**George Richard „Rick" Wagoner Jr.** (1953-yil 9-fevralda tugʻilgan) — amerikalik biznesmen, General Motors kompaniyasining sobiq raisi va bosh ijrochi direktori. Wagoner 2009-yilning 29-martida Oq uyning iltimosiga binoan General Motors boshqaruvi raisi va bosh direktori lavozimidan ketdi. Wagonerning General Motors bosh direktori sifatidagi faoliyatining soʻnggi qismida uni qattiq tanqid ostiga oldi, chunki GMning bozor bahosi 90% dan koʻproqqa tushib ketdi va kompaniya 82 milliard AQSh dollaridan koʻproq yoʻqotdi. U ChargePoint, elektr transport vositalari infratuzilmasi kompaniyasi boshqaruv aʼzosi.

Oila va taʼlim
--------------

Wagoner Delaver shtatining Wilmington shahrida tugʻilgan va Virjiniya shtatining Richmond shahrida oʻsgan. U oʻsha yerda John Randolph Taker oʻrta maktabini tugatgan va u yerda bitiruvchi sinfida Atrofdagi eng yaxshi talaba deb topilgan. 1975-yilda Duke universitetida iqtisod boʻyicha bakalavr darajasini olgan. Keyin u Garvard biznes maktabida oʻqidi va 1977-yilda MBA darajasini oldi. U uylangan va uchta voyaga yetgan oʻgʻli bor.

Dukeda boʻlganida u Delta Tau Delta birodarligiga aʼzo boʻldi. WagonerDyuk universiteti, Detroit Country Day School vasiylik kengashi, Garvard biznes maktabi dekan maslahatchilari kengashi va Catalyst direktorlar kengashi aʼzosi. U Ishbilarmonlar kengashining aʼzosi, Biznes davra suhbati, Detroyt Uygʻonish davri Ijroiya qoʻmitasi va Energetika boʻyicha maslahat kengashi kotibi.

General Motors
--------------

Garvarddan keyin u GMga gʻaznachilik idorasida tahlilchi sifatida qoʻshildi. 1981-yilda u GMning Braziliyadagi shoʻba korxonasining gʻaznachisi boʻldi va keyinchalik boshqaruvchi direktor boʻlib ishladi.

1992-yilda u GM bosh moliya direktori, 1994-yilda Shimoliy Amerikadagi operatsiyalar boʻyicha ijrochi vitse-prezident yoki prezidenti, 1998-yilda esa prezident va bosh operatsion direktor etib tayinlangan.

GM 30 dollar yoʻqotganidan keyin 1990-yillarning boshlarida bitta uch yillik muddat davomida Wagoner va boshqaruv raisi John F. "Jack" Smith Jr. GMni 30 yillik boshqaruv xatolari bilan kurashishga majbur qildi, bu esa unga manevr qilish uchun kam joy qoldirdi.

### Boshqaruvchi direktor

 Vagoner prezident Jorj Bush, vitse-prezident Dick Cheneyni, Ford bosh direktori Alan Mulally va Chrysler bosh direktori Tom LaSorda bilan 2006-yilda
Wagoner 2000-yil iyun oyida prezident va bosh ijrochi direktor boʻldi va 2003-yil 1-mayda rais etib saylandi. Uning rahbarligida GM 85 dollardan koʻproq zarar koʻrdi milliardlab zarar.

Intervyuda Wagoner GMdagi faoliyatidagi eng yomon qarori EV1 elektromobillari dasturini bekor qilish va gibridlarga kerakli resurslarni joylashtirmaslik ekanligini aytdi. Bu rentabellikka taʼsir qilmadi, dedi Wagoner, lekin bu imidjga taʼsir qildi.

2005-yil aprel oyida Wagoner GM Shimoliy Amerika avtomobil boʻlinmasini shaxsiy nazoratini GM Shimoliy Amerika raisi Bob Luts va GM Shimoliy Amerika prezidenti Gary Cowgerdan uning yomon ishlashi tufayli qaytarib oldi. 2005-yil iyun oyi boshida Wagoner GM Qoʻshma Shtatlardagi bir nechta zavodlarini yopishini va 2008-yilga kelib 25 000 ishchini (GMning AQSh ishchi kuchining 17%) ishdan boʻshatishini eʼlon qildi. Qisqartirish GM ishlab chiqarishni bir million yengil va yuk mashinalariga (6 milliondan 5 millionga) qisqartirishga olib keladi.

2008-10 yillardagi avtomobil sanoati inqirozida, GM bankrotlikdan qochish uchun AQSh hukumatidan moliyaviy yordam soʻraganligi sababli, Wagoner yana bosim ostida qoldi. 2008-yilning ikkinchi yarmida Wagoner va GM kapitalning tez tugashiga qaramay, bankrotlik GM koʻrib chiqayotgan variant emasligini taʼkidladi. Bu pozitsiyani baʼzi kuzatuvchilar takabburlik deb atashgan. 9 oy ichida GM bankrot deb eʼlon qilishi kerak edi.

Katta uchta avtomobil ishlab chiqaruvchisiga hukumat kreditlari boʻyicha eshituvlar chogʻida Wagoner, Alan Mulally va Robert Nardelli korporativ samolyotlarda Vashingtonga uchganliklari uchun tanqid qilindi. Keyingi uchrashuv uchun uchta bosh direktor Detroytdan Vashingtonga gibrid avtomobillarda borishdi.

BBCning xabar berishicha, Wagoner GM xodimlari va muxbirlari orasida mashhur boʻlgan. Tahlilchilar Wagonerni ish faoliyatini yaxshilash, xarajatlarni kamaytirish va avtomobil sifatiga eʼtiborni kuchaytirish, Bob Lutzning mahsulot bajarilishini nazorat qilish uchun tayinlanishi uchun maqtashsa-da, boshqalar uni oʻzgartirishga boʻlgan yondashuvi uchun tanqid qilishdi, asosan u keskin qisqartirishlarga qarshilik koʻrsatdi. AQSh hukumati tomonidan talab qilingan. 2009-yilning birinchi oylarida Vagoner bankrotlik hukumatni qutqarishdan koʻra qimmatroq boʻlishini taʼkidladi. Biroq, u kelajakda davlat kreditlarisiz hayotiyligini saqlab qolish uchun zarur boʻlgan qayta qurish harakatlarini amalga oshirayotganiga shubhalar saqlanib qoldi.

2009-yil 29-martda Vagoner Obama maʼmuriyatining GMni keyingi qisqa muddatli moliyalashtirish bilan taʼminlash boʻyicha kelishuvi doirasida GM raisi va bosh direktori lavozimidan darhol isteʼfoga chiqishga rozi boʻldi. Ertasi kuni AQSh hukumati GMning dastlabki qayta qurish rejasini rad etdi va kompaniyaga yangi taklif bilan chiqish yoki bankrotlikka majbur boʻlish uchun 60 kun muhlat berdi. Uning oʻrniga GM prezidenti va bosh operatsion direktori boʻlib ishlagan Fritz Henderson bosh direktor etib tayinlandi.

GMda 32 yil ishlagandan soʻng, Wagoner 10 million dollardan ortiq mablagʻ bilan nafaqaga chiqdi hamda nafaqaga chiqqan birinchi besh yil uchun yiliga 1,65 million dollar nafaqa, umrining qolgan qismida yiliga 74,030 dollar pensiya va istalgan vaqtda naqd pul olish mumkin boʻlgan 2,6 million dollarlik hayot sugʻurtasi polisiga ega boʻldi.

2017-yilda Wagoner Silikon vodiysidagi ChargePoint kompaniyasiga elektr-avtomobillarni zaryadlash stansiyalarini ishlab chiqaruvchi kompaniya direktori etib tayinlandi.

2018-yilda Wagoner Silikon vodiysi startapi YourMechanicga sarmoya kiritdi, u egalarini sertifikatlangan mexaniklar guruhi bilan bogʻlaydi hamda hozirda 800 dan ortiq taʼmirlash xizmatlarini taklif qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „General Motors Chief Rick Wagoner Said to Step Down (Update3) - Bloomberg L.P.".
2. ↑  *Stolberg.* „White House Pushes Out G.M. Chief". *The New York Times* (30-mart 2009-yil). Qaraldi: 4-oktabr 2017-yil.
3. ↑  „GM CEO Wagoner to step down at White House request".  Yahoo!. Qaraldi: 4-oktabr 2017-yil.
4. ↑  „General Motors bankruptcy: End of an era - Jun. 1, 2009". *money.cnn.com*. Qaraldi: 30-yanvar 2020-yil.
5. ↑  *Staley.* „The General Motors CEO who killed the original electric car is now in the electric car business". *Quartz*. Qaraldi: 4-oktabr 2017-yil.
6. ↑  „GM Learns The Price Of Federal Funding". *Forbes* (30-mart 2008-yil). Qaraldi: 17-aprel 2009-yil.
7. ↑  „Error – LexisNexis Publisher". *www6.lexisnexis.com*. 5-oktabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2017-yil.
8. ↑  „Board Diversity". *catalyst.org* (27-avgust 2012-yil). 28-mart 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2017-yil.
9. ↑  „Rick Wagoner 1953— Biography – An uphill battle, Early years at gm". *referenceforbusiness.com*. Qaraldi: 4-oktabr 2017-yil.
10. ↑  „Rick Wagoner's Game Plan". *Bloomberg BusinessWeek* (10-fevral 2003-yil). Qaraldi: 15-yanvar 2008-yil.
11. ↑  "Interview With Rick Wagoner, "*Motor Trend* magazine, June 2006, p. 94
12. ↑  *Naughton, Keith*. „Why Toyota Is Becoming the World's Top Carmaker". *Newsweek* (11-mart 2007-yil). Qaraldi: 14-dekabr 2016-yil.
13. ↑  *Isidore.* „Big Three face bankruptcy fears".  CNN (6-avgust 2008-yil). Qaraldi: 14-dekabr 2016-yil.
14. ↑  *Hakim, Danny*. „Chief of G.M. Takes Control of Operations". *The New York Times* (5-aprel 2005-yil). Qaraldi: 14-dekabr 2016-yil.
15. ↑  More Cuts Expected at General Motors, „New York Times", July 15, 2008. Retrieved 25 April 2010.
16. ↑  In Defense of GM's Rick Wagoner, *HuffPost*, December 8, 2008. Retrieved 25 April 2010.
17. ↑  Ford's PR campaign: CEO Alan Mulally drives to hearings (no corporate jet), promises $1 salary, *Daily News* (New York), December 2, 2008. Retrieved 4 December 2008.
18. ↑  *Anderson, Richard*. „End of the road for Rick Wagoner". *BBC News* (30-mart 2009-yil). Qaraldi: 22-may 2010-yil.
19. ↑  „GM chief Wagoner ousted by Obama".  BBC (30-mart 2009-yil). Qaraldi: 4-oktabr 2017-yil.
20. ↑  „GM's Waggoner forced out as automakers' plans rejected". *USA Today*. Qaraldi: 4-oktabr 2017-yil.
21. ↑  Rick Wagoner Gets Over $10 Million, „Huffington Post", August 14, 2009.
22. ↑  „Ex-GM CEO Gets $10 Million Retirement" (inglizcha). *www.cbsnews.com*. Qaraldi: 30-yanvar 2020-yil.
23. ↑  *Stoll.* „Former GM CEO Rick Wagoner Wades Back Into Car Business" (inglizcha). *WSJ* (6-aprel 2017-yil). Qaraldi: 11-dekabr 2019-yil.
24. ↑  „Ex-GM CEO Wagoner invests in Silicon Valley car service startup" (inglizcha). *Automotive News* (9-oktabr 2018-yil). Qaraldi: 30-yanvar 2020-yil.
25. ↑  *Szymkowski.* „Former GM CEO Rick Wagoner Invests In New Startup Company". *GM Authority* (10-oktabr 2018-yil). Qaraldi: 16-dekabr 2019-yil.

Havolalar
---------

* Rik Vagonerning tarjimai holi
* Rik Vagoner GMning Hindiston strategiyasi haqida gapiradi
* Rik Vagoner 2008-yilda GM da elektromobillar haqida gapiradi Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-08-10).