recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Allyuviy** (lotincha: *alluvio* – oqiziq), shuningdek, **allyuvial yotqiziqlar**, oqar suvlar (daryo, irmoq va boshqalar) bilan oqib kelib toʻplangan yotqiziqlar. Allyuviy daryolarning oʻzani, qayir qismi va vodiydagi terrasalarni hosil qiladi. Koʻpgina kontinental choʻqindi formatsiyalarning shakllanishida muhim rol oʻynaydi. Allyuvial yotqiziqlar qalinligi suv oqimining katta-kichikligiga bogʻliq. Katta tekisliklardagi allyuviyning qalinligi 10–20 metrga, kengligi esa bir necha oʻn km gacha boradi. Bu yotqiziqlar yuqori unumdor har xil tuproqlar (oʻtloqlar, oʻtloq-botqoq va botqoq) uchun ona jins boʻlib xizmat qiladi. Allyuvial yotqiziqlardan tashkil topgan hududlardan qishloq xoʻjaligi da keng foydalaniladi. Qumqumoqli va shagʻalli allyuviydagi tuproqlarda oʻrmon daraxtlari oʻstirish va bogʻdorchilikni rivojlantirish, qumoq choʻqindili qayir va allyuvial terrasalarda esa gʻoʻza, sabzavot hamda yem-xashak ekinlarini yetishtirish mumkin. Allyuvial yotqiziqlardagi tuproqlar unumdor boʻlishiga qaramay oʻgʻitlarga, ayniqsa, kaliyli oʻgʻitlarga juda talabchan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Allyuviy*** haqida turkum mavjud |
Ali Adnan Kadhim Al-Tameemi (1993-yil 19-dekabrda tugʻilgan) — iroqlik professional futbolchi, Rossiyaning „Rubin Qozon" klubi va Iroq terma jamoasida chap qanot himoyachisi sifatida oʻynaydi. Adnan chap qanot himoyachisi sifatida Roberto Karlos yoki Lan Xarte bilan taqqoslanadi. U baland boʻyli, ammo tezkor oʻyinchi boʻlib, u Iroqning qarshi hujum falsafasiga juda mos tushadi. Adnan ham hujumga moyil chap qanot himoyachisi, kuchli jismoniy va kuchli uzoq masofadan zarba berish qobiliyatiga ega. Adnan orqa tomondan toʻgʻridan-toʻgʻri maydonning qarama-qarshi yarmiga oʻtib, ajoyib fintlari bilan uni himoyachilar va yarim himoyachilardan osongina oʻtib ketishga undadi. Har doim kuch-gʻayratga toʻla va uning tengsiz kuchi bilan toʻla atletika, raqiblar koʻpincha uchinchi yarmida koʻzni qamashtiruvchi mahorat va uzoq masofadan hayqiriqlar bilan tomoshabinlarni hayratda qoldiradigan uni qoʻlga olish qiyin vazifa deb bilishadi. Adnan oʻzining chap qanotdagi shidatliy hujimlari raqiblarini esankratadi. Hujumdagi mahoratiga qaramay, Adnan himoyalanishda jamoasi uchun yaxshi ustun boʻlib xizmat qiladi. Shuningdek, u jarima maydonchasiga uzoq paslar va toʻp uzatishlarga juda moslashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Ali Adnan Kadhim at National-Football-Teams.com
Ali Adnan at Olympics at Sports-Reference.com (archived)Ali Adnan on whitecapsfc.com
### Xitoy kino san'atining mohiyati

```
Xitoy kinosi  yuz yillik tarixga ega, ammo hayotning keskin o'zgarishlari davomida juda ko'p o'zgarishlarga uchradi. Ayrim tadqiqotchilarning taʼkidlashicha, 1930-yillardan boshlab Xitoy filmlari turli davr oʻzgarishlariga duchor boʻlgan, yarim mustamlakachilik va yarim feodal madaniy hayotidan yangi ma'noga ega boʻlgan inqilobiy kino madaniyatiga oʻtgan. Ba'zi tadqiqotchilarning fikriga ko'ra, 1940-yillarning ikkinchi yarmida Xitoy klassik filmlarida zamonaviy san'at elementlari nisbatan jamlangan holda paydo bo'ldi va umuman Xitoy filmlarining matritsasi klassik shakllardan zamonaviy shakllarga o'tish belgilarini ko'rsatdi, zamonaviy ko'plab filmlarga yaqinlashadi. Zamonaviy olimlar Xitoy filmlarining yangi davrda ko‘p qirrali va ko‘p qatlamli tarixiy burilish taqdim etishini ta’kidladilar. Aytish kerakki, yuqorida qayd etilgan tarixiy tahlillar yetarlicha realistik asosga ega bo‘lib, ularda filmning ayrim belgilari tasvirlangan. Xitoy filmlarining ma'lum bir tarixiy davrda rivojlanishi, filmlarning badiiy tabiatiga kelsak, akademik doiralar uning o'zgarish traektoriyasi va rivojlanish qonunlari kabi asosiy masalalar bo'yicha kamdan-kam hollarda aniq xulosalarga ega. Xitoy filmlari chuqur madaniy merosga ega b'lib bir asrdan ortiq o'sishdan so'ng, o'ziga xos kino xarakterida shakllandi. Xitoy filmlarining badiiy mohiyatiga kelsak, o‘tgan yuz yil ichida kino o‘tmishdoshlari chuqur tafakkurni ortda qoldirgan. Xitoyda film **"影戏"(drama) yoki "电影"(kino)** deb atalgan. **Cheng Jixuaning "Xitoy filmining rivojlanish tarixi" va Zhong Dafengning tadqiqot maqolalari**da xitoy filmlari bir yarim asr va undan koʻp yillar davomida anʼanaviy dramaturgiyaning timsoli sifatida harakat qilgani aniq koʻrsatilgan.
```

Manbalar
--------

 中国电影艺术的现代转型：论"80年代"电影思潮

By 王丽娟
**Advokatning yordamchisi** — Oʻzbekiston Respublikasining yuridik maʼlumotga ega boʻlgan fuqarosi.
Belgilangan tartibda muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topilgan, shuningdek sudlanganligi bekor qilinmagan yoki olib tashlanmagan shaxs advokat yordamchisi boʻlishi mumkin emas. Advokat yordamchisi advokat huquqlariga ega boʻlmaydi hamda uning surishtiruv, dastlabki tergov organlarida, sudlarda va boshqa davlat organlarida ishlarni olib borishga yoʻl qoʻyilmaydi. Advokat yordamchisi advokat koʻrsatmasiga binoan advokatning yurituvidagi ishlar boʻyicha topshiriqlarni bajaradi, advokatning protsessual vakolatlariga taaluqli ishlar bundan mustasno. Advokat yordamchisining mehnat sharoitlari qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tuziladigan mehnat shartnomasi bilan belgilanadi.

Advokat yordamchisining faoliyatini tashkil etish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Advokatlar palatasi bilan kelishilgan holda belgilanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Oʻzbekiston Respublikasining Advokatura toʻgʻrisidagi qonuni".  LexUz.
***Xitoy kinosi: 1949 yildan beri madaniyat va siyosat*** — Pol Klarkning 1988 yilda Kembrij universiteti nashriyoti tomonidan nashr etilgan badiiy bo'lmagan kitobi.

Unda Xitoy Kommunistik partiyasi va uning mafkurasiga ega guruhlar tomonidan 1934 yildan boshlab va Xitoy Xalq Respublikasi tashkil etilgan vaqt davomida ishlab chiqarilgan filmlar muhokama qilinadi. Kitobning yoritilishi 1984 yilda tugaydi

Tarkibi
-------

Boblar xronologik tartibda joylashtirilgan. Muallif Madaniy inqilob bobida 1964-1978 yillar sanalaridan foydalanishni tanladi, chunki kommunistik hokimiyat 1964 yilda bir nechta kino asarlarini ommaviy tanqid qilgan edi.

Qabul
-----

WJF Jenner, *Xitoyning Quarterly* jurnalida, kitobni kino tanqidi bo'limlarida "yuqori kino tanqidining dahshatli tili" ishlatilmagani va buning o'rniga "qisqalik, oddiylik" va "sokin va oqilona" ohangda ishlatilgani uchun maqtadi. Ular kitob tahlillaridagi "zaiflik"ni va kitobning "Xitoy kino olamining madaniyati yoki siyosatiga etarlicha chuqur kirib bora olmaganini" tanqid qilishdi.

Griffit universitetidan Kolin Makerras kitobni "birinchi darajali tadqiqot" deb atadi. Uning ta'kidlashicha, kitobda yangiliklar sharhi bo'limi emas, balki xulosa bo'limi bo'lishi kerak edi.

Ma'lumotnomalar
---------------

* Jenner, W. J. F. (1990). „Chinese Cinema: Culture and Politics since 1949". *The China Quarterly*. № 121. 140–141-bet.
* Mackerras, Colin (1989). „Chinese Cinema: Culture and Politics Since 1949. By Paul Clark. New York: Cambridge University Press, 1987. viii, 243 pp. $39.50". *The Journal of Asian Studies*. 48-jild, № 2. 352–353-bet. - See also at ProQuest

### Eslatmalar

1. 1 2 3  Mackerras, p. 352.
2. 1 2  Jenner, p. 140.
3. ↑  Mackerras, p. 353.

Qo'shimcha o'qish
-----------------

* Croizier, Ralph (1990). „Chinese Cinema: Culture and Politics since 1949". *American Historical Review*. 95-jild, № 1. 234–235-bet.
* Marchetti, Gina (1990). „Chinese Cinema: Culture and Politics Since 1949. Paul Clark". *Film quarterly*. 43-jild, № 3. 54–56-bet. doi:10.2307/1212644.

Havolalar
---------

* *Xitoy kinosi: 1949 yildan beri madaniyat va siyosat* - Kembrij universiteti nashriyoti
Xitoyda haykaltaroshlik
-----------------------

Katta oʻlchamli haykaltaroshlik yaxshi saqlanib qolmagan, ammo baʼzi monumental misollarni hali ham koʻrish mumkin, masalan, Longmen gʻorlari, Luoyang yaqinidagi Fengxian ibodatxonasidagi tosh yuzidan kesilgan haykallar. Milodiy 675 yilga oid 17,4 metr balandlikdagi figuralar buddist samoviy podshoh va jin qoʻriqchilarini ifodalaydi. Hayotiy oʻlchamdagi xitoy haykaltaroshligining yana bir mashhur namunasi Shi Huangtining „Terrakotta armiyasi" figuralaridir. Qabrni qoʻriqlash uchun 7000 dan ortiq jangchilar, 600 ot va bir nechta jang aravalari oʻrnatilgan.miloddan avvalgi 3-asr Qin imperatori. Har bir figurani noyob qilish uchun koʻp harakat qilindi, garchi ularning barchasi qoliplardan yigʻilgan tana qismlarining cheklangan repertuaridan yaratilgan. Ayniqsa, yuzlar va sochlar noyob shaxslardan tashkil topgan haqiqiy armiya illyuziyasini berish uchun oʻzgartirildi.
Kichikroq hajmdagi ishlarga kelsak, Shang sulolasi (miloddan avvalgi 1600-1046 yillar) oʻzining bronzadan quyma ishlari bilan mashhur. Bronza idishlarning umumiy shakllari uch oyoqli qozonlar boʻlib, baʼzida oyoqlari hayvonlar, qushlar yoki ajdaholar shaklida qilingan. Ular dumaloq yoki kvadrat boʻlishi mumkin va koʻplarida qopqoq va tutqichlar mavjud. Oʻtkir relyefli bezak takrorlanuvchi naqshlar, niqoblar va oʻralgan naqshlarni oʻz ichiga oladi. Shang rassomlari, shuningdek, qoʻchqorlar, fillar va mifologik mavjudotlar kabi uch oʻlchamli hayvonlar koʻrinishida idishlar ishlab chiqardilar.
**Ezzat al Kamhaviy** ( arabcha:  ) misrlik yozuvchi va jurnalist. 2012-yil dekabr oyida El-Kamxaviy *"Bo‘ri uyi"* romani uchun "Adabiyot uchun Nagib Mahfuz" medali bilan mukofotlandi. 2022-yilning iyun oyida u "Shubhali arxitektura: ulug'vor binolar va keng ko‘chalarga ishtiyoq" nomli maqolasi uchun Matbuot erkinligi uchun Samir Kassir mukofoti bilan taqdirlangan (Fikr parchasi nominatsiyasi).

U 1961 yilda tavallud topgan va 1983 yilda Qohira universiteti *ommaviy kommunikatsiyalar fakultetining* jurnalistika bo'limin tamomlagan.

Erta hayot va martaba
---------------------

El Kamxaviy 1961-yil 23-dekabrda Misrning Sharqiya gubernatorligida tug‘ilgan, o‘rta maktabni bitiruv oldidan u uchun *"Al Gomhuria"* gazetasida maqolalari nashr etilgan.

Qohira universitetining ommaviy kommunikatsiyalar fakultetining jurnalistika bo'limini tamomlab,u *"Al-Axbar"* gazetasida ishlay boshladi va u erda 10 yildan so'ng mashhur adabiyot jurnali *"Axbar Al-Adab"* ni tashkil etishga yordam berdi. 2011-yilning mayidan 2013-yil sentyabrgacha *al-Doha madaniy jurnalining* katta muharriri boʻlgan.

### *Xursandchilik shahri*

Asosiy maqola: The City of Pleasure
Hech narsaga o'xshamaydigan shahar, u zavq ma'budasi tomonidan qo'riqlangan va o'z vaqtini jismoniy zavqlarga bag'ishlagan,axloqsiz podshoh,sevgi va nozik hamdardlikni orzu qiladigan malika tomonidan boshqariladi. Ruhoniylar malika xonasining devorlari ichiga olgan ochiqlar va tutatqilar bilan bezashga qaror qilishdi va devordagi suratlar jonlanishi va malikaning haqiqiy sevgi haqidagi orzusi amalga oshishi haqida o'zlarining sehrlarini aytishdi.

Haqiqiy va o'zgarib turadigan odamlar, kuchli qullar va imperatorlar o'zlarining halokatlarini Rohat shahrining darvozalarida kutib olishdi. Oxir-oqibat, o'tib bo'lmaydigan shaharning darvozalari ikkita aqilli tovarlar: qovurilgan kartoshka va pepsi-kola jozibasi ostida qoladi. Hech kim Rohat shahrining haqiqiy tarixini bilmaydi va hech bir tashrif buyuruvchi uning sehridan qochib qutulmagan.

Bu roman insoniy afsonalardan tuzilgan va eng mukammal ijro etilgan adabiy asarlardan birini qayta tiklagan. Zamonaviy arab adabiy hikoya haqida "Zafat shahri"ni va uning zamonaviy arab romani sanʼatiga qoʻshgan boyituvchi qoʻshimchalarisiz kiritmasdan turib gapirishning iloji yoʻq.

Ishlar
------

Uning nashr etilgan adabiy asarlari:



1. ↑  *Mohammed Saad.* „Ezzat El-Kamhawi awarded the Naguib Mahfouz Medal for Literature". *Al-Ahram* (2012-yil 12-dekabr). Qaraldi: 2012-yil 12-dekabr.
2. ↑  *Naharnet news desk.* „EU rewards journalists from Lebanon, ME during Samir Kassir Award". *Naharnet* (2022-yil 2-iyun). Qaraldi: 2022-yil 2-iyun.
3. ↑  „عزت القمحاوي يترك مجلة الدوحة ويعود للقاهرة" (ar). *بوابة الأهرام*. Qaraldi: 2018-yil 18-mart.
4. ↑  „عزت القمحاوي مديرًا لتحرير مجلة الدوحة الثقافية" (ar). *بوابة الأهرام*. Qaraldi: 2018-yil 17-mart.
**Altay batir** (qozoqcha: *Алтай батыр*, 2005-yilgacha — *Kopa*) — Qozogʻiston Respublikasining Aqtoʻbe viloyati Bayganin tumanidagi qishloq.Saritoʻgʻay qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 153651100.

Aholisi
-------

1999-yilda qishloq aholisi 1220 kishi (631 erkak va 589 ayol) edi. 2009-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, qishloqda 1060 kishi (555 erkak va 505 ayol) yashagan.

Qishloq nomining kelib chiqishi
-------------------------------

Ebeski Oltoyning o'g'li - oq kete urug'idan bo'lgan qozoq botiri, Kichik juzdan. U 1723-1726 yillarda Kichik juz Abulxayr xoni davrida Sirdaryo boʻyiga oʻrnashib olgan Volga boʻyidagi qalmoqlar va jungorlar bilan boʻlgan janglarda mardlik va jasorat bilan ajralib turadi. 1738-yilda Qumdaryo boʻyida Qalmoq xoni Donduk Ombaga qarshi jangda Altay botiri Abulxayr toʻplagan 2000 askardan iborat otryadga boshchilik qiladi. Harbiy yurishlar natijasida botir Altay qalmoq qo'shinlarini Uralning narigi tomonidagi Emba og'zidan haydab chiqarishga muvaffaq bo'ldi. Bundan tashqari, 1736-yilda Altay Botir Rossiya imperiyasidan kelgan ingliz rassomi Jon Kaslning himoyachilari orasida edi. Aqto'be viloyatida Bayganin tumanidagi sovxoz "Altay batiri" nomini oldi. Shuningdek, ushbu aholi punktidagi artezian bulog‘i "Altay bulag‘i" deb ataladi. Altay batir qishlogʻi Emba daryosi yaqinida joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „База КАТО".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 2013-yil 27-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan.
2. 1 2  „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 2013-yil 13-mayda asl nusxadan arxivlangan.
3. ↑  Құрманбеков Б.Ж. 2008. Алтай батыр. ПринтА. Ақтөбе.
Xitoyda rassomchilik
--------------------

Xitoy rassomlari turli xil materiallarga turli formatlarda rasm chizgan. Eng mashhur formatlar devorlarda (miloddan avvalgi 1100-yildan), tobutlar va qutilarda (miloddan avvalgi 800-yildan), ekranlarda (milodiy 100-yildan), qoʻlda qarash yoki osib qoʻyish uchun moʻljallangan ipak oʻramlar edi. devorlar (gorizontal uchun milodiy 100-yildan va vertikal uchun milodiy 600-yildan), qoʻzgʻalmas fanatlar (milodiy 1100-yildan), kitob muqovalari (milodiy 1100-yildan) va yigʻma ventilyatorlar (milodiy 1450-yildan). Xitoy rasmining ikkita eng mashhur mavzusi portretlar va landshaftlar edi. Xitoy sanʼatidagi portretlar urushayotgan davlatlar davrida (miloddan avvalgi 5-3-asrlar) boshlangan va anʼanaviy tarzda katta vazminlik bilan tasvirlangan, chunki odatda mavzu buyuk olim, rohib yoki saroy amaldori boʻlgan va shuning uchun taʼrifga koʻra, yaxshi axloqiy xususiyatga ega boʻlishi kerak. bu rassom tomonidan hurmat bilan tasvirlanishi kerak. Shu sababli, yuzlar koʻpincha tuygʻu yoki xarakterning nozik ifodasi bilan befarq koʻrinadi. Koʻpincha mavzuning xarakteri rasmdagi boshqa odamlarga boʻlgan munosabati va munosabatlarida ancha aniqroq ifodalanadi; Bu, ayniqsa, imperatorlar va buddistlarning portretlariga tegishli.
Qovgʻa timsoli, 1825
**Qovgʻa burji** (**♒**) (grekcha: *Υδροχόος*, *Aquuarius* , lotincha „suv tashuvchi" degan maʼnoni anglatadi) astronomiyada Qoʻy va Baliqlar oʻrtasida joylashgan oʻn birinchi burj boʻlib, munajjimlikda taxminan 20-yanvardan taxminan 18-fevralgacha boʻlgan davrni aks ettiradi.

Mifologiyasi
------------

Ushbu yulduz turkumi miloddan avvalgi II asrdan beri maʼlum. Bobil astronomlari tomonidan kashf etilgan. Xudo suv quyadigan idish (koʻza) orqali tasvirlanadi.

Har safar Dajla va Frot daryolarida toshqin va vayronagarchiliklar sodir boʻlganda bobilliklar bu falokatlarni Xudo tomonidan yuborilganligiga ishonishgan.

Qovgʻa yulduz turkumi haqida ijobiy maʼnoga ega boʻlgan yana bir sivilizatsiya Misrda paydo boʻlgan. Misrliklar Qovgʻa burjini har yili Nil daryosining toshib ketishi bilan bogʻlashgan. Shu daryoning suvi orqali ular ekin maydonlarini sugʻorish uchun foydalanishgan, ichki ehtiyojlar uchun zaxiralar toʻplashgan. Anʼanaga koʻra, bahorning boshlanishi Qovgʻa burji bilan belgilangan. Ushbu yulduz turkumiga ishora qiluvchi yana bir sivilizatsiya – bu yunon mifologiyasi. Ushbu mifologiya Aquarius Ganimed timsoli bilan tavsiflanadi. Ganymed —Troyaning ilohiy qahramoni. Yunon mifologiyasida Ganimed qoʻy boqib yurganida Xudolar shohi Zevsning oʻzi burgut qiyofasida tushib kelgani hikoya qilinadi. Zevs yosh shahzodaning goʻzalligidan juda hayratda qoladi. Gomerning soʻzlariga koʻra, Ganymed insonlar ichida eng sevimlisi edi. Zevs bolani oʻgʻirlab, Olimp togʻiga olib ketadi**.**

Yunon mifologiyasining baʼzi versiyalarida Qovgʻa yulduz turkumi Janubiy Baliq yulduz turkumi tomon „suv oqib turgan koʻza" shakliga ega, deb ishoniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Aquarius".
2. ↑  „Mythology of Aquarius".
Bodxisattva va Chandeka, Hadda, milodiy 5-asr
**Afgʻon sanʼati** koʻp asrlarni qamrab olgan. Soʻnggi asrlarda oʻzining mustaqilligi va izolyatsiyasidan farqli oʻlaroq, qadimgi va oʻrta asrlardagi Afgʻoniston katta imperiyalar tarkibida uzoq vaqt yashagan, ular asosan zamonaviy Pokiston va Shimoliy Hindiston, shuningdek Eronni oʻz ichiga olgan. Afgʻon shaharlari koʻpincha Kushon imperiyasi va keyinchalik Mugʻullar imperiyasi singari ularning poytaxtlari yoki asosiy shaharlari orasida boʻlgan. Bundan tashqari , Ipak yoʻlining Xitoyga va Xitoyga olib boradigan baʼzi yoʻnalishlari Afgʻoniston orqali oʻtib, sharq va gʻarbdan taʼsir oʻtkazadi.

Eng muhim davrlardan biri I VII asrlarda yaratilgan Gandharan sanʼati boʻlib, yunon-budda sanʼatidan rivojlanadi. Islom kelishi bilan, keyinchalik Afgʻoniston uzoq vaqt davomida Fors davlatlarining bir qismi boʻlgan va uning sanʼati koʻpincha Fors sanʼati va umuman islom sanʼatining muhim qismi boʻlgan.

1900-yillardan boshlab xalq sanʼatda Gʻarb texnikasidan foydalana boshladi. Afgʻonistonning koʻplab ommaviy axborot vositalaridagi sanʼati dastlab deyarli erkaklar tomonidan amalga oshirilgan. Sanʼat asosan Afgʻoniston milliy muzeyida, Afgʻoniston Milliy galereyasida va Kobuldagi Afgʻoniston Milliy arxivida joylashgan. Mamlakatda bir qancha sanʼat maktablari mavjud. Kobuldagi Afg‘oniston zamonaviy sanʼat markazi yoshlarga zamonaviy rassomchilikni o‘rganish imkoniyatini beradi.

 Bamiyan Buddalarining balandroq, 1963 yilda va 2008 yilda vayron qilinganidan keyin
Soʻnggi oʻn yillarda urush va qasddan ikonoklazma Afgʻoniston badiiy merosining katta miqdorda yoʻq qilinishiga olib keldi.

Metallga ishlov berish
----------------------

 I asrga oid Bimaran tobuti, oltin yodgorlik, Budda, Brahma (chapda) va Śakra (oʻngda)
1970-yillarning oxirida Afgʻonistonda 20 600 dan ortiq tilla taqinchoqlardan iborat kolleksiya topilgan, ulardan baʼzilari bronza davriga tegishli boʻlgan. Baqtriya xazinasi nomi bilan mashhur boʻlgan bu tangalar, marjonlarni va boshqa zargarlik buyumlari Jouzjon viloyatidagi Shibirgʻon qabristonidan topilgan. Ular AQSh va Evropadagi muzeylarda namoyish etilgan. Taxminan miloddan avvalgi 400-200 yillarga oid ob’ektlarga ega Oksus xazinasi Oksus daryosining qarama-qarshi qirgʻogʻida topilgan.

Manbalar
--------
(536 – taxm. 582) – Vizantiyalik shoir va tarixchi. Kichik Osiyoning Mirind shaharidan. Oqlovchi bo‘lib xizmat qilgan. Vizantiya elchiligi tarkibida Eronda bo‘lgan (Xusrav I Anushirvon zamonida) va pahlaviy tilidagi ko‘pgina hujjatlarni qo‘lga kiritib qaytgan. Agafiy "Yustinian grek tilida yozilgan podsholigi degan kitob yozib qoldirgan. Asar beshta kitobdan iborat va Vizantiyada 552-558 yillari ichida bo‘lib o‘tgan voqealarga, ya’ni uning gotlar, vandallar, franklar va forslar bilan olib borgan urushlari haqida hikoya qiladi, Agafiyning mazkur asari Vizantiyaning 552-558 yil tarixini o‘rganishda asosiy manba bo‘lib xizmat qiladi. Bu asar yuqorida tilga olingan Prokopiy Kesariyskiyning "Urushlar" kitobining davomi hisoblanadi. Eronning VI asrning 50 – yillaridagi tashqi siyosatini o‘rganishda muhim axamiyat kasb etadi. Bundan tashqari, Eronning davlat muassasalari va Xusrav I haqida ham ma’lumotlar "Yustinning podsholigi"ning ruscha tarjimasi 1953 y. Leningradda chop qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  *O‘RGANILAYOTGAN MAMLAKAT (MINTAQA) TARIXSHUNOSLIGI VA MANBASHUNOSLIGI (ERON)*.
**Alveolotsitlar (alveotsitlar, pnevmositlar)** — oʻpka alveolalarining devorlarini qoplaydigan yassi epiteliy hujayrasi. Alveolyar epiteliy geterogen boʻlib, uch tipdagi hujayralar bilan ifodalanadi.

Tasniflash
----------

### I tip — yassi yoki respirator

Ular alveolalar yuzasining katta qismini (95-97%) qoplaydi, aerogematik baryerning tarkibiy qismi boʻlib, ular orqali gaz almashinuvi amalga oshiriladi. Ular tartibsiz shaklga ega va yupqalashgan sitoplazmaga ega (0,2 mikrondan kam), unda kam rivojlangan organellalar va koʻp sonli pinotsitoz pufakchalar mavjud. Ular bir-biri bilan va II tip alveolotsitlar bilan qattiq birikmalar orqali bogʻlangan. Bu hujayralar toksik moddalarga juda sezgir.

### II tip — katta yoki granulyar (donador)

Ularning soni taxminan I turdagi alveolotsitlar soniga teng boʻlib, ular orasida alohida yoki kichik guruhlarda yotadi, lekin alveola yuzasining atigi 2-5% ni qoplaydi. Ular yumaloq yoki kub shaklga ega, alveolalarning boʻshligʻiga chiqib turadigan yuzasida mikrovorsinkalar bor. II turdagi alveolotsitlar sitoplazmasida koʻp miqdorda mitoxondriyalar, yaxshi rivojlangan donador endoplazmatik toʻr va boshqa organellalar mavjud boʻlib, ular orasida membrana bilan oʻralgan osmiofil plastinkali tanalar eng xarakterlidir. Ikkinchisi fosfolipidlar, oqsil va uglevod komponentlarini oʻz ichiga olgan elektron zich qatlamli moddadan iborat. Plastinkali tanachalar, sekretor granulalar kabi, II tipdagi alveolotsitlardan ajralib chiqadi va alveolyar epiteliy yuzasida qalinligi 0,05 mkm gacha boʻlgan surfaktant plyonka hosil qiladi. II turdagi alveolotsitlar surfaktant ishlab chiqarishdan tashqari boshqa funksiyalarni ham bajaradi:

1. Alveolyar epiteliya orqali suv va ionlarni tashishni boshqarish.
2. Interferon va lizotsim sintezi va sekretsiyasi.
3. Ksenobiotiklar almashinuvida ishtirok etish.
4. Alveolyar epiteliyning kambial elementi hisoblanadi.
5. Oksidlovchilarni neytrallash.

### III tip — choʻtkali

Ular apikal yuzasida kalta mikrovorsinkalar, sitoplazmada esa koʻp sonli pufakchalar va mikrofibrillalar tutamlari mavjudligi bilan ajralib turadi. III-tip alveolotsitlar suyuqlikning soʻrilishini va surfaktantning konsentratsiyasini yoki xemoretseptsiyani amalga oshiradi deb taxmin qilinadi. Shuningdek, ular neyrosekretor funksiyaga ega boʻlishlari mumkin.

Manbalar
--------

1. 1 2  Чернеховская Н. Е. Федченко Г. Г. Андреев В. Г. Поваляев А. В.*. Рентгено-эндоскопическая диагностика заболеваний органов дыхания*, 2000 экз, М.: МЕДпресс-информ, 2007 — 20-22 bet. ISBN 5-98322-308-9.
2. 1 2  Быков В.Л.*. Частная гистология человека (функциональная морфология клеток и тканей человека)*, 2-е издание 2500 экз, СПб.: СОТИС, 1999 — 143-145 bet. ISBN 5-85503-116-0.

Adabiyotlar
-----------

* Быков В.Л.*. Частная гистология человека (функциональная морфология клеток и тканей человека)*, 2-е издание 2500 экз, СПб.: СОТИС, 1999 — 143-145 bet. ISBN 5-85503-116-0.
* Чернеховская Н. Е. Федченко Г. Г. Андреев В. Г. Поваляев А. В.*. Рентгено-эндоскопическая диагностика заболеваний органов дыхания*, 2000 экз, М.: МЕДпресс-информ, 2007 — 20-22 bet. ISBN 5-98322-308-9.
**Agal** ( arabcha:   ; ba'zi manbalarda esa **iqal**, **egal** yoki **igal** deb ham yoziladi ) arabchaerkaklar liboslarining aksessuari. Bu to'qilgan qora rangdagi shnur bo'lib, ikki marta kiyiladi, g'utrani kiygan kishining boshida ushlab turish uchun ishlatiladi.  U an'anaviy tarzda echki junidan qilingan. 

Odatda ushbu xalq: Arabiston yarim oroliaholisi, Iroq, Iordaniya, Misr, Falastin va Suriyaning bir qismidagi odamlar (masalan, Falastindagi Negev, Suriyadagi Dayr-az-Zor va Xauran, Misrdagi Sinay va Ash Sharqiya ) aholisi ko'p yillardan buyon mana shu bog'ichni kiyadilar. Agalni Erondagi Ahvaziy arablar ham kiyishadi.

 Bobillik odamning bosh haykali (taxminan miloddan avvalgi 8-asr oxiri - 7-asr boshlari), keffiya va agalga o'xshash kiyim kiygan, Metropoliten muzeyi, Nyu-York
Agal va gutradan dastlabki foydalanish qadimgi davrlarga tarixiga oid barelyeflar va haykallar yoki haykalchalar jumladan, eng qadimiy asarlar orqali yoki qo'l yozmalar orqali ham aniqlangan. Qafimgi arab obidasi hisoblangan Agal Semit  va Yaqin Sharq tsivilizatsiyalarida eski Bobil artefaktlari, masalan, Elam tangalari  va raqamlar va hatto qadimgi Arab shohliklarida ham kuzatilgan. Arxeolog va elamolog Ernst Gertsfeld o'zining *"Qadimgi Sharqda Eron"* kitobida Suza bas-releflariga murojaat qilib, qadimgi agalni boshqa xalqlardan ajratib turuvchi elamliklarning noyob bosh kiyimi sifatida ko'rsatadi.

Bunga qarang
------------

* Bisht
* Izar
* Litham
* Sirval
* Taqiyah
* Savob
* Keffiyeh

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  Oxford English Dictionary. Second Edition, 1989.
2. ↑  Merriam-Webster definition, online edition
3. ↑  Walther Hinz, *Lost World of Elam*, pp. 20-21: In referring to dark-skinned Susa in a bas-relief wearing agal: "These must be Elamites from the hinterland. Even today dark-skinned men, in no way negroid, are often to be seen in Khuzistan. They consider themselves for the most part as 'Arabs', and speak 'Arabic' among themselves. It seems likely that the population even of Ancient Elam was a mixed one, consisting of dark-skinned aboriginals of uncertain race and of 'Semites', who had infiltrated from Mesopotamia in repeated incursions since the Akkad period".
4. ↑  „Elamite coins". 2017-yil 29-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 28-iyul.
Xo'jaypok g'ori ko'rinishi***Xo'jaypok g'ori ko'rinishi***

Xoʻjaypoq gʻori
---------------

Xo‘jaypak g‘ori (Surxondaryo viloyatining Oltinsoy tumani) g‘orida sekundiga 20 litr suv oqimi bo‘lgan katta buloqning mavjudligi g‘ayrioddiy. Gʻor tuman markazi Shoʻrchi shahridan 55 km shimoli-gʻarbda, Surxondaryoning oʻng irmogʻi Xoʻjaypoq daryosi vodiysida joylashgan. G'orning uzunligi 220 metrdan ortiq va hajmi 2700 kubometrni tashkil qiladi. Buloq g'orning pastki qismidan, kirish joyidan 30 metr masofada urilgan vodorod sulfidi hidli suv. Gʻor devorlarini tashkil etuvchi ohaktosh yoriqlarida uglevodorodlarning rezinaga oʻxshash qoldiqlari ("quruq moy"), gʻor yaqinidagi ohaktoshdan esa tabiiy oltingugurt va shaffof gips kristallari topilgan.

Xoʻjaypoq gʻori koridor tipidagi galereya boʻlib, uning tubidan vodorod sulfidi daryosi oqib oʻtadi.

Xoʻjaypoq gʻori suv ichish uchun yaroqli bo'lib Surxondaryo viloyatining bir necha tumanlari foydalandi. Suvi juda shifobaxs, G'orning ichki qismi tabiiy zinasimon suvning katta qismi g'orning tag qismiga ketadi. Suvi juda salqin. Oltingururt va kistal simon shaffof tovlanuvchi tabiiy buloq. Asosiysi juda foydali suv

Avvalo "Xo‘jaipok ota" ziyoratgohidagi g‘ordan chiqayotgan oltingugurt suvining inson organizmi uchun foydali ekanligiga to‘xtalib o‘tish zarur. Mutaxassislarning fikricha, g‘ordagi oltingugurt suvi o‘n beshdan ortiq og‘ir, o‘tkir va yuqumli kasalliklardan forig‘ bo‘lishga yordam beradi. Tabiiy samarali vosita sifatida tayanch harakat tizimi, akusher-ginekologik kasalliklar, asab tizimi, jigar, buyrak, teri tanosili va boshqa xastaliklarni davolashga xizmat qiladi.

«Xo‘jaipok ota» ziyoratgohi yonidan oqib o‘tayotgan Xo‘jaipok daryosi va hududning tabiiy iqlim sharoiti bu yerda ziyorat turizmini keng yo‘lga qo‘yish uchun juda qulay sanaladi.

Manbalar
--------

1. Youtube video
2. Sirli O'zbekiston

1. ↑  „Youtube".
2. ↑  *Таинственный Узбекистан.* „Sirli O'zbekiston".
Alvarthirunagiri asosiy yoʻli
**Alwarthirunagiri** — Hindistonning Tamilnadu shtatidagi Thoothukudi tumanidagi panchayat shaharchasi. U Hindistonning janubidagi Tamil Nadu, Tirunelveli — Tiruchendur shossesida Srivaikuntam yonida joylashgan. Taxminan Tirunelvelidan 29 km, Tiruchendur’dan, Tamirabarani daryosi boʻyida 31 km uzoqlikda joylashgan. Alvartirunagiri — Alvar avliyo Nammalvarning tugʻilgan joyi sanaladi. Maʼbad „Divya Desam" deb tasniflanadi, Shri Narayananing 108 ta ibodatxonasi 12 shoir avliyolari yoki Alvars tomonidan hurmat qilinadi.

Nammalvar
---------

Alvarthirunagiri — Vaishnavizmning 12 Alvaridan biri boʻlgan Nammalvarning tugʻilgan joyi. Bu Janubiy Tamil Nadudagi Nava Tirupatislaridan biridir. Guru Kshethram sifatida tanilgan, raislik qiluvchi xudo Vishnu. Goʻdakligida Nammazhvar emaklab yurdi va tamarind daraxtining teshigida yogasanada oʻtirdi deyiladi.

Yana qarang
-----------

* Alvarthirunagiri ibodatxonasi
* Tirukkolor

Manbalar
--------

1. ↑  Neeti M. Sadarangani*. Bhakti Poetry in Medieval India: Its Inception, Cultural Encounter and Impact*. Sarup & Sons, 2004 — 28 bet. ISBN 9788176254366.
2. 1 2  „Navathirupathi". 2015-yil 27-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 25-dekabr 2015-yil.
3. 1 2  „Official Website of Nava Tirupathi Temples". 26-dekabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 25-dekabr 2015-yil.

Havolalar
---------

* Alwartirunagari haqida maʼlumot — Hindubooks.org
* Alvarthirunagari temir yoʻl stantsiyasi
**Ahmadxon Oxunakov**(1904-yil, Porshinev qishlogʻi, Porshnev oqsoqolstva, Shugʻnon volosti, Xorog tumani, Pomir, Fargʻona viloyati, Rossiya imperiyasi — 1938-yil, Stalinobod, Tojikiston SSR, SSSR) — sovet, tojik partiya va davlat arbobi.
Oʻrta Osiyo Kommunistik Universitetini tamomlagan. V. I. Lenin Toshkentda (1929—1933-yillar), Tojikiston KP(b) Shug‘non raykomining birinchi kotibi (1936—1937-yillar), Tojikiston KP(b) Bartang raykomining birinchi kotibi (1933—1936-yillar), Togʻli Badaxshon viloyat komsomol qoʻmitasining birinchi kotibi (1928—1929-yillar),1926-yildan VKP(b) aʼzosi boʻlgan.

Biografiyasi
------------

Ahmadxon Oxunakov 1904-yilda Rossiya imperiyasining Turkiston general-gubernatori Farg‘ona viloyati Pomiridagi Porshinev qishlog‘ida (2009-yildan Tojikiston Respublikasi Tog‘li Badaxshon muxtor viloyati Shug‘non viloyatining maʼmuriy markazi) tavallud topgan. Ahmadxon Oxunakov taniqli pedagog va fermer, Oxunak (Ohonaka) Ravshanoludov oilasida yashagan.
Oxunakov Ahmadxon 1917-yilda 13 yoshida Porshinev qishlog‘ida (o‘sha paytda Rossiya imperiyasining Farg‘ona viloyati tarkibiga kirgan) akasining oilasida g‘allakor bo‘lib ishlay boshlagan.

1923—1926-yillarda Porshinevdagi maktabda (1923-yildan Turkiston ASSR Fargʻona viloyati Pomir tumani tarkibida) oʻqigan.1923—1926-yillarda Porshinev shahridagi maktabda (1923-yildan Turkiston ASSR Fargʻona viloyati Pomir tumani tarkibida) oʻqigan.1926—1927-yillarda viloyat komsomol qoʻmitasida komsomol tashkilotchisi boʻlib ishlagan (1925-yildan viloyat Tojikiston ASSR tarkibidagi Muxtor Togʻli Badaxshon viloyatiga aylantirilgan.1927—1928-yillarda Xorugʻdagi sovet va partiya xodimlarining siyosiy va umumtaʼlim maktabida (sovet partiya maktabi) oʻqigan.
1928—1929-yillarda Togʻli Badaxshon avtonom viloyati komsomol viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi boʻlib ishlagan.1929—1933-yillarda V. I. Lenin nomidagi Oʻrta Osiyo Kommunistik universiteti (Toshkent) talabasi boʻlgan.

1933—1936-yillarda — Tojikiston KP (b) Bartang tuman qoʻmitasining birinchi kotibi (Tojikiston KP (b) Bartang tuman qoʻmitasi 1953-yilgacha faoliyat koʻrsatgan, soʻngra KP Rushon tuman qoʻmitasiga birlashtirilgab.1936-yilda Tojikiston KP (b) Shug‘non okrug qo‘mitasining birinchi kotibi etib saylangan (1960-yildan Tojikiston Kompartiyasi Xorug shahar qo‘mitasiga aylantirildi, uning tarkibiga Shug‘non tumani ham kirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Ахунаков Амадхан" (Ru).  Centrasia.org. Qaraldi: 30-iyun 2023-yil.
2. ↑  „Ахунаков Амадхан" (deadlink).  Центрально - Азиатская новостная служба. 2016-yil 28-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 30-iyun.

 Procella
3. ↑  „Ахунаков Амадхан /Akhunakov Amadkhan/".  ЦентрАзия — Таджикистан. 2018-yil 22-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 30-iyun.
4. ↑  „Памирский округ — Автономная область Горного Бадахшана — Горно-Бадахшанская автономная область" (ru).  Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991 knowbysight.info. 2018-yil 29-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 30-iyun.
**TITO (Broz Tito) (Broz Tito) Iosip** (1892.25.5, Kumrovets, Xorvatiya — 1980. 4.5) — Yugoslaviya prezidenti (1953 yildan), YUSFR Prezidiumi raisi (1971 yildan), marshal (1943). 1915 yil harbiy asir sifatida Rossiyada boʻlgan. 1920 yil vataniga qaytib Yugoslaviya kompartiyasi (YUKP)ga aʼzo boʻlib kirgan. 1934 yildan YUKP rahbariyatida. 1935—36 yillarda Moskvada, Kominternda ishlagan. 1937 yil dekabrdan Yugoslaviyada YUKPni boshqargan; Yugoslaviya Kommunistlar soyuzi (YUKS) raisi (1966 yildan; 1940—66 yillarda bosh kotib). Yugoslaviyadagi xalq ozodlik urushi davri (1941 — 45)da Yugoslaviya xalq ozodlik armiyasi bosh qoʻmondoni. 1945 yil Yugoslaviya hukumati boshligʻi. 1948 yil SSSR va Yugoslaviya oʻrtasida davlatlararo va partiyalararo munosabatlar uzilgandan soʻng, T. oʻzining sotsialistik jamiyat qurish modelini ilgari surgan. Qarshilik koʻrsatish harakati rahbarlaridan biri boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Davlat yetakchisi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

| * k
* m
* t
Yugoslaviya Prezidentlari |
| --- |
| 
* Ivan Ribar
* Josip Broz Tito
* Lazar Koliševski
* Cvijetin Mijatović
* Sergej Kraigher
* Petar Stambolić
* Mika Špiljak
* Veselin Đuranović
* Radovan Vlajković
* Sinan Hasani
* Lazar Mojsov
* Raif Dizdarević
* Janez Drnovšek
* Borisav Jović
* Sejdo Bajramović (v.b.)
* Stjepan Mesić
* Branko Kostić (v.b.)

 |
|  |
| --- |
| **Alyavarre** |
| **Aholi soni** | 600 atrofida |
| **Tarqalishi** | Avstraliya |
| **Tili** | aranta |
| **Dini** | Avstraliya mifologiyasi |
| **Irqiy tip** | avstraloidlar |

**Alyavarre** (inglizcha: *), shuningdek, **Iliaura** (inglizcha:* *) sifatida* ham tanilgan — Avstraliyaning Shimoliy hududining mahalliy aholisidir.

Alyavarrelar Aranta shevasida gapiradilar.

Tarqlishi
---------

Norman Tindeylning soʻzlariga koʻra, 1974-yilda Alyavarre Sandover daryosi va Xart togʻ tizmasi yaqinida 46 000 km² maydonni egallagan. Alyavarre yerlarida Huckitta meteoriti ham bor.

Utopiya jamiyati [en] ham qisman alyavarra hududida joylashgan. Qishloq 1927-yilda, Alis Springsdan 250 km shimoli-sharqda tashkil etilgan va qisman Anmatierre xalqi hududida joylashgan.

Tadqiqotchi K. L. Yallop boʻyicha, 1969-yilda Alyavarre aholisining soni 500-600 kishi edi. Uning maʼlumotlariga koʻra, ular asosan Barkli platosida, Jorjinadaryosi yaqinida yashaganlar.

1980-yilda Alyavarre Vakaya xalqi bilan yerdan umumiy foydalanish huquqi uchun ruxsat soʻrashdi. Natijada, 1992-yil 22-oktabrda 2065 km² maydon ular foydalanishi uchun qaytarildi.

Taniqli vakillar
----------------

* Ketlin Petyar, avstraliyalik rassom
* Rozali Kunot-Monks, avstraliyalik aktrisa
* Minni Pverle, avstraliyalik rassom
* Elkin Rayli, avstraliyalik futbolchi

Manbalar
--------

1. ↑  *Allan, Susan* „The Art of the "Dreaming": Review: Emily Kame Kngwarreye retrospective".  World Socialist Website (1999-yil 7-may).
2. ↑  Yallop 1969. sfn error: no target: CITEREFYallop1969 (help)
3. ↑  „From the days of whips and guns now we have our land back | Central Land Council, Australia".  www.clc.org.au. Qaraldi: 2020-yil 14-fevral.
**Sement** (lotincha: *caementum* — shagʻal, chaqiq tosh) — sunʼiy noorganik kukunsimon bogʻlovchi mineral. Suv qoʻshilsa, xamirsimon massa hosil boʻladi, vaqt oʻtishi bilan qotib, toshsimon jismga aylanadi. Sement havoda ham, suvda ham qotish xususiyatiga ega. Sement qurilishda juda keng qoʻllaniladigan betonning asosiy tarkibiy qismi hisoblanadi. Sementning romansement, portlandsement, glinozyomsement, kengayuvchan, gidravlik qoʻshimchali kabi turlari mavjud. Romansement ohaktoshni 900° gacha kuydirish yoʻli bilan olinadi, keyin maydalab kukun holiga keltiriladi. Xom ashyoning xiliga qarab, romansementning qotish muddati 15 minutdan 24 soatgacha boʻlishi mumkin. Uning mustahkamligi ancha past boʻlib, 25 dan 100 gacha markali boʻladi. Shuning uchun ham uning oʻrnini 20-asr oʻrtalaridan boshlab portlandsement egallay boshladi. Glinozyomsement glinozyom (alyuminiy oksidi)ga boy boʻlgan togʻ jinslari — boksit (alyuminiy rudasi), ohak yoki ohaktosh aralashmasini kuydirish yoʻli bilan olinadi. Kimyoviy tarkibi 40% SaO; 40% A12O3; 6— 8% SiO2 dan iborat. Tez qotishi, mustahkamligining yuqoriligi va minerallashgan suvlarga turgʻunligi bilan ajralib turadi. Markasi 300; 400; 500. Narxi portlandsementga nisbatan 2,5—3 baravar baland. Glinozyomsement katta mustahkamlik talab etiladigan beton va temir-beton konstruksiyalarda, dengiz va minerallashgan suvlar taʼsirida boʻladigan inshootlarda, tezkor yoʻl va qurilish ishlarida, qish sharoitida betonlashda qoʻllaniladi. Kengayuvchan Sementning tarkibida glinozyom sementdan tashqari ohak va gips ham boʻladi; tez qotadi; oʻta mustahkam va suv oʻtkazmas material hisoblanadi. Kengayuvchan Sement gidroizolyatsiya ishlarida, choklarni yopish va taʼmirlash ishlarida qoʻllaniladi. Gidravlik qoʻshimchali portlandsement (baʼzan "putssolan portlandsement" deb ham yuritiladi) Sement klinkeri (toshqoli) va nordon gidravlik qoʻshimchalar (trepel, diatomit, trass, pemza va boshqalar)ni birgalikda maydalash (kukunlash) yoʻli bilan tayyorlanadi. Gidravlik qoʻshimchalar aralashma miqdorining 20—40% ini tashkil etishi mumkin. Bu Sement portlandsementga nisbatan arzonroq boʻlib, gidrotexnika, vodoprovod va kanalizatsiya inshootlarida qoʻllanadi. Agressiv suvlar taʼsiriga chidamli. Sement sanoatda 19-asrdan boshlab ishlab chiqariladi.

Yana q.
-------

* Sement sanoati

Adabiyot
--------

* Texnologiya vyajushix veshestv, M. 1965; Qosimov E.Q. Qurilish ashyolari, T. 2003. Botir Hobilov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**46-Butunjahon shaxmat olimpiadasi** — Xalqaro shaxmat federatsiyasi (FIDE) tomonidan tashkil etiladigan erkaklar va ayollar oʻrtasidagi turnirlar, shuningdek, shaxmat oʻyinini ommalashtirishga qaratilgan bir qancha tadbirlarni oʻz ichiga oladi. 2022-yilning 31-iyul 9-avgust kunlari Hindistonning Chinnay shahrida boʻlib oʻtgan Xalqaro shaxmat federatsiyasi kongressida 46-Butunjahon shaxmat olimpiadasi hamda FIDEning navbatdagi kongressini 2026-yil Oʻzbekistonda oʻtkazish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. 2026-yil Samarqandda boʻlib oʻtadigan Butunjahon shaxmat olimpiadasi Oʻzbekiston tarixida ilk marotaba oʻtkaziladigan shaxmat olimpiadasi sifatida muhim ahamiyat kasb etadi.

46-shaxmat olimpiadasiga mezbon davlat sifatida qatnashadigan Oʻzbekistonning erkaklar va ayollardan iborat 3 ta terma jamoalari olimpiadaga ishtirok etadi. Olimpiada ikki guruh: „Open" va „Ayollar" guruhlarida tashkil etiladi. Shaxmat olimpiadasiga FIDEga aʼzo boʻlgan barcha mamlakatlardan jamoalar ishtirok etish huquqiga ega boʻladi.

Musobaqa boshlanishidan kamida 2 oy oldin har bir ishtirokchi federatsiya oʻz jamoalarini roʻyxatdan oʻtkazishi muhim sanaladi. Jamoalarini roʻyxatdan oʻtkazgan, ammo qatnasha olmagan har qanday federatsiyaga FIDE Kengashi tomonidan sanksiya qoʻllanilishi mumkin.

Musobaqa formati va taqvimi
---------------------------

Shaxmat musobaqasi 11 raundlik shveytsarcha tizimda boʻlib oʻtadi. „Open" va „Ayollar" guruhida ishtirok etadigan jamoalar 4 nafar oʻyinchi va bir nafar zahira oʻyinchilaridan tashkil topadi. Har bir jamoada sardori va uning oʻrinbosari boʻlishi mumkin. Agar jamoa sardori oʻzgarsa, Bosh hakamga bu haqida yozma axborot beriladi. Oʻyin sessiyasi Bosh hakamning eʼlon qilishi bilan boshlanadi. Bahsga 15 minutdan keyin kelgan shaxmatchi oʻyinda magʻlub boʻlgan deb topiladi. Oʻyinlar FIDE tomonidan tasdiqlangan elektron soatlar va doskalar yordamida oʻtkaziladi. Bahsdagi birinchi 40 ta yurish uchun 90 daqiqa, soʻngra oʻyinning qolgan qismi uchun 30 daqiqa, 1-yurishdan boshlab har bir yurish uchun 30 sekund vaqt qoʻshib boriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Sergio* „Chess Olympiad 2026 is in Uzbekistan – Chessdom" (en-US). *www.chessdom.com* (2022-yil 8-avgust). Qaraldi: 2024-yil 7-aprel.
2. ↑  „It's official! Uzbekistan will host the Chess Olympiad 2026." (en). *Qalampir.uz*. Qaraldi: 2024-yil 7-aprel.
3. ↑  *uza.uz* „O‘zbekiston 46-butunjahon shaxmat olimpiadasiga qanday hozirlik ko‘rmoqda?" (uz). *Uza.uz* (2023-yil 9-iyun). Qaraldi: 2024-yil 7-aprel.
4. ↑  „2026 yilgi shaxmat olimpiadasi O‘zbekistonda o‘tkaziladi" (uz-Latn). *Газета.uz* (2022-yil 8-avgust). Qaraldi: 2024-yil 7-aprel.
Ajal Daftari
------------

**Ajal Daftari**-*Tsugumi Ohba* tomonidan qogʻozga tushirilgan va *Takeshi Obata* tomonidan tasvirlangan yapon *manga* janriga mansub toʻqima asar. Asar ‘’Weekly Shōnen Jump’’ manga jurnalida 2003-yil dekabridan 2006-yil mayigacha boʻlimlarga boʻlinib, keyihalik esa 12 ta jildda toʻplangan holda taqdim etilgan. Hikoya **Layt Yagami**, daho oʻrta maktab oʻquvchisi, sirli daftarni topib olishi bilan boslanadi, qaysikim shinigami(*oʻlim xudosi*) Ryukga tegishli boʻlgan „Ajal daftari"dir. Bu daftar foydalanuvchisi shunday qudratga ega boʻladiki, uning sahifalarida ismi yozilgan har qanday odam daftarda bitilgani kabi oʻlim topadi.. Serialda asosiy syujet Laytning „Ajal Daftari" dan „**Kira**" taxallusi ostida ishlab, oʻzini xudo deb atashi va dunyo boʻylab axloqsiz shaxslarni qirgʻin qilish va jinoyatdan xoli jamiyat yaratish uchun foydalanishga boʻlgan keyingi urinishlari, qarshilik sifatida esa uni qoʻlga olish uchun anonim detektiv ‘’**L**’’ boshchiligidagi yapon politsiyasi ishchi guruhining harakatlari atrofida aylanadi.

```
 **Animatsion adaptatsiyasi**
```

Keyinchalik, *Nippon* televideniesida, Madhouse tomonidan ishlab chiqarilgan va *Tetsuro Araki* rejissyori boʻlgan 37-qismli anime teleseriali adaptatsiyasi 2006-yil oktyabridan 2007-yil iyunigacha namoyish etilgan. 2006 yilda *Nisio Isin* tomonidan seriyaga asoslangan yengil roman ham yozilgan.*Nintendo DS* video oʻyinlar kompaniyasi va Konami video oʻyinlar kompaniyasi tomonidan turli xil video oʻyinlar ham isteʼmolga chiqarilgan. AQSHda bu anime *Netflix*kinokompaniyasi tomonida 2017-yil avgust oyida kino shaklida ommaga tadbiq etilgan.

Taqiqlar
--------

2005-yilning boshida, Liaoning (Xitoy Xalq Respublikasi) poytaxti Shenyang shahridagi maktab maʼmurlari bolalarga „Ajal Daftari"ni oʻqishni taqiqlashgan, chunki oʻquvchilar oʻquv daftarlarini „Ajal Daftari"ga oʻxshatib olib, keyin unga tanishlari, dushmanlari va oʻqituvchilarining ismlarini yoza boshlashgan. Taqiq esa oʻquvchilarning „jismoniy va ruhiy salomatligini" „begunoh bolalarni yoʻldan ozdiruvchi, ularning ongi va ruhini buzuvchi" deb ataluvchi sabablar bilan qoʻyilgan.

Qoʻshimcha
----------

* *Now: Zero* – J. G. Ballard tomonidan qisqa hikoya janridagi asar. Ajal Daftariga oʻxshash syujetda.
* *Mening qo‘shnim Totoro* – Suzuki Miyazaki  tomonida yozilgan anime janridagi asar.
**Xudo cherkovi** - 1884-yilda AQSHning Tennesi shtatida tashkil etilgan. Ushbu cherkov XVI asrda tugagan reformatsiyani davom ettirish g‘oyasini olg‘a suradi. Cherkov har qanday aqidalardan pok, huddi Iso Masih davridagidek, sevgi bilan ish olib borilishi lozim degan aqidaga tayanadi.Shu g‘oyalarni amalga oshirish uchun 1886 yili xristian ittifoqi tuzilib, 1902 yili uning asosida "Muqaddaslik cherkovi" tuzildi va 1907 yili u "Xudo cherkovi" nomini oldi.«Xudo Cherkovi» trinitarian-pyatidesyatnik e’tiqodiga mansub bo‘lib, "uch krizis" aqidasiga tayanadi. Hozirgi kunda tashkilotni har ikki yilda yig‘iladigan «Markaziy Assambleya» boshqaradi. Uning 8 ta nashri mavjud. AQSHning o‘zida cherkov a’zolarining soni 500 ming kishini tashkil etadi. Ushbu cherkov 72 mamlakatda missionerlik faoliyatini olib bormoqda.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 408. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
**Xususiy harbiy kompaniya** (inglizcha: *;* **PMC***; ruscha:* Частная военная компания*;* **ЧВК***) — bu shaxslarni yoki biror narsani qoʻriqlash, himoya qilish (mudofaa) bilan bogʻliq, koʻpincha harbiy mojarolarda ishtirok etish, shuningdek, razvedka maʼlumotlarini yigʻish, strategik rejalashtirish, logistika va konsalting bilan bogʻliq ixtisoslashtirilgan maxsus xizmatlarni taklif qiluvchi tijorat korxonasidir.*

Dunyoning koʻpgina mamlakatlarida, oʻz qonunchiligiga muvofiq, XHKlarning oʻzlari maʼlum davlatlarning jinoiy qonunchiligini buzuvchi yollanma ishchilar va noqonuniy tashkilotlar sifatida tan olinadi va buning uchun ular ushbu davlatlarning sud qarori bilan jinoiy jazoga tortilishi mumkin. 2019-yil holatiga koʻra, dunyoda umumiy aylanmasi yiliga 400 milliard dollargacha boʻlgan 3000 ta XHK mavjud boʻlib, ularning xizmatlarining asosiy mijozlari davlatlardir. Bitta harbiy kampaniyaning byudjeti taxminan 20 million dollarni tashkil qilishi mumkin..

Yana qarang
-----------

* Vagner guruhi

Manbalar
--------

1. ↑  Пономарев Владимир Вячеславович Частные военные компании: агенты стратегии непрямых действий. — 2019.
YEXHT Istambul sammiti
======================

1999-yilning 18—19-noyabr kunlari Turkiyaning Istambul shahrida Yevropada xavfsizlik va hamkorlik tashkilotining oliy darajadagi sammiti bo‘lib o‘tdi. Sammit Yevropada Xavfsizlik Xartiyasini muhokama qildi. Sammitda birinchi bo‘lib so‘zga chiqqan I. A. Karimov jahon jamoatchiligini tashvishlantirayotgan diniy ekstremizm, xalqaro terrorizm, mintaqaviy mojarolar masalasiga alohida eʼtibor berdi va bu haqda bunday YEXHT Istambul sammiti dedi: "Bugungi kunda xalqaro maydonda „sovuq urush" ko‘rinishlari o‘rnini bir-biri bilan birlashib, tobora keng ko‘lamli va hujumkor mohiyat kasb etayotgan ashaddiy millatchilik va separatizm, diniy ekstremizm va xalqaro terrorizm kabi illatlar egallayotganini isbotlab o‘tirishning hojati yo‘q… Bugungi kunda biz radikal kayfiyatdagi markazlarning diniy ekstremizm va terrorizmni tarqatishga qaratilgan uzoqni ko‘zlovchi rejalariga, mintaqa davlatlarini o‘zlari tanlagan demokratik, huquqiy va dunyoviy taraqqiyot yo‘lidan qaytarishga urinishi hollariga duch kelmoqdamiz. Buni Tojikistondagi voqealar, yaqinda Toshkentda yuz bergan portlashlar, bosqinchilar guruhlarining mustaqil Qirg‘iziston janubiga surbetlarcha bostirib kirishi hamda barchaga maʼlum boshqa faktlar isbotlab turibdi". I. A. Karimov Istambul sammitida Xavfsizlik Xartiyasi loyihasi yuzasidan quyidagi takliflarni bildirdi: Birinchidan, YEXHTning mintaqaviy xavfsizlik, jumladan, Markaziy Osiyo bo‘yicha mintaqaviy xavfsizlik tizimini shakllantirishda yanada faolroq bo‘lishi; ikkinchidan, YEXHTning xalqaro ziddiyatlarning oldini olishga qaratilgan xalqaro organ sifatidagi vazifalarini aniq belgilash, shuningdek, uning iqtisodiyot va ekologiya sohalarida tutgan o‘rnini mustahkamlash; uchinchidan,YEXHT tizimini isloh qilish. Islohotning maqsadi — YEXHTni bugungi ijtimoiy-siyosiy jarayonlar oqimiga moslash-tirish, bu tashkilotni hayot keltirib chiqarayotgan yangi-yangi muammolarni hal etishga ko‘proq jalb etish. Ayni paytda I. A. Karimov Istambul sammitida xalqaro terrorizmga qarshi kurash markazini tashkil etish masalasini keskin qo‘ydi. Bu markazning asosiy vazifasi terrorizm ko‘rinishlari bilangina emas, eng avvalo, xalqaro terrorizmni mablag‘ bilan taʼminlayotgan, qo‘llab-quvvatlayotgan, qurol-yarog‘larni joylarga jo‘natayotgan manbalarga qarshi kurash bo‘yicha qabul qilingan qarorlarning so‘zsiz bajarilishi bo‘yicha faoliyatlarni muvofiqlashtirishdan iborat bo‘lishi lozimligi taʼkidlab o‘tildi. Istambul sammiti dunyoga O‘zbekiston so‘zining qudratini, uning siyosiy irodasini va jahon taraqqiyotiga kuchli taʼsir ko‘rsatishi mumkinligini namoyish etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Lafasov, M*. Jahon tarixii 1918-2008*. Toshkent: «TURON-IQBOL», 2010 — 158,159 bet.

Adabiyotlar
-----------

M.Lafasov Jahon tarixi 1918-2008. Toshkent „TURON-IQBOL" 2010