recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sud harajatlari** - (OʻzRda) ishlarni sudda koʻrish bilan bogʻliq protsessual chiqimlar. Fuqarolik, xoʻjalik va maʼmuriy ishlari boʻyicha Sud harajatlariga davlat boji, tomonlar, guvoh va ekspertlarning sudga kelishi uchun yoʻlkira, ekspert mutaxassis va tarjimonga toʻlanadigan xizmat haqi, ishga taalluqli biror joyni koʻzdan kechirish, boshqa harakatlarni bajarish uchun qilinadigan sarf va sudning hal qiluv qarorini ijro etish bilan bogʻliq chiqimlar kiradi. Daʼvogar daʼvo summasining miqdoriga qarab boj toʻlaydi. Mexnat, mualliflik, ixtiro, kashfiyot bilan bogʻliq nizolar va aliment undirish haqidagi arizalarni koʻrish uchun boj olinmaydi. Sud daʼvoni qanoatlantirsa, daʼvogar qilgan Sud harajatlari javobgardan undiriladi yoki davlat byudjeti hisobidan toʻlanadi (FPK, 103—121moddalar, XPK, 9094moddalar, MHJK, 301—302-moddalar).

Jinoyat ishlari boʻyicha Sud harajatlariga surishtiruv, dastlabki tergov va sud jarayonida guvoh, jabrlanuvchi, ekspert, mutaxassis, tarjimon va shu kabiga beriladigan, ashyoviy dalillarni saqlashga, yuborishga va ekspertiza oʻtkazishga, shaxslarni ushlash, majburiy keltirish va qidirish uchun sarflangan, yuridik maslahatxonaga toʻlanadigan hamda ishning yuritilishi davomida qilingan boshqa harajatlar kiradi. Sud harajatlari mahkumlardan undirilishi mumkin. Tarjimonga toʻlanadigan summa, shuningdek, sudlanuvchi oklangan, jinoyat tarkibi boʻlmagani sababli tugatilgan ishlar boʻyicha Sud harajatlari davlat hisobiga oʻtkaziladi, lekin ish jabrlanuvchining shikoyati boʻyicha qoʻzgʻatilgan boʻlsa, undan undiriladi. Surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sudga chaqirilgan shaxs uzreiz kelmasa, tergov va sud harakatlarini oʻtkazish kechiktirilgani bilan bogʻliq Sud harajatlari ana shu shaxsdan undiriladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Subyektiv huquq** - muayyan (jismoniy yoki yuridik) shaxsning konkret huquqi. Masalan, xususiy mulk egasi oʻz mulkiga ega boʻlishi, undan foydalanishi va unga xoʻjayinlik qilishi hamda oʻz huquqini boshqa shaxslardan poymol qilmasliklarini talab etishi mumkin. Subyektiv huquq egasi zarur hollarda oʻz huquqini amalga oshirish va himoya qilish uchun davlat yordamidan foydalana oladi (mas, sudga murojaat qilishi mumkin). Himoya shakliga koʻra, Subyektiv huquq mutlaq va nisbiy Subyektiv huquqlarga boʻlinadi. Mutlaq Subyektiv huquqda Subyektiv huquq egasi nomaʼlum keng shaxslar guruhidan muayyan harakatni qilishni yoki qilmaslikni talab etishi mumkin. Nisbiy Subyektiv huquqda S.gʻ. egasining talabi faqat konkret shaxs yoki shaxslar guruhiga qaratilgan boʻladi (mas, kreditorning qarzdorga nisbatan boʻladigan munosabatdagi huquqi).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
|  |
| --- |
|  |
| **Xoʻja Pista qabristoni** |
| Mamlakat: | O'zbekiston |
| Hudud: | Fargʻona |
| Tuman: | Oʻzbekiston |
| Maqomi: | Qabriston |
| Dafn etilgan: | Xoja Hasan Nuriy |

**Xoʻja Pista qabristoni** — Fargʻona viloyati Oʻzbekiston tumanining Nursux qishlogʻida joylashgan qabriston. Ziyoratgoh maydoni — 60 gektar. Uning hududida 2 xil meva tugadigan pista daraxti mavjud.
Saxobalardan boʻlgan Xoja Hasan Nuriy
Fargʻona vodiysiga Islom dinini yoyish uchun keladi va bu yerdagi gʻayridinlar bilan jangga kirishadi. Janglarning biri­da Xoja Hasan Nuriyga dushmanlari qilich bilan zarba beradi. Qilich zarbidan yiqila turib Xoja oʻzining Kaʼbadan olib kelgan hassasini yerga qadaydi. Moʻjiza roʻy berib, hassa katta pista daraxtiga aylanadi. Lekin qayerdandir oʻt tushib daraxt butkul yonib ketadi. Aholi yongʻindan talofot koʻradi. Oʻt hoʻl-u quruqni baravar oʻz domiga tortayotgan paytda olov ichidan sahobalardan birining ruhi koʻrinadi-da, „Nasux", yaʼni „daf boʻl" deydi. Shundan soʻng olov bir zumda oʻchadi. Daraxt esa tagidan qayta oʻsib chiqadi. Shundan buyon bu qishloqning nomi Nursux deb nomlanadi. Mozor esa Xoʻja Pista nomi bilan mashhur. „Tazirat-ul-avliyo" asarining 47-zikri Xoja Hasan Nuriy
haqidagi xotiralardan iboratdir.

Xoʻja Pista bobo qabristoni maqbarasi hamda afsonaviy pista daraxti mahalliy turistik markaz sifatida ziyoratchilarni oʻziga jalb etgan. Bu yerga boshqa viloyatlardan sayohatchilar, mahalliy aholi yil davomida, ayniqsa, erta bahor — pista gullagan paytda ziyorat qilgani tashrif buyuradi. Mazkur daraxt bir yili pista, ikkinchi yili yongʻoq hosil berishi bilan barchani hayratga soladi. Ziyoratgohda uch mashhur valiy — Xoja Hasan Nuriy, Hazrat Said Kamol ota va Sulton pesh bobolar mangu qoʻnim topgan.

Hozirgi kunda, pista daraxti Fargʻona viloyati ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish boshqarmasi tomonidan muhofaza qilinadigan oʻsimliklar roʻyxatiga kiritilgan.

Yana qarang
-----------

* Hakim xalfa ziyoratgohi
* Shayxon ziyoratgohi

Manbalar
--------

1. ↑  *M.Sulaymonov* „Afsonaviy pista daraxti: uning qanday siri bor?". *ecogovuz*.  Davlat ekologiya qo‘mitasi Matbuot xizmati. Qaraldi: 3-iyun 2023-yil.
2. ↑  *М.Сулаймонов* „Афсонавий писта дарахти: унинг қандай сири бор?". *uza*. Qaraldi: 3-iyun 2023-yil.
3. ↑  Baxtiyor Eraliev, Ikromiddin Ostonaqulov, Nodirjon Abdulahatov*. O‘zbekiston ziyoratgohlari va qadamjolari. 1-kitob. Farg‘ona viloyati*. Turon zamin ziyo, 2013 — 320 bet bet. ISBN 978-9943-335-24-0. 2-iyun 2023-yilda qaraldi.
4. ↑  „Bir yili pista, ikkinchi yili yong‘oq beradigan daraxtni bilasizmi?". *uza* (10-fevral 2020-yil). Qaraldi: 3-iyun 2023-yil.
5. ↑  „Farg‘onada 200 yoshli pista daraxti davlat muhofazasiga olindi". *kunuz*. Qaraldi: 3-iyun 2023-yil.
**Sud chaqiruv qogʻozi** - sudga chaqirilayotganlik toʻgʻrisida rasmiy xat. Sud chaqiruv qogʻozi q.da kim, qaysi sifatda (daʼvogar, ayblanuvchi, jabrlanuvchi, guvoh), qayerga, kimga va qachon kelishi koʻrsatiladi. Chaqiruv qogʻozida chaqiruvga kelmaslikning javobgarligi, taʼsir choralari bayon etiladi (mas, guvohni majburan keltirish, ayblanuvchiga ehtiyot chorasini oʻzgartirish). Sud chaqiruv qogʻoziq. sud majlisiga raislik etuvchi topshirigʻiga koʻra, sud kotibi tomonidan toʻldiriladi. Sud chaqiruv qogʻoziq. bilan sudga chaqirilganlarga koʻrsatilgan vaqtdagi ish haqi toʻliq saqlanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shtamm** (nem. tana, asos) — morfologik va fiziologik xususiyatlari oʻrganilgan mikroorganizmlarning sof oʻstirib olingan namunalari. Bir turdagi bakteriya, virus, mikroskopik zamburugʻlarning oʻzi yashash manbalari va qator xususiyatlari, mas, antibiotiklarga sezgirligi, toksinlar, fermentlar hosil qilishga layoqati va boshqalar bilan bir-biridan farq qiladigan juda koʻp Sh.larga ega boʻladi.

SH.lar yetishtirish morfologik belgilariga koʻra mitselial, mikroskleriotsial, koloniyalari tez va sekin oʻsadigan va h.k. Sh.larga boʻlinadi. Sanoatda oqsillar, antibiotiklar (shu jumladan, fermentlar), organik kislotalar va boshqalarning mikrobiologik sintezida qoʻllanadigan mikroorganizmlarning sof oʻstirib olingan Sh.lari seleksiya natijasida olingan yovvoyi Sh.larga nisbatan sermahsul hisoblanadi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Nikolay Semyonovich Pak** (1922.5.5, Xitoy) — rangtasvir ustasi, Oʻzbekistonda xizmat kursatgan sanʼat arbobi (1979). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1960). 2-jahon urushi qatnashchisi (1941—46). 1946-yildan Oʻzbekistonda. 1960-yildan Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida pedagog, 1981-yildan dotsent, 1989-yildan professor P. asarlari oʻzbek xalqi (jumladan, qishloq) hayotiga, urfodatlariga bagʻishlangan: "Choʻpon Sobirov", "Qahramon ona", "Suv keldi", "Mehmonda", "Ayol mehnati" va boshqa P. shuningdek, turkum asarlar ham yaratgan: "Vyetnam bolalari", "Amerika bolalari" va boshqa

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Shtangensirkul** (nem. sterjen va sirkul) — detallarning tashqi va ichki chiziqli oʻlchamlari, diametrlari va chuqurliklarini oʻlchash uchun moʻljallapgan asbob. Asosiy qismlari: darajalangan shtanga, shtangada suriladigan ramka, darajalangan nonius, yuqori va pastki jagʻlar, mikrometrik surgich. shahrining yuqori jagʻlari bilan detalning ichki oʻlchamlari, pastki jagʻlari bilan esa tashqi oʻlchamlari oʻlchanadi. Sh. bilan oʻlchangan qiymatning butun sonlari shtanga boʻlinmalaridan, millimetr ulushlari esa ramkadagi kokiusdan hisoblanadi. shahrining oʻlchash aniqligi 0,1—0,05 mm, oʻlchash chegarasi 2000 mm gacha.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Televideniyega oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

**Rai Storia** (inglizcha : Rai History) - Italiyadagi raqamli yer usti televideniesida mavjud bo'lgan RAI teleradiokompaniyasi bo'lgan Rai Culturaga tegishli italyan telekanali. 2002-yil 17-iyunda **Rai Edu 2** nomi bilan ishga tushirilgan kanal hozirgi nomini 2009-yil 2-fevralda qabul qildi va u Italiyada DTT 54- kanalida mux *Rai 4* da efirga uzatiladi.

2016-yil may oyida kanal reklamalarni koʻrsatishni toʻxtatdi. O'shandan beri u faqat litsenziya to'lovi hisobidan moliyalashtiriladi.

Logotiplar va identifikatorlar
------------------------------

* Rai Storia uchinchi va oldingi logotipi 2010-yil 18-maydan 2017-yil 9-aprelgacha ishlatilgan.Rai Storia uchinchi va oldingi logotipi 2010-yil 18-maydan 2017-yil 9-aprelgacha ishlatilgan.
* Rai Storia 2017-yil 10-apreldan beri toʻrtinchi va amaldagi logotipi.Rai Storia 2017-yil 10-apreldan beri toʻrtinchi va amaldagi logotipi.

Dasturlari
----------

Kanal **La storia siamo noi** dasturini va *Rai Educational* va *Rai Teche* tomonidan tarix va madaniyat haqidagi hujjatli filmlarni namoyish etadi.

Havolalar
---------

* RAI
* Rai Skuola
* Rai 5

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* *Rai Storia* rasmiy sayti (in Italian)

Andoza:RAIAndoza:Italian television stations
**Shtab** (nemischa:), harbiy shtab — qoʻshinlar (flot kuchlari)ni boshqaruvchi asosiy organ. Sh.lar umumqoʻshin, qoʻshin turlari va qurolli kuchlar turlariga qarab boʻlinadi. shahrining asosiy vazifasi: vaziyat toʻgʻrisida maʼlumotlar toʻplash, ularni oʻrganish, ishlab chiqish hamda qoʻmondonga taklif tayyorlash; amaliyotlarni rejalashtirish, qoʻshinlarning birgalashib, hamkorlikda harakat qilishini uyushtirish; qoʻshinlar taʼminoti va ularni boshqarishni tashkil etish, buyruq va jangovar farmoyishlarni ijro etuvchilarga tez yetkazish; qoʻshinlarning va itoat etuvchi shahrining jangga tayyorgarlik koʻrishiga yordam berish; jangovar tajribalarni umumlashtirish; mustahkam intizomni taʼmin etish va boshqalar Sh. oʻz ishini qoʻmondonlar qarorlari va yuqori shahrining farmoyishlari asosida olib boradi. Sh.lar barcha davlatlar armiyalarida (Oʻzbekiston Respublikasida — Qurolli Kuchlar birlashgan shtabi) mavjud.

Yana q.
-------

* Qurolli Kuchlar


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nikolay Efimovich Matvienko** (1914-yil — 1990) — Sovet Armiyasi podpolkovnigi, Sovet-fin va Ikkinchi jahon urushlari qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1940).

Biografiyasi
------------

Nikolay Matvienko 1914-yil 11-aprelda Peski qishlogʻida (hozirgi Ukrainaning Poltava viloyati Loxvitskiy tumani) tugʻilgan. Maktabning yetti sinfini tugatgach, Makeyevkadagi zavodda mexanik boʻlib ishlagan. 1936-yilda Matviyenko Ishchi va Dehqon Qizil Armiyasi safiga chaqirilgan. 1939-yilda kichik leytenant kurslarini tugatgan.

U Shimoliy-Gʻarbiy frontning 13-armiyasining 80-oʻqotar diviziyasining 307-alohida tank batalonining vzvod komandiri boʻlgan. Sovet-Fin urushidagi janglarda qatnashgan. 1940-yil 3-martda Matvienkoning vzvodi Heinyoki stansiyasi (hozirgi Veshchevo, Vyborgskiy tumani, Leningrad viloyati) hududida chekinayotgan fin qoʻshinlarini taʼqib qilgan va minalangan maydonda oʻtishni amalga oshirgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1940-yil 7-apreldagi Farmoni bilan „Finlandiya oq gvardiyachilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi va shu bilan birga koʻrsatgan jasorati, qahramonligi uchun" Sovet Ittifoqi Qahramoni medali, Lenin ordeni bilan taqdirlangan .

Ikkinchi jahon urushida qatnashgan. 1948-yilda Ukraina SSR Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasi qoshidagi partiya maktabini tamomlagan. 1956-yilda podpolkovnik unvoni bilan Matvienko zaxiraga oʻtkazildi.

Oʻzbekiston SSR Navoiy shahrida yashagan, shahar xalq nazorati qoʻmitasiga rahbarlik qilgan. Nafaqaga chiqqanidan soʻng Stavropol oʻlkasining Lermontov shahriga koʻchib oʻtgan. 1990-yil 10-yanvarda vafot etgan, Lermontovda dafn etilgan.

Mukofotlari va xotira
---------------------

NIkolay 1- va 2-darajali Vatan urushi ordenlari, bir qator medallar bilan taqdirlangan.

Uning nomi Lermontov shahridagi „Beshtau" stadionidagi koʻcha va mashgʻulot maydonchasiga berilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Nikolay Matvienko" (ru). *Герои страны („Heroes of the Country")*.
2. ↑  „Памятные и знаменательные даты 2020 года". *Комитет Ставропольского края по делам архивов*. 1-mart 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-sentabr 2020-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Geroi Sovetskogo Soyuza: Kratkiy biograficheskiy slovar / Pred. red. kollegii I. N. Shkadov. — M.: Voenizdat, 1988. — T. 2 /Lyubov — Yaщuk/. — 863 s. — 100 000 ekz. — ISBN 5-203-00536-2.
* Za mujestvo i otvagu. Xarkov, 1984.
* *Tadjibaev X. N.* Mujestvo. M. 1977.
* Tvoi osvoboditeli, Donbass! 5-e izd. dop. Donesk, 1976.
**Shtamp** (ital. muhr) — 1) texnikada — material (metall, plastmassa va boshqalar)ga bosim bilan ishlov berib va uni qismlarga boʻlib muayyan shakldagi buyumlar tayyorlash uchun moʻljallangan asbob. Materialga tekis va hajmiy; sovukdayin va qizdirib ishlov beruvchi turlarga boʻlinadi. Sovuqlayin ishlov berish uchun moʻljallangan Sh. asosan, ikki qism: matritsa (qolip) li pastki qism va bir yoki bir necha puanson oʻrnatilgan yuqori qismdan iborat boʻladi. Qizdirib ishlov berish uchun moʻljallangan shahrining bolgʻalash, choʻktirish, kesish, egish va boshqalar xillari boʻladi. Har qaysi detal uchun "oʻzining" (yaʼni uning shakliga mos) Sh.i ishlatiladi. shahrining konstruksiyasi buyum (detal) tayyorlanadigan materialga, shtamplashda foydalaniladigan mashina turiga (bolgʻa, bosqon, press va boshqalar), bajariladigan amallar (operatsiyalar) xiliga (qirqish, oʻyib tushirish, egish va boshqalar), ishlab chiqarishning turiga (donalab, koʻplab yoki seriyalab ishlab chiqarish) va boshqalar omillarga bogʻliq boʻladi. Sh. ochiq va berk, bir va koʻp ariqchali turlarga ham boʻlinadi. Ochiq shahrida ishchi elementlar (puanson va matritsa) orasidagi tirqish ish jarayonida oʻzgaradi, berk Sh.larda bu tirqish oʻzgarmaydi. Materiallarga bosim bilan (Sh. yordamida) ishlov berish usuli shtamplash deb ataladi. Shtamplashda buyumning shakli va oʻlchamlari shahrining shakli va oʻlchamlariga mos boʻlib chiqadi; 2) muassasa hujjatlari va xizmatga oid rasmiy qogʻozlarning burchaklariga bosiladigan, shu muassasaning nomi, qaysi yuqori tashkilotga qarashli ekanligi aks ettirilgan muhr (odatda, toʻrtburchak shaklida boʻladi) va muhr izi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Samolyot sporti** — sportning harbiytexnik turi; ogʻirligi va dvigateli turlicha boʻlgan samolyotlarda uchish tezligi, balandligi, uzoqligi, davomiyligi, tez koʻtarilishi va yuk koʻtarishi boʻyicha rekordlar oʻrnatish, shuningdek, sport samolyotlarida uchuvchilik mahorati boʻyicha musobaqalashish. Samolyot sporti 20-asrning boshlarida vujudga kelgan. Xalqaro aviatsiya federatsiyasi (FAI, 1905-yil tashkil etilgan) ga 80 ga yaqin mamlakat aʼzo. Jahon chempionatlari faqat uchuvchilik mahorati boʻyicha oʻtkaziladi (1960-yildan). Yana q. Aviatsiya sporti.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Festivalning shahar boʻylab nishonlanishi. 2014-yil
**Oq niqob** — Belgorod shahridagi koʻcha sanʼati festivali. Birinchi festival 2014-yilning 5-7-sentabr kunlari boʻlib oʻtdi.

Festival shahar hokimligining Madaniyat boshqarmasi tomonidan qoʻllab-quvvatlanadi.

Festival tashabbuskori „Introvert" badiiy klubi rahbari Tatyana Klimachkova edi: "Biz yashayotgan ushbu qiyin davrda odamlarga hayotning eng kutilmagan joyda paydo boʻlishi mumkin boʻlgan juda rang-barang tomoni borligini eslatish juda muhimdir va ijodkorlikning oʻzida nur va shodlik olib yuruvchi buyuk kuch ekanligini eslatib oʻtamiz. Bu gʻoya Madaniyat boshqarmasi tomonidan qoʻllab-quvvatlandi va koʻcha sanʼati festivali shahar koʻchalarini toʻldirdi.

Eng avvalo festival yoz faslidan soʻng dam olgan, koʻngli koʻtarilgan, kuch va quvvatga toʻlgan bolalarga moʻljallangan. Festivalda teatr tomoshalaridan tortib, katta kursida sheʼr oʻqish va toʻxtagan joyingizda raqsga tushishgacha boʻlgan barcha sanʼat turlari oʻrin olgan.

Yana qarang
-----------

|  |
| --- |
| **Oq niqob** haqida Vikipediyaning qardosh loyihalarida koʻproq bilib oling |
|  | Maʼno va tarjimalari Vikilugʻatda |
|  | Media fayllar Vikiomborda |
|  | Taʼlim resurslari Vikiversitetda |
|  | Xabarlar Vikiyangiliklarda |
|  | Iqtibos, maqol va matallar Vikiiqtibosda |
|  | Asarlar matnlari Vikimanbada |
|  | Kitob va darsliklar Vikikitobda |
|
|
|

* Platonov sanʼat festivali
* Oq shahar (festival)

Manbalar
--------

1. 1 2  I Belgorodskiy festival „Belaya maska"
2. ↑  „V Belgorode proydyot festival ulichnix iskusstv „Belaya maska"". 26-dekabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyun 2022-yil.
3. ↑  „Kultura: V Belgorode startoval perviy festival ulichnix iskusstv „Belaya maska"". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyun 2022-yil.

Havolalar
---------

* Belgorodda „Oq niqob" koʻcha sanʼati festivali boʻlib oʻtdi (aif.ru)
**Rahmatullo Abdullayev** — sovet iqtisodchisi, davlat va siyosat arbobi.

Biografiya
----------

Abdullayev Rahmatullo 1938-yil Samarqand viloyatida dunyoga kelgan. KPSS (Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi)ga  aʼzo hisoblangan.

1961-yildan hududdagi siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy sohalarda faoliyat koʻrsatishni boshlagan.

1961-1995-yillarda — Samarqand viloyat partiya qoʻmitasida agronom, partiya mas’ul xodimi, Samarqand viloyat qishloq xoʻjaligi boshqarmasi boshligʻi, Oʻzbekiston SSR Vazirlar Soveti boʻlimi mudiri, Oʻzbekiston Kompartiyasi Samarqand okrug qoʻmitasi birinchi kotibi, Oʻzbekiston SSR bogʻdorchilik vaziri lavozimlarida xizmat qilgan.

Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 9-,12-chaqiriqlari deputati etib saylangan.

Rahmatullo Abdullayev 1995-yildan keyin vafot etgan.

Havolalar
---------

* Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti deputatlari: Oʻninchi chaqiriq. (Qisqacha biografik maʼlumot). — T .: Oʻzbekiston, 1981. — S. 219.
* GA RF R7523 105 152 "SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1971-yil 26 avgustdan 27 avgustgacha qabul qilingan qarorlari va ularga materiallar / 14-sonli bayonnomaga / No 2075-VIII dan 2078-VIII gacha.. 7-jild
* GA RF R7523 105 376 SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1973-yil 8 dekabrdan 10 dekabrgacha qabul qilingan Farmonlari va ularga materiallar / 45-sonli bayonnomaga / No 5141-VIII dan 5149-VIII gacha.. 9-jild
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Samoa (maʼnolari).

**Samoa**, samoa tili — polinez tillariyaan biri. Gʻarbiy Samoaning rasmiy tili (ingliz tili bilan birga); Sharqiy Samoada rasmiy maqomga ega boʻlmasada, unda davriy matbuot nashr etiladi, radioeshittirish va telekoʻrsatuvlar olib boriladi. Unda 240 mingdan ortiqkishi soʻzlashadi. Bilinarbilinmas dialektal tafovutlari bor. Fonetikasida undoshlar tizimining 2 turi: adabiy va soʻzlashuv turlari farqlanadi. Leksika sohasida bir qator predmetlar, harakatholat va tana qismlari oddiy va "hurmatli" nomlarga ega. Yozuvi 1834-yilda missionerlar tomonidan lotin grafikam asosida ishlab chiqilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Navkat-quraysh** — oʻrta asrlardagi Kesh viloyatiga qarashli shahar. Keshdan Nasafga boradigan yoʻlda, hozirgi Qamashi tumanidagi Qavchin qishlogʻi oʻrnida joylashgan. Xoja Ahror mulklariga oid vaqf hujjatlarida (15— 16-asrlar) qayd etib oʻtilgan. N.-Q. Oltintepa shahar harobasi oʻrnida boʻlgan deb hisoblanadi. V. V. Bartoldning fikricha, N.-Q.dagi "Quraysh" soʻzi islomning dastlabki davrlarida bu yerda arablarning Quraysh qabilasi yashaganligiga ishora. Qurayshlar Qutayba ibn Muslim qoʻshinining koʻpchilik qismini tashkil etgan. Qashqadaryoda hozirgi yashaydigan arablar shularning avlodlari boʻlishi ehtimoldan xoli emas. Soʻgʻdiycha Navkat — "Yangi qalʼa" yoki "Yangi qishloq" demakdir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oq qaragʻay** (Abies sibirica) — qaragʻaydoshlar oilasiga mansub doim yashil daraxt. Boʻyi 30 m cha. Tanasi toʻq kul-rang, silliq poʻstlokli. Igna barglari yumshoq, uchi toʻmtoq, xushboʻy. Gullari changchi va urugʻchilardan iborat. Urugʻi qoʻngʻir novdalarda, tuxumsimon gʻuddada rivojlanadi. Oq qaragʻay asosan, Sibirda (ayniqsa, Sayan va Oltoyda) va Rossiyaning Yevropa qismi shimoli-sharqida oʻrmon hosil qiladi. Bargi va yosh novdalarida 3,27% efir moyi, 0,32% cha S vitamini va boshqa moddalar bor. Efir moyi, asosan, bornilatsetat (30—60%), borneol kamfen (10—20%), pinen (10%) vab. birikmalardan iborat. Bornilatsetat va borneoldan kamfora sintez qilinadi. Smolasidan skipidar olinadi. Bargi va yosh novdalaridan tayyorlangan qaynatma S vitaminiga boy boʻlib, lavsha kasalligini davolash va oldini olish uchun qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Valentina Vladimirovna Tereshkova** (1937.6.3, Yaroslavl viloyati, Maslennikovo qishlogʻi) — rus kosmonavt-uchuvchisi (1963), jahonda 1 ayol kosmonavt. Nikolay Jukovskiy nomidagi Harbiy Havo muhandislik akademiyasini tugatgan (1969). 1963-yil 16–19 iyunda V.F. Bikovskiy bilan birga "Vostok" kosmik kemasida kosmosga parvoz qilgan. Yer atrofini 48 marta aylanib, 70 soat, 47 min. mobaynida 2 mln. km ga yaqin masofani uchib oʻtgan. Sobiq ittifoq ayollar qoʻmitasi raisi (1968–87). Xalqaro ayollar demokratik federatsiyasi vitseprezidenti (1969-yildan). Chet el mamlakatlari bilan madaniy aloqa va doʻstlik jamiyatlari ittifoqi prezidiumi raisi (1987–92). Rossiya Xalkaro ilmiy va madaniy hamkorlik markazi rahbari (1994-yildan).

Ijtimoiy faoliyat
-----------------

2011 yilda u Yaroslavl mintaqaviy ro'yxati bo'yicha "Yagona Rossiya" partiyasidan Rossiya Davlat Dumasiga saylangan. Tereshkova Elena Mizulina, Irina Yarovaya va Andrey Skoch  bilan birga nasroniy qadriyatlarini himoya qilish bo'yicha fraksiyalararo deputatlik guruhining a'zosi; bu lavozimda u Rossiya Konstitutsiyasiga o'zgartirishlar kiritishni qo'llab-quvvatladi, unga ko'ra "Pravoslavlik Rossiyaning milliy va madaniy o'ziga xosligining asosidir". 2011 yil 21 dekabrdan Davlat Dumasining Federal tuzilma va mahalliy o'zini o'zi boshqarish qo'mitasi raisining o'rinbosari.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  „https://lenta.ru/tags/persons/skoch-andrey/".
3. ↑  „https://lenta.ru/tags/persons/skoch-andrey/".
4. ↑  „https://pg21.ru/page66932".

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BNE: XX1135142
* BnF: cb12890135m (maʼlumot)
* CANTIC: a20078985
* GND: 119207710
* ISNI: 0000 0000 7835 6307
* LCCN: n94025495
* LNB: 000219646
* MusicBrainz: c2c9d67d-581a-4b96-9673-70e8d1050017
* NKC: mzk2004175572
* NLP: A2091118X
* NTA: 183260945
* SUDOC: 099275856
* VIAF: 2788147967352384200001
* en:WorldCat Identities: lccn-n94025495

 |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**„Oq kema"** (ruscha: *Белый пароход*), **„Ertakdan keyin"** deb ham ataladi — qirgʻiz yozuvchisi Chingiz Aytmatov qalamiga mansub qissa. Ilk bor 1970-yil „Noviy mir" jurnalida chop etilgan. „Oq kema" bir necha tilga, jumladan, oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Qissada Issiqkoʻl boʻyida yashovchi yetti yoshli yetim bola haqida hikoya qilinadi. 1975-yil qissa asosida „Qirgʻizfilm kinostudiyasida film suratga olingan. Film SSSR davlat mukofoti bilan taqdirlangan.

Oʻzbekcha tarjima
-----------------

„Oq kema" bir necha tilga tarjima qilingan. Asarni oʻzbek tiliga 1971-yil „Qirgʻiziston" nashriyoti chop etgan ruscha nashirdan Asil Rashidov tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashr 1973-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi adabiyot va sanʼat nashriyotida chop etilgan. Oʻzbekcha nashrni tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: M. Mirzoidov – muharrir, D. Fayzirahmonov – rassom, N. Galiyev – rasmlar muharriri, T. Smirnova – texnik muharrir, M. Orifjonova – musahhih. Kitob adadi – 60 000 nusxa.

Havolalar
---------

* „Oq kema" Ziyouz saytida

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Oq oʻrda** (rus manbalarida Koʻk Oʻrda) — Oltin Oʻrdannng bir qismi. Joʻji-xonning oʻgʻli Botuxon va uning avlodlari tomonidan idora qilingan; ik-kinchi qismini Joʻjixonning boshqa oʻgʻli Oʻrdaxon (Oʻrda-Ichen) boshqargan. Bu holat 13—14-asrlar davomida oʻzgarmay kelgan. Botuxon avlodiga nomigagina qaram boʻlgan Oʻrdaxon avlodlari keyinchalik, Sasibuqo davrida (1291 — 1310) toʻla mustaqil boʻlib olganlar. Oltin Oʻrda tushunchasi Botuxon davridan boshlab butun Joʻji ulusiga, 14-asr boshidan esa O.Oʻ. ga nisbatan qoʻllanilgan. O.Oʻ. tarkibiga Sirdaryo havza-sining katta qismi va Orol dengizining shim.sharqidagi choʻllardan Ishim va Sarisuv daryolarigacha yoyilgan hududlar kirgan. Poytaxti— Sigʻnoq shahri (Hozirgi Tumanariq temir yoʻl st-yasi yaqinida). 14-asr oxirida O.Oʻ. Amir Temur tomonidan zabt etilgan. 15-asrda O.Oʻ. hududida Oltin Oʻrdaning davomi si-fatida yangi davlatlar (Kamma Oʻrda, Noʻgʻay Oʻrda, Qosimovlar podsholigi hamda Oʻzbek, Qrim, Qozon, Sibir va boshqa xonliklar) vujudga kelgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Samodiy tillari**, samoyed tillari — ural tillari oilasi tarkibidagi tillar guruhi; hozirgi nenets, enets, nganasan va selkup, shuningdek, aslida yoʻqolib ketgan, "ulik" kamasin, motor, karagas kabi tillarni qamrab oladi. Rossiya Federatsiyasining shim. Yevrosiyo qismida, Sibir gʻarbida Yenisey va Ob daryolarining oʻrta oqimida tarqalgan. Soʻzlashuvchilar sonining kamayib borishi kuzatiladi: ular 1970-yilda 34 ming kishidan ortiqroq, 1980-yil boshlarida 27 ming kishi bulgan. Sintaktik qurilishi, yaʼni ran bulaklarining tartibi koʻp jihatdan turkiy tillardagiga oʻxshaydi (ega — toʻldiruvchi — kesim; aniklovchi — aniklanmish kabi). Leksikasida tungusmanjur, moʻgʻul, turkiy va rus tillaridan oʻzlashgan soʻzlar koʻp uchraydi.

St. ning hammasi uchun ham yozuv yaratilmagan: rus grafikasi asosidagi yozuv nenets tilida oʻtgan asrning 30y.laridan mavjud; selkup tilida bir qancha muddat shunday yozuvda oʻquv adabiyotlari chop etilgan boʻlsada, boshqa St. oʻz yozuviga ega emas.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Oq masjid (maʼnolari).

**Oq masjid** — Samarqand viloyati Tim qishlogʻidagi meʼmoriy yodgorlik (15-asr 2-yarmi — 16-asr boshlari). Oq masjid peshtoq-ravoqli, bir xonali, gumbaz tomli. Devorlari ganch bilan qoplangan (nomi ham shundan). Bosh tarzi peshtoqli, ravoqli eshik orqali kiriladi. Eshik tepasidagi tobadon ganch panjara bilan bezatilgan, uning tepasiga darcha ishlangan. Peshtoqining oʻng qanoti tekis devorli, chap qanotida tomga chiqiladigan zina bor. Ikki yon tarzida eshik boʻlib, uning tepasidagi tobadonlar ham ganchkori panjaralar bilan bezatilgan. Ichki xonaning gumbaz osti bagʻallari 16 qirrali, ravoqsi-mon bezakli. Jan.gʻarbiy devoriga mehrob ishlangan. Umumiy tarhi 14,78x12,41 m, xonaqoh 7,10x7,10 m, pishik, gʻisht (27x27x5—6 sm) ganch qorishmasida terilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Viktor Ivanovich Yevenko** (1925.2.3, Toshkent — 1986.19.8) — grafik rassom, Oʻzbekiston xalq rassomi (1967). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtida taʼlim olgan (1946—50). Rassomlik faoliyatini Ikkinchi jahon urushi frontlarida boshladi. Oʻzbek xalqining tarixi ("Bek kelayapti", 1954), mehnati ("Qarzdorligi uchun", 1954; "Hosil" 1955)ga bagʻishlangan asarlari bor. 50-yillarning oxirlaridan, asosan, grafikada ijod qildi. Bir qator badiiy asarlarni bezadi (R. Fayziyning "Choʻlga bahor keldi" qissasi, A. Almatinskayaning "Zulm", Oybekning "Qutlugʻ qon", Asqad Muxtorning "Opa-singillar" romanlari va b.), dolzarb mavzularda plakatlar yaratdi ("Tinchlik va doʻstlik", 1957; "Odamlar, tinchlikni saqlang", "Paxta", 1966; "Neytron bombasiga yoʻl yoʻq", 1979; "Oq oltinning yuksak sifati uchun", 1981 va b.), jamoat binolari interyerlarini, koʻrgazma va bayramlarni bezatishda samarali ishladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Universaliyalar** (lot. universalis — umumiy) — oʻrta asrlar falsafasidagi termin, umumiy tushunchalar (yoki gʻoyalar)ni bildiradi. Oʻrta asrlarda U. tabiati toʻgʻrisidagi baxslarda 3 ta asosiy yoʻnalish — nominalizm, realizm, konseptualizm paydo boʻldi. Nominalizmga koʻra, faqat alohida narsalargina real mavjud, umumiy tushunchalar — U. esa inson tafakkuri bilan yaratilgan nomlar, belgilar yoki atamalardan boshqa narsa emas (I. Rosselin, Ioann Dune Skot, U. Okkam va boshqalar). Realizmga koʻra, U. real maʼnaviy mohiyatdan iborat boʻlib, narsalarning substansiyayek hisoblanadi (Anselm Kenterberilik, Foma Akvinskiy va boshqalar). Konseptualizmga koʻra, U. narsalarning oʻxshashligiga asoslangan holda umumlashtirishdan iboratdir (P. Abelyar, Ioann Solsberiyskiy va boshqalar).

Hozirgi zamon fanlarining koʻpgina abstrakt tushunchalarini U. siz tushuntirib boʻlmaidi. Masalan, kompleks sonlar, irratsional qiymatlar, elementar zarralar tarkibini oʻrganishda qoʻllaniladigan abstrakt tushunchalar, kasr sonli zaryadli kvarklar, ekstensiv va intensiv cheksizliklar, kombinatorlar, matematik mantiqning timsollari U.ning bugungi kunda namoyon boʻlishidir.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nikolay Iosifovich Konrad** [1891. 1(13).3, Riga — 1970.30.9, Moskva] — sharqshunos olim. Rus yaponshunosligi maktabi asoschisi, akademik. (1958). Peterburg universiteti va Amaliy sharqshunoslik akademiyasini tugatgan (1912). Asosiy ilmiy ishlari Yaponiya, Xitoy va Koreya adabiyoti, tilshunosligi, tarixi va madaniyati tarixiga bagʻishlangan. Shu mamlakatlar xalqlarining yozma yodgorliklarini rus tiliga tarjima qilgan. Osiyo va Yevropa mamlakatlari tarixiy taraqqiyotini chuqur tahlil qilish Konradga Sharq va Gʻarbning tarixiy va madaniy taraqqiyotini qiyoslab, qator muhim muammolariga butunjahon tarixiy jarayonining yagonaligi pozitsiyasidan yondashish imkonini berdi. Alisher Navoiy ijodi boʻyicha ham tadqiqotlar olib borgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "KONRAD Nikolay Iosifovich" *OʻzME*. K-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

* Zapad i Vostok, M. 1972.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Steroidlar** — kimyoviy tabiatiga koʻra izoprenoidlarga mansub organik birikmalar sinfi. S. tirik tabiatda keng tarqalgan, mikroorganizm, oʻsimlik va hayvonlarda koʻplab uchraydi. Barcha S. steran uglevodorodlarining hosilalaridir, biogenetik jihatdan esa skvalendan hosil boʻladi. S. — optik faol kristall moddalar, organik moddalarda suvga qaraganda yaxshi eriydi. Tabiiy S. quyidagi sinflarga boʻlinadi: sterinlar, oʻtsafro kislotalari, steriod gormonlar (androgen gormonlar, androgenlar, kortikosteroidlar, estrogen gormonlar), yurakfaol steroidlari, yurak glikozidlari, bufogeninlar, steroid sapogeninlar (saponinlar) va steroid alkaloidlar. Tabiiy Sdan tashqari, koʻp sonli "sintetik S." ham olingan. S. tibbiyotda koʻplab ishlatiladi, kimyoda ahamiyati muhim.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vil Semyonovich Parshin** (1927.7.12, Toshkent) — grafik rassom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1982). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1949) va Vilnyus Badiiy instituti (1957)ni tugatgan. P. asosan, dastgoh grafikasida ijod qiladi. P. ijodiga quvnoq kayfiyat, ochiq yumor hissi xos, kundalik dolzarb hayotiy masalalar sodda shaklda tasvirlanadi: "1966-yil 26-apreldan soʻng" (Toshkent zilzilasiga bagʻishlangan) linogravyuralar turkumi (1967); "Paxta bayramida" (1967), "Biz shu yerda yashaymiz" (1967) turkumlari; "Navoiy" albomiga ishlangan gravyu-ralar, "Ilk qadamlar" linogravyuralar turkumi (1971) va boshqa

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Balashev Nikolay Nikolayevich** (1902, Xabarovsk shahri- 1977.25.9, Toshkent) — agronom olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1962), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1952), professor (1952). Oʻrta Osiyo davlat universitetining qishloq xoʻjaligi fakultetini bitirgan (1923). 1930 — 41 yillarda Toshkent qishloq xoʻjaligi institutida dotsent, dekan, ayni paytda Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi tajriba stansiyasida (1925 — 35), Oʻzbekiston sabzavotchilik, kartoshkachilik tajriba stansiyasida boʻlim boshligʻi (1935— 41; 1944 — 46). Toshkent qishloq xoʻjaligi institutida sabzavotchilik kafedrasi mudiri (1946 — 77). Ilmiy ishlari Oʻrta Osiyoda kartoshka va sabzavot ekinlari agrotexnikasi, urugʻchiligining amaliy va nazariy masalalariga bagʻishlangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yevropa universitetlari buyuk xartiyasi** (lotincha: *Magna Charta Universitatum Europearum*) — 1988-yilda Boloniyada Yevropa universitetlari rektorlari tomonidan qabul qilingan hujjat. Hujjat Boloniya universiteti va Yevropa universitetlari assotsiatsiyasi tomonidan tayyorlangan.

Tarix
-----

Xartiya taʼlim tizimlarini, Yevropa universitetlar hamjamiyatini rivojlantirish siyosatini birlashtirishga qaratilgan (Xartiya matni).

Boloniya universiteti 1986-yilda Yevropaning yetakchi universitetlariga Xartiyani imzolash taklifi bilan murojaat qilgan. Yevropaning 80 ta universitetlari delegatlari Xartiya loyihasini ishlab chiqish uchun Yevropaning yetakchi universitetlarining sakkiz nafar rahbarlari va Yevropa Kengashi vakillaridan iborat kengashni tuzdilar. Xartiya 88 ta davlatdan 889 ta universitet tomonidan imzolangan.

Xartiya yuqori malakali kadrlar, tadqiqotchilar, olimlarning mamlakatlar oʻrtasida erkin harakatlanishi muammosini hal etishga, turli davlatlarda taʼlim mazmuni, malaka tizimlari, darajalari va diplomlarining yuqori diversifikatsiyasini bartaraf etishga hissa qoʻshishga qaratilgan.

Xartiyada, texnologik taraqqiyot tufayli talab katta boʻlgan, elitadan ommaviy oliy taʼlimga oʻtishda universitetlarning yangi roli belgilab berilgan.

Universitetlar faoliyatining asosiy tamoyili Xartiyada quyidagicha ifodalangan: „Universitet jamiyatning markazida joylashgan, ilmiy tadqiqot va oʻqitish orqali madaniyatni ishlab chiqadigan, baholaydigan, oshiradigan va tarqatadigan mustaqil, oʻziga xos tarzda tashkil etilgan muassasadir. Atrofdagi dunyo ehtiyojlarini qondirish uchun uning tadqiqot va taʼlim jarayoni siyosiy va iqtisodiy kuchdan maʼnaviy va intellektual jihatdan mustaqil boʻlishi kerak".

Boloniya universiteti va Yevropa universitetlari assotsiatsiyasi 2000-yilda universitetning fundamental qadriyatlari va huquqlariga rioya qilish boʻyicha Kuzatuv kengashini tashkil etgan, unga Yevropa Kengashi oʻz vakilini delegat sifatida yuborgan.

Yana qarang
-----------

* Boloniya jarayoni

Manbalar
--------

1. ↑  tekst Xartii
2. ↑  Signatory Universities — Observatory Magna Charta Universitatum
3. ↑  Словарь науки 2008. sfn error: no target: CITEREFСловарь\_науки2008 (help)

Adabiyotlar
-----------

* М. Н. Сарыбеков, М. К. Сыдыкназаров*. Словарь науки. Общенаучные термины и определения, науковедческие понятия и категории: Учебное пособие*, Изд. 2-е, доп. и перераб. Алматы: Триумф «Т», 2008 — 40—42 bet.

Havolalar
---------

* MAGNA CHARTA UNIVERSITATUM OSBERVATORIYASI
* Evropa universitetlarining Magna Carta
* Evropa universitetlarining Magna Carta
* Universitetlarning Magna Kartasi (matn)
**Nikolay Petrovich Leushin** (1907.16.5, Samara viloyati — 1986.7.4, Toshkent) — grafik rassom, plakat va karikatura ustasi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1968). Ijodini 1925-yil Vladivostokda boshlagan. 1953-yildan Oʻzbekistonda "Mushtum" jurnalda rassom (1953—58), bosh rassom (1958—66), Oʻzbekiston matbuot davlat qoʻmitasi bosh rassomi (1966—70). L. asarlari kompozitsiyasi aniq va loʻnda, tasviriy shakl sodda va yaxlit boʻlib, ijtimoiy, axloqiy, xoʻjalik va hayotdagi boshqa nuqsonlarni fosh etishga, tinchlik va xalqlar doʻstligi dushmanlari siyosatini qoralashga qaratilgan. Asarlari "Mushtum" jurnal ("40 zarba", 1963) va boshqa vaqtli matbuotda, "Jangovar qalam" agitplakatida bosilgan. Kitoblarni badiiy bezagan (Nishotiyning "Husnu Dil" dostoni), Muqimiy sheʼrlariga rasmlar (1968, Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyida) ishlagan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Nikolay Ignatyevich Ortinskiy** (1914-1982-yillar) — Sovet Armiyasi polkovnigi, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1943-yil).

Biografiyasi
------------

Nikolay Ortinskiy 1914-yil 19-dekabrda Jenishkovtskiy qishlogʻida (hozirgi Ukrainaning Xmelnitskaya viloyati Vinkovetskiy tumani) tugʻilgan. Yoshligidan Moskvada yashab, maktabning yetti sinfini va zavod shogirdlik maktabini tamomlagan. 1933-yilda Ortinskiy Ishchilar va Dehqonlar Qizil Armiyasiga xizmatga chaqirilgan. 1936-yilda Birlashgan Oʻrta Osiyo oliy harbiy bilim yurtining artilleriya boʻlimini tamomlagan. Sovet-Fin urushidagi janglarda qatnashgan. Ulugʻ Vatan urushi boshlanganidan buyon — uning frontlarida xizmat qilgan. Janglarda yaralangan.

1943-yil oktabrgacha gvardiya mayori Nikolay Ortinskiy Voronej frontining 47-armiyasi 7-gvardiya tankga qarshi artilleriya brigadasining 321-gvardiya tankga qarshi artilleriya polkiga qoʻmondonlik qilgan. Dnepr jangi paytida oʻz xizmati bilan ajralib turgan. 1943-yil 29-sentabrdan 30-sentabrga oʻtar kechasi Ortinskiy polki Ukraina SSRning Cherkas viloyati Kanevskiy tumani Reshetki qishlogʻi yaqinida Dneprni kesib oʻtgan va uning gʻarbiy qirgʻogʻida koʻprikni ushlab turish uchun janglarda faol ishtirok etgan, ettita nemis tankining qarshi hujumini qaytargan, 4 ta tankni yoʻq qilgan. 1943-yil 2-oktabrda, janglarning muhim pallasida, Ortinskiy oʻz polkining qurollarini toʻgʻridan-toʻgʻri oʻq otish va dushmanni orqaga tashlab yuborish orqali vaziyatdan gʻalaba bilan chiqqan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1943-yil 24-dekabrdagi farmoni bilan mayor Nikolay Ortinskiy „Frontda nemis bosqinchilariga qarshi qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi va bir vaqtning oʻzida koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun" Lenin ordeni va 2467-sonli „Oltin yulduz" medali bilan Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Urush tugaganidan keyin Sovet Armiyasi saflarida xizmat qilishni davom ettirgan. 1956-yilda zobitlar malakasini oshirish kurslarini tamomlagan. 1958-yilda polkovnik unvoni bilan zaxiraga oʻtkazilgan. Toshkentdagi zilziladan keyin Toshkentni tiklashga joʻnab ketgan va shu shaharda yashash uchun qolgan. 1982-yil 10-iyun kuni vafot etgan, Toshkent harbiy qabristoni Qahramonlar xiyoboniga dafn etilgan.

Toshkent shahri faxriy fuqarosi. Shuningdek, uchta Qizil Bayroq ordeni, Aleksandr Nevskiy ordenlari, 1-darajali Vatan urushi va Qizil Yulduz ordenlari, bir qator medallar bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑   Nikolay Ignatevich Ortinskiy. Sayt „Geroi strani".

Adabiyot
--------

* Sovet Ittifoqi Qahramonlari: Qisqacha biografik lugʻat / Kollegiya tomonidan taklif etilgan I. N. Shkadov. — M.: Harbiy nashriyot, 1988-yil. — T.2 /Lyubov — Yashuk/. — 863 bet. — 100 000 nusxa — ISBN 5-203-00536-2.
* *Bugay E. M. Makuxin M. E.* „*Jasurlar* guruhidan" — Lvov: Kamenyar, 1978-yil.
* Sovet Ittifoqi Qahramonlari — oʻzbeklar. Toshkent, 1984-yil.
* Cherkasy viloyatining ozod qiluvchi qahramonlari. — Dnepropetrovsk: Promin, 1980-yil.
* *Joʻrayev T. D.* Vatanning sodiq farzandlari. Toshkent, 1964-yil.