recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gʻazantarak** qishlogʻi — Tojikiston Respublikasining Sugʻd viloyati Devashtich tumanidagi qishloq .

Qishloqning maʼmuriy-hududiy tuzilishi
--------------------------------------

G‘azantarak qishloq fuqarolar yig‘ini 1977-yil 23- martda tashkil etilgan. Mahalla Turkiston togʻlari ostida, tuman markazidan 3 km uzoqlikda joylashgan. Shimoldan Yahtan qishlogʻi, janubdan Mujun qishlogʻi, gʻarbdan Gʻonchi shaharcha jamoalari bilan chegaradosh. G‘azantarak qishloq fuqarolar yig‘ini 8 qishloq va aholi punktlaridan iborat bo‘lib, qadimiy tarixiy-madaniy yodgorliklardan biri hisoblanadi. G‘azantarak qishlog‘i eng qadimiy qishloqlardan biridir. Oʻtmishda Kurushana hududi asosan 7 ta yirik shahardan iborat boʻlib, ulardan biri Gʻazo shahri boʻlib, qadimdan Gʻazantarak, Azim qalʼasi va Qoraboʻyin qishloqlarini oʻz ichiga olgan. Bu qishloqlar uzumchilik bilan shugʻullanib, mashhur boʻlgan. Gazantarak uzum sharbatida 40% gacha qand bor. Hatto baʼzi sayyohlar ham Amerikaning Los-Anjeles shahridagi muzeyda Gʻazantarakning „Chillagii" uzumini koʻrganliklarini taʼkidlashadi. G‘azantarak qishlog‘ining yuqori qismida eski qasr bor.

Tabiiy-iqlim sharoitlari va resurslari
--------------------------------------

Gʻazantarak QF hududida tabiiy boyliklar — pishiq gʻisht tayyorlash uchun sargʻish tuproq, sopol idishlar tayyorlash uchun loy, sement va ohak tayyorlash uchun xom ashyo mavjud. Qoraboʻyin qishlogʻi yaqinida shifobaxsh suvlar mavjud. Gʻazantarak qishloq fuqarolar yigʻinining iqlimi quruq va yogʻingarchilik kam, yanvar oyida oʻrtacha harorati −5+5 0C, iyul oyida eng yuqori harorati +35+40 0C. G‘azantrak QFYdan G‘onchi tumani markazigacha bo‘lgan masofa 3 km, Xo‘jand shahriga 67 km, Istaravshan shahriga 14 km.

Odamlar
-------

2009-yil boshida Gʻazantarak jamoasining aholisi 16529 kishi boʻlib, ularning 61,3% dan ortigʻini tojiklar, qolgan 38,7%ini oʻzbeklar va boshqa 5 millat vakillari tashkil etadi. 8099 nafar erkak, 8430 nafar ayol.

Jamoa qishloqlari
-----------------

|  |
| --- |
| **Gʻazantarak qishlogʻi** |
| Qishloqlar |
| Gʻazantarak |
| Quyi yangiariq |
| Rais qal’achasi |
| Aziz qal’achasi |
| Gul(qishlogʻi) |
| Qoraboʻrin |
| Pastki Anbarxoz |

Manbalar
--------

Ҷамоати деҳоти Ғазантарак(payvandi dastnoras)
**Gʻalaba bogʻi** Rigadagi park, Daugava daryosining chap qirgʻogʻida, Agenskalns tumanida joylashgan. Bogʻning zamonaviy koʻrinishdagi hududi 36,7 gektarni tashkil etadi.

Tarixi
------

Latviya Rossiya imperiyasi tarkibida boʻlgan yillar mobaynida, bogʻ **Riga Petrovsky Park** nomi bilan mashhur edi. U 1909-yilda Livoniya gubernatorligining Rossiya imperiyasiga rasman qoʻshilishining ikki yuz yillik yubileyini keng koʻlamli nishonlash arafasida barpo qilingan. Park majmuasining rasmiy ochilish marosimi 1910-yil oʻrtalarida Tsar Nikolay II va Riga meri Jorj Armitstead ishtirokida boʻlib oʻtdi.

1923-yilda, park 1919-yilda Latviya Mustaqillik urushi davrida polkovnik Pavel Bermondt-Avalov qoʻmondonligi ostida Gʻarbiy Rossiya koʻngillilar armiyasi ustidan qozonilgan gʻalaba sharafiga **Gʻalaba bogʻi** nomiga oʻzgartirildi.

Ikkinchi Jahon urushi boshlanishi oldidan Latviya poytaxti aholisi uchun ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan yangi dam olish markazini yaratishga qaratilgan chora-tadbirlar asosida parkni rekonstruksiya qilish ishlari amalga oshirildi. Sovet istilosi davrida Riga shahar kengashi 1961-yildagi Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasining 22-syezdidan keyin bogʻning nomini oʻzgartirishga qaror qildi. 1985-yilga kelib esa Sovet Latviyasi va Rigani nemis fashistik bosqinchilaridan ozod qilganlar sharafiga monument ochildi va ayni shu vaqtga kelib Riga shahar kengashi yana bir bor parkni Gʻalaba bogʻi deb nomlashni maʼqul koʻrdi.

2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi ortidan yodgorlik 22-25-avgust kunlari butunlay yopib qoʻyildi.

Manbalar
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***G'alaba bog'i (Riga)*** haqida turkum mavjud |

1. ↑  Evdokimov Alexey*. Рига. Ближний Запад, или Правда и мифы о русской Европе*, 2015. ISBN 9785457930940. 12-yanvar 2019-yilda qaraldi.
2. ↑  „Парк Победы :: Парки Агенскалнса :: Агенскалнс :: Другая Рига". *Citariga.lv*. Qaraldi: 12-yanvar 2019-yil.
3. ↑  „Demolition of Soviet Victory monument in Rīga". Public Broadcasting of Latvia (25-avgust 2022-yil). Qaraldi: 25-avgust 2022-yil.
4. ↑  „79 m tall obelisk of Soviet Victory Monument toppled in Pārdaugava". Baltic News Network (26-avgust 2022-yil). Qaraldi: 26-avgust 2022-yil.
5. ↑  „Largest Soviet monument in Baltics dismantled in Riga". *The Baltic Times* (26-avgust 2022-yil). Qaraldi: 26-avgust 2022-yil.

* ↑  ↑

* ↑  ↑
* ↑  ↑
* ↑  „Largest Soviet monument in Baltics dismantled in Riga". *The Baltic Times* (26-avgust 2022-yil). Qaraldi: 26-avgust 2022-yil.
**Arqon** — tolalardan eshib toʻqiladigan, yoʻgʻonligiga qaraganda uzunligi ancha katta boʻlgan toʻqimachilik buyumi; argʻamchi. Zigʻir tolasi, kanop, nasha poyasi tolalari, ip, jun va sunʼiy tolalardan toʻqiladi. Shunga yarasha qil Arqon jun Arqon deb yuritiladi. Bir oʻrimli, ikki oʻrimli va uch oʻrimli Arqonlar boʻladi. Kundalik hayotda juda asqotganidan Arqonlar qadimdan ishlatib kelingan. Arqon uy-roʻzgʻor ishlarida, bugʻuchilik, yilqichilik, chorvachilikda, qurilishda, yelkanli kemalarda, daryo va dengiz portlarida, osma yoʻllar, osma koʻpriklar qurishda keng ishlatiladi. Poʻlat simlardan eshib toʻqiladigan Arqon qanat, tros (sim A.) deb ataladi.

Dinamik arqon — maxsus qurilgan biroz elastikdir arqon. Asosan qoyalarga chiqish sporti, muzga chiqish va alpinizm uchun ishlatiladi

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kazein** (lotincha: *caseus* — pishloq) — murakkab oqsil, fosfoproteid. Sutni proteolitik fermentlar taʼsirida tvorogga aylantirishda kazeinogen dan hosil boʻladi. Tvorogning asosiy massasini tashkil etadi. K. tuzli eritmalar (neytral va ishqorli mux.it)da eriydi, kislota taʼsir ettirilganda choʻkadi. K.mol. m. 30.000—400000. a, r\ u fraksiyalaridan tarkib topgan. Sut va sut mahsulotlarining oqsilli asosiy qismi. Ayollar sutida 0,3—0,9%, sigir sutida 2,8—3,5% K. bor. Muhim oziq modda, tarkibida koʻpgina aminokislotalar mavjud. Boʻyoq, yelim, plastmassa, dorivor moddalar, oziq-ovqat mahsulotlari, sunʼiy tola tayyorlashda ishlatiladi.

Yana qarang
-----------

* Proteinlar
* Sut

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Yelena Yevgenyevna Romanovskaya** (1890.24.5. hozirgi Leningrad viloyati Pushkin shahri — 1947.22.11, Toshkent) — musiqiy folklorshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1944). 1917-yildan Oʻzbekistonda yashagan. Leningrad konservatoriyasini tugatgach (1929), Toshkent musiqa bilim yurtida (1929—36), Toshkent konservatoriyasida (1936-yildan) pedagog, "Oʻzbek musiqasi" kursini yaratgan. Oʻzbek ayollar qoʻshiqlari, Xorazm maqomlari, dutor kuylarini notaga yozib olib, nashr ettirgan ("Xorazm klassik musiqasi", T. 1939; "Oʻzbek laparlari" T. 1941; "Oʻzbek cholgʻu musiqasi", T. 1948 va boshqalar). Bular orasida 2 jildli "Oʻzbek xalq qoʻshiqlari" (T. 1939, I. Akbarov bilan hamkorlikda) toʻplamining ahamiyati katta.

Manbalar
--------

* Romanovskaya Ye. Ye. Stati i dokladi. Zapisi muzikalnogo folklora, T. 1957.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yelena Svejenseva** (1968-yil 21-dekabrda tug‘ilgan) *Burgimanga* turmushga chiqqan, sovet va o‘zbek **yengil atletikachisi**, nayza uloqtirish bo‘yicha mutaxassis. U 1990-2000-yillarda SSSR, MDH va O‘zbekiston yengil atletika terma jamoalarida o‘ynagan, milliy chempionatlar g‘olibi va sovrindori, Barselonadagi yozgi Olimpiya oʻyinlari va Shtutgartdagi jahon chempionati ishtirokchisi.

Tarjimai holi
-------------

Yelena Svejenseva 1968-yil 21-dekabrda Toshkentda dunyoga keladi.

Toshkentda yengil atletika bilan shug‘ullangan, Oʻzbekiston SSR sharafini himoya qilgan sportchilardan biri sanaladi.  

1992-yilgi mavsumda Moskvadagi MDH chempionatida u ilk marta nayza uloqtirish bo‘yicha shaxsiy rekordi 61,76 metr bilan bronza medalini qo‘lga kiritganida o‘zini tanitadi — mazkur musobaqada faqat belaruslik Natalya Shikolenko va ukrainalik Irina Kostyuchenkovaga imkoniyatni qo‘ldan boy beradi. Chempionat yakuniy natijalariga ko‘ra, u Barselonadagi yozgi Olimpiya o‘yinlarida ishtirok etish uchun sobiq Sovet respublikalari sportchilaridan yig‘ilgan Birlashgan terma jamoa tarkibiga kiradi — musobaqa o‘yinlarda 57,32 metr natija ko‘rsatib, yakuniy bayonnomada to‘qqizinchi qatordan joy egalladi.  

Sovet Ittifoqi parchalangach u O‘zbekiston sharafini himoya qiladi. Shunday qilib, 1993-yili O‘zbekiston terma jamoasi tarkibida Shtutgartdagi jahon chempionatida ishtirok etib, 55,10 metr masofaga nayza uloqtirib, dastlabki saralash bosqichidan o‘ta olmadi.  

Garchi Yelena xalqaro maydonda sezilarli natijalarni ko‘rsatmagan bo‘lsa ham 1990—2000-yillar davomida faoliyatdagi sportchi bo‘lib qoladi.  U 2000-yilgi mavsumda yangi turdagi nayza uloqtirish bilan 56,42 metr masofada eng yaxshi natijani ko‘rsatadi.

Manbalar
--------

1. ↑   Yelena Svezhentseva-Burgiman // Мировая лёгкая атлетика — 1912.
2. ↑   Елена Свеженцева Архивная копия от 8 октября 2016 на Wayback Machine (англ.) — страница на сайте Международного олимпийского комитета
3. ↑  Елена Свеженцева — олимпийская статистика на сайте Sports-Reference.com (англ.)
4. ↑  Елена Свеженцева — профиль на сайте IAAF[*sayt ishlamaydi*] (англ.)
**Klaus Vatslav** (1941.19.4, Praga shahri) — Chexiya davlat arbobi. Pragadagi Iqtisodiyot institutini tugatgan (1963). Italiyaning Neapol shahridagi Iqtisodiyot universiteti (1963— 66), AQShning Kornell universiteti (1966 —69)da oʻqigan. 1969-yildan Chexoslo-vakiya Fanlar akademiyasi Iqtiso-diyot instituti xodimi, 1971-yildan Chexosla-vakiya davlat bankida turli lavozimlarda, 1986-yildan Che-xoslovakiya Fanlar akademiyasining Bashorat qilish instituti boshqaruvi aʼzosi, 1989-yillan Che-xoslovakiya federal moliya vaziri, 1991-yildan Chexoslovakiya federal hukumati bosh vaziri oʻrinbosari, 1992-yildan Chexiya Respublikasi bosh vaziri, 2003-yil fevraldan Chexiya Respublikasi prezidenti.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME

Andoza:Chexiya Bosh vazirlari


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Chexiya Prezidentlari |
| --- |
|  |
| 
Flag of the president of the Czech RepublicFlag of the president of the Czech Republic | 
* Václav Havel
* Václav Klaus
* Miloš Zeman
* Petr Pavel
 | 
Flag of the president of the Czech RepublicFlag of the president of the Czech Republic |

 |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Rossiya bosh vaziri - Dimetriy Medvedev | *Bosh vazir haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Davlat yetakchisi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yelena Vasilyevna Obrazsova** (1939.7.7, Sankt-Peterburg — 2015.12.1, Leipzig) — rus xonandasi (metsso-soprano). Xalq artisti (1976). Leningrad konservatoriyasini tugatgan (1964). Toʻlaqonli va kuchli ovoz, yuksak vokal hamda dramatik mahorat sohibasi. 1964-yildan Katta teatrning yetakchi yakkaxon xonandasi. Opera sahnasida Marfa ("Xovanshchi-na", M. Musorgskiy), Lyubasha ("Shoh qayligʻi", N. Rimskiy-Korsakov), Karmen ("Karmen", J. Bize), Eboli, Azu-chena ("Don Karlos", "Trubadur", J. Verdi) kabi bosh partiyalarni ijro etgan. Konsert repertuaridan kamervokal asarlari keng oʻrin olgan. Yevropa, Osiyo, Amerika mamlakatlarida gastrolda boʻlgan. P. Chaykovskiy nomidagi (Moskva, 1970), F. Vinyas nomidagi (Barselona, 1970) va boshqa xalqaro tanlovlar golibi. Glinka nomidagi Rossiya Davlat mukofoti bilan taqdirlangan (1973).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Igor Pavlovich Belov** ( 1954-oktyabr 21-yil, Grodna, Belarus SSR, SSSR ) — sovet, belarus va rus sobiq futbolchisi (himoyachi).

Faoliyati
---------

### Klub bilan

U SSSR Ikkinchi ligasining 2-zonasida Grodnoning "Ximik" jamoasida o'ynagan. 1976-yilda u Minskning "Dinamo" jamoasiga ko'chib o'tdi. U SSSR Oliy va Birinchi ligalarida Dinamo safida to`p tepgan. 1982- yilda u SSSR chempioni bo'ldi. 1984-yilda Mogilevdan "Dnepr" jamosi safiga qo'shildi. 1988-1989- yillarda "Navbahor" jamosida o'ynagan. 1992-yilda Vladivostok "Promne" jamosi bilan birgalikda u elita divizioniga ko‘tarildi. U o'z faoliyatini 1993-yilda yakunlagan.

SSSR oliy ligasida 71 o'yin o'tkazgan. Rossiya oliy ligasida 8 ta o'yin o'tkazgan.

### Murrabiylik faoliyati

1994-1995-yillarda Vladivostokning "Ramen" jamoasini boshqargan. Hozirda u Belarus futbol federatsiyasi va Belarus sport tashkilotlarida o'yin delegati sifatida ishlaydi.

Yutuqlari
---------

* SSSR chempioni: 1982-yil
* SSSR chempionatining bronza medali sovrindori: 1983-yil
* SSSR Birinchi ligasining bronza medali sovrindori: 1978-yil
* Rossiya birinchi divizioni g'olibi: 1992-yil

Havolalar
---------

* Статыстыка на сайце footballfacts.ru (руск.)
Shaharning bosh maydoni
**Niredxaza** ( veng.: *Nyíregyháza*, nemischa:, idishcha: נירעדהאז) — Vengriyaning shimoli-sharqidagi shahar, Sabolch-Satmar-Beregiyaning ma’muriy markazi. Aholisi – 118 164 nafar, (2014-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra), Vengriyadagi yettinchi yirik shahar sanaladi.

Geografiya va transporti
------------------------

Shahar Budapeshtdan 270 kilometr shimoli-sharqda, Debresendan 50 kilometr shimolda, Mishkolsdan 70 kilometr sharqda joylashgan. Shahardan taxminan 50 kilometr shimoli-sharqda va janubi-sharqda Ukraina va Ruminiya chegaralari joylashgan. Avtomobil va temir yo‘llar shaharni Mishkols, Debresen va Chop (Ukraina) bilan bog‘laydi. Budapeshtdan poyezdda sayohat vaqti 3-4 soatni tashkil etadi.

Tarixi
------

Niredxaza haqida birinchi yozma eslatma 1209-yilga to‘g‘ri keladi, o‘sha paytda ham Nir ( veng.: *nyír* - qayin) deb nomlanadi. 1236-yilda aholi punktida allaqachon cherkov mavjud edi, shu bois uning ikkinchi nomi ( veng.: *egyház* - cherkov) deb yuritiladi. XV asr o‘rtalarida aholi punkti 400 ga yaqin nafar kishini tashkil etgan. XVI asrda shahar turklar tomonidan vayron etilgach, aholisi qirib tashlangan, XVII o‘rtalarida aholi soni o‘sib borgan.

XVIII asrda shahar aholisi, asosan, slavan mustamlakachilarining kirib kelishi hisobiga sezilarli darajada o‘sdi. 1786-yilda Niredxaza 7,5 ming nafar aholisiga ega edi. XIX asr boshlarida shahar aholisi kiborli oilalarga bo‘ysunishdan xalos bo‘ldi. XIX asrda Niredxazada ko‘plab yangi binolar qad rostladi, shahar sanoatlashtirildi. 1858-yilda shaharda temir yo‘l qurildi.

Birinchi jahon urushi oxirida Niredxaza Ruminiya qo‘shinlari tomonidan bosib olindi. Urushdan keyingi shahar aholi punktlari Vengriya tomonidan saqlab qolingan. Ikkinchi jahon urushi paytida shahar binolarining bir qismi vayron etilgan va shahar yahudiylarinig deyarli yarmi virib tashlangan.

Diqqatga sazovor joylar
-----------------------

Shahar chekkasida Shoshtodyodfyurdo ( veng.: *Sóstógyógyfürdő*) termal ko‘li mavjud bo‘lib, u ko‘pincha oddiygina Shoshto deb ataladi. Ko‘l muzlamaydi, suv harorati  doim 26 ° C atrofida bo‘ladi.

An’anaga ko‘ra, Niredxazada katta yunon katolik diasporasi yashagan. Shaharda Sharq diniy san’ati muzeyi mavjud bo‘lib, unda ko‘plab yunon katolik ikonalari va XVII—XVIII-asrlarga oid samo jismlari aks ettrilgan.

Shahar, shuningdek, ko‘pgina musiqa festivallarini tashkil etish bilan mashhur.

Manbalar
--------

1. ↑  Ежегодное издание «Административная Венгрия», Центральное Статистическое Бюро, 2014.
**Yelena Yevgenyevna Korotkova** (1906-yil 31-martda Oʻsh 1977-yil 13-oktabr) — Sovet geobotanisti.

Biografiyasi
------------

Yelena Yevgenyevna Korotkova 1906-yil 31-martda Oʻsh shahrida tavallud topgan. Fargʻonada tahsil olib, 1926-yilda Oʻrta Osiyo davlat universitetining botanika yoʻnalishiga oʻqishga kirdi. 1929-yildan u botanika bogʻida ishlagan holda SAGU biologiya fakultetida oʻqidi. Keyin Korotkova Butunittifoq ozuqa instituti filialida ishladi. 1933 — 1935-yillarda Yelena Korotkóva Oʻrta Osiyo yilqichilik ilmiy-tadqiqot stansiyasida ilmiy xodim boʻlgan. 1934-yildaYelena KorotkovaSAGUni tamomlagan, keyin SSSR Fanlar akademiyasining Oʻzbekiston filialida ishlay boshlagan.

1940 — 1950-yillarda Yelena Korotkova P. Korovin , O. E. Knorring , M. M. Sovetkina va boshqa mashhur olimlar bilan birga ishlagan.

1943-yildan Yelena Korotkova O‘zbekiston SSR Kimyo instituti laboratoriyasida ishlagan. 1945 — 1646-yillarda Yelena Korotkova odamlarda toksik gepatitning sabablarini aniqlash uchun Sogʻliqni saqlash vazirligining ekspeditsiyasida ishtirok etdi. U bu kasallikni keltirib chiqaradigan geliotropdan bir nechta alkaloidlarni ajratib oldi. 1949-yilda biologiya fanlari nomzodi ilmiy darajasini oldi. 1960-yilda dorivor va texnik oʻsimliklar laboratoriyasi tashkil etildi, unga Yelena Korotkovarahbarlik qildi.

Yelena Korotkova 1977-yil 13-oktabrda vafot etdi.

Ilmiy ishlari
-------------

Korotkova Ye. Ye. Novie vidi roda Hedysarum // Bot. mat. Gerb. In-ta bot. n zool. AN UzSSR. — 1947. — Vip. 9. — S. 6—14.

Korotkova Ye. Ye. Novie vidi roz // Bot. mat. Gerb. In-ta bot. n zool. AN UzSSR. — 1948. — Vip. 10.

Korotkova Ye. Ye. Novie vidi roda Cicer L. // Bot. mat. Gerb. In-ta bot. n zool. AN UzSSR. — 1948. — Vip. 10.

Korotkova Ye. Ye. Geliotrop — yadovitiy sornyak. — Tashkent: Izd. Akad. nauk UzSSR, 1951. — 16 s.(oʻzb.)

Korotkova Ye. Ye. Rod Hulthemia // Flora Uzbekistana. — Tashkent, 1955. — T. 3.

Korotkova Ye. Ye. Rhamnaceae, Thymelaeaceae // Flora Uzbekistana. — Tashkent, 1955. — T. 3.

Korotkova Ye. Ye. Rod Hedysarum // Flora Uzbekistana. — Tashkent, 1955. — T. 3. — S. 222—736.

Korotkova Ye. Ye. Rod Onobrychis // Flora Uzbekistana. — Tashkent, 1955. — T. 3. — S. 737—744.

Ye. Ye. Korotkova nomidagi oʻsimlik turlari
-------------------------------------------

Astragalus korotkovae Kamelin & Kovalevsk. 1981

Jurinea korotkovae I.Turakulov & F. O. Khass. 1990

Polygonum korotkovae Sumnev. 1947

Manbalar
--------

1. ↑  „КОРОТКОВА ЕЛЕНА ЕВГЕНЬЕВНА".
2. ↑  „Короткова Елена Евгеньевна".
3. ↑  [ „Короткова Елена Евгеньевна
Главный андеррайтер по неморским рискам ООО СПК «Юнити Ре»"].

Adabiyotlar
-----------

* Pamyati Ye. Ye. Korotkovoy // Uzbekskiy biologicheskiy jurnal. — 1978. — Vip. 22. — S. 88.
**Nisbiylik prinsipi** – har qanday inersial sanoq sistemalarida bir xil sharoitlarda barcha fizik hodisalar aynan bir xilda sodir boʻlishi haqidagi asosiy qonun. Nyutonning ikkinchi qonuni ham barcha inersial sanoq sistemalarda bir xil koʻrinishda yoziladi va bir xil mazmunga ega, degan xulosaga kelish mumkin. Bu xulosa Galiley nisbiylik prinsipi deb ataladi. Kuzatishlar natijasida toʻplangan maʼlumotlar, faqat mexanik hodisalar emas, balki har qanday hodisalar va ularni ifodalovchi tabiat qonunlari hamma inersial sanoq sistemalarda bir xilda sodir boʻlishini koʻrsatadi.

1887-yilda A. Maykelson yorugʻlikning boʻshliqsagi tezligi yorugʻlik manbaining harakatidan qatʼi nazar, barcha inersial sanoq sistemalarda bir xil qiymatga ega ekanligini tajribada isbotladi. Fizikaning asosiy qonunlaridan boʻlgan elektrodinamika qonunlarini ifodalovchi Maksvell tenglamalari ham barcha inersial sanok, sistemalarda bir xil koʻrinishga ega. Maksvell tengla-malari Galiley almashtirishlariga invariant emas ekan. A. Eynshteyn Galiley almashtirishlarini universal harakterga ega emasligini, bunday hollarda fazo bilan vaqt orasida oʻzaro bogʻlanishlar mavjudligini eʼtiborga oluvchi Lorents almashtirishlariagsh foydalanish zarur ekanligini koʻrsatdi. Yorugʻlik nurining boʻshliqdagi tezligi barcha inersial sanok, sistemalarda bir xil qiymatga ega boʻlib, yorugʻlik manbaining harakatiga bogʻliq emasligi va Nisbiylik prinsipi asosida Eynshteyn nisbiylikning maxsus nazariyasini yaratgan.

Adabiyot
--------

* Eynshteyn A. Sbor. nauch. trudov, t.t. 1—4, M. 1967; Bekjonov R. Eynshteyn va nisbiylik nazariyasi, T. 1978.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ignalar mintaqasi** - yer sunʼiy yoʻldoshi yordamida maʼlum balandlikka konteynerda chiqarilib, Yer atrofiga sochib yuboriladigan kalta mis yoki volfram tolalardan iborat kat-lam. I. m. radiorele aloqalarida maxsus yoʻnalishga ega boʻlmagan toʻlqin tarqatish uchun passiv retranslyator vazifa-sini bajarishi mumkin. Yer sirtining istalgan nuqtalari orasida radioaloqa bogʻlash uchun 4000 km balandlikka ekvatorial qutb tekisligidagi ikkita I. m. yetarli. Undan bir necha yil foydalanish mumkin. U arzon va ishonchli, lekin radiosignallarni hamma tomonga sochgani uchun qabul qilinayotgan signal kuchsiz boʻladi, xabarlar sekin uzatiladi. I. m. yer sunʼiy yoʻldoshlari uchun xavfli boʻlishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Lavan** (ibroniycha ‏לָבָן‌‎, „oq") ― Bitiya kitobida tavrotda aytilgan qahramon: Vafuilning oʻgʻli (ibron. Betuel), oʻgʻli Naxor: Revekkining akasi: Isaakning rafiqasi: Lii va Raxilining otasi: Patriarx Iakovning rafiqalari (yaʼni uning qaynotasi).

Lavan chorvador edi, shoxli mayda mol podasining egasi edi. Uning jiyani Iakov unda (Isaak va Revekkaning oʻgʻli) boshpana topadi.

Lavan Iakovga birinchi katta qizi Liani turmushga berdi, keyin kenja qizi — Raxilni berdi. Keyinchalik, Lavanning uyi va Iakovning kattalashgan oilasi oʻrtasida kelishmovchiliklar yuzaga keldi va Iakov butun oilasi bilan va Lavandan qochishga  majbur boʻldi. Oxirgisi  uni taʼqib qilishga tushdi, uni quvib tetgan joyi keyin Galaad (Gal-Ed, „Skala-guvoh") degan nom oldi, chunki bu yerda muxoliflar bir-biri bilan tinchlik shartnomasi tuzdilar.

Manbalar
--------

1. ↑  Ili „arameyanin" — epitet, pribavlenniy k ego imeni v Sm. арамеи.
2. ↑  5 // Книга Бытия (др.-евр.)
3. ↑  16 // Книга Бытия (др.-евр.)
4. ↑   ידוע מ. ל. ויצא // סֵפֶר הַיָּשָׁר (ивр.) — 1552.
5. ↑  Быт. 31:21—48

Havolalar
---------

* Лаван — статья из Электронной еврейской энциклопедии
**Azotfiksatsiya**, azot toʻplash – mikroorganizmlarning molekulyar azotni oʻzlashtirib, undan azotli birikmalar hosil qilish jarayoni. Asosiy azot toʻplovchi mikroorganizmlar tuganak bakteriyalardir. Ularga dukkaklilarda va boshqa oʻsimliklar bilan simbioz yashab, at-mosfera azotini oʻzlashtiruvchi bakte-riyalar hamda koʻk-yashil suvoʻtlar, azoto-bakter, aktinomitsetlar, klostridiyalar vakillari va boshqa tuproq bakteriyalaridan iborat erkin yashovchi mikroorganizmlar kiradi. Molekulyar azotni biologik oʻzlashtiruvchilardan ratsional foyda-lanish hosilni oshirishga va mineral oʻgʻitlardan tejamli foydalanishga im-koniyat yaratadi.Fransuz olimi J. Bussengo yuksak oʻsimliklar, mas, dukkaklilar bilan sim-bioz holatda yashovchi azot toʻplovchilar ustida birinchi aniq tajribalar oʻtkazgan (1838). Ingliz olimlari G. Gelriger va G. Vilfart oʻz ilmiy ishlarida dukkakli oʻsimliklar ildi-zidagi soʻgalsimon oʻsimtalar bilan oʻsimlikning erkin azotni toʻplashi oʻrtasida bogʻliqlik borligini isbotlab berdilar (1888). 1866-yilda rus olimi M. S. Voro-nin tuganak toʻqimalaridagi mikroskop tanachalarni tavsiflab bergan. Golland mikrobiologi M. Beyerink 1888-yilda tu-ganak bakteriyalarni toza holda ajratib olgan. U tuganak bakteriyalar molekulyar azotni oʻzlashtirib, tuganaklar hosil qilishini asoslab berdi. Rus olimi S. N. Vinogradskiy 1893-yilda birinchi boʻlib azot toʻplovchilarni toza holda ajratib olishga muvaffaq boʻldi. Bu Clostridium pasteurianum deb atalgan spora hosil qiluvchi anaerob tayoqchalar edi (qarang Ana-eroblar). M. Beyerink 1901-yilda moleku-lyar azotni oʻzlashtirish qobiliyatiga ega boʻlgan aerob bakteriya – Azotobacter ni kashf qiladi (qarang Aeroblar).Toza bakteriyalar gazsimon azotni oʻzlashtirmaydi. Bu jarayon faqat yuksak oʻsimliklar bilan simbioz holatda yuz beradi. Bakteriyalar oʻsimlik sintez qilgan organik birikmalar bilan, oʻsimliklar esa oʻz navbatida tuganaklardagi bogʻlangan azot birikmalari bilan oziqdanadi. Bo-glangan azot tuganaklardan aminokis-lota shaklida oʻsimlikning yer ustki qismiga oʻtadi. Oʻzlashtirilgan azotning bir qismi ildiz orqali tuproqqa oʻtadi. Unumli azot toʻplanishini ta’minlovchi dukkakli oʻsimliklar bilan tuganakli bakteriyalar oʻrtasidagi munosabat ma’lum tadbirlar majmuasi (optimal na-mlik, yaxshi aeratsiya, temperatura, rN, harakatchan fosfor, kaliy, mikroelementlarning boʻlishi va boshqalar) yordamida amalga oshadi. Gʻoʻza – beda almashlab ekishda beda tuga-nak bakteriyalari har gektarda 100–150 kg azot toʻplaydi.Ergash Ziyamuhamedov.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Azzam** (arabcha: hal qiluvchi) — Lürssen Yachts kemasozlik zavodi tomonidan qurilgan superyaxta. 2013-yilda uzunligi 180 metr boʻlgan bu eng yirik xususiy motorli yaxta hisoblangan. Yaxtaning kengligi 20,8 m, bu sinfdagi kema uchun juda sayoz qoralama bilan — 4,3 m. Qurilish jarayonida loyiha „Nur" kod nomini olgan.

Roman Abramovich 2006-yilda Eclipse yaxtasini qurganidan 7 yil o‘tib, yaxta Dubayning avvalgi rekordchisi, Azzam egasi Shayx Xalifa Al Nahayondan (Dubay egasi Muhammad al-Maktumning qaynotasi va amakisi) bir yarim metr uzunroq edi. BAA qirollik oilasiga yaxtachilik olamidagi eng yirik egalari unvonini qaytardi.

Kelib chiqishi
--------------

Azzam BAA prezidenti Xalifa al-Nahyon tomonidan topshirilgan va 2013-yil 5-aprelda ishga tushirilgan. Qurilishga loyiha bosh muhandisi Muborak Saad al Ahbobiy rahbarlik qilgan. Qurilish Nauta Yachts loyihasi boʻyicha Lyurssen kemasozlik zavodida amalga oshirilgan. Ichki dizayn muallifi — Ampir uslubiga amal qiluvchi mashhur fransuz dizayneri Kristof Leoni. „Superyacht Times" jurnali maʼlumotlariga koʻra, 12 oylik dizayn va 3 yillik qurilish — bu oʻlchamdagi yaxtalar uchun rekorddir. Azzam yaxtasi sayoz suvda yuqori tezlikda yura oladif. Sinov paytida yaxta 31,5 tugun tezlikni koʻrsatgan.

Yaxta ikkita turbina va umumiy quvvati 70 MVt (94 000 ot kuchi) bo‘lgan ikkita dizel dvigatel bilan jihozlangan va toʻrtta suv oqimi bilan boshqariladi.

Roman Abramovichning Eclipse kabi, Azzam yaxtasi Yevropada charter yaxtasi sifatida roʻyxatga olingan. Motor Boat va Yacht ekspertlarining fikricha, bu ekspluatatsiya xarajatlarini, soliq yukini kamaytirish (charter yaxtalar mulk soligʻiga tortilmaydi) va Yevropa marinalarida toʻxtash vaqtida imtiyozlar olish uchun qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Daniel Fisher*. „German Shipyard Launches World's Largest Private Yacht At 591 Feet". Forbes (5-aprel 2013-yil). Qaraldi: 28-sentabr 2017-yil.
2. ↑  „Megayacht News — Azzam, World’s Largest Yacht, Reappears at Lürssen". 30-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-sentabr 2013-yil.
3. ↑  „180-метровый Azzam – самая большая яхта мира от Lurssen. Мегаяхты" (ru). *Worldmarine - международный брокер моторных яхт премиум класса*. 26-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-oktabr 2021-yil.
4. ↑  „More details released on 180 metre Lürssen superyacht Azzam". *Superyacht Times* (5-aprel 2013-yil). Qaraldi: 10-aprel 2013-yil.
5. ↑  „Nauta Yachts comments on their design for superyacht Azzam". *SuperYacht Times* (9-aprel 2013-yil). Qaraldi: 10-aprel 2013-yil.
6. ↑  „International Business Times — Azzam Mega Yacht, Built By Lürssen, Snatches Title Of 'Largest Motor Yacht In The World'". 12-oktabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-sentabr 2013-yil.
**Azov (Azaq) dengizi** (ukraincha: *Азо́вське море*; inglizcha: *Sea of Azov*; turkcha: *Azak Denizi*) — Atlantika okeani havzasiga mansub oʻrta dengiz. Ukraina va Rossiya yerlari oraligʻida. Kerch boʻgʻozi orqali Qora dengiz bilan tutashadi. Maydoni 38 ming km². Suvning oʻrtacha hajmi 320 km3. Dengiz tubi te-kis. Oʻrtacha chuq. 8 m, eng chuqur joyi 14 m. Qirgʻogʻi u qadar egri-bugri emas. Sohilining gʻarbi, shimoliy va sharqi past-tekislik. Eng yirik qoʻltigʻi – Tagan-rog. Gʻarbiy qirgʻogʻi yaqinida Sivash qoʻltigʻi Azov dengizi dan kambar Arabat strel-kasi bilan ajralgan. Kirgʻoq yaqinida Bi-ryuchiy, Cherepaxa va bir guruh Peschaniy orollari bor. Azov dengizi ga Don, Kuban va boshqa daryolar quyiladi. Azov dengizi atrofi iqlimi kontinental, havoning oʻrtacha temperaturasi yezda 23,5°, 24,5", qishda -1°, -6°, yiliga 312–528 mm yogʻin tushadi. Suv temperaturasi yezda 25", 30°, qishda 0°dan past. Shoʻrligi 9–11°. Azov dengizi dekabr oxiridan mart boshlarigacha muz bilan qoplanadi. Oqimlari sha-mol esishiga qarab oʻzgarib turadi; oʻrta qismida soat mili yoʻnalishiga qarama-qarshi oqadigan oqim bor. Suvi loyqa. Dengizda tishli baliqlar bor. Organik moddalar miqdori boshqa dengizdagilarga qaraganda 5–6-marta koʻp. Eng yirik portlari: Mariupol, Taganrog, Yeysk, Berdyansk.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Erinoma** (Servis Erinon qoʻlyozmalarida) — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj.

Kiprlik Kelesning qizi, uning ota-bobolari aka-uka Epiviostasteriy va Ion (Yon), Misrdan koʻchib kelgan va Afina hamda Artemida uni oʻzining pokizaligi uchun sevgan. Biroq, Afrodita Zevsni Erinomani sevishga ilhomlantirdi. Afroditani haqorat qilish uchun Gera Adonisga Erinomaga majburan egalik qilishga ruxsat berdi.

Jazo sifatida Zevs Adonisni Kasiy togʻidagi maskanida chaqmoq bilan urdi va u qochib ketdi. Afroditaning iltimosiga binoan Germes Adonis arvohini yer osti olamidan qaytarib olib keldi. Artemida, Erinoma bokiraligini yoʻqotgandan soʻng, uni tovusga aylantirdi.

Biroq, Adonis yer osti dunyosidan qaytganida, Artemida oʻzining inson qiyofasini qaytarib oldi va u Adonisdan Taley nomli oʻgʻlini tugʻdi. Bu afsona Servis tomonidan Virgilning choʻpon Adonis haqidagi afsona sharhlarida aytib oʻtilgan.

Yupiterning XXV yoʻldoshi Erinoma nomi bilan atalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Сервий. Комментарий к «Эклогам» Вергилия X 18

Havolalar
---------

* Лексикон Рошера. Т.1. Стб.1309-1310.
**Fotoelektr effekti yoki** fotoeffekt **yorugʻlik yoki boshqa elektromagnit nurlanishning modda bilan oʻzaro taʼsiri hodisasi boʻlib, bunda foton energiyasi moddaning elektronlariga oʻtkaziladi.** 

Fotoeffekt bir necha xil boʻladi. Amaliyotda tashqi fotoeffekt muhim hisoblanadi.

 **Tashqi fotoeffekt**  bu yorugʻlik yoki biron bir nurlanish taʼsirida moddadan elektronlarning uchib ,ajralib chiqishi. 

Tashqi fotoeffekt hodisasi amaliyotda keng qoʻllaniladi. Misol tariqasida  fotoelementni  olish mumkin.

 **Fotoelement**— oʻziga tushayotgan yorugʻlikni yutib, elektr toki (fototok) yoki foto elektr yurituvchi kuch hosil qiluvchi elektr asbob. Ishi fotoelektron emissiya yoki tashqi fotoeffekt hodisasiga asoslangan. Fotoelektron emissiya asosida ishlaydigan fotoelement vakuum hosil qilingan yoki gaz toʻldirilgan shisha, yoxud kvars kolba ichiga joylangan 2 elektrod — fotokatod va anodli elektrovakuum asbobdan iborat. Fotokatodga tushadigan yorugʻlik oqimi uning sirtida fotoelektron emissiya hosil qiladi; fotoelement zanjiri tutashtirilganda unda yorugʻlik oqimiga monand fototok oqimi vujudga keladi. Gaz toʻldirilgan fotoelementda gazning ionlanishi va nomustaqil kuchli razryad hosil boʻlishi natijasida fototok kuchayadi. Ichki fotoeffekt asosida ishlaydigan fotoelement gomogen elektronkovak oʻtishli (r—poʻtishli), yarimoʻtkazgich, geterooʻtishli yoki metallyarimoʻtkazgich kontaktli yarimoʻtkazgich asbobdan iborat. Bunday F.da optik nurlar yutilib, zaryad tashuvchilar konsentratsiyasi zoʻrayadi va elektr yurituvchi kuch hosil boʻladi.

Fotoelementlar, odatda, nurlanish yoki yorugʻlik qabul qilgichlari vazifasini oʻtaydi. Yarimoʻtkazgichli fotoelementlardan quyosh batareyalari, fotoelektr generatorlarida quyosh energiyasini toʻgʻridantoʻgʻri elektr energiyasiga aylantirishda foydalaniladi. Fotoelement avtomatika, telemexanika, fotometriya, oʻlchash texnikasi, metrologiya, kosmonavtika, fototexnika, kinotexnika va boshqa sohalarda qoʻllanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


Andoza:OʻzMU Fizika

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Azovdagi Lenin haykali** — Azov shahrining Petrovskiy maydonida (sobiq III Xalqaro maydon) oʻrnatilgan V. I. Lenin haykali. Mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros ob’ekti.

U 1978-yil 30-aprelda Lenin tavalludining 108-yilligi munosabati bilan ochilgan. Shu bilan birga, shahar bosh arxitektori V. T. Fomenko va Azov shahar ijroiya qoʻmitasi raisi A. T. Ivanov loyihasi asosida yodgorlik atrofi rekonstruksiya qilindi.

> Azovda V.I.Leninning muhtasham haykali oʻrnatilishi bilan shaharning maʼmuriy maydoni yorqin gʻoyaviy-badiiy mazmun kasb etdi.
> 
> 
> — I. A. Bondarenko, S. N. Sabaneev — Oʻzgartirilgan yer, 1980-yil
> 
> 
> Yodgorlik mualliflari: haykaltarosh Yu. G. Orexov (Moskva) va arxitektorlar V. A. Peterburjtsev va A. V. Stepanov.
> 
> 

Yodgorlik tabiiy ozarbayjon granitidan oʻyilgan Leninning yarim figurasidir.

Umumiy balandligi 10,8 metr: minbar balandligi 5,3 metr, poydevor balandligi 5,5 metrdan iborat.

Poydevor jilolangan granit bilan qoplangan, orqa tomonida esa granit „poʻstin" bilan qoplangan.

Yodgorlikni qurish boʻyicha umumiy ishlarni RSFSR Rosmonumentiskusstva, Moskva va shahar taʼmirlash-qurilish boshqarmasi toshtaroshlari jamoasi olib bordi. Poydevordagi metall harflar Azov optik-mexanika zavodi tomonidan tayyorlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Решение Малого Совета облсовета № 301 от 18.11.1992". 24-oktabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-oktabr 2017-yil.
2. ↑  Иван Афанасьевич Бондаренко, Станислав Николаевич Сабанеев - Преображенная земля, Ростовское книжное изд-во, 1980 - 136 с. - стр. 79

Havolalar
---------

* Памятник В. И. Ленину (№ 6100231000) // Культурное наследие России, Ростовская область, Азов
* Памятник В. И. Ленину на площади // Памятники истории и архитектуры
**Orval** (fransuzcha: *Fromage d'Orval*) — sigir yoki qoʻy sutidan tayyorlangan Belgiya yumshoq pishloqidir.

Pishloq Villers Devant Orval qishlogʻidagi Trappist Orval abbatligining rohiblari tomonidan ishlab chiqariladi, hozirda Florentvil shahrining, Virton viloyati, Lyuksemburg viloyati, Belgiya janubidagi. Abbey qatʼiy rioya qilish sistersiy ordenining bir qismi hisoblanadi.

Pishloq ishlab chiqarish 1928-yilda, 1926-yilda abbay qayta tiklanganidan ikki yil oʻtgach boshlangan. U mahalliy sut fermalaridan pasterizatsiyalangan sigir yoki qoʻy sutidan tayyorlanadi. Bu tabiiy qobigʻli, siqilgan, pishmagan yarim yumshoq pishloq. Belgiyada bu pishloq plato deb ataladigan pishloq toifasiga kiradi.

Pishloq Orval rusumi ostida sotiladi va Xalqaro trappistsk mahsuloti (ITA) „Authentic Trappist Product" logotipiga ega boʻlib, mahsulot Trappist abbeyida yoki rohiblar nazorati ostida tayyorlanishini kafolatlaydi.

Yana qarang
-----------

* Orval Abbey
* Pivo Orval

Havolalar
---------

* Официальный сайт аббатства "Notre-Dame d'Orval"
* Сыр "Orval" на официальном сайте на аббатства Орваль Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-03-03).
* Сыр "Orval" на официальном сайте Международной траппистской ассоциации[*sayt ishlamaydi*]
**Kolchedanlar** (Kichik Osiyo yarim oroldagi joy nomidan) — rudali minerallar: temir, mis, kobalt, nikel va boshqalarning oltingugurtli (sulfidli), bisulfidli, kam hollarda monosulfidli birikmalarining umumiy nomi. K.ning koʻp tarqalgan turlari — oltingugurtli kolchedan — FeS2 (pirit), mis kolchedani — CuFeS2 (xalkopirit) va boshqa K. qattiq, metalldek yaltiroq, murakkab kompleksli rudadir. Pirit tarkibida 53,4% oltingugurt, 46,6% temir mavjud. K. konlari turli geologik jarayonlar, mas, magmaning kristallanishida (mis-nikelli kolchedan) va skarnlarnsng paydo boʻlishida (mis, oltin kolchedani) hosil boʻladi. K. vulkan mintaqalari orasida uzunligi bir necha ming km li uyumlar hosil qiladi. Vulkan otilishidan chiqqan eritmalar katta miqdorda metallarni olib chiqadi, ular oltingugurt bugʻlari bilan birikib sulfidli K. konlarini hosil qiladi. Kolchedan konlari dunyo boʻyicha keng tarqalgan. Oʻzbekistonda (Olmaliq) polimetall, qoʻrgʻoshin, mis-rux va boshqa kolchedan konlari bor. K. metallurgiya sanoati uchun muhim ahamiyatga ega. Piritdan, asosan, oltingugurt kombinatasi olishda foydalaniladi. Shuningdek, uni qayta ishlash natijasida olinadigan oltin, kumush, nikel, kobalt, vismut va boshqa qimmatbaho metallarning konsentratori ham hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Azot muvozanati** – organizmga bir kecha-kunduzda ovqat tarkibida kirgan azot bilan undan tashqariga chiqqan (siydik va najas bilan) umumiy azot ora-sidagi farq. Voyaga yetgan organizmning normal holatida Azot muvozanati mavjud. Oʻsayotgan yosh organizm musbat Azot muvozanatiga ega, ya’ni uning tashqariga chiqarayotgan azoti qabul qilgan azotidan kam. Yetilgan kat-ta organizm toʻla Azot muvozanatida boʻladi, ya’ni bir kecha-kunduzda kabul qilingan azot miqdori tashqariga chiqarilgan azot miqdoriga teng boʻladi. Manfiy Azot muvozanati ovqat bilan qabul qilingan azot yetishma-ganda, ayniqsa ayrim aminokislotalar ovqatda yetarli boʻlmaganda, ba’zi kasalliklarda kuzatiladi. Bunda tashqariga chiqarilgan umumiy azot ovqat bilan qabul qilingan azotdan ortiq boʻladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Korroziya** (lot. corrigere — oʻymoq, yemirmoq) — 1) jismlar (metallar, beton, tosh, yogʻoch, baʼzi plastmassalar va boshqalar)ning tashqi muhit bilan biologik, kimyoviy yoki elektr-kimyoviy taʼsirlashuvi oqibatida yemirilishi. Temir va temir qotishmalari K.si zanglash deb ham ataladi (yana qarang Metallar korroziyasi). Ximoya qoplamlari (mas, lok-boʻyoq materiallar) qoplash, muhitga ingibatorlar (mas, xromatlar, nitritlar, arsenitlar) kiritish, korroziyabardosh materiallar ishlatish yoʻli bilan K.ning oldini olish mumkin; 2) tibbiyotda — oʻyuvchi moddalar taʼsirida toʻqimalarning yemirilishi; 3) geologiyada — kimyoviy yoki mexaniq jarayonlar taʼsirida togʻ jinslarining yemirilishi, kanallar, oʻralar, gʻorlar va boshqa hosil boʻlishi. Kimyoviy K.da suvning kimyoviy taʼsirida jinslar sirti eriydi va yeyiladi (oʻyiladi), mexanik K.da esa jinslarning sirti yediriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Azov boʻyi qirlari** — Ukrainaning janubi-sharqidagi qirlar. Donesk shahri yaqinida Donesk qirlari bilan tutashadi. Mutlaq balandligi 324 m. Yer yuzasi lyossimon jinslar bilan qoplangan, za-minida kristall jinslardan tarkib topgan fundament yotadi. Koʻp qismi haydalgan. Yon bagirlarida unda-bunda betagachalov oʻsimliklari bilan qoplangan joylar uchraydi. Kaolin, temir rudasi, grafit, nefelinli siyenit, qurilish materiallari bor. Azov boʻyi qirlari Ukraina dasht qoʻriqxonasining filiali joylashgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Korsakov sindromi**, Korsakov amnestik sindromi — ruhiy kasallik. Rus psixiatri S. S. Korsakov aniqlangan (1887). Bunda, asosan, xotira boʻziladi. Bemor hozirgina boʻlib oʻtgan voqea-hodisalarni eslay olmaydi, aksincha, bir necha yil ilgari boʻlib oʻtgan voqealarni xotirasida saqlab qoladi. U qayerda turgani, vaqt, sana, atrofidagi kishilarning ismlarini toʻgʻri aytib berolmaydi. Hozir nima ovqat yegani, kimni koʻrgani, ular nomini eslay olmaydi. Oʻzi yashab turgan joyi, xonasi va karavotlarini adashtiradi, bir daqiqa oldin aytilgan soʻzlarni darrov yodidan chiqarib qoʻyadi. Bemorning bilim darajasi, malakasi, kasb-mahorati saqlanib qolgani holda, yangi narsalarni oʻzlashtira olmaydi. K. yeda soxta xotirlash (konfabulyasiya) va tez charchash, lohaslik (asteniya) alomatlari birga kuzatiladi. Korsakov sindromi yuqumli kasalliklar, zaharlanishlar, bosh miyaning shikastlanishlari va atrofiyasi bilan bogʻliq kasalliklarda uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Korrektura** (lot. correctura — toʻgʻrilash, yaxshilash) — bosmaxonada yoki boshqa usullar bilan koʻpaytirish uchun tayyorlangan matn va grafik materiallardagi xato va kamchiliklarni tuzatish jarayoni. K. uchun terilgan harflardan yoki bosma qolipdan ottisk (mas, vyorstka, granka) olinadi. Bu ottisk asl nusxa (original) ga solishtirib oʻqiladi va yoʻl qoʻyilgan xatolar standartdagi korrektura belgilardan foydalanib koʻrsatiladi (rasmga q.) va shunga koʻra operator (harf teruvchi) xatolarni tuzatadi.

K. 4 turga boʻlinadi: bosmaxona K.si; original-maket asosida chop qilinadigan nashr K.si; nashriyot K.si: reproduksiya bosma qolipi Korrektura Bosmaxona K.si va original-maket asosidagi nashr K.si da harf terish (naborning) barcha jarayonlaridagi xatolar tuzatiladi. Nashriyot K.si muallif, muharrir va texnik muharrir tuzatishlaridan iborat. Reproduksiya bosma qolipi K.si da bir yoki koʻp boʻyoqli namuna ottiski olinib, asl nusxa (mas, muzeydagi kartina va boshqalar) bilan solishtiriladi va tuzatishlar (maxsus belgilarsiz) ottisk chekkasida koʻrsatiladi. KORRELYASIYA (lot. correlatio — nisbat, munosabat) — 1) tushunchalar, narsalar, funksiyalar orasidagi oʻzaro bogʻliqlikni, oʻzaro moslikni, munosabatni bildiruvchi tushuncha; 2) (matematik statistikada) — qatʼiy funksional harakterga ega boʻlmagan tasodifiy miqdorlar orasidagi ehtimoliy (statistik) bogʻlanish. K.ning matematik kutilishlari M va Ms hamda dispersiyalar D va Bs boʻlgan % va t tasodifiy miqdorlar orasidagi eng koʻp qoʻllaniladigan tafsiloti K. koeffitsiyenti deb ataladi. Bu koʻrsatkich ushbu formula bilan aniqlanadi:K. koeffitsiyenti -1 < g < 1 tengeizlikni qanoatlantiradi. Agar g^= O boʻlsa, u holda £; va t| miqdorlar korrelirlanmagan deyiladi; bogʻliqmas miqdorlar albatta korrelirlanmagan boʻladi (aksinchasi notoʻgʻri). Agar r?il = ±l boʻlsa, u holda t va s orasida chiziqli bogʻliqlik mavjud boʻladi. Korrelyasion analiz K.ning matematik nazariyasiga asoslanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Utrajtepa**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: III—X asrlar. Qashqadaryo viloyatining Shahrisabz tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Yangi Novqat" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.