Manchuriyadagi Tunxua yaqinidagi bir xonali mehmonxona mehmonlari umumiy kanda (1887)
 An'anaviy qishki Nanaylar uyining ichki qismi.  
Isitish va pishirish uchun mo'ljallangan Kan.  
 *N.I.Grodekova nomidagi Xabarovsk viloyati muzeyi.* 
**Kan** (xitoycha 炕; Manjurcha: *nahan*), - Shimoliy Xitoy va Koreyaning dehqon uylarida an'anaviy isitish tizimi. Oddiy kan - keng g'ishtli yoki loyli lejanka (pech ustida yotiladigan joy) bo'lib, o'choqdan issiq havo ichida maxsus tayyorlangan kanallar orqali o'tgan va bu bir vaqtning o'zida mo'ri vazifasini bajargan. Lejankaning bir uchida joylashgan pechka ham pishirish uchun xizmat qilgan.

Kanning yuqori qismi bambuk yoki somon to'shaklari bilan qoplangan. Ba'zan yog'och to'shakka o'xshardi [*manba kerak*] uning ichida taxta quvurlar boʻlgan, ular orqali oʻchoqdan chiqayotgan tutun turar joy yonida turgan baland trubaga (Genri Jeyms boʻyicha 3-3,5 m balandlikda) kelgan.

Kan qurilmasi Manchuriyada qurilgan qishloqdagi fanz uylarining o'ziga xos xususiyati edi. Ular, shuningdek, mehmonxonalarning ajralmas aksessuari edi. Kechasi KANga to'shak qo'yib uxlaydilar; kun davomida ovqatlanishadi, karta o'ynashadi va hokazo. Ovqatlanish paytida kanga kichik stol (taxminan 30 sm balandlikda) qo'yilib, uning atrofida oila tushlik yoki kechki ovqat uchun o'tiradi. Chet ellik sayohatchilar tizimning samaradorligidan hayratda qoladilar: juda oz miqdordagi yoqilg'i kanni qulay haroratgacha qizdirish uchun yetarli bo'lib, u tun bo'yi issiqlikni ushlab turadi.

Ondol deb nomlangan shunga o'xshash tizim Koreya uylarida ham ishlatilgan. Biroq, xonaning faqat bir qismi isitiladigan odatiy xitoy kanidan farqli o'laroq (ba'zan xonaning 50% gacha bo'lgan Lejanka), ondol butun polni isitadi; ba'zi sayohatchilarning fikriga ko'ra, bu qaysidir ma'noda Xitoy tizimining "takomillashtirilgani" edi. Biroq, Xitoyda xonaning butun qavatini isitadigan kanning mavjudligi bo'yicha qator misollari keltirish mumkin. Bunday tizim "Dikan" (地炕), ya'ni "yarim-kan" deb nomlangan. Shimoliy Vey sulolasining tarixiy solnomalarida Gongji ibodatxonasi (hozirgi Tanshan shahri yaqinida) ma'ruza zalida mingtagacha rohib o'tirishi mumkin issiq pol borligi qayd etilgan.

Koryo-saramda yerdan isitiladigan tutun o'tish tizimi "kuduri" deb nomlanadi. Nanaylar esa uni "nakan" deb atashadi.

Kan deb nomlangan isitish tizimi uzoq vaqt oldin Manchuriyada yaratilgan, ammo Jurchenlar tomonidan keng foydalanish boshlandi. Kan - bu o'troq aholiga xos bo'lgan qurilmadir. Xitoy solnomasi "Xan shu"da shunday deyilgan: "Ular yerga ariq qazishadi va olovni isitishadi". Ushbu qurilma allaqachon Kanga yaqinlashmoqda. "Tang shu"ning "Gaoli haqida" bo'limida shunday deyilgan: "Oddiy odamlar qishning o'rtasida issiq uchun isitiladigan keng ko'rpa-to'shaklar yasaydilar". Kanning krillcha П va Г xarfi shaklida yasalganlari mavjud. П shaklidagi KAN ikki parallel dudburundan iborat bo'lib, ular uyning devori yaqinidagi mo'rida birlashadi.

Yana qarang
-----------

* Pechka
* Sandal

Manbalar
--------

1. ↑  James, Sir Henry Evan Murchison (1888), *The Long White Mountain, or, A journey in Manchuria: with some account of the history, people, administration and religion of that country*, Longmans, Green, and Co. 136–137-bet
2. ↑  Robert Bean, Bjarne W. Olesen, Kwang Woo Kim, History of Radiant Heating and Cooling Systems (Wayback Machine saytida 2017-12-04 sanasida arxivlangan) ASHRAE Journal, January 2010
3. ↑  James 1888, s. 242

Havolalar
---------

* (mavjud havola - tarix , nusxa)