recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Suv aygʻirlari**, begemotlar (Hippopotamidae) — juft tuyoqlilar turkumiga mansub kavsh qaytarmaydigan sut emizuvchilar. Terisi qalin, siyrak yung bilan qoplangan; oyoqlari kalta; tushmugʻining uchki qismi kengaygan; oshqozoni 3 boʻlmali, pastki kurak va qoziq tishlari doim oʻsib turadi. Afrikaning tinch oqadigan va botqoklashgan suv havzalarida yashaydi; oʻsimlik bilan oziqlanadi. Bitta bola tugʻadi. 2 urugʻining bittadan turi bor. Odsiy suv aygʻiri, yaʼni gippopotam (yun. hippopotamos — daryo oti) gavdasining uzunligi 4,0—4,5 m, dumi 35—50 sm. vazni 1,3—3,2 (baʼzan 4,5) t. Boshi katta, koʻzlari boʻrtib chiqib turadi. Tana tuzilishi va hayoti suvda yashashga moslashgan. Koʻzi, qulogʻi va burnini suvdan chiqarib, uzoq vaqt suvda turishi mumkin. Kechasi suvdan chiqib oziqlanadi. Poda boʻlib yuradi; 40— 50 yil yashaydi. Pakana Suv aygʻirlari uz. 170— 175 sm, dumi 15—17 sm, vazni 250– 275 kg; tanasi bochkasimon, past boʻyli, boshi nisbatan kichik va kalta; yakka yoki juft boʻlib yuradi. 35 yilga yaqin yashaydi; soni kamayib ketgan. Suv aygʻirlarini ov qilish man etilgan. Pakana Suv aygʻirlari Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Minogalar** (Petromyzoniformes) — toʻgarak ogizlilar sinfiga mansub umurtqali hayvonlar turkumi (boshqa sistemaga koʻra, kenja sinfi). Gavdasining uz. 15—100 sm, vazni 3 kg gacha, skeleti togʻaydan iborat. Burun teshigi bitta, boshining yuqori qismida joylashgan, halqumi bilan tutashmagan. Orka suzgichlari 1 yoki 2 ta. Jabra teshiklari tanasi ikki yonida 7 tadan joylashgan. Voronkasimon ogʻzini teri disk oʻrab turadi. Koʻzi rivojlangan. Qon aylanish sistemasi tutash. Yuragi 2 kamerali. 1 oila, 7 urugʻ, 20 dan ortiq turi moʻʼtadil iqlim suvlarida tarqalgan. Chuchuk suvlarda va dengizlarda yashaydi. Suv tubidagi in (chuqurcha)ga 800 tadan 200 mingtagacha tuxum qoʻyib, haloq boʻladi. Lichinkasi 3—4 yil daryoda yashaydi. Oʻtkinchi turlari koʻpayish davrida daryolarga koʻtariladi va 5—6 yil hayot kechiradi. Koʻpchilik turlari yirik baliklar (jumladan, losossimonlar)ning ektoparaziti. Tili va ogʻizoldi diskidagi muguz tishchalari yordamida baliq tanasiga yopishib olib, uning qonini soʻradi; muskullari va ichki organlarini yeydi. M. goʻshti isteʼmol qilinadi. Boltiq dengizi havzasida dengiz minogasi va dare minogasi, Kaspiy dengizi havzasida Kaspiy minogasi; Oq dengiz, Barens dengizi, Oxota, Yapon dengizlari havzalarida tinch okean minogasi tarqalgan. Balikchilikka ziyon keltiradi. Oziq-ovqat sifatida katta ahamiyatga ega emas. Oz miqdorda ovlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Konstantin Semyonov** (ivritcha: *קונסטנטין סמיונוב* 1969-yil 20-noyabr) – Sovet, Belarus va Isroil yengil atletikachisi, tayanib sakrash boʻyicha mutaxassis. U 1990-yillarda yengil atletika boʻyicha MDH, Belarus va Isroil terma jamoalari sharafini himoya qilgan, yopiq inshootlardagi Yevropa chempionati bronza medali sovrindori, milliy chempionatlar gʻolibi va medallar sovrindori, Atlantadagi yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi.

Hayoti
------

Konstantin Semyonov 1969-yil 20-noyabrda tugʻilgan.Konstantin Semyonov

U 1992-yilgi mavsumda O‘zbekiston SSR terma jamoasi aʼzosi sifatida Moskvada boʻlib oʻtgan MDH qishki chempionatida tayanib sakrash boʻyicha 5,70 metr natija bilan kumush medalini qoʻlga kiritgan. Ushbu musobaqadagi natijasi bilan sobiq ittifoq respublikalari sportchilaridan yigʻilgan Birlashgan jamoa tarkibiga kirgan va Genuyadagi yopiq inshootlardagi Yevropa chempionatida qatnashib, bronza medalini qoʻlga kiritgan.

Semyonov Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin Belarus terma jamoasi tarkibida yirik xalqaro musobaqalarda qatnashishda davom etgan. 1993-yilda tayanib sakrash boʻyicha Belarus chempioni boʻlgan.

Keyinchalik u Isroil fuqaroligini qabul qilgan va Isroil terma jamoasiga qoʻshilgan. Shunday qilib, 1995-yilda Gyoteburgda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida Isroil sharafini himoya qilgan, ammo oʻzining uchta urinishida ham muvaffaqiyatsizlikka uchragan.

1996-yilda Stokgolmda boʻlib oʻtgan yopiq inshootlardagi Yevropa chempionatida sakkizinchi oʻrinni olgan, Tel-Avivdagi musobaqada esa 5,76 metr natija koʻrsatgan. Bir qator muvaffaqiyatli chiqishlari tufayli u Atlantadagi yozgi Olimpiya oʻyinlarida mamlakat sharafini himoya qilish huquqini qoʻlga kiritgan. Tayanib sakrash dasturida dastlabki saralash bosqichida 5,40 metr natija koʻrsatib, saralashdan oʻta olmagan.

1997-yilda Parijda boʻlib oʻtgan yopiq inshootlardagi jahon chempionatida ishtirok etgan, ammo u yerda hech qanday natija koʻrsata olmagan va uchta urinishda ham muvaffaqiyatsizlikka uchradi.

1998-yilda Valensiyada boʻlib oʻtgan yopiq inshootlardagi Yevropa chempionatida ishtirok etgan va u yerda ham hech qanday natija koʻrsatmagan.

Konstantin Semyonov 2000-yilgi mavsum oxirida sportdagi faoliyatini yakunlagan.

Manbalar
--------

1. ↑  1992 European Indoor Championships, menʼs pole vault final – Die Leichtatletik-Statistik-Seite
2. ↑  Belarusian Championships – GBR Athletics
3. ↑  1995 World Championships Results – Pole Vault – Men – Qualification – IAAF.org
4. ↑  1996 European Indoor Championships, menʼs pole vault final – Die Leichtatletik-Statistik-Seite
5. ↑  Israeli athletics records (Wayback Machine saytida 2007-06-26 sanasida arxivlangan)
6. ↑  IAAF id:14199360 name:Konstantin Semyonov
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Falangalar (maʼnolari).

**Solpugalar**, falangalar (Solifugae) — oʻrgimchaksimonlar turkumi. Gavdasining uzunligi 1—7 sm. Gavdasi yaxlit bosh koʻkrak, 3 boʻgʻimli koʻkrak va 10 boʻgʻimli yirik qorin boʻlimlaridan iborat. Xelitserasi yirik, qisqichga oʻxshash. Tanasi va oyoqlari qalin tuk va qil bilan qoplangan. Traxeya bilan nafas oladi, 800 ga yaqin turi maʼlum; koʻproq tropik va subtropik mintaqalarning nam kam boʻladigan hududlarida tarqalgan. Oʻrta Osiyo choʻllarida yirik qoʻngʻirsargʻish tusli’kaspiy solpugasi va tutunrang S; togʻ oldi hududlarida birmuncha kichik (2—3 sm) sariq rangli karshchiya solpugasi uchraydi.

S. urgʻochisi in qazib, unga 30 dan 200 tagacha tuxum qoʻyadi. Tuxumdan chiqqan bolalarini qoʻriklaydi. S. — tungi yirtqich, hasharotlar, koʻpoyoqlilar, oʻrgimchaklar, zahkashlar, baʼzan qushlar joʻjasi, mayda kaltakesaklar va kemiruvchilar bolasiga hujum qiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Elvira Revovna Tkachenko** (1963-yil 25-fevral, Moskva) – sovet yengil atletikachisi va qisqa masofaga yugurish boʻyicha mutaxassis. U 1980-yillarda SSSR yengil atletika terma jamoasi sharafini himoya qilib, Moskvada oʻtkazilgan yaxshi niyat oʻyinlarining kumush va ikki marta bronza medali sovrindori, Butunittifoq chempionatlari gʻolibi, 4×100 metrga estafetada SSSR rekordchisi boʻlgan. Keyinchalik u tibbiyot universitetida akusherlik va ginekologiya oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. Professor. Tibbiyot fanlari doktori.

Hayoti
------

Elvira Revovna Tkachenko 1963-yil 25-fevralda Moskvada tugʻilgan. U Moskva va Toshkentda yengil atletika bilan shugʻullangan hamda „Spartak" va „Burevestnik" sport klublari aʼzosi boʻlgan.

U 1983-yilda Moskvada boʻlib oʻtgan SSSR xalqlarining VIII yozgi Spartakiadasi doirasidagi 4×100 metrga estafeta dasturida bronza medali sovrindori boʻlgan.

1984-yilda Donetskda boʻlib oʻtgan SSSR chempionatida 100 metrga yugurishda bronza medali sohibi boʻldi. Oʻzbekiston SSR terma jamoasi bilan esa 4×100 metrga estafetada kumush medalni qoʻlga kiritdi.

Elvira Revovna Tkachenko 1985-yilda Leningradda boʻlib oʻtgan SSSR chempionatida 200 metrga yugurish va 4×100 metrga estafetada gʻolib chiqdi. Sovet terma jamoasiga qoʻshilgandan soʻng, Moskvadagi Yevropa kubogida ham qatnashdi va u yerda xuddi shu yoʻnalishlar boʻyicha ikkinchi oʻrinni egalladi hamda estafeta poygasida oʻz vatandoshlari bilan birgalikda Butunittifoq rekordini oʻrnatdi. Keyinroq u Tokiodagi AQSh terma jamoasi bilan oʻyin doirasidagi estafetada gʻalaba qozondi, Kanberradagi jahon chempionatida esa yana ikkinchi boʻldi.

Bir qator muvaffaqiyatli chiqishlari tufayli 1986-yilda u Moskvada boʻlib oʻtgan birinchi yaxshi niyat oʻyinlarida mamlakat sharafini himoya qilish huquqiga ega boʻldi. Musobaqada 100 va 200 metrga yugurish boʻyicha bronza medalini qoʻlga kiritdi, 4×100 metrga estafetada esa AQSh terma jamoasidan keyin ikkinchi oʻrinni egallashdi. Uning 200 metrga yugurishda koʻrsatgan 22.27 soniya natijasi hozir ham Oʻzbekiston rekordi boʻlib turibdi.

Sportdagi karyerasini tugatgandan soʻng u oʻzini tibbiyot sohasida sinab koʻrdi. Moskva davlat tibbiyot va stomatologiya universiteti professori boʻldi. Tibbiyot fanlari doktori ilmiy darajasini oldi.

U taniqli rus biatlonchisi Yekaterina Yurlova-Perxtning qarindoshi hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Kniga:Lyogkaya atletika. Ensiklopediya, 2012—2013
2. ↑   IAAF id:14345100 name:Elvira Tkachenko
3. ↑  Tkachenko Elvira Revovna. Moskovskiy gosudarstvenniy mediko-stomatologicheskiy universitet
4. ↑  Luchshuyu russkuyu biatlonistku ne dopustili do Igr. Ranshe takoe je sluchilos s eyo tetey. rusbiathlon.ru
**Sichqonsimonlar** (Muridae) — kemiruvchilar turkumiga mansub sut emizuvchilar oilasi. Gavdasining uz. 5 sm dan 48,5 sm gacha. Dumi uzun, koʻpchiligida yungsiz. 120 ga yaqin urugʻi, 480 ga yaqin turi maʼlum. Oʻzbekistonda 10 urugʻi (sichqonlar, kalamushlar, qumsichqonlar, dala sichqonlari va boshqalar) va 19 turi uchraydi. Jumladan, uy sichqoni, kulrang kalamush va turkiston kalamushi keng tarqalgan. Sichqonlar va kalamushlarning ayrim turlari sinantrop. Barcha S. in qaziydi, qishki uyquga ketmaydi. Qishi iliq mintaqalarda yil davomida bolalab, bir necha marta 1 tadan 22 tagacha bola tugʻadi. Tabiiy sharoitda 1 — 3 yil yashaydi. Tunda va shomda faol hayot kechiradi. Qishloq xoʻjaligi, oʻrmonchilik va oziq-ovqat zaxiralariga ziyon keltiradi. S. 20 ga yaqin infeksion kasalliklar, jumladan, oʻlat, sichqon isitmasi, leptospiroz kabi kasalliklar qoʻzgʻatuvchilarining tabiiy tashuvchisi. Koʻpchilik turlaridan genetik va etologik tadqiqotlarda foydalaniladi. Sichqonlar va kalamushlarning sof liniyalari — lab. hayvonlari.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Viktor Anatolevich Rijenkov** (1966-yil 25-avgust, Toshkent shahri) – sovet yengil atletikachisi, tayanib sakrash boʻyicha mutaxassis. U 1980-yillarning oxiri va 1990-yillarning boshlarida yengil atletika boʻyicha SSSR terma jamoasi aʼzosi, yopiq inshootlardagi jahon chempionati kumush medali sovrindori, mamlakat va butunittifoq chempionatlari gʻolibi. Xalqaro toifadagi SSSR sport ustasi.

Hayoti
------

Viktor Anatolevich Rijenkov 1966-yil 25-avgustda O‘zbekiston SSRning Toshkent shahrida tugʻilgan.

U 1980-yildan yengil atletika bilan shugʻullana boshlagan, murabbiy V.Kogan rahbarligida mashgʻulot oʻtkazgan. U Qurolli Kuchlar safida xizmat qilgan.

U tayanib sakrashda ilk bor 1984-yilgi mavsumda Toshkentdagi musobaqada 5,30 metr natija koʻrsatgan.

1989-yilda Gomelda boʻlib oʻtgan SSSR qishki chempionatida 5,65 metr natija bilan bronza medalini qoʻlga kiritgan.

U 1990-yilda Germaniyaning Rostok shahrida boʻlib oʻtgan turnirda ochiq stadionda tayanib sakrash bahslarida oʻzining shaxsiy rekordini oʻrnatdi (5,80 metr). Kiyevdagi SSSR chempionatida esa bronza medali sohibiga aylandi.

Viktor Anatolevich Rijenkov 1991-yilda Volgograddagi SSSR qishki chempionatida va Sevilyadagi yopiq inshootlardagi jahon chempionatida kumush medallarni qoʻlga kiritdi (ikkala musobaqada ham hozirgi jahon rekordchisi boʻlgan vatandoshi Sergey Bubkaga yutqazdi). Biroz vaqt oʻtgach, San-Sebastyandagi musobaqada 5,91 metr balandlikda shaxsiy rekord oʻrnatdi.

U oxirgi marta 1992-yilgi mavsumda Madriddagi musobaqada 5,81 metrga sakrab xalqaro maydonda sezilarli natija koʻrsatgan edi.

Viktor Anatolevich Rijenkov sportdagi katta yutuqlari uchun „Xalqaro toifadagi SSSR sport ustasi" faxriy unvoni bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Рыженков Виктор Анатольевич".  Спорт-страна.ру (9-aprel 2020-yil). 21-oktyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-oktyabr 2021-yil.
2. ↑  Pole Vault – men – senior – indoor All Time Best. IAAF. Retrieved on 2015-07-14.
3. ↑  BUBKA BECOMES 1ST VAULTER TO CLEAR 20 FEET. *Washington Post* (1991-03-16). Retrieved on 2015-07-14.
4. ↑  Kniga:Lyogkaya atletika. Ensiklopediya, 2012—2013
**Suvaraklar-**(Blattoidea) turkumi. Qanotli hashoratlar bo‘lib, hamma joyda keng tarqalgan. Turlari juda xilma-xil. To‘liqmas metamorfoz yo‘li bilan, lichinkalari bir necha marta tullab rivojlanadi. Qora suvarak (Blatta orientalis) va malla suvarak ( Blatta gepmanica) boshqa turlarga nisbatan ko‘proq tarqalgan. M alla suvarak (B latta gepmanica) — kasallik qo'zg'atuv�chilarining mexanik tashuvchisi. Yirik hashoratlar qatoriga kirib, o'lchami ba’zan 3 -6 sm gacha yetadi. Tanasi dorzoventral yassilangan, 2 juft qanoti bor. Og'iz apparati kemiruvchi tipda tuzilgan. Qorin sohasining oxirida oyoqlari gomologlari — serklar deb ataluvchi o'simtalar kuzatiladi. Tuxumlarini pilla ichiga qo'yadi, urg‘ochisi pillalarni o‘ zi bilan 10-15 kungacha olib yuradi. To‘liqmas metamorfoz bilan rivojlanadi. Suvaraklar asosan kechasi faol hayot kechiradi, odamning yashash joylarida, oshxonalarda, axlat to‘plangan joyda yashaydi. Ular ovqat qoldiqlari, balg‘am, axlat bilan ovqatlanadi, kunduzi yashirinib yotadi va kechasi ovqat axtarib chiqadi. Suvaraklarning tibbiyotdagi ahamiyati. Juda ko‘p infeksion va parazitar kasalliklar qo‘ zg‘atuvchilarining mexanik tashuvchilari hisoblanadi. Ular gijjalar tuxumlarini va sodda hayvonlar sistalarini tarqatishda ham katta rol o'ynaydilar. Suvaraklar dissimilatsiya mahsulotlari odamlarda allergik reaksiyalarga ham sabab bo‘lishi mumkin. Ular zaharli ximikatlarga o‘ ta chidamliligi bilan ajralib turadi. Suvaraklar tarqalishi oldini olishda aholi uchun uy-joylarni sifatli qurish, umumiy sanitariya choralarini amalga oshirishga katta e’tibor bermoq zarur. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Tatyana Gridneva** (1958-yil 23-may) – sovet yengil atletikachisi, uzoq masofalarga yugurish va marafon boʻyicha mutaxassis. Marafon boʻyicha jahon kubogi gʻolibi, Moskvada oʻtkazilgan Yaxshi niyat oʻyinlarida bronza medali sovrindori, Butunittifoq musobaqalari sovrindori, bir qator yirik xalqaro musobaqalar ishtirokchisi. Xalqaro toifadagi SSSR sport ustasi.

Hayoti
------

Tatyana Gridneva 1958-yil 23-mayda tugʻilgan. U Taganrogdagi „Trud" sport klubida yengil atletika bilan shugʻullangan hamda RSFSRda xizmat koʻrsatgan murabbiy Aleksandr Aleksandrovich Lebedinskiyning shogirdi boʻlgan. Keyinchalik Boku, Toshkent va Olmaota shaharlarida yashab, mos ravishda Ozarbayjon SSR, Oʻzbekiston SSR va Qozogʻiston SSR terma jamoalari sharafini himoya qilgan.

U birinchi marta 1981-yilning may oyida Kishinyovda boʻlib oʻtgan Butunittifoq musobaqalarida 3000 metrga yugurish boʻyicha gʻoliblikni qoʻlga kiritib, oʻzining shaxsiy rekordini oʻrnatgan (9:11.6). Shuningdek, oʻsha mavsumda Ujgorodda marafon yugurish boʻyicha SSSR kubogida 15-oʻrinni egalladi (2:58:24).

1982-yilda u Podolskdagi musobaqada 5000 metrga yugurishda 4-oʻrinni oldi.

1983-yilda Moskvadagi SSSR xalqlarining VIII yozgi Spartakiadasi dasturida marafon boʻyicha SSSR chempionatida 11-oʻrinni egalladi (2:41:30), Ujgoroddagi marafonda esa 9-oʻrinni oldi(2:41:30).

1985-yilda Mogilevda boʻlib oʻtgan SSSR marafon chempionatida 12-natijani koʻrsatdi (2:38:47). Leningraddagi SSSR chempionatida 5000 metrga yugurishda ham 12-oʻrinni oldi.

Tatyana Gridneva 1986-yilda Karl-Marks-Shtadtdagi marafonda ikkinchi oʻrinni egalladi (2:45:03) hamda Leningraddagi musoboqada 10 000 metrga yugurishda kuchli oʻnlikka kirdi. U Moskvada oʻtkazilgan Yaxshi niyat oʻyinlarida Sovet Ittifoqi sharafini himoya qilib, 2:34:40 natijasi bilan vatandoshlari Nadejda Gumerova va Irina Bogachevagalardan ortda qoligan holda bronza medalini qoʻlga kiritdi. Keyinchalik, Kiyevdagi Qurolli Kuchlar chempionatida 32:29:39 natija bilan 10000 metrga yugurish boʻyicha kumush medalni qoʻlga kiritdi. 2:32:06 natija bilan esa Ujgoroddagi marafon gʻolibi boʻldi.

1987-yil may oyida Olmaotada boʻlib oʻtgan musobaqada 20 000 metrga yugurishda Qozogʻiston rekordini oʻrnatdi (1:09:34,10).

1988-yilda Tallindagi SSSR marafon chempionatida 17-oʻrinni (2:46:52) va Chikago marafonida (2:37:36) 12-oʻrinni egalladi.

1989-yilda u Bila Tserkva shahrida boʻlib oʻtgan SSSR marafon chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi (2:34:13). Gonolulu marafonida esa 9-oʻrinni egalladi (2:51:52).

Sportdagi katta yutuqlari uchun Tatyana Gridnevaga „Xalqaro toifadagi SSSR sport ustasi" faxriy unvoni berildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Татьяна Гриднева".  ARRS. 12-may 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2023-yil.
2. ↑  „Поздравляем с Днем рождения заслуженного тренера России по легкой атлетике Александра Лебединского!".  СШОР № 13 (20-aprel 2023-yil). 12-may 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2023-yil.
**Monopol narx** — monopol mavqedagi subʼyekt (firma)lar bozorda belgilaydigan narx, monopol foyda olishning asosiy vositasi. Monopoliya sharoitida bu sotuvchi narxi boʻlsa, monopsoniya sharoitida xaridor narxi shakliga ega boʻladi. Monopol narx erkin bozor narxidan raqobat asosida shakllanmasligi bilan farq qiladi. Monopol narxni belgilashning asosiy maqsadi olinadigan foydani maksimallashtirishdir. Mono-poliyaning narx belgilashdagi hukmronligi uning bozordagi hokimiyati hisoblanadi. Monopol narx oʻrnatilgandatanlash imkoniyati boʻlmaganligi sababli xaridor daromadining bir qismini yoʻqotadi. Lekin monopoliya Monopol narxni chegarasiz oshira olmaydi, chunki har qanday narxning yuqori chegarasini xarid qobiliyati belgilaydi. Shuni hisobga olib Monopol narx bozor koʻtaradigan narxning eng yuqorisi qilib belgilanadi, ammo bunday narx talabning ela-stikligini yuzaga keltirmaydi, yaʼni talab narxining ortishiga nisbatan tezroq pasayadi.

Monopol narxga resurslar narxining ortishi ham taʼsir etadi, chunki harajatlar ortib, foyda qisqaradi. Monopsoniya sharoitidagi Monopol narx xaridor narxi hisoblanib, u ishlab chiqaruvchilarning oʻrtacha harajatlari darajasida boʻladi. Buning natijasida monopsonistga tovar sotganlar minimal foyda koʻradi, monopsonist esa narxni pastligidan yutib chiqadi. Bu yerda sotuvchilarning yoʻqotishi xaridor — monopsonistning yutugʻiga aylanadi. Monopol narx bozorning asosiy vositasi boʻlganligidan, davlat bu narxlarni nazorat qiladi, ularning haddan ziyod yuqori yoki past belgilanishiga yoʻl bermaydi, narxni oshirish hisobidan topilgan foydani davlat oʻz byudjetiga olib qoʻyadi.

Xidirnazar Allaqulov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yelena Mixaylovna Zamolodchikova** (1982 -yil 19-sentabrda tugʻilgan, Moskva, SSSR) - rossiyalik gimnastikachi, ikki karra Sidney Olimpiadasi chempioni, ikki karra jahon chempioni (1999 va 2002), ikki karra Yevropa chempioni (2000 va 2002).

Hayoti
------

1982-yil 19-sentabrda tugʻilgan Moskva shahrida.

Sankt-Peterburg davlat jismoniy tarbiya akademiyasini tamomlagan. P. F. Lesgaft. Xizmat koʻrsatgan sport ustasi (sport gimnastikasi, 2000).

  

Jamoa birinchiligida Yevropa chempionati kumush medali sovrindori (1998); suzish boʻyicha jahon chempioni (1999), jamoaviy chempionatda kumush medal sohibi (1999), kurashda bronza medali sohibi (1999). Tayanch sakrash va polda mashq bajarishda ikki karra gʻolib, jamoaviy bahslarda kumush medal sovrindori, XXVII Olimpiada oʻyinlarida kurashda VII oʻrin (2000).

Koʻpkurash boʻyicha Amerika kubogi gʻolibi (2001).

Murabbiylar - N. DA. Maslennikov va S. Pivovarov.

1996-yildan beri terma jamoa azosi.

"Dinamo" Butunittifoq sport federatsiyasi va Moskva shahar jismoniy tarbiya va sport uyushmasida ishlaydi.

  

2010-yilda u Yuriy Kunakov bilan birgalikda "Shafqatsiz niyatlar "teleloyihasida gʻolib chiqdi.

Gimnastika boʻyicha bolalar sport maktabi direktori va boshqa murabbiyning qoʻpolligi uni 2013-yil 15-fevralda yurak xurujigacha olib keldi, ammo keyinchalik kasalxonadan chiqdi.

2015-yil 12-iyun kuni Zamolodchikova boshqa yetti mamlakatdan kelgan olimpiyadachilar bilan birgalikda Bokudagi 1-Yevropa oʻyinlarining ochilish marosimida Yevropa Olimpiya qoʻmitasi bayrogʻini koʻtarib chiqdi.

2021-yil 21-aprelda farzand dunyoga keldi.

Yelena sharafiga amerikalik drag-qirolicha Katya Zamolodchikova uning taxallusini oldi.

Mukofotlar va unvonlar
----------------------

Yevropa Olimpiya komitetining bayrog'i,12-iyun 2015-yil.
* Rossiyada xizmat koʻrsatgan sport ustasi
* "Shon-sharaf" ordeni (2001-yil 19-aprel) - *Jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishga qoʻshgan katta hissasi, 2000-yilda Sidneyda oʻtkazilgan XXVII Olimpiada oʻyinlaridagi yuqori sport yutuqlari uchun*
* II darajali "Vatanga xizmatlari uchun" ordeni (2006 -yil 18-fevral) - *Jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishga qoʻshgan ulkan hissasi, yuqori sport yutuqlari uchun*

Manbalar
--------

1. ↑  Елена Замолодчикова — «МК»: «Я пишу заявление в полицию»
2. ↑  Олимпийская чемпионка Елена Замолодчикова родила первенца в 38 лет
3. ↑  Указ Президента РФ от 19 апреля 2001 г. N 450 «О награждении государственными наградами Российской Федерации спортсменов, тренеров, работников физической культуры и спорта»

Havolalar
---------

* Zamolodchikova Yelenaning Instagram sahifasi
* Елена Замолодчикова — олимпийская статистика на сайте Sports-Reference.com (англ.)
* Профайл на сайте Международной федерации гимнастики(ingl.)
* Сайт
* Фотографии
* [*sayt ishlamaydi*] (недоступная ссылка)
**Armen Arshavirovich Azatyan** (1915-yil, Varshava, Polsha Qirolligi, Rossiya imperiyasi – 1995-yildan oldin) – sovet biogeografi, iqtisodiy geograf va geografiya tarixi boʻyicha mutaxassis. Geografiya fanlari doktori, Toshkent iqtisodiyot instituti professori. E.P.Korovinning shogirdi.

Hayoti
------

Armen Arshavirovich Azatyan 1915-yil 13-aprelda Varshavada tugʻilgan.

1937-yilda Toshkentdagi Oʻrta Osiyo davlat universitetini biogeografiya fakultetini tamomlagan.

1937–1941-yillarda mazkur universitetda oʻqituvchi boʻlib ishlagan. 1941—1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida qatnashgan hamda „1941—1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun" medali bilan taqdirlangan.

1945-yildan Toshkent xalq xoʻjaligi institutining iqtisodiy geografiya kafedrasi mudiri boʻlib ishlagan.

1950-yilda geografiya fanlari nomzodi boʻlgan.

1964-yilda geografiya fanlari doktori va professor ilmiy darajalarini olgan. Asarlari Oʻrta Osiyoni oʻrganilish tarixi, uni oʻrganishdagi atoqli olimlarning tutgan oʻrniga bagʻishlangan.

Armen Arshavirovich Azatyan „Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi" unvoniga sazovor boʻlgan.

Ilmiy ishlari
-------------

Armen Arshavirovich Azatyan koʻplab ilmiy ishlari muallifi. Jumladan, „N.A.Severtsov Oʻrta Osiyo tabiatining koʻzga koʻringan tadqiqotchisi" (1956-yil), „A.P.Fedchenko: geograf va sayohatchi" (1956-yil), „Oʻrta Osiyoning koʻzga koʻringan tadqiqotchilari" (1960—1966-yillar), „Vasiliy Fedorovich Oshanin: entomolog va sayohatchi" (1961-yil), „Markaziy Osiyo geografik bilimlarida klassik davr" (1962-yil), „Geografik jamiyat va uning Oʻrta Osiyoni oʻrganishdagi oʻrni" (1969-yil), „Sovet Osiyosining ochilishi va tadqiqi tarixi" (1969-yil), „Gvozdetskiy va boshqalar" (1969-yil), „Sovet Osiyosining kashfiyoti" (1969 yil), „Dokuchayev hayoti va ilmiy ijodi" (1970-yil), „Markaziy Osiyoning asosiy geografik muammolari" (1975-yil), „Sovet davrida Oʻrta Osiyo geografiyasining asosiy yoʻnalishlari" (1976-yil) kabi ilmiy ishlarni yozgan.

Adabiyotlar
-----------

* Краснопольский А. В.*. Отечественные географы (1917 - 1992): Биобиблиографический справочник (в 3-х томах))*, 1000 экз, СПб.: Б.и. 1993.  (в пер.)

Manbalar
--------

1. ↑  „Азатьян, Армен Аршавирович". *www.unionpedia.org*. Qaraldi: 9-noyabr 2023-yil.
2. ↑  „Армен Азатьян". *www.redday.ru*. Qaraldi: 9-noyabr 2023-yil.
3. ↑  „Память народа". 20-avgust 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-avgust 2018-yil.
4. ↑  „Выдающиеся исследователи природы Средней Азии. Ч. 2: [Н. А. Северцов, А. Н. Краснов"]. *www.unis.shpl.ru*. Qaraldi: 9-noyabr 2023-yil.
**Abu Yahyo Zakariya al-Musta’sim billoh** (arab. أبو يحيى زكريا المستعصم بالله), (vafoti -1389) – Qohiradagi Mamluklar sultonligiga tobe abbosiylarning sakkizinchi xalifasi. U ikki marta xalifalik qildi: birinchi navbatda 1377- yilda, keyin yana 1386-1389 yillarda.

**Musta’sim Vosiq I** ning (Qohiraning to‘rtinchi xalifasi) o‘g‘li edi. Uning ismi Zakariyo, kunyasi esa **Abu Yahyo** edi. U birinchi marta 1377- yilda, Mutavakkil I taxtdan ag‘darilganidan so‘ng qisqa muddatga idoraga o‘rnatildi. Keyin Musta’sim ham Mamluklar sultoni tomonidan taxtdan tushirildi va Mutavakkil I yana Mamluklar tomonidan Qohira xalifasi etib tayinlandi.

Bir necha yil o‘tgach,1386-yilda Musta’sim yana Mamluklar sultonligi uchun Qohira xalifasi etib tayinlandi. U 1386-yildan 1389-yilgacha idorada qoldi va 1389-yilda uning o‘rniga yana Mutavakkil I keldi.

Manbalar
--------

1. ↑  Garcin, Jean-Claude (1967). "Histoire, opposition, politique et piétisme traditionaliste dans le Ḥusn al Muḥādarat de Suyûti" [History, opposition, politics and traditionalistic pietism in Suyuti's Ḥusn al Muḥādarat] (PDF).
2. ↑  Annales Islamologiques (in French). Institut Français d'Archéologie Orientale. 7: 33–90. Archived from the original (PDF, 14.62 MB) on 2011-07-24. Retrieved 2010-07-22.
Holt, P. M. (1984). "Some Observations on the 'Abbāsid Caliphate of Cairo". Bulletin of the School of Oriental and African Studies. University of London. 47 (3): 501–507. JSTOR 618882.
**Hid bilish** — odam va hayvonlar burun boʻshligʻining yuqori qismida joylashgan maxsus sezgi aʼzolari (hid bilish retseptorlari) orqali hidlarni sezish. Hayvonlarda Hid bilish ovqat qidirish, yoʻl topish, aniq joyni belgilash, qaramaqarshi jinsni izlash, shuningdek, bilish vositalaridan biri hisoblanadi va h.k. Odamlarda Hid bilishning ahamiyati hayvonlardagiga qaraganda kamroq, biroq Hid bilishning yoʻqolishi odam uchun azob hisoblanadi (qattiq tumov boʻlganda ovqatning qanchalik bemaza tuyilishini eslab koʻraylik). Hid bilmaydigan odamlar koʻpincha ovqatdan zaharlanishi mumkin, chunki biror ovqatning sifatliligini hididan bila olmaydi. Har bir odamda koʻpgina hissiyotlar hidni sezishga bogʻliq boʻladi. Yomon hid kayfiyatni buzishi, yaxshisi koʻtarishi mumkin.

Hidlarni burunning shilliq pardasida joylashgan maxsus retseptorlar sezadi (qarang Burun), u yerda bor-yoʻgʻi 5— 10 sm2joyda taxminan 50 mln alohida hid sezuvchi retseptorlar boʻladi. Bunda har bir retseptor yuzasi nihoyatda mayda oʻsimtalar hisobiga koʻp marta ortadi.

Shilliq parda yuzasida joylashgan Hid bilish retseptorlari shu hujayralar ajratadigan shilliq modda bilan doimo namlanib turadi. Hidli moddalar havo bilan burun boʻshligʻiga tushadi, shilliqda eriydi va retseptorlarni taʼsirlaydi, u yerdan hid haqidagi ax-borot hid bilish nervi orqali bosh miyaga oʻtkaziladi, bosh miyada esa bizning hid haqidagi (uning oʻtkirligi, sifati va boshqalar) taassurotimiz shakllanadi. Hid bilish analizatorlari xil-ma-xil hidli moddalar turlarini farqlay oladi. Izquvar it, mas, hidga qarab koʻpchilik odamlar ichidan maʼlum bittasini topa oladi, yaʼni har bir odam, har bir hayvon faqat oʻziga xos hidga ega. Hid bilish xususan bahorda va yozda, ayniqsa issiq nam havoda, shuningdek, yorugʻlikda qorongʻidagiga qaraganda oʻtkir boʻladi. Retseptorlarning hidli moddalar bilan uzoq vaqt taʼsirlanib turishi shu hidga oʻrganib qolishga olib keladi, keyin odam bu hidni sezmaydigan boʻlib qoladi. Bir hidga boshqasi taʼsir qilgandan keyin hidlar aralashib, oʻzgacha hidga aylanishi natijasida odam hidga ortiqcha sezgir boʻlib qolishi mumkin.

Yosh oʻtishi bilan Hid bilish ham susayadi. Hid bilish ning buzilishi — hid bilmaslik (anosmiya), turli hidlarga sezuvchanlikning ortishi (giperosmiya), burun shilliq pardalari kasalliklari (tumov), bosh miya ayrim boʻlaklarining oʻsmasi va shikastlanishi baʼzi bir psixik kasalliklarda uch-raydi (bunday hollarda Hid bilishga odatda hidlarni sezish gallyutsinatsiyasi qoʻshiladi). Baʼzi homilador ayollarda ham hid bilmaslik holati kuzatiladi.

Hid bilish pasayganda yoki yoʻqolganda darhol vrachga murojaat qilish va saba-bini aniqlash zarur.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Poslavskiy Viktor Vasilyevich** (1896.10. 11, Batumi - 1979.17.5, Toshkent) — gidrotexnik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi (1943), VASXNIL (1956) akademik, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1950). MehnatQahramoni (1976). Petrovsk qishloq xoʻjaligi akade-miyasi muhandislik fakultetini tugatgan (1923). Oʻrta Osiyodagi yirik irrigatsiya va gidrotexnika inshootlarini loyihalash va ularni qurishda qatnashgan (1923—33).! Katta Fargʻona kanali qurilishi (1939—40), Farhod GES loyihasi (1942—49) bosh muhandisi, Oʻrta Osiyo irrigatsiya ilmiy tadqiqot instituti direktori (1949— 50). 1950—63 yillarda turli suv xujaligi va ilmiy tadqiqot muassasalarida ishladi. Il-miy ishlari sugʻorish va Oʻrta Osiyo suv resurslaridan oqilona foydalanish masalalariga bagʻishlangan; koʻndalang uyurma hodisasiga asoslangan suv olish uzellarining original konstruksiya-sini yaratdi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**„Bulbulga bir gapim bor"** — oʻzbek shoiri Muhammad Yusuf qalamiga mansub sheʼriy toʻplam. 1987-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida chop etilgan. Kitobning nomi „Nilufar" sheʼridan olingan:

> 
> Qoʻlim yetmas bu gulga manim,
> Qoʻlim yetmas, nimasin aytay.
> Bir gapim bor bulbulga manim,
> 
> 
> Uni yigʻlab-yigʻlab uygʻotay.
> 
> 

„Bulbulga bir gapim bor" sheʼrlar toʻplamiga: „Yuragim", „Yigirmanchi asr", „Ota", „Oʻzbekning ayollari", „Brigadir", „Mehmon", „Savol", „Bir kecha", „Xirmondagi bola", „Moʻminjon", „Singlimga maktublar", „Ey, dil", „Inson", „Nido", „Oʻzim yomon...", „Unutish (Shokirga)", „Kumush", „Koʻngil yigʻisi", „Zebixon", „Bobur", „Toshkent", „Taraqqiyot", „Temirlar nidosi", „Qari qiz", „Yuvosh oʻgʻil", „Oʻgʻlimga aytmagan qoʻshigʻim", „Madina", „Muttaham", „Loʻttivozlar", „Kinoga kirmayman", „Tugʻilgan kunda", „Sodda tilak", „Xolmat akaga", „Yaxshi bola (Xayrulla Saʼdiyevga)", „Jangchi-shoir maktubi", „Kokilingni kim kesdi", „Adabiyot muzeyida", „Nozim xikmat", „Anjelika", „Foziljonning onasi", „Mirzamurod dehqonning nevaralariga aytganlari" kabi turli mavzulardagi sheʼrlar kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Bulbulga bir gapim bor" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 11-dekabr 2020-yil.
2. ↑  „Muhammad Yusuf hayotiga bagʻishlangan adabiy-badiiy kecha tashkil etildi". *Xalq soʻzi* (25-aprel 2018-yil). Qaraldi: 11-dekabr 2020-yil.
3. ↑  „Onajon, zor qilib ketma izingga!..". *Kun.uz* (26-aprel 2018-yil). Qaraldi: 11-dekabr 2020-yil.

Havolalar
---------

* „Bulbulga bir gapim bor" Muhammad Yusuf saytida[*sayt ishlamaydi*]
* „Bulbulga bir gapim bor" Kutubxona saytida[*sayt ishlamaydi*]

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Haseki majmuasi
**Haseki majmuasi** - Istanbulning Haseki nohiyasida joylashgan ijtimoiy majmuadir .

Tarixi
------

Haseki Hurram Sulton bu majmuani 1551 - yilda Memar Sinanga buyurtirib qurdirgan. Birinchi masjid 1539-yilda, Me'mor Sinan bosh bo'lishidan oldin qurilgan boʻlib, bir gumbazli va kvadrat maydonga ega; uning qarshisida esa besh gumbazli jamoat namoz yeri bor. Sulton Ahmet I buyrug'i bilan 1612 - yilda binoning sharqiy tomoniga gumbazli qism qo'shilgan. Deraza pedimentlarini bezagan koshinli panellarning bir qismi Topkapi saroyi muzeyida saqlanadi. Bugungi kunda dispanser sifatida foydalanilayotgan shifoxona sharq, janub va g‘arbdan sakkiz burchakli hovlini o‘rab turgan xonalardan iborat. Hovlining janubida bir burchagi kesilgan kvadrat ayvon shaklida ikki gumbazli zal joylashgan.

Me'moriy xususiyatlari
----------------------

Masjid - madrasa, boshlangʻich maktab, oshxona, kasalxona va favvora binolaridan iborat. Ta'mirlangan mehrob muqarnas va barokko bezaklari bilan bezatilgan. Minbardan yog‘ochdan yasalgan geometrik bezaklar o‘rin olgan. Madrasa mumtoz uslubda qurilgan bo'lib,o'rtasida hovli, atrofida ravoqli xonalar joylashgan. Imorat to'g'ri toʻrtburchak shaklidagi hovlidan iborat boʻlib, uning ikki tomonida gumbazli ayvonlar va xonalari bor.

Qayta tiklash ishlari
---------------------

Vaqflar Bosh boshqarmasi 2010 - yilda bino restavratsiya qilinib, muzeyga aylantirilganligini e'lon qildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Müze olacağı açıklanmıştı: Bir bölümü 'Külli-ye' ismiyle kahvaltı salonu olmuş" (Türkçe). *soL* (26 nisan 2021). 9 temmuz 2021da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2 temmuz 2021.

Tashqi havolalar
----------------

* Sinanga hurmat loyihasi veb-sayti, Sinan va uning asarlari haqida keng qamrovli ma'lumotlar
**Yevrisfey** , **Evrisfey** (qadimgi yunoncha: *Εὐρυσθεύς*) — qadimgi yunon mifologiyasiga koʻra Perseyning nabirasi, Sfenel va Nikippaning oʻgʻli , Gerkulesning amakivachchasi, Argolida shohidir.

U yetti oyligida tugʻilgan: Alkmen Zevsning oʻgʻli Gerkulesni tugʻishi kerak boʻlganida, Zevs Geraga Persey urugʻidan bugungi yangi tugʻilgan chaqaloq oliy qirol boʻladi deya qasam ichgan. Gerkules persey edi, lekin Gera uning tugʻilishini kechiktirishi oqibatida, Yevrisfey birinchi boʻlib (erta) tugʻilgan. Yevrisfeyning xotini Antimaxdir (Amfidamantning qizi (nemis) (ruscha , Likurgning oʻgʻli) edi. Iliadada (VIII 363) eslatib oʻtilgan.

Yevrisfeyning xizmatida boʻlgan Gerkules u uchun bir qator qahramonona ishlarni amalga oshirgan. Gerkulesning oʻlimidan soʻng, Yevrisfey uning avlodlari Geraklidlarni taʼqib qilgan. Geraklidlar Tesey oldida Attikada boshpana topganida, Yevrisfey Attikaga qarshi urush ochgan, ammo magʻlubiyatga uchragan va aravada qochib ketgan: lekin Gill uni qoʻlga olib, Skironid qoyalari yonida oʻldirgan. Uning boshini Alkmenaga olib kelgan u esa urchuq yoki toʻquv moki bilan koʻzlarini oʻyib tashlagan.

Yevrisfeyning qabr toshi Megaridada , Korinfliklar chegarasiga yaqin joylashgan. Yevrisfeyning jasadi Gargettaga dafn etilgan, boshi esa Trikorinfda Makariy bulogʻi yaqinida dafn etilgan, bu joy „Yevrisfeyning boshi" deb ataladi. Boshqa talqinga koʻra, u Pallendagi Afina ibodatxonasiga dafn etilgan.

Yevrisfey — Yevripidning „Geraklid" tragediyasining bosh qahramoni. Yevripidning Yevrisfey deb nomlangan satir dramasi bor boʻlib, uning faqat kichik qismlari saqlanib qolgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Mifi narodov mira. M. 1991-92. V 2 t. T.2. S.656
2. ↑   Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka II 4, 5.12; 5, 1-12; III 9, 2
3. ↑   Diodor Sitsiliyskiy. Istoricheskaya biblioteka IV 57, 6
4. ↑   Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka II 8, 1
5. ↑   Pavsaniy. Opisanie Elladi I 44, 10
6. ↑   Strabon. Geografiya VIII 6, 19 (str.377)
7. ↑  *Еврипид*. Geraklidi 1032

Adabiyotlar
-----------



* Yevrisfey // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb. 1890—1907.
**Eshoni pir madrasasi** – Buxoro madrasasi. Oʻzbekiston Respublikasi, Buxoro viloyati, Buxoro shahrining tarixiy markazida joylashgan 2 qavatli madrasa inshooti. Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

Tarixi
------

Eshoni pir madrasasi XVIII asr oʻrtalarida Eshoni pir guzari (Xojagi)da, Buxoro amirligida hukmronlik qilgan mangʻitlar sulolasi asoschisi Muhammad Rahimbiy davrida Ishoqxoja Dahbediy tomonidan bunyod etilgan. Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid koʻplab vaqf hujjatlarini aniqlagan. Vaqf hujjatlarining koʻchirma nusxasi Amir Shohmurod davrida koʻchirilgan. Vaqf hujjatida madrasa Xojagi guzarida, pishiq gʻishtdan bunyod etilgan, ichki va tashqi hovlisi, hujralar, gʻarbiy tarafida masjid joylashgan boʻlgan. Ushbu madrasaga oid koʻplab savdo doʻkonlari va yerlar vaqf qilingan. Jumladan madrasa uchun Xoja Abdulloh Safedmoʻy guzarida 1 ta qassoblik doʻkoni va Komi Abu Muslimda Raboti Kuraviy mavzesida 25 tanob yer vaqf qilingan. Hujjat Buxoro amiri Amir Shohmurod davrida qayta tiklangan va madrasa uchun Ashurjon Qofilaboshi ibn Muhammad Rahimjon mutavvali qilib tayinlangan. Madrasaga uzrli sababsiz 2 oyu 10 kun darslarda ishtirok etmaganlar haydalgan. Mazkur vaqf hujjati 1794—1795-yillarda koʻchirilgan. Madrasa faoliyatiga doir toʻrtta vaqf hujjati topilgan. Madrasada faoliyat olib borgan bir qator mudarrislar vaqf hujjatlarida yozib qoldirilgan. Jumladan mulla Abdurahim, mulla Bobonazar, mulla Komilxoja kabilar faoliyat olib borishgan. Sadri Ziyo ushbu madrasada 18 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.

Meʼmorchiligi
-------------

Eshoni pir madrasasi 52 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Моддий маданий мероснинг кўчмас мулк объектлари миллий рўйхатини тасдиқлаш тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 846-сон 04.10.2019 й. қарори". *Lex.uz*. Qaraldi: 9-aprel 2021-yil.
2. ↑  Rahmatova S, Qurbonov H*. Buxoro guzarlari tarixidan lavhalar*. Buxoro: Buxoro nashriyoti, 1995 — 144 bet.
3. ↑  Abdusattor Jumanazar*. Buxoro taʼlim tizimi tarixi*. Toshkent: Akademnashr, 2017 — 592 bet.
4. ↑  Muhammad Ali Baljuvoniy*. Tarixi Nofeyi (Foydali tarix)*. Toshkent: Akademiya nashriyoti, 2001 — 122 bet.
*Anas crecca*
**Churrak** (*Anas crecca*) — oʻrdaklar oilasiga mansub parranda. Ogʻirligi 200—450 g. Oyoq kafti uzun, biroq barmoqlari qisqa. Narining ustki ggati qoʻngʻir kulrang, qorni oq, baʼzan sargʻish. Koʻkragida qora dumaloq dogʻi bor. Boshi va boʻyni mallaqizgʻish, yonidan qorayashil yoʻl oʻtgan. Modasi qoʻngʻir, malla yoki kulrang xolli. Yozgi tullashdan soʻng narining tusi modasiga oʻxshash boʻlib qoladi. Ch.Gʻarbiy Yevropa, Rossiya, Eron, Shim.Gʻarbiy Mongoliya, Qozogʻiston, Oʻrta Osiyoda tarqalgan. Suv havzalari kirgʻoqlariga uya quradi; 8—11 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumlarini modasi bosadi. Suvda yashovchi umurtqasiz hayvonlar, oʻsimliklar urugʻi, kurtagi va boshqa qismlar bilan oziqlanadi. Goʻshti mazali. Katta ovchilik ahamiyatiga ega.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Oʻrdaksimonlar** — gʻozsimonlar turkumiga mansub suvda suzuvchi qushlar oilasi. Tanasining uz. 29—150 sm. Tumshugʻi qirralari boʻylab joylashgan tishchalari va koʻndalang plastinkalari filtrlovchi apparatni hosil qiladi. Koʻpchilik turlarida jinsiy dimorfizm yaxshi rivojlangan: erkagi yirikroq va chiroyliroq, rangli boʻladi. Dum usti bezlari yirik. Panjalarida pardasi bor. Patlari tigʻiz joylashgan, parlar yaxshi rivojlangan. Ayrim turlari ucholmaydi. Koʻpchilik Oʻ. yaxshi shoʻngʻiydi; ozigʻini suvdan yoki suv tubidan topib oladi. 47 urugʻi, 150 ga yaqin turi bor. Yer yuzida keng tarqalgan. Oʻzbekistonda oqqushlar, yaezlar, cheravalar, oqboshlar, angʻirtlar, suralaygʻozlar, asl oʻrdaklar, shoʻngʻuvchi oʻrdaklar va boshqalar urugʻlariga mansub 25 turi tarqalgan; 8 turi uya quradi, qolgan turlari qushlar uchib oʻtishi davrida uchraydi. Oʻ. juft boʻlib yashaydi, urogʻochisi 2 tadan 16 tagacha tuxum qoʻyib, joʻja ochadi. Janubiy Amerikada tarqalgan ayrim turlari tuxumini boshqa qushlar iniga qoʻyadi. Koʻpchilik Oʻ. ovlanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Alim Aliyev** (1988-yil 2-avgust, Chirchiq, Toshkent viloyati, Oʻzbekiston SSR, SSSR) – Ukraina instituti bosh direktorining oʻrinbosari. Jurnalist, huquqshunos, tadqiqotchi va taʼlim va madaniyat loyihalari menejeri. KrymSOS va Krymskyi Dim jamoat tashkilotlarining hammuassisi. Ilgari Qrim uyining dastur direktori, Qrimning „Avdet" gazetasi jurnalisti va pro.mova ekspert kompaniyasida aloqa boʻyicha maslahatchi boʻlgan. Ukraina PEN-klubi ijroiya qomitasi aʼzosi.

Hayoti
------

Alim Aliyev 1988-yil 2-avgustda Oʻzbekistonning Chirchiq shahrida tavallud topgan. 1989-yilda oila aksariyat Qrim tatarlari singari Qrimga qaytib keldi.

2005-yilda V. I. Vernadskiy nomidagi Tavra milliy universitetiga oʻqishga kirdi, keyinchalik u yerda siyosatshunoslik boʻyicha magistr darajasini oldi.

Aliyev Chexiya Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi qoshidagi Yevropa diplomatik yozgi maktabi bitiruvchisi.

2014-yilda „Open World" dasturi va 2019-yilda Ukrainadagi Aspen institutining „Mas’uliyatli yetakchilik" seminari bitiruvchisi.

Professional faoliyati
----------------------

Aliyev 2006-yildan 2010-yilgacha Qrimning „Avdet" gazetasida jurnalist boʻlib faoliyat olib borgan va u „20 ta eng nufuzli Qrim tatarlari" reyting tadqiqoti muallifi hisoblanadi.

2008-yildan 2016-yilgacha „pro.mova" ekspert kompaniyasida aloqa boʻyicha tahlilchi va maslahatchi boʻlgan. Mijozlar bilan ishlash va ularga ommaviy axborot vositalari va auditoriya bilan aloqalar tizimini yaratishga yordam berish, jamiyat qadriyatlarini oʻrganish, aloqa va media-tahlil boʻyicha treninglar oʻtkazish, 70 dan ortiq kompaniya va tashkilotlar bilan ishlagan, shu jumladan, tashkilotchi boʻlgan. Alim Aliyev Gruziya Markaziy saylov komissiyasining buyrugʻi bilan pro.mova saytida ish olib borish doirasida Gruziyaning yetakchi tadqiqot kompaniyalarini sifatli tahlil qilish usullarini oʻrgatish boʻyicha loyiha ishtirokchisi boʻlgan.

Alim Aliyev 2014-yil oxirida tashkil etilgan „Lvovdagi Qrim uyi" madaniy markazi hammuassisi hisoblanadi. 2010-yildan beri Lvovdagi Qrim-tatar madaniyati kunlarining tashkilotchisi hamdir. Sevgil Musayeva bilan hammualliflikda u qrim-tatar xalqi yetakchisi bilan „Mustafa Jemilev Nezlamniy" kitob suhbatini yozgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Прокопишин, Тарас* „Алім Алієв" (українська). *The Ukrainians*.  The Ukrainians (2-oktyabr 2014-yil). 21 лютого 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-fevral 2020-yil.
2. ↑  „20 наиболее влиятельных Крымских Татар" (ru-RU). *avdet.org*. 21 лютого 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-fevral 2020-yil.
3. ↑  „Алім Алієв | Katalog trenerіv". *training.ua*. 21 lyutogo 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-fevral 2020-yil.
4. ↑  „Мустафа Джемілєв. Незламний". *Форум видавців* (17-sentyabr 2017-yil). 21 лютого 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-fevral 2020-yil.
5. ↑  „В Укрінформі презентували книгу "Мустафа Джемілєв. Незламний"" (uk). *www.ukrinform.ua*. 15 листопада 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-fevral 2020-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Akademik (maʼnolari).

**Akademik** (sifat) — 1) akademiyaning ilmiy muassasa yoki oliy hamda oʻrta maxsus oʻquv yurti maʼnosidagi tu-shunchalariga taalluklikni bildiradi; mas, akademik nashr, akademik litsey, A. yil, A. soat. A. yil — oliy oʻquv yurtlarida mashgʻulotlar boshlanishidan (odatda kuzda) ularning tugashigacha (kelgusi yil yozigacha) boʻlgan vaqt; A. soat — oʻquv yurtlarida bitta mashgʻulotni oʻtkazishga belgilangan vaqt (odatda 45 min.). 2) Oʻzbekiston va MDHda yetuk ijrochilik jamoalari, teatrlarga beriladigan fax-riy nom (qarang Akademik teatr).

Manbalar
--------

1. ↑  "Akademik (sifat)" *OʻzME*. A-harfi[*sayt ishlamaydi*] Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |