recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Takash maqbarasi** - Koʻhna Ur ganchdagi meʼmoriy yodgorlik (13-asr boshlari). Xorazm shoxi Takash (1200-yilv.e.) ga atab qurilgan. Maqbara murabba tarhli (11,45×11,45 m), poygumbazi (bal. 12,5 m) gʻoʻlasimon gʻarovli, gumbazikuloxiy. Unga jan. tomondagi peshtoq orqali kiriladi. Peshtoq ravogʻi sopol muqarnaslar bilan pardozlangan. Devor qalinligi 3,5 m, tashqi poygumbazidagi mayda yassi ravoqchalar ichi naqshlar bilan toʻddirilgan, baʼzilariga xonani yoritish uchun tobadonlar ishlangan, tepasi Baýrammyrat Ýagşymyradow muqarnas kosachalar bilan bezatilgan. Ichki poygumbazi va gumbazida ham oʻziga xos meʼmoriy shakllar qoʻllanilgan, ustun, eshik, mehrobidagi yogʻoch oʻymakorligi namunalari haqiqiy sanʼat asaridir. Tashqi qiyofasida oʻsha davr Xorazm meʼmorligining oʻziga xos jihatlari aks etgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shilliq parda** — odam va hayvon organizmidagi hazm va nafas olish aʼzolari, siydiktanosil sistemalari, burun, oʻrta quloq boʻshliqlari, bezlarning chiqaruv yoʻllari ichki yuzasini qoplab turuvchi qavat. Qalinligi 0,5– 4 mm. Uning yuzasi shu sohadagi bezlar ishlab chiqaradigan shilliq bilan doimo namlanib turadi, bu esa hujayralarni qurib qolishdan saqlaydi. Shilliq parda bir yoki bir necha epitelial qavatdan, biriktiruvchi toʻqima va musqul plastinkalari (silliq muskul hujayralaridan hosil boʻlgan) dan iborat. Bulardan soʻng Shilliq pardani harakatga keltirib, uni boshqa toʻqimalardan ajratib turadigan yumshoq biriktiruvchi toʻqima joylashgan. Aʼzolar faoliyatiga koʻra, Shilliq parda epiteliysi koʻp qavatli yassi, bir qavatli silindrik, prizmatik, kubsimon, kiprikli (nafas yoʻllarida), uning yuzasi esa silliq, burmali, vorsinkali (mas, ingichka ichakda Shilliq parda burma va vorsinkalar hosil qiladi) boʻlishi mumkin. Shilliq pardaning asosiy va shilliq osti qavatlarida qon hamda limfa tomirlari, follikulalar, murtaklar, bezlar, shuningdek, nerv oxirining tarmoqlari bor. Shilliq parda bezlari bir va koʻp hujayrali hamda murakkab boʻlishi mumkin.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Taka (maʼnolari).

**Taka**, teke — turkman kabilalaridan biri. T.lar 17—18-asrlarning 1yarmida Bolxon togʻi vodiysida, Xorazmda va Amudaryo boʻylarida yashagan va ularning katta bir qismi Tajan vohasini egallagan. T.larning asosiy qismi 18-asr oxiri — 19-asrning boshlarida Axaltaka va Murgob vodiylariga koʻchgan; Marvni 19-asrning oʻrtalarida egallagan. T.lar 2 guruhga: otamish (beg, anouli va vekil nomli yirik urugʻlarga) va toʻxtamishga boʻlingan. 1897-yilda T.lardan Murgʻob vohasida 20 ming xoʻjalik, Tajan va Qaahqada 7 ming xoʻjalik, Axaliyada 9 ming xoʻjalik boʻlgan. T.lar dehqonchilik va chorvachilik bilan shutullangan. 19-asrning boshida T.lar boshqa turkman qabilalari bilan aralashib, turkman xalqi tarkibiga singib ketgan (qarang Turkmanlar).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Gulat (arabcha, birlik — „gʻayratli, haddan tashqari [shia]; dahshatli tarafdor, mutaassib"  — shialikdagi bir qancha mazhablarga ishora qiluvchi atama boʻlib , Paygʻambar avlodlari birlashgan degan eʼtiqod bilan birlashgan. Muhammad Ali ibn Abu Tolib naslida — shia imomlarida ilohiylik xislatlari bor.

### Oqimlarning turlari

Alaviylar — "ayn — mim — sin "uchligiga , Ali, Muhammad va Salmon al-Forsiy ismlarining birinchi harflariga ishonishadi .

Alaviylar — Ali Muhammad emas, balki Xudoning vakili ekanligiga ishonishadi.

Bazigitlar — oltinchi imom Jafar as-Sodiq xudo, avvalgi barcha imomlar esa uning elchilari ekanligiga ishonishgan.

Gurabitlar (arab tilidan gẖrạb — „qargʻa") — Ali tashqi tomondan Muhammadga oʻxshash, „bir qargʻa boshqasiga oʻxshaydi" deb ishonishgan, shuning uchun Jibroil farishta Muhammadga bashoratni notoʻgʻri bergan.

Damiylar — Ali xudo, Muhammad esa uning elchisi, deb ishonishgan.

Kaysoniylar — Husayn ibn Ali vafotidan keyin Muhammad ibn al-Hanafiyga oʻtgan imomlikka eʼtiqod qilganlar; vafotidan keyin ular bir necha kichik guruhlarga boʻlinib ketishdi.

Yafuriylar — Kufalik Muammarni xudo deb hisoblashgan.

Havola
------

* Gulat
„Shiller kokillari"
**Shiller kokillari** (**Shillerlokken**, nemischa:) — nemis tansiq baliq mahsuloti, katranning terisidan tozalangan dudlangan qorinchasi. Baliqni dudlaganda, taxminan 20 sm uzunlikdagi ingichka baliq boʻlaklari spiral qilib oʻraladi va ularning uchlari egilib, pariksiz portretlari bilan mashhur Fridrix Shillerning soch turmagidagi romantik jingalaklarga oʻxshaydi. Xuddi shu oʻxshashlik boʻyicha, nemis tilida qatlama xamirdan qilingan kremli naychalar ham „Shiller kokillari" deb ataladi. Katranning tansiq dudlangan belchalari Germaniyada „dengiz ilonbaliqlari" deb ataladi.

Bir necha oʻn yillar oldin, „Shiller kokillari" Germaniya shimolidagi baliq doʻkonlarining standart assortimentining bir qismi boʻlib, ular koʻpincha baliqli bulochkalarga solingan. Hozirgi vaqtda „Shiller jingalaklari" tobora kamroq sotilmoqda, chunki katta ovlash tufayli katran populyatsiyalari kamaydi, yoʻqolib ketish xavfi ostida va Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqining Qizil kitobiga kiritilgan. Shimoliy dengizda katranlar allaqachon yoʻqolgan. Yevropa Ittifoqi oʻz suvlarida katranlarni ovlashni taqiqlagan va katranlar Yevropaga AQShdan olib kelinadi. Katran goʻshtida metil simob mavjud boʻlib, u inson organizmida toʻplanib, buyraklar va asab tizimiga zarar yetkazadi va shuning uchun JSST homilador ayollar, bolalar va oʻsmirlarga akula, tunets va qilichbaliq goʻshtini isteʼmol qilmaslikni tavsiya etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Культура Германии 2006. sfn error: no target: CITEREFКультура\_Германии2006 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Markina L. G. SCHILLER-LOCKE „LOKON ShILLYeRA" // Kultura Germanii: lingvostranovedcheskiy slovar / pod obщey redaksiey prof. N. V. Muravlyovoy. — M.: AST, 2006. — S. 870. — 1181 s. — 3000 ekz. — ISBN 5-17-038383-5.
* Erhard Gorys. Schillerlocken // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 476. — 599 S. — ISBN 3-423-36008-9.
* Lothar Bendel. Schillerlocken // Deutsche Regionalküche von A—Z. Mit Grundrezepten zum Nachkochen. — Random House, 2013. — 384 S. — ISBN 9783730690420.
**Yupqa** — xamir, goʻsht va piyozdan tayyorlanadigan taom. Goʻshtni goʻsht qiymalagichdan oʻtkazib, mayda toʻgʻralgan piyoz, murch bilan aralashtiriladi va qovurib olib qoʻyiladi. Xamirdan 30 g li zuvalachalar yasalib, yupqa qilib yoyiladi. Qizigan qozonga yarim qoshiq yogʻ surtib, yoyilgan xamirlardan biri ikkala tomonidan yaxshilab singitib pishiriladi. Soʻngra qozonga ikkinchi Yu.ni solib pishiriladi va qozonda qoldirilib, betiga tayyor qiymadan bir tekis solinib, ustiga birinchi pishirilgani yopiladi. Buning betiga ham qiymadan solib yana navbatdagi yoyilgan xamir yopiladi va pishirish uchun agʻdariladi. Qavatlar soni shu tariqa 10—12 tagacha yetkaziladi. Soʻngra har birini alohidaalohida ajratib olib, toʻrt buklab likopchada dasturxonga tortiladi. Ayrim joylarda avval Yu.ning xamiri pishirilib, qiymasi taxlanayotganda solinadi. Yu.ni juda sust olovda pishirish va zarur boʻlganda, qozonga yarim qoshiqdan yogʻ tomizib turish lozim. Yu. tansiq taomlardan boʻlib, chaqaloqni beshikka belashda hamda hayitmarosimlarda tayyorlanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vakuum-mikrosxemalar** - mikroelektron texnologiya asosida yaratilgan koʻp funksiyali elektron asbob. V.-m. yuqori vakuumli ballonchadan iborat boʻlib, ichida maʼlum tartibda koʻplab mikroelektrodlar joylashgan. Millionlab metall katodlarni kimyoviy usulda yaratish texnologiyasiga asoslangan. Mikroelektrodlar kremniy taglikka mahkamlanadi, soʻngra taglik ustiga ketma-ket kremniy oksid (SiO2) va yupqa metall (koʻpincha, molibden) qatlamlari joylashtiriladi. Shu usulda har 1 mm2 taglikka 10 mingtacha mikrokatod joylashtirish mumkin. Mikrokatodlar niobiy, molibden, oltin va tantaldan tayyorlanadi. Vakuumli integral mikrosxemalar quyidagi afzalliklarga ega: V.-m. yarim oʻtkazgichli mikrosxemalarga qaraganda 20 marta tezroq ishlaydi, radiatsiyaga. kuchlanish va temperatura oʻzgarishlariga chidamli; emitter atrofidagi elektr maydonini boshqarish natijasida kvant-mexanik effektlarga oson erishish mumkin; tannarxi esa oʻxshash mikrosxemalarga nisbatan yuqori boʻlmaydi. V.-m. koʻchma radioaloqa tizimlarida, issiqlikka chidamli datchiklarda, reaktiv dvigatellar yoki atom reaktorlari va b. elektron qurilmalarda qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yunusqori Yusupov** (1937-yil 1-yanvar — 1987-yil) — Andijon viloyati Paxtaobod tumanida tavallud topgan. Andijonda bastakorlik maktabida tahsil olgan.Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi faxriy unvoni olgan (1987-yil).

Faoliyati
---------

1955—1960-yillarda oʻzining manzur isteʼdodli ovozi bilan tanilgan.Andijonda „Maqom ansambllari va katta ashula ijrochilari Respublika koʻrik-tanlovi" hamda Yunusqori Yusupov xotira kechasi oʻtkaziladi. 20-asrlarda Nabijon Xasanov, Toʻxtasin Jalilov, Gʻanijon Toshmatov, Komiljon Jabborov, Ollonazar Xasanov, Yunusqori Yusupov, hozirgi kunda Qohramon Komilov, Oʻlmas Rasulov kabi otashqalb ustalarining gʻijjak soʻzi ijrochiligida oʻz uslubiga ega boʻlgan soʻzandalardir. Shunday ekan ularning cholgʻu ijrochiligiga qoʻshgan hissalari beqiyosdir. Bu sozning ijrochilik amaliyotida ijro yoʻllari va uslublari xilma-xil naʼmunalari shakllanar ekan ushbu sohaning boy imkoniyatlarga ega ekanligidir. Zahiriddin Muhammad Boburning Hil jamolin yopqon ul gulning ikki rayhonidir gʻazali 20-asrning 50—60-yillarida Oʻzbek hofizlari tomonidan kuyga solinadi. Oʻzbekiston radiosida Yunusqori Yusupov tomonidan ijro etilgan ashula mentazam berib borilardi. Bu ashula hofizlar tilida gʻazalning birinchi misrasida ikki soʻz bilan Gul jamol iborasi bilan yuritilgan. Adabiyotshunoslar tomonidan esa bu misra Rahyondir deb atalgan. Asosan Yunusqori Yusupov ashula varyantlarini mumtoz maqom yoʻllari bilan yaratgan. Yunusqori Yusupov ijodidagi ashulalar bosiqlik va astalik bilan avjlangan usulda kuylangan. Yunusqori Yusupov reperturuaridagi „Kelibdur" taronasi.

Adabiyotlar
-----------

* Maxmudov, Avazbek*. Andijon sanʼati fidoiylari*, Toʻldirilgan 2-nashr, Toshkent: Akademnashr, 2018 — 138 bet. ISBN 978-9943-5226-4-0. 3-iyun 2023-yilda qaraldi.
* *. BASTAKORLAR IJODI*. Toshkent: NISO POLIGRAF, S.Begmatov 2017. ISBN 978-9943-4870-8-6.

Manbalar
--------

1. ↑  Mahmudov, Avazbek*. Andijon san'ati fidoiylari*, To'ldirilgan 2-nashr, Akademnashr, 2018 — 138 bet. ISBN 978-9943-5226-4-0. 3-iyun 2023-yilda qaraldi.
2. ↑  „Oltin meros xalqaro xayriya jamg'armasi tuzilgan kun"..  Taqvim.uz Respublikasi bolalar kutubxonasi. Qaraldi: 6-iyun 2023-yil.
3. ↑  *. BASTAKORLAR IJODI*. Toshkent: NISO POLIGRAF, S.Begmatov 2017. ISBN 978-9943-4870-8-6.
4. ↑  „Yunus qori Yusupov - Kelibdur (uzhits.net)" (Oʻzbekcha).  (16-mart 2015-yil). Qaraldi: 6-iyun 2023-yil.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



|  |  |
| --- | --- |
| Flag of OʻzbekistonBiografik ikona | *Oʻzbekistonlik shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**"Vakx Ariadnani Naksos orolida topadi"** (niderlandcha: *Bacchus vindt Ariadne op Naxos*) — taxminan 1611-yillarda, gollandiyalik haykaltarosh Adrian de Vris tomonidan yaratilgan relyef. Relyef Amsterdamd Davlat muzeyida saqlanadi.

Tavsif
------

Relyefda pardani keskin tortib, uxlab yotgan qizni koʻrib qolgan erkak tasvirlangan. Echkining oyoqlari kabi tukli, satir uning yoʻlini yoritish uchun mash’ala tutib turadi. Afsonaviy jonzot borligi tufayli relyefda tasvirlangan narsa shunchaki yotoqxonadagi manzara emas. Bu afsonadan olingan epizod, Vakx va Ariadna oʻrtasidagi sevgi hikoyasi. Adrian de Vris uni aniq tafsilotlari bilan bronzada tasvirlagan. U Ariadna sohilda topilgan asl hikoyadan chetga chiqib, uni erotik sahnaga aylantirgan. Bu lahza shu qadar dramatikki, u vaqtida olingan suratga oʻxshaydi.

Bu relyef de Vris tomonidan, Pragada, taxminan 1611-yilda yaratilgan boʻlishi mumkin.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Vakx naxodit Ariadnu na ostrove Naksos", Adrian de Vris, ok. 1611 na sayte Gosudarstvennogo muzeya(ingl.)
2. 1 2 3  Доминикус-Ван Суст 2009. sfn error: no target: CITEREFДоминикус-Ван\_Суст2009 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Доминикус-Ван Суст, Марлейн*. Государственный музей. Шедевры. Путеводитель*, доработанное издание, Амстердам: Государственный музей, 2009 — 62 bet.

Havolalar
---------

* Davlat muzeyining maʼlumotlar bazasida „Bacchus Ariadnani Naxos orolida topadi"(Inglizcha) )
**Shilliqqurt** — quruqda yashaydigan qorinoyoqli oʻpkali mollyuskalar. 1000 ga yaqin turi maʼlum. Tanasi chuvalchang yoki silindr shaklida. Kunduzi nam va soya joyda yashirinib yotadi. Havo salqin va nam paytlarda (oqshom hamda tunda) serharakat boʻladi. Rossiyaning Yevropa qismi gʻarbi va shimol-gʻarbida toʻrli, subtropiklar (Kavkaz, Oʻrta Osiyo)da parmatsellalar urugʻiga mansub xavfli zararkunanda hisoblanadi. Ayrim chorva mollarida parazitlik qiluvchi bir qator gelmintlar uchun oraliq xoʻjayin boʻlishi mumkin.

Kurash choralari: zax oʻtloq va yaylovlar quritiladi; begona oʻtlar yoʻqotiladi; bogʻ va polizlar hosil qoldiqlaridan tozalanadi; pestitsidlarshsht limatsidlar guruhidan foydalaniladi.

```
Shilliqurtning foydali tarafi ham bor. Bu yuzni mayinlashtiradi yoki yuzdagi allergiyalardan qolgan doqlarni yòq qiladi. Kòpchilik ayollar bilsa kerak, uni(shilliqurt)ni uyda boqsa ham bòladi. Bu uchun uni har kuni iliq suvga chòmiltirish, unga ukirop yoki list(foydali kòk òt) berish kerak. Yana shilliqurtga atalgan yumshoq nam tuproqlar ham bor ularni bozorlarning maxsus joylarida sotiladi.
```

Dunyo yuzining yarimidan kòpi uyida shilliqurt boqishadilar.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Qoramugʻ**, qoramigʻ — chinniguldoshlarga mansub bir yillik begona oʻt. Poisi yalangʻoch, tik oʻsadi, yuqori qismi sershox, boʻyi 30—100 sm. Barglari qarama-qarshi joylashgan, bandsiz tuxumsimonnashtarsimon. Gullari pushti yoki och-qizil qalqonsimon toʻpgulga yigʻilgan. Mevasi koʻp urugʻli sharsimon koʻsakcha. Maydan avgustgacha gullab, mevalaydi. Urugʻidan koʻpayadi. Bir tupi 400—500 urugʻ tugadi. Urugʻi 5—10° da koʻkaradi. Urugʻi tarkibida zaharli saponin moddasi bor. Q. mollarga berilmaydi. Oʻrta Osiyoda tarqalgan. Sugʻoriladigan va lalmi don ekinlarini, shuningdek, tariq va zigʻir ekilgan maydonlarni ifloslaydi.

Kurash choralari: don ekinlari urugʻligi tozalanadi; qishlab chiqqan maysalarini yoʻqotish uchun kultivatsiya qil inadi; don ekinlari gerbitsidlar bilan dorilanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sultoniy**, Jaus, Oqpar, Shakarak — oʻrta kechpishar mahalliy xoʻraki, mayizbop va vinobop uzum navi. Oʻrta Osiyoda chiqarilgan. Oʻzbekiston (Surxondaryo, Qashqadaryo viloyatlarida koʻproq), Tojikiston, Turkmaniston, Qozogʻistonda ekiladi. Tupi oʻrtacha kuchli oʻsadi. Barglari oʻrtacha, 5 boʻlmali, beti bir oz burishgan, orqasi tukli. Guli ikki jinsli. Uzum boshi yirik, vazni 400—500, baʼzan 800—1100 g. Konussimon, tigʻiz joylashgan. Gʻujumi yirik, 5—6 g keladi, yumaloqchoʻziq, och sariq, pishganda qahrabo, oftobga qaragan tomoni toʻq sariq. Poʻsti qalin, qoʻngʻir nuktalar bilan qoplangan. Eti sershira, yeganda karsillaydi. Kurtagi boʻrtgandan keyin faol harorat yigʻindisi 3360° boʻlganda, sentabr boshlarida 148— 154 kunda pishadi. Tarkibida 2324% qand, 3—3,5% kislota bor. Novdalari yaxshi pishadi. Hosildorligi 200240 s/ga. Sovuqqa chidamsiz, oidium bilan kasallanadi. Uzun novda qoldirib kesiladi. Qurgʻoqchilikka chidamli. Uzumi yangiligida isteʼmol qilinadi, mayiz solinadi, yuqori sifatli desert vinolari tayyorlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Sultoniy" *OʻzME*. S-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Qorakoʻl platosi** - Zarafshon daryosining quyi oqimidagi (Buxoro viloyati) plato, Qorakoʻl shahridan shimolda. Bu yerda Zarafshon daryosi platoni kesyb oʻtib, tor (kengligi 0,5—1,0 km, nisbiy balandligi 20 m gacha) Qorakoʻl yoʻlagini hosil qiladi. Plato Buxoro va Qorakoʻl vohalari oraligʻida. Yer yuzasi bir oz toʻlqinsimon tekislik va shimoli-gʻarbga nishab. Bal. 200–226 m orasida. Qoraqumga bir oz pogʻona hosil qilib tushgan. Plato yuzasi chagʻir shagʻallar bilan qoplangan, shimoli-gʻarbiy qismi qumli, ular baʼzi joylarda barxan tepalarini hosil qiladi. Chagʻir shagʻallar va qumlar ostida yuqori pliotsen va quyi toʻrtlamchi davr qumtoshlari joylashgan. Plato yuzasida kichik qator tepalar, qirlar uchraydi. Sur-qoʻngʻir tuproqlar tarqalgan. Oʻsimligi choʻlga xos.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Psamafa** (Psamafeya qadimgi yunoncha: *Ψαμάθη* qadimgi yunoncha: *Ψαμάθη*Qadimgi yunon mifologiyasida „qum") — nereida, Proteyning xotini va Eydoteyaning onasi. Proteydan Feoklimen va Feonoyni dunyoga keltirgan.

Egina orolining shohi boʻlmish Eakning maʼshuqasi, uning quchogʻidan qochishga urinib, tyulenga aylanib qolgan, ammo shoh unga erishishning uddasidan chiqqan: Psamafa Eakdan oʻgʻli Fokni dunyoga keltirgan (yunonchada „tyulen" degan maʼnoni anglatadi).

Fok oʻzining oʻgay aka-ukalari (Eakning oʻgʻillari) — Peley va Telamon tomonidan oʻldirilgan. Psamafa oʻgʻli oʻldirilganidan keyin Peleyning podasiga dahshatli botqoq boʻrisini yuborgan. Fetida (u ham nereida) Psamafadan gʻazabdan voz kechishni oʻtinib soʻragan va boʻri boʻgʻizlangan buqalardan biri bilan birga marmar boʻlagiga aylantirilgan.

Psamafaning Miken maʼbudasi **qe-sa-ma-qa** bilan oʻxshashligi boʻlishi mumkin.

Neptun yoʻldoshlaridan biri uning nomi bilan atalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Lyubker F.* Реальный словарь классических древностей. M. 2001. V 3 t. T.3. S.169
2. ↑   Gesiod. Teogoniya 260; Pavsaniy. Opisanie Elladi II 29, 9
3. ↑   Yevripid. Yelena 6
4. ↑   Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka I 2, 7; III 12, 6
5. ↑   Gesiod. Teogoniya 1003—1004; Pindar. Nemeyskie pesni V 13
6. ↑   Ovidiy. Metamorfozi XI 365—406
7. ↑  Nonn. Deyaniya Dionisa XLIII 357
8. ↑   Predmetno-ponyatiyniy slovar grecheskogo yazika. Mikenskiy period. L. 1986. S.143
**Formaldegit** mahsulotlat buzulishini oldini oladi. U kimyo sanoatida keng tarqalgan moddalardan biri boʻlib, suvash(shtukaturka), gulqogʻoz, tekstil , kovrolin, boʻyoq, moyboʻyoq, kauchuk, metall , mebel , tanani oziqlantiruvchi va har qanday yuvish vositalarda, goʻsht, balik, kolbasa, yogʻ, non, urugʻliklar, mol yemlarida, bola emlashlari va boshqa emlashlarda qoʻllaniladi.
Hushboʻy hidlar va emulyatorlar barcha qoʻshimcha moddalarga buzilishni oldini oluvchi sifatida aralashtiriladi. Bundan tashqari, zamburugʻ kasalliklarida va tibbiy laboratoriyalarda himoya suyuqlik va sterilizatsiya qiluvchi modda sifatida ham qoʻllaniladi.

zarari
------

Tahminan 40 yildan buyon keng koʻlamda qoʻllnilayotgan formaldegit kuchli mutagen va allergenlar orasidan oʻrin olgan. u shish, surunkali rinit, bronxial astma, allergik gastrit, kolit va xassos(yuqori) sezuvchanlikka sabab boʻladi. Sezuvchanlik esa keyingi bosqichlarda formaldegit taʼsirida yanada kuchli reaksiyalarga olib kelishi mumkin.
u oshqozon kislotasi bilan reaksiyaga kirganida saraton (rak) keltirib chiqaruvch modda ishlab chiqaradi. Burun, oʻpka, miya raki va leykemiya keltirib chiqaradi. Kishilar qurilish mollaridan, pardoz va uy jihozlaridan tarqalgan, ozuqalar, tamaki, sigaret va havoga chiqarilgan boshqa gazlardagi formaldegitdan zaharlanishadi. Formaldegitdab tayyorlanga jihozlar qancha yangi boʻlsa, havoga aralashgan formaldegit miqdori ham yuqori boʻladi.

1. ↑  Solih, Oydin*. Haqiqiy tibbiyot*, Istanbul, 2009.
**Sultonali qoiniy** (15-asr 2-yarmi 1517) — xattot, shoir; nastaʼliq xati ustasi. Xattotlikni Azhar Tabriziydan oʻrgangan. Ijodini Tabrizda boshlagan, keyin Xirotga kelib Jomiy xizmatida boʻlgan. Navoiyning shaxsiy kutubxonasida ijod qilgan. Navoiy "Majolis unnafois" tazkirasida "tabʼi va salohiyati koʻptur", deb taʼriflaydi, Xondamir "Xulosat ulaxbor" asarida "nastaʼliqni bagʻoyat toza va yaxshi uslubda yozadi", deb taʼkidlaydi. S.Q. oʻz ijodida ustozining xat uslubini rivojlantirgani bilan Sultonali Mashhadiyga yaqin turadi, ayniqsa, mayda nastaʼlikda yaxshi yozgan;. Jomiyning "Devon"i (Texrondagi Saltanat kutubxonasida), Hamadoniyning "Tamhidot" (1479, Rossiya milliy kutubxonasida), Navoiyning "Gʻaroyib ussigʻar" (Istanbul, universitet kutubxonasida 7 ta rayem bor) asarlari va boshqa qoʻlyozmalarni koʻchirgan. S.Q. koʻplab lar bitgan, aksariyati Turkiya majmualarida, jumladan, 13 namunasi Bahrom Mirzoning muraqqaʼsi (Istanbul, Oʻfqof, Xazina kutubxonasida sakdanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qorapoʻchoq**, Qorapoʻchoq 3 7 44 — kechpishar qovun navi. Oʻzbekiston oʻsimlikshunoslik ilmiy tadqiqot institutida chiqarilgan. Shakli choʻziq-tuxumsimon, uz. 32—45 sm, sirti tekis, oʻrtacha boʻrtmali toʻrlar bilan qoplangan. Tusi toʻq yashil, etining qalinligi 4—4,5 sm. oq, yumshoq, bir oz tigʻiz, shirin. Ogʻirligi 4—4,5 kg (9 kg gacha). Urugʻxonasi oʻrtacha kattalikda. Tarkibida 9,8% qand, 11,7% quruq modda bor. Saqlanish davomida shirinligi ortib boradi. Niholi unib chiqqanidan soʻng birinchi hosili 124 kunda pishadi. Hosildorligi 300—320 s/ga. Yaxshi saqlanadi, uzoq joylarga yuborishga yaroqli. 1949-yildan Fargʻona vodiysida, Toshkent va Sirdaryo viloyatlarida ekish uchun davlat reyestriga kiritilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nishxoʻrd** — hayvonlarga berilgan yem-xashak qoldigʻi, chiqit. Hayonlar konsentrat ozuqalardan (yorma holdagi don va don chiqindilari, kepak, kun-jara va shrotlardan), odatda, N. qoldirmaydi. N. koʻk oʻtlar, silos, senaj, pichan, poxol va toʻponlardan qoladi. Bunday ozuqalardan chiqadigan N. miq-dorini ularga ishlov berib yedirishga tayyorlash (ivitish, bugʻlash, maydalash, mineral qoʻshimchalar aralashtirish va boshqalar) yoʻli bilan kamaytirish mumkin. N.ni kamaytirishning yana bir yoʻli ttichanlardan donador ozuqalar va briketlar tayyorlashdir. Briket bilan boqilgan qora-mollarda N. chiqarish 4% dan oshmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nisha** **Mohota** (1980-yil 13-oktabrda Xingangxat shahrida tugʻilgan) — hindistonlik shaxmatchi ayol, FIDE xalqaro usta (IM) va ayol grossmeyster (WGM) unvonlariga ega. U Gʻarbiy Bengaliya shtatidan chiqqan birinchi WGM unvoniga ega shaxmatchi hisoblanadi.

Shaxmatdagi karyerasi
---------------------

Nisha Mohota 1995-yil 26-aprelda 14 yosh, 6 oy va 13 kunlik vaqtida eng yosh ayol xalqaro usta (WIM) unvoniga erishdi. 1996-yil dekabr oyida Nisha oʻsha paytdagi Hindiston Bosh vaziri HD Deve Gouda tomonidan koʻp yillardan buyon orzu qilingan unvonga erishganligi uchun pul mukofoti bilan taqdirlandi. Nisha Hindistonning eng yosh WIM rekordini 1999-yilgacha, to Koneru Humpy tomonidan yangilanganiga qadar oʻzida saqlab qoldi.

Nisha 2001 va 2008-yillarda shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida ishtirok etgan. 2005-yilda Nisha Mohota ayollar shaxmati boʻyicha Hindiston chempionatida gʻoliblikni qoʻlga kiritdi.

Nisha Mohota Hindiston terma jamoasi safida 2004, 2008 va 2010-yillardagi ayollar olimpiadalarida va 2013-yilda ayollar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha jamoaviy jahon chempionatida qatnashgan. Shuningdek, NIsha 2003, 2005, 2008, 2001 va 2001-yillardagi shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasida oʻtkazilgan Osiyo chempionatlarida ham faol ishtirok etgan.

Britaniyalik grossmeyster Nayjel Short tomonidan shaxmatchi ayollarga nisbatan bildirilgan bir qator izohlarga eʼtiroz bildirgan Nisha Moxota ayollarning teng huquqliligi va shaxmatda ayollar duch keladigan muammolar haqida gapirib oʻtgan.

Manbalar
--------

1. ↑  IM title application FIDE
2. ↑  „31 Nat.Women A Champ. Archive. Tournament report July 2005".  FIDE. Qaraldi: 6-noyabr 2015-yil.
3. ↑  Nisha Mohota team chess record at OlimpBase.org
4. ↑  Tiwari, Errol (17 May 2016). „Chess is not about gender, itʼs about being smart". *Stabroek News*.
5. ↑  Tiwari, Errol (24 May 2015). „International Master Nisha Mohota urges equal rights for women chess players". *Stabroek News*.
**Snoubord-kross** (shuningdek, border-kross yoki bord-kross) (inglizcha: *Snowboard cross*) — snoubord sporti yoʻnalishi boʻlib, unda bir  vaqtning oʻzida toʻrtdan olti nafargacha sportchi maxsus tayyorlangan yoʻlda tezlik boʻyicha raqobatlashadi. 2006-yildan buyon Qishki Olimpiya oʻyinlari dasturiga kiritilgan.  

Musobaqalar ogʻishma balandligi 100-240 m, kengligi kamida 30 m va qiyaligi 15-18° boʻlgan trekda oʻtkaziladi. Katta yoʻlda vallar, valiklar, tramplinlar, spaynlar va burilishlar turli xil relyef figuralari boʻlishi kerak. Figuralarning soni va joylashuvi trassa oʻrnatuvchi tomonidan belgilanadi, ammo iloji boricha koʻproq variantlarni kiritish kerak, bundan tashqari, sportchilar trekdan oʻtishda tezligini doimiy ravishda oshirib borishlari kerak.

Musobaqaning barcha ishtirokchilari saralashda ishtirok etadilar — tezlik uchun trekning bir yoki ikkita bir martalik oʻtishi. Saralash natijalariga koʻra, yakuniy guruhlardagi oʻrinlar taqsimlanadi (boshlangʻich raqam 1 eng yaxshi malaka natijasiga ega boʻlgan sportchiga beriladi va hokazo). Saralashdan soʻng final oʻtkaziladi, unda har bir finalda 48 ta erkak / 24 ta ayol / 6 nafar kishi yoki har bir finalda 32 ta erkak / 16 ta ayol / 4 nafar kishi ishtirok etadi. Dastlabki 3 nafar sportchi (har bir finalda 6 nafar sportchi) yoki 2 nafar sportchi (finalda 4 nafar) har bir finaldagi yakuniy bosqichiga koʻra doiradan doiraga oʻtadi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Правила соревнований по сноуборду". 19-fevral 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-avgust 2014-yil.

Havolalar
---------

* 2014-yilgi Qishki Olimpiya oʻyinlarining rasmiy veb-saytida maʼlumot
* Snoubord kross boʻyicha eng yaxshi chiqishlar
**Nisholda** — shirinlik turi. Tayyorlash usuli: sirli idishga shakar va suv solib qaynatib, qiyom tayyorlanadi va sovitiladi. Yetmak (beh) oʻsimligining ildizi tozalanadi va maydalab suvda qaynatiladi. Yetmak qaynab chiqqandan soʻng, suvni dokadan oʻtkazib, mis qozon (yo sirli kostryulka)ga solib bir oz sovitiladi, buning ustiga tuxumnsh oqi qoʻshiladi va chilchoʻp bilan aralash tiriladi. Hosil boʻlgan oq koʻpikka ozozdan qiyom quyiladi va chilchoʻp urish uzoqdavom ettiriladi. Taʼmini yaxshilash maqsadida qiyomga limon kislota va vanilin qoʻshiladi. N.da kristallashgan shakarning qumoqlashuvi va qiyomning koʻpikdan ajralmasligi N. tayyor boʻlganini koʻrsatadi. Tayyor boʻlgan N.ning rangi oppoq boʻlib, maxsus yogʻoch kurakchani botirganda choʻzilib chiqadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Niso** — antik va oʻrta asr shahar xa-robasi; kad. Parfiya davlatining poytaxti (miloddan avvalgi 3—milodiy 3-asrlar). Ashxoboddan 18 km shim.-gʻarbda joylashgan. N. ikkita tepalik (Yangi Niso, maydoni 18 ga va Eski Niso, maydoni 14 ga)dan iborat. 1946—60 yillarda N.da professor M. Ye. Masson tomonidan arxeologik kazish-malar olib borilgan. Natijada juda boy va xilma-xil arxeologik materiallar topilgan. Ular orasidagi sopolga bitilgan yozuvlardan birida Eski Niso tepaligi qadimda Mixridatkirt deb atalgani maʼlum boʻldi. Yangi Niso tepaligi esa antik davrda Parfiya podsholigining poytaxti boʻlgan. N.dan ibodatxona qoldigʻi, sopol haykalli hashamatli zal, podsho xazinasi va monumental uy-joy qoldiklari ochilgan. Xonalardan biri toʻrtburchakli sanʼat koshonasi boʻlib, u ellinizm anʼanalari asosida qurilgan. Miloddan avvalgi 3— 1 -a.larga oid bu zaldan Parfiya madaniyatiga oid marmar haykal, fil suyagiga jilo berib ishlangan qadah (riton)lar va boshqa buyumlar topilgan. N.dagi xoʻjalik arxividan Parfiya podsholigining miloddan avvalgi 1-asrga oid iqtisodiy va maʼmuriy tuzumini jahonga maʼlum qiluvchi sopol parchalariga bitilgan 200 ta hujjat, shuningdek, harbiy qurollar va bezak buyumlar, terrakota va metaldan ishlangan mayda haykalchalar, turli jihoz va boshqa topilgan. Oʻrta ayerlarda N. Xurosonning muhim markazi boʻlgan.

Adabiyot
--------

* Trudi YUTAKE, tom 1-2, 4, 6. Ashxabad, 1949—58;
* Koshelenko G. A. Kultura Parfii, M. 1966;
* Pugachenkova G. A. Iskusstvo Turkmenistana, M. 1967.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Geraldika** (lotincha: *heraldus* — jarchi, gerold) — gerbshunoslik. 19-asrning 2-yarmidan gerblarni oʻrganuvchi yordamchi tarix fani; Dastlab 13-19-asrning l-yarmigacha dvoryan, sex va yer mulklarining gerblarini tuzish bilan geroldlar shugʻullanganlar (Geraldika atamasi shundan olingan). 14-asrdan boshlab gerbchilar ustaxonasi tashkil topgan, unda murakkab va rangli gerblar yaratilgan. Bora-bora uylar, tarixiy yodgorliklar, davlat bayroqlari, pullar va harbiy qurollarga gerb suratlarini tushirish odat tusiga kirgan. Geraldika moddiy madaniyat yodgorliklarini hamda gerbli va ramzli yozma manbalarni oʻrganadi, milliy anʼanalar, ijtimoiy xususiyatlar, mamlakatlararo iqtisodiy va madaniy aloqalarni oʻrganishda yordam beradi va b. Arxeologik qazishlar Oʻzbekistonda ham qadimdan muhrlar, tangalar va buyumlarga shahar, davlat, urugʻ yoki hunarmandchilik uyushmalarining gerb suratlarini tushirish keng tarqalganini koʻrsatadi. Ular ajdodlarimizning iqtisodiy va ijtimoiy hayotini, turmush madaniyati va sanʼatini oʻrganishga, davlatlar va sulolalar tarixini oydinlashtirishga xizmat qiluvchi manbalardan biridir. Geraldika genealogiya, numizmatika, paleografiya va sfragistika kabilar bilan aloqador. Geraldika maʼlumotlari tarix fanining boshqa sohalarida ham qoʻllaniladi.

Yana qara
---------

* Davlat gerbi

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Geraskofobiya** — qarilik yoki qarishdan qoʻrqishga nisbatan ishlatiladi.

Ichki koʻrinishi
----------------

Geraskofobiya odatda yagona qoʻrquvni qoʻzgʻatuvchisi qoʻrquvi ostida tasniflangan klinik fobiyadir. Geraskofobiya, yoshga bogʻliq nogironlik tufayli resurslarsiz yolgʻiz qolish va oʻziga gʻamxoʻrlik qila olmaslik tashvishlariga asoslangan boʻlishi mumkin.

Alomatlar
---------

Baʼzi bemorlar yoshroq koʻrinishga ega boʻlish uchun plastik jarrohlik amaliyotiga intilishadi, boshqalarning asosiy tashvishi — qarish jarayoni tufayli yuzaga keladigan ichki, biologik uzoq muddatli zararlardan qoʻrqishhamdir.

Etimologiya
-----------

*Geraskofobiya* atamasi yunoncha gērōkō, *gerasko*, „men qarib qolaman" va phosos, *fobos*, „qoʻrquv" soʻzlaridan kelib chiqqan. Baʼzi mualliflar buni gerontofobiya deb atashadi, garchi bu memento mori tufayli qariyalarning qoʻrquviga ham tegishli boʻlishi mumkin.

Yana qarang
-----------

* Fobiyalar roʻyxati
* Nigilizm

Manbalar
--------

1. ↑  „Definition of gerascophobia on MedTerms.com". 18-avgust 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-may 2023-yil.
2. ↑  John G. Robertson, *An Excess of Phobias and Manias*, p. 90.
3. ↑  „Afraid of Aging: 20-Somethings Flock to Plastic Surgeons - ABC News". *ABC News*.
4. 1 2  *Perspectives on Aging*, by Priscilla W. Johnston, 1982, ISBN 0-88410-734-5, pp. 239-241
**Buxorodagi vakolatxonalar** — Buxoro amirligida rus hukumati va sarmoyadorlari manfaatlarini himoya qilishga xizmat qilgan muassasalar. Rossiya 1866—68 yillardagi bosqinchilik urushlari natijasida amirlikning talay yerlarini bosib oldi. 1868 va 1873-yillardagi shartnomalar natijasida amirlik Rossiyaga qaram mamlakatga aylantirildi. BuxoroRossiya siyosiy, iqtisodiy munosabatlari jonlanib ketganligi, bu munosabatlarda Rossiya manfaatlarini himoya qilish maqsadida oq podsho Aleksandr III ning 1885-yil 12-noyabrdagi farmoni bilan 1886-yil 1-yanvar dan boshlab Buxoroda "Rossiya imperatorligining siyosiy agentligi" — vakolatxonasi taʼsis etildi. 1903-yil 6-mayda podsho Nikolay II vakolatxona huquqlarini kengaytirdi. Mustamlakachilik siyosatini amalga oshirishga xizmat qilgan bu muassasaga barcha siyosiyiqtisodiy, harbiy masalalar yuzasidan amir hukumati bilan munosabatda boʻlish, amir va uning vazirlari ustidan nazorat oʻrnatish, Zarafshon daryosining suv taqsimoti bilan shugʻullanish, BuxoroAfgʻoniston chegaralarini kuzatib turish, Buxorodagi rus qarorgohlarida gazetalar va teatr pyesalari ustidan nazorat oʻrnatish huquqlari berildi. Siyosiy agent chor Rossiyasining rasmiy doimiy vakili boʻlib, Peterburg va Toshkentning Buxoro hukumati bilan qiladigan hamma aloqalari shu agent orqali oʻtar edi. Siyosiy agent, shuningdek Buxoro amirligini oʻzining ichki bozoriga aylantirishga intilgan rus sarmoyadorlari manfaatlarini koʻzlab bojxona tizimi, sanoat, temir yoʻl, pochtatelegraf ishlarini toʻla oʻz nazoratiga oldi. 20-asr boshlariga kelib amirlik hududida paxta, qorakoʻl teri sotiladigan bozorlar joyini belgilash kabi amirlikning mutlaqo ichki ishi hisoblangan masalalarga ham aralasha boshladi. 1917-yil Rossiyadagi Fev. inqilobidan soʻng agentlik nomi oʻzgartirilib — Rossiya vakolatxonasiga aylantirildi. Rus qarorgohlarida shoʻro hokimiyati oʻrnatilgach, Turkiston oʻlkasi XKS ning Buxoro ishlari boʻyicha Kollegiyasi taʼsis etildi (1917-yil dekabr). Turkiston ASSR tashkil topgach (1918-yil 30-aprel), Turkiston oʻlkasining Buxoro ishlari boʻyicha komissari tayinlandi. 1920-yil Buxoro xonligi tugatilgach, BXSR hukumati qoshida RSFSR hukumatining muxtor vakiliga aylantirildi. Salkam 40 yil davomida turli shakl va nomlarda faoliyat koʻrsatgan bu muassasa faqat mustamlakachilik siyosatini amalga oshirishga xizmat qildi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Tuxtametov T. G. Russkobuharskiye otnosheniya v konse 19 — nachale 20 vv. T. 1966; Istoki drujbi, Dushanbe, 1987; Gafurov A. Iz istorii osnovaniya i razvitiya goroda Kagana i yego roli v russkobuharskix otnosheniyax, Buhara, 1989


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Balzamli oʻsimliklar** - tanasida balzam boʻladigan oʻsimliklar. Asosan issiq va moʻʼtadil iqlimli mamlakatlarda, qisman shim. va oʻrtacha kengliklarda tarqalgan. Balzamli oʻsimliklarning miroksilon pereiray (myroxylon pereirae), toluifera balzamum (Toyifera balsamum) va kopaifera (Copaifera) kabi turlari juda mashhur. Mikroksilon pereiray San-Salvadorda va Markaziy Amerikada yovvoyi holda oʻsadi, Shrilanka orolida esa ekib oʻstiriladi. Undan peru balzami olinadi. Toluifera Kolumbiya va Venesuelada tarqalgan; undan tolu balzami olinadi. Kopaifera Jan. Amerikaning issiq mintaqalarida tarqalgan. Undan kopay balzami olinadi. Suriyada uchraydigan likvidambar yoki stiraks (Liqudambar orientalis) daraxtidan xushboʻy suyuq balzam — stiraks olinadi. Oʻrta dengizning Yevropa sohilida oʻsadigan stirakslarga mansub buta (Stira ofﬁ cinalis)ﬂ aH chekimliklarni xushboʻy qilishda ishlatiladigan hamda diniy marosimlarda tutatiladigan xushboʻy smola olinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Balzamli oʻsimliklar" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Balxi tut** (Mogassas) — tutdoshlar (tutsimonlar oilasi)ga mansub daraxt. Vatani hozirgi Afgʻoniston (Balx shahri nomidan). Gʻarbiy va Jan. Osiyoda koʻp. Balxi tut xalq seleksiyasi yoʻli bilan chiqarilgan. Oʻzbekistonda asosan mevasi uchun yetishtiriladi. Bargidan ipak qurti boqishda ham foydalaniladi. Bargining toʻyimlilik darajasi (ayniqsa, 4 — 5 yoshlik qurt uchun) juda yaxshi. Shox-shabbasi tarvaqaylab oʻsadi, balandligi va shox-shabbasining kengligi 18 – 20 m. Mevasi toʻpmeva, oq, shirin, urugʻsiz. Bargi seret, silliq, toʻq yashil, kattaligi oʻrtacha (boʻyi 18 sm, eni 17 sm), yozda dagʻallashadi. Har tupidan 12 – 30 kg barg olinadi. Mevasi yangiligida va quritilgan holda isteʼmol qilinadi, undan tutmayiz, tut holvasi, shinni ham tayyorlanadi. Balxi tut sovuqqa chidamli, payvand qilish yoʻli bilan koʻpaytiriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Formalizm** (lot. sormalis — forma, shaklga oid) — inson faoliyatining turli sohalarida shakl (forma)ni mazmunga nisbatan ustun qoʻyish. Urfodat, axloq qoidalarini, hatto hayotiy vaziyat ularni ahamiyatsiz qilib qoʻyganda ham, soʻzsiz bajarishda, kishi koʻziga qonunni hurmat qilayotgandek boʻlib, aslida unga koʻpda rioya qilmaslikda koʻrinadi. Jamiyatni boshqarishda byurokratizm, toʻrachilikda namoyon boʻladi.

Sanʼat va adabiyotda F. — realizmga zid boʻlgan badiiy metod. Sanʼatda F. sanʼat va voqelikni qaramaqarshi qoʻyish, badiiy shaklni mazmundan ajratish, shaklning alohidaligi va ustunligini taʼkidlashdan iborat. F. 19-asrning oxiri va 20-asrda paydo boʻlgan formalistik oqimlar — futurizm, ekspressionizm, syurrealizm va boshqalarning umumiy nomi. F. sanʼat mavjud hayotning inʼikosi emas, inson subyektiv olamining hayotdan mustaqil koʻrinishidir, deb daʼvo qiladi. Sanʼatning tarbiyaviy rolini, uning milliyligini, milliy anʼanalarini inkor etadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Buxoroteks aksiyadorlik jamiyati** — toʻqimachilik sanoati korxonasi. "Oʻzbekengilsanoat" davlat uyushmasi tarkibiga kiradi. Buxoro shla joylashgan. 1970-yil qurilishi boshlanib, 1974-yilda 1yigiruvtoʻquv fabrikasi, 1976-yilda ip boʻyash fabrikasi, 1981-yilda 2yigiruv fabrikasi, 1982-yilda 2 toʻquv fabrikasi ishga tushirilgan. 1974—83 yillarda Buxoro ipgazlama kombinati, 1984-yil Buxoro toʻqimachilik kombinati, 1985—93 yillarda Buxoro ipgazlama birlashmasi nomlari bilan atalgan. 1994-yildan hozirgi nomda va ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati. Ip, xom surp va tayyor gazmollar, shuningdek momiq sochiqlar ishlab chiqaradi. Yillik loyiha quvvati 22139 t paxta kalava, 126,5 mln. pogon m xom surp, 128,6 mln. pogon m tayyor gazlama. 1996-yilda 25,5 mingt kalava ip, 89,4 mln. pogon m xom surp, 92,6 mln. pogon m tayyor gazlama, 10,4 mln. dona sochiq ishlab chiqardi. Korxonada 9,3 mingdan ziyod kishi ishlaydi (2001). Korxona oʻz mahsulotlarini AQSH, Shveysariya, Germaniya, Gollandiya, Italiya, Turkiya, Avstriya, Rossiya, Ukraina, Belarus kabi davlatlarga eksport qiladi. Buxoroteks aksiyadorlik jamiyati andozalariga moye raqrbatbardosh va sifatli mahsulot ishlab chiqargani uchun "Oltin globus" xalqaro mukofoti bilan taqdirlangan (1994). Korxonada Shveysariya, Germaniya, Rossiya, Gollandiyada tayyorlangan zamonaviy uskunalar oʻrnatilgan. Gʻijduvon, Vobkent, Olot, Qorakoʻlda filiallari bor.

Manbalar
--------

1. ↑  "Buxoroteks aksiyadorlik jamiyati" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sudga berish** — ishni sudda koʻrish uchun tayinlash tartibi. Sudga ayblov xulosasi bilan yoki tibbiy yoʻsindagi majburlov choralarini qoʻllash haqida qaror bilan prokurordan kelgan har bir ishni sudya 7 sutka ichida sud majlisida koʻrishga tayinlaydi yoki ish yuritishni toʻxtatib turish yoxud tugatish masalasini hal qiladi. Sudya ishni oʻz sudloviga tegishli, uni sudda koʻrish uchun asoslar yetarli, surishtirish va dastlabki tergovda qonun talablariga rioya etilgan deb hisoblasa, ish boʻyicha sud majlisi oʻtkaziladigan vaqt va joy belgilab qaror chiqaradi. Ayni vaqtda sudya ayblanuvchiga nisbatan ehtiyot chorasini qoʻllash yoki oʻzgartirish, jinoyat oqibatida yetkazilgan zararni qoplash, sud majlisida ishtirok etuvchi shaxslarni sudga chaqirish, ularga ish materiallari bilan tanishish uchun imkoniyat yaratish choralarini koʻradi. Ishni sudya koʻrish uchun tayinlash chogʻida ayblanuvchi yashiringan boʻlsa, sudya unga nisbatan qidiruv eʼlon qilish haqida ajrim chiqarib, ishni prokurorga qaytaradi. Ayblanuvchi sud muhokamasida ishtirok etishini istisno etadigan darajada ogʻir va surunkali kasallikka chalingani sud tibbiy ekspertizasining xulosasi bilan tasdiklangan boʻlsa, sudya ayblanuvchi sogʻayguncha ish yuritishni toʻxtatib turish haqida ajrim chiqaradi (Oʻzbekiston Respublikasi JPK, 49bob). 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |