recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Plateya** — Janubiy Beotiya (Gretsiya)dagi yunon shahar-davlati. Fivadan jan.rok,da joylashgan. Yunon-fors urushlari davrida P. yakinida yunon qoʻshinlari fors armiyasini tormor keltirgan (miloddan avvalgi 479 yil 26.9). Afina va Sparta rahbarligidagi 24 yunon shahardavlatlari qoʻshiniga spartalik lashkarboshi Pavsaniy, forslar qoʻshiniga Mardoniy qoʻmondonlik qilgan. Ushbu magʻlubiyatdan soʻng forslar Yunonistondan Gel-lespoitga chekinishga majbur boʻlishgan. Miloddan avvalgi 427 yil Peloponnes qoʻshinlari uzoq qamaddan soʻng P.ni vayron qilganlar.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Ibtido kitobining boshi. *11-varaq*
**Taqir Karlning ikkinchi Injili** (fransuzcha: *Seconde Bible de Charles le Chauve*) — Injilning suratli qoʻlyozmasi. Karoling Uygʻonish davriga xos kitob sanʼati yodgorligi. Fransiya Milliy kutubxonasida saqlanadi (katalog belgisi *MS lat.2*). Ushbu qoʻlyozmaning oʻziga xos xususiyati shundaki, unda tasviriy miniatyuralar yoʻq, ularning oʻrnini toʻliq sahifaning bosh harflari egallaydi.

Toʻplam 871-877-yillarda Sent-Aman abbatligining skriptoriumida taqir qirol Charlzbuyrugʻi bilan tayyorlangan. Ehtimol, kitob Sent-Deni abbatligiga hadya qilish maqsadida yasalgan. Kitob sahifalarida bitilgan izohlardagi maʼlumotlarga koʻra,1595-yilda qoʻlyozma qirol kutubxonasidan joy olgan. 1706-yilda qoʻlyozmaning 407-420-varaqlari oʻgʻirlangan, ulardan biri 1720-yilda, qolganlari 1878-yilda Britaniya muzeyi tomonidan qaytarilgan.

Umuman, kitob 43×33,5 sm oʻlchamdagi 444 varaq, fransuz-sakson uslubidagi 74 ta toʻliq sahifali boshlangʻich harflardan iborat boʻlib, ular Karoling sanʼati va Hiberno-Sakson kitob noshirligi anʼanalarining xususiyatlarini mujassamlashtirgan. Vulgat matni Teodulfning sheʼriy soʻzboshisi bilan toʻliq takrorlangan.

Adabiyotlar
-----------

* *deputat. Laffitte*, Tresors carolingiens : Livres qoʻlyozmalari de Charlemagne à Charles le Chauve, Parij, Bibliothèque Nationale de France, 2007, eʼlon 14.
* *Henri Auguste Omont*, Peintures and initiales de la Première [va Seconde Bible de Charles le Chauve], Milliy Biblioteka. Departement des qoʻlyozmalari/Imp. Berthaud, 1911, 208 p.

Havolalar
---------

* Fransiya Milliy kutubxonasida raqamlashtirilgan qoʻlyozma Arxivnaya kopiya
* Biblia Caroli Calvi imperatoris altera. Lotin 2 (kote) Arxivnaya kopiya
**Kovsh** — 1) metallurgiyada — eritilgan metall, shlak va shteynlarni qisqa muddat saqlash, tashish hamda qoliplarga quyishda ishlatiladigan poʻlat yoki choʻyan idish. Metall va shteynlar uchun ishlatiladigan K.ning ichi oʻtga chidamli gʻisht bilan terib chikiladi. K.ning 60 kg gacha sigimli dasta-ki, 120 kg sigʻimli osma relslar-monorelslarda tashiladigan, 500 t gacha sigʻimli koʻprik kranlar yoki temir yoʻl aravalarda tashiladigan turlari bor. Alyuminiy sanoatida metallni elektroliz vannalarda olish uchun vakuum K.lari ishlatiladi; 2) kon va qurilish mashinalari (ekskavator, elevator, skreper va boshqalar) da K. kon jinsi, tuproq va boshqalarni umumiy massadan ajratib olish hamda boshqa joyga toʻkish uchun ishlatiladi. Bir kovshli ekskavatorlar K.ining hajmi 0,15—200 m3, koʻp kovshlisiniki — 0,007—7 m3.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Plastik operatsiya** - kishi organizmidagi shikastlangan biror aʼzoning shakli va funksiyasini qayta tiklash, tugʻma va hayotda orttirilgan nuqson, kamchiliklarni toʻgʻrilash. Plastik xirurgiyada toʻqimalarning joyi oʻzgartiriladi, bemor gavdasining boshqa qis-midan olingan toʻqimalar koʻchirib oʻtkaziladi (autoplastika, autotrans-plantatsiya); bemorga boshqa odamdan (allotransplantatsiya) yoki hayvondan olingan toʻqimalar koʻchirib oʻtkazila-di; bemor toʻqimalariga, organizmiga yot, biroq unga beziyon materiallar (metall, plastmassa, sintetik tola va boshqalar)dan yasalgan turli narsalar singdiriladi (implantatsiya). Plastik xirurgiya yordamida bemor yuzidan tugʻma va orttirilgan nuqsonlar (lab tirtikligi, burun yoʻqdigi, tortib tu-radigan chandiqlar) bartaraf etiladi.

Terini koʻchirib oʻtkazish bilan amalga oshiriladigan Plastik xirurgiyak kuyganda, kosme-tik maqsadlarda yuzdagi ajinlar, teri burmalari, oʻsmalar va boshqalarni yoʻqotishda keng qoʻllanadi. Suyak Plastik xirurgiyasi suyaklarning turli deformatsiyalarida, sox-ta boʻgʻimda, umurtqa pogʻonasi kasalliklarida oʻtkaziladi. Bemorning oʻz toʻqimasidan foydalanilsa, koʻchirib oʻtkazish ayniqsa muvaffaqiyatli chiqadi. Koʻchirib oʻtkazishda bemorning asli suyagi maʼlum vaqtdan soʻng soʻrilib ketadi, biroq yangi suyak toʻqima-sining oʻsib chiqishiga asos boʻladi.

Organizmga yot materiallarni singdirish operatsiyalari muvaffaqiyatli amalga oshirilmoqda. Bularga oddiy operatsiyalar (burun shaklini terisi ostiga parafin yuborib tuzatish) dan tortib murakkab zamonaviy operatsiyalargacha (qon tomirni sintetik toʻqimadan yasalgan protez bilan, yirik tomirni unga singdirilgan metall konstruksiya bilan almashtirish, yurak kla-panlarini protezlash) kiradi.

Plastik xirurgiyaning eng murakkab sohasi — boshqa odamdan material olib oʻtkazishdir. Transplantat oʻz biologik xossalariga koʻra koʻpincha bemor toʻqimalari bilan moye kelmay qoladi, bunda maxsus davo usuli bilan uni singdiriladi (qarang Transplantatsiya).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Jarrohlik |
| --- |
|  |
| 
* Jarrohlik
* Kardiojarrohlik
* Torakal jarrohlik
* Kolorektal jarrohlik
* Ko‘z jarrohligi
* Umumiy jarrohlik
* Abdominal jarrohlik
* Neyrojarrohlik
* Jarrohlik stomatologiyasi
* Ortopedik jarrohlik
* Qoʻl jarrohligi
* Otorinolaringologiyada jarrohlik
* Akusherlik va ginekologiyada jarrohlik
* Bolalar jarrohligi
* Plastik jarrohlik
* Reproduktiv jarrohlik
* Onkologik jarrohlik
* Transplantatsion jarrohlik
* Travmatologik jarrohlik
* Urologik jarrohlik
	+ Andrologik jarrohlik
* Qon-tomir jarrohligi
* Neonatal jarrohlik
 |

 |
**Abulmuhomid Sogʻarjiy** (arabcha: أبو المحميد الصغرجي — Abulmuhomid Mahmud ibn Ahmad ibn Faraj ibn Abdulaziz Sogʻarjiy Soʻgʻdiy Samarqandiy) — mufassir, muhaddis, roviy,
faqih va muftiy.

Hayoti
------

Abulmuhomid Sogʻarjiy hijriy 480-yil jumadul oxir oyi (milodiy 1087-yil sentyabr)da Soʻgʻd vohasidagi Sogʻarj qishlogʻida Abu Nasr Ahmad ibn Faraj xonadonida tavallud topgan.
Abulmuhomid Sogʻarjiy 11 yoshidan boshlab hadis ilmini oʻrgana boshlagan. Bunga oʻzining quyida aytgan soʻzi isbot boʻladi. U „Menga 491/1098-yilda hadisdan eng birinchi taʼlim bergan kishi otamning ustozi Imom Yusuf ibn Solih Xatibiy boʻlgan", degan.
U xulqining chiroyliligi, qalbi musaffoligi, behuda maʼnosiz soʻzlarni soʻzlamasligi va yaxshiligu ibodatda bardavomligi bilan tengdoshlari orasida alohida ajralib turgan.

Ustozi
------

Abulmuhomid Sogʻarjiy Buxoroga borib, Burhon ismli ustozidan fiqh ilmi boʻyicha taʼlim olgan. Shu bilan birga Abu Muʼyin Maymun ibn Muhammad Makhuliy, Abulqosim Ali ibn Ahmad ibn Ismoil Kiloboziy kabi muhaddis, roviylardan hadis tinglagan va yozib olgan.
Keyinchalik Samarqandga kelib u yerda Abu Ali Hasan ibn Aʼto ibn Hamza Soʻgʻdiy, Abu Ibrohim Ishoq ibn Muhammad ibn Ibrohim Nuhiy kabi koʻplab allomalardan hadis ilmi sir-asrorlarini puxta oʻrgangan. Alloma hadis ilmini chuqur oʻzlashtirganligi bois ixtilofli va muttafaq hadislarni ajrata bilgan.
Abulmuhomid Sogʻarjiy zamonasining oʻtkir voizi boʻlish bilan birga tafsir, fiqh ilmlarining bilimdoni boʻlib etishgan. U keltirilgan hujjat va dalillarni boshqa olimlar rad etishmagan, balki kuchli va asosli ekanligini tan olishgan. Shu bois u bir qancha vaqt masjidlarda imomlik qilish bilan birga muftiylik lavozimida ham faoliyat olib borgan. Samarqandda yashagan davrida „shayxulislom" darajasiga ega boʻlgan.

Saboq berishi
-------------

Oʻz navbatida Abulmuhomid Sogʻarjiydan Samarqandda koʻplab ilmi toliblarga Abu Lays Samarqandiyning „*Tanbeh al-gʻofiliyn*" („Gʻaflatdagilarni uygʻotuvchi") nomli kitobidan taʼlim bergan.
Manbalarda Abulmuhomid Sogʻarjiyning qoʻli bilan koʻplab kitoblar bitilganligi qayd etilgan. Ammo ulardan birortasi bizgacha etib kelmagan.

Vafoti
------

Abulmuhomid Sogʻarjiy 555/1160-yili vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 612.
2. ↑  Shamsiddin Muhammad ibn Ahmad Zahabiy. At-tarix al-islom va vafayot al-mashahiri va-l-aʼlom. J. 38. — Bayrut, 1987.
3. ↑  Isaev Y. Abbosov A. Ishtixoniy allomalar. Imom Buxoriy xalqaro markazi. 2016.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Planshet** (frans. planchette — tax-tacha) — 

1) menzulaning bir qismi; 40 sm\*40 sm dan 60 sm xbO sm gacha boʻlgan kvadrat shakldagi taxta; 

2) koʻz bilan chamalab planga olishda ishlatiladigan chiziqdi qogʻoz, kompas oʻrnatilgan papka yoki taxtacha; 

3) geografik va topografik haritalar joylanadigan, tashqi tomoniga shaffof plastinka oʻrnatilgan tekis sumka; 

4) ar-tilleriyada oʻt ochish uchun ishlatiladigan ishchi hujjat. U chizma taxtasiga mahkamlangan koordinatali qalin qogʻoz tarzida boʻladi. P.ga batareya oʻt ochish pozitsiyalaridagi nuqtalar, kuzatuv punktlari, nishonning holati va boshqa qayd qilib boriladi; 

5) teatr binosida alohida oʻyiq taxtalardan ishlangan sahna poli.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Siranush** — kechpishar xoʻraki uzum navi. Armaniston uzumchilik, vinochilik va mevachilik ilmiy tadqiqot institutida Kattaqoʻrgʻon va Pushti kishmish navlarini chatishtirib chikerilgan (Ye. A. Yergesyan). Tupi kuchli oʻsadi, barglari oʻrtacha, yumaloq, 5 boʻlmali, sel kertikli, ters tomoni silliq. Guli 2 jinsli. Uzumi avgust— sentabrda pishadi. Uzum boshi yirik, konussimon, oʻrtacha tigʻiz. Gʻujumi oʻrtacha yoki yirik, yumaloq, oqsariq, urugʻsiz, gʻubor bilan qoplangan. Poʻsti yupqa. Eti goʻshtdor, sersuv. Tarkibida 20—22% qand bor. Kurtagi boʻrtgandan keyin faol harorat yigʻindisi 3450° boʻlganda — 150—165 kunda pishadi. Hosildorligi 150—180 s/ga. Yangiligida isteʼmol qilinadi, mayiz tayyorlanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Blokkontakt** — avtomatik boshqarish tizimi (sistemasi) elektr apparatlari, relelari va kontaktlarida qoʻllaniladigan va kichik qiymatli boshqarish toklariga moʻljallangan elektr kontakt. Blokkontakt zanjirining toksiz normal holatida ochiq yoki berk koʻrinishlarda tayyorlanadi, belgilangan vazifalarga binoan ularning soni turlicha boʻlishi mumkin. Maye, asinxron dvigatelni oʻng va chap tomonlarga aylantirib ishga tushiradigan ikkita kontaktning har birida bir juft ochiq va berk Blokkontakt lar boʻlishi kerak. Oʻng kontaktor gʻaltagi ulangan zanjirga chap kontaktorning normal berk, chap kontaktornikiga oʻng kontaktorning normal berk Blokkontakt lari ketmaket ulanib, bosh zanjirda oʻta xavfli kiska tutashish toki sodir boʻlishining oldini oladi. Yoki dvigatelni oʻng va chap tomonlarga aylantirish uchun tegishli tugmachalar bosiladi. Blokkontakt lardan avtomatik boshqarish va himoyalashda foydalaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abulvafo Xorazmiy** (1432-yil Xorazmda vafot etgan) – tasavvuf olimi, mutasavvif shoir. Ilmiy-adabiy manbalarda uning "Lavoyi­hi asror" ("Ravshanlik sirlari") va "Nasr ul-javohir" ("Nasr durdonalari") nomli ilmiy-tasavvufiy ruhda risolalar yozganligi toʻgʻrisida maʼlumot berilgan. Lekin u asosan ruboiylari bilan mashhur boʻlgan. Taniq­li afgʻon adabiyotshunos olimi Najib Moyil Hiraviy Tehronda nashr etilgan "Dar shabistoni irfon" ("Irfon xilvatxonasida") asarida Abulvafo Xorazmiy haqida ham muxtasar gapirib, uning 146 ta ruboiysini ilova tariqasida keltiradi. Bu ruboiylar Tehron Milliy kutubxonasida 306-raqam ostida saqlanayotgan "Jungi asrori irfon" ("Irfon sirlari daftari") toʻplamidan olingan. Tehronda 1993-yilda chop etilgan "Ruboiynoma" toʻplamiga esa shayx-shoirning 98 ta ruboiysi kiritilgan.

Abulvafo Xorazmiyning ruboiylari vahdat ul-vujud taʼlimotining sheʼriy ifodasi hisoblanadi. U tasavvuf nazariyasi talab-qoidalarini sheʼriy usulda bayon qilib bergan. Bu dunyoning oʻtkinchiligi, nafs va jismning Haq yoʻlida toʻsiqligi, haqiqiy hayot Alloh huzurida ekanligi, buning uchun kamolot kasb etib, xulqni poklab, komillik martabasiga erishish zarurligi, Alloh haqiqatlar haqiqati ekanligi, uni aql bilan anglab boʻlmasligi, faqat yuksak maqomga koʻtarilgan koʻngil holi bilan uni tanish mumkinligi, Alloh ehtiyojsiz zot ekanligi, bu dunyoni oshkor qilib, oʻzini pinhon tutganligi, banda koʻngliga ilohiy ishq Allohning oʻzi tomonidan solinishi, oʻzini bilgan hoy-u havasga qul boʻlmasligi, darveshlik, zavq-u talab, dardmandlik, faqr-u fano, Haq yoʻlida oʻzni unutish, nom-u nishonsizlik va boshqalar Abulvafo Xorazmiy ruboiylarining asosiy mavzusi hisoblanadi.

Uning nomi "Majolis un-nafois"­ning birinchi majlisi va "Naso­yim ul-muhabbat"da tilga olinadi. Navoiy uning avliyo zot ekanligini, Xorazm xalqi orasida "yer farishtasi" nomi bilan shuhrat qozonganligini, zohiriy va botiniy ilmlarni yaxshi oʻzlashtirganligini aytib, tasavvuf va musiqa ilmiga doir risola bitganligi haqida maʼlumot beradi va quyidagi ruboiysini keltiradi:

> Bad kardamu eʼtizor badtar zi gunoh,
> 
> 
> Zero, ki dar in hast se daʼviyi taboh:
> 
> 
> Daʼviyi vujudu daʼviyi quvvatu feʼl,
> 
> 
> Lohavla valo quvvata illo billoh.
> 
> 
> 
> (**Mazmuni**: Uch nohaq daʼvo sabab yomon ish qildimki, uzri gunohdan battar: ular vujud, quvvat va feʼl daʼvosi boʻlib, barcha kuch va qudrat sohibi Allohdir).
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  *Alisher Navoiy: Qomusiy lugʻat*. Sharq NMAK, 2016.
**Vektor koʻpaytma**— vektor, {\displaystyle {\overrightarrow {a}}}ning vektor {\displaystyle {\overrightarrow {b}}}ga koʻpaytmasi; {\displaystyle \left[\mathbf {a} ,\;\mathbf {b} \right]} kabi belgilanadi va quyidagicha aniqlanadi:
  
1) vektor {\displaystyle \mathbf {c} } uzunligi {\displaystyle \mathbf {a} } va {\displaystyle \mathbf {b} } lar uzunliklarining ular orasidagi burchak {\displaystyle \varphi } sinusiga koʻpaytmasiga teng ({\displaystyle \mathbf {a} } va {\displaystyle \mathbf {b} } orasidagi ikki burchakdan {\displaystyle \pi }dan katta boʻlmagani olinadi);
  
2) vektor {\displaystyle \mathbf {c} } vektor {\displaystyle \mathbf {a} } va {\displaystyle \mathbf {b} } ga perpendikulyar;
  
3) fazo oriyentatsiyasiga muvofiq vektorlar {\displaystyle \mathbf {a,b,c} } uchligi har doim oʻng yoki har g doim chap (qarang, Vektor hisob).

Vektor koʻpaytma geometriya, mexanika va fizikada keng qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Matematikaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Abulvafo Muhammad ibn Muhammad ibn Yahyo ibn Ismoil ibn Alabbos Al-Buzjoniy
**Abulvafo Muhammad ibn Muhammad ibn Yahyo ibn Ismoil ibn Al-Abbos Al-Buzjoniy** (940.10.6, Xuroson — 998.1.7, baʼzi maʼlumotlarga koʻra 997, Bagʻdod) — falakiyotchi, riyoziyotchi olim. Falakiyot, handasa, hisobga oid risolalar yaratgan va bu sohalarda yangi ilmiy masalalarni ilgari surgan. Xususan, arab tilidagi matematik adabiyotlarda birinchi boʻlib aylana radiusini 1 ga teng deb oldi, turli murakkab geometrik masalalarni hal qilishga urindi. Boshlangʻich trigonometriyaning izchil bayonini berdi. Abulvafo Ptolemeyning „Almagest" („Al-Majistiy") asarini yangi materiallar asosida qaytadan ishlab chiqdi, sfera uchun sinuslar teoremasini isbotladi, Gʻ2 dan oralatib sinus jadvalini tuzdi. Bagʻdod rasadxonasida turli astronomik jadvallar tuzish yuzasidan ilmiy ish olib bordi, Oy va Quyoshning burchak diametrlarini, Oy harakatini oʻrganishga oid muhim tadqiqotlar oʻtkazdi. Yunon olimlari (shu jumladan A. Diofant) asarlarini arab tiliga tarjima qilgan va ilmiy sharhlagan. Abulvafo asarlari Sharq matematika va astronomiya ilmi taraqqiyotiga katta taʼsir koʻrsatdi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Oʻrta Osiyo allomalari |
| --- |
|  |
| Olimlar | 
* Abu Maʼshar
* Abulvafo
* Abu zayd Balxiy
* al-Fargʻoniy
* Ali Qushchi
* Abu Ali ibn Sino
* Birjoniy
* Beruniy
* al-Marvaziy
* Jobir ibn Xayyom
* Al Xoʻjandiy
* Abu Jaʼfar
* Khujandi
* Xorazmiy
* Nasaviy
* Umar Xayyom
* Abu Said Sijzi
 |
|  |
| Faylasuflar | 
* Gʻazzoliy
* Amiriy
* Abu Ali ibn Sino
* Al-Forobiy
* Aziziddin Nasafiy
* Ahmad Yassaviy
* Najmiddin Kubro
* Sijistoniy
* Shahrastoniy
 |
|  |
| Islom ulamolari | 
* Sijistoniy
* Abu Hanifa
* Ahmad Ibn Hanbal
* Ansoriy
* Buxoriy
* Al-Hakim an-Nishopuriy
* Juvayniy
* Moturidiy
* Muslim ibn Hajjoj
* Nasaiy
* Abdulkarim al-Qushayriy
* Faxriddin Roziy
* Taftazoniy
* Imom Termiziy
* Az-Zamaxshariy
 |
|  |
| Shoir va sanʼatkorlar | 
* Abulxayr
* Kamoliddin Behzod
* Daqiqiy
* Jomiy
* Alisher Navoiy
* Nodira
* Rudakiy
* Rumiy
* Mashrab
 |
|  |
| Tarixchi vasiyosatchilar | 
* Abulfazl Bayhaqiy
* Narshaxiy
* Avfiy
* Balʼamiy
* Gavharshod begim
* Husayn Boyqaro
* Xondamir
* Bobur
* Shihob al-Nasai
* Gulbadan begim
 |

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toshxon Sultonova** (1909.7.1, Fargʻona viloyati Toshloq tumani — 1989.25.12, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti (1955). Moskva oʻzbek drama studiyasini tugatgach (1927), Hamza teatrida ishlagan. S. ijodiga oʻzbek ayollari obrazi xos, u ayniqsa, harakterli rollar ustasi. Qaxramonlari psixologiyasi, ularning ichki dunyosini ochishda hayotiy unsurlardan omilkorlik bilan foydalangan, ularning milliyligiga aloxida eʼtibor bergan. "Ikki boyga bir malay"dagi Smeraldina, "Revizor"da Anna Andreyevna, "Boy ila xizmatchi"da Rahima xola, "Muhabbat"da Toshxon, "Yurak sirlari"da Roʻzvon, "Turkiya haqida hikoyalar"da Fotima, "Ogʻriq tishlar"da Rohila, "Hurriyat"da Xosiyat, "Parvona"da Adolat, "Mirzo Ulugʻbek"da Gavharshodbegim, "Komissiya"da Tuhfa kabi rollari bilan tanilgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1979).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* Toshxon Sultonovaga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni" gazetasi

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Xato**Bekinmachoq** - bolalar oʻyini. Kamida 4 — 6 bola ikki toʻdaga boʻlinadi. Dastlab marra belgilanadi. Bir guruh boshqasiga koʻrinish bermay, biror pana joyga yashirinadi. Poylab turganlar (baʼzan bir bola) yashiringanlik belgisini eshitgani hamono, bekinganlarni chaqqonlik bilan ushlashga kirishadi. Izlab topib marraga yetguncha ushlasa — yutgan, qoʻlga tushganlar esa — yutqizgan hisoblanadi. Yutqizganlar kelishilgan shartni bajaradilar, mas, oʻyinda yutganlarni yelkada koʻtarib, maʼlum maso-fani aylantirib keladilar va h. k. Shu bilan oʻyin yana yangidan boshlanadi. B.ning "ushlab olish", "koʻrdi hisobi", "axtarib topish" va boshqa turlari bor.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mixail Voronsov haykali** — Novorossiysk va Bessarabiya general-gubernatori M.S.Voronsov haykali, 1863-yilda Odessadagi Sobor maydonida oʻrnatilgan. Odessaning ikkinchi yodgorligi.

Tarixi
------

Bronzadan yasalgan monumental shavkatli knyaz mantiya kiygan holda, qoʻlida feldmarshal tayoqchasi bilan tasvirlangan. Knyazning haykali Qrim dioritidan yasalgan toʻrtburchak poydevorga oʻrnatilgan. Yodgorlikning old tomonida poydevor ustida quyidagi yozuv bor: „Minnatdor vatandoshlar tomonidan, shavkatli knyaz Mixail Semyonovich Voronsovga. 1863-yil."Orqa tomonda: „Novorossiysk oʻlkasi va Bessarabiya general-gubernatoriga 1823-1854", qolgan ikki tomonda „Kraon 1814" yozuvlari bilan Kraon jangi va Varnaning olinishi haqidagi barelyef tasvirlar „Kraon 1814" va „Varna 1828" yozuvlari bilan joylashgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Коханский В.*. Одесса и ея окрестности. Полный иллюстрированный путеводитель и справочная книга*, 3-е, Одесса: Л. Нитче, 1892 — 65 bet.

Adabiyotlar
-----------

* Коханский В.*. Одесса и ея окрестности. Полный иллюстрированный путеводитель и справочная книга*, 3-е, Одесса: Л. Нитче, 1892 — 65 bet.
* Пилявский В.А.*. Здания, сооружения, памятники Одессы и их зодчие*, 2-е изд, Одесса: Optimum, 2010 — 120 bet. ISBN 978-966-344-377-5.
**Beklarbegi** — yuqori maʼmuriy unvon va lavozim; viloyat, katta shahar hokimlari. B. lavozimi Oʻrta Osiyo mamlakatlari, Kichik Osiyo va Zakavkazye turkiy xalklarida 19 a. oxirigacha saqlangan. B.ning asosiy vazifasi soliqva b. majburiyatlarning oʻz vaqtida toʻlanishini taʼminlash, hukmdor farmonlarini amalga oshirish, tegishli masalalarni biy, otaliklar, oqsoqollar kengashi bilan kelishib xal etishdan iborat edi. B.lar qoʻl ostidagi viloyat (beklarbegilik)larda alohida vazir, shayxulislom, sadr, jonishin (beklarbegining muovini) kabi mansablar ham boʻlib, ular B.ga boʻysoʻnganlar. B.lar ayni vaqtda sarkarda hisoblanib, ularning qoʻl ostida yuzboshi va dahboshilar boʻlgan;

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Turbogenerator sxemasi.**Turbogenerator** - bugʻ yoki gaz turbinasi bilan xarakatga keltiriladigan elektr energiya generatori; yaqqol ko'rinmaydigan qutbli mashinalar, asoan, rotorning aylanish tezligi katta 1500, 3000 айл/мин bo'lganda qo'llaniladi. Bunday mashina rotorning konstruksiyasi bo'rtib chiqmagan qutb sifatida, yani uyg'otish cho'lg'ami joylashtiriladigan pazli silindrsimon shaklda yasaladi. Yaqqol ko'rinmaydigan qutbli generatorlarning birlamchi dvigateli sifatida bug' trubinasi qo'llanilgani uchun bunday generatorlar *tubogeneratorlar* deb ataladi. issiqlik elektr styasining turbinasi valiga bevosita biriyuiriladigan sinxron generator. T. gorizontal vaziyatda ishlaydigan elektr mashina. Uning uygʻotish chulgʻami rotoryaa, 3 fazali ish chulgʻami esa cmamopua joylashgan. Uygʻotish chulgʻami elektr mashinalar uygʻotkichi chulgʻamidan tok bilan taʼminlanadi. Stator korpus (tana) va chulgʻamlar joylashtiriladigan oʻyiklari bor oʻzakdan iborat. Oʻzak elektrotexnika poʻlati listlaridan yigʻilgan bir necha paketdan tayyorlanadi. Oʻzak payvandlab tayyorlangan poʻlat korpusga joylashtiriladi. T. havo yoki vodorod bilan sovitiladi. Yirik T.larda aralash sovitish tizimi qoʻllanadi. Masalan, stator va rotor chulgʻamlari suv bilan, stator oʻzagi esa vodorod bilan sovitiladi. Atom elektr styalarida ikki juft qutbli rotordan foydalaniladi (qarang Generator).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Solih al-Istoniy** (arabcha: صالح الإستانى — Abu Shuʼayb Solih ibn Umar al-Istoniy) — Roviy.

Toʻliq ismi Abu Shuʼayb Solih ibn Umar ibn al-Abbos ibn Hamza ibn Amr ibn Aʼyan al-Xazoʻiy al-Istoniy. U X asrda Samarqandga qarashli Iston qishlogʻida tugʻilgan. Solih al-Istoniy ham va uning akasi Iso ibn Umar ham hadis roviylari boʻlgan.

Ustozlari
---------

Solih al-Istoniy Isʼhoq ibn Ibrohim ad-Dabriy, Abu Yahyo Zakariyo ibn Yahyo An-Naqid va Muhammad bin Nasr Al-Marvaziylardan hadis tinglagan va rivoyat qilgan.

Shogirdlari
-----------

Solih al-Istoniydan Abu al-Hasan Muhammad bin Al-Husayn Al-Xayyati Al-Jurjoniy Al-Hofiz hadis rivoyat qilgan.

Vafoti
------

Solih al-Istoniy X asr oxirida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Yoqut ibn Abdulloh Hamaviy. Muʼjamu-l-buldon. J.1. — Bayrut: Doru ihyoʻu-t-turos, 1979. -B. 206.
2. ↑  Abdulkarim Samʼoniy. Al-Ansob. J.1. — Bayrut. Lubnan 1998. -B. 133.

Adabiyotlar
-----------

* Abdulloh Abdulhamid Saad. Oʻrta Osiyo olimlari qomusi. —T.: Imom Buxoriy respublika ilmiy-maʼrifiy markazi nashriyoti, 2007. -B. 33.

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Turbovintli dvigatel** - asosiy tortish kuchini havo vinti, qoʻshimcha (8—12% gacha) tortish kuchini reaktiv soplodan chiqadigan gaz oqimi hosil qiladigan aviatsiya dvigateli. Tovush tezligidan sekin uchadigan samolyotlar va vertolyotlarda ishlatiladi. Uchish paytida unga kiradigan atm. havosi oldin havo olish mexanizmida, keyin turbokompressor da siqiladi va yonish kamerasiga oʻtadi. Bu yerga suyuq kimyoviy yonilgʻi (odatda, aviatsiya kerosini) purkaladi.Yonilgʻi yonganda hosil boʻladigan gazlar turbinada kengayib, kompressor va havo vintini aylantiradi. Gazlarning uzilkesil kengayishi reaktiv soploda yuz beradi. Turbokompressor rotori va havo vintining aylanish tezligini bir-biriga moslash uchun reduktordan foydalaniladi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
50°48′40.7″N 19°6′47.4″E﻿ / ﻿50.811306°N 19.113167°E﻿ / 50.811306; 19.113167GO

  

**Chenstoxova ratushasi** (polyakcha: *Ratusz w Częstochowie*) — Polshadagi meʼmoriy yodgorlik, shahar hokimiyati, Chenstoxova shahrining markazida Vladislav Beganski maydonida joylashgan. Sileziya voyevodeligining muhofaza qilinadigan yodgorliklari reyestriga kiritilgan (1960- yil 11-martdagi 271/60 va 1978-yil 13-fevraldagi 8/78-son).

Oxirgi oʻrta asrlarda Chenstoxova ikki qismga boʻlingan: Yangi Chenstoxova va Eski Chestoxova, ularning har biri oʻz shahar hokimiyatiga ega edi. Yangi Chenstoxova shahar hokimiyati Barlar Konfederatsiyasi davrida yonib ketgan, Eski Chenstoxova shahar hokimiyati esa Napoleon urushlari paytida vayron qilingan.

Fransishka Reynshteyn tomonidan ishlab chiqilgan zamonaviy Klassizm usulidagi ratusha qurilishi 1828-yilda boshlangan va 1836-yilda yakunlangan. 1908-yilda shahar hokimiyati qayta qurildi. 1967-yildan beri Chenstoxova muzeyi shahar hokimiyati binosida joylashgan.

* XX asr boshlarida Częstochowa Town HallXX asr boshlarida Częstochowa Town Hall
* 2012-yilda shahar hokimiyati va qo'riqxona2012-yilda shahar hokimiyati va qo'riqxona
* Kechasi shahar hokimiyati va Yozef Pilsudski haykaliKechasi shahar hokimiyati va Yozef Pilsudski haykali

Manbalar
--------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo śląskie

Adabiyotlar
-----------

* Stefan Krakowski, Alfred Czarnota: *Dzieje Częstochowy od zarania do czasów współczesnych*. Katowice: Sląsk, 1964, s. 94-95.
Mixail Aleksandrovich Salye (1899-yil 21-avgust — 1961-yil 17-avgust) sovet arabshunos olimi va tarjimoni edi. Salye "Ming bir kecha" asarini arab tilidan rus tiliga birinchi boʻlib tarjima qilgan. Bundan tashqari, „Ming bir kecha"ning Kalkutta II nashrida mavjud boʻlmagan yetti ertakni ham rus tiliga tarjima qilgan.

Salye 1919-1923-yillarda Sankt-Peterburgdagi Sharq tillari Universitetida tahsil olgan. 1926-yilda Sankt-Peterburg davlat universitetini tamomlab, xuddi shu universitetning Gʻarb va Sharq adabiyoti va tillarini qiyosiy tahlil qilish institutiga oʻqishga kirdi. 1921-1922-yillarda Toshkentga safar qildi va u yerda mahalliy institutlarda maʼruzalar oʻqidi. 1934-yilda SSSR Yozuvchilar Uyushmasiga qabul qilindi. U Tavfiq Al-Hakim va boshqa yozuvchilarning asarlarini tarjima qildi.

Salye Toshkentdagi Botkinskoe qabristoniga dafn qilingan.

Asarlari (Rus tilida)
---------------------

* "Materiali dlya datirovki skazki ob Al-ad-dine Abu-sh-Shaalate (iz „Tisyachi i odnoy nochi")
* „Neizvestniy variant skazki o ribake i duxe iz 1001 nochi"
* „Alisher Navoi kak biograf"
* „Muxammed al Xorezmi — velikiy uzbekskiy ucheniy"

Manbalar
--------

1. Isaak Filshtinskiy. „O perevodax 1001 nochi" *Tisyacha i odna noch. Izbrannie skazki* (rus tilida). Sheherazade.ru.
2. „Sale Mixail Aleksandrovich" (rus tilida). Agentstvo po uxodu za pamyatnikami i mogilami v Tashkente.
**Solijon Inomov** (1903-yil tavallud topgan — 1938-yil 14-oktyabrda vafot etgan) — Namangan shahrida joylashgan ko‘nchilar uyushmasi kotibi va rais o‘rinbosari. O‘zK(b)P Markaziy Komitetining Zelenskiy tumanidagi tashviqotchisi. Zelenskiy tumani partiya komitetida instruktor.

Hayoti va taʼlimi
-----------------

S. Inomov 1903-yil Namangan viloyati Namangan shahrida To‘qmoqguzar mahallasida tavallud topgan. Manbalarda yashash manzili — Lenin (Asaka) tumanidaligi, oilaligi, ota-onasi va 2 nafar go‘dak bolalari borligi qayd qilingan.
SSSR Harbiy Oliy sudi kollegiyasi sayyor sessiyasining 1938-yilning 14-oktyabr sanasidagi yig‘ilishida otuvga hukm etilgan, jazo o‘sha kuni amalga oshirilgan.

Maʼlumoti — o‘rta, Namangan shahridagi savodsizlikni tugatish kursida, shundan soʻng Qo‘qon shahrida ham tahsil olgan. 1936-yil 1-dekabridan 1937-yil 1-martgacha Toshkent shahrida O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti huzuridagi marksizm-leninizm kurslarida taʼlim olgan.

Faoliyati
---------

1915-yildan 1923-yilgacha Namangan shahridagi bir boy qoʻlida batrak bo‘lib ishladi. 1923-yildan 1925-yilgacha boʻlgan muddatda Namangan shahridagi turli xunarmandlar qoʻl ostida to‘qimachilik bo‘yicha shogird bo‘lib ishlagan. 1925-yilda VKP(b)ga nomzod bo‘lib qabul qilindim va shu kasbda ishchi sifatida 6 oylik ish stajiga ega boʻldi. 1925-yil — 1928 yil Namangan shahridagi ko‘nchilar uyushmasi kotibi va rais o‘rinbosari lavozimida ish yuritdi. 1928-yildan 1930-yilgacha Moskva viloyati Zaraysk tumanidagi ip tekstil fabrikasida ishlagan. Keyinchalik 1930-yildan boshlab 1931-yilgacha Namangan shahrida kotib sifatida xizmat qilgan. 1931—1932-yillarda O‘zK(b)P Markaziy Komitetining Zelenskiy tumani tashviqotchisi lavozimida, 1932-yildan 1933-yilgacha Zelenskiy tumani partiya komitetida instruktor bo‘lib faoliyat yuritgan. 1933-yilning 1-dekabr sanasidan 1934-yilning 1-dekabr sanasigacha Marhamat tumani partiya komitetining sekretari sifatida, 1935-yilning boshlaridan 1936-yil 1-iyuligacha Lenin tumani partiya komitetida instruktor bo‘lib xizmat koʻrsatdi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Inomovning prokuratura qoʻlidagi shaxsiy varaqasida oʻzbek va rus tili yaxshi bilishi, partiya tozalovlaridan tanbehsiz oʻtgani, yashash manzili — Lenin (Asaka) tumani ekanligi, oilaligi, ota-onasi, 2 nafar farzandi borligi qayd qilingan.

Adabiyotlar
-----------

* Shamsutdinov, Rustambek*. O‘zbekistonda sovetlarning qatag‘on siyosati va uning oqibatlari*. Toshkent: "SHARQ" NASHRIYOT-MATBAA AKSIYADORLIK KOMPANIYASI, 2012 — 432 bet. ISBN 978-9943-00-481-8.

Manbalar
--------

1. ↑  Shamsutdinov, Rustambek*. O‘zbekistonda sovetlarning qatag‘on siyosati va uning oqibatlari*. Toshkent: "SHARQ" NASHRIYOT-MATBAA AKSIYADORLIK KOMPANIYASI, 2012 — 432 bet. ISBN 978-9943-00-481-8.
2. ↑  OʻzR PDA*. 58-fond, 65-roʻyxat 300-ish* — 50-52 bet.
**Mixail Joʻrabekovich Tolmasov** (1887, Buxoro —1969.30.3, Samarqand) — maqomchi xonanda, sozanda (tanbur, dutor, doyra). Oʻzbekiston xalq artisti (1936). Ota Jalol Nosirov. Levicha hofiz Boboxonovlardan Shashmaqomning ashula va cholgʻu yoʻllarini oʻrgangan. Ovozi juda yoqimli boʻlib. ashulalarni maqom ijrochiligidagi mumtoz uslubda mahorat bilan aytgan. Turli ansambllar (1920—33), Samarqanddagi mahalliy yahudiylar teatri, Buxoro mahalliy yahudiylar truppasi (1933—38)da xonanda va sozanda, Buxoro viloyati sanʼat boshkarmasi rax,bari (1938—41), Oʻzbek davlat filarmoniyasi krshidagi tojik ashula va raqs ansamblida xonanda, badiiy rahbar (1941—48). Yu. Rajabiy T. ijrosida "Savti Ushshoq", "Savti Navo", "Moʻgʻulchai Dugoh", "Moʻgʻulchai Segoh" (shoxobchalari bilan) notaga olib, Shashmaqom nashrlarida keltirgan. T. ijrolari gramplastinkalarga ham yozilgan. Bastakor sifatida "Najot", "Zulmi amir" musiqali komediyalarga kuy bastalagan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Armur gʻoʻzasi** (Gossypium armourianum Kearney) — Yovvoyi gʻoʻza turi. Genomi D2\_,, xromosomalar soni 2p=26. Birinchi marta T. Kerni taʼriflab bergan (1933). San-Markoye o.da va Kaliforniya qoʻltigʻi sohillarida uchraydi. Armur gʻoʻzasi — koʻp yillik, tarvaqaylab oʻsadigan buta; boʻyi 2 m gacha, oʻsuv shoxlari koʻp. Hosil shoxlari nimjon. Koʻsaklari mayda, dumaloq-uzunchoq, yonlari boʻrtib chiqqan, 3 — 4 chanoqli. Har bir chanogʻida 1 — 4 ta chigit boʻladi. Chigiti oʻrtacha kattalikda, toshchigit, yashil-kulrang tuklar bilan qoplangan. Armur gʻoʻzasi qurgʻoqchilikka nihoyatda chidamli, bakterioz bilan kasallanmaydi. Fotodavr oʻzgarishidan kam taʼsirlanadi. Armur gʻoʻzasi gulyonbargchalari tabiiy toʻkilib ketadigan gʻoʻza navlari yaratishda noyob tur hisoblanadi. Bunday gʻoʻza turlari Argentinada olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

Havolalar
---------

* (Arxiv.uz/ Maʼlumotlar ombori) Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-11-28).

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Turba-**lotin va arab tillarida koʻp qoʻllaniladigan soʻzdir. Uning lotincha maʼnosi gʻalayon yoki olomon deganini anglatadi.

Turba-soʻzi koʻmir antrasitining va noyob qimmatbaho toshlarning kashshoflari boʻlgan yuqori uglerodli tuproqni anglatadi.

Lotin soʻzi va yasama soʻzlari
------------------------------

**Turba**-lotincha gʻalayon va tartibsizlik yoki olomon degan maʼnoni anglatadi. 

„Olomon" soʻzining maʼnosiga kelsak, bu soʻz har qanday odamlar guruhini anglatadi, shu jumladan shogirdlar, yahudiylar yoki askarlar tomonidan aytiladigan Isoning Injil ehtirosidagi har qanday matnga aniqroq murojaat qilishi mumkin. Musiqiy sozlamalarda Isoning soʻzlaridan tashqari, Passiondagi har qanday toʻgʻridan-toʻgʻri manzilga murojaat qilish kengaytirildi.

Bu atama 1970-yillarning oxiri va 1980-yillar davomida Nikaraguadagi Sandinistlar rejimi davrida qoʻllanilgan bu soʻz koʻpincha shov-shuvli, baʼzan zoʻravon tarafdorlar olomoniga nisbatan ishlatilgan.

Qarang
------

* Turba
* Turbe
* Bezovtalik (aniqlik)
* Turbulentlik (aniqlash)

Manbalar
--------

1. ↑  „Archived copy". 12-iyun 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-may 2015-yil.

Havolalar
---------

* Kurt fon Fisher. „Turba", *Grove Music Online*, ed. L. Meysi (2006-yil 15-noyabrda kirilgan), grovemusic.com Wayback Machine saytida arxivlandi (2008-05-16). da Archived (obunaga kirish).
**Turbulentlik** — suyuklik va gazlar oqimlarida kuzatiladigan hamda bu oqimlarda turli oʻlchamli koʻplab uyurmalar hosil boʻladigan hodisa. T. tufayli bu omillarning tezlik, bosim, tra, zichlik va boshqa xarakteristikalari fazoda va vaqt davomida tartibsiz oʻzgarib turadi, yaʼni xaotik fluktuatsiyalar taʼsirida boʻladi. Shunisi bilan turbulent oqim laminar oqimsan farq qiladi. Laminar oqim oʻzining barqarorligini yoʻqotganda T. vujudga keladi. Suyuqlik yoki gazda gʻarakatlanayotgan qattiq jismlarga ular (suyuqlik yoki gaz) ning qarshiligini aniqlashda, shuningdek, suyuklik yoki gaz oʻrab turgan jismlar orasidagi issiqlik almashishni hisoblashda T. eʼtiborga olinadi. T. statistik usullar yordamida izohlanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Solih Ali Abdulloh** (1942, Sana viloyatining Bayt al-Ahmar qishlogʻi) — Yaman davlat arbobi. Marshal. 1958-yildan Yaman Arab Respublikasi qurolli kuchlari safida. Qurolli kuchlar qoshidagi zobitlar oʻquv yurtini tugatgan (1962). Monarxiyani agʻdarib, respublika tuzumini oʻrnatgan 1962-yil sentabr inqilobida qatnashgan. Bronetank qoʻshinlari bilim yurtida oʻqigan (1964—66). Tank vzvodi, bronetank polki komandiri (1966—75), harbiy okrug qoʻmondoni (1975—78). 1978-yildan Yaman Arab Respublikasi prezident kengashi aʼzosi, qurolli kuchlar bosh qoʻmondoni oʻrinbosari. 1978-yil 17-iyuldan Yaman Arab Respublikasi prezidenti, qurolli kuchlar bosh qoʻmondoni. 1990-yil Yaman Arab Respublikasi bilan Yaman Xalq Demokratik Respublikasi birlashgandan keyin Yaman Respublikasi prezidenti.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Variator** (lot. vario — uzgartiraman) — yuritma (harakatlantirgich) bilan ish bajaruvchi mexanizm orasidagi uzatish nisbatini bir tekis oʻzgartiradigan qurilma. Pogʻonasiz uzatma V.ning asosiy qismi hisoblanadi. Turli sharoitlarda mashina va mexanizmlarning maqbul (optimal) tezliklarda ishlashini taʼminlaydi. Mas. metropoliten eskalatorlarida V. yordamida dasta bilan zinalarning harakat tezliklari baravarlashtiriladi (eskalatorda ketayotganingizda qoʻlingizni dastaga qoʻyib tursangiz, dasta zinalarga nisbatan tezroq surilayotganligini sezasiz. Bu hol V.ning yaxshi ishlamayotganligini bildiradi). V.ning mexanik sirti ikkinchisining yon tomoniga tegib harakat qiladigan ikkita diyekdan iborat friksion uzatmadir. Yetaklanuvchi (vertikal) valning harakatini oʻzgartirish uchun birinchi disk oʻz oʻqida suriladi. V. mashina, mexanizmlarda, kimyo, toʻqimachilik sanoati va transportda ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Varna (maʼnolari).

**Varna**— Bolgariya sharqidagi shahar, Varna viloyatining maʼmuriy markazi. Mamlakatning Qora dengiz boʻyidagi yirik porti. Bolgariya eksport va importining qariyb yarmi V. orqali oʻtadi. Xalqaro aeroport bor. V. mamlakatning turli tumanlari, boshqa shaharlari bilan temir yoʻl va avtomobil yoʻllari orqali bogʻlangan. Aholisi 316 mingdan ziyod kishi (1990-yillar oʻrtalari). V. mashinasozlik, toʻqimachilik, oziq-ovqat va ip gazlama sanoati markazi. Kemasozlik, kema remonti korxonalari bor. V. va uning atrofi mashhur kurort joy. Dengizdan baliq ovlanadi. Shaharda soha institutlari, turli ilmiy tadqiqot institutlari, muzeylar, opera va drama teatri bor. Qad. yodgorliklar saqlangan. Shahar mil. av. 6-asrda rimliklarning Odessos koloniyasi sifatida vujudga kelgan, 7-asrdan V. deb atalgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Polifoniya** (lotincha: *polyphonia* poli... va fon) — ovoz (kuy)larning ifodaviy-badiiy oʻzaro tengligiga asoslangan koʻp ovozlilik turi. Aksi — gomofoniya. Turli xalqlar musika merosida va kompozitorlar ijodida asosan 3 ta Polifoniya turi ajratiladi: kuy va unga joʻr boʻluvchi variantlarning baravar sadolanishiga asoslangan yordamchi ovozli Polifoniya; ovozdan ovozga oʻtadigan bitta kuy (mavzu)ga asoslangan imitatsiyalp Polifoniya; bir necha mustaqil kuy bir vaqtning oʻzida sadolanishiga asoslangan kontrastmavzuli Polifoniya Yevropa kup ovozli musikasida 9-asrdan maʼlum (organum, diskant, diafoniya, kontrapunkt). Tarixiy rivojida katʼiy (15—16-asrlar, yetuk misollari Niderland maktabi vakillari, Palestrina va boshqa ijodida) va erkin (17-asrdan, I.S. Bax, G. F. Gendel va boshqalar) Polifoniya davrlari ajratiladi. 20-asrda I. Stravinskiy, D. Shostakovich, Polifoniya Xindemit, O. Messian, B. Britten, V. Lyutoslavskiy va boshqa ijodida shaklan va usluban boyidi. Oʻzbekiston kompozitorlari (G. Mu-shel, T. Qurbonov va boshqalar) Polifoniya ga muhim oʻrin ajratib, uni oʻzbek musiqa merosiga xos bayon va rivojlanuv xususiyatlar bilan uzviy boglashga intilishgan. Polifoniya oʻquv fan i sifatida maxsus musika taʼlim tizimiga kiritilgan. Uzbek musiqashunoslari 20-asr oʻrtalaridan uzbek bastakorlari ijodida Polifoniya va monodiya uygʻunlashuviga asoslangan yangi —polimonodiya uslubini ham ajratadilar. Mazkur uslub muayyan sozlar temb-ri, oʻzaro farqlanuvchi sadolar yoʻnalishi, cholgʻular yoki ansambl ovozlarining oʻziga xosligi bilan belgilanadi. Dastlab u K. Jabborov, M. Mirzayev va, ayniqsa, F. Sodikov kabi bastakorlarning cholg'u kuylari va ayrim ashula asarlarida shakllangan. Keyinchalik N. Qulabdullayevning "Oʻylamang", A. Ismoilovning "Uchrashuv", "Holim soʻrma", "Favvora", "Toʻyona" kabi asarlarida yorqin ifodasini topgan.

Adabiyot
--------

* Koralskiy A. Polifoniya v tvorchestve kompozitorov Uzbekistana. — Voprosi muzikoznaniya, vip. 2, T. 1971; Qurbonov T. Polifoniya, T. 1991.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |