**János Hugo Bruno** „**Hans**" **Selye** (veng.: *Selye János*; 26-yanvar 1907-yil — 16-oktabr 1982-yil) — venger-kanadalik patolog va endokrinolog.

Hayoti
------

Hans Selye 1907-yilda Vena shahrida Komarno shahrida (oʻsha paytda Komarom, Avstriya-Vengriya) oʻz jarrohlik klinikasi boʻlgan venger shifokori va rafiqasi avstriyalik. U Slovakiyadagi Venger tilida taʼlim olib boriladigan yagona universitet boʻlgan Komarno shahrida oʻsgan. Avstriya-Vengriya imperiyasi parchalanganidan soʻng, shahar Chexoslovakiya hududida tugadi va Selye aynan shu mamlakatda — Praga universitetining tibbiyot fakultetida taʼlim oldi. Keyin Rim va Parijda oʻqishni davom ettirdi.

Selye 1929-yilda Pragada tibbiyot va kimyo fanlari doktori boʻldi, 1931-yilda u Rokfeller jamgʻarmasi stipendiyasi boʻyicha Jons Xopkins universitetiga oʻqishga kirdi, soʻngra Monrealdagi MakGill universitetiga bordi va u yerda 1936-yilda stress muammosini tadqiq qila boshladi. 1945-yilda u Monreal universitetiga koʻchib oʻtdi, u yerda 40 xodim va 15 000 laboratoriya hayvonlari bor edi. 1949-yilda u Nobel mukofotiga nomzod boʻlgan.

Selye 1982-yil 16-oktabrda Kanadaning Monreal shahrida vafot etdi.

Professional faoliyat
---------------------

Urushdan keyingi Yevropada Selye oʻzi uchun joy topolmadi va chet elga hijrat qildi, u yerda eksperimental tibbiyot va jarrohlik institutini (hozirgi Xalqaro stress instituti) boshqargan.

Pragaga qaytib, Yuqumli kasalliklar universiteti klinikasida ishlayotganda, Selye turli infeksiyalarning birinchi namoyon boʻlishi aynan bir xil ekanligiga eʼtibor qaratdi; farqlar bir necha kundan keyin paydo boʻladi va dastlabki alomatlar bir xil boʻladi.

Shu bilan birga, u umumiy moslashish sindromi haqidagi gipotezasini ishlab chiqa boshladi, unga koʻra patogen omil tetiklantiruvchi taʼsirga ega, shu jumladan evolyutsiya jarayonida ishlab chiqilgan moslashish mexanizmlari.

U fiziologik stressni tanaga qoʻyiladigan har qanday talablarga javob sifatida koʻrib chiqdi va tana qanday qiyinchilikka duch kelmasin, uni ikki turdagi reaksiyalar bilan hal qilish mumkin, deb hisobladi: faol yoki kurash va passiv, qochish shaklida. qiyinchiliklardan yoki ularga dosh berishga tayyorlikdan.

Selye stressni zararli deb hisoblamadi, balki uni organizmning omon qolishiga yordam beruvchi reaksiya sifatida qaradi. U adaptatsiya kasalliklari tushunchasini ham kiritdi. U salbiy stressni qiyinchilik va ijobiy stressni eustress deb ataydi.

Selye miyokard nekrozining rivojlanishida elektrolitlar va steroidlar muvozanatining muhim rolini oʻrnatdi va uni oldini olish usullarini taklif qildi.

Nashrlar
--------

* „A Syndrome Produced by Diverse Nocuous Agents" — 1936 article by Hans Selye from The journal of neuropsychiatry and clinical neurosciences
* *The Stress of Life*. New York: McGraw-Hill, 1956, ISBN 978-0070562127
* Selye, H. (7–Oct 1955–yil). „Stress and disease". *Science*. 122-jild, № 3171. 625–631-bet. Bibcode:1955Sci...122..625S. doi:10.1126/science.122.3171.625. PMID 13255902.`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()
* *From Dream to Discovery: On being a scientist*. New York: McGraw-Hill 1964, ISBN 978-0405066160
* *Hormones and Resistance*. Berlin; New York: Springer-Verlag, 1971, ISBN 978-3540054115
* *Stress Without Distress*. Philadelphia: J. B. Lippincott Co. c1974, ISBN 978-0397010264

Adabiyotlar
-----------

* Mixail Shoyfet „Селье (1907—1986)",*. 100 великих врачей*, 100 великих, 2008 — 528 bet. ISBN 978-5-9533-2931-6.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BIBSYS: 90240163
* BNC: 000483233
* BNE: XX831815
* BnF: cb125733667 (maʼlumot)
* CANTIC: a1195288x
* CiNii: DA01478690
* GND: 118613103
* ISNI: 0000 0000 8174 1054
* LCCN: n50007283
* LNB: 000036036
* NDL: 00456079
* NKC: nlk20010092142
* NLA: 35489171
* NLG: 158812
* NLI: 000395737
* NLP: A12773086
* NSK: 000163079
* NTA: 068209010
* RERO: 02-A003820473
* SELIBR: 199261
* en:SNAC: w6x9327d
* SUDOC: 03505056X
* en:Trove: 971425
* VIAF: 109027342
* en:WorldCat Identities: lccn-n50007283

 |


1. 1 2  *(unspecified title)*
2. 1 2 3  *(unspecified title)*