recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sporalar** (yun. spora — sochish, sepish, ekish, urugʻ) — 1) zamburugʻlar va oʻsimliklarda koʻpayish uchun xizmat qiladigan maxsus hujayra. Zamburugʻlar va tuban oʻsimliklarda mitoz (mitosporalar), yuksak oʻsimliklarda meyoz (meiosporalar) boʻlinish natijasida vujudga keladi. Hosil boʻladigan joyiga binoan, S. endosporalar va ekzosporalarga ajratiladi. Tuban suv oʻsimliklari S.i (zoosporalar)ning harakatlanish organi — xivchinlari boʻladi. Qurukdikda oʻsadigan yuksak oʻsimliklarda S. xivchinsiz; qattiq qobiq bilan oʻralgan; shamol yordamida tarqaladi. S. oʻlchami 3—5 mkm dan 25—50 mkm, baʼzan 200 mkm gacha (ipsimon suvoʻtlar). S. oval, silindrsimon, sharsimon, ipsimon va boshqa shaklda; sirti gʻadirbudur, har xil oʻsimtalari boʻladi. Sirti qobiq bilan oʻralgan S. 10 kundan 3—5 yilgacha, baʼzan 25 yilgacha (qorakuya) hayotiy xususiyatlarini yoʻqotmaydi.

Ayrim zamburugʻlar 1 sutka davomida 30 mln. spora hosil qiladi. Bugʻdoy donida 8 mln.dan 20 mln.gacha, bitta boshogʻida 200 mln.gacha spora hosil boʻladi. Plaunlar S.i dan tibbiyot, metall quyish, togʻ jinslari yoshini anikdashda foydalaniladi; 2) bir hujayrali parazit hayvonlarda qalin pust bilan qoplangan bir yoki koʻp hujayrali hosila. Tarqalish va noqulay sharoitdan himoya kilish vazifasini bajaradi; 3) bakteriyalar va arxeobakteriyalarda tinch holatdagi reproduktiv hujayra. Hayot sikli oxirida vujudga keladi. Koʻpayish va noqulay sharoitdan himoya qilish vazifasini bajaradi. Ona hujayra ichida (endospora) bittadan hosil boʻladi. Yuqori harorat, suvsizlik, radiatsiya, erituvchilar va boshqa noqulay sharoitlarga chidamli. S. qulay muhitga tushganida koʻkarib chiqib, yangi vegetativ xujayra hosil qiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Castlewood** (talaffuzi: *Kastelvud*) — AQShning Janubiy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Aholisi 2020-yilgi aholini roʻyxatga olishda 698 kishini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

Castlewood shahri 44°43′24″N 97°1′46″W﻿ / ﻿44.72333°N 97.02944°W﻿ / 44.72333; -97.02944GO (44.723262, −97.029505) koordinatalarda joylashgan.

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 1.15 kvadrat mil (2.98 km2) tashkil qiladi.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1900** | 430 |  | — |
| **1910** | 594 |  | 381% |
| **1920** | 582 |  | −20% |
| **1930** | 500 |  | −141% |
| **1940** | 493 |  | −14% |
| **1950** | 498 |  | 10% |
| **1960** | 500 |  | 04% |
| **1970** | 523 |  | 46% |
| **1980** | 557 |  | 65% |
| **1990** | 549 |  | −14% |
| **2000** | 666 |  | 213% |
| **2010** | 627 |  | −59% |
| **2020** | 698 |  | 113% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

2000-yilgi aholini roʻyxatga olishda shaharda 253 ta xonadonda 666 kishi, shu jumladan 185 oila bor edi. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 585,9 nafar kishi toʻgʻri keladi. Shaharning irqiy tarkibi 98,95% oq tanli, 0,45% tubjoy amerikaliklar va 0,60% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqning ispan yoki lotinlar 0,30% edi.

Shaharda 253 ta xonadonning 40,3 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 60,5 foizi er-xotinlar, 7,9 foizi eri boʻlmagan ayollar, 26,5 foizi oilasizlar edi.

Yosh taqsimoti 28,5% 18 yoshgacha, 8,1% 18 dan 24 gacha, 26,6% 25 dan 44 gacha, 20,6% 45 dan 64 gacha, 16,2% 65 va undan kattadir. Aholining oʻrtacha yosh 35 yosh edi. Har 100 ayolga 94,7 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 91,9 erkak toʻgʻri keladi.

Aholining Oʻrtacha daromadi 36 607 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 41 806 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 29 688 dollarni, ayollarniki esa 20 750 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 17 682 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 7,7 foizi va aholining 7,1 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 12 foiz 18 yoshgacha boʻlganlar va 6,7 foiz 65 yoshdan oshganlar qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „U.S. Census Bureau: Castlewood city, South Dakota" (en). *www.census.gov*.  United States Census Bureau. Qaraldi: 27-iyun 2022-yil.
2. ↑  „US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990".  United States Census Bureau (12-fevral 2011-yil). Qaraldi: 23-aprel 2011-yil.
3. ↑  DeLorme (2001).
4. ↑  „US Gazetteer files 2010".  United States Census Bureau. 2-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
5. ↑  *United States Census Bureau.* „Census of Population and Housing". Qaraldi: 13-iyun 2016-yil.
6. ↑  „Census Population API".  United States Census Bureau. Qaraldi: 15-oktabr 2022-yil.
**Linus Carl Pauling** (talaffuzi: *Laynus Karl Poling*; 1901.28.2, Portlend — 1994.19.8) — amerikalik fizik va kimyogar, jamo-at arbobi. Falsafa doktori (1925; Kaliforniya (1931), Stanford (1969—74) universitetlari professor, AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi. Amerika kimyogarlar jamiyati raisi (1948-yildan). Kristall panjaralardagi „defekt struktura" tipi tushunchasini joriy etgan. Amerikalik fi-zikkimyogar D. Slayter bilan birga mo-lekulalar strukturasini tasvirlash va oʻrganishning kvant-mexanik bogʻlar usulini ishlab chiqqan. Ksenon birikmalarini (XeF6 va XeFg) sintez qilish usulini koʻrsatib bergan (1933). Oqsillarni strukturaviy tahlil qilish usuliga asos solgan (J. D. Benal va U. L. Bregg bilan). Oqsil molekulasining a-spiral tuzilishini ifodalab bergan (R. Korn bilan). Kamkrnlik kasalligi (ane-miya)ning kelib chiqish sabablarini oʻrgangan. Dezoksirobonuklein kislota (DNK)ning 3 ta polidezoksiribonuk-leotid zanjirdan iborat gipotetik modelini ishlab chiqqan. Paguosh kon-ferensiyasi tashkilotchilaridan biri. Nobel mukofoti laureati (1954).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  




  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Linus van Pelt** — Charlz Shults tomonidan yaratilgan va birinchi marta 1952-yil 19-sentabrda komiksda paydo boʻlgan *Peanuts* komikslari seriyasidagi qahramon. Linus Charli Braunning eng yaxshi doʻsti, shuningdek, Lyusi van Peltning ukasi va Rayran van Peltning akasi. Linus har doim oʻzi bilan *xavfsizlik koʻrpasini* olib yurishi bilan mashhur. Komiksning mashhurligi tufayli *xavfsizlik koʻrpasi* (inglizcha: *security blanket*) psixologiyaga kiritilgan, bu „psixologik ishonch va xotirjamlik uchun biron narsaga yopishib olish" degan maʼnoni anglatadi.

Tavsifi
-------

Linus birinchi marta 1952-yil 14-iyulda komiksda tilga olingan va uning birinchi koʻrinishi 1952-yil 19-sentabrda roʻy bergan. U faqat 1954-yildagina gapirgan, oʻsha yili uning „xavfsizlik koʻrpasi" komikslarda paydo boʻlgan.

Odatda u qora chiziqli qizil futbolka, qora shorti va tennis poyabzali kiyadi. 1962-yil 5-fevralda unga yaqinni koʻra olmaslik tashxisi qoʻyilgani uchun koʻzoynak taqishni boshladi. Biroq, 1962-yil 9-sentabrdan boshlab uning koʻzoynagi hech qanday izohsiz komiksdan gʻoyib boʻldi. Multfilmlarda u yengil sigmatizm bilan ovozlashtirilgan.

Linus juda kichkina boʻlsa ham, juda aqlli va komiksda faylasuf va ilohiyotchining „rolini oʻynaydi", koʻpincha Injildan iqtibos keltiradi. U oʻzining afsonaviy jonzoti — Buyuk Qovoqni oʻylab topadi, Xellouin bayramida eng „samimiy" qovoq maydonlarida paydo boʻlishini va oʻzi bilan sovgʻalarni olib kelishini aytadi. Linus Buyuk Qovoqqa ishonadigan yagona odam, garchi baʼzi hollarda u boshqa qahramonlarni Buyuk Qovoq haqiqiy ekanligiga ishontirishga muvaffaq boʻlsa-da, lekin oxirida Qovoq paydo boʻlmaganidan keyin unga ishonishni toʻxtatishadi. Laynus esa oʻjarlik bilan uning mavjudligiga ishonadi va har bir Xellouinni uning paydo boʻlishini kutgan holda qovoq maydonida oʻtkazadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Algeo, John; link=John Algeo*. Fifty Years Among the New Words: A Dictionary of Neologisms, 1941–1991*. Cambridge University Press, 1991 — 181 bet. ISBN 0521449715.
2. ↑  *It's Not All in Your Head*. ISBN 1572309938.
3. ↑  „Идиома Security blanket" (ru).  sky-net-eye.com. 5-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-noyabr 2011-yil.
4. ↑  *From ABBA to Zoom: A Pop Culture Encyclopedia of the Late 20th century*. ISBN 0740751182.
5. ↑  Leaman, Thomas L.*. Healing the Anxiety Diseases*. De Capo Press, 2002 — 268 bet. ISBN 0738208736.
6. ↑  Clayton, Philip (англ.)рус.. God and Contemporary Science. — Wm. B. Eerdmans Publishing Company (англ.)рус. 1997. — С. 81. — ISBN 0748607986.
7. ↑  Pendergast, Tom (англ.)рус.. St. James Encyclopedia of Popular Culture (англ.). — St. James Press (англ.)рус. 2000. — P. 25. — ISBN 155862404X.

Havolalar
---------

* Официальный сайт комикса
**Murodulla Saidov** (1935.25.4, hozirgi Mirishkor tumani Jeynov qishlogʻi) — qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishi tashkilotchisi. Oʻzbekiston Qahramoni (2002), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan qishloq xoʻjaligi xodimi (1999). Samarqand qishloq xoʻjaligi instituti agronomiya ftini tugatgan (1957). 195770-yillarda Beshkent, Denov tumanlaridagi jamoa xoʻjaliklarida agronom, Qarshi tumani ijroiya qoʻmitasiraisi(1970—72). Qashqadaryo viloyati qishloq xoʻjaligi boshqarmasi boshligʻi (1972—73), Kasbi tumani partiya qoʻmitasining 1-kotibi (1973—75), 1975—86 yillarda turli xoʻjaliklarda rahbarlik lavozimlarida ishladi. 1986-yildan U. Yusupov (hozirgi Mirishkor) tumanidagi Jeynov shirkat xoʻjaligi boshqaruvi raisi. S. rahbarligida xoʻjalik katta iqtisodiy yutuklarga erishdi. Xoʻjalik yuritishning yangi usullaridan foydalanish, aholining turmush darajasini koʻtarish va farovonligini oshirishda muhim ishlar amalga oshirildi. Xoʻjalikda sut mahsulotlarini qayta ishlaydigan qoʻshma korxona, oʻrta maktab binolari, madaniyat saroyi, yoshlar sport majmuasi, bolalar bogʻchalari, choyxonalar, kasalxona, savdo markazlari, dehqon bozori, maishiy xizmat koʻrsatish uyi, 100 oilaga moʻljallangan kooperativ uyjoy binolari qurildi. Qishloqlarni obodonlashtirish, tabiiy gaz va toza ichimlik suv bilan taʼminlash ishlari bajarildi. Amir Temur nomidagi 60 gektarli bog barpo etildi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining deputati (1990— 94), "Mehnat Shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan (1999).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yevdor** (qadimgi yunoncha: *Εύδωρος*) — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj.

Gomerning Iliadasida eslatib oʻtilgan. Hermes va Polimela oʻgʻli. Polimela tuqqandan soʻng, u Yexeklesga[el] turmushga chiqdi. Bolani bobosi Filas[en] Polimelaning otasi oʻgʻil sifatida tarbiyalagan.

Troya urushi ishtirokchisi. U oʻzini tez yuguruvchi va jasur jangchi sifatida koʻrsatdi. Troya devorlari ostiga Mirmidonlarning ellikta kemasini olib kelgan Axill ularga beshta qoʻmondon qoʻydi. Ulardan biri Yevdor edi.

Saloniklik Yevstafiya Solunskiy sharhlarida Axill Yevdorni Patroklga qoʻriqchi sifatida tayinlaganligi koʻrsatilgan. Jang paytida u peonlarning yetakchisi Pirexm tomonidan oʻldirilgan.

Fotiy Ptolemey Gefestionning „Bilimdonlar uchun yangi tarix" asarini qayta hikoya qilishda Yevdorni Patroklning ustozi deb ataydi.

2004-yilgi Troya filmida Vinsent Regan tomonidan gavdalantirilgan qahramonlardan biri.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Stoll & 1884—1890. sfn error: no target: CITEREFStoll1884—1890 (help)
2. ↑  Паули-Виссова 1907. sfn error: no target: CITEREFПаули-Виссова1907 (help)
3. ↑  „Photius codices 190.". *www.tertullian.org*.  The Tertullian Project. Qaraldi: 26-yanvar 2020-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Stoll. Eudoros // Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie : [nem.] / Roscher Wilhelm Heinrich. — Leipzig : Druck und Verlag von B. G. Teubner, 1884—1890. — Bd. I. — Kol. 1398.
* Eudoros 1 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1907. — Bd. VI, 1. — Kol. 914—915.
**Yetmak** (*Acanthophyllum*) — chinniguldoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻsimliklar bir necha turlarining umumiy nomi. Oʻzbekistonning adir va togʻ yon bagʻirlarida *A. gypsophiloides* va *A. paniculatum* oʻsadi. Boʻyi 50—80 sm, barglari qarama-qarshi, shapaloq, qalami yoki nashtarsimon. Barg bandi va sershox poyasi tuksiz yoki mayda tuk-chalar bilan qoplangan. Gullari mayda, shoxlarining uchida ikkitadan joylashgan. Gulbargi 5 ta, och pushti, changchisi 10 ta, 2 qator joylashgan. Mevasi bir urugʻli. Urugʻi och jigarrang yoki qoʻngʻir, qattiq qobikli. Ildizi burama oʻq ildizdan iborat boʻlib, 2 m dan ortiq chuqurlikka boradi.

E. ildizining tarkibida 10—30% saponin moddasi, shuningdek, aglikonogipsogen, 3 molekula ksiloza va bir molekula glyukuron kislota, galaktoza, ramnoza, furoza va arabinoza kabi moddalar bor. Ildizidan aholi nisholda tayyorlashda koʻpirtiruvchi modda sifatida foydalanib keladi. Ye. oziq-ovqat, qandolat va vinochilik sanoatida, tibbiyotda (balgʻam koʻchiruvchi va organizmni mustahkamlovchi dorilar tayyorlashda) qoʻllaniladi, toʻqimachilik sanoatida gazlamalarni okartirish, ipak va jun gazlamalarni yuvish uchun ham ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yevgeniy Romanovich Agrest** (1966-yil 15-avgustda tugʻilgan, Vitebsk) — shved shaxmatchisi, grossmeyster (1997).

1994-yilda SSSR parchalanganidan keyin u Shvetsiyaga hijrat qildi. 1997-yilda grossmeyster unvonini oldi. Shaxmat boʻyicha toʻrt karra Shvetsiya chempioni (1998, 2001, 2003 va 2004), uch karra Skandinaviya chempioni (2001, Artur Kogan bilan birga, 2003-yilda Kurt Xansen va 2005). U Shvetsiya terma jamoasi safida 8 ta Shaxmat Olimpiadasida (1998-2010, 2014) va 5 ta Yevropa jamoaviy chempionatida (1999—2007) qatnashgan.

Biografiyasi
------------

Agrest 80-yillarning oʻrtalarida Belorussiyadan Leningradga koʻchib oʻtdi va u yerda iqtisod boʻyicha tahsil oldi. Sovet Ittifoqi parchalanganidan soʻng, 1994-yilda rafiqasi Svetlana (\*1966) bilan Stokgolmga koʻchib oʻtdi va ayollar xalqaro chempionatini (WIM) oʻtkazdi. 1997-yildan boshlab u Shvetsiya shaxmat federatsiyasida oʻynash huquqiga ega. Er-xotinning uchta farzandi bor. Qizi Inna (\* 1991) 2003-yilda U13 Shvetsiya chempionatida gʻolib chiqdi, 2009-yilda U18 yoshlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida uchinchi oʻrinni egalladi va 2009-yildan beri WIM boʻlib kelmoqda.

Jamoaviy shaxmati
-----------------

### Milliy jamoa

1998—2010-yillarda Shvetsiyada 8 marta shaxmat olimpiadalarida va 2014-yilda shaxmat olimpiadalarida qatnashgan.1999 va 2007-yillar oraligʻida barcha beshta Yevropa chempionatida ishtirok etgan.

#### Klub shaxmati

Shvetsiyalik Elitserien Agrest 1998—2009-yillarda "Sollentuna SK"da oʻynagan, 2009/10 dan 2017/18-yillargacha "Viking"da oʻynagan (dastlab Sollentuna SKning Täby SK bilan qoʻshma korxonasi, ammo hozirda SK Team Viking sifatida mustaqil klub) va 1209-yilda tashkil etilgan. 2002, 2003, 2006, 2007, 2010, 2012, 2015 va 2017 yillarda Shvetsiya terma jamoasi chempioni. Alingsås 2018/19-yilgi mavsumda "Schacksällskap" safida oʻynaydi. Nemis shaxmatchisi Bundesliga Agrest 2003/04 yilgi mavsumda Bremen Chess Society 1877-yil bilan, 2000/01-yilgi mavsumda esa Avstriya davlat ligasida chempion Merkur Grats bilan oʻynagan. Fransiyada Agrest 2006-yilgacha Echiquier Nisua bilan oʻynagan, 1990 va 1992-yillarda Polsha milliy chempionatida BBTS Wókniarz Bielsko-Byalaga tegishli boʻlgan va 1990-yilda Polsha terma jamoasi chempioni boʻlgan.Norvegiyalik futbolchi 2014/15-yilgi mavsumda Norvegiya Eliteserien jamoasida Stavanger Jeklubda roʻyxatdan oʻtgan, ammo oʻynamagan. Agrest 8 marta klublar oʻrtasidagi Yevropa kubogida ishtirok etgan, xususan, 1997-yilda Merkur Grats, 1999, 2002, 2006, 2007, 2010, 2012 va 2014-yillarda SK Sollentuna va Team Viking.

Reyting oʻzgarishi
------------------

**Elo oʻzgarishi**| 
 |

Manbalar
--------

1. ↑  Evgeny Agrests Ergebnisse bei polnischen Mannschaftsmeisterschaften auf olimpbase.org (englisch)
2. ↑  Evgeny Agrests Ergebnisse bei European Club Cups auf olimpbase.org (englisch)
3. ↑  Numbers according to FIDE Elo lists. Data sources: FIDE (period since 2001), OlimpBase (period 1971 to 2001)
**Bank kafolati** — kafil banklar (garant banklar)ning mijozlari majburiyatlarini oʻz zimmasiga olishi. Mijozlar qarzlarini oʻz hisobidan va oʻz muddatida toʻlay olmagan hollarda banklar ularning topshirigʻiga koʻra va ularning hisobidan majburiyatlarni zimmasiga oladi. Qarz tegishli taʼminot (garov) asosida bank tomonidan toʻlanadi. Kafil banklarning kreditor yoki eksportyor oldida qarzdor yoki importyorning kontrakt boʻyicha toʻlov majburiyatlari ijrosini kafolatlashi; mijozning oʻzga shartnoma majburiyatlari ijrosini pul shaklida taʼminlash (avansni qaytarish, savdo kelishuvi yoki kontrakt shartlarini bajarish va boshqalar) keng tarqalgan toʻlov kafolatlariga kiradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hoji Yusuf Khojandi** (Hoji Yusuf ibni Mirfayoz) (1842 — Xoʻjand — 1924) — maʼrifatchi, sayyoh. Diniy maktabda oʻqigan boʻlsa-da, astro-nomiya, tabiiyot, geogr. fanlariga qiziqqan. Arabiston va Yevropa mamlakatlariga sayohat qilgan. Oʻsha mamlakatlar toʻgʻrisida maʼlumotlar toʻplagan. H.Yu.H. 11 ta katta-kichik globus yasagan. 19-asrning 80-yillarida yasagan eng katta globusi (boʻyi 117 sm, sharining aylanasi 160 sm, masshtabi I sm da 250 km) Samarqanddagi Oʻzbekiston xalqlari madaniyati va sanati tarixi muzeyida saqlanadi. Globusga belbogʻ tarzida 12 burj doirasi oʻrnatilgan, qariyb mingta joy nomi yozilgan. Sayyohning Koʻhiston xaritasini chizgani, "Falakiyot" asa-rini yozgani maʼlum.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hoji tam-tam** (aslida Homidov Hoji Qurbon, 1888 — Samarqand — 1964.24.1) — xalq qiziqchisi, Eski maktabda savod chiqargan. Yoshligidan xalq sayillarida hofizlar, mashshoqlar, nazm ahli orasida boʻlib, ashula yoʻllarini, muqallid qilishni oʻrganadi. Mashhur xonanda Hojiabdulaziz Abdurasulov bilan hamkorlik qilgan. H.t-t askiya turi — shirinkorlikning , shuningdek, doira chalish, choʻp va qayroq bilan ijro etiladigan oʻyinlarning ustasi boʻlgan. Odatda u qoʻshiq aytganda, oʻziga oʻzi soz bilan emas, balki "tam-tam" deb rubobning jarangiga qilinadigan taqtidiy ohangi bilan joʻr boʻlgan. Shu bois xalq uni H.t-t. deb ketgan. 1937-yil Moskvada oʻtgan oʻzbek sanʼati dekadasida, Kattaqoʻrgon suv ombori va Katta Fargʻona kanali qurilishlarida qatnashgan. Samarqanddagi Yosh tomoshabinlar teatri (1942—43), Musiqali drama va komediya teatrida (1943—47) ishlagan. Uning repertua-rida oʻzbek, tojik, ozarbayjon, uygʻur, rus xalq qoʻshiqlari, lapar va latifalari, muqallidlari katta oʻrin tutgan. H.t-t. aytgan "Karima koʻylak kiyadi", "Kolxozga kirdim", "Yalli-yalli", "Bor-bora bormayman", "Omon-omon", "Biyo yak", "Meravam", "Uka, chilim chekmang", "Yexal iz yar-marki uxar" kabi qoʻshiqlar ommalashgan. Shuningdek, u Hojiabdula-ziz, Levi Boboxonov, Domla Halim Ibodov va boshqalarga taqlid-parodiya ham qilgan. Doni Zokirov, Nabijon Hasanov, Sharif Akromov kabi bastakorlar undan qoʻshiqlar oʻrganishgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ellis Yarnal Berry** (1902-yil 6-oktabr — 1999-yil 1-aprel) amerikalik advokat, gazeta noshiri va siyosatchi. Shuningdek, u Janubiy Dakotadan Amerika Qoʻshma Shtatlari Vakillar palatasiga saylangan.

Hayoti va taʼlimi
-----------------

Berry Ayova shtatining Larchvud shahrida tug‘ilgan va Janubiy Dakota shtatining Filipp shahridagi Filipp o‘rta maktabini tamomlagan.

Ellis 1920-yildan 1922-yilgacha Morningside kollejida talaba boʻlgan. Soʻng Janubiy Dakota universitetiga oʻqishga kirdi, u yerda bakalavriat ishini tugatdi va huquqni oʻrgandi. 1927-yilda huquqshunoslik fakultetini tamomladi. Oʻsha yili diplom imtiyozi bilan advokaturaga qabul qilindi.

Faoliyati
---------

 Janubiy Dakota kongressi delegatsiyasi AQShning 87-kongressida.  
L-R: Ellis Y. Berry, Joseph H. Bottum, Karl E. Mundt, and Ben Reifel.
Berry Janubiy Dakota shtatining Kennebek shahrida advokatlik faoliyatini boshlagan. Ikki yil oʻtgach, Maklaflinga koʻchib oʻtdi. U shtatning advokati, Korson okrugi sudyasi va Maklaflin meri etib saylangan. 1938-yildan boshlab *Mclaughlin Messenger* gazetasining noshiri boʻlib ishladi. U 1938-yildan 1950-yilgacha *Davlat advokatlar assotsiatsiyasi jurnalining* muharriri boʻlgan.

### Siyosiy faoliyati

Ellis Janubiy Dakota shtati Senatiga 1938-yildan 1942-yilgacha, jami ikki yil muddatga saylangan.

1950-yilda U Amerika Qoʻshma Shtatlari Vakillar Palatasiga respublikachi etib saylandi va ketma-ket toʻqqiz marta saylangan. 1971-yilda nafaqaga chiqdi. 1952-yildan boshlab u *McIntosh News* va *Morristown World* nashrlarini ham chop ettirdi.

1966-yilda jurnalist Drew Pearsonning xabar berishicha, Berry Liberty Lobby tomonidan „Respublika davlat arbobi" mukofotini olgan kongressmenlardan biri edi. Berry 1957, 1960,1968 va 1965-yildagi Ovoz berish huquqi to‘g‘risidagi qonunni yoqlab ovoz berdi, lekin 1964-yildagi Fuqarolik huquqlari to‘g‘risidagi qonunga 24-tuzatishga qarshi ovoz berdi.

U nafaqaga chiqqanidan soʻng, Janubiy Dakota shtatining Rapid-Siti shahriga koʻchib oʻtdi. Ellis 1999-yil vafotigacha shu yerda yashadi.

Meros va sharafi
----------------

* 1971-yilda Kongressdan nafaqaga chiqqanidan soʻng, u oʻz hujjatlarini Black Hills shtat universitetiga topshirdi. Berry kolleksiyasi Black Hills shtat universitetining EY Berry kutubxona-oʻquv markazida joylashgan boʻlib, 500 dan ortiq quti qoʻlyozma materiallaridan iborat.
* BHSU kutubxona-oʻquv markazi kongressmen Berry nomi bilan atalgan.

Manbalar
--------


1. ↑  *Pearson, Drew*. „Judge Rules Against Liberty Lobby". *The Free Lance-Star* (2-noyabr 1966-yil), s. 6. Qaraldi: 14-dekabr 2014-yil.
2. ↑  „HR 6127. CIVIL RIGHTS ACT OF 1957.". *GovTrack.us*.
3. ↑  „HR 8601. PASSAGE.".
4. ↑  „TO PASS H.R. 2516, A BILL TO ESTABLISH PENALTIES FOR INTERFERENCE WITH CIVIL RIGHTS. INTERFERENCE WITH A PERSON ENGAGED IN ONE OF THE 8 ACTIVITIES PROTECTED UNDER THIS BILL MUST BE RACIALLY MOTIVATED TO INCUR THE BILL'S PENALTIES.".
5. ↑  „TO PASS H.R. 6400, THE 1965 VOTING RIGHTS ACT.".
6. ↑  „H.R. 7152. PASSAGE.".
7. ↑  „S.J. RES. 29. CONSTITUTIONAL AMENDMENT TO BAN THE USE OF POLL TAX AS A REQUIREMENT FOR VOTING IN FEDERAL ELECTIONS.". *GovTrack.us*.
1925-yilda Orenburg viloyati Novomusino qishlogʻida tugʻilgan. Millati Tatar. 1942-yil iyul oyida Kattaqoʻrgʻon pedagogika bilim yurtini imtiyozli diplom bilan tugatib, Samarqand viloyati, Kattaqoʻrgʻon shahridagi maktabda oʻqituvchi boʻlib ishladi.

Xizmatlari
----------

Sovet Armiyasiga Kattaqoʻrgʻon tuman harbiy qismdan xizmatga chaqirilgan. Serjant 1943-yil fevral oyidan boshlab, 40-armiya 69-mexanizatsiya brigadasi, 1-mexanizatsiya oʻqchi bataloni pulemyotchilar otradiga qoʻmondonlik qildi.

1943-yil 22-sentyabrda serjant Ramil Abdrshin oʻz otryadi bilan birgalikda Dneprni kesib oʻtadi va Abdrshin qoʻmondonligi ostidagi otryad birinchi boʻlib mudofaaga kirishadi, shunigdek boshqa barcha boʻlinmalarning Dneprga muvaffaqiyatli oʻtishni taʼminlaydi.

Jangda otryad boshligʻi Abdrshin ogʻir yarador boʻladi, 1943-yil 8-noyabrda ogʻir jarohati tufayli vafot etadi.

U koʻrsatgan qahramonliklari uchun 1943-yil 17-noyabrda SSSR ning Oliy Kengashi Prezidiumi Farmoni bilan serjant Abdrshin Ravil Sovet Ittifoqi Qahramoni, Jasorat (Medal Za otvagu) unvoniga sazovor boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Abdrshin Ramil Xayrullaevich. Tatobozor.uz
2. ↑  „Xotira.uz Ravil Xayrullayevich Abdrshin. Xotira.uz". 18-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-may 2022-yil.

Xotira
------

Koʻrsatgan qahramonligi uchun Zarubintsy qishlogʻida Qahramonlar sharafiga yodgorlik oʻrnatilgan, shuningdek, Samarqand viloyatining Kattaqoʻrgʻon shahridagi 3-maktabga qahramon xotirasiga yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan.

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
**Pigmentatsiya** (lot. pigmentum — boʻyoq, rang) — odam terisi, koʻz qorachigʻi, sochi va junining pigmentlar bilan boʻyalishi. Inson toʻqimalarining rangi undagi har xil pigmentlar miqdorita bogʻliq. Teri, soch va koʻz qorachigʻining rangi pigment — melanin bilan belgilanadi. Teri, koʻz qorachigʻi va soch tusining har xil boʻlishi bu aʼzolardagi melaninning miqdori va qanday joylashishiga bogʻliq. Ularda melaninning boʻlmasligi albinizm hodisasi-dir. Umr mobaynida P. bir necha bor oʻzgarib turadi. Melanin teriga jigarrang tuye beradi. Rang quyukligidagi farqlar melaninning miqdori va joylashishiga bogʻliq. Rang darajasidagi farqlarga turar joy sharoitining har xilligi (oʻrmon va ochiq joylarda yashash) ham sabab boʻladi. Tashqi taʼsirlar tu-fayli teri rangidagi individual ta-fovutlar qanchalik muhim boʻlmasin, gu-ruhlararo farqlar birinchi oʻrinda turadi va terining rangi irqiy sistematikada asosiy xususiyatlardan biri hisoblanadi.

Soch tusi qobiq qatlamidagi melanin moddasining miqdori va holati bilan belgilanadi. Qobiq qatlam hujayralarida donador pigment qancha koʻp boʻlsa, soch shuncha qora boʻladi: aralash pigment sochga kizil tuye beradi. Koʻz qorachigining sargʻish yoki qora tusda boʻlishi pigment miqdoriga va uning qanday teranlikda joylashganiga bogʻliq. Pigmentning old qatlamlarda joylashishi koʻz qorachigʻining sariq yoki och sariq tusda boʻlishini taʼminlaydi. Koʻz qorachigʻida pigment notekis joylashgan boʻlsa, turli xil ranglar kelib chiqadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Somon** — ezib maydalangan gʻalla poyasi; yem-xashak. Bugʻdoy, arpa, javdar, suli va boshqa gʻalla ekinlarini xirmonda hoʻkiz, ot, eshak bilan yanchishda (hoʻp) mol tuyogʻi taʼsirida poya ezilib, mayda Somon qosil boʻladi. 100 kg bahorgi arpa va bugʻdoy Somonnining toʻyimligi 22—33 ozuqa birligiga teng. Bugʻdoy va arpani kombaynda yanchishda esa barglarining koʻp kismi yanchish jarayonida maydalanib, ventilyator shamoli taʼsiridan uchib ketadi, maydalanmagan poya koʻp chiqadi. Somonda 30—42% kletchatka, 35— 40% atrofida azotsiz ekstrakt moddalar, 1,3—2,8% protein va boshqa bor. Mollarga yedirishdan oldin Somonga maxsus usullarda: qaynoq suvda boʻktirish, qaynoq bugʻda bugʻlash, barda, lavlagi turpi, qirqilgan ildizmevalar bilan aralashtirish, kaustik soda, kalsiyli soda, ammiakli suv, suyuq ammiak va ohak suvi, osh tuzi, karbamid eritmasi bilan ishlov berish uning xushxoʻrligi va toʻyimliligini oshiradi. Sdan mollar tagiga toʻshama uchun foydalaniladi. Shuningdek, Somon mahalliy qurilish materiali hisoblanadi, somonsuvokda loyga qoʻshiladi, suvoqning mustahkamligi va yorilmasligini taʼminlaydi.

Yana qara
---------

* Pichan

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Turnir
**Turnir nayzasi** — otliq jangovar nayzaning bir turi, ritsarlar turniri paytida otliq nayza toʻqnashuvi uchun maxsus yaratilgan.

Ilk oʻrta asrlarga oid turnirlarning anʼanaviy shartlariga koʻra, raqibning „nayzasini sindirish" mardlik belgisi hisoblangan. Biroq, bargli daraxt yogʻochidan

(eman, qoraqayin, chinor, shumtol) yasalgan haqiqiy jangovar nayzani sindirish juda qiyin boʻlgan. Buning uchun zarur boʻlgan kuchli harakatlar raqibga jiddiy shikast yetkazishi hattoki oʻldirishi mumkin edi. Ritsarlarning janglarda halok boʻlishi ehtimoli yuqori edi. Shuning uchun  ular bunday turnirlarda ham oʻz hayotlarini behudaga xavf ostiga qoʻyishni istamaganlar. Bu esa keyinchalik turnirlarni ishtirokchilar uchun imkon qadar xavfsiz tarzda oʻtkazishilishiga  sabab boʻldi. Masalan, 15-asrning boshlarida ot sporti musobaqalari uchun maxsus zirhlar ishlab chiqilgan. Shtehtsoyg va rennsoyg — hech qachon haqiqiy jangovar harakatlarda ishlatilmagan.

Bundan tashqari, turnirlarda foydalanish uchun maxsus nayzalar tayyorlangan. Koʻpincha ularni ichi boʻsh boʻlib,  oʻrtacha zarba bilan raqibning qalqonini teshib oʻtmay sinishiga moʻljallangan.  Xuddi shu maqsadda, turnir nayzasining uchi tojga oʻralgan, yaʼni mayda Baʼzi nayza uchlari musht shaklida ishlangan. Nyzaning dastasi nayza  nisbatan moʻrt yogʻochdan yasalgan edi — masalan, Rua oqqaragʻay. U qalqon yoki zirhga urilganda osonroq sinadi. Shuningdek, nayzani uchiga poʻlatdanushlab turgan qoʻlni himoya qiluvchi poʻlat yasalgan vempleyt kiydirilgan. U ritsarning nayza ushlagan qoʻlini himoya qilgan.

Lekin shuncha ehtiyot choralari qoʻllanilganiga qaramay obunday toʻqnashuvlar xafliyligicha qolaverdi. Shunday turnirlarning birida,1559-yilda fransuz qiroli Genrix IIga omad kulib boqmagan. Montgomeri konstebl nayzasining zarbasi tasodifan qirol dubulgʻasini uloqtiradi va nayza boʻlagi qirolning  koʻziga kirib ketib, uning halokatiga sabab boʻlgan.

Turnir nayzasi koʻpincha turnir ishtirokchisining gerbi yoki ot koʻrpachasi ranglariga boʻyalgan. Yuqoridagi sabablarga koʻra, ularning sinish ehtimoli yuqori boʻlganli  sababli, ritsarlar turnirga bir nechta, baʼzan oʻnlab va undan koʻp nayzalari bilan ishtirok qilishgan.

Havolalar
---------

* Turnirlar tarixi
* Jan Jak Rua — ritsarlik tarixi
* Turnirlar tarixi www.world-history.ru
**Turneps**, xashaki sholgʻom (Brassuca gara gara) — karamdoshlar oilasiga mansub ikki yillik oʻsimlik, yemxashak ekini. Yevrosiyoda yovvoyi turidan kelib chiqqan. Yer sharining barcha dehqonchilik mintaqalarida faqat ekma holida tarqalgan. Ekilgan yili ildiz boʻgʻizi barg bandlari hamda yirik ildizmeva hosil qiladi. 2yili ekilgan ildizmevaning bosh qismidagi kurtaklardan gulpoya, toʻpgul va urugʻli mevalar rivojlanadi. Mevasi koʻp urugʻli koʻzoqcha, urugʻi mayda, rangi qora yoki jigarrang, 1000 dona urugʻi vazni 2,5—3,0 g. Ildizmevasi va bargi sershira, mineral tuzlar va vitaminlarga boy. 100 kg ildizmevasida 9 ozuqa birligi va 0,7 kg hazm boʻluvchi protein, 100 kg poyasida 11,4 ozuqa birligi, 1,8 kg hazm boʻluvchi protein bor. Sovuqqa ancha chidamli. T. urugʻi Oʻzbekiston sharoitida erta bahorda va takroriy ekin sifatida yezda keng qatorlab ekiladi. Urugʻlik ekish meʼyori 2,3—3,5 kg/ga, chuq. 1,5—2,5 sm. Qator orasi 60,70, 90 sm. Ildizmeva hosildorligi 400—500 s/ga (sugʻoriladigan yerlarda 1000 s/ga va undan yuqori), barg xrsildorligi 150—200 s/ga.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yadro portlashi** — zanjirli yadro reaksiyasi yoki termoyadro reaksiyalari natijasida juda katta energiyaning nihoyatda tez ajralib chiqishi tufayli sodir boʻladigan portlash. Unga ogʻir yadrolar (mas, 23511 yoki 239Ri)ning boʻlinish zanjir reaksiyasi yoki yengil yadrolar (mas, geliy yadrosi) ning sintez boʻlinish termoyadro reaksiyasi olib keladi. Uning shikastlantiruvchi va vayron qiluvchi taʼsiri bir vaqtda zarb toʻlqini, yorugʻlik nurlanishi, singuvchi radiatsiya, radioaktiv zaharlanish va elektromagnit impuls orqali sodir boʻladi. Zarb toʻlqini yoʻlida uchragan barcha obʼyektlarga taʼsir qiladi. Yorugʻlik nurlanishi turli moddalarni eritib, kuydirib, yondirib yuboradi. Singuvchi radiatsiya (gammanurlar va neytron oqimi) nurlanish kasalligini keltirib chiqaradi. Radioaktiv zaharlanish Yadro portlashida paydo boʻladigan bulutdan radioaktiv moddalarning tushishi natijasida hosil boʻladi va u ham nurlanish kasalligiga olib keladi. Elektromagnit impuls antennalar, simlar, kabel liniyalari, aloqa vositalariga taʼsir qilib, ularni ishdan chiqaradi.

YA.p. havoda, yer ustida, yer ostida, suv ustida va suv ostida amalga oshirilishi mumkin. Havoda Yadro portlashi yadro qurollarining quvvatiga qarab 100 m dan bir necha km gacha balandlikda boʻlib, zarb toʻlqini, yorugʻlik nurlanishi va singuvchi radiatsiya orqali shikast yetkazadi. Yer ustida Yadro portlashida shamol yoʻnalishi boʻylab tarqalgan radioaktiv bulutlar joylarni kuchli radioaktivzaharlaydi. Yer ostida Yadro portlashi davrida koʻp miqdordagi tuproq bir necha km yuqoriga otiladi. Asosiy shikastlantiruvchi omil yerda tarqaladigan qisilgan toʻlqindan iborat. Yerdagi seysmik toʻlqinlarning tarqalish tezligi tuproq tarkibiga qarab 5–10 km/sek boʻlishi mumkin. Suv yuzasida Yadro portlashining shikastlantiruvchi omillari: havodagi zarb toʻlqin va suv yuzasida vujudga keladigan toʻlqinlardan iborat. Suv ostida amalga oshirilgan Yadro portlashining shikastlovchi omili: suvda tarqalish tezligi oʻrtacha 1500 m/sek boʻlgan zarb toʻlqinidan iborat. Bu zarb toʻlqinlari kemalarning suv osti qismlarini va turli gidrotexnika inshootlarini shikastlantiradi.

Yadro portlashi
YA.p.ning shikastlantiruvchi omillari bir vaqtda taʼsir qilsada, portlash markaziga yaqin masofadagi kishilarda kontuziya, kuyish, singuvchi radiatsiya va radioaktiv moddalardan shikastlanish ogʻirroq boʻladi.

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yadro qurolini tarqatmaslik toʻgʻrisidagi shartnoma** — xalqaro shartnoma. 1968 yil 1 iyulda AQSH, Buyuk Britaniya, SSSR va boshqalar davlatlar tomonidan imzolangan. Yadro quroliga ega davlatlarga yadro qurolini va uning ustidan nazorat qilishni hech kimga bermaslik, yadro quroliga ega boʻlmagan biron bir davlatga uni ishlab chiqarish yoki uni qoʻlga kiritishda yordam bermaslik majburiyatini yuklaydi. Yadrosiz davlatlar yadro qurolini qabul qilmasliklari, shuningdek, uning ustidan nazorat oʻrnatmasliklari, yadro qurolini ishlab chiqarmaslik va biron boshqacha yoʻl bilan qoʻlga kiritmaslik va shu maqsadda hech kimdan yordam olmaslik, shuningdek, oʻzlarining barcha yadroviy faoliyati ustidan nazorat oʻrnatishni nazarda tutuvchi kafolatlar toʻgʻrisida MAGATE bilan bitim tuzishga majburdirlar. Shartnoma hech bir davlatning tinch maqsadlarda yadro quroli ustida tadqiqotlar olib borishi, uni ishlab chiqarish va foydalanishiga toʻsqinlik qilmaydi.

1995 yil 11 aprelda yadro quroliga ega 5 davlat BMT Xavfsizlik Kengashining 984rezolyutsiyasiga muvofiq, yadro qurolini shartnomaga imzo chekkan davlatlarga qarshi qoʻllamaslik majburiyatini oldi va 1995 yil 11 mayda shartnoma 178 mamlakat tomonidan cheklanmagan muddatga uzaytirildi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yadroning boʻlinishi** — oʻzoʻzidan (spontan) yoki bombardimon qiluvchi zarralar taʼsirida atom yadrosining deyarli teng ikki boʻlakka parchalanishi. Atom yadrolarida nuklonlar yadro kuchlari tufayli bogʻlangan. Yadrolarning bogʻlanish energiyasi turli yadrolar uchun turlicha. Solishtirma (bitta nuklonga toʻgʻri keladigan) bogʻlanish energiyasi atom yadrolarining barqarorligini ifodalaydi: solishtirma bogʻlanish energiyasi qancha katta boʻlsa, yadro ham shunchalik barqaror boʻladi.

Kimyoviy elementlar davriy sistemasida oxirgi oʻrinlarni egallagan atomlar yadrolarining solishtirma bogʻlanish energiyasi jadvalning oʻrtasida joylashgan atomlar yadrolarining solishtirma bogʻlanish energiyasidan taxminan 1 MeV kam (qarang Mendeleyev davriy sistemasi). Shuning uchun ogʻir yadrolarning jadvalning oʻrta qismi elementlari yadrolariga boʻlinishi (energetik jihatdan qulay) boʻladi. Sistema boʻlingandan soʻng ichki energiyasi minimal holatga oʻtadi. Chunki yadroning bogʻlanish energiyasi qancha katta boʻlsa, yadroning hosil boʻlishida shuncha katta energiya ajralib chiqishi va demak, yangidan hosil boʻlgan sistemaning ichki energiyasi shunchalik kam boʻlishi kerak. Yadroning oʻz-oʻzidan (spontan) boʻlinishi 92s7 uran yadrosida rus olimlari G.N.Flyorov va K.A.Petrjak tomonidan kashf etilgan (1940). Tashqi taʼsir natijasida yadrolarning boʻlinishini nemis olimlari O. Gan, F. Shtrassman hamda E. Fermi va J. Kyuri (1938—39) kashf etgan. Yadrolarga, odatda, proton, neytron, deytron kabilar bilan taʼsir etiladi. Neytronlar bilan taʼsir etish, ayniqsa, samaraliroq boʻladi. Spontan boʻlinishida ham, tashqi taʼsir natijasida boʻlinishida ham yadro elementlar davriy sistemasi oʻrtalaridagi yadrolarga parchalanadi. Parchalanish mahsulotlari turlituman boʻlib, ularning massalari koʻpincha 2:3 nisbat kabi boʻladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mullins** (talaffuzi: *Mullins*) — AQShning Janubiy Karolina shtatida joylashgan shahardir. 2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shahar aholisi 4 663 kishini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

Mullins shahri 34°12′19″N 79°15′19″W﻿ / ﻿34.20528°N 79.25528°W﻿ / 34.20528; -79.25528GO (34,205239, −79,255309) koordinatalarda joylashgan.

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosi maʼlumotlariga koʻra, shaharning umumiy maydoni 3.0 kvadrat mil (7.8 km2) tashkil qiladi.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1890** | 242 |  | — |
| **1900** | 828 |  | 2 421% |
| **1910** | 1 832 |  | 1 213% |
| **1920** | 2 379 |  | 299% |
| **1930** | 3 158 |  | 327% |
| **1940** | 4 392 |  | 391% |
| **1950** | 4 916 |  | 119% |
| **1960** | 6 229 |  | 267% |
| **1970** | 6 006 |  | −36% |
| **1980** | 6 068 |  | 10% |
| **1990** | 5 910 |  | −26% |
| **2000** | 5 029 |  | −149% |
| **2010** | 4 663 |  | −73% |
| **2020** | 4 026 |  | −137% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

2000-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 5 029 kishi, 2 001 xonadon va 1 324 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 1647,8 nafar kishi toʻgʻri keladi. Shaharning irqiy tarkibi 61,58% afro-amerikaliklar, 36,59% oq tanlilar, 0,28% tubjoy amerikaliklar, 0,68% osiyoliklar, 0,12% boshqa irqlardan va 0,76% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 0,93% ni tashkil etadi.

Shaharda 2 001 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 29,3 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 33,1 foizi er-xotinlar, 29,1 foizi turmush oʻrtogʻi boʻlmaganlar, 33,8 foizi oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 31,1% jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 14,5% 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.

Shahar aholisi keng tarqalgan boʻlib, 27,6% 18 yoshgacha, 8,8% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 23,5% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 23,2% 45 yoshdan 64 yoshgacha va 16,9% 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yoshi 38 yosh edi. Har 100 ayolga 73,2 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 65,5 erkak toʻgʻri keladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 20 154 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 25 218 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 26 233 dollarni, ayollarniki esa 16 572 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 12 183 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 25,3 foizi va aholining 28,7 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlar 44,2 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 20 foizi qashshoq hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990".  United States Census Bureau (12-fevral 2011-yil). Qaraldi: 23-aprel 2011-yil.
2. ↑  „Census of Population and Housing".  Census.gov. Qaraldi: 4-iyun 2015-yil.
3. ↑  „Census Population API".  United States Census Bureau. Qaraldi: 15-oktabr 2022-yil.
4. ↑  „U.S. Census website".  United States Census Bureau. Qaraldi: 31-yanvar 2008-yil.
**Mulla Sulton madrasasi** Mulla Sulton Murod Buxoroning Shoh Axsi guzarida joylashgan bo‘lib, uning 12 hujrasi bo‘lgan. Sadri Ziyo hujralar sonini 10 ta deb ko‘rsatgan. Madrasa faoliyatiga doir bir nechta hujjat saqlanib qolgan.

Tarixi
------

Qozikalon Mir Badriddin arznomasida mulla Sulton madrasasi mudarrisi mulla I’non kambag‘alligi tufayli mavlona Sharif xonaqohi hujralari mudarrisi mulla G‘ulomning o‘rniga o‘tishdan umidvor bo‘lib mehriboni oliyni duo qilayotganini maʼlum qiladi. Maoshi 12 tilla. Hujjatning davomida taʼlim olishni yakunlagan Ahmad ismli talaba Mulla Sulton madrasasida mulla I’nonning bo‘sh qolgan o‘rniga o‘tkazilishi haqida axborot beriladi. Maoshi 5 tilla. Mir Badriddin boshqa arznomasida Shoh Axsi guzaridagi mulla Sulton madrasasi hujrasining bir tarafida istiqomat qiluvchi mulla Abdusattor ketgani, uning o‘rniga kambag‘al talaba Hotam o‘tkzalishini maʼlum qiladi. Joy haqi 1 tilla. Yana bir arznomada mulla Sulton madrasasi hujrasida yashovchi mulla Boqir o‘rni bo‘sh turgani, unga mulla Rahmatulla qo‘yilishi xabar qilinadi. Joy haqi 1 tilla. Boshqa hujjatda mazkur talabalarning o‘rni yana almashgani haqida gap boradi. Bu gal talaba Rahmatulla o‘rniga mulla Boqir hujrador bo‘ladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Buxoro ta'lim tizimi tarixi. Abdusattor Jumanazar. Toshkent: Akademnashr, 2017. – B. 373.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Madrasa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mullaqandovlar** — aka-uka maqomchi xonanda va sozandalar. Oʻzbekiston xalq artistlari (1936). Mixail Aronovich (1896—Samarqand — 1956). Ota Jalol Nosirov, Levina hofiz Boboxonovlardan maqomlarning cholgʻu va ashula yoʻllarini urgangan. Akalari Nasim, Abo, Shalamo, Manashi va ukasi Gabriel M. bilan birgalikda maqom ijrochiligida tanilgan. Samarqanddagi turli madaniyat va teatr muassasalari (1923—41 va 46—48), Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1941—46), Oʻzbekiston radiosi krshidagi oʻzbek xalq cholgʻulari orkestri (1949—52) da xonanda va sozanda (tanbur, doyra). Maqomlarning cholgʻu va, ayniqsa, ashula yoʻllarini mahorat bilan ijro etgan. U ijro etgan Talqini Uz zol, Nasri Uz zol, Talqini Ushshoq, Nasri Ushshoq, Savti kalon, Moʻgʻulchai Navo va boshqa murakkab ashula yoʻllarini Yu. Rajabiy notaga olib, Shashmaqom nashrlarida keltirgan. Repertuaridan oʻzbek, tojik ashulalari keng urin olgan. Gabriel Aronovich (1900— Samarqand — 1971). Samarqanddagi buxoro yahudiylari klubi (1921—23), Oʻzbek davlat musiqali teatri (1932— 35)da xonanda va sozanda (tor, tanbur, dutor, doyra), Samarqanddagi yahudiylar teatrida aktyor, xonanda va sozanda (1935—41), Oʻzbek davlat filarmoniyasida (1941—50) xonanda va sozanda. Repertuaridan Samarqand Ushshogʻi, Qoʻqon Ushshogʻi, Oromijon, Qashqarchai Buzruk, Iroq, Toshkent Irogʻi kabi maqom yoʻllari bilan birga oʻzbek bastakorlari ashulalari ("Bebokcha", "Guluzorim" va boshqalar), tojik ("Diliman", "Xokistari dil" va boshqalar), ozarbayjon ("Qurbon oʻlam" va boshqalar) ashulalari oʻrin olgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mir Said Ali** (16-asr) — miniatyurachi musavvir, Tabriz miniatyura maktabining yirik vakili, Hindiston miniatyura maktabinit asoschilaridan. Termizda tugʻilgan. Otasi Mir Mansur Musavvir va Kamoliddin Behzoddan musavvirlikni oʻrgangan. Ke-yinchilik otasi bilan Hirotga kelgan. Tabriz (1520-45), Kobul (1545-55) va Hindiston (1555—70, Jaloliddin Akbar kutubxonasida musavvirlarga rahnamolik qilgan)da yashab ijod qilgan. M.S.A. ijodida Behzod anʼanalarini davom ettirgan, asarlarida xalq, ayniqsa, chorvadorlar hayotini atroflicha jonli va taʼsirchan qilib tasvirlagan. Nizomiyning "Layli va Majnun" dostonini badiiy bezagan (1539—43, Britaniya muzeyida), "Qissai Amir Hamza" qoʻlyozmasiga bir guruh musavvirlar bilan birgalikda yaratgan 400 dona rayem ayniqsa diqqatga sazovor (55x77 sm hajmdagi matoga ishlangan, Shveysariyaning Vena shahri va boshqa mamlakatlardagi muzeylarda). Musavvir "Nodir ul-mulki Humoyun" ("Humoyun davlatining durdonasi") faxriy unvoniga sazovor boʻlgan. M.S.A. Judoiy taxallusi bilan sheʼrlar bitgan, devon ham tuzgan.

Abdumajid Madraimov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |