Чтоб всякий ведал, как я названа,  

  Я - Лия, и, прекрасными руками  

  Плетя венок, я здесь брожу одна.  

  

  Для зеркала я уберусь цветами;  

  Сестра моя Рахиль с его стекла  

  Не сводит глаз и недвижима днями.  

  

  Ей красота её очей мила,  

  Как мне - сплетенный мной убор цветочный;  

  Ей любо созерцанье, мне - дела

Dante Aligeri, „Bojestvennaya Komediya",  
  
Chistiliщe, pesnya XXVII :100-108

**Reychel** (italyan) Rachele — 1542-yilda Papa Yuliy II qabri uchun Mikelanjelo tomonidan yaratilgan Jeymsning ikkinchi xotini, Leaning singlisi Reychelning marmar haykali. „Rohila" „Muso" ning oʻng tomonidagi uyaga joylashtirilgan.

Tavsif
------

Uilyam Uollesning soʻzlariga koʻra, Reychel „jannatni qidiradi". Uning yuzi yuqoriga qaragan va qoʻllari duoda. Chap tizzasi zinapoyaga tayanadi. Rohilaning tanasi dastlab qabr uchun moʻljallangan oʻlgaayotgan qulning tanasiga oʻxshash S shaklida egilgan. Erik Shilianoning qayd etishicha, Reychel „…  hayajonda yoʻqolga, huddiki Oʻlayotgan Quldek tasvirlangan …".

Bibliyada opa-singillar Rohila va Lea bir-biriga qarama-qarshidir, bu ularni allegorik shaxslar deb hisoblash imkonini beradi:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Leaning ko'zlari yaxshi ko’rmas edi, lekin Rohilaning ko’rinishi juda chiroyli va uning yuzi ham juda go’zal edi.29:17. | "|

Reychel  „faol hayot" (lat. *Vita activa*) ramzidir, chunki Dante uni shunday tasvirlagan. Reychel va uning katta singlisi Leaning yaratilishiga asos hisoblangan, bular, „faol" Juliano va „mulohaza yurituvchi" Lorenzo deʼ Medicilardir

*Oʻlgan qul*, Mikelanjelo haykali

Mualliflik
----------

Vasarining soʻzlariga koʻra, haykal Mikelanjeloning oʻzi tomonidan, bir yildan kamroq vaqt ichida qilingan. Fritz Erpel va Uilyam Uolles ham Mikelanjeloning muallifligiga shubha qilishmagan. Shunga qaramay, haykalning atipikligi — toʻliq kiyingan ayol qiyofasi, nafis, xotirjam, ulugʻvor boʻlib — bu haykaltaroshning muallifligi haqida shubhalar uchun asos boʻlgan Viktor Lazarevning soʻzlariga koʻra, Rim papasi Yuliy II maqbarasining aksariyat figuralari (ular orasida — „Reychel") Mikelanjeloning oʻzi emas, balki uning shogirdlari tomonidan toʻliq bajarilgan yoki toʻldirilgan deb taxmin qilinadi [a].

Eslatmalar
----------

a. **^** Rafaello da Montelupo, Tommazo di Petro Boskoli i drugimi

Manbalar
--------

1. ↑  William E. Wallace. The *Treasures of Michelangelo*, p. 46
2. ↑  Eric Scigliano, Michelangelo’s Mountain, p. 294

Havolalar
---------

* Вазари Д.*. Жизнеописания прославленных живописцев, скульпторов и архитекторов*. K.: Iskusstvo, 1970 — 296 —429, 497 —507 bet.  (Ukraincha)
* *Микеланджело. Поэзия. Письма. Суждения современников / сост. В. Н. Гращенков*. М.: Искусство, 1983.
* Эрпель Фриц.*. Микеланджело / Пер. с нем. Сергея Данильченко*. Берлин: Хеншель, 1990. ISBN 3-362-00044-4.
* Eric Scigliano.*. Michelangelo's Mountain: The Quest For Perfection In The Marble Quarries Of Carrara*. Simon and Schuster, 2005.  (ingl.)
* John Addington Symonds.*. The Life of Michelangelo Buonarroti*, 1893.  Wayback Machine saytida arxivlandi (2014-07-18). (ingl.)
* William Wallace.*. The Treasures of Michelangelo*. Andre Deutsch, 2010. ISBN 978-0-233-00253-8.  (ingl.)