**Oʻsimta belgilari** — bu saraton kasalligi va onkologiya bilan bogʻliq boʻlmagan baʼzi boshqa kasalliklar bilan ogʻrigan bemorlarning qonida yoki siydigida mavjud boʻlgan saraton hujayralarining kirib borishiga javoban normal toʻqimalar tomonidan ishlab chiqarilgan oʻziga xos moddalar, oʻsma chiqindilari yoki moddalari tushuniladi. Oʻsimta belgilarini aniqlash erta bosqichda organizmda oʻsma borligiga shubha qilish, keng koʻlamli skrening tadqiqotlarini oʻtkazish va davolanish vaqtida kasallikning dinamikasini kuzatish imkonini beradi. Agar skrining paytida oʻsma belgilaridan birining koʻtarilgan darajasi aniqlansa, qoʻshimcha tadqiqot usullari talab qilinadi, ularsiz tashxis qoʻyishga ruxsat etilmaydi.

Oʻrganishlar tarixi
-------------------

Jigar saratoni modelida ularning mavjudligini aniqlagan birinchi olimlar Garri Izrailevich Abelev va Lev Aleksandrovich Zilber edi. O'simta va buzilmagan gepatotsitlarning oqsil tarkibini o'rganish orqali olimlar virusning ba'zi protein antigenlarini topishga umid qilishdi, bu esa malign o'smaga olib keldi. Yo'ldosh tomonidan sintez qilingan homiladorlik oqsili bo'lgan alfa-fetoprotein jigar saratonining belgisi bo'lib chiqgan va bu narsa tadqiqotchilarni ajablantiradigan. Yillar o'tib, bu oqsil tuxumdonlarning xavfli kasalliklarida ham ko'payganligi ma'lum bo'ldi. Shunga qaramay, AFP keng klinik amaliyotga kirgan o'smalarning birinchi serologik belgilaridan biriga aylandi.

Onkomarkerlardan foydalanganda hal qilingan vazifalar
-----------------------------------------------------

1. Shishlarning erta differensial diagnostikasi.
2. Klinik koʻrinishdan 6 oy oldin metastazlarni aniqlash (masalan, davolangan koʻkrak bezi saratoni holatida CA-15-3 markerining oshishi 6-10 oy ichida kelajakda relaps/metastazni koʻrsatadi).
3. Terapiya samaradorligini baholash.

Qanday moddalar oʻsimta oʻsishining markerlari boʻlib xizmat qilishi mumkin
---------------------------------------------------------------------------

Soʻnggi paytlarda PCA3kabi baʼzi oʻsimtaga xos kodlanmaydigan RNKlar (mikroRNKlar va uzoq kodlanmaydigan RNKlar) ham oʻsimta markerlari deb ataladi.

Oʻsma belgilarining koʻpayishi, agar onkologik kasallik aniq tashxis qoʻyilsa va muvaffaqiyatli davolash amalga oshirilsa, oʻsimta hajmining pasayishiga olib keladigan teskari jarayonni ham koʻrsatishi mumkin. Ushbu jarayon davomida oʻsimtaning parchalanish mahsulotlari qonda yuqori konsentratsiyada boʻladi va shunga mos ravishda oʻsma belgilari parchalanish mahsulotlarining bir qismidir.

Eng koʻp aniqlangan oʻsma belgilari
-----------------------------------

* **AFP** — alfa-fetoprotein — gepatotsellyulyar jigar saratoni belgisi.
* **PSA**, prostata oʻziga xos antijeni, prostata saratoni uchun oʻsimta belgisidir.
* **CA-125** tuxumdon saratoni uchun markerdir.
* **CEA** — saraton embrion antijeni — yoʻgʻon ichak saratonining oʻsimta belgisi.

### Kasalliklarda oʻsma belgilari

Turli lokalizatsiyadagi onkologik kasalliklarda oʻsma belgilarining tavsiya etilgan va qoʻshimcha tadqiqotlari:

Adabiyot
--------

* В.С Первый, В.Ф. Сухой*. Онкомаркеры. Клинико-диагностический справочник*. Феникс, 2012. ISBN 978-5-222-19319-8.

Manbalar
--------

1. ↑  Mullabaeva M. Ponkratova T. S. Onkomarkeri, ix xarakteristika i nekotorie aspekti kliniko-diagnosticheskogo ispolzovaniya (obzor literaturi)Andoza:Недоступная ссылка //Problemi reproduksii. — 2005. — S. 3.

Havolalar
---------

* „Tumor Markers" (en).  Национальный институт рака (США) (2011). 8-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-may 2015-yil.



* *Диагностические тесты в онкологии: от маркеров к сложным тест-системам*. .
* *Онкомаркеры в гастроэнтерологической практике*. .
* *Онкомаркеры в лечении и прогнозировании рака желудка*. .
* *Роль онкомаркеров в прогнозе, лечении и выживаемости больных раком лёгкого*. .