**Morton David Alpern** (1922-yil 23-mart — 2018-yil 12-fevral), **Marty Allen** nomi bilan tanilgan, amerikalik komediyachi, aktyor va xayriyachi. U tungi klublarda komediya boshlovchisi, televizion rollarda dramatik aktyor sifatida ishlagan. U shuningdek, filmlarda, xususan, 1966-yilgi *Maxfiy agentlarning oxirgisi josuslik komediyasida ham suratga tushgan.* Oʻzining komedik karyerasi davomida Allen harbiy kasalxonalarni ham aylanib chiqdi va faxriylar hamda faol harbiy xizmatchilar uchun tashkillashtirilgan konsertlarda ishtirok etdi.

Allen ham xayriyachi hisoblanadi. U Amerika Saraton Jamiyati, Yurak jamgʻarmasi, Dimes marshi va Koʻrish uchun kurashga hissa qoʻshgan hamda Epilepsiya jamgʻarmasi kengashida xizmat qilgan.

Yoshlik davri
-------------

Allen Pensilvaniya shtatining Pitsburg shahrida yahudiy oilada tugʻilgan. Uning otasi Louis Alpern (1898-1977, Ruminiya/Rossiyadan), restoran va bar egasi hamda onasi Elsie Moss Alpern (1901-1979) edi. 

1940-yilda Taylor Allderdice oʻrta maktabini tamomlagan. U 2009-yilda bitiruvchilari shon-shuhrat zaliga kiritildi.

Allen Ikkinchi Jahon urushi paytida AQSh harbiy havo korpusiga qoʻshildi. U Italiyada boʻlib, u yerda serjant unvoniga sazovor boʻlgan. Yoqilgʻi quyilayotgan samolyotda yongʻinni toʻxtatgani uchun u *Askar medali*ga sazovor boʻldi. U yonilg‘i yuk mashinasini haydab, samolyotga piyoda qaytib, so‘ng uniformada tanasi bilan alanga ustidan dumalab olovni o‘chirish orqali yonayotgan samolyotga o‘tirgan odamlarning hayotini saqlab qolgan. Keyinchalik uning harakatlari toʻliq libosli parad bilan taqdirlandi.

Karyera
-------

 Marty Allen Betty Ford bilan raqsga tushmoqda.
1950-yillarning boshlarida Allen va uning birinchi komediya sherigi Mitch DeWood Sarah Vaughan, Eydie Gormé, and Nat King Cole kabi yulduzlar uchun ochilish akti sifatida ishlagan. Allen va DeWood 1958-yilda tarqalib, oʻz yoʻlidan ketgunga qadar Copacabana kabi koʻplab klublarda ishlagan.

Keyin u Steve Rossi bilan Allen & Rossi komediya jamoasining bir qismi boʻldi, natijada bir qator xit komediya albomlari paydo boʻldi. *Ed Sallivan shousida* 44 marta chiqish qildi va *Maxfiy agentlarning oxirgisi filmini eʼlon qilib, tomoshabinlardagi Beatles muxlislarini magʻlub etdi?* (1966). Ular 1957-yildan 1968-yilgacha birga ishlagan, biroq Allenning rafiqasi vafot etgach, do‘stona tarzda ajralishgan. Allen va Rossi 1970-yillardan 1990-yillarga qadar namoyishlar uchun birlashdilar.

1961 va 1962-yillarda Allen *Let It Ride* filmida Brodveyda paydo boʻldi. Eugene OʻNeill teatrida, soʻngra 1964-yilda Brodveydan oldingi gastrollarda va *Menda toʻp bor edining* Brodvey spektakllarida ishtirok etdi.

Oxir-oqibat u dramatik rollarni ijro eta boshladi. Uning jiddiy aktyor sifatida debyuti *Katta vodiy* teleserialida baxtsiz Waldo Diefendorfer rolida boʻldi. 1970-yillar va 1980-yillar davomida u yuzlab televizion chiqishlarni amalga oshirdi va *Gollivud maydonlarida* muntazam ishtirok etdi. U *Yulduzlar sirkida,* *Super Mario jigʻa kamosida* paydo boʻldi. *Super shou!*, *Parol* kabi oʻyin koʻrsatuvlarida va oʻnta televizor uchun tayyorlangan filmlarda. U *Buyuk vals* (1972), *Xarrad yoz* (1974) va *Ertaklar kiti* (1976) kabi teatrlashtirilgan filmlarda ham suratga tushgan.

1980-yillardan boshlab u ikkinchi rafiqasi, qoʻshiqchi muallif Karon Kate Blackwell bilan birgalikda butun mamlakat boʻylab tomoshabinlarga musiqiy komediyasini ijro etishdi. 2007-yilda duet Las-Vegasdagi Gold Coast mehmonxonasi va kazinosida kontsert berishni boshladi va Southpoint Casino, Palace Station va kruiz kemalarida chiqish qildi. 2015-yilda, er-xotin olomon toʻlib-toshgan mamlakat boʻylab joylarda, Rampart Casino va Las-Vegasdagi Downtown Grandda chiqish qilishda davom etdi. 2016-yilda ular Nyu-Yorkdagi Metropolitan Roomda chiqish qilishdi.

2015-yil fevral oyida Allen *Mark Maron bilan WTF* podkastining 574-qismida mehmon boʻldi.

Xayriya ishlari
---------------

1968-yilda u Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi harbiy kasalxonalar boʻylab *Salom Dere* gastrolini amalga oshirdi (gastrol u mashhur boʻlgan jozibali ibora bilan atalgan). U 1972-yilgacha har yili gastrolni takrorladi. Ekskursiyalar davomida u Vetnamdan endigina qaytgan yarador askarlar bilan suhbatlashdi va ularni mehmon qildi.

U, shuningdek, Amerika saraton jamiyati, Yurak jamgʻarmasi, Dimes marshi, Koʻrish uchun kurash, Serebral falaj kabi bir qator xayriya ishlarida ishtirok etgan va Epilepsiya jamgʻarmasi kengashi aʼzosi edi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Allen Lorraine „fransuz" Trydelle bilan Katskillsdagi Concord Resort mehmonxonasini ofis menejeri boʻlganida tanishgan. Ular 1960-yildan 1976-yilda saraton kasalligidan vafot etguniga qadar yashashgan.

1983-yilda u ikkinchi rafiqasi Karon Kate Blackwell bilan oʻzi boshqargan Los-Anjelesdagi restoranda uchrashdi. U pianinochi va qoʻshiq muallifi sifatida ilgari muvaffaqiyatga erishgan, ammo shou-biznesdan chiqib ketgan edi. Ikkalasi doʻst boʻlishdi, keyin uchrashishni va birga chiqishni boshladilar. Ular 1985-yilda turmush qurishdi va Las-Vegasda yashashgan.

Oʻlimi
------

2018-yilning 12-fevralida Allen 95 yoshida pnevmoniya asoratidan vafot etdi. U Las-Vegasdagi uyda rafiqasi Karon Blackwell bilan oʻtib ketdi. Uning dafn etilishi Kaliforniyaning Mission Hills shahridagi Eden Memorial Park qabristonida boʻlgan.

Filmografiya
------------

Filmografiya| Filmlar | Yillar | Rol |
| --- | --- | --- |
| The Last of the Secret Agents? | 1966 | Marty Johnson |
| Mister Jerico | 1970 | Wally |
| The Great Waltz | 1972 | Johann Herbeck |
| Allen va Rossi Meet Dracula hamda Frankenstein | 1974 | Marty Allen |
| Harrad Summer | 1974 | Bert Franklin |
| A Whale of a Tale | 1976 | Louie |
| Murder Can Hurt You! | 1980 | Detective Starkos |
| Cannonball Run II | 1984 | - |

 

### Televideniya

* The Big Valley (1965)
* Monster Squad (1976)
* Wonderbug (1976)
* The Krofft Supershow (1976)
* Benson (1985)
* The Super Mario Bros. Super Show! (1989)

Manbalar
--------

1. ↑  „Comedian Marty Allen Dies at 95". *Fox News* (fevral 2018).
2. ↑  „Marty Allen, Wild-Eyed Comedian, Dies at 95". *The New York Times* (13-fevral 2018-yil). Qaraldi: 13-fevral 2018-yil.
3. ↑  *Schudel.* „Marty Allen, fuzzy-haired member of popular 1960s comedy duo Allen & Rossi, dies at 95" (13-fevral 2018-yil).
4. ↑  *Hecht, Steve*. „Comedian Marty Allen part of Allderdice's first hall class". *Pittsburgh Post-Gazette* (27-avgust 2009-yil). Qaraldi: 18-iyul 2012-yil.
5. ↑  „Both Sides of Marty Allen" (22-may 2009-yil). 13-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-iyul 2020-yil.
6. ↑  "Marty Allen, Comedian and Game Show Regular, Dies at 95". *MSN*. Archived from the original on February 13, 2018.. Qaraldi: February 13, 2018. Marty Allen]]
7. ↑  „Comedian Marty Allen Dies in Las Vegas at 95" (13-fevral 2018-yil). 13-fevral 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-fevral 2018-yil.
8. ↑  „Comedian Marty Allen dies in Las Vegas at 95". *Los Angeles Times*. Associated Press (12-fevral 2018-yil).
9. ↑  „*Allmovie Database*".  allmovie.com. 17-sentabr 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-dekabr 2010-yil.
10. ↑  "An Interview with Marty Allen". *Classic Showbiz*. May 24, 2011. Archived from the original on July 23, 2011. .
11. ↑  „Legendary Comedian Marty Allen Performs at Rampart Casino, April 17". *Vegas24seven.com* (16-aprel 2015-yil). Qaraldi: 24-mart 2017-yil.
12. ↑  *Stapleton, Susan*. „Comedian Marty Allen celebrates his 93rd birthday with two Vegas shows". *Los Angeles Times* (5-mart 2015-yil).
13. ↑  *Thomas, Nick*. „Marty Allen's still making 'em laugh". *The Spectrum & Daily News* (17-mart 2016-yil).
14. ↑  „Episode 574 - Marty Allen" (en-US). *WTF with Marc Maron Podcast*. Qaraldi: 8-iyul 2022-yil.
15. ↑  *WTF with Marc Maron 2015x574 "Marty Allen"*, qaraldi: 2022-07-08
16. ↑  „Mixcloud". *www.mixcloud.com*. Qaraldi: 8-iyul 2022-yil.
17. ↑  Frommer, Myrna Katz*. It Happened in the Catskills*. SUNY Press, 2009. ISBN 978-1438427652.
18. ↑  *Apone, Carl*. „Jester from Squirrel Hill". *The Pittsburgh Press* (20-yanvar 1963-yil).
19. ↑  *Macy, Robert*. „Marty Allen and wife". The Associated Press. AP NEWS (1-yanvar 1998-yil). Qaraldi: 15-iyul 2021-yil.
20. ↑  *Lett, Mary*. „Ellisville native hits high notes with comedian husband". USA TODAY, Gannett Co. Inc.. Hattiesburg American (7-yanvar 2015-yil). Qaraldi: 15-iyul 2021-yil.
21. ↑  *Koseluk, Chris*. „Marty Allen, Zany Comedian With a Crazy Hairdo, Dies at 95" (en). *The Hollywood Reporter* (12-fevral 2018-yil). Qaraldi: 16-fevral 2018-yil.
22. ↑  „Marty Allen Obituary – Mission Hills, CA" (en). *Dignity Memorial*. Qaraldi: 17-noyabr 2019-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti
* Marty Allen IMDbda



| * k
* m
* t
Askar medali sohiblari |
| --- |
| 
* Marty Allen
* Glenn Andreotta
* Clift Andrus
* Aaron Bank
* James Leroy Bondsteel
* Leonard Boswell
* Allison Brooks
* William Francis Buckley
* Max Cleland
* Lawrence Colburn
* John Thomas Corley
* Wayne A. Downing
* Theodore Leslie Futch
* John Galvin
* Elmer Gedeon
* Hershel W. Gober
* John F. Goodman
* David E. Grange Jr.
* Ed Grady
* Edith Ellen Greenwood
* Bo Gritz
* William W. Hartzog
* Mike Hayden
* Anthony Herbert
* Patrick J. Hessian
* Don Holleder
* Bob Hoover
* Eli D. Hoyle
* Otto Kerner Jr.
* Melbourne Kimsey
* Darwin K. Kyle
* Richard L. Lawson
* Reis Leming
* Charles Andrew MacGillivary
* William A. Matheny
* Charles J. McDonnell
* Jack N. Merritt
* Leo J. Meyer
* Henry Mucci
* José Antonio Muñiz
* Thomas Alexander Parrott
* Frank D. Peregory
* Colin Powell
* Edwin W. Rawlings
* Richard Scholtes
* Preston Schoyer
* Stephen Silvasy Jr.
* John K. Singlaub
* Alek Skarlatos
* Christopher Speer
* Donn A. Starry
* Joseph Warren Stilwell Jr.
* Thomas Tackaberry
* Hugh Thompson Jr.
* Clarence L. Tinker
* Jack L. Treadwell
* Alfred Valenzuela
* Leon L. Van Autreve
* David Wade
* Ron Welch
* Brad Wenstrup
* Samuel Tankersley Williams
* Walter K. Wilson Jr.

 |
| Ismlar alifbo tartibida |