Jinsiy gormonlar – odam va umurtqali hayvonlar jinsiy bezlarida ishlanadigan biologik faol moddalar. Birlamchi jinsiy belgilar (gonadalardan tashqari) va ikkilamchi jinsiy belgilar namoyon boʼlishini taʼminlaydi. Jinsiy gormonlar kimyoviy tuzilishiga koʼra, steroidlar va polipeptidlarga ajratiladi. Steroid gormonlar androgenlar, estrogenlar va progestinlar (gestagenlar)ga boʼlinadi.

Erkaklar jinsiy gormonlari – androgenlar urugʼdonning maʼlum hujayralarida sintezlanadi; molekulasi 19 karbon atomidan iborat. Eng asosiysi – testosteron. Аyollar jinsiy gormonlari – estradiol, estron tuxumdon follikulalarida ishlab chiqariladi, ular 18 karbon atomidan tuzilgan; progestinlar tuxumdonning sariq tanasida va boshqa(lar) struktur elementlarda sintezlanadi. Molekulasi 21 karbon atomidan tashkil topgan. Eng asosiysi – progesteron. 

Jinsiy gormonlar buyrakning magʼiz qavatida, homiladorlikda esa platsentada xam ishlanadi. Jinsiy gormonlar organizmning erkaklik yoki urgʼochilik xarakterini belgilaydi. Organizm balogʼatga yetishi davrida jinsiy gormonlar jinsiy hisni shakllantirish hamda markaziy nerv tizimini faollashtirish vazifasini bajaradi. estrogen va gestagen gormonlarning oʼzaro taʼsiri tufayli otalangan urugʼ hujayra bachadonga oʼrnashib (q. Implantatsiya), homiladorlik va tugʼruqning maromida kechishini taʼminlaydi. 

Bevosita tuxumdonda sariq tanada, shuningdek, bachadon va boshqa(lar) aʼzolarda hosil boʼladigan oqsil tabiatli jinsiy gormonlardan relaksin (homiladorlikni saqlaydi, bachadon tonusini susaytiradi hamda chanoq suyagi boʼgʼimlari boylmini boʼshashtiradi); urugʼdon, urugʼ naychalari va tuxumdon follikulalarida yetiladigan ingibin (gipofizda follikulni stimullovchi gormon ajralishini boshqaradi) muhim ahamiyatga ega. Jinsiy gormonlar tibbiyotda endokrin, akusher-gnekologik kasalliklarni davolash hamda koʼkrak bezi, prostata bezida xavfli oʼsmalar hosil boʼlishi jarayonining oldini olish maqsadida qoʼllaniladi.

Steroidogenesis
**Jinsiy gormonlar** - odam va umurtqali hayvonlar jinsiy bezlarida ishlanadigan biologik faol moddalar. Birlamchi jinsiy belgilar (gonadalardan tashqari) va ikkilamchi jinsiy belgilar namoyon boʻlishini taʼminlaydi. J. g. kimyoviy tuzilishiga koʻra, steroidlar va polipeptidlarga ajratiladi. Steroid gormonlar androgenlar, estrogenlar va progestinlar (gestagenlar)ga boʻlinadi.

Erkaklar jinsiy gormonlari — androgenlar urugʻdonning maʼlum hujayralarida sintezlanadi; molekulasi 19 uglerod atomidan iborat. Eng asosiysi — testosteron. Ayollar jinsiy gormonlari — estrad iol , estron tuxumdon follikulalarida ishlab chiqariladi, ular 18 uglerod atomidan tuzilgan; progestinlar tuxumdonning sariqtanasida va b. struktur elementlarda sintezlanadi. Molekulasi 21 uglerod atomidan tashkil topgan. Eng asosiysi — progesteron. J. g. buyrakning magʻiz qavatida, homiladorlikda esa platsentada ham ishlanadi. J. g. organizmning erkaklik yoki urgʻochilik harakterini belgilaydi. Organizm balogʻatga yetishi davrida J. g. jinsiy hisni shakllantirish hamda markaziy nerv sistemasini faollashtirish funksiyasini bajaradi. Estrogen va gestagen gormonlarning oʻzaro taʼsiri tufayli otalangan urugʻ hujayra bachadonga oʻrnashib (qarang Implantatsiya), homiladorlik va tugʻruqning maromida kechishini taʼminlaydi. Bevosita tuxumdonda sariq tanada, shuningdek, bachadon va b. aʼzolarda hosil boʻladigan oqsil tabiatli J. g .dan relaksin (homiladorlikni saqlaydi, bachadon tonusini susaytiradi hamda chanoq suyagi boʻgʻimlari boylamini boʻshashtiradi); urugʻdon, urugʻ kanalchalari va tuxumdon follikulalarida yetiladigan ingibin (gipofizda follikulni stimullovchi gormon ajralishini boshqaradi) muhim ahamiyatga ega. J. g. tibbiyotda endokrin, akusher-ginekologik kasalliklarni davolash hamda koʻkrak bezi, prostata bezida xavfli oʻsmalar hosil boʻlishi jarayonining oldini olish maqsadida qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |