**Goblin** akulasi yoki **skapanorhynchus** yoki **mitzekurina**(lotincha: *Mitsukurina owstoni*) – chuqur dengiz akulasi, goblin yoki skapanorhynchus akulalar (*Mitsukurina*) jinsining yagona vakili, skapanorhynchus akulalar (Mitsukurinidae) oilasidagi omon qolgan yagona tur. Koʻpgina Internet manbalarida u ***goblin akulasi*** deb ataladi (inglizcha: *goblin shark*). U oʻzining gʻalati koʻrinishi uchun nom oldi: bu akulaning tumshugʻi shaklidagi uzun oʻsimta bilan tugaydi va uzun jagʻlari uzoqqa choʻzilishi mumkin. Rang ham gʻayrioddiy: pushti rangga yaqin (qon tomirlari shaffof teri orqali namoyon boʻladi). Maʼlum boʻlgan eng katta turining uzunligi 3,8 metrga yetdi va vazni 210 kg edi.

U 200 m dan ortiq chuqurlikda, butun dunyo boʻylab Tinch okeanining Avstraliya suvlaridan Meksika qoʻltigʻi, Atlantika gacha boʻlgan chuqurlikda uchraydi. Ratsionga chuqur dengiz kalamarlari, qisqichbaqalar va baliqlar kiradi. Hammasi boʻlib, ushbu akulaning qirgʻoqqa ushlangan yoki yuvilgan 45 ta namunasi fanga maʼlum. Tinch okeanining jigarrang akulalaridan kattaroqdir. Bu tur birinchi marta 1898-yilda ilmiy taʼriflangan.

Tarqalish hududi
----------------

U birinchi marta 1897-yilda Yaponiya qirgʻoqlarida tutib olingan. U 200 metr chuqurlikda yashaydi, barcha okeanlarning iliq va moʻtadil suvlarida uchraydi. Maksimal qoʻlga olish chuqurligi-1300 metr. Akulalarning aksariyati Yaponiya qirg‘oqlarida Tosa ko‘rfazi va Boso yarim oroli o‘rtasidagi hududda ushlangan. Bu akulalar Avstraliya, Yangi Zelandiya, Janubiy Afrika, Fransiya Gvianasi, Biskay koʻrfazi, Madeyra va Portugaliya qirgʻoqlari yaqinida hamda Meksika koʻrfazida joylashgan.

Tavsifi
-------

Erkak akulalar uzunligi 2,4-3,7 m, urgʻochilar - 3,1-3,5 m. Maʼlum boʻlgan eng katta namunaning uzunligi 3,8 m uzunlikka yetadi va ogʻirligi 210 kg ni tashkil etadi. Goblin akulalarida tanasi shpindel shaklida, qanotlari akulalar uchun odatiy boʻlmagan yumaloq shaklga ega; anal suzgich va tos suzgichlari yaxshi rivojlangan va orqa suzgichdan kattaroqdir. Geteroserkal kaudal suzgichning yuqori boʻlagi kuchli rivojlangan va xirmonli akulalarning dumini eslatadi; pastki suzgichi yoʻq. Faqat tirik turlari pushti rangga ega, oʻlimdan keyin jigarrang boʻladi. Oldingi tishlari uzun va oʻtkir, qirralari silliq, orqa tishlari esa qobiqlarni maydalash uchun moslashgan.

Biologiya
---------

Goblin akulasi biologiyasi juda kam oʻrganilgan. Bu turning qanchalik koʻpligi va yoʻqolib ketish xavfi ostida ekanligi ham nomaʼlum. U turli xil chuqur dengiz organizmlari bilan oziqlanadi: baliqlar, mollyuskalar, qisqichbaqasimonlar. Jagʻlar harakatchan, tashqariga harakatlana oladi. Goblin akulasi jabrlanuvchi bilan birga jagʻlarini kengaytirib, ogʻziga suv tortib, oʻljasini ushlaydi. Burundagi protrusion koʻp sonli elektr sezgir hujayralarni oʻz ichiga oladi va akula chuqur zulmatda oʻlja topishga yordam beradi. Jigari juda katta – u tana vaznining 25% ga etadi (boshqa akula turlarida boʻlgani kabi, u suzish pufagini almashtiradi). Taxminlarga koʻra, goblin akula tuxum qoʻyuvchi hisoblanadi. Tabiiy muhitda goblin akulalarining dushmanlari yoʻq.

Bu qazilma holatida nomaʼlum (garchi u baʼzi qadimgi akulalar bilan tashqi oʻxshashlikka ega boʻlsa ham).

Insonning oʻzaro taʼsiri
------------------------

Uning tijorat qiymati yoʻq. Goblin akula jagʻlari kollektorlar tomonidan juda qadrlanadi. Bitta goblin akulasi tiriklayin qoʻlga olindi va Tokio universitetida (Yaponiya) saqlangan, ammo asirlikda atigi bir hafta yashagan. Odamlar uchun potentsial xavfli (80 sm dan katta har qanday akula kabi), lekin bu akula juda kam uchraydi va katta chuqurlikda yashaydi, shuning uchun uni tasodifan uchratish imkoniyati yoʻq.

 Voyaga etgan baliqning oʻlchamini odam bilan taqqoslash
Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi goblin akulalariga tahdidlarning quyidagi turlarini aniqladi: maqsadli baliq ovlash, ov sifatida ovlash va atrof-muhitni ifloslantirish, ammo bu turga eng kam tashvishli tabiatni muhofaza qilish maqomi berildi.

2010-yil dekabr oyida matbuotda va Internetda Goblin akulasining namunasi Qora dengizda Sevastopol yaqinida (2010-yil 24-dekabr) ushlangani haqida xabar paydo boʻldi. Okeanologlar qanday qilib akula kam shoʻr va nisbatan sayoz Qora dengizga tushib qolganini tushuntirib bera olmadilar. Koʻrinishidan, u Qora dengizda topilmaydi va akula Oʻrta Yer dengizidan suzishi mumkinligi istisno qilinadi.

Goblin akulasi Qora dengizga odamlar tomonidan olib kelingan boʻlishi mumkinligi haqidagi versiya aql bovar qilmaydigan koʻrinadi. Mahalliy OAV vakillari bu fitna soxtalashtirilganini daʼvo qilmoqda. Jurnalistlarning taʼkidlashicha, video Qora dengizda emas, balki bir yil oldin olingan. Youtube tizimida 2010-yil 4-noyabr sanasi boʻlgan hikoyada ishlatilgan videoning nusxasi mavjud.

* Челюсти акулы-домового крупным планомGoblin akulasining jagʻlari
* Различное положение челюстей у пойманных особей долгое время затрудняли классификацию видаUzoq vaqt davomida ushlangan shaxslarning jag'larining turlicha joylashishi turlarni tasniflashni qiyinlashtirdi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  Compagno, Leonard J.V. „Volume 2. Bullhead, mackerel and carpet sharks (Heterodontiformes, Lamniformes and Orectolobiformes)",*. FAO species catalogue. Sharks of the World: An Annotated and Illustrated Catalogue of Shark Species Known to Date*. Rome: Food and Agricultural Organization of the United Nations, 2002 — 70 bet. ISBN 92-5-104543-7.
3. 1 2  *Stevens, J. D. Paxton, J. R.* (1985). A new record of the goblin shark, Mitsukurina owstoni (Family Mitsukurinidae), from eastern Australia. Proceedings of the Linnean Society of New South Wales (The Linnean Society of New South Wales). **108**(1): 37—45.
4. ↑  *Jordan, D. S.* (1898). Description of a species of fish (*Mitsukurina owstoni*) from Japan, the type of a distinct family of Lamnoid sharks. *Proceedings of the California Academy of Sciences, (Series 3, Zoology)* **1**: 199—202, pl. 11—12.
5. ↑  *Stewart, A. L.; Clark, M. R.* (1988). Records of three families and four species of fish new to the New Zealand fauna. *New Zealand Journal of Zoology (The Royal Society of New Zealand)* **15**: 577—583.
6. 1 2  *Duffy, C. A. J. Ebert, D. A. & Stenberg, C.* (2004). Mitsukurina owstoni. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. www.iucnredlist.org.
7. ↑  .
8. ↑  *Froese, Rainer, and Daniel Pauly, eds.* „Mitsukurina owstoni".  FishBase (2005). 10-mart 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-mart 2013-yil.
9. ↑  *Martin, R. A.* „Family Mitsukurinidae: Goblin Shark - 1 species".  ReefQuest Centre for Shark Research. 10-mart 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-mart 2013-yil.
10. ↑  *Jordan, Vanessa.* „Biological Profiles: Goblin Shark".  Florida Museum of Natural History.. 10-mart 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-mart 2013-yil.
11. ↑  *Martin, R. A.* „Biology of the Goblin Shark (Mitsukurina owstoni)".  Sharks. GreenGoblin.com (1999). 10-mart 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-mart 2013-yil.

Havolalar
---------

* Goblin akula
* Shark Foundation veb-saytida goblin akulasi(ingl.)
* YouTube videosida goblin akulasi jagʻlari harakatlanmoqda(yap.)
* YouTubeʼdagi video, Qora dengizda ushlangan akula (rus. )
* *Fumio Nakagawa.* „*Mitsukurina owstoni* Jordan, 1898" (en).  J-elasmo. 17-aprel 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-aprel 2013-yil.