**Ayyub ibn Salama ibn Abdulloh ibn al-Volid ibn al-Volid ibn al-Mug‘iyra al-Maxzumiy** (taxminan 715-762) - Damashq xalifaligi oxiri va Abbosiylar xalifaligi davrining boshlarida Madinaning eng taniqli kishilaridan biri. U Qurayshning boy urug'laridan hisoblanmish Banu Maxzum urug'ining badavlat oilasiga mansub bo'lgan. Ayyub ibn Salama xalifalar Sulaymon ibn Abdulmalik, Xishom ibn Abdulmalik va Mansurlar davrida Madinadagi siyosiy voqealarning guvohi va ishtirokchisi, jumladan, Muhammad an-Nafs az-Zakiyyaning Abbosiylarga qarshi Alilar qoʻzgʻoloni tarafdori sifatida qayd etilgan.

Oilasi
------

Ayyub ibn Salama Quraysh qabilasining yirik Banu Maxzum urug'idan bo'lgan Valid ibn al-Mugʻiyra xonadoni a'zosi bo'lgan. U Damashq xalifaligi (661–750) hukmronligi yillari yoki 750-yilda Abbosiylar xalifaligi barpo etilganidan ko‘p o‘tmay, 630-yillardagi ilk musulmon istilolarining yirik sarkardasi, barcha erkak avlodlari Suriyadagi oxirgi urushda tarqalgan vabo kasalligidan halok boʻlgan Xolid ibn Validning (642-yilda vafot etgan) boyligini o'ziga meros qilib olgan. Ushbu meros tarkibida Madinada joylashgan bir qancha uylar ham bo'lib, ularning barchasi Ayyub ibn Salamaga qolgan. Ayyub ibn Salamaning Damashq xalifasi Hishom ibn Abdulmalik (h. 724–743) bilan qarindoshligi bo'lgan, ya'ni Hishomning onasi Oysha Ayyubning otatomondan qarindoshi Hishom ibn Ismoil ibn Hishom ibn al-Volid ibn al-Mug‘iyraning qizi bo'lgan. Ayyub ibn Salama jiyani Ummu Salama binti Ya'qub al-Maxzumiy orqali xalifa Hishomning o'g'li Maslama hamda Abbosiylarning birinchi xalifasi as-Saffoh bilan oilaviy aloqada bo'lgan, ularning ikkalasi ham bir paytlar Ummu Salamaga uylangan va undan farzand ko'rgan. As-Saffoh va Ummu Salamaning qizi Rayta Abbosiylarning uchinchi xalifasi al-Mahdiyga turmushga chiqqan, ularning Ubaydalloh va Ali ismli o'g'illari bo'lgan.

Ayyub ibn Salamaning xalifa Ali (h. 656–661) avlodi bo'lmish Fotima binti Abdulloh al-Hasanga uylanishi uning otasi bilan oʻrtalarida janjal kelib chiqishiga sabab bo'lgan, chunki Ayyub Fotimaning qo'lini qizining yagona qonuniy shafoatchisi ekanligini da'vo qilgan otasidan emas, oʻgʻli Solih ibn Abdulloh ibn Muoviya ibn Jaʼfardan so'raydi. Bu nizo Ayyubning xalifa Hishom tomonidan qamoqqa olinishiga olib kelgan. Ayyub o‘g‘lining aralashuvi bilan xalifa uni ozod qilgan. Tarixchi Umar ibn Shabba (878-yilda vafot etgan) Ayyub ibn Salamaning nevarasi Muhammad ibn Xolid ibn Ismoil bilan bog'liq ma'lumotlar keltirgan. Ayyubning avlodlari Umar ibn Shabba davrida Madinada Xolid ibn Validning mulkiga egalik qilishda davom etganlar.

| Chart of the household of al-Walid ibn al-Mughira of the Makhzum, showing marital ties with the Umayyad and Abbasid dynasties |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | {{{MUG}}} |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | {{{WAL1}}} |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | {{{WAL2}}} |  |  |  | {{{HIS1}}} |  |  |  | {{{KHA1}}} |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  | {{{ABA2}}} |  |  |  | {{{ISM}}} |  |  |  | {{{ABR2}}} |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  | {{{SAL}}} |  |  |  | {{{HIS2}}} |  |  |  | {{{KHA2}}} |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | {{{YAQ}}} |  | {{{AYB}}} |  | {{{IBR}}} |  | {{{MUH}}} |  | {{{KHA3}}} |  | {{{AIS}}} |  | {{{ABM}}} |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  | {{{SAFF}}} |  | {{{UMS}}} |  | {{{ISM2}}} |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | {{{HIS3}}} |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
| {{{MAH}}} |  | {{{RAY}}} |  |  |  | {{{KHA4}}} |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | {{{MAS}}} |  |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
| {{{UBD}}} |  | {{{ALI}}} |  |  |  | {{{MUH}}} |  |
|

 |

Hayoti
------

Ayyub ibn Salama 715-yilda Umaviylar xalifasi Sulaymon ibn Abdulmalik tomonidan doʻsti, Madina hokimi Usmon ibn Hayyon al-Murriyning ishdan boʻshatilishi va uning kaltaklanishiga guvoh boʻlgan. U Islom payg'ambari Muhammadning nevaralari Alid Zayd ibn Alining Iroq umaviylar gubernatori Xolid al-Qasriy (h. 724–738) tomonidan yo'l qo'yilgan moliyaviy qonunbuzarliklarga da'vo qilganligi bois ayblangan. Alid Muhammad an-Nafs az-Zakiyyaning abbosiylar xalifasi Mansurga qarshi qoʻzgʻoloni paytida (h. 754–775) 762–763-yillarda Ayyub an-Nafs az-Zakiyyaga Madinada bay'at qilgan. Qo‘zg‘olon bostirilganida, Ayyub ibn Salama omma oldida oshkora tavba qilib, qasamdan qaytgani uchun avf etilgan. Ayyub an-Nafs az-Zakiyyaning mahalliy ittifoqchisi, xalifalar Usmon ibn Affon (h. 644–656) va Alining avlodi Muhammad ibn Abdulloh al-Usmoniyni qamchilash orqali Mansurning jazolanishiga guvoh bo‘lgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5  Elad 2016. sfn error: no target: CITEREFElad2016 (help)
2. 1 2  Hinds 1991. sfn error: no target: CITEREFHinds1991 (help)
3. 1 2 3 4  McAuliffe 1995. sfn error: no target: CITEREFMcAuliffe1995 (help)
4. ↑  Powers 1989. sfn error: no target: CITEREFPowers1989 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Elad, Amikam*. The Rebellion of Muḥammad al-Nafs al-Zakiyya in 145/762: Ṭālibīs and Early ʿAbbāsīs in Conflict*. Leiden: Brill, 2016. ISBN 978-90-04-22989-1.