**Rossiya madaniyati** — bu Rossiya xalqlari va millatlarining madaniyati; maʼnaviy qadriyatlarni oʻz ichiga oladi.

 O. Kiprenskiy. „A. S. Pushkin portreti" (1827)

Rossiya madaniyati tarixi
-------------------------

### Qadimgi Rossiya

Qadimgi Rossiya madaniyati quyidagi xususiyatlar bilan ajralib turadi:

* Oldingi avlodlar tajribasi, anʼanalar muhim rol oʻynadi.
* Tabiiy xoʻjalik sharoitida iqtisodiy manfaatlarning yoʻqligi tufayli yuzaga kelgan rus yerlarining mahalliyligi, izolyatsiyasi, tarqoqligi.
* Dinning kuchli taʼsiri.

### XIII-XVII asrlarda Rossiya madaniyati

Oʻsha davrda Rossiyada madaniy rivojlanishning asosiy xususiyatlari:

* Rus xalqining oʻzini oʻzi identifikatsiya qilish zarurati va buning natijasida alohida knyazliklar oʻrtasidagi tafovutlarning yoʻqolishi va umumiy rus madaniyatining shakllanishi.
* Pravoslav cherkovining rus davlatining madaniy va siyosiy anʼanalarining homiysi sifatida yuksalishi. Dualizmning oxiri.
* Rossiyaning nafaqat musulmonlardan, balki katolik davlatlaridan ham oʻzini oʻzi izolyatsiya qilish.

### SSSR

Rossiya madaniyati — bu Sovet Ittifoqi hududida yashovchi mamlakatlar va millatlarning yigʻindisi.

### Rus imperiyasi

Rossiya imperiyasi tarixiy sharoitlarga koʻra, oʻzining mavjudligi davomida Gʻarbiy Yevropa madaniyati va urf-odatlarining koʻplab elementlarini oʻz xohishi bilan oʻzlashtirgan. Va natijada, „gʻarbiy" kuzatuvchining tushunishida, Rossiyaning katta aholisining madaniy darajasi yuqori emas edi. Biroq, yetakchi rus arboblarining jahon madaniyatiga qoʻshgan hissasini ortiqcha baholab boʻlmaydi.

Teatr sanʼati, kinematografiya va tasviriy sanʼat jadal rivojlandi. Muayyan davrlarda milliy madaniyatlarning rivojlanishi ragʻbatlantirildi.

### Zamonaviy tarix

Britaniyalik sotsiologiya professori Hilari Pilkington 2007-yilda taʼkidlaganidek: "Rossiyani turli xil madaniy anʼanalardan tashkil topgan, „gibrid" emas, balki koʻplab madaniyatlar asosida yaratilgan oʻziga xos bir jamiyat deb hisoblash tendensiyasi mavjud".

Rossiyada zamonaviy madaniyat tarixi Rossiya imperiyasi madaniyati elementlarini qayta tiklash va uning SSSR madaniy merosiga integratsiyalashuvi bilan bogʻliq. Rossiya faol ravishda cherkovlar va diniy urf-odatlarni tiklamoqda, homiylik instituti qayta tiklanmoqda. Bundan tashqari, Gʻarb va Sharq sivilizatsiyalariga xos boʻlgan qadriyatlar SSSRning mavjud madaniyatiga kiradi, masalan, Gʻarbning mashhur madaniyati yoki choy marosimlari va Sharq mamlakatlari oshxonasi anʼanalari kiritiladi. Koʻplab tematik festivallar, koʻrgazmalar va tadbirlar mavjud. 2012-yilda Rossiya shaharlari aholisining 77 foizi shaharlarda yetarli darajada madaniy muassasalar (teatrlar, kinoteatrlar, galereyalar, kutubxonalar) mavjudligiga toʻliq yoki asosan rozi boʻlishdi.

### Rossiya xalqlarining madaniyati

Rossiya Federatsiyasi koʻp millatli davlat hisoblanadi. Rossiya Federatsiyasida, aholining 80% dan ortigʻini tashkil etuvchi ruslardan tashqari, 180 ga yaqin boshqa xalqlar ham mavjud. Eng sezilarli taʼsir rus tiliga asoslangan madaniyat tomonidan amalga oshirildi, ammo boshqa xalqlarning madaniy merosi ham butun Rossiya madaniyatining rivojlanishida muhim rol oʻynaydi. Bu xalqlar oʻrtasida tinchlik hukmrondir.

Til
---

Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi respublikalar oʻz davlat tillarini oʻrnatish huquqiga ega va, qoida tariqasida, ushbu huquqdan foydalanadilar: masalan, qorachay-Cherkes Respublikasi, rus, abaz, qorachay, noʻgʻay va cherkes tillaridan tashqari davlat tili maqomiga ega.

Rossiyada eng keng tarqalgan til rus tilidir. Shuningdek, u Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasining 68-moddasiga muvofiq Rossiya Federatsiyasining davlat tili hisoblanadi. Biroq, Rossiya Federatsiyasida yana sakkiz tilda soʻzlashuvchilar soni bir million kishidan oshadi.

Kirill — bu yozuv tizimi va eski slavyan kirilliga asoslangan til uchun alifbo. Eski cherkov slavyan kirill alifbosi (alifbo va yozuv tizimi), oʻz navbatida, yunon alifbosiga asoslangan.

Koʻpgina mintaqalarda mahalliy tillarni saqlash va rivojlantirishga qaratilgan saʼy-harakatlarga qaramay, Rossiyada Sovet davrida paydo boʻlgan til oʻzgarishi tendentsiyasi saqlanib qolmoqda, rus tili rus boʻlmagan fuqarolarning ona tiliga aylanganda, ona tilini yuzaki bilish etnik xususiyat belgisidan boshqa narsa boʻlmaydi.

Rus tili Sharqiy slavyan tillaridan biridir. Bu dunyodagi eng katta tillardan biri, shu jumladan slavyan tillarining eng keng tarqalgani. Rus tili ukrain va belarus tillari bilan birga eski rus tilidan kelib chiqqan.

28 ta slavyan tilidan 11 tasining alifbosi kirill alifbosiga, shuningdek, ilgari yozilmagan yoki boshqa yozuv tizimlariga ega boʻlgan va 1930-yillarning oxirida kirill alifbosiga oʻtkazilgan 101 ta slavyan boʻlmagan tillarga asoslangan.

Rus adabiyoti
-------------

18-asrgacha Rossiyada dunyoviy adabiyot deyarli mavjud emas edi. Qadimgi rus adabiyotining diniy yoki annalistik xarakterdagi bir nechta yodgorliklari — „Povest vremennix let", „Slovo o Polku Igoreve", „Moleniye Danila Zatochnika", „Zadonshchina", „Jitiye Aleksandra Nevskogo". Ushbu asarlarning mualliflari hozircha nomaʼlum. Oʻsha davr xalq amaliy sanʼati doston, ertakning oʻziga xos janri bilan ifodalanadi.

Dunyoviy adabiyot Rossiyada faqat 17-asrda paydo boʻlgan. Ushbu turdagi birinchi mashhur asar „Jitiye prototopa Avvakuma" (nomiga qaramay, uni diniy asar deb atash mumkin emas, chunki uni Avvakumning oʻzi yozgan, kanonik hayot avliyo vafotidan keyin yozilgan).

18-asrda Rossiyada dunyoviy yozuvchilar va shoirlar jamoasi paydo boʻldi. Ular orasida shoirlar Vasiliy Trediakovskiy, Antiox Kantemir, Gavriil Derjavin, Mixail Lomonosov; yozuvchilar Nikolay Karamzin, Aleksandr Radishchev; dramaturglar Aleksandr Sumarokov va Denis Fonvizin. Oʻsha davrda adabiyotning badiiy uslubi klassitsizm boʻlgan.

Rus adabiyoti nafaqat estetik, axloqiy va maʼnaviy qadriyatlar va gʻoyalarni aks ettiradi; Yetakchi rus mutafakkirlarining fikricha, adabiyot ham Rossiya falsafasi hisoblanadi.

 I. I. Reymers, *Vasiliy Andreevich Jukovskiyning portreti* (1837). Ermitaj
### Sheʼriyat

Rossiyaning eng mashhur shoirlari orasida:

* Vasiliy Andreevich Jukovskiy (1783—1852)
* Aleksandr Sergeyevich Pushkin (1799—1837)
* Mixail Yurievich Lermontov (1814—1841)
* Aleksandr Aleksandrovich Blok (1880—1921)
* Sergey Aleksandrovich Yesenin (1895—1925)
* Anna Axmatova (1889—1966)
* Vladimir Mayakovskiy (1893—1930)

va boshqalar.

### Proza

 F. M. Dostoevskiy 1872-yil
Rossiyaning eng mashhur yozuvchilari orasida:

* Nikolay Vasilyevich Gogol (1809—1852)
* Ivan Sergeevich Turgenev (1818—1883)
* Lev Nikolaevich Tolstoy (1828—1910)
* Fyodor Mixaylovich Dostoevskiy (1821—1881)
* Anton Pavlovich Chexov (1860—1904)
* Ivan Alekseevich Bunin (1870—1953)
* Vladimir Vladimirovich Nabokov (1899—1977)

va boshqalar.

Rossiya sanʼati
---------------

#### Ikonografiya

Rus piktogrammalari shunchaki taqlid emas, balki oʻziga xos uslubga ega edi va Andrey Rublev kabi ustalar ikona chizish darajasini yangi choʻqqilarga koʻtardilar.

Rus piktogrammasi Vizantiya ustalarining anʼanalarini meros qilib oldi. Shu bilan birga, Rossiyada oʻz anʼanalari tugʻildi. Eng keng qamrovli piktogramma toʻplami Tretyakov galereyasida.

#### Rasm

 *V. M. Vasnetsov*. "Bahodirlar ". Maslo '. 1881—1898-yillar.
Birinchi realistik portretlar Rossiyada 17-asrda paydo boʻlgan va 18-asr oʻrtalari — 18-asr oxirida Rossiyada Levitskiy va Borovikovskiy kabi yirik rassomlar paydo boʻlgan. Oʻsha paytdan beri rus rasmi global tendensiyalarni kuzatib bordi. 19-asrning birinchi yarmining taniqli rassomlari: Kiprenskiy, Bryullov, Ivanov („Masihning odamlarga koʻrinishi")lardir.

19-asrning 2-yarmida realistik rangtasvir rivojlandi. Vasnetsov, Kramskoy, Shishkin, Kuinji, Surikov, Repin, Savrasov kabi buyuk rassomlarni oʻz ichiga olgan Rossiya rassomlarining „Sayyor sanʼat koʻrgazmalari uyushmasi" („Sayyorlar") ijodiy uyushmasi tashkil etildi.

19-20-asrlar boʻyida „Sanʼat dunyosi" uyushmasi faoliyat koʻrsatgan. Uning aʼzolari yoki harakatga yaqin rassomlar Mixail Aleksandrovich Vrubel, Kuzma Sergeevich Petrov-Vodkin, Nikolay Konstantinovich Rerich, Isaak Ilyich Levitan edi.

#### Rus avangard

 *K. S. Malevich*. Suprematizm (1916)
19-asr oxiri — 20-asr boshlarida Rossiya avangard sanʼati markazlaridan biriga aylandi. Avangardning taniqli vakillari: Vasiliy Kandinskiy, Kazimir Malevich, Mark Chagall, Pavel Filonov. Rus avangardlari uchun odatiy hol bu hozirgi voqelik momentiga mos keladigan yangi sanʼatning eski shakllarini rad etish edi. Rassomlar tafakkurining rivojlanishidagi shunga oʻxshash yoʻnalish Yevropaning barcha boshqa mamlakatlarida ham mavjud edi, Amerika sanʼati esa oʻz rivojlanishida orqada edi. Oʻsha yillarda Pyotr I davridan beri birinchi marta Rossiya tasviriy sanʼati bilan Yevropa mamlakatlari tasviriy sanʼati oʻrtasida aniq bogʻliqlik mavjud edi. 30-yillarda sotsialistik realizm uslubining taʼsiri kuchayishi bilan bu aloqa uzildi. Koʻpgina tadqiqotchilar rus avangardining kelib chiqishini inqilob bilan emas, balki oʻsha davrdagi sanoat rivoji bilan bogʻlashadi.

#### Sotsialistik realizm

Sotsialistik realizm vakillari V. VA. Muxina, A. Deyneka, I. Brodskiy, E. P. Antipova, B. E. Efimov Sotsialistik realizm janridagi asarlar „inqilobiy taraqqiyotida jadal oʻzgarib borayotgan" davr voqealarining koʻrsatilishi bilan ajralib turadi. Usulning gʻoyaviy mazmunini 19—20-asrlarning ikkinchi yarmida dialektik materialistik falsafa va marksizmning kommunistik gʻoyalari (marksistik estetika) belgilab berdi. Usul badiiy faoliyatning barcha sohalarini (adabiyot, dramaturgiya, kino, rassomlik, haykaltaroshlik, musiqa va arxitektura) qamrab oldi.

Sotsialistik realizm 1930-yillardan boshlab Sovet Ittifoqi sanʼatida qoʻllanilgan asosiy badiiy uslubdir; davlat senzurasi tomonidan ruxsat etilgan, tavsiya etilgan yoki joriy qilingan (mamlakat taraqqiyotining turli davrlarida) va shuning uchun mafkura va tashviqot bilan chambarchas bogʻliq edi. U 1932-yildan adabiyot va sanʼatdagi partiya organlari tomonidan rasman tasdiqlangan. Bunga parallel ravishda SSSRning norasmiy sanʼati mavjud edi.

### Musiqasi

#### Klassik musiqa, opera va balet

Rus musiqasida jahonga mashhur klassik asarlar, jumladan, mashhur simfoniyalar, kontsertlar, baletlar („Oqqush koʻli", „Şelkunçik", „Bahor marosimi"), operalar („Boris Godunov", „Yevgeniy Onegin", „Ivan Susanin"), suitlar („Koʻrgazmadagi rasmlar") mavjud.

Rus klassik musiqasida Pyotr Ilyich Chaykovskiy, Mixail Ivanovich Glinka, Nikolay Andreevich Rimskiy-Korsakov, qudratli bastakorlar, Sergey Vasilevich Raxmaninov, Igor Fedorovich Stravinskiy kabi buyuk bastakorlarning ijodiy merosi mavjud. Sovet kompozitorlari orasida eng muhimlari: Sergey Sergeevich Prokofyev, Dmitriy Dmitrievich Shostakovich, Aram Ilyich Xachaturyan, Alfred Shnittke.

Rossiya rok guruhlariga Gʻarb rok musiqasi, shuningdek, odatda akustik gitara bilan ijro etilgan rus badiiy qoʻshigʻi (Vladimir Vysotskiy, Bulat Okudjava) katta taʼsir koʻrsatdi.

#### Mashhur musiqa

Estrada musiqasi SSSR va Rossiyada XX asrning ikkinchi yarmidan Gʻarb prototipiga koʻra rivojlana boshladi. Bu, birinchi navbatda, dunyoning rusiyzabon aholisi orasida mashhur. Gʻarbiy mamlakatlarda rus estrada musiqachilari kamdan-kam hollarda katta tijorat muvaffaqiyatlariga erishadilar (bu, masalan, Tatu guruhi tomonidan amalga oshirildi).

20-asrning birinchi yarmida Aleksandr Vertinskiy va Leonid Utyosov kabi ijrochilar mashhur edi.

##### Sovet jazz

SSSRda birinchi jazz konserti 1922-yil 1-oktyabrda Moskvada, kunduzi soat birda Mali Kislovskiy koʻchasidagi Markaziy teatr sanʼati kolleji (keyinchalik — GITIS) sahnasida boʻlib oʻtdi. Bu „RSFSRda birinchi Valentin Parnax jazz guruhlari ekssentrik orkestri" ning konserti edi.

### Arxitektura

 Dargavs qishlogʻi yaqinidagi osetin nekropoli
Kavkaz xalqlarining qadimiy binolari (osetin, rutul arxitekturasi) saqlanib qolgan.

Qadimgi rus meʼmorchiligi ildizlari Vizantiyada oʻrnatilgan anʼanaga amal qilgan. Kiyev qulagandan keyin rus meʼmorchiligi tarixi Vladimir-Suzdal knyazligi, Novgorod va Pskov respublikalari va Rossiya podsholigida davom etdi. Kelajakda rus meʼmorchiligiga Gʻarbiy Yevropa meʼmorchiligi katta taʼsir koʻrsatdi, bunga misol sifatida, masalan, Sankt-Peterburg va uning atrofidagi binolarni keltirish mumkin. 19-asrning oʻrtalaridan boshlab turli mamlakatlarda tarixshunoslikning rivojlanishi bilan ular oʻtgan davrlarning meʼmoriy merosiga, xususan, milliy oʻzlikni anglashning kuchayishi bilan xalq meʼmorchiligiga murojaat qila boshladilar. Rossiya imperiyasining rassomlari va meʼmorlari rus va neo-rus uslublarini yaratib, qadimgi rus meʼmorchiligiga eʼtibor qaratdilar. Slavist va rus meʼmorchiligi tarixchisi U. TO. Broomfield Rossiya yogʻoch meʼmorchiligi va konstruktivizmini rus meʼmorchiligining eng muhim yutuqlari sifatida ajratib koʻrsatdi.

#### Diniy binolar

Vizantiyadan rus cherkovlari gʻarbi-sharqiy oʻqi boʻylab joylashgan vestibul yoki oshxona, naos va qurbongohni meros qilib oldi. Rus cherkovlarining xarakterli xususiyatlari: piyoz gumbazlari va koʻplab oʻziga xos uslubda qurilgan gumbazlar.

Dehqonlarning anʼanaviy rus uyi ikki yoki toʻrt qavatli tomga ega boʻlgan yogʻoch kabina hisoblanar edi. Badavlat fuqarolar saroy majmualarini qurdirardilar. XVIII-XIX asrlarda fuqarolik meʼmorchiligining koʻrinishi barokko, klassisizm, eklektizm taʼsirida oʻzgardi.

### Sirk

Rossiyada sirk sanʼati rivojlangan va mashhur. Mashhur tsirk ijrochilari orasida: masxarabozlar Yuriy Nikulin, Qalam, Oleg Popov; sehrgarlar (illyuzionistlar) Emil Kio va Igor Kio, murabbiylar Vladimir Durov, aka-uka Edgard va Askold Zapashniylar.

#### Teatr

Rossiya teatr sanʼati dunyodagi eng istiqbollilaridan biridir. Rossiyada Mariinskiy teatri, Bolshoy teatri va Mali teatri kabi dunyoga mashhur teatrlar ishlaydi.

Kino tanqidchilari Mariinskiy teatrining baletmasteri Aleksandr Shiryaev tomonidan suratga olingan birinchi rus multfilmi Perrot rassomlarini 1906-yildav olingan deya hisoblashadi.

2003-yilda Tokioda Yuriy Norshteyn tomonidan suratga olingan „Tumandagi tipratikon" multfilmi turli mamlakatlardan 140 nafar kinotanqidchi va animatorlar ishtirokida oʻtkazilgan soʻrov natijalariga koʻra barcha davrlarning eng yaxshi multfilmi deb topildi.

Sovet animatsiyasi butun dunyoda tanilgan, u pastel ranglardan foydalanish, maʼnaviyat, mazmunning mehribonligi va kuchli taʼlim komponentining mavjudligi bilan ajralib turadi. SSSR va Rossiyaning eng mashhur studiyalari („Soyuzmultfilm", „Centrnauchfilm", „Kievnauchfilm") minglab multfilmlar yaratgan.

Din
---

### Butparastlik

Rossiya suvga choʻmdirilishidan oldin (988) Rossiya tekisligida butparast kultlar hukmronlik qilgan, ular politeizm, animizm, ajdodlarga sigʻinish, ruhlar va tabiat kuchlariga sigʻinishi bilan ajralib turardi. Ruslarning xalq dinida bugungi kungacha, ayniqsa qishloq joylarida butparastlikning koʻplab qoldiqlari saqlanib qolgan (birinchi navbatda, dafn marosimi va yodgorlik marosimlari elementlari). Rossiyaning koʻplab slavyan boʻlmagan xalqlari oʻzlarining etnik dinlarini, xususan, shamanizmni 19-20-asrlargacha saqlab qolishgan.

### Xristianlik

 Barokko uslubidagi Sankt-Peterburgdagi Smolniy sobori, 18-asr
#### Pravoslavlik

Pravoslav nasroniylik zamonaviy Rossiyada eng keng tarqalgan dindir. Rossiyaga Vizantiyadan kelgan. Rossiyaning knyaz Vladimir davrida suvga choʻmish rasman 988- yilda amalga oshirilgan.

#### Katoliklik

 Neo -gotik uslubdagi Bibi Maryamning begʻubor kontseptsiyasining katolik sobori, Moskva
1980-yillarning oxiridan boshlab, katoliklik bilan tarixiy va oilaviy aloqalari boʻlmagan odamlar orasida tarafdorlar sonining biroz oʻsishi kuzatildi.

Anʼanaga koʻra, Rossiyada (Rossiya imperiyasi) katoliklik (Gʻarbiy Ukraina va Belorussiyadagi yunon katoliklarini hisobga olmaganda) Polsha, Germaniya, Litva va Latviyadan boʻlgan rus fuqarolari tomonidan amalga oshirilgan.

#### Protestantizm

Protestantizm islohotdan koʻp oʻtmay Germaniyadan kelgan savdogarlar, askarlar va boshqa mutaxassislar tomonidan kiritilgan. Birinchi lyuteran cherkovi 1576- yilda Moskvada paydo boʻlgan. Protestantlarning Yevropadan immigratsiyasi kelajakda ham davom etdi. Bundan tashqari, protestantizm tarixan mamlakatning shimoli-gʻarbiy qismida Shimoliy va rus-shved urushlari natijasida Shvetsiyadan bosib olingan hududlarda mahalliy aholi orasida keng tarqalgan. Rasmiylar tomonidan cheklovlar („oltin qafas"), xususan, rus tilida vaʼz qilishning qatʼiy taqiqlanishi anʼanaviy protestant jamoalarining milliy asosda yopilishiga va Shtund, soʻngra suvga choʻmish kabi yangi taʼlimotlarni tarqatuvchilarning taʼqib qilinishiga olib keldi..

SSSR parchalanganidan keyin cherkovlarning qayta tiklanishi bilan ilgari etnik boʻlgan anʼanaviy protestant jamoalari (nemis, eston, shved, fin va boshqalar) paydo boʻldi), koʻpincha butunlay boshqa ildizlarga ega boʻlgan odamlar, xususan, ruslar bilan toʻldiriladi, bu bir tomondan etnik nemislar va finlarning qatagʻon va ommaviy emigratsiya tufayli kuchli kamayishi, boshqa tomondan esa dogmaning jozibadorligi va cherkovlardagi qulay iqlim. Yangi harakatlarning faolligi ham sezilarli, xususan, amerikaliklar, masalan, Pentikostallar.

Protestantlarning Rossiya madaniyatiga qoʻshgan hissasi yangi yil archasini qoʻyish odatidir.

Rossiyadagi protestantlarning sonini aniq aniqlash mumkin emas. Turli manbalarga koʻra, aholining 2% dan 4% gacha oʻzini protestant deb hisoblaydi, 0,6% dan 1,5% gacha diniy hayotda faol ishtirok etadi. Bu shuni anglatadiki, taxminiy hisob-kitoblarga koʻra, mamlakatning har yuzinchi aholisi ongli protestantdir. Eng keng tarqalganlari baptistlardir, ularning jamoatlari kamida 100 000 kishini tashkil qiladi.

### Islom

 Qozondagi Kul-Sharif masjidi
Mutaxassislarning fikricha (oxirgi aholini roʻyxatga olishda diniy mansublik haqida soʻralmagan) agar tarixan islom bilan bogʻliq boʻlgan xalqlarning umumiy sonini hisobga olsak, Rossiyada 14,5 milliongacha musulmonlar bor. Musulmonlar diniy boshqarmasi maʼlumotlariga koʻra, Rossiya Federatsiyasining Yevropa qismida 20 millionga yaqin musulmon istiqomat qiladi. Biroq, sotsiolog Roman Silantiev bu maʼlumotlarni ortiqcha baholaydi va musulmonlarning haqiqiy sonini 11-12 million kishi deb hisoblaydi, ammo uning maʼlumotlari baʼzilar tomonidan tanqid qilinib, Rossiyada Kavkazdan atigi 16,2 million kishi yashashiga ishora qiladi.

Musulmonlarning aksariyati Volga-Ural mintaqasida, shuningdek Shimoliy Kavkazda, Moskvada, Sankt-Peterburgda va Gʻarbiy Sibirda yashaydi. Rossiyada 6000 dan ortiq masjid bor (1991-yilda ularning soni yuzga yaqin edi).

### Buddizm

 Elistadagi khurulning asosiy jabhasi
Hozirgi vaqtda Rossiyada koʻplab buddist maktablari mavjud: Teravada, yapon va koreys Zen, Mahayananing bir nechta yoʻnalishlari va dunyoda mavjud boʻlgan deyarli barcha Tibet buddizm maktablari.

Buddizm Rossiyaning uchta mintaqasi uchun anʼanaviy hisoblanadi: Buryatiya, Tuva va Qalmogʻiston. Rossiya Buddistlar uyushmasining maʼlumotlariga koʻra, buddizmga eʼtiqod qiluvchilar soni 1,5-2 million kishini tashkil qiladi.

Petrogradda inqilobdan oldin qurilgan dunyodagi eng shimoliy buddist Datsan (Datsan Gunzechoinei), hozirda rus buddist madaniyatining sayyohlik va diniy markazi boʻlib xizmat qiladi. Moskvada buddistlar ibodatxonasini qurishga tayyorgarlik koʻrilmoqda, u Rossiya va dunyodagi barcha jonzotlarning manfaati uchun qoʻshma amaliyotda rus buddistlarini oʻz atrofida birlashtira oladi.

### Yahudiylik

 Buyuk xor sinagogasi (Sankt-Peterburg) neo- Mavritaniya uslubida
Yahudiylar soni 1,5 millionga yaqin. Rossiya yahudiy jamoalari federatsiyasi (FEOR) maʼlumotlariga koʻra, ulardan 500 mingga yaqini Moskvada, 170 mingga yaqini Sankt-Peterburgda istiqomat qiladi. Rossiyada 70 ga yaqin sinagogalar mavjud.

### Slavyan neopaganizmi

1980-yillarning oxiridan boshlab, zamonaviy slavyan xalqlari oʻrtasida yangi diniy oqim faol rivojlanmoqda, bu nasroniylikgacha boʻlgan eʼtiqod va marosimlarni qayta tiklashga asoslangan homiy xudolarga (Perun, Rod, Mokosh, Veles va boshqalar sajda bilan bogʻliq.

Slavyan neopagan harakati yagona emas, unda turli xil oqimlar mavjud, ular koʻpincha bir-birini tan olmaydilar va rad etadilar, bular reenaktorlar — Rodnovers, ular qadimgi eʼtiqodlarni eng aniq shaklda qayta tiklashni maqsad qilganlar, shuningdek. sinkretik harakatlar, „Rossiyaning qoʻngʻiroq sadrlari" kabi yangi mifologiyani qurish.

Rus oshxonasi
-------------

Rossiyaning oshxonasi, xuddi Rossiya madaniyati kabi, ikki qismdan iborat. Uning birinchi va eng muhim qismi — bu boshqa xalqlardan olingan qarzlar bilan Rossiyaning slavyan anʼanalariga asoslangan rus oshxonasi, u oxir-oqibat yagona Rossiya davlatining bir qismiga aylandi. Bundan tashqari, zodagonlar, ziyolilar va chet elga sayohat qilish imkoniyatiga ega boʻlgan boshqa odamlar, shuningdek, chet elliklar zamonaviy rus ommaviy oshxonasiga xorijiy oshxonaning koʻplab elementlarini olib kelishdi.

Rus oshxonasining ikkinchi yoʻnalishi Rossiyada yashovchi xalqlar va millatlarning milliy anʼanalariga tegishli. Har bir xalqning oshxonasida oʻziga xos taomlar va ularni tayyorlash usullari mavjud boʻlib, ular qadim zamonlardan buyon ushbu hududda etishtirilgan va yigʻilgan mahsulotlarga asoslangan, asl oshxona anjomlari yordamida tayyorlangan. Mahalliy urf-odatlar, diniy marosimlar va zamonaviy tsivilizatsiya bilan aloqa qilish imkoniyati bilan birgalikda Rossiya xalqlarining oshxonalari uning madaniy merosiga bebaho hissa qoʻshadi.

Rus oshxonasining eng mashhur taomlari orasida borscht, vinaigrettes, pirojnoe, krep, cheesecakes, karam shoʻrva, kvas, mevali ichimliklar va boshqalar.

### Ichimlik madaniyati

Spirtli ichimliklarni isteʼmol qilish Rossiyada alkogolizm va mastlik bilan bogʻliq jiddiy ijtimoiy muammolarni keltirib chiqardi.

Shunga qaramay, aholi jon boshiga spirtli ichimliklarni isteʼmol qilish boʻyicha Rossiya Lyuksemburg, Chexiya, Estoniya va Germaniya kabi mamlakatlardan keyin 18-oʻrinda turadi. Shu bilan birga, parhez sezilarli darajada farq qiladi — masalan, Yevropada quruq qizil sharob, Rossiyada esa aroq va pivo ustunlik qiladi.

Rossiyada bayramlar
-------------------

Boshqa bayramlar:

Vatan himoyachilari kuni, Gʻalaba kuni, Bolalar kuni, Xalqaro xotin-qizlar kuni (8 mart).

Rossiya sporti
--------------

Anʼanaga koʻra, rus madaniyatida sportni rivojlantirish usulining ikkita yoʻnalishi ajralib turadi: katta yutuqlar sporti va jismoniy tarbiya.

Shuningdek, Rossiyada sport musobaqalari ishtirokchilariga hamdardlik anʼanalari ishlab chiqilgan. Muxlislar orasida eng mashhurlari futbol, basketbol, xokkey va boshqalar kabi yozgi va qishki jamoaviy sport turlari. Individual yozgi va qishki sport turlari ham mashhur, masalan, biatlon, tennis, boks va boshqalar.

Manbalar
--------

1. ↑  Ksenofobiya po-rossiyski | Washington ProFile — International News & Information Agency
2. ↑  „Доступность культурных учреждений". 2013-yil 20-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 20-avgust.
3. ↑  Kultura Rossii. Literatura Andoza:Wayback 2 na portale „Kultura Rossii"
4. ↑  Batashev A. N. Sovetskiy djaz. Istoricheskiy ocherk. — M.: Muzika, 1972. 176 s.
5. ↑  „Истоки советского джаза". 2009-yil 21-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 7-iyun.
6. 1 2  Русское лютеранство: между протестантизмом, православием и католицизмом // Дружба Народов. — 2002.
7. ↑  „История церкви — Евангелическо-лютеранская Церковь Ингрии". 2010-yil 24-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 4-avgust.
8. ↑  Novogodnyaya yolka: ot zapreta do rassveta. „Российская газета" — Nedelya № 4821 ot 25 dekabrya 2008 g.
9. ↑  „СОЮЗ ПИСАТЕЛЕЙ РОССИИ — Критика — Иван Лыкошин. Параллельные вертикали". 2007-yil 5-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 3-iyun.
10. ↑  „Буддизм".  dazan.spb.ru. 2019-yil 22-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 16-iyul.
11. ↑  *Новые 
религиозные культы, движения и организации в России: словарь-справочник*, 2-е изд. доп. и перераб. М.: Изд-во РАГС, 1998 — 160 bet. ISBN 5-7729-0027-7.
12. 1 2  Мильков 2002. sfn error: no target: CITEREFМильков2002 (help)
13. ↑  Прокофьев, Филатов, Коскелло 2006. sfn error: no target: CITEREFПрокофьев,\_Филатов,\_Коскелло2006 (help)
14. ↑  „Статистика употребления алкоголя в России". 2008-yil 5-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 28-yanvar.
15. ↑  „Потребление алкоголя в России и статистика по годам" (ru).  AlkoTraz.ru (2017-yil 22-iyun). 2019-yil 21-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 16-iyul.
16. ↑  „Алкоголь: статистика и демография".  molites.narod.ru. 2016-yil 29-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 16-iyul.
17. ↑  „Среднестатистический россиянин выпивает около 18 литров чистого спирта в год".  medportal.ru. 2019-yil 21-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 16-iyul.

Havolalar
---------

* Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vazirligining portali[*sayt ishlamaydi*]
* Rossiyaning asrlar davomida madaniyati barcha davrlarni qamrab oladi (diagrammalar va jadvallar)
* Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vazirligining „Rossiya madaniyati" internet portali (Wayback Machine saytida 2007-06-06 sanasida arxivlangan)
* Rossiya madaniy merosi ob’ektlari reestri

Adabiyotlar
-----------

* *Solovyov V. M.* Qadim zamonlardan to hozirgi kungacha rus madaniyati. — M.: Bely Gorod, 2004. — 735 p.
* *Staxorskiy S. V.* Rus madaniyati: xalq. kasal. ensiklopediya. — M.: Drofa-Plus, 2006. — 815 p.: kasal. — ISBN 5-9555-0080-7
* Мильков В. В. „Неоязычество",*. Религии народов современной России: Словарь*, 2-е изд. и доп, М.: Республика, 2002 — 294—299 bet. ISBN 5-250-01818-1.
* Прокофьев А. В. Филатов С. Б. Коскелло А. С. „Славянское и скандинавское язычества. Викканство",*. Современная религиозная жизнь России. Опыт систематического описания*. М.: Логос, 2006 — 155—207 bet. ISBN 5-98704-057-4.
* XVIII asr rus musiqa madaniyati. adabiyot, teatr va kundalik hayot bilan aloqalarida. Tadqiqot va materiallar: 2 jildda — M.: Muzgiz, 1952—1953-yil