recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tuman** (ruscha: *район*) mahalliy birlikdir.

Qozogʻiston tumanlari
---------------------

Qozogʻistonda 160 ta tuman mavjud.

Tumanlar 1923-1929-yillar Rossiya imperiyasida oyaz va boʻlis oʻrniga qurilgan.

Tuman Ozarbayjon, Belarus, Gruziya, Latviya, Litva, Moldova va Ukrainada ham mahalliy birlik sifatida tan olinadi.

Tumanning chet eldagi analogi AQShda tuman okrug, Polshadagi poviat, Ispaniyada provinsiya va Gretsiyadagi nomlar. Rossiya imperiyasida va Sovet hukumatining dastlabki yillarida (1927-yilgacha) okruglar oʻrniga oyazlar boʻlgan.

Qozogʻiston SSR tumanlari
-------------------------

Qoʻshimcha
----------

**Tuman** — 1) oʻzaro bogʻlangan ayrim belgilar yoki hodisalar majmui bilan ajralib turadigan hudud; 2) odatda geografik qobiqning genezisi va tarkibiy qismlarining umumiyligi, shuningdek, landshaft yoki ijtimoiy ishlab chiqarish elementlarining oʻzaro bogʻliqligi bilan tavsiflangan butun hudud. Bu xususiyatlar uni qoʻshni hududdan ajratib turadi. „Tuman" tushunchasi geografiyadagi eng asosiy tushuncha boʻlib, u baʼzi metodologik va uslubiy usullarning (tumanlashtirish), ilmiy yoʻnalishlarning (tumanshunoslik) kelib chiqishi boʻlib, barcha geografik fanlarda, shuningdek tuman tushunchasi qoʻshimcha xususiyatga ega boshqa ilimlarda ham foydalaniladi. Iqtisodiy tuman.

TUMANLAR MASSHTABI
------------------

xaritadagi cheksiz kichik figura maydonining ellipsoiddagi (shardagi) mos keladigan figura maydoniga nisbati.

TUMANLASHTIRISH
---------------

oʻrganilayotgan tumanni kamida ikkita mezonga - ajratilgan hududiy boʻlimning oʻziga xosligi hajmi va ularni qoniqtiradigan oʻz aro munosabatlarning hajmiga mos kelatigan taksonlarga ajratadigan usul. Tuman xususiy va umumiy boʻlib boʻlinadi. Alohida tumanda faqat tumanning alohida elementlari hisobga olinadi, umumiy tumanda esa integral elementlar hisobga olinadi.

TUMANLASHTIRISH XARITALARI
--------------------------

rayonlashtirishning maqsadli yoʻnalishi boʻyicha hududning boʻlinishini bir yoki bir nechta belgilarining (tabiiy yoki ijtimoiy-iqtisodiy) jamlanmasi boʻyicha tasvirlaydigan xaritalar obektlar va hodisalarning joylashishini koʻrsatuvchi xaritalarga nisbatan yigʻma xaritalar hisoblanadi.

==TUMANNING SHAMOL REJIMI — har bir tumandagi relefning taʼsiridaN shamol yoʻnalishi bilan tezligi va ularning balandlik boʻyicha oʻzgarishining sifati.

TUMANSHUNOSLIK
--------------

biror bir mamlakat mintaqalarini geografik oʻrganish va tavsiflash bilan shugʻullanuvchi etnologiya ilimining bir qismi.

TUMANLASHTIRISH
---------------

yuqori intensivlikdagi ichki oʻzaro bogʻliqliklari va oʻzaro taʼsirlari bor landshaft elementlarining (tabiiy tumanlashtirish) yoki ijtimoiy takror ishlab chiqarish elementlarining (iqtisodiy tumanlashtirish) barqaror fazoviy birikmalarining shakllanish jarayoni.

Manbalar
--------

1. ↑  Qazaq tіlі terminderіnің salaliq gʻilimi tүsіndіrme sөzdіgі: Geografiya jәne geodeziya. — Almati: „Mektep" baspasi, 2007 jil. — 264 bet. ISBN 9965-36-367-6
**Tuman** (lotincha: *Caligo*, "tuman") ― teogoniyaning boshlanishi boʻlib, Gay Yuliy Giginning "Afsonalar" asarini ochib beradi.

Noma'lum yunon manbasiga koʻra, "Afsonalar" ga koʻra, Tuman Xaosni tugʻdiradi, Xaos va Tumandan esa Kecha (Nox), Kun (Dies), Ereb va Efir paydo boʻladi.

A.F.Losev e'tiborni qaratadiki, bunday sxemada Efir - Kun juftligi Gesioddagi kabi Ereb-Tundan paydo boʻlmaydi, lekin bu ikkala juftlik Tumanning (Caligo) birlamchi kuchidan paydo boʻladi, bu Losevning fikriga koʻra, qurilmani yanada nozikroq qiladi va Giginning manbai Gesiod poemasidan kechroq boʻlganligini koʻrsatadi.

V.G.Rosher uni birinchi teogonik tamoyil deb ataydi va u yunon xudosi Skotosga mos keladi deb taxmin qiladi. D.O.Torshilov bunday boshlanish boshqa hech kim tomonidan aytilmaganligini koʻrsatadi va Giginning yunoncha manbasida (qadimgi yunoncha: *ὀμίχλη*) boʻlishi mumkinligini taxmin qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  очень распространённое латинское слово, словарь учитывает восемь нарицательных значений (Oxford Latin Dictionary. Oxf. 1968. P. 259)
2. 1 2 3  *Гигин*. Мифы. *Перевод и комментарии Торшилова Д. О.* СПб.: Алетейя, 2000. Введение. 1
3. ↑  *Лосев А. Ф.* Мифология греков и римлян. — М.: Мысль, 1996. — С. 731
4. ↑   Лексикон Рошера. Т. 1. Стр. 846

Adabiyotlar
-----------

* Лексикон Рошера. Т. 1. Стр. 846.

Havolalar
---------

* Мгла (Caligo)
**Basra** — Iroq janubidagi shahar.

**Basra** (arab. Bassora) — Iroqning janubi-sharqidagi shahar, Basra livi (viloyati)ning maʼmuriy markazi. Fors qoʻltigʻidan 90 km ichkarida, Iroqning Shatt ul-Arab daryosi sohilidagi eng katta porti, sohil boʻylab 27 km ga choʻzilgan. Aholisi 617 ming kishi (1985). Shahar 637 yoki 638 yilda xalifa Umar davrida (634 — 644) qurilgan. 8—9-asrlarda xalifalikning madaniy va iqtisodiy markazi boʻlgan. Shahar 10-asrda baridi feodallari, buvayhiylar (947), 11-asrdan saljuqiylar hukmronligida boʻlgan. 1258-yil moʻgʻullar qoʻliga oʻtdi, 1534-yilda Usmonlilar saltanatiga qoʻshib olindi. 1914-yil noyabrda Angliya qoʻshinlari B.ni bosib oldi. Birinchi jahon urushi davrida Britaniyaga qaram boʻlgan Iroq davlati tarkibida boʻldi.

Mamlakat tashqi savdo muomalasining deyarli hammasi B. orqali boʻladi. B. muhim temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. Xalqaro aeroport va elektrostansiya bor. Mamlakatning neft qazib olish va qayta ishlash markazi. Kimyo, toʻqimachilik, sellyuloza-qogʻoz, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Hunarmandchilik rivojlangan. Xurmo quritish va uni chetga chiqarish bilan mashhur. Kanal va koʻpriklari koʻpligidan B.ni "Sharq Venesiyasi" deb ham ataydilar. Universitet bor. Qad. B. harobalari saqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Burdaguy**, Bardagvi, Pardagvi (qad. yun. pandoki — mehmonxona) — Amudaryoning qad. kechuvi hamda Iskandar Maqduniy tomonidan kurilgan qalʼa nomi. B.da hunarmandlar, xususan kema va qayiq yasovchilar yashaganlar, ular "shoh kechuvi"dan oʻtuvchilarga xizmat koʻrsatishgan. B. 15-asrda yirik shahar boʻlib, hatto Termiz bilan raqobatlashgan. 17-asr manbalarida B. kechuvi Yargox yoxud Yardagʻu shaklida uchraydi. Iskandar aynan mana shu kechuv orqali asosiy qoʻshini bilan Amudaryodan oʻtgan deb hisoblanadi. Kushon podshaligiiing soʻnggi davrida vujudga kelgan B. shahri ilk va rivojlangan oʻrta asrlarda yuksalgan, 20-asr boshida ham B. arkida hayot soʻnmagan. Bu yerdan arablardan avvalgi davrga mansub podshoning taxtda oʻtirgan holdagi tasviri tushirilgan sopol parchasi topilgan. B. kechuvidan, Amudaryoning oʻng qirgʻogʻidan shim. tomon qad. yoʻllar boshlangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Monopol renta** — koʻchmas mulk egalarining oʻz mulkini ijaraga berishdan oladigan daromadi; ijara haqi shakli. Monopol rentani yer va boshqa koʻchmas mulk — binolar, inshootlar, turar joy va turli xoʻjaliklar beradi. Monopol rentaning asosiy manbai mulkni ishlatuvchi (ijaraga oluvchi) topadigan daromad hisoblanadi. Bu daromadga mulkni ishlatuvchiga tegadigan daromad va mulk egasiga tegadigan daromad boʻlinadi. Ammo Monopol rentani har qanday mol-mulk emas, balki noyobligi bilan boshqalardan farqlanuvchi va qoʻshimcha naf keltiruvchi mol-mulk hosil etadi. Masalan, ep hosildorligining yuqori boʻlishi; yer osti va yer ustidagi tabiiy boyliklarni qazib olishga ketadigan sarf-harajatning kamligi, kommunikatsiya bilan taʼminlanganligi, geografik qulay joylashuvi, qurilgan bino-inshootlarning ekologik toza zonada boʻlishi va boshqa Mazkur noyoblik koʻchmas mulkka boʻlgan talabni oshiradi, ijara haqini boshqalarnikidan yuqori qiladi. Bunda real ijara haqi odatdagi ijara haqiga ustama (noyoblik haqi)ni qoʻshib qisoblanadi. Koʻchmas mol-mulkning noyobligi abadiy emas, vaqt oʻtishi bilan oʻzgaradi. Shunga koʻra, Monopol renta bir hosil boʻlsa, bir yoʻqolib turadi. Mas, yerda boy qazilmalar topilganda Monopol renta vujudga keladi, ular ishlatib boʻlingach, yerning nafliligi qolmaydi, natijada Monopol renta yoʻqoladi.

Xidirnazar Allaqulov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Monopoliya** atamasining kelib chiqishi bozorga oid tushunchalardan (yaʼni, yunoncha **„monoc"** — yagona, bitta va **„poleo"** — sotaman) tarkib topsada, uning iqtisodiy asoslari aslida ishlab chiqarishga borib taqaladi. Monopoliyani quyidagicha taʼriflash oʻrinli: **monopoliya** — monopol yuqori narxlarni oʻrnatish hamda monopol yuqori foyda olish maqsadida tarmoqlar, bozorlar va yaxlit makroiqtisodiyot ustidan hukmronlikni amalga oshiruvchi yirik korxonalarning birlashmalari.

Monopoliya (yunoncha mono — tanho, poleo — sotaman) — iqtisodiyotning bir sohasida tanho hukmronlik; bozorni tashkil etish shakli. Bunday bozorlarda yagona sotuvchi oʻz tovari bilan fa-oliyat koʻrsatadi, boshqa tarmoqlarda bunday tovarning oʻrinbosari boʻlmaydi. M. ishlab chiqarish vositalari, ish kuchi va yaratilgan mahsulotlar asosiy qismining ozchilik korxonalar, sohibkor shaxslar yoki davlat qoʻlida toʻplanishi natijasida paydo boʻladi. M. koʻrinishlari qadimdan mavjud. Noyob mahsulot yetishtiriladigan yerlar, konlar, suv havzalari, oʻrmonlar va boshqa tabiiy manbalar ozchilik qoʻlida toʻplanib, egalariga monopol mavqe bergan, ular maʼlum mahsulotni bozorgatanho yetkazib beruvchilarga aylanib, u yerda hukmron boʻlganlar. M. oʻz tabiatiga koʻra ishlab chiqarish da turgʻunlik paydo qiladi, chunki monopol mavqega tayanib, sarflarni kamaytirmay foyda koʻrish, raqobatning yoʻqligi yoki zaifligidan foydalanib bozorga oʻz izmini oʻtkazish mumkin. M. bozor munosabatlarini cheklaydi, shu sababli hatto bozor iqtisodiyoti hukmron davlatlar mono-poliyaga qarshi choratadbirlarni koʻradilar. M.ning asosiy shakllari — kartel, sindikat, trest, konsernlar hisoblanadi.

Monopoliyalar vujudga kelishining moddiy asosi ishlab chiqarishning toʻplanishi hisoblanadi. Ishlab chiqarishning toʻplanishi ishlab chiqarish vositalari, ishchi kuchi hamda mahsulot ishlab chiqarish hajmining yirik korxonalarda toʻplanishini namoyon etadi.
Monopoliyaning 6 turi mavjud bo'lib ular:
1.Tabiy monopoliya
2.Legal monopoliya
3.Sun'iy monopoliya
4.Aligopoliya
5.Monopsoniya
6.Sof monopoliya

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Iqtisodiyot | *Iqtisodiyot va moliyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Teplovoz** — ichki yonuv dvigateli (dizel) oʻrnatilgan tortuvchi kuch mashinasi; lokomotiv. Issiklik dvigatelidan temir yoʻlda foydalanish yuyasi 19-asr oxirlarida oʻrtaga tashlangan. 20-asr 20-yillarigacha Teplovozning bir necha turi yaratildi. Korxona ichida yuk tashishda ishlatiladigan avtodrezina, motovozlar dastlabki Teplovozlardir. Birinchi Teplovoz Germaniyada 1912-yil sinab koʻrilgan. 1922-yil rus muhandisi A.N.Shelest Teplovozning mexanik uzatmasi konstruksiyasini yaratdi (lekin uning gʻoyasi 1950 yiil Shvetsiyada amalga oshdi). SSSR da Ya. M. Gakkel (ruscha: *Яков Модестович Гаккель*) konstruksiyasi boʻyicha dunyoda birinchi magistral Teplovoz 1924-yil yaratildi. Keyinchalik Teplovoz konstruksiyasi takomillashtirib borildi. 1932-yil birinchi magistral elektrovoz yasaldi.

Teplovozning asosiy qismlari: dvigatel, kuch qurilmasi, ekipaj qismi, yordamchi jihozlar. Mashina boʻlimiga oʻrnatilgan dvigatel yonilgʻi (dizel yonilgʻisi)ning issiklik energiyasini mexanik energiyaga aylantiradi va uni mexanik, gidravlik yoki elektr kuch qurilmasi orqali gʻildirak juftlariga uzatadi.

Elektr kuch qurilmali Teplovoz eng koʻp tarqaldi. Bunda asosiy dvigatelning tirsakli vali bosh elektr generator yakorini, tishli uzatma orqali esa gʻildirak juftlarini aylantiradi. Teplovozning magistral (yuk va yoʻlovchilar uchun moʻljallangan) va manyovrchi (vagonlarni saralash va poyezdlar tuzish uchun moʻljallangan) xillari bor. Magistral Teplovozlar dvigatelining quvvati 6000 kVt gacha, tezligi 160 km/soat ga yetadi, manyovr Teplovozlarining quvvati 300—1000 kVt. Dvigatelning quvvatiga qarab, 6—20 silindr 1—2 qator yoki Vsimon qilib joylashtiriladi. Porshen yulining silindr diametriga nisbati 0,9—1,4. Teplovoz dvigetalining ishi aylanish chastotasi va kuvvat rostlagichlari hamda suv, moy temperaturasi rostlagichlari yordamida avtomatlashtiriladi. Ekipaj qismi asosiy rama, gʻildirak juftlari, buksa (gupchak) va ressorali osmalar oʻrnatiladigan ikki, uch yoki toʻrt oʻqli telejkalardan iborat. Mashina qismida dvigateldan tashqari asosiy generator, kompressor, akkumulyatorlar batareyasi, filtr va boshqa joylashtiriladi. Teplovoz bir, ikki, uch va turt seksiyali (kuzovli) boʻladi. Barcha seksiyalar birinchi seksiyadagi pultdan boshqariladi. Parovoz Teplovozning oʻtmishdoshi, elektrovoz uning istiqboli. Hozir temir yoʻlda, asosan, Teplovoz va elektrovozdan foydalaniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Monometallizm** (mono... va metall) — bir metall umumiy ekvivalent va pul muomalasining asosini tashkil etadigan pul tizimi. M.da mu-omalada boʻlgan tangalar va qiymat belgilari (qogʻoz pullar) qimmatbaho metallarga almashtiriladi. 19-asr oxiridan yangi oltin konlarining ochilishi bilan koʻpgina mamlakatlar birin-ketin oltinga asoslangan pul tizimiga oʻtdilar va M. bimetallizm oʻrnini egalladi. 20-asrninng 70-yillaridan deyarli barcha davlatlarda oltin M. oltin valyuta standarti bilan almashtirildi (qarang Yamayka bitimi).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Shohnomayi Nusratpayom** (Gʻalabadan darak beruvchi shoh kitob) — nomli tarixiy asar, muallifi XIX asr tarixchisi Mirzo Qalandar Mushrif Isfaragiydir.

Tarixi
------

„Shohnomayi nusratpayom" asari Qo‘qon xonligi tarixi, xususan, Umarxon hukmdorligi tarixiga (1810—1822) bag‘ishlangan. Fazliy Namangoniy „Umarnoma" asarini nazmda yozgan bo‘lsa, Mirzo Qalandar Mushrif xon buyrug‘i bilan unga o‘zgartirishlar kiritib, nasrda yozgan. „Shohnomayi nusratpayom"ning Rossiyada saqlanayotgan nusxasida, Fazliy asaridan farqli o‘laroq, Umarxonning sayidlardan ekanini bildiruvchi shajara, „Oltin beshik" voqeasi, Umarxon vafoti va unga yozilgan tarixlar ham berilgan. Asar to‘g‘risida ilk ilmiy maʼlumotni V. A. Romodin beradi. Qo‘qon xonligi tarixi tadqiqotchilaridan Rashid Nabiyev esa, Mushrifning ushbu asarini haqli ravishda hozirgi vaqtgacha saqlanib qolgan manbalardan eng qadimgisi deb baholagan. N.Terletskiyning „Umarnoma" va „Shohnomayi nusratpayom" asarlari to‘g‘risidagi fikrlari diqqatga sazovor. U ikkala asar boblarini solishtirib, Mushrif „Umarnoma"ni kengaytirib, voqelik va sanalarni nisbatan aniq bergan, deb xulosa qilgan. Shodmon Vohidov doktorlik ishida „Shohnomayi nusratpayom" asarini manbashunoslik nuqtai nazaridan tadqiq etdi. „Qo‘qon xonligi tarixnavisligi" nomli monografiyasida esa, Qo‘qon tarixshunoslari qatorida Mirzo Qalandar Mushrif va uning „Shohnomayi nusratpayom" asari haqida maʼlumotlar keltirgan. Asar fors tilida, 1822-yilda yozib tugallangan bo‘lib, bugungi kungacha chop etilgan kataloglarda uning uch nusxasi mavjudligi maʼlum. Birinchi nusxa Rossiya Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutining Sankt-Peterburg filiali fondida S 471 raqam ostida saqlanadi. Tadqiqotchilarning fikricha, ushbu qo‘lyozma „Shohnomayi nusratpayom" asarining avtograf nusxasi hisoblanadi. Ikkinchi va uchinchi nusxalar Tojikiston Respublikasi Fanlar akademiyasi qo‘lyozmalar fondida 1088 va 1026 raqam bilan saqlanadi. Ulardan biri XIX asr oxirida, ikkinchisi esa 1937-yili ko‘chirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Vohidov Sh*. Qoʻqon xonligida tarixnavislik*. Toshkent: Akademnashr, 2010 — 315 bet.
2. ↑  Masʼul muharrir Habibullayev N.N*. Oʻzbekiston tarixi (xrestomatiya) 3-jild*. Toshkent: Fan va texnologiya, 2014 — 380 bet.
**Terekkon oltin koni** - Qirgʻiziston Respublikasi Oʻsh viloyati hududidagi kon, Chatqol togʻ tizmasining jan. qismida joylashgan. Geologik jihatdan proterozoy davriga mansub marmarlashgan ohaktoshlar va ularni qoplab turuvchi kvarsslyudali slanetslar bagʻridan oʻrin olgan. Kon hududida bir necha ruda tanalari mavjud, ulardan ikkitasi eng yirik boʻlib, sanoat ahamiyatiga molik (oʻrtacha 4,8 g/t), oltin zaxiralarining deyarli 90% ini oʻzida jamlagan. Ruda tanalari oraligʻi 20–30 m boʻlib, parallel joylashgan, ularning uz. 250 m gacha, chuqurligi 300 m gacha, oʻrtacha qalinligi 3,5 m. Ularning yotish qiyaligi 10—30°. Suxar togʻining asosini tashkil qiluvchi braxiantiklinalning sharqiy qanotida rivojlangan siniqlar bilan bogʻliq. Shakli linzasimon va tomirsimon. Oltin rudasining asosiy uyumlari kvarsslyudali slanetslar ostida rivojlangan kvarsli brekchiyalarda uchraydi. Bu ruda tanalarining (oltinning oʻrtacha miqdori 9,3— 26,3 g/t gacha) shakli kichik uyachasimon boʻlib, oltin ruda tanasida notekis tarkalgan. Konning genezisi — gidrotermalmetasomatik; oltin asosan, arsenopirit, pirit hamda pirrotinlar bilan bogʻliq; ulardan tashqari antimonit, sfalerit, kinovar minerallari, xira rudalar ham uchraydi. Kon 1950-yillar oxiridan boshlab oʻzlashtirilmoqda.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lixivka** (ukraincha: *Лихівка*;ruscha: *Лиховка*) — Ukrainaning Dnepropetrovsk viloyati Kamianske tumanidagi shahar tipidagi aholi punkti .Viloyatning shimoliy-g'arbiy qismida, Dneprning o'ng irmog'i bo'lgan Omelnik qirg'og'ida joylashgan.Lixivkada Ukrainaning hromadalaridan biri bo'lgan hromada Lixivka posyolkasi ma'muriyati joylashgan.Aholisi: 1,822 (2022 est.) 

2020-yil 18-iyulgacha Lixivka Pyatixatki tumaniga tegishli edi.Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida 2020-yil iyul oyida bu tuman tugatildi, buning natijasida Dnepropetrovsk viloyatining tumanlari soni yettitaga qisqardi.Pyatixatki tumani hududi Kamiansk tumaniga birlashtirildi.

Iqtisodiyot
-----------

### Transporti

Lixivka, Kamianske va Kremenchukni bog'laydigan H08 avtomagistrali va Dneprni Znamianka bilan bog'laydigan M04 avtomagistralidan Kropyvnytskyi bilan yanada bog'lanish imkoniyatiga ega bo'lgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Лиховская громада" (ruscha).  Портал об'єднаних громад України.
2. ↑  „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ." (ukraincha). *Голос України* (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
3. ↑  „Нові райони: карти + склад" (ukraincha).  Міністерство розвитку громад та територій України.
xaritasi (ingliz tilida)
xaritasi (ingliz tilida)
**Passatlar** (ispancha: *viento de pasada*) — tropik kengliklarda okeanlar ustida yil boʻyi barqaror esib turadigan havo oqimlari. Passatlar tezligi Yer yuzasida 5—6 m/s ni tashkil qiladi. Vertikal kalinligi 2—4 km boʻlib, ekvator tomon oshib boradi. Passatlarga meridian boʻylab ekvator tomon yoʻnalgan oqimlar qoʻshiladi, natijada Shimoliy yarim sharda Passatlar koʻproq shim.-sharqiy shamollar, Janubiy yarim sharda esa jan.-shar-qiy shamollar boʻlib esadi. Passatlar subtro-pikdagi antitsiklonlar bilan chambarchas boglangan (ular bu antitsiklonlarning ekvator tomondagi chekkalariga karab esadi). Shamol maromi tez-tez oʻzgarib turadigan tropik oʻlkalarda Passatlar ancha sust, baʼzi joylarda Passatlar oʻrnini mussonlar egallaydi. Ekvator yaqinida bu-tun troposfera va quyi stratosfera qatlamida sharqiy shamollar ustunlik qiladi. Troposferaning yuqori qatlamlarigacha koʻtarila olmagan Passatlar ustida shamollar gʻarbiy yoʻnalishga ega boʻladi. Passatlar ustidagi bu oqimlar antipassatlar deb ataladi. Passatlar va antipassatlar ekvator bilan subtropiklar oʻrtasida sirkulyasiya sistemasini hosil qiladi.

Passatlarning okeanlar yuzasida quyi kengliklarga qarab oqadigan havosi suvdan sovuqroq boʻladi. Shuning uchun bu havo tagidan iliydi va toʻp-toʻp bulutli konveksiya vujudga keladi. Lekin bu bulutlardan yogʻin yogʻmaydi va Passatlar hukmron oʻlkalarning havosi quruq boʻladi. Materiklarda Passatlar esadigan joylarda tropik choʻllar hosil boʻlgan. Lekin Shimoliy va Janubiy yarim sharlardagi Passatlar oraligʻidagi zonada konveksiya kuchi va balandligi keskin ortadi; katta balandliklargacha keng bulutlar toʻdasi yuzaga keladi, ulardan jala yomgʻirlari yogʻadi. Quruklikda bu zona nam subekvatorial va ekvatorial oʻrmonlar zonasiga toʻgʻri keladi.

Tohir Muxtorov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Kozyanskaya qal’asi** (*belaruscha:* Казьянскі замак) 16-asrda Vitebsk viloyati, Kozyany qishlogʻining shimolida mavjud boʻlgan (hozirgi Shumilinskiy tumani, *Vitebsk viloyati* , *Belarusiya). 1558-1583-yillardagi Livoniya urushi paytida 1563-yilda rus podshosi Ivan Qrozniy buyrugʻi bilan chegara qal’asi sifatida qurilgan. 1579-yilda Hamdoʻstlik qoʻshinlari tomonidan vayron qilingan.*

Tavsif
------

Qal’aning tartibi va oʻlchamlari Obol daryosining burni bilan belgilanadi. Yogʻochdan yasalgan bino, reja boʻyicha uchburchak (50 m x 120 m x 110 m), uchta minorali, ichkarida uchta jangovar yarusga boʻlingan, tom bilan qoplangan. Daryo egilishining istmasida joylashgan minora kamarli oʻtish joyiga ega edi, qolganlari yarim doira poydevorida turar, yuqori qismidagi dumaloq teshiklar bilan kesilgan. Qal’aning ichki maydonining markaziy qismi turar-joy binolar bilan qoplangan.

Adabiyotlar
-----------

* Tkachooʻ M. A. Kazyanskі zamak // Ensiklapediya gіstoriі Belarusі / Redkal.: G. P. Pashkooʻ (galooʻni red.) i іnsh.; Mast. E. E. Jakevіch. — Mn.: BelEn, 1997. — T. 4:Kadeti-Lyashchenya. — S. 13. — 432 s. — 10 000 ekz. — ISBN 985-11-0041-2. (belor.)
* (belor.) Yuriy Yakіmovіch. Kazyanski zamak // Vyalіkae Knyastva Lіtooʻskae. Ensiklapediya u 3 t. — Mn.: BelEn, 2005. — T. 2: Kadetskі korpus — Yaskevіch. — S. 16. — 788 s. — ISBN 985-11-0378-0.
ASFALT-BETON ARALASH-TIRGICH – qum, chaqiq tosh, mine-ral ku-kun va bitumdan asfalt-beton hamda bitum-mineral aralashmalar tayyorlaydigan qurilma. Qum va chaqiq toshni quritadigan va zarur temperaturagacha qizdiradigan quritish barabani, quritilgan kum va chaqiq toshni saralay-734digan hamda bitum bilan qorishtiradigan aralashtirish agregatidan iborat. Mine-ral kukunni vertikal va gorizontal sxe-ma boʻyicha harakatlantiradigan, davriy va uzluksiz aralashtiradigan xillari bor. Quritish barabanida quritilgan va qizdirilgan kum va chaqiq toshni kov-shli elevator gʻalvirga uzatadi, mineral kukun alohida boʻlmaga tushadi. Oʻlchami toʻgʻri kelmaydigan (yirik) toshlar gʻalvirdan nov boʻylab chiqib ketadi. Mi-neral kukunning har qaysi guruhi taro-zida tortilib aralashtirgichga tashlanadi. Tayyor aralashma transport vositalariga solinib qurilishga olib ketiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Passakalya** (ispancha pasar — oʻtmoq va calle — koʻcha) — 1) 16-asrdan mehmonlarni kuzatish jarayonida ijro etiladigan tantanavor yoki marshsimon ispancha raqs. Jiddiy, ulugʻvor va koʻtarinki ruxda yangraydigan musiqa asari sifatida 17—18-asrlarda Gʻarbiy Yevropa mamlakatlarida keng tarqalgan (G.Pyorsell, K.Monteverdi va boshqalar). Fransiyada yakka raqqos yoki raqqosa ijrosidagi bal raksi (J.B.Lyulli va boshqalar); 2) organ, klavir uchun yozilgan variatsiya shaklidagi pyesa. Musiqa oʻlchovi 3/4 yoki 3/2. P. odatda, ulugʻvor, baʼzan gʻamgin, fojiaviy harakterga ega. D.Buk-stexude, F.Kuperen, I.S.Bax, G.Gendel va boshqa P. yozgan. 20-asr kompozitorlari ijo-dida P. turkumli asarlar qismi sifatida keng oʻrin olgan (M.Reger, A.Shyonberg, A.Berg, A. Onegger, B. Britten, P.Xindemit, D.Shostakovich, Q. Qora-yev va boshqalar). Oʻzbekiston kompozitorlaridan B.Giyenko, G.Mushel, M.Tojiyev va boshqa ijodida P. namunalari mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ayvaz Gokdemir** (1942, Gaziantep — 2008-yil 19-aprel, Anqara), turk siyosatchisi, sobiq davlat vaziri va sobiq deputat. Ayvaz Gökdemir, Turkiya Buyuk Millat Majlisida 19. Davr Gaziantep, 20. Davr Kayseri, 21. Muddati Erzurum deputati va 50. 51. 52. va 53. Respublika hukumatlarida davlat vaziri lavozimlarida ishlagan. „Komando Ayvaz" nomi bilan ham tanilgan.

Gaziantepda tugʻilgan Ayvaz Goʻkdemir dastlab Anqara oliy oʻqituvchilar maktabini, soʻngra Anqara universiteti Til, tarix va geografiya fakulteti turk tili va adabiyoti boʻlimini tamomlagan. U turmush oʻrtogʻi Sevgi Gökdemir bilan Kayseri oʻrta maktabida adabiyot oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. Bu davrda Kayseri turk madaniyati jamiyatida yoshlarga seminarlar berdi. Shu bilan birga, u har oylik „Dawn" jurnalining nashriga kashshof boʻldi va ushbu jurnalda koʻplab maqolalar yozdi. Millatchi front hukumatlari davrida oʻqituvchilar maktablarining bosh direktori boʻlib ishlagan. Bu davrda u oʻz amaliyotlari bilan turli tanqidlarga uchradi. Bu vazifa tugatilgandan soʻng u Turk Ensiklopediyasi muharriri, shuningdek, Xususiy Yukselish kollejida bosh koordinator boʻlib ishladi.

  

Uylangan va 3 farzandi bor Gökdemir 2008-yil 19-aprelda Anqarada boʻlib oʻtgan 37- Turk oʻchoqlariga tashrif buyurdi. U navbatdagi Bosh Assambleyada yurak xurujiga uchradi. Umumiy yigʻilish oʻtkazilgan Anqara Savdo palatasi konferentsiya zalida birinchi aralashuvdan soʻng mahalliy vaqt bilan soat 15:00 atrofida qutqaruvchi bilan kasalxonaga olib borilgan Ayvaz Goʻkdemir, kardiologiya guruhi tomonidan 45 daqiqa davomida reanimatsiya qilindi. behushlik va shoshilinch tibbiy yordam mutaxassislari. Bu operatsiyaga javob bera olmagan Ayvaz Gökdemir vafot etdi.

Manba
-----

1. ↑  „Eski bakan Ayvaz Gökdemir hayatını kaybetti".  NTVMSNBC. 21 nisan 2008da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19 nisan 2008.
2. ↑  „Ayvaz Gökdemir vefat etti".  Milliyet Gazetesi. 11 martda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19 nisan 2008.
3. ↑  „Eski bakan Ayvaz Gökdemir vefat etti".  CNN Türk.com. Qaraldi: 19 nisan 2008.

[*sayt ishlamaydi*]
4. ↑  „Ayvaz Gökdemir öldü".  İnternet Haber. 3 ekim 2008da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19 nisan 2008.
Umumiy oshxona pichogʻi
**Ayxmofobiya** (/ˌeɪkməˈfoʊbiə/) — oʻziga xos fobiya turi boʻlib, uchburchaklar, yulduzlar, kvadratlar, qalam uchlari, ignalar, pichoqlar, nayzalar, tikanlar kabi oʻtkir tigʻli buyumlar va shuningdek, oʻsimliklar (masalan, qushqoʻnmas va shunga oʻxshash begona oʻtlar), kaktus zirapchalari, qaragʻay ignalari, singan shishalar, singan chinni, oʻtkir yogʻoch boʻlaklari, bir soʻz bilan aytganda, qirrali va uchli narsalardan qoʻrqish shu nom bilan yuritiladi. Ayxmofobiya soʻzi yunoncha *aichmē -* nuqta va *phobos* — qoʻrquv soʻzlaridan kelib chiqqan. Bu qoʻrquvni **belonefobiya** yoki **enetofobiya** deb ham atash mumkin.

Baʼzida, bu atama igna qoʻrquvi yoki igna qoʻrquvi (tripanofobiya) deb ataladigan narsaga nisbatan ham qoʻllaniladi. Igna qoʻrquvi deb, inʼektsiya yoki teri ostiga ignalari bilan bogʻliq tibbiy muolajalardan qoʻrqishga nisbatan aytiladi.

Bu qoʻrquvni bemor oʻtkir narsalardan qoʻrqmaydigan, lekin yaqin atrofdagi oʻtkir narsalarga qaraganida ogʻriq yoki noqulaylik his qiladigan Vizual looming sindromi bilan adashtirmaslik kerak.

Manbalar
--------

1. ↑  „Aichmophobia". *Medical Dictionary*.  Merriam-Webster (2012). Qaraldi: 30-noyabr 2012-yil.
**Passaj asbobi** (frans. passage— oʻtish) — yoritqichlarning osmon sfe-/yusidagi vertikal doyra tekisligidan oʻtishini kuzatishda, joyning geografik kengligini aniqlashda ishlatiladiganasbob. Passaj asbobini 1689-yil daniyalik astronom O.Ryomer ixtiro qilgan. Keyinchalik (1937) rus astronomi N.N. Pavlov yoritqichlarning meridiandan oʻtishini avtomatik ravishda qayd qiladigan fotoelektr Passaj asbobini ixtiro qildi. Bu bilan kuzatish aniqligi oshirildi. Passaj asbobining kuzatish trubasi faqat vertikal tekislikda aylana oladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻrta asr Samarqand shahar Oxanin darvozasi qoldiqlari** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: XIV—XII asrlar. Samarqand viloyatining Samarqand shaharda joylashgan. Obyekt manzili: Samarqand shahar atrofida "Imom Vose" MFY, "Dahbediy MFY" Toshkent va Kayruan koʻchasilari chorrahasi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ayyub shahrisabziy** (toʻliq ismi Mir Xoja Ayyub Abulbara-ka Shahrisabziy) (15-asr oxiri – Shahrisabz -16-asr oʻrtalari) – oʻzbek shoiri, musiqa nazariyotchisi. Turkiy va forsiyda ijod qilgan. She’rlari mutoyibaga boy, rindlik ruhi bilan aj-ralib turadi. Navoiy ("Majolis un-nafois"da), Sodiqbek Kitobdor ("Maj-ma ul-xavois"da) A. Sh.ning she’riyat va musiqashunoslikdagi iste’dodini yuksak baholaganlar. Uning musiqiy iqtidoriga Darvishali Changiy ("Tuh-fat us-suru" – "Risolai musiqiy") ham yuqori baho bergan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pastafrola** (grekcha: *Πάστα φλώρα*) — Italiya, Argentina, Paragvay, Urugvay, Misr va Gretsiyada keng tarqalgan shirin ochiq pirog.

Asos uchun uvalanuvchan xamirdan foydalaniladi, nachinka — behi marmeladi, shirin kartoshka jemi (batat), karamel, guava yoki qulupnay murabbo. Pirogning usti xamir „panjara" bilan qoplanadi. Pastafrola odatda dumaloq pishiriq qolipida pishiriladi.

Taomning nomi italyancha *pasta frolla* („uvalanuvchan xamir") soʻzidan kelib chiqqan, taomning oʻzi italyan krostatasiga oʻxshaydi. Italiyalik muhojirlar uni Argentina va Urugvayga olib kelishdi. Janubiy Amerikada bu pirog kun yarmidagi tamaddiga (ispancha: *merienda*), tushdan keyingi shirinlik sifatida, koʻpincha mate bilan tortiladi.

Gretsiyada *frolla* soʻzi italyancha *flora —* „gul" soʻzi sifatida notoʻgʻri talqin qilingan.

Shunga oʻxshash taomlar — Avstriyaning lins torti va Shveytsariyaning mevali va ziravorli tartlari.

Manbalar
--------

1. 1 2  Πάστα φλώρα (Greek). Argiro. Retrieved on 2019-04-25.
2. 1 2  Πάστα φρόλα: έτσι λέγεται στην πραγματικότητα η πάστα…φλώρα Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-03-04).(Greek). INews.gr (2011-04-02). Retrieved on 2015-03-23.
3. ↑  pastaflora (ispancha). *Diccionario de la lengua española* (22.ª edición), Real Academia Española (2001).
4. ↑  Istituto Treccani, *Vocabolario on line*, *s.v.*
5. ↑  Pasta Frola de Dulce de Membrillo — Quince Tart Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-12-20).. About. Retrieved on 2015-03-23.
6. 1 2  Pastafrola y sus ancestros Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-09-15). (ispancha). *La Nación* (2002-07-14). Retrieved on 2015-03-23.
**Maday, Madi** — Iafetning uchinchi oʻgʻli, Noyning nabirasi.

Koʻp xronistlar birlashadigan afsonaviy ajdod va Eron tilidagi Midiya yoki Madian qabilasining eponimi. Midiyalarning mumkin boʻlgan avlodlari hozirgi Talish va Tatidir.

Yubileylar kitobiga koʻra, u Simning qiziga uylangan.

Iosipponda boshqa xronistlardan farqli nomlar mavjud:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Maday-bursan (yoki Forsan) mamlakatda yashovchi Azarlos. | "|

Solihlar kitobida Maday (Madi) ning farzandlari: Achon (Akon), Zilo (Zeelo), Kazonay (Katsoni) va Lot.

Abu Sulaymon Daud, Sherif-el — Idrisga asoslanib, Maday-Saklabning oʻgʻli haqida gapiradi.

Yana qarang
-----------

* Medey

Manbalar
--------

1. ↑   Kniga Yubileev, glava 10:35-36}}
2. ↑  Гаркави А. Я.*. Сказания еврейских писателей о хазарах и хазарском царстве*. СПб.: Типография Императорской Академии наук, 1874 — 41 bet.
3. ↑  Kniga Pravednogo, glava 7 Wayback Machine saytida arxivlandi (2019-09-24).:5, neukazanniy perevodchik
4. ↑  Abu Daud, Sad uchenix, v perevode Ya. D. Yazikova
**Bozulbang** (Lagochilus inebrians) — yalpizdoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻsimlik. Boʻyi 20—40 sm, poyasi yaltiroq, kalin tuk bilan qoplangan. Barglari kam tukli, gullari poyaning har boʻgʻimida 4—6 tadan boʻlib, barg qoʻltigʻiga joylashgan. Kosabarglarining uchi tikansimon. Iyundan avgustgacha gullaydi. Samarqand, Buxoro va Qashqadaryo viloyatlarining togʻ etaklaridagi soz tuproq yerlarda, toshloq yon bagʻirlarida va adirlarda oʻsadi. Gullash davrida poyasi va barglarida lagoxilin, staxidrin, smola, efir moyi, oshlovchi moddalar, qand, organik kislotalar, flavinglikozidlar, karotin, vitamin S, kalsiy va temir tuzlari boʻladi. Poyasi va barglaridan tayyorlangan ekstrakt tibbiyotda ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Xarita (1400-yil)
**Novgorod respublikasi** – Rusning shimoli-gʻarbi va shimolida 1136–1478-yillarda mavjud boʻlgan davlat. Poytaxti — Novgorod. Xoʻjalik asosini dehqonchilik va chorvachilik tashkil qilgan. Ovchilik, asalarichilik, baliqchilik keng tarqalgan. Hunarmandchilik dehqonchilik bilan birgalikda olib bo-rilgan. Boshqaruv organlari — boyarlar kengashi, yepiskop (soʻngra arxiyepiskop), posadnik (shahar boshligʻi), mingboshilarni saylaydigan veche boʻlgan. Knyazlar veche bilan kelishilgan holda taklif etilgan va ular asosan lashkarboshilik qilishgan. Novgorod respublikasida shahar aholisining 80 ga yaqin norozilik chiqishlari, jumladan, qoʻzgʻolonlari boʻlgan. 13–15 asrlarda shvedlar va Livon ordeni agressiyasini muvaffaqiyatli qaytargan. Ivan III harbiy yurishlari natijasida Rus davlatiga qoʻshib olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Madeleine Dale Thompson** (1991-yil 24-aprelda tugʻilgan) — Oregon shtatining Korvallis shahridan kelgan amerikalik futbol himoyachisi. U Milliy ayollar futbol ligasida (NWSL) Sky Blue FC uchun oʻynagan.

Yoshligi
--------

Thompson Oregon shtatining Korvallis shahridagi Korvallis oʻrta maktabida qatnashgan va oʻynagan. Korvallisda boʻlganida, Thompson toʻrt yil futbolda jamoasi aʼzosi boʻlgan, ikki marta trekda va uch marta changʻi poygasi jamoasida boʻlgan. U shuningdek, toʻrtta futbol liga chempionligini qoʻlga kiritdi, 2007-yilgi shtat futbol yarim finaliga chiqdi va 2007-yilgi changʻi sporti boʻyicha shtat chempionatida ishtirok etdi. Thompson 2008-yilda The Oregonian tomonidan 5A All-State ikkinchi jamoasiga tayinlangan va namunali sport mahorati, odob-axloqi va halolligi uchun oʻrta maktabining „Akkor" mukofoti bilan taqdirlangan, shuningdek, 1500 metrga yugurish boʻyicha oʻrta maktabining birinchi kursi rekordchisidir. Thompson FC Willamette Pride, toʻrt karra Oregon shtati kubogi yarim finalchisi uchun klub oʻynagan va Oregon Olimpiya taraqqiyot dasturi jamoasida oʻynagan.

### Stenford universiteti

Thompson Stenford universitetida oʻqigan va u yerda sanoat va mahsulotlar dizayni boʻyicha ixtisoslashgan. Stenfordda toʻrt yil futbol oʻynagan va 2012-yilning qish choragini Italiyaning Florensiya shahrida oʻtkazgan.

Jamoalardagi faoliyati
----------------------

Thompson Milliy ayollar futbol ligasining ilk mavsumi boshlanishidan oldin Sky Blue FC tomonidan kashfiyotchi sifatida shartnoma imzoladi. Thompsonning Sky Blue-dagi roli hozirgacha ikkinchi yarmining oxirigacha boʻlgan.

2014-yil 25-sentabrda u nafaqaga chiqqanini eʼlon qildi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Thompsonning ota-onasi Eric va Carrie Thompsondir. Thompsonning katta singlisi va egizak akasi bor. Thompson nay chaladi va bir vaqtlar Oregon shtat universiteti simfoniyasining yagona oʻrta maktab aʼzosi edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Stanford Profile".  Stanford. 21-oktabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-may 2013-yil.
2. ↑  „NWSL Rosters". 23-fevral 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-may 2013-yil.
3. ↑  „Thompson goes from Stanford to new women's pro soccer".
4. ↑  „Defender Madeleine Thompson Retires" (25-sentabr 2014-yil). 5-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-avgust 2022-yil.

Havolalar
---------

* Milliy ayollar futbol ligasida Madlen Thompson profili
* Sky Blue FCdagi Madlen Thompson Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-08-29). profili
* Stenford universiteti oʻyinchi profili
**Kubadagi yaponlar** — Kubada yashovchi yaponlardir.

Tarixi
------

Kuba hukumati birinchi marta 1880-yillarda shakar plantatsiyalariga yapon ishchilarini yollashga harakat qildi, ammo Yaponiya hukumati Kubadagi xitoylik ishchilarning dahshatli ish sharoitlari tufayli ruxsat berishdan bosh tortdi. Keyinchalik, Kubaga joylashgan birinchi yaponiyalik 1903-yilda qayd etilgan. Birinchi kelganlar katta guruhlar 1910 va 1916-yillar oraligʻida Meksikadan keldi, bu Meksika inqilobi paytida zoʻravonlikdan qochgan keyingi oʻn yilliklar uchun namuna boʻladi. 

Ular Karmelinada qishloq xoʻjaligi jamiyatini tashkil etishdi. Keyinchalik 1916-yilda 262 yapon keldi. Ko‘pchilik qamish yig‘ishtirib ishga kirishga qaror qildi. Ammo yaponiyaliklar uchun sharoitlar juda ogʻir edi va baʼzilari Yaponiyaga qaytib ketishdi. Ayrimlari Yoshlik oroliga yetib keldi, baʼzi oilalar meva-sabzavot xo‘jaliklarini tashkil qildilar. 1926-yilda Kubaga immigratsiya sekinlashdi.

1941-yil 9-dekabrda Yaponiya Pearl-Harborga hujum qilgandan soʻng, Prezident Batista fashistik ittifoqchilar bilan birga Yaponiyaga urush eʼlon qildi. Bir necha kundan soʻng, 12-dekabr kuni Kubada yashovchi barcha yapon avlodlari „dushman oʻzga sayyoraliklar" deb eʼlon qilindi. Koʻpchilik kubalik yaponlar qoʻlga olindi. 1943-yilga kelib Kubaga jami 1200 ga yaqin yapon, shu jumladan 200 ga yaqin okinavaliklar koʻchib kelgan. Keyinchalik yapon ajdodlari Qoʻshma Shtatlarga deportatsiya qilindi. Baʼzilar kelganlarida yangi ish topdilar. Baʼzilari oshpaz, xizmatkor va boshqa yordam koʻrsatish shakllarida ishlagan. Urush tugagach, asirlar ozod qilinmadi. Oxirgi guruh Yaponiya taslim boʻlganidan olti oy oʻtgach 1946-yil mart oyida chiqarilgan. Ikkinchi jahon urushidan keyin baʼzilari Yaponiyaga ketishdi. Ikki davlat o‘rtasidagi do‘stlik ayollarga yangi jamiyat qurish imkonini berdi. 1959-yilgi inqilob va Kuba inqilobi davrida koʻproq nikkey Yaponiyaga joʻnab ketdi.

Zamonaviy vaziyat
-----------------

2008-yilda Yaponiya hukumati Fransisko Shinichi Miyasaka Machidaning Kubadagi yapon immigrantlari avlodlari farovonligiga qo‘shgan hissasini eʼtirof etib, uni oltin va kumush nurlar bilan quyosh chiqishi ordeni bilan taqdirladi. 

2019-yilda Kubada taxminan 1200 yapon avlodi istiqomat qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Masterson, Daniel M.*. The Japanese in Latin America*. University of Illinois Press, 2004 — 109 bet. ISBN 0252071441. 23-iyul 2019-yilda qaraldi.
2. ↑  „2008 Autumn Conferment of Decorations on Foreign Nationals".  Ministry of Foreign Affairs (noyabr 2008). Qaraldi: 23-iyul 2019-yil.

Havolalar
---------

* Yaponiyalik muhojirlar va ularning avlodlari — Kuba
* Kubadagi yaponlar va okinavaliklar
**Kuba inqilobi** (ispancha [Revolución cubana]) - Fidel Kastro va uning 26-Iyul Harakati inqilobchilari va uning ittifoqchilari tomonidan Kuba Prezidenti Fulgenso Batistaning harbiy diktaturasiga qarshi olib borgan qurolli qo'zg'oloni. Inqilob 1953-yil iyulda boshlanib va isyonchilar oxir-oqibat 1958-yil 31-dekabrda uning hukumati o'rnini bosgan Batistani quvib chiqarguncha davriy ravishda davom etdi. 1953-yil 26-iyul Kubada inqilob kuni sifatida nishonlanadi. Keyinchalik 26-iyul harakati marksistik-lenincha yo'nalishda islohot o'tkazdi va 1965-yil oktyabrda Kuba Kommunistik partiyasiga aylandi. 

Kuba inqilobi kuchli ichki va xalqaro ta'sirga ega edi. Xususan, bu Kuba-AQSh munosabatlarini o'zgartirdi, garchi so'nggi yillarda Kuba yer ishi kabi diplomatik munosabatlarni yaxshilashga qaratilgan harakatlar jadallashdi. Inqilobdan so'ng darhol Kastro hukumati Kuba iqtisodiyoti va fuqarolik jamiyatini o'zgartirgan milliylashtirish, matbuotni markazlashtirish va siyosiy konsolidatsiya dasturini boshladi. Shuningdek, inqilob Kuba tibbiyot internatsionalizmi va Afrika, Lotin Amerikasi, Janubi-Sharqiy Osiyo va Yaqin Sharqdagi xorijiy harbiy mojarolarga Kubaning aralashuvi davrini e'lon qildi. 1959-yildan keyingi olti yil ichida bir nechta isyonlar yuz berdi asosan Eskambrey tog'larida, inqilobiy hukumat tomonidan yakson qilingan.
**Porlitaoʻ (Signalnaya bashnya)** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Mil.avv. II asr, mil.XII-XIII—XVII—XIX asrlar. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Chimboy tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Porlitau" OFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kubaliklar** (oʻzlarini kubanos deb atashadi) — xalq. Kubaning asosiy aholisi (10,6 mln. kishidan ortiq). taxminan aholisining yarmi mulatlar, qolganlari oq tanli va negrlar. Umumiy soni 11,7 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Ispan tilining kuba lahjasida soʻzlashadi. Dindorlari — katoliklar. K. asosan, qishloq xoʻjaligi (shakarqamish, tamaki, sholi, meva yetishtirish) bilan shugʻullanadi. Koʻp tarmoqli sanoat rivojlangan. Anʼanaviy xalq tomoshasi — karvanallar (las komparsas) oʻtkazib turishadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |