Oʻzbekiston hayvonot dunyosi xilma-xil boʻlib, Oʻrta Osiyodagi boshqa mamlakatlar singari subtropik mintaqalga xos turlarga ega. Respublikada sut emizuvchilarning 6 turkumi: *hasharotxoʻrlar* (6 tur), *koʻlqanotlilar* (19 tur), *tovuqsimonlar* (2 tur), *kemiruvchilar* (42 tur), *yirtqichlar* (23 tur) va *juft tuyoqlilar* (8 tur)ga mansub 100 tur uchraydi. Eng nodir va kam uchraydigan sut emizuvchilarning 24 turi, *jumladan burama shoxli echki*, *ayiq*, *qoplon*, *quroquloq*, *silovsin*, *ilvirs*, *sirtlon*, *qunduz*, *manul*, *jayran*, *alqor*, *qushoyoq*, *koʻk sugʻur*, *olakoʻzan*, *ustyurt qoʻyi*, *buxoro qoʻyi*, *shomshapalak*, *tunshapalak* Oʻzbekiston Respublikasi „Qizil kitobi"ga kiritilgan (2003).

Oʻzbekiston qushlarning 24 turkumga mansub 410 ga yaqin turi bor, ulardan 184 turi chumchuqsimonlar turkumiga kiradi. Qushlarning 24 turi, jumladan, *birqozon*, *jingalakdor birqozon*, *oq laylak*, *qora laylak*, *qizil gʻoz*, *vishildoq*, *oqqush*, *kichik oqqush*, *marmar oʻrdak*, *oqbosh oʻrdak*, *suvqiygʻir*, *qirgʻiy burgut*, *choʻl burgut*, *choʻl burguti*, *bolyatur*, *qumoy*, *ilonxoʻr burgut*, *mallabosh lochin*, *itogʻli*, *oq turna*, *oddiy tuvaloq*, *bizgʻaldoq*, *yoʻrgʻa tuvaloq*, *qorabovur*, *torgʻoq*, *osiyo loyxoʻragi*, *qum chumchuq* va boshqalar „Qizil kitobi"ga kiritilgan.

Sudralib yuruvchilarning 58 turi mavjud, jumladan toshbaqalarning 1 turi (choʻl toshbaqasi) maʼlum. Tangachilar turkumining 58 (kaltakesaklar-38, ilonlar-20) turi uchraydi. Ilonlarning 5 turi: *kapcha ilon*, *qalqontumshuq ilon*, *qoʻlborilon*, *charx ilon*, *choʻl qora iloni* zaxarli hisoblanadi. Sudralib yuruvchilarning 16 turi, jumladan, *xentogʻ qurbaqaboshi*, *echkemar*, *chipor kaltakesak*, *qoʻlborilon* Respublika „Qizil kitobi"ga kiritilgan.kõt

Suvda hamda quruqlikda yashovchilarning 3 turi: yashil qurbaqa (turon qurbaqasi va osiyo togʻlari qurbaqasi kenja turlari), *koʻl baqasi* va *danatin qurbaqa* uchraydi.

Mamlakat suv havzalarida baliqlarning 106 turi tarqalgan. Ular 2 katta guruhga boʻlinadi. Birinchi guruxga daryo va soylarida qadimdan yashab kelayotgan mahalliy baliqlar (*amudaryo guldor baligʻi*, *shirmohi*, *turkiston moʻylovdori*, *zogʻora baliq*, *laqqa* va boshqalar), ikkinchi guruhga esa, asosan, suv omborlarda iqlimlashtirilgan baliqlar (*issiqkoʻl guldor baligʻi*, *pelyad*, *oq amur*, *orol moybaligʻi*, *sharq oqchasi*, *kumush tovon baliq*, *oddiy doʻngpeshona*, *oq sla*, *ilonbosh* va boshqalar) kiradi. Baliqlarning 18 turi, jumladan, *orol moʻylov baligʻi*, *orol baqrasi*, *amudaryo qil quygʻuri*, (katta kurak burun), *amudaryo tosh baqrasi* (kichik kurak burun), *filburun* (sirdaryo kurak buruni) va boshqalar „Qizil kitobi"ga kiritilgan.

Hasharotlar juda xilma-xil boʻlib, 16000 dan ortiq turi tarqalgan. Hashorotlarning 40 ga yaqin turkumi maʼlum. Ulardan togʻriqanotlilar (300 dan ortiq tur), tengqanotlilar (shiralar-330-350,jizildoqlar-600-700 tur), tangacha qanotlilar (1500 ga yaqin tur), qattiqqanotlilar (2000 ga yaqin tur), pardaqanotlilar (1500 ga yaqin tur), ikkiqanotlilar (3500-4000 tur), chala qattiqqanoqlilar (600-700 tur) keng tarqalgan.

Respublika faunasida oʻrgimchaksimonlardan chayonlarning 10 ga yaqin, falangalarning 20 ga yaqin, oʻrgimchaklarning bir necha yuzlab turi uchraydi. Oʻrgimchaksimonlardan, ayniqsa, kanalar xilma-xil boʻladi. Suv havzalarida kanalarning 20 dan koʻproq turi, tarqalgan. 100 dan ortiq tur *kanalar* odam va hayvonlarda parazitlik qiladi. Bir hujayralilar ham juda xilma-xil boʻladi. Suv havzalarida soxta oyoqliklar, xivchinlilar, infuzoriyalar koʻp uchraydi. Chuchuk suv havzalarida toʻgarak chuvalchanglar (120 dan koʻproq tur) bor. Quruqlikda yashovchi qorinoyoqli mollyuskalarning 171 turi maʼlum.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Oʻn ikkinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |