**Edison kinostudiyasi, Edison** **studiyasi** (inglizcha: *Edison Studios* - ixtirochi va biznesmen Tomas Edison tomonidan asos solingan Amerika ishlab chiqarish kompaniyasi. 1894 yildan 1911 yilgacha tashkilot "Edison Manufacturing Company" ning ajralmas qismi bo'lgan (inglizcha: *Edison Manufacturing Company* ) va undan keyin, 1918 yilda yopilguniga qadar, u Thomas Edison Incorporated (Thomas Edison Incorporated) tarkibiga kirdi.inglizcha: *Thomas A. Edison, Inc.* ). Yaratilganidan beri kinostudiya 1200 dan ortiq ovozsiz filmlar chiqardi, ulardan 54 tasi toʻliq metrajli edi.

Studiya
-------

 Studiya pavilyonlarida suratga olish
Bir necha yillar davomida dunyodagi yagona "harakatlanuvchi fotosurat" texnologiyasi bo'lib qolgan Kinetoskopning tijorat muvaffaqiyati Edisonni qisqa metrajli filmlar ishlab chiqarishni yo'lga qo'yishga undadi.

Edison o'z filmlarini suratga olgan birinchi studiya 1893 yilda Nyu-Jersi shahrida qurilgan "Qora Mariya" edi. 1901 yilda Manxetten da shisha tomli yangi bino qurildi va butun kino ishlab chiqarish o'sha yerga ko'chib o'tdi. 1907 yilda Edison kompaniyasi Bronksdagi Decatur Avenue va Oliver Pleysda yana ikkita pavilyonni ishga tushirdi. Edisonning o'zi filmlarni suratga olishda ishtirok etmasdi, faqatgina studiya egasi bo'lib qoldi. Kompaniyani vitse-prezident va bosh direktor Uilyam Gilmur boshqargan. Uskunani ishlab chiqarish va yanada takomillashtirishga Kinetograph ishlab chiqaruvchisi Uilyam Dikson rahbarlik qildi. U 1895 yilda Mutoscope and Biograph kompaniyasiga ketganidan so'ng, sobiq kinematograf Uilyam Xeys direktor etib tayinlandi. 1896 yilda Xeys o'rniga 1903 yilgacha bu lavozimda ishlagan Jeyms Uayt keldi. Uayt studiyaning Yevropa boʻlimlari menejeri lavozimiga oʻtgandan soʻng, direktor oʻrindigʻini Uilyam Markgraf (1903-1904), Aleks Mur (1904-1909) va Horas Plimpton (1909-1915) egalladi.

Studiyaning ilk filmlari ko‘cha akrobatlaridan tortib yong‘inni o‘chirishgacha bo‘lgan turli hujjatli syujetlarga asoslangan edi. Biroq, 20-asrning birinchi o'n yilligida fransuz va ingliz kinostudiyalarining raqobati Amerika kino bozorini keskin o'zgartirdi. 1904 yildayoq Edison studiyasi tomonidan sotilgan filmlarning 85 foizi sahnalashtirilgan. Ulardan eng mashhurlari "Bo'sa ", "Poezd o'g'irlashi "va "Frankenshteyn ". Kinostudiya 1913-1914 yillarda Kinetofon uchun 10 metrgacha masofada nutqni yozib olishga qodir bo'lgan eng yangi ovoz yozish tizimidan foydalangan holda oz sonli ovozli rasmlarni ham ishlab chiqargan.

1909 yilda Edison xorijiy kinematografiyaning kengayishiga qarshi turish va Amerika kino biznesidan tushgan daromadlarni jamlash uchun mo'ljallangan Motion Picture Patent kompaniyasini yaratdi, chunki u o'zini Qo'shma Shtatlardagi kino texnologiyasi sohasidagi barcha patentlarning egasi  hisoblagan.  .

"Edison trasti" nomi bilan ham tanilgan kartel tarkibiga eng yirik amerikalik kinoijodkorlar: Biograph, Whitegraph, Zelig, Esseney, Lubin, Kalem, shuningdek, fransuzlarning mahalliy bo'limlari - Pathe va "Méliès ". Kino trestiga qabul qilingan kompaniyalar arzimas royalti evaziga AQShda kino ishlab chiqarish va kinoprokatda virtual monopoliya oldi. Qolgan kinostudiyalar suratga olgan filmning har bir futiga yarim sent to‘lashlari, shuningdek, suratlarini ijaraga olish huquqini to‘lashlari shart edi. Edison diktaturasiga qarshilik ko'rsatish uchun Evropa studiyalarining vakolatxonalari o'zlarining birlashmalari - International Projecting & Producing Company ni tashkil qildilar. Kichik Amerika kinokompaniyalari ham o'zlarini mustaqil deb e'lon qilib, gonorar to'lashdan bosh tortdilar. Amerika Qo'shma Shtatlarining To'qqizinchi Apellyatsiya sudi G'arb shtatlarida Edisonning patent cheklovlarining haqiqiyligiga e'tiroz bildirib, ularning tarafini oldi. 1913 yilda Film Patent kompaniyasi mustaqil kinostudiyalar va Shermanning monopoliyaga qarshi qonunlari  bosimi ostida o'z faoliyatini to'xtatdi.

Birinchi jahon urushidan keyin kinotrestning yopilishi va Evropa bozorlarining yo'qolishi butun Edison kino biznesining moliyaviy holatiga putur etkazdi va 1918 yil 30 martda Massachusets shtatidagi Linkoln va Parker kinokompaniyasiga sotin yuborildi. 2013 yilda shtab-kvartirasi Kaliforniyaning Santa Monika shahrida joylashgan "Edison Studios LLC" kinostudiyasi uchun yangi savdo belgisi tasdiqlandi.

### Edison kinostudiyasida suratga olgan rejissyorlar

* Edvin Stenton Porter
* Alfred Klark
* Searle Dawley

### Filmografiya

* 1890 yil - Maymunlar, №1 */ rejissyor Uilyam Dikson va Uilyam Xeys*
* 1891 yil - Nyuark *sportchisi / rejissyorlar Tomas Edison va Uilyam Kennedi Dikson*
* 1894 yil - Tish olishda kulgi gazidan foydalangan Doktor Kolton, */ direktor Dikson*
* 1894 yil - Enni Okli
* 1894 yil - Yalang ayg'ir */ rejissyor Dikson*
* 1895 yil - *Shotlandiya qirolichasi Mariyaning* qatl etilishi
* 1895 yil - Loie Fuller raqsi */ Anna Belle Serpantin raqsi*
* 1896 yil - Bo'sa
* 1901 yil - Nyu-Yorkdagi 23-ko'chada *nima sodir bo'ldi*
* 1901 yil Opa-singil Gordonlar boksi
* 1902 yil *Amerika o't o'chiruvchisining* hayoti
* 1903 yil Poezd *o'g'irlanishi*
* 1903 yil Gey poyabzal *tozalovchi*
* 1905 yil - Rojdestvodan oldingi *kecha*
* 1905 *yil Kichkina poezd o'g'irlanishi*
* 1905 yil - Kleptomaniya
* 1906 yil - Uch amerikalik go'zal
* 1906 *yil Kovboyning hayoti*
* 1907 yil - Rimda yong'in
* 1909 - 1910 - Alisa ajoyibotlar mamlakatida
* 1909 - 1910 - Faust
* 1909 - 1910 - Frankenshteyn
* 1909 - 1910 yillar - Ritsarlik gullab-yashnagan payt
* 1909 - 1910 - Maykl Strogoff

### "Edison" kinostudiyasida suratga tushgan aktyorlar

* Andersen
* Robert Tomae
* Artur Uayt
* Meri Fuller

1. ↑  
„Трест, который не лопнул" (ru).  «Кинодороги». 3-oktabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-sentabr 2015-yil.
2. ↑  
„Трест, который не лопнул" (ru).  «Кинодороги». 3-oktabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-sentabr 2015-yil.
3. ↑  Всеобщая история кино 1958. sfn error: no target: CITEREFВсеобщая\_история\_кино1958 (help)
4. ↑  *Александр Прищепов.* „«Золото молчания». Политреклама, порнография, патентные войны, или Как зарождался кинематограф в США" (ru). *Культура*.  Белорусский портал «Тут» (24-sentabr 2013-yil). 7-sentabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-sentabr 2015-yil.

*

Havolalar
---------

* "Edison" tomonidan yaratilgan filmlar ro'yxati , IMDb da(ingl.) )