recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aleksandr Anatolyevich Popovich** (rumincha: *Alexandru Popovici*; 1977-yil 9-aprel, Tiraspol, Moldaviya SSR, SSSR) — moldovalik futbolchi, hujumchi.

Biografiyasi
------------

Aleksandr Anatolyevich Popovich 1977-yilning 9-aprelida SSSR Moldaviya SSRning Tiraspol shahrida tavallud topgan. Yoshligidan futbol bilan shugʻullangan. Oʻyindagi vazifasi — hujumchi. Popovich Kiyev Respublika oliy jismoniy tarbiya maktabini tamomlagan.

Karyerasi
---------

1994-yilda futbolchi Ukraina havaskorlar chempionatida Kiyev Olimpiadasi uchun ikkita oʻyin oʻtkazadi.

1994—1999-yillarda Tiraspolning „Tiligul" jamoasida, 1998-yilda esa Germaniyaning „Duysburg" klubllarida jami 4 ta oʻyinda ishtirok etgan.

1999-yilda Popovich Rossiyaning „Dinamo" klubi safiga (Moskva) oʻtadi va 3 aprel kuni klub tarkibida oʻzining yagona oʻyinini oʻtkazadi. Keyingi bir yarim mavsum davomida futbolchi „Torpedo-ZIL" jamoasi tarkibida oʻyinlarda ishtirok etadi.

2001-yilda Popovich Janubiy Koreyaning „Sonnam Ilva Chunma" klubi tarkibida 6 ta, 2002-yilda Moldovaning „Konstruktorul" (Chobruchi) jamoasi tarkibida esa ikkita oʻyinda maydonga chiqadi.

2002—2008-yillar futbolchi Ukrainaning „Dnepr" (Dnepropetrovsk), „Krivbas" (Krivoy Rog) (2004—2006), „Zarya" (Lugansk) (2007—2008) klublarida toʻp surgan.

2008-2009-yillarda Popovich „Tiligul-Tiras" jamoasi safida umumiy hisobda 9 ta marotaba: uch marta — Kishinyovning „Dachiyu" (2008), Ozarbayjonning „Semurgʻ" (Zaqatala, 2009), Benderning „Dinamo" (2009) klublariga ijaraga beriladi.

2010—2011-yillarda „Iskra-Stal" „Ribnitsa" jamoasi tarkibida, 2011-yilning ikkinchi yarmida esa Oʻzbekistonning „Andijon" klubida oʻyin olib boradi.

2012-yilda u Tiraspolga qaytib keladi va u yerda xuddi shu nomdagi klub tarkibida oʻyinlarda ishtirok etadi.

2014-yildan beri futbolchi FK „Saksan" klubi tarkibida raqiblarga qarshi maydonga chiqadi.

1996—2005-yillarda Popovich Moldova terma jamoasi safida jami hisobda 21 ta oʻyin oʻtkazib, 3 marotaba raqib darvozasini ishgʻol qilishga muvaffaq boʻlgan.

Yutuqlari
---------

* Moldova chempionatining 5 karra kumush medali sovrindori: 1994, 1995, 1996, 1998, 2014-yillar;
* Moldova chempionatining bronza medali sovrindori: 2013-yil;
* 3 karra Moldaviya kubogi sohibi: 1994, 1995, 2013-yillar;
* Moldova kubogi finalchisi: 1996-yil.

Manbalar
--------

1. ↑  „Попович Александр Анатольевич".
2. ↑  „Попович Александр Анатольевич".
3. ↑  „Попович Александр Анатольевич".

Havolalar
---------

* Na sayte FK „Saksan" Wayback Machine saytida arxivlandi (2014-10-13). Arxivnaya kopiya ot 13 oktabrya 2014 na Wayback Machine
o'pkaning surunkali obstruktiv kasalligi nafas olishda qiyinchiliklarga olib keladigan o'pka kasalliklari guruhining nomi.

Bunga quyidagilar kiradi:

* emfizem - o'pka havo qoplarining(alveolalarining) shikastlanishi
* surunkali bronxit - nafas yo'llarining uzoq muddatli yallig'lanishi

O'SOK - bu asosan chekuvchi o'rta yoki katta yoshdagi odamlarga ta'sir qiladigan keng tarqalgan kasallik. Ko'p odamlar ular borligini tushunmaydilar.

Nafas olish bilan bog'liq muammolar vaqt o'tishi bilan asta-sekin kuchayib boradi va normal faoliyatingizni cheklashi mumkin, ammo davolanish vaziyatni nazorat ostida saqlashga yordam beradi.

O'SOK belgilari
---------------

O'SOKning asosiy belgilari:

* nafas qisilishi kuchayishi , ayniqsa faol bo'lganingizda
* ko'krak qafasidagi  balg'amli yo'tal - ba'zi odamlar buni shunchaki "chekuvchining yo'tali" deb hisoblashlari mumkin.
* tez-tez  ko'krak infektsiyalari
* doimiy xirillash

Davolash bo'lmasa, simptomlar odatda asta-sekin yomonlashadi. Shuningdek, ular to'satdan kuchaygan davrlar ham bo'lishi mumkin.

O'SOK sabablari
---------------

O'SOK o'pka yallig'langan, shikastlangan va torayganida sodir bo'ladi. Asosiy sabab chekishdir, garchi bu holat ba'zida hech qachon chekmagan odamlarga ta'sir qilishi mumkin.

O'SOK rivojlanish ehtimoli siz qancha ko'p cheksangiz va shunchalik uzoqroq cheksangiz ortadi.

O'SOKning ba'zi holatlari zararli tutun yoki changning uzoq muddatli ta'siridan kelib chiqadi. Boshqalar kamdan-kam uchraydigan genetik muammoning natijasidir, bu o'pkaning shikastlanishga ko'proq moyilligini anglatadi.

O'SOK sabablari haqida ko'proq bilib oling .

O'SOKni davolash usullari
-------------------------

O'SOK tufayli o'pkaning shikastlanishi doimiydir, ammo davolash kasallikning rivojlanishini sekinlashtirishga yordam beradi.

Davolash usullari quyidagilarni o'z ichiga oladi:

* chekishni to'xtatish - agar sizda O'SOK bo'lsa va cheksangiz, bu siz qila oladigan eng muhim narsadir
* inhalerlar va dorilar - nafas olishni osonlashtirish uchun
* o'pka reabilitatsiyasi - jismoniy mashqlar va ta'limning maxsus dasturi
* jarrohlik yoki o'pka transplantatsiyasi  - bu juda oz sonli odamlar uchun imkoniyat bo'lsa-da

O'SOK qanday davolash  va  O'SOK bilan yashash haqida ko'proq bilib oling .

Manbalar
--------

1. ↑  „Chronic obstructive pulmonary disease" (20-sentabr 2019-yil). 3-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
2. ↑  „COPD" (15-iyun 2020-yil). 3-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Gaiti (maʼnolari).

**Gaiti**, Aiti — Vest-Indiyayaati Katta Antil o.lari guruhidagi orol. Shimolida Atlantika okeani, jan.da Karib dengizi bilan chegaradosh. Kuba o.dan Shamolli boʻgʻoz, Puerto-Riko o.dan Mona boʻgʻozi orqali ajralib turadi. Maydoni yon atrofdagi mayda orollar bilan birga 77,2 ming km2. Aholisi 14,5 mln.dan ziyod kishi (1990-yillar oʻrtalari), asosan negr va mulatlar. G. vulkanik va mezokaynozoyning choʻkindi jinslaridan tashkil topgan. Relyef shakllarida togʻ tizmalari tektonik botiklar bilan almashinib turadi. Iklimi tropik passat iklim. Tekisliklarda oʻrtacha oylik temperatura 23—29°, yon bagʻirlarda yillik yogʻin 2000 mm, ichki vodiylarda esa 1300 mm, kuzda tez-tez dovullar boʻlib turadi. Orolni gʻarbdan sharqqa toʻrtta togʻ tizmasi kesib oʻtgan. Markaziy Kordilyera togʻ-laridagi Duarte choʻqqisi (3175 m) Vest-Indiyaning eng baland nuqtasidir. Aholi asosan tekisliklarda yashaydi. Qazilmalardan boksit, oltin bor. G.da zilzila boʻlib turadi. Shim.-sharqi va jan.da doim yashil tropik oʻrmonlar, togʻ orasidagi tekisliklarda savanna va kserofit oʻsimlikli siyrak oʻrmonlar bor. Orolni 1492-yilda X. Kolumb kashf etgan va uni Espanola deb atagan. G. da Gaiti va Dominikana Respublikasi joylashgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* GND: 4094983-7
* NKC: ge633597
* SUDOC: 027233472
* VIAF: 316429345
* en:WorldCat Identities: viaf-242111207

 |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

1. ↑  *(unspecified title)*
2. ↑  *(unspecified title)*
**Ferenc Szusza** (1923-yil 1-dekabr – 2006-yil 1-avgust) — vengriyalik futbolchi, hujumchi sifatida oʻynagan. Ferenc Szusza 1941-yildan 1960-yilgacha „**Újpest**" FC klubida yuqori divizion oʻyinchisi boʻlgan. Ferenc Szusza Vengriya terma jamoasi safida 24 ta oʻyinda maydonga tushgan va „**Újpest**" FC klubi bilan toʻrt karra chempion boʻlgan.

Oʻyin faoliyati
---------------

Ferenc Szuszaning debyuti 1984-yilning 15-sentyabrida „Byornli"ga qarshi oʻyinda boʻlib oʻtdi, ammo keyingi oylarda muntazam oʻynab, gol urganiga qaramay, klub uning hali asosiy tarkibga kirishi haqida ishonchi komil emas edi. Klub sobiq oʻyinchi Jimmi Dannning qaytishi boʻyicha surishtiruv oʻtkazdi. Dodds keyingi oʻyinda toʻrtta gol urib, 1985-yil 16-fevralda „Sautgempton"ga qarshi oʻyinda 6:1 hisobida gʻalaba qozonib, oʻz oʻrnini mustahkamladi. Ferenc Szuszaning sermahsul gollari klubga 1996-yilgi Angliya kubogi finaliga chiqishga yordam berdi va u boshi bilan darvoza toʻsiniga zarba berishga oz qoldi. Ernest Jekson bunday holatdan oʻntadan toʻqqiz marta gol urishini aytgan edi va Doddsning oʻzi uni Uilf Kopping tomonidan orqadan itarib yuborganini daʼvo qildi. „United" yakunda Ted Dreykning goli evaziga „Arsenal"ga 1:0 hisobida magʻlub boʻldi.

2021-yil holatiga koʻra, Szusza Vengriya oliy divizionida barcha vaqtlardagi ikkinchi toʻpurar va dunyodagi barcha yuqori divizion oʻyinchilari orasida 11-oʻrinni egallagan.

Szusza Vengriya terma jamoasida oʻynadi. 1952-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida oltin medalni qoʻlga kiritgan Vengriya terma jamoasi safidagi asosiy oʻyinchilardan biri edi. 1952-yil may oyida Moskvada Sovet Ittifoqiga qarshi oʻyindan keyin sodir boʻlgan voqeadan soʻng u oʻsha paytdagi menejer Gusztav Sebes tomonidan intizomiy jazoga tortildi. Szusza 1956-yilda Vengriya terma jamoasi safida yana bir marta ishtirok etadi.

Futbolchilik faoliyatidan soʻng Szusza murabbiy boʻldi. Ferenc Szusza Giyori ETO, Újpesti Dozsa, Gornik Zabrze, Real Betis va Atletiko Madrid klublarini boshqargan.

Merosi
------

Újpest FC stadioni, Szusza Ferenc Stadium, Szusza nomi bilan atalgan.

Yutuqlari
---------

**Újpest**

* Vengriya ligasi: 1945-yil bahori, 1945-46, 1946-47, 1959-60

**Vengriya**

* Bolqon kubogi chempioni: 1947-yil

**Individual**

* Vengriya futbol federatsiyasi yilning eng yaxshi futbolchisi: 1947-yil

Manbalar
--------

1. ↑  Clarebrough, Denis (1989).
2. ↑  „NEW ONE LEAGUE WORLD GOAL SCORER RECORD FOR LIONEL MESSI !".  International Federation of Football History & Statistics (23-aprel 2021-yil). Qaraldi: 20-noyabr 2021-yil.
3. ↑  „Prolific Scorers Data".  Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation (5-avgust 2021-yil). Qaraldi: 20-noyabr 2021-yil.
4. ↑  „Miért nem játszott Szusza az Aranycsapatban?" (hu). *nezmetisport.hu* (26-mart 2011-yil). Qaraldi: 23-noyabr 2021-yil.
5. ↑  „Újpest's sad farewell to Szusza".  UEFA (2-avgust 2006-yil). Qaraldi: 20-noyabr 2021-yil.
6. ↑  „Újpest's sad farewell to Szusza".  UEFA (2-avgust 2006-yil). Qaraldi: 20-noyabr 2021-yil.

Havolalar
---------

* IFFHS havolasi
**Manoqib** (arab. – fazilat) – buyuk kishilar, atoqli sanʼatkorlar, shuningdek, din namoyandalari haqida yozilgan xotira asari. Manoqib, asosan, shu kishilarning hayot yoʻli bilan tanish yoki maslakdosh boʻlgan kishilar tomonidan yozilgan. Manoqiblar dastlabki paytlarda din peshvolari Muhammad paygʻambar, Hazrati Ali va boshqaga bagʻishlangan. Bularda muayyan shaxsning turmush faoliyati uchun xos xususiyatlar aks ettirilgan.

Alisher Navoiyning „Holoti Sayid Hasan Ardasher", „Holoti Pahlavon Muhammad", „Hamsat ul-mutahayyirin" asarlari, Xondamirning Akisher Navoiyga bagʻishlangan „Makorim ul-axloq" („Yaxshi xulqlar") asari va boshqa manoqib namunalaridir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
„**Shajarayi Turk**", „**Shajarai turk va moʻgʻul**" (*tarjimasi*: „**Turkiy xalklar va moʻgʻullar shajarasi**") – tarixiy asar, muallifi Abulgʻoziy Bahodirxon. Eski oʻzbek tilida yozilgan. „Shajarayi turk" XIII—XVII-asrlardagi moʻgʻul va turk hukmdorlari haqidagi maʼlumotlarni, xususan, Markaziy Osiyo xonliklari, jumladan, Xiva xonligining muallif yashagan davrgacha boʻlgan tarixini oʻz ichiga olgan. „Shajarayi turk" Abulgʻoziy Bahrdirxonning oʻlimi tufayli nihoyasiga yetkazilmay qolgan boʻlsada, uning oʻgʻli Anusha Muhammadxon (1663—1687) topshirigʻiga muvofiq, urganchlik tarixchi Maxmud ibn Mulla Muhammad Zamon Urganjiy tomonidan baʼzi maʼlumotlar bilan toʻldirilgan. „Shajarayi turk"ning yozilish sababi muallif tomonidan quyidagicha izohlangan: „Ammo bizning otaaqalarimizning beparvoliqi va Xorazm xalqining bevuqufliqi, bu ikki sababdin, bizning jamoatimizning Abdullaxonning (Abdullaxon II) otalari birlan bizning otalarimizning ayrilgan yeridin to bizga kelguncha tarixlarini bitmay erdilar. Bu tarixni bir kishiga taklif qilali teb fikr qilduk, hech munosib kishi topmaduk, zarur boʻldi (va) ul sababdin oʻzimiz aytduk". Asar moʻʼjaz muqaddima va 9 bobdan tashkil topgan.

„Shajarayi turk"ning 7, 8 va 9-boblari (1644-yilgacha kechgan voqealar) Abulgʻozixon tomonidan yozilgan. 1, 6-boblar va 9-bobning davomi (1644—1664) Mahmud ibn Mulla Muhammad Zamon Urganjiy tarafidan bitilgan. „Shajarayi turk"da koʻplab etnografik hamda Xorazmning ijtimoiyiqtisodiy ahvoliga doyr maʼlumotlar bor. Asarning bizgacha yettidan ortiq qoʻlyozma nusxasi yetib kelgan, ular Toshkent, Ashxobod, Sankt-Peterburgdagi fondlarda saqlanmoqda.

„Shajarayi turk" omma tushunadigan tilda va ommabop usulda yozilganligi bilan ajralib turadi. Hodisalar bayonidagi ixchamlik, ifodaning izchilligi, voqealarni latifa va rivoyat uslubida sodda, ravon tasvirlash asarning muhim tomoni hisoblanadi. Manba grammatik qurilishi, lugʻat tarkibi nuqtai nazaridan xalq soʻzlashuv tiliga yaqin turadi. Abulgʻozixon „Shajarayi turk"ni yozishda ilgari bitilgan bir nechta tarixiy asarlar, xususan, Rashiduddinning „Jomeʼ uttavorix", Sharafuddin Ali Yazdiyning „Muqaddimayi Zafarnoma"sidan kerakli oʻrinlarda unumli foydalangan. Mazkur asar rus, fransuz va nemis tillarida nashr etilgan.

Adabiyot
--------

* Abulgʻoziy, Shajarayi turk, T. 1992; Ivanov S. N. „Rodoslovnoye drevo tyurok" Abul Gazixana. Grammaticheskiy ocherk, T. 1969.

Hamidulla Dadaboyev.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
"**Al-Isoba fi tamyiz as-sahob**a" (arab. الإصابة في تمييز الصحابة) – Ibn Hajar Asqaloniyning sahobalar hayotiga doir asari. Kitob Muhammad alayhissalom bilan uchrashgan va o‘sha davrda yashagan sahobalarning hikoyalarini bayon qiladi. 

Xuddi shu mavzuda ilgari yozilgan ba’zi kitoblar mazmun jihatidan yetarli emasligini aytgan Ibn Hajar 809 (1406) yilda asarni yozishga kirishgan. Qoralama ustida uch marta ishlab, bu kitobni qirq yil ichida yozib tugatgan. Asar muqaddimasida sahobalar haqida ma’lumot berilib, kimlarni sahoba deb atash mavzusiga alohida to‘xtalib o‘tilgan. Kitobda takrorlar bilan birga jami 12 mingdan ortiq tarjimai hol mavjud..

Manbalar
--------

1. ↑  *Team, IslamiEducation* „al-Isabah fi tamyiz-is-sahabah - Ibn Hajr Asqalani" (en-US). *IslamiEducation* (20-noyabr 2009-yil). Qaraldi: 6-avgust 2020-yil.
2. ↑  Ibn Ḥajar al-ʻAsqalānī, Aḥmad ibn ʻAlī; Abdul Hai; Sprenger, Aloys; Wajīh, Muhammad.*. Kitab al-isabah fi tamyiz al-sahabah.*, A biographical dictionary of persons who knew Mohammad..
**Aloha minorasi** (inglizcha: *Aloha Tower*) — AQShning Hawaii shtatidagi tarixiy ahamiyatga ega binolardan bo’lgan ko’hna mayoq. 1926-yil 11-sentabrda ochilib, o’shanda astronomik narxi 160.000$ bo’lgan. Aloha minorasi Gonolulu bandargohining 9-ko’rfazida joylashgan. U Gonolulu shahriga keladigan kemalar uchun yo’l ko’rsatuvchi mayoq vazifasini bajargan va yana shu faoliyatini davom etib kelyapti. Xuddi Ozodlik haykali yuz minglab muhojirlarni har yili New Yorkda qarshi olganidek, Aloha minorasi ham Gonoluluga yuz-minglab muhojirlarni qarshi oldi. 10 qavatli 184 fut (56 m.) balandlikda 40 futli (12 m.) bayroq ustun bilan qoplangan bo’lib, 40 yildan beri Aloha minorasi Gavayidagi eng baland inshoot hisoblanadi. U Gavayicha gotik arxitektura uslubida qurilgan.

Tarixi
------

### Marvarid bandargohiga hujum

1941-yil 7-dekabr kuni Marvarid bandargohiga hujum boshlanganida, USCGC Taney (WHEC-37) sohil qo’riqchilariga Aloha minorasi atrofida mudofaa holatini egallash va uni istilo qilishdan himoyalash buyurilgan. Aloha minorasi tunda ko’rinmasligi uchun kamuflyaj rangiga bo’yalgan. 

### Qayta yuksalish

1981-yilda Hawaii gubernatori va Hawaii shtat tadbirkorlik, iqtisodiy yuksalish va turizm departamenti birgalikda Aloha minorasini rivojlantirish birlashmasiga asos solishgan. Bu davlat birlashmasiga Gonolulu bandargohida joylashgan davlat tijorat savdo sanoatiga foyda keltirish uchun Aloha minorasi atrofidagi yerlarni o’zlashtirish va shu bilan birgalikda Hawaii aholisiga shahar markazidagi qirg’oqqa kirish imkoniyatini kengaytirish vazifasi yuklatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „History". *Aloha Tower Marketplace*. 30-mart 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-iyun 2020-yil.
2. ↑  „The Story of Honolulu's Historic Aloha Tower". *Air to Hawaii* (11-fevral 2016-yil). Qaraldi: 19-iyun 2020-yil.
3. 1 2  Foster, Jeanette*. Frommer's Honolulu, Waikiki and Oahu*. John Wiley & Sons, 3-aprel 2012-yil — 196 bet. ISBN 978-1-118-07465-7. 29-aprel 2012-yilda qaraldi.
**Repriza** (frans. repris — takrorlash, qayta ijro etish) — 1) sirk va estradada — komik adabiy yoki pantomima nomeri (baʼzan hazil; latifa); 2) ot sirkida muayyan vaqt davomida otning bir xil chopishi; 3) sirkning boshqa janrlarida R. deb bir necha marta ketmaket qaytariladigan tryuklar ataladi. Sirk sanʼatida R. termini 19-asrning 1-yarmidan boshlab yuritilgan. Oʻzbek masharaboz va qiziqchilari hamda sirk klounlari (K. Zarifov, A. Yusupov, N. Nurmatov, E. Parpiyev, O. Hakimov, G. Zastavnikov, P. Borovikov va boshqalar) repertuaridan R.lar keng oʻrin egallagan; 4) musiqada — mavzuning (uning rivoj bosqichidan keyin) yoki musiqa asari biron boʻlimining (boshqa boʻlimlaridan soʻng) takrorlanishi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Huawei Pay** — Huawei Electronics tomonidan ishlab chiqilgan mobil toʻlov tizimi boʻlib, foydalanuvchilarga kompaniyaning qoʻllab-quvvatlanadigan mobil telefonlari va boshqa qurilmalari yordamida toʻlovlarni amalga oshirish imkonini beradi.

Dastlab, toʻlov tizimi Android ekotizimiga asoslangan holda ishlab chiqilgan. Huaweiga qarshi sanksiyalar qoʻllangach, u oʻzining ekotizimini, jumladan Huawei AppGallery ilovalar doʻkoni va Harmony OS operatsion tizimini targʻib qilishni boshlashga majbur boʻldi va Huawei Payning Rossiya bozoriga kirishi kechiktirildi. Hozirda Rossiyada Huawei Pay faqat Xitoyning China Union Pay toʻlov tizimi kartalari bilan ishlaydi va boshqa toʻlov tizimlarining kartalari bilan Huawei telefonlari Huaweidan rasmiy ravishda mustaqil boʻlgan Wallet Pay xizmati orqali ishlaydi.

2020-yil kuzidan boshlab Huawei va Honor seriyali barcha smartfonlar, shuningdek, kompaniyaning aqlli soatlari va fitnes bilakuzuklari toʻlov tizimi bilan ishlagan, Huawei Payni faqat uchta Rossiya banki — Rosselxozbank, Vostochniy banki va Gazprombank qoʻllab-quvvatlagan. 2020-yil dekabr oyida Birdamlik banki tizimning hamkor banklariga qoʻshildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Huawei Pay toʻlov tizimi Huawei Watch 3-da Rossiyada mavjud boʻldi" (ru). *iXBT.com*. Qaraldi: 8-noyabr 2021-yil.
2. 1 2  „Huawei Rossiyada kontaktsiz toʻlovni boshlaydi" (ru). *www.kommersant.ru* (2-aprel 2020-yil). Qaraldi: 8-noyabr 2021-yil.
3. 1 2  „Huawei Pay Rossiyada yangi smartfonlarni qoʻllab-quvvatladi. Qanday toʻlash kerak" (ru-RU). *androidinsider.ru*. Qaraldi: 8-noyabr 2021-yil.
4. ↑  „UnionPay International "birdamlik" banki va Huawei bilan hamkorlikni eʻlon qiladi". *ТАСС*. Qaraldi: 8-noyabr 2021-yil.


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gulnora Boʻrixodjayeva Hulkarovna** (ruscha:*Гулнора Буриходжаева Хулкаровна*) — tibbiyot fanlari nomzodi, dotsent, akusher-genekolog, pedagok.

Hayoti
------

Boʻrixodjayeva Gulnora Hulkarovna 1958-yili Toshkent shahrining „Ishchilar shaharchasi"da ziyolilar oilasida tugʻilgan. Gulnora Hulkarovna tumandagi 50-maktabni tamomlab, 1975-yili ToshMIga oʻqishga kiradi.

Oilasi
------

Otasi — Jamolov Hulkar Moskvadagi „Aviatsiya" institutini tugallab, 84-TAPOVICh zavodida uzoq yillar samarali mehnat qilgan, soʻngra esa Respublika kasaba uyushmalari qoʻmitasining raisi sifatida faoliyat yuritgan.

Onasi — Muyassar Jamolova Xorijiy tillar institutini tugatib, avval konservatoriyada, keyin Irrigatsiya va melioratsiya institutining xorijiy tillar kafedrasida mudira boʻlib ishlagan.

Turmush oʻrtogʻi — Gʻulomjon Noʻmonovich ham ToshMIning jarrohlik faukltettini tamomlagan. Uzoq yillar „Boʻston" sanatoriyasida, shuningdek, Respublika Narkologiya markazida hambosh shifokor boʻlib faoliyat yuritgan.

Katta oʻgʻli — Furqat Politexnika institutiti qoshidagi Malayziya universitetining „Menejment" ixtisosligini tamomlab, hozirda Angliyaga qarashli kompaniyaning vakolatxonasida yetakchi mutaxassis sifatida faoliyat yuritadi.

Kichik oʻgʻli — Farhodjon Irrigatsiya va melioratsiya institutini „Iqtisod" yoʻnalishi boʻyicha tugallagan. Hozirda qoʻshma korxonada import amaliyotlari boʻyicha mutaxassisdir.

Mehnat faoliyati
----------------

Boʻrixodjayeva Gulnora Hulkarovna ToshMIni bitirgacha tumandagi -tibbiyot institutida oʻz mehnat faoliyatini yalabalarga saboq berishdan boshlaydi. Olima koʻpillar Uchtepa tumanidagi 22-oilaviy poliklinika bosh shifokori sifatida ham ishladi.

lmiy faoliyati
--------------

Gulnora Hulkarovna ilm qilishni maqsad qiliadi va aspiranturaga kirib, „*Ayollarda homiladorlik davrining asoratlari"* mavzuida nomzodlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli yoqladi. 1997—1998-yillarda esa Amerikaning yetakchi farmatsevt kompaniyasida ishchilarni oʻqitish boʻyicha trening-menejer sifatida faoliyat yuritadi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „https://medlink.uz/vrach/burixodzhaeva-gulnara-xulkarovna-454".

[*sayt ishlamaydi*]
2. 1 2 3 4 5  „akademiklar.uz/borixodjayeva-gulnora-hulkarovna haqida".
3. ↑  „https://medo.uz/uz/info/tashkent\_sh/doctors/450?q=%2Finfo%2Ftashkent\_sh%2Fdoctors%2F450".
**Tamara Abdiboyeva** - (ruscha:Тамара Абдибаева) iqtisod fanlari nomzodi, Oʻzbekiston Respublikasi Soliq Akademiyasi Buxgalteriya hisobi va audit kafedrasi mudiri, iqtisod fanlari nomzodi.

Hayoti
------

  Tamara Abdiboyeva 1952-yil 2-noyabrda Toshkent viloyatining Doʻrmon qishlogʻida ziyoli oilada tugʻildi. 1969-yili 23-oʻrta maktabni bitirib, 1970-yil Qishloq xoʻjalik institutiga oʻqishga kirdi. 1976-yil shu institutni buxgalter - iqtisodchi mutaxassisligi boʻyicha muvaffaqiyatli tugatdi.

1989-yildan 1999-yilgacha Makroiqtisod va statistika vazirligi, "Bozor munosabatlari oʻquv - konsalting markazi", "Buxgalteriya hisobi va audit" kafedrasida oʻqituvchi, katta oʻqituvchi va dotsent lavozimlarida ishladi.

  1999-yildan 2001-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasi Soliq Qoʻmitasi Soliq kolleji Soliqlar va soliqqa tortish kafedrasida katta oʻqituvchi vazifasini bajardi.

T. Abdiboyeva 2001-yil avgust oyidan hozirgi kungacha Soliq Akademiyasinining "Buxgalteriya hisobi va audit" kafedrasida katta oʻqituvchi va 2003-yil 20-yanvardan kafedra mudiri mudiri lavozimida ishlab kelmoqda. Umumiy ilmiy - pedagogik ish staji 24 yil.

Hozirgi vaqtda Tamara Abdiboyeva bakalavriyatning kunduzgi boʻlim, bir yillik qayta tayyorlash va malaka oshirish guruhlarida Buxgalteriya hisobi asoslari, Moliyaviy va boshqaruv hisobi fanlari boʻyicha ma’ruza hamda amaliy darslarini olib bormoqda.U oilali, 2 farzandning onasi.

Ilmiy Faoliyati
---------------

  T. Abdiboyeva oʻz ilmiy faoliyatini 1985-yilda Oʻrta Osiyo Qishloq xoʻjaligi iqtisodiy ilmiy - tekshirish institutida aspirantlikdan boshladi. 1989-yilda mazkur institutning ixtisoslashgan ilmiy kengashda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi va iqtisod fanlari nomzodi ilmiy darajasiga erishdi.

Shu kungacha umumiy ish hajmi 30 bosma taboqdan ortiq ilmiy va oʻquv - uslubiy ishlari tayyorlanib chop etilgan. Ilmiy va uslubiy seminarlarda, konferensiyalarda ma’ruzalari bilan qatnashib keladi.

 Manbalar
---------

1. ↑  „Oʻzbekiston Respublikasi makroiqtisodiyot va statistika vazirligi toʻgʻrisida".
2. 1 2 3  „https://akademiklar.uz/abdiboyeva-tamara".
**Ryukyu**, Nansey — Yaponiyadagi orollar arxipelagi, Kyusyu va Tayvan o.lari oraligʻida. Sharqiy Xitoy dengizini Tinch okeandan ajratib turadi. Shim.sharqsan jan.gʻarbga yoy shaklida 1200 km masofaga choʻzilgan. R. 98 orolni oʻz ichiga olgan 6 ta yirik orollar guruhidan iborat. Umumiy maydoni 4,8 ming km². Yirik orollari — Okinava va Amami. Orollarning jan.sharqiy qismi asosan, mezozoyning karstli ohaktoshlaridan, shim.gʻarbi vulkan jinslaridan tuzilgan. Seysmik faol zona, tez-tez zilzila boʻlib turadi, 3 ta harakatdagi va bir nechta soʻngan vulkan bor. Yer yuzasi plato va past togʻlardan (bal. 300–500 m), shuningdek, past sohilboʻyi terrasalaridan iborat. Eng baland joyi 1935 m (Yaku o.da). 29° sh.k.dan janubda orollar marjon riflari bilan oʻralgan. Fosforit va toshkoʻmir konlari bor. Iklimi shimolida subtropik, janubida tropik, mussonli (yillik yogʻin 2000–3500 mm), vaqtvaqti bilan tayfunlar boʻladi. Oʻrtacha temperatura yanvarda 14—18°, iyulda 27— 28°. Doim yashil tropik oʻrmonlar bor. Sholi, batat, shakarkamish ekiladi. Baliq ovlanadi. Shoyi toʻqiladi. Eng katta shahri — Naxa.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tarim** — Xitoyning gʻarbiy qismidagi dare. Kunlun, Qoraqurum, Tyanshan va Pomir togʻlaridan boshlanuvchi Yorkenddaryo, Oqsuv va Xoʻtan daryolarining qoʻshilishidan hosil boʻladi. Uzunligi Yorkend daryosi boshlangan joyidan 2030 km, Markaziy Osiyoda eng uzun dare. Havzasining maydoni 1 mln. km². Ancha masofada Qashqar (Tarim) tekisligining gʻarbiy va shim. chekkasidan oqadi. Eng sersuv irmogʻi — Oqsuv. Yorkenddaryo va Xoʻtan daryosi baʼzi yillari qurib qrladi. T. oʻrta va quyi oqimida juda sertarmoq, asosiy oʻzani ham teztez oʻzgarib turadi. Deltasi murakkab tuzilgan boʻlib, Koʻnchidaryoga tutashgan. T.ning asosiy qismi Koʻnchidaryoga oqqan yili Lobnor koʻlining maydoni kengayadi, aksincha Koʻnchidaryo suvi T.ga oqqan yili Lobnor kichrayib yoki butunlay qurib, Krraboʻronkoʻlning maydoni kengayadi. Qadimda T.ga Qashqar, Tiznaf, Keriya daryolari ham quyilgan. T. qor va yomgʻirdan, yuqori oqimida muzlikdan suv oladi; may oyidan sentabrgacha sersuv boʻladi. Oʻrta oqimida eng yuqori suv sarfi 2500 m³/sek. Daryo qishda muzlaydi. Baliqqa boy. Suv parrandasi koʻp. T. suvidan ekinzorlarni sugʻorishda foydalaniladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Gidrologiya | *Gidrologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Qiziquvchan Matmusa (maʼnolari).

**„Qiziquvchan Matmusa"**, toʻliq nomi **„Qiziquvchan Matmusa: Hajviyalar"** — oʻzbek shoiri Erkin Vohidov qalamiga mansub sheʼriy toʻplam. 2017-yil Toshkent shahrida „Yangi asr avlodi" nashriyotida lotin yozuvida chop etilgan. Sheʼriy toʻplam elektron kitob oʻlaroq ham sotuvga chiqarilgan. Toʻplam oʻrta maktabning 5–9-sinf oʻquvchilari uchun maktabdan tashqari oʻqish materiali oʻlaroq hozirlangan. 2018-yil Yoshlar nashriyot uyida Vohidovning Matmusa haqidagi sheʼrlari „Qiziquvchan Matmusa" nomi bilan nashr qilingan.

Toʻplamga Vohidovning Matmusa obrazi haqidagi 17 sheʼri, shuningdek, „Shaharmi bu, qishloqmi bu", „Qumursqalar jangi", „Bir yolgʻondan qirq yolgʻon", „Shum bola", „Boʻri chaqirgan majlis va beodob ot haqida latifa", „Uchkeken bozorida", „Sen menga tegma", „Bolalar", „Tandir haqida ertak", „Kuzatish", „Tush", „Arslon oʻrgatuvchi", „Savagʻich", „Majlis qiling", „Sharq ertagi" hamda „Kunlar sekin oʻtadi" sheʼrlari kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „„Qiziquvchan Matmusa", Yangi asr avlodi NMM".  Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston milliy kutubxonasi. Qaraldi: 22-dekabr 2020-yil.

[*sayt ishlamaydi*]

Havolalar
---------

* „Qiziquvchan Matmusa: Hajviyalar" Kitobim saytida


|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ali Akbar soʻfiy Samarqandiy** (forscha: علي اکبر صوفی سمرقندي, nomi bilan mashhur) ‎ — Markaziy Osiyoning taniqli shialik ilohiyotchisi, Hujjat al-islom.

Biografiyasi
------------

XIX asrning birinchi yarmida Samarqandda tugʻilgan. Uning otasi ajdodlari Xurosonlik boʻlgan taniqli shia ilohiyotchisi Ali Rizo Soʻfiy edi. Ali Akbar boshlangʻich taʼlimni Samarqanddagi shialik madrasalaridan birida olgan. Yoshligida otasi va amakisi bilan hajga bordi. Arabiston yoʻlida Buxoro, Mashhad, Nishopur, Sabzevar, Isfahon, Sheroz, Karbalo kabi barcha musulmonlar uchun muqaddas shaharlarni ziyorat qildi. Oradan bir yil oʻtib, otasi bilan muborak Muharram oyida shialar uchun Ashuro motamlarida qatnashish uchun Karbaloga haj safariga joʻnab ketdi. Karbalodan qaytganlarida otasi bilan Qum shahrida qoldi. Bu shaharda otasi yosh Alini Qomdagi eng yirik madrasalardan biriga shialik dinining taniqli ilohiyotchisi rahbarligida oʻqish uchun qoldirgan. Oradan bir necha yil oʻtgach, Ali madrasani tugatgach, Qum madrasalaridan birida mudarrislik qila boshlaydi va *Samarqand* nisbasini oladi. Biroz vaqt oʻtgach, Mashhadga joʻnab, bir necha oy shu yerda yashadi. Shundan soʻng u oʻz ona shahriga qaytishga qaror qildi va Samarqandga yetib keldi. Bu vaqtga kelib, uning tugʻilgan shahri Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olingan va uning tarkibiga kiritilgan. Shu sababli Ali Samarqandiy Buxoroga joʻnab ketadi va umrining oxirigacha shu yerda qoladi. Hujjat al-islom unvoni bilan Buxoroning asosiy shia ilohiyotchilaridan biri boʻldi.

Vafoti
------

Ali Samarqandiy XIX asr oxirida Buxoroda vafot etgan va shu yerda dafn etilgan.

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* Д. Абдуллоев, Шиъа дар Осиёи Миёна: Таърих, Душанбе, 1990.
**Zambezi** (portugalcha: *Rio Zambeze*) — Afrikaning janybiydagi (Angola, Zambiya, Namibiya, Zimbabve, Mozambik, Botsvana hududi) daryo. Uzunligi 2660 km, havzasining mayd. 1330 km2. Zambiya hududidagi Lunda platosidan, 1100 m balandlikdan boshlanadi. Asosiy irmoqlari — Kafue, Luangva, Shire. Baʼzi yillarda 3. havzasiga Okavango (Kubango) daryosi ham qoʻshilib ketadi. Afrikaning eng yirik koʻllaridan biri Nyasa ham 3. havzasiga mansub. Yuqori oqimida 1200 km masofada tekislikdan oqadi. Oʻrta oqimida qattiq jinslar ustidan oʻtgan joylarda ostona va sharsharalar (Viktoriya sharsharasi va b.) hosil qilgan. Quyi oqimida vodiysi va oʻzani juda keng. Mozambik .qoʻltigʻiga 120 km qolganda deltasi boshlanadi. Asosan, yomgʻirdan suv oladi. Yogʻingarchilik davri (dek,— aprel) da toʻlib oqadi. Yiliga 100 mln. t oqiziq keltiradi. Quyilish joyida oʻrtacha suv sarfi 16 ming m3/s. Zambezining gidroenergiya resurelari nihoyatda katta. Oʻrta oqimida Kariba suv ombori (mayd. 5200 km2) va GES (705 ming kVt) qurilgan. Kemalar, asosan, Zambezining Zambiya hududida qatnaydi. Deltasida Shinde porti bor. 3. va uning irmoqlaridan baliq ovlanadi. 3. havzasini birinchi marta ingliz sayyohi David Livingston 1851—56 va 1858—62 yillarda tadqiq qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oydina Yahyoyevna Usmonova** (1928-yil 10-yanvarda tugʻilgan) — Sovet davridagi tojikistonlik sahna aktrisasi.

Samarqandda tug'ilgan Usmonova yoshligida aktyorlik faoliyatini boshlagan. 1944-yilda oʻsha paytda Leninobod deb atalgan Xoʻjanddagi Pushkin nomidagi musiqali drama teatriga qabul qilingan. Oʻsha yili Sadriddin Ayniy nomidagi Davlat opera va balet teatrida ishlash uchun Dushanbega borib, 1949-yilgacha shu teatr aʼzosi sifatida roʻyxatda turdi. Oʻsha yili u oʻz faoliyatini davom ettirish uchun Leninobodga qaytib, Pushkin nomidagi musiqali drama teatriga boradi. Uning ishi turlicha edi; "*Otello*"dagi Dezdemona va Aleksandr Ostrovskiyning *"Mahrsiz*" filmidagi Larisa rollarini ijro etgan. Shuningdek, u tojik dramaturglari ijodida, Aminjon Shukuhiy va Asqar Hakimovning "*Shahla*" asarida "Modar" rolini ijro etgan. 1964-yilda Tojikiston SSR xalq artisti unvoni berilgan Usmonova faoliyati davomida Sovet hukumatining qator mukofotlari va ordenlari, jumladan, "Jasorat Qizil Bayroq "ordeni va "Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan" yubiley medali bilan taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2  „P rominent t ajik f igures of the - bet 42". *fayllar.org*. 8-aprel 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Артистони халқии РСС Тоҷикистон киҳояд? - Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот". *www.pitfi.tj*. Qaraldi: 13-noyabr 2017-yil.
**Ilhom Ochilovich Usmonov** (1955-yil, Jomboy tumani, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari nomzodi (1988), professor.

Biografiyasi
------------

Ilhom Usmonov 1955-yil Jomboy tumanida tugʻilgan. 1977-yilda Samarqand davlat arxitektura-qurilish institutini muhandis-quruvchi mutaxassisligi boʻyicha tugatgan. 1977—1981-yillarda „Samzagotxlopkoprom" birlashmasi muhandisi, bosh muhandisi, 1981—1982-yillarda Samarqand davlat arxitektura-qurilish instituti eksperimental loyiha tashkiloti muhandisi, 1982—2000-yillarda Samarqand davlat arxitektura-qurilish instituti „Qurilishni tashkil etish va rejalashtirish" kafedrasi assistenti, dotsenti, 2000—2001-yillarda Samarqand kooperativ instituti „Menejment va axborotlar texnologiyasi" kafedrasi dotsenti, kafedra mudiri, 2001—2016-yillarda Samarqand iqtisodiyot va servis instituti akademik lisey va kasb-hunar kollejlar bilan ishlash boʻyicha prorektori, Menejment" kafedrasi dotsenti, 2016—2022-yillarda Samarqand davlat arxitektura va qurilish institutining „Qurilishda menejment" (hozirda „Qurilish iqtisodiyoti va menejment") kafedrasi dotsenti lavozimida ishlagan, 2022-yildan shu kafedraning professori vazifasini bajaruvchi.

### Ilmiy faoliyati

Ilhom Usmonov 1988-yilda nomzodlik dissertasiyasini himoya qilgan. 200 dan ortiq ilmiy ishlar, jumladan, 3 ta monografiya, 3 ta oʻquv qoʻllanma va 20 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 1-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2022 — 342 bet.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Abasha** (gruzincha: *აბაშა* , Mingrelian), shuningdek, **Abashistskali** (gruz. აბაშისწყალი) yoki **Abashatskari** (mingrelcha: აბაშაწყარი Gurjiston respublikasidagi daryo.

Geografiya
----------

Abasha daryosi Baldi qishlogʻi yaqinidagi Rachhitskali va Toba togʻ oqimlarining qoʻshilish joyidan 325 metr (1,066 ft). dengiz sathidan baland va uning chap irmogʻi sifatida Tekhuri bilan birlashadi.

Abasha 1928-yilda Abasha GESi qurilgan Gachedili (Gochkadili) qishlogʻi yaqinida tor kanyonini tashkil qiladi. 2010-yil iyul oyida Iliya davlat universiteti ekspeditsiyasi oʻtxoʻr dinozavrlar, shuningdek, soʻnggi boʻr davriga oid ammonitlar, braxiopodlar va dengiz kirpilarining izlarini topdi. 2010-yil oktabr oyida Gachedili kanyoni Gruziya hukumati tomonidan qoʻriqlanadigan hududga aylantirildi.

Etimologiya va tarix
--------------------

"Abasha" gidronimining afsonaviy etimologiyasi „ Gruziya yilnomalari" ning bir qismi *boʻlgan qirol Vaxtang Gorgasalining 11-asr tarixida joylashgan boʻlib*, unda 735 yildagi arablar bosqinining hikoyasi bilan bogʻliq holda, toshqin daryo „ Abash" ga zarar yetkazgan deb taʼkidlaydi. Bosqinchi armiya kontingenti, keyinchalik bu voqeadan keyin Abasha nomini oldi.  Zamonaviy olimlar gidronimni erkak ismli Aba va sifatdosh qoʻshimchasining birikmasi sifatida koʻradilar — *shi* yoki muqobil ravishda forschadan olingan soʻz, *ab* (Ảb, „suv") va kamaytiruvchi — *cha* .

Abasha tarixiy Gʻarbiy Gruziyaning asosiy tumanlaridan birini bosib oʻtadi. Abasha vodiysida Chqondidining muhim oʻrta asr cherkovi joylashgan. 18—19-asrlarda Mingreliya knyazligining janubi-sharqiy okrugi baʼzan daryodan keyin Abasha deb atalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "აბაშა" (Georgian). *ქართული საბჭოთა ენცილოპედია [Georgian Soviet Encyclopedia] [Abasha]*. **1**. Tbilisi. 1975. p. 17.
2. ↑  „Discovery of Paleontologists".  Ilia State University. Qaraldi: 29-iyun 2013-yil.
3. ↑  Thomson, Robert W.*. Rewriting Caucasian history: the medieval Armenian adaptation of the Georgian chronicles; the original Georgian texts and the Armenian adaptation*. Oxford: Clarendon Press, 1996 — 244–245 bet. ISBN 0198263732.
4. ↑  Kekelia, Igor (2012). Ioseliani, Khatuna. ed. "Vakhusti Bagrationi and the issues of historic geography of Abasha Gorge". *Studies in History and Ethnology* (Tbilisi: Ivane Javakhishvili Institute of History and Ethnology) **XIV**: 141–170. ISSN 1512-2727.. Qaraldi: 29 June 2013. Abasha (daryo)]]

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Gruziyadagi daryolar |
| --- |
|  |
| Qora dengiz havzasi | 
* Abasha
* Bzipi
* Chorokhi
	+ Acharistsqali
* Enguri
* Khobi
	+ Chanistsqali
* Kodori
	+ Sakeni
* Natanebi
	+ Choloki
	+ Ochkhamuri
* Psou
* Rioni
	+ Qvirila
	+ Tekhuri
	+ Tskhenistsqali
* Supsa
	+ Bakhvistsqali
 |
|  |
| Kaspiy dengizi havzasi | 
* Andi Koysu
* Mtkvari †
	+ Liakhvi
	+ Aragvi
	+ Iori
	+ Alazani
	+ Ksani
	+ Algeti
	+ Khrami
* Tergi ‡
 |

 |
**Nasha** yoki **Cannabis** (lotincha: *Cánnabis*) — nashadoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻt oʻsimliklar turkumi; yigiriladigan lub tolali, moyli ekin. Vatani — Markaziy Osiyo. Tolasi va moyi uchun miloddan avvalgi 1-ming yillikdan ekib kelingan. Bir-biriga juda yaqin 3 turi bor: madaniy yoki ekma nasha (C.sativa) — tola olish uchun Rossiya, Belarus, Ukraina, Gʻarbiy Yevropa mamlakatlarida, Hindistonda ekiladi, yovvoyi holda Mongoliya, Afgʻoniston, Hindiston, Pokiston, Xitoyda oʻsadi; hind nashasi (C.indica) — Eron, Turkiya, Suriya va boshqa mamlakatlarda urugʻidan quyuq moy olish uchun, bargi hamda poyasi chekiladigan nasha (narkotik mahsulot — gashish) va urgʻochi toʻpgulidan marixuana olish uchun yetishtiriladi, yovvoyi holda Oʻrta Osiyo, Pokiston, Afgʻoniston va boshqa mamlakatlarda oʻsadi; yovvoyi nasha (C.ruderalis) — Oʻrta Osiyo, Gʻarbiy Sibir, Volgaboʻyida bahorgi ekinlar orasida, partov yerlarda begona oʻt sifatida koʻp oʻsadi.

quruq
Madaniy nashaning ildizi oʻq ildizdir. U 1,5—2,0 m chuqurlikka kirib boradi. Poyasi 1–5 m gacha yetadi, diametri 10– 30 mm, 7—8 boʻgʻinli, nisbatan issiq-sevar, namsevar oʻsimlik. Naviga qarab vegetatsiya davri 65—160 kun. Ikki uyli (erkak va urgʻochi oʻsimlikka boʻlinadi), chetdan changlanadi. Barglari panjasimon, yashil, bandlari qizgʻish-binafsharang. Gultoʻplami shingil, urgʻochi oʻsimliklarida gʻuj, barg qoʻltiqlarida, erkak oʻsimliklarida esa yon shoxlarining uchlarida joylashadi. Gullash davri 15—25 kun davom etib, erkak oʻsimlik gullari urgʻochi oʻsimlik gullaridan 4—7 kundan keyin ochiladi. Mevasi ikki pallali, bir urugʻli yongʻoqcha, yuzasi silliq, diametri 2–5 mm. 1000 dona urugʻi vazni 10—26 g. Urugʻi 1—2° da unib chiqadi, 8—10° da maysalanadi, —5, —6° sovuqqa chidaydi, 19—25° da yaxshi rivojlanadi. Shonalash-gullash davrida suvni koʻp talab qiladi. Erkak oʻsimliklari erta yetiladi. Tolasi poya poʻstlogʻida joylashadi, dagʻal, yoʻgʻon, ammo juda pishiq, nam oʻtkazmaydi. Poyasida 27% gacha tola bulib, undan dagʻal gazlamalar, qop-qanor, arqon tayyorlanadi. Urugʻida 30—35% moy, 18— 23% oqsil mavjud. Moyi qandolatchilikda, konserva, qayta ishlash, lok-boʻyoq sanoatida, sovun tayyorlashda ishlatiladi. Kunjarasi mollarga beriladi. Tola olish uchun yoppasiga qatorlab, urugʻ olish uchun keng qatorlab ekiladi. Tolasi uchun gullash davrida uriladi. Suvda ivitilib, quritiladi va tolasi ajratib olinadi. Oʻrta Osiyoda qadimdan narkotik modda beradigan hind nashasi chilim tayyorlash uchun ekilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Rahimboy Otajonovich Rahimov** (1965-yil 20-iyun. Xiva, Xorazm viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari doktori (2008), professor (2009).

Biografiyasi
------------

Rahimboy Rahimov 1965-yil 20-iyun Xiva shahrida tugʻilgan. 1982—1989 yillarda Samarqand davlat arxitektura-qurilish institutini muxandis-quruvchi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. 1983—1985-yillarda harbiy xizmatda boʻlgan. 1989—1995-yillarda Urganch qurilish texnikumi oʻqituvchisi, 1995—1999-yillarda Urganch davlat universiteti katta oʻqituvchisi, 2003—2009-yillarda Urganch davlat universiteti dotsenti vazifasida ishlagan. 2009-yildan Urganch davlat universiteti professori.

### Oilasi

Oilali. Uch oʻgʻil, bitta qizi bor. 

### Ilmiy faoliyati

Rahimboy Rahimov 1999-yilda nomzodlik ishini, 2008-yilda ruscha: *„Физико-химические основы автоклавной технологии силикатных материалов с улучшенными эксплуатационными свойствами"* mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 180 ta ilmiy ishlar, jumladan, 3 ta monografiya, 8 ta darslik, 6 ta oʻquv metodik qoʻllanma, 2 ta ixtiro muallifi. Rossiya tabiiy fanlar akademiyasi akademigi.

Mukofotlari
-----------

* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil" esdalik nishoni (2011);
* „O‘zbekiston Mustaqilligiga 25 yil" esdalik nishoni (2016).

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 1-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2022 — 342 bet.
2. 1 2  „Рахимов Рахимбой Атажанович".

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ilya Vladimirovich Fomichev** (1982-yil 14-avgust, Olma-Ota) — qozogʻistonlik futbolchi, himoyachi va yarim himoyachi.

Faoliyati
---------

Futbol murabbiyi Vladimir Fomichevning oʻgʻli, uning rahbarligida 2005-yilda „Oqjetpes" da oʻynagan (28 ta golga uzatmasin ishtirokchisi boʻldi). 2002—2003-yillarda Ekibastuz jamoasida oʻynab 12 ta gol uzatmasi muallifiga aylangan. 2003—2004-yillarda Jenis jamoasida 7 ta gol uzatmasin amalga oshirgan. 2004-yilda TP-47 jamoasida 46 marta maydonga tushgan. 2006—2007-yillarda Oulu jamoasida 1 ta gol urdi va 44 ta gol uzatmasin amalga oshiridi. 2006-yilda Oulu bilan Finlandiya chempionatining oliy ligasiga chiqdi, ammo birinchi mavsumda eng yuqori saviyada u klub bilan oxirgi, oʻn ikkinchi oʻrinni egalladi. Qozogʻiston yoshlar terma jamoasiga chaqirilgan. 2008—2009-yillarda TP-47 jamoasi bilan yana oʻyinda 23 ta gol uzatmasi muallifi boʻldi. 2009—2010-yillarda mavsumda otasi boshqargan Tarazga koʻchib oʻtdi va 24 ta gol uzatmasi muallifi boʻlgan.

2010-yilgi mavsumdan beri „Jetisu" futbolchisi (21 ta uzatma oshiridi). 2011-yil aprel oyida Ouluga qaytdi (17 ta uzatma oshiridi). Noyabr oyi oxirida erkin agentga aylandi.

Yanvar oyida Qiziloʻrdaning „Qaysar" ni namoyish qildim. 2012-yilning fevral oyida Oʻzbekistonning "Mash’al" klubi bilan shartnoma imzoladi, unga otasi ham rahbarlik qiladi (25 ta golga uzatma amalga oshirdi). Soʻnggi professional klub 2013-yilda Qozogʻistonning „Vostok" klubi boʻlgan (7 ta golga uzatmasin amalga oshirgan hisoblanadi).

Manbalar
--------

1. ↑  Ilya Fomichyov budet igrat u otsa[*sayt ishlamaydi*]
2. ↑  Nashi uezjayut na Maltu Novost na sayte „Наш Спорт" ot 5 fevralya 2003 goda
3. ↑  „Jetisu" podpisal Fomicheva[*sayt ishlamaydi*]
4. ↑  Ilja Fomitsev palaa AC Oulun riveihin[*sayt ishlamaydi*]Andoza:Недоступная ссылка
5. ↑  Ilya Fomichev stanet „volkom"?[*sayt ishlamaydi*]Andoza:Недоступная ссылка
6. ↑  Edeypo — v „Kaysare". Fomichev — v „Mashʼale"

Havolalar
---------

* Profil igroka (angl.) na sayte Transfermarkt
* Ilya Fomichev Soccerway saytida
* Profil FootballFacts.ru saytida
* Statya *Ilya Fomichev: „V Finlyandii lyubyat trudogolikov"*
**Qudratulla Xusanovich Azizov** (1948-yil 23-may, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari nomzodi, professor.

Biografiyasi
------------

Qudratulla Azizov 1948-yil 23-mayda Toshkent shahrida ishchi oilasida tugʻilgan. 1967—1972-yillarda Toshkent politexnika institutida tahsil olgan. Mutaxassisligi aloqa yoʻllari muhandisi. 1972—1978-yillarda Toshkent avtomobil-yoʻllar instituti yoʻllarni qidirish va loyihalash kafedrasi assistenti, aspiranti, 1978—1982-yillarda Toshkent avtomobil-yoʻllar instituti yoʻllarni qidirish va loyihalash kafedrasi assistenti, katta oʻqituvchisi, 1978—1982-yillarda Toshkent avtomobil-yoʻllar instituti yoʻl qurilish fakulteti dekan oʻrinbosari, 1982—1988-yillarda Toshkent avtomobil-yoʻllar instituti yoʻllarda harakatni tashkil etish kafedrasi dotsenti, 1988—1994-yillarda Toshkent avtomobil-yoʻllar instituti yoʻllarni qidirish va loyihalash kafedrasi mudiri, 1994—1995-yillarda Moskva avtomobil-yoʻllar instituti yoʻllarni qidirish va loyihalash kafedrasi katta ilmiy xodimi, 1995—2000-yillarda Toshkent avtomobil-yoʻllar instituti yoʻlovchilar tashish va yoʻl harakatini tashkil etish kafedrasi dotsenti, 2000—2013-yillarda Toshkent avtomobil-yoʻllar instituti harakat xavfsizligini tashkil etish kafedrasi mudiri, dotsenti, professori, 2014-2016-yillarda Toshkent avtomobil-yoʻllar instituti avtomobil yoʻllari va aerodromlarni qurish, ekspluatasiya qilish kafedrasi professori, 2016—2017-yillarda Toshkent avtomobil yoʻllarini loyihalash, qurish va ekspluatasiyasi instituti avtomobil yoʻllari va aerodromlarni qurish, ekspluatasiya qilish kafedrasi professori, 2017—2020-yillarda Toshkent avtomobil yoʻllarini loyihalash, qurish va ekspluatasiyasi instituti avtomobil yoʻllarini qurish va ekspluatasiya qilish kafedrasi professori, 2020—2021-yillarda Toshkent davlat transport universiteti yoʻl muhandisligi kafedrasi professori vazifasida faoliyat yuritgan. 2021-yildan Toshkent davlat transport universiteti avtomobil yoʻllarini qurish va ekspluatasiya qilish kafedrasi professori.

### Ilmiy faoliyati

Qudratulla Azizov 12 ta darslik, 3 ta monografiya, 12 ta oʻquv qoʻllanma, 100 ta uslubiy qoʻllanma, 300 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi.

Mukofotlari
-----------

* „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil" esdalik nishoni (2011).

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  *Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi*, 1-tom (oʻzbekcha), Toshkent: Science and Innovation, 2022 — 342 bet.
2. ↑  „Azizov Kudrattila Xusanovich".

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekistonning taniqli olimlari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |