recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Arvohi pir** (arab.- ruhlar va fors — ustoz) — shogirdning mustaqil usta boʻlish uchun ustozning roziligini olish va oʻtmish pirlar „arvohini shod etish" maqsadida oʻtkazadigan ziyofati, yigʻini. Kosiblar anʼanasiga koʻra, Arvohi pir ni yirikroq kasb ahllari, chunonchi ipakchilikda toʻquvchilar, boʻyoqchilar, ab-rbandlar, shuningdek sartarosh, du-radgor, novvoy, temirchi, sozanda va boshqa beradilar. Arvohi pirda ayni kasbga tegishli hamma hunarmandlar (shogirdlar ham) va oqsoqol, devona oqsoqol, eshonbobo va payki tariyqlar qatnashadi, boshqa kasb ahllaridan 1-2 tadan vakil (mehmon tariqasida) chaqiriladi. Arvohi pir beruvchi bularning hammasiga nonushta, tushki va kechki ovqatlar berib, ziyofat qiladi. Zi-yofatga ustoz yoki shogirdning yaqinlari, boshqa kasb axllari sovgʻa tariqasida yaxshi taomlar (issiq non, meva-cheva, baʼzan pishgan taomlar), kiyim-kechaklar ham olib keladilar. Ziyofat oxirida Arvohi pir beruvchining „Ustozdan fotiha olish ma-rosimi" oʻtkaziladi. Marosimda usta oʻz shogirdiga bir doʻkonda ish tutish uchun yetarli asboblar sovgʻa qiladi. Shogird ustoziga bosh-oyoq sarpo taqdim etadi. Shogird pirining yoʻlini qabul etadi va eshonbobo huzurida „kamarbasta" boʻladi. Shu bilan shogird usta nomini oladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Belflyor** — kechpishar olma navi. AQShdan keltirilgan. Oʻzbekistonda 19-asr ning oxirlaridan keng tarqala boshlagan. Daraxti oʻrtacha oʻsadi, keng shoxshabbali (18 yillik B.ning boʻyi 5 – 7 m, eni 7,5 – 11 m ga yetadi), odatda, shoxlari yerga osilib tushadi. Guli yirik, oq, erta bahorda gullaydi (apr. boshlari). Mevasi yirik (oʻrtacha 150 g), chiroyli, shirin. Pusti yaltiroq, silliq, kUkishsariq yoki sariqrangda. Koʻplab qoramtir nuqtachalari B.ga oʻziga xos koʻrinish bsrib turadi. Eti och sariq, muloyim, sersuv. Tarkibida 14,4% qand, 0,5% kislota, 0,2% kul moddalar bor. Tuprogʻi unumdor yerlarda yaxshi oʻsadi. Koʻchati ekilganidan keyin 4yili hosilga kiradi. B. 12 — 35 yoshida uzluksiz va yaxshi hosil beradi, keyinchalik hosildorligi kamayadi. Oʻzbekistonningtogli va tog oldi rayonlarida (Namangan viloyatida) koʻp ekiladi. Sentabrda terilgan olmalari fevralgacha yaxshi saqlanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Halima as-** **Sa'diya** (arabcha: ), Islom payg'ambari Muhammadning sut onasi edi. Halima va uning eri — Havazin boʻlimidagi (shimoliy arablarning yirik qabilasi yoki qabilalar guruhi)banu Sa'd Bakr qabilasidan edilar.

Muhammadbilan aloqasi
---------------------

Muhammadning onasi Amina binti Vahb Banu Sa'dning kelishini kutayotgan edi, Banu Sa'd qabilasining ayollari yaqinda ona bo'lgan edi. Makka bolalarini sahroga olib borib, mumtoz arab tili va boshqa ilmlarni oʻrgatishardi; evaziga ular Makkadagi bolaning oilasidan maosh olardilar. Halimaning eri al-Horis ibn Abdul Uzzo edi. O'g'lining ismlarini Abdulloh, qizlarining ismlarini Unaysa va Huzafa qo'yishdi. Makkaga safar qilganida tuyasi emizishni toʻxtatib qoʻygani uchun bolasini ovqatlantira olmadi. Makkada tarbiyalanuvchilarni qidirayotganlarning hammasi yetim Muhammadga g'amxo'rlik qilishdan bosh tortdilar, chunki ular otasi vafot etgani uchun maosh olmaslikdan qo'rqishdi. Halima oʻz qabilasida oʻzidan boshqa har bir ayol farzand koʻrganiga achindi. Shunda u eri al-Horisga aytdi: "Allohga qasamki, men do'stlarim bilan farzandsiz qaytishni xohlamayman; men borib o'sha yetimni olib ketaman". Eri rozi bo'ldi. U zotni qabul qilgandan so'ng darhol unga va uning oilasiga baraka keldi. Katta ocharchilik davrida uning erining qo'ylari sog'-salomat bo'lib, sut beradigan bo'lsa, qolgan odamlarning qo'ylari nobud bo'lgan edi

U zot ikki yoshga to'lganlarida, Halima u zotni Ominaning oldiga olib borib, o'zi bilan qolishga ruxsat berishni so'radi va u rozi bo'ldi. Bir necha oydan keyin g'alati va sirli voqea sodir bo'ldi. Muhammad alayhissalomning ukasi u zot bilan oʻynab yurgan edi, birdan Halima bilan eri oʻgʻlini (Muhammadning oʻgay ukasini) koʻrib qoldilar, u orqaga yugurib kelib: "Oppoq kiyingan ikki kishi akamni ushlab, koʻkragini kesib oldi". Halima bilan Horis Muhammadning oldiga yugurib kelib, u zotning rangi oqarib ketganini ko'rdilar. Undan nima bo'lganini so'rashganda, u: «Ikki kishi kelib, ko'kragimni ochib, bir qismini oldilar», dedilar. Bu voqeadan keyin u zotni tarbiyalashdan voz kechdi va bo'lgan voqea haqida onasiga xabar berdi.

Islomni qabul qilishi
---------------------

U Hunayn jangidan keyin Islomni qabul qildi.

O'lim
-----

Hijriy 9-yilda vafot etgan va qabri Madinaning Jannatul-Baqiy shahrida joylashgan. U yashagan va Muhammadoʻsgan joy qoldiqlari bugungi kungacha saqlanib qolgan.

Yana qarang
-----------

* Sahobalar
* Amina binti Vahob

Manba
-----

1. ↑  Haykal, Muhammad Husyan*. The Life of Muhammad*. India: Millat Book Center, 1968 — 47 bet.
2. 1 2 3  Alfred, Guillaume*. The Life of Muhammad*. Oxford, 1955 — 72 bet.
3. ↑  *بلغة الظرفاء في تاريخ الخلفاء*, January 2010. ISBN 9782745162526.

Havolalar
---------

*
**Michelle Lee** (1991-yil 9-sentyabrda tugʻilgan) — janubiy koreyalik qoʻshiqchi. 2011-yilda „K-pop Star Season 1" tanlovi ucun tinglovdan muvaffaqiyatli oʻtganidan soʻng, u „SuPearls" nomli yangi qizlar guruhining bir qismi sifatida „YG Entertainment" bilan shartnoma imzolagan. Biroq, ikki yillik mashgʻulotlardan soʻng, guruh debyut qilishdan oldin toʻsatdan tarqatib yuborilgan va Lining shartnomasi bekor qilingan.

Hozirda u „DIMA Entertainment" bilan shartnoma imzolagan.

Faoliyati
---------

Besh yoshidan boshlab Lee va uning opasi onalarining „H.O.T." va Tony Braxton kassetalarini tinglashar, ovozlarini kuyning balandligiga moslashtirishga, baʼzan esa raqs harakatlarini oʻrganishga harakat qilishardi. Biroq, qora tanli koreyalik musiqachilar Insooni va Yun Mi-rae singari, Lee maktabda oʻzining ikki millatli ekanligi uchun doimiy kamsitishlarga duch kelgan. Uning „Without You" debyut singli boshidan kechirgan haqoratlarga bagʻishlangan.

2011-yilda u butun dunyo boʻylab „K-pop Star" musiqa tanlovida ishtirok etgan. U oʻzining kuchli ovozi, keng diapazoni va yetuk qoʻshiqchilik mahorati bilan maqtovga sazovor boʻlgan. U SM, YG va JYP vakillari boʻlgan 3 ta hakamning olqishiga sazovor boʻlib, Park Ji-min bilan birga tanlovda gʻalaba qozonish uchun kuchli daʼvogar sifatida tanilgan.

Guruh tinglash bosqichlarida Michelle, Park Ji Min, Li Seung-Ju va Li Jung-midan iborat 4 kishilik qizlar guruhi "Girls' Generation"ning „The Boys" va Irene Caraning „Fame" qoʻshi`gini ijro etgani uchun yuqori baholarga sazovor boʻlgan, natijada barcha toʻrt aʼzo keyingi bosqichga oʻtgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „'K-Pop Star's Michelle Lee signs with DIMA Entertainment".
2. ↑  „(Teaser) Lee Michelle (이미쉘) \_ Without you". *1theK*.  LOEN Entertainment.
3. ↑  „'K팝스타', 이제 진짜 시작이다" (Korean). *Chosun Daily(조선일보)* (28-dekabr 2011-yil). Qaraldi: 28-fevral 2012-yil.
4. ↑  *Park (박), So-Young (소영)*. „소녀시대, 'K팝스타' 수펄스 열창 듣고 "우리보다 잘해" 극찬" (Korean). *Paran News* (10-fevral 2012-yil). Qaraldi: 28-fevral 2012-yil.
5. ↑  *Kim (김), Hye-Jung (혜정)*. „'K팝스타' 수펄스 'Fame' 유례없는 극찬 속 '이미쉘 YG-나머지 JYP'" (Korean). *ReviewStar* (22-yanvar 2012-yil). Qaraldi: 28-fevral 2012-yil.
"ROHAT" — oʻzbek xalq kuyi. Rost maqomining Ushshoq shoʻʼbasi asosida yaratilgan. R. dastlab jozibali dutor kuyi sifatida tanildi. Keyinchalik tanbur, rubob, chang kabi cholgʻularga ham moslashtirib ommaviylashgan. R. kuyining musiqa shakli xona va bozgoʻy, shuningdek, peshrav vositalari qoʻllanishi natijasida hosil boʻladi. Joʻshqin surʼatli uslubda ijro etiladigan R. kuyi raqsga ham joʻr boʻlishi mumkin. Mohir gʻijjakchi S. Gabrielyan tomonidan R. oʻzbek xalq cholgʻulari orkestriga moslashtirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Balantidium** (Balantidium) - teng kiprikli infuzoriyalar turkumining avlodi. Tanasi oval, loviyasimon, yumaloq shaklda, sirtdan mayda, bir xil uzunlikdagi kipriklar bilan qoplangan. Kipriklari harakatlanish va ozigʻini haydash vazifasini bajaradi. Tanasining uz. 40 — 150 mkm, eni 20 — 70 mkm, 30 dan ortiq turi bor. Bir qancha umurtqasizlar va koʻpchilik umurtqalilar (kalamush, choʻchqa, odamsimon maymunlar) hamda odamning yoʻgʻon ichagida parazitlik qiladi. Choʻchqa va odamlarning yoʻgʻon ichagida parazitlik qiladigan V. yugʻon ichak toʻqimalarini yemirib, eritrotsitlar bilan oziqlanadi, ichakni yalligʻlantirib, xavfli — qonli ichburugʻ kasalligini paydo qiladi. B. sistalari hayvonlar goʻngi orqali tashqariga chiqariladi. B. bilan zararlangan kishi bu parazitni boshqalarga ham yuqtirishi mumkin. Choʻchqalar va choʻchqaboqarlar orasida ayniqsa koʻp uchraydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Dogʻ**, dogʻ tushishi (oʻsimliklarda) — qishloq xoʻjaligi ekinlarining barg, poya, meva va b. qismlarida nobud boʻlgan hujayralardan vujudga kelgan dogʻ bilan tavsiflanuvchi kasallik. Nekrozlarnij bir koʻrinishi. D. tuproqda oziq moddalarning yetishmasligidan, sanoat chiqindi gazlarining havoni ifloslantirishidan, oʻsimliklarning kuyishi, zamburugʻlar (qarang Zamburugʻli kasalliklar), bakteriyalar (qarang Bakterial kasalliklar), viruslar (qarang Virusli kasalliklar) bilan kasallanishi va b. dan paydo boʻladi. Dogʻ hosil qiluvchi qoʻzgʻatuvchilar, odatda, toʻqimalarga tarqalish jarayonida oʻsimlik-xoʻjayin tomonidan koʻrsatiladigan mexanik va kimyoviy toʻsiqqa duch keladi. Mexanik toʻsiq sogʻlom va kasallangan toʻqimalar oʻrtasida hosil boʻlib, infeksiya oʻchogʻini chegaralab qoʻyadigan poʻkak katlam koʻrinishida namoyon boʻladi. Kimyoviy toʻsiq oʻsimlikning kasallangan va unga qoʻshni hujayralarida parazit uchun zaharli boʻlgan fenolli moddalarning toʻplanishi bilan bogʻliq. D.ning tashki koʻrinishi parazit bilan oʻsimlikxoʻjayining oʻzaro munosabatiga bogʻliq boʻlib, ularning oʻziga xos xususiyatlari bilan belgilanadi. Patogen oʻsimlikka kirganda himoya reaksiyasi kuchli boʻlsa, unda mayda nekrotik D. vujudga keladi va parazitning rivojlanishi toʻxtaydi. Agar himoyalanish sust boʻlib, yuqumni chegaralab qoʻyishga kuchi yetmasa, unda D. hajmi asta-sekin kattalashib boradi (mas, gʻoʻza, pomidor, kartoshkada makrosporioz, lavlagi fomozi va b.)- Baʼzan D.da kon-sentrik halqa koʻrinishidagi toʻxtab turuvchi zona koʻzga yaqqol tashlanadi (zonal D.)- Patogen zamburugʻlar keltirib chiqaradigan turli shakl hamda rangdagi quruq D. yuzasida zamburugʻ sporalarini kuzatish mumkin. Bakterial D. mayda, rangsiz hoshiya bilan oʻralgan boʻlib, baʼzan ulardan yelimshak tomchilar chiqib turadi (mas, gʻoʻza gommozi). Virusli D. barg tomirlari boʻylab joylashadi yoki oʻziga xos halqalar, shakllar hosil qiladi. D. rangi qizil, toʻqqoʻngʻir, kulrang, qora, oq boʻlishi mumkin. D. barg, meva, poya qismlarining qurib qolishiga sabab boʻlib, oʻsimlikning fotosintetik sathini kamaytiradi va hosildorlikni pasaytiradi.

Qarshi kurash choralari havola koʻrsatilgan maqolalarda berilgan.

Abdukarim Zikiryoyev.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Iosif Abramovich Kassirskiy** (1898-yil 16-aprel, Yangi Margʻilon, Turkiston general-gubernatorligi, Rossiya imperiyasi — 1971-yil 21-fevral, Moskva, RSFSR, SSSR) —sovet terapevti va gematologi, SSSR Tibbiyot fanlari akademiyasi akademigi (1963), O‘zbekiston SSRda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi (1960). Xalqaro gematologlar ittifoqi vitse-prezidenti (1961—1963), Polsha va Vengriya tibbiyot jamiyatlari, Shveytsariya gematologiya jamiyatining faxriy a’zosi.

Tarjimayi holi
--------------

Iosif Kassirskiy 1898-yil 16-aprel (yulian taqvimi boʻyicha 4-aprel) kuni Yangi Margʻilon shahrida tavallud topgan. Otasi Abram Iosifovich Kassirskiy (1875—1936) O‘rta Osiyoda sovet hokimiyati o‘rnatilgandan so‘ng Turkiston Respublikasi paxta sanoati xalq komissarligida ishlagan, onasi Dina Lvovna Kassirskaya (qizlik familyasi Sheskina, 1880—1917) Vilnyus shahridan, gimnaziya bitiruvchisi boʻlgan. Oilada 6 farzandning toʻngʻichi boʻlgan Kassirskiy besh yoshidanoq oʻqish va yozishni bilgan. 1906-yilda 8 yoshida Skobelev gimnaziyasiga oʻqishga kiradi, bu gimnaziyada asosan fransuz, lotin, nemis tillari kuchliroq oʻqitilgan. 1915-yilda gimnaziyani oltin medal bilan bitiradi. Gimnaziyani tugatgandan soʻng Sibirda birinchi marta 1888-yili ochilgan Tomsk imperator universitetiga (hozirgi Sibir davlat tibbiyot universiteti) oʻqishga topshiradi. 1920-yil iyulida hukumat qarori bilan oʻqishini Saratov davlat universitetiga koʻchiradi. 1921-yilda oʻqish tugatgan Kassirskiy Toshkentdagi Turkiston universitetining ichki kasalliklar klinikasiga ordinatorligiga qabul qilinadi. 1922-yilda birinchi ilmiy ishi nashr etilgan. 1930-yilda Kassirskiy Toshkent tibbiyot instituti tropik kasalliklar klinikasi dotsenti etib saylanadi, 1931-yilda esa kafedra mudiri, professor boʻladi. 1958-yilda SSSR Tibbiyot fanlari akademiyasi muxbir aʼzosi, 1963-yilda akademik etib saylanadi. Kassirskiy 1971-yil 21-fevralda ogʻir xastalikdan vafot etgan va 25-fevralda Novodevichye qabristoniga dafn etildi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Кассирский Иосиф Абрамович". 17-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyun 2023-yil.
2. 1 2 3  „КАССИРСКИЙ Иосиф Абрамович". 17-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyun 2023-yil.
3. 1 2  „Кассирский Иосиф Абрамович". 17-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyun 2023-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Jaloyiriylar davlati** (1336— 1411) — Hulokuiylar davlati yemirilgach, Iroq hududida tuzilgan davlat. Unga jaloyirlardan Shayx Hasan Buzurg (1356-yil vafot etgan) asos solgan. Taxt uchun kurashda u chuponiylarni yengib, qokimiyatni egallagan va Bagʻdodni poytaxt qilgan. J. d.da hukmronlik qilgan sulola jaloyiriylar deb nomlangan. Jaloyiriylardan Uvays I davrida (1356—74) bu davlat juda yuksalgan. U muzaffariylar, Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamish va qora koʻyunlilar bilan urush olib borgan. Kurdiston, Ozarbayjon, Tabriz (1358), Mavsil, Diyorbakr (1365) J. d.ga qoʻshib olingan. Poytaxt Tabrizga koʻchirilgan. Uvays I ning oʻgʻli Sulton Ahmad davrida (1382—1410) Amir Temur Shim. Eron, Armaniston (1384—87), Bagʻdod, Mesopotamiya, Diyorbakr (1393) ni egallagan.

Amir Temur vafoti (1405) dan soʻng Sulton Ahmad Bagʻdodni qoʻlga kiritgan. Jaloyiriylardan Shoh Valad qora qoʻyunlilar Bagʻdodni egallagunlariga qadar (1411) hokimiyat tepasida turgan, Sulton Ahmadning keyingi avlodlari Shohruxga tobe boʻlgan holda Vosit, Shustar va Basra mulklariga egalik qilgan. 1432 yil jaloyiriylardan boʻlgan soʻnggi hukmdor Hasan II qora qoʻyunlilar tomonidan oʻldirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ip oʻrash mashinasi** - toʻqimachilikda kalava ip, ipak, sunʼiy iplar va b. iplarni gʻaltak yoki bobinalarga qayta oʻraydigan mashina. Masalan, kalava ipni qayta oʻraydigan mashinalar arqoqni qayta oʻrash va tandani qayta oʻrash mashinalariga boʻlinadi. Ular oʻz navbatida ipni parallel oʻraydigan va ayqash oʻraydigan xillarga ajraladi. Iplar parallel oʻralganda ikki flanets (chetki devor)li gʻaltak ishlatiladi. Iplarni ayqash (xochsimon) qilib oʻrashda devorsiz bobinadan foydalaniladi. Ipni bobinaga oʻrashda yigirish mashinalaridan olingan naychalar / qoʻzgʻalmas shpilkalarga kiygiziladi, naychalardan boʻshalib chiqayotgan ip kronshteyn 2 ga oʻrnatilgan taranglagich 3 dan oʻtadi. Ip oʻrash barabanchasi 4 ning vintsimon oʻyigʻi boʻylab oʻtib, aylanib turuvchi bobina 5 ga oʻraladi. Bobinadan ip, dastlab, konussimon qogʻoz patron 6 ga oʻraladi. Bu patronlar tutgich 9 ga oʻrnatilgan oʻq 8 dagi urchuq 7 ga kiygiziladi. Arqoq ipi oʻralgan ka-lavalar toʻquv stanogining mokisiga toʻgʻri kelmasa yoki ip yaxshi oʻralmagan boʻlsa, I. oʻ. m. yoki avtomatlarda mokiga toʻgʻri keladigan naychalarga qayta oʻraladi. Tayyorlangan tanda (oʻrish) va arqoq iplari toʻqish sexiga beriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Qaraimlar** (oʻzlarini qaraylar deb atashadi; yahudiycha qaraim — oʻqiydigan) — 1) Ukraina (asosan, Qrimda, 1,4 ming kishi), Litva (taxminan 300 kishi) va Rossiyada (Moskva va Sankt-Peterburgda taxminan 700 kishi) yashovchi xalq. Umumiy soni sobiq Ittifoq davlatlarida 2,6 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Polsha, Fransiya va Isroilda ham yashaydilar. Qaraim tilida soʻzlashadi. Dindorlari qaraimiylikka sigʻinadi; 2) iudaizm (yahudiylik)da (8-asrda) paydo boʻlgan sekta izdoshlari, asosan, Isroilda yashaydi. Ular faqat Qadimiy ahdni muqaddas kitob deb eʼtirof etadilar.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

Turkiy xalqlar
Ozarbayjonlar | Oltoylar | Bolqorlar | Boshqirdlar | Gagauzlar | Dolganlar | Sariq uygʻurlar | Qozoqlar | Qaraimlar | Qoraqalpoqlar | Qaramanlidlar | Qorapapaxlar | Qorachoylar | Qashqaylar | Qrim tatarlari | Qrimchoqlar | Qumandinlar | Qoʻmiqlar | Qirgʻizlar | Nagaybaklar | Noʻgʻaylar | Salarlar | Sibir tatarlari | Tatarlar | Telengitlar | Teleutlar | Tofalar | Truxmenlar | Tubalar | Tuvalar | Turklar | Turk-mesxetinlar | Turkmanlar | Turkomanlar | Oʻzbeklar | Uygʻurlar | Xakaslar | Xalajlar | Chelkanlar | Chuvashlar | Chulimlar | Shorlar | Yuryuklar | Yoqutlar

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**„Samanta"** — rus yozuvchisi Yuriy Yakovlev qalamiga mansub qissa va hikoyalar toʻplami. 1990-yil Toshkent shahrida „Choʻlpon" nashriyotida chop etilgan. Toʻplamga kiritilgan „Samanta" qissasini Baxtiyor Bobonov, uch hikoyani Mirzamurod Alimov tarjima qilgan.

Toʻplam oʻrta maktab yoshidagi bolalar uchun moʻljallangan. „Samanta" qissasida Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi bosh kotibi Yuriy Andropov bilan maktub orqali yozishgan va pirovardida kotib taklifi bilan Sovet Ittifoqiga safar qilgan AQShlik qizaloq Samantha Smith haqida hikoya qilinadi. Hikoyalarda esa Ikkinchi jahon urushi fojialari haqida soʻz yuritiladi.

Asarni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: T. Alimov – muharrir, R. Ligay – rassom, A. Shoalimova – rasmlar muharriri, U. Kim – texnik muharrir, Sh. Soatova – musahhih. Kitob adadi – 60 000 nusxa.

Qissa va hikoyalar
------------------

*Qissalar*

* „Samanta" (Baxtiyor Bobonov tarjimasi)

*Hikoyalar*

* „Koʻktargʻoq" (Mirzamurod Alimov tarjmasi)
* „Boʻlinma turgan joyda" (Mirzamurod Alimov tarjmasi)
* „Yulya" (Mirzamurod Alimov tarjmasi)

Manbalar
--------

1. ↑  „Samanta" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 11-noyabr 2016-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ashyoviy dalil** – jinoyat yoki fuqarolik ishini toʻgʻri yuritish uchun ahamiyatli boʻlgan narsalar. Amaliyotda "tilsiz guvohlar" deb yuritiladi. Ke-lib chiqishini, kimga tegishliligini, ma’lum maqsadlarda foydalanilganli-gini yoki turgan joyi oʻzgarganligini, u yoki bu moddalar, narsa, jarayon va hodisalar ta’sir etganligini aniqlash mumkin boʻlgan moddiy belgilarga, shuningdek ish holatlarini aniqlashga xizmat qiladigan har qanday boshqa alomatlar va belgilarga ega boʻlgan narsa Ashyoviy dalil hisoblanadi (Oʻzbekiston Respublikasi JPK, 203-modda); ular ishni mazmunan hal qilish uchun aniqlash vositasi boʻlishi mumkin. Ashyoviy dalil oʻz xususiyatlariga koʻra quyidagicha tav-siflanadi: 1) jinoyat ob’ekti boʻlgan Ashyoviy dalil, 2) jinoyat quroli boʻlgan Ashyoviy dalil, 3) 830jinoyat izlarini oʻzida saqlab qolgan Ashyoviy dalil ; 4) jinoyat orqasida topilgan boylik. Ashyoviy dalil lar hodisa sodir boʻlgan joyni yoki boshqa joylarni, binolarni koʻzdan kechirish, tanib olish uchun koʻrsatish, guvohlantirish, murdani eksgumatsiya qilish, ekspert tekshiruvi uchun namu-nalar olish, koʻrsatuvni hodisa yuz bergan joyda tekshirish, olib qoʻyish, tintuv oʻtkazish jarayonida olinishi.mumkin. Narsani Ashyoviy dalil deb e’tirof etish va uni jinoyat ishiga qoʻshib qoʻyish toʻgʻrisida surishtiruvchi, tergovchi –qaror, sud esa – ajrim chiqaradi, ularda Ashyoviy dalil ni ishda qoldirish yoki uni saqpash uchun topshirish masalasi hal qilinishi lo-zim. Ashyoviy dalil larni saqlash yoki boshqa joyga yuborish uchun alohida tartib belgilan-gan. Ashyoviy dalil, ular haqidagi masala sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi, ajrimi bilan yoxud surishtiruvchi, tergovchi, prokurorning ishni tugatish toʻgʻrisidagi qarori bilan hal qilinmaguncha saqlab turiladi. Hukmda, shuningdek jinoyat ishini tugatish toʻgʻrisidagi ajrimda yoki qarorda Ashyoviy dalil lar masalasini hal etish qoidalari, Ashyoviy dalil larni shikastlaganlik yoki yoʻqotganlik uchun javobgarlik (Oʻzbekiston Respublikasi JPK, 204–212-moddalar), Ashyoviy dalil larni talab qilib olish va taqdim etish tar-tibi va majburiyati, ularni saqlash va qaytarib berish tartibi qonun bilan bel-gilab qoʻyilgan (Oʻzbekiston Respublikasi FPK, 80-83-moddalar).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Masumiyet Müzesi** — Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti soxibi Orhan Pamuk qalamiga mansub boʻlgan bir roman. Ushbu roman 2008-yil 29-avgust oyida İletişim Yayınları nashriyotida chop etilgan va muallif oʻz qizi Rüyaga bagʻishlangan sevgi romani. Kundalik hayot, rasm, doʻstlik, shahvoniylik, yolgʻizlik, baxt, gazetalar va televizorlar, oila kabi mavzularni oʻz ichiga olgan roman Pamukning oʻn yillik faoliyati natijasida yaratilgan. Turkiyada nashr etilgandan keyingi dastlabki uch kun ichida romanning bestsellerlar roʻyxati birinchi oʻrinni egalladi. 

Romanning tarjima huquqlari kitob hali bosilmasdan oldin sotildi va Turkiyadan keyin birinchi boʻlib Germaniyada *Das Museum der Unschuld* nomi bilan 100,000 adad bosib chiqarildi. The New York Times tomonidan „2009-yilning eng yaxshi kitoblari" roʻyxatiga kiritilgan.

Orhan Pamuk butun umri davomida toʻplagan va biriktirgan narsalarini roman bilan bir xil nomdagi muzey tashkil etish orqali namoyish qila boshladi. Masumiyet Müzesi muzeyi 28-aprel 2012-yilda ochilgan. Orhan Pamuk shaxsiyati homiyligida boʻlgan muzey 1897-yilda Chukurcuma shahrida qurilgan uch qavatli tarixiy binoda joylashgan.

Kitobning mazmuni
-----------------

1975-yilda boshlangan hikoya toʻqimachilikka boy Basmacılar oilasining oʻqimishli 30 yoshli oʻgʻli Kemal va ularning uzoq qarindoshlari, doʻkonda sotuvchi boʻlib ishlayotgan Füsun, kambagʻal Keskin oilasining 18 yoshli goʻzal qizi oʻrtasidagi sevgi haqida hikoya qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Masumiyet Müzesi". 26 ağustos 2008da asl nusxadan arxivlandi.
2. ↑  „Masumiyet Müzesi'nin kapıları açılıyor".  Milliyet Gazetesi. 7 şubat 2015da asl nusxadan arxivlandi.
3. ↑  , **arxivsana=** parametri ham koʻrsatilishi zarur. „'Masumiyet Müzesi' cumaya açılıyor!".  Radikal.
4. ↑  „‘Masumiyet Müzesi'nin 2. baskısı yolda".
5. ↑  „2009'un en iyi kitapları".  New York Times fakat Taraf üzerinden alındı. 9 aralık 2009da asl nusxadan arxivlandi.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2009-12-02).

|  |  |
| --- | --- |
| Romanlar | *Romanga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

**Orhan Pamuk** |
| --- |
|  |
| Roman | 
* *Cevdet Bey ve Oğulları*
* *Sessiz Ev*
* *Beyaz Kale*
* *Kara Kitap*
* *Yeni Hayat*
* *Benim Adım Kırmızı*
* *Kar*
* *Masumiyet Müzesi*
* *Kafamda Bir Tuhaflık*
* *Kırmızı Saçlı Kadın*
* *Veba Geceleri*
 |
|  |
| Boshqa | 
* *Gizli Yüz* (ssenariy)
* *Öteki Renkler*
* *İstanbul: Hatıralar ve Şehir*
* *Babamın Bavulu*
* *Manzaradan Parçalar*
* *Saf ve Düşünceli Romancı*
* *Şeylerin Masumiyeti*
* *Ben Bir Ağacım*
 |

 |
**Ashurmat Qodirov**(1907-yil 22-aprelda tavallud topgan— 1991-yil 25-fevral) — tojik sovet davlat va xoʻjalik arbobi. Tojikiston SSR Stalinobod tumani Bulganin nomidagi kolxoz raisi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957-yil). Tojikiston SSR Oliy Soveti deputati.

Biografiyasi
------------

Ashurmat Qodirov 1907-yilda Shohidi Qariyantoʻki qishlogʻida (hozirgi — Qonibodam tumani) dehqon oilasida tavallud topgan. Mehnat faoliyatini Voroshilov nomidagi kolxozda boshlagan. Xuddi shu kolxozda oddiy kolxozchi, aravachi, brigadir bo‘lib ishlagan.1931-yilda Ashurmat Qodirov partiya maktabining bir yillik kurslarida oʻqigan.1932-yilda O‘rta Osiyo Kommunistik universitetiga o‘qishga kiragan. Taʼlim olib, Konibodom tumani Qichqak qishlogʻida paxta xomashyosini qabul qilish va xarid qilish punktida brigadir, boshliq boʻlib ishlagan.1938-yildan — Qonibodam MTS direktori boʻlgan. 1938-yilda KPSS (b) safiga kirgan.1943-yildan Konibodom viloyati tuman ijroiya qoʻmitasi raisi, paxtachilik sovxozlari tresti boshligʻi, 1954-yildan Farxor va Qoʻshtosh viloyat ijroiya qoʻmitalari raisi, 1955-yildan I.Leninobod MTS, Stalinobod viloyati Bulganin nomidagi kolxoz raisi boʻlgan. Ashurmat Qodirov kolxozni Stalinobod viloyatidagi ilg‘or paxtachilik xo‘jaliklari qatoriga olib chiqdi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1957-yil 17-yanvardagi farmoni bilan Sovet paxtachiligini rivojlantirishda erishilgan ulkan muvaffaqiyatlar, paxta yetishtirishda fan yutuqlari va ilgʻor tajribalardan keng foydalanilgani, yuqori va yuqori hosil olish uchun paxta xomashyosining barqaror hosildorligi Lenin ordeni va „O‘roq va bolg‘a" oltin medali shuningdek Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

1959-yilda Stalinobod viloyatidagi „Kommunizm" kolxoziga rais etib saylangan. Tojikiston SSR Oliy Soveti, Konibodom tumani va Leninobod viloyat xalq deputatlari Sovetlari deputati etib saylangan.

Vafoti
------

Ashurmat Qodirov 1991-yil 25-fevral uzoq davom etgan kasallik natijasida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „БИОГРАФИИ" (Ru). Qaraldi: 27-iyun 2023-yil.
2. ↑  „Ашурмат Кадыров" (Ru). Qaraldi: 27-iyun 2023-yil.
**Manzuma** (arab.— tizma) — voqeaband sheʼriy asar yoki sheʼriy maktubni ifodalovchi termin. M. asosan masnaviy shaklida, har bir bayti a-a, b-b, v-v qofiya tartibida yoziladi. Oʻzbek mumtoz adabiyotida sheʼriy hikoyalarga nisbatan ham M. termini ishlatilgan. M.larda kichik syujet va syujet unsurlari buladi. Shoir bironbir kichik voqeaning hikoyaviy sheʼriy ifodasini keltiradi. Turli mavzularga bagʻishlangan va uziga xos uslubiy xususiyatlarga ega. M.lar mavjud: ishqiy, sarguzasht, afsonaviyromantik, tari-xiybiografik, axloqiydidaktik, arzi hol (hasbi hol), tamsil, satirik va h.k. M. ayniqsa, 19-asr oʻzbek shoirlari ijodida yangi bir bosqichga koʻtarildi, anʼanaviy xususiyat kasb etdi. Muqimiyning qator hajviy, Furqatning maʼrifatparvarlik ruhidagi asarlarida (noma-M.lar) bu shaklning imkoniyatlari kengaytirildi. Furqatning "Suvorov haqida" M.si masnaviy shaklidagi 86 baytdan iborat. M.ni nazm libosidagi hikoya, kichik sheʼriy qissa deyish ham mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdulloh ibn Shaddod** (arabcha: عبد الله بن شداد — Abu-l-Valid Abdulloh ibn Shaddod ibn Usoma ibn Amr al-Hodiy,? — 82/701) — muhaddis, tobe’in.

Hayoti
------

Eski davr arablarida odat bo‘lganidek, musofir va yo‘lovchilar yorug‘likni ko‘rib kelishlari va ularni mehmon qilish maqsadida kechalari olov yoqqani uchun *al-Hodiy* ismini olgan. Katta bobosi Amrga nisbat qilinib, *Ibn al-Hodiy* degan nom bilan ham mashhur bo‘lgan. Onasi Sulmo bint Umays Hamzaning xotini bo‘lib, Hamza Uhudda shahid bo‘lganidan ke­yin Shaddodga turmushga chiqqan. Abdulloh ibn Shaddod otasi Shaddod, Umar, Ali, Muoz ibn Jabal, Ibn Mas’ud, Asmo bint Umays, Oysha, Ummu Salama va boshqa sahobalardan hadis rivoyat qilgan. Undan esa Abu Ishoq ash-Shayboniy, Abdulloh ibn Shub­ruma va Hakam ibn Utayba singari allomalar rivoyat qilganlar. Abdulloh ibn Shaddod ishonchli muhaddislardan bo‘lib, rivoyatlari *„Kutubi sitta"da* keltirilgan.

Vafoti
------

Abdulloh ibn Shaddod Ali uchun jonini ham berishga tayyor tarafdorlaridan bo‘lgani rivoyat qilingan. U Hajjojga qarshi jangda Ibn al-Ash’as tomonida kurashgan, jangda Dujayl daryosiga tushib cho‘kib o‘lgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. — Bayrut: 1968. V, 61; VI, 126;
2. At-Tabariy. Tarӣx. — Qohira: 1960-70. IV, 382-383;
3. Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1970-73. III, 275-276;
4. Az-Zahabiy. Siyar. III, 488-489;
5. Ibn Hajar. Al-Isāba. — Qohira: 1328. V, 1314;
6. Nevzat Aşık. „Abdullah b. Şeddâd". TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 136.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulloh ibn Yazid al-Adaviy**(arabcha: عبد الله بن يزيد العدوي — Abu Abdurrahmon Abdulloh ibn Yazid al-Adaviy al-Muqriy, 120/739,? — 213/828, Makka) — muhaddis va qori.

Hayoti
======

Manbalarda tug‘ilgan yili hijriy 113-yil deb ham ko‘rsatilgan. *Al-Muqriy* laqabi bilan mashhur bo‘lgan. Uzoq umr ko‘rgan, umrining ko‘p qismini Qur’on va hadisni o‘rganish hamda o‘rgatishga bag‘ishlagan. Chunonchi, umrining o‘ttiz olti yilini Basrada, o‘ttiz besh yilini Makkada Qur’onni o‘qitish bilan o‘tkazgan. Makkada uzoq yillar davomida istiqomat qilgani uchun *Shayx al-Haramayn* nomi bilan ham tanilgan.

Hadislari
---------

Abdulloh ibn Yazid al-Adaviy qiroat ilmini mashhur qiroat imomi Nofe’dan tahsil olgan. Shu bilan birga, Abu Hanifa, Kahmas ibn al-Hasan, Shu’ba ibn Hajjoj, Sa’id ibn Abu Ayyublar va Basraning mashhur muhaddisi Ibn Avndan hadis o‘rgangan. Imom al-Buxoriy, Ahmad ibn Hanbal, Ishoq ibn Rohavayh, Abu Bakr ibn Abu Shayba va boshqalarga hadisdan taʼlim bergan. Ishonchli roviylardan bo‘lgan Abdulloh ibn Yazid al-Adaviyning rivoyatlari, avvalo „Kutubi sitta", qolaversa, boshqa ko‘pgina hadis kitoblarida zikr qilingan. Imom al-Buxoriy uning rivoyatlaridan o‘n ikkitasini *„Al-Jāmi’ as-sahӣh"*, o‘n beshtasini *„Al-Adab al-mufrad"* asarlariga kiritgan. Abdulloh ibn Yazid al-Adaviyning oliy isnod rivoyatlari Abu Bakr Ahmad ibn Jaʼfar al-Qati’iyning besh juzlik *„Qati’iyyāt"* nomli asarida keltirilgan. Asarning Abdulloh ibn Yazid al-Adaviy ri­voyat qilgan hadislardan tashkil topgan *„Ahādӣs Abӣ Abdirrahmān Abdullāh bin Yazӣd al-Muqrӣ mimmā vāfaqa-l-Imām Ahmad"* nomli o‘n besh betlik bir juzi bugungi kunimizgacha yetib kelgan.

Vafoti
------

Abdulloh ibn Muborak ham uni sharaflagan. Abdulloh ibn Yazid al-Adaviy umrining to‘qsoninchi yillarida vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Al-Buxoriy. At-Tarӣx al-kabӣr. — Haydar­obod: 1941-60. V, 228;
2. Az-Zahabiy. Tazkira al-huffāz. — Haydarobod: 1955-58. I, 367;
3. Ibn al-Jazariy. Gʻāya an-nihāya. — Qohira: 1932-33. I, 463-464;
4. Ibn Hajar. Tahzӣb at-tahzӣb. VI, 83-84;
5. Sezgin. GAS. I, 99-100; Ali Yardım. „Abdullah b. Yezîd el-Adevî". TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 143.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Abdulloh ibn Yazid al-Xatmiy** (arabcha: عبد الله بن يزيد الخطمي — Abu Muso Abdulloh ibn Yazid ibn Hasin al-Ansoriy al-Xatmiy,? — 69/688-89, Kufa) — sahoba.

Oilasi
------

O‘spirinligida Bay’at ar-rizvonda ishtirok etgan. Otasi ham sahobalardan bo‘lgan Abdulloh ibn Yazid Bay’at ar-rizvon, Uhud va undan keyingi barcha janglarda qatnashgan. Makka fathidan oldin vafot etgan. Onasi Laylo bint Marvon ibn Qays.

Faoliyati
---------

Abdulloh ibn Yazid al-Xatmiy Jamal, Siffiyn va [[Nahravon jangi|Nahravon janlarida Ali tarafdorlaridan bo‘lgan. Abdulloh ibn Zubayr uni bir muddat Makka amiri etib, keyinchalik Kufaga voliy qilib tayinlagan. Voliyligi davrida mashhur muhaddis ash-Sha’biy unga kotib­lik qilgan.

Hadislari
---------

Abdulloh ibn Yazid al-Xatmiy Bay’at ar-rizvonda qat­nashganida o‘n yetti yoshda bo‘lgan. Payg‘ambarimizni ko‘rgani aniq, ammo Payg‘ambarning suhbatlarida bo‘lgani xususida ixtiloflar bor. Shunday bo‘lsa-da, Payg‘ambardan to‘g‘ridan-to‘g‘ri hadis rivoyat qilgan. U shuningdek, [[Barro ibn Ozib], Abu Ayyub, Huzayfa, Qays ibn Sa’d, Zayd ibn Sobit kabi sahobalardan ham hadis rivoyat qilgan. Rivoyatlari *„Kutubi sittada"* keltirilgan.

Abdulloh ibn Yazid al-Xatmiydan ash-Shaʼbiy, Abu Ishoq, Ibn Siriyn, o‘g‘li Muso va qizi tomonidan nabirasi Adiy ibn Sobitlar hadis rivoyat qilganlar.
Hijratning o‘n uchinchi yilida yuz bergan Jisr jangida, Eron qo‘shinidagi fillardan biri musulmonlar qo‘mondoni Abu Ubayd as-Saqafiyga hujum qilib, uni o‘ldiradi. Qo‘mondonidan ayrilgan Islom lashkarlari orqalaridagi ko‘prik tomon qocha boshlaydilar. Shunda Abdulloh ibn Yazid al-Xatmiy ko‘prikni buzdirib, askarlarni qo‘mondonlari uchun intiqom olishga tashviq qiladi. Keyinroq esa, zudlik bilan Madinaga borib, Umarga musulmonlarning mag‘lubiyatga uchraganini bildiradi.

Vafoti
------

Obidligi bilan ham mashhur bo‘lgan Abdulloh ibn Yazid al-Xatmiy Abdulloh ibn Zubayr xalifaligi davrida taxminan sakson yoshda vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

1. At-Tabariy. Tarӣx. — Qohira: 1960-70. III, 455;
2. Ibn Abu Hotim. Al-Jarh va-t-taʼdӣl. — Haydarobod: 1952-53. V, 197;
3. Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1970-73. III, 416-417;
4. Az-Zahabiy. Siyar. III, 197-198;
5. İsmail L. Çakan. „Abdullah b. Yezîd yel-Hatmî". TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 143.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ashxobod 25**, ASH-25 – ingichka tolali gʻoʻza navi. Turkmaniston ingichka tolali gʻoʻza seleksiyasi va urugʻchiligi ilmiy tadqiqot institutining Ashxobod boʻlimida chiqarilgan (D. B. Boboyev, V. S. Bulax, 1974). Turkmaniston va Oʻzbekistonda rayonlashtirilgan (1977). Tupi pishiq, yotib qolmaydi, balandligi 70–90 sm. Hosil shoxlari 2-tipli. Qulay sharoitlarda tanada va meva shoxlarida qoʻshimcha koʻsaklar hosil qiladi. Barglari oʻrtacha, 3–5 boʻlmali. Gullari limonsimon-sariq, qizgʻish doglari bor. Koʻsagi kichikroq, deyarli 3 pallali. Bir dona koʻsakdagi paxta vazni 3,0–3,5 g. Tolasi sargʻimtir. Vegetatsiya davri 140–145 kun. Fuzarioz viltga va qora ildiz chi-rish kasalligiga oʻta chidamli. 34,4% tola beradi, tolasining shtapel massa-uz. 40–41 mm, uzilish kuchi 4,9 gk, nis-biy uzilish kuchi 39 gk/teks, chiziqli zichligi 125 mteks.

Manbalar
--------

1. ↑  "Ashxobod 25" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mao dun** (taxallusi; asl ismsharfi Shen Yanbin) (1896, Chjetszyan viloyati — 1981.27.3, Pekin) — xitoy yozuvchisi. Ijtimoiy-psixologik nasr ustasi, zamonaviy xitoy adabiyotining yirik namoyandalaridan. Ijodi 20-asrning 20-yillaridan boshlangan. "Tutilish" trilogiyasi Xitoydagi 1924—27 yillardagi inqilobiy voqealar haqida. M. D. 1928—30 yillarda Yaponiyada muxrjirlikda boʻlgan. U yerda "Naʼmatak", "Oʻtgan yilgi oʻt" (1929) hikoyalar toʻplamini va Xitoy hayoti ijtimoiy taxlil qilingan "Kamalak" romanini (tugallanmagan) yozgan. Chet eldan qaytgach, Xitoy soʻl yozuvchilari ligasining ilgʻor aʼzolaridan biri boʻlgan. "Qishloq trilogiyasi" (1932—34)da iqtisodiy inqiroz natijasida yuz bergan dehqonlarning qurolli qoʻzgʻoloni tasvirlangan. "Tong oldidan" romani (1933) yangi Xitoy adabiyotining yutuk,laridandir. Unda 30-yillar boshidagi Xitoy shahar va qishloklari hayotining keng manzarasi berilgan.

Yaponiya bilan boʻlgan urush yillarida (1937—45) M.D. "Birinchi bosqich haqida qissa" (1939), "Inqiroz" (1941), "Yengilishdan soʻng" (1942) asarlarini yaratdi. Urush tugagach, "Matonat" romani (1948, tugallanmagan) ustida ishladi. Adabiyotshunoslik va adabiy tanqidga oid asarlari bor ("Tarix va tarixiy dramalar haqida", 1962 va boshqalar).

Ac: Hikoyalar, T. 1955.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdulmalik II Abu-l-Favaris ibn Nuh (Somoniy)** — Movarounnahr hukmdori (999). Somoniylar sulolasi vakili.

999-yil fevral oyida Abdulmalikning akasi Mansur II taxtdan agʻdarilgan va koʻzlari koʻr qilingan. Mansurning agʻdarilishidan Gʻazna hukmdori Mahmud Gʻaznaviy somoniylar qoʻl ostida boʻlgan Xurosonning qolgan qismini zabt etish uchun bahona sifatida foydalangan. Lekin Mahmud Begtuzun, Foiq va Koʻhiston hukmdori Abulqosim Simjuriyni oʻziga kuchli raqib deb hisoblaydi va shuning uchun 999-yilning bahorida Balx va Hirotni saqlab qolgan holda ular bilan sulh tuzadi.

Ittifoqchilar Mahmud lashkarining orqa tomoniga hujum qilib, tinchlik shartnomasini buzadilar. Mahmud Gʻaznaviy qoʻshinlari esa jangni qayta boshlandi. 999-yil 16-mayda Abdulmalik va uning qoʻmondonlari Marv yaqinidagi jangda Mahmud G‘aznaviydan qattiq mag‘lubiyatga uchraydi va Abdulmalik Xurosonni unga qoldirib, Buxoroga qaytib keldi. Mahmud Gʻaznaviy Marv yaqinida ittifoqchilarni yengishi natijasida Amudaryoning janubidagi barcha yerlarni egallab oladi. U shuningdek, shu paytgacha Somoniylarning sodiq vassallari boʻlgan Chagʻoniylar va Amudaryo shimolidagi boshqa kichik davlatlarning sadoqatini qozondi.

O‘z fuqarolarining dushmanligi bilan yuzma-yuz kelgan Abdulmalik turklar hujumi oldida ojiz edi. Yaqinlashib kelayotgan dushmanga qarshi xalq urushini uyushtirishga urinish muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Hukumatning masjidlar minbarlaridan o‘qilgan murojaati aholi tomonidan mutlaqo loqaydlik bilan kutib olindi. Turkiy qo‘riqchilarning boshliqlari dushman tomoniga o‘tdilar.

999-yilning kuzida Nasr ibn Ali Qoraxoniy Buxoroga hujum qildi. Abdulmalik ommani dushmanga qarshi ko‘tara olmadi. Askarlar, jumladan turk sarkardalar ham dushman tomoniga o‘tdilar. 999-yil 23-oktabrda Nasr ibn Ali Buxoroga jangsiz kirib, Abdulmalikni somoniylar oilasining boshqa vakillari bilan birga O‘zganga surgun qiladi.

Keyingi yillarda Abdulmalikning ukasi Ismoil Muntasir somoniylar yerlarining bir qismini vaqtincha qaytarib olsa ham, amalda Somoniylar davlati tugatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  William Bayne Fisher, Richard Nelson Frye*. The Cambridge History of Iran, Volume 4* (inglizcha). Cambridge University Press, 26-iyun 1975 — 159 bet. ISBN 0-521-20093-8. 15-iyul 2023-yilda qaraldi.
2. ↑  „Abd al-Malik II (Samanid emir)".  memim encyclopedia. Qaraldi: 15-iyul 2023-yil.
3. ↑  „Abd al-Malik II of the Sāmānids". *geni.com*. Qaraldi: 15-iyul 2023-yil.

  


|  |
| --- |
| **Somoniylar sulolasi** |
| 

|  |
| --- |
| Ahmad I (819 - 864)  |
| **Buxoro Amirlari**
Nosir I (864 - 879) 
Ismoil (879 - 888) 
Nosir I (888 - 892)  | **Moveraunnahr hukmdorlari**
Nosir I (875 - 888) 
Ismoil (888 - 907) 
Ahmad II (907 - 914) 
Nosir II (914 - 943) 
Nuh I (943 - 954/5) 
Abdulmalik I (954/5 - 961/2) 
Nosir III (961/2) 
Mansur I (961/2 - 976/7) 
Nuh II (976/7 - 997) 
Mansur II (997 - 999) 
Abdulmalik II (999) 
Ismail II (999 - 1004/5)  |

 |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdulloh ibn Toriq** (arabcha: عبد الله بن طارق — Abdulloh ibn Toriq ibn Amr ibn Molik al-Balaviy az-Zafariy,? — 3/625, Marr az-zahron) — sahoba.

Biografiyasi
------------

Abdulloh ibn Toriq az-Zafariy Badr va Uhud janglarida qatnashgan. Hijratning uchinchi yili Bani Lihyon qo‘shnilari Adal va Qora qabilalari bilan musulmonlarga zarar yetkazish rejasini tuzadilar. Ushbu rejaga muvofiq, Adal va Qora qabilalaridan yetti kishi Madinaga borib, qabila aʼzolarining musulmon bo‘lganini aytishadi hamda Payg‘ambardan ularga Islom dini va Qur’oni karimni o‘rgatadigan muallim tayinlashlarini so‘rashadi. Payg‘ambar Marsad ibn Abu Marsad boshchiligida olti-yetti kishilik hay’atni mual­lim sifatida ularga qo‘shib yuboradilar. Bu muallimlar jamoasi Makka bilan Toif orasida joylashgan Raji’ nomli quduq yoniga yetganlarida qo‘qqisdan hujumga uchraydilar. Jamoa aʼzolaridan Marsad, Xolid ibn Bukayr va Osim ibn Sobitlar shahid bo‘ladilar. Hubayb ibn Adiy, Abdulloh ibn Toriq va Zayd ibn ad-Dasinalar esa, asir olinadilar. Marr az-zahronga yetganda Abdulloh ibn Toriq bog‘langan arqonidan bo‘shalib qilichini oladi va Bani Lihyonga qarshi kurashga kiradi. Atrofga tarqalib olgan mushriklar uni tosh­bo‘ron qilib shahid qiladilar. Abdulloh ibn Toriqning qabri Marr az-zahronda joylashgan.

Adabiyotlar
-----------

1. Al-Voqidiy. Al-Mag‘āzӣ. — London: 1965-66. I, 158, 355, 357;
2. Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kub­rā. — Bayrut: 1968. II, 55-56; III, 454-455;
3. Ibn Hishom. As-Sӣra. — Qohira: 1955. III, 169-171;
4. Ibn Abdulbar. Al-Istӣ’āb. — Qohira: 1328. II, 313-314;
5. Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1970-73. III, 284;
6. Ibn Hajar. Al-Isāba. — Qohira: 1970-72. IV, 136.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Маоний илми**– муқтазои ҳолга мувофиқ бўлган араб лафзларини ҳолатларини ўрганадиган илмдур. Чунки сўзларнинг ўринлари турлича ва суратлари ўзгарувчан бўлади. 
Балоғат фани илмул маъоний, илмул баён ва илмул бадиъ деб номланувчи уч қисмдан иборат бўлиб, илмул маъоний балоғатнинг мана шу уч илмларидан биридир. Маъоний (المعانى (сўзи арабча сўз бўлиб, معنى сўзининг кўплик шаклидир. У бирор нарсанинг мақсадини ифода қилади ва луғатда "мақсад" деган маънони англатади. Баён соҳибларининг истилоҳида маъоний сўзи зеҳнда тасаввур қилинган нарсани лафз билан ифодаланишидир.
Маъоний илмининг қисқача ва батафсил таърифлари:
**Илмул маоний** - гапнинг муқтазои ҳол, яъни талаб қилинган ҳолатга мос қилиб келтириш усулларини ўрганадиган илмдир. Илмул маъоний у билан арабий лафзларнинг муқтазои ҳолга мутобиқ келадиган ҳолатлари ўрганиладиган илмдир. Илмул маъоний арабий лафзларнинг муқтазои ҳолга мутобиқ келадиган ҳолатлари у орқали ўрганиладиган усуллар ва оидалардир. 
Маъоний илми жумлани ва унда воқеъ бўладиган ўзгаришларни ўрганади. Каломни наҳв қоидаларига риоя қилиниши ва муқтазои ҳолга мутобиқ келишини талаб қилган ҳолда ундаги тақдим ва таъхир, ҳазф ва изофа, таъриф ва танкир, қаср, тахсис, фасл ва васл, ийжоз, итноблари борасида баҳс юритади. Шу ўринда таърифларда қўлланилаётган "ҳол" ва "муқтазои ҳол" атамаларига изоҳ бериб ўтсак: 
**Ҳол (**مقام – (мутакаллим ўзининг иборасини махсус суратга кўра келтирмоғига ундовчи иш. Яъни, ҳол ёки мақом гап айтилган ўрин бўлиб, у мутакаллимни (сўзловчини) ўз каломида аслий маънога қўшимча бирор хос нарса келтиришга ундайди. 
**Муқтазо** (المناسب اإلعتبار – (махсус сурат бўлиб, ибора (гапираётган гапимиз) унга кўра келтирилади. Муқтазо ҳолга каломнинг мувофиқ келиши – калом ўша хос нарсани ўз ичига қамраб олишидир. 
Калом ҳолатларга қараб ўзгаради. Ҳолат мақтов, яъни мадҳ бўлганда бу мақтов итнобни, яъни узундан узоқ гапиришни тақозо қилади. Чунки мақташ бир-икки сўз билан амалга ошмайди. Ҳолат уришиш, койиш бўлганда ҳам гапни кўпайтириш талаб қилинади. Бу ўринда мақтов ёки койиш ҳол, итноб қилиш эса муқтазои ҳол бўлади. Бордию хитоб қилинаётган киши зийрак ёки хабар ҳақида маълумотга эга бўлса, унинг зийраклиги гапни қисқа – ийжоз қилиб гапиришни талаб қилади. Бу ўринда ҳам зийраклик ҳол, гапни ийжоз қилиш эса муқтазои ҳол ҳисобланади. 
Мухотаб мункир бўлганда эса, унга гапни таъкид билан айтиш зарур бўлади. Шунингдек, бундан бошқа ҳолатлар ҳам бўлиши мумкин. Гапни ҳол тақозо қилаётган нарсага мос бўлиши учун уни итноб ёки ийжозга кўра келтириш балоғатнинг асосий шартларидандир.