recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nusratulla Jumaxoʻja** — (1953, Gʻijduvon shahri) adabiyotshunos, Filologiya fanlari doktori (1999), professor (2001).

Faoliyati
---------

Toshkent davlat universiteti (Hozirgi Oʻzbekiston Milliy universiteti)ning oʻzbek filologiyasi fakultetini bitirgan (1975). Gʻijduvondagi 3-oʻrta maktabda oʻqituvchi (1975—1977), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Alisher Navoiy nomidagi Til va adabiyot institutida laborant, kichik, katta ilmiy xodim (1977—1994). Maʼnaviy va maʼrifiy jamoatchilik markazining „Milliy va umuminsoniy qadriyatlar" boʻlimi mudiri (1994—1995), Davlat va jamiyat qurilish akademiyasida Til va nutq madaniyati kafedrasi mudiri (1995—2001), Toshkent davlat yuridik instituti (hozirgi universitet) Oʻzbekistonda yangi demokratik jamiyat qurish nazariyasi va amaliyoti kafedrasida professor (2001), mudir (2002—2003), oʻzbek tili va adabiyoti kafedrasida professor (2003-yildan).

Asarlari
--------

„Poetik tasvirda peyzajning roli" (1982), „Gʻoyiblar haylidan yongan chiroqlar" (1994) va boshqa bir qancha kitoblar muallifi.

Mukofotlari
-----------

Xalqaro Ahmad Yassaviy mukofoti sohibi (1995).

Manbalar
--------

1. ↑  *XX asr Oʻzbek mumtoz adabiyotshunosligi*. Toshkent: «Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi» [2016] — 394 bet.
Lucien Vidie
**Luchien Vidie** (1805, Nant — 1866 -yil ,Nant) — fransuz fizigi. 1844-yilda u barografni ixtiro qildi, ya'ni bosimni nazorat qiluvchi qurilma, qayd qiluvchi aneroid barometri. 

O'z ishiga ishtiyoqli bo'lgan Vidi barograf ustidagi tadqiqotlarini moliyalashtirish uchun bor boyligini sarfladi. Ixtiro muvaffaqiyatli bo'ldi va Vidi bir qancha qonuniy kurashlarga qaramay, undan foyda olishga muvaffaq bo'ldi. Xususan, 1849-yilda shunga o'xshash barometrni ishlab chiqqan janob Burdon 1852-yilda da'vo arizasi bilan murojaat qildi, Vidi 1858-yil oxirida g'alaba qozondi.

Vidining o'limi uning gidroterapiyadan ko'p foydalanishi bilan bog'liq edi.

Manbalar
--------

1. 1 2  Louis Figuier*. L'Année scientifique et 849 designed a similar barometer, filed a suit in 1852, which Vidie won by late 1858*.

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 1089106084
* ISNI: 0000 0003 5780 7449
* SUDOC: 112943667
* VIAF: 202183941
* en:WorldCat Identities: viaf-202183941

 |
**Alkadiyenlar** — tarkibida ikki qoʻshbogʻ boʻlgan toʻyinmagan uglevodorodlar oʻta tez polimerlanish xususiyatiga ega. Eng oddiy vakili — divinil (qarang Diyen uglevodorodlar)

Qoʻsh bogʻlarning joylashishiga qarab alkadiyenlar quyidagi uch turga boʻlinadi:

1. *Kumulyatsiyalangan yoki tutashgan diyenlar.* Bu tor diyenlarda ikkala qoʻsh bogʻ ham bitta uglerod aioraiga birikkan boʻladi. Ularning birinchi vakili CH2=C=CH2 alien deb atalgani uchun, koʻpincha, kumulyatsi­yalangan diyenlar alien uglevodorodlar deb ham ataladi.
2. *Konyugirlangan diyenlar yoki oralatma qoʻsh bogʻli diyenlar.* Bu tupr diyenlarda ikkita qoʻsh bogʻ orasida bitta oddiy bogʻ joylashgan boʻladi. Masalan, CH2=CH~CH=CH2 divinil.
3. *Ajratilgan qo 'sh bogʻli diyenlar.* Bu tur diyenlarda ikkita qoʻsh bogʻ ikki va undan ortiq oddiy bogʻ bilan ajratilgan boʻladi:

I I

>C = C-(CH2)n-C = C <

Nomenklaturaasi. Xalqaro oʻrinbosarli nimenklatura bilan atalganda diyenlar toʻyingan uglevodorodlarning hosilasi deb qaraladi, qoʻsh bogʻlarning oʻrni qoʻsh bogʻ tutgan uglerod atomining raqami bilan koʻrsatiladi va alkanlarning nomi oxiridagi -я oʻrniga -diyen soʻzi qoʻshib oʻqiladi. Baʻzan diyenlar tarixiy nomenklatura bilan ataladi. Quyida baʻzi diyenlarning tarixiy, ratsional va xalqaro oʻrinbosarli nomenklaturalar boʻyicha atalishi keltirilgan:

Tarixiy Ratsional Xalqaro oʻrin-

nomen- nomenkla- bosarli nomen­klatura tura klatura

H2C=C=CH2 alien 1,2-propadiyen

H2C==CH—CH=CH, eritren divinil 1,3-butadiyen H2C=CH-CH2-CH2-CH=CH2 diallin 1,5-geksadiyen

Diyen uglevodorodlarning fizikaviy va kimyoviy xossalari. Diyen uglevodorodlarning fizikaviy xossalari 13-jadvalda keltirilgan.

Kumulyatsiyalangan va ajratilgan diyenJar kimyoviy xossalari jihatidan dlkcnlaiga yaqin. Ular biriktirish reaksiyalariga alkenlarkabi oson kirishadilar. Masalan:

Br

• H2 =C = CH2 + Br2 CH2 — S = CH2 +Br2 -"CH2 — C-CH2[*manba kerak*]

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Alkenlar** — tarkibida qoʻshbogʻ boʻlgan toʻyinmagan uglevodorodlar. A.ning juda koʻp molekulalari oʻzaro birikib (polimerlanish reaksiyalariga kirishib), yuqori molekulali birikmalar hosil qiladi. Koʻpgina muhim polimerlar (polietilen, polipropilen, polistirol, poliizopren) shu yoʻl bilan olinadi (qarang Toʻyinmagan uglevodorodlar).

**Olefinlar** (frans. deﬁ ant — moy hosil qiluvchi, lot. oleum — moy va facio — qilyapman), alkenlar — toʻyinmagan uglevodorodlarning gomo-logik qatori, umumiy formulasi SpN2p. Zanjiri ochiq boʻlib, bitta qoʻsh boglidir. Atsiklik birikmalarga ki-radi. O.ning eng oddiy vakili etilen SN2=SN2 boʻlganligidan ular etilen uglevodorodlari deb ham ataladi. Etilen va uning yaqin gomologlari (propilen SN2=SN—SN3, butenlar S4N8, amilenlar S5N|0 va boshqalar) koʻpincha alki-lenlar deb yuritiladi. O. Jeneva no-menklaturasiga muvofiq tegishli toʻyingan uglevodorodlarning nomiga qarab ataladi, faqat „an" qoʻshimcha oʻrniga „en" qoʻllaniladi va zanjirdagi qoʻshbogʻ oʻrni raqamlar bilan koʻrsatiladi. Butendan boshlab O. qatorida struktura izomeriyasi mavjud; bundan tashqari, molekulasida qoʻshbogʻ borligidan O. geometrik izomerlar holida ham boʻlishi mumkin (qarang Izomeriya). O. fizik xossasiga koʻra, toʻyingan uglevodorodlardan kam farq qiladi. Ularning qaynash temperaturasi alkanlarga Karaganda ancha past, zichligi esa bir-muncha yuqori. Kuyi O. (S2N4 dan S4N8 gacha) gaz, keyingilari S]8N36 gacha su-yuklik, undan yuqorisi qattiq moddalardir. Barcha O. rangeiz, suvda de-yarli erimaydi, spirtda oz eriydi, uglevodorod va efirlarda yaxshi eriydi. O.ning qoʻshbogʻiga vodorod, galo-genlar, vodorod-galogenidlar, suv osonlikcha birikadi (bunda moysimon suyuklik hosil boʻladi; O.ning nomi ham shundan olingan). O. oson izomerlanib, polimerlanib va sopolimerlanib qimmatbaho mahsulotlar hosil qiladi (qarang Poliolefinlar, Polietilen, Polipropilen, Poliizobutilen). Yuqori alkillanish qobiliyati O.ning muhim xossasi hisoblanadi (qarang Izooktan). O. sanoatda, asosan, neftni qayta ishlash mahsulotlari va tabiiy gazlardan olinadi. O.ning kimyoviy reaksiyalarga kirishish xususiyati yuqoriligi, arzonligi tufayli ulardan neft-kimyoviy sin-tezda plastmassalar, sintetik kauchuklar, kimyoviy tolalar va boshqa muhim sanoat mahsulotlari olishda foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Suhbat qilib turgan Bibi Maryam ikonasi — bu** pravoslavlikda hurmatga sazovor boʻlgan Bibi Maryamning timsoli boʻlib, u maʼbad qurilishi tugashidan oldin Bibi Maryamning muqaddas ruhoniysi Georgiy Yurishning paydo boʻlishini tasvirlaydi. Afsonaga koʻra, paydo boʻlgan Bibi Maryam maʼbadga metall xoch emas, balki yogʻoch xoch qoʻyish kerakligini koʻrsatdi. Xudoning onasi bilan birgalikda Moʻjizakor Nikolay paydo boʻlib, imonsizlarga belgi berishga vaʼda berdi. Xudoning onasining iltimosi bajarilmadi, keyin esa metall xochni oʻrnatmoqchi boʻlgan usta shamolni koʻtarib, uni zararsiz erga qoʻydi. Shundan soʻng, maʼbadda yogʻoch xoch oʻrnatildi.

Suhbat ikonasi ikonografiyasi afsonaning syujetini belgilaydi: Xudoning onasi kesilgan daraxtda oʻtiradi (bir qator roʻyxatlarda — oʻsayotgan daraxt), gullab-yashnagan gullar bilan qoplangan, uning qoʻlida qora abbatning tayogʻi. Bokira Maryamning oldida tiz choʻkkan muqaddas Jorj tasvirlangan.

1515-yilda Buyuk knyaz Vasiliy III tomonidan ikona paydo boʻlgan joyda Muqaddas Nikolay Moʻjizakor nomidagi suhbat monastiri tashkil etilgan.

Ikonani nishonlash 14-avgustda boʻlib oʻtadi.

Adabiyotlar
-----------

* Тальберг Н. Д.*. Пространный месяцеслов Святых в Земле Российской просиявших. В каких нуждах каким иконам надлежит поклонятся*, Репринтное воспроизведение издания, Вера, 1997 — 406-407 bet.

* Tarasova Ye. N. Besednaya ikona Bojiey Materi // Pravoslavnaya ensiklopediya. — M. 2002. — T. IV : „Afanasiy — Bessmertie". — S. 688—689. — 752 s. — 39 000 ekz. — ISBN 5-89572-009-9.
**Suha Suat Gursey** (1924-yil 24 iyul, Istanbul - 2010 yil 16 mart, Branford, Nyu-Xeyven okrugi, AQSh ), turk fizigi va fan tarixchisi.

Hayoti
------

Gürsey 1945-yilda Istanbul universitetida fan fakultetining fizika boʻlimini tamomlagan, keyinroq oʻsha boʻlimda umumiy fizika boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini tamomlagan.

prof. Dr. Feza Gürsey bilan Suha Gürsey 1952-yilda turmush qurgan. Suha Gursey eri bilan 1957-1961 yillarda Princetonva Kolumbiya universitetlari *Brukxaven laboratoriyasida* ishlagan.

1962-yilda rafiqasi bilan Yaqin Sharq Texnika Universitetiga (ODTU) qaytgan. Gursey bir muddat fizika kafedrasini boshqargan va fizika darslaridan tashqari fan tarixidan ham dars bergan.

ODTUda fizikaning, so'ngra alohida nazariy fizika bo'limlarining jadal rivojlanishiga hissa qo'shgan. Gursey o'sha universitetda professor unvonini oldi. Gursey 1974 -yilda ODTÜ ni tark etdi va Yel universitetiga o'qishga kirdi. Gursey, bu erda yosh talabalar va tadqiqotchilarni qo'llab-quvvatladi.

Gursey, Yel universiteti *fan tarixi professori, fan* tarixi bo'limi. Dr. U Derek Solla Price bilan tadqiqot olib bordi.

Vafoti
------

Prof. Dr. Suha Gürsey 2010-yilning 17-martida AQShning Konnektikut shtatidagi Nyu-Xeyven shahridagi uyida qarilik tufayli yuzaga kelgan kasalliklar tufayli vafot etdi.

Uning jasadi Turkiyaga olib kelingan va Anadolu Hisori qabristoniga dafn etilgan.

Manba
-----

1. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 17 nisan 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11 ocak 2015.
2. ↑  „Arşivlenmiş kopya". 3 ekim 2015da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11 ocak 2015.

Havolalar
---------

* Fan-texnika-26.3.2010 16-kun.[*sayt ishlamaydi*] Sahifa -[*sayt ishlamaydi*] *Respublika gazetasi arxivi*
**Suiti** (latishcha: *Suiti*) — Latviyaning boshqa mintaqalari aholisidan madaniyat, til va urf-odatlar bilan ajralib turadigan Alsunga viloyatining katolik latviyalik aholisi. Suiti Lyuteran Kurlandiyada katolik oroli sifatida mavjud edi. Bu orolda Latviyaning boshqa joylarida boʻlmagan baʼzi narsalar saqlanib qolgan. Misol uchun, eng qadimiy Latviya taomlari (qora puding va krep) yoki noyob Suiti kostyumlari.

2008-yil kuzida 2009-yilgi Latviya maʼmuriy-hududiy islohotiga tayyorgarlik koʻrish jarayonida Suitilar tarixiy Suit yerlarini Kuldiga viloyatidan ajratib, mustaqil Alsunga viloyatini tashkil qilishni talab qildilar. Islohotning dastlabki loyihasida Alsunga viloyatining tashkil etilishi koʻzda tutilmaganligi sababli, Suiti 2009-yil 6-iyunda oʻz hokimiyatlariga saylovlar oʻtkazish va bir kunga Latviyadan mustaqilligini eʼlon qilish bilan tahdid qildi, agar ularning talabi inobatga olinmagan boʻlsa.

2001-yilda „Suiti" etnik madaniyat markazi tashkil etildi, uning vazifasi Suiti madaniy merosini ommalashtirish, tiklash va himoya qilishdir.

2009-yilda suitilar YuNESKOning nomoddiy qadriyatlar roʻyxatiga kiritilgan. Hozir 2000 ga yaqin Suitlar bor.

Voqea tarixi
------------

Afsonaga koʻra 1623-yilda Alsunga egasi Yoxan Ulrich fon Shverin Vilnyuslik aristokrat Barbara Konarskaga uylangan. Toʻydan oldin kuyov katoliklikni qabul qildi va undan keyin subyektlar dinini oʻzgartirdilar. Graf Shverin oʻz dehqonlariga Varshava uslubida kiyinishni buyurdi. Vaqt oʻtishi bilan kiyimning nomi — mulozim — millat nomiga aylandi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Suitu novada pašvaldības - Suitu novads". 5-oktabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-iyun 2022-yil.
2. ↑  „Suitu valoda — Suitu novads". 6-avgust 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-iyun 2022-yil.
3. ↑   Wayback Machine saytida arxivlandi (3-dekabr 2013-yil). ЮНЕСКО[*sayt ishlamaydi*]
4. ↑  Суйты — веселые хранители традиций, газета «Час», Оксана Донич
5. ↑  „Šodien vēsturiskajā suitu teritorijā ap Alsungu vairs ir saglabājušies tikai ap 2000 suitu izcelsmes iedzīvotāju.". 17-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-iyun 2022-yil.
6. ↑  Суйты на один день провозгласят собственное государство
7. ↑   История суйтов
8. ↑  Католическое меньшинство в Латвии хочет государственности Wayback Machine saytida arxivlandi (2-dekabr 2008-yil). baznica.info

Havolalar
---------

* Kostyumni qoʻllab-quvvatlash sayti Wayback Machine saytida arxivlandi (17-avgust 2021-yil). (Latviya. )
* Suiti madaniyati video (kor. )
**Bahodirjon Sooltonov** (Bahodirjon Sultanov; 1985-yil 15-yanvar, Andijonda tugʻilgan) — oʻzbekistonlik bokschi, yengil vazn toifasida (54kg) 2004-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida qatnashib bronza medalini qoʻlga kiritdi.

Karyerasi
---------

2003-yilda Gennadiy Kovalevga yutqazib, yengil vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi. U 2004-yili Filippinning Puerto Princesa shahrida havaskor boks bo‘yicha o‘tkazilgan Osiyo chempionatida oltin medalni qo‘lga kiritib, Afina o‘yinlariga yo‘llanma oldi. U finalda qirgʻizistonlik Aybek Abdumomunovni magʻlub etdi.

Sultonov 2006-yilda Dohada boʻlib oʻtgan Osiyo oʻyinlarida yarim finalda Olimpiada kumush medali sovrindori Kim Song Guk va Zalkar Bakirovni magʻlub etib, yengil vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2007-yilgi jahon chempionatida u rossiyalik Albert Selimovdan magʻlub boʻlgan.

### Olimpiada natijalari 2004-yil

**2004-yil** (oʻrta vaznda)

Andrzej Liczikga (Polsha) RSC 2 (1:28) hisobida mag‘lub bo‘ldi.

Andrew Koonerni (Kanada) 44-32 hisobida mag‘lub etdi

Gillermo Rigondeaux Ortisga (Kuba) 13-27 hisobida mag‘lub bo‘ldi.

### Olimpiada natijalari 2008-yil

Anthresh Lalit Lakrani (Hindiston) 9-5 hisobida mag‘lub etdi

Vasyl Lomachenkoga (Ukraina) 1-13 hisobida mag‘lub bo‘ldi

### Havaskorlar oʻrtasidagi jahon chempionati natijalari

**2003-yil** (oʻrta vaznda)

Ibrohim Aydoganni (Turkiya) mag‘lub etdi RSCO 2

Waldemar Cucereanu (Ruminiya) 21-10 hisobida mag‘lub bo‘ldi

Han Sung Moonni (Janubiy Koreya) 37-19 hisobida mag‘lub etdi

Gennady Kovalevga (Rossiya) 15-21 hisobida mag‘lub bo‘ldi (uchinchi o‘rin)

**2005-yil** (oʻrta vaznda)

Mirzhan Rahimjonovni (Qozog‘iston) 26-18 hisobida mag‘lub etdi

Zsolt Bedakdan (Vengriya) 41-23 hisobida mag‘lub bo‘ldi

Kim Won-Gukni (Shimoliy Koreya) 36-19 hisobida mag‘lub etdi

Gilermo Rigondoga (Kuba) RSCOga mag‘lub bo‘ldi

**2007-yil** (yengil vaznda)

Jesús Cuéllarga (Argentina) 31-13 hisobida mag‘lub bo‘ldi

Han Song-Ryong (Shimoliy Koreya) 31-8 hisobida mag‘lub etdi

Albert Selimovga (Rossiya) 9-24 hisobida mag‘lub bo‘ldi

Manbalar
--------

1. ↑  Указ Президента Республики Узбекистан от 2 sentabr 2004 года № УП-3483 «О награждении группы спортсменов, добившихся высоких результатов на XXVIII летних Олимпийских играх, прошедших в городе Афины
2. ↑  Указ Президента Республики Узбекистан от 28 sentabr 2009 года № УП-4140 «О награждении группы членов национальной сборной команды Узбекистана, успешно выступивших на XV чемпионате Мира по боксу, прошедшем в итальянском городе Милане
3. ↑  „Bahodirjon Sultonov".

Havolalar
---------

* 2003 yilgi jahon natijalari
* Osiyo oʻyinlari
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Bahor (maʼnolari).

**Bahor**, koʻklam – 1) yil fasli, mavsum. Yerning Shimoliy yarim sharida ba-horgi kecha-kunduz tengligi (20 yoki 21-mart)dan yozgi quyosh turgʻunligigacha, yaʼni kunduz eng uzun, kechasi eng qisqa boʻlgan kungacha (21 yoki 22-iyungacha) davom etadi. Shartli ravishda mart, aprel va may oylarini B. deb atash qabul qilingan. Yerning Janubiy yarim sharida bu vaqtda kuz fasli boʻladi. B. qishdan yozga oʻtish mavsumi hisoblanadi. B. kelishi bilan kunlar tez isiy boshlaydi, daraxtlar barg yozadi, maysalar koʻkaradi, qushlar uchib kela boshlaydi va hokazo Bular turli joylarda har xil paytlarda roʻy beradi, Qutb kengliklarida B. qiska boʻladi, tropiklarda sezilmay oʻtib ketadi (qarang Yil fasmari); 2) qadimgi ogʻirlik oʻlchov birligi; musul-mon davlatlarida qoʻllanilgan. Klimata ishlatilish joyi va davriga qarab har xil boʻlgan: a) vazni 229 kg ga teng boʻlgan kichkina va vazni 422 kg ga teng boʻlgan katta B.larga boʻlinadi. B.ning 207.4 kg li turi ham bor; b) Makkada 1 B. 183,7 kg ga teng boʻlgan (16-a).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Bahor (maʼnolari).

**Bahor** — Toharistondagi o‘rta asr shaharlaridan biri. Arab tarixchisi Qu-doma ibn Ja’farning ma’lumotiga ko‘ra, B. shahri Xulmdan 7 farsax (45— 50 km) narida, cho‘lda joylashgan. B.da suv faqat bir qudukdagina bo‘lib, unga narvon bilan tushilgan. Sam’oniy (12-asr) Balx viloyatida Shobuxor qishlog‘ini, Yoqut Hamaviy shu viloyatda Bahoriza qishlog‘ini qayd etganlar, ularni B. bilan aynan bir deb hisoblash mumkin. "Bahor" atamasi bu yerda islom dinidan avval v i x a r a, ya’ni buddaviylar monastiri — ibodatxonasi bo‘lganidan dalolat beradi. "Narvon bilan tushiladigan kuduq", ya’ni sardoba bo‘lgan. Atamalardan biri tarkibidagi "sho" qad. "xsha" — "podshoh" so‘zidan, ya’ni "sho-hona vihara" turgan yer. Ikkinchisida — "za" qo‘shimchasi sug‘dcha "zay, zaya" — "joy, o‘rin, yer" ma’nosiga ega. Qiyos qiling: Toshkentda Novza mavzei — "yangi yer" deganidir.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bolor Qoʻydi**, bolor oshirdi (toʻsin chiqardi) — uy-joy qurish bilan bogʻliq marosimlardan biri, uyning devori tiklangach, birinchi bolor (toʻsin) chiqariladi. Shunda quruvchi ustalar "bolor oʻtirmayapti" deyishadi. Uy egasi ustalarga bittadan yo koʻilak, yo chorsi beradi. Mana shundan keyin uyning bolorlari chiqariladi, ustalarga, qurilishda yordam berayotgan va hozir boʻlganlarga ziyofat beriladi. Bolor qoʻydi (oshirdi) marosimi uyning tomini yopish uchun chiqariladigan toʻsinlar yaxshi oʻtirsin, tomi mustahkam boʻlsin degan maqsadda qilinadigan xayrsadaqa koʻrinishlaridan biridir.

Manbalar
--------

1. ↑  "Bolor qoʻydi" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bolonya** — Shim. Italiyadagi shahar, Emiliya-Romanya viloyati va Bolonya provinsiyasining maʼmuriy markazi. Shim. Apennin togʻlari etagida, Reno daryosi boʻyida, Po daryosi bilan kanal orqali bogʻlangan. Aholisi 404 ming kishi (1995). Mamlakatning muhim iqtisodiy va madaniy markazi. Yirik transport yoʻllari tuguni. Bolonya mahsulotlarini qayta ishlaydigan, oziq-ovqat, priborsozlik, traktorsozlik, poligrafiya, elektrotexnika, qora metallurgiya sanoati rivojlangan. Gidroturbina, temir yoʻl uskunalari, oziq-ovqat va kimyo sanoatlari uchun mashinalar, oʻgʻit, keramika va poyabzal ishlab chiqaradigan korxonalar bor. Yevropadagi eng qad. universitet (11-asr), muhandis, veterinariya, savdo intlari, Badiiy akademiya va badiiy litseylar, muzeylar mavjud. Shahar miloddan avvalgi 6-asr oxirlarida etrusklarning yirik shahri sifatida tashkil topgan. Oʻrta asrlarda oʻzining huquq maktablari bilan nom chiqargan. 1861-yildan Italiya qirolligi tarkibida. B. markazida meʼmoriy yodgorliklarga boy Viktor Emmanuil maydoni bor: SanStefano roman cherkovi majmuasi (11—13-asrlar), uyminoralar (11—12-asrlar), gotika palatssosi (13— 15-asrlar), SanPetronio cherkovi (14— 17-asrlar), barokko va renessans uslubidagi hashamatli saroylar (15-asr) va boshqa

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bolqon urushlari** — Bolqon yarim orolda 1912—13 yillarda boʻlib oʻtgan ikki urush. Birinchi Bolqon urushi (1912-yil 9-oktabr — 1913-yil 30-may) Bolqon ittifoqi (Bolgariya, Serbiya, Gresiya, Chernogoriya) bilan Turkiya oʻrtasidagi urush. London sulh shartnomasi (1913-yil 13-may) ga koʻra, magʻlub Turkiya Istanbul va Sharqiy Frakiyaning bir qismidan boshqa Bolqondagi barcha mulklaridan mahrum boʻlgan.

Ikkinchi Bolqon urushi (1913-yil 29-iyun — 10-avgust) — Bolgariyani Serbiya, Chernogoriya, Gresiya va ularga qoʻshilgan Ruminiya va Turkiyaga qarshi urushi. Urush Bolgariyaning magʻlubiyati bilan tugadi. Buharest sulh shartnomasiga (1913-yil avgust) koʻra, Bolgariya Ruminiyaga Janubiy Dobruja, Gresiyaga Makedoniyaning janubiy qismini va Gʻarbiy Frakiyaning bir qismini, Serbiyaga Makedoniya shim. kismining deyarli hammasini berishga, Turkiyaga Adrianopol (Adirna) ni qaytarishga majbur boʻldi. Bolqon urushlari xalqaro ziddiyatlarning keskinlashuviga, 1914—18 yillardagi Birinchi jahon urushining tezlashuviga yoʻl ochib berdi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bolotnikov qoʻzgʻoloni** (1606–07) – krepostnoylikka qarshi xoloplar, dehqonlar, shaharliklar, streleslar, kazaklarning Ivan Bolotnikov yetakchiligidagi qoʻzgʻoloni. 1606-yilning iyulida Janubiy-Gʻarbiy Rossiyada boshlangan. Qoʻzgʻolonchilar 1606-yil avgust–sentabrda Kromi va Kaluga yaqinida podsho qoʻshinlariga zarba berishgan. Podsho Vasiliy IV Shuyskiy siyosatidan norozi boʻlgan dvoryanlar unga qarshi qoʻzgʻalib, oʻz otryadlari bilan Bolotnikov qoʻzgʻoloni ga kelib qoʻshilganlar. Koʻzgʻolonchilarning Kromi va Yeles atrofida hamda Ugra, Lopasnya daryolari boʻyida podsho askarlari ustidan qilgan gʻalabalaridan soʻng qoʻzgʻolon juda keng hudud (Rossiyaning jan.gʻarbi, janubidagi 70 ga yaqin shaharlar, shuningdek quyi va oʻrta Volga boʻyi) ga yoyilgan. Qoʻzgʻolonchilar Moskvani 2 oy davomida (1606-yil 7-oktabrdan 2-dekabrgacha) qamal qilib turganlar. Podsho hukumatining qoʻzgʻolonchilar orasida ixtilof chiqarib, dvoryan otryadlarini dehqonlardan ajratish maqsadidagi turli nayranglari natijasida Moskva yonidagi jangda (1606-yilning noyabr) dvoryan otryadlari dehqonlarga xiyonat kilib, podsho tomoniga oʻtib ketgan. Qoʻzgʻolonchilar shu tufayli Kotla daryosi boʻyida magʻlubiyatga uchrab (1606-yil 2-dekabr) Kalugaga chekinganlar. 1607-yil yozkuz fasllarida qoʻzgʻolonchilar Ileyka Muromes otryadlari bilan Tula ostonalarida podsho qoʻshini bilan kurashganlar. 4 oylik qamaldan soʻng Tula taslim boʻlgach (1607-yil 10-oktabr), Bolotnikov qoʻzgʻoloni bostirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Bolotnikov qoʻzgʻoloni" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Wade Allen Miley** (1986-yil 13-noyabrda tug'ilgan) - amerikalik professional beysbolchi,erkin agent. Arizona Diamondbacks 2008-yilgi MLB loyihasining birinchi bosqichida Mileyni tanladi.U 2011-yilda Diamondbacks bilan Oliy Ligada (MLB) debyut qilgan,shuningdek, Boston Red Sox,Sietl Mariners,Baltimor Orioles, Milwaukee Brewers,Houston Astros,Cincinnati Reds va Chicago Cubs jamoalarida o'ynagan.Janubi- sharqiy Luiziana universitetida kollej beysbolini o'ynagan.2021-yil 7-may kuni u Klivlend hindulariga qarshi o‘yinda gol urdi.

### Boston Red Sox

 Mayli 2015-yilda Boston Red Sox uchun pitching
2014-yil 12-dekabrda Diamondbacks Mileyni Boston Red Sox jamoasiga ko‘zalar Rubby De La Rosa va Allen Webster va ichki himoyachi Raymel Flores evaziga almashdi.2015-yil 5-fevralda Miley va Red Sox 19,25 million dollarlik shartnomani uch yilga uzaytirishga kelishib oldilar.2015-yil 21-aprelda Miley Red Sox bilan birinchi o'yinda g'alaba qozondi5+2⁄3Tampa janob Rays qarshi shutout innings.Mavsum uchun Mayli 32 ta startda 4,46 ERA ko'rsatdi va 11-11 rekordini tuzdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Boston Red Sox acquire LHP Wade Miley from Arizona Diamondbacks". *ESPN.com* (11-dekabr 2014-yil). Qaraldi: 7-dekabr 2015-yil.
2. ↑  „Red Sox, Wade Miley agree to three-year, $19.25 million contract extension". Qaraldi: 7-dekabr 2015-yil.
3. ↑  „April 21, 2015 Boston Red Sox at Tampa Bay Rays Box Score and Play by Play | Baseball-Reference.com". *Baseball-Reference.com*. Qaraldi: 10-sentabr 2016-yil.
**Nikolay Frantsevich Gastello haykali** — Ufa shahrida shaharning Kalininskiy tumanidagi Selskaya Bogorodskaya koʻchasidagi xuddi shu nomdagi maydonda oʻrnatilgan.

Tarixi
------

1941-yil 26-iyunda Sovet harbiy uchuvchisi Nikolay Gastello oʻzining urib tushirilgan va yonayotgan bombardimonchi samolyotini dushmanning mexanizatsiyalashgan kolonnasiga qarab boshqarib bordi va jasoratga erishdi. Buning uchun 1941-yil 26-iyul vafotidan soʻng „Sovet Ittifoqi Qahramoni" unvoni bilan „Oltin yulduz" medali va Lenin ordeni bilan taqdirlangan.

1985-yil 8-mayda Ufada Ulugʻ Vatan urushidagi Gʻalabaning 40-yilligi arafasida qahramon haykali tantanali ravishda oʻrnatildi. Yodgorlik muallifi Aleksandr Ivanovich Panov edi. Yodgorlikning ishchi modeli bir yil oldin Badiiy jamgʻarmaning Boshqirdiston respublika boʻlimining Badiiy kengashi tomonidan qabul qilingan.

Nikolay Gastello parvoz formasi va dubulgʻasida tik turgan holda tasvirlangan. U qoʻlida parashyut karbinlarini ushlab, jangovar topshiriqni bajarishga tayyor turibdi. Uchuvchi figurasi qora granitdan yasalgan, balandligi 3,3 m. Yodgorlik granit plitalardan yasalgan 2 m balandlikdagi poydevorga oʻrnatilgan. Poydevorda „Nicholay Gastello" yozuvi metall harflar bilan yotqizilgan va ularning tepasida metalldan yasalgan Oltin yulduz tasviri joylashgan. Yodgorlik atrofidagi maydon kulrang granit plitalari bilan qoplangan.

Haykaltaroshga haykalini yaratishda yordamni uchuvchi, ikki marta Sovet Ittifoqi Qahramoni Musa Gareyev koʻrsatdi, u yaratilgan uchuvchi obrazining haqiqiyligini taʼminlash uchun yodgorlik muallifiga oʻzining harbiy uchish kiyimini, dubulgʻa, revolver hamda gʻilof bilan taʼminlagan.

Havolalar
---------

* „Всё, что дорого сердцу. Памятник лётчику" (ru).  Памятники всего мира. 14-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-oktabr 2012-yil.



* *Зимина Лилия.* „Летчик, скульптор, патриот России…" (ru).  Ufacity.info (29-fevral 2012-yil). 14-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-oktabr 2012-yil.
Категория:Карточка на Геокаре: исправить
Категория:Горные вершины по алфавиту

Категория:Горные вершины — семитысячники
Категория:Природные географические объекты по алфавиту
Категория:ПРО:ГЕО:Последняя правка: в текущем году
**Skil-supurgi** ( urdu: سکل برم — Qorakorum tizimidagi 7410 m choʻqqi, Gilgit-Baltistonning bahsli hududida, K2 dan 9 km janubi-gʻarbda joylashgan. Tog' Godvin Osten muzligining g'arbiy tomonida, Broad Peak ro'parasida joylashgan hisoblanadi.

1957 yilda Markus Shmuck va Fritz Vintersteller klassik alp tog'lari uslubida Skil Broomning birinchi ko'tarilishini amalga oshirdilar. Ular 4950 metr balandlikdagi Broad Peakdagi tayanch lagerdan ko'tarilishni boshladilar, keyin 6060 metr balandlikda qarorgoh qurishdi, ertasi kuni cho'qqiga chiqishdi va yana 6060 metr balandlikda qarorgoh qurishdi, bir kundan keyin ular bazaviy lagerga qaytishdi. Butun ko'tarilish 53 soat davom etgan edi.

Havolalar
---------

* Broadpeak.at saytida Skil supurgi Wayback Machine saytida arxivlandi (2012-10-31). Архивная копия (olm.) )
* Peakbagger.com saytida Skil supurgi(ingl.) )
* Summitpost.org saytida mohir supurgi(ingl.) )
* Peakware.com saytida Skil Broom(ingl.) )
**Tektitlar** (yun. tektos — erigan) — turli shakl va kichik oʻlchamdagi, usti notekis oʻydimchizikli yashil, sariq yoki kora rangdagi, butunligicha, erigan xarakterli skulptura koʻrinishiga ega boʻlgan silikatli shisha jismlar. T.da SiO2—88,5% gacha, A12O320,5%, GʻeO11,5%, SaO8,5%. Muhim elementlardan Ni boʻlib, boshqa shishalarga nisbatan tarkibida suv kam boʻladi. T. magnitlanish xossasiga ega emas. Bu T.ning juda yuqori tra va uzok, vaqt qizishidan hosil boʻlganligini bildiradi. "T." termini avstraliyalik geolog E.Zyuss tomonidan kiritilgan (1900), uni erigan meteorit deb hisoblagan. Oʻtmishda T.ga taalluqli koʻpgina afsonalar toʻqilgan; ular moʻʼjizali atributlar, tumorlar boʻlib xizmat qilgan va tabobatda ham foydalanilgan. T. Antarktidadan tashqari hamma qitʼalarda topilgan. T.ning xillari topilgan geografik joyiga qarab nomlangan: irgizitlar va jamanshinitlar (Irgiz daryosi va Janubiy Uraldagi Jamanshinit yerlari), moldivit (Janubiy Chexiya, Janubiy Germaniya), filippinitlar (Filippin o.lari), indoshinitlar (Hindixitoy), avstralitlar (Avstraliya va Tasmaniya) va boshqa Eng yirik T. (ogirligi 3,2 kg) Laosda topilgan. Oʻrtacha zichligi 2,4 g/sm³. T. paleogenantropogenli yotqiziqlarda yoki Yer yuzasining vulkanlar kelib chiqishi istisno boʻlgan oblastlarida uchraydi. T. tabiiy tarkalgan joyidan tashqarida faqat madaniy qatlamlarda (mas. diniy buyum sifatida) uchraydi. Hozirgiga qadar T.ning kelib chiqishi haqidagi umum qabul qilingan gipotezalar maʼlum emas. Baʼzilarning fikricha, T. meteorit; boshkalar esa ularni meteorit, asteroid yoki kometalarning yerga tushishi natijasida hosil boʻlgan deb taxmin qilishadi. Oʻta xarakterli skulpturaga ega. Vulkanli shishalardan farkli oʻlaroq, T.da kristallitlar deyarli yoʻq va gaz pufakchalari nisbatan kam boʻladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Akustik filtr** — maʼlum ta-kroriylik (chastota)li tovushni ajratib utkazadigan yoki yutib qoladigan akustik qurilma. Eng oddiy Akustik filtr — akustik rezonator. Akustik filtr nazariyasi elektr filtr nazariyasi asosida ishlab chiqilgan. Boshlangʻich takroriylikdan maʼlum takroriylikkacha boʻlgan barcha tovush tulqinlarini oʻtkazadigan Akustik filtr past ta-kroriylikli, maʼlum takroriylikdan yuqori tovush toʻlqinlarini oʻtkazadigan Akustik filtr yuksak takroriylikli va past takro-riylik bilan yuksak takroriylik orasidagi tovush toʻlqinlarini oʻtkazadigani po-losali Akustik filtr deyilib, u past va yuqori ta-kroriylikli Akustik filtr lardan iborat boʻlishi mumkin. Akustik filtr shovqinlarni kamaytirish maqsadida texnikada, meʼmorchilik va qurilishda keng tatbiq qilinadi (mas, avtomobil soʻndirgichlari).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Koʻktepa togʻlari** - Hisor tizma sidan janubi-gʻarbda, Qashqadaryo viloyatida joylashgan. Shimoli-sharqidan Tanhozdaryo va janubi-gʻarbidan Qizildaryo oqib oʻtadi. Koʻktepa togʻlari janubi-sharqdan shim.-gʻarb tomon choʻzilgan, eng baland joyi 1444 m (Koʻkbuloq choʻqqisi), oʻz. 8–10 km, gumbazsimon shaklda. Asosini paleozoyning kristalli ohaktosh, slanets, qumtoshlari, etaqlarini yura, boʻr va neogenning terrigen jinslari tashkil qiladi. Suvayirgʻich qismi faqat Koʻkbuloq choʻqqisi atrofida yaxshi ifodalangan, tub jinslar yuzasi ochilib qolgan. Muvaqqat oqimli soylar (Shoʻrsoy, Yelgunsoy) tor darasimon vodiylardan oqib oʻtadi. Ular Qizildaryo va Tanhozdaryoga yoʻnalgan. Yon ba-gʻirlarning quyi qismlari toʻq boʻz, yuqori qismi jigarrang togʻ tuproqlari bilan qoplangan. Togʻ yon bagʻirlarida togʻolcha, bodom, yongʻoq, doʻlana, naʼmatak, togʻ tepalarida siyrak archa, oʻt oʻsimliklaridan bugʻdoyiq, kovil, togʻ shuvogʻi, efemerdar oʻsadi. Yaylovlar mahsuldorligi gektariga oʻrtacha 1—4 s.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Geteroxroniya** (getero... va yun. chronos — vaqt) — hayvonlar va oʻsimliklar naslida organlar shakllana boshlashi vaqti va tezligining ajdodlariga nisbatan oʻzgarishi. G. organ shakllanishining ancha erta boshlanishi va rivojlanishining tezlashuvi (akseleratsiya) yoki organning keyinroq shakllanishi va rivojlanishining sekinlashuvi (retardatsiya) orqali namoyon boʻlishi mumkin. G. organ funksiyasining boshlanishi boʻlganligi uchun ontogenez davridagi muhit sharoitiga bogʻliqboʻladi. G. organizmlarning oʻzgarib turadigan sharoitga moslashuvi sifatida turlarning tarixiy taraqqiyoti (filogenez)aa muhim ahamiyatga ega. G. terminini biol.ga nemis biologi E. Gekkel biogenetik qonunning vaqtinchalik buzilishini ifodalash maqsadida kiritgan. G. tur hosil boʻlishida yashash sharoiti taʼsirida hayvonlar va oʻsimliklar tuzilishini oʻzgartiradigan asosiy jarayon sifatida qaraladi. Sut emizuvchilar tili muskullarining ancha rivojlanishi va shu tufayli yangi tugʻilgan bolasining emish harakatlariga layoqatli boʻlishi G.ga misol boʻla oladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Geterogen sistema** (yun. heterogenes — har xil jinsli) — fizik xossalari yoki kimyoviy tarkiblari jihatdan har xil qismlar (turli fazalar)dan tuzilgan bir jinsli boʻlmagan fizik-kimyoviy sistema; oʻz xossalariga koʻra, ajratuvchi sirtlar bilan ajralgan turli qismlardan iborat boʻladi. G. s.ning bir fazasi bilan qoʻshni faza oʻrtasidagi yuzada sistemaning bir yoki bir necha xossasi (tarkibi, zichligi, kristall panjara parametrlari, elektr yoki magnit maydoni va h.k.) birdaniga oʻzgaradi. Suv va uning ustidagi suv bugʻi (agregat holatida farq bor), oʻzaro aralashmaydigan ikki suyuqlik — moy va suv (tarkibi farq qiladi) va h. k. G. s.ga misol boʻla oladi. Koʻpincha G. s. bilan gomogen (bir jinsli) sistema oʻrtasida keskin chegara yoʻq. Mexanik aralashmalar (suspenziyalar, emulsiyalar) bilan chin (molekulyar) eritmalar oraligʻi kolloid eritmalar bilan band. Kolloid eritmalarda erigan modda zarralari ularga faza tushunchasini tatbiq etib boʻlmaydigan darajada mayda boʻladi. "G. s." iborasi fizika va kimyoda, ayniqsa, kimyoviy termodinamikada keng qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Geteroseksizm** (inglizcha: *Heterosexism* Geteroseksizm) — geteronormativlik haqidagi gʻoyalarga asoslangan qarashlar va eʼtiqodlar tizimi va geteroseksuallikni inson jinsiy moyilligining yagona tabiiy, axloqiy va ijtimoiy jihatdan maqbul shakli sifatida taklif qiladi. Hamma geteroseksuallar ham bu mafkuraga ega emas, shuning uchun geteroseksual boʻlish oʻz-oʻzidan geteroseksizmni anglatmaydi.

Mafkura
-------

Ushbu atama, shuningdek, bunday mafkuraning ijtimoiy va madaniy oqibatlarini tasvirlash uchun ishlatiladi. „Geteroseksizm" atamasi sexizm (gender tengsizligi gʻoyasi) kabi atamalar bilan umumiy boʻlgan modelga muvofiq shakllangan. Xuddi shu hodisani tavsiflash uchun „geteroseksualizm" soʻzi ham taklif qilingan, ammo u ildiz otmagan, chunki u „seksizm" soʻzi bilan emas, balki „gomoseksualizm" soʻzi bilan atamaviy maʼnoga ega, bu notoʻgʻri — chunki bu atama. Jinsiylik yoki shahvoniylikka bevosita aloqasi yoʻq, orientatsiya, lekin ijtimoiy-madaniy voqelikni tasvirlaydi.

Gomofobiyadan farqlari
----------------------

"Geteroseksizm" atamasi Gregori Xerek tomonidan muqobil sifatida taklif qilingan boʻlib, u gomofobiya atamasini almashtirgan. Xerek, bu atama ilmiy jihatdan toʻgʻriroq va hodisaning mohiyatini aniqroq kontseptuallashtiradi, uni fobiyalar bilan emas, balki seksizm va shovinizmning boshqa shakllari bilan bir qatorga qoʻyadi, deb hisobladi.

Geterosentrizm
--------------

Geteroseksizmni g*eterosentrizm* bilan aralashtirib yubormaslik kerak. Geterosentrizm (koʻpincha ongsiz) — bu shaxs bilan aloqada boʻlgan har bir kishining geteroseksual ekanligi haqidagi taxmin yoki gumon va bu taxmindan kelib chiqadigan aloqa shakllari. Statistik maʼlumotlarga koʻra, bu taxmin koʻp hollarda toʻgʻri boʻladi (chunki geteroseksuallar koʻpchilikni tashkil qiladi), lekin baʼzi hollarda u notoʻgʻri boʻlib chiqishi mumkin. Geterosentrizm kundalik hayotda tasodifiy va beixtiyor namoyon boʻlishi mumkin. Misol uchun, bir ayol sevgi uchrashuviga borishini aytganida, koʻp odamlar „Uning ismi nima?" yoki „U goʻzalmi?"deb soʻraydi. Shu bilan geteroseksual sevgi haqida gapirilayotganligini bilvosita bildiradi.

Yana qarang
-----------

* Androtsentrizm
* geteropatriarxiya
* Geteronormativlik
* Gegemon erkaklik
* Mushaklilik
* Toʻgʻridan-toʻgʻri yuvish

Manbalar
--------

1. ↑  Corsini, Raymond J. *The Dictionary of Psychology* (2001), ISBN 1-58391-328-9
2. ↑  Herek, Gregory M. Ph. D. „Beyond 'Homophobiaʼ: Thinking About Sexual Prejudice and Stigma in the Twenty-First Century" Sexuality Research & Social Policy (April, 2004)
**Geteroploidiya** (yun. getero... plos bu yerda — karrali va eidos — tur), aneuploidiya, polisemiya — organizm hujayralarida xromosomalar sonining galloid soniga karrali boʻlmagan holda oʻzgarishi. Geteroploidlarning yashovchanligi sust boʻladi. G. odamda, drozofilada, gʻoʻza, bangidevona, gʻalladoshlar va boshqalarda topilgan. Gʻoʻzada xromosomalar (x)ning asosiy soni — 13. Poliploid turlarning somatik hujayralaridagi xromosomalar soni 2p=52 bilan, asosiy son boʻyicha esa ular tetraploid 4p=52 tarzida belgilanadi. Diploid turlar 2p=2x=26 ga ega. Somatik hujayralari 52 ta xromosomali gʻoʻzalar meyozda 26 ta bivalentlar (ikkita gomologik xromosomalar) hosil qiladi va toʻplamdagi har bir xromosomasi oʻz juftiga ega boʻlgan disomik (2p) hisoblanadi. Toʻplamda bitta xromosoma yetishmagan (2p—1) holda monosomiklar vujudga keladi; bunday oʻsimliklarning somatik hujayralarida 51 ta xromosoma mavjudligi sababli meyozda 25 ta bivalent + 1 ta univalent (yakka xromosoma), yaʼni 252+1’ hosil qiladi. Ikki gomologik xromosoma (2p—2) ning yetishmasligidan nullisomik (2p— 2=50; 252) lar shakllanadi. Asosiy toʻplamga bitta xromosomaning qoʻshilishidan trisomik (2p+1=53; 252+12+|), ikkita xromosoma qoʻshilishidan tetrasomik (2p+2=54; 252+2+12+2 yoki 252+14)lar paydo boʻladi. Agar nullisomikda bir juft gomologik xromosoma yetishmasligi kuzatilsa, monosomikda bitta (qarang Gemizigotapik), triva tetrasomiklarda uch va toʻrtgacha juftsiz xromosomalar uchraydi. Juftdagi xromosomalardan birining yoki butun bir juftning yoʻqolishi yoki, aksincha, qoʻshilishi gʻoʻzaning fenotipida maʼlum oʻzgarishlarga sabab boʻladi [mas, changi gammanurlar bilan nurlantirilganidan soʻng olingan "pakana" radiomutanti koʻpgina miqdoriy va sifat belgilarining oʻzgarganligi hamda aneuploid sondagi xromosomalari bilan farq qiladi]. Somatik va jinsiy hujayralardagi ayrim juft xromosomalarning qutblarga ajralishidagi buzilishlar G.ga sabab boʻladi. Shuning uchun G. meyotik va mitotik boʻlishi mumkin (qarang Meyoz, Mitoz).

G. yordamida genotipdagi ayrim xromosomalar va genlarning irsiy ahamiyati, genotip evolyutsiyasi, monosom va nullisom genetik taxdil yoʻli bilan turli belgilarning irsiylanishi, xromosomalarning navlararo va yot turlararo almashinishi oʻrganiladi.

Abdusamat Egamberdiyev.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Hong Kongdagi Xitoy universiteti (CUHK)dagi xitoy gullari plaketi.
**Gul plaketi** — Xitoyda anʼanaviy hunarmandchilik turi hisoblanadi. Bu kengligi taxminan 110 fut (40 m) va balandligi 34 fut (10 m) boʻlgan ulkan bambuk bayroq hisoblnadi. Ular Xitoyning anʼanaviy bayramlari, toʻylari va inauguratsiyalarini nishonlash uchun qurilgan. Plitalar- omad, baxt va farovonlik ramzi hisoblanadi. Amaldagi materiallar asosan bambuk, simlar, qogʻoz, mato va qizil va yorqin rangdagi plastmassalardan iborat. Ular odatda teatr yoki kirish joyi sifatida qurilgan.  Tin Xau ibodatxonasi va Yuen Long kabi yangi hududlarda Xitoy gul plitalarini bemalol koʻra olishingiz mumkin.

Tarix
-----

Xitoy gul plitalarining kelib chiqishi haqida turli xil qarashlar mavjud boʻlib, Xitoyning gulli plitalari Paifangdan keltirilgan deb ishoniladi. Xitoy vabolari, shuningdek, psevdoxitoy saroylarining boylik keltiruvchi aksessuarlari hisoblanadi.

Oʻtmishda Hong Kongda, Xitoy gul plitalaridan turli xil foydalanishgan. Ular asosan Xitoyning Oy Yangi yili va Tin Xau festivali kabi anʼanaviy Xitoy festivallarida ishlatilgan. Ular, shuningdek, reklama, doʻkon ochilishi yoki hatto toʻylarni bezash uchun ishlatilgan. 

### Tashqi koʻrinish

 Xitoy gullari plaketida ishlatiladigan bambuklar.
 Xitoy gullari plaketining orqa tomoni.

Hong Kong madaniyati
--------------------

Gul plaketlari Hong Kongda ikkita festivalda  turli maqsadlarda ishlatiladi.

HK dagi gullar doʻkoni
----------------------

Ishchilarning yetishmasligi va shahar rivojlanishi tufayli gul plitalaridan foydalanish kamayib bormoqda. Faqat bir nechta barqaror gul plitalari korxonalari mavjud. Ularga Wing Kei gullar doʻkoni va Li Yim Kee gullar doʻkonini misol qilishimiz mumkin.

Yana qarang
-----------

* Xitoy qogʻozini kesish
* Xitoy qogʻozini yigʻish
* Xitoy xattotligi

Manbalar
--------

1. ↑  „West Kowloon: 2014 Smithsonian Folklife Festival" Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-02-28). West Kowloon. Retrieved 2015-11-03.
2. ↑  „Street Talk: Flower Plaque Maker Lee Tsui-lan" HK Magazine. Retrieved 2015-11-03.
3. ↑  „Chinese Paper artwork and culture" Radio Television Hong Kong. Retrieved 2015-11-03.

Havolalar
---------

* Gonkong ekipaji gulli plaket ustida ish boshladi
* Gonkong merosini targʻib qilish uchun ulkan plaket
* 2014 yil Smitson xalq hayoti festivali Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-02-28).
Tarix
-----

Ovruch Kiev Rusining muhim shahri sifatida paydo bo'lgan, birinchi marta 977-yilda **Vruchiy** nomi bilan tilga olingan. Keyinchalik Iskorosten ishdan bo'shatilgandan so'ng u Drevlian poytaxtiga aylandi.  14-asrda Litva Buyuk Gertsogligi tarkibiga kirdi. 1483-yilda Qrim tatarlari aholi punktini vayron qilishdi. Lublin shartnomasiga ko'ra 1569-yil Volinya Ovruch bilan Polsha-Litva Hamdo'stligining viloyatini tashkil etdi. 1641-yilda Polsha qiroli Vladislav IV Vasa Ovruch shahriga huquqlar berdi. Bu Polshaning qirollik shahri edi. 1793-yilda Polshaning ikkinchi bo'linishidan keyin u Rossiya imperiyasiga qo'shildi.

Shaharning qadimiyligining yagona belgisi 1190-yillarning oxirida Kievlik Rurik II tomonidan o'zining saroy me'mori Pyotr Miloneg tomonidan buyurtma qilingan Avliyo Vazil cherkovi. Cherkov Rurikning votchinasida qurilgan va uning homiysi avliyosiga bag'ishlangan.

Geografiya
----------

Ukrainaning shimoli-g'arbiy qismida joylashgan, 50 Belarusiya chegarasidan km janubda, Ovruch Poleziya geografik mintaqasining bir qismidir. 48-da joylashgan Korostendan km (30 milya), 133 Jitomirdan km va 92 Belarusiyadagi Mazir shahridan km; va bu 100 arvoh shahar Pripyat km, Chernobil Atom elektr stantsiyasi yaqinida.

Arxitektura
-----------

 Avliyo Vasiliy cherkovi
1. ↑  Mykhailo Hrushevsky.
"OVOZI TOJIK" ("Tojik ovozi") — Toshkent shahrida tojik tilida haftada 2-marta chiqadigan gazeta. Muassislari: Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. 1-soni 1924-yil 25 avgustda Samarqand shahrida "Ovozi tojiki kambagal" nomida nashr etilgan. Keyinchalik "Ovozi tojik" (1925— 31), "Haqiqati Oʻzbekiston" (1931—40; 1964—91), "Oʻzbekistoni Surx" ("Qizil Oʻzbekiston", 1950—64) nomlarida chiqqan. 1992-yil 1-yanvardan hozirgi nomda. Sahifalarida doʻstlik va birodarlik shiori ostida Oʻzbekistonda yuz bera-yotgan ulkan oʻzgarishlar, jumladan, xalq xoʻjaligining turli tarmoqlarida erishilayotgan yutuqlar yoritib boriladi. Iqtisodiyot, maktab va mao-rif, fan va madaniyat, adabiyot va sanʼat, axborot va sport boʻlimlari bor. Gaz.ga turli yillarda Abdulqay-yum Qurbiy, Muhammadjon Hasaniy, Shahobiddin Sadrullin, Qamariddin Mirzoyev, Muborak Fozilov, Abdulla Hakimov, Shavkat Niyozov, Ehson Turdiqulov va boshqa muharrirlik qilishgan. 2003-yildan muharriri Sherpoʻlot Vakilov. Adadi 3000 (2005).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |