recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Octavia Blue** (1976-yil, 18-aprelda tugʻilgan) — Ayollar Milliy Basketbol Assotsiatsiyasining (WNBA) Los-Angeles Sparks va Houston Comets bilan sobiq amerikalik ayollar basketbolchisi. U 1998, 2003 va 2004-yilgi mavsumlarda oʻynagan. Hozirda u Kennesaw State Owls ayollar basketbol jamoasining bosh murabbiyi.

Murabbiylik karyerasi
---------------------

Koʻk-anorranglilar birinchi marta 2008-yilda St. Johnda murabbiy yordamchisi boʻlib ishlagan. U post oʻyinchilarining rivojlanishiga mas’ul boʻlgan va St. John Dashena Stevens 2008-09-yilda „Yilning Katta Sharq yangi oʻyinchisi" sifatida mukofotga sazovor boʻlgan. U Georgia Tech kompaniyasida yordamchi lavozimini egallashdan oldin u yerda bir mavsum qoldi. Georgia Techda uch yil oʻtgach, Katie Meier qoʻngʻiroq qildi va unga Miamida yordamchi murabbiy lavozimini taklif qildi.

Asosan post oʻyinchilari bilan ishlagan Blue, Miamidagi sakkiz mavsumida sakkizta oʻyinchini 10 tagacha All-ACC eʼtirofiga sazovor boʻlgan, shu jumladan oltita birinchi jamoa maqtovi va ikkita All-ACC himoya jamoasi sharafiga murabbiylik qilgan. Soʻnggi ikki mavsumda Miami alumi 2020-yil bitiruvchisi Beatrice Mompremier bilan yaqindan hamkorlik qildi, u ketma-ket mavsumlarda AP va WBCA All-America eʼtirofiga sazovor boʻldi. Mompremier 2019 va 2020-yillarda Lisa Leslie yil markazi mukofoti finalchisi boʻlgan va 2019-20-yilgi mavsum oldidan ACC yilning eng yaxshi oʻyinchisi deb topilgan.

Bluening Miamidagi toʻqqiz yillik faoliyati davomida besh futbolchi WNBA shartnomasini imzoladi, shu jumladan Los-Angeles Sparks tomonidan WNBA 2020 loyihasida 20-oʻrinni egallagan Mompremier. Umuman olganda, Bluening tarbiyasidan foydalangan 14 ta Boʻron professional tarzda oʻynashni davom ettirdi. U 2020-yilning kuzida bosh murabbiylik lavozimiga ko‘tarildi.

2021-yil aprel oyida u Kennesaw shtatining bosh murabbiyi etib tayinlandi.

Oʻyin karyerasi
---------------

Kollejdagi faoliyati davomida u 1994-98-yillarda Miamida oʻynagan va kortda 1724 ochko toʻplagan. Keyinchalik u professional basketbol oʻynashni davom ettirdi va 1998-yilgi WNBA loyihasida Los-Angeles Sparks tomonidan 15-oʻrinni egallab, Miamining birinchi WNBA tanloviga aylandi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Kennesaw State Announces Octavia Blue as Women’s Basketball Coach" (en). *Kennesaw State University Athletics*. Qaraldi: 29-aprel 2021-yil.
2. ↑  „Octavia Blue" (en-US). *University of Miami Athletics* (6-aprel 2020-yil). Qaraldi: 29-aprel 2021-yil.
3. ↑  „Octavia Blue: Basketball and Beyond" (en-US). *University of Miami Athletics* (23-iyul 2020-yil). Qaraldi: 29-aprel 2021-yil.
4. ↑  „Octavia Blue" (en-US). *University of Miami Athletics* (6-aprel 2020-yil). Qaraldi: 29-aprel 2021-yil.
5. ↑  „Kennesaw State Announces Octavia Blue as Women’s Basketball Coach" (en). *Kennesaw State University Athletics*. Qaraldi: 29-aprel 2021-yil.

„Kennesaw State Announces Octavia Blue as Womenʼs Basketball Coach". *Kennesaw State University Athletics*. Retrieved April 29, 2021.
**Soʻnalar**, soʻqirlar (Tabanidae) — ikki qanotlilarga mansub kalta moʻylov hasharotlar oilasi. Gavdasi kalta va yoʻgʻon, qanotlari keng va kuchli. Ogʻiz organlari sanchuvchiyalovchi, umurtqali hayvonlar terisini oson teshadi. 3000 ga yaqin turi bor. Odatda, oʻrmon, dasht va choʻl mintaqalarida keng tarqalgan, suv havzalariga yaqinroq joylarda uchraydi. Yaxshi uchadi, quyoshli kunduz kunlari faol hayot kechiradi. Koʻpchilik turlarining urogochisi yirik tuyokli hayvonlar, baʼzan odam qonini soʻradi. Chaqqanda ogʻriydi. Har terini teshib, jarohatlagan joyiga soʻlagini purkaydi. Sulagi tarkibida qonni ivitmaydigan ferment boʻladi. Urgʻochi S. oʻz vaznidan 1,5— 3 marta koʻproq (40–300 mg) qon soʻradi. Erkak S. gullar shirasi va boshqa suyuqliklar bilan oziqlanadi. Urgʻochisi tuxumlarini suv ustida oʻsgan oʻsimliklar bargiga qoʻyadi. Tuxumdan chiqqan lichinka suvda, suv tubidagi balchiqda yoki qirgʻoq yaqinidagi nam tuproqsa rivojlanadi; chiriyotgan oʻsimlik qoldigʻi yoki mayda hayvonlar bilan oziqlanadi. S. tulyaremiya, kuydirgi, otlar anemiyasi kasalliklarining qoʻzgʻatuvchilarini yuqtiradi. Yomgʻir S.i, tillakoʻz S, haqiqiy S urugʻlarining turlari keng tarqalgan. Oʻzbekistonda S.ning 6 uru/ga mansub 53 turi uchraydi. Asosiy turlari: hoʻkiz S.i, kulrang S, bugʻu Soʻnalar

*Diachlorus ferrugatus*
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xosiyat Komilovna Komilova** (1912.25.4, Qoʻqon - 1961.27.12, Toshkent) — tilshunos olima. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1952), filol. fanlari nomzodi (1944), hozirgi SamDUning filol. fakultetini tugatgan (1935). Buxoro pedagogika institutida kafedra mudiri (1935—39), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida katta ilmiy xodim (1944—61). K. oʻzbek tilining orfografiyasi, morfologiya va sintaksisi sohalarida ilmiy tadqiqot ishlari olib borgan ("Oʻzbek tilida tushum kelishigi vazifalari" va boshqalar). U yirik mutaxassis olimlar tomonidan tayyorlanib nashr etilgan "Hozirgi zamon oʻzbek tili" (leksikologiya, fonetika va morfologiya) nomli monografik asar hammuallifi.

Manbalar
--------

* Son va olmosh, T. 1953; Gapda soʻzlarning bogʻlanishi, T. 1955.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Toʻrt fasl** (italyancha: *Pizza Quattro Stagioni*) — bu toʻrt qismga boʻlingan, har biri yilning maʼlum faslini ifodalovchi toʻrt xil masalliqli italyan pitsasi. Artishok bahorni, pomidor yoki rayhon yozni, qo‘ziqorinlar kuzni, vetchina, proshutto va zaytun donalari esa qishni anglatadi. Italiyada oʻta mashhur boʻlgan bu pitsa mamlakatning „klassik" va „mashhur" pitsasi deya taʼriflanadi. U kaprichoza pitsasining variantlaridan biridir.

Tayyorlanishi
-------------

Pizza xamiri ustiga pomidor qaylasi surtiladi va koʻz bilan taxminan toʻrt qismga boʻlinadi. Har bir qism ustiga qoʻziqorin, artishok (yangi pishirilgan yoki konservalangan), pomidor va motsarella, vetchina yoki boshqa masalliqlar qoʻyib chiqiladi. Pitsa pishgandan keyin nam tortib qolmasligi uchun baʼzi qoʻshimcha mahsulotlarni avvaldan gaz pechida quritib, namlik darajasini pasaytirib olsa ham boʻladi. Pitsaning ustki qismiga qolgan motsarella va zaytun moyini sepish mumkin. Shundan soʻng pitsa pishirib olinadi. Tayyor pitsa boʻlaklarga boʻlinadi yoki toʻrt qismga ajratiladi. „Toʻrt fasl" pitsasini vegetarianlar uchun ham tayyorlash mumkin, buning uchun vetchinavegetariancha varianti bilan almashtiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Galli, F.*. The Il Fornaio Baking Book: Sweet and Savory Recipes from the Italian Kitchen*. Chronicle Books, 2001 — 107 bet. ISBN 978-0-8118-3297-7.
2. ↑  Gemignani, T.; Morgan, D.; Peterson, S.*. Pizza: More than 60 Recipes for Delicious Homemade Pizza*. Chronicle Books, 2012 — 43—44 bet. ISBN 978-1-4521-1276-3.
3. ↑  Rathbun, A.J.; Holt, J.*. Double Take: One Fabulous Recipe, Two Finished Dishes, Feeding Vegetarians and Omnivores Together*, Non Series. Harvard Common Press, 2010 — 146–147 bet. ISBN 978-1-55832-424-4.
4. ↑  Criscitello, A.*. Pizze, focacce e calzoni*, Delicatezze in cucina (it). Giunti Demetra, 2002 — 45–47 bet. ISBN 978-88-440-2518-2.
5. ↑  „La rinascita della pizza Capricciosa".  lacucinaitaliana.it (1-avgust 2018-yil). 10-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-fevral 2021-yil.
6. ↑  Marcangelo, J.; Birch, C.*. Italian Vegetarian Cooking*. Inner Traditions/Bear, 1984 — 84 bet. ISBN 978-0-89281-343-8.  Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-08-05).

Manbalar
--------

* Pizza / muharrir A. Bratusheva M .: EKSMO, 2014. — P. 24 (Toʻrt fasl)
* Italiya. Oziq-ovqat va Dolce Vita / Sofi Braimbridge, Jo Glynn. — M.: Eurobuks, 2011. — 296 b. — 165-bet (Pitsaning toʻrt fasli)
**Vektor hisob** — matematikaning vektor ustida bajariladigan amallari va bu amallarning xossalarini tekshiradigan boʻlimi. Vektor hisob 19-asrda fizika, mexanika talablari asosida vujudga keldi va rivojlandi. Ingliz matematigi U. Gamilton, nemis matematigi G. Grasman, ingliz fizigi J. Maksvell vektor hisob taraqqiyotiga katta hissa qoʻshishdi. Amerika fizigi J. Gibss vektor hisobni hozirgi koʻrinishga keltirdi. Vektor hisob vektorlar algebrasi va vektorlar analizidan iborat. Vektorlar algebrasining qoidalari odatdagi algebra qoidalaridan tubdan farq qiladi: ular vektor miqdorlarining fizik xossalarini ifodalaydi. Masalan, ikki kuchning teng taʼsir etuvchisini parallelogramm qoidasi boʻyicha topish mumkinligini nazarda tutib, tomonlari qoʻshiluvchi vektorlardan iborat parallelogramm diagonalini tasvirlovchi yangi c vektorga kuchlar parallelogrami — bir nuqtadan chiqqan a va b vektorlarining —" yigʻindisi deyiladi: OS = s = a+. Ayirish amaliga teskaridir: a-b=a+(-b); bu ayrim vektorlar parallelogramining ikkinchi diagonali VA ni tasvirlaydi. Ikkitadan ortiq vektorning yigʻindisi "zanjir" qoidasi asosida aniqlanadi: birinchi vektor oxiriga ikkinchi vektor, ikkinchisining oxiriga uchinchisi qoʻyiladi va h.k. Birinchi vektor boshini eng soʻnggi vektor oxiri bilan tutashtiruvchi vektor yigʻindini beradi. Vektorlarni qoʻshish amali oʻrin almashtirish va guruhlash qoidalariga boʻysunadi: a+b=b+a; a+(b+c)=(a+b)+c. Bir tekislikda yotmagan uchta vektor yigʻindisi shu vektorlardan yasalgan parallelipiped diagonalini tasvirlovchi vektordan iborat. Vektorlarni qoʻshish, ayirish va songa koʻpaytirish amallari chiziqli amallar deyiladi. Vektorning dekart koordinatlari (qarang, Dekart koordinatalar tizimi) uning uchta dekart oʻqidagi proyeksiyalaridan iborat. Mexanika va fizikaning koʻp masalalari nuqtaning skalyar va vektor tabiatli funksiyalarini kiritishni talab etdi. Masalan, bir tekis isitilmagan jismning temperaturasi nuqtaning skalyar funksiyasidir, oqib turgan suyuqlik moddasining tezligi nuqtaning vektor-funksiyasidir.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Matematikaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist Ergasheva Xosiyat 2004-yil noyabrda Buxoro shahrining "Xo'ja ilg'or" ko'chasida dunyoga kelgan **Xusanova Xosiyatxon Ergashovna** 1969-yilda Andijon shahrida tavallud topgan. Milliy teatrda 1995-yildan buyon faoliyat yuritib kelyapti.
2011-yili *"Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist"* faxriy unvoni bilan taqdirlangan.

Faoliyati
---------

Xosiyatxon Xusanova Milliy teatr sahnasida I.Sodiqovning „Afandining besh xotini"da Tamanno, H.Muhammadning „Xotinlar gapidagi chiqqan hangoma"da Bonu, H.Rasulning „Boshi qotgan oshiqlar"ida Yulduz, E.Xushvaqtovning „Chimildigʻ"ida kelin, „Qalliq oʻyin"ida Jumagul, „Andishali kelinchak"da Kupaysin, S.Ahmadning „Ufq"da xonanda, A.Oripovning „Sohibqiron Temur"da kanizak, „Muhabbat sultoni"da kanizak, „Usmon Nosir"da Sofiya, „Daraxatlar tik turib jon beradi"da Felisa, „Ayolgʻu"da Ayol, „Yorugʻlik va yovuzlik"da Yalmogʻiz, „Jodugar kanizak"da Oqilon, „Sehrli tanbur"da Asalari, „Omonat dunyo"da Latofat, „Antiqa qudalar"da Oʻgʻiloy, „Uch kunlik dunyo"da Anora, „Oltin qiz"da Barno, „Bir koshona sirlari"da Hamshira, „Uvaysiy"da Sovchi, „Shayton va farishta"da Shayton, „Oʻtgan zamon xangomalari"da Kanizak, „Neksiya"da Norbuvi kabi bir qator obrazlarini yaratgan.
Badiiy film va videofilmlarda koʻzga koʻringan rollar oʻynadi. „Qirq togʻoraning qirq nogʻorasi"da Oʻgʻiloy, „Charxpalag"da ona, „Koʻngil koʻchalari"da bozorchi, „Qismat"da Xanifa, „Lafz"da Zubayda, „Olovuddinning sarguzashtlari"da Sotti, „Nomus"da Xalima, „Yangi oy chiqqan kecha"da Gulchexra, „Shahzoda va Kanizak"da Kanizak, „Muhabbatimsan"da Ona, „Mohinur"da Pochtalyon, „Taqdir"da Gul sotuvchi, „Dev va Pakana"da Saidaxon, „Afyun girdobi"da Hanifa, „Sehrli uzuk"da Singil, „Kelgindi kuyov"da Yoʻlovchi, „Zabarjad"da Ayol va boshqa koʻplab rollarni ijro etgan.
Shoʻx, xarakterli obrazlarni meʼyoriga yetkazib ijro etadi.

Filmografiya
------------

2005-yil Kelgindi kuyov

2005-yil Begona hayot

2007-yil Boyvachcha

2009-yil Uqubat

2009-yil Oʻzimdan oʻzimgacha

2009-yil Uylanish

2010-yil Adashgan sovchilar

2011-yil Xizmat doirasidan tashqarida

2011-yil Er bermoq jon bermoq

2011-yil Oʻxshatmasdan uchratmas

2011-yil Oling quda bering quda

2012-yil Yolgʻizginam

2012-yil Supper qaynona

2012-yil Ijarachilar

2012-yil Andijonlik mehmon

2012-yil Mehribonim

2013-yil Janob qorovul

2013-yil Novda

2013-yil Qudamni koʻrmadingizmi

2013-yil Xazina operatsiyasi

2013-yil Osiy banda

2013-yil Hasan ibn husan

2013-yil Ana xolos

2013-yil Sevgi farishtasi 2

2013-yil Ajab boʻlibdi

Manbalar
--------

1. ↑  „Hosiyat Husanova haqida, oilasi, instagram, rasmlari". *savol-javob.com*. Qaraldi: 12-avgust 2022-yil.
2. ↑  „Hosiyat Husanova haqida". *buluteka.com*. 23-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-avgust 2022-yil.
Manti
Tayyor manti
Koreyscha „mandu"
**Manti** (xit. an’anaviy 饅頭, soddalashtrilgan 馒头, pinyin: *mántóu*, qozoqcha: *мәнті, mänti, مأنتى*, turkcha: *mantı*, oʻzbekcha: *manti, monti*, armancha: *մանթի*), shuningdek, **manty** (qirgʻizcha: *манты*; ruscha: *манты*; tatarcha: манты), **mantu** (forscha, arabcha: ; tojikcha: *манту*) yoki **manta** (uygʻurcha: , *manta*, *monta*, манта, монта) — manti qasqonda bugʻ yordamida tayyorlanadigan yupqa yoyilgan xamir ichida mayda kesilgan goʻshtdan tarkib topgan taom.
Ushbu taom Markaziy Osiyo, Turkiya, Mongoliya, Koreya, Tatariston, Qirim xalqlarining anʼanaviy goʻshtli taomi. **Manti** soʻzi taxminlarga koʻra, xitoycha „mantou" soʻzidan kelib chiqqan.

Tayyorlanishi
-------------

Manti tayyorlash uchun maxsus xamirni qattiqroq qilib qorasiz, zuvala qilib sochiqqa oʻrab 15minutcha tindirganingizdan keyin yana bir bor mushtlab pishitib undan keyin oʻqlov yordamida yupqa qilib yoyasiz. Yoymadan 10x10 sm hajmli jildlar kesasiz. Yoki xamirdan yongʻok, kattaligida zuvalachalar uzib olib, har birini alohida — alohida juva bilan tugarak qilib yoyasiz: qalinligi 2 mm boʻlsin. Har bir jildga ketganicha qiyma solib manti tugasiz. Qiymasini tayyorlash: Yogʻli qoʻy goʻshtidan olib, oʻtkir pichoq bilan chumchuq tili qilib toʻgʻraysiz, yogʻini sal yirikroq, dumba yogʻi boʻlsa 1x1x1 sm kubik qilib, charvi yogʻini esa bodom kattaligida toʻgʻraysiz. Halqa — halqa qilib toʻgʻralgan piyozni taxta ustiga qoʻyib chopib yuborasiz. Shunday qilganda piyoz bir joyda toʻplanib qolmay qiyma ichida bir tekis tarqaladi. Bunga tuz, murch va zira qoʻshib, yaxshilab mijiysiz. Qiymangiz sellikkina chiqsin desangiz picha suv sevalab, aralashtiring. (Muljallangan tuzni sovuq choyda namakob qilib sevalasangiz yana ham yaxshi). Tugilgan mantilarni qasqonning yogʻlangan lappaklariga bir — biriga tegmaydigan qilib terasiz. Bugda pishish muddati 40 — 45 minut. Dasturxonga tortishda barmoqlaringizni sovuq suvga botirib issiq mantilarni — olasiz va laganlarga terasiz. Alohida idishda porsiyalab berishingiz ham mumkin, yuziga qatiq sevalaysiz, alohida idishda uzum sirkasi keltirib qoʻyasiz. Masalliq: hamiri uchun 500 gr oq un, 1 dona tuxum, 0,5 stakan iliq suv, 1 choy qoshigʻida tuz; qiymasi uchun 1 kg suy goʻshtining lahimi, 100 gr dumba yogʻi yoki 150 gr charvi, 500 gr piyoz, 1 choy qoshigʻida murch va shuncha zira olinadi. Tuz 0,5 stakan sovuq choyda namakob qilib sevalanadi. ESLATMA: a) yaqin terilgan mantilar pishganda semirib bir — biriga yopishib qoladi; b) lappak yogʻlanmasa manti ostining koʻchishi qiyin boʻladi, shakli buzilib, titilib ketadi; c) suvi qaynamasdan oldin quyilganda xamiri lapakka yopishib qoladi; d) suvi qaynagach, tuz sepish kerak, shunda bugʻning harorati kuchliroq boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Chinese food and drink: Pork belly mantou – recipe". *TheGuardian.com*. Guardian News & Media LLC (2-oktabr 2013-yil). Qaraldi: 28-yanvar 2015-yil.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***manti*** haqida turkum mavjud |

* Oʻzbekcha manti (*Aba Sayyoh*dan)
* Chinese Steamed Bun 饅頭
**Lignin** (lot lignum — daraxt, yogʻoch) — tabiiy murakkab polimer modda. Mol. m. 1000 dan 150000 gacha, zichligi 1250–1450 kg/m3. Tomirli oʻsimliklarning hujayralarida boʻladi. L. hujayra qobiqlarida toʻplanib hujayrani yogʻochlantiradi va uni mustahkam qiladi. Keng bargli daraxtlar tarkibida 20— 30%, igna bargli daraxtlar tarkibida 50% gacha L. bor. L. molekulasi aromatik spirtlarning polimerlanishida hosil boʻlgan moddalardan iborat. L. sariqjigarrang amorf modda, suv va organik erituvchilarda erimaydi. L. quyidagicha hosil boʻladi: shikim kislota - fenilalanin - dolchin kislota - ferul kislota - koniferil spirt - L. L. sellyuloza va gidroliz sanoatida chiqindi mahsulot hisoblanadi. Yoqilgʻi, donador faol koʻmir, gʻovak gʻisht, oʻgʻit, toʻldiruvchilar, mas, plastmassa ishlab chiqarishda xom ashyo sifatida ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boldirpanja boʻgʻimi** — katta va kichik boldir suyaklarining pastki boʻgʻim yuzasi, oʻng va chap toʻpiqlarning boʻgʻim yuzasi bilan oyoq panjasining oshiq suyagi ustki boʻgʻim yuzalarining oʻzaro qoʻshilishidan vujudga kelgan boʻgʻim. Boldirpanja boʻgʻimi gʻaltaksimon boʻgʻim boʻlib, unda faqat bukilish va yozilish harakati roʻy beradi. Toʻpiklar boʻgʻimni yon tomonga bukilishdan saqlaydi, natijada yurish oson boʻladi. Boldirpanja boʻgʻimini birlashtirib turuvchi boylamlar ham asosan ikki yon tomonda joylashib, boʻgʻim hosil qiluvchi suyaklarni oʻzaro birlashtirib turadi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Boldirpanja boʻgʻimi" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toʻrt taktli dvigatel** - ish sikli porshennnig toʻrt yurishida, yaʼni tirsakli valning ikki marta aylanishida bajariladigan ichki yonuv dvigateli. Yonuvchi aralashmaning tayyorlanishiga qarab, karbyuratorptl va dizel xillarga boʻlinadi. Karbyuratorli Toʻrt taktli dvigatel da. yonuvchi aralashma silindr tashqarisida tayyorlanadi, dizel dvigatelida esa silindr ichida hosil boʻladi.

Bir silindrli, 4 taktli dizel dvigateli quyidagicha ishlaydi (rayem): kiritish taktida (rayem, o) porshen Gʻ yuqorigi chekka nuqta (YUCHN) dan pastki chekka nuqta (PCHN) ga harakatlanadi; bunda chiqarish klapani 3 berk boʻladi, kiritish klapani 2 esa ochilib, qavo tozalagich 4 dan silindrga kiradi. Silindrga havo qancha koʻp kirsa, yonilgʻi shuncha koʻp yonadi va quvvati oshadi. Siqish taktida (rayem, b) porshen PCHN dan YUCHN ga harakatlanadi; bunda kiritish 2 va chiqarish 3 klapanlari berkilib, silindr ichidagi havo qisiladi, takt oxirida havoning bosimi siqish darajasining kattaligiga qarab 3—4 MPa (30—40 kgkuchGʻsm2)ga, temperaturasi 750—950° gacha yetadi. Porshen YUCHN ga kelish oldidan yonilgʻi nasosi 6 yuqori bosim ostida haydagan yonilgʻini forsunka 5 mayda zarralar tarzida purkaydi. Ish yoʻli taktida (rayem, v) yonilgʻining mayda zarralari qizigan havoga duch kelib, oʻzoʻzidan alangalanadi. Bunda ikkala klapan ham berk boʻladi. Yonilgʻihavo aralashmasi yonib, katta miqdorda issiklik ajraladi, gazsimon holatga aylanib kengayadi va silindr ichida gaz temperaturasi 2000° ga, bosimi esa 8 MPa (80 kgkuchGʻsm2) ga yetadi. Natijada gaz bosimi porshenni YUCHN dan PCHN ga harakatlantiradi. Chiqarish taktida (rayem, g) porshen PCHN dan YUCHN ga harakatlanadi; bunda kiritish klapani 2 berk, chiqarish klapani 3 ochiq boʻlib, ish bajargan gazlar chiqarish klapani orqali atmosferaga chiqib ketadi. Ish sikli shu tartibda qaytariladi. Toʻrt taktli dvigateld. avtomobil, traktor, samolyot, kemalarda ishlatiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"Oq oltin"** — Qoraqalpogʻiston Toʻrtkoʻl shahrining sobiq sovet va oʻzbek futbol klubi. 1983-yil tashkil etilgan Oʻzbekiston (Oʻzbekiston SSR) klubidir.

Tarixi
------

### Jamoa nomlari tarixi

* 1983-1990 — „Tselinnik",
* 1991 — „Toʻrtkoʻlchi",
* 1992 — „Toʻrtkoʻl",
* 2003 — „Oq oltin".

„Tsilinnik" futbol klubi 1983-yilda Qoraqalpogʻistonning Toʻrtkoʻl shahrida tashkil etilgan. Klub tashkil etilganining birinchi yilidayoq **Oʻzbekiston SSR chempionati** va **kubogi**ni qoʻlga kiritdi. Keyinchalik klub SSSR futbol chempionatining ikkinchi ligasida qatnasha boshladi. 1984-yilda jamoa Ikkinchi divizion, 7-zonada debyut qilgan. Klubning ushbu turnirdagi eng yaxshi natijasi 1987-yilgi mavsumda jamoa gʻalaba qozongan turnirning zona bosqichida 6-oʻrinni egallashi boʻldi. 1990-yilda SSSR ligasi tizimi qayta tashkil etilganligi sababli u Ikkinchi Quyi Liga, 9-zonaga tushib ketdi, u 1991-yilgacha oʻynadi. 1991-yilda klub nomini **Toʻrtkoʻlchi** dan **Toʻrtkoʻl** nomiga oʻzgartirdi. 1992-yilda Oʻzbekiston kubogining 1/16 final bosqichiga qur’a tashlangan, ammo klub tarqatib yuborilgan va musobaqada ishtirok etmagan. 2003-yil klub Oʻzbekiston Ikkinchi liga baxslarida ishtirok etgan.

Stadion
-------

Klub uy oʻyinlarini Toʻrtkoʻldagi 1000 tomoshabinga moʻljallangan „**Markaziy**" stadionida oʻtkazdi.

Yutuqlari
---------

* SSSR Ikkinchi ligasi — zonal turnirda 6-oʻrin (1987).
* **Oʻzbekiston SSR chempioni** (1983).
* **Oʻzbekiston SSR Kubogi sohibi** (1983).

Murabbiylar
-----------

1984-1991: SSSR bayrogʻi Aziz Alimov

Mashhur futbolchilar
--------------------

* SSSR bayrogʻi Orinko, Aleksandr Nikolayevich.
* SSSR bayrogʻi Shirshov, Viktor Vladimirovich.
* SSSR bayrogʻi Toʻrtkoʻlchi (futbol klubi) Ravshan Haydarov
* SSSR bayrogʻi Toʻrtkoʻlchi (futbol klubi) Toʻrtkoʻlchi (futbol klubi) Stanislav Noskov
* SSSR bayrogʻi Toʻrtkoʻlchi (futbol klubi) Ołeksandr Orynko

Yana qarang
-----------

Aral Samali

Aral

Manbalar
--------

1. ↑  „Oʻzbekiston - Tashkil etilgan sanalar roʻyxati - RSSSF". 7-oktabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-sentabr 2022-yil.
2. ↑  „Klublar nomlari tarixi". 31-may 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-sentabr 2022-yil.

Havolalar
---------

* Klub futbol faktlari maʼlumotlar bazasida
* Klub oʻyinlari Wildstat maʼlumotlar bazasida
* Futbol klublari tarixi
**Yopiq televizion tizim** -uzatuvchi kameralari qabul qiluvchi qurilmalar bilan mahalliy aloqa kabel liniyalari yordamida tutashgan televizion tizim. Tasvir va tovush signallarini uzatuvchi televizion eshittirish tizimlaridan Yo. t. t.ning farqi shuki, unda faqat tasvir signallari uzatiladi. Uning uzatish kamerasida ogʻdirish tizimi boʻlgan uzatuvchi kamera (superortikon yoki vidikon) va videosignallarni oldindan kuchaytirgich qurilma joylashtirilgan. Kamera masofadan turib yoki avtomatik tarzda boshqariladi. Ulardan eng oddiysi bir kanalli Yo. t. t. hisoblanadi. U uzatuvchi kamera va qabul qiluvchi qurilmalardan iborat. Uzatuvchi va qabul qiluvchi trubkalarning ogʻdiruvchi tizimlariga qabul qiluvchi qurilmada joylashgan umumiy generatordan tok keladi. Yo. t. t.dan sanoatda, transportda, tibbiyot va b.da turli amaliy masalalarni yechishda foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kulayotgan bola** (nemischa:) — italyan haykaltaroshi Deziderio da Settinyanoning (1430-1464) marmar byusti. Taxminan 1460/1464-yillarda Florensiyada yaratilgan. Vena Sanʼat tarixi muzeyidagi Kunstkamerada saqlanadi (in raqami UK 9104).

Begʻam quvnoq kulgi bu chaqaloq byustiga oʻziga xos spontanlik va jonlilik beradi. Jingalak ipak sochlar individuallikni shu qadar ifodalaydiki, bu byust Antik davrdan beri eng qadimiy bolalar portretlaridan biri hisoblanadi. Kuzatuvchining gʻayrioddiy sovgʻasi va toshga nozik qayta ishlov berish yordamida haykaltarosh sovuq marmarga hayotning iliqligini berishga muvaffaq boʻldi.

Shunga oʻxshash buyumlar buyurtma qilingan va xususiy ibodatxonalarga oʻrnatilgan. Ilgari bu byust Donatelloga tegishli deb hisoblangan, ammo bugungi kunda Deziderio da Settinyano muallifligi shubhasiz. „Kulayotgan bola" 1464-yilda yosh vafot etgan haykaltaroshning soʻnggi asari hisoblanadi.

Adabiyotlar
-----------

* Конрад Шлегель.*. Музей истории искусств. Вена. Кунсткамера, Вена*, Музеи мира. London: C.H.Beck/Scala Publishers Ltd, 2013. ISBN 978-3-406-64752-9.
* *Masterpieces of the Kunstkammer Vienna. A Brief Guide to the Kunsthistorisches Museum Vienna. Edited by*. ISBN 978-3-99020-037-7.  (Inglizcha)
YOPIQ URUGʻLILAR (Angiospermae) gulli oʻsimliklar — yuksak oʻsimliklar boʻlimi (tipi). Urugchisining boʻlishi, qoʻsh urugʻlanishi Yo. u.ning oʻziga xos belgisidir. Urugʻchisi gulning markazida joylashib, tuguncha, ustuncha va tumshuqchadan iborat. Urugʻchi tugunchasidagi kovakda urugʻkurtak rivojlanadi. Urugʻlangan tuguncha mevaga aylanib, uning ichidagi urugʻkurtakdan bitta yoki bir nechta urugʻ hosil boʻladi (nomi ham shundan kelib chiqqan). 200 mingga yaqin turi boʻlib, 300 oilaga mansub 10 mingdan ortiq turkumi bor. Tasnifi 16-asrdan boshlangan boʻlsa ham fan tomonidan qabul qilingan tizimi hali ishlab chiqilgan emas. Oʻnlab tizimi taklif qilingan, shulardan ikkitasi — ikki pallalilar va bir pallalilar sinfi koʻproq qabul qilingan. Odamlar uchun foydali koʻpgina oʻsimliklar, jumladan oziqovqat oʻsimliklari (zigʻir, gʻoʻza, bugʻdoy va boshqalar), yemxashak oʻsimliklari (suli, beda va boshqalar), xushboʻy, dorivor, mevali va kauchukli oʻsimliklar Yo. u.ga kiradi. Baʼzi turlaridan qurilish materiallari olinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Yoqub Sulton davrida zarb ettirilgan tanga
**Abul Muzaffar Sulton Yoqub** (1464 - 24 dekabr 1490) - Oqqo‘yunli davlatining 3-hukmdori va shoir. 1478-yil 15-iyundan 1490-yil 24-dekabrgacha hukmronlik qilgan.

Hayoti
------

U 1464 yilda Diyorbakirda tug‘ilgan. Uning otasi Uzun Hasan, onasi Saljuqshoh Begum. Otasining vafotidan keyin katta akasi Sulton Xalil taxtga o‘tirdi va shahzoda Yoqubni Diyarbakirga hokim qilib tayinladi. Shunga qaramay, u akasi bilan taxt uchun kurash olib bordi. Mehmed Ali Terbiyatning "Azarbayjon donishmandlari" kitobida Sulton Yoqub haqida shunday deyiladi: 

*"U akasi tomonidan Diyorbakirga hokim qilib tayinlandi, akasi shoh boʻlgach, Ozarbayjonga qaytib, unga qarshi urush eʼlon qildi.* *U urushda g'alaba qozondi va akasi Sulton Xalil dushanba kuni14 Robiul-avval (Milodiy 15 iyun 1478) kuni qatl qilindi.’’*

Hukmronligi
-----------

Uning hukmronligi yillari qisman tinch o‘tdi. Hukmronligining ilk yilida Kermonda qo‘zg‘olon ko‘tarilgan bo‘lsa-da, u bostirilgan. 1480-yilda 40.000 kishilik mamluk qoʻshini Oqqoʻyunli davlatiga hujum qilib, Urfani olishga harakat qildi. Sulton Yoqubning a’yoni Sulaymon bek va Bayandur bek boshchiligida Oqqo'yunli qo‘shini dushman ustidan g‘alaba qozondi, Mamluk qo‘mondoni Yashbey o‘ldirildi, boshqa Mamluk sarkardalari esa asirga olindi. Ammo keyingi yili Bayandur bey Hamadonda isyon ko‘tardi va Bayandur bek Qum shahri yaqinidagi jangda halok bo‘ldi.

Shirvonshohlar bilan munosabatlar
---------------------------------

Sulton Yoqub Shirvonshohlar bilan do‘stona munosabatlar o‘rnatgan va Shirvonshoh Farruh Yasarning qizi Gavharshoh Sultonga uylandi. 1488 yilda Ardabil shayxi Haydar Shirvonshohlar davlatiga hujum qilganda, Farruh Yasar kuyovi Sulton Yoqubdan yordam so‘radi. Oqqo‘yunlilar yordamida bilan Shayx Haydar 1488-yil 30-iyulda Tabasaranda mag‘lubiyatga uchratildi va o‘ldirildi.

O‘limi
------

1490-yil 24-dekabrda Sulton Yoqub to‘satdan, sirli tarzda vafot etdi. Ayrim taxminlarga ko‘ra, u xotini tomonidan zaharlagan. Bu taxminga ko'ra , Gavharshoh hukmdor Yoqubni o‘ldirgan.

Farzandlari
-----------

1. Boysung‘ur Mirzo
2. Murod Mirzo

Adabiyotlar
-----------

1. George Sale, George Psalmanazar,Archibald Bower, George Shelvocke,John Campbell,John Swinto - An Universal history, from the earliest account of time, 6.vol, p.114
2. B. Fragner, "Economic and Trade Affairs from the Mid-Fourteenth Century to the End of the Safavids," Camb. Hist. Iran VI
**Yoqali kobra**. (lotincha: *Hemachatus haemachatus*) - zaharli ilon (*Elapidae*) oilasiga mansub. *Gemachatus* jinsidagi yagona tur.

Umumiy uzunligi 90 dan 110 sm gacha. Asosiy farq shundaki, uning zaharli tishlari orqasida yuqori jagʻ tishlari yoʻq. Boshi kichik, biroz yumaloq, tanasi ingichka. Orqa tomoni kulrang rangga ega, ular boʻylab yul-yul qiyshiq-koʻndalang chiziqlar tarqalgan. Koʻpincha juda qorongʻi ilonlar bor. Boshi har doim qora, boʻyinning pastki qismi ham qora va qorin ostida bir nechta keng qora va oq koʻndalang chiziqlar mavjud boʻlib, ular kobra tahdidli holatga kelganda aniq koʻrinadi. U, haqiqiy kobralar singari, boʻynini kengaytiradi, boʻyin qovurgʻalarini yon tomonlarga yoyadi, ammo uning "Yoqa"si juda tor.

  

Botqoqliklar va koʻllar yaqinidagi oʻtli, toshloq yerlarni yaxshi koʻradi. Kechasi faol. Yashirin hayot kechiradi. Kichik sutemizuvchilar, qurbaqalar, kaltakesaklar bilan oziqlanadi.

Tirik ilon. Avgust oyining oxiri - sentabr oyining boshlarida urgʻochi 18 sm uzunlikdagi 20 dan 35 gacha (maksimal 65) bola tug'adi.

U Janubiy Afrikada (Zimbabve, Lesoto, Svazilend, Janubiy Afrika) yashaydi, u yerda zaharni "tupurish" moyilligi uchun "tupuruvchi ilon" nomini oldi. U bu hiyla-nayrang texnikasidan juda tez-tez foydalanadi. Biroq, bunday faol himoyaga qoʻshimcha ravishda, u koʻpincha passiv vositalardan foydalanadi, orqasiga oʻgirilib, oʻzini oʻlikdek koʻrsatadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Ананьева Н. Б. Боркин Л. Я. Даревский И. С. Орлов Н. Л. Пятиязычный словарь названий животных. Амфибии и рептилии. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз. 1988. — С. 346. — 10 500 экз. — ISBN 5-200-00232-X
2. ↑  *S. Hunter.* „Venomous Reptiles" (2000). 11-noyabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  *R. Mastenbroek.* „Rinkhals" (2002). 24-noyabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi.

Adabiyotlar
-----------

* Hallermann, J. 2006-yil. Die von LACEPÈDE (1756-1825) in die Herpetologie eingeführten Taxa und ihr Schicksal. Sekretar 6(2): 26-29
* Haagner, GV 1991-yil. Hayot tarixi Izoh: Hemachatus haemachatus: Reproduktsiya jurnali. gerp. Ass. Afr. (39): 26-26

Havolalar
---------

* The Reptile Database: Hemachatus haemachatus (англ.)
***Solitudo sicula*** (lat.) — Oʻrta yer dengizidagi Sitsiliya orolida taxminan 12,5 ming yil avval kech pleystotsenda yashagan yirik quruqlik toshbaqalarining yoʻq boʻlib ketgan turi.

Sitsiliya orolining shimolidagi Bagheriya shahridagi (Zubbio di Cozzo San Pietro) gʻorida olib borilgan arxeologik tadqiqotlar davomida dafn etilgan zonada katta toshbaqa skeletining bir nechta elementlari topilgan. mis/bronza davri. Radiokarbon tahlili shuni koʻrsatdiki, bu toshbaqa taxminan 12,5 ± 0,5 ming yil oldin yashagan. bir necha yil oldin, yaʼni gʻorda dafn marosimlari oʻtkazilishidan ancha oldin.Topilgan skelet elementlarining morfologiyasi Bolqon toshbaqasi (Testudo hermanni) morfologiyasidan farq qiladi, hozirgi paytda Sitsiliyada yashaydigan yagona mahalliy toshbaqa. Ushbu toshbaqa qobigʻining uzunligi taxminan 50-60 sm edi, bu zamonaviy Testudo hermanni va umuman, *Testudo* spp. jinsining barcha turlaridan, shuningdek, ularning maʼlum boʻlgan qoldiqlaridan sezilarli darajada oshadi. Zubbio di Cozzo San Pietro toshbaqasidan DNK ketma-ketligini olish uchun takroriy urinishlar muvaffaqiyatsiz tugadi, ammo uning juda yaxshi saqlangan son suyagi topildi, bu toshbaqaning morfologik xususiyatlarini Oʻrta yer dengizi havzasining barcha tirik va toshbaqalari bilan solishtirish imkonini beradi. Bu femurning morfologiyasi shu qadar oʻziga xos boʻlib chiqdiki, bunday kam maʼlumotlarga qaramay, ular asosida kashf etilgan toshbaqani yangi turga va hatto yangi jinsga ajratishga imkon berdi. Ular Malta va Menorka kabi oʻrta yer dengizi orollaridagi boshqa yirik toshbaqalarni oʻz ichiga olgan hozirgacha aniqlanmagan toʻdaga tegishli. Olimlarning fikriga koʻra, bu toshbaqa geologik jihatdan Oʻrta yer dengizidagi eng yosh yirik toshbaqadir.

Ushbu kashfiyotdan oldin, kontinental Yevropada ulkan toshbaqalarning yoʻq boʻlib ketishi 2 million yil oldin, Oʻrta yer dengizi orollarida esa taxminan 200 ming yil oldin sodir boʻlgan deb hisoblangan. Ispaniyaning Formentera orollarida soʻnggi yirik toshbaqalar 195 ming yil oldin gʻoyib boʻlgan deb hisoblangan.

Manbalar
--------

1. ↑   Valenti P. Vlachos E. Kehlmaier C. Fritz U. Georgalis G. L. Luján À. H. Miccichè R. Sineo L. Delfino M. The last of the large-sized tortoises of the Mediterranean islands (angl.) // Zoological Journal of the Linnean Society. — 2022. — Iss. zlac044. — doi:10.1093/zoolinnean/zlac044.
2. ↑  *Гомбожапова А.* „Последний европеец: на Сицилии нашли останки гигантской черепахи". *Вокруг Света*.  Вокруг Света (7-iyul 2022-yil). Qaraldi: 12-iyul 2022-yil.
**Sdr** (ing. Special Drawing Rights, SDR), maxsus qarz olish huquqlari — xalqaro zaxira va toʻlov vositasi. Xalqaro valyuta fondi (XVF) tomonidan chiqariladi. Birinchi marta 1970-yilda 9,5 mlrd. dollar, 1978—81 yillarda umumiy miqdori 21,3 mlrd. dollar miqdorida chiqarilgan. SDR tizimida faqat XVF ga aʼzo davlatlargina ishtirok etishlari mumkin. SDR faqat rasmiy, davlatlararo darajada amal qiladi va Markaziy banklar va xalqaro tashkilotlar tomonidan muomalada qoʻllaniladi. SDR emissiyasi XVF Ijroiya kengashining xalqaro likvid zaxiralar yetishmay qolganligi va ularga Fondning maxsus hisobvaraqlarida kredit qaydlari koʻrinishida ehtiyojlarni baholash toʻgʻrisidagi xulosasiga koʻra amalga oshiriladi. SDRga aʼzo mamlakatlar oʻrtasida ularning XVF dagi kvotalariga mutanosib holda taqsimlanadi. Mamlakatlarga SDR berilishi ulardan oltin yoki valyuta badallarini talab etmaydi, SDR ning amal qilishi davlatlararo kelishuvlarga asoslanadi. Shuningdek, XVF va uning boshqaruvchilari kengashi qaroriga koʻra, XVF ga aʼzo boʻlmagan mamlakatlar, rasmiy maqomga ega boʻlgan boshqa xalqaro, mintaqaviy va milliy muassasalar ham SDR dan foydalanishlari mumkin. Tijorat banklari va xususiy shaxslar SDR egalari boʻla olmaydi.

Dastlab SDR qiymati AQSH dollari oltin miqdoriga tenglashtirilgan. 1974-yil iyun oyidan uning kursi eng koʻp tovar va xizmatlar eksporta hajMwva x^lda. rasshhy otstal yajetaot taxiralariga ega boʻlgan 16 mamlakat valyutalarining oʻrtacha kursi asosida belgilanadigan boʻldi. Valyuta savati tarkibi va miqdoriy koʻrsatkichlari har 5 yilda qayta koʻrib chiqiladi.

.SDR qiymati va valyuta savati tarkibini anikdash oxirgi marta 2000-yil oktabr oyida oʻtkazilgan va 2001-yil yanvar oyidan kuchga kirdi. 2001—2005-yillar uchun SDR qiymati 4 asosiy valyuta (AQSH dollari, Bukj Britaniya funtsterlingi, yevro va Yaponiya iyenasi) boʻyicha har kuni London birjasida belgilanadi. 2003-yil 4 noyabr

da 1 SDR rasmiy kursi 1,43 AQSH dollariga teng boʻldi. Oʻzbekiston Respublikasi valyutasi — soʻmga nisbatan SDR kursi: 1 SDR =1460 soʻm 35 tiyin (2004, 20 yanvar). Farhod Qurbonov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kulisali mexanizm** - aylanma yoki tebranma harakatni qoʻzgʻaluvchan zveno — kulisa yordamida ilgarilanma-qaytma yoxud aksincha harakatga oʻzgartiradigan mexanizm. Eng koʻp tarqalgan 4 zvenoli yassi Kulisali mexanizmning krivoship-kulisali, kulisakoromislo-li, kulisa-polzunli va ikki kulisali xillari bor. Krivoship-kulisali mexanizmlarda kulisa aylanma, tebranma yoki ilgarilama, kulisakoro-misloli mexanizmlarda kulisa tebranma yoki ilgarilama harakat qiladi. Kulisa-polzunli mexanizmlar tebranma harakatni ilgarilama harakatga aylan-tiradi (va aksincha). Kulisali mexanizm harakatlarini oʻzgartirishda, hisoblash-yechish ma-shivalarining sinus mexanizmlari sifatida, hisoblash-yechish mashivasining tangens mexanizmi sifatida ish-latiladi. Ikki kulisali mexanizmlar muftalarda qoʻllaniladi. Ancha murak-kab va koʻp zvenoli Kulisali mexanizmlardan ichki yonuv dvigatelida, bugʻ mashivalarining revers mexanizmlari va boshqa joylarda keng foydalaniladi. KULKI-OʻYIN - oʻzbek anʼanaviy teatrining oʻziga xos janri. Mashara-boz va qiziqchilar tomonidan ijro etiladigan teatrlashgan tomosha turi (kulgili oʻyinlar). K.-oʻ. juda qad. za-monlardan shakllangan. Baʼzan bu atama oʻrnida mashara oʻyin, muqallid ibo-ralari ishlatiladi. K.-oʻ.da soddagiva syujet boʻlib, ijtimoiy illatlar (xa-sislik, firibgarlik kabi), axloqiy nuqsonlar tanqid qilinadi. Syujet yechimida pantomima, raqs harakatlari, mimika bilan birga dialog, qoʻshiq, yallalardan keng foydalaniladi. Aksariyat K.-oʻ.larda ramziy ifodalar mu-him ahamiyatga ega. 19-asr oxiri 20. a. boshlarida Zarafshon va Qashqadaryo vodiylarida "Kadi badbaxt", "Lakalak", "Laylak ilonni ovladi", Fargʻova vo-diysida "Buva qovoq", "Kichkivajon", Xorazmda "Chaqaloq", "Sipsa oʻyin" kabi K.-oʻ. keng tarqalgan. K.-oʻ. namunalari qoʻqonlik M. Abdullayev, buxorolik B. Saʼdullayev, nurotalik K. Nur-matov, mangʻitlik M. Eshimbetov kabi masharabozlar ijodi orqali bizgacha yetib kelgan. Bu anʼanaviy oʻyinlardan professioval va xalq teatrlarining ayrim spektakllari (S. Ahmad, "Kelinlar qoʻzgʻoloni", Oʻzbek milliy akademik drama teatri; "Ravshan va Zulxu-mor", Muqimiy teatri va boshqalar)da ijo-diy foydalanib kelinmoqsa.

Adabiyot
--------

* Qodirov M. Oʻzbek teatri anʼanalari, T. 1976Muhsin Krdirov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oyxonim** — Ashtarxoniylar oʻzbek sulolasi malikasi. Buxoro xonligi hukmdori Vali Muhammadxonning (1605—1611) xotini.
Ashtarxoniy xonimlar orasida yuksak eʼtibor sazovor boʻlgan Oyxonim ismli goʻzal ayol boʻlgan. Oyxonim 1598-1628 yillarda hukmronlik qilgan qozoq sultoni Eshim sultonning qizi boʻlgan. Farzandlarga ism tanlaganda albatta chiroyli ism tanlab qoʻyganlar. Musulmon diniy eʼtiqodiga koʻra, „oy" juda qadrlagan. Shu jihatdan ham Oyxonim ismi eng yaxshi ismlar sifatida qadrlangan. „Xonim" soʻzi qadimgi turk-moʻgʻul xalqlarining aslzoda ayoliga yoki qiziga tegishli boʻlgan. Oʻtkir zehnli, husni latofatda tengi yoʻq Oyxonim qozoq sultonlari va oʻzbek xonlarini birday oʻziga rom qilib kelgan. Vali Muhammadxon Buxoro taxtini egallagandan keyin Oyxonimga uylangan va u haramdagi eng suyukli ayol boʻlgan. Vali Muhammadxon oʻldirilgan keyin Oyxonimning sharʼiy iddasi (kamida uch oy) tugagach, Imomqulixon ham aynan shu ayolga uylangan. Bunday nikohga kirishishning birinchi jihati Oyxonimning oqila va goʻzalligi boʻlsa, ikkinchi jihati shimoliy chegara sarhadlaridagi tinchlikni saqlashga qaratilganligi edi.

Manbalar
--------

1. ↑  Сангирова Д. (2018). *Бир сулола шажараси ҳақида. „Sharq mashʼali"*.
2. ↑  Сангирова Д. (2017). *Aштархоний хонимларнинг давлат бошқарувидаги ўрни. „Sharqshunoslik"*.
**Mayra Aguiar** (portugalcha: *Mayra Aguiar da Silva*; tugʻ. 1991-yil 3-avgust, Portu-Alegri, Braziliya) — braziliyalik dzudochi, 78 kg gacha vazn toifasida, Braziliya terma jamoasi aʼzosi. Uch karra Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori (2012, 2016, 2020), Jahon chempioni (2014), Panamerika oʻyinlari chempioni (2019), etti karra Panamerika chempioni (2008, 2010, 2012, 2015, 2019, 2022).

Faoliyati
---------

2012-yilda Londonda (Birlashgan Qirollik) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u chorak finalda mashhur polshalik dzudochi Daria Pogorzelecni magʻlub etdi, ammo yarim finalda u amerikalik Kayla Harrisonga yutqazdi (yakunida oltin medalni qoʻlga kiritdi), uchinchi oʻrin uchun kurashda u tajribali niderlandiyalik dzudochi Marhinde Verkerkni magʻlub etdi va 78 kg gacha vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2014-yilda Chelyabinskda (Rossiya) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida u finalda fransiyalik sportchi Audrey Tcheuméoni magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2016-yilda Rio-de-Janeyroda (Braziliya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida Mayra Aguiar 78 kg gacha vazn toifasida u bronza uchun kurashda kubalik dzudochi Yalennis Castilloni magʻlub etib, bronza medalni qoʻlga kiritdi.

2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oldidan Jahon chempionatida u uchinchi oʻrin uchun kechgan jangda portugaliyaklik sportchi Patrícia Sampaioni magʻlub etib, bronza medalini qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili Limada (Peru) boʻlib oʻtgan Panamerika oʻyinlarida u finalda Kubalik sportchi Kaliema Antomarchiga magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida Mayra Aguiar 78 kg gacha vazn toifasida u bronza uchun kurashda koreyalik dzudochi Yoon Hyun-jini magʻlub etib, bronza medalni qoʻlga kiritdi.

| Olimpiada oʻyinlari | Intizom | Oʻrin |
| --- | --- | --- |
| 2008-yilda Pekin | dzudo, 78 kg gacha, ayollar | 20-oʻrin |
| 2012-yilda London | dzudo, 78 kg gacha, ayollar | 2 Bronza |
| 2016-yilda Rio-de-Janeyro | dzudo, 78 kg gacha, ayollar | 2 Bronza |
| 2020-yilda Tokio | dzudo, 78 kg gacha, ayollar | 2 Bronza |
|

| Dzudo boʻyicha Panamerika chempionati | Intizom | Oʻrin |
| --- | --- | --- |
| 2007-yilda Monreal | dzudo, 78 kg gacha, ayollar | 2 Kumush |
| 2008-yilda Mayami | dzudo, 78 kg gacha, ayollar | 2 Oltin |
| 2010-yilda Lima | dzudo, 78 kg gacha, ayollar | 2 Oltin |
| 2011-yilda Gvadalahara | dzudo, 78 kg gacha, ayollar | 2 Kumush |
| 2012-yilda Monreal | dzudo, 78 kg gacha, ayollar | 2 Oltin |
| 2013-yilda San Jose | dzudo, 78 kg gacha, ayollar | 2 Oltin |
| 2015-yilda Edmonton | dzudo, 78 kg gacha, ayollar | 2 Oltin |
| 2016-yilda Gavana | dzudo, 78 kg gacha, ayollar | 2 Kumush |
| 2019-yilda Lima | dzudo, 78 kg gacha, ayollar | 2 Oltin |
| 2022-yilda Lima | dzudo, 78 kg gacha, ayollar | 2 Oltin |

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
**Hafizov Ibrohim** (1870-1940) -buxorolik meʼmor. Hunarni otasi bilan birga ishlab, usta Xalilga shogird tushib (1880—88) oʻrgangan. 1888-yildan mustaqil usta. H. muqarnasli sharafa va namoyonlarga handasiy va islimiy uslubida naqsh ishlash sanʼatini puxta egallagan. Qoʻshmadrasa yaqinidagi Qozi Baqoxon uyi, Karmanadagi Abdulahadxon saroyi, Sarim Sulton, Xayro-bod, Chorbogʻ Charimgari, Chorbogʻgul saroylari va uylarini qurishda qatnashgan. Xon saroyida gilkorlik qilgan.Ark saroyini qayta tiklashda, Buxoro shahridan Sitorai Mohi Xosagacha boʻlgan yoʻlga tosh yotqizishda, fabrika qurishda (1928— 34) va boshqalarda ishtirok etgan. H.ning 100 dan ortiq loyihalari Oʻzbekiston davlat sanʼat muzeyida saqlanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Buyraktosh kasalligi**, nefrolitiaz — buyrak va siydik yoʻllarida tosh (konkrement) hosil boʻlishi bilan kechadigan kasallik. Bir yoki ikki tomonlama boʻladi. Brlalarga nisbatan kattalar orasida koʻproquchraydi. Organizmda vitaminlar yetishmasligi, kamqonlik, oqsillar tanqisligi, meʼdaichak kasalliklari, qalqonsimon bez yonidagi bezchalar faoliyatining kuchayishi, piyelonefrit, buyrakdan siydik oqimi qiyinlik bilan oʻtadigan boshqa kasalliklar oqibatida moddalar almashinuvinhtt buzilishi sabab boʻladi. Irsiy omillarning ham ahamiyati bor. Kasallik asosida oqsil oʻlaksasi atrofiga siydikda qiyin eriydigan tuz kristallari yopishib, mikrolitlar hosil qilishi yotadi; ular astasekin kattalashib, toshlarga aylanadi (mas, urat kislota tuzlaridan uratlar, kalsiy oksalatdan esa oksalat toshlari va h. k.). Tosh oʻlchamlari kattalasha borib, buyrak kosachasi yoki jomiga tiqilib, siydik dimlanishi roʻy berganda, oʻziga xos klinik manzara kuzatiladi. Belning oʻng yoki chap tarafida qattiq sanchiq paydo boʻlib (qarang Buyrak sanchigi), u jinsiy aʼzolarga, sonning old yuzasiga tarqaladi. Sanchiq bir necha minutdan bir necha soatgacha davom etadi. Baʼzan ogʻriq suyet boʻlib, jismoniy ish qilganda, sakraganda, transport silkitganida, tosh joyidan siljib, siydik nayiga yoki qovuqqa oʻtganida ogʻriq kuchayishi va bunda mikrogematuriya makrogematuriyaga aylanishi mumkin. Bolalar serharxasha boʻlib, bezovtalanadi, qorni yoki kindik atrofini koʻrsatib, chinqirib yigʻlaydi, siydikda leykotsit va eritrotsitlar boʻladi. Ultratovush (UTT) yoki rentgen tekshiruvlariga asoslanib tashhis qoʻyiladi. Toshning oʻlchami siydik nayidan chiqa olish darajasida boʻlsa, uni erituvchi dorilar, giyoxdar va parhez yordamida davolanadi. Litotriptor yordamida toshni maydalab, siydik yoʻllaridan chiqarib yuborish tobora koʻp qoʻllanilmoqsa. Zaruriy hollarda jarrohlik usulida tosh buyrakdan olib tashlanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |