recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rabia ibn Umayya** (arab. ربيعة بن أمية) Muhammad alayhissalomning sahobalaridan edi. Otasi Umayya ibn Xalaf, onasi Karima bint Maʼmar ibn Habib, ukasi Safvon ibn Umayya  edi. U "Vidolashuv xutbasi"da Muhammad alayhissalomga yordam bergan. Umar (r.a.)ning xalifaligi davrida u bilan bog‘liq quyidagi voqea bo‘lib o‘tgan **:**

### Hikoya

Bir kuni yarim tunda Abdurahmon ibn Avf bilan Umar ibn Xattob  Madinani qo‘riqlashga turdilar. Yo‘lda yurar ekanlar, bir uyda chiroq yonib turganini ko‘rdilar. O‘sha tomonni ko‘zlab yurdilar. Yetib borgach, eshikning yopiqligini, ichkarida bir necha odamning baland g‘ala-g‘ovurini eshitdilar. Shunda Umar Abdurahmon ibn Avf qo‘lidan ushlab dedi:
- Bu uy kimnikiligini bilasanmi?
- Yo‘q, - deb javob berdi Abdurahmon.
- Rabia ibn Ummayya ibn Xalafga qarashli. Ular hozir aroq ichib o‘tirishibdi. Nima deysan?
- Fikrimcha, - dedi Abdurahmon ibn Avf, - Biz Alloh man qilgan ishni qilib qo‘ydik - josuslik qildik.
Ular qavmni shu holda tark etib qaytib ketdilar.

Rabia ibn Umayya Umar (r.a.)ning Mut’a nikohini ta’qiqlagan ma’ruzasida ishtirok etganlardan biri edi.

Manbalar
--------

1. ↑  Islamset – The doctor between disclosure and withholding Archived 2002-05-22 at the Wayback Machine
**Narzi Toʻxtashev** (1926.16.11 Pastdargʻom tumani — 1980.4.4) — pedagog, Xalq oʻqituvchisi (1979). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan oʻqituvchi (1974). SamDUni tugatgan (1951). 1952-yildan Pastdargʻom tumanidagi 31maktabda mat. oʻqituvchisi. TOʻSH (sternum) — odam, quruqlikda yashovchi hayvonlar skeletining bir qismi. Yelka kamari suyaklari uchun tayanch vazifasini bajaradi. Quruklikda yashovchi hayvonlarda T. qovurgʻalar bn tutashib, koʻkrak qafasini hosil qiladi. Suvda va quruqlikda yashovchilarda toq togʻay suyak yoki suyakdan, sudralib yuruvchilarda togʻaydan iborat. Qushlarda yaxlit suyakdan iborat boʻlib, toj oʻsimtasini, sut emizuvchilarda 3 boʻgʻim — dastak, tana va xanjarsimon oʻsimtani hosil qiladi.

Havolalar
---------

* 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nurmuhammadbek Qoʻshoqvoy hoji oʻgʻli** — (1895—1983) — Fargʻonalik qoʻrboshi. Nurmuhammadbek qoʻrboshi Turkistondagi milliy ozodlik harakatining faol ishtirokchisi.

Qoʻrboshilik faoliyati
----------------------

Fargʻona vodiysida 9 mingtaqa qoʻmondonining sakkinchisi. Shermuhammadbek qoʻrboshining ukasi. 1918-yil Margʻilonda qizil armiyaga qarshi kurashlar olib borgan. U akasi Shermuhammadbekning asosiy oʻrinbosari sifatida janglarda faol ishtirok etgan. Nurmuhammadbek qoʻl ostida 23 nafar qoʻrboshi Yusufbek, Askarbek, Joʻrabek, Ahmad Polvon, Aliyorbek, Toʻxtasinbek, Qoraboy, Ergashbek va boshqalar faoliyat koʻrsatishgan. Shahobiddin Yassaviy Nurmuhammadbek toʻgʻrisida shunday taʼrif keltiradi: *"Niyohat botir, yosh qahramon qoʻmondonlardan biri edi. Shermuhammadbekning birodaridir. Dushmanga qirgʻin bergan botir"*. Fargʻona vodiysidagi tinimsiz kurashlardan soʻng 1923-yilning boshida Shermuhammadbek va Nurmuhammadbek Afgʻonistonga oʻtib ketgan. 1923-yilning oʻrtalarida Nurmuhammadbek yana Fargʻona vodiysiga kelib istiqlolchilik harakatini davom ettiradi. U muhojirlik davrida AQSh, Avgʻoniston, Turkiya kabi davlatlarda istiqomat qiladi. Nurmuhammadbek 1983-yil 10-yanvarda Turkiyaning Adana shahrida 88 yoshida vafot etgan. 1921-yilning Nurmuhammadbek Muhiddinbek qoʻrboshining qiziga uylanadi. Uning katta oʻgʻli Abdulhamid SSSR hududida qolib ketgan boʻlib, sovet-fin urushida halok boʻlgan edi. Nurmuhammadbek 1930-yil Qobulda Sobirxon ismli qizga uylanadi. Undan ikki nafar farzand Surmaxon va Anvarbek dunyoga keladi. Nurmuhammadbek oʻgʻli bugungi kunda AQShning Nyu-Jersi shtatidagi Boonton shahrida yashamoqda. Surmaxon esa amakisi Shermuhammadbekning oʻgʻli Davronbekka 1953-yili Qobulda turmushga chiqqqan boʻlib, u ham hozrgi kunda Boonton shahrida istiqomat qilmoqda. Nurmuhammadbek faoliyati davomida Turkiston milliy ozodligi uchun faol kurash olib boradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Rajabov Q (2022). *Turkiston qoʻrboshilari "Oʻzbekiston tarixi" jurnali*.
2. ↑  Rajabov Q*. Turkiston qoʻrboshilari*. Toshkent: „Fan", 2022 — 400 bet.
**NurMahal** yoki Nur Mahal — Hindistonning Panjob shtatidagi Jalandhar tumaniga qarashli shahar va munitsipal kengash. Panjobdagi Lohian Xas-Nakodar — Phillaur yoʻli yaqinida joylashgan kichik shaharcha. Bu shahar, shuningdek, yaqin atrofdagi Fillar va Nakodar shaharlari bilan temir yoʻl liniyalari boʻylab ketadigan yoʻl orqali bogʻlangan.

Tarixi
------

Nurmahal **Kot Kahlur** deb nomlangan qadimiy shahar joylashgan joyda qurilgan boʻlib, bu shahar tuprogʻi ostidan topilgan gʻishtlar va koʻplab tangalar bilan tasdiqlangan. Taxminan 1300-yillarda qadimiy shahar nomaʼlum sabablarga koʻra tashlab ketilgan yoki vayron qilingan deb ishoniladi. Maharaja Jassa Singx Ahluvaliya bu shaharni oʻz nazorati ostiga oldi.

Nurmahal nomi Mugʻallar imperatori Jahongirning (1605—1627) rafiqasi Nur Jahon sharafiga qoʻyilgan, chunki u shu yerda tarbiyalangan va bolaligi shu yerda oʻtgan deb taxmin qilinadi. Sharqiy Hindiston kompaniyasi nazoratni qoʻlga kiritgunga qadar shahar Talvan Rajputlar va Ahluvaliya sikxlari hukmronligi ostiga oʻtdi.

Sarai Nurmahal
--------------

Nurmahaldagi sayyohlarning asosiy diqqatga sazovor joyi Nur Jahan tomonidan qurilgan Mugʻal saroyidir. Bu sharq meʼmorchiligining yorqin namunasidir. Ushbu tarixiy yodgorlik Arxeologiya boʻlimi tomonidan nazorat qilinadi.

Demografiyasi
-------------

2001-yilgi boʻyicha, NurMahalda 12630 nafar aholi bor. Aholining 53 foizini erkaklar, 47 foizini ayollar tashkil etadi. Nur Mahalda oʻrtacha savodxonlik darajasi 71% ni tashkil qiladi, bu mamlakatdagi oʻrtacha 59,5% dan yuqori: erkaklar savodxonligi 73% va ayollar savodxonligi 68%. Nur Mahalda aholining 13 foizini 6 yoshgacha bo‘lgan yoshlar tashkil qiladi.

Yana qarang
-----------

* Jab Harry Met Sejalning ushbu shaharda suratga olingan baʼzi sahnalari bor.

Manbalar
--------

1. ↑  „Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)".  Census Commission of India. 16-iyun 2004-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-noyabr 2008-yil.
2. ↑  „'Jab Harry Met Sejal' a flop, but wins hearts in Nurmahal" (12-avgust 2017-yil).
**Viktor Aleksandrovich Malyasov** (1917 - 1944) — Ishchi va dehqon Qizil Armiyasi gvardiyasi mayori, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni ( 1944 ).

Tarjimai hol
------------

Viktor Malyasov 1917-yil 7-noyabrda Toshkentda tugʻilgan. Maktabning yetti sinfini (43-maktabda) va ishchilar fakultetini tugatgandan soʻng, u zavodda tokar boʻlib ishlagan. 1937—1941-yillarda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutida tahsil olgan. 1941-yil noyabrda Malyasov Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasiga xizmat qilishga chaqirilgan. 1942-yilda Toshkent qoʻshin qoʻmondonlik bilim yurtini tamomlagan. Oʻsha yilning may oyidan boshlab — Ulugʻ Vatan urushi frontlarida xizmat qilgan.

1943-yil sentabrgacha gvardiya kapitani Viktor Malyasov 234-gvardiya miltiq polki 76-gvardiya miltiq diviziyasi 61-armiya Markaziy front batalyoniga qoʻmondonlik qilgan. Dnepr jangi paytida oʻzini namoyon qilgan. 1943-yil 28-sentabrda Malyasov bataloni Ukraina SSR, Chernigov viloyati, Repkinskiy tumani, Mysi qishlogʻi yaqinida Dneprni kesib oʻtgan, uning gʻarbiy qirgʻogʻidagi koʻprigini egallab olgan va koʻplab nemis qarshi hujumlarini qaytargan va asosiy kuchlar kesib oʻtguncha uni ushlab turgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 15-yanvardagi „Qizil Armiya generallari, ofitserlari, serjantlari va oddiy askarlariga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini berish toʻgʻrisida"gi farmoni bilan „*Dnepr daryosini qamal qilishda, qoʻmondonlikda jangovar topshiriqlarni namunali bajarganliklari va bir vaqtning oʻzida koʻrsatgan jasorati va qahramonligi*" uchun gvardiya kapitani Viktor Malyasov Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan, Lenin ordeni va 2974-sonli „Oltin yulduz" medali bilan taqdirlangan .

1944-yil 17-oktabrda gvardiya mayori Viktor Malyasov Polshaning Radzimin shahri (Varshava yaqini) uchun jangda halok boʻlgan. Dastlab u Varshava shahrida, Mokotov tumanida dafn etilgan, ammo urushdan keyin u Brestdagi 1-may bogʻidagi ommaviy qabrga dafn etilgan .

Shuningdek, Aleksandr Nevskiy ordenlari, 1-darajali Vatan urushi ordeni va Qizil Yulduz ordeni bilan taqdirlangan. Harbiy qismning shaxsiy roʻyxatiga abadiy kiritilgan .

Xotira
------

* Toshkent (mustaqillik yillarida maʼlum vaqt *Chimrobod deb oʻzgartirilgan*), Pskov va Chernigovdagi koʻchalarga Malyasov nomi berilgan.
* Sovet Ittifoqining boʻlajak qahramoni yashagan Malyasov koʻchasidagi 3-uyda va u oʻqigan 43-maktab binosida memorial doskalar oʻrnatilgan .
* 234-gvardiya desant-shturm polkining 1-rotasi shaxsiy tarkibiga abadiy kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Viktor Aleksandrovich Malyasov. «Герои страны» sayti
2. ↑  Ташкент. Энциклопедия / *Зиядуллаев С. К.* — Ташкент: Главная редакция УзСЭ, 1983, ст. «Малясов Виктор Александрович» (С. 192).
3. ↑  Ташкент. Энциклопедия / *Зиядуллаев С. К.* — Ташкент: Главная редакция УзСЭ, 1983, ст. «Малясов Виктор Александрович» (С. 192).

Adabiyot
--------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Навечно в строю. — М.: Воениздат, 1973. — Кн/ 6.
* Подвиг. — Ташкент, 1980.
**Nurli issiqlik almashinuvi** — jism ichki energiyasining nurlanish energiyasiga (fotonlar yoki elektromagnit toʻlqinlar energiyasiga) aylanishi, nurlanish yoʻli bilan energiyaning fazoga uzatilishi yoki jismlarga yutilishi. Boshqa turdagi issiqlik almashinuvlaridan farqi shuki, bu hodisa issiqlik almashinadigan sirtlarni ajratib turuvchi moddiy muhitsiz ham sodir boʻlishi mumkin, chunki nur elektromagnit nurlanish natijasida tarqaladi. Shaffofmas jism sirtiga tushadigan nur energiyasining bir qismi jismga yutiladi, bir qismi esa undan kaytadi. temperaturasi mutlaq nolga teng boʻlmagan har qanday jism qizdirilsa, oʻzidan energiya (nur) chiqaradi. Bir xil temperaturadagi jism nur chiqarish qobiliyatining mutlaq qora jism nur chiqarish qobiliyatiga nisbati jismning mutlaq qoralik darajasi deyiladi. Barcha jismlar uchun mutlaq qoralik darajasi 1 dan kichik. Nurli issiqlik almashinuvi a. tizimidagi har qanday jism nurlar oqimini qayta-radi va xususiy nurlar oqimini chiqaradi. Jism sirtidan ketadigan energiyaning umumiy miqdoriga effektiv nurlanish oqimi deyiladi. Jism yutgan energiyaning bir qismi tizimga xususiy nurlanish sifatida qaytadi. Shuning uchun Nurli issiqlik almashinuvi a.ni yutilgan va xususiy nurlar oqimi ayirmasi deb qarash mumkin. Nurli issiqlik almashinuvi a. metallurgiya, yadro energetikasi, raketa texni-kasi, kimyo texnologiyasi, quritish texnikasi, geliotexnika va boshqa sohalarda qoʻllanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**EMIL ZOLYA**— 19- asr oʻrtalari, 20- asr boshlarida yashab ijod qilgan (1840-1902).

Hayoti
------

Mashhur fransuz adibi Emil Zolya Parijda tug‘iladi. Otasi italiyalik, onasi fransuz qizi edi.

Ijodi
-----

„Qashshoqlar hikoyasi" (1864) nomli [novella]]lar to‘plami ilk ijod namunasi boʻlishiga qaramasdan, tezda tildan-tilga ko‘chadi. „Tereza Rakin" (1867), „Madlen Fera" (1868) romanlarida naturalizm hidi sezilib tursa-da, o‘sha davr jamiyati uchun bu odatiy bir hol edi. Adibning „Rugon-Makkarlar" (1871-1893) epopeyasi yigirma yillik mashaqqatli va samarali mehnat hosilasidir. „Uch shahar" (1894-1898) trilogiyasida ijtimoiy-siyosiy mavzu keng o‘rin egallagan boʻlib, butun bir davr o‘z ifodasini topgan. „Hamal", „G‘arb" romanlari Emil Zolya nomini jahonga mashhur qildi. Emil Zolyaning birinchi hikoyalar to‘plami „Ninon ertaklari" (1864) deb nomlanib, sakkizta hikoyani o‘z ichiga olgan va minglab oʻquvchilarning sevimli asariga aylangan. Emil Zolyani tanitgan „Oʻliklar chaqiradi" (1866) romanidir. Bu asar Emil Zolyaning ikkinchi romanidir. Undan ilgari „Klodning tavbasi" nomli romani eʼlon qilingan edi. Adib ilk ijodiy izlanishlari bilanoq o‘zining qobiliyati namoyish etdi. Yozuvchining yigirmata romanni o‘z ichiga olgan „Rugon-Makkarlar" epopeyasi faqat fransuz emas, G‘arb adabiyotining ulkan xazinasiga aylandi. Bu epopeyada Makkarlar oilasining to‘rt avlodi tarixi tasvirlanadi. Yozuvchi bu oilaning genetik asoslaridan tortib, jamiyatdagi o‘rnigacha, har bir aʼzoning o‘ziga xos fazilatlari, yashash tarzi, yurish-turishi, turmush kechirishi, xalq, burjuaziya, aristokratiya, din bilan aloqalari
batafsil hikoya qiladi. Epopeyaning „Foyda", „Pul", „G‘arb", „Hamal", „Yer", „Ijod", „Inson-hayvon", „Doktor Noskal" romanlari yuksak saviyada yozilgan. Epopeyaning har bir romani alohida nashr etilgan.
„Hamal" (1885) romani o‘zining g‘oyaviy yuksakligi bilan boshqa asarlardan ajralib turadi. Romanda XIX asming 80-yillarida yuz bergan juda ko‘plab norozilik namoyishlarining sabablari va uning oqibatlariga
alohida urg‘u beriladi. Zolya o‘z romanini yozishdan avval „Yozuvchi huquqi" maqolasini eʼlon qiladi. Unda yozilishicha, yozuvchi namoyish o‘tkazgan Anzen shaxtasiga borib, ishchilar hayoti bilan tanishadi, namoyishchilar bilan suhbat qiladi. „Hamal" romanining yozilishida bu katta manba boMib xizmat qiladi. Emil Zolyaning „Uch shahar", „Lurd" (1894), „Rim" (1896), „Parij" (1898) asarlarida dunyodagi eng mashhur shaharlar tarixi, ijtimoiy-siyosiy hayoti yoritiladi. Umrining so‘ngi yillarida „Hosildorlik" (1899), „Mehnat" (1901), „Haqiqat" (1903) asoslarini yozadi. Bu asarlar Emil Zolya ijodining eng yuqori cho‘qqisi hisoblanib, adibning yuksak so‘z sanʼatkori ekanligini namoyish etadi.

Manba
-----

1. ↑  „Jahon adabiyoti" Fayzulla Boynazarov.
**Vakansiyalar** (lot. vacans - bush) (Shotki nuqsonlari, "kovaklar") — kristall panjarasining atom yoki ion bulmagan boʻsh tugunlari; P shakli bilan ifodalanadi. V.larni vakant elektronlar sathlari (musbat "kovaklar") bilan chalkashtirmaslik kerak. Har qanday kristall panjarada V. boʻladi. Ion panjaralarda kation D+ va anion D~ V. mavjud. Kristallarda har doim atomlarning issiqlik harakati tufayli yuzaga keluvchi V. boʻladi. V. atomlarning batamom bugʻlanib ketmasligi oqibatida kristall sirtida "kovaklar" hosil boʻlishadi. V.ning hosil boʻlish ishi (panjaraning deformatsiya energiyasini hisobga olmaganda) atomlarning bugʻlanish ishiga teng. Shuning uchun kristall hajmidagi V.ning konsentratsiya muvozanati taxminan oʻsha temperaturadagi toʻyingan bugʻ konsentratsiyasiga teng boʻladi. V. qoʻshni atomlar bilan joy almashtirib, kristallda tartibsiz siljiydi. V.ning tartibsiz harakat yoʻli 6 ga teng kesmalardan iborat siniq chiziq hosil qiladi (5 — qoʻshni atomlar orasidagi masofa). V.ning bitta tugunda mavjud-lik oʻrtacha vaqti t, harakatning oʻrtacha tezligi uyp="f"- V.ning siljishi tufayli kristallda atomlar siljishi (oʻz-oʻzidan diffuziyalanish) hamda oʻzaro diffuziyalanish (geterodiffuziya) hodisasi sodir boʻladi. Atomlar kristallda gazdagiga nisbatan taxminan ye-"/kT marta sekin harakat qiladi (bunda i — bitta V. hosil boʻlishi energiyasi, k — Bolsman doimiysi, T— mutlaq temperatura). V. kristallning fizik xossalariga taʼsir qiladi: zichligini kamaytiradi, ion oʻtkazuvchanlikni hosil qiladi, anion V. elektronlarni oson tutadi, kation V. esa musbat "kovaklar"ni oson biriktirib oladi. V. metallarga termik ishlov berishda, ularning "dam olishi"da, kristallanish va b. jara-yonlarda muhim oʻrin egallaydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chor Bakr** — Buxoroda yashab oʻtgan (9—10-asrlar) mashhur toʻrt shayx (Abu Bakr Saʻd, Abu Bakr Fazl, Abu Bakr Muhammad, Abu Bakr Tarxon), masavvufning yirik namoyandalari. Chor Bakrlarning ajdodlari paygʻambar Muhammad (sav)ning nabirasi Imom Husaynga borib taqaladi. Ular Ali avlodlaridan 4 imom boʻlgan Jaʼfar as-Sodiqning nevaralari hisoblangan.

Chor Baklar Buxoroda vafot etgan va shahar yaqinidagi Sumitan mavzeida dafn etilgan. Ularning qabrlari ustida Abdullaxon II (16-asr) davrida hashamatli maqbara va boshqa meʼmoriy inshootlar qurilgan (qarang Chor Bakr meʼmoriy majmuasi).

Chor Bakrlar shajarasidan 16-asrda Joʻybor xojalari nomi bilan mashhur boʻlgan naqshbandiya tariqatining yirik shayxlari (qarang Xoja Muhammad Islom, Xoja Saʼduddin) yetishib chiqqan. Buxorolik shoir Toshpoʻlat Ahmad Chor Bakrlar faoliyati haqida "Chor Bakr" (1999) dostonini yozgan.

Abu Bakr Saʼd
-------------

Abu Bakr Axmad ibn Xoja Saʼd Yamaniy (9-asr oxiri — 971?) — Buxoroda tugʻilgan. Uning otasi Xoja Saʼd Yamaniy imom Husaynning Zaynulobidin ismli oʻgʻlining farzandi boʻlib, u Buxoroga Ali ibn al-Husayn bilan birgalikda kelib ketgan (9-asrning soʻnggi choragi). Narshaxiyning yozishicha, Somoniylar amiri Ismoil Somoniy unga Buxoro yaqinidagi Joʻyi Moʻliyon mavzeidagi serhosil yerlarning katta qismini vaqf qilib bergan. Xoja Saʼd Buxoro atrofidagi Sumitan qishlogʻida chorbogʻ, bogʻ, sardoba, tegirmon, hovuz va boshqa binolar barpo etib, bu yerdan katta daromad olgan. Abu Bakr Saʼd va uning avlodlari somoniylar davrida Buxoroda shayxulislomlik qilishgan. Abu Bakr Saʼd otasi vafot etgach, uning oʻrniga Ismoil Somoniyning piri hisoblangan. U fikh maktabini tashkil etib, koʻplab ulamolarga ustozlik qilgan.

Abu Bakr Fazl
-------------

Abu Bakr Muhammad ibn Fazl ibn Jaʼfar al-Buxoriy (9-asrning 2yarmi — 937?) — Imom Jaʼfar as-Sodiq avlodidan. Somoniylar davrida Buxoroga kelib qolgan. Uning "Musnadi Fazl" kitobi ayniqsa mashhur boʻlib, bu asar Chingizxon Buxoroni bosib olganda yondirib yuborilgan.

Abu Bakr Muhammad
-----------------

Abu Bakr Muhammad ibn Hamid (9-asrning 2yarmi — 937?) — Unga "shayx ul olam" unvoni berilgan. U Abu Bakr Fazl bilan bir yilda vafot etgan va ikkalasining qabrlari xam bir joyda yonmayon joylashgan.

Abu Bakr Tarxon
---------------

Imom Abu Bakr Tarxon (9-asrning 2yarmi — 945?) — "Kitobi Mullazoda" asarida yozilishicha, u "Jomeʼ va musnad" kitobini yozgan.

Adabiyot
--------

* Narshaxiy, Buxoro tarixi, T. 1966; Gafurova L.G. Kitobi Mullazade, T. 1992; Husenov S, Rajabova I. Chor Bakr, T. 2001; Yoʻldoshev N. Qurbonov H. Buxoro shahri va uning atrofidagi ziyoratgohlar tarixi, Buxoro, 2001.

Qahramon Rajabov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
"CHOR DARVESH" — Sharq xalqlari orasida keng tarqalgan ishqiysarguzasht asar. Dastlabki nusxasi 18-asrda Oʻrta Osiyoda forsiy tilda nomaʼlum muallif tomonidan yaratilgan. "CH.d."ning syujeti boshqa sarguzasht asarlarga oʻxshab roviy xarakterga ega. "CH.d." muqaddima va xotimadan tashqari, 5 qismdan — Rum moliki Ozodbaxt va toʻrt darveshning sarguzashti tasviridan iborat. Ozodbaxt befarzand edi. Kunlardan bir kun taxt vorisi — farzand dogʻida yurgan Ozodbaxt kabriston ziyoratiga borib, toʻrt darveshga uchrab suhbatlashadi. Ulardan ikki nafari Ozodbaxtga oʻz sarguzashtlarini hikoya qiladi. Shundan soʻng podsho darveshlarni saroyga eltib, ziyofat beradi va qolgan ikki darveshning koʻrgankechirganlarini tinglaydi. Qissaxonlik ayni qizigan paytda saroy xodimi podshoh xotinlaridan biri farzand koʻrganligi haqida xushxabar keltiradi. Ozodbaxtning farzand koʻrishi, qissalar oxirida darveshlarning murodmaqsadlariga erishishi tafsilotlari "CH.d."ning syujetini tashkil qiladi. Qissa ichida qissa shaklidagi bu asarda mardlik va jasorat, insonsevarlik va ilmmaʼrifat, yuksak axloqodob targʻib etilib, xoinligu pastkashlik, nopokligu taʼmagirlik, boylikka ruju qoʻyish, xudbinlik qattiq qoralanadi. Farang, Rum, Shom podsholarining qizlari ayshishrat, rohat va farogʻatdan chin muhabbat yoʻlida sadoqatni, insonsevarlik, adolatpeshaligu haqiqatparvarlikni afzal biladilar, sodiq doʻst uchun jonfidolik qiladilar. Darveshlar siymosida ham ana shu xislatlar mujassam. Barcha sarguzasht qissalar singari "CH.d." ham nasrnazm aralash tarzda bitilgan. 19-asrda "CH.d." Bombay, Toshkent shaharlarida toshbosma usulda bir necha bor chop etilgan. "CH.d."ning oʻzbekcha (Xiromiy dostoni), qozoqcha (Shodi Toʻra dostoni) hamda "Bogʻu bahor" nomida urducha (Mir Ammon Dexdaviy qissasi) variantlari ham yaratilgan.

Adabiyot
--------

* Braginskiy I.S, Istoriya tadjikskoy narodnoy poezii, M. 1960.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Norinjon bobo majmuasi** - Qoraqalpogʻiston (Ellikqalʼa tumani)dagi meʼmoriy yodgorlik (10—18-asrlar). Majmua qad. qalʼa oʻrnidagi qab-riston markazi — Norinjon bobo maqbarasi atrofida turli davrlarda ziyoratxona, sharqiy maqbara (14-asr), xonaqoh ayvon, qalandarxona (18-asr) va boshqa qoʻshimcha xonalar qurib barpo etilgan. Norinjon bobo haqidagi aniq maʼlumotlar saqlanmagan. Maqbaradagi qabrtoshga "Bu oqil, obid, Alloh yoʻlida doimiy roʻzador, Alloh karo-matini yerda paydo etuvchi, Muhammad ibn Muso ibn Dovud Abu Abdulloh anNorinjoniy qabridur. Allohning unga va uning doʻstlariga rahmati boʻlsin, hijriy 712 yilv.e." — deb yozilgan.Undagi girih naqshlar Termiziy maqbarasidagi qabrtoshga oʻxshashdir.

Dastlab murabba tarqli peshtoqsiz maqbara qurilgan (10-asr), ziyoratxona va uning yonidagi goʻrxona (14-asr) tomlari gumbazli qilib birlashtirilib oldiga peshtoq va chillaxona ishlangan. Sharkdan xonaqoh va ayvon bunyod etilib maqbaraning sharqiy eshigi oʻrniga meh-rob qurilgan. Peshtoqining sharqiy burchagida kichik minora, yonida qalandarxona qu-rilgan. 1981—83 yillarda ilmiy oʻrganilgan. Mustaqillikdan keyin qayta tiklandi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**LED** (inglizcha: *light-emitting diode*, „yorituvchi diod") — bu yarimoʻtkazgichli yorugʻlik manbai boʻlib, tokni bevosita yorugʻlikka aylantiradi. Yarikoʻtkazgichdagi elektronlar elektron teshiklar bilan rekombinatsiya qilinganda,
energiya fotonlar shaklida chiqariladi.

Oldinga kuchlanishning pasayishi (Vf - oldinga kuchlanish)
----------------------------------------------------------

LEDning nominal oqimiga olib keladigan p-n o'tish joyida oldinga kuchlanish pasayishi. Anod katodga nisbatan ijobiy potentsialda bo'lishi uchun LEDga kuchlanish qo'llaniladi. Yarimo'tkazgichning kimyoviy tarkibiga, optik nurlanishning to'lqin uzunligiga qarab, ulanish joyidagi to'g'ridan-to'g'ri kuchlanish tushishi ham farqlanadi.

Aytgancha, yarimo'tkazgichning kimyoviy tarkibi to'g'ridan-to'g'ri kuchlanish pasayishidan aniqlanishi mumkin. Va bu erda turli to'lqin uzunliklari uchun to'g'ridan to'g'ri kuchlanish pasayishining taxminiy diapazonlari (LED yorug'lik ranglari):

   Galliy arsenid asosidagi to'lqin uzunligi 760 nm dan ortiq bo'lgan IR LEDlar xarakterli kuchlanishning 1,9 V dan kam pasayishiga ega.

   Qizil (masalan, galyum fosfidi - 610 nm dan 760 nm gacha) - 1,63 dan 2,03 V gacha.

   Apelsin (galliy fosfidi - 590 dan 610 nm gacha) - 2,03 dan 2,1 V gacha.

   Sariq (galliy fosfidi, 570 dan 590 nm gacha) - 2,1 dan 2,18 V gacha.

   Yashil (galliy fosfidi, 500 dan 570 nm gacha) - 1,9 dan 4 V gacha.

   Moviy (sink selenid, 450 dan 500 nm gacha) - 2,48 dan 3,7 V gacha.

   Binafsha (indiy galliy nitridi, 400 dan 450 nm gacha) - 2,76 dan 4 V gacha.

   Ultraviyole (bor nitridi, 215 nm) - 3,1 dan 4,4 V gacha.

   Oq (ko'k yoki fosforli binafsha) - taxminan 3,5 V.

Manbalar
--------

1. ↑  *Edwards, Kimberly D.* „Yorituvchi diodlar". *Irvin shahridagi Kaliforniya universiteti*. 14-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-yanvar 2019.
2. ↑  *Lighting Research Center.* „Oq yorugʻlik yorituvchi diodlar bilan qay tarzda hosil qilinadi?". *Rensselaer politexnika instituti*. 2-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-yanvar 2019.
3. ↑

Havolalar
---------

* Yorituvchi diodlar haqidagi oʻquv videolar YouTubeda

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***LED*** haqida turkum mavjud |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4125154-4
* NDL: 01033269
* NKC: ph116356

 |
**Oqiziqlar** — daryo oqimlari bilan birga suv omborlari, kul va dengizlarga oqib keladigan mineral va organik zarrachalar. O. daryo uzani, jarlik va soylarning oqar suvlar, daryo havzalaridagi jinslarning yomgʻir va erigan qor suvlarida yuvilishidan hosil boʻladi. Tabiiy sharoitlarda O.ning katta-kichikligi togʻ daryolarida bir necha oʻnlab sm gacha borishi mumkin (shagʻal va harsanglar). Suvdagi O. miq-dori uning loyqalik darajasini belgilaydi, kg/m3, g/m3, mg/l va %da ulcha-nadi. Oʻrta Osiyoning tekisliklaridan oqadigan daryolarida loyqalik darajasi yuqori (Amudaryoda 4,6, Sirdaryoda 2 kg/m3 gacha). Suvdagi harakatiga qarab O. muallaq (suv ichida suzib yuruvchi) va suv osti (suv ostida oʻzan boʻylab sirgʻalib siljiydigan) turlarga bo'linadi. Suvning oqim tezligiga qarab suv osti O. muallaq holatga oʻtishi va aksincha bo'lishi mumkin. Ayniqsa, toshqin va tulin suv vaqtida O. juda jadal hosil bo'ladi. Maʼlum vaqt ichida (oy, yil) oqimning joʻshqin kesimi orqali oʻtuvchi O. miqdori daryoning qattiq oqimi (t/oy, t/yil) deyiladi. Oʻrta Osiyo daryolarining qattiq oqimi juda katta miqdorni tashkil etadi. Mas, Amudaryo yiliga 300 mln. t gacha O. keltiradi. O.ni va qattiq oqimni o'rganish gidrotexnika inshootlarini loyihalashtirish, qurish va ishlatishda katta ahamiyatga ega. O. chukishi natijasida suv olish inshootlarining xizmat muddati qisqaradi, kanallarning suv oʻtkazish imkoniyati va suv omborlarining sigʻimi kamayadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Boqiyev, Masharif. *OʻzME*. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Onixoforalar** (Onychophora), birlamchi traxeyalar (Protracheata) — umurtqasiz hayvonlar tipi. Tanasi boʻgʻimlarga boʻlingan (13 tadan 43 tagacha), qurtga oʻxshash, uz. 15 sm gacha, yupqa kutikula bilan qoplangan. Boʻgʻimlarida 1 juftdan kalta, xitin tirnoqli sodda tuzilgan oyoqlari bor. Boshi gavdasidan aniq ajralmagan, unda ogʻzi, 1 juft uzun moʻylovlari, ular orasida 1 juft koʻzlari joylashgan. Gavda boʻshligʻi aralash, bosh miyasi 3 boʻlimdan iborat, qorin nerv stvoli 2 ta. Nafas olish organlari — kuchsiz rivojlangan traxeya naychalari. Qon aylanish sistemasi tutash emas, hazm qilish sistemasi nayga oʻxshash. Ayirish organlari oyoklari asosiga ochiladigan naychalardan iborat. Ayrim jinsli, koʻpchiligi tirik tugʻadi. 1 ta sinfi — onixoforalar, 70 ta turi bor. Janubiy yarim sharning tropik va moʻʼtadil iqlimli oʻrmonlar toʻshalmasida yashaydi. Yirtqich, ogʻiz soʻrgʻichlari aj-ratib chiqaradigan yopishqoq shilimshiq modda yordamida oʻlja tutadi. Ilgari O.ga halqali chuvalchanglar bilan boʻgʻimoyoklilarni bogʻlab turadigan oraliq formalar sifatida qaralgan. Hozir ular halqali chuvalchanglardan ajralib chiqqan hayvonlarning mustaqil tipi hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Onkkaala** (ilgari **Pälkäne cherkov qishlogʻi** sifatida tanilgan; fin: *Pälkäneen kirkonkylä*) — Finlandiyaning Pirkanmaa shahrida joylashgan Pälkäne munitsipalitetining qishloq va maʼmuriy markazi. 2020-yil oxirida qishloqda 2569 nafar aholi bor edi. Onkkaala Pälkänevesi va Mallasvesi koʻllari oʻrtasida joylashgan boʻlib, u orqali koʻllarni bogʻlaydigan Kostianvirta daryosi oqib oʻtadi. Tampere va Lahti shaharlari orasidagi 12-magistral Onkkaala orqali oʻtadi.

Pälkäne shahridagi koʻplab xizmat koʻrsatish sohalari Onkkaalada joylashgan, masalan, shahar idorasi, sogʻliqni saqlash markazi, avtobus bekati, kutubxona, boshlang'ich maktab, oʻrta maktab, oʻt oʻchirish stansiyasi, cherkov va cherkov markazi. Tijorat xizmatlariga *Sydän-Hämeen Lehti* gazetasini yetkazib berish kiradi. Onkkaalada Mallasvesi koʻli boʻyida ijaraga beriladigan plyaj saunasi va tarixiy madaniy manzil mavjud.

Onkkaala nomi (*Oncala* nomi bilan) birinchi boʻlib 1340-yildagi hujjatlarda qayd etilgan, oʻsha paytdagi Säaksmäki cherkovining 25 nafar dehqonlari soliqlarni toʻlamagani uchun haydab chiqarilgan. Ozod qilingan dehqonlardan biri *Ye de Oncala* nomi bilan tilga olindi, uni „Onkkaala Yijäsi" deb talqin qilish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „Taajamat väkiluvun ja väestöntiheyden mukaan, 2020" (fi).  Tilastokeskus. Qaraldi: 22-iyun 2022-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  Mainostajan pikaopas — *Sydän-Hämeen Lehti* (in Finnish)
3. ↑  Onkkaalan rantasauna — Pälkäne.fi (fin tilida)
4. ↑  Onkkaalan kulttuurireitti — Visit Pälkäne (fin tilida)
5. ↑  *Rydman.* „Paavi Benedictus XII ja Sääksmäen pannabulla 1340" (fi).  Sääksmäki-Seura. 27-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-iyun 2022-yil.
6. ↑  „Benedictus XII ja Sääksmäen pannabulla" (fi). *kari.kotiseutuarkisto.fi*. Qaraldi: 8-sentabr 2022-yil.

Havolalar
---------

* Onkkaalaning Fonectada joylashgan joyi

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sayram Nigʻmatovna Isayeva** (1942.24.11, Dushanba) — aktrisa, rej. Tojikiston xalq artisti (1986). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1964). 1964-yildan Kamol Xoʻjandiy nomidagi Leninobod (hoz. Sugʻd) viloyat musiqali drama teatrida ishlaydi. Teatrda Robiya ("Tugal aytilmagan qoʻshiq"), Aza ("Loʻli qiz Aza"), Emiliya ("Otello"), Rozina ("Figaroning uylanishi") kabi obrazlar yaratgan. Rej. sifatida "Kelinlar qoʻzgʻoloni", "Farmonbibi arazladi" (S. Axmad), "Otasining qizi" (Isfandi-yor), "Afandining besh xotini" (I. Sodiqov), "Imtihon" (F. Ansoriy), "Ayol jaxllanganda" (S. Safarov) kabi spektakllarni sahnalashtirgan. Isayeva koʻpgina oʻzbek filmlarida suratga tushgan: Malika ("Laylak keldi, yoz boʻldi"), Sayram ("Uyimga kel"), Turdixon ("Oʻzganing baxti"), Sayram ("Gʻalate-palik avliyo"), Maysara ("Maysaraning ishi"), Nodirabegim ("Odamlar orasida tanho"), Oʻzbekoyim ("Oʻtgan kunlar", yangi varianta) va b. shular jum-lasidan. Shuningdek, "Hayot tunda oʻtdi" (Saida), "Uchinchi qiz" (Gulnora), "Rustam va Suhrob" (Gurdofarid), "Jinoyatchi va advokatlar" (Sayram) kabi tojik filmlarida ham rollar oʻynagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Yoqubxoʻjayev, Anvar. "Isayeva Sayram Nigʻmatovna" OʻzME. I-harfi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tursunali Karimovich Qoʻziyev** (1954.18.11, Surxondaryo viloyati Surxon qishlogʻi) — grafik rassom, kandakor, foto sanʼati ustasi. Oʻzbekiston Badiiy Akademiyasi aʼzosi. (1997), Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (1999).

Biografiya
----------

Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1976) va Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti (1982)ni tugatgan; badiiy kandakorlikni usta O. Azizovdan oʻrgangan. Qoʻziyev ish faoliyatini Jarqoʻrgʻon shahar bosh rassomi sifatida boshlagan. Surxondaryo viloyati madaniyat fondi raisi (1987—92), Respublika rassomlik bilim yurti direktori (1993—95), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devoni masʼul xodimi (1995—96), Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat ishlari vazirining birinchi oʻrinbosari (1996—97); 1997-yildan Oʻzbekiston Badiiy Akademiyasi raisi, ayni bir vaqgda Oʻzbekiston badiiy ijodkorlar uyushmasi raisi, 1998-yildan Kamoliddin Behzod nomidagi milliy rassomlik va dizayn instituti professori. 2011-2013-yillarda — Oʻzbekiston Madaniyat va sport ishlari vaziri lavozimida ishlagan. 2013-2017-yillarda Jahon tillari universiteti professori, 2017-2021-yillarda Islom Karimov yodgorlik majmui direktori oʻrinbosari, 2021-yilda madaniy meros agentligi direktori boʻlgan.

Ijodi
-----

Qoʻziyev asarlariga borliqni shoirona talqin etish, ranglar yorqinligi, nafisligi xos. „Jarqoʻrgʻonlik bogʻbon", „Ona yurtim", „Olimlar", „Naqshbandiyga bagʻishlov" uchligi (tritpixi), „Toʻlinoy", „Qiz portreti", „Munojot", „Shoira portreti" kabi rangtasvir, „Alisher Navoiy" (mis), „Tib qonunlari" (mis), „Afsona" kabi kandakorlik asarlarini yaratgan. Grafik rassom sifatida Mirtemir asarlariga hamda oʻzbek, rus, gruzin ertaklariga bezaklar, „Yoshlik qoʻshigʻi" devoriy rasm (1979, hamkorlikda, Jarqoʻrgʻonda), „Turnalar" yodgorligi (1982, Sherobod tumanida) kabi monumental asarlar ishlagan. Badiiy foto asarlari mavzu jihatidan rang-barang, ularda ona yurt madhi, jahon madaniy merosi, oʻziga xos tabiati, tarixiy obidalari, xalqning milliy urf-odati poetik talqinini topgan. „Oʻzbek fotografiyasi. 125 yil" antologiyasi, „Langar", „Ijodimiz haqida gapirsak" albomlari muallifi. Qoʻziyev Respublika va xorijiy mamlakatlar (Hindiston, Yaponiya, Koreya, Misr, Pokiston, Fransiya, Italiya, Germaniya) koʻrgazmalarida asarlari bilan ishtirok etgan. 2-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining deputati. Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi Bosh tahrir hayʼati aʼzosi (2000). "Doʻstlik" ordeni bilan mukofotlangan (2003).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  Nafosat maktabi, T. 1995; Kompozitsiya asoslari, T. 2003; Rangtasvir (hamkorlikda), T. 2004; Kamoliddin Behzod va tamaddun, T. 2004.
3. ↑  Tursunali Qoʻziev Madaniy meros agentligiga rahbar etib tayinlandi
4. ↑

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  




  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Muhsen ar-Ramli (Arab.محسن الرملي) (jins. 1967 yil 7 mart, Iroq) - yozuvchi, shoir, tarjimon. Arab va ispan tillarida yozadi.

Bag'dod universitetida ispan filologiyasini o'rgangan. 1995 yildan beri Ispaniyada yashaydi.

2003 yilda u Madrid avtonom universitetida falsafa va ispan filologiyasi bo'yicha doktorlik unvoniga sazovor bo'ldi (dissertatsiyasining mavzusi "don Kixotdagi Islom madaniyati izlari "(ispancha Las huellas de la cultura islamica en el Quijote).

Bir nechta ispan klassiklarining Arab tiliga tarjimoni, Alvach madaniy jurnalining asoschisi va hammuallifi (Arab. ألواح‎). Madriddagi sent-Luis universitetida[1] dars beradi.

Uning bosilgan asarlaridan
--------------------------

* Kelajak asr sovg'asi (hikoyalar) 1995 yil.

* Tirik yurakni topish (teatr) 1997 yil.

* Yo'lbarsdan uzoq varaqlar (hikoyalar) 1998 yil.

* Qiziqarli bolalar (Roman) 2000 yil (Arkanzas mukofoti (eng.) rus. 2002 yilda ingliz tiliga tarjimasi uchun).

* Baxtli bombardimon kechalari (hikoya) 2003 yil.[2]

* Biz hammamiz javoblarning bevalarimizmiz (she'riyat) 2005 yil.[3]

* Xurmo barmoqlari (Roman) 2008 yil.

Havolalar
---------

* she'riyat
**Yarasheva Raʼno Sayfullayevna** (1961-yil 15-fevral, Kattaqoʻrgʻon, Samarqand, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist.

Biografiyasi
------------

Oʻz faoliyatini dastlab, teatr sahnasida pardozchi vazifasida boshlagan. Ikki nafar farzandning onasi. Turmush oʻrtogʻi vafot etgan. Komedik, tragedik va dramatik rollari bilan oʻzbek xalqiga yaxshi tanish. Aktrisa oilada 4 oʻgʻildan soʻng 5-farzand boʻlgan. Yoshligidan teatrda rol oʻynashni orzu qilgan ushbu isteʼdod egasi 23-yoshida Toshkent teatr va rassomchilik oliygohiga oʻqishga kiradi. Oʻqishni tamomlagach, dastavval, Oʻzbek milliy akademik dramma teatrida pardozchi-grimyor sifatida oʻz faoliyatini boshlaydi. Bir necha yil oʻtib u, ushbu teatrda „Yorqinoy" nomli spektaklda oʻzining ilk rolini ijro etadi. Shundan keyin u, birin-ketin turli fimlarda qatnasha boshlaydi. Raʼno Yarasheva „Mehrobdan chayon", „Sohibqiron" va „Uvaysiy" tarixiy fimlardagi rollari bilan oʻzbek xalqi orasida tanila boshlaydi. Bugungi kungacha aktrisa 20dan oshiq film va spektakllarda ishtirok etgan. Oʻzining aktrisalik faoliyati orqali 1999-yilda „O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan artist" unvoni bilan taqdirlanadi. Hozirgi kunda, ijodkor, oʻz faoliyatini Yodgor Sagdiyev boshchiligidagi O'zbek milliy akademik drama teatrida davom ettirmoqda.

Tarjimai holi
-------------

Oʻz faoliyati 23-yoshida — 1984-yilda boshlagan aktrisa hozirda 20 dan ortiq turli xil janrlardagi sahna koʻrinishlari va kinofilmlarda
rol ijro etgan. Oʻzbek xalqi uni asosan taʼsirchan aktrisa sifatida bilishadi. Uning „Mening akam boʻydoq[*sayt ishlamaydi*]", „Endi dadam boʻydoq[*sayt ishlamaydi*]", „Oʻzimdan Oʻzimgacha[*sayt ishlamaydi*]", „Sevgi farishtasi 2[*sayt ishlamaydi*]", „Ichkuyov[*sayt ishlamaydi*]", „Telba[*sayt ishlamaydi*]", „Shabnam[*sayt ishlamaydi*]", „Kuzda gullagan daraxt[*sayt ishlamaydi*]", „Poyma poy[*sayt ishlamaydi*]", „Oqpadar[*sayt ishlamaydi*]", „Ayriliq Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-05-25).", „Qorakoʻz[*sayt ishlamaydi*]", „Vijdon[*sayt ishlamaydi*]" hamda „Feride[*sayt ishlamaydi*]" kinofilmlaridagi rollari ommaga mashhur aktrisa sifatida tanilishiga sabab boʻlib xizmat qilgan. Shuningdek, Raʼno Yarasheva aktrisalikdan tashqari sheʼr yozish bilan ham mashgʻul boʻlgan. „Samarqand sogʻinchi" (1996 y.), „Seni tashlab ketolmayman" (1998 y.), „Hajr" (2000 y.) sheʼriy toʻplamlari, „Ilohiy ishq qissasi" nasriy asarlari chop etilgan. Raʼno Yarasheva O‘zbekiston yozuvchilari uyushmasi aʼzosi hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Rano Yarasheva haqida". *Savol-javob.com*. Qaraldi: 25-may 2022-yil.
2. ↑  „Ra’no Yarasheva birinchi turmushidan ajrashishi sababi, erining qasami sabab qizalog‘i o‘lgani haqida gapirib berdi". *Daryo.uz*. Qaraldi: 25-may 2022-yil.
3. ↑  „Ra'no Yarasheva haqida". *Kitobxon.com*. Qaraldi: 25-may 2022-yil.

Havolalar
---------

* Raʼno Yarasheva rol ijro etgan kinofilmlar roʻyxati[*sayt ishlamaydi*]
**Ismoil Toʻlaganovich Jalilov** (1948.29.1, Toshkent) — opera xonandasi (dramatik tenor). Oʻzbekiston xalq artisti (2000). Moskva konservatoriyasida taʼlim olgan (1976—80). "Yalyaa" ansambli (1975—76), Katta teatr (1979—81), A. Navoiy nomidagi opera va balet teatri (1981—90), Rossiya radio va televideniye qoshidagi Estradasimfonik orkestri (1990—98) da yakkaxon xonanda. 1998-yildan Oʻzbekiston milliy simfonik orkestrining direktori va badiiy rahbari. Nafis, kuchli va keng diapazonli ovoz sohibi. Oʻzbek va Yevropa operalarida asosiy rollarni mahorat bilan ijro etgan: Choʻpon (S. Yudakov, "Maysaraning ishi"), Roziy (S. Jalil, "Zebunniso"), Gersog, Alfred (J. Verdi, "Rigoletto", "Traviata"), Xoze (J. Bize, "Karmen") va b. Konsert repertuaridan oʻzbek (S. Yudakov, H. Rahimov, Ik. Akbarov, A. Ergashev va b.) va chet el (S. Raxmaninov, P. Chaykovskiy, E. Grig, J. Gershvin, A. Babajanyan, Tosti va b.) kompozitorlarining asarlari, turli xalq (jumladan, italyan) qoʻshiqlari oʻrin olgan. AQSH, Yevropa va Osiyo mamlakatlarida gastrolda boʻlgan. Riode Janeyro xalqaro tanlovi gʻolibi (1979).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Goboy d’amur** — bu yogʻoch duxovoy cholgʻu asbobi, goboyning bir turi. U oddiy goboydan bir oz kattaroq va nisbatan kamroq qatʼiy va yumshoqroq va tinchroq tembrga ega. Goboy d’amur — bu lya (in A) sozlashdagi asbob boʻlib, pastga uchinchi qismga oʻzgartiradi. Goboylar oilasida u metsosopranoning tessitura funksiyasini bajaradi.

Diapazon lya kichik oktavadan uchinchi regacha. U XVIII asrda ixtiro qilingan va birinchi marta Kristof Graupner tomonidan Wie wunderbar ist Gottes Gut kantatasida ishlatilgan. Iogann Sebastyan Bax koʻpincha bu asbobni oʻz asarlariga kiritgan; masalan, goboev d’amur partiyalari BWV 8 kantatasida („Liebster Gott, wann werd' ich sterben?"), Messe si minorda („Et in Spiritum Sanctum" bas ariyasi) va boshqalarda mavjud. Georg Filipp Telemanning goboy d’amur konsertlari maʼlum (TWV 51: G3, TWV 51: A2).

XVIII asrning oxirida mashhurlik pasayganidan soʻng, goboy d’amur deyarli 100 yil davomida bastakorlar tomonidan ishlatilmadi. Biroq XIX-XX asrlar boʻsagʻasida Rixard Shtraus, Klod Debyussi, Moris Ravel, Sharl Kyoklen, Frederik Delius kabi bastakorlar yana oʻz asarlarida ushnu cholgʻudan foydalana boshladilar. Uni Toru Takemitsuning „Vers l’Arc-en-Ciel, Palma" asarida ham eshitish mumkin, lekin, ehtimol, uning Moris Ravelning „Bolero"dagi solosi eng mashhur.

Adabiyotda
----------

Rus adabiyotida bu asbobning nomi Y.N.Tynyanovning „Podporuchik Kije" hikoyasining 5-bobida uchraydi: U kamgap boʻlgan, tamaki chekishni yaxshi koʻrardi, ayollar bilan urishmagan va umuman jasur ofitserlik ishi boʻlmagan, „muhabbat goboyi"ni zavq bilan chalgan.
**Mixail Mixaylovich Zlatopolskiy (Zlotopolskiy)** (1934-yil 15-avgust, Toshkent — 2001-yil 7-mart) — sovet va rus xonandasi (bas-profundo), aktyor.

Biografiyasi
------------

Motya Moiseyevich Zlotopolskiy (pasportiga koʻra, familiyasi „o" bilan yozilgan) 1934-yil 15-avgustda Toshkent shahrida yahudiy oilasida tugʻilgan.

Samarqand musiqa kollejini tamomlagach, Oʻzbekiston davlat xorida qoʻshiq kuylagan. Turkiston harbiy okrugi ashula va raqs ansamblida xizmat qilgan.

Toshkent konservatoriyasini tamomlab, 1950-yillarda Moskvaga koʻchib oʻtgan. Davlat akademik rus xorida (rejissyor — A. V. Sveshnikov), keyin — Respublika rus xorida (rejissyor — A. A. Yurlov), Sovet Armiyasi qoʻshiq va raqs ansamblida, 1975-yildan — Markaziy televideniye va Butunittifoq radiosi Akademik katta xorda (rejissyor — K. B. Ptitsa) kuylagan.

Shu bilan birga, 1950-yillardan boshlab u cherkov xorlarida — sinagogalarda, pravoslav, katolik va lyuteran cherkovlarida kuylagan.

Ijodi
-----

Rus xalq qoʻshiqlari boʻlgan „Dubinushka", „Kechki qoʻngʻiroq" va boshqa qoʻshiqlarni ijro etgan.

Yozuvlarda ishtirok etgan:

G.Sviridovning 5 ta xor sikllari, 16-18-asrlarning pravoslav qoʻshiqlari, Motsartning rekviyemlari, Lisztning „Via Crucis", Motsartning „Missa brevis" — Respublika rus xor kapellasi;  

Pasxa, Buyuk Post, Masihning tugʻilgan kuni qoʻshiq kuylash, Ilohiy liturgiya va Tun boʻyi hushyorlik qoʻshiqlari — I. S. Kozlovskiy ishtirokida N. V. Matveyev tomonidan boshqariladigan Bolshaya Ordinkadagi barcha qaygʻulilar cherkovining xori;  

Krit Endryusining Buyuk Tavba qiluvchi Kanonining Patriarxi Pimen tomonidan oʻqish (1980-yil) — Bogoyavlenskiy Patriarxal sobori xori;  

Rus suvga choʻmilishining 1000 yilligiga — Bogoyavlenskiy Patriarxal sobori xori;  

Rus qoʻshiqlari va romanslari — Nikolay Gedda va Butunittifoq radiosi xori;  

Rus va bolgar maʼnaviy qoʻshiqlari (1985-yil) — E. E. Nesterenko va V.Minin dirijyorligida Moskva davlat akademik kamera xori;  

„Rus suveniri" (xalq qoʻshiqlari), „Xudo biz bilan" (maʼnaviy qoʻshiqlar) — Marsel Verxuf (fransuzcha: *Marcel Verhoeff*) dirijyorligida Don kazaklari xori.

Filmlarda, baʼzida deakon sifatida rol oʻynagan.

| Yil |  | Nomi | Rol
 |
| --- | --- | --- | --- |
| 1978 | f | Emelyan Pugachev | *Ruhoniy* | ru
 |
| 1980 | f | Uch yil | *Epizod* | ру
 |
| 1982 | f | Biz cherkovda turmush qurmaganmiz | *Epizod* | ру
 |
| 1991 | f | Oʻn oltinchi asrning Kreml sirlari | *personaj nomi koʻrsatilmagan* | ру
 |
| 1992 | f | Gongofer | *Epizod* | ру
 |
| 1992 | f | Rossiyada momaqaldiroq | *tegirmonchi-sehrgar* | ру
 |

Manbalar
--------

1. ↑  Антология октавистов. sfn error: no target: CITEREFАнтология\_октавистов (help)
2. 1 2  Oktavism.com. sfn error: no target: CITEREFOktavism.com (help)
3. ↑  *«Емельян Пугачёв»* IMDbda

Havolalar
---------

* „Златопольский, Михаил" (ru).  Антология октавистов. 15-aprel 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-aprel 2017-yil.



* „Mikhail Zlatopolsky (Михаил Златопольский)" (en).  Oktavism.com. Qaraldi: 15-aprel 2017-yil.
**Goarik Amiryan Ambartsumovna** (ozarbayjoncha: *Qoarik Hambarsumovna Əmiryan*, armancha: *Գոհարիկ Համբարձումի Ամիրյան*; 1919-yil Qoʻqonda tavallud topgan — 1987-yil Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyati Martuni tumanidagi Gish qishlog‘ida vafot etgan) — sovet vinochisi, SSSR Oziq-ovqat sanoati vazirligining Martuni uzumchilik sovxozida brigada rahbari (1926-yildan), Ozarbayjon SSR Oliy Kengashining V chaqiriq deputati, Ozarbayjon Kommunistik partiyasi Martuni tuman qoʻmitasi va Togʻli Qorabogʻ viloyat qoʻmitasi aʼzosi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950).

Hayoti va faoliyati
-------------------

1919-yilda RSFSR Fargʻona viloyati Qoʻqon shahrida tugʻilgan. 1926-yilda oila Ozarbayjon SSRning Kirovobod shahriga ko‘chib o‘tadi. 1926-yildan SSSR Oziq-ovqat sanoati vazirligining Martuni uzumchilik sovxozida ishchi, brigada rahbari bo‘lgan. 1944-yilda u gektariga 250 sentnerdan uzum oldi. 1949-yilda 3,7 gektar sugʻoriladigan uzumzorlardan gektariga 199,9 sentnerdan uzum oldi. 1956-yilda Amiryan rahbarlik qilayotgan zveno har gektardan 177 sentnerdan uzum oldi. Amiryan boshchiligida savxoz 1957-yilda har gektardan 290 sentnerdan uzum oldi. U uzumning iqlim sharoitiga qarab navli agrotexnikaning yangi usullarini qoʻllagan. 1953—1958-yillarda Butunittifoq qishloq xoʻjaligi koʻrgazmasida qatnashgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1950-yil 4- sentyabrdagi farmoni bilan 1949-yilda sugʻoriladigan uzumzorlarda uzumdan yuqori hosil olgani uchun Goarik Ambartsumovna Amiryan Lenin ordeni va Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan hamda Oʻroq va bolgʻa oltin medali taqdirlangan.

Ozarbayjonning ijtimoiy hayotida faol ishtirok etgan. Ozarbayjon SSR Oliy Kengashining V chaqiriq deputati. Ozarbayjon Kommunistik partiyasi Martuni tuman qoʻmitasi va Togʻli Qorabogʻ viloyat qoʻmitasi aʼzosi.

1987-yilda Ozarbayjon SSR NKARning Martuni tumanidagi Gish qishlog‘ida vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

* Sarkisyan S. T. Ensiklopediya Arsax-Karabaxa. Spb. 2005. — 312 s.: il.
* Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR „O prisvoenii zvaniya Geroya Sotsialisticheskogo Truda rabotnikam vinogradarskix sovxozov Ministerstva piщevoy promishlennosti SSSR po Azerbaydjanskoy SSR" ot 4 sentyabrya 1950 g.  // Vedomosti Verxovnogo Soveta SSSR. — 13.09.1950. — № 27 (642). — S. 1.

Manbalar
--------


1. 1 2 3  „Goarik Amiryan Ambartsumovna biografiyasi".
2. 1 2 3  Albom plakatov-biografiy Deputatov Verxovnogo Soveta Azerbaydjanskoy SSR pyatogo soziva. 15 marta 1959 goda. — Baki: Azerneshr, 1959. — S. 512.  (azerb.)
3. ↑  „Герой Социалистического Труда.".