**Berezne** ( ukraincha: *Бере́зне* , ruscha: *Берёзно* , polyakcha: *Bereźne* ) — Ukrainaning Rivne viloyatidagi shahar, Rivne shimolidagi Sluch daryosida joylashgan. Berezne tumanining maʼmuriy markazi. Aholisi: 13 13,280

Umumiy koʻrinish
----------------

Berezne (tarixda Bereźno nomi bilan ham tanilgan, shuningdek polyakcha: *Jędrzejów* va ukraincha: *Андріїв* )  1446-yilda Polsha-Litva Hamdoʻstligi tarkibida tashkil etilgan. Lublin Ittifoqi davridan beri shahar Polsha Qirolligi tarkibiga kirdi va u yerda Polsha Avstriya, Prussiya va Rossiya tomonidan bo'linguncha qoldi. Shahar 1648 -yilgi Xmelnitskiy qo'zg'olonida Xmelnitskiy tomonidan bosib olindi va ko'plab begunohlarning hayotiga zomin bo'lgan qonli pogromlarni boshdan kechirdi. 1793-yilda Rossiya imperiyasi tomonidan qo'shib olingan Berezne 1919-1921-yillarda Riga tinchligi paytida Polshaga berildi. Ikkinchi Polsha Respublikasida shaharda Chegara himoyasi korpusi Berejne batalyonining garnizoni bor edi. 1939- yilda Sovet Ittifoqi Polshaga bostirib kirgunga qadar Bereźne Voyvodaligining Kostopol okrugiga tegishli edi. 1931-yildagi Polsha aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, butun okrugda 159,6 ming aholi, jumladan, 102,609 ukrainlar (asosan qishloqlarda: 100,651), 34,450 polyaklar (qishloqlarda 32,189) va yahudiylar soni 1068 kishidan iborat edi. va Ruteniyaliklar.

### Urushlararo davr

Ikkinchi Polsha Respublikasida urushlararo davrda Bereźne Polshaning mamlakatdagi eng ko'p yahudiy aholisi bo'lgan ikkita shaharlaridan biri bo'lish bilan ajralib turardi. 2494 nafar (yoki 2360 kishi) Berezne aholisining qariyb 94,6 foizi yahudiy edi. Polshadagi ikkinchi yirik yahudiylar, ya'ni shahar aholisining 94,4 foizi Lubomlda edi.

Berezne parki
Berezne o'rmon xo'jaligi kolleji

Ikkinchi jahon urushi
---------------------

Berezne 1939-yilda Sovetlar tomonidan bosib olingan. 1941-yilda Germaniya Vermaxti Barbarossa operatsiyasi doirasida shaharga kirdi. Darhol deyarli barcha yahudiylarning uylariga o't qo'yildi va yahudiylarning deyarli hech qanday mulki qolmadi. O'sha paytda taxminan 3000 kishi bo'lgan Berezne yahudiylari devorlar bilan o'ralgan uchta binoda yashashga majbur bo'ldilar. Bu kichik hudud mahalliy getto sifatida tanildi. Keyingi yili ukrainalik *Xilfsvervaltung* nemislar bilan birgalikda yahudiylarni qul mehnati uchun ishlatgan va ular uchun oziq-ovqat deyarli ta'minlanmagan. O'rmonda ishlashga majbur qilingan yahudiylar tez-tez qiynoqqa solingan. Qul mehnati va kaltaklanishi haqidagi hisobotlardan qochib qutulganlar. 1942-yil avgustda shaharga SD otryadi kirib keldi. Darhol yahudiylar yanada qattiqroq kaltaklashdi. Uch kundan keyin topilishi mumkin bo'lgan barcha yahudiylar gettodan o'rmonga olib ketilgan va u yerda katta chuqur qazishga majbur bo'lgan. Ular otib tashlangan va xuddi shu joyda ko'milgan. O'rmonga qochib ketgan ko'plab yahudiylar mahalliy ukrainaliklar tomonidan tutilib, nemislarga topshirildi, ular SSga Xolokost deb nomlanuvchi "etnik tozalash" jarayonida yordam berishdi.

1943-yilda Volin genotsidi paytida Bereznaning 96 etnik polyaklari Ukraina qo'zg'olonchilar armiyasining ukrain millatchilari tomonidan o'ldirilgan. Shaharga birinchi hujum 1943-yil iyun oyida bo'lib o'tdi. O'sha yilning ikkinchi yarmida boshqa hujumlar sodir bo'ldi va natijada polshalik omon qolganlar Rowne kabi katta shaharlarga qochib ketishdi. 1945-yil iyun oyida qolgan polyaklar Ittifoq shartnomalariga muvofiq Bereznani tark etishga majbur bo'ldilar.

Sovet Ittifoqi parchalanganidan so'ng, Ukraina mustaqilligi bilan yakunlangan, Berezne g'arbiy Ukrainadagi Berezne tumanining ma'muriy markaziga aylandi.

### Holokostdan omon qolganlar

Bereznadagi yahudiylarning bir necha yuz nafari Holokostdan omon qoldi. Ularning ko'pchiligi o'rmon lageridan Mazorisz (Mazorish) qishlog'iga qochib ketishgan, u yerda polshalik qishloq aholisi isitish uchun ishlatiladigan o'tin evaziga oziq-ovqat va boshpana berishgan. Ba'zilar natsistlar kirib kelishidan oldin kommunistlar bilan birga hududni tark etishdi. Ko'p yillar davomida u yerda fashistlar va mahalliy ukrainalik hamkorlar tomonidan o'ldirilgan 3000 dan ortiq erkaklar, ayollar va bolalarning ommaviy qabrlari joylashgan joyda yodgorlik o'rnatilgan. Sovet hokimiyati keng tarqalgan Sovet amaliyotiga mos ravishda, yodgorlikda o'ldirilgan 3680 qurbonning yahudiy ekanligini eslatishdan bosh tortdi, aksincha ularni "Sovet Ittifoqi fuqarolari" deb ta'rifladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „BEREZNE, gmina Bereźne, powiat Kostopol, woj. wołyńskie". *Wolyn.Republika.pl*. 2018-yil 29-yanvarda asl nusxadan arxivlangan.
2. ↑  „Історія міста Березне" (uk). *www.berezne.org* (2008). 2009-yil 7-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-may.
3. ↑  GUS (1938). „Population of Powiat Kostopol per religion, gender and language" (PDF). *Polish National Census of 1931 for the Volynian Voivodeship*. Page 56 / 361 in current document (or 26 in print).
4. ↑  Gawryszewski, A. „VIII. Język. Narodowość. Wyznanie",*. People of Poland in the 20th Century*, Monographs (*Monografie*): **5**. Warsaw: Polish Academy of Sciences, Institute of Geography and Spatial Organization IGiPZ PAN, 2005. „*Najwyższy udział ludności wyznania mojżeszowego charakteryzował dwa miasta na Wołyniu: Luboml (94,4%) liczący 3328 mieszkańców, w tym 3141 Żydów, i Bereźne (94,6%) z 2494 mieszkańcami, w tym 2360 wyznania mojżeszowego.*"  (Wayback Machine saytida 2009-11-22 sanasida arxivlangan)
5. 1 2  *Virtual Shtetl.* „History of the Jewish community of Bereźne.".  Muzeum Historii Żydów Polskich. 2012-yil 21-dekabrda asl nusxadan arxivlangan.