recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Amrud,murud** soʻzlari qadimgi turkiy yozma manbalarda uchramaydi.Mahmud Qoshgʻariy asarida armut - nashvati,olmurut shaklida keladi.Alisher Navoiy asarlarida:
Shirada zardolu etib hal,
Yoʻq qadu amrud kaduyi asal.
(Hayrat ul-abror, 214)

Ma'nosi
-------

Amrud,murud soʻzlari bir asosdan boʻlib,muroʻd sozi arab tilidan fors-tojik tiliga oʻzlashgan.Keyinchalik bu soʻz asosida yana shu mevani atovchi almurud,amrud so'zi yasalgan.Ol(al-) qizil,sargʻish qizil,olov rangi degan ma'noda boʻlib,murut(hozirgi tojik,afgʻon,eron va hind tillarida) nok, nashvati degan ma'nolardadir.

Morfemik boʻlinishi
-------------------

Bu soʻz shu shaklida hozirgi zamon oʻzbek (va hozirgi tojik,eron,afgʻon,hind tillarida) tarkibiy qismlarga boʻlinmaydi,bir yaxlit tub oʻzak sanaladi.Aslida esa, bu soʻz al+murut; ol+murut; al+murud; shaklida ikki qismdan iborat bo'lgan:

Shakllari
---------

Amrud,armot soʻzlarining qaysi biri birlamchiligi,ularning oldin qoʻllanilganligi manbalarda tasdiqlanmaydi.XI asrda armut,XV asrda amrud tarzida qoʻllanilishi armut soʻzining manba,asosligini korasatmaydi.Ularning birlamchisi amrud soʻzi boʻlib,uning ham asosi almurud soʻzidir.V.V.Radlov bu so'zning forscha ekanligini qayd etib, armud,armad,armut shakllarini beradi.

Qoʻllanilishi
-------------

Tekshirilayotgan amrud,murud soʻzlari bir mevani emas, balki bir jinsga kiruvchi mevalarni farqlashda qoʻllanilgan boʻlishi kerak.Chunki murudlar turiga kiruvchi mevalar nashvati - noshpotti,nok,murud-murut,kadimurut,al(u)murut,ol(u)mur(u)t kabi tur va qoʻllanuvchi soz varyantlari bor.

Qadimgi va hozirgi zamon manbalarida
------------------------------------

"Boburnoma"da amrud,Zamaxshariy lugʻatida amrud kabi qoʻllanadi.Hozirgi turkiy tillarda:ozarbayjon tilida armid ,uygʻur tilida amut,almurut,qirgʻiz tilida almurut,qozoq tilida almurt,nek,qoʻmiq tilida ,eroniy tillarda: tojik tilida murod,nok,amrud,fors tilida esa shu meva boshqa belgisi bilan golabi, afgʻon tilida nak,mamasey,kurd tilida hurmê kabi shakllarda uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Vafoyev, Bahrom*. Meva nomlari*, "FAN" nashriyoti, Toshkent, 1991 — 16-18 bet. ISBN 5 - 648 - 01251 -9.
**Kamaytepa** — oʻrta asr shahar harobasi (mil. 5—18-asrlar). Qashqadaryo vodiysining oʻrta qismida, daryodan 1 km chamasi uzoqlikda. Chim qishlogʻi chekkasida joylashgan. 1964—66-y.larda Qashqadaryo arxeologiya-topografiya ekspeditsiyasi tomonidan (N. I. Krasheninnikova, S. B. Lunina) oʻrganilgan. K. 3 qismdan — ark, shahriston va raboddan iborat. Ark (bal. — 20 m) deyarli toʻgʻri toʻrtburchak shaklida (190x175 m), shahriston gʻarbdan sharqqa choʻzilgan, uz. 450 m, kengligi — 350 m. Arkka qiya yoʻlka (pandus) orqali koʻtarilganlar. Arkdan ilk oʻrta asrlarga oid sopol idishlar topilgan. Hozirda ark ichidagi tepalik qabristonga aylantirilgan. K.dan topilgan terrakota (sopol) taxtachada 2 shoxli bosh kiyim kiygan, soʻl qoʻlida dumaloq meva (olma) tutgan, oʻng qoʻlining panjalarini ochgan holda baland koʻtargan bir shaxsning tasviri (mil. 5-asr) aks etgan.

Adabiyot
--------

* Lunina SB. Goroda Yujnogo Sogda v VIII—XII vv. T. 1984.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Viktor Yakovlevich Butkov** — Sovet harbiy qoʻmondoni, polkovnik, Stalin mukofoti laureati hisoblanadi.

Biografiyasi
------------

1916-yil 20-yanvarda Andijonda tugʻilgan.

1937-yildan Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasida xizmat qiladi. KPSS (b) / KPSS aʼzosi.

Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasida bir qator muhandislik va qoʻmondonlik lavozimlarida ishlagan boʻlib keladi. Bir necha kundan keyin o‘sha yangi kelganlar guruhi bilan meni LI-2 harbiy yuk samolyotida Semipalatinskga, u yerdan esa yuk samolyotida Qozog‘iston dashtiga, qurilayotgan 52605-harbiy qism joylashgan joyga jo‘natdilar.

U Ulugʻ Vatan urushida qatnashgan: Stalingrad, Janubiy, Janubi-Gʻarbiy frontlarda otliq qoʻshinlar diviziyasining aloqa boʻlimi boshligʻining yordamchisi, Markaziy va Belorussiya frontlaridagi otliqlar korpusi shtab boshligʻining yordamchisi.

Ulugʻ Vatan urushidan keyin polkovnik unvoni bilan Sovet Armiyasi safida xizmat qilishni davom ettirdi, 1948-yil S. M. Budyonny nomidagi Qizil Bayroq ordeni Harbiy aloqa akademiyasini tamomlagan. Muhandislik faoliyati bilan shugʻullangan: 1949-yil fevral oyidan Semipalatinsk poligonining boʻlim boshligʻi, boʻlim boshligʻi, katta boʻlim ofitseri, boʻlim boshligʻining oʻrinbosari, 1966-yilda maxsus nazorat xizmati boshligʻining oʻrinbosari — boshligʻi etib tayinlandi. 1958-yildan SSSR Mudofaa vazirligining 6-boʻlimi apparatida maxsus nazorat xizmati boʻlimi boshligʻi, 1972-yildan Butunittifoq optik va fizik o‘lchovlar ilmiy-tadqiqot instituti maxsus nazorat xizmati boshlig‘i, laboratoriya mudiri, sektor mudiri.

2-sonli poligonda RDS-6, RDS-4 va RDS-5 mahsulotlarini tayyorlash va sinovdan oʻtkazish uchun jamoa tarkibida 1953-yil uchun 3-darajali Stalin mukofoti bilan taqdirlangan.

1999-yilda vafot etgan. U Golovinskiy qabristoniga (Moskva) dafn qilindi.

Mukofotlar
----------

* Qizil Bayroq ordeni (21.02.1945, 07.11.1945)
* 1-darajali Vatan urushi ordeni (20.07.1944)
* II darajali Vatan urushi ordeni (31.10.1943, 06.11.1985)
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1954)
* Qizil Yulduz ordeni (20.04.1953)

Manbalar
--------





1. ↑  „Виктор Яковлевич Бутков" (ruscha). Qaraldi: 13-iyun 2023-yil.
2. ↑  „Бутков Виктор Яковлевич" (ruscha). Qaraldi: 13-iyun 2023-yil.
**Gubin Viktor Ivanovich** (1917.24.11, Vladivostok — 1975.22.4, Toshkent) — geofizik, Oʻzbekistan Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1962), fiz.mat. fanlari doktori (1958), professor (1960), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1967). Toshkent Davlat Universitetini tamomlagan (1941). Toshkent Irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanzatsiyalash muhandislari institutida ishlagan (1945 — 58), Oʻzbekistan Fanlar akademiyasi Matematika instituti direktori oʻrinbosari (1958 — 60) va direktori (1960 — 62), boʻlim boshligʻi (1963 — 75). Oʻzbekistan Fanlar akademiyasi Fizika-texnika va matematika fanlari boʻlimi akademik kotibi (1962 — 63).

G. frontogenez uchun qulay sharoit vujudga keltiradigan usullarni topgan, meteorologik elementlarni oldindan aytib berish masalalarini tekshirgan; temperatura va bosimning advektiv oʻzgarishlarini oldindan hisoblash va bosim boʻyicha shamol tezligini aniqlash usulini taʼriflab bergan, qisqa muddatli ob-havoni oldindan aytib berishning miqdoriy usullarini mukammallashtirgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Pianino
**Pianino** (italyancha: *pianino* — kichik fortepiano) — torli urma-klavishli musiqa cholgʻusi, fortepiano turi. Royaldan torlari, dekasi (rezonans tax-tasi) va mexanikasining vertikal joylashganligi, tovushi uncha kuchli va rang-barang boʻlmaganligi bilan farqla-nadi. P.ning zamonaviy turi Amerikada J.I.Xokins (1800), Avstriyada M.Myuller (1801), Angliyada T.Laud (1802) yaratgan namunalari asosida yuzaga kelgan. 19-asr oʻrtalarida P. hozirgi shakli va konstruksiyasi (choʻyan rama, ustma-ust kesishib tortilgan torlar, pastki va yuqorigi dempferli mexanika, 7 oktavali diapazon)ga ega boʻldi. Bunday P.lar, asosan, xona (kabinet) ijrosiga moʻljallangan. Baʼzan konsert (7’/4 oktavali) P.lari ham uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Viktor Valerianovich Bunak** (1891.22.9, Moskva — 1979) — antropologiya maktabi asoschisi, biol. fanlari doktori (1935), professor (1925). Moskva universiteti Antropologiya ilmiy tadqiqot institutining direktori (1924—30), biol. fakultetida va Antropologiya institutida odam morfologiyasi boʻlimi boshligʻi (1930— 48). "Rus antropologik jurnali" Bosh muharriri (1923—31). Rossiya Fanlar akademiyasi Etnografiya institutining antropologiya sektorida katta ilmiy xodim (1949). B.ning asosin ishlari odam morfologiyasi, irqchilik, antropogenez, odam genetikasi, nutqning kelib chiqishi masalalariga oid. B. Teshiktosh gʻoridan topilgan bolaning bosh suyagidagi miya boʻshligʻi tuzilishini tekshirib, uning "neandertal" odamlarga oʻxshashligini isbotlagan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Molxona** — mol boqiladigan bino. Boqiladigan mol turi ga qarab qoʻylar uchun qoʻralar, qoʻtonlar, qoramollar uchun ogʻilxonalar, otlar uchun otxonalar quriladi. Ularning har biri oʻziga xos tuzilishga ega. Qoramollar M.da bog'lab va bogʻlamay boqiladi. Mollar 2 qator qilib bogʻlab boqiladigan M.da ogʻilxona bino boʻylab qator joylashtiriladi va 1,5 m li koʻndalang yoʻllar bilan seksiyalarga boʻlinadi, oʻrtadagi 1,5 m li yoʻldan yemxashak oxurlarga tarqatiladi, ikki chetdagi 1,2 m li yoʻllardan goʻng tashiladi. Toʻrt qatorli M.da ozuqa tarqatiladigan ikkita va goʻng chiqariladigan uchta yoʻl qilinadi. Olti qatorlisida ogʻilxonalar uchta qoʻsh qatorga joylashtirilib, ozuqa tarqatiladigan uchta yoʻl, goʻng chiqariladigan toʻrtta yoʻl boʻladi. M.dagi har bir ogʻilxonada mol bogʻlash uskunalari, oxur va sugʻorgich oʻrnatiladi. Ogʻilxonalarning kattaligi, mollarning mahsuldorligi va zotdorligiga qarab, eni 1—1,2 m, boʻyi 1,7–2 m qilinadi. M.da qoʻshimcha binolar: yem, toʻshama va asbob-uskunalar saqlanadigan xonalar, ventilyasiya kamerasi, xodimlar xonasi boʻladi. M. yaqiniga sut bloki quriladi, unda lab. sut quyiladigan, idish yuviladigan joylar, vakuumnasos, qozonxona va boshqa boʻladi.

Mollar bogʻlamay boqiladigan M. yopiq yoki uch tomoni oʻralgan yarim ochiq (ayvon koʻrinishida) boʻladi. Havo harorati —20° dan past boʻlmaydigan rayonlarda yarim ochiq M. quriladi. Bunday M. olib qoʻyiladigan toʻsiqlar bilan seksiyalarga boʻlinadi. Har qaysi seksiya 60 tagacha sigirga moʻljallanadi. Mexanizmlarda goʻng chiqarish, yem-xashak va toʻshama tashib kelish uchun seksiyalar oʻrtasidan oʻtadigan yoʻl qilinadi. M. maydoni uchun sutchilik xoʻjaliklarida har bir sigirga 4—5 m2, goʻsht yetishtiriladigan xoʻjaliklarda buzogʻi bilan sigirga 7 m2 hisobidan joy ajratiladi. M. yaqinida mollarni yayratish maydonchasi (har bir sigirga 7— 10 m2) boʻladi, bu yerga hamma mollar uchun umumiy oxurlar va sugʻorgichlar quriladi. M. yaqiniga sigir sogʻiladigan bino qurilib, sogʻish uskunalari oʻrnatiladi (Chorvachilik fermasi).

Roʻzimat Hamroqulov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Liberty** (talaffuzi: *Liberty*) — AQShning Janubiy Karolina shtatida joylashgan shahardir. Shahar 1876-yil 2-martda tashkil topgan.

Geografiyasi
------------

Liberty shahri 34°47′18″N 82°41′42″W﻿ / ﻿34.78833°N 82.69500°W﻿ / 34.78833; -82.69500GO (34,788390, −82,694865) koordinatalarda joylashgan.

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosi maʼlumotlariga koʻra, shaharning umumiy maydoni 4.3 kvadrat mil (11 km2) ni tashkil qiladi.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1880** | 149 |  | — |
| **1890** | 211 |  | 416% |
| **1900** | 368 |  | 744% |
| **1910** | 1 058 |  | 1 875% |
| **1920** | 1 705 |  | 612% |
| **1930** | 2 128 |  | 248% |
| **1940** | 2 240 |  | 53% |
| **1950** | 2 291 |  | 23% |
| **1960** | 2 657 |  | 160% |
| **1970** | 2 860 |  | 76% |
| **1980** | 3 167 |  | 107% |
| **1990** | 3 228 |  | 19% |
| **2000** | 3 009 |  | −68% |
| **2010** | 3 269 |  | 86% |
| **2020** | 3 366 |  | 30% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

2000-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 3 009 kishi, 1 267 xonadon va 881 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 705,0 nafar kishi toʻgʻri keladi. Shaharning irqiy tarkibi 86,94% oq tanli, 11,53% afro-amerikalik, 0,10% tubjoy amerikalik, 0,07% osiyolik, 0,63% boshqa irqlardan va 0,73% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 1% ni tashkil etadi.

Shaharda 1 267 ta uy xoʻjaligi boʻlib, ulardan 26,8 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari, 51,9 foizi er-xotinlar, 13,7 foizi eri boʻlmagan, 30.4 foizi esa oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 27% jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 12,5% 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahar aholisi keng tarqalgan boʻlib, 23% 18 yoshgacha, 7,9% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 27,6% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 23,5% 45 yoshdan 64 yoshgacha, 18% 65 yosh va undan kattalardir. Aholining oʻrtacha yoshi 39 yoshni tashkil etadi. Har 100 ayolga 90,2 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 85,8 erkak toʻgʻri keladi.

Shahardagi bir xonadonning oʻrtacha daromadi 31 055 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 37 656 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 30 753 dollarni, ayollarniki esa 21 051 dollarni tashkil qilgan. Shaharning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi 15 327 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 11,1 foizi va aholining 13,3 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlar 18 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 15,4 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990".  United States Census Bureau (12-fevral 2011-yil). Qaraldi: 23-aprel 2011-yil.
2. ↑  „Census of Population and Housing".  Census.gov. Qaraldi: 4-iyun 2015-yil.
3. ↑  „Census Population API".  United States Census Bureau. Qaraldi: 15-oktabr 2022-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Batareya (maʼnolari).

**Batareya** (frans. batterie, battre — urmoq) — artilleriya qismlari va harbiy kemalarda 2 — 4 yoki undan koʻproq toʻplardan iborat artilleriyaning birinchi oʻt ochuvchi va taktik boʻlinmasi. Ikkita oʻt ochuvchi va bitta boshqarish vzvodidan iborat. Polk (divizion) tarkibida yoki alohida boʻlishi mumkin. B. yopiq va ochiq pozitsiyadan oʻt ocha oladi. Artilleriyada toʻp, gaubitsa, minomyot, havoga otadigan, tanklarga qarshi hujumda boshqariladigan reaktiv snaryadlar B.si boʻladi. Optik razvedka, meteorologiya, suratga olish, topografiya, radiotexnika, projektor va boshqa B.lar ham boʻladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Space Needle** - Seattledagi kuzatuv minorasi, Vashington, AQSh.Seattlening diqqatga sazovor joyi va shahar timsoli sifatida belgilangan. Lower Queen Anne mahallasida joylashgan bo'lib, u 1962-yilgi Butunjahon ko'rgazmasi uchun Seattle markazida qurilgan.

Space Needle bir vaqtlar Missisipi daryosining g'arbidagi eng baland inshoot bo'lib, 184m balandlikda joylashgan.Minora kengligi 42m.

Space Needle 160m kuzatish maydoniga ega. Tashrif buyuruvchilar liftlar orqali Space Needle tepasiga chiqishlari mumkin. Liftlarda cho'qqiga chiqish uchun 41 soniya kerak bo'ladi. 1999-yil 19-aprelda shaharning diqqatga sazovor joylarini saqlash kengashi minorani tarixiy yodgorlik sifatida belgiladi.

 Space Needle va qurilayotgan Seattle Jahon ko'rgazmasi uchun turli binolar, 1961-yil
1962-yil Seattledagi Butunjahon ko'rgazmasining raisi Edvard E.Karlsonda Butunjahon ko'rgazmasida restoran bilan minora qurish g'oyasi bor edi. 

 Butunjahon ko'rgazmasi ochilgandan keyin tugallangan Space Needle,1962-yil aprel
Aylanadigan restoran 1962-yil 1-apreldan 1982-yil 1-aprelgacha 20 yillik shartnoma asosida Karlson prezidenti  boʻlgan Western International Hotels kompaniyasi tomonidan boshqarilgan. 

 Needlening kuzatuv tomi,1962-yilgi Galaxy Goldning 50 yilligiga bo'yalgan.
1964-yil 27-martda Alyaskadagi 9,2 balli zilzila natijasida Space Needle tepasidagi restoran o'z faoliyatini to'xtatdi. 

 2017-2018 yillarda ta'mirlash vaqtida yuqori qismni o'rab turgan iskala
* Observation and restaurant floors in 2007Observation and restaurant floors in 2007
* View from the base of the NeedleView from the base of the Needle
* Lower level gift shopLower level gift shop
* Nighttime illuminationNighttime illumination
* Location relative to downtown SeattleLocation relative to downtown Seattle
* View of downtown from the observation deckView of downtown from the observation deck
* Space Needle seen from Wenatchee Ferry on Puget SoundSpace Needle seen from Wenatchee Ferry on Puget Sound
* Movie at the Mural underneath the Space NeedleMovie at the Mural underneath the Space Needle

*

Manbalar
--------

1. ↑  „Groundbreaking for the Space Needle is held in Seattle on April 17, 1961.". *www.historylink.org*. Qaraldi: 2-noyabr 2021-yil.
2. ↑  „Space Needle History". *Space Needle*.
3. ↑  Lew Freedman, Bad Friday, p.124.
4. *Greenstone, Scott*. „Space Needle to get its biggest renovation ever: glass floor, opened views, more elevators" (12-iyun 2017-yil).
5. *Young, Bob*. „Circular scaffolding goes up on Space Needle in preparation for makeover" (16-sentabr 2017-yil).
6. *Schlosser, Kurt*. „Drone video shows 28,000-pound scaffold being lifted 400 feet for Space Needle renovation". *Geekwire* (19-sentabr 2017-yil).
**Lingafon kabineti** (lot. linqua — til va yun. phone — tovush, nutq) — tovush texnikasi, proyeksion va kinoproyeksion apparatlar bilan jihozlangan maxsus auditoriya (sinf). Oʻquvchi (talaba)larga audiovizual usul bilan oʻzga til nutqini, talaffuz shaklini, oʻrganilayotgan til muhitini yaratish, ona tilining nutq madaniyatini oʻrganish ustida mustaqil ishlash, shuningdek, teatr va sanʼat oʻquv yurtlarida mutaxassislik boʻyicha professional-ijrochilik mahoratini egallash uchun qulay sharoit yaratadi. Lingafon kabineti apparaturasi (magnitofonlar, elektrofonlar, mikrofontelefon kuchaytirgichi va boshqalar) oʻqituvchiga har bir oʻquvchining muay-yan oʻquv materiali ustida mustaqil ish olib borish va buni nazorat qilish, bir vaqtning oʻzida muayyan oʻquvchilar guruhi uchun bir nechta oʻquv dasturini kiritish, oʻquvchilarning nutqlarini yozib olish va qaytadan yodga tushirish, kino filmlarni sharhlash va shahrik.ga imkon beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maten Sidiqov** (1922-yil 30-dekabr, Farg‘ona viloyati, Yangi-Yoʻl (Axsi tumani) — 2002-yil) — sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi hisoblanadi.

Biografiyasi
------------

Maten Sidiqov 1922-yilda Jalolobod viloyati Yangi-Yoʻl (Axsi tumani) qishlogʻida tavallud topgan. 1947-yildan KPSS aʼzosi boʻlgan.

1939-yildan iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda ishlagan. 1939 — 1986-yillarda Toshkoʻmir viloyati „Oʻzgoʻrush" kolxozining kolxozchisi, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Axsi tuman komsomol qoʻmitasi instruktori, Yangi-Yoʻl jamgʻarma kassasi boshligʻi, targʻibotchi, boʻlim boshligʻi. Yangi-Yoʻl tuman qoʻmitasining partiya boʻlimi kotibi boʻlgan. Qirgʻiziston Kommunistik partiyasi Yangi-Yoʻl tuman qoʻmitasining 2-kotibi, Yangi-Yoʻl tuman ijroiya qoʻmitasining raisi etib tayinlangan. „Kommunizm" kolxozi raisi, Yangi-Yoʻl direktori sovxozi, Toʻqtoʻgʻul raykomi komiteti kotibi. Qirgʻiziston Kompartiyasi Qorasuv tuman qoʻmitasi 1-kotibi, Norin viloyat ijroiya qoʻmitasi raisi va Qirgʻiziston KP Norin viloyat qoʻmitasi 1-kotibi lavozimlarida ishlagan.

Qirgʻiziston SSR Oliy Kengashining 4-, 6- va 11-chaqiriqlari deputati etib saylangan.

1947 — 1991-yillarda KPSS aʼzosi.

1939—1941-yillarda Toshkoʻmir viloyati „Oʻzgoʻrush" kolxozining kolxozchisi.

1941 — 1943-yillarda Sovet Armiyasi saflarida xizmat qilgan.

1943 — 1944-yillarda Yangi-Yoʻl tuman komsomol qoʻmitasida instruktor boʻlgan.

1945 — 49-yillarda Yangi-Yoʻl mintaqaviy jamgʻarmasida ishlagan.

1949 — 1951-yillarda targʻibotchi, rahbar. Qirg‘iziston Kommunistik partiyasi Yangi-Yoʻl tuman qo‘mitasining partiya kabineti.

1951 — 1954-yillarda Yangi-Yoʻl RK KCP kotibi.

1954 — 1960-yillarda Yangi-Yoʻl tuman ijroiya qoʻmitasi 2-kotibi.

1960 — 1968-yillarda „Kommunizm" kolxozi raisi, „Yangi-Yoʻl" sovxozi direktori.

1968—1975-yillarda Toʻqtoʻgʻul RK XKP kotibi.

1975—1976-yillarda Xitoy Kompartiyasi Qorasuv RK Oʻsh viloyati 1-kotibi.

1976—1980-yillarda Norin viloyat Sovetlari ijroiya qoʻmitasi raisi.

1980—1986-yillarda Xitoy Kompartiyasi Norin viloyat qoʻmitasining 1-kotibi.

Maten Sidiqov 2002-yilda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Распоряжение Президента Кыргызской Республики от 15 августа 1995 года № РП-142 (О награждении медалью)". 31-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-avgust 2021-yil.
2. ↑  „Матен Сыдыков".

Havolalar
---------

* Sidiqov[*sayt ishlamaydi*]
**Kanar orollari** — Atlantika okeanidagi orollar guruhi, Afrikaning shim.-gʻarbiy sohilidan 100–120 km uzoqda. Ispaniya tarkibidagi muxtor viloyat. Mayd. 7,3 ming km2. Asosiy orollari: Gran-Kanariya, Tenerife. Fuerteventura, Lansarote. Maʼmuriy markazi — Las-Palmas. Relyefi togʻlik, eng baland joyi 3718 m (Tenerife o.dagi Teyde vulkani). Soʻngan va harakatdagi vulkanlar bor. Iklimi tropik, passat iqlim. Yillik yogʻin oʻrtacha 300– 500 mm. Yon bagʻirlari doim yashil butazorlar, baʼzan oʻrmonlar bilan qoplangan. Endemik oʻsimlik turi (ajdar daraxti, kanar xurmosi va qaragʻayi) koʻp. Banan, kartoshka, sitrus mevalar, tamaki, uzum yetishtiriladi, donli va dukkakli ekinlar ekiladi. Chorvachilik rivojlangan. Baliq ovlanadi. K.o. Atlantika okeanidagi muhim tranzit baza. Yirik shaharlari:Las Palmas va Santa Cruz de Tenerife. Teyde milliy parki tashkil etilgan. Dengizboʻyi iqlim kurortlari mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Ispaniyaning viloyatlari |
| --- |
|  |
| 
* Andalusiya
* Aragon
* Asturiya
* Balear orollari
* Basklar mamlakati
* Kanar orollari
* Cantabria
* Castilla-La Mancha
* Castilla y León
* Kataloniya
* Extremadura
* Galisiya
* La Rioja
* Madrid
* Murcia
* Navarra
* Valencialar mamlakati
 | 
 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Ispaniya | *Ispaniya geografiyasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Galakturon kislota** - bir asosli organik kislota; galaktozadat 6-uglerod atomining oksidlanishidan hosil boʻladi, oʻsimliklardagi pektin (yelim) moddalari tarkibiga kiradi; saponinlarda, baʼzi mikroblarning oʻziga xos polisaharidlarida, xantal va zigʻir urugʻlarining shilimshigʻida ham bor. Karboksilaza fermentining taʼsirida oʻsimliklarda L-arabinozaga aylanadi. Mol. m. 194,14. Kristall holda boʻlib, suvda, ishqorlarda va karbonat, bikarbonat eritmalarida yaxshi, uglevodorodlar va b. organik eritmalarda oz eriydi, metallar va organik moddalar bilan tuz hosil qiladi. G.k. koʻpgina fiziologik faol moddalar tarkibiga kiradi, uning glyukozidlari tuproq tarkibida koʻp uchraydi. Ilmiy maqsadlar uchun ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Galaxy M106. Yenglar umumiy tuzilishda osongina ajralib turadi
**Galaktik qoʻl** — spiral galaktikaning strukturaviy elementi. Qoʻllar chang va gazning muhim qismini, yosh yulduzlarni, shuningdek, koʻplab yulduz klasterlarini oʻz ichiga oladi.

Uzoq vaqt davomida toʻsiq boʻlgan asosiy xususiyat — spiral qoʻllarning uzoq umr koʻrishi. Agar vaziyat teskari boʻlsa, spiral galaktikalar barcha galaktikalar orasida ustun tur boʻlmaydi. Hozirgi vaqtda spiral novdalar diskda paydo boʻlgan beqarorlik rivojlanishi paytida hosil boʻlgan zichlik toʻlqinlari ekanligiga ishonishadi.

Kuzatishlar
-----------

Spiral qoʻllarning oʻziga xos kuzatuv xususiyatlari mavjud:

* yosh ob’ektlarning kontsentratsiyasi;
* eski ob’ektlarning yetishmasligi (diskdagi oʻrtacha −30 %);
* gaz konsentratsiyasi (qoʻshni hududlarga nisbatan 2-5 baravar yuqori);
* chang konsentratsiyasi (shaffof);
* aylanish tezligining dumaloqdan sistematik ogʻishi.

Qizigʻi shundaki, panjarali galaktikalardagi spiral qoʻllardagi yulduzlar odatda deyarli aylana orbita boʻylab aylanadi.

Somon yoʻlining spiral qoʻllari
-------------------------------

 Somon yoʻlining galaktik qoʻllari
Somon yoʻli galaktikamizning spiral tuzilishi yetarlicha batafsil oʻrganilmagan va fan uchun istiqbolli mavzudir. Uning kamida 5 ta spiral qoʻli bor: Oqqush qoʻli, Orion qoʻli, Perseus qoʻli, Sagittarius qoʻli va Kentavr qoʻli. Ularning nomlari asosiy qurol massivlarining mos keladigan yulduz turkumlariga proyektsiyada joylashishi bilan bogʻliq. Bizning quyosh sistemamiz kichik Lokal yoki Orion qoʻlida (baʼzan „0" deb ataladi) joylashgan boʻlib, u ikkita kattaroq, ichki Sagittarius qoʻli („-I" deb ataladi) va tashqi Perseus qoʻlidan iborat. Somon yoʻlining qoʻllari I populyatsiya yulduzlaridan (bizning Quyosh ham tegishli) va turli xil narsalardan iborat. Bu ob’ektlar, xususan, yosh yulduzlar, H II mintaqalari va ochiq yulduz klasterlari.

Andromeda galaktikasining spiral tuzilishi
------------------------------------------

Andromeda galaktikasi bizga eng yaqin spiral galaktika va shunga mos ravishda yaxshi oʻrganilgan ob’ektdir. Avvalo, unda S4 qoʻli kabi strukturaviy komponentni ajratib koʻrsatish kerak — janubi-gʻarbiy qismida aniq koʻrinadigan spiral shakllanish.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  *Ying-Qiu Gu.* „Stationary Spiral Structure and Collective Motion of the Stars in a Spiral Galaxy" (inglizcha).  Arxiv.org (19-may 2008-yil). Qaraldi: 13-may 2009-yil.
5. ↑  *L. G. Hou (NAOC), J. L. Han (NAOC), W. B. Shi (NAOC).* „The spiral structure of our Milky Way Galaxy" (inglizcha).  Arxiv.org (4-mart 2009-yil). 6-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-may 2009-yil.
6. ↑
7. ↑
8. ↑
### Duglas Duglas Dambrill

```
— kanadalik-amerikalik sahna, kino va televideniye aktyori.
```

### Ijodi

Duglas Rupert Dumbrill 1889- yil 13- oktyabrda Hamiltonda tug'ilgan.Uning otasining ismi Richard, onasining ismi Elizabet edi. O'qishni tugatgandan so'ng bank xodimi bo'lib ishga kirdi, ammo aktyorlikka bo'lgan qiziqish uni tez orada bu zerikarli ishni tashlab, repertuar teatrlarida o'ynashga majbur qildi. U o'z truppasi bilan birgalikda AQShda, avval Chikagoda tugadi va u yerdan mamlakat bo'ylab gastrol safariga jo'nadi. 1924- yildan 1932- yilgacha u to'qqizta Brodvey spektaklida rol o'ynagan. Xuddi shu 1924- yilda u birinchi marta kino ekranlarida paydo bo'lib, "Mustaqillik deklaratsiyasi" qisqa metrajli filmida Tomas Peyn rolini o'ynadi. Shundan so'ng yetti yillik tanaffusdan keyingi safar Dumbrill filmida rol o'ynadi. 35 yillik kino faoliyati davomida aktyor 211 ta film va telefilmlar, filmlar va teleseriallarda suratga tushgan ulardan 4 tasi qisqa metrajli filmlar, 13 tasida esa u kreditlar roʻyxatiga kiritilmagan.

Aktyorning ko'rinishi - qat'iy yuz xususiyatlari, munchoqli ko'zlari, toza mo'ylovi, xushmuomala nutqi. U ko'pincha chet elliklar, ko'pincha musulmon arablar, fransuzlar va ruslar, italyanlar, vengerlar va boshqa rollarni o'ynagan.

Duglas Dambril 1974 yil 2 aprelda 85 yoshida Los-Anjelesning Vudlend Hills hududidagi Kinochilar kasalxonasida miyokard infarktidan vafot etdi. U Valxalla qabristoniga dafn etilgan.

Manbalar
--------

{{}}Dambril, Duglas,  (last visited Dekabr 1, 2022).
**Olimjon Salimov** (1947.30.8, Namangan viloyati Kosonsoy shahri) — rejissyor, aktyor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1990). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutining aktyorlik (1969), rejissyorlik (1993) fakultetlarini tugatgan. 1969—84 yillar Qoʻqon shahar musiqali drama teatrida aktyor, keyinchalik rejissyor 1984—93 yillar Fargʻona teatrida bosh rejissyor, 1993-yildan Yosh tomoshabinlar teatrida badiiy rahbar. Rejissyor sifatida "Bir xonada qoʻsh qangoma" (A. Vampilov), "Sohil yoqalab chopayotgan olapar" (Ch. Aytmatov), "Jafoga vafo" (Alp Jamol), "Temir xotin" (Sh. Boshbekov, "GranPri" mukofoti, 1988, 1989), "Toshkentga sayohat" (Hamza), "Ot yigʻlagan yumonda" (T. Murod), "Ufq" (S.Axmad), "Boz masharaboz" (O.Salimov), "Sohibqiron" (A. Oripov), "Turna patlari" (Dzuindzi Kinosito), "Ikki chuʼjiza" (K. Gotssi), "Dala sayli" ("Piknik", F. Arabbal), "Uchar tabib" (Molyer) kabi spektakllarni sahnashshtirgan. Uning spektakllari xalqchilligi, milliyligi, anʼanalarni yangicha, zamonaviy qarashlarga mos :foda vositalarida uygʻunlashtiriligi bilan ajralib turadi. Hamza nomini Oʻzbekiston Davlat mukofoti lareati (1990).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Erasmus (Holbein)
**Erazm rotterdamlik**, Dezi deriy (1469.28.10, Rotterdam — 1536.12.7, Bazel) — Uygʻonish davri gumanistolimi. 1499-yil Parij universitetining teologiya fakultetini tugatgan. Yangi ahdnkt original matnini tiklagan, 1517-yil uni yunoncha originalidan birinchi bosma nashrini va oʻzining lotin tiliga tarjimasini amalga oshirgan. Bu nashrga yozgan sharhida E.R. cherkovni ilk xristianlik mavqeida turib tanqid qilgan. Asosan rasmiy cherkov mafkurasi tomonida turgan. Garchi oʻz asarlari bilan obyektiv jihatdan Reformatsiyaga. koʻmaklashgan boʻlsa ham, bu harakatga salbiy munosabatda edi. Asosiy asarlari: "Maqollar kitobi" (1500; qadimiy dunyo mualliflarining aforizmlar va latifalari toʻplami), "Oilaviy suhbatlar" dialoglar toʻplami (1518) va "Ovsar xonim maqtovi" (1509).

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Gianni Versace** (2-dekabr, 1946-yil — 15-iyun, 1997-yil) — liboslar va teatr liboslari boʻyicha yetuk italyan dizayneri. U XX asr oxirlaridagi eng isteʼdodli dizaynerlardan biri hisoblanadi.

Gianni mashhur Versace moda yorligʻining asoschisidir. Birinchi butik 1978-yilda Milanda, Via della Spiga da ochilgan va tezda mashhur boʻlib ketgan. Bugungi kunda Versace dunyoning xalqaro yetakchi Modalar uylaridan biridir.

Biografiya
----------

### Dastlabki yillar

Gianni Versace Italiyaning Reggio di Calabria shahrida tugʻilgan va akasi Santo, singlisi Donatella, otasi va tikuvchi onasi — Francesca bilan oʻsib-ulgʻaygan. Uning opasi Tina 12 yoshida kassalikning notoʻgʻri davolanishi natijasida vafot etgan.

Gianni yoshligidan onasiga koʻylaklar tikishda kerakli qimmatbaho toshlarni topishda yordam bera boshlaydi. 25 yoshida Milanga modalar dizayneri boʻlib ishlash uchun yoʻl oladi.

### Shahsiy hayoti

Gianni Versace 1982-yilda model Antonio D'Amico ni uchratadi. Juftlik oʻrtasida 11 yil davom etgan aloqalar tuziladi va bu Versacening bevaqt oʻlimiga qadar davom etadi. Bu vaqt oraligʻida Antonio Versace kompaniyasining sport yoʻnalishi boʻyicha dizayner boʻlib ishladi.

Versace hamkorini hayoti davomida oyiga 50 million lira ($26 000 atrofida) nafaqa bilan taʼminlagan va unga oʻzining Italiya va Qo'shma Shtatlar dagi uyida yashash huquqini berdi. Hozirda D’Amico oʻzining shahsiy companiyasini boshqarmoqda.

### Vafoti

1997 -yil, yoz faslining iyul tongida, Ocean Drive dan qaytayotgan Versace Miami Beach, Florida dagi uyi oldida otib ketilgan. U qotillikdan soʻng oʻz joniga qasd qilgan Andrew Cunanan tomonidan oʻldirilgan. Politsiyachilarning aytishicha, Andrew Cunanan oʻz joniga qasd qilishda aynan Versacening otib oʻldirgan quroldan foydalangan.

Versace Italiyaga, Lake Comoga dafn etilgan.

1997 yil, sentyabrda Versacening akasi Santo Versace Jorge Saud bilan birgalikda Versace holdingni yangi boshqaruvchilari etib eʼlon qilindi. Giannining singlisi Donatella Versace loyihaning boshi hisoblanar edi. Elton John oʻzining 1997-yildagi *The Big Picture* albomini Versacega bagʻishladi.

Mukofotlari
-----------

* Versace 1993-yil 1-fevralda American Fashion Oscar mukofoti bilan taqdirlandi.
* Italiya Respublikasi prezidenti Francesco Cossiga 1986-yil 24-yanvarda unga „Commendatore della Repubblica Italiana" badiiy bezagini topshiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Cunanan: more questions than answers". *CNN* (25-iyul 1997-yil). Qaraldi: 29-iyun 2007-yil.

Havolalar
---------

* Official website of Versace
* Gianni Versace — Biography Wayback Machine saytida arxivlandi (2008-09-15).
* Versace House on Ocean Drive
* South Beach Magazine Article on Gianni Versaceʼs life in Miami Beach with photos.
* Versace House on Ocean Drive (via Google Maps Street View)
* The Bulgarian artist Ilian Rachov for Versace  Wayback Machine saytida arxivlandi (2009-04-13).
* The Widower Versace Wayback Machine saytida arxivlandi (2007-10-12).
**Abdukarimov Abdusattor** (1942.4.4, Chinoz tumani) — biolog va genetik olim. Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademik (2000), biol. fanlari doktori (1979), professor (1990). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Biokimyo institutida katta ilmiy xodim (1972-78), Mole-kulyar biologiya (1978-yildan) xavda Gen va hujayralar injeneriyasi biotexnologiyasi (1982-yildan) laboratoriyalari mudiri, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Genetika va oʻsimliklar eksperimental biol. ilmiy tadqiqot instituti di-rektori (1992-yildan). A. tireoid gormo-nini bogʻlovchi oqsil molekulasi — re-septorni ajratib oldi, uning funksiyasi va fizik-kimyoviy xossalarini oʻrgandi. Qator genlar ajratib olish, vektor molekulalar konstruksiyasini yaratish, yakka hujayradan sunʼiy sharo-itda oʻsimlik yetishtirish bilan bogʻliq ilmiy ishlar dasturiga rahbarlik qildi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Klounada** (ing. clown, lot. colonus — qoʻpol odam) — sirk janri, ekssentrika, buffonada, grotesk, taqlid vositalari asosida komik obraz yaratish sanʼati. Uning eng yaxshi namunalari ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlib, hayotning salbiy tomonlarini fosh etadi. K.lik sanʼatiga harakatning soʻzga nisbatan ustunligi, voqeani boʻrttirib koʻrsatish, sirkning badiiy ifoda vositalaridan keng foydalanish kabi xususiyatlar xosdir. K. shartli ravishda uchta asosiy yoʻnalish (pantomima, soʻz va musiqali K.)ga boʻlinadi.

Sirkning alohida janri sifatida K. 19-asrning 1-choragida shakllangan. Birinchi mashhur kloun J. B. Oriol boʻlgan (Olimpiya teatr-sirki, 1834 i.). Yevropa va rus sirkida hajviy, kulgili, hazilmutoyibali koʻrinish va sahnalarni bajaruvchilar Beliy kloun va Rijiy kloun deb yuritilgan.

Oʻzbekistonga K. sanʼati 19-asrning oxirlarida kirib keldi. Gastrolga kelgan sirk jamoalarida tomoshalar klounlar tomonidan turli qiziqchilik, fars, pantomimalar bilan bezab koʻrsatilgan va ular mahalliy tomoshabinlarda katta qiziqish uygʻotgan. Anʼanaviy oʻzbek teatri aktyorlari — masharaboz va qiziqchilar sirk klounlari bilan ijodiy aloqa oʻrnatganligi natijasida ularning repertuari zamonaviy K.lar bilan boyidi va ular sirk maydoniga qadam qoʻydilar. Yusufjon qiziq Shakarjonov, Usmon qori Raimbekov, Orifjon Toshmatov, Zokirjon Ovulov, Ibrohim qiziq Teshaboyev va boshqa Ular rus klounlaridan koʻchirma qilmay, balki ijodiy yondashganlar. Natijada oʻnlab yaxshi tanilgan sirk K.lari asosida milliy K. namunalari ("Asalari", "Durbin", "Shayton", "Sartarosh", "Aka-uka", "Boks" va boshqalar) yaratilgan. Oʻzbek K.si asta-sekin dorbozlar sanʼatiga ham singib bordi.

20-asrda oʻzbek K.sining rivojlanishiga K. Zarifov, M. Zarifova, A. Yusupov, O. Toshkanboyev, E. Parpiyev, N. Nurmatov, G. Zastavnikov, X. Musin, F. Sharifboyev, N. Hakimovlar katta hissa qoʻshishgan. Ular masharaboz va qiziqchilik anʼanalarini zamonaviy sirk bilan uzviy bogʻlab, oʻzbek K.sining eng yaxshi namunalarini yaratishdi va ularni jahon sirki maydoniga olib chiqishdi. Hozirgi kunda K. janrida J. Toshkanboyev, U. Zarifov, F. Qoraboyev va boshqa samarali ijod qilmokdalar. Milliy K.lar xalq anʼanaviy sirk guruhlari dasturidan ham oʻrin olgan. Sirk masharabozlarining sahnaviy chiqish matni ham K. deb yuritiladi.

Poʻlat Toshkanboyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Havoriy Butrus** ikonasi — VI asr boshlariga oid enkaustik ikona. U Saint-Ketrin monastiri toʻplamida saqlanadi. Havoriy Pyotrning eng qadimiy ikonkali tasvirlaridan biri hisoblanadi.

Ikona VI asrning boshlarida Konstantinopolda chizilgan. Chizish usuli oʻsha asrning oʻrtalariga xos Pantokrat Masih suratiga juda oʻxshash. Taʼkidlanishicha, u „donishmandlarga xos yuzi *va diqqatga toʻla nazari bilan haqiqiy inson portreti*"ga oʻxshaydi. Masihning ikonasi bilan solishtirganda, bu piktogrammada havoriy orqasidagi eksedra juda baland koʻtarilgan, bu kompozitsiyani sezilarli darajada oʻzgartiradi — havoriy Butrus shakli uning doirasida koʻtarilmaydi, aksincha, kompozitsion unsurlar bilan muvozanatlashadi.

Havoriy yengil rohiblar libosida tasvirlangan. Qoʻllarida xoch va toʻq koʻk rangli ikkita oʻralgan sahifani ushlab turubdi. Bu havoriy Butrus ikonalari orasida uchraydigan noanʼanaviy atributlardir. Sanʼatshunos G. S. Kolpakova havoriyning bu tasvirini uning „imon shohidi" timsolida tasvirlanganligi bilan izohlaydi. Bu suratda havoriyning qoʻlidagi xoch, hibsga olinganidan keyin Masihni inkor etgan Butrus tavba qilib, to ajali yetgunicha u haqida guvohlik bera boshlaganining ramziy belgisidir.

Havoriyning boshi tepasida Masih, Bokira Maryam va Xushxabar beruvchi Yuhanno tasvirlangan. Ularning yarim shakliqadimgi davr portretlari yoki qalqonlaridagi kabi medalyonlarga oʻralgan. G.S. Kolpakovaning taʼkidlashicha, bunday kompozitsiyadagi deisus (choʻqintiruvchi Yuhanno tasvirini Xushxabarchi Yuhanno surati almashtiradi) Masihning xochga mixlanishi sahnasining qisqartirilgan tasviridir. Boshqa bir taxminga koʻra, Iso Masihning ikki tomonidagi medalyonlarda olijanob Rim ayoli Rustitsiana va uning merosxoʻri, yosh jiyani Strategio tasvirlangan. Rustitsiana, Buyuk Papa Grigoriyning qoʻllab-quvvatlashi va marhamati bilan Sinayni ziyorat qiladi va ushbu ikonaning buyurtma qilgan, deb taxmin qilinadi.

Manbalar
--------

1. 1 2  Попова О. С. „Византийские иконы VI–XV веков",*. История иконописи. Истоки, традиции, современность. VI–XX века*. Арт-БМБ, 2002 — 41-94 bet. ISBN 5-901721-12-8.
2. 1 2 3  Колпакова Г.С.*. Искусство Византии. Ранний и средний периоды*. ISBN 978-5-9985-0447-1.

Adabiyotlar
-----------

* Колпакова Г. С.*. Искусство Византии. Ранний и средний периоды*, Новая история искусства. М: Азбука, 2010 — 240—243 bet. ISBN 978-5-9985-0447-1.
**Yollanma mehnat** — yollanma xodimlar mehnati. Yo.m. bozor iqtisodiyotida amal qiladigan mehnat bozoriaa oldisotdi qilinadigan asosiy tovar hisoblanadi. Ish beruvchilar (tadbirkor, korxona, tashkilot) va ish kuchi egasi (yollanuvchi) oʻrtasida maʼlum muddatga yoki aniq bir ishni bajarish uchun mehnat sharoitlari va toʻlanadigan haq toʻgʻrisida yozma ravishda shartnoma tuziladi. Bunday shartnoma vaqtincha — sinov muddati bn, maʼlum bir davrga yoki muddati belgilamasdan (umrbod) tuzilishi mumkin. Tomonlarning huquklari, majburiyatlari, mehnatga haq toʻlash va mehnatni tashkil etish sharoitlari mehnat qonunlariga muvofiq oʻzaro kelishgan holda hal etiladi. Shartnomada mehnatni qoʻshimcha ragʻbatlantirish maqsadida har xil imtiyozlar berilishi mumkin. Oʻzbekiston Respublikasida Yo.m. va umuman mehnatga oid munosabatlar 1996 y. 1 apreldan amalga kiritilgan Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi (1995.21.12) va b. mehnat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari, jamoa shartnomalari va b. meʼyoriy hujjatlar bilan tartibga solinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Oʻzbekiston tasviriy sanʼat galereyasi** — oʻzbek xalqining boy badiiy merosini saqlash, tasviriy sanʼat asarlarini toʻplash va yutuqlarini targʻib qilishga qaratilgan madaniy-maʼrifiy muassasa. Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki tasarrufida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 12-oktabr "Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki galereyasini tashkil qilish toʻgʻrisida"gi qaroriga binoan asos solingan. 2004-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov tashabbusi bilan Toshkent shahrida maxsus qurilgan binoga joylashtirilgan (bosh meʼmori V.N.Breusenko; bosh muhandisi G.V.Kostina). Toʻrtburchak tarhli bino meʼmorlikning eng soʻnggi yutuqlarini qoʻllagan holda bunyod etilgan, poydevori, zinalari marmar bilan qoplangan, ichki bezaklarida ganch oʻymakorligidan foydalanilgan.

Galereyada 15 ta koʻrgazma xonasi (umumiy ekspozitsiya maydoni 3,5 ming kv.m), zarur texnika uskunalari bilan jihozlangan majlislar zali hamda xazina, maʼruza va kino zallari, kutubxona, mohir usta studiyasi, ustaxonalar, badiiy salon, kafeteriy bor. Galereya xazinasida 20-asr boshidan hozirgi kungacha yaratilgan Oʻzbekiston tasviriy sanʼatining 1000 dan ziyod rang-tasvir va grafika asarlari hamda nodir numizmatika namunalari saqlanadi. Oʻzbekiston tasviriy sanʼatining 20-asr boshlarida ijod qilgan P.Benkov, L.Bure, A.Volkov, Usto Moʻmin, M.Kurzin, N.Kashina, keyinroq N.Karaxan, A.Abdullayev, Oʻ.Tansiqboyev, N.Koʻziboyev, Ch.Axmarov va boshqalarning asarlari bilan bir qatorda zamonaviy tasviriy sanʼat namoyandalari — Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademiklari B.Jalolov, J.Umarbekov, A.Mirzayev, S.Rahmetov, S.Abdullayev kabi rassomlarning asarlari ham ekspozitsiyadan oʻrin olgan. Galereyaning numizmatika boʻlimidagi Oʻrta Osiyoda turli tarixiy davrlarda zarb qilingan tangalar Oʻzbekiston tarixini oʻzida aks ettiradi hamda katta madaniytarixiy va ilmiy ahamiyatga egadir.

Galereya Oʻzbekiston rang-tasvir asarlarini toʻplash, saqlash, respublika boy madaniyatini oʻrganish hamda tasviriy sanʼat asarlari koʻrgazmalarini uyushtirish orqali keng koʻlamda targʻib qilish ishlarini amalga oshiradi, jahon badiiy madaniyati yutuqlarini oʻrganadi va hozirgi davr estetikasi va ijtimoiy muammolariga bagʻishlangan ilmiy anjumanlar, maʼruzalar, seminarlar tashkil qiladi, axborotlar tayyorlaydi hamda kitob, jurnal, almanax, kataloglar nashr etadi. Koʻrgazmalar va tajribalar almashish yoʻli bilan, festival, yarmarka, tanlovlar uyushtirish vositasida ilmiy, madaniy xalqaro aloqalarni yoʻlga qoʻyadi. Xalqaro miqyosdagi tadbirlarda qatnashadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yomgʻurchi** — 1) noʻgʻay mirzasi; 1481 y. shayboniylardan Iboqxon bilan birga Katta Oʻrda xoni Ahmadga qarshi kurashda qatnashgan. 1487 y. Yo. Ivan 111 Vasilyevichdan Qozon xonligi taxtidan agʻdarilgan Alixonni rus tutqunligidan ozod etishni soʻragan. 1500 y. Qozon xoni, ruslarning vassali Abdullatifga qarshi kurashi chogʻida Qozonni qamal qilgan; 2) Astraxon (Ashtarxon) xoni (1547—54). Ivan IV Vasilyevich (Ivan Grozniy) 1554 y. Astraxon xonligiga qarshi yurishi chogʻida taxtdan tushirilgan. Yo. Azovga qochgan, uning oʻrniga taxtga bir necha yil avvalroq Astraxondan quvgʻin qilingan ruslarning vassali Darvishali oʻtqazilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Asosiy maqola: Oʻzbekiston tarixi
«**Oʻzbekiston tarixi**» — ilmiy-tarixiy jurnal. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix instituti nashri. Jurnalga 1998-yil iyulda asos solingan. Uning 1-soni 1999-yil yanvarda chiqqan. Toshkent shahrida har 3 oyda 1-marta chop qilinadi (oʻzbekcha va ruscha maqolalar birgalikda). «Oʻzbekiston tarixi» tarixchi mutaxassislar, oliy oʻquv yurtlari professor-oʻqituvchilari va talabalari hamda Oʻzbekiston tarixi bilan qiziquvchilarga moʻljallangan.

Jurnaldagi «Oʻzbekiston davlatchiligi tarixidan», «Tarixda shaxslar», «Munozara va muhokama», «Yosh tadqiqotchi minbari», «Tarixiy atamalar», «Toponimika va tarix», «Tarixga yangi nigoh», «Tarixshunoslik», «Etnologiya masalalari» va boshqalar ruknlar ostida Turkiston va Oʻzbekiston tarixiga oid ilmiy maqolalar eʼlon qilinadi.

Shuningdek, tarixchi olimlar ishtirokida respublika va xorijda oʻtkazilgan turli ilmiy anjumanlar va xalqaro konferensiyalar toʻgʻrisida maʼlumotlar beriladi.

Bosh muharriri — D.Alimova (2000-yildan).
Adadi 462 nusxa (2005). 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |