recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yelena Yevdokimovna Nerazik** (1927- yil 17-noyabrda tugʻilgan; Vitebsk, Belarus SSR, SSSR) – arxeolog, tarixchi, sharqshunos, tarix fanlari doktori, SSSR Fanlar akademiyasining Etnologiya va antropologiya instituti ilmiy xodimi.

Tarjimayi holi
--------------

Yelena Yevdokimovna Nerazik 1927-yilda Belarussiyaning Vitebsk shahrida tugʻilgan. 1945-yilda M. V. Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetining tarix fakultetiga oʻqishga kiradi. 1950-yilda universitetni tugatgach, aspiranturaga oʻqishni davom ettiradi. Yelena Nerazik 1954-yilda „Afrigidskie pamyatniki Drevnego Xorezma" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasi himoya qiladi. Nerazik 1954-yildan – N. N. Mikluxo-Maklay nomidagi SSSR Fanlar akademiyasi Etnografiya instituti ilmiy xodimi. 1969-yildan – katta ilmiy xodim. 20-asrning 50-yillaridan boshlab Nerazik S. P. Tolstov boshchiligida Janubiy Orolboʻyining oʻrta asr yodgorliklarini (shahar va qishloq aholi punktlari) oʻrgangan. Xorazm arxeologik-etnografik ekspeditsiyasi tarkibida ilk oʻrta asrlar aholi punktlari boʻyicha mutaxassis sifatida ishlagan. Yakka Porson yodgorligini oʻrgangan.

  

  

1978-yilda „Selskoe jiliщe v Xorezme (I—XIV vv.): Iz istorii jiliщa i semi" (1976) tadqiqoti orqali doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi.

1990-yilda u YuNESKO medali bilan taqdirlangan.

Ilmiy faoliyati
---------------

Yelena Nerazik tadqiqotning asosiy ob’ekti arxeolog va tarixchi sifatida ilk oʻrta asrlar davridagi Xorazmi, uning arxeologik yodgorliklari, ularni rekonstruksiya qilish, 4—8-asrlarda Xorazm jamiyatining iqtisodiy va ijtimoiy-siyosiy tuzilishini oʻrganish edi.

Ushbu masalaga nomzodlik dissertatsiyasi va monografiyasi bagʻishlangan boʻlib, unda „Selskie poseleniya afrigidskogo Xorezma" (1966) mavzusi yuzasidan tadqiqot olib boradi. Bu tadqiqotlar Xorazm tarixidagi afrigʻiylar sulolasi davriga bagʻishlangan. Bu davrda eski qadimiy shaharlar allaqachon yemirilib, yangi aristokratiya qal’alari yonida yangi shahar posyolkalari endigina shakllana boshlagan edi. Yelena Nerazik oʻtish davridagi, yaʼni, antik davrdan oʻrta asrlar va feodalizm muammolarini eramizning 7-8-asrlaridagi turar-joy va diniy binolar, Burgut qal’a vohasidagi aholi punktlari, misolida koʻrib chiqadi.

„Formirovanie rannesrednevekovogo obshestva v nizovyax Amudari" (2013) monografiyasi Nerazikning avvalgi asarlarining aksariyatini umumlashtirishdir.

Manbalar
--------

1. ↑  „Елена Евдокимовна Неразик". *orientalstudies.ru*. Qaraldi: 16-oktabr 2023-yil.
2. ↑  Аржанцева И. А.*. Хорезм. История открытий и исследований. по материалам архивов Хорезмской экспедиции 1937—1959 гг. Этнографический альбом*, Ульяновск, 2016.
3. ↑  Miliband S. D*. Неразик Елена Евдокимовна. In: Востоковеды России. XX—XXI вв*, 24, «Восточная литература» РАН, Moskau 2008.
**Tatyana Dornbusch** (qizlik familyasi: *Kostiuk*, 1982-yil 21-noyabrda tugʻilgan) — ukrainalik fransuz shaxmatchisi, 2006-yilda FIDE ayol grossmeyster (WGM) unvonini qoʻlga kiritgan.

Hayoti
------

Tatyana Dornbusch Ukrainaning Chernigov shahrida tugʻilgan. Tatyana Xarkovdagi Milliy munitsipal akademiyaning mehmonxona, kurort va turizm menejmenti yoʻnalishi boʻyicha tahsil olgan va 2006-yilda magistrlik darajasini olgan.

Shaxmatdagi faoliyati
---------------------

Kostiuk oʻn yoshidan boshlab turli yosh guruhlarida mahalliy va milliy miqyosdagi oʻrinlarni egallagan, shaxmat boʻyicha yoshlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida oʻrtacha muvaffaqiyatga erishgan. 1999-yilda 18 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida 4-oʻrinni egallaganidan soʻng, u FIDE xalqaro shaxmat ustasi unvoniga sazovor boʻldi. Keyingi yili Kostiuk 18 yoshgacha boʻlgan shaxmat boʻyicha Yevropa chempioni boʻldi va 2004-yilda shaxmat boʻyicha Ukraina ayol ustasi unvoniga sazovor boʻldi.

2006-yilda Kostiuk Fransiyada boʻlib oʻtgan Condom turnirida gʻoliblikka erishdi va FIDE ayol grossmeyster (WGM) unvoniga sazovor boʻldi.

Kostiuk Ukraina terma jamoasi uchun Ruminiya, Rossiya va Kipr ligalarida shaxmat boʻyicha turnirlarda qatnashgan. 2008-yilda u Rossiyaning Vladimir shahrida oʻtkazilgan Open turnirida gʻoliblik shoxsupasiga koʻtariladi. 2009-yilgi Paris Open A chempionatida u umumiy turnirda 2-7 va ayollar oʻrtasida 1-oʻrinni egalladi.

Kostiuk Kiyev shaxmat klubida A.I. Kosikov qoʻl ostida shugʻullangan va 2011-yildan hozirga qadar ukrainalik grossmeyster Sergey Fedorchukdan taʼlim olmoqda. U Fransiyada tashrif buyurdi va u yerda Filipp Dornbushga turmushga chiqdi. Hozirda Kostiuk Fransiyaning Vincennes klubida oʻynaydi.

Tatyana Kostiuk, shuningdek, Chess & Strategy veb-saytida hamjamiyat menejeri sifatida faoliayt olib boradi. 2013-yil may oyida uning Elo Fide reytingi 2321 ball boʻlib, u Ukraina ayol shaxmatchilari orasida 9-oʻrinda joy oldi. 2017-yildan u shaxmat federatsiyasini Monakoga oʻzgartirdi. Tatyana 2018, 2019 va 2020-yillarda Monako ayol shaxmat chempioni boʻlgan va u Monakoning eng yaxshi ayol shaxmat oʻyinchisi hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Fide reytingi". Qaraldi: 26-avgust 2022-yil.
2. ↑  „Echecs & Mariage: Tatiana Kostiuk & Philippe Dornbusch" (fransuzcha). *chess-and-strategy.com* (6-dekabr 2011-yil).
**Yelena Nikolayevna Vonsovskaya** (8-oktyabr 1858-yil, Vilna, Rossiya imperiyasi – 1942-yil 14-yanvar, Toshkent, Oʻzbekiston) – sovet skripkachisi, pedagog. Nikolay Lisenko skripka asarlarining birinchi ijrochisi. Nikolay Lisenko nomidagi musiqa va drama maktabining direktori va oʻqituvchisi. Bastakor Anatoliy Butskiyning onasi.

Biografiyasi
------------

Yelena Nikolayevna 8-oktyabr 1858-yilda Vilna shahrida tavallud topgan. Uning otasi M. I. Vonsovskiy bastakor va pianinochi boʻlgan. Toʻqqiz yoshidan boshlab konsertlarda qatnasha boshlagan. 1877-yilda Moskva konservatoriyasida F. Laub va I. Grjimalining skripka sinfi hamda P. Chaykovskiyning garmoniya sinfi imtiyozli diplom bilan tugatgan.

Vonsovskaya 1880–1904-yillarda Penza, Voronej, Kursk shaharlarida skripkadan dars bergan. 1904-yilda N. V. Lisenkoning Kiyevga tashrif buyurish taklifini qabul qilgan. 1904-yildan 1918-yilgacha Kiyevda N. Lisenko nomidagi musiqa va drama maktabida oʻqituvchi va direktor (1912–1915) lavozimlarida faoliyat yuritgan. 1918–1923-yillar oraligʻida Kiyev musiqa va drama institutida dars bergan. Talabalari orasida M. B. Polyakin, I. A. Lukashevskiy kabi mashhur musiqachilar boʻlgan.

Vonsovskaya 1878-yildan Kiyev, Xarkov, Odessa va boshqa shaharlarda konsertlar bergan. U Ukrainaning musiqiy va madaniy hayotida faol ishtirok etgan. Boyan va Prosvita jamiyatlari konsertlarida ishtirok etgan. Bundan tashqari, Yelena 1908-yilda Kiyevda tashkil etilgan adabiy-badiiy jamoat tashkiloti boʻlgan „Ukraina klubi" hamda „Rodina" klubining konsertlarida ham qatnashgan.

Yelena 1928-yildan Leningradda (hozirgi Sankt-Peterburg) istiqomat qilgan.

Skripkachi Vonsovskaya umrining soʻnggi yillarini Toshkent shahrida oʻtkazgan va 1942-yil 14-yanvarda Toshkent shahrida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Literaturnaya progulka po Voroneju / Oleg Lasunskiy. – 2006. – s. 82(rus.)
2. ↑  Ukraïnske muzikoznavstvo, tom 19. – Muzichna Ukraїna, 1984. – s. 38
3. ↑  „https://www.musenc.ru/html/v/vonsovska8.html". Qaraldi: 2023-yil 24-noyabr.
4. ↑  „Елена Вонсовская". Qaraldi: 2023-yil 30-noyabr.
Andoza:Infobox Bridge
**Tojikiston-Afgʻoniston doʻstlik koʻprigi** ( ruscha: *Мост дружбы* ) Darvoz viloyatining ikki qirgʻogʻini Panj daryosi (keyingi oʻrinda Amudaryo nomi bilan tanilgan) orqali Tojikiston va Afgʻonistonni ajratib turadigan ikki qirgʻoqni bogʻlaydi, Qalʼai Xumb shahrida. U 2004 yil 6 iyulda ochilgan.

Umumiy koʻrinish
----------------

2004-yil iyul oyida Tojikiston Prezidenti Imomali Rahmon, Afg‘oniston vitse-prezidenti Ne’matulloh Shahroniy va Imom Og‘a Xon tomonidan ochilgan ko‘prik Og‘a Xon taraqqiyot tarmog‘i (AKDN) tomonidan Birlashgan davlatlar hukumatlari hamkorligida 500 000 AQSh dollari qiymatida qurilgan. Shtatlar va Norvegiya. Bu AKDN tomonidan Tojikiston va Afgʻoniston oʻrtasida Panj daryosi boʻylab qurilayotgan koʻpriklar seriyasining ikkinchisi edi. (Amudaryo Panj va Vaxsh daryolarining tutashgan joyidan boshlanadi. )

Uzunligi 135 metr bo'lgan osma ko'prikning kengligi 3,5 metr va yuk ko'tarish quvvati 25 metrik tonna bo'lgan bir yo'lli bor. U ham savdo, ham yoʻlovchi tashishni amalga oshiradi va ikki davlat oʻrtasida doimiy quruqlik aloqasini ifodalaydi.

Boshqa Tojikiston-Afg'oniston ko'prigi
--------------------------------------

Tojikiston-Afg‘oniston chegarasidan o‘tuvchi birinchi ko‘prik 2002-yil noyabrida ochilgan bo‘lib, u Tojikistondagi Tem va Afg‘onistondagi Demogan shaharlarini bog‘laydi. U ham Og'a Xon jamg'armasi ko'magida qurilgan.

2007 yil 26 avgustda Panji Poyonda ( Nijniy Pyanj ) Panj daryosi boʻylab oʻtuvchi Tojikiston va Afgʻonistonni bogʻlovchi qoʻshimcha koʻprik ochildi.

Togʻli Badaxshonning Vanj yaqinidagi Xumroʻgi hududida Panj daryosi boʻylab qoʻshimcha koʻprik bilan chegarani oʻtkazish rejalashtirilgan.

Yana qarang
-----------

* Panji Poyondagi tojik-afg'on ko'prigi
* Tem-Demogandagi tojik-afg'on ko'prigi

Ma'lumotnomalar
---------------

1. 1 2 3 4  
„Darwaz Bridge to strengthen commercial ties and Tajik-Afghan relations". Aga Khan Development Network. Qaraldi: 4-dekabr 2008-yil.
2. 1 2  
„Navrouz celebration - Tajik-Afghan Bridge - UCA publishes new book on Gorno Badakshan". Ismailimail (31-mart 2008-yil). Qaraldi: 4-dekabr 2008-yil.
3. ↑  
„Darwaz Bridge to Strengthen Commercial Ties and Tajik-Afghan relations". Aga Khan Development Network. Qaraldi: 28-sentyabr 2008-yil.
4. ↑  
„AFGHANISTAN-TAJIKISTAN: Work on US-built Tajikistan-Afghansitan bridge to start in spring". Qaraldi: 4-dekabr 2008-yil.
5. ↑  
„US-made Tajikistan-Afghanistan bridge opens". BBC News (26-avgust 2007-yil). Qaraldi: 4-dekabr 2008-yil.
6. ↑  
*Mavjouda Hasanova*. „Tajik FM, Afghan diplomat discuss handling of cargo traffic via Dusti bridge in Panji Poyon". Asia Plus (27-noyabr 2007-yil). Qaraldi: 4-dekabr 2008-yil.
**Kichik mevali klyukva** (lotincha: *Vaccinium microcarpum*) — Vaccinium jinsiga mansub klyukva turiga mansub oʻsimlik turlari. Heather oilasiga tegishli.

Tarqatish va ekologiya
----------------------

 gullar
Gipoartkoboreal Yevroosiyo turlari, janubiy chegaralari palustrisdan biroz shimolda joylashgan. Kichik mevali klyukva Arktikada, Skandinaviyada, Sharqiy Yevropada, Uralsda, Gʻarbiy va Sharqiy Sibirda, Koreyada joylashgan.

Gigrofit. U togʻli va oʻtish davri sfagnum botqoqlarida va kamdan-kam hollarda gipnum botqoqlarida uchraydi, koʻpincha botqoqli klyukvalar bilan birgalikda dumgʻazalarda, mox botqogʻida oʻsadi. Sekin oʻsishda farqlanadi. U oʻrmon boʻlmagan oligotrofik gelofil turlar guruhiga kiradi, koʻrinishidan oʻrtacha issiq hududlarning botqoqli oligotrofik-moxli fitotsenozlarida hosil boʻladi. Muzlik davri boshlanishi bilan turlar sfagnum moxlari bilan birga janubga koʻchib oʻtadi va muzlik chekinganidan keyin u shimolga qaytadi.

Botanika tavsifi
----------------

 nobud boʻlgan klyukvalar 
Oʻrmalovchi yoki sudraluvchi, doim yashil buta. Shoxlari shoxlangan, ortotropik, toʻliq lignlangan, choʻzilgan, egiluvchan, uzunligi 25 (50) sm gacha, balandligi esa 10 sm dan oshmaydi. Barglari navbatma-navbat, terisimon, choʻzinchoq tuxumsimon, tepasi yashil, yaltiroq.

Gullari kichik, pushti, osilgan, oʻtgan yilgi kurtaklar uchida shakllanadi. Bracts 2 chiziqli, pedikellarning oʻrtasidan pastda joylashgan. Kaliks toʻrt tishli, tishlari siliyasiz. Corolla qoʻngʻiroq shaklida, keng ochiq, chuqur toʻrt qismli; paylar orqaga egilgan, uzunligi 3-5 mm va kengligi 1-1,5 mm ni tashkil etadi. Stamens 8 ta, tukli iplardan iborat. Mevasi toʻq qizil, suvli, achchiq-nordon, sharsimon yoki tuxumsimon shaklda, diametri (3) 4-6 (10) mm. Urugʻlari tuxumsimon, uzunligi 1,1-2 mm.

May-iyun oylarida gullaydi, hasharotlar (asalarilar) tomonidan changlanadi. Mevalar iyul-sentyabr oylarida pishadi, ular har yili shakllanmaydi, ular keyingi yilning may oyiga qadar qor ostida oʻsimlikda qishlashlari mumkin; qushlar va hayvonlar tomonidan tarqaladi. Kichik mevali klyukva asosan vegetativ tarzda koʻpayadi.

Xavfsizlik
----------

Kichik mevali klyukva Belarus, Qozogʻiston, Ukraina va Rossiyaning ayrim sub’ektlari Qizil kitoblariga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
**Texas ildiz chirishi**, ozonioz — oʻsimlik kasalligi, tuproq zamburugʻi Ozonium omnivorum Shear. [Phymatotichum omnivorum (Shear). Dugg.] dan paydo boʻladi. Bu kasallik tashqi karantin obʼyekti. Madaniy oʻsimliklarning 2000 ga yaqin turi, jumladan, gʻoʻzada ham uchraydi. Shonalash davrida oʻsimlikning ildiz sistemasi va poyasining tuproqdan 2—3 sm yuqori qismi kasallanadi. Oʻsimlikning soʻlishi uchidan boshlanadi va pastdagi barglarga tez oʻtadi, barglar qorayib, moʻrt boʻlib qoladi, ildizi qizgʻishsariq dogʻlar bilan qoplanadi, poʻstlogʻi yogʻochdan oson koʻchadi, chunki zamburugʻ oʻsimlik toʻqimasi (kambiy)ga va tomirlariga kiradi. Zamburugʻ ildiz sirtida konidiya va sklerotsiy hosil qilib rivojlanadi; issiq nam sharoitda qurib qolgan oʻsimlik tupi atrofidagi tuproq yuzasida mayda oq tolasimon gʻubor koʻrinishida konidiyabandlar rivojlanadi. Ularda tezda Texas tabiati manzarasi. spora konidiyalar hosil boʻladi. Zamburugʻ zararlangan urugʻlik va mitseyliy yoki sklerotsiy kurinishda oʻsimlik ildiziga yopishgan tuproq bilan birga tarqaladi. Sklerotsiylar tuprokda kamida 12 yilgacha yashovchanligini saqlaydi.

Kurash choralari: karantin, chetdan keltirilgan urugʻlikni fitopatologik tekshirish.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yevgeniy Nikolayevich Kolesnikov** (1963-29-noyabr – 1995-yil 17-yanvar, Grozniy) – Boltiq flotining 336-dengiz brigadasi razvedka kompaniyasi komandiri, gvardiya mayori. Rossiya Federatsiyasi Qahramoni (1995-yil, vafotidan keyin).

Hayoti
------

Yevgeniy Kolesnikov 1963-yil 29-noyabrda Amur viloyati, Zavitinsk shahrida tavallud topgan.

1981-yil avgust oyidan boshlab armiyada xizmat qilgan. 1985-yili V. Lenin nomidagi Toshkent Oliy umumqoʻshin qoʻmondonlik bilim yurtida tahsil olgan. 1987-yildan Afgʻonistondagi jangovar harakatlarda qatnashgan. Qizil Yulduz ordeni, "Jasorat uchun" medali va Afgʻoniston Respublikasining „Savr inqilobining 10 yilligi" medali bilan taqdirlangan.

1989-yildan Boltiqboʻyi harbiy okrugida xizmat qilgan. Oʻsha yilning iyul oyida miltiq rotasi komandiri etib tayinlanadi. 1991-yildan esa dengiz piyodalari korporatsiyasi qoʻmondoni boʻlib xizmat qilgan.

Kolesnikov 1995-yil yanvar oyida Checheniston Respublikasiga xizmat safari bilan ketgan. 1995-yil 17-yanvarda guruh mustahkamlangan nuqtadan kuchli oʻqqa tutiladi. Kolesnikov jangchilarni hujumga boshlagan, ammo u jangda vafot etgan.

Baltiysk shahrining shahar qabristoniga dafn etilgan.

Maxsus topshiriqni bajarishda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 1995-yil 3-maydagi 434-sonli farmoni bilan gvardiya mayori Yevgeniy Nikolayevich Kolesnikov Rossiya Federatsiyasi Qahramoni unvoni va 170-son farmoni bilan „Oltin yulduz" medali bilan taqdirlangan.

Boltiq floti Harbiy kengashining qarori bilan harbiy burchni bajarishda halok boʻlgan dengiz piyodalarini xotirlash kuni – 18-yanvar kuni belgilanadi. Har yili ushbu kunda Rossiya Qahramoni gvardiya mayori Yevgeniy Kolesnikov qabriga xotira tadbirlari oʻtkazilib, gullar qoʻyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Kolesnikov Yevgeniy Nikolaevich
2. ↑  „На Балтийском флоте прошел День памяти морских пехотинцев, погибших при выполнении воинского долга : Министерство обороны Российской Федерации". 2017-yil 31-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 18-yanvar.
**Farxat Soyibov** (1957-yil 2-yanvar; Buxoro viloyati, Jondor tumani) — Oʻzbekiston qahramoni, „Mehnat shuhrati" ordeni sohibi.

Tarjimai holi
-------------

Farxat Soyibov 1957-yil 2-yanvar kuni Buxoro viloyatining Jomboy tumanida tugʻilgan. 1985-yilda Toshkent politexnika institutini tamomlagan. 1974-yilda Navoiy kon-metallurgiya kombinatida ish boshlagan. 1975—1989-yillarda Markaziy kon boshqarmasi 2-gidrometallurgiya zavodi qurilish sexida nasos qurilmalari mashinisti, katta usta, usta-texnolog, quyultirish boʻlinmasi boshligʻi lavozimlarida ishlagan. 2009—2015-yillar oraligʻida shu kombinatning Shimoliy kon boshqarmasi 3-gidrometallurgiya zavodida masʼul lavozimlarda faoliyat yuritgan. Soyibov 1989-yildan 1992-yilgacha Zarafshon shahri rahbariyatida faoliyat yuritgan. Keyingi 2 yilda 2-gidrometallurgiya zavodi quyultirish sexida texnolog-sex va 1994—1995-yilddarda „Zarafshon-Nyumont" Oʻzbekiston-Amerika qoʻshma korxonasi moddiy taʼminot boʻlimi boshligʻi boʻlgan.

Mukofotlari
-----------

* „Mehnat shuhrati" ordeni (2003-yil)
* Oʻzbekiston qahramoni (2008-yil)

Manbalar
--------

1. ↑  Muhammad Ali, Rahmon Qoʻchqor 2021, s. 142. sfn error: no target: CITEREFMuhammad\_Ali,\_Rahmon\_Qoʻchqor2021 (help)
2. ↑  „Ўзбекистон Қаҳрамонлари кимлар?". Qaraldi: 27-sentabr 2023-yil.

Adabiyotlar
-----------

Muhammad Ali, Rahmon Qoʻchqor va boshqalar*. Oʻzbekiston qahramonlari*. Toshkent: Adabiyot, 2021 — 216 bet. 11-avgust 2023-yilda qaraldi.
**Umrboqiy**, Umrvoqi — xalq seleksiyasida yaratilgan kechpishar qovun navi. Hozirgi Oʻzbekiston oʻsimlikshunoslik institutida takomillashtirilgan "Umrboqiy 3748" navi chikarilgan (K.I.Pangalo, M. Goldgauzen). Urugʻdan unib chiqqach, 115—130 kundy pishadi. Qovuni tuxumsimon (23—28 sm), ogʻirligi 3–6 kg. Tuyey sariq aralash qoramtiryashil, sirti tekis, meva bandi tomoni yirik toʻr bilan qoplangan. Pusti qattiq. Eti nim yashil, qalinligi 4,5—5,5 sm, tigʻiz, sersuv, shirin. Tarkibida 10—11% qand bor. Palagidan toʻliq pishmay uzib olinadi. Saklash davrida tarkibidagi qand miqdori ortadi. Hosildorligi 300— 350 s/ga. Kelgusi yilning may oyigacha saklash mumkin. 1956-yildan davlat reyestriga kiritilgan. Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Xorazm viloyatidan tashkari barcha viloyatlarda ekiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Grammatikada **vosita kelishigi** yoki **vosita-qurol kelishigi** gapdagi shaxsning biror ish-harakatni bajarishida vosita sifatida ishlatilinadigan otga (ya’ni vositaga) qo’shiladigan kelishik qõshimchasidir. Misol: "O’quvchi qalamla yozmoqda"; bu gapda shaxs - *o’quvchi* boʼlib, *qalam* soʼziga (xuddi Turkchadagi kabi) *-la* qoʼshimchasining qo’shilgani qalamning vosita ekanligini anglatadi. Vosita kelishigi turkiy tillar taraqqiyotining qadimgi davrlariga xos boʻlgan.
Vosita kelishigining shakli Qadimgi Turk tilida **-n, -in, -ïn, -un, -ün** qo’shimchalari bilan hosil boʻlgan: **arzu+n, adaq+in, til+in, qol+un, köz+ün** kabi.
Bu kelishik Oʻrxun-Enasoy va qadimgi turkiy tilning boshqa yodgorliklarida, "Qutadgʻu bilig" va "Devonu lugʻatit-turk" asarlarida ancha keng isteʼmolda boʻlib, vositani bildirishdan tashqari boshqa, ancha keng ma’nolarga ham ega boʻlgan.
Masalan: 1. Qurolni, vositani bildiradi, yaʼni ish-harakatning amalga oshuvi vosita kelishigidagi soʻzning ifodalagan narsasi yordamida, vositasida boʻladi: *Az tutuqigʻ alig**in** tutdi* (Oʻrxun-Enasoy) - "Azlar garovini qoʻli **bilan** tutdi".
2. Ushbu qo’shimchalar shuningdek birgalik kelishigining oʼrnida ham qoʼllanilgan.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fol**, folos (qadimgi yunoncha: *Φόλος* qadimgi yunoncha: *Φόλος*) — qadimgi yunon mifologiyasida kentavr. Silen va Meliyaning oʻgʻli. Dionisning hind yurishi qatnashchisi. Lapitlar bilan jangda Fol qochib ketgan.

Qadim zamonlarda Dionis kentavrlardan biriga sharob bilan pifos berib, uni Gerakl kelgandagina ochishni buyuradi. Toʻrt avlod oʻtgandan keyin, Gerakl ziyorat uchun keladi va Fol bu pifosni ochib, Geraklni sharob bilan siylaydi. Boshqa bir versiyaga koʻra, Fol Geraklni qovurilgan goʻsht bilan mehmon qilgan va umumiy bochkani ochgan. Sharob hidiga payqagan kentavrlar gʻorga hujum qilishgan, Gerakl ularni oʻldirgan. Fol oʻlikdan Geraklning zaharlangan oʻqini tortib olgan oʻq oyogʻiga tushib ketib, uni yaralagan. Gerakl uni dafn etgan. Fol dafn etilgan togʻ Foloey nomi nomi bilan mashhur boʻlgan. Vergiliyga koʻra, Fol Gerakl tomonidan oʻldirilgan. Versiyalarning biridauning Kentavr yulduzlar turkumiga aylanib qolgani aytiladi.

Epixarmning „Gerakl Folning uyida" va Dinoloxning „Fol" komediyalari ushbu syujetga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑   Nonn. Deyaniya Dionisa XIV 51
2. ↑   Ovidiy. Metamorfozi XII 306
3. ↑   Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka IV 12, 3
4. ↑   Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka II 5, 4
5. ↑   Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka IV 12, 8
6. ↑   Vergiliy. Eneida VIII 293
7. ↑   Gigin. Astronomiya II 38, 2
8. ↑   Sm. takje Stesixor. Gerioneida, fr. S19 Peydj (ugoщenie Folom Gerakla); Statsiy. Fivaida II 563; Valeriy Flakk. Argonavtika I 140
{{Maʼnolari|Funksiya „bajarish", „amalga oshirish") , til birligi, lisoniy shaklning u yoki bu vazifani bajarish qobiliyati; tilning kishilik jamiyatidagi roli, vazifasi; til tizimining barcha sathlarida uning birliklari oʻrtasidagi bogʻliqlik yoki munosabatlar. Til birligi funksiyasini belgilash uning muayyan til (til tizimi)dagi rolini aniqlashni koʻzda tutadi, mas, gapda kommunikativ (biror narsa, voqea haqida xabar berish) va nominativ (ushbu voqeani atash) funksiyalar ajratilishi mumkin. Har bir til birligi maʼlum maqsad uchun xizmat qiladi, yaʼni muayayn funksiyani (vazifani) bajaradi, shuning uchungina boshqa til birligidan farq qilgan holda mavjud boʻladi. Til birliklarining koʻplab funksiyalari — oʻxshatish, ajratish, farqlash funksiyalari ajratiladi; ana shu funksiyalarga muvofiq ravishda til birliklarining oʻzlari ham farqlanadi, ajratiladi. Masalan, fonema turli soʻz va morfemalarni farklash yoki ular orasiga chegara qoʻyish uchun xizmat qiladi.

Funksiyalar nafaqat til birliklarini, balki tilning oʻzini tizim sifatida tavsiflashda ham oʻrganiladi. Tilning asosiy funksiyalari: kommunikativ (muomala, aloqa qilish funksiyasi), bilish, aks ettirish, shakllantirish, aloqa oʻrnatish, nominativ (borlikdagi narsa va hodisalarni nomlash, atash), ekspressiv (ifoda, bayon funksiyasi), apellyativ (murojaat, undash, daʼvat funksiyasi) va boshqa Til funksiyalari qatorida uning sathiy funksiyalari — fonologik, morfologik va boshqa funksiyalari ham koʻrsatiladi. Funksional nuqtai nazardan til tizimi koʻp oʻlchovli tuzilma boʻlib, uning namoyon boʻlish shakllari (ogʻzaki va yozma til), ijtimoiy maqsadvazifasi (adabiy til, ijtimoiy guruxlar tillari, argo va boshqalar), estetik yunalganligi (poetik til) va boshqa jihatlari farklanadi.

== Manbalar ==c^k sinfiga kiruvchi
**Abdurahmon Abdurazzoqov** (1952. 6.8, Bekobod) — Oʻzbekiston Qahramoni (2003). Mehnat faoliyatini 1969-yildan Oʻzbekiston metallurgiya zavodi taʼmirlash xoʻjaligi sexida oddiy ishchilikdan boshlagan. Marten sexida poʻlat quyuvchi (1970-77), 1977-yildan elektrda poʻlat eritish sexi operatori. Korxonada jahon talablariga mos keladigan poʻlat eritish texnologiyasini joriy etishda mehnat unumdorligini oshirish, mahsulot sifatini yaxshilash boʻyicha ratsionalizatorlik takliflarini kiritgan, natajada sexda har oyda 30 ming t oʻrniga 40 ming t.dan ortiq metall eritma olinishga erishildi. Abdurazzoqov oʻz mehnat faoliyati davomida koʻplab shogirdlar yetishtirdi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Abdurahmon Abdurazzoqov" *OʻzME*. A-harfi[*sayt ishlamaydi*] Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Profilaktoriy** — davolashpro-filaktika muassasasi. Aholini ishdan ajralmagan holda davolaydi, dam olish uchun sharoit yaratadi. Yirik ishlab chiqarish korxonalari qoshida kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan tashkil qilinadi. P.ga kunduzgi (kechasi ishlaydiganlar uchun), tungi (kunduzi ishlaydiganlar uchun) sanatoriylar, parhez oshxonalari va boshqa kiradi. P. ish qobiliyatini saklashga, kasalliklar kamay-ishiga imkon beradi. Umumiy terapiya (ichki kasalliklarni davolaydigan) va, maxsus ixtisoslashtirilgan (asosan, maʼlum bir kasalliklar, mas, silni davolaydigan) P.lar bor. P.da davolanish uchun beriladigan yoʻllanma bepul yoki chegirilgan miqdorda boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Troitskiy Georgiy monastiri** – Oʻzbekistonning Chirchiq shahrida joylashgan Rus pravoslav cherkovining Oʻrta Osiyo mitropolit okrugiga qarashli Toshkent va Oʻzbekiston yeparxiyasining pravoslav monastiri.

Monastir tarixi
---------------

Monastir Rus pravoslav cherkovi Muqaddas Sinodining 1996-yil 22-fevraldagi qarori bilan Chirchiq shahrida mavjud boʻlgan Georgiy cherkovi cherkovi negizida ochilgan.

Muqaddas Troitskiy Georgiy monastiri tarixi XIX asrning oxiriga, Turkiston viloyati Troitskoye qishlogʻida (hozirgi Oʻzbekiston Respublikasi, Chirchiq shahri) qishloq aholisi uchun ibodatxona qurilishi boshlangan paytdan boshlanadi. 1895-yil 11-sentyabrda Turkiston kengashi qishloq aholisiga maʼbad qurish uchun yeparxiya ichida ehson yigʻish maqsadida kitob chiqardi.

1897-yil 1 fevralda foydalanishga topshirilgan cherkov qurildi. Cherkovda 1897-yil 9-fevralda Buyuk shahid Georgiy sharafiga yeparxiya ruhoniylari Yevstafiy Lyubimskiy va birinchi ruhoniy boʻlgan Konstantin Stoberskiy tomonidan muqaddas marosim amalga oshirildi. Bu cherkovning binosi bugungi kungacha saqlanib qolgan.

Sovet davrida 1931-yilda ibodatxona yopilgan va unda otxona qurilgan. Keyinchalik ibodatxona binosi avval qishloq sovetiga, keyin esa bolalar bogʻchasiga koʻchirildi. Maʼbadning qoʻngʻiroq minorasi buzib tashlangan.

Maʼbad 1945-yilda cherkovga qaytarilgan.

1980-yilda sovet va rus arxitektori V. I. Piskarev boshchiligida ibodatxonada restavratsiya ishlari olib borildi.

Monastir hozirda
----------------

Monastirda birinchi monastir soch kesish 2004-yilda Toshkent va Markaziy Osiyo mitropoliti Vladimir (Ikim) tomonidan amalga oshirilgan.

Ikkinchi soch kesish marosimi 2004-yil 9-sentyabrda boʻlib oʻtdi. Oʻsha kuni ruhoniy Sergey Korostylev rohib boʻldi.

2012-yildan beri monastirda xizmatlar har kuni oʻtkaziladi.

2013-yilda monastirning tarkibiga 11 kishi kirgan: bitta abbat, uchta ruhoniy, bitta sxemamonk, ikkita rohib va boshqalar.

Galereya
--------

* 
*

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Vladimir, Mitropolit Bishkekskiĭ i Sredneaziatskiĭ,*. Po stopam apostola Fomy : khristianstvo v T︠S︡entralʹnoĭ Azii*, Moskva. ISBN 978-5-91966-006-4, 5-91966-006-6.
2. 1 2  „Наместник игумен Нектарий (Блинов) - Хотели поменять розетку – построили новый дом. - Свято - Троице - Георгиевский мужской монастырь города Чирчика | Svyato – Troitse – Georgie…". 6-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-avgust 2013-yil.

Havolalar
---------

* Официальный сайт Свято-Троице-Георгиевского монастыря
* Официальный сайт Ташкентской епархии
* Адрес храма на Pravoslavie.uz
**Arnold Pavlovich Gan** (1928.1.1, hozirgi Sebej sh. Rossiya) — monumentalist rassom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1989). P. Gannknt oʻgʻli. 1955-yildan Toshkentda. Respublika rassomlik bilim yurtida dars bergan (1955—62). Oʻzbekistan mahobatli rangtasviri rivojiga munosib hissa qoʻshdi. Asarlari: Jizzax teatri (Ch. Ahmarov bilan hamkorlikda, 1981), Toshkent metropolitenining Kosmonavtlar bekati (1984), "Turkiston" konsert zali (1994), Ukraina elchixonasidagi "Karpatlar" (1997) devoriy rasmlari, Temuriylar tarixi davlat muzeyidagi vitraj (1996, A. Axmetshin bilan hamkorlikda) va b. Asarlari chet mamlakatlar xususiy galereyalari, respublika muzeylarida saklanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Galikarnasslik Gerodot** — (qadimgi yunoncha: *Ἡρόδοτος Ἁλικαρνᾱσσεύς*, taxminan mil. avv. 484—425 yillar.) — qadimgi yunon tarixchisi, yunon-fors urushlari va oʻz davrining koʻplab xalqlarini urf-odatlarini taʼriflagan, birinchi toʻliq tarixiy traktat — „Tarix"ning muallifi. Gerodotning asarlari antik madaniyat uchun katta ahamiyatga ega boʻlgan. Sitseron uni, hayotligidayoq „tarix otasi" deb ataydi.

**Gerodot** (yun. Herodotos) (mil. av. 490 va 480 yil orasi, Kichik Osiyoning janubi-gʻarbidagi Galikarnas —mil. av. taxminan 425, Afina yoxud Furiya, Janubiy Italiya) —"tarix otasi" deb nom olgan yunon tarixchisi. Yoshligida mustabid hokimiyat (tiraniya)ga qarshi faol kurashgan va Galikarnasda shunday hokimiyat oʻrnatilgach, vatanini tark etishga majbur boʻlgan. Bir necha vaqt Samos o.da yashagan. Mil. av. taxminan 455—447 yillarda butun Kichik Osiyo, Misr, Bobil, Finikiya, Kirena, Yunonistonning Bolqondagi shaharlari. Qora dengiz sohillari boʻylab (Olviya sh.gacha) sayohat qilib, skiflar haqida maʼlumot toʻplagan. Uzoq muddat Afinada yashagan; G.ning Afina demokratiyasining yoʻlboshchisi Periklta yaqinligi uning siyosiy qarashlariga kuchli taʼsir qilgan. G. taxminan 443 yil Afinadan Furiyaga koʻchib oʻtgan.

G.ning asari shartli ravishda "Tarix" deb nom olgan boʻlib, yunonlar tarixining eng muhim siyosiy voqeasi —yunonfors urushlari (mil. av. 500—449 yillar)ga bagʻishlangan. Keyinchalik aleksandriyalik olimlar G. asarini muzalar soniga karab 9 kitobga ajratganlar, har bir kitob muzalardan birining nomi bilan atalgan. G. "Tarix"ining asosiy gʻoyasini yunon dunyosining sharqdunyosi bilan kurashi tashkil qiladi. G. Lidiya, Midiya. Axomaniylar davlati tarixi, tabiiy sharoiti va murakkab hayoti, aholisining oʻtmishi, dini, oʻziga xos urf-odatlari hamda madaniy yodgorliklarini ustalik bilan bayon etib, tarixiy voqealarni keng taxlil qilgan. Asarning 5-kitobida G. oʻzining asosiy maqsadi —yunon-fors urushlari tarixini bayon qilishga kirishgan. Antik adabiyotda birinchi boʻlib skiflarning hayoti va turmush tarzlari G. asarida tadrijiy suratda bayon etilgan. Xususan G. Oʻrta Osiyoda yashagan massagetlar haqida batafsil maʼlumotlar keltirib, massagetlar malikasi Toʻmarisning axomaniylar podshosi Kir II bilan boʻlgan jangini yuksak mahorat bilan bayon qilgan.

Manbalar
--------

* Rus. per. — Istoriya v devyati knigax, L. 1972.

Faxriddin Hasanov.

Gerodot oʻz kitobini yozish uchun maʼlum vaqt Samos orolida yashagan. Bu asar 9 ta kitobdan iborat boʻlib, unda Yunoniston, Kichik Osiyo, Suriya, Falastin, Bobil, Eron, Turon va boshqa mamlakatlar haqida qimmatli maʼlumotlarni jamlangan. Gerodot „Yunon-Fors" urushi haqida ham maʼlumotlarni toʻplagan. Buyuk tarixchi oʻzing asarini ilk bora Olimpiada o'yinlari paytida oʻqib eshittiradi. U miloddan avvalgi 455—477 yillarda Misr, Bobil, Suriya, Kichik Osiyo va Qora dengiz sohilidagi mamlakatlarga sayohat qiladi.

Buyuk yunon tarixchisi Gerodot mil. avv. 425-yilda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abubakr Ahmadjonovich Divayev** (1855.7.12, Orenburg - 1933.5.2, Toshkent) — turkiyshunos, etnograf, folklorshunos. 1876 yilda Turkiston oʻlkasiga tarjimon sifatida yuborilgan. Dastlab, Avliyoota uyezdining uchastka nazoratchisi. Sirdaryo obl. general-gubernatori huzurida tarjimon va maxsus topshiriqlar bilan shugʻullanuvchi kichik amaldor. Qozoq tilini oʻrgangan. Divayev Turkistonni kezib, oʻzbek, qozoq, qoraqalpoq, qirgʻiz xalqlarining etn. si, folkloriga oid materiallar toʻplagan, ularning koʻpini tarjima qilib, sharhlar bilan nashr ettirgan. Sharq instituti, Oʻrta Osiyo davlat universitetini tashkil etishda qatnashdi, shu oliy oʻquv yurtlarida oʻqituvchilik qildi. Turkiston oʻlkasi muzeyida etn. va arxeologiya boʻlimini boshqardi. Madaniyat yodgorliklarini saklash, tarix, etn. va xalq badiiy ijodini oʻrganish sohasida Moskva, Qozon va Toshkentda ish olib borgan davlat va jamoatchilik ilmiy tashkilotlarining faol aʼzosi. "Sirdaryo oblasti statistikasi uchun materiallar toʻplami" (1 —13-jildlar, 1891 — 1907)ga D.ning muhim etnografik tadqiqotlari kiritilgan. Divayev "Botirlar" (1922) qahramonlik eposini yaratgan. Divayev asarlari Turkiston xalqlarining moddiy va maʼnaviy madaniyatini oʻrganishda muhim rol oʻynadi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Istoriografiya obshestvennix nauk v Oʻzbekistane, T. 1974.

,


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Umid (oʻquv fregati)** — uch ustunli oʻquv kemasi (reestrda fregat sifatida roʻyxatga olingan toʻliq yelkanli uskunalarga ega kema). Hozirgi vaqtda „Rosmorport" Uzoq Sharq havzasi filialining Federal davlat unitar korxonasiga tegishli. IMO 8811986, UABA chaqiruv belgisi. Beshinchi „Doʻstlik" sinfidagi yelkanli oʻquv kemasi.

Qurilish
--------

Umid kemasi Polshada Gdansk kemasozlik zavodida 1991-yilda 20-asr boshidagi yelkanli kemalar prototipi boʻyicha qurilgan. Kemada Rossiya Federatsiyasi bayrogʻi 1992-yil 5-iyunda koʻtarilgan.

Yelkanli kemaning nomi afsonaviy „Umid" sharafiga berilgan boʻlib, uning bortida Ivan Kruzenshtern va Yuriy Lisyanskiy qoʻmondonligi ostida rus dengizchilari Rossiya floti tarixida birinchi marta dunyoni aylanib chiqishgan.

Asosiy harakatlantiruvchi qurilma sifatida Umid kemasi faqat qoʻlda boshqariladigan 26 yelkandan iborat toʻliq „kema" tipidagi yelkanli qurilmaga ega. Yordamchi pervanel sifatida ikkita dizel dvigatel tomonidan boshqariladigan ikkita pervanel mavjud. Ular asosan boʻronli sharoitlarda suzib yurish uchun, shuningdek, portga kirish va chiqishda ishlatiladi.

Xizmat
------

Ilgari „Umid" Vladivostok dengiz davlat universitetiga tegishli edi.

„Umid" kemasi xalqaro regatalarda gʻalabalarni qoʻlga kiritgan: „Sail Korea-2002", „Tall Ship 2007" va „SKF Qora dengiz katta yelkanli qayiqlar regatasi 2014", shuningdek, boshqa musobaqalarda faxrli oʻrinlarni egallagan.

2016-yilda Novorossiyskdan Sochiga oʻtish[*sayt ishlamaydi*] paytida fregat shikastlangan. Natijada, old ustun kesilib, vilka oʻrnatildi. 2016-yil noyabr oyidan 2017-yil apreligacha ustunni tiklash uchun taʼmirlash ishlari olib borildi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „«Надежда»" (рус.).  Российский морской регистр судоходства. 3-mart 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-fevral 2010-yil.
2. 1 2  Mitrofanov V. P. Mitrofanov P. S. Shkoli pod parusami. Uchebniy parusniy flot XVII—XX vv. „Sudostroenie" 1989 g. s.192
3. ↑  „Парусное учебное судно «Надежда»". 13-fevral 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-fevral 2017-yil.
4. ↑  „arxiv nusxasi". 20-mart 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-noyabr 2022-yil.
5. ↑  „arxiv nusxasi". 20-mart 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-noyabr 2022-yil.
6. ↑  „arxiv nusxasi". 20-mart 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-noyabr 2022-yil.
7. ↑  „«Надежда»: фрегат, оправдывающий надежды".  proboating.ru. 24-oktyabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-oktyabr 2016-yil.
8. ↑  „arxiv nusxasi". 20-mart 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-noyabr 2022-yil.
**Fonoteka** (fon... va yun. theke — narsalar saqlanadigan joy), fonogramarxiv — muayyan tartibda saqlanadigan ovoz (musiqali, adabiy, hujjatli, maxsus oʻquv va boshqalar) yozuvlari (fonogrammapar) toʻplami, ovoz yozuvlarini toʻplovchi, qayta ishlovchi, saklovchi muassasa. Yevropada 19-asr oxiri — 20-asr boshida yuzaga kelgan (Avstriya Fanlar akademiyasi F.si, 1899; Berlin psixologiya instituti F.si, 1900 va boshqalar). Universal hamda ixtisoslashtirilgan (mas, kinostudiyalardagi) F.lar mavjud. Oliy, oʻrta maxsus (ayniqsa, musiqa, teatr, pedagogika va boshqalar) oʻquv yurtlarida oʻquv F.lar keng tarqalgan. Oʻzbekiston Oʻzteleradiokompaniyasining Radio uyi, Sanʼatshunoslik ilmiy tadqiqot instituti, Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi, Oʻzbekiston milliy kutubxonasi va boshqalarda yirik F.lar mavjud.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Radiatsion genetika** — genetik soning bir boʻlimi; organizmlarni rentgen nurlari yoki radioaktiv elementlar bilan nurlantirish natijasida ularda ruy beradigan irsiy oʻzgaruvchanlik (mutatsiya)ni oʻrganadi. 20-asr boshlarida nurlarning hujayra va organizmning turli funksional holatiga taʼsiri (hujayralarning boʻlinishi, koʻpayish, qon shaklli elementlarining oʻzgarishi va h.k.) haqida dastlabki maʼlumotlar olindi. Olimlardan G.A.Nadson va G.S. Filippov, amerikalik genetik Myollerlar tomonidan (1925—27) ion nurlar irsiy oʻzgaruvchanlik — mutatsiyaga qodir ekanligi tajribada isbotlandi (qarang Mutagenez). Ana shu ilmiy tadqiqotlar R.g.ning rivojlanishida muhim rol oʻynadi. Sunʼiy mutatsiyalar hosil qilish, yaʼni organizmga nur taʼsir ettirish yoʻli bilan irsiyatni eksperimental oʻrganish usuli ishlab chiqildi. Nur taʼsirida vujudga kelgan mutatsiyalar irsiy oʻzgaruvchanlikni va turli organizmlarning irsiy potensiyasini oʻrganish bilan birga, radiatsiyaning irsiyatga taʼsirini, uning eng kichik strukturasi — gen haqida maʼlumot olish imkonini berdi (qarang Gen).

R.g. usullari asosida mikroorganizmlar seleksiyasi sohasida olib borilgan tadqiqotlar natijasida antibiotiklarning yangi shtammlari va ulardagi biologik faol moddalar aniqlandi. 20-asr oʻrtalariga kelib ionlovchi nurlarning odam organizmiga taʼsirini oʻrganish katta ilmiy va amaliy ahamiyatga ega boʻldi. Odam organizmini nurlarning salbiy taʼsiri (jumladan, irsiy apparatga taʼsiri)dan saklash, shuningdek, organizmni nurlanishdan himoya etuvchi moddalarni ishlab chiqish R.g.ning dolzarb masalalaridandir. Odam organizmining reparatsiyalovchi fermentlar yordamida nurlanishning salbiy taʼsirini qaytarish imkoniyati tugʻildi. Muhitda nurlanishning ortishi mutatsiyalarning koʻpayishiga, bu esa oʻz navbatida irsiy kasalliklar, mayibmajruhlik va xavfli oʻsmalarning paydo boʻlishiga olib keladi.

Keyingi yillarda kosmik R.g. muvaffaqiyatli rivojlanmoqda. Kosmik nurlar bilan kosmik uchish omillarining mikroorganizmlar, oʻsimliklar, hayvonlar va odamga birgalikda koʻrsatadigan taʼsiri qonuniyatlari oʻrganilmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ozokerit bilan davolash** - ozokerippsh davo maqsadida ishlatish. Eritilgan shifobaxsh ozokerit issik,likni uzoq vaqt saklab turadi va uni asta-sekin badanga oʻtkazadi. U ogʻriq qoldirish va soʻrib olish xususiyatiga ega; moddalar almashinuvi, kon aylanishi, toʻqimalar oziqlanishini kuchaytiradi. O. bilan d. surunkali kasalliklarda, boʻgʻim, muskullar shikastlanganda, nerv sistemasi kasalliklari (radikulit, nevrit, ishias, nevralgiya)da, ovqat hazm hilish sistemasi kasalliklari (yara kasalligi, kolit, gastrit)da, erkak va ayollar jinsiy aʼzolari yalligʻlanganda, quloq, burun, tomoq kasalliklarida qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Oʻng qorincha** — (ventriculus dexter) uchi pastga qaragan uch qirrali piramida shaklidagi yurak kameralaridan biri boʻlib, kichik qon aylanish doirasining boshlanuvchi qismi deyiladi. Uning devori qalinligi 5-8 millimetr hisoblanadi. Uning medial devori qorinchalar o‘rtasidagi to‘siqni hosil qilib, asosiy qismi mushakdan va yuqori boʻlmachaga yaqin qismi pardadan iborat. Uning diafragmani pay markaziga tegib turuvchi pastki devori yassi, oldingisi esa qavariq boʻlib, o‘ng qorinchaning yuqorigi keng qismida ikkita teshik bor. Orqadagi teshik o‘ng bo‘lmacha va o‘ng qorinchalar orasdagi teshik boʻlib, u orqali vena qoni o‘ng boʻlmachadan o‘ng qorinchaga o‘tadi. Oldingi o‘pka poyasining teshigi orqali qon o‘pka poyasiga o‘tib ketadi. 0‘ng bo‘lmacha va o‘ng qorinchalar orasidagi teshik ular orasidagi to‘sg‘ich yoki uch tavaqali to‘sg‘ich bilan bekilgan. To‘sg‘ich tavaqalari uchburchak shaklidagi pay qatlamcha ko‘rinishida boʻlib, ulaming asosi teshik doirasiga birikkan, qirralari esa qorincha bo‘shlig‘iga qaragan.

Manbalar
--------

1. ↑  A. Ahmedov, X. Rasulov*. Yurak*, 2013 (O'zbekcha), Toshkent — 375-376 bet bet. ISBN 978-9943-13-368-6. 22-iyul 2023-yilda qaraldi.  (Wayback Machine saytida 2023-07-21 sanasida arxivlangan)
**Urgut markaziy jome masjidi** — Samarqand viloyati Urgut tumani Mergancha mahallasida 2011-2020-yillar davomida qurib bitkazilgan jome masjidi. Masjid Urgut-Qoratepa avtomobil yoʻli yoqasida joylashgan. 2021-yil 13-mart kunidan boshlab foydalanishga topshirilidi.

Masjid umumiy 1.06 gektar maydonda bunyod etilgan. U ikki qavatdan iborat boʻlib, qariyb 10 mingga yaqin namozxonni sigʻdira oladi. Masjid xonaqohi 55x45 metr oʻlchamda qurilgan boʻlib, xonaqohning ikki chetida 18x45 metr oʻlchamda ayvon tushirilgan. Masjid xonaqohi oʻrtasidagi gumbazning balandligi 36 metr, masjid chetida joylashgan toʻrtta minoraning old tarafdagi ikkitasi 43 metrdan, orqa tarafdagi ikkitasi 40 metrdan qilib qurilgan. Masjid binosining ichi anʼanaviy naqshlar bilan bezatilgan.

Urgut markaziy jome masjidi
Masjidda zamonaviy tahoratxona va masjid xodimlari uchun ikki qavatli maʼmuriy bino qurilgan. Bugungi kunda Urgut markaziy jome masjidi Samarqand viloyatidagi eng yirik masjid hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Havolalar
---------
**Oltin-valyuta zaxiralari** -mamlakatning markaziy emissiya banki yoki xazinasida quyma (yombi) va tanga shaklida toʻplangan markazlashgan oltin rezerv fondi. O.-v.z.ga hukumat va markaziy banklarga tegishli boʻlgan oltin quymalari va oltin tan-galar, xorijiy bank hisob raqamlaridagi valyuta mablaglari, xorijiy mamlakatlar banknotlari, tangalari va davlat qimmatli qogʻozlari, shuningdek, Xalqaro valyuta fondi (XVF)dagi rezerv pozitsiyalari kiradi.

O.-v.z. mamlakatning pul birligini mustahkamlash, uni barkaror ushlab turish, shuningdek, ichki valyuta bozorini zaruriy valyuta mablagʻlari bilan taʼminlash maqsadida shakllantiriladi.

Markaziy bank va boshqa moliya intlari tomonidan saqlanadigan O.-v.z. hajmi xalqaro va mintaqaviy valyuta-kredit hamda moliyaviy institutlarning xorijiy bank hisob raqamlaridagi xalqaro toʻlovlar uchun moʻljallangan mablagʻlari hisobidan toʻldirib boriladi. O.-v.z.ni shakllantirishda erkin muomaladagi, yaʼni boshqa valyutalarga toʻsiklarsiz ayirboshlash mum-kin boʻlgan valyutalar ham muhim oʻrin tutadi. Oltin (quyma va tanga koʻrinishida) yuqori likvidlikka ega boʻlgan xalqaro mablagʻlar orasida muhim ahamiyatga egaligini saqlab kelmoqda.

XVFga aʼzo mamlakatlar oʻzlarining O.-v.z.ga XVFdan erkin talab qilib olish mumkin boʻlgan valyuta qoldiqlarini kiritib borishga alohida eʼtibor beradi. Ushbu mablagʻdan XVF kapitaliga oltindan berilishi lozim boʻlgan toʻlov kvotasini oʻtkazib berishda foydalaniladi. 1970-yildan boshlab esa ushbu toʻlov kvotasini har bir davlat uchun belgilangan biror fond valyutasida toʻlash huquqlari joriy etildi.

O.-v.z. xalqaro mablagʻlarining zaxira fondi vazifasini bajaradi qamda toʻlov balansi taqchilligini qoplash va valyuta bozorida milliy valyuta kursini ushlab turish maqsadida intervensiya qilish uchun foydalaniladi. Uning optimal qiymati tashqi likvidlikni, yaʼni mamlakatning xorijiy mamlakatlarga boʻlgan toʻlovlarini oʻz vaqtida, uzluksiz taʼminlash uchun yetarli boʻlmogʻi lozim. O.-v.z.ning kamayishi mamlakatning valyuta siyosati salbiy ekanligidan dalolat beradi.

Oʻzbekistonda soʻnggi 5—6 yil davo-mida O.-v.z.ning hajmi mamlakatning 5 oylik import hajmini qoplay olish darajasida saqlanib kelin-moqda. Xalqaro tajribaga muvofiq, mamlakatning O.-v.z.ning hajmi maz-kur mamlakatning 3 oylik import haj-midan kam boʻlmasligi lozim (yana qarang Valyuta rezervlari).

Fayzulla Mullajonov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |