**Belorus botqoqliklari** - o'ziga xos o'simliklar bilan namlik darajasi yuqori bo'lgan, torf hosil qiladigan Yevropadagi eng katta botqoqlardan biri.

Botqoqliklar joylashuvi
-----------------------

Belorusiyada 2,5 million gektar (quritilganlar bilan birga) botqoqliklar mavjud, shundan mamlakat maydonining 14,1% ni, xom torf zaxirasi 30,4 milliard m³ ni, torf qatlamining maksimal qalinligi 10,5 m (Orexovskiy Mox botqog'i) ni o'z ichiga oladi.

Ba'zi torf botqoqlari ostida organik loy konlari mavjud. Butun mamlakat bo'ylab botqoqliklar notekis joylashgan. Suv bilan to'yinishi va o'simliklarning tabiatiga ko'ra ular tog'li, dala va pasttekisliklarga bo'linadi. Yer ustida joylashgan botqoqliklar kislarod bilan to'yinishi yuqoridir (Polotsk pasttekisligi, Drut-Berezinskiy oraliqlari va boshqalar).

Yer osti suvlari ta'minoti ustun bo'lgan joylarda botqoqliklar deyarli butunlay pasttekislikdir (Grodno va Brest viloyatining ko'p qismi) hisoblanadi. Boshqa hududlarda pasttekislik va baland botqoqlarning taqsimlanish nisbati har xil (Minsk va Mogilev viloyatlari). Brest viloyatidagi eng katta botqoqliklar. - Vygonoshchanskiy botqog'i, Poddubychi, Katta o'rmon, Obrov botqog'i.

 Rudenskdagi torf botqoqligi

Yerusti botqoqliklar
--------------------

Bular faqat atmosfera oziqlanishi bilan hosil bo'ladi. Belarusiyaning shimoliy qismida eng ko'p tarqalgan (asosan Vitebsk va Minsk viloyatlari) va maydonining 15,8% ni egallaydi. Ular asosan suv havzalaridagi chuqurliklarda joylashgan. Torf qatlamining qalinligi 2-4 m, torfning parchalanish darajasi 5-50% ni tashkil qiladi. Bunday botqoqlar orasida o'rmonlar o'simliklari ustunlik qiladi.

Pasttekislikdagi botqoqliklar
-----------------------------

 Pripyat qirg'oqlari yaqinidagi botqoqlar
Bu yer osti suvlaridan hosil bo'lgan botqoqlardir. Bunday botqoqliklar Belarus maydonining 81,2 foizini egallaydi. Ular ayniqsa, Brest, Grodno va Minsk viloyatlarida ko'p uchraydi. Pripyat va Neman havzalaridagi sobiq ko'llar o'rnida joylashgan. Torf qatlamining qalinligi o'rtacha 1-2, ba'zan 6 m gacha, torfning parchalanish darajasi 20-40% va undan yuqori hisoblanadi. Ushbu botqoqliklarda daraxt turlaridan qarag'ay, qayin, alder, vaqti-vaqti bilan archa o'sadi; butalardan - har xil turdagi tol past qayin; o't o'simliklaridan - o'tloq, qo'lqop, jingalak, otquloq, paporotnik, o't o'ti, qamish o'ti, qamish, oq egilgan o't, qizil feskue, o'tloq ko'k o'ti, o'tloq, tikan va sfagnum moxlari.

Undagi oʻrmon o'simliklari (qora oʻsimta, paxmoq qayin, oʻt-qayin, archa-qaragʻay-qayin), oʻtsimon-buta (tol), oʻtsimon (qora, otkuyrugʻi, qamish, mannik, forb) va oʻtsimon-gipnumlarga boʻlinadi. Pasttekislikdagi botqoqlarda qayin botqoqlari keng tarqalgan boʻlib, ularda paxmoq qayin, tol, qoraqoʻtir kabi turlari oʻsadi.

Belorussiyaning torf-botqoqli hududlari
---------------------------------------

Belorusiya hududida 5 ta torf-botqoqli hududlar aniqlangan:

1. Tepalik-ko'l landshaftining tog'li torf yerlari;
2. G'arbiy landshaftning pasttekislik torfzorlari;
3. Baland-past pasttekislik torfzorlari;
4. Kichik tog'li torfzorlari;
5. Poles landshaftining katta torf botqoqlari.

Belarusiyaning torf hududlari
-----------------------------

1. Braslavsko-Sirotinskiy
2. Mexovsko-Chashnikskiy
3. Ostrovetsko-Lepelskiy
4. Grodno-Novogrudok
5. Skidelsko-Ivyevskiy
6. Oshmyansko-Slutskiy
7. Pleschenitsko-Jerjinskiy
8. Borisovsko-Glusskiy
9. Krupsko-Klichevskiy
10. Byxovsko-Parichskiy
11. Orsha-Mstislavskiy
12. Mogilev-Xotimsk
13. Kormyansko-Gomel
14. Kamenets-Maloritskiy
15. Kobrin-Prujany-Gantsevichi
16. Drogichinsko-Pinskiy
17. Stolinsko-Lelchichskiy
18. Luninets-Lubanskiy
19. Petrikovsko-Komarinskiy
20. Kalinkovichsko-Yelsko-Narovlyanskiy

Botqoqlarning foydali jihatlari
-------------------------------

Belorussiyaning botqoqlari o'ziga xos bo'lib, ular katta iqlim va meteorologik (suv havzalari) ahamiyatga ega, ayniqsa suv havzalarida, daryolar boshida, qumli tuproqli hududlarda, yovvoyi botqoqlarda gidrologik zahiralar shakllangan.

Belorussiya botqoqlari suv-botqoq yerlarini himoya qilish bo'yicha Ramsar konventsiyasining xalqaro ro'yxatiga kiritilgan.

 Minskda botqoqlarni quritish ishlari. 1915-yil

Folklar va adabiyotda botqoq tushunchasi
----------------------------------------

Belorussiya folklorida botqoqlar shaytonlar va boshqa yovuz ruhlar yashaydigan noxush begona joy sifatida namoyon bo'ladi. Ammo botqoqda paporotnik gul ochiladi (belaruscha: *папараць-кветка*), uzoq davom etgan afsonaga ko'ra, belarusga baxt keltiradi. Aleksandr Blok "Bu botqoqlarning abadiyligini seving..." she'rini Belarus botqoqlariga bag'ishlagan.

Adabiyotlar
-----------

* *Kats N. Ya.* Rossiyaning Evropadagi oligotrofik sfagnum botqoqlarining turlari haqida. - 1928-yil;
* *Podoplichko A.P.* Belarusiyaning torf konlari: genezis, stratigrafiya va rayonlashtirish. - Mn. 1961-yil
* Ko'l-botqoq litogenezi geokimyosi. - Mn. 1971-yil
* *Kiselev V. N. Chubanov K. D. Belorusiya Polissining* landshaft-ekologik tadqiqotlari. - Mn. 1979-yil
* *Kozlov M.F.* Pripyat Polissya gidrogeologiyasi. T. 1-2. - Mn. 1977-yil
* Belarusiya tabiati: mashhur entsiklopediya. - Minsk: BelSE, 1989-yil. — ISBN 5-85700-001-7.

Manbalar
--------

1. ↑

Havolalar
---------

* Belorussiyaning sakkizta botqog'i (Wayback Machine saytida 2021-11-11 sanasida arxivlangan)
* Botqoqlarning asosiy qonuniyatlari va geografik tarqalishi
* Belarus vaqti: Evropaning o'pkalari nimaga boy?
* IMCG haqida
* Tsement zavodlari Belarus botqoqlarini yo'q qilishi mumkin (Wayback Machine saytida 2011-05-04 sanasida arxivlangan) Архивная копия -da arxivlangan