recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Reket** (ing. racket — qoʻrqitish, doʻq-poʻpisa) — tovlamachilik, qoʻrqitish, doʻqpoʻpisa, zoʻravonlik va boshqa yoʻllar bilan biror narsa undirish. Odamlarni garovga olish orqali, avtomobillarni oʻgʻirlab egalaridan katta pul talab qilish kabilar R.ga kiradi.

R. dastlab Italiyaning Sitsiliya orolida paydo boʻlib, soʻng butun Yevropa mamlakatlariga yoyiddi. AQShda zoʻravon tovlamachi gangsterlar R. deyilgan. Sobiq SSSR hududida 80-yillarning 2-yarmidan boshlab yakka tartibdagi tadbirkorlar, kooperativlar, xususiy korxonalar, birjalar, savdo uylari, tijorat doʻkonlari paydo boʻlishi bilan R. vujudga keddi. R. ogʻir jinoyatlar guruhiga kiradi. Oʻzbekistonda unga qarshi keskin kurash olib borilishi natijasida R. bilan bogʻliq jinoyatlar ancha kamaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Amazoniya hamkorligi toʻgʻrisidagi bitim** (portugalcha: *Tratado de Cooperação Amazônica*) — 1978-yil 3-iyulda Braziliyada (Braziliya poytaxti) imzolangan. Shartnoma Amazoniyaning 8 ta davlati (Boliviya, Braziliya, Kolumbiya, Ekvador, Gayana, Peru, Surinam va Venesuela) tomonidan imzolangan.

Ushbu shartnoma huquqiy hujjat boʻlib, uning mazmuni Amazon daryosi havzasining uygʻun va kompleks rivojlanishiga koʻmaklashish, shuningdek, ishtirokchi mamlakatlar xalqlarining turmush darajasini yaxshilash, Amazon mintaqasida iqtisodiy integratsiyani taʼminlash, oʻzaro manfaatlar almashinuvini taʼminlashga qaratilgan. Atrof-muhitni muhofaza qilgan holda mintaqaviy rivojlanish va iqtisodiy oʻsish sohasidagi tajriba almashish uchun. Shunday qilib, kelishuv ishtirokchi-davlatlar oʻrtasida ilmiy-texnikaviy tadqiqotlar, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, transport va kommunikatsiya infratuzilmasini yaratish, qoʻshni davlatlar oʻrtasidagi savdo-sotiqni rivojlantirish va madaniy qadriyatlarni asrab-avaylash boʻyicha hamkorlikni nazarda tutadi.

1995-yilda Lima shahrida (Peru poytaxti) ishtirokchi davlatlarning tashqi ishlar vazirlari uchrashdi va Amazonning tabiiy merosini barqaror rivojlanish tamoyillari asosida taʼminlash uchun xalqaro tashkilot — Amazon paktini tuzishga kelishib oldilar. 1998-yil 14-dekabrda Karakas shartnomasi protokoliga oʻzgartirish imzolandi, natijada Amazon pakti xalqaro tashkiloti tuzildi.

Havolalar
---------

* Texto do Tratado de Cooperação Amazonica (port. )
* TCA yoki OTCA uchun Protocolo de Emenda matni (port. )
**Usta Charmgar**— Buxoro viloyati, Buxoro tumani Yangi turmush mahalla fuqarolar yigʻini hududidagi aholi pukti nomi. Toponim „ust"a va „charmgar" soʻzlari qoʻshilmasidan paydo boʻlgan. Usta — „biror kasb-hunar bilan shugʻullanuvchi malakali mutaxasis", „maʼlum kasb yoki hunarni egallashga oʻrgatuvchi rahbar, master, ustoz", „biror ishni mohirlik bilan bajargan mohir", „atoqli ot oldidan kelib, shaxsning biror kasb-hunar mutaxasisi ekanligini bildiradi" kabi maʼnolarni anglatadi.
Xalq orasidagi rivoyatlarga koʻra Usta Charmgar qishlogʻi yon tomonida katta tepalik (hozir qabriston) mavjud boʻlgan. Ana shu tepalik atrofi yulgʻunzor, paxtazor, qamishzordan iborat boʻlib, aholi oʻz chorva mollarini boqishgan. Oʻsha davrda qishloqda ikki-uch hovliga ega ustalar ham yashab, ular tepalik yon bagʻrida oʻchoqlar qazib, oʻttiztacha katta qozonga qoramol va echki terilarini solib, qopqoq oʻrnida hoʻl xashak yopib, bogʻ chiqmasligi uchun qalin loysuvoq qilib, qozonlarni qaynatganlar. Bir hafta oʻtgach, qozonlar ogʻzi ochilib, juni toʻkilgan terilar olingan va qayta ishlov berilib, tayyor charmlar buxorolik etikdoʻz va mahsidoʻzlarga sotilgan. Shundan kelib chiqib, qishloq nomi Usta Charmgar deb yuritila boshlangan. Halim To’rayev oʻzining Buxoro toponomikasi kitobida Charmgar qishloq sifatida tilga olingan va charmgar toponimi "charm tayyorlovchilar maʼnosini anglatgan. Halim Toʻrayev Usta Charmgar aholi punktini shu kasb bilan shugʻullanadigan aholining yashash manzili sifatida tilga olgan. Ushbu qishloq hozirgi kunda Buxoro tumani Yangi turmush mahalla fuqarolar yigʻiniga tegishli qishloq.

Manbalar
--------

1. ↑  Adizova N*. Buxoro tumani toponimlari*. Toshkent: Navro’z, 2020 — 126 bet.
2. ↑  Toʼrayev H.H*. Buxoro toponimikasi*. Buxoro: Durdona, 2021 — 276 bet. ISBN 978-9943-7455-7-5.
**Peso** (ispancha peso — vazn, boʻlak) — 1) Argentina pul birligi. 1970-yildan muomalaga chikarilgan. 1P. = 100 sentavo. Xalkaro ifodasi ARP. 1 AQSH dollari = 2,89 P. (2003, may); 2) Meksika pul birligi. Sh.=100 sentavo. Xal-karo ifodasi MXR. 1AQSH dollari = 10,77 P. (2003, mart); 3) Filippin pul birligi. 1970-yildan muomalaga chiqarilgan. 1 P.=100 sentavo. Xalkaro ifodasi RNR. 1 AQSH dollari =55,07 P. (2003, mart); 4) Chili pul birligi. 1851-yildan muomalaga chiqarilgan. 1P.=100-sentabr Xalqaro ifodasi CLP. 1 AQSH dollari = 706,5 P. (2003, may). Shuningdek, Boliviya, Kolumbiya, Kuba, Urugvay davlatlari pul birliklari ham P. ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Islomov sherali Kuchkarovich 1987-yil 8-dekabrda Samarqand viloyati Qöshrabot tumani Zarmitan Qishloq fuqoralar yiğini Yuqori saroy mahallasi Jamantöp qishloğida tuğilganman millatim özbek 1995-yi Qöshrobot XTB ga qarashli 15-örta maktabga 1-sinifiga qabul qilinganman. 2004-yil 15-örta maktabni 9-chi sinfni bitirib 2004-yil Qöshrobot tuman XTB ga qarashli 69-umumtalim maktabning 10-11 chi sinifni ösha maktabda tamomladim. 2006 yil Toshkent Bank Kollejjiga öqishga kirib 2008-yil tamomladim 2009-2015- yillar xususiy tadbirkorlik bilan shuğullanib keldim 2016-yil aprel oyidan Novoyi kon mettallurgiya kambinatiga Janubiy Kon boshqarmasiga qarashli Gujumsoy koniga aperatur bölib ishga kirdim va shu erda ishlab kelmoqdaman.

Voqealar
--------

1987-8-dekabr

Vafot etgan
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| Yil | *Yilga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |
| --- |
| **Bu maqola ruscha yozilgan.** |
| nothumb | Iltimos, maqolani oʻzbek tiliga tarjima qiling. |
**Haripura** — Hindistonda Gujarat shtatining Surat tumanidagi Kadod shahri yaqinida joylashgan qishloq. U Bardoli shahridan 13 kilometr shimoli-sharqda joy olgan. Hindiston mustaqillik harakati davrida yaʼni 1938-yilda Hindiston Milliy Kongressining yillik sessiyasi boʻlib, u „Haripura sessiyasi" deb nomlangan.

Haripura Mori, Samthan, Kadod va Kosadi kabi qishloqlar bilan chegaradosh.

Geografiyasi
------------

Haripura Tapti daryosi boʻyida joylashgan .

Tarixi
------

 Mahatma Gandi Hindiston Milliy Kongressining „Haripura sessiyasida"
Haripura 1968-yilgi Tapti toshqinida geografik balandlikda joylashgani tufayli ortiqcha ziyon koʻrmadi.

Subhas Chandra Bose raisligida 1938-yil 19-22-fevral kunlari Hindiston Milliy Kongressi Haripurada yigʻildi; u 1938-yilda Haripura kongressi sessiyasining prezidenti etib saylangan. Sardar Vallabhbhai Patel Kongress uchun Haripurani tanlagan edi. 51 Buloqlar aravasi aynan shu voqea uchun Vansda shtatidagi Maharajasaheb Shri Indrasinhji Pratapsinxji Solanki tomonidan bezatilgan va joʻnatilgan. Taniqli rassom Nandalal Bose ham Mahatma Gandining Haripura sessiyasi uchun Gandi iltimosiga ko‘ra yettita afishadan iborat to‘plamni yaratdi, kino direktori, Wadia Movietone studiyasi JBH Vadiya esa *Haripura Kongressi* to‘g‘risida to‘liq metrajli hujjatli film suratga oldi.

Diqqatga sazovor joylari
------------------------

Ushbu qishloqda Krishna ibodatxonasi va Subhas Chandra Bose haykali barpo etilgan.

Galereya
--------

* Haripura 1970-yillardaHaripura 1970-yillarda
* Haripura 1970-yillardaHaripura 1970-yillarda
* Haripura 2000-yillardaHaripura 2000-yillarda
* Xaripuradagi ibodatxonaXaripuradagi ibodatxona

Yana qarang
-----------

* Suratning diqqatga sazovor joylari roʻyxati

Manbalar
--------

1. ↑  „Bengal School of Art exhibition to open in US". *The Economic Times* (24-iyun 2008-yil).

  



|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Surat tumani hududiy birliklari |
| --- |
|  |
| Shahar va shaharchalar | 
* Bardoli
* Bhestan
* Chalthan
* Chhaprabhatha
* DREAM siti
* Dindoli
* Godadara
* Ichchhapor
* Kadod
* Kadodara
* Kamrej
* Kanakpur-Kansad
* Karchelia
* Kim
* Kosad
* Kosamba
* Limbayat
* Limla
* Mahuva
* Mandvi
* Mota
* Olpad
* Parvat
* Rander
* Sachin INA
* Sachin
* Sayan
* Surat (tuman ma’muriy markazi)
* Tadkeshvar
* Tarasadi
* Un
* Utran
* Zanxvav
 |
|  |
| Qishloqlar | 
* Akoti
* Barbodhan
* Bhairav
* Bhanodra
* Bhatha
* Bhuvasan
* Bodhan
* Eklera
* Ena
* Haripura
* Kapletha
* Kumbhariya
* Lajpor
* Mohnivilla
* Nani Naroli
* Sarbhon
* Sevni
* Simalthu
* Umarpada
* Vachhavad
* Varad
* Variav
* Veluk
* Zervavra
 |

 |
**Qolip** — 1) amaliy sanʼatda — bezak naqshni quyib (terib), bosib yasash uchun ishlatiladigan maxsus shakldagi moslama; andaza. Oʻyma gulli Q. ip matoga gul bosishda ishlatiladi; jez quyishda ishlatiladigan yogʻoch yoki ganch shakl; zargarning ziynat buyumlar yuzasida bezak yaratishda qoʻllaydigan gul Q. gʻisht Q. — xom gʻisht quyadigan yogʻoch moslama; ganch bezak quyishda, koshin parchinlardan terib tayyorlanadigan bezak. Q. zargarlik, pichoqchilik, doʻppidoʻzlik, poyabzalchilik, chitgarlik va boshqalarda ishlatiladi; 2) buyumlarga shakl yoki ishlov berish uchun foydalaniladigan moslama. Metallar va plastmassalardan quyib yoki boshqa materiallar (mas, yogʻoch) dan kesib yasaladi. Tayyorlanadigan asbob yoki buyumlar turiga koʻra shakli va oʻlchamlari turlicha boʻladi. Qozon, gʻisht, tish Q.lari va boshqa bor; 3) quymachilik korxonalarida plastmassa va metall quyish uchun ishlatiladigan moslama. Undan bir yoki koʻp marta foydalanish mumkin. Q. kvars qumi, bentonit, loy, metall va boshqalardan tayyorlanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Swing uskunalar to‘plami
------------------------

Grafikli foydalanuvchi interfeysi
Swing bu Java dasturlash tilining grafikli foydalanuvchi interfeysi uskunalar to‘plamidir. javax.swing o‘rami interfeys elementlari xisoblanadigan oynalar, tugmalar, combo qutilari, katalog daraxtlari, jadvallar, menyular va zamonaviy grafikli dastur tuzish uchun kerak bo‘ladigan boshqa elementlarni o‘z ichiga oladi.

Swing uskunalar to‘plami yordamida dasturning foydalanuvchi interfeysini yaratishda oldindan tayyorlangan komponentlardan foydalaniladi. Ushbu komponentalar maxsus konteynerlar ichiga joylashtiriladi. Konteynerlar ichida komponentlarni tartibli joylashtirish uchun joylashuv menedjerlar ishlatiladi. Joylashuv menedjerlari foydalanuvchi interfeys elementlarini joylashish strategiyasini belgilab beradi.

JFrame Java dasturlash tilining yuqori darajali oynasi xisoblanadi. Ushbu oyna barcha grafikli foydalanuvchi interfeysi elementlarini o‘z ichiga oladi. JFrame Swing o‘ramining JFrame klassi yordamida yaratiladi. Java dasturlash tilida JFrame boshqa foydalanuvchi interfeysi elementlari uchun konteyner vazifasini bajaradi. Foydalanuvchi interfeysi elementlari JPanel elementiga chiziladi keyin esa ushbu JPanel JFrame oynasiga joylashtiriladi.

AWT uskunalar to‘plami
----------------------

Swing uskunalar to‘plamidan oldin grafikli foydalanuvchi interfeysini yaratish uchun Java dasturlash tilida Abstract Window Toolkit (AWT) nomli uskunalar to‘plami ishlatilgan. AWT uskunalar to‘plami grafikli foydalanuvchi interfeysi elementlarini yaratishni dastur mo‘ljallanayotgan platformaning (Windows, Macintosh, Solaris) grafikli foydalanuvchi interfeysi uskunalar to‘plamiga yo‘naltirgan. Natijada xar bir platforma uchun dastur ko‘rinishi ushbu platformaga xos bo‘lgan. Shu orqali Java dasturlarni portativligi ta’minlangan.

AWT uskunalar to‘plami qo‘llaydigan printsipni o‘ziga xos kamchiliklari xam mavjud. Ushbu uskunalar to‘plami grafikli foydalanuvchi interfeys elementlarini yaratishni dastur bajarilayotgan platformaga yo‘naltirayotganligi sababli xar xil platformalarda interfeys elemetlari bajarayotgan amallari farq qiladi. Bundan tashqari, xamma platformalar xam bir xil grafikli interfeys elementlar to‘plamiga ega emas. Shu va boshqa kamchiliklarni oldini olish maqsadida grafikli foydalanuvchi interfeys elementlari mustaqil xosil qilish bo‘lib ushbu printsip Swing uskunalar to‘plamida qo‘llanilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Java".
2. ↑  „Package javax.swing".
3. ↑  „Abstract Window Toolkit (AWT)".
4. ↑  „Microsoft Windows".
5. ↑  „Macintosh".
6. ↑  „Solaris".
**Urganch suratlar galereyasi** 1983 yilda  asos solindi. Galereyaning ikkita katta ko'rgazma zalida tasviriy san'at, grafika va haykaltaroshlikning mingga yaqin nodir namunalari namoyish etilgan. Galereya binosida 1910 — 1912-yillarda Xorazm milliy meʼmorchiligining oʻrnatilgan anʼanaviy usullari hisobga olingan holda maʼmuriy va boshqa muassasalar qurilgan. G'oyat nafis geometrik naqshlar toblangan g'ishtdan qilingan. Madirlik kulol Balta Vaisov xalq me’morchiligining milliy me’moriy merosi sifatida davlat muhofazasiga olingan binoning ikkala portal qismini moviy osmon rangi bilan bezatdi. Binoning qolgan qismlari zamonaviy texnologiyalar yordamida yangidan qayta ta'mirlandi. Binoni qayta tiklanish loyihasini Azamat Toʻxtayev ishlab chiqqan.

Bino P shakliga ega. Asosiy kirish qismi to'rtta katta qo'shaloq eshiklar o'ymakorlik naqshlar bilan bezatilgan. Ular «islim» oʻsimlik naqshlari bilan bezatilgan va unga Buxoroning xalq meʼmorlari, ganch va yogʻoch oʻymakorlik va rangtasvirning tajribali ustalari jalb etilgan.

Ayvon (taxminan 300 kvadrat metr maydon) Xiva kompozitsiyasining 12 ta ustuni bilan bezatilgan (XIX-XX asrlar) va ochiq ko'rgazmalar uchun mo'ljallangan. Ikki ustunning oʻyilgan naqshini xorazm uslubidagi yogʻoch oʻymakorligi usta Ota Polvonov tomonidan amalga oshirilgan.

Galereyaning asosiy maqsadi  mamlakatimizning boy badiiy va madaniy merosini asrab-avaylash, targʻib qilish, aholini san’at va madaniyat namunalari bilan yaqindan tanishtirishdir.

Mazkur galereyada 347 ta tasviriy sanʼat, 253 ta chizmachilik, 40 ta haykaltaroshlik, 9 tasi amaliy sanʼat asarlari mavjud. Ularning mualliflari milliy tasviriy san’at tarixida sezilarli iz qoldirgan usta hunarmandlar bo'lgan.

Eksponatlar orasida — taniqli rangtasvir ustalarusavvirlarii Chingiz Axmarov, Rahim Ahmedov, Ne’mat Qoʻziboyev, Yusuf Elizarov, Valentin Fadeyev, Evgeniy Melnikov, Ruza Charyev, Faim Madgazin, Safo Duschanovlarning qilgan mehnatlarini ko'rishingiz mumkin. Galereyada mamlakatimizning zamonaviy rassomlari Bahodir Jalalov Ulalovning eng qimmatli asarlari. Alisher Mirzaev, Akmal Nur, Rimma Gagloeva, Akmal Ikramjanov, Vladimir Burmakin, Jollibay Izentaevlar asarlari yaqqol ko'zga tashlanadi.

Mazkur suratlar galereyasida yana xorazmlik yetuk rassomlar Otaxon Allabergenov, Toʻra Kuryazov, Erkabay Masharipov, Quranbay Bekchanov, Davron Yoʻldoshev va boshqalarning asarlari mavjud.

Galereya faxri sanalgan haykaltarosh va grafik ustalari Qutlugʻ Basharov, Medat Kagarov, Marat Sadikov, Iskandar Vohidov, Lekim Ibrohimov, Telman Muhammedov, Georgiy Chiganov, Yuriy Strelnikov, Saitmamat Qalandarov va boshqa rassomlarning asarlari toʻplami san'at shaydolari tomonidan munosib baholandi.

Havolar
-------

Ургенчская картинная галерея*uzor.uz 20.04.2019*
**Buffavento** (italyancha: *Buffavento*, grekcha: *Βουφαβέντο*) — Shimoliy Kiprdagi qalʼa. U oʻzining alp togʻlarida joylashganligi (dengiz sathidan 950 metr balandlikda) tufayli oʻz nomini oldi va italyan tilidan tarjima qilingan *"shamollardan himoya"* degan maʼnoni anglatadi.

Buffavento Kiriniya togʻlarida Sankt Hilarion va Kantara qalʻalari oʻrtasida joylashgan va ular kabi arablarning bosqinlaridan himoya qilish uchun qurilgan va eng muhim togʻ oʻtish joylarini nazorat qilgan. Katta olovli mashʻalalar yordamida qalʻalar oʻrtasida ogohlantirish tizimi oʻrnatildi.

Qalʻaning pastki qismi, ehtimol, XI asrda Vizantiyaliklar tomonidan qurilgan. XIV asrda qalʻa luzinyanlar tomonidan kengaytirildi va mustahkamlandi, ularning nazorati ostida. Shu bilan birga, qamoqxona sifatida ham foydalanila boshlandi. Venetsiyaliklarning orol ustidan nazorati davrida qalʻa oʻz ahamiyatini yoʻqotib, oʻz oʻrnini boshqa qirgʻoq qalʻalariga boʻshatib berdi.

Manbalar
--------

1. ↑

Havolalar
---------

* VikiOmbor logotipi VikiOmborda **Buffavento** mavzusi boʻyicha mediafayllar bor
**Dam olish uylari** - dam olish rejimi muayyan tartibga solingan sogʻlomlashtirish muassasalari. D.o.u. maxsus tibbiy kuzatuv va davoga muhtoj boʻlmagan sogʻlom kishilar uchun moʻljallangan. Shu jihatdan mineral suvlar, shifobaxsh balchiq bilan davolaniladigan va fizioterapiya qoʻllaniladigan sanatoriylardan farq qiladi (ayni vaqtda D.o.u.da dam olayotganlarga zarur boʻlganda tibbiy yordam koʻrsata oladigan tibbiyot xodimi boʻladi). D.o.u.da dam oluvchilar uchun iqlimiy, gigiyenik hamda madaniy-maishiy xizmat koʻrsatish sharoitlari, shuningdek, toʻla-toʻkis ovqatlanish tarzi eʼtiborga olinadi. D.o.u. umumiy (kattalar uchun), maxsus (oilaviy, yoshlar uchun) boʻlishi mumkin. 2 kunlik, 12 kunlik va 15 kunlikD.o.u. kengtarqalgan. Ularning ayrimlarida (palatka, lager) dam olish turizm bilan qoʻshib olib boriladi. Pansionatlar va dam olish bazalari ham mavjud.

Birinchi dam olish uyi Toshkent yaqinidagi Yalangʻoch qishlogʻida tashkil etilgan (1934) boʻlib, poytaxt i.ch. korxonalarining ilgʻorlari dam olishiga moʻljallangan. Oʻzbekistonda 1-kolxozchilar dam olish uyi Toshkent viloyati Qibray tumanida ochilgan (1947).

D.o.u.ga yoʻllanmalarning kupi kasaba uyushmasi tomonidan ijtimoiy sugurta mablagʻlari hisobiga bepul yoki imtiyozli narxda beriladi. D.o.u.da maʼlum rejimga rioya qilinadi, dam oluvchilar koʻproq vaqtni ochiq havoda (ekskursiyada, sport bilan shugʻullanib) oʻtkazadilar, ularga sogʻlom kishilarga moʻljallangan ovqatlar beriladi.

Oʻzbekistonda Kumushkon, Soʻqoq, Sumcha, Xoʻjakent, Xondiza, Samarqand, Fargʻona kabi mavsumiy va doimiy D.o.u. bor (2002).

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bugacdagi to'rtta uyning aerofotosurati (2007).
**Bugac** — Vengriya janubidagi Buyuk tekislik mintaqasida, Baks-Kiskun okrugidagi qishloq.

U 131.11 km2 (51 mi²) maydonni egallaydi va 2889 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).

Atrofdagi *Bugac puszta* Kiskunság milliy bog'ini tashkil etuvchi yettita alohida bo'linmalarning eng kattasi hisoblanadi.

Tarixi
------

Bugac 1909-yilda Kada Elek boshchiligidagi Kecskemet mahalliy hukumati tomonidan tashkil etilgan. Dastlab u 19-asrda Kecskemet viloyatiga tegishli bo'lgan.

O‘g‘uz turklarining dostonlari ichida eng mashhuri to‘plangan "Qo'rqit ota kitobi" da Bug‘achuq nomi tilga olingan bo‘lib, turkiy tillarda "Bug‘ach" deb ham yoziladi. Shuning uchun ko'p odamlar bu ikki nomning o'zaro bog'liqligiga ishonishadi.

***Buyuk Qurultaj*** (xun - turkiy xalqlarning qabila yig'ilishi, qadimgi an'analarni saqlash bayrami) odatda bu kichik shaharchada har 2 yilda bir marta o'tkaziladi.

Joylashuv
---------

Bugac Buyuk tekisliklarning bir qismi bo'lsa-da, u tekisliklardan ajralib turadigan bir nechta xususiyatlarga ega. Kuchli shamollar ta’sirida vujudga kelgan qum tepaliklar hududning bir necha kvadrat kilometr maydonini egallab, qishloq atrofidagi betakror landshaftni hosil qilgan. Bu tepaliklarning balandligi 10 metrdan 50 metrgacha. Tuproqning sifatsizligi tufayli bu hududda oʻsimliklar yetishmasligi natijasida qum tepaliklari tinimsiz siljib, shamollar bilan birga harakatlanadi.

Manbalar
--------

 

1. ↑  Information
2. ↑  „Bugac // Puszta. com".  Puszta.com. 27-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-iyul 2014-yil.
Oʻtinchi boltasi
**Bolta** oʻtin kesish-chopish uchun; urushlarda qurol; tantanalarda koʻrgazmali ramz sifatida qoʻllaniladigan asbobdir. Boltalarning bir necha turi mavjud; biroq barchasi baribir bosh va soptan iborat.

**Bolta** — yogʻochni chopish, kesish, yoʻnish, yorish, daraxt agʻdarish uchun ishlatiladigan dastaki qurol. Metall kallak va yogʻoch dastadan iborat. Tigʻi dastasiga parallel boʻladi. B. kallagi uglerodli poʻlatdan tayyorlanib, tigʻiga asbobsozlik poʻlati payvandlanadi va toblanadi, dastasi qattiq yogʻochdan 40—50 sm uzunlikda yasaladi. B. ning katta bolta (ogʻirligi 3 kg gacha), oʻrta bolta (2,5 kg gacha), boltacha (1 kg gacha) va oybolta kabi xillari bor. Neolit va jez asrlarida yoʻnib tayyorlangan tosh B. lar ishlatilgan. Jez davrida zoʻgʻotali (dasta uchun teshikli) mis va jez B. paydo boʻlgan; temir asrida zoʻgʻotali temir B. tarqalgan. 19.a. oxirlarigacha B. yasash temirchiliknlng alohida tarmogʻi boʻlib, B. ustasi boltachitemirchi deb yuritilgan. Osiyoda jangovar bolta — oybolta ayniqsa koʻpaygan. B.ni Buxoro va Samarqandda "tovar" (fors.toj. — tabar) deb atashgan. B. "Devonu lugʻotit turk" (11 a.) da baldu, "Tafsir" (12-asr) da bolta, "Muqaddimat uladab", "Qisas ulanbiyo" (13— 14-asrlar), "Boburnoma" (15—16-asrlar) da boltu tarzida uchraydi.

Boltalarning qadimgi davrlardagi nusxalari yogʻoch sopga bogʻlangan toshdan iborat edi. Keyinroq ishlov usullari rivoji bilan bolta boshi mis, jez, temir va poʻlatdan tayyorlana boshlandi.

Bolta mexanik jihatdan egri tekislik prinsipi asosida ishlaydigan qoziqsimon boshli oddiy qurilmadir. Bolta boshining keti qalin, tigʻi yupqa boʻlgani uchun kesish uchun kerakli, bolta sopiga (yelkasiga) beriluvchi kuch juda samarali boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Damba** — Atirau viloyati Atirau shahar hokimligining Damba qishloq okrugi markazi.

Geografik joylashuvi
--------------------

Ural daryosi boʻyida, Atiraudan 18 km janubi-gʻarbda joylashgan.

Etimologiya
-----------

1948-50-yillarda Ural daryosining Kaspiy dengiziga qoʻshilish joyini chuqurlashtirish maqsadida suv osti qazishmalari olib borildi.Qazilgan tuproqlar

 **Dambi qishlogʻi.** **Umumiy koʻrinish**
Daryoning ikki qirg‘og‘ida sunʼiy „to‘g‘on" qurilgan.1950-yillardan buyon odamlar bu toʻgʻonlarga koʻchib kelgan.Oʻsha yillardan boshlab viloyat „Toʻgʻon" deb atala boshlandi.

Tarix
-----

Guryev viloyat ijroiya qoʻmitasining 1955-yilda Novobogʻat tumanidagi baliqchilik kolxozlarini „Dambi" qishlogʻiga koʻchirish toʻgʻrisidagi qarori asosida Novobogʻat tumanidan baliqchilik kolxozlari koʻchib,Ural daryosi boʻylab joylasha boshladi.1955—56-yillarda „Sotsialistik yoʻl" kolxozining yarmi Damba qishlogʻiga (yarmisi hozirgi Qurmangazi qishlogʻida) koʻchib kelib, bu yerni Kichik Damba qishlogʻi deb atagan.Amangeldi kolxozi Bolshoy Damba qishlog‘ida joylashgan.

Odamlar
-------

1999-yilda aholi soni 1967 kishi (954 erkak va 1013 ayol), 2009-yilda 1152 kishi (570 erkak va 582 ayol).

Ijtimoiy va madaniy shakllar
----------------------------

* **Amangeldi o‘rta maktabi**
* **"Yntimak" bolalar bogʻchasi**

Fermer xoʻjaliklari va baliq ovlash
-----------------------------------

Qishloqda mas’uliyati cheklangan jamiyatlar mavjud. Dengizda, chuchuk suvda baliq ovlash, oziq-ovqat mahsulotlarini ulgurji sotish, turar-joy binolari qurish va boshqalar. boshqa marshrutlar.Qishloqda baliqlarni himoya qilish inspektsiyasi, bir nechta doʻkonlar, sauna mavjud. b. u yerda. Qishloq yaqinida „Oqjayik" davlat qoʻriqxonasi, Shimoliy Kaspiy ekologik bazasi  Aholisi aholi bilan avtomobil yoʻllari orqali muloqot qiladi.

Qishloq rasmlari
----------------

| Maʼmuriyat | „Yntimak" bolalar bogʻchasi | Gabbas Kabishev koʻchasi | Gabbas Kabishev koʻchasi |
| --- | --- | --- | --- |
| center|200x200px | center|250x250px | center|250x250px | center|270x270px |

Manbalar
--------

1. Toponimika Kazaxstana. Izdatelstvo „Aruana" Almati,2010
2. ↑ 2009 jilgʻi Qazaqstan Respublikasi xalqiniң Ұlttiq sanagʻiniң qoritindilari. Astana 2011. 1 tom
3. %2C46.921180&z=17 ↑ https://yandex.kz/maps/org/severo\_kaspiyskaya\_ekologicheskaya\_baza\_reagirovaniya\_na\_razlivy\_nefti/55308565181/?ll=51.703432 %2C46.921180&z=17

1. ↑  Toponimika Kazaxstana. Izdatelstvo „Aruana" Almati,2010
2. ↑  2009 jilgʻi Qazaqstan Respublikasi xalqiniң Ұlttiq sanagʻiniң qoritindilari. Astana 2011. 1 tom
3. ↑   %2C46.921180&z=17
**Damba**, koʻtarma — daryo oʻzani va qayirlarida suv yoʻlini toʻsish yoki oqim yoʻnalishini oʻzgartirish uchun quriladigan tuproq koʻtarma koʻrinishidagi gidrotexnika inshooti. Damba bosimli va bosimsiz turlarga boʻlinadi.

Bosimli yoki ihota Damba soqildagi pasttekisliklarni suv bosishdan saqlash uchun daryo, kanal, suv ombori va sh.k.ning qirgʻoqlarini koʻtarish (toʻsuvchi-himoya Damba) va bosimli gidrotexnika inshootlarini qirgʻoq bilan tutashtirish (tutashtiruvchi Damba) maqsadlarida barpo etiladi. Oʻrta Osiyo daryolari tez oqishi va oʻzani tez-tez oʻzgarib turganligi sababli aksariyat qirgʻoq Dambalari baʼzida qoʻshqavat qilib quriladi. Masalan, Amudaryoning qirgʻoqlari tez-tez yuvilib turadigan quyi oqimida bal. 1,5–3 m, uz. qariyb 900 km boʻlgan himoya Dambasi barpo etilgan. Bu koʻtarmalar, ayniqsa yozgi toshqin (25—30, baʼzida 45 kungacha) va kishki muzlar tiqilib qoladigan (10—20 kun) davrlarda suvning kuchini qaytaradi (qarang Deygish). Bosimsiz Dambalar oʻzanni tartibga solish va toʻgʻrilash, suv olgich va suv oʻtkazgich inshootlar ishini yaxshilash maqsadida oqim yoʻnalishini oʻzgartirish uchun quriladi. Ular suvga koʻmilishi yoki koʻmilmasligi mumkin. Oqim yoʻnalishiga nisbatan joylashishiga koʻra koʻndalang yoki boʻylama Dambaga boʻlinadi. Damba, asosan, mahalliy qurilish materiallari — qum-tuproq, tosh, tuproq, shox-shabba va sh.k.dan barpo qilinadi. Dambalar koʻpincha tosh-tuproqdan yasaladi, mexanizatsiyani qoʻllash qulay va qurilishni uzluksiz olib borish mumkin boʻlgani uchun bu Dambalar nisbatan tez bitadi. Damba uyma, yuvma (suv oqizib keltirgan choʻkindilarni gidromexanizatsiya vositalarini qoʻllab, qirgʻoqqa uyish) va kombinatsiyalashtirilgan (pastki qismi yuvma va ustki qismi uyma) usulda quriladi.

Adabiyot
--------

* Amin Muhamedov. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Usta Bahodir madrasasi** Bo‘y rabofon guzarida joylashgan. Usta Bahodir ibn Bobo Ali hijriy 1292-yili (1875 — 1876) Bo‘y rabozor, Qultagiyon, Qozixona guzarlarida uchta hovlini ushbu madrasa uchun vaqf qilgan.

Tarixi
------

Hujjat qozi ul-quzzot mulla Baqoxoja ibn Boqixoja muhri bilan tasdiqlangan. Usta Bahodir madrasasiga taalluqli yana uchta hujjat mavjud bo‘lib, ulardan birida quyidagi matnni o‘qish mumkin: „*Jahonpanoh*, tasadduqingiz bo‘lay. Oliy marhamatingiz va mehribonligingiz ila Ayoz madrasasi mudarrisi mulla Muhammad Sharif dars berish va imomlik qilish uchun Usta Bahodir guzari masjidiga jo‘natilgan edi. Ayoz madrasasidagi uning dars o‘rni bo‘sh qoldi. Ilm olishni tugallagan va dars berishga qodir duogo‘y talabalaringizdan birini bu o‘ringa qo‘ymoqchiman. Umidgohimiz, mulla Nizomiddin ismli dars olishni yakunlagan ilm tolibi o‘qitishni uddalay oladi. U bo‘sh qolgan dars o‘rniga o‘tish uchun oliy marhamatingizdan umidvor bo‘lib janobi oliyni duo qiladi. Maoshi 5 tilla".

Manbalar
--------

1. ↑  Buxoro taʼlim tizimi tarixi. Abdusattor Jumanazar. Toshkent: Akademnashr, 2017. — B. 421.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Madrasa haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Usoma bin Lodin
**Usoma bin Muhammad bin Avad bin Lodin** (10-mart, 1957 — 1-may, 2011) Saudiya Arabistonilik harbiy islomchi boʻlgan. Al-Qoida tashkilotini tuzganlikda gumon qilinadi. Boshqa islomiy harbiy rahbarlar bilan birgalikda ikki fatvo (1996 hamda 1998 yilda) chiqardi, ularda musulmonlar Isroilni qoʻllab-quvvatlovchi va musulmon mamlakatlarga qoʻshinlarini kiritgan davlatlar fuqarolarini, jumladan amerikaliklarni qatl etishlari kerak, deyiladi.

Bin Lodin 2011-yilning 1-may kunida Pokistondagi Abbotobod shahrida AQSh Qurolli Kuchlari tomonidan oʻldirildi.

Shuningdek
----------

* Al-Qoida
* 2001-yil 11-sentyabr terror xurujlari

Ilovalar
--------

1. 1 2  "Bin Laden Is Dead, Obama Says", *The New York Times*
2. ↑  „BIN LADEN'S FATWA". 25-dekabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-sentabr 2007-yil.
3. ↑  Osama bin Laden is dead, Obama announces, *The Guardian*

Havolalar
---------

* Ulamolar Usoma bin Lodin haqida Wayback Machine saytida arxivlandi (2007-11-09).
* Barak Obama birinchi raqamli terrorist – Usoma bin Ladinning o‘ldirilganligini ma’lum qildi Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-05-23).

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Igor Aleksandrovich Moiseyev**  [1906.8 (21).1, Kiyev - 2007.2.11, Moskva] - rus balet artisti, baletmeyster. Xalq artisti (1953). Yangi sahna xalqraqsi ("Oʻtmish kartinkalari", "Slavyancha konsert", "Sirtaki") janrining asoschisi. 1930-yil "Futbolchi" (V. Oranskiy), "Spartak" (A. Xachaturyan) kabi baletlarni saxnalashtirdi. 1937-yildan oʻzi tashkil etgan Rossiya xalq raqs ansamblining rahbari. 1966-yil "Yosh balet" ansambli (1977-yildan Moskva davlat balet teatri)ni tashkil etdi. MOY — glitserin bilan bir asosli yogʻ kislotalarning toʻliq murakkab efirlari (triglitseridlar); lipidlar sinfiga mansub. Tirik organizmlardagi uglevodlar va oqsillar singari oʻsimliklar hujayrasi va mikroorganizmlarning tarkibiy qismi (q, Yogʻ, Oʻsimlik moylari) qisoblanadi. Neftdan, yonuvchi slanets va koʻmirdan olinadigan M. mineral moy deyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yormat maxsum** (taxminan 1882— 1929) — Fargʻona vodiysida mustabid sovet rejimi va bosqinchi qizil armiyaga qarshi kurashgan istiqlolchilarning soʻnggi bosh qoʻmondoni (1923—1929). Ulamo oilasida tugʻilib, yoshligida mukammal diniy tarbiya olgan. Yo. m. 1920 yildan boshlab qizil armiyaga qarshi janglarda qatnashib, mohir qoʻrboshi sifatida nom chiqardi. KoʻproqOʻsh uyezdida Olay vohasida harakat qilgan. 1923 y. 17-iyulda Oltiariqdagi Shunkmozor qishlogʻida boʻlgan Fargʻona vodiysi qoʻrboshilarining qurultoyida u Fargʻona istiqlolchilarining bosh qoʻmondoni etib saylandi. Unga amir lashkarboshi unvoni berildi. Ahmad polvon, Qoraboy, Umar Ali, Mama Roʻzi kabi qoʻrboshilar va ukasi Hoji ponsod uning eng yaqin yordamchilari edi. Yo. m. murakkab bir davrda istiklolchilarga rahbarlik qildi. 1923 y. avgustda Soʻx qishlogʻida boʻlgan qurultoydan keyin u oʻz harbiy kuchlarini 2 qismga ajratib, birini Soʻxda qoldiradi, ikkinchi qismini esa Olay vohasiga joʻnatadi. Yo. m. 1924 yilda boʻlgan janglarda asosiy kuchlardan ajralsa ham, u 1925—29 yillarda Margʻilon, Qoʻqon, Soʻx tomonlarda kurashni davom ettirdi. Bu paytda uning ixtiyorida 2000 yigit va 10 ta qoʻrboshi boʻlgan. 20y.larning oxirida uning asosiy qarorgohi Soʻx yaqinidagi Haydarkon qishlogʻi (hoz. Qirgʻiziston Respublikasi Oʻsh viloyati hududida) edi. 1929 y. Haydarkonda boʻlgan janglarning birida Yo. m. mardlarcha halok boʻldi.

Adabiyotlar
-----------

* Oʻzbekistonning yangi tarixi, 2-kitob [Oʻzbekiston sovet mustamlakachiligi davrida], T. 2000; Oʻzbekiston tarixi (1917— 1991), T. 2000.

Qahramon Rajabov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Izobarlar** (qadimgi yunoncha: *ἴσος, isos* va βάρος, baros — „vazn", „ogʻirlik") — bir xil sondagi nuklonlar A dan, lekin soni har xil boʻlgan protonlar Zea neytronlar N dan tashkil topgan turli kimyoviy elementlarning atomlari tarkibidagi yadrolar (mas, 32Ge77, 33As77, 34Se77 va b.). Neytron massasi proton massasidan 1,3 MeV ga katta. Shuning uchun izobarlar bir xil nuklonlarga ega boʻlishiga qaramay, neytronlar va protonlar soni turli miqdorda boʻlganligi uchun, massalari boʻyicha birbiridan farq qiladi. Yadrodagi neytronlar sonining protonlar soniga nisbati N/Z nuklonlar miqdori A ortishi bilan maʼlum qonu-niyat boʻyicha koʻpayib borsa, turgʻun izobarlar deyiladi. Yengil yadrolar uchun bu nis-bat birga, nuklonlar soni taxminan 185 gacha ortganida u 1,5 ga teng boʻladi. Masalan, 34Se77 ga oʻxshash izobarlar turgʻun yadrolar hisoblanadi. Chunki bu yadrolarning tarki-bida 34 ta proton va 43 ta neytron mavjud boʻlib, u qonuniyat boʻyicha anik/gangan songa teng: =1,26. Ammo yadrodagi neytronlar sonining protonlar soniga nisbati turgun izobarlar uchun aniqlangan sondan farqli boʻlsa, bunday izobarlar radioaktivlik xususiyatiga ega boʻladi. Masalan, „As71, zge77 va b- R-radioaktivlikka ega. ,4e" protonlarining soni koʻp boʻlganlari esa, mas, 3,Vg77, zbKg77 va b. radioaktivlik xususiyatiga ega boʻlib, pozitron chiqarib parchalanib turadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Igor Timofeyevich Kistanov** (21-avgust 1954, Toshkent) — balet artisti. Oʻzbekiston xalq artisti (1998). Toshkent davlat milliy raqs va xoreografiya oliy maktabini tugatgan (1974). 1974-yildan Navoiy nomidagi opera va balet teatrida ishlaydi. Sezar ("Antoniy va Kleopatra") uning sahnada yaratgan ilk obrazidir. Raqs harakatlarida mazmun va badiiy ifodaga alohida eʼtibor qilish, qoʻl va tana harakatlarini toʻgʻri bajarishda raqs tex-nikasini erkin va oson egallash mahorati Kistanov ijodiga xos boʻlib, u spektakllarda, asosan, bosh rollarni ijro etadi.

Eng yaxshi rollari: Qorabotir ("Tohir va Zuhra"), Bambur ("Afsonalar vodiysida"), Zigfrid ("Oqqush koʻli"), Viktor O’Hara ("Uzilgan qoʻshiq"), Konrad ("Korsar"), Shoh Kir ("Toʻmaris"), Nurxonning akasi ("Tanavor"), Chingizxon ("Muhabbat va qilich"), Bazil ("Don Kixot"), Mirzo ("Sevgi tumori"), Abdurahmon ("Raymonda"), Tibalt (Romeo va Julyetta), xon Girey ("Boqchasaroy favvorasi") va boshqa

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  
 



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Izolyator (maʼnolari).

**Izolyator** — 1) elektr kuchlanishi ostida boʻlgan elektr qurilmalarini elektrdan ajratish (izolyasiyalash) va mexanik bogʻlash uchun moʻljallangan qurilma. I. dielektrik va uni mahkamlash detallaridan iborat. Tokni yomon oʻtkazadigan materiallar (mas, chinni, ebonit, shisha, steatit, ultrachinni va b.) dan yasaladi. I.ning tuzilishi va oʻlchamlari ularga qoʻyiladigan mexanik yuk (nagruzka) lar va qurilmadagi elektr kuchlanishga, ishlatish sharoitlariga qarab tanlanadi. Elektr uzatish liniyalaridagi ochiq elektr st-yalari hamda kichik st-yalardagi I.ga atmosfera, yogingarchiliklar kuchli taʼsir etadi. Bunday hollarda I.ning tashki yuzasi murakkab shakllarda yasaladi, 6—35 kV kuchlanishli elektr uzatish liniyalarida shtirli I. undan yuqori kuchlanishli liniyalarda I. shodalari, ichiga transformator moyi toʻldirilgan chinni korpusli I. qoʻllaniladi; 2) solishtirma elektr qarshiligi katta boʻlgan modda (dielektrik); 3) radiotexnikada — elektr qarshiligi katta boʻlgan 2 simli yoki koaksi-al liniyaning qisqa tutashtirilgan boʻlagi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abulhasan Ali ibn Xujr Saʼdiy Marvaziy Zarazmiy** — (771—858 yillar) muhaddis, faqih, adib bo‘lgan.

Abulhasan Ali ibn Xujr Saʼdiy Marvaziy Zarazmiy Marv viloyatdagi „Zarazm" qishlogʻida tug‘ilgan. Iroq va Hijozdagi shahri boʻylab koʻp sayohatlar qilgan. Abulhasan Ali ibn Xujr Saʼdiy Marvaziy Zarazmiydan taʼlim olish uchun huzuriga turli mamlakatlardan olimlar kelishgan. Shuningdek, Imom Muslim, Imom Termiziy va Imom Dorimiylar ham u zotdan hadis rivoyat qilgan. Samʼoniy Abulhasan Ali ibn Xujr Saʼdiy Marvaziy Zarazmiyning 10ta ustozi va 7 shogirdini sanab oʻtadi. Abulhasan Ali ibn Xujr Saʼdiy Marvaziy Zarazmiy fiqh va hadisga oid 3ta asar yozgan. Zarazm qishlogʻidagi qabri ziyoratgoh boʻlgan.

Adabiyotlar
-----------

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi"; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.
* Muhammad Nosiruddin Alboniy. Silsilatu-l-ahadisi-s-sahiha. — B. 179; IE. — B. 92.

Manbalar
--------

1. ↑  Islom ensiklopediyasi. — b. 85.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Yormattepa**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: I—IV asrlar. Andijon viloyatining Marhamat tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Hakka shaharchasi, "Qushchi" MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Andijon viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
| Izmir metropoliteni |
| --- |
| 

```
 
```
 |
| Maʼlumot |
| Davlat | Turkiya |
| Shahar | Izmir |
| Ochilgan vaqti | 2000-yil 22-aprel |
| Boshqaruvchi shirkat | Izmir Metro A.Ş. |
| Davlat | Turkiya |
| Uzunligi | 20.1 km |
| Stantsiyalari soni | 17 ta |
| Yoʻllari soni | 1 ta |
| Kunlik yoʻlovchilar soni | 173,000 |
| Yillik yoʻlovchilar soni | 63.1 million |
| Sxemasi |
| Izmir metropoliteni |

**Izmir metropoliteni** (turkcha: *İzmir metrosu*) — Turkiyaning Izmir shahridagi metro liniyalar sistemasi.

Tarixi
------

1990-yilga kelib, Izmirda mavjud boʻlgan jamoat transport tizimi endi oʻsib borayotgan shahar aholisi ehtiyojlarini qondira olmasligi aniq boʻldi. Qurilish 1995-yilda boshlangan va taxminan 4 yil ichida muvaffaqiyatli yakunlangan. Metro 2000-yil 22-mayda sinov rejimida ochilgan va muntazam foydalanish 2000-yil 25-avgustdan boshlangan. Bugungi kunda tizimning umumiy qiymati 600 million AQSh dollarini tashkil etdi.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* İzmir Metro — official website
* İzmir at *UrbanRail.net*
**Abulhasan Ali ibn Usmon** Gʻazna yaqinidagi Hujvir qishlog‘ida tavallud topgan. Dastlabki Shayx Abul Fazl Muhammad ibn Xatliydan ta’limni oladi. Shu bilan birga ustozdan tariqat ilmini ham o‘rganadi. Shundan so‘ng Haj safariga chiqadi. Alloma safar vaqtida va safardan keyin Abul karim Qashiriy, Abusaid Abulxayr, Abuali Faryumodiy singari alloma va muhaddislardan hadis tinglab, yod oladi. 
Hujviriy 445 yil Lohurda vafot etgan. Sulton Ibrohim uning qabriga maqbara qurilgan.

Asarlari
--------

Abulhasan Ali ibn Usmon Hujviriyning «Kashfu-l-mahjub», "Qalb sirlaridan xabardorlar hijoblarining kashf etilishi" asari bor. Ushbu asarda uning o‘zi quyidagi asarlar bitganini qayd etgan: "Devon", "Minxojud-din» («Dinning to‘g‘ri yo‘li"), "Asrorul xiraq val ma’unat» ("Xirqa va ma’un sirlari"), "Kitabu-l-fano va baqo" ("Fano va baqo kitobi"), "Kitabu-l-bayon li ahli-l-’iyyan" ("Bayon etilgan mohiyat izohlari kitobi"), "Bahrul qulub" ("Qalblar dengizi"), "Al-ri’yyat li huquq Alloh" ("Alloh oldidagi farzlarni saqlash"). «Kashfu-l-mahjub» Laxo‘rda hujvirlik do‘sti Abu Sayyid savollariga berilgan javoblar tariqasida yozilgan. Ushbu asarga arab tilida yozilgan Abu Nasr Sarroj (vaf. 377 h.)ning "Kitobul luma» ("Shu’lalar haqida kitob") risolasi asos qilib olingan.

Adabiyotlar
-----------

* H. Homidiy. Tasavvuf allomalari. Sharq. Toshkent. 2009.
**Uspen tumani** — Pavlodar viloyati tarkibidagi tuman. Tumanning maʼmuriy markazi — Uspenka qishlogʻi. Maydoni — 5,5 ming km².

Geografiyasi
------------

Shimoliy va shimoliy — gʻarbidan Qashir tumani bilan, gʻarbiy va janubiy-gʻarbidan Pavlodar tumani bilan, janubiy-sharqidan — Sherbaqti tumani bilan, shimoliy-sharqidan — Oltoy oʻlkasi bilan chegaradosh.

Iqlimi
------

Iqlimi keskin kontinental, yanvar oyining oʻrtacha harorati −18º -19 °C. iyulniki — +20º +21 °C. Yogʻingarchilikning yillik miqdori 250–300 mm-ni tashkil qiladi.

Aholisi
-------

1999-yili tuman aholisi — 21,4 ming kishini, 2012-yili esa — 14,4 ming kishinin tashkil qildi.
Tuman aholisining milliy tarkibi (1-yanvar 2012-yil)

* qozoqlar — 4 414 kishi (34,24 %)
* ruslar — 3 631 kishi (28,17 %)
* ukrainlar — 2 827 kishi (21,93 %)
* olmonlar — 1 235 kishi (9,58 %)
* tatarlar — 114 kishi (0,88 %)
* beloruslar — 106 kishi (0,82 %)
* boshqalari — 563 kishi (4,36 %)
* Umumiy — 12 890 kishi (100,00 %)

Tarixi
------

RSFSR UMIQ Prezidiumining 1935-yilgi 31-yanvardagi Farmoni bilan Lozovskiy tumani tashkil topdi, Qozoq KSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1963-yilgi 2-yanvardagi Farmoniga binoan Lozovskiy tumani tarqatilib, uning oʻrniga Uspen tumani tashkil topdi.

Hududiy boʻlinishi
------------------

Tuman tarkibida 13 ta qishloqlar mavjud: Uspen, Bogatirskiy, Ilichyovskiy, Kovalyovskiy, Qaratay, Lozovskiy, Olginskiy, Pavlovskiy, Ravnopolskiy, Tauiljan, Temiryazevskiy.

Taʼlim
------

Tumanda 20 ta umumiy oʻrta bilim beruvchi maktablar mavjud, uning 17 tasi oʻrta, 2 tasi asosiy va 1 boshlangʻich maktab. Tuman qozoq tilida dars beruvchi atigi bitta maktab bor.

Tibbiyot
--------

Tumanda 40 kishilik Uspen tuman markaziy kasalxonasi, 25 kishilik Konstantinovka qishlogʻining uchaskalik kasalxonasi, 15 kishilik silga qarshi kasalxona, 4 ta shifokorlik ambulatoriya, 14 ta tibbiyot punktlar, tuman sanitar-epidemiologik stansiya va 7 ta xususiy dorixonalar mavjud.

Manbalar
--------

1. 1 2  Департамент статистики Павлодарской области
2. ↑  Почтовые индексы Казахстана

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Flag of Kazakhstan Pavlodar viloyati |
| --- |
|  |
| 
Markazi: **Pavlodar** |
|  |
| Tumanlari | 
Aqtoʻgʻay  • Bayanavul  • Irtish  • Jelezin  • Lebyaji  • May  • Pavlodar  • Qashir  • Uspen  • Sherbaqti | 
 |
|  |
| Viloyat ahamiyatiga ega shaharlar | 
Aqsu  • Ekibastuz  • Pavlodar |

 |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Izomorfizm (maʼnolari).

**Izomorfizm** (izo... va yun. morphe — shakl) — kimyoviy tarkibi va kristall strukturasi bir-biriga yaqin jinslarning oʻzgaruvchan tarkibli birikmalar (aralash kristallar) hosil qilish qobiliyati. I. hodisasini birinchi marta 1819-yil nemis kimyogari E. Mitcherlix aniqlagan vatermin sifatida taklif qilgan. I. tabiiy mineral va kristallarda keng tarqalgan boʻlib, yer poʻstining turli termodinamik zonalarida uchraydi. Elementlarning oʻzaro izomorf aralashma hosil qilishi ular atom radi-usining kattaligi, kristallokimyoviy xususiyatlari (koordinatsiya soni, va-lentligi, strukturasi, kristallanish sistemasi) va tabiiy termodinamik sharoitlar (temperatura, bosim, paydo boʻlgan chuqurligi va joyi)ga bogʻliq. Tekshirishlar natijasida izovalentli (bir xil valentli) va geterovalentli (har xil valentli) I.lar borligi aniqlangan. Izovalentli I. uchun olivin mi-nerali tarkibidagi oksidlanish dara-jasi teng boʻlgan Mg2+ va Gʻe2+ misol boʻla oladi. Birinchisi forsterit (MgSiO4), ikkinchisi fayalit (FeSiO4) holida cheksiz I. aralashmasi hosil qilishi natijasida olivin minerali paydo boʻladi. Plagioklaz guruxdsagi Sa2+ bilan Na+ kationlarining oʻrin almashishi geterovalentli I.dir. Bunda oksidlanish darajasi +1 ga teng boʻlgan Na+ kationi oksidlanish darajasi +2 ga teng boʻlgan Sa2+ kationi bilan oʻrin almashadi. I. aralashmalari cheksiz va cheklangan boʻladi. Cheklangan I.da elementlar oʻzaro maʼlum miqdordagina aralashma hosil qila oladi. I. hodi-sasidan mineral, kristall va rudalar tarkibidagi elementlarning qanday hrlatda joylashganligini, shuningdek, sintez usulida olingan, zamonaviy texnikada qoʻllaniladigan yarim oʻtkazgichlar, ferromagnetiklar, pye-zo- va segnetoelektriklar, lyumino-forlar, lazer materiallari va b.ning foydali xossalarini aniqlashda foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |