**Mirzo Muhammad Tohir Vohid Qazviniy** ( forscha: محمد طاهر وحید قزوینی -til 1700-yilda vafot etgan), fors amaldori, shoiri va tarixchisi boʻlib, ikki Safaviy podshohi Shoh Sulaymonning (h.k.) bosh vaziri boʻlgan  1666-1694 yillar ) va uning o'g'li Soltan Hoseyn (1694–1722-yil ) 1691-yildan 1699-yilgacha.

U Shoh Abbos II davridagi voqealarga oid asosiy Eron manbasi boʻlgan "*Abos-noma*" asarini yozishi bilan ham mashhur  1642–1666 ).

Fon
---

Asli Qazvin  Tohir Vohid taxminan 1621-yilda tugʻilgan. U tojik ( fors ) sayyidlardan boʻlgan  va *vaqoʻiylik* lavozimini egallagani bilan mashhur boʻlgan oilaga mansub edi. *-nevis* (sud registratori).  Uning otasi Mirzo Muhammad Shoh Abbos I ( 1588–1629 ), va Tohir Vohid ham keyinchalik uni egallaydi.

Karyera
-------

Tohir Vohid Shoh Abbos II davrida yilnomachi boʻlib xizmat qilgan ( 1642–1666-yillar ), "Abos *-* noma"ni yaratgan, Shoh Abbos II davridagi voqealarga oid asosiy Eron manbasi. 

1691-yil mart oyida Shoh Sulaymon (1666–1694 yillar) Tohir Vohidni bir yarim yil bo‘sh turgandan so‘ng o‘ziga vazir etib tayinladi. Avvalgi oliy vazir Shayx Alixon Zangona edi. Tohir Vohid tayinlangach, Shoh Sulaymon mamlakatning eng dolzarb masalalari boʻyicha oʻz fikrini soʻradi, bunga Tohir Vohid toʻrt jiddiy eʼtibor qaratish lozim boʻlgan muammolarni eslatib oʻtdi: Eron armiyasining maoshi, moliyaviy islohot ishgʻol etilmagan idoralar va savdoning yangilanishi. Shoh Sulaymon bunga javoban Tohir Vohidning ma’muriy hokimiyatini tengsiz darajaga ko‘tardi. 

Tohir Vohid Shoh Sulaymonning oʻgʻli va vorisi Soltan Husayn (1694–1722 yillar). Tohir Vohid, ozroq saroy boshqaruvchisi (*nozer* ) Najafqoʻlixon Sulton Husaynning ilk hukmronligi davrida uning asosiy maslahatchilari boʻlgan. 1699-yil may oyida Soltan Hoseyn Tohir Vohidni qarilik tufayli ishdan boʻshatdi. U uning o'rniga *eshik-aqasi-boshi* Muhammad Mo'min Xon Shamluni qo'ydi, ammo u ham yoshi katta edi.

She'riyat
---------

Tohir Vohid ham shoir bo‘lib, turli janrlarda 35 ming misra yozgan. U Mugʻallar imperiyasiga sheʼrlar yuborgani ham maʼlum garchi ular hali nashr etilmagan. Zamonaviy tarixchi Sunil Sharma Tohir Vohidning asarlariga asoslanib, "Uning XVII asr fors doiralarining fikriy va adabiy hayotidagi roli umuman ahamiyatsiz bo‘lmagani ko‘rinib turibdi", deb izoh beradi. Hamid Dabashi Tohir Vohidni Hindistonga hech qachon tashrif buyurmagan hind uslubidagi yetakchi eron shoirlari qatorida Shofe'i Mashhadiy Asir-i Esfahoniy va Shavkat Buxoriy bilan birga sanab o'tadi. Tohir Vohid ozariy turkchada sheʼrlar yozgani ham maʼlum.

Eslatmalar
----------

1. ↑  According to the Iranologist Rudi Matthee, Taher Vahid was "about seventy" when he was appointed grand vizier in 1691.

Manbalar
--------

* Dabashi, Hamid*. The World of Persian Literary Humanism*. Harvard University Press, 2012. ISBN 978-0-674-06759-2.
* 
* Losensky, Paul „Not all of the poets went to India: literary culture in Iran under Safavid rule",*. The Safavid World* Matthee:. Routledge, 2021 — 447–468 bet.
* Matthee, Rudi*. Persia in Crisis: Safavid Decline and the Fall of Isfahan*. I.B.Tauris, 2011. ISBN 978-0857731814.
* Matthee, Rudi*. The Monetary History of Iran: From the Safavids to the Qajars*. I.B.Tauris, 2013. ISBN 978-0857721723.
* Matthee, Rudi (2015). "Solṭān Ḥosayn". *Encyclopaedia Iranica*. .
* Newman, Andrew J.*. Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire*. I.B.Tauris, 2008. ISBN 978-0857716613.
* Moreen, Vera B. (2010). "ʿAbbās-nāma". in Norman A. Stillman. *Encyclopedia of Jews in the Islamic World*. Brill Online. .
* Sharma, Sunil*. Mughal Arcadia: Persian Literature in an Indian Court*. Harvard University Press, 2017. ISBN 978-0674975859.
* Sharma, Sunil „Local and Transregional Places in the Works of Safavid Men of Letters",*. Safavid Persia in the Age of Empires: The Idea of Iran* Melville:. I.B. Tauris, 2021 — 309–330 bet.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| OldingisiShaykh Ali Khan Zanganeh |  **Vizier of the Safavid Empire** March 1691 – May 1699 | KeyingisiMohammad Mo'men Khan Shamlu |


1. 1 2  Moreen 2010.
2. 1 2  Newman 2008. sfn error: no target: CITEREFNewman2008 (help)
3. ↑  Matthee 2011, s. 73. sfn error: no target: CITEREFMatthee2011 (help)
4. 1 2 3 4 5 6 7  Matthee 2011. sfn error: no target: CITEREFMatthee2011 (help)
5. 1 2  Losensky 2021. sfn error: no target: CITEREFLosensky2021 (help)
6. ↑  Matthee 2015.
7. ↑  Sharma 2017. sfn error: no target: CITEREFSharma2017 (help)
8. ↑  Dabashi 2012. sfn error: no target: CITEREFDabashi2012 (help)
9. ↑  Javadi & Burrill 1988. sfn error: no target: CITEREFJavadiBurrill1988 (help)