recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Surxon** (ruscha: *Сурхан*) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Koson tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda surxon qishlogʻiga shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Surxon shaharchasi choʻlda yangi oʻzlashtirilgan hududida tashkil topgan qoʻrgʻon boʻlib, XX asrning 80-yillaridan boshlab Surxon deb atala boshlangan. Buning asosiy sababi shundaki, mazkur hududga Surxondaryo viloyatining Sherobod, Qiziriq, Jarqoʻrgʻon va Muzrabot tumanlaridan paxtakor, dehqon va fermerlar koʻchib kelib yashay boshlashgan. Lekin aslida bu aholi qashqadaryoliklardan boʻlib, oʻz vaqtida Surxondaryo hududlarini oʻzlashtirish maqsadida Koson, Gʻuzor va Yakkabogʻ tumanlaridan qoʻshni viloyatga XX asrning 50-yillarida koʻchib oʻtishgan.

Surxon shaharchasi Surxon daryosi boʻyida joy olgan. Bu yerga odamlar xoʻjalik va qishloqlardan koʻchib kela boshlagan va hudud kengayib yangidan oʻzlashtirilgan.

„Surxon" soʻzi aslida *surx* va *ob* soʻzlarining birikishidan hosil boʻlgan boʻlsa ham, keyinchalik talaffuzi oʻzgarib ketgan. Surx va ob soʻzlari suvi tarkibida qizil tuproq boʻlganligini anglatadi. Shu tufayli ham, aholi yangi oʻzlashtirilgan hududni Surxob deb atashgan, yaʼni qizil suvli daryo maʼnosida.

Iqlimi
------

Surxon shaharchasining iqlimi keskin kontinental. Iyulning oʻrtacha harorati 35-40° ni, yanvarniki esa 0 dan 1° gachani tashkil etadi. Shaharchada vegetatsiya davri 210—240 kunga teng.

### Yogʻin miqdori

Oʻrtacha yillik yogʻin miqdori 190-200 mm ni tashkil etib, yogʻinning asosiy qismi asosan, bahor va qish oylarida tushadi. Orografik toʻsiqlar yoʻqligi sababli ham sovuq havo oqimlari, asosan, qish oylarida shimoli-sharq tomondan kirib kela oladi.

Sanoati
-------

Shaharcha sanoatining asosiy qismini fermer xoʻjaliklari taʼminlaydi. Ularda asosan gʻalla va paxta oʻsimliklari yetishtiriladi. 2020-yilda fermer xoʻjaligi tumanda eng koʻp gʻalla yetishtirgan (41 tonna). 2019-yilda esa Koson tumani shaharcha hisobiga eng birinchi gʻalla hosilini topshirgan edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Qashqadaryo pochta indekslari". *golden pages*. Qaraldi: 08-2023.
2. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
3. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 235 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
4. ↑  „Koson tumani g‘alla rejasini birinchilardan bo‘lib bajardi – foto". kun.uz (17-iyun 2019-yil). Qaraldi: 08-2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xoʻjaipok** — Surxondaryo viloyati Boysun tumanidagi daryo, Surxondaryoning oʻng irmogʻi. Boysuntogʻning sharqidagi Xoʻjabuzboraktogʻdan 3360 m balandlikdan boshlanadi. Uz. 91 km, havzasining maydoni 765 km², oʻrtacha balandligi 695 m. Yillik oʻrtacha suv sarfi 16,8 m³/sek.dan (koʻp suvli 1969-yilda) 2,49 m³/sek.gacha (kam suvli 2001-yilda) oʻzgaradi. Qor va yomgʻirdan toʻyinadi. Daryoning gidroenergiya zaxirasi 1 mlrd. kVt/soat. X.dan ekinzorlarni sugʻorishda foydalaniladi. Qayroq, Duoba, Diybola, Qoʻrgʻoncha, Oqsuv, Fangart qishloqlaridan oqib oʻtadi. X.ning turli qismlari qaysi qishloq yonidan oʻtishiga qarab Xalqajar, Qizilsuv, Xoʻjabuzborak, Qoʻrgʻonchasoy, Tentaksoy deb yuritiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Fyodor Dorofeyevich Kim**, (1906-yil, Paksekori qishlogʻi, Yujno-Ussuriysk uezdi, Primorsk viloyati, Priamursk oʻlkasi, Rossiya imperiyasi – 1966-yil, Yuqori Chirchiq tumani Toshkent viloyati OʻzSSR) – Oʻzbekiston SSR Toshkent viloyati Yuqori Chirchiq tumanidagi Sverdlov nomidagi kolxoz mudiri. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

Tarjimai holi
-------------

1906-yil Yujno-Ussuriysk uezdi Paksekori qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. Millati koreys. Qishlogʻidagi mahalliy boshlangʻich taʼlim maktabida 4-sinfni tamomlagan. Shaxsiy fermada mehnat qilgan.

1937-yilda Oʻzbekiston SSR Toshkent viloyatidagi maxsus aholi punktiga deportatsiya qilingan. Yuqori Chirchiq tumanidagi Sverdlov nomidagi kolxozida oddiy ishchi, mudir sifatida faoliyat olib borgan.

1948-yilda Fyodor Kim rahbarligidagi boʻlim 8 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 124,8 sentnerdan yashil kanop hosilini oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 22-maydagi farmoni bilan „1950-yilda MTS ishiga natura shaklida haq toʻlagani, barcha turdagi qishloq xoʻjaligi mahsulotlari boʻyicha kolxozning majburiyatlari va shartnomalarini bajargan holda sugʻoriladigan yerlarda sholi, paxta va yashil kanop poyalaridan yuqori hosil olganliklari uchun hamda 1951-yilda bahorgi ekish uchun toʻliq talab miqdorida barcha ekinlarni urugʻlik bilan taʼminlagani" uchun Lenin ordeni (tartib raqami 143600) va O‘roq va Bolg‘a oltin medali (tartib raqami 5948) hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan.

1952-yilda ikkinchi marta Lenin ordeni bilan taqdirlangan. Nafaqaga chiqquncha kolxozda mehnat qilgan.

1961-yilda vafot etgan. Yuqori Chirchiq tumanidagi sobiq Sverdlov nomidagi kolxoz qabristoniga dafn etilgan.

Olgan mukofotlari
-----------------

* Sotsialistik Mehnat Qahramoni;
* Lenin ordeni – ikki marta (1951; 21.12.1953);
* „1941-1945 yillar Ulugʻ Vatan Urushida jasorat bilan qilgan xizmatlari uchun" medali;

Adabiyotlar
-----------

* Shin D. V. *Sovetskie koreysi Geroi Sotsialisticheskogo truda*, Almati: Service Press, 2019
* Kim P. G. *Koreysi Respubliki Uzbekistan*, Tashkent: Uzbekiston. 1993
* Kim B. I. *Koreysi Uzbekistana. Kto est kto*, Tashkent, 1999

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  „Ким Фёдор Дорофеевич" (ru). *warheroes.ru*. Qaraldi: 23-noyabr 2023-yil.
2. 1 2  Шин Д. В.*. Советские корейцы Герои Социалистического труда*. Olmaota: Service Press, 2019.
**Dilshod Elmurodovich Eshmuradov** (1969-yil 6-avgust, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari nomzodi, dotsent.

Biografiyasi
------------

Dilshod Eshmuradov 1969-yil 6-avgustda Toshkent shahrida ziyolilar oilasida tug’ilgan. 1992-yilda Beruniy nomidagi Toshkent davlat texnika universitetini radiolektron vositalarni tuzish va texnologiyasi mutaxassisligi tamomlagan. 1994—1999-yillarda O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi xodimi, 1999-2012-yillarda Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti Axborot texnologiyalari markazi direktori, dekan oʻrinbosari, 2012—2016-yillarda Toshkent davlat texnika universitetida kafedra mudiri, aviatsiya fakulteti dekani, 2015—2019-yillarda Toshkent arxitektura-qurilish instituti prorektori sifatida faoliyat yuritgan. 2019-yildan Toshkent davlat texnika universiteti metrologiya, texnik jihatdan tartibga solish, standartlashtirish va sertifikatlashtirish kafedrasi dotsenti.

### Oilasi

Oilali, uch nafar farzandi bor.

### Ilmiy faoliyati

100 ga yaqin ilmiy ishlar, shu jumladan, 1 ta monografiya, 4 ta o‘quv qoʻllanma muallifi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 1-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2022 — 342 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yangikent** (ruscha: *Янгикент*) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Gʻuzor tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yil 13-martda shaharcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi
-------------

Shaharcha nomi yangi va kent soʻzlarining birikishidan tarkib topgan. Yangi soʻzining asl soʻgʻdiycha kent soʻzi bilan birikib hudud nomiga berilishi oʻlka hududi uchun kamyob holat hisoblanadi. Kent soʻzi odatda eroniy soʻzlar bilan birikkan holda joy nomlariga nisbatan qoʻllaniladi. Yangi soʻzi esa davr nuqtai nazaridan olib qaraganda kyeingi vaqt, kelajakka yaqin davr maʼnosini beradi. Ayni shu maʼnonini ifodalash maqsadida bu ikki soʻz yigʻindisidan Yangikent nomi yaratilgan. Yangikent bu atrofdagi boshqa aholi yashash punktlaridan koʻra yoshroq, yangiroq davrda bunyod etilgan hudud, yangiqishloq maʼnosini beradi. Shuningdek mazkur nom aholi tomonidan emas, rasmiy maʼmuriy tarzda nomlangan boʻlish ehtimoli ham mavjud.

Joylashuvi
----------

Yangikent shaharchasi Qashqadaryo viloyati Gʻuzor tumanining shimoliy qismida joylashgan. Shaharchaga eng yaqin aholi yashash punktlari: Kaprin (gʻarb), Mash’al (janubi-gʻarb), Toshguzar (janubi-sharq) shaharchalaridir. Shaharchaga eng yaqin avtomobil yoʻli E-60 yoʻnalishi hisoblanadi.

Yangikent shaharchasida 37-sonli maktab joylashgan. Shaharcha yaqinidan Kamrat kanali oqib oʻtadi.

Aholisi
-------

Yangikent shaharchasi Sobiq ittifoq davrida tashkil etilganligi sababli ham bu hudud etnik tarkibi oʻzbek, qozoq, qirgʻiz, tojik millati vakillaridan tarkib topgan. Aholini roʻyhatga olish maʼlumotlarida qayd etilishicha bu hududa 2013-yil 1-yanvarda 3211 nafar, 2016-yil 1-yanvar holatiga koʻra esa 3200 tadan biroz ortiqroq aholi istiqomat qilgan. Yani shaharchada aholining oʻsish koʻrsatkichlari juda past.

Iqlimi
------

Yangikent shaharchasining iqlimi keskin kontinental boʻlib, oʻrtacha yillik harorat 16° C ni tashkil etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Qashqadaryo viloyati". *goldenpages.uz*. Qaraldi: 08-2023.
2. ↑  POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
3. ↑  To'ra Nafasov*. Qashqadaryo qishloqnomasi*. Toshkent: Muharrir nashriyoti, 2009-yil — 339 bet. ISBN 978-9943-354-60-9.
4. ↑  Soliyev A.S.; Tashtayeva S.K.; Egamberdiyeva M.M.*. Shaharlar geografiyasi*. Toshkent: Barkamol fayz media, 2018 — 160 bet. ISBN 978-9943-5519-4-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aleksey Kim** (1924-yil 8-avgust, Uzoq Sharq federal okrugi, Olginskiy tumani, Gnamdon qishlogʻi – 2004-yil 16-noyabr, Toshkent viloyati) – Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, [[[Yuqori Chirchiq tumani]]dagi Sverdlov nomidagi kolxoz rahbari. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

Hayoti
------

Aleksey Kim 1924-yilda (rasmiy hujjatlarga koʻra 1927-yil]]da) Uzoq Sharq federal okrugi, Olginskiy tumani, Gnamdon qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. 1937-yilda Qozogʻiston SSRning Qiziloʻrda viloyatiga surgun qilingan. 1941-yilda Toshkent viloyatiga koʻchib oʻtgan. Oʻrta maʼlumotni Yuqori Chirchiq tumani Sverdlov nomidagi kolxoz maktabida olgan. 1943-yilda shu kolxozda ishlay boshladi. U dala jamoasi boshqaruvchisi boʻlib ishlagan.

Aleksey Kim jamoasi 1950-yilda 9,6 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 89,9 sentnerdan yashil kanop poyasi oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 17-iyuldagi farmoni bilan unga „1950-yilda sugʻoriladigan yerlarda yashil kanop poyasidan yuqori hosil olganligi uchun, kolxozlardan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining barcha turlari boʻyicha majburiy yetkazib berish va shartnomalarni bajarganliklari uchun, shuningdek natura shaklida toʻlovlarni amalga oshirganligi hamda MTS ishi va barcha ekinlarni bahorgi ekish uchun urugʻlik bilan taʼminlashdagi ishtiroki uchun" Lenin ordeni va „ Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berildi.

1955-yilda Toshkent qishloq xoʻjaligi texnikumini tamomlagan. 1955—1988-yillarda Yuqori Chirchiq tumanidagi „Oʻzbekiston" kolxozida agronom boʻlgan. Aleksey Kim 1962-yilda Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi safiga qabul qilinadi.

Aleksey Kim 2004-yil 16-noyabr Toshkent viloyatida vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

* Шин Д. В. Советские корейцы Герои Социалистического труда. Алматы: Service Press, 2019 З. В. Пан Н. Г.
* Герои Социалистического Труда — казахстанцы. Алма-Ата, 1969—1985, тт. 1-5
* Советские корейцы Казахстана. Мен Д. В. Квон Л. А. Ким. Алматы, 1992
* Ким П. Г. Корейцы Республики Узбекистан. Ташкент: Узбекистон. 1993
* Кан Г. В. История корейцев Казахстана. Алматы: Гылым, 1995
* Ким Г. Н. Мен Д. В. История и культура корейцев Казахстана. Алматы: Гылым, 1995
* Ким Б. И. Корейцы Узбекистана. Кто есть кто. Ташкент, 1999

Manbalar
--------
**Miroqi** — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumanida joylashgan qishloq. 1986-yil 27-mayda shaharcha maqomini olgan.

Joylashuvi
----------

Miroqi shaharchasidan viloyat markazi (Qarshi shahri) gacha 127 km, tuman markazigacha 16 km masofa mavjud. Shaharchaga eng yaqin temir yoʻl stansiyasi — Kitob (29 km) shahrida joy olgan. Shaharcha Oqsuv daryosi boʻyida joylashgan. Shahar hududida Miraki dam olish maskani joylashgan. Miroqi Hisor tizmasi togʻlarida dengiz sathidan 1000 metr balandlikda joy olgan. Miroqi yaqinida Gissarak suv ombori bor.

### Miraki dam olish maskani

Miraki dam olish maskani Qashqadaryo viloyatidagi eng mashxur dam olish sanatoriyalaridan biri hisoblanadi. U yer 1993-yildan buyon oʻz faoliyatini amalga oshirib kelmoqda. Sanatoriya maydoni 20.5 gektarni tashkil etadi.

Bu yerda iqlimning yaxshiligi va havoning tozaligi sababli ham doimiy gavjum. Dam olish maskani zamonaviy tibbiy asbob uskunalar bilan jihozlangan. U yerda shuningdek, kinoteatr, sauna, bilyard xonalari, fitobar va choyxona ham mavjud.

Dam olish maskanida davolanuvchilarning vaqtini maroqli oʻtkazish uchun Munavvar vodiysi, Qora daryo darasi, Gelon qishlogʻi, Hazrati Sukor ota togʻalari, Mingchinor sharsharasiga sayohatlar amalga oshiriladi. Sihatgoh asosan yoz oylarida gavjum boʻladi.

Aholisi
-------

Shaharchaning umumiy aholisi 7,9 ming kishini tashkil etadi (2002-yil). Aholining asosiy etnik tarkibini oʻzbeklar, tojik, tatr, rus va boshqa millat vakillari tashkil etadi.

Sanoati
-------

Shaharchada mahalliy sanoat korxonalari, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, umumiy taʼlim maktabi, kasb-hunar, musiqa maktablari, kutubxona, klub, kasalxona, sanatoriy bor. Aholisi Miroqi kanalidan suv oladi.

Iqlimi
------

Shaharcha iqlimi kontinental. Yillik oʻrtacha harorat 14.7° darajani tashkil etadi. Yanvarning oʻrtacha harorati 0.8°, eng past harorati esa 26° ga teng. Iyulning oʻrtacha harorati 28°, eng yuqori harorati esa 43° ga teng.

### Yogʻin miqdori

Miroqi shaharchasiga yillik 545 mm yogʻin tushadi. Vegetatsiya davri 219 kunni tashkil etadi.

### Tuprogʻi

Shahar hududida boʻz, jigarrang va qoʻngʻir togʻ-oʻrmon tuproqlari keng tarqalgan.

Galereya
--------

* Shaharchadagi tepalikar.Shaharchadagi tepalikar.
* Shaharchadagi uylarning koʻrinishi.Shaharchadagi uylarning koʻrinishi.
* Shaharchadagi uylarning koʻrinishi.Shaharchadagi uylarning koʻrinishi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Miroqi" *OʻzME*. M-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  „МИРАКИ" (rus).  tochka-na-karte-ru. Qaraldi: 08-2023.
3. ↑  „Мираки санаторияси" (o'zbek). Qaraldi: 08-2023.
4. ↑  „Санаторий "Мираки"". *agroturizm.uz*. Qaraldi: 08-2023.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Brigada boʻyicha moddiy javobgarlik** — xodimlar moddiy javobgarligi turlaridan biri. Bunda pul yoki tovar moddiy boyliklar birgalikda mehnat faoliyatini amalga oshirayotgan brigada (xodimlar jamoasi) aʼzolariga topshiriladi va topshirilgan boyliklarga ziyon yetgan taqdirda, brigada (jamoa) aʼzolari birgalikda javobgar boʻladilar. *Brigada moddiy javobgarligi tovar — moddiy qimmatliklar bilan ishlaydigan va moddiy javobgarlikni individuallashtirib boʻlmaydigan ish joylarida birga ishlashlari lozim boʻlgan xodimlar jamoasi bilan oldindan tuzilgan yozma shartnoma asosida yuklatilishi mumkin.* Brigada moddiy javobgarligi xaqida yozma shartnoma tuzish, shartnomaning namunaviy shakli va jamoa aʼzolarining moddiy javobgarligi masalalari qonun xujjatlarida nazarda tutilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
**Olabugʻa baliqlar** (Perciformes), **okunsimonlar** — suyakli baliklar turkumi. Uz. 1 sm dan 5 m gacha vazni grammning bir necha ulushidan 900 kg gacha. Kupchiligining suzgich pufagi bor. Suzgichlari tikanli, orqa suzgichi 2, qorin suzgichlari 6 yoki kamroq nurli. Tangachalari ktenoidli, baʼzan sikloidli, ular modifikatsiyasidan iborat yoki boʻlmaydi. 149 oila, 1200 urugʻ va 6500 ga yaqin turi bor. Barcha dengiz, okean va chuchuk suvlarda tarqalgan. Olabugʻa baliqlar baliqlarning eng yirik turkumi, barcha maʼlum turlarning 40%ini uz ichiga oladi. Barcha dengizlarning sohil boʻyi suvlarida stavridalar, dengiz itchalari, xoʻkizchalar, serransimonlar, gubanlar; ochiq dengizlarda tunetslar, yelkanlilar, korifenlar va boshqa kengtarqalgan. Yevrosiyo va Shim. Amerika suvlarida olabugʻalar, Afrika va Jan. Amerikada sixlidalar, Shimoliy Amerikada sentdarxidlar, Jan. Osiyo va Afrikada labirintlilar koʻp uchraydi. Oʻzbekistonda Olabugʻa baliqlarning 4 oilasi (buka baliqlar, aterinlar, olabugʻalar, toshbuqalar), 9 urugʻi va 13 turi tarqalgan. Oddiy olabugʻa va oq yela Amu va Sirdaryoning quyi oqimlarida, Orol dengizida yashaydi. Koʻpchilik Olabugʻa baliqlar Orol dengizi bilan bogʻliq boʻlgan. Bir qancha Olabugʻa baliqlar sanoat miqyosida ovlanadi, sunʼiy suv havzalarida koʻpaytiriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Dilerlik faoliyati** — 1) keng maʼnoda, oʻzining tavakkalchiligi, oʻz nomi va hisobidan diler bilan shartnomaviy munosabatlarga ega boʻlgan tadbirkorlik faoliyati subʼektining mulki bilan bitimlar tuzish; 2) qimmatli qogʻozlar bozoridagi kasbiy faoliyat turlaridan biri. Dilerlik faoliyati deb muayyan qimmatli qogʻozlarni ularning xarid narxi yoki sotish narxini ommaviy eʼlon qilish orqali oʻz nomidan va hisobidan oldi — sotdi bitimini amalga oshirishi tushuniladi.

Qimmatli qogʻozlarni bunday faoliyatni amalga oshirayotgan shaxs eʼlon qilgan narxlarda xarid qilish va (yoki) sotish majburiyati olinadi. Qimmatli qogʻozlar bozorining Dilerlik faoliyati amalga oshirayotgan professional ishtirokchisi diler deb ataladi. Faqat tijorat tashkiloti boʻlgan yuridik shaxsgina diler boʻlishi mumkin (OʻzR Davlat mulki qoʻmitasi huzuridagi Qimmatli qogʻozlar bozori faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish markazi bosh direktorining buyrugʻi bilan tasdiqlangan Investitsiya vositachilari toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 1108, 13.03.2002-yil)

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
**Mavlono Zamoniy** (XV XVI asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir, Mavlono Muhammad Omiliyning oʻgʻli. Nomi "Majolis un-nafois"ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning dastlab "Vafoiy" taxallusi bilan ijod qilganligi, keyinroq Navoiyning iltimosi bilan oʻz taxallusini "Zamoniy", deb oʻzgartirganligi haqida maʼlumot berib, buning ikki sababi bor, deydi: 1) Mavlono Zamoniy Badiuzzamon Mirzoning mulozimi boʻlgan, bu taxallus Mirzoning ismidagi "zamon" soʻziga aloqador; 2) Ahmad Hojibek "Vafoiy" taxallusi bilan shuhrat qozongan va devon ham tuzgan. Navoiyning fikricha, oʻzidan ulugʻ kishining taxallusiga sababsiz sherik boʻlish munosib ish emas. "Majolis un-nafois"da Mavlono Zamoniyning Navoiy tomonidan "yaxshi voqeʼ boʻlubtur" deb baholangan quyidagi bayti keltirilgan:

> Ba obi dida hargiz kam nashud soʻzi dili zoram,
> 
> 
> Magar az xok taskin yobad on otashki, man doram.
> 
> 
> (Mazmuni: Zor koʻngilning yonishi hech qachon koʻz yosh bilan kamaymaydi. 
> 
> 
> 
> Mendagi bu oʻt faqat tuproqdan taskin topishi mumkin).
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  *Alisher Navoiy: Qomusiy Lug'at*.
2. ↑  *Majolis un-nafois*.
**Hisor vodiysi** - Tojikiston Respublikasining gʻarbidagi togʻlararo botiq. Hisor tizmasining janubiy chek-kasi va Bobotogʻ bilan Qoratogʻning shimoliy chekkalari orasida. Uz. 115 km. Eng keng joyi 20 km. Balandligi 700–1000 m. Janubidan Afgʻon — Tojikiston botigʻidan deyarli meridian yoʻnalish boʻylab choʻzilgan tizmalar bilan oʻralgan. Yer yuzasi vodiydan oqib oʻtuvchi Kofarnihon, Varzob, Dushanba, Xonaka, Iloq va boshqa daryo terrasalari va yoyilma konuslaridan iborat. Vodiy tektonik botiqda joylashgan boʻlib, mezokaynozoy davri choʻkindi togʻ jinslari bilan toʻlgan. Hisor vodiysi atrofi togʻlar bilan oʻralganligi sababli iklimi ancha yumshoq. Yozi issiq va quruq. qishi qisqa va iliq. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi —0,7°, G, iyulniki 28°. Yillik yogʻin 500–600 mm. Vodiyda, asosan, toʻq boʻz tuproqlar tarqalgan; choʻl, chalachoʻl va dasht oʻsimliklari, daryo boʻylarida turli daraxtlar oʻsadi. Hisor vodiysi hududi deyarli oʻzlashtirilgan va bu yerda madaniy lan-dshaftlar keng tarqalgan. Daryolarning quyi qismlaridagi botqoqli toʻqayzorlar ham quritilib, ekinzorlargʻa aylantirilgan. Vodiy yer resurslaridan unumli foydalanish maqsadida Katta Hisor kanali qurilgan. Paxta, kunjut, galla, poliz ekinlari yetishtiriladi, mevali bogʻlar barpo qilingan, togʻ yon bagʻirlarining 1200–2000 m balandliklari subtro-pik dashtlardan iborat. Butazorlar, daraxtzorlar bor. Oʻzlashtirilgan yerlarida gʻalla ekinlari ekiladi, mevali daraxtlar oʻstiriladi, undan balandda subalp va alp oʻtloqlari uch-raydi. Hisor vodiysida Tojikiston Respublikasi poytaxti — Dushanba, shuningdek, Tursunzoda, Vaxdat (sobiq Orjonikidze) shaharlari joylashgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 


|  |  |
| --- | --- |
| Tojikiston geografiyasi | *Tojikiston geografiyasi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Jaklin Mars** (1939-yil 10-oktabrda tugʻilgan) – amerikalik tadbirkor va sarmoyador. U Audrey Rut (Meyer) va Forrest Marsning qizi. Amerikaning Mars Incorporated qandolat kompaniyasi asoschilari Frank C. Marsning nabirasi. 2023-yil noyabr holatiga koʻra Bloomberg Billionaires Index uning boyligini 46,4 milliard dollarga baholadi va uni dunyodagi eng boy odamlar orasida 24-oʻringa qoʻydi. Forbes 2023-yilda dunyodagi eng badavlat ayollarning yillik reytingida uning boyligini 38,3 milliard dollarga baholadi va uni toʻrtinchi oʻringa qoʻydi.

Biografiyasi
------------

Jaklin Mars 1939-yil 10-oktyabrda tugʻilgan. Massachusets shtatining Pitsfild shahrida joylashgan Miss Hall maktabini tamomlagan. Mars yoshligida koʻplab ot koʻrgazmalarida chavandoz sifatida qatnashgan. U 1961-yilda Bryn Mawr kollejini antropologiya boʻyicha tamomlagan.

Mars Incorporated kompaniyasiga asos solgan va unga egalik qiluvchi Mars oilasi aʼzolarining merosxoʻridir. Oila aʼzosi sifatida uning Mars, Inc. va boshqa aktivlaridagi ulushlari 2019-yil yanvar oyida „Forbes" jurnali tomonidan 23,5 milliard dollarga baholangan, bu esa uni eng boy amerikaliklar ichida 18-oʻringa va dunyo milliarderlari roʻyxatida 34-oʻringa qoʻygan. 2001-yilda kompaniyadan nafaqaga chiqdi. 2019-yil iyun oyida Forbes uni Virjiniya shtatida yashovchi eng badavlat fuqaro sifatida qayd etdi.

Manbalar
--------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑  „Features: Old Money Goes Bad" (25-fevral 1995-yil), s. 49. Qaraldi: 2-aprel 2019-yil. *…Jackie Mars, heiress to a $3 billion slice of the fortune, is being sued by her estranged husband, Harold Vogel…*
4. ↑  „Bloomberg Billionaires Index: Jacqueline Mars". *Bloomberg*. Qaraldi: 1-noyabr 2023-yil.
5. ↑  „The World’s Richest Women Billionaires 2023". *Forbes* (10-mart 2023-yil).
6. ↑  „Board of Trustees".  Miss Hall's School. Qaraldi: 6-oktyabr 2015-yil.
7. ↑  *JTHG.* „Jacqueline Mars / Leadership & Board / About Us / Home - The Journey Through Hallowed Ground" (en-US). *www.hallowedground.org*. Qaraldi: 4-oktyabr 2018-yil.
8. ↑  *Wang.* „The Richest Person In Each State 2019" (en). *Forbes*. Qaraldi: 9-fevral 2020-yil.

Havolalar
---------

* Muvaffaqiyat tarixi
* Marsʼ Gamgort Says 'Nutsʼ To Snickers Exec
**Aktinograf** (aktino… va graf) -Kuyosh radiatsiyasi jadalligini uzluksiz yozib boruvchi asbob. A. radiatsiyani qabul qiluvchi qism — priyomnik bilan uni qayd qilib boruvchi galvanografdan iborat. Quyoshdan bevosita keluvchi radiatsiyani ulchash uchun termoelektr A. sochma va yigindi radiatsiyani qayd qilib borish uchun piranograf va solyarigraf ishlatiladi. Asbob priyomnigining koʻrsatishi koʻpincha mexanik usulda, ay-rim hollardagina fotografik usulda qayd qilinadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Parana (maʼnolari).

Sharshara
**Parana** (ispancha: *Paraná*, portugalcha: *Paraná*; guarani tilida — *katta daryo*) — Janubiy Amerikadagi daryo, kattaligi boʻyicha qitʼada Amazon daryosidan keyin 2-oʻrinda. Braziliya va Argentina hududlarida, qisman Argentina bilan Paragvay chegara-sidan oqadi. Uz. 4380 km, havzasining maydoni 2663 ming km² (Urugvay daryosi bilan birga 2970 ming km²). Riograndi va Paranaiba daryolarining qoʻshilishidan hosil boʻlgan. Braziliya yassitogʻligidan boshlanadi. Paranada ostona va sharshara koʻp. Dare Parana lavali platosini kesib oʻtgach, Posadas shahri yonidan boshlab La-Plata payettekisligidan oqadi. Quyi qismida Urugvay daryosi bilan qoʻshilgach, Atlantika okeanining La-Plata qoʻltigʻi (estuariysi)ga kuyiladi. Yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Toʻlin suv davri yanvar—may oylariga toʻgʻri keladi. Quyi oqimida yillik oʻrtacha suv sarfi 17,5 ming m³/s, maksimali 30 ming m³/s. Dare yiliga okeanga 552 km3 (Urugvay daryosi bilan birga 725 km3) suv, 150 mln.t gacha oqiziq keltiradi. Posadas shahrigacha kema katnaydi. Yirik GES va suv omborlari qurilgan. Parana buyida Posadas, Korriyentes, Santa-Fe, Parana, Rosario; La-Plata estuariysi sohilida BuenosAyres va Montevideo shaharlari joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Islombek Pirmanov** (1995-yil 23-fevralda Amudaryo tumanida tugʻilgan) – oʻzbek sportchisi, boks boʻyicha „Uzbek Tigers" jamoasi aʼzosi. Islombek Pirmanov 2022-yilda „Shon-sharaf" ordeni bilan taqdirlangan.

Islombek 2008–2013-yillarda havaskor boks boʻyicha Markaziy Osiyo chempionatida umumiy hisobda oltita medalni qoʻlga kiritgan. Bular: uchta oltin, ikkita kumush va bitta bronza medallari. 2013-yil va 2016-yillarda bu koʻrsatgich son boʻyicha kamaygan boʻlsada, sifat borasida oʻsizshga erishdi. Islombek Pirmanov 2013–2016-yillarda boks boʻyicha Markaziy Osiyo chempionatlarida toʻrtta oltin medalni qoʻlga kiritgan.

Professional boksdagi faoliyati
-------------------------------

2021-yil fevral oyida Islombek Toshkentda boʻlib oʻtgan boks kechasida WBC kamarining amaldagi chempioni sifatida ishtirok etdi. Finalda qozogʻistonlik raqibi Asror Sotvordievni magʻlub etdi. Bu gʻalaba bilan WBC kamarlarini oʻzida saqlab qoldi.

2021-yil 14-may kuni boʻlib oʻtgan 25 yoshli hamyurti Xumoyun Rustamovga (24-2, 23 KO) qarshi oʻzining ikkinchi jangini oʻtkazgan Islombek Pirmanov gʻalaba bilan bahsni tugatadi. Ikkinchi raunddagi nokauti evaziga Islombek WBA Intercontinental kamarini qoʻlga kiritdi.

2021-yil 31-may kuni Pirmanov butunjahon boks federatsiyasi (WBC) xalqaro kamari uchun davogar hisoblangan ozarbayjonlik Rauf Agayevga qarshi ringga koʻtarildi. Pirmanov azarbayjonlik raqibini texnik nokaut evaziga magʻlubiyatga uchratdi. Bu gʻalabasi evaziga WBC kamarini yana bir bor oʻzida saqlab qoldi.

2021-yil 15-oktabr kuni boʻlib oʻtgan Aleksandr Saltikovga qarshi jangda texnik nokaut bilan gʻalaba qozonadi.

2022-yilda Islombek WBC kamarini himoya qilish uchun Turat Osmonovga qarshi ringga chiqqan va jangni gʻalaba bilan yakunlagan.

Havolalar
---------

Islombek Pirmanov Boxrec.com

Manbalar
--------

1. ↑  Poyavilos video novoy potasovki s oskorbleniyami bokserov iz Kazaxstana i Uzbekistanaprosports.kz
2. ↑  ISLOMBYeK PIRMANOV 18 YOSHIDAYOQ ChYeMPION BOʻLGAN BOKSCHI!malumot.ru
3. ↑  Pozitsii bokserov Uzbekistana v obnovlennom reytinge WBC + POSTYeRolamsport.com
4. ↑  Yangilangan WBC reytingida oʻzbek bokschilarining oʻrni qanday?qalampir.uz
5. ↑  Toshkentda chempionlik kamari uchun jang boʻladi yoxud 14 fevraldagi boks oqshomi juftliklari bilan tanishing!sports.uz
6. ↑  Yana bir WBC kamari Oʻzbekistondayuz.uz
7. ↑  Professional boks: yana bir WBC kamari Oʻzbekistondaxs.uz
8. ↑  ISLOMBYeK PIRMANOV 18 YOSHIDAYOQ ChYeMPION BOʻLGAN BOKSCHI!
9. ↑  Obnovlenniy reyting WBC: na kakix mestax uzbekistanskie bokserirepost.uz
**Kaskad togʻlari** — Shim. Amerika Kordilyera togʻlari sistemasidagi togʻ tizmasi, AQSH va Kanadada. Uzunligi 1000 km ga yaqin. Eng baland joyi 4392 m (Reynir vulkani). Tizma yon bagʻirlarini kesib tushgan Kolumbiya, Freyzer, Klamat va b. daryolarda zinapoyasimon sharshara (kaskad)larning koʻpligidan K.t.ga shunday nom berilgan. K.t.ning zamini mezozoy kristalli jinslaridan tuzilgan, ularning ustini vulkan jinslari qoplagan. Rangli metall va oltin konlari topilgan. Vulkan konuslarining yon bagʻirlarida issiq buloq koʻp. Sernam gʻarbiy yon bagʻrida igna bargli qalin oʻrmonlar, sharqiy, quruq yon bagʻrida 2800–3000 m dan yuqorida subalp va alp oʻtloqlari, choʻqqilarida qor va muzliklar bor. Milliy parklar (KreyterLeyk, Maunt Reynir, Lassen-Volkanik) bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kapital bozori**, fond bozori — boʻsh turgan pul mablagʻlarini toʻplash, ularni ssuda kapitaliga aylantirish, soʻngra uni ishlab chiqarish jarayonlari ishtirokchilari (banklar, korxonalar, firmalar, shuningdek, mamlakat aholisi) oʻrtasida taqsimlash munosabatlari; qimmatli qogʻozlar, korxonalarning aksiyalari hamda davlat obligatsiyalari bilan oldisotdi operatsiyalari olib boriladi. Pul kapitalining qayta taqsimlanishida ishtirok etadigan banklar, fond birjalari va b. moliya-kredit muassasalari majmuini oʻz ichiga oladi. Kapital bozori pul bozori bilan birga iqtisodiyotning tarmoqlari va hukumat uchun tashqi kapital manbai hisoblanadi, ssuda kapitaliga talab va taklifni shakllantiradi.

Kapital bozor kompaniyalar va davlatning qisqa muddatli qimmatli qogʻozlari bilan ham shugʻullanadi. Kapital bozori qimmatli qogʻozlarni sotuvchilar va sotib oluvchilar, ixtisoslashgan fond brokerlari, savdo va tijorat banklari, markaziy bank, pensiya fondi, sugʻurta kompaniyalari, investitsiya kompaniyalari, sanoat korxonalari, xorijiy investorlar, korxonalar, tashkilotlar ishtirok etadilar. Manbalar va kiritilgan sohalariga qarab xalqaro va milliy Kapital bozorlari bor (yana q. Valyuta bozori, Birja). Kapital bozor ikki asosiy vazifani bajaradi: a) birlamchi bozor yoki yangi emissiya bozori. Bunda investitsiya va b. maqsadlar uchun zarur boʻladigan kapital yangi aksiya, obligatsiya va b. qimmatli qogʻozlarni chiqarish hisobiga shakllantiriladi; b) ikkilamchi bozor. Bunda mavjud qimmatli qogʻozlar bilan operatsiyalar olib boriladi. Ikkilamchi bozor qimmatli qogʻozlarni sotuvchilardan haridorlar qoʻliga oʻtishni yengillashtiradi. K.b. mamlakat moliya tizimida muhim oʻrin egallab, aholining jamgʻarilgan mablagʻlarini investitsiyalarga va investitsiyalarni qimmatli qogʻozlar portfeliga aylantirish mexanizmi boʻlib xizmat qiladi. Oʻzbekistonda 200 dan ortiq brokerlik idoralariga ega boʻlgan "Toshkent" fond birjasi 1994-yildan qimmatli qogʻozlar savdosi bilan shugʻullanadi.

Sadir Salimov.

Tahrirchi - M

Murodov Jamoliddin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dorulomon** (forscha: دارالامان) — Afgʻonistonning Kobul shahrining janubi-gʻarbiy chekkalaridagi aholi punkti, 6-tuman tarkibiga kiradi. Aholi punkti 1920-yillarda podshoh Omonullaxon davrida qurilgan rejalashtirilgan shahar bo'lgan. Omonullaxon Dorulomonni yangi zamonaviy poytaxtga aylantirishga intildi va yo'llar, ko'priklar va boshqa infratuzilmalarni qurish uchun nemis kompaniyalari va muhandislarini yolladi. Hudud Kobul bilan 16 km Dorulomon yo'li, uzun to'g'ri bulvar orqali bog'langan. Bir tahlilchi uni "poytaxt Kobulning eng nafis ko'chasi" deb ta'riflagan. Bu bulvar orqali tor oʻlchovli temir yoʻl, Kobul-Dorulaman tramvay yoʻli ham qurilgan va foydalanilgan.

U yerda koʻplab binolar va saroylar, jumladan, Dorul Omon saroyi, Afgʻoniston milliy muzeyi va Tojbeg saroyi qurilgan. Biroq 1929-yilda Habibullo Kalakoniy hokimiyat tepasiga kelganidan keyin Omonullaxon taxtdan voz kechdi. Natijada, uning rejalashtirgan shahri hech qachon to'liq bitmadi va poytaxtga aylanmadi. Umuman olganda mavjud binolardan rasman foydalanish davom ettirildi. 2015-yildan beri Afg‘oniston parlamenti binosi ham Dorulomonda joylashgan. Omid-e Sabz nomli shaharcha 2010-yillarda qurilgan va ochilgan, u Dorulomondan taxminan 3 km gʻarbda joylashgan.

Yana qarang
-----------

* Afg'oniston turizmi

Manbalar
--------

1. ↑  „Archived copy". 2017-yil 23-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 3-fevral.
2. ↑  *Conflict in Afghanistan: A Historical Encyclopedia* by Frank Clements
3. ↑  „King Amanullah's 1920's Train - Railways of Afghanistan". *www.andrewgrantham.co.uk* (2011-yil 23-oktyabr).
4. ↑  *Kazemi.* „Kabuli Youth in Ramazan Nights: A Passion for Futsal and More - Afghanistan Analysts Network". *www.afghanistan-analysts.org* (2012-yil avgust).
5. ↑  „Darulaman railway in 1926 - Railways of Afghanistan". *www.andrewgrantham.co.uk* (2010-yil 26-dekabr).
6. ↑  *Planet.* „Afghanistan to rebuild Kabul's historic Darulaman Palace". *www.lonelyplanet.com*.
7. ↑  „Modi inaugurates new Afghan Parliament built by India in Kabul" (2015-yil 25-dekabr).
8. ↑  „Rich and Poor on the Outskirts of Kabul - robertk.asia". *robertk.asia*.
**Chiralma**, **Charalma**, **Chara-Olma** – Oʻzbekiston Respublikasi, Toshkent viloyati Boʻstonliq tumanidan oqib oʻtuvchi togʻ daryosi. Oygaying daryosining katta chap irmogʻi. Oygaying va Maydontol bilan birga Piskom daryosining uchinchi suv manbai hisoblanadi.

Daryo havzasining maydoni 103 km². Oʻzanidagi oʻrtacha yillik suv sarfi 2,62 m³/s ni tashkil qiladi. Suv havzasining oʻrtacha balandligi 2700 m. Bosh nuqtasi uchun suv oqimining oʻzgaruvchanlik koeffitsienti 0,470 ga teng (1934–1999-yillardagi kuzatishlar davomida). Suvda muallaq moddalar deyarli yoʻq, uning oʻrtacha yillik loyqaligi 10 g/m³ .

Chiralma Piskom tizmasidan boshlanadi. Daryo togʻ darasidan pastga qarab oqib tushadi.

*Karangitugay* trakti hududida Chiralma chapdan Oygaying daryosiga taxminan 1480 m balandlikda quyiladi. Baʼzida Chiralma Piskomning uchinchi suv manbai sifatida koʻrsatiladi. Uch daryoning tutashgan joyidagi sohil boʻyida toʻqay oʻsimliklari terak, qayin, olma, shilvi, kamxastak, yashil maysalar, oʻt-oʻlanlar, baʼzi joylarda qamishzorlar va yirik archa daraxtlari oʻsadi.

Chiralma daryosining pastki sohillaridan kembriy trilobitlarining tosh qotgan namunalari topilgan.

Hozirda Chiralma irmogʻida loyqa miqdori 3000 g/kub yetgan.

Quyilish joyi
-------------

Maydontol, Oygaying va Chiralma daryolarining suvlari oʻzaro qoʻshilib Piskom daryosiga quyiladi.
Piskom daryosining asl boshlanish joyi Qozogʻiston va Oʻzbekiston hududidagi Talas Olatov togʻ tizmalaridir. Qor va muzliklar erishidan toʻyinadi. Daryo suvidan Chorboq suv omborida foydalaniladi.

Piskom daryosi suvlari

Manbalar
--------

1. ↑  „Obyekt - Chiralma".
2. ↑  Афанасьев А. В. Бажанов В. С. Корелов М. Н. Слудский А. А. Страутман Е. И.*. Звери Казахстана*. Алма-Ата: Издательство Академии наук Казахской ССР, 1953 — 87 bet.
3. ↑  Чуб 2007. sfn error: no target: CITEREFЧуб2007 (help)
**Margʻilonsoy** — Fargʻona viloyatidagi soy. Vodil qishlogʻidan quyida Shohimardonsoy shu nom bilan ataladi. Uzunligi 45 km dan ortiq. Yuqori qismida vodiysi tor. Oʻrta va quyi oqimida Margʻilonsoy vodiysi va uning gidrologik rejimining tabiiy holati keskin oʻzgargan. Oʻrtacha yillik suv sarfi 5 m³/sek. Vegetatsiya davrida Margʻilonsoy suvi toʻla sugʻorishga sarflanadi. Margʻilonsoyga quyi oqimida kollektorzovur suvlari ham kelib quyiladi. Alr.dan suvi koʻpaya boshlaydi, iyulda eng koʻp boʻladi, sen-t.dan kamaya boshlaydi. Fargʻona va Oxunboboyev tumanlarining ekin maydonlarini va shu tumanlardagi qishloklarni suv bilan taʼminlaydi.

Margʻilonsoy vodiysida Fargʻona va Margʻilon shaharlari hamda Qirguli shaharchasi, bir qancha qishloqlar joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qayroqqum suv ombori** — Fargʻona vodiysining gʻarbiy qismidagi gidrotexnika inshooti (Tojikiston va Oʻzbekiston hududida). Sirdaryoni toʻsgan Qayroqqum gidrouzeli toʻgʻoni bilan hosil qilingan; 1956—58 yillarda toʻldirilgan. Suv yuzasi maydoni 513 km², foydali hajmi 2,6 mlrd. m³. Uz. 60 km, maksimal eni 20 km, oʻrtacha chuq. 8,2 m, maksimal chuq. 30 m. U Sirdaryo oqimini mavsumiy, qisman koʻp yillik tartibga soladi, doimiy sutorish maydoni 475 ming ga dan ortiq. Qayroqqum suv omborio. tarkibiga quvvati 426 MVt boʻlgan GES, toʻgʻon gidrouzeli, umumiy uz. 27 km boʻlgan chap qirgʻoq marza dambalari, suv osti zonasini gorizontal va vertikal drenajlovchi nasos qurilmalari kompleksi kiradi. Suv omboridan suv oʻtkazish imkoniyati 20 m³/s boʻlgan Xoʻjabaqirgʻon (chap qirgʻoq) va Samgʻor (oʻng qirgʻoq) sugʻorish nasos styalari suv oladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Granit** (lot. granum — dona) — toʻliq kristallangan nordon magmatik togʻ jinsi. Materiklardagi Yer poʻstida eng koʻp tarqalgan jins. Tarkibi kremniy oksidi (SiO2) ga boy. Yer poʻstining chuqur qismida, magmaning butunlay kristallanishidan hosil boʻladi. G.ning tomirli turi porfir strukturali. Kimyoviy tarkibiga koʻra normal va ishqorli G.larga boʻlinadi. G.da kvars, kaliyli dala shpati (ortoklaz, mikroklin), nordon plagioklaz (albit, oligoklaz), shuningdek, slyuda (biotit yoki muskovit), amfibol va goho piroksen buladi. Aksessor minerallardan apatit, sirkon, magnetit, titanit, baʼzan ortit, monatsit, ksenotim va rutil uchraydi. Rangi qizil, pushti, och malla, och sariq, bo'z rang , baʼzan och yashil. G. katta intruziv massiv (shtok, batolit) va dayka, lakkolit shaklida uchraydi. Yirik donador G. rapokiv deyiladi. Baʼzi G.lar bilan turli qimmatli metall konlari (qalay, volfram, molibden, pyx, qoʻrgʻoshin va b.) bogʻliq. G. yaxshi silliqlanadi, boʻlaklarga ajraladi, shuning uchun imorat devorilarini bezash, poydevoriga naqshlar ishlash, zinapoyalar yasash va haykaltaroshlikda koʻplab ishlatiladi. Oʻzbekistonda Chatqol, Qurama, Hisor, Zirabuloq, Ziyovuddin va boshqalar togʻlarda, xorijda Ural, Kavkaz togʻlarida, Ukraina, Kareliya, Kola yarim orol, AQSH va Skandinaviya mamlakatlarida katta maydonlarda tarkalgan. Granitli intruziyalar yoshi arxeidan kaynozoygacha boʻlgan davrni oʻz ichiga olgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 
[[Turku..
**Dihya ibn Xalifa al-Kalbiy** (arabcha: ; *Dihya Kalbiy*), baʼzi manbalarda **Dahyah** deb yoziladi – Islom paygʻambari Muhammadning xabarini Rim imperatori Herakleiosga yetkazgan elchi.

Muhammadning ayoli Oyshaning soʻzlariga koʻra, Muhammad Jabroilni ikki marotaba „yaratilgan qiyofada" va boshqa paytlarda uning ajoyib shogirdi Dihya ibn Xalifa al-Kalbiyga oʻxshash odam qiyofasida koʻrgan.

Abu Usmondan "Sahihi Buxoriy"da Muhammadning rafiqasi Ummu Salama guvoh boʻlgan voqea haqida ikkita shunga oʻxshash rivoyat keltiriladi.

Zayd ibn Horisa (Hisma) gʻazoti
-------------------------------

Zayd ibn Horisa (Hisma) gʻazoti chogʻida Dihya Kalbiy hujumga uchraydi. Bu xabar Muhammad paygʻambarga yetib borgach, darhol Zayd ibn Horisa bilan yana 500 nafar kishini ularni jazolash uchun yuboradi. Musulmon qoʻshini Banu Judham bilan urushib, ulardan bir qanchasini, jumladan, boshliq al-Hunayd ibn Arid va uning oʻgʻlini oʻldiradi, 1000 tuya, 5000 qoramol va 100 nafar ayol va oʻgʻil bolalarni asir oladi. Islomni qabul qilgan Banu Judham qabilasining boshligʻi Muhammaddan oʻz qabiladoshlarini ozod qilishni soʻraydi va paygʻambar ularni ozod qiladi.

Oʻlimi va avlodlari
-------------------

 Damashqning Mezza shahridagi Dihya Kalbiy ziyoratgohi
Dihya Kalbiy Damashqning Mezza shahrida vafot etadi va shu yerga dafn qilinadi.

Yana qarang
-----------

* Muhammadning yurishlari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Chapter 42: The Events of the Seventh Year of Migration". 2000-yil 10-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 29-aprel.
2. ↑  Watt, W. Montgomery*. Muhammad at Medina*. Oxford University Press, 1956 — 108 bet. ISBN 978-0-19-577307-1. „Dihyah b. Khalifah al-Kalbi, who had gone to Syria on an errand for Muhammad, was returning to Medina with gifts, when he was robbed by a man of Judham called al-Hunayd. Another clan of Judham, however, or some men from anothertribe, forced al-Hunayd to give the things back. Meanwhile a leader of Judham, Rifa'ah b. Zayd, had been in Medina, had brought back to the tribe Muhammad's terms for an alliance, and the tribe had accepted. Muhammad had not been informed of this decision, however, and sent out Zayd b. Harithah to avenge the insult to his messenger. There was a skirmish in which the Muslims killed al-Hunayd and captured a number of women and animals."  (free online)
3. ↑  „Dihya al-Kalbi (sahabi d. 45 H. in Damascus)". *damas-original.nur.nu*.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Qizilsuv (maʼnolari).

**Qizilsuv** — Tojikiston Respublikasi Xatlon viloyatidagi daryo. Panj daryosining chap irmogʻi. Uzunligi 230 km, havzasining maydoni 8630 km2. Vaxsh tizmasi tarmogʻining jan. yon bagʻrida, 2840 m balandlikda boshlanadi. Oʻng irmogʻi (Shakildara daryosi) ning quyilishigacha Mullokoni, pastroqda, oʻng irmogʻi Safedobning quyilish joyigacha Safedsangob, undan keyinroq, oʻng irmogʻi Talxobning quyilishigacha — Shoʻrobdaryo (Surxob) nomlari bilan maʼlum. Qizilmozor shahri dan quyiroqda daryo suvi uning chap irmogʻi Yaxsuv bilan birga (Panjga quyilgungacha) sugʻorishga sarflanadi. Buning uchun keng tarmoqlangan kanal, kollektorlar sistemasi tashkil etilgan. Asosiy irmoqlari: chapdan — Tira, Obimozor, Kaliksoy, Shoʻrak, Yaxsuv, oʻngdan — Safedob, Talxak, Toirsuv (oxirgisi shoʻr). Qor, qisman yomgir suvlaridan toʻyinadi. Toʻlinsuv davri fevral— martda boshlanib iyun—iyulda tugaydi. Oʻrtacha yillik suv sarfi Boboxonshoid qishlogʻi yonida 82 m3/sek. dan (koʻp suvli yilda) 15,1 m3/sek. gacha (kam suvli yilda) oʻzgaradi. Samanchi qishlogʻi yonida 146 m3/sek. dan 66 m3/sek. gacha.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Ruhiy kasalliklarning DSM-IV bildirishiga koʻra, qon-inʼektsiya-shikastlanish fobiyasining bir turidir. Bu jarohat olishdan patologik qoʻrquvdir.

Shikastlanish fobiyasining yana bir nomi **travmatofobiya**, yunoncha τραῦμα (*travma*), „yara, jarohat" va φόβος (*phobos*), „qoʻrquv". Bu BII (qon jarohati-inʼektsiya) fobiyasi bilan bogʻliq. Jabrlanganlar irratsional yoki haddan tashqari tashvish va hayotni saqlab qolish uchun tibbiy muolajalardan qochish darajasiga koʻra muayyan qoʻrqinchli narsalar va vaziyatlardan qochish istagini namoyon qiladilar. Bir tadqiqotga koʻra, u ayollarda koʻproq uchraydi.

Ushbu fobiyani boshqalaridan ajratib turadigan narsa shundaki, odam qonga, jarohatga yoki inʼektsiyaga duchor boʻlganda, ular nafas qisilishi kabi ekstremal qoʻrquv tuygʻularini boshdan kechira boshlaydi; haddan tashqari koʻp terlash; ogʻiz qurishi; titrash; yurak urishini tezlashishi; dudugʻlanish yoki oʻylay olmaslik; aqldan ozish yoki nazoratni yoʻqotish qoʻrquvi; reallikni tushuna olmaslik. Barchasini jamlanmasidan vahima hissi yana ortishini tushunsa boʻladi. Taʼkidlash joizki, stomatologik fobiya travmatofobiyadan farq qiladi.

Davolash
--------

Ushbu fobiya bilan oʻgʻriydigan bemorlarni koʻp hollarda jarohatlanish holatiga simulyatsiya qilishadi va bu muolaja, bemorda qon va shikastlanishdan qoʻrquvi yoqolguncha davom ettiriladi.

Gipnoterapiya ham variant hisoblanadi.

Yana qarang
-----------

* Fobiyalar roʻyxati

Manbalar
--------


1. ↑  "Oxford Textbook of Psychopathology" by Theodore Millon, Paul H. Blaney, Roger D. Davis (1999) ISBN 0-19-510307-6, p. 82
2. ↑  τραῦμα, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, on Perseus
3. ↑  φόβος, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, on Perseus
4. ↑  *Page, Andrew C; Benjamin J Tan* „Disgust and Blood-Injury-Injection Phobia".  PsychNet. American Psychological Association, n.d. 16 February 2011. Qaraldi: 19-oktyabr 2013-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
5. ↑  Bienvenu, Joseph O (1998). „The Epidemiology of Blood-injection-injury Phobia". *Psychological Medicine*. 28-jild, № 5. Cambridge Journal 28.05 (1998): 2. Cambridge Journals Web. 16 February 2011. 1129–36-bet. doi:10.1017/s0033291798007144. PMID 9794020. S2CID 21379517. Qaraldi: 2013-10-19.
6. ↑  „Traumatophobia Treatments". *Phobia Fear Release*.  Alive and Well Online, 17 February 2011. 18-iyul 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-oktyabr 2013-yil.
7. ↑  Kılıç, Cengiz; Ak, Sertaç; Ak, Hacer Birgül (2014). „Anxiety sensitivity: Another reason to separate dental fears from blood–injury fears?". *Journal of Anxiety Disorders*. 28-jild, № 2. 280–282-bet. doi:10.1016/j.janxdis.2014.01.001. ISSN 0887-6185. PMID 24534565. S2CID 14993584.