recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fazometr**, faza oʻlchagich — sanoat chastotali oʻzgaruvchan tok elektr zanjirlarida kuchlanish va tok kuchi orasidagi quvvat koeffitsiyenti (fazalar siljishi burchagi kosinusi) ni yoki elektr tebranishlari fazalar farqini oʻlchash uchun moʻljallangan asbob. Ishlatilish joylariga kura bir necha xilga boʻlinadi. Sanoat chastotalarida fazalar siljishi burchagining kosinusi elektromexanik usulda — logometr (elektrodinamik, ferrodinamik, elektromagnit yoki induksion) bilan oʻlchanadi. Logometr milining ogishi kuchlanish bilan tokning fazalar siljishiga bogʻliq. Keng diapazondagi chastotalar uchun moʻljallangan F. sifatida elektronhisoblash oʻlchagichlari qoʻllanadi. Elektron F.lar bilan oʻlchash elektronmexanik F.lar bilan oʻlchashdagidan aniqroq chiqadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shibirdon ota tepa**  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Oʻrta asrlar. Buxoro viloyatining Qorakoʻl tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Qadimgi Poykent shahridan 12 km janubi-gʻarbda. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Buxoro viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida
„Vaqf" xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi asosida biriktirilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shibar tumani** (2011-yilda aholi soni: 25532) Afgʻonistonning Bamyon viloyatining gʻarbiy chekkasida joylashgan. U tog'li hududda joylashgandir. Shibarning asosiy qishlog'i 2637 m balandlikda bo`lib, Shibar dovoni orqali Bamyandan Kobulga boradigan barcha mavsumiy ikkinchi darajali yo'lda joylashgandir.

Rivojlanishi
------------

2009- yilning avgust oyida Parvon viloyati markazidagi Jabal-us-Siraj tumanini, Shibar dovoni bilan bog‘lovchi 110 km uzunlikdagi yo‘lni asfaltlash ishlari boshlangan. Yo'l AQSh PRT tomonidan ajratilgan 60 million dollarga bir yil ichida qurilishi rejalashtirilgan edi.

Salomatlik va xavfsizlik
------------------------

Tuman sog'liqni saqlash markazlari etishmasligi va transportning yomonligi tufayli yomon ahvolda. 2009- yil iyul oyida Og'a Xon taraqqiyot tarmog'i (AKDN) keyingi 12 yil davomida Shibar tumanida tibbiy xizmatlarni yaxshilash uchun 4,9 million dollar ajratilgan.

Yangi Zelandiya PRT tumanda, shuningdek, Bamyan provinsiyasining aksariyat qismida ishlagan.

Hojigak koni
------------

Hojigak temir rudasi 1960 -yilda Hojigak dovoni yaqinidagi Hojigak kon konsessiyasida topilgan; u asosan shu tumanda joylashgan, biroq kon Maydan Vardak viloyatining Xesa Aval Behsud tumaniga ham cho'zilgan. Kon 550 metr chuqurlikda joylashgan. 2011-yil oktabr oyida bir nechta nazorat-o‘tkazish punktlari tashkil etilgan va 1700 nafar xavfsizlik xodimi joylashtirilgan, bu Hojigak temir rudasi koni atrofida xavfsizlikni yaxshilashga olib kelgan.

Hindiston hukumati rejalari
---------------------------

2016-yil may oyida Hindiston, Eron va Afg‘oniston Chabahor portida ikkita tug‘ilishni rivojlantirish, Trans-Eron temir yo‘li bilan bog‘lash orqali Shimoliy-Janubiy transport koridorining bir qismi sifatida Chabahor-Zahidan yangi temir yo‘lini qurish, 1 lakh INRgacha sarmoya kiritish bo‘yicha kelishuv imzolaganlar. crore (14 mlrd. AQSH dollari) Chobahor maxsus iqtisodiy zonasida gaz va karbamid zavodi hamda boshqa sanoat tarmoqlarini qurish orqali, bu Chabahor - Zaranj - Delaram - Hajigak temir yo'li bilan ham bog'langan: 900 km uzunlikdagi Hindiston-Eron loyihasi 10 milliard AQSh dollariga teng Hindistonning Hojigakdagi temir rudasini qazib olish bo'yicha operatsiyalarni Afg'onistonning Chabahor (Eron ) bilan bog'lagan.

Yana qarang
-----------

* Hindukush tog'lari
* Tojikiston
* Ipak yo'li
* Bamyan tumani

Manbalar
--------

1. ↑  „Bamiyan Socio-Demographic and Economic Survey".  Central Statistics Organization. Qaraldi: 19-avgust 2015-yil.
2. ↑  *Swami, Praveen*. „Fears mount for future of India’s Afghan silk route plans". *The Indian Express* (15-fevral 2015-yil). Qaraldi: 26-fevral 2022-yil.
3. ↑  India-Iran sign key agreements, Published: 23 May 2016

Havolalar
---------

* AIMSda tuman profili
* AIMS tuman xaritasi
**Raqos** yoki **chengi** - raqqosa ayol. U fransuzcha *danseuse* (raqqosa ayol) so'zidan olingan[*manba?*] Qorin raqsi bilan shug'ullanuvchi erkaklar **raqqosalar**, **ko'chek** yoki **zenne** deb ataladi.

Sharq raqsi vatani bo‘lgan arab dunyosida bu raqs "Raks Şarkî" *sharq raqsi* ) yoki "Raks Baladî" (xalq raqsi) deb ataladi. Shunday qilib, turkiy tilda *bel raqsi* va **raqqosa** deyish to'g'ri bo'ladi.

Tarixi
------

Arab Fors madaniyatiga mansub raqqoslar saljuqiylar va Usmonlilar davridagi saroy davralarini va saroy egalarini birinchi bo'lib ko'ngilxushlik qilgan. Usmoniylarda chengi va koʻchekning munitsipalitet ruxsati bilan tashkilotlari boʻlgan. Kolbashi ismli kishi yordamchisi bilan birga *Kol* nomli raqqosalar guruhlarini boshqarib, 12 nafar raqqosaga rahbarlik qilgan. Ulardan tashqari, har bir *qo'lda* *eshkak eshishchi* deb nomlangan to'rt kishidan iborat asboblar guruhi mavjud edi. Kolbashining vazifasi bugungi menejerlarnikiga o'xshardi. Kolbashining uyi *meshkhane* deb atalgan. Bu yerda guruhning raqqosalari ishlab, raqqosa bo‘lishni xohlovchilar tayyorlanar edi. To‘y, xina kechasi yoki boshqa o‘yin-kulgilarni uyushtirmoqchi bo‘lgan kolbasi bilan muzokaralar olib borardi.

Havolalar
---------

* Usmonli chengi an'anasi haqida maqola/Radikal gazetasi 25 Mart 2016 tarihinde
**Fazotron** (faza... va ... tron) — vaqt boʻyicha doimiy magnit maydonga ega boʻlgan va tezlatuvchi elektr maydonining chastotasi kamayib boradigan siklik rezonans tezlatkich; ogʻir zarra (proton, deytron, azarra) larni tezlatishda qoʻllaniladi. F.ning asosiy qismlari doimiy elektromagnit va magnit qutblari orasida joylashgan hamda tezlashtiruvchi elektrod (duant)lar oʻrnatilgan vakuum kameradan iborat. Vakuum kamera markazida zaryadlangan zarralar manbai joylashgan. Bu manbadan chiqayotgan zarralar doimiy magnit maydonda aylanma harakat qilib, elektrodlar orasidagi tirqishdan har bir oʻtishida elektr maydon taʼsirida tezligini oshiradi. Zarralar tezligi ortgan sari aylanish radiusi ham ortib borib, spiralsimon trayektoriya hosil qiladi, zarraning massasi ortib boradi, natijada aylanish davri ham ortadi va tezlatuvchi yuqori chastotali elektr maydonning chastotasi kamayib boradi. Magnit tizimi qoʻpol boʻlgani uchun zarraga 1 GeV dan ortiq energiya beradigan F. qurish samarali emas: bunday hollarda sinxrofazotronparlan foydalaniladi. F. impulyeli rejimda, yaʼni sinxrotron (rezonans) rejimda ishlaganda qolgan zarralar guruhi energiyasi mumkin boʻlgan eng katta qiymatga erishganda F.dan chiqib ketadi va F.ning parametrlari oʻzining boshlangʻich qiymatiga qaytadi hamda tezlatishning yangi sikli boshlanadi (yana qarang Tezlatkichlar).

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ahmad polvon** (Tolibboyev) (1865 — Toshkent shahri Shayxontohur mav-zei — 1914) -mashhur oʻzbek polvoni. Yoshligidan kurashga qiziqdi. 1895-yil mashhur nemis polvoni Rippel (vazni 133 kg) Toshkentga kelganda u bilan sirkda bellashdi va yengdi. Kuragi yerga tegmay yurgan quvalik Xoʻja polvon ham Ahmad polvonga bas kelolmaydi (1904-yil). Ahmad polvon birinchi bor fransuzcha kurash musobaqasida ish-tirok etib, 1911-yil Germaniya chempioni Gyugner ustidan gʻalaba qozondi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ziyod ibn solih al Xuzaʼiy** (? taxminan 754) — Abu Muslimning yaqin safdosh (naqib)laridan biri va sarkardasi. Arablarning xuzaʼa qabilasidan. Abu Muslim uni 10 ming kishilik qoʻshin bilan Buxorodagi Sharik ibn alMaxriy harakatini bostirish uchun yuborgan (750/751). Sharik bilan Z.i.S. qoʻshinlari oʻrtasidagi urush 37 kun davom qilgan. Sharik jangda halok boʻlgan. Buxoro amiri Abdujabbor ibn Shuayb shaharni qattiq mudofaa etgan. Z.i.S. Buxoroni ololmay shaharga oʻt qoʻyishni buyurgan: 3 kun ichida shaharning katta qismi kuyib kul boʻlgan. Oxiri jang shaharning jan. qismidagi Attoron darvozasi oldida boʻlgan, juda koʻp aholi qirilib ketgan. Qolgan mudofaachilarni shahar darvozasiga osishgan. Z.i.S. Samarqanddagi gʻalayonni ham bostirgan. 751-yil Talas jangada Oʻrta Osiyoda oʻz mavqeini kuchaytirmoqchi boʻlgan xitoy qoʻshinini butkul tormor keltirgan. 754-yil xalifa Mansur buyrugʻi bilan Abu Muslimga qarshi chiqqan. Z.i.S.ga qarshi boʻlgan Buxoro hokimlari Abu Muslimni qoʻllabquvvatlashgan. Z.i.S. Samarqand atrofidagi Barkas qishlogʻida yashovchi zodagon dehqon uyiga yashiringan, lekin dehqon uni oʻldirib, boshini barkashga solib Abu Muslim oldiga olib kelgan.

Manba: Istoriya atTabari, T. 1987. Abu Sayd Gard izi, Zayn alaxbor. Ukrasheniye izvestiy, T. 1991; Bartol d V. V. Sochineniya, t. II (I), M, 1963; Oʻzbekiston xalklari tarixi, 1j. T. 1992.

Faxriddin Hasanov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ziyot Agayev** — Yangi Buxoro shahar soveti raisi. Jalolquduq tuman partiya komiteti birinchi sekretari. Qatagʻon qurboni boʻlgan.

Ziyot Agayev 1898-yilda Eronning Miyon hududida dehqon oilasida tug‘ilgan. Otasi yoshligida vafot etgan, onasi uyma-uy yurib kir yuvuvchilik, tikuvchilik qilgan. Oilada onasidan tashqari ikki opasi ham bo‘lgan. Ammo ularning 1913-yildan keyingi taqdiri noma‘lum.

1911-yildan yollanib ishlay boshlaydi. 1913-yilda eronlik Sayfullo ismli shaxs uni 5 eroniy tumanga 4 yil muddatga yollanib ishlashga taklif qiladi. Agayev bu pullarni onasida qoldirib, pudratchi Sayfullo bilan birga Rossiyaga ketgan.

1911-yildan 1912-yilgacha Marv stansiyasida va Chorjo‘y temiryo‘l stansiyalarida yuk tashuvchi bo‘lib ishlagan. Ziyot Agayevni pudratchi Sayfullo 1912-yilda yangi Buxoroga olib kelib  paxta zavodiga ishga qo‘yadi. U Buxoroda 1914-yilgacha ishlaydi. 1914—1918-yillarga pudratchiga qaram bo‘lmasdan yuk tashuvchi bo‘lib ishlagan. Agayev qishda paxta zavodida, yozda Buxoro tovar stansiyasida yuk tashuvchi bo‘lib ishlagan.
1919-yilda Yangi Buxoro uyezd-shahar partiya komiteti Agayevni paxta zavodidan olib, uyezd-shahar partiya komitetiga ishga qo‘yadi. U yerda targʻibot va milliy tartibot bo‘limi mudiri bo‘lib ishlagan. 1921-yilgacha maxsus bo‘lim vakili bo‘lib ishlagan.

1923-yilda O‘rta Osiyo kommunistik universitetida o‘qiydi.
1923-yilda VKP (b) Markaziy Komiteti Turkiston byurosi Agayevni Buxoro milliy sovet respublikasi partiya tashkiloti Markaziy komiteti ixtiyoriga yuboradi. U yerda Agayev Yangi Buxoro shahar soveti raisi qilib tayinlanadi. Bu lavozimda 1924-yilgacha faoliyat ko‘rsatadi.

1931—1933-yillarda Bauman tuman partiya komiteti mas’ul kotibi bo‘lgan.

1935-yilning boshlarida Jalolquduq tuman partiya komiteti birinchi sekretari etib tayinlanadi.

SSSR Oliy sudi Harbiy kollegiyasi sayyor sessiyasining 1938-yil 8-oktyabrda bo‘lib o‘tgan yig‘ilishida Agayev Ziyot oliy jazo-otishga hukm qilinadi. Sud hukmi o‘sha kuni ijro etilgan. Vafotidan keyin Ziyot Agayev oqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Naim Karimov*. 1937-1938-yillardagi „Katta qirg'in"ning fojiali oqibatlari*. Toshkent 2015 — 153 bet.
2. ↑  Rustambek Shamsutdinov*. O'zbekistonda sovetlarning qatag'on siyosati va uning oqibatlari (1-kitob)* (o'zbekcha). Toshkent: Sharq nashriyoti 2012 — 78 bet. ISBN 978-9943-00-481-8.
3. ↑  „АГАЕВ Зияд (Зия)". *centrasia.org*. Qaraldi: 20-iyul 2023-yil.
**Ziyovuddin Muhiddinovich Akramov** (1923, Toshkent) — iqtisodchi geograf. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1983), geografiya fan lari doktori (1962), Mirzo Ulugʻbek nomidagi Toshkent davlat universiteti kafedra mudiri (1970-84), professor (1966-98). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Prezidiumi qoshidagi Geografiya ilmiy tadqiqot boʻlimi (hoz. Seysmologiya instituti tarkibida) tash-kilotchilaridan biri va rahbari (1958-70). Ilmiy faoliyati, asosan, Oʻrta Osiyo iqtisodiy geog .sining regional kom-pleks taraqqiyoti muammolarini, qishloq xoʻjaligi geografiyasi va shaharlarni tadqiq etishga bagʻishlangan. Akramov 1954 yoldan Oʻzbekiston Geogr. jamiyati prezidenti oʻrinbosari, 1990-yildan prezidenti. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1977).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ziyorat** — muqaddas joylargl, mozor va qabristonlarga borib muayyan rasmrusumlarni bajarib kelish. Islom dini aqidasiga koʻra, azizavliyolarning makbaralariga 3. uchun borganda ularning ruhlaridan madad soʻrashlik, hojatlar ravo qilinishi, dardlarga shifo berilishi, farzand ato etilishi kabi iltijolar nojoizdir. Chunki bu kabi amallarni roʻyobga chiqarish faqat Allohning ixtiyoridadir. 3. qilinuvchilar paygʻambar boʻladimi, avliyo yoki tariqat shayxi boʻladimi, ulardan najot soʻrash oʻrniga haklariga duoyi xayr qilish, sadaqaehson savoblarini ularning ruhlariga hadya etish oʻrinlidir. Islomda shaxsga sigʻinish shirk sanaladi. Muhammad (sav) oʻzlarining bir hadisi shariflarida aytganlar: "Qabristonlarni ziyorat qilib turingizlar, zero u oxiratni eslatadi". Oxiratni eslash esa kishini yovuzlikdan uzoqlashtirib, ezgulikka yaqinlashtiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ziyoviddin Mansurov** — Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.

Tarjimayi holi
--------------

Ziyovuddin Mansurov 1954-yilda Namangan viloyati Uychi tumani Mashad qishlog‘ida tavvallud topgan. 1975-yilda Namangan davlat pedagogika institutining oʻzbek filologiyasi fakultetini imtiyozli diplom bilan tamomlagan. Keyinchalik Andijon paxtachilik institutida ham sirtdan tahsil olgan.

Mehnat faoliyati
----------------

Mehnat faoliyatini 1975-yilda Uychi tumanidagi 4-oʻrta maktabda oʻqituvchilikdan boshlagan. Shuningdek, u „Kitobxon" jamiyati, „Bilim" jamiyati tuman boʻlimlari maʼsul kotibi boʻlib ishlagan. Yozuvchilar uyushmasi viloyat boʻlimida bir muddat adabiy maslahatchilik qildi. Soʻngra yana tumaniga qaytib, Moʻminov nomli jamoa xoʻjaligi raisining oʻripbosari, „Mashad" qishloq fuqarolar yigʻini raisi, tuman xokimining maʼmuriy, jamoat va diniy masalalar boʻyicha oʻrinbosari, UzXDP tuman Kengashining birinchi kotibi, Beruniy pomli jamoa xoʻjaligi boshqaruvi raisi vazifalarini bajardi.

Ziyoviddin Mansurovni elga tanitgan jihati yuksak iqtidori, soʻzamonligi va mohir voizligidir. Shuning uchun ham u 2002-yildan Respublika Maʼnaviyat targʻibot markazi viloyat boʻlimi rahbari hamda Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi viloyat boʻlimi mas’ul kotibligida sakkiz yil faoliyat koʻrsatdi.

### Deputatlik faoliyati

Deputat Ziyoviddin Mansurov saylovchilarni har oyda UzXDP tuman Kengashida qabul qilishni burchi deb hisoblagan. Ularning dardini eshitib, vakolati doirasida doim koʻmaklashgan. „Saylovchilarning yutuqlari qanchalik suyuntirsa muammolari ha shunchalik kuyuntiradi" — degan fikrni doimo olgʻa surgan.

Asarlari
--------

Uning „Qalbim parchalari", „Hayrat saltanati", „Dilrabolar diyori", „Muhabbat bog‘i", „Noyob kashfiyot", „Xo‘rozqand" (bolalar uchun), „To‘tiyo" singari sheʼriy kitoblari, „Shaxmat qaʼridagi hikmatlar", „Istiqlolnoma", „Onaginam, onajonginam" nomli dostonlari chop etilgan.

Havolalar
---------

* Ziyovuddin Mansurov (1954)
* Shoir Ziyoviddin Mansurov yangi lavozimga tayinlandi

* Shoir Ziyoviddin Mansurov „El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlandi

Manbalar
--------

1. ↑  „O'zbek ziyolilari" (21-noyabr 2015-yil). Qaraldi: 9-iyun 2023-yil.
2. ↑  Sodiq, Sayhun*. Deputatlar* — 11 bet. ISBN 978-9943-328-35-8.
**Ziyovuddin togʻlari** - Samarqand va Navoiy viloyatlaridagi togʻlar. Zarafshon tizma togʻlarining eng chekka gʻarbiy qismi. Kenglik boʻyicha yoʻnalgan. Eng baland joyi 866 m. 3. t.ning ayrim qismlari sharqda Katarmaya (807 m), Qoratov (723 m), Qizbibi (818 m), markaziy qismida Tusitov (866 m), Turekbobo (841 m), Qirtov, gʻarbda Qoratov, Xoʻja Boltatogʻ (740 m), Azkamar platosi deb ataladi. 3. t. sharqda Qarnob beli orqali Zirabuloq togʻlari, shimoli-gʻarbda Azkamar platosi orqali Zarafshon vodiysi, shimolida Malik choʻli va janubida Qarnob choʻli bilan chegaradosh.

3. t. shimoliy va nisbatan balandroq (670–860 m) janubiy tizimlardan iborat. Janubiy yon bagʻirlari tik koʻtarilgan va qisqa soy va oʻzanlar bilan kuchli parchalangan. Qoyali, yalangʻoch tub jinslar qatlamlari Qarnob choʻliga tik tushgan. Tor va chuqur togʻ daralari jinslar qatlamlarini kesib oʻtgan. Suvayirgʻich qismlarida kuesta relyef shakllari uchraydi. Togʻlarning suvayirgʻich kismi oʻtkir qirrali va nayzasimon shaklda. 3. t. yirik antiklinaldan iborat, uning zamini quyi silurning kristalli slanets, oqaktosh, gilli qumtoshli slanetslaridan iborat. Yogʻin miqdorining kamligi (yiliga oʻrtacha 200–225 mm) va togʻlar baland boʻlmaganligidan soylarda faqat baxrr va yoz boshlarida suv oqadi. Togʻ etaklari va yon bagʻirlari nuragan jinslarning parchalari bilan band. Tuproqlar yaxshi rivojlangan yon bagʻirlarda efemerlar (rang, qoʻngʻirbosh), togʻ shuvogʻi, toshlok tuproqlarda turli oʻt butalar (tikanli bodom) tarqalgan. 3. t.ning shimoliy etaklarida Navoiy va Ziyovuddin sh. lari, janubiy etagida Qarnob qishlogʻi joylashgan. 3. t.da sement ishlab chiqarish uchun xom ashyo, qurilish materiallari manbalari mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Koʻchma maʼno** — soʻzning oʻz asosiy maʼnosi bilan metonimik (qarang Metonimiya), metaforik (k,. Metafora) aloqadorlik, vazifaviy umumiylik yoki qandaydir assotsiativ (oʻzaro oʻxshash) belgilar bilan bogʻliq ikkilamchi, hosila maʼnosi. Demak, soʻzning toʻgʻri maʼnolaridan boshqalari uning Koʻchma maʼnolaridir. Ongimizda qandaydir xususiyatlari, belgilari bilan bir-biriga yaqin boʻlgan ikki predmet yoki hodisani chogʻishtirish, oʻxshatish Koʻchma maʼnoga asos qilib olinadi, yaʼni biror predmet yoki voqea-hodisa haqida aniq, yorqin tasavvur hosil qilish uchun unga boshqa biror predmet yoki voqeaning belgisi koʻchiriladi, oʻxshatiladi. Mas: kishining bolaligini "gʻuncha", yomon baho olishni "yiqilmoq" soʻzi bilan ifodalash, "Oybek asarlarini oʻqidim" deyish oʻrniga "Oybekni oʻqidim" deyish, "samovar" soʻzini choyxona maʼnosida ishlatish Koʻchma maʼnoga misol boʻla oladi. Koʻchma maʼno adabiy asarning badiiy qimmatini, ifodaviyligi va taʼsirchanligini oshiradi. Lekin lugʻat tarkibidagi barcha soʻzlar ham Koʻchma maʼnoda qoʻllanavermaydi. Mas, aksariyat kasb-hunar atamalari, ilmiy terminlar Koʻchma maʼnoda deyarli ishlatilmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vaqt mashinasi** ― yodgorligi Ufada Dvigatel quruvchilar maydonida oʻrnatilgan Su-25 samolyoti uchun moʻljallangan R-95Sh dvigateli tasvirlangan yodgorlik boʻlib, Ufa dvigatel zavodining afsonaviy direktori Mixail Ferin tavalludining 100 yilligiga bagʻishlangan.

Haykaltaroshlik kompozitsiyasining asosi — ulkan kub boʻlgan metall ramkadagi poydevorga oʻrnatilgan haqiqiy R-95Sh dvigateli. Dvigatel har tomondan aniq koʻrinib turishi uchun shisha bilan qoplanmagan. Poydevorda ikkita tilda — rus va boshqird tillarida dvigatelning texnik tavsiflari berilgan plitalar mavjud.

Ushbu yodgorlik Ufa avtomobilsozlik ishlab chiqarish birlashmasining barcha xodimlariga bagʻishlangan.

„Vaqt mashinasi" haykaltaroshlik kompozitsiyasining tantanali ochilishi 2007-yil 15-dekabrda boʻlib oʻtgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Состоялось открытие скульптурной композиции «Машина времени»". 13-yanvar 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-aprel 2012-yil.
2. ↑   Mashina vremeni na sayte neobichnix pamyatnikov Rossii
3. ↑   Bashinform: Respublika Bashkortostan — 15-dekabrya kartina dnya

Havolalar
---------

* Rossiyaning gʻayrioddiy yodgorliklari saytida vaqt mashinasi
* Yodgorlikning 3D panoramasi
Elimsning asosiy aholi punktlari xaritasi
**Akest** (Atsest, boshqa imloda Egest va qadimgi Ἄκέστης, Αἴγεστος) — qadimgi mifologiyadagi personaj. „Qoniga koʻra troyan", Sitsiliyadan.

Virgiliyning soʻzlariga koʻra, u daryo xudosi Krimis va troyanalik Akestaning oʻgʻli boʻlgan. Eneyni mehmon qilgan. Kamondan oʻq otishda musobaqa qilishgan. Akesta shahri (yoki Egesta, Segesta, Αἴγεστα, Ἔγεστα, Σέγεστα) uning nomi bilan atalgan.

Dionisiy Galikarnasskiyning hikoyasiga koʻra, Egestaning bobosi Laomedont tomonidan qatl qilingan, uning qizi esa Sitsiliyaga olib ketilgan va troyan yigitidan oʻgʻli Egestni tuqqan. Priam davrida u Troya shahriga qaytib, keyin uchta kemada yana Elim bilan Sitsiliyaga qochib ketgan. Uchta shahar: Egesta (yoki Segesta), Erik, Entella shaharlariga asos solgan. Filoktet Sitsiliyaga Egest boshchiligidagi oʻz hamrohlarini yubordi, ular Eriks hududida Egestani (yoki Segestani) mustahkamlashdi.

Manbalar
--------

1. ↑   Lyubker F. Realniy slovar klassicheskix drevnostey. M. 2001. V 3 t. T.1. S.12
2. ↑   Vergiliy. Eneida I 550
3. ↑   Vergiliy. Eneida V 718
4. ↑  Vergiliy. Eneida V 498; Gigin. Mifi 273
5. ↑  Vergiliy. Eneida V 718
6. ↑   Dionisiy Galikarnasskiy. Rimskie drevnosti I 52, 2-3
7. ↑   Likofron. Aleksandra 965
8. ↑   Strabon. Geografiya VI 1, 3 (str.254); 2, 5 (str.272)
**Accom** — Hindistonning shim. -sharqidagi shtat. Sharqiy Himolay togʻlari etagida. Maydoni 78,5 ming km². Aholisi 22,3 mln. kishi (1991), yarmi-dan koʻprogʻini assomlar, 18% ni bengal lar tashkil etadi. Maʼmuriy markazi — Dispur sh. Qadimda va ilk oʻrta asrlarda A. hududi Kamarupa deb atalgan. Angliya -Birma urushlari (19-asr) natijasida A. Angliyaning Hindistondagi mulklariga qoʻshib olingan. 1950-yildan Hindiston Respublikasi shtati. Shtat aholisining 9/10 qismi Brahmaputra va Surma vodiysida, qolganlari togʻli viloyatlarda yashaydi. A. hududining yarmi pasttekislik, qolgan qismi bal. 3826 m gacha boʻlgan Assom togʻlaridan iborat. Tez-tez zilzi-la boʻlib turadi. Iqlimi tropik, musson iqlim, sernam. Dunyoda eng koʻp yogʻin tu-shadigan joy. Yiliga 12500 mm gacha yogʻin yogʻadi. Doim yashil tropik oʻrmonlar va bu-tazorlar bor. A. Hindistonda choy yetish-tiradigan va sholi hamda jut ekishga ix-tisoslashgan mayda dehqon xoʻjaliklari oʻlkasidir. Aholining 80% ga yaqini qishloq xoʻjaligida ishlaydi. A. yer maydonining 15% iga ekin ekiladi. Butun Hindistonda yetishtiriladigan choyning yar-miga yaqinini A. beradi. Loviya, shakarqamish, tamaki, paxta, kunjut, indov va xantal ekiladi. A.ning ishlab beruvchi sano-ati nisbatan yirik choy fabrikalaridan, faner va yashik ishlab chiqaradigan kor-xonalar, objuvoz va yogʻ korxonalari, Dhubridagi gugurt fabrikasidan iborat. Digboy va Naharkatiya Hindistonda neft chiqariladigan muhim rayondir. Neft qazib olish va qayta ishlash A. sanoatining asosiy tarmoqlaridan biri. Koʻmir (Margerita) va ohaktosh qazib chiqarish mahalliy ahamiyatga ega. 709Brahmaputra vodiysi boʻylab oʻtadigan temir yoʻl A.ni Hindistonning boshqa qismlari bilan bogʻlaydi; Brahmaputradan Dibrugarhgacha kema qatnaydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

 Hindiston shtatlari va hududlari |
| --- |
|  |
| 
Andhra Pradesh • Arunachal-Pradesh • Accom • Bihar • Goa • Gujarot • Jammu va Kashmir • Jarkhand • G'arbiy Bengaliya • Karnataka • Kerala • Madhya-Pradesh • Manipur • Maharashtra • Meghalaya • Mizoram • Nagalend • Orissa • Panjob • Rojasthon • Sikkim • Tamilnad • Tripura • Uttarakhand • Uttarpradesh • Xaryana • Ximachalpradesh • Chxattisgarx
 **Ittifoqdosh hududlari:** Andaman va Nikobar orollari | Dadra va Nagar-Haveli • Daman va Diu • Dehli • Lakshadvip • Puducherri • Chandigarh |

 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vaqt normasi** — tegishli malakaga ega boʻlgan ishchilar yakka yoki guruh tarkibida muayyan tashkiliy-texnologik sharoitlarda maʼlum hajmdagi ishni bajarish yoki mahsulot birligini tayyorlashi uchun zarur boʻlgan vaqt; kishi-soatlarda hisoblanadi. V. n. injenerlik hisoblari asosida va xronometrajda oʻlchab aniqlanadi. Uning tarkibiga ish vaqtining normalanadigan unsurlari: asosiy, yordamchi, tash-kiliy xizmatlar; texnika xizmati; dam olish va tabiiy ehtiyojlar uchun ketadigan vaqt; texnologik va tashkiliy sabablar bilan bogʻliq tanaffus vaqtlari kiradi. Texnikaviy jihatdan asoslangan V. n.ni ishlab chiqish va uni joriy etish i. ch.ni toʻgʻri tashkil qilishning zaruriy shartidir (qarang Mehnatni normalash).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Vaqt milliy depozitariysi** — qimmatli qogʻozlarni hisobga olish, saqlash va muomala harakatlarini qayd etish, mijozlarning qimmatli qogʻozlarga egalik huquqini hisobga olish bilan shugʻullanadigan muassasa. Vaqt milliy depozitariysi Oʻzbekistan Respublikasi fond bozorlaridagi qimmatli qogʻozlar (aksiya, veksel va boshqalar) muomalalarida ularning harakati, saqlanishi va hisobi bilan birga aksiyadorlik jamiyatlari, xususiylashtirish investitsiya fondlari, brokerlik idoralari va b.ga depozitariy xizmatlari koʻrsatadi. Mazkur depozitariy OʻzRda ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati. Oʻrta Osiyodagi eng yirik depozitariy. Bosh idorasi Toshkent sh.da joylashgan. 1994-yil 8 iyunda tashkil etilgan. Viloyatlarda 12 filiali ishlaydi. OʻzR Davlat mulki qoʻmitasining vakolatli depozitariysi hisoblanadi. Mijozlarga 70 dan ortiq turli depozitariy xizmatlari koʻrsatadi va respublikada mavjud boʻlgan boshqa 6 mustaqil depozitariy ishini muvofiqlashtiradi. Vaqt milliy depozitariysi Oʻzbekistan hududidagi depozitariylar faoliyatini muvofiqlashtirish, xorijiy depozitariylar bilan muxbirlik aloqalarini oʻrnatish va hamkorlikda ish yuritish, qimmatli qogʻozlar bozori qatnashchilarini maʼlumotlar bilan taʼminlash; milliy va xorijiy qimmatli qogʻozlar (aksiya, veksel, obligatsiya, sertifikat va boshqalar)ni joylashtirish, saqlash, hisobga olish, ularni Oʻzbekiston fond bozoridagi harakatini tartibga solish (qimmatli qogʻozlar soxtalashtirilishi oldini olish, taʼminlanmagan va qayd etilmagan aksiyalarning bozorga chiqmasligini 100% kafolat bilan nazorat etib borish), shuningdek mulk egalarining oʻz ixtiyoridagi qimmatli qogʻozlarni sotish, sovgʻa qilish, garovga berish, meros qoldirish va sh.k.ni hisobga olish va b. vazifalarni bajaradi. Depozitariy xalq xoʻjaligining barcha tarmoqlaridagi 4,8 ming aksiyadorlik jamiyatlariga qimmatli qogʻozlar boʻyicha, shuningdek 246 brokerlik idoralari, 13 reestr kompaniyalari va b. 80 dan ortiq xususiylashtirish investitsiya fondlariga depozitariy xizmatlari koʻrsatadi. Oʻzbekiston xududida chiqarilgan aksiyalarning 66% milliy depozitariyda, 32% uning filiallarida saqlanadi va harakati nazorat qilinadi (1990-yillar oxirlari). Oʻzbekistonda mavjud 19 depozitariylarda (Toshkent sh.dagi bosh idora va 12 hududiy filiallar, shuningdek 6 mustaqil depozitariy) jami 818 ming DEPO hisob varaqalari ochilgan.

Mahmud Kosimov.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Donetskga oʻrnatilgan Bogdan Xmelnitskiy haykali ―** Ukraina Getmani Bogdan Mixaylovich Xmelnitskiy sharafiga yaratilgan va Pereyaslav Radaning 300 yilligiga bagʻishlangan.

Yodgorlik muallifi — donetsklik haykaltarosh Pavel Pavlovich Geveke.

Yodgorlik otliq figuradir. Bogdan Xmelnitskiy oʻng qoʻlida choʻqmorini ushlab koʻtarib turadi. Chap qoʻlida jilovni ushlab turadi. Chavandoz ostidagi ot ikki oyogʻida turgan holatda.

Yodgorlikning ikki nusxasi — Donetsk va Ukrainskda oʻrnatilgan.

Donetsk
-------

Donetskdagi yodgorlik Donetskning Proletar tumanida, Bolshaya Magistralnaya koʻchasi boʻylab Yubileyniy madaniyat saroyi bogʻida joylashgan. Yodgorlik 1954-yilda qurilgan.

Bu, 2011-yilda Konchilar maydonida Aleksandr Nevskiy haykali va bolgʻalab ishlangan figuralar parkida Gʻolib Georgiyasi haykali oʻrnatilgunga qadar Donetskdagi yagona otliq yodgorlik edi.

Oʻrnatish sanasi nomaʼlum.

Bronzadan yasalgan va kulrang boʻyoq bilan boʻyalgan. Tosh bilan qoplangan baland poydevorga oʻrnatilgan. Oʻrnatilgan paytdan boshlab yodgorlikda choʻqmor boʻlgan, keyinchalik u boʻlib olingan. 2010-yilda yodgorlik yangi choʻqmorni payvandlash orqali qayta tiklandi. Bundan tashqari, getmanning figurasi boʻyaldi.

Ukrainsk
--------

Ukrainskdagi yodgorlik 1964-yil 14-oktabrda „Ukraina" konining yonida oʻrnatilgan. Yodgorlik temir-betondan yasalgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Куда исчезла донецкая «Венера»?". 4-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-may 2008-yil.
2. ↑  „Вторая конная". 23-sentabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-avgust 2011-yil.
3. ↑  „В Донецке открыли памятник Георгию Победоносцу". 4-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-avgust 2011-yil.
4. ↑   *Каменные лица Донецка*. .
5. ↑  „«В Донбассе есть копия памятника Хмельницкому?», Павел КОЛЕСНИК, «Комсомольская правда» в Украине". 4-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-dekabr 2007-yil.

Havolalar
---------

* „Фотографии 1975 года". 4-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-dekabr 2007-yil.



* „«В Донбассе есть копия памятника Хмельницкому?», Павел КОЛЕСНИК, «Комсомольская правда» в Украине". 4-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-dekabr 2007-yil.



* „Памятник Богдану Хмельницкому". 20-yanvar 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-mart 2009-yil.
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasi** — davlat davolash profilaktika muassasalari tomonidan vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik deb topilgan va vaqtincha qobiliyatsiklik varaqasi berilgan hodimlarga davlat ijtimoiy sugʻurta hisobidan tayinlanadigan va toʻlanadigan nafaqa.
*Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasini tayinlash uchun faqat belgilangan tartibda berilgan vaqtincha mehnatga layoqatsizlik varaqasi asos boʻladi.*
Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasi Kasal boʻlganda, mahnatda mayib boʻlgan yoki boshqacha tarzda shikastlanganda, shu jumladan turmushda jarohatlanganda, oilaning betob aʼzosini parvarish qilganda, sanatoriy-kurortda davolanganda va protez qilinganda toʻlanadi. *Mehnatda mayib boʻlgan va kasb kasalligiga chalinganda ish haqining toʻliq miqdorida, boshqa hollarda esa, hodimning davlat ijtimoiy sugʻurtasi badallarini toʻlagan muddatiga, qaramogʻidagi voyaga yetmagan bolalar soniga va boshqa holatlarga qarab, ish haqining 60 foizidan 100 foizigacha toʻlanadi (OʻzR MKning 285-moddasi).*

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
**Ventilli uzgartirgich** -elektr tokini bir turdan ikkinchi turga oʻzgartiruvchi qurilma. Asosiy ish organi — ventil. Oʻzgaruvchan tokni oʻzgarmas tokka aylantiruvchi; oʻzgarmas tokni oʻzgaruvchan qiluvchi (invertor); bir xil chastotali oʻzgaruvchan tokni boshqa chastotali tokka oʻzgartiruvchi; bir xil kuchlanishli oʻzgarmas tokni boshqa kuchlanishli oʻzgarmas tokka oʻzgartiruvchi xillari bor. Boshqariluvchi toʻgʻrilagichlarda oʻzgaruvchan ventillardan foydalaniladi. Oʻzgaruvchan ventil oʻzgarmas tok kuchlanishini noldan boshlab eng katta qiymatlargacha oʻzgartirish imkonini beradi. Foydalanilgan ventilning xiliga qarab elektron, ion va yarim-oʻtkazgichli boʻladi.

V. oʻ. quyidagi funksional qismlardan tashkil topgan: kommutatsiya asboblari (oʻchirgichlar yoki kontaktorlar, himoya qurilmasi va b.); kirish va chiqish elektr signallarini kuzatuvchi oʻlchov qurilmalari; transformatorlar; tok oʻzgarish tezligini chegaralovchi, shovqinlarni pasaytiruvchi, tekislovchi va energiya toʻplanishining oldini oluvchi filtrlar; tiristorli himoya qurilmalari; oʻzgartirgichni ishga tushiruvchi, himoya lovchi va oʻchiruvchi tizimlar; qoʻshimcha elementli ventil bloklari; ventillarni boshqaruvchi tizim; sovitish tizimi; axborotga ishlov berish va kuzatish qurilmasi; boshqaruv tizimining va qoʻshimcha qurilmalarning energiya manbai; qurilma qobigʻi yoki karkas.

Oʻzgartirgichlar va energetika elektronikasi qurilmalari amalda doimo axborot elektronikasi va kuch elektronikasi elementlari asosida yaratiladi. Maxsus analog , raqamli va aralash analog-raqamli mikrosxemalar kuch elektronikasi axborot qurilmalarining asosini tashkil etadi. Zamonaviy yarimoʻtkazgichli oʻzgartirgichlar, maxsus mikrosxemalar, ayniqsa, mikroprotsessorlar nisbatan ixcham va sodda oʻzgartirgich qurilmalarini yaratish imkonini beradi. Kelajakda ular yordamida universal toʻgʻrilagichlar, yangi oʻzgartirgich qurilmalar yaratish mumkin.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Donetsk toshkoʻmir havzasi** - Yevropadagi muhim koʻmirli havza. Ukrainaning Lugansk, Donetsk, Dnepropetrovsk, qisman Poltava, Harkov va Rossiya Federatsiyasining Rostov viloyatlarida joylashgan. Maydoni 60 ming km2. Shundan Ukrainadagisi 40 ming km2 dan koʻproq. Koʻmirning balans zaxirasi A+V+S, toifa boʻyicha 56 mlrd. t, S2 toifa buyicha 18,1 mlrd. t. Ukrainadagi koʻmirning zaxirasi yukrridagiga muvofiq 48,6 va 14,2 mlrd. t. Donetsk toshkoʻmir havzasining tektonik tuzilishi Ukraina kristalli qalqoni bilan Voronej kristalli massivi oraligʻidagi sinklinoriydan iborat. Havzaning geologik tuzilishida yuqori paleozoy, mezozoy va kaynozoy eralariga mansub choʻkindi jinslar ishtirok etgan. Koʻmir qatlamlari karbon davri yotqiziqlarida joylashgan. Bu yotqizikdar ohaktosh, argellit va alevrolitlardan tashkil topgan. Donetsk toshkoʻmir havzasining koʻmirga samaradorligi oʻrta karbon davriga toʻgʻri keladi. Donetsk toshkoʻmir havzasida 330 ga yaqin koʻmir qatlami maʼlum. Bular quyi, oʻrta va yuqori karbon yotqiziklarida. Koʻmir tarkibidagi uchuvchan moddalarning miqdori va b. xossalariga koʻra Donetsk toshkoʻmir havzasi koʻmiri 8 markaga bulingan. Yonganda 7150 kkal/kg dan 8600 kkal/kg gacha issiklik chiqaradi. Donetsk toshkoʻmir havzasining gidrogeologik sharoiti qatlamlardan kumir olishga juda kulay. Shaxtalarni deyarli suv bosmaydi. Donetsk toshkoʻmir havzasida toshkoʻmir dastlab 1721-yil Kundaryuch daryosi oʻzanidan topilgan. 1864—70 yillarda havzaning birinchi geologik haritasi tuzilgan. Kumir dastlab oddiy usulda olingan. 1892—1926-yillarda mukammal geologik sʼyomka oʻtkazilgan. Dastlabki shaxta 1895-yilda Lugansk metallurgiya zavodini yoqilgʻi bilan taʼminlash maqsadida qurilgan. Donetsk toshkoʻmir havzasida kumir shaxta usulida qazib olinadi. Donetsk toshkoʻmir havzasi koʻmiri qora metallurgiya, issiklik elektr styasida va b. maqsadlarda ishlatiladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Donetsk** (qozoqcha: *Донецкое*) — Qozogʻiston Respublikasining Oqmoʻla viloyati Arshalin tumanidagi qishloq. Anar qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 113435500.

Geografiyasi
------------

Qishloq tumanning janubiy qismida, tuman maʼmuriy markazi — Arshali qishlogʻidan janubi-sharqda, qishloq okrugi maʼmuriy markazidan 1 kilometr janubda, taxminan 25 kilometr joylashgan — Anor bekati.

Dengiz sathidan balandligi 442 metr.

Iqlimi sovuq moʻʼtadil, namligi o'rtacha. Oʻrtacha yillik havo harorati ijobiy boʻlib, +3,8°S atrofida. Iyul oyining oʻrtacha oylik havo harorati +19,8°S ga etadi. Yanvarning oʻrtacha oylik harorati −14,4 °C atrofida. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 420 mm ga yaqin. Yogʻingarchilikning asosiy qismi iyun va iyul oylariga toʻgʻri keladi.

Eng yaqin aholi punktlari: shimolda Anor stantsiyasi, sharqda Ozernoe qishlogʻi, Osakarovka qishlogʻi.

Qishloq yaqinida „Ostona — Qaragʻanda" temir yoʻli va respublika ahamiyatga ega — M-36 „Rossiya Federatsiyasi chegarasi (Yekaterinburggacha) — Olmaota, Qoʻstanay, Ostona, Qaragʻanda" shaharlari orqali oʻtuvchi avtomobil yoʻllari joylashgan.

Aholisi
-------

1989-yilda qishloq aholisi 584 kishini tashkil etdi (shundan ruslar — 37%, qozoqlar — 27%).

1999-yilda qishloq aholisi 565 kishi (281 erkak va 284 ayol) edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 420 kishi (210 erkak va 210 ayol) yashagan.

Koʻchalari
----------

* Abay koʻchasi
* Auezov koʻchasi
* Birlik koʻchasi
* Konstitutsiya koʻchasi
* Momishuli koʻchasi
* Seyfullin koʻchasi

Manbalar
--------

1. ↑  „База КАТО".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 27-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-fevral 2013-yil.
2. ↑  „Donetskoye". *www.geonames.org*. 14-iyun 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-iyun 2022-yil.
3. ↑  „Климат: Донецкое - Климатический график, График температуры, Климатическая таблица - Climate-Data.org". *ru.climate-data.org*. Qaraldi: 14-iyun 2022-yil.
4. ↑  „Итоги Всесоюзной переписи населения 1989 года по Казахской ССР. Том 3". 11-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-iyun 2022-yil.
5. 1 2  „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 13-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
6. ↑  „Новые почтовые индексы АУЛ(СЕЛО) ДОНЕЦКОЕ, РАЙОН АРШАЛЫНСКИЙ, Казахстан. Поиск индекса по адресу". *bizgid.kz*. 14-iyun 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-iyun 2022-yil.
**Bioterrorizm** - bu biologik agentlarni qasddan chiqarish yoki tarqatish bilan bogʻliq terrorizm. Bu agentlar bakteriyalar, viruslar, hasharotlar, zamburug'lar va yoki toksinlarni oʻz ichiga oladi va biologik urushdagi kabi tabiiy yoki inson tomonidan oʻzgartirilgan shaklda boʻlishi mumkin.

Bioterrorizm — odamlar, hayvonlar yoki oʻsimliklarda kasallik yoki oʻlimga olib keladigan viruslar, bakteriyalar, toksinlar yoki boshqa zararli moddalarni ataylab chiqarishdir. Ushbu agentlar odatda tabiatda topiladi, ammo mutatsiyaga uchragan yoki kasallikni keltirib chiqarish qobiliyatini oshirish, ularni hozirgi dori vositalariga chidamli qilish yoki atrof-muhitga tarqalish qobiliyatini oshirish uchun oʻzgartirilishi mumkin. Biologik vositalar havo, suv yoki oziq-ovqat orqali tarqalishi mumkin. Biologik vositalar terrorchilar uchun jozibador, chunki ularni aniqlash juda qiyin va bir necha soatdan bir necha kungacha kasallik keltirib chiqarmaydi. Baʼzi bioterrorizm agentlari, masalan, chechak virusi, odamdan odamga yuqishi mumkin, baʼzilari, kuydirgi kabi, yuqmaydi. Bioterrorizmda biologik agentlarni olish nisbatan oson va arzon, oson tarqaladi va haqiqiy jismoniy zarardan tashqari keng tarqalgan qoʻrquv va vahima keltirib chiqarishi mumkin.

Manbalar
--------
**Mialgiya** (yunoncha: mys — muskul va algos — ogʻriq) — muskullardagi ogʻriq. U oʻtkir va kucheiz boʻlib, koʻpincha, boʻyin, koʻkrak qafasi, tana, bel, oyoq-qoʻl muskullarida kuzatiladi. Kasallik keskin harakat qilganda, sovuq kotganda, muskullar zoʻriqqanda, shikastlanishda va boshqa hollarda paydo boʻladi. Bemor harakatlanganda yoki ogʻir yuk koʻtarganda ogʻriq zoʻrayadi.

Davosi M.ga sabab boʻlgan omilni aniqlash va bartaraf etishdan iborat. Asosan, quruq issiq qilinadi. MIASS — Rossiya Federatsiyasi Chelyabinsk viloyatidagi shahar. Miass daryosi sohilida. Aholisi 166,9 mingkishi (1998). M. 1773-yilda mis zavodi qurilishi munosabati bilan vujudga kelgan (19-asr boshida yopilgan), shuningdek, oltin qazib olish markazi sifatida ham mashxur. Ikkinchi jahon urushi yillarida (1941—45) Moskvadan evakuatsiya qilingan uskunalardan birinchi Ural avtomobilsozligi — yuk avtomobillari zavodi qurilgan. Shuningdek, "Miasselektroapparat", yogʻochsozlik va boshqa zavodlar bor. Shahar atrofidan oltin, talk, marmar qazib chiqariladi. Chelyabinsk politexnika institutining kechki fakulteti, geologiyaqidiruv va avtomexanika texnikumlari, ped. va musiqa bilim yurtlari, oʻlkashunoslik va mineralogiya muzeylari hamda M. yaqinida Ilmen mineralogiya qoʻriqxonasi mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ventilyator** (lotincha: ventilo — puflayman, esaman, silkitaman) — havo yoki gazlarni haydovchi yoki soʻruvchi qurilma. Odatda, V. havo yoki gazni 0,15 MPa gacha bosim bilan haydaydi yoki soʻradi. Asosiy ish elementi motor va parrakli gʻildirakdan iborat. Binolar va shaxtalar havosini tozalash, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari (don, paxta, pichan) ni quvur orqali uzatish, donni tozalash, saralash va quritishda qoʻllaniladi. V. ning haydovchi, soʻruvchi va aralash xillari boʻladi. Ishlash tarziga koʻra, havo oqimi oʻq boʻylab yoʻnalgan yoki oʻqaviy V. va markazdan qochma V. ga boʻlinadi. Oʻqaviy V. silindrik kojux 5, parrakli gʻildirak, kollektor, kirayotgan havoni yoʻnaltiruvchi apparat, chiqayotgan havoni yoʻnaltiruvchi apparat va uyurma. Markazdan qochma V.da parrak aylanganda havo oqimi kollektordan parrak kanallariga kiradi va markazdan qochma kuch taʼsirida spiral shaklidagi kojux Z ichiga oʻtib, chiqish teshigiga haydaladi. Hosil qiladigan bosimiga qarab, V. lar uch turga boʻlinadi: a) past bosimli (100 mm suv ust. dan past) — donni saralash va tozalash hamda kombayn V. lari; b) oʻrtacha bosimli (100 mm dan 300 mm gacha suv ust.) — pichan uchun moʻljallangan; v) yuqori bosimli (300 mm dan 1500 m gacha suv ust.) — don uchun moʻljallangan. Xonalarni shamollatish uchun moʻljallangan V. lar, koʻpincha, yumshoq parrakli qilib ishlab chiqariladi. Qayerda ishlatishga moʻljallanganligiga qarab, V. lar sanoat va maishiy xillarga boʻlinadi. Sanoat V. lari sanoat korxonalari, shaxtalar, metropoliten yoʻlaklari va b. joylarda, maishiy V. lar turar joy binolari, jamoat binolari, uy-joylar, idoralar va b. joylarda qoʻllaniladi. V. lar devorlar ichiga, shiplarga oʻrnatiladi; stol ustiga va polga qoʻyiladigan V. lar ham boʻladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |