**Bu yerda maqolangiz nomi** — Hans Kristian Andersen

Xans Kristian Andersen

  

Hans Kristian Andersen - Daniya yozuvchisi, mashhur ertaknavis. Etikdo‘z oilasida tug‘ilgan. "Improvizator" (1835) romanida quyi tabaqadan chiqqan xayolparast shoir va jamiyat ziddiyati tasvirlanadi. A.ning "Qo‘rg‘oshin soldatcha" (1838), "Bul-491bul" (1843), "Irkit o‘rdakcha" (1843), "Qirolicha" (1844), "Ona" (1848) kabi ma-shhur ertaklari va "Suratsiz surat kitobi" (1840) shu davrda yaratilgan. A. "Mulat" (1840) pesasini, "Shoir bo-zori" (1842) yo‘l xotiralarini ham yoz-gan. "Ikki baronessa" (1849) romanida tabaqalashtirishga asoslangan jamiyatni tanqid qiladi. A.ning juda ko‘p ertakla-ri ("Irkit o‘rdakcha", "Qirolicha" va boshqalar) o‘zbek tili ga tarjima qilingan.

Daniya yozuvchisi X K.Andersen jahon bolalar adabiyotida haqli ravishda "ertak qiroli sifatida ulug'lanadi. Adib ertaklarining jozi basi g'ayrioddiy ohangi, sehrli soddaligi, hayotga cheksiz mehr bilan munosabatda bo'lishi, eng oddiy narsalar va hodisalardan estetik tarbiyaviy jihatdan teran mazmunli ertak yarata olishi bilan belgi lanadi. U haqiqiy sehrgar singari nafaqat bolalar, balki ayollar, qari yalar, oddiy bog'bon va aslzodalar, saroy zodagoni va mayda amal dorlarning ham qalbiga kirib boradi. Adibning barcha ertaklari qaysi mavzuda, nima haqida bo'lmasin, turli yoshdagi odamlarning orzu o'ylari va xatti-harakatlari, qalbining puchmoqlaridagi yashirin sir asrorlarining yorqin ifodasini kuzatish mumkin. Daniyaning Odense shaharchasida tug'ilgan X.K. Andersenning otasi etikdo’z, onasi kir yuvuvchi bo'lib, kambag'allar uchun bosh lang'ich maktabga borishdan oldin ham otasi va g'aribxonadagi kam pirlar aytgan ertaklari tinglab o'sadi.Hans ota-onasining kasbi tufayli kambag‘allar maktabiga o‘qishga kiradi. Oradan uncha ko‘p vaqt o‘tmay, ularning oilasi Kopengagenga ko‘chib ketadi. Ularning yashash sharoiti u yerda ancha yaxshilanadi. Bo‘lajak yozuvchi avvaliga Slagels maktabida, keyin esa Xelsingyorda o‘qiydi. 1828-yilda esa Kopengagen universitetiga o‘qishga kiradi.Maktabda u o‘zidan 6 yosh kichkina o‘quvchilar bilan o‘qiydi. U unchalik aqlli o‘quvchi bo‘lmasa-da, iqtidorli o‘quvchilar maktabida, davlat hisobidan o‘qigan. Ammo Hans yaxshi o‘qiy olmagan va butun hayoti davomida ko‘pgina imloviy xatolarga yo‘l qo‘yar edi.Ertakchi keyinchalik eslashicha talabalik yillari uning tushlariga qo‘rqinchli voqea kabi kirar ekan. Chunki universitet rektori uni shafqatsizlarcha tanqid qilar, u esa o‘z navbatida buni yoqtirmas edi. Keyinchalik unda teatrga qiziqish paydo bo'ladi. Nam shahar teatriga birinchi bor kelganida, spektakl dekoratsiyasi, aktyorlarning kostyumlari, o'yinlaridan cheksiz hayratga tushadi. Shundan boshlab teatr uning uchun qutlug' va muqaddas maskanga aylanadi. Xalq teatridan ilhomlanib, uyida o'zi ning qo'g'irchoq teatrini uyushtiradi, uni mo'ljallab ertak-pessalar yaratadi, qog'ozdan kostyumlar va bezaklar yasaydi va u bularni mahorat bilan qilganidan, onasi uni tikuvchiga shogirdlikga berishga qaror qiladi. Biroq bo'lajak yozuvchining taqdiri tamoman o'zgacha tus oladi. 1819-yilda Xans aktyor bo'lish orzusida o'z omadini sinab ko'rish niyatida Kopengagenga boradi. Ko'zlagan maqsadiga erishish maqsadida uzoq sarsongarchilik, muhtojlik va behuda urinishlardan so'ng birinchi navbatda ta'lim olish uchun gimnaziyaga joylashadi Indi katta yoshli o'quvchi partada o'zidan ancha yosh bolalar bilan dars tinglaydi Shunday sharoitda Andersenni sinfdoshlari qancha lik masxara qilganini tasavvur qilish qiyin. Ammo Xans sabr-chidam bilan o'rta maktabni, so'ngra universitetni tugatadi. Hayotining ushbu davri haqida u keyinchalik achinarli va noxush taassurotlar tug'di ruvchi "Irkit o'rdakcha" ertagini yaratadi. Ma'naviy-axloqiy jihatdan ahamiyatli tomoni shundaki, asar irkit o'rdakchaning chiroyli oqqushga aylanishi bilan ko'tarinki va jo'shqin ruhda yakun topadi.
X.K.Andersen o'z ijodi davomida talay pesalar va she'rlar yozgan bo'lsa-da, ammo ularning hech biri ulug' yozuvchining ertaklari singari tan olinmagan. "Bolalarga aytilgan ertaklar (1835-1842). Yangi ertaklar" (1845-1848). "Hikoyalar" (1852-1855), "Yangi ertak va hikoyalar" (1855-1872) to'plamlariga kirgan asarlarini "Ertaklar va qissalar" deb nomlaydi. Negaki ularning aksariyati kundalik hayotdan olib yozilgan hikoyalar bo'lib, borliqning asosiy masalalari tog'risida o'ylashga majbur qiladi. Ba'zida ertak va hikoyani farqlash qiyin, chunki ularda turmushda har qadamda uchrashi mumkin bo'lgan hayotning turfa ko'rinishlaridan tortib, hissiyotlarga boy sevgining inja tuyg'usidan har qanday muhitda yuzaga keladigan eng odatiy holatlarga qadar bo'lgan voqealar tasvirini uchratish mumkin.
Mashhur ertaknavis X.K.Andersen ko'p avlodlarga chin inson lik bobida mehr va muhabbatdan saboq bergan, rahm-shafqat, go'zal kni insonning tashqi holatiga qarab emas, balki uning ichki dunyosida ko'rish qobiliyatini, ya'ni harcha insonlar uchun ezgu fazilatlarni namoyish qilgan o'lmas so'z sehrgarlari qatorida turadi.

Qor Malikasi
Hans Kristian Andersen hayotida 3 ta ayol bo‘lgan bo‘lsa-da, u sevgan ayollar uni rad etavergani sababli vaziyat uylanishgacha bormagan.Birinchi sevganiga tuyg‘ularini o‘zi oshkor qila olmagan bo‘lsa, ikkinchi sevgan ayoli u tomonidan yozilgan sevgi maktublarini javobsiz qoldiradi va yozuvchidan ko‘ra yosh huquqshunosni afzal ko‘radi. Yozuvchi uchinchi bor xonanda qizni sevib qoladi, uni qimmatbaho sovg‘alar-u gullar, she’rlar-u sevgi maktublariga "ko‘mib" tashlaydi. Ammo qiz uni juda hurmat qilar,faqatgina akasiday ko‘rar edi. Keyinchalik, qizning britaniyalik bastakorga turmushga chiqib ketganini eshitgan Hans kuchli depressiyaga tushib qoladi. iz uning "Qor malikasi" asarining timsoliga aylanadi.
Keyinchalik yozuvchida jigar saratoni aniqlanadi. U 1875-yil 4-avgustda vafot etadi.

Manbalar
--------

OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Yaratdi
-------

Bobojonova Gulchehra