(talaffuzi: *Tor Odinson*) shunchaki **Thor** (talaffuzi: *Tor*) yoki **Momaqaldiroq xudosi** (inglizcha: *) Marvel kinomatografiya koinoti (MKK) mediafranshizasidagi xayoliy qahramon boʻlib, Marvel Comicsdan olingan ayni nomli personajga va Norvegiya mifologiyasidagi shu nomli xudoga asoslangan.*

Tor qadimgi begona sivilizatsiyaning eng qudratli asgardliklardan biri sifatida tasvirlangan, ular Yer bilan uzoq muddatli aloqalarga ega boʻlib, odamlar tomonidan xudo deb hisoblanadi. Tor kuchli Myolnir (Mjolnir) bolgʻasiga ega va dastlab Asgard taxtining takabbur vorisi sifatida tasvirlanadi, uning xulq-atvori Asgard himoyasi ostidagi Toʻqqiz Qirollik orasida tartibsizliklarni keltirib chiqaradi. Asrab olingan ukasi Loki bilan Tor o‘rtasida ziddiyat paydo bo‘ladi. Tor Yerni himoya qilishni oʻz zimmasiga oladi va Qasoskorlar jamoasining aʼzosiga aylanadi. Odinning oʻlimidan soʻng, Tor Asgardning shohi boʻladi, ammo Tor Helaning ozod qilingan opasi Surturni ozod qilishga majbur qiladi, shunda u (Surtur) Asgardni yoʻq qiladi. Tor Yangi Asgard tojini Valkiriyaga topshirganidan so‘ng Galaktika qoʻriqchilariga qoʻshiladi.

MCUda Tor Odinson rolini avstraliyalik aktyor Chris Hemsworth ijro etadi. Tor birinchi marta „Thor" (2011) filmida paydo boʻldi va 2021-yildan boshlab sakkizta filmda suratga tushib, MCUda markaziy shaxsga aylandi. Multiversedan (boshqa parallel dunyolardan) Torning muqobil versiyalari animatsion seriyasining birinchi faslida paydo boʻladi (2021), bu yerda ular Chris Hemsworth tomonidan aytilgan. Bir versiyada, Lokisiz oʻsgan muqobil Tor tasvirlangan, u kuzatuvchi tomonidan Altronning muqobil versiyasiga qarshi kurashish uchun Multiverse (boshqa parallel dunyo) jamoasi qoʻriqchilari safiga yollangan.

Tor premyerasi bo‘lib o‘tgan „Thor: Love and Thunder" (2022) filmida qaytadi. Qahramon dastlabki ikkita yakkaxon filmda turlicha qabul qilindi, biroq „Thor: Ragnarok" (2017) „Infinity Saga"ning uchinchi bosqichi doirasida Tor va uning hikoya chizigʻining ijobiy qayta ishga tushirilishi sifatida qabul qilindi va shundan beri muxlislarning sevimli qahramoniga aylandi.

Konsepsiya va yaratilish
------------------------

Thor Stan Lee, yozuvchi Larri Leeber va rassom Jack Kirby tomonidan yaratilgan *Journey into Mystery* (1962-yil avgust) nomli ilmiy fantastika antologiyasi Marvel Comics superqahramoni sifatida debyut qildi. Kirby shunday dedi: "*Men Thorni Marvelda yaratdim, chunki har doim afsonalardan hayratda edim, shuning uchun Balder, Heimdall va Odin haqida bildim.* *Thorni yangilashga va uni superqahramon sifatida kiyintirishga harakat qildim, lekin u hali ham Thor edi* ". Lee va Kirby Thorni „Qasoskorlar" filmiga (1963-yil sentabr) superqahramonlar jamoasi asoschisi sifatida kiritdilar. Komiks qahramonining televizion moslashuvi birinchi marta 1988-yilgi „Halkning qaytishi" telefilmida paydo boʻlgan. Shundan soʻng, qahramon haqida film suratga olish taklif qilindi, ammo bu hech qachon amalga oshmadi. 2000-yillarning oʻrtalarida Kevin Feyj Marvel hali ham Qasoskorlarning asosiy aʼzolariga, shu jumladan, Thorga ham huquqlarga ega ekanligini tushundi. Feyj oʻzini „muxlis" deb eʼlon qilganidek, xuddi 1960-yillarning boshlarida ijodkorlar Stan Lee va Jack Kirby oʻz komikslari bilan qilgani kabi umumiy koinot yaratishni rejalashtirgan. Thor komikslari muxlisi Mark Protosevich 2006-yil aprel oyida ssenariy yozishga rozi boʻldi va ular Sonyʼdan huquqlarni qoʻlga kiritgandan soʻng loyiha Paramount Pictures tomonidan qabul qilindi. 2007-yil dekabr oyida Protosevich oʻzining film haqidagi rejalarini „super qahramonning kelib chiqishi haqidagi hikoyaga oʻxshab, super kuchga ega boʻlgan odam haqida emas, balki oʻzining haqiqiy salohiyatini roʻyobga chiqarayotgan xudo haqida tasvirlab berdi. Bu Yangi Ahdning xudosiga aylangan Eski Ahd xudosining hikoyasi". Marvel Studios filmni boshqarish uchun Metyu Von bilan shartnoma imzoladi Keyin Von budjetni qisqartirish uchun Protosevichning ssenariysini qayta yozdi. 2008-yil sentabr oyida Kennet Brana rahbarlik qilish uchun muzokaralarga kirishdi va 2008-yil dekabriga kelib Branag bu lavozimga qabul qilinganligini tasdiqladi. U buni „katta epik ssenariyning oʻrtasida joylashgan inson hikoyasi" deb taʼriflagan. 2008-yil oktabr oyida Deniel Kreygga bu rol taklif qilindi, lekin oxir-oqibat Jeyms Bond franshizasi oldidagi majburiyatlarini aytib, uni rad etdi.

2009-yilning may oyida Chris Hemsworth bosh rolni oʻynash uchun muzokaralar olib bordi, unda 25 yoshli aktyor oldingi bosqichda rad etilgan va keyin rol uchun ssenariyni oʻqish uchun ikkinchi imkoniyat berilgan edi. Hemsworthning akasi Leeam ham bu rol uchun tinglovdan oʻtgan, biroq Marvel Studios rahbari Kevin Feyj tomonidan rad etilgan. Feyj film hozirgi Yerda ham, Asgardda ham suratga olinishini, biroq Thorning insoniy boshlovchisi, doktor Donald Bleykni oʻz ichiga olmaydi. Hemsworth bu rol uchun toʻxtovsiz ovqatlanish orqali 20 funt orttirganini aytdi va „Thordan keyin men ogʻirlik koʻtarishni boshlaganman, bu men uchun juda yangi edi".

### Xarakteri

Hemsworth qahramon bilan munosabatlari haqida gapirar ekan, shunday dedi: "Biz hamma narsani insoniylashtirishga va haqiqatga aylantirishga harakat qildik. Biz komikslar boʻyicha barcha tadqiqotlarni oʻrgandik, „Bu yigit kim va maʼlum sahnalarda uning odamlar bilan munosabati qanday?" degan savolga qaytdik. Thorning jang uslubiga yaqinlashar ekan, u shunday dedi: "Birinchidan, biz komikslar va pozalarga, Thorning harakati va jang qilish uslubiga qaradik. Kuchining katta qismi yerdan tortib olinganga oʻxshaydi. Dakota Goyo birinchi filmda yosh Thor rolini ijro etadi.

 Chris Hemsworth San-Diegodagi Comic-Con 2019-yilda
Hemsworthning aytishicha, Qasoskorlar filmi uchun u har kuni tovuq koʻkragi, baliq, steyk va tuxum isteʼmolini koʻpaytirish orqali „Thor" filmi uchun mos ko‘rinishga ega boʻlgan.

Hemsworthning soʻzlariga koʻra, „Thor: Zulmat dunyosi" filmida "Hozirda Thor va Jane uchun bir nechta javobsiz savollar bor, chunki u „Qasoskorlar"da toʻxtab, unga yetib bormagani aniq. Thor nimanidir tushuntirishi kerak boʻlishi mumkin. Va Loki bilan biz Thordan tortib Qasoskorlargacha va hozirgacha boʻlgan toʻqnashuvimizning asosiy sabablariga oʻtamiz Hemsworth qoʻshimcha qildi: "Menimcha, Thorning sayohati biz birinchi filmda toʻxtagan joydan davom etmoqda — u taxtga oʻtirmoqchi boʻlganida va bu bilan birga keladigan masʼuliyatni anglab yetmoqda. Shuningdek, Alan Teylor bu masʼuliyatning qorongʻu tomoni haqida, qanday qilib qirol boʻlish yoki qaysidir maʼnoda oʻta siyosiy boʻlish sirlari haqida, odamlar nimani bilishi kerakligi va nimani bilishni xohlashlari haqida gapirib beradi. Hemsworthga bu filmdagi Thor roli ayniqsa yoqdi, chunki u „uni sindirib, insoniy fazilatlari va zaif tomonlarini topa oldi".

Hemsworthning taʼkidlashicha, „Ultron davri" Thor „Zulmat dunyosi" voqealaridan keyin Yerda qolgan va bu yerda oʻzini uyda his qila boshlaganini koʻrsatadi, shuning uchun u Ultronning tahdidini shaxsiy hujum deb biladi. Hemsworthning taʼkidlashicha, Thorning ushbu filmdagi motivlari butunlay boshqacha edi, chunki bu birinchi MCU filmi boʻlib, u Lokiga qarshi oʻynamaydi.

Thor: Ragnarok voqealariga koʻra, Thor Infinity Stonesni qidiradigan "yakka oʻqotar jangchi"ga aylandi. Bu vaqtga kelib, Hemsworth personajdan „bir oz zerikib" edi va biroz tavakkal qilishni va tajriba qilishni xohladi: filmda qahramonning sochlari qisqaroq, turli kiyim kiyadi, bolgʻasi Mjolnir vayron boʻldi va u yutqazdi. Rejissor Taika Waititi qoʻshimcha qildiki, personajning bu „yechinishi" film oxirida qochqin boʻlishga imkon berdi. Waititi, Taʼtil (2015) va Ghostbusters (2016) kabi filmlarda koʻrsatilgan Hemsworthning komediya isteʼdodidan koʻproq foydalanishni xohladi va Kurt Rassellning „Kichik Xitoyda katta muammo" (1986) filmida Jack Burton rolini oʻynaganini taʼkidladi.

Infinity War Ragnarokdan keyin sodir boʻlib, Thorni „haqiqiy hissiy motivatsiya" bilan „juda chuqur va qiziqarli joyda" qoldiradi. Hemsworthning tavsiyasiga koʻra ssenariy mualliflari Christofer Markus va Stephen McFeely filmga yangilangan Thorning komedik va fojiali elementlarini olib kirishga yordam berish uchun Ragnarok rejissori Taika Waititi va ssenariy muallifi Eric Pearson murojaat qilishdi. Jo Russoning aytishicha, Thorda „Thanosning dalillariga toʻgʻridan-toʻgʻri zid boʻlgan film qahramoni yoyi bor" va agar Thor Thanosni oʻldirganida filmning bosh qahramoni boʻlar edi. „Abadiyat jangi"dagi Thor oʻzining Ragnarokdagi oldingi chiqishidan orqaga qadam sifatida tanqid qilindi, unda Thor oʻz kuchi Mjolnirdan kelmasligini bilib, Abadiyat jangining katta qismini yangi, kuchliroq qurollar yaratishga sarflaydi.

Abadiyat jangida Thanosni oʻldira olmaganidan soʻng, Thor Norvegiyaning Tonsberg shahridagi asgardlik qochqinlarning semiz, mast hukmdoriga aylanadi. Hemsworth xarakterdagi bunday keskin oʻzgarish haqida gapirar ekan, „Men shunchaki oʻz fikrimga ega edim. Bu safar men boshqacha ish qilmoqchi edim. Men har bir filmni, ayniqsa oxirgi ikkitasini xohlardim va ular rozi boʻlishdi" va qoʻshimcha qildi: „Biz koʻp soatlar va kunlar davomida suratga tushdik va Thorni qanchalik uzoqqa olib borishimiz mumkinligini va nimani boshqacha qilishimiz mumkinligini muhokama qildik". Entoni Russo qoʻshimcha qildi: "Philmda uning jismoniy holati haqida juda qiziqarli voqealar boʻlsa-da, bu hazil emas. Bu uning xarakter darajasida ekanligining namoyonidir va bizning fikrimizcha, bu uning shaxsiyatining eng ishonchli jihatlaridan biri. Axir, bu juda tez-tez uchraydigan reaksiya depressiya va ogʻriq Thorning hikoyasi uning eng sevimli hikoyasi boʻlib, shunday degan edi: „Chrisning komediyachi sifatidagi sehrining bir qismi — bu uning xarakter chuqurligiga eng jiddiy darajada bagʻishlanishidir… Komediya sof fidoyilik va hissiy murakkablik joyidan kelganida, bu juda makkor va hayratlanarli". Hemsworth oʻzgarish uchun taxminan uch soat davomida soch va boʻyanish bilan shugʻullanishi kerak edi, bu esa unga katta silikon protez kostyumini kiyishni ham talab qildi; toʻplamda, u oʻzini „Thor Lebowski" deb atagan. Thor dastlab „Intiho" oʻrtasida oʻzining „eski kesilgan oʻziga" qaytishi kerak edi, ammo Hemsworth Thorning eski jismoniy holatini saqlab qolish uchun muvaffaqiyatli kampaniya olib bordi.

Thor baʼzan MCUdagi voqealarga taʼsir qiladigan bir qator kamchiliklarga ega. U dastlab impulsiv boʻlib, Ayoz Gigantlarining uyi Jotunheimga bostirib kiradi. Bu Odinning uni Yerga quvib chiqarishiga olib keladi va Loki uning ayoz giganti boʻlib tugʻilganini va Odin tomonidan asrab olinganini bilganidan keyin Loki Asgardni agʻdarishga urinishiga olib keladi. Qayd etilishicha, ushbu tajriba tufayli Thor „kamtarroq jangchiga aylanadi". Thor voqealari Lokining Thanos bilan toʻqnash kelishiga olib keladi, uning xizmatida Loki „Qasoskorlar" filmida Yerga bostirib kiradi. Birinchi filmdan beri Thorning takabburligi pasaygan boʻlsa-da, u „Qasoskorlar" filmidagi birinchi uchrashuvida Steve Rogersga hujum qilganda hamon impulsivlik chaqnaydi.

2015-yilda Qasoskorlar Sokoviyadagi Hydra tashkilotining qolgan aʼzolarining tadqiqot bazasiga hujum qilishdi, uning bosh qoʻmondoni Volfgang fon Struker Loki tayogʻidan foydalangan holda odamlar ustida tajribalar oʻtkazdi. Thor yaralangan Bartonni Quinjetda yetkazib beradi va tayoqni ushlab, Qasoskorlar minorasidagi ziyofatga boradi. Bayram davomida Qasoskorlar Thorning Mjolnirini olishga harakat qiladilar, ammo muvaffaqiyatsizlikka uchraydi. Shundan soʻng, ular qayta tiklangan Ultron dasturi tomonidan hujumga uchraydi, Loki tayogʻini oʻgʻirlaydi va Sokoviyaga yoʻl oladi.

### Tashqi koʻrinish va maxsus effektlar

Thorning tashqi koʻrinishi filmdan filmga oʻzgardi. Thorning birinchi filmi uchun kostyumini loyihalashda vizual rivojlanish boʻyicha boʻlim boshligʻi Charli Ven komikslar va skandinav mifologiyasi elementlarini aralashtirishga eʼtibor qaratdi, oltita disk shaklidagi bezaklarni tananing yuqori qismida saqladi, lekin „narsalarning Norse tomonini saqlab qolishga harakat qildi mumkin". Ven ishlagan birinchi dizayn elementi Thorning bolgʻasi Mjolnir boʻlib, u uchun Ven bir nechta mumkin boʻlgan muqobillarni yaratdi. „Qasoskorlar" filmi uchun Thorning libosi jamoaning boshqa aʼzolariga moslashish va uning harakatlari va tashqi koʻrinishini tabiiyroq qilish uchun biroz oʻzgartirildi. Oʻzgarishlar kostyumdagi koʻk ohanglarni kuchaytirishni va Thor shlyapasining hajmini kamaytirishni oʻz ichiga oladi. Thorni „koʻcha kiyimida" tasvirlash uchun turli xil urinishlar „Kameron Krouning" Singles filmidagi statist kabi koʻrinishi uchun tanqid qilindi.

Qahramon biografiyasi
---------------------

### Tugʻilish va yoshlik

Thor 1500-yildan koʻproq vaqt oldin Asgard qirolligida qirol Odin va uning rafiqasi Frigga oilasida tugʻilgan. Thor bolaligidan takabbur shahzoda boʻlib oʻsadi, asrab olingan akasi Loki bilan birga oʻsadi va Odin bilan bir xil boʻlishni orzu qiladi.

8 yoshida Loki Thorni aldab ilonga aylantiradi va keyin oʻzining haqiqiy qiyofasiga qaytadi va Thorni xanjar bilan jarohatlaydi. Shundan soʻng, Loki yoshligida Thor bilan kelishmay qoladi va D. B. Cooper sifatida Yerga boradi.

### Yerga surgun qilish

2011-yilda Thor Asgard qiroli boʻlishga tayyorlanmoqda, ammo tojni Asgardning qadimgi dushmanlari — muz gigantlari toʻxtatib, Odin xazinasiga kirib, oʻz vatanlari Jotunheimga tegishli boʻlgan Muz qutisi artefaktini oʻgʻirlashga harakat qilishadi. Gigantlar Vayron qiluvchi tomonidan oʻldiriladi va ularning Asgardga hozirgina kelganliklarini bilgach, Thor ulardan qasos olishni xohlaydi va ular qilmishlari uchun pul toʻlashlari kerak deb hisoblaydi va Jotunheimga borishni taklif qiladi. Biroq Odin Thorni rad etadi va ketadi. Loki Thorni Jotunheimga borishga undaydi, bu esa Thorning vasvasaga berilishiga sabab boʻladi va „Jangchi Uch Birlik" va Ledi Sif koʻmagida Jotunheimga boradi. U yerga etib, ular Jotunheim qiroli — Lafey bilan uchrashadilar. Laufey urushni xohlamaydi va chaqirilmagan mehmonlarni qoʻyib yuboradi. Loki Thorni ketishga koʻndiradi, ammo gigantlardan biri Thorni haqorat qiladi, bu uning gʻazabini keltirib, Ayoz devlariga hujum qiladi. Katta jangdan soʻng, Thor va uning doʻstlari qurshab olinadi. Toʻsatdan Odin kelib, hammani Asgardga qaytaradi. Thorning qarorlaridan hafsalasi pir boʻlgan Odin undan bolgʻasi Mjolnirni oladi, Thorni oʻz kuchidan mahrum qiladi va uni Yerga surgun qiladi. Bundan tashqari, Odin bolgʻaga afsun qiladi, unga koʻra faqat munosib mavjudotlar uni koʻtarishlari va shu bilan birga Thorning kuchini qoʻlga kiritishlari mumkin.

Yerga Nyu Meksikoga yetib kelgan Thorni astrofizik Erik Selvig va uning yordamchisi Darsi Lyuis bilan birga sayohat qilayotgan astrofizik Jane Fosterning mashinasida urib yuboradi. Ular uni kasalxonaga olib borishadi, lekin Thor jazavaga tushadi va tinchlantiradi. Biroz vaqt oʻtgach, Thor uygʻonadi va kasalxonadan qochib ketadi, ammo kelgan Jane Thorni yana yiqitadi va uni yana oʻzi bilan olib ketadi. Bu vaqtda, Puente Antiguo shahrida, Thor mahalliy kafeda tushlik qiladi va mahalliy aholidan Mjolnir haqida eshitib, uning oldiga boradi va Janega shundan keyin u xohlagan hamma narsani aytib berishga vaʼda beradi.

Jane Thorni Mjolnirga olib boradi. Thor janjal bilan „SHIELD" tashkiloti bazasiga kirib boradi va Mjolnirni tarbiyalashga harakat qiladi, lekin bundan hech narsa chiqmaydi va u tashkilot xodimlari tomonidan hibsga olinadi. Phil Coulson Thorni soʻroq qiladi, lekin u hech qanday maʼlumot olmaydi. Oʻsha paytda Loki paydo boʻlib, Thorga yolgʻon gapirib, Odin oʻlganini va Frigga Thorning qaytishini taqiqlaganini aytadi, shuningdek, oʻzini qirol deb eʼlon qiladi va ketadi. Doktor Selvig Thorni tashkilotdan olib, u bilan birga barga boradi. Thor Erikga oxirigacha ketishini vaʼda qiladi. Thor mast Selvigni Janega olib keladi va unga Toʻqqiz Qirollik qanday ishlashini tushuntiradi. Shundan soʻng, Sif va „Jangchi Uchlik" Yerga etib kelishadi va Thorga Odinning tirikligi haqida xabar berishadi.

2012-yilda Thor Natasha Romanoffning kvinjetiga tushib, omon qolgan Lokini qaytarib oladi. Togʻga qoʻnganidan soʻng, Thor Lokidan Asgardga qaytishni soʻraydi, faqat Tony Stark tomonidan Temir odam zirhlarida urib tushiriladi. Ular oʻrtasida uzoq davom etgan jangdan soʻng Steve Rogers paydo boʻladi va u vaziyatni bartaraf qiladi. Thor ular bilan S.H.I.E.L.D. Helicarrierga boradi. „SHIELD" va yer yuzidagilarga Loki Tesseraktni olishni istayotganini tushuntiradi, shunda u uning yordami bilan Chitauri armiyasini chaqirib, Yerni egallab oladi va keyin ularga beradi. Keyinchalik Thor Nick Furydan oʻzining Nyu-Meksikodagi harakatlari tufayli S.H.I.E.L.D. Tesseract asosida qurol yasaydi. Toʻsatdan samolyot tashuvchisiga Klint Barton hujum qiladi, uning fikrini Loki oʻz tayoqchasi bilan egallab olgan. Thor Hulkga aylangan Bryus Banner bilan jang qiladi va keyin Loki kamerasiga boradi, lekin Loki Thorni aldab Lokining oʻz kamerasiga kiritadi. Phil Coulson paydo boʻladi va Loki uni Thorning oldida oʻldiradi va keyin Thor bilan kamerani Yerga tushiradi. Thor kameradan chiqib, qisqa vaqt ichida kuchini yoʻqotib, yiqilib tushadi.

Jamoa Yoxannesburgda Ultronni kuzatib boradi va u yerga boradi. Biroq jang paytida mutant Wanda Maximoff Thorga gallyutsinatsiyalar yuboradi, unda u Heimdallni koʻzsiz va Asgardning oʻlimini koʻradi. Thor va jamoa tuzalib ketish uchun Bartonning uyiga boradilar, ammo Thor ularni tashlab, Selvigning oldiga boradi va bilim suvlari yordamida uning koʻrish qobiliyatiga kiradi va toʻrtta Infinity toshini koʻradi. Minoradagi jamoaga qaytib, Thor Starkga Ultrondan oʻgʻirlangan sintetik vibranium tanasini faollashtirishga yordam beradi. Qayta tiklangan maxluq Thorga hujum qiladi va keyin tinchlanadi va oʻzini „Vision" deb ataydi. Thor jamoaga Visionning peshonasidagi tosh dunyodagi eng qudratli artefakt boʻlgan oltita Infinity toshlaridan biri ekanligini tushuntiradi va Qasoskorlar Visionsiz Ultronni magʻlub eta olmasligini taklif qiladi. Vision odamlarning tarafini oladi va Mjolnir Thorni koʻtaradi. Thor va jamoa Sokoviyaga qaytib, Ultron bilan yakuniy jangda qatnashadilar. Thor va Stark Ultron tomonidan koʻtarilgan yer qismini yoʻq qilib, Yerni qutqaradi. Yangi Qasoskorlar majmuasida Thor Rogers va Starkga cheksizlik toshlarini qidirayotgani va yaqinda sodir boʻlgan voqealarni boshqaruvchi kuch yaqinda sodir boʻlgan voqealarni manipulyatsiya qilgani va Kamalak koʻprigi orqali Yerni tark etishi haqida xabar beradi.

### Yerni himoya qilish

Thor yangi Asgardning jilovini Valkiriyalarga topshiradi va Galaktika qoʻriqchilari bilan birga Yerni tark etadi.

Thor axlat sayyorasi Sakarga tushadi va mahalliy aholi tomonidan darhol harakatsiz qoladi. „Stalker 142" nomi bilan tanilgan qul savdogar Thorni itoat diski bilan nokaut qiladi va uni gladiator sifatida Sakar hukmdori grossmeysterga sotadi. Thor Lokini payqab qoladi va u allaqachon sayyorada bir oy kabi ekanligini bilib oladi. Thor „Stalker-142" da uzoq oʻtmishda Hela bilan jangda halok boʻlgan afsonaviy ayol jangchilardan biri Valkyrieni taniydi. Thor „Chempionlar musobaqasida" qatnashishga majbur boʻladi va jangdan oldin eski doʻsti Hulk bilan uchrashadi. Chaqmoq chaqib, Thor gʻalaba qozonadi, ammo grossmeyster jangni sabotaj qiladi va Hulkning gʻalaba qozonishini taʼminlaydi. Hali ham jangning quli boʻlgan Thor Hulk va Valkirni Asgardni qutqarishda yordam berishga ishontirishga harakat qiladi, lekin ikkalasi ham shaxsiy sabablarga koʻra yordam berishga tayyor emas. Koʻp oʻtmay, Thor saroydan qochib, Hulk Sakaarga kelgan quinjetni topadi. Hulk Thorni Quinjetgacha kuzatib boradi, u yerda Natasha Romanoffning yozuvi uning Hulk boʻlgan ikki yil ichida birinchi marta Bryus Bannerga qaytishiga sabab boʻladi. Thor Bryus uchun kiyim topadi va keyin ular Valkyriega qoqiladi. U ularni saroyga olib boradi va yordam berishga rozi boʻladi. Thor Qasoskorlarni tashkil qiladi. Qoʻlga olingan Loki guruhga Grandmasterning kemalaridan birini oʻgʻirlash imkoniyatini beradi. Keyin ular boshqa gladiatorlarni ozod qiladilar, ular ikki musofir Korg va Mik tomonidan ragʻbatlantirilib, inqilobni boshlaydilar. Loki yana akasiga xiyonat qilmoqchi boʻladi, lekin Thor buni kutgan holda Lokini harakatsiz qiladi va uni Sakaarda qoldiradi. Keyin Thor, Valkyrie va Banner Asgardga qurt teshigi orqali kiradilar. Thor taxt xonasiga boradi va kutgandan soʻng Hela bilan uchrashadi. Ular jangga kirishadilar, natijada Thor oʻng koʻzini yoʻqotadi. Thor zaiflasha boshlaydi, lekin u Mjolnirsiz oʻz kuchlarini ochib berishga imkon beruvchi Odin bilan vahiyni koʻradi va Helani ulkan chaqmoq bilan uradi.

Asgardda Thor Heimdall endi Kamalak koʻprigining qoʻriqchisi emasligini bilib, Odin qiyofasini olgan Lokini ochib beradi va u bilan birga otasini qidirishga boradi. Yerga etib kelgan Loki oʻlchovli tuzoqqa tushib qoladi va Thor Sanctum Sanctorumga taklifnoma oladi. U yerda Thor doktor Strenj bilan uchrashadi va Lokini tuzoqqa solgan Strenj ekanligini bilib oladi. Thor Strenjga Odinni qidirayotganliklarini tushuntiradi va Stephenga uni topgach, darhol Asgardga qaytishini vaʼda qiladi. Strenj, Thorning sochlari yordamida Norvegiyaga portal ochadi, u yerda Odin surgunga ketgan, Lokini fazoviy tuzoqdan ozod qiladi va ikkalasini ham Norvegiyaga koʻchiradi. U yerda Thor va Loki Odin bilan uchrashib, uning oʻlayotganini va uning birinchi farzandi, oʻlim maʼbudasi Hela tez orada paydo boʻlishini bilishadi. Odin vafot etadi va Hela paydo boʻlib, ularni tiz choʻkishga taklif qiladi. Thor Mjolnirni Helaga yuboradi, lekin Hela uni yoʻq qiladi va ularni oʻldirmoqchi boʻladi. Loki Kamalak koʻprigini chaqiradi, ammo Hela uni va Thorni koʻprikdan yiqitadi.

### Semiz Thor

5 yildan soʻng Thor yangi Asgardda Banner va Rocket bilan uchrashadi va ikkinchisi Thor 5 yil davomida ichganini va oʻz shaklini butunlay yoʻqotganini bilib oladi. Ular Thorni Qasoskorlar bazasiga qaytib, ularga yordam berishga koʻndiradi. Qasoskorlar jamoasi oʻtmishdagi Abadiyat toshlarining muqobil versiyalarini olib tashlashdan iborat boʻlgan Operation Time Reidni qayta yigʻadi va tashkil qiladi. Thor jamoaga efir va Haqiqat Toshi haqida gapirib beradi va keyin Janedan efirni toʻkib tashlash uchun Rocket bilan 2013-yilga Asgardga sayohat qiladi. Thor onasi Frigga bilan uchrashadi va unga kelajagi haqida gapirib beradi. Rocketa Eter Janeini quritadi va Thor tomon yuguradi. Thor muqobil Mjolnirni olib, Qasoskorlar bazasiga qaytadi. Thor Natasha Romanoffning jon toshi uchun oʻlganini bilib, uni qayta tiklash mumkinligiga ishonadi, lekin Barton uni ishontiradi. Stark, Rocket va Banner Gauntlet-ni yaratadi va unga toshlarning muqobil versiyalarini joylashtiradi. Thor koinotdagi hayotning yarmining oʻlimida oʻzini aybdor deb hisoblagani uchun ulardan foydalanishga koʻngilli boʻladi. Banner uni bu haqda gapiradi va Gauntletʼdan muvaffaqiyatli foydalanadi va koinotdagi hayotning yarmini qaytaradi.

Shundan soʻng, Thor Hela tomonidan qayta tiklangan jangchilarga qarshi jangga kiradi va asgardiyaliklarni evakuatsiya qilishga yordam beradi. Thor Hela Surturni toʻxtata olishini va Odindan Asgard birinchi navbatda asgardliklar ekanligini bilib, Lokidan Surturni Abadiy alanga bilan uygʻotishni soʻraydi, ammo bu holda Asgard yoʻq qilinadi. Loki Ragnarok qilish uchun ketayotganda, Thor va Valkyri Helani chalgʻitadi. Surtur paydo boʻlib, Helani oʻldiradi va Asgardni yoʻq qiladi. Bundan oldin Asgardliklar „Overlord" kemasida Asgarddan evakuatsiya qilinadi. Thor yangi qirolga aylanadi, kemani Yerga yuboradi va Loki bilan munosabatlarni tiklaydi.

2018-yilda galaktikalararo titan Thanos Suveren kemasiga hujum qiladi va Asgardiyaliklarning yarmini oʻldiradi. Thanos Thorni Power Stone bilan qiynoqqa solib, Lokini unga Tesseraktni berishga majbur qiladi. Thanosga Hulk hujum qiladi, ammo Thanos uni magʻlub qiladi. Thor Thanosga hujum qilishga harakat qiladi, ammo Ebon Maw Thorni harakatsiz qiladi. Shundan soʻng Thor Heimdallga Yerning koordinatalarini beradi va aqlan undan Hulkni Yerga koʻchirishni soʻraydi, buni Heimdall bajaradi, lekin Thanos uni oʻldiradi. Shunda Thor Thanosni oʻldirishga vaʼda beradi, ammo Maw uning ogʻzini yopadi. Thanos Tesseraktni yoʻq qiladi va Kosmik Toshni Abadiyat qoʻlqopi ichiga joylashtiradi. Keyin Thanos Lokini oʻldirib, kemani portlatib yuboradi.

Asgardda Thor Heimdall endi Kamalak koʻprigining qoʻriqchisi emasligini bilib, Odin qiyofasini olgan Lokini ochib beradi va u bilan birga otasini qidirishga boradi. Yerga yetib kelgan Loki oʻlchovli tuzoqqa tushib qoladi va Thor Sanctum Sanctorumga taklifnoma oladi. U yerda Thor doktor Strenj bilan uchrashadi va Lokini tuzoqqa solgan Strange ekanligini bilib oladi. Thor Strangega Odinni qidirayotganliklarini tushuntiradi va Stephenga uni topgach, darhol Asgardga qaytishini vaʼda qiladi. Strange, Thorning sochlari yordamida Norvegiyaga portal ochadi, u yerda Odin surgunga ketgan, Lokini fazoviy tuzoqdan ozod qiladi va ikkalasini ham Norvegiyaga koʻchiradi. U erda Thor va Loki Odin bilan uchrashib, uning oʻlayotganini va uning birinchi farzandi, oʻlim maʼbudasi Hela tez orada paydo boʻlishini bilishadi. Odin vafot etadi va Hela paydo boʻlib, ularni tiz choʻkishga taklif qiladi. Thor Mjolnirni Helaga yuboradi, lekin Hela uni yoʻq qiladi va ularni oʻldirmoqchi. Loki Kamalak koʻprigini chaqiradi, ammo Hela uni va Thorni koʻprikdan yiqitadi.

Thor, kamalak koʻprigi yordamida Rocket va Groot bilan birgalikda Wakandaga yetib boradi va allaqachon boshlangan jangga qoʻshiladi. Thor Steve Rogers bilan uchrashadi va Steve Thorning soqolini koʻchirib olgani uchun unga hazil qiladi. Thor Outriders kemalarini yoʻq qiladi va bir muncha vaqt oʻtgach, barcha Infinity toshlarini olgan Thanosga hujum qiladi va uning koʻkragini Thunderaxe bilan ogʻir jarohatlaydi. Thor Thanosdan xursand boʻladi, ammo ikkinchisi Thorga uning boshiga urishi kerakligini koʻrsatadi, toshlarni faollashtiradi va barmoqlarini qisib qoʻyadi. Thor Thanosdan nima qilganini bilishga harakat qiladi, lekin ikkinchisi portal ochadi va gʻoyib boʻladi. Shundan soʻng, Thor dahshat ichida uning doʻstlari va koinotdagi hayotning yarmi changga aylanayotganini kuzatadi.

### Ultron bilan qarama-qarshilik

2015-yilda Qasoskorlar Sokoviyadagi Hydra tashkilotining qolgan aʼzolarining tadqiqot bazasiga hujum qilishdi, uning bosh qoʻmondoni Volfgang fon Struker Loki tayogʻidan foydalangan holda odamlar ustida tajribalar oʻtkazdi. Thor yaralangan Bartonni Quinjetda yetkazib beradi va tayoqni ushlab, Qasoskorlar minorasidagi ziyofatga boradi. Bayram davomida Qasoskorlar Thorning Mjolnirini olishga harakat qiladilar, ammo muvaffaqiyatsizlikka uchraydi. Shundan soʻng, ular qayta tiklangan Ultron dasturi tomonidan hujumga uchraydi, Loki tayogʻini oʻgʻirlaydi va Sokoviyaga yoʻl oladi.

Shundan soʻng, Thor Hela tomonidan qayta tiklangan jangchilarga qarshi jangga kiradi va asgardiyaliklarni evakuatsiya qilishga yordam beradi. Thor Hela Surturni toʻxtata olishini va Odindan Asgard birinchi navbatda asgardliklar ekanligini bilib, Lokidan Surturni Abadiy alanga bilan uygʻotishni soʻraydi, ammo bu holda Asgard yoʻq qilinadi. Loki Ragnarok qilish uchun ketayotganda, Thor va Valkyri Helani chalgʻitadi. Surtur paydo boʻlib, Helani oʻldiradi va Asgardni yoʻq qiladi. Bundan oldin Asgardliklar "Overlord "kemasida Asgarddan evakuatsiya qilinadi. Thor yangi qirolga aylanadi, kemani Yerga yuboradi va Loki bilan munosabatlarni tiklaydi.

### Asgardning yoʻq qilinishi

2017-yilda Thor Infinity Stones qidirishni davom ettiradi, ammo hech qanday natija bermadi. Thor Muspelxaymga kiradi va Asgardni yoʻq qilishga moʻljallangan Surtur bilan uchrashadi. Thor undan Odin Asgardda emasligini va Ragnarok yaqinda kelishini bilib oladi. Thor oʻzini ozod qiladi va tojini Surturdan olib tashlaydi va Asgardga qaytadi.

Chris Hemsworth Marvel kinematografiya koinotida Thor rolini toʻldiradi, birinchi boʻlib „Thor" (2011), keyinroq „Qasoskorlar" (2012), „Thor 2: Zulmat dunyosi" (2013), Qasoskorlar: Ultron davri (2015), Thor: Ragnarok (2017), Qasoskorlar: Cheksizlik jangi (2018) va Qasoskorlar: Intiho (2019) filmlarida paydo boʻladi. Hemsworth „Doktor Strenj" (2016) filmidagi kreditdan keyingi sahnada paydo boʻldi va „Thor: Sevgi va momaqaldiroq" (2022) filmidagi rolini takrorlaydi. 2020-yil sentabr oyida Hemsworth „Sevgi va momaqaldiroqdan keyin Thor"ni oʻynashni davom ettirishni istayotganini aytdi va „men nafaqaga chiqmayman" deb, personaj „buning uchun oʻzini juda yosh" deb izoh berdi.

Thor, Rainbow Bridge yordamida Rocket va Groot bilan birgalikda Wakandaga etib boradi va allaqachon boshlangan jangga qoʻshiladi. Thor Steve Rogers bilan uchrashadi va Steve Thorning soqolini koʻchirib olgani uchun unga hazil qiladi. Thor Outriders kemalarini yoʻq qiladi va bir muncha vaqt oʻtgach, barcha Infinity toshlarini olgan Thanosga hujum qiladi va uning koʻkragini Thunderaxe bilan ogʻir jarohatlaydi. Thor Thanosdan xursand boʻladi, ammo ikkinchisi Thorga uning boshiga urishi kerakligini koʻrsatadi, toshlarni faollashtiradi va barmoqlarini qisib qoʻyadi. Thor Thanosdan nima qilganini bilishga harakat qiladi, lekin ikkinchisi portal ochadi va gʻoyib boʻladi. Shundan soʻng, Thor dahshat ichida uning doʻstlari va koinotdagi hayotning yarmi changga aylanayotganini kuzatadi.

### Thanos bilan qarama-qarshilik

2018-yilda galaktikalararo titan Thanos Suveren kemasiga hujum qiladi va Asgardiyaliklarning yarmini oʻldiradi. Thanos Thorni Power Stone bilan qiynoqqa solib, Lokini unga Tesseraktni berishga majbur qiladi. Thanosga Hulk hujum qiladi, ammo Thanos uni magʻlub qiladi. Thor Thanosga hujum qilishga harakat qiladi, ammo Ebon Maw Thorni harakatsiz qiladi. Shundan soʻng Thor Heimdallga Yerning koordinatalarini beradi va aqlan undan Hulkni Yerga koʻchirishni soʻraydi, buni Heimdall bajaradi, lekin Thanos uni oʻldiradi. Shunda Thor Thanosni oʻldirishga vaʼda beradi, ammo Maw uning ogʻzini yopadi. Thanos Tesseraktni yoʻq qiladi va Kosmik Toshni Infinity Gauntlet ichiga joylashtiradi. Keyin Thanos Lokining boʻynini burab, kemani portlatib yuboradi.

Asgardiyaliklarga qarshi kurashish uchun Galaktika qoʻriqchilari yetib kelishadi, Thorni kosmosda topib, Benatarga qoʻyishadi. Uygʻonib, Thor qoʻriqchilarga Thanos Infinity Stones ortida ekanligini va uning navbatdagi maqsadi Obliviondagi Haqiqat Toshi ekanligini tushuntiradi. Thor Rocket va Groot bilan Nidavellirga boradi va yoʻlda Rocket unga yangi protez koʻz beradi. Nidavellirga yetib kelgan Thor bosh mitti Eytri Thanos uchun Infinity Gauntletʼni yasaganini va Thanos u yerdagi deyarli barcha mittilarni yoʻq qilganini bilib oladi. Thor Eytridan Thanosni oʻldirishi mumkin boʻlgan qurol yasashda yordam berishini soʻraydi. Thor soʻnayotgan yulduzni faollashtiradi va yulduzning singan koʻzini ochish uchun koʻngilli boʻladi. Thor Koʻzni ochadi va Thunderaxe deb nomlangan bolta uchun metallni eritadi, lekin keyin yulduz energiyasidan jiddiy zarar oladi. Groot shoxlari yordamida bolta uchun tutqich yaratadi va u bilan Thorni tiriltiradi.

### „Chrono-ray" operatsiyasi

Thanos suratga tushganidan uch hafta oʻtgach, Thor boshqa qasoskorlar bilan 0259-S (Bogʻ) sayyorasiga sayohat qiladi va Abadiyat qoʻlqopi bilan qoʻlini kesib, Thanosga hujum qiladi. Toshlar unda yoʻqligini bilib, vaziyat tuzatib boʻlmaydiganligini tushungan Thor Thanosning boshini kesadi va ketadi.

5 yildan soʻng Thor yangi Asgardda Banner va Rocket bilan uchrashadi va ikkinchisi Thor 5 yil davomida ichganini va oʻz shaklini butunlay yoʻqotganini bilib oladi. Ular Thorni Qasoskorlar bazasiga qaytib, ularga yordam berishga koʻndiradi. Qasoskorlar jamoasi oʻtmishdagi Infinity Stonesning muqobil versiyalarini olib tashlashdan iborat boʻlgan Operation Time Reidni qayta yigʻadi va tashkil qiladi. Thor jamoaga Eter va Haqiqat Toshi haqida gapirib beradi va keyin Janedan Eterni toʻkib tashlash uchun Rocket bilan 2013-yilga Asgardga sayohat qiladi. Thor onasi Frigga bilan uchrashadi va unga kelajagi haqida gapirib beradi. Rocketa Eter Janeini quritadi va Thor tomon yuguradi. Thor muqobil Mjolnirni olib, Qasoskorlar bazasiga qaytadi. Thor Natasha Romanoffning jon toshi uchun oʻlganini bilib, uni qayta tiklash mumkinligiga ishonadi, lekin Barton uni ishontiradi. Stark, Rocket va Banner Gauntlet-ni yaratadi va unga toshlarning muqobil versiyalarini joylashtiradi. Thor koinotdagi hayotning yarmining oʻlimida oʻzini aybdor deb hisoblagani uchun ulardan foydalanishga koʻngilli boʻladi. Banner uni bu haqda gapiradi va Gauntlet-dan muvaffaqiyatli foydalanadi va koinotdagi hayotning yarmini qaytaradi.

Toʻsatdan Thanosning muqobil versiyasi bazani yoʻq qiladi. Bir muncha vaqt oʻtgach, Thor, Stark va Rogers Thanosga boradi va u bilan jangga kirishadi. Thanos Thorning momaqaldiroqini ushlab, uni oʻldirmoqchi boʻladi, lekin Steve Rogers Mjolnir bilan birga yiqitib, qoyil qolgan Thorni qutqaradi. Shunda Thanos Thorni nokautga uchratadi va Steve Rogers bilan jangga kiradi. Portallar ochila boshlaganda, Thor qayta qurilgan Qasoskorlar safiga qoʻshiladi va Thanos armiyasiga qarshi soʻnggi jangda qatnashadi. Rogers bilan yoʻllarni kesib oʻtib, Thor unga Stormbreakerni afzal koʻrgan Mjolnirni beradi. Vaqt oʻtgach, Thor Thanosga hujum qiladi va uni Thunderaxe bilan oʻldirmoqchi boʻladi, ammo Thanos Thorni nokaut qiladi. Shundan soʻng, Thor oʻzini qurbon qilgan Tony Starkning oʻlimini kuzatadi va uning uyida dafn marosimida qatnashadi.

Hemsworthning qahramon sifatidagi faoliyati maqtovga sazovor boʻlsa-da, Thor personaj sifatida dastlab Qasoskorlarning boshqa qahramonlariga qaraganda unchalik yaxshi qabul qilinmagan va taʼkidlanishicha, "Ragnarokdan oldin baʼzilar Thorni noaniq, garchi yoqimli goofball sifatida tasvirlashgan. Qahramon ishtirokidagi filmlar „studiyaning eng qiziqarli franshizasi" edi. Zulmat dunyosi „qahramonning rivojlanishi yoki oʻsishi mutlaqo nolga teng" uchun tanqid qilindi, bu „tomoshabinlar va Marvel tomonidan Thorga ozgina ishtiyoq" keltirdi, ammo Ragnarok koʻpchilik tomonidan Thor franshizasini saqlab qolgan deb taʼriflangani uchun ancha yaxshi qabul qilindi. The Wall Street Journal nashri Joe Morgenstern oʻzining „Qasoskorlar: Intiho" haqidagi sharhida „Chris Hemsworthning Thor filmi notekis materiallarga va aktyorning cheklangan dramatik diapazoniga qaramay, yoqadi" deb tan oldi.

  

Hemsworthning qahramon sifatidagi faoliyati maqtovga sazovor boʻlsa-da, Thor personaj sifatida dastlab Qasoskorlarning boshqa qahramonlariga qaraganda unchalik yaxshi qabul qilinmagan va taʼkidlanishicha, „Ragnarokdan oldin baʼzilar Thorni noaniq, garchi yoqimli goofball sifatida tasvirlashgan. asosan mushtlash uchun va vaqti-vaqti bilan uning hisobidan qilingan baliq-chaqa hazillari uchun ishlatiladi" va qahramon ishtirokidagi filmlar „studiyaning eng qiziqarli franshizasi" edi. Zulmat dunyosi „qahramonning rivojlanishi yoki oʻsishi mutlaqo nolga teng" uchun tanqid qilindi, bu „tomoshabinlar va Marvel tomonidan Thorga ozgina ishtiyoq" keltirdi, ammo Ragnarok koʻpchilik tomonidan Thor franshizasini saqlab qolgan deb taʼriflangani uchun ancha yaxshi qabul qilindi. The Wall Street Journal nashri Joe Morgenstern oʻzining „Qasoskorlar: Intiho" haqidagi sharhida „Chris Hemsworthning Thor filmi notekis materiallarga va aktyorning cheklangan dramatik diapazoniga qaramay, yoqadi" deb tan oldi.

Koʻrinishlar
------------

### Badiiy filmlar

Chris Hemsworth Marvel kinematografiya koinotida Thor rolini toʻldiradi, birinchi boʻlib "Thor "(2011), keyinroq "Qasoskorlar "(2012), „ Thor 2: Zulmat dunyosi" (2013), Qasoskorlar filmlarida paydo boʻladi. Qasoskorlar: Ultron davri (2015), Thor: Ragnarok (2017), Qasoskorlar: Infinity War (2018) va Qasoskorlar: Endgame (2019). Hemsworth „ Doktor Strenj" (2016) filmidagi kreditdan keyingi sahnada paydo boʻldi va „ Thor: Sevgi va momaqaldiroq" (2022) filmidagi rolini takrorlaydi. 2020-yil sentabr oyida Hemsworth „Sevgi va momaqaldiroqdan keyin Thor"ni oʻynashni davom ettirishni istayotganini aytdi va „men nafaqaga chiqmayman" deb, personaj „buning uchun juda yosh" deb izoh berdi.

„Qasoskorlar: Intiho" filmida Thorning ruhiy tushkunlik va semiz alkogol sifatida koʻrsatilishi va buning natijasida boshqa qahramonlar tomonidan Thorga qaratilgan hazillardan foydalanish turli tahririyat sharhlarida va muxlislarning reaksiyalarida semizlikda ayblanishiga olib keldi. Boshqalar esa, Thorning hissiy va jismoniy holati unga koʻproq hurmat va tushunish bilan yondashish oʻrniga kulish uchun oʻynalganiga norozilik bildirdi.

Reaksiya
--------

### Semiz Thor

Boshqa tomondan, bu tasvir, uning ishonchliligini oshirish va ruhiy salomatlik muammolarini hal qilish uchun tanqidchilar tomonidan olqishlandi, Hemsworthning oʻzi filmning oʻrtasida Thorning yana mushak boʻlishining dastlabki rejasiga qarshi chiqdi. Jo Morgenstern „Qasoskorlar" franshizasining finalida Hemsworthni „u boʻlishi kerak boʻlgan nafis, jozibali komik aktyor" deb maqtadi, Thor esa bezovta va maftunkor, ammo qahramonona tarzda — Jeff Lebowskiga oʻta oladigan pivoli arvohga aylanadi".

Manbalar
--------

1. ↑  „Chris Hemsworth Is Fittest & Strongest He's Ever Been For A Thor Movie In Love & Thunder". *screenrant.com*.  Screen Rant (6-aprel 2021-yil). 27-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
2. ↑  „Thor: Ragnarok finally makes Thor a hero worth rooting for". *vox.com*.  Vox (2-noyabr 2017-yil). 1-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
3. ↑  „How the MCU Was Made: 'Thor: Ragnarok' and How Marvel Rebooted Its Own Franchise". *collider.com*.  Collider (21-avgust 2019-yil). 27-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
4. ↑  „Ragnarok's Waititi Tried To Break Thor To Save The Franchise". *cbr.com*.  Comic Book Resources (30-oktabr 2017-yil). 4-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 4-fevral 2022-yil.
5. ↑  „Thor: Ragnarok". *rogerebert.com*.  RogerEbert.com (3-noyabr 2017-yil). 22-oktabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
6. ↑   „1960s",*. Marvel Chronicle: A Year by Year History*. London, United Kingdom: Dorling Kindersley, 2008 — 88 bet. ISBN 978-0756641238.
7. ↑  Kirby in Van Hise, James (апрель 1985). „Superheroes: The Language That Jack Kirby Wrote". *Comics Feature*. № 34. New Media Publishing. `{{cite magazine}}`: sana kiritilishi kerak boʻlgan parametrga berilgan qiymatni tekshirish lozim: `|date=` (yordam)
8. ↑  DeFalco „1960s" in Gilbert (2008), p. 94.
9. ↑  *Goldman, Eric* „The Avengers: Thor's TV History".  IGN (25-aprel 2012-yil). 2013-yil 16-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 26-may 2013-yil.
10. ↑  *Russo, Tom* „SUPER GROUP".  Boston.com (25-aprel 2012-yil). 2013-yil 22-noyabrda asl nusxadan arxivlangan.
11. ↑  *Shira, Dahvi* „Chris Hemsworth Gained 20 Lbs. of Muscle for Thor". *People* (18-aprel 2011-yil). 2011-yil 4-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 11-may 2011-yil.
12. ↑  *Huver, Scott* „Exclusive: Chris Hemsworth on Thor!". *SuperheroHype.com* (14-may 2010-yil). 2011-yil 6-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 14-may 2010-yil.
13. ↑  *Horowitz, Josh* „Chris Hemsworth Marvels At 'Avengers' Success: 'We Pulled It Off!'".  MTV News (20-noyabr 2012-yil). 20-noyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 20-noyabr 2012-yil.
14. ↑  *Keyes, Rob* „'Thor: The Dark World' Set Interview With Chris Hemsworth". *Screen Rant* (6-avgust 2013-yil). 6-mart 2014-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 6-avgust 2013-yil.
15. ↑  *TheMovieNetwork* „Interview: Chris Hemsworth from 'Thor:The Dark World'". *The Movie Network* (20-fevral 2014-yil). 2015-yil 8-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 8-aprel 2015-yil.
16. ↑  *Cornet, Roth* „Avengers: Age of Ultron Even Thor Can't Fight Ultron".  IGN (27-fevral 2015-yil). 2015-yil 27-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 27-fevral 2015-yil.
17. ↑  *Vary, Adam* „What's At Stake For Thor, Captain America, And The "Avengers" Franchise".  BuzzFeed (27-oktabr 2014-yil). 2014-yil 27-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 27-oktabr 2014-yil.
18. ↑  *Dibdin, Emma* „25 things we learned on the set of Avengers: Age of Ultron".  DigitalSpy.com (31-yanvar 2015-yil). 2015-yil 31-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 31-yanvar 2015-yil.
19. ↑  *Cook, Tommy* „Here's How 'Thor: Ragnarok' Ties into the Larger MCU".  Collider (7-sentabr 2017-yil). 2017-yil 7-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 7-sentabr 2017-yil.
20. ↑  *Law, James* „Chris Hemsworth on working with Cate Blanchett and off-set 'shenanigans' on Thor: Ragnarok".  News.com.au (24-iyul 2017-yil). 2017-yil 24-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 24-iyul 2017-yil.
21. ↑  *Stack, Tim* „Chris Hemsworth says Thor will still be [Spoiler in Avengers: Infinity War"]. *Entertainment Weekly* (4-noyabr 2017-yil). 2017-yil 4-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 6-noyabr 2017-yil.
22. ↑  *Stack, Tim* „Thor: Ragnarok: Why does Thor have short hair? Where's his hammer? The plot revealed!". *Entertainment Weekly* (9-mart 2017-yil). 2017-yil 9-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 9-mart 2017-yil.
23. ↑  *Cook, Tommy* „'Thor: Ragnarok': Why (and How) the Sequel Pivots Away from the Previous 'Thor' Movies".  Collider (7-sentabr 2017-yil). 2017-yil 7-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 7-sentabr 2017-yil.
24. ↑  *Davis, Brandon* „Russo Brothers Confirm Star-Lord And Thor in Avengers: Infinity War".  ComicBook.com (10-aprel 2016-yil). 2016-yil 11-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 10-aprel 2016-yil.
25. ↑  *Couch, Aaron* „'Avengers' Writers Tweaked 'Infinity War' for James Gunn". *The Hollywood Reporter* (27-aprel 2018-yil). 2018-yil 1-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 1-may 2018-yil.
26. ↑  Watercutter, Angela (14–avgust 2018–yil). „Everything You Need to Know About the Avengers: Infinity War Heroes". *Wired*. 2018-08-19da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19–avgust 2018–yil.`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()
27. ↑  *Hale-Stern, Kaila* „Thor's Arc Is Still the Best and Worst Thing About Infinity War".  The Mary Sue (3-avgust 2018-yil). 5-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 5-fevral 2022-yil.
28. ↑  *Mallenbaum, Carly* „Chris Hemsworth wanted a 'different' Thor in 'Avengers: Endgame': Here's how fans reacted". *USA Today* (26-aprel 2019-yil). 2019-yil 26-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 26-aprel 2019-yil.
29. ↑  *Breznican, Anthony* „Avengers: Endgame filmmakers defend Thor's startling look". *The Hollywood Reporter* (1-may 2019-yil). 2019-yil 1-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2-may 2019-yil.
30. ↑  *Seetodeh, Ramin* „How Chris Hemsworth Found His Way as a Movie Star With Thor and 'The Avengers'". *Variety* (28-may 2019-yil). 2019-yil 31-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 1-iyun 2019-yil.
31. 1 2  *Setoodeh, Ramin* „Chris Hemsworth on Secrets of Playing 'Lebowski Thor' in 'Avengers: Endgame'". *Variety* (28-may 2019-yil). 2019-yil 29-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 1-iyun 2019-yil.
32. ↑  *Gardner, Kate* „The Case for Thor Being Marvel's Strongest Character, Part One: Thor".  The Mary Sue (13-iyul 2018-yil). 2-dekabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 5-fevral 2022-yil.
33. ↑  „20 Things Wrong With Thor Everyone Chooses To Ignore" (inglizcha). *ScreenRant* (29-oktabr 2018-yil). 8-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 5-fevral 2022-yil.
34. 1 2  *Strom, Marc* „Art of Thor: Charlie Wen".  Marvel.com (25-may 2011-yil). 2012-yil 5-aprelda asl nusxadan arxivlangan.
35. ↑  „Designing The Avengers: Thor".  Marvel.com (12-sentabr 2012-yil). 23-oktabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 5-fevral 2022-yil.
36. ↑  *Dworken, Arye* „A Serious Critique of the MCU's Street Style". *Vulture.com* (23-aprel 2018-yil). 20-dekabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 5-fevral 2022-yil.
37. ↑  Finke, Nickke. „Exclusive: Chris Hemsworth is Thor". *Deadline Hollywood* (16-may 2009-yil). 11-may 2011-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 4-fevral 2022-yil.
38. ↑  „Marvel-ous Star Wattage: Actors Assemble For Comic-Con Panel Including *The Avengers*, *Captain America*, & *Thor*". *Deadline Hollywood* (24-iyul 2010-yil). 2011-yil 5-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 25-iyul 2010-yil.
39. ↑  *Fleming, Mike* „Marvel And Disney Setting 'Thor 2' For Summer 2013; Chris Hemsworth's Back But Kenneth Branagh Won't Return". *Deadline Hollywood* (30-iyun 2011-yil). 2011-yil 6-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 1-iyul 2011-yil.
40. ↑  „Chris Hemsworth Talks 'Awkward' Naked Movie Scenes, *Snow White* Sequel With Christen Stewart".  E! (9-sentabr 2013-yil). 2016-yil 20-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 10-sentabr 2013-yil.
41. 1 2  *Strom, Marc* „Thor Brings Ragnarok to the Marvel Cinematic Universe in 2017".  Marvel.com (28-oktabr 2014-yil). 2014-yil 28-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 28-oktabr 2014-yil.
42. ↑  *Chitwood, Adam* „Chris Hemsworth Reveals the 3 Marvel Movies Left on His Contract".  Collider.com (14-aprel 2015-yil). 2015-yil 27-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan.
43. ↑  *Breznican, Anthony* „Doctor Strange revelations: Secrets and Easter eggs from the new Marvel movie". *Entertainment Weekly* (5-noyabr 2016-yil). 2016-yil 5-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 5-noyabr 2016-yil.
44. 1 2  *Dela Paz, Maggie* „Chris Hemsworth Confirms Thor: Love and Thunder Won't Be His Last MCU Appearance". *ComingSoon.net* (11-sentabr 2020-yil). 2020-yil 11-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 10-sentabr 2020-yil.
45. ↑  *Abad-Santosalex, Alex* „Thor: Ragnarok finally makes Thor a hero worth rooting for".  Vox.com (2-noyabr 2017-yil). 4-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 4-fevral 2022-yil.
46. 1 2 3 4 5  *Moran, Sarah* „Ragnarok Truly Did Save The Thor Franchise". *Screen Rant* (1-sentabr 2018-yil). 5-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 5-fevral 2022-yil.
47. 1 2 3  Morgenstern, Joe (25–aprel 2019–yil). „'Avengers: Endgame' Review: A Marvelous Wrap". *The Wall Street Journal*. 2019-06-03da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3–iyun 2019–yil.`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()
48. ↑  *Abad-Santosalex, Alex* „Thor: Ragnarok finally makes Thor a hero worth rooting for".  Vox.com (2-noyabr 2017-yil). 4-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 4-fevral 2022-yil.
49. ↑  Finke, Nickke. „Exclusive: Chris Hemsworth is Thor". *Deadline Hollywood* (16-may 2009-yil). 11-may 2011-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 4-fevral 2022-yil.
50. ↑  „Marvel-ous Star Wattage: Actors Assemble For Comic-Con Panel Including *The Avengers*, *Captain America*, & *Thor*". *Deadline Hollywood* (24-iyul 2010-yil). 2011-yil 5-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 25-iyul 2010-yil.
51. ↑  *Fleming, Mike* „Marvel And Disney Setting 'Thor 2' For Summer 2013; Chris Hemsworth's Back But Kenneth Branagh Won't Return". *Deadline Hollywood* (30-iyun 2011-yil). 2011-yil 6-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 1-iyul 2011-yil.
52. ↑  „Chris Hemsworth Talks 'Awkward' Naked Movie Scenes, *Snow White* Sequel With Christen Stewart".  E! (9-sentabr 2013-yil). 2016-yil 20-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 10-sentabr 2013-yil.
53. ↑  *Chitwood, Adam* „Chris Hemsworth Reveals the 3 Marvel Movies Left on His Contract".  Collider.com (14-aprel 2015-yil). 2015-yil 27-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan.
54. ↑  *Breznican, Anthony* „Doctor Strange revelations: Secrets and Easter eggs from the new Marvel movie". *Entertainment Weekly* (5-noyabr 2016-yil). 2016-yil 5-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 5-noyabr 2016-yil.
55. ↑  *Christie, Lacy Jade* „Avengers: Endgame was brilliant - but the fat shaming broke my heart". *The Guardian* (30-aprel 2019-yil). 30-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
56. ↑  „'Fat Thor' Prompts Avengers Fans to Accuse Marvel of Body Shaming". *Newsweek* (1-may 2019-yil). 1-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
57. ↑  *Guillaume, Jenna* „What Happened To Thor In "Avengers: Endgame"?". *BuzzFeed* (2-may 2019-yil). 2-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
58. ↑  „Why Thor's brand-new look in 'Avengers: Endgame' is problematic, especially when his story line had so much potential". *Insider Inc.* (1-may 2019-yil). Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
59. ↑  *Hale-Stern, Kaila* „There's a Seriously Problematic Depiction of a Character in 'Avengers: Endgame'". *The Mary Sue* (24-aprel 2019-yil). 27-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
60. ↑  „Is Avengers: Endgame Fat-Shaming Thor? No, We Don't Think So.". */Philm* (6-may 2019-yil). 27-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
61. ↑  *Goldberg, Matt* „'Avengers: Endgame': In Defense of Fat Thor". *Collider* (23-iyul 2019-yil). 27-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
62. ↑  „Chris Hemsworth Fought to Keep Fat Thor in 'Avengers: Endgame,' Exited 'Star Trek' Over Bad Script". *IndieWire* (28-may 2019-yil). 27-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
63. ↑  *Hoover, Vince* „Chris Hemsworth Fought To Keep Fat Thor Throughout 'Avengers: Endgame'". *ScreenGeek* (30-may 2019-yil). 27-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.