recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bektoshiya** — Turkiya va Albaniyada tarqalgan sufiylik tariqati. Kichik Osiyoda 13-asr oxiri — 14-asr boshida mahalliy turk koʻchmanchi va oʻtroq aholisi orasida paydo boʻlgan. Tariqatning nomi yarim afsonaviy Hoji Bektosh Rumiydan boshlanadi.

B. tariqatining haqiqiy asoschisi daydi vaʼzxon va qalandar Hoji Bektosh Vali Nishopuri Xurosoniy (1208 — 1270) hisoblanadi. Uning silsilasi esa turkistonlik shayx Ahmad Yassaviyga, undan esa shia imomi Muso al-Kozimga taqaladi. B. aʼzolari shialardek hazrati Ali va 12 imomga sigʻinadilar, ayniqsa 6-imom Jaʼfar as-Sodiqqa eʼtiqod qiladilar. Hoji Bektosh Kichik Osiyoda tez shuhrat qozongan. Bu tariqat koʻproq qishloq aholisi orasida qoʻllab-quvvatlandi. Vaqti kelib B. keng tarmoq yoygan tashkilotga aylandi, oʻzining belgisi va maxsus kiyimiga ega boʻldi. B. tariqatining qatiy uyushgan jamoaga aylanishida "Ulugʻ pir" Balim Sultonning (1516-yil v. e.) taʼsiri kattadir. Ilmiy adabiyotda uni "Ikkinchi pir" (Piri soniy) deb atashadi. Balim Sulton oʻzini Hoji Bektosh Rumiyning avlodi deb eʼlon qilgan va tariqat tuzilishiga aloqador bir qator islohotlarni amalga oshirgan. B. ayni Balim Sulton zamonida keng tarqaldi. Yanicharlar (Turkiyadagi imtiyozli piyoda askarlar) orasida yoyilib, ular orqali davlat ishlariga oʻz taʼsirini kuchaytirdi. 1826-yilda Sulton Mahmud II yanicharlar korpusini tugatgach, B. faoliyati taqiqlanadi. Uning yirik rahnamolari qatl etildi. B. tarafdorlari esa Bolqonga va Albaniyaga tarqalib ketdi. Lekin hozir ham B.tarafdorlarini Turkiya va Iroqda uchratish mumkin. B. turk xalqining diniy dunyoqarashi shakllanishiga jiddiy taʼsir qilibgina qolmay, uning madaniyati, musiqasi va ayniqsa adabiyotining ham rivojlanishiga katta hissa qoʻshgan.

Mahmudxoʻja Nuritdinov.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Mirzaobod ijtimoiy iqtisodiy kasb hunar kolleji
Kollej 2001-yilda qurilib faoliyat koʻrsata boshlagan. Loyiha quvvati 540 oʻrinli. Kollej 200 oʻrinli talabalar turar joyiga, 150 oʻrinli oshxona, 150 oʻrinli kutubxona, 200 oʻrinli faollar zali, qishki sport zali, yozgi sport maydonchasi, 35 ta fan kabineti, 3 ta ustaxona, 2 ta kompyuter sinfi, 2 ta lingafon kabineti, fizika, kimyo va biologiya labarotoriya xonalari hamda maʼmuriy ish yuritish xonalari kabi moddiy texnika bazasiga ega. Shuningdek Axborot resurs markazi adabiyotlar fondi 23301 tani tashkil etadi, shundan 3334 tasi umumiy fanlar, 2197 tasi maxsus fanlar, 316 tasi elektron adabiyotlar va boshqa turdagi adabiyotlar bilan taʼminlangan.

Kollejda bugungi kunda quyidagi yoʻnalishlar mavjud: moliya, bank ishi, ijtimoiy muhofaza huquqshunosi, buxgalteriya hisobi, boshlangʻich taʼlim, transporlarda tahish va boshqarishni tashkil etish, kompyuter va kompyuter tarmoqlarini montaj qilish, sozlash va ishlatish hamda tikuvchilik ishlab chiqarish.

Kollej pedagog xodimlar soni 67 ta, shundan umumtaʼlim fan oʻqituvchilari 36 ta, pedagog ayollar soni 27 ta, bosh oʻqituvchi 2 ta, yetakchi oʻqituvchi 5 ta, katta oʻqituvchi 15 ta.

Kollejda jami oʻquvchilar kontingenti 1102 ta, shulardan 493 nafari qizlardir. 1 bosqichda 333 nafar, 2 bosqichda 375 va 3 bosqichda 394 nafar talabalar tahsil olishmoqda. 1 bosqichda 11 guruh, 2 bosqichda 11 guruh, 3 bosqichda 13 guruh, jami 35 ta guruh mavjud boʻlib, shulardan 7 tasi boshlangʻich taʼlim, 7 tasi transport vositalaridan foydalanish va taʼmirlash, 6 tasi bank ishi, 4 tasi moliya, 4 tasi buxgalteriya, 3 tasi xoʻjalik huquqiy faoliyati, 2 tasi kompyuter va kompyuter tarmoqlarini montaj qilish va 2 tasi tikuv va tikuvchilik trikotaj mahsulotlarini ishlab chiqarish texnologiyasi yoʻnalishlariga tegishlidir.

Kollejda ish yurutuvchi maʼmuriyat quyidagi tarkibdan tashkil topgan: 3 ta kafedra, 3 ta boʻlim, xotin qizlar qoʻmitasi, Kamolot YoIHH, Kasaba uyushmasi qoʻmitasi, oqsoqollar kengashi, uslubiy kengash, guruh rahbarlari kengashi, ota-onalar qoʻmitasi.

Kafedrlar: 1-Aniq va tabiiy fanlar kafedrasi, 2- Ijtimoiy gumanitar fanlar kafedrasi, 3-Ijtimoiy iqtisodiy fanlar kafedrasi. Boʻlimlar: Moliya-Iqtisod boʻlimi, Pedagogika boʻlimi, Avtotransport va ijtimoiy boʻlim.
Fotima sharafiga kalligrafik yozuvli turbah

**Turbah** (arabcha:  talaffuzi: *turbah*; forscha: مهر talaffuzi: *mohr*) — shialar sajda qilganda namoz oʻqish uchun ishlatadigan tuproq yoki loy boʻlagi, koʻpincha loy lavha. Baʼzan turbah uchun material Karbalo yoki Madinadan keltiriladi.

Maʼnolari
---------

"Turbah" atamasi shialarda ular ibodat qiladigan joyni yoki dunyo yaratilgan materialni ham anglatishi mumkin.

Tanqid
------

Islomning sunniy boʻlimi tarafdorlari odatda shialarning *turbahdan* (*mohra*) foydalanish anʼanalarini tanqid qiladilar.

Tavrotda masjid tasviri tushirilgan tosh ustida namoz oʻqishni taqiqlovchi amr bor.

Manbalar
--------

1. ↑  *Orr, Francine*. Sharing the Faith, Spreading the Word. *Los Angeles Times* (26-noyabr 2001-yil), s. E2. Qaraldi: 12-aprel 2010-yil.
2. ↑  V 2009 godu soobщalos o sobiranii shiitskimi palomnikami peska s mogili Fatimi Zaxri v Medine dlya ispolzovaniya v kachestve turbi. V preimuщestvenno sunnitskoy Saudovskoy Aravii eta praktika ne vizivaet ponimaniya vlastey, ravno kak i molitvi v okrestnostyax zaxoroneniy pochitaemix shiitami lits

Havolalar
---------

* Xulosa qilib aytganda: Nima uchun shialar Turbaga sajda qiladilar?
* Turbah
**Vasiotissa** (grek. Gasosisla) — Xudoning onasi Odigitriyaning ikonografik versiyalaridan (turlaridan) biri boʻlib, unga koʻra u oʻng qoʻlida bola bilan turgan holda tasvirlangan.

*Vasiotissa* nomi imperator Yustinian (527-565) davrida patritsiy Bass (Vass) tomonidan qurilgan Konstantinopoldagi maʼbad nomidan kelib chiqqan. Ushbu nashr Deksiokrat epitetidan tashqari *Evergetis* epitetlariga ham ega (grek. Délédéạaττυυesτěs — xayrixoh) va *Sevastokratorissa* (grek. Stebasladosla — „Shon-sharaf berish").

Vasiotissa turi „teskari" Odigitriya yoki Deksiokratus deb ataladi (grek. Dēlēčaža — grek. Déldos — „oʻng" va grek. kharas — „kuchli"), chunki Xudoning onasi bolani odatdagidek chap tomonida emas, balki oʻng qoʻlida ushlab turadi.

XI asrdan qadimgi rus sanʼatida „Sargradskaya" yoki „Konstantinopol Xudoning onasi" nomi ham maʼlum.

Vaqt oʻtishi bilan barcha bunday chiqishlar umumiy soʻz bilan atala boshlandi Odigitriya.

Yana qarang
-----------

* Bokira qizning pravoslav ikonografiyasi
* Xodegetriya
* Blachernetissa
* Kiriotis

Manbalar
--------

1. ↑  Monografiya „Idei xristianstva v iskusstve Vostoka i Zapada". Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-02-18). Russkoe iskusstvo. Yevraziyskaya konsepsiya istorii.
**Turdi Murodovich Moʻminov** (1948.5.3, Qarshi tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1998). Qarshi pedagogika institutining oʻzbek tili va adabiyoti fakultetini tugatgan (1971). 1971-yildan Kasbi tumani xalq taʼlimi huzurida tashkil etilgan yetakchilar tayyorlash kursida oʻqituvchi, 1979-yildan Karshi tumanidagi 12maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi. M. darsda yoshlarga vatan tuygʻusini, milliy qadri-yatlar va mafkurani singdirishda yangi uslublarni qoʻllaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mellette** (talaffuzi: *Mellet*) — AQShning Janubiy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Aholisi 2020-yilgi aholini roʻyxatga olishda 199 kishini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

Mellet shahri 45°9′14″N 98°29′54″W﻿ / ﻿45.15389°N 98.49833°W﻿ / 45.15389; -98.49833GO (45,153970, −98,498336) koordinatalarda joylashgan.

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 0.26 kvadrat mil (0.67 km2) tashkil qiladi.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1890** | 241 |  | — |
| **1900** | 354 |  | 469% |
| **1910** | 472 |  | 333% |
| **1920** | 507 |  | 74% |
| **1930** | 363 |  | −284% |
| **1940** | 332 |  | −85% |
| **1950** | 250 |  | −247% |
| **1960** | 208 |  | −168% |
| **1970** | 199 |  | −43% |
| **1980** | 192 |  | −35% |
| **1990** | 184 |  | −42% |
| **2000** | 248 |  | 348% |
| **2010** | 210 |  | −153% |
| **2020** | 199 |  | −52% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

2010-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 210 kishi, 90 ta xonadon va 58 ta oila istiqomat qilgan. Shaharning irqiy tarkibi 97,1% oq tanli, 0,5% tubjoy amerikaliklar va 2,4% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 0,5% ni tashkil etadi.

Shaharda 90 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 27,8 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 50 foizi er-xotinlar birga yashagan, 11,1 foizida eri boʻlmagan ayollar, 3,3 foizida xotini boʻlmagan erkaklar va 35,6% oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 31,1% jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 14,5% 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahar aholisi oʻrtacha yoshi 40 yoshdir. Aholining 24,3 foizi 18 yoshgacha boʻlganlar; 7,6% 18 yoshdan 24 yoshgacha boʻlganlar; 22,9% 25 dan 44 gacha; 31% 45 dan 64 gacha; va 14,3% 65 yosh va undan kattalar hisoblanadi. Shaharning gender tarkibi 53,3% erkaklar va 46,7% ayollardir.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 34 107 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 34 500 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 30 521 dollarni, ayollarniki esa 19 375 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 11 467 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 10,9 foizi va aholining 12,6 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlganlar 9,9 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 28,6 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „U.S. Census Bureau: Mellette city, South Dakota" (en). *www.census.gov*.  United States Census Bureau. Qaraldi: 12-fevral 2022-yil.
2. ↑  „US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990".  United States Census Bureau (12-fevral 2011-yil). Qaraldi: 23-aprel 2011-yil.
3. ↑  „US Gazetteer files 2010".  United States Census Bureau. 2-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
4. ↑  „Census of Population and Housing".  Census.gov. Qaraldi: 4-iyun 2015-yil.
5. ↑  „Census Population API".  United States Census Bureau. Qaraldi: 15-oktabr 2022-yil.
6. ↑  „U.S. Census website".  United States Census Bureau. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
**Sami Samatovich Samatov** (1949, Samarqand sh.) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2004). Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan xalq taʼlimi xodimi (1998). Sirdaryo pedagogika institutini tugatgan (1973). 1973-yildan Sirdaryo pedagogika institutida fizika oʻqituvchisi, 1975-yildan fizika fakulteti dekani oʻrinbosari (1985— 90 yillarda dekan), texnika vositalari kafedrasi mudiri, 1991-yildan Guliston universiteti qoshidagi Yangiyer shahri instituternat litsey, 1999-yildan Guliston akademik litseyi direktori.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bekxojatepa** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: XI, XIV—XVI asrlar. Qashqadaryo viloyatining Kitob tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Bogʻbon" QFY, Xoʻja qishlogʻi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

Andoza:Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxati navbox

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mirzo Hamdam madrasasi** — Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro viloyati, Buxoro shahrining tarixiy markazida joylashgan 2 qavatli madrasa inshooti. Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

Madrasani tiklash va taʼmirlash uchun 2010-yilgi davlat dasturiga koʻra mablagʻlar ajratilganligiga qaramay, u hozirga qadar ayanchli ahvolda qolib ketgan.

Tarixi
------

Madrasa 1897—1898-yillarda Buxoro amirligi poytaxtining Koʻkaldosh guzarida, oʻzbek hukmdori Abdulahadxon (1885–1910) hukmronligi davrida, Mirzo Hamdam ibn Mirzo Muhammad Aʼzim ismli shaxs mablagʻlari evaziga bunyod etilgan.

Bizgacha madrasaning vaqf hujjatlari yetib kelgan boʻlib, hujjat amir Abdulahadxon va qozi Mir Baxriddin ibn Sadriddin muhrlari bilan tasdiqlangan.

Sovetlar hukmronligi oʻrnatilganidan soʻng madrasada talabalarning oʻqitilishi tugatilgan.

2010-yilda ishlab chiqilgan Davlat dasturiga binoan, madrasani 2014-yilda tadqiq qilish, favqulotda qismlarini boʻlaklarga ajratish, konstruktiv mustahkamlash, tiklash, restavratsiyalash, hududini obodonlashtirish ishlari rejalashtirilgan va bu ishlarni amalga oshirish maqsadida 120 million soʻm mablagʻ ajratilganligiga qaramay, hozirga qadar inshoot ayanchli ahvolda qolib ketgan.

Madrasa inshooti, Buxoro shahri meʼmoriy yodgorligi sifatida, 2019-yilda tasdiqlangan Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

Buxoro shahridagi Imom Buxoriy MFYga qarashli Roʻgʻangaron koʻchasida joylashgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Madrasa inshooti pishiq gʻishtdan 1 qavatli qilib qurilgan. 18 hujradan tashkil topgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Моддий маданий мероснинг кўчмас мулк объектлари миллий рўйхатини тасдиқлаш тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 846-сон 04.10.2019 й. қарори". *Lex.uz*. Qaraldi: 30-aprel 2021-yil.
2. 1 2 3  „Медресе Хусайни (Мухаммад Юнус-бий)". *Rusrav.uz*. Qaraldi: 30-aprel 2021-yil.
3. 1 2 3  Jumanazar A.*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*, 2017 — 366 bet.
4. ↑  „Государственная программа по исследованию, консервации, реставрации и приспособлению для современного использования объектов культурного наследия г. Бухары до 2020 года". *Nrm.uz*. Qaraldi: 30-aprel 2021-yil.

Havolalar
---------

Ushbu maqolani tinglang (2 daqiqa)noicon
Spoken Wikipedia iconBu audiofayl ushbu maqolaning 15-iyul, 2022-yil(2022-07-15)
 sanasidagi versiyasi asosida yaratilgan boʻlib, shu sanadan keyin amalga oshirilgan tahrirlarni aks ettirmaydi.(Yordam · Koʻproq audiomaqolalar)

Adabiyotlar
-----------

* Jumanazar A.*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet. ISBN 978-9943-4728-2-2.
**Taqribiy formulalar** - hisoblashlarni muayyan aniqlikda bajarishga imkon beruvchi formulalar. Aniq qiymatlarni hisoblash mumkin boʻlmagan yoki murakkab boʻlgan hollarda hamda nazariy tadqiqotlarda qoʻllanadi. Mac. n!ql23...n (faktorial) ni hisoblash uchun Stirling formulasi, anik, integralni hisoblash uchun Simpson formulasi va h.k. Odatda, Taqribiy formulalar hisoblashni istalgan aniklikda topishga imkon beradi, lekin mat.da ancha dagʻal Taqribiy formulalarlar ham qoʻllanadi. Taqribiy formulalarlar kompyuterlar yordamida hisoblashlar uchun asosiy vositadir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mirzaterak**, afgʻon teragi — terak turi. Oʻzbekistonda, ayniqsa Fargʻona vodiysida keng tarqalgan, faqat madaniy holda oʻstiriladi. Taxmin qilinishicha, uning vatani Afgʻoniston va Himolay togʻlari hisoblanadi. Bu yerlarda M. tabiiy hodda oʻsadi. Shox-shabbasi urchuqsimon, boʻyi 40 m gacha yetadi. Tanasi va shoxlarining poʻstlogʻi silliq, shoxlari ingichka, yuqoriga qarab oʻtkir burchak hosil qilib, tanasiga yopishgan holda oʻsadi. Barglari rombsimon, uz. 5—7 sm gacha, uch tomoni qisqa, chetlari arra tishli. Issiq-sevar va uch tomoni fototropizm xususiyatiga ega, boshqa teraklarga qaraganda qalin oʻstiriladi. Urugʻchi kuchalalarining uz. 5—7 sm, rangi yashil, gʻovak, yoʻgʻonligi 1 sm atrofida. Changchi kuchalalari esa 5 sm gacha uzunlikda. Mart—apr. oylarida gullab, urugʻlari 30—40 kunda pishib yetiladi. 1000 dona urugʻining ogʻirligi 1 — 1,2 g keladi. Ildizi kuchli, toshloq yerlarda oʻsishga yaxshi moslashgan. Tomorqalarda gektar boshiga 10 ming tup va undan ham qalinroq qilib ekish mumkin. M. terakzorlarda 3x3 m yoki 2x4 m qilib ekiladi. Qatorlab ekilganda koʻchatlar orasi 1,0—1,5 m boʻlishi kerak.

Abdushukur Xonazarov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tropik kasalliklar**, issiq mamlakatlar kasalliklari — asosan, tropik va subtropik mintaqalarda tarqalgan har xil kasalliklar guruhi. Bu kasalliklarga infeksion (yuqumli) va parazitar kasalliklar (asosan, Transmissiv kasalliklar), virusli (mas. sariq isitma), bakteriyali (mas. melioidoz), zamburugʻli (mas. koksidiomikoz), sodda hayvonlar qoʻzgʻatadigan bezgak, leyshmanioz, uyqu kasalligi va boshqa; gelmintozlar (shistosomatoz, filyariatoz) kiradi. Tropik kasalliklarga issiq iqlim taʼsiri (mas. dermatitlar), ovqat tarkibida oqsil va vitaminlar yetishmasligidan kelib chiqadigan kasalliklar (mas. kvashiorkor, beriberi va boshqalar), shuningdek, zaharli ilonlar, baliklar, oʻrgimchaklardan zaharlanishlar kiradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fixte Iogann Gotlib** (1762.19.5, Rammenau 1814.29.1, Berlin) — nemis faylasufi, jamoat arbobi. Yena va Leypsig universitetlarida oʻqigan. Yena (179499), Berlin (1810-yildan) untlarining professor 1798-yilda F. oʻzini asossiz ravishda gʻoyaviy oʻzboshimchalikda ayblanganl i klariga norozilik sifati universitetni tark etdi. 1810-yilda u Berlinda yangi tashkil etilgan Oliy maktabning birinchi rektori etib saylandi. "Nemis millatiga qaratilgan nutqlar"i (1808) da nemis xalqini axloqiy jihatdan uygʻotishga va birlashishga daʼvat etgan. Kantning "narsa oʻzida"sini inkor qilgan. F. oʻz falsafiy taʼlimotini tanqidiylik deb atagan. F. taʼlimoticha, "tanqidiy falsafa"ning ibtidosi tafakkur qiluvchi "Men"dir. Undan sezgi va tafakkurning butun mazmunini aniqlash mumkin. F. "Men"ga hamma narsani yaratuvchi qudratli ijodiy kuch sifatida qaradi. "Men" uchun ikki tomonlama — amaliy va nazariy faoliyat xos. F. fikricha, sof "Men" gʻayrihissiy, abadiy; empirik "Men" esa hissiy, vaqtincha. Oddiy individning empirik "Men"iga sof "Men"ni qaramaqarshi qoʻyadi. Uning fikricha, sof "Men" alohida kishining ongi emas, balki hamma kishilar ongining asosini, mohiyatini tashkil etuvchi sof reallikdir; uning mohiyati faoliyatida, oʻzoʻzini barqaror etishda. F. taʼlimoticha, insoniyat parokandalik va buzuklik davrlaridan oʻtib, dastlabki begunoxlik holatidan aql hukmronligiga koʻchadi. F.ning xizmati shundaki, u insonning aqlli "Men" ini, uning faol bunyodkorlik qobiliyatini yuqori koʻtardi. 

Asosiy asarlari: 

* "Umumiy fan taʼlimining asoslari" (1794),
* "Axloqiylik haqidagi taʼlimot tizimi" (1794),
* "Tilga qobiliyat va tilning kelib chiqishi toʻgʻrisida" (1795) va boshqa


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  *(unspecified title)*
3. ↑  *(unspecified title)*
**Kuchuktepa** — soʻnggi jez va ilk temir davriga oid qoʻrgʻon harobasi (miloddan avvalgi 10—5-asrlar). K. Koʻhitang togʻining jan. yon bagʻrida, Ulanbuloqsoy boʻyida, Murzarabod qishlogʻi yaqinida joylashgan. K. aylana shaklda boʻlib, asosi 320 m, yuqori qismida 150 m ga yaqin. Balandligi 8 m. Shim.-sharqiy tomonda alohida uylarning harobalari joylashgan. Umumiy maydoni—0,5 ga. Yodgorlik L. I. Albaum tomonidan aniqlangan (1962). Arxeologik tadqiqot ishlari 1963—84 yillarda (uzilishlar bilan) olib borilgan (A. Asqarov). Yodgorlikning markaziy qismi toʻliq ochib oʻrganilgan. K. tarixida 4 ta meʼmoriy bosqich mavjud boʻlgan. 1-bosqichga oid bino 4 m qalinlikdagi maxsus sunʼiy koʻtarma ustiga qurilgan. Bino toʻgʻri toʻrtburchak shaklda boʻlib, shim. gʻarb va jan. tomonlardan mudofaa devorlari bilan oʻralgan.Binoning umumiy maydoni 60 m2 ni tashkil etgan. 2-meʼmoriy bosqichda sharqiy tomondan binoga yana 4 ta xonadan iborat uy qurilgan. Natijada bino kvadrat shaklga ega boʻlgan.

Bino 2 qator mudofaa devorlari bilan oʻralgan. 3-meʼmoriy bosqichda binoning sharqiy va jan. tomonlarida yangi tupap joylar barpo etilgan va u yana bir qator mudofaa devori bilan oʻralgan. 4-meʼmoriy bosqichda oldingi davr turar joylari oʻrnida yangi uylar barpo etilgan. Binoning dastlabki koʻrinishi saqlanib qolgan. Janubiy va sharq tomondan bino yangi qalin mudofaa devori bilan oʻralgan. Binoning umumiy maydoni 250 m2 ni tashkil qilgan. Asosiy qurilish materiali sifatida toʻgʻri toʻrtburchak shakldagi xom gʻishtlardan foydalanilgan. K.dan qoʻlda va kulolchilik charxida tayyorlangan sopol idishlar, oʻroqsimon tosh pichoqlar, bolgʻalar, oʻgʻir dastalari, havonchalar, yorgʻuchoqlar, jez pichoklar, bigizlar, paykonlar, xanjar va suyak bigizlar topilgan. K. Oʻrta Osiyoning shim. hududlaridan koʻchib kelib, oʻtroklashgan chorvadorlarning mudofaa devorlari bilan oʻralgan manzilgohidir. Ular oʻz taraqqiyotida mahalliy dehqon aholining madaniy yutuqlaridan keng foydalanganlar. K.da hayot uzluksiz 400— 500 yil davom etgan. K. aholisi dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullangan.

Ad:. Al bau m L. I. K datirovke verxnego sloya poseleniya Kuchuktepe. IMKU, vip. 8, T. 1969; Asqarov A. A. Albaum L. I. Poseleniye Kuchuktepa, T. 1979; Shaydullayev Sh. B. Severvaya Baktriya v epoxu rannego jeleznogo veka, T. 2000.

Shokirjon Pidayev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kuchumxon**, Koʻchimxon, Koʻchim, Kuchum (? — 1598) — shayboniylar sulolasidan soʻnggi Sibir xoni (1563—98).

Rus qoʻshinlariga qarshi kurashgan. K. ruslar taʼsiridagi Yedigar (Yodgor) ni taxtdan agʻdarib, oʻzi Sibir xoni boʻldi (1563). Gʻayratli va isteʼdodli K. oʻz atrofiga aqlli odamlarni toʻpladi va xonlik hududlarini kengaytirishga kirishdi. Turkiy Sibir xonligining gʻarbiy chegarasi avvalgi hududi — Ural togʻlarigacha yetdi. Sibirni mustamlakaga aylantirish uchun intilayotgan Yermak boshchiligidagi kazak qoʻshinlari uning jiddiy qarshiligiga uchradi. Yermak qoʻshini 1582—83 yil qishini Chingi (hozirgi Tyumen) shahrida oʻtkazdi. K. boʻlgʻusi janglarga puxta tayyorgarlik koʻrdi. Sibir xonligi bilan Buxoro xonligi oʻrtasida savdo-sotiq munosabatlari yaxshi yoʻlga qoʻyilgan edi. Sibirda koʻplab buxorolik oʻzbeklar yashagan. Buxoro xoni Abdullaxon II ga maxsus elchilar yuborilib, undan harbiy yordam soʻraldi. K. Sibir xonligini Buxoro davlatiga qoʻshish tarafdori boʻlgan. Biroq oʻrtadagi masofaning juda olisligi, Abdullaxon II tomonidan Turkistonni birlashtirish uchun olib borilayotgan faol harbiy harakatlar oqibatida Sibirga oʻz vaqtida harbiy yordam yuborilmadi. Yermak qoʻshini Tobol daryosidan oʻtib, Irtish daryosi sohilidagi Sibir poytaxti — Kashliq (Isker) shahrini shiddatli janglardan soʻng bosib oldi (1583-yil 25 oktabr). K. boshchiligidagi qoʻshin (vogullar va ostyaklar uning ittifoqchilari edi) chekinishga majbur boʻldi. 1584-yil Buxorodan katta karvon yetib keldi. K. qoʻshinlari hujumga oʻtib, Irtish boʻyidagi hozirgi Tura shahri oʻrnida Yermak qoʻshinini yanchib tashlashdi (1585). Jangda bosqinchilarning boshligʻi ham oʻldirildi. N. Karamzinning yozishicha, 1587-yil Rus podshosi Fyodor Ivanovich (hukmronligi 1584—98) K.ga maxsus yorliq yuborib, u agar Moskvaga boʻysunsa, hozirgidek Sibir xoni boʻlib qolishini maʼlum qiladi. K. javob xatida magʻrurlik bilan u Sibir xoni ekanligini va Yermakni yengganligini taʼkidlaydi. 1591-yil 1 avgustda K.ning oʻgʻli Abulxayr va ikki xotini I shim dashtidagi Chilikoʻl atrofida asir olinib, Moskvaga joʻvatilgan. K. rus otryadlariga qarshi muvaffaqiyatli jang harakatlarini 1598-yilgacha davom ettirdi. 1598-yil boʻlgan janglarning birida u magʻlubiyatga uchrab, Noʻgʻay oʻrdaga chekindi va oʻsha yerda oʻldirildi. K.ning oʻlimidan soʻng ham Sibirdagi tatar va boshqa xalqlar ancha muddat rus askarlariga qarshi kurashdilar.

Adabiyot
--------

* Barmankulov M. Xrustalvaya mechta tyurkov o kvadrovatsii, Almati, 1999.

Qahramon Rajabov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fitopatalogik ekspertiza** - qishloq xoʻjaligi ekinlari urugʻligi va oʻsimliklardagi kasallik qoʻzgʻatuvchi mikroorganizmlarni dastlabki tekshirish. Asosan, kasallikka chalingan qishloq xoʻjaligi ekinlari namunalari va urugʻlardagi kasalliklarni (qorakuya, gelʼmintosporioz, gommoz, vilt va boshqalar) aniklash uchun oʻtkaziladi. Fitopatalogik ekspertiza vazifalari saprofit va parazit mikroorganizmlarning tur tarkibini, urugʻlikning zararlanish darajasini aniklash; ularni zararsizlantirish usullari (quritish, qizdirish, dorilash, yaroqsizlarini ajratib olish, fumigatsiyalash va boshqalar) boʻyicha tavsiyalar ishlab chikish. Fitopatalogik ekspertiza tadbirlari bilan karantin inspeksiyasi shugʻullanadi.

Fitopatalogik ekspertiza usullari: biologik usulda urugʻlar steril sharoitlarda, aksariyat ozuqa muhitida undiriladi; mexanik usulda urugʻlarning zararlangani koʻzdan kechiriladi va urugʻlikni yuvib, suv mikroskopda tekshiriladi (bunda makrosporioz yoki alternarioz konidiyalarini topish mumkin); serologik usulda amaliy va nazariy masalalar — urugʻlik va oʻsimlikning kasallik qoʻzgʻatuvchilari bilan zararlanganligi, zamburugʻ, bakteriya va viruslarning tur va irqi, oʻsimliklardagi yashirin virusli kasalliklar aniqlanadi.

Urugʻlik materialni jahon mamlakatlari oʻrtasida ayirboshlash tobora kengayib borayotgan hozirgi sharoitlarda Fitopatalogik ekspertiza alohida ahamiyatga ega. Ekinlarni mamlakatning yangi hududlariga joriy etishda ham Fitopatalogik ekspertiza muhim oʻrin tutadi. Biron hududda hali uchramagan oʻsimlik kasalliklarining chetdan kelib qolishiga va xavfli kasalliklarning tarqalib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan karantin tadbirlari tizimida chetdan keltyrilayotgan oʻsimlik obʼyektlarining sogʻlomlik holati Fitopatalogik ekspertiza orqali aniklanadi (qarang Karantin).

Mirakbar Zufarov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fitotron** (fito... va throns — makon, turar joy) — oʻsimliklarni sunʼiy boshqariladigan sharoitlarda oʻstirishga moʻljallangan bino. Oddiy F. vegetatsiya shkafidan, murakkabrogʻi vegetatsiya kamerasidan, mukammali koʻp kamerali (xonali) sunʼiy iklim styasidan iborat. F.da hayot omillarini oʻzgartirish orqali oʻsimliklarda kechadigan jarayonlar yorugʻlik, tuproq va havo namligi, muhit harorati va boshqa omillarga bogʻliq holda yil boʻyi oʻrganiladi. F.da turli iklimiy sharoitlarni qosil qilish, yiliga bir necha marta hosil olish bilan seleksiya va boshqa ilmiy tadqiqot jarayonlarini tezlashtirishga erishish mumkin.

Dastlab F. 1949-yilda AQSH (Kaliforniya) da barpo etilgan. Uzbekistonda birinchi F. 1987-yilda Oʻzbekiston gʻoʻza seleksiyasi va urugʻchiligi ilmiy tadqiqot intida ishga tushirildi. Bu F. majmuining umumiy maydoni 22 ga, uning tarkibida maydoni 1500 m2 boʻlgan seleksion issiqxona; har birining maydoni 36 m2 boʻlgan 14 boks seleksiya issiqxonalari, reproduksion issiqxona (maydoni 2 ga); laboratoriyai.ch. korpusi va iklim kamerali zal va boshqa yordamchi inshootlar tarmogʻi bor.

F.ni yoritishda katta quvvatli isitish lampalari ishlatiladi. F.ning oʻsimliklar oʻsadigan zonasida havo harorati 18°—32° atrofida, havo namligi 60—75% ni tashkil etadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Peptizatsiya** (yun. peptein — qayta gtishirmoq) — koagulyasiya natijasida olingan choʻkmaning qaytadan kolloid eritma (zol)ga oʻtish jarayoni. P. koagulyasiyaga teskari, yaʼni choʻkmaga tushgan yirikroq agregatlarning qay-tadan kolloid zarracha holatiga oʻtishi (dezagregatsiyalanishi). P. jarayonini amalga oshirish uchun koagulyasiya mah-sulotiga biror elektrolit yoki sirt faol modda qoʻshib, erituvchi bilan aralashtiriladi. Kolloid eritma olishda ishlatilgan elektrolit va baʼzi sirt faol moddalar peptizatorlar deyiladi. P. tezligiga turli omillar (peptizatorning kimyoviy xossasi, konsentratsiyasi, choʻkmaning holati va miqdori, temperatura, aralashtirish tezligi, vodorod ionlarning eritmadagi konsentratsiyasi, ultratovush, radioaktiv nur va h.k.) taʼsir etadi. P. murakkab jarayon boʻlib, uning mexanizmi dis-persion muhit va peptizatorning choʻkma sirtiga adsorblanishiga, solvat qavatlar hosil boʻlishiga, choʻkma bilan peptizator orasida bir qator oraliq mahsulotlar paydo boʻlishiga bogʻliq. Bevosita va bilvosita P. boʻladi. Agar qoʻshilayotgan modda toʻgʻridan-toʻgʻri peptizator vazifasini oʻtasabevosita yoki adsorbsion P. koʻshilayotgan modda choʻkma sirti bilan reaksiyaga kirishganida peptizator hosil boʻlsa, jarayon bilvosita yoki dissolyusion P. deyiladi. Uzoq vaqt saqlangan choʻkmani P. Qilib boʻlmaydi. P.dan kolloid kimyoda va tex-nikada keng foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fitr** (arab. — roʻza yakuni sadaqasi), fitr sadaqa, fitr roʻza — islomda ramazon oyi tugashi munosabati bilan beriladigan sadaqa (F.2,5 kg xurmo, arpa, un, guruch yoki ularning qiymati miqdorida belgilangan). Muhtojlikda yashovchi oila aʼzolari ham hayit kuni toʻq yashasin degan niyatda joriy qilingan va vojib amallar safiga kiritilgan. U oʻziga toʻq musulmonlarning muhtoj va hojatmandlarga qiladigan xayrexsonlaridir. Fitr asosida fuqarolar, miskinlar, bevabechoralar va hojatmandlarning qalblariga hayit oldidan bir oz boʻlsada shodlik va hurramlik baxsh etish, ularni moddiy jihatdan qoʻllab quvvatlash va oqibat natijada, odamlar orasida mehrshafqat tuygʻularini uygʻotish yotadi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Ramazon |
| --- |
|  |
| Fon | 
* Ramazon (taqvim oyi)
* Ramazon oyida roʻza tutish
* Fitr
	+ Fidya va Kaffaro
 | 
 |
|  |
| Taomlanish | 
* Saharlik (tong otgunga qadar)
* Iftorlik (quyosh botganidan keyin)
 |
|  |
| Ibodatlar va marosimlar | 
* Tarovih namozi
* Eʼtikof
* Jumaʼatul-Vida
* Laylat al-Jayza
* Roʻza hayiti
* Laylatul-qadr
 |
|  |
| Ramazon madaniyati | 
* Xurmo
* Chaand Raat
* Fonus
 |

 |
**Per Fransua Tissot** (1768-yil 20-mart — 1854-yil 7-Aprel) — Fransuz siyosatchisi va adabiyotshunosi.

Biografiyasi
------------

Per-Fransua Tissot — Savoylik parfyumerning oʻgʻli, u fransuz sudining rasmiy yetkazib beruvchisiga aylandi. U Montaigu kollejida oʻqigan va 18 yoshida Chateletdagi prokuror bilan huquqni oʻrganishni boshlagan, lekin koʻproq adabiyotga moyil boʻlgan. Shu sababli uni baʼzan Trianondagi festivallarga  taklif qilishardi.Fransuz inqilobi uning oilasini vayron qilgan boʻlsa-da, u ishtiyoq bilan inqilobni qoʻllab-quvvatladi. Prokuraturada u Aleksandr Goujon bilan tanishdi va ikkilasi tezda ajralmas doʻst boʻlib qoldi. Tissot 1793-yil 5-martda Goujonning singlisi Sofiga uylanadi va uning qaynagʻasi Milliy Assambleyaga saylanib, Reyn va Mozel armiyasiga missiyaga yuborilganida, Tissot unga kotib sifatida hamrohlik qildi. Keyinchalik Parijga qaytib keldi va oʻzining oddiyroq „secrétaire Général des Subsistences" lavozimini davom ettirdi.
1-Preriy III yildagi qoʻzgʻolondan soʻng, u qaynogʻasini qutqarish uchun qoʻlidan kelgancha harakat qildi va uni faqat pichoq bilan taʼminlay oldi, buning natijasida u gilyotindan qochib qutuldi.va keyin u „Suvenirs de Prairial"da xotirasi uchun qasos oldi. U Goujonning bevasi va bolalariga gʻamxoʻrlik qildi.1795-yilda jinoiy javobgarlikka tortilgandan soʻng, u qisqa muddatga qamaldi.
1799-yildan u asosan adabiyot, ayniqsa eski adabiyot bilan shugʻullangan. Uning ishini Abbe Jak Delisl eʼtiborga oldi, u Tissotni Kollej de Fransiyada lotin sheʼriyati kafedrasi oʻrinbosari lavozimiga tayinladi. Huddi shu bir paytda u *La Gazette de Franceda* ishlagan.
U 1821 yilda „Inqilobiy urushlar"asarini nashr etganidan soʻng oʻz lavozimini yoʻqotdi, chunki asar hokimiyatni qoralab yozilgan edi. Rasmiy vakolatidan mahrum boʻlgan Tissot tiklanayotgan hukumatga osongina hujum qila oldi. U La Minerve va Konstitutsiyaviy Markaz yaratishda ishtirok etgan va *Pilote* bilan hamkorlik qilgan.
U 1830-yildagi inqilobdan keyin Kollej de Fransiyadagi lavozimiga qaytdi va 1833-yilda Fransiya akademiyasining aʼzosi etib saylandi.1840-yilda avtohalokat uning koʻrish qobiliyatini yoʻqotishiga sababchi boʻldi. Bu voqea tufayli u yordamchi olishiga to‘g‘ri keldi va umrining so‘nggi yillarini azob-uqubatlar bilan oʻtkazdi.1854-yilda u vafot etdi

Manbalar
--------

1. 1 2  Chisholm 1911. sfn error: no target: CITEREFChisholm1911 (help)

Turkumlar
---------
**Kuchuk-Oʻzenbosh** (ukraincha: *Кучук-Узенбаш*, qrim tatarcha: ) — XIII-XIV asrlarga oid oʻrta asr qal’asi xarobalari. Mnogorechie qishlogʻining janubiy chekkasida (sobiq Kuchuk Oʻzenboshi) xuddi shu nomdagi buloq boʻyida joylashgan. Qrim Avtonom Respublikasi Oliy sudining 2000-yil 16-fevraldagi 914-2 /20-son qarori bilan „Kechki oʻrta asrlardagi Kuchuk-Oʻzenbosh qalʼasi" mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan tarixiy yodgorlik deb eʼlon qilindi.

Tavsif
------

Qal’aning oʻlchami 65 ga 40 m, maydoni 0,18 gektar boʻlgan tosh platformada joylashgan edi. Shimoli-sharqdan va shimoli-gʻarbdan tosh balandligi 5-15 m balandlikdagi qoyalar, janubi-gʻarbdan chuqurligi 10 m gacha boʻlgan jar bilan oʻralgan. hozirgi vaqtda devor yomon vayron qilingan va sirtda deyarli koʻrinmas. Qoʻrgʻonni tekshirish chogʻida 13—14-asrlarga oid sopol buyumlar parchalari topildi, bu esa yodgorlik tarixini aniqlash imkonini berdi. Qal’a strategik jihatdan joylashgan edi — bu Ay-Petrining janubiy yonbagʻirlarini va Lapata-Bogʻoz dovoni (Qrimning janubiy qirgʻogʻi) yoʻlini, Boyka massivining sharqiy yon bagʻirlarini, Kuchuk-Uzenbosh vodiysini va boshqa hududlarni boshqarishga imkon berdi. Arxeologik qazishmalar olib borilmagan va Kuchuk-Oʻzenbosh istehkomi ilmiy adabiyotlarda tasvirlanmagan. Yaqin vaqtgacha qadimiy manzilgoh hududi qishloqning turar-joy qismida joylashgan boʻlib, oʻrta asr qoldiqlari XVIII-XX asrlarga oid binolar bilan qoplangan.

Kuchuk-Oʻzenbosh hisori Kuchuk-Uzenbash va Biyuk-Uzenbash qishloqlari bilan birgalikda Teodoro knyazligining bir qismi sifatida Kipiya qal’asi egasining merosiga kirgan degan versiya mavjud.

Manbalar
--------

1. 1 2  Мыц В.Л. „Укрепления Таврики X - XV вв",*.*. Киев: Наукова думка, 1991 — 131 bet. ISBN 5-12-002114-X.
2. ↑  „Список объектов культурного наследия (памятников архитектуры), расположенных на территории Республики Крым".  Правительство Республики Крым. 27-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-oktabr 2021-yil.
3. ↑  Фадеева, Татьяна Михайловна, Шапошников, Александр Константинович „Земли княжества Феодоро. Внутреннее деление княжества: крепости и уделы",*. Княжество Феодоро и его князья. Крымско-готский сборник.*. Симферополь: Бизнес-Информ, 2005 — 127 bet. ISBN 978-966-648-061-1.
**Umumlashgan funksiyalar** - klassik maʼnodagi funksiyanya umumlashtiruvchi matematik tushuncha. Umumlashgan funksiyalarni taʼriflash uchun asosiy funksiyalar sinfi D, yaʼni, odatda, cheksiz differensiallanuvchi va biror chegaralangan sohadan tashqarida nolga aylanuvchi cheksiz funksiyalar olinadi. Chegaralangan xar bir f(x) funksiya Umumlashgan funksiyalar boʻladi, chunki uT((f)= J f(x)<p(x)dx koʻrinishidagichiziqli uzluksiz funksionalni aniqlaydi. Bu koʻrinishdagi Umumlashgan funksiyalar regulyar, qolgan barcha Umumlashgan funksiyalar singulyar deyiladi.

Masalan, 8(u) = u(0) u(0) = J 5(x)y(x)dxtenglik bilan aniqdangan deltafunksiya (Dirak funksiyasi) singulyar Umumlashgan funksiyalar dir. Umumlashgan funksiyalarning odatdagi funksiyalarda boʻlmagan xossalari bor. Mas, har qanday Umumlashgan funksiyalar umumlashgan maʼnodagi hosilaga ega; Umumlashgan funksiyalarlarni boshqa fazolarda ham funksional deb qarash mumkin; yaqinlashuvchi Umumlashgan funksiyalar qatorini hadlab differensiallash mumkin.

Umumlashgan funksiyalar tushunchasini mat.ga birinchi boʻlib rus matematigi S.L.Sobolev 1935-yilda kiritgan. Keyinchalik L. Shvars va boshqa matematiklar oʻrgangan. Umumlashgan funksiyalar tushunchasi differensial tenglamalarida, matematik fizika tenglamalarida keng qoʻllaniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abulqosim Abdulloh al-Bagʻoviy** (arabcha: أبو القاسم عبد الله الباغو — Abulqosim Abdulloh ibn Muhammad ibn Abdulaziz Bagʻoviy. Abulqosim al-Bagʻoviy) — Mufassir, faqih, muhaddis.

Abulqosim Abdulloh al-Bagʻoviy 829 yili Bagʻdod shahrida tugʻilgan. Uning yoshligi bobosi Ahmad Bagʻoviy va amakisi Ali ibn Abdulaziz Bagʻoviylarning ilmiy majlislarida oʻtgan. Bobosi Ahmad Bagʻoviy shogirdlariga hadis ilmidan dars oʻtgan paytida Abulqosim Abdulloh al-Bagʻoviy ham yosh boʻlishiga qaramay, eshitib, yod ola boshlagan. Uning xati juda chiroyli boʻlib, husnixat sohibi boʻlgani bois, bobosi va amakisining bir qancha kitoblarini koʻchirgan. Koʻchirgan kitoblarida uning nomi qayd etilgan. Oʻsha davrda "Bagʻoviy" nisbasi bilan ijod qilgan allomalar koʻp boʻlgani bois, boshqalardan farqlab oish uchun unga „Bagʻoviyul kabir" (Katta Bagʻoviy) unvoni berilgan.

Ustozlari
---------

U oʻn bir yoshidan boshlab ustozlari Ali ibn Jad, Ali ibn Madaniy, Ahmad ibn Hanbal, Abu Nasr Tammor kabi muhaddislardan hadis tinglagan. Abulqosim Abdulloh al-Bagʻoviy uch yuzdan ortiq muhaddis va shayxlardan tahsil olgan.

Shogirdlari
-----------

Abulqosim Abdulloh al-Bagʻoviydan Ibn Said, Kotiʼiy, Ismoiliy, Ibn Shahin, Daraqutniy, Ibn Qaniʼ, Tabaroniy, Ibn Hibbon kabi muhaddis va roviylar hadis, fiqh ilmidan saboq olgan va hadis rivoyat qilgan.

Vafoti
------

Abulqosim Abdulloh al-Bagʻoviy yuz yoshdan ortiq umr koʻrib, 317/929 yili Ramazon hayit kuni kechasi Bagʻdodda vafot etgan. Xoki Babuttin qabristoniga dafin etilgan.

Asarlari
--------

Alloma tarix va fiqh sohalarida ham sermahsul ijod qilgan. Uning asarlari quyidagilar:

• "Muʼjamus sahoba" (Sahobalarning hayoti), — unda sahobalar haqidagi maʼlumotlar va ular rivoyat qilgan hadislar alifbo tartibida keltirilgan.

• "Tarix vafotish shuyux".

• "Masoilu Ahmad ibn Hanbal".

• "Hikayatu Shuʼba va Amr ibn Murro" (Shuʼba va Amr ibn Murroning hikoyalari).

• "Salasatun va salasuna hadisan min hadisi Abuqosim" — Abulqosim Abdulloh al-Bagʻoviy muhaddis Ahmad ibn Hanbalning "Kitabul ashriba" asarini oʻqib, mazkur asarni yozgan.

• Shuningdek, bobosi Ahmad Bagʻoviy hamda amakisi Ali ibn Abdulazizlarning "Musnad" asarlaridan foydalangan va "as-Sunan aʼla mazhabil fuqaho" fiqhga oid asarini yozgan.

• Ustozi Ali ibn Jadning hadislarini toʻplab, oʻn ikki juʼzlik "Al-Jaddiyat"ga kiritgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Islom ensiklopediyasi. Turkiya Diyonat vaqfi Istanbul 1997.
Chendytes
***Chendytes lawi*** — yoʻq boʻlib ketgan, gʻoz oʻlchamli, uchib ketmaydigan dengiz oʻrdak, bir paytlar Kaliforniya sohillarida, Kaliforniya kanali orollarida va ehtimol janubiy Oregonda keng tarqalgan. U Pleystotsenda yashagan va Golosengacha omon qolgan. Taxminan 450-250 da yoʻq boʻlib ketgan koʻrinadi. Miloddan avvalgi. *Chendytes* suyagi boʻlagidan olingan eng yosh toʻgʻridan-toʻgʻri radiokarbon sanasi 770-400 yillarga toʻgʻri keladi. Miloddan avvalgi va Ventura okrugidagi arxeologik saytdan topilgan. Uning qoldiqlari qazilma konlarda va erta qirgʻoq arxeologik joylarida topilgan. Kaliforniya qirgʻoqlaridan olingan arxeologik maʼlumotlar kamida 8000-yil davomida *Chendytes lawi* odamlar tomonidan ekspluatatsiya qilinganligini koʻrsatadi. Ehtimol, ov qilish, hayvonlarning yirtqichligi va yashash joyini yoʻqotish tufayli yoʻq boʻlib ketishga olib kelgan. *Chendytes* suyaklari 14 qirgʻoq boʻyidagi arxeologik yigʻilishlarda aniqlangan, shu jumladan ikkita San-Migel orolida va 12 ta materik joylarda. San-Migel orolidagi pleystosen konlarida topilgan yuzlab *chendytes* suyaklari va tuxum qobigʻi bu orolning qazilma joylarining baʼzilari uyalar koloniyalari boʻlganligining dalili sifatida talqin qilingan, ulardan biri Gutri taxminan 12,000 14C yilga toʻgʻri keladi (taxminan 13,500-13,000 kalibr).. Shimoliy Amerika arxeologik yozuvlarida *Chendytes* kabi uzoqdan har qanday megafaunal jinslar uchun ekspluatatsiya davrini koʻrsatadigan hech narsa yoʻq.

 Qazilma
*Chendytes milleri* - erta pleystosen davridagi *Chendytesning* yoʻqolgan turi. Uning qoldiqlari Kanal orollaridagi San-Nikolas orolida topilgan. *C. milleri* birinchi marta *Chendytes* jinsini tasvirlab bergan paleontolog Loye H. Miller sharafiga nomlangan. *C. milleri* *C. lawi* dan kichikroq va *C. milleri* qanotlari C. *lawinikiga* qaraganda unchalik degeneratsiyalanmagan.

1. ↑  Miller, Loye H. (1925). "*Chendytes*, a Diving Goose from the California Pleistocene" (PDF). *Condor*. **27** (4): 145–147. doi:10.2307/1362992. JSTOR 1362992.
2. ↑  Howard, Hildegarde (1955).
3. 1 2 3 4 5  Jones, T.L.; et al. (2008). „The protracted Holocene extinction of California's flightless sea duck (*Chendytes lawi*) and its implications for the Pleistocene overkill hypothesis". *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America*. 105-jild, № 11. 4105–4108-bet. doi:10.1073/pnas.0711140105. PMC 2393816. PMID 18334640.
4. ↑  Buckner, Janet C.; Ellingson, Ryan; Gold, David A.; Jones, Terry L.; Jacobs, David K. (2018). „Mitogenomics supports an unexpected taxonomic relationship for the extinct diving duck *Chendytes lawi* and definitively places the extinct Labrador Duck" (PDF). *Molecular Phylogenetics and Evolution*. 122-jild. 102–109-bet. doi:10.1016/j.ympev.2017.12.008. ISSN 1055-7903. PMID 29247849.
Andoza:Odontoanserae