recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kolit** (lotincha: *colitis*; grekcha: *kolon* — yoʻgʻon ichak), qoʻlunj — yoʻgʻon ichakning yalligʻlanishi. Koʻpincha yuqumli kasalliklar (dizenteriya, paratif), shuningdek, ovqat mahsulotlaridan zaharlanganda, ichak faoliyatining nerv orqali boshqarilishi izdan chiqqanda, baʼzan gijjalar taʼsirida kelib chiqadi. Kolitga sanoatda ishlatiladigan zaharli moddalar (simob, margimush, sulema, organik moddalar), baʼzi kasalliklarda organizmda hosil boʻladigan toksinlar (intoksikatsion Kolit) sabab boʻladi. Antibiotiklar va boshqa dorilarni nazoratsiz qabul qilish oqibatida ham Kolit yuzaga keladi. Oʻtkir va surunkali Kolit farq "qilinadi. Oʻtkir Kolit toʻsatdan boshlanadi, qorin dam boʻladi va toʻtibtutib ogʻriydi, ich ketadi, u, koʻpincha, shilliq, yiring yoki qon aralash, achimsiq hidli boʻladi. Kolitning infeksion xilida bemor darmonsizlanadi, ogʻzi quriydi, koʻngli ayniydi, harorati 39—40° gacha koʻtariladi. Oʻtkir Kolit oʻz vaqtida qunt bilan davolatilmasa, surunkali Kolitga aylanadi. Surunkali Kolitda kasallik dam zoʻrayib, dam pasayib turadi. Kasallikning zoʻrayishiga yoʻgʻon ichakka taʼsir qiluvchi taomlar (toʻzlamalar, achchiq va nordon narsalar) isteʼmol qilish, jismoniy va ruhiy toliqish, hayajonlanish, quyosh tigʻida turib qolish, badanning qizib ketishi, ovqat hazm qilish yoʻllari boshqa kasalliklarining avj olishi sabab boʻladi. Bunda suyuq ich ketishi qabziyat bilan almashinib turadi, axlat bilan koʻp miqdorda shilimshiq ajralib chiqadi. Bemorning ishtahasi yoʻqoladi, holsizlanadi va salga toliqadi, ozib ketadi, vitamin yetishmovchiligi va boshqa holatlar kuzatiladi. Yoʻgʻon ichakda yuza-kataral yalligʻlanishdan to yarali yalligʻlanishgacha boʻlgan oʻzgarishlar kuzatiladi. Kasallikning oldini olishda ichak infeksiyasini bartaraf etish, ovqatlanishni maromida olib borish, shuningdek, ichak kasalliklarini oʻz vaqtida davolatish muhim. Meʼda-ichak shillik qavatiga taʼsir etuvchi zaharli moddalar (mas, qoʻrgʻoshin) bilan ishlaganda xavfsizlik texnikasi qoidalariga toʻla amal qilish va vaqt-vaqti bilan vrach nazoratidan oʻtib turish kerak. D a v o s i. Kasallikning turi va kechishiga qarab davo buyuriladi. Parxez taomlar, doridarmonlar, fizioterapiya, meʼda-ichak kasalliklariga ixtisoslashgan davolanish maskanlaridan foydalanish tavsiya etiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Buxoriy Shamsiddin Muhammad ibn Muborakshoh Mirax** (?, Buxoro — 1340) — riyoziyotchi va falakiyotshunos, faylasuf. Hirotda ijod qilgan. B.ning "Zij" nomli asari mashhur. Unda alBattoniy ziji, Abdurahmon alXaziniyning "Ziji asSanjariy", Ali ibn Abdul Karim Shirvoniy (12-asr oʻrtalari)ning "Alauddin Ziji", Xusomiddin asSalar (? — 1262)ning "Ziji shohi", N. Tusiyimnt "Ziji Elxoniy" asarlari haqida qimmatli ma’lumotlar bor. Riyoziyotchi olim Shamsiddin Samarqandiy (13-asrning 2-yarmi)ning "Geometriya asoslari" ("Ashkol atta’sis") asariga, B. Chagʻminiy (? — 1220)ning "Astronomiyaning sekacha bayoni" asariga sharh yozgan. B.ning ilmi nujum (astrolyabiya) haqida asari ham mavjud. Asarlari Angliya, Vengriya, Germaniya, Rossiya, Misr, Hindiston, Eron va b. mamlakatlarning qoʻlyozma fondlarida saqlanadi.Ad.: Matviyevskaya G. P. Rozenfeld B. A. Matematiki i astronomi musulmanskogo srednevekovya i ix trudi (VIII—XVII vv.), M. 1983.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Rudne** (ukraincha: *Рудне*;polyakcha: *Rudno*) — Ukrainaning Lvov viloyatidagi Lvov tumanidagi shahar tipidagi aholi punkti. U Ukrainaning aholi punktlaridan biri bo'lgan Lvov shahar aholi punklariga tegishli.  Aholisi 7,350 kishi edi.

Manzili
-------

Rudne Lvov shahar markazidan 11 kilometr g'arbda joylashgan bo'lib. Lvov halqa yo'li qishloqdan 1 kilometr uzoqlikda joylashgan. Qishloqdan Lvov - Mostyska yo'li o'tgan.

Tarixi
------

1774-1918 yillarda Avstriya Galitsiyasining bir qismi edi. Birinchi jahon urushi tugagandan so'ng, Briuxovychi Polshaning bir qismi bo'lgan.Lvov Voevodeligidagi Lvov Povyatining bir qismi bo'ldi. 1939-yilda u Sovet Ittifoqiga qo'shildi. 1940-yilda shahar tipidagi aholi punkti maqomi berilgan.

Rudne 1941-yildan 1944-yilgacha Ikkinchi Jahon urushi paytida nemis qo'shinlari tomonidan bosib olingan.

2020-yil 18-iyulgacha Rudne Lvov munitsipalitetiga tegishli edi. Munitsipalitet 2020-yil iyul oyida Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida tugatildi, bu Lvov viloyatidagi tumanlar sonini ettitaga qisqartirdi. Lvov munitsipaliteti hududi yangi tashkil etilgan Lvov tumaniga birlashtirildi.

1. ↑  „Львовская городская громада" (ru).  Портал об'єднаних громад України.
**Gistamin** (Histaminum) — gistidin aminokislotasi hosilasi. Biogen aminlarga kiradi. Toʻqima gormoni boʻlib, kuchli biologik taʼsirga ega. Hayvonlar va odamning turli aʼzo va toʻqimalarida nofaol shaklda boʻladi. Sintezlab ham olinadi. Anafilaktik shok, yalligʻlanishlar va allergik reaksiyalarda (qarang Allergiya) koʻp ajraladi. Meʼda shilliq qavatidagi bezlarni qoʻzgʻatib, shira ajralishini kuchaytiradi; mayda qon tomirlarni kengaytirib, qon oqishini tezlatadi. G. qon tomirlarning spastik qisqarishiga qarshi dori. Arterial bosimni pasaytiradi. Bronxlar silliq mushaklariga spastik ta'sir qiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Siyosiy tizim** - jamiyatda siyosiy hokimiyatni amalga oshiruvchi ijtimoiy muassasalar majmui. Siyosiy tizim ayni vaqtda, turli siyosiy gʻoyalar, qarashlar, tasavvurlarni, siyosiy hayotni tartibga soluvchi va belgilovchi siyosiy normalar, axloqiy tamoyillar, anʼanalarni ham oʻzida ifoda etadi (qarang Jamiyatning siyosiy tizimi).

SIYOSIY TIZIM (yunoncha: systema - boʻlakdan iborat tarkib, tuzilma, politike - siyosat) - siyosatni shakllantirish va amalga oshirish bilan bogʻliq munosabatlar, harakatlar, tashkilotlar, me‘yorlar, qadriyatning umumlashgan ifodasidir. Siyosiy tizim sub'ektlarini hokimiyat, davlat, siyosiy partiyalar, ijtimoiy-siyosiy harakatlar, shaxs, siyosiy lider kabilar tashkil etadi. Siyosiy ong, siyosiy madaniyat, siyosiy faoliyat kabi tushunchalar esa siyosiy tizim in‘ikosi hisoblanadi. Siyosiy tizimni institutsional, normativ, funksional va kommunikativ kabi elementlar tashkil etadi. XX-asrning 50-60-yillarida siyosiy tizimning klassik modellari amerikalik olim D.Iston, G.Almond va K.Doychlar tomonidan ishlab chiqildi. D.Iston nazariyasi asosida - talab manbalarning taqsimlanishiga doir hokimiyatga qaratilgan norozilik yoki rozilik impulslaridir. Madad esa hokimiyatning faoliyatini qoʻllab - quvvatlovchi impulslar, ularning koʻpayishi siyosiy tizim kuchayishini, kamayish esa aksincha, zaiflashishini anglatadi. Madadning shakllari xilma-xil: ular soliqlarni vaqtida toʻlash, harbiy burchni ado etish, qonunlarni hurmat qilish kabilardan iborat. Talab va madad impulslarining haddan tashqari, ortib yoki kamayib ketishi tizim faoliyatini yomonlashtiradi. Apatiya siyosiy loqaydlik; siyosiy voqea - hodisalarga nisbatan befarqlikni anglatadi. U siyosiy jarayonlarga ta‘sir koʻrsatish imkoni va qobiliyati yoʻqolganida tugʻiladi. Siyosiy qarorlar kirishdagi talab, madad va partiyaga siyosiy tizim javobi tarzida vujudga keladi. U qonunlar, imkoniyatlar va maqsadlar haqidagi bayonnomalar shaklida boʻladi. Qarorlar bajarilishiga oid hokimiyatning xatti-harakatlari ham belgilab beriladi. Siyosiy tizim nazariyalari mualliflaridan biri Gabriel Almondga koʻra siyosiy tizimlar quyidagi vazifalarni bajaradi: siyosiy ijtimoiylashuv, manfaatlar artikulyatsiyasi, manfaatlarni umumlashtirish va e‘tirozlarni, talablarni kelishtirish orqali ularni bir siyosiy platforma, siyosiy bayonot koʻrinishiga keltirish, siyosiy muloqot, fuqarolar va siyosiy tizim institutlari, tashkilotlari faoliyatini tartibgasoluvchi normalarni ishlab chiqish. Siyosiy tizim 3 tip: demokratik, avtoritar va totalitar siyosiy rejimlardan iborat.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ig Nobel mukofoti**—1991-yildan beri har yili ilmiy tadqiqotlardagi oʻnta noodatiy yoki ahamiyatsiz yutuqlarni nishonlash uchun beriladigan satira mukofotidir. Uning maqsadi „avval odamlarni kuldiradigan, keyin esa oʻylantiradigan yutuqlarni sharaflash". Mukofotning nomi parodiya qilingan Nobel mukofoti va *ignoble* („nobel emas") soʻzining oʻyinidir.

Umumiy maʼlumot
---------------

Ignobel mukofotlari 1991-yildan beri berilib kelinmoqda. Birinchi yilda 2005-yilda bitta, 2009-yilda ikkita, 2011-yilda boshqa va 2013-yilda yana ikkitasi berilgan ettita mukofot bundan mustasno, ular haqiqiy mehnat uchun taqdim etildi. Birinchi taqdirlash marosimlari MITda boʻlib oʻtdi. Bu bugun Garvard universitetida Stokgolmdagi Nobel mukofotini topshirish marosimi arafasida sodir boʻlmoqda. Mukofotlarni haqiqiy Nobel laureatlari topshiradilar.

Mukofotning berilishi baʼzi hollarda yashirin tanqidni ifodalaydi, masalan, gomeopatiya boʻyicha tadqiqotlar uchun mukofotlar va shtatlarning taʼlim boʻlimlariga mukofotlar bilan taqdirlanganda. Kanzas va Koloradolarning evolyutsiya taʼlimotidagi pozitsiyasi uchun. Koʻpgina hollarda, ushbu mukofotlar sarlavhasi yoki mavzusi kulgili elementlarni oʻz ichiga olgan ilmiy maqolalarga eʼtibor qaratadi. Masalan, quyidagilar mukofotga sazovor boʻldi: odamlarning borligi tuyaqushlarni jinsiy uygʻotishini koʻrsatadigan tadqiqot; qora tuynuklar parametrlaridagi jahannama joylashuvi uchun mos degan xulosa; Yerga tushib, besh soniyadan kamroq vaqt davomida oʻtirgan ovqat ifloslangan boʻladimini oʻrganuvchi qogʻoz; itlar janubga qarab najas qilishlari. 1995-yilda Britaniya hukumatining ilmiy maslahatchisi Robert Mey tashkilotchilardan inglizlarga Ignobel mukofotini bermaslikni soʻradi, chunki haqiqiy tadqiqotni masxara qilish xavfi mavjud. Biroq, koʻpchilik britaniyalik olimlar uning dalillariga qoʻshilmaydi.

Nobel mukofoti va Ignobel mukofotini qoʻlga kiritgan birinchi odam Bart Knols edi. 2005-yilda Nobel tinchlik mukofoti o‘sha paytda Knols ishlagan MAGATE jamoasiga berildi. Va 2006 yilda u shaxsan biologiya boʻyicha Ignobel mukofotini oldi.


1. ↑  „Imkonsiz tadqiqot. Geim birinchi Nobel va Ignobel sovrindori bo'ldi" (deadlink). 9-oktabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-oktabr 2010-yil.
**Siyra**, sira (arab. — hayot yoʻli, tarjimai hol) — Muhammad (sav) hayot yoʻlini bayon qilishga bagʻishlangan, ilk islom davrida vujudga kelgan diniy-tarixiy asarlarning umumiy nomi. Dastlabki S.lar koʻp boʻlgan, ularning anchasi yoʻqolib ketgan. Ulardan Voqidiy (747—823)ning "Kitob almagʻoziy" ("Harbiy yurishlar kitobi") va avvalgi S.larni umumlashtirgan Ibn Ishoq va Ibn Hishom (834 y.v.e.)ning "Siyrat Rasul Alloh" ("Alloh elchisining hayot yoʻli") asarlari bizgacha yetib kelgan. S.lar ilk islom tarixini tadqiq qilishda asosiy manba hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yunusova Hasana Ahmadjonovna** (1918.31.12, Namangan) — infeksionist, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1967), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach (1950), tibbiyot fanlari doktori (1955), professor (1956). Toshkent tibbiyot akademiyasi pediatriya fakultetini tugatgach (1938), shu institut gospital pediatriya klinikasida ordinator (1938—39), yuqumli kasalliklar kafedrasida aspirant (193942), assistent (194244; 194651). Toshkent viloyati Yangiyoʻl tumani vrachlik uchastkasi mudiri (1944— 46). Toshkent tibbiyot akademiyasi bolalar yuqumli kasalliklari (1954—72), keyinchalik shu institut yuqumli kasalliklar kafedrasi mudiri (1972-yildan). Ilmiy ishlari, asosan, brutsellyoz, oʻlka patologiyasiga, Oʻzbekiston sharoitida yuqumli kasalliklarning oʻziga xos kechishi va bu kasalliklarning rivojlanishini oʻrganishga, ularning diagnostika va davolash usullarini takomillashtirish va boshqalarga oid.

Manbalar
--------

* Vaksinoterapiya pri brutsellyoze, T. 1958; Bolezn Botkina u detey, T. 1970; Virusnne infeksii u detey, T. 1975.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Hasan ibn Ahmad Samarqandiy**(arabcha: حسن بن أحمد سمرقندي — Hasan ibn Ahmad Samarqandiy — Toʻliq ismi: Imom Abu Muhammad Hasan ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Qosim ibn Jaʼfar Samarqandiy) — muhaddis.

Hayoti va Faoliyati
-------------------

Hasan ibn Ahmad Samarqandiy - 409/1018-yil tavallud topgan boʻlib, hadis ilmini quyidagi olimlardan olgan:
Abdussamad Osimiy, Hamza ibn Muhammad Jaʼfariy, Abu Hafs ibn Masrur, Abu Usmon Sobuniy, Abu Saʼd Kanjaruziy va boshqalar. Eng mashhur ustozi Mansur Kag‘adiydir. Imom Abu Muhammad ilm markazi bo‘lgan Iroqqa ko‘chib ketmasdan shu yerda hadislarni jamlab tasnif etgan.
Hasan ibn Ahmad Samarqandiydan Ismoil ibn Muhammad Taymiy, Vajih Shahhomiy, Abulas’ad ibn Qushayriy, Muhammad ibn Jomi’, Junayd Qoyniy va boshqalar hadis rivoyat qilishgan.
Hasan ibn Ahmad Samarqandiy haqida Sam’oniy bunday degan: "U kishi haqida Ismoil Hofizdan so‘ragandim. Shunda u: „Hasan ibn Ahmad Samarqandiy - hofiz, imom, hadis tinglagan, jamlagan va tasnif etgan", — dedi.
Najmiddin Umar Nasafiy „Al-qand" asarida: "U hofiz, imom, Abu Muhammad sunnat tirgagi. Naysaburda yashagan. O‘sha zamonda hadis ilmi borasida unga o‘xshash hech kim bo‘lmagan. Uning: „*Bahru-l-asonid fi sihohi-l-masonid*" asari mavjud boʻlib, unda yuz ming hadis to‘plagan. Keyin ularni tartibga solgan va keraksiz qismlarini olib tashlagan. Islomda bunchalik ish voqe bo‘lmagan. Asar sakkiz yuz juz’dan iborat", — deb keltirgan.
Abdulg‘ofir „'As-siyoq*" asarida: „Abu Muhammad hadislarni saqlab qolishda benazir bo‘lgan. Naysaburda yashab, ijod qilgan. 491/1098-yilning Zulqaʼda oyida sakson yoshdan oshib vafot etgan", — dedi.*

Asarlari
--------

```
"Bahru-l-asonid fi sihohi-l-masonid"
```

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 590.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Hasan O'zer** (1974 yil 1 oktyabrda tug'ilgan, Siirt ), turkiyalik sobiq milliy futbolchi hisoblanadi hamda murabbiy.

Futbol faoliyati
----------------

### Klubdagi jamoadagi faoliyati

Siirt Qishloq Xizmatlari YSE Spor infratuzilmasida futbolni boshladi. 1992 yilda u "Gaziantepspor "ga o'tib, Superligaga chiqdi. "Trabzonspor "ga 1995 yilda 21 yoshida kelgan. Ammo u kutilgan natijani keltira olmagan edi. U 2 mavsumda atiga 8 ta gol urgan. Shu sababdan u ijara asosida "Shekerspor "va "Altay "klublarining futbolkalarini kiydi. U Superligada jami 323 ta insondan tashil topgan jamoda uchrashuvida 98 ta gol urgan. 6 oyda ilk portlashini amalga oshirgach, Gaziantepsporga qaytdi. 2000-2001 yilgi mavsumda u 18 gol urganicha Hami Mandirali to'purar ro'yxatida to'rtinchi o'rinni bo'lishib oldi. Bu davrda u A terma jamoasiga ko'tarildi.

"Gaziantepspor"dan yana tark etib, futbolimizning sayohatchi futbolchilaridan biriga aylandi. U 7 mavsumda 7 ta jamoada ishtirok etgan. Ayni paytda u yana "Gaziantepspor"da o'ynadi. U 2007 yilda futbolni tark etdi.

### Terma jamoadagi faoliyati

U ilk bor 1992 yilda U 18-terma jamoasida o'ynagan. 1993 yilda U-18 terma jamoasida, futbol bo'yicha yoshlar o'rtasidagi jahon chempionatida ishtirok etdi. Keyin u muntazam ravishda "Hope" terma jamoasida o'ynadi. Keyingi yillardagi beqaror mavsumlar tufayli terma jamoadan uzoqlashdi. 2000-2001 yillardagi muvaffaqiyatli o'yini tufayli 2002 yilgi Jahon chempionati guruh saralash o'yinlariga chaqirildi. 2001-yil 28-mart kuni Turkiya mehmonda Makedoniyani 2:1 hisobida mag‘lub etgan o‘yinning 58-daqiqasida maydonga tushdi va ilk bor milliy terma jamoaga aylandi. A terma jamoasida jami 5 marta o'ynagan.

Havolalar
---------

* TFF.org'da Hasan Özer
* TFF.org'da antrenör Hasan Özer
* Mackolik.com'da Hasan Özer
* Mackolik.com'da antrenör Hasan Özer
Nitrotsellyuloza
**Nitrotsellyuloza**, sellyuloza nitrati — sellyuloza (kletchatka) va nitrat kislotalarning murakkab efirlari. Umumiy formulasi [C6H7O2(OH)3-x(ONO2)X]n. Zichlashmagan, oq yoki sargʻish tolasimon massa. N. eng toʻngich polimer material, uni ilk bor fransuz kimyogari A. Brakonno 1882-yilda olgan. Zichligi 1,58—1,65 g/sm1, suvda erimaydi. Nitrotsellyulozaning qanday maqsadda qoʻllanishi tarkibidagi azot miqdoriga qarab belgilanadi. Amalda quyidagi turlari qoʻllanadi (qavsda azot miqdori berilgan): kolloksilin (10,7—12,2%), prioksilin №2 (12,2— 12,5%) va piroksilin №1 (13,0—13,5%). Kolloksilin selluloid, plastmassa, fototasma, nitrolok, nitroyelim va nitroemal ishlab chiqarilishida, piroksilinlar tutunsiz porox, dinamit va boshqa portlovchi moddalar tayyorlashda qoʻllanadi. Nitrosellyulozani keyinchalik rus olimi Mendeleyiv aniqlagan. Uni Sellyulozaga sulfat kislota katalizatorligida nitrat kislota bilan tasirlashtirib olgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* NARA: 10643248
* NKC: ph323327

 |
**Azotlash** – kimyoviy-issiqlik ish-lovi berish usullaridan biri. A. poʻlat, titan, ba’zi qotishmalardan tayyorlangan detallarning sirtqi qatlamini azotga toʻyintirishdan iborat. Detalning azotga toʻyintirilgan sirtqi qatlami juda qattiq, yeyilishga va zanglashga chidamli boʻlib qoladi. Yuqori temperaturalar ta’sirida boʻladigan va ishqalanuvchi detallar, dvi-gatel klapanlari, tishli gʻildiraklar va boshqa detallarning ish sirti azotlanadi. Detallarga uzil-kesil issiqlik ishlovi berilib va silliqlanib, zarur oʻlchamga keltirilganidan keyingina A. amalga oshiriladi. Poʻlat detallarning sirtqi qatlami ammiak oqimida 500–600° temperaturada azotlanadi. Buning uchun detal ogʻzi zich berkitiladigan mufel pech-ta joylanadi. Mufelga ammiak (NH3) yuboriladi, ammiak azot bilan vodorodga parchalanadi. Azot atomlari detalning sirtqi qatlamiga diffuziyalanadi. Azot temir bilan reaksiyaga kirishib, qattiq ni-tridlar hosil qiladi, natijada detalning azotlangan sirtqi qatlami qattiq boʻlib qoladi. Titan qotishmalarni A. 850–950° temperaturada oʻta toza azot muhitida amalga oshiriladi. Ad.:Toʻraxonov A. S, Metallshunoslik va termik ishlash, T. 1968.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hasanbek rumlu** (1530/31 - ?) -tarixchi olim. Qum shahrida tugʻilgan. Rumlu qabilasiga mansub boʻlgan. safaviylarlgn Taxmasp I va Muham-mad Xudobanda (1577—87) saroyida xizmat qilgan. Umumiy tarixga oid "Ahson attavorix" ("Tarixlarning aʼlosi") asari muallifi. Asar 12 jilddan iborat boʻlib, 1572—77 yillar orasida yozilgan, bizgacha soʻnggi 2 jildi saqlanib qolgan. Ularda Eron, shuningdek, unga qoʻshni mamlakatlar: Oʻrta Osiyo, Hindiston, Turkiya, Ozarbayjon va Gruziyaning 1404—1577-yillarga oid tarixi yil-mayil bayon etilgan. Soʻnggi, 12-jildda safaviylar davlatining tashqi siyosatida roʻy bergan asosiy voqealar yoritilgan. Asar Oʻrta Osiyo xonliklari bilan Eron oʻrtasidagi siyosiy aloqalar tarixini oʻrganishda muhim manbadir. "Ahson attavorix" qoʻlyozmalari SanktPe-terburg, shuningdek, Angliya, turkiya va Erondagi kutubxonalarda saqlanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hasan ibn Mansur Oʻzgandiy**(arabcha:حسن بن منصور أوزغاندي — Hasan ibn Mansur Oʻzgandiy — Toʻliq ismi:Hasan ibn Mansur ibn Mahmud Faxriddin Qozixon Oʻzgandiy Fargʻoniy (vafoti 593/1197-yil)) — faqih.

Faoliyati
---------

Hasan ibn Mansur Oʻzgandiyning ilmiy merosi „Mashhur fatvolar toʻplami*", „*Al-voqiʼot*" („Dalillar"), „*Al-amoliy*" („Imlo qilingan"), „*Al-muxozara*" („Maʼruzalar"), „*Sharhu-z-Ziyodot*" („Ziyodot asari sharhi"), „*Sharhu-l-jomiʼu-s-sagʻir*" („Kichik toʻplam sharhi"), „*Sharhu Odobu-l-qoziy*" („Qozilar odobi asari sharhi") va boshqa asarlardan iborat.*
Hasan ibn Mansur Oʻzgandiy ustozlari Zahiriddin Hasan ibn Ali Margʻinoniy, Abdulaziz ibn Umar ibn Moza, Mahmud ibn Abdulaziz Oʻzgandiylardan taʼlim olgan. Shogirdlari qatorida Jamoluddin Abdulmahomid Mahmud Husayriy, Shamsu-l-aimma Muhammad Kardariy va boshqalar bor.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 866.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Nitroanilinlar** - organik bi rikmalar. Mol.m. 138,12; sariqrangli kristall moddalar. Issik, suvda, etanolda, dietilefirda, benzol, atseton, xloroformda yaxshi eriydi. Aromatik aminlar va nitrobirikmalarning xos-salarini namoyon qiladi. Kuchli anorganik kislotalar bilan tuzlar beradi. 2- va 3- N. ishqorlar bilan birga qizdirilganda tarkibidagi NH2 guruhi NH, koʻrinishida ajralib chiqib, tegishli nitrofenollarga aylanadi. Nit-rolanganda di- va polinitroanilinlar hosil boʻladi. Bulardan 2,4- dinit-roanilin (mol.m. 183,12, suyuqlanish temperaturasi 187—188°, zichligi 1,615 g/sm3) va 2, 4, 6- trinitroanilin (mol.m. 229,12, suyuqlanish temperaturasi 188—189°, zichligi 1,762 g/sm3) ahamiyatli hisoblanadi. Mononitroanilinlar (azoaminlar) — och va toʻq sariq, qizil rangli boʻyagichlar olishda, oqartiruvchi modda, pigment va korroziya ingibitori sifatida qoʻllanadi. 2, 4-dinitroanilin dis-pers azoboʻyagichlar, pigmentlar ishlab chiqarishda, organik sintezda va boshqalarda ishlatiladi. N. zaharli. Koʻz shilliq pardasi va te-riga kuchli taʼsir qiladi, terida pig-mentlanish va ekzemaga olib keladi, yurak-tomir va markaziy nerv siste-masiga, jigar faoliyatiga salbiy taʼsir qiladi, qondagi gemoglobinni metgemoglobinga aylantiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Truba (maʼnolari).

**Truba** (qad. nem. trumba — quvur) — yuqori registrli mispuflama soz; yorqin va kuchli ovozga, keng texnik (virtuoz) imkoniyatlarga ega. Nayi bir aylana bukilgan, kanalining uz. 1500 mm atrofida. Qadimdan maʼlum boʻlib, oʻrta asrlarda harbiy, signal musiqa cholgʻusi sifatida keng tarqalgan. Jez yoki mis va rux qotishmasidan yasaladi. 19-asr boshidan pompa yoki ventil mexanizmli T.lar paydo bulgan. Hozirda, asosan, si bemol (in V) va do (in S) tonidagi T.lar qoʻllaniladi. Yakkanavoz, ansambl va orkestr sozi sifatida ishlatiladi. Oʻzbekiston T. ijrochiligi va taʼlim tizimida V. Pulatov, V. Verigin, M. Muhiddinovlar tanilgan. Oʻzbek kompozitorlaridan S. Karimhoji (2 ta — 1967, 1968), M. Bafoyev (1979), P. Xoliqov (1987) va boshqa T. uchun konsertlar yaratishgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nitratlar**, metall nitratlari — nitrat kislota HNO3 tuzlari. Rangsiz kristallar; oddiy sharoitda barqaror. Yuqori temperaturada kislorod ajratib chiqarib parchalanadi. N. parchalanganida tarkibidagi metallning faolligiga qarab turlicha maqsulotlar hosil boʻladi. Mas, ishqoriy va ish-qoriy-yer metallarning N.i parchalanganida nitritlar hosil boʻladi va kislorod ajralib chiqadi; ogʻir metallarning N.i parchalanganida metall oksidi, azot (1U)-oksid va kislorod hosil boʻladi. Ammoniy nitrat NH4NO3, kaliy nitrat KNO3, kalsiy nitrat Ca(NO3)2 selitralar deb ataladi. N. nitrat kislotani metallar, oksidlar, gidr-oksidlar va baʼzi tuzlarga taʼsir etti-rib olinadi. Turli sanoat sohalarida, qishloq xoʻjaligida oʻgʻit sifatida, portlovchi moddalar ishlab chiqarishda, boʻyoqchilikda tezob sifatida qoʻllanadi. N. zaharli. Odam oʻpkasida shish paydo qiladi, koʻngilni behuzur qiladi, yoʻtaltiradi, oʻtkir yurak-tomir yetishmovchiligi va boshqalarga sabab boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Geksozalar**, CjHuO,, — molekulasida oltita uglerod atomi boʻlgan monosaharidlar. Tabiatda keng tarqalgan. Oʻsimlik va hayvon toʻqimalarida sof holda hamda polisaharidlar tarkibida uchraydi. Karbonil guruhiga koʻra G. aldogeksozalar va ketogeksozalarga boʻlinadi. Aldogeksozalarga mansub glyukoza, galaktoza va mannoza tabiatda erkin holda yoki glyukozidlar, polisaharidlar hamda fosfor efirlari sifatida glikoproteidlar, glikolipidlar va b. murakkab birikmalar tarkibiga kiradi. Ketogeksozalardan eng koʻp tarqalgani — fruktoza. G. polisaharid hamda glikozidlarni gidroliz qilish yoʻli bilan olinadi. Aldova ketogeksozalardan baʼzilari (alloza, akroza, glyunoza, galtoza) sintetik yoʻl bilan ham olingan. G. neytral va kucheiz kislotali muhitda barqaror. Barcha G. turli qandlar va ularning hosilalarini sintez qilishda asosiy xom ashyodir. Glyukoza oziq-ovqat mahsuloti va doridarmon sifatida hamda spirt sanoatida ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Daroim** — Toharistonning janubidagi Badaxshonda joylashgan tarixiy tuman. Ilk oʻrta asr Xitoy manbalarida u Ximotalo mulki nomi bilan mashhur. Stan Szannnt yozishicha, u Kishmdan sharkda joylashgan, hududi butunlay togʻlardan tashkil topgan, aholisi badjahl, beshafqat, turkiylarga oʻxshab kiyinishgan. Iqlimi sovuq boʻlsa ham, yerlari unumdor. Ayollar oʻziga xos bosh kiyim kiygan. Bu yerda bir qancha qalʼalar boʻlsada, aholi oʻtovlarda yashab, koʻchmanchi hayot tarzi kechirishgan. D.ning birinchi podshosi saklarash boʻlib, unga koʻp xalqlar tobe edi. Turkiy qavmlar bilan qoʻshnichilik unga kuchli taʼsir qilgan, natijada D. aholisi ularning kup odatlarini oʻzlashtirib olgan. 20-asr boshida bu tu-manda 27 ta qishloq mavjud edi, ularning aholisini tojiklar, qarluqlar, belujlar va hazoralar tashkil etgan; aholi dehqonchilik bilan mashgʻul boʻlib, koʻp miqdorda bugʻdoy yetishtirgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv. T. 1996.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Darmana** (Artemisia cina) — qoqidoshlar (murakkabguldoshlar) oilasiga mansub oʻq ildizli chala buta. Boʻyi 40— 70 sm. Poyasi sershox, qizgʻish. Barglari ikki karra patsimon qirqilgan. Gullari kichik savatchalarda 3—6 tadan joylashgan. Sent.da gullab, oktabrda urugʻ beradi. Jan. Qozogistonda daryo boʻylarida, soylar, tekisliklar va togʻ etaklarida oʻsadi. D. ekiladi ham. Endigina ochila boshlagan toʻpgulidan santonin (S|5N|8O3) olinadi. Toʻpguli va barglarida efir moyi (1,5—3%), betain, xolin, boʻyoq moddalar, olma va sirka kislotalar bor. Toʻpgulining damlamasi hamda santonin gijjalarni tushirishda fonda beradi. D. dan olingan efir moyi (darminol) har xil mikroblarni oʻldiruvchi antiseptik dori sifatida, revmatizm va asab kasalliklarini davolashda ishlatiladi. Bu moydan olinadigan gvayazulen nafas qisishi, revmatizm, ekzema kabi kasalliklarni davolashda va rentgen nurlaridan kuyganda qoʻllaniladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Baxtiyor Yoʻldoshev** (1970-yil 7-aprel) — sovet va qirgʻiz futbolchisi, darvozabon. Qirgʻiziston terma jamoasi safida toʻp surgan.

Biografiya
----------

1990-yillarning boshlarida u „Tom" klubi safida katta futboldagi faoliyatini boshlagan. Tom jamoasi safida SSSRning ikkinchi quyi ligasida 3 ta oʻyin va Rossiyaning birinchi ligasida bitta oʻyin oʻtkazdi.

1993-yilda Markaziy Osiyoga qaytib keldi. Baxtiyor dastlab O‘zbekiston oliy ligasi vakili Qoʻqonning „Temiryoʻlchi" jamoasi safida toʻp surdi. 1995-yil vataniga qaytdi va „Alay" jamoasi bilan shartnoma tuzdi. 1996-yil Oʻzbekiston chempionatining boshqa bir vakili Jizzaxning „So‘g‘diyona" jamoasi safiga borib qoʻshildi. Jizzaxliklar safida bir mavsum davomida toʻp surganidan soʻng, keyingi mavsumlarni Qirg‘izistonning oliy ligasi jamoalari „Semetey-Dinamo", „Jashtik-Aq-Oltin" klublarida to‘p surdi. „Semetey-Dinamo" jamoasi tarkibida Osiyo chempionlar ligasi oʻyinlarida ishtirok etgan. 1999-yilda yana qoʻqonliklar jamoasi bilan shartnoma imzoladi. „Temiryoʻlchi" jamoasi tarkibida ikki mavsum davomida toʻp surdi. 2002-yil „Jashtik-Aq-Oltin" jamoasi tarkibiga qaytdi va 2003-yilda Qirgʻiziston chempioni boʻldi.

### Milliy terma jamoa

1997-yil iyun oyida Qirgʻiziston terma jamoasi tarkibida 1998-yilgi jahon chempionati saralash turnirida Maldiv orollariga qarshi ikkita oʻyin oʻtkazdi va ularda gol oʻtkazib yubormadi (3:0 va 6:0).

Yutuqlar
--------

* Qirgʻiziston chempioni : 2003

Manbalar
--------

1. ↑  „КУБОК ЧЕМПИОНОВ СТРАН АЗИИ. 1/32 финала Первый матч. СЕМЕТЕЙ-ДИНАМО Киргизия — ДИНАМО Таджикистан — 1:2 (0:2)". 3-avgust 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-sentabr 2018-yil.
2. ↑  „Киргизия 3 : 0 Мальдивы". 24-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-sentabr 2018-yil.
3. ↑  „Мальдивы 0 : 6 Киргизия". 14-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-sentabr 2018-yil.

Havolalar
---------

* Baxtiyor Yoʻldoshev FootballFacts.ru saytida
**Baxtiyor Fayziyevich Toʻrayev** (1963.26.10, Kattaqoʻrgʻon sh.) — teatr rassomi, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (1999). Toshkent sanʼat intini tugatgan (1991). 1991-yildan Oʻzbek milliy akademik drama teatrida sahnalashtiruvchi rassom, 1996-yildan bosh rassom. G. Brimnpng shogirdi. T. xar bir spektaklning asl moxiyatini anglashga hamda ifoda etishga intiladi, tasviriy, fazoviy va shakliy vositalar orqali oʻziga xos tarzda, falsafiy mushohada bn sahna kengliklaridagi teatrlashtirilgan shaklu shamoyilini yaratadi. "Alpomish", "Figʻon", "Yorqinoy", "Muhabbat sultoni", "Aldagani xotin yaxshi", "Abulfayzxon", "Qatagʻon", "Choʻlpon", "Amir Temur", "Chimildiq", "AlFargʻoniy", "Mashrab", "Piri koinot" spektakllari liboslari salobatli, goʻzal, davriga moye holatda hal qilingan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Vrachlik maslahat komissiyasi** — jismoniy yoki aqliy nuqsonlari borligi tufayli turmush faoliyati cheklanganligi munosabati bn ijtimoiy yordam va himoyaga muhtoj boʻlgan bolalar nogiron deb hisoblanadi. Bolalarning turmush faoliyati cheklanganligi ularning oʻz — oʻziga xizmat qilish, yurish, yoʻlni topa olish, muloqot qilish, oʻz xatti — harakatini nazorat qilish, shuningdek taʼlim olish va mehnat faoliyati bn shugʻullanish qobiliyati yoki imkoniyatini toʻla yohud qisman yoʻqotganligida ifodalanadi.
Bolalarni nogiron deb topish ularning qonuniy vakillari ota — onalari, farzandlikka oluvchilari yoki vasiylari (homiylari)ning doimiy yashash joyidagi tum. (sh.) davolash — profilaktika muassasalarida faoliyat koʻrsatayotgan Vrachlik maslahat komissiyasi tomonidan OʻzR Sogʻliqni saqlash vazirligi va OʻzR Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining qarori *(roʻyxat raqami 1695, 26.06.2007y.)* bilan tasdiqlangan 16 yoshgacha boʻlgan bolalarga nogironlikni tayinlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. *Vrachlik maslahat komissiyasiga tum. (sh.) davolash — profilaktika bosh shifokori raislik qiladi. Vrachlik maslahat komissiyasi tarkibi bosh shifokor oʻrinbosari, boʻlim boshligʻi va davolovchi shifokorlar (pediatr, terapevt, psixiatr, ftiziatr va b. mutaxassislar) dan iborat tarkibda tum. (sh.) davolash — profilaktika muassasasi bosh shifokori tomonidan tasdiqlanadi*. Vrachlik maslahat komissiyasi tomonidan beriladigan bolalarni nogiron deb topish toʻgʻrisida tibbiy xulosa (keyingi oʻrinlarda matnda tibbiy xulosa) nogiron bolalarga ijtimoiy nafaqa tayinlashga asos boʻlib hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
**Vranov nad Dyji qasri** (chex. ) — janubiy Moraviya (Chexiyaning Janubiy Moraviya viloyati), Znoymo tumani markazidan 16 km gʻarbda joylashgan xuddi shu nomdagi shahar yaqinidagi Die daryosi ustidagi zich oʻrmonlar bilan oʻralgan qoyali togʻda joylashgan qirollik qasri.

Yilnomalarda Vranov nad Dyji qasri haqida eslatma 1100-yilda boshlangan, ammo u Avstriya bilan chegarani qoʻriqlagan qirollik qasri sifatida ancha oldin qurilgan. Undagi barcha binolar gotika uslubida qurilgan. 1323-yilda qasr qirol Lyuksemburglik Jon tomonidan Lipalik janob Yindrjixga topshirildi. 1614-yilda u Altanovlar oilasidan Wolf Ditrix tomonidan sotib olingan. 1665-yilda qasrda katta yongʻin sodir boʻldi. Yongʻindan keyin u rekonstruksiya qilindi va barokko uslubida zamonaviy koʻrinishga ega boʻldi.

Qasrning eng jozibali joylaridan biri bu ajdodlar zali. Qasr apreldan oktabrgacha tomoshabinlar uchun ochiq. Dushanba dam olish kuni hisoblanadi.

Adabiyotlar
-----------

* Hrady a zámky moravsko-rakouského Podyjí

Havolalar
---------

* История замка на официальном сайте
*
**Sayfullayev Baxtiyor Sayfullayevich** (1951-yil 3-aprelda yoki 1-aprelda, Toshkentda — 2023-yil 14-fevral) — oʻzbek madaniyat arbobi, siyosiy va davlat arbobi, pedagogika fanlari nomzodi, professor. Toshkent madaniyat instituti rektori, Oʻzbekiston Madaniyat vaziri (2017—2018). Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining aʼzosi, shuningdek, yoshlar, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi raisi (2020—2023).

Biografiyasi
------------

1951-yil 3-aprelda Oʻzbekiston, Toshkent shahrida tugʻilgan. Toshkent madaniyat institutini tugatgan.

2005-yildan 2012-yilgacha — Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat va sport vazirligining birinchi oʻrinbosari (madaniyat ishlari boʻyicha).

2017-yil avgustdan 2018-yilgacha — Oʻzbekiston Respublikasi madaniyat vaziri, shuningdek, Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi rektori.

2020-yil 20-yanvarda, Oʻzbekiston Oliy Majlisi Senatining aʼzosi etib saylandi.

Vafoti
------

Baxtiyor Sayfullayev 2023-yil 14-fevralda 72 yoshida olamdan o‘tdi.

Unvon va mukofotlari
--------------------

U professor ilmiy darajasi, O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi sanʼat arbobi unvonlari bilan mukofotlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Senator Baxtiyor Sayfullayev 72 yoshida vafot etdi" (14-fevral 2023-yil). Qaraldi: 14-fevral 2023-yil.
2. 1 2
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑  „Senator Baxtiyor Sayfullayev olamdan o‘tdi". *Kunuz*. Qaraldi: 14-fevral 2023-yil.
7. ↑  „Senator Baxtiyor Sayfullayev 72 yoshida vafot etdi" (O‘zbekcha). *Gazeta.uz*. Qaraldi: 14-fevral 2023-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Flag of OʻzbekistonBiografik ikona | *Oʻzbekistonlik shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Vradiivka tumani** (ukraincha: *Врадіївський район*) Ukrainaning Nikolaev viloyatining boʻlinmasi edi. Uning maʼmuriy markazi Vradiivka shahar tipidagi aholi punkti edi. Ukrainaning maʼmuriy islohoti doirasida 2020-yil 18-iyulda tuman tugatilib, Nikolaev viloyatining tumanlari soni toʻrttaga qisqardi. Vradiivka tumani hududi Pervomaysk tumaniga birlashtirildi. Tuman aholisining oxirgi maʼlumotlariga koʻra 16 16,836 yitganligi malum.(2020 est.)

Tarix
-----

1920-yillarda tumanning hozirgi hududi Odessa gubernatorligining Ananyev uyezdiga qarashli edi. 1923 yilda Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasida uyezdlar tugatilib, gubernatorliklar okruhalarga boʻlingan. 1923 yilda maʼmuriy markazi Vradiivkada boʻlgan Velika Vradiivka tumani tashkil etildi. U Pervomaysk Okruhaga tegishli edi. 1925 yilda gubernatorliklar tugatilib, okruhalar bevosita Ukraina SSRga boʻysundirildi. 1930 yilda okruhalar tugatildi va 1932 yil 27 fevralda Odessa viloyati tashkil etildi va Velyka Vradiivka Odessa viloyati tarkibiga kiritildi. 1954 yil fevral oyida Velyka Vradiivka tumani Nikolaev viloyatiga koʻchirildi. 1963 yil yanvar oyida Xrushchyovning muvaffaqiyatsiz maʼmuriy islohoti paytida Velyka Vradiivka tumani tugatilib, Kryve Ozero tumaniga birlashtirildi. 1964 yilda Velyka Vradiivka Vradiivka deb oʻzgartirildi. 1966 yil 8 dekabrda ilgari Kryve-Ozero tumaniga tegishli boʻlgan yerlarda maʼmuriy markazi Vradiivka boʻlgan Vradiivka tumani tashkil etildi. 1967 yilda Vradiivkaga shahar tipidagi aholi punkti maqomi berilgan ekan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (uk). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Нові райони: карти + склад" (uk).  Міністерство розвитку громад та територій України.
4. ↑  *Украиньска РСР - Адмiнiстративно-терiториальний подiл на 1 вересня 1946 року* (uk). Kiev: Ukrainian Soviet Encyclopedia, 1979.
5. ↑  „Районы Николаевской области" (ru).  Николаевская область. Электронная историческая энциклопедия. 12-yanvar 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-mart 2016-yil.
**Daromadlarni indekslash** yoki **daromadlar indeksatsiyasi** — isteʼmol buyumlari narxlari darajasiga muvofiq turli aholi toifalarining nominal daromadlari (ish haqi, nafaqa, stipendiya, pensiya va boshqalar)ni davlat tomonidan muntazam oshirish; aholini inflyatsiyadan ijtimoiy himoyalash tadbirlaridan biri. Narx-navo indeksi tirikchilik uchun zarur tovarlar majmui — oziq-ovqat, kiyim-kechak, uy-roʻzgʻor tovarlari, xizmatlar boʻyicha hisoblanadi (qimmatbaho buyumlar, avtomashina, billur va boshqa nodir tovarlarga qilinadigan harajatlar bu hisobga kirmaydi). Birinchi navbatda eng kam daromad oluvchi va daromadi belgili boʻlgan aholi toifalari daromadlari indekslanadi.

Oʻzbekistonda
-------------

Oʻzbekistonda bozor islohotlariga oʻtish davrining dastlabki bosqichida (1991—96) hukumat aholini bozor iqtisodiyoti sharoitida ijtimoiy himoyalash davlat dasturini ishlab chiqdi va amaliyotga joriy eta boshladi. Unga koʻra, aholi turmush tarzining pasayib ketishi oldini olish maqsadida 1992—95-yillarda har yili 4 martadan, 1996—98-yillarda har yili 2 martadan daromadlarni indekslash oʻtkazildi, daromadlar 20—50% gacha indeksatsiya qilindi. Oʻzbekistonda ish haqi tarif tizimi orqali tabaqalashtirilib, turli kasblar va ish turlari uchun ish haqi toʻlashning yagona razryadlari belgilangan. Narxlar oʻsishi bilan minimal ish haqida darajasi (1-razryad) hamda barcha razryadlar ular oʻrtasidagi nisbat saqlangan holda oshirib boriladi. Maasalan, 2001-yil 1-avgustdan boshlab ish haqining minimal darajasi 3430 soʻm qilib belgilandi. Daromadlarni indekslash mamlakatda inflyasiya surʼatlari 20% gacha boʻlgan taqdirdagina samara berishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  Salimmov, Sadir (2000-2005). "Daromadlarni indekslash". *Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi*. Toshkent.

|  |  |
| --- | --- |
| Iqtisodiyot | *Iqtisodiyot va moliyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Melioratyvne** (ukraincha: *Меліоративне*;ruscha: *Мелиоративное*) — Ukrainaning Dnepropetrovsk viloyati Novomoskovsk tumanidagi shahar tipidagi aholi punkti.Novomoskovskdan bir necha kilometr sharqda joylashgan. Melioratyvne Ukrainaning hromadalaridan biri bo'lgan Pishchanka qishloq hromadasiga tegishli. Aholisi: 3,953 (2022 est.)

Iqtisodiyot
-----------

### Transporti

Meliorativne shahrida joylashgan Orlivshchina temir yo'l stantsiyasi Novomoskovsk va Pavlohradni Dnepr, Xarkov va Zaporojya bilan bog'laydigan temir yo'lda joylashgan.2020-yil holatiga ko'ra, yo'lovchi tashish yo'q.Yo'lovchi tashish bilan eng yaqin stantsiya Novomoskovsk-Dniprovskiy hisoblanadi.

Aholi punkti Dneprni Pavlograd orqali Pokrovsk bilan bog'laydigan M04 avtomagistraliga va Xarkovni Zaporojjie va Melitopol bilan bog'laydigan M18 avtomagistraliga kirish imkoniyatiga ega bo'lgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Песчанская громада" (ruscha).  Портал об'єднаних громад України.
**Erisihton** (qadimgi yunoncha: *Ἐρυσίχθων* qadimgi yunoncha: *Ἐρυσίχθων* „yerlar qoʻriqchisi" yoki „yer taqsimlovchi") — qadimgi yunon mifologiyasida Fessaliya qiroli Triopning oʻgʻli (boshqa bir versiyaga koʻra, Mirmidonning oʻgʻli), Mnestraning (Mestra) otasi. Manbalarda Efon ismi bilan ham keladi.

Ovidiyning yozishicha, u gamadriadaning qoni oqib turadigan muqaddas Demetra emanini kesib tashlagan. Kallimaxning soʻzlariga koʻra, Erisihtonning 20 nafar xizmatkori Dotiya (Fessaliya) dagi Demetra oʻrmonida oʻsadigan teraklarni kesib chiqishgan.

Ilohlarga nisbatan hurmatsiz munosabati uchun Erisihton Demetra tomonidan jazolangan va unga qondirib boʻlmaydigan ochlik balosi yuborilgan. Erisihton uyida bor hamma narsani yeb qoʻygan, barcha pullarini ovqat uchun sarflagan, qizi Mnestrani bir necha bor qullikka sotib yuborgan (u tashqi qiyofasini oʻzgartira olar va sotilganidan keyin otasining yoniga qochib kelardi). Erisihton oxir-oqibatda tanasini ham kemirib, oʻzini-oʻzi yoʻq qilgan.

* Erysichthon va HamadryadErysichthon va Hamadryad
* Erisixtxon qizini Mnestrga sotadiErisixtxon qizini Mnestrga sotadi

Yana qarang
-----------

* Uroboros
* Lyosh-Nihen sindromi
* Omon qolishni istagan odam

Havolalar
---------

* Triop va Erysichthon Wayback Machine saytida arxivlandi (2008-02-02). 2008 Arxivnaya kopiya

1. ↑  Mifi narodov mira. — M. 1991-92. V 2 t. T.2. — S. 667
2. ↑  Lyubker F. Realniy slovar klassicheskix drevnostey. — M. 2001. V 3 t. T. 1. — S. 552.
3. ↑  Клавдий Элиан. Pyostrie rasskazi, I, 27
4. ↑   Gesiod. Perechen jenщin, fr.43a M.-U.
5. ↑  Овидий. Metamorfozi, VIII 740—878.
6. ↑  Kallimax. Gimni, VI, 31-65.
**Quloq shangʻillashi** — tashqi tovush taʼsirisiz quloqda shovqin sezilishi. Sogʻlom kishilarda baʼzan shovqinsiz tinch sharoitda ham Quloq shangʻillashi (fiziologik shangʻillash) kuzatiladi, bu ichki quloqning mayda tomirlarida qon harakatlanishining sezilishi natijasida sodir boʻladi. Oʻrta yoki ichki quloq yoxud eshituv nervi kasallanganda, simob, qoʻrgʻoshin, mishyak kabi baʼzi dori moddalardan zaharlanganda, gipertoniya, gipotoniya va boshqa kasalliklarda patologik Quloq shangʻillashi roʻy beradi. Qon bosimi oʻzgarganda, ruhiy iztirob, jismonan zoʻri-qish, toliqish va boshqalarda Quloq shangʻillashi kuchayishi mumkin. Baʼzan homiladorlik, klimakteriya davrida ham vaqtincha quloq shangʻillaydi. Quloq shangʻillaganda darhol vrachga uchrashish lozim, chunki u quloq va yuraktomir sistemasi kasalliklarining dastlabki belgisi boʻlishi ham mumkin. Homiladorlarda Quloq shangʻillashi roʻy bersa, albatta, ayollar konsultatsiyasiga koʻrinish lozim; bu davrda Quloq shangʻillashi homilador ayol qon bosimining keskin oʻzgaruvchanligi (beqarorligi) va homiladorlik toksikozi sababli boʻlishi mumkin (qarang Homiladorlik toksikozlari).

Baʼzan tashqi ozorlar — quloqni qattiq tozalashda ham shangʻillash kuzatiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |