Angela Merkel va Pedro Sanches
**Germaniya — Ispaniya munosabatlari** (nemischa:; ispancha: *Relaciones Alemania-España*) Germaniya va Ispaniya oʻrtasidagi tashqi siyosiy masalalarni oʻz ichiga oladi. Ikkala davlat ham Yevropa Ittifoqi, Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti, NATO va Birlashgan Millatlar Tashkilotiga aʼzo.

Tarixi
------

### Antik davr

 Poitiers jangigacha islomiy kengayish
Qadimda Hispaniya ham, hozirgi Germaniyaning gʻarbiy va janubiy qismlari ham Rim imperiyasi hukmronligi ostida boʻlgan. Antik davrning oxirlarida xalqlarning buyuk koʻchishlari davridan keyin nemis qabilalari Pireney yarim orolidagi hududlarda ham hukmronlik qilib, Suevi qirolligini (409-yildan) va Vesigot qirolligini (V asrning ikkinchi yarmidan boshlab) tashkil etdilar. 711-yildan boshlab Ispaniyaning katta qismi musulmonlar hukmronligi ostiga oʻtdi. Faqat oʻsha paytda Fransiya va Germaniya hududlarini oʻz ichiga olgan Frank imperiyasining qiroli Karl Martell, Turlar jangi bilan Ispaniyadan Fransiyaning janubi-gʻarbiy qismiga arablarning yurishini toʻxtata oldi. Faqat Pireney yarim orolining shimolida nasroniy hukmdorlari oʻzlarini hukmdorliklarini oʻrnatishdi. Shimoldan 722-yilda, Ispaniya Rekonkistasi boshlandi.

### Alfons X.

 Kastiliyalik Alfonso X (*Libro de los juegos* dan rasm, 1251-1282)
Shuningdek, 1252-yildan 1282-yilgacha Leon va Kastiliya qiroli Alfonso X. arablarga qarshi salib yurishini boshqargan.

Alfonso X 1257-yildan 1273-yilgacha Muqaddas Rim imperiyasiga qarshi qirol boʻlgan. Alfonso X ning nemis Xohenstaufen oilasidan qirol Filipp fon Shvabenning qizi onasi Elizabet orqali kelib chiqishi unga Shvabiyada vakillik qilish huquqini bergan. 1256-yilda Gollandiyalik William vafotidan soʻng, 1257-yilda saylovchilarning saylash jarayonida Alfonso raqibi Richard Kornuol bilan bir xil miqdordagi ovozlarni (ikkalasi ham uchta ovoz) oldi. Richardni Muqaddas Rim imperiyasi Germaniya qirolligining nufuzli Kayzer tojiga erishishga undardi. Biroq, bu hech qachon amalga oshmadi, chunki u Romzug uchun kerakli pulni toʻplay olmadi. Richard Kornoul pul olish uchun tangalarni sifatini yomonlashtirib, so‘ngra o‘ziga xos soliq tizimi orqali narxlarning oshishini nazorat qilishga urinib ko‘rdi, biroq hududda chakana savdo barbod bo‘ldi, fuqarolar va dehqonlarga katta zarar yetkazildi. 1273-yilda Rudolf I Gabsburgning Rim-Germaniya qirolligiga bir ovozdan saylanishi, aslida Alfonsning Muqaddas Rim imperiyasi qiroli etib saylanishini anglatardi.

### Karl V: „Mening qirolligimda quyosh hech qachon botmaydi"

 Charlz V hukmronligi.  
  
  
  
 *"Burgundiya:"* Kastiliya  
  
  
  
 *"Qizil:"* Aragonning mulki  
  
  
  
 *"Toʻq sariq:"* Burgundiya mulklari  
  
  
  
 *"Sariq:"* Avstriyaning merosxoʻr yerlari  
  
  
  
 *"Pushti:"* Muqaddas Rim imperiyasi
Rekonkista 1492-yilda katolik monarxlari Kastiliya qirolichasi Izabella I va Aragon qiroli Ferdinand II tomonidan yakunlandi. Xuddi shu yili dengizchi Kristofer Kolumb Amerikaga yetib bordi va Ispaniya imperiyasining bayrogʻini oʻrnatdi. 1504-yilda vafot etgan Izabellaning merosxoʻri oʻgʻli John Asturiya shahzodasi edi. John 1496-yilda Muqaddas Rim imperatori nemis Maksimilian I ning qizi burgundiyalik Margaretga uylandi, ammo er-xotin 1497-yilda merosxoʻrlarsiz vafot etdi. Johnning singlisi Joanna 1497-yilda kastiliyalik Filipp I Gabsburgga (1478-1506) turmushga chiqqan. Biroq zamondoshlarining ko‘zida „telbalik" alomatlarini ko‘rsatgach, Ferdinand malikaning o‘rnini egalladi. Ferdinandning oʻlimi bilan Joannaning toʻngʻich oʻgʻli Charlz ispan taxti merosxoʻriga aylandi.

 Imperator Charlz V *hech qachon quyosh botmagan* *imperiyani* boshqargan. Rubens tomonidan chizilgan rasm
Merosni qonuniylashtirish uchun Charlz 1516-yilda Fransiya bilan Noyon shartnomasini tuzgan. 1519-yilda, bobosi Maksimilian vafot etganidan soʻng, Charlz avstriyalik — Gabsburglar merosini ham qoʻlga kiritgan. Qirol Rim-Germaniya qiroli etib saylandi va 1520-yilda toj kiyish marosimida „Tanlangan imperator" unvonini oldi. Fransiyalik Frensis I va Angliyalik Genrix VIII ham Maksimilianning vorisligi uchun ariza berishgan va nihoyat Fridrix fon Saksen va Karlning ukasi Ferdinand baʼzida suhbatda nomzod sifatida qatnashgan. Hal qiluvchi omil Fugger tomonidan taqdim etilgan moliyaviy yordam edi. Saylashning umumiy qiymati 851 918 guldenni tashkil egan, ulardan faqat Fuggerlar 543 585 ni yigʻdilar. Ispaniyada oʻz urushlarini moliyalashtirish uchun soliqlarni oshirgan chet ellik Karl hukmronligiga qarshi Komuneros qoʻzgʻoloni boshlandi. Qoʻzgʻolonni asosan Kastiliya shaharlari, xususan [Toledo] burjuaziyasi qoʻllab-quvvatladi. Karl ruhoniylar va zodagonlarning bir qismidan yordam topdi. Karlning maqsadi qirol hokimiyatini Kortes foydasiga cheklash edi. Valensiya qirolligida u Germaniya ijtimoiy inqilobiy harakatiga keldi. Xuan de Padilla boshchiligidagi qoʻzgʻolonchilar 1521-yilda magʻlubiyatga uchradilar, qoʻzgʻolon nihoyat 1522-yilda bostirildi. Hokimiyatni qoʻlga kiritgach, Ispaniya imperatorning markaziy kuch bazasiga aylandi.

### Fransiya va Usmonlilar bilan urushlar (1521-1556)

Yevropa darajasida Fransiya va Gabsburglar oʻrtasidagi jang katta ahamiyatga ega boʻlgan. Imperator uchun bu xavfli edi, chunki Papa va Venetsiya Fransiyani qoʻllab-quvvatlashgan. 1525-yilda Charlz qoʻshinlari Pavia jangida (1525) Frensis I ni asirga oldilar. Ammo Karl tinchlik takliflariga qoʻshildi. Bu 1526-yilda Madrid shartnomasining imzolanishiga olib keldi, unda Fransiya Shimoliy Italiyadagi daʼvolaridan voz kechdi, Karl Franzni Usmonlilarga va Lyuteranlarga qarshi birgalikda kurashishga koʻndira olishiga umid qildi. Ammo Franz ozodlikka chiqqanidan keyin u shartnomani bekor qildi. U Papa, Venetsiya, Florensiya va hatto Milan ittifoqchilaridan Muqaddas Konyak Ligasi bilan gʻalaba qozonishga muvaffaq boʻldi.

### Gabsburglar imperiyasining boʻlinishi, Filipp II (1556-1598)

 Barbara Blomberg imperator Charlz V bilan (1894-yildan yogʻoch oʻymakorligi)
1556- yilda Karl V hukumatni agʻdarganida, Ispaniya Avstriyaning Gabsburglar uyi va imperatorlik tojini yoʻqotdi, ammo Niderlandiya, Fransh-Kote, Milan gersogligi, Neapol, Sitsiliya va Sardiniya qirolliklarni saqlab qoldi. 1570-yilda uning oʻgʻli va vorisi Filipp II vorisi Filippning onasi avstriyalik Anna (1549-1580) ga uylandi.

XVI asrda Usmonli imperiyasi keng tarqalgan yirik davlat edi. Venetsiya va Ispaniya 1571-yil 7-oktyabrda Lepanto jangida turklarni magʻlub etgan sharqiy Oʻrta yer dengiziga umumiy flot yuborganlar.

### Ispaniya vorislik urushi (1701-1714)

1701-yilda ispan gabsburglarining yoʻq boʻlib ketishi Ispaniya vorislik urushini keltirib chiqardi. Avstriya — Gabsburg imperatori, Muqaddas Rim imperiyasi, Angliya, Buyuk Britaniya va Gollandiya atrofidagi Gaaga Buyuk ittifoqi Fransiya va uning ittifoqchilari Kurköln, Savoy va Bavariya elektoratiga qarshi kurashgan. Urush Joseph I ning oʻlimi bilan Gabsburglar uchun noqulay burilish yasadi, lekin Fransiya kuchlarini ham larzaga keltirdi. Avstriyaning Gabsburglar sulolasi Leopold I va Joseph I qoʻl ostida boʻlgan boʻlsa-da, Yevropaning buyuk davlatiga aylandi. Oxir-oqibat, Fransiya Filipp Vni Ispaniya qiroli etib tayinlashga muvaffaq boʻldi. Shunday qilib, Ispaniyada bugungi kunda hukmronlik qilayotgan Burbonlar sulolasiga asos solingan. Urushda qatnashgan deyarli barcha kuchlar urush oxirida hech boʻlmaganda qisman muvaffaqiyatlarga erishdilar.

### XIX asr

Leopold von Gogenzollernning Ispaniya vorislik nizolari Fransiya-Prussiya urushiga olib keladi. 1869-yilda ispan korteslari parlament monarxiyasini nazarda tutuvchi yangi konstitutsiyani eʼlon qildi. Qirollik nomzodi Hohenzollernning katolik boʻlinmasidan boʻlgan Gohenzollern-Sigmaringen shahzodasi Leopold edi. U 1870-yilning bahorida Otto fon Bismark tomonidan nomzodlikni qabul qilishga koʻndirilgan. Koʻp oʻtmay Leopold oʻz nomzodidan voz kechdi, chunki Fransiya Ispaniyaga urush bilan tahdid qildi. Bu voqealar nemis-fransuz urushiga olib keldi. Prussiya va uning ittifoqchilarining gʻalabasi 1871-yilda Germaniyaning birlashishiga sabab boʻldi.

1888-yildan 1918-yilgacha Germaniya imperatori Kayzer Vilgelm II „quyoshdan nemislar uchun joy" talab qildi. Bu jahon kuch siyosati Germaniyani Osiyo-Tinch okeani mintaqasida Ispaniya daʼvo qilgan baʼzi Mikroneziya orollarini mustamlaka qilish rejalari tufayli Ispaniya bilan ziddiyatga olib keldi. Ispaniya Amerika urushlarida Amerika koloniyalarining koʻpini yoʻqotgan edi. Ispaniya Ispaniya-Amerika urushida magʻlubiyatga uchragach, ular oʻzlarining soʻnggi Amerika mustamlakalarini (Kuba va Puerto-Riko), Filippin va Guam orolidagi Osiyo koloniyalari bilan birga Qoʻshma Shtatlarga berdilar. 1898-yilda Ispaniya imperiyasi Tinch okeanidagi qolgan orol koloniyalarini Germaniya imperiyasiga sotish orqali urushdan qutulishga harakat qildi, bu Germaniya-Ispaniya shartnomasi bilan yakunlandi. Unga koʻra Ispaniya Karolina, Shimoliy Mariana orollari va Palauni Germaniyaga berdi. Ushbu janubiy Tinch okeani hududlari Germaniya Yangi Gvineyasining bir qismiga aylandi.

### XX asr

 1937-yilda Gernikaning bombardimon qilinishi natijasida qolgan vayronalar, „Ryugen operatsiyasi".
Birinchi jahon urushida (1914-1918) Ispaniya neytral boʻlib qoldi. Germaniya va boshqa markaziy kuchlar esa Antantaga qarshi urushda magʻlub boʻldi. Bu barcha nemis monarxlarining taxtdan voz kechishiga olib keldi. Germaniya magʻlubiyatining yon taʼsiri shundaki, Germaniya Marokashdagi mustamlaka mulklari uchun kurashda Ispaniyaning raqibi sifatida muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Aka-uka Mannesmanlar Marokash Rif hududida egalik qilishgan, bu hududning sakkizdan biriga toʻgʻri keladi. Rifkriegda (1921-1926) ispanlar oʻz hukmronligini Marokash shimolidagi butun mustamlaka hududiga kengaytirishga harakat qildilar. Bu qirolning tashabbusi bilan Rif Kabyles, Dirk Sasse: fransuzlar, inglizlar va nemislarni Rifkriegda 1921-1926-yillarda yoʻq qilmoqchi edi*. 1927-yilning iyuliga qadar ular butun hududni oʻziga boʻysundirdilar.* Urushlararo davr koʻpgina Yevropa mamlakatlari uchun noaniqlik va beqarorlik bilan bogʻliq edi. Demokratik gʻoyalarga oʻng tomondan fashistik, chap tomondan esa kommunistik mafkuralar tahdid solar edi. Versal shartnomasida qattiq zarba olgan Germaniya, Veymar Respublikasi oʻzining mustahkamlanishi uchun kurashgan boʻlsa-da, u Ispaniyaga general Migel Primo de Rivera (1923-1930) va 1931-yilda Ikkinchi Ispaniya Respublikasini eʼlon qilish uchun hokimiyatga keldi.

1936-yil iyul oyida Ispaniyada 1936-39-yillardagi fuqarolar urushining boshlanishiga olib kelgan yarim muvaffaqiyatsiz davlat toʻntarishi boʻldi. Unda natsistlar Germaniyasi (fashistik Italiya bilan birga) Kondor legioni qoʻzgʻolonchilari tomonida boʻlib, ularni pul, oʻq-dorilar va ishchi kuchi, shu jumladan intervensiya bilan taʼminladi.

### Respublikachilar tomonida nemislar

Xalqaro brigadalar, shu jumladan nemislar, Fransiya kuchlariga qarshi kurashdilar. Edgar André va Edgar-Andre-batalyon yoki „Gans-Bataillon", Xoffmann-guruhi Germaniyadan guruh doʻstlari Xoffman atrofida Thaelmann guruhi (Artur Pfayfer atrofidagi guruh) va Xans Beymler tomonidan tashkil etilgan Centuria Thälmann, Maksim Gorkiy batalyonidagi birlik, PSUC — Karl Marks boʻlimi (keyinchalik Thälmann bataloni) kurashgan.

Xalqaro POUM militsiyasi aʼzolari Trotskiy, soʻl sotsialistik va muxolifat kommunistik guruhlari aʼzolari uchun kurashgan. Jorj Oruell va parlamentning keyingi sotsial-demokrat aʼzosi Piter Blaxshteyn kabi mashhur shaxslar POUM militsiya boʻlinmalarida jang qilishgan. 1937-yil fevral oyida Malaga-Almeriya yoʻlida shaharning qochgan aholisiga qarshi qirgʻinda 10 000 ga yaqin odam oʻldirilgan. Konslagerlarda Milliy sotsialistik koʻmagida mahbuslar ustida tibbiy tajribalar ham oʻtkazilgan.

1939-yil fevral oyida 500 000 ga yaqin fuqarolar urushi qochqinlari bor edi. Dastlab ular asosan Fransiya janubida internirlangan. Keyingi bir necha oy ichida yarmidan koʻpi Ispaniyaga qaytib kelgan. Fransiyada 150 000 ga yaqin qoldi, ularning koʻplari harbiy asir sifatida turli asosiy lagerlarga va 1940-yil 6-avgustdan Mauthauzen konslageriga yuborildi. U yerda 7000 dan ortiq ispan mahbuslari yashagan, ulardan 5000 nafari vafot etgan. Baʼzi ispanlar gestapo tomonidan Fransiyaga ekstraditsiya qilingan, boshqalari, masalan, sobiq hukumat rahbari Fransisko Largo Kabalero, turli nemis konslagerlariga surgun qilingan. Oxirgi Respublikachilar kuchlari taslim boʻlgach, 1939-yil 1-aprelda Franko gʻalabani eʼlon qildi, butun Ispaniyada frankoistik diktatura hukmronlik qildi.

### Ikkinchi jahon urushi paytida jangovarlik

 Reyxsfyurer SS Geynrix Himmler Karl Volf bilan Ispaniyada Franko bilan uchrashuvda. 1940-yil 25-oktyabr
Franko, shubhasiz, Italiyadagi fashistik rejimga va Germaniyadagi milliy sotsialistik rejimga xayrixoh boʻlgan boʻlsa-da, amalda uning goʻyoki mafkuraviy ittifoqchilari bilan birdamlik cheklangan edi. Ularni mafkuraviy hamjamiyatidan koʻra, biznes aloqalarini ushbu rejimlar bilan bogʻlash ehtimoli koʻproq edi. 1939-yil mart oyida Ispaniya Antikomintern paktiga qoʻshildi. Franko 1940-yil iyul oyida uning mamlakati neytral emas, balki faqat urush rahbari ekanligini eʼlon qildi.

1941-yil 6-fevraldagi maktubida Gitler Frankoga shunday dedi: „Biz uch kishi, Duce, siz va men tarixning mumkin boʻlgan eng ogʻir majburlashi bilan bogʻlanganmiz va shuning uchun biz ushbu tarixiy tahlilda itoat qilishimiz kerak. Oliy amr shunday ogʻir damlarda, koʻrinib turibdiki, dono ehtiyotkorlik emas, balki dadil yurak xalqlarni qutqara olishini tushunishdir".

Frankoning Markaziy kuchlarga boʻlgan munosabatining oʻziga xos xususiyati shundaki, u 1940-yilda Xendayda (Yevropada natsistlar hokimiyatining eng yuqori choʻqqisida) Gitler bilan yagona uchrashuvi munosabati bilan, Franko nafaqat Ispaniya uchun Fransiyaning mustamlaka hududini talab qilganida urushga kirishdi, lekin nemis qoʻshinlarini oʻz mamlakatiga kiritishdan bosh tortdi. Oʻzining soʻzlariga koʻra, Franko hatto Gitlerga Ispaniya har bir bosqinchiga, qayerdan boʻlmasin, oxirgi odamigacha jang qilishini aytgan. Bundan tashqari, Franko paxta va kauchuk kabi xom ashyo yetkazib berishni talab qilgan, Germaniya esa uni zoʻrgʻa yetkazib bera olgan. Franko oʻzining yuzaki roziligiga qaramay, nihoyat Gitlerning Angliya tomonidan uzoq vaqtdan beri talab qilib kelayotgan Gibraltarni bosib olish taklifini ochiq qoldirdi, chunki bu Frankoning Ikkinchi Jahon urushiga kirishini anglatar edi. Uning hamdardligi nihoyat „Divizion Azul"ni Sharqiy frontga, general Agustin Munoz Grandes boshchiligidagi 47 000 falangist koʻngillilarni yuborishdan iborat edi, ammo u 1943-yilda Stalingrad jangidan keyin yana u yerdan chiqib ketdi. Bundan tashqari, Frankoga Germaniya, jumladan, suv osti bazalari va yangiliklar materiallarini taqdim etdi.

Adolf Gitler Franko siyosatidan norozi boʻlib, 1942-yil iyul oyida kichik doirada „Ispaniyadagi siyosiy vaziyatni tartibga solish uchun munosib shaxsni topish" haqida oʻylay boshladi. U, ayniqsa, general Muñoz Grandes haqida oʻyladi va Blue Division „hozirgi Pfaff tizimini hal qilishda hal qiluvchi rol oʻynashi" mumkinligini aytdi. 1943-yil dekabr oyida Franko Germaniya elchisiga oʻz pozitsiyasini eʼlon qildi: „Ispaniya hukumatining bolshevizm va kommunizmga munosabati oʻzgarmaydi va bu kurash mamlakat ichkarisida va chet elda, shuningdek, iudaizm va masonlikka qarshi davom etadi".

Amerikalik tarixchi Stenli G. Peyn Ispaniyaning Germaniya va Italiyadan chiqib ketish harakatlarini, hatto Rossiyadagi burilishdan oldin ham koʻradi, chunki oʻsha paytda falangistlar yetakchisining maqolasida Ispaniya totalitar rejimlardan ajralib turardi. 1943-yilda bu gʻoya hammaga maʼlum boʻldi, shuning uchun Ikkinchi Jahon urushi tugashi bilan Ispaniya qisman safarbar qilingan, yarim fashistik davlatdan katolik, korporativ va tobora kuchayib borayotgan avtoritarga oʻtish yoʻlida yaxshi rivojlangan edi "Taxminan 1943-yilda Frankoning magʻlubiyati yaqinlashganda, Franko eksa kuchlaridan chiqib ketdi. U bu yil Ispaniyani neytral deb eʼlon qildi va ittifoqchi neft taʼminoti evaziga Germaniyaning moddiy va nomoddiy yordamini sezilarli darajada toʻxtatdi. Franko, shuningdek, oʻz hukumatining xayrixoh aʼzolarini, shu jumladan uning qaynisi Ramon Serrano Sunerni ishdan boʻshatdi. Bu oʻzgarish Frankoga ittifoqchilarni tinchlantirishga imkon berdi. Franko uchun Gitler va Mussolini faqat kuchli boʻlganlarida va ulardan nimani kutishlari kerak edi. Biroq, yana bir jihat shundaki, yaqinda sodir boʻlgan fuqarolar urushi tufayli hali ham zaiflashgan Ispaniya boshqa qurol kampaniyasida ishtirok eta olmadi.

Urushdan keyin Ispaniya natsistlar rejimining oʻzi va uning mafkuraviy ittifoqchilarining qochqin yoʻllari boʻlgan kalamush qatorlaridan birida joylashgan edi — koʻpincha Janubiy Amerikaga sayohat qilish uchun. Ulardan baʼzilari Ispaniyaning oʻzida panoh topdilar, masalan, Belgiya Reksistlari rahbari Léon Degrele.

### Urushdan keyingi

Ikkinchi Jahon urushidan keyin bosib olingan va boʻlingan Germaniya dastlab xalqaro maydonda oʻyinchi sifatida ajralib chiqdi. Gʻarb demokratiyalarining gʻalabasidan soʻng, Ispaniya diktaturasi tabiiy ravishda yakkalanib qoldi, ammo Franko uchun yaqinlashib kelayotgan Sovuq urush bilan uni yoʻq qilish kerak edi.

1955-yilda Ispaniya Birlashgan Millatlar Tashkilotiga qabul qilindi. 1973-yilda Germaniya Demokratik Respublikasi 133-chi, Germaniya Federativ Respublikasi esa 134-aʼzo boʻldi. 1960-yillarning boshidan Franko YIH bilan [assotsiatsiya] kelishuviga intildi. U 1962-yil 9-fevralda ariza berdi. Faqat 1966-yilda muzokaralar boshlandi, ular 1970-yilda birinchi kelishuv tuzilgunga qadar kechiktirildi, asosan oʻsha paytdagi olti davlatning (jumladan, GFR) siyosiy rezervlari tufayli kechikish sodir boʻldi.

### Ispaniya diktaturasi tugaganidan keyin

 Felipe Gonsales va Helmut Kol (1993)
Ispaniya izolyatsiyasi faqat 1975-yilda Frankoning oʻlimidan soʻng va qirol Xuan Karlos I davridagi demokratlashtirishdan soʻng butunlay yoʻq qilinishi mumkin edi.

Ispaniya 1982-yilda NATOga qoʻshildi; Germaniya Federativ Respublikasi 1955-yildan Atlantika paktiga aʼzo boʻlgan. 1986-yilda Ispaniya Yevropa hamjamiyatiga, 1988-yilda esa Gʻarbiy Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻldi. Ispaniya, shuningdek, Germaniya va boshqa yevropalik hamkorlar bilan birgalikda yevroni valyuta sifatida ishlatishga qaror qildi. Ikki davlat oʻrtasida valyuta ayirboshlashning hojati yoʻq.

### XXI asr

2003-yilda Iroq urushida Ispaniya xalq „[Irodalilar koalitsiyasi]"ning qarshiligiga qaramay AQShga qo‘shildi. Germaniya Rossiya va Fransiya bilan birgalikda Saddam Husaynga qarshi urushda qatnashishdan bosh tortdi. Biroq, tashqi siyosatda Ispaniya yana Germaniya va Fransiyaga yaqinlashdi. Bosh vazir Zapatero 2004-yil iyuligacha qoʻshinlarni Iroqdan olib chiqib ketdi, biroq u 2013-yil noyabrigacha 34 ispaniyalik halok boʻlgan AQSh bilan munosabatlarni hisobga olgan holda Afgʻonistondagi harbiy kontingentga qoʻshildi.

Germaniya hukumati va Ispaniya hukumati oʻrtasidagi munosabatlar hech qanday cheklovlarsiz amalga oshirilmoqda. 2018-yil mart oyi oxirida kataloniyalik siyosatchi Karles Puchdemon Germaniyada hibsga olingan edi. Puchdemonni kstraditsiya qilish imkoniyati ko‘rib chiqilmoqda.

2022-yil 30-avgustda Ispaniya bosh vaziri Pedro Sanchesning Germaniyaga tashrifi ortidan va davom etayotgan energetika inqirozi kontekstida Germaniya kansleri Olaf Shols gaz quvuri (MidCat deb ataladigan) qurilishiga yordam berdi. Gaz quvuri Ispaniyani (va Portugaliyani) Fransiya va Yevropaning qolgan qismi bilan bogʻlaydi.

Doimiy diplomatik vakolatxonalar
--------------------------------

* Germaniyaning Madridda elchixonasi, Barselonada bosh konsulliklari va Las-Palmas, Malaga va Palma-de-Malyorkada konsulliklari bor.
* Ispaniyaning Berlinda elchixonasi va Dyusseldorf, Frankfurt, Gamburg, Gannover, Myunxen va Shtutgartda bosh konsulliklari bor.

* Germaniyaning Madriddagi elchixonasiGermaniyaning Madriddagi elchixonasi
* Germaniyaning Barselonadagi Bosh konsulligiGermaniyaning Barselonadagi Bosh konsulligi
* Ispaniyaning Berlindagi elchixonasiIspaniyaning Berlindagi elchixonasi
* Ispaniyaning Dyusseldorfdagi Bosh konsulligiIspaniyaning Dyusseldorfdagi Bosh konsulligi
* Ispaniyaning Gamburgdagi Bosh konsulligiIspaniyaning Gamburgdagi Bosh konsulligi

Mamlakatni taqqoslash
---------------------

|  |  **Germaniya** |  **Ispaniya** |
| --- | --- | --- |
| **Gerb** |  |  |
| **Bayroq** |  |  |
| **Aholi** | 82 200 000 kishi | 47 431 256 kishi |
| **Hudud** | 357 021 km 2 | 505 990 |
| **Aholi zichligi** | 246/km 2 | 92/km 2 |
| **Poytaxt** | Berlin | Madrid |
| **Eng katta shahar** | Berlin — 3 431 700 kishi | Madrid — 3 141 991 kishi |
| **Boshqaruv shakli** | Federal parlament respublikasi | Unitar parlament konstitutsiyaviy monarxiya |
| **Birinchi rahbar** | Teodor Heuss (Prezident), Konrad Adenauer (kansler) | Kastiliya va Aragonlik Joanna I, Karl V, Muqaddas Rim imperatori |
| **Hozirgi rahbar** | Frank-Valter Shtaynmayer (prezident), Olaf Scholz (kansler) | Ispaniya Felipe VI (qiroli), Pedro Sanches (Bosh vazir) |
| **Rasmiy tillar** | Nemis | Ispan |
| **Asosiy dinlar** | 59,3 % xristianlik, 34,4 % dinsizlar, 5,5 % islom, 0,8 % boshqalar | 69 % Rim-katolik, 15,5 % dinsiz, 10,2 % maʼlum emas, 5,3 % boshqalar |
| **Etnik guruhlar** | 81 % nemis, 4 % turk, 2 % polyak, 1,5 % rus, 11 % boshqa  | 89,9 % ispanlar, 10,1 % boshqalar |
| **Chet elliklar** | Germaniyada yashovchi 182 625 ispanlar  | Ispaniyada 108 568 nemis istiqomat qiladi |
| **YaIM (nominal)** | $3,4 trillion (jon boshiga $44,184)  | 1,307 trillion dollar (jon boshiga 28 212 dollar)  |
| **YaIM (PPP)** | 4,149 trillion dollar (jon boshiga 50 206 dollar) | 1,769 trillion dollar (jon boshiga 38 171 dollar) |
| **Valyuta** | yevro (€) — yevro | Yevro (€) — yevro |

Manbalar
--------

1. ↑  Alfred Kohler: *Charles V (1519-1556).* In: *The emperors of modern times.* Munich 1990, p. 35.
2. ↑  Michael North: "The money and its history. From the Middle Ages to the present day. *Beck, Munich 1994, p. 86.*
3. ↑  Horst Rabe: *Reich und Glaubens- schaltung. Germany 1500-1600.* Munich 1989, p. 152.
4. ↑  Alfred Kohler: *Charles V, Emperor.* In: *Neue Deutsche Biographie.* 11 (1977), p. 196; online.
5. ↑  Horst Rabe: *Reich und Glaubens- schaltung. Germany 1500-1600.* Munich 1989, p. 153.
6. ↑  The Duchy of Savoy was part of the Bourbon Alliance until November 8, 1703, but then switched sides and joined the Hague Grand Alliance and thus the Habsburgs.
7. ↑  *Dissertation. Münster 2003, p. 58f. in the course of chemical weapons use in Rifkriegfrom October 1921 poison gas from the German Munsterlager- Breloh used.*
8. ↑  *Rudibert Kunz, Rolf-Dieter Müller:* poison gas against Abd el Crimea. Germany, Spain and the Gas War in Spanish Morocco 1922-1927. *Rombach, Freiburg 1990, p. 72.*
9. ↑  Sebastián Herreros Agüí: The International Brigades in the Spanish was 1936-1939: Flags and Symbols, Wall and Schützenzeitung of October 15, 1936(English; PDF, 6.4 MB), retrieved on September 3, 2012
10. ↑  Javier Bandrés, Rafael Llavona: *La psicología en los campos de concentración de Franco.* In: *Psicothema.* 8, 1 (1996), pp. 1-11. See Rafael Llavona and Javier Bandrés: *Psicología y anarquismo en la guerra civil española: La obra de Félix Martí-Ibáñez.* In: *Psicothema.* 10,3 (1998), pp. 669-678. ([online, PDF])
11. ↑  *Hitler.* „The Spanish Government and the Axis : Documents". *avalon.law.yale.edu*. Qaraldi: 16-noyabr 2020-yil.
12. ↑  Bernd Rill, in: *Geschichte* 2/2001, p. 36.
13. ↑  Compare „yale.edu". 20-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-may 2020-yil.

 and „yale.edu". 20-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-may 2020-yil.
14. ↑  Henry Picker: *Hitler’s Table Talks at Führer Headquarters 1941-1942* Seewald Verlag, Stuttgart 1976 ISBN 978-3-512-00425-4, p. 427f.
15. ↑  „The Spanish Government and the Axis". 20-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-may 2020-yil.

In 1938, the Synagogue of Madrid had been closed, the communities built in several cities during the war were dissolved again. „ *The Difficult Return to Sepharad.* ". 28-mart 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-may 2020-yil.

In: *Jewish Newspaper.* March 2007. Only after 1945 were they allowed again.
16. ↑  Stanley Payne: *History of fascism. Rise and Fall of a European Movement*. Tosa publishing house in the publishing house Carl Ueberreuter, Vienna 2006, ISBN 3-85003-037-7. P. 325
17. ↑  „Operation Enduring Freedom, Coalition Deaths by Nationality". 29-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-may 2020-yil.

 Germany and Spain jointly participated in the Security and Reconstruction Mission under [NATO] International Security Assistance Force (ISAF).
18. ↑  FAZ: *Federal government defends action of Spain.*
19. ↑  „Olaf Scholz défend de nouveau l'idée d'un gazoduc entre l'Espagne et la France". *Le Figaro* (30-avgust 2022-yil).
20. ↑  Embassy of Germany in Madrid
21. ↑  „Embassy of Spain in Berlin". 10-aprel 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-oktabr 2022-yil.
22. ↑  Numbers and Facts about Church Life in Germany 2016 Report. Evangelical Church of Germany. Retrieved 14 June 2017.
23. ↑  '**Centro de Investigaciones Sociológicas *(Centre for Sociological Research).* „Barómetro de septiembre de 2017" (es) (oktabr 2017). Qaraldi: 27-dekabr 2017-yil.**
24. ↑  *Amt.* „Germany and Spain: Bilateral relations" (en). *German Federal Foreign Office*. Qaraldi: 3-yanvar 2022-yil.
25. ↑  *Amt.* „Germany and Spain: Bilateral relations" (en). *German Federal Foreign Office*. Qaraldi: 3-yanvar 2022-yil.
26. ↑  „Archived copy". *statisticstimes.com*. 5-yanvar 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-yanvar 2022-yil.
27. ↑  „World Economic Outlook Database, April 2017, Germany".  International Monetary Fund (aprel 2017). Qaraldi: 1-oktabr 2017-yil.
28. ↑  „Spain".  International Monetary Fund. Qaraldi: 8-may 2017-yil.