamoasida eng koʻp oʻyin oʻtkazish boʻyicha rekord natija qayd etgan futbolchi sanaladi.

 Rooney „Manchester United"ning Premer-liga doirasidagi derbida "Manchester Siti" ustidan qozonilgan 3:1 hisobidagi gʻalabasi paytida, oʻyindagi birinchi golni urgan.
 Rooney 2009-yilgi UEFA Chempionlar Ligasi finalida "Barselona" dan Andres Inyesta va Serxio Busketsga qarshi maydonga tushadi.Runi 9 yoshida „Everton" yoshlar jamoasiga qoʻshilgan va 2002-yilda 16 yoshida klubda professional debyut qilgan. U „Merseyside" klubida ikki mavsum toʻp surgan, undan oldin 2004-yil yozgi transfer oynasida 25,6 million funt sterling evaziga „Manchester United" jamoasi safiga qoʻshilgan. Rooney 16 ta sovringa munosib koʻrilib, jamoadoshi Maykl Kerrik bilan birga Premer-liga, Angliya kubogi, UEFA Chempionlar ligasi, Liga kubogi, UEFA Evropa ligasi va FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻalaba qozongan yagona ingliz futbolchisiga boʻlgan. U „United" safida barcha musobaqalarda 253 ta gol urib, uni barcha davrlarning eng yaxshi toʻpurari boʻlishiga olib kelgan. 183 ta gol bilan Premer-ligada Serxio Aguerodan keyin („Manchester Siti" uchun 184 ta gol) har qanday klub uchun eng koʻp oʻyinchi urgan ikkinchi oʻrinni egalladi. Rooney Premer-ligada 208 ta gol urib, uni Premer-liganing barcha vaqtlardagi ikkinchi toʻpurariga aylantirgan. Shuningdek, u 103 ta golli uzatma bilan Premer-ligada uchinchi o‘rinni band qilib turgan.

Rooney 2003-yilning fevral oyida 17 yoshida Angliya terma jamoasi safida debyut qilgan va Angliya terma jamoasi tarixidagi eng yosh gol muallifiga aylangan. U UEFA Yevro-2004 da ishtirok etib, toʻrtta gol urgan hamda qisqa vaqt ichida Yevropa chempionati tarixidagi eng yosh toʻpurarga aylangan. Keyinchalik Rooney 2006, 2010 va 2014-yilgi jahon chempionatlarida maydonga tushib, mamlakatning eng yaxshi futbolchisi sifatida eʼtirof etilgan. U toʻrt marta, 2008, 2009, 2014 va 2015-yillarda Angliyada yilning eng yaxshi futbolchisi sovriniga munosib koʻrilgan. 120 ta xalqaro oʻyinda 53 ta gol urgan Rooney Angliyaning eng koʻp oʻyin oʻtkazgan ikkinchi oʻyinchisi (Piter Shiltondan keyin) va barcha vaqtlar rekordchisiga aylangan.

Rooney 2009-2010-yilgi mavsumda PFA tomonidan yilning eng yaxshi oʻyinchisi va FWA tomonidan yilning eng yaxshi futbolchisi mukofotlariga munosib koʻrilgan. Futbolchilik faoliyati davomida besh marta Premer-ligada oyning eng yaxshi futbolchisi sovrinini qoʻlga kiritgan hamda 2011-yilgi FIFA „Oltin toʻp" mukofoti uchun ovoz berishda beshinchi oʻrinni qayd etgan. 2011-yil uchun FIFA FIFPro World XI roʻyxatiga kiritilgan. U BBCning „Kunning eng yaxshi goli" soʻrovi boʻyicha uch marta „Mavsum goli" sovrinini qoʻlga kiritgan hamda 2011-yil fevral oyida shahardagi raqiblari „Manchester Citi"ga velosiped zarbasi bilan Premer-liganing 20 faslidagi eng yaxshi gol sovrinini gʻolibiga aylangan. Rooney Derbi Kauntiga sodiq qolgani hamda moliyaviy qiyinchiliklar va maʼmuriyatda klubga yordam bergani uchun „Freedom of Derby" mukofotini olishga tayyor turgan.

Rooney „Manchester United" uchun UEFA Chempionlar Ligasi doirasida Rossiyada CSKA Moskvaga qarshi oʻyinda, 2015-yil 21-oktabr.

Yoshlik yillari
---------------

Rooney Liverpulning Croxteth shahrida Jeanette Marie va Tomas Ueyn Runi oilasida dunyoga kelgan. U otasi va buvisi orqali irlandiyalik boʻlib, Rim-katolik sifatida kichik ukalari Graham va Jon bilan birga tarbiyalangan. Uchalasi ham „Our Lady" va „St Swithin" boshlangʻich maktabida hamda „De La Salle" maktabida taʼlim olgan. Rooney „Everton" jamoasini qoʻllab-quvvatlab voyaga yetgan. U braziliyalik hujumchi Ronaldoni hayratda qoldirgan futbolchi sanaladi.

Manchester United: Qizil iblislarga moslashish (2004-2007)
----------------------------------------------------------

Iyul oyida „Everton" Rooneyga haftasiga 50 000 funt sterlingga teng boʻlgan yangi besh yillik shartnoma tuzish taklifini bergan. Futbolchi „Nyukasl"dan 20 million funtlik taklifni rad etgan. 20 million funt sterlinglik kelishuv natijasida futbolchi „Manchester United" bilan shartnoma tuzishga rozi boʻlgan. Qoʻshimcha 7 million funt sterling favqulodda toʻlovlar uchun Rooneyga ajratilgan. Shundan soʻng futbolchi rasman besh yillik shartnomaga imzo chekdi. Bu 20 yoshgacha boʻlgan oʻyinchi uchun toʻlangan eng yuqori toʻlov hisoblangan boʻlib, Rooney „Everton"ni tark etganida hali 18 yoshli oʻsmir boʻlgan. „United"ning oʻsha paytdagi bosh murabbiyi Ser Aleks Fergyuson hisoblangan.

 Rooney 2017-yilning yanvarida avvalgi rekordchi Ser Bobbi Charltondan „Manchester United"ning rekord toʻpurari boʻlgani uchun mukofotlanishi2010-yil 23-yanvarda Rooney „Manchester United"ning „Hull"ga qarshi o‘yinida (4:0) to‘rtta gol kiritib, jamoani yirik hisobda gʻalaba qozonishiga hissa qoʻshgan. Eʼtiborlisi, gollardan uchtasi oʻyinning soʻnggi oʻn daqiqasida kiritilgan. Bu uning faoliyatida birinchi marta bitta oʻyinda toʻrtta gol urishi boʻlgan. 2010-yilning 27-yanvarida u derbi raqibi „Manchester Siti" bilan bahsda qo‘shib berilgan daqiqaning ikkinchi daqiqasida gol kiritib, „United"ga umumiy 4:3 hisobida gʻalaba qozonishiga hamda finalga chiqishiga sababchi boʻlgan. Bu uning 2006-yilgi finalda ikkita gol urganidan keyin Liga Kubogidagi birinchi goli boʻlgan. 2010-yilning 31-yanvarida futbolchi Premer-ligadagi 100-golini „Emirates" stadionida ligada birinchi marta „Arsenal"ga qarshi 3:1 hisobidagi gʻalabada kiritgan. Undan tashqari, Premer-ligadagi birinchi goli ham „Arsenal" darvozasiga kiritilgan boʻlgan. 2010-yil 16-fevralda Rooney oʻzining Yevropadagi mavsumdagi ilk golini kiritgan. „Milan"ga qarshi safar oʻyinida 3:2 hisobida gʻalaba qozongan „Manchester United"ning „San-Siro" da ikkita golni bosh orqali kiritgan. 2010-yil 28-fevralda u „Aston Villa" darvozasiga navbatdagi boshi bilan gol toʻpni darvozaga joylab, (ketma-ket beshinchi boshi bilan gol) buning natijasida „Manchester United" Liga kubogi finalida 2:1 hisobida chempionlikni qoʻlga kiritishida asosiy qahramon boʻlgan. „United"ning „Milan"ga qarshi Yevropa o‘rtasidagi javob uchrashuvida Rooney o‘z uyida 4:0 hisobida g‘alaba qozonib, dubl qayd etgan. Hamda shu orqali futbolchi o‘sha mavsumdagi gollari sonini 30 taga yetkazgan. Besh kundan soʻng, u „Old Trafford"da „Fulxem" ustidan 3:0 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinda yana ikkita gol urish orqali gollari sonini 32 taga yetkazgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Derby County Confirm Wayne Rooney As New Manager". DCFC.co.uk (15-yanvar 2020-yil). Qaraldi: 15-yanvar 2021-yil.
2. ↑  „Premier League clubs submit squad lists".  Premier League (2-fevral 2012-yil). 27-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-fevral 2012-yil.
3. ↑  „Wayne Rooney". *ManUtd.com*.  Manchester United. 4-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2011-yil.
4. ↑  „Eye on England: Wayne Rooney is rewriting his legacy at Derby". *The Score*. Qaraldi: 1-iyul 2020-yil.
5. ↑  „Phillip Cocu: Derby part company with manager with club bottom of Championship". BBC Sport (14-noyabr 2020-yil).
6. ↑  *Fisher.* „Wayne Rooney: The Best of His Generation". *All Out Football* (12-iyul 2017-yil). 20-sentabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-dekabr 2019-yil.
7. ↑  „Michael Carrick: Man Utd midfielder agrees new one-year deal". BBC Sport (27-may 2017-yil).
8. ↑  „Wayne Rooney: Manchester United great or unfairly unloved?" (en-GB). BBC Sport (9-iyul 2017-yil). Qaraldi: 17-yanvar 2020-yil.
9. ↑  „Wayne Rooney news: I knew I would succeed at Man Utd". *Goal.com* (22-oktabr 2018-yil). Qaraldi: 8-aprel 2020-yil.
10. ↑  *O'Keeffe.* „Everton 3–1 Swansea City".  BBC Sport (18-dekabr 2017-yil). Qaraldi: 20-dekabr 2017-yil.
11. ↑  „Rooney sparks England win". BBC News (6-sentabr 2003-yil).
12. ↑  *Wilson, Paul*. „Fabio Capello accepts he must take rough and smooth with Wayne Rooney". *The Guardian* (8-oktabr 2011-yil).
13. ↑  *McNulty.* „Reckless Rooney overshadows England's 2012 qualification".  BBC Sport (8-oktabr 2011-yil). Qaraldi: 30-mart 2014-yil.
14. ↑  „Wayne Rooney wins Premier League Goal of the 20 Seasons award". BBC Sport. Qaraldi: 5-may 2012-yil.
15. ↑  *Sonia Katarina.* „Green light for Wayne Rooney to receive Freedom of Derby honour".  BBC News (26-may 2022-yil). Qaraldi: 30-may 2022-yil.
16. ↑  „Wayne Rooney".  HarperCollins. 11-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-sentabr 2011-yil.
17. ↑  *Hirst.* „Wayne Rooney: I never even considered playing for Ireland". *independent.ie* (7-iyun 2015-yil). Qaraldi: 28-avgust 2020-yil.
18. ↑  „Wayne Rooney Britain's Backstreet Boy". *Der Spiegel* (23-may 2006-yil). Qaraldi: 9-iyul 2010-yil.
19. ↑  *Davies, Hunter*. „Some have celebrity thrust upon them". *The Times* (17-dekabr 2006-yil). Qaraldi: 9-iyul 2010-yil.
20. ↑  *Hamilton, Fiona*. „Show of faith earns praise for Wayne Rooney". *The Times* (12-iyun 2010-yil). Qaraldi: 12-iyun 2010-yil.
21. ↑  „The battle of Wayne". *Financial Times* (30-oktabr 2010-yil). Qaraldi: 30-oktabr 2010-yil.
22. ↑  *Bartlett, David*. „Anger over plans to relocate Wayne Rooney's former school Our Lady and St Swithin's in Croxteth". *Liverpool Echo* (17-dekabr 2012-yil). Qaraldi: 6-mart 2014-yil.
23. ↑  „Liverpool schools Cardinal Heenan and De La Salle in BBC World Cup launch". *Liverpool Echo* (5-iyun 2010-yil). Qaraldi: 5-iyun 2010-yil.
24. ↑  „Wayne Rooney Interview".  FourFourTwo (13-iyun 2008-yil). Qaraldi: 13-iyun 2008-yil.
25. ↑  „World Cup 2014: England's Wayne Rooney looks to the 'original' Ronaldo for inspiration". *The Telegraph*. Qaraldi: 8-sentabr 2018-yil.
26. ↑  *McNulty.* „Should Rooney stay or go?". *BBC Sport* (7-iyul 2004-yil). Qaraldi: 24-iyun 2021-yil.
27. ↑  *Fifield.* „Rooney may reject £50k a week". *The Guardian* (7-iyul 2004-yil). Qaraldi: 24-iyun 2021-yil.
28. ↑  *Fifield, Dominic*. „Everton reject £20m bid for Rooney". *The Guardian* (24-avgust 2004-yil).
29. ↑  „Man Utd sign Rooney". *BBC Sport* (31-avgust 2004-yil). Qaraldi: 24-iyun 2021-yil.
30. ↑  „Rooney signs for United". *The Guardian* (31-avgust 2004-yil). Qaraldi: 24-iyun 2021-yil.
31. ↑  *McNulty, Phil*. „Rooney worth the fight". BBC Sport (14-avgust 2004-yil). Qaraldi: 14-fevral 2007-yil.
32. ↑  *Hughes, Ian*. „Man Utd 4–0 Hull". BBC Sport (23-yanvar 2010-yil). Qaraldi: 23-yanvar 2010-yil.
33. ↑  *McNulty, Phil*. „Man Utd 3–1 Man City". BBC Sport (27-yanvar 2010-yil). Qaraldi: 27-yanvar 2010-yil.
34. ↑  *McNulty, Phil*. „Arsenal 1–3 Man Utd". BBC Sport (31-yanvar 2010-yil). Qaraldi: 31-yanvar 2010-yil.
35. ↑  *Lyon, Sam*. „AC Milan 2–3 Man Utd". BBC Sport (16-fevral 2010-yil). Qaraldi: 16-fevral 2010-yil.
36. ↑  „Rooney gives United Carling Cup victory". *The Hindu* (28-fevral 2010-yil). Qaraldi: 28-fevral 2010-yil.
37. ↑  *McNulty, Phil*. „Man Utd 4 – 0 AC Milan (agg 7 – 2)". BBC Sport (10-mart 2010-yil). Qaraldi: 19-aprel 2010-yil.
38. ↑  „Man Utd 3 – 0 Fulham". BBC Sport (14-mart 2010-yil). Qaraldi: 17-mart 2010-yil.