recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Qora sirt** — Hisor tizmasining janubi-gʻarbiy tarmoqlaridan biri. Qashqadaryo viloyatida. Shimolida Katta Oʻradaryo, janubida Kichik Oʻradaryo (Gʻuzordaryo irmoqlari) oraligʻida. Shimoli-sharqdan janubi-gʻarbga qariyb 40 km ga choʻzilgan. Oʻrtacha balandligi 1500–2000 m, eng baland joyi 2886 m. Suvayirgʻich qismi va yon bagʻirlarida tekis yuzalar uchraydi. Yon bagʻirlari chuqur, darasimon soy oʻzanlari bilan kesilgan. Gipsli gillar, qumtosh va ohaktoshlardan tashkil topgan joylarida karst jarayonlari va relyef shakllari (karrlar, karst voronkalari va botiqlari, gʻorlari) rivojlangan. Yozi quruq, issiq, yillik yogʻin 500–700 mm, asosan, qish va bahor fasllarida yogʻadi. Toʻq boʻz, jigarrang, qoʻngʻir togʻ-oʻrmon, togʻ oʻtloq tuproklar tarqalgan. Baland boʻyli boshoqli oʻtlar, butalar (bodom, pista, naʼmatak), archalar oʻsadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yerlarning zaxini qochirish** — yerosti suvlari miqdorini pasaytirish va tuproqning yuqori qatlamlari namligini kamaytirish boʻyicha meliorativ tadbirlar.

U odatda yogʻingarchilik miqdori bugʻlanishdan koʻp boʻlgan va natijada botqoqli joylar hosil boʻladigan namlik miqdori yuqori hududlarda qoʻllaniladi. Yer zaxini qochirishda tuproq namligi kamayadi, uning harorati pasayadi va mikroorganizmlar faolligi sustlashadi. Ortiqcha namlikni yoʻq qilish drenaj muhandislik uskunalari yordamida suvni tortib olish, maxsus drenaj tizimlarini yotqizish yoki tuproqdan namlikni samarali bugʻlaydigan daraxt turlarini ekish orqali amalga oshiriladi.

XIX-XX asrlarda Rossiya tomonidan Kavkaz hududlarining Qora dengiz sohillarini oʻzlashtirish jarayonida amalga oshirgan keng koʻlamli drenajlash ishlarini bunga misol keltirish mumkin. Buning natijasida ilgari botqoqliklardan iborat boʻlib, bezgak manbai hisoblangan va deyarli kimsasiz qirgʻoqboʻyi hududlari dam olish maskanlariga aylangan edi.

Yana qarang
-----------

* Botqoqlik
* Nam iqlim
**Vafo Arabovich Moʻminov** (1927. 12.12, Shofirkon tumani — 1989.11.9, Buxoro) — fizik olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1977), fizikamat, fanlari doktori (1979), professor (1981). Samarqand Davlat Universitetini tugatgan (1948). Samarqand Davlat Universitetida (1948—50), Fargʻona pedagogika institutida (1951—57) pedagog. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutida ilmiy xodim (1957—69), direktor oʻrinbosari (1969—79), Buxoro pedagogika instituti rektori (1979—86) va umumiy fizika kafedrasi mudiri (1986—89). Ilmiy ishlari, asosan, yadro fizikasiga oid. Uning rahbarligida Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutidagi U-150 siklotron bazasida tezlashtirilgan zaryadli zarralar dastasi yordamida moddalarning element tarkibini taxlil qilish uchun noyob ilmiy uskunalar va uslublar kompleksi yaratildi va katta hajmdagi tahliliy tadqiqotlar olib borildi. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1981).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Lombovoj** — Rossiyaning Xanti-Mansiysk muxtor okrugi — Berezovskiy tumanidagi qishloq. Saranpaul qishloq aholi punktiga kiritilgan. 2011 yil 1 yanvar holatiga aholi soni 228 kishini tashkil etgan.

Pochta indeksi 628145 , OKATO indeksi 71112928004  .

Nomi
----

Lombovoj qishlog'ining zamonaviy nomi Xanti so'zi bo'lib, "shahar", "shahar" - "*vosh/vosh"* tushunchalarini o'z ichiga oladi. Muxbirlarning so'zlariga ko'ra, bu rasmiy nomlarni Obdan kelgan va faqat Xanti tilini biladigan odamlar tomonidan berilganligi sababli tashkil etilgan. Mansida turar-joy har doim *Lopyng-us/ush* deb nomlangan. Ma'lumki, *Lombivajskiyning uylari* 10-nashr (1858) hujjatlarida uchraydi. ), undan oldin *Lyapinskiy shaharchasi* yoki *Lopyng-ush* nomi manbalarda uchraydi. Bu nomning kelib chiqishi haqida bir qancha fikrlar mavjud. Birinchisiga ko'ra, u Loping daryosi (hozirgi Lyapin ) nomidan kelib chiqqan. *Lopeng* hijobli joy degan ma'noni anglatadi.

Ikkinchi nuqtai nazar L ga tegishli. T. Kostin, Vejakarning taniqli din arbobining o'g'li T. Kostin va qishloq nomi maxsus marosimdan kelib chiqqanligi bilan izohlanadi. Klanning barcha a'zolari vafot etgan taqdirda, boshqa urug'larning vakillari yashash joyiga kelib, u erda diniy narsalarni yig'ib, ularni qayin po'stlog'i bilan qoplangan va qayin po'stlog'i bilan qoplangan maxsus kvadrat yoki to'rtburchaklar chuqurga ko'mganlar, quti olindi. Bunday holda, qishloq nomi uning barcha aholisi vafot etganidan keyin paydo bo'lgan deb taxmin qilish mumkin va u "*lepungkwe"* fe'lining o'zagiga asoslangan - qoplash, qoplash, ya'ni bu nom so'zma-so'z ma'noni anglatadi. himoyalangan shahar - "*bizni lepym"*. Agar boshpana yer sifatida talqin qilinishi mumkin, deb faraz qilsak, oykonimning kelib chiqishi qishloq yaqinidagi tuproq ostida yashiringan manzilgohlar bo‘lishi mumkin.

Nihoyat, uchinchi etimologiyani Pyotr Sheshkinning qarindoshi, ma'lumot beruvchi Yuliya Tkachenko taklif qildi. Uning so'zlariga ko'ra, qishloqning haqiqiy nomi *Lopnys pawl* bo'lib, bu osmonga olib boradigan yo'l degan ma'noni anglatadi, chunki ba'zi kunlarda siz bu nomni ko'rishingiz mumkin. n. "Yerdan osmonga yo'l". .

Aholi statistikasi
------------------

Iqlim
-----

| Yil | Doimiy aholi</br> (o'rtacha yillik) |
| --- | --- |
| 2002 yil |  |
| 2008 yil | 238 |
| 2011 yil | 228 |

Iqlimi keskin kontinental. Qish kuchli shamol va qor bo'ronlari bilan qattiq bo'lib, etti oy davom etadi. Yoz nisbatan issiq, ammo tez o'tadi .

Yana qarang
-----------

* Xanti-Mansiysk avtonom okrugidagi aholi punktlari ro'yxati - Ugra

Havolalar
---------

* Xanti-Mansi avtonom okrugi ma'muriyati - Yugra .
* Pochta indekslari va OKATO kodlari .
* Lombovozh: mumkin bo'lgan o'tmishga

1. ↑
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Transheya (maʼnolari).

Shahar gazquvurini taʼmirlash chogʻidagi transheya
**Transheya** ( inglizcha: *trench* — ariq) — tuproqda, odatda, trapetsiyasimon kesim boʻyicha va kerakli uzunlikda (oʻn metrdan ming kilometrgacha, gaz-neft quvurlari oʻtkazishda) qazilgan ochiq chuqurlik.

Qadim va oʻrta asrlarda transheya (xandaq) — shahar, qalʼa, qoʻrgʻon va mudofaa istehkomlarini dushman hujumidan ehtiyot qilish maqsadida ularning tashqi devori yonidan gir aylanasiga qazilgan oʻra, chuqurlik.

Harbiy ish
----------

Yana qarang: Xandaq
Transheyalar koʻpchilik davlatlarda harbiy ishda azaldan qoʻllanilib kelingan, nomi esa fransuz tilidan kirib kelgan. Oʻzbek tilida boshqa nomlarga ega boʻlgan — oʻr, chuqur, xandaq, zovur.

Boshqalar
---------

Transheyalar maxsus texnikalar yordamida (har xil turdagi ekskavator va boshqa texnikalar), shuningdek mumkin boʻlgan joyda qoʻlda ham qaziladi. Transheyalar quvurlar (suv va gaz, kuchli tok kabellari va aloqa kabellari) oʻtkazishda kovlanadi.

Yana q.
-------

* Transheya (maʼnolari)
* Xandaq
* Okop

Manbalar
--------

1. ↑  "Xandaq" *OʻzME*. X-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pavel Fyodorovich Glazatov** (1921-yil 18-oktabr, Undolshino, Saratov gubernatorligi — 1976-yil 9-may) — sovet mexanik muhandisi, paxta terish mashinalari konstruktori, Lenin mukofoti laureati.

Tarjimai hol
------------

1921-yilda Putilovka qishlogʻida (hozirgi Saratov viloyatining Rtishevskiy tumanidagi Undolshino) tugʻilgan.

„Sredazjildorstroy" trestida haydovchi boʻlib ishlagan, Qizil Armiyada xizmat qilgan.

Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutini tugatgan (1951-yilda). 1951—1952-yillarda Jalolobod mexanizatsiya bilim yurti (Qirgʻiziston) oʻqituvchisi boʻlgan.

1952-yildan konstruktor, 1960—1970-yillarda paxta yetishtirish mashinalari boʻyicha Davlat maxsus konstruktorlik byurosi boshligʻining oʻrinbosari (Toshkent sh.) lavozimlarida ishlagan.

OʻzSSR Oliy sudining 6, 7, 8 va 9-chaqiriq deputati, OʻzSSR Oliy sudi raisining oʻrinbosari etib saylangan (1973-yilda).

Mukofotlari
-----------

* Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan ixtirochi (1961)
* Lenin mukofoti 1967-yilgi — vertikal shpindelli ikki qatorli paxta terish kombaynini loyihalash, ommaviy ishlab chiqarish va qishloq xoʻjaligida mashinalarni joriy etishni rivojlantirish uchun.

Manbalar
--------

* TSB yillik kitobi, 1968-yil.
* „Глазатов Павел Федорович" (ruscha).  PatentDB.ru — База патентов РФ на изобретения и промышленные образцы. Qaraldi: 6-mart 2020-yil.




1. ↑  См. на карте 1928 года
**Qora sedena yog‘i** (ing. **Black seed oil**) ― och sariq rangdagi yog‘li suyuqlikdir. Mahsulot o‘ziga xos taʼm va hidga ega. Yog‘ turli damashq qora sedanasi (lat. Nigella damáscena) yoki anʼanaviy qora sedana (lat. Nigella sativa)urug‘laridan tayyorlanadi

Olinishi
--------

Yog‘ urug‘lardan ularnini sovuq presslash usuli orqali olinadi.

Tarkibi
-------

Oʻsimlik moyining asosiy komponenti nigellon yoki nigelaz boʻlib, u ikkita ditimoxinon va timoxinon yoki faqat karbonil polimer timoxinonning hosilasidir. Yog‘ tarkibida shuningdek, fosfolipidlar, lipaza, asetatlar, ergostenil, glitserin, selinen, katexinlar, fermentlar, efir moylari, alkaloidlar va bir qator kislotalarni o‘z ichiga oladi. Ularning umumiy hajmi mahsulotning deyarli uchdan bir qismini tashkil qiladi. Yog‘ kislotalarining tarkibi ko‘p va xilma-xildir bular: linolein (55-65 %), olein (15-18 %), palmitin (10-12 %), stearin (1-3 %), miristik, behenik, margarin, araxin, pentadekanoik va ularning hosilalari.

Xususiyatlari
-------------

Qora sedana yog‘i kislotali — 1,5, yod — 84, efir — 149,5, Saponification(sovunlanish) — 151 kabi korsatkichlarga ega. Bu GF XI usuliga muvofiq aniqlanadi.

Foydalanish
-----------

Qora sedana yog‘idan foydalanib, biologik faol oziq-ovqat qoʻshimchalari va kosmetika (masalan, shampun va sochni parvarish qilish uchun boshqa mahsulotlar) vositalari ishlab chiqariladi. Timoxinonda neyroprotektiv xususiyatlari mavjudligi o‘rganilmoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  „Тимохинон как потенциальный нейропротектор при острых и хронических формах церебральной патологии (обзор)" (ru). *www.neurology.ru* (4-sentabr 2020-yil). Qaraldi: 7-noyabr 2020-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  „Avicenna Black Seed Oil (Масло Черного Тмина ) 90 капсул — купить в интернет-магазине OZON с быстрой доставкой" (ru). *OZON.ru*. Qaraldi: 7-noyabr 2020-yil.
3. ↑  N. K. Rud, A. M. Sampiev, N. A. Davitavyan. Osnovnie rezultati fitoximicheskogo i farmakologicheskogo issledovaniya Chernushki posevnoy. Kubanskiy gosudarstvenniy meditsinskiy universitet, g. Krasnodar // Nauchnie vedomosti. Seriya Meditsina. Farmatsiya. — 2013. — № 25 (168). — Vipusk 24.

Havolalar
---------

* Guketlova O. M. Lukashuk S. P. Qora zira yogʻi sifatining asosiy koʻrsatkichlarini aniqlash // Zamonaviy tabiatshunoslik yutuqlari. — 2014. — No 8. — S. 17-18. (kirish sanasi: 08.09.2018).
**Ali Aliyevich Axmedov** (1911-yil 16-yanvar, Xoʻjand, Samarqand viloyati, Rossiya imperiyasi — 1971-yil 11-fevral, Dushanbe, Tojikiston SSR, SSSR) — sovet davlat arbobi, Tojikiston SSR tashqi ishlar xalq komissari (1944—1946-yillar).

Biografiyasi
------------

Etikchi oilasida tugʻilgan. 12 yoshida yana bir savdogarlar karvoni bilan Samarqand shahriga piyoda borgan.

Ikki yillik mahalliy rus maktabini, keyin Samarqanddagi texnikumni tamomlagan. 1935-yilda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash institutini tamomlab, tojiklar orasida birinchi gidrotexniklardan biri boʻlgan. U tojik (fors/dariy), rus, oʻzbek, arab va ingliz tillarini bilar edi.

* 1935—1940-yillarda — Leninobod viloyati suv xoʻjaligi sohasida turli lavozimlarda ishlagan, Katta Fargʻona kanali qurilishida qatnashgan,
* 1940—1941-yillarda — Leninobod viloyati suv xoʻjaligi boshqarmasi boshligʻi,
* 1941—1944-yillarda — Tojikiston SSR suv xoʻjaligi xalq komissari;
* 1944—1946-yillarda — Tojikiston SSR tashqi ishlar xalq komissari. Afgʻoniston va Eron bilan diplomatik aloqalarni rivojlantirish, jumladan, Amudaryo-Pyanj daryosi boʻylab suv chegarasini oʻrnatish, sovet-afgʻon chegarasining quruqlik uchastkalarini qayta belgilashda faol ishtirok etgan.

1946-yilda Tojikiston SSR suv xoʻjaligi vazirining oʻrinbosari etib tayinlangan. Keyin Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi Suv muammolari instituti direktori lavozimiga oʻtkazilgan.

1959-yilda Afgʻoniston podshohi Zohirshohning irrigatsiya masalalari boʻyicha maslahatchisi boʻlgan. Tojikistonda irrigatsiyani rivojlantirishga oid 40 dan ortiq ilmiy maqola va nashrlar muallifi boʻlgan.

General-leytenant harbiy unvoni va Favqulodda va Muxtor Elchi diplomatik unvoniga ega edi.

Mukofotlari va unvonlari
------------------------

Mehnat va jangovar Qizil Bayroq ordenlari, „Mehnatdagi xizmatlari uchun" va „1941—1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medallari, Tojikiston SSR Oliy Kengashining faxriy yorliqlari bilan mukofotlangan.

Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan irrigator.

Uning bolaligi oʻtgan Xoʻjand shahridagi koʻchaga uning sharafiga nom berilgan.

Oilasi
------

Xotini Oʻqituvchilar institutini tamomlagan. Uch oʻgʻli va toʻrt qizi boʻlgan. Qizi — Aminjonova (Ahmedova) Saodat Aliyevna. 22 nevara va 50 dan ortiq chevaralari boʻlgan. Katta nabirasi Moskvadagi A.N.Bakulev nomidagi Yurak-qon tomir jarrohligi ilmiy markazi tibbiyot fanlari doktori, professori.

Manbalar
--------

* 
*
**Isiriq solish** — odamlar va turli narsalarga goʻyo koʻz tegishini va har xil ofatlarni qaytarish maqsadida isiriq oʻsimligining qurigan shox barglarini tutatish. Ilgari I.s. irim qatoridagi odat boʻlgan. [[Isiriqhokandoz yoki sopol tovokda choʻgʻ ustiga qoʻyib tutatiladi, uy ichi, odamlar, I.s. moʻljallangan narsalar tutun bilan dudlanadi. Badboʻy islarni yoʻqotish uchun ham isirik solinadi. Baʼzi joylarda isiriqni isiriqdonga solib tutatib, bozordagi kishilarga I.s. bilan ulardan haq oluvchi kishilar ham uchraydi (isi-riqda ilohiy bir quvvat bor deb eʼti-qod qilishgan, tabarruk oʻsimlik hisoblangan). Aslida esa isiriq tutunida har xil mikrob va viruslarni zararsizlantiradigan moddalar bor (qarang [[Isiriq).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Vikipediyada shunday familiyali boshqa shaxslar haqida ham maqolalar mavjud, qarang: Jalolov.

**Mannop Jalolov** (1934-yil 10-aprelda tavallud topgan — 1982-yil 2-avgustda) — Sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

Hayoti va faoliyati
-------------------

1934-yil 13-aprelda O‘zbekiston SSR Lenin tumani, hozirgi O‘zbekistonning Andijon viloyati Asaka tumanidagi Argan qishlog‘ida tug‘ilgan. Millati oʻzbek. Tugallanmagan oliy maʼlumot (Andijon paxtachilik institutida uch kurs oʻqigan). Mehnat faoliyatini 1946-yilda O‘zbekiston SSR Andijon viloyati Lenin tumanidagi „Qahramon" kolxozi kolxozchisi sifatida boshlagan, 1947—1962-yillarda shu tumandagi Karl Marks nomidagi kolxozda brigadir bo‘lib ishlagan. Yuqori paxta hosili uchun u „Mehnat faxriysi" medali, ikki yildan keyin esa Lenin ordeni bilan taqdirlangan. 1962-yilda Markaziy Farg‘onaning yerlarini o‘zlashtirishga kelib, Andijon viloyati Marhamat tumani XX partiya s’ezdi nomidagi kolxozga ishga kiradi va keyinchalik ushbu brigadaning brigadiri bo‘lib ishlaydi.

SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1965-yil 1-martdagi farmoni bilan O‘zbekiston SSR xalq xo‘jaligini rivojlantirishdagi alohida xizmatlari uchun Jalolov Mannop Lenin ordeni bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan hamda O‘roq va bolg’a oltin medali bilan taqdirlangan.1968-yilda Mannop Jalolov „XX Parts’ezd" nomidagi kolxozga rais etib saylandi va uni 10 yil boshqardi. U Lenin ordenlari, Oktyabr inqilobi ordenlari bilan taqdirlangan. 1978-yilda xuddi shu nomdagi kolxoz negizida tashkil etilgan XX Partiya qurultoyi nomidagi sovxoz direktori etib tayinlandi. VI-VIII chaqiriq SSSR Oliy Kengashi Ittifoq Kengashi deputati (1966—1974; 1966—1970-yillarda — SSSR Oliy Soveti Prezidiumi aʼzosi), Oliy Kengash deputati etib saylangan. O‘zbekiston SSR Soveti, O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti, O‘zbekiston Kompartiyasi Andijon viloyat va Bo‘z tuman qo‘mitasi aʼzosi. KPSS XXII (1961), XXIII (1966) qurultoylari, Oʻzbekiston Kompartiyasi XVI, XVII, XIX, XX qurultoylari delegati.

Andijon viloyatining Marhamat (keyinroq Bo‘z) tumanidagi Argin qishlog‘ida yashagan. 1982-yil 1-avgustda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

Lenin ordeni (1959, 1972, 1972);

Oktyabr inqilobi ordeni (1978);

„Mehnat faxriysi" (1957);

O‘zbekiston SSRda xizmat ko‘rsatgan mexanizator.

Manbalar
--------




1. 1 2 3  „Mannop Jalolov biografiyasi".
2. 1 2  Deputati Verxovnogo Soveta Uzbekskoy SSR, 10-go soziv. Tashkent, 1981.
**Ikromov Iskandar** (1904.15.4 -Toshkent — 1972.6.11) — grafik rassom, kitob grafikasi ustasi. Oʻzbekiston xalq rassomi (1944). Turkiston rassomlik maktabida (1922—24), Leningrad Badiiy sanoat texnikumida (1925—29) taʼlim olgan. Oʻzbekiston davlat nashriyotida bezak boʻlimining mudiri (1929-59), Oʻzbekiston Rassomlar uyushmasi boshqaruvi raisi (1959— 65). 30-y.larda Samarkand ped. texni-kumi va b. bilim yurtlarida dars bergan. I. ijodida oʻzbek xalq amaliy bezak sanʼati (naqsh) anʼ-analarini rivojlantirib, kitob grafikasida mohirona qoʻlladi: V. Uspenskiyning "Farhod va Shirin" musiqali dramasi partituralari (1937), Muqimiy "Sheʼ-rlar"i (1938), "Oʻzbek xalq qoʻshiqlari" (1939) va b. Alisher Navoiyning 500 va 525 yilligi munosabati bilan sho-irning "Hamsa", 4 jildli "Xazoyin ul-maoniy" devoni (1959—60), "Lirika" toʻplami (1964), Ibn Sino, Beruniylarning oʻzbek va rus tillarida nashr qilingan asarlari, kup jildli "Oʻzbek xalq musiqasi", Oybekning "Navoiy" romani va b. kitoblarga ish-lagan bezaklarida rassom naqsh detallarini kitob gʻoyasini ochib berishga xizmat qildirib, kitobat sanʼatida oʻziga xos badiiy uslub yaratdi. I. bezagan kitoblar Leypsig sh.da utkazilgan Xalqaro kitob kurgazmasida diplom va medal bilan mukofotlangan (1959).

I. grafikaga doir koʻpgina qullanmalar yaratgan ("Oʻzbekcha rasmlik kesma alifbe", 1932; "Rasm oʻrganish qullanmasi", "Harf yozishni oʻrganing",1935 va b.).

Adabiyot
--------

* Krukovskaya S. M. Iskandar Ikramov, T. 1967; Kitob naqqoshi, T. 1993.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Isis** (misrcha: *js.t*, qadimgi yunoncha: *Ἶσις*, lotincha: *Isis*) Misr mifologiyasida uchraydigan maʼbudadir. U oy maʼbudasi oʻlaroq tanilgandir. Hayot va sehr maʼbudasi sifatida, u ayollar va bolalarni muhofaza qiladi, kasallarga esa shifo bagʻishlaydi. Shuningdek, u Qadimgi Misrning eng buyuk maʼbudalaridan biri hisoblanadi.

Uning ramzlari — anx, qanotlari hamda bosh kiyimi. U hayot, oʻlim va hosildorlik xudosi sanalmish Osirisning singlisi va rafiqasi boʻlgan. Ularning Horus ismli farzandi ham boʻlgan.

Misrda
------

Terracotta sculpture of a woman with her arm flung across her foreheadAyol haykali, ehtimol Isis motam holatida (mil. avv. 14–15-asr)
### Roli

Osirisning vafoti va tirilishi haqidagi mif sikli ilk marotaba Piramida yozmalarida uchraydi hamda butun Misr miflarining eng mufassal va taʼsirlisiga aylandi. Isis ushbu mifda boshqa bosh qahramonlarga qaraganda ancha faol rol oʻynaydi, shu sababdan u Yangi Qirollikdan (miloddan avvalgi 1550–1070-yillar) to Ellinistik davrgacha (miloddan avvalgi 305–30-yillar) adabiyotlarda rivojlanib, barcha Misr maʼbudalari orasida eng murakkab adabiy qahramonga aylandi. Shu bilan bir qatorda, u boshqa maʼbudalarning oʻziga xos xususiyatlarini oʻzlashtirdi, bu uning taʼsirini Osiris mifi tashqarisida ham kengayishiga xizmat qildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Hart 2005, s. 79. sfn error: no target: CITEREFHart2005 (help)
2. ↑  Quack 2018, s. 108. sfn error: no target: CITEREFQuack2018 (help)
3. ↑  Rilly & de Vogt 2012, s. 37. sfn error: no target: CITEREFRillyde\_Vogt2012 (help)
4. ↑  Wilkinson 2003, s. 119. sfn error: no target: CITEREFWilkinson2003 (help)
5. 1 2  Vinson 2008, ss. 313–316. sfn error: no target: CITEREFVinson2008 (help)

Adabiyotlar
-----------

* *Gods and Goddesses of Ancient Egypt* by Janeen R, Adil

Havolalar
---------

* (ingl.)
* (ingl.)
* (ingl.)

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 118932640
* LCCN: no2015001988
* NKC: jo2016908843
* NLA: 61542883
* SELIBR: 386842
* SUDOC: 027599167
* VIAF: 292120530
* en:WorldCat Identities: lccn-nb2003047744

 |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alisher Navoiy jome masjidi** — Buxoro viloyati Kogon tumanida joylashgan masjid. Alisher Navoiy jome masjidining bosh imom xatibi — Toʻlqin Safarov.
Amirlikka birinchi kelgan temiryoʻl Kogon shahar hududidan oʻtgan. Bu shaharni temir yoʻllar ikki qismga: sharqiy va gʻarbiy tomonlarga ajratib turgan. Shaharning gʻarbiy tomonida Oʻzbekiston mustaqillikka erishguncha umuman masjid boʻlmagan. Oʻsha davrning fidokor yoshi ulugʻlaridan Xoʻjaev Salim va Loyiqov Roiblar Kogonning gʻarbiy qismida birgalikda masjid qurish tashabbusi bilan chiqqanlar. Masjid qurilishiga Yunusov Sharif, Rashidov Rasul, Mahmudov Umarlar oʻz hissalarini qoʻshganlar. 1989-1990-yillarda masjidning ilk poydevori qurilgan. 1991-yilda Kogon shahridagi „Kogon paxta tozalash zavodi" rahbari Murodov Safar boshchilogida zavod tomonidan taqdim etilgan homiylik ostida masjidning asosiy binosi bunyod etilgan. Oʻsha paytda bino 10x10 metr maydonda qurilgan. Tomi hashar orqali loysuvoq qilingan. Shundan keyin, masjidda qamish ustidan palas toʻshalgan hamda ilk marta Loyiqov Roib masjid imomi etib tayinlangan. Masjidda birinchi marta namoz oʻqilgan. Masjid mashhur shoir Alisher Navoiy nomi bilan „Alisher Navoiy" jomeʼ masjidi deya nomlangan. Kogon shahar hokimining 1992-yil 14- apreldagi 26-sonli qaroriga koʻra M.Tarobiy koʻchasida joylashgan Alisher Navoiy masjidiga 600 m² yer maydoni ajratib berilgan. 1994-yilga kelib masjidni kengaytirish ishlari boshlandi. Masjidda xalq hashar yoʻli bilan yana qoʻshimcha ikki yangi bino, tahoratxona va Sharipov Hoji Ismatning tashabbusi bilan ayvon qurib bitkazilgan. Masjid tomini shifrlash ishlarida, „Kogon Temiryoʻllari" rahbari Ixtiyor Farmonov homiylik qilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar mahkamasining 1999-yil 20-iyun 262-sonli qaroriga asosan Alisher Navoiy masjidi 1999-yil 15-iyun sanasi bilan Davlat Adliya Boshqarmasi roʻyxatidan oʻtkazilgan. Oradan bir yil oʻtib masjidga Oʻzbekiston musulmonlari idorasi tomonidan Safarov Toʻlqin imom qilib taʼyinlangan. 2012-yilda Kogon shahar hokimi Ixtiyor Farmonovning qaroriga asosan masjid yerlari 733.0 m² ga yetgan. 2016-yilda masjidning asosiy binosida toʻliq kapital taʼmirlash ishlari amalga oshirilgan. 2017-yilda Oʻzbekiston musulmonlari idorasi raisining buyrugʻi bilan masjidga Kamolov Afzal imom xatib etib taʼyinlangan. 2018—2019-yillar davomida masjidda yana rekonstruksiya ishlari olib borildi masjid ayvoni kengaytirilgan, tahoratxona qayta qurilib namozxonlar xizmatiga topshirilgan. Oʻsha yili Ramazon oylarida ilk bora masjidda taroveh oʻqildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Buxoro viloyati". Qaraldi: 31-iyul 2023-yil.
2. ↑  „"Алишер Навоий" жомеъ масжид тарихи". Qaraldi: 31-iyul 2023-yil.
**Gan**, Xan (Halm) Otto (1879.8.3, Frankfurtmayn — 1968.28.7, Gyottingen) — nemis fizigi va radiokimyogari. Asosiy ilmiy ishlari radioaktivlik, yadro kimyosi va yadro fizikasiga oid. Bir qancha izotoplarni va yangi radioaktiv element-protaktiniyni (avstriyalik fizik L. Maytner bilan hamkorlikda) kashf etgan; birinchi boʻlib tabiiy radioaktiv elementlarda yadro izomeriyasini ochgan (1921). Geologik jinslarning yoshini va kristallarning hosil boʻlish jarayonlarini aniqlashda radioaktiv usullarni qoʻllagan; neytronlar taʼsiri ostida uran yadrolarining parchalanishini topgan (nemis fizigi F. Shtrasman bilan hamkorlikda, 1938). Bu kashfiyot yadro energiyasidan foydalanishda dastlabki qadam boʻldi. Nobel mukofoti laureati (1944).

**Gan** Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Pyrénées-Atlantiques departamenti Pau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi
-------

4971 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 125,2 nafar kishi.

|  |
| --- |
| Aholi oʻsish dinamikasiAholi oʻsish dinamikasi |

Geografiyasi
------------

Maydoni — 39,7 km2. 

|  |
| --- |
| Kommuna detalli xaritasi |

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Fransiya geografiyasi | *Fransiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb152700537 (maʼlumot)
* LCCN: n98014474
* VIAF: 168647141
* en:WorldCat Identities: lccn-n98014474

 |
**Le ivan** (taxallusi, asl ismi — Ivan Leontyevich Moysya; 1895.9.3, Cherkass viloyati — 1948.9.10, Kiyev) — ukrain yozuvchisi. "Yuxim Kudrya" (1927), "Hayot oʻyini" (1928) qissa va hikoyalari, "Togʻ oraliqlari" (2 qism, 1929 — 34) roman-epopeyasi oʻzbek xalqining qoʻriq va boʻz yerlarni oʻzlashtirishda chekkan zahmatlari, oktabr toʻntarishidan keyingi ogʻir yillar haqida. "Integral" (1931) qissasi Donbass metallurglari hayotiga bagʻishlangan. "Quvonch tarixi" romani, "Muqaddas togʻlar" (1938), "Xatlarim" (1945) hikoyalar toʻplamlari, "Janubi — Gʻarb" (hamkorlikda, 1950) romani, "Jar yoqasida" (1958), "Zarang bargi" (1960) kabi asarlarida Ikkinchi jahon urushi yillarida xalq boshiga tushgan ogʻir fojialar, janggoxdagi kurash manzaralari aks ettirilgan. Tarixiy mavzudagi "Nalivayko" (1956), "Xmelnitskiy" (1965) romanlarida ukrain xalqining oʻtmishi, erk uchun kurashi tasvirlangan. Asarlari koʻplab tillarga, xususan, "Togʻ oraliqlari" romani oʻzbek tiliga tarjima qilingan (1964).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Mamajon Rahmonov** (1914.21.12, Koʻqon) — teatrshunos olim. Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademik (2000). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1975). Sanʼatshunoslik doktori (1968), professor (1969). Moskva moliya institutini (1936), Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1954). Oʻzbekiston sanʼat ishlari Boshkarmasida boʻlim boshligʻi (193842), Oʻzbekiston davlat filarmoniyasi (1942), Mukimiy teatri (1943– 49), Moskva konservatoriyasi qoshidagi oʻzbek opera studiyasi (1949–51), Navoiy teatri (1957–60 va 1970–76) direktori. Toshkent konservatoriyasi (1976–79), Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti (1979–85) rektori. Sanʼatshunoslik institutining teatr va xoreografiya bulimining mudiri (1960–76; 1985-yildan yetakchi ilmiy xodim). Ilmiy asarlarida oʻzbek teatri tarixi, Hamzaning dramaturgiya va teatr sanʼati sohasidagi faoliyati, Oʻzbek milliy akademik drama teatrining bosib oʻtgan yoʻli tadqiq qilingan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1983). "El-yurt hurmati" ordeni (2000) va "Shuhrat" medali (1994) bilan mukofotlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Rahmonov Mamajon" *OʻzME*. R-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyotlar
-----------

* Hamza va oʻzbek teatri, T. 1959; Oʻzbek teatri tarixi (18–20-asrlar), T. 1968; Shukur Burhonov, T. 1974 (hamkorlikda); Oʻzbekiston teatri (qadimdan 18-asrga qadar), T. 1981; Hamza nomli oʻzbek davlat akademik drama teatri (1914–1960), T. 2001.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mugʻom** — 1) Ozarbayjon xalq musiqasida lad. Jami 70 dan ortiq M.lar maʼlum boʻlib, asosiylari — rast, shur, segoh, shushter, chargyah, bayati shiraz, humayun. Qolganlari shular zaminida tashkil topgan. M. tovushqatorlarida orttirilgan sekunda intervali uchraydi; koʻplarining diapazoni oktavadan keng boʻlib, ayrim tovushlar turlicha variantlarda kelishi mumkin. M.larda tonika ularning past qismidagina emas, balki oʻrta qismlarida ham uchraydi; 2) Ozarbayjon va Togʻli Qorabogʻda tarqalgan turkumli vokal-cholgʻu asar. M.lar muayyan ladga asoslanib, odatda, shu lad (mas, rast, shur va h.k.) nomi bilan ataladi. Ular badiha uslubiga asoslangan ashula, raqs va cholgʻu kuylaridan iborat. 19-asrdan boshlab M.lardan A. Magomayev, U. Hojibekov, N. Tigranov, R. Glier va boshqa kompozitorlar turli janrlardagi asarlarida foydalanishgan. A. Ter-Gevondyan ("Rast"), F. Amirov ("Shur", "Kyurdi Ovshar", "Bayati Gulistan"), Niyoziy ("Rast"), S. Aleskerov ("Bayati Shiraz") va boshqa M.larni orkestr uchun, J. Jangirov ("Chargyah"), A. Aliverdibekov ("Bayati Shiraz") a kapella xori uchun qayta ishlaganlar.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Augustus Desiré Waller
 AD Waller oʻz laboratoriyasida apparatlari va mushugi bilan. Uning elektrodlari bilan „Jimmy" itining fotosurati.
**Augustus Desire Waller** FRS (1856-yil 12 iyul — 1922-yil 11 mart) ingliz fiziologi va Augustus Volney Wallerning oʻgʻli boʻlgan. U Fransiyaning Parij shahrida tugʻilgan.

U Aberdin universitetida tibbiyot fakul’tetida tahsil olgan, u yerda 1878-yilda malakali va 1881-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1883-yilda u London Ayollar Tibbiyot maktabida fiziologiya boʻyicha oʻqituvchi boʻlib ishlagan. U erda u boʻlgʻusi xotini bilan uchrashdi. Alise Palmer shogirdlaridan biri boʻlgan, hamda u Jorj Palmerning qizi boʻlgan/ Otasi Reading deputati va pechene ishlab chiqaruvchilari Xantli va Palmer asoschisi boʻlgan.

1884-yilda u Sent-Meri kasalxonasida fiziologiya boʻyicha oʻqituvchi boʻlgan. 1887-yilda u kapillyar elektrometr yordamida insonning birinchi elektrokardiogrammasini yozib olishga muvifaqqiyat boʻlgan.

U 1896-yilda 1897-yil 13-yanvardan boshlab Fullerian fiziologiya professori etib tayinlangan va ishlagan

U Londonda 1922-yil 110martda ikki marta insultdan azob chekib vafot etgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Augustus Waller". *www.oxforddnb.com*. Qaraldi: 18-avgust 2016-yil.
2. ↑  Cope, Z (1973). "Augustus Desiré Waller (1856–1922)". *Medical History* **17** (4): 380–385. doi:10.1017/s0025727300018998. PMID 4606255. PMC 1081500. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=1081500.
3. ↑  „Augustus Désiré Waller (1856–1922)". *www.sciencemuseum.org.uk*. 9-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-avgust 2016-yil.
4. ↑  Lockyer, Sir Norman „Augustus D. Waller appointed Fullerian Professor",*. Nature*, 5 November 1896 — 11 bet.
5. ↑  Besterman E, Creese R. (July 1979). "Waller—pioneer of electrocardiography". *British Heart Journal* **42** (1): 61–64. doi:10.1136/hrt.42.1.61. PMID 383122. PMC 482113. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=482113.
**Zaharlovchi moddalar** - dushmanning askarlari, hayvonlari, shuningdek, oziqovqat, jangovar texnika, kiyimkechaklarini zaharlash uchun ishlatiladigan kimyoviy moddalar. 3. m. havo orqali binolar, turar joylar, pana joylarga tarqalib, ulardagi odamlarga shikayet yetkazadi. 3. m.ning shikastlantirish xususiyati havoda, turar joylarda va turli narsalarda uzoq vaqt saqlanadi. Bugʻlari shamol orqali juda katta hududga tarqaladi. 3. m.dan shikastlanish zaharlangan havodan nafas olish, u moddalarning koʻz, teri va kiyimga tegishli, zaharlangan ovqat yoki suvni isteʼmol qilish va b. orqali roʻy beradi. Lekin 3. m. zaharlanish zichligi yetarli boʻlgandagina odamlarga shikayet yetkaza oladi. 3. m. suyuq holda joylarga sepilganda, ularning maydon birligiga toʻgʻri keladigan miqdori zaharlanish zichligi deb ataladi va har kvadrat metrga toʻgʻri keladigan grammlarda ifodalanadi. 3. m. kishi organizmiga taʼsir etish xususiyatiga koʻra organizmni umumiy zaharlaydigan, nerv toʻqimalarini falajlaydigan, teri kasalliklari paydo qiladigan, boʻgʻuvchi, yosh oqizadigan, badanni yalligʻlantiradigan va b. turlarga boʻlinadi. Nerv toʻqimalarini falajlovchi 3. m.ga zarin, zoman, tabun; teri kasalliklarini paydo qiladigan 3. m.ga iprit, lyuizit; organizmni umumiy zaharlaydigan moddalarga sianid kislota, xlorsian, fosfin; boʻguvchi moddalarga fosgen, difosgen va b. kiradi. Bu boʻlinish aslida nisbiydir, chunki aksariyat 3. m. koʻp tomonlama taʼsir etish xususiyatiga ega. Xalqaro huquq 1925-yildagi Jeneva bayonnomasi bilan urushlarda boʻgʻuvchi, zaharlovchi gaz va bakteriologik vositalarni qoʻllashni taqiklaydi. 3. m.dan mudofaa qilish uchun dezaktivatsiya sharoitlariga amal qilinishi kerak. Qoʻshin turlarida shaxsiy tarkib uchun qilingan pana joy, qazilma oʻralar, qazilma yoʻllar degazatsiyalashtirilishi va shaxsiy tarkib maxsus kiyimlar bilan taʼminlanishi lozim (yana q. Ommaviy qirgʻin qurollari).

Aziza Erkaxoʻjayeva.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Garri Trott
**George Henry Stevens Trott** (1866 yil 5 avgust - 1917 yil 9 noyabr) avstraliyalik kriketchi bo'lib, 1888 va 1898 yillar oralig'ida har tomonlama 24 ta sinov o'yinini o'tkazgan. Garchi Trott ko'p qirrali to'qnashuvchi, spin boullingchi va ajoyib maydonchi bo'lgan bo'lsa-da, "uni kapitan sifatida eng yaxshi eslashadi, inson tabiatini tushunadigan hakam".  Avstraliya kriketidagi bir muncha beqarorlik va yomon intizom davridan so'ng, u sinov jamoasining obro'sini tiklagan Jo Darling, Monti Nobl va Klem Xillni o'z ichiga olgan ishonchli avstraliyalik sardorlar qatorida birinchi bo'ldi. Jamoadoshlari va raqiblari tomonidan o'zining kriketdagi fikri uchun hurmatga sazovor bo'lgan Trott tezda raqiblarning zaif tomonlarini tanlangan ekan. O'ng qo'l hujumchisi, u o'zining ishonchli himoyasi va kuchli zarbasi bilan mashhur edi. Uning oyoqlarini sekin aylantiruvchi boulingi tez- tez sur'at va parvozning nozik o'zgarishlari orqali zarba beruvchilarni aldashga qodir edi, biroq raqib zarba beruvchilarga tez gol urish imkonini bergan ekan.

Manbalar
--------

1. ↑  Robinson (1996), pp. 67–74.
**Akaritsidlar** (yun. akari — kana va lot. caedo — oʻldiraman) — oʻsimlikxoʻr kanalar, ombor kanalari, shuningdek uy hayvonlari va parranda kanalariga qarshi qoʻllaniladigan kimyoviy moddalar. Oʻsimlikka sirtdan kel-tan, neoron, omayt, mitak, oltingugurt, ohak-oltingugurt qaynatmasi va singib taʼsir etuvchi (fosfamid, fozalon, kar-bofos va boshqalar) A. boʻlishi mumkin. Singib taʼsir qiluvchi A. oʻrgimchakkanadan tashqari yana oʻsimlik bitlarini va boshqa bir qancha soʻruvchi zararkunandalarni ham nobud qiladi. Ombor kanalariga qarshi metilbromid, xlorpikrin va boshqa Akaritsidlar. qoʻllaniladi. Dehqonchilik va bogdorchilikda A. asosan oʻrgimchakkanaga qarshi ishlatiladi (yana qarang Pestitsidlar).

Manbalar
--------

1. ↑  "Akaritsidlar" *OʻzME*. A-harfi[*sayt ishlamaydi*] Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kolombo operatsiyasi** 1975-yilda DINA (Chili maxfiy politsiyasi) tomonidan siyosiy dissidentlarni yoʻq qilish uchun amalga oshirilgan operatsiya edi. Kamida 119 kishi o‘g‘irlab ketilgan va keyinroq o‘ldirilgan. Jurnallarda 119 nafar oʻldirilgan siyosiy raqiblar roʻyxatini eʼlon qilgan.

Ushbu soxta jurnallardan biri, *LEA* deb nomlangan, Argentina farovonlik vazirligiga qaram boʻlgan Codex Editorial tomonidan nashr etilgan boʻlib, Isabel Peronning maslahatchisi va Triple A oʻlim guruhi asoschisi Xose Lopes Rega tomonidan boshqarilgan. Operatsiyadan maqsad milliy va xalqaro jamoatchilik fikrini — Chili va xorijdagi ommaviy axborot vositalarida yolg'on ma'lumotni chop etish orqali — g'oyib bo'lganlar xorijiy xavfsizlik kuchlari bilan to'qnashuvlarda halok bo'lgan yoki ichki tozalashlar qurboni bo'lgan degan fikrni uyg'otish edi.

Augusto Pinochet
----------------

Chili sobiq harbiy hukmdori Avgusto Pinochet o‘z xavfsizlik xizmati tomonidan kamida uch dissidentni o‘g‘irlab ketishga aloqadorlikda ayblanib, uy qamog‘iga olindi. 

Sudya Xuan Guzman Tapiya Chili adliyasidan Pinochet DINAga ushbu operatsiyani bajarishni buyurgani haqidagi dalillarni toʻplaganidan soʻng uning daxlsizligini bekor qilishni soʻradi.

2005-yil sentabr oyida Chili Oliy sudi sudya Viktor Montiglioni tergovda ayblab, Pinochetning bu ish boʻyicha daxlsizligini bekor qilishga qaror qildi. 2005-yil noyabr oyida prokurorlarning aytishicha, Kolombo operatsiyasi boʻyicha sud tomonidan tayinlangan mutaxassislar, prezident yengil demensiyadan aziyat chekayotgan boʻlsa-da, sudda boʻlish uchun yetarli darajada yaroqli degan xulosaga kelgan.

Bu ish boʻyicha DINA direktori oʻrinbosari Raul Iturriaga ham ayblangan.

2005-yil dekabr oyida Pinochet sudga tortilishiga loyiq deb topildi. Biroq, Pinochet 2006-yil 10-dekabrda hukm qilinmasdan vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑   CNN World article, August, 2008
2. ↑  La Gran Mentira — El caso de las „Listas de los 119" (capitulo 7), published by Equipo Nizkor (ispancha)

Havolalar
---------

* Pinochet va sobiq politsiya boshligʻi uchrashdi
* Pinochet mos deb topdi
***Muhbir*** — 1866-yilda Usmonlilar imperiyasida Ali Suavi tomonidan nashr etilgan gazeta.

Bir yil davomida chop etilishi mumkin boʻlgan gazetaning egasi Filip Afandi edi, lekin ulugʻ vazir Ali Poshoga qarshi ochiq jabhada chiqqan Ali Suavi gazetani boshqarar edi. Tanqidiy xabarlar tarqatuvchi bu gazeta sabab mamlakatda mustaqil va tanqidiy jurnalistika shakllandi va milliy assambleyani tashkil etish istagi paydo boʻldi. Gazeta, Kritda qurbon boʻlgan turklar va musulmonlar uchun yordam kampaniyasini boshlab, katta auditoriyaning qoʻllab-quvvatlashiga ega boʻldi. Shuning uchun gazeta odamlarni safarbar qilish imkoniyatga ega edi. Gazeta dastlab bir oyga yopilgan, keyin esa Alining farmoni bilan nashriyot muddati tugatilgan. Gazeta oʻzining yopilishini turk gazetasi boʻlganligi bilan izohladi. Yevropaga qochgan Ali Suavi gazetani Londonda nashr ettirgan va muhojirlikda muxolifatni xorijda nashr qilinadigan birinchi turk gazetasi qilib boshlagan.

Manbalar
--------

1. ↑  Tanzimatʼtan Cumhuriyete Türkiye Ansiklopedisi, Cilt I, İletişim Yayınları, 2003: s. 79.
2. ↑  „Osmanlı'da Basının Doğuşu ve Gazeteler".  Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı / No. 5, Nisan 2014. 12 temmuz 2018da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29 şubat 2020.
**Zaxchaxona tizmasi** - Qashqadaryo viloyatining shimoli-sharqidagi tizma. Hisor tizma togʻlarining shimoli-gʻarbiy tarmoklaridan biri. Eng baland joyi 3818 m. Asosan, sharq va janubi-ga yoʻnalgan. Jan. janubi-gʻarbiy yon bagʻirlari ancha tik. Suvayirgʻich qismi yalangʻoch, oʻtkir qirrali. Eng baland joylarida doimiy qor va kichikroq muzliklar mavjud. Silur va devon davrlarining metamorflashgan ohaktoshlari, slanetslar, magmatik va metamorfik choʻkindi jinslar qatlamlaridan tashkil topgan. 3. t.dan Oqsuv, Toʻrtkoʻylak va b. daryolar boshlanadi. Buloq koʻp. Yon bagʻirlarida och tusli qoʻngʻir tuproqlar tarqalgan. Yuqori qismidagi yon bagʻirlari yaylov sifatida foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Akademiklar shaharchasi** — Mirzo Ulugʻbek tumanida, Mirzo Ulugʻbek va Durmon yoʻli koʻchalari kesishgan joy atrofida etakchi ilmiy tadkikot in-tlari bulgani uchun shunday nomlanadi.

1960-yillardan boshlab Oʻzbekiston FA ilmiy tadkikot in-tlarini zamonaviy talablar asosida kurilgan va jixozlangan binolar bilan taʼminlash maksadida barpo etishga kirishilgan. Akademiklar shaharchasida FAga karashli biokimyo, bioorganik kimyo, botanika, geologiya va geofizika, kimyo, matematika va axborot texnologiyam, mexanika va inshootlarning seysmik mustaxkamligi, tarix, til va adabiyot, falsafa va huquq" sharkshunoslik, elektronika, energetika va avtomatlashtirish, usimlik moddalari kimyosi in-tlari, kutubxona, „Fan" nashriyoti, aspirantlar uyi, shuningdek, endokrinologiya in-ti, Mudofaa vazirligiga karashli tashkilotlar joylashgan. 1994 y.da Akademiklar shaharchasida Mirzo Ulugbek xaykali urnatildi (xayk. Ya. Shapiro) va xaykal atrofida Mirzo Ulugbek xiyoboni barpo etildi. Akademiklar shaharchasida 4 qavatli turar joy binolari, savdo va boshqa maishiy xizmat kursatish shoxobchalari bor.

Manbalar
--------

1. ↑  *Toshkent. Ensiklopediya*, 2009-yil.
**Muhammara** (Arab.  محمرة‎ — "qizargan) ― achchiq sous yoki qizil qalampirga asoslangan dastlab Aleppodan, levantiya va turk oshxonalariga mansub. Gʻarbiy Turkiyada muhammarani akuka deb atashadi.

Ingredientlar
-------------

Asosiy ingredientlar yangi yoki quritilgan qalampir, odatda aleppo qalampiri, maydalangan yongʻoq, kraker va zaytun moyidir. Bundan tashqari, sarimsoq, Chili pastasi, tuz, limon sharbati, anor sharbati, baʼzan ziravorlar (masalan, kimyon) boʻlishi mumkin. Yalpiz barglari bilan bezatilgan boʻlishi mumkin. Sefard yahudiylari muhammarni pishirilgan qoʻngʻiroq qalampiri va maydalangan yongʻoqdan tayyorlaydilar.

Foydalanish
-----------

Muhammaru non bilan sous sifatida isteʼmol qilinadi, tost uchun sendvich pastasi, barbekyu sousi, qovurilgan goʻsht va baliqlar bilan isteʼmol qilinadi.

Yana qarang
-----------

* Adjika
* Harissa
* Humus
* chug

Manbalar
--------

1. ↑  The Culinary Institute of America*. Garde Manger: The Art and Craft of the Cold Kitchen*, Hardcover, Wiley, 2008 — 53 bet. ISBN 0-470-05590-1.
2. ↑  Tasya Shmuklis. Luchshie resepti evreyskoy babushki. — ISBN 6171271578, 9786171271579
**Vergulsimon qalqondorlar** — teng qanotlilar turkumi qalqondorlar oilasiga mansub hasharotlarning bir necha turi, tanasining qalqoni vergulsimon egilganligi uchun shunday nom berilgan. Oʻrta Osiyo V. q. (Lepido-saphes mesasiatica) tanasi sargʻish-malla, uz. 3,5—4,7 mm. Keng maʼnoda polifag , Oʻrta Osiyo endemigi. Lichinkasi va urgʻochisi terak, tol, naʼmatak, katalpa, shuningdek olma, nok va b. mevali daraxtlarda oziqlanadi va koʻpayadi. Yil davomida 2 nasli rivojlanadi, tuxumi daraxtlarning tanasi va butoqlarida qalqon ostida qishlaydi. Erkin yashovchi nasli may oyi boshlarida paydo boʻladi va oʻsimliklarga yopishib olib, umrini oxirigacha bu joyni tark etmaydi. Olma vergulsimon qalqondori (Lepidosaphes ulmi) oldingi turga nisbatan oqishroq rangda, tanasi kichikroq (2,5—3,0 mm), mevali daraxtlar (olma, nok, behi, shaftoli, olxoʻri, oʻrik, gilos va b.) ga ziyon keltiradi. Yil davomida bitta nasli rivojlanadi. V. q. ga qarshi kurashish uchun kuzda, erta koʻklamda daraxtlar barg yozmasdan oldin 8% li mineral moy emulsiyasi purkaladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Liq-liq**, xolodets — mol, qoʻy, buzoqlarning kalla-pochalaridan tayyorlanadigan yaxna taom. Mol yoki qoʻyning kalla-pochalari, oyoq qismi kuydirilib, yaxshilab tozalanadi, soʻng boʻlaklarga boʻlinadi, suyaklari esa chopilib, 3—4 soat sovuq suvga solib qoʻyiladi. Goʻshtsuyaklar yaxshilab yuvil-gach, qozonga sovuq suv (1 kg kalla-pochaga 3 l suv hisobida) quyib 6—8 soat davomida sust olovda mildiratib qay-natiladi. Tayyor boʻlishidan 1 soat oldin 1—2 dona sabzi, dafna yaprogʻi, qalampir, sarimsoq, murch va qirqilgan oshkoʻklar solinadi. Masalliq hil-hil boʻlib pishgach, shoʻrva ustidagi yogʻi, dafna yaprogʻi va qalampir olib tashlanadi, goʻsht va paylar esa suyaklardan ajratilib mayda-mayda qilib toʻgʻraladi. Chuqur likopchalarga taqsimlanib (har bir likopchaga yarimtadan qattiq pishgan tuxum ham solish mumkin), soʻngra ustiga shoʻrvasidan quyib, salqin joyda sovitiladi. Tayyor L.-l. oshkoʻklar bilan dasturxonga tortiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |