recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Yapon bog‘i poytaxtning eng koʻrkam, shinam, obod va go‘zal burchaklaridan biri bo‘lib, u tabiat qo‘ynida dam olish, oila yoki do‘stlar bilan kichik piknik tashkil qilish uchun emg ideal joydir. Bunday landshaft bog‘ining qurilishi yapon bog‘i sanʼatining murakkab tizimiga muvofiq amalga oshirildi, unda yer tabiatining mukammal dunyosi miniatyurada aks ettirilgan. Yapon bog‘ining rasmiy ochilishi 2001-yilda bo‘lib o‘tgan va ko‘p yillar o‘tgach, bog‘ to‘y va marosimlarni suratga olish, sevishganlar va romantiklar uchun sayrlarni tashkil qilish uchun sevimli maskanga aylangan.

Yapon bogʻi

Yapon bog‘i| Manzil: | Toshkent sh. Amir Temur ko‘chasi, 107-uy |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Moʻljal: | Badamzor metro bekati, „Toshkentland", International mehmonxonasi |  |  |
| Telefon: | (+998) 71-235-02-50, 71-238-56-10 |  |  |
| Ish vaqti: | har kuni 10:00 dan 19:00 gacha |  |  |
| Veb sayt |  |  |  |
| Kordinatalar |  |  |  |

Shuningdek, nafis sharqona ekzotizm va mo‘jizaviy yapon bog‘iga tashrif buyurish yolg‘izlik va tinchlikni izlaganlar, tabiatning ulug‘vorligi haqida o‘ylashni, sukunatdan zavqlanishni hush ko‘ruchilar, shuningdek, shunchaki dam olishni xohlayotganlar uchun ayni mudaodir. Yapon bog‘i ajoyib tinchlik va osoyishtalik muhiti, salqinlik, barglar va o‘tlarning xushbo‘y hidi, bahor gullarining engil tuslari bilan ajralib turadi. Bog‘ning har bir burchagida siz yapon madaniyatining badiiy dizayni va kaloritiga ega bezaklarni ko‘rishingiz mumkin: shinam ayvonlar va skameykalar, toza dumaloq yog‘och ko‘priklar, choyxona, yapon uslubidagi granit va yog‘och chiroqlar, bezatilgan toshlardan yasalgan kompozitsiyalar. g‘ayrioddiy bog ', daraxtlar, butalar, gulli o‘t o‘simliklari atrofida harakatlanish uchun yaxshi ishlangan toza o‘ralgan yo‘llar.

Bog‘da sayr qilish paytida suv omboriga ajoyib ko‘rinish ochiladi, unda vaqti-vaqti bilan oqqushlar va o‘rdaklar suzadi. Shuningdek, hududning boshqa qismlarida bog‘ning yashil maysazorlari va xiyobonlarida suzib yurgan laylaklar, o‘rdaklar, g‘ozlar va tovuslarni uchratish mumkin. Kichik suv havzalarida esa go‘zal oltin baliqlar suzib yuradi.

1. ↑  „https://uzbekistan.travel/uz/".
2. ↑  „https://uzbekistan360.uz/uzb/location/yapon-bogi".
3. ↑  „https://www.goldenpages.uz/uz/company/?Id=59366".
**Yarim frank** (fransuzcha: *Demi-franc, Cinquante centimes* — "yarim frank; nemischa: — „ellik rappen") — 50⁄100 Shveysariya frankiga teng boʻlgan Shveysariya banknotlarining nominal qiymati, 1850-yildan beri faqat tangalar shaklida chiqarilgan.

Shveysariyaning davlat tillarida „frank" pul birligining nomi boshqacha yoziladi: nemis tilida — *Franken*, fransuz tilida — *frank va*italyancha — *Franko*. Barcha Shveysariya yarim franki tangalarda nominal pul birligining qisqartirilgan nomi bilan koʻrsatilgan — *Fr.* Yarim frankdagi tangalarda davlat nomi lotin tilida koʻrsatilgan — *HELVETIA*.

Tarix
-----

1848-yilda qabul qilingan Shveysariya konstitutsiyasi federal hukumatning tanga zarb qilish boʻyicha mutlaq huquqini belgilab berdi. 1850-yil 7-mayda federal tangalar toʻgʻrisidagi qonun qabul qilindi, oʻsha yili Shveysariya tangalarini, shu jumladan yarim frank tangalarni zarb qilish boshlandi. Tanganing modeli oʻymachi Antuan Bovi (Jeneva) tomonidan Albert Uolch (Bern) eskizi asosida yaratilgan. Bu turdagi kumush tangalar atigi ikki yil zarb qilingan.

1868-yil 26-iyunda yarim franklik tangalarni muomaladan chiqarish to‘g‘risida qonun qabul qilindi. 1869-yil 1-yanvarda ular qonuniy toʻlov vositasiga aylandi.

1968-yildan beri mis-nikel qotishmasidan tangalar zarb qilingan.

1971-yil 1-aprelda 1875-yil namunasidagi kumush tangalarni muomaladan chiqarish toʻgʻrisida qonun qabul qilindi. Xuddi shu kuni ular qonuniy toʻlov vositasiga aylandi va faqat 1968-yildagi mis-nikeldan yasalgan yarim frank tangalar muomalada boʻldi.

1982-yilgacha tangalarning old tomonida Shveysariya kantonlarini ifodalovchi 22 ta yulduz tasvirlangan. 1979-yilda Yura kantoni Bern kantonidan ajralish natijasida tashkil topgan, ammo tangalarning old tomonidagi 23-yulduz 1983-yilgacha paydo boʻlgan.

Tangalar
--------

| Rasm | Diametri, mm | Qalinligi, mm | Massa, g | Metall | chekka | Zarb yillari | Muomaladan chiqarilgan |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 18 | 1.25 | 2.5 | Kumush — mis900/100 | nayli | 1850, 1851 | 1869-yil 1-yanvar |
|  | 18 | 1.25 | 2.5 | Kumush — mis835/165 | qovurgʻali | 1875 1877-1879 1881 1882 1894 1896 1898-1901 1903-1910 1913 1914 1916 1920 1921 1928 1929 1921 1928 1929 193119193, 193195 | 1971-yil 1- aprel |
|  | 18 | 1.25 | 2.2 | Mis — nikel 750/250 | qovurgʻali | 1968 |  |

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6
2. ↑  Cuhaj 2009. sfn error: no target: CITEREFCuhaj2009 (help)
3. ↑  Michael 2017. sfn error: no target: CITEREFMichael2017 (help)
**Yem-xashak ekinlari** — chorva mollari va parrandalarga yem-xashak (koʻkat, pichan, yem, silos) tayyorlash maqsadida ekiladigan oʻsimliklar. Yem-xashak ekinlariga bir yillik va koʻp yillik oʻtlar, xashaki ildizmevali, kartoshkali oʻsimliklar, xashaki poliz ekinlari, shirin kartoshka (batat), silos bostirish va yem uchun ekiladigan donli ekinlar kiradi. Hozir jadallashgan dexdonchilik tizimi sharoitida yem-xashak ekinlari yetishtirish mustaqil tarmoq boʻlib ajratiladi va yem-xashakchilik deb ataladi.

Yem-xashak ekinlarilarining eng katta guruhini koʻp yillik oʻtlar: dukkaklilar — sebarga, beda, shabdar, bersim, esparset, qashqarbeda, oq nilufar va gʻal-ladoshlar (ajriqbosh, betaga, suvbugʻdoyiq, oqsoʻxta, erkakoʻt) tashkil qiladi. Koʻp yillik oʻtlar sof holda va aralash (mas, sebarga bilan ajriqbosh, beda bilan erkakoʻt) ekiladi. Ular yaylov ozigʻi sifatida hamda koʻk massasi pichan, senaj, silos, oʻt uni, donador oziq va briketlar tayyorlash uchun ishlatiladi. Bu Yem-xashak ekinlari oqsilga (ayniqsa, dukkaklilar), vitaminlarga va mineral tuzlarga boy boʻladi. Bundan tashqari, koʻp yillik oʻtlar yerni azotga boyitadi, chunki ular ildizidagi tuganak bakteriyalar havodagi azotni oʻzlashtirish xususiyatiga ega. Koʻp yillik oʻtlarning aksariyati namsevar oʻsimliklardir. Nam yetishmasa, ularning hosili kamayib ketadi yoki butunlay nobud boʻladi (qurib qoladi), shuning uchun qurgʻoqchil rayonlarda koʻp yillik oʻtlar (eng avvalo beda) asosan sugʻoriladigan yerlarga ekiladi.

Yashil konveyr hosil qilish uchun bir yillik oʻtlar ekiladi. Ulardan ham pichan va boshqa ozuqalar tayyorlanadi. Bir yillik dukkaklilardan shabdar, bersim, bahorgi va kuzgi yovvoyi noʻxat, noʻxat ekiladi. Oqsilga boy bu oʻsimliklar, odatda, bir yillik gʻalla ekinlari — suli, arpaga qoʻshib ekiladi. Oʻzbekistonning qurgʻoqchilik rayonlarida qurgʻoqchilikka chidamli bir yillik oʻtlar — sudanoʻt, oqjoʻxori, oqjoʻxori-sudanoʻt duragaylari, mogar, qoʻnoq, shuningdek, cheklangan miqdorda vika, burchoq ekiladi. Koʻp rayonlarda koʻkat ozuqa uchun bir yillik oʻt sifatida kuzgi javdar, tariq, soya, oʻris noʻxat, shuningdek, yangi ekin — tritikale ekiladi. Yaqin vaqtdan boshlab koʻk massa olish maqsadida pane (bahorgi va kuzgi), perko ekiladigan boʻldi.

Sershira oziq uchun xashaki ildizmevalar: nimshirin va xashaki lavlagi, sabzi, turneps ekiladi (qarang Ildizmevalilar). Chorva mollariga qand lavlagi ham beriladi, shuningdek, ularning bargi — palagidan, asosan silos tayyorlanadi. Oʻsimliklarning bu guruhiga kiradigan asosiy ekin — xashaki lavlagi. Uning ildizmevasi yirik boʻlib, yaxshi saqlanadi. Hosildorligi 1000 s/ga gacha yetadi. Turneps ertapishar ildizmeva, lekin lavlagiga qaraganda kam toʻyimli boʻladi va yaxshi saqlanmaydi.

Silos tayyorlanadigan ekinlar (makkajoʻxori, kungaboqar, xashaki karam va boshqalar) va yem uchun ekiladigan donli ekinlar (suli, arpa, makkajoʻxori va boshqalar) ham xashaki ekinlarga kiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**S.** **A.** **Yesenin** yodgorligi — Sankt-Peterburgdagi Tavr bogʻida shoir Yeseninga oʻrnatilgan yodgorlik.

Tarixi
------

1995-yili shoir Sergey Yesenin tavalludining 100-yilligi nishonlandi. Ushbu sana arafasida Sergey Yesenin nomidagi xayriya jamgʻarmasi shoir hayotining soʻnggi kunlarini oʻtkazgan Sankt-Peterburgda unga haykal oʻrnatishga qaror qildi. Xuddi shu jamgʻarma yodgorlikni loyihalashtirish, yasash va oʻrnatish ishlarini moliyalashtirdi.

Yodgorlikni oʻrnatish uchun Tavr bogʻi tanlandi. Yodgorlik muallifi haykaltarosh A. S. Charkin. U 1994-yilning may oyidan boshlab ustaxonasida yodgorlikni yasash ustida ishladi. U yodgorlik uchun sakkiz xil eskizni ishlab chiqdi. Ular orasida shoir Yeseninning parkda sayr qilayotgani, koʻl boʻyidagi oʻt ustida yotgan holda va oʻrindiqda oʻtirgan holatini aks ettirgan namunalari mavjud edi. Natijada, Yesenin oʻtirgan holdagi namunasi tasdiqlandi.

Yodgorlik „Skulptura" haykaltaroshlik kombinatida Kareliya oq marmaridan yasalgan. Uning balandligi 2,5 m. Yodgorlik tagkursisining quyi qismiga oddiygina „Sergey Yesenin" yozuvi oʻyib yozilgan. Tagkursi kulrang granitdan yasalgan, uning balandligi 0,5 m.

Yodgorlik 1995-yil 3-oktabrda ochilgan. Oradan 15-yil oʻtgach, vandallik harakatlari tufayli qayta tiklangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Пять памятников Петербурга, автором которых стал Альберт Чаркин". 2019-yil 9-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 8-fevral.

Havolalar
---------

* „Памятник Есенину С. А." (ru).  Энциклопедия Санкт-Петербурга. 2016-yil 2-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 12-iyun.



* „Памятник Сергею Есенину в Таврическом саду" (ru).  S-pb.in Дыхание Питера. 2016-yil 8-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 12-iyun.
**Yoʻsinlar**-Yoʻsinlarning yer yuzida 2500 ga yaqin turi uchraydi. Ular asosan sernam tuproqlarda oʻsishga moslashgan. Yoʻsinlar barg va poyali oʻsimliklar boʻlib, ularda ildiz boʻlmaydi. Ildiz vazifasini esa rizoidlar bajaradi. Koʻpayishi jinsiy va jinssiz boʻgʻinlarning gallanishi bilan boradi. Lekin ularning hayotida jinsiy boʻgʻin ustunlik qiladi.

Tuzilishi.
----------

Yoʻsinlar yuksak oʻsimliklarning eng qadimiy va juda sodda vakillari boʻlib, ularning boʻyi 4–5 mm dan 40 sm gacha yetadi. Ayrimlarining tanasi xuddi suvoʻtlarining bargsimon tallomdan iborat. Koʻpchilik yoʻsinlarning tanasi poya va barglarga boʻlingan, lekin ularning ildizi boʻlmaydi, tuproqqa mahsus oʻsimtalar (rizoidlar) orqali birikib turadi. Ildizi va oʻtkazuvchi sistemalari yoʻqligi bilan yoʻsinlar boshqa yuksak oʻsimliklardan farq qiladi va tarqqiyot boʻyicha ulardan keyin turadi.

Koʻpayishi.
-----------

Yoʻsinlar sporalar bilan koʻpayadi. Ularning jinsiy aʼzolari koʻp hujayrali boʻlib erkakalik jinsiy aʼzosi „anteridiy", urgʻochlik jinsiy aʼzosi „arxegoniy" deb ataladi.Yoʻsinlarning urugʻlanishi suvda harakatchan spermatazoitlar orqali amalga oshadi.

Turlari.
--------

Poyabargli yoʻsinlar tabiatda juda keng tarqalgan boʻlib baʼzan tundrada, botqoqliklar va zax yerlarda yer yuzini butunlay qoplab oladi. Poyabargi yoʻsinlar 13000 ga yaqin turni oʻz ichiga oladi. Bunga misol qilib Oʻrta Osiyo tekisliklarida keng tarqalgan Funariya yoʻsinini olish mumkin.

Manbalar
--------

1. ↑  kenjayev, Aziz*. yo'sinlar bo'limi*. "Yangi kitob" MCHJ — 784 bet. ISBN 978-9943-4554-6-7.
**Yulduz xaritalari** — yulduzlar osmoni yoki uning bir qismi xaritasi. Osmon qoʻshni qismlari yoki baʼzi qismlarining yulduz xaritalari yu l duz atlaslari deb ataladi. Yulduz xaritalari kerakli yulduzlarga teleskopni toʻgʻrilash, yulduz kataloglarida berilgan yulduzlarni osmonda yoki astrofotografiyada topish, sayyora, kometa va oʻzgaruvchan yulduzlarni ularning koordinatalariga asosan osmonda izlash uchun qoʻllanadi. Yulduz xaritalaridan vizual kuzatish natijasida topilgan osmon jismlari (Yer sunʼiy yoʻldoshlari)nknt taqribiy koordinatalarini aniklashda ham foydalaniladi. Yulduz xaritalari, odatda, ekvatorial koordinatalar sistemasida berilgan koordinata toʻriga asoslanib tuziladi. Yulduz xaritalari osmonning shim. va jan. yarim sharlari uchun ular qoʻlda chizilgan yoki suratga olingan boʻladi. Eng qadimiy Yulduz xaritalari 13-asrda yaratilgan. Bundan oldin, asosan, yulduz globuslari qoʻllanilgan.

Yulduzlar, asosan, globuslarda turli shakllar yoki yunon hamda rimliklar mifologiyasidan qahramonlar (Persey, Gerkules va boshqalar), shuningdek, moddiy xoʻjalik hayoti bilan bogʻliq (Qoʻzi va boshqalar) nomlarda tasvirlangan. Bu shakllar yulduz turkumlari deb nomlanib, osmonning muayyan qismini egallagan. Astronomiya tarixida Bayer (1603), Geveliy (1690), Flemstida (1729) va boshqalarning yulduz atlaslari muhim ahamiyatga ega boʻlib, asosan, 6vizual yulduz kattaligigacha boʻlgan yulduzlarni oʻz ichiga oladi. 19-asrga kelib, fotografiyani astronomiyaga qoʻllanishi tufayli Yulduz xaritalari osmonning fotosuratlari yordamida tuzila boshlandi.

20-asrda rus astronomi A.A.Mixaylov tuzgan 20 ta xaritadan iborat atlasi osmonning Janubiy va Shim. yarim sharidagi 6,5yulduz kattaligidagi barcha yulduzlarni oʻz ichiga oladi. 1954—67 yillarda AQSH milliy geografik jamiyati bilan Palomar rasadxonasida yaratilgan fotosuratli atlas eng toʻliq hisoblanadi. U 21kattalikkacha boʻlgan 1 mlrd. dan ziyod yulduzni oʻz ichiga oladi. Bu noyob atlasning bir nusxasi Oʻzbekiston FA Astronomiya institutida saqlanadi.

Qad. atlaslarda yulduz turkumlarining badiiy tasviri gʻoyat chiroyli boʻlib, ulardan eng ajoyibi Yan Geveliyning atlas hisoblanadi (Gdansk shahri 1690). Bu atlas 1900 ta yulduzni oʻz ichiga olgan 54 ta xaritadan iborat. Atlasning bir nusxasi Oʻzbekiston FA Astronmiya institutida saqlanadi va u V.P.Shcheglov tahriri ostida 3 marta qayta nashr qilindi (1968, 1970 va 1978). Uchala nashrda ham Ulugʻbek rasadxonasi tarixiga oid Gʻarb va Sharq olimlarining ilmiy maqolalari keng yoritilgan kirish maqolasi berilgan. Bundan tashqari, 3nashrda yulduz toʻdalari nomlarining kelib chiqishiga oid maqola ham bor. Atlasning matn qismi oʻzbek, rus va ingliz tillarida bayon etilgan. Atlas 1977 yil Tokioda yapon tilida ham nashr qilindi.
Yurakning yopiq jarohatl anishini 4 tur farqlanadi: 

* chayqalishi,
* mexanik jarohatlanishi,
* yurak yorilishi
* jarohatlanishli infarkt.

Chayqalish

Yurakni yopiq jarohatlanishini yengil formasi. Tez rivojlanuvchi qisqa muddatli va og'ir bo'lmagan klinik elektrokardiografik[*sayt ishlamaydi*] o'zgarishlardan iborat. Kardialgiyadan tashqari taxikardiya, aritmiya, qorinchalarda o'tkazuvchanlikni buzilishlari va repolyarizatsiya buzilishlari kuzatiladi. O’zgarishlar davomiyligi bir necha minut yoki soat davom etadi. Yurakning mexanik jarohati 
- klinik belgilari sekin asta paydo bo'ladi. Unga kardialgiyalar, stenokardiya, aritmiya, yurak chegaralari kattalashuvi, xansirash xos. Ba’zida o'tkir yurak yoki koronar yetishmovchihk kuzatiladi. Auskultalsiyada yurak tonlari keskin pasayadi.

Jarohatlanishli yurak yorilishi 
- yurakni yopiq jarohatlanishini og'ir formasi bo'lib, ko'p hollarda o'lim bilan yakunlanadi.

Infark 
Birlamchi jarohatlanishdan keyingi miokard infarkti klinik turlari ko'p turlidir. Ammo ular ichida anginoz forma (70%) yetakchilikni egallaydi. Ko'p hollarda shikastlanishning transmural bo'lmagan turlari kuzatiladi, chap qorinchaning oldingi devorida nekroz oʻchog'i paydo bo'ladi. Yaralanganlarda ovqat hazm qilish tizimi tomonidan yuzaga kelgan asoratlar ko'p hollarda, gastrit, уarа kasalligi va kolitlar shaklida kechadi. Yara kasalligini qaytarilishi yaralanishdan so'ng erta davrda (10 kungacha davrda) kuzatiladi. Kolit, gepatit yaralanishli sepsisning muhim belgilaridan biridir. Ular rivojlanishi asolida infeksion - toksik va modda almashinuvining buzilishlari yotadi.[[Foydalanuvchi:|]]

1. ↑  *{{{title}}}*. Ibn sino nomidagi nashriyot, 1994 — 13,15 bet.
**Yusuf Faryobiy she'riyati**-ruhida shoirning siyrati o'zining shijoati, qat‘iyati va sobit-qadam ekanligi bilan ajralib turadi.

Yusuf Faryobiy Hindistondagi turkiygo'y qalamkashlar salafiasing shubhasiz eng xarakterlisi. Uning g'azallarida
keskin va ba‘zan alamzada ichki bir dardning qalqib turishidan, bunga shoirning shaxsiy xayoti bilan bog'liq muayyan sabablar bordek tuyuladi. Balki shundanmi, u bot-bot «o'zi kabi» muhabbatdan pand eganlar qismatiga achinib, oshiqni «nozaninzodalar»ning asl yuziga parda tortgan ishvasiyu nozu qarashmalariga uchmay, bardosh sinovi soniyalarida ham yigitlik g'ururi pokligiga sodiq qolishga rag'batlantiradi:

*Nozaninzodalarning ishvasiga aldanma,*

So'zlari, va‘dalari voricha yolondur deydilar.

Ammo shoirning bu qayfiyati uning ko'ngil qushi erkiga rahna solmaydi - o'tkinchi. Axir kim ham, mayli, qachonlardir bo'lsin, sevgi baxtidan bahramand onlarining izsiz yo'qolishini istardi, axir u o'tgan baxtiyor lahzalardan juda bo'lmasa saboq xotiralari qolgan-ku!

Shu bois, Faryobiy quyidagi misralarda ishq ahliga go'yo o'z muhabbati diliga muhrlagan afsusnok saboqlaridan so'zlaydi:«Ma‘shuqaning naqdi jahonga teng dardiyu, jonbaxsh hasratlari evaziga neki qo'lingdan kelsa hech qiyishmay unga marhamatlar qil, bunday iltifotlar ko'rsatishga berilgan imkon uchun yordan yana minnatdor ham bo'l, zero, - deya uqtiradi u, ishqda sarhisobli savdodan topilgan foyda
borki, koni ziyondir!» Va ushbu istakda sevgi fidoiylarini mangu
vafodorlikka chorlovchi satrlar, ayni zamonda, Faryobiy ichki
dunyosining noyob fazilati - kechirimliligi, tantiligidir:

*Dardin ol, dardin aning naqdi jahondur deydilar,*

Jon verib hasratin ol, hasrati jondur deydilar.

Harna voring veribon yo'qlig'i ol, minnat tut,

Ishq savdolarining sudi ziyondur deidilar.

Yusuf Faryobiy devonlarining ilmiy tavsifi
------------------------------------------

Forsiy ia turkiy she‘rlar matni aralash tarzda ikki ustun qilib yozilgan.Devondagi turkiy she‘rlar forsiydan farqli o'laroq, surxda «turkiy» so'zi bilan belgilanib qo'yilgan va bundan fors tilidagi she‘rlar tepasiga pala-partish yozilgan «turkiy» so'zi mustasno. Devonda turkiy she‘rlar jami bo'lib 6 ta. Ulardan 4 tasi g'azal va ikkitasi ruboiy janriga tegishli.

Nusxaning 3-sahifasida «Solorjang» muzeyi kutubxonasining muhri bosilgan, oxirgi sahifalardagi dumaloq shaklli iqkinchi muhr esa,qo'lyozma egasiniki bo'lishi kerak.
Nusxadagi ma‘lumotga ko'ra, to'plam 1640 yili ko'chirilgan,kotibi noma‘lum.

1. ↑  Adabiyotlar:ADABIY MUHIT VA POETIKA MUAMMOLARI,O'quv qo'llanma.SULAYMONOV ISROIL ISOMIDDINOVICH
**Zahiriddin Muhammad Bobur nomidagi Toshkent Markaziy eko bogʻi** - ushubu bogʻ Toshkent shahrida joylashgan, oldingi Toshkent hayvonot bogʻi hududida.

Qurilish tarihi
---------------

24-yanvar 2017-yili Toshkent shahar hokimligi yangi istirohat bogʻi ochilishi haqida xabar qlgan edi.

Toshkent shahar hokimining tegishli qaroriga muvofiq, tumanning Oʻzbekiston ovozi koʻchasi yoʻnalishining oxirgi qismida joylashgan, sobiq Toshkent hayvonot bogʻi hududida 12 gektar maydonda yangi madaniyat va istirohat bogʻini bunyod etish ishlari boshlandi. Hududda barpo etilayotgan dam olish maskani mavzedagi aholining sevimli istirohat manziliga aylanishi moʻljallanmoqda.

Investorlar bogʻ hududini butunlay yangicha loyihaga asosan olib boriladigan bunyodkorlik ishlariga tayyorlashmoqda. Bogʻda turli attraktsionlar, savdo va ovqatlanish shohobchalari, sayr qilish uchun yoʻlaklar, suhbatlashish uchun oʻrindiqlar oʻrnatish koʻzda tutilmoqda.

Loyiha mualliflari hududdagi yashil zonalar hamda oʻsimlik dunyosiga zarar etkazmaslikni eʻtiborga olishgan. Madaniyat va istirohat bogʻining Navroʻz bayrami arafasida foydalanishga topshirilishi rejalashtirilgan.

Ammo keyinchalik istirohat boʻgi iyun oyida ochilishi maʼlum boʻldi.

10-iyun 2017 yili Zahiriddin Muhammad Bobur nomidagi Toshkent Markaziy eko bogʻi ochildi.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
**Zanbaq** soʻzi arabcha boʻlib, eski oʻzbek tiliga oʻtib oʻzlashgan. Hozirgi oʻzbek tilida ham, uning dialekt, lahjalarda ham hozirgi paytda zanbaq soʻzi qoʻllanmaydi. Oʻrxun-Yenisey yozma manbalaridan to Alisher Navoiy asarlarigacha boʻlgan turkiy yozma yodgorliklarda zanbaq soʻzi qayd etilmagan. Alisher Navoiy asarlarida zanbaq tarzida keladi:
Emas bogʻ ichra sorigʻ lola zanbaq bilki, har sori,
Yangi dogʻ oʻrtab ul gul ishqidin sorgʻordi ruxsori.
(Gʻaroyib us-Sigʻar, 643)

Manbai
------

Zanbaq soʻzining manbai ilmiy adabiyotlarda arab tili leksikasi ekanligi koʻrsatiladi. Hozirgi arab tilida gulsapsar, piyozgul, nilufar (Baranov,1962,420)shaklida berilgan. Bizning taxminimizcha, bu soʻz arab tiliga ham boshqa bir tildan oʻzlashgan boʻlsa kerak.

Qoʻllanishi
-----------

Zanbaq hozirgi eroniy tillardan: fors tilida zambaq.turkiy tillardan:ozarbayjon tilida zanbag shaklida qoʻllanadi. Boshqa eroniy tillar (tojik, afgʻon, kurd) va turkiy (oʻzbek, uygʻur, qirgʻiz, turkman, qoraqalpoq, tatar) tillarida hozirgi paytda qoʻllanmaydi.

Etimoni
-------

Tadqiq etilayotgan zanbaq soʻzi fors tilidagi zanburuq-zamburuq va zamin — yer soʻzlari bilan umumiylik tomonlari boʻlsa, ehtimoldan uzoq emas. Chunki arab tili leksikasida maʼlum bir qatlamni eroniy tillardan oʻzlashgan soʻzlar tashkil qiladi.

Manbalar
--------


1. ↑  Vafoyev, Bahrom*. O'simliklar nomlari*, "FAN" nashriyoti, Toshkent, 1991 — 53 bet. ISBN 5 - 648 - 01251 -9.
Alftanes cherkovi.
**Álftanes** — Islandiyadagi koʻplab kichik yarim orollarning nomi. Álftanes *oqqush yarim oroli* degan maʼnoni anglatadi.

Ushbu yarim orollarning eng mashhuri Reykyanesning sharqiy qismidan, Islandiyaning poytaxt mintaqasidagi xuddi shu nomdagi shaharchadan kelib chiqgan.

2013-yil yanvar oyida Álftanes munitsipaliteti qoʻshni Gardaber munitsipaliteti bilan birlashtirildi. Álftanes 2011-yil yanvar holatiga koʻra 2484 nafar aholiga ega. Shaharda Islandiya prezidenti Bessastadirning rasmiy qarorgohi ham joylashgan.

Sport
-----

Aholi punktida Ungmennafélag Álftaness sport klubi oʻz faoliyatini olib boradi.

Qardosh shaharlari
------------------

Islandiya va boshqa mamlakatlardagi qardosh aholi punktlari:

* Snæfellsbær
* Norvegiya bayrogʻi Norvegiya
* Daniya bayrogʻi Daniya
* Shvetsiya bayrogʻi Shvetsiya
* Finlandiya bayrogʻi Finlandiya

Manbalar
--------

1. ↑  „Merger Of Álftanes And Garðabær Approved".  Reykavik Grapevine. 7 mayıs 2013da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 25 şubat 2014.
2. ↑  *The Incorporation and Integration of the King's Tributary Lands Into the Norwegian Realm C. 1195-1397*. BRILL, 23 Mayıs 2011 — 217 bet. ISBN 978-90-04-20613-7. 24 şubat 2021da qaraldi.
3. ↑  cf.  *Álftanes orðinn vinabær* ,  *Jökull* , Snæfellsbær, 276 tbl. 6. árg. 19 Ekim 2006 (PDF; 2.3 MB) (İzlandaca); 13 Ağustos 2011’de erişildi
đàn nhị o'yinchisi.
Dan Nhi ikki torli Vetnam kamonli torli asbob hisoblanadi. Nhị so'zi *vetnamcha* "ikki" va đàn so'zi esa "asbob" degan ma'noni anglatadi. Uning ovoz qutisi odatda bir uchi ilon terisi bilan qoplangan.

Dàn nhị ning turli shakllari orasida qurilishda ba'zi farqlar mavjud. Xalq tilida đàn cò deb ataladigan asboblar ko'pincha xitoycha Erxian Khmer tro va Thai saw duangga o'xshaydi. Dàn nhị deb ataladigan asboblar esa ko'pincha Xitoyning zamonaviy *erhusiga* o'xshash tarzda yasalgan. Biroq, o'tmishda ikkala ism ham hozir odatda đàn cò deb ataladigan narsaga ishora qilgan. Avvalari, u kanton musiqasidagi Yehu va Erxian Gaohu juftligi yoki Tailanddagi Saw duang va Saw u juftligidan farqli o‘laroq Đàn gáo bilan qo‘shilgan edi. Shuningdek, an'anaviy qo'lda ishlangan đàn nhị o'rnini Nhạc dân tộc cải biên ansambllarida Xitoydan sotib olingan Erhus egalladi.

Bu Xitoyning *huqin* asboblari oilasiga tegishlidir. Vetnamdagi ba'zi Avstriya -Osiyo guruhlari đàn cò versiyasiga ega.

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* DanTranh.com saytidan Đàn nhị *sahifasi*
* *Đàn nhị* fotosurati
* đàn nhị YouTube'dan video
* Đàn nhị video Đàn nhị Onder de Stuwwal festivalida Ngo Hong Quang tomonidan yanada jonli tarzda ijro etildi, Niderlandiya, 2011 yil

Yana qarang
-----------

* Vetnam musiqa
* Huqin
Uning haqida baʼzi maʼlumotlarni keltirgan al-Xatib al-Bagʻdodiy uni asli anbarlik deb zikr qilgan. U Ahmad ibn al-Xalil al-Barjuloniy, Muhammad ibn Abu al-Avom ar-Riyohiy, Jaʼfar ibn Muhammad as-Soigʻ, Abu Ismoil at-Termiziydan hadislar eshitgan, shuningdek, Ibrohimibn Ishoq al-Harbiydan hadislar rivoyat qilgan. Oʻz navbatida undan Abul Husayn ibn al-Fazl al-Qatton, Abul Faraj ibn Sumayka, Ali ibn Ahmad ar-Razoz kabilar hadislar rivoyat qilganlar. Muhammad ibn Jaʼfar hijriy 360 (milodiy 971) yil muharram oyining oʻninchi (ashura) kunida vafot etgan.

Bu oʻrinda doktor Usmon Yahya toʻgʻri taʼkidlaganidek, alloma al-Hakim at-Termiziyning shogirdlari va izdoshlaridan atigi bir qismining ismi-shariflari keltirilgan. Albatta, bu hol al-Hakim at-Termiziy ilm bobida erishgan yuksak maqomiga, ayniqsa uning tasavvuf olamidagi mislsiz obroʻ-eʼtiboriga ham mutlaqo mos emas. Bu fikrimizga qoʻshimcha yana aytish mumkinki, al-Hakim at-Termiziyning nafaqat shogirdlari va izdoshlari haqida maʼlumotlar kam, balki allomaning hayoti va ilmiy ijodiy faoliyati haqida ham tarixiy asarlar va bio-bibliografik qomuslarda afsuslanarli darajada gʻoyatda oz maʼlumotlar keltirilgan. Shu boisdan boʻlsa kerak, XV asrda yashab oʻtgan mashhur arab tarixchisi, yuzlab qimmatli asarlarning muallifi Ibn Hajar al-Asqaloniy ham chuqur oʻkinch bilan „Bu alloma (al-Hakim at-Termiziy)ning toʻliq tarjimai holidan voqif boʻlish menga nasib etmadi-da, yana ham Olloh oʻzi madadkor" deb yozgan.

Binobarin, al-Hakim at-Termiziyning oʻz hayot yoʻllari haqida yozib qoldirgan maʼlumotlari favqulodda ahamiyat kasb etadi. Har holda allomaning asarlarida unchalik mukammal, toʻliq boʻlmasa-da, uning hayoti va ilmiy-maʼnaviy merosining tadrijiy kamoloti haqida etarli tasavvurga ega boʻlamiz. Oʻzining hayotiy bosqichlari haqida, masalan, sanalari aniq koʻrsatilgan holda maʼlumot bermagan, ilm yoʻlida xorijga qilgan safarlari, oʻzi yaratgan asarlar, oʻzi asos solgan mazhab yoki maktab haqida ham aniq koʻrsatilmagan. Lekin boshqa baʼzi manbalardan uning Nishopurga rihlat qilganligi va unda hadisdan saboq berganligi, Nishopur olimlaridan Yahya ibn Mansur al-Qoziy undan hadislar rivoyat qilganligi, Termizdan chiqarib yuborilganligi va Balxda bir necha yil yashaganligi haqida ham xabarlar bor. Manbalarga tayanib yana aytish mumkinki, al-Hakim at-Termiziy faoliyatining keyingi ikki bosqichi ilmiy-ijodiy nuqtai nazardan gʻoyatda samarali va barakali boʻlgan. Chunonchi, aynan shu davrda uning faoliyatida keng omma bilan muloqot, uning atrofida koʻp sonli shogirdlar va izdoshlarning toʻplanishi va eng muhimi uzoq yillar davomida shakllangan qarashlari, fikr-mulohazalari va hayotiy tajribalari asosida oʻzining oʻlmas asarlarini yaratdiki, bu asarlar buyuk bir maʼnaviy meros sifatida islom madaniyati, ayniqsa tasavvuf ilmi taraqkiyotida salmoqli oʻrin egalladi.
**Abd** (Arab tilida: عبد) – keng maʼnoda „qul" tushunchasi; shuningdek, majoziy maʼnoda aksariyat musulmonlar ismining tarkibiy qismi (mas. Abdurahmon, Abdurahim va b.). Allohning quli, bandasi maʼnosini bildiradi. Qur’onda Alloh bilan inson oʻrtasidaga munosabat xoja bilan qul oʻrtasidagi munosabatga oʻxshatilgan. Bunga binoan Alloh insonlarga qanchalik gʻamxoʻr boʻlsa, xojalar ham qullariga shunday gʻamxoʻr boʻlmoqliklari lozim. Oʻz ixtiyori bilan qulni ozod qilish solih amallardan sanalib, u yetim yoki kambagʻalni ocharchilik paytida yedirib-ichirganida olgan savobidek savobga erishadi. Xoja ichgan qasamini buzsa yoxud ataylab emas, bexosdan biror-bir musulmonni oʻldirsa, oʻziga xos xun toʻlash shakli sifatida qul ozod qilinadi.

Mashhur joylar
--------------

Abd – Erondagi Suroq okrugiga qarashli qishloq.

Abd (arabcha) – antroponimlar ichida koʻpincha soʻz („qul/xizmatkor" yoki „sajda qilish") maʼnolarida ishlatiladi.

Abd Jask – Eronning Hormozgan viloyatidagi qishloq.

Qisqartmalar va kodlar
----------------------

ABD AB de Villiers – (1984-yilda tugʻilgan), sobiq xalqaro kriketchi.

ABD – Assisted tormozlash moslamasi, toqqa chiqishda mexanik biriktiruvchi qurilma.

ABD – *Av Bayt Din*, antik davrda Sinedrion bosh sudyasi

abd, – Manide tili uchun ISO 639-3 kodi, Filippin.

Abd Anza-Borego choʻli – Kaliforniyaning Kolorado choʻlining bir qismi.

Aberdinshir (tarixiy) – Shotlandiyaning roʻyxatga olish okrugi.

Transport
---------

ABD – Erondagi Abadan xalqaro aeroporti uchun IATA kodi.

ABD – Aberdin temir yoʻl stantsiyasi uchun milliy temir yoʻl kodi.

Tibbiyotda
----------

ABD – Oʻtkir xulq-atvor buzilishi, kimyoviy cheklashni talab qiladigan xatti-harakatlar uchun tashxis.

Boshqa foydalanish
------------------

ABD (TV stantsiyasi) – Darvin, Shimoliy Territory, Avstraliya.

ABD Insurance &amp; Financial – Kaliforniya, AQSH.

ABD – Dissertatsiyadan tashqari hammasi yuqori darajadagi bosqich.

ABD Anchor – Injil lugʻati.

Manbalar
--------

1. ↑  „Abd", *Vikipediya*, 2022-12-03, qaraldi: 2023-09-20
2. ↑  „ABD", *Wikipedia* (inglizcha), 2023-09-13, qaraldi: 2023-09-20
3. ↑  „Belay device", *Wikipedia* (inglizcha), 2023-09-13, qaraldi: 2023-09-20
4. ↑  „Abadan Ayatollah Jami International Airport", *Wikipedia* (inglizcha), 2023-09-10, qaraldi: 2023-09-20
5. ↑  „ABD Insurance & Financial", *Wikipedia* (inglizcha), 2023-06-20, qaraldi: 2023-09-20
**Natalya Dmitriyevna Stefanenko** (tugʻ. 1971-yil 18- aprel, Sverdlovsk-45) — rus va italyan modeli, aktrisa va teleboshlovchi "Darhol olib tashlang! va "Buni darhol yeng! "STS telekanalida, shuningdek, Italiyaning „Italiaʼs Next Top Model" tok-shousining boshlovchisi. 2012-yil sentyabr oyidan beri „Rossiya-1" telekanalidagi „Xorlar jangi" dasturining boshlovchilaridan biri.

Biografiya
----------

Natalya Dmitrinevna Stefanenko 1971-yil 18-aprelda Sverdlovsk viloyatining Sverdlovsk-45 (hozirgi Lesnoy shahri) yopiq shahrida tugʻilgan. Otasi — yadro muhandisi, onasi — bolalar bogʻchasi oʻqituvchisi. Maktabda oʻqiyotganda, Natalya suzish bilan shugʻullangan va hatto Olimpiya oʻyinlariga umid qilgan. Maktabdan soʻng u Moskva poʻlat va qotishmalar institutida metallurgiya muhandisi sifatida oʻqidi.

Tasodifiy Natalya Nyu-York Elite agentligi direktori Jon Kasablankas tomonidan tashkil etilgan „Yilning koʻrinishi" goʻzallik tanlovida gʻolib chiqdi. Unga AQShga koʻchib oʻtishni taklif qilishdi, ammo u rad etdi, chunki u diplomini himoya qilishi kerak edi. U institutni tugatganida (oʻsha paytda u 22 yoshda edi), mamlakatda inqiroz yuz berdi va u model boʻlishga qaror qildi.

Shaxsiy hayoti
--------------

1993-yilda Natalya Luka Sabbioni bilan uchrashdi, u ham model boʻlgan, ammo huquqshunoslik darajasini olgan). Lukadan Natalyaning Aleksandra ismli qizi bor.

Luka ular uchrashganidan bir necha oy oʻtgach, Natalyaga sevgisini tan oldi va ular 1995-yil 23-dekabrda turmush qurishdi, 2000-yilda esa ularning qizi Sasha tugʻildi.

Luka kiyim va poyabzal dizayneri, koʻp chizadi hamda filmlarda rol oʻynaydi. Shuningdek, u ajoyib pazanda.

Filmografiya
------------

### Toʻliq metrajli filmlar

| Ism | Yil |
| --- | --- |
| katta olxoʻri | 1999-yil |
| Gioco di specchi (TV) | 2000-yil |
| Agar onamni oʻpsam, qarshimisiz? | 2003-yil |
| Maryam nomi bilan | 2010-yil |
| Eng yaxshi doʻstlar! | 2011-yil |

### Seriyalar

| Ism | Yil |
| --- | --- |
| Quelli che…il calcio | 2001 — 2010-yillar |

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  „Интервью с Наташей Стефаненко". 2011-yil 17-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 30-aprel.
6. ↑
7. ↑
8. ↑
**Qoraqalppoq davlat qoʻgʻirchoq teatri** - 1990-yil tashkil topgan. Teatr "Oriq mergan" (K.Karimov) spektakli bilan ochilgan. 1991-yil Samarqandda oʻtkazilgan festivalda teatr "Oriq mergan" va "Oq takacha bilan koʻk takacha" spektakllari, 1993-yil Andijon festivalida "Kerak boʻlganing kerak", 1995-yil Toshkent festivalida "Bedana va tulki", 2000 y: Samarqand festivalida "Shum eshak" kabi spektakllari bilan qatnashib, sovrinli oʻrinlar egalladi. 2001-yil Toshkentda oʻtkazilgan "Qoraqalpogʻiston madaniyat kunlari"da teatr "Oʻgʻirlikning oxiri xoʻrlik" spektakli bilan qatnashdi. P.Aytmurotovning "Otam aytgan afsona" asari asosida ishlangan tomoshabop, serzavq tomosha keyingi yillar ishlangan eng yaxshi spektakllardan. Jubandiq Ibragimov, Roza Piyozova, Qurbongul Saparbayeva, Oybek Yesimbetov, Qublonbek Qalilayev, Berdimurod Yusupov va boshqa teatrning yetakchi aktyorlaridir. Bosh rejissyori va badiiy rahbari M. Zamatdinov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Kasımiye madrasa peshtoqi
 Kasımiye madrasasidagi fil soatining nusxasi
**Kasımiye madrasasi** yoki **Qosim posho madrasasi** - sobiq madrasa (turkcha: *Kasımiye medrese*), Turkiyaning Mardin shahrida joylashgan.

Joylashuvi
----------

Madrasa eski Mardin shahar markazining janubi-g'arbida joylashgan. Kasımiyening balandligi taxminan 975 metr (3,199 ft) ni tashkil etadi.

Tarixi
------

Artukiylar sulolasidan bo'lgan sulton Az-Zohir Majdiddin Iso ibn Dovud (yoki Iso Bey) Anadolu beyliklaridan birining hukmdori bo'lgan va aynan u madrasa qurilishiga buyruq bergan. Ammo bino toʻliq qurilmasdan 1407-yilda Qoraqoʻyunlilarga qarshi jangda halok boʻlgan. Shahar Oq qo'yunli turkmanlari qoʻliga oʻtgandan soʻng qurilish qaytadan boshlangan. Madrasaning qurilishi 1445-yilda Oqqo‘yunlu sulton Muizziddinning o‘g‘li Kasım tomonidan nihoyasiga yetkazilgan.

1924-yilda Turkiyadagi barcha madrasalar diniy hayotga umumiy hujum va jamiyatni dunyoviylashtirishga qaratilgan ishlar doirasida yopilgan.

Bino
----

Asosiy bino to'rtburchaklar shaklida qurilgan. Naqshli peshtoq orqali janubiy tomondan kirish mumkin. Hovlida hovuz bor. Hovuzdagi suv o'lim va sirotni (islom dinida jannatga olib boruvchi do'zax ustidagi tor ko'prik) ifodalovchi tor yoriqdan oqib o'tadi. Sinf xonalari hovuz atrofi bo'ylab joylashtirilgan. Talabalar o'qituvchilari oldida hurmat bilan ta'zim qilishlari uchun sinf eshiklari ataylab past qilib qo'yilgan.

Fil soati
---------

Ayvonning shimolida 12-asrda yashagan musulmon muhandisi al-Jazariy tomonidan yaratilgan fil soati reproduksiyasi joylashtirilgan. 

Koordinatalari: 37°18′29″N 40°43′12″E﻿ / ﻿37.30806°N 40.72000°E﻿ / 37.30806; 40.72000GO

1. ↑  „City map". 2019-yil 31-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 6-iyun.
2. ↑  Sinclair, Thomas Alan*. Eastern Turkey: an architectural and archaeological survey*. The Pindar Press, 1989 — 205–206 bet. ISBN 0907132340.
3. ↑  „Kasim Pasa Medresesi". *Archnet*. Qaraldi: 2020-yil 1-noyabr.
4. ↑  Minorsky, V. „Mārdīn",*. Encyclopaedia of Islam, Second Edition* Bearman:. Brill, 1960–2007. ISBN 9789004161214.
5. ↑  Jongerden, Joost*. The Routledge Handbook on Contemporary Turkey* (en). Routledge, 2021. ISBN 978-0-429-55906-8.
6. ↑  „Mardin news by Dr. Salim Aydüz". 2016-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 6-iyun.
**Alkenlar** — tarkibida qoʻshbogʻ boʻlgan toʻyinmagan uglevodorodlar. Alkenning juda koʻp molekulalari oʻzaro birikib (polimerlanish reaksiyalariga kirishib), yuqori molekulali birikmalar hosil qiladi. Koʻpgina muhim polimerlar (polietilen, polipropilen, polistirol, poliizopren) shu yoʻl bilan olinadi (qarang Toʻyinmagan uglevodorodlar).

**Olefinlar** (frans. deﬁ ant — moy hosil qiluvchi, lot. oleum — moy va facio — qilyapman), alkenlar — toʻyinmagan uglevodorodlarning gomo-logik qatori, umumiy formulasi SpN2p. Zanjiri ochiq boʻlib, bitta qoʻsh boglidir. Atsiklik birikmalarga ki-radi. O.ning eng oddiy vakili etilen SN2=SN2 boʻlganligidan ular etilen uglevodorodlari deb ham ataladi. Etilen va uning yaqin gomologlari (propilen SN2=SN—SN3, butenlar S4N8, amilenlar S5N|0 va boshqalar) koʻpincha alki-lenlar deb yuritiladi. O. Jeneva no-menklaturasiga muvofiq tegishli toʻyingan uglevodorodlarning nomiga qarab ataladi, faqat „an" qoʻshimcha oʻrniga „en" qoʻllaniladi va zanjirdagi qoʻshbogʻ oʻrni raqamlar bilan koʻrsatiladi. Butendan boshlab O. qatorida struktura izomeriyasi mavjud; bundan tashqari, molekulasida qoʻshbogʻ borligidan O. geometrik izomerlar holida ham boʻlishi mumkin (qarang Izomeriya). O. fizik xossasiga koʻra, toʻyingan uglevodorodlardan kam farq qiladi. Ularning qaynash temperaturasi alkanlarga Karaganda ancha past, zichligi esa bir-muncha yuqori. Kuyi O. (S2N4 dan S4N8 gacha) gaz, keyingilari S]8N36 gacha su-yuklik, undan yuqorisi qattiq moddalardir. Barcha O. rangeiz, suvda de-yarli erimaydi, spirtda oz eriydi, uglevodorod va efirlarda yaxshi eriydi. O.ning qoʻshbogʻiga vodorod, galo-genlar, vodorod-galogenidlar, suv osonlikcha birikadi (bunda moysimon suyuklik hosil boʻladi; O.ning nomi ham shundan olingan). O. oson izomerlanib, polimerlanib va sopolimerlanib qimmatbaho mahsulotlar hosil qiladi (qarang Poliolefinlar, Polietilen, Polipropilen, Poliizobutilen). Yuqori alkillanish qobiliyati O.ning muhim xossasi hisoblanadi (qarang Izooktan). O. sanoatda, asosan, neftni qayta ishlash mahsulotlari va tabiiy gazlardan olinadi. O.ning kimyoviy reaksiyalarga kirishish xususiyati yuqoriligi, arzonligi tufayli ulardan neft-kimyoviy sin-tezda plastmassalar, sintetik kauchuklar, kimyoviy tolalar va boshqa muhim sanoat mahsulotlari olishda foydalaniladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Temuco** - Chili davlatining janubiy qismidagi Kautin viloyati va Araucanía viloyati poytaxti boʻlgan shahar va kommunasidir. ispancha talaffuzi: [teˈmuko] Ushbu shahar Santiago shahridan 670 kilometr (416 milya) janubda joylashgan. Shahar 1881-yilda Chili Araucaníaga bostirib kirganida tashkil etilgan temuko nomli qalʼadan paydo boʻlgan. Temuco tarixiy Araucania hududining oʻrtasida joylashgan.

Temuco Araucania shahridagi markazida joylashganligi va And vodiylari, koʻllari va qirgʻoq hududlariga osonlikcha kirish imkoniyatiga ega boʻlganligi uchun turizm, shuningdek, qishloq xoʻjaligi, chorvachilik va oʻrmonchilik faoliyati uchun markaz hisoblanadi. Undan tashqari, Araucaniasning koʻplab kichik shaharlari uchun aloqa va savdo markazi sifatida xizmat qiladi. Temuco yaqinda ikkita yirik universitetga ega boʻlgani uchun shahar universiteti sifatida tan olingan. Ular: Frontier universiteti va Temuco katolik universitetidir. Nobel mukofoti sovrindorlari hisoblangan Gabriela Mistral va Pablo Neruda ham bir qancha vaqt Temuco shahrida yashaganlar.

Etimologiyasi
-------------

*Temu* soʻzi Mapudungun tilida "temu suvi" degan maʼnoni bildiradi; "temu" - bu Murtakaye oilasining ikkita mahalliy daraxtining umumiy nomidir, ular: *Luma apiculata* (ispan tilida arrayán deb ham tanilgan) va Blepharocalyx cruckshanksiidir. Ikkala daraxt turi ham oʻzlarining qizil qovoqlari bilan va Mapuche tomonidan odatda dori-darmon maqsadlarida foydalaniladigan aromatli mevalar va barglari bilan tanilgan. *Blepharocalyx cruckschankii* hozirgi kunda yoʻq boʻlishi xavfi ostida turgan boʻlsa-da, Luma apiculata nisbatan keng tarqalgan va Temuko shahrida uni Cerro Nielol tabiiy yodgorligida (tabiiy holatda) hamda shahar bogʻlari va yoʻlaklarida koʻrish mumkin. "Temu" va "co" (suv)*temu* aralashmasi, ehtimol, bu daraxtlar *ko*'pincha suvning atrofida oʻsishini aks ettiradi.

Tarixi
------

Temuko atrofidagi hudud 1870-yillarning oʻrtalarida mahalliy boʻlmagan shileyliklar tomonidan joylashtirilishni boshladi, misol uchun, Labranza joylashtirilishni boshlagan.

Shahar 1881-yil 24-fevral kuni Araukania okkupasiyasi vaqtida Chili armiyasi tomonidan tashkil etilgan. Ushbu okkupatsiyani olib boruvchi shaxs Manuel Rekabarren bu joyga Fuerte (Qavm) Rekabarreni deya nom berdi.

Yazuvchilar Alejandro Anabalón Gamboa, Patricio Gutiérrez Morales Javier Aguirre Ortiz Temucodagi uchinchi kitob yarmarkasida.

Manbalar
--------

1. ↑  Bengoa, José*. Historia del pueblo mapuche: Siglos XIX y XX*, Seventh, LOM Ediciones, 2000 — 280–281 bet. ISBN 956-282-232-X.
2. ↑  Gobierno Regional de la Araucanía (GORE).
3. ↑  Núñez, Amapola; Riquelme Maulén, Wladimir; Salazar, Gonzalo; Maturana, Francisco; Morales, Mauricio (2022). „Urban Dynamics in an Indigenous Territory: Transformation of Mapuche Ways of Living in lof Rengalil, Labranza (Araucanía Region, Chile)". *Revista de Estudios Sociales* (Spanish). 80-jild. 75–96-bet. doi:10.7440/res80.2022.05. `{{cite magazine}}`: Unknown parameter `|trans_title=` ignored (`|trans-title=` suggested) (yordam)CS1 maint: unrecognized language ()

Tashqi linklar
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Temuko*** haqida turkum mavjud |
'***Nazmiye Muslu Muratlı'*** (1979-yil 13-iyunda tugʻilgan) — Turkiyalik ayol pauerliftingchi. Nazmiye Muratlı 40 kilogrammgacha vazn toifasida amaldagi jahon rekordchisi, 2012-yilgi Paralimpiya oʻyinlari oltin medali sohibasi. U Konya Meram Belediyespor klubi sharafini himoya qiladi.

Natijalari
----------

### Paralimpiya o'yinlarida:

1 –41 kg 2016 Rio-de-Janeyro, Braziliya104

1 –40 kg 2012 London, Buyuk Britaniya 106

4 –40 kg 2008 Pekin, Xitoy 90.0

### Jahon chempionatlarida:

1 –41 kg 2014 Dubay, Birlashgan Arab Amirliklari 103.0

1 –40 kg 2010 Kuala-Lumpur, Malayziya 105.0

2 –45 kg 2019 Ostona, Qozogʻiston 116.0

2 –45 kg 2017 Mexico, Meksika 107.0

8 –44 kg 2006 Busan, Janubiy Koreya 60.0

### Yevropa ochiq chempionatlarida

1 –50 kg 2018 Berck-sur-Mer, Fransiya 111

Bolaligi
--------

Nazmiye Muslu 1979-yilda Konyada tugʻilgan. Paraplegiya kasalligi sababli boshlangʻich taʼlimni uyida olgan.

U doʻsti tufayli pauerlifting bilan shugʻullanishni boshlaydi. Dastlab qiynalyotganligi sababli mashgʻulotlardan bosh tortadi, biroq, uning ota-onasi Nazmiyeni mashgʻulotlarini davom ettirishga koʻndiradi.

Faoliyati
---------

Nazmiye Muratlı Pauerlifting bilan shugʻullanishni boshlaganidan uch oy oʻtar-oʻtmas milliy milliy terma jamoaga qabul qilindi. Portugaliya oʻtkaziladigan Yevropa chempionatida ishtirok etishi murabbiylar tomonidan maʼlum qilinadi. Xalqaro maydondagi debyutida bronza medalini qoʻlga kiritadi.

Muratli 2005—2006-yillarda Turkiya chempioni boʻlgan. 2005-yilda Yevropa chempionatida bronza va 2007-yilda oltin medallarini qoʻlga kiritgan.

2008-yilgi Pekin Paralimpiya oʻyinlarida Muratli toʻrtinchi oʻrinni egallagan. 2012-yilgi London Paralimpiya oʻyinlarida u 109,0 kg toshni koʻtargan holda shaxsiy rekordini oʻrnatgan va oltin medalni qoʻlga kiritgan. 2016-yilgi Paralimpiya oʻyinlarida -41 kg vazn toifasida 104,0 kg toshni koʻtarib, jahon rekordini oʻrnatgan va olimpiada oltin medalni qoʻlga kiritgan. Nazmiye Muslu Muratlı ikki karra Paralimpiya oʻyinlari chempioniga aylangan birinchi turkiyalik sportchi hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Rekortmen haltercinin hedefi Rio" (Turkish) (2015-yil 13-dekabr). 2016-yil 15-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 8-sentyabr.
2. 1 2 3  „Paralimpik Oyunlarına Geri Sayım Başladı !..-Nazmiye Muslu" (Turkish).  Türkiye Milli Paralimpik Komitesi. Qaraldi: 2012-yil 31-yanvar.
3. 1 2 3 4  Odabaş, Nusret. „Nazmiye'nin gözü Naim'in rekorunda" (Turkish). *Haber7* (2012-yil 31-avgust). Qaraldi: 2012-yil 31-avgust.Odabaş, Nusret (31 August 2012).
4. ↑  „Powerlifting: MURATLI, Nazmiye - Tokyo 2020 Paralympics". 2021-yil 30-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 30-avgust.
5. ↑  „Nazmiye Muratlı, Rio 2016 Paralimpik'te dünya rekoru kırdı" (Turkish) (2016-yil 9-sentyabr). Qaraldi: 2016-yil 9-sentyabr.
**Gerbert Cerna** (Gerbert Cerna nemischa: *Herbert Zerna*, 1905-yil 9-sentyabr da tavvalud topgan,Quyi Lusatiya, Germaniya shaharlarida istiqomat qilgan.1955-yil 24-oktyabrda vafot etgan, Popoice qishlogʻi, Quyi Lusatiya shjahrida xizmat qilgan. Asosiy kasblari lyuteran ruhoniysi, Lusatiyalik mahalliy tarixchi, folklorshunos, rejissyor va dramaturg.

Biografiya
----------

1905-yil 9-sentyabrda Goraning Quyi Lusatya qishlogʻida aralash nemis-serb-lujitsa oilasida tavvalud topgan. Uning otasi Martin Cerna 1902-yildan beri Gora qishlogʻida oʻqituvchi boʻlib faoliyat yuritib kelgan. Gerbert Kotbusdagi oʻrta maktabni tugatgandan soʻng Cottbus Yena,Jena Halle va Halle (Saale)Tübingen shaharlarida ilohiyotshunoslik Tübingen fanini oʻrgandi. Ilohiyotshunoslik maʼlumotiga ega boʻlganidan soʻng, Burgda mahalliy luteran cherkovida parishi vikariysi boʻlgan.1937-yildan 1945-yilgacha Yansdorf qishlogʻida va 1945-yildan 1949-yilgacha Neu-Zaushe shaharlarida ishlagan.1949-yildan vafot etgunga qadar Popoyts qishlogʻida xizmat qildi.

Ruhoniy sifatida u Lusatiya mahalliy tarixini, etnografiyasi va onomastikasini oʻrgangan. U oʻz maqolalarini Serbiyaning turli hildagi davriy nashrlarida chop etdirgan. 1930-yilda u Cottbus yaqinidagi serb sorb qishloqlari aholisi va madaniyatiga bagʻishlangan bir nechta qisqa metrajli hujjatli filmlarni suratga oldi.1931 yilda Gerbert „Moja domizna" pyesasini yozdi, U oʻz pyesasida Kottbus va bir qancha serb qishloqlarini sahnalashtirgan.

Insholar
--------

* *Dolnoserbska dramasi*, 1929/30, hujjatli film, 3 daqiqa, rejissyor Vladimir Zmeshkal bilan birga;
* *Dolna Łužyca*, 1929/30, hujjatli film, 6 daqiqa, rejissyor Vladimir Zmeshkal bilan birga,
* *Serbski swěźen we Wětošowje*, 1930, hujjatli film, 10 daqiqa, rejissyor Vladimir Zmeshkal bilan birga,
* *Kulowska gmejna*, 1930/31, hujjatli film, 8 daqiqa.
* *Moja domizna*, oʻynang.

Manba
-----



1. ↑  *Cerna, Gerbert* „Церна, Герберт". Qaraldi: 6-aprel 2024-yil.
2. ↑  Serboluzhytsky instituti veb-saytida tarjimai holi
**Izohli lugʻat** — lingvistik lugʻat turlaridan biri. Unda, birinchidan, lugʻatga kiritilgan har bir soʻzning (bosh soʻzning) maʼnosi, koʻp maʼnoli boʻlsa, maʼnolari belgilanadi va qayd etiladi. Ikkinchidan, bu maʼno (maʼnolar) izohlanadi, yaʼni tushuntiriladi — tavsifiy yoʻl bilan qayd etiladi. Xuddi shu xususiyatiga koʻra „Izohli lugʻat" deb ataladi.

I.l.ga muayyan soʻz ishtirokida hosil boʻlgan iboralar ham kiritilishi mumkin (chunki ular ham, umuman olganda, lugʻaviy birlik hisoblanadi). Masalan, „qoʻl" yoki „gul" soʻzlari uchun tuzilgan lugʻat maqolasidan birida „qoʻli gul" iborasi ham beriladi, maʼnosi belgilanib qayd etiladi va izohlanadi. Lingvistik lugʻatlarning boshqa turlarida ham (mas, terminologik, tarjima lugʻatlarida) ularga kiritilgan lugʻaviy birliklarning, yaʼni soʻz va turgʻun birikmalarning maʼnosi (maʼnolari) belgilanishi qayd etilishi va izohdanishi mumkin. Bunday lugʻatlar ham ana shu xususiyati bilan I.l.lar qatoriga kiradi. Ular, odatda, lingvistik lugʻatning qaysi turiga mansubligiga va izohli ekaniga koʻra nomlanadi. Mas, „Oʻzbek tili sinonimlarining izohli lugʻati", „Tilshunoslik terminlarining izohli lugʻati" va b.

Oʻzbek tilining nisbatan mukammal izohli lugʻati tarixda birinchi marta Oʻzbekiston FA Til va adabiyot institutida tay-yorlanib (mualliflari: S. F. Akobirov, T. A. Aliqulov, S. I. Ibrohimov, N. M. Mamatov, 3. M. Mirtojiyev, G. N. Mixaylov, A. R. Rustamov, A. T. Xoʻjaxo-nov, A. P. Hojiyev), 3. M. Maʼrufov tahriri ostida nashr etildi (Moskva, 1981). Mazkur lugʻat 2 jildli boʻlib, 60000 soʻz va soʻz birikmasini qamrab olgan.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishib, madaniy va milliy qadriyatlarga eʼtibor kuchayganligi munosabati bilan oʻzbek tilining soʻz boyligi yanada kengroq qamrab olingan yangi I.l. nashr etish zarurati paydo boʻldi. Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Til va adabiyot instituti va „Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" davlat ilmiy nashriyotida oʻzbek tilining koʻp jildli I.l.i nashri ustida ish olib borilyapti.

Yana qarang
-----------

* Leksikografiya

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |