recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Biologik faol birikma — bu tirik organizm, toʻqima yoki hujayraga taʼsir koʻrsatadigan birikma boʻlib, odatda laboratoriyada in vitro yoki in vivo asosiy tadqiqotlar bilan koʻrsatilgan. Oziq moddalar hayot uchun zarur boʻlsa-da, biologik faol birikmalar muhim ekanligi isbotlanmagan — chunki organizm ularsiz ham ishlay oladi — yoki ularning harakatlari funktsiyani bajaradigan ozuqa moddalari bilan yashiringan.

Bioaktiv birikmalar taʼsiri yoki xavfsizligi toʻgʻrisida etarli dalillar yoʻq, shuning uchun ular odatda tartibga solinmaydi va xun qoʻshimchalari sifatida sotilishi mumkin. Kelib chiqishi va misollari
Bioaktiv birikmalar odatda oʻsimliklardan, [ishonchsiz tibbiy manba?] hayvonot mahsulotlaridan olinadi yoki sintetik tarzda ishlab chiqarilishi mumkin. Oʻsimliklarning bioaktiv birikmalariga karotinoidlar, polifenollar yoki fitosterollar misol boʻla oladi. Hayvonot mahsulotlariga misollar sut va baliq tarkibidagi yog 'kislotalari. Boshqa misollar: flavonoidlar, kofein, xolin, koenzim Q, kreatin, ditioltionlar, polisakkaridlar, fitoestrogenlar, glyukozinolatlar va prebiyotiklar.

Ratsionda
NIH Diyetik qoʻshimchalar idorasi inson ovqatlanishi kontekstida bioaktivlar taʼrifini „sogʻliqni saqlash holatidagi oʻzgarishlar uchun mas’ul boʻlgan, insonning asosiy ozuqaviy ehtiyojlarini qondirish uchun zarur boʻlganlardan tashqari, oziq-ovqat va xun qoʻshimchalarining tarkibiy qismlari boʻlgan birikmalar" sifatida taklif qildi. bir qator boshqa taʼriflar qoʻllanilsa-da. Anʼanaga koʻra, Kanada va Qoʻshma Shtatlarda qoʻllaniladigan DRIlar kabi parhez tavsiyalari kasalliklarga olib keladigan kamchiliklarga qaratilgan va shuning uchun belgilangan muhim oziq moddalarni taʼkidlagan.

Biologik faol birikmalar odamlarda ularning bioaktivligi darajasi uchun etarli darajada aniqlanmagan, bu ularning kasallikning oldini olish va saqlashdagi roli nomaʼlumligicha qolayotganini koʻrsatadi.

Masalan, xun tolasi DRI ga ega boʻlmagan muhim boʻlmagan parhez tarkibiy qismidir, ammo yurak-qon tomir kasalliklari va saraton xavfini kamaytirish uchun odatda dietaga tavsiya etiladi. Bioaktiv birikmalar uchun DRIlarni ishlab chiqish uchun asoslar salomatlik, xavfsizlik va toksik boʻlmaganlik bilan bogʻlanishi kerak.
2021 yil holatiga koʻra, Shimoliy Amerika yoki Evropada toladan tashqari bioaktivlar uchun parhez tavsiyalari yoʻq. Biroq, kelajakdagi parhez koʻrsatmalariga qoʻshimcha bioaktivlarni kiritish kerakmi yoki yoʻqmi, muhokamalar davom etmoqda.
**Breitenau** **konslageri** (nemischa:) — 1933-yil iyun oyida Gukshagen shahrida, Kasseldan 15 kilometr janubda, sobiq Breitenau monastiri hududida tashkil etilgan natsistlarning mehnat lageri. Urush yillarida bu lagerdan 9 mingga yaqin kishi yotgan.

Tarixi
------

### Sobiq monastir

Breitenau monastiri 1113-yilda tashkil etilgan, ammo 1528-yilda islohot davrida yopilgan. Monastir binolari omborlar va otxonalar sifatida ishlatilgan. Oʻttiz yillik urush paytida binolar jiddiy shikastlangan. 1874-yildan boshlab, monastir birinchi marta sarson va uysizlar uchun boshpana, shuningdek, fohishalar va „tarbiyasi ogʻir" yoshlar uchun axloq tuzatish muassasasi sifatida ishlatilgan. 1911-yildan beri sobiq monastirning binolaridan biri qamoqxonaga aylandi.

### Konslager

1933-yilda milliy sotsialistlar hokimiyat tepasiga kelgach, butun mamlakatda muxolifatchilarni ommaviy hibsga olishlar boshlandi. Sud va tergovsiz ular uzoq vaqt qamoqda saqlandi. 1933-yilning iyunidan 1934-yilning martigacha Breitenauda 470 nafar siyosiy mahbus hibsga olingan. Mart oyida qamoqxona yopilgan.

1940-yilning yozi va 1945-yilning may oyida urush tugashi oraligʻida qamoqxona qayta ishga tushirildi. Bu lagerda huquqbuzar ishchilar, shuningdek, fashistlar Germaniyasining siyosiy muxoliflari va yahudiylar bor edi. Breytenau mehnat lageridagi ikki oylik hibsda mahbuslar taqdiri hal qilingan. Baʼzan „tuzatilgan" ishchilar ozod qilingan, yahudiylar esa 1941-yildan boshlab sharqqa surgun qilingan, u yerda natsistlar ularni oʻlim lagerlarida qirib tashladilar. 1940-yilning yozidan urush tugaguniga qadar 1945-yilda Kassel Gestapo nazorati ostida boʻlgan sobiq Breitenau konslagerida mehnat taʼlimi lageri tashkil etildi. Lagerda jami 8,500 ga yaqin himoya mahbuslari qamoqqa olingan, ularning aksariyati 8 haftalik muddatga qamalgan. Bu mahbuslarning aksariyati majburiy mehnat shartlarini har qanday tarzda buzganliklari uchun Gestapo tomonidan hibsga olingan chet ellik majburiy ishchilar edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Breitenau: Research in Local History | learning-from-history.de" (en). *learning-from-history.de*. Qaraldi: 28-iyul 2021-yil.
2. ↑  „EHRI - Gedenkstätte Breitenau". *portal.ehri-project.eu*. Qaraldi: 28-iyul 2021-yil.
3. ↑  „From monastery to workhouse - Gedenkstätte Breitenau". *gedenkstaette-breitenau.de*. 28-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyul 2021-yil.

Havolalar
---------

* (olm.) )
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Sulton sayidxon (maʼnolari).

**Sulton sayidxon** (1490, Turfon 1533.9.7) — Yorkend xonligi xukmdori (1514—33). Chigʻatoiylardgm. Sulton Ahmadxonning oʻgʻli. 1503-yil otasi bilan amakisi Sulton Mahmudxonnmt Axsi yaqinida Shayboniyxon bilan boʻlgan jangida qatnashgan. Sulton Ahmadxon vafotidan soʻng taxt uchun kurashlarda akasi Mansurxondan yengilgan. S.S. Andijonga, soʻngra Kobulga, qarindoshi Bobur huzuriga borgan. Bobur uni izzatikrom bilan kutib olgan. 1510-yil Boburning Kobuldan Qunduzga yurishi chogʻida S.S. u bilan birga boʻlgan. Tarixchi Mirzo Haydarning amakisi Sayid Muhammad mirzo Andijonni shayboniylardan (Jonibek sultondan) qaytarib olgach (1511), Boburni taklif etadi. Bobur S.S.ga Andijon taxtini beradi. Qashqar hokimi Abu Bakr mirzo 20 ming kishilik qoʻshin bilan Andijonga yurish qilgan, S.S. kichik qoʻshin (1,5 ming kishi) bilan Andijondan 2 farsax uzoklikdagi NutNugʻ mavzeida bu katta qoʻshin ustidan zafar qozongan (1511-yil 24 oktabr). S.S. shayboniylarga qarshi kurashda Boburga yordam bergan. 1514-yil shayboniy sultonlar Andijonga yurish uyushtirganlar. S.S. shaharni tashlab Sharqiy Turkistonga ketgan. 1514-yil Abu Bakr mirzoni yengib, Qashqarni egallagan. 1522-yil butun Sharkiy Turkistonni tobe etgan. Umrining soʻnggi yillarida Tibetni egallash uchun kurash olib borgan. Mamlakatda tartib oʻrnatish yuzasidan qator tadbirlarni amalga oshirgan. Abu Bakr mirzodan krlgan davlat xazinasini musodara etib, uning. bir qismini davlat arkonlari, lashkarboshilari, qoʻshin va fuqarolarga taqsimlab bergan. Oqsu va Turfon sh.lari va bir qancha kjshtoklar qayta kurilgan. Din arboblariga katta hurmat koʻrsatilgan. Birok, S.S. 1522-yildan boshlab maishatga, ichkilikka berilib ketib davlat ishlariga eʼtibor bermay qoʻygan. Tarixchilarning taʼrifiga koʻra, S.S. atoqli siyosatdon boʻlibgina qolmasdan, taniqli olim, shoir, musiqashunos ham edi. Saʼid taxallusi bilan sheʼrlar yozgan. S.S. mohir xattot, musavvirlikda, muqr oʻyish, tosh qirqish (sangtaroshlik), zargarlik, otni bezash, quymachilik, kamon, xanjar, shamshir yasash, duradgorlik hunarlarida shuhrat qozongan. S.S. shikorni yaxshi koʻrgan, uning qonunqoidalaridan saboq bergan.

Omonbek Jalilov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sankxya** (sanskritcha, aynan — son, hisoblash) — hind falsafasidagi 6 ortodoksal (vedalarni eʼtirof etuvchi) tizimdan biri. taxminan mil. av. 7-asrda donishmand Kapila asos solgan. U "Sankxya sutra" asarini yozgan, lekin bizgacha yetib kelmagan. S. 3—4-asrlardan 8—9-asrlargacha rivojlangan (klassik S. deb atalgan). S. taʼlimotiga koʻra, olam asosida 2 ibtido — prakriti (materiya) va purusha (ruh) yotadi. Prakriti barcha narsalarning asosini tashkil etuvchi moddiy substansiya boʻlib, u adabiy va bir butundir. Uning boshi ham, oxiri ham yoʻq. U hech kim tomonidan yaratilgan emas. Purusha — ruhiy substansiyadir. U passiv, hech narsani yaratishga qodir emas. Tabiatdagi barcha hodisalar satva (ong), rajas (faollik), tamas (passivlik) deb ataluvchi uchta kuch (guna)ning oʻzaro munosabatiga bogʻliqdir. S. taʼlimoti vaysheshika, nʼyaya, mimansa taʼlimotlariga taʼsir koʻrsatgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toʻlan Nizom** (taxallusi; asl ismsharifi Nizomiddinov Toʻlanboy) (1939.17.8, Quva tumani) — Oʻzbekiston xalq shoiri (1998). Andijon pedagogika institutini tugatgan (1965). Yoshlar tashkilotlarida rahbar (1965— 76), tuman xalq taʼlimi boʻlimida mudir (1976—1983), Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi Andijon viloyat boʻlimida masʼul kotib (1983—1985), Boʻz ped. bilim yurtida direktor (19852001). Birinchi sheʼriy toʻplami — "Sening ertaklaring" (1970). Shundan soʻng T.N.ning "Iftixor" (1982), "Oy qizlar" (1988), "Muqaddas ruh" (1993), "Vatan tuygʻusi" (1993), "Chaman ichra", "Akssado", "Intizorlik" (1994), "Daqr bogʻi" (1995), "Saylanma" (1998) kabi sheʼriy toʻplamlari eʼlon qilingan. T.N. soʻnggi yillarda liroepik janrlarda samarali ijod qilib, Bobur, Mashrab, Choʻlpon, Mirtemir, Usmon Nosir, S. Zunnunova, M. Yusuf singari siymolarga bagʻishlangan "Choʻlpon", "Majnuntol yigʻisi", "Ruhi ravonim" (1993), "Uch soʻz" (1995), "Oq gul", "Botmay qolgan oy" (1996), "Alisher" (2003) singari doston va lirik qissalarini yezdi. "Non hidi" (1998), "Suhbat" va Qamchiq dovoni qurilishiga bagʻishlangan "Dovon" (2002) dostonlari muallifi. "Mexdsht shuxrati" ordeni bn mukofotlangan (2003). 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Toʻlqin Yoʻlchiboyevich Ibrohimov** (1952.04.6, Toshkent viloyati Chirchiq shahri) — ilgʻor transport xodimi, Oʻzbekiston Qahramoni (2005). Mehnat faoliyatini 1973-yildan Toshkent teplovoz deposida mashinist yordamchisi sifatida boshlagan. Toshkent teplovoz deposi teplovoz mashinisti yordamchisi (1973—75), mashinisti (1977-88), 1988-yildan "Oʻzbekiston temir yoʻllari" kompaniyasining "Oʻzbekiston" lokomotiv deposida 1-klass teplovoz mashinisti. I. mehnat faoliyati davomida teplovozlarning joriy taʼmir davrini uzaytirish, yoqilgʻini tejash, harakat xavfsizligini taʼminlash, yuk tashish topshiriqlarini benuqson oshi-rib bajarishda muhim yutuqlarga erishdi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Burun qonashi** — burun boʻshligʻidan qon kelishi. Burunning lat yeyishi yoki shilliq pardasining zararlanishi (tirnalishi, shilinishi, burunni kovlash), organizmning umumiy, asosan, yuqumli kasalliklari (mas, gripp) Burun qonashi ga sabab boʻladi. Yurak, buyrak, jigar, qon yaratuvchi aʼzolar kasallanganda, qon bosimi oshganda ham burun qonaydi. Baʼzan atmosfera bosimi, havo harorati va namligi oʻzgarganda, shilliq pardaga muntazam kimyoviy moddalar taʼsir etganda, shuningdek jazirama issiq kunlarda ham Burun qonashi kuzatiladi. Burun qonaganda qon tashkariga chiqmay, baʼzan halqumga qarab oqishi va burni qonayotgan kishi uni bilmay yutib yuborishi ham mumkii. Bunda birdan qon qusish burun qonayotganining aniq belgisi hisoblanadi. Baʼzan qiziloʻngach yoki meʼdadan kelayotgan qon ham burundan qon ketishiga sabab boʻladi. Burun qonaganda boshni baland qilib yotqizish, burun katagiga vodorod peroksid shimdirilgan paxta yoki doka tiqin qoʻyish, iloji boricha qonni toʻxtatish chorasini koʻrish lozim. Muzdek suvga latta hoʻllab qansharga bosish, toʻxtayvermasa ensaga muz solingan xalta qoʻyish, bular yordam bermasa vrach chaqirish kerak. Botbot Burun qonashi biror kasallik alomati boʻlishi mumkin, bunday hollarda, albatta, tibbiy tekshiruvdan oʻtish zarur.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Burun (maʼnolari).

Burun (odam)
**Burun** — odam va umurtqali hayvonlar nafas yoʻllarining boshlangʻich qismi va hid bilish aʼzosi. Ovoz chiqarish va soʻzlashda rezonator vazifasini oʻtaydi (ovozni kuchaytiradi va unga ohang beradi); tashqi burun, burun boʻshligʻi va burunning yondosh boʻshliqlariga boʻlinib, yondosh boʻshliqlar B. boʻshligʻiga tor teshiklar orqali ochiladi. Tashqi burun suyaktogʻay skeletidan tuzilgan. Togʻay toʻqima borligi tufayli tashqi burun egiluvchan. Burun terisi bagʻrida yogʻ bezlari bor. Burun boʻshligʻi (Cavitas nasi) yupqa toʻsiq orqali ikki boʻlakka ajralgan boʻlib, kataklar orqali tashki muhit bilan, xoana orqali esa burun-halqum bilan tutashadi. Burun boʻshligʻining tubi qattiq tanglay suyagi hisoblanib, yuqori devori gʻalvirsimon yupqa suyak plastinkadan iborat, hidlov nervining tolalari shu plastinka teshiklaridan oʻtib, burun boʻshligʻiga kiradi. Burun boʻshligʻi devorini hilpillovchi epiteliyli shilliq parda qoplab olgan. Uning tuklari bir maromda tebranib turadi. Burun boʻshligʻini ikkiga (oʻng va chapga) boʻlib turgan toʻsiqning orqa qismi suyak toʻqima, old qismi togʻaydan iborat boʻlib, Burun boʻshligʻining ichki devorini hosil qiladi. Bu boʻshliqning yon devorida uchtadan burun chigʻanogʻi boʻlib, ular ostidan yuqori, oʻrta va pastki havo yoʻllari oʻtgan. Yuqori va oʻrta havo yoʻlining yon devorida teshikchalar bor, Burun boʻshligʻi shular orqali oʻzining yondosh boʻshliqlari bilan tutashadi. Pastki havo yoʻlida yosh burun kanalining teshigi boʻlib, bundan burun boʻshligʻiga yosh oqib tushadi. Burunning yondosh boʻshliqlari toʻrt juft: yuqori jagʻ, peshona, asosiy va gʻalvirsimon boʻshliq. Burun boʻshligʻi orqa tomondan halqum (yutqin)ga katta choʻzinchoq teshiklar — xoanalar bilan tutashadi. B. boʻshligʻini qoplagan shilliq pardaning yuqori qismida hidlov nervining oxirlari tarmoqlangan, qolgan qismidagi hilpillovchi epiteliy tuklari Burun teshiklari tomon tebranib turadi. Burun boʻshligʻi nafas olish, muhofaza, hid bilish va rezonans funksiyalarini bajaradi. Nafasga olingan havo Burun boʻshligʻidan oʻtish vaqtida changtoʻzon zarrachalaridan tozalanadi. Burun shilimshigʻidagi moddalar burun boʻshligʻiga tushgan mikroblarni bir qadar yuqumsizlantiradi. Sovuq havo burun yoʻllaridan oʻtayotganda isiydi va qon tomirlarga boy boʻlgan shilliq pardalarga tegib namlanadi. Shilliq pardadagi hid bilish nervi hujayralari turlituman hidlarni bir-biridan ajratish imkonini beradi. Burun orqali nafas olganda havo burundan oʻta turib chang va mikroblardan tozalanadi, iliydi va namlanadi. Burun kasalliklarini otorinolaringologiya fani oʻrganadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sulukta koʻmir koni** - Fargʻona vodiysining janubida, Turkiston tizmasining shimoliy yon bagʻrida, Qirgʻizistonning Sulukta shahrida joylashgan koʻmir koni. Sulukta Oʻrta Osiyoning koʻmir qazib chiqariladigan eng qadimgi markazlaridan biridir. Bu yerda koʻmir 11-12-asrlardan beri qazib kelinadi. Sulukta koʻmir konining geologik tuzilishi 1903-yildan boshlab oʻrganilgan. Sovet geologlariga koʻra, Suluktada paleozoy, mezozoy va kaynazoy eralarida hosil boʻlgan yotqiziqlar mavjud.

Asosiy koʻmirli qatlamlarning umumiy qalinligi 35-120 metr. Baʼzi yerlarda 600-750 metr chuqurlikda sanoat ahamiyatiga ega koʻmir qatlamlari bor. Asosiy koʻmir olinadigan qatlamning uzunligi 22 kilometr, qalinligi 0,1-18,0 metrga yetadi.

Sulukta koʻmir konida asosan qoʻngʻir koʻmir bor. Bu koʻmir petrografik jihatdan *fuzen-ksilen* va *klaren* koʻmir turlariga mansub. Suluktada avval koʻmir ham ochiq, ham shaxta usulida qazib olingan. Hozir boʻlsa ochiq usulda qazib olish uchun kerak boʻlgan texnikaning yoʻqligi sabab koʻmir faqat shaxta usulida qazib olinadi. Bugungi kunda Sovet davrida faoliyat yuritgan yirik davlat shaxtalari oʻrnini xususiy shaxtalar egallagan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Sulukta koʻmir koni". *Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi*. Toshkent. 2000-2005.
2. ↑  Zufarov, Komiljon, ed (1978). "Sulukta koʻmir koni" (Uzbek). *Oʻzbek sovet ensiklopediyasi*. **10**. Toshkent. 412 b.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Staz** (yun. stasis — dimlanib qolish, harakatsizlik) — naysimon aʼzolar (kapillyarlar, venalar, limfa tomirlar va boshqalar)da ulardan oʻtadigan fiziologik suyuqlik, mas, qon (gemostaz), limfa (limfostaz) va boshqalarning dimlanib, toʻxtab qolishi. Kimyoviy va fizik omillar, bakteriyalar zahari taʼsirida, tomirlar innervatsiyasining buzilishi va boshqa oqibatida roʻy beradi. Tibbiyot amaliyotida "S." termini koʻproq kapillyarlar yoki venada qon toʻxtab qolishini ifodalaydi.

```
 Staz - kapillyarlar, mayda arteriyalar va venalarda qon oqimining sekinlashishi va to'xtashi.
```

Stazning asosiy variantlarini va ularning sabablari:

```
  Ishemik, venoz va haqiqiy (kapillyar) turg'unlik mavjud.
  Ishemik va venoz staz ishemiya va venoz giperemiya natijasida rivojlanadi va shuning uchun bu mahalliy qon aylanishining buzilishi bilan bir xil sabablarga ega.
 Haqiqiy turg'unlikning sababi jismoniy (sovuq, issiqlik), kimyoviy (zaharlar, natriy xlorid va boshqa tuzlarning konsentrlangan eritmasi, turpentin) va biologik (mikroorganizmlarning toksinlari) omillar bo'lishi mumkin.
  Haqiqiy turg'unlik patogenezida ikkita omil katta ahamiyatga ega:
```

1) eritrotsitlarning intrakapillyar agregatsiyasi, ya'ni. ularning yopishtirilishi va qon oqimiga to'sqinlik qiladigan konglomeratlarning shakllanishi; 
2) qonning qalinlashishi tufayli kapillyarlarda qon oqimining sekinlashishi. Ikkinchi holda, etakchi rol staz zonasida joylashgan tomirlar devorlarining o'tkazuvchanligini oshirishga tegishli.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

A.B.Ataman.2000
**Gidravlik dvigatel** - suyuqlikning mexanik energiyasini yetakchi zveno (val, shtok)ning mexanik energiyasiga aylantiruvchi mashina. Ishlash tarziga kura dinamik (gidravlik turbina, suv gʻildiragi) va hajmiy (gidrotsilindr) xillari bor. Dinamik G. d.da yetaklanuvchi zveno suyuqlik oqimining harakat miqdori momenti oʻzgarishi hisobiga siljiydi va faqat aylanma harakat qiladi. Hajmiy G. d.da uning ish organi suyuklikning gidrostatik bosimidan harakatlanadi; uning yetaklanuvchi zvenosi chegaralangan ilgarilanma-kaytma yoki ilgarilanma-burilma harakat ham (gidrotsilindrlarda), chegaralanmagan aylanma harakat ham (gidromonitorlarda) kilishi mumkin. G. d. ish qismining tuzilishiga koʻra porshenli va rotorli turlarga boʻlinadi. Porshenli G. d.da ish kamerasi qoʻzgʻalmas boʻlib, siqib chiqaruvchi qismi ilgarilanma-qaytma harakat qiladi; rotorli G. d.da ish kamerasi siljiydi, siqib chiqaruvchi qismi harakat qiladi. G. d.ning aksial rotorporshenli turi keng tarqalgan. Hajmiy G. d. mashinalarning gidravlik yuritmalarida qoʻllaniladi. Ish suyuqpigining bosimi 35 Mn/m2 (350 kg kuch/sm2). Quvvati 3000 kVt boʻlgan gidromonitorlar ishlab chiqariladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Gidrazobirikmalar** - gidrazin molekulasida organik qoldiqlar saqlovchi birikmalar; G. bir oʻrin almashgan, simmetrik va nosimmetrik, dioʻrin almashgan, uch- va tetra urin almashgan birikmalarga boʻlinadi. Alifatik (alkilgidrazinlar), aromatik (arilgidrazinlar) yoki geterotsiklik guruhpar qoldiklari sifatida boʻlishi mumkin. Gidrazid xilidagi oʻrin almashgan birikmalar mono-, atsil- va di- oʻrin almashgan birikmalardan tashkil topadi. G.ga gidrazon va azinlar ham kiradi.

Quyi alkilgidrazinlar gigroskopik, havoda tutovchi birmuncha agressiv (teri, kauchuk va shishani yemiradi) xususiyatga ega boʻlgan oʻziga xos hidli suyuqliklardir. Ular spirt, suv va efirda eriganda kup miqdorda issiqlik ajralib chiqadi. Mono- va dial-kilgidrazinlar oʻz xossalari jihatidan gidrazinga oʻxshash asoslardir. Gidrazinning organik oʻrin almashgan birikmalari kuchli qaytaruvchilar boʻlib, atmosfera kislorodi xona haroratida ularni asta-sekin oksidlaydi. Yuzasi keng boʻlgan joyda esa ular oʻzoʻzidan alangalanib ketishi mumkin.

Gidrazidlar nitrit kislota bilan birikib azidlar hosil qiladi, ulardan esa Kursius reaksiyasidan foydalangan holda aminlar hosil qilish mumkin; bu reaksiyalarning ketma-ketligi karbon kislotalardan aminlar olishning qulay usulidir. Arilgidrazinlar birmuncha faol moddalar boʻlib, qayta gidrazinlanish reaksiyalariga kirisha oladi. Kislotali muhitda Fisher reaksiyasi orqali qayta guruxlanib indol hosilalarini hosil qiladi.

Nosimmetrik dialkil- va diaril-gidrazinlar sanoatda platina yoki nikel katalizatori ishtirokida nitro-zaminlarni gidrirlash usulidan foydalanib olinadi.

Gidrazinning organik oʻrin almashgan birikmalari doridarmonlar, boʻyoqlar, sunʼiy oqartiruvchilar, polimerlanish va gʻovak hosil boʻlish jarayonlarini tezlashtiruvchi moddalar sifatida qoʻllaniladi. Benzol va toluolsulfokislotalar gidrazidlari, 1,3,5-trigidrazinosim-triazin, 2,2-azobis-izobutironitril, nosimmetrik dimetilgidrazinlar muhim raketa yoqilgʻilaridan hisoblanadi.

Qudrat Axmerov.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Gʻuzordaryo** — Qashqadaryo viloyatidagi daryo. Qashqadaryoning chap irmogʻi. Uz. 86 km. Havzasining maydoni 3170 km². Suv yigʻilish maydonining oʻrtacha balandligi 1532 m. Hisor tizmasining shim.garbiy yon bagʻridan boshlanadigan Katta Oʻradaryo va Kichik Uradaryolarning qoʻshilishidan hosil boʻladi. Togʻlardan oqib chiqqach, tekislikdan oqib Qashqadaryoga quyiladi.

Oʻrtacha yillik suv sarfi 5,9 m:’/sek. Eng koʻp suv sarfi 15,9 m³/sek. eng kam suv sarfi 0,31 mUsek. Qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Eng koʻp suv sarfi aprelda (22,5%), eng kam suv sarfi sentabrda (3,6%) kuzatiladi. Gʻ.ning yuqori qismida Pachkamar suv ombori barpo qilingan hamda daryodan irrigatsion kanallar chiqarilgan. Suvi, asosan, ekin maydonlarini sugʻorishga sarf boʻladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Eng uzun daryo - Amazonka | *Daryo haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**G‘aroibi sipoh** (Qo‘shin g‘aroyibotlari) — nomli tarixiy asar, muallifi, muallifi XIX asr tarixchisi Tojirdir.

Tarixi
------

„G‘aroibi sipoh" asari Qo‘qon xonligi tarixiga oid tojik tilida yozilgan yozma manbalardan biri hisoblanadi.
Hozirgacha asarning ikkita qo‘lyozmasi maʼlum. Ulardan biri O‘zR FA Sharqshunoslik instituti fondida saqlanadi, u haqda sharq qo‘lyozmalari tavsiflarida maʼlumotlar berilgan. 5408 tartib raqamidagi mazkur qo‘lyozma qo‘qon qog‘oziga nastaʼliq xatida yozilgan, jami 36 varaq, taxminan XIX asr oxirida ko‘chirilgan. Ikkinchi qo‘lyozma matni 1993-yili Xo‘jandda S.Asadulloh tarafidan kirill alifbosida nashr etilgan. Unda O‘zR FA Sharqshunoslik instituti nusxasi (mikrofilm)dan ham foydalanilgani taʼkidlab o‘tilgan.
„G‘aroibi sipoh" asarining Qo‘qon tarixnavisligida tutgan o‘rni va undagi xonlikning ijtimoiy-siyosiy, madaniy hayotiga tarixiy maʼlumotlar borasida ayrim mulohazalar bildirilgan. Asarning Xo‘jand nusxasi so‘nggida Tojirning Xo‘jand vasfida bitilgan sheʼrlari ham keltirilgan bo‘lib, shu sabab nashrda muallif Tojir Xo‘jandiy shaklida qabul qilingan. Asarning Toshkent nusxasida bunday sheʼrlar yo‘q. O‘ziga Tojir taxallusini qo‘llaganidan uning savdo sohasiga, asarga qo‘yilgan nomdan esa harbiy ishga aloqador shaxs bo‘lsa kerak, degan fikr-mulohazalar yuzaga kelgan.
Muallif voqealarni asosan eshitganlariga tayanib yozgan. Shuni sabab, „roviylarning hikoya qilishicha" qabilidagi anʼanaviy iboralarni istisno qilganda unda hech qanday tarixiy asar nomi yoki muallif tilga olinmagan.
Muallifning taʼkidlashicha, asarning yozilish sanasi, unga berilgan „G‘aroyibi sipoh" hijriy 1281 (1864—1865) yilga to‘g‘ri keladi. Lekin aslida asar 1844—1845-yillar tafsilotlari bilan yakunlangan. Asarning oxiri Qo‘qonning Amir Nasrulloh qo‘shinidan ozod qilinishi va unda Musulmonqul mingboshining xizmatlarini taʼkidlash bilan tugaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  Vohidov Sh*. Qoʻqon xonligida tarixnavislik*. Toshkent: Akademnashr, 2010 — 315 bet.
2. ↑  Masʼul muharrir Habibullayev N.N*. Oʻzbekiston tarixi (xrestomatiya) 3-jild*. Toshkent: Fan va texnologiya, 2014 — 380 bet.
**Gʻumbak** — hasharotlarning toʻliq oʻzgarish bilan rivojlanishidagi bosqich. Gʻ. oziqlanmaydi, odatda harakatsiz, biroq uning ichida juda chuqur oʻzgarishlar yuz berishi tufayli lichinka organlari qayta shakllanib, yetuk forma — imago vujudga keladi. Gʻ.ning 3 xili mavjud: erkin (ochiq), yopiq, yashirin (soxta pillali). Erkin Gʻ.ning oyoq, moʻylov va qanotlari tanasiga yopishmasdan, faqat jips yigʻilib turadi; voyaga yetgan hasharotga oʻxshaydi (mas, qoʻngʻizlar, pardaqanotlilar, toʻrqanotlilar va baʼzi ikkiqanotlilar). Buloqchilar va tuyaboʻyinlarning Gʻ.lari faol hara-katlanadi. Yopiq Gʻ.da moʻylov, oyoq va qanotlar tullash bezlari ajratgan suyuqlikdan vujudga kelgan umumiy qoplam — tigʻiz kutikula tufayli tanaga yopishib turadi (koʻpgina kapalaklar, bargxoʻr qoʻngʻizlar va ikkiqanotlilar). Ularning Gʻ.lari erkin Gʻ.ka nisbatan kam harakat. Yashirin Gʻ.da oxirgi tullash terisi tashlanmaydi va undan soxta pilla vujudga kelib, Gʻ.ni qoplab turadi. Bu qoplamdan lichinka koʻrinmaydi (koʻpgina ikkiqanotlilar). Lichinkaning Gʻ.ka aylanishi odatda pana joylar (tuproq, oʻrmon toʻshamasi, poʻstloq osti, yogʻoch)da, kamdan-kam ochiq yerlar (poʻstloq usti, barg va boshqalar)da yuz beradi.

Gʻ.lik davri koʻpchilik zararkunandalarning qishlovchi bosqichidir. Profilaktik qarshi kurash tadbirlarini hasharotlarning qishlovchi shakli — Gʻ.ni yoʻq qilish uchun qoʻllash yaxshi samara beradi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xalqaro geologik kongresslar** — geologlar ilmiy birlashmasi (IUGS)ning har 3—4 yilda bir marta oʻtkaziladigan xalqaro anjumani. Xalqaro geologik kongresslarga 141 davlat geologlarining milliy qoʻmitalari (jumladan, Oʻzbekiston geologlari Milliy qoʻmitasi) hamda 38 ga yaqin Yer haqidagi fanlarning tor mutaxassisliklari boʻyicha Xalqaro geologik uyushma va tashkilotlari aʼzo. Xalqaro geologik kongresslarning asosiy vazifasi — Yer haqidagi fanlar boʻyicha nazariy va amaliy tadqiqotlarga yordam berish; mineral xom ashyo turlariga boʻlgan ehtiyojni oʻrganish va xom ashyo bilan taʼminlash yoʻllarini ishlab chiqish; konlarni oʻzlashtirish; ichimlik suvi muammolari; zilzilashunoslix va boshqa boʻyicha maʼlumotlar va tajriba almashishdan iborat. 1875 yilda qabul qilingan Nizomga muvofiq, Xalqaro geologik kongresslar har safar navbat bilan turli mamlakatlarda oʻtkaziladi. 2004 yilgacha jami 32 ta kongress boʻlib oʻtgan; ilk bor 1878 yil Parijda — navbatdagi soʻnggisi 2004 yil Florensiya (Italiya) shahrida boʻlib oʻtdi. Har bir sessiya muayyan ilmiy mavzuga bagʻishlanib, asosan, ingliz tilida olib boriladi. Unda eng yaxshi ilmiy ish uchun Spendiarov mukofoti (1897 yil Rus geologi L.A. Spendiarov xotirasiga taʼsis etilgan) beriladi. Anʼanaga koʻra, bu mukofot sohibi kongress oʻtkazilayotgan mamlakatning eng iqgidorli yosh olimi boʻlishi kerak.

Xalqaro geologik kongresslar roʻyxati
-------------------------------------

| Raqam | Yil | Oʻtkazilgan joy | Prezident |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | 1878 | Fransiya bayrogʻi Fransiya Parij |  |
| 2 | 1881 | Italiya bayrogʻi Italiya  Bolonya | Джованни Капеллини |
| 3 | 1885 | Olmoniya bayrogʻi Germaniya Berlin |  |
| 4 | 1888 | Angliya bayrogʻi Angliya London | Jozef Prestvich |
| 5 | 1891 | AQSH bayrogʻi AQSh Vashington | Jon Nyuberri |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
2038-yildagi muammoning ko'rinishi**2038-yilgi vaqt muammosi**, „Unix 2038" yoki „Y2K38" deb ataluvchi, Unix va uning koʻrsatkichli tizimlari uchun kelajakda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan muammo hisoblanadi. Bu muammo, Unix tizimlarida 32-bit sonlarni saqlash uchun ishlatilgan sanalarning 2038-yil 19-yanvar kuni sodir boʻlishi mumkin boʻlgan sonining maksimal qiymati bilan bogʻliqdir.

32-bit sonlar uchun maksimal qiymat 2^31-1 ga tengdir, yaʼni 2147483647 ga tengdir. Bu sonni tizimlarda sana saqlash uchun ishlatiladi. 2038-yilning 19-yanvari kuni, ushbu sana oʻtkazib yuboriladi va 32-bit Unix tizimlari oʻtkazib yuborilishi mumkin boʻlgan sonlar bilan ishlashni tugatadi. Bu esa, Operatsion tizimlar roʻyxati tizimlarda xatoliklarga va buzishlarga olib kelishi mumkin.

Y2K38 muammolari koʻp tizim va qurilmalar uchun qiyin yechimlanuvchi holatda boʻlishi mumkin. Agar muammoga toʻgʻri va tegishli ishlatiladigan qurilmalar yoki tizimlar boʻlsa, ularning qurilishiga va qoʻllanishiga qarab, bu muammoni hal qilish uchun harakat qilish mumkin. Agar tizim yoki qurilmalar yangilash imkoniyati yoʻq boʻlsa, Y2K38 muammolari oʻtkazib yuborish va xatoliklarga olib kelishi mumkin. Bu esa, xizmatni buzishga olib kelishi va sotuvlar, moliyaviy toʻlovlar va boshqa biznes jarayonlarda xatoliklarga olib kelishi mumkin.

Bu muammolarni hal qilish uchun bir nechta yechimlar mavjud. Masalan, 32-bit sonlarni qoʻllab-quvvatlaydigan tizimlar 64-bit sonlarni oʻz ichiga olgan tizimlar bilan almashtirilishi mumkin. Shuningdek, sana va vaqtni oʻz ichiga olgan boshqa shakllar ham mavjud. Agar tizimni yangilash imkoniyati yoʻq boʻlsa, „middleware" dasturlari va „emulyatorlar" ishlatilishi mumkin.

Boshqa yechimlar arasida, sana va vaqtni boshqa shakllarda saqlash, sanalar oʻtkazishini takomillashtirish va tizimlarni yangilash mavjud. Muammolarni oldini olish va ularni hal qilish, ularga tez-tez yechimlar topish va ularni amalga oshirishga bogʻliq.

Bu muammo hal qilinishi uchun, tizimlar 64-bit sonlarni qoʻllashga oʻtish, yoki sana va vaqtni boshqa shakllarda saqlashga oʻtish kerak boʻladi. Bu, Unix tizimlarining yangilanishi uchun yana bir sababdir.

Y2K38 muammosi faqat Unix tizimlariga oid emas. 32-bit sonlarni saqlash uchun ishlatiladigan boshqa tizimlar va qurilmalar uchun ham bu muammo mavjud. Bu muammo, **IT** sohasidagi eng qiyin muammolardan biridir.

Manbalar
--------

1. ↑  „Is the Year 2038 problem the new Y2K bug?" (17-dekabr 2014-yil). Qaraldi: 11-oktabr 2018-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Kompyuter | *Kompyuterlarga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Nazira Nasriddinovna Aliyeva** (31-dekabr 1912, Toshkent — 19-iyun 1980) — Oʻzbekiston xalq artisti (1969). Boku teatr texnikumini (1927), Moskva davlat teatr sanʼati institutini (1934) tugatgan. Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti katta oʻqituvchisi (1945-yildan), kafedra mudiri (1949-66), dotsenti (1961-yildan).

A. 1935-41 yillarda M. Azizbekov nomidagi Ozarbayjon davlat akademik drama teatrida Soʻlmas (J. Jabborli, „Oʻt kelini"), Durdona (Husayn Jovid „Siyovush"), Juletta (U. Shekspir, „Romeo va Juletta") obrazlarini ozarbayjon tilida yaratdi. 1934, 1941-48 yillarda Hamza nomidagi teatrda Dezdemona (U. Shekspir, „Otello"), Xolisxon, Jamila (Hamza, „Xolisxon", „Boy ila xizmatchi"), Shirmon (I. Sulton, „Burgutning parvozi"), Saodat (Komil Yashin va Amin Umariy „Hamza") kabi yirik rollarni ijro etdi. „Sepsiz qiz" (Aleksandr Ostrovskiy), „Alisher Navoiy" (Uygʻun, I. Sulton), „Dengizdagilar sharafiga" (Boris Lavrenev) spektakllariga rejissyorlik qilgan.

„Oʻlim qudugʻi", „Uyqusiz tunlar", „Mahallada duv-duv ran" filmlarida oʻynagan. M. Shamxalovning „Qaynona" komediyasini, M. Urdubodiyning „Kilich va qalam" romanini oʻzbek tiliga tarji-ma qilgan. „Sahna nutqining ravon va aniq boʻlishida muhim shartlar", „Oʻzbek sahna nutqining baʼzi texnik elementlari" ilmiy-metodik ishlar, „Sanʼat — mening hayotim" esdaliklari muallifi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Vikipediyada shunday familiyali boshqa shaxslar haqida ham maqolalar mavjud, qarang: Ahmedov.

**Nazira Ahmedova** (5-iyun 1913, Namangan — 25-fevral 1964, Toshkent) — oʻzbek opera xonandasi (lirik-koloraturali soprano). Oʻzbekiston xalq artisti (1951). Moskva oʻzbek opera studiyasi (1927-30) da taʼlim olgan. Oʻzbek ishchiyoshlar teatri (1930), Hamza teatri (1931) artisti. Oʻzbekiston radio qoʻmitasi (1932), Oʻzbek musiqa teatri (1935- 39), Navoiy teatri (1939-64) yakka xonandasi. Oʻzbek, qardosh xalqlar operalari va chet el hamda rus klassik operalarida 20 dan ortiq rollar ijro etgan: Norgul, Nodira (S. Vasilenko, M. Ashrafiy, „Boʻron", 1939- 43, „Buyuk kanal", 1941), Tana (Yevgeniy Brusilovskiy, „Er Targʻin", 1939-43), Asal, Layli (R. Glier, T. Sodiqov, „Gulsara", 1949-54, „Layli va Majnun", 1954-58), Mikaela (J. Vize, „Karmen", 1944-47) va boshqa Qator oʻzbek xalq qoʻshiqlari va kompozitorlarning romanslari (D. Zokirov, „Kurmadim", M. Burhonov, „Ishqida", T. Sodiqov, „Sar-vigul")ni mahorat bilan ijro etgan.

Havolalar
---------

* 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Uvildiriq** — mollyuskalar, ignaterililar, suyakli balikdar, suvda va quruklikda yashovchilar va boshqalarning suvga tashlaydigan tuxumlari. Uvildiriq suv tubiga yoki suv kaʼriga tashlanadi. Suv tubiga tashlanadigan Uvildiriq suvdan ogʻirroq yoki yopishqoq boʻladi. Baliklar bunday Uvildiriqni suv ostidagi narsalarga va oʻsimliklarga yopishtirib yoki suv ostiga koʻmib qoʻyadi. Suv qaʼriga tashlanadigan Uvildiriq suvdan yengil boʻlganidan suvda qalqib turadi. Uvildiriq oʻlchami 0,6 mm dan (qum baliqda) 7,0 mm gacha (ayrim losossimonlarda). Uvildiriq soni bir necha oʻndan yuz va mln. gacha (oybaliq) boʻladi. Dengiz tipratikanlari, suvda va quruklikda yashovchilar uvildirigʻi klassik tadqiqot obʼyekti. Koʻpchilik ignaterililar (dengiz bodringlari, tipratikanlari va boshqalar) uvildirigʻi isteʼmol qilinadi. Tuzlangan va konservalangan osyotrsimonlar hamda losossimonlar uvildirigʻi tansiq taom hisoblanadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Akmal Saydakbarovich Kamalov** — oʻzbek muhandisi, davlat arbobi. 2014-2015-yillarda Oʻzbekistonning Rossiyadagi elchisi.

Biografiyasi
------------

1967-yil Sirdaryo viloyatida tugʻilgan.

1991-yilda Toshkent temiryoʻl muhandislari institutini injener-mexanik mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

1991-1994 — Oʻrta osiyo temir yoʻllari Toshkent teplovoz deposida elektr-ekipaj sexining brigadiri, avtomat sexining ustasi.

1994-1996 — Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qoshidagi Yevropa ittifoqi komissiyasining texnik muvofiqlashtirish byurosida ishlagan.

1996-2001 — TRASEKA loyihasi koordinatori.

2001-2005 — „Oʻzbekiston temir yoʻllari" DATK Tashqi iqtisodiy aloqalar boshqarmasi MDH davlatlari bilan ishlash boʻyicha boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari, tashqi iqtisodiy aloqalar boshqarmasi boshligʻi.

2004-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasini tamomladi va magistr darajasini oldi.

2005-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar agentligi raisining oʻrinbosari.

2005-2011 — Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirining oʻrinbosari.

2011-2014 — Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirining birinchi oʻrinbosari.

2014-2015 — Oʻzbekiston Respublikasining Rossiya Federatsiyasidagi favqulodda va muxtor elchisi.

2015−2017 — „Oʻzpaxtasanoateksport" xolding kompaniyasi boshqaruv raisi.

2018-yil 4-yanvardan „Oʻzbekiston temir yoʻllari" aksiyadorlik jamiyatining boshqaruv raisi o‘rinbosari.

Oilasi
------

Oilali, ikki nafar oʻgʻil va bir qizi bor.

Manbalar
--------

1. ↑  „Новый посол Узбекистана в России посетил МИД РФ".
2. ↑  „«Узпахтасаноатэкспорт» возглавил Акмал Камалов".
3. ↑  „A. S. Kamalov".
**Jigarning area nuda sohasi** **qorin parda bilan oʻralmagan soha boʻlib,** Jigarning diafragmal yuzasidagi katta uchburchak maydon. Bu soha jigarning peritoneal qoplanmagan yaʼni qorin parda bilan oʻralmagan erkin yagona qismi, lekin Glisson kapsulasi bilan qoplangan. Toʻgʻridan-toʻgʻri diafragmaga boylam bilan birikgan. Jigarni area nuda sohasi portakaval anastomozga tegishli boʻlib, oʻngdagi ekstraperitoneal subfrenik boʻshliqni qoplaydi va qorin boʻshligʻidan koʻkrak boʻshligʻiga infektsiyaning tarqalish joyi boʻlishi mumkin.

Tuzilishi
---------

Jigarning area nuda sohasi jigarning oʻng boʻlagiining posterosuperior yaʼni orqa pastki yuzasida joylashgan. Bu torakal diafragma yaqinida yotadi. U koronar boylam yaʼni ligamentum caranarium ikki qavatli va oʻng uchburchak boylam yaʼni ligamentum triangulari oʻrtasida joylashgan.

Jigarning area nuda sohasi biriktiruvchi toʻqima bilan torakal diafragma bilan biriktiriladi. U diafragmaning pastki yuzasiga tegadi. Shuningdek, u kapsula bilan qoplanmagan.

Klinik ahamiyati
----------------

Portakaval anastomoz tufayli jigarning area nuda sohasi klinik ahamiyatga ega. Qorin boʻshligʻidan koʻkrak boʻshligʻiga infektsiya tarqalishi mumkin boʻlgan soha. U oʻngdagi ekstraperitoneal subfrenik boʻshliqni oʻrab oladi.

Tarixi
------

Avvaldan Jigarning area nuda sohasi qorin parda bilan oʻrolmagan soha ekstraperitoneal deb nomlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Mahadevan, Vishy (2020-08-01). "Anatomy of the liver" (en). *Surgery (Oxford)* **38** (8): 427–431. doi:10.1016/j.mpsur.2014.10.004. ISSN 0263-9319. .
2. ↑  Abdel-Misih, Sherif R. Z.; Bloomston, Mark (August 2010). "Liver Anatomy". *Surgical Clinics of North America* **90** (4): 643–653. doi:10.1016/j.suc.2010.04.017. PMID 20637938. PMC 4038911. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=4038911.
3. ↑  Mitchell, Barry „7 - The digestive system",*. Embryology*, 2nd (en), Churchill Livingstone, 2009 — 41–48 bet. DOI:10.1016/B978-0-7020-3225-7.50010-5. ISBN 978-0-7020-3225-7.
4. ↑  Bolender, David L. „3 - Basic Embryology",*. Fetal and Neonatal Physiology*, 5th (en), Elsevier, 2017 — 23–39 bet. DOI:10.1016/B978-0-323-35214-7.00003-2. ISBN 978-0-323-35214-7.
**Sulton maxmudxon** (? 1404) -Amir Temur hukmronligi davrida nomigagina Movarounnaxr taxtiga oʻtqazilgan xon (1388—1404). Suyurgʻatmishxonning oʻgʻli. Amir Temur Xorazmga qilgan 4yurishidan qaytib kelgach, Buxoroda olamdan oʻtgan Suyurgʻatmishxon oʻrniga S.M. oʻtqazilgan. SM. nomiga tangalar zarb qilingan. 1395-yil Toʻxtamishta qarshi qilingan 2yurish vaqtida SM. oʻgʻruqobozga boshchilik qilgan va jangdan keyin hozirgi Saratov sh. yaqinida joylashgan Yuluqluq va Uzuk,luq nomli mavzeda Sohibqironga kelibqoʻshilgan. 1398—99 yillardagi Hindiston fathida faollik koʻrsatgan SM. koʻshinning soʻl qanoti juvongʻarga rahbarlik qilgan. 1402-yildagi Ansara jangiyaa Boyazid I Yildirimni asir olishga muvaffaq boʻlgan.

Adabiyot
--------

* Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, 1996; Mirzo Ulugʻbek, Toʻrt ulus tarixi, T. 1993.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qashqarboldoq** — halqa shaklidagi isirgʻa turi (qarang Boldoq). 18-asrda Fargʻona vodiysiga Qashqardan koʻchib oʻtganlar keltirgan. Q.ning mahalliy anʼanalarga yaqinligi uni tez tarqalishini taʼminlagan. Oltin va kumushdan tayyorlanadigan halqaning quyi qismidan oʻrtasigacha nozik sim (gulli) panjaralar ishlanib, markazi mayda zigʻirak (yoki mayda marvarid) lar bilan gulshakllar hosil qilib toʻldiriladi, baʼzan feruza koʻzlar, oltin yaproqchalar bilan boyitiladi.

Halqaning quyi qismidagi panjarasimon guli hilol (yangi oy)ni eslatadi. Q.ning chiroyli shakli, nafis shabaka gullari, tilla va marvaridlar jilosi, zargarona ishlanishi buyumga jozibadorlik baxsh etadi. Bezaklarni turli shakl va hajmda ishlab, buyumning yangi koʻrinishlari yaratiladi. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Oʻyinchi faqat UAZ avtomashinalarini haydashi mumkin boʻlgan birinchi qismdan farqli oʻlaroq, boshidanoq kompaniyalar tomonidan ishlab chiqarilgan yoʻltanlamas avtomobillar bilan oʻyin yaratish rejalashtirildi.Four Drive 2: Afsonaviy yoʻltanlamaslar afsonaviy To'liq uzatma 2 oʻyiniga yana bir yuqori sifatli qoʻshimcha boʻlib, har doimgidek loy, togʻ dovonlari, qorli tuproqlar va haqiqiy hayotda koʻpchilik qamrab oladigan buzuq yoʻllar olamiga shoʻngʻib ketishingiz kerak. Oʻyin davomidagi yangiliklar shundan iborat ediki, zamonaviy mahalliy va xorijiy yoʻltanlamaslar bilan bir qatorda, siz hali ham ushbu qattiq kuchli mashinalarni sevuvchilar bilan birga haydashingiz mumkin

Agar biz Toʻliq uzatma 2 oʻyinining davomi haqida gapiradigan boʻlsak, shuni taʼkidlash kerakki, Toʻliq uzatma 2: Afsonaviy yoʻltanlamaslarda tuzilishi va grafikada sezilarli oʻzgarishlar yuz berdi va endi sizning virtual yoʻltanlamas avtomobilingiz shunchaki ajoyib koʻrinadi, shuningdek, butun oʻyinni chizish, oʻyin jarayoni ancha qulayroq boʻldi va shu bilan birga, koʻplab yangi "noyob" yoʻltanlamas transport vositalariga qoʻshimcha ravishda, oʻyinda tanish joylarda bir nechta yangi xaritalar mavjud!

Oʻyin tavsifi
-------------

UAZ estafetani Hummer yoʻltanlamaslariga, shuningdek, General Motorsning boshqa avtomobillariga topshiradi. Bu safar siz mashhur jiplarni beshta qiyin mintaqaning ogʻir ob-havo sharoitida raqiblar bilan raqobatlasha olasiz. Haydovchining arsenalida yoʻltanlamasni zabt etish uchun zarur boʻlgan hamma narsa, ilgʻor tashqi sozlash detallari va ehtiyot qismlar uchun bir necha yuz xil variantlar mavjud.

Xususiyatlari
-------------

* General Motors zamonaviy jiplarining butun assortimenti: Hummer, Cadillac, Chevrolet, Saab va GMC ;
* Qrim togʻlaridan Nevada choʻligacha butun dunyo boʻylab off-road poygalari;
* Turli yoʻnalishlar boʻyicha raqiblar bilan 35 dan ortiq musobaqalar – sinov, kubok, sprint, orientirlash ;
* Ehtiyot qismlar va detallar, off-road uskunalari uchun yuzlab variantlar: lebyodka, past uzatmalar, qulflar, GPS, shinalar bosimini sozlash ;
* Haqiqiy tashqi sozlamalar, kengurinlar, magistrallar, snorkellar, faralar va shisha himoyasi, kamar kengaytmalari, tokchalar va tugunlar tizimi: tormozlar, ressorlar, osmalar;
* Yoʻnalishning oʻtishiga ob-havo sharoitlarining taʼsiri.

Oʻyindagi chempionat joylari
----------------------------

* Qrim
* Islandiya
* Misr
* Nevada
* Michigan

Poyga turlari
-------------

* Jeep sinovi
* Trofi reyd
* Off road sprint
* Tungi sprint
* Orientatsiya
* Tungi yoʻnalish

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash
* *Алексей Дмитриев.* „Рецензия".  Игромания (10-yanvar 2008-yil). 19-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-iyun 2015-yil.