recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Baxt (maʼnolari).

**Baxt** (1964-yilgacha Velikoalskseevskaya) — Sirdaryo viloyatining shimoliy sharq qismida joylashgan shahar (1980 ydan). Viloyatning shim.-sharqida. Aholisi 27 ming kishi (2019). Toshkent — Xo-vos temir yoʻl hamda Katta Oʻzbekiston trakti (Toshkent — Termiz avtomobil yoʻli) yoqasida. Toshkentdan 95 km jan.-gʻarbda. Baxt shaxrida paxta tozalash, non zavodlari, qandolatchilik, yaxna ichimliklar sexlari, ishlab chiqarish tijorat firmasi, 4 umumiy taʼlim maktabi, kechki taʼlim maktabi, bolalar va oʻsmirlar markazi, oʻquvchilar ijodiy uyi, markaziy kasalxona, ambulatoriya, madaniyat uyi, 2 kutubxona bor.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Baxtiyor Toshkentboyevich Aliyev** (26-may 1938 Toshkent) — changchi, bastakor, Oʻzbekiston xalq artisti (1983). Hamza nomidagi musiqa bilim yurtini (1955), Toshkent davlat madaniyat institutini (1995) tugatgan. Oʻzbek davlat filarmoniyasining ashula va raqs ansambli (1955), „Bahor" ansambli (1956-yildan) sozandasi, musiqa rahbari (1965-88 va 1992-yildan). Aliyev repertuaridan oʻzbek musiqa merosi namunalari („Bayot I, III, V", „Soqiynomai savti kalon" va boshqalar) oʻrin olgan. Bastakor sifatida 400 dan ortiq raqs va koʻshiklar — „Toshkent goʻzali", „Guldasta", „Qirq qiz", „Ona madhi" (B. Brovsin bilan), „Baxt qushi", „Oq oltin" (N. Zokirov bilan), „Badaxshon qizi", „Dil nolasi", „Bahor nashidasi", „Mukarra-maxonim oʻynasa" va boshqa, shuningdek „Chang uchun rapsodiya" muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Baxshitepa**  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: V—VII asrlar. Surxondaryo viloyatining Shoʻrchi tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Baxshitepa" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Surxondaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Xo‘ja Asrorning vaqf hujjatlarida Samarqand atrofida Baxshikent kanali qayd etilgan. V. V. Bartoldning fikricha, baxshi sanskritcha bxikshu — „sufizm darveshi" degan maʼnoni bildiradi.
Mo‘g‘ullar hukmronligi davrida baxshi — „kotib, mansabdor shaxs" maʼnolarini ifodalagan. 1920-yili Kalkuttada nashr qilingan Chig‘atoy lug‘atida
baxshi so‘zi „noib, tabib, nozir, ovchi" sifatida tushuntirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
3. ↑  Xudoyberganov, N.; Uluqov, Y.*. O‘ZBEKISTON JOY NOiMLARINING IZOHLI LUG‘AT*, Donishmand ziyosi, Toshkent, 12.09.2022. — 624 bet. ISBN 978-9943-7673-7-9.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nagykáta (**talaffuzi: *Neydiyata*) — Vengriyaning Pest okrugidagi shaharcha boʻlib, taxminan Budapeshtdan 60 kilometr (40 mi) uzoqda joylashgan.

Ulanishlar
----------

Tezkor poyezdlar Nagykáta shahridan Budapesht Keleti temir yoʻl stantsiyasiga 47 daqiqada boradi va poyezdlarni toʻxtatish taxminan 65 daqiqa.

Tarixi
------

Nagykataning tarixi XII asrga borib taqaladi, bu hududda Kata oilasining Pest okrugi boʻlimi joylashib kelgan.

Nagykataning chekka hududlaridan, Kenderhalom degan joyda, Arpadlar sulolasi davrida Nagykataning salafi hisoblangan qishloq qoldiqlarini topish mumkin.

Várad reestrida qishloq nomi veng.: *Káta* deb qayd etilgan 1221-yilda. XV—XVI asrlarda Nagykáta nomi Csekekáta sifatida paydo boʻlgan. Bir nechta hujjatlarda  *Nagykáta* nomi birinchi marta XVII asr boshlarida paydo boʻlgan.

Vengriyaning turklar tomonidan bosib olinishi natijasida qishloq bir necha bor vayron qilingan boʻlsa-da, u har doim qayta tiklana oldi. Kataylar oilasi koʻp muvaffaqiyatsizliklarga dosh bera olmadi va kurashdan omon qola olmadi. Merossiz Ferens Katay 1663-yilda qolgan mulklarini – hatto Chekekatani – Miklos Keglevichga sotishga majbur boʻldi.

Buda qayta ishgʻol qilinganida, Nagykáta ham yoʻq qilish uchun belgilandi va u 1665-yilgacha rasmiy registrlarda koʻrinmadi, ammo 1696-yildan boshlab qishloqda yana ruhoniy tayinlandi va tugʻilishni, nikohni, oʻlimni roʻyxatga olish boshlandi.

Qardosh shaharlar
-----------------

Nagykáta egizaklar.

* Italiya Alfonsine, Italiya
* Shimoliy Makedoniya Negotino, Shimoliy Makedoniya
* Ruminiya Ozun, Romaniya

Manbalar
--------

1. ↑  Nagykáta at the [[Hungarian Central Statistical Office]
2. ↑  Nagykáta at the [[Hungarian Central Statistical Office]
3. ↑  „Testvérvárosok" (hu). *nagykata.hu*.  Nagykáta. Qaraldi: 9-aprel 2021-yil.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Nagykáta*** haqida turkum mavjud |

* Rasmiy sayti in Hungarian
* Street map Wayback Machine saytida arxivlandi (2007-10-01). (vengercha)

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* LCCN: n97087291
* MusicBrainz: 92ba42bc-b1a1-4ed4-a6d0-3ece03621266
* NKC: ge1095955
* VIAF: 137379165
* en:WorldCat Identities (VIAF orqali): 137379165

 |
**Golografiya** (yunoncha: holos — butkul, toʻliq va grafil) — toʻlqinlar interferensiyasidan foydalanib buyumning fazoviy (hajmiy) tasvirini hosil qilish usuli. D. Gabor kashf etgan (1948), rus fizigi Yu. N. Denisyuk takomillashtirgan (1962). G. 60-yillarda lazer yaratilgandan keyin juda tez rivojlana boshladi. G. rangli va rangsiz (oq-qora) boʻladi. Gologramma hosil qilish uchun linza yoki yigʻuvchi koʻzgu ishlatiladi. G. yoki uning bir qismini yordamchi kogerent toʻlqin bilan nurlatib, buyumning tasvirini koʻrish mumkin. Buning uchun kogerent elektromagnit nurlar prizma yoki koʻzgu yordamida ikki nur dastasiga ajratiladi. Nur dastasining biri (asosiy nur) koʻzgu (prizma) ga, ikkinchisi (buyum nuri) esa buyumga yoʻnaltiriladi. Koʻzgu va buyumdan qaytgan nurlar fotoplastinkaga tushadi, unda gologramma hosil boʻladi. Gologramma asosiy nur bilan yoritilsa, buyum surati muallaq holda koʻrinadi (buyum suratini har tomondan koʻrish mumkin). Asosiy va buyumdan kaytgan nurlarning toʻlqin amplitudasi toʻlqinlar fazasiga ham bogʻliq. Asosiy nur fazasi fotoplastinka kengligida (bir qirrasidan ikkinchi qirrasigacha) tekis oʻzgaradi, chunki fotogotastinkaga tushgan toʻlqinlarning faza farqi buyumdan oʻtgan fazasiga bogʻliq. Buyumning har bir nuqtasidan qaytgan nurlar (toʻlqinlar)ning faza farqi buyum nuktalari oraligʻi yoki hajmi haqida maʼlumot beradi. Mas,.U va S’ manbalardan kelgan kogerent (monoxromatik) nurlar SS’ kesmani teng ikkiga boʻluvchi gorizontal tekislikka bir xil fazada keladi. Birbiriga tik nurlar dastasi qoʻshilishi natijasida hosil boʻlgan gologrammani asosiy nuri, bilan yoritilsa, ya2 nurning nusxasi i2’ koʻrinadi va, aksincha, gologramma p2 vertikal nur bilan yoritilsa, ya, koʻrinadi. Demak, gologramma asosiy nur bilan yoritilsa, nuqtalarning fazadagi haqiqiy oʻrni (bir-biridan uzoqligi) koʻrinadi. „Buyum nuri" yoʻnalishini oʻzgartirib, bitta fotoplastinkaga bir qancha gologrammani joylashtirish mumkin. G. fizika va texnikaning turli sohalarida, maʼlumotlarni kodlashda, akustikada, uch oʻlchovli kino va televideniyeda keng qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pulaha**, shuningdek **Pulaga** (sanskr. पुलह) qadimgi hind afsonaviy donishmand, Brahmaning ruhiy oʻgʻillaridan biri. Pulaha, shuningdek, Brahma tomonidan yaratilgan oʻn (baʼzan yigirma bir) Prajapatisning bir qismidir. Uning rafiqasi Kshama (Skt. Kshama — „sabr"), bu unga uchta oʻgʻil olib keldi.

Boshqa qahramonlar qatorida u Indra yigʻilishida boʻlib, Brahmaga xizmat qiladi.

Vishnu Puranaga koʻra uning rafiqasi Kshama, uning uchta oʻgʻli bor — Kardama, Urvarivan, Sahishnu. Kshamadan, Agni Puranaga koʻra, Pulahining yana bir oʻgʻli Karmashreshtha tugʻilgan. Bundan tashqari, antilopalar, sherlar, yoʻlbarslar va kimpurushlar, baʼzi manbalarga koʻra, pishachi, kapalaklar va boʻrilar ham aynan Pulaxadan kelib chiqqan.

U zohidlikning buyuk kuchi bilan taʼminlangan, u Arjuna tugʻilishida va xudo Skanda boshlanishida ishtirok etgan.

Pulastya bilan birgalikda u donishmand Parasarani barcha Rakshasalarni yoʻq qilish uchun katta qurbonlik uyushtirish rejasidan qaytardi. Pulaxaning oʻzi Gang daryosining irmogʻi boʻlgan Alakananda daryosida asketizmni amalga oshirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Zakoni Manu. — M.: EKSMO-Press, 2002. — S. 22. — ISBN 5-04-008975-9.
2. ↑  Maxabxarata. Kniga vtoraya. Sabxaparva (Kniga o sobranii). / Per. s sanskr. i komment. V. I. Kalyanova. — L.: Nauka, 1962. — S. 21, 27.
3. 1 2  Mani, Vettam. Puranic Encyclopedia. — New Delhi:Motilal Banarsidass, 1975. — P. 612. — ISBN 0-8426-0822-2
4. ↑  Maxabxarata. Kniga pervaya. Adiparva. / Per. s sanskr. i komment. V. I. Kalyanova. — L.: Nauka, 1950. — S. 178.
5. ↑  Induizm. Djaynizm. Sikxizm / Pod obщ.red. M. F. Albedil i A. M. Dubyanskogo. — M.: Respublika, 1996. — S. 329. — ISBN 5-250-02557-9.
6. ↑  Maxabxarata. Kniga pervaya. Adiparva. / Per. s sanskr. i komment. V. I. Kalyanova. — L.: Nauka, 1950. — S. 337.
7. ↑  Maxabxarata. Kniga devyataya. Shalyaparva ili kniga o Shale. / Per. s sanskr. i komment. V. I. Kalyanova. — M.: Ladomir, 1996. — S. 151. — ISBN 5-86218-259-4
8. ↑  Maxabxarata. Kniga pervaya. Adiparva. / Per. s sanskr. i komment. V. I. Kalyanova. — L.: Nauka, 1950. — S. 462.
**Mehmet Sodiq Poshsho (Karavezir)** (1825-1901-yillarda tugʻilgan Limni) — Usmonlilar saltanatining soʻnggi yillarida hukumatda vazir gubernator va bosh vazir lavozimlarida ishlagan davlat arbobi.

Siyosiy hayoti
--------------

1869-yil 18-fevraldan 1869-yil 8-avgustgacha , u moliya vaziri bo'lib ishladi. 1869-yil 28-aprelda vazir unvonini oldi. 1870-yil avgust-oktyabr oylari orasida Vaqf vaziri etib tayinlangan. Mehmet Sodiq Poshsho 1970-yil 24-oktabrda Aydn gubernatorligiga yuborildi. U 1871-yil 22- sentyabrda ikkinchi marta moliya vaziri bo'ldi. U 1871-yil 13-noyabrda vazir Mahmud Nedim Poshho bilan kelishmovchilik tufayli ishdan bo'shatildi. 1872- yil 30-iyunda ikkinchi marta Oydin hokimi etib tayinlandi. U 1872-yil 13-avgustda Midhat Poshshoning katta vazirligida uchinchi marta Moliya vaziri bo'ldi va 1873-yil 16 -fevralgacha bu lavozimda ishladi. 1873-yil 7-mayda *Sulton Abdulaziz* tomonidan Rusmat homiyligiga tayinlangan. U bu lavozimni 1874- yil iyul oyining boshida tark etdi. 1875-yil 25-oktabrda Parij elchixonasiga olib kelgach, 1877-yil 5-fevralda Dunay gubernatorligiga yuboriladi. Oradan uch oy o‘tgach, u gubernatorlikdan chetlashtirildi. "Majolis-i Askeriyya"ga kiritildi. Keyin u Immigratsiya komissiyasining raisi etib tayinlandi. 1877- yilning noyabrida u yangi ochilgan parlamentga Istanbul deputati sifatida kirdi. 

1878-yil 11-yanvarda ikkinchi marta korrupsiya vaziri bo'ldi. 1878-yil 18-aprelda u jamoat ishlari vazirligi ma'suliyati ostida qolishi sharti bilan Majlis-i Vükela raisligida bosh vazir bo'ldi. Ali Suavi boshchiligidagi Chiragan bosqinidan keyin 1878-yil 28-mayda ishdan bo‘shatildi. 1878-yil 12-iyun kuni Jazoir-i Bahr-i Sefid viloyatiga (Rodos va Xios gubernatorligi) gubernator etib tayinlandi va u yerda uch yil xizmat qiladi. 1881-yil 4-iyunda ishdan boʻshatilgan Mehmet Sodiq Poshsho Lemnosda yashashga majbur boʻldi.

### O'limi

1901-yilning aprel-iyul oylarida Limnida vafot etgan *Mehmet Sodiq Poshsho* bu yerda Niyoziy-i Misriy qabri yaqinida dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Son Dönem Osmanlı Erkan ve Ricali (1839 - 1922) Prosopografik Rehber, Sinan Kuneralp, ISIS Press, İstanbul, ISBN 9784281181, 1999
2. 1 2  „İslam Ansiklopedisi, Kemal Beydilli". 1 ocak 2017da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1 haziran 2015.

Havolalar
---------

* Buz, Ayhan (2009) "Usmonli sadr vazirlari", Istanbul: Nima uchun kitob, ISBN 978-975-254-278-5.
* Danishmend, Ismoil Hamiy (1971), *Usmonli davlati Erkaniy*, Istanbul: Turkiya nashriyoti
* Kuneralp, Sinan (1999) *Late, Usmonli Erkan va Ricali ,(1839 - 1922) Prosopographic Directory*, Istanbul:ISIS Press, ISBN 9784281181 .
* Inal, İbnülemin Mehmet Kamol, (1964) *Oxirgi Buyuk Vazirlar 4 jild*, Anqara: Milli Eğitim Basimevi, (Dergah nashriyoti 2002), (Google kitoblari  12 Mayıs , 2014 tarihinde ,
* Tektash, Nozim (2002), *Usmonli Imperiyasida Buyuk Vazirlarning Ikkinchi Inson Hukmronligi*, Istanbul: Çatı Yayınevi, (Google kitoblari:  7 Aralık, 2017 tarihinde

Andoza:Başlangıç kutusu
|-
! Siyosiy idoralar

Andoza:Sıra kutusu

|}
Golra Sharifdagi Meher Ali Shoh ziyoratgohi
**Golra Sharif** (urdu: گولڑہ شریف) Pokiston poytaxti Islomobod hududidagi Margalla tepaliklari yaqinida joylashgan shaharcha, taxminan 520 m (1,710 ft) dengiz sathidan balandlikda, 17 km (11 mi) qadimiy Taxila shahri bor. U har yili minglab dindorlarni o'ziga jalb etadigan Meher Ali Shoh maqbarasi bilan mashhur. Meher Ali Shohning ajdodlari kelishidan oldin Golra Sharif Ravalpindi chekkasida joylashgan qishloq edi. Nasiruddin Nosir Golra Shariflik Meher Ali Shohning nevarasi va Sayid G‘ulom Moinuddin Giloniyning o‘g‘li edi. U Pokiston poytaxti Islomobod hududidagi Golra Sharif ziyoratgohining qo‘riqchisi bo‘lgan.

Temir yo'l
----------

Golra Sharif temir yo'l stantsiyasi Golra Sharif shahridagi Golra yo'lida joylashgan. Stansiya 1881-yilda tashkil etilgan. Bu Peshavar, Kohat, Havelian va Multanni bog'lash uchun Pokiston temir yo'llarining muhim birlashmasi hisoblanadiigan temir yo'l merosi muzeyi joylashgan .Andoza:Neighbourhoods of IslamabadKoordinatalari: 33°41′38″N 72°58′39″E﻿ / ﻿33.6940°N 72.9775°E﻿ / 33.6940; 72.9775GOKoordinatalari: 33°41′38″N 72°58′39″E﻿ / ﻿33.6940°N 72.9775°E﻿ / 33.6940; 72.9775GO
**Pul bozori** — moliya bozorining asosan qisqa muddatli (bir yilgacha) kredit operatsiyalari amalga oshiriladigan qismi. Pul bozoridagi operatsiyalar firmalarning aylanma kapitali hara-katiga, banklarning qisqa muddatli resurelariga xizmat koʻrsatadi. Ken g maʼnoda Pul bozori xususiy shaxslar, davlat, nobank davlat muassasalari pulga talab bilan va banklar pul taklifi bilan chiqadigan bozordir. Pul bozori vaqtincha yetishmayotgan aylanma vositalarni toʻldirish imkoniyatini beradi. Pul bozorining asosiy ishtirokchilari — Markaziy bank va tijorat banklari hisoblanadi. Keyingi yillarda bankdan tashqari moliya vositachilari (mas, AQShdagi P.b, hamkorlik fondlari) ham ishtirok etadi. Pul bozorida yuqori likvidlikka ega boʻlgan qimmatbaho qogʻozlar — xazina va tijorat veksellari, depozit sertifikatlari, bank akseptlari, qimmatli qogʻozlar, munitsipal veksellari va boshqa qatnashadi. Pul bozori iqtisodiyotni boshqarishning muhim obʼyektlaridan biridir. Pul bozori davlat harajatlarini kreditlash va byudjet taqchilligini qoplashning manbai sifatida kat-ta ahamiyatga ega. Xalqaro valyuta-kredit munosabatlari rivojlanishi bilan xalqaro Pul bozorilari paydo boʻldi (eng yiriklari Amerika Pul bozori, Yevropa Pul bozori).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qurilish fizikasi** - bino va inshootlarni qurish hamda ulardan foydalanish bilan bogʻliq fizik jarayonlar va hodisalarni oʻrganish hamda ularga doir muhandislik hisoblash usullarini ishlab chiqish bilan shugʻullanuvchi ilmiy fanlar (amaliy fizika boʻlimlari) majmui. Asosiy sohalari — qurilish akustikasi. kurilish yorugʻlik texnikasi, qurilish issiqlik texnikasi. Bular tovush yoki yorugʻlikning tarqalishi, issiqlikning koʻchishi qonuniyatlarini oʻrganish masalalari bilan shugʻullanadi. Ular ishlab chiqqan tavsiyalar binolar va inshootlarda odamning sezgi organlari uchun eng qulay va gigiyena nuqtai nazaridan eng maqbul akustika, yorugʻlik va temperatura-namlik sharoitlarini yaratishda juda qoʻl keladi. Qurilish konstruksiyalari va qurilish materi-allarining chidamliligi nazariyasi, qurilish iqlimshunosligi va qurilish aerodinamikasi boʻlimlari ham Qf.ning muhim sohalari hisoblanadi. Bino va inshootlarning mustah-kamligi, bikirligi va turgʻunligi masalalari amaliy fizikaning muhim boʻlimi qurilish mexanikasit oʻrganiladi.

Qurilish iqlimshunosligida bino va inshootlar hamda ularning konstruksiyalariga tashqi iqlim sharoitlarining taʼsiri oʻrganiladi. Xonalardagi ichki iqlimning xususiyatlari ularning binoda qanday joylashganligiga va binoning aerodinamik koʻrsatkichlariga bogʻliq, chunki xonalarda temperatura va namlikning tarqalishi tabiiy havo almashinish sharoitlariga qarab har xil boʻladi. Qurilish obʼyektlarining aerodinamik shart-sharoitlarini oʻrganish sanoat va jamoat binolarini har taraflama qulay qurishga imkon beradi. Qurilish fizikasining taraqqiyoti bu boradagi ilmiy tadqiqot ishlarida yangi usullar va vositalardan foydalanish bilan bogʻliq. Mas, qurilish materiallarining struktura-mexanik koʻrsatkichlari, ularning konstruksiyalaridagi namlik sharoiti va holatini oʻrganishda ultratovushlar, lazer nurlari, gamma-nurlar, radioaktiv izotoplardan foydalaniladi. Xona ichidagi havoni isitish va moʻʼtadillashda yarimoʻtkazgichlar texnikasini qoʻllash mumkin.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hamid Sulaymonovich Sulaymonov** (1910.5.5 — Toshkent — 1979. 8.6) — oʻzbek adabiyotshunosi, matnshunosi. 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1964). Filol. fanlari doktori (1961), professor (1971). Moskva kinematografiya institutini tugatgan (1932). Toshkent pedagogika instituti oʻqituvchisi, kafedra mudiri va Toshkent Davlat Universiteti dotsenti (1935—50). 50y.larda qatagʻonga uchragan. 60y.larda oklangan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot instituti sektori mudiri (1962—67). Alisher Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyi (1967— 69) va Qoʻlyozmalar instituti (1978—79) direktori. Asosiy ilmiy faoliyati Alisher Navoiy lirikasining tekstologik tadqiqotlariga bagʻishlangan. Navoiy qoʻlyozmalari bibliografiyasini tuzgan (1946—47) va shoirning "Badoye ulbidoya", "Navodir unnihoya" devonlari qoʻlyozmalarini topib (1959), ular shoir tomonidan tuzilganligini isbotlagan. "Xazoyin ul-maoniy" tanqidiy matnini tuzgan va nashr ettirgan (1958—60). "Devoni Foniy" qoʻlyozmalarini (Fransiyadan) topib, fotonusxa asosida nashr ettirgan (1965). Hofiz Xorazmiyning 2 j.li "Devon"i fotonusxasini Haydarobod (1975, Hindiston)dan Toshkentga olib kelib (1977), soʻz boshi yozib chop ettirgan (1980). Xattotlik va kitobat sanʼatiga oid ilmiy asarlar yozgan. "Boburnoma"ga ishlangan rasmlar" (1959), "Navoiy asarlariga ishlangan rasmlar" (1980, F. Sulaymonova bilan hamkorlikda), "Amir Xusrav asarlariga ishlangan rasmlar" (1983, F. Sulaymonova bilan hamkorlikda) albomlarini tuzgan va chop ettirgan. Toshkent, Andijon, Qoʻqon, Samarqand, Jizzax shahridagi adabiyot muzeylari hamda Qoʻlyozmalar institutining tashkil etilishiga rahbarlik qilgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1979). 

Toshkent shahridagi koʻchalardan biriga S. nomi berilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Puli Duxtar koʻprigi** Eronning Luriston ustonida joylashgan boʻlib, ushbu ko‘prik Eron hududiga islom dini kirib kelishidan avval qurilgan inshoot bo‘lib, alohida ahamiyatga ega. Luriston viloyatida ikkita „Puli Duxtar" yoki „Kurud Duxtar" nomli ko‘prik bo‘lib, biri Kuhdasht shahrining Tarhon tumanida, ikkinchisi Puli Duxtar shahridagi Joydar tumanida joylashgan. Taxminlarga ko‘ra, ko‘prik binosi Sosoniylar davriga mansub.

Ko‘prik sharqdan g‘arbga qaragan bo‘lib, uning uzunligi 270 m.ni tashkil etadi. Uning poydevori toshdan qurilgan bo‘lib, daryo tubida turadi. Ko‘prikda bir dona arka bo‘lib, Xurramobod-Andimashk yo‘li uning tagidan o‘tadi. Arkaning balandligi asfalt yo‘ldan 18 m. va suv sathidan 30 m.ni tashkil etadi. Aksariyat tarixchilar ko‘prikning nomini Puli Duxtar, yaʼni Qiz ko‘prikni Anahita maʼbudasiga nisbat beradilar.

Manbalar
--------

1. ↑  Mostafaviy, Hamid*. Tasvirlarda Eron bo'ylab sayohat*, 2013, SOKHANVARAN PUB. — 239 bet. ISBN 978-600-9675-31-3.
**Qurilish konstruksiyalari** — bino va inshootlarning asosiy qismlari. Koʻtaruvchi, toʻsuvchi, koʻtaruvchi-toʻsuvchi va yopuvchi kabi turlarga boʻlinadi. Arka, ferma va rama shartli ravishda koʻtaruvchi; devor va yopmalarning panellari, gumbaz va boshqa toʻsuvchi, koʻtaruvchi va yopuvchi Qurilish konstruksiyalari hisoblanadi. Qurilish konstruksiyalarining tekis (balka, ferma, rama) va fazoviy (gumbaz va boshqalar) xillari bor. Qurilish konstruksiyalari beton va temir-beton, metall, plastmassa, yogʻoch va gʻishtdan ishlanadi.

Qurilishda beton va temir-beton konstruksiyalar keng tarqalgan. Gidro-texnika inshootlari, yoʻllar, aero-dromlar, rezervuarlar qurishda yaxlit temir-beton ishlatiladi. Maxsus beton va temirbeton yuqori va past temperaturalar yoki kimyoviy agressiv muhitlar taʼsi-rida boʻladigan inshootlarni qurishda qoʻllaniladi. Metall konstruksiyalar, asosan, koʻp qavatli bino va inshootlarning sinchlari, sexlar, katta hajmli rezervuarlar, koʻpriklar qurishda ishlatiladi.

Gʻisht, tabiiy tosh, mayda bloklar va boshqa konstruksiyalar yirik panellarga qaraganda kamroq ishlatiladi. Yogʻoch konstruksiyalardan foydalanishning asosiy yoʻnalishi yelimlangan yogʻoch konstruksiyalarga oʻtishdir. Qurilishda koʻtaruvchi va toʻsuvchi konstruksiyalar uchun yelimlangan yogʻoch keng qoʻlla-niladi. Industrial konstruksiyalardan asbestsement pnevmatik konstruksiyalar; yengil qotishmalar va plastik massalar ishlatiladigan konstruksiyalar keng tarqalgan. Qurilish konstruksiyalariga qoʻyiladigan asosiy talablar: tayyorlashni in-dustrlashtirish koʻlami (zavod sharoitida tayyorlanishi), samaradorligi (materiallar sarfi va qiymati boʻyicha), tashish va montaj qilishning qulayligi.

Oʻzbekiston meʼmorchiligida qadimdan arka, gumbaz, ravoq kabi Qurilish konstruksiyalarida asosan pishiq gʻisht va ganch ishlatilgan (qarang Arkaustuni). 20-asr 40-yillaridan temir-beton va quyma beton konstruksiyalar keng rasm boʻldi. Qurilishda ishlatiladigan temir-beton konstruksiyalar asosan 2 usul-da: qurilish obʼyektining oʻzida va zavod yoki tajriba maydonlarida tayyorlanadi. 20-asr 90-yillaridan plastmassa va alyuminiy Qurilish konstruksiyalari (ayniqsa, rama, terrasa, deraza va eshiklar uchun) keng qoʻllanilmoqda.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
New York, Beshinchi avenyudagi „Forbes" nashriyoti
**Forbes** — amerikaning biznes nashri. Ikki haftada bir nashr etiladigan jurnal maqolalari, asosan, moliya, sanoat, sarmoya va marketing kabi mavzularda boʻladi. Forbes, shuningdek, texnologiya, ilm-fan, siyosat va huquq kabi mavzularda ham yozadi. Bosh ofisi Nyu-Jersi (AQSh) da joylashgan. Asosiy raqobatchilari Fortune hamda Bloomberg Businessweek nashrlari sanaladi.

Jurnal oʻzining roʻyxatlari va reytinglari bilan mashhur. Jumladan, dunyoning eng boy odamlari, Amerikaning eng boy odamlari, jahonning top kompaniyalari, 30 yoshgacha boʻlgan 30 milliarder va boshqalar. Forbes jurnalining shiori „Dunyoni oʻzgartir" deb ataladi. Uning asoschisi va bosh muharriri Steve Forbes sanaladi. Jurnal 2014-yilda Hong Kongning Integrated Whale Media Investments investitsiya guruhiga sotiladi.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
shartnomashartnoma
Pakta sunt servanda (lot.pacta sunt servanda — so‘zma-so‘z: shartnomalarni hurmat qilish lozim) — xalqaro shartnomalarni vijdonan bajarish (ado etish) va davlatlar o‘rtasida tuzilgan shartnomalarga qatʼiy rioya qilish tamoyili hisoblanadi. Tomonlarga maʼlum bo‘lgan, ammo ular tomonidan har doim ham tatbiq etilmaydigan qadimiy qoida.
Pakta sunt servanda xalqaro huquqning asosiy tamoyillaridan biri bo‘lib, tomonlarning xalqaro shartnomalardan kelib chiqadigan majburiyatlarini qatʼiy va vijdonan bajarishi zarurligini bildiradi. Shartnomalar odatda kuchlarning maʼlum bir muvozanatini o‘rnatadi, ularning o‘zgarishi esa ko‘pincha ushbu qoidani eʼtiborsiz qoldirilishiga olib keladi.
Pakta sunt servanda tamoyiliga rioya qilmasdan xalqaro munosabatlarning barqarorligiga va ularning huquqiy qo‘llab-quvvatlanishiga erishib bo‘lmaydi. Uning buzilishi xalqaro huquqiy javobgarlikni keltirib chiqaradi.
Pakta sunt servanda tamoyili faqat xalqaro huquqqa to‘liq mos ravishda qabul qilingan xalqaro majburiyatlarga nisbatan qo‘llaniladi. Bu esa o‘zaro teng bo‘lmagan shartnomalarga taalluqli emasligini anglatadi.
Rim davrida faqat shartnomalar majburiy deb hisoblanar, ular paktlar kamroq kuchga ega hamda ular xuddi shu tabiiy majburiyatlardan kelib chiqadi deb hisoblanadi, ammo hech qanday tarzda fuqarolik harakatlari emas edi. Bu Vizantiya qonunchiligidagi pacta sunt servanda tushunchasi bilan butunlay oʻzgaradi.

Ushbu tamoyil BMT Nizomida, 1969-yilgi Xalqaro shartnomalar huquqi to‘g‘risidagi Vena konvensiyasida, Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik bo‘yicha Kengashning yakuniy aktida va boshqa xalqaro hujjatlarda mustahkamlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „pacta sunt servanda" (Inglizcha). *www.britannica.com*. Qaraldi: 24-noyabr 2022-yil.
2. ↑  *John Stephens.* „Pacta Sunt Servanda Bu nimani anglatadi? Istisnolar" (O'zbekcha). *uz.warbletoncouncil.org* (1-yanvar 2021-yil). Qaraldi: 24-noyabr 2022-yil.
Niamh Charles (1999-yil 21-iyun kuni tugʻilgan) — ingliz futbolchisi qanot vingeri, FA WSL «Chelsi»da va Angliya terma jamoasida oʻynaydi.

Klubdagi karyera
----------------

### Angliya Liverpool

Futbol akademiyada katta taassurot qoldirgan Charlz 2016-yilning aprel oyida «Sanderlend»ga qarshi oʻyinda «Liverpool» safida debyut qilgan. Liverpool va 17 yoshgacha boʻlgan Angliya bilan ajoyib 2016-yilgi mavsumdan soʻng, u Northwest Football Awards marosimida ayollarning futbol boʻyicha mukofotiga nomzod boʻldi.

### Angliya Chelsea

2019-20-yilgi mavsum yakunida «Liverpool» quyi ligaga tushib ketganidan soʻng, Charles «Chelsi» bilan shartnoma imzoladi.

Terma jamoa
-----------

Angliya yoshlar jamoasida Charles 2016-yilda 17 yoshgacha boʻlgan ayollar oʻrtasidagi UEFA chempionati va FIFA U-17 yoshgacha boʻlgan ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionatida oʻynagan.

UEFA U-17 saralash bosqichida Charles oltita gol bilan Angliya terma jamoasining uchinchi toʻpurari boʻldi. Keyin u toʻrtta gol bilan UEFA final turnirida bronza butsasini qoʻlga kiritdi va Angliyaga uchinchi oʻrinni egallashiga hamda 2016-yilgi 17 yoshgacha boʻlgan ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionatiga yoʻllanmani qoʻlga kiritishiga yordam berdi.

Charles 2016-yilgi FIFA 17 yoshgacha boʻlgan ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionatining birorta oʻyinida gol ura olmadi. Angliya Yaponiyaga qarshi chorak final oʻyinida turnirni tark etgan edi. 2021-yil 27-may kuni Charles 2020-yilgi Olimpiada oʻyinlari uchun Angliya ayollar olimpiya futbol jamoasining toʻrtta zaxira oʻyinchisidan biri sifatida olimpiya jamoasga chaqiruv oldi.

Karyera statistikasi
--------------------

### Klub

Niamh Charles AngliyaLiverpool tarkibida

| Klub | Liga | Mavsum | Liga | Kubok | Liga kubogi | Qitʼa | Umumiy |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Oʻyin | Gol | Oʻyin | Gol | Oʻyin | Gol | Oʻyin | Gol | Oʻyin | Gol |
| Liverpool | FA WSL | 2016 | 8 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | — | 9 | 0 |
| 017 | 7 | 0 | 1 | 0 | — | — | 8 | 0 |
| 2017–18 | 5 | 2 | 0 | 0 | 2 | 1 | — | 7 | 3 |
| Chelsea | FA WSL | 2020–21 | 13 | 1 | 2 | 0 | 4 | 1 | 8 | 0 | 27 | 2 |
| 2021–22 | 2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 |
| Karyerada umumiy | 35 | 3 | 3 | 0 | 7 | 2 | 8 | 0 | 53 | 5 |

2017-yil 4-may Liverpool Arsenalga qarshi o'yin oldi mashg'uloti

  

### Terma jamoa

| Yil | Angliya | Buyuk Britaniya |
| --- | --- | --- |
| Oʻyin | Gol | Oʻyin | Gol |
| 2021 | 2 | 0 | 0 | 0 |
| Umumiy | 2 | 0 | 0 | 0 |

Yutuqlar
--------

* Arnold Klark Kubogi 2022-yil

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
**Niamey** — Niger poytaxti. Mamlakatning muhim siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Niamey departamentining maʼmuriy markazi. Niamey shahrining umumiy maydoni 239,30 kmni tashkil etadi. Niger daryosi sohilida, 163 m balandlikda joylashgan. Iqlimi subekvatorial iklim, oʻrtacha yillik temperatura 25°. Yiliga 350 mm yogʻin yogʻadi. Aholisi 1 058 847 million kishi (2012).

19-asr oxirlarida Niamey oʻrnida qishloq boʻlgan. 1926-yilda Niger fransuz mustamlakasining maʼmuriy markazi Zinder shahridan Niameyga koʻchirilgan. 1960-yil avgustdan Niger Respublikasi poytaxti.

Muhim transport yoʻllari tuguni, Niger daryosidagi pristan. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Qishloq xoʻjaligi rayonning savdo markazi. Toʻqimachilik fabrikasi, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Qurilish materiallari, mebel, qishloq xoʻjaligi anjomlari ishlab chiqariladi. Hunarmandchilik rivojlangan (kulolchilik buyumlari, teri, kumush, oltin va yogʻochdan turli buyumlar tayyorlanadi). Issiklik elektr stansiyasi ishlab turibdi. Prezident saroyi, mehmonxonalar, universitet (1973), Sogʻliqni saqlash milliy maktabi, Geologiya va konchilik ishlari boʻyicha byuro, tropik oʻrmonchilik texnika markazi, qishloq xoʻjaligi instituti kabi ilmiy muassasalar, milliy muzey bor.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Afrika geografiyasi | *Afrika geografiyasi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Afrika poytaxtlari |
| --- |
|  |
| 
BMTga aʼzo mamlakatlar: Abuja **·**  Addis-Abeba **·**  Akkra **·**  Jazoir **·**  Antananarivu **·**  Asmera **·**  Bamako **·**  Bangi **·**  Banjul **·**  Bisau **·**  Brazzavil **·**  Bujumbura **·**  Viktoriya **·**  Vindxuk **·**  Gaborone **·**  Dakar **·**  Jibuti **·**  Juba **·**  Dodoma **·**  Qohira **·**  Kampala **·**  Kigali **·**  Kinshasa **·**  Konakri **·**  Librevil **·**  Lilongve **·**  Lome **·**  Luanda **·**  Lusaka **·**  Maseru **·**  Malabo **·**  Maputu **·**  Mbabane **·**  Mogadisho **·**  Monroviya **·**  Moroni **·**  Nayrobi **·**  Njamena **·**  Niamey **·**  Nuakshot **·**  Port-lui **·**  Porto-Novo **·**  Praya **·**  Pretoriya **·**  Rabot **·**  San-Tome **·**  Tarobulus al-Gʻarb **·**  Tunis **·**  Uagadugu **·**  Fritaun **·**  Xarare **·**  Xartum **·**  Yamusukro **·**  Yaunde

Boshqa hududlar: Jeymstaun **·**  Sen-DeniTan olinmagan davlatlar: Bir-Lelu **·**  Garoue **·**  Tombuktu **·**  Xargeysa **·**  Al-Ayun
 |

 |
**Janubiy xitoy platformasi** — tokembriy davri platformasi, Yanszi daryosining kuyi oqimi havzasida joylashgan. Platformadagi anteklizalarda paleozoy yotqiziqlarining gʻilofi saqlangan. Mezozoy erasida kuchli tektonomagmatik faollashish boʻlgan. J. X. p. Xitoy-Koreya platformasidan Sinlin togʻining burmalangan mintaqasi orqali ajralgan. J. X. p.ning tokembriy kristalli zamini (gneyslar, metamorfik slanetslar) Yanszi daryosining jan.dagi Xunan va Szyansi provinitsiyalarida yer yuzasiga chiqib qolgan. J. X. p.ning koʻp qismi kechki proterozoy (siniy yotqiziqlari), paleozoy va trias (dengiz yotqiziqlari: ohaktoshlar, qumtosh, gilli va karbonatli qatlamlar), shuningdek, perm, yura, boʻr davri kontinental koʻmirli yotqiziqlardan iborat choʻkindilar gʻilofidan tashkil topgan. J. X. p. boʻr davrida shiddatli deformatsiyalangan. Platformaning sharqiy qismidagi granitlarda volfram, qalay, surma, simob va b. konlar, uning choʻkindi gʻilofida esa boksit, temir, marganets, toshkoʻmir, yonuvchi slanets, neft va tuz konlari mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
Janubiy okean
**Janubiy okean** — Dunyo okeani (Atlantika, Hind, Tinch okeanlari)ning Antarktidani oʻrab turgan qismining shartli nomi. Dastlab golland geografi B. Varenius 1650-yilda mustaqil okean sifatida ajratgan. Okeanning chegarasi Janubiy Amerika, Afrika, Avstraliya materiklarining va Tasmaniya hamda Yangi Zelandiya o.larining jan. chekkalari orqali oʻtkazilgan shartli chiziq va jan. qutbiy doyra, 35—60° j. k.lar orqali oʻtkazilgan. Antarktika atlasida Janubiy okeanning shartli chegarasi qilib Antarktika konvergensiya zonasi (55° j. k. yaqinida) hisoblanadi. Janubiy okeanni alohida okean qilib ajratishda iqlimning sovuqligi, gidrologik sharoitlar asos qilib olingan. Ammo keyingi tadqiqotlar natijasida Janubiy okeanning Atlantika, Tinch va Hind okeanlarga yondosh sektorlarida uning iqlimiy va gidrologik sharoitlari oʻsha okeanlarnikiga oʻxshashligi maʼlum boʻldi. Dengizchilik amaliyotida Janubiy okean termini qoʻllanilmaydi, chunki dengizchilikka oid oʻquv qoʻllanmalarida bu tushuncha uchramaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |
| --- |
| **Okeanlar (Ularning barchasi dunyo okeanining bir qismidir)** |
| Tinch okeani · Atlantika okeani · Hind okeani · Janubiy okean · Shimoliy Muz okeani |
Reyn midiyalari
**Reyn midiyalar**i (nemischa:) nemis oshxonasining klassik taomi. Taomning asosiy ingredientlari — Reyn deltasi yaqinidagi Shimoliy dengizdan midiyalar hamda Oʻrta va Yuqori Reynda keltirilgan oq musallas.Daryo transporti yaxshi rivojlangani tufayli bu mahsulotlarni topish qiyinchilik tugʻdirmagan.Midiyalar 20-asr boshlariga qadar Germaniyada kambagʻallarning taomi hisoblanar edi, urushdan keyingi davrda midiyalar qoʻylar, sigirlar boqilgan dengiz qirgʻogʻidan ovlangan. Bu davrda Shimoliy Reyn-Vestfaliyaga tez-tez yuborilgani uchun ham oziq-ovqat tanqisligi kamroq sezilgan. Shu tariqa midiyalar Reyn-Rur mintaqasida mashhur taomga aylangan.

Reyn uslubida midiya tayyorlash uchun piyoz, sabzi va seldereylar kub yoki somon shaklida toʻgʻraladi, qizib turgan sariyogʻda qovuriladi va koʻp miqdorda oq sharobda, yaxshisi quruq Rieslingda dimlanadi. Taʼbga koʻra tuz, qora murch dafna yaprogʻi, qalampirmunchoq va sarimsoq piyoz solinadi. Yuvilgan tirik midiya tayyor boʻlgan bulonga solinadi va qobigʻi ochilguncha dimlanadi. Germaniyaning shimolida Reyn uslubidagi midiya pivo, bulon yoki oddiy suv bilan ham tayyorlanadi.

Reyn uslubidagi midiyalar anʼanaviy ravishda chuqur likoplarda, idishda yoki ogʻirligi deyarli bir kilogramm boʻlgan qopqoqli tuvaklar sabzavotli shoʻrvasida solib dasturxonga tortiladi. Qora non va sariyogʻ bilan isteʼmol qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Die Welt: Uteshenie midiyami(olm.)
2. ↑  lieferando.de: Midii po-reynski(olm.)
3. ↑  Die Welt: Opyat xochetsya midiy(olm.)
4. ↑  rewe.de: Midii po-reynski Wayback Machine saytida arxivlandi (2021-05-11).(olm.)
5. ↑  koelnreporter.de: Reynskie midii(olm.)

Adabiyotlar
-----------

* Tom Dieck: Pottkieker. 50 klassische norddeutsche Gerichte mit Geschichte. Koehler, Gamburg 2013, ISBN 978-3-7822-1079-9, S. 40-41.

Havolalar
---------

* Westdeutscher Rundfunk: Reyn uslubidagi midiya(olm.) )
* Kabel Eins: Reyn uslubidagi midiya(olm.) )
Frontispiece of *Flora Lapponica*
***Flora Lapponica*** (Amsterdam, 1737) botanik, zoolog va tabiatshunos Karl Linney (1707-1788) tomonidan Laplandiyaga qilgan ekspeditsiyasidan so'ng yozilgan Laplandiya o'simliklari haqidagi ma'lumotdir.

1732-yil 12-maydan 1732-yil 10-sentabrgacha boʻlgan davrda va Uppsaladagi Qirollik Fanlar Jamiyatining oʻz sayohati uchun granti bilan Linney oʻzining tibbiyotga boʻlgan qiziqishini tabiat tarixi bilan uygʻunlashtirib sayohat qilishga muvaffaq boʻladi. Besh oy davomida Laplandiyada hayvonlar, o'simliklar va minerallarni yig'ish bilan shug'ullanadi.

*Florada Lapponica* Linneyning nomenklatura va tasnif haqidagi g'oyalari birinchi martta amaliy jihatdan qo'llanilgan va bu birinchi proto-zamonaviy floraga aylantirilgan. Hisob 534 turni qamrab olgan.Linnaean tasniflash tizimidan foydalangan va tavsiflangan turlar uchun geografik taqsimot va taksonomik eslatmalarni o'z ichiga olgan. Flora yozuvining botanika janrida birinchi misol sifatida Linneyni *Flora Lapponica* bilan bog'lagan Avgustin Piramus de Kandolle edi. Botanika tarixchisi E.L.Grin *Flora Lapponikani* "Linney yozuvlarining eng klassik va zavqlisi" deb ta'riflagan.

Laplandiya o'simligi *Linnaea borealisga* taniqli botanik Yan Frederik Gronovius Linnaeusning yutuqlari sharafiga nomlangan. *Critica Botanica* Linnaeus bu nomdan botanika nomlari sifatida esdalik shaxsiy ismlaridan foydalanishni targ'ib qilish uchun foydalanadi:

Ushbu asarning yangilanishi 1792-yilda Jeyms Edvard Smit tomonidan nashr etilgan bo'lib, Linneyni asosiy muallif sifatida keltirgan va Linneyning binomial nomenklaturasidan foydalangan. Ushbu kitoblarni Gerog (Göran) Valhenbergning 1812-yildagi "Flora Lapponica" asari bilan adashtirmaslik kerak, u turlarni o'simlik turlari va geografik hududlariga ko'ra tashkil qiladi.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  Linnaeus, Carl*. Flora Lapponica*, Amsterdam, 1737. 13-fevral 2019-yilda qaraldi.  Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-06-03).
2. ↑  Anderson (1997), pp. 42–43.
3. ↑  Blunt (2001), p. 38.
4. ↑  Frodin, David 2002. *Guide to Standard Floras of the World, 2nd ed*. Cambridge University Press: Cambridge. p. 27.
5. ↑  Smith, J.E.*. Flora Lapponica*, Second, London, 1792.
6. ↑  Georg, Walhenberg*. Flora Lapponica*, New York, 1812.

Havolalar
---------

Andoza:Carl LinnaeusAndoza:History of botany
Hid bilish nervi
**Hid bilish nervi** [pegush o1Gʻas1ogsh8| — bosh miya nervlarinchng 1-jufti. Hidlov retseptor hujayralarining oʻsimtalari (aksonlar)dan hosil boʻladi (qarang Hid bilish azolari). Bu oʻsimtalar oʻta nozik nerv tolalariga kiradi. Sut emizuvchilarda (boshqa umurtqalilardan farqli) Hid bilish nervin. yaxlit bir tutam boʻlmay bir nechta hidlov ipchalarini hosil qiladi. Bu tolalar gʻalvirsimon suyak koʻndalang (ilma-teshik) plastinkasining teshiklaridan oʻtib, burun boʻshligʻiga kiradi va shilliq qavatga tarqaladi. Hid bilish nervin.ning hid qabul qiluvchi retsep-torlari burunning shilliq qavatida joylashgan.

Yana q.
-------

* Yuz nervi


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 


|  |  |
| --- | --- |
| Odam bosh miyasi | *Nerv sistemasiga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Frustratsiya** (lot. frustratio — aldanish, rejalarning barbod boʻlishi) — muammoni hal qilish yoki maqsadga erishish yoʻlidagi faoliyatni izdan chiqaruvchi ruhiy holat. U kishining maqsadga erishishi yoʻlida uchraydigan, obyektiv ravishda yengib boʻlmaydigan yoki subʼektiv ravishda shunday tuyuladigan qiyinchiliklar tufayli paydo boʻladi. Frustratsiyani keltirib chiqaruvchi sabablar frustrator deyiladi. Flustratsiya holati frustratorning kuchiga, jadalligiga bogʻliq. Fluratsiya holatida shaxsning vaziyatni toʻgʻri baholash qobiliyati muhimdir. Shu bois turmushning noqulay taʼsirlariga qarshi kurashish uchun odam feʼl-atvoridagi barqarorlikni shakllantirish lozim. Frustratsiya ham boshqa ruhiy holatlar singari kishi feʼl-atvoriga xos yoki yangi xislatlarning boshlanishini koʻrsatuvchi, shuningdek, oʻtkinchi holat boʻlishi mumkin. Frustratsiya asosan, salbiy hissiyotlar uygʻotadi. Frustratsiyaning turlari: tajovuzkor holat, apatiya, depressiv holat, gʻamginlik tuygʻusi, oʻziga ishonmaslik, kuchsizlik, maʼyuslik va boshqa. Frustratsiyaning tajovuzkor holati koʻpincha oʻzini tuta olmaydigan, qoʻpol odamga xos boʻlsa, depressiya holati oʻziga ishonmaydigan shaxsga taalluqlidir. Baʼzan ogʻir tabiatli kishilarda ham shu xildagi holatni vujudga keltirish mumkin, lekin bu vaziyat uzoqqa choʻzilmaydi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dizel elektr stansiyasi** (DES) — dizel dvigateli bilan harakatlanuvchi, bir yoki bir necha elektr toki generatori bilan jihozlangan energetik qurilma. Muqim (statsionar) va Kuchma xillari boʻladi. Muqim DES ga PO, 120, 330, 440, 735 kVt va undan ortiq quvvatli toʻrt taktli (baʼzan, ikki taktli) dizel oʻrnatiladi. Oʻrtacha quvvatli muqim DES quvvati 750 kVt dan oshmaydi, katta DES esa 220 kVt gacha va undan ortiq quvvatli qilib quriladi. Kuchma DES qishloq xoʻjaligi, oʻrmon xoʻjaligi, geologikqidiruv ekspeditsiyalari va b.da kuch va yoritish tarmoqlarini elektr bilan taʼminlaydigan rezerv manba sifatida, transport (dizel-elektrovoz, dizelelektroxod va b.) da asosiy energetik qurilma sifatida qoʻllaniladi. Quvvati 10 kVt gacha bulgan DES bir ukli avtomobil tirkamasiga urnatib ishlatiladi. DES ning afzalligi: tejamli, turgʻun ishlaydi, yengil, tez ishga tushiriladi. DES elektr uzatish liniyalaridan uzoqdagi joylarni, shuningdek, bugʻ-kuch va suv-kuch qurilmalari qurib bulmaydigan hududlarni elektr toki bilan taʼminlashga muljallangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Diyen uglevodorodlar**, diyenlar, diolefinlar — ikkita qoʻshbogʻli toʻyinmagan uglevodorodlar. D. u. molekulasidagi qoʻshbogʻlarning oʻzaro joylashuviga qarab uch xil boʻladi: 1) ayrim qoʻshbogʻl i D. u. mas, pentadiyen -1,4; kimyoviy xossalari jihatdan olefinlarga oʻxshaydi; 2) zich (kumulyasiyalangan) qoʻshbogʻli D. u. allenlar sinfi shulardan iborat; 3) qoʻshbogʻlari oralangan (oddiy bogʻ vositali) D. u. D. u. etilen qatori uglevodorodlarining barcha xossalarini namoyon qiladi. D. u. olishning umumiy usullari: glikollar va toʻyinmagan spirtlar degidratatsiyasi, ikki atomli galoid birik-malardan galogen vodorodlar tortib olish reaksiyasi va b. D. u. poliamid tolalar, plastifikatorlar, lok, dori, sintetik kauchuk va b. i. ch.da asosiy xom ashyodir.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Iqbol Olimjonova** — O'zbekiston televideniyesi tarixidagi birinchi suxandon (diktor)

Hayoti
------

Iqbol Olimjonova — 1937-yil Toshkent shaxrida tug'ilgan. Asli kasbi shifokor, Toshkent tibbiyot insitutitini tamomlagan. Sinovlar asosida boshlovchilik qilgan, lekin oilaviy muammolar sabab 1958-yilda Moskva ko'chib ketgan va tibbiyot sohasini davom ettirib tibbiyot fanlari nomizodi ilmiy darajasiga ega bo'lgan.

Tarixi
------

O‘zbekiston televedeniyesining birinchi direktori Mirsolih Mirazamov xotiralariga ko'ra: Iqbol Olimjonovaning suxandonik qilishining ma'lum tarixi bor. Xullas, 1956-yil 5-noyabr kuni televideniye tarixida birinchi ko'rsatuv efirga uzatiish rejalashtirilgan, amma o‘sha paytlarda yangilik bo'lgan bu soha uchun biron bir mutaxasis topish muammo, xatto efirni ochib beradigan diktor ham bo'lmagan, shunda oliy o'quv dargohi talabalari orasidan suxandon izlash boshlangan. Bu mas'uliyatli ish televideniyening birinchi muharirlaridan biri Jonrid Abdullaxonovga topshirilgan. U bilan rejissor Armug‘on Muhammedov vertolyotda Toshkent tibbiyot insituti jamoasi paxta terayotgan Bo‘ka tumaniga borishgan. Ular juda ko'p yigit-qizlar bilan suhbatlashib, ko‘rinishi, ovozi, nutqi, intelektual jihatlarini sinovdan o'tkazib nihoyat diktorlikga Iqbol Olimjonovani tanlashgan. Ushbu tarixiy jarayon tufayli televideniye tarixidagi dastlabki diktor (garchi u ko'p faoliyat ko'rsatmagan bo'lsa-da), Iqbola Olimjonova bo'lib qolgan" - deya xotirlaydi. 1956-yil televideniyening ilk efirida Iqbol Olimjonova tomonidan aytilgan ilk so'zlari: 

>  Hurmatli o‘rtoqlar! Bugun barchamizda nihoyatda quvonchli kun. Shu daqiqadan boshlab, nafaqat O‘rta Osiyoda, balki Sharqda ilk telemarkaz o'z ishini boshladi.
> 
> 

Bu diktorni hamkasblari "Afsonaviy suxandon" deb atashgan, chunki ilk bor televideniyening ochilishida boshlovchilik qildi va bu imkoniyat uchun 500dan ortiq talabgorlar orasidan saralab olindi. Shunday bo'lishiga qaramay u televideniyeda ko'p vaqt ishlamadi ikki yildan so'ng Moskvaga uchib ketdi. U yerda o'zining tibbiyot sohasini davom ettirdi.

Manbalar
--------

1. 1 2  Hayitov, Shuhrat*. Televideniye mening taqdirimda*, Ijod Press, Toshkent: Ijod Press, 2022 — 37 bet. ISBN 978-9943-8132-8-1.
2. 1 2 3  Alisher Xadjayev, Shuhrat Hayitov*. Radio va Televideniye*, Ijod Press, Toshkent: Ijod Press, 2022 — 240-241-betlar bet. ISBN 978-9943-8132-7-4.