recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**V. I. Lenin** **haykali ―** 1967-yilda Moskvada Vladimir Ilich nomidagi Moskva elektromexanika zavodi qarshisidagi Pavlovskaya koʻchasidagi bogʻda oʻrnatilgan. Bu joydan unchalik uzoq boʻlmagan joyda, 1918-yil 30-avgustda unga suiqasd uyushtirilgan. Yodgorlik mualliflari haykaltarosh V. B. Topuridze va meʼmor K. T. Topuridze. Yodgorlik federal ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros obyekti maqomiga ega.

Tarixi
------

V. I. Lenin Mixelson zavodiga bir necha bor tashrif buyurgan va u yerda ishchilar bilan suhbatlashgan. Bu yerda 1918-yil 30-avgustda unga suiqasd uyushtirilib, buning natijasida u ogʻir yaralangan.

1922-yilda ushbu suiqasd joyida zavod ishchilari qizil sayqallangan granitdan yasalgan yodgorlik toshini oʻrnatdi. Old tomonida quyidagi soʻzlar oʻyilgan: *"Jahon proletariati rahbari Vladimir Ilich Leninning hayotiga suiqasd qilingan joydagi yodgorlikning birinchi toshi. 1918-yil 30-avgust — 1922-yil 1-noyabr* ". Orqa tarafdagi yozuvda shunday deyilgan: "*Butun dunyo mazlumlari bilsinlarki, bu yerda kapitalistik aksilinqilobning oʻqi jahon proletariati yetakchisi Vladimir Ilich Leninning hayoti va faoliyatini toʻxtatmoqchi boʻlgan* ".

1947-yil 7-noyabrda zavod oldidagi maydonda, memorial toshdan uncha uzoq boʻlmagan joyda haykaltarosh S.D.Merkurov va meʼmor A.F.Jukov tomonidan V.I.Leninga granitdan yasalgan yodgorlik oʻrnatildi. 1960-yilda Lenin tavalludining 90 yilligi munosabati bilan yodgorlik atrofidagi maydon sezilarli darajada kengaytirildi. 1967-yilda yodgorlik zavod hududiga koʻchirildi va uning oʻrniga hozirgi haykaltarosh V. B. Topuridze va meʼmor K. T. Topuridze yasagan haykal oʻrnatildi.

Pavlovskaya koʻchasidagi Leninning hozirgi haykali Vladimir Ilich nomidagi zavodning eski bolsheviklari tashabbusi bilan oʻrnatilgan. Haykaltarosh va meʼmor yodgorlik ustida bevosita zavod ustaxonalaridan birida ishlagan, u yerda ularga Leninning nutqlarida shaxsan qatnashgan faxriylar maslahat bergan. Vladimir Ilich nomidagi zavod ishchilari haykal uchun barcha qoliplarni yasadilar, keyinchalik ular bronza quyish uchun Leningraddagi „Monumentskulptura" zavodiga yuborildi.

Lenin haykali 1967 -yil 1-noyabrda Oktabr inqilobining 50 yilligi arafasida ochilgan. Besh metrli bronza haykal baland granit poydevorga oʻrnatilgan. Lenin palto va qalpoqda toʻliq gavdasi bilan tasvirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Vestnik Mera i Pravitelstva Moskvi № 65-noyabr 2011 (2189)[*sayt ishlamaydi*]
2. 1 2 3 4 5 6  Кожевников Р. Ф. „Памятники В. И. Ленину",*. Скульптурные памятники Москвы*. М.: Московский рабочий, 1983.
3. ↑  Двинский Э. Я.*. Москва от А до Я*, 2-е, М.: Московский рабочий, 1976 — 31 bet.
**Krivlyan qal’asi** — Krivlyan qishlogʻi yaqinidagi sobiq qal’a. XVII asr va XVIII asr boshlarida mavjud boʻlgan (Jabinkovskiy tumani). Suvli yerlarda qurilgan. Knyazlar Czartoryskiylarga tegishli edi.

Meʼmoriy yechimi
----------------

U toʻgʻri toʻrtburchakka yaqin shaklda boʻlib, taxminan 11 gektar maydonni egallagan tuproq qoʻrgʻon. Kengligi 7-8 m, balandligi taxminan 4 m, poydevorlar, xandaqlar (kengligi 13-15, chuqurligi 4 m.gachai) bilan mustahkamlangan. Shimoli-gʻarbiy tomondan qoʻshimcha xandaq bilan oʻralgan. Qal’aga janubi-sharqdan kirish mumkin edi. Janubi-gʻarbiy qismida, tepalikda, yogʻoch minora boʻlib, uning yonida baland tuproqli qoʻrgʻon bilan oʻralgan va daryoga tutashgan hovuz bor edi. Majmua, shuningdek, yogʻoch saroy, turar-joy va yordamchi binolarni oʻz ichiga olgan.

Adabiyotlar
-----------

* Belarusiya arxitekturasi: Entsiklopedik Davednik. — Minsk: BelEn, 1993. — 620 p. — ISBN 5-85700-078-5 .
* Belorussiya tarixi va madaniyati haqida xotiralar toʻplami. — Mn.: Belarusiya Savetskaya ensiklopediyasi, [1986-1988].
* Belaruskaya ensiklapediya : U 18 jild T. 8: Kanto — Kuli (Belarus) / Redkal.: G. P. Pashkov va insh. — Mn. : BelEn, 1999 yil. — 576 Bilan. — 10 000 nusxa. — ISBN 985-11-0144-3 . — S. 523.

Havolalar
---------

* Radzima.org saytida Krivlyanskiy qal’asi
* Globus Belarus saytidagi Krivlyanskiy qal’asi
**Krit buqasi** (keyinchalik **Marafon buqasi**) — qadimgi yunon mifologiyasida, Krit qiroli Minosning buqasi. Akusilay va Yevripidga koʻra, bu buqa Zevs uchun Yevropani olib yurgan (odatda, Zevsning oʻzi buqaga aylangan, deb ishoniladi).

Boshqa bir hikoyaga koʻra, buqani yerga Poseydon yuborgan. Buqani butparastlar xudolardan biriga qurbon qilish kerak edi, lekin Minos shunday yaxshi buqaga achinib, Poseydonga oddiy podadan bir buqani qurbonlik qildi. Akusilayning yozishicha, Pasifay bu buqa bilan aloqa qilgan va Minotavrni tuqqan. Dengiz xudosi Minosdan gʻazablanib, dengizdan chiqqan buqaga jinnilik yubordi, shundan soʻng hayvon orol atrofida yugurib, yoʻlidagi hamma narsani yoʻq qildi. U Tefrin daryosi boʻyidagi hududni vayron qildi. Boshqa bir hikoyaga koʻra, Minos Zevsga qurbonlik qilgan, Zevs unga misli koʻrilmagan oq hoʻkizni yuborgan.

Talqinga koʻra, **Tavr** (yaʼni „Buqa") Knosslik qahramon boʻlib, u Tir bilan jang qilgan va u yerdan koʻplab qizlarni, shu jumladan qirollik qizi Yevropani oʻgʻirlab ketgan. Yoki bu PasifayPasifay sevib qolgan va undan Minotavrni dunyoga keltirgan yigit.

Geraklning yettinchi jasorati
-----------------------------

Miken shohi Evrisfey Geraklga Krit buqasini Mikenaga olib kelishni buyurdi. Qahramon Minosning roziligi bilan hayvonni ushlab, yelkasiga mindi va Kritdan Peloponnesga ajoyib buqada dengizni kesib oʻtib Evrisfeyga yetkazdi. Bu jasoratni amalga oshirib, Gerakl Alfea vodiysida Olimpiya oʻyinlarini tashkil qildi. Boʻshatib yuborilgan hayvon quturgandan keyin butun Peloponnes boʻylab yugurib, Attikagacha yetib bordi.

Teseyning jasorati
------------------

Buqa Argos tekisligiga qoʻyib yuborilganda, u Marafon mintaqasiga qochib ketdi va u yerda Androgeyni oʻldirdi.

Keyinchalik buqa Egey buyrugʻiga koʻra Tesey tomonidan oʻldirilgan. Yoki Tesey tomonidan qoʻlga olingan, Afinaga olib kelingan, u yerda Egey uni maʼbudaga qurbonlik qilgan yoki Tesey uni tiriklayin tutib, Apollon-Delfiniyga qurbonlik qilgan. Qahramonning bu gʻalabasi Sofoklning Egey tragediyasida tasvirlangan.

Burjlar qatoriga joylashtirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑   Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka II 5, 7; Gigin. Astronomiya II 21, 1
2. ↑  Gigin. Mifi 30.
3. ↑  Pavsaniy. Opisanie Elladi I 27, 9.
4. ↑  Perviy Vatikanskiy mifograf I 47, 1.
5. ↑  Palefat. O neveroyatnom 15.
6. ↑  Palefat. O neveroyatnom 1; Geraklit-allegorist. O neveroyatnom 7.
7. ↑  Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka IV 13, 4.
8. ↑  Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka IV 14, 1.
9. ↑  Pavsaniy. Opisanie Elladi I 27, 10.
10. ↑   Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka II 5, 7, III 15, 7; Strabon. Geografiya IX 1, 22 (str.399)
11. ↑  Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka E I 5; Gigin. Mifi 38.
12. ↑  Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka IV 59, 6; Pavsaniy. Opisanie Elladi I 27, 10
13. ↑   Plutarx. Tesey 15.
14. ↑   Psevdo-Eratosfen. Katasterizmi 14; Gigin. Astronomiya II 21, 1

Adabiyotlar
-----------

* *N. A. Kun*. Legendi i mifi Drevney Gresii — M.: ZAO Firma STD, 2005. — 558 s. — ISBN 5-89808-013-9.
**Psixotrop moddalar**, neyro leptik moddalar, neyroleptiklar — kishining psixik faoliyatiga taʼsir etadigan dorilar guruhi; ular es-hushni buzmay, alaxlash, gallyutsinatsiya va psixozga xos boshqa belgilarni yoʻqotadi. Nerv kasalliklari va psixik kasalliklarni davolashda qoʻllanadi. Taʼsir etishiga koʻra neyroleptiklar (aminazin), anksiolitiklar (seduksen va boshqalar), psixostimulyatorlar (fenamin va boshqalar), antidepressantlar (amitriptilin) va hokazolarga boʻlinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Psixotrop moddalar toʻgʻrisidagi konvensiya** (1971-yildagi Vena konvensiyasi) — psixotrop moddalarni suisteʼmol qilishga va ularning noqonuniy savdosini oldini olishga qaratilgan BMT shartnomasi. 1976-yil avgustda kuchga kirgan. 2008-yil noyabr holatiga koʻra konvensiyaga 183 ta davlat qoʻshilgan.

Nazorat qilinadigan psixotrop moddalar terapevtik qiymatiga va ulardan foydalanish bilan bogʻliq potentsial xavfga qarab toʻrtta guruhga boʻlingan.

* I guruh — gallyutsinatsiya chaqirish xususiyatlariga ega boʻlgan moddalar, ilmiy foydalanish uchun tasdiqlangan va tibbiy maqsadlarda cheklangan.
* II guruh — yuqori qaramlik potentsialiga ega boʻlgan va suisteʼmol qilish keng tarqalgan, ammo terapevtik xususiyatlarga ega boʻlgan moddalar.
* III guruh.
* IV guruh.

2008-yil noyabr holatiga koʻra 116 ta psixotrop moddalar xalqaro nazorat ostida turadi.

II, III va IV guruhlarga kiritilgan barcha moddalar faqat retsept boʻyicha berilishi kerak, yorliqlar va qoʻshimcha varaqalarda ulardan foydalanish boʻyicha koʻrsatmalar, shu jumladan zarur ogohlantirishlar va oldini olish choralari boʻlishi kerak. Ushbu moddalarni jamoatchilik oldida reklama qilinishini taqiqlash kerak. I guruhdagi moddalardan foydalanish faqat davlat nazorati ostidagi tibbiy yoki tadqiqot muassasalarida yoki maxsus ruxsatnoma bilan ruxsat etiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Конвенции и соглашения".  Организация Объединённых Наций. Qaraldi: 14-iyul 2015-yil.
2. 1 2  
Jose Antonio Ocampo.*. Международный комитет по контролю над наркотиками. 2008 год. Доклад*. United Nations Publications, 2009. ISBN 9789214480358.

Havolalar
---------

* Konventsiya matni BMT veb-saytida
**Psixrofil mikroorganizmlar** (yunoncha: psychros — sovuq va ... fil) — kriofil mikroorganizmlar, 0’ va undan pastroq (—10° gacha) haroratda oʻsa oladi. Obligat Psixrofil mikroorganizmlar uchun optimal haro-rat 10—15°, fakultativlar uchun — 25—30°. Metabolitik jarayonlariga sovuq kam taʼsir qilishi, jumladan, fermentlarining ancha past haroratda optimal taʼsir koʻrsatishi, lipid almashinuvining oʻziga xosligi (tarki-bida toʻyinmagan yogʻ kislotalarning nisbatan koʻp boʻlishi) bilan boshqa mikroorganizmlardan farq qiladi. Aktinomitsetlardan tashqari barcha mikroorganizmlar orasida uchraydi. Obligat Psixrofil mikroorganizmlar nisbatan doimiy haroratda, fakultativ Psixrofil mikroorganizmlar harorat keskin oʻzgarib turadigan muhitda ham yashay oladi. Ta-biatda keng tarqalgan. Arktika va Antarktida, gʻorlar, qorlar va togʻlardagi muzliklarda koʻp uchraydi. Mikro-skopik suvoʻtlardan ayrim turlari (odatda, xlamidomenadalar) qizgʻish pigment hosil qilib, qorni qizil rangga boʻyash xususiyatiga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dyakovo madaniyati** - yuqori Volga va Oka daryosi havzalarida yashagan qad. (mil.av. 1-ming yillikning 2-yarmi — milodning boshlari) finoʻgʻur qabilalaridan qolgan arxeologik yodgorliklar. Birinchi marta Dyakovskoye qishlogʻi (Moskva viloyati) da topilgani uchun shu nom bilan yuritiladi. Dastlab 19-asr oxirlarida oʻrganilgan. D. m. devor va xandaklar bilan oʻralgan kichik-kichik turar joylardan iborat. Ular patriarxal urugʻchilik jamoa qishloqlari boʻlib, asosan, daryolarning tik qirgʻoqlarida qurilgan. Aholisi ovchilik va baliqchilikdan dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullanishga oʻtgan. Jez va temirchilikdan tashqari toʻqimachilik va oʻymakorlik (suyak va shoxlarga naqsh solish) ham rivojlangan. Sopol idishlar qoʻlda yasalib, katak naqshlar bilan bezatilgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Luis Buñuel** (talaffuzi: *Byunyuel Luis*) (1900.22.2, Kalanda—1983) — ispan kinorejissyori. 1924-yildan Parijda yashagan va „Avangard" harakatida qatnashgan. Birinchi mustaqil ishlari — „Andaluz kuchugi" (1928, ssenariysi S. Dal bilan hamkorlikda), „Oltin asr" (1930) filmlari syurrealizm ruhida ishlangan. 1932-yil Ispaniyada realistik hujjatli film („Nonsiz yer")ni ekranlashtirdi. 1946—55 yillar Meksikada yashadi va 1960-yilda yana Ispaniyaga qaytib keldi. „Unutilganlar", „Nazarin", „Viridiana", „Kunduzgi goʻzal", „Oqsoch ayolning kundaligi", „Bu notinch xohish nuqtasi", „Robinzon Kruzo" B.ning eng yaxshi filmlaridir. Diniy riyokorlikka, burjua jamiyatining ijtimoiy nohaqlik siyosatiga qarshi ruhdagi filmlar B. ijodiga xos.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
„**Psow**" (abxazcha: *Ҧсоу*) — yarim shirin oq sharob navi. U Rossiya va Abxaziya chegarasidan oqib oʻtuvchi shu nomdagi daryo nomi bilan ataladi.

Vino klassik uslubda kam miqdorda faqat Abxaziyada yetishtiriladigan Tsolikauri uzumidan tayyorlangan. Hozirgi vaqtda „Psou" sharobi Aligote, Riesling va Sauvignon navlaridan (aralashtirish usuli bilan) koʻp miqdorda ishlab chiqariladi.

Tayyor sharob tarkibida 9-10,5 % (11 % gacha) spirt, 5-7 gr/litr titrlanuvchi ishqorlik darajasi bilan 3-5 % shakar boʻladi. Yorqin-somon rangiga va muattar hidga ega. Mazasi yaxshi ifodalangan, navli, oʻziga xos, yoqimli shirin.

Adabiyotda
----------

* *Fozil Iskandar*. Inson turargohi.

Mukofotlari
-----------

* Psou vinosi xalqaro vinochilik musobaqalarida ikkita kumush medal bilan taqdirlangan[*manba?*].
* Rossiyaning Sochida boʻlib oʻtgan „Wine — Vodka 2003" (sentabr) tanlovida „Psou" Abxaziya vinosi oltin medalni oldi.

Yana qarang
-----------

* Abxaz vinolari

Manbalar
--------

1. ↑  „Abxazskoe vinodelie". 8-noyabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyun 2022-yil.
2. ↑  Tekst knigi na Lib.ru
3. ↑  Arxiv novostey
**Shirin bilan Shakar** (**Erali va Sherali**) — ishqiy doston. Fozil Yoʻldoshoʻgʻli, Poʻlkan shoir, Bekmurod baxshi Joʻraboy oʻgʻli, Yorlaqab baxshi Beknazar oʻgʻli kabi xalq shoirlari kuylagan. Fozil Yoʻldosh oʻgʻlidan yozib olingan (1929). Asarda emikdosh Shirin bilan Shakarning oʻgay ona tuhmati bilan xon otalari tomonidan oʻlimga hukm qilinishi va ularning uzoq muddatli ayriliq va darbadarlikdan soʻng oʻz yurtiga qaytib kelishi tasvirlanadi. Dostonda darbadarlikda yurgan Shakarning tilsimli togʻda ajdar qoʻriqlab yotgan Gulgun pariga gʻoyibona oshiq boʻlishi va unga yetishish yoʻlida ajdar hamda zolim shoh Qoraxonga qarshi kurashi ham qamrab olingan. Dostonda elyurtga muhabbat, sevgida sadoqat, insonparvarlik, bahodirlik kabi fazilatlar ulugʻlangan. Doston 2 marta mustaqil kitob (1941, 1955) hamda xalq ogʻzaki ijodi asarlari turkumining 19-kitobi ("Orzigul")da nashr qilingan (1975). 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
„**Shirʼatul islom**" kitobining toʻliq shakli „Shirʼatul islom ila doris salom" (Tinchlik diyoriga islom qonunchiligi)dir. Musannif kitobni 61 ta faslga ajratgan. Manbalarda kelishicha, kitob 560-hijriy sanada yozilgan. Undagi mavzular ulamolar va ilm ahillarining kitoblaridan saralab olingan boʻlib, paygʻambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning sunnatlari asosida tuzilgan odob axloqqa oid kitobdir. Moʻmin-musulmon kishilarni paygʻambarimizning sunnatlariga koʻmakdosh boʻladigan ayniqsa yosh bolalarga oʻqib berilsa, bolaning tarbiyasiga ijobiy taʼsir koʻrsatadigan asardir. Kitobning qoʻlyozma nusxalari dunyoning koʻplab kutubxonalari jumladan, Toshkent, Samarqand, Saudiya Arabistoni Podshohligi „Podshoh Faysal islomiy tadqiqotlar markazi", Turkiyaning „Sulaymoniya", „Ayosofya", „Laleli kutubxonasi", „Nur Usmoniya", „Boyazid davlat kutubxonasi", „Koʻpruli kutubxonasi", „Fozil Ahmad Posho kutubxonasi", „Fayzullo Afandi kutubxonasi", „Hoji Rashidbey kutubxonasi", „Qilich Ali Posho kutubxonasi", „Misr kitoblar uiy", Falastindagi „Aqso masjidi" kutubxonasi, Hindistondagi „Ram Pur" va Bagʻdoddagi „Qodiriyya" kutubxonalarida saqlanmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  Т.Эвадуллаев. Имом Бухорий сабоқлари илмий-маърифий журнали. 2019. 3-сон. Б.18-19.

Adabiyotlar
-----------

* Бартольд. "Сочинения". – Т. I. - С. 381; "История".
* Ёқут Ҳамавий. "Муъжамул Булдон". Ж.III.
* Зириклий Хайруддин. "Ал-Аълом". Байрут: Дорул илм лил малайин, Ж.VI.
* 9. Карл Бруккелман. "Араб адабиёти тарихи". Дорул маъориф. 1993. Ж.III.
* 11. Қураший Абу Муҳаммад Абдулқодир ибн Абул Вафо Муҳаммад ибн Муҳаммад Мисрий. Жавоҳирул мудийа фи табақотил ҳанафийа".Ж.I.
**Todorokit** (Todoriki — Yaponiyaning Xokkaydo o.dagi kon nomidan) — mineral. 1963-yil Markaziy Qizilqumda topilgan. Kimyoviy tarkibi (Ca, Na, Mg2Q, K), (Mn4Q, Mn2Q,Mg)6 xO|23H,O; asosiy qismni tashkil qiluvchi Mp dan tashqari 16 kimyoviy element (Mg, Ca, Na, K, Zn, Fe, Al, Si, Ba, Hg, Cd, Co, Ni, Sr, Mo, Si) aralashmasi bor. Romb yoki monoklin singoniyada kristallanadi. Koʻrinishi sferolitbuyraksimon. Kattiqligi 1,5 — 2, zichligi 3,7—3,8 g/sm3. Rangi kora, yarim metalldek yaltiraydi, elektromagnitli. T. gipergen mineral boʻlib, oltin konlarining oksidlanish zonasidagi eng kechki shakllanish bosqichida vujudga kelgan. Oʻzbekistonda Muruntov, Tomditov va Boʻkantovda uchraydi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Long-bich** - AQShning gʻarbiy qismidagi shahar, Kaliforniya shtatida, Tinch okean sohilida. Aholisi 461,5 ming kishi (2000). San-Pedro qoʻltigʻidagi port (yillik yuk ortib-tushirish 45 mln. t atrofida). Baliq ovlash floti bazasi. Neft olinadi va qayta ishlanadi. Asosiy sanoat tarmoqlari — raketa-kosmik va aviatsiya sanoatlari. Avtomobilsozlik, kemasozlik, metallsozlik, neft kimyosi, oziq-ovqat sanoati korxonalari, Kaliforniya universiteti filiali bor. Iqlim kurorti. Harbiy dengiz bazasi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Lokomobil** (lot. locus — joy va mobilis — harakatlanuvchi) — elektr tok generatorini harakatga keltirish, korxonalarda baʼzi texnologik jarayonlarni bugʻ bilan taʼminlash uchun muljallangan bugʻ-kuch qurilmasi. U bugʻ qozoni, bugʻmashinasi va yordamchi qurilmalardan iborat. L.ning koʻchma (gʻildirakli) va muqim (statsionar) xillari bor. Kuchma L.ni istalgan joyga sudrab yurib ishlatsa boʻladi; muqim L. xonaga oʻrnatib qoʻyiladi. Muqim L. koʻchma L.dan bugʻ qozonining tuzilishi bilan farq qiladi. Muqim L. bugʻ qozonining oʻtxonasi dumaloq shaklda, oʻtquvuri surilma qilib yasalgan. Bugʻ mashinasi koʻchma L. bugʻ mashinasidan ancha quvvatliroq (muqim L.da — 125—800 ot kuchi, Kuchma L.da — 12—75 ot kuchi). Kuchma L.ning bugʻ qozoni xuddi parovoz bugʻ qozoniga uxshaydi. L. oʻt xonasiga mahalliy yoqilgʻi-qipiq, oʻtin, torf, gaz, koʻmir va boshqa yoqish mumkin. L. markazlashtirilgan tarzda elektr energiyasi bilan taʼminlanmagan joylarda, asosan, mayda sanoat korxonalarida, texnologiya ehtiyojlari uchun bugʻ talab qilinadigan korxonalarda qul keladi. L. 19-asr 2-yarmida ixtiro qilingan va 20-asr 60-yillarida ishlab chiqarish tuxtatilgan, lekin ayrim joylarda hozir ham ishlatiladi. Mas. Toshkent yengil sanoat va toʻqimachilik institutining issiklik texnikasi kafedrasida shunday L. hozir ham bor va undan uquv maqsadlarida foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lok-boʻyoq materiallar** - metallarni zanglashdan, yogʻochni chirishdan saqlash va buyumlarni pardozlash uchun ularning sirtiga surkaladigan suyuq yoki pastasimon materiallar. Ularning tarkibini parda hosil qiluvchi moddalar (alkid, fenol-formaldegid, epoksid, poliefir smolalar, perxlorvinil smolalar, poliakrilatlar, sellyuloza nitratlari va boshqalar) tashkil qiladi. Baʼzi tabiiy materiallar — oʻsimlik yogʻlari va kanifol hosilalari ham parda hosil qiluvchi modda hisoblanadi. Baʼzi L.-b.m. tarkibida erituvchi moddalar, pigmentlar, har xil qoʻshimchalar ham boʻladi. L.-b.m.ning rangeiz va rangli, shaffor va noshaffof (xira) xillari bor. Shaffof materiallar — alif, loklar, noshaffof materiallar — har xil boʻyoklar, xomaki surkov materiallari, sirtni tekislash massalari (gruntovkalar)dan iborat. L.-b.m. sirtni yaxshi asrashi, silliq va yaltiroq parda hosil qilishi, butomga koʻrkamlik berishi lozim.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lojuvard yoʻli** - Oʻrta Osiyoning Qad. Sharq mamlakatlari bilan siyosiy, iqtisodiy va madaniy aloqalarida muhim oʻrin tutgan qad. tranzit aloqasavdo yoʻli. Turli ramziy nomlar (Oltin yoʻli, Ipak yoʻli, kumush yoʻli, Nefrit yoʻli va boshqalar) bilan ataluvchi aloqa-savdo yoʻllari ichida davriy jihatdan eng qad.si hisoblanadi. Buyuk ipak ioʻli shakllanishidan 3 ming yilcha oldinroq mavjud boʻlgan.

Tarixiy-geologik tadqiqotlarning dalolat berishicha, lojuvardning qad. Sharq dunyosidagi eng mashhur konlari Pomir toglarida, Togʻli Badax-shonda joylashgan. Oʻrta Osiyoning ene-olit va jez davrigl mansub makonlaridan — Janubiy Turkmanistondagi Ol-tindepa, Zarafshop darssining yuqori va quyi oqimlaridagi Sarazm va zamonbobo makonlaridan lojuvarddan yasalgan turli buyumlarning topilishi Lojuvard yoʻli ning maqalliy yoʻnalishlari haqida dalolat beradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lojuvard** (fors. — moviy), lazurit, lyapis-lazur — mineral. Kimyoviy tarkibi (Na,Ca)g[Al SiOJ6(SO4, C1,S)2. Kub singoniyada kristallanadi. Asosan, toʻq koʻk, binafsha va koʻkimtir-yashil yaxlit, zich tusdagi mayda donador massalar koʻrinishida, baʼzida kristallar holida uchraydi. Qattiqligi 5,5—6,0. Zichligi 2,3—2,4 g/sm³. Yaltirokligi shishasimon. Xlorid kislotada parchalanadi. Kontakt metamorfli ohaktoshlarda ishqorli va kamroq otilib chiqqan nordon togʻ jinslari va ularning pegmatitlariga yaqin joylarda vujudga keladi. Koʻp hollarda flogopit, gumit va forsterit bilan birga uchraydi.

Eng yirik konlari Afgʻoniston (Badaxshon), Tojikiston va Rossiyada (Baykal boʻyida). Qimmatbaho bezak tosh sifatida ishlatiladi, undan moviy rangdagi badiiy boʻyoqlar ham olinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Lokot-lokot** yoki **Locot-locot** — Filippindagi Mindanao va Sulu arxipelagida keng tarqalgan shorinlik. Suluda **jaa**,Maguindanaoda **tagaktak**, **tinagtag**, **tinadtag** yoki **tinagaktak** va Davao del Surda **amik** deb ham ataladi. U odatda oltin-jigarrang rangga ega bo‘ladi. Lokot-Lokot ko‘pinchs musulmonlarning Ramazon hayiti kabi maxsus bayramlarida tayyorlanadi.

Lokot-lokot tayyorlash uchun glyutinli guruchni mayda kukun holiga kelguncha eziladi, soʻngra xamir hosil qilish uchun suv bilan aralashtiriladi. Keyin aralashma toʻgʻridan-toʻgʻri qovurilgan yogʻga *uluyan* deb ataladigan teshiklari boʻlgan yarmiga boʻlingan hindiston yongʻogʻi qobigʻi yordamida quyiladi. Keyin rulon shaklida hosil boʻladi yoki *gagawi* deb ataladigan ikkita yogʻoch qoshiq yordamida qoshiq aylantiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Kong.* „Zamboanga Foods: Zamboanga Foods". *Zamboanga Foods* (30-iyul 2015-yil). Qaraldi: 11-oktabr 2017-yil.
2. ↑  Polistico, Edgie*. Philippine Food, Cooking, & Dining Dictionary*. Anvil Publishing, Inc, 2017. ISBN 9786214200870.
3. ↑  „Lokot-Lokot - Filipino Food". *Aboutfilipinofood.com*. Qaraldi: 24-fevral 2017-yil.
4. ↑  *Pinay Ricamora.* „In Pinay'S Tummy: Taste Of Zamboanga: Tausug Delicacies / Banban". *Inpinaystummy.blogspot.com* (8-fevral 2013-yil). Qaraldi: 24-fevral 2017-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Keniya (maʼnolari).

**Keniya** — Sharqiy Afrikadagi vulkanik massiv, balandligi boʻyicha Afrikada ikkinchi oʻrinda (5199 m). Shar-kiy Afrika rift zonasidan sharqroqda, lava platosidan kesik konus koʻrinishida koʻtarilgan. Yon bagʻirlari 1200 m balandlikkacha nam ekvatorial oʻrmonlar bilan qoplangan. 2000 m gacha balandlikdagi unumdor vulkan tuproqlarida kofe, sizal, banan platansiyalari barpo qilingan. 3000 m balandlikkacha past boʻyli doim yashil va igna bargli sernam togʻ oʻrmonlari bilan band. Undan balandroqda togʻ yaylovlari, choʻqqilarda doimiy qor va muzliklar bor. K. choʻqqisi va uning atroflari milliy park xududi tarkibida.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Keniya — Polsha munosabatlari.** Keniya va Polsha oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlar hisoblanadi. Ikkala davlat ham BMT va Jahon savdo tashkilotiga aʼzo sanaladi.

Tarixi
------

1942-yildan 1944-yilgacha Keniyaning Mombasa port shahriga 18 000 polshalik qochqin keldi. Ikkinchi Jahon urushi paytida Sovet Ittifoqi tomonidan Polshadan haydalgan va Sovet Ittifoqining sharqiy qismlariga, shu jumladan Sibirga yuborilgan 320 000 dan bir milliongacha boʻlgan qochqinlarni koʻchirdi. Anders armiyasining yordami bilan taxminan 110 000 polshalik evakuatsiya Sovet Ittifoqidan Forsga qochib ketdi va ulardan 18 000 nafari Sharqiy Afrikaga yuborildi.

Polshalik qochqinlar Mombasaga kelganida, ularning koʻpchiligi yaqin atrofdagi Britaniya hududlari — Rodeziya, Tanzaniya va Ugandaga joʻnatildi.

1945-yilda Polsha urushdan keyin mustaqillikka erishdi. 1963-yil 12-dekabrda Keniya Buyuk Britaniyadan mustaqillikka erishdi va 1963-yil 13-dekabrda Polsha Keniyani tan oldi va u bilan diplomatik aloqalar oʻrnatdi. 1964-yilda Polsha Nayrobida doimiy elchixonasini ochdi.

Dastlab, ikki davlat oʻrtasidagi munosabatlar, asosan , Birlashgan Millatlar Tashkiloti kabi koʻp tomonlama forumlarda amalga oshirildi. 2014-yil iyun oyida har ikki davlat oʻrtasida savdoni kengaytirish boʻyicha oʻzaro anglashuv memorandumi imzolandi. 2016-yildan beri Keniya Polshaning rivojlanishiga yordam berishning ustuvor yoʻnalishlaridan biri boʻlib kelgan.

Transport aloqasi
-----------------

LOT Polsh Airlines bilan Mombasa hamda Varshava oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri mavsumiy reyslar hozirda mavjud.

Savdo
-----

2014-yil oktyabr oyida Sharqiy Afrika hamjamiyati (Keniyani oʻz ichiga oladi) va Yevropa Ittifoqi (Polshani oʻz ichiga oladi) erkin savdo shartnomasini tuzdilar. Erkin savdo shartnomasi hali kuchga kirmagan. 2015-yilda Keniya va Polsha oʻrtasidagi savdo aylanmasi 109,8 million dollarni tashkil etdi.

Diplomatik missiyalar
---------------------

* Keniya Italiyaning Rim shahridagi elchixonasidan Polshaga akkreditatsiya qilingan.
* Polshaning Nayrobida elchixonasi bor.

Manbalar
--------

1. 1 2  „How East Africa became home for Polish exiles". 14-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-oktabr 2019-yil.
2. ↑  „Diplomatic relations between Poland and Kenya (in Polish)". 21-yanvar 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-oktabr 2019-yil.
3. ↑  „Kenya, Poland ready for more business". 14-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-oktabr 2019-yil.
4. ↑  „Polish FM delivers speech on foreign policy tasks in 2018". 29-oktabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-oktabr 2019-yil.
5. ↑  „EU / East African Community (EAC) free trade agreement". 16-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-oktabr 2019-yil.
6. ↑  „Poland opens Nairobi trade office to scout for deals". 13-yanvar 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-oktabr 2019-yil.
7. ↑  „Посольство Кении в Риме". 10-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyul 2022-yil.
8. ↑  „Embassy of Poland in Nairobi". 21-yanvar 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-oktabr 2019-yil.
**Spondilit** — umurtqa pogʻonasining surunkali yalligʻlanishi. Koʻpincha sil kasalligi sabab boʻladi. Zaxm, aktinomikoz, stafilokokk infeksiyasi (umurtqa pogʻonasining oʻtkir va surunkali osteomiyelitm), revmatizmga aloqador artrit va boshqa kasalliklarda S. kamroq uchraydi.

Sil S.ida umurtqa pogʻonasining koʻkrak boʻlimida, zaxm S.ida boʻyin boʻlimida, revmatizmga aloqador S.da bel va koʻkrak boʻlimlarida oʻzgarish roʻy beradi. Sil Si aksari 10 yoshgacha boʻlgan bolalarda, zaxm S.i 40—50 yoshlarda, revmatizmga aloqador S. 20— 30 yoshlarda boshlanadi. Kasallik, odatda, astasekin, bemorga bilinmasdan rivojlanadi.

S.da umurtqalar tanasi yemirilib, umurtqa pogʻonasining shakli oʻzgaradi. Umurtqa pogʻonasining burchak hosil qilib qiyshayishi — bukrilik S.ning eng tavsiflovchi belgisidir. Umurtqalar tanasi bir tekis yemirilganda yon tomonga qiyshayish (skolioz) roʻy berib, koʻproq umurtqa pogʻonasining bel boʻlimida kuzatiladi (qarang Umurtqa pogʻonasining qiyshayishi).

S.da umurtqa pogʻonasi va uni oʻrab turgan muskullardagi tinimsiz kuchli ogʻriq umumiy sil intoksikatsiyasi belgilari: lanjlik, holsizlik, gavda temperaturasining koʻtarilishi va oriqlab ketish bilan birga kechadi. Kasallik ogʻirlashganda umurtqa pogʻonasining shakli oʻzgaradi (bukrilik), koʻpincha uni oʻrab turgan toʻqimalarda oqma yaralar paydo boʻlib, orqa miyaning zararlanishi kuzatiladi. Jarayon soʻngandan keyin ogʻriq yoʻqoladi, bemorning umumiy ahvoli yaxshilanadi. Biroq buni sogʻayish deb boʻlmaydi. Odatda, infeksiyaning "yashirin" oʻchoqlari boʻlib, ular kasallikning qaytalanishiga olib kelishi mumkin.

S.ga kliniklab. va rentgenologik tekshiruvlar asosida diagnoz qoʻyiladi. Bemor antibakterial preparatlar, ortopedik metodlar (gips karavot, korset va umurtqa pogʻonasini fiksatsiya qilishning boshqa metodlari) bilan, shuningdek, sanatoriykurortda davolanadi. Baʼzan operatsiya qilishga toʻgʻri keladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sayozlik** — suv havzalari (okean, dengiz, koʻllar) tubining atrofiga nisbatan chuqurligi kamroq boʻlgan qismlari. Dengizlarda transgressiya natijasida yuzaga kelgan S quruklikning suv ostidagi davomi. Okeanlarda ular marjon poliplari yoki vulkanik kelib chiqishga ega. S.larda qumli oqiziq jinslar oqim taʼsirida oʻz shakli va oʻrnini oʻzgartirib turadi. Quyosh nurlari suv ostigacha yetib borganligidan S.da organik hayot rivojlanishi uchun sharoit qulay: baliq va suv oʻsimliklariga boy, biroq kema qatnovi murakkabroq boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Togʻ-vodiy shamollari** — togʻ li joylardagi oʻz yoʻnalishini sutkada ikki marta oʻzgartiruvchi shamollar. Kunduzi vodiy shamoli vodiy va yon bagʻir boʻylab yuqoriga, kechasi togʻ shamoli pastga tomon esadi. Togʻ-vodiy shamollarish. togʻ tepasi bilan atrofdagi tekisliklardagi atmosferaning isishi va sovishi oʻrtasidagi tafovut natijasida yuzaga keladigan mahalliy sirkulyatsiyadir. Kunduzi havo togʻ va vodiylarda oʻsha balandlikdagi tekisliklardagiga nisbatan kuchliroq isiydi va koʻproq kengayadi. Shu sababli tepada togʻdan tekislikka tomon bosim pasayadi va havo oqimi ham oʻsha tomonga harakatlanadi. Havoning tepadan tekislikka qarab shunday oqishi orqasida pastda tekislikdan togʻ tomonga qarab bosim pasayadi va natijada yuqoriga vodiy shamoli esadi. Kechasi temperatura va bosim aksincha oʻzgaradi va shu sababli tog shamoli paydo boʻladi. Togʻlar va vodiylar oʻrtasidagi bu aylanma harakat bilan birga kechasi sovigan havo togʻ yon bagʻirlari boʻylab pastga tushadi, kunduzi esa isigan havo yuqoriga koʻtariladi. Togʻ-vodiy shamollarish. tezligi katta boʻlmaydi, baʼzan 10 m/sek.ga yetishi mumkin. Togʻ-vodiy shamollarish. oʻrtacha kengliklarda, asosan, yozda esadi, quyi kengliklarda esa, yil boʻyi davom etishi mumkin. Baʼzan faqat kunduzgi (vodiy) yoki faqat tungi (togʻ) shamol esadi. Baland togʻlarda Togʻ-vodiy shamollarish. atmosferaning 1 km va undan qalin qatlamini oʻz ichiga oladi. Undan tepada teskari shamol esadi. Togʻ-vodiy shamollarish. sutkalik namlik, bulut miqdori va yogʻingarchilikka katta taʼsir koʻrsatadi (yana qarang Shamol).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
"SAYQAL" — ikki qismli, asosan, tanbur, gʻijjak va dutorda, 20-asr oʻrtalaridan sozandalar ansambli tomonidan ijro etib kelinayotgan oʻzbek mumtoz cholgʻu kuylaridan. Ufar doira usuliga bogʻlangan. Shashmakrmdagi Segoh maqomi yoʻllarining varianti boʻlib, "Segoh" va "Girya" ashulalariga hamohang. Kuy rivojida peshrav uslubi muhim rol oʻynaydi. Bastakorlar T. Jalilov va Yu. Rajabiylar musiqali drama asarlarida Sdan foydalangan. S.ning surnay yoʻllari keng tarqalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Long Wapper** (niderlandcha: *Lange Wapper*) — gigant, afsonaga koʻra, Antverpenda yashaydi va shahar aholisini qoʻrqitadi. Antverpendan tashqari, Blankenberge va Neulenda Long Wapper afsonalari mavjud.

Long Wapper odatda ingichka va baland boʻlib, unga bir shahardan ikkinchisiga tezda sayohat qilish imkonini beradi. Villi Vanderstenning „Suske va Wiske" komikslarida Long Wapperning soqolini tozalagan iyagiga urgʻu berilgan.

Long Wapper kechasi paydo boʻladi va u kattaroq va katta boʻlib, ichkilikbozlarni quvadi va mast uyga qaytganida, Wapper derazalaridan qarashni yaxshi koʻradi. Baʼzida Vapper goʻdakdek koʻrinadi va ona sutini ichadi va yana tez oʻsadi. Antverpenda bir hikoya borki, Long Wapper bir vaqtlar oʻzini ayolga oʻxshatib koʻrsatganda, toʻrt kishi unga xushomad qilib yurgan. Uning nomidan Long Wapper ularning barchasiga sevgilarini isbotlashni buyurdi: birinchisi qabriston xochida ikki soat oʻtirishi, ikkinchisi ikki soat davomida shu xoch ostidagi tobutda yotishi, uchinchisi tobutni taqillatishi kerak edi va toʻrtinchisi qoʻlida zanjir bilan xoch atrofida yugurishi kerak edi. Birinchisi, ikkinchisining tobutda qanday yotganini koʻrib, dahshatdan xochdan qulab tushdi va halok boʻldi. Ikkinchisi qoʻrquvdan vafot etdi, uchinchisi uning tobutini taqillatganini eshitdi. Uchinchisi, uning ruhi uchun zanjirli shayton keldi, deb oʻylab vafot etdi. Toʻrtinchisi aqldan ozdi, oʻzini Sheldtga tashladi va choʻkib ketdi.

Bugungi Belgiyada Long Wapper
-----------------------------

* Ushbu Long Wapper sharafiga Antverpenning transport muammolarini hal qilish uchun qurilgan koʻprikka uning nomi berildi.
* 1963-yilda Sten qal’asiga kiraverishda Albert Pouls tomonidan Long Wapper haykali oʻrnatilgan.
* Vannes Van de Velde qoʻshiqlaridan biri Long Wapperga bagʻishlangan.
* Antverpen qoʻgʻirchoq teatrlaridan biri Long Wapper sharafiga nomlangan.
* Dredging int. sigʻimi 13700 m³, roʻyxatga olish porti — Antverpen oʻz-oʻzidan boshqariladigan dredgerlardan biri Long Wapper nomi bilan atalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Willy Vandersteen „Suske en Wiske" 140: „De Zwarte Madam" (1949 год)
2. ↑  Willy Vandersteen „Suske en Wiske" 153: „Amoris van Amoras" (1984 год)
3. ↑  Willy Vandersteen „Suske en Wiske" 277: „De verdwenen verteller" (2002 год)
4. ↑  *AH.* „Antwerp says "no" to Lange Wapper" (en).  Flanders Today (21-oktabr 2009-yil). 24-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-sentabr 2011-yil.
5. ↑  SCHEPENS, Piet, en VAN DE CASTEELE, Guy, „Poesje in Antwerpen", Uitgeverij Project, Antwerpen, 1988.
6. ↑  „De Poesje van de Lange Wapper" (nl). 24-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-sentabr 2011-yil.
7. ↑  „DEME Trailing Suction Hopper Dredgers" (en). 24-aprel 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-sentabr 2011-yil.
ABU YUSUF, to‘liq ismi Yoqub ibn Ibrohim al-Kufiy al-Ansoriy (731-798 yoki 804) - faqih, islomdagi dastlabki qozi ul-quzzot. Kufada, kambag‘al oilada tavallud topgan. 13 yoshida Kufa qozisi mashhur faqih Ibn Abi Laylodan fiqhdan saboq olgan, oradan 9 y. o‘tgach, Abu Hanifaga. shogirdlikka o‘tib, 15 y.ga yaqin uning shogirdi va eng yaqin yordamchisi bo‘lgan. Boshqa shogirdlar, ayniqsa Zufar al-Huzayl bilan birgalikda A.Yu. fiqh nazariyasini ishlab chiqishda qatnashgan. Abu Hanifa vafotidan so‘ng Iroqdagi ulamolar davrasida ustozi o‘rnini egallab, uning ishini davom ettirgan. Xalifa al-Mahdiy (775-785) A.Yu.ni ag‘dod qozisi etib tayinlagan, xalifa Horun ar-Rashid (786-809) esa, unga qozi ul-quzzot mansabini berib, butun xalifalikdagi barcha qozilarni tayinlash va qozilar qarori yuzasidan tushgan shikoyatlarni ko‘rib chiqish huquqini bergan. Bunday yuksak martaba A.Yu.ga Abu Hanifaning nazariy qarashlarini amaliyotda keng qo‘llash imkonini bergan, bu esa, hanafiylik mazhabining tarqalishi va mustahkamlanishiga xizmat qilgan. A.Yu. "Kitob al-xiroj" ("Soliq haqida kitob") asarining muallifi bo‘lib, u Horun ar-Rashidning soliq, yer va suvdan foydalanish, davlat boshqaruviga oid savollariga berilgan batafsil javoblaridan iborat. A.Yu.ning shogirdlaridan Muhammad ash-Shayboniy uning maslahat va ma’lumotlaridan keng foydalanib, Abu Hanifa ma’naviy merosini to‘plagan va bir tizimga solgan. Boshqa bir shogirdi esa Ahmad ibn Hanbal bo‘lgan. A.Yu.ning qarashlari Muhammad ash-Shofi’iyga katta ta’sir ko‘rsatgan. ABU QATODA, to‘liq ismi Abu Qatoda al-Haris ibn Rab’iy al-Ansoriy as-Sulamiy (taxm. 604-674) - ansori kiromdan va paygambar (sav)ning suvoriylaridan biri. Rasuli Akramdan 170 hadis rivoyat etgan. Bulardan 21 tasida Buxoriy va Muslim hamfikrdirlar. Faqat Buxoriyda 2, Muslimda 8 hadisi bor. Qolgani boshqa kitoblardadir. Madinai munavvara yoki Kufada vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Manbalar
--------


«O’zbekiston milliy entsiklopediyasi»

Davlat ilmiy nashriyoti, 2004 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Moʻyinqum** — Qozogʻiston janubidagi Chuy va Talas daryolari quyi oqimidagi qumli choʻl. Uning janubi-gʻarbida Qirgʻiziston va Qoratogʻ tizmalari koʻtarilgan. Sharkdan gʻarbga 540 km, shimolidan jan.ga 150 km.ga choʻzilgan. Umumiy maydoni 4 mln.ga. Yer yuzasi janubi-sharqsan (700 m) shimoli-gʻarb tomon (110 m) pasayib boradi. Tektonik jihatdan Chuy sineklizasida joylashgan. Qumning qalinligi 20–40 m, ostida boʻr va paleogenning dengiz yotqiziklari mavjud. Qumlar eotsen davri qumtoshlarining yemirilishi va Chuy daryosi olib kelgan allyuvial yotqiziqlarning shamollar taʼsirida uyilishi va qayta yotqizilishi natijasida tarkib topgan va hozirgi relyef shakllari (marzali, doʻng va boshqalar) vujudga kelgan. Marzali qum shakllari (balandligi 10 m gacha) koʻproq tarqalgan, ular orasida kichik koʻllar uchraydi. Iqlimi moʻʼtadil-kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —8°, minimal temperatura —49° ga yetadi. Iyulniki 22—30°. Eng yuqori temperatura 38—40°. Yogʻin miqdori gʻarbiy va markaziy qismlarida 250 mm, sharqida 300 mm. Grunt suvlari sathi 5–25 m pastda, baʼzi joylarda buloq sifatida yer yuzasiga chiqadi. Oʻsimliklardan, qum relyefining murakkabligi va grunt suvlarining joylashishiga qarab, oq va kora saksovullar, juz-gʻun, quyonsuyak, astragal, chalov, teres-ken, shuvoq, yulgʻun, chingil, rang, shoʻra, qamish, bugʻdoyiq oʻsadi. Choʻl oʻsimliklarining turli-tumanligi sababli yaylovlarning mahsuldorligi yuqori. M. yaylov sifatida foydalaniladi, saksovul tayyorlanadi. Grunt suvlari yer yuzasiga yaqin yerlarda qisman dehqonchilik qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Moʻmin mirzo**, Muhammad Moʻmin Mirzo (1486—1497) — te-muriy shahzoda. Badiuzzamonttt oʻgʻli. Husayn Boyqaro nevarasi. Aqlli, ziyrak va jasoratli boʻlgan. 11 yoshida As-trobodda otasi oʻrnida hokim. M. M. amakisi Muzaffar Husayn Mirzo As-trobodni undan tortib olmoq niyatida qoʻshin bilan kelayotganini otasi yuborgan maktub orqali bilgach, shoshilinch ravishda jangga hozirlanib, shahar tashqarisiga chiqib jang qilgan. Lekin, kuchlar teng boʻlmagani tufayli M.M. asirga olinib, Hirotgajoʻnatilgan va Ixtiyoriddin qalʼasiga qamabqoʻyilgan. Husayn Boyqaroning xotini Xadicha begim oʻgʻli Muzaffar Mirzoning taxtni egallashida asosiy gʻov deb M.M.ni bilardi. U vazir Nizomulmulk bilan kelishib, Husayn Boyqaroning qattiq mastligidan foydalanib, M.M.ni zudlik bilan qatl qilish haqidagi farmonga muhr bostirib olgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Moʻmin Usmonov** — qoʻqonlik davlat va jamoat arbobi. OʻzSSR maorif xalq komissari.

Faoliyati
---------

Moʻmin Usmonov 1903-yilda Qoʻqon shahrining „Qizil namoyish" mahallasida choyxona egasi Shousmon ota xonadonida tavallud topgan. Moʻmin Usmonov oilasida akalari Shonosir va Shoyaqubdan keyingi kenja farzand edi. U bolaligidan otasiga koʻmaklashib Qoʻqonning obod goʻshalaridan birida ulgʻaydi. 1919-yili Komsomol tashkilotiga aʼzo boʻlib bir muddat qizil armiya orkestrida kapelmeystr boʻlib xizmat qildi. Armiya xizmatidan soʻng yana Komsomol tashkilotida faoliyat olib bordi. U Fargʻona viloyat partiya qoʻmitasida targʻibot guruhiga qabul qilindi. 1923-yil otasi vafotidan keyin komsomol ishini tashlab Buxoroga yoʻl oladi. Abdurauf Fitrat asos solgan musiqa maktabida oʻqishga kiradi. Moʻmin Usmonov 1923—1924-yillarda musiqa maktabida oʻqish jarayonida partiyaga qabul qilinadi. 1924-yil musiqa maktabi tavsiyasi bilan Moskvaga oʻqishga joʻnatiladi. 1924-yil Moskva jurnalistika instituti tarjima va tarjima nazariyasi boʻlimiga oʻqishga kirib Sobira Xoldorova, Naim Said bilan oʻqiydi. 1926-yilning yozidan OʻzSSR KP taklifi bilan oʻqishini Stalin nomidagi Sharq mehnatkashlari kommunistik universitetiga oʻtkazilib „partiya sovet ishi" yoʻnalishida oʻqishni davom ettiradi. Moʻmin Usmonov 1926—1930-yillarda komuniversitetda tahsil oladi. U 1929-yilning soʻnggida Moskvadan qaytib, Fargʻona viloyat partiya qoʻmitasida oʻz faoliyatini boshlaydi. 1931-yilda „Qizil Oʻzbekiston" gazetasida bosh muharrir etib tayinlanadi. 1932-yil 28-mart kuni Moʻmin Usmonov „Qizil Oʻzbekiston" gazetasidan ishdan olinadi va OʻzSSR KP(b) Markaziy Qoʻmitasining taʼlim boʻlimiga oʻtkaziladi. 1933-yil 26-iyun kuni Moʻmin Usmonov Yoʻldosh Oxunboboyev qarori bilan OʻzSSR maorif xalq komissari etib tayinlanadi. U faoliyati davomida Abdulla Qodiriyning „Oʻtkan kunlar", Choʻlponning „Kecha va Kunduz" romanlari, Fitrat, Elbek, Botu kabi shoirlarning asarlarini katta terajda nashr ettiradi. 1938-yil 4-oktabr kuni sovet hukumati sudi tomonidan unga oliy jazo berildi va hukm oʻsha kunning oʻzida ijro etildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Irzayev B*. Qoʻqon tarixidan lavhalar*. Toshkent: „Akademnashr", 2020 — 240 bet.
2. ↑  Hasanov B*. Tarixning nomaʼlum sahifalari VIII kitob*. Toshkent: „Akademnashr", 2018 — 304 bet.