**Avliyo Georgiy xochi** (ruscha: *Георгиевский крест*) Rossiya Federatsiyasining davlat mukofotidir. Dastlab u Rossiya imperatori tomonidan tashkil etilgan. 1807—1913-yillar oraligʻida rasmiy ravishda **Avliyo Georgiy harbiy ordeni** sifatida tanilgan. Avliyo Georgiy xochi 1992-yilda Rossiya mukofotlari tizimida qayta tiklandi.

1807—1917-yillar tarixi
-----------------------

Imperator Aleksandr Ining 1807-yil fevraldagi farmonida ta'sis etilgan boʻlib, u harbiylarning quyi darajalarining (askarlar, dengizchilar va nodavlat harbiy muassasalar) "cheksiz jasorati" uchun mukofot sifatida moʻljallangan edi. Farmonning toʻrtinchi moddasi ordenni Sankt-Jorj ordeni bilan bir xil lentaga osishni buyurdi. Bir kishi uchun mukofotlar soni boʻyicha hech qanday cheklov oʻrnatilmagan edi.

Avliyo Georgiy xochi bilan taqdirlangan birinchi askar Yegor Ivanovich Mitroxin ismli otliq komissar edi. U 1807-yil 2-iyunda Fridlendda fransuzlarga qarshi jangda jasorati uchun mukofotni oldi.

Xochlarni raqamlash 1809-yil yanvar oyida boshlangan. oʻsha yili mukofotlar reestrini yuritish boshlangan. Bu vaqtga kelib, taxminan 10 000 orden allaqachon berilgan edi. 1812-yilgi urush boshida 16 833 orden ishlab chiqarilgan. Birinchi yillardagi mukofotlar statistikasi quyidagicha:

* 1812-yil: 6783 ta mukofotlandi
* 1813-yil: 8611 kishi mukofotlandi
* 1814-yil: 9345 ta mukofotlandi
* 1815-yil: 3983 ta mukofotlandi
* 1816-yil: 2682 ta mukofotlandi
* 1817-yil: 659 ta mukofotlandi
* 1818-yil: 328 ta mukofotlandi
* 1819-yil: 189 mukofot

1856-yildagi imperator farmoni ordenni toʻrtta darajaga ajratdi. Bir kishi dastlab toʻrtinchi darajani oladi va keyinchalik jasorat koʻrsatishi bilan yuqori darajalarga koʻtariladi; Toʻrtta darajani olgan kishi "Sent-Georgiyning toʻliq kavaleri" deb nomlangan. Birinchi va ikkinchi darajalar oltindan, uchinchi va toʻrtinchi darajalar kumushdan qilingan. Orqa tarafida raqamlash ordenning har bir darajasi uchun yangidan boshlandi.

1913-yildagi qirollik farmoni bilan "Sent-Georgiy xochi" nomi rasmiylashtirildi va raqamlash yangidan boshlandi. 1915-yilda urushdagi yetishmovchiliklar tufayli birinchi va ikkinchi darajali ordenlar quyi navli oltindan (60 foiz oltin, 39,5 foiz kumush, 0,5 foiz mis) yasalgan. Uchinchi va toʻrtinchi darajadagi bezaklar 99 foiz kumushdan ishlab chiqarilgan. Past navli oltindan 26 950 ta birinchi toifali xochlar (raqami 5531 dan 32 840 gacha) va 52 900 ta ikkinchi toifali xochlar (raqami 65 030 dan 12 131 gacha) ishlab chiqarilgan. 1914-yildan 1917-yilgacha berilgan Avliyo Georgiy xochlarining taxminiy soni:

* 1-daraja: 33 000
* 2-daraja: 65 000
* 3-daraja: 289 000
* 4-daraja: 1,2 mln

 Fransiyadagi rus ekspeditsiya kuchlarining askarlari. 1916-yil. oʻrtalaridagi ikkitasi Avliyo Georgiy xochini taqqan.
Bir million raqamini koʻrsatish uchun seriya raqamida "1M" ishlatilgan. 1916-yil 10-sentabrda Oliy Vazirlar Kengashi Avliyo Georgiy xochiga oʻzgartirish kiritishni ma'qulladi. Undan oltin va kumush olib tashlandi. Ular "sariq metall" (JM) va "oq metall" (BM) dan yasalgan xochlarni zarb qilishni boshladilar. Sariq metalldan yasalgan birinchi va ikkinchi darajali xochlarda seriya raqami tepasida "JM" (ruscha "JM") harflari, oq metalldan yasalgan ikkinchi va uchinchi darajadagi xochlarda seriya raqami ustida "BM" harflari bor edi. "JM" va "BM" da har bir daraja uchun ishlab chiqarilgan xochlar soni:

* 1-daraja JM 10 000: № 32 481 dan 42 480 gacha
* 2-daraja JM 20 000: 65 031 dan 85 030 gacha
* 3-daraja MB 49 500: № 289 151 dan 338 650 gacha
* 4-daraja MB 89 000: № 1,210,151 dan 1,299,150 gacha

1917-yilda Muvaqqat hukumat xoch toʻgʻrisidagi nizomni oʻzgartirib, uni kichik ofitserlarga topshirishga ruxsat berdi. Bunday taqdirlashda, lentaga kumush dafna novdasi oʻrnatildi. 1917-yildagi bolsheviklar inqilobidan soʻng Avliyo Georgiy xochi bekor qilindi, Sovet Ittifoqi davrida "Shon-sharaf" ordeni nominal ravishda uning oʻrnini egalladi.

1992-yil. Qayta tiklanish
-------------------------

 2008-yil avgust. Rossiya Prezidenti Dmitriy Medvedev kichik serjant bilan. 2008-yilgi Janubiy Osetiya urushida jangdagi jasorati uchun 4-darajali Avliyo Georgiy xochi bilan taqdirlangan.
1991-yilda Sovet Ittifoqi qulagandan soʻng Rossiya Federatsiyasi Oliy Kengashining 1992-yil 20-martdagi № 2557-I qarori bilan Avliyo Georgiy xochi qayta tiklandi. Uning taqdirlash mezonlariga ikki marta oʻzgartirishlar kiritilgan. Birinchi marta 2000-yil 8-avgustda Prezidentning 1463-sonli farmoni asosida va oxirgi marta Prezidentning 2010-yil 7-sentabrdagi 1099-sonli qarori asosida.

Avliyo Georgiy xochi askarlar, matroslar, serjantlar, kichik ofitserlar, posbonlarga Vatan himoyasidagi janglarda koʻrsatgan xizmatlari va jasorati uchun, shuningdek, boshqa davlatlar hududidagi janglarda koʻrsatgan jasorati, fidoyiligi va harbiy mahoratning tan olingan namunalari bilan xalqaro tinchlik va xavfsizlikni saqlash yoki tiklash uchun beriladi. Keyingi jasorat harakatlari uchun toʻrtta darajadan toʻrtinchi darajagacha ketma-ket mukofotlanadi.

Mukofot birinchi marta 2008-yil avgust oyida Janubiy Osetiyadagi qurolli mojaro paytida jasorat va qahramonlik koʻrsatgan askarlarga topshirilgan. oʻsha kuni Rossiya Prezidenti Dmitriy Medvedev harbiy burchlarini bajarishda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun 11 nafar askar va serjantni 4-darajali Avliyo Georgiy xochi bilan taqdirladi. Yana 263 harbiy xizmatchi Jorjiya operatsiyasida koʻrsatilgan jasorati uchun Avliyo Georgiy xochi bilan taqdirlandi.

**2008-yil avgust oyida 11 ta dastlabki oluvchilar roʻyxati**:

* Adushkin, Sergey Ravilyevich, kichik serjant
* Alekseev, Sergey Aleksandrovich, kichik serjant
* Bazhenov, Taras Germanovich, oddiy
* Kelohsaev, Atsamaz Tamerlanovich, kichik serjant
* Krupchatnikov, Aleksandr Dmitrievich, oddiy
* Mustafin, Farid Ravkatovich, oddiy
* Nurgaliyev, Nail Ravilyevich, oddiy
* Polushkin, Sergey Nikolaevich, kichik serjant
* Revin, Nikolay Dmitrievich, oddiy
* Suvorov, Dmitriy Aleksandrovich, oddiy
* Yunusov, Rustam Abduqodirovich, kichik serjant

Mukofot tavsifi
---------------

Zamonaviy Avliyo Georgiy xochi imperator varianti bilan deyarli bir xil. Eni 34 mm boʻlgan xochli patte boʻlib, koʻkrakning chap tomonida boshqa medallar bilan birga taqiladi. Old tomonida ajdahoni oʻldirgan otda Avliyo Georgiyning oʻng tomonida tasviri tushirilgan markaziy medalyon bor. Markaziy medalyonning orqa tomonida Avliyo Georgiy ordenining kirill yozuvidagi "SG" monogrammasi tasvirlangan. Xochning ikki lateral orqa tomonida mukofotning seriya raqami, chap qoʻlning chap tomonida "N" harfi boʻrttirmasi bor. Pastki qoʻlning orqa tomonida xoch darajasi boʻrtma tasvirlangan. Birinchi daraja uchun "1-я степ", ikkinchi daraja uchun "2-я степ", uchinchi daraja uchun "3-я степ" va "4-я степ" toʻrtinchi daraja uchun.

Birinchi va ikkinchi toifadagi xochlar zarhal kumushdan, uchinchi va toʻrtinchi toifadagi xochlar kumushdan qilingan. Toʻrtta xochning barchasi bir-birining ustiga chiqadigan 24 mm kenglikdagi Avliyo Georgiyning ipak moir lentasi bilan qoplangan standart ruscha beshburchakka osilgan. Birinchi va uchinchi darajali xochlarga ikkinchi va toʻrtinchi darajali mukofotlardan farqlash uchun bir xil lentadan yasalgan kamon yopishtiriladi.

Xoch taqilmaganda formaga lenta novda taqiladi. Lenta chizigʻi balandligi 8 mm va kengligi 24 mm boʻlib, unda mukofot darajasini bildiruvchi 7 mm balandlikdagi oltin metall Rim raqami mavjud.

* Avliyo Georgiy xochi 1-darajaAvliyo Georgiy xochi 1-daraja
* Avliyo Georgiy  xochi 2-darajaAvliyo Georgiy xochi 2-daraja
* Avliyo Georgiy xochi 3-darajaAvliyo Georgiy xochi 3-daraja
* Avliyo Georgiy xochi 4-darajaAvliyo Georgiy xochi 4-daraja
* 1-darajali Avliyo Georgiy xochi uchun tasma1-darajali Avliyo Georgiy xochi uchun tasma
* 2-darajali Avliyo Georgiy xochi uchun tasma2-darajali Avliyo Georgiy xochi uchun tasma
* 3-darajali Avliyo Georgiy xochi uchun tasma3-darajali Avliyo Georgiy xochi uchun tasma
* 4-darajali Avliyo Georgiy xochi uchun tasma4-darajali Avliyo Georgiy xochi uchun tasma

Manbalar
--------

1. ↑  „Google Sites". 26-noyabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2022-yil.
2. ↑  „Google Sites". 16-sentabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2022-yil.
3. ↑  „Георгиевская страница : Военный орден : Статут 1913 года".
4. ↑  „В. А. Дуров "Русские награды XVIII-начала ХХ века" :: Драконы в геральдике :: Dragons-nest.ru".
5. ↑  „Archived copy". 26-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-fevral 2012-yil.
6. ↑  „Указ о мерах по совершенствованию государственной наградной системы РФ".
7. ↑  „Archived copy". 20-aprel 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-sentabr 2015-yil.
8. ↑  „Archived copy". 21-iyun 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-fevral 2012-yil.
9. ↑  „Archived copy". 20-aprel 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-sentabr 2015-yil.