recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
2023-yil 18-iyun kuni OceanGate tomonidan boshqariluvchi, ekipaj tarkibi besh kishidan iborat boʻlgan *Titan* suvosti kemasi Shimoliy Atlantika okeanidagi ekspeditsiya chog‘ida halokatga uchragan Titanikni ko‘rish uchun shoʻngʻish paytida portlab ketdi. Portlash, taxminan Nyufaundlend (Kanada) qirgʻogʻidan 690 km uzoqlikda sodir boʻlgan. Suvosti kemasi bortida OceanGate bosh direktori Stockton Rush, fransuz dengiz tadqiqotchisi va *Titanik* boʻyicha ekspert Paul-Henri Nargeolet, britaniyalik tadbirkor Hamish Harding, pokistonlik-britaniyalik tadbirkor Shahzada Dawood va uning o‘g‘li Suleman boʻlgan.

*Titan* bilan aloqa dengiz ostiga shoʻngʻilganidan 1 soatu 45 daqiqa oʻtgach uzilib qoladi. Oʻsha kuniyoq, rejalashtirilgan vaqtgacha aloqa qayta tiklanmaganidan soʻng, ekspeditsiya rasmiylari ogohlantirilgan. Suvosti kemasi toʻrt kun davomida topilmagandan soʻng, masofadan boshqariladigan suvosti transport vositasi *Titan* qismlarini oʻz ichiga olgan vayronalar maydonini, taxminan 500 metr (1,600 ft) chuqurlikdan topdi. Qidiruv hududiga Amerika Qo‘shma Shtatlari Harbiy-dengiz kuchlari (QSHHK) exoloti yordamida suvosti kemasi bilan aloqa uzilib qolgan paytdagi portlash bilan mos keladigan akustika belgilari aniqlangani maʼlum qilingan.

Qidiruv-qutqaruv operatsiyasi Amerika Qo'shma Shtatlari sohil xavfsizlik xizmati (QSHSXX), QSHHK hamda Kanada qirg'oq xavfsizligi tashkilotlari ishtirokidagi xalqaro guruh tomonidan amalga oshirildi. Qoʻllab-quvvatlash Kanada Qirollik havo kuchlari hamda Amerika Qo'shma Shtatlari Havo milliy gvardiyasi samolyotlari, Kanada Qirollik dengiz floti kemasi, shuningdek, bir nechta tijorat va tadqiqot kemalari va ROVlar tomonidan taqdim etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Unified Command established for missing submersible from Polar Prince". *United States Coast Guard* (20-iyun 2023-yil). 21-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2023-yil.
2. ↑  *Petri, Alexandra E.*. „Titanic tourist submersible carrying 5 disappears on trip to see wreck in North Atlantic". *Los Angeles Times* (19-iyun 2023-yil). Qaraldi: 20-iyun 2023-yil.
3. ↑  *Liebermann, Oren*. „US military moving military and commercial assets to help submersible search efforts". CNN (20-iyun 2023-yil). Qaraldi: 20-iyun 2023-yil.

Havolalar
---------


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Moyboʻyoq rassomligi** - badiiy moybuyoklarda (baʼzan lok ham ishlatib) yaratiladigan rangtasvir turi. Bunda boʻyoq neorganik pigmentlarni oqartirilgan zigʻir moyida (baʼzan yongʻoq va kungaboqar moyi qoʻshiladi) iylanib hosil qilinadi. Moyboʻyoq bilan, asosan, maxsus grunt (dastgoh Moybuyoq rassomligida) yoki ohakdi suvoq (mahobatli Moybuyoq rassomligida) bilan qoplangan matoga, shuningdek, karton, yogʻoch, metallga ishlanadi. Moybuyoq rassomligi tasvir usulining ifodaliligi va dinamikasi bilan boshqa rassomlik texnikalaridan ajralib turadi. Tekis yuzada hajm va kenglik tasavvurini yaratish, boy ranglar taassurotini va tuslar nafisligini koʻproq hosil qilish imkonini beradi. Moybuyoq rassomligi texnika usullari xilma-xil: qoplama (xira) va lessirovkali (shaffof), qobiqli (quyuq) va fakturali (rel-yefli), nafis va silliq qilib boʻyoq berish mumkin. 19-asr boshigacha kartina sirtini lok aralashmali boʻyoq bilan koʻp qatlamli (bir necha bor) boʻyash va soʻnggi boʻyash asosiga qurilgan. Moybuyoq rassomligi uchun 19-asr boshidan toza gruntga yoki yupqa rangli yoki tusli xomaki boʻyoq ustiga alla prima (tez surʼatda dadil) boʻyoq yotqizish koʻproq harakterli; lok kam ishlatiladi. Moybuyoq rassomligi haqidagi ayrim yozma maʼlumotlar antik davr va oʻrta asrlarda yaratilgan qoʻlyozmalarda uchraydi. 15-asr 1-yarmida Ya. van Eyk tomonidan takomillashtirilgan dast-gohli Moybuyoq rassomligi keng tarqaldi, 16-asrdan u rassomlik sanʼatining yetakchi texnikasiga aylandi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Moxan Singx** (1945-yil 4-mart - 2013-yil 22-sentyabr) - Samajvadi partiyasining hind siyosatchisi. Uttar Pradesh shtatidagi Deoriya Lok Sabha saylov okrugidan uch marta parlament a'zosi etib saylangan. U Samajwadi partiyasining bosh kotibi edi. 2013-yil 22-sentyabrda Dehlidagi AIIMS kasalxonasida qon saratoni tufayli vafot etdi.

Siyosiy hayot
-------------

Moxan Singxning otasining ismi Mahendra Pratap Singx edi, u 1945-yilda Deoriyaning Jaynagar qishlog'ida tug'ilgan. Doktor Ram Manohar Loxiyaning fikrlaridan ta’sirlanib, uning rahbarligida Allohobod universiteti talabalar uyushmasi prezidenti bo'ldii va talabalar va yoshlar harakatlarini boshqargan va 1975-76-yillarda Favqulodda vaziyat vazirligi xodimiga ovozini ko'targani uchun qamoqqa olingan  1991-yilgi umumiy saylovlarda u Deoriya Lok Sabha saylov okrugidan Janata Dal chiptasi bilan parlament a'zosi etib saylandi. Bu erda u Kongress a'zosi Shashi Sharma va o'sha paytdagi Ittifoqning HRD vaziri Rajmangal Pandeyni mag'lub etdi, lekin u parlament a'zosi bo'lsa ham, 1996-yilgi umumiy saylovlar uchun ushbu saylov okrugidan chipta olmagan. Shundan so'ng u Samajwadi partiyasini tanladi va oxirgi daqiqalarigacha uning ishchisi bo'lib qoldi. 2013-yil 22-sentyabrda Dehlidagi AIIMS kasalxonasida qon saratoni tufayli vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *PTI.* „Samajwadi Party leader Mohan Singh no more".  द हिन्दू (6-yanvar 2012-yil). 19 अक्तूबर 2013da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-oktabr 2013-yil.
2. ↑  „मोहन सिंह पंचतत्व में विलीन, मुलायम ने दिया अर्थी को कंधा".  दैनिक जागरण (24 सितम्बर 2013). Qaraldi: 18 अक्टूबर 2013.
3. ↑  „समाजवादी पार्टी नेता मोहन सिंह का एम्स में निधन".  नवभारत टाइम्स (२२ सितम्बर २०१३). 19 अक्तूबर 2013da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18 अक्टूबर 2013.
4. ↑  *संजय मिश्र.* „निराश हुए पर कभी हौसला नहीं खोया मोहन सिंह ने".  दैनिक जागरण (२२ सितम्बर २०१३). Qaraldi: 18 अक्टूबर 2013.
**Pontiya togʻlari** - Turkiyaning shimoliy qismidagi togʻ sistemasi, Qora dengizning janubiy sohillari boʻylab 1000 km masofaga choʻzilgan. Eni eng keng joyida 130 km. Gʻarbiy Pontiya, Ja-nik va Sharqiy Pontiya togʻlaridan iborat. Qizil Irmoq va Yashil Irmoq daryolari tor vodiylar orkali tizmalarni koʻndalang kesib oʻtgan. Sharqiy qismi balandroq, relyefi alp tipli, eng baland joyi 3937 m. Gʻarbiy qismi, asosan, qumtosh, ohaktosh, sharqi granit, gneys, kristalli sla-netslardan, vulkan jinslaridan tuzilgan. Kuchli zilzilalar boʻlib turadi. Tosh-koʻmir, mis va polimetall ruda konlari bor. Shimoliy seryogʻin yon bagʻri keng bargli oʻrmonlar bilan qoplangan, janubiy yon bagʻri togʻ dashti va chala choʻlidan iborat. Togʻ oldi tekisliklarida va togʻ oralarida dehqonchilik qilinadi. Milliy bogʻlar tashkil etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Moviy bayroq, 2007-yil
**Moviy bayroq** — 1987-yildan beri har yili suvi yuqori sifat standartlariga javob beradigan va xavfsiz suzish uchun mos keladigan plyajlar va marinalarga beriladigan xalqaro mukofot. Fransiya Moviy bayroqning vatani hisoblanadi, u yerda 1985-yilda birinchi marta mukofotlangan.

Moviy bayroq nominatsiyasi nodavlat notijorat tashkiloti boʻlgan Ekologik taʼlim jamgʻarmasi (FEE) tomonidan boshqariladi. Jamgʻarma dunyoning 60 ta davlatida joylashgan va Yevropa, Afrika, Okeaniya, Osiyo, Shimoliy va Janubiy Amerikani oʻz ichiga oluvchi 65 ta tashkilotdan iborat.

Moviy bayroq mezonlariga rioya qilish qatʼiy suv sifati, xavfsizlik va ekologik taʼlim standartlariga rioya qilishni talab qiladi. Yevropa Ittifoqi hududida joylashgan joylar uchun tegishli koʻrsatmalarga toʻliq rioya qilish ham talab qilinadi.

Har yili mukofotlar 5-iyunda (Yevropa, Kanada, Marokash, Tunis va shunga oʻxshash geografik joylashuvdagi mamlakatlar uchun) va 1-noyabrda (Karib dengizi, Yangi Zelandiya, Janubiy Afrika va Janubiy yarimsharda joylashgan davlatlar uchun) boʻlib oʻtadi.

2009-yilda 3450 dan ortiq plyaj va marinalar Moviy bayroq bilan taqdirlangan.

Hozirgi vaqtda dunyoning quyidagi davlatlari Moviy bayroq dasturida ishtirok etmoqda: Bagam orollari, Belgiya, Bolgariya, Braziliya, Kanada, Xorvatiya, Kipr, Daniya, Dominika Respublikasi, Angliya, Estoniya, Fransiya, Germaniya, Gretsiya, Islandiya, Irlandiya, Isroil, Italiya, Iordaniya, Latviya, Litva, Meksika, Malta, Chernogoriya, Marokash, Niderlandiya, Yangi Zelandiya, Shimoliy Irlandiya, Norvegiya, Polsha, Portugaliya, Puerto-Riko, Ruminiya, Rossiya Federatsiyasi, Shotlandiya, Janubiy Afrika Sloveniya, Ispaniya, Shvetsiya, Trinidad va Tobago, Tunis, Turkiya, Ukraina, Uels, Birlashgan Arab Amirliklari, Virjiniya orollari, Sint-Marten. Arubada dastur tajriba tariqasida ishlaydi.

Dunyo boʻylab koʻplab dam oluvchilar sayohatni rejalashtirishda kelajakdagi manzilning Moviy bayrogʻini baholashga asoslanadi.

Rossiyada 2016-yilda Moviy bayroq bilan taqdirlangan birinchi plyaj Kaliningrad viloyati, Yantarniy qishlogʻidagi plyaj maydoni edi. 2017-yilda bayroq Yaltada joylashgan Qrim Massandrovskiy plyajiga berildi. 2018-yilda 6 ta Sochi plyajlari Moviy bayroq bilan taqdirlangan boʻlsa, 2019-yilda ularning soni 13 taga yetdi, 2020-yilda esa ularning soni 21 taga yetdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Светлана Песоцкая.* „Янтарный песок. Балтийский пляж первым в России получил «Голубой флаг»".  // Российская газета. Федеральный выпуск № 85(6953), 20.04.2016.
2. ↑  „В России появился второй удостоенный «Голубого флага» пляж". // Lenta.ru, 20 июня 2017.
**Aetsiy Flaviy** (taxminan 390-454. 21.9, Rim) — sarkarda, Gʻarbiy Rim imperiyasining soʻnggi himoyachilaridan biri. 425 yil A. gunn jangchilari koʻmagida Gʻarbiy Rim imperiyasining oliy rahbarlik lavozimlarini egallashga erishgan: bir necha bor konsul etib saylangan, patrisiy unvonini olgan. A.ning mavqeini pasaytirish maqsadida imperatritsa Galla Platsidiya Afrikadagi qoʻshinlar qoʻmondoni Bonifatsiyni Italiyaga chaqirtirib olgan. Shunga qaramasdan 432 yil A. imperiya qoʻshinlari bosh qoʻmondoni lavo-zimini egallagan. 450 yil gunnlar bilan A.ning yaxshi munosabatlari buzilgan. 451 yil Katalaun jangida A. boshchiligida germanlar va alanlardan tashkil topgan qoʻshin vestgotlar koʻmagida Attila qoʻmondonligi ostidagi gunnlar ustidan galaba qozongan. A. imperatorning qizi Yevdokiyani oʻgʻliga olib bsrishga harakat qilgani uchun im-perator Valentinian 111 tomonidan Pa-latin tepaligidagi qabul marosimida oʻldirilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Affekt** (lot. aftectus — ruhiy hayajon, ehtiros) — turli tashqi yoki ichki taʼsirlar asosida tez paydo boʻlib, qisqa muddatli, aksariyat hollarda „port-lash" tarzida boʻladigan kuchli ifodalanadigan hissiy holat (qoʻrqinch, dahshat, gʻazab va boshqalar). A. tushkunlik, tang vaziyatlarda yuzaga keladi. A. holatida ichki organlar faoliyati oʻzgaradi, keskin ifodali holatlar paydo boʻladi, kishining ong doirasi torayadi, xulqni nazorat qilish qobiliyati yoʻqoladi. A. fiziologik ham, patologik ham boʻlishi mumkin. Fiziologik A.da kishi oʻz xatti-harakatini idora eta olishi, keyinchalik barcha voqealarni xotirasida saqlab qolishi mumkin. Patologik A. koʻproq ruhiy kasalliklarda kuzatiladi. Baʼzan ruhiy sogʻlom odamlarda ham kuzatilishi mumkin. Patologik A.da barcha xatti-harakatlar kishi xotirasida saqlanmaydi, shaxsning xatti-harakatlari ong tomonidan nazorat qilinmaydi. Odamda A. fakdt uning jismoniy holati, biologik ehtiyojlari va instinktlari kabilarga bogʻliq omillar tufayli emas, balki uning ijtimoiy munosabatlarining buzilishi tufayli ham yuzaga kelishi mumkin. Mas, adolatsizlik, bevafolik, haqorat sh.k. holatlarda. Baʼzan A. biror salbiy holatni yuzaga keltiruvchi vaziyatlarning takrorlanaverishi na-tijasida ham sodir boʻladi. Bundam vaziyatlarda A. akkumulyatsiyasi holati roʻy beradi, uning natijasida A. kuchli, boshqarib boʻlmaydigan xulqlarajasiga koʻgarilishi mumkin (affektiv port-lash).A.ni oʻrganish sud-psixiatrik hamda sud-psixologik ekspertiza amaliyotida jinoiy xatti-harakatlarning asl sa-babini aniqlashda zaruriy shartlardan biri boʻlib, adolatli hukm chiqarishda katta ahamiyatga ega.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Afandi** — turkiy xalqlar ogʻzaki ijodidagi obraz. Ismi Xoʻja Nasriddin (Afandi laqabi). U oʻzbeklarda Afandi (Nasriddin afandi), turklarda Xoja Nasriddin, qozoqlarda Xoʻja Nosir, ozarbayjonlarda Mulla Nasriddindir. Afandi barcha latifalarda mard, toʻgʻri soʻz, haqiqatgoʻy, adolatni ulugʻlovchi, kambagʻal, beva-bechoralarning homiysi, shuningdek shaxs va jamiyat kamchiliklari ustidan kuluvchi xalq qahramoni sifatida gavdalangan. U baʼzi adolatsiz amaldorlar, qozilarning, soʻzi bilan ishi mos kelmaydigan ruhoniylarning kirdikorlarini fosh etgan, ularga boʻlgan munosabatini yengil mutoyiba yoki achchiq hajv orqali ixcham va obrazli tarzda ifodalagan. Afandi haqidagi xalq ijodi boʻlmish latifalar toʻplam holida bir necha bor nashr etilgan. Afandi yozuvchi va sanʼatkorlar ijodidan munosib oʻrin olgan: „Nasriddinning yoshligi" dramasi, „Nasriddin Xoʻjandda", „Nasriddin Buxoroda", „Xoʻja Nasriddin sarguzashtlari", „Xoʻja Nasriddinning oʻn ikki qabri", „Afandining besh xotini" filmlari, „Xoʻja Nasriddin" operettasi, „Nasriddin afandi" musiqali komediyasi, shuningdek tasviriy sanʼat, haykaltaroshlik asarlari yaratilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Yoʻldosheva F. Oʻzbek xalq latifalarida Nasriddin afandi obrazi, T. 1979.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Shimoliy Atlantika oqimi** — Atlantika okeani shim. qismidagi iliq yuza oqim, Galfstrimning davomi. Suvining temperaturasi 7° dan 15° gacha. Tezligi janubida 0,9—1,8 km/soat, shim.sharqida 0,4—0,7 km/soatgacha kamayadi. Katta Nyufaundlend sayozligidan boshlanib Norvegiya dengizi tomon shim.sharqqa harakatlanadi. 60° shahrik.da gʻarbga oquvchi Irminger oqimiga ajraladi. Suv sarfi (20—40 mln. m³/sek.) oʻzgaruvchan. Sh.Shimoliy atlantika oqimi suvining sarfi va issiqlik holati Gʻarbiy va Shimoliy Yevropa obhavosi va iqlimiga taʼsir koʻrsatadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kolloid kimyo** — kimyoning dispers sistemalar xossalari, fazalararo chegara sirtlarida sodir boʻladigan hodisa va jarayonlarni oʻrganadigan boʻlimi. 19-asrning 60-yillarida mustaqil fan sifatida shakllandi. Fizik-kimyoning maxsus tadqiqot usullari: ultramikroskopiya, ultrafiltrlash, ultratsentrifugalash, dializ, elektrodializ, elektroosmos, elektroforez, dispersion analiz; nefelometriya, reologiya, elektron mikroskopiya, xromatogʻrafiya va boshqa Kolloid kimyo ta-raqqiyotida muhim rol oʻynadi. Kolloid kimyo kimyo sanoati va kimyo-texnologiyada katta ahamiyatga ega. Xom ashyoni maydalash, boyitish (flotatsiya), tindirish, choʻktirish, briketlash va donalash kabi jarayenlar dispers sistemalarda sodir boʻladi va bu jarayonlardagi hoʻllanish, kapillyarlik, adsorbsiya, sedimentatsiya, koagulyasiya, flokulyasiya kabi hodisalarni ham Kolloid kimyo oʻrganadi. Oʻzbekistonda Kolloid kimyoningrivojlanishidaakad. K. S. Axmedov rahbarligidagi ilmiy maktabning xizmati katta. Olim va uning shogirdlari tomonidan mineral dispers sistemalar (tuproq, tabiiy mineral sorbentlar, sement, keramik qorishmalar, burgʻulash eritmalari va emulsiyalari va boshqalar)ning xossalarini boshqarishda sirt faol moddalar va polielektrolitlardan ratsional foydalanish usullari ishlab chiqildi. K-4, K-9, "Uniflok", OGS kabi yangi polielektrolitlar suvni flokulyasiya yoʻli bilan qayta tozalashda, yuvindi va oqova suvlardan oltin ajratib olishda, tuproq strukturasini yaxshilashda, tuproq suvini tejashda, tuproq erroziyasiga qarshi kurashda, yerning shoʻrini yuvishda, rangli metallarni ajratib olishda, koʻchma qum va shoʻr tuproq-gruntlarning harakatini (Orol dengizi atrofida) toʻxtatishda va boshqalarda qoʻllaniladi. Kolloid kimyo sohasidagi ilmiy ishlar Oʻzbekistonda Fanlar akademiyasi umumiy va noorganik kimyo institutida, Toshkent kimyotexnologiya institutida hamda Oʻzbekiston milliy universiteti ning kolloid kimyo kafedrasida olib boriladi. Ayni vaqtda tabiiy gaz, gaz kondensatlari va boshqa xom ashyolardan sirt faol moddalar, suvda eruvchan polimerlar va polielektrolitlar olish, ularni amaliyotga tatbiq qilish borasida Oʻzbekiston yetakchi oʻrinlardan birini egallaydi.

Adabiyot
--------

* Ahmedov K. S, Rahimov H. R. Kolloid ximiya, T. 1984; Frolov Yu. G. Kurs kolloidnoy ximii, 2 izd. M. 1989.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Spartak** (miloddan avvalgi 71-yil) — Qadimgi Rimda koʻtarilgan qullarning yirik qoʻzgʻoloni rahbari. Frakiyalik shohlar xonadoniga mansub boʻlgan. Rimliklarga asir tushib, qul qilib sotib yuborilgan va Kapuyadagi gladiatorlar maktabiga olingan. Bir guruh gladiatorlar (taxminan 70 kishi) bilan Vezuviyga ko'chgan. Tez orada uning lashkari qochoq qullar va ozod ijaradorlar hisobiga koʻpayib 10 ming kishiga yetgan. Spartakka qarshi yuborilgan rimliklar otryadlari (dastlab 3 ming, soʻngra 10 ming kishi) tormor qilingan. Qoʻzgʻolon Italiyaning janubiy viloyatlariga tez tarqalgan. Spartak oʻz armiyasini (taxminan 70 ming kishi) Apuliya va Lukaniya tomon boshlagan. Spartak armiyasi Rim harbiy tartibotiga asosan tashkil etilgan. U qattiq harbiy intizom oʻrnatgan. 72-yilda Rim senati Spartakka qarshi 2 armiya yuborgan, biroq Spartak qoʻshini ularni boʻlib yuborib, tormor keltirgan. Spartak armiyasi Adriatika dengizi sohili boʻylab butun Italiyani va Sizalpin Galliyasi (hozirgi Shimoliy Italiya)ni bosib oʻtgan va Mutina yaqinidagi jangda Rim prokonsuli Kassiy qoʻshinini yenggan. Spartakning rejasi, aftidan, qullarni Italiyadan olib chiqib ketish boʻlgan. Biroq Kassiy ustidan qozonilgan gʻalabadan soʻng u qoʻshinni janubiy tomon qaytargan. Rimda qoʻzgʻolonchilarga qarshi kurashish uchun 6 ta yangi legion tashkil etiladi, qoʻmondon etib yirik siyosiy arbob Krass tayinlanadi. Krass armiyasi qoʻzgʻolonchilar bilan jangga kirishmay, ularni taʼqib etgan. Spartak Sitsiliyaga oʻtib olish uchun kemalar yetkazib berish haqida kilikiyalik qaroqchilar bilan kelishgan. Lekin qaroqchilar Spartakni aldashgan: Spartak armiyasi eson-omon Messina boʻgʻoziga yetib kelganda, u ortidagi Italiyadan ajralib qolgan (Krass dengizdan dengizgacha uzunligi 55 km, kengligi va chuqurligi 4,5 m xandaq qazishni, uni devor bilan mustahkamlashni buyurgan). Spartakchilar bu istehkomni yorib oʻtganlar, shturm chogʻida qoʻzgʻolonchilarning taxminan 2/3 qismi halok boʻlgan. Spartak armiyani tezda toʻldirib uning sonini 70 ming kishiga yetkazgan, soʻngra Brundiziya tomon yoʻl olgan, maqsadi Gretsiyaga oʻtib olish edi. Rim senati Spartakka qarshi Pompey Gney va Mark Lukull boshchiligida qoʻshin yuborgan. Rim armiyalarini oʻzaro qoʻshilib harakat qilishlaridan xavfsiragan Spartak Krase bilan Apuliya va Lukaniya chegarasida hal qiluvchi jang qilishga majbur boʻlgan (71 y. bahori). Spartak armiyasi (taxminan 60 ming kishi) tormor keltirilgan, Spartak jangda halok boʻlgan. Taxminan 6 ming qoʻzgʻolonchi Rimdan Kapuyaga boradigan yoʻl boʻylab oʻrnatilgan dorlarga chormixlab qoʻyilgan. Qoʻzgʻolon tarqoq holda yana bir necha yil davom etgan. Spartak qoʻzgʻoloni Rimda hokimiyatni imperatorlik boshqaruvi shakli oʻrnatilishini tezlashtirgan. Chunki quldorlar qulchilik tuzumini saqlab qolish uchun kuchli davlat hokimiyati zarurligini anglaganlar.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yunon yozuvi** - finikiy yozuvidan kelib chiqqan alifboli (harf—tovushli) yozuv; taxminan mil. av. 9—8-asrlarda paydo boʻlgan. Eng qadimiy yodgorliklari mil. av. 8—7-asrlarga mansub. Turi va harflar toʻplami jihatidan qadimiy frigiy alifboli yozuviga (mil. av. 8—7-asrlar) yaqinroqturadi. Yunon yozuvida, finikiy konsonant (undoshli) alifbosidan farqli ravishda, undoshlarni ifodalovchi harflardan tashqari unlilarni ifodalovchi harflar ham paydo boʻladi. Bu yozuv taraqqiyotidagi yangi bosqich sifatida katta umummadaniy ahamiyatga ega boʻldi.

Alifboli yozuv paydo boʻlgungacha greklar chiziqli boʻgʻin yozuvidan foydalanganlar (qarang Chiziqli yozuv). Alifboli Yunon yozuvi 2 tarmoqqa boʻlingan: gʻarbiy va sharqiy. Gʻarbiy Yunon yozuvi, oʻz navbatida, ayrim belgilarning yozilishidagi xususiyatlari bilan ajralib turuvchi bir qancha mahalliy koʻrinishlarga ega boʻladi. Sharqiy Yunon yozuvi klassik Yunon yozuvi va vizantiy yozuvi tarzida rivojlandi, qibtiy (kopt), got, slavyankirill, shuningdek, arman, qisman gruzin yozuvlariga asos boʻldi. Gʻarbiy Yunon yozuvi asosida esa etrusk, lotin va qadimiy german runik yozuvlari paydo boʻldi.

Klassik umumyunon alifbosi (mil. av. 4-asrdan) 27 harfdan iborat boʻlib, shu asosdagi matnlar chapdan oʻngga qarab yozilgan. "Stigma", "koppa", "sampi" belgilari faqat sonlarni ifodalash uchun qoʻllangan, keyinchalik alifbo qatoridan chiqarilgan. Yangi yunon (grek) alifbosi 24 harfdan iborat.

YU.yo.ning bir necha turlari, koʻrinishlari boʻlgan: tosh, metall, sopol kabi qattiq jismlarga bitilgan m o numental yozuv (qatʼiy kvadrat shaklli, qirrador yozuv; mil.av. 8-asr dan), unsial yozuv (dumaloqroq shaklli, nlmoqsimon yozuv; mil.av. 4-asrdan papirusda, mil. 2-asrdan pergamentda), kursiv yozuv (tez yoziladigan, qoʻlyozma shaklidagi yozuv, mil. 3-asrdan). 13-asrdan kichik minuskul (kichik harflardan iborat yozuv) barqarorlashib, dastlabki yunon bosma shrifti (15-asr) uchun asos, andoza boʻladi. Hoz. yunon bosmacha harflari 17-asrda yaratilgan.

Adabiyot
--------

* Fridrix I. Istoriya pisma, per. s nem. M. 1979.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
"YUNUSOBOD" TENNIS KORTI — Toshkent shahridagi sport majmui (1996); Amir Temur shohkoʻchasida joylashgan "YU."t.k. oʻzining mahobatli koʻrinishi, zamonaviy talablar asosida loyihalanishi va funksional mukammalligi bilan ahamiyatlidir. Ochiq kort maydonlari shohkoʻcha boʻylab eng baland inshoot — Toshkent televizion minorasi tagida joylashgan boʻlib, u bilan yaxlit meʼmoriy ansamblni tashkil qiladi. Ochiq kortlar orqasida, uning gʻarbiy qismida 3000 oʻrinli usti yopiq universal kort binosi qurilgan. Bino tarhi burchaklari aylanma chiziklar bilan chegaralangan toʻgʻri toʻrtburchak shaklida, tomoshabinlar oʻrindiqlari oʻyin maydonini har tomondan qamrab olgan. Maxsus mehmonlar va sharhlovchilar joyi gʻarbiy sektorda, uning tepasida 200 oʻrinli qahvaxona va kichik bufetlar, qoʻshimcha (trenajer, sauna, dam olish xonalari, vrachlar xonasi, garderob, sportchilar xonasi, maʼmuriyat va texnik) xonalar tribuna tagidagi hududga qulay qilib joylashtirilgan. Bino tomining konstruksiyalari — yorugʻlik oʻtkazadigan leksanli ulkan temirbeton ravoqlar bilan ishlangan. Bunday tom va kortni oʻrab olgan 2qavat galereyasining derazalari bino qiyofasiga mos koʻrkam meʼmoriy koʻrinish baxsh etgan. "YU."t.k.da Xalqaro sport musobaqalari oʻtkaziladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gavgamela jangi** - Makedoniyalik Aleksandr boshchiligidagi yunon qoʻshini bilan Doro Kodoman rahbarligidagi axomaniylar qoʻshini oʻrtasida hozirgi Arbil (Iroq) yaqinidagi Gavgamela (hoz. Tall-Gomel) qishlogʻi yaqinida sodir boʻlgan jang (mil.av. 331 y. 1 okt.). Doro qoʻshini tarkibida forslar va yollanma yunon askarlaridan tashqari Baqtriya satrapi Bess qoʻmondonligi ostida baqtriyaliklar, sugʻdiylar, hindlar boʻlgan. Bundan tashqari Doroning harbiy ittifoqchisi boʻlgan Mavak boshchiligidagi otliq, kamonchi saklar ham yetib kelib qoʻshinning soʻl qanotini egallaganlar. Arrioining boʻrttirib yozishicha, Doro qoʻshinida 40 ming otliq, 1 mln.ga yaqin piyoda jangchi, 200 chalgʻi oʻrnatilgan jang aravasi va hindlar olib kelgan 15 ta fil boʻlgan. Aleksandr qoʻshinida 7 ming otliq va 40 mingga yaqin piyoda jangchi boʻlgan. Jang otliq qoʻshinlarning shiddatli muhorabasi bilan boshlangan. Unda saklarning qoʻli baland kelgan, chunki ularning otlari zirxdi sovutpoʻsh bilan muhofazalangandi. Biroq makedon qoʻshinining qulay joylash-ganligi va forslarning Doro boshchiligidagi markaziga bergan qaqshatqich zarbasi natijasida Doroning sarosimaga tushib jang maydonini tashlab qochganligi jang taqdirini Aleksandr foydasiga hal qilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Viniplast** — polivinilxlorid asosida olingan, tarkibida plastifikator boʻlmagan plastik massa. Polivinilxloriddan tashqari, V. tarkibiga stabilizatorlar va qayta ishlashni osonlashtiruvchi moddalar kiradi. Baʼzan V. tarkibiga boʻyoqlar (rangli buyumlar olishda), toʻldirgichlar (tannarxini arzonlashtirish, fizik-mexanik xossalarini oʻzgartirish maqsadida) va modifikatorlar (baʼzi xossalarini yaxshilash uchun) qoʻshiladi. V.ni qayta ishlash usullari olinayotgan buyum turiga bogʻliq. V.— yonmaydigan, hidsiz, termoplastik material, uni mexanik ishlash oson. Turli materiallar (beton va yogʻoch yuzalari)ga yaxshi yelimlanadi, 20—80° haroratda dielektrik xossaga ega. Kislotalar, ishqor va alifatik uglevodorodlar taʼsiriga chidamli; aromatik va xlorlangan uglevodorodlar taʼsiriga chidamsiz.

V. kimyo sanoatida korroziyaga qarshi konstruksion material sifatida (idishlar, quvurlar, ventilyatsiya qurilmalari, kimyoviy uskunalar qismlari, lab. jihozlari va h. k.), suv bilan taʼminlash, kanalizatsiya, irrigatsiya va melioratsiya tizimlarida, qurilish va b. yerlarda ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ahmad Shoymurodov** (1936.25.3, Samarqand) — haykaltarosh, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1975). Moskva badiiy sanoat bilim yurti (1959) va Surikov nomidagi Moskva badiiy instituti (1964)ni tugatgan. Sh. ijodi bilan oʻzbek tasviriy sanʼatida monumental haykaltaroshlik rivojiga katta hissa qoʻshdi; ayniqsa, portret janrida samarali ijod qilib, tarixiy shaxslar obrazlarining yorqin qiyofalarini yaratdi: Navoiy byusti (marmar, 1968, Toshkentdagi Adabiyot muzeyida; nusxalari Samarqand universiteti va Samarqand badiiy muzey qoʻriqxonasida), "Mirzo Ulugʻbek" (mis, 1965), "AlXorazmiy" (gips, 1985); xalq baxshilari Fozil Yoʻldosh oʻgʻli (mis, 1974), Ergash Jumanbulbul oʻgʻli (mis, 1974), Islom shoir Nazar oʻgʻli (mis, 1975) portret haykallari; Shoymardon Qudratov (bronza, 1977), Enver Aliyev (bronza, 1986), yapon rassomi Chexiro Okubo (bronza, 1986) va boshqalar; shuningdek, haykaltaroshlik kompozitsiyalari ("Jarroh", gips, 1964.; "Mutafakkir", beton, 1968; "Ilhom parisi", mis, 1980 va boshqalar) hamda Toshkent metropolitenining "Alisher Navoiy" bekatining rangli koshinkori bezaklari muallifidir (1980—85, Ch.Ahmarov bilan hamkorlikda). 80—90-yillarda Amir Temur (bronza, 1994; beton, 1995 va boshqalar) hamda Alisher Navoiy (bronza, 1991 va boshqalar) va boshqalar siymolarni yaratdi. Sh. asarlari respublika va xorijiy mamlakatlar muzeylarida saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ahmad Valiy** ( pushtu / dariy : احمد ولی ) — afgʻon gʻazal kuychisi. U o'z faoliyatini 1970-yillarda boshlagan va Afg'onistondagi siyosiy to'ntarishlar tufayli qochishga majbur bo'lishidan oldin o'z vatanida mashhur bo'lgan. U Germaniyaga ko'chib ketgandan keyin o'z ishini davom ettirdi, butun Yevropa va Shimoliy Amerikada kontsert berdi.

Biografiyasi
------------

Ahmad Valiy Kobulda Muhammadzay qabilasiga mansub etnik pushtun oilasida tug‘ilgan  .Uning otasi Muhammad Akram Navabi sobiq politsiya qo‘mondoni bo‘lib, Afg‘onistonning turli viloyatlarida xizmat qilgan. U 12 yoshida Tabla ijrochisi sifatida musiqa bilan shug'ullana boshladi va asta-sekin qo'shiqchiga aylandi. Habibiya o'rta maktabida o'qiyotganida u Kobul radiosi direktori va taniqli afg'on qo'shiqchisi Ustad Zalandning e'tiboriga tushgan demo lentani yozib oldi. Ko‘p o‘tmay, Ahmad Valiy yana ikkita qo‘shiqni ijro etdi: Zaland bastalagan "Chashman–e–Abee" va Ahmad Valining o‘zi bastalagan "Mah-ruye-tu" qo‘shig‘i. Valiy butun Afg'oniston bo'ylab jonli ijroda o'rta maktabni tamomlagunga qadar Erondagi xalqaro musiqiy spektaklga qo'shildi.

Karyera
-------

Faoliyatining dastlabki bosqichlarida Valiy hali professional musiqachi sifatida hayotga kirishmagan edi va Kobul politsiya akademiyasiga o'qishga kirdi .U ijodini davom ettirdi va tez orada Ustad Zaland tomonidan talaba sifatida qabul qilingan musiqa karyerasiga ahd qildi. U butun Afg'oniston bo'ylab o'z muxlislarini ko'paytirdi, milliy televideniya va radio dasturlarida tez-tez chiqishlar, shuningdek, jonli ijrolar uyushtiradi.

1978-yildagi Savr inqilobidan so‘ng Afg‘onistonda hayot og‘irlashdi va 1980-yilda Afg‘oniston Sovet Ittifoqi tomonidan bosib olinganidan ko‘p o‘tmay, o‘sha paytda o‘z vatanida taniqli musiqachi bo‘lgan Valiy qalbaki pasport bilan mamlakatni tark etdi.  Valiyning qalbaki pasporti uni Hindistonga olib keldi va u yerda yolg'on kasallik orqali Germaniyaga viza oldi.  1984 va 1985 yillarda Valining Germaniya, Fransiya, Shveytsariya, Angliya va Shvetsiyadagi konsertlari Sovet-Afg'on mojarosi tufayli ko'chirilgan afg'on qochqinlarini qo'llab-quvvatlash uchun mablag' yig'ishga yordam berdi. Xuddi shu yillarda u taniqli nemis qo'shiqchisi Piter Maffay bilan birgalikda mablag' yig'ish kontsertini o'tkazdi. 1987 yilda Ahmad Valiy Abdulla Atemadi va Ansambl bilan Nyu-York, Kaliforniya va Virjiniya shtatlarida bir qator foydali konsertlar berdi.  2005 yil 18 avgustda Ahmad Valiy Afg'onistonning Vashingtondagi elchixonasida Afg'onistonning Milliy Mustaqillik kunini nishonlash va ulug'lash uchun chiqish qildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „احمد ظاهر ولې پښتو سندرې کمې ویلې دي؟ Why Did Ahmad Zahir Sing Few Pashto Songs?". BBC Pashto (13-iyun 2018-yil).
2. 1 2 3 4  „Biography". *ahmadwalimusic.info*. 22-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-oktabr 2011-yil.
3. ↑
4. ↑  Advertisement in *Washington City Paper*, circa 1987
**Ahmad Rajo** - Pokistonning Sind viloyatining Badin tumanidagi kasaba uyushmalari kengashi bo'lib, umumiy aholisi 46 152 kishini tashkil qiladi 

Har oyning birinchi yakshanbasida u avliyo Sayid Ahmad Shoh Rajoning urslariga mezbonlik qiladi, bu mahalliy aholi orasida Sao Aacha'ar yoki "Yashil yakshanba" deb nomlanadi. Bir necha buyvol so'yilib, go'shti kambag'allarga tarqatiladi  .Atrof-muhitdan minglab odamlar bu yerga go'sht bilan birga biryani tayyorlash uchun qozon va ingredientlarni olib kelishadi  .Biryani tarkibida faqat guruch va tuz bo'lishi kerak, boshqa ziravorlar yoki ziravorlar taqiqlangan bo'lishi kerak va uni ziyoratgoh hududida iste'mol qilish kerak, aks holda dindor baxtsizlikka duchor bo'ladi va go'sht buyvol o'rniga eshakka o'xshaydi. Urs iqtisodiy faollikning o'sishi bilan ajralib turadi, chunki mahalliy aholi (shu jumladan ko'plab ayollar) ziyoratgohdan tashqarida norasmiy bozor o'rnatib, idish-tovoq, sovuq ichimliklar, shirinliklar, paypoq va chaddar kabi tovarlarni sotadilar.Sotuvchilar yaqin atrofdagi boshqa qishloqlardan ham kelishadi .

Ahmad Rajo kasaba uyushmalari kengashining janubiy qismi dengiz sathidan atigi bir necha dyuym balandlikda joylashgan suv toshqinlariga juda moyil bo'lib, kuniga ikki marta suv toshqini mahalliy aholi uchun muammo tug'dirishi mumkin .

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  „Union Council wise Thematic Analysis". *Department of Health, Government of Sindh*. Qaraldi: 24-may 2021-yil.
2. 1 2 3 4 5 6  *Shaikh, Furqan Hyder*. „Coastal belt of Sindh: Where only the saints provide solace". *Dawn* (2015). Qaraldi: 24-may 2021-yil.
3. ↑  „Livelihood Upgradation Through Conservation of Biodiversity for Coastal Communities of District BADIN". *The GEF Small Grants Programme*. Qaraldi: 23-may 2021-yil.
**Aloqa trakti** – ikki punkt ora-sida aloqa oʻrnatishda ishlatiladigan aloqa vositalari (aloqa liniyasi, stansiyalar, apparatlar va boshqalar). Axborotlarning maxsus uzatish kanallarini tuzish uchun moʻljallangan chastotalar polosasi, ax-borotlarni uzatish tezligi va boshqa bilan ifo-dalanadi. Chastotalar polosasi boʻyicha birlamchi (60–180 kGs li), ikkilamchi (312–552 kGs li) guruh kanallari va boshqa traktiga; axborotlarni uzatish tezligi boʻyicha past 50–300 bit/s) oʻrtacha (600–10.000 bit/s) va yuqori (48000 bit/s va undan yuqori) tezlikda uzatadigan Aloqa trakti ga boʻlinadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alouddin xalji**, Alouddin Muhammadshoh I — Dehli sul-tonligi hukmdori (1296- 1316). Ama-kisi Jaloliddin Xaljini xiyonatkorona oʻldirib taxtni egallagan. Sal-tanatni mustahkamlab, hududini ken-gaytirgan. Yagona maʼmuriy tizimni joriy qilgan, soliqlarni tartibga solgan. Musulmon ruhoniylarining davlat ishlariga aralashuviga chek qoʻygan. Iqtodorlar va musulmon-diniy muassasalari (inomlar va vaqflar) davlat xazinasi foydasiga musodara qilingan, yerlardan olinadigan soliq miqdori ancha oshirilgan. A. X. davrida dehqonlardan olinadigan natural soliqlar miqdori hosilning yarmigacha oshirilgan. A. X. ul-kan qoʻshin tuzgan, moʻgʻullar salta-natning shimoli-gʻarbiy chegaralariga qilgan bosqinlarini bir necha marta (1303-08) qaytargan. Oʻz navbatida Jan.

Hindistonda zafarli urushlar olib borgan (1306-13 yillardagi Dekan yurishlari). A. X. Ashoka davridan soʻng birinchi boʻlib butun Hindiston hududini oʻz ichiga olgan yagona davlat tuzishga erishgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alotxona** — Buxoro viloyati, Buxoro tumani Losha fuqarolar yigʻini hududidagi aholi pukti nomi. Alotxona „arlot urugʻi vakillari yashaydigan maskan" degan maʼnoni anglatadi.
Alotxona toponimi ikki qismdan iborat: alot+xona. „Arlot" soʻzi esa arlot/olot/allot shakliga egadir. "Arlot qabila nomidan kelib chiqqan boʻlib, dialektial talaffuzga ega. Xona soʻzi esa izohli lugʻatda "uy yoki binoning devor bilan ajratilgan qismi, boʻlma deb taʼrif beriladi. Aslini olganda forscha-tojikcha boʻlgan xona soʻzidan „biror buyum turadigan, saqlanadigan joy", „ish joyi" maʼnosidagi koʻplab soʻzlar yasalgan. Masalan toʻpxona, otxona, molxona, nonxona va boshqalar. Tadqiqotchi X.Doniyorov oʻz monografiyasida arlot etnonimini olot shaklida bergan. S.Qoriyev esa arlot qabilasi „92 bovli oʻzbek qavmlari" qatorida „Jome at-tavorix", „Ravzat us-safo", „Shayboniynoma"da, „Abdullanoma", „Shajarayi turk" asarlarida, Navoiy asarlarida uchratganini yozgan.
Zahiriddin Muhamad Bobur „Boburnoma" asarida „Olot" atamasi turkiy soʻz boʻlib, u qimmatbaho bir ashyo, buyum sifatida tilga olingan. Olot atamasi turkiy arlot (orlot) urugʻidan kelib chiqqanligi taxmin qilinadi.
Tarixchi va hukmdor Abulg’ozi Bahodirxon oʻz asarida arlot soʻzini „oʻz onasining sevgan oʻgʻli" deb yozadi. Arlotlar oʻzbek qavmlarining eng koʻp tarqalganlardan biridir. Ushbu qavm Samarqand, Buxoro, Surxondaryo, Qashqadaryo, Xorazm va shuningdek Avgʻonistonning shimolida keng tarqalgan. Buxoro viloyatining Olot tumani, Peshku tumanidagi Alot aholi punkti nomi arlot bilan aloqador. Olot tumanida Yuqori Olot va Eski Olot toponimlari ham mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  Rajabov Q, Haydarov Y*. Olot tuman tarixi (qisqacha ma’lumotnoma)*. Toshkent: Tafakkur, 2015 — 48 bet.
2. ↑  Adizova N*. Buxoro tumani toponimlari*. Toshkent: Navro’z, 2020 — 115 bet.
**Alouddin Otamalik ibn Bahouddin Muhammad Juvayniy** — (1226—1283 yillar) tarixchi va davlat arbobi bo‘lgan.

Alouddin Otamalik ibn Bahouddin Muhammad Juvayniy yoshligidan arab, fors, moʻgʻul, uygʻur tillarini mukammal oʻrgangan. Xurosondagi moʻgʻul hukmdorlari Qir-koʻz, Argun ogʻa va Xuloku devonida xizmat qilgan. 1247—53 yillarda Qoraqurum (Moʻgʻuliston)ga borgan. Elxonlarnnng Bagʻdoddagi noibi (1259-83, tanaffuslar bilan) vazifasida xizmat qilgan.
Alouddin Otamalik ibn Bahouddin Muhammad Juvayniy Moʻgʻuliston, Oʻrta Osiyo hamda Eronning XIII asrdagi ijtimoiy-siyosiy tarixidan hikoya qiluvchi „***Tarixi Jahonkushoy***" nomli shoh asari bilan shuhrat topdi. Asar 3 qismdan iborat: 1) moʻgʻullar; ularning Chingizxon davridagi istilochilik yurishlaridan to Guyukxon davri (1246-48 y.)gacha, shuningdek, Joʻjixon, Chigʻatoy va ular avlodlarining tarixi; 2) Xorazmshoxlar va Xurosonning moʻgʻul hukmdorlari davridagi (1258 y.gacha) tarixi; 3) Xulokuxonning Eronni zabt etishi (1256-58 y.), shuningdek, ismoiliylar va ularning davlati tarixi batafsil bayon etilgan. Oʻrta Osiyo tarixi uchun asarning 1-2 qismlari alohida qimmatga ega.

Adabiyotlar
-----------

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi"; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

Manbalar
--------

1. ↑  ЎзМЭ 3. – Б. 630.
2. ↑  Islom ensiklopediyasi. — b. 85.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Alone in the Dark 2** — Bu kompyuter oʻyini, Alone in the Dark seriyasining birinchi qismining davomi. DOS, PlayStation, Sega Saturn va 3DO uchun chiqarilgan. Qishloqda boʻlib oʻtgan birinchi qismdan farqli oʻlaroq, ikkinchi qism okean yaqinida boʻlib oʻtadi. Grafik jihatdan oʻyin birinchi qismdan juda oz farq qiladi, oʻyinda statik kameralar, koʻpburchakli dushmanlar va chizilgan fon rasmlari ham ishlatilgan. Oʻyin koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan.

Mazmuni
-------

 Oʻyindan skrinshot
Oʻyin 1924-yil Rojdestvo kunida, birinchi qismdagi voqealardan uch oy oʻtgach sodir boʻladi. Paranormal boʻyicha mutaxassis sifatida shuhrat qozongan Edvard Karnbi sherigi Ted Stryker bilan paranormal bilan bogʻliq ishlarni tekshirish uchun agentlik ochadi. Shunday holatlardan biri yosh Greys Sandersning oʻgʻirlanishidir. Maslahatlar jinoyat boshligʻiga tegishli Doʻzax oshxonasi deb nomlangan eski qasrga olib boradi. Edvardning sherigi Ted ishni tergov qilayotganda saroyda gʻoyib boʻladi. Bu ishni oʻz zimmasiga olgan Edvard Tedning oʻldirilganini bilib oladi.

Saroyni oʻrganish chogʻida Karnbi uning aholisini oʻlmaslik evaziga oʻz jonlarini sotgan qaroqchilarning ruhlari egallab olishini bilib oladi. Yoʻlida tobora chuqurroq kirib boradi va saroy qurilgan qoya ostida yashiringan qaroqchilar kemasini topadi va qaroqchilarning oʻlmaslig manbasini topadi va Greysni qutqaradi.

Oʻyin jarayoni
--------------

Ikkinchi qismning oʻyin jarayoni birinchisidan ancha farq qiladi. Boshqotirmalar juda kam va tortishish juda koʻp. Boshqa dunyo kuchlari vakillari raqib sifatida harakat qilgan birinchi qismdan farqli oʻlaroq, ikkinchi qismda yovuz ruhlar tomonidan egallab olingan, ammo ayni paytda oddiy qurollar bilan qurollangan oddiy odamlar bor: revolverlar, miltiqlar, pulemyotlar. Oʻyin dunyosi sezilarli darajada kattalashdi va nafaqat saroyning oʻzini, balki uning atrofidagi bogʻni va uning ostidagi gʻorlarni ham qamrab oldi, garchi ularning tadqiqi yanada chiziqli boʻlib qoldi.

Oʻyinning koʻp qismida oʻyinchi birinchi qismning qahramonlaridan biri boʻlgan Edvard Karnbini boshqaradi, ammo oʻyinda oʻgʻirlab ketilgan Greys Sandersni boshqarish kerak boʻlgan joylar ham bor, u qanday kurashishni bilmaydi, chunki shundan oʻyinchi dushmanlardan yashirinishga va ularning yonidan yashirincha oʻtishga majbur boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Alone in the Dark: One-Eyed Jack's Revenge (Playstation) Review". 15-noyabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-avgust 2022-yil.
2. ↑  „Alone in the Dark: One-Eyed Jack's Revenge (Sega Saturn) Review". 15-noyabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-avgust 2022-yil.
**Alligator baraban** ( simplified Chinese ) - neolit davridagi Xitoyda loy va alligator terisidan yasalgan baraban turi.

Alligator barabanlari sharqdagi zamonaviy Shandongdan gʻarbdagi Tsinxaygacha boʻlgan neolit davridagi keng maydonda topilgan boʻlib, ular miloddan avvalgi 5500-2350 yillarga tegishli. Adabiy yozuvlarda barabanlar shamanistik xususiyatlarni namoyon etgan va koʻpincha marosimlarda ishlatilgan.  Tantanali foydalanish uchun alligator terisi bilan qoplangan barabanlar *Shijingda* eslatib o'tilgan. 

Oʻtmishda alligatorlar Xitoyning sharqiy qirgʻoqlarida, shu jumladan janubiy Shandong provensiyasida yashagan. Alligator terisi bilan qoplangan yogʻoch ramkadan iborat eng qadimgi alligator barabanlari Dawenkoudagi arxeologik yodgorliklarda va Longshanning bir nechta joylarida topilgan.

Alligator barabanining odatiy akustik xususiyatlari quyidagilardan iborat: chastota: 4100–2600 Gts, amplituda: 3000–2000 dB va to'lqin uzunligi: 2300–1900 Gts.

Maʼlumotnomalar
---------------

1. ↑  Liu, Li (2007). *The Chinese Neolithic: Trajectories to Early States*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-01064-0. p. 123
2. ↑  Sterckx, Roel (2002). *The Animal and the Daemon in Early China*. New York: State University of New York Press. ISBN 0-7914-5270-0. p. 125.
3. ↑  Porter, Deborah Lynn (1996). *From Deluge to Discourse: Myth, History, and the Generation of Chinese Fiction*. New York: State University of New York Press. ISBN 0-7914-3034-0. p 53.
4. ↑  *Classic of Poetry*, "Major Court Hymns - Decade of King Wen - Ling Tai", quote: "鼉鼓逢逢、朦瞍奏公。" tr: "The alligator-drums rumble and grumble; while the tunes are played by the blind musicians' ensemble."
5. ↑  Liu, Li (2007). *The Chinese Neolithic: Trajectories to Early States*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-01064-0.
**Maribel Yerxa Owen** (inglizcha: *Maribel Yerxa Owen*; 1940-yil 25-aprel, Boston, Massachusetts, AQSH — 1961-yil 15-fevral, Brussel, Belgiya) — amerikalik figurali uchuvchi, juftlik uchish musobaqalarida qatnashgan. U 1961-yilda Dadli Richards bilan AQSh chempioni va Shimoliy Amerikaning vitse-chempioni boʻlgan. Shuningdek, 1956-yilda oʻsmirlar oʻrtasidagi AQSh chempioni Charlz Foster bilan.

Biografiya
----------

Maribel Owen 1940-yilda Bostonda sportchi oilada tugʻilgan. Ota-onasi singari, u darhol figurali uchishga qiziqib qolgan. Avvaliga u yolgʻiz konkida uchuvchi edi, lekin tez orada buvisining maslahati bilan juftlik konkida uchishni boshladi va Charlz Foster bilan juftlashdi. U bilan ular 1956-yilda oʻsmirlar oʻrtasidagi AQSh chempionatida gʻalaba qozonishdilar. Biroq, keyin Charlz taʼlim olishga qaror qildi va katta sportni tark etdi.

Owen yangi sherik izlay boshladi. Bir yil oʻtgach, u yangi hamkor, sobiq yolgʻiz konkida uchuvchi Dadli Richards bilan juftlashdi. 1959-yilda bu juftlik Kolorado Springsda jahon chempionatida debyut qilishdi. Ular Skvo vodiysida (1960) boʻlib oʻtgan Olimpiadada qatnashishni juda xohlashdi va figurali uchuvchilar orasida AQSh terma jamoasiga yoʻllanmani qoʻlga kiritishdi. Bir hafta oʻtgach, ular Vancouverdagi jahon chempionatida ham ishtirok etishdi.

Keyingi mavsumda juftlik oʻz mamlakatlarida yetakchi boʻlishdi, AQSh chempionatida gʻolib chiqishdi va Shimoliy Amerikaning vitse-chempioniga aylanishdi.

Vafoti
------

Fevral oyi oxirida Pragada figurali uchish boʻyicha jahon chempionati boʻlib oʻtishi kerak edi. Maribel Owen milliy terma jamoa tarkibida samolyotda Chexoslovakiyaga yoʻl oldi va Brusselga oraliq qoʻnish paytida layner halokatga uchradi. Barcha yoʻlovchilar va ekipaj aʼzolari halok boʻldi. Maribel bilan birga uning onasi-murabbiy Maribel Vinson-Owen va singlisi Laurence Owen vafot etdi.

Sport yutuqlari
---------------

| Musobaqalar/mavsum | 1957—1958-yillar | 1958—1959-yillar | 1959—1960-yillar | 1960—1961-yillar |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Qishki Olimpiya oʻyinlari |  |  | 10 |  |
| Jahon chempionatlari |  | 6 | 10 |  |
| Shimoliy Amerika chempionati |  |  |  | 2 |
| AQSh chempionati | 3 | 3 | 2 | 1 |

| Musobaqalar/mavsum | 1955—1956-yillar |
| --- | --- |
| AQSh chempionati | 3 |
| Figurali uchish boʻyicha AQSh chempionati (oʻsmirlar) | 1 |

Oila
----

Maribel Owenning ota-onasi sobiq figurali uchuvchilardir. Otasi — kanadalik figurali uchuvchi Gay Owen, 1929-yilda Kanada vitse-chempioni. Onasi — figurali uchuvchi (juftlik va yakkalik konkida uchish qatnashgan) Meribel Vinson-Owen, AQShning koʻp karra chempioni va Shimoliy Amerikaning ikki karra chempioni. Shuningdek, onasi uchta qishki Olimpiya oʻyinlarida qatnashgan va yakkalik konkida uchish boʻyicha bronza medalini qoʻlga kiritgan. Singlisi, shuningdek, figurali uchuvchi Laurence Owen, AQSh va 1961-yilda Shimoliy Amerika chempioni.

Xotira
------

2011-yil 28-yanvarda Maribel Owen AQSh figurali uchish shon-shuhrat zaliga kiritildi.

Manbalar
--------



1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑