recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Larisa Sergeevna Kovaleva** (1935-yil 27-aprel, Barnaul, Gʻarbiy Sibir oʻlkasi — 1992-yil  13-oktabr, Smolensk) — sovet aktrisasi, RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist (1991).

Biografiyasi
------------

Larisa Sergeevna Kovaleva 1935-yil 27-aprelda Gʻarbiy Sibir oʻlkasining Barnaul shahrida teatrchi oilasida tugʻilgan, hozir shahar Oltoy oʻlkasining maʼmuriy markazi hisoblanadi.

Qoʻrgʻon (Qoʻrgʻon drama teatri), Barnaul, Fargʻona (Fargʻona rus drama teatri) va Kostroma (Kostroma davlat drama teatri) teatrlarida faoliayt yuritgan. 1972-yildan Smolensk drama teatri sahnasida. Umrining soʻnggi yillarida u oʻqituvchilik faoliyati bilan shugʻullangan. RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist medali bilan taqdirlangan (20.05.1991).

U Smolensk viloyati, Smolensk shahridagi birodarlik qabristoniga dafn qilindi. Sahna faoliyatining birinchi bosqichidayoq aktrisaning ulkan feʼl-atvori va uning ajoyib sahna koʻrinishi namoyon boʻldi. Kovalevaning aktyorlik isteʼdodi emotsionallik, maʼnaviylashtirilgan intellektuallik va psixologik noziklik bilan ajralib turardi. Uning qahramonlari yumshoq maftunkor ayollik, maʼnaviy dunyoning boyligi, iliqlik va saxiylik bilan ajralib turadi. Rollar orasida Terens xonim (T. Uilyamsning „Orfey tushadi"), Lyudmila (K. Naydenovaning „Vanyushin bolalari"), Arina Panteleimonovna (N. Gogolning „Nikoh") va boshqalar.

Larisa Sergeevna Kovaleva 1992-yil 13-oktyabrda Smolenskda vafot etdi.

Teatrdagi faoliayti
-------------------

*Ledi Terrens* (Orfey tushadi , T. Uilyams)

*Lyudmila* (Vanyushin bolalari C. Naydenova)

*Živki Popovich* (Xonim vazir B. Nushicha)

*Arina Panteleimonovna* ( Nikoh muallifi N. IN. Gogol)

Mukofotlari
-----------

RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist, 1991-yil 20-may

Manbalar
--------

1. ↑  „Ковалева Лариса Сергеевна". Qaraldi: 22-iyun 2023-yil.
2. ↑  „Ковалева Лариса Сергеевна.". 21-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-mart 2018-yil.
3. ↑  „Ковалева Лариса Сергеевна". Qaraldi: 22-iyun 2023-yil.

Havolalar
---------

*
**Feruza Marifovna Xasanova** (1954-yil 23-iyul, Oʻzbekiston SSR) — Paxta seleksiyasi, urugʻchiligi va yetishtirish agrotexnologiyalari ilmiy-tadqiqot instituti Tuproqqa ishlov berish va jadallashtirilgan texnologiyalar laboratoriyasi mudiri, qishloq xoʻjaligi fanlari doktori, professor. Feruza Xasanova „Umumiy dehqonchilik" ixtisosligi boʻyicha katta ilmiy xodim (1990) va professor (2019). Erta va sifatli koʻchat olishda chigitni plyonka ostiga ekib yetishtirish, kuzgi bugʻdoyni ishlov bermasdan toʻgʻridan-toʻgʻri gʻoʻza ichiga ekish texnologiyasini ishlab chiqqan. Qishloq xoʻjaligida dolzab muammolarga bagʻishlangan 170 dan ortiq monografiya, ilmiy maqolalar, tavsiyalar va qoʻllanmalar muallifidir. Tajribali olim seleksionerlar bilan samarali izlanishlari natijasida kungaboqarning Slava navini yaratgan. „Oʻzbekistin mustqailligining 10 yilligi", Oʻzbekistin mustqailligining 20 yilligi", Oʻzbekistin mustqailligining 25 yilligi" koʻkrak nishoni, „Oʻzbekiston qishloq xoʻjalik fidoyisi" koʻkrak nishoni, „Sodiq xizmatlari uchun" medali bilan taqdirlangan, respublika „Olima ayol" uyushmasi aʼzosi.

Manbalar
--------

1. 1 2  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 2-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2023 — 383 bet.
2. ↑  „Prezident bir guruh ayollarni mukofotladi" (6-mart 2023-yil).
3. ↑  „Shavkat Mirziyoyev 8-mart munosabati bilan bir guruh ayollarni mukofotladi" (6-mart 2023-yil).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Manuel Blum** ispancha *Manuel Blum*, (1938-yil 26-aprelda tugʻilgan, Karakas, Venesuela), Venesuelada tugʻilgan amerikalik matematik va kompyuter olimi va 1995-yilgi A. M.Turing mukofoti, informatika sohasidagi eng yuqori mukofot, „hisoblash murakkabligi nazariyasi asoslariga qoʻshgan hissasi va uni kriptografiya va dasturlarni tekshirishga qoʻllaganligi uchun" taqdirlangan.

Hayoti va ish faoliyati
-----------------------

Manuel Blum Karakasda Ruminiyadan yaqinda kelgan yahudiy muhojirlar oilasida tugʻilgan. Otasi Chernivtsi shahrida soatsoz edi.
Blum Massachusetts texnologiya institutida elektrotexnika boʻyicha bakalavr (1959) va magistr (1961) va matematika boʻyicha doktorlik (1964) darajasini oldi. Oʻqishni tugatgandan soʻng, Blum, Berklidagi Kaliforniya universitetining kompyuter fanlari boʻlimiga qoʻshildi. 1999-yilda Karnegi Mellon universitetida Blum va uning rafiqasi Lenoreni Berklining  kompyuter fanlari boʻlimidan ishga olishga muvaffaq boʻldi. 1991-yilda Karnegi Mellonning kompyuter fanlari boʻlimiga oʻqishga kirgan oʻgʻli Avrim Blumga  qoʻshilish imkoniyati ularning Berklidagi professorlik faoliyatini tark etishiga muhim turtki boʻldi. Ota-onalar oʻgʻlining ikki tomonidagi ofislarga koʻchib oʻtishdi va uchalasi ham hamkorlik qilishdi. Xususan, ular ALADDIN (algoritm moslashuvini tarqatish va integratsiya) loyihasining bir qismi boʻlib, AQSH Milliy Ilmiy Jamgʻarmasidan akademiyada ishlab chiqilgan algoritmlarni potentsial sanoat ilovalariga moslashtirish uchun mablagʻ olgan.

2000-yilda Yahoo! Inc. Amerika Internet qidiruvi kompaniyasi oʻz veb-saytiga tashrif buyuruvchilarni inson va kompyuterdan ajratishda yordam soʻrab Karnegi Mellonning kompyuter fanlari boʻlimiga murojaat qildi. Manuel Blum, CAPTCHA (kompyuterlar va odamlarni bir-biridan ajratish uchun toʻliq avtomatlashtirilgan ommaviy Turing testi) yaratilishiga olib kelgan bu muammoni hal qilgan olimlardan biri edi. CAPTCHA-da oddiygina yashirin soʻzlarni aniqlash uchun murakkab kompyuter dasturlari ishlab chiqilganligi sababli, Blum va boshqalar insonni tanib olish chegaralarini sinab koʻradigan murakkabroq buzilishlarni sinab koʻrishda davom etishdi. 2018-yilda Blum va uning rafiqasi Karnegi Mellon universitetdagi „professional taʼqib" va jinsiy aloqada ayblanib, isteʼfoga chiqdi.

Mukofotlari
-----------

* 1977-yil – Berkli universitetining taniqli oʻqituvchi mukofoti,
* 1995-yil – Turing mukofoti "hisoblash murakkabligi nazariyasi asoslari va uni kriptografiya va dasturlarni tekshirishda qoʻllash boʻyicha ishiga hurmat sifatida ",
* 2007 yil – Gerbert A. Simon oʻqituvchilik mukofoti.

Manba
-----



1. ↑  Lenore Carol Blum
2. ↑  Avrim Blum
3. ↑  
Bruce Nelson Professor of Computer Science Carnegie Mellon University
**Konrad Genrixovich Xoffman** (nemischa:; 1894 — 1977) — sovet davlat va siyosat arbobi, 1938 — 1941-yillarda Volga Germaniya ASSR Oliy Kengashi Prezidiumining raisi boʻlgan.

Biografiyasi
------------

1894-yilda Saratov  viloyatining Pokrovskaya qishlogʻida (hozirgi Saratov viloyati, Engels shahri) temir yoʻlchi oilasida tugʻilgan.

13 yoshidan choʻpon, keyinchalik Pokrovsk va Atkarsk stansiyalari temir yoʻl deposida mexanik boʻlib ishlagan.

1915-yildan 1918-yilgacha boʻlgan Birinchi jahon urushi davrida u Kavkaz frontida oddiy askar boʻlib xizmat qilgan.

1918 — 1936-yillarda u mashinist yordamchisi, keyin Engels shahrida teplovoz mashinisti boʻlib ishlagan. 1924-yildan RCP(b) aʼzosi boʻlgan.

1936 — 1937-yillarda birgadir, depo lokomotiv xoʻjaligi boshligʻi lavozimida ishlagan.

1937 — 1944-yillarda SSSR Oliy Kengashining 1-chaqiriq deputati va 1938 — 1941-yillarda Volga Nemtsev ASSR Oliy Kengashi Prezidiumi raisi boʻlgan.

Volga Germaniya ASSR tugatilishi munosabati bilan 1941-yil 5-sentyabrda Xoffman oʻz lavozimidan ozod qilindi va rafiqasi Antonina Ilyinichnaya va bolalari Sasha va Viktor bilan birga Krasnoyarsk oʻlkasining Tyuxtetskiy tumaniga haydab yuborildi. NKVD ofitserlarining hisobotlarida u Volga nemislarining ASSR sobiq rahbariyatining „sabotajini" qoʻllab-quvvatlaganlikda va yangi aholi punkti joyidagi kolxozda doimiy yashashga ketishdan bosh tortganlikda ayblangan. 1942-yil martdan 1944-yil yanvargacha SSSR NKVD Bogoslovlag BAZda majburiy mehnatda ushlab turilgan. Keyin Krasnoyarsk oʻlkasining Nijneingashskiy tumanidagi Resheti stansiyasida mashinist boʻlib ishlagan.

Urushdan keyin oilasi bilan Andijon shahriga ko‘chib o‘tadi. U temir yoʻlda ishlashni davom ettirdi. U SSSR mukofotiga sazovor boʻlgan.

1977-yilda O‘zbekiston SSR Andijon shahrida vafot etgan.

*

Adabiyotlar
-----------

* *Shumilova L. N.* Ulug 'Vatan urushi davrida Volga Germaniya Respublikasi siyosiy elitasining taqdiri // Volga mintaqasida harbiy-tarixiy tadqiqotlar. Saratov, 2003-yil.
* „Rossiya nemislari" entsiklopediyasi, 1-jild, bet. 609.

Manbalar
--------

1. ↑  „ГОФМАН Конрад Генрихович". 4-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-sentyabr 2014-yil.
2. ↑  „Гофман Конрад Генрихович". 3-yanvar 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-sentyabr 2014-yil.

Havolalar
---------

* Hoffmann Konrad Genrixovich Arxivnaya kopiya
* Hoffmann (Hofmann) Konrad Genrixovich -dagi Arxivnaya kopiya
* „Konrad Xoffman: pasporti boʻyicha nemis, qalbi temir yoʻlchi" — Zeitung „Aussiedlerbote" / „Resettlement Herald" gazetasi (rus. )
Megaderma lyra – Museo Civico di Storia Naturale Giacomo Doria – Genoa, Italy – DSC02564
**Yirik nayzaburun**- koʻrshapalaklar turkumiga mansub. Ular ucha oladigan yagona sutemizuvchilar. Havoda teri bilan qoplangan qanotlari yordamida kutilmagan egri-bugri burilishlar yasab parvoz qiladi. Koʻp koʻrshapalaklar kunduzi yirtqichlar hamla qila olmaydigan joylami topib, boshini pastga qaratib osilib olgan holda uxlaydi. Kech boʻlishi bilan esa havoga koʻtarilib, ozuqa axtarib uchib ketadi. Ayrim koʻrshapalaklar ozuqa topishda va qorongʻi osmonda yoʻnalishni aniqlashda exolokatsiyadan foydalanadi. Ular chiqaradigan yuqori chastotali tovushlar aks-sado kabi atrofdagi jinslardan qaytib kelib koʻrshapalakning qulogʻiga chalinadi. Exolokatsiya tufayli ular uchish davomida oʻz oʻljalarining joylashuvini aniqlaydi va qorongʻida toʻsiqlarga duch kelmaydi.

**Oʻlchami:** tanasi 6,5-8,5 sm; dumi yoʻq,
qanoti yozilganda 23-30 sm.
**Areali:** Hindiston, Xitoy janubi,
Malayziya.
**Ilmiy nomlanishi:** Megaderma Iyra.
Yirik nayzaburun eng katta
koʻrshapalaklardan biridir.

Oziqlanishi
-----------

Ozuqasining asosini hasharotlar
tashkil etadi. U, shuningdek,
kemiruvchilar, qurbaqalar, baliqlar
va boshqa koʻrshapalaklarni
ov qiladi. Yirik nayzaburunlar
gʻorlarda soni 3 dan 50 gacha
boʻlgan guruhlar tashkil etib
yashaydi. Ayrimlari oʻzidan
kuchliroq boʻlgan nayzaburunlarga
yemish boʻlishdan qoʻrqib gʻorga
kirmaydi. Qonxoʻr
koʻrshapalaklardan farqli ravishda
yirik nayzaburunlar qon soʻrmaydi, koʻrshapalaklar oʻz oʻljasidan nariroqqa qoʻnib, toʻrt oyoqlab, sezdirmaslikka harakat qilib yaqinlashadi. Qonxoʻrning burni issiqlikka sezgir boʻlib, oʻlja tanasidagi teriga yaqinroq joylashgan qon tomirlarini topishga yordam beradi. Tigʻ kabi oʻtkir tishlari bilan koʻrshapalak hayvon tanasida kesik hosil qiladi va oqib chiqayotgan qonni tili bilan yalay boshlaydi. Koʻrshapalakning soʻlagi kesik joyini ogʻriq sezmaydigan qilib, qonni quyulib qolishdan saqlaydi.

Manbalar
--------

1. "Hayvonot olami" ensiklopediyasi: Birinchi jild, Toshkent.

Adabiyotlar
-----------

1. „Asia’s biodiversity vanishing into the marketplace" Wayback Machine saytida arxivlandi (2012-04-07). 2012-yil.
**Oketo** (yaponcha: *oketo-machi* *置戸町*?) – Yaponiyaning Xokkaydo prefekturasi tarkibiga kiruvchi Oxotsk subprefekturasidagi shahar.

Oketo nomi Tokoro daryosiga qoʻshiladigan irmoqlardan birining Ainu tilidagi nomidan kelib chiqadi. „O-ket-un-nai" – qirgʻogʻida hayvonlar terisini quritish/choʻzish uchun ramkalar joylashgan daryo.

2016-yil sentabr holatiga koʻra, shaharda aholisi tahminan 3,042 kishi va aholi zichligi 1 km² ga 5,8 kishidan toʻgʻri keladi. Umumiy maydoni 527,54 km².

Oketo dastlab daraxt kesuvchilar urugʻ jamoasining manzilgohi boʻlgan. Hozirda dehqonchilik bilan shugʻullanadi. Koʻp ekiladigan ekinlarga kartoshka, oq gulli loviya va lavlagi kiradi. Sut mahsulotlari ishlab chiqarish va chorvachilik ham yoʻlga qoʻyilgan. Oketo 1960-yillarda bir necha marta arqon tortish boʻyicha Yaponiya chempioni boʻlgan. Har yilining iyul oyida oʻtkaziladigan Ningen Banba festivalida ushbu arqon tortish anʼanasi bugungi kungacha ham davom etmoqda. Ningen Bamba davomida 5 yoki 7 kishidan iborat jamoalar sunʼiy tepaliklar orqali marra chizigʻiga chanalarni tortib chiqarishadi.

Taʼlim
------

Oketoda bitta boshlangʻich maktab bor, Oketo boshlangʻich maktabi. Ilgari shaharda toʻrtta faol boshlangʻich maktab boʻlgan, ammo aholi sonining kamayishi sababli ulardan uchtasi yopilgan. Oketo oʻrta maktabi shahardagi yagona oʻrta maktabdir. Oketoda prefekturaga qarashli Oketo yuqori maktabi ham mavjud. Maktab ijtimoiy farovonlik kurslarini taklif qiladi.

Tarix
-----

Oketo Yaponiyada Oke-Craft deb nomlangan yogʻoch hunarmandchiligi bilan mashhur. Ushbu hunarmandchilik buyumlarining aksariyati tovoq va kosa kabi maishiy jihozlardir. Ular odatda mahalliy oq qaragʻaydan tayyorlanadi. Tarixdan oldingi davrlarda Oketo yaqinidagi togʻlar (masalan, Oketoyama) kesish asboblari va oʻq uchlari uchun ishlatiladigan obsidianning asosiy manbai boʻlgan.[*manba kerak*]

Talisman
--------

Oketoning talismani bu **Okebamba-kun** (yaponcha: *Okebanba-kun* *おけばんばくん*?). U tabiatni sevuvchi, yumshoq o'yinchoq shaklidagi ot. U Oketoning chekka qismlarida yashaydi. U xotirjam, lekin juda beparvo. U *Ningenbanbaning* (Inson jismidagi ot) azaliy raqibi boʻlgan, ammo koʻp sonli magʻlubiyatlardan so'ng jang qilishni to'xtatadi. Buning oʻrniga u park golfchisiga aylandi. Ammo, golfda ham koʻplab magʻlubiyatlari natijasida yana isteʼfoga chiqadi va K*atsuyama Onsen Yuyu*ga boradi. U har doim o'zi bilan *oke* (yapon anʼanaviy chelagi) olib yuradi. Uning yelkasi *Oketo Park* golf maydoniga oʻxshaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  „アイヌ語地名リスト - 環境生活部アイヌ政策推進局アイヌ政策課". *www.pref.hokkaido.lg.jp*. Qaraldi: 1-iyul 2022-yil.
2. ↑  „ぶらーりまちあるきおけばんばくん". *Oketo*.
**Kamogawa** (yaponcha: *鴨川市* *Kamogawa-shi*?) – Yaponiyaning Chiba prefekturasida joylashgan shahardir.

Shahar nomi ikkita *kanji* belgisidan iborat: birinchisi, kamo (kán), yaʼni „oʻrdak" va ikkinchisi, „daryo" degan maʼnoni anglatuvchi kawa (kāwa).

Geografiya
----------

Kamogawa Atago togʻida joylashgan boʻlib, u 408.2 m (1,339 ft) balandlikda – Chiba prefekturasining eng baland nuqtasidir. Kamo daryosi (22.25 kilometr (13.83 mi)) Kamogawada Tinch okeaniga qoʻyiladi.

### Qoʻshni munitsipalitetlar

Chiba prefekturasi

* Futsu
* Kimitsu
* Katsuura
* Minamibōsō
* Kyonan
* Otaki

### Iqlimi

Kamogawa nam subtropik iqlimga ega (Köppen *Cfa*), yozi issiq va qishi salqin, qor yogʻmaydi. Kamogawada oʻrtacha yillik harorat 15,5 °C. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1833 mm, sentyabr esa eng nam oy hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat 26,0 atrofida °C, eng pasti esa yanvarda, 5,9 atrofida °C boʻladi.

Demografiya
-----------

Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Kamogawa aholisi soʻnggi 70 yil ichida asta-sekin kamayib bormoqda.

Aholining oʻsishi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1950 | 48,958 | —     |
| 1960 | 46,054 | −5.9% |
| 1970 | 42,308 | −8.1% |
| 1980 | 41,159 | −2.7% |
| 1990 | 39,866 | −3.1% |
| 2000 | 37,653 | −5.6% |
| 2010 | 35,766 | −5.0% |
| 2020 | 32,116 | −10.2% |

Hukumat
-------

Kamogawa toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 18 aʼzodan iborat bir palatali shahar kengashiga ega boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakliga ega. Kamogawa Chiba prefekturasi assambleyasiga bitta aʼzosini qoʻshadi. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Diet quyi palatasining Chiba 12-okrugiga kiradi.

Iqtisodiyot
-----------

Kamogawa janubiy-markaziy Chiba prefekturasi atrofidagi mintaqa uchun savdo markazi boʻlib xizmat qiladi. Tijorat baliq ovlash beshta faol baliq ovlash portiga ega Kamogawada asosiy sanoat boʻlib qolmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  "Kamogawa". *Encyclopedia of Japan*. Tokyo: Shogakukan. 2012. OCLC 56431036. Archived from the original on 2007-08-25.. Qaraldi: 2012-06-19.
2. ↑  "鴨川（市）" (ja). *Nihon Daihyakka Zensho (Nipponika) [Kamogawa]*. Tokyo: Shogakukan. 2012. OCLC 153301537. Archived from the original on 2007-08-25.. Qaraldi: 2012-06-02.
3. ↑  "Atago-yama" (ja). *Nihon Daihyakka Zensho (Nipponika)*. Tokyo: Shogakukan. 2012. Archived from the original on 2007-08-25.. Qaraldi: 2012-05-19.
4. ↑  „河川現況". 10-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-iyun 2012-yil.
5. ↑  Kamogawa climate data
6. ↑  Kamogawa population statistics
**Davron Iskandarov** (1905-yil, Samarqand – 1938-yil, Toshkent) – 1905-yilda Samarqand okrugining Dargʻom tumanidagi Madorif qishlogʻida tugʻilgan. Otasi ishchi boʻlib, Samarqanddagi gʻisht zavodida ishlagan. 1924-yilda vafot qilgan. Davron Iskandarov 1915-yilgacha otasi qoʻlida boʻlgan boʻlsa, 1915—1918-yillarda oʻz qishlogʻidagi boylarning qoʻlida choʻponlik qilgan. 1918-yildan 1921-yilgacha Samarqand shahridagi gʻisht zavodida ishlagan. 1921—1924-yillarda ustaga shogird tushib, ustaxonada faoliyat yuritadi. 1924-yilda kommunistik partiyaga nomzod sifatida qabul qilinadi. 1925-yilda partiya safiga toʻliq aʼzo boʻlib kiradi. 1924—1925-yillarda Samarqand shahridagi okrug sovet partiya maktabida oʻqigan. 1925-yil mayidan 1926-yilgacha Dargʻom tumanida partiya tashkilotchisi boʻlib ishlagan.

1928-yilga kelib Oʻz VKP (b) ning Oqdaryo partiya komiteti kotibi etib tayinlanadi. Oqdaryoda 1929-yilga qadar ishlaydi. 1929—1930-yillarda Oʻz VKP (b) Ikromov raykomi kotibi vazifasida faoliyat yuritadi. 1930-yilga kelib okruglar tugatiladi. Natijada Oʻz VKP (b) Samarqand okrugining partiya qo'mitasi kotibi Byurosi a'zosi va Tashkiliy bo'limda mudir sifatida faoliyat ko'rsatadi. 

1931-yilning avgustida Oʻrta Osiyo marksizm-leninizm institutida tahsil olish uchun Toshkentga yuboriladi. 1933-yildan boshlab shu institutning partiya tashkilotida kotib boʻlib ishlaydi. Partiyaning 6-qurultoyida Oʻz VKP (b) Markaziy Komitetiga va 5-sovetlar syezdida OʻzSSR Markaziy Ijroiya qoʻmitasi aʼzoligiga saylanadi.

Oʻzbek, rus, tojik tillarini mukammal bilgan. Paxta chopigʻini kechiktirgani va ziyofatda qatnashgani uchun hayfsan olgan.

1938-yil 5-oktyabrda SSSR Oliy sudi Harbiy kollegiyasi sayyor sessiyasining sud majlisida oʻlimga hukm qilinadi va oʻsha kuni otib tashlanadi. Keyinchalik aybsizligi isbotlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Rustambek Shamsutdinov*. Коллективлаштириш ва "катта террор" даврида қатагон қилинган ватандошларимизнинг xoтиpa китоби*. Тошкент: Янги аср авлоди, 2015 йил — 326 bet. ISBN 978-9943-27-589-9.
2. ↑  Rustambek Shamsutdinov*. O'zbekistonda sovetlarning qatag'on siyosati va uning oqibatlari (1-kitob)*. Sharq Toshkent 2012 — 123 bet. ISBN 978-9943-00-481-8.
**Mahmudxon Ismoilovich Ismoilov** (1947-yil 22-iyun, Toshkent, Oʻzbekiston SSR — 2015-yil 2-avgust, Toshkent, Oʻzbekiston) — oʻzbekistonlik muhandis olim, texnika fanlari doktori, professor.

Biografiyasi
------------

Mahmudxon Ismoilov 1947-yil 22–iyunda Toshkent shahrida ziyoli oilada tugʻilgan. Mahmudxon Ismoilov 1965—1970-yillarda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutida oʻqigan. 1970—1972-yillarda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti „Elektr energiyasini ishlab chiqarish va tarqatish" kafedrasi assistenti, 1976-1980-yillarda „Qishloq xo‘jaligida elektr energiyasini qo‘llash" kafedrasi katta o‘qituvchisi, 1980—1985-yillarda „Qishloq xo‘jaligini elektrlashtirish va avtomatlashtirish" fakulteti dekani oʻrinbosari, 1985—1992-yillarda ushbu fakultet dekani, 1992—1993-yillarda sirtqi ta’lim fakulteti dekani, 1993—1996-yillarda sirtqi ta’lim boʻyicha prorektor, 1996—2001-yillarda sirtqi ta’lim fakulteti dekani, 2001—2003-yillarda o‘quv ishlari bo‘yicha prorektor, 2003—2004-yillarda sirtqi ta’lim fakulteti dekani, 2004—2014-yillarda moliya-iqtisodiyot ishlari bo‘yicha prorektor lavozimida faoliyat koʻrsatgan. 

### Vafoti

Mahmudxon Ismoilov 2015-yil 2-avgustda vafot etgan. 

### Ilmiy faoliyati

Mahmudxon Ismoilov 70 dan ortiq ilmiy-uslubiy ishlar, jumladan, 2 ta monografiya, 3 ta metodik tavsiyalar muallifi. 1972—1976-yillarda Moskva shahridagi Butunittifoq qishloq xo‘jaligini elektrlashtirish ilmiy-tadqiqot instituti aspiranturasida oʻqigan, 1977-yilda nomzodlik ishini yoqlab, texnika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan.

Mukofotlari
-----------

* „Shuhrat" medali (1995);
* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil" esdalik nishoni (2011).

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 1-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2022 — 342 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yashilgulli shirach** (lotincha: *Eremurus chloranthus*) — shirachdoshlar oilasi shirach turkumiga mansub ko‘p yillik gulli o‘simlik turi. Birinchi marta Mixail Gregorovich Popov tomonidan tasvirlangan. O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Samarqand viloyati Turkiston tog‘ tizmasi hududida tarqalgan. Tog‘larning yuqori qismlarida, ochiq ola jinslarda o‘sishga moslashgan.

Tavsifi
-------

Balandligi 60-70 sm gacha yetadigan ko‘p yillik o‘t o‘simlik. Ildizpoyasi, jigarrang, kalta, nursimon joylashgan, bo‘laklari urchuqsimon shaklda, biroz yog‘onlashgan. Barglari keng qalami nashtarsimon shaklda, eni 15 mm, rangi to‘q yashil, sirti silliq, tuksiz. Gullari shingil to‘pgulda yig‘ilgan. Shingili yog‘on, ko‘p gulli, silindr shaklida, uzunligi 25-30 sm. Guloldi bargchalari nashtarsimon uchli, chetlari mayin tuklar bilan qoplangan. To‘pgulining pastida joylashgan gullarning gulbandi gulqo‘rg‘onidan qisqaroq. Gulqo‘rg‘on bo‘lakchalari yashil tusda, yakka tomirli, uzunligi 14-15 mm. Changchilari gulqo‘rg‘onidan bir yarim barobar kaltaroq. Gullari ko‘rimsiz bo‘lganligi va hasharotlarni jalb qilmaganligi sababli shamol orqali changlanadi. Iyul oyida gullab mevasi avgustda pishib yetiladi. Mevasi ko‘sakcha. Urug‘i va ildizpoyalari orqali ko'payadi.

Tarqalishi va o‘sish sharoiti
-----------------------------

Tabiatda soni juda kamayib ketgan. Samarqand viloyati Turkiston tog‘ tizmasi hududida tarqalgan. Birinchi marta 1926—yilda gerbariy uchun yig‘ib olingan. Tog‘larning yuqori qismida, ochiq ola jinsli tuproqlarda o‘sadi. Ma'lum bir tuproq sharoitiga moslashganligi sababli tabiatda kam uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Eremurus chloranthus".
2. ↑  „Ширач зеленоцветний".
3. ↑  *O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobi I jild*, 2019.
**Barbara Jane Huberman** yoki **Barbara Liskov**  (1939-yil 7-noyabrda tugʻilgan, Los Angeles, Kaliforniya, AQSh), 2008-yilda A. M. Turing mukofoti, kompyuter fanlari boʻyicha eng yuqori mukofot hisoblanib, „kompyuter dasturlash tillarini loyihalashdagi kashshof ishi" uchun taqdirlangan.

Hayoti va ish faoliyati
-----------------------

U Kaliforniyada tugʻilgan, u yerda otasi va buvisi, Rossiya imperiyasidan muhojirlar Lev Guberman va Roza Margolis istiqomat qilishgan. 1961-yilda Berkli Kaliforniya universitetida matematika boʻyicha bakalavr darajasini olganidan soʻng, Liskov Massachusettsda dastlab Mitre korporatsiyasida, keyin Harvard universitetida kompyuter dasturchisi boʻlib ishladi. Liskov, 1963-yilda Kaliforniyaga qaytib keldi va u yerda Jon Makkartining assistenti boʻldi va Stenford universitetida uning sunʼiy intellekt loyihalari ustida ishladi. Liskov, Stenfordda magistr (1965) va doktorlik (1968) darajasini oldi.

Stenfordni tugatgandan soʻng, Liskov Massachusetts texnologiya instituti (MIT) fakultetiga qoʻshilishdan oldin Mitre korporatsiyasiga (1968-72) qaytib keldi va u yerda NEC dasturiy fanlar va muhandislik professori (1986-97) yaʼni Ford professori boʻldi. Hamda yana muhandislik (1997) va MIT instituti professori (2008) boʻldi.

  

Liskovning nashrlari MIT kompyuter fanlari boʻlimidan Jon V. Guttag bilan hamkorlikda dastur ishlab chiqishda abstraktsiya va spetsifikatsiya (1986) va Java'da dastur ishlab chiqish: Abstraktsiya, spetsifikatsiya va ob’ektga yoʻnaltirilgan dizayn (2001) ni oʻz ichiga oladi.

Liskov har doim talaba qizlarni qoʻllab-quvvatlagan va qoʻllab-quvvatlagan va kompyuter fanini, ayniqsa ayollar uchun doʻstona sohaga aylantirishga qaratilgan. Liskov koʻproq ayollar va kichik professor-oʻqituvchilarni jalb qilish orqali ularga oʻz martabalarini qurish va yanada yuksalishda yordam beradi. Bugungi MIT 1970-yillarning boshlarida oʻz faoliyatini boshlagan joydan tubdan farq qiladi. Oʻsha paytda fakultetda faqat kichik bir guruh ayol xodimlar ishlagan.

1970-yilda turmushga chiqqan uni eri Neytan Artur Liskov va 1975-yilda tugʻilgan oʻgʻli Musa Liskov ham kompyuter olimlaridan.

Mukofotlari
-----------

* 2004-yil – Jon fon Neyman medali
* 2005-yil – ETH Zurichning faxriy doktori
* 2008-yil – Tyuring mukofoti "dasturlash tillari va tizimlarini loyihalashning amaliy va nazariy asoslariga qoʻshgan hissasi uchun, xususan, xatolarga chidamlilik, maʼlumotlarni abstraktsiya qilish va taqsimlangan hisoblash sohasidagi tadqiqotlar. "
* 2013-yil – Garold Pender mukofoti
* 2018-yil – Kompyuter texnologiyalari kashshofi

Manba
-----


1. ↑  Barbara H. Liskov
Massachusetts Institute of Technology
2. ↑  Dr. Barbara H.Liskov
**Shimoliy urush** (1700-21) - Rossiya (Shimoliy Ittifoq tarkibida)ning Boltiq dengiziga chiqish uchun Shvetsiyaga qarshi urushi. Narva ostonasidagi magʻlubiyat (1700) dan keyin Pyotr I armiyani qayta tuzdi. Boltiq flotini barpo etdi. 1701—04 yillarda rus qoʻshinlari Fin qoʻltigʻi sohillarida mustahkamlanib olib, Derpt, Narva va boshqa istehkomlarni egalladi. 1703-yil Sankt-Peterburgga asos solindi; u Rossiya imperiyasining poytaxtiga aylandi. 1708-yil Rossiya hududiga bostirib kirgan shved qoʻshinlari Lesnaya yaqinida magʻlubiyatga uchradi. Poltava jangi (1709)da Shvetsiya butunlay tormor etildi va Karl XII Turkiyaga qochdi. Boltiq floti Gangut (1714), Grengam (1720) va boshqalar joylarda gʻalabaga erishdi. Nishtadt sulh shartnomasi (1721) bu urushga yakun yasadi. Unga koʻra, Liflyandiya (Riga bilan birga), Estlyandiya (Revel, Narva bilan birga), Kareliyaning bir qismi (Keksgolm bilan birga), Ingermanlandiya (Ijor yeri), Ezel va Dago o.lari Rossiyaga oʻtdi. Rus qoʻshinlari tomonidan bosib olingan Finlandiya yerlarining koʻp qismi Shvetsiyaga qaytarildi. Rossiya Shvetsiyaga 2 mln. yefimka (pul birligi) miqdorida tovon toʻladi, har ikki davlat oʻrtasidagi savdo munosabatlari tiklandi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ravshan Mahmudov** (1925, Samarqand tumani – 1943) – Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Markaziy front 61-armiyaning 415-oʻqchi diviziyasi oʻqchisi. 1943-yil 27-sentabrda Chernigov viloyatining Repki rayonidagi Zmei xutori yaqinida birinchilardan boʻlib Dnepr daryosini kechib oʻtgan, jangchilarni 3-marta hujumga boshlagan, oʻng sohildagi platsdarmni saqlab qolish uchun boʻlgan jangda halok boʻlgan. 1944-yil 15-yanvarda Qahramon (vafotidan soʻng) unvoniga sazovor boʻlgan.

Biografiyasi
------------

Ravshan (Roʻjan) Mahmudov 1925-yilda Siyob qishlogʻida (hozirgi Oʻzbekistonning Samarqand viloyati hududi) dehqon oilasida dunyoga kelgan. Millati – oʻzbek. Maktab taʼlimini tamomlamasdan, kolxozda ishlashni boshlagan. 1943-yil fevral oyida Ravshan Mahmudov Ishchilar va Dehqonlar Qizil Armiyasi safiga chaqirilib, ikkinchi jahon urushi frontiga joʻnatilgan. Mahmudov markaziy frontda jang qilgan, 61-armiyaning 415-oʻqchi diviziyasi oʻqchisi boʻlgan. R.Mahmudov Dnepr jangidagi ishtiroki bilan ajralib turgan.

1943-yilning sentabr oyida Mahmudov Ukraina SSRning Chernigov viloyati, Repki tumani, Zmei qishlogʻi yaqinida Dneprning gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan koʻprigini egallash va ushlab turish boʻyicha janglarda faol ishtirok etdi. U shaxsan oʻnta nemis qarshi hujumlarini qaytarishda qatnashgan va jangning muhim daqiqalarida oʻz safdoshlarini uch marta hujumga boshlagan. Toʻrt oylik operatsiya natijasida Ukrainaning chap qirgʻogʻi Qizil Armiya tomonidan nemis qoʻshinlaridan deyarli butunlay ozod qilindi. 1943-yil 27-sentyabrdagi hujumlardan birida Ravshan Mahmudov vafot etdi. U Repki tumanidagi Mysi qishlogʻidagi ommaviy qabrga dafn etilgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 15-yanvardagi „Qizil Armiya generallari, ofitserlari, serjantlari va oddiy askarlariga jangovar vazifalarni namunali bajarganliklari uchun Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini berish toʻgʻrisida"gi farmoni bilan nemis bosqinchilariga qarshi kurash, frontidagi qoʻmondonlik va bir vaqtning oʻzida koʻrsatgan jasorati va qahramonligi" uchun Qizil Armiya askari Ravshan Mahmudov vafotidan soʻng Sovet Ittifoqi Qahramoni yuksak unvoni bilan taqdirlandi. Shuningdek, unga vafotidan keyin Lenin ordeni berilgan.

Xotirasi
--------

Samarqand shahridagi koʻchaga Ravshan Mahmudov nomi berilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR „O prisvoenii zvaniya Geroya Sovetskogo Soyuza generalam, ofitserskomu, serjantskomu i ryadovomu sostavu Krasnoy Armii" ot 15 yanvarya 1944 goda // Vedomosti Verxovnogo Soveta Soyuza Sovetskix Sotsialisticheskix Respublik : gazeta. – 1944. – 23 yanvarya (№ 4 (264)). – S. 1.
3. ↑  „Награда Рожана Махмудова". Qaraldi: 20-sentabr 2023-yil.
4. ↑  „Махмудов Равшан". Qaraldi: 20-sentabr 2023-yil.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  




|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Victorinox** – Shveysariyaning Shvits okrugidagi Ibach shaharchasida joylashgan pichoq va soat ishlab chiqaruvchisi. Kompaniya Shveysariya harbiy pichoqlari bilan mashhur. 2005-yilda raqobatchisi hisoblangan yana bir pichoq ishlab chiqaruvchisi Venger kompaniyasini sotib olgach, Victorinox Shveysariya armiyasi uchun koʻp maqsadli pichoqlarning yagona yetkazib beruvchisiga aylanib oldi. Dunyodagi eng yirik choʻntak pichoqlari ishlab chiqaruvchisi boʻlish bilan bir qatorda, kompaniya oʻz logotipini soatlar, kiyim-kechak va sayohat anjomlari uchun litsenziyalagan.

Tarixi
------

### Asos solinishi

Kompaniya 1884-yilda *Messerfabrik Carl Elsener*, Karl Elsenerning Ibachdagi ustaxonasida tashkil etilgan. Elsener 1891-yilda Shveysariya pichoq ishlab chiqaruvchilari assotsiatsiyasi „Schweizerischer Messerschmiedverband*"*ga asos solgan va sheriklari bilan Shveysariya armiyasiga pichoq etkazib berishni boshlashgan. 1892-yilda Elsenerning pichoq ustalarini koʻpchiligi Solingen ishlab chiqaruvchilari arzonroq narxda pichoq yetkazib berishlari maʼlum boʻlgach, bu kompaniyani tark etishdi. Elsener esa Solingen bilan raqobat qilishda davom etdi va jiddiy moliyaviy qiyinchiliklarga duch keldi.

Elsenerning „*Schweizer Offiziers- und Sportmesser"* pichogʻi 1897-yilda patentlangan, keyinchalik „*Original Swiss Army Knife"* (asl Shveysariya Armiya Pichogʻi) sifatida xalqaro miqyosda sotilgan. Ushbu pichoq Shveysariya Qurolli Kuchlari tomonidan qurol sifatida qabul qilinmagan boʻlsada, uning tijoriy muvaffaqiyati kompaniyaga moliyaviy tiklanish imkonini berdi.

1909-yilda onasining vafotidan soʻng Elsener uning sharafiga brendni „Viktoriya" deb nomladi. Shveysariya gerbidan kompaniya logotipi sifatida foydalanish oʻsha yili boshlangan. 1921-yilda kompaniya oʻzining savdo nomini hozirgi „Victorinox" ga oʻzgartirdi. Uning qonuniy nomi esa 1979-yilga kelib rasman oʻzgartirildi.

  

### Shveysariya armiyasi tomonidan 1890-2008 yillarda foydalanilgan pichoqlar

* Model 1890*Model 1890*
* Model 1908*Model 1908*
* Model 1951*Model 1951*
* Model 1961 (1994 varianti)*Model 1961* (1994 varianti)
* Soldatenmesser 2008*Soldatenmesser 2008*

Manbalar
--------

1. ↑  „The 100 biggest employers in central Switzerland" Wayback Machine saytida arxivlandi (13 March 2015). Neue Luzerner Zeitung, 22. October 2014
2. ↑  „Archived copy". 13-mart 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-oktyabr 2015-yil.
3. 1 2  „10K for Swiss Army Brands, Inc.".  www.sec.gov. Qaraldi: 9-mart 2022-yil.
4. ↑  „Victorinox launches airport security friendly laptop bags". Indian Express. Qaraldi: 9-yanvar 2016-yil.
5. ↑  „Contact | Victorinox International" (en).  Victorinox. Qaraldi: 9-mart 2022-yil.
6. ↑  *Von Marco Lauer.* „"Das isch en Draum, do zum schaffe"" (de). *Der Spiegel* (2-may 2008-yil).
Xabar tashuvchi kabutarlar.
 Sharqona kiyimdagi yosh xonim kabutar bilan (XIX asr)
**Xabarchi kabutarlar** – Qadimda odamlar xabarlarni yuborish uchun kabutarlardan foydalanishgan. Kabutarlarning oʻz uy-joyiga qaytib borish qobiliyati tufayli xabarchilar sifatida samarali foydalanishgan. Kabutarlar qafaslarda manzilga olib boriladi, u yerda xabarlar bilan biriktiriladi, keyin ular tabiiy ravishda oʻz uyiga qaytadi, u yerda qabul qiluvchi xabarni oʻqiydi. Ular dunyoning koʻplab joylarida qoʻllanilgan. Kabutarlar harbiy vaziyatlarda ham katta xizmat qilishgan va bu holda ular urush kabutarlari deb atalgan.

Tarixi
------

Muloqot usuli sifatida, qushlarni oʻrgatish sanʼati forslar kabi qadimgi hisoblanadi. Rimliklar 2 ming yil oldin oʻz harbiylariga yordam berish uchun kaptar xabarchilaridan foydalanishgan. Frontinusning aytishicha, Yuliy Tsezar Galliyani zabt etishda kaptarlardan xabarchi sifatida foydalangan. Yunonlar Olimpiya o'yinlarida gʻolib boʻlganlarning nomlarini shu yoʻl bilan oʻzlarining turli shaharlariga yetkazishgan.

Genri Teonge (taxminan 1620–1690) oʻz kundaligida Levantdagi Iskenderun va Halab oʻrtasidagi savdogarlar tomonidan foydalaniladigan oddiy kabutar pochta xizmatini tasvirlaydi. Moʻgʻullar xabarchi kabutarlardan ham foydalanganlar.

Telegrafdan oldin bu aloqa usuli birja brokerlari va moliyachilar tomonidan keng qoʻllanilgan. Gollandiya hukumati XIX asrning boshlarida Yava va Sumatrada fuqarolik va harbiy tizimni oʻrnatdi. 1851-yilda Germaniyada tugʻilgan Pol Julius Reuter London shahrida ofis ochdi va u London va Parij oʻrtasida birja kotirovkalarini yangi Kaledan Doverga kabel orqali uzatdi. Avvalroq kabutarlardan Axen va Bryussel oʻrtasida birja narxlarini aytish uchun foydalanishgan, bu xizmat telegraf aloqasidagi boʻshliq yopilgunga qadar bir yil davomida ishlagan.

 Pigeon-Gram xizmati uchun tamgʻa

Manbalar
--------

1. ↑  Clarke, Carter W. (1933). "Signal Corps Pigeons". *The Military Engineer* (Society of American Military Engineers) **25** (140): 133–138. ISSN 0026-3982.
2. ↑  Levi, Wendell*. The Pigeon*. Sumter, South Carolina: Levi Publishing Co, Inc, 1977. ISBN 0-85390-013-2.
3. ↑  Blechman, Andrew*. Pigeons-The fascinating saga of the world's most revered and reviled bird.*. St Lucia, Queensland: University of Queensland Press, 2007. ISBN 978-0-7022-3641-9.  Wayback Machine saytida arxivlandi (2009-05-20).
4. ↑  The Diary of Henry Teonge Chaplain on Board HM’s Ships Assistance, Bristol and Royal Oak 1675–1679. The Broadway Travellers. Edited by Sir E. Denison Ross and Eileen Power. London: Routledge, 1927. Entries for October 27, November 29, and December 6, 1675.
5. ↑  „Chronology: Reuters, from pigeons to multimedia merger". Reuters (19-fevral 2008-yil). Qaraldi: 21-fevral 2008-yil.
**Goshogawara** (yaponcha: *五所川原市* *Goshogawara-shi*?) – Yaponiyaning Aomori prefekturasida joylashgan shahardir.

Geografiyasi
------------

Goshogawara Gʻarbiy Aomori prefekturasidagi Sugaru yarim orolida ikkita hududni egallab turadi. Shahar boʻylab Iwaki daryosi oqib oʻtadi. Daryoning katta qismi dengizga chiqmaydi. Daryo yarim orolning oʻrtasida joylashgan. Shimoldagi kichikroq eksklav Yapon dengizi sohilida joylashgan. Shaharning bir qismi Sugaru kvazi-milliy bogʻi chegaralarida joylashgan.

### Iqlimi

Shahar sovuq nam kontinental iqlimga ega (Köppen *Cfb*). Goshogawarada oʻrtacha yillik harorat 10,6 °C. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1281 mm, sentyabr esa eng nam oy hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat 23,4 atrofida °C, eng pasti esa yanvarda, −1,5 atrofida °C boʻladi.

Demografiyasi
-------------

Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Goshogawara aholisi soʻnggi 40 yil ichida kamaydi.

Aholining oʻsishi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1960 | 70,222 | —     |
| 1970 | 67,047 | −4.5% |
| 1980 | 68,738 | +2.5% |
| 1990 | 63,843 | −7.1% |
| 2000 | 63,208 | −1.0% |
| 2010 | 58,421 | −7.6% |
| 2020 | 51,415 | −12.0% |

Hukumati
--------

Goshogawarada toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 26 aʼzodan iborat bir palatali shahar qonun chiqaruvchi organi boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakli mavjud. Goshogawara, Nakadomari shahri bilan birgalikda Aomori prefekturasi assambleyasiga uchta aʼzosini qoʻshadi. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Diet quyi palatasining Aomori 3-okrugiga kiradi.

Iqtisodiyoti
------------

Goshogawara iqtisodiyoti aralash. Shahar mintaqaviy savdo markazi sifatida xizmat qiladi. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlariga guruch va olma kiradi, tijorat baliqchiligi esa mollyuskalarni oʻz ichiga oladi. Shaharda Aomori texnopolis yuqori texnologiyalar sanoat parki joylashgan.

Taʼlim
------

Goshogawarada shahar hukumati tomonidan boshqariladigan 11 ta davlat boshlangʻich maktabi va oltita davlat oʻrta maktabi mavjud. Shaharda Aomori prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan beshta davlat oʻrta maktabi mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  Goshogawara Official statistics (yaponcha)
2. ↑  Goshogawara climate data
3. ↑  Goshogawara population statistics
4. ↑  Goshogawara city home page(yaponcha)
**Shiroi** (yaponcha: *白井市* *Shiroi-shi*?) – Yaponiyaning Chiba prefekturasida joylashgan shahardir.

Geografiya
----------

Shiroi Chiba prefekturasining shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan boʻlib, dengiz sathidan 20-30 metr balandlikda joylashgan. U Tokio markazidan (25 kilometr) va prefektura poytaxti Chibadan taxminan teng masofada joylashgan. Shahar shimoldan Tega koʻli bilan chegaradosh.

### Qoʻshni munitsipalitetlar

Chiba prefekturasi

* Kashiwa
* Funabashi
* Kamagaya
* Inzai
* Yachiyo

### Iqlim

Shiroi nam subtropik iqlimga ega (Köppen *Cfa*), yozi issiq va qishi salqin va qor yogʻmaydi. Shiroida oʻrtacha yillik harorat 14,8 °C. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1371 mm, sentyabr esa eng nam oy hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat 26,6 atrofida °C, eng pasti esa yanvarda, 4,2 atrofida °C boʻladi.

Demografiya
-----------

Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Shiroi aholisi bir necha oʻn yillikda kuchli oʻsgan.

Aholining oʻsishi| Yil | Aholi | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1950 | 8,402 | —     |
| 1960 | 8,217 | −2.2% |
| 1970 | 10,509 | +27.9% |
| 1980 | 24,974 | +137.6% |
| 1990 | 37,082 | +48.5% |
| 2000 | 50,431 | +36.0% |
| 2010 | 60,353 | +19.7% |
| 2020 | 62,441 | +3.5% |

Tarixi
------

Shiroi qishlogʻi Chiba prefekturasining Inba tumanida 1885-yil 1-aprelda Meiji davrida zamonaviy munitsipalitetlar tizimining tashkil etilishi bilan yaratilgan. Ikkinchi Jahon urushidan koʻp oʻtmay, 1960-yillarning boshlarigacha Shiroi Qoʻshma Shtatlar havo kuchlari bazasi (Shiroi AFB APO73) joylashgan. Shiroi 1964-yil 1 sentyabrda shahar maqomiga koʻtarildi. 1970-yillarda Yaponiya iqtisodiyoti oʻsishi bilan koʻp odamlar mamlakatdan shaharlarga koʻchib oʻtdilar. Shiroining haqiqiy oʻsishi shu davrda boshlandi: uning Chiba shahriga temir yoʻl aloqasi 1979-yilda yakunlandi va u 1991-yilda Tokio temir yoʻl tarmogʻiga toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻlandi. Shiroi 2001-yil 1-aprelda shahar maqomiga koʻtarildi.

Hukumat
-------

Shiroi toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 21 aʼzodan iborat bir palatali shahar kengashiga ega boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakliga ega. Shiroi Chiba prefekturasi assambleyasiga bitta aʼzosini qoʻshadi. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Diet quyi palatasining Chiba 13-okrugiga kiradi.

Iqtisodiyot
-----------

Meiji davrida Shiroi meva yetishtiruvchi hududga aylandi. Mahalliy dehqonlar kivi va uzum ekishdi.

Taʼlim
------

Shiroida shahar hukumati tomonidan boshqariladigan toʻqqizta davlat boshlangʻich maktabi va Chiba prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan bitta davlat oʻrta maktabi mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  „What does 白い (Shiroi) mean in Japanese?".
2. ↑  Shiroi climate data
3. ↑  Shiroi population statistics
**Guandun** (xit. an’anaviy 廣東, soddalashtrilgan 广东, pinyin: *Gwong²dung¹*, pall.: *Gwong²dung¹*, so‘zma-so‘z: «Kuondun»)— Xitoy janubidagi provinsiya, Janubiy Xitoy dengizi sohilida. Mayd. 197,1 ming km2. Aholisi 71,4 mln. kishi (1998), aksariyati xitoy (xan)lar. Maʼmuriy markazi — Guanchjou (Kanton).

Jugʻrofiyasi
------------

Guandun hududi balandligi 1800—1900 m boʻlgan togʻ, qir hamda daryo vodiylaridagi pasttekisliklardan iborat.

Iqlimi
------

Iqlimi subtropik, jan.da tropik. Pasttekisliklarda yanvarning oʻrtacha temperaturasi 8—16 °C, iyulniki 26—28 C°. Yillik yogʻin miqdori 1200 — 2000 mm. Daryolari (Sitszyan, uning irmogʻi Beyszyan va b.) sersuv. G. hududining qariyb yarmi doim yashil oʻrmon (qaragʻay, kunningamiya, lavr va choy daraxtlari, evkalipt, xin va b.).

Iqtisod
-------

Iqtisodiyotida qishloq xoʻjaligi yetakchi oʻrinda, G. Xitoyning tropik ekinlar eqiladigan muhim rayoni. Asosiy qishloq xoʻjaligi ekini — sholi, shuningdek, batat, shakarqamish, moyli ekinlar (yer yongʻoq, soya, kunjut, kameliya, tung), mevali oʻsimliklar (sitruslar, banan, ananas, mango), jut, rami, sizal va b. yetishtiriladi. Ipakchilik rivojlangan. Chorvachiliqda koʻproq qoramol, choʻchqa va parranda boqiladi. Baliqchilik va baliq ovlash bilan ham shugʻullaniladi. Tuz olinadi.

Sanoat
------

Sanoatining yetakchi tarmogʻi — oziq-ovqat va toʻqimachilik. Foydali qazilmalardan bitumli slaneslar, volfram, marganes, surma rudalari va b. bor. Mahalliy koʻmir va temir rudasi asosida qora metallurgiya sanoati barpo etilgan. Har xil mashinasozlik korxonalari Guanchjou, Chjanszyan, Shantouda joylashgan. Kimyo va sellyuloza-qogʻoz sanoati rivojlangan.

Transport
---------

Sitszyan daryosi va uning irmoqlarida kema qatnaydi. Dengiz portlari: Guanchjou, Chjanszyan, Shantou, Xaykou.

Yana qarang
-----------

* Shenjen

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  Атлас Китая 2022. sfn error: no target: CITEREFАтлас\_Китая2022 (help)

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Stepan Kirillovich Ryaboshapka** (1886-yil, Poltava viloyati – 1942-yil may, Samarqand) – sovet faoli, staxanov harakati aʼzosi, konchi, birinchi besh yillik rejalari qahramoni. 1-chaqiriq Ukraina SSR Oliy Kengashi deputati.

Hayoti
------

Stepan Ryaboshapka 1886-yilda Poltava viloyati, Novo-Georgievsk shahri yaqinidagi qishloqda tugʻilgan. Oilada katta oʻgʻil boʻlgan. 1901-yildan Donbassdagi Shcherbinovskiy konining markaziy qismida (1934-yildan Dzerjinskiy nomida) ishlagan. Fuqarolar urushi paytida u boshqa faollar bilan birgalikda Markaziy konni saqlab qolishga harakat qildi. Kondagi faoliyati davomida chiroqlar boʻyicha xodim, eshik ishchisi, rigger, tunnelchi, koʻmirchi, 1930-yildan esa usta boʻlib ishlagan. Ryaboshapka Nikita Izotovdan oʻrgangan bilimlari asosida 1932-yilda oʻz jamoasida pnevmatik bolgʻalardan foydalanishni yoʻlga qoʻydi va unumdorlikni ikki baravar oshirdi. Oʻsha yili u „Dvoynik-Zapad" uchastkasida ortda qolayotgan konchilar brigadasini boshqarib, tez orada birinchi oʻringa olib chiqdi. Stepan Ryaboshapka Dzerjinsk koʻmir trestida Staxanov mehnat usullari boʻyicha ishlashni joriy qildi.

Ulugʻ Vatan urushi boshlanganidan keyin u konchilar oilalarini evakuatsiya qilishga rahbarlik qildi. Oʻzi ham O‘rta Osiyoga borgan. Umrining oxiri Samarqandda kechdi.

Ryaboshapka 1942-yilda Samarqandda 56 yoshida oʻtkir yurak yetishmovchiligidan vafot etgan.

Lenin va Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan mukofotlangan.

1938-yil 26-iyunda Stalin viloyatining Dzerjin saylov okrugidan 1-chaqiriq Ukraina SSR Oliy Radasi deputati etib saylangan. Ukraina SSR Oliy Radasi Mandat komissiyasining aʼzosi hisoblanadi.

Dzerjinskda Stepan Ryaboshapka haykali oʻrnatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Савченко.В.І.*. Наш Дзержинск.*. Донецьк: Промінь. ISBN 996-96743-7-1.
2. ↑  „Степан Кириллович Рябошапка". *www.dzerghinsk.org*. Qaraldi: 11-sentabr 2023-yil.

Tashqi havolalar
----------------

* 
*
**Tavakkal**, Tavakkalxon, Tavakkul sulton (?— 1598) – Qozoq xonligi xoni (1582—1598). Shigʻayxonning oʻgʻli.

1581—82 yillarda Abdullaxon II saroyida xizmat qilgan. T. va otasi Shigʻayxon Abdullaxonning Toshkent va Turkistonning shayboniylardan boʻlgan hokimi Boboxon (Bobo sulton)ga va baʼzi qozoq sultonlariga qarshi kurashida katta yordam bergan. Shu xizmatlari tufayli 1575-yil Shigʻayga Xoʻjand viloyati tarxon yoki suyurgʻol tariqasida berilgan. Ofarinkent viloyati T.ga tuhfa qilingan (1582). Biroq xonning unga nisbatan muomalasi yomonlashganidan badgumon boʻlib Dashti Qipchoqqa qaytgan. Mustaqil boʻlish uchun Moʻgʻuliston va Buxoro xonligi bilan kurash olib borgan. Abdullaxonga qarshi kurashda yordam bergani uchun Boboxon Yassi va Sabron viloyatlarini unga suyurgol kilib bergan. T. Sharqiy Turkistondagi Chalish va Turfan viloyatlari ichki ishlariga aralashgan, bu viloyatlar hokimi uning koʻrsatmasi bilan tayinlangan. Rossiya bilan doʻstona aloqa oʻrnatishga harakat qilgan. Rossiya Oʻrta Osiyo xonliklari bilan muzokaralarda T.dan vositachi sifatida foydalanishga hamda T. bilan Eron shohi Abbos I oʻrtasida Buxoro xonligiga qarshi ittifoqchilik shartnomasi tuzilishi uchun koʻp uringan. 1594-yil yanvda podsho xukumati T.ga harbiy yordam berishni vaʼda qilgan. 1595-yil mayiyulda T. huzurida Velyamin Stepanov boshchiligidagi rus elchilari boʻlgan. Abdullaxon va uning oʻgʻli Abdulmoʻminxon vafotidan soʻng T. Movarounnahrni egallashga uringan. Ukasi Ishimxon bilan avval Toshkentni, soʻngra Samarqandni egallab, Buxoroga yurgan. Buxoro yaqinidagi jangda ogʻir yarador boʻlib Toshkentga qaytgan va oʻsha yerda vafot ettan.

Adabiyotlar
-----------

* Axmedov B. A. Istoriya Balxa, T. 1982;
* Axmedov B. A. Materiali po istorii kazaxskix xanstv XV—XVIII vekov, Alma-Ata, 1969.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Arda** (bolgarcha: *Арда* [ˈardɐ], grekcha: *Άρδας* [ˈarðas], turkcha: *Arda* [ˈaɾda]) uzunligi 290 km boʻlgan Bolgariya va Gretsiyadan oqib oʻtuvchi daryo. U Maritsa (yoki Evros) daryosining irmogʻidir. Uning manbai Smolyan munitsipaliteti tarkibiga kiruvchi Arda qishlogʻi yaqinidagi Rodop togʻlarida joylashgan. Rudozem, Kardjali va Ivaylovgraddan sharqqa qarab oqib oʻtadi va Evros mintaqaviy birligining shimoliy qismida Gretsiya hududiga kirib keladi. Yunoniston va Turkiya chegarasida, Gretsiyaning Kastanies qishlogʻi va Turkiyaning Edirne shahri oʻrtasida Maritsa daryosiga kelib quyiladi. Bolgariya qismida uchta gidroelektr va sugʻorish toʻgʻonlari mavjud, bular: Kardjali toʻgʻoni, Studen Kladenets va Ivaylovgrad toʻgʻoni. Bolgariya hududidagi qismining uzunligi 229 kilometr (142 mi) boʻlganligi sababli ham, Arda daryosini Rodopdagi eng uzun daryoga aylantiradi.

Arda daryosi qirgʻoqlari qadim davrlardan beri aholi yashashi uchun qula manzilgohlardan biri hisoblanadi

2005-yil 18-fevraldagi uchta suv toshqini (suv sathi 4.8 metr (16 ft) ga teng) 2005-yil 1-mart va 7-mart kunlari past-baland hududlarni suv bilan toʻldirdi, ayniqsa Kastanies hududida bu toshqin uni laguna (koʻlmak)ga aylantirdi. Maritsa (Evros yoki Meriç) suvlarining birlashishi koʻchalar va binolarni, shu jumladan uylarni suv bosishiga va odamlarning uylarida qolib ketishiga sabab boʻldi.

Janubiy Shetland orollari tarkibidagi Livingston orolida joylashgan Arda choʻqqisi, Antarktida va mineral ardait Arda daryosi nomi bilan bir xil tarzda nomlangan.

Galereya
--------

* Dyavolski koʻprigi yaqinida joylashgan Ardino shahriDyavolski koʻprigi yaqinida joylashgan Ardino shahri
* Ardaning Meandri BolgariyadaArdaning Meandri Bolgariyada
* Madzharovo yaqiniMadzharovo yaqini
* Madzharovo yaqiniMadzharovo yaqini
* Arda daryosi tabiatiArda daryosi tabiati

Manbalar
--------

1. ↑  Statistical Yearbook 2017, National Statistical Institute (Bulgaria), p. 17
2. ↑  „MARITZA-EVROS-MERIC Sub-basin with ARDA and ERGENE RIVERS". *inweb*. Qaraldi: 09-2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* NKC: ge559488
* NLI: 000839048
* VIAF: 242271745
* en:WorldCat Identities (VIAF orqali): 242271745

 |