recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zaynobiddin Yusupov** (1923.1.1 Margʻilon — 1992.30.10) — qiziqchi va askiyachi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1989). Yusufjon qiziq Shakarjonovning oʻgʻli. Oxunjon qiziq Huzurjonovdan taʼlim olgan: 1940-yilda Toshkentda oʻtkazilgan qiziqchilarning birinchi respublika qoʻriktanlovida ishtirok etgan. Otasi hayotligidayoq ukasi Madaminjon Yusupov (1935—1993)ni yoniga olib, askiya, mayda qiziqchiliklar bilan tanildi. 60-yillarda Fargʻona teatrida aktyor, cholgʻu ansambli rahbari boʻlib ishladi. "Tohir va Zuhra" da sandiqsoz, "Nurxon"da Huzurxoʻja, "Maysaraning ishi"da Mulladoʻst, "Arshin mol olon"da Vali kabi rollar ijro etdi. 70-yillarda Margʻilon xalq teatrida, 1978-yildan Fargʻona filarmoniyasida qiziqchi va cholgʻuchi boʻlib ishlaydi. 1986-yilda askiyachi va qiziqchilarning Qoʻqonda oʻtkazilgan respublika koʻriktanlovida oʻzi tashkil etgan "Margʻilon xandasi" uyushmasi bilan qatnashdi. Zaynobiddin va Madaminjon Yu.lar, Mamasiddiq Shiryayev, Orifjon Usmonov ijrosida Qoʻqon va Toshkentda koʻrsatilgan "Tabiblik" (asli "Xitoy tabib") va "Dorbozlik" ogʻzaki komediyalari yangicha jarangladi. 1988-yilda ular Toshkentda "Kulgi markazi"ning ochilishida "Erka oʻgʻil" komediyasini namoyish etdilar. Yu. qiziqchilikda, askiyada ham soʻzni teribterib, donadona va jarangdor qilib ijro etar, soʻzlarning tag maʼnolarini tomoshabinlarga tushunarli shaklda yetkazardi. "Shirinliklar", "Futbol" payrovlarida mohir boʻlgan.

Muhsin Qodirov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qunduz Mirkarimova** (1928.8.3, Toshkent — 2019.6.11) — raqqosa, baletmeyster va pedagog. Oʻzbekiston xalq artisti (1966). Tamaraxonim nomidagi balet maktabida taʼlim olgan (1937—41), Katta teatr (Moskva) krshidagi xoreografiya bilim yurtini tugatgan (1951). Yangiyul musiqali drama va komediya teatrida (1943-46), Muqimiy teatrida (1946-49), Navoiy teatrida (J 95 1 −53), Oʻzbekiston davlat filarmoni-yasida (1953 — 56) yakka raqqosa. „Bahor" ansamblida yakka raqqosa va pedagogrepetitor (1957—67), badiiy rahbar (1979—88), Toshkent davlat milliy rake va xoreografiya oliy maktabida pedagog (1964-79 va 1988-yildan; 1996-yildan professor). Mirkarimova ijrosidagi raqslar samimiy, nafis va jozibadorligi, harakatlari shoʻx va joʻshqinligi bilan ajralib turadi. „Gʻayratli qiz", „Katta oʻyin", „Xorazmcha raqs", „Uygʻurcha rake", „Rohat", „Jonon", „Nay navosi", „Bahor tongi", „Tanavor", „Zang oʻyin", „Pomircha raqs", „Dildor", „Gulrux", „Gulnoz" kabi mumtoz, xalq, zamonaviy va boshqa xalqlar raqsini mahorat bilan ijro etgan. Shuningdek, u maqom kuylariga tushgan raqslari bilan mashhur.

Baletmeyster sifatida oʻzbek raqs sanʼatining eng yaxshi anʼanalarini rivojlantirdi. U mumtoz, xalq va zamonaviy raqslarni sahnalashtirgan. „Xotira", „Ona qalbi" kompozitsiyalari, „Mustazod", „Zang", „Oʻzbekiston qizlari", „Navroʻz", „Doira raqsi", „Tanavor 2", „Tanavor 3", „Siynaxiroj", „Surnay navosi". „Ey sarvi ravon", „Oʻzbek miniatyurasi", „Hamsa", „Katta buxorcha" kabi ommaviy, „Nasri segoh", „Savti munojot", „Togʻ qizi", „Dilxiroj", „Oʻrik gullaganda", „Nurxon", „Oʻyna, oʻyna Gulnora" kabi yakka raqslari oʻzbek xoreografiyasining oltin fondidan oʻrin olgan. Bir qancha chet davlatlar (Fransiya, Yaponiya, Avstriya, Xindiston, Sudan, Liviya, Misr va boshqalar)da gastrolda boʻlgan. „Doʻstlik" (1997) ordeni va „Shuxrat" medali (1994) bilan mukofotlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbek sanʼati ogʻir
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Markaziy Buxoro kollektori Jondor yaqinda**Markaziy Buxoro kollektori** — Buxoro viloyatida qurilgan yirik gidrotexnika inshooti. Zarafshon daryosi (Qorakoʻldaryo)ning Duob gidrouzelidan Mohankoʻl kollektorigacha boʻlgan oʻzanini chuqurlashtirib, kengaytirib, 1971-yilda qurib bitkazilgan. Uzunligi 51 km. Kollektorga Buxoro, Jondor, Vobkent va Romitan tumanlari hududidagi kollektor-drenaj tarmoqlarida yigʻiladigan suvlar tashlanadi. Kollektorning umumiy suv yigʻish maydoni 64,6 ming ga. Suv oʻtkazish imkoniyati 40 m³/s. M.Markaziy Buxoro kollektori Mohankoʻl kollektoriga tugashtirilgan va suvi Mohankoʻlga quyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Siyosatxon Abdullayeva** (1940-yilning 5-noyabr sanasida, Andijon viloyati, Oltinkoʻl tumanida tavallud topgan.) — nomdor oʻzbek fermeri hamda dehqoni. Qishloq xoʻjaligi sohasining taniqli namoyandasi va sohaning yetakchi arboblaridan biri. Sobiq Oʻzbekiston SSRda faoliyat yuritgan Andijon Paxtachilik institutini tamomlagan. 

Mehnat faoliyatini 1959-yilda Oltinkoʻl tumanidagi „Namuna" shirkat xoʻjaligi ishchisi sifatida boshlagan. 1972—1978-yillarda Oltinkoʻl tumanidagi „Namuna" shirkat xoʻjaligi bolalar bogʻchasi tarbiyachisi, 1978—2006-yillarda esa Oltinkoʻl tumanidagi „Namuna" shirkat xoʻjaligi pudratchisi sifatida mehnat faoliyatini olib boradi. 2006-yildan to vafot kuniga qadar Oltinkoʻl tumanidagi *"Oltinkoʻl vodiy gulshani"* fermer xoʻjaligiga rahbarlik qilib kelgan.

Biografiyasi
------------

*Siyosat Abdullayeva* — 1940-yil 5-noyabrda Andijon viloyati, Oltinkoʻl tumanida dunyoga keladi. Ilk taʼlim maʼlumotini olgandan soʻng, Andijon Paxtachilik institutiga oʻqishga kiradi va u yerni 1959-yilda muvaffaqiyatli tamomlaydi. Oʻz mehnat faoliyatini 1959-yilda tugʻilib oʻsgan tumanidagi „Namuna" nomli qishloq xoʻjaligi shirkatida oddiy ishchi lavozimida boshlagan. 

1972—1978-yillar oraligʻida *Oltinkoʻl tumani*dagi „Namuna" shirkatiga qarashli bolalar bogʻchasi (maktabgacha taʼlim muassasi)da tarbiyachi lavozimida faoliyat yuritadi. Ikki yillik faoliyatdan soʻng (1976—1978), 1978—2006-yillar oraligʻidagi vaqt davomida mazkur tumanidagi „Namuna" shirkat xoʻjaligi pudratchi (boshligʻi, direktor)si sifatida faoliyat olib boradi. 

Yigirma sakkiz yillik muvaffaqiyatli karyeradan soʻng, 2006-yildan boshlab, vafot sanasiga qadar Oltinkoʻl tumanidagi *"Oltinkoʻl vodiy gulshani"* fermer xoʻjaligida rahbar sifatida mehnat qilgan. Tadbirkor, murabbiy, dehqon hamda fermer — Siyosatxon Abdullayeva Oʻzbekiston qahramoni hamda Doʻstlik odeni mukofotlariga loyiq koʻriladi. 

2005-yilda Do'stlik ordeni bilan, 2008-yilda esa O'zbekiston qahramoni unvoni bilan, prezident Islom Karimov tomonidan taqdirlanadi. S.Abdullayeva Andijon paxtachilik akademiyasi yaratuvchisi hisoblanadi. U 2018-yilning 27-iyul sanasida, 78-yoshda Andijon viloyati, Oltinko'l tumanida vafot etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Xalq so'zi gazetasi* „Oʻzbekiston Qahramoni Siyosatxon Abdullayeva vafot etdi". *XS.uz*. Qaraldi: 18-iyun 2022-yil.
2. ↑  „«Oʻzbekiston Qahramoni» unvoni sohibalarining hayoti bilan tanishing". *Gujum.uz*. Qaraldi: 18-iyun 2022-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  *Toshkent, 27-iyul, Sputnik* „Siyosatxon Abdullayeva paxtachilikda oʻziga xos "Andijon maktabi"ni yaratgan mirishkor dehqonlardan biri edi.". *Sputniknews-uz.com*. Qaraldi: 18-iyun 2022-yil.
**Amal** (arabcha — ish, faoliyat, harakat) — 1) mansab, lavozim, hunar; 2) meʼmorlikda koʻpincha eski imoratlarda meʼmor yoki ustaning dastxati shu soʻz bilan boshlanadi. „Amali usto…" kabi; 3) hisoblashdagi toʻrt amal — qoʻshish, ayirish, koʻpaytirish, boʻlish; 4) tibbiyotda taʼsir qilish. Masalan, chechakka qarshi emlangan joy boʻrtib, qora qoʻtir boʻlib koʻchib tushsa yoki biror kasallikka qarshi dori berilganda bemor sogʻayib ketsa, dori amal qilgan boʻladi; 5) islom ilohiyotida din aqidalariga ishonishdan tashqari dindor oʻz faoliyati va harakati bilan bajarishi lozim boʻlgan barcha vazifalar va savob ishlarni ifoda etuvchi tushuncha. Amal umumiy mazmunda diniy marosimlar, urf-odatlar bilan bogʻliq vazifalarni oʻz ichiga oladi. Qur’onda „amal" soʻzi juda koʻp suralarda keladi, bunda musulmonlar tomonidan bajariladigan yaxshi, foydali ishlar ham, shayton tomonidan odamlarga qarshi qilinadigan yomon, zararli ishlar ham tushuniladi; 6) musiqada — oʻtmishda kuy yoki ashulaning maʼlum uslubda yaratilgan shakli. Navoiy va Bobur asarlarida, Kavkabiy va Darvishali Changiyning „Risolai musiqiy" asarlarida amallar va ularni yaratgan bastakorlar haqida maʼlumotlar berilgan. Kavkabiyning yozishicha, agar bir necha kuy tuzilmalarida sarxona, miyonxona va bozgoʻy kabi unsurlar boʻlib, unga maʼlum oʻlchovdagi sheʼr asos qilib olingan boʻlsa, amal hisoblanadi. Darvishalining aytishicha, amal cholgʻu muqaddima (mustahal) bilan boshlanadigan ashuladir. Unda oʻrta registrda ijro etiladigan miyonxona va qaytarma qism — bozgoʻy boʻlishi shart. Amal hozirgi Shashmaqomda ham uchraydigan taronalarning yirikroq shaklidir. Yozma manbalarda amali tarona ham uchraydi. Bu tarona shaklidagi amaldir.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Besaragota tizmasi** — Nurota tizma togʻlarining janubi-gʻarbiy tarmogʻi, Navoiy viloyatida joylashgan. Eng baland joyi 556 m. Uz. 12 km. Jan.gʻarbiy yon bagʻirlari Nurota vodiysiga sekin-asta kiyalanib boradi va kuruq soylar bilan parchalangan. Shim.sharqiy yon bagʻirlari Nurota tizmasi yonidagi pastqamlikka tik tushgan. Paleogen va neogenning ohaktosh, qumtosh, gil va konglomeratlaridan tuzilgan. Tizmaning quyi yon bagʻirlari och boʻz, yuqori qismi esa tipik boʻz, mayda shagʻalli tuproqlar bilan qoplangan. Tuproqpar eroziyaga berilganligi tufayli yer usti tuzilishi oʻrqirli. Yon bagʻirlarida asosan shuvoq, efemerlardan suvrang, qoʻngʻirbosh, yaltirbosh, arpaxon va boshqa keng tarqalgan. Yaylov sifatida foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Zahariy Petrovich Paliashvili** [1871.4(16).8, Kutaisi - 1933.6.10, Tbilisi] — gruzin kompozitori, dirijyor, pedagog, musiqa jamoat arbobi. Gruziya xalq artisti (1925). Gruzin kompozitorlik maktabi asoschilaridan. Tbilisi musiqa bilim yurti (1895—99) va Moskva konservatoriyasi (1900— 03)da taʼlim olgan. Gruzin filarmoniya jamiyatiga asos solgan (1905). 1919-yildan Tbilisi konservatoriyasi professor, direktori (1919,1923, 1929 — 32). Gruziya xalklarining jami 300 ga yaqin qoʻshiklarini toʻplab, ulardan bir qismini nashr etgan (1910). Kompozitorlik ijodida turli mahalliy (kaxetin, guriy, svan va boshqalar) musiqa uslublari negizida yangi umummilliy musiqa tilini ishlab chiqqan. "Abesalom va Eteri" (1910— 18), "Daisi" (1923) operalari bilan gruzin musiqa sanʼatiga muhim hissa qoʻshgan. P. shuningdek, "Gruzincha liturgiya", xor asarlari, romanslar muallifi. Tbilisidagi Gruzin davlat opera va balet teatri, bir necha mu-siqa oʻquv muassasalariga P. nomi berilgan. 1971-yilda P. nomidagi Gruziya davlat mukofoti taʼsis etilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. ↑   // *(unspecified title)*
3. ↑  "Paliashvili Zahariy Petrovich" *OʻzME*. P-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Naytishlilar** (Tubulidentata) -yoʻldoshli sut emizuvchilar turkumi. Uz. 1—1,5 m, dumi 45—60 sm, vazni 80 kg dan ortiq. Tumshugʻining uchi nayga oʻxshash choʻziq. Oldingi oyoqlari 4, keyingi oyoqlari 5 barmoqli boʻlib, tuyoqsimon tirnokdari bor. Tirnoklari yordamida termitlar inini buzadi yoki yer kovlaydi. Tili uzun, chuvalchangsimon. Tishlari oʻzaro qoʻshilib oʻsgan dentin naychalardan iborat (nomi shundan olingan); tish emali va ildizi boʻlmaydi; tishi doimo oʻsib turadi. Kurak va yirtqich tishlari rivojlanmagan. N.ga faqat 1 tur — Afrika naytishlisi (Orycteropus afer) kiradi. Af-rikaning Sahroi Kabirdan janubroqda joylashgan barcha hududlarida tarqalgan. Tunda faol hayot kechiradi. Uz. 3 m gacha in qazib, 1 yilda 1 bola tugʻadi. Asosan, termitlar va chumolilar 6-n oziklanadi. Terisi va goʻshti uchun ovlanadi. Koʻpchilik hududlarda soni kes-kin kamayib bormoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Qidirboy Soipov** (1939.10.9, Qoraqalpogʻistonning Chimboy tumani — 1972.28.10, Nukus) — teatr rassomi, Qoraqalpogʻistonda (1965) va Oʻzbekistonda (1969) xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtini tugatgan (1957). Qoraqalpogʻiston teatrida rassom, bosh rassom (1958—72). Soipov yaratgan dekoratsiya eskizlarida spektakllarning davr ruhini berishga intildi, asar ruhiga mos sahna bezaklari yaratdi: "Baxt" (1957), "Berdaq" (1958), "Oygul va Obod" (1959), "Qoraqalpoq qizi" (1967), "Mamanbiy" (1971) va boshqa Soipov shuningdek, portret ("Zauraning portreta", 1967) va manzaralar ("Amudaryoda oqshom", 1963) ham yaratgan. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1970).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Vektor** - koʻp ma'noli termin; yo'nalishi hamda miqdori orqali ifodalanuvchi kattalikdir.

Bioligiyada
-----------

Asosiy maqola: Vektor (biologiya)

Matematikada
------------

Asosiy maqola: Vektor (matematika)
Vektor — toʻgʻri chiziqning yoʻnalishga ega boʻlgan kesmasi. Bu kesma uchlaridan biri V.ning boshi, ikkinchisi esa oxiri boʻladi. Boshi bilan oxiri ustma-ust tushgan V.nol vektor deyiladi. V. odatda, qora harflar yoki ustiga strelka qoʻyilgan oddiy harflar bilan koʻrsa-tiladi, mas. boshi A nuqtada, oxiri V nuqgada boʻlgan V. bunday belgilanadi: yoki aʼ yoki yoxud a. mat. va mexanikaning faqat son bilan emas, balki yoʻnalish bilan ham ifodalanadigan miqdorlarni tekshiruvchi masalalari V. tushunchasiga olib keladi. Mas. kuch, tezlik V. miqdorlardir. Uzunligi teng boʻlib, yoʻnalishi bir xil boʻlgan ikki V. bir-biriga teng boʻladi. Aytib oʻtilgan V. miqdorlar-dan siljish, tezlik, tezlanish kabilarni fazoning istalgan nuktasidan chiqqan V. bilan tasvirlash mumkin. Bunday V. miqdorlar erkin vektorlar deyiladi. Kuch, burchak tezlik singari V. miqdorlarni toʻla aniqlash uchun ularning son qiymatlari, yoʻnalishlaridan tashqari yana taʼsir chiziqlarini ham bilish zarur (mas. kuchni faqat shu kuch yoʻnalishi boʻyicha koʻchirish mumkin). Bunday V. miqdorlar sirpanuvchi vektorlar deyiladi. Fazoda biror O nuqga maʼlum boʻlsa, shu nuktaga nisbatan fazodagi boshqa istalgan nuqta, mas. M nuqta vaziyatni OM=g bilan aniqlash mumkin. g vektor M nuqtaning radius vektori deyiladi. Tekislik yoki fazodagi har qanday V.ni koordinatalar boshidan chiqqan deb hisoblash mumkin. Shu sababli, V. uchining vaziyati koordinatalar bilan aniqlanadi. Shunga koʻra, har qanday V. tekislikda ikkita (x,x2), fazoda uchta (lg ,\*^) va oʻlchovli fazoda p ta (xt,xv...x^ son bilan aniqlanadi.

Fizikada
--------

Asosiy maqola: Vektor (fizika)

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Getto** – ilk oʻrta asrlarda Gʻarbiy va Markaziy Yevropa mamlakatlarida yahudiylar yashashi uchun ajratilgan shahar qismi. Getto istilohi ital. ghetta – zambarak zavodi soʻzidan olingan boʻlib, Venesiyadagi ushbu zavod yonida 1516-yil yahudiylar mahallasi (kvartali) taʼsis etilgan, Ikkinchi jahon urushi davrida natsistlar tomonidan Sharqiy Yevropaning bir qancha shaharlarida gettolar tashkil qilinib, yahudiylarni „qirish lageri"ga aylantirildi. Bu atama baʼzan huquqi poymol etilgan mayda millatlar joylashgan shahar tumaniga nisbatan ham ishlatiladi.

Oʻrta asrlarda Yevropa va Osiyoning qator mamlakatlarida shaharning maʼlum bir qismiga diniy, mazxabiy, irqiy va xatto kasbiy mansubligiga qarab odamlarni majburiy joylashtirish – Getto deyilgan. Dastlab oʻrta asrlardan boshlab gettolarga yaxudiy millatiga mansub kishilarni joylashtirishgan. Ikkinchi jaxon urushi davrida yaxudiylar uchun ajratilgan Varshava gettosi „mashxur" boʻlgan. Amerika va boshqa yangi qitʼalar kashf etilgandan soʻng AQSH, Kanada, Braziliya, Janubiy Afrika Respublikasi va Avstraliyada bunday joylarni „**rezervatsiya**" deb atay boshlashgan. Tub aholi cheklangan bir xududga majburiy haydab kelib joylashtirilgan. Getto va rezervatsiyalar yevropaliklarni doimo maʼnaviy javobgarlikga undab turadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Manbalar
--------

1. ↑  *„Getto" Abdulatif Adhamov*, 2014-12-25da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2014-11-25

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fadik Sevin Atasoy**— turkiyalik aktrisasi, ssenariy muallifi, rejissyori va yozuvchisi.

Bolalik davri va taʼlimi
------------------------

Fadik Sevin Atasoy 1975-yil 1-oktabrda Anqarada tugʻilgan. Uning otasi Sönmez Atasoy Erzinjonlik aktyor, onasi Emel Goksu asli gruzin. Onasining ikkinchi turmushidan uning kichik oʻgay ukasi, Eren Keleş bor. Fadik nomini u tugʻilganda otasi sahnalashtirgan „Fadik qiz" spektakli sharafiga olgan.

1998-yilda Bilkent universiteti musiqa va sahna sanʼati maktabini tamomlagan. Shu universitetda magistraturani ham stipendiya bilan tamomlagan. Keyinchalik u davlat teatrlarida 6 yil ishlagan.

U 2000-yilda Antaliya davlat teatrida doimiy aktrisa boʻlib ishlagan.

Karyerasi
---------

U toʻrt yoshida Izmir davlat teatrida qoʻyilgan „Teneke" spektaklida ishtirok etgan va bu roli bilan u oʻsha teatr tomonidan uyushtirilgan Selchuk teatr festivalida eng yaxshi aktyor mukofotini olgan. Radioda „Çocuklarla Başbasha" deb nomlangan bolalar dasturi bilan chiqgan. Uning ekrandagi ilk chiqishi 1982-yilda efirga uzatila boshlangan „Ahmetʼin Günlüğü" bolalar dasturidagi Meral roli bilan sodir boʻldi. „Bizim Evin Halleri" teleserialida ilk bor Ryuya roli bilan suratga tushgan. Keyingi yillarda u „Serseri Aşıklar", „Sev Kardeşim", „Ah Be Istanbul" „Ayrilik", „Ah Kalbim", „Son Bahar", kabi filmlardagi rollarni ijro etish orqali televideniye karerasini davom ettirgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Fadik Sevin Atasoy: Tiyatronun dört duvara bile ihtiyacı yok". *Hürriyet* (27-mart 2021-yil). 27-mart 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-iyul 2022-yil.
2. ↑  „MUSE 🇺🇸🇬🇧🇩🇰🇲🇸🇹🇷". *Instagram*. 26-aprel 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-aprel 2022-yil.
3. ↑  „Fadik Sevin Atasoy yönetmen oldu". *Yeniçağ* (18-aprel 2022-yil). 5-may 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-aprel 2022-yil.
4. ↑  „Kızımla gurur duyuyorum". *Hürriyet* (5-mart 2014-yil). 12-iyul 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyul 2022-yil.
5. ↑  „Fadik Sevin Atasoy'un CNN TÜRK'te konuk olduğu *Saba Tümer'le Bu Gece* programından bir kesit (7. dakika 20. saniye)". 13-iyul 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi.
6. ↑  Andoza:Cite Instagram
7. 1 2  „Fadik Sevin Atasoy | Hülya Koçyiğit ile Film Gibi Hayatlar | 58. Bölüm". *TRT 2 YouTube channel* (8-aprel 2020-yil). 12-iyul 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi.
8. ↑  „O Anın Hikayesi (Fadik Sevin Atasoy) 12 August 2019". *NTV YouTube channel* (12-avgust 2019-yil). 13-iyul 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-iyul 2022-yil.
**Jom’e masjid**, Tehseenganj, Husainobod, Laknau hududida joylashgan masjid. Bu masjidning qurilishi 1839-yilda Avadning uchinchi Badshohi Muhammad Ali Shoh tomonidan Dehlidagi Jom’e masjidini kattaligi boʻyicha ortda qoldirish niyatida boshlangan, ammo uning vafotidan keyin masjid uning rafiqasi Malika Jahon Sahiba tomonidan qurib bitkazilgan. 1845-yil „Lakhauri" gʻishtlari bilan qurilgan va ohak bilan ishlov berilgan, hamda rangli stucco naqshlari bilan bezatilgan. Toʻrtburchak shaklidagi namoz zali baland ayvonda joylashgan boʻlib, gʻarbiy tomonda oʻn bitta arkdan iborat ajoyib maydoni bor. Masjidning markaziy qismi balandroq va gʻayrioddiy baland eshik bilan bezaklangan boʻlib, u rangli stucco bilan bezatilgan oʻtkir uchli arka tom ustida koʻtarilgan. Ibodatxona tepasida teskari lotus bilan bezatilgan nok shaklidagi uchta baland qoʻsh gumbaz bilan oʻralgan boʻlib, uning yon tomonida ikki tomondan sakkiz burchakli toʻrt qavatli, tepasida „Chhatries" naqshlari bilan tojlangan ikkita toj minoralari joylashtirilgan. Malika Jahon nomi bilan tanilgan Imambara ham ushbu masjidning janubiy qismida joylashgan.

Manbalar
--------
**Oq qoʻyunli**, oq qoʻyunlilar, oq qoʻyli — 1) turk-oʻgʻuz qabilalarining Dajla daryosining yuqori oqimi boʻylarida 14—15-asrlarda tashkil topgan birlashmasi; 2) ushbu birlashmaga rahbarlik qilgan yetakchi qabila — boyondurlardan chiqqan sulola; 3) aynan shu birlashma tomonidan 15-asr boshida barpo etilgan davlat. Uzun Hasan davrida (1453—78) Oq qoʻyunli oʻzlarining asosiy dushmanlari — Krra koʻyunlilar davlatini tor-mor etganlar (1468). Armaniston, Ozarbayjon, arab Iroqi va Gʻarbiy Eronni egallab, Tabriz shahrini poytaxt qilishgan. Uzun Hasan Usmonli turk saltanati bilan muvaffaqiyatsiz urushlar olib borgan. Shuningdek, Gruziya bilan ham urushgan (1477). 1489—97 yillarda soliq islohoti oʻtkazishga harakat qilingan, lekin u mulkdorlarning qarshiligiga uchragani sababli natijasiz tugagan. 16-asr boshida Oq qoʻyunli davlati Ismoil /Safaviy boshchiligidagi kizilboshlilar tomonidan tor-mor etilgan; 4) oʻzbeklar va qoraqalpoqlar tarkibiga kirgan urugʻ nomi. Oq qoʻyunli etnonimi 20-asr boshlarigacha oʻzbek-qoʻngʻirotlar (qarang Qoʻngʻirot), shuningdek, Zarafshon vodiysida yashovchi qoraqalpokutr tarkibida saqlanib qolgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Traxoma** (yun. trachus — gʻadirbudir) — koʻz shilliq pardasining surunkali yalligʻlanishi bilan kechadigan yuqumli kasallik. T.ni chlamydia trachomatis qoʻzgʻatadi. Bemor kasallikning asosiy manbai hisoblanadi. Sogʻlom koʻzga kir qoʻl yoki uyroʻzgʻor buyumlaridan (koʻpchilik bitta yostiq, sochiq, adyol va boshqa dan foydalanganda) yuqadi. Bolalar bogʻcha va yaslilarda oʻyinchoklar orqali zararlanishi mumkin. T. sezilarsiz boshlanib, astasekin zoʻrayadi. Avvaliga koʻzga bir narsa qadalgandek, qovoqlar ogʻirlashgandek tuyuladi. Yuqori qovoq shilliq pardasida shish va follikulalar — donachalar paydo boʻladi, koʻz qizaradi va qovoklar toraya boradi. Bemor yaqinda uyqudan turgandek yoki chala uxlagandek boʻladi. Kasallik avj olganda koʻz muguz pardasida ham donachalar paydo boʻla boshlaydi. Bunda koʻz yoshlanadi, bemor koʻzini ocholmay qoladi. Qovoq chetidagi yushriklar oʻzagi chandiqlanib, ular notoʻgʻri oʻsib chiqadi va koʻz muguz pardasiga taʼsir etib, unga qadalaveradi. Qovoq shilliq pardasida chandiklar paydo boʻlishi natijasida pastki qovoq. cheti ichiga qayriladi. Kasallik yengil, oʻrtacha va ogʻir kechishi mumkin. U koʻp jihatdan bemor organizmi holatiga bogʻliq boʻlib, organizmda moddalar almashinuvining buzilishi kasalliklari, vitaminlar yetishmasligi, mahalliy kasalliklarning qoʻshilishi va boshqalarda birmuncha jiddiy kechadi.

T. oʻz vaqtida aniklanib davolanmasa, 5—10 yillab davom etib, bemor butunlay koʻr boʻlib qolishi mumkin, chunki koʻz muguz pardasini namlab turadigan koʻz yoshi yoʻllari chandiqlanib, bekilib qoladi, natijada muguz parda qahrab, oppoq oqarib, sadafga oʻxshab koʻrinadi.

Kasallikning oldini olishda shaxsiy gigiyena qoidalariga amal qilish, aholining madaniy turmush darajasini oshirib borish katta ahamiyatga ega. T.ga gumon qilinganda darhol vrachga koʻrinish lozim; bemor toʻgʻri va muntazam davolansa, butunlay sogʻayib ketishi mumkin. Hozirgi T. deyarli uchramaydi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Britaniya orollari** — Atlantika okeani bilan Shim. dengiz oraligʻida, Yevropaning shim.gʻarbida joylashgan. Maydoni 314,4 ming km². Materikdan LaMansh va PadeKale boʻgʻozlari ajratib turadi. Britaniya orollarining 2 ta yirik orolida Buyuk Britaniya va Irlandiya davlatlari joylashgan. Britaniya orollari bir necha mayda (Gebrid, Orkni va Shetland) orollar toʻdasini, shuningdek Anglsi, Men va boshqa orollarni ham oʻz ichiga oladi. Ba’zan Britaniya orollari tarkibiga Normand orollarini ham kiritadilar. Yer yuzasi asosan tekis, oʻrtacha balandlikdagi (Pennin va Grampian) togʻlar ham bor. Iqlimi dengiz iqlimi. Yillik havo temperaturasi 8—14°. Yogʻin 600 mm dan 2000 m gacha. Daryolari toʻlib oqadi, qishda muzlaydi. Koʻl va yaylovlar koʻp, kichikroq oʻrmonlar bor. "

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ammoniy nitrat**, ammiakli selitra — rangsiz, kristall modda, gigroskopik. Zichligi 820 kg/m³. Suyuklanish temperaturasi 169,6 °C, suvda yaxshi eriydi, bunda issiqlik yutiladi (1 g tuz 1 g suvda eriganda temperatura 15dan −10 °C gacha pasayadi). Ammoniy nitrat suyultirilgan nitrat kislotaga ammiak taʼsir ettirish yoʻli bilan olinadi. MDH mamlakatlarida A, B va V markalari ishlab chiqariladi. A, B markasi sanoatda portlovchi moddalar (ammonitlar) tay-yorlashda ishlatiladi. Ammoniy nitratning V markasi koʻproq tarqalgan, hosildorlikka kuchli taʼsir etuvchi oʻgʻit tarkibida 34% sof azot bor. Ekinlarni ekishdan oldin va oʻsish davrida yerga asosiy oʻgʻit sifatida solinadi, ayniqsa gʻoʻza par-varishida koʻp ishlatiladi. Ammoniy nitrat yuqori gigroskopik xususiyatga ega boʻlganligi sababli saqdash paytida nam tortib qotib qoladi. Shuning uchun u nam oʻtkaz-maydigan qoplarda quruq bi-nolarda saqlanishi kerak. Ammoniy nitratning nam yutishi va qotishini kamaytirish uchun unga turli xil moddalar qoʻshib, dona-dor holda ishlab chiqariladi. Bu holdagi Ammoniy nitrat yaxshi saqlanadi. Ammoniy nitrat oʻgʻiti Chirchiq, Fargʻona, Navoiy kimyo kombinatlarida ishlab chiqariladi (qarang Azotli oʻgʻitlar).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb12132922h (maʼlumot)
* LCCN: sh86006302
* NDL: 00576059

 |
**Oʻrdak**, xonaki oʻrdak — oʻrdaksimonlar oilasiga mansub parranda. Mil.dan ming yil oldin xonakilashtirilgan. Yovvoyi oʻrdak — kryakvadan kelib chiqqan. Oʻ. deyarli barcha mamlakatlarda, ayniqsa, Xitoy (562 mln. bosh), Indoneziya (28 mln. bosh), Vyetnam (50 mln. bosh)da koʻp urchitiladi. Jahonda jami 830 mln. bosh Oʻ. boqiladi (1999). Oʻ.ning tana tuzilishi qayiqsimon, koʻkragi keng, boʻyni va boshi uzun, oyoq barmoqlari suzuvchi parda bilan qoʻshilgan. Tumshugʻi sargʻishqizil yoki toʻq sariq, bir oz qayrilgan. Patlarining rangi oqish, sargʻimtir, kulrang, qora va boshqalar Erkagining dumida bir nechta yuqoriga qayrilgan patlari bor. 24—28 haftaligida jinsiy yetiladi. Toʻdada 5—6 makiyonga bitta erkak Oʻ. qoldiriladi. Bir mavsumda (5—6 oy) 90—130 ta tuxum qiladi (sunʼiy tullatib yiliga 250 tadan tuxum olish mumkin). Tuxumi vazni 85—90 g. Tuxumidan tuxum poroshogi, melanj tayyorlashda va konditer sanoatida foydalaniladi. Tuxumdan joʻja ochib chiqish (inkubatsiya) muddati 27—28 kun. Voyaga yetgan erkak Oʻ. vazni 3—4, makiyoni 2,5—3 kg. Beradigan mahsulotiga qarab Oʻ. goʻsht, goʻshttuxum yoki tuxumgoʻsht, serpusht (sertuxum) zotlarga ajratiladi. Oʻ. asosan goʻsht uchun yetishtiriladi. Goʻshti mayin, mazali, parhez mahsulot. Xoʻjaliklarda zotli Oʻ.ning asosiy qismini p ye k i n Oʻ.lari tashkil etadi. Kichik fermer xoʻjaliklari va xususiy xoʻjaliklarda oq moskva, ukraina oq va kulrang Oʻ.i hamda xakikempbell va boshqalar zotlari boqiladi. Oʻ. goʻshti, asosan, ixtisoslashtirilgan xoʻjaliklarda intensiv texnologiya asosida yetishtiriladi. Sanoat usulida yetishtirishda Oʻ.lar goʻsht uchun maxsus kataklarda boqiladi.

Oʻ. joʻjalari goʻsht uchun (7—8 oy) har bir bosh parrandaga 8,8—9,1 kg toʻla qimmatli quruq aralash yem bilan boqiladi. Oʻ.lar suv havzalarida oʻsadigan oʻtlar, mayda jonivorlar bilan ham oziqlanadi.

Ayrim mamlakatlarda (Fransiya, Italiya, Daniya va boshqalar) sanoat parrandachiligida Janubiy Amerikada tarqalgan yovvoyi muskus Oʻ.laridan kelib chiqqan, ogʻirligi 2—5 kg gacha, goʻshti mayin, ilvasin goʻshti taʼmini beradigan, yogʻi kam muskus Oʻ. (Sashpa tokspaga) koʻproq yetishtiriladi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Anna Andreevna** **Axmatova** (taxallusi; tugʻilgandagi familiyasi Gorenko) (1889-yil 11-iyun, Odessa — 1966-yil 5-mart, Moskva viloyati, Domodedovo shahri; Sankt-Peterburgda dafn etilgan) — rus shoirasi.

1910-yildan asosan Peterburgda yashagan. Birinchi sheʼrlar kitobi „Oqshom" 1910-yilda chiqqan. „Tasbeh" (1914), „Oqgala" (1917), „Bar-gizub" (1921) va boshqa kitoblaridagi sheʼrlarida lirik kechinmalar, tanholik tuygʻulari ifodalangan. Inqilobiy voqeliqdan uzoq boʻlsada, A. bari bir muhojirlarni, yaʼni vatangado kishilarni qoralab sheʼrlar yozadi („Men oʻz yerini tashlaganlar bilan birga emas-man…").Bir necha yillar mobaynida A. ijodining yangi qirralari shakllandi, asarlarida Vatan mavzui ustunlik qila boshladi. 30 −40-yillardagi sheʼrlarida Vatan, vatanparvarlik mavzulari keng aks etgan („Oltin kitobdan", 1940; „Tan-langan asarlar", 1944). Ikkinchi jahon urushi yillarida Toshkentda yashab, „Toshkent sheʼrlari" (1944) turkumini yaratgan. „Qahramonsiz poema" (1940 — 62) asa-ri — A. ijodining choʻqqisi. „Vaqtning tez oʻtishi" (sheʼriy toʻplam, 1965) ki-tobida A. ijodining oʻziga xos tomonlari aks etgan. Sharq, Gʻarbiy Yevropa shoirlari ijodidan tarjimalar qilgan („Koreya mumtoz sheʼriyati", 1958; „Sharq mumtoz sheʼriyati", 1969 va boshqalar). A. nazmi umuman badiiy soddaligi, loʻndaligi va uslubining oydinligi, obrazlarining aniqligi va odmiligi, chuqur lirikli-gi va musiqiyligi bilan alohida ajralib turadi. Sheʼrlari oʻzbek tiliga tarji-ma kilingan (1966,1969). Toshkentda A. yashab ijod etgan uy oʻrnida qurilgan binoga (Sodiq Azimov koʻchasi, 54) shoi-ra xotirasini abadiylashtiruvchi lavha oʻrnatilgan (1976).

Xotira
------

Pushkin (Axmatova koʻchasi), Kaliningrad, Odessa, Kiev, Donetsk, Toshkent, Moskva, Tyumen, Astraxan, Maykop va Tomskda Anna Axmatova nomidagi koʻchalar mavjud, Yevpatoriyada (Qrim Muxtor Respublikasi) Anna Axmatova oʻtish joyi mavjud.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
ʼkoʻrsatkichi (pH)ning nisbiy doimiyligini vujudga keltiruvchi fizik-kimyoviy va fiziologik jarayonlar yigʻindisi. Moddalar almashinuvida hosil boʻladigan kislotali va asosli (ishqorli) mahsulotlar qonga oʻtib turishiga qaramay, soglom odam qonidagi pH 7,35—7,47 chamasida boʻladi. Hayotiy jarayonlar normal boʻlishi uchun organizm ichki muhitidagi pH qiymati doimiy boʻlishi shart. pH 6,8 dan past va 7,8 dan yuqori boʻlsa, organizm yashay olmaydi. Qonning bufer sistemalari va organizmning koʻpgina fiziologik sistemalari K.-i.m.da qatnashadi. Qonga kuchli kislota (mas, xlorid kislota) qoʻshilsa, bikarbonat bilan reaksiyaga kirishib, kuchsiz karbonat kislota hosil qiladi, u esa muhitdagi pH ni oʻzgartirmaydi. K°nga kuchli asos qoʻshilsa, karbonat kislota bilan reaksiyaga kirishib, bikarbonat hosil qiladi, bu esa qondagi pH ni deyarli oʻzgartirmaydi. Konda karbonat kislota miqdori koʻpayganda oʻpka orqali, bikarbonat miqdori koʻpayganda esa buyrak orqali chiqib ketadi. Qondagi pH ning kislota tomonga siljishi atsidoz, ishqrr tomonga siljishi esa alkaloz deb ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Vilis Tenisovich Latsis** [1904. 29.4(12.5), Rinuji qishlogʻi, hozirgi Riga tumani — 1966.6.2, Riga] — Latviya xalq yozuvchisi (1947), davlat va jamoat arbobi. Dastlabki asarlari — "Ayol" (1930) novellasi va "Ozodlikka chiqqan yirtqich" fantastik romani (1931). Romanlarida latish xalqining hayoti aks ettirilgan ("Qanotsiz qushlar", trilogiya, 1931 — 33; "Baliqchi oʻgʻli", 1 — 2-kitob, 1933 — 34; "Boʻron", 1 — 3-kitob, 1945 —48). L. "Yangi qirgʻoq sari" (1950—51), "Dengiz boʻyidagi qishloq" (1954), "Momaqaldirokdan soʻng" (1962) va boshqa romanlar muallifi. "Boʻron" romani va boshqa asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan. As: Baliqchi oʻgʻli, Roman, 1958; Vatanni qoʻmsab, T. 1961.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yuklama** — yordamchi soʻzlarning bir turi; ayrim gap boʻlagiga yoki gapga qoʻshimcha maʼno berish uchun qoʻllanadi. Yuklama tuzilishiga koʻra 2 xil boʻladi: cho'chchi Yuklamaqoʻshimcha (qoʻshimcha holiga kelib qolgan Yuklama: mi, chi, da, a, ya) va Yuklamasoʻz (ayrim soʻz holidagi Yuklama: faqat, xuddi, naq, ham). Hoz. oʻzbek adabiy tilida gapga yoki ayrim soʻzlarga qoʻshilganda anglatadigan maʼnolariga koʻra Yuklamaning quyidagi turlari farqlanadi: soʻroq va taajjub Yuklamalari (mi, chi, a, ya), asosan, gapni soʻroq gapga aylantiradi: Bu kitobni oʻqidingizmi?; kuchaytiruv va taʼkid Yuklamalari (ku, ham, u, yu, da, oq, ki) gapga tasviriylik berib, soʻz maʼnosini kuchaytirish, shuningdek, taʼkid maʼnosini qoʻshish uchun ishlatiladi. Masalan: Necha marta uchrashay dedimku, vaqtim boʻlmadi; ayiruv va chegaralov Yuklamalari (gina, faqat) turli soʻzlar bilan kelib, ularni ajratib, chegaralab koʻrsatish uchun qoʻllanadi. Mas: U faqat oʻsha voqea haqida soʻzlardi; aniqlov Yuklamalari (xuddi, naq, qoq) oʻzi aloqador boʻlgan gap boʻlagi maʼnosini aniqlash uchun xizmat qiladi. Masalan: Oʻgʻli otasining xuddi oʻzi. Yuklamalar, shuningdek, tasdiq, inkor, qistov kabi maʼnolarni ifodalash uchun ham ishlatiladi. Va yordamchi vazifasida keladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sobit Muqonovich Muqonov** (1900.13.4, hozirgi Shimoliy Qozogʻiston viloyati Jambul tumani — 1973.18.4, Olmaota) — qozoq yozuvchisi va jamoat arbobi. Qozogʻiston FAakad. (1954). Fuqarolar urushi qatnashchisi (1918— 20). 1930—1935-yillarda Moskvadagi Kizil professura institutidaoʻqigan. Qozogʻiston Yozuvchilar uyushmasi raisi (1936-37; 1943-1952). „Boy oʻgʻli" (1928), „Sof sevgi" (1931), „Temirtas" (1935), „Boʻtakoʻz" (1938) romanlarida qozoq xalqining bosib oʻtgan tarixiy yoʻli aks etgan. „Boʻtakoʻz" romani asosida pyesa va kinossenariylar yaratilgan. „Mening maktabim" (1939—1953) avtobiografii: qissasida yozuvchining bolaligi tasvirlangan. „Sirdaryo" roman i (1947—1948) 2-jahon urushiga bagʻishlangan. „Mening maktabim" qissasi asosida „hayot maktabi" trilogiyasini yaratgan (1949—1953). Muqonov „Choʻqon Valixonov" (1954), „Saken Sayfullin" (1970) dramalari, „Boʻz toʻlqinlari" (1956) romani, „Zamondoshlar haqida afsona" qissasi (1962) va boshqa asarlar muallifi. U 3 kitobdan iborat „Oqqan yulduz" asarini (1967—1970) yozgan. Oybek, Hamid Olimjon, Abdulla Qaxdor, Zulfiya asarlaridan namunalarni qozoq tiliga tarjima qilgan. Asarlari oʻzbek tilida chop etilgan. Abay nomidagi Qozogʻiston Davlat mukofoti laureata (1967).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyotlar
-----------

Hayot maktabi, T. 1954; Choʻpon bola, T. 1961; Boʻtakoʻz, T. 1962; Choʻloq polvon. Hikoyalar, qissalar, T. 1970.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Massachusets** - AQShning shimoli-sharqiy qismidagi shtat. Atlantika okeani sohilida. Maydoni 21,4 ming km². Aholisi 6,42 mln. kishi (2002). Maʼmuriy markazi — Boston shahri Shtatning sharqiy qismi Atlantika boʻyi pasttekisligidan iborat, markazini Konnektikut daryosi vodiylari bilan parchalangan yassitogʻlik, gʻarbiy qismini Appalachi togʻlari egallagan. Aralash oʻrmonlar (ayniqsa, togʻlarda) keng tarqalgan. Massachusetts aholi eng zich joylashgan va iqtisodiy yuksalgan shtatlardan. Asosiy sanoat tarmogʻi — mashinasozlik, jumladan, elektrotexnika, radioelektronika, stanoksozlik, vagonsozlik, toʻqimachilik va poyabzal sa-noatlari uchun mashinalar ishlab chiqarish Shunin-gdek, toʻqimachilik va koʻnpoyabzal sanoatlari ham rivojlangan. Kimyo, rezina, qogʻoz, poligrafiya, oziqovqat sanoati korxonalari mavjud. Asosiy sanoat markazi va dengiz porti — Boston shahri Qishloq xoʻjaligi shaharlarni oziq-ovqat bilan taʼminlashga: sut chorvachiligi va parrandachilikka, sabzavot va polizchilikka ixtisoslashgan. Baliq ovlanadi. Massachusettsda Garvard va Klark universitetlari, texnologiya instituti bor. Turizm rivojlangan.

**Massachusetts** - Amerika Qoʻshma Shtatlardan biri. Poytaxti - Boston shahri. AQSh ittifog`iga 6-fevral 1788-yilda kirgan, undan oldin - Province of Massachusetts Bay, then sovereign state in Confederation.

Massachusetts Yangi Angliya regioniga kiradi. Bu region AQShning oltita shtatini o'z ichiga oladi. Massachusetts shtatining nomi koloniyachilar kelishidan oldin shtat qirg'oqlarida yashagan Massachusetts hindulardidan kelib chiqan. Bu atama "massa" - "buyuk" va "wachusett" - "tog'li joy" degan so'zlarning qo'shilishidan kelib chiqqan deb ishonalidi. Massachusettsning rasmiy laqabi "Qo'ltiq Shtati"dir. Sababi boshida u Massachusetts Qo'ltig'i Kolonoyisa deb yuritilgan.

* 
* 
*

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

 AQSh maʼmuriy boʻlinishi |
| --- |
|  |
| Shtatlar | 

Aydaho •
Ayova •
Alabama •
Alaska •
Arizona •
Arkanzas •
Vayoming •
Vashington •
Vermont •
Virginiya •
Viskonsin •
Gavayi •
Delaver •
Jorjiya •
Gʻarbiy Virginiya •
Illinoys •
Indiana •
Kaliforniya •
Kanzas •
Kentukki •
Kolorado •
Konnektikut •
Luiziana •
Massachusetts •
Minnesota •
Mississippi •
Missuri •
Michigan •
Montana •
Meyn •
Maryland •
Nebraska •
Nevada •
Nyu-Xempshir •
Nyu-Jersi •
Nyu-York •
Nyu-Meksiko •
Ogayo •
Oklaxoma •
Oregon •
Pennsilvaniya •
Rod-Aylend •
Shimoliy Dakota •
Shimoliy Karolina •
Tennessi •
Texas •
Florida •
Janubiy Dakota •
Janubiy Karolina •
Yuta
 |
|  |
| Federal okrug | 

Kolumbiya okrugi
 |
|  |
| Orol hududlari | 

Virginiya orollari •
Sharqiy Samoa •
Guam •
Puerto-Riko •
Shimoliy Mariana orollari
 |

 |



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aleksandr Sergeyevich Neverov** (taxallusi; asl ismsharifi Aleksandr Sergeyevich Skobelev) [1886. 12(24).12, Stavropol uyezdi, Novikovka qishlogʻi — 1923.24.12, Moskva) — rus yozuvchisi. Qishloq maktablarida oʻqituvchilik qilgan. Deh-qonchilik hayotidan olingan ilk hiko-yasi 1906-yilda nashr etilgan. 1917-yilgacha boʻlgan ijodida, asosan, yarim och, yarim yalangʻoch holda yashagan dehqonlar va qishloq ziyolilari hayoti tasvirlangan. Oʻtgan asrning 20-yillari boshlarida Volga boʻylarida avj olgan ochlik N.ni rizq-roʻz axtarib Oʻrta Osiyoga kelishga majbur etgan. Shu davr taassurotlari N.ning qator hikoyalari va "Toshkent — non shahri", "Gʻozu oqqushlar" (1923) kabi qissalarida oʻz ifodasini topgan. Mishka Dodonovning mehridaryo kishilar tufayli omon qolishi tas-viriga bagʻishlangan "Toshkent — non shahri" qissasi N. ijodida alohida oʻrin egallaydi. Qissa oʻzbek tiliga tar-jima qilingan va shu asar asosida kinorejissor Sh. Abbosov ayni nomda kinofilm yaratgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  *(unspecified title)*
3. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Garold Gabrielevich Registon** (haqiqiy ismi Ureklyan; armancha: *Ուրեկլյանց Հարոլդ Գաբրիելի*; 1924-yil 28-aprel, Toshkent shahri – 1999-yil 4-noyabr Moskva) – asli kelib chiqishi arman boʻlgan sovet shoiri va tarjimoni.

Hayoti
------

Garold Gabrielevich Registon SSSR madhiyasi matnining hammuallifi boʻlgan yozuvchi Gabriel Arkadyevich El-Registonning oʻgʻli. Otasing birinchi rafiqasi esa Olga Ivanovna Kalakutskaya boʻlgan.

Garold Gabrielevich Registon 400 dan ortiq qoʻshiqlar matnining muallifi hisoblanadi.

U 1951-yilda A. M. Gorkiy nomidagi Adabiyot institutini tugatgan. Oʻzining sheʼrlaridan tashqari, SSSR xalqlari tillaridan koʻplab asarlarni tarjima qilgan. Bastakor Andrey Babayev bilan birgalikda „Men bir qizni uchratdim" filmidagi qoʻshiqlarni matnini yozgan. Bastakor Arno Babajanyan bilan hamkorlikda u oʻzining eng yaxshi qoʻshiqlaridan biri „Kutish" ni yozgan, uni Muslim Magomayev ajoyib ijro etgan.

Garold Gabrielevich Registon 1999-yilda Moskva shahrida vafot etgan hamda Novodevichy qabristoniga dafn qilingan.

Mukofotlari
-----------

"Shon-sharaf belgisi" ordeni (1984-yil 24-aprel).

Asarlari
--------

1959-yil – Sevgi va qoʻshiq: Sheʼrlar.

1963-yil – Yurak.

1965-yil – Yetuklik.

1966-yil – Moviy avgust.

1967-yil – Mening davomim (104 sahifa, 25 000 nusxada sotilgan).

1969-yil – Qordagi yulduzlar (Olmaota)

1979-yil – Qayinga aylaning.

1972-yil – Vazifa ovozi (Voenizdat).

1975-yil – Daryo.

1978-yil – Moviy zigʻir: Sheʼrlar (Sovremennik)

1979-yil – Kosmik iamblar.

1980-yil – Yerdagi yoʻl (176 sahifa, 30 000 nusxada sotilgan).

1981-yil – Bir lahza va abadiyat (208 sahifa, 25 000 nusxada sotilgan).

1984-yil – Sevimlilar (Sovremennik).

1995-yil – Oktyabr.

1986-yil – Vaqt shamoli (256 sahifa, 33 000 nusxada sotilgan).

Adabiyotlar
-----------

Соловьев Г. За свой поэтич. почерк, «Лит-ра и жизнь», 1959, 28 июня;

Прокофьев А. Нельзя прожить на свете без России!, «Лит. газета», 1966, 1 марта.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  „Garold Gabrielivech Registon". *www.injournal.ru*. Qaraldi: 3-noyabr 2023-yil.
**Nikolay Fyodorovich Pogodin** (taxallusi; asl familiyasi Stukalov) [1900.3 (16).11, Donetsk viloyati — 1962.19.9, Moskva] — rus dramaturgi. Ijodi 1920-yillardan boshlangan. Pogodin sovet voqeligini tasdiklovchi pyesalar yozgan ("Mening doʻstim", 1932; "Aslzodalar", 1934) va inqilobiy davrning sahnaviy yilnomasini yara-tishga intilgan ["Miltikli kishi", 1937; "Kreml kurantlari", 1942 (1956-yilda kayta ishlangan); "Alvon bulutlar", 1955; "Uchinchi patetik asar", 1958 va boshqa]. Pogodin bu va boshqa sahna asarlari hamda kinossenariylarida Oktabr davlat toʻntarishi va uning rahbarlari obrazini sovet mafkurasi talablari asosida talqin etdi. Pogodin umrining soʻnggi yillarida "inqilobiy romantik" voqealar tasviridan qochib, shaxs erkinligi, ruhiy olamining kommu-nistik axloq meʼyorlariga daxleizligi haqida hikoya qiluvchi "Petrarka soneti" (1957), yoshlar ruhiy olamining shakllanishi mavzuiga bagishlangan "Kichkina talaba" (1959), "Moviy rapsodiya" (1961) pyesalari va "Kah-rabo marvarid" (1960) romanini yaratdi. Pogodin 2-jahon urushi yillarida Toshkentda yashab, Hamid Olimjon, Uygʻun va Chustiy bilan hamkorlikda "Oʻzbekiston qilichi" pyesasini yezdi (1943). Pogodinning bir necha pyesalari Oʻzbekiston teatrlari sahnasida qoʻyilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "POGODIN Nikolay Fyodorovich" *OʻzME*. P-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |