**Adilcevaz** (armancha: *Արծկէ*, kurdcha: *Elcewaz*) — Turkiyaning Bitlis viloyati tarkibidagi xuddi shu nomdagi tumanning shahar va tuman markazi hisoblanadi. Shahar Van ko'li bo'yida joylashgan. Shahar hokimi AKPdan Necati Gürsoydir.

Urartuliklar tomonidan qurilgan mashhur Kef qal'asi Adilcevaz yaqinida joylashgan. Mo'jizalar monastiri Adilcevazdan 2,18 mil shimoli-g'arbda, Van ko'lining shimolidagi tepaliklarda bunyod etilgan.

Tarixi
------

Abbosiylar xalifaligi, keyin esa Saljuqiylar imperiyasi davridagi oʻrta asrlardagi Adiljevaz shahri koʻl boʻyidagi tik tepalik ustida va uning atrofida joylashgan edi. Bu davrga oid shahar devorlarining ba'zi qismlari hozirgacha ko'rinib turibdi. XV asrdagi Qoraqoʻyunlu hukmdori Jahonshoh nomini koʻrsatuvchi yozuv eski shaharning gʻarbiy darvozasida yozilgan, biroq u "devorlarga koʻp hissa qoʻshgan boʻlmasa kerak" – ular saljuqiylar davridan oldin qurilgan va keyin qayta taʼmirlangan, bu tax. 1231-1243-yillar Saljuqiylar hukmronligi davrida sodir bo'lgan. XIV yoki XV asrlarga oid kichik masjid bu hududda hozirgacha saqlanib qolgan yagona binodir. Devorlardan tashqarida, asosan janubda, hozir suv ostida qolgan shahar atrofi hududi ham mavjud. Mazkur aholi yashaydigan hudud izolyatsiya qilingan, chunki suv sathining ko'tarilishi uni bu nuqtada orolga aylantirgan.

O'rta asrlarning oxirlarida suv sathi yana ko'tarildi va janubdagi shahar atrofi hududlari keyinchalik Usmonlilar davridagi Ulu Cami qurilgan hudud atrofidagi tekis yerlar foydasiga tashlandi. Ehtimol, XVI asrning oxirlarida, Usmonli masjidi qurilganida, janubiy orol ham suv ostida qolgan bo'lgan. Qadimgi devor bilan o'ralgan hudud "endi shahar markazi sifatida yashashga yaroqsiz hisoblangan", bu yerda hali ham ba'zi uylar bor saqlanib qolgan. Ehtimol, to'qqiz gumbazli Usmonli masjidi shaharning siljishini rag'batlantirish uchun emas, balki aks ettirish uchun qurilgan bo'lishi mumkin, shahar atrofidagi ko'pchilik, qurilishidan oldin ko'chirilgan. Taxminan o'sha davrga oid yana bir yodgorlik yaqin atrofdagi Koxoz qishlog'idagi (rasmiy nomi Yolçatı) hozirda asosan vayronaga aylangan xonlik hududidir. Xon mahalliy darajada Sulaymon I ning 1548-yillarda Safaviylarga qarshi yurishi paytida Adilcevazning sanjak beyi bo'lgan Zal Poshoga (vaf. 1580) tegishli, ammo buni tasdiqlovchi boshqa arxeologik yoki matniy dalillar mavjud emas.

So'nggi asrlarda Adilcevaz yana eski Usmonli shahar markazidan hozirgi manziliga ko'chirildi. 1800-yillarning oxirlarida sodir bo'lgan zilzila suv toshqini keltirib chiqardi, bu ko'l qirg'og'idagi ko'plab uylarni vayron qildi, ehtimol bu ikkinchi siljishga ham hissa qo'shgan bo'lishi mumkin. 1879-yildagi hisobda aytilishicha, kichik eski masjid endi ibodat joyi sifatida ishlatilmay qo'yilgan; keyinchalik esa u don saqlash uchun foydalamillgan. O'shandan buyon u jiddiy qayta tiklanishga muhtoj holatga kelib qolgan.

1979-yilda TA Sinclair "Adilcevazda faqat yomon mehmonxonalar" borligini yozgan.

Qo'shni mahallalar
------------------

* Akyazı
* Akçıra
* Aygırgölü
* Aşağısüphan
* Bahçedere
* Cihangir
* Dizdar
* Erikbağı
* Esenkıyi
* Göldüzü 38°49′03″N 43°01′14″E﻿ / ﻿38.81750°N 43.02056°E﻿ / 38.81750; 43.02056GO
* Gölüstü
* Gümüşdüven
* Harmantepe
* Heybeli
* Karakolköy
* Karaşeyh
* Karşıyaka
* Kavuştuk 38°49′N 43°04′E﻿ / ﻿38.817°N 43.067°E﻿ / 38.817; 43.067GO
* Kömürlü
* Mollafadıl 39°01′N 42°58′E﻿ / ﻿39.017°N 42.967°E﻿ / 39.017; 42.967GO
* Sefasahil
* Yarımadakoyü38°52′N 43°09′E﻿ / ﻿38.867°N 43.150°E﻿ / 38.867; 43.150GO
* Yolçati
* Yukarısüphan 38°49′32″N 42°51′37″E﻿ / ﻿38.82556°N 42.86028°E﻿ / 38.82556; 42.86028GO
* Yıldızköy
* Çanakyayla 38°49′32″N 42°51′37″E﻿ / ﻿38.82556°N 42.86028°E﻿ / 38.82556; 42.86028GO
* Örentaş
* İpekçayır

Manbalar
--------

1. ↑  Adem Avcıkıran*. Kürtçe Anamnez Anamneza bi Kurmancî* (tr, ku), 2009 — 55 bet. 17-dekabr 2019-yilda qaraldi.
2. ↑  „Bitlis Adilcevaz Seçim Sonuçları - 31 Mart 2019 Yerel Seçimleri". *www.sabah.com.tr*. Qaraldi: 19-may 2020-yil.
3. ↑  Bryce, Trevor*. The Routledge Handbook of the Peoples and Places of Ancient Western Asia: From the Early Bronze Age to the Fall of the Persian Empire* (en). Taylor & Francis, 2009 — 6 bet. ISBN 978-0-415-39485-7.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17  Sinclair, T.A.*. Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I*. London: Pindar Press, 1987 — 275-6 bet. ISBN 0-907132-32-4. 20-may 2022-yilda qaraldi.

Havolalar
---------

* Adilcevazdagi arman "mo''jizalar monastiri"

Andoza:Districts of TurkeyAndoza:Adilcevaz District

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* VIAF: 92144647650653000031
* en:WorldCat Identities (VIAF orqali): 92144647650653000031

 |