recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yotiqtepa**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: IV—VII asrlar. Qashqadaryo viloyatining Qarshi tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Tallikuron" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Nukus (maʼnolari).

**Nukus** - TOSHHOVUZ AVTOMAGISTRALI — Oʻzbekiston Respublikasi va Turkmaniston hududidan oʻtgan xalq-aro ahamiyatli yoʻl. 1950—53 yillarda qurilgan. Umumiy uz. 152 km. N.—Nukus (avtomagistral) Nukus, Taxiatosh, Xoʻjayli, Koʻhna Urganch va Toshhovuz shaharlarini oʻzaro bogʻlab, Oʻzbekiston Respublikasi va Turkmaniston oʻrtasidagi iqtisodiy alo-qalarni rivojlantirishda muhim oʻrin tutadi. Ioʻlning respublikamiz hudu-didagi qismi asfaltbeton boʻlib, uz. 36 km, transport harakatining oʻrtacha sutkalik qatnov jadalligi 3096 avtomobilga teng (2002).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
„UOTERGEYT ISHI" — 1972-1974-yillarda AQSHda prezident Richard Nikson isteʼfoga chiqishi bilan yakunlangan siyosiy janjal.1974-yil 17-iyunda demokratlar partiyasining nomzodi Jorj Mak Governning Vashingtondagi ''Uotergeyt''mehmonxonasida joylashgan shtab-kvartirasida 5 kishi hibsga olindi. Ular saylovoldi shtabiga respublikachilar vakillari tomonidan xufiya eshitish moslamalarining oʻrnatilishi va baʼzi maʼlumotlarga qaraganda demokratlar shtabidagi ichki hujjatlarni suratga olishi 'Uotergeyt ishi' nomli siyosiy janjalga aylanib, R.Niksonning bu ishga aloqadorlikda ayblanishdan va oʻzini javobgarlikka totilishidan qoʻrqib muddatidan oldin isteʼfoga chiqishiga olib keldi. Amerikalik sotsiolog Aleksandr buni 'Amerika tarixidagi eng jiddiy tinchlik davridagi siyosiy inqiroz' deb atadi

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Seytjonov Tojetdin** (1924.8.4, Qoraqalpogʻiston, Kegeyli tumani — 1998.16.7, Nukus) — Qoraqalpogʻiston xalq shoiri (1985) va dramaturg. Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1959). Oʻqituvchilar intini tugatgan (1948). "Jas leninshi" (1954— 56), "Sovet Qaraqalpaqstani" (1967— 73) gaz. va "Amudarya" jur.da (1962— 64; 1978-yildan) va boshqa tashkilotlarda ishlagan. Qoraqalpogʻiston Radio va televideniye davlat qoʻmitasi raisi oʻrinbosari (1973—78). Ilk sheʼrlar toʻplami — "Azamat yigitlar" (1956). "Zebo" (1957), "Qanotli yoshlar" (1961), "Muhabbatnoma" (1971), "Hayot falsafasi" (1979) sheʼriy kitoblarida qrraqalpoq xalqi hayoti aks etgan. "Qorli soʻqmoklar" (1959), "Abu Rayhon Beruniy" (1973), "Nukus afsonasi" (1981) va boshqa pyesalar muallifi. "Dengizdan esgan shamol" sheʼrlar toʻplami oʻzbek tilida nashr qilingan (1981).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Nukus (maʼnolari).

**Nukus** - GʻUZOR AVTOMAGISTRALI — Oʻzbekiston Respublikasidagi xalqaro ahamiyatli avtomobil yoʻli. 1956—70 yillarda qurilgan. Gazlidagi gaz konining ochilishi va Buxoro — Ural gaz quvurining qurilishi uchun zaruriy yuklarni yetkazib berish, Amudaryoning quyi qismida joylashgan tumanlarni iqtisodiy rivojlantirish maqsadida qurilgan. Yoʻl Qashqadaryo, Buxoro, Xorazm viloyatlari va Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududidan oʻtgan, Nukus, Beruniy, Toʻrtkoʻl, Gazli, Qarshi va Gʻuzor shaharlarini oʻzaro bogʻlaydi. N.-Nukus (avtomobil yoʻli) orqali qoʻshni Turk-manistondan mamlakatimizga kirib kelayotgan barcha xalqaro tranzit yuklar ham tashiladi. Bugungi kunda Yevropa mamlakatlari chiqadigan "Astraxon — Oqtoʻba" avtomagistraliga bogʻlanish uchun yoʻlning Mangʻishloq viloyatiga olib chiquvchi 407 km uzunlikdagi qismi zamonaviy andozalar talabida taʼmirlanmoqda.

Yoʻlning umumiy uz. 770 km. Shundan 408 km asfaltbeton, 362 km qora krplamali. Yoʻldagi transport harakatining oʻrtacha sutkalik katnov jadalligi Nukusda 1670, Xorazmda 1944, Buxoroda 6289, Qashqadaryoda 4945 avto-mobilga teng (2002).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tojiboy Boʻriyev** (1938.12.5, Toshkent viloyati Parkent tumani Zarkent qishlogʻi) — mexanik va matematik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), fizikamat, fanlari doktori (1974), professor (1976). Toshkent Davlat Universitetini tugatgan (1961). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Mexanika institutida (1964—66) ishlagan. Kibernetika institutida (hozirgi "Kibernetika" IIIB) da (1966-yildan) ishlaydi. Ilmiy ishlari qattiq jism mexanikasiga oid masalalarni algoritmlashga, statik va dinamik yuk taʼsiridagi bir oʻlchovli va koʻp oʻlchovli konstruksiyalarning aniq hisoblariga, elastiklik nazariyasining dinamik va statik masalalariga doyr. B. seysmik (8— 9 balli) va noseysmik (5—7 balli) mintaqalar va qorlishamolli hududlar uchun fazoviy sterjenli konstruksiyalarni teng mustahkamlik, barqarorlik va min i mal ogʻirlik mezonlari asosida ishlab chikdi. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureata (1971).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yotoq yara** — koʻpincha darmonsiz, ogʻir xastalik oqibatida uzoq vaqt koʻrpatoʻshak qilib yotib qolgan bemorlarda tananing suyak boʻrtib chiqqan joylari (dumgʻaza, tirsak, tovon, kallaning ensa qismi)da paydo boʻladigan yara. Asosan boʻrtib chiqqan suyaklar teri osti yogʻ qatlamining yupqaligi va terining doimo bosilib, mahalliy qon aylanishining buzilishi sabab boʻladi. Yostiqtumor. Bunda yumshoq toʻqimalar iriydi. Uzoq vaqt bitmaydigan chuqur Yo. ya. orqa miya shikastlanganda, shuningdek, orqa miyaning siqilib qolishi bilan kechadigan kasalliklarda; yirik nervlar, mas, quymich nervi zararlanganda esa tovonda hosil boʻladi. Vitamin yetishmovchiligida, moddalar almashinuvi buzilganda Yo. ya.ning paydo boʻlish xavfi koʻpayadi. Yuraktomir sistemasi yetishmovchiligiga chalinib, tinkamadori qurigan bemorlarda Yo. ya. tez — bir kun ichida hosil boʻlishi mumkin. Yo. ya.da yuqumli kasalliklar (toshmali terlama, ich terlama va b.) zoʻrayib ketadi. Shilliq qavatni yot jismlar qisib qoʻyganida ham Yo. ya. paydo boʻlishi ehtimoli bor. Bemorni notekis toʻshakka yotqizish, choyshabning ifloslanib, yigʻilib qolishi, ich kiyimning choklari va burmalari qalin boʻlishi, uringa toʻkilgan ovqat qoldiklari, bemorni palapartish parvarish qilish Yo. ya. hosil boʻlishiga olib keladi. Yo. ya. astasekin rivojlanganda avvaliga chegarasi noaniq koʻkimtirqizil soha koʻzga tashlanadi, soʻngra epidermis (terining yuza qavati) koʻchib tusha boshlab, pufakchalar hosil boʻladi (bu jarayon boʻlmasligi ham mumkin). Ichkariga va yon tomonlarga yiringli shish tarqalib, muskul, pay va suyaklar usti ochilib qolib, nekroz (toʻqimalarning irishi) roʻy beradi. Yo. ya.dan saramas, flegmona, sepsis, gazli gangrena kabi asoratlar qolishi mumkin. 

**Oldini olish.** Bemorni toʻgʻri parvarish qilish va holatini muntazam ravishda oʻzgartirib turish (agar bunga monelik boʻlmasa, miyasiga qon quyilmagan va miokard infarkti boʻlmagan boʻlsa); uni choyshab tekis qilib yozilgan maxsus toʻshakka yotqizish va h. k. Yo. ya. hosil boʻlishi ehtimoli boʻlgan joylarga, mas, dumgʻaza va quymich tagiga choyshab oʻralgan yoki jild kiydirilgan rezina tuvak, tovon tagiga ichiga paxta solingan doka doiralar qoʻyiladi; bemor qorni bilan yotganda esa bunday doiralar tizza qopqogʻi, doʻnglar va yonbosh suyaklari tagiga qo'yiladi. Badanning eng koʻp botadigan joylari kuniga 1—2 mahal kamfora spirti yoki boshqa spirtli eritmalar bilan artib turiladi. Bunda yengil massaj (uqalash) ham qilib boriladi (yana q. Bemorni parvarish qilish). Asosan ultrabinafsha nurlar, antiseptik vositalar, margansovka (kaliy permanganat) va h. k. bilan davolaniladi. Yo. ya. paydo boʻlganda bemorning umumiy ahvolini hisobga olgan holda doridarmonni vrach tayinlaydi. Rahmatilla Rahmonov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nukuz**, nekuz, nekus — qoʻngʻirotlar hamda qoraqalpoklarning kena-gas kabilalari tarkibidagi uruglaridan biri. N. aslida moʻgʻul qabilalaridan birining nomi. Moʻgʻullar istilosi davrida (13-asr) N.larning bir qismi Dashti Kipchoqqa, keyinchalik boshqa oʻzbek qabilalari bilan birga Mo-varounnahrga kelib oʻrnashgan boʻlishlari mumkin. Bularning koʻpchilik qismi vaqt oʻtishi bilan mahalliy xalqlar — oʻzbeklar, qoraqalpoqlarga aralashib ketgan. Rashiduddinning "Jome at-tavorix", Abulgʻoziy Bahodirxonning "Shajarai turk" (nuguzlar, noʻguzlar, nukuzlar), rus tadqiqotchisi N. Xanikovning "Buxoro xonligining tavsifi" (nukuz), Vamberining "Oʻrta Osiyo boʻylab sayohat" (noʻkis, nukus, nukuz) asarida N.lar qayd etilgan. N.larning juda oz qismi yaqin vaqtlargacha (asosan, quyi Qashqadaryoda) yirik qabilalar tarkibida urugʻ boʻlib, oʻz nomlarini saqlab kelganlar.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Oʻzbek urugʻlari |
| --- |
|  |
| 
Ming · Qirq · Jaloyirlar · Saroy · Qoʻngʻirot (qabila) · Nayman · Qiyot · Xitoy (urugʻ) · Qangʻli · Arlot · Ungut · Tomalar · Uyshun · Baday · Batash · Qavchin · Yobu · Sulduz · Mitan · Yuz |

 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Botsvana pasporti egalari uchun vizasiz va kelganda vizasiz mamlakatlar
**Botsvana pasportlari** Botsvana fuqarolariga xalqaro sayohat uchun Millat, Immigratsiya va Gender masalalari vazirligining Pasport bo'limi tomonidan beriladi.

2010-yil 8-martdan boshlab Immigratsiya va fuqarolikni rasmiylashtirish boshqarmasi keng aholiga elektron pasportlar berishni boshladi.  Botsvanadagi barcha elektron bo'lmagan pasportlarning amal qilish muddati 2011-yil 31-dekabrda tugagan.

48 sahifadan iborat Botsvana pasporti ingliz va fransuz tillarida yozilgan. Birinchi sahifada yovvoyi tabiat bilan qoplangan Botsvana xaritasi mavjud.

2014-yil holatiga ko'ra Botsvana pasporti Afrika qit'asidagi eng kuchli to'rtinchi o'rinni egallagan bo'lib, Batsvana fuqarolariga kamida 70 ta davlatga vizasiz, 28 ta davlatga kelishda vizasiz va 121 ta vizani talab qilish imkonini beradi. Pasport dunyoda 58-o‘rinda turadi.

yana qarang
-----------

* Botsvana fuqarolari uchun viza talablari
* Pasportlar ro'yxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Ministry of Nationality, Immigration And Gender Affairs | Government of Botswana". *www.gov.bw*. Qaraldi: 23-may 2020-yil.
2. ↑  „Republic of Botswana - Government portal". 22-fevral 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-iyul 2012-yil.
3. ↑  *editor.* „Botswana introduces electronic passport | Sunday Standard" (en-GB) (7-mart 2010-yil). Qaraldi: 30-may 2020-yil.
4. ↑  „No visa required: Africa's most powerful passports" (en-US). *How We Made It In Africa* (7-iyul 2014-yil). Qaraldi: 30-may 2020-yil.
5. ↑  „Business Botswana :: BOTSWANA PASSPORT RANKS 58TH ON THE 2019 GLOBAL PASSPORT INDEX". *www.bb.org.bw*. Qaraldi: 30-may 2020-yil.
6. ↑  „Business Botswana :: BOTSWANA PASSPORT RANKS 58TH ON THE 2019 GLOBAL PASSPORT INDEX". *www.bb.org.bw*. Qaraldi: 30-may 2020-yil.

Havolalar
---------

* Mehnat va ichki ishlar vazirligining rasmiy veb-saytidan Botsvana pasportlari uchun arizalar haqida ma'lumot

Andoza:Passports
**Tohirxon** (taxminan 1533-yil vafot etgan) — Joʻjixon avlodidan boʻlgan Katta juz xoni. Adik sultonning oʻgʻli, Jonibeknpng nabirasi. T. hokimiyati turli davrlarda Markaziy Qozogʻiston, Yettisuv, Qirgʻiziston, Ili oʻlkasiga qadar yoyilgan. 1524-yil T. mangʻitlar tomonidan Dashti Qipchoqsan siqib chiqarilgan, oʻz navbatida, Yettisuv va Qirgʻizistondan moʻgʻullarni quvib yuborgan. 1526-yil T.ning markaziy hokimiyatni mustahkamlash yoʻlidagi siyosatidan norozi boʻlgan qozoqlar qoʻzgʻolon koʻtarib uni tark etganlar. T. qirgʻizlar bilan qolgan va Qirgʻizistonda qalmoklarga qarshi Jatan qalʼasini qurdirgan. 1529-yil uning hukmronligi ostida yana 20—30 ming qozoq boʻlgan. T.ning vorisi 1533-yilda manbalarda qayd etilgan Buydashxon boʻlgan.

Adabiyot
--------

* Materiali po istorii kazaxskix xanstv XVXVIII vv. AlmaAta, 1969.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aliqopu saroyi** — Isfahon (Eron)dagi meʼmoriy yodgorlik (15- 17-asrlar). Bosh tarzi baland, keng ravoqli saroy ansambli. Saroy asosan 15-asrda qurilgan, Abbos I davrida esa kengay-344tirilib yanada balandlashtirilgan. An-samblda saroy ahli va sarkardalar uchun qator xonalar (qabulxona, devonxona, qozixona va boshqalar), atrofi bogʻ boʻlib, uz. 6 km cha devor bilan oʻralgan. Baland darvoza (qrpu) orqali gumbazli miyonsaroyga kiriladi. Miyonsaroy bagʻali tilla halli boʻrtma naqshlar va gullayotgan daraxt tasviri bilan bezatilgan. Miyonsaroydan qabulxonaga oʻtiladi. Kdbulxona devorlaridagi tokchalarga mahalliy meʼmorlik an’analari asosida kosamonlar ishlanib, naqshlar bilan bezatilgan. Us t-ki qismidagi katta bolxona ustunlari nafis bezatilgan. Baʼzi xonalarning ichki devorlarida gulli naqshlar, bol-xonalarida devoriy rasmlar bor. Ularda muhabbat izhor etib turgan yigit va qiz, bogʻ ichida dam olayotgan ayol, Isfahon sa-roylaridagi aysh-ishrat, xursandchilik aks ettirilgan. Olimlarning fikricha, bu rasmlarni yaratgan ustalar orasida musavvir Rizo Abbosiy ham boʻlgan. Aholi Aliqopu saroyi ni muqaddas deb bilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alisher Anvarovich Kurmanov** (1965-yilda tugʻilgan) — oʻzbek diplomati. Oʻzbekiston Respublikasining Ukraina va Moldova davlatlaridagi favqulodda va muxtor elchisi.

Biografiya
----------

1990-yilda Toshkent davlat universitetining sharqshunoslik, 1994-yilda Toshkent davlat iqtisodiyot universitetining iqtisodiyot fakultetini tamomlagan. Rus, ingliz va arab tillarini biladi.

1987-1989 — „Soyuztransgaz" ittifoqining tarjimoni (Liviya).

1991-2000 — O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligida turli lavozimlarda ishlagan.

2000-2007 — Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Davlat protokoli boshqarmasi boshlig‘i.

2007-2013 — O‘zbekiston Respublikasining Singapur Respublikasidagi favqulodda va muxtor elchisi.

2011-2013 — O‘zbekiston Respublikasining Avstraliyadagi favqulodda va muxtor elchisi.

2013-2014 — O‘zbekiston Respublikasining Koreya Respublikasidagi favqulodda va muxtor elchisi.

2014-2014 — Oʻzbekiston Respublikasi tashqi ishlar vazirining oʻrinbosari.

2014-2015 — O‘zbekiston Respublikasi tashqi ishlar vazirining birinchi o‘rinbosari.

2015-2017 — O‘zbekiston Respublikasining Buyuk Britaniya va Shimoliy Irlandiya Birlashgan Qirolligidagi favqulodda va muxtor elchisi.

2017-2020 — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Xalqaro munosabatlar, tashqi iqtisodiy aloqalar, xorijiy investitsiyalar va turizm masalalari qoʻmitasi raisi.

2020-yil iyun oyidan O‘zbekiston Respublikasining Ukraina va Moldovadagi favqulodda va muxtor elchisi.

2020-yil 11-dekabr kuni Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiyga ishonch yorliqlarini topshirdi.

Manbalar
--------

1. ↑  KURMANOV Alisher Anvarovich | TsentrAziya
2. ↑  Alisher Kurmanov naznachen zamestitelem ministra inostrannix del
3. ↑  „З Узбекистану в Україну прибули 155 громадян України – посольство". 26 вересня 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12 грудня 2020.
4. ↑  „Посольство Республіки Узбекистан в Україні". 14 липня 2021da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12 грудня 2020.
5. ↑  „Україна зацікавлена у розвитку діалогу та партнерства з державами, які поділяють демократичні цінності — Президент під час вручення вірчих грамот новопризначеними послами". 11 грудня 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12 грудня 2020.
6. ↑  „З Узбекистану в Україну прибули 155 громадян України – посольство". 26 вересня 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12 грудня 2020.
**Karimov Alisher Shukurovich** *(kir. **Каримов Алишер Шукурович**)* — 1985-yil 28-oktyabrda Taraz shahrida dunyoga kelgan. Millati oʻzbek. 1991-yil ilk bor sahnaga chiqib, 5 yoshida „Anshi balapan" konkursiga, 1995-yili Turkiyada, 1997-yili Bolgariyada, 1998-yili Avstriyada tashkil etilgan xalqaro festivallarda ishtirok etgan. 2003-yili T.Jurgenov nomidagi qozoq milliy sanʼat akademiyasining estradik vokal fakultetiga qabul qilingan. 2004-yil „superstar. kz" mega loyihasiga qatnashib, ikkinchi oʻrinni qoʻlga kiritdi va millionlab muxlislarning koʻnglidan joy oldi. 2007-yil Gollivudda (Los-Andjeles) tashkil etilgan dunyo miqyosidagi sanʼat konkursuda 2 otin medalni qoʻlga kiritdi. 2009-yildan buyon „Qazaqkonsert" sanʼat jamoatchiligida yakka qoʻshiqchi vazifasini bajaradi. 2010-yili Alisher Karimovning „Kelemіn sagʻan" deb nomlangan birinchi albomi chiqdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Алишер Каримов Биография

Havolalar
---------

* Биография Алишер Каримов Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-10-14).
* Alisher Karimovning qoʻshiqlari



|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Vasiqa**, kupchiy — Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarida (shu jumladan, 1917-yilgacha Turkistonda) yer-mulk oldi-sotdisi toʻgʻrisida tuzilgan rasmiy shartnoma. V. koʻchmas mulkka (yer-suvga va xoʻjalik binolariga) doimiy yoki vaqtinchalik egalik qilish huquqini bergan. Turkiston qozixonalarida V. faqat bir nusxada (shariat qonunlariga asosan) tuzilgan; bunda har ikki taraf (oluvchi va sotuvchi) hamda ryeoviap V.ga imzo chekkach, uni qozi imzolab muhrlagan. Amirlar yer va b. koʻchmas mulklarini tortiq qilganlarida, V.ni oʻzlari berganlar. Shariat qonunlari amal qilgan joylarda V.lar sudi va sudyasi (vasoiq mahkamasi) mavjud boʻlib, ularga V.lar qonuniyligini koʻrib chiqish vakolati ham berilgan. Hoz. kunda ham Afgʻonistonda, ayrim arab mamlakatlarida V. rasmiy hujjat vazifasini oʻtaydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abulqosim Ali Gurgoniy** — (taxminan 1058—yilda vafot etgan) shayx bo‘lgan.

**Abulqosim Ali Gurgoniy** tasavvufning Xuroson maktabi shayxlaridan boʻlgan. Uning tavalludi va vafoti, qabrining qayerdaligi haqida aniq maʼlumotlar yetib kelmagan. Ali ibn Usmon Hujviriy (1072—yilda vafot etgan) „*Kashfu-l-mahjub*" asarida Abulqosim Ali Gurgoniy bilan bir necha marta (aksariyat Tus shaharda) uchrashib, baʼzi masalalarni undan soʻraganligi haqida yozadi. Abulqosim Ali Gurgoniyning Tusda xonaqoh va masjidi bo‘lib, u oʻz davrining qutbi deya eʼtirof etilgan. „Silsilatu-z-zahab"dagi 9-piri mur­shid. Tasavvuf taʼlimini Abu Usmon Magʻribiy va Abulhasan Haraqoniy (vafoti 1034—yilda)dan olgan. Tasavvufdagi nisbasi, bir tomondan, Abu Usmon Magʻribiy, Abu Ali Kotib, Abu Ali Rudboriy orqali Junayd Bagʻdodiy (vafoti 910—yilda)ga, ikkinchi tomondan, Abulhasan Haraqoniy orqali Boyazid Bistomiy (vafoti 848— yoki 875—yilda)ga borib bogʻlanadi.
Manbalarda Abulqosim Ali Gurgoniy ikki yoʻnalish „sahv" va „sukr"ni oʻzida birlashtirgan murshid sifatida zikr etiladi. Abulqosim Ali Gurgoniy Abu Ali Farmadiy (1011—85 yillar)ning tasavvufdagi ustozidir. Shayx Abu Said Abulxayr (967—1049 yillar) bilan yaqin aloqada boʻlgan. Hayoti va faoliyati haqidagi maʼlumotlar „*Tabaqotu-s-sufiyya*", „*Ri­solai Qushayriy*", „*Nafa­hotu-l-uns*", „*Nasoyimul-muhabbat*" sin­gari asaridan joy olgan.

Adabiyotlar
-----------

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi"; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

Manbalar
--------

1. ↑  Islom ensiklopediyasi. – B. 67.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Vasiylik** — muomalaga layoqatsiz fuqarolarning huquq va manfaatlarini himoya qilish. Voyaga yetmaganlarga V. ularni tarbiyalash maqsadida ham belgilanadi. Vasiylar oʻz himoyalaridagi shaxslarning huquq va manfaatlarini har qanday shaxslar bilan munosabatlarda, shu jumladan, sudlarda ham maxsus vakolatsiz himoya qiladi. Voyaga yetmaganlarga V. ularning ota-onasi, farzandlikka oluvchilari boʻlmagan, ota-onasi sud tomonidan ota-onalik huquqlaridan mahrum qilingan taqdirda, shuningdek boshqa sabablarga koʻra bunday farzandlar otaona himoyasidan mahrum boʻlib qolgan, xususan, ularni ota-ona tarbiyalashdan yoxud huquq va manfaatlarini himoya qilishdan boʻyin tovlagan hollarda belgilanadi. 14 yoshga toʻlmagan fuqarolar, ruhiy kasal va aqli zaiflar nomidan vasiy harakat qiladi (OʻzR FK, 32-modda).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vasiliy Vasilkovskiy** **haykali** — 2014-yilda Maloyaroslavets shahrida oʻrnatilgan yodgorlik birinchi ruhoniy — Sankt-Jorj ordeni sohibi, 1812-yilgi Vatan urushi Qahramoni Vasiliy Vasilkovskiy xotirasiga bagʻishlangan.

Yodgorlik haqida
----------------

Yodgorlikni oʻrnatish tashabbusi Rossiya harbiy tarix jamiyatiga tegishli. Yodgorlik 1812-yilgi Vatan urushi Qahramoni, Rossiya tarixidagi birinchi ruhoniy — 1812-yilda Napoleon I armiyasi bilan Maloyaroslavets jangida alohida ajralib turgan avliyo Jorj ritsar Vasiliy Vasilkovskiy xotirasini abadiylashtirish uchun moʻljallangan. Rossiya Harbiy-Tarix Jamiyati xalqdan xayr-ehson yigʻdi. Yodgorlikni yaratish olti oy davom etdi, uning muallifi Rossiya Federatsiyasi xalq rassomi Salavat Shcherbakov edi. Yodgorlikning tasviri kollektivdir, chunki Vasilkovskiyning portreti saqlanib qolmagan.

Yodgorlikni oʻrnatish uchun Kaluga viloyatining Maloyaroslavets shahrining markazi tanlangan. Uning tantanali ochilishi, 2014-yil 5-oktabrda Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vaziri, Rossiya Harbiy-tarixiy jamiyati raisi Vladimir Medinskiy ishtirokida boʻlib oʻtdi, u ochilishda shunday dedi:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Bu maʻlum bir shaxsga yodgorlik emas, u soʻzsiz qahramon, bu rus ruhi yodgorligi, bu kasbidan qatʻi nazar, rus odamiga oʻrnatilgan yodgorlik... Ruhoniydan koʻra tinchroq kasbni topish qiyin.. Ammo vatan uchun ogʻir soatlarda qoʻllarida xoch va qurolsiz ruhoniylar Napoleon qoʻshinlariga qarshi hujumchilarning birinchi qatorida yurishdi. | "|

Manbalar
--------

1. ↑  „В Малоярославце 5 октября будет открыт памятник полковому священнику." (ru).  Российское военно-историческое общество. (2-oktabr 2014-yil). 11-noyabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-noyabr 2014-yil.
2. 1 2 3  „В Малоярославце открыли памятник Василию Васильковскому." (ru).  Россия-1. (6-oktabr 2014-yil). 11-noyabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-noyabr 2014-yil.

Havolalar
---------

* Wikimapia-da Vasiliy Vasilkovskiy haykali Arxivirovano 25 2011-yil avgust yilning.
**Mixail Aleksandrovich Prixojan** (1910-yil, Namangan, Fargʻona viloyati, Rossiya imperiyasi — 1976-yil, Moskva, SSSR) — sovet davlat arbobi, qurilish boʻyicha yirik mutaxassis.

Tarjimayi holi
--------------

Mixail Prixojan 1910-yil Fargʻona viloyati, Namangan shahrida tavallud topgan. 1936-yilda Moskva muhandislik-qurilish institutini (hozirgi Moskva davlat qurilish universiteti) tugatgan. Insititutni tugatgach, Prixojan Moskva avtomobil zavodi qurilishida ishlaydi, zavodda dastlab ish boshqaruvchi, keyinchalik qurilish boʻlimi boshligʻi lavozimida ishlagan. 1940-yilda Tula shahridagi 1-sonli qurilish trestining boshqaruvchisi vazifasida faoliyat yuritgan. 1941—1954-yillarda Prixojan SSSR Qurilish xalq komissarligi tizimida (keyinchalik SSSR Ogʻir sanoat korxonalarini qurish vazirligi), yaʼni 1941—1945-yillari Chelyabinskdagi 8-sonli maxsus qurilish-montaj boʻlinmasida (Chelyabinskdagi bir qator muhim mudofaa inshootlarning hamda Miassdagi Ural avtomobil zavodi qurilishida), 1945—1947-yillarda Ukraina SSR Dnepropetrovsk shahridagi „Dnepropetrovekpromstroy" va „Yujavtostroy" trestlari boshqaruvchisi, 1947—1951-yillarda SSSR Ogʻir sanoat korxonalarini qurish vazirligining markaziy qurilish bosh boshqarmasi boshligʻi, 1951—1954-yillarda „Moskkoksostroy" trestining boshqaruvchisi boʻlib ishlagan, Moskva koks-gaz zavodi qurilishida qatnashgan. 1954—1960-yillari Prixojan „Glavmosstroy" tizimida (hududiy boʻlim boshligʻi, keyinroq esa trest boshligʻi) ishlagan va koʻp qavatli binolar qurilishida ishtirok etgan. 1960—1967-yillarda SSSR Davlat qurilish qoʻmitasida bosh mutaxassis, keyinroq bo‘lim boshlig‘i vazifasida ishlagan. 1967—1970-yillarda SSSR Qurilish vazirligi hayʼati aʼzosi, ishlab chiqarish va boshqarish boʻlimi boshligʻi boʻlib ishlagan. 1970-yildan umrining oxirigacha SSSR Davlat qurilish qoʻmitasi qoshidagi qurilishga texnik yordam ko‘rsatishni tashkil etish va mexanizatsiyalash markaziy ilmiy-tadqiqot institutining byurosida ishlagan.

Vafoti
------

1976-yil Moskvada vafot etadi.

Oilasi
------

Turmush oʻrtogʻi Polina Yakovlevna Podgoretskaya, uch nafar boʻlgan, oʻgʻillari Vladimir va Leonid, qizi psixologiya fanlari doktori, professor Anna Prixojan.

Unvon va mukofotlari
--------------------

SSSRda xizmat koʻrsatgan quruvchi. Lenin ordeni va 3 marta Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Прихожан Михаил Александрович" (rus tilida). 25-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-iyun 2023-yil.
2. 1 2 3  „Прихожан Михаил Александрович" (rus tilida). 25-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-iyun 2023-yil.
3. 1 2  „К ЮБИЛЕЮ А.М. ПРИХОЖАН" (rus tilida). 21-mart 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-iyun 2023-yil.
**V. V. Senko** **yodgorligi** — mahalliy ahamiyatga ega boʻlgan tarixiy yodgorlik (2010-yildan), Semyonovkadagi avvalgi respublika ahamiyatiga ega boʻlgan monumental sanʼat asari (1965-2009).

Tarixi
------

Ukraina SSR Vazirlar Kengashining 1965-yil 21-iyuldagi 711-sonli „Ukraina SSR sanʼat, tarix va arxeologiya yodgorliklari roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida"gi (*"Pro zatverdjennya spisku pam’yatnikіv mistestva, іstorії ta arxeologії Ukraїnskoї RSR"*) qarori bilan *ikki marta Sovet Ittifoqi Qahramoni V. V. Senko byusti* deb nomlangan byustga *respublika ahamiyatga ega boʻlgan tarix yodgorligi* maqomi berildi.

Ukraina Vazirlar Mahkamasining 03.09.2009-yildagi 928-sonli „Ukrainaning koʻchmas yodgorliklari davlat reyestriga milliy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros obyektlarini kiritish toʻgʻrisida"gi *(„Pro zanesennya ob'єktіv kulturnoї spadщini natsіonalnogo znachennya do Derjavnogo reєstru neruxomix pam’yatok Ukraїni"*) qarorida bu yodgorlik yoʻq. Ushbu qaror bilan quyidagi eski qarorlar bekor qilindi: Ukraina SSR Vazirlar Kengashining 21.07.1965-yildagi 711-son qarori, Ukraina Vazirlar Mahkamasining 28.10.1996-yildagi 1421-son va 2001-yil 2001-yildagi 1761-son qarorlari.

Ukraina Madaniyat va turizm vazirligining 03.02.2010-yildagi 58/0/16-10-sonli qarori (16.06.2011-yildagi 453/0/16-11-son oʻzgartirishlar) *bilan № 5529-Chr himoyasi ostida mahalliy ahamiyatga ega boʻlgan tarixiy yodgorlik* maqomi berilgan.

Tavsifi
-------

1950-yilda Qahramonlar xiyobonining boshida — ikki marta Sovet Ittifoqi Qahramoni, Semyonovkada tugʻilgan Vasiliy Vasilyevich Senko sharafiga haykal oʻrnatildi.

Yodgorlik 3 m balandlikdagi pushti granit poydevorga oʻrnatilgan balandligi 1,5 m boʻlgan bronza byustidir. Postamentda SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1945-yil 29-iyundagi V. V. Senkoni ikkinchi Oltin Yulduz medali bilan mukofotlash toʻgʻrisidagi Farmoni matni tushirilgan bronza lavha oʻrnatilgan.

Muallifi haykaltarosh V. V. Shaposhnikov.

Manbalar
--------

1. ↑  „Про затвердження списку пам'ятників мистецтва, історії та археології Української РСР". 24-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-fevral 2022-yil.
2. ↑  „Про занесення об'єктів культурної спадщини національного значення до Державного реєстру нерухомих пам'яток України". 4-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-fevral 2022-yil.

Boshqa manbalar
---------------

1. PYeRYeLІK PAM’YaTOK TA OB’ЄKTІV KULTURNOЇ SPADЩINI m. ChYeRNІGOVA ZA VIDOM ARXІTYeKTURI, ІSTORIChNIY, MONUMYeNTALNOGO MISTYeTsTVA
2. ІSTORIKO-ARXІTYeKTURNIY OPORNIY PLAN m. ChYeRNІGOVA Z VIZNAChYeNNYaM MYeJ І RYeJIMІV VIKORISTANNYa ZON OXORONI PAM’YaTOK TA ІSTORIChNIX ARYeALІV (dogovіr vіd 19.10.2018 r. № 2)
3. Chernіgіvщina: Yensiklopedichniy dovіdnik, K.: URYe і m. M. P. Bajana, 1990. — s. 738 s en ka V. V. POGRUDDYa
**Mixail Aleksandrovich Vrubel** [1856.5(17).3, Omsk - 1910.1(14).4, Peterburg] — rus rassomi. Peterburg Badiiyot akadimyasi akademik (1905). Vrubel oʻrta asrlar va Uygʻonish davri sanʼati, antik dunyo mifologiyasi va rus ertaklaridan ilhomlangan; yuksak mahobatli uslub va milliy shakllar izlash, bezakka eʼtibor uning asarlariga "modern" uslubiga xos xususiyatlar baxsh etgan. "Eron gilami fonidagi qiz" (1886), "Nastarin gul" (1900), "Hamlet va Ofeliya" kabi asarlari rassomga shuhrat keltirdi. "Demon" (1890) asarida "mangu mavzu" yaxshilik va yomonlik masalasini ramziy maʼnoda yosh, goʻzal, pahpavon isyonkor Demon qiyofasida ifoda etdi. Shuningdek, "Venesiya" (1894), "Folbin" (1895), "Oqqush-malika" (1900) kabi asarlari ham mashhur.

Manbalar
--------

1. ↑  "Vrubel Mixail Aleksandrovich" *OʻzME*. V-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Boldir** — tizza bilan oyoq panjasi oʻrtasidagi qism. Yuqoridan taqim oʻrtasidan oʻtgan gorizontal chiziq bilan, pastdan boldiroyoq kafti boʻgʻimi bilan chegaralangan. B. skeleti katta va kichik boldir suyaklaridan iborat. Suyaklar orasi ochiq boʻlib, uni qalin parda toʻldirib turadi. Suyaklar va pardaning old tomonida uchta, tashqi tomonida ikkita va orqa tomonida sakkizta muskul ustmaust joylashgan. Ular tizza boʻgʻimini bukadi, panja va barmoqlarni bukadi va yozadi, panjani ichki va yon tomonga koʻtaradi. B. ning ichki tomonida muskul boʻlmaydi. Orqadagi eng ustki kambalasimon muskul B.ga maʼlum shakl berib turadi. U uch joydan, yaʼni son suyagining ikki cheti va boldir suyagining orqa yuzasidan boshlanganligi uchun "uch boshli muskul" deb ham yuritiladi. Bu muskulning yoʻgʻon, pishiq, kuchli payi (Axill payi) tovon suyagiga yopishadi va oyoqni erkin koʻtarib yurishga imkon beradi. B. terisiga sezuvchi, muskullarni harakatlantiruvchi nervlar hamda qon tomirlar keladi. B. oyoqning boshqa qismlari bilan birga gavdani koʻtarib turishda, yurishda qatnashadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bolbollar**, tosh maʼbudlar — tosh haykallar yoki tosh taxtalarga boʻrttirib ishlangan odam tasviri. Markaziy Osiyo, Tuva, Oltoy, Janubiy Sibir, Moʻgʻulistonning turkiy xalqlar yashagan dashtlaridagi tepaliklarga oʻrnatilgan. Ohangaron vodiysidan topilgan erkak shakli boʻrttirib ishlangan tosh taxta muhim ahamiyatga ega. B. asosan 6—8-asrlarda, baʼzi yerlarda 12-asrgacha rasm boʻlgan. B.ni ilmiy jihatdan oʻrganishga V. V. Bartolʼd, N. I. Veseldvskiy asos solishgan.

B. qabrlar, shuningdek maxsus tepaliklarga oʻrnatilgan. Ular asosan erkak, ayrim hollarda ayol haykallari boʻlgan. Koʻpchilik B. qoʻlida idish ushlagan qurolli erkak shaklida tasvirlangan. Baʼzi olimlar B. oʻlgan odam (jumladan qabila zodagoni) ning, ayrimlari esa oʻldirilgan dushmanning tasvirini anglatadi deb hisoblaydilar.

B.ga topinish va ular oldida turli marosimlarni oʻtkazish ajdodlar ruhiga sigʻinish bilan bogʻliq. B.ni oʻrganish turkiy xalqlarning ijtimoiy tuzumi, urfodatlari, sanʼati, tarixi kabi masalalarni tushunishda katta yordam beradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Variatsion hisob** -mat.ning funksional (funksiya yoki bir necha funksiyaning tanlanishiga bogʻliq boʻlgan oʻzgaruvchi kattalik)larning eng katta va eng kichik qiymatlarini topish bilan shugʻullanuvchi boʻlimi. Egri chiziqning uzunligi funksionalga misol boʻlishi mumkin. Agar egri chiziq oʻzgarsa, uzunligi ham oʻzgaradi. V.h.ning eng sodda masalasi = J F(x,yu,y’)dx funksionalningekstremumini topishdan iborat. V.h-Da brahistoxrona masalasi; biror sirtda yotuvchi ikki nuqtani birlashtiruvchi egri chiziqlar ichida eng qisqa egri chiziq (geodezik chiziq)ni topish masalasi; tekislikdagi barcha yopiq egri chiziqlar ichida eng katta yuzni chegaralaydigan egri chiziqni aniqlash (izoperimetrik masala) kabi masalalar tekshiriladi. V. h. qadimdan maʼlum. Ayniqsa I. Bernullining brahistoxrona masalasi (1696) V.h- rivojlanishida muhim rol oʻynagan. Bu masala yechimini topishda Ya. Bernulli, I. Nyuton va G. Lopita ishtirok etgan. L. Eyler va J. Lagranj variatsion masalalarni umumiy shaklda ifodalab, ularni yechish usullarini koʻrsatdilar va V.h.ni mat.ning mustaqil sohasiga aylantirdilar. V.h.ning keyingi taraqqiyoti funksional analiz bilan bogʻliq.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Varikond** (ing. vari (able) - oʻzgaruvchan va cond (enser) — kondensator) — tashqi elektr maydoni taʼsirida sigʻimi oʻzgaradigan kondensator. V. segneto-elektriklarning dielektrik singdiruvchanligi tashqi elektr maydoniga bogʻliqligiga asoslangan. V. tayyorlanadigan material (mas. bariy titanat)ga turli aralashmalar qoʻshib, uning xususiyatini oʻzgartirish mumkin. V. dielektrik kuchaytirgichlarda vakuum lampalar oʻrnida ishlatiladi. Uzoq, muddat ishlaydi, yengil, zarbalarga chidamli. V.ning quvvatni kuchaytirish koeffitsiyenti katta. V. elektr signallarni oʻzgartiradi va kuchaytiradi, tok va kuchlanishni bir meʼyorda ushlab turadi, quvvatni oshiradi va b. Avtomatika, elektronika, hisoblash texnikasi, radioelektronika qurilmalarida qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Minsk viloyati** - Belarusning markaziy qismidagi viloyat. 1938-yil 15-yanvarda tuzilgan. Maydoni 40,8 ming km². Aholisi 3301 ming kishi (1998). AsoSan belaruslar, shuningdek, rus, polyak, ukrain va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Yer yuzasi sertepa, morenali qirlar, tekislik va pasttekislikdan iborat. Foydali kazilmalardan: kaliy va tosh tuzlari, torf, boʻr, mergel, qum, shagʻal, gil bor. Iklimi moʻʼtadil kontinental. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi —6°, —7°, iyulniki 17—18°. Yillik yogʻin 500–700 mm. Vegetatsiya davri 185—195 kun. Yirik daryolari: Berezina (Dnepr irmogʻi), Ptich va Sluch (Pripyat irmoklari). Neman daryosi Minsk viloyati hududidan boshlanadi. Koʻl koʻp. Tuprogʻi chimlipodzol, torfli-botqoq va allyuvial tuproqlar. Hududining 36,8% oʻrmon, 14% botqoklik, 15% yaylov va oʻtloqlar. Boʻri, tulki, los, yelik, boʻrsiq, norka, quyon, tiy-in, qobon, suvsar, oq sichqon, yenotsimon it, qushlardan qur, chil, oʻrdak yashaydi. Baliq turi koʻp. Viloyat shimsharqida Berezina qoʻriqxonasining bir qismi joylashgan. Viloyat energetikasi mahalliy (torf) va chetdan keltirilgan yoqilgʻi (kumir, neft mahsulotlari, tabiiy gaz) asosida ishlaydi. Torf zaxirasi va torf qazib olish boʻyicha Minsk viloyati Belarusda 1-oʻrinda turadi. Viloyat sanoat mahsulotining 21% ni mashinasozlik va metallsozlik (transport, stanoksozlik, har xil sanoat tarmoqlari uchun asbob-uskunalar ishlab chiqarish) beradi. Avtomobil zavodi, avtotraktor elektr asbob-uskunalari, avtogidrokuchaytirgich zavodlari, stanoksozlik, avtomobil sanoati uchun yarimoʻtkazgich ventillar, metall konstruksiyalar zavodlari va boshqa korxonalar bor. Starobin kaliy tuzlari asosida kimyo sanoati rivojlangan, qurilish materiallari (temir-beton buyumlar, qurilish detallari, keramika va drenaj quvurlar) ishlab chiqariladi. Faner-gugurt, yogʻochsozlik kombinatlari, pianino, mebel fabrikalari, yogʻoch zavodi ishlab turibdi. Tikuvchilik fabrikasi, zigir tola zavodi, oynashisha, kun-poyabzal, trikotaj kabi yengil sanoat korxonalari, musiqa asboblari fabrikasi bor. Oziqovqat sanoati rivojlangan. Qishloq xoʻjaligisut-goʻsht chorvachiligi, choʻchqachilik va kartoshka yetishtirishga ixtisoslashgan. Gʻalla va dukkaklilar, texnika ekinlari, sabzavot, yem-xashak ekinlari ekiladi. Bogʻ va mevazorlar bor. Transport yoʻli transporti asosiy oʻrinda. Berezinada kema qatnaydi. Aeroport bor. Koʻpchilik shahar va tuman markazlari avialiniyalar orqali Minsk bilan bogʻlangan. Minskda 1984-yildan metropoliten faoliyat koʻrsatmoqda. 13 oliy oʻquv yurti, 29 ilmiy tadqiqot instituti, 7 teatr, 12 muzey, sanatoriylar mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mingdevona** (*Hyoscyamus* L.) - Solanaceae (ituzumdoshlar) oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi. Boʻyi 1,5 m gacha. Poyasi shoxlangan, sertuk. Birinchi yili uzun bandli ildiz boʻgʻiz, toʻpbarg, ikkinchi yili poya oʻsib chiqadi. Poyadagi barglari tuxumsimon, 3—7 boʻlakli, bandsiz, ketma-ket joylashgan. Gullari sargʻish, uchi keng, poya uchida toʻpgul hosil qiladi. Mevasi ikki xonali, koʻp urugʻli, koʻzachasimon koʻsakcha. Oʻrta Osiyo, Sibir, Kavkaz, Uzoq Sharqda tarqalgan. Oʻzbekistonda 2 turi (turkman va qora M.) bor, koʻproq qora M. (zaharli begona oʻt) uchraydi. M. yoʻl yoqalarida, oʻtloq va partov yerlarda, ekinzorlarda oʻsadi. Bargi tarkibida giossiamin, atropin, skopolamin va boshqa zaharli alkaloidlar bor. Barg ekstrakti va urugʻining moyi bod, asab kasalliklarida ogʻriq qoldiruvchi dori sifatida ishlatiladi. Doridarmon tayyorlash uchun maxsus ekiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  Armando T. Hunziker: The Genera of Solanaceae (o'zbek tilida: Ituzumdoshlarning Turkumi). A.R.G. Gantner Verlag K.G. Ruggell, Liechtenstein 2001. ISBN 3-904144-77-4

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yopiq biotexnik tizim** (kos monavtikada) — kosmik kemaning tashqi muhit bilan modda almashinmaydigan, lekin tashqaridan energiya oladigan va uni oʻsha miqdorda sarflaydigan tizimi. Bir qancha tirik organizmlar majmuidan iborat; ularning modda almashinuv maromi birbiriga moslangan boʻladi. Zich (germetik) yopiq tizimda odamlarning yashashi uchun shart boʻlgan moddalar (oziqovqat, suv va kislorod) biokompleksga kiradigan tirik organizmlar (oʻsimlik, hayvonlar, odam va b.)ning yashash jarayonida hosil boʻladigan chiqindilarni qayta ishlab tayyorlanadi. Yo. b. t.ni tuzishda biokompleksga kiruvchilar sonini imkon boricha kam olish, modda almashinuvini tezlashtirish, bu aylanma jarayondan chetga chiqib qoladigan moddalar paydo boʻladigan jarayonlarni bartaraf qilish lozim va h. k. Odamlarning uzoq muddat (mas, 1 yil) Yo. b. t.da yashashi mumkinligi amalda sinab koʻrilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yopinchiq** — ayollar boshi ustidan yopadigan kiyim; ayollar qomatini kishi koʻzidan yashirib turadigan keng toʻrtburchak shaklidagi mato. Rangbarang ip (ipak) bilan kashta tikib, piston, nozik, koʻzlar qadab bezatiladi. Toʻylarda va koʻchaga chiqqanda Yo. tutilgan. Yo. kishilik kiyimi boʻlishi bilan birga kelinlar sepiga ham kiritilgan, nikoh libosining asosiy qismiga aylangan. Oʻzbekiston hududida Yo.ning paranji, sarandoz, jelak va b. turlari mavjud. Yelkaga tashlab yuriladigan yengi uzun chopon shaklidagi turi mil. av. 1ming yillik oʻrtalarida yuzaga kelgan. Oʻzbekiston hududidan topilgan qad. davr madaniy yodgorliklari (mayda sopol haykalchalar) bu yerda qadimdan Yo. boʻlganligini koʻrsatadi; kushanlar davrida Yo. chetlari (bari va etagi) aylana shaklidagi metall nishonlar bilan hoshiyalanib, keyinroq qora magʻiz va yoqasida 1—2 uchburchakli qaytarma bilan bezatilgan. Islom dini hukmronligi davridan boshlab boshga (baʼzan qora toʻr bilan yuzni berkitgan holda) yopa boshlaganlar; shu tarzda paranjining dastlabki nusxalari paydo boʻlgan (16—17-asrlar). 18—19-asrlarda keng Tapkalgan, 20-asr oʻrtalarigacha saqlangan. 20-asr oʻrtalaridan yana Yo. urf boʻla boshladi, faqat Fargʻona vodiysida Yo. oʻrniga katta gulli (shol) roʻmollardan foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Mingtepa (maʼnolari).

**Mingtepa** — koʻhna shahar harobasi (miloddan avvalgi 3 — milodiy 5-asr). Andijon viloyati, Marhamat tumani markaziga tutashib ketgan yodgorlik. Xitoy yozma manbalaridagi Ershi shahri bilan aynan deb taxmin etiladi.

1940—50 yillarda A. N. Bernshtam, Yu. A. Zadneprovskiy, keyinchalik (90-yillarda) Oʻzbekiston FA Arxeologiya institutining Fargʻona otryadi (B. Matboboyev) arxeologik tekshirish ishlari olib borgan.

Mingtepa ichki va tashki shahardan iborat boʻlib, mustahkam mudofaa devorlari bilan oʻrab olingan. Hozir faqat ichki shaharni (38 ga) toʻrt tomondan qurshagan mudofaa devori saqlanib qolgan. Mingtepadagi tepaliklar soni 52 ta. Ichki shaharning shimoliy-gʻarbiy tomonidagi markaziy tepalikning madaniy qatlami 10 m dan ortiq. Eng quyi qatlam miloddan avvalgi 3—2-asrlarga oid. Tepalikdan 5 m qalinlikdagi platforma (tagkursi) ustida qurilgan inshoot qoldiqlari chiqqan. Mutaxassislar fikricha, bu tepalik shahar arki boʻlgan. Mingtepa mudofaa devorining har 38-40 m masofasida kuzatuv minorasi oʻrnatilib, uning uzunligi 18 m, eni 9 m, balandligi 3-4 m ga yetgan. Minora oʻrtasida shinaklar bilan taʼminlangan xona joylashib, unda soqchilar yashagan. Burjlarni oʻzaro tutashtirib turgan mudofaa devorining qalinligi quyi qismida 7 m, yuqorida 4 m, balandligi 4 m ga yetgan. Devor va burj, asosan, yaxshi pishirilgan paxsa va xom gʻishtlardan tiklangan. Devor tashqarisida xandaqlar qazilgan.

Qadimda Mingtepa oʻrnida boʻlgan Ershi shahrini xitoyliklar bir necha marta qamal qilib, ishgʻol eta olmaganlar (qarang Ershi mudofaasi).

Adabiyot
--------

* Bernshtam A. N. Istoriko-arxeologicheskiye ocherki Tyan-Shana i Pamiro-Alaya, M.— L. 1952; Oʻzbekiston davlatchiligi tarixi ocherklari, T. 2001.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |