recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Koʻknor** (Papaveraceae, Papaver L.) — koʻknordoshlar oilasiga mansub bir yillik va koʻp yillik oʻsimliklar turkumi; urugʻidan oʻsimlik moyi (qarang Moyli ekinlar) va koʻsagidan afyun olish uchun yetishtiriladigan ekin. 100 turi maʼlum. Moʻʼtadil, subtropik, baʼzan sovuqmintaqalarda oʻsadi. Kavkaz, Oʻrta Osiyo va Arktikada 75 ga yaqin turi uchraydi. Baʼzi turlari manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. De-hqonchilikda bir yillik uxlatuvchi K. (P.somniferum.)ning 2 tur-xili (moyli K. afyunli K.) ekiladi. Vatani — Oʻrta Dengiz atroflari (Gretsiyada miloddan avvalgi ekilgan), soʻngra Kichik Osiyo, Yevropaga tarqalgan. Afyunli K. Oʻrta Osiyo, Old Osiyo, Eron, Hindiston, Xitoy, Yaponiya va boshqa mamlakatlarda qadimdan ekib kelingan. Moyli K. Yevropada Avstriya, Polsha, Vengriya, Gollandiya, Chexiya, Slovakiya, Ukraina, Rossiya, Fransiyada katta maydonlarda ekiladi.

Ildizi oʻq ildiz, tuproqqa 70—120 sm gacha kirib boradi. Poyasi tik oʻsadi, balandligi 80—150 sm, kam shoxlanadi. Bargi poyani oʻrab turadi, oʻz. 20—30 sm, guli yirik, uzun bandli, poya va shoxlarning uchida yakka joylashgan, oq, binafsha, qizil, sariq, pushti rang. Mevasi koʻsakcha, 4—5 xonali. Pishganda chatnamaydi, diam. 5—7 sm, oʻz. 2—6 sm. Urugʻi mayda, yumaloq, buyraksimon, och sariq, koʻkish. 1000 ta urugʻining vazni 0,24—0,45 g (bir koʻsakchada 3—5 g). Urugi 2—3° da unib chiqadi. 10° da 5—6 kunda maysalaydi. Maqbul harorat 20—25°. Oʻsuv davri 85— 132 kun. Ekilgandan gullash davrigacha suvga talabchan. Chetdan changlanadi. K. yorugʻsevar, uzun kun oʻsimligi. Moyli K. urugi tarkibida 45—56% oziq-ovqatga ishlatiladigan moy, 20% oqsil mavjud. K. moyi, asosan, kendolat, konserva, parfyumeriya, lok-boʻyoq sanoatida, rassomlik boʻyoqlari tayyorlashda, urugʻi non pishirish va qandolatchilikda ishlatiladi. Koʻsagi poʻchogʻidan tibbiyot va veterivariyada qoʻllaniladigan alkaloidlar (morfin, kodein, papaverin) olinadi. Kunjarasi esa mollarga yaxshi ozuqa (tarkibida 10% moy, 32,5% oqsil mavjud). Afyunli K.ning toʻla pishmagan koʻsaqlari sutsimon shirasidan maxsus usulda afyun olinadi. Shirasi tarkibida 20 xil alkaloidlar, ayniqsa, morfin, shuningdek, varkotin, kodein, papaverin, oqsil, uglevodlar, smola, mum, pigmentlar mavjud. Tibbiyotda dori-darmonlar ishlab chiqarishda qimmatli xom ashyo hisoblanadi. Urugʻ boʻyicha hosildorligi 4—8 s/ga. quruq koʻsak (urugʻsiz) boʻyicha 3—8 s/ga. Moyli K. urugi toʻla pishganda don kombaynlari yordamida yigʻiladi. Baʼzan afyunli K.ning shirasi olinmagan pishgan koʻsaqlari maydalanib, suvda ivitib (ezib) ichiladi (20-asr boshlariga qadar Oʻzbekistonda maxsus takyakoʻknorixonalarda K.dan kayf beradigan ichkilik tayyorlanib, isteʼmol qilingan) Oʻzbekistonda va boshqa bir qancha mamlakatlarda afyunli K. ekish man qilingan.

Halima Otaboyeva.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Saroybotu**, Eski Saroy (yilnomalarda — Katta saroy) — Botuxon tomonidan qurdirilgan shahar (1254). Dastlab Oltin Oʻrdattt asosiy siyosiy markazi hisoblangan. S.B.da koʻplab saroylar, masjidlar, hunarmandchilik dahalari (Cherepyanoye pole) va boshqa boʻlgan. S.B. atrofida katta nekropol joylashgan. Oltin Oʻrda xonlarining oʻzaro kurashi va Amir Temurning yurishi (1395) natijasida qattiq shikastlangan. 1480 y. uzilkesil vayronaga aylangan. 18-asr shahar oʻrnida selitra (oʻgʻit) zavodi joylashgan. Shahar harobalari hozirgi Astraxon viloyati Harabali tumanidagi Selitrennoye kishlogʻida saqlanib qolgan. F.B.Ballod (1922), P.S.Rikov (1931)lar tomonidan qazish ishlari olib borilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Koʻkrak qafasi
**Koʻkrak qafasi** – sudralib yuruvchilar, qushlar, sutemizuvchi hayvonlar va odamda toʻsh suyagi yordamida koʻkrak umurtqalariga qovurgʻalar birikishidan hosil boʻlgan bir butun tuzilma. Odamda koʻkrak qafasi yassi konusga oʻxshaydi. Koʻkrak qafasining yon, old va orqa devori bor. Yon va oldingi devorlari 12 juft qovurgʻadan hosil boʻladi; oldinda qovurgʻalar uchi toʻsh suyagiga kelib taqaladi; orqa devorning oʻrtasi umurtqa pogʻovasining koʻkrak boʻlimidan iborat. Koʻkrak qafasining yuqorisidagi tyoshikdan koʻkrak boʻshligʻiga traxeya, qiziloʻngach, qon tomirlari va nervlar oʻtadi, pastdan diafragma chegaralab turadi. Koʻkrak qafasida oʻpka, yurak va tomirlar joylashgan. Nafas olganda Koʻkrak qafasi kengayadi, ayni vaqtda boʻylama, old-orqa va koʻndalang hajmi kattalashadi. Koʻkrak qafasining hajmi va shakli yosh, jins va kasbga qarab turlicha. Koʻkrak qafasi chaqaloqlarda piramida shaklida, ayollarda pastki teshigi, boʻyi kaltaroq boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jungʻariya tekisligi**, Jungʻariya botigʻi, Jungʻariya — Xitoyning shimoli-gʻarbidagi tabiiy viloyat. Mayd. 700 ming km² chamasida, oʻrta-cha bal. 600—800 m. Shimolida Mongoliya Oltoyi, janubida Sharqiy Tyanshan togʻ tizmalari bilan chegaralangan. J. t. yangi tektonik choʻkish natijasida qosil boʻlib, qad. va yangi yumshoq yotqiziklar bilan qoplangan. Ular orasida neftning katta zaxiralari, toshkoʻmir, oltin, rangli metall konlari bor. J. t.ning yer yuzasi past togʻlar va tepaliklardan, togʻ etaklarida oʻsimliksiz tosh-loq yerlardan, quyiroqsa grunt suvlari yuzaroq yerlarda voha va shoʻrxoklardan iborat. Markaziy qismida katta yerlarni choʻllar egallagan. Iqlimi moʻʼtadil kontinental, yozi quruq, issiq, qishi sovuq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —20° dan —25° gacha, iyulniki 20—25°. Tez-tez kuchli shamol esadi. Yillik yogʻin 150—200 mm, togʻlarda 800 mm gacha. Daryo kam. Daryolar J. t.ning chekka qismlaridagi vohalardan oʻtgach qumga singib tugaydi. Eng yirik daryolari: Manas, Urungu; shimolida Ir-tishning yuqori oqimi. Gʻarbida bir necha yirik koʻl (Ebi-Nur, Manas, Ulungʻur) bor. Oʻsimliklari siyrak: saksovul, yulgʻun, juzgʻun, shuvoq, shoʻrxokli choʻllarda shoʻra, choʻl botiqlarida qiyoq va qamish oʻsadi. Yaylov chorvachiligi rivojlangan. Sugʻoriladigan joylarda bugʻdoy, tariq, paxta, gaolyan (joʻxorining bir turi) yetishtiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**„Sarob (roman)"** — oʻzbek yozuvchisi Abdulla Qahhor qalamiga mansub roman. Muallif bu qissani 1934-yil yozgan. Roman shu kungacha bir necha marta nashr qilingan. Ushbu kitob 1995-yil Toshkent shahrida „Sharq nashriyot-matbaa konsernining Bosh tahririyati"da chop etilgan. 

Kitobni nashrga tayyorlovchi va bosh muharrir Mashrab Boboyev. Tahrir hayʼati: Islom Shogʻulomov - hayʼat raisi, Bobur Alimov - hayʼat raisi oʻrinbosari, Muzaffar Aʼlamov, Said Ahmad, Ahror Ahmedov, Mashrab Boboyev, Naim Karimov, Tohir Malik, Omon Muxtor, Umarali Normatov, Anvar Obidjon, Shuhrat Rizayev, Nozir Fozilov, Shukur Xolmirzayev, Barnobek Eshpoʻlatov - hayʼat kotibi, Begali Qosimov, Oʻtkir Xoshimov.

Asarni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: Sh. Ergasheva, G. Zokirova — muharrir, M. Samoylov — rassom, M. Aʼlamov - badiiy muharrir, E. Lukyanova — texnik muharrir, U. Madaminova, Z. Solihova — musahhih. Kitob adadi — 25 000 nusxa.

Havolalar
---------

* „Sarob (roman)" Ziyouz saytida

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**"Patroklus** **tanasi bilan** **Menelaus"** — eramizdagi 1-asrining marmar nusxasi yoʻqolgan Pergamon haykalidan, uning parchalari esa 16-asrda Rimda topilgan. Toskana gersogi Kosimo deʼ Medichi tomonidan sotib olingan. U Pietro Takka va Lodoviko Salvettiga buzilgan haykalni „qayta tiklash"ni topshirdi. Ularning saʼy-harakatlari natijasi Ponte Vekkio nishlarning biriga joylashtirildi. Hozirda u Piazza della Signoriaʼdagi Lanzi lodjiyasida joylashgan.

1771-yilda Anton Mengs 16 -asr haykaltaroshlarining uslubiy „tiklanishi" dan norozi boʻlib, ularning kamchiliklarini tuzatishga qaror qildi va haykaltaroshlik guruhining gipsli versiyasini yaratdi. Xuddi shu qahramonlik kompozitsiyasining Avgust maqbarasidan kelib chiqqan yana bir versiyasi 16-asrdan beri Medichi kolleksiyasida Ayaks nomi bilan paydo boʻlgan. Uni Pitti saroyida koʻrish mumkin. Paskinoning mashhur Rim haykali dastlab xuddi shu mavzuni tasvirlab berganga oʻxshaydi.

Yana qarang
-----------

* Pasquino

Adabiyotlar
-----------

|  |
| --- |
| **Patroklus tanasi bilan Menelaus** haqida Vikipediyaning qardosh loyihalarida koʻproq bilib oling |
|  | Maʼno va tarjimalari Vikilugʻatda |
|  | Media fayllar Vikiomborda |
|  | Taʼlim resurslari Vikiversitetda |
|  | Xabarlar Vikiyangiliklarda |
|  | Iqtibos, maqol va matallar Vikiiqtibosda |
|  | Asarlar matnlari Vikimanbada |
|  | Kitob va darsliklar Vikikitobda |
|
|
|

* Francesco Lumachi *Firenze — Nuova guida illustrata storica-artistica-anedottica della città va dintorni*, Firenze, Società Editrice Fiorentina, 1929-yil.
* Frensis Xaskell va Nikolas Penni *taʼmi va antiqa: Klassik haykalning jozibasi 1500-1900* (Yel universiteti nashriyoti) 1981: 291-96, mushuk. yoʻq 72. Pasquino.
* Jovanna Giusti Galardi, *Florensiyadagi Loggia Della Signoria haykallari: Qayta tiklangan* asarlar 2002: 45-51.
**Saroychiq** — Oltin Oʻrda shaharlaridan biri. Guryev shahridan 60 km masofada, Ural daryosining oʻng qirgʻogʻida joylashgan (13-asrning 2-yarmi). Shaharning nomi qoʻlyozma manbalar hamda 14-asrda shu yerda zarb qilingan tangalar orqali yaxshi maʼlum. S. 1395-yil Amir Temur va Toʻxtamish oʻrtasida boʻlib oʻtgan urushdan zarar koʻrgan. Shahar aholisi Volga daryosi boʻyidagi koʻpgina shaharlar bilan savdosotiq qilgan. S. ancha muddat davomida Oltin Oʻrda va Gʻarbiy Yevropa tojirlari uchun Osiyo mamlakatlari bilan tijorat, ishlarini yuritishga oʻziga xos koʻprik vazifasini oʻtagan. S. bir tomondan Oltin Oʻrda xonligini SaroyBerka bilan, 2tomondan esa Xorazm markazi Urganch bilan mustahkam bogʻlagan. Ushbu yoʻl 13—14-asrlarda Sharq va Gʻarbni birlashtiruvchi bosh karvon yoʻli hisoblangan. Sdan Urganchgacha boʻlgan yoʻlning har 30 km da quduqlar qazilgan, karvon saroylar barpo etilgan. Ushbu savdosotiq yoʻli Oltin Oʻrdaning bir qancha yirik shaharlari, xususan, Urganch orqali S.qa yoʻnaltirilgan. Bu yerda yoʻl shim. va jan. tomonlarga qarab boʻlingan. Yoʻlning shim. qismi SaroyBerka (Saroy aljadid), jan. qismi esa Hojitarxon orqali Mojar hamda Azov bilan bogʻlangan. Manbalarning dalolat berishicha, 1580-yil Yoyiq kazaklari hujumi paytida butunlay vayron qilingan.

Adabiyot
--------

* Yegorov V.L. Istoricheskaya geografiya Zolotoy Ordi v XIII—XVI vv. M. 1983.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Koʻks oraligʻi** (Mediastinum) -odam va boshqa sut emizuvchilarda koʻkrak boʻshligʻining oʻrta qismi. Oldindan toʻsh suyagi, orqadan umurtqa pogʻovasi, ikki yon tomondan oʻng va chap plevra xaltalari, pastdan diafragma bilan chegaralangan. Koʻks oraligʻini shartli ravishda ikkiga: old va orqa qismlarga boʻlinadi. Uning oldingi qismida yurak, kekirdak, ayrisimon bez va boshqa; orqa qismida esa aorta, qizilungach, katta venalar va h.k. bor. Koʻks oraligʻi yuqoridan boʻyin qismiga qoʻshilgan, pastdan qorin boʻshligʻidan ajralgan. Koʻks oraligʻi kasalliklari uning maʼlum bir qismigagiva xos boʻlib, bu diagnostik ahamiyatga ega. Koʻks oraligʻi aʼzolarining ochiq yoki yopiq shikastlanishlari jarroxlik yoʻli bilan davolanadi. Bu sohada kista, oʻsmalar, yalligʻlanishlar va boshqa kuzatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mixail Mixaylovich Bushuyev** (1876–1936.18.2) — zootexnik, agronom. Mirzachoʻl tajriba dalasi mudiri (1905–18), Turkiston ASSR Yer ishlari xalq komissari va Turkiston MIK aʼzosi (1918–21), RSFSR Yer ishlari xalqkomissarligi va SSSR Gosplanida rahbarlik lavozimlarida ishladi (1921–36). Bushuyev ilmiy ishlari Mirzachoʻl sharoitida gʻoʻza, kanop, makkajoʻxori, xashaki va qand lavlagi agrotexnikasi, seleksiyasi, bogʻdorchilik, sabzavotchilikni rivojlantirish masalalariga bagʻishlangan. Bushuyev Oʻrta Osiyoda ingichka tolali gʻoʻzani ekish tashabbuskorlaridan. Shuningdek, chorvachilik seleksiyasi bilan ham shugʻullangan, mahsuldorligi yuqori boʻlgan yangi qoramol zotini yaratishni boshlab bergan (qarang Bushuyev qoramol zoti).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mitti marmoseti** (lotincha: *Cebuella pygmaea*)  — marmosetlar (Callitrichidae) oilasiga mansub primatlar. Bu eng kichik primatlardan biri. 2018-yilda molekulyar genetik maʼlumotlarga asoslanib, oppoq pastki qismlari bilan ajralib turadigan *Cebuella niveiventris* („sharqiy mitti marmoset") tur tarkibidan ajratilgan; *C. pygmaea deganda*, o‘z navbatida, „g‘arbiy mitti marmoset" tushuniladi (inglizcha: *Western Pygmy Marmoset*). Garchi g‘arbiy mitti marmoset sharqiydan ko‘ra g‘arbiyroqda joylashgan bo‘lsada, ularning areallarini ajratib turuvchi asosiy to‘siqni Amazonka (Solimoyns) va Maranyon daryolari tashkil qiladi (g‘arbiy marmoset ulardan shimolda, sharqiy esa janubda yashaydi).

2008-yilgi IUCN Qizil kitobining bahosiga ko‘ra, mitti marmoset „Eng kam tashvishli" (inglizcha: *Least concern, LC*) toifasiga kiritilgan. *C. niveiventris* ajratib chiqarilganidan keyin o‘tkazilgan 2020 va 2021-yillardagi baholarda, ikkala tur ham „Zaif" (inglizcha: *Vulnerable species, VU*) deb belgilangan. O‘rmonlarni kesish, foydali qazilmalar qazib olish, yog‘ palmalarini yetishtirish, aholi punktlarini qurish va ovchilik kabi inson faoliyati natijasida maydonning davomiy qisqarishi va yashash muhitining yomonlashishi taxdidlar orasiga kiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Соколов В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз. 1984. — С. 86. — 352 с. — 10 000 экз.
2. 1 2  Boubli J. P. da Silva M. N. F. Rylands A. B. et al. (2018) (en). *How many pygmy marmoset (*Cebuella *Gray, 1870) species are there? A taxonomic re-appraisal based on new molecular evidence*. **120** (Molecular Phylogenetics and Evolution nashri). pp. 170—182. doi:10.1016/j.ympev.2017.11.010. ISSN 1055-7903. .
3. ↑  Cebuella pygmaea (Spix, 1823) (англ.) в базе данных Американского общества маммалогов (ASM Mammal Diversity Database).
4. ↑  Cebuella pygmaea (англ.). The IUCN Red List of Threatened Species. Дата обращения: 12 сентября 2021 г.
**Tuman shonyuy**, Tuman tangriqut — 1) hunlar davlati hukmdori (mil. av. 240—210 yillar). Xitoy manbalarida Tuman (Touman) shanyuy deb ataladi.

Qadim zamonda "shanyuy" deb oʻqilgan 2 iyeroglif tanyi, tanjiu deb talaffuz etilgan boʻlib, ular tangri soʻzining xitoycha transkripsiyasi edi. Tuman hunlar davlatini imperiyaga aylantirgan, Tuman xoqon xalqini ilk birlikka keltirgan va mil. av. 210—174 yillarda taxtga oʻtirgan Botirtangriqutning (Maodun, Mode), yaʼni Oʻgʻuzxonning otasidir. Tuman xoqon oʻgʻli tomonidan oʻldirilgan. Bunga asosiy sabab Tuman xoqon davrida Ruziye (Yueji, Yuetszi) davlati katta qudratga ega boʻlgan va ushbu davlat bilan tinchlik munosabatini saqlash maqsadida u taxt vorisi boʻlgan katta oʻgʻli Botirtangriqutni garov sifatida Ruziye xonning huzuriga yuborgan va taxtga kichik xotinidan boʻlgan oʻgʻlini oʻtqazmoqchi bulgan. Bundan norozi boʻlgan Botirtangriqut garovlikdan qochib, vataniga qaytib borgach, qoʻshin qoʻmondoni etib tayinlangan. Ushbu imkoniyatdan foydalanib otasi va oʻgay onasi, undan bulgan bolalarni yoʻq qilib taxtni koʻlga olgan (Yana q. Mode xokon); 2) Turk xoqonliginksh asoschisi Bumin xoqonning Xitoy manbalaridagi nomi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Koʻksaroysoy** — Navoiy viloyati Xatirchi tumanidagi soy. Oqtogʻ tizmasining yon bagʻridagi (1650 m) buloqlardan boshlanadi Oʻz. 45 km, havzasining maydoni 288 km². Yuqori qismida Takaboysoy, Darasoy, Sharloqsoy, oʻrta qismida Koʻrasoy deb ataladi. Yongʻoqlisoy irmogʻi kelib qoʻshilgach (Chinor qishlogʻi yaqinida), K. nomini oladi. Zarafshon daryosiga yetmasdan Xoʻjakoʻl qishlogʻi yonida tugaydi. K. yon bagʻirlari yotiq va baland boʻlmagan ancha keng vodiyda sayoz va toshloq oʻzanda oqadi. Kattaqishloq va Terpoya qishloqlari oraligʻida K. tor dara hosil qilib Qoratogʻ tizmasini kesib oʻtadi. Soʻng uning vodiysi yana kengaya boradi. Havzasi yogʻin kam yogʻadigan pastak togʻlarda boʻlganidan K. kamsuv. Yillik oʻrtacha suv sarfi 1 m³/sek. Asosan, yomgʻir va buloqdardan toʻyinadi. Mart—may oylarida 4–6 m³/ sek, qolgan vaqtlarda 0,6–08 m³/sek suv oqadi. K. vodiysida 1000 ga dan ortiqroq sugʻoriladigan yer bor. K. vodiysi boʻylab Sharloq, Chinor, Kattaqishloq, Terpoya, Xoʻjalar, Podagaron, Choshtepa va Baxrin kabi qishloqlar joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kottej** (ing. cottage — dehqon uyi) — bir oilaga moʻljallangan, asosan, ikki qavatli qilib qurilgan hovlili uy. K.ning 1-qavatida mehmonxona, oshxona va boshqa, 2-qavatida yotoqxona, dam olish va yuvinish xonalari joylashadi, ikkala qavat oʻzaro ichki zina bilan birlashtiriladi. Asosan, 16-asr oxiri 17-asr boshlarida Angliyada qurila boshlagan, keyinchalik Skandinaviya, AQSH va boshqa joylarda keng tarqalgan. Oʻzbekistonda 1940-yillardan qurila boshlagan. Toshkentda K. qurilishi, asosan, 1966-yildagi zilziladan soʻng avj oldi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mixail Vladislavovich Bochenkov** (1975-yil tavallud topgan — 2000-yil vafot etgan) — rus askari, Rossiya Federatsiyasi Qahramoni.

Hayoti va faoliyati
-------------------

1975-yil 15-dekabrda Qo‘qon shahrida ishchilar oilasida tugʻilgan. 1982—1990-yillarda 76-maktabda o‘qigan. 1990-yilda Leningrad Suvorov harbiy bilim yurtiga oʻqishga kiradi va uni 1992-yilda tugatdi. Keyin Leningrad oliy qoʻshma qurollar qoʻmondonlik bilim yurtiga oʻqishga kirdi va u yerni oltin medal bilan tamomladi. 1999-yil Kavkazda, Buynaksk, Urus-Martan, Kizlyar, Novolakskiy va Xasavyurtdagi jangovar harakatlarda qatnashgan.

GRU maxsus kuchlarining 2-brigadasi razvedka komandiri. Kapitan Mixail Bochenkov Checheniston xizmat safarining ikkinchi muddatiga oʻz ixtiyori bilan qoladi. 2000-yil 21-fevralda Xarsenoy qishlogʻi yaqinida uning razvedka guruhi jangarilarning katta otryadini topadi. Dushman askarlarining ustunligiga qaramay Mixail Bochenkov jangga qoʻshilishga qaror qildi. U va uning kichik guruhi vertolyotlar va artilleriya oʻqlari yordamga yetib kelguncha jang qildi. Dushman yoʻq qilindi, ammo kapitan Mixail Bochenkov va uning bir qancha qoʻl ostidagilari oʻzlarining harbiy burchlarini sharaf bilan bajarib, tengsiz jangda halok boʻldilar.

Mukofotlari
-----------

Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirining Faxriy yorligʻi, „Jasorat" ordeni bilan taqdirlangan. Shimoliy Kavkaz hududida noqonuniy qurolli tuzilmalarni yoʻq qilish paytida koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2000-yil 24- iyundagi 1162-sonli farmoni bilan maxsus kuchlar guruhi qoʻmondoni kapitan Mixail Bochenkovga Rossiya Federatsiyasi Qahramoni unvoni berilgan (vafotidan keyin). Rossiya Federatsiyasi Qahramoni oltin yulduz medalini kapitan Mixail Bochenkovning ota-onasiga Leningrad harbiy okrugi qoʻmondoni, general-polkovnik V. Bobryshev tomonidan berilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Mixail Bochenkov biografiyasi".
2. ↑  „Боченков Михаил Владиславович на Сайте выпускников Ленинградского (Санкт-Петербургского) суворовского военного училища". 17-mart 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-mart 2011-yil.
3. ↑  [ „21 февраля 2000 года в бою под Харсеноем погибло 33 человека,
25 из них - воины Псковской бригады спецназа"].
4. ↑  „Гвардии капитану Боченкову Михаилу Владиславовичу присвоено звание Героя Российской Федерации (посмертно)".
**Shumer tili** - shumerlarning tili; mil. av. 2-ming yillik boshlarida oʻlik tilga aylangan. Shumer tilining boshqa qadimiy tillar bilan qarindoshligi aniqlanmagan. Ushbu til mil. av. 29— 28-asrlardan 3—1-asrlargacha boʻlgan mixxat yozuvlaridan maʼlum. Shumer tili yodgorliklari qadimiy shumer (mil. av. 25-asrgacha), "klassik" shumer (mil. av. 24—22-asrlar), yangi shumer (mil. av. 21-asr), soʻnggi shumer (mil. av. 2-ming yillik boshi; asosan, adabiy, ilmiy, qisman xoʻjalik mazmunidagi matnlar) va shumerdan keyingi davr yodgorliklariga boʻlinadi. Soʻnggi yodgorliklar Shumer tili Mesopotamiyada akkad tili bilan birga faqat ikkinchi adabiy til boʻlib qolgan davrda yaratilgan.

Shumer tilini oʻrgangan koʻpchilik tilshunoslar uni oltoy tillari (turkiy, moʻgʻul, tungusmanjur, koreys tillari) bilan taqqoslaganlar va Shumer tili hamda oltoy tillari (asosan, turkiy tillar guruhi) orasida bir qator oʻxshashliklar borligini aniqlaganlar. Shumer tili va turkiy tillar orasida oʻzaro qarindoshlik mavjudligi haqidagi fikrni birinchi marta nemis olimi F. Xammel (1928) oʻrtaga tashlagan va 350 ga yaqin oʻxshash soʻzlar topgan. Bunday oʻxshashliklar faqat leksika sohasida emas, balki soʻz yasalishida va kelishik qoʻshimchalari tizimida ham koʻzga tashlanadi. Bu masalani oʻrganish davom etmoqda.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

1. 1 2  *(unspecified title)*
*Ardea cinerea*
**Koʻkqoʻton** (Ardea cinerea) — laylaksimonlar turkumining qarqaralar oilasiga mansub qush. Ogʻirligi 1,5–2 kg. Modasi variga nisbatan kichikroq. Modasining qanoti yozilganda 45 sm gacha, variniki — 47 sm gacha. Patlari kulrang, qanoti qora, boshida qora kokili bor. Yevropa, Osiyo va Afrikadagi suv havzalarida yashaydi. Hindistonda, Kaspiy dengizining jan. qirgʻoklarida, Oʻrta dengiz va Zakavkazyeda, ayrimlari Ohangaron va Chirchiq vodiylarida qishlaydi. Uyalarini gala boʻlib yoki boshqa turlar bilan aralashib qamishzor va daraxtlarga quradi. 4—6 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumini vari va modasi galmagal bosadi. Inkubatsiya davri 26—27 kun. Joʻjalarning boʻyi 2 oyda voyaga yetgan qushlarga tenglashadi. K. baliq, baqa, itbaliq, ilon, kaltakesak, kemiruvchilar bilan oziqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**„Mittivoy va Karlsson. Kichkina shahzoda"** — shved yozuvchisi Astrid Lindgren hamda fransuz yozuvchisi Antoine de Saint-Exupéry qalamiga mansub ertak-qissalar toʻplami. 1988-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi adabiyot va sanʼat nashriyotida chop etilgan.

„Mittivoy va Karlsson"ni Astrid Lindgren yozgan boʻlib, uni rus tilidan oʻzbek tiliga Husan Roʻzimatov tarjima qilgan. „Kichkina shahzoda" esa Antoine de Saint-Exupéry qalamiga mansub boʻlib, uni Xayriddin Sultonov oʻzbekchaga oʻgirgan.

Oʻzbekcha toʻplamni tayyorlagan redkollegiya Hakim Nazir, Anvar Obidjon, Farhod Musajonov, Quddus Muhammadiy, Raim Farhodiy, Poʻlat Moʻmin, Ergash Raimov, Xudoyberdi Toʻxtaboyev, Nosir Fozilovlardan iborat boʻlgan. Asar rasmlari S. Silka tomonidan chizilgan.

Mittivoy va Karlsson
--------------------

„Mittivoy va Karlsson"ni shved yozuvchisi Astrid Lindgren yozgan. Uni rus tilidan oʻzbek tiliga Husan Roʻzimatov tarjima qilgan. 

„Mittivoy va Karlsson"dagi voqealar 1950-yilda Stokgolm shahrining Vasastan markaziy rayonida sodir boʻladi. Voqealar bir uyda yashovchi ikki bosh qahramon – Svantesonlar oilasining kichkina farzandi Svante va tomda yashovchi Karlsson haqidadir. Toʻplamga Svante hamda Karlsson haqidagi uch qissa – „Mittivoy va tomda yashovchi Karlsson", „Tomda yashovchi Karlsson yana uchib keldi" hamda „Tomda yashovchi Karlsson yana shoʻxlik qilyapti" qissalari kiritilgan.

Kichkina shahzoda
-----------------

„Kichkina shahzoda"ni fransuz yozuvchisi Antoine de Saint-Exupéry yozgan. Uni oʻzbek tiliga Xayriddin Sultonov oʻgirgan.

„Kichkina shahzoda" ilk bor 1943-yil chop etilgangan boʻlib, undagi rasmlarni muallifning oʻzi chizgan. Asarda choʻlda yolgʻiz qolgan uchuvchi kichik asteroiddan yerga qulagan shahzoda bilan uchrashadi. „Kichkina shahzoda" falsafiy asar boʻlib, unda ijtimoiy tanqid bor. Saint-Exupéryning eng mashhur asari hisoblanmish „Kichkina shahzoda" dunyoning 250 dan oshiq tiliga tarjima qilingan, Fransiyada esa 20-asrning eng sara kitobi deb topilgan.

Boʻlimlari
----------

* „Mittivoy va Karlsson"

1. „Mittivoy va tomda yashovchi Karlsson"
2. „Tomda yashovchi Karlsson yana uchib keldi"
3. „Tomda yashovchi Karlsson yana shoʻxlik qilyapti"

* „Kichkina shahzoda"

Manbalar
--------

1. ↑  „Mittivoy va Karlsson" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 24-sentabr 2016-yil.

Havolalar
---------

* „Mittivoy va Karslson" Ziyouz saytida
* „Kichkina shahzoda" Ziyouz saytida

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Tun yabgʻu** — Gʻarbiy turk xoqonligining hukmdori (618—630). 

U Sheguyxon vafotidan soʻng taxtga chiqqan. T.Ya. qobiliyatli sarkarda va davlat boshligʻi boʻlib, faol harbiy harakatlar olib borgan. Janubiy Toxariston (hozirgi Afgʻoniston) va qisman Gibin (hozirgi Pokiston) yerlarini zabt etdi. Bu davrda Gʻarbiy Turk xoqonligi tarkibiga deyarli butun Oʻrta Osiyo, Qozogʻistonning katta qismi, quyi Volga boʻylari, Shimoliy Kavkaz yerlari kirgan. Davlat poytaxti Suyab sh. (hozirgi Toʻqmoq sh. yaqinida) edi.

T.Ya. markaziy hokimiyatni kuchaytirish maqsadida davlatda maʼmuriy islohot oʻtkazgan. Viloyatlarda nazoratni kuchaytirish uchun oʻz vakillari — tudunlarni yuborgan. Maxalliy xukmdorlarga turkiy unvonlar inʼom etgan. Oʻgʻli Tardushodni Toxaristonga noib qilib tayinlagan. T.Ya. xoqon Eronga qarshi Vizantiya bilan ittifoq tuzgan. 627 yil gʻarbiy turklar tuzilgan shartnomaga asosan, Eronga karam boʻlgan Kavkazorti xududiga hujum qilgan. 627 yili Chor (Darband), 628 yil esa Tiflis (xoz. Tbilisi) zabt etilgan. 

630 yil T.Ya. amakisi Kul Bahodur tomonidan oʻldirilgan.

Adabiyot
--------

* Gumilyov L. N. Drevniye tyurki, M. 1967;
* Istoriya Vostoka, t. 2, M. 1995.
* Klyashtornyy S. G. Savinov D. G. Stepnyye imperii drevney Yevrazii. Sankt-Peterburg: Filologicheskiy fakul'tet SPbGU, 2005.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ahmad Khairuddin Haj Mohamad** (1987-yil 31-yanvarda tugʻilgan), odatda **Ahmad Haj Mohamad** nomi bilan tanilgan, suriyalik futbolchi, Suriya Premer-ligasida "Hutteen SC" jamoasida oʻynaydi.

Klub karyerasi
--------------

### Suriya

Ahmad professional faoliyatini 2006-yilda ota-ona klubi „Hutteen SC"da boshlagan. 2009-yil oktyabr oyida u Suriya Premer-ligasining „Al-Ittihod Aleppo" klubiga oʻtdi va ularga 2010-yilgi Osiyo kubogi, Osiyoning ikkinchi yirik klublar futbol turniri hamda 2010-11-yilgi Suriya kubogida gʻalaba qozonishda yordam berdi.

### Iordaniya

2012-yil iyul oyida u Iordaniyaga koʻchib oʻtdi va 2014-yil 10-iyulda Shabab Al-Ordon klubi bilan bir yillik shartnoma imzoladi.

### Iroq

2013-yilda u Iroqqa koʻchib oʻtdi va 2013-yil 11-fevralda Al-Sina bilan olti oylik shartnoma imzoladi.

### Livan

2013-yil avgust oyida u Livanga koʻchib oʻtdi va Salam Zgharta bilan bir yillik shartnoma imzoladi.

### Ummon

2014-yilning avgustida Ummonga koʻchib oʻtdi va 2014-yilning 27-avgustida Ummon Professional ligasining Al-Seeb klubi bilan bir yillik shartnoma imzoladi.

### Suriyaga qaytish

Suriyadan tashqarida ikki yillik oʻyindan soʻng, u 2015-yilda Suriyaga qaytib keldi va 2015-yil 1-fevralda u oʻzining ota-klubi Hutteen SC bilan olti oylik shartnoma imzoladi.

Xalqaro martaba
---------------

U 2009-yildan beri Suriya milliy futbol jamoasida muntazam oʻynab kelmoqda. Katta milliy murabbiy Fajr Ibrohim birinchi marta unga qoʻngʻiroq qildi va u 2009-yil 5-iyunda Syerra-Leonega qarshi oʻrtoqlik uchrashuvida debyut qildi. U ikkinchi boʻlimda Adel Abdullaning oʻrniga maydonga tushdi.

Yutuqlar
--------

### Klub

**Al-Ittihod**

* Suriya kubogi: 2011-yil
* OFK kubogi: 2010-yil

Manbalar
--------


1. ↑  „السوري حاج محمد يوقع رسميا لشباب الأردن".  KOOORA.
2. ↑  „السوري حاج محمد يوقع للصناعة العراقي ويستغرب عدم مشاركته في مواجهة عمان آسيوياً".  KOOORA.
3. ↑  „سلام زغرتا اللبناني يضم السوري أحمد حاج محمد".  KOOORA.
4. ↑  „السيب العماني يضم السوري حاج محمد".  KOOORA.
5. ↑  „حطين السوري يتعاقد مع أحمد حاج محمد".  KOOORA.
**Mixail Dovidovich Dovidov** [1913.12(25).5, Andijon - 1981.16.6, Toshkent] — opera xonandasi (lirik tenor), aktyor va pedagog. Oʻzbekistan xalq artisti (1978). Moskvadagi Oʻzbek opera studiyasini tugatgan (1939). 1933-yildan Oʻzbek davlat musiqali teatrida artist, 1939-yildan Navoiy nomidagi opera va balet teatri yakkaxoni. Mayin va shirali ovoz sohibi D.ning ijro uslubi yevropa va milliy xonandalik anʼanalarining mutanosibligi bilan ajralib turadi. Oʻzbek operalaridan Naziriy (S. Boboyev, "Hamza"), Olimjon (T. Sodiqov, D. Zokirov va b. "Zaynab va Omon") va ayniqsa Hidoyat (S. Yudakov, "Maysaraning ishi"), shuningdek, Lenskiy (P. Chaykovskiy, "Yevgeniy Onegin"), Shuyskiy (M. Musorgskiy, "Boris Godunov"), Almaviva (J. Rossini, "Sevilya sartaroshi") kabi partiyalarni mahorat bilan ijro etgan. Konsert repertuaridan oʻzbek, tojik, tatar va ozarbayjon xalq koʻshiqlari oʻrin olgan. 1966-yildan Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida dars bergan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kotyan**, Qoʻtan (13-asr) — Dashti Qipchoqning gʻarbidagi qipchoq (polovets) xonlaridan; Sutoyxon oʻgʻli. 1205-yil Galich knyazi Roman vafot etgach, Galich knyazligida olib borgan janglaridan birida asir tushishiga sal qolgan. 1223-yil moʻgʻullarni Dashti Qipchoqqa qilgan bosqinidan soʻng, K. Galichga, kuyovi knyaz Mstislav huzuriga kelib, undan va barcha knyazlaridan moʻgʻullarga qarshi kurashida yordam berishlarini soʻragan, yordam berishga vaʼda qilingan. Rus knyazlarining birlashgan kuchlari K. bilan birga Kalka jangida moʻgʻullar tomonidan butkul tor-mor qilinadi. 1225-yil Mstislav K.ni Daniil Romanovich bilan ittifoq tuzgan lyaxlarga qarshi kurashish maqsadida chaqirtirgan, 1228-yil K. Kiyevning ulugʻ knyazi Vladimir Ryurikovichga Daniilga qarshi kurashida yordamlashgan; keyinchalik K. qigtchoqlari Vengriyaga qarshi jang qilgan Daniilga yana yordam berishgan. 1238-yil Ashtarxon dashtlarida Botuxondan magʻlub boʻlgan K. 40 ming kishilik qabiladoshlari bilan Vengriyaga qochib borgan, u yerda qirol K.ni fuqarolikka qabul qilib, qabilasi uchun yer ajratib bergan.

Adabiyot
--------

* Pletneva S. A. Polovsi, M. 1990; Kochevniki srednevekovya, M. 1982.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shupenzë** — Albaniyaning sharqiy qismidagi Dibër tumanida joylashgan qishloq va sobiq munisipalitet. 2015-yilda mahalliy hokimiyat islohotida u Bulqizë munitsipalitetining boʻlinmasiga aylandi. 2011-yilgi aholini roʻyxatga olishda qishloqdagi aholi soni 5503 nafar kishi edi.

Tarixiy demografiyasi
---------------------

1900-yilda Vasil Kanchov hududdagi demografik statistik maʼlumotlarni toʻplagan va zamonaviy munitsipalitetdagi oʻnta qishloq aholisi haqida xabar bergan, jumladan Bllacë, Boçevë, Homesh (bolgarcha: *Омеже* *Omezhe*), Kovashicë, Mazhicë, Okshatinë, Shtushaj, Topojan, Vlashaj va Zogjaj. Xabar qilinishicha, o‘ntasining hammasida albanlar istiqomat qilgan bo‘lib, ularning umumiy soni 4080 nafar kishini tashkil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Law nr. 115/2014" (sq). Qaraldi: 25-fevral 2022-yil.
2. ↑  2011 census results Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-03-03).
3. ↑  Vasil Kanchov (1901). Macedonia: Ethnography and Statistics — Debar kaza. Accessed 4 July 2017


|  |  |
| --- | --- |
| Albaniya geografiyasi | *Albaniya geografiyasi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ahmad Kosoniy** (arabcha: أحمد كاساني Ahmad Kosoniy — Toʻliq ismi:
Abuljavd Ato ibn Ahmad ibn Sodiq Xolidiy Kosoniy — Muhaddis.

Faoliyati
---------

Najmiddin Umar Nasafiyning „Al-qand" asarida Ato ibn Ahmad Kosoniyning Xolid ibn Valid avlodidan ekanligi aytiladi. Kosonda tavallud topgan. Biroq, yashagan davri haqida maʼlumotlar manbalarda zikr qilinmagan. Uzoq muddat Samarqandda yashab, islom ilmlaridan tahsil olgan. Hadis rivoyat qiladigan olim darajasiga yetishgan, keyin ona yurti Kosonga qaytib, u yerda shahid bo‘lgan.

Manbalar
--------

1. ↑  O‘rta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 332.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Doktor Cindy Lou Courville** (1954-yilda tugʻilgan) — 2006-yildan 2008-yilgacha AQShning Afrika Ittifoqidagi elchisi boʻlgan. Ilgari u Prezidentning maxsus yordamchisi va Milliy Xavfsizlik Kengashining Afrika ishlari boʻyicha katta direktori boʻlib, u Qoʻshma Shtatlarning Afrikaga nisbatan siyosatini ishlab chiqishda yordam bergan.

Yoshligi va taʼlim
------------------

Courville Luiziana shtatining Opelousas shahrida oʻsgan va 15 yoshida oʻz shahrining NAACP boʻlimining kotibi boʻlib ishlagan. Uning otasi International Harvester kompaniyasida ishlagan, onasi esa Courvillening bolalik maktabida tikuvchi va oshpaz boʻlgan.

Elchi Courville Lafayettedagi Luiziana universitetini siyosatshunoslik boʻyicha bakalavriat va magistr,Denver universitetining xalqaro tadqiqotlar oliy universiteti, qiyosiy siyosat va xalqaro munosabatlar yoʻnalishini magistr va Ph.D darajalari bilan tamomlagan.

Professional tajriba
--------------------

Courville hozirda COO va PMIC Global bosh direktori lavozimlarida ishlaydi. Uning kasbiy tajribasi Indiana shtatidagi Gannover kolleji va Los-Anjelesdagi Occidental kollejining siyosatshunoslik fakulteti aʼzosi sifatida Universitet maydonida oʻn yil ishlagan. U Zimbabve universitetida faxriy tadqiqotchi boʻlgan; Denver universitetida Shell neft xodimi; va Los-Anjelesdagi Kaliforniya universitetida Ford ozchiliklar post-doktorlik ilmiy xodimi boʻlib ishlagan.

2008-yilda Courville oʻzining alma-materi, Lafayettedagi Luiziana universitetining faxriy doktori unvoniga sazovor boʻldi.

Hukumat ishi
------------

Courville Mudofaa Razvedka Agentligidan (DIA) MXXga borib, u yerda Bosh shtab boshligʻi idorasida katta razvedka xodimi boʻlib ishlagan. DIAdagi faoliyati davomida u Afrika siyosati boʻyicha Mudofaa razvedka boshqarmasi yordamchisining oʻrinbosari sifatida Afrika Mudofaa vaziri idorasi, Milliy Xavfsizlik Kengashi, Davlat Departamenti va Mudofaa Kotibi Departamenti bilan bogʻlovchi sifatida ishlagan. U, shuningdek, Mudofaa vaziri idorasining Sharqiy Afrika ishlari boʻyicha direktori boʻlib hamda AQShning Sharqiy Afrika va Afrika shoxi bilan harbiy va xavfsizlik siyosatini muvofiqlashtirish uchun mas’ul edi. Courville avval 2001-yil iyunidan 2003-yil avgustigacha Milliy xavfsizlik kengashida Afrika ishlari boʻyicha direktor lavozimida ishlagan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Cindy Lou Courville (1954–)".  Office of the Historian, U.S. Department of State. Qaraldi: 12-iyul 2021-yil.
2. ↑  *Payton.* „Dr. Cindy Courville receives honorary doctorate". *Communication and Marketing*.  UL Lafayette. 6-oktabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-avgust 2022-yil.
3. ↑  „Alumna Cindy Courville was first ambassador to the African Union". *DU Today*.  University of Denver. Qaraldi: 28-noyabr 2012-yil.
**Kotoraya**, paxtaron, ftormeturon, fluometuron (C10HnF3N2O) — singib va tanlab taʼsir etuvchi gerbitsid, 80% li hoʻllanuvchi kukun, rangi oq yoki kulrang. Paxtazorlarda bir yillik, asosan, ikki pallali begona oʻtlarga qarshi qoʻllaniladi. Machin, olabuta, ituzum, semizoʻtlarni quritadi, shamak, itqoʻnoq, gʻumay va boshqalarni esa shikastlaydi. Oʻsimlikka ildizi orqali singadi. Preparatning taʼsir kuchi 2—3 oy. Tuproqda tez parchalanadi. Bahor quruq kelganda, shuningdek, shoʻrxok tuproqlarda preparatning taʼsir kuchi kamayadi. K. chigitni ekish bilan bir vaqtda lenta usulida solinadi. Sarf meʼyori: yalpi sepishda 1,3—2,8 kg/ga (taʼsir etuvchi modda boʻyicha), qator orasiga solishda 0,65—1,4 kg/ra. Kam zaharli.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ahmad Hamidovich Jabborov** (1925.8.8, Namangan — 2018) — musiqashunos, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1990), professor (1994). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1960). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1943—45). Musiqa oʻquv yurti (1950— 54), Toshkent kopservatoriyasi (1959— 74)da oʻqituvchi, Toshkent madapiyat institutida dotssnt, kafsdra mudiri (1974— 87), Oʻzbekiston kopservatoriyasida professor (1994-yildan). Ayni paitda, Oʻzbekiston Bastakorlar uyushmasi raisi (1965-75 va 1987-92), OʻeR Madaniyat ishlari vazirligining Sanʼat bosh boshqarmasi boshligi (1975—85). Ilmiy ishlari oʻzbek musiqali teatri, oʻzbek bastakor va kompozitorlarining ijodi masalalariga bagʻishlangan. Oʻzbek va rus tillarida "Oʻzbekiston bastakorlari "a musiqashunoslari" (T. 1975; T. 2004) toʻplamlari muallifi. Bir pecha ilmiy anjumanlar (Moskva, 1971; Tunis, 1972; Olmaota, 1973; Samarqand, 1978, 1983, 1987 va boshqalar) ishti-rokchisi. "El-yurt qurmati" ordeni (1999), "Jasorat" medali (1995) bilan mukofotlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  kultura.uz
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyotlar
-----------

* Manas Leviyep, T. 1986; Musiqali drama na komediya janrlari Oʻzbekiston kompozitorlarining ijodida, T.. 2000.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ahmad Arash Hatifi** (1986-yil 13-martda tug'ilgan) - professional futbolchi, yarim himoyachi va hozirda Oklend Stompers jamoasida o'ynaydi. Qo'shma Shtatlarda tug'ilgan u Afg'oniston terma jamoasini himoya qiladi.

Faoliyati
---------

### Yoshligi

Kaliforniyaning Oklend shahrida tug'ilgan Hatifi Kaliforniyaning Alameda shahrida o'sgan va Alameda o'rta maktabida o'qigan va u yerda universitet futbol jamoasi sardori bo'lgan. Keyin u 2004-yilda Devisdagi Kaliforniya universitetida o'qishni boshladi va u yerda 2005-yilda futbol jamoasida o'ynay boshladi. Kollejni tugatgandan so'ng, Hatifi 2012-yildan 2013-yilgacha Amerika futbolining to'rtinchi darajasi bo'lgan Milliy Premer Futbol Ligasining Bay Area Ambassadors jamoasida o'ynadi.

### Mumbay

2013-yilning 1-noyabrida Hatifi Hindistonning I-liganing "Mumbay" klubi bilan shartnoma imzolagani tasdiqlandi. Keyin u jamoa uchun debyutini ertasi kuni Balewadi sport majmuasida Bengaluru FCga qarshi o'tkazdi va o'sha uchrashuvda Mumbay 2:2 hisobida durang o'ynagan paytda 87 daqiqa o'ynadi.

Xalqaro
-------

2007-yilda Hatifi Afg'oniston terma jamoasi safida Suriya va Shri-Lankaga qarshi Jahon chempionati saralashida o'ynash uchun tanlangan. U 2013-yilning 20-avgustida Pokistonga qarshi o‘yinda o‘z mamlakati uchun birinchi golini kiritdi va o‘yinning 32-daqiqasida Afg‘oniston 3:0 hisobida g‘alaba qozondi. U 2013-yil 11-sentyabr kuni Afg‘oniston bilan o‘zining ilk chempionligini qo‘lga kiritdi, o‘shanda uning mamlakati 2013-yilgi SAFF chempionatida Hindistonni 2:0 hisobida mag‘lub etdi. 22-may kuni Hatifiy OFK Chaqiruv kubogi-2014da Afg'oniston Turkmaniston ustidan 3:1 hisobida g'alaba qozongan o'yinda ikkinchi golni urdi. Bu Afg‘onistonning OFK Chaqiruv Kubogidagi sakkiz urinishdagi birinchi g‘alabasi ham bo‘ldi.

Yutuqlar
--------

**Afg'oniston**

* SAFF chempionati : 2013-yil

Manbalar
--------


1. ↑  „AHMAD HATIFIE". *UC Davis*. 28-sentabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-noyabr 2013-yil.
2. ↑  „Archived copy". 25-yanvar 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-yanvar 2016-yil.
3. ↑  „Afghan Premier Profile". *Afghan Premier FC*. 6-noyabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-noyabr 2013-yil.
4. ↑  „Mumbai FC rope in Afghanistan's Hashmatullah Barikzai and Ahmad Hatifie". *Goal.com*. Qaraldi: 2-noyabr 2013-yil.
5. ↑  „MUMBAI VS. BENGALURU 2 – 2". *Soccerway*. Qaraldi: 2-noyabr 2013-yil.
6. ↑  „Ahmad Hatifie". *National-Football-Teams*. Qaraldi: 2-noyabr 2013-yil.

"Ahmad Hatifie".
7. ↑  *Allen, Karen*. „Afghanistan beat Pakistan 3–0 in Kabul friendly". *BBC* (20-avgust 2013-yil). Qaraldi: 16-avgust 2018-yil.
8. ↑  *Bali.* „Afghanistan 2–0 India: The Lions of Khorasan win their first ever SAFF Championship title". *Goal.com*. Qaraldi: 2-noyabr 2013-yil.
9. ↑  „AFC Challenge Cup: Afghanistan 3–1 Turkmenistan". *AFC* (23-may 2014-yil). 24-may 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-may 2014-yil.
**Kovak venalar** — quruqda yashovchi umurtqalilar katta qon aylanish doirasining eng yirik tomirlari. Suvda va qurukda yashovchilarda qonni yurakning venoz boʻshligʻiga, sudralib yuruvchilar, qushlar va sut emizuvchilarda yurakning bevosita oʻng boʻlmachasiga olib kelib quyadi. Odamning tomirlar sistemasida yurakning chap qrrinchasidan boshlangan aorta tarmoqlari mayda kapillyarlar boʻlib, kislorodga boy qonni organizmga tarqatadi. Venalar esa kapillyardan yigʻilib, yiriklashib yuqori va pastki Kovak venalar boʻlib, oʻng boʻlmachaga quyiladi. Yuqori va pastki Kovak venalar farq qilinadi. Yuqori Kovak venalar yirik, ammo kalta boʻlib, koʻks oraligʻida oʻng va chap tomonlardagi yelkabosh va qoʻl venalarining qoʻshilishidan vujudga kelgan. U bosh, boʻyin, yelka kamari (oʻng va chap tomon), qoʻl, koʻkrak boʻshligʻi devorlari, orqa miya va uning qobiqlari (qisman), koʻks oraligʻidagi aʼzolardan qon yigʻadi. Pastki Kovak venalar eng yirik tomir boʻlib, IV, V bel umurtqalari roʻparasidagi oʻng va chap yonbosh venalarining qoʻshilishidan hosil boʻladi. Vena yuqoriga koʻtarilib yoʻlda bel, chanoq, oyoq venalari, jigardan chiqqan qopqa vena va qorin boʻshligʻidagi aʼzolar venalarini qabul qiladi. Qopqa vena diafragmadan oʻtib yurakning oʻng boʻlmachasiga quyiladi. U chanoq sohasidagi aʼzolar va devorlaridan, shuningdek, qorin boʻshligʻidagi aʼzolar (jigar, buyrak, buyrak usti bezi) va devorlaridan diafragma, jinsiy bezlar, orqa miya va qisman miya qobiqlaridan hamda oyoqdagi venoz chigʻallardan qon yigʻadi. Yuqori va pastki qopqa venalar qorin devorining orqa va oldingi boʻlagidagi vena tomirlari bilan keng qoʻshilgan. Bu yuqori pastki kovak tomirlarda qon dimlanib qolganda vena qoni qoʻshilmalar orqali yoʻnalishiga imkon beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |