recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Chorsu bozori masjidi** — Qarshi masjidi.
Qarshi registoni va Chorsuning shimoliy hamda Abdullaxon madrasasining gʻarbiy tomonida joylashgan boʻlgan. Masjid Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Muzaffarxon davrida 1875—1876 yillarda bunyod etilgan. Rossiya imperiyasining bir guruh rasmiy davlat vakillari 1879-yili may oyida Qarshi tashrif buyuradi. Ulardan biri janob „I. M." uni: *„Ikki-uch yil oldin qurilgan yangigina va juda ozoda masjid"*, deb taʼriflagan. Masjidni boy savdogar pishiq gʻishtdan bunyod ettirgan. Chorsu bozori masjidi Qarshining mashhur masjidlaridan biri boʻlgan. Ramazon oylarida masjidda Qur’on xatm qilingan. Masjid vaqf hujjatlari bilan bogʻliq qator maʼlumotlar saqlanib qolingan. Asosan hujjatlarda vaqf mulklaridan olingan daromad toʻgʻrisida maʼlumot berib oʻtilgan. Masjid uchun Razmoz qishlogʻida 33 tanob yer vaqf qilingan. Undan yiliga oʻrtacha 30 pud bugʻdoy hosili va 250 pud arpa olingan. Masjid haqida XIX asrning soʻnggi choragiga oid baʼzi hujjatlarda ham maʼlumotlar saqlanib qolgan. Hozir masjid saqlanib qolmagan. Masjid Qilichboy madrasasining roʻpara tarafida, Registonga yurilganda sal yuqoriroqda joylashgan boʻlgan. Madrasa Koʻhna Chorsu masjidi deb ham nomlangan. Chorsu bozori masjidi Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Masjid pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Inshoot hozirgi kunda saqlanib masjidlardan biri hisoblanadi. Masjid Chorsu bozori atrofida boʻlganligi sababli ham Chorsu bozori masjidi deb atalgan. Masjid shoʻrolar inqilobi yillarida buzilib ketgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Jumanazar A. K*. Nasaf*. Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2007 — 204 bet.
2. ↑  Ravshanov P*. Qarshi tarixi*. Toshkent: Yangi asr avlodi nashriyoti, 2006 — 639 bet.
**Chortomlik** ( ukraincha: *Чортомлик*  ; ruscha: *Чертомлык* ) — Ukrainaning Dnepropetrovsk viloyati Nikopol tumanidagi shahar tipidagi aholi punkti .Dneprning o'ng qirg'og'ida( Kaxovka suv ombori ),Pokrovning janubida va Nikopolning g'arbiy qismida joylashgan.Chortomlik Ukraina hududiy bo'linmalaridan biri bo'lgan Pokrov shahar hududiy bo'linmasiga tegishli.Aholisi: 1,290 (2022 est. ) 

Chortomliq 2020-yil 18-iyulgacha Pokrov viloyati ahamiyatidagi Pokrov shahriga boʻysunuvchi maʼmuriy boʻlinma boʻlgan Pokrov munitsipalitetiga tegishli edi. Munitsipalitet 2020-yil iyul oyida Ukrainaning maʼmuriy islohoti doirasida tugatilib,Dnepropetrovsk viloyatining tumanlari soni yettitaga qisqardi.Pokrov munitsipaliteti hududi Nikopol tumaniga birlashtirildi.

Iqtisodiyot
-----------

### Transport

Chortomlikda Zaporijjyani Krivoy Rog bilan bog'laydigan temir yo'lda temir yo'l stantsiyasi mavjud.Muntazam yo'lovchi transport mavjud.

Chortomlik Zaporijjya va Krivoy Rogni bog'laydigan H23 avtomagistralda joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Покровская городская громада" (ru).  Портал об'єднаних громад України.
2. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (uk). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Нові райони: карти + склад" (Ukrainian).  Міністерство розвитку громад та територій України.
**Botqoq kiyigi** (lotincha: *Blastocerus dichotomus*) — Janubiy Amerikada yashovchi *Blastocerus* monotipik jinsiga mansub kiyiklar turi.

Tashqi koʻrinishi
-----------------

Botqoq kiyiktari Janubiy Afrikadagi eng yirik kiyiklaridan biri. Tana uzunligi 153 — 195 sm, balandligi 110 — 127 sm, vazni 80 — 150 kg. Koʻchmachilik davrida yungi yorqin qizil-jigarrang tusga ega boʻlib, qolgan vaqtda ocharib ketadi. Oyoqlari toʻq jigarrangdan qoraga ozgaruvchan boʻladi. Botqoq kiyiklarining ikkala shoxlari 4-ga butalangan. Tuyoqlari botqoq sharoitlariga moslangan xolda engli. Quloqlari oq dumli kiyiklar kabi latta.

Istiqomat joylari
-----------------

Botqoq kiyiklarini daryolar va koʻllar boʻyida zich qamishzorlar, shuningdek, koʻpincha suv bosgan nam savannalarda uchratsa boʻladi. Botqoq kiyiklari uchus mos jiylar Argentina simoli, Peru, Boliviya, Poragvay va Braziliya janubiy-shaq qisimlari, ammo Amazonka oʻrmonlari toʻgri kelmaydi.liyaning janubi-sharqida joylashgan. Amazon oʻrmonlarida botqoq kiyiklari yoʻq.

Eng katta populyatsiyalar Paragvay va Parana daryolari maydonlarida joylashgan. Aholining toʻrtdan uch qismi Pantanalada yashgan.

Hayot tarzi
-----------

Botqoq kiyiklari kechqurun faolashadi, yolgʻiz yoki 5 tagacha hayvonlardan iborat boʻlgan kichik guruhlarda yashaydi. Boshqa kiyiklardan farqli oʻlaroq, erkaklar bu turdagi urgʻochi uchun kurashishlari hech qachon kuzatilmagan. Asosan, botqoq kiyiklarining erkaklari kamroq tajovuzkorlik bilin kurash olib borishadi. Oziq-ovqat barcha turdagi suv oʻsimliklaridan, jumladan, nilfiyalar va qamishlardan iborat.

Xavf va xavfsizlik
------------------

Brakonyerlar tufayli botqoq kiyiklari kam uchraydi. Braziliya va Urugvayning suv yoni hududlari kabi oʻz hududining baʼzi maydonlarida u butunlay qirilib ketgan. IUCN botqoq kiyiklarini xavf ostida qolgan turlar qatoriga kiritadi.

Adabiyotlar
-----------

* Ronald M. Nowak: *Uokerning dunyo sutemizuvchilari*. Jons Xopkins universiteti matbuoti, Baltimor, 1999, ISBN 0-8018-5789-9
**Chornuxi** (ukraincha: *Чорнýхи*, ruscha: *Чернýхи*) — shahar tipidagi aholi punkti va markaziy Ukrainadagi Poltava viloyati, Lubniy tumanining maʼmuriy markazi. Chornuxiy faylasuf Grigoriy Skovorodaning tug'ilgan joyi sifatida tanilgan.

Eng yaqin temir yo'l stantsiyasi - Pyryatyn 38 km (24 mi)da joylashgan. Chornuxi Mnoxa daryosida joylashgan. Aholi punkti hududi 690 gektar maydonni egallagan. Qishloq avtobusi va Poltava, Kiev, Lubny, Pyriatyn va Lokhvytsia'dan avtobus aloqasi. 2002-yil 1-yanvardagi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, Chornuxining umumiy aholisi 3138 kishi (1984 yilda 2900 kishi). Hozirgi kunda aholi:2 2,403.

Tarix
-----

Shahar tashkil topgan yili noma'lum. Chornuxiy haqida birinchi marta 1261-yilda tilga olinadi. Taxminlarga dastlab, pecheneglar va kumanlardan himoya qilish uchun qurilgan va Kiev Rusi davlati davrida qurilgan, ammo XIII asr oxirida mo'g'ullar tomonidan vayron qilingan. tatarlar. Shahar haqida keyingi eslatma 1641-yilda paydo bo'ladi.  1647-yilda Chornuxiy knyaz Vyshnevetskiyning Poltavadagi mulki orasida aniqlangan. 

1648-yilda Chornuxi Lubenskiy polkining shaharchasiga aylangan. 

1971-yilda shahar shahar posyolkasi maqomini olgan.

Iqtisodiyoti
------------

Tuman iqtisodiyotining asosini qishloq xoʻjaligi gʻalla, qand lavlagi, kungaboqar, sut, goʻsht yetishtirishga ixtisoslashgan. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining asosiy ishlab chiqaruvchilari 15ta qishloq xoʻjaligi masʼuliyati cheklangan jamiyati va 3ta xususiy fermer xoʻjaligi, "Chornugiptytsia" OAJ va 10ta fermer xoʻjaligi hisoblangan.

Ijtimoiy sharoitlari
--------------------

Hududda 22 ta umumta'lim maktabi, 46-sonli Lazirkovskiy kasb-hunar maktabi Voronkov filiali, Markaziy tuman va ikkita tuman kasalxonasi, tuman poliklinikalari, 19 ta tibbiyot punkti, uchta tibbiy dispanser mavjud. Hudud aholisiga madaniy-ma'rifiy darajada g'amxo'rlik qilish  madaniyat uylari, 14 konsert zali (sobiq kinoteatrda 2006 yilda ochilgan). Markaziy viloyat kutubxonasi, kattalar universiteti, viloyat bolalar kutubxonasi, 20 qishloq filiali kutubxonasi va bolalar musiqa maktabi. Chornuxinskiy adabiy-memorial muzeyi va 4 ta qishloq jamoat muzeyi mahalliy madaniyat muassasalaridan yuqori baholangan. Tuman Madaniyat uyi yaqinda yong‘in natijasida vayron bo‘lgan.

Manbalar
--------
**Ibrohim Ishtixoniy** (arabcha: ابراهيم اشتيخاني — Ibrohim ibn Hamdavayh ibn Qutn Ishtixoniy) — roviy.

Ibrohim Ishtixoniy oʻrta asrlarda Ishtixonda tavallud topgan. Hadis ilmiga oid boshlangʻich taʼlimni otasi Hamdavayh Ishtixoniydan olgan.

Ustozi
------

Keyinchalik Abu Ali Sukkoniy, Abu Abdulloh Nuh ibn Janoh Mojarmiy kabi allomalardan hadis ilmining sir-asrorlarini oʻrgangan.
A.Ataevning „Jizzax allomalari" nomli kitobida keltirilishich Ibrohim Ishtixoniy tomonidan keltirilgan hadislarni aksariyati Abu Muso Imron ibn Idris Ishtixoniy va Abulabbos Ahmad Nundiy Samarqandiylardan rivoyat qilingan.

Shogirdi
--------

Ibrohim Ishtixoniydan Abu Muhammad Nasr ibn Hamavayh Kamarjiy Soʻgʻdiy hadislarni Muhammad ibn Muso Soʻgʻdiy vositasida rivoyat qilgan.

Adabiyotlar
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

1. ↑  Qarang: Najmiddin Umar ibn Muhammad ibn Ahmad Nasafiy. Al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand. — Tehron, 1999. — B. 610.; Ataev A. Jizzax allomalari. — T.: Adib, 2014. 61.
2. ↑  Qarang: Ataev A. Jizzax allomalari. — T.: Adib, 2014. — B. 64.; Isaev Y. Abbosov A. Ishtixoniy allomalar. Imom Buxoriy xalqaro markazi. 2016. — B. 22.
**Fermobil** uzlukli yoʻlda harakatlanuvchi transport vositasidir. U temir yoʻl qurish qiyin va qimmat boʻlgan hududlar uchun moʻljallangan. Fermobil loyihasi Irkutsk politexnika universitetida ishlab chiqilgan, u haqidagi maqola "Texnika - molodyoji" jurnalining 1975 yilgi 4-sonida texnika fanlari nomzodi Igor Beskin tahriri ostida chop etilgan.

Texnik tasnifi
--------------

Fermobil yoʻli bir-biridan maʼlum masofada tiklangan, balandligi 1,5-2,5 metrlik ustunlar va ularga qoʻyilgan 2-3 metrlik yoʻnaltiruvchi plitalardan iborat. Ustunlar orasidagi masofa ular qoʻyiladigan yer tasnifiga (gil tarkibiga) koʻra har xil boʻladi, hisoblangan oʻrtacha masofa 50 metrdir. Fermobil uzunligi 120 m, balandligi va eni - 20m dan.

Fermobil 100 km/soat tezlikka erisha oladi; unga 220 tonnagacha yuk ortish mumkin. Fermobil ost qismida rolgang - rebordli rolik gʻildiraklar joylashgan. Rebordlar roliklarni surilib ketishdan saqlaydi. Loyihada fermobil elektr dvigateli yordamida harakatlanishi koʻrsatilgan.

Taqdiri
-------

Fermobil mualliflariga mualliflik guvohnomalari (№290981 va №284004) berilgan boʻlsa-da, u haligacha qurilmagan[*manba kerak*].

Adabiyotlar
-----------

1. ↑  "Техника - молодежи" jurnali (djv formatda)[*sayt ishlamaydi*]
**Chortovets** (ukraincha: *Чортовець*, polyakcha: *Czortowiec*, ivritcha: *צ'ורטובייץ*) — Ukraina gʻarbidagi Ivano-Frankivsk viloyati ( viloyati) Kolomiya tumanidagi Horodenka va Obertin yaqinida joylashgan qishloq. U Ukrainaning hromadalaridan biri bo'lgan Horodenka urban hromadaga tegishli. 

2020-yil 18-iyulgacha Chortovets Gorodenka tumaniga tegishli edi. Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida 2020-yil iyul oyida Ivano-Frankivsk viloyatining tumanlari sonini oltitaga qisqartirgan holda, tuman tugatildi. Horodenka tumani hududi Kolomiya tumaniga birlashtirildi. 

1. ↑  „Городенковская городская громада" (ru).  Портал об'єднаних громад України.
2. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (uk). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Нові райони: карти + склад" (Ukrainian).  Міністерство розвитку громад та територій України.
**Dreyssenalar** (Dreissenidae) - ikki pallali mollyuskalar oilasi. Chigʻanogʻi yashil yoki qoʻngʻir tusli bir xil yoki har xil pallalardan iborat; oldingi uchki qismi ingichkalashgan, keyingi qismi kengaygan; qulfi tishsiz. Oyogʻidagi bissus iplari yordamida suv tubidagi narsalarga tuda boʻlib yopishib oladi. Ayrim jinsli, tuxumlari suvda urugʻlanadi. Lichinkasi veliger planktonda erkin hayot kechiradi; keyinroq suv tubiga choʻkadi va shoʻrlangan suvlarda tarqalgan. Atlantika okeanining tropik qismi sohillarida, Yevropa, Kichik Osiyo, Qora dengiz, Kaspiy va Orol dengi-zining sohillari yaqinida tarqalgan. Orol dengizida daryo D. (Dreissena polumorpha) va Kaspiy D. (D. kaspia) suvning uncha chuqur boʻlmagan, qirgʻoqqa yaqin joylarida uchraydi. Daryo D. juda tez koʻpayadi. Ularning soni 1 m2 suv tubida 10000 gacha, biomassasi 7 kg gacha yetadi. 7 — 8 yil yashaydi. D. — faol filtrlovchilar; muallaq zarrachalarni choʻktirib, suvning biologik tozalanishiga imkon beradi. Yosh D. baliqlar uchun oziq. Ayrim suv havzalarida D. tez koʻpayib ketishi tufayli suv oʻtkazadigan quvurlarga tiqilib qolib, ularni ishdan chiqaradi. D.ga qarshi kurashda gidrotexnik qurilmalarda katodli va ultratovush himoya vositalari qoʻllaniladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dreyze haykali** — Tyuringiy yerining Zyommerda shahridagi nemis qurol ustasi, ignali otish quroli tizimi ixtirochisi Iogann Nikolaus fon Dreyze sharafiga oʻrnatilgan.

Yodgorlik muallifi haykaltarosh Vilgelm Wandshnayder. Tantanali ochilish 1909-yil 20-noyabrda boʻlib oʻtdi.

1864, 1866 va 1870/71-yillardagi urushlar qurbonlar xotirasiga qoʻyilgan **Dreyze harbiy memoriali** sifatida tanilgan.

Yodgorlik Birinchi va Ikkinchi jahon urushlaridan omon qolgan. 1945-yilda mahalliy antifashistik qoʻmita yodgorlikni buzishni talab qildi. Qaror qabul qilish uchun 1946-yil may oyidagi „fashistik" va „militaristik" yodgorliklarni, kolleksiyalarni va boshqalarni yoʻq qilish toʻgʻrisidagi qaror asos boʻlgan. 1947-yil yanvar oyida monument vayron qilingan. Bugungi kungacha faqat yodgorlikning poydevori va Dreyze haykalining boshi saqlanib qolgan.

Tavsif
------

Bronzadan yasalgan yodgorlik qoʻsh haykal boʻlib, bu yodgorliklar uchun juda kam uchraydigan hodisa. Qisman charm fartuk bilan qoplangan sandonda oʻtirgan Nikolaus fon Dreyse oʻzining ixtirosi — ignali miltigʻini yonida turgan va poxod formasini kiygan prussiyalik askarga tushuntirmoqda. Guruh silliqlangan kulrang granitdan yasalgan tekis toʻrtburchak asosda turardi. Asos bezakli gʻishtdan qilingan. Haykalning balandligi ikki metrdan sal koʻproq, umumiy balandligi taxminan toʻrt yarim metr edi.

Adabiyotlar
-----------

* O. Hesse: Festschrift for the unveiling ceremony of the Dreyse war memorial in Sömmerda on November 20, 1909(ingl.)
* Fest newspaper for the unveiling ceremony of the Dreyse war memorial on Saturday, November 20, 1909
* The Dreysedenkmal in Sömmerda. In: Contributions to local history, issue 14 (published by the Sömmerdaer Heimat- und Geschichtsverein e.V.)(ingl.)
* City history informative: What happened 100 years ago. In: Sömmerdaer Stadtnachrichten (Official Gazette of the City of Sömmerda), No. 46 of November 18, 2009, p. 10 ff.(ingl.)
* City history informative: Honor and memory of Nicolaus von Dreyse from Sömmerda. In: Sömmerdaer Stadtnachrichten (Official Gazette of the City of Sömmerda), No. 48 of December 2, 2009, p. 10(ingl.)

Havolalar
---------

* Dreyse monument Sömmerda
**Geostrofik shamol** - (geo ... va yun. strophe — burilish, aylanish) — ishqalanish kuchi boʻlmagan, gorizontal bosim gradiyent kuchi S bilan Yer aylanishining ogʻdiruvchi kuchi A muvozanatlashgan sharoitda havoning tekis va toʻgʻri chiziqli gorizontal harakati. G. sh. parallel toʻgʻri chiziqli izobaralar boʻylab Shim. yarim sharda bosim gradiyentidan oʻng tomonga va Jan. yarim sharda chap tomonga toʻgʻri burchak ostida ogʻib yoʻnaladi. G. sh. tezligi gorizontal bosim gradiyenti dr ga proporsional. Bir xil bosim gradiyentlarida u havo zichligi r ga va geografik kenglik sinusiga teskari proporsional. Agar tezlikni m/s va bosim gradiyenti gektopaskalda (har 111,2 km da) ifodalansa: 4,8Ar G. sh. — gradiyent shamoluptt xususiy holi hisoblanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
geosfera sxemasi
**Geosferalar** (grekcha: *γῆ* - geo va σφαῖρα - sfera) — Yerni tashkil etgan konsentrik qobiklar. Yerning ustidan markaziga tomon atmosfera, gidrosfera, Yer poʻsti, mantiya, yadro Geosferalarlari ajratiladi. Ichki va tashqi Geosferalar farq qilinadi. Tashqi Geosferalar atmosfera va gidrosfera, ichki Geosferalar Yer poʻsti, mantiya va yadrodan iborat.

Geosferalarning ichki tuzilishi toʻgʻrisidagi tasavvurlar geofizika maʼlumotlariga asoslangan. Yer poʻsti mantiyaning ustida joylashgan va undan Moxorovichich yuzasi bilan ajralgan. Yer poʻstining qalinligi okeanlar tubida 3–12 km, kontinental zonada oʻrtacha 35 km, eng qalin joyi togʻliklar ostida 50–84 km. Moxorovichich yuzasining tagida 2900 km chuqurlikda Yer mantiyasi oʻrnashgan. U ikkiga — yuqori va quyi mantiyaga ajraladi. Yuqori mantiyaning kalinligi 850–900 km, quyi mantiyaniki — 2000 km ga yaqin. Mantiyaning Yer poʻsti ostida joylashgan qismi substrat deb yuritiladi. Yer poʻsti substrat bilan birgalikda litosferani tashkil etadi. Yuqori mantiyaning pastki qismi boʻlgan astenosferaning massasi yuqori darajada plastik boʻlganligidan seysmik toʻlqinlar oraliq qatlamlarga qaraganda sekinroq tarqaladi. Astenosfera quyi mantiyadan Golitsin qatlami bilan ajralgan. Bu katlamda seysmik toʻlqinlar tez harakatlanadi. Yer yadrosi tashki va ichki yadroga boʻlinadi. Bular oraligʻida qalinligi 300 km ga teng oʻtish zonasi joylashgan. Yer yadrosining radiusi 3500 km ga yaqin. Ichki yadroda seysmik toʻlqinlarning tezligi oʻzgarmaydi. Koʻpchilik tadqiqotlarga koʻra yadro va mantiyaning quyiqismi yupqa konsentrik qatlamlardan tuzilgan, agregat holati bir xil, zich, qayishqoq.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vasiliy Yakovlevich Struve** [1793.4(15)4, Altona (Germaniya) — 1864.11(23)11, Peterburg] — rus astronomi, Peterburg Fanlar akademiyasi akademik (1832). Derpt (hozirgi Tartu, Estoniya) universitetini tugatgan (1810). Struve 1818—39 yillarda shu untning rasadxonasi rahbari. Pulkovo rasadxonasining asoschisi va 1839-yildan uning direktori. Struve Dunay daryosining quiilishidan to Shimoliy Muz okeanigacha boʻlgan meridian yey i uzunligini (25°20’) oʻlchagan. Pulkovo rasadxonasidagi barcha teleskoplar Struve buyurtmasiga asosan yasalgan hamda oʻrnatilgan. U Galaktika markazi tomon yulduzlar sonining ortib borishini, yulduzlararo mugʻitning mavjudligini kashf etgan. Struve qoʻshaloq yulduzlar hamda yulduzlargacha boʻlgan masofalarni oʻlchashga doir tadqiqotlar olib borgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shelling Fridrix Vilhelm Yozef** (1775.27.1, Leonberg — 1854.20.8, Ragats, Shveysariya) — nemis faylasufi. Tyubengen universitetining ilohiyot fakultetini tugatgan. Yena (1798— 1803), Vyursburg (1803—06), Erlangen (182026) va Berlin (184146) universitetlarining professor Myunxen Fanlar akademiyasi aʼzosi. Sh. yangi davr tabiat falsafasiga, ayniyat va mifologiya falsafasiga asos soldi, falsafaning predmetini erkinlik deb belgiladi, keyinchalik shu asnoda Gegeltni emas, R.Shteyner, N. Berdyayev, Vl. Solovyov, A.Bergson oʻzlarining "erkinlik falsafasi"ni yoki falsafiy tizimlarini yaratdilar.

Schelling tabiatni dinamik qaramaqarshiliklarning birligi sifatida olib qaraydi; bu qarama-qarshilik yaxlitlikda uygʻunlashadi; tabiat — ulkan yirik organizm, uning taraqqiyoti ongli "Men"ni yaratishga qaratilgan. Sh. dunyoqarashida borliq va tafakkur ayniyatini, ideallik va reallik mosligini koʻrish mumkin. Uningcha, mif — faqat ongning emas, balki borliqning shakli. Haqiqiy din va haqiqiy falsafaga yoʻl mif orqali oʻtadi; mifologik tasavvurni shunchaki toʻqib chiqarilgan ertak deb, lekin hamma mifda ham aqliy yondashuv bor deb boʻlmaydi. Haqiqat falsafasida Sh. mohiyat bilan mavjudlik oʻrtasidagi farqni ajratishga intiladi; narsa nima, uning mohiyati qanaqa — buni bizga aql oʻrgatadi; narsaning mavjudligiga esa tajriba ishontiradi. Sh. tajribadan, narsalarning mavjudlik omilidan kelib chiqishni, borliqni tushuncha bilan qorishtirmaslikni taʼkidlaydi. U dastlab, Bibliyani tarixiytanqidiy oʻrganish lozim degan boʻlsa, keyinchalik bu fikrini xato deb hisoblagan. Sh. falsafasi ratsionallik bilan noratsionallikning uygʻunligi sifatida katta ahamiyatga ega. Asosiy asarlari: "Tabiat falsafasi uchun gʻoyalar" (1797), "Olamiy qalb toʻgʻrisida" (1798), "Tabiat falsafasi tizimining dastlabki xomakisi" (1799), "Tabiat falsafasi tizimi dastlabki xomakisiga kirish" (1799), "Transsendental idealizm tizimi" (1800), "Sanʼat falsafasi" (1802—05), "Inson erkinligi va u bilan bogʻliq narsahodisalar toʻgʻrisida falsafiy tadqiqot" (1809), "Mifologiya falsafasiga kirish" (1821—45), "Yangi falsafa tarixiga doir" (1822-27).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. 1 2  *(unspecified title)*
Andoza:Театр

Hikoya
------

Yoshkar-Ola shahrida rus teatri 1919-yildan beri faoliyat ko'rsatmoqda.Dastlab,bu Mari teatrida Qozon viloyati ijroiya qo'mitasining qarori asosida tuzilgan alohida truppa edi. Rus tilida so'zlashuvchi truppa 1937-yil mavsumini mustaqil ravishda - A. pyesasi asosida "Platon Krechet" spektakli bilan ochdi. Korneichuk.

Teatr hayotining butun davri bosh rejissyor G.V. Konstantinov (1964-1994) sifatida ishlagan vaqt edi. ).Bu odamning faoliyati teatr tarixida markaziy o'rinlardan birini egallaydi.Georgiy Viktorovich jamoa og'ir kunlarni boshdan kechirayotganda keldi.Lekin u odamlarni bir joyga to‘plashga, ijodkor hamfikrlardan do‘stona jamoa tuzib,uni umumiy maqsad sari safarbar etishga muvaffaq bo‘ldi. Yoshkar-Ola teatridagi eng yorqin asarlaridan biri A.ning "Tsar Fyodor Ioannovich" spektakllarini qayd etish mumkin. Tolstoy,"Vijdon",D.Pavlova,"Otello", V.Shekspir, "Kaperkayning uyasi", V. Rozova, "Kichik burjua" M.Gorkiy, "Aqldan ozgan pul", A.Ostrovskiy va boshqalar.

G.nomidagi akademik rus drama teatri. Konstantinov Mari El Respublikasining ko'p millatli madaniyatining bir qismi bo'lib,tomoshabinni rus va xorijiy, klassik va zamonaviy dramaturgiyaning eng yaxshi namunalari bilan tanishtiradi. Uning sahnasida A.ning "Aybsiz aybdor" kabi spektakllari. Ostrovskiy (rejissyor G.Krijitskiy,rassom A.Mesenev), "Gilos bog'i"(rejissyor G.Krijitskiy,rassom A.Mesenev) va Chexovning "Vanya amaki"(rejissyor I.Babenko rassom A. Solomatin), "Xiyonat va sevgi",F.Shiller (rejissyor N. Zverkovskaya,rassom A. Almazov),"Sarkofag",E.Gubareva (rejissyor,RSFSRda xizmat ko'rsatgan artist M.Vesnin, rassom G. Ellinskiy),"Oxurdagi it"L.de Vega (rejissyor RSFSRda xizmat ko'rsatgan artist P.Repiyev,rassom A. Chudakov),V.pyesasi asosidagi "Aqlparvarning qo'zg'atilishi".Shekspir (rejissyor Rossiya xalq artisti M. Sales, RMEning xizmat ko'rsatgan artisti L. Tiratsuyan) va boshqalar. Teatr Mari milliy dramaturglarining spektakllariga ham murojaat qiladi. A.ning "Kseniya" spektakllari. Volkova (rejissyor M. Tolchinskiy, rassom M. Dubkov) va "Qora bo'ri" N. Arbana (rejissyor M. Tolchinskiy, rassom A. Solomatin).

* sharaflangan san'at RF N. Sulaymonova
* sharaflangan san'at RF Yu. Sinkovskiy
* sharaflangan san'at. RME E. Moskalenko
* sharaflangan san'at. RK L. Mansurov
* sharaflangan san'at. RME G. Zokirova
* sharaflangan san'at. RME Yu. Sinkovskaya
* sharaflangan san'at. RME D. Zokirov
* Rassomlar: A. Barinov, N. Beloborodova, D. Vorontsov Z. Demchuk, E. Efremova, Ya. Efremov, D. Jeludkov, M. Ivanov, N. Lojkina, I. Nemtsev, N. Musina, T. Milyutina, S. Matyushkin, K. Nemiro A. Novosyolova, I. Petrov, M. Sozonova, I. Novoselov, J. Kalashnikova-Timchenko, E. Parshkova, E. Sorokin A. Tipikin, D. Safiullin, E. Shishmakova, D.Shishmakov

Adabiyotlar
-----------

* Академический русский театр драмы имени Г.Константинова //Энциклопедия Республики Марий Эл /Отв.ред.Н.И.Сараева.—Йошкар-Ола, 2009.—С.215—216.—872 с.—3505 экз.—ISBN 978-5-94950-049-1.

*
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Vasiylik va homiylik organlari** — OʻzRning OKga hamda 1999-yil 12aprelda VMning 171-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasida vasiylik va xomiylik toʻgʻrisidagi nizomga binoan, vasiylik va xomiylik vazifalarini amalga oshirish:
a) 18 yoshga toʻlmagan shaxslarga nisbatan- xalq taʼlim boʻlimlariga;
b) sud tomonidan muomalaga layoqatsiz yoki muomalaga layoqati cheklangan deb topilgan shaxslarga nisbatan- sogʻliqni saqlash boʻlimlariga;
d) sogʻligi yomonligi sababli xomiy tayinlashga muhtoj boʻlgan muomalaga layoqatli shaxslarga nisbatan- ijtimoiy taʼminot boʻlimlariga yuklanadi.
OʻzR OK va boshqa qonun hujjatlariga binoan vasiylik va xomiylik organlari quyidagi vazifalarni amalga oshiradi:
a) ota-onasining qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni aniqlaydilar, ularni hisobga oladi va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan har bir holatidan kelib chiqib, bolalarni joylashtirish shakllarini tanlaydilar (149-m.);
b) bola manfaatlari uchun zarur hollarda unga vasiy yoki xomiy tayinlaydilar(177, 179-m.);
d) tum. Sh. Hokimiga voyaga yetmagan bolalarni farzandlikka olish yuzasidan tavsiyanomalar tayyorlaydilar(151-m.);
e)bolalarni oilaga tarbiyaga olish toʻgʻrisida kelishuv tuzadilar va uni bekor qiladilar(195,196-m.);
f) vasiylikdagi va xomiylikdagi shaxsning taʼminoti uchun mablagʻ yetrali boʻlmagan hollarda uning taʼminoti uchun nafaqa toʻlaydilar(186-m.).

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
**Logarifmik lineyka**, hisoblash lineykasi - sonlarni koʻpaytirish, boʻlish, darajaga koʻtarish, ildizdan chiqarish va boshqa operatsiyalarni shu sonlarning logarifmlari ustida operatsiyalar bajarish bilan almashtiradigan qurol. Oddiy Logarifmik lineyka korpus, surma, vizir chizigʻi boʻlgan yugurdak (shisha yoki pleksiglas)dan iborat. 1623-yilda ingliz matematigi E. Ganter kesmalar sirkul yordamida qoʻshiladigan Logarifmik lineykaning oʻtmishdoshini ixtiro qilgan. 1630-yilda ingliz matematigi U. Otred sirkulni ikkinchi chizgʻich (surma) bilan almashtirdi. 1850-yilda Logarifmik lineykaga yugurdak qoʻyildi. Logarifmik lineyka yordamida sonni 3—4 belgigacha aniqlikda hisoblash mumkin. U muhandislik hisoblarida, oʻquv yurtlarida ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vasiyat majburiyati** - fuqarolik huquqida vasiyat yuzasidan merosxoʻrlar zimmasiga muayyan shaxs (shaxslar) foydasini koʻzlab biron-bir majburiyatni yuklash. Oʻzbekiston Respublikasi FK boʻyicha vorislar jumlasiga kiradigan, shuningdek kirmaydigan shaxslar ham V.m. yuzasidan huquq oluvchilar boʻlishlari mumkin. Bunday shaxslarga meros tarkibiga kiradigan ashyoni mulk qilib yoki boshqa ashyoviy huquq qilib berish, meros tarkibiga kirmaydigan molmulkni ular uchun sotib olish va berish, ana shu shaxs (shaxslar) uchun muayyan ishni bajarish, muayyan xizmatlar koʻrsatish va h.k. V.m.ni tashkil etadi. V.m. bilan aloqador huquqiy meʼyorlar Oʻzbekistan Respublikasi FKning 1132-moddasida belgilab berilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Logos** (yun. logos) — yunon falsafasidagi tushunchalardan biri; dastlab — soʻz, nutq, til; keyinchalik koʻchma maʼnoda — fikr, tushuncha, akl, mazmun, olamiy qonun maʼnosini anglatgan. "L." terminini Geraklit joriy qilgan. L.ni borliqni har tomonlama anglash, uning ritmi va uygʻunligi deb, avval-ibtido olov bilan aynan deb tushungan, dunyoning asosi deb bilgan. L. abadiy, umumiy va zaruriy, hamma narsa L. boʻyicha sodir boʻladi. Platon va Aristotel L.ni ham borliqning qonuni, ham mantiqiy prinsip sifatida tushungan. Aristotel fikricha, ichki L. (hali aytilmagan fikr) va tashqi L. (aytilgan soʻz) mavjud. Stoiklar ham ichki L.ni tashqi L.dan farq qilsalarda, lekin ular L.ga birmuncha bo-shqacharoq mazmun beradilar. Ularning fikricha, L. hamma narsaning ibtidosi boʻlib, barcha narsalar L.dan boshlab rivojlanadi. "L." tushunchasi yahudiylik va xristianlik taʼlimotlarida ham bor. Xristianlikka koʻra, L. shaxs sifatida yerdagi tirik xudo (Iso)dir, xudo bilan bu dunyo oʻrtasidagi vositachidir. Yangi zamon falsafasida "L." tushunchasini Gegel ishlatdi, u L.ni obyektiv tushuncha bilan birday qilib koʻrsatdi va uni "mavjudot akli" yoki "olamiy aql" deb hisobladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Vasiliy Vasilevich Vereshchagin** [1842. 14 (26). 10, Cherepoves, Novgorod gubernyasi — 1904. 31. 3 (13.4), Port-Artur] — rus rassomi. Peterburg BA (1860—63) va Parijdagi Jerom ustaxonasi (1864—65)da taʼlim olgan. Say-yor rassomlar (peredvijniklar)ga yaqin boʻlgan. Batal janriga mansub koʻp sonli asarlarida urush dahshatlarini mahorat bilan koʻrsatgan. Turkistonni bosib olishda (1867-68, 1869-70), rus-turk (1877-78) va rus-yapon (1904-05) urushlarida rus qoʻshinlari safida qatnashgan. Chor Rossiyasining Turkistondagi bosqinchilik siyosatini yoqlagan, bu esa turkiy xalqlarni kamsituvchi, qonli urush manzaralari tasvirlangan asarlarida oʻz ifodasini topgan: "Bangilar" (1868), "Turkiston" turkumi (1871—74), "Toʻsatdan hujum" (1871), "Tantana" (1872), "Qul bolaning savdosi" (1872), "Temur darvozasi" (1872—73), "Zindon" (1873) va boshqalar.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Vasiyatnomani bekor qilish va oʻzgartirish** — OʻzR FKning 1127-moddasiga asosan, vasiyat qiluvchi istalgan vaqtda oʻz vasiyatnomasini toʻlaligicha bekor qilishi yoki unda mavjud boʻlgan ayrim vasiyat farmoyishlarini yangi vasiyatnoma tuzish orqali bekor qilishga, oʻzgartirish yoki toʻldirishga haqli. Vasiyatnoma vasiyat qiluvchi tomonidan yoki vasiyat qiluvchining yozma farmoyishiga binoan notarius yohud boshqa mansabdor shaxslar tomonidan uning barcha nusxalarini yoʻq qilib tashlash yoʻli bilan bekor qilinishi mumkin.
Yangi vasiyatnoma tuzish orqali oldin tuzilgan vasiyatnoma toʻlaligichga yoki keyingi vasiyatnomaga zid boʻlgan qismi bekor qilinadi. Agar vasiyat qiluvchi tomonidan keyingi vasiyatnoma oʻz navbatida bekor qilinga yoki oʻzgartirilgan boʻlsa, yangi vasiyatnoma tuzish orqali toʻlaligicha yoki qisman bekor qilingan oldingi vasiyatnoma qayta tiklanmaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
**Vasiylikdagi hududlar** - Ikkinchi jahon urushi tugagach, BMT vasiyligi xalqaro tizimiga kiritilgan hududlar. U BMT Ustavida nazarda tutilgan (75— 91-moddalar). V.h. asosan Millatlar Ittifoqining sobiq vakolat ostidagi hududlari yoki mustamlakalar boʻlib, avvalo Germaniya va ittifoqchilarining Afrikadagi mustamlakalari (Kamerun, Ruanda, Burundi, Somali, Tanzaniya, Jan.-Gʻarbiy Afrika) va Tinch okeandagi orollar (Gʻarbiy Samoa, Nauru, Yangi Gvineya, Mariana, Marshall va Karolina)dir. Ularda 20 mln.ga yaqin aholi yashagan. BMT roziligi bilan va BMT Vasiylik kengashi nazorati ostida ularni boshqarishni sobiq mustamlakachi davlatlar — Buyuk Britaniya, Belgiya, Fransiya, shuningdek BMT qaroriga koʻra, Italiya (Somali ustidan) oʻz qoʻliga olgan. Bundan tashqari, BMT Xavfsizlik Kengashi 1947-yil Karolina, Mariana va Marshall o.larini „strategik rayon" sifatida (BMT Ustavi 82-moddasi) AQSH boshqaruviga bergan. 1997-yilga kelib barcha V.h.lar mustaqillikka ega boʻldi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Logarifmik tenglama** — tarkibida logarifmlar boʻlgan tenglama. Logarifmik tenglama odatda

{\displaystyle \log \_{a}{f(x)}=\log \_{a}{g(x)}\,}
(Bu yerda a >0, a≠1) koʻrinishga keltiriladi.

Yechish
-------

{\displaystyle \log \_{a}{f(x)}=\log \_{a}{g(x)}\,}
tenglamani yechish uchun:

1. {\displaystyle f(x)=g(x)}
tenglamani yechish kerak;

2. topilgan ildizlar ichidan f(x) >0 va g(x) >0 tengsizliklarni qanoatlantiradiganlari tanlab olinadi; f(x)=g(x) tenglamaning qolgan ildizlari
{\displaystyle \log \_{a}{f(x)}=\log \_{a}{g(x)}\,}
tenglama uchun chet ildizlardir.

Umuman olganda, logarifmik tenglamalarni yechishning ikkita asosiy usuli mavjud:

1. berilgan tenglamani
{\displaystyle \log \_{a}{f(x)}=\log \_{a}{g(x)},\,}
soʻngra 

{\displaystyle f(x)=g(x)}
koʻrinishiga keltirib yechish usuli;

2. yangi oʻzgaruvchi kiritib yechish usuli.

Havolalar
---------

* Logarifmik tenglamalarni yechish, SosMath (ingl.)
* Logarifmik tenglamalar va tengsizliklar Yosh matematik virtual maktabi saytida (rus.)
**Vashgird**, Vashjird — ilk oʻrta asrlarda Shimoliy Toxaristondagi shahar va viloyat. Dastlab Avestoda Visagird, soʻngra Firdavsiyning "Shohnoma"sida Afrosiyob podsholigi davridagi voqealar bayopida Visa, Visagird shaklida qayd etilgan. Afrosiyobning vaziri Piron Visa nomi bilan bogliq boʻlishi yoxud "Vaxsh" va "Kard" — "maʼbud Vaxsh gomonidan yaratilgan" maʼnopi anglatgan boʻlishi \am e\timol. 19-asrla Oʻrga Osiyoda "vashgird" soʻzi dars qumidan oltinni ajratib olish uchup ishlatiladigan asbobpi anglatgan. 7-asrning 1-yarmida Xuttalon viloyagi rustoqlaridap biriping markazi boʻlgan. Xitoy yilnomasi "Tan-shu"ga koʻra, U-shs-ke, yani Vashgirl Xuttalonga tegishli Kumel rustogining maʼmuriy markachi boʻlgan. 9-asrda V. musulmonlarning eng yirik chegara sha\ri \isoblangan, unign atrofida 700 ga yaqin mustahkam iste\komlar ("hisp") boʻlgan. 826 — 827 yillarda V. viloyati xalifalikka 1000 dir-ham soliq toʻlagap. V. shahri toglar orasila joylashgap. 10-asrda V. sha\ri Shumandap kagta va Tsrmich b-i deyarli barobar boʻlgan. 12-asrla V.da mashhur rabotlar, islom dini kirib kelishidap avvalgi alifboda bitilgan ajoyib yozma yodyurliklar boʻlgan. V.ga turli xorijiy oʻlkalarlan say-shlar kslishgan.

V.V.Bartold V.pi \oz. Fayyubodoʻrnida boʻlgan leb hisoblayli. Biroq A.M. Bedepinkiyning fikricha, V.Faychoboldan biroch uchoqlikdagi Sari Mochor qishlogʻi chetida joylashgai Talli Voch-ljur sh. xarobasi (80 ga maydonga ega) oʻrpida boʻlgan. Shahar xarobasi yaqini-lagi qabristonla 9-asrdan Balxda yasha-gap mashhur sufny av.tiyo X.OJI Abu Abduraqmon Xatim mozori bor. Xotim xt-Asomm maqbarasi 17-asr manbalarida qayd> etilgan. U balxlik mashhur sufiy Shaqiq Balxiyning shogirdi (851 yilda Balxda vafot etgan) boʻlgan. Shaqiq Balxiy mozori V.da 10-asrda maʼlum boʻlgan. Keyinchalik u Balxga qayta dafn etilgan.

L: Kamaliddiiov Sh. S.. Istori-cheskaya geografiya Yujioyu Sogda va Toxaris-tana po araboyazichtlm istochnikam IX — iachala XIII vv. T„ 19%.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fut, put** (ivritcha: *פוט*;‎ grech. Φουδ) — Xomning uchinchi oʻgʻli.

Iosif Flaviyning yozishicha, Misr gʻarbida yashagan liviyaliklar Futning oʻgʻillari deb atalgan.

Yozuvchi Artur Bedford biroz kengroq nuqtai nazarga ega edi. U Afrika xalqlarining nasl-nasabini oʻrganish, Xom avlodlarini oʻrganish bilan shugʻullangan. Maʼlumki, Xomning ikki oʻgʻli Fut va Mizraim Afrikaga kirganlarida, Fut oxir-oqibat qitʼani gʻarbdan, Mizraim esa Afrikani sharqdan oʻzlashtiruvchi odamlarni dunyoga keltirgan. Bedford maʼlumotlariga koʻra, nasl-nasabi Futga taqaladigan odamlar Oʻrta yer dengizi sohillari boʻylab Gibraltar boʻgʻozigacha, Nil daryosi boʻylarida, shuningdek, Nil bilan Zangori burun oʻrtasidagi quruqlikda tarqalgan.

Solihlar kitobida Futning oʻgʻillari: Gebul, Xadan, Behan (Benax) va Adan keltirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑   KNIGA YaShYeRA (PRAVYeDNOGO), Glava 7:10
2. ↑   ID kn.1, gl.6:2
3. ↑  Kniga Pravednogo, neukazanniy perevodchik, glava 7 Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-09-24).:12
4. ↑   KNIGA YaShYeRA (PRAVYeDNOGO), perevod Breanainn, Glava 7:12

Adabiyotlar
-----------

* + Bibliya
	+ Kniga Yubileev
	+ Baker, David W. 1992. „Put". In *The Anchor Bible Dictionary*, edited by David Noel Freedman. Vol. 5 of 6 vols. New York: Doubleday. 560(ingl.)
	+ Graefe, Erhart. 1975. „Der libysche Stammesname *p(j)d(j)/pjt* im spätzeitlichen Onomastikon." *Enchoria: Zeitschrift für Demotistik und Koptologie* 5:13—17.(ingl.)(angl.)

Yana qarang
-----------

* + Xam
	+ Xamiti
	+ Potomki Noya (Tablitsa narodov)
**Kornet** (inglizcha: *Cornet*) — Gernsidagi qal’a, bir vaqtlar suv oqimi bilan ajratilgan orolda joylashgan, hozirda Sankt-Peter Port portining dalgalanma orqali materik bilan bogʻlangan.

Tarixi
------

Qal’a 1206-1256-yillarda inglizlar orollarni bosib olgandan keyin qurilgan. 1339-yilda orol Fransiya tomonidan bosib olingandan soʻng,  vayron qilindi, garnizon esa yoʻq qilindi. 1545-1548-yillarda qal’a 1566-yilda Crevishon oroliga koʻchirilgandan soʻng qal’a qayta qurilgan va Gernsi gubernatori yashash joyi boʻlib xizmat qilgan. 1672-yilda qal’aning qurol-aslaha omboriga chaqmoq tushgan va u portlash natijasida vayron boʻlgan va unda boʻlgan koʻplab odamlar, shu jumladan gubernatorning onasi va xotini halok boʻlgan.

Napoleon urushlari paytida qal’a portni mustahkamlash tizimiga kiritilgan va 1887-yilda Qirolicha Viktoriya hukmronligining 50-yilligi munosabati bilan yaqin atrofda yaxtalar uchun toʻxtash joyi qurilgan boʻlib, u Birinchi jahon Urushi davrida gidroplanlar uchun asos boʻlib xizmat qilgan.

1945-yilda qal’a orol aholisiga topshirildi. Hozirda u dengiz muzeyi, qal’aning tarix muzeyi, Gernsidagi harbiy qismlar muzeylari, shuningdek, restoran va yozgi teatr maydoniga ega.

Galereya
--------

* 
* 
*

Havolalar
---------

* Qal’aning tarixi
**Gviana yassitogʻligi** - Jan. Amerikaning shim.-sharqidagi yassitogʻlik. Shim. va janubda Orinoko va Amazonka pasttekisliklari, gʻarb va sharqda And togʻlari va Atlantika okeani oraligʻida. Gʻarbdan sharqqa 2000 km ga choʻzilgan. Eng baland nuqtasi 3014 m (Neblina togʻi). Kembriydan oldingi kristall jinslardan tuzilgan. Yirik temir ruda, shuningdek oltin, olmos konlari, dunyo ahamiyatiga ega boksit, uran va marganes rudasi konlari bor. Iqpimi issiq, subekvatorial (oʻrtacha oylik temperatura 22 — 28°). Yiliga 1200 mm dan 3500 mm gacha yogʻin yogʻadi. Dare koʻp. G. ya. hududida dunyodagi eng baland (1054 m) Anxel sharsharasi bor. Qizil-sariq laterit tuproqli yerlarda sernam tropik oʻrmon (gileya) lar keng tarqalgan. Hayvonot dunyosi juda boy. Bu yerda neotropik oblastning Braziliya kichik oblastiga mansub yapaloq burunli maymunlar, yalqov, chumolixoʻr, zirhlilar, tapir, yaguar kabi hayvonlar, parrandalar, hasharotlar yashaydi. G. ya. da aholi siyrak. Kam sonli indeyslar ovchilik, baliq tutish va ibtidoiy dehqonchilik bilan shugʻullanadi. Chet el kompaniyalari bu yerda yer osti boyliklari qazib chiqaradi, qimmatbaho yogʻoch tayyorlaydi. G. ya. da Braziliya, Venesuela, Gayana, Surinam Kolumbiya davlatlari va Gviana (Fransiya mulki) joylashgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Koronograf
**Koronograf** (lotincha: *corona* — toj va …graf) — quyosh tojini oʻrganish uchun moʻljallangan teleskop. Quyosh tojidan toʻshayotgan yorugʻlik selostat qurilma yordamida katta masshtabli surat olish uchun uzun fokusli fotokameraga yoʻnaltiriladi. Quyosh tutilishi kam boʻlganligi uchun, Quyosh tojini doimiy kuzatish maqsadida koronografdan foydalaniladi. Unda Quyosh tasvirini toʻsib qoladigan qoʻshimcha disk bor. Koronograf yassi linza, ekran toʻsqich maydon linzasi, diafragma va Quyosh tojining tasvirini fotoqogʻozga tushiruvchi obyektiv linzadan iborat. Shunday koronografni birinchi boʻlib fransuz astronomi B. Lio yasagan (1930) va Pikdyu-Midi (Fransiya) rasadxonasidan Quyosh tojini kuzatgan (1931). Koronograflar yaqin vaqtlargacha dengiz sathidan ancha balandga (Pikdyu-Midida 2870 m, Aroza togʻida 2050 m) oʻrnatilardi.

Koronografda olingan suratlar
-----------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Koronograf orqali olingan kometa surati — NASA | SOHO observatoriyasidan olingan surat misloli |

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Furye teoremasi** - bu, Signal garmonik tebranishlarning yig'indisidek  qismlarga ajratiladi , keyin mos koeffitsiyentlar bilan tenglikga aylantiriladi. 

**Furye almashtirishlari** - Bu formula Parseval formulasining umumlasgani boʻlib, Plansharel teoremasi deyiladi. (8) formula, f.gai nazaridan, tebranma harakat energiyasi uning garmonik komponentlari energiyalarining yigʻindisiga teng ekanligini biddiradi.

Furye almashtirishlari operatorini yuqorida aytilgan maʼnoda integrallanuvchi funksiyalardan koʻra umumiyroq funksiyalar sinfiga, chunonchi baʼzi bir umumlashgan (sekin oʻsuvchi) funksiyalar sinfiga ham qoʻllash mumkin. Furye almashtirishlari Bessel funksiyalariga nisbatan umumlashtirilgan. Undan tashqari, ehtimollar nazariyasida keng qoʻllaniladigan FuryeStiltyes almashtirishi ham bunga misol boʻladi. Furye almashtirishlari dastlab issiqlik oʻtkazish nazariyasida qoʻllanilib, keyinchalik u matematikaning koʻpgina muhim sohalarida differensial, integral tenglamalarni yechigsda, maxsus funksiyalar nazariyasida va boshqalarda qoʻllanilib kelmoqda.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Atlantika hodisasi** (inglizcha: *Atlantique Incident*) — 1999-yil 10-avgustda Pokiston dengiz kuchlarining Atlantika patrul samolyotining Hindiston havo kuchlari qiruvchi samolyoti tomonidan chegarani buzganidan keyin urib tushirilgan voqeadir.

Voqea
-----

1991-yilda Hindiston va Pokiston oʻrtasida ikki davlatning jangovar samolyotlari chegaraga 10 kilometrdan yaqinroq uchmasligi toʻgʻrisidagi shartnoma imzolandi.

1999-yil 10-avgustda cheklangan koʻrinish sharoitida Pokistonning Atlantika patrul samolyoti Hindiston chegarasini kesib oʻtdi va darhol Naliyadagi aviabazadagi Hindiston harbiy-havo kuchlarining MiG-21 qiruvchisi tomonidan urib tushirildi. Jarayonda Pokiston samolyoti bortidagi 16 kishining barchasi halok boʻldi.

Pokiston va Hindistonning voqeaga munosabati
--------------------------------------------

Pokiston rasmiylari darhol urib tushirilgan samolyot jangovar samolyotlar toifasiga kirmasligini va shunga koʻra, 1991-yilgi kelishuvda belgilangan cheklovlar unga taalluqli emasligini taʼkidladi. Biroq pokistonliklar Harbiy-dengiz kuchlari samolyoti nima sababdan Hindiston chegarasini kesib o‘tganini tushuntira olmadi. Islomobodning aytishicha, samolyot qurolsiz bo‘lib, Pokiston janubidagi Sind viloyatida rejali o‘quv parvozini amalga oshirgan.

Hindiston rasmiylari ham voqeaga izoh berdi. Ularning taʼkidlashicha, Pokiston samolyoti Hindiston hududiga 10 km yaqinlikka kirgandan keyingina urib tushirilgan.

Xalqaro vositachilik
--------------------

Pokistonning BMTdagi elchisi Inom-ul-Haq: „Xalqaro hamjamiyat bu mojaroni hal qilishda yetakchilik qilishi kerak", dedi. Biroq, BMT Xavfsizlik Kengashi yadro quroliga ega boʻlgan har ikki davlat bu masalani ikki tomonlama muzokaralar yoʻli bilan hal qilishi kerakligi haqida bayonot berdi. AQSh, shuningdek, tomonlarni bosiqlikka chaqirdi. Biroq Inom-ul-Haqning aytishicha, hind-Pokiston mojarosi bir necha o‘n yilliklardan keyin ham hal etilmasa, xalqaro hamjamiyat bu voqea tinch yo‘l bilan hal qilinishini kutmasligi kerak. U, shuningdek, BMT Bosh kotibi Kofi Annanni voqea haqidagi fikrini oʻzgartirishga va Kashmirdagi mojaroning hal etilishiga taʼsir koʻrsatishga chaqirdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „The Atlantique Incident". *1999 Kargil Operations*.  Bharat Rakshak. 2-fevral 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-iyul 2022-yil.
„KAMALAK-TV" — Oʻzbekiston Respublikasida aholi va tashkilotlarga telekommunikatsiya xizmati koʻrsatuvchi Oʻzbekiston — Amerika qoʻshma korxonasi. Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan Respublika radioaloqa va televideniye i.ch. birlashmasi (Aloqa vazirligi) va AQSH tomonidan Interneyshnl Tellssll IPK kompaniyasi 1992-yil tashkil qilgan. „K.-TV" — yuqori sifatli sunʼiy yoʻldosh televideniye tizimi. „K.-TV" oʻz faoliyatini televideniye xizmatlari koʻrsatishdan boshladi. Amerika tomoni qoʻshma korxonaga efir-kabelli televideniyening zamonaviy texnologiyasi va jihozlari tizimini yetkazib berdi (bu tizim jaqonda MMDS belgisi bilan maʼlum). „K.-TV" kabel boʻyicha mijozlar (abonentlar) ga 1993-yil 8 ta televizion kanal boʻyicha xizmat koʻrsatgan, 2002-yilda bu koʻrsatkich 20 televizion kanalga yetdi. Bu kanallar boʻyicha sutka mobaynida butun dunyodan oʻzbek, rus, ingliz, nemis, fransuz, koreys va b. tillarda 28 sunʼiy yoʻldosh dasturlari olib koʻrsatiladi. „K.-TV" olib uzatadigan kanallar orqali esa yangi axborotlar, filmlar, sport musobaqalari, voqealar sodir boʻlayotgan joylardan toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatuvlar, musiqa dasturlari, iqtisod va siyosatga doir maʼlumotlar, hayvonot va oʻsimlik dunyosi, multfilmlar va b. qiziqarli dasturlar olib koʻrsatiladi. „K.—TV" tizimiga yakka abonentlar ham, jamoa abonentlar ham, korxonalar ham ulanishi mumkin. Uning abonentlari soni — 30 mingdan ortiq (2002). „K.TV" orqali uzatiladigan signallar kodlab qoʻyiladi va abonentlar televizorlariga maxsus qurilmalar oʻrnatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |