recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hundun** (pinyin *Xundùn* , pall. *xundun*) — qadimgi Xitoyda koinotda paydo boʻlgan dastlabki tartibsizlik timsoli sifatida tasvirlangan mifologik mavjudot.

Rivoyat
-------

Hundun tasviri birlamchi qop yoki tuxum shaklida ifodalangan boʻlib, uning ajralmas tarkibi boʻlinib, Kosmos va Yer paydo boʻladi. Bu kosmogonik nazariya Xitoy astronomiyasida Xan (miloddan avvalgi III asr — miloddan keyingi III asr) paydo bolgan.

Dunyoning Hundunlardan kelib chiqishi Chjou davrining "Chjuanzi "(miloddan avvalgi III-asr) daostik risolasida tasvirlangan. Ushbu afsonaga koʻra, Hundun (Xaos) na yuzga, na his aʼzolari (koʻzlar, quloqlar, burun, ogʻiz) uchun 7 teshikka ega boʻlmagan va dunyoning markazida hukmronlik qilgan. Uning ikkala tomonida, yer yuzi boylab, Janubiy dengiz Shu (Tez) va Shimoliy dengiz Xu (Toʻsatdan) xudolarining mulklari choʻzilgan. Dengiz xo‘jayinlari Hundunni tez-tez zitorat qilishardi, u esa mehmonlarni doim samimiy kutib olardi. Bir kuni Shu va Xu xoʻjayinini mehribonligi uchun mukofotlashga qaror qilishdi. Xundun ham har bir jonzot kabi ko‘rishi, eshitishi, hidlashi va hokazolar kerak, deb qaror qildilar. Shuning uchun, keyingi safar uning oldiga kelganlarida, oʻzlari bilan asboblar (bolta va burgʻu) olib kelishdi va 7 kun ichida Hundunda 7 ta teshik qazdilar, shundan soʻng Hundun vafot etdi va uning tanasidan Olam paydo boʻldi.

Xanlar davrida yozilgan „Togʻlar va dengizlar kitobi"da Xundun muqaddas Tayshan togʻining (Quyosh chiqishi togʻi) janubi-gʻarbida yashagan ilohiy mavjudot ekanligi maʼlum qilingan. Olovli qizil rangli qopa oʻxshaydi, balandligi 3 metr, boshsiz, koʻzlarsiz, quloqlarsiz, burunlarsiz va ogʻzisiz, 6 panjasi va 4 qanoti bor.

Adabiyotlar
-----------

* Anne Birrell „Xitoy afsonasi", Shtutgart 2002 yil
* Ejov V. V. „Qadimgi Xitoy afsonalari", Moskva 2004 yil.
* Tkachenko G. A. Xundun // Novaya filosofskaya ensiklopediya : v 4 t. / pred. nauch.-red. soveta V. S. Styopin. — 2-e izd. ispr. i dop. — M. : Misl, 2010. — 2816 s.
**Trixinellyoz** — odam va hayvonlarda uchraydigan gijja kasalligi; yumalok, chuvalchanglar sinfiga mansub trixinellalar qoʻzgʻatadi. Yetuk trixinellalar 1,5–4 mm kattalikda boʻlib, odam yoki hayvonning ichak shilliq qavatida parazitlik qiladi, urgochisi ingichka ichakda tirik lichinkalar tugʻadi va ular ichak shilliq qavatidan qon tomirlariga oʻtadi, qon aylanish sistemasi orqali koʻndalangtargʻil muskullarga joylashadi; shu joyda spiralga oʻxshab oʻralib oladi, oʻsib, ohakli kapsula hosil qiladi. Sogʻlom kishilar kasallangan hayvon goʻshtini chala pishirib isteʼmol qilganda zararlanadi. Odamga T. asosan, choʻchqa yoki ov hayvonlari (ayiq, morj, boʻrsiq) goʻshti orqali yuqishi mumkin.

Inkubatsion davri 2—3 hafta. Kasallik yuqqanda dastlab bemorning temperaturasi koʻtariladi, koʻzi qizaradi, yorugʻlikdan qoʻrqadi, muskullari, baʼzan korni ogʻriydi, ichi ketadi va h.k. Qovoklar, yuz salqiydi, baʼzan koʻz butunlay yumilib qolishi mumkin. Shuning uchun T. xalq orasida "yuz salqishi" deb yuritiladi.

Bemor kasalxonada davolanadi. T. ning oldini olish uchun choʻchqalarni sanitariyagigiyena qoidalari asosida boqish, ularning oʻlimtik kemiruvchilar yeyishiga zinhor yoʻl qoʻymaslik zarur.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bidwell saroyi (2021)
Bidwell saroyining orqa tomoni
**Bidwell saroyi** — Californianing Chico shahridagi „525 Esplanade" uyida joylashgan. 1868-yil oxiridan 1900-yilgacha, general Jon Bidwell va Enni Bidwellning uyi boʻlgan. Bidwell vafot etgach, Enni 1918-yilda vafotigacha u yerda yashashni davom ettirdi.

Saroy qurilishi
---------------

Jon Bidwell oʻzining 26 000 metr kvadrat uyida saroy qurishni boshladi. „Rancho del Arroyo Chico"da Enni Ellikot Cannedy bilan 1868-yilda turmush qurganlaridan soʻng, uch qavatli, 26 xonali, Viktoriya arxitektura uslubida oʻz saroyini qurdi. Bu bino Sakramento vodiysining yuqori qismidagi ijtimoiy va madaniy markazga aylandi. Hozirda muzey va shtat tarixiy bogʻi boʻlib, u Californianing tarixiy yodgorligi „№ 329" boʻlib, milliy tarixiy joylar reestriga kiritilgan. Saroy 60 000 dollarlik loyiha boʻlib, 1868-yil may oyida qurib bitkazildi.

Bidwell saroyi qurilganida zamonaviy sanitariya-tesisat, gaz yoritgichi va suv tizimlari mavjud edi. Uch qavatli gʻisht konstruktsiyasi italyan uslubining norasmiy romantik versiyasida qurilgan. Bundan tashqari, italyan villasi va sakkizburchak uylari turlari mavjud. Binoning tashqi koʻrinishi pushti rangli gips bilan bezatilgan.

Bidwell saroyining birinchi qavatiga uyning tashqi qismidagi rampa orqali kirish mumkin. Butun saroyning ichki qismini haftaning dam olish kunlari boshlanadigan bir soatlik sayohat paytida koʻrish mumkin. Saroyning 2—3-qavatlariga 50 ta zinapoyadan chiqa olmaydiganlar uchun, alohida tashrif buyuruvchilarga videorolik mavjud.

Bidwell saroyiga tashrif buyuruvchilar doimiy kelishlari mumkin. Bu yerda sovgʻalar doʻkoni, muzey, teatr va qulay qabulxona mavjud.

Yana qarang
-----------

* Karson uyi
* Rochdale Town Hall
* Somerleyton Hall

Manbalar
--------

1. ↑  Apperly, Richard*. A Pictorial Guide to Identifying Australian Architecture: Styles and Terms from 1788 to the Present*. Angus & Robertson, 1994. ISBN 978-0-207-18562-5.
2. ↑  Chico: A 20th Century Pictoral History
3. ↑  Lewis, Arnold*. American Victorian architecture: a survey of the 70's and 80's in contemporary photographs*. Dover Publications, 1975. ISBN 978-0-486-23177-8.

Havolalar
---------

* Bidwell saroyi SHP veb-sayti
* Bidwell saroyining Wikimapia manzili
**Jimmy Walter Dupree** (1936-yil 27-aprel — 2014-yil 25-yanvar) amerikalik professional bokschi boʻlib, 1961-yildan 1974-yilgacha kurashgan, 1971-yilda yengil vazn toifasida WBA yoʻnalishi boʻyicha chempionlik unvoniga daʼvogarlik qilgan bokschi edi.

Faoliyati
---------

### Avvalgi faoliyati

Dupree 1961-yilda oʻz faoliyatini boshladi va Pol Johnsonga nokaut bilan yutqazishdan oldin yettita oʻyinda gʻalaba qozongan edi. Faoliyatida u durang va Garold Richardsonga magʻlub boʻlganidan keyin bir qator gʻalabalarni qoʻlga kiritadi. U 1965-yilda Jonny Persolga yutqazib, bu seriyani tugatdi. Dupre yana bir nechta janglar oʻtkazadi, bir nechta magʻlubiyatga uchradi, lekin u 1968-yildan 1971-yilgacha boʻlgan uch yil davom etgan katta seriyani yigʻishdan oldin koʻp gʻalaba qozondi. Bu Jimmyning Bob Foster egallab turgan unvonlar uchun eng yaxshi daʼvogar boʻlishiga olib kelgan edi. Bob Jimmy yoki ikkinchi oʻrindagi daʼvogar Visente Rondon bilan jang qilishni istamagandek tuyulgani uchun WBA unvoni boʻshab qoldi va ikkalasi buning uchun ringda kurashdilar. Visente Rondonga qarshi oʻyinda Jimmy oltinchi raundda nokaut bilan magʻlub boʻldi. Oʻsha paytda kartalar taxminan boʻlgan edi.

Rondon bilan bahs
-----------------

Visente bilan boʻlgan jangdan soʻng tortishuvlar boshlandi. Manba Dupreening oʻzi boʻlib, u giyohvand boʻlgan va shuning uchun u yutqazganini daʼvo qilgan. United Press International daʼvoni yorituvchi hikoyani eʼlon qildi. Dupreening doʻsti va roʻyxatdan oʻtgan hamshira Charlize Smith: „Jimmy giyohvand moddalarni isteʼmol qilgan deb oʻylayman. Men Jimmyni jangdan keyin koʻrdim va u juda zaif edi. Uning ko‘rishi xiralashgan va xonaning narigi tomonini ham ko‘ra olmasdi". U davom etdi: „Men oziq-ovqatga kiritilishi mumkin boʻlgan mushak maxsus narsalarini bilaman va Jimmyga nimadir berilganiga aminman" deya aytib oʻtgan. Qanday ayblovlar boʻlishidan qatʼi nazar, Butunjahon boks assotsiatsiyasi Rondonni hali ham oʻzining jahon chempioni sifatida koʻrar edi, *The Ring* jurnali esa Bob Fosterni ringda tojini yoʻqotmagani uchun uni yengil ogʻir vazndagi qonuniy qiroli sifatida koʻrdi.

Keyingi faoliyati
-----------------

Oʻzining chempionlik jangidan soʻng, Dupree boshqa hech qachon bunday muvaffaqiyatga erisha olmadi yoki hatto unga yaqin boʻlgan narsaga ham erisha olmadi. U Mayk Quarriga magʻlub boʻlishidan oldin yana ikkita oʻyinda gʻalaba qozondi, keyinroq Eddi Ouens bilan jang qilishga vaqtini ajratdi. Dupree rezina oʻyinda Bobbi Kessidi bilan 1-1-1 hisobida ochko olib, gʻalaba qozondi, durang va magʻlubiyatga ham uchragan, keyin boksni tark etgan edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „JIMMY ‘THE CAT’ DUPREE – New Jersey Boxing Hall of Fame" (en-US). Qaraldi: 2-yanvar 2021-yil.
2. ↑  „The Ring Magazine's Annual Ratings: 1970 - BoxRec". *boxrec.com*. Qaraldi: 26-mart 2021-yil.

Havolalar
---------

* Boxing record for Jimmy Dupree from BoxRec (registration required)
**Ling Mengchu** (xitoycha 凌濛初, pinyin Ling Mengchu , Ling Bo (凌波) nomi bilan ham tanilgan; 1580—1644) — Xitoyning Min yozuvchisi, dramaturg, bibliofil va noshir.

Tarjimai hol
------------

U taniqli amaldor oilasida tugʻilgan, ammo ilmiy yoʻlda ilgarilamagan, faqat syucai ilmiy darajasiga ega edi. U davlat xizmatida boʻlgan, bir muddat okrug boshligʻi boʻlib ishlagan, Min sulolasining soʻnggi yillarida u harbiy inspektorning ancha yuqori lavozimini egallagan. Li Zichengning isyonchi armiyasi bilan janglarda halok boʻlgan. Uning qarashlariga koʻra, u ortodoksal konfutsiylik, qatʼiy axloq va eʼtiqodga ega odamdir, ammo bu uning asarlarida asl gʻayritabiiy gʻoyalarni ifodalashiga toʻsqinlik qilmagan.

Ijod
----

U adabiyotshunoslikka oid bir qancha sheʼriy to‘plamlar va tadqiqotlar muallifi, xalq adabiyoti asarlarini to‘plagan. U jahon adabiyoti tarixiga, birinchi navbatda, klassikaga aylangan ikkita huaben toʻplamining muallifi sifatida kirdi — "Ajoyib. Birinchi qism „(1627-yil) va" Ajoyib. Ikkinchi qism "(1632-yil).

Feng Menglong va Huaben toʻplamlarining boshqa kompilyatorlaridan farqli oʻlaroq, Ling Mengchu ikkala toʻplamga kiritilgan asarlarning muallifi hisoblanadi. Uning soʻzlariga koʻra, ular uchun material turli mualliflarning ajoyib odamlar va gʻayrioddiy voqealar haqidagi qisqacha eslatmalari, shuningdek, oʻtmishdagi qisqa hikoyalar edi.

Ling Mengchuning asosiy asarlari Dmitriy Voskresenskiy tomonidan rus tiliga tarjima qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Xart, M* „Mengchu Ling" (inglizcha). *Project Gutenberg*. Qaraldi: 21-dekabr 2022-yil.
2. ↑  *Mengchu, Ling* „Faceted Application of Subject Terminology" (inglizcha). *World cat*. Qaraldi: 21-dekabr 2022-yil.
3. ↑  „Mengchu Ling // Trove" (inglizcha). *Trove*. Qaraldi: 21-dekabr 2022-yil.
4. ↑  *Marvarid ko'ylak: Qadimgi Xitoy ertaklari // So'zboshi tuzuvchi I. E. Tsiperovich; V. A. Velgus va I. E. Tsiperovichlarning xitoy tilidan tarjima va sharhlari* (ruscha). Sankt-Peterburg: "Peterburg sharqshunoslik" markazi, 1999-yil — 688 bet. ISBN ISBN 5-85803-100-5.. 21-dekabr 2022-yilda qaraldi.
5. ↑  Voskresenskiy, D.N.*. XVII-asrning Xitoy hikoyasi", "Daos afsun" kitobida. 17-asrning Xitoy hikoyalari, D. N. Voskresenskiy tomonidan tarjima, so'zboshi va sharh* (ruscha). Moskva: "Fam" nashriyotining sharq adabiyotining bosh redaktsiyasi, 1997-yil.
**Blur** (*Blyor* deb talaffuz etiladi, inglizcha: *Dog'*) — britaniyalik rok-guruh, 1989-yilda tashkil topgan. Dastlabki nomi **Seymour** boʻlgan. Original tarkibi: Damon Albarn — vokal, Graham Coxon — gitara, Alex James — bas-gitara va Dave Rowntree — barabanlar. Britpop toʻlqinining sardorlaridan biri.

Birlashgan Qirollikda Blur oʻzining 1994-yilda chiqargan albomi — *"Parklife"* bilan muvaffaqiyatga erishdi. Bu albom toʻrtta Grammy mukofotiga ega boʻladi va chartlarda Pink Floyd guruhining *"The Division Bell"* albomini ortda qoldiradi. Amerikada esa ularga 1997-yilgi *"Blur"* albomidan boʻlgan - *"Song 2"* singli omad keltiradi. Navbatdagi *"13"* albomini yozilishiga mashhur musiqiy prodyuser William Orbit taklif etiladi. U Blur’ga ovoz jarangining yangi pogʻonasiga chiqishiga yordam beradi. Keyingi albom — *"Think Tank"* yakkahon karyerasiga shoʻngʻigan Kokson gitarachisisiz yoziladi, uning maʼsuliyatini sardor-vokalchi Elbarn oʻziga oladi.

Tarkib
------

* **Deymon Elbarn** (inglizcha: *Damon Albarn*) — vokal, klavishlar, gitara
* **Grem Kokson** (inglizcha: *Graham Coxon*; guruhni 2002 yilda tark etgan, 2007-yilda qaytgan) — gitara, bek-vokal
* **Aleks Jeyms** (inglizcha: *Alex James*) — bas-gitara
* **Deyv Rauntri** (inglizcha: *Dave Rowntree*) — barabanlar, perkussiya

Diskografiya
------------

* ***"Leisure"*** (26-avgust 1991, Food)

Singllar: *"She's So High / I Know"*, *"There's No Other Way"*, *"Bang"*.
* ***"Modern Life Is Rubbish"*** (10-may 1993, Food)

Singllar: *"For Tomorrow"*, *"Chemical World"*, *"Sunday Sunday"*.
* ***"Parklife"*** (25-aprel 1994, Food)

Singllar: *"Girls & Boys"*, *"To The End"*, *"Parklife"*, *"End Of A Century"*.
* ***"The Great Escape"*** (11-sentyabr 1995, Food)

Singllar: *"Country House"*, *"The Universal"*, *"Stereotypes"*, *"Charmless Man"*.
* ***"Blur"*** (10-fevral 1997, Food)

Singllar: *"Beetlebum"*, *"Song 2"*, *"On Your Own"*, *"M.O.R."*.
* ***"13"*** (15-mart 1999, Food)

Singllar: *"Tender"*, *"Coffee & TV"*, *"No Distance Left To Run"*.
* Terma albom ***"The Best Of"*** (30-oktyabr 2000, Food)

Singllar: *"Music Is My Radar"*.
* ***"Think Tank"*** (5-may 2003, Parlophone)

Singllar: *"Out Of Time"*, *"Crazy Beat"*, *"Good Song"*.
* ***"The Magic Whip"*** (2015)
* ***"The Ballad of Darren"*** (2023)

Shuningdek, qarang
------------------

* Gorillaz
* The Good, the Bad and the Queen

Havolalar
---------

* Blur’ning rasmiy sayti
* Blur fan-klubi
* Blur *Discogs.com* saytida
* Blur’ning rus sayti
**Kapitsa qonuni** - kuchli magnit laydonida polikristall metall namunalari elektr qarshiligining magnit maydoni kuchlanganligiga bogʻliqligi haqidagi empirik qonun. K. q.ga binoan, polikristall metall namunalarining elektr qarshiligi kuchli magnit maydonida magnit maydoni kuchlanganligiga proporsional ravishda chiziqli orta boradi. Bu krnunni 1928 yilda P. L. Kapitsa 350 ming e kuchlanganlik impulsiga ega boʻlgan magnit maydoniga joylashtirilgan Si, Ai va Ag namunalarida kuzatdi. Tajribalar mis, kumush, oltin monokristallari elektr qarshiligining hamma kristallografik yoʻnalishlari boʻyicha olingan oʻrtacha qiymati har xil maydonlarda chiziqli ortishini, yaʼni K. q.ga boʻysunishini tasdikladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Alyuminotermiya**, alyumo-termiya (alyuminiy va yun. therme — issiqlik) — metallar oksidlarini alyuminiy bilan kaytarib metall va qotishmalar olish usuli; biror metall oksidi bilan metall holidagi alyuminiyning kukun aralashmasi yuqori temperaturada qizdirilsa, 3000° gacha issiqpik ajra-lib chiqadi, ajralib chiqqan ortiqcha issiqlik hisobiga temir oʻz oksididan oson qaytariladi. Bu usulni rus kimyogari N. N. Beketov (1827-1911) 1859-yil kashf etgan. Marganes, xrom, vanadiy, volfram va turli qotishmalar A. usuli bilan olinadi. A.dan poʻlat va choʻyanni pay-vandlashda (termit payvandda, rasmga qarang), yondiruvchi snaryadlarda foydalani-ladi (yana qarang Metallotermiya, Metallarni qaytarish).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kapitalistik ishlab chiqarish usuli**, marksistik iqtisodiy nutqda, 18-asr oxirida G'arbiy Evropada tez o'sib borayotgan kapitalistik jamiyatlarning ijtimoiy-iqtisodiy asoslarini nazarda tutadi, keyinchalik bu ishlab chiqarish usuli G'arbiy Evropani ortda qoldirib, dunyoga tarqaldi. Uning xarakterli xususiyati shundaki, xususiy mulk ishlab chiqarish vositalarining asosiy qismiga egalik qiladi; taqsimlash va ayirboshlash asosan bozor iqtisodiyotiga asoslangan. Kapitalga ega bo'lgan hukmron sinf burjuaziya sifatida ifodalansa, o'z ish kuchini ma'lum bir ish haqi evaziga sotadigan sinf keng ma'noda proletariat deb ataladi. Kapitalistik ishlab chiqarish usuli turli xil siyosiy tizimlar va ijtimoiy tuzilmalarga ega bo'lgan jamiyatlarda ham mavjud bo'lishi mumkin (masalan: liberal demokratiya, fashizm). . )

Asosiy farqlar
--------------

Poytaxt; Bu tovarlar, xizmatlar va pul savdosini va olingan pulni to'plashni ta'minlaydigan mulkiy munosabatlarning mavjudligini talab qiladi. Pul topishning bir usuli bo'lgani kabi, "kapitalizm" ham kapitalistik bo'lmagan ishlab chiqaruvchilar tomonidan tovarlarni oddiy ishlab chiqarish va ularga savdogarlar va bankirlar tomonidan vositachilik qilish orqali mavjud bo'lishi mumkin. (kengroq ma'noda savdo kapitalizmi )

Kapitalistik ishlab chiqarish usulini farq qiladigan narsa shundaki, ishlab chiqarishning har bir kiritilishi va mahsuloti bozor iqtisodiyoti orqali tijorat asosida taklif qilinadi va u ishlab topgan ayirboshlash qiymati bilan tovarga aylanadi.Ushbu shakl ishlab chiqarish tizimi kapitalizmning ratsionalligi bilan qayta shakllantirilishi va tartibga solinishi, o'z navbatida xarajatlar, sotish va foyda kabi ishlab chiqarishning kirish va chiqishini belgilaydigan muhim oqibatlarga olib keladi. Butun jarayon tijorat mantig'iga rioya qilish va kapitalni to'plash uchun qayta tashkil etilgan. 

Shu nuqtai nazardan, Marks kapitalga bo'ysunadigan rasmiy doirasi o'zgarganligini aytadi. Endi biznes aslida kapitallashtirilgan. Texnologiya va ijtimoiy mehnat taqsimoti foyda va bozorga asoslangan tijorat tushunchasi bilan butunlay o'zgartirildi va qayta shakllandi. Zamonaviy sanoat hunarmandchilik va kichik uy sanoati kabi eski ishlab chiqarish shakllarini siqib chiqardi.
**Bozorboy Nodirov** (1937.7.4, Nukus) — qoraqalpoq xonandasi (dramatik tenor). Qoraqalpogʻiston (1977) va Oʻzbekiston (1982) xalq artisti. Kuchli va jarangdor ovoz sohibi. Nukus sanʼat bil im yurtida oʻqituvchi (1969-yildan), Berdaq nomidagi musiqali drama va komediya teatrida yakkaxon xonanda (1975—93). Opera sahnasida Onegin (P. Chaykovskiy, "Onegin"), Aleko ("Aleko", S. Raxmaninov), Josus ("Ajiniyoz", N. Muhammaddinov) kabi rollarni ijro etgan. Konsert reper-tuaridan qoraqalpoq xalq ("Jeti asi-rim", "Gulzar", "Tarlan", "Nigo-rim" va boshqalar) va bastakorlar ("Elim bor", "Jigirma beste", "Xalqim", "Tugan jerge", K. Abdullayev va boshqalar) qoʻshikdari oʻrin olgan. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1987).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kappadokiya** — Kichik Osiyoning markazida (hoz. Turkiya hududida) joylashgan qadimgi viloyat. Kappadokiyaning qad. aholisi oʻzini "xattlar" deb atashgan. Mil. av. 2-ming yillikda Kappadokiya hududida Xett podsholigishtg asosiy qismi joylashgan. Mil. av. 3-asr oʻrtasi — 1-asrlarda mustaqil podshohlik, mil. 17-yildan Rim provinsiyasi. Keyinchalik Pont podsholigi bilan birgalikda Vizantiya imperiyasi tarkibiga kirgan. 1074-yil Kappadokiyani saljuqiylar zabt etganlar. 15-asrdan Usmonyai turk imperiyasi tarkibida. Kappadokiya oʻzining katta yerlari va minglab qullariga ega ibodatxonalari bilan mashhur boʻlgan. 19-asrning 80-yillarida Kappadokiya hududidan Ossuriyadagi qulchilik taraqqiyoti toʻgʻrisida muhim maʼlumotlar beruvchi qadimgi ossuriy mixxat hujjatlari ("kappadokiya jadvallari") topil gan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Boliviya kosmik agentligi** (BKA) (eng.Boliviya kosmik agentligi (BSA) (English Bolivian Space Agency, BSA; Spanish Agencia Boliviana Espacial, ABE) taʼlim, mudofaa sohasida yuqori texnologiyalar, inson resurslari, sunʼiy yoʻldosh aloqa dasturlarini tayyorlash va qoʻllash vazifalarini oʻz zimmasiga olgan tashkilotdir. Davlat standartiga koʻra, Boliviya kosmik agentligi „oʻzining huquqiy va maʼmuriy avtonomiyasi bilan davlat qonunchiligining markazsizlashtirilgan davlat muassasasi".

2010-yil 10-fevralda Boliviya prezidenti Evo Morales Boliviya kosmik agentligini tashkil etish toʻgʻrisidagi 423-sonli buyruqni imzoladi. Agentlik mamlakat prezidenti tomonidan tayinlanadigan oltita vazirlik vakillaridan tuziladi. BKA Oliy organi Bosh direktor boʻladi. Hukumat birinchi bosqichda yangi agentlikka bir million dollar sarmoya kiritadi; kelgusida agentlik davlat, xayriya va xorijiy kreditlar orqali moliyalashtiriladi. Birinchi kosmik dasturga kiritilgan investitsiyalarning umumiy miqdori 300 million AQSh dollarida baholanmoqda

Tupac Katari sunʼiy yoʻldoshi
-----------------------------

2009-yil oktabr oyida Boliviya hukumati, Xitoy aerokosmik fan va texnologiya korporatsiyasi va Xalqaro elektraloqa ittifoqi aloqa sunʼiy yoʻldoshini qurish va orbitaga qoʻyish boʻyicha memorandum imzoladilar.

Birinchi Boliviya kosmik kemasi Xitoy sunʼiy yoʻldosh platformasi DFH-4[en] asosida qurilgan boʻlib, uning rivojlanishida Xitoy mutaxassislari ishtirok etdi. Sunʼiy yoʻldoshni yaratish boʻyicha ishlar 2010-yil mart oyida boshlangan va uchirish 2013-yil 22-dekabrda Xitoyning Xichang kosmodromidan amalga oshirilgan. Sunʼiy yoʻldoshni yaratish boʻyicha ishlar 2010-yil mart oyida boshlangan va uchirish 2013-yil 22-dekabrda Xitoyning Sichan kosmodromidan amalga oshirilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Bolivia Creates Space Agency for Chinese Satellite". 24-dekabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-may 2022-yil.
2. ↑  Boliviya sozdala kosmicheskoe agentstvo i namerena zapustit sputnik
3. ↑  Bolivia creates own space agency
4. ↑  Boliviya uspeshno zapustila svoy perviy sputnik TKSat-1

Havolalar
---------

* BKA rasmiy sayti
* Boliviya Tupac Katari sunʼiy yoʻldoshini uchirmoqchi
* Crean agency espacial con 1 million de arranque(isp.) ), Tupac Katari sunʼiy yoʻldosh modelining fotosurati mavjud
* Boliviya Xitoy sunʼiy yoʻldoshi uchun kosmik agentlikni yaratdi Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-12-24).(Inglizcha) )
* Boliviya oʻzining kosmik agentligini yaratadi(Inglizcha) )

Yana qarang
-----------

* Boliviya milliy observatoriyasi
**Amilazalar** — uglerodning 1- va 4-atomlari oʻrtasidagi glyukozid bogʻlarini parchalash yoʻli bilan kraxmal, glikogen va ularga yaqin polisaharidlar gidrolizini tezlashtiruvchi fermentlar. Uchta xili bor: a-amilaza hayvon, oʻsimlik va mikroorganizmlarda uchraydi; u ish-tirok etadigan reaksiyalarda asosan dekstrinlar hosil boʻladi. (3-amilaza yuksak oʻsimliklarga xos boʻlib, maltoza va yirik molekulali dekstrinlar hosil boʻlishini tezlashtiradi. Glyukoamila-za hayvonlar koni, mogʻor zamburugʻlari, bakteriyalar va boshqalarda boʻlib, glyukoza va dekstrinlar hosil boʻlishini tezlashti-radi. Odatda polisaharidlar gidrolizida turli Amilazalar baravariga qatnashadi. Unib chiqqan arpa urugʻlari ekstrakti taʼsi-rida kraxmalning shakarlanishi (Amilazalarning fermentativ taʼsiri)ni rus akademigi K. S. Kirxgof birinchi marta tasvir et-gan (1814). Amilazalarning fiziologik ahamiyati shuki, u hujayralardagi polisaharidlar zaxirasini safarbar qiladi (mas, urugʻ unayotganda). Ovkat hazm qilishda ham Amilazalarning ahamiyati katta; hayvonlar hamda odamning soʻlagida va meʼda osti bez-ining shirasida Amilazalar bor. Mikroorganizmlar kraxmalni isteʼmol kila turib, Amilazalar chiqaradi. Mogʻor zamburugʻlari bilan bakteriyalardan olinadigan a- amilaza spirt sanoatida va non yopishda, glyuko-amilaza esa kraxmaldan glyukoza i.ch-.da qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Epispadiya** (epi... va yun. yoriq) — siydik chiqarish kanali (uretra) ning tugʻma nuqsoni. Koʻproq erkaklar, baʼzan ayollarda uchraydi. E.ning bir necha koʻrinishi bor. Bunda siydik chiqarish kanalining tashqi teshigi olat boshchasida, olat sirtining turli joyida yoki qov ostida (buni total E. toʻliq E. deyiladi) boʻladi. Olat boshchasi E.sidaolatboshchasi yoriq, siydik chiqarish kanalining tashqi teshigi tarnovga oʻxshash ochilib, shilliq qavati koʻrinib yotadi. Bu E.da bemor sachratib siyadi. Toʻliq E.da siydik chiqarish kanali bor boʻyicha yorilgan, olat yaxshi rivojlanmagan va qoringa tortilib turadi; qovuqning ikkala sfinktern boʻlmasligi tufayli (baʼzan qovuq old devori ham boʻlmaydi) bemor siydik tuta olmaydi. Olat sirti E.sida bemor siyganda jinsiy aʼzo atrofidagi teriga doim siydik tegishidan teri yalligʻlanib, suvchirab turadi.

E.da turli plastik operatsiyalar oʻtkaziladi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Bozorshab**, bozori shab (toj. — kechki bozor) — oʻtmishda Turkistonning yirik shaharlaridagi tungi bozor. Odatda koʻproq bayram va roʻza kunlari uyushtirilib, ommaviy koʻngil ochish kechalari bilan qoʻshib oʻtkazilgan. B.da shaharning markaziy koʻchalaridan biri yoki maydon bezatilgan, koʻchaning ikki chetidagi choyxona va doʻkonlar oldiga chorpoyalar qoʻyilib, har xil shirinlikqandolat, mevacheva, oziq-ovqat sotilgan. Karnay, surnay va nogʻoralar chalinib, maxsus jarchilar odamlarni B.ga chorlagan. Dorlar qurilib, masharabozlar, qoʻgʻirchoqbozlar oʻyin koʻrsatgan, oʻrgatilgan hayvonlar, ayniqsa, ayiqoʻyini namoyish qilingan, polvonlar kurashgan. Choyxonalarda sozanda, xonanda, askiyachi, qiziqchi, raqqoslar oʻz sanʼatlarini namoyish qilganlar. B. har joyning urfodatiga qarab turli shaharlarda turlicha oʻtkazilgan. Oʻzbekistonda bozor iqtisodiyotiga oʻtish munosabati bilan ayrim joylardagi bozorlarda B.ga oʻxshash tadbirlar oʻtkazish rasm boʻlmoqda.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Epistolyar adabiyot** (yun. — xat, maktub, noma) — xat, noma shaklida yaratilgan turli xil asarlar (mas, epistolyar roman). Epistolyar adabiyotga atoqli arboblarning madaniytarixiy ahamiyatga ega boʻlgan yozishmalari ham kiradi (mas, Alisher Navoiyning "Munshaot" asari). [[Noma adabiy janr sifatida yunon va rim adabiyotida (Sitseron, Goratsiyning sheʼriy maktublari), shuningdek, Sharq adabiyotida keng tarqalgan (qarang [[Noma).

18-asrda maktub shaklida romanlar yozish Yevropada odat tusiga kirgan (S.Richardsonning "Pamela", 1740; J.JRussoning "Yuliya yoki Yangi Elioza", 1761 va boshqalar). 19-asrda Epistolyar adabiyot tarixiy hikoya, oilaviy xronika tarzida rivoj topdi (I.S. Turgenev, "Faust"; F.Dostoyevskiy, "Faqir kishilar"). 20-asrda, ayniqsa, Ikkinchi jahon urushi yillarida maktub shaklidagi Epistolyar adabiyot muhim ahamiyatga ega boʻlgan. Hozirgi oʻzbek adabiyotida epistolyar shakldan O.Yoqubov, Oʻ.Hoshimov, A.Ibrohimov kabi yozuvchilar unumli foydalanmoqdalar. Xususan, Abduqahhor Ibrohimovning "Uyqu kelmas kechalar" romani boshidan oxirigacha asosiy qahramon Faxri Kamolning sevgilisi Yoqutxonga yoʻllagan xatlaridan iborat. Shuningdek, hozirgi paytda Epistolyar adabiyotning sheʼriy maktublar, murojaatnoma, ochiq xat (asosan, adabiy tanqidchilikda) kabi shakllari ham mavjud.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muhammad ibn muhaddis Abu Yaʼqub Isʼhoq ibn hofiz Abu Abdulloh Muhammad ibn Yahyo ibn Manda al-Abdiy al-Isbahoniy** (Abu Abdulloh) — muhaddis. U milodiy 923-yil (hijriy 311-yil) tavallud topgan. Asli majusiylardan bo‘lib, Isbahon fath etilganidan keyin Islomni qabul qilgan. Ilm talabi bilan Naysobur, Bag‘dod, Misr, Damashq, Marv, Buxoro, Tarablus, Tinnis va G‘azzada bo‘lgan. Ilm yo‘lida u kishidan ko‘ra ko‘p safarda yurgan, juda ko‘p hadis bilgan va 1700 shayxdan hadis rivoyat qilgan. Uning „al-Imon" („Ishonch"), „at-Tavhid" („Yakkaxudolik"), „as-Sifot" („Sifatlar"), „at-Tarix" („O‘tmish"), „ash-Shuyux" („Shayxlar"), „Maʼrifat as-sahoba" („Sahobalarni tanish"), „Fath al-bob fi-l-kuno va-l-alqob" („Kunya va laqablar to‘g‘risidagi eshikni ochish") va boshqa asarlari bor. Sakson to‘rt yil umr ko‘rib, milodiy 1004-yil (hijriy 395-yil) zulqaʼda oyining oxirgi kunlarida vafot etgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Manbalar
--------

1. ↑  Z. Munavvarov va boshqalar*. Ренессанс олимлари қомуси* (oʻzbekcha, inglizcha va arabcha), 2021-yil — 81 bet. ISBN 978-9943-7557-7-2.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Renessans olimlari qomusi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Bozor (maʼnolari).

"BOZOR, PUL VA KREDIT" ("Rinok, dengi i kredit") — Oʻzbekistondagi bank xodimlari, tadbirkor va ishbilarmonlarning ilmiyamaliy oylik jurnali. Toshkent shahrida 1996-yil sentabrdan oʻzbek va rus tillarida nashr etiladi. Muassislari: Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki, "Oʻzagrosanoatqurilishbank", "Paxtabank", "Tadbirkorbank", "Oʻzsavdogarbank", Oʻzbekiston Respublikasi Xalq banki, "Oʻzaviabank", "Trastbank", "Gʻallabank", "Turon" banki, "Aloqabank", "Zamin" banki va boshqa Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki va boshqa banklar hamda ularning mijozlari faoliyatini yoritadi. Asosan, Oʻzbekiston pulkredit tizimining shakllanishi, tijorat banklarini boshqarish, investitsiya faoliyatini faollashtirish, bank xizmatlarining yangi shakllarini joriy etish, kreditlardan samarali foydalanish, shuningdek soliq, xususiylashtirish, koʻchmas mulk kabi iqtisodiy masalalarda turli sharhlar va xabarlar, maslahatlar hamda boshqa material lar beradi. Adadi rus va oʻzbek tilida 4300 nusxa (2000).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ibn Boja**, Abu Bakr Muhammad ibn Yahyo (taxminan 1070, Saragosa, Ispaniya — 1139, Fes, Marokash) — arab faylasufi, shoir, musikachi. Sevilyada bir necha yil yashagan. Soʻng Marokashga oʻtib, Fes sh.da vazirlik lavozimida ishlagan. Lekin bu yerda oʻzining falsafiy qarashlari tufayli taʼqibga uchragan va ganimlari tomonidan zaharlab oʻldirilgan.

I. B. fanning bir necha sohalarida ijod qildi. U tabiblik va shoirlikdan tashqari, falakiyot, falsafa, mantiq, mat. tabiatshunoslik, musiqa sohalari boʻyicha risolalar yozdi. Aristotelning fizika va meteorologiyaga oid asarlariga sharhlar bitdi. Oʻtmish falsafiy fikrini chuqur oʻrganib, uni Yaqin va Oʻrta Sharq xalqlariga tanishtirishda katta xizmat koʻrsatdi. I. B. ning koʻp asarlari tugallanmagan. Ular jumlasiga "Jon haqida", "Yolgʻiz kishining xulq-odobi" ("Tadbir al-mutavahhid") kabilar kiradi. Boshqalari tugallangan boʻlsada, kichik hajmdagi asarlardir. Ular qad. yahudiy va lotin tillariga tarjima qilingan va bizgacha ayrim parchalari yetib kelgan. I. B. oʻz risolalarida jamiyatdan ajralgan inson haqida gapirsa ham, jamiyatning xayrli ishlarida inson faol qatnashuvi lozim, deb tushuntirdi. U tarkidunyochilikka qarshi chiqdi, insonga bu dunyoda farovonlikka va baxtsaodatga erishish yoʻllarini koʻrsatishga intildi, fozil odamlar va faylasuflardan iborat boʻlgan ja-miyat toʻgʻrisida xayol qildi. Uningcha, har bir kishi oʻz maʼnaviy kamoloti yoʻlida qaygʻursa, shunda jamiyat ham takomillashadi. Bunday jamiyatda do-nishmanddar koʻpayib borib, nizo-adovat va jabr-zulmga oʻrin qolmaydi. I. B. ning ijtimoiyfalsafiy fikrlari keyinchalik arab faylasuflari Ibn Tufayl va Ibn Rushdnnig dunyokarashiga katta taʼsir koʻrsatdi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ibn Miskavayh Abu Ali Ibn Muhammad** (? — 1030) — arabnavis tarixchi, faylasuf, adib va tabib. Umumjahon tarixiga oid "Kitob tajorib al-umam" ("Xalqlar tajribalari kito-bi") nomli asar yozgan. Unda jahon xalqlari, jumladan arablarning 10-asr 80-yillariga kadar tarixi bayon qilingan boʻlib, asarning soʻnggi qismida Arab xalifaligining 10-asr dagi ijti-moiy-iqtisodiy hayoti haqida qimmatli maʼlumotlar bor. Ilmi axlok va hikmatga doir "Kitob at-tahora" ("Tahorat kitobi"), "Tahziyb al-axloq" ("Axloqni tuzatish") nomli asarlar ham I. M. kalamiga mansub. U arab, fors, hind va yunon donishmandlari aytgan hikmatlar toʻplamini ham tuzgan. I. M. asarlari taʼsirida islom dunyosida oʻnlab axloqiy-didaktik asarlar (jumladan, Nasriddin Tusiyning "Axloqi Nasriy") yozilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Natriy gidroksid** (oʻyuvchi natriy, kaustik soda), NaOH — rangsiz kristall modda. Suyuqlanish temperaturasi 323°, qaynash temperaturasi 1403°, zichligi 2,02 g/sm3. Suvda yaxshi eriydi, erish vaqtida issiklik ajratib chiqaradi. Gigroskopik. Suvdagi eritmasi kuchli ishqor. Suvsiz NaOH 65,8° dan yuqorida kristallanadi. Havodagi namni tortadi, shu sababdan yoyilib ketadi va natriy karbonatga aylanadi. N.g. natriy metali va natriy gidritni eritadi.

Osh tuzining suvdagi eritmasi (na-makob)ni elektroliz qilib hosil qilinadi. Sunʼiy ipak, sovun va boshqa kimyoviy moddalar ishlab chiqarishda, toʻqimachilik va boshqa sanoat tarmoklarida ishlatiladi. Koʻpgina organik birikmalar, charm va qogʻozlarni yemiradi. Teriga tegsa kuydiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Bozor islohotlari instituti (maʼnolari).

**Bozor islohotlari instituti**, Bozor islohotlarini chuqurlashtirish ilmiy tadqiqot instituti — ilmiy muassasa. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulkini boshqarish va tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash davlat qoʻmitasiga qaraydi. Qoʻmitaning koʻp ukladli iqtisodiyotni shakllantirish muammolari ilmiy tadqiqotlar markazi negizida 1997-yilda Toshkentda tashkil etilgan. Institut ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari: Oʻzbekistonda bozor islohotlari jarayonlarini tahlil qilish, iqtisodiyotni isloh qilishning jahon tajribalarini oʻrganish, respublikada bozor islohotlarini yanada chuqurlashtirish boʻyicha ilmiy asoslangan takliflar tayyorlash; iqtisodiyot xususiy sektorining jadal rivojlanishini ragʻbatlantirish va mulkdorlar huquqlarining kafolatini kuchaytirish, qimmatli qogʻozlar va koʻchmas mulk bozorlarini rivojlantirish boʻyicha ilmiy tavsiyalar ishlab chiqish va b.dan iborat. Institut tarkibida quyidagi boʻlimlar bor (2000): institutsional oʻzgarishlar va bozor islohotlarini chuqurlashtirishning ilmiy asoslari; xususiylashtirish va xususiylashtirishdan keyin korxonalarni qoʻllab quvvatlash; kichik va oʻrta tadbirkorlikning rivojlanishini ragʻbatlantirish; bozor infratuzilmalarini rivojlantirish; qishloq xoʻjaligida institutsional oʻzgarishlar; xorijiy sarmoyalarni jalb etishni ragʻbatlantirish; davlat mulkini boshqarishni tashkil qilish; hisoblash va kompyuterlashtirish tizimlari; axborot taʼminoti. Institutda professor va fan dlari, 4 fan nomzodi va 50 dan ortiq yuqori malakali ilmiy xodim va mutaxassislar ishlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Nefelin** (frans. nepheline, yun. nephele — budut) — karkasli silikatlar kichik sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi KNa3 [AlSiO4]4. Qoʻshimchalari Sa, Mg, goho Fe, Be, Cl, H2O, Ga. Geksagonal singoniyada kristallanadi. Zich donador agregatlar, kam hollarda qisqa prizmatik kristallar shaklida boʻladi. Qattikligi 5,5—6; zichligi 2600 kg/m³. Ulanish yuzasi nomukammal. Yaltiroqligi yogʻsimon. Koʻpincha rangsiz, pushti, kulrang yoki yashilroq. Kislotada oson parchalanadi. N.— ish-qorli otqindi jinslarning asosiy mi-nerali. Alyuminiy, silikagel olishda (yoʻlakay soda ham olinadi) xom ashyo. Gipergen sharoitlarda gidroslyuda, montmorillonit, galluazitga, lateritli nurashda esa gibbsitga aylanadi. N.ning konlari RF (Kola yarim orol, Ural), Oʻrta Osiyoda Quljuqtov (Qizilqumda), Olmaliq yaqinida va Olay togʻlarida, Grenlandiya, GFR, Keniya va boshqa joylarda bor. N. oyna va keramika ishlab chiqarishda va oʻgʻit sifatida foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"Kazaklar" haykallari guruhi ―** Volgodonskning shimoli-gʻarbiy chekkasida joylashgan monumental kompozitsiyadir. Volga-Don yuk tashish kanalining 15-sonli shlyuzini bezab turadi. 1953-yilda meʼmor Leonid Mixaylovich Polyakov va haykaltarosh Georgiy Ivanovich Motovilov loyihasi boʻyicha qurilgan. RSFSR Vazirlar Kengashining 1960-yil 30-avgustdagi 1327-sonli qarori bilan yodgorlik davlat ahamiyatiga ega yodgorliklar qatoriga kiritilgan. „Kazaklar" haykaltaroshlik guruhi Volgodonsk va Volgodonsk viloyatidagi federal ahamiyatga ega madaniy merosning yagona ob’ektidir. Kazaklar haykallari Ulug Vatan urushi davrida Kuban kazak otliqlari korpusi qoʻriqchilarining jasorati va umuman Don kazaklarining harbiy shon-shuhratini anglatadi.

Tavsif
------

Haykaltaroshlik kompozitsiyasi Volga-Don yuk tashish kanalining oxirgi (No15) shlyuzining ikkala tomonida joylashgan ikkita ustunli minoradan iborat. Ularga chavandozlar haykallari oʻrnatilgan. Poydevorlar erta klassitsizm ruhida ishlangan, tepasi dila kamar bilan bezatilgan. Poydevorning kengligi 4,5 m. Memorial lavhadagi yozuvda shunday deyilgan.

* 
* 
* 

Mundirdagi kazaklar, orqa oyoqlarida turgan, otlarda tasvirlangan. Kazaklardan biri qilichni silkitgan holda, ikkinchisi boshi ustida uzra ushlab turgan holda tasvirlangan. „Kazaklar" haykali federal ahamiyatga ega madaniy meros ob’ektlari boʻlganligi sababli, yaqin hududda ushbu ob’ektning xavfsizligiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan iqtisodiy yoki boshqa faoliyatni amalga oshirish taqiqlanadi, bundan tashqari, har qanday maʼlumot yoki reklama stendlarini joylashtirish va oʻsimliklarni kesish ham taqiqlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Памятник «Донские казаки»" (ru).  Донской туризм. Ростовская область. 1-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-yanvar 2017-yil.
2. ↑  „«Казаки» на судоходном канале в Волгодонске попали в особо охраняемую зону" (ru).  Блокнот. Qaraldi: 16-yanvar 2017-yil.
**Ibn Qutayba Abu Muhammad Abdulloh Ibn Muslim Al-Marvaziy** (828— Bagʻdod — taxminan 889) — arab filologi, tarixchi va yozuvchisi. Asli marv (hoz. Turkmanistonning Mari sh.) lik, Bagdodda yashagan. Arab filologiyasining Bagʻdod maktabi asoschisi. Qad. adabiy yodgorliklarni toʻplash, tizimga solish va tanqidiy oʻrganish bilan shu-gʻullangan. "Taqvim ullison" ("Tilni toʻgʻrilash"), "Kitob fi xalq il-inson" ("Insonning yaratilishi haqida kitob"), "Diyvon ul-kuttob" ("Kotiblar devoni"), "Tabaqot ush-shuaro" ("Shoirlarning tabaqalari") va b. asarlar muallifi. "Uyun ul-axbor" (10 jildli, "Axborot manbalari") adabiy-tarixiy tazkirasida davlat hokimiyati, qoʻshin xususida, bundan tashqari, yomon xulq-odatlar tanqid qilinadi, maʼrifat, birodarlik, insoniy tuygʻular ulugʻlanadi. I. Q. ning "Adab ulkotib" ("Kotibning sanʼati"), "Ash-sheʼr va-sh-shuaro" ("Sheʼriyat va shoirlar") asarida xat va sheʼr sanʼati haqida fikr yuritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ibn Hurdodbeh Abulqosim Ubaydulloh Ibn Abdulloh** (820-913) — geograf va tarixchi. Eronda tugʻilgan, Bagʻdodda maʼlumot olgan.

Jibal viloyati (Eronning shimoli-gʻarbida) aloqa mahkamasi boshligʻi vazifasida ishlagan. Musiqa, tarix, meteorologiya, pazandachilikdan ham xabardor boʻlgan. I. X. ning arabcha bizgacha yetib kelgan ilk geografik bayoniy uslubdagi „Kitob almasolik va-l-mamolik" („Yoʻllar va mamlakatlar haqida kitob") asarida, jumladan, Kaspiy dengizi boʻyidan to Gʻarbiy va Sha-rqiy Turkistongacha boʻlgan hududdagi mamlakatlar va ularning aholisi, shaharlar orasidagi masofa, yoʻllar, aholidan olinadigan soliqlar haqida muhim maʼlumotlar bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kayxusrav**, Kavi Xaosrava -1) Eron mifologiyasida kayoniylar sulolasidan boʻlgan 3-shoh. "Shohnoma"ga koʻra, onasi Zahhok qavmidan boʻlgan turonlik Farangis. Otasi Siyovush. Afrosiyob Turon bahodiri Pironga Farangisga koʻz-quloq boʻlib turishini va tugiladigan chaqaloqni oʻldirishni buyuradi. Piron tushida Siyovushni koʻradi. Siyovush oʻgʻlining taxtga oʻtirishini bashorat qiladi. Piron K. deb ism qoʻyilgan chaqaloqni choʻponlarga topshiradi. Bola paxlavon boʻlib yetishadi, uning Shabrangi Behzod nomli qora oti boʻlgan. Eronliklar K.ni topish uchun koʻp ovora boʻlishadi, nihoyat 7 yillik izlanishdan soʻng bahodir Gev K.ni onasi bilan birgalikda bobosi Kaykovus huzuriga olib keladi. K. 60 y. podshoxlik qiladi. Rustam bilan birgalikda u otasining oʻchini olish uchun Afrosiyobga qarshi yurish qiladi. Jangda Afrosiyobning oʻgʻli Shidni oʻldiradi, soʻng Afrosiyob ham halok boʻladi. K. davrida mamlakatda tinchlik-osoyishtalik oʻrnatiladi. K. Afrosiyobning boshqa bir oʻgʻli — Jaxnni tutqunlikdan xalos etib, unga Turonni topshiradi. Ammo K.ning koʻngli oʻzidan xotirjam emas edi. Uning tomirlarida faqat yaxshilikka eʼtiqod qilganning qonigina emas, yovuzlikka eʼtiqod qoʻyganning ham qoni oqishini bilardi. U oʻzidagi yovuzlik ibtidosi undagi ezgulikni yengib qoʻyishidan xavotirda edi. K. taxtni qarindoshi Luhrospga topshirib, oʻzi toqqa yoʻl oladi va tongda gʻoyib boʻladi. Bahodirlar bedarak ketgan K.ni izlashga otlanishadi, kuchli qor boʻroni ularni koʻmib yuboradi va koʻpchilik bahodirlar K. kabi abadiy gʻoyib boʻlishadi.

Avestoda Kavi Xaosrava Ardvi Suradan Frangxrasyon (Afrosiyob)ni yengishda madad soʻraydi. Unga Ardvi madad beradi. "Chunki, Ardvi iymonlilar tilagini bajo keltiruvchi zotdir"; 2) Axomaniylar davlati asoschisi Kir II ning xalq ogʻzaki ijodi, folklorda uchraydigan afsonaviy nomi.

Mirsodiq Ishoqov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ibn Mojid**, Shihobuddin Ahmad ibn Mojid as-Saʼdiy annajdiy (taxminan 1440, Julfor — 16 a. boshi) — mashhur arab dengizchisi (dargʻasi), dengizda suzish ilmining nazariyotchisi. Umrining 40 yildan ortiq qismini Hind okeanida kema xizmatida oʻtkazgan. Uning ajdodlari ham dengizchi boʻlishgan. Portugal dengizchisi Vasko da Gama boshchiligidagi kemalarni 1498-yil da Afrikaning sharqiy sohilidan Hindistonning Kojikode (Kolikut) sh. ga borishida Arabiston dengizida yoʻl koʻrsatuvchi boʻlgan.

I. M. oʻz davridagi bilimlarni yaxshi egallagan va oʻzi ham qirqqa yaqin asar yozgan. Ular asosan, nazmda, biroq eng yirik asarlaridan biri — "Kitob alfavoid fi usul ilm al-baxr va-lqavoil" ("Dengizchilik ilmi va qoidalari asoslariga oid foydali maʼlumotlar kitobi") nasrda yozilgan. Asarda arab dengizchilarining kemalarni Zanjibar va Madagaskar o.laridan Tayvan va Indoneziyaning olis orollarigacha olib borgan marshrutlari, kemani boshqarishning boy nazariy va amaliy masalalari hamda muallifning koʻp yillik dengizchilik tajribasidan hosil boʻlgan xulosalar (dengizchilik tarixi, kema boshqaruvchisiga qoʻyiladigan talablar, shamollar yoʻnalishi, kemalar suzadigan yoʻnalishlar, musson shamollari, yirik orollar va h. q.) oʻrin olgan. Kemani boshqarishda quyosh, oy va yulduzlar holatini eʼtiborga olish, kompasdan foydalanish, shamollarning esish paytlari va yoʻnalishlarini bilish, Hind okeani, undagi orollar va sohillari tavsifi va h. k. bayon qilingan. Nazmda yozilgan yirik asarlaridan biri "Hoviiyot al-ixtisorfi usul ilm al-bihor" ("Dengiz ilmi asoslarining muxtasar dostoni") ming baytlik kat-ta urjuzadan iborat (1462-yil yozib tugatilgan).

I. M. asarlarida kemalarning , asosan Qizil dengiz, Fors qoʻltigʻi, Hind okeanida suzish yoʻnalishlari tavsiflangan, ularda oʻsha davrning dengiz astronomiyasiga oid deyarli barcha bilimlar mujassamlangan. U dengizchilik fani bobida qoʻllanmalar yaratgan birinchi yirik olim sifatida maʼlum. I. M. va boshqa arab dengizchilarining tajribalari yevropaliklarning Hind okeanidagi kema qatnovida juda katta yordam bergan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |