**Qodir Yusupov** (oʻzbekcha: *Қодиржон Юсупов*, ruscha: *Кадыржан Юсупов*, 1951-yil 18-dekabrda tugʻilgan) – hozirda davlatga xiyonat qilganda ayblanib, Oʻzbekiston qamoqxonasida saqlanmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkiloti va bir qancha nufuzli xalqaro nodavlat tashkilotlari uni zudlik bilan ozod qilish va reabilitatsiya qilishga chaqirgan. Yusupov oʻzbekistonlik isteʼfodagi diplomat boʻlib, 2006-yildan 2009-yilgacha oʻz mamlakatining Avstriya, Slovakiya va Vengriyadagi muvaqqat ishlar vakili boʻlib faoliyat olib borgan. U bir vaqtning oʻzida Oʻzbekistonning Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti, BMT va boshqa xalqaro tashkilotlar huzuridagi Venadagi doimiy vakili lavozimini egallagan.

Hayoti
------

Qodir Yusupov 1951-yil 18-dekabrda Toshkent shahrining (Oʻzbekiston SSR) tashqarisidagi Olmazor qishlogʻida ishchi oilasida tugʻilgan. 1970-yilda Toshkent davlat sharqshunoslik institutida oʻqishni boshlab, 1976-yilda arabshunoslik fakultetini tamomlagan. 1976-yildan 1982-yilgacha Liviya va Iroqdagi diplomatik vakolatxonalarda tarjimon boʻlib ishlagan.

Faoliyati
---------

Qodir Yusupov 1982-yili Toshkentdagi oʻsha paytdagi viloyat Tashqi ishlar vazirligining diplomatik xizmatiga ishga kiradi. 1987-yildan 1991-yilgacha Sudanning Xartum shahridagi elchixonada birinchi kotib lavozimida ishlagan. Sovet Ittifoqi parchalanishi bilan 1991-yili hozirgi mustaqil Oʻzbekistonga qaytadi. Keyinchalik Moskvadagi Rossiya Federatsiyasi Tashqi ishlar vazirligining Diplomatik akademiyasiga oʻqishga kirib, 1993-yilda u yerni tamomlaydi.

Hibsga olinishi
---------------

 Yusupovlar oilasi
Yusupov shizofreniya alomatlari natijasida uzoq muddatli ruhiy kasalliklardan aziyat chekib kelgan. U 2018-yilning 3-dekabr kuni psixotik epizoddan keyin Toshkentdagi "Pushkin" bekatida metro poyezdi ostiga tushib, oʻz joniga qasd qilishga uringan.

Uning yoqa suyagi sinib, miya jarohati bilan tirik qolgan. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati 10-dekabr kuni Yusupovni Oʻzbekiston Jinoyat kodeksining 157-moddasida nazarda tutilgan davlatga xiyonat qilganlikda ayblab, hibsga oladi. U ayblovlarni rad etgan. 2019-yil 24-iyun kuni Toshkentda yopiq sud jarayoni boshlanadi.

Sud va qamoq
------------

2020-yil 8-yanvar kuni Qodir Yusupov besh yarim yilga ozodlikdan mahrum etilgan. Hozirda Navoiy shahridagi 4-sonli koloniyada saqlanmoqda. Bu koloniya mahkumlarga nisbatan shafqatsiz munosabatda boʻlganligi bilan mashhur.

Manbalar
--------

1. ↑  *Norwegian Helsinki Committee.* „Uzbekistan: NGOs join the UN WGAD in calling for the immediate release of former diplomat Kadyr Yusupov". *Norwegian Helsinki Committee* (17-iyun 2021-yil). Qaraldi: 28-iyul 2021-yil.
2. ↑  „Мужчина упал на рельсы в метро в Ташкенте". *Gazeta.uz* (3-dekabr 2018-yil). Qaraldi: 20-iyun 2019-yil.
3. ↑  *Bayram.* „UZBEKISTAN: Torture, prayer bans, but "No problems in Uzbekistan's prisons"". *Forum 18*. Qaraldi: 28-iyul 2021-yil.

Qoʻshimcha oʻqish uchun
-----------------------

* AQShning Oʻzbekistondagi missiyasi (2019-yil 14-mart). „2018 yil uchun inson huquqlari amaliyoti boʻyicha davlat hisobotlari: Oʻzbekiston". *Demokratiya, inson huquqlari va mehnat byurosi*. 2019-yil 20-iyunida olindi.
* Stroehlein, Endryu; Sverdlov, Stiv (2019-yil 8-mart). „Samarqanddan tashqarida: Oʻzbekiston oʻzining yangi boshlangan islohot saʼy-harakatlarini shafqatsiz oʻtmishidan aniq tanaffusga aylantira oladimi?" *Human Rights Watch*. 2019-yil 20-iyunida olindi.
* Amnesty International jamoatchilik bayonoti (2018-yil 14-fevral). 'Oʻzbekiston: jurnalistning qiynoqlarini tergov qiling.' *Amnesty International*. 2019-yil 20-iyunida olindi.