**Natalya Alyanovna Romanoff** (inglizcha: *Natalia Alianovna Romanoff*, **Natasha Romanoff** nomi bilan mashhur (inglizcha: *Natasha Romanoff* - "**Qora beva"** taxallusi bilan mashhur boʻlgan xuddi shu nomdagi Marvel Comics qahramoniga asoslangan Marvel Cinematic Universe (MCU) mediafranshizasining qahramoni (inglizcha: *Black Widow*).

Natasha Romanoff rossiyalik josus va mohir qoʻl jangchisi sifatida tasvirlangan, u bolaligidan maxsus "Qizil xona" akademiyasida oʻqitilgan. Oxir-oqibat u S.H.I.E.L.D. terrorizmga qarshi kurash agentligiga qoʻshiladi va Qasoskorlar jamoasining asosiy aʻzosiga aylanadi. Thanos koinotdagi hayotning yarmini yoqib yuborganida, Natasha Qasoskorlar jamoasining yetakchisiga aylanadi. Natasha Stiv Rojers bilan birga jamoani qayta yigʻadi va Thanosning harakatlarini bekor qiladi, cheksizlik toshlaridan biri – Ruh toshini olish uchun oʻz hayotini qurbon qiladi. MCUda Natasha Romanoff rolini amerikalik aktrisa Skarlett Yoxansson ijro etgan. Natasha Romanoff birinchi marta "Temir odam 2" (2010) filmida paydo boʻldi va toʻqqizta filmda suratga tushib, MCUning markaziy figurasiga aylandi. 2022-yil holatiga koʻra, Skarlett Yoxansson oʻynagan personaj oxirgi marta "Qora beva" (2021) filmida paydo boʻlgan. Multiverseʼdan Natasha Romanoffning muqobil versiyalari "Shunday boʻlsachi... "animatsion seriyasida paydo boʻladi. (2021), bu yerda ular Lake Bell tomonidan aytilgan.

Konsepsiya, yaratish va kasting
-------------------------------

"Qora beva" dastlab Natasha Romanoff ismli chiziq roman qahramoni sifatida yaratilgan boʻlib, u birinchi marta "Temir odam" komiksida takrorlanuvchi, kiyimsiz rus josus antagonisti sifatida paydo boʻlgan, "Tales of Suspense" №52 (1964-yil aprel). Beshta nashrdan soʻng, u oʻz ishiga eng zoʻr kostyumli kamonchini va keyinchalik super qahramon Xoukni jalb qiladi. Keyinchalik uning hukumati unga birinchi qora beva libosi va yuqori texnologiyali qurollarini taqdim etdi, ammo u "Qasoskorlar №29" (1966-yil iyul) filmida vaqtincha AQSHga qarshi miyasini yuvib, paydo boʻlganidan keyin AQSHga qochib ketdi. Beva ayol keyinchalik jamoaning doimiy ittifoqchisiga aylanadi, koʻp yillar oʻtib rasman oʻn oltinchi aʻzo boʻladi. Uning tashqi koʻrinishi "Ajoyib oʻrgimchak odam" № 86 (1970-yil iyul)da sezilarli darajada oʻzgargan, yelkalarigacha boʻlgan qizil sochlari (oldingi kalta qora sochlari oʻrniga), terini yopib qoʻymaydigan qora kostyum va oʻrgimchak iplarini otgan bilakuzuklar beriladi.

2004-yilda Lionsgate "Qora beva" huquqini qoʻlga kiritdi va aprel oyida Natasha Romanoffning versiyasi aks ettirilgan "Qora beva" filmi Devid Xeyter tomonidan yozilgan va rejissorlik qilgan va Avi Arad tomonidan ishlab chiqarilganini eʼlon qildi. 2006-yil iyuniga kelib, Lionsgate loyihani tugatdi va xarakterga boʻlgan huquqlar Marvelga qaytarildi. Hayter va Marvel loyihani ishlab chiqish uchun boshqa moliyachi olishga harakat qilishdi, lekin Xeyter "biz kino va personajni jiddiy qabul qilishga tayyor boʻlgan joyni topganimizdan hech qachon oʻzini qulay his qilmagan". Bu Xeyterning "yuraklarini ezdi", lekin u film "bir kun kelib" suratga olinishiga umid qildi.

2009-yil yanvar oyida Marvel Emili Blant bilan "Temir odam 2" filmida "Qora beva" rolini oʻynash uchun muzokaralarni boshladi, garchi u Gulliverning sayohatlari filmida rol oʻynashga roziligi tufayli bu rolni oʻz zimmasiga ola olmagan boʻlsa-da". 2009-yil mart oyida Skarlett Yoxansson Natasha Romanoff/Qora beva rolini oʻynashga imzo chekdi va uning shartnomasida bir nechta filmlarda rol oʻynash variantlari mavjud edi. Keyin Yoxansson "Qasoskorlar" (2012), Kapitan Amerika: Qishki askar (2014), Qasoskorlar: Altron davri (2015), Kapitan Amerika: Birinchi qasoskor, Qasoskorlar: Abadiyat jangi (2018), Kapitan Marvel (titrlar orasida) va Qasoskorlar: Intiho (2019) filmidagi rolini takrorladi. Altron davri filmi chiqqandan soʻng, Yoxansson uning shartnomasidagi filmlar soni uning birinchi imzolanishidan beri "qahramonning talabiga" mos keladigan tarzda oʻzgartirilganligini maʻlum qildi, chunki Marvel tomoshabinlardan qahramonga nisbatan "ajoyib javob" kutmagan edi. Uning chiqishi 2010-yil sentabr oyida Marvel Studios prezidenti Kevin Feyj "Temir odam 2" filmining uy ommaviy axborot vositalarida chiqarilishini targʻib qilar ekan, "Qora beva" filmi ga qiziqish bildirgan va Yoxansson bilan "Qora beva" haqidagi mustaqil film haqida munozaralar boʻlib oʻtganini aytdi, lekin Marvelning diqqat markazida 2012-yilgi Qasoskorlar filmi edi.

2014-yil fevral oyida Feyj "Ultron davridagi" Qora beva ayolning oʻtmishini oʻrganganidan soʻng, u yakkaxon filmda koʻproq oʻrganilishini xohlashini aytdi, buning uchun ishlab chiqish ishlari allaqachon amalga oshirilgan edi, jumladan Marvelning Galaktika qoʻriqchilari (2014) asarini yozgan Nikol Perlmanning konsepsiyasi edi. Keyingi aprelda Yoxansson "Qora beva" filmida rol oʻynashga qiziqish bildirdi va bu tomoshabinlar talabidan kelib chiqishini aytdi. Oʻsha yilning iyul oyida Xeyter Marvel loyihasini qayta tiklashga qiziqish bildirdi va keyingi oy rejissor Nil Marshall "Qora beva" filmini suratga olishni istashini aytdi va u personajni "haqiqatan ham" deb oʻylaganini aytdi. Qizigʻi shundaki, u hech qanday super kuchga ega emas, shunchaki ajoyib mahoratga ega va u boshqa olamdan kelgan, sobiq KGB qotili boʻlgani uchun men buni juda ajoyib deb hisobladim. 2015-yil aprel oyida Yoxansson yakkaxon "Qora beva" filmini suratga olish imkoniyati haqida gapirib, uning hozirgacha turli filmlarda tasvirlangan turli "qatlamlarini" oʻrganish imkoniyatini koʻrib, lekin "Hozir menimcha, bu personaj filmda yaxshi qoʻllangan deb oʻylayman. "Kapitan Amerika: Fuqarolar urushi" filmini keyingi aprel oyida targʻib qilar ekan, Feyj eʻlon qilingan filmlar jadvali tufayli har qanday potentsial "Qora beva" filmi toʻrt-besh yil ichida chiqishini taʻkidladi. Uning qoʻshimcha qilishicha, Marvel "ijodiy va hissiy jihatdan" yakunda "Qora beva" filmini suratga olishga sodiq qoldi.

"Qasoskorlar va qasoskorlar: Altron davri" filmi rejissori Joss Uidon 2016-yil iyul oyida "Qora beva" filmiga rejissorlik qilishga tayyorligini va "josuslik trilleri"ni yaratishi mumkinligini his qilgan edi. Oktabr oyida Yoxansson potentsial filmni prekvel sifatida muhokama qilib, "Siz uni Rossiyaga qaytarishingiz mumkin. Beva ayol dasturini oʻrganish mumkin. Foydalanish mumkin boʻlgan koʻp narsalar mavjud." U uzoq yillar davomida "tor kombinezon kiyishni" xohlamasligi mumkinligi haqida ogohlantirdi. Keyingi fevral oyida Yoxansson har qanday potensial Qora beva filmini "ajoyib" qilish uchun oʻzini bagʻishlashini aytdi. Bu filmning eng yaxshi versiyasi boʻlishi kerak. Aks holda, men buni hech qachon qilmagan boʻlardim... [Bu] oʻz uslubi va oʻz hikoyasi bilan oʻziga xos film boʻlishi kerak boʻladi". Filmni ishlab chiqish ishlari allaqachon tugallangan va Qora beva filmining jamoatchilik tomonidan qoʻllab-quvvatlanayotganini hisobga olib, Marvel oxir-oqibat loyihada oldinga siljish uchun eng yaxshi vaqt MCUning 2020-yildagi "oxirgi bosqichi" boshlanishiga toʻgʻri keladi.

2018-yil yanvar oyida Jak Sheffer ssenariy muallifi sifatida ishga qabul qilindi. Marvel yirik studiyalar tomonidan franchayzing uchun ayol rejissorlarni yollash boʻyicha ustuvor tashabbusning bir qismi sifatida loyiha uchun ayol rejissor qidirayotgan edi. Keyt Shortlend rejissorning oldingi filmi "Eruditsiya" (2012) ning muxlisi boʻlgan Yoxanssonni qoʻllab-quvvatladi, bu filmda ayollar ham bor edi va u "Qora beva" rejissori sifatida ishga yollandi. The Hollywood Reporter 2018-yil oktabr oyida Yoxansson film uchun 15 million dollar olishi haqida xabar berib, "Qasoskorlar" filmidagi ijrosidan olgan "kam yetti raqamli maoshini" oshirdi. Kris Evans va Kris Xemsvort "Kapitan Amerika: Fuqarolar urushi", "Tor: Ragnarok ", "Qasoskorlar: Abadiyat jangi" va "Qasoskorlar: Intiho" filmlaridagi chiqishlari uchun aynan bir xil miqdorda daromad olishgan. The Hollywood Reporter bu miqdorlarni oʻz hisoboti uchun "bir necha bilimga ega odamlar"ga tasdiqlagan boʻlsa-da, Marvel Studios raqamlarning toʻgʻriligiga eʻtiroz bildirgan va ular "hech qachon ish haqi yoki shartnoma shartlarini oshkor etmasligini" taʻkidlagan. Film 2020-yilning may oyida chiqishi kerak edi, biroq COVID-19 pandemiyasi tufayli ikki marta kechiktirildi va yangi chiqish sanasi 2021-yil 9-iyul. 2021-yil 29-iyulda Yoxansson Disneyga qarshi sudga murojaat qilib, kompaniyaning filmni Disney+ va kinoteatrlarda bir vaqtning oʻzida chiqarishi shartnomaning buzilishi, chunki uning maoshi filmning kassadagi koʻrsatkichlariga bogʻliq boʻlgan, deb da’vo qildi..

Xarakterlash
------------

 Skarlett Yoxansson Kaliforniyaning San-Diego shahrida boʻlib oʻtgan San-Diego Comic-Con International 2019 koʻrgazmasida "Qora beva" haqida gapiradi.
"Temir odam 2" filmida Romanoff S.H.I.E.L.D.ning maxfiy josusi Natali Rushman sifatida tanishtiriladi. S.H.I.E.L.D. Starkning yangi yordamchisi sifatida namoyon boʻldi. Yoxansson rolga kirishdan oldin sochlarini qizil rangga boʻyadi va bu Favroni rolga toʻgʻri kelishiga ishontirishga yordam beradi Yoxanssonning soʻzlariga koʻra, u bu rolni tanlagan, chunki "Qora beva ayol obrazi men bilan rezonanslashdi... [U] super qahramon, lekin u ham inson. Kichkina, ammo kuchli... U qorongʻu va oʻlimga shunchalik koʻp duch kelganki, u hayotning qadriga chuqur nazar tashlagan... Unga qoyil qolmaslik qiyin". Uning soʻzlariga koʻra, u kombinezonni birinchi marta koʻrganida "bir oz gʻalati lahzalarni" boshdan kechirgan. Kostyum jangi haqida soʻralganda, Yoxansson shunday javob berdi:

> "Mening koʻp qismim: Men bu erga koʻchira olamanmi? Unga yugursam boʻladimi? Men, masalan, bu bilan oʻzimni hamma narsaga tashlay olamanmi? Menimcha, bu shunchaki tayyorgarlik, siz shunchaki soatga ulgurishingiz kerak. Men oʻrgangan narsam shuki, men shunchaki soatlab mashq qilaman va takrorlayman, asosan, kaskadyorlar jamoasi bilan doʻst boʻlib, kun boʻyi, har kuni, siz buni ishonchli bajarmagunimizcha qayta-qayta va qayta-qayta bajaramiz".
> 
> 

Qasoskorlar qahramonning Klint Barton bilan yaqin doʻstligiga ishora qiladi, bu haqda Yoxansson shunday degan:

> "Qahramonlarimiz uzoq tarixga ega. Ular uzoq vaqt davomida turli mamlakatlardagi koʻplab janglarda birga kurashdilar. Biz tajribali jangchilar boʻlgan qasoskorlar guruhining ikki aʻzosimiz – bizda hech qanday super kuch yoʻq. Ammo, Qora beva, albatta, jamoa aʻzolaridan biri. U faqat romantik qahramon yoki koʻzni qamashtirish uchun rollarni ijro qilmagan. U jang qilish uchun keldi, shuning uchun men oʻzimni hech qachon yagona qizdek his qilmaganman. Hammamiz oʻz qobiliyatlarimiz turlicha va ular biz uchun teng koʻrinadi".
> 
> 

Mashgʻulotlari haqida Yoxansson shunday dedi: "Iron Man 2" ular uchun boʻlsa ham, men ilgari hech qachon bunday ish qilmaganman. Men hech qachon bunchalik katta narsada jismonan ishtirok etmaganman. Qasoskorlarga kelsak, men kaskadyorlar guruhimiz bilan mashgʻulot oʻtkazish va boshqa barcha aktyorlar bilan jang qilish uchun juda koʻp oylarni sarfladim. Men faqat kurashaman va har doim". Yoxansson film uchun 4–6 million dollar ishlab oldi. "Kapitan Amerika: Qishki askar" filmida ssenariy muallifi Kristofer Markus Qora beva ayol kapitan Amerikadan keskin farq qilishini aytdi va uni "ajablanarli darajada zamonaviy, unchalik hurmatli emas va juda oddiy odam" deb taʻrifladi. Stiv skaut emas, lekin u oʻzini tuta oladi va uning axloqiy markazi bor va har bir harakatida unga tayanadi Aka-uka Russolar: "U yolgʻon gapirib tirikchilik qiladigan qahramon. U shunday qiladi. U haqiqatni gapiradigan qahramon. Ularga muammo bering va ular bunga turlicha yondashadilar. U uni modernizatsiya qilishga undaydi va u uni hayotiga maʼlum darajada yaxlitlik qoʻshishga undaydi Romanoffning Rojers bilan munosabati haqida soʻralganda, Yoxansson shunday javob berdi:

> "Bir qator muvaffaqiyatsiz uchrashuvlar natijasida ular oʻzlarining doʻstligi yanada yaqinroq boʻladigan vaziyatga tushib qolishadi. Ularning umumiy jihatlari koʻp, chunki ular hech kimga tayanmasdan oʻz himoyasiga tayanib yashaydilar. Bundan tashqari, ikkalasi ham professional faoliyati davomida hukumatda ishlagan. Oʻzlarining doʻstligi bilan ular nimani xohlashlarini va ularning asl kimligi nima ekanligini bilishni boshlaydilar.
> 
> 

Produser Kevin Feyjning taʻkidlashicha, Qasoskorlar: Altron davri qahramonning tarixini koʻproq oʻrganadi. Yoxansson shunday dedi: "Qasoskorlar 2-da biz qaytamiz... Biz, albatta, Qora bevaning tarixini koʻproq bilib olamiz va u qanday qilib siz koʻrgan odamga aylangani bilan tanishamiz. Bu qahramonlarning barchasi chuqur, qorongʻi oʻtmishga ega". Filmning "Beva ayol" hikoyasi qayerda olib borilishiga kelsak, Yoxansson bu uning "Boshqa urush" filmidagi qahramoni bilan koʻrilgan voqealarning davomi ekanligini his qildi va "[Beva ayol] hech qachon faol tanlov qilmagani hisobga olinadi. [U] boshqa odamlarning majburlashi mahsuli." Bu unga yetib borishi kerak. Bu, albatta, katta taʻsir koʻrsatadi. Buni anglashning natijasi boʻlishi kerak... Siz uning hayotida qandaydir faollik bilan yaxshi yoki yomonni tanlashini koʻrasiz". Suratga olish jarayonida Yoxanssonning homiladorligini yashirishga yordam berish uchun yaqindan suratga olish, niqoblash, dublyorlik va vizual effektlar aralashmasi ishlatilgan.

Entoni Russo Romanoffning "Kapitan Amerika: Fuqarolar urushi" filmidagi sodiqligini taʼkidlab, "uning boshi Toni bilan, lekin uning yuragi esa Kap bilan". Yoxansson qoʻshimcha qildiki, Romanoff "oʻzini kuchlar bilan kurashishga imkon beradigan vaziyatga qoʻyib, oʻz pozitsiyasini strategiklashtirishga intiladi", shunda u "haqiqatda nima boʻlayotganini yaxshiroq koʻra oladi". Qasoskorlar: Altron davri voqealaridan keyingi qahramonining holatini tasvirlab, Yoxansson shunday dedi: "Menimcha, beva ayolning oʻtmishi uni doimo taʼqib qiladi. U olgʻa intilmoqda hayotining parchalarini yigʻib olishga harakat qilmoqda. Shuningdek, Romanoff oʻz hayotida qaror qabul qilish jarayonida boshqalarning ishtirokini talab qilmasdan oʻzi qaror qabul qilishi mumkin boʻlgan bosqichda ekanligini aytdi. "Boshqa urush" filmidagi Romanoff va Rojers oʻrtasidagi munosabatlar davom etar ekan, Djo Russo, ular Romanoffni jamoaning xatolarini Rojersga koʻrsatib, "bu unchalik yomon boʻlmasligi mumkinligiga ishontirish orqali buni sinab koʻrmoqchi" ekanligini aytdi va Qasoskorlar "[ular] tarqalib ketmasliklari uchun tizimda ishlash yoʻlini topishlari kerak" edi.
 
Abadiyat jangi voqealariga koʻra, Yoxansson Romanoffning Kapitan Amerikadan keyingi holati: Fuqarolar urushi "qorongʻi vaqt edi" dedi. Mening feʻl-atvorim ayniqsa xotirjam edi, deb aytmagan boʻlardim, lekin menimcha, u avvalgidan ham qattiqroq boʻlib qoldi Qasoskorlar: Intiho boshlanishida Romanoff Qasoskorlar bazasida galaktika boʻylab bir nechta jamoalarga buyruq berishda davom etadi, buni Jo Russo Thanosni toʻxtata olmaganidan keyin oldinga siljiy olmagani bilan izohladi va "u sinash uchun qoʻlidan kelganini qilmoqda. Jamiyatni birlashtirish uchun... U hali ham devordagi kuzatuvchidir". Romanoffning Barton uchun oʻzini qurbon qilishga qaror qilgani haqida, Jo Russo, "Ju Russo" barchani qaytarish uchun "Jon toshini" qoʻlga kiritish uchun, bu "Infinity War"da himoya qilish istagiga qarshi qurbonlik qilish istagini oʻrganadigan kengroq mavzuning bir qismi ekanligini aytdi; u deydi: "U [Jon toshi bilan] oʻsha sahnaga kelganida, u jamiyatni qaytarishning yagona yoʻli oʻzini qurbon qilish ekanligini tushunadi" Stiven Makfili shunday dedi: "Bizning fikrimizcha, agar u Qasoskorlarni qaytara olsa, uning sayohati tugadi. U shunday shafqatsiz, dahshatli, aqlini boshqaradigan oʻtmishdan kelgan, shuning uchun u Vormirga etib borganida va oilasini qaytarib olish imkoniga ega boʻlsa, u oʻzgarishga tayyor.". Filmga tayyorgarlik koʻrish uchun Yoxansson plyometrika, ogʻir atletika va gimnastika va vaqt cheklangan dietani oʻz ichiga olgan yuqori intensiv mashgʻulot rejimini oʻtkazdi; hammasi oʻzining uzoq yillik murabbiyi Erik Jonsonning nazorati ostida boʻldi, u "Temir odam 2"" (2010) filmidan beri birga ishlagan, u yerda uning xarakteri birinchi marta tanishtirilgan edi.

2018-yilda Yoxansson oʻsha paytdagi "Qora beva" filmini "beva ayolni oʻziga ishongan va oʻzi uchun mustaqil va faol tanlovlar qiladigan ayol sifatida oʻrganish imkoniyati, ehtimol hayotida birinchi marta" deb taʻriflagan. "qorongʻi joyda, qoʻngʻiroq qiladigan va boradigan joyi yoʻq". Romanoff filmda qochoq boʻlib qolsa-da, u oʻzini yolgʻiz his qiladi va Romanofflar oilasi Elena Belova, Aleksey Shostakov va Melina Vostokofflar yordamida usta josus Drake ishtirokidagi oʻtmishi bilan bogʻliq xavfli fitnaga qarshi turishga majbur boʻladi. Yoxanssonning taʻkidlashicha, u "juda gʻururlanadigan film bilan yuqori notaga chiqdi" va uning Romanoff obrazi ushbu film bilan "yakunlanganini" his qildi. Ever Anderson yosh Natasha Romanoffni tasvirlaydi.

Qahramon biografiyasi
---------------------

### Yoshlik

1984-yilda SSSRda tugʻilgan Natasha Romanoff bolaligidanoq "Qizil xona" deb nomlangan maxfiy akademiyada KGB josusi sifatida oʻqitilgan, u balet mashgʻulotlarini niqob sifatida oʻz ichiga olgan. U soxta oilada oʻsgan, Aleksey Shostakov va Melina Vostokoff oʻzining "ota-onasi", Elena Belova esa kichik "singlisi" boʻlgan. 1995-yilda Shostakov S.H.I.E.L.D.dan maʼlumotlarni oʻgʻirlash boʻyicha oʻz missiyasini tugatganida. Ogayo shtatida oila Kubaga qochib ketadi va u yerda ular oʻzlarining xoʻjayini Drakov bilan uchrashadilar, u Romanoff va Belovani qotillarni tanlash uchun qoʻshimcha mashgʻulotlar uchun "Qizil xona" orqali boshqaradi. Oxir-oqibat, Klint Barton Romanoffni oʻldirish uchun yuboriladi, lekin buning oʻrniga oʻz hayotini saqlab qolishga va uni S.H.I.E.L.D.ga yollashga qaror qiladi, bu esa Romanoffga avvalgi hayotidan qochish imkonini beradi. 2016-yilgacha Romanoff Dreykov oʻz kabinetidagi portlashda vafot etgan deb hisoblaydi, ammo Dreykov oʻrniga uning qizi Antoniya portlashdan qattiq jarohatlangan.

### Agent

2011-yilda Toni Stark omma oldida "Temir odam" boʻlib, shaxsiy yordamchisi Pepper Pottsni Stark Industries kompaniyasining bosh direktori etib tayinlaganidan soʻng, u S.H.I.E.L.D. direktori Nik Fyuri nomidan oʻzini kompaniya xodimi Natali Rushman sifatida taqdim etgan Romanoffni ishga oladi. Keyinchalik Fyuri buni Starkga ochib beradi va keyin Romanoff Starkga yovuz odamlar Jastin Hammer va Ivan Vankoning rejalarini buzishga yordam beradi, ikkinchisi esa harbiy dronlar armiyasini va Starkning doʻsti Jeyms Rodosning zirhlarini masofadan nazorat qiladi. Romanoff Rodosning zirhlarini muvaffaqiyatli qayta tiklaydi, bu Stark va Rodosga Vanko va dronlarni yengishga imkon beradi.

### Nyu York uchun jang

2012-yilda Romanoff ruslar tomonidan yashirincha soʻroq qilinmoqda. Soʻroq paytida Natasha agent Fil Koulsondan qoʻngʻiroq qilib, Barton bilan aloqa oʻrnatganini aytadi. Romanoff tezda ruslarni magʻlub qiladi, u faqat maʻlumot olish uchun uni qoʻlga olishga ruxsat berdi. Nik Fyuri Qasoskorlar tashabbusini ishga tushiradi va Natashani oʻgʻirlangan Tesseraktning gamma imzosini kuzatishda tajribasidan foydalanish uchun Bryus Banner jamoasiga yollash uchun Kalkuttaga yuboradi. Natasha shifokorni muvaffaqiyatli yollaydi va uni S.H.I.E.L.D. vertolyotiga kuzatib boradi. Coulson uni Stiv Rojers bilan tanishtiradi va u oʻz navbatida Rojersni Banner bilan tanishtiradi. Lokini qoʻlga olish operatsiyasi davomida u Shtutgartga Kvinjetni boshqaradi, u yerda Stark va Rojers Asgardiyalik aldash xudosi Loki bilan toʻqnash kelishadi, u jangdan soʻng taslim boʻladi. Loki S.H.I.E.L.D.ning vertolyotida asirlikda boʻlganida. Romanoff Xalkni Bannerdan olib tashlash rejasini ochib beradi. Barton va aqli Loki tomonidan egallab olingan boshqa agentlar vertolyotga hujum qiladilar, bu esa Bannerning Xalkga aylanishiga va Tor tomonidan toʻxtatilguniga qadar Romanoffni taʻqib qilishiga sabab boʻladi. Romanoff Barton bilan uchrashadi, jang qiladi va uni hushidan yoʻqotadi va ongini Loki nazoratidan ozod qiladi. Kelajakda Romanoff boshqa qasoskorlarga – Rojers, Stark, Burton, Tor va Xalkga qoʻshiladi, Qasoskorlar jamoasida yigʻiladi va Yerni begona Chitauri irqining bosqinidan himoya qiladi. Romanoff Loki tayogʻi yordamida bosqin sodir boʻlgan portalni yopadi. Oxir-oqibat, Qasoskorlar Lokini magʻlub etishadi va unga Asgardga sayohatida hamrohlik qilishadi. Keyin u va Barton birga ketishadi.

### Mukofotlar

2016-yilda u Rojers, Uilson va Maksimoffga qoʻshilib, Lagosga yollanma Brok Ramlouning biologik qurol olishiga toʻsqinlik qiladi. Romanoff qurolni ushlab qolishga muvaffaq boʻladi, lekin Maksimoff Rojersni Crossbonesning xudkush bombasidan himoya qilishda Vakanda yordam xodimlarini xato qilib oʻldiradi. Bu AQSH Davlat kotibi Thaddeus Rossning Qasoskorlarga Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) jamoani nazorat qilish va nazorat qilish uchun BMT guruhini yaratadigan "Sokovian shartnomasi"ni qabul qilishga tayyorlanayotgani haqida xabar berishiga olib keladi. Qasoskorlar ikkiga boʻlingan, Stark va Natasha Ultronni yaratish va Sokoviyani yoʻq qilishdagi roli tufayli nazoratni saqlab turishadi, Rojers esa hukumatga jamoa ustidan bunday nazoratni berishga ikkilanadi. U Peggi Karterning dafn marosimidan keyin Rojersga tasalli beradi va Vena shahrida, shartnomani ratifikatsiya qilishda hozir boʻladi va T'Challaning otasi Vakanda qiroli T'Chakani oʻldiradigan portlashdan omon qoladi. U dastlab shartnomani qoʻllab-quvvatlagan Stark bilan birga boʻlib, unga Rojersning Barns, Barton, Uilson, Maksimoff va Skott Langdan iborat jamoasini Germaniyaning Leyptsig/Xalle aeroportida kechiktirish uchun kuzatib boradi, ammo Romanoffning Rojers bilan doʻstligi tufayli u ruxsat beradi. Bu uni Stark bilan kelishmovchilikka olib keladi va shartnomani buzganidan keyin yashirinib ketishiga olib keladi.

### Altron va Sokovian shartnomasi

2015-yilda Romanoff boshqa Qasoskorlar bilan birgalikda Gidrani tugatish va Loki tayogʻini olish uchun Sokoviyadagi Gidra inshootiga hujum qildi. Barton va Pietro Maximoff oʻrtasidagi toʻqnashuv natijasida Barton dushman tabletkalari qurolidan yaralangan. Romanoff unga birinchi yordam koʻrsatadi va Xalkni tinchlantirish uchun ketadi. Xalkni muvaffaqiyatli tinchlantirgandan soʻng, Natasha boshqa Qasoskorlar bilan Qasoskorlar minorasiga qaytadi, u yerda Klint doktor Xelen Cho tomonidan davolanadi. Qasoskorlar minorasida Romanoff bayram ziyofatida qatnashadi va qayta tiklangan Altronning birinchi hujumiga guvoh boʻladi. Ultronning hujumidan soʻng, jamoa Altronni toʻxtatish uchun Yoxannesburgga boradi, ammo Wanda Maximoff Qizil xonada oʻtgan vaqtlari haqidagi tasavvurlarini yuborib, Romanoffni ojiz qiladi. Barton, Wanda taʻsir qilmagan ikkinchi qasoskor boʻlib, jamoani hayotga qaytaradi. Keyinchalik, Xalkning xatti-harakatlari haqidagi salbiy jamoatchilik fikri tufayli Klint Qasoskorlarni oʻz farzandlari Kuper va Lila va Natashaning ismli boshqa farzandi bor rafiqasi Laura bilan uyiga olib boradi. Fyuri ham u yerga keladi va ular birgalikda Altronni yoʻq qilish rejasini ishlab chiqadilar.

Barton, Romanoff va Rojers Altronni Loki tayogʻidan olib tashlangan Aql toshi bilan vibranium tanasiga yuklanishini toʻxtatish uchun Seulga borishadi. Ular jasadni qoʻlga olishga muvaffaq boʻlishadi, lekin Ultron Natashani qoʻlga oladi va uni Sokoviyada saqlaydi. Qadimgi radio texnologiyasi tufayli Natasha Barton bilan Morze kodidan foydalangan holda bogʻlanishga muvaffaq boʻladi, bu Qasoskorlarga uning joylashgan joyini aniqlashga yordam beradi. Sokoviyadagi bazaga hujum paytida, Natashani Banner qutqaradi, keyin uni toʻsiqdan itarib yuboradi va shu bilan Xalkni chaqiradi. U Ultronga qarshi jangda boshqa Qasoskorlar va Vision bilan birlashadi. Gʻalabadan keyin u va Rojers Qasoskorlar bazasida Uilson, Jeyms Rodos, Maksimoff va Visiondan iborat yangi jamoa tuzadilar.

Qasoskorlar bazasiga qaytib, Rojers va Romanoff butun dunyo boʻylab yoʻqotishlarni baholaydi va Thanos sayyoradagi barcha hayotning yarmini yoʻq qilganini aniqlaydi. Ularni Kerol Danvers kutib oladi, u qoʻngʻiroqqa Fyurining peyjeri orqali keladi. Danvers Stark va Tumanlikni Yerga qaytaradi, Rojers esa Thanosni topish uchun Raket, Danvers, Tor, Romanoff, Rodos, Bannerdan iborat jamoani koinotga olib boradi. Ular Thanosga hujum qilishadi, lekin u hech kim uning harakatlarini bekor qilolmasligi uchun toshlarni yoʻq qilganini bilishadi. Vaziyat tuzatib boʻlmasligini tushungan Tor Natashaning oldida Thanosning boshini kesadi.

  

### Thanos bilan qarama-qarshilik

2018-yilda Rojers, Romanoff va Uilson Shotlandiyada Maximoff va Visionni Corvus Glaive va Proxima Midnight dan qutqaradi, Natasha esa Korvusni Proksimaning pichogʻi bilan jiddiy jarohatlaydi, ammo yovuz odamlar qochishga muvaffaq boʻlishadi. Natasha boshqalar bilan birga Qasoskorlar bazasiga qaytadi, u yerda ular Rodos va Banner bilan birlashadilar. Vision qurbonligini muhokama qilayotganda, Rojers bunga rozi boʻlmaydi va ular Vakandaga borishni taklif qiladi, u yerda Toshni qazib olish va Visionni saqlab qolish uchun resurslar mavjud. Vakanda boʻlganida, Rojers Maksimoffga Toshni Vision boshidan olib tashlangandan soʻng uni yoʻq qilishni buyuradi. Proxima Midnight, Corvus Glaive va Cull Obsidian boshchiligidagi Outriders Vakanda hujum qiladi. Rojers, Barns, Romanoff, Uilson, Rodos, Banner, T'Challa va Vakandan qoʻshinlari qatorni ushlab turishadi va Tor, Roket va Groot kelishidan yordam olishadi. Natasha, Vanda va Okoye Proksimani oʻldirishga muvaffaq boʻlishadi, shundan soʻng ular Visionga yaqinlashadilar va Thanos bilan toʻqnash kelishga harakat qilishadi, ammo Thanos barcha hujumlarini qaytaradi, Visionni yoʻq qiladi, Aql toshini oladi, abadiyat qoʻlqopini toʻldiradi, Romanoff omon qoladi, lekin magʻlub boʻladi.

Muqobil versiyalar
------------------

Leyk Bell tomonidan ijro etilgan Natasha Romanoff Disney+ animatsion seriyasining birinchi mavsumida paydo boʻladi, "agar nima boʻlsa...? » (2021) oʻzining bir nechta muqobil versiyalari sifatida:

### Qasoskorlar halokati

Muqobil 2011-yilda Natasha Romanoff Nik Fyurining buyruʻi bilan palladiy zaharlanishini yengillashtirish uchun Toni Starkni ukol qiladi, ammo Stark vafot etadi. Natasha S.H.I.E.L.D. tomonidan Toni Starkni oʻldirishda ayblanmoqda. Fyuri unga ishonadi va vaziyatni oʻrganish uchun unga shprits beradi. Brok Ramlou va boshqa S.H.I.E.L.D.dan qochganidan keyin. Romanoff Starkning oʻlimi sababini tekshirish uchun doktor Betti Rossning oldiga boradi. U Fyuridan Barton oʻlganligi haqida xabar olganida, Romanoff Betti Bannerni otasi general Rossdan yashirganini aniqlaydi. Kutilmaganda, general Ross boshchiligidagi AQSH armiyasi Bryus va Bettini hibsga olish uchun keladi. Harbiylar Banner bilan toʻqnash kelganda, Romanoff Xalkga aylanganidan keyin Bannerning oʻlimiga guvoh boʻladi. Romanoff oʻz tergovini S.H.I.E.L.D. maʻlumotlar bazasi orqali davom ettirmoqda. Kimdir oʻlgan agentning profili orqali maʻlumotlar bazasiga kirganligini aniqladi. U Fyurini bu haqda ogohlantirmoqchi boʻlganida, uni Xank Pym oʻldiradi, keyinchalik u Qasoskorlar tashabbusiga daʻvogarlarning qotili boʻlib chiqdi.

### Zombi epidemiyasi

Muqobil 2018-yilda Romanoff boshqa Qasoskorlar bilan birgalikda San-Fransiskoda zombi epidemiyasining avj olishiga javob beradi, ammo u boshqalar singari zombiga aylanadi.

### Altronning zabt etilishi

Muqobil 2015-yilda Ultron Aql toshi bilan vibranium tanasini oladi va insoniyatni yadroviy raketalar bilan yoʻq qiladi. Romanoff va Barton omon qolganlar. Ular Ultronning sunʻiy intellekt tizimini oʻchirib qoʻyish uchun analog kodni topish maqsadida Moskvaga borishadi. Arnim Zola faylini topgach, ular Sibirdagi tashlandiq Hydra bazasiga sayohat qilishadi va Zolaning koʻchirilgan ongini Altronning uyasi ongiga yuklashga va uni yoʻq qilishga harakat qilishadi. Ammo, Altron qoʻriqchilaridan koʻp boʻlgan Klint Romanoffni qutqarish uchun oʻzini qurbon qiladi. Yuklab olish muvaffaqiyatsiz tugadi. Zolaning oʻzi Altron oʻz koinotini tark etgani sababli yuklash muvaffaqiyatsiz boʻlganini aytdi.

MCUdagi Natasha Romanoff boshidanoq Nik Fyuri tomonidan asos solingan Qasoskorlar jamoasining aʼzosi, komikslarda esa u ancha keyinroq qoʻshilgan va dastlab yovuz odam (Romanoff emas, Romanova ismli) boʻlib, u jamoaga ayniqsa dushman edi.

* Qora beva (Marvel komikslari)
* Marvel Kinematik Koinot qahramonlari roʻyxati

Manbalar
--------

* 

1. 1 2  *Aurthur, Kate* „'Black Widow' Stars Scarlett Johansson and Florence Pugh on Their Epic Journey and Natasha's Final Bow". *Variety* (7-iyul 2021-yil). 8-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-iyul 2021-yil.
2. ↑  Carson, Lex (декабрь 2010). „Daredevil and the Black Widow: A Swinging Couple of Crimefighters". *Back Issue!*. № 45. TwoMorrows Publishing. 31–38-bet. `{{cite magazine}}`: sana kiritilishi kerak boʻlgan parametrga berilgan qiymatni tekshirish lozim: `|date=` (yordam)
3. ↑  „Lions Gate press release (2-mart 2004-yil)".  Movies.about.com. 7-iyun 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-yanvar 2011-yil.
4. ↑  *Stax.* „IGN.com (5-iyun 2006-yil): "The Word on Black Widow"".  IGN (5-iyun 2006-yil). 2-mart 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-yanvar 2011-yil.
5. ↑  *Fleming, Michael Jr.*. „Emily Blunt rumored for 'Iron Man 2'". *Variety* (14-yanvar 2009-yil). Qaraldi: 11-iyul 2021-yil.
6. ↑  *Moore, Roger*. „Emily Blunt on losing Black Widow…". *The Orlando Sentinel* (25-fevral 2009-yil). Qaraldi: 11-iyul 2021-yil.
7. ↑  *Finke, Nikki*. „Another 'Iron Man 2' Deal: Scarlett Johannson To Replace Emily Blunt As Black Widow For Lousy Lowball Money". *Deadline Hollywood* (11-mart 2009-yil). Qaraldi: 11-iyul 2021-yil.
8. ↑  „Marvel-ous Star Wattage: Actors Assemble For Comic-Con Panel Including 'The Avengers', 'Captain America', & 'ThorAndoza:'-". *Deadline Hollywood* (24-iyul 2010-yil). 5-iyul 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-iyul 2010-yil.
9. ↑  *Fleming, Mike* „Five Actresses Testing For 'Captain America 2' Role; Black Widow Might Drop By As Well". *Deadline Hollywood* (2-oktyabr 2012-yil). 2-oktyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-oktyabr 2012-yil.
10. ↑  *Robinson, Tasha* „One of Captain Marvel's post-credits scenes is great news for Avengers: Endgame". *The Verge*.  Vox Media (7-mart 2019-yil). 8-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-mart 2019-yil.
11. ↑  *Welch, Alex* „Black Widow Heads to Japan in Avengers 4 Set Photos".  Screen Rant (22-avgust 2017-yil). 23-avgust 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-avgust 2017-yil.
12. ↑  *Pirrello, Phil* „Black Widow: The Movie?".  IGN (22-sentyabr 2010-yil). 26-sentyabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-yanvar 2011-yil.
13. ↑  *Pirrello, Phil* „Black Widow: The Movie?". *IGN* (22-sentyabr 2010-yil). 31-oktyabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-iyul 2014-yil.
14. ↑  *Couto, Anthony* „Feige: Black Widow's Past to be Explored in Avengers 2 and Possible Solo Film".  IGN (12-fevral 2014-yil). 13-fevral 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-fevral 2014-yil.
15. ↑  *Setoodeh, Ramin* „Scarlett Johansson on Black Widow Movie, 'The Avengers' and Donald Trump". *Variety* (12-oktyabr 2016-yil). 13-oktyabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-oktyabr 2016-yil.
16. ↑  *Russell, Bradley* „The Black Widow movie "should be done" says Scarlett Johansson". *GamesRadar+* (10-fevral 2017-yil). 11-fevral 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-fevral 2017-yil.
17. ↑  *Kroll, Justin* „Scarlett Johansson's 'Black Widow' Movie Adds Florence Pugh". *Variety* (18-mart 2019-yil). 19-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-mart 2019-yil.
18. ↑  *Kroll, Justin* „Marvel's Standalone 'Black Widow' Movie Gains Momentum With Jac Schaeffer Writing". *Variety* (10-yanvar 2018-yil). 11-yanvar 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-yanvar 2018-yil.
19. ↑  *Rubin, Rebecca* „'Black Widow' Release Pulled Amid Coronavirus Pandemic".  Variety (17-mart 2020-yil). 17-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-iyul 2021-yil.
20. ↑  „Disney Pushes 'Black Widow' Back to 2021" (en-US). *TheWrap* (23-sentyabr 2020-yil). 23-sentyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-sentyabr 2020-yil.
21. ↑  *Flint, Joe*. „Scarlett Johansson Sues Disney Over 'Black Widow' Streaming Release". *The Wall Street Journal* (29-iyul 2021-yil). Qaraldi: 7-oktyabr 2021-yil.
22. ↑  *Murray, Rebecca* „Scarlett Johansson Interview – 'Iron Man 2'". *About.com*. 21-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2012-yil.
23. ↑  *Hirschberg, Lynn* „Scarlett Johansson Is Nobody's Baby". *W* (9-fevral 2015-yil). 17-fevral 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-fevral 2015-yil.
24. 1 2  *Weintraub, Steve*. „Scarlett Johansson Comic-Con Interview IRON MAN 2". *Collider.com* (28-iyul 2009-yil). Qaraldi: 11-iyul 2021-yil.
25. ↑  Adamek, Pauline (январь–февраль 2012). „Avengers Assemble!". *Filmink*. FKP International Exports. 70–75-bet. `{{cite magazine}}`: sana kiritilishi kerak boʻlgan parametrga berilgan qiymatni tekshirish lozim: `|date=` (yordam)
26. ↑  *Biskind, Peter* „A Study in Scarlett". *Vanity Fair* (декабрь 2011). 21-noyabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-noyabr 2011-yil.
27. ↑  *Belloni, Matthew* „Marvel Moolah: Robert Downey Jr. 'Avengers' Pay Set to Hit $50 Million". *The Hollywood Reporter* (15-may 2012-yil). 11-oktyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktyabr 2018-yil.
28. ↑  *Chitwood, Adam* „Christopher Markus and Stephen McFeely Talk Captain America 2 and Thor 2; Reveal Cap 2 Has Faster Pace & Fewer Flashbacks Than Initially Planned".  Collider.com (12-aprel 2013-yil). 14-aprel 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-aprel 2013-yil.
29. ↑  *Goldman, Eric* „The Winter Soldier: Has America Changed Too Much for Captain America?". *IGN* (6-mart 2014-yil). 11-mart 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-mart 2014-yil.
30. ↑  „Scarlett Johansson Dishes on 'Top Chef' and Porn".  Refinery29.com (29-sentyabr 2013-yil). 6-oktyabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-fevral 2013-yil.
31. ↑  *Couto, Anthony* „Feige: Black Widow's Past to be Explored in Avengers 2 and Possible Solo Film".  IGN (12-fevral 2014-yil). 13-fevral 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-fevral 2014-yil.
32. ↑  *Cornet, Roth* „Avengers: Age Of Ultron Scarlett Johansson Talks Black Widow's Greatest Power".  IGN (17-iyul 2014-yil). 18-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyul 2014-yil.
33. ↑  *Breznican, Anthony* „How 'Avengers: Age of Ultron' will hide Scarlett Johansson's pregnancy". *Entertainment Weekly* (18-iyul 2014-yil). 19-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-iyul 2014-yil.
34. 1 2  *Hewitt, Chris* „Captain America: Civil War trailer breakdown". *Empire* (25-noyabr 2015-yil). 25-noyabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2015-yil.
35. ↑  *Breznican, Anthony* „Captain America: Civil War star Scarlett Johansson on the scrutiny of Black Widow". *Entertainment Weekly* (3-dekabr 2015-yil). 4-dekabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-dekabr 2015-yil.
36. ↑  „Captain America: Civil War – Scarlett Johansson Teases Her Role In Captain America: Civil War". *IGN* (21-aprel 2015-yil). 23-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-aprel 2015-yil.
37. ↑  *Breznican, Anthony* „Captain America: Civil War star Scarlett Johansson on the scrutiny of Black Widow". *Entertainment Weekly* (3-dekabr 2015-yil). 4-dekabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-dekabr 2015-yil.
38. ↑  *Breznican, Anthony* „Behind the scenes of Avengers: Infinity War as new heroes unite – and others will end – page 3". *Entertainment Weekly* (8-mart 2018-yil). 8-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-mart 2018-yil.
39. 1 2  *Breznican, Anthony* „Avengers: Endgame directors defend controversial Black Widow scene". *Entertainment Weekly* (2-may 2019-yil). 7-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-may 2019-yil.
40. ↑  *Itzkoff, Dave* „'Avengers: Endgame': The Screenwriters Answer Every Question You Might Have". *The New York Times* (29-aprel 2019-yil). 14-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-may 2019-yil.
41. ↑  *Romeyn, Kathryn* „Scarlett Johansson's 'Avengers' Workout: How to Get a Black Widow Body". *The Hollywood Reporter* (26-aprel 2019-yil). 2-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-may 2019-yil.
42. ↑  „Spider-Women, Captain Marvel & Harley Quinn: Females Fly In The Face Of Old Hollywood Perceptions". *Deadline Hollywood* (30-noyabr 2018-yil). 1-dekabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-noyabr 2018-yil.
43. ↑  *Bucksbaum, Sydney* „*Black Widow* cast spills exclusive new details about their Marvel movie". *Entertainment Weekly* (21-iyul 2019-yil). 21-iyul 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-iyul 2019-yil.
44. ↑  *De Semlyen, Nick* „Black Widow Review". *Empire* (29-iyun 2021-yil). 29-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-iyun 2021-yil.
45. ↑  *Kroll, Justin* „Disney's Live-Action 'Peter Pan' Movie Finds Its Wendy and Peter (Exclusive)". *Variety* (10-mart 2020-yil). 11-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-mart 2020-yil.
46. ↑  *Gleiberman, Owen* „'Black Widow' Review: A Superhero Movie That's Grittier, More Layered With Feeling, Than You Expect". *Variety* (29-iyun 2021-yil). 29-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-iyun 2021-yil.
47. ↑  *Stern, Marlow* „'Avengers: Age of Ultron's' Black Widow Disgrace" (5-may 2015-yil).
48. ↑  *James, Caryn* „Film review: four stars for 'exciting' Black Widow". *BBC Culture* (29-iyun 2021-yil). 12-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-iyun 2021-yil.

1. ↑  События фильма «Железный человек 2» (2010)
2. ↑  Изменённые события фильмов «Человек-муравей и Оса» и «Мстители: Война Бесконечности» (2018)
3. ↑  Изменённые события фильма «Мстители: Эра Альтрона» (2015)