recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Qandahor tumani** yoki **Dand tumani** Afgʻonistonning Qandahor viloyatining markaziy qismida, Qandahor shahrini oʻrab turgan joyda joylashgan. Gʻarbda Panjvay tumani, shimolda Argʻandab tumani, shimoli-sharqda Shoh Vali Kot tumani va sharq va janubda Daman tumani bilan chegaradosh hisoblanadi. Aholisi 468200 nafar (2006).  Tuman markazi — Qandahor shahri hisoblanadi.

Tarixi
------

2009-yil mart oyida Dand tumani markazi ikki Tolibon isyonchisi tomonidan hujum natijasida vayron qilingan edi. 2009-yil dekabr oyida u yer Qandahor viloyatini qayta qurish guruhining Tashqi ishlar departamenti va Kanada fuqarolik politsiyasi tomonidan qayta qurildi.  Qurilish loyihasi kanadaliklar tomonidan amalga oshirilgan ikkita yirik tashabbusdan biri edi (ikkinchisi Tahkta Pulda, Qandahor shahrining janubi-sharqida).

Tolibonning sobiq poytaxti Qandahor shahridan bir oz tashqarida joylashgan Dand tumani o'zlarining sobiq qal'asini qaytarib olish niyatida bo'lgan Tolibon hujumchilari uchun strategik ahamiyatga ega edi.

Ta'limi
-------

Dand tumanida 30 ta maktab mavjud. Xavfsizlik nuqtai nazaridan maktablarning yarmidan ko'pi yopildi, ammo 2011-yil mart oyidan boshlab hammasi qayta ochildi. Maktablarda 12 mingga yaqin talaba tahsil oladi.

Boshqaruvi
----------

Dand tumani boshlig‘i Ahmadulloh Nazuk. Tumandagi milliy politsiya soni 350 tani tashkil etadi.

Eslatmalar
----------

* Ba'zi veb-saytlarda bu tuman Dand tumani sifatida ko'rsatilgan. Dand tumani hozir shaharning bir qismi.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  „Kandahar: Provincial profile". 7-iyul 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-iyul 2009-yil.
2. ↑  *Robinson.* „Dand District to get increased security". *www.afghanistan.gc.ca*.  Government of Canada (8-aprel 2009-yil). 13-iyun 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-yanvar 2010-yil.
3. ↑  „Schools reopen in Dand District" (19-mart 2011-yil). 24-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-mart 2011-yil.
Andoza:Districts of KandaharAndoza:Kandahar Province

Koordinatalari: 31°36′43″N 65°40′52″E﻿ / ﻿31.6119°N 65.6811°E﻿ / 31.6119; 65.6811GOKoordinatalari: 31°36′43″N 65°40′52″E﻿ / ﻿31.6119°N 65.6811°E﻿ / 31.6119; 65.6811GO
**Slovenlar**, slovinlar — Sloveniya Respublikasidagi xalq. 2,3 mln. kishi (1990y.lar urtalari), jumladan, Sloveniyada 1,7 mln. kishi. Sloven tilida soʻzlashadi. Dindorlari — katoliklar, protestantlar va pravoslavlar ham bor. hozirgi S. ajdodlari mil. 6—7-asrlarda Dunay daryosining oʻrta oqimi boʻylari, Pannoniya pasttekisligi, Sharqiy Alp (Karantaniya)da yashagan. 8-asrda karantaniyalik S. germanlarga tobe boʻlib krlganlar. 13-asrdan sloven yerlarining katta qismi Avstriya (1867-yildan Avstriya-Vengriya) tarkibida. 1918-yil Serblar, xorvatlar va slovenlar qirolligi (1929-yildan — Yugoslaviya) barpo etilgan. 20-asrning 1-yarmida millat boʻlib shakllangan. Yugoslaviya tarkibidan ajralib chiqqan S, 1991-yil 25 iyundan mustaqil davlat barpo etganlar.

S. dehqonchilik, chorvachilik, bogʻdorchilik, uzumchilik, asalarichilik va hunarmandchilik bilan shugʻullanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
NEMET (Nemeth) Dyula (1890.2.11, Karsag) — venger sharqshunosturkshunosi. Vengriya Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1922), akademik (1935), filol. fanlari doktori (1916), Budapesht universitetining professor (1916—64), Bolgariya Fanlar akademiyasi va GDR Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1954; 1955), Londondagi qirollik Osiyo jamiyatining faxriy aʼzosi (1955). Turkiya, Qrim, Kavkaz (qumuqlar) va Volga boʻyi xalqlari (chuvashlar)ning tillari, folklori, adabiyoti va etnografiyasini oʻrganish boʻyicha katta tadqiqotlar olib borgan. Runiy yozuv yodgorliklarini sharhlashdagi xizmatlari bilan turk-shunoslik faniga munosib hissa qoʻshdi. U venger runiy yozuvlarining 16 belgisi turkiy runiy yozuvlarining tegishli belgilariga juda yaqinligini, Talas vodiysidagi turkiy yozuv yodno-malari bilan qariyb oʻxshashligini aniqladi. Shuningdek, N. Urxun yozuvlarining oʻqilishiga ham tuzatishlar kiritgan. Uning "Usmoniy turk grammatikasi" asari turk tili boʻyicha muhim qoʻllanmadir. Bu kitob 1962-yilda ingliz tilida ham nashr etilgan. N.ning turkiy lahjalar boʻyicha koʻp yillik tekshirishlarining yakunlari yirik asari — "Vidin turklari"da berilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nelson haykali** — Britaniya vitse-admirali Horatio Nelsonning bronza haykali boʻlib, u 1813-yildan 2020-yilgacha Barbados poytaxtidagi National Heroes Square da joylashgan. Oʻshandan beri Barbados Museum & Historical Society muzeyiga koʻchirildi.

Tarixi
------

2020-yil 16-noyabrda yodgorlik demontaj qilindi. Haykalni Barbados Museum & Historical Society da koʻrsatishga qaror qilindi.

1805-yilda vitse-admiral Nelson Trafalgar jangidan biroz oldin Franko-Ispan flotini taʼqib qilib, Barbadosga tashrif buyurdi. Ingliz haykaltaroshi Richard Vestmakotning bronza haykali uning sharafiga 1813-yil 22-martda Trafalgar maydoni deb nomlanuvchi maydonda oʻrnatildi. Haykal 1906-1964-yillarda chiqarilgan bir nechta Barbados pochta markalarida aks ettirilgan.

1999-yilda Trafalgar maydoni Milliy qahramonlar maydoni deb oʻzgartirildi. Maydonda haykalni topish tobora munozarali boʻlib qoldi, chunki koʻplab yodgorliklar mustamlakachilik davriga oʻxshardi. Trafalgar jangi yilligi munosabati bilan gulchambar qoʻyish marosimlari toʻxtatildi. Yodgorlik 2017-yil noyabr oyida Mustaqillik bayrami arafasida buzib tashlangan: haykal va uning poydevori koʻk va sariq rangga boʻyalgan. Poydevor boʻylab Nelsonni „irqchi va oq tanlilar ustuni" deb taʼriflovchi yozuv bor edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Barbados removes Nelson statue in break with colonial past" (en). *reuters.com*. Qaraldi: 26-dekabr 2021-yil.
2. ↑  „Lord Nelson statue in Barbados to be get a new home with public input" (en). *barbados.loopnews.com*. Qaraldi: 26-dekabr 2021-yil.
3. ↑  „Denny unmoved in the face of delay of Lord Nelson statue removal" (en). *barbados.loopnews.com*. Qaraldi: 26-dekabr 2021-yil.
4. ↑  „Nelson’s Statue to be removed November 16" (en). *barbadostoday.bb*. Qaraldi: 26-dekabr 2021-yil.
5. ↑  „Barbados removes Nelson statue in break with colonial past" (en). *reuters.com*. Qaraldi: 26-dekabr 2021-yil.
6. 1 2  Cade 1955. sfn error: no target: CITEREFCade1955 (help)
7. 1 2  „Lord Nelson Statue" (en). *barbadospocketguide.com*. Qaraldi: 26-dekabr 2021-yil.
8. ↑  Gibbons 2015. sfn error: no target: CITEREFGibbons2015 (help)
9. ↑  „Statue of Lord Nelson defaced" (en). *nationnews.com*. Qaraldi: 26-dekabr 2021-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Reginald Courtney Cade*. British Colonial Stamps in Current Use*. Crown Agents for Oversea Governments and Administrations, 1955.
* Hugh Jefferies*. Stanley Gibbons Stamp Catalogue: Commonwealth and British Empire Stamps 1840–1970*. Stanley Gibbons Limited, 2015. ISBN 978-0-85259-918-1.
**Nematodozlar** — odam va hayvonlarda yumaloq gijjalar — nematodalar qoʻzgʻatadigan invazion kasalliklar (gelmintozlar). Parazitlar barcha turdagi umurtqalilar organizmining koʻpgina aʼzo va toʻqimalarini (aksariyat ovqat hazm qilish aʼzolarini) shikastlaydi. Hayvonlar nobud boʻladi yoki mahsuldorligi kamayadi, bu bilan N. chorvachilikka katta ziyon keltiradi. Qulay iqlim sharoiti (harorat, namlik, oraliq xoʻjayin boʻlishi, chorva mollarini saqlash qoidalariga rioya etmaslik, shuningdek, ularni davolash va profilaktika qilish tuzuk yoʻlga qoʻyilmaganligi) N. rivojlanishiga imkon beradi. Kattalarga nisbatan bolalar koʻproq kasallanadi va ularda kasallik ogʻir kechadi. Odam, parazitning yetuk tuxumlari meʼda-ichak yoʻliga yoki lichinkalari teriga tushganda zararlanadi. N.ning quyidagi turlari farqlanadi: askaridoz, ankilostomidoz, enterobioz, trixotsefalyoz, trixinellyoz va boshqa

Boshqa gelmintozlarga oʻxshash N. ham, asosan, ozodalikka eʼtibor bermaslik oqibatida kelib chiqadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nemis davlat operasi** (Die Deutsche Staatsoper) — Berlindagi opera teatri. 1742-yilda ochilgan (1918-yilgacha Qirol opera teatri). Milliy opera sanʼati rivojlanishida muhim rol oʻynagan; repertuaridan itadyan va fransuz kompozitorlari bilan birga L. Betxoven, K. M. Veber, L. Shpor, R. Vagner, R. Shtraus va boshqa nemis kompozitorlari asarlari asosiy urin olgan. Teatrda Yevropaning eng mashhur diri-jyorlari (V. Furtvengler, O. Klemperer, R. Shtraus, G. Karayan va boshqalar) faoliyat koʻrsatgan. Hozir teatr nemis operasining eng yaxshi anʼanalarini rivojlantirmoqda va chet el mumtoz va zamonaviy kompozitorlarining operalarini tashviq qilmoqda. Nemis davlat operasio. binosi Ikkinchi jahon urushi davrida qisman buzilgan. Qayta tiklangach, 1955-yilda ochilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Sayyod (maʼnolari).

**Sayyod** — Oʻzbekiston shou-biznesi mavzusiga bagʻishlangan vebsayt. Sayyod oʻzbek tilidagi eng ommalashgan koʻngilochar vebsaytlarning biridir. Saytda shou-biznes yangiliklari, mashhur kishilar bilan intervyular va turli bahs-munozaralar berib boriladi. Saytda "Sayyod.com, uz.sayyod.com, Sayyod.uz loyixasi sayt, blog emas, balki oddiy mualliflik shaxsiy saxifa. Yaʼni shaxsiy ijodkor saxifalari", deb yozilgan. Sayt asoschisi va bosh muharriri — Sardor Komilov.

Sayyod vebsayti 2008-yilda ishga tushgan. Avval sayt adresi sayyod.uz boʻlgan, keyinchalik sayyod.com boʻlib oʻzgargan. Oʻzbekistonda .uz domenini muvofiqlashtiruvchi UZINFOCOM tashkiloti mulozimi Nozim Daliyevga koʻra, 2011-yil davomida Sayyod.uz saytiga har oy 26 829 ziyoratchi kirgan. Ammo Komilov bu raqamlar notoʻgʻriligini, aslida tashriflar soni bundan ancha yuqori ekanligini bildirdi.

Sayyod saytidagi materiallar nostandart oʻzbek tilida yoziladi. Buni Komilov „Lekin men saytni rasmiy ravishda ochmaganim uchun, hozir ham xalq tilida yozishga harakat qilaman. Odamlarga bu yoqadi, ularga yetib borishi, oʻqishi oson. Endi rasmiy ravishda yozishadiku bir nimalar deb, bundan xalq zerikadi. Eng asosiysi axborotni yetib borishini yengillashtirish kerak", deb izohlaydi.

2013-yil oxirida ismi ochiqlanmagan oʻzbek qoʻshiqchisi va uning produseri oʻrtasidagi kelishmovchilik boʻyicha jinoiy ish ochildi, bu ishga Sayyod saytining aloqasi borligi aytildi. Buning ortidan Komilov Internetdagi faoliyatini toʻxtatishini bildirdi. 2014-yilning yanvar oyida bir guruh yoshlar Komilovning uyi oldida uni qoʻllab namoyish oʻtkazdi.

2013-yilning noyabr oyida Komilov Twitterda Oʻzbekiston Prezidenti Islom Karimovning qizi Gulnora Karimova bilan bahslashdi. 2-noyabr kuni Komilov Karimovadan intervyu berishini soʻradi. Bunga Karimova „Soxta piar ortidan quvmang…yana eksklyuziv intervyu soʻrab…buning uchun professional darajaga yetish lozim", deb javob berdi. Muhokama davomida Karimova turli muammolarga duchor boʻla boshlagan paytda Sayyod saytida uni qoʻllab yozilgan maqola keyinroq gʻoyib boʻlgani aytildi. Karimova bunga salbiy munosabat bildirdi. Pirovardida Komilov Karimovadan kechirim soʻradi va Sayyod saytida avval chop etilgan maqola qayta tiklandi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Oʻzbekistondagi shou-biznesga bagʻishlangan Sayyod.uz sayti asoschisiga savol bering". *Bi-Bi-Si oʻzbek xizmati* (11-dekabr 2012-yil). Qaraldi: 22-iyun 2015-yil.
2. ↑  „Biz haqimizda". *Sayyod*. Qaraldi: 23-iyun 2015-yil.
3. 1 2  „Sayyod: Men hamma narsaga adolatli yondoshaman, haqiqatni aytishdan qoʻrqmayman!". *Bi-Bi-Si oʻzbek xizmati* (18-dekabr 2012-yil). Qaraldi: 22-iyun 2015-yil.
4. 1 2  „Toshkentda Sayyod.uz himoyasiga namoyish oʻtkazildi". *Ozodlik radiosi* (8-yanvar 2013-yil). 22-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-iyun 2015-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2015-06-22).
5. 1 2  „Gulnora bilan tvit „jangi"da Sayyod yengildi". *Ozodlik radiosi* (20-noyabr 2013-yil). Qaraldi: 22-iyun 2015-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayt
**Pivo tuppasi** ― pivo ishlab chiqarishning chiqindi mahsulotidir — arpa suti qaynatilgandan va soʻrilganidan keyin qolgan atalasi. Don oʻzagi va don qobigʻining boʻlaklarini oʻz ichiga oladi. Yangi va quritilgan holda hayvonlarga yem sifatida, biogaz ishlab chiqarish uchun ishlatiladi. 100 kilogramm yangi tuppada — 21,2 yem birligi va 4,2 kg hazm boʻladigan protein; 100 kg qurugʻida- 75,7 yem birligi va 16,9 kg hazm boʻladigan protein bor. Ilgari boshqa yemlar bilan aralashtirilgan yangi tuppa bilan sigir, hoʻkiz, choʻchqalarni boqishgan; qurugi esa aralash ozuqa tarkibiga kiritilgan. Endilikda, koʻpincha, tuppani chorvaga bermasdan, biogazga qayta ishlanmoqda. Yemga ishlatganda tez sotilmasligi sababli, donning omborda bosilib ketishi tez-tez sodir boʻladi, ayniqsa, moʻl hosil boʻlganda. Biogazga ishlatilganda esa pivo zavodining oʻzi isteʼmolchi hisoblanadi.

Shuningdek, oxirgi vaqtda chet elda kepakli non ishlab chiqarishda pivo tuppasi qoʻshilmoqda.

Donlar chiqindixonaga koʻmilsa, ular 50-yilda parchalanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Spent Grain Bread Recipe". 16-aprel 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-may 2009-yil.
2. ↑  *агросервер.* „Российский агропромышленный сервер".  Агросервер.

Havolalar
---------

* Drobina pivnaya granulirovannaya -
"YUSUF VA AHMAD" —oʻzbek xalq dostoni. 16—17-asrlarda Xorazmda yaratilgan. Doston dastlab ogʻzaki anʼanada yaratilgan boʻlib, keyinchalik (18-asr) turkman shoiri Qurbonali Maʼrufiy qalamiga mansub yozma varianti yuzaga kelgan. Dostonning ogʻzaki variantlari xalqchil gʻoyalarni oʻz holicha saqlab qolganligi bilan alohida ajralib turadi. Asarda oʻzbek xalqining qahramonlik, sevgisadoqat, yordiyor mehri, tinchlik uchun kurash gʻoyalari ifodalangan. Doston turkman, qoraqalpoq, qozoq, uygʻur xalqlari orasida ham mashhur. Dostonda Isfahon yurti hukmdori Boʻzoʻgʻlonxonning oʻz jiyanlari (opasingil bolalari) Yusuf bilan Ahmadni Isfahondan haydashi, ularning Urganch shahrida panoh topishi va voyaga yetishi, hiyla yoʻli bilan Misr podshohi Goʻzalshohga asir tushishi, 7 yillik tutqunlikdan keyin oʻz yurtiga qaytishi va dushmanlaridan oʻch olishi voqealari goʻzal bir badiiy yoʻsinda tasvirlangan.

Dostonning Xorazm varianti nemischa tarjimasi bilan birgalikda venger olimi H.Vamberi tomonidan dastlab undan olingan parchalar holida Leypsig shahrida (1867), soʻng toʻla ravishda Budapeshtda (1911) chop etilgan. 1927-yilda Fozil Yoʻldosh oʻgʻli va Poʻlkan shoirdan Hodi Zarif yozib olgan variant esa, 1987-yilda B.Sarimsoqov tomonidan nashr etilgan. Sharqshunoslik instituti qulyozmalar fondida dostonning juda koʻp qoʻlyozma nusxalari va litografik nashrlari, Til va adabiyot institutining folklor arxivida esa, xalq baxshilaridan yozib olingan variantlari mavjud.

Ad.:Jirmunskiy V.M.Zarifov H. Uzbekskiy narodnsh geroicheskiy epos, M. 1947; Jumaniyozov R. Dongqozongan doston, T. 1993.

Toʻra Mirzayev.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yusuf naqqosh** (15-asr oxiri, Hirot — 16-asr 30-yillari, Movarounnahr) — musavvir, Kamoliddin Behzodning shogirdi. Movarounnahrda ustozining anʼanalarini davom ettirgan. Tarixchi Zayniddin Vosifiy musavvirni "Mavlono Jaloliddin Yusuf" deb zikr etadi, uni "fazilat va kamolot mujassami, badiiy rasmlar musavviri, latif raqamlar nafis ijodkori", "naqqoshlik va suratgarlik sanʼatida kamolot martabasida erdi", deb taʼriflaydi. Yusuf naqqosh Keldi Muhammad nomi bilan mashhur boʻlgan shayboniylar vakili Abulmuzaffar Sulton Muhammad Bahodir saroyida xizmat qilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tuygʻun Shonazirovich Shorahimov** (1939.20.4, Toshkent) — teatr rassomi, Qoraqalpogʻiston (1973) va Oʻzbekiston (1983)da xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi. Rassomlik sanʼati sirlarini otasi Shonazir Shorahimovdan oʻrgangan. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtini tugatgan (1957). 1957-yildan Qashqadaryo viloyat musiqali drama teatrida rassom; 1960-yildan Navoiy teatrida rassom, 1973—96 yillar bosh rassom. Shorahimov spektakllarning asar ruhiga mos, uning gʻoyasini tomoshabinga yetkazib beradigan sahnaviy koʻrinishlarini yaratdi: Navoiy teatrining opera ("Monastirda oʻqilgan nikoh", "Yoriltosh", "Layli va Majnun", "Zebunniso", "Yevgeniy Onegin" va boshqalar) hamda balet ("Boqchasaroy favvorasi", "Momaqaldiroq yoʻli", "Don Kixot", "Sevgi va shamshir", "Rustam haqida doston", "Doktor Voyjonim" va boshqalar) spektakllari.’ Shorahimov, shuningdek, Qarshi ("Hamza"), Toshkent (Hamza teatrining "Alisher Navoiy"; Yosh tomoshabinlar teatrining "Toshkent — non shahri"), Buxoro ("Ibn Sino") kabi respublika teatrlarining bir qator spektakllarini badiiy bezadi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Tuz tektonikasi** - Yer pusti choʻkindi qatlami deformatsiyalarining burmalangan tipi boʻlib, ularning asosida yoki kesimning oʻrta qismida yetarli darajadagi yirik (100 m va undan koʻp) tuz yotqiziqlari (tosh tuzi, kaliyli tuzlar) mavjud. Tuz qatlamlarini qoplab yotgan togʻ jinslari notekis (har xil qalinlikda) boʻlganligi sababli, notekis bosim ostida tuz qatlamlari egilishi, choʻzilishi va bir joydan ikkinchi joyga siljishi mumkin. Togʻ hosil boʻlish jarayonida, ular orasida tuz qatlamlari ham oʻziga xos gumbazsimon bukilmalar hosil qiladi. Katta qalinlikdagi tuz qatlamini qoplab yotgan qatlamning notekis bosim ostida siqilishi natijasida u plastik holatga oʻtadi va bosim koʻp tomondan kam tomonga surila borib, hajmi bir necha km3 ga yetadi, silindr shaklida yuqoriga qarab bir necha km ga koʻtarilib boradi. Tuz tektonikasi rivojlanishining birinchi bosqichida tuz gorizontal yoʻnalishda harakat qiladi va gumbazsimon shaklni oladi. Bu shakl "tuz yostigʻi" deyiladi. Tuz harakati davom etib, "tuz yostigʻi", uni qoplab turgan togʻ jinslarining choʻzilishi natijasida sinadi va turli yostiqchalar paydo boʻladi. Bular tuz harakatini yengillashtiradi va tuz gorizontal yoʻnalish oʻrniga shu yoriqlar orqali yuqoriga qarab harakat qiladi. Bu jarayonda togʻ jinslarini ham oʻzi bilan koʻtarib yuboradi vatuz gumbazlarini hosil qiladi. Tuzning plastik holda choʻzilib yuqoriga koʻtarilishi natijasida tuz ostidagi togʻ jinslari egilib, konsedimentatsion boʻshliqlar hosil qiladi. Tuz tektonikasining mukammal oblastlariga Kaspiy yoni botigʻi gʻamda Meksika qoʻltigʻi va sohillari botigʻi kiradi. Tuz tektonikasi namoyonlari turli davrlar: kechki tokembriy (Janubiy Avstraliya) — neogen (Tojikiston depressiyasi) yotqiziqlarida kuzatiladi. Oʻzbekiston jan. da juda katta (1500 m gacha) qalinlikdagi tuz qatlamlarining ustki relyefi soylik va tepaliklar boʻlgani uchun Tuz tektonikasi bu joylarda juda yaxshi rivojlangan. Tuz tektonikasini oʻrganish tuz ostida yashirinib yotgan gaz va neft konlarini qidirib topishda muhim ahamiyat kasb etadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tuyaqunoq, Chakchak**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: III—VIII asrlar. Qashqadaryo viloyatining Shahrisabz tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Toʻdamaydon" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Tuyatovon** (Zygophyllum L.) — tuyatovondoshlar oilasiga mansub koʻp yillik ildizpoyali oʻsimliklar turkumi; oʻt, buta, chala butalardan iborat. Poyasi qattiq, sershox. Boʻyi 30— 70 sm. Bargi sersuv, qaramaqarshi, bir, baʼzan 2—4 juftdan joylashgan. Gullari 1 yoki 2 tadan, tojbarglari oqimtirsariq, tagi qizil dogʻli, changchisi 8—10 ta. Yoz davomida gullab urugʻlaydi. Urugʻidan koʻpayadi. Urugʻi 20—30° haroratda unib chiqadi. Mevasi bir yoki bir nechta uchli koʻsakcha. Ildizi oʻq ildiz. Yer sharining choʻl va dashtlarida tarqalgan. 250 dan ortiqturi bor. Oʻzbekistonda 13 turi uchraydi. Gʻunchasi sabzavot sifatida ovqatga ishlatiladi. Begona oʻt sifatida hamma ekinlar orasida uchraydi. Daryo vodiylari, vohalardagi bir oz shoʻrtob yerlarda oʻsadi.

Kurash choralari: yerni chuqur haydash, chopiq, kultivatsiya va boshqa

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ahamoniylar** — Ahamoniylar davlatini boshqargan qadimgi fors podshohlari sulolasi (miloddan avvalgi 558 — 330). Axomaniylar sulolasi qadimgi fors urugʻidan boshlanib, bu urugʻ asoschisi Ahamoniy (qadimgi forschada Xaxomanish) aftidan, miloddan avvalgi 7- asrda boshida Elam chegaralariga — Parsua (yunoncha Persida) deb nom olgan viloyatga koʻchib kelgan fors qabilalarining yoʻlboshchisi boʻlgan. Ahamon oʻgʻli Teisp (Chishpish) va uning bevosita avlodlari: Kir I, Kambis I, Kir II Anshan (Shim. Elamdagi viloyat) shohlari hisoblangan. Qadimgi Sharqning koʻpgina mamlakatlarini bosib olgan Kir II Ahamoniylar saltanatini barpo etgan. Ahamoniylar ning katta tarmogʻi Kambis II vafoti (522) bilan tugagan. Kichik tarmoqqa Doro I asos solgan.

Ahamoniylar sulolasi: Kir II (550 — 530) (Fors va Anshanda 558 yildan hokimlik qilgan), Kambis II (530 — 522), Doro 1 (522 — 486), Kserks I (486 — 465), Artakserks I (465 — 424), Kserks II (424), Sugʻdiyon yoxud Sekudian (424 — 423), Doro II (423 — 404), Artakserks II (404 — 358), Artakserks III (358 — 338), Arses (338 — 336), Doro III (336 — 330).

Adabiyotlar va manbalar roʻyxati
--------------------------------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


  

  

  


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Taizdagi Axdam bolalari.
**Ahdamlar, al-ahdam** (arabcha:  pl.  dan h „xizmatkor") — Yamanda yashovchi etnik va ijtimoiy guruh (kasta). Ular arab tilida gaplashadi va mamlakat aholisining aksariyati kabi islom dinini qabul qiladi. Ijtimoiy izolyatsiya qilingan ahdamlar Yamandagi ijtimoiy ierarxiyaning eng quyi qismida joylashgan va asosan yirik shaharlarda ogʻir jismoniy mehnat bilan shugʻullanadi. Turli maʼlumotlarga koʻra, ahdamlar soni 500 mingdan 3,5 million kishigacha.

Ahdamlarning kelib chiqishi haqida turli fikrlar mavjud: ular qadimgi ximiyarlar, Afrikadan kelgan qullar, Efiopiya bosqinchilari avlodlari hisoblangan.

Magʻrur badaviylar koʻp nafratlangan hunarmandchilikdan voz kechishadi va ular bilan faqat Ahdamlar shugʻullanadilar: teri terish, choyshab yuvish, qozon yasash, chorva soʻyish. Bu harakatlar ularni "haromlashi ", garchi ahdamlar shunchalik harom hisoblanmasalar ham, ularning qoʻlidan chiqadigan narsalarni boshqalar ishlatib boʻlmaydi deb xisoblangan.

Ahdamlarga masjidlarga kirishga ruxsat berilgan, lekin arablarning uylariga emas. Ular har doim chekkada, odatda shahar va qishloqlardan tashqarida yashaydilar. Ilgari ular hech qanday soliq toʻlamagan, ularni har qanday davlat ishlariga jalb etish hukmdor uchun uyat sanalgan. Hatto kasta tushunchalari rasman tan olinmagan Adan shahrida ham Ahdamlar maxsus kvartalda yashaydilar, lekin koʻp hollarda aholining boshqa qismlariga qaraganda kamroq oʻtroq hayot kechiradilar, buning natijasida Karsten Niebur (1733-1815) ularni loʻlilar bilan solishtirgan. Arablar ahdam ayollari bilan birga yashagan holatlar mavjud.

Ayrim aholi punktlarida sartaroshlar bir xil ijtimoiy mavqega ega boʻlgan maxsus kasta sifatida Axdamlardan ajralib turadi. Yamanda esa, haqiqiy pariyalarning ikkita kastasi, Shurr va Shofedi, eng jirkanch ishlarni bajaradilar. Bu kastalar (Hindistondagi kabi) musiqachilar, qoʻshiqchilar va sehrgarlarni oʻz ichiga olib, ularga masjidlarga borish taqiqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Оганесян Н. О.*. Характерные черты социально-политического развития арабских стран в 1950-1970-е годы: Сб. статей*. Изд-во АН Армянской ССР, 1980 — 79 bet.
2. 1 2 3  Лебедев 1981. sfn error: no target: CITEREFЛебедев1981 (help)
3. ↑  Прошин Н. И. Кураков Л. И.*. Зарубежная Азия: общий обзор, Юго-Западная Азия*. Мысль, 1979 — 296 bet.
4. 1 2 3  Ратцель 1901. sfn error: no target: CITEREFРатцель1901 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Ратцель, Ф.*. Народоведение*. ISBN 9785446055395.
* Лебедев, Е. А.*. Арабские страны: История и современность: социальные, экономические и политические проблемы*. Наука, 1981.

Havolalar
---------

* *Йемен: жизнь среди мусора*. Би-би-си Украина. 11 октября 2012. .
* *Йеменская этническая группа аль-ахдам*. ФотоТелеграф. .
* *Yemen’s Al-Akhdam face brutal oppression*. CNN iReport. July 3, 2013. .
**Melvin Barnett Comisarow** FRSC — Kanadalik fizik shu bilan birga analitik kimyogar olim boʻladi. U Britaniya Kolumbiya universitetida Alan G. Marshall bilan birgalikda Mass-spektroskopiyaning Furye -transformatsion ion siklotron rezonans texnikasini ixtiro qilgan. Komisarov Albertada ukrain- kanada oilasida tugʻilgan. 1963-yilda Alberta universitetida bakalavr darajasini olgan, Case Western Reserve universitetida 1969-yilda Jorj Endryu Olah rahbarligida doktorlik dissertatsiyasini qoʻlga kiritgan va keyinchalik doktorlik darajasini olgan. Stenford universitetida Jon D. Baldeschwieler. Uning birinchi ilmiy tayinlanishi Britaniya Kolumbiyasi Universitetida hisoblanadi va bu yerda u fidokorona ishladi. Melvin Barnett Comisarow u yerda nafaqaga chiqqunga qadar qoldi.

U Amerika Kimyo Jamiyati va Kanada Qirollik Jamiyatining aʼzosi boʻlib, koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan, shu jumladan 1989-yilda Kanada Spektroskopiya Jamiyatining Barringer mukofotini oldi. 1995-yil Amerika kimyo jamiyati tomonidan Mass-spektroskopiya uchun Field Franklin mukofotini qoʻlga kiritdi. Shuningdek, u yana 1996-yil Kanada kimyo jamiyatining analitik kimyo boʻyicha Fisher mukofoti sohibi ham boʻldi.

Yana qarang
-----------

* Neft sanoati

Manbalar
--------

1. ↑  „Mel Comisarow | UBC Chemistry".
2. ↑  Comisarow, Melvin B. (1974). „Fourier transform ion cyclotron resonance spectroscopy". Chemical Physics Letters. 25 (2): 282-283.
3. 1 2  „Mel Comisarow | UBC Chemistry".

„Mel Comisarow | UBC Chemistry".
**Membrana** (lot. membrana — qobiq, parda) — 1)texnikada — berk kontur (perimetr) boʻylab mahkamlangan yupqa yumshoq egiluvchan plastinka. Turlicha bosimli ikki boʻshliqni yoki ayrim boʻshliq (hajm)ni umumiy boʻshliq (hajm) dan ajratish, shuningdek, bosim oʻzgarishlarini chiziqli siljishlarga va, aksincha, aylantirish uchun moʻljallanadi. Metall (mas, folga, elinvar) va metallmas (rezina, mato va boshqalar) xillari bor. M. elektr yoki mexanik tebranishlarni tovush tebranishlariga va, aksincha, aylantirib beruvchi apparatlarning tarkibiy qismi. U manometrlarsa sezgir element, nasos larda zichlash qurilmasi sifatida, mikrofon, telefon va boshqa asboblarda ham qoʻllanadi; 2) elastiklik nazariyasida — kontur boʻylab mahkamlangan egiluvchan yupqa plastinka. Egilishga bikrligi nolga teng deb olinadi. Osma tizimlarda koʻtaruvchi element sifatida foydalaniladi. Mas, undan binoning osma yopmasi sifatida foydalanish mumkin. M. choʻzilmaydi deb qabul qilinadi, egilishi esa konturning qandayligiga qarab hisobga olinadi.

Biologiyada
-----------

* Hujayra membranasi
	+ Postsinaptik membrana
* Plazmatik membrana
* Yadro membranasi
* Membran (artropod ekzoskeletasi)
* Bazal membrana
* Epiretinal membrana

Fizikada
--------

* Mexanik membrana
* Sunʼiy membrana
* Qisman oʻtkazuvchan membrana
* Trek membrana

Texnikada
---------

* Xavfsizlik membranasi
* Gidroakkumulyator membranasi
* Polivinilxlorid membranalar
* Polimer elektrolitik membranalar
* Patefon membranasi

Yana qarang
-----------

* Membrana mato
* Membranafon

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 



|  |  |
| --- | --- |
|  | **Membrana** soʻzini bildiruvchi bir necha sahifa topildi. Ushbu sahifaga sizni olib kelgan maqoladagi tegishli ishoratni bu yerga emas, toʻgʻri kerakli maqolaga yoʻnaltirishingiz mumkin. |
DARIO (Dario) Ruben (taxallusi; asl ism-sharifi Feliks Ruben Garsia Sarmyento; 1867.18.1, Metapa — 1916.6.2, Leon) — Nikaragua shoiri, jurnalist. Uzoq vaqt Yevropada yashagan. "Epistolalar va sheʼrlar. Birinchi ohanglar" (1885) nomli ilk toʻplami romantik ruxda. "Moviylik" (1888), "Majusiylik qoʻshiqlari" (1896) sheʼriy toʻplamlari hamda zamonaviy yozuvchilar toʻgʻrisidagi "Buyuklik" (1893) esselar kitobi amerikalik ispan tilli adabiyotga yangi modernizm ruhini olib kirgan. D. ijodiga fransuz adabiyotida mavjud boʻlgan parnas oqimi kuchli taʼsir koʻrsatgan. "Umr va umid qoʻshiqlari" (1905) sheʼriy toʻplamida ijtimoiy mavzu asosiy oʻrinni egallaydi. "Daydi qoʻshiq" (1907) toʻplamidagi koʻpgina sheʼrlari hayotga muhabbat ruhi bilan sugʻorilgan. Zamondoshlarini maʼnaviy izlanishlarini, ruhiy azob-uqubatlarini haqqoniy aks ettirgan D. sheʼriyat islohotchisi sifatida ispan tilli Amerika adabiyoti taraqqiyotiga munosib ulush qoʻshgan. 20-asr 80-y.larida Lotin Amerikasi adabiyotini jahon miqyosiga olib chiqqan. G. G. Markes, X. Kortosar, X. Rulfo kabi yozuvchilar D. ijodidan unumli foydalanishgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dariya Sergeyevna Samoxina** (1992-yil 12-avgustda tugʻilgan, Tolyatti) — rossiyalik gandbolchi, „Astraxanochka" klubi va Rossiya terma jamoasi oʻyinchisi, Rossiyaning xalqaro toifadagi sport ustasi. 2018-yilgi Yevropa chempionati kumush medali sovrindori. Rossiya terma jamoasining JCh-2017dagi eng yaxshi toʻpurari.

Biografiya
----------

Tolyatti shahrida tugʻilgan. 10 yoshidan mahalliy SDYUSSHOR 2-sonli „Gandbol"da gandbol bilan shugʻullangan, birinchi murabbiyi Sergey Mixaylovich Voyevoda boʻlgan. 2007-yildan beri u "Lada "gandbol klubining oʻyinchisi. 2017-yilning yozida u Astraxanochkaga koʻchib oʻtdi.

U turmushga chiqdi, eri Vladimir. 2014-yilda Tolyatti davlat universitetini tamomlagan. 2020-yilda u gandbolchi Denis Vasilyevdan farzandi tugʻildi.

2017-yil dekabr oyida Samoxina Germaniyada boʻlib oʻtgan 2017-yilgi jahon chempionatida Rossiya terma jamoasining asosiy chap qanot himoyachisi edi. Turnirning 7 ta oʻyinida Daria 32 ta gol (39 ta zarbadan keyin), shu jumladan 10 ta etti metrlik zarbadan 10 tasini kiritdi. Samoxina terma jamoaning turnirdagi eng yaxshi toʻpurari boʻldi.

Fransiyada boʻlib oʻtgan 2018-yilgi Yevropa chempionatida Samoxina 8 oʻyinda 28 ta gol urdi (47 ta otishdan keyin), shu jumladan 14 tasi yetti metrlik (23 ta otishdan keyin). Rossiya terma jamoasi finalda Fransiyaga imkoniyatni boy berib, ikkinchi oʻrinni egalladi.

Daniyada boʻlib oʻtgan 2020-yilgi Yevropa chempionatida u 7 ta oʻyinda 17 ta gol (24 ta zarbadan soʻng), shu jumladan 15 tadan 12 tasi etti metrlik gol urdi. Rossiya terma jamoasi beshinchi oʻrinni egalladi.

2021/22-yilgi mavsumning bir qismi tugʻruq taʼtili tufayli oʻtkazib yuborildi.

Yutuqlari
---------

* 2015-yilgi Rossiya kubogining kumush medali sovrindori;
* Rossiya kubogining 2013, 2014-yilgi bronza medali sovrindori;
* Rossiya chempionatining kumush medali sovrindori : 2014, 2015 .
* 2016-yilgi Rossiya chempionatining bronza medali sovrindori;
* 2014-yilgi EHF kubogi gʻolibi.
* 2018-yilgi Yevropa chempionati kumush medali sovrindori

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  „Дарья Самохина перешла в "Астраханочку"".  ГК Астраханочка. 30-iyun 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-yanvar 2018-yil.
3. ↑  „Гандболистки «Лады» Елизавета Малашенко и Дарья Самохина перешли в «Астраханочку»".  volga.news (24 мая 2017). 30-iyun 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-yanvar 2018-yil.

Havolalar
---------

* 
* Astraxanochka kompaniyalar guruhi veb-saytidagi profil Wayback Machine saytida arxivlandi (2021-09-17).
* FGR veb-saytidagi profil
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Xartum (maʼnolari).

**Xartum** — sudralib yuruvchi (mas, yumshoq toshbaqa) va sut emizuvchilar (koʻpchilik hasharotxoʻrlar, tapir, ayrim kurakoyoklilar, fil va boshqalar) tumshugʻining uzaygan burun qismi. Burun teshiklari X. uchiga ochilgan. Nafas olish, hid bilish va tuygʻu funksiyasini bajaradi. X. fillarda yaxshi rivojlangan. Fil X.i burunning chuzilib, yuqori lab bilan qoʻshilib oʻsishidan hosil boʻlgan. Fil X.i uchidagi barmoqsimon oʻsimtasi yordamida ozigʻini qamrab oladi, uni paypaslab koʻradi va buyumlarni tutib turadi. Baʼzi umurtqasiz hayvonlardagi soʻrish vazifasini bajaruvchi tananing koʻrinishi oʻzgargan oldingi kismi yoki uning oʻsimtasi ham X. deb ataladi. Ayrim turbellyariyalar, nemertinlar, xartumli zuluklar va qorinoyokli mollyuskalar X. i yordamida oʻljasini jonsizlantiradi va ushlaydi, shuningdek, oʻzini himoya qiladi. Parazit chuvalchanglar ilmoq X.i yordamida ichak devoriga yopishib oladi. Fil X.i bilan soʻrib olgan suvni ogziga yuboradi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
```
**Xarizmatik legitimlik**  (*qadimgi yunoncha — muruvvat, ilohiy qobiliyat*) — siyosat va sotsiologiyada — umumiy ommadan ajralib turuvchi shaxs xususiyatlarining majmuyi, rahbar shaxs xususiyatiga yoki uni oʻz tarafdorlarini jalb qilish qobilyatiga asoslangan taʼsiri. Biror shaxsning boshqalarga nisbatan misli koʻrilmagan darajada ustun xususiyatlarga ega ekanligi. Xarizma tushunchasini ilk bor italiyalik ruhoniy Avliyo Paul moʻjizaviy qobiliyatga ega boʻlgan Iso paygʻambarga nisbatan ishlatgan. Ammo „xarizma"ni ilmiy tushuncha sifatida nemis sotsiologi Maks Veber chuqur tadqiq qilib, uni „xudo bergan neʼmat" deb nomlagan. Qadimgi davrlarda faqat ilohiy mazmunga ega boʻlgan tushuncha vaqt oʻtishi bilan olimlar tomonidan real hayotga tatbiq etila borib, ilohiy qobiliyatga ega boʻlmagan, ammo alohida xususiyatlarga, yuksak fazilatlarga ega boʻlgan yetakchi tarixiy shaxslarga nisbatan ham ishlatila boshlangan.
```

Adabiyotlar
-----------

Muhammadsidiqov M. M. *Zamonaviy xalqaro munosabatlarning mintaqaviy jihatlari*. Darslik. T.: Qaqnus media, 2019. −207 b.

Havolalar
---------



1. ↑  Muhammadsidiqov M.M. Zamonaviy xalqaro munosabatlarning mintaqaviy jihatlari. Darslik. T.: Qaqnus media, 2019. -207 b.
**Lais qal'asi** (nemischa:) ― hozirda **Layuze** (estoncha: *Laiuse ordulinnus*) - Livoniya ordeni qal'asi, Lausevyalya qishlog'ida (estoncha: *Laiusevälja*) Estoniyaning Jogeva okrugida joylashgan.

Hozirda vayronalar holida saqlanib qolgan.

Tarix
-----

 Lais qal'asi xarobalari
thumb|Video: Lais qal'asi
Qal'aning eng qadimgi qismi, g'isht va granit qal'asi 14-asrda qurilgan. Qal'a birinchi marta 1406-yilda tilga olingan. Tez orada mustahkamlangan uyga dumaloq devorli kengaytma qo'shildi. Qal'aga kirish devorning janubi-sharqiy qismida joylashgan edi.

15-asr boshlarida qal'a qayta tiklandi. Devorning gʻarbiy qismida yangi darvozalar qurilgan, darvoza minorasi va darvoza qoʻrgʻoni ham qurilgan. Xuddi shu asrning o'rtalarida shimoli-g'arbiy, shimoli-sharqiy va janubi-sharqiy aylana devorli minoralar qo'shildi. Shuningdek, devorlarning balandligi va kengligini oshirish davom ettirildi.

Livoniya urushining boshida, 1558-yilda, Lais qal'asi Ivan Dahshatli boshchiligidagi rus qo'shinlari qo'liga o'tdi va 1559-yilda uni vayron qildi.

Qal'a 1622-yildan beri Polsha va Shvetsiya hukmronligi ostida Lajuze qal'a provinsiyasining markazi sifatida xizmat qilgan. Shvetsiya hukmronligi ostiga tushgandan so'ng, Lajuse manor Xendrik Klasson Flemingga (швед. Henrik Klasson Fleming) sovg'a qilingan.

Shimoliy urush paytida, 1700-yildagi Narva jangidan so'ng, qal'ada Shvetsiya qiroli Karl XII va uning qo'shinlarining (1700-1701 ) qishki qarorgohi joylashgan edi.

Keyingi jangovar harakatlar paytida qal'a nihoyatda vayron bo'ldi. Qal'aning xarobalari va uning mudofaa xandaqlari Estoniya Madaniy yodgorliklari davlat reestriga kiritilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Heinrich von Hagemeister, F. von Buxovden: Materialien zu einer Geschichte der Landgüter Livlands Teil 2, Riga: E. Frantzen 1836/1837, lk. 126-127

Yana qarang
-----------

* Estoniyadagi qal'alar ro'yxati

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „23932 Laiuse linnuse varemed vallikraaviga" (et). *Kultuurimälestiste register*. 26-sentabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-noyabr 2020-yil.

Havolalar
---------

* Qal'a Layuze (Lais - Lais)
* Lajs (Polsha)
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Lenta (maʼnolari).

**Lenta** (lot. linteus — zigʻir tola, polotno) — 1) toʻqimachilikda turli toʻqimachilik materiallari (yigirish sanoati uchun moʻljallangan xom ashyo, ensiz xom mato)ning nomi (qarang Pilta); 2)toʻqima L. turli tolalardan maxsus toʻquv dastgohlarida tasma koʻrinishida tayyorlanadi. Ayollar koʻylagi, shlyapalar va boshqalarni bezash, ordenlar uchun ishlatiladi, sochga taqiladi; 3) geodezik L. — eni 12 –20 mm, uz. 20–50 m boʻlgan poʻlat yoki invardan tayyorlangan uzunlik oʻlchanadigan geodezik asbob; 4) konveyer L. — bir vaqtda yuk koʻtaruv va tortuvchi organlarning ishini bajaruvchi konveyerning tashkiliy qismi. Rezinalangan matoli va trosli xillari bor. Matoli L.ning matosi 0,2 — 0,3 mm qalinlikdagi ip gazlama va sintetik materiallar (kapron, lavsan, viskoza) dan tayyorlanib 3 dan 10 mm gacha qalinlikda rezina qoplanadi. Eni 100 dan 2400 mm gacha, baʼzan 3600 mm boʻladi. Trosli L. issiq va abraziv materiallarni tashishda ishlatiladi. Trosslarining diametri 2,1 — 11,6 mm, mustahkamlik chegarasi — 1sm eniga 7—60 kN, eni 800 mm gacha, qalinligi 0,6 — 1,2 mm boʻladi; 5) izolyasiya L. — smola, lok, moy va boshqa elektr oʻtkazmaydigan modda shimdirilgan, bir tomoni yopishqoq ensiz mato. Elektr simlari ulangan va boshqa joylarni oʻrashda ishlatiladi; 6) poʻlat L. — prokatlash stanoklarida eni 600 mm gacha, 0,005 – 4 mm qalinlikda prokatlab olinadigan polosa poʻlat. Uglerodli yoki legirlangan poʻlatdan tayyorlanadi. Shtamp buyumlar, payvand trubalar, soat prujinalari, elektr pechlari va asboblarning qizish elementlari va boshqa tayyorlashda ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dariy tili** (دری) — gʻarbiy, sharqiy eroniylar (forslar, afgʻonlar va boshqalar) adabiy tili. 9-asr oxirlari va 16-asr boshlarida hozirgi Eron, Afgʻoniston, Ozarbayjon, qisman Markaziy Osiyo va Shim.-Gʻarbiy Hindiston hududlarida tarqalgan. Sharqning koʻp shoirlari, xususan Rudakiy, Hofiz, Sheroziy, Umar Xayyom, Nosir Hisrav, Bedil, Nizomiy Ganjaviylar shu tilda ijod qilgan. Buyuk oʻzbek shoiri Alisher Navoiy dariy tilida yozgan sheʼrlaridan devon tuzgan ("Devoni Foniy"). dariy tilini forsiy dariy, forsiy deb ham ataganlar. Dariy tili eroniy boʻlmagan xalqlar tomonidan ham ri-vojlantirildi va takomillashtirildi. Shunga koʻra, u baynalmilal — xalqlararo aloqa tili tavsifiga ega boʻldi. 15-asr 2-yarmidan boshlab dariy tili siyosiy va boshqa ijtimoiy sabablar bilan differensiatsiyalandi, 20-asrga kelib 3 koʻrinishga ega boʻldi (fors adabiy tili — Eronda; tojik adabiy tili — Tojikistonda; adabiy dariy tili — Afgʻonistonda). Hozirgi dariy tili Afgʻonistondagi ikki rasmiy tilning (pushtu tili bilan bir qatorda) biri. Bu til avval "Afgʻonistonning fors tili" yoki "forsi-kobuli" deb atalgan.

Eronlik tilshunos Zana Vohidianga ko‘ra, dari tili Afg‘onistonda deyarli hamma tushunadigan va gapira oladigan til sifatida qo‘llanilishi sababi Afg‘onistonning 18-asrda poytaxtini Qandahordan Kobulga ko‘chirganidir.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* LNB: 000277560
* NDL: 00561272

 |
**Xaritagrafik tur** - xaritalar da meridian va paralyayellarttt oʻzaro kesishishidan hosil boʻlgan toʻr. Chiziklar xarita masshtabi va belgilanishiga koʻra turli intervaldagi gradus, minutlardan oʻtkaziladi. Oʻrta va yirik masshtabli xaritalarda Xaritagrafik tur koʻrsatilmaydi, xarita ramkalarida meridian va parallellar oʻrni koʻrsatiladi. Xaritalarni tayyorlashda Xaritagrafik tur xaritagrafik tasvirni yaratish uchun sinch (asos) vazifasini bajaradi. Xaritadan foydalanishda Yer ellipsoididagi nuqtalar koordinatalarini aniqlashga, xaritaga nuqtalarni ularning koordinatalari boʻyicha tushirishga, chiziklar yoʻnalishini dunyo tomonlariga nisbatan oʻlchashga, xaritaning istalgan joyida masshtablari va xatoliklarni hisoblab chiqarishga imkon beradi. Xaritagrafik turda parallellarning hisobi ekvatordan boshlanadi. 1884 y.gi Xalqaro kelishuvga muvofiq, Grinvich meridiani bosh meridian deb qabul qilingan.

Yana q.
-------

* Xarita
* Geografik haritalar
* Xaritagrafiya
* Xaritagrafik proyeksiyalar


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**"Qandil kechalari"** Turkiya va Bolqon musulmon jamoalarida nishonlanadigan, Muhammad alayhissalomning hayotlari bilan bogʻliq boʻlgan, minoralar yoritilib, maxsus duolar oʻqiladigan beshta islomiy muqaddas kechadir. Bu XVI asrda yashagan Usmonli sultoni Salim II davrida asos solingan anʼana boʻlib, u oʻsha davr shayxulislomi koʻmagida ushbu muborak kunlarda masjidlardagi minoralarni yoritishni maqsadga muvofiq deb hisoblagan. "Qandil" nomi arabcha qandil (قنديل) yoki sham degan ma’noni anglatuvchi "qindil" soʻzidan olingan.

Turkiyada simitning maxsus kichikroq shakli odatda Qandil kechalarida sotiladi.

Besh Qandil kechasi quyidagilar:
--------------------------------

* Mavlid qandili (Mavlid an-Nabiy) – Muhammad alayhissalom tugʻilgan kun;
* Ragʻoib qandili (Laylat ar-Ragʻoib) - Tungi ibodatlar ijobat boʻladigan kecha;
* Me’roj qandili (Laylat al-Me’roj) – Muhammad alayhissalom osmonga koʻtarilgan kecha;
* Baroat qandili (Sha’bon oʻrtasi) - Gunohlar kechiriladigan va keyingi yil taqdiri belgilanadigan kecha;
* Qadr kechasi qandili (Laylat al-Qadr) – Muhammad alayhissalomga ilk vahiy nozil boʻlgan kecha.

Manbalar
--------

1. ↑  „The nights of 'Kandil'".
2. ↑  İslâm Ansiklopedisi, s.v. KANDİL