**Alyata** (italyancha: *agliata* dan agliata, „sarimsoq"; Ligurian: aggiadda) — sarimsoq sousi va italyan oshxonasidagi ziravorlar qaynatilgan goʻsht, baliq va sabzavotlarni xushboʻylash va ularga hamrohlik qilish uchun ishlatiladi. Isteʼmol qilish birinchi marta Qadimgi Rimda tasdiqlangan. U hali ham italyan oshxonasida keng qoʻllaniladi. Agliata Genuya va Liguriya oshxonasida goʻsht va baliq uchun ishlatiladi va „Liguriya klassikasi" sifatida tasvirlangan. Sardiniyadagi Oristano provinsiyasidagi Bosa shahrining anʼanaviy taomi ham hisoblanadi. Bu oʻtmishda keng qoʻllaniladigan anʼanaviy sous, ayniqsa, uzoq vaqt davomida oziq-ovqat saqlashi kerak boʻlgan baliqchilar tomonidan.

Tayyorlanishi
-------------

Sous quyoshda quritilgan pomidordan mayda boʻlaklarga boʻlinib, yogʻ va sarimsoq hamda maydalangan maydanoz bilan qovurilgan, tozalangan pomidor, yogʻ,sirka qoʻshilgan holda tayyorlanadi. Bundan tashqari, baʼzida sous uchun non boʻlaklari sirka bilan namlanadi. Uni tayyorlash ajralishning oldini olish uchun ingredientlarni emulsiyalashni oʻz ichiga oladi, bu aralashmani doimo koʻpirtirishda asta-sekin zaytun moyini qoʻshish orqali erishiladi. Odatda qovurilgan yoki qaynatilgan goʻsht, baliq va sabzavotlar bilan birga keladi. Skat, akulalar, sakkizoyoqlar va qoʻy oyoqlari kabi baliqlarni marinadlash uchun ishlatiladi. Bugungi kunda sous mol goʻshti jigarini tayyorlash uchun ham qoʻllaniladi: u chiziqsimon kesiladi va pishiriqning oxirida sous qoʻshilgan skovorodkada tayyorlanadi.

Variantlar
----------

Yashil aliata — bu petrushka va mahalliy rikottaga asoslangan Piedmonte retsepti.

Porrata — sarimsoq oʻrniga pirasa (porri) bilan tayyorlangan shunga oʻxshash sous.

Tarixi
------

Alyataning kelib chiqishi Qadimgi Rimga borib taqaladi. Sous oddiy dehqon taomi sifatida tasvirlangan, uni yuqori tabaqadagi odamlar ham isteʼmol qiladilar. XIV-asrga oid Venetsiyalik oshpazlik kitobida aytilishicha, aliatani „hamma turdagi goʻsht bilan" tayyorlash mumkin. Birinchi marta oʻn uchinchi asrda nashr etilgan Liber de Coquina, sousni „har qanday goʻshtga hamrohlik qilish" uchun ishlatilishi mumkinligini taʼkidlaydi.

Yana qarang
-----------

* Ayoli

Manbalar
--------

1. ↑  Dizionario di Italiano: il Sabatini Coletti
2. 1 2 3 4 5  May, T.*. Italian Cuisine: The New Essential Reference to the Riches of the Italian Table*. St. Martin's Press, 2005 — 25 bet. ISBN 978-0-312-30280-1. 4-mart 2016-yilda qaraldi.
3. 1 2 3 4 5  Capatti, A.*. Italian Cuisine: A Cultural History*, Arts and Traditions of the Table: Perspe (it). Columbia University Press, 2003 — 36 bet. ISBN 978-0-231-50904-6.
4. 1 2 3  *Crocetti, Adri Barr* „A Heritage Pasta". *L'Italo-Americano* (2015-yil 18-aprel). 2016-yil 7-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 4-mart.
5. ↑  Pesto Genovese: Emblema della Grande Cucina Italiana nel Mondo
6. ↑  Bastianich, L.M.*. Lidia's Mastering the Art of Italian Cuisine*. Knopf Doubleday Publishing Group, 2015 — pt1038 bet. ISBN 978-0-385-34947-5.
7. ↑  *La grande cucina regionale - Piemonte*. Il corriere della sera, 2005 — 26 bet.

Havolalar
---------

* Italiya. Istoriya gastronomii ot Lukulla do nashix dney. Zadvorniy V. Lupandin I. — M.: EKSMO, 2014
* Chesnochniy sous po-liguriyski, ili „alyata"