recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Tursunboy Adashboyev Jalolobod shahrida 2010-yil, mart 
Shoir **Tursunboy Adashboev** 1939-yil 1-yanvarda Qirgʻizistonning Jalolobod viloyatiga qarashli Ola-Buqa tumani Safed Bulon qishlogʻida tugʻilgan. Oʻrta maktabni tugatgach, ToshDU (hozirgi OʻzMU) ning jurnalistika fakultetida (1962–1968) oʻqigan. Moskvadagi Adabiyot institutida ham tahsil olgan.

Tursunboy Adashboev dastlab „Qirgʻiziston haqiqati" gazetasi tahririyatida, Oʻsh viloyati Yozuvchilar uyushmasida xizmat qilgan. U hamisha Oʻzbekiston ommaviy axborot vositalarida faol ishtirok etgan, sheʼriy, nasriy asarlari oʻzbek tilida chop etilgan. T. Adashboev „Choʻlpon" nashriyotida 1987–1999 yillargacha muharrir, boʻlim mudiri, bosh muharrir oʻrinbosari sifatida faoiliat koʻrsatdi. Nafaqaga chiqish arafasida 2 yil Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida adabiy maslahatchi boʻldi.

Tursunboy Adashboev „Kamolning olmasi" (1965), „Biz sayohatchilar" (1967), „Olatogʻ-lolatogʻ" (1978), „Joʻnataman quyoshni" (1982), „Arslonbob afsonasi" (1988), „Uch boʻtaloq va sirli qovoq" (1990), „Topishmoqli alifbe" (1997) singari 20 ta sheʼriy toʻplam muallifi. U qirgʻiz adabiyotidan 30 ga yaqin asar tarjima qilgan. Ular orasida „Manas"ning nasriy bayoni, „Singan qilich" romani singari asarlari bor. Tursunboy Adashboev „Oʻzbekiston xalq maorifi aʼlochisi"(1993), „Qirgʻizistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi"(1999), „Doʻstlik" ordeni (1999), „Manas"ordeni (1995) sohibi.

Tursunboy Adashboev bola ruhiyatini yumorga moyil tarzda nozik ifodalaydi. Uning kattalar uchun yozilgan asarida ham oʻziga hoslik sezilib turadi. Tursunboy Adashboev adabiy parodiyalar ustasi.

Asarlari
--------

* Uch boʻtaloq va sirli qovoq. T.: „Choʻlpon" 1990.
* Topishmoqli alifbe.T.: „Choʻlpon" 1997.

Adabiyot
--------

R. Barakaev. Jonajonim sheʼriyat. Monografiya.T.;Choʻlpon 1997
Z. Isomiddinov. Dil koʻprigi. Maqola. „Jahon adabiyoti" 1998, 12-son
Qovoq
Qovoq urug'lari (pishgan)
**Qovoq** — qovoqdoshlar oilasiga mansub bir va koʻp yillik oʻsimliklar turkumiga kiruvchi qishloq ho'jalik ekini. 13 turi maʼlum. Vatani — Shimoliy va Janubiy Amerika. Oʻrta Osiyo, jumladan, Oʻzbekistonda qadimdan ekib kelingan. Tuproqqalʼa arxeologik qazilmalarida topilgan qovoq qoldiqlari (miloddan avvalgi 7—8-asrlar) buni tasdiqlaydi. Qovoq - qattiq tanaga ega, ichi bo'sh dumaloqsimon hosil qiladi, qadimdan uy ro'zg'or buyumi - turli narsalarni saqlovchi idhish sifatida foydanib kelingan, Qovoqning mevali turi oshqovoq deb ataladi, Oshqovoqning muskatsimon q. va qattiq poʻstli kabi 3 turi koʻp tarqalgan. Ildizi oʻqildiz, uz. 2 m ga boradi. Poyasi yotib, chirmashib oʻsadi. Qovoq esa kupincha uzum kabi ishkom (so'ritok)larda yetishtiriladi.Barglari (turiga qarab) yirik, tukli, barg qoʻltigʻida jingalaklari bor. Guli ikki jinsli, yirik (mayda), sariq, chetdan changlanadi. Mevasi turli shakl va rangda, eti och sariqdan toʻq sariqqacha. Oshqovoq mevasi tarkibida 15—18% quruq modda, 4—11% qand, askorbin kislota, karotin, tiamin, riboflavin, azotli birikmalar, 0,7% biriktiruvchi toʻqima, 0,5% oqsil, 0,2% yogʻ, 0,6% kul moddasi, urugʻida 20—40% yogʻ bor. Q. qaynatib, dimlab, qovurib isteʼmol qilinadi, turli pishiriqlar, somsalar, nonlar, murabbo va sharbat tayyorlanadi. Xashaki oshqovoq mollarga dagʻal ozuqa bilan birga beriladi. 100 kg mevasida 12 ozuqa birligi va 1 kg hazm boʻladigan protein bor. Yuqori haroratga va qurgʻoqchilikka chidami past. Mevasi va urugʻi ateroskleroz, oshqozon-ichak, buyrak, podafa kasalliklarini davolashda, gijjalarni tushiruvchi (urugʻi) vosita sifatida ishlatiladi. Urugʻi aprel oxiri — may boshlarida gektariga 4–6 kg miqdorida ekiladi. 10—15° da unib chiqadi, 20—30° da normal rivojlanadi. Ekish sxemasi 2—2,5\* I m. Oʻsuvdavrida palak uchlari chilpiladi, qator oralariga ishlov beriladi, sugʻoriladi. Navlariga qarab 110—140 kunda pishadi. Hosildorligi 200—450 s/ga. Saqlashga va tashishga chidamliligi har xil. 1 t mevasidan 0,8—12 s urugʻ olinadi. Oʻzbekistonda yirik mevali Oshqovoq turining Ispan 73 (kartoshka oshqovoq), muskatsimon oshqovoq. turining Palov kadu 265, Qashqar 1644 (oyimqovoq), Non kadu navlari koʻp ekiladi va barcha viloyatlarda ekish uchun (Nonkadu faqat Samarqand viloyatida) rayonlashtirilgan. Haligacha ayrim hududlarda xonadon xoʻjaliklarida qovoqning suvqovoq, nosqovoq, tomoshaqovoq kabi turlari ham yetishtiriladi.

Kasalliklari: soʻlish, oq palak va boshqa

Zararkunandalari: poliz shirasi, poliz qoʻngʻizi, tunlamlar.

Adabiyot
--------

* Ashirov I.M. Tikvi Uzbekistana, T. 1979.

Abdulaziz Abbosov.

....

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Xalqaro kosmik stansiya (1998 yil)
**Orbital stansiya** - Yer, boshqa sayyora va Oy atrofidagi orbitada uzok, vaqt faoliyat koʻrsatish uchun moʻljallangan boshkariladigan yoki avtomatik kosmik apparat. Orbital stansiyani orbitaga yigʻilgan holatda chiqarish yoki orbitaning oʻzida yigʻish mumkin. O.yeda Yer va kosmik fazo tadqiq qilinadi, tibbiybiologik, texnik eksperimentlar va boshqa ilmiy-amaliy ishlar utkaziladi. "Salyut" va "MIR" (Rossiya), "Skayleb" (AQSH) va boshqa kosmik apparatlar Orbital stansiya hisoblanadi.

Yana q.
-------

* Xalqaro kosmik stansiya
* Kosmik apparat

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdulqodir Dakka** (1985-yil 10-yanvarda Suriyaning Latakiya shahrida tug'ilgan) suriyalik futbolchi. Hozirda u Suriyaning oliy divizioni – Suriya Premer-ligasida ishtirok etuvchi "Al-Vahda" jamoasida o‘ynamoqda. U himoyachi sifatida o'ynagan. "Al-Vahda"da 30-raqamli, Suriya milliy futbol jamoasida esa 17-raqamli libosda futbol o'ynagan.

Karyera
-------

### Jamoalardagi faoliyati

Dakka professional faoliyatini Tishrin bilan boshlagan.  2008-yilning 8-martida u Livan Premer-ligasining "Al-Ansor" klubiga o‘tdi.  Dakka to'rt oydan keyin Livan klubini tark etdi. 2008-yil iyul oyida u Suriya ligasining "Al-Ittihod" klubiga o'tdi va klubga Osiyodagi ikkinchi muhim assotsiatsiya kubogi bo'lgan OFK kubogi finaliga chiqishga yordam berdi. "Al-Ittihod" finalda Quvayt Premer-ligasi chempioni "Al-Qodsia" ustidan penaltilar seriyasida g‘alaba qozondi. O‘yinning asosiy va qo‘shimcha taymlari yakunlanganidan keyin 1:1 hisobi qayd etildi.  2011-yilning fevralida u Xitoy Superligasining "Shanxay Shenxua" klubiga o'n oylik shartnoma asosida o'tdi. Besh oydan keyin shartnoma bekor qilindi.  Dakka "Al-Ittihod"ga qaytdi va jamoasi bilan 2010-11-yilgi Suriya kubogini qo'lga kiritdi. 

### Xalqaro martaba

Dakka 2004-yilda Malayziyada bo'lib o'tgan U-19 Osiyo chempionatida to'rtinchi o'rinni egallagan. Suriya U-19 terma jamoasining bir qismi bo'lgan va 2005-yilda FIFA U-20 Jahon chempionatida Suriya U-20 terma jamoasi tarkibida ishtirok etgan. U 20 yoshgacha bo'lgan futbolchilar o'rtasidagi jahon chempionatining guruh bosqichida Kanada, Italiya va Kolumbiyaga, 1/8 finalda Braziliyaga qarshi o'ynaydi. U Valeriu Titaning 2011-yilda Qatarda boʻlib oʻtgan Osiyo Kubogi uchun 23 kishilik yakuniy tarkibiga  tanlangan va Suriyaning Saudiya Arabistoni, Yaponiya va Iordaniyaga qarshi guruhdagi uchta oʻyinida toʻliq 90 daqiqa oʻynagan.

Yutuqlar
--------

### Klub

**Al-Ittihod**

* Suriya kubogi: 2011-yil
* OFK kubogi: 2010-yil

### Milliy terma jamoa

* U-19 Osiyo chempionati 2004: 4-o'rin
* FIFA U-20 Jahon chempionati 2005: 1/8 final
* G'arbiy Osiyo o'yinlari 2005: Ikkinchi o'rin

Manbalar
--------


1. ↑  „Abdulkader Dakka – Player profile" (Arabic). *ittihadaleppo.com*. Qaraldi: 22-yanvar 2012-yil.
2. ↑  „abdulkader dakka profile".  footballzz.co.uk. 31-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-fevral 2011-yil.
3. ↑  „عبد القادر دكة".  kooora.com. Qaraldi: 1-yanvar 2011-yil.
4. ↑  „2010 AFC Cup Final – Match Summary". *the-afc.com*. 28-fevral 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-may 2011-yil.
5. ↑  „عبد القادر دكة خارج حساب نادي شنغهاي الصيني".  syria-news.com. 7-sentabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-yanvar 2012-yil.
6. ↑  „عبد القادر دكة ينهي تجربته الاحترافية".  alazmenah.com. Qaraldi: 22-yanvar 2012-yil.
7. ↑  „Syrian Cup final report" (Arabic). *syrian-soccer.com*. 31-iyul 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-yanvar 2012-yil.
8. ↑  „Syria squad". *the-afc.com*. 15-sentabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-fevral 2011-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Nyu-xempshir (maʼnolari).

**Nyu-xempshir** — gusht va tuxum uchun boqiladigan tovuqzoti. 20-asr boshlarida AQSH (Nyu-Xempshir shtati)da Red-ayland tovuq zotidan tanlash yuli bilan yaratilgan. 1935-yilda Amerika mukammallik standartiga kiritilgan. Pati tillarang-sariq yoki och jigar-rang. Tovuklari tez yetiladi. Xoʻrozlarining vazni 3,2—3,5, tovuklariniki 2,6—2,7 kg, yiliga oʻrtacha 180—190 tuxum qiladi. Tuxumi vazni 60—62 g, puchogʻi sargʻimtir-jigarrang. Kupgina mamlakatlar (Germaniya, Gollandiya, AQSH)da N.-x. bilan Leggorn zotini chatishtirib, yiliga 280—310 dona tuxum qiladigan jigarrang patli krosslar yaratilgan (lomann-braun, xaylayn va boshqalar). Oʻzbekiston parrandachilik xujaliklarida lomannbraun krossi tovuqlariningtuxumlari keltirilib kupaytirilmoqda (2003).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdulkarim ibn Muhammad Sam’oniy** (arabcha: عبد الكريم بن محمد السمعاني— Abdulkarim ibn Muhammad Sam’oniy — Toʻliq ismi Abu Saʼd Abdulkarim ibn Muhammad Sam’oniy (1113-1167)) — Muhaddis, tarixchi va adabiyotshunos.

Hayoti
------

Sam’oniy 1113 yil Marvda tug‘ulgan. Ajdodlari butun islom olamida mashhur muhaddis, faqihlar bo‘lishgan. Marvdagi mashhur olimlardan saboq olgan. Dastlabki, sayohatini amakisi Ahmad ibn Mansur Sam'oniy bilan birga, Nishopurga qilgan. So‘ngra Xuroson, Movarounnahr, Iroq, Hijoz, Suriya va Tabariston shahri bo‘ylab uzoq safarda bo‘lgan. 8 yil Bag‘dodda yashagan, u yerdan 2 marta Makkaga haj qilgan. Ray, Hamadon, Damashq, Kufa, Basra, Tus, Quddusda bo‘lgan. Sayohati davomida olimlar bilan uchrashib, ulardan saboq olgan. 1143-44-yillarda Marvga qaytib, Amidiya madrasasida dars bergan.

Faoliyati
---------

Keyingi yillarda o‘g‘li Abdurrahmon bilan O‘rta Osiyo shaharlari bo‘ylab sayohat qilgan. U fiqh, hadis, arab tili tilshunosligi, grammatikasi, adabiyotiga doir 50 dan ziyod asar yozgan. Uning ayniqsa tarix va geografiyaga doir asarlari qimmatlidir.

Asarlari
--------

Uning „*Al-ansob*" („Nisbalar kitobi")da Xuroson va Movarounnahrda yashagan yuzlab muhaddislar, mufassirlar, faqihlar haqida noyob maʼlumotlar keltirilgan. Shuningdek, allomaning „Ad-daʼvatu-n-nabaviyya" („Payg‘ambar duolari") asari ham musulmonlar orasida keng tarqalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  O‘rta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 595.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Ventspils qalʻasi** (latishcha: *Ventspils viduslaiku pils*), tarixiy nomi *Vindava qalʻasi* (nemischa:) — Ventspils shahrida joylashgan Latviyadagi eng katta va eng yaxshi saqlanib qolgan Livon ordeni qalʻasi. Qalʻa qayta tiklanib, muzeyga aylantirilgan.

Tarix
-----

1290-yilda Venta daryosining janubiy qirgʻogʻida, Boltiq dengizidan 1 km uzoqlikda qurilgan. Qalʻa Komturlarning qarorgohi boʻlgan, harbiy harakatlar sodir boʻlgan taqdirda qoʻshinlarni qoʻllab-quvvatlash uchun oziq-ovqat va qurol-yarogʻlar edi. XIV asrda qalʻa zamonaviy koʻrinishga ega boʻldi. 1451-yilda qalʻa garnizoni xizmatchilarni hisobga olmaganda, qoʻmondon boshchiligidagi 7 ritsardan iborat edi. Polsha-shved urushi (1659-1660-yillar) paytida qalʻa jiddiy shikastlangan. 1798-yildan 1802-yilgacha qalʻada Rossiyaning Sofiya mushketyorlar polki joylashgan edi. 1832-yilda qalʻa qamoqxonaga aylantirildi, u 1959-yilgacha davom etdi. 1845-yilda qalʻaning shimoli-sharqiy qismida pravoslav cherkovi muqaddas qilingan (1928-yilda yopilgan). 1977-yilda qalʻa qayta tiklandi.

Arxitektura
-----------

Dastlab, qalʻa 32 dan 33 m gacha devor bilan oʻralgan, reja boʻyicha 10 dan 10 m gacha boʻlgan kvadrat minorasi boʻlgan. XIV asrda qalʻa devori hovlili ikki qavatli binolar devoriga aylandi. Qalʻaning binolariga ibodatxona, majlislar zali, yotoqxonalar, oshxonalar kiradi. XV asrda uchinchi qavat qoʻshildi. Minora ham qurib, mayoqqa aylantirildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Вентспилс. Церковь Всех Святых (Виндавская замковая церковь)". 8-sentabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-iyun 2017-yil.

Havolalar
---------

* Livoniya ordeni Ventspils qalʻasi Wayback Machine saytida arxivlandi (2021-09-18).
* Ventspils buyurtma qalʻasi Wayback Machine saytida arxivlandi (2017-06-19).
| Minsk Metropoliteni |
| --- |
| 

```
 
```
 |
| Maʼlumot |
| Davlat | Belorusiya |
| Shahar | Minsk |
| Ochilgan vaqti | 1984-yil 30-iyun |
| Boshqaruvchi shirkat | Минский Метрополитен |
| Davlat | Belorusiya |
| Uzunligi | 7.1 km |
| Stantsiyalari soni | 29 ta |
| Yoʻllari soni | 2 ta |
| Kunlik yoʻlovchilar soni | 872,700 |
| Yillik yoʻlovchilar soni |  |
| Sxemasi |
| Minsk metropoliteni |

Construction of Minsk metro
**Minsk metropoliteni** (beloruscha: Мінскі метрапалітэн, ruscha: Минский метрополитен) — Belorusiya poytaxti Minsk aholisiga xizmat koʻrsatadigan tezkor tranzit tizimi. 1984-yilda ochilgan boʻlib hozirda 2 liniya va 29 ta stantsiyalardan iborat boʻlib, 37.27 km (23.16 milya) 2013-yilda ushbu tizim 328,3 million yoʻlovchini olib yurgan, bu oʻrtacha kunlik tashish taxminan 899,450 kishini tashkil qiladi.

Tarixi
------

1950-1970-yillarda shahar aholisi milliondan oshdi va tezkor tranzit tizimining loyihalari dastlab 60-yillarning oxirlarida tayyorlandi. Qurilish 1977-yil 3-mayda boshlangan va tizim 1984-yil 30-iyunda Sovet Ittifoqida toʻqqizinchi metro tizimiga aylanib, jamoatchilikka ochilgan. Dastlabki sakkizta stantsiya 37.27 km (23.16 mil) marshrut bilan 29 liniyali ikkita liniyali tarmoqqa kengaytirildi.

Sovet Ittifoqi parchalanishiga qaramay, 1990-yillarda Minsk metrosining qurilishi toʻxtovsiz davom etdi (Yerevan va Samara kabi boshqa sobiq sovet metrosidan farqli oʻlaroq, moliyalashning toʻliq etishmasligi tufayli toʻxtatilgan). Ayrim ekspertlar buni Sovet Ittifoqining Belorusiyada rejalashtirilgan iqtisodiyotini asta-sekin isloh qilish bilan bogʻlaydilar, bu metro kengayishi uchun foydali boʻlgan deb hisoblaydilar.Hozirgi vaqtda stantsiyani ishga tushirish sanasi belgilangan jadvaldan oldinda ishga tushirilmoqda. Masalan, dastlab 2006-yilda rejalashtirilgan Atazavodskaya liniyasining soʻnggi bosqichi 2005-yil oxirida ochilgan va shunga oʻxshash 2008-yilda rejalashtirilgan Maskoŭskaya liniyasining shimoliy kengayishi 2007-yil 7-noyabrda ochilgan.Shuningdek, 2012-yil noyabr oyida Maskonskaya liniyasining janubiy uchida 3 ta yangi stantsiya ochildi.

Yana qarang
-----------

* Metropolitenlar roʻyxati

Manbalar
--------

1. 1 2  „ru:Метро сегодня" [Metro today] (Russian).  Государственное предприятие "Минский Метрополитен" [State Enterprise "Minsk Metro"] (2014). Qaraldi: 27-iyun 2015-yil.
2. ↑  „ru:ОСНОВНЫЕ ТЕХНИКО-ЭКСПЛУАТАЦИОННЫЕ ХАРАКТЕРИСТИКИ МЕТРОПОЛИТЕНОВ ЗА 2013 ГОД." [Main technical and operational specifications for Subways for Year 2013.] (Russian) (pdf). *asmetro.ru*.  Международная Ассоциация "Метро" [International Association of Metros] (2013). Qaraldi: 13-may 2014-yil.

Havolalar
---------

* Minsk Metro Map on Google Maps Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-10-18).
* Minsk Metro — official site
* Official City of Minsk Urban Transport site Wayback Machine saytida arxivlandi (2014-01-15).
* The site of the Minsk subway Minsk-Metro.NET (unofficial)
* Minsk at *UrbanRail.net*
* Site by Andrey Kharchevk
* Popular site
* Another Popular site
* Network map
* Minsk Metro Track Map[*sayt ishlamaydi*][*sayt ishlamaydi*]
**Nyasa** (inglizcha: *Nyasa*) yoki **Malavi** () — Afrikadagi koʻl. Mozambik, Tanzania va Malavi hududlarida. Sharqiy Afrika yoriklar zonasidagi tektonik botiqda, 427 m balandlikda joylashgan. Maydoni 30,8 ming km², uz. 580 km, eni 80 km gacha, eng chuqur joyi 726 m. Shimoliy va shim.-sharqiy qirgʻoklari baland, tik va qoyali, jan. — past. Kul Shire daryosi orqali Zambezi daryosiga oqadi. Baliqqa boy (230 dan ortiq turi, kupi endemik), timsoh, karkidon yashaydi. Balik, ovlanadi. Kema qatnaydi. Kul sohilida Nkota-Kota, Karonga, Bandave, Mvaya, Mbaiba-Bey, Kobve, Metangula yirik port shaharlari joylashgan. Kul atrofi milliy bogʻ tarkibida.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Mio Otani (kāngāngānī Otani Mio, 1979-yil 5-mayda Kokada tugʻilgan) — yaponiyalik futbolchi va hujumchi. 2003 va 2007-yillardagi jahon chempionatlari ishtirokchisi.

2003-yilgi jahon chempionatida Argentina terma jamoasiga qarshi xet-trik muallifi.

2004-yilda Afina Olimpiadasida milliy terma jamoa tarkibida ishtirok etgan.

Faoliyatini tugatgandan soʻng, u turli maktab jamoalarida murabbiy boʻlib ishladi.

2011-yil holatiga koʻra, u klub uchun eng koʻp gol urish boʻyicha milliy rekordga ega boʻlgan.

Sport karyerasi
---------------

Nisbatan kichik jussali oʻyinchi boʻlsa-da, u *Nadeshio Japan* uchun gol mashinasi sifatida tanilgan, 2003-yilgi FIFA ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionatida Argentinaga qarshi oʻyinda xet-trik qayd etgan va L-liganing toʻrtta golga ega malikasiga aylangan, Afina Olimpiadasida u Shvetsiyaga qarshi dastlabki oʻyinda Eriko Arakavaning goliga assistentlik qilgan.

2005-yil 10-iyulda u oʻzining 114-oʻyinida jami 100 ta gol urdi, bu Yaponiya ayollar futbol ligasi tarixidagi eng koʻp gol egasi hisoblanishiga kifoya qildi.

2008-yilda u 11 yil davomida faoliyat yuritgan TASAKI Perule FK faoliyatini toʻxtatib qoʻyganligi sababli nafaqaga chiqdi va *Kyoto Seika Girls' Junior and Senior High School futbol* klubida murabbiy boʻlib ishladi. Yozda maktabda ochiq futbol maktabi ham tashkil etdi.

2012-yilda Serezo Osaka futbol maktabi murabbiyi boʻldi.

2013-yilda u Osaka Gakugei oʻrta maktabining ayollar futbol klubiga murabbiy etib tayinlangan. Yaponiya Futbol Assotsatsiyasi Milliy oʻquv markazi murabbiyi U-13 Yaponiya ayollar saralash terma jamoasi murabbiyi.

2018-yilda u MIO Biwako Shiga Ladies U-15 uchun yordamchi murabbiy boʻldi.

Milliy jamoadagi statistikasi
-----------------------------

  


| Yaponiya terma jamoasi |
| --- |
| Yil | Ishtirok | Gol |
| 2000 | 5 | 0 |
| 2001 | 11 | 9 |
| 2002 | 10 | 2 |
| 2003 | 14 | 13 |
| 2004 | 10 | 7 |
| 2005 | 7 | 0 |
| 2006 | 9 | 0 |
| 2007 | 7 | 0 |
| Umumiy | 73 | 31 |

Xalqaro maydondagi gollar
-------------------------

| Raqam | sana | Joy | Raqib | Hisob | Ntija | Musobaqa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 12. | 9 June 2003 | Rajamangala Stadium, Bangkok, Tayland | Filippin | **1**–0 | 15–0 | 2003 AFC Ayollar o'rtasidagi chempionat |
| 13. | **3**–0 |
| 14. | **5**–0 |
| 15. | **8**–0 |
| 16. | **9**–0 |
| 17. | **12**–0 |
| 18. | **15**–0 |
| 19. | 13 June 2003 | Birma | **1**–0 | 7–0 |
| 20. | **2**–0 |
|

Manbalar
--------

1. ↑  *arxiv nusxasi*, 8–iyun 2019–yilda asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 16–iyun 2022–yil`{{citation}}`: CS1 maint: date format ()
2. ↑
3. ↑  „arxiv nusxasi". 22-noyabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-iyun 2022-yil.
**Ventyan** — Laos poytaxti, Mekong daryosining chap sohilidagi port. Alohida maʼmuriy birlik qilib ajratilgan. Aholisi 531,8 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). V.ga 13-asrda asos so-lingan. 16—18-asr boshlarida (vaqgvaqti bilan) Lansang davlatining poytaxti, 1899-yildan Fransiya Laosi maʼmuriy markazi, 1946—75 yillarda Laos qirolligining poytaxti boʻlgan. 1975-yil dekabrdan Laos Xalq Demokratik Respublikasi poytaxti. Ventyanda davlatning asosiy oliy organlari joylashgan. Mamlakatning muhim savdo markazi. Avtomobil yoʻllari va Mekong daryosi orqali qoʻshni mamlakatlar bilan bogʻ-langan. Aeroport bor. Mamlakatning deyarli barcha import va eksporti V. orqali oʻtadi. Sanoati sholi oqlovchi, koʻn, ip gazlama va shoyi, kimxob, mebel ishlab chiqaruvchi mayda korxonalardan iborat. Universitet, institutlar, Mil-liy kutubxona, muzeylar bor. Meʼmo-riy yodgorliklari: Fra-Keo (1565), Sisaket (1820) ibodatxonalari, qirol saroyi va boshqa.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Osiyo poytaxtlari |
| --- |
|  |
| 
BMTga aʼzo mamlakatlar: Abu-Dabi **·**  Amman **·**  Anqara **·**  Ostona **·**  Ashxobod **·**  Bagʻdod **·**  Boku **·**  Bandar-Seri-Begavan **·**  Bangkok **·**  Bayrut **·**  Bishkek **·**  Ventyan **·**  Dakka **·**  Damashq **·**  Dili **·**  Doʻha **·**  Dushanbe **·**  Jakarta **·**  Yerevan **·**  Quddus **·**  Islomobod **·**  Qobul **·**  Katmandu **·**  Kuala Lumpur **·**  Male **·**  Manama **·**  Manila **·**  Maskat **·**  Moskva **·**  Neypido **·**  Nikosiya **·**  Nyu-Dehli **·**  Pekin **·**  Pnompen **·**  Putrajaya **·**  Pxenyan **·**  Sano **·**  Seul **·**  Singapur **·**  Toshkent **·**  Tbilisi **·**  Thimphu **·**  Tehron **·**  Tokio **·**  Ulan-Bator **·**  Xanoy **·**  Shri-Jayavardenepura-Kotte **·**  Al-Quvayt **·**  Ar-RiyodMustaqilligi tan olinmagan mamlakatlar:
Ramalla **·**  Stepanakert **·**  Suxumi **·**  Taypey **·**  Sxinvali |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mintaqa vaqti** - vaqtni hisoblash sistemalaridan biri. Mintaqa vaqtiga Yer yuzasining har biri oʻrtacha 15° dan qilib meridian yoʻnalishidagi 24 ta mintaqaga ajratish asos qilib olingan. Mintaqalar tartib soni Grinvich meridiani oʻrta meridian boʻlgan mintaqadan boshlab sharqqa tomon 0 dan 24 gacha hisoblanadi. Bir mintaqa doirasidagi hamma joyda bir vaqtda soat bir xil hisoblanadi. Mintaqa vaqti deb shu mintaqaning oʻrta meridiandagi oʻrtacha Quyosh vaqti qabul qilingan. Xoʻjalik va boshqa amaliy ishlarda qiyinchilik tugʻilmasligi uchun Mintaqa vaqti chegaralari qatʼiy meridian boʻylab emas, baʼzan siyosiy va maʼmuriy chegaralar, daryolar va h.k. boʻylab oʻtkaziladi. Mintaqa vaqti dastlab 1883-yil AQShda joriy qilingan. Oʻzbekistonda esa unga 1919-yildan amal qilinadi. Mustaqillikka erishgandan keyin respublikaning butun hududi bir mintaqa — +5 mintaqa deb qabul qilindi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nyu-York bayrogʻi**inglizcha: *Flag of New York City* rasmiy ramzlaridan biridir.

Bayroq bir xil kenglikdagi vertikal koʻk, oq va toʻq sariq chiziqlar bilan ifodalanadi. Moviy chiziq bayroq ustunida joylashgan. Bayroqning oʻrtasida oq chiziqda koʻk rangda ishlangan shahar muhri joy olgan. Bayroqning zamonaviy versiyasi 1977-yil 30-dekabrda qabul qilingan. 1915-yilda qabul qilingan bayroqdan farqlaridan biri muhrdagi 1664-yilning (shahar inglizlar tomonidan bosib olingan yil) 1625-yil (shahar tashkil topgan yil)ga oʻzgarishi edi.

Shahar merining bayrogʻi Nyu-York bayrogʻiga asoslangan. Uning xarakterli farqi muhr ustidagi yarim doira ichida joylashgan besh yulduzdir. Ular Nyu-Yorkning beshta tumanini anglatadi. Bayroqning tomonlar nisbati 3:4.

* Nyu-York bayrogʻi hilpirayaptiNyu-York bayrogʻi hilpirayapti

Tarixi
------

1915-yilgi bayroq bilan almashtirilgan eski muhrga ega rasmiy bayroq.
The flag of NAVA 17-yig'ilish, Nyu-York shahrida bo'lib o'tdi. NAVA yig'ilish bayroqlari ko'pincha mezbon shaharni aks ettiruvchi elementlarni o'z ichiga oladi.
Nyu-Yorkning dastlabki bir necha yuz yilida shahrda rasmiy bayroq va muhr yoʻq edi. 19-asrning oxiriga kelib, shahar oq maydonda dumaloq koʻk muhr tasvirlangan norasmiy bayroqni koʻtardi. 1914-yilda inglizlar hukmronligi ostida birinchi merning 250 yilligini nishonlash uchun shahar badiiy komissiyasi shaharning birinchi rasmiy muhri va bayrogʻini yaratish uchun koʻk lenta qoʻmitasini tayinladi. Qoʻmita Nyu-York Tarix Jamiyati bilan Gollandiya va Ingliz hukumati tomonidan qoʻllanilgan tarixiy muhrlarni oʻrganish, ularning ramziyligini yangi shahar muhri va bayrogʻiga kiritish uchun maslahatlashdi.

Qoʻmita oʻzlarining taklif qilgan bayrogʻini quyidagicha taʼrifladi:

> Bizning bayrog'imizdagi ranglar nemis, qo'llar ingliz, tanasi esa o'ziga xos Amerikadir, ammo bu bayroq shu vaqtdan boshlab barcha xalqlarning vatani, dunyoning,buyuk kosmopolit shaharga aylangan Nyu-York shahri bayrog'idir.
> 
> 
> — Badiiy Komissiya Assotsiatsiyalari qo'mitasi.
> 
> 
> Nyu-York shahrining muhri va bayrog'i
> 
> 
> 
> 84-bet.
> 
> 

.

Manbalar
--------

1. 1 2  „NYC Greenbook Highlights ~ City Seal and Flag" (en).  nyc.gov. 13-oktabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2012-yil.
2. 1 2  „New York City, New York (U.S.)" (en).  flagspot.net. 12-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2012-yil.
3. 1 2  Pine, John B.*. Seal and Flag of the City of New York : Authorized by the Committee Appointed by the Mayor to Commemorate the Two Hundred and Fiftieth Anniversary of the Installation of the First Mayor and Board of Aldermen of the City of New York on 24-iyun 1665-yil, and the Adoption of the Official City Flag on 24-iyun 1915-yil*. New York: G. P. Putnam's Sons, 1915.
4. ↑  „Of Seals and Rampant Beavers: New York City's Flag on its 100th Birthday". *New-York Historical Society*. Qaraldi: 21-dekabr 2016-yil.
5. ↑  *Roberts, Sam* „New York City's Flag, Centuries in the Making, Turns 100". *The New York Times*. Qaraldi: 21-dekabr 2016-yil.
**Gaftara** (qo‘shimcha, ilova, xotima) -yahudiylik dinining muqaddas manbasi - "Payg'ambarlar kitobi"ning bir bo‘limi bo‘lib, Shanba kuni, bayram kunlari hamda To‘qqizinchi Av ro‘zasi kunida Gaftara sinagogada "Tavrot"ni jamoaviy tarzda o‘qishni tamomlash oldidan tongda o‘qiladi. Ro‘za va motam kunlari kunduzgi ibodat "mixna" so‘ngida o‘qilsa, av oyining to‘qqizinchi kuni va Iom-Kipur kabi bayramlarda tongi hamda kunduzgi ibodat vaqtida ham o‘qiladi. Ivrit tili bo‘yicha mutaxassis, filolog Eliya Bahur Gafatara yahudiylar ellinistlar tomonidan qattiq tazyiqqa uchrab, Tavrot o‘ramlari yoqib yuborilgan hamda Tavrot o‘rniga Payg'ambarlar kitobini o‘qigan davrda yuzaga kelgan, deb ta’kidlaydi. "Payg‘ambarlar kitobi"ni "Tavrot"ni o‘qishda boblarning ketma-ketligi asosida o‘qishda bo‘lgani singari qat’iy talab mavjud emas. Shuning uchun, "Payg‘ambarlar kitobi"ni istalgan qismidan o‘qish mumkin. Gaftarani Maftir - Tavrotni so‘nggi bo‘lib o‘qish taklif qilingan kishi tomonidan o‘qiladi. Gaftarani "Tavrot"dan ustun bo‘lib qolmasligi uchun, Maftir dastlab "Tavrot"dan ham bir parcha o‘qib qo‘yadi. Shu bilan bir qatorda, Gaftarani bolalar ham o‘qishligiga ruxsat berilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Najmiddinov, Karimov, Turdiyeva 2017, s. 128. sfn error: no target: CITEREFNajmiddinov,\_Karimov,\_Turdiyeva2017 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Najmiddinov J. Karimov J. Turdiyeva D.*. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat*. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480 bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.
**Mioglobin** (mio... va globin) — murakkab oqsil. Tarkibi va xossalari jihatdan gemoglobinga oʻxshaydi. M. oksigemoglobin hosil qila olganidan, ishlayotgan muskullarni zaxira kislorod bilan taʼminlaydi. Tuzilishi rent-genostruktura tahlili usulida aniqlangan. Bitta polipeptid zanjirdan iborat. Umurtqali hayvonlar muskullarida toʻqimaning quruq massasi hisobida 2%, suv ostida uzoq yashay oladigan dengiz hayvonlari (tyullen, kit, delfin va boshqalar) muskullarida 20% gacha M. boʻladi. M. muskullarda molekulyar kislorodni toʻplab, hujayralarning oksidlanish sistemasiga oʻtkazib berish xususiyatiga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Duragaylar koʻchatzori** - eng yaxshi oʻsimliklarni tanlab olish maqsadida duragaylarni oʻstirish, koʻpay-tirish va oʻrganish uchun barpo etiladigan dala (maydon), boshlangʻich urugʻlik materiali ekiladigan koʻchatzor. D.k.ga 1-, 2-, 3-boʻgʻin (Gʻr Gʻ2, Gʻ3), ahyonda — yuqori boʻgʻin duragaylari ekiladi va oʻrganiladi. D. k.da nisbiy genetik barqarorlashtirish ishlari oʻtka-ziladi va seleksiya koʻchatzoriga ekish uchun Gʻ3 dan eng yaxshi elita oʻsimliklari tanlanadi. Agar duragaylashda gomozigota ota-ona shakllaridan foydalanilgan boʻlsa, D. k.da tanlash Gʻ2 dan, agar geterozigotali (murakkab chatish-tirishlarda) ota-ona shakllaridan foydalanilgan boʻlsa Gʻ, dan boshlanadi. D. k.da qiyosiy baholash uchun duragay kombinatsiyalarining ota-ona shakllari yoki asosiy rayonlashtirilgan standart nav ham ekiladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Gagarin shahri
--------------

Kosmosga parvoz qilganidan keyin millionlar kumiriga aylangan Yuriy Gagarin do‘stlik va tinchlik missiyasi bilan xorij safarlariga chiqdi. 1961-yil 29-noyabrga o‘tar kechasi bortida birinchi kosmonavt bo‘lgan, Moskvadan Dehliga uchayotgan samolyot yoqilg‘i to‘ldirib olish uchun Toshkent aeroportida to‘xtadi. Buni „Pravda Vostoka" gazetasi muxbiri Georgiy Dimovning qizi Irina eslaydi.

Kosmonavtning Toshkentda qisqa to‘xtashi haqida faqat yuqori rahbariyat bilgan bo‘lsa-da, jurnalist va uning qizi Gagarin bilan uchrashish baxtiga muyassar bo‘ldi.

Muxbirga uchrashuv haqida yozish taqiqlangan, ammo ertasi kuni ertalab intervyular va fotosuratlar nashr etilgan.
1961-yil dekabr oyida Toshkentda Yuriy Gagarinni rasmiy va tantanali qabul qilish marosimi bo‘lib o‘tdi. Minglab odamlar birinchi kosmonavtni kutib olish uchun ko‘chalarga chiqishdi. Toshkentliklar aeroportdan shahar markazigacha bo‘lgan yo‘lni to‘ldirishdi. Gagarin korteji yurgan yo‘l gullarga to‘la edi.

Manbalar
--------

1. ↑
**Marganets oksidlari** - marga netsning kislorodli birikmalari. Marganets oksidlari oltita (MnO, Mn2O3, MnO2, Mn3O4, Mn2O7, Mn5O8) boʻlib, ular suvda erimaydigan kristall moddalardir. Mn2O7 bundan mustasno, u suvda eriydi. Yuqori oksidlari 500—1300° da quyi oksidlarga oʻtadi, kislorod atmosferasida 300°dan yuqorida 2 valentli oksidi toʻrt valentli oksidga aylanadi. Marganets oksidlari minerallar hamda temirmarganets rudalari tarkibiga kiradi.

Monooksid, Mno (manganozit minerali), geksagonal va kub koʻrinishdagi singoniyada mavjud boʻla oladi. Yarimoʻtkazgich va antiferromagnetiklik xossalarini namoyon qiladi, kuchsiz ishqoriy xossaga ega, kizdirilganda vodorod va faol metallar bilan Mp gacha qaytariladi. M.ning gidroksidi, oksalati, nitrat yoki karbonatini parchalab olinadi. U ferritlar, keramik materiallar ishlab chiqarishda, metallarni desul-furlashda, mikrooʻgʻitlar sifatida va piperidinni degidrogenlashda ishlatiladi, antiferromagnit material sifatida ham qoʻllanadi.

Seskvioksid, Mn2O3, a-holidagi romb va /}-holidagi kub koʻrinishidagi modifikatsiyalari maʼlum, tegishlicha kurnakit va biksbiit minerallar sifatida mavjud. 670° da "modifikatsiya /3- modifikatsiyaga oʻtadi. MnOON ni termik parchalash yoʻli bilan olinadi.

Marganets oksid, Mn3O4, ga-usmanit minerali nomi bilan maʼlum boʻlib, 1160° da a-holatidan /3- holatiga oʻtadi. Kimyoviy xossalari MpO va Mp2O3 larniki kabi.

Dioksid, MnO2 marganetsning tabiati eng koʻp tarqalgan birikmasi va barqarori hisoblanib, /3- modifikatsiyasi pirolyuzit minerali nomi bilan yuritiladi. Romb kurinishdagi sin-goniyasi u-MnO2 esa ramsdelit yoki polionit minerali sifatida maʼlum. U Mn(NO3)2, KMnO4 yoki Mp(ON)2 ni parchalab olinadi. Paramagnetik, M.ning boshqa koʻrinishidagi oksidlari xossalarini, shu jumladan, amfoterligini namoyon qiladi. M. va uning birikmalarini olishda, boʻyoq sa-noatida, sikkativlar ishlab chiqarishda, gidrometallurgiyada hamda katalizator sifatida qoʻllanadi.

Marganets (VII)- oksid, Mn2O7 (dimarganets geptaoksid, marganets angidrid) — yashil rangli moysimon suyuqlik, 50°dan yuqorida parchalanadi, kuchli oksidlovchi, yonuvchi moddalarni alangalatadi.

Oksid, Mn5Og. MnO yoki Mn3O4 ni oksidlab olinadi; mnO2 va O2 ga oson parchalanadi.

Gidroksioksid , MpO (ON), ikki modifikatsiyada maʼlum, suvda erimaydi. Marganets oksidlari zaharli.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vera Illarionovna Duyunova** (1945.11.4, Krasnodar - 2012.2.3, Toshkent) — voleybolchi, ikki karra olimpiada chempioni. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiysi (1995), xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1968). ToshDU jurnalistika fakultetini tugatgan (1975). 1965—78 yillarda "Avtomobilist" (Toshkent) voleybol jamoasi hamda Oʻzbekiston voleybol terma jamoasi oʻyinchisi. Olimpiada oʻyinlarida 2 marta oltin medal bilan taqdirlangan (1968, Mexiko; 1972, Myunxen). Jahon chempioni (1970, Bolgariya), Jahon kubogining (Urugvay) va Butunjahon universiadasining gʻolibi (Moskva, 1973). Jahon birinchiligining kumush medal sovrindori (Meksika, 1974). 1982 y.dan Toshkentdagi 6-bolalar va oʻsmirlar olimpiya oʻrinbosarlari sport maktabi direktori. I darajali "Sogʻlom avlod uchun" ordeni bilan mukofotlangan (1997).

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oftob urishi** — quyosh nurlari tik tushib turganda boshning (ayniqsa, yalang boshning) oʻta qizib ketishidan kelib chiqadigan kasallik holati. Oftob urganda miyada qon aylanishi buziladi; miya pardalari va moddasining tomirlari kengayib, qonga toʻlib ketadi, miya shishadi. Oftob urishi ogʻir boʻlganda mayda qon tomirlari yorilib, miyaning turli boʻlimlariga va pardalariga qon quyiladi, natijada markaziy nerv sistemasi turli bulimlarining funksiyasi buziladi. Oftob urishi yengil boʻlganda bosh aylanadi, ogʻriydi, darmon quriydi, koʻz tinadi. Ogʻir Oftob urishida bemor talvasaga tushib qusadi, hushdan ketadi, terisi qizaradi, pulsi va nafas olishi tezlashadi, temperaturasi koʻtariladi. Bunday hollarda uni darhol kasalxonaga yotqizishi kerak.

Oldini olish oftobda ishlaganda yoki yurganda, albatta, bosh kiyimi kiyib olish lozim.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Mingchuqur gʻori (maʼnolari).

**Mingchuqur gʻori** — Surxondaryo viloyati Boysun tumanidagi gʻor. Boysun tizmasi tarkibidagi Hojibuzbarak togʻining shimoli-gʻarbiy yon bagʻrida, Machay daryosi vodiysida joylashgan. Yura davri gips qatlamlarida hosil boʻlgan. Gʻorga kirish qismining eni 27 m dan ziyod, balandligi 12 m. Bir qancha xonalar va yoʻlaklardan tashkil topgan gʻorning ichki tuzilishi murakkab. Ularning eni 6-8 m dan 10-18 m gacha, balandligi 1-2 m dan 10-12 m gacha. Sahnida shipi va devorlaridan qulab tushgan turli kattaliqdagi tosh parchalari uchraydi. Gʻorning umumiy uz. 230 m, maydoni 680 m2, hajmi 1350 m3 dan ziyod.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Istiora** (arabchadan „qarzga olish") yoki **metafora** (yunonchadan „koʻchirish") — asarlarda soʻzni oʻz maʼnosidan boshqa bir maʼnoda, yaʼni majoziy maʼnoda qoʻllash sanʼati. Bu sanʼat soʻz maʼnolari koʻchishining bir turi boʻlib, u narsa va hodisalar oʻrtasidagi oʻxshashlikka asoslanadi. Shu jihatdan istiora tashbih sanʼatiga yaqin turadi. U koʻpincha tashbihi kinoyaga, yaʼni mushabbihi tushirilgan tashbihga teng keladi. Adabiyotshunoslikda istiora tashbihdan kuchli sanaladi.

Istiora — badiiy tasvir vositasi, koʻchim. Istiora 2 narsa oʻrtasidagi oʻxshashlikka asoslanadi. U oʻxshatilgan va oʻxshagan unsurlardangina tashkil topadi. Mas, sarv qomat, ohu koʻz. Istiorada sher, yoʻlbars va boshqa kuchli, jasoratli hayvonlarga xos ayrim xususiyatlar, oq, qora sifatlaridagi yaxshilik, yomonlik maʼnolari insonlarning ayrim hislatlarini taʼkidlab koʻrsatish uchun koʻchiriladi (sher yurak, oq koʻngil, qora qalb va hokazo).

Istiora badiiy asarlarda aks etayotgan narsa, voqea, hodisalarning aniq, ravshan gavdalanib turishida, obrazlar tavsiflarining yorqin berilishida, asar joziba kuchining oshishida nihoyatda muhim oʻrin tutadi. Istioraning 2 turi mavjud: 1) ochiq istiora. Masalan, „Mening qoʻlim yetmagan yulduz, Tushlarimda seni koʻrgayman" (Abdulla Oripov). Bunda sevimli yor — maʼshuqa „yulduz"ga oʻxshatilgan. Oʻxshagan tushirib qoldirilgan, oʻrniga oʻxshatilgani berilgan; 2) yopiq istiora. Masalan, „Qolgan soʻzlar tutqizmadi oʻz baridan" (G'.G'ulom). Bunda „soʻzlar" odamga oʻxshatilgan. Oʻxshatilgan tushirib qoldirilgan va oʻxshagan berilgan.

Misollar
--------

Alisher Navoiyning „Furqatingdin zaʼfaron uzra toʻkarmen lolalar, Lolalar ermaski, bagʻrimdin erur pargolalar" baytidagi „sariq yuz" maʼnosidagi „zaʼfaron" soʻzi sodda istioraga, „qonu yosh toʻkaman" maʼnosidagi „toʻkarmen lolalar" iborasi murakkab istioraga misol boʻla oladi.

Yana boshqa misollar:

Keldi ochilur chogʻi oʻzliging namoyon qil,   

Parchalab kishanlarni har tomon parishon qil.
*(Hamza)*
Sheryurakli bu **Lochin**
Qoqib qanot-qulochin,
**Quzgʻunlardan** asradi
Elning xotin-xalajin.
*(Maqsud Shayxzoda „Kapitan Gastello")*
Bunda Lochin — kapitan Gastello, quzgʻunlar — fashistlar maʼnosida ishlatilgan.

Koʻni soʻz irig ul kim aymish, temish,
Angar toʻpqu idtim, tikan chogʻlamish.
*(Yusuf Xos Hojib „Qutadgʻu bilig")*
(*Maʼnosi:* Kim aytsa, desa ham toʻgʻri soʻz dagʻaldir, (yaʼni keskin)
Unga ipak gazmol yubordim, u esa tikan tugib yubordi)
Bu yerdagi *ipak gazmol* — taklif, *tikan* — rad etishdir.

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* Qoʻngʻurov P. Oʻzbek tilining tasviriy vositalari, T. 1977.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Oftobi** — mayiz solish usuli, uzumni ishlov bermasdan, bevosita oftobda quritish. Bu usul uzumchilikda tarqalgan boʻlib, asosan, oq kishmish va kora kishmish uzum navlari quritiladi. Uzum boshlari uzib olingach, xillanadi va taxta patnislar; boʻyra yoki somon suvoq qilingan joyga bir te-kis qilib yoyiladi. Oradan 7—8 kun oʻtgach, gʻujumlarning ust qismi soʻlib, bir oz qorayadi. Shunda uzum boshlar agʻdarib qoʻyiladi va quriguncha shu holda turadi. Quritish 15—20 kun da-vom etadi. Namligi 18% dan oshmaydigan qurigan mayiz shingil bandlari, xas-choʻplaridan tozalanib, idishlarga joylanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Paligorskit** (Uraldagi Paligorsk koni nomidan), attapulgit, togʻ terisi, togʻ poʻkagi, togʻ yogʻochi — mortmorillonit guruhiga mansub mineral, magniyning suvli silikati. Monoklin yoki romb singoniyali. Kristallari strukturasi choʻziqlentali yoki qatqat. Rangi oq, baʼzan sargʻishkulrang. Qattiqligi 2—2,5, zichligi 2100—2300 kg/m³. Arid iqlimli joylarda, dengiz va shoʻr suvli havzalarda (koʻl va lagunalar), qisman nurash qobiqlarida magnezial silikatlar (mas, serpentin)dan qosil boʻladi. P.ning qattiq va zich massasi qoplama va qatlamcha shaklida, tarqoq kristallari gil minerallari, mergel va ohaqtoshlar orasida uchraydi. P. neftni qayta tozalash, qogʻoz sanoati, tibbiyotda, parmalash ishlari va qurilishda keng qoʻllanadi. Ukraina, Shim. Kavkazda, Oʻzbekistonda (Fargʻona, Surxondaryo viloyatlarida hamda Qizilqumda) P. konlari bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Mingechaur** — Ozarbayjon Respublikasidagi shahar (1948-yildan). Kura da-ryosining har ikkala sohilida. Temir yoʻl stan-siyasi. Aholisi 100 ming kishiga yaqin (1990-yillar oʻrtalari). 1945-yilda Min-gechaur GES qurila boshlashi munosabati bilan vujudga kelgan. Yoʻl mashinalari, mashina tuzatish, kabel, shisha tola, texnik rezina buyumlari, "Elek-troizolit", temir-beton buyumlar, yirik panelli uysozlik, yogʻochsozlik zavodlari, toʻqimachilik, goʻsht kombinatlari bor. Tarix-oʻlkashunoslik muzeyi, teatr mavjud. M.da Zakavkazyeda eng yirik, miloddan avvalgi 3ming yillikdan milodiy 17-asrgacha boʻlgan davrga mansub arxeologik majmua topilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Istiqlol** (arabchadan „ozodlik", „mustaqillik", „erkin boʻlish") — inson, millat, davlatning erkin rivojlana olish imkoniyatini ifodalovchi tushuncha. „Istiqlol" soʻzi „mustaqillik" soʻziningoʻzagi hisoblanadi va unga nisbatan bir-lamchi asos vazifasini oʻtaydi. Arab tilidan kirib kelgan bu soʻzlar asrlar davomida qoʻllanib, oʻzbek xalqi tafakkuriga singib ketgan. Mustaqillikka erishish istiqlolning toʻla maʼnoda vokelikka aylangani, yaʼni boshqalarga tobe boʻlmay, oʻz erki bilan yashash, oʻzini-oʻzi boshqarish va oʻz taqdirini oʻzi belgilash kabi tamoyillarning toʻla amalga oshganini bildiradi. Istiqlol, asosan, siyosiy jihatdan erkin boʻlishni anglatadi, mustaqillik — barcha sohalarda toʻla ozodlikka erishilgani, ixtiyori oʻzida ekanini ifodalaydi.

Oʻzbekiston 1991-yil 31-avgustda oʻz mustaqilligini eʼlon qildi va rivojlanishning oʻziga xos yoʻlidan borib, huquqiy demokratik davlat barpo etmoqda. Sobiq mustabid tuzum davrida muomaladan chetlatib qoʻyilgan „Istiqlol" va „mustaqillik" soʻzlari bugungi kunda tilimizda keng qoʻllanib, maʼnaviyatimizdagi asosiy tushunchalardan biriga aylandi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyotlar
-----------

* Karimov istiqlol, Oʻzbekiston: milliy istiqlol, iqtisod, siyosat, mafkura, 1-j. T. 1996.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jumaboy Jalilov** (1905-yil tavallud topgan — 1957-yil 6-mart vafot etgan) — Tojikiston SSR Stalinobod viloyati Qoʻrgʻontepa tumani mehnatkash deputatlar tumani Kengashi ijroiya qoʻmitasi raisi.

Hayoti va faoliyati
-------------------

1905-yilda Oʻzbekistonning hozirgi Fargʻona viloyati hududida kambagʻal dehqon oilasida tugʻilgan. Millati tojik. Otasidan barvaqt ayrilgan Jumaboy Jalilov mehnat faoliyatini yoshligidan boshlagan. Kollektivlashtirishning ilk kunlaridanoq Qo‘rg‘ontepa viloyatidagi Chayrob kolxoziga ishga kiradi. 1936-yilda yaxshi tashkilotchi sifatida xo‘jalik raisi etib saylandi. Kolxozga rahbarlik qilgan Jumaboy Jalilov kolxozni tashkiliy-iqtisodiy jihatdan mustahkamlashga, kolxozchilarning moddiy farovonligini oshirishga katta eʼtibor berdi.

1942-yildan umrining so‘nggi kunlarigacha Stalinobod (1944—1947-yillarda — Qo‘rg‘ontepa) viloyati Qo‘rg‘ontepa tuman ijroiya qo‘mitasining raisi bo‘lib ishlagan. Tuman yetakchilaridan biri bo‘lib, o‘z tumanida qishloq xo‘jaligi bo‘yicha reja topshiriqlarining bajarilishini tashkil qiladi. Shunday qilib, 1947-yilda u o‘z mehnati orqali Misr paxtasidan yig‘ib-terib olish rejasini Qo‘rg‘ontepa viloyatida 20,6 foizga ortig‘i bilan bajarilishini taʼminladi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 2-iyundagi Farmoni bilan 1947-yilda kolxozlar tomonidan MTS ishiga natura shaklida to‘lov va majburiy topshiriqlar bajarilganda paxta va g‘alladan yuqori hosil olgani uchun Jumaboy Jalilov Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, Lenin ordeni va O‘roq va bolg‘a oltin medali bilan taqdirlangan.

U respublika jamoat hayotida faol ishtirok etgan, II—IV-chaqiriq Tojikiston SSR Oliy Soveti deputati, Tojikiston Kompartiyasi Qoʻrgʻontepa, Stalinobod viloyat komitetlari aʼzosi, Qoʻrgʻontepa shahar partiya qoʻmitasi byurosi aʼzosi.

Stalinobod viloyatining Qoʻrgʻontepa shahrida (2018-yildan — Boxtar), 1951-yildan respublikaga boʻysunuvchi Qoʻrgʻontepa viloyati markazida, 1992-yildan Tojikistonning Xatlon viloyati markazida istiqomat qilgan. Uzoq davom etgan kasallikdan soʻng 1957-yil 6-martda Tojikistonning Boxtar shahrida vafot etdi.

Mukofotlari
-----------

* Lenin ordeni (1948),
* 1-darajali Vatan urushi ordeni (1946);
* 2-darajali Vatan urushi ordeni (1945);
* Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1949, 1954, 1957);
* „Shon-sharaf belgisi" ordeni (1944);
* Mehnat faxriysi medali (1939).

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Jumaboy Jalilov biografiyasi".
2. ↑  „Умер в Курган-Тюбе".