Radial tezlikda 55 Cancri c orbitasida 55 Cancri ning vaqt oraligʻida oʻzgarishi.
**55 Cancri c** (qisqartirilgan **55 Cnc c**), rasmiy nomi **Brahe** (talaffuzi /ˈbrɑːhiː/ yoki /ˈbrɑː/)). 55 Cancri A Quyoshga oʻxshash yulduz atrofida ekssentrik orbitada joylashgan quyoshdan tashqarida joylashgan sayyoradir. Har 44,34 kunda oʻz yulduzi atrofida bir marta aylanib chiqadi. Bu oʻz yulduzidan masofa boʻyicha joylashgan uchinchi boʻlgan bizga maʼlum sayyoradir. 55 Cancri c 2002-yil, 13-iyunda kashf etilgan va uning massasi Saturn massasining yarmiga teng.

2014-yil iyul oyida Xalqaro Astronomiya Ittifoqi NameExoWorlds dasturini ishga tushirdi. Bu bizga maʼlum ekzosayyoralar va ularning yulduzlariga tegishli nomlar berish jarayoni. Jarayon yangi nomlar uchun jamoatchilik tomonidan takliflar ilgari surish va munosiblariga ovoz berishdan iborat jarayoni. 2015-yil dekabr oyida IAU ushbu sayyora uchun taklif etilgan va gʻolib boʻlgan nom Brahe ekanligini eʼlon qildi. Ushbu nom Niderlandiya Qirollik meteorologiya va astronomiya assotsiatsiyasi tomonidan taklif etilgan. Nom astronom Tycho Braheni sharafiga qoʻyilgan .

Kashf qilinishi
---------------

Bizga maʼlum boʻlgan va quyosh tizimidan tashqari sayyoralar singari, 55 Cancri c yulduzining radial tezligidagi oʻzgarishlarni kuzatish orqali aniqlandi. Bunga yulduz spektrining Doppler siljishini sezgir oʻlchash orqali erishildi. Kashf qilingan paytda 55 Cancri A bitta sayyoraga ega ekanligi maʼlum edi (55 Cancri b). Ammo, radial tezlik oʻlchovlarida hali ham hisobga olinmagan drift mavjud edi .

2002-yilda keyingi oʻlchovlar yulduzdan taxminan 5 AU masofada orbitada uzoq muddatli sayyora mavjudligini aniqladi. Ikkala sayyora ham hisobga olinsa ham, taxminan 43 kunlik davriylik mavjud edi. Biroq, bu davr 55 Cancri A aylanish davriga yaqin boʻlib, bu 43 kunlik davr sayyorasi emas, balki yulduzlarning aylanishi tufayli yuzaga kelgan degan ehtimolga olib keldi. 43 kunlik aylanish davriga ega sayyora (55 Cancri c deb belgilangan) va 5 AU sayyorasi (belgilangan 55 Cancri d) xuddi shu qogʻozda eʼlon qilingan va yulduzdan masofani oshirish tartibida belgilangan.

2004-yilda 55 Cancri e ichki sayyorasi kashf etilishiga olib kelgan keyingi oʻlchovlar sayyora gipotezasini qoʻllab-quvvatladi. Yulduzning 11 yil davomidagi fotometrik oʻlchovlari 55 Cancri c ning radial tezligining oʻzgarishi bilan bir xil davrda faollikni koʻrsatmaydi va bundan tashqari, bu davr uzoq vaqt oraligʻida barqarordir. Bu radial tezlikning oʻzgarishiga olib keladigan yulduz faolligi gipotezasiga mos kelmaydi. Radial tezlik signalining amplitudasi 55 Cancri A ning xromosfera faolligi past boʻlgan yulduzlardagi yulduz oʻzgarishlariga mos kelmaydi.

Orbitasi va massasi
-------------------

55 Cancri tizimi uchun 5 sayyorali eritmada 55 Cancri c orbitasi yengil eksantrikdir: apoastronda sayyora periastronga qaraganda yulduzdan taxminan 19 % uzoqroqda joylashgan. U Merkuriy Quyoshga qaraganda 55 Cancri A ga yaqinroq joylashgan, garchi u issiq Yupiterlarga qaraganda uzoqroq aylanish davriga ega boʻlsada. Sayyora ichki sayyora 55 Cancri b bilan 3:1 rezonansga yaqin joylashgan; ammo, simulyatsiyalar ikki sayyoralar aslida bu rezonansda ega emasligini koʻrsatadi.

Sayyorani kashf qilishda qoʻllaniladigan radial tezlik usulining cheklovi shundan iboratki, massa boʻyicha faqat pastki chegarani olish mumkin. Xabbl teleskopi yordamida 55 Cancri d tashqi sayyorasida keyingi astrometrik kuzatishlar shuni koʻrsatadiki, sayyora koinot tekisligiga 53° egilgan;  lekin eng ichki b va e 85° ga kenglikda joylashgan. C sayyorasining moyilligi hozircha nomaʼlum.

Xususiyatlari
-------------

Sayyora bilvosita uning yulduzini kuzatish orqali aniqlanganligi sababli uning radiusi, tarkibi va harorati kabi xususiyatlari nomaʼlum. Massasi Saturnnikiga oʻxshash boʻlgan 55 Cancri c qattiq sirtsiz gaz giganti boʻlishi mumkin.

Yana qarang
-----------

* Quyoshdan tashqari sayyoralarning paydo boʻlishi
* Saraton (Xitoy astronomiyasi)
* Ekzosayyoralar roʻyxati
* Gliese 1132 b, tasdiqlangan atmosferaga ega Rokki ekzosayyora.
* Mu Arae c, Ara yulduz turkumida
* Sayyora tizimi

Maʼlumotnomalar
---------------

1. 1 2 3 4 5 6  Fischer, D.A. *et al*. (March 2008). "Five Planets Orbiting 55 Cancri". *Astrophysical Journal* **675** (675): 790–801. doi:10.1086/525512.
2. ↑  „NameExoWorlds The Process". 15-avgust 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
3. ↑  Final Results of NameExoWorlds Public Vote Released, International Astronomical Union, 15 December 2015.
4. ↑  „NameExoWorlds The Approved Names". 1-fevral 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-dekabr 2015-yil.
5. ↑  Butler *et al*. (1997). "Three New 51 Pegasi-Type Planets". *The Astrophysical Journal* **474** (2): L115–L118. doi:10.1086/310444.
6. ↑  Marcy, G. *et al*. (2002). "A planet at 5 AU Around 55 Cancri". *The Astrophysical Journal* **581** (2): 1375–1388. doi:10.1086/344298.
7. 1 2  McArthur, B. *et al*. (2004). "Detection of a NEPTUNE-mass planet in the ρ1 Cnc system using the Hobby-Eberly Telescope". *The Astrophysical Journal* **614** (1): L81–L84. doi:10.1086/425561.

Havolalar
---------

* *Jean Schneider.* „Notes for Planet 55 Cnc c".  Extrasolar Planets Encyclopaedia (2011). Qaraldi: 8-oktabr 2011-yil.