recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tuxumak** (Sophora) — dukkakdoshlarga mansub doim yashil yoki barg toʻkadigan daraxtlar, butalar va kup yillik oʻtlar turkumi. Osiyo va Avstraliya tropiklari va subtropiklarida 60 ga yaqin turi oʻsadi. Oʻzbekistonda, asosan, vatani Xitoy va Yaponiya boʻlgan 1 turi — yapon T.gi (S. japonica) manzarali daraxt sifatida ekiladi. Bal. 25–30 m ga boradi. Novdalari tikanli, barglari spiral shaklida joylashgan, uz. 2— 5 sm. Gullari 2 jinsli, och sariq, xushboʻy, toʻpguli shingil, yarim soyabonlar yoki taramlarga joylashgan. Tez oʻsadi. 51—7 yildan boshlab gullab, meva beradi. T. iyun—iyulda gullab, sentabrda mevasi yetiladi. Mevasi dukkak. Yogʻochi qattiq, undan mebellar, turli buyumlar ishlanadi.

*Sophora chrysophylla*
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Elita (maʼnolari).

**Elita** — seleksiya natijasida olingan va koʻpaytirish yoki urchitish uchun foydalaniladigan eng yaxshi urugʻ, oʻsimlik yoki hayvonlar. Oʻsimliklar seleksiyasida yangi nav chiqarish uchun populyatsiyadan, urugʻchilik ekilayotgan navdan tanlab olinadigan eng sara oʻsimliklar avlodi E. deyiladi. E. urugʻlar nashing xususiyatlari va irsiy belgilarini avlodga toʻliqroq oʻtkazadi, keyingi reproduksiyalarga nisbatan eng yuqori nav sofligiga, 1sinf standartidan kam boʻlmagan unuvchanlik sifatlariga ega boʻladi. E. urugʻlari ilmiy tekshirish muassasalari va qishloq xoʻjaligi oliy oʻquv yurtlarining oʻquvtajriba xoʻjaliklarida nav almashtirish va nav yangilash uchun yetishtiriladi. Chorvachilikda E. va E.rekord sinflariga eksteryeri, konstitutsiyasi, nasliy sifatlari va mahsuldorligi boʻyicha 1bonitirovka sinfiga qoʻyiladigan talablardan yuqori boʻlgan chorva hayvonlari kiritiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Akromegaliya** (yun. akros — oyoq-qoʻl va megos — katta) — miya ortigi (gipofiz) oʻsish gormonini ortiqcha ishlab chiqarish natijasida kelib chiqadigan endokrin kasallik. Bunda odamlarning lab, bu-run, pastki va yuqori jagʻi hamda oyoq-qoʻli, shuningdek ichki aʼzolari kattala-shib ketadi. A.da tana skeleta, yumshoq toʻqimalari (biriktiruvchi toʻqima, mu-skul, shilliq pardalar) haddan tashqari oʻsib ketadi. Koʻpincha 18-35 yoshdagi kishilar (aksari ayollar)da uchraydi. A.da ichki sekresiya bezlarining faoliyati ham buziladi. A. rentgen nurlari, gormo-nal preparatlar, shuningdek jarrohlik yoʻli bilan davolanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ryan Garcia** — amerikalik professional bokschi, 2021-yilda WBC yoʻnalishi boʻyicha vaqtinchalik yengil vazn toifasida chempionlik unvonini qoʻlga kiritgan. 2022-yil may holatiga koʻra, u *The Ring* jurnali, Transnational Boxing Rankings Board va ESPN va BoxRec tomonidan oʻninchi boʻlib dunyoning eng yaxshi faol yengil vazn toifasi hisoblanadi.

Havaskor faoliyati
------------------

Garcia boks bilan yetti yoshida shug‘ullana boshlagan. U havaskorlar oʻrtasida 15 karra mamlakat chempioni boʻldi va havaskorlar rekordini 215-15 ga toʻpladi.

Professional martabasi
----------------------

Garcia 2016-yil 9-iyunda 17 yoshida professionalga aylandi. Birinchi professional jangida u Tixuana shahrida Edgar Mezaga qarshi jang qilib, texnik nokaut bilan gʻalaba qozondi. Tez orada Garcia 2016-yilning noyabrida Golden Boy Promotions bilan shartnoma imzoladi Oskar De La Xoya Garcia 2016-yil 17-dekabrda The Forumda Smit-Xopkinsning yengil vazn toifasidagi asosiy musobaqasida debyut qilishini eʼlon qildi. Garcia jangda ikkinchi raundda nokaut bilan gʻalaba qozondi.

2019-yil sentabr oyida Garsiya Golden Boy Promotions bilan shartnomasini yangi besh yillik shartnoma bilan uzaytiradi. Koʻp yillik shartnomaning aniq tafsilotlari oshkor etilmadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Lightweight ratings". *The Ring*. Qaraldi: 3-iyun 2021-yil.
2. ↑  „TBRB rankings". *Transnational Boxing Rankings Board*. Qaraldi: 3-iyun 2021-yil.
3. ↑  „Divisional rankings -- The best top 10 fighters per division". *ESPN.com*. Qaraldi: 3-iyun 2021-yil.
4. ↑  „BoxRec ratings". *BoxRec*. Qaraldi: 3-iyun 2021-yil.
5. ↑  *Pugmire.* „Golden Boy signs major lightweight prospect Ryan Garcia". *Los Angeles Times* (7-noyabr 2016-yil). Qaraldi: 31-may 2020-yil.
6. ↑  „BoxRec: Ryan Garcia". *BoxRec*. Qaraldi: 31-may 2020-yil.
7. ↑  *Rafael.* „Golden Boy signs Garcia to multiyear extension". *ESPN* (18-sentabr 2019-yil). Qaraldi: 31-may 2020-yil.
**Alovuddin Jafar Abdullozoda** (tojikcha: *Аловуддин Ҷафар Абдуллозода*, 15-may 1965-yil, Qoʻrgʻontepa, Qoʻrgʻontepa viloyati, Tojikiston SSR — 17-fevral 2022-yil, Boxtar, Xatlon viloyati, Tojikiston) — teatr va kino aktyori, taniqli tojik hajvchisi. Tojikistonda xizmat koʻrsatgan artist (2006), Tojikiston xalq artisti (2013).

Biografiya
----------

1989-yilda Mirzo Tursunzoda nomidagi davlat sanʼat institutini tamomlab, mehnat faoliyatini Qoʻrgʻontepa musiqa va komediya teatrida boshlab, aktyor va rejissor sifatida muvaffaqiyatli faoliyat yuritib, uzoq yillar teatrga rahbarlik qildi. Soʻnggi uch yil davomida Abdulloyev Xatlon madaniyat boshqarmasi boshligʻi lavozimida ishlab kelgan.

Rollar
------

### Teatr

„Imtihon sarguzashti", „Antigona", „Zoʻravon tabib", „Qiziqarli oʻyinlar", „Ajuzkampir tepaliklari", „Arshin Mol-Olon", „Laku Pak", „Oy kechasi", „Somoniylar davlati", „Skapen Hiylalar" „Masal ayt, Ezop" asari asosiy rol oʻynagan pyesalardan biridir.

### Kino

„Aka", „Oyning otasi", „Tuhmat", „Quduq", „Kun koʻtarildi", „Guvoh" va „Mening tanlovim" filmlarida, „Ota orzusi", „Bogʻ" telefilmlarida, „Begona bolalar", „Vijdon qarzi", „Xurramdiyor" seriali va boshqalar ham esda qolarli rollar yaratgan.

U koʻplab hujjatli va badiiy filmlarda rejissor sifatida rol oʻynagan.

### Televideniye

Hazil qahramonlari oʻzgalar hayotidan olinib, mualliflarning aksariyati oʻzi boʻlib, bir vaqtning oʻzida bir nechta rollarni yaratadigan „Olovuddin hazillari" maxsus telekoʻrsatuvi ommalashdi.

Alovuddin Abdulloyev 2019-yil sentabr oyidan beri *Central Asia’s Got Talent* shousi hakamlaridan biri.

Vafoti
------

Alovuddin Abdulloyev 2022-yil 17-fevral, payshanba kuni Boxtarda ertalab yurak xurujidan vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „В Таджикистане скончался артист Аловуддин Абдуллоев" (ru). *asiaplustj.info*.  ASIA-Plus. Qaraldi: 17-fevral 2022-yil.
2. ↑  „Абдуллаев Аловуддин Джафарович" (ru).  ГУ «Таджикфильм».

Havolalar
---------

* Alovuddin Abdullozoda Facebook sahifasi
* Аловуддин Абдуллоев IMDbda

* Biografiya portali
**Aloro-pantar xalqlari** — Indoneziyaning janubi-sharqidagi Alor va Pantar orollaridagi xalqlar guruhidir: abui, blagar, voisika, kabola, kafoa, kui, kelon, kolana, lamma, nedebang, tanglapui, teva va boshqalar. Umumiy soni 170 ming kishiga yaqin.

Tarixi
------

Aloro-pantar xalqlarining ajdodlari Sharqiy Indoneziya aholisi edi. Ular doimo avstroneziya xalqlari taʼsirida boʻlgan. 20-asrning oʻrtalarigacha aloro-pantarlarda feodalizm hukm surgan. Markaziy rayonlarning qabilalari platolarni bosib oldi. Endi feodal mulklarning barcha izlari yoʻqoldi.

Tili
----

Til jihatidan ular Timor xalqlariga (bunak, makay, fataluku) va yana Yangi Gvineyaning shimoli-gʻarbiy qismidagi papualiklar (konda, yaxodiy) xalqlariga yaqin. Aloro-pantar xalqlari indoneziya tilidan foydalanadilar.

Dini
----

Aloro-pantar xalqlarining aksariyati nasroniylar (katoliklar, protestantlar) va musulmon-sunniylar, shuningdek, anʼanaviy eʼtiqodlarga ega. Katoliklar ustunlik qiladi, keyin protestantlar. Biroq sunnat islom vakillari ham bor. Monoteistik dinlar bilan bir qatorda aloro-pantark xalqlari oʻzlarining anʼanaviy eʼtiqodlarini saqlab qolishgan. Ular missionerlar yetib bora olmaydigan tog‘li hududlarda keng tarqalgan.

Kasb-hunari
-----------

Aloro-pantar xalqlarining asosiy kasbi — dehqonchilik, asosiy donli ekinlari — makkajoʻxori, ikkilamchi ekinlari sholi, banan va ildiz ekinlaridir. Ovchilik muhim rol oʻynaydi.

Hayot tarzi
-----------

Oilalar patriarxallik yana meros otadan oʻgʻilga beriladi. Umuman olganda, xalqlar gavayiliklar qabul qilingan qarindoshlik bilan ajralib turadi. Aloro-panteralar 20-asrgacha yashagan dastlabki davrda ovchilik anʼanalariga ega boʻldi, hozir u yoʻqolgan. Aloro-pantar xalqlarining sheʼriyati oʻziga xos turi — serintaga ega edi. Bular qadim zamonlarda xalq hayotida sodir bo‘lgan voqealar haqida sheʼriy shakldagi qisqa hikoyalardir. Ular koʻpincha ommaviy bayramlarda (masalan, toʻylarda) oʻqilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Slovari i ensiklopedii na Akademike
2. ↑  Әlem xaliqtariniң ensiklopediyasi. Aloro-pantar xaliqtari
**Hoya oʻrmoni** ( rumincha: *Pădurea Hoia*) Kluj-Napoka shahrining g'arbida, Transilvaniya etnografik muzeyining ochiq maydoni yaqinida joylashgan. O'rmondan umumiy dam olish maskani sifatida foydalaniladi. So'nggi yillarda o'rmonga peyntbol, kamondan o'q otish kabi boshqa sport turlari bilan bir qatorda velosiped parki ham qo'shildi.

Geografiya
----------

 Hoya o'rmonidagi kuz, 2012 yil noyabr
O'rmon taxminan 3 kvadrat kilometr maydonni egallaydi. Uning janubiy chegarasi sharqdan g'arbga cho'zilgan tizmadan boshlanadi. U Someșul Mic daryosidan ko'tarilgan tepalikning tik janubiy yonbag'irini o'z ichiga olmaydi. Shimolda o'rmon Nadas daryosiga oqib tushadigan qiyalik bilan tugaydi.

O'rmonning sharqiy uchi Tăietura Turcului bilan ya'ni, tepalikni shimoldan janubga ajratuvchi va yo'lni o'z ichiga olgan sun'iy vodiy bilan chegaradosh hisoblanadi. O'rmonning g'arbiy uchi Dealul Melkilorning shimoli-sharqiy yonbag'riga yetib boradi. U Mujay o'rmoniga yaqin bo'lib, g'arbga qarab cho'zilgan. Bu tomonning janubiy chekkasi bo'ylab Bongar vodiysi o'tadi, unda janubiy dashtga mos emanzor bor. O'rmonning shimoli-sharqiy qismining bir qismi Valea Lungă ( *Uzoq vodiy* ) bilan chegaralanadi va assimetrik yon bag'irlari bo'lgan Cheile Baciului vodiysini hosil qiladi. Kichkina tabiiy ko'l Cheile Baciului daryoning yuqorida qismida, o'rmon chegarasida joylashgan. O'rmonning shimoliy chekkasida, Valea Lungăda ichimlik suvi bo'lgan bir nechta suv manbalari mavjud.

Arxeologik kashfiyotlar
-----------------------

Valea Lungă shimolida Ruminiyada Starchevo-Kőrös-Kriş madaniyatiga tegishli bo'lgan eng qadimgi neolit shaharchasi (miloddan avvalgi 6500-yillarda tashkil etilgan deb qaraladi) topilgan. 1960-1994-yillarda bu aholi punktidan qabrlar va uylar topilgan.

Afsonalar
---------

Afsonaga ko'ra, Hoya o'rmoni paranormal faoliyat nuqtasidir. Uning sayyohlar orasida mashhur bo'lishiga ko'plab arvoh hikoyalari va shahar afsonalari sabab bo'lgan.  Skeptiklarning aytishicha, bu shunchaki o'yin-kulgi uchun hikoyalar va hech qanday tasdiqlangan dalillar yo'q. Hoya o'rmoni *"Ghost Adventures"* dan *"Destination Truth"* gacha bo'lgan paranormal hujjatli teleko'rsatuvlarda, shuningdek, "Spökjakt" shved seriallarida namoyish etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Romania: Targoviste Castle and Hoia-Baciu Forest (Ghost Adventures)". *Travel Channel*. Qaraldi: 26-may 2016-yil.

Yana qarang
-----------

* Kluj-Napokadagi joylar ro'yxati
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Langar (maʼnolari).

**Langar** — 1) kema va boshqa suzib yuruvchi vositalar (mayoq, bochka, zemsnaryad) ni suv yuzida bir joyda tutib turadigan moslama. L. mustahkam, ishlatilishga qulay, istalgan grunt bilan puxta tishlashadigan bulishi kerak. L.ning doimiy, suzuvchi va vintsimon xillari bor. L.ning asosiy detali sterjen. Sterjenning bir uchidan kaftli shox, ikkinchi uchida zanjir bogʻlash uchun teshigi (skobasi) bor. Baʼzi konstruksiyalarida skobadan pastrokda shtok buladi; 2) dorbozlar dor ustida muvozanat saqlash uchun foydalaniladigan uzun (odatda, 6—6,5 m) tayoq, langar choʻp; 3) qayiqchilar qayiqni sayoz joydan olib oʻtayotganda ishlatiladigan tayoq.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Uzun tumshugʻli ilon** (lotincha: *Rhinocheilus lecontei*) — suvilonlar oilasiga mansub ilonlarining bir turi. Shimoliy Amerika endemik. *Rhinocheilus* jinsidagi yagona tur. Maxsus lotin nomi amerikalik tabiatshunos Jon Itton LeKonte (1784—1860) sharafiga berilgan.

Tana uzunligi 75 sm dan 1 m gacha oʻzgarib turadi. Boshi tumshugʻining uchi oldinga chiqib turgan holda ishora qilinadi. Tana ingichka, silindrsimon, silliq dumi bilan. Tana rangi krem yoki sargʻish rangga ega boʻlib, bir qator qora egar shaklidagi dogʻlar va orqa tomoni boʻylab oq chegara mavjud. Tanada qora dogʻlar va butunlay qizil tangachalar mavjud. Bu baʼzi shoh ilonlari va marjon asplariga oʻxshaydi.

U quruq, toshloq joylarda, Meksikaning shimolida va AQShning janubi-gʻarbiy qismidagi yaylovlarda yashaydi.

U yashirin hayot kechiradi, koʻp vaqtini yer ostida oʻtkazadi. Kechasi va kechqurun faol. Kaltakesak va amfibiyalar, baʼzan mayda ilonlar va kemiruvchilar bilan oziqlanadi.

Tuxum qoʻyuvchi ilon. Urgʻochisi yozning boshida 4 tadan 11 tagacha tuxum qoʻyadi. Yozning oxirida — kuzning boshida bolalari tuxumni yorib chiqishni boshlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑   Ananeva N. B. Borkin L. Ya. Darevskiy I. S. Orlov N. L. Pyatiyazichniy slovar nazvaniy jivotnix. Amfibii i reptilii. Latinskiy, russkiy, angliyskiy, nemeskiy, fransuzskiy. / pod obщey redaksiey akad. V. Ye. Sokolova. — M.: Rus. yaz. 1988. — S. 327. — 10 500 ekz. — ISBN 5-200-00232-X.
2. ↑  Beolens, Watkins & Grayson, 2009 : *The Eponym Dictionary of Reptiles.* Johns Hopkins University Press, p. 1-296

Adabiyot
--------

* Shennon, F.A. va Xamfri, F.L. 1963 yil. Rhinocheilus lecontei ilonidagi rang naqsh polimorfizmini tahlil qilish. Herpetologica 19 (3): 153-160
* Conant, R. & Collins, JT 1991. Sharqiy/Markaziy Shimoliy Amerika sudralib yuruvchilar va amfibiyalar uchun dala qoʻllanmasi, 3-nashr. Houghton Mifflin (Boston/Nyu-York), xx + 450 p.
**Akrom Mamatovich Yusupov** (1905.1.5, Quva — 1975.26.11, Toshkent) — sirk artisti, masxaraboz. Oʻzbekiston xalq artisti (1961). 8 yoshidan amakisi — dorboz Hotam Madaliyevdan dorbozlik va muallaqchilikni oʻrgangan. 14 yoshidan xalq sirkchilari truppasida ishlagan. 1920—30 yillarda komik akrobatika, voltijyorlik, turnik ustida mashq bajarish, chavandozlik tomoshalarida qatnashgan. 1942 yildan Oʻzbek sirki jamoasi tarkibidagi Toshkanboyevlar dasturida ishtirok etdi va dorbozmasxaraboz sifatida keng taniddi. 1953 yildan klounada sohasida faoliyat koʻrsatib, qadimiy masxaraboxtik va qiziqchilik anʼanalarini davom ettirib, uni rivojlantirib zamonaviy oʻzbek klounadasining eng yaxshi namunalarini yaratdi. Yu. tomoshalari oʻrgatilgan eshak va qoʻy ishtirokida oʻtadi. Yu. zamonaviy Xoʻja Nasriddin obrazini gavdalantirdi va oʻzining xushchaqchaq va oʻtkir zehnli qahramoni bilan betakror komik isteʼdodini "ISH — 421", "Diplomli eshak", "Pul yoki aql", "Oʻquvchi", "Sartarosh", "Taftish", "Boks", "Aqlli jonivor" kabi klounadalarda namoyish etdi. "Sirli kristall", "Akrom, badjahl xon va quyoncha" kabi sirk pantomimalarida bosh rollarni ijro etdi. 1970-yillardan Toshkentdagi "Sahnadagi sirk" ijodiy jamoasi bilan hamkorlik qilgan. Muallaq oshish, chavandozlik va dorbozlikni yaxshi egallaganligi tufayli parodiyali masxarabozlikni usta sanʼatkor sifatida bajarib, tomoshabinlar tahsiniga sazovor boʻlgan. Yu. soʻz va mimika ustasi. U sodda, samimiy, vaziyatga darhol, lekin bamaylixotir baho beruvchi, tadbirkorligini namoyish etuvchi, ishonuvchanligi, tepsatebranmasligi bilan kulgi uygʻotuvchi odam qiyofasini mohirona talqin etgan. Andijon viloyat Marhamat shahri koʻchalaridan biriga Yu. nomi berilgan.

Oʻgʻli Mahmud Yusupov (1930.12.11, Toshkent) — dorboz, akrobat. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1964), 1951 yildan Toshkanboyevlar dasturining qatnashchisi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
***Allium dictuon*** — umumiy nomi bilan tanilgan yovvoyi piyoz turi, uning shuningdek **Koʻk togʻ piyozi** singari nomi ham mavjud. Oʻsimlik Vashingtonning Columbiya okrugi uchun endemik tur hisoblanadi.

Tarqalishi
----------

Oʻsimlikning vatani Amerika Qoʻshma Shtatlarining Vashington shtati janubi-sharqiy qismi va Oregon shtatining shimoli-sharqiy qismi oʻrtasidagi chegara hisoblanadi. Vashingtondagi Columbiya, Garfield va Walla okruglarida, shuningdek, Oregon shtatidagi Umatilla va Wallowa okruglarida keng tarqalgan.

*Allium diktuoni* quruq, ochiq, toshloq hududlarda, bazaltga boy qoʻngʻir tuproqlarda oʻsadi. U odatda oʻsimliklardan koʻk bugʻdoy oʻti (*Pseudoroegneria spicata* ssp. *spicata*) bilan birgalikda koʻp uchraydi.

Tasnifi
-------

*Allium diktuon* koʻp yillik oʻsimlik turi hisoblanib, jigarrang yogʻochlashmagan poyasi tarvaqaylagan holatda hamda ildizpoyalar bilan oʻzaro birikkan tarzda oʻsadi. Allium dictuon uzunligi 28 santimetrgacha boʻlgan, ikki yoki uchta barg hosil qiladi. Gulband balandligi 20 dan 40 santimetrgacha yetadi va 25 tagacha soyabon to'pgul hosil qiladi. Qoʻngʻiroq shaklidagi gullar yorqin pushti yoki binafsha rangga ega va har bir gul yaprogʻining uzunligi 1,1 dan 1,6 santimetrgacha yetishi mumkin. Gullash davri iyun va iyul oylarida sodir boʻladi. Oʻsimlik oʻz-oʻzidan yoki mahalliy arilar tomonidan changlantiriladi.

Muhofaza qilinish holati
------------------------

Umumiy oʻsimlik soni 200 dan 500 tagacha qolgan boʻlishi mumkinligi taxmin qilingan. Allium dictuon Vashingtonda yoʻqolib ketish xavfi ostidagi turlar (VANXP) roʻyxatiga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  *Allium dictuon*. Flora of North America v 26 p 261.
2. ↑  BONAP (Biota of North America Program) floristic synthesis, *Allium dictuon*
3. ↑  *Allium dictuon*. Washington Burke Museum.
4. 1 2  *Allium dictuon*.[*sayt ishlamaydi*] The Nature Conservancy.
5. ↑  St. John, Harold. 1937. Proceedings of the Biological Society of Washington 50(2): 3-4, f. 1.
6. ↑  Hitchcock, C. H. A.J. Cronquist, F. M. Ownbey & J. W. Thompson. 1969. Vascular Cryptogams, Gymnosperms, and Monocotyledons. 1: 1-914. In C. L. Hitchcock, Vascular Plants of the Pacific Northwest. University of Washington Press, Seattle.
**Leyla Guven** (1964-yil 6-mayda Jihanbeylida tugʻilgan) — asli kurd boʻlgan turk siyosatchisi hisoblanadi.

Dastlabki faoilati va karyerasi
-------------------------------

Leyla Guven 1964-yil 6-mayda Koniyaning Jihanbeyli tumanida tavallud topgan. O‘rta maktabni tamomlagandan so'ng, kasb-hunar litseyini bitiradi. U bolaligi hamda yoshligini Germaniyada ishchilar oilasida o'tkazadi.

Siyosatga 1994-yilda Xalq demokratiyasi partiyasi Konya viloyat ijroiya kengashi a’zosi sifatida kirib keladi. U dastlab HADEP Konya ayollar bo‘limi prezidenti, HADEP markazi ayollar bo‘limi menejeri bo'ladi, Demokratik Xalq partiyasi Assambleyasi a’zosi hamda DEHAP Adana ayollar bo‘limi raisi lavozimlarida faoliyat yuritadi. Adananing Seyhan tumanidagi Küçük Dikili shaharchasi hokimi hamda Shanliurfaning Viranshehir shahar hokimi lavozimlarida ish yuritadi. 2015-yil iyun oyida bo'lib o'tgan umumiy saylovlarda Xalqlarning Demokratik partiyasiga (HDP) 25-o'rinda saylanishga erishadi. Shanliurfa deputati sifatida parlamentga kiradi. HDP 2018-yilgi umumiy saylovlarda 27-o'rinni egalladi. Bu davr uchun Hakkari deputati etib qayta saylanadi. U PKK yetakchisi Abdullah O'jalanga qarshi KCK tergovi olib borilgani sababli qamoqda bo'lganida ochlik e'lon qiladi.

Hibsga olinishi
---------------

KCK ishi bo'yicha Leyla Guvenga berilgan 6 yil 3 oylik qamoq jazosi Oliy sud tomonidan o'z kuchida qoldiriladi. HDP Hakkari deputati sifatida parlamentda faoliyat yuritgan Leyla Gyuvenning qamoq jazosini tasdiqlash bilan birga 2020-yil 4-iyun kuni Turkiya Buyuk Millat Majlisi Bosh Assambleyasi qarori chiqishi bilan uning deputatlik mandati bekor qilinadi. 2020-yilning 21-dekabr kuni "terror tashkiloti yetakchisi" deb ayb qo'yilishi bilan 22 yil 3 oyga ozodlikdan mahrum etiladi hamda Guven hibsga olinib, Diyarbakir ayollar qamoqxonasiga yuboriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Leyla Güven: 'Örgüt üyeliği' suçlamasıyla 22 yıl 3 ay hapis cezası verilen DTK Eş Başkanı tutuklandı". BBC Türkçe (21 aralık 2020). Qaraldi: 24 aralık 2020.
**Jusay Ancestral House** — Filippindagi Manila shahridagi Sampaloc mahallasida joylashgan tarixiy uy. Bu dastlab marhum er-xotin doktor Fernando Jusay va Rustica Palmaning uyi boʻlib, oxir-oqibat ularning marhum oʻgʻli Xose Jusayga (1944-yil 24-iyunda tugʻilgan) berilgan. Uyni „Eshik uyi" deb ham atashgan, chunki uning ichida juda koʻp eshiklar boʻlgan. Uy 1920-yillarning boshlarida qurilgan va uning ichki va tashqi koʻrinishi narra (*Pterocarpus indicus*) yogʻochidan qilingan. Galvanizli temir lavha tom yopish sifatida ishlatilgan va uyning tashqarisidagi devor tsementdan qilingan. Marhum Xose Jusayning rafiqasi Melodi Urbano-Jusayning soʻzlariga koʻra, ikki qavatli uyda besh xona, ikkita hammom, oshxona va ikkinchi qavatdagi oshxona va yillar davomida sodir boʻlgan yoʻl balandlashishi tufayli hozirda yashirin oʻtish joyi boʻlgan yertoʻla boʻlgan.

Tarixi
------

Uy Jusay oilasi aʼzolaridan biri 1920-yillarda lotereya oʻyinlarida 100 000 peso yutganidan keyin qurilgan. Meledy Urbano-Jusayning soʻzlariga koʻra, mukofotning bir qismi oʻsha vaqtda 18 000 pesoga tushgan uy qurilishini moliyalashtirishga sarflangan.

Ikkinchi Jahon urushi paytida Sinforosio Jusay va rafiqasi Elena Chaves-Jusay (Xose Jusaydan homilador) vaqtincha uydan chiqib, Lucenaga qochib ketishdi. Keyinchalik uy yapon yuqori amaldorlari tomonidan bosh qarorgoh sifatida ishlatilgan. Yaponiyaning amerikaliklarga magʻlub boʻlgandan soʻng, amerikalik amaldorlar ham uyni qisqa vaqt ichida oʻzlarining shtab-kvartirasi qilib oldilar. Keyinchalik amerikaliklar uylarini tark etgandan kiyin Jusay oilasi Maniladagi uylariga qaytib ketishdi.

1960-yillarda ushbu hududda yongʻin sodir boʻlgan, ammo uy vayron boʻlmasdan omon qolgan.

Bugungi kun
-----------

Merosxoʻr Melody Jusay barcha kerakli hujjatli rasmiylashtirgach, uyni sotishni rejalashtirmoqda. Mablagʻ yoʻqligi sababli uyni avvalgi ulugʻvorligini toʻliq tiklab boʻlmaydi. Uyning sharqiy qismi daromad keltirish maqsadida ovqatlanish joyiga aylantirildi.

Galereya
--------

Jusay Ancestral House* Jusay Ancestral HouseJusay Ancestral House
* Shift detallari 1Shift detallari 1
* Deraza dezayni (Lower portion)Deraza dezayni (Lower portion)
* ZizaZiza
* Wall Design 2Wall Design 2
* Deraza dezayniDeraza dezayni
* Ustunlar dezayniUstunlar dezayni
* Deraza detallariDeraza detallari
* Shift detallari 2Shift detallari 2
* Stairs Design DetailsStairs Design Details

Yana qarang
-----------

* Filippinning ajdodlar uylari

Manbalar
--------

* Melody Urbano-Jusay bilan suhbat, 2014-yil 3-may
* Melody Urbano-Jusay bilan qisqa video intervyu, 2014-yil 3-may
* Melody Urbano-Jusay bilan qisqa video intervyu, 2014-yil 3-may
**Gidrogenlash** (hydrogenium — vodorod) — oddiy moddalar (kimyoviy elementlar)ga yoki murakkab birikmalarga katalizatorlar ishtirokida vodorod biriktirish reaksiyasi. Kimyoviy birikmalardan vodorodni ajratish — degidrogenlash esa G.ning aks reaksiyasidir. G. va degidrogenlash organik moddalarni katalizatorlar ishtirokida sintez qilishning muhim usullari boʻlib, oksidlanish-qaytarilish reaksiyalariga asoslangan. Bu reaksiyalar sanoatda ulkan reaktorlarda olib boriladi. Yogʻlar va kumirni G. shular jumlasiga kiradi. Boshqa qator reaksiyalarda G. va degidrogenlash reaksiyalari mujassamlashgan holda amalga oshiriladi. Etil spirtning katalizatorlar ishtirokida atsetaldegidga aylanishidan iborat qaytar reaksiya bunga misol boʻla oladi.

T-ra koʻtarilganda va N2 bosimi pasayganda atsetaldegid, aks holda etil spirti hosil boʻladi. G. va degidrogenlashda baʼzi metallar (Fe, Ni, Co, Pt, Os va h.k.), oksidlar (NiO, CoO, Sg2O3, MoO2 va h.k.), shuningdek sulfidlar (WS2, MoS2, CrnSm) katalizatorlar boʻlib xizmat qiladi.

G. va degidrogenlash sanoatda keng qoʻllaniladi. Masalan, koʻpgina kimyo korxonalariga xom ashyo boʻladigan va erituvchi hisoblanadigan metil spirt uglerod monoksidini pyx-xrom oksidlari (katalizator) ishtirokida gidrogenlab olinadi. Boshqa katalizatorlar ishlatilganda, yuqori spirtlar ham shu usul bilan olinadi. Margarin i.ch. yogʻlarni G.ga asoslangan. Kapron, anid (naylon) va b. materiallar ishlab chiqarila boshlashi munosabati bilan oraliq mahsulotlar (fenoldan siklogeksonal, adipin kislota dinitrilidan geksametilendiamin va anilindan siklogeksilamin) olishda G.dan keng foydalaniladi. SO ni turli katalizatorlar ishtirokida gidrogenlab, benzin, qattiq parafinlar yoki kislorodli organik birikmalar olish mumkin. Yuqori bosim ostida azot bilan vodorodni oʻzaro taʼsir ettirib, ammiakni sintezlash ham G.dir. G. monomerlar sanoatida kauchuk va smolalarsh sintez qilishda keng qoʻllaniladi. Sintetik polimerlar i.ch.da, stirol va uning hosilalarini olishda, alkilaromatik uglevodorodlardan — etilbenzolni stirolga, izopropilbenzolni metilstirolga aylantirishda degidrogenlashning ahamiyati katta.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gidrogeologik qidiruv va razvedka** — yer osti suvlarining hosil boʻlish sharoitlari, sifati, zaxirasi va taqsimlanishini aniqlash maqsadida bajariladigan ishlar majmuasi. G. q. va r. yer osti suvlari haqidagi maʼlumotlarni haritaga tushirish bilan bogʻliq boʻlib, yoʻnalishli qidiruv, burgʻilash, geofizika, aero va kosmik usullar hamda lab. ishlarini oʻz ichiga oladi. G. q. va r. natijasida yer osti suvlarining tabiati, paydo boʻlish sharoitlari, harakati, tarqalishi va ularning tabiiy resurslari oʻrganiladi. Yer osti suvlari bor qatlamlarning suv oʻtkazuvchanligi, chuqurligi, bosimi, kimyoviy tarkibi va yil davomida boʻladigan miqdor va sifat oʻzgarishlari aniqlanadi. G. q. va r. ishlari turli masshtabda (1:500 000, 1:200 000, 1:100 000 1:50 000 va b.) olib boriladi. Oʻzbekiston Respublikasi xududining gidrogeologik haritasi 1:200 000 masshtabda, sugʻoriladigan maydonlar haritasi 1:50 000 masshtabda tuzilgan.

G. q. va r. loyihalash ishlari oʻtkazish uchun toʻliq maʼlumot toʻplash maqsadida olib boriladi va dastlabki hamda mufassal razvedka bosqichlariga ajratiladi.

Dastlabki razvedka bosqichida yer osti suv konlarining geologik, gidrologik sharoitlari, ulardan foydalanish, zaxiralarining hosil boʻlish jarayonlari va qonuniyatlari oʻrganiladi, gidrogeologik parametrlar tajriba yoʻli bilan aniqlanadi. Suv chiqarib olish inshootlarini qurish loyihalari va burgʻi quduqlarining tuzilishi asoslab beriladi. Yana bu bosqichda aniq maʼlumotlar borasida oʻrganilayotgan maydonning gidrogeologik modeli tuzilib, sanoat miqyosida oʻzlashtirish uchun tayyorlangan joyning V va S toifali zaxiralari aniqlanadi. Yer osti suvi konlarini ishlatish davomida tabiiy muhitga taʼsir etishi baholanadi va sanitariya muhofazasi hududlari aniqlanadi.

Ishlatish razvedkasi dastlabki razvedkada aniqlangan yer osti suvlari tarqalgan hududni yirik (1:50000, 1:25000) masshtabda gidrogeologik sʼyomka qilishdan boshlanadi. Bu bosqichda yer osti suvlaridan foydalanish qidiruv ishlari natijasiga muvofiq tartibda olib borilganligi, yer osti suvlari zaxiralarini sanoat toifalariga mosligi va ularni oshirish imkoniyatlari asoslab beriladi. Suv chiqarib olish inshootining ishlash tajribasiga asoslanib tabiiy yoki suv xoʻjaligidagi oʻzgarishlarni yer osti suv konlari zaxirasiga miqdoriy yoki sifat jihatidan taʼsir etishi oʻrganiladi. Bundan tashqari kondan olingan maʼlumotlar asosida yangi maydonlarda yer osti suvi zaxiralari aniqlanadi. G. q. va r. yer osti suvlaridan xalq xoʻjaligining barcha sohalarida foydalanish va xom ashyo (yod, brom, radiy va b.) bazasini belgilashda muhim ahamiyatga ega.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Bez**, bezlar (glandulae) — 1) organizmning normal hayot faoliyati uchun zarur boʻlgan va oʻziga xos maxsus shiralar (sekret) ishlab chiqaradigan hujay-ralar yoki koʻp hujayrali aʼzolar. Bez ishlab chiqaradigan moddalarning fiziologik ahamiyatidan qat'i nazar, hujayralardan chiqadigan hamma moddalar "sekret" deb yuritiladi. Koʻpgina (mas, soʻlak, ter bezi, jigar, meʼda ) bezning chiqaruv yoʻli boʻlib, ishlab chiqaradigan sekretini shu yoʻl orqali tana yuzasiga yoki biror aʼzo boʻshligʻiga ajratadi. Shuning uchun tashqi sekretsiya bezlari, yaʼni ekzokrin Bez deb ataladi. Baʼzi Bezda chiqaruv yoʻli boʻlmaydi va ular ishlab chiqaradigan sekret bevosita toʻqima suyuqligi, qon yoki limfaga qoʻshilib ketadi. Bunday Bez endokrin, yaʼni ichki sekresiya Bezi deb atalib, ularga gipofiz, buyrak usti Bezi, qalqonsimon Bez kiradi. Aralash Bez (mas, meʼda osti bezi, jinsiy Bez va boshqalar) ham boʻlib, ular sekretining bir qismini maxsus nay orqali biror boʻshliqqa, qolganini esa bevosita konga ajratadi. Bez hujayralaridan ishlanib chiqib, boshqa aʼzolarga va organizm funksiyalariga taʼsir etadigan moddalar inkretlar (yoki gormonlar) deb ataladi. Ekzokrin Bez bir va koʻp hujayrali boʻladi. Bir hujayralisiga ichak va nafas yoʻlining shilliq pardasidagi epiteliy ichida joylashgan qadoqsimon hujayrali Bez, koʻp hujayralisiga epiteliydan tashqarida joylashgan soʻlak Bez, meʼda-ichak shilliq pardasidagi Bez va boshqa kiradi. Bir hujayrali Bez sekretni epiteliy yuzasiga chiqarib, uni mexanik va kimyoviy shikastdan saqlaydi. Bez ishlab chikaradigan moddalarining kimyoviy tabiatiga qarab seroz (yoki oqsilli) va shilimshiq (yoki shilliq) Bezga boʻlinadi. Seroz Bez suvda oson eriydigan oqsil — sekret chiqaradi, shilimshiq Bezdan esa mutsin va mukoid moddalar chiqadi. Baʼzi Bezdan ham oqsil, ham shilimshiq sekret chiqadi (aralash Bez), mas, quloq oldidagi va jagʻ ostidagi soʻlak Bez Baʼzi Bez (sut Bez, Yirik ter Bez, yogʻ Bez va h. k.) yogʻlilipoid va steroidli sekret ishlab chiqaradi, bu Bez sekreti suvda erimaydi, hujayralardan tomchi yoki durda shaklida ajralib chiqadi. Buyrak usti Bezlarining poʻstloq qavatidan va jinsiy bezlardan ishlanib chiqadigan gormonlar ham steroidlarga kiradi. Sekretning qanday hosil boʻlishi va epiteliy hujayralaridan tashqariga chiqarilish xususiyatiga qarab Bez merokrin, apokrin va golokrin Bezlarga boʻlinadi. Endokrin Bez muhim aʼzolar boʻlib, ularda ishlangan ink-ret (gormon) organizmning oʻsishi, vo-yaga yetishi va moddalar almashinuvi jarayonlarini idora etadi. Bez faoliyati nerv sistemasi hamda gumoral omillar tomonidan boshqariladi; 

2) yalligʻlanib kattalashgan limfa tugunlarining xalq oʻrtasida tarqalgan yanglish nomi (qarang Limfa sistemasi).

Nosir Ahmedov.

Yana q.
-------

* Endokrin bezlar

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Murod Qoʻldoshev** (1900 – Qoʻqon — 1975) — aktyor. Oʻzbekiston xalq artisti (1970). Qoʻqon teatri (1920-27; 1950-yildan), Oʻzbek davlat drama truppasi (Samarqand, 1927-28), Andi-jon (1928-40), Yangiyoʻl (1941 — 50) teatrlarida ishlagan. Andijon teatrini mustah-kamlashda faol ishtirok etgan. Qahramonl ar i kuchli tuygʻularini tabiiy va haroratli ifoda etish, ohangdor nutq, harakat rang-barangligi, musiqiy va sermaʼnolikka erisha olish Q. ijodiga xos. Majnun (Xur-shid; T.Sodiqov, N.Mironov, "Layli va Majnun"), Neʼmat (Gʻ.Za-fariy, "Halima"), Tartalya (K.Gotssi, "Malikai Turandot"), Asqar (U.Hojibekov, "Arshin mol olon") va boshqa rollari bilan tanilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lenin** yodgorligi — 1970-yilda Taganrogning Oktabr maydonida oʻrnatilgan V.I.Lenin haykali. Haykaltarosh N. V. Tomsk, meʼmor A. I. Zavarzin, muhandis — S. P. Xojibaronov. Rossiyaning madaniy meros obyekti — monumental sanʼat yodgorligi.

Yodgorlik
---------

Bronza haykalning balandligi 4,62 metr, poydevorining balandligi 2,74 metr. Tagkursi sayqallangan marmar plitalar bilan qoplangan.

Tarix
-----

Oktabr maydonida Lenin haykali qoʻyilishi 1970-yil 22-aprelda uning tavalludining 100-yilligi munosabati bilan boʻlib oʻtdi. Yodgorlikning tantanali ochilish marosimi 1970-yil 6-noyabrda boʻlib oʻtdi.

RSFSR Vazirlar Kengashining 1974-yil 4-dekabrdagi 624-son qarori bilan yodgorlik milliy ahamiyatga ega monumental sanʼat yodgorligi sifatida muhofazaga olindi, 1992-yilda yodgorlikni davlat muhofazasiga olish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. Rostov viloyat Kengashining Kichik Kengashi tomonidan qabul qilingan.

Har yili 22-aprelda Leninning tugʻilgan kunida Rossiya Federatsiyasi Kommunistik partiyasining Taganrog boʻlimi aʼzolari haykalga gul qoʻyadi.

Yana qarang
-----------

* Taganrog yodgorliklari

Manbalar
--------

1. 1 2  *Kirichek M. S.* Muzey pod otkritim nebom. — Taganrog: IP Stadnikov, 2010. — S. 78. — ISBN 978-5-9901455-3-5.
2. ↑  Postanovlenie Sovmina RSFSR ot 04.12.1974 № 624 "O dopolnenii i chastichnom izmenenii Postanovleniya Soveta Ministrov RSFSR ot 30-avgusta 1960 g. N 1327 „O dalneyshem uluchshenii dela oxrani pamyatnikov kulturi v RSFSR""
3. ↑  „Решение Ростовского областного Совета народных депутатов (Малый Совет) «О принятии на государственную охрану памятников истории и культуры в Ростовской области»". 1-dekabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2017-yil.
**Tagisken** — soʻnggi jez davriga oid arxeologik yodgorlik. 1959-yil Qiziloʻrda (Qozogʻiston) sh.ning jan.gʻarbi, Sirdaryoning qad. oʻzani Inqardaryo yaqinidan topilgan. T. 1960—63 yillarda SSSR FA Xorazm arxeologik ekspeditsiyasi (SP. Tolstoye rahbarligida) tadqiqot ishlarini olib borgan. Tadqiqotlar natijasida T.dan 70 dan ziyod mozorqoʻrgʻon aniqlangan. Dafn inshootlari ulkan boʻlib, ayrimlarining diametri 25 m gacha. T. 2 qismdan: Shim. T. va Jan. T.dan iborat. Shimoliy T. mil. av. 9—8alarga oid boʻlib, xom gʻishtdan qilingan hashamatli dafn inshooti qoldiqlari va uning atrofidan 14 ta har xil hajmdagi qabr topilgan. Ularga qabila boshliklari, atrofdagi qabrlarga esa, ularning qarindoshlari dafn etilgan. Qabrlardan oltin va jez isirgʻa, marjon, jez mix, oʻroq, paykon va sopol idish (koʻza, kosa, tuvak)lar topilgan. Janubiy T.dan mil. av. 7—5-asrlarga oid sak qabilalarining dafn inshootlari ochilgan. Qabrlardan egarjabduq, jez oʻq uchi, yogʻoch qinli shamshir, oyna va naqshlangan sopol idishlar, skifcha usulda ishlangan oltin bilaguzuklar, egarjabduklarning jezdan yasalgan buyumlari topilgan. Moddiy madaniyatda soʻnggi jez davriga oid mahalliy madaniyat anʼanalari bilan Oʻrta Osiyo janubidagi birmuncha yuksak madaniyat Jan. Ural savromatlari, Qozogʻiston saklari va Janubiy Sibirning skif tipidagi madaniyati bilan aloqador boʻlgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Tagil** (qozoqcha: *Тагиль*) — Qozogʻistonning Qoʻstanay viloyati Sarikoʻl tumaniga qarasli qishloq. Tagil qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Tuman markazi Sarikoʻl qishlogʻidan 9 km janubi-sharqda joylashgan. KATO kodi — 396257100.

1954-yilda oʻzlashtirilmagan yerlar negizida gʻallachilik xoʻjaligi sifatida tashkil etilgan.

Aholisi
-------

1999-yilda qishloq aholisi 1043 kishi (512 erkak va 531 ayol) edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 845 kishi (441 erkak va 404 ayol) yashagan.

Tarixi
------

U asosan qishloqqa nom bergan Nijniy Tagil shahridan komsomol vaucherlari bilan kelgan yosh oilalar tomonidan asos solingan. Birinchi boʻlib Estoniya, Litva, Ulyanovsk viloyati, Volin va Zaporojye, shuningdek, Boshqirdistondan ham kelganlar.

Aholi punktining birinchi nomi „Jana Tlek" edi.

Qishloqning markaziy xoʻjaligi gʻallachilik edi. Tagilskiy komsomoletsdagi markaziy mulkidan tashqari, uning atrofidagi Ermakovka, Zolotarevka, Vaskovka, Dudakovka, Olshanka va Sunaliy qishloqlarida mehnat brigadalari mavjud edi.

1955-yilda qishloqda boshlangʻich maktab ochildi. 1962-yildan sakkiz yillik maktabga aylandi, 1966-yildan esa maktab umumtaʼlim maktabi maqomiga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  „База КАТО".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 27-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
2. 1 2  „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 13-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
**Al-istiqsot** — oʻrta asr Yaqin va Oʻrta Sharq falsafasidagi tushun-cha. Moddiy unsurlar — suv, yer, havo va olovni bildiradi. Oʻrta asr Sharq fal-safasida, xususan, Forobiy, Ibn Sino, Beruniy, Ibn Rushd, Umar Xayyom va boshqa taʼlimotlarida barcha moddiy narsalar — materiya 6 guruhga boʻlingan: 1) osmon jismlari; 2) aqlli maxluqot; 3) aqlsiz maxluqot; 4) oʻsimliklar; 5) maʼdanlar; 6) toʻrt unsur, yaʼni havo, suv, yer, olov. Toʻrt unsur materiya turlarining eng sodda va boshlangʻichi boʻlib, moddiylikning asosini tashkil etadi. Moddiy narsalarning qolgan 5 guruhi esa boshlangʻich 4 unsoʻrning turli xil qoʻshiluvidan vujudga keladi. Jismlar oʻzgarishi, boʻlinishi, ajralishi, yoʻq boʻlib ketishi, yangidan vujudga kelishi mumkin, lekin boshlangʻich 4 unsur yoʻq boʻlmaydi. Bu taʼlimot oʻrta asr maʼnaviy hayotida muhim rol oʻynagan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Al-Xorazmiy va Beruniy nomidagi Xorazm tarixi muzeyi** — Oʻzbekistondagi muzeylardan biridir. Muzey oʻrta asrlarning yetuk olimi, aljabr fanining asoschisi Al-Xorazmiy yubileyi munosabati bilan ochilgan. Bu muzey asli xorazmlik, tarixchi va faylasuf Beruniy sharafiga ham shunday nomlangan.
Muzey ekspozitsiyasi eski Toshhovli saroyidan olib kelingan. Arxeologiya boʻlimi taniqli olim sharqshunos S. P. Tolstov rahbarligi ostida Xorazm arxeologik-etnografik ekspeditsiyasi materiallari asosida barpo etilgan. Muzeyda Qoʻyqirilgan qalʼa (miloddan avvalgi 3-asr) va Tuproq qalʼa (milodiy 6-asr) koʻhna joylaridan topilgan arxeologik yodgorliklar namoyish etilgan. Ibodatxonadan „Xorazm maʼbudasi ushlagan koʻza" deb nom olgan haykal topilgan boʻlib, uning nusxasini muzeyda koʻrish mumkin.
Tuproqqalʼa saroyidan topilgan haykal va monumental qoʻlyozma parchalari oʻziga xos qiziqish uygʻotadi.
Ichanqalʼa va Dishonqalʼadagi taʼmirlash ishlari mobaynida topilgan arxeologik obidalar, maketlar, keramik qoplama parchalari oʻrta asrlar madaniyati haqida hikoya qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Muzey istorii Xorezma imeni Al-Xorezmi i Beruni *traveluzbekistan.uz*
|  |
| --- |
| **Amarak** |
| **Tarqalishi** | Avstraliya |
| **Tili** | amurtak, ingliz tillari |
| **Dini** | Avstraliya mifologiyasi |
| **Irqiy tip** | avstraloidlar |

**Amarak** (inglizcha: *Amarak*, Ngamarak; shuningdek **amurtak**, inglizcha: *Amurdak*) — AvstraliyaningShimoliy hududining mahalliy aholisi. Ular asosan Koburg yarim orolida yashaydilar.

Til
---

Xalqning mahalliy tili amurtak, 2016-yilda bu tilda soʻnggi soʻzlovchi Charli Mungulda vafoti bilan yoʻq boʻlib ketdi (inglizcha: *Charlie Mungulda*). Bu til varatpak (inglizcha: *Wardadjbak*) nomi bilan ham tanilgan va Ivitian tillariga tegishli. Bu til ikki dialektga ega edi: urrik (inglizcha: *Urrik*) va tityurra (inglizcha: *Didjurra*).

Tarqalishi
----------

Mahalliy aholi tarqalish maydoni taxminan 2300 km² ni tashkil qiladi. Ular Van Dimen koʻrfazining sharqiy qirgʻogʻida yashaydilar. Ularning shimoliy chegaralari Margenella-Krik va Kuper-Krik deb nomlangan hududlar, janubiy chegaralari esa Alligator daryolari hisoblanadi.

Rivoyatlar
----------

Amarak xalqi mifologiyasida Koburg yarim orolining Tushlardavrida yaratilganligi, shuningdek, amarak xalqining kelib chiqishi haqidagi afsona keng tarqalgan.

Amarak xalqi mifologiyasida Koburg yarim orolining tushlar davrida yaratilganligi haqidagi afsona keng tarqalgan, shuningdek, amarak xalqining kelib chiqishi.

Ular yaratuvchi-maʼbudasi Imberomber dunyo boʻylab sayohat qilganiga ishonishadi. Uning bolalari, Amarak xalqining ajdodlari, mahalliy aholi orasida Mamul (inglizcha: *Mamul*) nomi bilan mashhur boʻlgan Kuper-Krik hududida istiqomat qilishgan. Qizlaridan biri Kominuuru (inglizcha: *Kominuuru*) amarak ajdodlariga amurtak tilida gapirishni aytdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Tindale, Norman B. „Amarak (NT)",*. Aboriginal tribes of Australia: their terrain, environmental controls, distribution, limits, and proper names*, Канберра, 1974. ISBN 0-7081-0741-9.
2. ↑  Eberhard, David M. Gary F. Simons, Charles D. Fennig „Amurdak",*. Ethnologue: Languages of the World*, 23-е изд, Даллас: SIL International, 2020.
3. ↑  „Census 2016, Language spoken at home by Sex (SA2+)" (en) (deadlink). *ABS.Stat*.  stat.data.abs.gov.au. 26-dekabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyul 2020-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2018-12-26).
4. ↑  *Schmid, Randolph E.*. „Researchers Say Many Languages Are Dying". *The Washington Post* (18-sentabr 2007-yil). 26-iyun 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyul 2020-yil.
5. ↑  Диксон, Роберт*. Australian languages: their nature and development*. Кембридж: Издательство Кембриджского университета, 2002. ISBN 0-521-47378-0.
6. ↑  Baldwin Spencer*. Native Tribes of the Northern Territory of Australia*. Лондон: Macmillan Publishers, 1914. ISBN 978-0-511-75120-2.
**Hojiumar Qosimov** (1901-yil 6-dekabr, Andijon — 1990-yil 19-avgust, Xoʻjand) — sozanda, va sanʼat oʻqituvchisi 1963-yilda Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan artisti.

Biografiyasi
------------

Hojiumar Qosimov 1901-yilda Andijon shahrining Xoqon qishlog‘ida olimlar oilasida tavallud topgan. Yoshligidan sanʼatga mehr qo‘ygan, ona shahrining badiiy havaskorlik jamoalarida xonanda, raqqos bo‘lib sanʼatni o‘rgangan. Qo‘qon, Farg‘ona va Toshkentdagi ustozlardan sanʼatning nozik jihatlarini o‘rgangan. 1934-yilda Xo‘jand shahriga kelib, bu yerda musiqa va komediya teatrining asoschilaridan biriga aylanadi. Qariyb qirq yillik faoliyati davomida u qo‘shiq, raqs va aktyorlik yo‘nalishlari bo‘yicha ko‘plab shogirdlar tayyorladi. Xususan, atoqli raqs o‘qituvchisi G‘affor Valamatzoda uning shogirdlaridan biridir.

Hojiumar Qosimov umrining oxirigacha professional sanʼatga fidoyi bo‘lib, Xo‘jand shahridagi madaniyat uyida yosh avlodga aktyorlik va raqs sanʼatidan saboq berdi. Ayniy nomidagi opera va balet teatri festivalga tojik sanʼati yulduzlari Hanifa Mavlonova, Tohfa Fozilova, Ahmad Boboqulov va boshqalar bilan birga ishtirok etdi.

Taniqli sanʼatkorlar Sayram Isoyeva, Neʼmatjon Do‘smatovlar Tojikiston Respublikasi hukumatiga ko‘rsatilayotgan eʼtibor uchun minnatdorlik bildirdi.

Tantanali yopilish marosimidan so‘ng Xo‘jand shahar hokimi 1-son Madaniyat uyi qoshidagi badiiy to‘garaklar faoliyati bilan tanishdi.

Mazkur madaniyat uyida bir necha yillardan buyon „Nonpazi", „Shaxmatchilar" to‘garaklari, „Yoshlar nigohi", „Mahfili hazjavobon" nomli yosh fotosuratchilar to‘garaklari faoliyat ko‘rsatib, ularga atrofdagi yoshlar va o‘smirlar jalb etilgan.

Hojiumar Qosimov 1990-yilda Xo‘jand shahrida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Estoniya bayrogʻi Estoniya
2. ↑  „Хонаи маданияти № 2 номи ҳунарманди номиро гирифт.". *khujand.tj*. Qaraldi: 5-may 2021-yil.
3. ↑  „Hojiumar Qosimov".

Adabiyotlar
-----------

Tojik madaniyati namoyandalari. Tezis / Muallif-tuzuvchi Yormuhammadi Suchani. — Dushanbe, 2016. — 863 b.
bitig (بتیک)

(1) *tilsh. yozuv*: Qamuγ eδgü sözlär bitigdä bolur, / Bitinmiš üčün söz unïtmas qalur. — Barcha ezgu soʻzlar yozuvda boʻladi, / Yozilgan boʻlgani uchun soʻz unutilmaydi, (mangu) qoladi (QBN.101a,10);

(2) *adab. kitob; asar*: Sözüm sözlädim men, bitidim bitig. — Men soʻzimni soʻzladim, kitob yozdim (QBN.19b,8);

(3) *xat, maktub:* Davāt quldï, kāγid, bitidi bitig, / Bitig birlä etti išinkä etig. — Davot va qogʻoz soʻradi, maktub yozdi, / Maktub bilan ishiga zamin hozirladi (QBN.118b,1);

(4) *hujjat*: Bilir bolsa tegmä bu türlüg bitig, / Anïn saqlasa, ötrü qïlsa etig. — (Hisobchi) har turli hujjatlarni biladigan boʻlsa, / Shu bilan ziyraklansa, soʻng ish qilsa (QBN.104a,5);

(5) *xotira*: Ölürin bilip qïlmïš özkä etig / Bitip qoδmïš atïn tirigkä bitig. — Oʻlishini bilib oʻziga hozirlik koʻrgan (kishi) / Otini tiriklar uchun xotira qilib yozib qoldiradi (QBN.16b,5);

(6) *tumor*: Bu aymïš: bitig tutsa, yeklär yïrar. — Bu [yaʼni azayim- xon] aytadi: tumor tutsa, jinlar qochadi (QBN.158a,3).

1. ↑  *«ҚУТАДҒУ БИЛИГ» СЎЗЛИГИ. ҚОСИМЖОН СОДИҚОВ*.