**Malayziya Xalqaro Islom Universiteti** (malaycha: *Universiti Islam Antarabangsa Malaysia*; Javi: اونيۏرسيتي اسلام انتارابڠسا مليسيا; arabcha: ), **IIUM** nomi bilan ham tanilgan, Malayziyadagi davlat universitetidir. Bosh qarorgohi Selengor shahrining Gombak hududida joylashgan IIUMning butun Malayziya boʻylab yana oltita kampusi bor. Bulardan ikkitasi tibbiy markazlashtirilgan kampusi va Gambang, Pahang shahridagi Fond tadqiqotlari markazi, Kuala-Lumpurdagi ikkita shahar kampusi va Johordagi Pagoh hududidagi til va sayyohlik kampusi.

Universitetga sakkizta hukumat va Islom hamkorlik tashkiloti (IHT) homiylik qiladi. U Pokistonning Islomobod xalqaro islom universiteti va Bangladeshning Chittagong xalqaro islom universitetidan farq qiladi.

Universitet 1983-yil 23-mayda tashkil etilgan va islom tamoyillari asosida tashkil etilgan. Islomiy qadriyatlar barcha fanlarga singdirilgan. IIUM oʻzining 14 ta fakultetida bakalavr, magistratura va doktorantura kurslarida o'qishlikni taklif etadi, bu "Kulliyya" ("Kulliyyat", koʻplik) deb ham ataladi.

1987-yildan buyon IIUM dunyoning 100 dan ortiq mamlakatidan 70 000 dan ortiq bitiruvchilar va bakalavrlarni tayyorlagan. Ularning aksariyati Malayziyalik talabalar hisoblanadi.

Tarixi
------

 IIUM tomonidan qo'llanilgan birinchi logotip (faqat IIU nomi bilan tanilgan paytda), hozirgi logotip joriy etilishidan oldin.
O‘sha paytdagi 4-Bosh vazir Mahathir Mohamad 1982-yilda IHT yetakchilari o‘rtasida bilimlarni islomlashtirish bo‘yicha bo‘lib o‘tgan uchrashuvda xalqaro islom ta’limi instituti g‘oyasini ilgari surgan. Bu fikrni o'sha paytdagi ta'lim vaziri Sulaymon Dovud ta'lim bosh direktori Murod Muhammad Nor va yana ikkita davlat arboblari bilan bo'lishgan. Malayziya Milliy universitetining o'sha paytdagi professori Muhammad Kamol Hassan yig'ilishda ishtirok etgan yuqori martabali ilmiy xodim bilan birgalikda universitet kontseptsiyasi bo'yicha birinchi ishchi hujjatni tayyorlagan.

IIUM bir vaqtlar xususiy universitet bo'lgan. Universitetning ta'lim tili Malayziya emas, balki ingliz va arab tillarida bo'lishi kerak bo'lganligi sababli, dastlab Malayziya qonunlari tomonidan taqiqlangan. IIUM dastlab 1965-yilda bekor qilingan Kompaniyalar to'g'risidagi qonunga muvofiq faoliyat boshlagan. Biroq, IIUM 1983-yil 23-mayda 1971-yildagi Universitetlar va kollejlar to‘g‘risidagi qonunning 5A (2) bo‘limiga ko‘ra, o‘sha paytdagi Malayziya qirol Ahmadshoh Paxangdan tashkil etish buyrug‘ini olganida, rasmiy ravishda davlat universitetiga aylantirilgan. Malayziya hukumati, yettita boshqa hukumat va IHT o‘rtasidagi hamkorlik to‘g‘risidagi diplomatik aloqalarni yo'lga qo'ygan.

1983-yil 8-iyulda boshlangan birinchi akademik sessiyaga Malayziya va chet eldan jami 153 nafar talaba roʻyxatga olingan. Kurslar Iqtisodiyot fakulteti, Yuridik fakultet, Fundamental bilimlar markazi va Tillar markazi qoshida olib borilgan. Ushbu birinchi partiya a'zolari 1987-yil 10-oktyabrda bo'lib o'tgan ilk bitiruv kunida o'z darajalari va diplomlarini olganlar. 68 nafar bitiruvchiga iqtisod bakalavri, 56 nafar bitiruvchilarga huquq bakalavriati va 29 nafar qozilarga Islom sud hokimiyati huquqi va boshqaruvi diplomi taqdim etilgan.

Boshqaruv tizimi
----------------

Pahanglik Ahmad Shoh 1983-yil 1-iyuldan beri konstitutsiyaning asoschisi bo'lgan. O'limidan oldin uning o'rnini kelini, hozirgi malika Tunku Aziza Aminah Maymunah Iskandariyo egallagan. U 2019-yil 12-aprelda besh yillik muddatga konstitutsiyaviy rahbar etib tayinlangan, qaynotasi IIUMda 36 yillik kanslerlik lavozimini bajargan, ammo tayinlash to‘g‘risidagi hujjat unga faqat 2019-yil 17-iyun kuni federal hukumat tomonidan taqdim etilgan. 

Mohd. Daud Bakar, Malayziyadagi islomiy moliya mutaxassisi bo'lib, 2019-yil 1-iyuldan buyon faoliyat yuritayotgan sakkizinchi va amaldagi prezident hisoblanadi.

### 1983-yildan beri rahbarlik qilganlar

| # | Ism | Davr boshlanishi | Muddat oxiri |
| --- | --- | --- | --- |
| *Konstitutsiya rahbari* |
| 1 | Pahanglik Ahmadshoh | 1983 yil 1 iyul | 2019 yil 11 aprel |
| 2 | Tunku Azizah Aminah Maimunah Iskandariah | 2019 yil 12 aprel  | Hozirgi |
| *Prezident* |
| 1 | Husayn Onn | 1983 yil | 1987 yil |
| 2 | Anvar Ibrohim | 1988 yil | 1998 yil |
| 3 | Najib Razak | 1998 yil | 1999 yil |
| 4 | Sanusi Junid | 2000 yil fevral | 2008 yil 1 iyun |
| 5 | Mohd Sidek Hassan | 2008 yil 2 iyun | 2013 yil 1 iyun |
| 6 | Rais Yatim | 2 iyun 2013 yil | 2018 yil 1 iyun |
| 7 | Maszli Malik | 2018 yil 5 sentyabr | 2018 yil 9 noyabr  |
| 8 | Mohd Daud Bakar | 2019 yil 1 iyul | 2022 yil 30 iyun |
| 9 | Samsudin Usmon | 2022 yil 1 iyul | Hozirgi |
| *Rektor* |
| 1 | Muhammad M. Abdul Rauf | 1984 yil | 1989 yil |
| 2 | Abdul Hamid AbuSulaymon | 1989 yil | 1998 yil |
| 3 | Mohd Kamol Hasan | 1998 yil 5 aprel | 2006 yil 31 may |
| 4 | Sayid Arabi Idid | 2006 yil 1 iyun | 2011 yil 1 iyun |
| 5 | Zaleha Kamarudin | 2011 yil 2 avgust | 2018 yil 31 iyul |
| 6 | Dzulkifli Abdul Razak | 2018 yil 1 avgust | Hozirgi |

Kampus
------

 Malayziya xalqaro islom universiteti, Gombak kampusi
IIUM shtab-kvartirasi Selengor shahrining Gombak hududida 700 akr (2.8 km²) maydonda joylashgan. Uning yana oltita kampusi ham faoliyat olib boradi. Kampuslarning uchtasi Kuantan, Pahang shahrida joylashgan bo'lib, Gambangda joylashgan Fond tadqiqotlari markazi, Bandar Indera Mahkota shahrida joylashgan tibbiy markaz va Tengku Ampuan Afzan kasalxonasi yaqinida joylashgan klinik kampuslari faoliyat olib boradi. Ikkita shahar kampuslari Persiaran Duta va Jalan Damansara, Kuala-Lumpurda, boshqa kampus esa Bandar Universiti Pagoh, Johorda joylashgan.

### O'quv markazlari

IIUMda 14 ta fakultet mavjud. Ularning har biri arab tilida "Kulliya" ("Kulliyat" ko‘plik) deb nomlanadi:

* Ahmad Ibrohim Kulliyah Qonunlar (AIKOL) - Gombak
* Iqtisodiyot va boshqaruv fanlari kulliyasi (KENMS) - Gombak
* AbdulHamid AbuSulaymon Kulliya Islom nozil ilm va inson fanlari (AHAS KIRKHS) - Gombak
* Arxitektura va atrof-muhit dizayni kulliyasi (KAED) - Gombak
* Muhandislik kulliyasi (KOE) - Gombak
* Ta'lim Kulliyasi (KOE) - Gombak
* Axborot va kommunikatsiya texnologiyalari kulliyasi (KICT) - Gombak
* Tibbiyot kulliyasi (KOM) - Kuantan
* Stomatologiya kulliyasi (KOD) - Kuantan
* Ittifoqdosh sog'liqni saqlash fanlari kulliyasi (KAHS) - Kuantan
* Ilm kulliyasi (KOS) - Kuantan
* Hamshiralik kulliyasi (KON) - Kuantan
* Barqaror turizm va zamonaviy til kulliyasi (KSTCL) - Pagoh

* IIUMga tegishli obyektlari
* Sultan Haji Ahmad Shah Mosque, Gombak Campus (outside view)Sulton hoji Ahmad Shoh masjidi, Gombak kampusi (tashqi ko‘rinish)
* Sultan Haji Ahmad Shah Mosque, Gombak Campus (inside view)Sulton Hoji Ahmad Shoh masjidi, Gombak kampusi (ichki ko'rinish)
* Cultural Centre (at left side) and Azman Hashim Complex (at right side)Madaniyat markazi (chap tomonda) va Azman Hoshim majmuasi (o'ng tomonda)
* Library at Gombak CampusGombak kampusidagi kutubxona
* Mahallah al-Faruq, one of 17 residential colleges existed in Gombak CampusGombak kampusida 17 ta turar joy kollejlaridan biri bo'lgan Mahalloh al-Faruq mavjud
* Sayyidina Hamzah StadiumSayyidina Hamza stadioni
* Football fieldFutbol maydoni

Akademiklar
-----------

### Usra

IIUM Malayziyadagi yagona davlat universiteti boʻlib, uning barcha taʼsis va bakalavriat talabalari Usraga, yaʼni ijtimoiy, maʼnaviy va intellektual yuksalish maqsadida har hafta oʻtkaziladigan islomiy oʻquv toʻgaragiga borishi majburiydir. IIUM tashkil etilganidan beri Usra talabalar uchun IIUMni bitirish uchun talabi bo'lib kelgan. 2014-yildan boshlab turar joy kollejlarida markazlashtirilgan Usradan tashqari alohida Usra o‘tkazilib kelinmoqda, bu kampusda yashovchi o‘rta bosqich talabalari uchun ham majburiy qilib belgilangan.

Yutuqlar
--------

### Mukofotlar va e'tirof

2014-yilda IIUM 35-jahon universitetlari o‘rtasida bahs-munozaralar chempionatida ishtirok etgan 440 jamoa ichida o‘ninchi o‘rinni egallagan. 2016-yilda IIUM Birlashgan Osiyo munozaralar chempionatida, Avstraliya intervaritsial munozaralar chempionatida va Britaniya parlamenti bo‘yicha Osiyo chempionatida g‘olib bo'lgani. 2017-yilda IIUM jahon universitetlari arabcha bahs-munozaralar chempionatida ikkinchi o‘rinni egallagan.

Tadqiqotlar sohasida IIUM PENCIPTA, INPEX, ITEX Jeneva va KIPA kabi ko'rgazmalarda oltin, kumush va bronza medallarini qo'lga kiritishi bilan mintaqaviy va xalqaro miqyosda e'tirofga sazovor bo'lgan. IIUM *Proton Green Mobility Challenge 2012* (PGMC) da ishtirok etgan, "Smart Mobility" nomli elektr quvvati bilan ishlaydigan Proton Saga BLM tanlovida umumiy chempion bo'lgan, shuningdek, "Farthest Distance" va "Fastest Two Laps Challenge" mukofotini qo'lga kiritgan.

IIUM JAKIM va YADIM hamkorligida Malayziya Shariat indeksini yaratishda ishtirok etgan. Indeks sakkizta soha – sud-huquq, siyosat, iqtisod, sog‘liqni saqlash, ta’lim, madaniyat, infratuzilma va atrof-muhit hamda ijtimoiy – "maqasid shariat" yoki shariat niyatlariga muvofiqligini o‘lchaydi. Malayziya shariat indeksi 2015-yil 10-fevralda Malayziya Bosh vaziri tomonidan rasman ishga tushirilgan.

Taniqli bitiruvchilar
---------------------

IIUM mamlakatdagi eng nufuzli islom oliy taʼlim muassasasi hamda musulmon dunyosidagi yetakchi islom universitetlaridan biri sifatida tanilgan.

* Malayziya xalqaro islom universitetining bitiruvchilari
* Pritam Singh, Leader of the Opposition for Singapore Pritam Singx, Singapur uchun muxolifat darajasi
* Zambry Abdul Kadir, 15th Minister of Foreign Affairs Zambri Abdul Qodir,15-tashqi ishlar vaziri
* Syed Saddiq, 1st President of the Malaysian United Democratic Alliance Sayid Saddiq, Malayziya Birlashgan Demokratik Alyansining 1-prezidenti
* Azalina Othman Said, Minister in the Prime Minister's Department for Law and Institutional Reforms Azalina Usmon Said, Bosh vazir huzuridagi Huquq va institutsional tuzilmalar departamenti vaziri
* Asyraf Wajdi Dusuki, Chairman of the Majlis Amanah Rakyat Asyraf Vajdi Dusuki, Amana Rakyat majlisi a'zosi
* Khalid Abu Bakar, 10th Inspector-General of the Royal Malaysian Xolid Abu Bakr, Malayziya Qirolligining 10-bosh inspektori
* Asri Zainul Abidin, Mufti of Perlis Asri Zaynul Obidin, Perlis muftiysi
* Hassan Saeed, 2nd Attorney General of the Republic of Maldives Hasan Said, Maldiv Respublikasining 2-bosh prokurori
* Husnu Al Suood, 5th Attorney General of the Republic of Maldives Husnu Al Suod, Maldiv Respublikasining 5-bosh prokurori
* Koutoub Moustapha Sano, Minister of Religious Affairs of the Republic of Guinea Koutoub Mustafa Sano, Gvineya Respublikasi Din ishlari vaziri

Fakultetning taniqli professor-o'qituvchilari
---------------------------------------------

### Hozirgi professor-o'qituvchilar

* Abdul Rashid Moten, KIRKHS professori, siyosatshunos
* Abdulla al-Ahsan, KIRKHS professori, zamonaviy musulmon tarixchisi
* Shamrahayu Abdul Aziz, AIKOL dotsenti, konstitutsiyaviy ekspert
* Syed Arabi Syed Abdulloh Idid, KIRKHS katta professori, media va aloqa eksperti va IIUM rektori (2006-2011)
* Zaleha Kamarudin, AIKOL professori, oilaviy huquq eksperti va IIUM rektori (2011-2018)

### Fakultetning sobiq professor-o‘qituvchilari

* Abdul Aziz Bari, AIKOL o'qituvchisi va professori (1989-2011), Tebing Tinggi uchun MLA, Perak va Perak Davlat Ijroiya Kengashi a'zosi, Malayziya (2018-yildan)
* Abdul Hamid Ahmad Abu Sulaymon, IIUM rektori (1988-1998)
* Ahmad Mohamed Ibrohim, AIKOL asoschisi dekani, Singapur Bosh prokurori (1959-1967)
* Ahmad Davuto'g'li, KIRKHS siyosiy fanlar o'qituvchisi (1993-1996), Turkiya Bosh vaziri (2014-2016)
* Maszlee Malik, KIRKHS o'qituvchisi (2002-2018), Simpang Renggam deputati, IIUM prezidenti va Malayziya Ta'lim vaziri (2018-yildan beri)
* Mohammad Hoshim Kamali, AIKOL va ISTAC islom huquqi professori (1985-2007), Xalqaro ilg'or islom tadqiqotlari instituti bosh direktori (2007-yildan)
* Mohd. Kamol Hasan , IIUM rektori (1999-2006)
* Sayid Muhammad Naqib al-Attas, ISTAC asoschisi, keyin UTMga tashrif buyurgan professor
* Ismavi bin Zen, sobiq rektor o'rinbosari (1999-2005), MasjidilHaramni kengaytirish bo'yicha bosh panelist, Tokoh Maal Hijrah Saravak 2010

Yana qarang
-----------

* Islom ta'lim muassasalari ro'yxati

Havolalar
---------

 Media related to Malayziya xalqaro islom universiteti at Wikimedia Commons

* Rasmiy sayti


1. ↑  „Aiming to be premier Islamic university". *thestar.com.my* (2007-yil 30-noyabr). 2011-yil 8-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 7-dekabr.
2. ↑  Ahmed, Muhammad; Ali, Syed Ahmad (2020-06-30). "Establishing Brand Personality of an Islamic Institution: An Empirical Study on International Islamic University Malaysia" (en). *Jihat Ul Islam* **13** (1): 15–30. doi:10.51506/jihat-ul-islam.v13i2.126 (inactive 31 January 2024). ISSN 2521-425X. .
3. 1 2 3  „History of International Islamic University Malaysia". Qaraldi: 2014-yil 3-avgust.
4. ↑  Ibrahim, Ismail. „UIAM lambing kecemerlangan Malaysia". Utusan Malaysia (2001-yil 12-aprel). Qaraldi: 2014-yil 3-avgust.
5. 1 2  „Raja Permaisuri Agong Ketua Perlembagaan UIAM baharu" (ms-my). *Berita Harian* (2019-yil 17-iyun). Qaraldi: 2019-yil 17-iyun.
6. ↑  Md Khairudin, Mohd Khairul Anam. „Dr Mohd Daud Presiden Baharu UIAM" (ms-my). *Berita Harian* (2019-yil 11-iyul). Qaraldi: 2019-yil 11-iyul.
7. ↑  Choong, Jerry. „After Maszlee, Islamic finance expert Daud Bakar is IIUM's new president". *Yahoo! News Singapore* (2019-yil 11-iyul). Qaraldi: 2019-yil 11-iyul.
8. ↑  Awang Marusin, Awang Abdul Muizz (2018). "The Practice of Usrah in Teaching and Learning: Case Study at the International Islamic University Malaysia". *Proceedings of International Conference on the Future of Education 2018* (Bukit Mertajam: Institute of Teacher Education, Tuanku Bainun Campus): 1–14. Archived from the original on 30 July 2018.. Qaraldi: 30 July 2018. Malayziya xalqaro islom universiteti]]
9. ↑  „IIUM debate team ranked 10th in World championship - Nation - The Star Online". *www.thestar.com.my*.
10. ↑  Yop, Ridzuan. „UIAM Naib Juara Debat Bahasa Arab". *Berita Harian* (2017-yil 13-aprel). Qaraldi: 2018-yil 31-iyul.
11. ↑  „Indah Water Konsortium ~ IWK".  Web6.bernama.com. 2012-yil 26-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 3-avgust.
12. ↑  „Proton Green Mobility Challenge: IIUM is overall champion, UMP and UTeM are runners-up" (2012-yil 10-oktyabr).
13. ↑  „Shariah index proves Umno empowers Islam, says Najib – Bernama - the Malaysian Insider". 2015-yil 10-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 10-fevral.
14. ↑  „Shariah Index good for non-Muslims too, PM says" (2015-yil 10-fevral).