**Milovan Djilas - Yugoslaviya kommunist siyosatchisi, nazariyotchisi va muallifi,** ( inglizcha: /ˈdʒɪlɒs/ ; serbcha: *Милован Ђилас* , Xorvatcha talaffuzi: mîlɔʋan dʑîlaːs
; 1911-yil 12-iyun - 1995-yil 30-aprel). U Ikkinchi jahon urushi davrida partizan harakatining, shuningdek, urushdan keyingi hukumatning asosiy arbobi edi. O'zini demokratik sotsialist bilgan Djilas Yugoslaviya va butun Sharqiy Yevropadagi eng taniqli va eng ko'zga ko'ringan dissidentlardan biriga aylandi. Bir necha o'n yilliklar davrida u kommunizmni uning ichidan yaxshilashga harakat qilish nuqtai nazaridan tanqid qildi, 1989-yil inqiloblari va Yugoslaviyaning zo'ravonlik bilan parchalanishidan so'ng, u yoshlik orzulari puchga chiqqan odamni antikommunistik nuqtai nazardan tanqid qildi.

Ilk hayoti va inqilobiy faoliyati
---------------------------------

Milovan Djilas 1911-yil 12-

iyunda Chernogoriya Qirolligining Moykovac yaqinidagi Podbishche shahrida chernogoriyalik seb dehqon oilas8ida tug'ilgan. U to'qqiz farzandning to'rtinchisi ed.  Uning otasi Nikola, jasorat uchun Obilich medali sohbi  1912-1913 yillardagi Bolqon urushl,ida,  keyin Birinchi jahon urushida Chernogoriya armiyasida xizmat qilgan, shundan soʻng u Albaniya esdalik medali bilan taqdi.gan..  Urushdan keyin u Kolashindagi jandarmeriyaga qoʻmondonlik qildi va Chernogoriyaning Serblar, Xorvatlar va Slovenlar Qirolligiga qoʻshilishiga qarshi chiqdi. Uning otasi tomonidan bobosi Aleksa Usmonlilarga qarshi qaroqchilar boshlig'i bo'lib, hajduk sifatida tana, n. , Chernogoriya qirolining qaynotasi ko'rsatmasi bilan o'ldirilgan. Jilasning onasi Novka Rossiya imperiyasidagi Sibirda.edi.  Ikkinchi jahon urushi paytida Djilasning singlisi Dobrinka chetniklar tomonidan o'ldrilgan  va uning otasi Kosovoda Balli Kombëtar bilan jangda o'iri.lgan.

Ikkinchi jahon urushi
---------------------

### Chernogoriyadagi qo'zg'olon

1941-yil aprel oyida o'q kuchlari fashistlar Germaniyasi, fashistik Italiya va Vengriya Qirolligi Yugoslaviyaga bostirib kirdi va uning qurolli kuchlarini tezda mag'lub etdi. Yugoslaviya bo'lingan va buning bir qismi sifatida zamonaviy Chernogoriyaning ko'p qismi fuqarolik komissarini o'rnatgan italiyaliklar tomonidan harbiy ishg'ol qilingan. Dastlab italiyaliklar chernogoriyaliklarga nisbatan yumshoq munosabatda bo'lishdi, ammo mahalliy aholi tezda ularga nisbatan norozilik bildirishdi, bu ishg'ol qilingan Yugoslaviyaning boshqa joylaridan chernogoriyaliklarning quvg'in qilinishi, qo'shni Xorvatiya Mustaqil davlatidagi Ustaše ta'qibidan qochgan serb qochqinlar oqimi, an'anaviy Montenegrinning yo'qolishi bilan bog'liq. hudud va ularga qo'yilgan moliyaviy cheklovlar.

### *Borba*

1941-yil noyabr oyi boshida Tito Djilasni qoʻzgʻolon paytidagi xatolari, jumladan, "chapchi xatolari" deb ataganligi uchun Chernogoriyadagi partizan qoʻshinlari qoʻmondonligidan boʻshatdi. Titoning ta'kidlashicha, Djilas partizan kurashini xalq qo'zg'oloni bilan bog'lash o'rniga, qarshilik ko'rsatishning partizan usullarini qo'llash o'rniga, qo'shinlarning ancha kuchli dushmanga qarshi frontal kurashini tashkil qilgani uchun xatolarga yo'l qo'ygan. Jilas partiyaning asosiy targ'ibot organi bo'lgan "*Borba*" gazetasiga muharrir etib tayinlandi.

### Fuqarolar urushi va davlat qurilishi

1942-yil mart oyida Djilas partizanlar va chetniklar o'rtasida fuqarolar urushi boshlangan Chernogoriyaga qaytib keldi. Asosan Jilasning urush faoliyati bilan shug'ullangan tarixchi Momchilo Cemovichning fikricha, CPY Markaziy Qo'mitasi va Oliy shtabi Jilasni ishlarning haqiqiy holatini aniqlash va mas'ul kommunistik rahbarlarni ishdan bo'shatish uchun yuborgan.

1944-yil mart oyida u Sovet Ittifoqiga harbiy va partiyaviy missiyaning bir qismi sifatida ketdi. Bu vaqt ichida u Georgi Dimitrov, Vyacheslav Molotov va Iosif Stalin va boshqalar bilan uchrashdi.

Dissident
---------

Jilas ko'pchilik Titoning mumkin bo'lgan vorisi sifatida e'tirof etilgan va 1953-yilda u Yugoslaviya prezidenti etib saylanish arafasida edi. U Yugoslaviya Federal Xalq Assambleyasining Prezidenti bo'ldi, lekin u faqat 1953-yil 25-dekabrdan 1954-yil 16 yanvargacha lavozimda ishlagan. 1953-yil oktyabrdan 1954-yil yanvargacha u Yugoslaviya Kommunistlar Ligasining rasmiy gazetasi "*Borba*" uchun 19 ta maqola yozdi (atigi 18 tasi chop etildi), unda Tito tomonidan rag'batlantirilgan holda u Sovet davridagi haddan tashqari byurokratik stalinizmni Yugoslaviya tanqidini rivojlantirdi. Ittifoq, markaziy rejalashtirishdan ko'proq iqtisodiy avtonomiyaga o'tish tarafdori.

1987-yilda Djilas neokonservativ "*Encounter*" jurnaliga sovet rahbari Mixail Gorbachevning Sovet Ittifoqidagi iqtisodiy va siyosiy islohotlari mavzusida intervyu berdi. Djilas Gorbachevning harakatlarini "qat'iy zarurat" deb ta'rifladi. Ular Yugoslaviya, Polsha, Vengriya, Chexoslovakiya va Xitoydagi boshqa kommunistlar ancha oldin tushunganlarini, ya'ni kommunizm ishlamasligini tushunishdi. U na iqtisodiy darajada, na insonning muhim ehtiyojlari va erkinliklarini qondirish darajasida ishlamaydi. Kommunizm XIX asr qoldig'i va falokat uchun retseptdir".

Chernogoriya milliyligiga qarashlari
------------------------------------

Djilas serb millatchilari tomonidan "alohida Chernogoriya etnikining yaratuvchisi" deb atalgan.  (serb tilidan farqli o'laroq). 1945-yil 1-mayda "*Borba Daily* "gazetasiga bergan intervyusida Djilas "chernogoriyaliklar asli serblar", dedi.  lekin vaqt oʻtishi bilan alohida millat va etnik guruhga aylangan. Djilas o'z asarlari bilan Chernogoriya adabiyoti va tarixshunosligiga katta hissa qo'shgan. Keyinchalik, 1980-yillarning o'rtalaridan boshlab, Djilas o'zini "serb" deb atagan (uning Belgradda tug'ilgan o'g'li Aleksa Garvard universiteti bitiruvchisi sotsiolog kabi). Partiyani tark etgandan so'ng, Djilas, ayniqsa, "*Njegoš: Shoir-Shahzoda-Bishop* "va *"Rise and Fall* "kitoblarida alohida chernogoriya etnik kelib chiqishi va milliy o'ziga xosligi mavjudligini rad etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  The New Class, Greek Edition (Horizon), Athens, 1957, prologue (page ιστ)
2. ↑  Milovan Djilas, Yugoslav Critic of Communism, Dies at 83
3. ↑  Remembering Milovan Djilas
4. ↑  *Boarov.* „INTERVJU – Milovan Djilas". *Nedeljnik Vreme* (1991-yil 2-sentyabr). Qaraldi: 2020-yil 22-dekabr.
5. 1 2  Magill 2013. sfn error: no target: CITEREFMagill2013 (help)
6. 1 2 3  Djilas 1990. sfn error: no target: CITEREFDjilas1990 (help)
7. ↑  Roszkowski & Kofman 2016. sfn error: no target: CITEREFRoszkowskiKofman2016 (help)
8. ↑  „Milovan Djilas: "Crnogorac, Srbin i Jugosloven koji po značaju daleko prevazilazi jugoslovenske okvire"" (sr-latn). *BBC News na srpskom* (2020-yil 17-iyul). Qaraldi: 2020-yil 22-dekabr.
9. ↑  Tomasevich 2001. sfn error: no target: CITEREFTomasevich2001 (help)
10. ↑  West 2012. sfn error: no target: CITEREFWest2012 (help)
11. ↑  Irvine 1993, s. 128 harvnb error: no target: CITEREFIrvine1993 (help): "Milovan Djilas, who had been removed from Montenego the previous fall for his "leftist errors,..."
12. ↑  Ramet 2006. sfn error: no target: CITEREFRamet2006 (help)
13. 1 2  Djilas 1962. sfn error: no target: CITEREFDjilas1962 (help)
14. ↑  R. Lowenthal, 'Djilas and the Yugoslav Dilemma' *Encounter* 49 (1957) p. 45
15. ↑  "Djilas on Gorbachov", *Encounter* No. 23, Vol. 71. 1987. p. 4.