**Silmarillion** (inglizcha: *The Silmarillion*) — ingliz yozuvchisi J. R. R. Tolkien tomonidan yozilgan va vafotidan keyin 1977-yilda oʻgʻli Christopher Tolkien tomonidan nashr etilgan roman. *Silmarillion* afsonalarida *Uzuklar* *hukmdori*gacha boʻlgan davrdagi Oʻrta-yerda yashagan odamlar va elfler tarixi tasvirlangan. *Uzuklar hukmdori*dagi voqealar uchinchi davr oxiri, toʻrtinchi davr boshlarida sodir boʻlgan boʻlsa, „Silmarillion" dunyo yaratilishidan uchinchi davr oxirigacha boʻlgan voqealar haqida hikoya qiladi. Romanda Valinor , Beleriand, Numenor va Oʻrta Yer yerlarini oʻz ichiga olgan Ea koinoti tasvirlanadi.

Hobbitning muvaffaqiyatidan soʻng , Tolkienning noshiri Stenli Unwin asar davomini talab qildi va Tolkien keyinchalik „Silmarillion"ga aylanadigan hikoyalar loyihasini taklif qildi. Unvin bu taklifni rad etdi va qoralamani tund va „juda ham kelt" deb atadi, shuning uchun Tolkien butunlay yangi hikoyalar ustida ishlay boshladi, bu oxir-oqibat „Uzuklar hukmdori" asariga aylanadi .

Silmarillion asari *Ainulindalë , Valaquenta, Quenta, Akallabet* , *Of the Rings of Power and the Third Age* kabi nomlangan beshta qismdan iborat.

Besh qism dastlab alohida asarlar edi, ammo ularni birgalikda nashr etish Tolkienning xohishi edi. J.R.R Tolkien turli xil afsonalarni qayta koʻrib chiqmasdan vafot etganligi sababli, Christopher kitobni toʻldirish uchun otasining eski yozuvlaridan material toʻplagan. Bir necha holatda, bu uning hikoyadagi boʻshliqlar va nomuvofiqliklarni bartaraf etish uchun, garchi otasining fikri nuqtai nazaridan boʻlsa-da, butunlay yangi materiallar ishlab chiqqanligini anglatadi.

Sujet
-----

Tolkienning Oʻrta Yerd haqidagi boshqa asarlarida boʻlgani kabi *"Silmarillion" da* tasvirlangan voqealar , Yerning oʻtmishida sodir boʻlishi kerak edi.  Ushbu gʻoyani inobatga olgan holda *Silmarillion* Bilboning Rivendellda boʻlgan paytida yozgan *Elvishning* uch jildli tarjimalaridan boʻlishi kerak .

Kitobda quyidagi asosiy boʻlimlar mavjud:

* *Aynulindale* (Aynul musiqasi)
* *Valaquenta*
* *Quenta Silmarillion*
* *Akallabet*
* *Of the Rings of Power and the Third Age.*

  

***Quenta Silmarillion quyidagilarni* oʻz ichiga oladi:**

* *Ning bere va Lúthien*
* *Turin Turambar*
* *Ning Tuor va Gondolin*
* *Erendilning sayohati va gʻazab urushi*

Kitobning ichki sahifasida Tengvar yozuvida yozilgan yozuv mavjud. Orqa tomonida esa Oʻrta yer haritasi tasvirlangan.

Qabul qilinishi
---------------

Chiqarish paytida *Silmarillion* haqidagi fikrlar umuman salbiy edi. Weyn G. Hammond „u ilgari koʻrgan eng adolatsizlar orasida" deb yozadi.

"*Silmarillion* "juda jiddiy, „Uzuklar hukmdori" va ayniqsa „Hobbit" da topilgan yengil daqiqalar yetishmasligi uchun tanqid qilindi. Time jurnali "*oʻquvchini tanib oladigan yagona, birlashtiruvchi izlanish va, avvalo, birodarlar guruhi yoʻq "* deb afsusda edi. Boshqa tanqidlar orasida oʻqilishi qiyin boʻlgan arxaik til qiyin boʻlgan ismlar bor edi. Robert M. Adams Nyu-Yorkdagi „Silmarillion" deb nomlangan kitoblar sharhi"boʻsh va dabdabali teshik", „har qanday kattalikdagi adabiy voqea emas" va hatto uning „ulkan savdosi" ning asosiy sababi „Hobbit" va Uzuklar hukmdorining mashhurligi deb daʼvo qiladi. „Silmarillion" ni har qachongidan koʻra koʻproq odam sotib olishini taxmin qilingandi. The School Journal kutubxonasi Tolkienʼin ilgari asarlari uchun „faqat bir oʻlik PostScript", deb atadi.

Shunga qaramay, bir nechta sharhlovchilar Tolkien ijodining koʻlamini yuqori baholadilar. New York Times, Book Review : „Nihoyat eng taʼsirchan narsa — bu Tolkienning gʻayrati" deya, Time jurnali esa „u oʻquvchini qaytadir, deb shoirning tasavvur qadar kuchli, shuning uchun uzoq boʻlib va muhtasham bir ish" deya tasvirladi.

Christopher Tolkien tomonidan tanlangan 1977-yildagi matnni akademik tanqid qilish, otasining ishni yakunlash niyatiga qaratilgan edi. Chunki u buni bajarmaganligi sababli, qoralama matnlarning katta toʻplamidan umumiy bayon qilish uchun rejalari aniq sezilmadi. Bu oʻz navbatida Charles Nodning fikricha, Silmarillion tanqidlari birinchi navbatda „ushbu matn majmuasiga yondashuvlar hozirgi vaqtda rivojlanishi kerak".

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsda ***Silmarillion*** mavzusiga oid fayllar bor. |

* Tolkien Online
* Chronology of *The Silmarillion*
* Guide to U.S. editions of Tolkien books including *The Silmarillion*
* Article on collecting *The Silmarillion* on Tolkien Library