recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Geterogoniya** (getero... va yun. gone, goneia — tugʻilish, avlod qoldirish) — hayvonlarda nasl almashinish shakllaridan biri. G. faqat jinsiy naslning bir-biri bilan almashinuvidan iborat boʻlib, jinsiy va jinssiz nasl almashinuvi — metagenezdan farq qiladi. G. faqat umurtqasiz hayvonlar (yassi chuvalchanglar, toʻgarak chuvalchanglar, bosh aylangichlilar, qisqichbaqasimonlar, hasharotlar) uchun xos. G.ning 3 xil shakli mavjud: 1) ayrim jinsli naslning germafrodit nasl bilan almashinuvi (mas, toʻgarak chuvalchanglar); 2) ayrim jinsli naslning partenogenetik (urugʻlanmagan tuxumdan koʻpayadigan) nasl bilan almashinuvi. Oʻsimlik shiralarida bir necha partenogenetik tirik tugʻuvchi naslidan soʻng kuzda 2 jinsli (urgʻochi va erkak) nasli paydo boʻladi. Bu nasl urugʻlangan, qishlab qoladigan tuxum beradi. Bahorda bunday tuxumlardan yana partenogenetik tirik tugib koʻpayadigan hasharotlar chiqadi; 3) tuzilishi bilan farq qiladigan jinsiy nasllarning gallanishi (mas. bir-biridan mavsumiy rangi bilan far k, qiladigan kapalaklar paydo boʻlishi).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Getashen** — Armanistonda ishlab chiqarilgan sharob turi. Desert navli qizil sharob.

Tavsifi
-------

Nozik guldasta va rezavorli piyozsimon nimtaʼmli Getashen sharobi „Cahors" sharoblarining bir turi boʻlib, yoqutranglidan toʻq yoqutrangligacha tusga ega.

Xususiyatlari
-------------

* Spirtli ichimliklar — 16 %
* shakar — 18 %
* Kislotaligi — 5 g/l

Ishlab chiqarilishi
-------------------

Getashen Kahegh (Kakhet) va Sev Khagog uzum navlaridan tayyorlanadi. Bu uzum navlari Armanistonning Artashat tumanida yetishtiriladi. Mevalar sharobni tayyorlash uchun uzumdagi shakar miqdori kamida 22-23 % va umumiy ishqoriyligi 4-5 g/l boʻlgan holda yigʻib olinadi. Terib olingan uzum qayta ishlashga yuborilgandan soʻng, mevalar orasida oq navlar boʻlmasligi uchun saralanadi. Uzum maydalagichdan oʻtkaziladi. Ezilgan uzum quyqalari burama naychalar oʻrnatilgan idishlarga quyiladi. Keyin 60-65°C gacha haroratdagi bug yordamida isitiladi. Ushbu massani isitish vaqtida turli usullar bilan aralashtirish amalga oshiriladi: qoʻlda va mexanik mikser bilan, shuningdek, havo kompressori yordamida. Ishlab chiqarish jarayonining uzoq davom etishiga qaramay, bu usulning ijobiy tomoni shundaki, urugʻlar maydalanadi va poʻsti kamroq eskiradi. Yuqori harorat tufayli uzum shirasi rang beruvchi va ekstraktiv moddalarni faol ravishda ajratadi. Uzum shirasi yetarli tusga kirgach, isitish toʻxtatiladi. Keyin, hosil boʻlgan mahsulot tozalash maqsadida har xil filtrlardan oʻtkaziladi va bochkalarga quyiladi. Soʻngra, ularda 3 yil davomida tindiriladi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Казумов Н.Б*. Виноделие десертных вин Армении*. Ер.: Айастан, 1971 — 93 bet.
2. ↑  Джанполадян Л.*. Наука и Жизнь*. М.: Правда, 1968 — 49 bet. 
*Orginal matn* (rus.)
3. 1 2 3  Адриянов В.И*. Заздравая чаша*. М.: ЕврАзия+, 1996 — 129 bet. 
*Orginal matn* (rus.)
4. ↑  Белый В. и Худавердян К.С.*. Армения:Энциклопедия путешественника*. Ер.: Армянская Энциклопедия, 1990 — 313 bet. ISBN 5897000026, 9785897000029. 
*Orginal matn* (rus.)
**Geterakidoz** —parrandalarda Heterakidae oilasiga mansub nematodalar qoʻzgatadigan surunkali invazion kasallik. Tovuqlar G. (Heterakis gallinarum) koʻp uchraydi. Nematodalar, asosan, parrandalarning koʻrichagida parazitlik qilib tuxum qoʻyadi, tuxumi tashqi muhitga tezak bilan chiqarib tashlanadi. Parrandalar esa invazion davriga yetgan nematoda lichinkalarini suv yoki ozuqa bilan yutib kasallanadi. Nematodalar parranda organizmida 10—12 oy parazitlik qiladi. G. bilan kasallangan tovuqning hazm faoliyati buziladi, ichi ketadi, oriqlaydi, tuxum qilishi kamayadi. Joʻjalar oʻsmaydi, hatto, oʻladi. Tashhis najasni tekshirish, koʻrichakda gelmintlarni topish orqali qoʻyiladi.

Davosi: parrandalarga fenotiazin, fenotiazinga qoʻshib nilverm beriladi. Oldini olish : joʻjalar tovuqlardan ajratib boqiladi, tovuqxonalar tez-tez tozalanadi, degelmintizatsiya oʻtkaziladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Getman Mazepe va Karl XII haykali** — Getman Ivan Stepanovich Mazepa va Shvetsiya qiroli Karl XII ga qoʻshma yodgorlik, 2008-yil 11-sentabrda Chernigov viloyati, Novgorod-Severskiy tumani, Degtyarevka qishlogʻidagi tepalikda oʻrnatilgan. Yodgorlik Televideniye va radioeshittirish milliy kengashi raisi Vitaliy Shevchenko tashabbusi bilan oʻrnatilgan.

Yodgorlik tarixi
----------------

1998-yilda bu joyga mahalliy tarixchilar tomonidan yodgorlik belgisi oʻrnatilgan. 2006-yilda bu joyga Televidenie va radioeshittirish milliy kengashi aʼzolari tashrif buyurishadi. Kengash yodgorlik belgisini oʻrganib chiqib, ushbu maydonga ikki tarixiy shaxsga qoʻshma yodgorlik oʻrnatishga qaror qiladi. Yodgorlik Televideniye va radioeshittirish kengashi aʼzolarining shaxsiy mablagʻlari evaziga qurilgan boʻlib, mahalliy aholi tomonidan kirish yoʻllari taʼmirlanib, tepalik choʻqqisiga 100 metrlik zinapoya qurilgan.

Yodgorlik qoʻngʻiroq shaklida boʻlib, ikki qismdan iborat boʻlib, ular orasidagi poydevorga boʻlingan: chap qismida Shvetsiya qiroli Karl-XII portreti va oʻng tomonida Getman Ivan Mazepaning portreti va tegishli yozuvlar mavjud.

Har bir qismning yuqori qismida mos ravishda Shvetsiya va Ukraina gerblari oʻrnatilgan. Pastki qismida kontur ostida yodgorlik Getman Mazepaning Charlz XII bilan uchrashuviga bagʻishlanganligi haqida yozuv ham bor.

2008-yil 11-sentabrda Ukraina Tashqi ishlar vazirligi vakillari, Televideniye va radioeshittirish milliy kengashi aʼzolari, davlat hokimiyati organlari rahbarlari, jurnalistlar va mahalliy aholi ishtirokida yodgorlik tantanali ravishda ochilgan.

Yana qarang
-----------

* Hetman Mazepa haykali (Chernigov)
* Hetman Mazepa haykali (Mazepintsy)
* Hetman Mazepa haykali (Galati)
* Hetman Mazepa haykali (Kiyev)

Havolalar
---------

* Відкрито пам’ятний знак з нагоди зустрічі Івана Мазепи та короля Швеції Карла ХІІ у селі Дегтярівка Новгород-Сіверського району
Kiburg
**Kiburg** (nemischa:) — Shveytsariyadagi oʻrta asr qalʼasi, Vintertur shahridan janubda, Syurix kantonida.

Qalʼa Toss daryosi boʻyida joylashgan. Kiburg birinchi marta 1027-yilda *Quigeburg* (nemischa: — sigirlar qalʼasi). Ilk oʻrta asrlarda Kiburg graflari zamonaviy Shveytsariyadagi eng qudratli feodallardan biri boʻlib, faqat Gabsburglar va Savoylar uyidan keyin ikkinchi oʻrinda turadilar.

1264-yilda Kiburgning soʻnggi grafi vafot etgandan soʻng, qalʼa va graflik mulklari Gabsburglik Rudolf I ga oʻtdi va Avstriya monarxiyasi tarkibiga kiritildi.

15-asrda Kiburg grafligi Habsburglardan erkin shahar Syurix tomonidan sotib olingan. 1831-yilgacha qalʼa Syurixning Bali togʻining qarorgohi boʻlgan, shundan soʻng qalʼa kim oshdi savdosida sotilgan. Kiburgning yangi egalari qalʼada muzey va koʻrgazma markazini tashkil qilishdi.

1917-yilda Syurix kantoni yana Kiburgni sotib oldi va 1999-yildan qalʼa „Kiburg qalʼasi" jamoat muzeyi ixtiyoriga topshirildi.

Havolalar
---------

* Kiburg qalʼasi muzeyi veb-sayti lang.
**Geterogen reaktor** - atom reaktorit bir xili; unda yadro yonilgʻisi (uran, plutoniy) faol (aktiv) zonaning boshqa elementlari va materiallaridan alohida oʻrnatiladi. Yadro yonilgʻisi bilan susaytirgich (fafit, suv, berilliy va h.k.) yaxlit sistemani tashkil qilmaydi, susaytirgichlar yadro yonilgʻisiga nisbatan turlicha oʻrnatiladi. Masalan, atom elektr st-yasidagi uran-grafitli G. r.da uran tayoqchalari grafit bloklaridagi ish kanallariga oʻrnatiladi. Issiqlik ajratadigan elementlarni sovitish uchun G. r.da katta (140 atm) bosimli suv, geliy, baʼzi metallar (mas, natriy va b.) ishlatiladi. Bular yadro yonilgʻisidan issiqlik olib, isteʼmolchiga yetkazadi. Yonilgʻi yadrolarining boʻlinish reaksiyasini boshqarib turish uchun borli poʻlat, bor yoki kadmiy karbid qoʻllaniladi. G. r. ilmiy tadqiqot oʻtkazish, elektr energiya hamda boyitilgan uran (yoki plutoniy) olish uchun oʻrnatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Detroyt yaqinidagi Michigan shtatining Dirborn shahrida joylashgan Amerika Islom Markazi Qoʻshma Shtatlardagi eng katta masjiddir.
 2020-yilgi diniy aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, AQShning har bir shtati; Kolumbiya okrugi va Puerto-Rikodagi musulmon amerikaliklarning taxminiy ulushi
Islom Amerika Qoʻshma Shtatlarida nasroniylik va iudaizmdan keyin uchinchi yirik dindir. 2017-yilda o‘tkazilgan tadqiqotga ko‘ra, Qo‘shma Shtatlarda 3,45 million musulmon istiqomat qiladi, bu AQSh umumiy aholisining taxminan 1,1 foizini tashkil qiladi. 2017-yilda asosan janubiy va oʻrta gʻarbda joylashgan 20 ta shtat islomni xristian boʻlmagan eng yirik din deb eʼlon qildi. 2020-yilda AQShning dinlarni ro‘yxatga olish maʼlumotlariga ko‘ra, mamlakatda 4,45 million musulmon bo‘lib, bu aholining 1,3 foizini tashkil qiladi.

Afrikadan mustamlakachi Amerikaga olib kelingan qullarning taxminan 10-20 foizi musulmon boʻlib kelgan boʻlsa, islom plantatsiyalarda bostirildi. XVIII — XIX-asrlarda deyarli barcha qul boʻlgan musulmonlar nasroniylikni qabul qilganlar. XIX asr oxirigacha Shimoliy Amerikadagi hujjatlashtirilgan qul boʻlmagan musulmonlarning katta qismi savdogarlar, sayohatchilar va dengizchilar edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „New estimates show U.S. Muslim population continues to grow". *Pew Research Center* (3-yanvar 2018-yil). Qaraldi: 16-avgust 2018-yil.
2. ↑  „U.S. Religion Census". *U.S. Religion Census*.  U.S. Religion Census. Qaraldi: 12-noyabr 2022-yil.
3. 1 2  Sylviane A. Diouf, *Servants of Allah: African Muslims Enslaved in the Americas* (1998)
4. ↑  *Tweed.* „Islam in America: From African Slaves to Malcolm X".  National Humanities Center. 16-iyul 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyul 2009-yil.
5. 1 2  *Manseau, Peter*. „The Muslims of Early America". *The New York Times* (9-fevral 2015-yil). Qaraldi: 12-fevral 2015-yil. „An estimated 20 percent of enslaved Africans were Muslims, and many sought to recreate the communities they had known.".
6. ↑  Curtis, *Muslims in America,* p. 119
ATF-sintaza
**Adenozintrifosfatsintaza** (**ATF-sintaza**) - bu ADF va anorganik fosfatlardan ATFni sintezlaydigan fermentlar oilasi. Koʻpincha ATF-sintaza ATF hosil qilish uchun energiyani elektrokimyoviy potentsial boʻylab oʻtadigan protonlarni tashish jarayonida oladi (masalan xloroplastlarning granalaridan stromaga va mitoxondriyaning membranalar aro boshlikdan matriksga boʻlib oʻtadigan protonlar tashishida).

ATF-sintaza ikki subbirlikdan hosil boʻlgan - bular FO (membrana ichida joylashgan) va F1 (membrana tashqarida joylashgan) subbirliklar

Reaksiya
--------

ATF-sintazada boʻlib oʻtadigan reaksini quyidagicha yozish mumkin:

ADF + P -> ATF + H2O

Yana qarang
-----------

* Mitoxondriyaning elektron transport zanjiri
* Kompleks IV
* Sitoxrom c

Adabiyotlar
-----------

* Носов М.А. Физиология растений - курс лекций - лекция 1 - 2016
* Aльбертс Б. и др. Молекулярная биология клетки в 3 томах. Т1. 2015
Efiopiyadagi, Mursi qabilasi
**Qabila** (arabcha: ) — urugʻ-aymoq, bir ota-onadan tarqalgan bir necha guruh uyushmasi, etnik birlik. Naslnasab jihatidan bir хil boʻlgan kishilar toifasi, guruhi. qabila aʼzolari oʻrtasidagi qonqarindoshlik aloqalarining mavjudligi, urugʻ va boʻgʻinlarga birikishi uning asosiy belgisidir. Shuningdek, qabilaning boshqa belgilari ham mavjud boʻlib, bular uning maʼlum bir hududga ega ekanligidan, qabiladoshlarning iqtisodiy birligi, yagona qabilaviy tili va nomi, qabila kengashi va harbiy boshliqlarning oʻzini oʻzi boshqarishdan iboratdir. Qabila ittifoqlarining tuzilishi, bir qabilaning 2sini boʻysundirishi, qabilalarning boshqa 

**Qabila** (arab.) — urugʻ-aymoq, bir ota-onadan tarqalgan bir necha guruh uyushmasi, etnik birlik. Naslnasab jihatidan bir xil boʻlgan kishilar toifasi, guruhi. Q. aʼzolari oʻrtasidagi qonqarindoshlik aloqalarining mavjudligi, urugʻ va boʻgʻinlarga birikishi uning asosiy belgisidir. Shuningdek, Q.ning boshqa belgilari ham mavjud boʻlib, bular uning maʼlum bir hududga ega ekanligidan, qabiladoshlarning iqtisodiy birligi, yagona qabilaviy tili va nomi, Q. kengashi va harbiy boshliqlarning oʻzini oʻzi boshqarishdan iboratdir. Q. ittifoqlarining tuzilishi, bir Q.ning 2sini boʻysundirishi, Q.larning boshqa yerlarga koʻchib oʻtishi, ularning oʻzaro qoʻshilib ketib yanada yirikroq etnik birlik — elatlarning vujudga kelishiga olib kelgan. Urxun yozuvlarida mustaqil Q. barpo etish uchun 700 kishi boʻlishi lozimligi aytilgan. 

erlarga koʻchib oʻtishi, ularning oʻzaro qoʻshilib ketib yanada yirikroq etnik birlik — elatlarning vujudga kelishiga olib kelgan. Urхun yozuvlarida mustaqil qabila barpo etish uchun 700 kishi boʻlishi lozimligi aytilgan.

Adabiyot
--------

1. ↑  Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Oziq-ovqat orqali yuqadigan **kasalliklar** yoki **oziq** -ovqat bilan yuqadigan kasalliklar — bu ifloslangan suv yoki oziq-ovqat orqali tanaga kiradigan bakteriyalar,viruslar yoki kimyoviy moddalar tufayli kelib chiqadigan yuqumli kasalliklar yoki zaharlanishlardir  .

Eng koʻp uchraydigan alomati diareya hisoblanadi.Shuningdek,oziq-ovqat orqali yuqadigan kasalliklar buyrak va jigar yetishmovchiligi,miya va asab tizimining buzilishi,reaktiv artrit, saraton va oʻlim kabi jiddiyroq oqibatlarga olib kelishi mumkin  .

Har yili taxminan 2 200 000 kishi oziq-ovqatdan yuqadigan kasalliklardan vafot etadi, ularning aksariyati bolalardir  .

Taʼsirlari
----------

### Sogʻliq uchun

3% hollarda kasallik inson salomatligiga uzoq muddatli salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin .

### Iqtisodiy

Oziq-ovqat orqali yuqadigan kasalliklar sogʻliqni saqlash tizimlariga katta yuk boʻlib, ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishga toʻsqinlik qiladi  .

Belgilari
---------

Oziq-ovqat orqali yuqadigan kasallikning eng koʻp uchraydigan belgilari — oshqozon ogʻrigʻi,qusish va diareya.Koʻpincha simptomlari qabul qilinganidan keyin 24-72 soat oʻtgach paydo boʻladi, lekin bir necha hafta oʻtgach paydo boʻlishi ham mumkin  .

Sabablari
---------

Oziq-ovqat orqali yuqadigan kasalliklarning aksariyati bakteriyalar, viruslar yoki parazitlar  kabi omillar tufayli yuzaga keladi.

Tarqalishi
----------

JSST hisob-kitoblariga koʻra,har yili 600 million odam xavfli oziq-ovqatlardan kasal boʻlib, sayyoramizning har oʻninchi aholisidan biri kasal boʻlib, 420 ming kishi vafot etadi, bu esa 33 million sogʻlom hayot yilining yoʻqolishiga olib keladi. Xavfli oziq-ovqat tufayli yuzaga keladigan kasalliklarning 40% 5 yoshgacha boʻlgan bolalarda uchraydi va har yili 125 000 bolani oʻldiradi  .

JSST Yevropa mintaqasida har yili 23 million kishi kasal boʻlib, 5 000 kishi vafot etadi  .

Yana qarang
-----------

* Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti

Manbalar
--------

1. 1 2 3  *ВОЗ.* „Безопасность продуктов питания" (ru). *www.who.int* (30 апреля 2020 г.). 20-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-iyun 2020-yil.
2. 1 2  *ВОЗ.* „Заболевания пищевого происхождения" (ru). *WHO*. 22-oktabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-iyun 2020-yil.
3. 1 2  *ВОЗ.* „Пять важнейших принципов выращивания более безопасных фруктов и овощей" (ru) (2014). 8-may 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-iyun 2020-yil.
4. ↑  „Foodborne illness | pathology" (en). *Encyclopedia Britannica*. 14-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-iyun 2020-yil.
5. ↑  *ВОЗ.* „Болезни пищевого происхождения в Европейском регионе ВОЗ" (ru) (2015). 9-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-iyun 2020-yil.

Havolalar
---------

* Oziq-ovqat yuqadigan kasalliklarning global yukini baholash
* Evropada ovqatlanish va salomatlik: harakatlar uchun yangi asos
Kartoshka fri bilan birga tortilgan chizburger.
**Chizburger** (inglizcha: *cheeseburger*; *cheese* — „pishloq") pishloq qoʻshiladigan hamburger turidir. Anʼanaga koʻra, pishloq boʻlagi goʻshtli kotlet ustiga qoʻyiladi. Pishloq odatda hamburger kotleti ustiga biroz avval qoʻshiladi, bu esa uning erishiga imkon beradi. Shuningdek, chizburgerni unga salat latuki, pomidor, piyoz, tuzlangan bodringlar, bekon, mayonez, ketchup va xantal kabilar qoʻshib isteʼmol qilish ham mumkin.

Fastfood restoranlarida chizburgerlarga qoʻshiladigan pishloq odatda yumshoq pishloq hisoblanadi. Chizburger sotiladigan mashhur restoranlar qatoriga McDonald's, Burger King, Wendy's va hokazolarni kiritish mumkin.

Galereya
--------

* toʻrtta goʻshtli kotlet va bekonni oʻz ichiga olgan „Quad Stacker" chizburgeritoʻrtta goʻshtli kotlet va bekonni oʻz ichiga olgan „Quad Stacker" chizburgeri
* Chizbuger (London, Birlashgan Qirollik)Chizbuger (London, Birlashgan Qirollik)
*

Manbalar
--------

Oʻqish uchun
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Chizburger*** haqida turkum mavjud |

* *Henerson, Evan* „The Tale of the Cheeseburger". *San Gabriel Valley Tribune* (23-iyun 1999-yil). 12-aprel 2003-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-yanvar 2022-yil.

Wayback Machine saytida arxivlandi (12-aprel 2003-yil).

* *Nosowitz, Dan* „The Price of Cheeseburgers Has Gone Up". *Modern Farmer* (6-iyul 2018-yil). Qaraldi: 25-fevral 2019-yil.



* *Gilad, Elon* „Can Jews eat cheeseburgers after all?". *Haaretz* (16-avgust 2018-yil). Qaraldi: 25-fevral 2019-yil.



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻnoyoqli qisqichbaqalar** — yuksak qisqichbaqasimonlar gurkumi. Tanasining uz. 80 sm gacha (madagaskar daryo qisqichbaqasi), gigant yapon krabi qisqichbaqalari yoyilganida 3 m ga yetadi. Gavdasi birlamchi bosh — prototsefalon, 3 ta koʻkrak boʻgʻimining jagʻ bilan qoʻshilishidan hosil boʻlgan gnatotoraks (boshkoʻkrak) va qorin boʻlimidan iborat. Oldingi koʻkrak boʻgʻimlari oʻsimtalari jagʻoyoqlarga, keyingi boʻgʻimlari oʻsimtalari 5 juft yurish oyoqlariga aylangan (nomi shundan). Boshi gnatotoraks karapaks (boshkoʻkrak qalqoni) bilan qoplangan. Karapaksning oldingi uchi rostrum (tumshuq)ni hosil qiladi. Koʻzlari fasetkali (murakkab), poyachada oʻrnashgan. Jabralari oyoklari asosida joylashgan; ikki yon tomondan karapaks bilan qoplangan. Qorin boʻlimining tuzilishi yashash tarziga bogʻliq. Uzunqorinlilar — №1asha (krevetkalar) va chalaqorinlilar — (daryo qisqichbaqalari, omarlar, langustlar, krablar, zohid qisqichbaqalar) kenja turkumlariga boʻlinadi. 8500 dan ortiq turi bor. Aksariyat turlari dengizlarda, ayrim turlari (daryo qisqichbaqalari, ayrim krevetkalar, krablar) chuchuk suvlarda yashaydi. Oʻrta Osiyo suv havzalarida ingichkabarmoq daryo qisqichbaqasi va Ro(atop ro1atyu$ krevetkasi tarqalgan.

Urgʻochi Oʻnoyoqli qisqichbaqalar tuxumlarini qorinoyoqlariga yopishtirib olib yurishadi. Chuchuk suv Oʻnoyoqli qisqichbaqalar metamorfozsiz rivojlanadi. Koʻpchilik Oʻnoyoqli qisqichbaqalar tuxumlaridan chiqqan lichinkalar zoyea va mizid davrlarini oʻtib voyaga yetgan. Tuban tuzilgan krevetkalar lichinkasi rivojlanishida naupleus va metanaupleus davrlarini oʻtadi. Ayrim Oʻnoyoqli qisqichbaqalar (kamchatka krabi, omarlar, langustlar, krevetkalar) sanoat miqyosida ovlanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻpkali mollyuskalar** — korinoyokli mollyuskalar kenja sinfi. Chigʻanogʻining balandligi 0,6—2,0 mm. Ayrim turlari chigʻanogʻi teshigining atrofida tishsimon oʻsimtalari bor; oyogʻi chigʻanoq ichiga tortilganida oʻsimtalar mantiya chetidagi yumshoq toʻqimaga tegib, undan shilimshiq suyuqlikni siqib chiqaradi; suyuqlik havoda qotib, chigʻanoq teshigini bekitadi va mollyuska tanasini qurib qolishdan saqlaydi. Jabralari boʻlmaydi. Mantiya boʻshligʻi yuzasi oʻpka vazifasini bajaradi. 2 turkumi (oʻtroqkoʻzlilar va poyachali koʻzlilar), 100 ga yaqin oilasi, 30000 dan ortiq turi bor. Quruqlikda yashaydi yoki ikkilamchi tarzda suvda yashashga oʻtgʻan. Germafrodit, koʻpchiligi spermatomorf hosil qiladi; ayrim turlari tirik tugʻadi. Quruqlik Oʻpkali mollyuskalar ohak poʻchoq bilan qoplangan tuxumlarini pana joyga, suvdagi Oʻpkali mollyuskalar maxsus kapsulaga oʻralgan tuxumlarini suv oʻsimliklari va toshlarga yopishtirib qoʻyadi. Oʻzgarishsiz rivojlanadi. Oʻsimlikxoʻr, baʼzi turlari yirtqich. Chuchuk suvda yashovchi turlari baliklar ozigʻi, quruqlikdagi Oʻpkali mollyuskalar oʻsimlik maysalarini yeb, ziyon keltiradi. Koʻpchilik turlari gelmintozlarni tarqatadi; ayrim Oʻpkali mollyuskalar (tok shilliq qurti) isteʼmol qilinadi. Oʻzbekistonda 100 dan ortiq turi, jumladan, quruqlikda yashovchi shilliqlar, suvlarda chuchuk suv shilliqlari tarqalgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kichik Ayiq Epsiloni** (Urodelus) — Kichik Ayiq yulduz turkumidagi toʻrtinchi eng yorqin yulduzdir.

Tavsif
------

Kichik Ayiq Epsiloni ikkilik yulduz tizimidir. Inson koʻzi bilan koʻrinadigan yagona ob’ekt sifatida, umumiy kattaligi 4,19 5 ± 0,035, Yerdan kuzatilgan yillik 10,73 paralaks siljishiga asoslanib, u Quyoshdan taxminan 300-303 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan. Bu juftlik Quyoshga −10,57 km/s radial tezlik bilan yaqinlashmoqda. Kichik Ayiq Epsiloni ikkilik tizimi massasi 3 gacha boʻlgan quyosh massasi va 19 radiusli, harorati 5300 K dan oshmaydigan sariq gigantdan iborat boʻlib, u G5 III spektral sinfiga ega boʻlgan 225 quyoshimiz kabi porlaydi va A8- F0 V spektral sinfiga ega boʻlgan ikkinchi, kamroq oʻrganilgan hamroh — bu 39,5 kunlik orbital davrga va 0,04 past ekssentriklikka toʻgʻri keladigan davrga qarab davriy yorqinlikni keltirib chiqaradigan asosiy ketma-ketlik yulduzi hisoblanadi. 1899-yilda amerikalik astronom V. V. Kempbell tomonidan kashf etilgan va birinchi orbital aniqlash 1910-yilda kanadalik astronom J. S. Plaskett tomonidan qilingan. Yulduz 2° joylashish burchagi boʻylab 77.0 yoy soniya burchak masofasida 12.32 magnitudasiga ega, shuningdek, 2014-yil holatiga koʻra 4.21 minimal koʻrinadigan kattalikka ega.

Yulduz nomlanishi
-----------------

Kichik Ayiq Epsiloni bir nechta nomga ega, turli manbalarda u „Urodelus" va „Circitores" sifatida tilga olinadi, ikkinchisi kamdan-kam uchraydi, ammo rasmiyroq. Xalqaro Astronomiya Ittifoqi hali yulduzning rasmiy nomini tasdiqlamagan, ayniqsa professional doiralarda, yulduz ob’ektlarining tarixiy nomlari raqamli belgilarda koʻrsatilgan yoki yunoncha harf qiymatlariga koʻra nomlangan boʻlib, tegishli nomlar havaskor belgilardan boshqa narsa emas tarixiy boshlanishi bilan.

„Circitores" lotin tilidan „tuman", „tsiklik" (yulduz) deb tarjima qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  Kukarkin B. V. Kholopov P. N. Pskovsky Y. P. Efremov Y. N. Kukarkina N. P. Kurochkin N. E. Medvedeva G. I. General Catalogue of Variable Stars, 3rd ed. — 1971. — Т. -1. — С. 0.
2. ↑  Токовинин А. А. (9 2008). (стр. 389) *Каталог множественности ярких звездных систем* (Ежемесячный доклад Королевского астрономического общества nashri). pp. 879.  (стр. 389). "11"
3. ↑  Мальков О. Ю. и Князев А. Ю. (10 2013). *Затмевающие переменные: каталог и классификация* ( nashri). "01"
4. ↑  M. Weber, T. Granzer, S. Järvinen (10 2012). *Rotation, activity, and lithium abundance in cool binary stars* (ISI Journal Citation Reports nashri). pp. 706.. "4"
5. ↑  Jack W. Rhoads*. Reduced Star Catalog Containing 537 Named Stars*. NASA—JPL-Coml.L.A.Calif. 1971 — 64 bet. ISBN https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=19720005197 2018-04-15T19:08:26+00:00Z (стр. 20 №519).

Havolalar
---------

* Медиафайлы по теме Эпсилон Малой Медведицы на Викискладе
**Geterozigota** (getero... va zigota) — organizmning gomologik xromosomalarida biror gen har xil allellarining mavjudligi. Tajribalarda G. har xil allellar boʻyicha gomozigotalarni chatishtirish orqali olinadi. Duragaylar nasli muayyan gen boʻyicha geterozigotalik boʻlib qoladi. Baʼzi genlar allellari faqat G.li holida mavjud boʻlishi mumkin (resessiv letal mutatsiyalar, dominant mutatsiyalarning ham resessiv letal natijaga olib kelishi). Odamlarda taxminan 20% genlar G. holida boʻladi. Irsiy kasalliklar keltirib chiqaradigan resessiv allellar boʻyicha G.likni (yaʼni mazkur kasallik tashuvchilarni) aniqlash tibbiyot genetikasining asosiy muammosi hisoblanadi. Koʻp allelizmda G. oʻrniga kompound (ing, compound — murakkab) tushunchasi ishlatiladi. G. termini xromosomalar qayta qurilishi uchun ham qoʻllaniladi (mas, inversiya, translokatsiya yoki b. boʻyicha G.).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Freud slipi** — tilning sirpanishining umumiy nomi, S. Freud oʻzining "Kundalik hayotning psixopatologiyasi "(1901-yil) tadqiqotida tasvirlangan hodisaning alohida holati. Har qanday kichik sirpanishlar va mexanik harakatlar bilan birgalikda u **parapraksis** atamasi bilan qoplangan.

Freudning taʼkidlashicha, ahamiyatsiz va maʼnosiz koʻrinadigan notoʻgʻri harakatlar ongsiz istaklarni amalga oshirishga xizmat qiladi, ular tegishli ongli niyat va ongsiz istakning bir vaqtning oʻzida qisman bajarilishi natijasida yaratilgan murosasiz shakllardir. Freudning fikriga koʻra, bunday „notoʻgʻri harakatlar" (tilning sirgʻalishi, tilning siljishi va boshqalar). "U "" oʻta-men "dan ustun kela boshlagan va natijada "men "ning harakatlari va namoyon boʻlishiga hal qiluvchi taʼsir koʻrsatadigan hollarda sodir boʻladi. Bunday holatlar odatda ruhiy stress holatida yoki tez nutq yoki yozish bilan sodir boʻladi. Bu hodisa insonning "ongsizligini "aks ettiradi.

Freud notoʻgʻri harakatlarni toʻrt guruhga ajratdi:

1. tilning sirgʻalishi, notoʻgʻri chop etish, tuhmat, mish-mishlar ;

2. unutish (tegishli ismlarni, boshqa odamlarning soʻzlarini, niyatlarini, taassurotlarini unutish);

3. narsalarni yoʻqotish va yashirish;

4. notoʻgʻri harakatlar.

Ularning bemaʼnilik va aybsizlik koʻrinishiga qaramay, Freud bunday xatti-harakatlarning ahamiyatsizligini rad etib, ularni psixologik jihatdan muhim hodisa — hal qilinmagan ongsiz nizolar va bostirilgan istaklarning tashqi koʻrinishi sifatida talqin qildi. Tushlardagi kabi, Freud parapraxisni behushlik sirlariga olib boruvchi potentsial „yoʻl" sifatida koʻrdi.

Barcha notoʻgʻri harakatlar osonlikcha tushunilmaydi, ammo bemor bilan tahliliy ish paytida, baʼzida uning, hatto eng murakkab, notoʻgʻri harakatlarining maʼnosi nima ekanligi haqida taxmin qilish mumkin. Va bemorning notoʻgʻri harakatlari (masalan, sessiya vaqtini yoki davolanish uchun pul toʻlashni unutish) tahlilchi va bemorga qarshilik va uzatish haqida muhim maʼlumot beradi.

Yana qarang
-----------

* Taʼrif va notoʻgʻri koʻrsatish
* Psixolingvistika
* Paronimlar

Manbalar
--------

1. ↑  Фрейд З.*. Психопатология обыденной жизни = Zur Psychopathologie des Alltagslebens / в переводе Г. В. Барышниковой. — АСТ, 2009. — 256 с. — (Психология).*.
2. ↑  Белянин В. П. Психолингвистика. — М.: Флинта, 2009, с. 59.
**Indoneziya adabiyoti**

Indoneziya adabiyoti - Janubi-Sharqiy Osiyodagi turli adabiy asarlarni qamrab oluvchi atama. "Indoneziya" atamasining o'zi, ayniqsa mintaqadagi geografiya va siyosiy tarix nuqtai nazaridan, bir-birini to'ldiruvchi ma'nolarga ega.
Indoneziyadagi adabiyot tushunchasining o'zi Indoneziya arxipelagida ishlab chiqarilgan, Indoneziya, mintaqaviy tillar va xorijiy tillardan foydalanishi mumkin bo'lgan barcha adabiyotlarga tegishli bo'lsa-da, Indoneziya adabiyoti atamasi faqat indoneziya tilidagi adabiyotga tegishli bo'lib, uning ildiz tili malay tiliga asoslangan. Ikkinchi ma'no bilan, bu adabiyotni Malay mintaqasida (Indoneziyadan tashqari, Malayziya va Bruney kabi bir qancha malay tilida so'zlashuvchi davlatlar ham bor), shuningdek, Singapurda yashovchi malay xalqida ishlab chiqarilgan adabiyot sifatida ham talqin qilish mumkin.‌‌
Pujangga lama - Indoneziyadagi 20-asrgacha yozilgan adabiy asarlarni tasniflash shakli. Bu davrda adabiy asarlarda she’r, qofiya, gurindam va doston ustunlik qilgan. Arxipelagda kuchli islomiy ta'sirga ega klassik Malay madaniyati Sumatra va Malay yarim orolining qirg'oqbo'yi davlatlarining ko'p qismini qamrab oladi. Shimoliy Sumatrada malay tilidagi muhim asarlar, ayniqsa diniy asarlar paydo bo'ldi. Hamza Fansuri Indoneziya sheʼriyatining kashshoflari boʻlgan Eski Pujangga avlodining asosiy yozuvchilari orasida birinchi boʻlgan. XVII asrda Ache sultonligi saroyidan keyinroq klassik asarlar paydo bo'ldi, ularning eng ko'zga ko'ringanlari Syamsuddin Pasai va Abdurrauf Singkil, shuningdek, Nuruddin ar-Raniriy asarlaridir.‌‌

Qadimgi Malay adabiyoti
-----------------------

Indoneziyada 1870-1942-yillarda yozilgan adabiy asarlar Sumatran hamjamiyatida "Langkat, Tapanuli, Minangkabau va boshqa Sumatran mintaqalari", Xitoy va Hind-Yevropa jamoalarida rivojlangan. Taxminan 1870-yillarda nashr etilgan birinchi adabiy asarlar hali ham she'r, doston va g'arb romanlarining tarjimalari shaklida edi.‌‌
Balay Pusataka kuchi - Indoneziyada 1920-yildan beri nashr etilgan adabiy asar, Balay Pustaka nashriyoti tomonidan chiqarilgan. Indoneziya adabiyotida she’riyat, pantun, gurindam va doston o‘rnini nasr (romans, roman, qissa va pyesalar) va she’riyat shu davrda egallay boshladi. Balay Pustaka 1908-yil 15-avgustda Gollandiyaning Sharqiy Hindiston hukumati tomonidan Commissie voor de Inlansche School en Volkslectuur (indonezcha: "Xalq o‘qish komissiyasi") nomi ostida tashkil etilgan nashriyotchi.
Balay Pustaka o'sha paytda Gollandiya mustamlaka hukumati tomonidan qurilgan, axloqiy siyosat yoki o'zaro siyosatning bir qismi deb hisoblangan maktablar uchun o'qish materiallarini ishlab chiqarish uchun tashkil etilgan. Balay Pustaka asarlarini uchta tilda, ya'ni yuqori malay, yava va sundan tillarida nashr etadi.
Nur Sutan Iskandarni "Balay Pustaka avlodi Podshohi" deb atash mumkin, chunki o‘sha davrda uning yozgan asarlari juda ko‘p edi. Mualliflar tug'ilgan joylarga nazar tashlaydigan bo'lsak, bu avlodda nashr etilgan Indoneziya romanlari "Sumatran romanlari" bo'lib, Minangkabau markazda joylashganligini aytish mumkin.‌‌

Manbalar
--------

Havolalar
---------
**Individual psixologiya** - psixologiyadagi freydizm oqimidan ajralib chiqqan yoʻnalish. A. Adler taʼlimotiga asoslangan. I. p. kishining ijtimoiy xususiyati negizida tugma ijtimoiy qissiyot yotadi, biroq bu hissiyotning toʻla taraqqiy etishi uchun uni tarbiyalash lozim, deb hisoblaydi.

I. p. nuqtai nazaridan bola shaxsining tuzilishi (individualligi) ilk bolalik (5 yoshgacha boʻlgan) davrida alohida "turmush tarzi" koʻrinishida na-moyon boʻladi va u bolaning butun kel-gusi psixik rivojlanishini belgilab beradi. Bola oʻz tana aʼzolarining hali yetarlicha takomillashmaganligi tufayli nomukammallik hissini tuyadi, buni bartaraf etishga urinish davomida bola oʻz-oʻzini anglab, maqsadlari shakllana boradi. Agar bu maqsadlar real boʻlsa, shaxs meʼyorida rivojlanadi, mabodo haqiqatdan yiroq boʻlsa, u holda shaxs nevrotik va ja-miyatga zid xususiyatlar bilan shakllanadi. Ilk bolalik yoshida tugma ijtimoiy hissiyot bilan nomukammallik hissi oʻrtasida qaramaqarshilik paydo boʻladi, bu hol kompensatsiya va oʻta yuqori kompensatsiya vositalarini ishga solib yuboradi. Bu hukmronlikka, boshqalardan ustun boʻlishga intilishni va xulq-atvorning ijtimoiy qadrlanadigan meʼyorlaridan ogʻishni keltirib chiqaradi. Bunday nevrotik subʼyektlarga yordam qilish psixoterapiyaning vazifasidir. I. p. gʻoyalari nafaqat shaxs psixologiyasida, shuningdek, ijtimoiy psixologiyada ham keng yoyildi. Ulardan guruxdi psixoterapiya usullarida foydalanildi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**„Ishqibozlar dunyosi"** (ruscha: *Республика чудаков, или 1000 и одна страсть*) — rus yozuvchisi va jurnalisti Yuriy Alperovich qalamiga mansub qiziqishlar haqidagi kitob. Ilk bor 1970-yil Moskva shahrida „Detskaya literatura" nashriyotida chop etilgan. Asarda boʻsh vaqtini gʻaroyib ishlarga bagʻishlagan shaxslar va ularning xobbilari haqida hikoya qilinadi.

Asarni oʻzbek tiliga Olimjon Ahmadjonov tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashr 1975-yil Toshkent shahrida „Yosh gvardiya" nashriyotida chop etilgan.

Oʻzbekcha tarjima
-----------------

Asarni oʻzbek tiliga 1970-yil „Detskaya literatura" nashriyoti chop etgan ruscha nashridan Olimjon Ahmadjonov qisqartirib tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashr 1975-yil Toshkent shahrida „Yosh gvardiya" nashriyotida chop etilgan. Asarni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: E. Siddiqov – muharrir, E. Valiyev – rassom, Q. Aliyev – rasmlar muharriri, A. Albert – texnik muharrir, M. Ortiqova – musahhih. Kitob adadi – 45 000 nusxa.

Manbalar
--------

1. ↑  „Gʻalati odamlar respublikasi yoki 1001 ishtiyoq" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 16-fevral 2016-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**M. I. Kalinin** **haykali** — Minskdagi monumental haykal, 1978-yilda Kalinin maydonida oʻrnatilgan. Yodgorlik haykaltaroshlar I.M.Glebov, V.V. Poliychuk, arxitektorlar Y.P. Grigoryev va A.F.Nevzorov loyihasiga koʻra qurilgan. Sovet davlat va partiya arbobi, „butunittifoq boshligʻi" M.I.Kalininga bagʻishlangan. Haykal Minsk shahrining Davlat tarixiy va madaniy qadriyatlari roʻyxatiga kiritilgan.

Tarixi
------

Sovet davlatining uzoq yillik rasmiy rahbari M. I. Kalinin Minskga bir necha bor tashrif buyurgan. Xususan, 1919-yil 20-iyunda Minskka tashviqot poyezdida kelib, Troitskaya togʻida va Opera va balet teatri devorlarida nutq soʻzladi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumi raisi vafotidan soʻng SSSR Vazirlar Kengashining 1946-yil 30-iyundagi „Mixail Ivanovich Kalinin xotirasini abadiylashtirish toʻgʻrisida" qarori qabul qilindi.

Minskning urushdan keyingi tiklanish davrida shakllangan Kalinin maydonida, Markaziy botanika bogʻiga kirish joyi yaqinida 1978-yilda haykaltaroshlar I. M. Glebov, V. V. Poliychuk, meʼmorlar Y. P. Grigoryev va A. F.Nevzorov loyihasiga koʻra bosqichli stilobat ustiga qurilgan qizil toʻrtburchak granit poydevordagi „ishchilar va dehqonlar prezidenti" ning bronza haykali oʻrnatilgan. Taxminan 5,5 metr balandlikdagi haykal Minskning asosiy magistral koʻchasi — Mustaqillik prospektining arxitektura ansamblining bir qismi boʻlgan maydonning gʻoyaviy va badiiy markaziga aylandi. Yodgorlik baland archalar bilan oʻralgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Pamyatnik M.I.Kalininu
2. ↑  „Кенигсберг мог стать Балтийском". 1-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-mart 2022-yil.
3. ↑  „Архитектурный ансамбль главной магистрали Минска — проспекта Независимости". *archives.gov.by*. 22-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-may 2021-yil.
4. ↑  Pamyatnik M. I. Kalininu
**Buyuk Gertsog Mixail Aleksandrovich** yodgorligi — Orel shahrida tashkil etilgan 17-chi Chernigov hussarlari qoʻmondoni Buyuk Gertsog Mixail Aleksandrovichga oʻrnatilgan yodgorlik.

Tavsifi
-------

Buyuk Gertsog Mixail Aleksandrovich haykalini oʻrnatish Imperial Pravoslav Falastin jamiyatining Orel boʻlimi tashabbusi bilan boshlangan. Ochilish marosimida ushbu jamiyat raisi Sergey Stepashin ishtirok etdi. Buyuk Gertsog Mixail Aleksandrovichning byusti 2016-yil 23-avgustda 17-Chernigov Gussar polkining sobiq shtab-kvartirasi binosi yonida ochildi. Granit ustunga balandligi 2,7 m boʻlgan bronza byust oʻrnatilgan. Taxminan 4 million rubllik haykaltaroshlik kompozitsiyasi Oryol xayrixohlarining pullari bilan oʻrnatildi: A. Drogaytseva, A. Kasyanova, G. Mironova, S. Potemkin, V. Stroyeva, S. Fefelova, M. Yagelskiy.

Chernigov polkining tarixi XVII asrga borib taqaladi. Hetman Demyan Mnohohrishniy tomonidan kazaklardan tuzilgan polk Bogdan Xmelnitskiy tomonidan imzolangan Pereyaslav shartnomasiga sodiq edi. 1783-yilda polk Chernigov Karabineri nomi bilan tanildi va A.V. Suvorov armiyasining bir qismi edi. 1833-yilda u tarqatib yuborildi, lekin 1896-yilda Orelda qayta tashkil etildi. 1899-yilda Orelda Chernigov polkining Muqaddas Xudo onasining shafoati cherkovi qurilgan. 1907-yilda u Chernigovning XVII gusarlari deb oʻzgartirildi. 1909-yilda imperator Nikolay II ning ukasi, 1918-yil iyun oyida bolsheviklar tomonidan otib tashlangan Buyuk Gertsog Mixail Aleksandrovich polk komandiri boʻldi. Fuqarolar urushi davrida polk oq gvardiyachilar tomonida jang qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „В Орле установили бюст Михаилу Романову".  Орловские новости. 14-aprel 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-iyul 2017-yil.
2. ↑   *Пять против тридцати*.
3. ↑  „Церковь Покрова Пресвятой Богородицы Черниговского полка".  Народный каталог православной архитектуры. 7-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-iyul 2017-yil.
**Kichik Ergash** (Kichkina Ergash) (1885—1918) — taniqli qoʻrboshi. Turkiston muxtoriyati hukumati rahbarlaridan biri. Turkiston muxtoriyati uchun kurash olib borgan qoʻrboshi.

Tarjimayi holi
--------------

Kichik Ergash 1885-yilda Qoʻqon yaqinidagi Bachqir qishlogʻida tavallud topgan. Uning boʻyi past boʻlganligi sababli „Kichik Ergash" deb atashgan. U faoliyati davomida 1910—1917-yillarda Rossiya imperiyasiga qarshi bir guruh hamrohlari bilan birgalikda kurash olib borgan. U 1913—1915-yil bir necha marta qamoqqa olingan va surgun ham qilingan.

Faoliyati
---------

Turkiston muxtoriyati tashkil etilgach, Qoʻqon shahriga Kichik Ergash mirshab lavozimiga tayinlanadi va unga qoʻrboshi unvoni beriladi. U 1918-yil fevralda Turkiston muxtoriyatini amalda boshqaradi hamda harbiy kuchlariga qoʻmondonlik qiladi. Tarixchi olim Qahramon Rajabov soʻzlariga koʻra Kichik Ergash Bachqir qishlogʻida qizil gvardiyachilar va arman dashnoqlari bilan boʻlgan jangda oʻldirilgan. Tarixchi olim Qahramon Rajabov yozishicha, sovet hokimiyati yillarida eʼlon qilingan kitoblarda Kichkina Ergashga nisbattan „oʻgʻri va qaroqchi" deb notoʻgʻri talqin qilingan. Masalan Qoʻqonlik sovet yozuvchisi va jurnalisti Husayn Shams oʻzining Huquq nomli tarixiy romanida „Kichkina Ergash Fevral inqilobida Qoʻqonning Oʻltarma qishlogʻidan bosh koʻtarib, oʻziga yigirma-oʻttiz yigit olib, Qoʻqon atrofini talab yurgan zoʻr oʻgʻri edi. Ergash qoʻrboshi Qoʻqonga kelib, „Shoʻroyi islom" himoyasi ostida yigit toʻplab nom chiqargach, uni ham taklif qilgan boʻlsada u aralashmadi. Urushning uchinchi kuni boʻlsak, u Qoʻqonga dabdaba bilan kirib kelgan" deb notoʻgʻri talqin qilingan. Kichkina Ergash vafot etgach, Katta Ergash uning oʻrniga Fargʻona vodiysida sovet rejimiga qarshi kurash olib boradi. Ushbu harakatning markazi Bachqir boʻlgan Qoʻqon uyezdi hisoblangan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Rajabov Q*. Turkiston muxtoriyati vazirlari hamda milliy majlis a’zolari hayoti va taqdiri*. Toshkent: Bodomzor invest, 2021 — 92 bet.
2. ↑  Abdullayev R. Raximov M, Rajabov Q va boshqalar*. O’zbekiston tarixi (1917—1991) birinchi kitob*. Toshkent: O’zbekiston, 2019 — 560 bet.
Les Diablerets Diablerets massivi bilan
**Les Diablerets** — Shveysariyaning Vaud kantonida joylashgan Ormont-Dessus munitsipalitetidagi qishloq hisoblanadi va u changʻi kurorti.

Qishloq massivining Shimoliy tomonida 1200 metr (3900 fut) balandlikda joylashgan Diablerets, 3210 metr (10530 fut), ichida Shveysariya Alplari. Bunga kirish mumkin Aigle–Sekspey-Diablerets temir yoʻl liniyasi yoki Aigle-dan yoʻl orqali. The Col du Pillon (1546 m) Sharqda Bern Oberland mintaqasiga kirish huquqini beradi va eng past stantsiya hisoblanadi Glacier 3000 kabel avtomobili.

Dam olish maskanida changʻi maktabi, mehmonxonalar va kichik shahar markazi mavjud. Les Diablerets anʼanaviy tog ' arxitekturasi bilan tanilgan.

Les Diablerets uyi Diablerets Alpine Center (DAC), Shveysariyaning rasmiy changʻi togʻlarini tayyorlash va ijro etish markazi. 2020-yilda tashkil etilgan DAC 2020-yilgi qishki yoshlar Olimpiya oʻyinlarining eski loyihasidir.

Changʻi sporti
--------------

Les Diablerets uchta asosiy changʻi zonasiga ega:

Scex Rouge (Glacier 3000 sifatida sotiladi) togʻdan pastga tushadigan Martisburg kabi qiyinroq pistlar bilan eng baland balandlikdagi boshlangʻich va oraliq qiyaliklardan iborat. Glacier 3000 ham sharmandali uy Kombe d'audon oltin shox (3122 m) choʻqqisidan oʻtib, Reushdagi quyidagi vodiyga tushadi. Chetga tosh dan, Glacier 3000 "Tissot tomonidan Peak yurish yurish" uchun uy - dunyoda tepalik ishlab chiqarish koʻprik, tog ' Coaster va it chana safarlariga gina qaragan.

Isenau sektori yangi boshlanuvchilar uchun mos boʻlgan keng va keng yamaqlar bilan mashhur va sektorning kun boʻyi quyoshi uning mashhurligini taʼminlaydi. Hududning yuqori qismidagi pistalar singari, qishloqqa yugurish va Col du Pillongacha uzoq yugurish bor-Glacier 3000 teleferikining birinchi stantsiyasi.

Meilleret maydoni qishloqning janubi-sharqidagi yonbagʻirlarda joylashgan. Hudud Diableretsning keng Villars/Gryon/Diablerets changʻi zonasi bilan aloqasi. Miller Yevropada eng uzun chanaga ega boʻlib, uning choʻqqisidan qishloqqa qadar Col de la Croix. Miller yonbagʻirlarida tog ' changʻisi tadbirlari boʻlib oʻtdi 2020-yilgi qishki yoshlar Olimpiadasi.

Boshqa voqealar
---------------

Les Diablerets Les Diablerets Film Festivaliga mezbonlik qildi 1969-yildan beri har yili.

Eslatmalar
----------

1. ↑  „Festival du Film des Diablerets, Montagneexploits-environnement Les Diablerets, Switzerland".  International Alliance for Mountain Film. 19-may 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-fevral 2014-yil.

Havolalar
---------

* Media related to Les Diablerets (village) at Wikimedia Commons
* Rasmiy sayti
**Paluba** (slavyancha luba — yoʻnilgan taxta) — kemalarning suv oʻtkazmaydigan gorizontal yogʻoch yopmasi. Yuqori va pastki P.larga boʻlinadi. Yuqori P. umumiy mustahkamlikni va koʻndalang biqolikni taʼminlaydi. Pastki P. kemani balandligi boʻyicha bir necha qismga ajratadi, uning mustahkamligini oshiradi, turli yuk va toʻlqinlar zarbini oʻziga qabul qiladi. P.da xizmat va turar joy xonalari, mexanizm va jihozlar joylashadi. Poʻlat kemalarda P. poʻlat listlardan qilinib, boʻylama va koʻndalang bogʻlovchilar bilan mustahkamlanadi. P.ning kema bortiga tegib turadigan joylari uzunasiga qalin poʻlat toʻshamadan yasaladi. Kema korpusida bir yoki bir necha P. va platforma boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Don kuyasi** (Sitotroga cerealella Oliv.) — xavfli ombor zarrarkunandasi. Qurti (lichinkasi) makkajoʻxori soʻtalari, arpa, sholi, bugʻdoy, javdar, shuningdek, suli, oq joʻxori va dukkakli ekinlar donini shikastlaydi. Kapalagi 6—9 mm, kanoti yozilganda 11 — 19 mm. Oldingi qanotlari uchli, uchida ingichka tillarang popugi bor, kanoti asosidan qora chiziq oʻtgan. Qurti 7—8 mm, oqish, boshi qoʻngʻir, harakatchan, don magʻzini yeb, shu joyda gʻumbakka aylanadi. Gʻumbagi 6—6,5 mm, rangi toʻq qoʻngʻir. D. k. pillaga oʻralgan qurtlik holida qishlaydi, koʻklamda gʻumbakka aylanadi. Gʻumbaklik davri 10—15 kunga boradi, keyin kapalakka aylanib, urgʻochisi don yuzasiga 200 tagacha tuxum qoʻyadi. Bir yilda 5—8 nasl beradi. Tuxumi rivojlanishi uchun 27— 28° harorat va don namligi 12%dan yuqori boʻlishi kerak. Tuxumdan 10—15 kunda qurt chiqadi, don bilan ovqatlanadi, Kuzda omborning devor va poliga oʻrmalab chiqib, pilla oʻraydi. Oʻzbekistonning janubiy rayonlarida dala ekinlariga ham zarar yetkazadi.

Kurash choralari: ombor ichi, asbobuskunalar yangi hosil qabul qilinguncha insektitsidlar va b. pre-paratlar suspenziyasi yoki ularning emulsiyasi bilan dorilanadi, eshik va derazalari zich yopilib, metil bromid, xlorpikrin yoki dixloretan preparatlari bilan dezinfeksiya qilinadi.

Lutfi Mirmaqsudova.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Maghaz** (hindcha: *मग़ज़* , Urdu : مغز, bengalcha: *মগজ*), shuningdek **Bheja** (hindcha: *भेजा* , urdu: بھیجا), — Hindistonning Haydarobod shahridan kelib chiqqan, biroq Pokiston va Bangladesh oshxonalarida ham mashhur. Bu sigir, echki yoki qoʻyning miyasi boʻlib, sous bilan xizmat qiladi.

Hindistonning Haydarobodi oshxonasida magaz masala (bheja qovurilgan) chuqur qovurilgan echki miyasi nozik taomidir. Mogoz bhuna Bangladesh oshxonasining mashhur taomidir, u qoramol yoki qoʻy/echki miyasi issiq ziravorlar bilan qovuriladi. Koʻpincha bodom va pista qoʻshiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Anthropological Survey of India*. Bulletin of the Anthropological Survey of India*. Director, Anthropological Survey of India, Indian Museum, 1964 — 159 bet. 12-may 2012-yilda qaraldi.
2. ↑  Kapoor, Sanjeev*. Desi Mutton* (inglizcha). Popular Prakashan, 2009 — 46 bet. ISBN 978-81-7991-331-4.
3. ↑  „Food and Eateries of Old Dhaka".  Priyoaustralia.com. 30-dekabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2012-yil.