recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«al-Musnad»**(«al-Musnad al-Kabir») – Imom ash-Shosiyning toʻligʻicha hadislarga bagʻishlangan asaridir. Bu asarning yagona qoʻlyozma nusxasi yaqin vaqtgacha Suriyaning Damashq shahridagi «az-Zohiriya» kutubxonasida 277 raqam ostida saqlangan, keyinchalik Damashqdagi nodir qoʻlyozmalar saqlanadigan «Maktabat al-Asad» nomli kutubxonaga oʻtkazilgan. 192 varaqdan iborat ushbu qoʻlyozma hijriy 558 (milodiy 1163) yilda xattot al-Hofiz Ziyouddin al-Muqaddasiy tomonidan nasx xatida koʻchirilgan. Ushbu asar 1992-yilda Dubay shahrida yirik hadisshunos olim, doctor Mahfuz ar-Rahmon Zaynulloh tomonidan tadqiq etilib, bir necha jildda Madinai Munavvarada nashr etilgan.

Mazkur asar «Musnadi Shoshiy» deb ham yuritiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Abu Saʼid al-Haysam ibn Kulayb ash-Shoshiy. Al-Musnad. -Madinai munavvara: Maktabat alulum valhikam, 1990. 1 jild. -B. 14-17.

Havolalar
---------

* I.Usmonov, Ilmiy maqolalar toʻplami. Tarix. 343 bet. Yosh olimlar ilmiy maqolalari toʻplami. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va Oʻrta Taʼlim Vazirligi Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy universiteti. 2014.
**Vuhledar** ( ukraincha:  ***Вугледа́р*** , pronounced [wʊɦɫeˈdɑr] ; ruscha:  ***Угледар*** , pronounced [ʊgɫeˈdɑr], transkripsiyalangan **Ugledar,** Ikkala nomi ham "ko'mir sovg'asi" degan ma'noni anglatadi,bu esa uning ko'mir qazib olish sanoatiga ishora qiladi) - Ukrainaning Donetsk viloyatidagi viloyat ahamiyatiga ega shaharlardan biri .

Tarixi
------

1964-yilda sobiq Sovet davrida, yirik sanoat shaharlaridan biri bo'lgan.1970-yillarda janubiy Donbas havzasida ko'mir zahiralarini o'zlashtirish Kusbassga qaraganda kamroq foyda keltirardi va faqat kichik shaharcha paydo bo'ldi. 1969-yilda qishloq "Ugledar" deb o'zgartirildi.1991-yilda Vuhledar shahar maqomini oldi.

Donbasdagi urush boshlanganidan buton (2014), shahar Ukraina Qurolli kuchlari va Donetsk Xalq Respublikasi o'rtasidagi janglar tufayli o'zining qanchalik mustahkam ekanligini ko'rsatadi.

Demografiyasi
-------------

2001-yilgi demografik ma'lumotlarga ko'ra, Ukraina aholisining 

Etnik kelib chiqishi quyidagilar:
* Ukrainaliklar: 63,1%
* Ruslar: 33,1%
* Belaruslar: 1,0%

Tili
* Rus tili : 70,8%
* Ukrain : 28,2%
* Belarus : 0,1%

Manbalar
--------

1. ↑  „Ukraine: Russian Cluster Munition Hits Hospital". *hrw.org*. Qaraldi: 2022-yil 8-mart.
2. ↑  „Rights groups say Russian cluster bombs hit school, hospital in possible war crimes". *Times of Israel* (2022-yil 1-mart). Qaraldi: 2022-yil 7-sentyabr.
3. ↑  „Ukrcensus.gov.ua". *ukrcensus.gov.ua*. Qaraldi: 2015-yil 9-fevral.
Andoza:Donetsk Oblast
Abdullah Oʻjalan (/ˈoʊdʒəlɑːn/ OH-jə-lahn; turkcha: [œdʒaɫan]; 1949-yil 4-aprelda tugʻilgan), shuningdek, Apo nomi bilan ham tanilgan (turkcha Abdulla va kurdcha "amaki" uchun qisqartma) , siyosiy mahbus va jangari Kurdiston Ishchilar partiyasi (PKK) asoschisi.

O'jalan 1979 yildan 1998 yilgacha Suriyada joylashgan. U 1978-yilda PKKni yaratishga yordam bergan va 1984-yilda uni kurd-turk mojarosiga olib kelgan. U rahbariyatining koʻp qismi Suriyada joylashgan boʻlib, 1990-yillarning oxirigacha PKKga boshpana bergan.

Suriyani tark etishga majbur bo'lganidan so'ng, O'jalan 1999 yilda Nayrobida Turkiya Milliy razvedka boshqarmasi (MIT) tomonidan o'g'irlab ketilgan va Turkiyaga olib ketilgan , u yerda suddan keyin 125-moddaga binoan o'limga hukm qilingan. qurolli tashkilotlarni tashkil etish bilan bog'liq bo'lgan Turkiya Jinoyat kodeksining. Turkiya o‘lim jazosini bekor qilgandan so‘ng, jazo og‘irlashtirilgan umrbod qamoq jazosiga almashtirildi. 1999 yildan 2009 yilgacha u Marmara dengizidagi Imrali qamoqxonasida yagona mahbus bo'lgan va hozir ham o'sha yerda.                                                                    

 O‘jalan 1993-yil Kurdiston Ishchilar partiyasi o‘t ochishni to‘xtatgandan beri mojaroga siyosiy yechim topish tarafdori bo‘lib keladi.O'jalanning qamoqxona rejimi tashqi dunyo bilan aloqa qilish mumkin bo'lmagan uzoq vaqt izolyatsiya qilingan davrlar va tashrif buyurishga ruxsat berilgan davrlar o'rtasida tebranib turadi. U Turkiya hukumati bilan 2013-yilda vaqtinchalik kurd-turk tinchlik jarayoniga olib kelgan muzokaralarda ham ishtirok etgan.

O'jalan qamoqxonadan bir qancha kitoblarni nashr etdi. Jineologiya, shuningdek, ayollar haqidagi fan sifatida ham tanilgan, O'jalan tomonidan ilgari surilgan feminizm shakli va keyinchalik Kurdiston Jamiyatlari Ittifoqining (KCK) asosiy tamoyilidir. O‘jalanning demokratik konfederalizm falsafasi 2012-yilda Suriyada tuzilgan avtonom siyosat bo‘lgan Shimoliy va Sharqiy Suriya Muxtoriyati (AANES)da qo‘llaniladi.
**Abduqodir To'xtaxunov**– Sharqshunos-filolog-xitoyshunos, yuridik fanlar nomzodi, dotsent.1936-yil Olmaota viloyatining Chilik tumanida (Qozogʻiston) tugʻilgan. ToshDU (hozirgi OʻzMU) sharq fakultetining 1960-yil bitiruvchisi. 

1960 – 1964-yillar Oʻzbekiston  nashriyotida korrektor, muharrir; 1964 – 1968-yillarda Toshkentdagi oʻrta maktabda oʻzbek tili oʻqituvchisi; 1964  – 1970-yillar ToshDU huquqshunoslik fakultetining sirtqi talabasi; 1968 – 1978-yillarda OʻzFA Falsafa va huquq institutida ilmiy xodim; 1978 – 1983-yillarda Toshkent politexnika instituti (hozirgi TDTU)ning sovet huquqi kafedrasida katta oʻqituvchi; 1983-yildan TDIU huquqshunoslik kafedrasida katta oʻqituvchi, 1988-yildan buyon dotsent.

**Ilmiy yoʻnalishi –** huquqshunoslik. 40 dan ortiq ilmiy ishlar muallifi. Bir necha Xalqaro ilmiy konferensiyalar ishtirokchisi.

**Asosiy ilmiy ishlari:**

Nomz. diss. mavzusi: "Deyatelnost vыsshix organov narodno-demokraticheskix respublik Mongolii, Xorezma i Buxarы".  – T. 1980.

  

1. Iz opыta stroitelstva vneshnix organov vlasti i upravleniya v narodnыx respublikax Sovetskoy Sredney Azii i Mongolii // Obщestvennыe nauki v Uzbekistane. – Tashkent, 1977. – № 4. – S. 28 – 35.

2. Osnova ravnopravnogo sotrudnichestva // Sovetskiy Uzbekistan. – Tashkent, 1980. - S. 19 – 22. -Rus, ingliz, fransuz, fors, arab va urdu tillarida. 

3. Obщestvennыe organizatsii i ukreplenii trudovoy dissiplinы // Nauchnыe trudы TashGU. – Tashkent, 1984. – S. 63 – 73.

4.Oliy bilimgoh talabalari uchun huquqshunoslikdan metodik qoʻllanma. – Toshkent,1990.

5.Huquq asoslari: Darslik. – Toshkent: Oʻzbekiston, 1992.-B.107 – 187. – hammuallif-likda. 

6.Mehnat, qonun, istiqlol: oʻquv qoʻllanma. – Toshkent: XXI, 1993. -11 b.t. -Hammualliflikda.

7.Oʻzbekiston mehnat huquqiga oid praktik mashgʻulotlar boʻyicha metodik tavsiyalar. – Toshkent, 1994.

8.Huquqiy islohotlar, fuqarolarning mehnat va pensiya taʼminoti toʻgʻrisidagi qonunchiligi: qoʻllanma. – T.: TDIU, 1995.  -6,5 b.t.

9.Tijorat huquqi: oʻquv qoʻllanma – Toshkent: TDIU, 2005. -10 b.t.

10. Huquqshunoslik. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi fanidan maʼruza matnlari. – Toshkent: TDIU, 2004. -11 b.t. -hammualliflikda.

11. Soliq huquqi: magistrantlar uchun oʻquv qoʻllanma.  – Toshkent: TDPU, 2004. -7,5 b.t.

12. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasini oʻrganish fanidan oʻquv qoʻllanma 2-qism. – Toshkent: TDIU, 2006. -8,3 b.l.

13. Huquqshunoslik. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi fanidan oʻquv qoʻllanma.  – Toshkent: TDIU, 2009. -11 b.t. -ham mualliflikda.

14.Mehnat huquqi: oʻquv qoʻllanma.  – Toshkent: Iqtisod-moliya, 2009. -12,8 b.t. -hammuallif.

15. Ekologiya huquqi: uslubiy qoʻllanma. – Toshkent: Oʻzbekiston milliy kutubxonasi, 2011. -151 b. – hammualliflikda.
**Abduqodir Daminovich Yuldashev**(1924-yil 13-fevralda Andijon viloyati Qoʻrgʻontepa tumanidagi Xonobod qishlogʻida tavallud topgan) — iqtisodiy, davlat va siyosiy arbob. Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi.

Biografiyasi
------------

Abduqodir Daminovich Yuldashev 1921-yil 13-fevralda Andijon viloyati Qo‘rg‘ontepa tumanidagi Xonobod qishlog‘ida dehqon oilasida tavallud topgan.KPSS aʼzosi. Sovet Ittifoqi Qahramoni Abdulaziz Yo'ldoshevning ukasi.

1942-yil iyun oyidan boshlab Ulugʻ Vatan urushi janglarida qatnashgan. Abduqodir Yuldashev Smolensk va 1-Boltiq frontlarida jang qilgan.
1945-yildan — iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faoliyatini boshlagan. 1945—1975-yillarda — maktabda harbiy xizmatchi, Andijon viloyatida Komsomol tumani xodimi, Toshkent sovet partiya maktabi oʻquvchisi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Xoʻjaobod tuman qoʻmitasi kotibi, Xalq deputatlari Lenin tuman Kengashi raisi boʻlib ishlagan.Abduqodir Yuldashev 1973-yil „Oktyabr inqilobi" ordeni,1965-yil „Qizil Yulduz" ordeni va 1957-yil „Shon-sharaf belgisi" ordeni, Faxriy nishon ordeni
Jasorat medali bilan taqdirlangan. Andijon viloyati mehnatkashlari, Oʻzbekiston CP Marhamat raykomining birinchi kotibi lavozimlarida faoliyat koʻrsatgan.
O‘zbekiston SSR Oliy Sovetining 7—8-chaqiriqlari deputati etib saylangan.

Mukofotlari
-----------

* Jasorat medali
* 1973-yil 12-oktyabrda „Oktyabr inqilobi" ordeni.
* 1965-yil 3-yanvarda „Mehnat Qizil Bayroq" ordeni.
* 1945-yil 3-dekabrda „Qizil Yulduz" ordeni.
* 1957-yil 1-noyabrda „Shon-sharaf belgisi" ordeni.
* Faxriy nishon ordeni.

Vafoti
------

Abduqodir Daminovich Yuldashev 1985-yilda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  UPK
2. ↑  Medal Za otvagu
3. ↑  Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR „O nagrajdenii ordenami i medalyami SSSR peredovikov Uzbekskoy SSR" ot 01.03.1965 // Andijanskaya pravda. — 3 marta 1965
4. ↑  Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR „O nagrajdenii ordenami i medalyami SSSR peredovikov selskogo xozyaystva Uzbekskoy SSR" ot 10.12.1973 // Андижанская правда. — 27 dekabrya 1973
5. ↑  Deputati Verxovnogo Soveta Uzbekskoy SSR: Sedmoy soziv. — T.: Uzbekiston, 1968. — S. 50
6. ↑  Naselenie Leninskogo rayona v 1970 godu — 134316 chelovek
7. ↑  Pamyat naroda
8. ↑  Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR o nagrajdenii ordenami i medalyami SSSR kolxoznikov, rabotnikov MTS i sovxozov, spesialistov selskogo xozyaystva, partiynix, sovetskix, profsoyuznix i komsomolskix rabotnikov Uzbekskoy SSR ot 11 yanvarya 1957 goda
Sobiq nomlari: Islom universiteti.

Turi: Davlat universiteti.

1989-yilda tashkil etilgan.

Kansler: Ziyod al-Ani, Mahmud Rashid.

Manzil: Adhamiya, Bagʻdod, Iroq.

Tarixi
------

**Al Iroqiya universiteti** — oliy taʼlim va ilmiy tadqiqotlar vazirligining bakalavriat va aspirantura yoʻnalishlarini oʻqitishga ixtisoslashgan davlat universitetlaridan biri boʻlib, u 1989-yilda tashkil etilgan. Universitet tibbiyot, stomatologiya, muhandislik kabi turli sohalarda keng ixtisosliklarga ega. Huquq, boshqaruv, sanʼat, taʼlim, media va islom fanlari.

Fakultetlar va kollejlar
------------------------

Sanʼat fakulteti

Taʼlim kolleji

Ayollar taʼlimi kolleji

Muhandislik fakulteti

Axborot fakulteti

Islom fanlari fakulteti

Huquq kolleji

Menejment va iqtisod fakulteti

Tibbiyot fakulteti

Dunyo boʻylab taʼlim
--------------------

Iroq universiteti oʻzining koʻplab boʻlimlarida butun dunyo boʻylab taʼlim izlovchilar uchun bilim oqimi boʻlishi uchun Poytaxt tomonidan qabul qilingan universitetlardan biri hisoblanadi.
Universitet tashkil etilganidan buyon chet ellik talabalar sonining koʻpayishiga taʼsir koʻrsatadigan global miqyosda talabalarni qabul qilish va talabalarga 45 dan ortiq arab va boshqa mamlakatlarda maʼrifatli aql boʻlishga imkon beradigan turli fanlarni oʻrganishni taʼminlash sharafiga ega.

Manbalar
--------
**Al Maktum sulolasi**

Al Maktum (arab. **آل مكتوم**) — shayxlar sulolasi (1833 yildan) va Dubay amirlari (1971 yildan hozirgacha), shuningdek, Birlashgan Arab Amirliklarining merosxoʻr bosh vazirlari va vitse-prezidentlari.

Sulolaning kelib chiqishi

Al-Maktum urug'i, Al Nahayan urug'i kabi, Birlashgan Arab Amirliklari hududida o'rtadan beri hukmronlik qilgan Beni Yas qabila federatsiyasi tarkibiga kiruvchi arab al-Abu-Falax (al-Falaxi) urug'idan keladi. 18-asrga oid. 1833-yilda Al-Maktum oilasi boshchiligidagi al-Abu-Falah urugʻi Dubayga koʻchib oʻtadi va bu yerda mustaqil shayxlik tuzadi. Al-Maktum shayxlari hukmronligining o'ziga xos xususiyati Fors ko'rfazining boshqa arab sulolalaridan farqli o'laroq, hokimiyatning avvalgi shayxdan merosxo'rga tinch yo'l bilan o'tkazilishi edi. 1892-yil mart oyida Shayx Rashid ibn Maktum (1886-1894) Ummonning boshqa shayxlari bilan Buyuk Britaniya bilan "Istisno shartnoma"ni imzoladi, unga ko‘ra aslida Dubay ustidan Britaniya protektorati o‘rnatildi: bundan buyon Shayx Rashid ibn Maktum va uning merosxo'rlari boshqa davlatlar bilan xalqaro muzokaralar olib bora olmadilar va shartnomalar tuza olmadilar, shuningdek, o'z hududlarining biron bir qismini berishga, sotishga yoki ijaraga berishga haqli emas edilar.

Dubay shayxlari (1971 yildan - amirlar).

Maktum I ibn Butiy (1833-1852), Butiy ibn Maktumning oʻgʻli.

Said I ibn Butiy (1852-1859), avvalgisining ukasi

Xosher ibn Maktum (1859-1886), Maktum ibn Butiyning oʻgʻli

Rashid I ibn Maktum (1886-1894), oldingisining ukasi

Maktum II ibn Hasher (1894-1906), Hasher ibn Maktumning oʻgʻli.

Butiy ibn Suhayl (1906-1912), shahzoda Suyxal ibn Maktumning oʻgʻli, Maktum I ibn Butiyning nabirasi.

Said II ibn Maktum (1912-1958)

Rashid II ibn Said (1958-1990), oldingi o'g'li

Maktum III ibn Rashid (1990-2006), oldingisining toʻngʻich oʻgʻli

Muhammad ibn Rashid (2006 yildan), avvalgisining ukasi.
Matematikadagi **Abel koʻphadlari** koʻp nomli ketma- ketlikni hosil qiladi, uning *n* -chi hadi quyidagi koʻrinishga ega.

{\displaystyle p\_{n}(x)=x(x-an)^{n-1}.}
Bu ketma-ketlik norvegiyalik kuchli matematik Niels Henrik Abel (1802-1829) sharafiga nomlangan.

Bu koʻp nomli ketma-ketlik binomial tipga ega: aksincha, binomial turdagi har bir polinom ketma-ketligini umbral hisobdagi Abel ketma-ketligidan olish ham mumkin.

Misollar
--------

*a* = 1 uchun polinomlar

{\displaystyle p\_{0}(x)=1;}
{\displaystyle p\_{1}(x)=x;}
{\displaystyle p\_{2}(x)=-2x+x^{2};}
{\displaystyle p\_{3}(x)=9x-6x^{2}+x^{3};}
{\displaystyle p\_{4}(x)=-64x+48x^{2}-12x^{3}+x^{4};}
*a* = 2 uchun polinomlar

{\displaystyle p\_{0}(x)=1;}
{\displaystyle p\_{1}(x)=x;}
{\displaystyle p\_{2}(x)=-4x+x^{2};}
{\displaystyle p\_{3}(x)=36x-12x^{2}+x^{3};}
{\displaystyle p\_{4}(x)=-512x+192x^{2}-24x^{3}+x^{4};}
{\displaystyle p\_{5}(x)=10000x-4000x^{2}+600x^{3}-40x^{4}+x^{5};}
{\displaystyle p\_{6}(x)=-248832x+103680x^{2}-17280x^{3}+1440x^{4}-60x^{5}+x^{6};}

Manbalar
--------

* Rota, Gian-Carlo; Shen, Jianhong; Taylor, Brian D. (1997). "All Polynomials of Binomial Type Are Represented by Abel Polynomials". *Annali della Scuola Normale Superiore di Pisa - Classe di Scienze*. Series 4 **25** (3–4): 731–738. .

Havolalar
---------

* Weisstein, Eric W. „Abel Polynomial". MathWorld.
***Alabandit yoki** **alabandin kamdan-kam uchraydigan marganets sulfid mineralidir .** **U Mn 2+S kimyoviy tarkibiga ega boʻlgan kub kristalli shaklda kristallanadi va odatda granit agregatlargacha massivdir lekin kamdan-kam hollarda kub yoki oktaedr kristallar rivojlanadi.***

Etimologiya va tarix
--------------------

Alabandit mineralni birinchi boʻlib 1784-yilda Franz-Joseph Muller von Reichenstein tomonidan aniqlangan. Mineral nomini Turkiyadagi Alabanda (Aidin) topilganligi uchun oʻsha joy nomiga qoʻyilgan.

Hodisalar
---------

Alabandit epitermik polimetali sulfid tomirlarida va shunga oʻxshash past haroratli marganets konlarida hosil boʻladi. acanthite, calcite, chalcopyrite, galena, pyrite, quartz, rhodochrosite, rhodonite, sphalerite mahalliy tellurium bilan hosil boʻladi. Baʼzida u meteoritlarda ham topilgan. Alabandit yoki alabandin kamdan-kam uchraydigan marganets sulfid mineralidir. U Mn 2+S kimyoviy tarkibiga ega boʻlgan kub kristalli shaklda kristallanadi va odatda granit agregatlargacha massivdir lekin kamdan-kam hollarda kub yoki oktaedr kristallar rivojlanadi

Mahalliy aholisi Antarktida, Argentina, Armaniston, Avstraliya, Boliviya, Braziliya, Bolgariya, Kanada, Xitoy, Chexiya, Finlandiya, Fransiya, Germaniya, Gana, Gretsiya, Grenlandiya, Hindiston, Italiya, Yaponiya, Qirgʻiziston, Meksika, Yangi Zelandiyadagi bir nechta hududlarda uchraydi shu bilan birga Norvegiya, Peru, Polsha, Ruminiya, Rossiya, Slovakiya, Janubiy Afrika, Janubiy Koreya, Shvetsiya, Shveysariya, Tayvan, Tanzaniya, Buyuk Britaniya, AQSh, Oʻzbekiston va Yaman ayni paytda 220 ga yaqin maʼlumotlar roʻyxatga olingan.

Kristal tuzilishi
-----------------

Alabandit Fm3m fazo guruhidagi kub kristalli sistemada kristal panjara davri bilan kristallanadi va har bir kristal panjara uchun toʻrtta formula birligi.

Yana qarang
-----------

* Minerallar roʻyxati

Qoʻshimcha Maʼlumotlar
----------------------

1. ↑  „www.mineral.hermuz.hu - A Kárpát-övezetben felfedezett ásványok". 2016-yil 3-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 15-yanvar 2010-yil.
Abjad hisobi- arab alifbosida harflarning har biri ma’lum songa tengligi asosida yuritiluvchi hisobdir. Ya’ni arab harflarining har biri alifbo tartibida ma’lum sonni ifodalaydi. Oson eslab qolinishi uchun sonlarni ifodalayotgan harflarni qat’iy alifbo tartibida biriktirish orqali sakkizta sun’iy so’z hosil qilingan bo’lib, ular hech qanday lug’aviy ma’noga ega emas: abjad (ابجد), havvaz (هوز),hutti (حطى), kalaman (كلمن), sa’fas (سعفص), qarashat (قرشت), saxxaz (ثجذ), zazag’ (ضظغ). Abjad hisobi atamasi mazkur so’zlarning birinchisi nomidan kelib chiqqan. Shu sakkiz so’z tarkibidagi qisqa unlilar istisno qilinsa, qolgan harflar 1 dan 1000 gacha bo’lgan sonlarni bildiradi ( bu o’rinda o’zbek alifbosidagi "t", "s", "h,x", "z" harflarining arab alifbosida turli ko’rinishlari mavjudligini hisobga olish kerak). Sharq Mumtoz she’riyatida Abjad hisobidan u yoki bu voqea-hodisaning yuz berish vaqtini qayd etish, she’rda turli so’z o’yinlarini yuzaga keltirish kabi maqsadlarda samarali foydalanilgan. Shuningdek, Abjad hisobi imkoniyatlari chiston, muammo kabi she’riy boshqotirma janrlarida ham keng istifoda etilgan.

Manbalar
--------

1. D. Quronov, Z.Mamajonov, M.Sheraliyeva

Adabiyotshunoslik lug’ati.Toshkent: 2013- 4-bet.
Walter **Stoun Tevis** (1928-yil 28-fevral – 1984-yil 9-avgust) amerikalik yozuvchi va ssenariynavis edi. Uning oltita romanidan uchtasi yirik filmlarga moslangan: Gustler, Pul rangi va Yerga qulagan odam. Uning kitoblari kamida 18 tilda tarjima qilingan.

Hayoti
------

Uning revmatik yurak xastaligi bo'lgan, shuning uchun ota-onasi uni Stenforddagi bolalar kasalxonasiga joylashtirgan, shu vaqt ichida ular Kentukkiga qaytib kelishdi. Walter 11 yoshida Kentukkidagi oilasiga qo'shilish uchun mamlakat bo'ylab yolg'iz poezdda sayohat qilgan. U o'rta maktab o'quvchisi Tobi Kavanou bilan do'stlashdi va Lorensburgdagi Kavanou saroyidagi kutubxonada u ilk bor ilmiy fantastika o‘qigan. 
Tevis o'n yettinchi tug'ilgan kunida dengiz flotiga qo'shildi. 
O'qishdan bo'shagach, 1945-yilda Model Laboratoriya maktabini tamomlagan. U Kentukki Universitetiga o'qishga kirdi va u erda bakalavr darajasini oldi. Ingliz adabiyoti boʻyicha ilmiy darajaga ega boʻlgan va "Katta osmon" muallifi A. B. Gutri bilan birga tahsil olgan. U yerda talaba bo‘lganida Tevis basseyn zalida ishlagan va Gutri sinfi uchun yozilgan basseyn haqidagi hikoyani nashr etgan. Keyinchalik u Ayova shtatidagi yozuvchilar seminarida qatnashdi va u yerda 1960-yilda ijodiy yozish boʻyicha daraja olgan.

Ish faoliyati
-------------

O'qishni tugatgandan so'ng, Tevis Kentukki avtomagistrali bo'limiga yozdi. U Kentukki kichik shaharchasidagi Science Hill, Hawesville, Irvine va Karlayldagi o'rta maktablarida fan va ingliz tilidan jismoniy tarbiyagacha bo'lgan sohalarda dars bergan. U Shimoliy Kentukki universiteti, Kentukki universiteti va Janubiy Konnektikut shtat universitetida dars bergan. Tevis 1965 yildan 1978 yilgacha Ogayo shtatining Afina shahridagi Ogayo universitetida ingliz adabiyoti va ijodiy yozishdan dars bergan va u yerda universitet professori lavozimini egallagan.

Oilasi
------

Tevis 1957 yilda Jeymi Griggsga turmushga chiqdi va ular ajralishdan oldin yigirma yildan ortiq birga bo'lishdi. Ularning ikki farzandi bor edi: oʻgʻli Uilyam Tomas va qizi Juliya Enn.
Tevis tez-tez chekuvchi, qimorboz va ichkilikboz bo'lgan va uning asarlarida ko'pincha bu illatlar asosiy mavzular sifatida kiritilgan. Tevis "The Hustler" filmiga kirish huquqidan olgan pulining bir qismini olib, oilasini Meksikaga ko‘chirgan. 
2003-yilda Jeymi Griggs Tevis o'zining tarjimai holini aks ettirgan "Mening hayotim Hustler bilan" kitobini nashr ettirgan. U 2006-yil 4 avgustda vafot etdi.
1983-yilda Tevis Eleanora Uokerga turmushga chiqdi. U 2016-yil 9-dekabrda Nyu-York shahridagi Bellevyu kasalxonasida o‘z joniga qasd qilib vafot etdi.

Asarlari
--------

* *The Hustler*. Harper & Row, 1959.
* *The Man Who Fell to Earth*. Gold Medal Books, 1963.  Reprint: Del Rey Impact, 1999.
* *Mockingbird*, 1980.  Reprint: Del Rey Impact, 1999.
* *The Steps of the Sun*, 1983.
* *The Queen's Gambit*, 1983.
* *The Color of Money*, 1984.

Manbalar
--------

 Mitgang, Herbert (August 11, 1984). "TEVIS, 56, A SCREENWRITER". The New York Times.

 "of Walter Tevis Collection" (PDF). Ohio Universiteti
War Memorial Drive
 
**War Memorial Drive** - Janubiy Avstraliya poytaxti Adelaida shahridagi bog'lovchi yo'l. U Princess shosse yaqinidagi Bundeys yo'lidan boshlanadi, Torrens daryosi bo'ylab g'arbiy yo'nalishda, Adelaida hayvonot bog'i, Adelaida universiteti, Adelaida Oval va Bonython bog'idan Shimoliy Adelaidaga o'tadi. Yo'lda muhim avstraliyaliklar va urush qahramonlarining ko'plab haykallari bor. Drayv bag'ishlangan va Birinchi jahon urushi qahramonlari va qurbonlari sharafiga nomlangan.

Tarix
-----

Yo'lning Frome Road va Ser Edvin Smit avenyusi o'rtasidagi birinchi qismi 1919-yilda ochilgan U qaytib kelgan askarlar tomonidan, Adelaida shahar kengashi, federal hukumat mablag'lari va lord meri Charlz Gloverning xayr-ehsoni bilan qurilgan. Qirol Uilyam yo'lidan Montefiore yo'ligacha bo'lgan yo'lning ikkinchi bosqichi 1920-yilda qurilgan

Manbalar
--------

1. ↑  *Adelaide and surrounds street directory 2021.*, 59th, Ultimo, N.S.W. 2020. ISBN 0731932412.
2. ↑  „War Memorial Drive" (English). *Monument Australia*. Qaraldi: 17-iyun 2021-yil.
3. ↑  „Adelaide War Memorial Drive, SA" (en). *Places of Pride*. Qaraldi: 17-iyun 2021-yil.
4. ↑  „WAR MEMORIAL DRIVE. Official opening". *The Express and Telegraph*. South Australia: National Library of Australia (30-oktabr 1919-yil), s. 1. Qaraldi: 18-iyun 2021-yil.
5. ↑  *Adelaide Parks Lands Preservation Association.* „Angas Gardens" (en). *Adelaide City Explorer*. Qaraldi: 18-iyun 2021-yil.
Afgʻonistonning Kunar viloyatining Vatapur tumanidagi daryo
 Afg'onistonlik erkaklar Kunar viloyati, Vatapur tumanidagi Mulkana qishlog'idagi daladan o'tmoqda.
**Vatapur tumani** Afgʻonistonning Kunar viloyatining markaziy qismida joylashgan. Asadobod tumanidan ajratilgan. Tuman togʻli, 60 ta katta-kichik qishloqlardan iborat. Aholisi 24,300 ga yaqin 2006-yil hisobiga ko`ra. Qishloqlar vodiylarda yoki baland tog'larda joylashgan bo'lib, markazga - Asadobodga borish qiyin yoki umuman yo'l yo'q va ularning ba'zilariga borish uchun bir kun kerak bo'ladi. Qatar Qal'aning shimolida ISAF tomonidan qurilgan tibbiy klinika mavjud bo'lib, u mahalliy jangarilar tomonidan vayron qilinmaguncha.

Tumanni Pech sharqiy-gʻarbiy va Tregami shimoli-janubi daryolari ikkiga boʻladi. Tuman poytaxti Vatapur qishlog'i bu ikki daryoning tutashgan joyida joylashgan. Tregami vodiysi janubda keng va qishloq xo'jaligi, shimolda tor va tog'li.

Tuman aholisining asosiy qismini pushtunlar tashkil qiladi. Tregami vodiysining shimoliy uchida noyob tregami tilida gaplashadigan nuristonliklarning uchta qishlog'i joylashgan. Tumanning shimolida Nuriston viloyatining Vaygal tumani joylashgan bo'lib, aholisi Nuristoni Vaygali (yoki Kalasha) tilida gaplashadi. Vatapur qishlog'ida ilgari Votapuri Pech daryosi Dardic (hind) tilida so'zlashuvchilar yashagan. Tuman g'arbidagi Qatar Qal'a qishlog'i hanuzgacha Watapori lahjasida gapiradi.

Koalitsiya kuchlari 2008-yilda tuman hududidan o‘tuvchi asfaltlangan Pech daryosi yo‘lini qurishni yakunlagan. Yo'l Pech daryosining shimoliy qirg'og'i bo'ylab o'tadi.

2001–2002 yillarda Afgʻoniston Muvaqqat maʼmuriyatining taʼlim vaziri boʻlgan Muhammad Aminning oʻgʻli Rasul Amin shu tumanga tegishli. Ushbu tumanning o'qimishli aholisining aksariyati hozirda Avstraliya, Germaniya, Rossiya va Niderlandiyada istiqomat qiladi.

Koalitsiyaning "Xonaker-Mo‘jiza" jangovar zastavasi tuman markaziga yaqin tumanda joylashgan. Bu baza AQSH harbiylari tomonidan tovonsiz bosib olingan yerlarda qurilgan.

2012-yilda Antonio Salinasning "Siren qo'shig'i: urush jozibasi" kitobi nashr etildi. Kitobda Pech daryosi vodiysida faoliyat yuritayotgan Amerika vzvodining tajribasi tasvirlangan. Vzvod COP Honaker Miracle-da joylashgan edi.

Yana qarang
-----------

* Afg‘oniston tumanlari

Manbalar
--------

1. ↑  Mashal, Mujib; Ghazi, Zabihullah. „U.S. Leaves Behind Afghan Bases — and a Legacy of Land Disputes" (en-US). *The New York Times* (2020-yil 8-dekabr). Qaraldi: 2021-yil 2-yanvar.

Adabiyotlar
-----------

* Tuman profili

Havolalar
---------

Andoza:Districts of KunarAndoza:Kunar Province
***Albidella*** — Alismataceae oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi. Hozirgi vaqtda (2014 yil may) faqat bitta tur maʼlum, ***Albidella nymphaeifolia***, ilgari *Echinodorus nymphaeifolius* deb nomlangan. Uning vatani Kuba va Yukatan yarim oroli (Beliz, Gvatemala, Kampeche, Kintana Roo va Yukatan shtati).

Etimologiya
-----------

*Albidella* — bu taksonomik anagramma boʻlib, *Baldellia* oilasi nomidan olingan. Oxirgi nomi italyan zodagon Bartolomea Bartoloni-Baldelli sharafiga, tur tavsifi ismidir.

Tavsif
------

Barglari oʻzgaruvchan; bir oʻsimlikda bir vaqtning oʻzida har xil turdagi 2-3 ta poya rivojlanishi mumkin. Suvga botgan barglari kalta petiolat, uzun, shakli lansetsimon yoki chiziqsimon, och yashil, membranasi shaffof, 15 — 25 sm uzunlikda,0,8 — 1,8 sm kenglikda, uchi oʻsimtasion tagida sezilarli qanotli petiolegacha choʻzilgan. Ularning chetlari toʻlqinsimon va jingalak, baʼzan tor parallel, boshqa safar yaproqlari yuqoriga qarab kengayadi va yuqori 1/3 qismida eng keng boʻlib, tiniq boʻladi. Suzuvchi yoki suv ustidagi barglari 25-35 sm uzunlikda, uzun bargli, yaproqlari oval yoki tuxumsimon, ular bir-biriga tegib turdigan yoki qoplagan, koʻzga tashlanadigan boʻlaklarga ega. Shu jumladan, yaproqlar va boʻlaklar n 6 — 12 sm uzunlikda, 5-8 sm kenglikda, markaziy tomirlari uzunligi odatda kengligi bilan bir xil boʻladi. Yaproqda bir-biridan qisqa masofada, uzunligi 0,2 — 0,3 mm gacha boʻlgan aniq, qisqa va uzun pellusid chiziqlar mavjud. *Echinodorus berteroi ga juda oʻxshaydi.* 

Bu tur *Echinodorusdan* oddiy piramida shaklida shakllangan odatdagi panikulyar inflorescence bilan sezilarli darajada farq qiladi. Gulli poyasi 40-50 sm, toʻpgulining uzunligi 12-20 sm gacha ,gullari 2-6 boʻlak boʻlib joylashadi, pastki boʻgʻimning novdalari uzunligi 2,5-4 sm ga yetadi.Eni 0,5 — 0,8 sm, keyingi boʻlaklarda aylanalar atigi 2–5 mm uzunlikda boʻladi. Gultojibargi oq.Mevasi murakkab,20 bolakdan iborat,Ularning har biri 1.4-1.6 mm uzunlik va eni 1 mm gacha yetadi

Manbalar
--------

1. ↑  „World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew" (en-GB). *apps.kew.org*. Qaraldi: 2017-yil 26-yanvar.
2. ↑  Burkhardt, Lotte*. Verzeichnis eponymischer Pflanzennamen - Erweiterte Edition. Index of Eponymic Plant Names - Extended Edition. Index de Noms éponymiques des Plantes - Édition augmentée* (de). Botanic Garden and Botanical Museum Berlin, Freie Universität Berlin, 2018-06-06 — A13 bet. DOI:10.3372/epolist2018. ISBN 978-3-946292-26-5.
3. ↑  A. Grisebach (1866-01-01). „Catalogus plantarum cubensium exhibens collectionem Wrightianam aliasque minores ex insula Cuba missas" (inglizcha). `{{cite magazine}}`: Cite magazine requires `|magazine=` (yordam)
4. ↑  „Botanische Jahrbücher für Systematik, Pflanzengeschichte und Pflanzengeographie" (inglizcha). v.2 (1882)-jild. 1881-01-01. `{{cite magazine}}`: Cite magazine requires `|magazine=` (yordam)
5. ↑  Garden. New York Botanical (1909-01-01). „North American flora". *North American Flora*. Series 2 (inglizcha). v. 17, pt. 1 (1909)-jild. ISSN 0078-1312.
6. ↑  Pichon, Marcel. 1946. Notulae Systematicae. Herbier du Museum National d’Histoire Naturelle de Paris, Phanérogramie, 12: 174-175
Категория:Населённые пункты по алфавиту
Категория:ПРО:Города:Последняя правка: в текущем году
**Wels** ( nemischa: *-* Avstriyaning mamlakat shimoli-g'arbidagi qadimgi shahri , Yuqori Avstriya federal shtatida Lintsdan keyin ikkinchi yirik shahar.

Geografiya va transport
-----------------------

Shahar Traun daryosi ( Dunayning irmog'i) qirg'og'ida, Lintsdan 30 kilometr janubi-g'arbda, dengiz sathidan 317 metr balandlikda joylashgan. Shimoldan janubga shahar 9,5 kilometrga cho'zilgan; g'arbdan sharqqa - 9,6 kilometr.

Vena - Zalsburg temir yo'li Vels orqali o'tadi. Bundan tashqari, temir yo'l va avtomagistral shimolga - Germaniya va Passau shahri bilan chegaraga olib boradi.

Tarix
-----

Wels yaqinidagi aholi punktlari neolit davridan beri mavjud. Rim davrida zamonaviy Wels o'rnida joylashgan shahar Oviliya (Ovilava) nomini oldi va Norikum provinsiyasidagi eng katta va eng muhim shaharlardan biri edi. Imperiya parchalanganidan so'ng, Wels o'z ahamiyatini butunlay yo'qotdi, 477 yilda u Heruli tomonidan vayron qilingan.

1222 yilda Babenberglar oilasidan knyazlar hukmronligi davrida Uels yana shahar huquqlarini oldi. XIV - XV asrlarda shahar savdo-yarmarka markazi sifatida yuksala boshladi. Welsning rivojlanishi qo'shni Lintsning o'sishi bilan parallel ravishda davom etdi.

1519-yilda imperator Maksimilian I Velsda vafot etdi.

19-asr boshlarida Muqaddas Rim imperiyasi parchalanganidan keyin Uels Avstriyaning bir qismiga aylandi.

Iqtisodiyot
-----------

O'rta asrlardan hozirgi kungacha har ikki yilda bir marta yirik Uels yarmarkalarini o'tkazish an'anasi saqlanib qolgan. Wels ko'rgazma markazi ko'plab ko'rgazmalar uchun joy.

Aholi
-----

Andoza:Демография административной единицы Австрии


| Yil | Aholi soni |
| --- | --- |
| 1869 | 11704 |
| 1889 | 13175 |
| 1890 | 14735 |
| 1900 | 17308 |

| Yil | Aholi soni |
| --- | --- |
| 1910 | 22015 |
| 1923 | 24248 |
| 1934 | 25956 |
| 1939 | 29533 |

| Yil | Aholi soni |
| --- | --- |
| 1951 | 38120 |
| 1961 | 41060 |
| 1971 | 47527 |
| 1981 | 51060 |

| Yil | Aholi soni |
| --- | --- |
| 1991 | 52594 |
| 2001 | 56478 |
| 2011 | 58591 |
| 2021 | 62654 |

Eslatmalar
----------
Melktert
**Melktert** (afr.: *melktert*, "sutli tort" yoki pirog) — sut, un, shakar va tuxumdan tayyorlangan qaymoq bilan toʻldirilgan pirojnoe xamiridan tashkil topgan afrika shirinligi. Sutning tuxumga nisbati anʼanaviy portugal kish pastel de nata yoki xitoy tuxum tortidan yuqori boʻlib, pirogga yengilroq tuzilish va kuchli sutli lazzat beradi. Shirin XVII-asrda Gollandiyaning Keyp koloniyasida koʻchmanchilar orasida paydo boʻlgan va Tomas van der tomonidan nashr etilgan Een Notabel Boexcken Van Cokeryen oshxona kitobiga kiritilgan gollandiyalik mattentaart, chizkeyki kabi shirinlikdan 1514-yilda kelib chiqqan deb ishoniladi.

Baʼzi retseptlar muhallabni pirogga pishirishni talab qiladi, boshqalari esa muhallabni muddatidan oldin tayyorlashni va dasturxonga xizmat qilishdan oldin tayyor xamirga solib qoʻyishni talab qiladi. Uning yuzasi koʻpincha koritsa bilan sepiladi va pishirishdan oldin krem uchun ishlatiladigan sutga koritsa tayoqchasi qoʻshilishi mumkin. Bu cherkov bayramlari va uy bayramlarida asosiy taom boʻlib, shuningdek, Janubiy Afrika supermarketlarida tez-tez sotiladigan shirinlik hisoblanadi. Melktert sovutilgan holda, xona haroratida yoki ozgina isitilishi mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  „It's the simplicity of taste that makes milk tart great".  Weekend Argus (Saturday Edition). Qaraldi: 30-sentabr 2019-yil.
2. ↑  *Mungwani, Uwive* „A HISTORY OF JOHANNESBURG IN 10 DISHES". *Roads & Kingdoms* (13-sentabr 2018-yil). Qaraldi: 30-sentabr 2019-yil.
3. 1 2 3 4  *Mosia, Lebohang* „The sweet and short history of good ol' milk tart".  IOL News (27-fevral 2019-yil). Qaraldi: 30-sentabr 2019-yil.

Havolalar
---------

* „Die wen-melktert - hier's die resep!". *Sarie* (28-may 2009-yil).



* Алекс Крамер*. Уличная еда: рецепты блюд современного стрит-фуда*. Litres, 2019.
**Abul-Ala Ahmad ibn Abdulloh at-Tanuxiy,** Abul-Ala al-Maarriy nomi bilan mashhur, arab shoiri, faylasufi va filologi, zohidlik (zuhdiyat) sheʼriyatining klassikasi. Bolaligidan ko'r, al-Maarri astsetik hayot tarzini olib borgan, pessimistik va ratsionalistik dunyoqarashga amal qilgan.

Biografiyasi
------------

Suriyaning Halab yaqinidagi Marret al-Nuuman shahrida huquqshunos va filolog oilasida tug‘ilgan. U hayotining to'rtinchi yilidayoq chechak kasalligi tufayli ko'rish qobiliyatini yo'qotdi, ammo bu unga katta filologik bilimlarni olishga va turli mazmundagi 30 dan ortiq asarlar: she'rlar, risolalar yozishga to'sqinlik qilmadi. U erta yoshda she'r yozishni boshlagan.Suriya va Mesopotamiya madaniyat markazlarida tahsil olgan.U o‘z faoliyatini o‘z ustozi hisoblagan al-Mutanabbiy uslubiga taqlid qilib, maqtovli g‘azallar muallifi va bilimdon filolog sifatida boshlagan.

1010 -yilda Abul-Ala kasal onasini boqish uchun Suriyaga uyiga qaytdi, ammo u kelishidan oldin onasi vafot etdi. O'shandan beri u "uchta qamoqxonada: tana, ko'rlik va yolg'izlik" bilan tanho hayot kechirdi. Ko'plab talabalar va umumbashariy hurmat bilan o'ralgan, u juda kamtarona hayot kechirdi, darsdan daromad olib yashadi. Ijtimoiy adolat tarafdori bo'lib, ortiqcha daromadini muhtojlarga xayriya qildi .

Falsafiy qarashlari
-------------------

Maari ikkita risolasida faylasuf rolini o'ynagan: "Farishtalar xabari" va "Mehribonlik xabari" da. Ularda Abu-l-Alya o'zining asosiy g'oyalarini ifodalaydi: hayotga, kuch va hokimiyatga ishonchsizlik, yolg'onga toqat qilmaslik, adolatsizlik, ikkiyuzlamachilik va ahmoqlik. Qaysidir ma’noda u falsafaning o‘zini masxara qilib, hech bir ta’limot real hayot rivojiga to‘g‘ri kelmaydi, deydi. Ko'pincha Maari taqdir va vaqt haqida gapiradi. Bunday fatalizmga qaramay, Abul-Ala insonning erkin tanlash huquqini va shuning uchun uning harakatlari uchun javobgarlikni tan oldi. Uning ta'limotining axloqiy mazmuni shaxsiy taqvodorlikni egallash edi, lekin islom qonunlariga qat'iy rioya qilish bilan emas, balki "yomonlik qilishdan saqlanish bilan" edi.

Adabiyot
--------

* Maarri // Brockhaus va Efron entsiklopedik lug'ati: 86 jildda (82 jild va 4 ta qo'shimcha). - Sankt-Peterburg, 1890-1907 yillar.
* Shiroyan S. G. Buyuk arab shoiri va mutafakkiri Abu-l-Ala al-Maarri. M. 1957 yil.
* Krimskiy A.E. Arab adabiyoti insho va namunalarda. M. 1911 yil.

Havola
------
**Germes** — Yevropa kosmik agentligi tomonidan ishlab chiqilgan qayta foydalanish mumkin boʻlgan kosmik kema loyihasi.

Tavsifi
-------

"Germes" dasturi YKA tomonidan 1986-yil oʻrtalarida Gʻarbiy Yevropa mamlakatlari uchun umumiy dastur sifatida tasdiqlangan. Loyiha 1978 -yilda Fransiya hukumati tomonidan tasdiqlangan boʻlsa-da, ishlab chiqish 1987-yilning noyabrida boshlangan. Loyihada birinchi kema 1995—1997-yillarda, keyin esa har yili taxminan ikkitadan boshqariladigan kosmik kema uchirilishi nazarda tutilgan edi. „Germes" ni ishga tushirish uchun Kuru kosmodromidan uchiriladigan „Arian-5" raketa tashuvchisini yaratish rejalashtirilgan va „Germes" gorizontal holatda odatiy uchish-qoʻnish yoʻlagiga qoʻnishi kerak edi. Ular har biri 15-20 yil ishlaydigan ikkita qayta foydalanish mumkin boʻlgan „Germes" kemasini yasashni oʻylashdi. „Germes" qanotlari kengligi 10 metr, vazni 20 tonna va uzunligi 18 metr boʻlishi kerak edi. Kabina germetik va hajmi 26 m³, foydali yuk xonasi esa 35 m³ boʻlishi kerak edi. Avvaliga 4,5 tonna ogʻirlikdagi foydali yukni olib chiqish rejalashtirilgan edi, ammo 1987-yil bahorida u 3 tonnagacha qisqartirildi. Germesni orbitaga olib chiqadigan, kosmosda manyovr qiladigan va orbitadan chiqadigan dvigatel bilan jihozlash rejalashtirildi. Dasturning qiymati 5,3 milliard dollarga baholangan. „Germes" yordamida 1 kilogramm foydali yukni koinotga uchirish narxi 3000 dollarga baholangan.
Biroq, siyosiy vaziyatning oʻzgarishi va moliyalashtirishdagi qiyinchiliklar 1993-yilda loyihaning yopilishiga olib keldi. Birorta ham bunday kema yasalmadi.

Star Systems kompaniyasining xususiy kosmonavtika muvaffaqiyatidan ilhomlangan bir guruh mutaxassislari kraudfanding orqali pul yigʻib loyihani tiklashga qaror qilishdi. Dvigatelning soʻnggi sinovlari 2012-yilda boʻlib oʻtdi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Гольдовский Д. Ю. „Совместные программы западноевропейских стран",*. Космические программы западноевропейских стран*, Новое в жизни, науке, технике. Сер. «Космонавтика, астрономия»; № 7. М.: Знание, 1987 — 23—56 bet.
2. 1 2 3 4 5  Obzor devyati sereznix proektov nesereznogo Kickstarter
3. 1 2  Уманский С.П.*. Луна — седьмой континент*. М.: Знание, 1989 — 62 bet. ISBN 5-07-000408-5.

Havolalar
---------

* Vozdushno-kosmicheskiy samolet (VKS) „Germes"
**Acheh**

Acheh (javicha: ạẆyh dạrạlslạm) — Indoneziyadagi provinsiya, Banda Achehning poytaxti. Aceh Indoneziyadagi provinsiyalardan biri boʻlib, unga alohida mintaqa maqomi berilgan va shuningdek, maxsus avtonomiya vakolatlari ham berilgan. Acheh Sumatra orolining shimoliy uchida joylashgan va Indoneziyaning eng gʻarbiy provinsiyasi hisoblanadi. Markaziy statistika byurosining 2020 yilgi aholini roʻyxatga olish natijalariga koʻra  bu viloyat aholisi 5.274.871 kishini tashkil qiladi. Hindistonning Andaman va Nikobar orollariga yaqin joyda joylashgan va Andaman dengizi bilan ajralib turadi. Acheh shimolda Bengal ko'rfazi, g'arbda Hind okeani, sharqda Malakka bo'g'ozi, janubi-sharqda va janubda Shimoliy Sumatra bilan chegaradosh.

Din
---

Achehga islom birinchi marta qachon tarqalgani masalasida haligacha kelishmovchiliklar mavjud. Ba'zilar u Usmon ibn Affon xalifaligidan Muhammad Mustafo sollallohu alayhi vasallamning havoriyligidan keyingi uchinchi xalifa sifatida boshlangan degan fikrda.
Achehga kelgan Islom haqida Snouck Hurgronje o'zining gujarati nazariyasi bilan u yerga kelgan Islom Muhammad olib kelgan Islom emas, balki kamolotga etgan Islom ekanligini aytdi. Qur'on va hadislardan Islom emas, balki fiqh kitoblari va 3 asrdan keyingi aqidalari mavjud.

Siyosat va hukumat
------------------

Hozirgi vaqtda Achehda 2 ta hukumat tizimi mavjud, ya'ni Acheh Mahalliy boshqaruv tizimi va Indoneziya hukumat tizimi. Darajalar boʻyicha koʻrinadigan farq shundaki, tuman va gampong oʻrtasida hukumat mukimligi mavjud. Acheh mahalliy hukumat tizimida imeum ​​meunasah, tuha peut va imeum ​​mukim kabi bir qancha lavozimlar ma'lum.

Manbalar
--------

Havolalar
---------
**Registon** — Qarshi qal’asining markaziy maydoni hisoblangan. Hozirgi kunda joylashuvi Qarshi shahri Eski shahar qismi Odina bogʻiga toʻgʻri keladi. Registon sharqiy tarafdan Shermuhammad madrasasi, gʻarbiy tarafdan Odina masjidi, janubiy tarafdan Ali madrasasi, janubiy-sharqiy tarafdan Sardoba gumbazi qurshab turgan.

Tarixi
------

Amir Temur Qarshidа mustahkam qal’a va uning ichkarisida Odina jomeʼ masjidi, Chorsu tijorat majmuasi va Amir hаmmomi kаbi inshootlar qurdirib, Registon mаydoniga аsos solgan. XVI аsrda Abdullaxon II Registon mаydonida mаdrasa va sаrdoba bunyod ettirgаn. Shu bilаn Registon mаydoni shakllаnishi poyonigа yetgаn. Registon аtrofida Abdullаxon, Oliy, Shermuhammаd, Nur, Choriboy, Saidqulboy kabi mаdrasalаri shuningdek, Chorsu, Sаrdoba, Amir hаmmomi joylаshgan edi. Shoʻrolar davrida Qаrshidagi tarixiy obidаlar, shu jumlаdan, Registon mаydoni hаm yoʻq qilib yuborildi. Koʻplаb masjid va mаdrasаlar buzib tashlаndi.

Tavsifi
-------

Qarshi registoni niqoyatda orasta tutiladigan, shimoli-gʻarbdan janubi-sharq sariga 70 m uzunlikda va 50 m kenglikda boʻlgan chiroyli maydon edi. Bir tekis tosh terib chiqilgan registonni mayda doʻkonchalar, ikkita karvonsaroy (shaharda ular soni 6 ta boʻlgan), bir necha madrasalar qurshab turgan. Registon maydoni markazida „qoʻsh" (juftlik) meʼmorchilik majmualari, Odina masjidi va Abdullaxon madrasalari mahobat bilan turardi. Registonning gʻarbiy qutbida qad rostlagan Odina masjidi tashqi jihatdan bezatilmagan boʻlib, 50 x 40 metr kattalikdagi toʻgʻri burchakli shaklga ega edi. Burchak va oraliqlarga guldasta uslubida sayqal berilgan edi. Qadimshunos olimalarning eʼtiroficha, ichki hovliga olib kiruvchi eshiklarga tutash qurilgan tashqi qasr meʼmoriy jihatdan mumtozlik kasb etgan. Eshikdagi zulfin kattakon baliq shaklida yasalgan va kalit uchun oʻyiq joy qoldirilgan.

Misgarlik koʻchasidan Registon maydoniga chiqilganda Chorsuning baland gumbazi butun mahobati bilan koʻzga tashlanardi. Chorsuning qadimiy imorati balandligi 25 metrga yetardi, uning toʻrttala tarafida ochiq kirar joylar boʻlib, vaqtida ulardan boshlanuvchi toʻrt yoʻl toʻgʻridan-toʻgʻri qal’aning toʻrt darvozasiga eltardi. Keyingi asrlarda turli sabablarga koʻra Chorsu va darvozalarni bogʻlovchi yoʻllar avvalgi uygʻunligini bir qadar yoʻqotadi va qingʻir-qiyshiqroq tus oladi.

Adabiyotlar
-----------

Poyon Ravshanov*. Qarshi tarixi*, Yangi asr avlodi nashriyoti, Toshkent, 2006 — 647 bet. ISBN 5-633-01899-0.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Poyon Ravshanov*. Qarshi tarixi*, Yangi asr avlodi nashriyoti, Toshkent, 2006 — 589—590-betlar
2. 1 2  „Registon maydoni tarixiga nazar".
*Xadicha begim* Sulton Husayn Mirzo Boyqaroning suyukli xotini hisoblanadi.

**Xadicha begim** 1451 yilda Hirotda tug‘ilib, 1457 yilda Sulton Abusayid Mirzo Hirotni oʻlgach, unga hadya etilgan xos kanizaklardan biri edi. Sulton Abusayid Mirzo Xadicha begimni 1465 yilda o‘z nikohiga kiritadi. Sulton Abusayid Mirzodan Oqbegim ismli bir qiz ham bo‘lgan. 1469 yilda Sulton Abusayid Mirzo Iroqda halokatga uchragach, Hirot taxtiga o‘tirgan Sulton Husayn Mirzo Boyqaro marhum Sulton Abusayid Mirzo haramida Xadicha begimni ko‘rib, uni sevib qoladi va shar’iy iddasi (uch oy) tugagach, o‘z nikohiga kiritgan.

Hayoti
------

Xadicha begʻam yosh, go‘zal, dimog‘dor, yengil tabiat ayol bo‘lib, ayni vaqtda tabiatan ichi qoralik va makr-hiylaga moyil bolgan. Zahiridin Muhammad Bobur Mirzo (1483—1530) Xadicha begim haqida: „O‘zini oqila tutar edi, vale beaql va purgo‘y (ko‘p gapiruvchi, ezma) xotin edi, rofiziya (shiiylik mazhabining bir oqimi) ham ekandur",— deb yozadi. Darhaqiqat, Xadicha begim tez fursatda o‘zining jozibali husn-latofati-yu makkorona iltifotlari bilan Sulton Husayn Boyqaroni o‘ziga rom qilib, haramda ulug‘ bekalik o‘rnini egallagan.

Sulton Husayn Boyqaroning xotinlari va xos kanizaklaridan 14 o‘g‘il va 11 qizi bor edi. [Shohg‘arib Mirzo] (1471 — 1489), Muzaffar Husayn Mirzolar (1473— 1509) Xadicha begimdan tug‘ilgan edilar.
Xadicha begim kichik oʻgʻlini valiahd qilib tayinlashga erishish uchun bor kuchini ishga solgan. Biroq, odatga koʻra, valiahdlik Badiuzzamonta tegishli boʻlgan. Ayni vaqtda Alisher Navoiy boshliq arkoni davlat valiaxdlikka Badiuzzamonning 11 yoshli oʻgʻli Moʻmin Mirzoni munosib hisoblagan. 1497-yilda otasi tomondan Muzaffar Husayn Mirzoning Astrobod hokimi etib tayinlanishi Husayn Boyqaro va Badiuzzamon oʻrtasida ixtilof kelib chiqgan. Muzaffar Husayn Mirzo qoʻshini Astrobodni zabt etgan va Moʻmin Mirzoni asir olib, Hirotdagi Ixtiyoruddin qalʼasiga qamaydi. Xadicha begim vazir Nizomulmulk ishtirokida Muhammad Moʻmin Mirzoni zudlik bilan qatl qilish haqidagi farmonga muhr bostirib olib, hukm oʻsha tundayoq ijro etiladi.

1506 yil aprelda Sulton Husayn Boyqaro vafot etadi. Xadicha begimning saltanat ishlariga aralashuvi tufayli taxtga 2 shahzoda — Badiuzzamon Mirzo va Muzaffar Husayn Mirzo oʻtirgan. Shayboniyxon Hirotni egallagach (1507), Xadicha begimni amiri Shoh Mansur baxshi ixtiyoriga topshiriladi.

Farzandlari
-----------

* Shohgʻarib Mirzo
* Muzaffar Husayn Mirzo

Adabiyotlar
-----------

* Zahiriddin Muhammad Bobur, Boburnoma, T. 1960;
* Fayziyev T. Temuriy malikalar, T. 1994;
* Fayziyev T. Temuriylar shajarasi, T. 1995.
Petradagi ulkan binolardan yana biri qoyada kesib ishlangan Ad-Dayr ibodatgoxi hisoblanadi. Uning kengligi 50 metr, balandligi – 45 metrni tashkil etadi. Devorlariga oʻyilgan xochlarga koʻra, uni qachonlardir nasroniylarning cherkovi boʻlgan, deb aytish mumkin.

Petrani 1812-yilda shveysariyalik tadqiqotchi Iogann Lyudvig Burkxardt topmaganida, mazkur shahar qumlar orasida koʻmilib ketar edi. Yoʻqolgan shaharni izlash maqsadida shveysariyalik sayyoh Damashqdan Qohiraga savdo karvoni bilan yoʻlga chiqqan. 1812-yilning avgustida sayyoh Petra shahri joylashgan yerdan uncha uzoq boʻlmagan yerga yetib keldi. Burkxard arab tilida bemalol gaplashgan, arab koʻchmanchilaridek kiyingan va oʻzini hammaga musulmon – Ibrohim ibn Abdullox deb tanishtirgan.

Shu bois, mahalliy arablardan hech ikkilanmay Muso paygʻambarning ukasi Horun paygʻambarning yakin oʻrtadagi tog tepasida joylashgan qabriga olib borishni iltimos qilgan. Mahalliy badaviy sayyohni Arava daryosining vodiysiga olib boradi. Uncha keng boʻlmagan Arava daryosi vodiysiga olib boruvchi daraga kirgach, shveysariyalik sayyoh koʻz oldida qumlar orasida qolgan va xarobalarga aylana boshlagan Petra shahri namoyon boʻladi. Burkxard keyingi 600 yil mobaynida dunyoning ushbu moʻjizasini koʻrgan ilk yevropalik edi.

Shahar yirik qoyatoshlardan barpo etilgani bois, baʼzi tadqiqotchilar Petraning bunyod etilishida ulkan ehromlarni qurgan misrliklarning qoʻli bor, degan fikrni oldinga suradilar. Ammo, Petrada olib borilgan tadqiqotlar shaharning qurilishiga misrliklarning aloqasi yoʻqligini koʻrsatdi. Ushbu shaharni qadimgi misrliklarga oʻxshash meʼmorchilikning yuksak choʻqqilarini egallagan boshqa xalq – nabataylar bunyod etishgan.

Hozirgi kunda Petra shahriga yiliga 500 mingdan ortik sayyoh tashrif buyuradi. Shaharning jozibali landshafti, sirli qoyalar kino industriyasi ustalari eʼtiborini oʻziga doim jalb etadi. Koʻpgina filmlar Petra suratga olingan.
**Xelsinki deklaratsiyasi** (inglizcha: *), Dunyo tibbiyot assotsatsiyasi(ingl.)oʻzb. tomonidan ishlab chiqilgan, tadqiqot etikasiga(ingl.)oʻzb. oid tibbiy hamjamiyat uchun axloqiy tamoyillar toʻplami hisoblanadi. Uning birinchi nashri 1964-yil iyun oyida Finlyandiyaning Xelsinki shahrida qabul qilingan, shundan soʻng unga toʻqqiz marta qayta oʻzgartirish kiritilgan, oxirgi marta 2013-yilda oʻzgartirish kiritilgan. Deklaratsiya Nyurnberg kodeksida birinchi boʻlib ifodalangan va bu gʻoyalarni bevosita klinik tadqiqot ishlariga qoʻllaydi.*

Deklaratsiya klinik tadqiqot faoliyatini olib borishga qaratilgan va terapevtik maqsadli tadqiqot va terapevtik tarkibiy qismga ega boʻlmagan tadqiqotlar oʻrtasidagi farqni koʻrsatdi. Biroq, bu boʻlinish deklaratsiyaning keyingi oʻzgarishlarida olib tashlandi. Nyurnberg kodeksi singari, Xelsinki deklaratsiyasi ham maʼlumotli rozilikni axloqiy tadqiqotning markaziy hujjatiga aylantiriladi, ammo tadqiqot predmeti(ingl.)oʻzb. vakilining roziligini olishga imkon beradi. Agar u muomalaga layoqatsiz shaxs, xususan, voyaga yetmagan yoki jismoniy yoki aqliy nogironligi boʻlgan shaxs boʻlsa, rozilik uning yaqin qarindoshlari tomonidan olinadi.

Deklaratsiya nafaqat maʼlum va oʻrganilgan davolash usullarining maqbulligini, balki bemorni muqobil usullar bilan davolash tamoyillarini belgilaydi, masalan, 32-band „tasdiqlangan profilaktika, diagnostika yoki davolash usuli mavjud boʻlmagan holatlarni tartibga solish uchun moʻljallangan. Mavjud usullar samarasiz boʻlgan taqdirda, shifokor bemorning xabardor qilingan roziligini olgan holda, agar uning fikricha, hayotni saqlab qolish, sogʻligʻini tiklash yoki sogʻligʻini tiklashga umid qilsa, sinovdan oʻtmagan yoki yangi profilaktika, diagnostika va davolash choralarini qoʻllash huquqiga ega boʻlishi nazarda tutiladi. Azob-uqubatlarni yengillashtirishi mumkin boʻlsa, bunday choralar xavfsizligi va samaradorligini tekshirish kerak boʻladi. Har holda, barcha yangi maʼlumotlar yozib olinishi va kerak boʻlganda eʼlon qilinishi kerak."

*

Yana qarang
-----------

* Jeneva deklaratsiyasi[en]
* Nyurnberg kodeksi

Manbalar
--------

1. ↑  World Medical Association (2013), „Declaration of Helsinki: Ethical Principles for Medical Research Involving Human Subjects", *JAMA*, 310-jild, № 20, 2191–2194-bet, doi:10.1001/jama.2013.281053, PMID 24141714, qaraldi: July 24, 2015
2. ↑  Snežana, Bošnjak (2001), „The declaration of Helsinki: The cornerstone of research ethics", *Archive of Oncology*, 9-jild, № 3, 179–84-bet
3. ↑  Tyebkhan, G (2003), „Declaration of Helsinki: the ethical cornerstone of human clinical research", *Andoza:Нп3*, 69-jild, № 3, 245–7-bet, PMID 17642902
4. ↑  WMA Declaration of Helsinki – Ethical Principles for Medical Research Involving Human Subjects. 2013

Havolalar
---------

* Jahon tibbiyot assotsiatsiyasi veb-saytida ingliz tilida Xelsinki deklaratsiyasi
* Klinik tadqiqot tashkilotlari uyushmasi veb-saytida rus tilida Xelsinki deklaratsiyasi