recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Transuran elementlar** - Mendeleyev davriy sistemasitsa urandan soʻng joylashgan (at. raqami Z>93 boʻlgan) kimyoviy elementlar. Transuran elementlar nisbatan tez radioaktiv parchalanishi tufayli Yer poʻstida aytarli miqdorda saqlanib qolmagan. Yerning yoshi 510’ yilga yaqin, eng uzoq yashovchi Transuran elementlar izotoplarining yarim yemirilish davri esa 107 yildan kichik. Yer kurrasi paydo boʻlganidan boshlab nukleosintez jarayonida hosil boʻlgan. Transuran elementlar yo butunlay parchalanib bitgan yoki ular miqdori keskin kamayib (1012 martagacha) ketgan. Eng uzoq mavjud boʻluvchi Transuran elementlardan hisoblangan plutoniy (244Ri)ning tabiiy minerallarida nihoyatda kichik miqdori topilgan. Balki u Yer kurrasi paydo boʻlgan paytdan boshlab saqlanib qolgandir. Uran rudalarida neptuniy (237Np) va plutoniy (239Ri) yuqlari topilgan.

Dastlabki Transuran elementlar 20-asrning 40-yillarida AQSH da E. Makmillan va G. Siborg boshchiligida bir guruh olimlar tomonidan sintezlab topilgan. Transuran elementlar nishonni neytron oqimi yoki zaryadlangan zarrachalar bilan nurlatish yoʻli bilan olinadi. Agar nishon sifatida uran U ishlatilsa, kuchli neytron oqimi yordamida Fm(Zq100) gacha boʻlgan barcha Transuran elementlar ni olish mumkin. Md101 (mendeleyeviy) elementi 1955-yilda 99Es (eynshteyniy) elementini tezkor azarrachalar bilan nurlatib kashf qilindi. Z>101 boʻlgan elementlar zaryadlangan zarrachalar tezlatkichida [Birlashgan yadro tadqiqotlari instituti siklotroni (OIYAI; Dubna, Rossiya) va ogʻir ionlar chizikli tezlatkichi "Xaylak" (Berkli, AQSH)]da olindi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kim Chan Yen**, shuningdek Kim Chan-Yen varianti ham bor (1914-yil 26-oktyabr, Xitoy – 1970-yil 14-yanvar, Toshkent viloyati) – Oʻzbekiston SSR Toshkent viloyati Quyi Chirchiq tumanidagi kolxoz mudiri. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

Tarjimai holi
-------------

1914-yil Xitoyda dehqon oilasida tugʻilgan. Millati koreys. 1923-yil ota-onasi bilan Rossiyaning Uzoq Sharqiga koʻchib oʻtgan. Primorsk guberniyasi Olgin uezdi Kiyev volosti Openen qishlogʻida yashagan. 1933-yil 7-yillik oʻrta taʼlim maktabini tamomlagan. 1934-yilda oʻqishni davom ettirish uchun Moskvaga ketadi, ammo rejalari amalga oshmay, Moskvadagi „Iskra revolyutsii" (oʻzbekcha: *Inqilob uchquni*) bosmaxonasida ishlay boshladi. 1937-yilda Moskva qurilish texnikumiga oʻqishga kirgan. 1938-yilda u „tozalovchi" mutaxassisligini olgan.

1937-yildan Quyi Chirchiq tumanidagi Dmitrov nomidagi kolxozda kolxoz qurilishida mehnat qilgan. 1941—1943-yillarda Toshkent viloyatining Angren shahriga maxsus ishga mehnat frontiga yuboriladi. 1943 yildan Quyi Chirchiq tumanidagi Dimitrov kolxozida bolgʻachi, oddiy kolxozchi va dala ekinlari boshligʻi boʻlib mehnat faoliyatini davom ettirgan.

1950-yilda Kim Chan Yen rahbarligidagi boʻlim 10,1 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 94,4 sentnerdan yashil kanop hosilini oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 17-iyuldagi farmoni bilan Lenin ordeni (tartib raqami 183880) va O‘roq va Bolg‘a oltin medali (tartib raqami 6024) hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan.

1953-yilda KPSS safiga qabul qilindi. 1955-yilda Toshkent qishloq xoʻjaligi texnikumini tamomlagan.

Keyinchalik shu kolxozda brigadir, kassir boʻlib ishladi.

1963-yilda nafaqaga chiqadi. Ittifoq ahamiyatiga ega nafaqaxoʻr. 1970-yil yanvarda vafot etgan. Quyi Chirchiq tumanidagi sobiq Sverdlov nomidagi kolxoz qabristoniga dafn etilgan.

Olgan mukofotlari
-----------------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni;
* Lenin ordeni;
* „1941-1945 yillar Ulugʻ Vatan Urushida jasorat bilan qilgan xizmatlari uchun" medali;

Adabiyotlar
-----------

* Shin D. V. *Sovetskie koreysi Geroi Sotsialisticheskogo truda*, Almati: Service Press, 2019
* Kim P. G. *Koreysi Respubliki Uzbekistan*, Tashkent: Uzbekiston. 1993
* Kim B. I. *Koreysi Uzbekistana. Kto est kto*, Tashkent, 1999

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Ким Чан Ен" (ru). *warheroes.ru*. Qaraldi: 23-noyabr 2023-yil.
2. 1 2  Шин Д. В.*. Советские корейцы Герои Социалистического труда*. Olmaota: Service Press, 2019.
An Su Yeon (1913-yil, Kyonsan viloyati, Koreya – 1986-yil) – O'zbekiston SSR, Toshkent viloyati, Quyi Chirchiq tumanidagi Mikoyan nomidagi kolxoz agronomi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950).

Hayoti
------

An Su Yeon 1913-yilda Koreyaning Kyonsan viloyatida oddiy dehqon oilasida tugʻilgan. Boshlangʻich maktabning toʻrtinchi sinfini tamomlagan. 1920-yillarda u ota-onasi bilan Rossiyaning Uzoq Sharq hududiga koʻchib oʻtgan. 1927-yildan Posyetovskiy tumanidagi harbiy qurilish yoʻllari boshqarmasida ishlagan.

An Su Yeon 1937-yilda Toshkent viloyatiga surgun qilingan. Quyi Chirchiq tumanidagi Budyonniy kolxozida oddiy kolxozchi, keyin kolxozchi, Quyi Chirchiq viloyatidagi Trudovik kolxozida rahbar boʻlib ishlagan. 1946-yilda KKP(b) safiga kirgan. U 1948-yildan Oʻrta Chirchiq tumani, Mikoyan nomidagi kolxozda dala fermeri hamda agronom boʻlib ishlagan.

1949-yilda ilgʻor agrotexnika usullarini qoʻllash natijasida Mikoyan nomidagi kolxozda 43 gektar maydondan oʻrtacha 77 sentnerdan yashil kanop poyasi olingan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1950-yil 13-iyundagi farmoni bilan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining barcha turlari boʻyicha majburiy topshiriqlar va shartnomalarni bajargani va sugʻoriladigan yerlarda sholi, paxta va yashil kanop poyalaridan yuqori hosil olgani uchun Lenin ordeni, „Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

U keyinchalik Quyi Chirchiq viloyatidagi „Zvezda" kolxozida dala fermeri, agronom, uchastka boshligʻi (1951–1961) boʻlib ishlagan. 1961-yildan boshlab Sirdaryoda yashagan.

An Su Yeon 1986-yil iyun oyida vafot etgan. U Galabin tumanidagi Mingchinor qishlogʻi qabristoniga dafn etilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2008. — Т. 2. — 200 с.
* Шин Д. В. *Советские корейцы Герои Социалистического труда*, Алматы: Service Press, 2019
* З. В. Пан Н. Г. *Герои Социалистического Труда — казахстанцы*, Алма-Ата, 1969—1985, тт. 1-5
* Мен Д. В. Квон Л. А. Ким, *Советские корейцы Казахстана*, Алматы, 1992
* Ким П. Г. *Корейцы Республики Узбекистан*, Ташкент: Узбекистон. 1993
* Кан Г. В. *История корейцев Казахстана*, Алматы: Гылым, 1995
* Ким Г. Н. Мен Д. В. *История и культура корейцев Казахстана*, Алматы: Гылым, 1995
* Ким Б. И. *Корейцы Узбекистана. Кто есть кто*, Ташкент, 1999

Manbalar
--------

1. ↑  „Ан Су-Ен - Герой Социалистического Труда". *www.warheroes.ru*. Qaraldi: 23-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Герман Ким (ВЭКС) Герой Социалистического труда Ан Су Ен". *www.youtube.com*. Qaraldi: 23-noyabr 2023-yil.
**Jasur Jaysunov** — oʻzbeklik taekvondochi, 68 kg gacha va 74 kg gacha vazn toifasida, Oʻzbekiston terma jamoa aʼzosi. 2022-yilgi taekvondo boʻyicha Osiyo chempioni, 2021-yilgi Osiyo chempionati sovrindori.

Biografiya
----------

2022-yilda Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy universiteti tahsil oladi.

Faoliyati
---------

2019-yilda Amman shahrida (Iordaniya) boʻlib oʻtgan taekvondo boʻyicha oʻsmirlar oʻrtasida Osiyo chempionatida oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2019-yilda Moskvada (Rossiya) boʻlib oʻtgan „Russiya Open" xalqaro musobaqasida u 68 kg gacha vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili Uxanda (Xitoy) boʻlib oʻtgan „Katta dubulgʻa" turnirida u 1/8 finalda yutqazib. 2020-yilda Istanbulda „Turkiya Open" xalqaro musobaqasida kumush medalni qoʻlga kiritdi.

2021-yil 18-iyunda Bayrutda (Livan) boʻlib oʻtgan taekvondo boʻyicha Osiyo chempionatida u 68 kg gacha vazn toifasida yarim final bahsida Koreya Respublikasi sportchi Jin Ho-junni yutqazib, bronza medalni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili Bayrutda (Livan) „Beirut Open-2021" musobaqasida Jasur Jaysunov kumush medalni qoʻlga kiritdi.

2022-yil martda Eronda taekvondo boʻyicha klublar oʻrtasida Osiyo chempionatida u yarim finalda eronlik Mirxashem Hussayniga yutqazib qoʻydi va bronza medali bilan cheklandi. Oʻsha yili iyunda Chuncheonda (Koreya Respublikasi) boʻlib oʻtgan taekvondo boʻyicha Osiyo chempionatida Jasur Jaysunov 74 kg gacha vazn toifasida ilk bosqichda pokistonlik Iqbol Muhammadni, chorak finalda Chen Jun Veini, yarim finalda pokistonlik Ahmad Baxlulni va finalda eronlik Mirxashem Husaynini magʻlub etdi va Osiyo chempioni maqomiga ega boʻldi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
Ko'phad funksiyalari matematikada juda muhim va kerakli konseptdir. Bu funksiyalar, belgilangan chegaraga ega bo'lgan va qanday qilib ko'p qatlamli o'zgaruvchanlarni ta'rifi qiladigan funksiyalar. 

  

Agar bir funksiya, uning barcha oraliq qiymatlari uchun har bir qiymatga mos keladigan yuqori va past chegaralarga ega bo'lsa, undan "ko'phad funksiya" deb ataladi. Boshqa so'z bilan, ko'phad funksiya, o'zgaruvchanlar uchun boshqa har qanday qiymatlarda teng bo'lgan o'zgaruvchanlarni o'z ichiga oladi.

  

Ko'phad funksiyalari quyidagi shaklda ko'rsatiladi: \(f(x) \leq k\) yoki \(f(x) \geq k\), misol uchun, \(f(x) = x^2\) funksiyasi ko'phad funksiya bo'ladi, chunki bu funksiya barcha \(x\) qiymatlari uchun mos keladigan (yani, \(y\)) qiymatlarga ega.

  

Ko'phad funksiyalari har qanday \(k\) qiymati uchun berilgan chegaralarda turli usullar bilan aniqlanishi mumkin. Bu usullar, funksiyaning grafikini, algebraik xususiyatlarini yoki yo'nalishlar bo'yicha tekshirishni o'z ichiga oladi.

  

Shunday qilib, ko'phad funksiyalari, matematikning amaliyotlarida va xilma-xil sohalarda intensiv tarzda qo'llaniladi. Bu funksiyalar, tengsizliklar, optimallashtirish masalalari, modellashtirish va yuqori darajadagi matematik amaliyotlarda ko'p qo'llaniladi.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Botir Hoshimovich Umidjonov** (1933.31.1, Dushanbe 2004.2.9, Toshkent) — xor dirijyori, kompozitor. Oʻzbekiston xalk, artisti (1982). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1960). Oʻzbek davlat filarmoniyasida xor xonandasi va xormeyster (1952— 60), Oʻzbekiston televideniye va radiosining xor jamoasi tashkilotchisi, badiiy raxbari va bosh dirijyori (1960—93). Mukimiy teatrida xormeyster (1995—2000). Dirijyor sifatida oʻziga xos, milliy anʼanalarga asoslangan xor ijrochiligini yaratishga muvaffaqboʻlgan. Kompozitorlik ijodi Sharq xalqlarining musiqa merosi hamda Yevropa koʻp ovozli (xor) musiqa uslublarining uygʻunlashuviga asoslangan. Oʻzbekiston xor jamoalarining milliy repertuarini shakllanishiga katta hissa qoʻshgan. 100 dan ortiq oʻzbek ("Chamanda gul", "Qilpillama", "Qora soch", "Yallama yorim" va boshqalar), tojik ("Diliman", "Chorbaytxo", "Ey sanam"), qirgʻiz ("Komuzchu", "Oy tobo"), qozoq ("Yapuray", "Shanibyau"), uygʻur ("Uynamdu yaxshi"), ozarbayjon ("Tesnif") xalq qoʻshiqlari, shuningdek, mumtoz ("Saraxbori Navo", "Segoh", "Chorgoh") ashula yoʻllarini joʻrsiz xor uchun kayta ishlagan. "Asrim sadosi" kantatasi (Oybek; D.Zokirov bn), "Ipak yoʻli" xor turkumi, "Oqibat" musiqali drama, romans va qoʻshiqlar, kinofilm va radiospektakllar musiqalari muallifi. Yevropa va Osiyo mamlakatlarida gastrolda boʻlgan, bir necha xalkaro xor festivali, anjuman va tanlovlar qatnashchisi. Ijrolari Oʻzbekiston radiosi fonojamgʻarmasida saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Boris Isayevich Berliner** (1907-yil 2-mart Ashxobod viloyati — 1962-yil 13-sentabr Toshkent) — atoqli sovet olimi, travmatolog-shifokor. Pedagog. Tibbiyot fanlari doktori (1943). Professor (1944). Oʻzbekistonda travmatologiya, ortopediya va protezlash fanining asoschisi.

Tarjimai hol
------------

Boris Berliner 1907-yil 2-martda Turkmaniston SSR (hozirgi Turkmaniston) Ashxobod viloyatidagi Baxarden stansiyasida tibbiyot xodimi oilasida dunyoga keladi. U rus-turkman maktabida, soʻngra Ashxoboddagi birinchi bosqich maktabida ta’lim olgan, shundan soʻng 1924-yilda Oʻrta Osiyo davlat universitetining tibbiyot fakultetiga ta’lim olishga yuborilgan. Universitetni tamomlagach, operativ jarrohlik va topografik anatomiya kafedrasiga prozektor yordamchisi lavozimida qoladi.

1935-yilda "Statik yassi oyoqlarning tarixiy rivojlanishi va unga qarshi kurashish choralari" mavzusida nomzodlik dissertasiyasini himoya qildi. "U oʻz nomzodlik dissertasiyasida yassi oyoqning patologik anatomiyasi, turlari, tasnifi, yassi oyoqlikni aniqlash usullari, simptomatologiyasi va diagnostikasi, yassi oyoqlarni davolash va oldini olish masalalarini ochib berdi".

1939-yilda Toshkent shahridagi Oʻrta Osiyo vrachlar malakasini oshirish institutining (ayni paytda qayta tashkil etilgan) ortopediya va travmatologiya kafedrasi dosenti etib saylangan.

1940-yilda Toshkent tibbiyot instituti rektori, Oʻzbekiston SSR Sogʻliqni saqlash xalq komissarligi hay’ati a’zosi etib tayinlanadi. Boris Berliner oʻz faoliyatining boshidanoq oʻzini butunlay fanga bagʻishlaydi. U  boshchilik qilgan "Ortopediya va travmatologiya" kafedrasida ilmiy-tadqiqot, davolash, ta’limiy, jamoaning tashkiliy ishlarini hayotga tatbiq qilishga yoʻnaltirildi.

" B.I.Berliner Oʻzbekistonda travmatologiya va ortopediya, shuningdek, protezlash sohasining asoschisidir, uning Toshkent protez zavodi Oʻzbekistonda filiallarini tashkil etish va ochishda katta xizmatlari bor".

Manbalar
--------

1. ↑  « Статическая плоская стопа в её историческом развитии и меры борьбы с ней» /  *Берлинер Б. И.* — Ташкент: Государственное издательство УзССР, 1935.
2. ↑  „Ташкентский институт усовершенствования врачей". 2-fevral 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-fevral 2015-yil.
3. ↑  «к 100-летию со дня рождения Бориса Исаевича Берлинера» /  *Коллектив Республиканского Научного Центра нейрохирургии, Ассоциация врачей Узбекистана* — Ташкент: Научно-практический медицинский журнал «Бюллетень Ассоциации врачей Узбекистана», 2007.
**Qodirali Egamberdiev** (1894-yil tavallud topgan — vafot etgan sanasi noʻmalum) — O‘zbekiston SSR Andijon viloyati Oltinko‘l tumanidagi Kalinin nomidagi kolxoz raxbari.

Hayoti va faoliyati
-------------------

1894-yilda Turkiston oʻlkasi Fargʻona viloyatining Andijon tumanida, hozirgi Oʻzbekistonning Andijon viloyati Oltinkoʻl tumanida tugʻilgan. Millati oʻzbek. Qishloq xoʻjaligini kollektivlashtirish boshlanishi bilan u yerni birgalikda yetishtirish uchun mahalliy qishloq xoʻjaligi arteliga qoʻshildi, keyinchalik u Oltinkoʻl tumanining Kalinin kolxoziga aylandi. 1940-yillarning boshlarida boʻlajak Sotsialistik Mehnat Qahramoni Sayfutdin Ashurov (1957.01.11) rahbarlik qilgan kolxoz paxta yetishtirish bilan shugʻullangan.

1940-yillarning oxirida Qodirali Egamberdiyev Kalinin nomidagi kolxozda uzumchilar guruhiga rahbarlik qilgan, kolxoz mehnatkashlari Andijon viloyatida eng yuqori uzum hosilini olgan. 1948-yilda 3 gektar sugʻoriladigan uzumzorlarning gektaridan 200,3 sentnerdan hosil olgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1949-yil 12-iyuldagi Farmoni bilan Egamberdiyev Qodirali 1948-yilda uzumdan yuqori hosil olgani uchun Lenin ordeni bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni va "O‘roq va "Bolg‘a" oltin medali bilan taqdirlangan. Oltinkoʻl tumanida yashagan. Vafot sanasi belgilanmagan.

Mukofotlari
-----------

* Lenin ordeni (1949-yil)
* Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1949-yil)
* "O‘roq va "Bolg‘a" oltin medali (1949-yil)

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Egamberdiyev Qodirali biografiyasi".
2. 1 2  National Encyclopedia of Uzbekistan
**Sofiya Ahmedovna** **Vohidova** — Xalq maorifi a’lochisi, tarix fanlari doktori (1984), professor.

Tarjimayi holi
--------------

Sofiya Vohidova 1937-yilda Toshkent viloyatining Bekobod tumanida tavallud topgan. 1961-yilda Toshkent davlat universiteti (hozirgi O‘zbekiston Milliy universiteti) filologiya fakultetining jurnalistika bo‘limini tamomlagan.

Olima ish faoliyatini Andijon davlat pedagogika instituti (hozirgi Andijon davlat universiteti)dan boshlaydi. 1979-yildan 1993-yilgacha mazkur institutda kafedra mudiri lavozimida ishlab kelgan, 1980—1985-yillarda Andijon shahar Kengashiga deputat bo‘lgan.

Ilmiy faoliyati
---------------

Olima "O‘zbekiston kolxozchi-dehqonlari madaniy texnika saviyasining o‘sishi (Andijon viloyati misolida)" mavzusidagi nomzodlik, "O‘zbekiston kolxozchi-dehqonlarni madaniy va kasb-hunar saviyasini oshirish (1959—1975-yillar)" mavzusidagi doktorlik dissertatsiyalarini himoya qilgan. 

Sofiya Vohidova o‘z ilmiy tadqiqotlarida qishloq infratuzilmasini o‘zgartirish muammolarini, qishloq aholisining, ayniqsa, yoshlarnimg madaniylik darajasini, kasb-hunar egallashdagi saviyasini ko‘tarish, turmush tarzini, urf-odatlarini zamonaviy hayot bilan bog‘lash kabi dolzarb muammolarni ko‘tarib chiqqan. O‘z faoliyati davrida vazirlik, viloyat hokimligi, o‘zi faoliyat ko‘rsatgan oliy ta’lim muassasalari rahbarlari tomonidan bir necha bor rag‘batlantirilgan. 

Profesor Sofiya Vohidovaning ilmiy yo‘nalishi bir qancha sohalarni qamrab olgan. O‘zbekiston kolxozchi-dehqonlarni madaniy va kasb-hunar hayot faoliyatini o‘rgangan, siyosatshunoslik asoslari yo‘nalishida faoliyat ko‘rsatgan.

Asarlari
--------

Professor Sofiya Vohidova quyidagi ilmiy va o‘quv-uslubiy ishlarni chop ettirgan:

1. O‘zbekiston kolxozchi-dehqonlari madaniy va professional texnika saviyasining o‘sishi (1959–1970-yillar). — Toshkent: Fan, 1975.

2. Qishloq mehnatkashlari madaniyati va mehnat malakasini oshirish masalalari. — Toshkent: Fan, 1977.

3. O‘zbekiston qishloq mehnatkashlari madaniyati va professional texnika saviyasining o‘sishi, 1966—1970-yillar. Toshkent: Fan, 1986.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ўзбекистон тарихчилари (библиографик маълумотнома)*, биринчи жилд. Тошкент: Fan va texnologiya, 2012. — 71 bet.
2. ↑  Вахидова С.А*. Рост культурного и профессионально-технического уровня колхозного крестьянства Узбекистана в условиях развитого социализма (1966-1975): диссертация ... доктора исторических наук: 07.00.02*, Ташкент, 1984 — 371 bet.
3. ↑  Вахидова С.А*. Повышение культурного и профессионально-технического уровня колхозного крестьянства Узбекистана, 1966-1975 гг*. Ташкент: Фан, 1986. — 117 bet.
**M. I. Kalinin yodgorligi** — Sankt-Peterburgdagi haykaltaroshlik yodgorligi, 1955-yilda Kalinin maydonida oʻrnatilgan. Haykaltarosh M.G.Manizer, meʼmorlar A.K. Barutchev va Y.O.Rubanchik loyihasiga koʻra ishlab chiqilgan. Yodgorlik sovet davlat va partiya arbobi, „Umumittifoq rahbari" M.I. Kalininga bagʻishlangan. Yodgorlik federal ahamiyatga ega boʻlgan monumental sanʼat yodgorligi maqomiga ega.

Tarixi
------

1946-yilda M.I.Kalinin vafotidan keyin SSSR Vazirlar Kengashining farmoni chiqdi, unga koʻra Leningradda yodgorlik oʻrnatilishi kerak edi. Haykal ustida M.I.Kalininni shaxsan tanigan va uning naturasidan ikkita haykaltarosh portretini yaratgan M.G.Manizer ishlagan. Haykaltarosh oʻz ishi haqida quyidagicha gapirdi: „*M.I.Kalinin yirik davlat arbobi… sobit bolshevik, kommunizm gʻoyalarining tinimsiz targʻibotchisi, hayotda juda dilbar shaxs. Men intilgan narsa davlat arbobining qatʼiyati va matonatini cheksiz maʼnaviy joziba bilan uygʻunlashtirib bera olish*". Yodgorlikning meʼmoriy qismini A. K. Barutchev va Y.O.Rubanchik bajargan.

Bronza haykal 1950-yilda Monumentskulptura zavodida ishlangan. Poydevor uchun granit Putsaari orolidan keltirilib, „Krasnaya Zarya" zavodida qayta ishlangan. Yodgorlik oʻrnatilishidan biroz oldin Kondratyevskiy va Polyustrovskiy kesishmasidagi hudud obodonlashtirilib, Kalinin nomi bilan atalgan. Yodgorlikning tantanali ochilishi 1955-yil 20-noyabrda boʻlib oʻtdi.

M.I.Kalinin maʼruza qilayotgan koʻrinishda sifatida taqdim etilgan. Chap qoʻlida buklangan qogʻoz bor, u shu qogʻoz bilan ustiga mato tashlangan kichik minbarga suyanib turibdi. Silliqlangan pushti granitdan yasalgan toʻrtburchak shakldagi poydevor eman bargli bronza gulchambar bilan oʻralgan. Poydevor pogʻonali stilobat ustida joylashgan. Haykalning balandligi 5 m, poydevorining balandligi 4,5 m.

Manbalar
--------

1. ↑  „Постановление Правительства РФ № 527 от 10.07.2001". 9-oktyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-noyabr 2020-yil.
2. 1 2  *Lisaevich I. I. Bexter-Ostrenko I. Yu.* Pamyatniki revolyutsioneram i gosudarstvennim deyatelyam // Skulptura Leningrada — Leningrad: Iskusstvo, 1963.
3. ↑  *Yermonskaya V. V.* Matvey Genrixovich Manizer. Izd-vo Akademii xudojestv SSSR, 1961. — S. 62
4. 1 2  „Энциклопедия Санкт-Петербурга. Калинину М.И. памятник". 18-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-noyabr 2020-yil.
5. ↑  Pamyatniki Leningrada i ego okrestnostey. 1965. — S. 50
6. ↑  Skulptura i skulptori Sankt-Peterburga, 1703-2007. — S. 235
**Muso Jalil haykali** ― Moskvada Zyablikovo tumanidagi Musa Jalil koʻchasining boshida oʻrnatilgan Musa Jalil haykali.

Tarix
-----

Yodgorlik balandligi 4,6 m boʻlgan haykaltarosh kompozitsiyadir, shoirning ikki metrli figurasi granit poydevorida oddiy „Muso Jalil" yozuvi bilan qurilgan, uning orqasida tosh devorning bir qismi fashistik zastenki tasvirlangan. Muso Jalil qoʻlida daftarni ushlab turadi-bu nemis asirligida yozilgan va keyinchalik Lenin mukofotiga sazovor boʻlgan Moabit daftarining sheʼrlari. Yodgorlik atrofidagi maydon obodonlashtirildi-maydon tosh bilan qoplangan, yonida gulzor yotqizilgan.

Yodgorlikni oʻrnatish gʻoyasi 2006-yilda Moskva hukumati tomonidan qabul qilingan (Moskva hukumatining 2006-yil 20-iyundagi „Moskvada shoir Musa Jalil haykali oʻrnatilishi toʻgʻrisida" 1103-RP buyrugʻi). Yodgorlik muallifi Rossiyada xizmat koʻrsatgan rassom Yuriy Zlotya boʻlib, u 2007-yilgi Muse Jalil haykalining eng yaxshi loyihasi uchun gʻolib boʻldi. Haykaltaroshlik kompozitsiyasini yaratish boʻyicha ishlar Tatariston Respublikasi hukumati tomonidan moliyalashtirildi va yodgorlikni oʻrnatish va qoʻshni maydonni obodonlashtirish xarajatlari Moskva hukumati tomonidan amalga oshirildi. Yodgorlik 2008-yilda ochilishi kerak edi, ammo inqiroz tufayli ochilish kechiktirildi.

Yodgorlik 2012-yil 24-avgustda Musa Jalil vafotining 68-yilligi arafasida tantanali ravishda ochildi. Ochilish marosimida Musa Jalil Chulpan Zalilovaning qizi, Tatariston bosh vaziri Ildar Xoliqov, Rossiya federatsiyasi Madaniyat vazirining oʻrinbosari Andrey Busigin va Moskvadagi tatar diasporasi vakillari ishtirok etishdi. Ochilish marosimida Rossiya xalq artisti Sergey Shakurov Muso Jalilning sheʼrlarini oʻqidi.

Ulugʻ Vatan urushidagi Gʻalabaning 70-yilligi arafasida, 2015-yil 25-aprel yodgorlik yonida Nilufar, togʻ kul va togʻ qaragʻay koʻchatlari ekilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „В Москве прошла акция по посадке деревьев у памятника Мусе Джалилю". 19-iyul 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-aprel 2015-yil.

Havolalar
---------

* „В Москве открыли памятник Мусе Джалилю" (ru).  Lenta.ru (25-avgust 2012-yil). 28-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-avgust 2013-yil.



* „Памятник Мусе Джалилю открыт в Москве в рамках Дней Татарстана" (ru).  РИА Новости (27-avgust 2012-yil). 27-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-avgust 2013-yil.



* *Светлана Романова.* „Памятник татарскому поэту Мусе Джалилю открылся в Москве" (ru).  Российская газета (24-avgust 2012-yil). 5-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-avgust 2013-yil.



* „Памятники" (ru).  Официальный сайт Юрия Злоти. 8-may 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-avgust 2013-yil.



* „В Москве открыт памятник Мусе Джалилю" (ru).  Полномочное представительство Республики Татарстан в Российской Федерации (25-avgust 2012-yil). 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-avgust 2013-yil.
**Man Gim Grigoryevich Xvan**, ismi Man-Gim shaklida ham yoziladi, norasmiy ismi – Timofey Grigoryevich (1919-yil 25-dekabr, Primorsk oʻlkasi, RSFSR – 1997-yil 12-iyul, Oʻzbekiston) – Toshkent viloyati Yuqori Chirchiq tumanidagi „Politotdel" (oʻzbekcha: *Siyosiy boʻlim*) kolxozi raisi, OʻzSSR partiya arbobi,Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957). Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti 6 ta chaqirigʻi deputati, OʻzSSR Kompartiyasi Markaziy qoʻmitasi aʼzosi. OʻzSSR Oliy Soveti Prezidiumi aʼzosi (1963—1985).

Tarjimai holi
-------------

1919-yil 25-dekabrda Primorsk oʻlkasida dehqon oilasida tugʻilgan. Millati koreys. 1937-yilda oilasi bilan Oʻzbekiston SSR Toshkent viloyatidagi maxsus aholi punktiga deportatsiya qilinadi.

Mehnat faoliyatini Yangiyoʻl paxta zavodida boshlagan. 1939-yildan turli iqtisodiy lavozimlarda ishlagan. 1947-yilda Toshkent viloyatining Yuqori Chirchiq tumanidagi „Leninskiy put" (oʻzbekcha: *Lenin yoʻli*) kolxoziga rais etib saylandi. 1951—1953-yillarda VKP (b) Yuqori Chirchiq tuman qoʻmitasi qishloq xoʻjaligi boʻlimi mudiri boʻlgan. Bir muddat „Toshkent temir yoʻllari" boshqaruvida ishlagan.

1953-yilda „Politotdel" kolxozining raisi etib saylanadi. 1985-yilgacha ushbu lavozimda faoliyat olib borgan. „Politotdel" kolxozini Toshkent viloyatidagi ilgʻor qishloq xoʻjaligi korxonalari safiga olib chiqadi va ushbu xizmatlari uchun 1957-yilda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlanadi.

1960-yilda KPSS MQ qoshidagi Oliy partiya maktabini tamomlagan. 1980-yillar boshida Sotsialistik Mehnat Qahramoni Kan O Nam bilan birgalikda Shimoliy Koreyaga tashrif buyuradi va mamlakat yetakchisi Kim Il-sung bilan uchrashadi.

KPSS XXII, XXIII, XXIV, XXV, XXVI syezdlarida delegat, SSSR Kolxozlar kengashi raisining birinchi oʻrinbosari, SSSR futbol federatsiyasi Prezidiumi aʼzosi etib saylangan.

1985-yilda u „paxta ishi" boʻyicha hibsga olingan va qamoqqa hukm qilingan. Oqlanganidan keyin 1989-yilda ozodlikka chiqdi.

1997-yil 12-iyulda vafot etadi va sobiq „Politotdel" (hozirgi „Doʻstlik" fermer xoʻjaligi) kolxozi qabristoniga dafn etilgan.

Asarlari
--------

* Trudom, i tolko trudom (oʻzbekcha: *Mehnat bilan, faqat mehnat bilan*), 1962-yil;
* Shchedraya zemlya (oʻzbekcha: *Saxovatli yer*), 1981-yil.

Olgan mukofotlari
-----------------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni – SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1957-yil 11-yanvardagi farmoni bilan;
* Lenin ordeni (tartib raqami 313979);
* Oktyabr Inqilobi ordeni;
* SSSR Davlat mukofoti;
* OʻzSSRda xizmat koʻrsatgan paxtakor.

Adabiyotlar
-----------

* Ten M. D. Biograficheskiy metod v ustnoy istorii. Vospominaniya o Xvan Man Gime // Sbornik statey „Ustnaya istoriya v Uzbekistane: teoriya i praktika". Vip. I. Tashkent, 2011. S. 245—256

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Хван Ман Гым Григорьевич" (ru). *warheroes.ru*. Qaraldi: 24-noyabr 2023-yil.
2. ↑  Герман Ким, Герой Социалистического Труда — Кан О Нам

Havolalar
---------

* Biografiya
* Biograficheskie svedeniya
* Biografiya
* Dokumentalniy film „Osenniy reportaj", 1967
**Sharik qoʻzgʻoloni** - Buxoroda Abbosiylar xalifaligiga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolon (751). Unga Sharik ibn Shayx alMahriy boshchilik qilgan. Qoʻzgʻolonga umaviylar oʻrniga 750 yilda hokimiyat tepasiga kelgan abbosiylarning xalifalik hududidagi arab boʻlmagan xalqlarga nisbatan siyosatida oʻzgarishlar qilmaganligi; qonuniy hokimiyat Ali avlodlari qoʻliga topshirilishi lozim, degan shialarning fikrlari sabab boʻlgan. Unda Buxorodagi sugʻdiylar va arab axoliyey qatnashgan. Biroq qoʻzgʻolonda mahalliy zodagonlar, savdogarlar, kashovarzlar deyarli ishtirok etmagan.

Narshaxiynmng yozishicha, qoʻzgʻolon rahbari Sharik arab harbiylaridan boʻlib, u Buxoroda yashagan. Uning atrofida juda kup kishi yigʻilgan. Buxoro amiri Abduljabbor ibn Shuayb, Xorazm amiri Abdulmalik ibn Xarsama, Barzam (xoz. Karki) amiri Muhammad ibn Husayn va boshqa Sharikka bayʼat qilib, uni qoʻllabquvvatlashgan. Tabariynnng fikricha, Sharik tarafdorlari 30 ming kishidan ortiq boʻlgan.

Xuroson voliysi Abu Muslim Ziyod ibn Solih boshchiligidagi 10 ming kishilik lashkarni qoʻzgʻolonni bostirish uchun Buxoroga joʻnatgan. Buxoro sh. darvozalari oldida 37 kun uzluksiz jang boʻlib, unda buxoroliklar doim gʻalaba qozonib turgan.

Buxorxudot Qutayba ibn Tagʻshoda 10 ming odam bilan kelib, Ziyod ibn Solih bilan ittifoqlikda Sharik qoʻshiniga qarshi urushga kirishi qoʻzgʻolon magʻlubiyatga uchrashiga sabab boʻlgan. Sharik lashkari katta qiyinchilikda qolgan. Qoʻshin oʻrtasida ochlik boshlangan. Shunday boʻlishiga qaramasdan, qoʻzgʻolonchilar Ziyod va Tagʻshodaning birlashgan qoʻshinini Buxoro shahridan bir farsang uzoklikda boʻlgan jangda magʻlubiyatga uchratishgan. Navkand (Navkanda) qishlogʻida boʻlgan ikkinchi jang (751-yil yozi)da esa qoʻzgʻolonchilar magʻlubiyatga uchrashgan. Sharik ibn Shayx ham jang paytida otdan yiqilgan va oʻldirilgan. Buxoro amiri Abduljabbor bu magʻlubiyatga qaramay, shaharni arablarga topshiri shdan bosh tortgan. Arab lashkarboshisi Ziyod ibn Solih Buxoroga kelib, uch kechakunduz davomida shaharga oʻt qoʻydirgan. Shahar ichida ham arab qoʻshini buxoroliklarning qattiq qarshiligiga uchragan. Narshaxiyning yozishicha, Ziyodning buyrugʻi bilan shahar aholisidan kimni tutsalar, ularni dorga osganlar va nihoyat shaharni olganlar. Sharikning oʻgʻli va harbiy koʻmondonlari ham oʻldirilgan. Soʻngra Ziyod ibn Solih Samarqandga kelib, bu yerdagi qoʻzgʻolonni ham bostirgach, Xurosonga qaytgan.

SH.q. keyinchalik Movarounnahr va Xurosonda arablarga qarshi koʻtarilgan Mutsanna qoʻzgʻoloni oldidan oʻziga xos tayyorgarlik vazifasini oʻtagan.

Manbalar: Narshaxiy, Buxoro tarixi, T. 1966; Istoriya atTabari, T. 1987.

Qahramon Rajabov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Attack on Titan***, (yaponcha: 進撃の巨人, talaffuzi: ***Shingeki no Kyojin***, soʻzma-soʻz tarjimasi: Titanga Hujum) — Hajime Isayama tomonidan yozilgan va tasvirlangan yapon manga seriyasi. Anime teleseriali Wit Studio (1–3-fasl) va MAPPA (4-fasl) kompaniyalari tomonidan suratga olingan va NHK General TV telekanalida namoyish etilgan.

Voqealar insoniyat uchta ulkan devor bilan oʻralgan shaharlarda yashashga majbur boʻlgan dunyoda sodir boʻladi va devorlar ularni Titanlar deb ataladigan ulkan odamxoʻr gumanoidlardan himoya qiladi. Hikoya Eren Yeager haqida boʻlib, u Titanlar oʻz tugʻilgan shahrini vayron qilishganlaridan keyin va onasining oʻlimiga olib kelganidan keyin ularni yoʻq qilishga vaʼda beradi. U Kodanshaning oylik jurnali *Bessatsu Shōnen Magazine*da 2009-yil sentabridan 2021-yil apreligacha bo‘limlari 34 ta tankobon jildda to‘plangan holda seriyalashtirilgan.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* *Attack on Titan* IMDbda
* Rasmiy manga sayti (yapon tilida)
* *Attack on Titan* Kodansha Comics sayti (ingliz tilida)
* *Attack on Titan* *The Encyclopedia of Science Fiction* sayti (ingliz tilida)
**Rixsi Saxiboyev** — sovet iqtisodiyoti, davlat va siyosiy arbobi.

Biografiyasi
------------

U 1917-yilda Pishpek shahrida tug‘iladi. Saxiboyev 1942-yildan SIKP (Sovet ittifoqi Kommunistik partiyasi) a’zosi.  

U 1941-yildan - iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faoliyat olib boradi. Rixsi Saxiboyev 1941—1974-yillarda jurnalist, targ‘ibot bo‘limi mudiri, "Qizil O‘zbekiston" gazetasi bosh muharriri o‘rinbosari, O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Qo‘mitasi huzuridagi Partiya tarixi instituti direktori o‘rinbosari, O‘zbekiston telegraf agentligi direktori, O‘zbekiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumi kotibi, O‘zbekiston SSR Vazirlar Kengashi huzuridagi O‘zbekiston axborot agentligi direktori lavozimlarida faoliyat yuritib keladi.  

O‘zbekiston SSR Oliy Kengashi 5—8-chaqiriqlar deputati etib saylanadiyo.

Rixsi Saxiboyev 1974-yilda Toshkentda vafot etadi.

Havolalar
---------

* Sohiboyev Rixsiy // O‘zbek Kengashi Entsiklopediyasi [Matn, 14 jild]: 14 jild / tahrir. I. M. Mo‘minov. - Toshkent : Oʻzbek Ensiklopediya kengashi va Bosch nashri, 1977. - V.9. - S. 553.
**Rezavor mevali oʻsimliklar** — sershira rezavor meva beruvchi koʻp yillik buta, chala utsimon oʻsimliklarning katta guruhi. Mevali oʻsimliklar guruhiga kiradi, yovvoyi va ekma quritilgan holda isteʼmol qilinadi, ulardan qiyom, sharbat, murabbo, vino va boshqa tayyorlanadi. Rezavor mevalar, Mas, krijovnik, maymunjon, kulupnay, smorodina, malina va chakanda (oblepixa)lar tarkibida inson salomatligi uchun zarur boʻlgan organik kislotalar, qand, mineral tuzlar, vitaminlar, xushboʻy moddalar koʻp; baʼzilari (Mas, zirk, malina, qorag'at, qora mevali ryabina) dorivorlik ahamiyatiga ega. Mevalari isteʼmol qilinadigan yovvoyi va ekma turlari Yer yuzining hamma joyida, ayniqsa, iqlimi moʻʼtadil mamlakatlarda koʻp oʻstiriladi. Oʻzbekistonda kulupnay, malina, smorodina koʻp ekiladi. Rezavor mevali oʻsimliklaroʻ. vegetativ yoʻl bilan (kalamchasidan, parhish qilib, bachkisidan va gajakchasidan) koʻpaytiriladi. Koʻchati bahorda va kuzda ekiladi. Tuproq yumshatilgan, begona oʻtlardan toza holda tutiladi, oʻgʻitlanadi, vaqtivaqti bilan sugʻoriladi. Rezavor mevali oʻsimliklaroʻ. hosilga erta (kulupnay 2yili; malina 3yili; smorodina, krijovnik 3—4yili) kiradi va har yili hosil beradi.

Adabiyot
--------

* Burmistrov A.D. Yagodnie kulturi, 2 izd. L. 1985; Abdullayev R. Yagudina S, Tomorqada yetishtiriladigan rezavor mevalar, T. 1989.

Rixsivoy Joʻrayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Igor Borisovich Kupeev** (osetin. Xʼuppeti Borisi firt Igor; 1974-yil 20-fevralda tugʻilgan, Alagir, Shimoliy Osetiya Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi) — rossiyalik va oʻzbek erkin kurashchisi, ikki karra Rossiya chempioni (1994, 2001), Jahon kubogi gʻolibi (1996) va ikki karra Osiyo chempioni (1999, 2000). Erkin kurash boʻyicha xalqaro toifadagi Rossiya sport ustasi.

Tarjimai holi
-------------

1974-yil 20-fevralda Shimoliy Osetiya Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Alagir shahrida tugʻilgan. 1987-yildan Saveliy Aguzarov rahbarligida erkin kurash bilan shugʻullana boshlagan. 1990-yilda Sombatxeda kadetlar oʻrtasida jahon chempioni boʻlgan. 1991-yilda Kalidagi oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida uchinchi oʻrinni egallagan. 1992-yilda Moskvada kadetlar oʻrtasida Rossiya chempioni boʻlgan. 1994-yilda Sankt-Peterburgda Rossiya chempioni, Kuortanda yoshlar oʻrtasida Yevropa chempioni boʻlgan. 1995-yilda Permdagi Rossiya chempionatining kumush medali sovrindori boʻldi. 1996-yilda Tehronda boʻlib oʻtgan Jahon kubogi sohibiga aylangan va oʻsha yildan erkin kurash boʻyicha Oʻzbekiston terma jamoasi safida oʻynay boshlagan. Ikki marta Osiyo chempioni (1999, 2000) boʻlgan. 2000-yilda Kaliningraddag aka-uka Beloglazovlar sovrinlari uchun oʻtkazilgan xalqaro turnir, Xasavyurtda Shamil Umaxanov xotirasiga bagʻishlangan xalqaro turnir va Krasnoyarskdagi Ivan Yarygin nomidagi Gran-pri turkumidagi xalqaro turnirlar gʻolibi boʻlgan. 2001-yilda Rossiyaga qaytib, Moskvada Rossiya chempioni boʻlgan.

Hozirda Shimoliy Osetiyaning Alagir tumani mahalliy hokimiyat idorasida ishlaydi.

Sportdagi yutuqlari
-------------------

* Tehrondagi Jahon kubogi gʻolibi (1996)
* Ikki karra Rossiya chempioni (1994, 2001)
* Ikki karra Osiyo chempioni (1999, 2000)
* Kaliningradda aka-uka Beloglazovlar
* sovrinlari uchun xalqaro turnir gʻolibi (2000)
* Xasavyurtda Shamil Umaxanov xotirasiga bagʻishlangan xalqaro turnir gʻolibi (2000)
* Krasnoyarskdagi Ivan Yarygin Gran-pri turkumidagi xalqaro turnir gʻolibi (2000)
* Kuortanadagi yoshlar oʻrtasidagi Yevropa chempioni (1994)
* Sombatxedagi kadetlar oʻrtasidagi jahon chempioni (1990)
* Moskvadagi kadetlar oʻrtasida Rossiya chempioni (1992)
* Bryanskda yoshlar oʻrtasida Rossiya
* chempioni (1994)

Yana qarang
-----------

* Aguzarov, Saveliy Sultonovich
* Bagaev, Vyacheslav Vladimirovich

Manbalar
--------

1. ↑  pobediteli tretego mejdunarodnogo turnira po volnoy borbe na prizi olimpiyskix chempionov bratev Anatoliya i Sergeya Beloglazovix
2. ↑  V Dagestane proshel krupniy mejdunarodniy turnir pamyati Shamilya Umaxanova
3. ↑  v Krasnoyarske zavershilsya mejdunarodniy turnir po volnoy borbe v serii „Gran-pri" pamyati Ivana Yarigina.

Havolalar
---------

* Kupeev Igor
* Kupeev Va turli chempionatlarda (Wayback Machine saytida 2022-08-26 sanasida arxivlangan)
**Irina Nikotina** Oʻzbekistonning eng yirik shahri va poytaxti Toshkent shahrida tugʻilgan. U yoshligidan skripkaga boʻlgan isteʼdodini namoyon etib, shu yoshdanoq skripkachi sifatida mahoratini rivojlantirgan. Kollej va qoʻshimcha taʼlim vaqti kelganida, musiqachi, musiqa va orkestr oʻqituvchisi sifatida karyerani tanlagan. Nikotina Oʻzbekistondagi Toshkent davlat konservatoriyasiga oʻqishga qabul qilinib, musiqa yoʻnalishi boʻyicha oʻqishni tanlaydi. Soʻng, hayotini skripkachi sifatida davom ettiradi. Konservatoriyaning musiqa fakultetida bakalavriatni tamomlab, isteʼdodli skripkachi boʻlgan.

Nikotina Toshkent konservatoriyasining musiqa yoʻnalishida oʻqishni tugatgandan soʻng, Moskva konservatoriyasida musiqiy taʼlimni oshiradi. Musiqa fanlari boʻyicha doktorlik darajasini olgan. Skripkachi Igor Bezrodniy qoʻl ostida ishlab, 1986-yilda musiqa fanlari boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini tamomlagan.

Oʻqishni tamomlab, Toshkent davlat simfonik orkestrida konsertmeyster boʻladi. Shuningdek, Oʻzbekistonda yakkaxon skripkachi sifatida koʻplab yakkaxon loyihalarni ijro etgan. Nikotina solist sifatidagi saʼy-harakatlari uchun koʻplab mukofotlarga, jumladan, 3-Oʻzbek skripkalari tanlovida birinchi oʻringa sazovor boʻlgan.

Irina Nikotina 1993-yilda Turkiyaga koʻchib oʻtib, u yerda oʻz faoliyatini yakkaxon skripkachi sifatida davom ettiradi. Turkiyada koʻplab resitallar, kontsertlar, radio va telekoʻrsatuvlarda qatnashgan. Hozirda u Turkiyaning Bilkent universitetida dars beradi. Shuningdek, Turkiyaning nufuzli Bilkent simfonik orkestrining konsertmeyster yordamchisi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Benartı Yazılım Çözümleri.* „IRINA NIKOTINA | Bilkent". *Mho.bilkent.edu.tr*. Qaraldi: 30-mart 2017-yil.
2. ↑  „Tashkent State Conservatory | Dolores Travel Services". *Sambuh.com*. Qaraldi: 30-mart 2017-yil.
3. ↑  „Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi - Etkinlik Bilgileri - İRİNA NİKOTİNA". *Aassm.org.tr*. 22-fevral 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-mart 2017-yil.
4. ↑  „irina nikotina - ekşi sözlük". *Eksisozluk.com* (26-may 2014-yil). Qaraldi: 30-mart 2017-yil.
**Pyotr Li Sergeyevich** (1931-yil, Primorsk viloyati, Mixaylovskiy tumani, Lipovka qishlogʻi) – Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Quyi Chirchiq tumanidagi Mikoyan nomidagi kolxoz boʻlinmasi boshligʻi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950).

Hayoti
------

Pyotr Li Sergeyevich 1931-yilda Mixaylovskiy tumani, Lipovka qishlogʻida oddiy dehqon oilasida tugʻilgan. 1937-yilda Mixaylovskiy tumani, Lyalichi qishlogʻida yashagan. Oʻsha yili ota-onasi bilan birga O‘zbekiston SSRning Toshkent viloyatidagi maxsus posyolkaga surgun qilingan. Quyi Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda" kolxozida yashagan. 1948-yilda maktabni beshinchi sinfni tugatgan. Xuddi shu yili u komsomolga qabul qilingan. Quyi Chirchiq tumanida joylashgan Mikoyan nomidagi kolxozda ishlay boshlagan va 1949-yildan ushbu kolxozda dala boʻlinmasi boshligʻi boʻlgan.

1949-yilda Pyotr Li Sergeyevich boʻlinmasi 15 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 80,6 sentnerdan yashil kanop poyasi yigʻib olgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1950-yil 13-iyundagi farmoni bilan „Kolxozda barcha turdagi majburiy topshiriqlar va shartnomalarni toʻliq bajargani, sugʻoriladigan yerlarda qishloq xoʻjaligi mahsulotlari, yashil kanop poyasidan yuqori hosil olgani uchun" Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Shuningdek, „1949-yilda MTS ishi uchun natura toʻlovlari va 1950-yil bahorgi ekinlarni ekish uchun tayyorlash, ularni toʻliq miqdorida urugʻlik bilan taʼminlashdagi ishtiroki uchun" Lenin ordeni hamda "Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali berilgan.

Pyotr Li Sergeyevich keyingi yillardagi yuqori mehnat yutuqlari uchun 1951-yilda Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

Mukofotlari
-----------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni
* Lenin ordeni
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1951)
* „Shavkatli mehnat uchun" medali (1949)

Manbalar
--------

1. ↑  „Герой Социалистического Труда Ли Пётр". *www.warheroes.ru*. Qaraldi: 24-noyabr 2023-yil.
**Juma Namozovich Namozov** (1922—2003) — iqtisodchi olim va tashkiotchi rahbar. Iqtisod fanlari nomzodi (1962), professor. Xalq maorifi a’lochisi, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan xalq maorifi xodimi. Buxoro davlat universiteti rektori (1961—1978).

Tarjimayi holi
--------------

Juma Namozov 1922-yil 12-noyabrda hozirgi Navoiy viloyati Qiziltepa tumanidagi Vang‘ozi qishlog‘ida dehqon oilasida tug‘ilgan. 1939-yilda o‘rta maktabni tugatib, o‘zi o‘qigan maktabda tarix-geografiya fanlari o‘qituvchisi bo‘lib ishlagan. Shu yilning avgustida harbiy xizmatga chaqirilgan.

Ikkinchi jahon urushi yillarida bo‘linma komandiri, harbiy qism siyosiy ishlari tashkilotchisi sifatida Rossiya, Ukraina, Boltiqbo‘yi, Polsha yerlarini bosqinchilardan ozod etishda kurash olib bordi. Ikki marta „Qizil yulduz" ordeni, „Jasorati uchun", „Jangovarligi uchun" medallari va „Birinchi darajali Vatan urushi" ordeni  va ko‘plab medallar, faxriy yorliqlar bilan taqdirlandi.

Urushdan so‘ng Qiziltepa tumani hamda Buxoro viloyati rahbariy idoralarida faoliyat olib bordi. 1957—1961-yillarda Buxoro viloyat ijroiya qo‘mitasi raisi lavozimida ishladi. G‘o‘za barglarini zaharli vositalar bilan to‘kish jarayonida zaxarlanib, uzoq vaqt davolandi.

Juma Namozov 1958-yilda aspiranturaning sirtqi bo‘limiga o‘qishga kirib, 1962-yilda iqtisod fanlari nomzodi ilmiy darajasini oldi. U 1962-yildan umrining oxiriga qadar Buxoro davlat pedagogika instituti (hozirgi Buxoro davlat universiteti)ning Iqtisod nazariyasi  kafedrasi mudiri, kafedra professori lavozimlarida ishlagan. Juma Namozov 1961-yildan 1978-yilgacha Buxoro davlat universitetining rektori vazifasida faoliyat yuritgan.

Juma Namozov o‘z mehnat faoliyati davida „Mehnat Qizil Bayroq" va „Hurmat Belgisi" ordenlari, bir qator medallar bilan mukofotlangan.

Juma Namozov 2003-yil 6-dekabrda 81 yoshida vafot etgan.

Manbalar
--------



1. ↑  „Фидойи устоз хотираси ёд этилди" (2022-yil 14-noyabr). 27-iyul 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2023-yil 28-iyul.
2. ↑  Мақсудов Р. Ражабов Қ*. Қизилтепа тарихи*. Тошкент: Тамаддун, 2015 — 200 bet.
Nijinskiy Petrushka rolida
**Petrushka** (fransuzcha: *Pétrouchka*; ruscha: *Петрушка*) – rus bastakori Igor Stravinskiyning baleti. U Sergey Diagilevning "Balets Russes" kompaniyasining 1911-yil Parijda boʻlib oʻtadigan mavsumi uchun yozilgan. Asl xoreografiya Mishel Fokin tomonidan, sahna dizayni va liboslari esa librettoda Stravinskiyga yordam bergan Aleksandr Benua tomonidan yaratilgan. Baletning premyerasi 1911-yil 13-iyun kuni Chatelet teatrida boʻlib oʻtdi. Vaslav Nijinskiy Petrushka, Tamara Karsavina bosh balerina, Aleksandr Orlov Mur va Enriko Cheketti esa Sharlatan rolini ijro etishdi.

  

*Petrushka* musiqa, raqs va dizaynni bir butunlikda birlashtiradi. Bu rus baletlarining eng mashhur spektakllaridan biri hisoblanadi. Bugungi kunda asl dizayn va xoreografiya yordamida ijro etiladi. Greys Robert 1946-yilda shunday deb yozgan edi: „Petrushka birinchi marta ijro etilganidan beri oʻttiz yildan koʻproq vaqt oʻtgan boʻlsa-da, uning eng buyuk baletlardan biri sifatidagi mavqei saqlanib qolmoqda. Uning musiqa, xoreografiya va dekoratsiyaning mukammal uygʻunligi va mavzusi – abadiydir"

Rus qoʻgʻirchoqlari
-------------------

 Rus qishlogʻida Petrushka spektakli, 1908-yil
Petrushka – bu qo'g'irchoq. U Yevropada turli nomlar ostida tanilgan qahramon: Angliyada Punch, Frantsiyada Polichinelle, Italiyada Pulcinella, Germaniyada Kasperle va Rossiyada Petrushka. Ismi bunday boʻlishidan qatʼiy nazar, u makkor va isyonchi boʻlgan. Petrushka baland va xirillagan ovozda gapiradi. Spektakllar odatda it, politsiyachi yoki shayton Petrushkani sudrab ketishi bilan tugaydi.

Anna Ivanovna XVIII asrda Rossiyaga marionetlarni olib keladi. Bu qoʻgʻirchoqlar aristokratlar uchun maroqli boʻlgan. Qoʻgʻirchoqlar Osiyodan import qilingan. Ular asosan Rojdestvoda diniy spektakllarni ijro etish uchun qoʻllanilgan. Petrushka esa qoʻl qoʻgʻirchogʻi boʻlgan va qoʻl bilan harakatlantirilgan. Oddiy xalq uni juda ham yoqtirgan. U koʻcha teatrlarida, ochiq havoda kichik koʻchma kabinalarda yoki osongina qismlarga ajratiladigan ekranlar orqasida ijro etilgan.

 Petrushka xonasi (Aleksandr Benois tomonidan)
### *Shrovetide yarmarkasi*

Petrushka, qisman, koʻcha savdogarlarining faryodlariga asoslangan bayramona orkestr kirishi bilan boshlanadi.

Fokinening asl xoreografiyasida olomon orasidan bir guruh sarxushlar chiqib, Stravinskiyning „Volochobniki" nomli folklor qoʻshigʻiga raqsga tushishgan.

  \relative {
  \key f \major
  \time 2/4
  \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 128
  {g''4 g4 | g4 c4 | bes4 a8 g8 | f4 a4 | g4 c4 | bes4 a8 g8 | f4 a4
   | g4 g4 | a4 g8 f8 | \time 3/4 g4 f4 a4 | \time 2/4 g8 f8 g4 | g4}
}
Audio playback is not supported in your browser. You can download the audio file.

Eslatmalar
----------

1. ↑  Balanchine 1952, p. 305Andoza:Incomplete short citation
2. ↑  Robert 1946. sfn error: no target: CITEREFRobert1946 (help)
3. ↑  Beumers 2005. sfn error: no target: CITEREFBeumers2005 (help)
4. ↑  Taruskin 1998, p. 696