recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bistomiy**, Boyazid Tayfur binni Iso Bistomiy (?— Bistom shahri (Eron)— 875) — Eron tasavvuf oqimining asoschilaridan biri. 

Tayfuriya sufiylik tariqatining piri. Uning bobosi islomni qabul qilgan zardushtiylardan boʻlgan, butun umrini asosan Bistomda oʻtkazgan. Vafotidan keyin uni Sulton alorifin laqabi bilan atay boshladilar. B. taʼlimotiga koʻra, inson zikr holatida oʻzligini unutadi (gʻalaba) va xudo ishqvdan mast boʻlib (sukr) butun vujudini histuygʻu qamrab oladi, pirovardida u xudo bilan butunlay qoʻshilib ketadi. Bunday holatni u fano (mavjudlikni yoʻqotish) deb atadi va musulmon tarki dunyochiligining muhim ahamiyatli holati boʻlgan "sen mendirsan, men esa sendirman" iborasining taʼrifini berdi. Buning maʼnosi shundaki, goʻyo shaxs oʻzligini tark etib, ilohiylikka singib ketadi va uning sifatlarini qabul qiladi, ilohiylik esa shaxsiyatga aylanadi. Bunday xulosa anʼanaviy islom tarafdorlarining ashaddiy qarshidigiga uchradi va uni xulul (xudolik daʼvosini qilish)da aybladilar. B. tasavvufning ayrim tushunchalarini ishlab chiqqan boʻlsa ham, oʻzining bir butun ilohiy tazimdagi taʼlimotini yaratmadi. U ilohiy (lohut) va insoniy (nosut) ruhni bir-biriga biriktirishga harakat qildi, yaʼni maʼnaviy va moddiy ibtidoni bir-biriga qoʻshishga intiddi. B. oʻzidan asar qoldirmagan. Uning ibratli gaplari, nasihatlarini mulozimlari yozib olishgan. Ayrim tasavvuf kishilari B. obroʻyidan foydalanib oʻzlarining shariatga unchalik toʻgʻri kelmaydigan fiqolarini B. fikri deb koʻrsatishga uringanlar.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Biston qalʻasi** (inglizcha: *Beeston Castle*) — Angliyaning Cheshire shtatidagi Biston shahridagi oʻrta asrlar qirollik qalʻasining xarobalari. Qalʻa roʻyxatga olingan bino boʻlib, ingliz merosi fondi tomonidan boshqariladi. Forburg devorlari, shuningdek, torhaus va hovlining pardasi Angliyaning milliy merosi sifatida alohida roʻyxatga olingan va I \* toifadagi meʼmoriy yodgorliklar maqomiga ega.

 Zamonaviy koʻprik hovlidagi Torhausga kirish imkonini beradi.
107 metrli qumtosh qoyada joylashgan qalʻa, 1220-yillarda Chesterning 6-grafi Ranulf de Blondevil (1170-1232-yillar) tomonidan qurilgan. 1237-yilda, Ranulfning yagona merosxoʻri vafotidan soʻng, befarzand Xantingdon grafi, Biston qalʻasi va Cheshir grafligi qirol Genrix III ning mulkiga oʻtdi. Qalʻa XVI asrga qadar yaxshi holatda saqlangan va u harbiy maqsadlarda foydalanishni toʻxtatgan. Shunga qaramay, 1643-yilda qalʻa yana Angliya fuqarolar urushi davrida harbiy bazaga aylandi. 1646-yilda Oliver Kromvel qalʻadan qalʻa sifatida foydalanishga yoʻl qoʻymaslik uchun uni tashlab, vayron qilishni buyurdi. XVIII asrda qalʻa hududida karyer ishlagan.

Afsonaga koʻra, qirol Richard II ning qirollik xazinalari qalʻa hududida koʻmilgan, ammo koʻplab qazishmalar natija bermagan.

Yana qarang
-----------

* Angliyadagi qalʻalar roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  Fry (1980).

Adabiyotlar
-----------

* Fry, Plantagenet Somerset (1980), *The David & Charles Book of Castles*, David & Charles, ISBN 0-7153-7976-3

Havolalar
---------

* Beeston Castle 3D reconstruction YouTubeda
* Photographs and history of Beeston Castle
* Visitor information from English Heritage
**Shveysariya bayrog'i** qizil kvadrat paneldan iborat bo'lib, o'rtada oq xoch tasvirlangan, xochlarning uchlari panelning chetiga yetib bormaydi. Xochlar o'lchamlari bo'yicha tengdir va shu bilan birga, har bir xochning uzunligi uning kengligidan 1/6 ga ko'p. Bayroq 1889-yilda Shveysariyaning davlat ramzi sifatida rasman tasdiqlangan (shu bilan birga, gerb ham tasdiqlangan).

Bayroq tarixi
-------------

Bir versiyaga ko'ra, bayroq Shvits kantonining gerbidan olingan (1291-yilda Uri va Untervalden bilan birgalikda Shveysariya Konfederatsiyasini tashkil etgan uchta kantondan biri). Birinchi marta bunday bayroq 1339-yilda Laupen jangida ishlatilgan. Keyin xochning xochlari torroq bo'lib, bayroqning chetlariga etib borgan va zamonaviy Daniya bayrog'ini eslatgan.

Agar bannerning ranglari Muqaddas Rim imperiyasi davridan beri o'zgarmagan bo'lsa, unda bir necha asrlar davomida bannerlarning shakli o'zgargan:

* XV va XVI asrlarda konfederatsiyaning uchburchak bayrog'i;
* XIX asrda qizil fonda 5 ta bir xil kvadratdan iborat oq xoch;
* 1889-yildan boshlab (zamonaviy shakl) 5 kvadrat xochga aylanadi, ularning xochlari bir xil va kengligidan 1/6 uzunroq;
* Bayroqning rangi 2007-yil 1-yanvarda rasman tasdiqlangan va to'qimachilik pantonining 485 raqamiga to'g'ri keladi.

Qizil Xoch
----------

Xalqaro Qizil Xoch Qo'mitasi tomonidan ishlatiladigan Qizil Xoch ramzi Shveysariya bayrog'idan olingan. Oq fonda qizil xoch 1864-yilgi Jeneva konventsiyasi tomonidan himoyaning rasmiy ramzi deb e'lon qilingan. Bayroqning bu ranglari (Shveysariya bayrog'i ranglarining oyna tasviri) Shveysariya fuqarosi, XQXQ asoschisi Anri Dyunantning alohida xizmatlarini tan olish maqsadida qabul qilingan.

* Qizil Xoch bayrog'iQizil Xoch bayrog'i

Shakli
------

Shveytsariyaning milliy bayrog'i standartlarga muvofiq, kvadrat shaklga ega. Savdo bayrog'i to'rtburchaklar shaklida.

Manbalar
--------

1. ↑  BBl 1889 IV (1889-yil 12-noyabr), 636-bet.
2. ↑  „The history of the emblems - ICRC" (en).  www.icrc.org (14-yanvar 2007-yil).
**Shvedlar** — xalq, Shvetsiyaning asosiy aholisi (8,06 mln. kishidan ortiq). Umumiy soni 9,4 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari) Shved tilida soʻzlashadi. Dindorlari — xristianlar (asosan, lyuteranlar). Shved xalqi mil. 1-ming yillikda Skandinaviyada yashagan shim. german qabilalari (svionlar, gautlar, yotlar va boshqalar) bilan birlashish natijasida, ilk oʻrta asr Shved davlatining shakllanish davrida (9—11-asrlar) tarkib topgan. Sh. etnogenezida finlar va saamlar maʼlum rol oʻynagan. Sh. asosan, sanoatda, qisman qishloq xoʻjaligida band.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Shvetsiya (yashil rangda)   
 Yaponiya (sariq rangda).
Shvetsiya — Yaponiya munosabatlari Shvetsiya va Yaponiya oʻrtasidagi ikki tomonlama diplomatik munosabatlardir.

Tarixi
------

Ikki davlat oʻrtasidagi birinchi aloqa XVIII asrdan mavjud. Karl Linneyning shogirdi Karl Piter Tunberg Gollandiyaning Ost Indiya kompaniyasi shifokori sifatida Yaponiyaga borgan va Yaponiyaga kirgan birinchi shvedlardan biri boʻldi. Yaponiyada 15 oy ichida Tunberg hamma joyda yapon oʻsimliklarini toʻpladi va Xitoyga qaytib kelgach, tadqiqot natijalarini Yapon florasi" kitobiga yozdi.

Yaponiya Bosh vaziri Yasuo Fukuda Shvetsiya Bosh vaziri Reynfeldt bilan Tokioda uchrashuvi. 2008-yil.
Rasmiy diplomatik munosabatlar 1868-yilda Shvetsiya —Yaponiya shartnomasining imzolanishi bilan oʻrnatildi, bu chet davlat bilan imperator Meydzi hukumati tomonidan tuzilgan birinchi shartnoma edi.

1871-yilda Yaponiya hukumati Ivakura elchilaridan iborat delegatsiyani Yevropa va Qoʻshma Shtatlarga yuborilgan. Elchilar 23-29-aprel kunlari Shvetsiyada qolishgan. Mehmonlar nafaqat Shvetsiya qiroli Oskar II bilan uchrashishgan, balki Shvetsiya davlat idoralari, fabrikalariga ham borishgan. Muzeylar, sanʼat galereyalari va maktablarga tashrifi chogʻida diplomatik missiya Shvetsiya va Daniyaning Yevropa davlatlari oʻrtasida mustaqillikni saqlab qolish borasida erishgan yutuqlariga yuqori baho bergan. 1880-yildan beri Yaponiyaning Rossiyadagi vaziri Yanagixara Maemitsu Shvetsiyada ham vazir boʻlib ishlagan. 1896-yil 2-mayda Yaponiya va Shvetsiya oʻrtasida „Yaponiya-Shvetsiya savdo va navigatsiya shartnomasi" deb nomlangan btenglik asosida birinchi shartnomasi imzolangan va Yaponiya ham oʻzining qonuniy huquqlarini qaytarib olgan.

Birinchi jahon urushida Shvetsiya vositachi sifatida harakat qilgan, bu orqali Germaniya va Yaponiya alohida tinchlik muzokaralarini olib borishgan.

XX asrning birinchi oʻn yilligida mamlakatlar Tokio va Stokgolmda diplomatik vakolatxonalarni ochishga kirishdilar, ular 1957-yilda elchixonalarga aylandi.

Yaponiya Shvetsiyaning Osiyodagi ikkinchi yirik savdo hamkoridir. Shvetsiyaning ichki (ijtimoiy taʼminot, aholining qarishi) va tashqi (tinchlikni saqlash, rivojlanishga rasmiy yordam) siyosatining ayrim elementlari Yaponiya uchun tashvishlanarli holdadir. Mamlakatlar oʻrtasidagi munosabatlar davlat tashriflari (shu jumladan monarxlar va ularning oila aʼzolari ishtirokida), madaniy va ilmiy almashinuvlar orqali ham mustahkamlangan.

Diplomatik missiyalar
---------------------

* Shvetsiyaning Tokioda elchixonasi bor.
* Yaponiya Stokgolmda elchixonasini yuritadi.

Manbalar
--------


1. 1 2 3 4  „Japan-Sweden Relations (Overview)" (inglizcha).  Министерство иностранных дел Японии (17-noyabr 2014-yil). Qaraldi: 29-yanvar 2015-yil.
2. ↑  *Оттоссон, Ингемар.* „Trade under protest: Sweden, Japan and the East Asian crisis in the 1930s" (inglizcha).  Лундский университет. Qaraldi: 29-yanvar 2015-yil.
3. ↑  „Japan" (sv).  Правительство Швеции (23-yanvar 2015-yil). 31-yanvar 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-yanvar 2015-yil.
4. ↑   *日本・北欧政治関係の史的展開*. .
5. ↑  „Embassy of Sweden Tokyo, Japan" (inglizcha). *Sweden Abroad*. Qaraldi: 6-aprel 2020-yil.
**Bezimyanniy** sharsharasi Aibga togʻining janubiy yonbagʻrida, Bezimyanka daryosining yuqori oqimida joylashgan boʻlib, Aibga qishlogʻidan 4 km shimolda joylashgan. Sharsharaning uchta pogʻonasi orasidagi farq 75 m ni tashkil qiladi. Rossiyaning Krasnodar oʻlkasidagi eng baland sharshara hissoblanadi.

Sharshara hududi 1988-yil 26-yanvarda qoʻriqlanadigan hududlar roʻyxatiga kiritilgan.

Bezimyanniy sharsharasi Abxaziya chegarasi yaqinida joylashganligi sababli unga tashrif buyurish uchun maxsus ruxsatnoma yoki Sochi viloyati hududida doimiy yashash uchun ruxsatnoma talab qilinadi.

Havolalar
---------

1. ↑  „Водопад Безымянный" (ru). *budetinteresno.info*. 17-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-fevral 2020-yil.
2. ↑  „Водопад Безымянный" (ru). *nicko.ru*. 14-mart 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-fevral 2020-yil.

Adabiyotlar
-----------

* *Samoilenko A.* Kuban uchun qoʻllanma
* *Losova S.* *P.* Krasnodar oʻlkasining tabiat yodgorliklari
**Aks ettirish** — mat. tushunchalaridan biri. Ikki ixtiyoriy X va Y toʻplam hamda biror qonun (qoida) be-rilgan boʻlib, bu qonunga binoan X ning har bir x elementiga Y ning aniq bir u elementi mos qoʻyiladi. Bu holda X toʻplam Y toʻplamga aks ettirilgan dey-ilib, quyidagicha belgilanadi: f:x->y yoki X da aniqlangan va qiymatlari sohasi U boʻlgan u — f(x) operator berilgan deyiladi. Moslik oʻrnatiladigan qonun analitik, grafik, jadval va hokazo tarzida berilishi mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nevar tili**, nevari — tibetbirma tillarinit sharqiy himolay guruhchasiga mansub til. Baʼzi jihatlari bilan ayrim turkiy, moʻgʻul va man-jur tillariga yaqin turadi. Nepalda, asosan nevarlar yashaydigan Katmandu vodiysida, shuningdek, qisman Hin-diston va Butanda tarqalgan. Unda 1 mln.ga yaqin kishi soʻzlashadi. Nevar tili 4 ta lahjaga ega: ularning 3 tasi Nepalning markaziy qismidagi Katmandu, Bhak-tapur, Lalitpur shaharlarida va toʻrtinchisi Nepalning sharqiy qismida tar-qalgan. Fonetikasi uchun boʻgʻiz undoshlari, burunlashgan unlilar xos. Morfologik tuzilishi agglyutinativ, oʻzak va affiksal morfemalari asosan bir boʻgʻinlidir. Feʼllar 5 xil tuslanish shakliga ega. Lugʻat boyligining 75 fo-izi nevarcha; sanskrit va tibet tillaridan oʻzlashgan soʻzlar ham anchagina. Nevar tili 14—18-asrlarda Nepalning ras-miy tili boʻlgan, birok, 18-asr oxirida ham rasmiy, ham adabiy doirada uning oʻrnini nepal tili egallagan. 20-asrda soʻzlashuv shakllaridan, asosan, Katmandu laxjasi asosida adabiy Nevar tili kay-ta tirila boshladi. Nevar yozuvi 9-asrda brahmi asosida shakllangan, xrzirgacha cheklangan holda amalda. Hozirgi Nevar tili 18-asr oxiridan devanagari yozuvidan foydalanib keladi.

**Nevar tili** yoki **Nepal Bhasha** (*नेपाल भाषा*, *Nēpāl bhāṣā*) Nepalda amalda boʻlgan eng yirik tillardan biridir. XIV asrdan beri rasmiy-idoraviy til sifatida ishlatilib kelingan. Nevar tili Nepal va Katmanduda istiqomat qiluvchi nevar xalqining ona tilidir. Nevarchada 800 mingdan oshiq kishi gaplashadi.

Nepaldan tashqarida nevarcha Hindistonning Sikkim shtatida 11 rasmiy tildan biri sifatida belgilangan.

Nevar tili Tibet-Birma tillariga kiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  „A Report, Home Department, Government of Sikkim, Gangtok". 16-may 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-may 2011-yil.

 Page 12.

Vikipediya logotipiVikipediya logotipi

Vikipediya
***nevar tilida***   

**boʻlimga** ega:  

**«मू पौ»**


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Parom** — transport vositalari (avtomobillar, temir yoʻl vagonlari va boshqalar), kjlar va yoʻlovchilarni dengiz yoki daryoning bir qirgʻogʻidagi punktdan ikkinchi qirgʻogʻidagi punktga oʻtkazib qoʻyish uchun moʻljallangan suzuvchi inshoot (kema, sol va boshqalar). Qirgʻoqlardagi punktlarning mavqeiga, oʻtkaziladigan yukning turi va miqdoriga, dare va dengizning kengligiga qarab. P. har xil kattakichiklikda boʻladi. Qayerda qoʻllanishiga koʻra, dare, dengiz va koʻl P.lariga, harakatlanish usuliga koʻra, oʻziyurar va oʻziyurmas P.larga boʻlinadi. Oʻziyurar P. bir yoki bir nechta vagon va avtomobil palubalari bilan jihozlanadi. Oʻziyurmas P. (sol, qayiq, barja, plashkodt va boshqalar) uchun, odatda, bir qir-gʻoqdan ikkinchi qirgʻoqqa sim arqon tortib qoʻyiladi. Harbiy maqsadlarda (qoʻshin va qurolyarogʻlarni suvdan kechib oʻtkazish uchun) tayyor ponton va mahalliy suzish vositalari (kema, qayiq, sol)dan foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Parovoz (*Flying Scotsman)*

**Parovoz** (ruscha: *паро* - paro va *воз*
- vozit — el-tish) — poyezdlarni relyeli yoʻlda tor-tish uchun moʻljallangan oʻziyurar bugʻkuch qurilmasi; lokomotivttt bir turi. Asosiy qismlari: qozon, bugʻ mashina-si, ekipaj va tender. Keng (1524 mm) va tor (1000,900 va 750 mm) izda yuradigan, yuk va yoʻlovchi poyezdlarini tortadigan, manyovr maqsadlarida foydalaniladigan xillari bor. Parovozda, asosan, kumir, neft, oʻtin yoqiladi. Suv va yoqilgʻi zaxirasi tenderda saqlanadi.

Birinchi Parovozni Angliyada J. Stefenson (inglizcha: *George Stephenson*) 1829-yil yasagan, Rossiyada Parovozni ota va oʻgʻil Ye. A. va M. Ye. Cherepanovlar 1833—34 yil yasashgan. Parovozlarning quvva-ti 4000 o. k.ga, tezligi 130 km/soat ga yetadi. 20-asr oʻrtalaridan boshlab Parovoz oʻrnini teplovoz va elektrovoz egallay boshladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Parnik** (rus.) — usti oynavand romlar yoki shaffof plyonka bilan yopiladigan inshoot. Asosan, karam, bodring, pomidor, gul koʻchatlari yetishtiriladi. Sabzavotchilikda P.ning bir va ikki nishabli; chuqur va yer ustki; of-tob, biologik yoqilgʻi va texnika vositalari (suv hamda elektr) yordamida isitiladigan turlari bor. Oʻzbekistonda biologik yoqilgi bilan isitiladigan bir nishabli (20 romli) chuqur va yuza P. koʻp ishlatiladi. P. quriladigan yer issiq, shamollardan toʻsilgan, old tomoni gʻarbga qaragan boʻlishi kerak. P. qurish uchun tepa tomoni 150 sm, tag tomoni 120 sm kenglikda, 60—70 sm chuqurliqda xandaq qaziladi. Parniklar ustiga yopiladigan romlarning boʻyi va eni 160 x YU6 sm yoki 213 x 107 sm boʻlib, ular pishiq, tez chirimaydigan yogʻochdan yasaladi. Xandaq che-tiga qoʻyiladigan yogʻochlar mis kukunining 10% eritmasida boʻktiriladi. Qanday ekin ekilishi va foydalanish muddatiga qarab, P.lar issiq, iliq va sovuq boʻladi. Issiq P. 70—80 sm chuqur qilinib, 50—60 sm qalinlikda yangi goʻng solinadi va qishda foydalaniladi. Iliq P. 50—60 sm chuqur qilinadi, 30—40 sm qalinlikda goʻng solinadi va erta bahorda foydalaniladi. Sovuq P. 25—30 sm chuqur qilinib, goʻng solinmaydi. P.dagi biologik yoqilgʻining qalinligi 10—12 sm, pikirovka qilinadigan P.dagi esa 15—18 sm, yerdan P. romigacha boʻlgan oraliq 8—12 sm boʻladi. Issiqxona xoʻjaligining rivojlanishi va P.larning iqtisodiy samarasi yuqori boʻlmagani sababli 20-asrning 80-yillaridan boshlab koʻproq shaxsiy tomorqa xoʻjaliklarida ishlatiladi.

Rafiqa Gʻanixoʻjayeva.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Saar-lotaringiya koʻmir havzasi** — GFR (Saar) va Fransiya (Lotaringiya) hududlarida joylashgan koʻmir havzasi. Kumir 19-asr boshidan qazib olinadi. Maydoni taxminan 7 ming km². Koʻmir yuqori karbon davriga mansub, umumiy qalinligi 140 m gacha boʻlgan 550 dan ziyod qatlamdan iborat. Ulardan 50—100 ta qatlam (umumiy qalinligi 70–85 m) sanoat ahamiyatiga ega. Zaxiralari taxminan 10 mlrd. t. Qazib olinadigan zaxirasi taxminan 3 mlrd. t. Koks boʻladigan koʻmir qazib olinayotgan koʻmirning 43% ni tashkil etadi. Yonish issikligi 31,5—35,7 MJ/kg. Yiliga 28 mln. t ga yaqin koʻmir qazib olinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Titan rudalari** — tarkibida sanoatda foydalanish uchun texnik tomondan qulay va iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq birikma va konsentratsiyalarda titan boʻlgan tabiiy mineral hosilalar. Asosiy minerallari: ilmenit (TYU2 43,7—52,8%), rutil, anataz va brukit (94,2—99%), leykoksen (62—98%), loparit (38,3—41%), titanit (33,7—40,8%), perovskit (38,7—58,9%), titanmagnetit. Titan rudalari magmatik, ekzogen va metamorfogen konlarga boʻlinadi. Magmatik konlar tarkibida 7—32% TiO2 boʻlgan oʻta asosli, asosli va ishqorli togʻ jinslari bilan bogʻliq. Qatlamli va tomirsimon shaklga ega xolxolli va yaxlit Titan rudalari uchraydi. Ularning tarkibida ilmenit bilan birga titanmagnetit va gematit xam mavjud. Yirik magmatik konlar Rossiya, Kanada, AQSH, Norvegiya, JAR va Hindistonda maʼlum. Titan rudalarining ekzogen konlari orasida: nurash poʻstidagi ilmenitli va rutilli (TYU2 3—30%); ilmenitning ellyuvialdellyuvialli va allyuvialli sochmalari (TYU2 0,5— 25%); ilmenit, leykoksen, rutilning (TiO2 0,5—35%) dengizqirgʻoq boʻyi (qad. va hozirgi) sochmalari hamda sirkon, monatsit va boshqa bor. Dengizqirgʻoqboʻyi sochmalari Titan rudalarining asosiy sanoat turidir. Ular qatlamli va linzasimon uyumlar koʻrinishida boʻlib, qalinligi bir necha oʻn m ga, uzunligi bir necha oʻn km ga, eni esa bir necha ming m ga yetadi. Yirik sochmalar Rossiya, Avstraliya, Hindiston, Braziliya, Yangi Zelandiya, Malayziya va ShriLankada maʼlum. Metamorfogen konlar orasida qumtoshlar leykoksen bilan (TiO2 8—10%); ilmenitmagnetitlilar amfibolitlarda (TYU2— 12,2%); rutillilar gneyslarda, xloritli slanetslarDa va boshqalarda farq qilinadi. Titan rudalarida, odatda, Ti dan tashqari Gʻe, V, Zr, TR, Sclar ham mavjud. Titan rudalarini boyitish uchun favitatsion va magnit separatsiyasi, flotatsiya qoʻllaniladi. Titan rudalari titan metali va uning qotishmalarini olishda, boʻyoq, loklar tayyorlashda ishlatiladi. Oʻzbekistonda Qurama, Chatqol va Shimoliy Nurota toglarida ilmenit borligi aniqlangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Titanmagnetit** - murakkab oksidlar sinfiga mansub mineral — tarkibida koʻp miqdorda TiO2 ning kattik, eritmasi boʻlgan magnetit turi, Fe(Fe3Q, Ti)2O4. Fe, Ti va V larning kompleks rudasi. Unda Fe 50—55%; Ti 8—12%; V—0,5% gacha boʻladi. Tabiatda ilmenitli komponentlari koʻp (37% gacha) boʻlgan magnetitlar — titanmaggemitlar juda koʻp tarqalgan. Titanmagnetitlarda Al3Q, V4Q, Cr3Q, Mp2Q va boshqa aralashmalar holida uchraydi. Oktaedrik kristallar, donador agregatlar, kora rangli massalar shaklida boʻladi. Qattikligi 5—5,5; zichligi 4,8—5,3 g/sm3. Titanmagnetit konlari, asosan, magmatik boʻlib, oʻta asosli jinslar, asosli va ishqorli tog jinslari bilan bogʻliq; sochmalarda gʻam uchraydi. Titanmagnetitning yirik konlari Rossiya, Hindiston, Kanada, AQSH va Norvegiyada mavjud. Titanmagnetitdan temir, titan, vanadiy olinadi (yana qarang Temir rudalari, Titan rudalari).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Titanikning choʻkishi** — 1912-yil 15-aprel sanasida New York tomon suzib ketayotgan kemaning Shimoliy Atlantika okeanida aysberg bilan toʻqnashishi oqibatida kelib chiqqan dengiz falokati. Oʻsha davrning eng katta okean kemasi boʻlgan Titanik 1912-yil 14-aprel, yakshanba kuni soat 23:40 (kema vaqti) atrofida aysberg bilan toʻqnashgan vaqtda kemaning bortida taxminan 2224 kishi boʻlgan. Ikki soat qirq daqiqadan soʻng, 15-aprel, dushanba kuni soat 02:20 da (kema vaqti bilan; GMT 05:18 da) kemaning choʻkib ketishi 1500 dan ortiq odamning oʻlimiga sabab boʻldi va bu tarixdagi dengizning tinchlik davrida yuz bergan eng katta dengiz falokatlaridan biriga aylandi.

Fon
---

Fayl:RMS Titanic sea trials 2-aprel 1912-yil (cropped).jpg*Titanic* dengiz sinovlarida, 1912-yil 2-aprel
1912-yil 2-aprelda xizmatga kirish paytida Royal Mail Steamer (RMS) Titanic dunyoda mavjud boʻlgan uchta Olimpiya klass okean laynerining ikkinchisi boʻlib, dunyodagi eng katta kema edi. Titanic va undan avvalgi RMS Olympic avvalgi rekordchi kemalar boʻlgan lgan RMS Lusitania va RMS Mauretania brutestrining yalpi reestr tonajidan deyarli bir yarim baravar koʻproq edi va undan qariyb 100 fut (30 m) uzunroq edi.

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

Havolalar
---------
**Buyuk Britaniya** — Yevropaning shimoli-gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan orol davlat Birlashgan Qirollik Angliya,Uels va Shotlandiyani oʻz ichiga olgan Buyuk Britaniya orolining butun qismini, shuningdek Irlandiya orolining shimoliy qismini oʻz ichiga oladi. Britaniya nomi baʼzan butun Buyuk Britaniyaga murojaat qilish uchun ishlatiladi. Poytaxti — London boʻlib, u dunyodagi yetakchi savdo, moliyaviy va madaniy markazlardan biridir. Boshqa yirik shaharlarga Angliyaning Birmingem,Liverpul va Manchester kiradi. Belfast va Londonderri , Shotlandiyadagi Edinburg va Glazgo,Uelsdagi Suonsi vaKardiff. Birlashgan Qirollikning kelib chiqishini anglo-sakson podshosi davridan kuzatish mumkin10-asrning boshlarida qoʻshni Keltlar qirolliklariga sodiqlikni qoʻlga kiritgan va zamonaviy YILNOMADA aytilishicha, „Avvalgi koʻplab qirollar ular oʻrtasida boʻlgan narsalarni birinchi boʻlib boshqargan"Athelstan. Keyingi asrlar davomida bosqinchilik natijasida uzoqroqda joylashgan qirollik inglizlar hukmronligi ostiga oʻtdi..Buyuk Britaniyaning janubi-gʻarbiy qismida joylashgan Keltlar qirolliklarining birlashmasi boʻlgan Uels 1536 va 1542-yillardagi Ittifoq hujjatlari bilan Angliya bilan rasman birlashtirildi. 1603-yildan beri Londondan boshqariladigan Shotlandiya 1707-yilda Angliya va Uels bilan birlashtirilib, Birlashgan Qirollikni tashkil etdi. Buyuk Britaniyaning.(„Britaniya" sifatlari oʻsha paytda qirollikning barcha xalqlariga nisbatan qoʻllanila boshlandi.) Irlandiya 1600-yillarda inglizlar nazorati ostiga oʻtdi va 1800-yildagi Ittifoq toʻgʻrisidagi qonun orqali Buyuk Britaniya bilan rasman birlashtirildi. Irlandiya respublikasi oʻz davlatiga ega boʻldi. 1922-yilda mustaqillikka erishdi, ammo Olsterning toʻqqista okrugidan oltitasi Shimoliy Irlandiya sifatida Birlashgan Qirollikning bir qismi boʻlib qoldi. Ushbu tarkibiy qismlar oʻrtasidagi munosabatlar shtatlar va Angliya bahs-munozaralar va baʼzida ochiq qoʻzgʻolon va hatto urushlar bilan ajralib turardi. Bu keskinliklar 20-asrning oxirlarida, Shimoliy Irlandiyada, Shotlandiya va Uelsda vakolatli majlislar joriy etilganda biroz yumshab ketdi. Shunga qaramay, Shimoliy Irlandiyada ham, Irlandiya respublikasida ham referendumdan keyin hokimiyatni taqsimlash assambleyasi tashkil etilgan taqdirda ham, Shimoliy Irlandiya ittifoqchilari (Shimoliy Irlandiya ustidan Britaniya suverenitetini davom ettirish tarafdori) va millatchilar (Irlandiya respublikasi bilan birlashish tarafdori) oʻrtasidagi munosabatlar.21-asrgacha keskinligicha qoldi.

Manbalar
--------
**Aks shu’la** — osmonning Quyoshga diametrial qarama-qarshi tomonida tumansimon, yoyiq dogʻday koʻrinadigan kucheiz shu’la. Sayyoralararo changga tu-shayotgan quyosh nurlarining qaytishidan hosil boʻladi. Aks shuʼlani faqat oydinsiz, tim qorongʻi va havo ochiq tunlarda, mart-aprel hamda sentabr-oktabr oylarida kuzatish mumkin. U Kavkaz va Oʻrta Osiyo hududlarida yaxshi kuzatiladi. Aks shu’la yorqinligi tungi osmon yorqinligidan 10-15% ortiq. Aks shu’laning yorqinligi va shakli quyosh nuri faolligiga qarab oʻzgarib turadi. Aks shu’la tabiati hali yaxshi oʻrganilgan emas.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Akropol** (yun. akros — yuqori, polis — shahar) — yunon shaharlarining 270muhofazalangan va balandlikka joy-lashgan qismi, yuqori shahar. Afina A.ining qad. mudofaa devorlari mil.-av. 2- ming yillikka oid. Odatda A. dast-labki manzilgoh boʻlib, uning atrofida uncha mustahkam boʻlmagan quyi shahar deb atalmish qism joylashgan. A. dast-lab yunon jamoasining diniy va madaniy markazi boʻlgan. A. larning ay-rim harobalarigina (Miken, Argos kabi) saqlanib qolgan. Bular oʻsha davr moddiy-madaniy va maʼnaviy hayotining yuksak taraqqiyotidan darak beradi. Ular orasida mil. av. 447-438 yillarda haykaltarosh Fidiy rahbarligida meʼ-morlar Iktin, Kallikrat qurgan Afina A. i mashhur. Afina A. i majmuasidagi binolar orasida Parfenon ibodatxonasi diqqatga sazovordir. Afina A. ida arxeologik qoʻriqxona va muzey barpo etilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Titanit** — orolli silikatlar guruhiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi Sa TiO[SiOJ boʻlib, Gʻe2Q, Gʻe3Q hamda 12% gacha (T.ning keylgauit xili), (Se, Y)2O3, Mn, Sn, Nb, Sg aralashma holida uchraydi. T. monoklin singoniyada kristallanadi. Zich prizmalar koʻrinishidagi yakka kristallar hamda donador agregatlar hosil qiladi. Rangi sariq, jigarrang, yashil baʼzan qora va qizgʻish boʻladi. Olmosdek yaltiraydi. Qattikdigi 5—6, zichligi 3,3—3,6 g/sm3. T. magmatik togʻ jinslarining keng tarqalgan aksessor minerali, odatda, ishqorli togʻ jinslarida, baʼzan metamorfik gneyslarda hamda gidrotermal hosilalarda uchraydi. T. titan olinadigan xom ashyodir.

Manbalar
--------

1. ↑  „Titanit" *OʻzME*. T-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Issiq limonli choy
 Limon choyi qog'oz paketlarida, ichimliklar sotadigan avtomat
**Limon choy**, limon ta'mli choy ichimligi bo'lib, Angliya da (ba'zilar Rossiya deyishadi) paydo bo'lgan va uni issiq yoki sovuq holda iste'mol qilish mumkin. Oddiy Limonli choy larga: **limonli qora choy**, **limonli yashil choy** va boshqalar kiradi  .

Hong Kong limon choyi
---------------------

Limonli choy, odatda Hong Kong da **limonli choy** deb ataladi, Gonkongdagi choy restoranlari va tez ovqatlanish joylarida keng tarqalgan ichimlik turlaridan biridir. Uni issiq yoki sovuq holda iste'mol qilish mumkin. Issiq ichimliklar **issiq limonli choy** deb ataladi va muzli ichimliklar **muzlatilgan limonli choy** deb ataladi.

Hong Kong uslubidagi limonli choy, odatda finjon qalinligi taxminan 3-5 mm bo'lgan, uch yoki to'rtta dilimlangan limon bilan birga keladi, unga qora choy qo'shiladi va mehmonlar limon kislotasini ketkazinshi uchun choy qoshiq yoki ichimlik somoni bilan siqishlari mumkin.

### Choy restoranida limonli choy

Limonli choy ko'pincha Gonkongdagi choy restoranlarida ovqat iste'mol qilishda, ovqat bilan birga ichishda ishlatiladi (masalan: nonushta, tushlik, tez ovqatlanish, peshindan keyin choy va oddiy ovqat), ananasli bulichkalar va tuxumli tortlar kabi ba'zi gazaklar bilan birga ichiladi. "Muzlatilgan limonli choy" yoki "portlangan limon" deb nomlanadi.

Tarixi
------

1904 yilda AQSH ning Lui shahrida Butunjahon koʻrgazmasi boʻlib oʻtadi.Britaniyalik qora choy savdogarlari tashrif buyuruvchilarni jalb qilish maqsadida barcha sinab koʻrishi uchun tezda muz bo'laklari bilan qora choyni ichishlarini taklif qiladilar; Buyuk BritaniyaBuyuk va Amerika Qo'shma shtatlari dunyodagi klassik muzlatilgan limonli choyni yaratadilar

Yana ko'rib chiqng
------------------

2007 yilda Hong Kong da Xitoy tili bo'yicha 2 imtihon sertifikati (yozish qobiliyati) test savollaridan birida "Limonli choy" bo'lib, u tasodifan Syao Yuanning oldingi eslatmalarida "Muzlatilgan limonli choy" sarlavhasiga o'xshardi va bir xil deb topilib ayblangan. Test savollarini ko'rib chiqish Gonkong jamiyatida qizg'in muhokamalarga sabab bo'ldi. O'n yil o'tgach, Syao Yuan boshqa voqealar uchun ham hibsga olingan.

Limon choyi Rossiya dan kelgan ichimlik ekanligini ta'kidlash uchun 2017 yildan boshlab harakat boshlanadi. Vita reklamalarida Limon Choyi sur'ati qoyiladi, reklama fon musiqasi sifatida Merchant (odatda Tetris qo'shig'i sifatida tanilgan) qo'shig'i qo'yila boshlandi.

Rasm
----

* Muzli limon choyMuzli limon choy
* Choy restoranlarida muzlatilgan limonli choy, ba'zi choy restoranlari mijozlarga o'z xohishlariga ko'ra siro'p qo'shishlariga ruhsat berishadi.Choy restoranlarida muzlatilgan limonli choy, ba'zi choy restoranlari mijozlarga o'z xohishlariga ko'ra siro'p qo'shishlariga ruhsat berishadi.
* Muzlatilgan limonli choy plastik butilkalarda sotiladiMuzlatilgan limonli choy plastik butilkalarda sotiladi

Havolalar
---------

1. ↑  „簡單自製5款健康檸檬茶！明目、止咳、緩解便秘、護心血管！". 18-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-noyabr 2020-yil.
**Giperyadro** — tarkibiga nuklonlardan tashqari giperon ham kiradigan atom yadrosi. Yadrolarning sekin harakat qilayotgan K-mezonlarni tutishi, yuqori energiyali zarralarning yadro nuklonlari bilan oʻzaro taʼsiri natijasida G.-ya. vujudga keladi. Natijada sekin harakat qiluvchi lyambda L°-giperon hosil boʻladi, bu giperon oʻz navbatida yadro bilan bogʻlangan sistemani paydo qiladi. G.-ya. yashash vaqti L°- giperonning yashash vaqti bilan aniqlanadi (=1010 s). Birinchi G.-ya.ni 1952 yilda polyak fiziklari M. Danish va Ye. Pnevskiylar topgan. Barcha maʼlum G.-ya.lar lyambda G.-ya.lar hisoblanadi, yaʼni L"-giperonli yadrolardan iborat.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Pamyatniki zodchestva Xorezma** (ruscha: *Памятники зодчества Хорезма*) — Oʻzbekistonning Xorazm viloyatidagi meʼmoriy yodgorliklar toʻgʻrisida ilk qoʻllanma. 1978-yil Toshkent shahrida „Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti"da chop etilgan.

Ilmiy nashr mualliflari — Liya Mankovskaya va Vera Bulatova, ilmiy muharrir — Galina Pugachenkova. Kitobni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etishgan: D. A. Bixovskiy – muharrir, N. A. Vzenkonskaya – rassom, M. M. Reyx – rasmlari muharriri, T. I. Smirnova – texnik muharrir, V. I. Kiva – musahhih. Kitob adadi – 5 000 nusxa.

Kitobda Xorazm viloyatining koʻp oʻrganilmagan meʼmoriy merosi birinchi marta toʻliq yoritilgan. Tarixiy ocherk arxeolog V. Bulatovaning qalamiga mansub boʻlib, unda qurilish faoliyatining asosiy bosqichlari va umuman Xorazmning tarixiy taqdiri toʻgʻrisida soʻz yuritiladi. Kitobning tarixiy-meʼmorlikka oid qismi arxitektor L. Mankovskaya tomonidan yozilgan. U Xiva (Ichan qalʼa va Dishan qalʼa), Urganch, Gurlan, Xonqa, Shovot va Xorazm viloyatining boshqa aholi punktlaridagi barcha monumental yodgorliklar haqidagi maʼlumotlarni umumlashtiradi. Kitobda tarixiy va me'moriy obzorda barcha turdagi binolarning rivojlanishi ko'rsatilgan. Har bir yodgorlik haqida batafsil ma'lumotlar birlashtirilgan katalogda keltirilgan.

Kitob keng kitobxonlar (oʻlkashunoslar, Oʻzbekiston tarixiy va madaniy yodgorliklarini himoya qilish jamiyati ishchilari) qatorida, mutaxassislar (arxitektorlar, sanʼatshunoslar, tarixchilar va tarixiy shaharlarni restavratsiya va rekonstruksiya qilish sohasida ishlovchilar) uchun mo'ljallangan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  Памятники зодчества Хорезма 1978. sfn error: no target: CITEREFПамятники\_зодчества\_Хорезма1978 (help)

Havolalar
---------

* „Маньковская Л.Ю. Булатова В. Памятники зодчества Хорезма" (ruscha). *Twirpx.com*. Qaraldi: 11-dekabr 2020-yil.

[*sayt ishlamaydi*]

Adabiyotlar
-----------

* *Маньковская Л. Ю. Булатова В. А* Памятники зодчества Хорезма — Из-во литературы и искусства имени Гафура Гуляма. —  Т. 1978. — P. 192.
**Gipertrixoz** (giper... va yun. thrichos— soch), badanni ortiqcha jun bosishi, sertuklik — endokrin bezlar funksiyasining buzilishi natijasida badanni qalin tuk (jun) qoplashi yoki mutlaqo tuk boʻlmaydigan joylardan tuk chiqishi. Tugʻma va orttirilgan G. boʻladi, bolaning kafti, tovoni, oyoqqoʻl barmoqlarining ichki tomonidan tashqari, badanning hamma qismi mayin, uzun, nozik tuk bilan qoplanadi. Tuklar bir joyda (mahalliy, mas, yuzda) yoki badanning hamma qismida (tarqoq) uchrashi mumkin. Ichki sekresiya bezlari faoliyatining buzilishi, shuningdek, issiq, mexanik va kimyoviy taʼsirotlar natijasida badanning maʼlum bir joyida tuklar koʻp oʻsadi. Butun badanning sertukligi, tabiatan kishi konstitutsiyasiga (mas, janubdagi baʼzi xalqlar sertuk boʻlishi) ham bogʻliq. Ustki lab, lunjlar, baʼzan engak va boʻyinda dagʻal tuk (soqol-moʻylov) oʻsishi mumkin (qarang Girsutizm); baʼzan balogʻatga yetish yoki klimakteriya davrida ham kuzatiladi. G. yaqqol namoyon boʻlib, kishi husnini buzsa, kosmetolog-shifokorga koʻrinish, agar unga biror kasallik sabab boʻlsa vaqtida davolatish zarur.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Limfa** (lotincha: *lympha* — tiniq suv, namlik) — odam va umurtqali hayvonlarning limfa tomirlari va limfa tugunlarida boʻladigan oqsil tabiatli, tarkibiga koʻra, qon plazmasiga yaqin rangsiz yoki och sariq suyuqlik. Organizmda limfa hujayralar va toʻqimalarni oziq moddalar bilan taʼminlash hamda moddalar almashinuvi mahsulotlarini chiqarib tashlash funksiyasini bajaradi. Limfa qondan toʻqimalarga uzluksiz oʻtib turuvchi kislorod va oziq moddalarga boy toʻqima suyukligidan hosil boʻladi; hujayralardan toʻqima suyuqligiga ajralib chiqqan moddalar almashinuvi mahsulotining bir kismi qaytadan qonga oʻtadi, qismani esa suyuqlik bilan limfa kapillyarlariga oʻtib, limfa hosil qiladi. U tarkibi va xossalariga koʻra, qon plazmasidan farqlanadi (oqsili, solishtirma ogʻirligi va yopishqoqgshgi kam boʻladi va h.k.). Odam tanasida taxminan. 1-2 litr limfa boʻladi, u limfa kapillyarlari, limfa tomirlari va limfa yoʻllari boʻylab harakat qilib, venoz qonga quyiladi. Limfa suyuq qism (limfoplazma) va shaklli elementlardan tashkil topgan. Limfoplazma tarkibiga oqsillar, glyukoza, mineral moddalar, neytral yogʻlar kiradi. Limfaning shaklli elementlari limfotsitlar, monotsitlar va leykotsitlarnnt baʼzi turlaridan iborat. Biroq aʼzo faoliyati kuchayganda unda limfa hosil boʻlishi tezlashadi. Limfaning miqdori va kimyoviy tarkibi, jumladan, undagi yogʻ va oqsilning foiz miqdori uning qaysi aʼzodan oqib kelishiga, mazkur aʼzodagi moddalar almashinuvining xususiyatlariga bogʻliq. Masalan, yogʻli ovqat yegandan soʻng ichak limfa tomirlarida koʻp miqdorda yogʻ boʻlganligi tufayli limfa oq rangga kiradi. Ichki sekretsiya bezlaridan oqadigan limfada esa maʼlum miqdorda gormonlar boʻladi. Limfa tugunlarida limfa limfotsitlar bilan boyiydi. Limfa tugunlaridan bir necha marta oqib oʻtib, filtrla-nadi (toʻqimalardan oʻtgan bakteriyalardan va boshqa zararli moddalardan tozalanadi)

Yana qarang
-----------

* Limfa sistemasi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Limon
**Limon**, **limu** (Citrus limon) — rutadoshlar (sitruslar turkumi)ga kiradigan doim yashil koʻp yillik daraxtlar turi, mevali ekin. Vatani — Janubiy va Jan.-Sharqiy Osiyo. Yovvoyi holda oʻsishi aniqlanmagan. Oʻrta Dengiz, AQSH, Meksika, Argentina va boshqa mamlakatlar subtropiklarida, Kavkazning Qora dengiz boʻylarida, Oʻrta Osiyoda (transheyalarda) ekiladi. Shuningdek, uy sharoitlarida oʻstiriladi. Daraxti balandligi 3–7 m, shoxshabbasi yoyiq. Novdalari tikanli, baʼzilari tikansiz. Bar-gi qalin, och yashil, choʻziq-tuxumsimon. Gullari ikki jinsli, oq, xushboʻy. Mevasi tuxumsimon, baʼzan dumaloq. oʻrtacha ogʻirligi 120—400 g ga boradi. Poʻsti sariq, silliq yoki gʻadir-budur, taxir. Eti 8—12 pallali, och sariq, sersuv, nordon. Sharbati tarkibida 3,5—8,1% kislota (asosan, limon kislota), 1,9—3,0% kand, vitamin S (100 g ida 45–140 mg), RR va V hamda pektin moddalar, temir, fosfor, kaliy, kalsiy, magniy tuzlari bor. Asosan, hoʻlligicha yeyiladi, konditer mahsulotlari tayyorlashda, sharbat, limonad, limon kislota olishda ishlatiladi.

L. qalamchasidan va payvandlash yuli bilan koʻpaytiriladi. Bogʻda 2,5><4 sxemada ekiladi. Koʻchati oʻtkazilganidan key-in 3—4-yili hosil beradi. 1 tup daraxti 15–20 kg hosil qiladi. Ochiq bogʻlarda L. kuklam, yoz va kuzda usadi, qishda tinim davriga oʻtadi. Koʻklamda gullaydi, mevasi 150—170 kunda yetiladi. Transheya sharoitida esa kuzda harorati 3—5° ga tushganda oʻsishdan tuxtab, koʻklamda harorat 10—12° ga koʻtarilganda oʻsishni davom ettiradi. Barglari har 2—3 yilda yangilanadi. L. issiqsevar, yorugʻsevar va namga talab-chan oʻsimlik. —1,5, —2° da meva va pishmagan novdalarini, —5, —6° da tupini sovuq uradi. Havo harorati 17—18° da boʻlganda normal rivojlanadi. L. chi-rindiga boy, suvni yaxshi oʻtkazadigan yengil tuproqlarda moʻl hosil beradi. L. Oʻzbekistonda 1949-yildan transheyada oʻstirila boshladi. L.ning Novogruzinskiy, Udarnik, Meyer va boshqa navlar bor. Meyer navi transheya sharoitida ekiladi, daraxti past boʻyli kam tikanli, aprel — mayda yoppasiga gullaydi; koʻchati oʻtqazilgach, 2-yili xreilga kiradi. 4—5 yoshli daraxti 50—70 dona, 9—10 yoshdagisi 120—150 dona meva beradi. Mevasi oktabr— noyabrda pishadi. Keyingi yillarda xalq se-leksioneri, faxriy akademik Zayniddin Faxriddinov yetishtirgan yirik mevali (400—950 g) Toshkent, Yubileyniy nav L.lari ham oʻstirilmoqda.

Adabiyot
--------

* Kulkov O.P. Muhamedov Sh. Z. Oʻzbekistonning subtropik oʻsimliklari, 1968;
* Faxriddinov 3. Toshkent limoni, T. 1969.

Rixsivoy Joʻrayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vodorod elektrod** —vodorod atmosferasida vodorod ionlari N+ boʻlgan eritmaga yarmisigacha tushirib qoʻyiladigan platina plastinka yoki maydalangan platina qoplangan sim. Platina bilan eritma oʻrtasida quyidagi reaksiya: N2 0 2N+ +2 ye hisobiga hosil boʻluvchi potensiallar farqi vodorod ionlari konsentratsiyasi, gaz holdagi vodorod bosimi va temperaturaga bogʻliq. V- e.dan kuchli oksidlovchilar, qaytaruvchilar, toʻyinmagan organik birikmalar va baʼzi metallar (mas. qoʻrgʻoshin, mis, kumush, oltin) tuzlari bor muhitda foydalanish mumkin emas. V. e. galvanik zanjirlarning elektr yurituvchi kuchini, alohida elektrodlar potensiali va vodorod koʻrsatkich rN ni oʻlchash uchun qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Vodorod koʻrsatkich**, rN - eritmadagi vodorod ionlari konsentratsiyasining oʻnlik manfiy logarifmida olingan qiymati. Bu son V. k. deb ataladi va rN bilan belgilanadi: rN=— lg[H+]. Toza suvda yoki neytral muhitdagi suvli eritmada 25° da vodorod ionlari [N+| va gidroksid ionlari [N~] ning konsentratsiyalari teng: [N+|=[ON-]=110-7. Shu temperaturadagi N+ va ON~ ionlari konsentratsiyalarining koʻpaytmasi: %KHjO=[H+][OH-]=10-710-7=10-14.

Demak, maʼlum temperaturada N+ va ON~ ionlari konsentratsiyalari koʻpaytmasi oʻzgarmas son boʻlib, bu ionlar konsentratsiyasini ulardan birining konsentratsiyasi bilan ifodalasa boʻladi; odatda buni [N+] bilan ifodalash qabul qilingan. Demak, neytral muhitda: pH=-Ig[H+]=-]gl0-7=7 boʻladi. Agar rN<7 boʻlsa, muhit kislotali, rN>7 boʻlsa, muhit ishqoriy boʻladi. rN qiymati 7 dan qanchalik kichik boʻlsa, eritmadagi N+ ionlarining konsentratsiyasi shunchalik katta, muxit shunchalik kuchli kislotali boʻladi va aksincha rN qiymati 7 dan qanchalik katta boʻlsa, eritmadagi ON~ ionlarining konsentratsiyalari shunchalik katta va muhit shunchalik kuchli ishqoriy boʻladi. Tuproq muhitini aniqlashda, toʻqimachilik, boʻyoqchilik, koʻnchilik, qogʻoz, kimyo va oziq-ovqat sanoatida V. k.ning ahamiyati katta.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Svami Vivekananda (1893)
**Svami Vivekananda** (asl nomi Narendranatx Datta) (1863.12.1, Kalkutta — 1902.4.7, Belur) — hind mutafakkiri, diniy islohotchi va jamoat arbobi. 1880—84 yillarda Kalkutta untida falsafani oʻrgandi. Ramakrishna taʼlimoti bilan tanishdi. 1893 yil vedanta taʼlimotini targʻib qilish maqsadida AQSH, Buyuk Britaniya, Xitoy, Yaponiyaga safar qildi. 1897 yil "Ramakrishna hidoyati" diniy-islohotchilik jamiyatiga asos soldi. V. "Hindistonni qayta tiklash" oqimining vakili sifatida mamlakat ozodligi va mustaqilligi uchun kurashchilar safiga qoʻshiddi. Xalq ommasini Hindistonning yagona umidi va asosiy kuchi deb, hinduizmnp mustaqillik uchun kurashning mafkuraviy vositasi deb billi. Diniy, tabaqaviy va milliy tengsizlikka qarshi chiqqan V. ijtimoiy tarkibni oʻzgarishsiz qoldirgan holda islohotlar oʻtkazish tarafdori edi. V. taklif etgan "islohot" maʼnaviy hayot doirasi bilan chegaralanib, jamiyat va shaxsni qayta tarbiyalash, ongda "inqilob" yasash, har bir shaxs va millatda maorif orqali vedanta gʻoyalarini yoyish bilan kifoyalanar edi. Isloh etilgan dinning vazifasi, V. fikricha, aholining eng kambagʻal doiralariga yordam berishdir. Sanʼat, ilm-fan va din — bularning hammasi haqiqatga yetishishning har xil yoʻllari, xolos Ammo haqiqatga erishishning zaruriy sharti Shankara (788—820)ning yagona qarashini bilishdir.

V. taʼlimoti Hindistonda ozodlik harakatiga yordam berdi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Suzma
**Suzma** (boshqa nomi *qatiq*) qatiqdan suvini ajratib olish orqali olinadigan sut-qatiq mahsuloti.

Suzma — sut mahsuloti. Asosan, Oʻrta Osiyo va Qozogʻistonda uy sharoitlarida tayyorlanadi. Qatiq yoki kuvda sariyogʻi olingan ayronni surp xaltaga solib, 3—5 soat ilib qoʻyiladi. Zardobi sizigach, suzma hosil boʻladi. Qatiq va ayrondagi vitaminlar, organik moddalar toʻla saqlanib qoladi. Suzma toʻyimli va parhez mahsulot hisoblanadi. Tuz va koʻkatlar qoʻshib isteʼmol qilinadi, qurt tayyorlanadi.

Tayyorlanishi
-------------

Qatiq gazmoldan qilingan xaltaga solinib, osib qoʻyiladi. Shunda undan suv ajralib chiqadi. Bu suv **zardob** (forscha *sariq suv*) deb ataladi. Suzmaning mazasi qatiqning sifatiga bogʻliq.

Suzma oʻzbek oilalarida salatlar uchun, baʼzi taomlarga qoʻshish uchun ishlatiladi. Ishtaha ochish xususiyatiga ega boʻlgani uchun bemorlarga tavsiya qilinadi. Suzmadan yozda sevib ichiladigan chalob ichimligi tayyorlanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |