recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bellini** (inglizcha: *Bellini*) — XX-asrning birinchi yarmida Venetsiyada ixtiro qilingan alkogolli kokteyl; ko‘pikli sharob (anʼanaviy ravishda prosekko) va shaftoli pyuresi aralashmasi bo‘lib, ko‘pincha bayramlarda tortiladi. Bu Italiyadagi eng mashhur kokteyllardan biri. Hozirgi vaqtda shaftoli pyuresiga ko‘pikli sharob o‘rniga jin, aroq qo‘shilishi yoki alkogolsiz Bellini tayyorlanishi mumkin. *Gazlangan kokteyl* sifatida tasniflanadi.

Xalqaro barmenlar assotsiatsiyasining (IBA) „Zamonaviy klassika" (inglizcha: *Contemporary classics*) toifasidagi rasmiy kokteyllaridan biri, bu uning omma orasida mashhurligi va professional dunyoda tan olinishidan dalolat beradi.

Tarixi
------

Ichimlik 1934-1948 yillar orasida Venetsiyada Juzeppe Chipriani (inglizcha: *Giuseppe Cipriani*, shuningdek, „karpachcho" taomining ixtirochisi sifatida ham tanilgan) mashhur „Garri bari" ning egasi tomonidan „ixtiro qilingan" va o‘z polotnolarida oq rangning o‘ziga xos pushti tusiga (u chizayotgan avliyolar va farishtalarning liboslari) erisha olgan kvatrochento rassomi Jovanni Bellinining nomi bilan atalgan. Olingan kokteylning rangi Chiprianiga shu rangni eslatdi.

Dastlab, kokteyl Ernest Xeminguey, Sinkler Lyuis, Orson Uells, Xamfri Bogart va boshqa badiiy bogemalarning sevimli venetsiyalik maskani bo‘lgan „Garri Barida" mavsumiy ichimlik sifatida taklif qilingan. Keyinchalik u Nyu-York shahridagi Chiprianiga tegishli barda mashhur bo‘ldi. Bir tashabbuskor fransuz shaftoli pyuresi — „Bellini" ning asosini — sanoat ishlab chiqarish bo‘yicha biznesni yo‘lga qo‘ygandan so‘ng ichimlik yil bo‘yi ichiladigan bo‘ldi.

Yana qarang
-----------

* Garri Bar (Venetsiya)
* Carpaccio

Manbalar
--------

1. ↑  „Сайт Международной ассоциации барменов" (en). *коктейли Современная классика*.  iba-world.com. 9-mart 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-mart 2017-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Arrigo Cipriani*. Harry's Bar. The Life and Times of the Legendary Venice Landmark*, 1st, 1996.
* Arrigo Cipriani*. The Harry's Bar Cookbook*. Italy by AGG Printing: John Blake Publishing Ltd, 2006. ISBN 1-85782-508-X.

Havolalar
---------

* Список коктейлей «Международной ассоциации барменов» (International Bartenders Association —IBA) на сайте Ассоциации
* Сайт Международной ассоциации барменов (Wayback Machine saytida 2020-06-17 sanasida arxivlangan) (ingl.)
* Коктейль Bellini на сайте IBA(ingl.)
* Коктейль Bellini на сайте Барменской ассоциации
* "Как приготовить коктейль «Беллини» — Подборка видеороликов на сайте **VideoJug.com**, показывающих, наряду с письменными инструкциями, как смешать игристое вино с персиковым пюре, чтобы приготовить коктейль «Беллини».
* Сайт фирмы Чиприани
* Статья о просекко на сайте **Мир вина**
* Итальянский сайт о вине просекко
Panoramik koʻrinish
**Ortygia** (italyancha: *Ortigia*) — Sitsiliyadagi Sirakuza shahrining tarixiy markazi boʻlgan kichik orol. *Città Vecchia* (Eski shahar) nomi bilan ham tanilgan orolda koʻplab tarixiy diqqatga sazovor joylar mavjud. Uning nomi qadimgi yunoncha *ortiksdan* (ὄrtľ) kelib chiqqan boʻlib, „bedana" degan maʼnoni anglatadi.

Mifologiya
----------

 Arethusa Sirakuza tangasida, Sitsiliya, miloddan avvalgi 415-400 yillar
Gomer madhiyasida Leto maʼbuda Ortigiyada toʻxtab, egizak farzand koʻradi. Ulardan biri Artemida edi. Hududga yaqin orollarning birida Apollonni tugʻdi. Boshqa qadimiy manbalarda egizaklar Delos yoki Ortigiya boʻlgan bir joyda tugʻilgani aytiladi, lekin Strabonga koʻra, Ortigiya Delosning eski nomi boʻlgan. Bundan tashqari, Ortygia deb nomlangan yarim oʻnlab boshqa joylar bor.

Shuningdek, Letoning singlisi Asteriya bedanaga (Ortix) aylanib, oʻzini dengizga tashlagan va Ortigiya oroliga qolib ketgani aytilgan. Boshqa bir afsona, bu Ortygia emas, balki Delos ekanligini taxmin qiladi.

Tong maʼbudasi Eos oʻlik ovchi Orionni sevib qoldi va uni Ortigiyaga oʻgʻirlab ketadi. U yerda Artemida bilan uchrashdi va uning mulozimlaridan birini yaxshi koʻrib qoladi. U maʼbuda tomonidan oʻldirilgan, chunki xudolar maʼbudalarning oshiqlari boʻlishini taʼqiqlagan.

Yana bir manbada Ortigiya daryo xudosidan qochib ketayotib, Artemida tomonidan buloqqa aylantirilgan.

Tarix
-----

 Ortygiadagi bandargoh
 Lungomare di Ortigia
Ortigiya qirgʻoq yaqinida orol boʻlib, hudud portlari bilan birgalikda tabiiy qal’aga aylantirilgan. Shuning uchun Ortygia tarixi Sirakuzaning dastlabki tarixi bilan bogʻliqdir.

Manzil
------

 Ortygiadagi bozor
Ortygia Sirakuzaning sharqiy tarafida joylashgan va undan tor kanal bilan ajratilgan. Ikki koʻprik orolni materik Sitsiliya bilan bogʻlaydi. Orol sayyohlarga xarid qilish, oʻyin-kulgi uchun mashhur joy hisoblanadi.

Kichik tumanlar
---------------

* Graziella
* Bottari
* Mastrarua
* Spirduta
* Maestranza
* Duomo
* Giudecca
* Turba
* Kastello Maniace

Tarixiy joylar
--------------

* Sirakuza sobori
* Piazza del Duomo, Sirakuza
* Arximed maydoni
* Arethusa favvorasi

*

Manbalar
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Ortygia*** haqida turkum mavjud |

1. ↑  *Children of the Gods* by Kenneth McLeish, pages 33 and 34.
2. ↑  Homeric Hymn 3 to Delian Apollo
3. ↑  theoi.com
4. ↑  Book 14, 1.20,
5. ↑  Hammond and Scullard (editors). *The Oxford Classical Dictionary* (Oxford: Clarendon Press, 1970), 760.
Oʻlkashunoslik muzeylari
**Oʻlkashunoslik muzeylari** — ilmiy tekshirish va madaniymaʼrifiy muassasa. Maʼlum geografik yoki maʼmuriy hududning tarixiy yodgorliklari, tabiiy ilmiy va badiiy toʻplamlari, xalq sanʼati asarlarini yigʻadi, saqlaydi, ilmiy oʻrganadi, koʻrgazmalar uyushtiradi va targʻib qiladi. Muzeylarning keng tarqalgan turi boʻlgan Oʻlkashunoslik muzeylari kompleks yoʻnalishga ega: unda, asosan, tabiat, tarix, baʼzilarida shuningdek sanʼat, adabiyot va etnografiya, ayrimlarida qishloq xoʻjaligi, iqtisod, sport kabi boʻlimlar ham boʻladi. Oʻlkashunoslik muzeylari katalog, yoʻl koʻrsatkichlar va boshqalarni nashr qiladi.

20-asr boshida Oʻrta Osiyoda 4 ta Oʻlkashunoslik muzeylari boʻlgan. Hozirgi kunda Oʻzbekiston hududida Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar markazlarida Oʻlkashunoslik muzeylari (jumladan, Andijon viloyat oʻlkashunoslik muzeyi, Fargʻona viloyat oʻlkashunoslik muzeyi va boshqalar) bor va ular oʻzaro hamkorlikda faoliyat koʻrsatadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Oʻlkashunoslik muzeylari*** haqida turkum mavjud |


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chu dashti** — Oltoy tog sistemasining janubi-sharqidagi dasht. Chu daryosining yuqori oqimida, 1750–2000 m. balandlikdagi togʻlar oraligʻida. Gʻarbdan sharqka 70 km, shimolidan jan.ga 40 km ga choʻzilgan. Yer yuzasi toʻlkinsimon tekislik. Iklimi keskin kontinental. Kishi sovuq. Yanvarning oʻrtacha trasi —31,7°. Eng past temperatura —53°. Yozi qiska, salkin. Yogʻin kam (102 mm). Kor qoplami juda yupqa (10 mm). Abadiy muzliklar tarqalgan. Kashtan tuproqlarda dasht va chalachoʻl oʻsimliklari (shuvok, betaga, izen va boshqalar) usadi. Chu daryosi qayirida oʻtzorlar bor. Kemiruvchilardan: yumronqoziq, dala sichqonlari, quyon, boʻrsiq va boshqa yashaydi. Chu dashti orqali RF dan MXR ga Chu avtomobil yoʻli oʻtgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Rossiya geografiyasi | *Rossiya oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Boris Yefimovich Shtayn** (1892-yil, Aleksandrovsk, Yekaterinoslav viloyati – 1961-yil, Moskva) – sovet diplomati, xalqaro tarixchi. Tarix fanlari doktori, professor. Favqulodda va Muxtor elchi. Toshkent universiteti oʻqituvchisi.

Hayoti
------

Boris Yefimovich Shtayn 1892-yilda Aleksandrovskda tugʻilgan.

Petrograd politexnika institutining iqtisodiyot fakultetini tugatgan.

1926-yildan VKP(b) aʼzosi boʻlgan. 1920-yildan diplomatik xizmatda boʻlib, Tashqi ishlar xalq komissarligida turli boʻlimlarni boshqargan. 1922-yilda Genuya va Gaaga konferensiyalarida qatnashgan.

SSSR delegatsiyalarining Bosh kotibi: Jenevadagi Xalqaro iqtisodiy konferentsiyada (1927), Qurolsizlanish boʻyicha Bosh konferentsiyaga tayyorgarlik komissiyasida (1927–1932) 1929-yilda Xalq Komissarligining Ikkinchi Gʻarbiy boʻlimi boshligʻi boʻlgan. SSSRni tark etishni istagan nemislar taqdiri boʻyicha Germaniya hukumati bilan muzokaralarda ishtirok etgan. Sovet Ittifoqining vakolatli vakili: Finlyandiyada (1933-yil 6-yanvar – 1934-yil 25-noyabr) va Italiyada (1934-yil 25-noyabr – 1939-yil 7-oktyabr). Shu bilan birga, 1934–1938-yillarda Millatlar Ligasidagi Sovet Ittifoqi delegatsiyasi aʼzosi boʻlgan.

1939–1945-yillarda ilmiy-pedagogik ish boʻyicha: SSSR Tashqi ishlar Xalq Komissarligi huzuridagi Oliy Diplomatik maktabda (1939-1941) va Toshkent universitetida (1941-1945). 1945–1952-yillarda. SSSR Tashqi ishlar xalq komissarligi markaziy apparatida mas’uliyatli ishda. 1945 yildan Tashqi ishlar xalq komissarligi maslahatchisi (1946 yildan – Tashqi ishlar vazirligi) elchi darajasida.

1952-yilda davom etayotgan antisemit kampaniyasi bilan bogʻliq holda hibsga olingan. 1953-yilda ozod qilingan. Ozodlikka chiqqanidan soʻng yana Oliy diplomatiya maktabida oʻqituvchilik faoliyatini boshlagan.

SSSRning AQSHdagi sobiq elchisi N.V.Novikov va A.I.Soljenitsin uning professionalligi va diplomat sifatidagi yuksak ahamiyatini taʼkidlashgan.

Boris Yefimovich Shtayn 1961-yilda Moskvada vafot etgan

Mukofotlari
-----------

* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1945)
* „1941–1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun" medali

Manbalar
--------

1. ↑  „Архивированная копия" (deadlink). 13-oktyabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-avgust 2008-yil.
2. ↑  Белковец Л. П.*. «Большой террор» и судьбы немецкой деревни в Сибири (конец 1920-х — 1930-е годы)*. М.: Международный Союз немецкой культуры, 1995 — 46 bet. ISBN 5-87943-001-4.
3. ↑  *Novikov N. V.* [militera.lib.ru/memo/russian/novikov\_nv2/30.html Vospominaniya diplomata]
4. ↑  *Soljenitsin A. I.* Dvesti let vmeste. Ch. 2, gl. 18 (Wayback Machine saytida 2009-02-02 sanasida arxivlangan)

Havolalar
---------

* Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991
* Дипломатический словарь
Kirish formasida parol maydoni
**Parol** maxfiy maʼlumotli belgilar qatori boʻlib, odatda foydalanuvchi identifikatorini tasdiqlash uchun ishlatiladi. Anʼanaga koʻra, parollar esda qolarli boʻlishi zarur boʻlgan, ammo parol ommalashgani tufayli endi uni mukammal va oʻzgacha boʻlishi muhim ahamiyatga ega boʻldi. NIST Digital Identity Guidelines terminologiyasidan foydalanib, sir daʼvogar tomonidan saqlanadi, daʼvogarning shaxsini tasdiqlovchi tomon esa tekshiruvchi deb ataladi. Agar daʼvogar oʻrnatilgan autentifikatsiya protokoli orqali tekshiruvchiga parolni bilishini muvaffaqiyatli namoyish qilsa, tekshiruvchi daʼvogarning shaxsini aniqlashi mumkin.

Umuman olganda, parol bu harflar, raqamlar yoki boshqa belgilarni oʻz ichiga olgan ixtiyoriy belgilar qatoridir. Agar ruxsat etilgan belgilar soni yozilishi cheklangan boʻlsa, tegishli sir baʼzan shaxsiy identifikatsiya raqami (PIN) deb ataladi.

Nomiga qaramay, parol haqiqiy soʻz boʻlishi shart emas; mavjud boʻlmagan soʻzni (lugʻat maʼnosida) taxmin qilish qiyinroq boʻlishi mumkin, bu esa parollarning kerakli xususiyatidir. Boʻshliqlar bilan ajratilgan soʻzlar ketma-ketligidan yoki boshqa matndan tashkil topgan yodlangan sir baʼzan parol iborasi deb ataladi. Parol iborasi foydalanishda parolga oʻxshaydi, lekin birinchisi odatda qoʻshimcha xavfsizlik uchun ikkinchichisiga nisbatan uzunroqdir.

Manbalar
--------

1. ↑  Ranjan, Pratik; Om, Hari (6 May 2016). "An Efficient Remote User Password Authentication Scheme based on Rabin's Cryptosystem" (en). *Wireless Personal Communications* **90** (1): 217–244. doi:10.1007/s11277-016-3342-5. ISSN 0929-6212. .
2. ↑  *Williams, Shannon* „Average person has 100 passwords - study".  NordPass (21-oktyabr 2020-yil). Qaraldi: 28-aprel 2021-yil.
Saxadagi karyer
**Karyer** (fransuzcha: *carrière*) — foydali qazilmalarni ochiq usulda qazib oladigan korxona; yer qaʼridan foydali qazilmalarni ochiq usulda qazib olishda hosil boʻladigan chuqurliklar majmui. K. bir nechta pogʻonaʻona tizimlaridan iborat boʻlib, odatda, yuqoridagi pogʻonalar puch togʻ jinslarida joylashadi, pastki pogʻonalarda foydali qazilma qazib olinadi. Foydali qazilmani qazib olish uchun puch (qoplama) togʻ jinslarini surib ochiladi.

Ochiq usulda foydali qazilmalarni qazib olish qad.dan maʼlum. Dastlabki katta Karyerlar Qad. Misrda ehromlar bunyod etilishi bilan bogʻliq boʻlgan, keyinchalik Karyerlarda bunyodkorlik va haykaltaroshlik ishlari uchun marmar toshlari katta hajmda qazib olingan. 20-asr boshigacha ochiq kon ishlari keng rivojlangan. Asrning oxiriga kelib dunyoda qurilish materiallari sifatida ishlatiladigan togʻ jinslarining qariyb 95%, foydali qazilmalarining 70%, qoʻngʻir koʻmirning 90%, toshkoʻmirning 20% Karyerlardan qazib olingan. Katta Karyerlarda yiliga oʻnlab million tonna foydali qazilma va puch togʻ jinslari qaziladi. Jahondagi eng katta Karyerlar: "Bogatir" (Qozogʻiston) — yiliga 50 mln.t dan ortiq toshkoʻmir va 25 mln.m3 qoplama togʻ jinslari, "Maunt-Rayt". (Kanada) — 45 mln. t temir rudasi va 25 mln.t qoplama togʻ jinslari, "Fortuna" (Germaniya) — 42,6 mln.t qoʻngʻir koʻmir va 89,2 mln.m3 qoplama togʻ jinslari qazib chiqariladi. Oʻzbekistonda "Muruntov" oltin qazib oladigan Karyer bor. Yillik unumdorligi 45 mln.m3. Uz. 3500 m, eni 2500 m, chuq. 300 m. Loyihada 600 m gacha chuqurlashtirish koʻrsatilgan. "Qalmoqqir" Karyerning yillik unumdorligi 24 mln.m3 boʻlib, tarkibida mis, oltin, kumush, qoʻrgʻoshin, pyx, reniy, osmiy mavjud boʻlgan ruda qazib olinadi. "Angren" Karyerida yiliga 3 mln. t atrofida qoʻngʻir koʻmir va kaolin qazib olinadi. Oʻzbekistondagi 36 marmar va 21 granit Karyer larda yiliga 2,3 mln.m3dan ortiq (2001) qoplama toshlar va millionlab m3 ohaktosh qazib olinadi. Marmar qazib olinadigan Gʻozgʻon, Jom, Zarband va Nurota Karyerlari, granit chiqadigan Langar va Sevasoy Karyerlari mashhur.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
„**Still Waiting**" (tarjimasi „Haliyam kutyapman") — Kanadada tuzilgan „Sum 41" rok musiqa guruhi ijro etgan qoʻshiq. 2002-yilning noyabr oyida guruhning „Does This Look Infected?" nomli albomining asosiy singli oʻlaroq eʼlon qilingan. Qo'shiq oʻsha paytdagi AQSh prezidenti George Bush hamda Iroq urushiga qarshi yozilgan.

„Still Waiting" ashulasi guruh repertuaridagi eng taniqli taronalarning biridir. Qoʻshiq Buyuk Britaniyaning UK Rock & Metal xit-paradida birinchi pogʻonagacha koʻtarilgan. Qoʻshiqning 2009-yilda YouTubega yuklangan klipi 2022-yilgacha 83 million martadan oshiq koʻrilgan.

Klipi
-----

„Still Waiting" qoʻshigʻi uchun rejissor Marc Klasfeld klip suratga olgan. Klip boshida guruh aʼzolari musiqa leybli shirkati menejeri (Will Sasso) oldiga kirishadi. Menejer guruh aʼzolariga musiqiy guruhlar nomlarida sonlarni ishlatish modadan qolganini aytadi hamda „Sum 41" nomini „The Sums" deb oʻzgartirishni taklif qiladi. Shuningdek, guruh aʼzolari ismlarini ham oʻzgartirishni taklif qiladi: Deryck ismini „Sven", Cone ismini „Thurston", Dave ismini „Holmes", Stevo ismini „Sergio" deb oʻzgartirishni tavsiya qiladi.

Buning ortidan jamoa „The Hives", „The Strokes" va „The Vines" kabi guruhlarga hazilomuz taqlid qilgan holda sahnada „Still Waiting" qoʻshigʻini ijro etadi. Klip davomida arkada janridagi komputer oʻyinlaridan tasvirlar namoyish qilinadi. Klip yakunida Deryck musiqiy asboblarini uloqtirib, sindira boshlaydi. Dave, Cone va Stevo esa unga qoʻshiladilar. Klip yakunida guruh aʼzolari sahna ortidagi „The Sums" yozuvini yiqitadi.

Klipning kirishdan boshqa qismlari soniyasiga 30 kadr tezlikda yozib olingan. Bu esa klipga jonli ijroga oʻxshash tus bergan. 1:37 da yashirin kadr bor: juda qisqa muddatga davomida dor oʻyini kadrlari koʻrsatilgan. Kadrlarda „SU\_ \_1" / „SU\_ 41" harflari hamda maʼnosi nomaʼlum boʻlgan „LAO GHQ KE9" harflari namoyish qilingan.

Tanqidi
-------

Tarona „Sum 41" ijro etgan eng taniqli ashulalarning biri boʻlishiga hamda global miqyosda tanilgan boʻlishiga qaramay, eʼlon qilinishi ortidan aytim taqrizchilar unga salbiy baho bergan. Xususan, qarorgohi Buyuk Britaniyada joylashgan „Drowned in Sound" sayti xodimi Gareth Dobson „Yomon tomoni, guruh oʻzining notoʻgʻri yoʻnaltirilgan gʻazabini sub-Offspring shaklidagi zerikarli qoʻshiq orqali izhor qilishga qaror qilganidir. Qizlar va shunga oʻxshagan narsalar haqida kuylashganida ularni yoqtirganman, deyishni xohlagan boʻlardim, ammo oʻshanda ham yoqmagan bular", deb yozgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Official Singles Chart Top 100". *Official Charts*. Qaraldi: 31-iyul 2022-yil.
2. ↑  *Dobson, Gareth* „Single Review: Sum 41 - Still Waiting". *Drowned in Sound* (2002-yil 20-noyabr). 2021-yil 7-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 31-iyul.

Havolalar
---------

* „Still Waiting" YouTubeda
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Ingliz tilining amaliy grammatikasi (maʼnolari).

**„A Practical English Grammar"** („Ingliz tilining amaliy grammatikasi") — Audrey Thomson hamda Agnes Martinet qalamiga mansub ingliz tili grammatikasi boʻyicha kitob. Ilk bor 1960-yil Oxford shahrida Oxford universiteti nashriyotida chop etilgan. Asarga qoʻshimcha ravishda ikki jildli mashqlar toʻplamlari ham tayyorlangan.

„A Practical English Grammar" bir necha marta qayta nashr qilingan. Kitob ingliz tilini oʻrganishda eng keng qoʻllaniladigan asarlar qatoriga kiradi.

Nashrlari
---------

### Birinchi nashr

„A Practical English Grammar" kitobining ilk nashri 1960-yil chop etilgan. Birinchi nashrning oʻzi yetti marta chop etilgan.

### Ikkinchi nashr

„A Practical English Grammar" kitobining ikkinchi nashri 1969-yil chop etilgan. Ikkinchi nashrning oʻzi oʻn marta chop etilgan.

### Uchinchi nashr

„A Practical English Grammar" kitobining uchinchi nashri 1980-yil chop etilgan. Uchinchi nashrning oʻzi sakkiz marta chop etilgan.

### Toʻrtinchi nashr

„A Practical English Grammar" kitobining toʻrtinchi nashri 1986-yil chop etilgan.

Havolalar
---------

* „A Practical English Grammar" (4- nashr) (Wayback Machine saytida 2015-04-04 sanasida arxivlangan) (ingl.)

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Salom Ismatovich Samadov** – oʻzbekistonlik yurist va davlat arbobi.

Biografiya
----------

1990-yilda Xarkov yuridik institutini tamomlagan.

Prokuratura organlaridagi mehnat faoliyatini 1990-yilda Buxoro viloyati Buxoro shahrining Fayzulla Xoʻjayev tumani prokuraturasida boshlagan, Buxoro va Navoiy viloyatlari prokuraturasi organlarida turli lavozimlarda ishlagan.

2005-yildan 2008-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi Soliq, valyutaga oid jinoyatlarga va jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish departamenti boshligʻining oʻrinbosari boʻlgan.

2008-yildan 2017-yilgacha Xatirchi va Karmana tumanlari prokurori, Buxoro viloyati va Qoraqalpog‘iston Respublikasi prokurori oʻrinbosari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Qashqadaryo viloyati prokurori, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat idoralari faoliyatini muvofiqlashtirish boʻyicha davlat maslahatchisining oʻrinbosari, birinchi oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan.

2017-yilda bir vaqtning oʻzida Prezidentning siyosiy-huquqiy masalalar boʻyicha davlat maslahatchisi oʻrinbosari, Oʻzbekiston Respublikasi Sudyalar oliy kengashi aʼzosi boʻlgan.

2017-2018-yillarda Oʻzbekiston Bosh prokurorining oʻrinbosari.

2018-yildan 2022-yilgacha Toshkent viloyati prokurori, 2022-2023-yillarda Qashqadaryo viloyati prokurori boʻlgan.

2023-yil 22-fevraldan hozirgacha Oʻzbekiston Bosh prokurorining oʻrinbosari.

2023-yil 29-avgustdan bir vaqtning oʻzida Huquqni muhofaza qilish akademiyasi boshligʻi vazifasini vaqtincha bajaruvchi.

3-darajali davlat adliya maslahatchisi.

Manbalar
--------

1. ↑  „САМАДОВ Салом Исматович".
2. ↑  „Shavkat Mirziyoyev O‘zbekiston Sudyalar oliy kengashi tarkibini tasdiqladi".
3. ↑  „Прокурором Ташкентской области стал Салом Самадов".
4. ↑  „Назначен прокурор Кашкадарьинской области".
5. ↑  „Назначен заместитель Генерального прокурора".
6. ↑  „Salom Samadovga Huquqni muhofaza qilish akademiyasi boshlig‘i lavozimini vaqtincha bajarish yuklatildi".
**Chimyonsoy** – Toshkent viloyatining Boʻstonliq tumanidagi soy boʻlib, hozirgi vaqtda Chorvoq suv omboriga quyiladi. Inqilobdan oldingi va sovet rus tilidagi manbalarda „Chimganka" nomi bilan mashhur.

Chimyonsoy vodiysida pansionatlar, bolalar oromgohlari, sil kasalligiga chalinganlar sanatoriyasi qurilgan boʻlib, u yerda togʻ changʻisi boʻyicha musobaqalar oʻtkaziladi.

Uzunligi 17 km, xavzasining maydoni 39,3 km²ni, havzasining oʻrtacha balandligi esa 1635 metrni tashkil etadi. Katta Chimyon togʻining gʻarbiy yon bagʻridan 2000 m balandlikdagi buloqdan boshlanadi. Chimyonsoy boshlanish qismida yon bagʻirlari baland darasimon tor vodiy va toshloq joydan oqib, nisbati kengroq Chimyon soyligiga chiqadi (soylikning tubi gʻovak jinslardan tarkib topgan). Chimyonsoyning Qiziljar irmogʻi qoʻshilgan tor vodiydan oqadi, uning Katta Koʻksoy va Qiziljar soy irmoqlariga koʻplab buloq suvlari quyiladi.

Chimyonsoyning oʻrtacha yillik suv sarfi 0,6—0,7 m³/sek ni tashkil etadi. Asosan, qor va yer osti suvlaridan toʻyinadi va yer osti suvlari yillik oqimning 70%ni tashkil etadi. May—iyun oylarida suvi koʻpayadi, dekabr—fevralda kamayadi. Soydan sugʻorishda foydalaniladi.

Tavsifi
-------

Chimyonsoy Katta Chimyon togʻining gʻarbiy yon bagʻirlarida, taxminan 2000 m balandlikda joylashgan. Uning yuqori oqimi Oqsoy deb ataladi. Soy Oʻnikkibuloq yoʻlidan boshlanib shimol tarafga oqadi, Chimyon manzilgohiga qadar gʻarbga, undan pastroqda sharqqa qarab maʼlum qiyalikni egallaydi. Keyin vodiy biroz kengayadi, uning tubini gʻovakli jinslar hosil qiladi. Irmogʻi qoʻshilgandan keyin Qiziljar yana baland qirgʻoqli vodiyni hosil qiladi. Soy P-6 avtomagistrali bilan ikki marta kesishgan.

Soyning quyilish joyidan oldin P-10 magistralini kesib oʻtgan. Hozirda Yusupxona qishlogʻi yaqinidagi Chorvoq suv omboriga quyiladi.

Chimyonsoy irmoqlari
--------------------

Qiziljar va Katta koʻksoy Chimyonsoyning irmoqlari hisoblanadi (Bosh shtabning topografik xaritasida ikkinchisi quruq kanal sifatida belgilangan). Bundan tashqari, daryoga juda koʻp buloqlar quyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Туркестанский календарь на 1904 год*, Ташкент, 1914 — 52 bet.
2. ↑  *Якуб Колас.* „Стихотворения и поэмы / Стихотворение Чимган (1943)" (ru). *unotices.com*.

[*sayt ishlamaydi*]
3. ↑  „Чимгансай". Qaraldi: 28-noyabr 2023-yil.
4. ↑  „В Узбекистане построят самую высокую на пространстве СНГ канатную дорогу". Qaraldi: 28-noyabr 2023-yil.
5. ↑  *Ташкентская область. Справочная политико-административная карта. Масштаб 1: 500 000.*. Ташкент: Госкомгеодезкадастр, 2007. ISBN 978-9943-15-072-0.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Inson (maʼnolari).

„**Inson oʻzing**" (shunchaki „**Inson**" deb ham nomlanadi) — oʻzbekistonlik sanʼatkor Sherali Joʻrayev ijro etgan qoʻshiq. Matni oʻzbek shoiri Erkin Vohidov qalamiga mansub va 1973-yilda yozilgan sheʼrdan olingan qoʻshiq kuyini Joʻrayevning oʻzi bastalagan. „Inson" Joʻrayev repertuaridagi eng yaxshi tanilgan taronalarning biridir.

Qoʻshiqning ikkinchi versiyasi uchun Joʻrayev turli mamlakatlarga, jumladan, Isroilga sayohat qilgani hamda dunyoning turli burchagidagi qiyinchiliklar, ofatlar va insoniyat yutuqlari tasvirlangan klip suratga olingan.

Joʻrayevning soʻzlariga koʻra, Vohidovga „Inson" qasidasini yozish taklifini aynan Joʻrayevning oʻzi taklif qilgan. Bu haqda 2017-yilda xonanda shunday degan:

> Erkin Vohidov bilan ham uzoq yillardan beri qadrdon edik. „Oʻzbegim" qasidasi va qoʻshigʻi uchun oʻsha paytlar bizning boshimizga ne kunlarni solishmadi… Bizni shovinistga, millatchiga chiqarganlar boʻldi. Gazetalarda feletonlar yozildi. Bir yili ana shunday gazetalardan birini olib tushkun kayfiyatda Erkin Vohidovning uylariga bordim. Maqolani koʻrsatsam, „Qoʻyavering, mana endi siz ham bizga oʻxshab qolibsiz", deb hazillashdilar. Yarim kechagacha uylarida chaq-chaqlashib oʻtirdik. Mashinalarida meni to uyimgacha olib keldilar. Yoʻl-yoʻlakay „Erkin aka, insonning barcha yaxshi-yomon tomonlari, yutuqlariyu kamchiliklari, suvratiyu siyrati, buyukligiyu tubanligini aks ettiradigan bitta sheʼr yozing", dedim. Erkin aka „maʼqul" degandek bosh irgʻadilar. Shu tariqa „Inson" qasidasi dunyoga keldi. Bu qoʻshiq ham katta bahs-munozaralarga sabab boʻldi. Buyuklarimizning joylari jannatda boʻlsin…
> 
>

Manbalar
--------

1. ↑  „Шерали Жўраев: "Эркин Воҳидовнинг "Инсон" қасидаси менинг илтимосимга кўра ёзилган"". *Zamin* (19-dekabr 2018-yil). Qaraldi: 2-avgust 2022-yil.
2. ↑  *Jabborov, Rustam* „​Шерали Жўраев: "Марҳум Юртбошимиз билан Каъбатуллоҳнинг ичига кирганимиз ҳеч эсимдан чиқмайди"". *Darakchi* (30-yanvar 2017-yil). Qaraldi: 2-avgust 2022-yil.

Havolalar
---------

Ushbu maqolani tinglang (2 daqiqa)noicon
Spoken Wikipedia iconBu audiofayl ushbu maqolaning 9-avgust, 2022-yil(2022-08-09)
 sanasidagi versiyasi asosida yaratilgan boʻlib, shu sanadan keyin amalga oshirilgan tahrirlarni aks ettirmaydi.(Yordam · Koʻproq audiomaqolalar)
* „Inson oʻzing" YouTubeda
**Abdel-Bari Xabiyevich Xayrullin** (1955-yil 1-fevralda tugʻilgan) – rus islom yetakchisi. Orenburg markaziy sobori masjidi imom-xatibi, Orenburg viloyati musulmonlari diniy boshqarmasi muftiysi (1994–2015).

Biografiyasi
------------

1955-yil 1-fevralda Boshqird Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Burayevskiy tumani tarkibiga kiruvchi Kuzbayevo qishlogʻida tugʻilgan. Tatar-rus oʻrta maktabini tamomlagan, soʻngra Ufa aviatsiya institutining texnologiya fakultetiga oʻqishga kirgan. Oradan bir yil oʻtib, diniy taʼlim oʻqiy boshladi.

1977-yilda Buxoro Miri Arab madrasasiga oʻqishga kirgan. 1982-yilda madrasani tamomlab, Ufa sobori masjidi imom-xatibi boʻlgan. 1986-yilda Toshkent universitetiga oʻqishga kirib, 1990-yilda universitetni tamomlagan.

1999-yilda Rossiya Federatsiyasi Prezidenti huzuridagi Rossiya Davlat boshqaruvi akademiyasini va Orenburg davlat universitetini sirtdan tamomlagan.

2005-yildan Orenburg viloyati Ichki ishlar boshqarmasi Jamoatchilik kengashi aʼzosi. 2006-yilda Orenburg viloyati Jamoatchilik palatasi aʼzosi boʻlib, Milliy va etno-konfessiyaviy munosabatlar qoʻmitasining aʼzosi boʻlgan.

2015-yil mart oyida Orenburg viloyati imomlar majlisi boʻlib oʻtdi. Majlisda Orenburg VMDB (Viloyat musulmonlar diniy boshqarmasi) ni tashkil topganidan beri boshqarib kelgan muftiy Abdel-Bari Xabiyevich Xayrullinning oilaviy sabablarga koʻra isteʼfoga chiqishi maʼlum boʻldi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Биография на сайте ЦДУМ". 23-sentyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-sentyabr 2019-yil.

Havolalar
---------

* Biografiya Rossiya musulmonlari diniy boshqarmasi veb-saytida (Wayback Machine saytida 2022-08-11 sanasida arxivlangan)
* „Orenburg viloyati" veb-saytidagi tarjimai holi
**Gʻarbiy gat togʻlari**, Gʻarbiy Ghota togʻlari, Sahyadri — Hindiston yarim oroldagi togʻlar, Hindiston hududida. Dekan yassitogʻligining chekka gʻarbiy, baland qismi. Uz. 1800 km chamasida. Eng baland joyi 2698 m (Anaymudi choʻqqisi). Asosan, gneys va bazalt jinslardan tuzilgan. Gʻarbiy yon bagʻri Arabiston dengiziga zina-poyalar hosil qilib tushgan, sharqiy yon bagʻri Dekan yassitogʻligi tomon pasayib boruvchi qiya tekislik. Jan,da Nilgiri, Anaymalay, Kardamon togʻlari bor. Shimoliy qismi qirlardan iborat. Ikdimi subekvatorial, mus-sonli. Shamolga roʻpara yon bagʻirlarida yillik yogʻin 2000—5000 mm, shar-qida 600—700 mm. Gʻarbida doim yashil sernam va barg toʻkuvchi tropik oʻrmonlar, sharqida savanna va siyrak oʻrmonlar bor. Milliy bogʻlar tashkil etilgan.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Shoxdor qoʻngʻizlar**, taroqmoʻylovlilar — qoʻngʻizlar oilasi. Moʻylovlari 10 boʻgʻimli, taroqsimon. Uzunligi 10–80 mm, erkagining yuqori jagʻlari kuchli rivojlangan boʻlib, bugʻi shoxiga oʻxshab ketadi (nomi shundan). 800 ga yaqin turi bor. Keng tarqalgan, asosan, tropik mintaqalarda uchraydi. Oʻzbekistonda uchramaydi. Qoʻngʻizlar daraxtlarda yashaydi, oqib chiqadigan daraxt shirasi bilan oziqlanadi. Qurtlari yirik, oqish, egilgan; daraxtlarning chiriyotgan tanasida bir shoxli, yaʼni kichik Shoxdor qoʻngʻizlar va bugʻuqoʻngʻiz koʻproq uchraydi. Chiriyotgan daraxtlarni yemiradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tim** (fors.toj.) — usti yopiq bozor, savdo rastasining baland tomi, gumbazi. Tim lar qadimda asosan yirik shahar markazlarida, koʻchalar kesishgan chorraha, chorsu, guzar maydonida, karvonsaroylar yaqinida joylashgan. Usti ulkan gumbaz bilan qoplanib, bir necha hunarmandlik doʻkonlari va savdo rastalarini oʻz ichiga olgan. Timlar shahar meʼmoriy qiyofasini belgilashda muhim ahamiyatga ega boʻlgan. Sugʻdlarning shahar ichidagi bozorlari va savdo rastalari arab manbalarida "suk" deb, chorrahada joylashganlari "choxorsuk" yoki chorsu deb yuritilgan. Keyinchalik 4 tomoni kesishgan koʻcha markazida joylashgan savdo tarmoqlari toqlar qurilgan. Narshaxay, Klavixo, E.Jekinson va boshqalarning esdaliklarida Timlar qurilishi haqida maʼlumotlar saqlangan. Abdullaxon timi, Olloqulixon karvonsaroyi va timi kabi noyob meʼmoriy yodgorliklar hozirgi kunda mahalliy savdo markazlari sifatida oʻz ahamiyatini yoʻqotmagan. TIMAN KRYAJI Sharqiy Yevropa tekisligining shim.sharqidagi qirlar. Shim.gʻarbda Barens dengizining Chesha qoʻltiqchasidan jan.sharkda Vichegda daryosining boshlanish yerigacha choʻzilgan (Rossiya Federatsiyasi Komi Respublikasi va Arxangelsk viloyatida). Uz. 900 km ga yaqin. Tim granit, siyenit, kristalli slanets kabi jinslar bilan, yer usti esa antropogen davri quruqlik va dengiz yetqiziklari bilan krplangan. Eng baland joyi 471 m (Chetlasskiy Kamen).

Timning shim. qismi tundra va oʻrmonli tundra, jan. kismi tayga zonasida (qoraqaragʻay, oqqaragʻay, qaragʻay oʻsadi). Titan minerallari (Yarega), boksit (Chetlasskiy Kamen), neft va gaz (Us, Vuktil va boshqalar) konlari bor.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Suyakli baliqlar** (Osteichthyes) — umurtqali hayvonlar sinfi. Quyi devon davridan maʼlum. Uzunligi 0,7—1,1 sm dan 5—7 m gacha, baʼzan undan koʻproq; vazni 1,5 t gacha. Ichki skeleti birmuncha suyaklangan, baʼzi turlarida togʻaydan iborat. Tangachalari ganoid, kosmoid yoki suyakdan tuzilgan. Dum boʻlaklarini togʻay yoki suyak nurlar ushlab turadi. Jabralari toʻsiq bilan boʻlinmagan, jabra teshiklari jabra qopqoqlari bilan yopilgan. Ayrim turlarining suzgich pufagi ikkilamchi tarzda yoʻqolib ketgan. Urugʻlanishi, odatda, tashqi; ayrim turlari tirik tugʻadi. Osmoregulyasiya jabralar va teri orqali ortiqcha suvning chiqarilishi orqali amalga oshadi. Dengiz Suyakli baliqlarda bu jarayon buyrak va jabralar orqali amalga oshadi. Osmoregulyasiya jarayonining keng diapozonga ega boʻlishi tufayli Suyakli baliqlar har xil shoʻrlangan suvlarda yashay oladi. Oʻtkinchi baliqlar dengizdan chuchuk suvga, chuchuk suvdan dengizga oʻtishi mumkin.

Suyakli baliqlar parrak suzgichli va nur suzgichli kenja sinflarga boʻlinadigan 33 turkum 420 oila va 20000 ga yaqin turni oʻz ichiga oladi. Oʻzbekiston suv havzalarida Suyakli baliqlar ning 8 turkum, 14 oilaga mansub 48 turi tarqalgan. Suyakli baliqlar ning 18 turi, jumladan 3 ta Oʻrta Osiyo endemik turi Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Xongxa**, Songkoy (xitoycha Yuantszyan), Qizil dare — Xitoy va Vyetnamdagi dare. Uz. 1183 km, havzasining maydoni 158 ming km². Yunnan togʻligidan boshlanib, asosan, togʻlardan oqadi. Quyi oqimida Bakbo tekisligidan okib, Bakbo (Tonkiy) qoʻltigʻiga delta hosil qilib quyiladi. Oʻrtacha suv sarfi 3800 m³/sek. Suv rejimi mussonli, yozda toshadi. Toshqinlarning oldini olish maqsadida qirgʻoklari dambalar bilan toʻsilgan. Suvidan sugʻorishda keng foydalaniladi. Yozda dengiz kemalari Xanoy shahrigacha (quyilish yeridan 175 km) bora oladi. Daryo suvida juda koʻp qizil rangdagi oqiziqlar oqib keladi (daryo nomi shundan). X. boʻyida Xekou, Laokay, Yenbay, Xanoy va boshqa shaharlar, deltasida Xayfon dengiz porti joylashgan.

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chu vodiysi** - Chu daryosi vodiysining bir kismi, daryoning oʻrta oqimida. Qirgʻiziston va Qozogʻiston Respublikalari hududida. Jan.sharkda Boʻoʻm darasidan shim.gʻarbda Moʻyinkumning sharqiy etagigacha boradi. Uz. 200 km chamasida, eni jan.sharqida 15 km gacha, shim.garbida 90–100 km. Balandligi 500–1200 m. Yer yuzasi daryo qayiri va terrasalaridan iborat. Iklimi keskin kontinental, quruq. Yiliga 250–400 mm yogin (asosan, bahorda) tushadi. Chu vodiysining deyarli hammasi haydalgan va sugʻoriladi, KOʻriq yerlarda boʻz tuprokda chala choʻl va kuruq dasht oʻsimliklari oʻsadi. Chu vodiysi Qirgʻizistonning asosiy qishloq xoʻjaligi rayoni (qandlavlagi, kanop yetishtiriladi; bogdorchilik, tokchilik, gʻallachilik rivojlangan). Sugʻorish kanallari oʻtkazilgan. Chu vodiysi janubida Qirgʻizistonning poytaxti va asosiy sanoat markazi Bishkek shahri joylashgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bobrlar** (Castor), suv qunduzlari — bobrsimonlar oilasining yagona urugʻi. Uz. 100 (baʼzan 130) sm, ogʻirligi 30 kg gacha. Suvda yashashga moslashgan. Burun teshigi suvda bekiladi. Oyoqlari kalta, besh barmoqli; barmoqlari orasida parda boʻladi. Orqa oyoqlari kuchli rivojlangan. Keyingi oyoqlari ikkinchi barmogʻining tirnoqlari ikkiga ajralgan boʻlib, yungini tarash uchun xizmat qiladi. Juni uzun, qalin va yumshoq, och qoʻngʻirdan qoramtir qoʻngʻirgacha tusda boʻladi. Momiq junlari yaxshi rivojlangan. Belkurakka oʻxshash dumi yungsiz (uz. 30 sm gacha, kengligi 10—13 sm). 2 turi bor. Kanada B. (S. canadensis) — Shim. Amerikaning Alyaskadan Meksikagacha boʻlgan hududlarida tarqalgan.

Finlandiyada va Rossiyaning turli viloyatlarida iqlimlashtirilgan. Yevropa, yaʼni dare B. (S. ﬁ ber) — Yevrosiyoning oʻrmon zonasida, suv toshadigan oʻrmon va choʻl mintaqalarida tarqalgan. Rossiyada 20-asr boshlarida qimmatbaho terisi uchun koʻplab ovlaiganidan koʻp joylarda qirilib ketgan edi. Ovlash taqiqlanishi va qoʻriqxonalar tashkil qilinishi bilan soni koʻpayib, 60- yillardan boshlab yana ovlana boshlangan. B. kechasi va shomda faol hayot kechiradi, qishda faolligi kamayadi. Suv havzalari qirgʻogʻida in qaziydi yoki shoxshabbalar va tuproqdan uya quradi, kichik soylar va daryolarning suvini shoxshabbalar bilan toʻsib, toʻgʻon quradi. Yiliga bir marta 1 dan 6 tagacha koʻzi ochiq va tanasi yung bilan krplangan bola tugʻadi. Daraxt poʻstlogʻi va keng bargli daraxtlarning shoxshabbalari bilan oziqlanadi. Qishga oziqgʻamlaydi. 35— 40 yil yashaydi. Qimmatbaho moʻynasi uchun ovlanadi, maxsus fermalarda koʻpaytiriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yazgʻulom** — Tojikiston Respublikasi Togʻli Badaxshon muxtor viloyatidagi daryo. Panj daryosining oʻng irmogʻi. Yazgʻulom tizmasining shim. yon bagʻrida joylashgan Yazgʻulom va Vanj togʻlari orasida tor oʻzanda oqib oʻtib Panj daryosiga quyiladi. Uz. 80 km, havzasining mayd. 1970 km². Yuqori qismida Rakzou, undan pastroqda (Obirakeru irmogʻining quyilish joyiga qadar) Mozordara deb ataladi. Ya. muz va qor suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi (Motravi qishlogʻi yonida) 37 m³/sek. Eng koʻp suvi (60,7%) yozda oqib oʻtadi, eng kami (7,7%) qishga toʻgʻri keladi. Tez oqqanligi tufayli qishda muzlamaydi. Faqat, qirgoqlari qisman muzlab, shovush (muz parchalari) oqishi mumkin. Ya. ga umumiy uz. 190 km gacha boʻlgan 80 ga yaqin irmoq quyiladi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Yashilkoʻl** — Tojikistonning Togʻli Badaxshon muxtor viloyatidagi koʻl. Panj daryosi havzasida, Shim. Alichur va Janubiy Alichur tizmalari orasida. Gʻunt (Alichur) daryosida, 3734 m balandlikda joylashgan. Uzunligi 24,2 km, eng keng joyi 3,7 km, mayd. 35,6 km². Oʻrtacha chuq. 12,5 m, eng chuqur joyi 50,2 m. Koʻlga 7 ta soy quyiladi. Ulardan eng yiriklari: SuuluTagarkati, Katta Bakchigir (jan. sohilida), Katta Marjanoy va Kichik Marjanoy (shim. sohilida). Ya. togʻ qulab tushishi va Panj daryosining oʻng irmogʻi Gʻunt daryosi oʻzanining toʻsilib qolishi natijasida hosil boʻlgan. Asosan, qormuzlik suvlaridan toʻyinadi. Suvi tiniq va chuchuk. Suv sathi aprel—avgust oylarida koʻtariladi. Sentabrdan aprel

gacha bir tekisda pasayadi. Noyabr oxiridan may oxirigacha muzlab yotadi. Koʻl suvi yozda 10—13° gacha isiydi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Gavhar Ibodullayeva Inoyatovna** – taniqli shoira, pedagog. Xalq deputatlari Xorazm viloyat kengashi deputati. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.

Biografiyasi
------------

*Ibodullayeva Gavhar Inoyatovna* 1961-yil 18-sentabrda Turkmaniston Respublikasi, Tashavuz viloyatida tugʻilgan. 1983-yilda Xorazm pedagogika institutining Filologiya fakultetini tugatgan. 1983–1998-yillarda Yangibozor tumanidagi 19-son maktabda oʻzbek tili va adabiyoti fani oʻqituvchisi boʻlib ishlagan.

1994-yildan Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi boʻlgan. 1998-yilda Respublika maʼnaviyat targʻibot markazi Xorazm viloyati boʻlimi rahbarligiga tayinlangan.

Ijodi
-----

Uning qalamiga mansub „Qutlugʻ soʻzlar" (1993), „Bir vujud sogʻinch" (1995), „Yuragimda yashayotgan sir", „Vatan siyrati" kabi sheʼriy toʻplam va saylanmalar muallifi.

Mukofotlari
-----------

* 1994-yil „Xalq taʼlimi aʼlochisi"

* 1997-yil „Shuhrat" medali ,

* 2000-yil „Oʻzbekiston belgisi" koʻkrak nishoni,

* 2003-yil „El-yurt hurmati" ordeni,

* 2011-yil „Mustaqillikning 20 yilligi" nishoni

* 2016-yil „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi" faxriy unvonlari

Manbalar
--------

1. ↑  „Yuragimda yashayotgan sir, Yangi Asr Avlodi, 2021".
2. ↑  „O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni , 25.09.1997 yildagi PF-1844-son". Qaraldi: 2024-yil 23-yanvar.
**Jumayev Jasur Alimboyevich** — oʻzbekistonlik hunarmand va jamoat arbobi. Oʻzbek somon sanʼati ustasi.

Biografiyasi
------------

1984-yil 24-dekabrda Toshkent viloyati Boʻstonliq tumanidagi Sijjak qishlogʻida tugʻilgan. 1997-yildan ayrim sabablarga koʻra 1-guruh nogironligi boʻlgan shaxs sifatida imkoniyati cheklanganlar aravachasi yordamida harakatlanadi. 16 yoshidan hunarmadchilikning somon sanʼati yoʻnalishiga qiziqib, shu soha bilan shugʻullana boshlagan. 2009-yildan buyon Respublika „Hunarmand" uyushmasi aʼzosi. 2017-yilda Oʻzbekiston Milliy tiklanish demokratik partiyasi aʼzoligiga qabul qilingan. 2018-yildan buyon Oʻzbekiston Badiiy Akademiyasi Badiiy ijodkorlar uyushmasi aʼzosi.

### Mehnat faoliyati

2008—2012 — Milliy rassomlik va dizayn instituti bakalar bosqichi talabasi.

2012—2014 — Milliy rassomlik va dizayn instituti magistri.

2014—2017 — Milliy rassomlik va dizayn instituti „Reklama va amaliy grafika" kafedrasi oʻqituvchisi.

2017—2020 — Milliy rassomlik va dizayn instituti „Reklama va amaliy grafika" kafedrasi katta oʻqituvchisi.

2020-yildan — Milliy rassomlik va dizayn instituti „Amaliy grafika" kafedrasi dotsenti.

Mukofotlari
-----------

2012-yilda „Oʻzbekiston belgisi" koʻkrak nishoni sovrindori boʻlgan.

2015-yilda „Jasorat" medali bilan mukofotlangan.

2015-yilda „Etirof-2015" mukofoti sovrindori, yilning eng yaxshi hunarmandi.

2020-yilda Oʻzbekiston Prezidenti tomonidan taʼsis etilgan „Milliy madaniyatimiz va sanʼatimiz rivojiga qoʻshgan hissasi uchun" mukofoti bilan ragʻbatlantirildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „"Олий таълим муассасасининг энг яхши педагоги" танлови ғолибларини тақдирлаш маросими.".
2. ↑  „MTV Show - Jasur Jumayev va Ravshan Sobirov #41 (07.02.2017)".

Havolalar
---------

Jasur Jumayevning Instagram sahifasi

Jasur Jumayev Facebook sahifasi

Video YouTubeda
**Oʻlaksaxoʻr qoʻngʻizlar** — qoʻngʻizlar oilasi. Uzunligi 6–40 mm. Moʻylovlari toʻgʻnogʻichsimon. Qurtlari yassi, harakatchan, zahkashlarga oʻxshash. 1500 ga yaqin turi bor. Keng tarqalgan; odatda, moʻʼtadil iqlimda yashaydi. Koʻpchiligi oʻlaksaxoʻr, baʼzan goʻng va zamburugʻlar bilan oziqlanadi, ayrim turlari oʻsimlikxoʻr yoki yirtqich. Organik qoldiqlarni oʻzlashtirishi orqali; ayrim turlari entomofag sifatida foyda keltiradi. Mas, 4 nuqtali Oʻlaksaxoʻr qoʻngʻizlar tengsiz ipak qurti, odimchilar qurtini qiradi. 5Prpa urugʻi turlari qand lavlagi va gʻalla ekinlariga ziyon keltiradi. Oʻzbekistonda bir necha turi, jumladan, goʻrkov qoʻngʻiz uchraydi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chibil boʻlis** qirgʻizcha: *Чыйбыл болуш, Абдылда бий уулу*  − (1870-yil Andijon uezdi, Bagʻish boʻlisligi —surgunda vafot etgan) Rossiya imperiyasiga qarshilik harakatlarida faol ishtirok etgan qirgʻiz xalqining qahramoni. Chibil Bagʻish boʻlisligiga boʻlis boʻlib turgan vaqtida mahalliy aholi manfaatlariga qaratilgan koʻplab tadbirlarni amalga oshirgan.
Rossiya hukumatining mahalliy xalqqa nisbatan zoʻravonliklariga, ayniqsa qirgʻizlarning unumdor va sugʻoriladigan yerlarini tortib olish siyosatidan norozi boʻlgan Chibil boʻlis 1890-yillarning oʻrtalarida ruslarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarish gʻoyasi bilan chiqdi.. .

Andijon qoʻzgʻoloni
-------------------

1890–1897 yillarda Rossiya ichki guberniyalaridan koʻchib kelgan va yaxshi yerlarni egallab olgan rus mujiklari bilan qirgʻizlar oʻrtasida keskin toʻqnashuvlar avj oladi. 1897-yil oxirida Ketmontepa, Koʻgart vodiysidagi mingdan oshiq qirgʻizlar yaqinda vafot etgan bir boyning uyida toʻplanishadi. Ularning rahbarlari–volost boshqaruvchisi Chibil boʻlis qozi noibi mulla Rahmatilla mujiklar ustiga hujum rejasini ishlab chiqishadi.

Vafoti
------

Chibil boʻlis oʻzi bilan surgunga hukm qilinganlar bilan birgalikda Rossiyaning Irkutsk viloyatidagi temir yoʻl tunnelida ishlayotganida ogʻir hastalikka duchor boʻladi. 1907−1908 yillarda kuydirgidan aziyat chekib vafot etib, uning jasadini vatandoshlari oʻsha yerdagi oʻrmon ichiga koʻmib qoʻyishgan.

Oilasi
------

Chibil boʻlisning rafiqasidan Toʻrageldi, Alpomish, Joʻrabek ismli oʻgʻillari, yana bir rafiqasidan Irisqul, Tabildi ismli oʻgʻli va Qutbiya ismli qizi boʻlgan. 

* Toʻrageldi Andijon qoʻzgʻaloni istirokchisi boʻlgani sababli surgun qilingan. Boshqa manbalarda esa 1916-yildgi qoʻzgʻalonda ishtirok etgani uchun surgunga hukm qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  qirgʻizcha: *Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети*
2. ↑  Тарыхый инсандар
3. ↑  qirgʻizcha: *Жалал-Абад облусу. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003*
4. ↑  Кыргызско-Андижанскому восстанию 115 лет
5. ↑  Andijon tarixidan lavhalar "SHARQ" NASHRIYOT-MATBAA AKSIYADORLIK KOMPANIYASI BOSH TAHRIRIYATI TOSHKENT–2013
6. ↑  "Saltanatni titratgan kunlar" Toshkent 1998-yil Sayfiddin Jalilov
7. ↑  qirgʻizcha: *Анжиян көтөрүлүшү жана кыргыздар Ош–2002*
„**Turfa gullar**" („**Bu turfa gullar**", „**Bu turfa gullar, ayting**", „**Bu turfa gullar, ayting, muhabbat bogʻidanmi?**", „**Muhabbat bogʻidanmi?**" deb ham nomlanadi) — tojikistonlik oʻzbek sanʼatkor Abdurauf Olimov ijro etgan qoʻshiq. Ashula 1986-yil yozilgan boʻlib, Olimov shuhratini keskin oshirishga yordam bergan taronalarning biridir. Qoʻshiq musiqasini Olimovning oʻzi shoir Vosit Saʼdulla yozgan sheʼrga bastalagan.

Olimovning soʻzlariga koʻra, qoʻshiqni 1986-yilda „Yamaha" rusumidagi sintezatorni xarid qilganidan keyin yozgan. Qoʻshiqning yozilishi tarixi haqida Olimov shunday degan:

> Bu qoʻshiqni yaratilish tarixi bor-da. 1986-yil menda shunday imkoniyat boʻldi. „Yamaha R70" degan oʻsha davrdagi eng zamonaviy sentizator sotib olish uchun yetarli mablagʻim bor edi. Sintezatorni sotib oldim, shu „Muhabbat bogʻidanmi?" degan qoʻshiqni yaratdim. Keyin estrada variantini tayyorladim.
> 
> 

Qoʻshiq Olimovning eng taniqli taronalaridan biri boʻlib, bir necha sanʼatkor, jumladan, Dilshod Rahmonov, Shohruhxon, tomonidan kaver qilingan. Rahmonov ijrosidagi versiya uchun ikki klip suratga olingan. Shohruhxon ijrosidagi versiya uchun esa 2019-yilda olingan klip YouTubeda ommalashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ashur, Sadriddin* „"Турфа гуллар¸ айтинг¸ муҳаббат боғиданми?"". *Ozodlik radiosi* (13-fevral 2009-yil). Qaraldi: 5-avgust 2022-yil.
2. ↑  „Uzbek Chodirxayol "Турфа гуллар¸ айтинг¸ муҳаббат боғиданми?"". *YouTube* (10-dekabr 2011-yil). Qaraldi: 4-avgust 2022-yil.
3. ↑  YouTube logotipi Абдурауф Олимов "O'ZBEKISTON" каналида интервью YouTubeda

Havolalar
---------

Ushbu maqolani tinglang (2 daqiqa)noicon
Spoken Wikipedia iconBu audiofayl ushbu maqolaning 9-avgust, 2022-yil(2022-08-09)
 sanasidagi versiyasi asosida yaratilgan boʻlib, shu sanadan keyin amalga oshirilgan tahrirlarni aks ettirmaydi.(Yordam · Koʻproq audiomaqolalar)
* „Turfa gullar" YouTubeda
* 1989-yilgi jonli ijro YouTubeda
* Dilshod Rahmonov ijrosidagi kaver YouTubeda
* Shohruhxon ijrosidagi kaver YouTubeda