recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Oʻsh teatri**, Bobur nomidagi Oʻsh oʻzbek akademik teatri — Oʻrta Osiyodagi keksa teatrlardan biri. Dastlab 1914-yili dramatik truppa sifatida tashkil topgan. Jamoa 1929-yil professional teatr maqomiga ega boʻlgan. Tashkilotchilari Rahmonberdi Madazimov, Ibrohim Madazimov, Beknazar Nazarov, Oʻrinboy Rahmonov, Joʻraxon Rahmonov, Abduqodir Ishoqov, Joʻraxon Zaynobiddinov, Isroiljon Ismoilov, Jalil Sobitov kabilar teatrning ilk ijodkorlaridir. Truppaning birinchi toʻlaqonli asari „Turkiston tabibi" (M. Uygʻur) boʻlgan. Teatr oʻz faoliyati davomida 600 dan ortiq jahon, oʻzbek, qirgʻiz mumtoz va zamonaviy dramaturgiyasidan namunalar sahnalashtirgan. Tojixon Hasanova, Laylixon Moidova, Roziya Moʻminova, Tursunxon Soliyeva, Neʼmatjon Neʼmatov, Tolibjon Badinov, Yorqinoy Hotamova va boshqalarning teatrda gʻoyaviybadiiy jihatdan mukammal milliy sahna sanʼati yaratilishida, teatr oʻz mavqeini mustahkamlashida xizmatlari alohida „Tohir va Zuhra" (S.Abdulla), „Makbet" (U.Shekspir), „Alpomish", „Manas", „Ravshan va Zulxumor" (K.Yashin). „Bobur haqida qoʻshiq" (P. Qodirov), „Ulugʻbekning muhabbati" (M. Shayxzoda), „Chingizxon olib ketgan sir" (M.Shaxanov), „Qamchibek" (S. Jetmishov), „Oʻlmoqchiman homiy kerak" (M.Gaparov), „Sohibqiron" (A.Oripov), „Farhod va Shirin" (Xurshid) va boshqalar eng yaxshi spektakllaridir. 1992-yil teatrga Bobur nomi, 2004-yil „akademik" nomi berildi.

Joʻraxon Rahmonov, Oytoji Shobdonova, Shavkat Dadajonov, Mahmudjon Rahmatov, Ziyoviddin Jalolov, Umarjon Mamirov, Rejab Tojiboyev, Rasuljon Uraimjonov, Dilorom Soipova, Samida Xolmatova kabilar teatrning yetakchi aktyorlaridir. Bosh rej. Gʻanijon Xolmatov.

Eson Oʻrinov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Saljuq**, Saljuqbek ibn Doʻkak (taxminan 9-asr oxiri —10-asr oxiri, Jand) — harbiy sarkarda, saljuqiylar sulolasi bobokaloni; oʻgʻuzlarning qiniq urugʻidan. Otasi amir Doʻkak (turkcha Toʻkak — temir oʻq) xazarlar xoqoni harbiy xizmatida boʻlgan.

S. yoshligidan jasur sarkarda boʻlgan. Rashiduddinning yozishicha, S.ning 5 ta oʻgʻli: Isroil (Arslon yabgʻu), Mikoil, Muso yabgʻu, Yusuf va Yunus boʻlgan. S oʻgʻillari va oʻziga tobe urugʻdoshlari (jami 100 jangchi) bilan 1500 tuya, 50000 qoʻy va koʻplab otlarni olib, Jand atroflariga koʻchib oʻtgan (985) va chorvadorlik bilan shugʻullangan. 992 yilda Jand hukmdori bilan ittifoq tuzib, oʻz urugʻdoshlari bilan birgalikda islom dinini qabul qilgan va oʻgʻuz yabgʻulariga qarshi kurashgan. Chorvadorlar oʻrtasida islom dinini tarqatganligi uchun S.qa "Malik alGʻoziy" unvoni berilgan. U Yangikent va Jand atroflarini Ali yabgʻu hukmronligidan xalos qilib, oʻz hokimiyatini oʻrnatgan.

Ibn alAsirning yozyshicha, S. 107 (baʼzi manbalarda 100) yoshga kirib vafot etgan. Uning vafotidan soʻng oʻgʻillari: Mikoil, Muso, Arslon (Isroil) kabi amirlar boshchiligidagi saljuqiylar somoniylarning ijozati bilan Zarafshon vodiysidagi Nuri Buxoro (Nurota) atroflarida koʻchib yurganlar (10-asr oxirlari). Gardiziy (11-asr) oʻz asarida soʻnggi somoniy Muntasi/shing qoraxoniylaraan Nasr Ilekxonga qarshi olib borgan kurashiga 1003—04 yillarda saljuqiylar yordam berganligini taʼkidlaydi. S. avlodlari — Mikoilning oʻgʻillari: Toʻgʻrulbek va Chagʻribek 11-asr 30y.larida saljuqlar — oʻgʻuzlarning harakatiga boshchilik qilib, Saljuqiylar davlatini tuzishgan.

Manba: Mahmud Koshgʻariy, Devonu lugʻotit turk, 1j. T. 1960; Sadriddin Ali alXusayni, Axbar addaulat asseldjukiyya (Zubdat attavorix), M. 1980; AbulFazl Bayhaqi, Istoriya Ma’suda (1030—1041), M. 1969.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mihrishah xotun** (usmonli turkcha: "Qirolning nuri" degan ma'noni anglatadi, 1732-yil aprelda vafot etgan) Sulton Ahmad III ning turmush oʻrtogʻi va Sulton Mustafo III ning onasi edi.

Hayot
-----

Imperator haramiga kirganidan keyin unga Mihrishah (forscha "shoh nuri" degan ma'noni anglatadi) nomi berildi. Er-xotinning birgalikda uchta farzandi bor edi. 1710-yil 25-avgustda birinchi o'g'li Shaxzoda Sulaymonni, 1717-yil 28-yanvarda ikkinchi o'g'li Shehzade Mustafoni dunyoga keltirdi. 1728-yilda uchinchi oʻgʻli Shehzoda Seyfiddinni dunyoga keltirdi va oʻsha yili Sulaymon oʻn sakkiz, Mustafo oʻn bir yoshida Uskudarda ularning nomiga ikkita favvora qurdirdi.
1730-yilda Ahmad taxtdan agʻdarilib, taxtga uning jiyani Sulton Mahmud I oʻtirdi. Mihrishah Ahmadning haramidagi boshqa ayollar bilan Beyazid maydonidagi Eski saroyga borishdi.

O'limi
------

1757-yilda Sulton Usmon III vafotidan soʻng, Shehzoda Mustafo Mustafo III sifatida taxtga oʻtirdi. Biroq, u hech qachon Valide Sulton bo'lmagan, chunki u Mustafo taxtga chiqishidan oldin vafot etgan. U onasi va katta akasi Shahzoda Sulaymon xotirasiga Ayazma masjidini ishga tushirdi. Uning qabri yonida favvora ham bor.

Bolalari
--------

Ahmad bilan birga Mihrishahning uchta farzandi bor edi:

* Shaxzoda Sulaymon (1710-yil 25-avgust - 1732-yil 11-dekabr, Istanbul, Yangi masjidda dafn etilgan)
* Sulton Mustafo III (Edirne saroyi, Edirne, 1717-yil 28-yanvar - Istanbul, Turkiya, 1774-yil 21-yanvar, Laleli masjidida dafn etilgan, Fatih, Istanbul), besh marta uylangan va to'qqiz farzand ko'rgan;
* Shehzoda Seyfeddin (1728-yil 3-fevral – 1732, Istanbul, Yangi masjidda dafn etilgan).

Manbalar
--------
**Nurpeyis Boygʻonin** (1860, Axtyube viloyati Boygʻonin tumani — 1945.9.4) — Qozoq xalq oqini, yirik jirov. Kozogʻistonda xizmat koʻrsatgan sanʼatarbobi (1939). Yoshligidan ovullarda oʻlanlar aytgan, 17 yoshidayoq "bola jirchi" nomini olgan. "Qoʻblandi", "Er Targʻin", "Toʻraxon" kabi xalq dostonlarini, ayniqsa botirlik jirlarini yaxshi bilgan. Oʻz termalarida hayotni, doʻstlik, botirlik, insonparvarlik va mehnatni ulugʻlagan. Oqinning "Kubugul", "Norqiz", "Alpamis", "Oqkenja", "Qiz Jibek", "AymanSholpan", "Toʻraxon" va boshqa dostonlarida qozoq xalqining hayoti haqkrniy aks ettirilgan. B.ning "Oʻzbekistan" sheʼrida Oʻzbekistonning goʻzal tabiati, oq koʻngil, mehnatsevar odamlari kuylanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  "Boygʻonin Nurpeyis" *OʻzME*. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Migratsiya kartasi shakli (old tomoni)
Migratsiya kartasi — bu chet el fuqarosi yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxsning Rossiya Federatsiyasiga, Qozogʻiston Respublikasiga yoki Belarus Respublikasiga kirishi yoki kelganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar va ularning Rossiya Federatsiyasida, Qozogʻiston Respublikasida yoki Belarus Respublikasida vaqtinchalik turish davri toʻgʻrisidagi hujjat, Rossiya Federatsiyasiga, Qozogʻiston Respublikasiga yoki Belarus Respublikasiga kelgan chet el fuqarosining yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxsning rossiya Federatsiyasida vaqtincha turish vizasini talab qilmaydigan tarzda huquqini tasdiqlash. Chet el fuqarosi yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxsning Rossiya Federatsiyasida vaqtincha turishini nazorat qilish uchun xizmat qiladi.

Tarkibi
-------

Rossiya/Belarus migratsiya kartasiga quyidagi maʼlumotlar kiritilgan:

* Migratsiya kartasining seriyasi va raqami;
* familiyasi ;
* ism ;
* otasining ismi ;
* tugʻilgan kun;
* jins ;
* fuqarolik;
* Xorijiy pasport raqami;
* Rossiya/Belarus vizasi raqami;
* Tashrif maqsadi;
* aklif qiluvchi tomon haqida maʼlumot;
* muddati.

Rossiyada
---------

Ushbu taʼrif 2007-yil 15-yanvarda, Rossiya Federatsiyasining 2006-yil 18-iyuldagi N 110-FZ „Rossiya Federatsiyasida xorijiy fuqarolarning huquqiy holati toʻgʻrisida"gi Federal qonuniga oʻzgartirishlar kiritish va „Rossiya Federatsiyasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida"gi qonunining ayrim qoidalarini bekor qilish toʻgʻrisida federal qonuni bilan rasmiy ravishda kuchga kirdi.

Migratsiya kartasi migratsiya roʻyxatdan oʻtkazish paytida taqdim etilishi kerak (15.01.2007 dan boshlab chet elliklarni turar joyda roʻyxatdan oʻtkazish bekor qilingan oʻrniga kiritilgan).

Ushbu migratsiya kartalari Rossiya va Belorusiya tomonidan birgalikda foydalaniladi, yaʼni Rossiya yoki Belorusiyaga kelgan chet el fuqarolari bir xil namunadagi kartalarni olishadi va Belorusiya fuqarolaridan Rossiyada migratsiya kartasi talab etilmaydi. Rossiya-Belorusiya chegarasida ham rasmiylashtirilmaydi.

Bunday hujjatlar boshqa koʻplab mamlakatlarda ham statistik maʼlumotlarni toʻplashda faol qoʻllaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Информационно-правовое издание Legis: Законы: Федеральный закон от 18 июля 2006 г. N 109-ФЗ О миграционном учёте иностранных граждан и лиц без гражданства в Российской Федерации". 14-mart 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-oktabr 2018-yil.
2. ↑  „Соглашение между Правительством РФ и Правительством Республики Беларусь от 05.10.2004 «Об использовании миграционной карты единого образца»". 15-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-oktabr 2018-yil.
**Moʻgʻuliston — Ukraina munosabatlari**- Moʻgʻuliston va Ukraina oʻrtasidagi ikki tomonlama diplomatik munosabatlar 1992-yil 21-yanvarda oʻrnatilgan. Mamlakatlarning poytaxtlarida elchixonalari mavjud emas — Moʻgʻuliston bilan aloqani Ukrainaning Xitoy va Moʻgʻulistondagi elchixonasi (bir vaqtning oʻzida) olib boradi. Moʻgʻulistonning Ukrainadagi manfaatlarini Moʻgʻulistonning Polshadagi elchixonasi va Moʻgʻulistonning Ukraina poytaxti Kievdagi konsullik agentligi himoya qiladi.

Huquqiy baza
------------

* Ukraina va Moʻgʻuliston oʻrtasidagi doʻstlik munosabatlari va hamkorlik shartnomasi (1992):
* Moʻgʻuliston Prezidentining Ukrainaga rasmiy tashrifi yakunlari boʻyicha qoʻshma bayonot (2002);
* Ukraina va Moʻgʻuliston prezidentlarining qoʻshma bayonoti (2003);
* Ukraina va Moʻgʻuliston oʻrtasidagi sheriklik munosabatlarini rivojlantirish toʻgʻrisidagi qoʻshma bayonot (2011).

Jami 65 ta hujjat.

Siyosiy munosabatlar
--------------------

Ukraina va Moʻgʻuliston oʻrtasidagi munosabatlar anchadan beri rivojlanib bormoqda — mamlakatlar SSSR davridan beri samarali hamkorlik qilib kelmoqda. Davlatlar oʻrtasida vizasiz rejim mavjud. Oliy darajadagi muloqot barqaror va doʻstona xarakterga ega boʻlib, davlat rahbarlari muntazam ravishda bir-birlariga tashrif buyurib keladilar. Shuningdek ikkala davlatlar oʻsrtasidagi tashriflar Isroil (Quddus, 2008-yil may), BMT Bosh Assambleyasining 64-sessiyasi (Nyu-York, 2009-yil sentyabr), shuningdek Davosdagi Jahon iqtisodiy forumi (2011-yil yanvar) doirasida uchrashishgan.

Iqtisodiy munosabatlar
----------------------

Savdo-iqtisodiy va ilmiy-texnikaviy hamkorlik boʻyicha Ukraina — Moʻgʻuliston hukumatlararo komissiyasi mamlakatlar oʻrtasidagi ikki tomonlama savdo-iqtisodiy hamkorlikni muvofiqlashtiruvchi organ hisoblanadi.

Moʻgʻuliston Ukrainadan import qiluvchi mahsulotlar: shakar va qandolat mahsulotlari, kakao va kakao mahsulotlari, tamaki, temir yoʻl lokomotivlari, don mahsulotlari, qogʻoz va karton, mashinalar va shunga oʻxshash sanoat mahsulotlari va asbob uskunalarni sotadi.

Ukraina Moʻgʻulistondan tuz, oltingugurt va tosh import qilib oladi, ikkala davlat oʻrtasida savdo aloqalar nisbatan past koʻrsatgichni tashkil etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Z іstorії Posolstva Ukraїni v Mongolії". 21-may 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-dekabr 2022-yil.
2. ↑  Dogovіr pro drujnі vіdnosini і spіvrobіtnitstvo mіj Ukraїnoyu і Mongolієyu
3. ↑  Dogovіrno-pravovaya baza mіj Ukraїnoyu і Mongolієyu
O'zbekiston Respublikasi va Turkiya davlati istanbul shahri voyaga yetmagan ahloq tuzatish kalonasi su burcu yazgni o'zbekiston respbulikasi davlatiga kelgan may oyidan shu oyga kelib o'zbekiston respbulikasi fuqarolari oybek kamaliddinov xasan o'g'li Turdiyeva saidahon Akbarovna hamda Usmonova salomathon Akbarjon Qizi nomiga google akaunt ochib barcha hujatlarni qopol ravishta buzib davlat orgn hodimlarni ishni chigalashtrib jidiy manaviy moddiy zarar yetkazgani inobatga olgan hola turkiya jinoyat kodeksni 2589 va 2241 moddalariga asosan 6 oy ahloq tuzatish kalonasiga yuborlsin bizgacha bolgan jinoyat ishni guvoh o'zbeklar bergan guvohligiga asosan jarima qo'lab berishlarni talab qilaman.Turkiya voyaga yetmagan bolalar xokimayati@istanbul memuryet.tr

Manbalar
--------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Afrika jayrasi** (lotincha: *Atherurus africanus*) —  jayralar oilasiga mansub sutemizuvchilar turi. Hayvon koʻpincha ovlanishi va goʻshti uchun isteʼmol qilinishiga qaramay, Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqi unga "Eng kam xavfsiraydigan turlar" maqomini bergan.

Tavsifi
-------

Afrika jayrasi uzunligi 40-50 sm ga yetadi (dumini hisobga olmaganda). Kattalari taxminan 3 kg vaznga ega. Taʼna shakli kalamushnikiga oʻxshaydi, oyoqlari kalta. Ignalari boshqa turlarga qaraganda yengilroq va qisqaroq. Quyrugʻida joylashgan ignalari ingichka boʻlib, choʻtkaga oʻxshab toʻplanadi, bunday joylashuvi dumini harakatlantirganda tovush chiqarishi mumkin.

Tarqalishi
----------

Ular Benin, Kamerun, Kongo Demokratik Respublikasi, Ekvatorial Gvineya, Gabon, Gambiya, Gana, Gvineya, Kot-d’Ivuar , Keniya, Liberiya, Kongo Respublikasi, Senegal, Sierra Leone, Sudan, Tanzaniya, Togo va Ugandada yashaydilar.

Hayot tarzi
-----------

Afrika jayralari guruhlarda bir necha boʻlib yashaydi. Ularni afrika leopardi va oltin mushuk. Yirtqich hujumga qilganda, jayra ignalarini koʻtaradi (shunday qilib u kattaroq boʻlib tuyuladi), dumini shitirlatib, panjalarini bilan depsinadi. Boshqa turlar singari, afrikalik jayra ham hujum qilgan hayvonga ignalari sanchishga harakat qiladi.

Kunlar gʻorlarda va chuqurlarda yashaydi, tunda inidan chiqadi. Ular oʻtxoʻr hisoblanib, oʻsimliklar, ildizlar, gullar va mevalar bilan oziqlanadilar.

Kenja turlar
------------

Uchta kenja turi maʼlum:

* Atherurus africanus africanus (Gray, 1842)
* Atherurus africanus centralis (Thomas, 1895)
* Atherurus africanus turneri (St. Leger, 1932)

Galereya
--------

* Muzeydagi Afrika kirpi Muzeydagi Afrika kirpi
* Hayvonot bog'idagi afrika kirpisi Hayvonot bog'idagi afrika kirpisi
* Skelet Skelet

Manbalar
--------

1. ↑  „IUCN Red List of Threatened Species". 28-dekabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-noyabr 2019-yil.
2. ↑  „Описание вида на Biolib". 17-noyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-noyabr 2019-yil.
3. ↑  Jonathan Kingdon; David Happold; Thomas Butynski; Michael Hoffmann; Meredith Happold; Jan Kalina*. Mammals of Africa*. A&C Black, 2013 — 672—673 bet.
**Optik prizma** — yassi sirtlar bilan chegaralangan va shaffof materi-allardan yasalgan jism. Bunday sirtga tushgan nur jismdan oʻtishida sinadi. Optik prizmalarning dispersion (spektral) va nur qaytarish xususiyatiga ega turlari bor. Spektral Optik prizmalar yorugʻlik disper-siyasp hodisasiga asoslanadi va koʻpin-cha spektral qurilmalarda ishlatiladi. Yorugʻlikning toʻla ichki qaytishi hodisasiga asoslangan Optik prizmalar nur yoʻnalishini oʻzgartirish uchun optik tizimlarda qoʻllaniladi. Spektral prizmadagi nur yoʻnalishlari 1-rasmda koʻrsa-tilgan; VAS — prizmaning bosh kesimi. Agar VA sirtga turli toʻlqin uzunligidagi MN parallel nur dastasi tu-shayotgan boʻlsa, nur VA va AS sirtlarda sinadi. Yorugʻlik dis-persiyasiga asosan toʻlqin uzunligi katta nur dastasi PQ yoʻnalishda, kichigi PIQI yoʻnalishda chiqadi. 2-rasmda nur qaytarish xususiyatiga ega toʻgʻri burchakli prizma koʻrsatilgan. Bunday Optik prizma yordamida birlamchi nur dastasi bilan 90° yoki 180° li burchak hosil etadigan kaytgan nur dastasini olish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ablyatsiya** (qad. lot. ablatio — olib ketmoq) — 1) qaynoq gaz oqimining qattiq jism sirtidan moddalarni sidi-rib ketishi (eroziya, sublimatsiya, erish tufayli). Kosmik apparatlar va eltuvchi raketalarning bosh qismlari atm.ga kir-ganda ularni himoya qilish tadbiri, shu-ningdek raketa dvigatellari kameralarining sovitilishi Ablyatsiyaga asoslanadi; 2) muzlik yoki qor qoplamining erishi, bu-glanishi yoki mexanik parchalanishi (sha-mol uchirishi, aysberglarga ajralishi va hokazo) natijasida massasining kamayishi. Asosan iqlimiy omillarga bogʻliq. Namoyon boʻlishiga qarab Ablyatsiyaning 3 ta turi farq qilinadi: muz osti, ichki va yuza Ablyatsiya Muz osti Axi Yerning ichki issiqligi muz ostiga chiqishidan, ichki Ablyatsiya muzning ishqalanishi, suv va havo sirkulyatsiyasi natijasida, yuza Ablyatsiya esa asosan quyosh radiatsiyasidan vujudga keladi. „Ablyatsiya" atamasi baʼzan „yuza qatlamning yuvilishi" sinonimi sifatida ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Optik spektrlar** - ultrabinaf-sha (toʻlqin uzunligi 1 < 3800A), koʻzga koʻrinadigan (7600A > 1 > 3800A) va in-fraqizil (1 > 7600A) nurlar, yaʼni 100 dan 0,01 mikrongacha uzunlikdagi toʻlqinlar sohasini oʻz ichiga oladigan spektrlar. Koʻpincha, spektr nurlanuvchi manba tabiatiga qarab ajratiladi. Shunga asosan, atom va molekula tash-qi elektron qobiqlari jarayonlarida, molekulalarning aylanma va tebranma harakatida hamda qattiq yoki suyuq moddani qizdirish va lyuminessensiya vaqtida chiqadigan spektrlar Optik spektrlardir. Optik spektrlar tutash (uzluksiz), chizikli va yoʻl-yoʻl xillarga boʻlinadi. Qizdirilgan qattik. yoki suyuq moddalar tutash Optik spektrlar chiqaradi; bunda uzluksiz turli (qizil, toʻq sariq, yashil, koʻk, havo rang, bi-nafsha) spektrlar paydo boʻladi. Yuqori temperaturada yaraklaydigan gaz va modda bugʻlari chiziqli va yoʻl-yoʻl Optik spektrlar chiqaradi. Chizikli spektrlar ayrim chiziklardan iborat boʻlib, atomlarga xos (qarang Atom spektrlari). Yoʻlyoʻl spektrlar molekulalar nurlanishi boʻlib, har bir yoʻl alohida chiziqli spektrlardan iborat.

Optik spektrlar nurlanish va yutilish spektrlarida ajraladi. Nurlanish spektri qattiq, suyuq, gazsimon moddaning yuqori temperatura yoki elektr razryadi taʼsirida hosil boʻladi. Maʼlum bir manbadan chiqayotgan tutash spektr biron muhitdan oʻtayotganda yutilish spektr i sodir boʻladi. Kirxgof nurlanish qonuniga asosan har qanday jism spektrli nur chiqarsa, shunday spek-trli nurni yutadi. Optik spektrlarni oʻrganish fizika, astronomiya va texnikaning koʻp sohalarida, ayniqsa, atom va molekula spektrlari qonuniyatlarini aniqlashda, ularning tuzilish nazariyasini ishlab chiqishda katta oʻrin tutadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
### Yozuv madaniyati va ilk kutubxonalarning vujudga kelishi

Kutubxonalar qadim-qadimdan insonlar uchun ma'naviyat va ma'rifat o‘chog‘i bo‘lib, inson zoti doim kitoblarga intilib yashab kelgan. Har doim kutubxonalar jamiyat hayotining ajralmas qismi bo‘lgan. Faqat kutubxonalar tufayligina qadimgi qo‘lyozmalar, bosma kitoblar, tarixiy shaxslar haqidagi manbalar bizgacha yetib kelgani hech kimga sir emas.
Yozuvning paydo bo‘lishi va hujjatli manbalar, qo‘lyozma va keyinchalik bosma kitoblarning ko‘payishi kutubxonalarning yuzaga kelishiga sabab bo‘ldi.Insoniyat tomonidan yaratilgan ikkinchi kashfiyot – kitob yuzaga keldi va hamma bilim sohasida adabiyotning mavjudlik shakllariga aylandi. Davrlar davomida kitobning shakl-shamoyili, sifati, bezatilishi, tashqi koʻrinishi, ishlab chiqarilishi takomillashib bordi. Antik davrda oʻrama kitoblar shakllangan boʻlsa, keyinchalik eramizning IV asriga kelib, muqovaga ega qoʻlyozma kitoblar paydo boʻldi. Kutubxonalar miloddan avvalgi II ming yillikda vujudga kelib, yozuvlar sopol bitiklarda yozilgan edi. Qadimgi Sharqda birinchi marta kutubxonalar paydo bo'ldi. Ilk kutubxona loy taxtachalari to'plami holida miloddan avvalgi 2500 yilda Bobilning Nippur shahridagi ibodatxonadan topilgan. Misrning Fiva shahri yaqinidagi qabrlardan birida 2-o'tish davri (miloddan avvalgi XVIII - XVII asr) papiruslari bo'lgan quti topilgan. Yangi qirollik davrida Ramzes II tomonidan 20000 ga yaqin papiruslar to'plangan.Eng mashhur qadimiy Sharq kutubxonasi miloddan avvalgi VII asr Ossuriya shohi Ashurbanipalning Nineviyadagi saroyidagi jadval holidagi mixxat yozuvlari to'plamidir (asosan qonunlar to’plamidan iborat). Qadimgi Yunonistonda birinchi ommaviy kutubxonaga Klearx zolim tomonidan miloddan avvalgi IV asrda asos solingan.Qadimgi kitob yozuvining eng katta markazi Iskandariya kutubxonasi bo'lgan. Miloddan avvalgi III asrda Iskandariya kutubxonasiga Ptolemey I asos solgan va ellin dunyosining ma’rifat va ilm markazi hisoblangan. Iskandariya kutubxonasi maqbara (muzey) majmuasi tarkibiga kirgan. Majmuada yashash xonalari, oshxona, o'quv zali, botanika va zoologiya bog'lari, rasadxona va kutubxona mavjud bo’lgan. Keyinchalik unga tibbiy va astronomik asboblar, o'qitish uchun ishlatilgan hayvonlar mulyaji, haykallar va bustlar qo'shilgan. Muzey tarkibidagi ibodatxona qoshida 200000 papirus (deyarli barcha antik davr kutubxonalari ibodatxonalar qoshida bo’lgan) va maktab tarkibida 700000 ta tarixiy hujjat saqlangan. Milodiy 270 yilda muzey va Iskandariya kutubxonasining ko'p qismi vayron qilingan. O‘zbekiston hududida miloddan avvalgi I ming yillikning so‘ngi asrlarida dastlabki kutubxonalar paydo bo‘lgan. Bular ilk kutubxonalar bo‘lib, kutub – arabcha «kitoblar», xona – forscha «uy», ya'ni kitob va hujjatlar saqlanadigan joy demakdir.
**Pistalitogʻ** - Shimoliy Nurota tizmasining sharqida unga parallel joylashgan past togʻ. Janubi-sharqdan shim,gʻarbga choʻzilgan. Uz. 40 km. Eni oʻrta qismida 6–7 km. Eng baland joyi 557 m. Shimoli-sharqiy yon bagʻri tik, quruq soylar bilan oʻyilgan, jan-gʻarbiy yon bagʻri esa yotiqroq. Paleozoy davri togʻ jinslaridan tuzilgan antiklinal koʻtarilma. Iqlimi keskin kontinen-tal, yillik yogʻin miqdori 250 mm. Oʻsimlik juda siyrak, yaylov sifatida foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xurrit tili** — Armaniston togʻligi jan.ida, shim. Suriya va Mesopotamiyada, Kichik Osiyoning jan.sharqiy qismida va Ugarit shahrida tarqalgan ulik til. Xurrit tilining genetik aloqalariga doyr yagona fikr mavjud emas. Rus olimlari I. M. Dyakonov va S. A. Starostinlarning Xurrit tili va unga qarindosh urart tilinint naxdogʻiston tillari bilan qarindoshligi haqidagi farazi bir qadar ishonchli fikr xisoblanadi. Xurrit tilining saqlanib qolgan yodgorliklari unda oʻzaro farqdanuvchi 6 lahja borligini koʻrsatadi.

Xurrit tilining eng qad. yodgorligi mil. av. 3ming yillik oxiriga mansub. Xorijiy tillar matnlaridagi atokli otlar va soʻzlar mil. av. 2ming yillikdan keyin ham Xurrit tili Arman togʻliklarining ayrim joylarida soʻzlashuv tili sifatida qoʻllanganini koʻrsatadi. Mil. av. 1-ming yillikdayoq bunday matnlar mavjud boʻlmagan. Yozuvi — boʻgʻinli mixxat; ugarit alifboli mixxatida ham yodgorliklar uchraydi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tillarning yer shari | *Jahon tillaridan biri haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Orif Qosimov** (1909 - Toshkent — 2001.19.2) — sozanda (dutor), bastakor. Oʻzbekiston xalq artisti (1979). Bolaligidan Yunus Rajabiy rah-barligidagi musiqa toʻgaragida nay chalishni (1925), Toshkent musiqa texnikumida (1926 — 27) Abdusoat Vahobovdan anʼanaviy dutor kuylarini va Shorahim Shoumarovdan mumtoz ashula yoʻllarini oʻrgangan. Oʻzbekiston radiosida milliy musiqa ansambli (1927—45), tojik ansambli (1945— 53), xalq cholgʻulari orkestri (1953 — 57), "Maqom" ansambli (1957-yildan) da sozanda. Dastlab repertuaridan oʻzbek xalq va mumtoz kuylari ("Girya", "Chorgoh", "Eshvoy", "Ilgʻor". "Qoʻqoncha", "Askariy", "Qarinavo", "Dilxiroj" va boshqalar), maqom yoʻllari ("Tasnifi Dugoh", "Garduni Segoh". "Miskin 1-5", "Navroʻzi Ajam" va boshqalar) hamda oʻzi yaratgan kuylar ("Qizil karvon", "Yurish marshi", "Raqsi duxtar", "Rezareza") oʻrin olgan. keyinchalik, bevosita dutor imkoniyatlari bilan bogʻliq "Yangra sozim". "Dildor oʻynasin", "Qizlar raqsi", "Xumoringiz", "Chert dutorim" kabi asarlar yaratgan.

Qosimov zamonaviy dutor ijrochiligi maktabi yirik vakili boʻlib, ijro uslubi nozik qochirimlarga boyligi. zarblarning xilma-xilligi va ravonligi, ijro texnikasi mukammalligi bilan ajralib turadi. Sozandalik va bastakorlik ijoliyoti bilan birga Q. 1930-yildan boshlab murabbiylik bilan ham shugʻullangan. bir necha havaskorlik ansambllariga rahbarlik qilgan. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1998).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
***Talassarche eremita*** (lat.), **Chatem albatros** — albatrossimonlar oilasiga mansub qushlarning bir turi (*Diomedeidae*).

Qanotlari 220 sm gacha, umumiy uzunligi taxminan 90 sm, tana vazni 3,1 dan 4,7 kg gacha. Boshi toʻq kulrang, tanasining pastki tomoni va qanotlari oq rangda. Tumshugʻi och sariq rangda.

Ular baliqlar, boshoyoqli mollyuskalar va Moʻylovoyoqlilar bilan oziqlanadi.

Tasmaniya
Ular avgust va sentyabr oylarida, asosan Yangi Zelandiyaning subantarktika orollaridan biri boʻlgan Chatem arxipelagi tarkibiga kiruvchi Te-Piramid[en] orolida koloniyalarda koʻpayadi, shuningdek, xuddi shu arxipelagning Forty-Fours orollarida ham uchraydi.

Bu albatros ilgari *Thalassarche cauta* va *Thalassarche salvini* bilan bir tur sifatida qabul qilingan. Endi bu qushning populyatsiyasi sezilarli darajada kamaydi, natijada IUCN uni xavf ostidagi turlar qatoriga kiritdi. Hozir qushlar soni 11 mingtaga deb baholanmoqda.

Koʻpayish
---------

Albatrosning bu turi har yili qoyali qirlarda, tik yonbagʻirlarda va yoriqlarda uya qurib koʻpayadi. Ular tuproq va oʻsimliklardan poydevor uyalarini quradilar. Ayni paytda Piramida ularning yagona naslchilik joyidir. Ular 20 avgustdan 1 oktyabrgacha bitta tuxum qoʻyadi, joʻja noyabr yoki dekabrda, 68-72 kundan keyin tuxumni yorib chiqadi. Joʻjalar mart yoki aprel oylarida yoki tuxumdan chiqqandan keyin 130-140 kun ichida uchib ketishadi. Voyaga yetmagan qushlar toʻrt yildan soʻng koloniyaga qaytadilar, lekin yetti yoshga qadar tuxum qoʻymaydilar.

Manbalar
--------

1. ↑  Brands, S. (2008)
2. ↑  Chatham Island(ingl.) на сайте *oceandots.com* Архивировано из первоисточника 23 декабря 2010
3. ↑  Conservation Advisory Science Notes No. 70 — Alabtross Research on (Motuhara) Forty-Fours Islands на сайте *govt.nz*, декабрь 1993
4. ↑  Chatham Islands Conservation Management Strategy на сайте *govt.nz*, август 1999

Adabiyotlar
-----------

* Hadoram Shirihai: *A Complete Guide to Antarctic Wildlife — The Birds and Marine Mammals of the Antarctic Continent and Southern Ocean*, Alula Press, Degerby 2002, ISBN 951-98947-0-5
* Derek Oneley, Paul Scofield: *Albatrosses, Petrels and Shearwaters of the World* — Helm Field Guides, London, 2007, ISBN 978-0-7136-4332-9
*
**Alderney konslageri** (inglizcha: *Alderney* — natsistlar konslagerlari. 1942-yil yanvar oyida Buyuk Britaniyadan 160 km janubda va Fransiyadan 32 km gʻarbda Britaniyaning Olderney orolida tashkil etilgan. Urush yillarida bu lagerlarda 6000 ga yaqin odam bo‘lgan, ulardan 700 dan ortig‘i halok bo‘lgan.

Tarixi
------

Ikkinchi jahon urushi davrida Normandiya orollari fashistlar Germaniyasi tomonidan bosib olingan yagona Britaniya orollari edi. Olderney orolida Gamburg yaqinidagi Neuengamme lagerining boʻlinmasi boʻlgan toʻrtta konslager qurilgan. Ular toʻrtta Friz orollari — Norderney, Borkum, Sylt va Helgoland sharafiga nomlangan. Alderney mahbuslari istehkomlar, qurol omborlari va boshqa harbiy inshootlar qurishga majbur boʻldilar. Borkum va Xelgoland mehnat lagerlarida „koʻngillilar" saqlangan (nemischa:), uning ahvoli boshqa ikkita lager asirlarinikiga qaraganda ancha yaxshi edi. Yahudiylar Sylt lagerida, (Sharqiy) Yevropa va SSSR mamlakatlaridan haydalgan yahudiylar Norderneyda, Todt harbiy qurilish tashkiloti ruslari esa Heligolandda ishlagan.

Norderney va Sylt lagerlarini SS -Hauptsturmführer Maksimilian List boshqargan, u urush tugaganidan keyin hukmdan qutulib qolgan va goʻyoki 1980-yillargacha Gamburg yaqinida yashagan. 1944-yil iyungacha, Olderney lagerlari yopilgan va qolgan mahbuslar Germaniyaga olib ketilganda 700 dan ortiq odam oʻldirilgan.
Urush oxirida SS lagerlarning koʻp qismini ularning izlarini yopish uchun yoʻq qildi .

Norderney, Adler va Evens lageriga javobgarlar Fransiyada sudlangan. 1949-yil sentyabrda mahbuslarga yomon munosabatda boʻlganligi uchun sudlanganlarga oʻn va yetti yillik qamoq jazosi berilgan.

Urushdan keyin oʻlganlarning taxminiy soni u erda ishlagan 3000 mahbusdan 400 nafari halok boʻlgan, ammo Jon Weigold va Richard Kemp tomonidan olib borilgan tadqiqotlar kamida 40 000 qurbonning oʻlimiga olib keldi

Mashhur mahbuslar
-----------------

* Tyurin, Viktor Nikolaevich

Manbalar
--------

1. ↑  Matisson Consultants, *Aurigny ; un camp de concentration nazi sur une île anglo-normande (English: Alderney, a Nazi concentration camp on an Anglo-Norman island )* (fransuzcha), 2014-02-20da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2009-06-06 `{{citation}}`: More than one of `|archivedate=` va `|archive-date=` specified (yordam); More than one of `|archiveurl=` va `|archive-url=` specified (yordam)
2. ↑  *Cockerell, Isobel* „The Nazi concentration camps on British soil the UK government tried to forget" (en-US). *Coda Media* (26-iyul 2022-yil). Qaraldi: 20-noyabr 2022-yil.

Adabiyot
--------

* 1940-1945 yillardagi nemis istilosi davrida Kanal orollaridagi yahudiylar, Frederik Koen, Jersi yahudiylari jamoati prezidenti

Havolalar
---------

* Sayt nomi: Lager Sylt konsentratsion lageri Arxivnaya kopiya, subbrit.org.uk(ingl.) (Kirish mumkin: 10 fevral 2010)
* Aurigny; un camp de kontsentratsiya nazi sur une île anglo-normande. matisson-consultants.com(Fransuzcha) (Kirish mumkin: 10 fevral 2010)
**Apparel** (frans. appareli – ki-rish yoʻli) – 1) qiya tushgan yoʻl (harbiy muhandislikda). Toʻp-zambaraklar, tan-klar va boshqa harbiy texnika joylashgan okoplarda ham A. keng qoʻllaniladi. Qal’alarda A. toʻplarni tepalikka chiqarish uchun ishlatiladi; 2) temir yoʻl plat-formalarida tank, avtomashina, trak-tor, raketa qurilmalari kabi jangovar texnikani ortish yoki tushirish uchun ishlatiladigan kiya koʻtarma; 3) binoning koʻtarilgan qismlariga oʻtish uchun moʻljallangan qurilma (qarang Pandus).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Apparat funksiyasi** — oʻlchov asbobining unda oʻlchangan kattalikni oʻlchanguncha boʻlgan haqiqiy qiymati bilan bogʻlovchi harakteristikam. Koʻp hollarda spektrofotometrlarning Apparat funksiyasi ni bilish talab qilinadi. Oʻlchov asbobining Apparat funksiyasi nazariy yoʻl bilan hisoblab topiladi. Mas, spektrometrning Apparat funksiyasi yoyuvchi element (prizma, difraksion panjara), kolli-mator koʻzgusi, tirqishning optik para-metrlari yordamida hisoblanadi. Spek-trometrning Apparat funksiyasi tajriba yoʻli bilan ham aniqlanishi mumkin. Bunda spektrometr kirish tirqishi v chastotali monoxro-matik nur bilan yoritiladi va spektromet-rda chastota oʻzgartirilganda shu chastota atrofidagi yorugʻlik oqimi taqsimoti oʻlchanadi, bu taqsimot asbobning Apparat funksiyasi ga mos keladi. Tasvir hosil qiluvchi optik asboblar (fotoapparat, teleskop, mikroskop va boshqalar)ning Apparat funksiyasi asbob hosil qilayotgan cheksiz kichik nurlanuvchi nuqtaning tasvirida-gi yoritilganlik taqsimotini koʻrsatadi. Ideal optik asbob nuqtaviy yoritqich tasvirini nuqta shaklida hosil qiladi va uning Apparat funksiyasi nuqtadan tashqarida nolga teng boʻladi. Real optik asboblarda nuqtaviy yoritqich tasviri yorugʻ dogʻ sha-kliga ega boʻladi va asbobning Apparat funksiyasi nuqta atrofida nolga teng emas. Asbobning Apparat funksiyasi uning ajrata olish qobiliyatini ham belgilaydi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hazoraspiy**, Jaʼfarxoʻja ibn Nasriddinxoʻja al-Husayniy al-Karvakiy (18-asr oxiri — 19-asrning 1-yarmi, Hazorasp shahri) — shifokor-tabib, olim. Hazorasp shahri yaqinidagi Karvak qishlogʻida tabib oilasida tugʻilgan. Hazorasp, Xiva va Buxoro madrasalarida oʻqib, mudar-ris boʻlib yetishgan. Ibn Sino, Abu Bakr arRoziy, Ibn Xammor, Abulgʻoziy Baho-dirxon asarlarini oʻrganib, tabiblikni egallagan. "Altabobat ul-majmua" ("Tabobat masalalari toʻplami") asari muallifi. Asarning turli vaqtlarda koʻchirilgan nusxalari Xiva, Toshkent, Istanbul, Britaniya (Lon-don) muzey qoʻlyozmalar fondida saqlanadi. Asarda qon tomirlari va bosh miya tuzilishi, tashxis qoʻyishning bir necha turlari, ovqatlanish meʼyori, parhez, dorivor oʻsimliklardan oqilona foydalanish yoʻllari bayon etilgan. Nasldan-naslga oʻtuvchi surun-kali saramas kasalligi, jigar va oshqozon osti bezlarining yalligʻlanishi kabi xastaliklarni davolash usullari koʻrsatib berilgan. U bepushtlik, ayollar jinsiy aʼzolaridagi kasalliklarning paydo boʻlishi va ularni davolash usullari toʻgʻrisida ham bataf-sil maʼlumotlar bergan. H. Hazorasp tumanining Karvak qishlogʻidagi Shayx Husayn bobo qabristoniga dafn qilingan.

Adabiyot
--------

* Abdullayev A. Ocherki istorii razvitiya meditsinm v Xorezme. T. 1980: Doʻschanov B.. Hazorasp tarixi. Urganch. 1998.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Devid Bentli Xart** (1965 yil fevral oyida tugʻilgan) — amerikalik yozuvchi, faylasuf, dinshunos olim, tanqidchi va islohiyotchi inson boʻlgan. Sharhlovchilar Xartning barokko nasri va provokatsion ritorikasini va mingdan ortiq insholari, sharhlari va maqolalarini, shuningdek, oʻn toʻqqizta kitobi (jumladan, tarjimalar va hammualliflik ishlari) haqida oʻz fikrlarini bildirdilar. Asosan ingliz oilasidan boʻlgan Xart atigi yigirma bir yoshida Sharqiy pravoslav boʻlgan. Uning ilmiy ishlari xristian metafizikasi, aql falsafasi, hind va Sharqiy Osiyo dini, Osiyo tillari, klassika va adabiyot, shuningdek, Yel bilan Yangi Ahd tarjimasiga keng qaratilgan. Kengroq auditoriyaga ega boʻlgan kitoblar orasida *"Dengiz eshiklari"*, *"Ateist aldanishlar* „ va *"Hammasi qutqariladi" kabi* kitoblari darajasi yuqori. Maqtovlar yorliqlar va kitob mukofotlari boʻlishiga qaramay, Xart turli xristian olimlari tomonidan heterodoks sifatida tanqid qilingan.

  

Xartning Yangi Ahd kitobining tarjimasi 2017-yilda chop etilgan bolsa, ikkinchi nashri bilan 2023-yilda omma etiboriga havola etildi. Uning toʻrtta kitobi *Publishers Weekly*, *Times Literary Supplement* va Katolik OAVlari Assotsiatsiyasi Kenterberi arxiyepiskopning mukofotlari bilan birga yil kitobi eʼtiroflarini oldi. Xart sanʼat, beysbol, adabiyot, din, falsafa, ong, yovuzlik muammosi, kino va siyosat kabi turli mavzularda insholar yozishni yoqtirardi. Uning fantastik janrda yozilgan *"Iblis va Per Gernet: Hikoyalar"* (2012) va 2021 yildagi ikkita kitobni oʻz ichiga oladi: *Oy nurida Roland* va *Kenogaya (Gnostik ertak)*. Xart shuningdek *, „Shamoldagi barglar"* nomli obuna axborot byulleteni ham yuritadi, unda original insholar va boshqa yozuvchilar, jumladan, Rainn Uilson va Xitoy Miéville bilan suhbatlar mavjud. Uning Jon Milbank bilan doʻstligi va umumiy tillari ikkala mutafakkir tomonidan bir necha bor qayd etilgan.

Xartning aytishicha uning avlodlari Marylandga 1634-yil kochib kelgan va bir necha avlodlari shu yerda yashagan. Yozuvchi Howard qishlogida tugilgan va 1982-yilda Lotin va Grek tiliga ixtisosashgan Wilde Lake High School ni bitirgan. U ozining 2 ta katta akasi bilan birga ulgaygan, ulardan biri 9 ikkinchisi esa 7 yoshda bolgan.

* Leaves in the Wind, Hartʼs subscription newsletter
* Eclectic Orthodoxy, where Hart has been a long-time commenter
**Appalachi togʻlari** — Shimoliy Amerikadagi togʻlar, AQSH bilan Kanada hududida. Janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa 2600 km choʻzilgan, eni 300 — 500 km. Eng baland choʻqqisi — Mitchell togʻi (2030 m). Appalachi togʻlari janubi-sharqiy va shimoliy qismlari paleozoy erasida burmalangan kristall jinslar (gneyslar, kristalli slaneslar, kvarsitlar)dan, janubi-gʻarbiy qismi choʻkindi jinslar — ohaktosh, qumtosh, gilli slaneslardan tashkil topgan. Me-zozoy va kaynozoyda togʻlar gum-bazeimon 581koʻtarilgan. Togʻlarni koʻpdan-koʻp daryolar parchalab yuborgan. Shimoliy tomonlari relefini toʻrtlamchi davr muzliklari ancha oʻzgartirgan. Appalachi togʻlari iqlimini Atlan-tika okeani yumshatib turadi. Yogʻin 1000 — 1300 mm. Jan.da togʻ yon bagʻirlari 1000 m balandlikkacha keng bargli oʻrmonlar, undan yuqorida aralash va igna bargli oʻrmonlar bilan qoplangan. Appalachi togʻlarida toshkoʻmir, neft, temir rudasi, mis, kumush, kobalt bor. Appalachi togʻlarida 2 ta millim park mavjud. Turizm va ovchilik rayoni.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Demerji II** (shuningdek, **Demerji-Isar**) — Qrimdagi oʻrta asr qal’asi (*qishloq boshpana*) xarobalari, Radiant Big Alushta qishlogʻidan unchalik uzoq boʻlmagan, X asrda Demerji qishlogʻi aholisi tomonidan qurilgan va XIII asrgacha mavjud boʻlgan. Qoʻrgʻon Jurla traktidan (Ulu-Uzen qishlogʻi yaqinida) Alushta vodiysiga olib boradigan qadimiy yoʻlga qarshi chiqdi. Qoʻrgʻon oʻrganilmagan qazish ishlari ham olib borilmagan, bu haqdagi barcha maʼlumotlar tarixchilarning vizual tekshiruvlari natijasidir. Ilmiy adabiyotlarda mustahkamlash tasvirlanmagan. XIII asrda Teodoritlar tomonidan Funa qal’asi qurilgach boshpana zarurati yoʻqolgan degan versiya mavjud.

Bu qal’a haqida XIX asr rus yozuvchisi va sayohatchisi Yevgeniy Markov 1902-yilda nashr etilgan „Qrim haqidagi ocherklar" kitobining 188-betida aytib oʻtgan: „Afsonada aytilishicha genuyaliklar davrida Demerji tepasida qal’a boʻlgan". Lev Firsovning „Isariy — Qrimning janubiy qirgʻogʻidagi oʻrta asr qal’alari tarixining ocherklari" asarida oddiy eslatma ham mavjud.

Boshpana janubiy Demerji yonbagʻrida, Arvohlar vodiysining sharqiy qismida minora shaklidagi qoyalar ostidagi yumshoq platformada joylashgan edi. Shimoldan Demerji qoyalari boshqa tomondan 40 m-4,6 m gacha boʻlgan qoyalar bilan qoplangan, kirish qismi janubi-sharqdan edi. Fortifikatsiya maydoni 0,26 ga, oʻlchamlari 80 dan 50 m gacha.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Мыц В.Л. „Укрепления Таврики X - XV вв",*.*. Киев: Наукова думка, 1991 — 150 bet. ISBN 5-12-002114-X.
2. 1 2  „Исар Демерджи I – туманная загадка Долины Привидений".  Исары Горного Крыма. Блог фотографического краеведения.. 10-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktabr 2021-yil.
3. ↑  Ocherki Krima: Kartini krimskoy jizni, prirodi i istorii
4. ↑  Фирсов Лев Васильевич „Аи-Йори — монастырёк на горной дороге",*. Исары — Очерки истории средневековых крепостей Южного берега Крыма*. Новосибирск: Наука. Сибирское отделение, 1990 — 71 bet. ISBN 5-02-029013-0.
5. ↑  *Михаил Татарин.* „Демирджи-Исар 1 — средневековая крепость над Алуштой. Завершение поиска".  Крымские маршруты. 10-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktabr 2021-yil.
**Demesmaekerit** (Pb 2 Cu 5 (UO 2 ) 2 (SeO 3 ) 6 (OH) 6 · 2H 2 O) - noyob uran selenit minerali hisoblanadi. U Katangadagi Musonoi konida ishlagan belgiyalik mineralog Gaston Demesmaeker sharafiga nomlangan. Bu qo'rg'oshin, mis va selenni o'z ichiga olgan ikkilamchi mineral bo'lib, u yashildan jigarrang , sariq ranggacha bo'lgan shishadir yaltiroqlikka ega, uning kristallanishi qayerda joylashganiga qarab o'zgaradi. U pleokroik atributlarga ega, ya'ni qaysi o'qni ko'rishiga qarab, marvarid turli xil ranglarni ko'rsatadi, bu optik xususiyati. X o'qida u sariq-yashil rangni ko'rsatadi va Y o'qida marvarid jigarrang rangda ko'rinadi. Demesmaekerit juda kuchli radioaktivlikka ega, 1,629,108,74, GRapi (Gamma Ray Amerika neft instituti birliklari) bilan o'lchanadi. U asosan kislorod (22,1%), vodorod (0,46%), nurlanish xususiyatiga ega bo'lgan uran (21,92%), selen (21,81%), zaharli kimyoviy element bo'lgan qo'rg'oshin (19,08%) va misdan (14,63%) iborat. 
U haynesit, gilleminit, martozit va piretit kabi boshqa noyob selenli uran rudalari bilan bog'liq holda hosil bo'lishi mumkin .

Xususiyatlari
-------------

Mineral tarkibidagi uran 21,92% gacha bo'lganligi sababli radioaktiv hisoblanadi. Ideallashtirilgan empirik formulada va Folgezerfalle tabiiy parchalanish zanjirlarida radioaktiv elementlarning nisbatlarini hisobga olgan holda, da'vo qilingan Bq/g mineralining o'ziga xos faolligi taxminan 39,2 kBq ni tashkil qiladi (tabiiy kaliy 0,0312 kBq/g bilan solishtirganda). Ko'rsatilgan qiymat mineral tarkibiga va darajalar tarkibiga qarab sezilarli darajada farq qilishi mumkin. Radioaktiv parchalanish mahsulotlarini tanlab boyitish yoki kamayishi ham mumkin, bu esa faollikni o'zgartiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Warr, L.N. (2021). "IMA–CNMNC approved mineral symbols". *Mineralogical Magazine* **85** (3): 291–320. doi:10.1180/mgm.2021.43. .
2. ↑  Handbook of Mineralogy
3. ↑  „Demesmaekerite Mineral Data". *webmineral.com*. Qaraldi: 22-iyun 2021-yil.
4. ↑  Demesmaekerite mineral information and data on Mindat
**Yozuv mashinkasi**, harf bosish mashinasi — harf, raqam va b. belgilarning standart tasvirlarini qogʻozga navbatmanavbat tushirib, matn, jadval va b.ni bosish uchun moʻljallangan qurilma. Klaviaturali bosish mexanizmi Yo. m.ning asosiy elementa hisoblanadi. Klaviatura uchlariga bosiladigan belgilar (harf, raqam va b.)ning boʻrtma tasviri tushirilgan richagga yoki uchlarida bosish belgilari joylashtirilgan segmentli (diskli) shrift eltgichlarga birlashtirilgan. Bundan tashqari, Yo. m.ga valikli karetka, karetkani harakatlantirish mexanizmi, lenta tortish mexanizmi, karetkani bosish mexanizmiga nisbatan avtomatik oʻrnatadigan tabulyator kiradi. Bosish mexanizmini harakatlantirish usuliga koʻra, Yo. m. mexanik va elektr xillarga; vazifasiga koʻra, qoʻlda olib yuriladigan (portativ), idorada ishlatiladigan va maxsus xillarga boʻlinadi. Kompyuterlar paydo boʻlgandan soʻng Yo. m.ga ehtiyoj bir oz susaydi. Yo. m.ni yaratishga urinish 16-asrda boshlangan, birinchi patentni ingliz ixtirochisi G. Mill 1714 yilda olgan, 19-asr oxirlariga kelib ommaviy tarzda ishlab chiqarila boshlangan (AQSH).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |