Everest choʻqqisi, asosan janubi-sharqiy togʻlarning yuzi
2017-yilgi Everest choʻqqisiga koʻtarilish mavsumi bahorda boshlandi, birinchi alpinistlar may oyida shimol tomondan choʻqqiga chiqdilar. Janubdagi birinchi jamoa may oyida choʻqqiga chiqdi. Iyun oyi boshida Nepaldan olingan xabarlarga koʻra, Nepal davlati tomondan 445 kishi sammitga yetib kelgan. Hisobotlarda shimol tomonda 160-200 kishi, 2017-yil boshida 600-660 kishidan iborat sammit tashkil etilgani koʻrsatilgan. Bu yil alpinistlarni ziyorat qilishda muvaffaqiyat darajasi taxminan 50% ni tashkil etdi, bu boshqa yillarga qaraganda past edi. 2018-yilga kelib, Everest choʻqqilari soni 648tagacha aniqlandi. Bunga 449tasi Nepal orqali (janubdan) va 120tasi Xitoy Tibetidan (shimoliy tomon) kelgan.

Shveysariyalik alpinist Ueli Stek, Everest-Lxotse choʻqqisiga chiqishga tayyorgarlik koʻrayotgan paytida Nuptse togʻida isinish chogʻida yiqilib vafot etdi. 2017-yilning 22-mayida besh nafar alpinist halok boʻldi va tayanch lageriga borgan bir sayohatchi yil boshida vafot etdi.

Bu mavsumda bir nechta alpinistlar ikki marta choʻqqiga chiqdilar, jumladan Kilian Jornet va Anshu Jamsenpa.

Alpinizm mavsumi
----------------

Yillar sarhisobi| Yil | Sammitchilar | Malumot (lar) |
| --- | --- | --- |
| 2012-yil | 547 |  |
| 2013-yil | 658 |  |
| 2014-yil | 106 |  |
| 2015-yil | 0 |  |
| 2016-yil | 641 |  |
| 2017-yil | 648 |  |

 Amaliyot chogʻida yiqilib, vafot etgan Ueli Stek .
### Qish

Ispaniyalik alpinist Aleks Txikon, pokistonlik alpinist Muhammad Ali Sadpara qishda qoʻshimcha kislorodsiz Everest choʻqqisiga chiqishga harakat qilishdi. Txikon 2018-yil 31-yanvarda 4-lagerga taxminan 7950 metr balandlikga yetib bordi va yomon ob-havo sharoiti tufayli orqaga qaytdi.

### Bahor

Everest choʻqqisiga chiqish mavsumi togʻning eng katta togʻgʻa chiqish boʻlishi kerak edi, unda butun dunyo boʻylab 39 jamoada 365 kishi, janubda, Nepal davlati tomoni. Nepal Turizm Departamenti bu jarayon boshlanganidan beri bu yil eng koʻp ruxsatnomalarni berganliklarini aytdi. May oyida 3-sonli maʼlumotlarga koʻra, alpinistlar uchun 371ta ruxsatnoma mavjud edi va ularning 800ga yaqini Everest choʻqqisiga janubdan koʻtarilishi mumkin edi. Aprel oyida, Everest togʻining Janubiy Kol hududiga yoʻl ochildi. Janub tomoni taxminan ikki oy davomida „global qishloq"ga aylanishi kutilgan edi, chunki dunyoning turli burchaklaridan yuzlab odamlar togʻga ekspeditsiya qilishadi. Shimol tomondan 200ga yaqin alpinist Tibetdan Everestga chiqishni rejalashtirgan. Har ikki tomondan bir necha oʻnlab alpinistlar may oyining oʻrtalarida, ob-havo yana oʻzgarishidan oldin choʻqqiga chiqdilar. May oyining oxirida musson mavsumi boshlanishi bashorat qilingan edi va ekspeditsiyalarning asosiy qismi sammitga taklif qilishni boshladi.

Aprel oyining boshida 27ta ekspeditsiyada, kamida 250 nafar alpinist Everestga yoʻl olgani xabar qilingan edi. Aprel oyigacha bu alpinistlar soni 34ta guruhdan 289taga yetdi. 2015-yilning bahorgi mavsumi uchun sotib olingan barcha ruxsatnomalar ikki yilga uzaytirildi, bu zilzila va undan keyingi qor koʻchkilari tufayli togʻgʻa chiqa olmaganlarga qaytish imkonini berildi. Ushbu dastur doirasida 2017-yilda 70 kishi qaytdi.

Xitoy Xalq Respublikasi va Nepal davlati oʻrtasida Sagarmatha Friendship-2017 deb nomlangan birinchi qoʻshma harbiy mashgʻulotlar 16–25-aprel oyida boʻlib oʻtdi. Mashgʻulotlar mintaqada terrorizmga qarshi kurashish va tabiiy ofatlarga javob berish masalalari muhokama qilindi.

Xitoy Xalq Respublikasi 2016-yilda Everestga yangi asfalt yoʻlni qurib, Everestning Tibet tomonida mehmonxonalar, restoranlar va togʻ-changʻi kurortlarini qurish rejalarini eʼlon qildi. Xitoyda ruxsatnomalar, Nepalga qaraganda qiyinroq edi, ammo shimol tomonga kirishni yaxshilash choralarini koʻrdi.

Britaniyalik DJ Pol Oakenfold aprel oyida Everest tayanch lagerida 100 dan ortiq odam ishtirokida „Yerdagi eng baland ziyofat"ni oʻtkazdi.

Hindiston va Nepal davlatlari oʻrtasidagi xalqaro hamkorlikni, 250 yilligini nishonlashda Everest choʻqqisini balandligini qayta oʻlchashga harakat qildi. Everest balandligi 1855—1957-yillarda Hindiston tadqiqotida oʻlchangan, ammo 2015-yil aprelida Nepalda sodir boʻlgan zilzila va qor koʻchkilari togʻning balandligini oʻzgartirgan boʻlishi mumkinligidan xavotir edi.

Oʻtgan yillardagi tozalash ishlari mart oyidan boshlab, axlatni olib tashlash boʻyicha maxsus operatsiya bilan davom etdi. Nepal hukumati va Everest ekspeditsiyalari odamlarni evakuatsiya qilinishi kerak boʻlgan ushbu mavsumda, oʻtgan yillardagi qoldiqlarni olib tashlash uchun, axlat qoplarini tarqatishda birgalikda ishladilar. Yigʻilgan axlat, vertolyotlar tomonidan olib tashlandi, ular odatda yetkazib berilgandan keyin boʻsh qaytib kelardi. Sherpalarga qaytishda togʻdan chiqindi olib ketgani uchun pul toʻlangan.

Fransiya tomonidan qoʻllab-quvvatlangan Everest Green nomli ekspeditsiya mustaqil chiqindilarni qidirish missiyasini olib bordi va Nepaldagi bazaviy lagerdan Janubiy Kol hududigacha taxminan besh tonna axlat yigʻdi. Shundan uch tonnasi qayta ishlanishi mumkin edi va missiya aprel oyigacha, 40 kun davom etdi.

#### May

 Janub tizmasi boʻylab yuqoriga qaragan holda, Hillari qadamining yuzi koʻrinadi. Chapdagi soya janubi-gʻarbiy yuz, oʻngda esa sharqiy Kangshung yuzining tepasi. 2015-yildagi zilzila natijasida qadamning oʻzgarishi darajasi muhokama qilindi (2010-yildagi fotosurat)
 2010-yildagi qadamning yaqinroq koʻrinishi
13-may kuni birinchi alpinistlar Xitoy Tibet yoʻnalishidan Everestga koʻtarilishdi, 16 nafari choʻqqiga chiqdi. Hindistondan 6 nafar alpinist va 10 nafar Sherpa yordamchisidan iborat edi. Ikki kun oldin arqonlar yotqizilgan va yaxshi ob-havo oynasi bor edi. Koʻtarilish jurnalistlardan biri „sammit blitsi" deb atagan voqeani ochdi. Dushanba, 15-may kuni erta tongda, Everest ekspeditsiyasi aʼzolari Nepal tomonda yigʻilishdi. Ekspeditsiya tashkilotchilari keyingi kunlarda sammitga 150 kishi harakat qilishini aytishdi.

15-mayga kelib butun dunyodan yana kamida 35 nafar alpinist choʻqqiga chiqdi.

25-mayga kelib, Everest choʻqqisiga Nepal tomonidan, taxminan 300–400 kishi, Xitoyning Tibeti tomonidan esa yana 120ga yaqin kishi koʻtarildi.

2015-yilgi zilzila mashhur Hillar qadamini oʻzgartirgani aniqlandi. Taxminlarga koʻra, 40 futlik koʻtarilish yumshoq tosh yonbagʻiriga qisqartirilgan. Turli alpinistlar 2017-yilda Everest qoyalarining oʻzgargani haqidagi xabarni tasdiqlashdi.

Ruxsatsiz Everest choʻqqisiga chiqishga uringan janubiy afrikalik kinorejissyor, may oyida qoʻlga olinib, qamoqqa olindi. Kinorejissyor jarimaga tortildi va Nepalda 10 yilgacha togʻlarga chiqish taqiqlandi.

### Oʻlim holatlari

| 2017-yil oʻlim holatlari |
| --- |
| Oʻlim holatlari | Millati |
| Metyu Jons |  Avstraliya |
| Ueli Stek |  Shveysariya |
| Min Bahodir Sherchan |    Nepal |
| Vladimir Shtrba |  Slovakiya |
| Roland Yervud |  AQSh |
| Franchesko Enriko Marchetti |  Avstraliya |
| Ravi Kumar |  Hindiston |

Har yili oʻrtacha 7 kishi Everest choʻqqisini zabt etishga harakat qilgan yoki asosiy lagerni qoʻllab-quvvatlashning bir qismi sifatida vafot etgan. 2017-yilda 46 kishi halok boʻldi, bu vojialarga koʻp qor koʻchkilari sabab boʻlgan. Eng katta xavf-xatarlar sovuq tushishi, qor koʻchkisi baland-balandlikdan kelib chiqadi, bu esa balandlik kasalligini keltirib chiqarishi mumkin.

30-aprel kuni oʻz davrining eng buyuk alpinisti sifatida taʼriflangan Ueli Stek Everest-Lxotse choʻqqisiga chiqish uchun isinish paytida, Nuptse choʻqqisiga yakka koʻtarilish paytida 3000 futdan yiqilib tushdi. Ilgari u Annapurnadan yakkaxon togʻiga koʻtarilish chogʻida qulashdan omon qolgan edi. Stek zamonaviy alp togʻlarida erishgan yutuqlari bilan mashhur edi, shu jumladan Matterhornning shimoliy tomonida tezlik rekordini oʻrnatgan va 1961-yilda Alp togʻlarida 4000 metrdan oshiq choʻqqilarni zabt etgan.

Baza lagerida sayohatchi mart oyida, balandlik kasalligidan vafot etdi.

85 yoshli Min Bahodur Sherchan 6-may kuni Nepaldagi Everest tayanch lagerida vafot etdi. U 2008-yil 76-yoshida Everest choʻqqisini zabt etgan eng keksa odam boʻldi, bu rekord 2013-yilgacha saqlanib qoldi. U 2017-yilda yana togʻ choʻqqisiga qaytdi. Bu ishni qilishda uning maqsadi, odamlarni yoshi ulgʻayganida ularni ilhomlantirish va ragʻbatlantirish edi.

19–21-may dam olish kunlari yana toʻrtta alpinist turli sabablarga koʻra halok boʻldi. Alpinistlar Hindiston, Avstraliya, AQSh va Slovakiyadan kelgan.

Nepallik yuk tashuvchi Goth Kubir Rai may oyida baza lagerida vafot etdi.

May oyida chodirda toʻrtta jasad topilgani haqida xabarlar bor edi, keyinchalik ular yolgʻon ekanligi aniqlandi.

### Jasadlarni olish

Oʻtgan yili vafot etgan ikki kishi, Goutam Ghosh va Paresh Nathning jasadi 2017-yilda olib chiqildi. Noqulay ob-havo tufayli ikkalasini avvalroq qaytarib olib chiqishni imkoni boʻlmagan. Ueli Stekning jasadi u yiqilgan Nuptse togʻi yaqinida topildi. May oyida IV lagerda (Nepal tomoni) vafot etgan Vladimir Strbaning jasadini topish operatsiyasi oʻtkazildi.

May oyining oxirida Ravi Kumarning jasadi 8000 metr balandlikdan, qoʻshimcha qurbonlarsiz topildi. Kumarning jasadi yoriq ichiga tushib ketgan va uni qayta tiklash uchun qilingan harakatlar „Everestda amalga oshirilgan eng murakkab tiklanish missiyasi" deb taʼriflangan. Janubda musson mavsumi kuchayib borayotganligi sababli, yaxshi ob-havo yomonlanishidan oldin jasadni topish uchun kuchli turtki boʻldi.

Tibbiyot fani
-------------

Xtreme Everest loyihasi, tananing yuqori balandlikka qanday moslashishi va yuzaga keladigan fiziologik oʻzgarishlarni oʻrganish boʻyicha koʻp yillik ishini davom ettirdi.

Yana qarang
-----------

* 2015-yil Everest togʻidagi qor koʻchkisi
* Lhotse

Manbalar
--------

1. ↑  „The Latest from Everest 2017: The Summits So Far". *Men's Journal*. Qaraldi: 20-may 2017-yil.
2. 1 2  *Prasain.* „Everest 2017: Gurkhas kick off Everest season with summit success". *The Kathmandu Post* (15-may 2017-yil). Qaraldi: 31-may 2017-yil.
3. ↑  „445 reach Mount Everest summit this spring: Govt".
4. 1 2  „Everest 2017: Loose Ends" (22-iyun 2017-yil).
5. 1 2  „Is it time to ban Western travellers - and their egos - from Mount Everest?" (inglizcha). *The Telegraph* (4-aprel 2018-yil). Qaraldi: 5-aprel 2018-yil.
6. ↑  „First climbers of 2018 reach Mount Everest summit - Times of India". *The Times of India*. Qaraldi: 14-may 2018-yil.
7. ↑  The Editors. „Reinhold Messner Speaks on Ueli Steck's Death" (inglizcha). *Outside Online* (5-may 2017-yil). Qaraldi: 20-may 2017-yil.
8. ↑  „Mount Everest death toll climbs to five in past month, including an American on the weekend" (inglizcha). *Newsweek* (22-may 2017-yil). Qaraldi: 22-may 2017-yil.
9. ↑  „Australian trekker dies near Mount Everest base camp" (inglizcha). Fox News (5-mart 2017-yil). Qaraldi: 22-may 2017-yil.
10. ↑  „Spanish climber tops Everest twice in a week". *News24*. Qaraldi: 28-may 2017-yil.
11. ↑  „An Indian woman climbed Mount Everest. Days later, reports say, she did it again.". *The Washington Post*. Qaraldi: 31-may 2017-yil.
12. ↑  „Everest Maxed Out".  ngm.nationalgeographic.com. 2017-yil 26-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 29-may 2016-yil.
13. ↑  „Everest 2013: Season Recap: Summits, Records and Fights".  alanarnette.com. Qaraldi: 29-may 2016-yil.
14. ↑  „Everest 2014: Season Summary - A Nepal Tragedy".  alanarnette.com. Qaraldi: 29-may 2016-yil.
15. ↑  Peter Holley. „The Washington Post - For the first time in four decades, nobody made it to the top of Mount Everest last year". *The Washington Post* (12-yanvar 2016-yil). Qaraldi: 29-may 2016-yil.
16. ↑  „Everest by the Numbers: 2017 Edition - The Blog on alanarnette.com" (30-dekabr 2016-yil). Qaraldi: 24-may 2017-yil.
17. ↑  Levy, Michael. „Alex Txikon Comes Up Short on Everest Summit Attempt" (inglizcha). *TOJ International Edition* (14-fevral 2017-yil). Qaraldi: 8-iyun 2017-yil.
18. ↑  „Alex Txikon announces the end of their Everest Winter Expedition". *dreamwanderlust.com* (27-fevral 2018-yil).
19. 1 2  „Highest number of permit issued for climbing Mt Everest till now". *The Himalayan Times*. Qaraldi: 6-may 2017-yil.
20. ↑  „Everest's summer of the living dead" (inglizcha). Qaraldi: 6-may 2017-yil.
21. ↑  „Inexperienced climbers are causing dangerous traffic jams on Mount Everest". Qaraldi: 24-may 2017-yil.
22. 1 2  „Mt Everest climbing route to South Col opens". *The Himalayan Times*. Qaraldi: 24-may 2017-yil.
23. 1 2 3  „Six Indian climbers reach Mt Everest in first summit of season" (inglizcha). *The Indian Express* (13-may 2017-yil). Qaraldi: 13-may 2017-yil.
24. ↑  „The Latest from Everest 2017: The Summits So Far". *Men's Journal*. Qaraldi: 19-may 2017-yil.
25. ↑  „Over 250 foreign climbers acclimatising on Mt Everest". *The Himalayan Times*. Qaraldi: 24-may 2017-yil.
26. ↑  „Highest number of permit issued for climbing Mt Everest till now". *The Himalayan Times*. Qaraldi: 22-may 2017-yil.
27. 1 2  „Over 250 foreign climbers acclimatising on Mt Everest". *The Himalayan Times*. Qaraldi: 22-may 2017-yil.
28. ↑  „Nepal, China to conduct first ever joint military drill from April 16" (inglizcha). *The Financial Express* (14-aprel 2017-yil). Qaraldi: 14-aprel 2017-yil.
29. ↑  „China plans to build hotels, ski resorts on Tibetan north face of Mount Everest". *Stuff*.
30. ↑  „Will China's New Road Clear a Path for More Everest Climbers?". *Beyond the Edge* (4-may 2016-yil). 2016-yil 4-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 22-may 2017-yil.
31. ↑  „DJ Hosts 'World's Highest Party' at Mount Everest". Qaraldi: 24-may 2017-yil.
32. 1 2  „Survey of India proposes to re-measure the height of Mount Everest - Times of India". *The Times of India*. Qaraldi: 12-aprel 2017-yil.
33. 1 2 3 4  Safi, Michael. „Mount Everest climbers enlisted for canvas bag clean-up mission" (inglizcha). *The Guardian* (29-mart 2017-yil). Qaraldi: 14-aprel 2017-yil.
34. 1 2  „French organisation removes 5 tonne waste from Mount Everest – OnlineKhabar". 2017-yil 4-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 31-may 2017-yil.
35. ↑  „Everest 2017: North Side Teams in Full Summit Blitz - Update 3 - The Blog on alanarnette.com" (inglizcha). *The Blog on alanarnette.com* (12-may 2017-yil). Qaraldi: 22-may 2017-yil.
36. ↑  „Summit route opens from Nepal side, 14 ascend Everest". *The Himalayan Times*. Qaraldi: 24-may 2017-yil.
37. ↑  „Summit route opens from Nepal side, 14 ascend Everest". *The Himalayan Times*. Qaraldi: 22-may 2017-yil.
38. ↑  „35 more climbers scale Mt Everest as summit bids underway". *The Himalayan Times*. Qaraldi: 22-may 2017-yil.
39. ↑  Khadka, Navin Singh. „Everest climbers worried about oxygen bottle theft" (inglizcha). *BBC News* (26-may 2017-yil). Qaraldi: 26-may 2017-yil.
40. ↑  „Four bodies in tent on Everest: They might have died years ago". *News24*. Qaraldi: 26-may 2017-yil.
41. 1 2  „Everest Hillary Step collapsed". *PlanetMountain.com* (16-may 2017-yil). Qaraldi: 31-may 2017-yil.
42. ↑  Safi, Michael; agencies. „Mount Everest's Hillary Step is still there, say Nepalese climbers" (inglizcha). *The Guardian* (23-may 2017-yil). Qaraldi: 14-iyul 2017-yil.
43. ↑  Bhandari, Rajneesh; Najar, Nida. „Mt. Everest Beckoned, So He Climbed Without a Permit. Now He's Under Arrest.". *The New York Times* (17-may 2017-yil). Qaraldi: 20-may 2017-yil.
44. ↑  „Death of Indian Climber Takes Everest Toll to 6 in the Last Month". Qaraldi: 24-may 2017-yil.
45. ↑  „Near Mount Everest's 'death zone,' three climbers found dead, one missing". *TimesNow* (1-yanvar 2000-yil). Qaraldi: 22-may 2017-yil.
46. ↑  „Scary travel sickness that doesn't discriminate". Qaraldi: 24-may 2017-yil.
47. 1 2  „Everest by the Numbers: 2017 Edition - The Blog on alanarnette.com" (inglizcha). *The Blog on alanarnette.com* (30-dekabr 2016-yil). Qaraldi: 22-may 2017-yil.
48. ↑  „Reports of four new deaths on Everest 'misleading': Expedition organiser" (inglizcha). Qaraldi: 26-may 2017-yil.
49. ↑  „Ueli Steck, famed Swiss mountain climber, dead after plunging 3,280 feet near Mount Everest". *The Washington Post*. Qaraldi: 26-may 2017-yil.
50. ↑  „Acclaimed mountain climber first to die during Mount Everest season". *New York Post* (2-may 2017-yil). Qaraldi: 6-may 2017-yil.
51. ↑  Chavez, Nicole. „Famed Swiss climber Ueli Steck dies in Everest training accident". CNN (1-may 2017-yil). Qaraldi: 22-may 2017-yil.
52. ↑  „Ueli Steck, famed Swiss mountain climber, dead after plunging 3,280 feet near Mount Everest". *The Washington Post*. Qaraldi: 22-may 2017-yil.
53. ↑  *Germany.* „Mount Everest: Bergsteiger Ueli Steck tödlich verunglückt - SPIEGEL ONLINE - Reise". *SPIEGEL ONLINE*. Qaraldi: 24-may 2017-yil.
54. ↑  The Editors. „Ueli Steck Completes 82 Summits Project" (inglizcha). *Outside Online* (13-avgust 2015-yil). Qaraldi: 26-may 2017-yil.
55. ↑  „Scary travel sickness that doesn't discriminate" (inglizcha). *NewsComAu*. Qaraldi: 7-may 2017-yil.
56. ↑  „Nepal man, 85, dies trying to become oldest Mount Everest climber" (inglizcha). *Chicago Tribune*. Associated Press. Qaraldi: 6-may 2017-yil.
57. 1 2  „Mount Everest: Min Bahadur Sherchan dies attempting record" (inglizcha). *BBC News* (6-may 2017-yil). Qaraldi: 22-may 2017-yil.
58. ↑  „4 Climbers Killed In Deadly Week On Mount Everest". Qaraldi: 24-may 2017-yil.
59. ↑  „Spring on Everest".
60. ↑  *Bouchard.* „Updated: Reports of Four Deaths on Everest Were False" (25-may 2017-yil). Qaraldi: 31-may 2017-yil.
61. ↑  *binaj gurubacharya, associated press.* „The tragedy of Everest's normal: 10 dead this season, so far - ABC News".  Abcnews.go.com (18-fevral 2016-yil). Qaraldi: 25-may 2017-yil.
62. 1 2  „Everest rescuers retrieve bodies of two Indian climbers". Qaraldi: 26-may 2017-yil.
63. ↑  Ogles, Jonah. „The High-Risk Body Recovery on Everest May Very Well Kill Someone" (inglizcha). *Outside Online* (25-may 2017-yil). Qaraldi: 26-may 2017-yil.
64. ↑  „Four climbers found dead at Camp IV on Mt Everest". *The Himalayan Times*. Qaraldi: 31-may 2017-yil.
65. ↑  „Bodies of 3 Indians retrieved from Mount Everest" (inglizcha). *The Financial Express* (28-may 2017-yil). Qaraldi: 28-may 2017-yil.
66. 1 2  Ogles, Jonah. „The High-Risk Body Recovery on Everest May Very Well Kill Someone" (inglizcha). *Outside Online* (25-may 2017-yil). Qaraldi: 28-may 2017-yil.
67. ↑  „Conquering the ICU atop Mt. Everest - D-brief" (inglizcha). *D-brief* (24-may 2017-yil). 2018-yil 11-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 26-may 2017-yil.