recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jon Norman** ; Jon Frederik Lang Jr taxallusi. (inglizcha: *John Frederick Lange Jr.* ) amerikalik ilmiy fantastika yozuvchisi.

Biografiya
----------

**Kichik Jon Frederik Lang** 1931- yil 3- iyunda Chikagoda tug'ilgan. Otasi - Jon Frederik Lange, onasi - Almira D. (Teylor) Lange. 1953-yilda Nebraska universitetida bakalavr darajasini olgan. U 1956 -yilda Bernis L. Grin bilan turmush qurgan va hozirda Jon, Devid va Jennifer ismli uch farzandi bor. 1957- yilda Janubiy Kaliforniya universitetida bakalavr darajasini oldi. 1963- yilda u Prinston universitetida "*Axloqiy naturalizmni himoya qilishda: ochiq savol argumenti mantig'iga alohida e'tibor qaratgan holda naturalistik noto'g'rilikning ayrim jihatlarini tekshirish" mavzusida* doktorlik dissertatsiyasini oldi (149 bet). Nyu-Yorkdagi Kvins kollejida falsafadan dars bergan. O'z nomi bilan u "Kognitivlik paradoksi: falsafa da'volariga oid so'rov" ( 1970 ; Princeton University Press) ni yozgan. U, shuningdek, S.ning muharriri edi. VA. Lyuis (CILewis) "Qadriyatlar va imperativlar: Etika bo'yicha tadqiqotlar" ( 1969, Stenford).

Yaratilish
----------

Jon Norman o'zining adabiy faoliyatini 60-yillarning o'rtalarida boshlagan. Muallifning ilmiy fantastikaga qo'shgan asosiy hissasi - bu Yer orbitasida joylashgan, ammo qarama-qarshi tomonda, Quyosh orqasida joylashgan Horus sayyorasi haqidagi 30 ta romandan iborat. Seriyadagi aksariyat kitoblarda voqea Gorga ko'chirilgan va u erda jangchi, sayyora hukmdorlari - ruhoniylar qirollarining agenti bo'lgan Yangi Angliyalik o'qituvchi Tarl Kabot nomidan hikoya qilinadi.. 7, 11, 19 va 26-romanlarda bu voqea Gorda qul bo'lgan o'g'irlangan yerdagi ayollar nuqtai nazaridan hikoya qilinadi. 14-16 romanlarda bosh qahramon qul Jeyson Marshalldir. Seriyaning dastlabki ikki kitobi suratga olindi. "Raqqosa Gor" 1998 yilda komiksga aylantirilgan.

Gor haqidagi romanlar - erkaklar ayollar ustidan hukmronlik qiladigan dunyo, shuningdek, aniq BDSM sahnalari mavjudligi sababli, 80-yillarning o'rtalaridan boshlab, odamlarning ayrim guruhlari, birinchi navbatda, feministlar keyingi nashrlarga faol qarshilik ko'rsata boshladilar. Gorian seriyasi. Ular Normanni nashriyotlarning qora ro'yxatiga kiritishga muvaffaq bo'lishdi, shuning uchun muallif Horus haqida o'n yildan ko'proq vaqt davomida yangi romanlar yozishni to'xtatdi. Biroq, Internetning paydo bo'lishi bilan Norman asarlarini tarqatish uchun yangi imkoniyatlar paydo bo'ldi va 21-asrning boshlarida u yana seriyaning davomini yozishni boshladi.

Bundan tashqari, Jon Norman *"Telnarian yilnomalari" trilogiyasini yozgan - "Boshliq"* (1991), *"Kapitan"* (1992) va *"Qirol"* (1993). Norman bu harakatni ming yillar kelajakka, chiriyotgan galaktika imperiyasida belgilab qo'ydi. Shuningdek, u ikkita alohida roman yozgan: *"Arvoh raqsi"* (1979) va *"Vaqt quli"* (1975). Boshqa narsalar qatorida, Normanning o'z kreditiga "*Imaginative Sex"* (1974) monografiyasi ham bor.

Adabiy janrda Norman E.ning vorisi hisoblanadi. Burroughs .
**Jon Vafo Mirzo**, Jon Vafobiy (?— 1510— Shayboniyxonning lashkar boshilaridan biri; nayman qabilasidan. 1486 y. Sulton Husayn Bopqaro mulki boʻlgan Xorazmga, xususan, Shahri [[Vazirga (qarang [[Vazir) chopqun uyushtirilganda J. V. m. shayboniylardan Iboqxondan ajralib Shayboniyxonga qoʻshilgan. Shayboniyxon Movarounnahrga bostirib kelganda, J. V.m.ni Samarqand dorugʻasi etib tayinlagan (1500). J.V.m. ilgari Xoʻja Yahʼyo (Xoʻja Ahrorning oʻgʻli)ga tegishli uyga joylashgan. Bobur Shayboniyxonni asosiy kuchlar bilan shahar chetidagi Bogʻi Maydonda ekanligidan va 500—600 askarga ega J. V.m.ning beparvoligidan foydalanib 1500 y. iyulida, yarim tunda Samarqandni egallab olgan. J.V.m. Shayboniyxon huzuriga qochgan. 100 kunlik hukmronlikdan soʻng Bobur Samarqandni tashlab chiqishga majbur boʻlgan. 1507 y. J.V.m. Hirot sh. dorugʻasi etib tayinlangan. Shoh Ismoil I safaviyning buyrugʻiga koʻra qatl etilgan.

Adabiyot
--------

* Baburname, T. 1993; Boburnoma, T. I960; Axm yedo v B. A. Istorikogeograficheskaya literatura Sredney Azii XVI—XVIII vv. Pismennie pamyatniki, T. 1985; Istoriya Oʻzbekistana, T. 1993.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kopis qal’asi** (belaruscha: *Копыскі замак*) Kopis shahar posyolkasida (Belarus, Vitebsk viloyati, Orsha tumani) uning harbiy va maʼmuriy markazi boʻlib, Dneprning baland chap qirgʻogʻida qadimgi qal’a oʻrnida joylashgan edi.

Tavsif
------

Hozirgacha u reja boʻyicha yaxlitlangan (taxminan 0,5 ga) turar -joy shaklida saqlanib qolgan.

Arxeologik qazishmalar davomida qal’a tarixining ikki qurilish bosqichi qayd etilgan. Asl qal’a chirindi qatlamlari bilan mayda qumdan yasalgan boʻlib, u erda ilgari mustahkamlanmagan aholi punkti mavjudligidan dalolat beradi. Taxminan 5 metr balandlikdagi asl shafta 11-asrning ikkinchi yarmi — 12-asr boshlarida qurilgan. Keyinchalik u kengaytirildi va yana ikki metrga koʻtarildi. Milning perimetri 370 m, ichki platformaning oʻlchamlari 80 m 60 m edi.

Qal’aga kirish joyi sharqiy qismida joylashgan edi. O‘tish tegirmon to‘g‘onidan o‘tgan va u qal’a darvozasi oldidagi tortma ko‘prikka borgan. 1700-1721-yillardagi Shimoliy urush paytida. 1707-yilda rus qoʻshinlari Kopisni va qal’a istehkomlarini butunlay yoqib yubordilar va qal’aning arsenalidan barcha qurollarni olib ketishgan. Shundan soʻng qal’a qayta tiklangan. Kopil 1726-1773-yillardagi inventarizatsiya qal’a tartibini belgilang: 4 ta qal’a, yogʻoch devorlar, kirish minorasi kuchli qulfli qoʻshaloq eshiklari boʻlgan. Uning ikkinchi qavatini 4 ta derazali zal egallagan, uning atrofida yuqori janglar galereyasi qurilgan. Zal diniy maqsadlarda qurol saqlash uchun ishlatilgan. Minora burgut shaklidagi fyuer yordamida yakunlandi.

1772-yildan keyin qal’a vayronaga aylangan va hech qachon tiklanmagan.

Adabiyotlar
-----------

* Tkachou *M.* Kopysky Zamak / Litva Knyazligi Vyalikae: entsiklopediya. U 2 jild T. 2. Minsk: BelEn, 2006. — 792 b. — S. 134.
**Qizilbosh shpanka** — malhamchilar oilasiga mansub qoʻngʻiz. Tanasining uz. 10–20 mm. Ustqanoti kulrangqora boʻlib, chetlari va oʻrtasida, shuningdek, choki boʻylab oq yoʻl oʻtgan. Boshi sargʻimtirqizil. Oyoqlari ingichka, uzun. Dukkakli oʻsimliklar va boshqalar ekinlar zararkunandasi boʻlishi bilan birga entomofag hamdir. Paxta ekiladigan rayonlarda, koʻproq bedapoyalarda uchraydi. Koʻp miqdorda paydo boʻlganida beda hamda boshqa oʻsimliklar bargi bilan oziqlanib, jiddiy zarar yetkazadi. Qizilbosh shpanka lichinkasi esa chigirtkalar tuxumi bilan oziqlanadi va ular sonini 20% gacha kamaytirib, katta foyda keltiradi.

Kurash choralari: hasharotlarni terib yoʻq qilish; Qizilbosh shpanka juda koʻpaygan yerlarga dustlar bilan ishlov berish.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Salmonxoʻja Samarqandiy** (XIX asr) — tarixchi olim. Samarqand qozikaloni Abdulxay xonadonida tugʻilgan. Samarqand va Buxoroda Madrasa tahsilini olgan. Buxoro amiri Muzaffarning farmoni bilan "Tafsil va bayoni davlati jamoa Mangʻit azzamoni Rahimxon" ("Rahimxon davridan boshlab Mangʻitlar davlatining tafsili va bayoni") asarini yozib, unda mangʻitlar sulolasi tarixi Muhammad Rahim davridan boshlab to podsho Rossiyasi bosqini — 1868-yilgacha muxtasar bayon qilingan. Asarning qoʻlyozma nusxasi Sankt-Peterburgdagi Sharqshunoslik instituti fondida saqlanadi.

Adabiyot
--------

* Abdullayev I. Hikmatullayev H. Samarqandlik olimlar, T. 1969.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Oʻktam Pratov** (18-avgust 1934-yil, Xumson qishlogʻi, Toshkent viloyati, Oʻzbekiston — 2017-yil[*manba kerak*]) — oʻzbek biolog olimi. Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (2001), biologiya fanlari doktori (1988), professor (1994). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1959). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Botanika institutida kichik ilmiy xodim (1959—62, 1965— 68), aspirant (1962—65), katta ilmiy xodim (1968—85), direktor va sistematika laboratoriya mudiri (1985—93). 1995-yildan markaziy gerbariy laboratoriya mudiri. Liviya davlatida katta muhandis (1977—85), 1997-yildan Oʻzbekiston milliy universiteti botanika oʻquv-ilmiy markazi rahbari. Ilmiy tadqiqotlari Oʻrta Osiyo florasini oʻrganishga, undan oqilona foydalanish va muqofaza qilishga, ayrim yirik, murakkab oila va turkumlarni monografik tarzda oʻrga-nib, ularning filogeniyasini ishlab chiqishga oid. Pratov 20 dan ziyod yangi oʻsimlik turi, 20 seksiya va 1 ta tribani ilk bor fanga olib kirdi. 10-jiddli „Oʻrta Osiyo oʻsimliklari aniqlagichi" (1972— 93), „Ruscha-oʻzbekcha botanika terminlari lugʻati" (1963), „Oʻsimliklar aniqlagichi" (1995) mualliflaridan. Pratov rahbarligida Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobning 2-nashri oʻzbek va rus tillarida chop etildi.

Adabiyotlar
-----------

* Botanika [darslik] (hamkorlikda) Toshkent, 2003
* Yuksak usimliklar sistematikasi (hamkorlikda), Toshkent, 2003
* Oʻzbekiston begona oʻsimliklarining zamonaviy tizimi va bi-nar (qoʻsh) nomlari (hamkorlikda), Toshkent, 2003.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  




|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avliyoota qoramol zoti** – sut uchun boqiladigan zot. 19-asr oxiri – 20-asr boshlarida Qirgʻizistonning Talas vodiysi va Qozogʻistonning Avliyoota uyezdi (hozirgi Jambul viloyati)da jaydari zotlarni golland qoramol zoti bilan cha-tishtirishdan olingan avlodlarni oʻzaro urchitish nuli bilan yaratilgan. 1950-yilda Avliyoota qoramol zoti z. rasman tasdiqlangan. Avliyoota qoramol zoti z. aso-san ola, ba’zan qora. Buqalarining ti-rik vazni 800–950 kg, sigirlariniki 450–530 kg. Bir yilda 3000–3800 l, ba’zilari 8000 l gacha sut beradi. Sutining yogʻliligi 3,7– 3,8%. Togʻ yaylovlarida boqishga moslashgan, issiqqa va qon parazit kasalliklari (teylorioz, piro-plazmoz) ga chidamli. Umumiy soni 300 ming boshga yaqin. Asosan Qirgʻiziston va Qozogʻistonda tarqalgan. Oʻzbekistonda Sirdaryo va Jizzax viloyatlarida ham boqiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Avliyoota qoramol zoti" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Toxaris*** yoki ***doʻstlik*** (grekcha: *Τόξαρις ἢ Φιλία*) — qadimgi yunon yozuvchisi Lusianning dialog uslubidagi asari. Matn taxminan miloddan avvalgi 163-yilda Osiyoda yozilgan deb taxmin qilinadi. Matn afinalik Mnesipp va skiflik doʻsti Toxaris oʻrtasidagi suhbat mazmunida tuzilgan. Ularning muhokamasi Mnesippning skiflarning skiflar sharafiga maʼbad qurgan Orest va Piladesga boʻlgan sadoqati haqida soʻrashi bilan boshlanadi. Mnesipp nima uchun skiflar oʻz shahriga hujum qilgan, Artemida ibodatxonasining ruhoniysi boʻlgan Ifigeniyani oʻgʻirlagan ikki kishini va nihoyat, skiflarning Tavris shahridan Artemidaning haykalini oʻgʻirlagan ikki kishini hurmat qilishlarini soʻraydi.

Toxaris Mnesippga skiflar Orest va uning hamrohi Piladani doʻstlikka sodiqliklari uchun hurmat qilishlarini aytadi. Uning taʼkidlashicha, skiflar doʻstlikda usta, yunonlar esa oʻzlarining oʻyinlari va yozuvlari orqali buni tasvirlashni oʻzlashtirganlar. Ular Mnesipp yolgʻon deb daʼvo qilgan bayonotini toʻgʻriligini tekshirishga qaror qilishadi. Mnesipp va Toxaris Toxarisning toʻgʻri yoki yoʻqligini aniqlaydigan ertaklar tanlovi. Ikkalasi ham faqat haqiqiy ertaklarni aytib berishga qasamyod qiladilar va har biri oʻz hayotlari davomida guvoh boʻlgan haqiqiy doʻstlik haqidagi beshta hikoyani aytib berishga qaror qilishadi.

Manbalar
--------

1. ↑  C. J. Tuplin*. Pontus and the Outside World: Studies in Black Sea History, Historiography, and Archaeology*. BRILL, 2004 — 17–19 bet. ISBN 90-04-12154-4.
**Saisenbako** - sintoiylik ibodatxonasida joylashgan ehson qutisi. U, ustki qismida panjarasi bor bo‘lgan, to‘rt burchakli quti. Mazkur qutiga tanga tashlab ehson qilish, shaxsiy tilaklarni ijobat bo‘lishini kamidan so‘ragani ibodatxonaga muntazam kelmaydigan ziyoratchilarga joriy qilingan. Ehson qilish vazifasi qolgan ziyoratchilarga ixtiyoriy hisoblanadi. Tarixda tangalar o‘rniga guruch ehson qilish urf bo‘lgan. Ziyoratchilarda guruchni qog‘ozga o‘ragan holda kami huzuriga tashlab ehson qilish (sanmai udumi) yoki guruchni kami huzurida sochib tashlash (ohineri) kabi udumlar mavjud bo‘lgan. Biroq, bu an’ana guruchni aqcha bilan almashtirilgandan so‘ng, yo‘qolib ketgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 336. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
**Oʻgay ota** — boshqa nikohdan boʻlgan bolaning otasi. Oʻgay ota oʻgay bolalar (oʻgil va qizlar)ga nisbatan shaxsiy huquq va majburiyatlarga ega emas. Oʻgay ota va oʻgay bola (oʻgʻil va qizlar) oʻrtasida hech qanday qarindoshlik fakti mavjud emas. Oila qonunchiligiga koʻra, Oʻgay ota va oʻgay bola oʻrtasida mulkiy huquq hamda majburiyatlar vujudga kelishi mumkin. Agar Oʻgay otaning tarbiyasi va taʼminotidagi voyaga yetmagan bolalar ota-onalari boʻlmasa yoki oʻz ota-onalaridan taʼminot uchun yetarli mablagʻ ololmasalar, Oʻgay ota ularga taʼminot berishga majburdir. Oʻz navbatida, oʻgay bolalar oʻzlarini maʼlum davrda tarbiyalagan yoki taʼminlagan Oʻgay ota mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj boʻlib qolgan taqdirda, uni moddiy jihatdan taʼminlashi kerakligi ham qonunda nazarda tutilgan (Oʻzbekiston Respublikasi OK ning 128-moddasi).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kvinslend** — Avstraliya Ittifoqidagi shtat. Materikning shim.sharqiy qismida va qirgʻoqqa yondosh orollarda. Mayd. 1730,6 ming km2. Aholisi 3,6 mln. kishi (2001); 80% shaharlarda yashaydi. Maʼmuriy markazi — Brisben sh.

K.ning sharqiy qismida Katta Suvayirgʻich tizmaning shim. qismi joylashgan. Gʻarbiy qismi esa pasttekislik. Iqlimi shtatning shim.da subekvatorial, jan.da tropik. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi 20—25°, iyulniki 15— 25°. Yillik yogʻin K.ning sharqida 2000 mm, ayrim joylarda 2500 mm gacha, gʻarbi savanna va choʻllardan iborat.

K. hududining 2% dan koʻprogʻi ishlanadi. Dehqonchilikka yaroqli yerlar, asosan, Tinch okean sohilidagi kambar tekislikda. Q.x.da chorvachilik yetakchi tarmoq. Shtat mamlakatda tayyorlanadigan jun, goʻsht, sariyogʻ, pishloqning katta qismini yetkazib beradi. Sohilda ananas, banan, mango va b. tropik mevalar, shakarqamish yetishtiriladi. Gʻarbiy qismida bugʻdoy va makkajoʻxori ekiladi, sut chorvachiligi rivojlangan. K. mis, boksit, rux va qoʻrgʻoshin, rutil, sirkon, toshkoʻmir, volfram qazib chiqarishda hamda oltin, neft va tabiiy gaz olishda mamlakatda oldingi oʻrinlarda. Mamlakatda qazib olinadigan misning yarmidan ortigʻi shtat gʻarbidagi Maunt-Ayza konlaridan olinadi. Uran, kalay, temir rudasi ham qazib olinadi. Mashinasozlik, kemasozlik, kimyo, oziq-ovqat va b. sanoat tarmoklari rivojlangan. Yirik sanoat shaharlari: Brisben, Gladston, Taunsvill, Makkay, Kerns.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avliyotepa**  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: I—XVI asrlar. Qashqadaryo viloyatining Gʻuzor tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Shakarbuloq" MFY. Koʻchmas mulkga boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Tlashkalteklar** (**Tlashkalanlar**) — ispangacha boʻlgan davrda xuddi shu nomdagi zamonaviy Meksika davlati hududida Tlashkala qirolligida yashagan Nahua guruhidan boʻlgan xalq. Tarixan, Asteklarning eng ashaddiy dushmanlari boʻlib, ular ispanlar Astek imperiyasini bosib olish paytida konkistadorlarni qoʻllab-quvvatlaganlar.

Konkistadan keyin oʻzlarining imtiyozli mavqei tufayli Tlashkalteklar ispanlar bilan aralashib ketishdi. Zamonaviy avlodlari — mestislar.

Konkistadan oldingi tarix
-------------------------

Dastlab, Tlashkalteklar navbati bilan bir-biriga bogʻliq boʻlmagan Nauatl, Otomi va Pinome tillarida soʻzlashadigan uchta alohida xalqning birlashmasi edi. Asta-sekin, nauatl tilida soʻzlashuvchilar ustunlik mavqeini egalladi.

Bir qancha urinishlarga qaramay, asteklar Tlashkalteklarni boʻysundira olmadilar. Ikkinchisi ham Gul jangida qatnashgan.

Ispaniya mustamlakachilik tarixi
--------------------------------

 Diego Munos Camargo tomonidan tahrirlangan „Tlashkala tarixi" dan rasm: Tlashkalteklar jangchilari ispan askarini Chalkoga kuzatib qoʻymoqda
Tlashkalteklar Astek imperiyasining poytaxti Tenochtitlanga qarshi yurishda Ernan Kortesning ittifoqchilari edi. Ular ispanlarga Anahuak vodiysini egallashda yordam berishdi va bosqinchi armiyaning asosiy kontingentini tashkil qilishdi.

Ittifoqchilik xizmatlarini eʼtirof etgan holda, Tlashkalteklar ispanlardan Meksikadagi boshqa mahalliy xalqlarga nisbatan bir qator imtiyozlarni oldilar, jumladan, oʻqotar qurol olib yurish, ot minish, zodagonlik unvonlariga ega boʻlish va oʻz turar-joylarini avtonom tarzda boshqarish.

Tlashkalteklar Meksikaning shimolida, jumladan, ispanlar mahalliy qabilalarni boʻysundira olmagan zamonaviy Texas shtatining janubi-sharqidagi hududning bir qismini ham oʻz ichiga olgan bir qator aholi punktlariga asos solgan. Ispanlar ularni mahalliy xalqning oʻtroq turmush tarzini qabul qilishlari va ispan hukmronligini tan olishlari namunasi sifatida ularni mahalliy isyonkor koʻchmanchi qabilalar (chichimeklar deb nomlanadi) bilan birga joylashtirdilar. Bu joylarda Tlashkalteklar konlarda va tomorqalarda ishlagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Charles Gibson, Tlaxcala in the Sixteenth Century
2. ↑  Diego Muñoz, *Historia de Tlaxcala*
3. ↑  Bernal Díaz del Castillo, *The Discovery and Conquest of Mexico*
4. ↑  Manuel Orozco y Berra, *Historia antigua y de la conquista de México*

Havolalar
---------

* *Сказания о Солнцах. Мифы и исторические легенды науа*. Видавець Купрієнко С.А. 2014. ISBN 978-617-7085-11-8.
* *Альва Иштлильшочитль, Фернандо де.* „История народа чичимеков, его поселения и обоснования в стране Анауак.".  www.bloknot.info (22-mart 2010-yil). — пер. с исп. - В. Талах, Украина, Киев, 2010. Qaraldi: 23-mart 2010-yil.
**Kvetta madaniyati** - Shim. Balujistondan topilgan eneolit va jez davriga mansub arxeologik yodgorliklar. Ingliz arxeologlari V. Ferservis va S. Piggotlar tomonidan oʻrganilgan (20-asrning 20-y.lari). Kil-Gul-Muhammad, Damb-Sodot va Sur-Jangalda olib borilgan arxeologik kazishmalar natijasida mahalliy madaniyatning tadrijiy taraqqiyot yoʻli aniqlandi. Qad. manzilgoxlar mil. av. 4-ming yillikka doir (radiouglerodli tekshirishga koʻra, mil. av. 3500—3100 y.larga toʻgʻri keladi). Qoʻlda yasalgan chaqmoqtosh qurollar, sopol buyumlar hamda paxsadan qurilgan turar joylarning koʻp ekanligi qayd etildi. Qoʻy, echki va buqa suyaklarining topilganligi yovvoyi hayvonlar xonakilashtirilganini isbotladi. Mil. av. 3—2-ming yillikda sopol idishlar kulolchilik dastgohlarida tayyorlana boshlagan, idishlarning aksariyati geometrik shakllar bilan bezatilgan. Shuningdek, sopol haykalchalar va mis buyumlar yasash ham keng yoʻlga qoʻyilgan. Aholi, asosan, dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullangan. K.m.da Eron, Jan. Balujiston, Hindiston va Oʻrta Osiyo madaniyatlari bilan bogʻliqlik yaqqol koʻzga tashlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Kvirin** (lotincha: *Quirīnus*) — eng qadimgi Italiya va Rim maʼbudlaridan biri. Qadimgi rimliklar bu maʼbudni oʻzlarining ilohiy ajdodlari, Marsning oʻgʻli Romul deb hisoblashgan.

Kvirin dastlab Sabinlarning maʼbudi edi. Uni Rimga Kvirinal tepaligida joylashgan Sabinlar koʻchmanchilari olib kelishgan. U dastlab Marsga oʻxshash urush maʼbudi edi. Keyinchalik, u birinchi Rim shohi Romulga tenglashtirilgan. Rim davlati tarixining dastlabki davrida Qvirin Yupiter va Mars bilan birgalikda „qadimgi triada" — „Kapitoldan oldingi[fr]" Rimning asosiy jangovar maʼbudlari — jangda gʻalabaga chaqirilgan davlat qoʻriqchilarining triadasiga kirgan. Ularning har birining oʻz oliy kohini bor edi. Kvirin maʼbudining bayrami — Kvirinalia — 17-fevral kuni boʻlib nishonlangan.

Ehtimol, uning ismi Sabinlar tilidan kelib chiqqan boʻlib, u *Quiris* („nayzali") kabi eshitilgan. Boshqa versiyaga koʻra, u sabinlar shahri Kuresdan kelib chiqqan boʻlishi mumkin. Shuningdek, P. Kretschmer tomonidan ilgari surilgan, uning birgalikda Rim davlatini tashkil etgan Kuriya bilan aloqasi haqidagi taxminiga koʻra, Kvirin ularning maʼbudi hisoblangan. Nihoyat, A. B. Kuk Kvirin dastlab ilohiy eman (*quercus*) boʻlgan va bu holatda „Kviritlar" dastlab „eman nayzasi odamlari" edi, deb taxmin qildi.

Serviy „Eneida"ga yozgan sharhida (I, 292 va VI, 859) shunday degan edi: „Mars qattiq gʻazablanganda (*saevit*), uni Gradiva deb atashadi; agar u xotirjam boʻlsa (*tranquillus*), uni Kvirin deb atashadi" Shunday qilib, Kvirinni „Tinchlik Marsi" deb hisoblash mumkin edi, shuning uchun uning ibodatxonasi Rim ichida edi, „Urush Marsi" ibodatxonasi esa uning tashqarisida edi.

Rim fuqarolarining nomlaridan biri — *kviritlar* — maʼbud Kvirin nomidan kelib chiqqan. Kviringa eʼtiqod haqida Titus Liviy (VIII, 9, 6) oʻzining „Shahar tashkil topgan kundan boshlab tarix" va Plutarx „Qiyosiy hayot tavsiflari" (Romul, XXIX) da hikoya qiladi.

Rim imperiyasining Avgust hukmronligi davrida Kvirin Yanusning epitetlaridan biri edi.

Manbalar
--------

1. ↑  To est do „kapitoliyskoy triadi".
2. ↑  Quirinus // Реальный словарь классических древностей / авт.-сост. Ф. Любкер ; Под редакцией членов Общества классической филологии и педагогики Ф. Гельбке, Л. Георгиевского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб. 1885.
3. ↑  „Quirinus". *Encyclopædia Britannica 1911*. 6-aprel 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-yanvar 2019-yil.

.
4. ↑   Ἄρης // Реальный словарь классических древностей / авт.-сост. Ф. Любкер ; Под редакцией членов Общества классической филологии и педагогики Ф. Гельбке, Л. Георгиевского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб. 1885.

Adabiyotlar
-----------

* *Буассье Г.* Римская религия от Августа до Антонинов. М. 1914.
* *Wissowa G.* Religion und Kultus der Römer. München, 1902.
* Robert Schilling, "Quirinus, "*Roman and European Mythologies* (University of Chicago Press, 1992, from the French edition of 1981), p. 145.

Havolalar
---------

* Квирин // Мифологический словарь/ Гл. ред. Е. М. Мелетинский. — М.:Советская энциклопедия, 1990. — 672 с.
**Aminova Aziza** (1929.7.4, Andi-jon) — Oʻzbekiston xalq artisti (1980). X. Aminovaning qizi. 1940-yildan Andijon teatrida. Taqdiri fojiali ayollar hamda onalar obrazlarini alohida mahorat bilan yaratgan. Asosiy rollari: Noznoz („Besh soʻmlik kelin"), Mohim („Tohir va Zuhra"), Qumri („Nurxon"), Sanam („Aziz va Sanam"), Xolisxon („Xolisxon"), Oyparcha, Uvaysiy („No-dira"), Poshsha xola („Onaizor"), Ona („Diydor") va boshqa Oʻzbek ayollariga xos feʼl-atvor, milliy xususiyatlar orq-ali qahramonning ichki dunesini ochib be-rish aktrisa ijro uslubiga xosdir. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2000).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
```
To`xtamishxonning 1393 yili polyak qiroli Yag`ayliga yo`llagan yorlig`i yolg'iz uyg'ur xati bilan ikki varaqqa bitilgan. matn har qaysi varaqning o'ng tomoniga ko'chirilgan bo'lib,birinchisida 13 satr, ikkinchisiga esa12, jami 25 satrdan iborat. U o'ngdan chapga qarab yozilgan. Yorliq "*Toxtamïsh sözüm Yağaylağa"* deb boshlanadi, u ikki satr qilib sarlavha shaklida berilgan. Birinchi satr (Toxtamïş sözüm), oltinchi satrning birinchi so'zi (bizga), shuningdek, ikkinchi betning birinchi satridagi *Tangri* *bizni* *yarlïqab* hamda beshinchi satridagi *bizga* soʻzi zarhal rangda boshqa satrlardan ajratib yozilgan. 3-5-satrlar qolganlaridan ichkarirok yozilib, ularning oldida arab yozuvining kufa turida bitilgan biri ikkinchisining ichiga joylashtirilgan toʻrtburchak shaklidagi xon muhri bosilgan. Yorliqning so'nggi 23-25-satrlarida uning tarixi (sanasi) keltirilgan: *Taqağu yïl tarix yeti yuz toqson beşta rajap ayïnïng sekiz yangïda ordu Tandä erurda B(it)ikl(ä) dimiz* (Tovuq yili tarixning yetti yuz to'qson beshida rajab oyining sakkizinchisida o'rda Tanda ekanligimizda yozdik). Matnning yozuv shakli o'ziga xos bo'lib, 14-15-asrlarda bitilgan boshqa yodgorliklar xatidan ancha farq qiladi. V.V.Radlov uni "mo'gul-uyg'ur" yozuv shakli deb atagan edi. Yozuvda tovushlarni farqlash maqsadida nuqta yoki qo'shimcha ishoratlar qo'yilmagan. Yorliqda *tawuq ~ tağuq* soʻzi *taqağu* shaklida uchraydi. Solishtiring:Mahmud Koshgʻariy devonida taqağu yïlï -tovuq yili (1, 331). Ism yasovchi -lïğ qoʻshimchasi ushbu matnda -lï shaklida qo'llanilgan: başlïğ so'zi başlï (4.. 7, 8, 15, 16- satrlar), atlïğ esa atlï (8-satr) shaklida uchraydi. Masalan: *Qutlu buğa Asan başlï elçïlar.Hujjat 1834-yili Moskvada Tashqi ishlar vazirligining bosh arxividan topilgan. 1921-yildan boshlab Varshavada Markaziy arxivda saqlanmoqda. Uni O. M. Kovalevskiy, A. K. Kazembek, N. N. Berezin, V. V. Radlov rus tiliga tarjima qilgan. Ayniqsa,Vasiliy Radlov (1888) hamda I. N. Berezin (1850) tomonidan amalga oshirilgan nashrlarda yorliq tarixiy-filologik jihatdan atroflicha tahlil etilgan.*
```

Manbalar
--------

 www.ziyouz.com kutubxonasi

Adabiyotlar
-----------

Andoza:Adabiyotlar Qosimjon Sodiqov „Uygʻur yozuvi tarixi" T.Maʼnaviyat 1997
**Atsidofilin** — Atsidofilinli qatiq — Qatiqning bir turi. Atsidofilin pasterizatsiya qilingan yoki qaynatilgan sutga atsidofil organizmlar (bakteriyalar) qoʻshib ivitiladi. Baʼzan sut kislotasi, streptokoklar va kefir zamburugʻi, vanilin kabi xushboʻy moddalar qoʻshiladi. Sof sut kislotasi, qand va xushboʻy moddalar qoʻshilganidan taʼmi shirinroq. Tarkibida 3,2 % yogʻ boʻladi. Oshqozon-ichakda ovqat hazm boʻlishiga yordam beradigan faol kislota hosil qilish xususiyatiga ega. Atsidofilin tibbiyotda parhez ovqat sifatida buyuriladi, veterinariyada (buzoqlar uchun) koʻp ishlatiladi. Shuningdek, sanoatda atsidofil achitqili sut, atsidofil pastasi ham ishlab chiqariladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

Havolalar
---------

* Патент на способ производства ацидофилина
* Ацидофилин и ацидофильные продукты
* Ацидофилин
* Ацидофилин Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-05-02).
* Ацидофильные лактобактерии

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kxmerlar** (kxmer: ខ្មែរ, ― shimoliy kxmer lahjasi: kʰmɛr yoki kambodjaliklar) — millat, Kambodjaning asosiy aholisi. Umumiy soni taxminan 16 million kishini tashkil etadi, ulardan 14,2 million kishi Kambodjada, 895 ming — 1,3 million kishi — Vetnam janubida (Kxmer Krom) va 1,4 million kishi Tailandda yashaydi.

Til
---

Ular avstroosiyo oilasining mon-Kxmer turkumining Kxmer (Kambodja) tilida gapirishadi. Kxmer yozuvidan faydalanishadi.

Din
---

Kxmerlar asosan janubiy boʻlim (Teravada) buddizmiga eʼtiqod qiladilar. Kambodjadagi ruhoniylar oilalarida diniy unvon erkakdan singlisining oʻgʻliga ona tomondan oʻtishi mumkin edi, chunki Kxmer ruhoniylari turmush qurmaslikka rioya qilganlar.

Tarix
-----

Kxmer xalqi bizning eramizning boshida koʻplab Kxmer qabilalarini, ehtimol janubiy Indochinaning asl aholisini qoʻshni mamlakatlarning, ayniqsa Hindistonning yuqori madaniyati taʼsiri ostida qoʻshni qabilalar bilan birlashtirish jarayonida shakllangan. Hindiston va Kxmer sivilizatsiyasi yaqindan bogʻliq edi, lekin ularning yaqinlashuvi har doim ham doʻstona xarakterga ega emas edi, bu ikkala tsivilizatsiyaning madaniyatiga katta taʼsir koʻrsatdi. Bu jarayonda qiyin joylarda yashovchi tog ' qabilalari ishtirok etmadi.Antropologik nuqtai nazardan, kxmery Janubiy mongoloidlarga tegishli, ammo baʼzi veddoavstraloid xususiyatlariga ega, ayniqsa togʻli kxmerlarda kuchli ifodalangan.

Zamonaviy Kambodja, Laos, Vetnam va Tailand hududida Kxmer imperiyasi yoki Indochina hududining koʻp qismini egallagan Kambudjadesh bor edi.

Kxmerlar 1953-yilda Fransiyadan mustaqillikka erishdilar.

Anʼanaviy faoliyat
------------------

Kxmerlarning asosiy faoliyati qishloq xoʻjaligi (guruch, joʻxori); chorvachilik va baliqchilikni koʻpaytirish muhim rol oʻynaydi.

Yana qarang
-----------

* Qizil kxmer
* Kxmer sanʼati
* Fransiyadagi kambodjaliklar

Manbalar
--------

1. ↑   Ledgerwood J. Khmer Kinship: The Matriliny/Matriarchy Myth // Journal of Anthropological Research, Vol. 51, No. 3 (Autumn, 1995), p. 248
2. ↑   Bosch R. Khmer Sculpture // The Metropolitan Museum of Art Bulletin, Vol. 18, No. 5 (May, 1923), p. 129
3. ↑   Pouvatchy J. Cambodian-Vietnamese Relations // Asian Survey, Vol. 26, No. 4 (Apr. 1986), p. 440

Adabiyotlar
-----------

* Большая советская энциклопедия.
* *Дажан Б.* Кхмеры. М.: Вече, 2009.
* Bosch R. Khmer Sculpture // The Metropolitan Museum of Art Bulletin, Vol. 18, No. 5 (May, 1923), pp. 129—130.
* Pouvatchy J. Cambodian-Vietnamese Relations // Asian Survey, Vol. 26, No. 4 (Apr. 1986), pp. 440—451.
* Ledgerwood J. Khmer Kinship: The Matriliny/Matriarchy Myth // Journal of Anthropological Research, Vol. 51, No. 3 (Autumn, 1995), pp. 247—261

Havolalar
---------

* Center for Khmer Studies
**Otolitlar** (oto... va yun. lithos — tosh), statolitlar — bir qancha umurtqasizlar va barcha umurtqali hayvonlar muvozanat organlarida joylashgan qattiq hosilalar. Hayvonlarda O.ning kelib chiqishi, oʻlchami va tuzilishi turlicha. Odatda, O. hujayralar ishlab chiqaradigan mineral moddalar (koʻpincha kalsiy karbonat) va organik moddalardan iborat; baʼzan tashqi muhitdan olinadi (mas, daryo qisqichbaqalarida qum zarralari O. vazifasini bajaradi). O. mayda donachalar yoki yirik hosilalar shaklida boʻlishi mumkin. Umurtqasizlarda O. statotsistlar, umurtqalilarda vestibulyar apparat ichida joylashgan. Gavda holati oʻzgarganida yoki tezlanish taʼsirida O. oʻrnining oʻzgarishi tukli retseptor hujayralarning mexanik qoʻzgʻalishiga va miyaga yoʻnaluvchi elektr signallarining paydo boʻlishiga olib keladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Chimyon zilzilasi** - 1982-yil 6-may kuni Fargʻona vodiysining Chimyon shaharchasi atrofida roʻy bergan. Avvaliga portlashga oʻxshash tovush eshitilgan va bir zumda yer qattiq silkinib, hamma joyda changtoʻzon koʻtarilgan. Togʻlarda oʻprilish, koʻchki va tosh koʻchish jarayonlari boshlangan. Zilzila markazi Langar qishlogʻida (Oxunboboyev tumani) boʻlib, kuchi 7—8 ballga yetib, magnitudasi 5,8 boʻlgan. Zilzila oʻchogʻining chuq. 20 km. Langardagi koʻplab uylar shikastlangan, ayniqsa, guvala va paxsadan qurilganlari buzilgan. Hamza va Vodildagi 2 qavatli gʻishtli imoratlarda kattakichik yoriqlar paydo boʻlgan, eshik va romlar oʻrnidan qoʻzgʻalgan, tomlardagi pechka moʻrilari buzilib ketgan. Bu joylarda tebranishlar kuchi 7 ballga yetgan, shuningdek, Fargʻonada 6 ball, Andijonda 5—6 ball, Namanganda 5 ball, Toshkentda 4 ball bilan sezilgan. Zilzila izoseystlari Janubiy Fargʻona seysmogen zonasining yoʻnalishiga moye kelgan. Yer qimirlash epitsentri avvaldan kuchli zilzilalar boʻlishi ehtimoli bor joy deb belgilab qoʻyilgan seysmogen zonada sodir boʻlganligi, oʻzbek seysmologlarining bashoratini tasdiqladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sara Aşurbəyli** (27-yanvar, 1906-yil – 17-iyul 2001-yil) — Ozarbayjon olimasi, tarixchi va sharqshunos, tarix fanlari doktori (1966), xizmat koʻrsatgan olima (1982), Ozarbayjon SSR Davlat mukofoti laureati (1986).

Hayoti
------

Sara Ashurbeyli 1906-yil 27-yanvarda Boku shahrida tugʻilgan. 1925-yilda Istanbuldagi Avliyo Janna dʼArk nomidagi fransuz kollejini, 1930-yilda Boku davlat sharqshunoslik universitetini, 1941-yilda Ozarbayjon davlat pedagogika institutining chet tillari fakultetlarini hamda Ozarbayjon sanʼat maktabini (1941) tugatgan. Oʻqishni tugatgandan soʻng, u Ozarbayjon davlat universitetida katta oʻqituvchi va Ozarbayjon davlat pedagogika institutida dekan boʻlib ishlagan. Universitetlarda Ozarbayjon tarixi, Gʻarb va Sharq madaniyati tarixi boʻyicha maʼruzalar oʻqigan.

U Oʻrta Sharq xalqlari tarixi boʻyicha mutaxassis, shuningdek rassom va musiqachi edi. U bu bilim va koʻnikmalarini yillar davomida qattiq taʼqiblardan omon qolish uchun ishlatgan. Sara xonim Drama teatrda rassom va dekorativ, maktabda oʻqituvchi boʻlib ishlagan, ustozi Uzeyir Hajibeyovning taklifiga binoan Konservatoriyada 15 yil chet tilidan dars bergan, shuningdek, rasmlarini sotgan. Koʻrgazmalarning birida uning „Göygöl" asari Meksika vakillari tomonidan qabul qilindi. Ushbu asar hozirda Meksika muzeylaridan birida saqlanmoqda. 1946-yilda Sara Ozarbayjon Rassomlar uyushmasining aʼzosi etib saylandi.

Sara Ashurbeyli keyinchalik Ozarbayjon tarixi muzeyida Oʻrta asrlar tarixi boʻlimi mudiri, Ozarbayjon Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida katta ilmiy xodim, Tarix institutida ilmiy kotib, katta ilmiy xodim va yetakchi tadqiqotchi boʻlib ishlagan.

U doktorlik dissertatsiyasini oldi. 1966-yilda tarix fanlari doktori boʻldi. U Ozarbayjon Davlat mukofoti laureati edi.

Uning mashhur asarlari orasida „Boku tarixi: Oʻrta asrlar davri" va „Shirvonshoh davlati" mavjud. U „Boku" nomining kelib chiqishi zardushtiylik dinidan kelib chiqqan degan fikrni ilgari surgan va bir necha qadimgi oʻrta-sharqiy tillarda „Quyosh" yoki „Xudo" degan maʼnoni anglatuvchi „baga" soʻzidan olinganini soʻzlagan.

2001-yil 17-iyul kuni Boku shahrida vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

* Ozarbayjon SSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi — 02.12.1982

Manbalar
--------

1. ↑  „Scientific session on the 100th anniversary of well-known historian, the Doctor of History Sciences, Honoured science worker, Azerbaijan State prize laureate Sara Ashurbayli".  Azerbaijan National Academy of Sciences. 22-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-noyabr 2010-yil.
2. ↑  „On the Etymology of the Name "Baku"".  Window to Baku. Qaraldi: 28-noyabr 2010-yil.
3. ↑  Respublikanın elmi işçilərinə Azərbaycan SSR fəxri adları verilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 2 dekаbr 1982-ci il tarixli **Fərmanı** — **anl.az** saytı
**Sara Alpisovna Nazarboyeva (Qonaqaeva)** (1941-yil 12-fevral, Qaragʻanda viloyati, Buxor Jirau tumani, Qiziljar qishlogʻi) — Qozogʻiston jamoat arbobi, Qozogʻiston Respublikasining birinchi prezidenti Nursulton Nazarboyevning rafiqasi.

Hayoti
------

Oliy maʼlumotli, kasbi muhandis-iqtisodchi. U argʻin qabilasining quandiq urugʻidan chiqqan.

Sara Alpisovna „Bobek" xayriya jamgʻarmasi asoschisi. Jamg‘arma qarovsiz, yordamga muhtoj bolalarga g‘amxo‘rlik qilib, yosh avlodning maʼnaviy-axloqiy tarbiyasi va tarbiyasiga eʼtibor qaratmoqda.

Qozog‘iston birinchi xonimining tashabbusi bilan mamlakatda etim bolalarni himoya qilish to‘g‘risidagi qonun qabul qilindi. Buning natijasida respublikamizning barcha hududlarida mehribonlik uylari uchun oilaviy namunadagi bolalar shaharchalari, „Umit" va yoshlar uylari ochilmoqda.

Prezidentimiz rafiqasi respublikamizdagi kollej va oliy o‘quv yurtlari, maktablarda tahsil olayotgan yetim bolalarning sharoitiga alohida eʼtibor qaratmoqda. Sara Alpisovna „Bobek" jamg‘armasi orqali ana shunday yoshlarga har oy xayriya yordami ko‘rsatib kelmoqda.

Prezidentning rafiqasi „O‘zingni bil" nomli bolalarni maʼnaviy-axloqiy tarbiyalash va tarbiyalash g‘oyasi muallifi.

### Sara Alpisovnaning 70 yilligiga bagʻishlangan tadbirlar

Sara Alpisovna Nazarboyeva 12 fevral kuni 70 yoshga to‘ladi. Sara Alpisovna „Böbek" xayriya jamgʻarmasi asoschisi. U „Oʻzingni bil" nomli bolalarga maʼnaviy-axloqiy taʼlim va tarbiya berish gʻoyasining muallifi.

U yosh avlod, jamiyat va baxtli bolalikning maʼnaviy-axloqiy rivojlanishi konsepsiyasini tayyorladi. Nazarboyeva S.A. „Saxovat" ordeni, Chingiz Aytmatov nomidagi „Falsafa va taʼlim madaniyatiga qo‘shgan hissasi uchun" I darajali oltin medali, „Birlik" xalqaro mukofoti, SOS Kinderdorf xalqaro jamg‘armasining oltin medali, BMT-YUNISEF xalqaro jamg‘armasining esdalik medali, Isxon Do‘g‘rachi bilan taqdirlangan. Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining xalqaro mukofoti, Xalqaro „Oltin yurak" mukofotlari bilan.

Mamlakatimizning birinchi xonimi Sara Nazarboyevaning tavallud kuni arafasida tuman markazidagi maktab o‘quvchilari va o‘qituvchilari tuman kutubxonasidan uning hayoti va faoliyati haqida maʼlumot olmoqda. Kutubxonaning o‘quv zalida kitob ko‘rgazmasi namoyish etildi, internet zalida press-relizlar chiqarildi, axborot soatlari va sharhlar o‘tkazildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Qaragʻandi. Qaragʻandi oblisi: Ensiklopediya. — Almati: Atamұra, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
2. ↑  Altay shejіresі, jauapti redaktor — Xakіm Omar, Qұrastirushi Іslәmov Іbraxim (Jaqan). Almati, „Temіrqaziq" baspasi, 2014
**Ararat** (inglizcha: *Ararat* Avstraliyaning Viktoriya shtatida joylashgan shahardir. 2006-yilda shahar aholisi 8215. Shaharga 1857-yilda asos solingan.

Geografiya
----------

Shahar Avstraliyaning janubi-sharqida, mamlakatning ikkinchi yirik shahri - Melburndan 190 km shimoli-g'arbda joylashgan.

### Iqlimi

Shahar Köppen tasnifiga ko'ra dengiz mo''tadil zonasida joylashgan. Qishda havo harorati faqat ba'zi hollarda 0 ° C ga tushadi. Yillik oʻrtacha yogʻin 592 mm.

Iqtisodiyoti
------------

Ararat jun va mol goʻshti yetishtirish boʻyicha viloyatda yetakchilik qiladi. Viloyatda mamlakatning milliy elektr energiyasi bozorida ulushga ega bo'lgan bir qator shamol stansiyalari mavjud.

Araratda sog'liqni saqlash xizmatlari ham mavjud; mintaqaviy savdo markazi hisoblanadi. Shaharda qamoqxona bor. Turizm Araratda nisbatan kichik, ammo muhim sanoatdir.

### Transport

Ararat bir qancha yirik magistrallar tutashgan joyda joylashgan.

Ararat mintaqaviy umumiy aeroporti shahardan 5 km janubda joylashgan.

* 
* 
* 
*

Yana qarang
-----------

* Avstraliya shaharlari

Manbalar
--------

1. ↑  „Wikimapia — Let’s describe the whole world!". 25-avgust 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-yanvar 2012-yil.
2. ↑  Географический энциклопедический словарь. Понятия и термины / Гл. ред. А. Ф. Трешников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1988. — 432 с.
**Otit** (yun. otos — quloq, itis — yalligʻlanish) — quloqning yalligʻlanishi. Tashqi quloqning yalligʻlanishi otit, oʻrta quloqning yalligʻlanishi oʻrta otit va ichki quloqning yalligʻlanishi labirintit deyiladi.

Tashqi otitga tashqi eshituv yoʻliga infeksiya kirishi, shuningdek, qashinib yoki hasharot chaqib yaralanishi, kuyish, sovuq urishi, shpilka yoki barmoq bilan quloq kovlash va x.k. sabab boʻladi.

Oʻrta O. koʻpincha yosh bolalarda uchrab, birmuncha ogʻir kechadi, quloq qat-tiq ogʻriydi, harorat koʻtariladi, eshi-tish ancha pasayadi, miya va uning pardasiga asorat berishi mumkin. Oʻrta O.ga aksariyat yuqori nafas yoʻllarining yalligʻlanishi bilan kechadigan infeksi-on kasalliklar: gripp, oʻtkir respirator kasalliklar, qizamiq, skarlatina va boshqa sabab boʻladi. Oʻrta O.da vrach tav-siyasi boʻyicha kompress qilinadi; u ogʻriqni pasaytiradi va nogʻora boʻshli-gʻidagi yalligʻlanish soʻrilib ketishiga imkon beradi. Oʻrta quloq yalligʻlani-shining oldini olish uchun organizmni chiniqtirish, servitamin ovqatlar is-teʼmol qilish (qarang Ovqatlanish), fizkultura va sport bilan shugʻullanish lo-zim. Tamaki chekish va alkogolga ruju qilish oqibatida nafas yoʻllarining surunkali yalligʻlanishi keyinchalik oʻrta quloqqa ham oʻtishi mumkin. Tumov boʻlganda burunni toʻgʻri qoqa bilish ham oʻrta O.ning oldini olishda ayniqsa muhim. Oʻz vaqtida toʻgʻri davo qilinsa, bemor butunlay tuzalib ketadi, eshitish qobiliyati oʻz holiga qaytadi. Baʼzan soʻrgʻichsimon oʻsiq kataklari va ular oraligʻidagi toʻsiqlarning yalligʻlanishi (qarang Quloq) kabi asoratlar yuzaga kelishi yoki kasallik surunkali shaklga oʻtishi mumkin.

Surunkali O.da vaqt-vaqti bilan yiring oqib turadi, eshitish qobiliyati pasayadi. Surunkali O.ga xos alomatlar paydo boʻlishi bilan darhol vrachga murojaat etish lozim. Oʻz vaqtida davo qilinmasa, meningit, sepsis, hatto miya toʻqimasi abssessi kabi asoratlar roʻy beradi. Oʻrta quloq yalligʻlanishini muntazam davolash zarur, bemor vrach-otorinolaringolog nazorati ostida boʻlishi lozim. Bu kasallikda quloq pardasida doimiy teshik mavjudligi tufayli quloqqa suv kirganda dard zoʻrayadi. Shuning uchun choʻmil-ganda va bosh yuvganda paxtani vazelin yoki boshqa suyuq moyga shimdirib, quloqqa tiqib qoʻyish kerak.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

Manbalar
--------
**Chin** (*chinlar*) — Kuki-chin kichik guruhining odamlari boʻlib, Tibet-Birma filialining shu nomdagi tilida soʻzlashadi. Ular Myanma, Hindiston va Bangladeshda yashaydilar.

Myanmada chinlar Chin shtatida yashaydi. Falam, tiddim, xaka-chin va boshqa xalqlar (va tillar) vakillaridan tashkil topgan. Myanma aholisi taxminan 880 ming kishini tashkil qiladi.

Hindistonda chinlar Assam , Manipur , Meghalaya va Mizoram shtatlarida yashaydi va Mizo, Thado, Lakher va boshqa xalqlar (va tillar) vakillaridan tashkil topgan. Hindistondagi aholi 400 ming kishidan oshadi.

Tillari
-------

Chin xalqi Tibet-Birman tillarining Kuki-Chin-Naga boʻlimining Kuki-Chin guruhini tashkil etuvchi juda koʻp tillarda gaplashadi], sredi nix preobladayut протестанты, osobenno баптисты.

Kuki-chin tillari birinchi marta Sten Konov tomonidan tavsiflangan va tasniflangan. Bu tillarTibet-Birma oilasining Birma turkumiga kiritilgan. Chin tillari olmoshlarning ahamiyati bilan ajralib turadi. Ot va olmoshlarning ikkita ohangi mavjud: toʻgʻridan-toʻgʻri va bilvosita.

Shuningdek, norasmiy ogʻzaki nutq va „adabiy" nutq ham mavjud. Rasmiy jumlalar har doim nutq tilida boʻlgani kabi olmosh bilan emas, balki yuklamali feʼl bilan tugaydi.

Dini
----

Chinlar asosan nasroniylar, ular orasida protestantlar  ayniqsa, baptistlar koʻpchilikni tashkil qiladi. Saflarning alohida vakillari Manashe qabilasining avlodlari ekanliklarini eʼlon qilib, yahudiylik diniga eʼtiqod qila boshladilar. Ular oʻzlarini Bney-Menashe deb atashadi va baʼzilari Isroilga koʻchib ketishgan.

Hayot tarzi
-----------

Chin xalqlarining hayot tarzi. Ular asosan dehqonchilik (sholi, bugʻdoy, makkajoʻxori), toʻquvchilik va ovchilik bilan shugʻullanadi. Chinlarning kiyimlari xoʻjalik matolaridan tayyorlangan, oʻziga xos plash yoki nakidkani (yopqich) eslatadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Chin Cultural Profile
2. ↑  The lost and found Jews in Manipur and Mizoram

Adabiyotlar
-----------

* Buyuk Sovet Entsiklopediyasi. M..: „Sovet Entsiklopediyasi", 1969-1978
* Chesnokov Ya.V. Janubiy Osiyo xalqlari. M..: SSSR, 1963-yil
* Chin // Dunyo xalqlari va dinlari
* Xenderson EJA Chin pronominallashtirilgan til sifatida // Sharq va Afrika tadqiqotlari maktabining xabarnomasi, jild. 20, 1957, bet. 323-327.

Havolalar
---------

* Soʻzlashuv tili pronominallashgan til sifatida
* Annamese va Tibet-Burmik