recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**AVTORITET** (lot. *ауторитас – hokimiyat*) – yakka shaxs yoki bir guruh shaxslarni kuch ishlatmay, zo’ravonliksiz o’z irodasiga mos fikrlash yoki ishlashga yo’naltirishni anglatadigan tushuncha. Keng maʼnoda bir shaxs yoki tashkilotning hayotda yoki jamamiyatdagi norasmiy taʼsiri (mas. tarbiya, ilm-fan, sanʼat, madaniyatt sohalarida); tor maʼnoda esa, muayyan qonun va qarorlarni amalga oshirishning bir turini bildiradi. Ko’p hollarda А. qonun-qoida yoki ijt-y meʼyorlarning Ko’pchilik tarafidan tan olinganini anglatadi. А.ning mavjudligi hayotda uchraydigan muammolarni hal іilishning murakkabligi bilan boІliі. Bu borada А. egasining fikr-mulohazalari, noyob isteʼdodi va salohiyatiga bo’lgan ishonch muhim ahamiyat kasb etadi. А. ishlab chiіarishda, siyosat va b. ijt-y jabhalarda alohida individlar hamda mansabdor shaxslarning obro’-eʼtibori, ularning rahbarligida erishilgan yutuіlar bilan belgilanadi. А.ga ega bo’lgan shaxs o’zi іaror іabul іilib, uning ijrosini o’zi nazorat іiladi, bu jarayonning іanday va іaysi jabhada amalga oshishi jam-tning tarixiy rivojiga ham boІliі bo’ladi. Ing. faylasufi T.Gobbs «Suveren А.» asarida «...jam-tni anarxiyadan saіlash, hammani hammaga іarshi kurashishdan іutіarishning yagona chorasi А.dir» degan edi. XIX a. anarxistlari esa, har іanday individning erkinligi va shaxs egoizmini А. Ko’rinishi sifatida eʼtirof etgan. Nemis sotsiologi M.Veber tomonidan yaratilgan «A.ning formal tipologiyasi» Іoyasiga Ko’ra, А. hokimiyatga erishishda aniі bir іoidalarga rioya іilish va ularni іo’llash chegarasini belgilaydi. Shu bilan birga, uning fikricha, А. t.si biron-bir daho inson shaxsiyati bilan boІliі. Shu maʼnoda, А. faіat avliyolar, atoіli shaxslar, mutafakkirlar va siyosiy dohiylarga xos fazilatdir. O’oz. zamon fal.sida a. to’Іrisida xilma-xil іarashlar mavjud bo’lib, ularda asosan inson, uning obro’eʼtibori, gohida esa baʼzi shaxslarga xos bo’lgan, boshqalarda uchramaydigan xus-yatlarini uluІlash yoki mutlaіlashtirish (superinson Іoyasi) kabi masalalarga alohida eʼtibor іaratiladi.

Manbalar
--------


1. ↑  Q. Nazarov va boshqalar*. Ma'naviyat asosiy tushunchalar lug'ati*, Toshkent, 2021.
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Deputat maqomi** — Davlat hokimiyati vakillik organlari deputatlarining huquqiy holati boʻlib, u deputatlik mandatining siyosiy-huquqiy tabiati, uning yuzaga kelishi, toʻxtatilishi, amalda boʻlish muddati, deputatlar vakolati, ular faoliyatining kafolatlanganligi, shuningdek deputatlarning hisobdorligi, nazorat qilinishi va javobgarligi bilan bogʻlangan ijtimoiy munosabatlarni boshqaradigan huquqiy normalar majmui bilan aniqlanadi. Deputat maqomini mustahkamlovchi huquqiy normalar Kons.larda, maxsus qonunlar, palatalar reglamentlarida beriladi. 2004-yil 2-dekabrda „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputatining va Senati aʼzosining maqomi toʻgʻrisida", „Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashi deputatining maqomi toʻgʻrisida" va „Xalq deputatlari mahalliy Kengashi deputatini, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi deputatini va Senati aʼzosini chaqirib olish toʻgʻrisida"gi OʻzR Qonunlari qabul qilindi.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
**KPMG** – halqaro auditorlik kompaniyasi.Bosh ofisi – Amsterdamda joylashgan.
Kompaniya 1987 yilda (uning tarkibiga kirgan kompaniyalar esa 1870 yilda ) tashkil topgan KPMG so`zi ushbu kompaniya tarkibiga kirgan kompaniyalar asoschilari familiyalarining bosh harflari hisoblanadi : Piet **K**lynveld (Klynveld Kraayenhof & Co. 1917 yilda tashkil topgan), William Barclay **P**eat (William Barclay Peat & Co. 1870 yilda tashkil topgan), James **M**arwick (Marwick, Mitchell & Co. 1897 yilda tashkil topgan), Dr. Reinhard **G**oerdeler (direktorlar kengashi raisi- Treuhand-Gesellschaft, kelajakda —KPMG da)

Boshqaruv :
-----------

Kompaniya 6600 ishchi va hamkorlariga ega. Kompaniya prezidenti –Mayk Reyk(1 oktyabr 2007 yilgacha) 30-may 2007 yilda esa yangi prezidentlik lavozimiga saylovlar e`lon qilingan edi.Ushbu lavozimga Timoti Flinn tayinlandi va u 1 – oktyabr 2007 yildan ishlarni olib boradi.

Faoliyati:
----------

Kompaniya audit, soliq va buhgalteriya hisobini yuritish bo`yicha konsalting hizmatlari ko`rsatadi.KPMG kompaniyasi PricewaterhouseCoopers, Ernst & Young va Deloitte Touche Tohmatsu kompaniyalar qatorida "Katta to`rtlik" tarkibiga kiradi.
Kompaniya dunyoning 144 davlatida o`z faolitini olib boradi.

Kompaniya umumiy ishchilar soni – 113 ming kishi.2006 yilgi daromadi 16.9 milyard aqsh dollarini tashkil etgan.

MDHda
-----

KPMG MDHga aʼzo davlatlar Armaniston, Ozarbayjon, Gruziya, Qozogʻiston, Rossiya, Ukraina, Qirgʻiziston, Tojikiston, Moldova va Turkmanistonda oʻz ofislariga ega.

Havolalar
---------

* Kompaniya rasmiy sayti
* KPMG gimni
**Issiqlik texnikasi** - issiq lik olish, taqsimlash, tashish, undan xoʻjalik va roʻzgʻorning turli tarmoqlarida foydalanish bilan shugʻullanadigan texnika tarmogʻi; yoqilgʻining kimyoviy energiyasini issiklik, mexanik, elektr energiyasiga aylantirishning asosiy qonuniyatlarini, shuningdek, energetika qurilmalarida ishlatiladigan ish jismlarining xossalarini, I. t. qurilmalarining ishlash tarzini va ularni qurishni oʻrganish bilan shugʻullanadigan fan. Termodinamika, issiklik uzatish, yonish nazariyalari I. t. ning nazariy asoslari hisoblanadi. I. t. da tabiiy organik yoqilgʻi asosiy issiklik manbai boʻlib xizmat qiladi. Bulardan tashqari, yadro yoqilgʻisi, quyosh energiyasidan (qarang Geliotexnika, Geliokurilma ham foydalaniladi. Shuningdek, ikkilamchi issiklik resurslaridan (mas, metallurgiya pechlarining gazlaridan), elektr energiyasini boshqa turdagi energiyaga aylantirish natijasida hosil boʻladigan issiqlikdan (qarang Joul-Lens qonuni) foydalaniladi. Issiklikdan foydalanish usuli boʻyicha I. t. ning asosiy yoʻnalishlari — issiklikdan foydalanish va issiklik energetikasiga boʻlinadi. Issiqlikdan foydalanish da issiqlik boshqa turdagi energiyaga aylantirilmay isteʼmol qilinadi; metallurgiya, kimyo, oziq-ovqat sanoatlarida, neftni qayta ishlashda va ishi issiklikni keltirish hamda olib ketishga, jismlar orasida issiklik almashinishiga asoslangan apparatlar, mashinalar va qurilmalar qoʻllaniladigan xoʻjalikning boshqa tarmoklarda katta ahami-yatga ega. Issiqlik energetikasi issiqlikni mexanik energiyaga (issiqlik dvigatelya apuna), elektr energiyasiga (magnitogidrodinamik generatorlar, termoelektr generatorlarda) aylantirish bilan, shuningdek, hosil qilingan mexanik energiyani boshqa turdagi energiyaga aylantirish bilan bogʻliq. Issiqlik energiyasini mexanik energiyaga aylantiradigan qurilmalar bilan birga ishlatiladigan issikdik-kuch kurilmalari stansiyalar deb ataladi (mas, kompressor stansiyasi, nasos stansiyasi, elektr stansiya va b.). Issiklikdan texnologik va maishiy maq-sadlarda foydalanish turli isitish, issiklik bilan taʼminlash tizimlari yordamida amalga oshiriladi. I. t. da sunʼiy sovuq hosil qilish texnikasi ham muhim oʻrin tutadi (qarang Sovitish texnikasi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**'''Shvetsiya – konstitutsiyali monarxiya'''**( shvetcha: svensk grundlag, inglizcha: Swedish constitution,    ruscha: шведская конституция) Amaldagi konstitutsiyasi 1974-yil yozilib 1975-yil 1-yanvardan kuchga kirgan. Shvetsiyaning asosiy qonuni. 1975-yilda qabul qilingan ushbu rasmiy hujjat Shvetsiya davlati va hukumatning siyosatini belgilab beradi va o'z fuqarolarining huquqlari va erkinliklarini qayd etadi. Davlat boshligʻi qirol (1973-yildan Karl XVI Gustav). Qonun chiqaruvchi hokimiyatni riksdag (1 palatali parlament), ijrochi hokimiyatni hukumat amalga oshiradi. Shvetsiyada to'rtta konstitutsiya mavjud: boshqaruv shakli, vorislik tartibi, matbuot erkinligini tartibga solish va so'z erkinligi konstitutsiyasi. Bundan tashqari, konstitutsiya va oddiy qonunlar o'rtasida o’rta asos bo’lgan Riksdag tartibi mavjud.Asosiy qonunlar barcha qonunlardan ustundir. Bu shuni anglatadiki, boshqa qonunlarning mazmuni hech qachon konstitutsiyalarda ko’rsatilganlarga zid bo’lmasligi kerak. Maqsad demokratiyani himoya qilishdir.

Riksdag, masalan, odamlarning erkinliklari va huquqlarini cheklaydigan shoshilinch qarorlar qabul qila olmasligi kerak. Konstitutsiyaga o’zgartirish kiritish uchun Riksdag ikkita bir xil qarorni va ikkala qaror o’rtasida parlament saylovini o’tkazishni talab qiladi. Agarda konstitutsiyaga o’zgartirmoqchi bo’lsa, saylovchilar konstitutsiyaga o’zgartirish kiritish taklifi bo’yicha o’z pozitsiyasini egallashi va bu borada ular kabi fikrlaydigan Riksdagni saylashi kerak. 

Hukumat shakli.  Shvetsiyadagi barcha davlat hokimiyati xalqdan kelib chiqadi va Riksdag xalqning asosiy vakili hisoblanadi. Bu hukumat shaklida - demokratiyamizning asosini tashkil etuvchi konstitutsiya. Hukumat shakli mamlakatni qanday boshqarish kerakligini, fuqarolar qanday demokratik huquqlarga ega ekanligini va davlat hokimiyati qanday taqsimlanishini tavsiflaydi.

XIV asrdan beri Shvetsiyani qanday boshqarish kerakligi haqida yozma qoidalar mavjud. Birinchi boshqaruv shakli 1634-yilda chiqarilgan. 1809-yilda boshqa narsalar qatori qirol va Riksdag oʻrtasida hokimiyatning maʼlum bir boʻlinishi boʻlishini belgilovchi boshqaruv shakli paydo boʻldi. Parlamentarizm, ya’ni hukumatni parlament ko’magida boshqaradigan Riksdag birinchi jahon urushidan keyin qo’llanila boshlandi. Lekin u 1969 yilgacha hukumat shakliga yozilmagan.

Qirol Karl XVI Gustav Shvetsiyaning hozirgi davlat rahbari. Shvetsiyada davlat boshlig’i sifatida qirol yoki qirolicha bo’lishi kerakligi hukumat shaklida belgilanadi. Ammo taxtga merosxo’r bo’lishi mumkin bo’lgan qonun-qoidalar merosxo’rlik tartibida topiladi.

Shvetsiyada siz deyarli xohlagan narsani aytishga haqingiz bor. Siz radio, televideniya va internetda o’z fikringizni bildirish huquqiga egasiz. Ushbu huquqlar so’z erkinligining asosiy qoidalarida qayd etilgan. Shuningdek, u boshqa shaxsni tuhmat qilish yoki haqorat qilish kabi nimalarga yo’l qo’yilmasligini bildiradi.

```
 
```
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| **Qirgʻiziston Respublikasining Davlat bayrogʻi** |

|  |
| --- |
|  |
|

 |
|  |
| **Taʼsis qilingan** | 1992-yil 3-mart |
|
| **Mutanosibligi** | 3:5  |
|

**Qirgʻiziston bayrogʻi** — Qirgʻiziston Respublikasining davlat bayrogʻi hisoblanadi.

Tarixi
------

Qirgʻiz qoʻzgʻolonchilari 1898-yildagi Andijon qoʻzgʻoloni paytida oq plakatlarni („Milliy ozodlikning Oq bayrogʻi" deb nomlangan) taqib yurishgan. Keyinchalik, 1916-yildagi Oʻrta Osiyo qoʻzgʻoloni paytida, ular Jizzaxdagi qoʻzgʻolon paytida va yana Prebechakenskaga hujum paytida undan foydalanishgan and during an attack on Prebechakenska..

Sovet Ittifoqi davrida, Sovet Ittifoqi respublikasi boʻlgan Qirgʻiziston Sovet Ittifoqi bayrogʻidan kelib chiqqan va 1953-yilda qabul qilingan bayroqdan kommunizm vakili sifatida foydalangan.

U 1991-yil 31-avgustda Sovet Ittifoqi parchalanishidan toʻrt oy oldin oʻzini mustaqil deb eʼlon qildi. Shunga qaramay, Sovet Ittifoqi bayrogʻi mustaqillik eʼlon qilingandan keyin etti oy davomida davlat bayrogʻi sifatida oʻz maqomini saqlab qoldi. 1992-yil 3-martda u nihoyat yangi dizayn bilan almashtirildi.

* Qirgʻiziston SSR bayrogʻi (1936–40)Qirgʻiziston SSR bayrogʻi (1936–40)
* Qirgʻiziston SSRning boshqa bayrogʻi (1936–40)Qirgʻiziston SSRning boshqa bayrogʻi (1936–40)
* Qirgʻiziston SSR bayrogʻi (1940-52)Qirgʻiziston SSR bayrogʻi (1940-52)
* Qirgʻiziston SSR bayrogʻi (1952–92).Qirgʻiziston SSR bayrogʻi (1952–92).

Hududiy bayroqlar
-----------------

Qirgʻizistonning har bir hududi oʻz bayrogʻiga ega.

* BotkenBotken
* BishkekBishkek
* ChuyChuy
* JalolobodJalolobod
* IssiqkoʻlIssiqkoʻl
* NorinNorin
* OʻshOʻsh
* TalasTalas

Manbalar
--------

1. 1 2  Sokol, Edward Dennis*. The Revolt of 1916 in Russian Central Asia* (en). JHU Press, 2016 — 92 bet. ISBN 9781421420509.
2. ↑  „Semirechye on Fire (Timestamp 17:58)" (en). RT. Qaraldi: 20-noyabr 2018-yil.
3. 1 2  Smith, Whitney (9-fevral 2001-yil). "Flag of Kyrgyzstan". *Encyclopedia Britannica*. Encyclopedia Britannica, Inc... Qaraldi: 23-mart 2017-yil.
4. ↑  „Kyrgyzstan". *The World Factbook*.  CIA. 27-noyabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-mart 2017-yil.

 (Wayback Machine saytida 2015-11-27 sanasida arxivlangan)
5. ↑  Kindersley, Dorling*. Complete Flags of the World*. Dorling Kindersley Ltd. 3-noyabr 2008-yil — 194 bet. 23-mart 2017-yilda qaraldi.
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Bolaning nasl-nasabini belgilash** — ota-ona va bolalarning bir-biriga nisbatan huquq va majburiyatlari bolaning nasl-nasabiga qarab belgilanadi.
Ota-ona va bolalar oʻrtasidagi huquqiy munosabatlarning kelib chiqishiga asos boʻlib, bolaning otadan paydo boʻlganligi va onadan tugʻilganlik yuridik fakti qonun bilan belgilangan tartibda boʻlishi lozim. *OʻzR OKning 60-m.siga binoan, bolaning shu onadan tugʻilganligi (onalik) Fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish (FHDYo) organi tomonidan, bola tibbiy muassasaning xujjatlariga asosan, agar bola tibbiy muassasada tugʻilmagan holda boshqa dalillarga asosan belgilanadi.* Agar bola tibbiy muassasadan tashkari joyda tugʻilgan boʻlsa, u holda bu yuridik fakt guvohlar koʻrgazmalari va b. dalillar bilan belgilanadi. Ayolning nikoh tuzilgandan keyin yoki erining vafoti, nikohdan ajratilganligi yohud nikoh haqiqiy emas deb topilganligi tufayli nikoh tugaganidan soʻng uch yuz kun ichida tugʻilgan bolasi nikohda tugʻilgan bola hisoblanadi. Bola bilan onasi oʻrtasida huquqiy munosabat uning qonuniy nikohda boʻlgan yoki boʻlmasligidan qatʼi nazar tugʻilish faktiga asoslanadi. Bolaning otadan bunyod boʻlganligini belgilash anchagina murakkab.
Agar bola qayd etilgan nikohda tugʻilgan boʻlsa, onasi bilan nikohda boʻlgan shaxs uning otasi degan ehtimolga asoslaniladi. Bu shaxsning otaligi ehtimollikka asoslanib, ushbu faktni isbotlash shart emas. FXDYo organi tomonidan berilgan bolaning tugilganligi toʻgʻrisidagi guvoxnoma unda koʻrsatilgan ota-onadan bolaning paydo boʻlganligini isbotlovchi xujjat boʻlib hisoblanadi. Agar nikoh tugagandan keyin uch yuz kun ichida tugʻilsa va bu davrda ayol yangi nikohga kirgan boʻlsa, bola yangi nikohda tugʻilgan boʻlib hisoblanadi. Bunday hollarda sobiq er yoki uning ota-onasi bolaning nasl-nasabi hususida nizolashish huquqiga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Bahor (maʼnolari).

**Bahor**, ko‘klam — 1) yil fasli, mavsum. Yerning Shim. yarim sharida ba-horgi kecha-kunduz tengligi (20 yoki 21 mart)dan yozgi quyosh turg‘unligigacha, ya’ni kunduz eng uzun, kechasi eng qisqa bo‘lgan kelishi b-n kunlar tez isiy boshlaydi, daraxtlar barg yozadi, maysalar ko‘karadi, qushlar uchib kela boshlaydi va h. k. Bular turli joylarda har xil paytlarda ro‘y beradi, Qutb kengliklarida B. qiska bo‘ladi, tropiklarda sezilmay o‘tib ketadi (qarang Yil fasmari); 2) qad. og‘irlik o‘lchov birligi; musul-mon davlatlarida qo‘llanilgan. Klimata ishlatilish joyi va davriga qarab har xil bo‘lgan: a) vazni 229 kg ga teng bo‘lgan kichkina va vazni 422 kg ga teng bo‘lgan katta B.larga bo‘linadi. B.ning 207.4 kg li turi ham bor; b) Makkada 1 B. 183,7 kg ga teng bo‘lgan (16-a).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sovgʻa sifatida taassurotlar** ― birinchi marta 1990-yilda Buyuk Britaniyada tashkil etilgan va hozirda yiliga 253 million dollar mablagʻ aylanmasi bilan sovgʻa sanoatining eng tez rivojlanayotgan segmentlaridan biri hisoblanadi (2007). Moddiy sovgʻalardan farqli oʻlaroq, bu turdagi takliflar parashyutdan sakrash, uzumzorlar boʻylab sayr qilish yoki avtokrossda qatnashish kabi yanada dinamik imkoniyatlarni taklif qiladi. Tajribali sertifikat kompaniyalari odatda xizmat koʻrsatuvchi provayderlar va oxirgi mijoz oʻrtasida vositachi sifatida ishlaydi.

„Sovgʻa sifatida taassurotlar"ning turlari
------------------------------------------

* Sarguzasht — parashyutdan sakrash, baydarkada uchish, deltaplanda uchish, daryo raftingi.
* Haydash — ralli, poyga turniri, noyob mashinani haydash.
* Tatib koʻrish — sharob, sigaralar, gurman pishirish kursi.
* Atrof-muhit bilan yolgʻiz — shahar boʻylab skuterda sayr qilish, kitlarni tomosha qilish.
* Yoshartirish protseduralari — SPA, pilates, tosh massaji.
* Sayohat — dam olish kunlarida sayohat qilish, golf oʻynash.
* Musiqa — karaokeda kuylash.

Tarix
-----

Ushbu sohaning asoschisi Buyuk Britaniyaning „Red Letter Days" kompaniyasi boʻlib, u ajoyib muvaffaqiyatga erishdi va virtual bankrotlik tufayli oʻz faoliyatini toʻxtatdi.  „Red Letter Days" Reychel Elno ismli britaniyalik tadbirkor tomonidan yaratilgan. Taxminlarga koʻra, unga „tajriba sovgʻasi" gʻoyasi otasiga  Angliya kriket jamoasi oʻyiniga  sovgʻa sifatida chiptalarni taqdim etishning gʻayrioddiy usulini qidirgandan keyin kelgan. „Red Letter Days" mashhurligi orqali Elno Ernst & Young marosimida 2002-yilning eng yaxshi tadbirkori mukofotiga sazovor boʻldi.  Bundan tashqari Reychel BBCTV telekanalidagi „Ajdaho uyi" teleserialida rol oʻynadi.

„Red Letter Days" muvaffaqiyatini takrorlashga urinib, tajribali sovgʻa kompaniyalari Yevropada paydo boʻla boshladi va sanoatning eng yirik korxonalaridan biri „Red Balloon" 2001-yilda Avstraliyada tashkil etilgan.

„Sovgʻa sifatida taassurot" Yevropa va Avstraliyada mashhurlik choʻqqisida boʻlsa-da, AQShda doʻstlar va yaqinlaringizni xursand qilishning bunday usuli faqat 2004-2005-yillarda talab qilina boshlandi.  Qoʻshma Shtatlardagi sanoatning eng mashhur nomlari: „Great American Days" (2004), „Cloud 9 Living" (2005), „Xperience Days" (2004) va „Excitations" (2004). Bu korxonalarning barchasi bugungi kungacha faoliyat yuritib, aholiga oʻzining noodatiy xizmatlarini taklif qilmoqda.

Rossiyada bu toifa birinchi marta 2006-yilda taqdim etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Forbes.ru Kak sozdat uspeshniy biznes na podarkax-vpechatleniyax
JAVOB — falsafiy — mantiqiy tushuncha; pred- met haqidagi avvalgi bilimni qo‘yilgan savolga muvofiq holda aniqdashtiradigan, to‘ldiradigan yangi hukm va muloqazalar. U savo.chning asosini (ba- zasinn) tashkil etuvchi bilimga tayanilgan holda yangi bilim olishga imkon beradi. J.ning mohiya- tini savolda mavjud bo‘lgan noaniqlikni kamay- tirish (yoki yo‘qotish) tashkil etadi. Savolga J. qidirish jarayonida. odatda. bilimlarning aniq sohalariga murojaat qilinaai. Ular J. ning qidi- rish sohasi, deb atalddi. Mantmqsa J. ning bir qancha turlari: bevosita (to‘g‘ri) va bilvosita J. lar, to‘liq va to‘liqsiz javoblar, chin va xato J. lar, qisqa va batafsil J. lar, aniq va noaniq J. larga ajratiladi. Bevosite (to‘gri) J savolda ko‘rsa- tilgan noma’lum sohaga taalluqdi mulohazalar to‘gshamidan iborat. Mas. «O‘zbekiston Respublika- si Konstitusiyasi (AsosiY Qonuni) qachon qabul qilingan?» — degan savolga «O‘zbekiston Respub- likasi Konstitusiyasi (Asosiy Qonuni) 1992 yil 8 dekabrda qabul qilingan», — deb berilgan J. bsvosita J hisoblanadi. Bilvosita J javobni qidirish sohasidan chepa chiqib, qo‘shimcha ma’lu- motlarga murojaat qnlish asosida hosil qilina- digan mulohazalar to‘plamidan iborat bo‘lib, bevo- sita (to‘g‘ri) J. ulardan xulosa chiqdrish yo‘li bilan hosil qilinadi. Mas. «Mantiq falsafiy fan- mi?» — degan savolga «Mantiq tafakkurning shakl- lari va qonunlarini o‘rganuvchi fan», — deb beri- ladigan J. bilvosita javob bo‘ladi. To‘liq va to‘liq- siz Jlar J.da beriladigan ma’lumotlar miqdori bo‘yicha farq qilinadi. To‘liq J.-o‘zida savolning barcha elementlarn (qismlari) haqida ma’lumot-
Spektral tahlil
---------------

Quyosh nurlari shisha uchburchak prizmasidan o'tganda, u tarkibiy qismlarga bo'linadi - kamalakning barcha ranglarining nurlari. Uning tarkibiy qismlariga yoyilgan nur spektr deb ataladi va spektrlarni olish va tekshirish uchun qurilma spektroskopdir. Osmonda yomg'irdan keyin porlab turgan Kamalak, bu quyoshning yorug'lik spektri bo'lib, havoda suv tomchilari hosil bo'ladi. Ammo spektroskop quyosh spektrini toza qiladi. Bundan tashqari, Kamalak chizig'i fonida uni turli joylarda kesib o'tadigan ko'plab qorong'u chiziqlar ko'rinadi. Ular quyida muhokama qilinadi.

Elektr lampochkasining issiq ipi, shamning alangasi va eritilgan metall ham Kamalak chizig'i shaklida spektr beradi, ammo qorong'u chiziqlar spektrining bunday chiziqlarida ko'rinmaydi. Endi tabelalar va do'kon derazalarini bezatishni boshlagan naychalarda porlayotgan siyrak gazlar spektrlari qorong'i fonda rangli chiziqlar ko'rinishiga ega. Olimlar yorug'lik bug'lari yoki gazlar holatida bo'lgan har bir modda spektrda o'ziga xos, har doim bir xil rangli chiziqlarni berishini aniqladilar.

Masalan, natriy metall bug'lari har doim spektrda bir xil yorqin sariq chiziq hosil qiladi, ya'ni. Natriy stol tuzining bir qismidir. Qalam pichog'ining uchida shamning oloviga tuz donalarini qo'shing va u sariq rangga aylanadi. Boshqa moddalarning spektrlari turli xil rangdagi turli xil chiziqlardan iborat. Murakkab moddalar spektridagi bunday chiziqlarning holatiga ko'ra uning tarkibini bilib olishingiz mumkin. Agar ushbu moddaning tarkibiy qismlari bug'ga aylansa, ularning har biri spektrda ma'lum rangli chiziqlar bilan o'zini e'lon qiladi. Shunday qilib, spektrda gazlarning kimyoviy tarkibi aniqlanadi.

Spektral tahlil usullari
------------------------

* Atom emissiyasining spektral tahlili
* Spektrlar bilan ishlash
* Spektrlarning turlari

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
**Gelen (Gehle) Ariold** (1904.29.01, Leypsig 1976.1, Gamburg) -nemis faylasufi, falsafiy an- tropologiya asoschilaridan biri. Asosiy asarlari- dan biri „Inson, uning tabiati va dunyodagi mav- qei" (1944) da nemis fal-iy antropologiyasi uchun muhim fal-iy-biologik konsepsiyani ifodalagan. Hayotiy jarayonlar moddiy sabablarga emas, balki ilohiy kuchlarga bogʻliq, deb hisoblovchi vitalizm, ongsizlikning ahamiyati ustunlik qilishi haqida- gi boshlangich tezis va Nitsshening inson haqidagi „hali aniqlanmagan hayvonot" qoidasi asosida G.ni xayvonot dunyosiga xos xususiyatlar insonning ta- biatiga ham xos boʻlgan biologik asos uchun xizmat qiladi, degan xulosaga olib keladi. G. nuqtai naza- riga koʻra, inson „biologik takomillashmagan" mav- judotdir, chunki u hayvoniy-biologik tuzilmalar kabi tabiiy mayl (instinkt) b-n „mustahkamlan- magan va nihoyasiga yetkazilmagan", shuning uchun ham, sof tabiiy mavjud boʻlishlikdan olib bo- rishlikdan mahrumdir. Inson oʻzi uchun imkoniyat va qobiliyatlarini tatbiq etishda, oʻz usullarini topib borishda tabiat tomonidan uning dunyoni ochi- shi va uni tabiatda faoliyat koʻrsatib borishini belgilab qoʻygan. Tarix, jamiyat va uning in-tlari, G.ning fikriga koʻra, faqat insonning biologik kamchiliklarini toʻldiruvchi va uning yarim instinkt intilishlarini amalga oshiruvchi eng maqbul shakllari sifatida talqin qilinadi. G.ning insonga biologik yondashuvi uning mohiyatini irratsional buzib talqin qilishga olib keldi, inson ongi va ijtimoiy mohiyatini haqiqiy, chin maʼnoda tushu- nishga imkon bermadi.

Adabiyotlar
-----------

Falsafa qomusiy lugʻati; „OʻZBEKISTON FAYLASUFLARI MILLIY JAMIYaTI NAShRIYoTI"
„ShARQ" NAShRIYoT-MATBAA AKSIYaDORLIK KOMPANIYaSI BOSh TAHRIRIYaTI
TOShKENT — 2004
**Gashparovich Ivan** (1941.27.3, Poltar) — Slovakiya davlat arbobi. Bratislava universitetini tugatgan. 1968-yildan Bratislava universitetida ishlagan. 1989-yildan Chexoslovakiya Mustaqil yuristlar ittifoqi raisi, 1990-yil Bratislava universiteti prorektori, 1990-yildan Chexoslovakiya Federativ Respublikasi bosh prokurori. 1992-yildan va 1998— 2002-yillarda Slovakiya Respublikasi Milliy kengashi (parlament) deputati, 1994—98 yillarda raisi. 1992—2002-yillarda Demokratik Slovakiya uchun harakat partiyasi aʼzosi, 2002-yildan Demokratiya uchun harakat parti-yasi ʼaʼsischisi va raisi. 2002—2004-yillarda Bratislava universitetida ishlagan. 2004-yil 15 iyundan 2009-yilgacha Slovakiya Respublikasi prezidenti.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 129530972
* ISNI: 0000 0000 7870 1385
* LCCN: no2007046731
* NKC: xx0020938
* SUDOC: 183436814
* VIAF: 9620899
* en:WorldCat Identities: lccn-no2007046731

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Slovakiya prezidentlari |
| --- |
|  |
| Slovakiya Davlati | 
* Jozef Tiso
 | 
 |
|  |
| Slovakiya Respublikasi | 
* Michal Kováč
* Rudolf Schuster
* Ivan Gašparovič
* Andrej Kiska
* Zuzana Čaputová
 |

 |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Davlat yetakchisi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**McDonald koʻli** — Glacier Milliy bogʻi dagi eng katta koʻl hisoblanadi. U AQShning Montana (Wayback Machine saytida 2013-08-14 sanasida arxivlangan) shtatidagi Flathead okrugida 48°35′N 113°55′W koordinatasida joylashgan. McDonald koʻlining uzunligi taxminan 10 mil (16 km), kengligi 1 mil (1,6 km) dan ortiq, chuqurligi esa 472 fut (130 m) boʻlib, vodiyni eroziya[*sayt ishlamaydi*] va muzliklar qoʻshilmasi bilan toʻldiradi. McDonald koʻli dengiz sathidan 3153 fut (961 m) balandlikda va Kontinental boʻlinishning gʻarbiy qismida joylashgan.

Quyosh yoʻli (Going-to-the-Sun-Road) koʻlning janubiy qismi boʻylab parallel holatda joylashgan. Koʻlning yuzasi 6823 akr (27,6 km²) ni tashkil etadi. McDonald koʻli koʻplab gulmohi (*baʼzi manbalarda gulmoyi*) va boshqa turdagi ov baliqlari uchun makon hisoblanadi. Ovlanadigan turlarga quyidagilar kiradi: Gʻarbiy yonbagʻir gulmohisi, kamalak gulmohi, koʻl gulmohisi, koʻl oqbaligʻi, togʻ oqbaligʻi va Kokan lososlari. Biroq, koʻlda ozuqaviy moddalar koʻp emas, shuning uchun bu yer baliq ovlash uchun asosiy joy hisoblanmaydi. Grizli ayiqlari, qora ayiq, loslar (*bugʻular oilasiga mansub butoq shoxli hayvon*) va xachirlar koʻl yaqinida ham uchraydi, lekin ular shimoliy qirgʻoqda koʻproq tarqalgan. Koʻl zich ignabargli oʻrmon bilan oʻralgan boʻlib, unda har xil turdagi archasimon daraxtlar, ignabargli archalar va tilogʻochlar ham oʻsadi.

Apgardagi koʻlning gʻarbiy qismida tashrif buyuruvchilar uchun cheklangan miqdordagi turar-joy va ovqatlanish joylariga ega Milliy Park Xizmati mavjud. McDonald koʻlidagi turar-joylar koʻldagi eng kattasi boʻlib, Quyosh yoʻli boʻylab taxminan 5 mil (8 km) sharqda joylashgan. Ushbu turar-joylar 1913—1914-yillarda Shveysariya taʼsiridagi arxitekturaga ega sodda ov uyiga oʻxshatib qurilgan.

McDonald koʻlida temir moddasi koʻp boʻlgani sababli undagi toshlar yashil, qizil va koʻk ranglarda tovlanib turadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Glacier National Park" (inglizcha). *wikipedia*. Qaraldi: 9-noyabr 2022-yil.
2. ↑  „Flathead okrugi" (inglizcha). *wikipedia*. Qaraldi: 9-noyabr 2022-yil.
3. ↑  „Grizli ayiqlari" (ruscha). *wikipedia*. Qaraldi: 9-noyabr 2022-yil.
4. ↑  „Apgar" (inglizcha). *visitmt.com*. Qaraldi: 9-noyabr 2022-yil.
5. ↑  „Lake McDonald valley" (inglizcha). *nps.com*. Qaraldi: 9-noyabr 2022-yil.
6. ↑  „Lake McDonald" (inglizcha). *indie88.com*. Qaraldi: 9-noyabr 2022-yil.
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Buyruq yoki boshqa vazifani ijro etish** — *shaxsning buyruq yoki boshqa farmoyishni, shuningdek mansab vazifalarini qonunan bajarishi tufayli zarar yetkazilgan boʻlsa, jinoyat deb topilmaydi.* Buyruq, farmoyish yoki mansab vazifalarining qonuniy ekanligini koʻrsatuvchi birinchi shart ularning rasmiy, tegishli suratda boʻlishidir. Buyruq ijro etilishi darkor. U boshqaruv vakolatlari berilgan shaxs tomonidan biror bir xarakatlarni amalga oshirishni qonun yoki qonunosti xujjati asosida talab etishdan iborat. Iltimos, ishontirish, majburlash va x.k. Buyruqlar bilan birga farmoyishlar, koʻrsatmalar va b. beriladi. Ular orasidagi farq xal etilayotgan masalalarning turlicha xarakterga ega ekanligida va ularni qabul etishga xaqli shaxslarning huquqiy holatlarida namoyon boʻladi. Buyruq yoki boshqa farmoyish maʼlum shaklda ifoda etilishi shart emas. Boshqaruvni tashkil etish amaliyotida buyruq va b. farmoyishlar yozma, ogʻzaki va koʻrgazmaviy (belgi, bayroq va h.k.) shaklda beriladi, shuningdek ular aloqaning texnik vositalari yordamida ham berilishi mumkin. Biroq baʼzi hollarda, buyruq yoki boshqa farmoyishlar aniq bir shaklga, odatda, yozma shaklga ega boʻlishi lozim. Bu talabga rioya etmaslik tegishli xujjatning noqonuniyligini bildiradi. Buyruq yoki boshqa farmoyishdan farqli oʻlaroq, mansab vazifalari xodim oʻzi egallab turgan mansabga bogʻliq ravishda undan amalga oshirishi talab etilgan majburiyatlarning doirasini ifodalaydi. Qonunga muvofiq, mansab vazifalari xodim va ish beruvchi oʻrtasida tuzilgan shartnomada yozma ravishda qayd etilishi lozim. Aks holda, mansabga aloqador majburiyatlar shakli noqonuniy deb hisoblanadi. Boshqaruv akti, shuningdek oldindan kelishilgan mansab vazifalari mazmuni jihatdan huquqiy talablarga zid kelmasligi lozimdir. Bunda, nafaqat jinoyat qonuniga, balki qonunchilikning boshqa hujjatlariga, jumladan, qonunosti hujjatlariga ham ziddiyat mavjud boʻlmasligi lozimdir.
*Jinoiyligi oldindan ayon boʻlgan buyruq yoki boshqa farmoyishni bajarib, jinoyat sodir etgan shaxs, umumiy asoslarda javobgarlikka tortiladi.* Gʻayriqonuniy ravishda berilgan buyruq yoki farmoyishni yoxud mansab vazifasini bajarmagan yoki buzgan shaxs javobgarlikka tortilmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
**Kovach Mixal** (1930.5.8, Slovakiyaning Gumenne tumanidagi Lyubisha qishlogʻi) — Slovakiya Respublikasining birinchi prezidenti (1993—98). Bratislavadagi Savdo akademiyasi va Iqtisod institutini tugatgan. 1956—89 yillarda bank tizimida ishlagan. Slovakiya moliya vaziri (1989—91), Chexiya va Slovakiya Federativ Respublikasi (CHSFR) Federal majlisi deputati (1990 yildan). "Demokratik Slovakiya uchun" harakati raisi oʻrinbosari (1991), CHSFR federal majlisi deputata va raisi (1992 yil iyundan 31 dekabr gacha).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Davlat yetakchisi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Slovakiya prezidentlari |
| --- |
|  |
| Slovakiya Davlati | 
* Jozef Tiso
 | 
 |
|  |
| Slovakiya Respublikasi | 
* Michal Kováč
* Rudolf Schuster
* Ivan Gašparovič
* Andrej Kiska
* Zuzana Čaputová
 |

 |
**Usmonlilar sulolasi** – Kichik Osiyo, Bolqon, Sharqiy Yevropa, Yaqin Sharq, Shimoliy Afrika, qisman Kavkaz va Qrimda hukmronlik qilgan turk sultonlari sulolasi (1299—1922). Usmonli turk imperiyasi davlatini boshqargan. Sulola nomi uning asoschisi Usmon I ibn Ertoʻgʻrul nomidan olingan.

Movarounnahr va Xurosonda yashovchi oʻgʻuz turklarining qay (qayigʻ) urugʻiga mansub qavm Ertoʻgʻrul boshchiligida XIII a. 20-yillari – moʻgʻullar istilosi davrida Kichik Osiyoga borib, oʻrnashib qolishgan. Ular saljuqiylarning Koʻniya sultonligi hududida mustaqil beklik tashkil qilishgan. Ertoʻgʻrul beklik boshqaruvini 1281-yilda oʻgʻli Usmon I Gʻoziyga topshirgan. Bu beklik 1299-yilda uzini mustaqil davlat deb eʼlon qilgan. Keyinchalik bu davlat Usmonli turk sultonligi nomi bilan dunyoga tanilib, oʻrta asrlarda jahondagi eng qudratli davlatga aylangan.

Sulola vakillari oʻzlarini avval bek (bey), soʻngra sulton (Murod I dan boshlab) deb ataganlar, keyinchalik eng yuqori diniy unvon – xalifa unvonini ham oʻzlariga qoʻshib olganlar (Salim /dan boshlab). Usmonlilar sulolasi sultonlari quyidagilardan iborat:

Usmon I (1299—1324), Urxon (1324— 1359), Murod I (13591389), Boyazid I (1389—1402), Boyazid I oʻgʻillari Sulaymon Chalabey, Muso Chalabeylar, Mehmed Chalabeylarning taxt uchun kurashi (1402—13), Mexmed I (1413—21), Murod II (1421—44; 1446—51), Mehmed II Fotix (1444—46; 1451—81), Boyazid II (1481-1512), Salim I (1512—1520), Sulaymon I Qonuniy (1520—66), Salim II (1566—74), Murod III (1574-95), Mehmed III (1595— 1603), Ahmad I (1603—17), Mustafo(1617—18; 1622—23), Usmon II (1618— 22), Murod IV (1623—40), Ibrohim (164048), Mehmed IV (1648-87), Sulaymon II (1687—91), Ahmad II (1691-95), Mustafo II (1695-1703), Ahmad III (1703 – 30), Mahmud I (1730-54), Usmon III (1754-57), Mustafo III (1757—74), Abdulhamid I (1774-89), Salim III (1789-1807), Mustafo IV (1807—08), Mahmud II (1808 – 39), Abdulmajid (1839—61), Abdulaziz (1861-76), Murod V (1876), Abdulhamid II (1876-1909), Mehmed V Rashid (1909—18), Mehmed VI Vaqiduddin (1918—22), Mustafo Kamol (Otaturk) tashabbusi bilan Turkiyada sultonlik tugatilgach (1922-yil 1 noyabr), soʻnggi sulton Mehmed VI xorijga joʻnab ketishga majbur boʻlgan.

Adabiyot
--------

* Bosvort K. E. Musulmanskiye dinastii, M. 1971; Stenli Len —Pul, Musulmanskiye dinastii, Moskva—Tashkent—Bishkek, 1966.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qahramon-stratonavtlar** **Pavel** **Fedoseyenko** ― Andrey Vasenko va Ilya Usiskinlarga bagʻishlangan haykal — 1963-yil 30-yanvarda Saransk shahrida temir yoʻl vokzali oldidagi maydonda oʻrnatilgan.

1934-yil yanvar oyida Pavel Fedoseyenko, Andrey Vasenko va Ilya Usiskin „Osoaviaxim-1" stratostatida 22 km balandlikka koʻtarilishgan. Stratostat parvoz ishtirokchilaridan biri A.Vasenko tomonidan ishlab chiqilgan.. Stratostatning tushishi vaqtida avariya yuz berib, u Mordoviya janubidagi Potij-Ostrog qishlogʻi yaqinida qulab tushgan va parvoz ishtirokchilari halok boʻlishgan.

Dastlab, yodgorlik stratostat qulagan joyda oʻrnatilishi rejalashtirilgan, keyin uni Mordoviya poytaxti — Saranskda oʻrnatishga qaror qilingan. Yodgorlikning birinchi loyihasini amalga oshirishga Ulug 'Vatan urushi toʻsqinlik qilgan, faqat 1957-yildagina yana Butunittifoq loyihalar tanlovi eʼlon qilingan.

Yodgorlik quyuq kulrang labradorit bilan qoplangan baland silindrsimon poydevorga oʻrnatilgan va aviatsiya dubulgʻasi, hilpirab turgan kurtka, sviter va aviatorlar baland etigini kiygan yigit qiyofasi tasvirlangan. Poydevorda uchta stratonavtning portretlari-barelyeflari va „Qahramon-stratonavtlar uchun" yozuvi oʻyib yozilgan. Yodgorlik mualliflari: haykaltarosh A. A. Pismenniy va meʼmor A. N. Dushkin.

Yodgorlik ochilishiga stratonavtlarning yaqinlari tashrif buyurishgan: ular respublika oʻlkashunoslik muzeyiga tashrif buyurishgan, oʻz xotiralari bilan oʻrtoqlashishib, stratonavtlarning shaxsiy buyumlari, fotosuratlari va hujjatlarini muzeyga sovgʻa qilishgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  *Градостроительные ориентиры российских столиц: Саранск: монография*. Саранск: Изд-во Мордов. ун-та, 2009 — 372—376 bet. ISBN 978-5-7103-2133-1.

Adabiyotlar
-----------

* *Zaraeva N.* Stratosferaga yutuq. — Saransk: Mordoviya yangiliklari, № 14, 2004-yil 30-yanvar.
**Gibbonlar** (Hylobatidae) — kichik odamsimon maymunlar oilasi. Oldingi oyoqlari haddan tashqari uzun (yoyilganida 2 m gacha). Dumi yoʻq, kichkina quymich qadogʻi bor. 2 urugʻi: asl G. (Hylobates)ra 6 tur, nisbatan yirik siamang yoki yopishgan barmoqlilar (Symphalangus)ra 1 tur (S. Syndactylus) kiradi. Asl G. erkagi tanasining uz. 40— 64 sm, vazni 4—8 kg, siamanglarniki — 47—60 sm, vazni 9,5—12,5 kg (20 kg gacha). Jinsiy dimorfizm yaxshi rivojlanmagan. Yungi qalin, rangi har xil: kulrang yoki sargʻish-qoʻngʻir tusdan qora ranggacha (sidirgʻa tusli G. va siamangda). Asl G.— Janubiy Xitoy, Hindixitoy, Sumatra, Yava, Kalimantan o.larida; siamang esa Sumatra o. va Malakka ya. o.da tarqalgan. G. juft yoki 6 tadan, baʼ-zan 20—30 tadan boʻlib daraxtlarda yashaydi, juda yengil va tez harakat qiladi. Oʻsimliklarning mevasi, barglari, kurtaklari, gullari, hasharotlar, qushlarning tuxumi, joʻjalari bilan oziqlanadi. Uya qurmaydi, shoxlardagi qalin. barglar ustida uxlaydi. Ovozi, ayniqsa katta boʻgʻiz xaltalariga ega boʻlgan qora G. va siamangda juda baland. Boʻgʻozlik dari 210—235 kun. 5— 10 yoshida jinsiy voyaga yetadi, 30—35 yil yashaydi. Qalpoqchali gibbon (N. pileatus), bir xil tusli gibbon (N. concolor), kloss gibbon (N. Klossii) Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Insoniyat asosiy muammoga duch kelmoqda: u barqaror va karbonat angidriddan neytral energiya iqtisodiyotiga oʻtishni boshqarishi kerak.**

Vodorod qazib olinadigan yoqilgʻiga istiqbolli alternativ hisoblanadi. Elektr energiyasi yordamida suvdan ishlab chiqarilishi mumkin. Agar elektr energiyasi qayta tiklanadigan manbalardan olinadigan boʻlsa, u yashil vodorod deb ataladi. Ammo agar vodorod toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nuri energiyasi bilan ishlab chiqarilsa, bu yanada barqaror boʻlar edi.

Tabiatda yorugʻlik taʼsirida suvning boʻlinishi oʻsimliklardagi fotosintez jarayonida sodir boʻladi. Buning uchun oʻsimliklar fotosistema II deb ataladigan murakkab molekulyar apparatdan foydalanadi. Uning faol markaziga taqlid qilish vodorodni barqaror ishlab chiqarishni amalga oshirishning istiqbolli strategiyasidir. Organik kimyo instituti professori Frank Vyurtner boshchiligidagi guruh va Yuliy-Maksimilians-Vürzburg universiteti (JMU) nanotizimlar kimyosi markazi bu borada ishlamoqda.

**Suvning boʻlinishi ahamiyatsiz emas**

Suv (H2O) bitta kislorod va ikkita vodorod atomidan iborat. Suvning boʻlinishining birinchi bosqichi qiyinchilikdir: vodorodni chiqarish uchun kislorodni ikkita suv molekulasidan olib tashlash kerak. Buning uchun birinchi navbatda ikkita suv molekulasidan toʻrtta elektron va toʻrtta protonni olib tashlash kerak.

Bu oksidlanish reaksiyasi ahamiyatsiz emas. Oʻsimliklar bu jarayonni katalizlash uchun elektronlar tarqalishi mumkin boʻlgan toʻrtta marganets atomiga ega boʻlgan klasterdan iborat murakkab tuzilishdan foydalanadi. Würthner jamoasi 2016 va 2017-yillarda Nature Chemistry va Energy & Environmental Science jurnallarida chop etilgan birinchi yutuq doirasida xuddi shunday yechimni ishlab chiqdi, bu suvning boʻlinishining birinchi bosqichini boshqara oladigan oʻziga xos „sunʼiy ferment". Makrosiklik arxitekturada oʻzaro taʼsir qiluvchi uchta ruteniy markazidan iborat boʻlgan ushbu suv oksidlanish katalizatori termodinamik jihatdan talab qilinadigan suv oksidlanish jarayonini muvaffaqiyatli katalizlaydi.

**Sunʼiy choʻntak bilan muvaffaqiyat**

Endi JMU kimyogarlari murakkab reaksiyani bitta ruteniy markazida samarali amalga oshirishga muvaffaq boʻlishdi. Bu jarayonda ular hatto tabiiy modeldagi, yaʼni oʻsimliklarning fotosintetik apparatidagi kabi yuqori katalitik faollikka erishdilar.

"Bu muvaffaqiyatga bizning doktorantimiz Niklas Noll Ruteniy katalizatori atrofida sunʼiy choʻntak yaratganligi sabab boʻldi. Unda kerakli proton bilan bogʻlangan elektron oʻtkazish uchun suv molekulalari ruteniy markazi oldida aniq belgilangan tartibga oʻxshash tarzda joylashtirilgan. fermentlarda nima sodir boʻladi, - deydi Frank Vyurtner.

Würzburg guruhining uzoq muddatli maqsadi suvning oksidlanish katalizatorini quyosh nuri yordamida suvni kislorod va vodorodga ajratadigan sunʼiy qurilmaga birlashtirishdir. Bu biroz vaqt talab etadi, chunki katalizator boshqa komponentlar bilan, yaʼni engil yigʻuvchi boʻyoqlar va qaytaruvchi katalizatorlar bilan ishlaydigan umumiy tizimni yaratish uchun qoʻshilishi kerak.

1. ↑  „Sun'iy ferment suvni ajratadi" (ingliz cha) (3-oktabr 2022-yil). Qaraldi: 28-oktabr 2022yil.
**Ismoil II** (1533 - 24-noyabr 1577) – Safaviylar sulolasidan fors shohi, 1576/77-yillarda hukmronlik qilgan.

Biografiya
----------

Ismoil II Safaviylar sulolasidan boʻlgan Eron shohi Tahmasp I va Muso Sulton Mosulluning qizi Sultonum Begʻum Mavosiliyning ikkinchi oʻgʻli. Qojar qabilasidan bo'lgan Imomqulixon qo'lida tarbiyalangan. Boʻlajak Shoh Ismoil II ham boshqa Safaviy shahzodalari kabi yoshligidan davlat ishlari bilan shugʻullana boshlagan. 

Ismoil Mirzo Shirvonni oʻziga boʻysundirish uchun Dogʻistondan koʻtarilgan Shirvonshohlar avlodi Burxon Mirzo ustidan katta gʻalaba qozondi, Burxon Mirzo esa Dogʻistonga chekindi  Tez orada u o'zini Usmonli Sulton Sulaymon I ning Sharqidagi eng yaxshi armiyasi bilan qiyin janglarda tajribali qo'mondon sifatida ko'rsatdi. 1548—1549-yillarda Usmonli imperatori Sulaymon Alqos Mirzoning taklifi bilan Safaviylar saltanatiga bostirib kiradi. Ismoil Mirzo saroyga chaqirilib, vaqti-vaqti bilan shohning turli topshiriqlarini bajarib turdi. U Anadoluga yuborilgan Qizilbosh qoʻshiniga qoʻmondon etib tayinlanadi va Erzurumda Iskandar Poshoni yengadi. Ayniqsa, uning Erzurumdagi Usmonli hukmdori, takabbur Iskandar Posho (1552) ustidan qozonilgan gʻalabasi zamondoshlarida katta taassurot qoldirgan.

1555-yilda Shoh Tahmasp Usmoniylar bilan uzoq kutilgan tinchlik shartnomasini (Amasya shartnomasi) tuzgan. Oradan ko'p o'tmay ota bilan Ismoil o'rtasida kelishmovchilik paydo bo'lgan. Uning aniq sababi noma'lum; tarixchi Iskandar Munshiyning xabar berishicha, Ismoil otasi ma'qullamagan ko'p ishlarga qo'l urgan. 1556-yilda Tahmasp Hirot chegarasini boshqarish uchun oʻz oʻgʻlini poytaxtdan quvib chiqargan. Biroq oʻsha yerda ham Ismoil otasiga nisbatan hurmatsizlik va beadablik koʻrsatgan. Xususan, u viloyatlar hukmdorlariga Amasiya shartnomasini buzgan holda Usmonli imperiyasiga qarshi yangi yurish uchun qo'shin to'plashlari uchun maktublar yuborgan. Ismoil sarkardalik qobiliyati tufayli qizilboshlar orasida mashhur edi. Shoh Tahmasp Ismoilning qilmishlari uning hokimiyati va taxtiga tahdid solishidan qoʻrqib, oʻgʻlini hibsga olib, Kahkah qalʼasiga qamab qoʻyadi. Saroy a’yonlarining ozod qilish haqidagi koʻplab iltimoslariga qaramay, Ismoil oʻn toʻqqiz yarim yil, ya’ni Tahmasp vafot etguniga qadar qamoqda qolgan.

Adabiyotlar
-----------

* *К. Рыжов.* Мусульманский восток XV—XX век. М. 2004.

Manbalar
--------

1. 1 2  R. Savory, «The history of Shah Abbas the Great», Vol. I, p. 213
2. ↑  R. Savory, «The history of Shah Abbas the Great», Vol. I, p. 214
Sun Chunlan
**Sun Chunlan** ( xitoycha : xàn chàn ; 1950-yil 24-mayda tugʻilgan) — xitoylik siyosatchi. U Xitoy Xalq Respublikasi Bosh vazirining ikkinchi o‘rinbosar va amaldagi eng yuqori lavozimdagi ayol davlat amaldoridir. Ilgari u Xitoy Kommunistik partiyasi Siyosiy byurosi aʼzosi boʻlib ishlagan.

Sun qirg'oq bo'yidagi Dalyan shahrining partiya boshlig'i va Butunxitoy kasaba uyushmalari federatsiyasining birinchi kotibi bo'lib ishlagan. 2009 yildan 2014 yilgacha Sun ikkita nufuzli mintaqaviy lavozimda ishlagan, avval Futszyan provinsiyasi Kommunistik partiyasi kotibi, so‘ngra Xitoyning to‘rtta to‘g‘ridan-to‘g‘ri boshqariladigan munitsipalitetlaridan biri bo‘lgan Tyantszin kotibi. Uning Futszyandagi faoliyati uni 1949-yilda Xitoy Xalq Respublikasi tashkil topganidan beri viloyat darajasidagi ikkinchi ayol partiya rahbariga aylantirdi (birinchisi Van Shaofen edi). 2014-2017-yillarda u Xitoy Kommunistik partiyasi Markaziy Qo‘mitasining Birlashgan front ish bo‘limi boshlig‘i lavozimida ishlagan.
**Javlon Abdujalolovich Vahobov** — oʻzbek huquqshunosi, diplomat. 2017-2023-yillarda Oʻzbekistonning AQSh, Kanada va Braziliyadagi elchisi. 2015-2017-yillarda va 2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirining birinchi o‘rinbosari.

Biografiya
----------

1980-yil 7-avgustda Toshkent shahrida tugʻilgan. Ingliz va ispan tillarini biladi.

2001-yilda Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universitetining bakalavr bosqichini, 2003-yilda mazkur universitet magistratura bosqichini „xalqaro huquq" mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

2001—2006 – Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi referenti, attashesi, 3-kotibi, boʻlim boshligʻi.

2006—2011 – Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Milliy xavfsizlik kengashi apparati yetakchi konsultanti, bosh konsultanti.

2011—2013 – Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Milliy xavfsizlik kengashi kotibi oʻrinbosari.

2013—2013 – Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti direktori.

2013—2015 – Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirining oʻrinbosari.

2015-yildan 2017-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari.

2017—2023 – Oʻzbekiston Respublikasining AQShdagi favqulodda va muxtor elchisi.

2018—2023 – Oʻzbekiston Respublikasining Kanadadagi favqulodda va muxtor elchisi.

2021—2023 – Oʻzbekiston Respublikasining Braziliyadagi favqulodda va muxtor elchisi.

Oilasi
------

Oilali, uch nafar farzandi bor. Ukasi — Vahobov Davron Abdujalolovich, Oʻzbekiston savdo-sanoat palatasi raisi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Министерство иностранных дел Республики Узбекистан". 22-noyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-yanvar 2023-yil.
2. ↑  „Ўзбекистоннинг АҚШдаги элчиси ўзгармоқда".
3. ↑  Javlon Vaxabov stal odnovremenno poslom v Brazilii
4. ↑  Davron Vahobov Savdo-sanoat palatasi raisi etib tayinlandi
Super Mario 64[a] - Nintendo 64 uchun 1996-yilda platforma oʻyini. Nintendo Entertainment Analysis and Development tomonidan ishlab chiqilgan va Nintendo tomonidan nashr etilgan, bu anʼanaviy Super Mario oʻyini, vizual uslub va 3D oʻyinini birlashtirgan birinchi Super Mario oʻyinidir. katta ochiq dunyoda qahramonlar. Super Mario franshizasining asosiy antagonistlaridan biri bo'lgan Bouzer Princess Peach qal'asiga bostirib kiradi va qal'aning himoya manbalari, Power Starsni turli olamlarda sehrli rasmlar ortida yashiradi. Mario sifatida o'yinchi Bowserga etib borish va Princess Peachni qutqarish uchun Princess Peach qal'asini etarlicha ochish uchun Power Stars to'playdi.

Rejissor Shigeru Miyamoto "Star Fox" (1993) filmini ishlab chiqarish jarayonida 3D Super Mario o'yinini o'ylab topdi. Rivojlanish deyarli uch yil davom etdi: virtual kamera tizimini loyihalashdan boshlab dizayn bo'yicha taxminan bir yil va ishlab chiqarishda yigirma oy. Jamoa 3D belgilar modellarini tasvirlashda davom etdi - o'sha paytda nisbatan urinish bo'lmagan vazifa - va sprite harakatlarini takomillashtirish. O'yinning ovoz effektlari Yoji Inagaki tomonidan yozilgan va yozuv Koji Kondo tomonidan yaratilgan.

Super Mario 64 video o'yin jurnalistlari va tomoshabinlar tomonidan katta qiziqish bilan kutib olindi, 1996-yilgi E3 ko'rgazmasida reklama kampaniyalari va namoyishlar tufayli kuchaygan. U tanqidchilarning e'tirofiga sazovor bo'ldi va barcha davrlarning eng yaxshi video o'yinlaridan biri hisoblanadi. Sharhlovchilar uning ambitsiyalari, vizuallari va o'yin jarayonini maqtashsa, ba'zilari virtual kamera tizimini tanqid qilishdi. Bu eng ko'p sotilgan Nintendo 64 o'yini bo'lib, 2015-yilga kelib deyarli o'n ikki million nusxada sotilgan.

Ko'pgina ishlab chiquvchilar Super Mario 64-ni 3D platformali o'yinlarga ta'siri sifatida tilga olishdi, uning dinamik kamera tizimi va 360 graduslik analog boshqaruvi bilan Super Mario Bros. xuddi yonma-yon aylanuvchi platforma o'yinlari uchun qilganidek, bu janr uchun yangi arxetipni o'rnatadi. U 2004-yilda Nintendo DS uchun Super Mario 64 DS sifatida qayta ishlangan va shu vaqtdan boshlab boshqa Nintendo konsollariga ko'chirilgan. O'yin ko'plab fan o'yinlarini, katta tezlikda yugurish mavjudligini va o'yin xususiyatlari atrofidagi doimiy mish-mishlarni keltirib chiqargan holda, muxlislarni jalb qildi.