**"Xoʻrlanganlar va haqoratlanganlar" romani** — rus yozuvchisi Fyodor Mixaylovich Dostoevskiyning romani .
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Yaratilishi va nashr qilinish tarixi
====================================

Bu yozuvchining surgundan qaytganidan keyin yaratgan birinchi yirik asaridir. Roman ilk bor 1861-yilda „Vremya" jurnalida „Xoʻrlangan va haqoratlangan" sarlavhasi ostida „Muvaffaqiyatsiz yozuvchi" eslatmalaridan birodar M.M.Dostoevskiyga bagʻishlovi bilan nashr etildi. .Ushbu jurnal muallifning oʻzi va uning ukasi Mixail muharrirligi ostida chiqa boshladi. Jurnalni toʻldirish uchun Fyodor Dostoevskiy davomi bilan bir necha sonlarda nashr etilishi mumkin boʻlgan katta roman yaratishga majbur boʻldi. Romanning muhim qismi muallif tomonidan jurnalning yangi sonining oxirgi muddati tugashi bilan darhol qismlarga boʻlingan.

Asar gʻoyasi 1857-yilda paydo boʻlgan. 1860-yilda Peterburgga ko‘chib o‘tgach, Dostoyevskiy darhol o‘z rejasini amalga oshirishga kirishdi. 1861-yil iyul oyida asarning yakuniy qismi nashr etildi. Xuddi shu yili roman Sankt-Peterburgda alohida nashr sifatida nashr etildi. Yozuvchining hayoti davomida u yana ikki marta, 1865 va 1879-yillarda qayta nashr etilgan.

Bir necha joylarda muallif Ivan Petrovich nomidan 1846-yilda „Peterburg toʻplami" da nashr etilgan va katta muvaffaqiyat qozongan birinchi "Bechoralar „ romanining taqdiri haqida gapirib beradi. Xususan, u Belinskiy tomonidan yuqori baholangan (tanqidchi B. romanida).

Tanqidlarga uchrashi
====================

Roman tanqidchilar tomonidan iliq kutib olindi. Ehtimol, bu uzoq muddatli quvgʻindan qaytgan yozuvchiga nisbatan ehtiyotkorona munosabatda boʻlgandir. Faqat "Sovremennik" demokratik jurnali romanning jiddiy kamchiliklarini koʻrsatib, uni umuman ijobiy kutib oldi.

Roman topografiyasi
===================

Keyinchalik Dostoevskiyga xos boʻlganligi sababli, roman harakati Sankt-Peterburgda sodir boʻladi va koʻplab harakat joylari va shahar atrofidagi qahramonlarning harakatini tasvirlashda yozuvchi topografik aniqlikka intiladi. Shunday qilib, kitobda Voznesenskiy prospekti esga olinadi, u erda hikoyachi keksa odam Yeremya Smit bilan uchrashadi, Bolshaya Morskaya koʻchasi, restoran joylashgan joy, unda hikoyachining knyaz Valkovskiy bilan muhim suhbati boʻlib oʻtadi va hokazo.

Qahramonlari
============

* Ivan Petrovich; voqea uning nuqtai nazaridan aytiladi
* Nikolay Sergeevich Ixmenev, er egasi
* Anna Andreevna Ixmeneva (Shumilova turmush qurishdan oldin), Ixmenevning rafiqasi
* Natasha, Ixmenevning qizi
* Knyaz Pyotr Aleksandrovich Valkovskiy
* Knyaz Aleksey Petrovich Valkovskiy, Pyotr Valkovskiyning oʻgʻli (Alyosha)
* Jeremiah Smit, keksa odam, birinchi tanish.
* Nelly (Elena), Smitning nabirasi
* Filipp Filippich Masloboev, Ivan Petrovichning eski tanishi
* Aleksandra Semyonovna, Masloboev uyidagi xoʻjalik boshligʻi
* Katerina Fedorovna, uch million doʻkon egasi
* Anna Trifonovna Bubnova, Nellining qoʻriqchisi

Manbalar
========

1. ↑  Nina Budanova. Kommentarii k romanu „Unijennie i oskorblennie"
2. ↑  "Unijennie i oskorblennie". Perm, 1976. Primechaniya
3. ↑  "Unijennie i oskorblennie". Perm, 1976. Primechaniya