recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Maktabgacha taʼlim bolalar muassasalari

**Maktabgacha taʼlim bolalar muassasalari** - maktabgacha yoshdagi bolalarning ijtimoiy tarbiya muassasalari. Oʻzbekistonda bu muassasalarga bolalar yaslisi, yas.sh-bogcha, bolsiar bo/chasi kiradi. Maktabgacha taʼlim bolalar muassasalarib.m. 2 bosqichdan iborat. l-bosqich bolalar yaslisi boʻlib, u bulgan bolalarni qamrab oladi. Bu bosqichda bolalarni aqliy va jismoniy rivojlantirish. nutqini shakllantirish, ularni moddiy borliq, atrof-olam bilan tanishtirish hamda gigiyena masalalari boʻyicha amaldagi tayanch dastur asosida taʼlimtarbiya beriladi. 2-bosqich bolalar bogchasi boʻlib, boʻlgan bolalarni kamrab oladi. Bu bosqichda bolalarning nutqini rivojlantirish, ularning maʼnaviy kamolotini taʼminlash, jismoniy jihatdan baquvvat boʻlishlari uchun yoʻnaltirilgan taʼlimtarbiya jarayoni amalga oshiriladi. Jismoniy yoki ruhiy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun ham Maktabgacha taʼlim bolalar muassasalarib.m. mavjud bulib, ular maxsus dastur hamda texnik vositalar bilan taʼminlangan.

Oʻzbekistonda Maktabgacha taʼlim bolalar muassasalarib.m.ning moddiy texnika bazasi hamda metodik taʼmi-notini yaxshilashga qaratilgan bir qator qarorlar qabul qilingan. Maktabgacha taʼlim bolalar muassasalarib.m. uchun joriy qilingan "Uchinchi ming yillikning bolasi" tayanch das-turi ped. va psixologiya fanlari yutuklari hamda davlat va jamiyat talablariga tayangai holda yaratilganligi bilan alohila ahamiyatga ega. Davlat va nodavlat Maktabgacha taʼlim bolalar muassasalarib.m. mavjud. Ular qaysi tashkilot qaramogida boʻlishidan qatʼi nazar Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi uni kadrlar bilan taʼminlaydi va faoliyatiga ilmiy-pedagogik jihatlan rahbarlik qiladi. Maktabgacha taʼlim bolalar muassasalarib.m. uchun tarbiyachi va metodistlar Toshkent ped. universiteti, ped. institutlari va kollejlarida tayyorlanadi.

2002 i. Oʻzbekistonla 6865 Maktabgacha taʼlim bolalar muassasalarib.m. boʻlib, ularda 640 mingdan ortiq bola tarbiyalandi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aztek mehmonxonasi** — Kaliforniyaning San Gabriel vodiysida joylashgan Monrovia shahridagi tarixiy diqqatga sazovor bino hisoblanadi. Mehmonxona hali ham mavjud boʻlgan Mayan yuksalish arxitekturasining yorqin namunasidir. U arxitektor Robert Stacy Judd tomonidan ishlab chiqilgan va 1925—1926-yillarda AQShning 66-yoʻnalishida qurilgan. Mehmonxona 1925-yil sentabrida ochilgan va 40 dan ortiq xonalarni o‘z ichiga olgan.

Mehmonxonada Mayan meʼmorchiligi manbalaridan mavhumlik va art deco uslubi qoʻshilmasi va Ispaniya mustamlaka uygʻonish arxitekturasi bilan birlashtirgan revivalist (yuksalish) uslublari mavjud.

Aztec mehmonxonasi milliy tarixiy yodgorlik sifatida belgilangan va 1978-yilda Tarixiy joylar milliy roʻyxatiga kiritilgan. Mehmonxona egalari 2000-yilda Milliy bogʻ xizmatining 66-yoʻlak yoʻlaklarini saqlash dasturi doirasida asl bezakni iloji boricha saqlab qolish uchun restavratsiya(qayta qiklash ishlari) qilishni boshladilar. Kathie Reece-McNeill 2000-2005-yillarda Aztec mehmonxonasini taʼmirlashni amalga oshirdi. U Kaliforniya shtati tarixiy qoʻriqlash boshqarmasi va Milliy Yoʻl 66 jamgʻarmasi tomonidan taqdim etilgan mablagʻ va tajribadan foydalangan. Loyiha boshqaruvchisi Glen Duncan va tarixiy arxitektor Joe Catalano taʼmirlashda ishlarida qatnashganlar. Mehmonxona 2009-yilgi romantik komediya „*Spooner" filmida* namoyish etilgan va shu yerda suratga olish ishlari amalga oshirilgan. Mehmonxona oldidagi sahnalar, shuningdek, qabulxona, bar, koridorlar va xonalardan birining ichki qismini aks ettiruvchi koʻplab ichki sahnalar suratga olindi.

Aztec mehmonxonasi oʻnlab yillar davomida hayratlanarli deb eʼtirof etilgan. „San Gabriel Valley in Time" qayd etishicha, „Aztec mehmonxonasi San Gabriel vodiysidagi eng hayajonli joylardan biri sifatida shuhrat qozongan. Bu xabar qilingan hikoyalar mehmonxonaning jozibadorligini oshirishga va shuhrat qozonishga yordam berdi." Mehmonxona 2012-yilda taʼmirlash uchun yopilgan. 2021-yildan boshlab Aztec mehmonxonasi yopiqligicha qolmoqda, shuningdek, ochilish sanasi hali nomaʼlum.

Manbalar
--------

1. 1 2  „PCAD - Aztec Hotel, Monrovia, CA". *pcad.lib.washington.edu*. Qaraldi: 10-iyun 2020-yil.
2. 1 2  *Time.* „Aztec Hotel in Monrovia, The History of the Aztec Hotel" (en-US). *San Gabriel Valley in Time*. Qaraldi: 22-sentabr 2021-yil.
3. ↑  Flickr:Aztec Hotel gallery. accessed 4/11/2010.
4. ↑  „Aztec Hotel, Monrovia, California". *Route 66: Discover Our Shared Heritage Travel Itinerary*.  National Park Service. Qaraldi: 24-aprel 2014-yil.

Havolalar
---------

* Kaliforniya tarixiy marshrut 66 assotsiatsiyasi: Monrovia: Aztek mehmonxonasi
* Flickr: Aztec Hotel Photos albomi
Shanxay operasi, Xitoy, 2014-yil. Bu suratda akrobatik ijrochining saltosi aks etgan.
 
**An'anaviy xitoy operasi** yoki ***Xiqu*** - Xitoydagi musiqiy teatrning bir shaklidir. Bu qadimgi Xitoyda mavjud boʻlgan turli sanʼat turlarining yigʻindisi boʻlib, ming yildan koʻproq vaqt davomida asta-sekin rivojlanib, 13-asrda, Song sulolasi (960–1279) davrida oʻzining etuk shakliga erishgan. Xitoy teatrining ilk shakllari sodda, ammo vaqt oʻtishi bilan musiqa, qoʻshiq va raqs, jang sanʼati, akrobatika, kostyum va vizaj sanʼati, shuningdek, adabiy sanʼat turlari kabi anʼanaviy xitoy operasini shakllantirish uchun birlashtirilgan. Ijrochilar rollarni tushunish uchun ko'p yillar davomida mashq qilishlari kerak edi. Haddan tashqari oshirilgan xususiyatlar va ranglar tomoshabinlarga tasvirlangan rollarni aniqlashni osonlashtirdi. 

Bugungi kunda an'anaviy xitoy operasining yuzdan ortiq mintaqaviy filiallari mavjud. 20-asrda Pekin operasi mashhurlikka erishdi va Xitoyning "milliy teatri" sifatida tanildi , lekin Yue operasi, Kanton operasi, Yu operasi, *kunqu*, *qinqiang*, Huangmei operasi, *pingju* va boshqa janrlar. Sichuan operasi, shuningdek, bag'ishlangan muxlislar oldida muntazam ravishda ijro etiladi. Ularning farqlari asosan musiqa va topolektda uchraydi.

1. ↑  Mackerras, Colin (Spring 1994). "Peking Opera before the Twentieth Century". *Comparative Drama* **28** (1): 19–42. doi:10.1353/cdr.1994.0001.
**Disperslash** (lot. dispergo — socha-man, yoyaman) — qattiq jismlar va su-yukliklarni tevarak-atrofdagi muhitda oʻta maydalab, dispers tizimlar (kukun, suspenziya, emulsiya) hosil qilish. Suyukdiklarni gazlarda (havoda) D. toʻzitish deb, suyuqliklarda D. esa emulsiyalash deb ataladi. Sanoatda qattiq jismlar har xil konstruksiyali tegirmonlarda, tovush va ultratovush vibratorlarida disperslanadi. Suyukliklarni D. uchun har xil gomogenizatorlar (bir jinsli emulsiya hosil qiluvchi apparatlar) qoʻllaniladi. Lab.lar va dorixonalarda hovonchalar koʻp ishlatiladi. D. sement, pigment, toʻldirgich, un, oziqovqat va yem-xashak konsentratlari olishda, zaharli kimyoviy moddalardan foydalanishda, suyuq va qattiq yoqilgʻilarni yoqishda va b. koʻpgina texnologiya jarayonlarida qoʻllaniladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Azye-lyo-Rido** (fransuzcha: *Château d'Azay-le-Rideau*) — Fransiyadagi qal’a, Indre va Luara Fransiya departamentining nomli kommunasidagi davlat tarixiy yodgorligi, Turdan 20 km gʻarbda Chinon yoʻnalishida. Luara qal’alarining tanlangan soniga tegishli. Ingliz parki bilan oʻralgan.

U 1510-yilda Frensis I gʻaznachisi tomonidan qurilgan. Fransiya Uygʻonish davrining durdona asari. Qal’aning alohida vayron boʻlgan qismlari ehtiyotkorlik bilan tiklandi.

Yaratilish tarixi
-----------------

Azye-lyo-Rido qal’asi Indre daryosining goʻzal egilishidan yuqoriga koʻtariladi. „Aze" nomi, ehtimol, bu erlar egasining ismi Asiacusdan kelib chiqqan. XII-asrda qal’a oʻzining shafqatsiz feʼl-atvori bilan mashhur boʻlgan va „iblisning bolasi" laqabini olgan Rideau yoki Riedel d’Azeuilga tegishli edi. Uning barcha mol-mulki Genrix II Plantagenet tomonidan qoʻlga olindi, ammo Filipp Avgust ularni Bouvina jangida qatnashgan qirolning sodiq vassali, Turain ritsarining oʻgʻli Rido-Gyugoga qaytarib berdi.

XV-asrning boshlarida qal’a Burgundiya gertsogiga tegishli boʻlgan. Dofinga, boʻlajak Charlz VII va uning qoʻshiniga qilingan haqorat 1418-yilda qal’aning vayron boʻlishiga sabab boʻldi: 354 kishi oʻldiriladi, qishloqning oʻzi yoqib yuborildi va talandi, shundan keyin shahar Azey-le deb nomlandi — Brule („yoqilgan"). Oradan yuz yil oʻtib, qal’a oʻrnida qasr qurilgan boʻlib, uni hozir ham koʻrish mumkin.

Fotogalereya
------------

* Azay-le-Rido qal’asiAzay-le-Rido qal’asi
* Qal’aning hovlisiQal’aning hovlisi
* Narvon shipining bir qismiNarvon shipining bir qismi
* qal’a zinapoyalariqal’a zinapoyalari
* Ikkinchi qavatdagi xonaIkkinchi qavatdagi xona
* Hovlidan qal’aning ko'rinishiHovlidan qal’aning ko'rinishi

Yana qarang
-----------

* Luara qal’alari
* Fransiya qal’alari

Manbalar
--------

1. ↑  Азе-лё-Ридо / В. М. Паппе // А — Анкетирование. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — С. 256. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 1). — ISBN 5-85270-329-X.

Havolalar
---------

* Официальный сайт Центра исторических памятников, который управляет замком – главная страница
* Официальный сайт Центра исторических памятников, который управляет замком – страница Азе-лё-Ридо
* Азе-лё-Ридо на сайте Monum.fr
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Kolima (maʼnolari).

**Kolima** — RF Magadan viloyati va Saxa (Yakutiya) Respublikasidagi daryo. Uzunligi 2129 km. Havzasining maydoni 643 ming km². Halqa tizmasidan boshlanib, Sharqiy Sibir dengiziga quyiladi. Yuqori qismi Kolima yassitogʻligi boʻylab tor va chuqur vodiyda oqadi. Oʻrta oqimida vodiy kengayib, daryo tarmoqlarga boʻlinib ketadi. K.ning quyi qismi Kolima pasttekisligidan oqadi. Qor, yomgʻir va yer osti suvlaridan toʻyinadi. Daryo oktabr boshlarida moʻzlab, may — iyunda muzdan boʻshaydi. Oʻrtacha suv sarfi Srednekolimskda (quyilish joyidan 641 km) 2250 m’/sek. Kuyilish 1 joyida yillik suv oqimi 123 km3. Yiliga 5,5 mln. t loyqa keltiradi. K.da Baxapcha daryosi quyilish yerigacha (2000 km masofada) kema qatnaydi. K. havzasida oltin konlari bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Dissipativ sistemalar** (lot. dissipatus — tarqalib ketgan, sochilib ketgan) — harakat davomida toʻla mexanik energiyasi (kinetik va potensial energiyalar yigʻindisi) uzluksiz kamaya borib, boshqa energiya shakllariga, mas, issiklik, nurlanish va h. k. energiyaga aylana boradigan dinamik sistemalar. D. yeda mexanik energiyaning kamaya borish surʼatini tavsiflovchi funksiya dissipativ funksiya deyiladi. D. yeni konservativ va konservativ boʻlmagan (energiya oluvchi va beruvchi) sistemalardan farq qilish kerak, chunki D. yeda tashkaridan energiya olin-maydi va tashkariga energiya berilmaydi. Suyuklik yoki gaz oqimida harakatlanadigan va shu oqim taʼsiriga uchraydigan jismlar; bir jiyemning boshqa jismda ishqalanib harakat qilishi; jiyemning qovushoq muhitdagi harakati va b. unga misol boʻlishi mumkin. Samolyotlar dinamikasida, ballistika va mexanikaning boshqa boʻlimlarida D. s. alohida oʻrganiladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Kolizey, 2007-yil apreli.
Ichki ko'rinish
**Kolizey** (italyancha: *Colosseo*; asl nomi: **Flaviy Amfiteatri**) Italiya poytaxti Rimning markazida joylashgan elliptik amfiteatrdir. Kolizey Rim Imperiyasi paytida (milodiy 72-80-yillarda), imperator Vespasian, keyin esa Tit Flaviy tomonidan qurdirilgan. Rim meʼmorchiligi va muhandisligi namunasi hisoblanadi. Zilzila va qaroqchilik tufayli koʻp qismi buzilib ketgan.

**Kolizey**, Kolossey (lot. colosscus — ulkan) — Qad. Rimdagi meʼmoriy yodgorlik (milodiy 75—80 yillar). Imperator Tit qurdirgan. Keyinchalik Flaviy amfiteatr" nomi bilan mashhur boʻlgan. K.balandligi 57 m, tarhi ellips shaklida (524 m). 4 qatlamli oʻrindiqqa 50 ming tomoshabin joylashgan. Sahna tagida hayvonlar qafasi, omborxona boʻlgan. Imperator oʻrindigʻi sahna bilan teng (balandligi 3,5 m) boʻlgan. 1-qatlamda imperatorning yaqinlari, 2-qatlamda yuqori tabaqali kishilar, 3 va 4 qat-lamda oddiy xalq oʻtirgan. Oʻrindiklar toshdan ishlangan, galereyalarining konstruksiyalari beton va gʻisht bilan mustahkamlangan. K. ning ulugʻvor old tomoni 4 qavatli, har biri 80 ta ravoqlar qatori bilan jozibador ishlangan, pastki qismidan tomoshabinlar kirish va chiqishda foydalanganlar. K. markazidagi sahnada bayram marosimlari, qurbonlik, gladiatorlar jangi, teatr tomoshalari oʻtkazilgan.

Yunonistonda taxminan miloddan avvalgi 300 yilda barpo etilgan Afinadagi Dionis K.iga 20.000, Epidavr K.iga 14000, Delfa K.iga 5000 tomoshabin joylashgan. K.da 8—9 soatda 3 tragediya va 1 satira asari qoʻyilgan.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsda ***Colosseum*** mavzusiga oid fayllar bor. |

* Kolizey haqida
* Kolizeyda virtual tur

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Azotobakterin**, azotogen – tar-kibida mikroorganizmlar (azotobakter) boʻlgan bakterial oʻgʻit; azotobakter at-mosferadagi azotni oʻzlashtirib, uni oʻsimlik oson oʻzlashtira oladigan shak-lga aylantirib beradi. Tuproqli A. (bunda neytral tuproq substrat vazifa-sini oʻtaydi) hamda agarli A. (substrat – agar-agar) farq qilinadi. Tuproqli A. qoʻllaniladigan joyda tayyorlanadi. Buning uchun A. chirindi moddasiga boy boʻlgan tomorqa yoki bogʻ tuprogʻida koʻpaytiriladi. A. maxsus zavod va laboratoriyalarda torfli, chirindili yoki agarli pre-parat holida tayyorlanadi. A. dukkaksiz oʻsimliklarning azotli oziqlanishini yaxshilash uchun madaniylashgan, ney-227tral reaksiyali hamda tarkibida yetarli miqdorda fosfor boʻlgan tuproqqa urugʻlik bilan birga solinadi. 1 ga yerga sarflanadigan urugʻlik normasiga 3–6 kg A. qoʻshiladi (qarang Azot toʻplovchi mikro-organizmlar, Bakterial oʻgʻitlar).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Kolbasa mahsuloti turlari
**Kolbasa mahsulotlari** - bevosita isteʼmol qilishga tayyor oziqovqat mahsulotlari. Goʻsht, yogʻ hamda hayvon va oʻsimliklardan olinadigan yordamchi mahsulotlar qoʻshib tayyorlanadi. Kolbasa mahsulotlariga dudlamalar, pishirilgan (shu jumladan, sosiska va sardelkalar), qiymali, liver, hayvon qonidan tayyorlangan, yarim dudlangan, (pishirilib dudlangan, nam dudlangan) kolbasalar kiradi. Kolbasa mahsulotlari umumiy isteʼmol, davo-parhez va bolalar isteʼmoliga moʻljallangan turlarga boʻlinadi. Kolbasa mahsulotlarining ayrimlari konservalar holida ishlab chiqariladi. Kolbasa mahsulotlari tayyorlashda mol, choʻchqa, oz miqdorda qoʻy, parranda va quyon goʻshti ishlatiladi. Ichiga turli qoʻshimchalar: sut oqsili, un, kraxmal, yormalar, ziravorlar solinadi. Koʻpgina kolbasa mahsulotlari uchun qiyma (qiymalangan goʻshtga yogʻ va turli qoʻshimchalar aralashtiriladi) tayyorlanadi, soʻngra uni qobiqqa tiqib yoki maxsus qoliplarga solib olingan yarim fabrikatlar qovuriladi, qaynatiladi yoki dudlab, soʻng zarurat boʻlganda quritiladi va sovitiladi. Kolbasa mahsulotlarini sovitilgan holda saqlash muddatlari: nam dudlangan kolbasalar — 9 oygacha, pishirib dudlangani — 4 oygacha, yarim dudlangani — 15 sutkagacha, pishirilgani — 2 sutkagacha, liverli — 24 soatgacha.

Oʻzbekistonda turli kolbasa mahsulotlari goʻsht kombinatlari va xususiy korxonalarda ishlab chiqariladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dispach** (inglizcha: *Despatch money*) — dengiz savdosifaoliyatidagi mukofot boʻlib, tomonlarning kelishuvi bilan belgilanuvchi va tashuvchi tomonidan yukni yuklash toʻlanmaydigan muddati tugashidan oldin yukni yuklab boʻlganligi uchun yollangan yuk tashuvchiga toʻlanadigan haq. Bunday kelishuv mavjud boʻlmagan taqdirda, dispach hajmi oddiy toʻlovining birdan ikki miqdori boʻyicha hisoblanadi.

Dispachni hisoblash usullari
----------------------------

Dispachni hisoblashning ikkita asosiy usuli mavjud:

* Dispach vaqti yuk tashish operatsiyalari tugashidan boshlab yuk tashish toʻlanmaydigan muddat tugaguniga qadar kalendar kunlari boʻyicha hisoblanadi;
* Ishlanmagan kunlar barcha tejalgan vaqtdan ayirib tashlanadi. Dispachning hajmi barcha tejalgan ish vaqtiga nisbatan barcha tejalgan ish vaqtiga koʻra kamroq.

Dispach stavkasi qoida boʻyicha demeredj stavkasining yarmini tashkil etadi.

Shu tarzda, tejalgan ish vaqti uchun dipacha toʻlovi kema egasi hisobiga foydaliroq hisoblanadi, chunki yollangan yuk tashuvchilar umumiy tejalgan vaqt formulasi boʻyicha hisoblashni afzal koʻrishadi.

Dispachlar tanker tashish ishlari uchun qoʻllanilmaydi.

Adabiyotlar
-----------

* Кодекс торгового мореплавания Российской Федерации, утверждён Федеральным законом № 81-ФЗ от 30 апреля 1999 (в редакции от 20 декабря 2005).
**Baxtiyoriilar** — Eronning asosan jan.-gʻarbi (Baxtiyoriya)da yashovchi koʻchmanchi va yarim koʻchmanchi qabilalar. Soni I mln. kishi (1992). B. fors tilida soʻzlashadi. Islom diniga eʼtiqod qilishadi. B.da qabila-urugʻchilik tartiblari hanuzgacha saqlangan. B. asosan ikki uyushma (haftlanglar va chahorlanglar) ga boʻlingan. Uyushmalarni ilxonlar, urugʻlarni esa xonlar boshqaradi. B. Eronning eng qad. xalqlaridan boʻlib, markaziy hokimiyatga boʻysunmay, doimo mustaqil hayot kechirib kelgan. B. asosan chorvachilik — qoʻy, echki boqish va qisman dehqonchilik bilan shugʻullanadi. B.ning bir qismi Jan. Erondagi neft sanoatida ishlaydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Dispersnoy analiz** - matematik statistika usullaridan biri; bir necha omillarga bogʻliq tajribalar natijalarini tahlil qilishda, bu omillarning qaysi biri shu tajriba natijasiga qanday taʼsir qilishini aniklash. Bu usulni 1925 yilda ingliz statistik olimi R. Fisher agronomiyaga doyr tajribalar natijalarini urganish uchun taklif qilgan. D. a.ning asosiy masalalaridan biri — tajribada kuzatilgan natijalarning jami normal taqsimotga ega boʻlgan bir xil tasodifiy miqsor qiymatlari toʻplami yoki oʻrtacha qiymatlari turlicha boʻlgan normal taqsimlangan bir necha tasodifiy miqdorlar qiymatlari toʻplami ekanligini aniklashdan iborat. D. a.ning eng sodsa masalasi tajriba natijalariga koʻra bir xil dispersiyaga ega boʻlgan normal taqsimlangan tasodifiy miqdorlar guruhlarining oʻrta qiymatlari tengligi haqidagi statistik gipotezani tekshirish masalasidir. D. a.da shunga oʻxshash masalalarni hal qilishning miqdoriy usullari ishlab chiqilgan. Masalan, agar tajriba oʻtkazish mobaynidagi barcha oʻlchashlar natijasi teng chiksa va tasodifiy xatolar normal taqsimot qoidasiga boʻysunsa, u holda yakuniy natija maxsus (dispersion taqsimot) jadvallari yordamida aniqlanadi. D. a. ayniqsa qishloq xoʻjaligi sohasidagi turli xil ag-ronomik usullarni, yangi navlarni solishtirish bilan bogʻliq boʻlgan tajri-balarning natijalarini tadqiq qilishda, shuningdek, iqtisodiyot, texnika, biologiya va b. sohalarda qoʻllaniladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Toʻsiqli spiral galaktika, NGC 1300 .
**Korotatsiya doirasi** — bu spiral galaktikaning galaktik markazi atrofidagi aylana hisoblanadi. U yerda yulduzlar spiral qoʻllar bilan bir xil tezlikda harakat qiladi. Ushbu doiraning radiusi **korotatsiya radiusi** deb ataladi. Doira ichida yulduzlar tezroq harakat qiladi va tashqarida ular spiral qoʻllarga qaraganda sekinroq harakat qiladi.

Quyosh Somon yoʻlining korotatsion doirasi yaqinida joylashgan.

Qorongʻu materiyaning taʼsiri
-----------------------------

Korotatsiya doirasi galaktikadagi qorongʻu materiyani tekshirish uchun ishlatilishi mumkin. Somon yoʻli kabi toʻsiqli spiral galaktikalarda bardagi yulduzlar spiral qoʻllardagi yulduzlarga qaraganda tezroq aylanadi, chunki ular galaktika markaziga yaqinroqdir. Hisob-kitoblar shuni koʻrsatdiki, etarlicha massiv qorongʻu materiya halolari aylanishni sekinlashtiradi, bu esa korotatsiya radiusini bar uzunligidan 1,4 baravar kattaroq boʻlishiga olib keladi.

Koʻpgina oʻlchovlar shuni koʻrsatdiki, korotatsiya radiusi har doim bar uzunligidan 1,4 baravar kam boʻladi, bu qorongʻu materiya galaktikaning aylanishiga sezilarli taʼsir koʻrsatmaydi degan xulosaga olib keladi.

Biroq, 2017-yilgi tadqiqot shuni koʻrsatdiki, galaktikalarning qoʻllari ilgari oʻylanganidan koʻra sekinroq aylanadi, bu qorongʻu materiya baʼzan korotatsiya radiusi chiziq uzunligidan 1,4 baravar kam boʻlsa ham, galaktikaning aylanishiga taʼsir qilishini anglatadi.

Manbalar
--------

1. ↑  
Mishurov, Yu. N.; Zenin, I. A. (1999). "Yes, the Sun is located near the corotation circle". *Astronomy and Astrophysics* **341**: 81–85.
2. ↑  Dias, Wilton S.; Lepine, J. R. D. (2005). "Direct Determination of the Spiral Pattern Rotation Speed of the Galaxy". *The Astrophysical Journal* **629** (2): 825–831. doi:10.1086/431456.
3. ↑  Debattista, Victor P.; Sellwood, J. A. (2000). "Constraints from dynamical friction on the dark matter content of barred galaxies". *The Astrophysical Journal* **543** (2): 704. doi:10.1086/311118.
4. ↑  Debattista, Victor P.; Sellwood, J. A. (2000). "Constraints from dynamical friction on the dark matter content of barred galaxies". *The Astrophysical Journal* **543** (2): 704. doi:10.1086/311118. Debattista, Victor P.; Sellwood, J. A. (2000). "Constraints from dynamical friction on the dark matter content of barred galaxies". *The Astrophysical Journal*. **543** (2): 704. arXiv:astro-ph/9710039. doi:10.1086/311118.
5. ↑  *Ruscica.* „Ecco come frenano le spirali barrate" (it-IT). *MEDIA INAF* (10-fevral 2017-yil). Qaraldi: 1-yanvar 2020-yil.
6. ↑  Font, J.; Beckman, J. E.; Martínez-Valpuesta, I.; Borlaff, A. S.; James, P. A.; Díaz-García, S.; García-Lorenzo, B.; Camps-Fariña, A. *et al*. (2017-02-02). "Kinematic Clues to Bar Evolution for Galaxies in the Local Universe: Why the Fastest Rotating Bars are Rotating Most Slowly" (en). *The Astrophysical Journal* **835** (2): 279. doi:10.3847/1538-4357/835/2/279. ISSN 1538-4357.
**Displaziya** (due... va yun. plasis — hosil boʻlish, oʻsish) — embriogenez va tugilgandan keyingi davrda aʼzo, toʻqima yoki tana qismlarining notoʻgʻri rivojlanishi. Hoz. vaktda D. xavfli oʻsmalar rivojlanishidan oldin epiteliy hujayralarining tartibsiz oʻzgarishlarini, yaʼni hujayralar va umuman toʻqima kompleksining neoplastik (oʻsma toʻqimalari rivojlanishiga tomon yoʻnalgan oʻsish), normadan tashqari, oʻsma hosil boʻlishiga moyil oʻzgarishini anglatadi. Ilgari D. faqat yassi epiteliy hujayralariga xos oʻzgarish deb hisoblanar edi, hozirga kelib bu jarayonni morfologik jihatdan chuqurroq oʻrganish u boshqa toʻqima hujayralari, mas, prizmatik, ichki sekret bezlari epiteliysi va h. k.ga ham taalluqli ekanligi maʼlum boʻldi. Hujayra va toʻqimalardagi oʻzgarishlarning ogʻirengilligiga koʻra, D.ning 3—4 darajasi tafovut qilinadi. Uning eng ogʻir xili "malignizatsiya" — butun toʻqimani qoplab oladi, hatto oʻsmaning in-vaziyasi bilan tugashi ham mumkin. Displatik oʻzgarishlarning tobora kuchayib, rivojlanib borishi pirovardida oʻsma paydo boʻlishiga olib keladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Korsika quyoni** yoki **Apennin quyoni** yoki **Italiya quyoni** (lotincha: *Lepus corsicanus*) — Italiyaning markaziy va janubiy qismida hamda Sitsiliya va Korsika orollarida yashovchi quyon turi.

Tavsif
------

Korsika quyoni birinchi marta 1898-yilda ingliz zoologi Uilyam Edvard de Uinton tomonidan Korsikadan olingan namunalar yordamida alohida tur sifatida tasvirlangan. Keyinchalik u Yevropa quyonining (L. europaeus) kenja turi sifatida qaralgan yoki ikkalasi ham Cape quyonining (L. capensis) kenja turi sifatida qaralgan. Hozirda u koʻpincha toʻliq tur sifatida koʻrib chiqiladi, chunki u Yevropa quyonlari bilan gibridlanganga oʻxshamaydi, bu yerda ularning diapazoni bir-biriga toʻgʻri keladi va mitoxondriyal DNKni oʻrganish shuni koʻrsatadiki, u soʻnggi muzlik davrida izolyatsiya qilingan boshpanalarda farqlangan alohida naslga tegishli.

Korsika quyoni tashqi koʻrinishida Yevropa quyoniga oʻxshaydi. Orqa qismining rangi jigarrang, qorni kremsimon. Rangi oqdan koʻra koʻproq kul rangga ega. Korsika quyoni Yevropa quyonidan kichikroq, tanasining umumiy uzunligi 44,1–61,2 sm, dumi uzunligi 6,6–11,2 sm, vazni 1,8–3,8 kg. Quloqlari 9-12,6 sm va orqa oyoqlari 11,4-13,5 sm.

Areal va yashash joylari
------------------------

Korsika quyoni makvis butalarida, yaylovlarda, ekin maydonlarida va qumtepalarda yashaydi. Bu tur Etna togʻida dengiz sathidan 2400 m balandlikda joylashgan Sitsiliyada juda keng tarqalgan tur. Italiyada uning diapazoni parchalanib ketgan boʻlib, gʻarbiy qirgʻoqda Toskanagacha, shimolga va sharqda Foggiagacha yetib boradi. Ular taxminan XIV-XVII asrlarda odamlar tomonidan Korsikaga olib kelingan.

Holat
-----

Korsika quyoni soni hozirda kamayib borayotganga oʻxshaydi va u Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqi (IUCN) tomonidan "Zaif tur" deb tasniflanadi. U yashash joylarini yoʻqotish, ov qilish va boshqa quyonlarining populyatsiyalari bilan raqobatlash xavfi ostida. Hozirda ular ov qilishdan himoyalangan, lekin bu tur va yevropa quyoni oʻrtasidagi oʻxshashlik ularni himoya qilishni qiyinlashtiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Полная иллюстрированная энциклопедия. «Млекопитающие» Кн. 2 = The New Encyclopedia of Mammals / под ред. Д. Макдональда. — М.: Омега, 2007. — С. 440. — 3000 экз. — ISBN 978-5-465-01346-8.
2. ↑  Randi, Ettore (2007) *Phylogeography of South European Mammals*. In: Weiss, Steven & Nuno Ferrand (2007) *Phylogeography of Southern European Refugia Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-08-17).*, Springer.
3. ↑  Randi, Ettore (2007) "Phylogeography of South European Mammals", in Weiss, Steven & Nuno Ferrand (2007) *Phylogeography of Southern European Refugia*, Springer.
4. ↑  Aulagnier S.; P. Haffner, A. J. Mitchell-Jones, F. Moutou & J. Zima (2009) *Mammals of Europe, North Africa and the Middle East*, A&C Black, London.
5. ↑  Randi, E.; Riga, F. (2019). "*Lepus corsicanus*". *IUCN Red List of Threatened Species*. **2019**: e.T41305A2952954. doi:10.2305/IUCN.UK.2019-2.RLTS.T41305A2952954.en. Retrieved 18 November 2021.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Gnus (maʼnolari).

**Gnus** (rus— chaqadigan hasharotlar) — qon soʻruvchi ikki qanotli hasharotlarning umumiy nomi; chivinlar, zaxkash chivinlar, iskabtoparlar, bukri pashshalar, qashqa pashshalar, soʻnalar kiradi. G.ning yashash sharoitiga qarab turlariningtarkibi oʻzgarib turadi. Yer sharining togʻ choʻqqilari va Arktikadan tashqari hamma joyida tarqalgan. G. botqokliklar, hayvon chiqindilari, kemiruvchilar ini va b. zax joylarga tuxum qoʻyadi. Odam va hayvonlarga turli yuqumli kasalliklar (bezgak, teri yarasi, yapon ensefalita, tulyayeremiya, kuydirgi, onxotserkoz)ni yuqtiradi. G. qon soʻrganida odam va hayvonlarga tinchlik bermaydi, hayvonlarning mahsuldorligi kamayadi. Saqlanish choralari: G. tarqalgan joylarda yuz va tananing ochiq joylariga niqob tutib olinadi, badanga di.metilftolat, repudin, dietil-toluamid kabi repellentlar suriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vyetnam toshbaqasi** [ *manba aniqlanmagan 2109 kun* ] ( lotincha: *Mauremys annamensis* ) - Osiyo chuchuk suv oilasiga kiruvchi (Geoemydidae) suvda yashovchi ( *Mauremys* ) jinsidan toshbaqalar turi.

Tavsif
------

Karapasning umumiy uzunligi 17-29 sm, vazni 1-2 kg ga yetadi. O'rta kattalikdagi bosh, yuqori jag'ning uchi biroz siqilgan, karapas tekis yoki biroz qavariq, noaniq karina bilan. Plastron yirik, biroq harakatlanuvchi bo'g'insiz. Oyoq-qo'llari kuchli, yirik tosh qalqonlari bilan zirxlangan. Erkaklarning dumi urg'ochilarga qaraganda uzunroq. Ularda ham botiq plastrona bor.

Vyetnamning asosan markaziy qismlarida yashaydi: Phak Son va Fai Fao tumanlari.

Hayot tarzi
-----------

U pasttekislik botqoqlarini, ko'lmaklarni, kichik ko'llarni, tinch daryolarni yaxshi ko'radi, avzal ko'radi. Ular hasharotlar, qurtlar va suv o'simliklari bilan oziqlanadi.

Urgʻochisi 1 tadan 14 tagacha tuxum qoʻyadi. Homiladorlik muddati 80 dan 90 kungacha davom etadi.

Ushbu tur noqonuniy ov tufayli tabiatdan deyarli yo'q bo'lib ketgan bo'lib, qizil kitobga kiritilgan turlardan hisoblanadi.

Izohlar
-------

* Meyer, E. 2004 yil. Das Internationale Zentrum für Schildkrötenschutz (IZS) Leben tomonidan to'liq. *Elafe* **12** (2): 60-64.
* Iverson, JB & McCord, W. P. 1994 yil. Mauremys (Bataguridae, Testudines) jinsining Sharqiy Osiyo toshbaqalarining o'zgarishi. *Herpetologiya jurnali* **28** (2): 178-187.
**Vradiivka (**ukraincha: *Врадіївка*, ruscha: *Врадиевка*) — Ukrainaning Nikolay viloyati Pervomaysk tumanidagi shahar tipidagi aholi punkti. 1964-yilgacha aholi punkti **Velyka Vradiivka** deb atalgan. 2021-yil hisobiga ko`ra aholisining soni 8,157 nafarni tashkil qiladi. Vradiivka Janubiy Bug'un o'ng irmog'i Kodimaning o'ng qirg'og'idan o`ri olgan.

Tarixi
------

Xassidik olim Arye Leib Schochet IXX-asrda Vradiivkada ravvin bo'ldi. 1920-yillarda tumanning hozirgi hududi Odessa gubernatorligiga tegishli bo`lgan. 1923-yilda Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasida aholi punkti tugatilib, gubernatorliklar okruglarga bo'lingan. 1923-yilda ma'muriy markazi Vradiivkada bo'lgan Velika Vradiivka tumani tashkil etildi. U Pervomaysk Okruhaga tegishli bo`lgan. 1925-yilda gubernatorliklar tugatilib, okruhalar bevosita Ukraina SSRga bo'ysundirildi. 1930-yilda okruhalar tugatildi va 1932-yil 27-fevralda Odessa viloyati tashkil etilgan. Velyka Vradiivka Odessa viloyati tarkibiga kiritildi. 1954-yil fevral oyida Velyka Vradiivka tumani Nikolaev viloyatiga ko'chirildi. 1963-yil yanvar oyida Xrushchyovning muvaffaqiyatsiz ma'muriy islohoti paytida Velyka Vradiivka tumani tugatilib, Kryve Ozero tumaniga birlashtirildi. 1964-yilda Velyka Vradiivka Vradiivka deb o'zgartirildi. 1966-yil 8-dekabrda ilgari Kryve-Ozero tumaniga tegishli bo'lgan yerlarda ma'muriy markazi Vradiivka bo'lgan Vradiivka tumani tashkil etildi. 1967-yilda Vradiivkaga shahar tipidagi aholi punkti maqomi berilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Украиньска РСР - Адмiнiстративно-терiториальний подiл на 1 вересня 1946 року* (ukraincha). Kiev: Ukrainian Soviet Encyclopedia, 1979.
2. ↑  „Районы Николаевской области" (ruscha).  Николаевская область. Электронная историческая энциклопедия. 12-yanvar 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-mart 2016-yil.
Zodiak halqasida Aion va toʻrt fasl timsoli qurshovidagi Tellus (Geya), yunon-rim mozaykasi, miloddan avvalgi 3-asr, Gliptoteka (Myunxen) (W504)
**Aion** (qadimgi yunoncha: *Αἰών* „hayot vaqti", „avlod") — qadimgi yunon mifologiyasi va teokosmogoniyasida xudo, butun vaqtning timsoli (baʼzan "abadiylik "deb tarjima qilinadi). Eronliklarning Zurvon haqidagi gʻoyalari bilan bogʻliq. Rim mifologiyasida Aion Eternitasga toʻgʻri keladi.

Aion Musayga bagʻishlangan orfik madhiyada eslatib oʻtilgan (28-v.). Epimenidesning bahsli boʻlagiga koʻra, bu Dioskuriylardan birining nomi, ikkinchi Dioskur esa Fusis ayolidir. Kronosning jinsiy olatni bilan aniqlangan. Tasvir Heraklitda (fr.93 Markovich) topilgan, u uni „taxtda oʻynayotgan bola" deb ataydi. Nonna tomonidan qayta-qayta eslatib oʻtilgan.

Rim imperiyasi davrida Aeonning ikonografiyasi shakllanadi: bu sherning boshi bilan kuchli chol, uning tanasini ilon oʻrab olgan.

Gnostisizmda eonlar muhim tushunchalardan biridir. Xristian esxatologik kontseptsiyasida aion **olam** tushunchasiga mos keladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Mifi narodov mira. M. 1991-92. V 2 t. T.2. S. 663
2. ↑  *Parker B.* The Serpent The Eagle The Lion & The Disk, p. 6
3. ↑  Epimenid, fr. V26 Dils-Krans sporniy = Ioann Lid. O mesyatsax IV 17
4. ↑   Ioann Lid. O mesyatsax IV 64 // Losev A. F. Mifologiya grekov i rimlyan. M. 1996. S. 791
5. ↑   Nonn. Deyaniya Dionisa III 260 i dr.
**Visokovskiy qal’asi** — XVII-XVIII asrlarda Brest viloyati Kamenetsk tumani Visokovskiy shahrida mavjud boʻlgan qal’a.

Tarixi
------

Qal’a XVII-asrning o‘rtalarida, ehtimol Vitebsk voyevodasi (askarlar bjshligʻi) Pavel Sanega davrida qurilgan.

Pulva daryosining yuqori o‘ng qirg‘og‘ida bastionli tuproq istehkomlar qurilgan. Qal’a har tomondan suv bilan o‘ralgan edi. Darvoza joylashgan shimoli-sharq tomonda keng hovuz bor edi. Uning ustigan koʻtarma ko‘prik tashlangan boʻlib, tuproq devor orasiga joylashgan uchta darvozali 2 qavatli g‘ishtli minoraga olib boragi. U yerda qo‘riqxona, qurol-yarog‘ va ko‘prikni ko‘tarish mexanizmi joylashgan. Darvozalarning o‘ng va chap tomonida ikkita kuchli bastion va ikkita kurant boʻlgan edi. Shimol va g‘arb tomonlarda kichik bastionlar ham bor edi. Katta qal’a detinetsda yog‘och saroy va xizmat xonalari boʻlgan.

1654-1667 yillardagi Rossiya-Polsha urushi va Shimoliy urush vaqtida qal’a jiddiy shikastlangan, ammo keyinchalik qayta tiklangan.

Hozirgi holati
--------------

Qal’aning tuproq uyumlari va uning darvozalari xarobalari bizning davrimizga qadar saqlanib qolgan. Visokovskiy qal’asi istehkomlarining arxeologik tadqiqotlari 1977-yilda M. A Tkachev rahbarligida o‘tkazilgan.

Adabiyot
--------

* Ткачоў М. А. Высокаўскі замак // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) i інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — Т. 2 : Беліцк-Гімн. — С. 374. — 537 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. (белор.)
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Gnu (maʼnolari).

**Gnu** (lotincha: *Connochaetes*) — kuvushoxlilar oilasi urugʻi. Tanasining uz. 170—240 sm, yagʻrinidan bal. 90—145 sm. Shoxlari (uz. 85 sm gacha) yaxshi rivojlangan. Tanasining oldingi qismida yunglari uzun, yeli bor. 2 turi Janubiy va Jan.-Sharqiy Afrikada oʻt va butali dashtlarda tarqalgan. Kichik guruh boʻlib oʻtlab yuradi. 1, baʼzan 2 bola tugʻadi. Soni juda kamayib ketgan, asosan milliy bogʻlarda uchraydi. Afrika okdum G.si (C.gnou) hozir faqat tutqinlikda saqlanib qolgan. Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nagʻma**, nagʻam (arab. — kuy) — 1) Sharq musiqa ilmida musiqa tovushi; ton. Muayyan balandlikda sadolanib turishi bilan tabiatdagi boshqa tovushlardan farq qiladi. Sharqolimlari N.ni 2 xil turga boʻlishgan: qavliy (inson tomogʻidan chiqadigan) N. va feʼliy (musiqa cholgʻularidan hosil qilinadigan) N. Kuy, qoʻshiq va ashulalar ritm bilan N.lar uyushmasidan tarkib topadi. N.lar qoʻshilishidan boʻʼd, jins, jam, maqom pardalari va, nihoyat, yaxlit kuy — musiqa asarlari hosil etiladi. Oʻrta asr musiqa risolalarida yozilishicha, to-vushlar bir-biri bilan maqsadga muvofiq ravishda maʼlum vaqt oraligʻida koʻshilgandagina N. deb hisoblanadi. Oʻtmishda N.lar yunoncha va arabcha iboralar bilan ifodalangan. Arabcha atamalari asomiy nagʻamot ("Asmoʼ unnagʻam") deyilgan; 2) ohang, kuy. N. soʻziga ayrim qoʻshimcha soʻzlar bogʻlanib, turli musiqa iboralari hosil etiladi. Masalan, H. boshi — doston va boshqa koʻp qismli asarlarning cholgʻu muqadsimasi, oʻtmishda saroy musiqachilarining boshligʻi; N.gar, N. zan, N. chi yoki N. navoz — sozanda; N.i Orazi Navo Shashmaqom Navo maqomining cholgʻu qismlaridan biri; N. kor yoki N. soz — bastakor; N. pardoz yoki N. capo — sozanda, xonanda. Xorazmda garmon cholgʻusi N. deb ham ataladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Melissa Fletcher** (1992-yil 28-yanvarda tugʻilgan) — sobiq professional futbolchi, Uels terma jamoasi va FA WSL klubi "Reding "uchun hujumchi sifatida oʻynagan. U „Reding"ga yosh futbolchi sifatida qoʻshilgan va 16 yoshida asosiy jamoaga oʻtgan. U 2018-yilda jarohat tufayli futbolni tark etishdan oldin klubda oʻn yil oʻtkazgan.

Yoshlik yillari
---------------

Fletcher Braknelda oʻsgan va yetti yil davomida Garth Hill kollejida oʻqigan.

Klubdagi faoliyati
------------------

Fletcher mahalliy oʻgʻil bolalar jamoasi Bracknell Cavaliers uchun futbol oʻynay boshlagan. Sakkiz yoshida u Ridingdagi yoshlar akademiyasiga qoʻshilgan va bir vaqtning oʻzida ikki tomon uchun oʻynagan va 12 yoshida oʻgʻil bolalar va qizlar aralash jamoalardagi yosh cheklovlari tufayli Cavaliersni tark etishga majbur boʻlgan. U 16 yoshida „Reding" jamoasining asosiy tarkibiga qoʻshilagan.

U 2016-yilda jamoaga FA Ayollar Superligasiga chiqishga yordam berdi va birinchi mavsumida oliy ligada oʻn ikki marta maydonga tushdi. 2017-yilning yanvar oyida Fletcher klub bilan oʻzining birinchi toʻliq professional shartnomasini imzoladi. Fletcher 2018- yilning iyul oyida toʻpigʻidan olgan jarohati tufayli ikkita jarrohlik amaliyotini oʻtkazganidan soʻng, uning toʻpigʻi „boshqa futbol oʻynashga dosh bermasligini" aytib, futboldan ketgan.

Xalqaro faoliyati
-----------------

Fletcher Angliyada tugʻilgan boʻlsa-da, Uelsni xalqaro miqyosda himoya qilgan. U Avstriyada boʻlib oʻtadigan Uelsning UEFA Ayollar oʻrtasidagi Yevro-2017 saralash bosqichidagi birinchi oʻyiniga tanlangan va Sankt-Poltenda 3:0 hisobidagi magʻlubiyat bilan debyutini boshlagan.

Shaxsiy hayot
-------------

Fletcher, shuningdek, malakali hisobchi va ilgari Ernst & Young kompaniyasida futbolchilik faoliyati bilan bir qatorda yarim kunlik hisobchilikda ishlagan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Reading women: Melissa Fletcher and Harriet Scott sign new deals".  BBC Sport (13-yanvar 2016-yil). Qaraldi: 7-fevral 2016-yil.
2. ↑  „Wales Women's Senior Squad Announced".  Football Association of Wales (19-fevral 2015-yil). Qaraldi: 7-fevral 2016-yil.
3. ↑  „Superb Ward hat trick seals first win for Wales Women in European campaign".  Pembrokeshire Sport. Qaraldi: 7-fevral 2016-yil.
4. ↑  *Stone.* „Ward hat-trick boosts Wales".  Pembrokeshire Herald (26-noyabr 2015-yil). Qaraldi: 7-fevral 2016-yil.
5. ↑  *Perrin, Isabella*. „Bracknell students scoop top prizes from Melissa Fletcher at Garth Hill College's 'Celebration of Success' evening". *Bracknell News* (29-noyabr 2018-yil). Qaraldi: 8-iyul 2019-yil.
6. ↑  *Coleman, Tom*. „The women at the heart of an incredible Welsh football tale unfolding right now – and the fascinating stories behind them". *WalesOnline*. Media Wales (5-aprel 2018-yil). Qaraldi: 7-iyul 2019-yil.
7. 1 2  *Canning, Tom*. „Melissa Fletcher turns 'pro' with new Reading Women FC deal". *footballinbracknell.co.uk* (23-yanvar 2017-yil). Qaraldi: 8-iyul 2019-yil.
8. ↑  „Melissa Fletcher: Wales & Reading forward announces retirement". BBC Sport (7-iyul 2018-yil). Qaraldi: 8-iyul 2019-yil.
9. ↑  „Austria 3 - 0 Wales".  UEFA (22-sentabr 2015-yil). Qaraldi: 24-sentabr 2015-yil.
**Naila Adelshina Kamolova** (1951.22.9, Kogon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1955). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1973). 1973-yildan Buxoro shahridagi 21-maktabda, 1976-yildan 23-maktabda jismoniy tarbiya oʻqituvchisi. Kamolova olib borayotgan jismoniy tarbiya darslari oʻzining noanʼanaviyligi, mazmun jihatdan boyligi bilan oʻquvchilar diqqatini jalb etadi. Uning tashabbusi bilan milliy sport turlari, gimnastika boʻyicha mashqlar, sport musobaqalari, spartakiadalar nizomlari, sayyohlik yoʻnalishlari ishlab chiqilgan. Murabbiy sifatida sogʻligi zaif bolalar uchun reabilitatsiya guruhi tashkil etib, ularning sogʻligini tiklash uchun oʻzi ishlab chiqqan mashqlar majmuidan unumli foydalanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Melitopol** (ukraincha: *Мелітополь*) — Ukrainaning Zaporojye viloyatidagi shahar (1841-yildan). Molochna daryosi boʻyida. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 178,1 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Mashinasozlik yetakchi oʻrinda. Yirik korxonalari: motor ("Zaporojets" va "Volin" yengil avtomobillari uchun kuch agregatlari ishlab chiqariladi), sovitkichlar, traktor gidroagregatlari, oziq-ovqat mashinasozligi, kompressor zavodlari. Oziq-ovqat (goʻsht kombinati, sut, konserva, moy ekstraksiya zavodlari), yengil (tikuvchilik, trikotaj fabrikalari) sanoatlari rivojlangan. Pedagogika va qishloq xoʻjaligi mexanizatsiyalash institutlari, 2 texnikum, 2 oliy bilim yurti, oʻlkashunoslik muzeyi bor. Melitopolga 1784-yilda asos solingan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yogʻochni bukish** - yaxlit yoki qatlamqatlam (yelimlab yopishtirilgan) yogʻoch zagotovkalarni egib, shu holicha mustahkamlash; yogʻochning plastiklik (qayshqoqlik) xossasiga asoslanadi. Yogʻochning plastikligi qanchalik yuqori boʻlsa, shunchalik yaxshi bukiladi. Bukishda zagotovkaning qabariq tomoni choʻziladi, botiq tomoni qisiladi. Issiklayin va sovuqlayin bukish usullari bor. Issiqlayin bukish usuli yaxlit va yelimlab yopishtiriladigan koʻp qatlamli zagotovkalardan bukik detallar olishda qoʻl keladi. Yogʻoch zagotovka 80—120° gacha qizdirilganda plastikligi keskin oshadi. Issiqlayin bukishda yogʻoch bugʻda yoki qaynayotgan suvda tutib turiladi (yumshatiladi). Yumshatilgan zagotovka andaza boʻyicha bukiladi, qisish qurilmasida mahkamlanadi va 10—15% namlikkacha quritilib, keyin sovitiladi. Sovuqlayin bukish usuli tabiiy bukuluvchan yogʻochdan koʻp qatlamli yelimlangan detallar olishda qoʻllaniladi. Zarur shakl va kesimdagi detallar olish uchun yetarli miqdorda yelim surkalgan quruq yogʻoch plastinkalar (taxta, shpon yoki faner) press qolipga paket koʻrinishida taxlanadi hamda yelim qotgunga qadar tutib turiladi. Sovuqlayin bukish usulida olingan detallarning shakli issiklayin bukish usulida olingan detallarga nisbatan turgʻun boʻladi. Yo. b. usullari vagonsozlik, kemasozlik, mebelsozlik va b.da keng qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Nahidə Babaşlı** — ozarbayjon-turk millatiga mansub ozarbayjonlik qoʻshiqchi, musiqalar matni muallifi, internet yulduzi.

U oʻz qoʻshiqlarini Ozarbayjon va Turkiya internet tarmoqlarida joylashtirganidan soʻng, tinglovchilar tomonidan yoqtirish (like) va izohlar (comment) qabul qilib oldi. Yuklagan qoʻshiqlari orasida „*Anlasana*", „*Ayriliq*", „*Kandine iyi bak*", „*Gozlerimi kapatsam*" va „*Ses yuksak kaliti*" kabi musiqalari ham boʻlgan.

Nahidə 2018-yilda Murat Goyebakan tomonidan yozilgan „Ay yuzlum" qoʻshigʻini kuylab, klipini YouTubega joylaydi.

Hayoti
------

U 1996-yil 22-sentyabrda Ozarbayjonning Boku shahrida 3 farzandli oilada dunyoga keladi.

Oliy maʼlumotli boʻlish maqsadida Boku davlat universitetining fizika fakultetiga oʻqishga kirgan. Musiqachi boʻlish niyatida boʻlgan boʻlajak xonanda, muvaffaqiyatsizliklarga qaramasdan, bu yoʻldan qaytmaydi. U bu haqida shunday deydi: 
 *"Universitetdagi birinchi o'quv yilim davomida ozarbayjon tili o'qituvchisi janob Anar mening ovozim chiroyliligini aytgan. U meni majlislar zalining rahbari Janob Bayram bilan tanishtirib, meni o'z nazoratiga olib, sahnaga chiqishimga ruxsat berishini so'ragan. Janob Bayram meni o'zining xor jamoasiga taklif qilgan,lekin men bundan foydali tajriba olomadim. keyin u meni mug'om qoshiqchisi bolishga yozdirmoqchi boldi,ammo men mug'omga ham qiziqmasdim. Men xorni tark etganimdan keyin, universitetdagi yaxshi o'zlashtirolmayotgan fanlarimga butun e'tiborimni qaratishga harakat qildim.Babaşlı, keyinchalik, otasining yordami bilan oʻz musiqalarini radiolarda ijro eta boshladi. U tez-tez qoʻshiq aytish bilan shugʻullanadi va xabarlarga koʻra, xalqaro musiqa tanlovlarida Ozarbayjon nomidan qatnashishga intiladi.*

Manbalar
--------

1. ↑  *61saat.com.* „NAHİDE BABAŞLI KİMDİR, KAÇ YAŞINDA NASIL ÜNLÜ OLDU?" (tr). *61saat*. Qaraldi: 16-may 2021-yil.
2. ↑  „Nahidə Babaşlı kimdir? | Kimdeyir" (tr) (13-oktabr 2018-yil). Qaraldi: 16-may 2021-yil.
3. ↑  *admin* „Nahidə Babaşlı: "Atam heç vaxt oxumağıma qarşı çıxmayıb" - VİDEO" (az). *Zərdab.com* (12-yanvar 2019-yil). Qaraldi: 16-may 2021-yil.
4. ↑  „Nahidə Babaşlı: "Atam heç vaxt oxumağıma qarşı çıxmayıb" - VİDEO" (az). *Zərdab.com* (12-yanvar 2019-yil).