**Francis Xavier Bushman** (talaffuzi: „Frensis Ksaver Bushman", 1883-yil 10-yanvar — 1966-yil 23-avgust) amerikalik kino aktyori va rejissyori boʻlgan. Uning ertaklik kumiri sifatidagi faoliyati 1911-yilda *"His Friend’s Wife"* ovozsiz filmida boshlangan. Francis katta ayol izdoshlariga ega edi va 1910-yillar va 1920-yillarning boshidagi eng katta yulduzlardan biri boʻldi.

Biografiya
----------

Bushman Merilend shtatining Baltimor shahrida tugʻilgan. Yoshligida u Merilend Atletik klubiga qoʻshildi va unga mashhur kino fizikasini beradigan bodibilding rejimini boshladi. U Eugen Sandowni bodibilding murabbiylaridan biri sifatida keltirdi. Nyu-Yorkda u haykaltarosh model sifatida ishlagan, sessiyalarda koʻpincha yalangʻoch holda suratga tushgan. 1902-yilda u tikuvchi Jozephina Fladin Duvalga uylandi. Kino faoliyati boshlanishi bilan er-xotinning besh farzandi bor edi.

 Bushman 1915-yil
Teatrda paydo boʻlganidan soʻng, Bushman 1911-yilda Chikagodagi Essanay studiyasiga yollanib, oʻzining kino faoliyatini va yulduzligini boshladi. Keyingi besh yil ichida u odatda studiya uchun yuzdan ortiq ovozsiz filmlarda bosh rol ijrochisi sifatida paydo boʻldi. Studiyaning reklama boʻlimi uning nikohini muxlislaridan sir tutdi, ular unga minglab xatlar, jumladan turmush qurish takliflarini yuborishdi.

Bushman oxir-oqibat Harry Reichenbach xizmatlarini oʻz agenti sifatida saqlab qoldi. Bushman yaqinlashib kelayotgan 1925-yilgi *Ben-Hur* filmida rol oʻynashga juda mos kelishini taʼkidlaganida u oʻz mijozining sotuvchanligini oshirishni rejalashtirgan. Reichenbach temir yoʻl vokzalidan Bushmanni studiya rahbarlari bilan uchrashishga olib bordi va choʻntagidan koʻchaga tiyinlar tashladi. Ko‘p odamlar yo‘l-yo‘lakay tangalarni olib, ikkalasiga ergashishdi. Olomon studiya rahbarlariga Bushman juda mashhur ekani haqidagi taassurot qoldirdi va ular uni Messala rolini ijro etishdi. Bushman yovuz odamni oʻynash uning karyerasiga taʼsir qilishidan xavotirda edi, shuning uchun u sahnada yillar davomida rol oʻynagan William S. Hartdan maslahat soʻradi. „Bu spektaklning eng yaxshi qismi!" Rasm yulduzi Ramon Novarrodan farqli oʻlaroq, Bushman bu jarayonda ogʻir jarohatlarsiz yoki halok boʻlmasdan otlar jamoasi va aravani qanday qilib toʻgʻri haydashni bilardi. 1959-yilda *Ben Hur* qayta ishlanganida, Charlton Heston texnikani oʻrganishga majbur boʻldi.

Filmografiya
------------

| Yil | Sarlavha | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1954 | *The Pepsi-Cola Playhouse* |  | Epizod: „Hollywood, Home Sweet Home" |
| *Schlitz Playhouse* | Max | Epizod: „The Secret" |
| 1957 | *Mr. Adams and Eve* | Himself | Epizod: „The Business Manager" |
| 1957 | *Official Detective* | John Cosgrove | Epizod: „Missing" |
| 1958 | *The Court of Last Resort* | Priest | Epizod: „Missing" |
| *The Adventures of Ozzie and Harriet* | Doktor Russell | Epizod: „The Bachelor" |
| *77 Sunset Strip* | Bramwell Stone | Epizod: „All Our Yesterdays" |
| 1959 | *The Danny Thomas Show* | George | Epizod: „Rusty’s Day in Court" |
| 1959-1960 | *General Electric Theatre* | Philip Vandermoot | 2 epizod |
| 1960 | *The Many Loves of Dobie Gillis* | Prof. Millican | Epizod: „The Flying Millicans" |
| *Shotgun Slade* | Eckhart | Epizod: „Crossed Guns" |
| 1960-1964 | *Perry Mason* | Lawrence King | 3 epizod |
| 1961 | *Peter Gunn* | Clinton Hobart | Epizod: „Last Resort" |
| 1965 | *Doktor Kildare* | Janob Cooper | Epizod: „Life in the Dance Hall" |
| 1966 | *Batman* | Janob Van Jones | 2 epizod |
| *Voyage to the Bottom of the Sea* | Keksa odam | Epizod: „The Terrible Toys" |
|

Manbalar
--------


1. ↑  „Francis X. Bushman Of Silent Films Dies; Francis X. Bushman, actor, Dies at 83". *The New York Times* (24-avgust 1966-yil). Qaraldi: 17-may 2008-yil. „Francis X. Bushman, the romantic hero of the silent screen, died today after an accident in the kitchen of his home in suburban Pacific Palisades. An ambulance crew, summoned by his wife, Iva, pronounced him dead. He was 83 years old.".
2. ↑  Smith, Michael Glover*. Flickering Empire: How Chicago Invented the U.S. Film Industry* (en). Columbia University Press, 2015 — 95–97 bet. ISBN 978-0-231-85079-7.