**Valeriya Osipovna Gnarovskaya** (ruscha: *Вале́рия О́сиповна Гнаро́вская* 1923-yil 18-oktabr — 1943-yil 23-sentabr) 907-oʻq polkining shifokori, Ikkinchi jahon urushida Stalingrad frontida jang qilgan. 1943-yil 23-sentabrda nemis tanki yarador askarlarni davolayotgan Sovet mudofaa chizigʻini yorib oʻtganida, u bir qop granatalar bilan oʻzini tank ostiga tashlab va oʻzini oʻldirgan, bu yoʻl bilan nemislarning qarshi hujumini qaytardi. 1944-yil 3-iyunda vafotidan keyin Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berildi.

Fuqarolik hayoti
----------------

Valeriya 1923-yil 18-oktabrda Petrograd gubernatorligining Modolitsy qishlogʻida rus oilasida tugʻilgan. Uning otasi pochta boshligʻi, onasi esa uy bekasi boʻlgan. 1924-yilda oilasi bilan Leningrad viloyatidagi Bardovskoye, Podporojskiyga koʻchib oʻtdi va u erda boshlangʻich maktabda oʻqidi. Oʻrta maktabni tugatgach, u komsomolga oʻtdi va konchilik institutiga oʻqishga kirishni niyat qildi. Ikkinchi jahon urushi boshlanganidan soʻng, uning otasi 1941-yil iyul oyida harbiy xizmatga chaqirildi va onasi pochta boʻlimini boshqarishni oʻz zimmasiga oldi.

1941-yil sentabr oyida Barbarossa operatsiyasida eksa qoʻshinlarining yaqinlashishi Podporojskiy va Leningrad atrofidagi boshqa tumanlarni mojaroning oldingi chizigʻiga chiqarib qoʻydi. Gnarovskaya oilasining ayol aʼzolari — Valeriya, buvisi, onasi va singlisi — Sibirdagi Omskga, keyin esa Valeriya va uning onasi telekommunikatsiya sohasida ishlagan Berdyujye shahriga evakuatsiya qilindi.

Valeriya va bir necha komsomol aʼzolari frontda harbiylar safiga qoʻshilishga ruxsat olish uchun qayta-qayta ariza yuborganlaridan soʻng, 1942-yil 10-aprelda 229-piyoda diviziyasiga roʻyxatdan oʻtishga ruxsat olishdi va qisqacha tibbiy kurslarni tamomlash uchun yuborildilar.

1942-yil iyul oyida boʻlinma Stalingrad frontiga yuborildi, u erda yarador askarlarni jang maydonidan evakuatsiya qilish bilan shugʻullandu. Dushmanning kuchli oʻqiga duch kelganida, u yaradorlarni xavfsiz joyga olib ketardi, koʻpincha yaqin joylarda himoya qilish uchun qurol koʻtarib yurishi kerak edi. 26-iyul kuni dushman qoʻshinlari sovet piyodalarining mudofaa chizigʻini yorib oʻtib, Chir daryosini kesib oʻtdi, ammo boʻlinma oʻqning temir yoʻlga yetib borishiga yoʻl qoʻymaslik uchun kurashni davom ettirdi. 31-iyulda uning boʻlinmasi 112-piyoda diviziyasi, tanklar va havo yordami bilan qarshi hujumni boshladi va Axis askarlarini Chir daryosi orqasiga chekinishga majbur qildi.

Ikki haftadan koʻproq vaqt davomida boʻlinma tinimsiz jang olib bordi, u shifokor vazifasini bajarayotgan vaqtida tif isitmasi bilan kasallangan. Askarlar uni zoʻrgʻa tirik holda kasalxonaga olib ketishdi va u jangda bedarak yoʻqolgan deb topildi. Sogʻaygach, u 3-Ukraina frontidagi jangga qaytarildi. 15-22-avgust kunlari boʻlib oʻtgan shiddatli jangdan soʻng, 30 nafar yaradorni xavfsiz joyga olib borganidan keyin u qattiq miya chayqalishiga uchradi, ammo tez orada jangga qaytdi. Miya chayqalishidan keyin u onasiga yozgan maktubida voqeadan keyin yaxshi eshita olmasligini aytdi.

Severskiy Donets daryosi yaqinidagi jangda u 47 yarador askar, ofitser va ularning qurollarini jang maydonidan olib chiqdi va 28 nemis askarini shaxsan oʻldirdi. Faoliyati davomida u 338 nafar yarador askarni qutqardi.

1943-yil 23-sentabrda 907-oʻqchi polki tarkibida Gnarovskiy qishlogʻi yaqinida boʻlib oʻtgan oxirgi jangida u yaradorlarni frontdan qutqarib, kasalxona chodiriga olib bordi oʻsha jangda u 47 nemis askarini ham oʻldirdi. Ikkita Germaniya Tiger I tanklari mudofaa chizigʻini yorib oʻtib, tibbiy punktga yaqinlashganda, tanklar yaqinlashayotganini koʻrib, Gnarovskaya bir xalta granata oldi, oʻzini tank ostiga tashladi va ularni portlatib yubordi, oʻzini oʻldirdi va yaqinlashib kelayotgan tanklardan birini yoʻq qildi. Sovet askarlari ikkinchi tankni bosib, yoʻq qilishga muvaffaq boʻlishdi va tibbiy punktni himoya qilishdi. Uning hayoti evaziga nemis hujumi qaytarildi va missiya yakunlandi. Jangdan keyin qishloq aholisi uning jasadining qoldiqlarini topib, dafn etishdi. Bir yil oʻtgach, uning jasadi toʻliq harbiy sharaf bilan dafn qilindi. Jangdagi qahramonligi uchun SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 3-iyundagi farmoni bilan vafotidan keyin Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berilgan va u vafot etgan Ivanenka qishlogʻi Gnarovskiy deb atalgan.

Mukofotlar
----------

* Sovet Ittifoqi Qahramoni
* Lenin ordeni
* "Jasorat uchun" medali

Manbalar
--------

1. 1 2  Sakaida, Henry*. Heroines of the Soviet Union 1941–45* (en). Bloomsbury Publishing, 2012-04-20. ISBN 9781780966922.
2. ↑  „Улица Валерии Гнаровской". *old.pskovedu.ru*. 8-aprel 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-yanvar 2018-yil.
3. 1 2 3 4  „Гнаровская Валерия Осиповна". *www.warheroes.ru*. Qaraldi: 27-yanvar 2018-yil.
4. 1 2 3  „Собрание биографий - Биография Гнаровской Валерии Осиповны" (1-fevral 2014-yil). 1-fevral 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-yanvar 2018-yil.
5. ↑  „229-я (ф. 12.1941) стрелковая дивизия". *samsv.narod.ru*. Qaraldi: 27-yanvar 2018-yil.
6. ↑  „ОБД Мемориал". *obd-memorial.ru*. Qaraldi: 27-yanvar 2018-yil.
7. ↑  Markwick, R.*. Soviet Women on the Frontline in the Second World War* (en). Springer, 2012-06-26. ISBN 9780230362543.