recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yuvenil gazlar** (lotincha: sof, bokira) — Yer poʻstining ostki qismidan va yuqori mantiyadan ajralib chiqadigan, S02, 1M2, N, N20, SO, SN, S2N6, Ag va boshqalardan tarkib topgan gazlar. Bu jarayon fanda Yerning gazsizlanishi deb nom olgan. 20-asr oxiri — 21-asr boshlarida bajarilgan geologikgeofizik, geokimyoviy va geotermik tadqiqotlar asosida, Yerning gazsizlanish jarayoni tabiatda issiq massa harakatlanadigan kanallar orqali sodir boʻlishligi isbotlandi. Bunday kanallar Markaziy Qizilqum, BuxoroXiva regionidagi paleorift sistemasi, Surxondaryo megasinklinalidagi Boyangaro maydoni, Fargʻona togʻlararo botigʻidagi AdrasmanChust anomalligida mavjud. Markaziy Qizilqum anomalligida metan va vodorod emanatsiyasi belgilangan. Emanatsiyalarning eng yuqori qiymati paleozoy vulkantektonik strukturasi ogʻziga hamda issiklik massa harakatlanadigan kanallarning maydoniga toʻgʻri keladi. Issikdik oqimi zichligi qiymatiga va anomal zonalar maydonining oʻlchamiga qarab boshqa hududlarda, katta chuqurlikda ularga mos keluvchi emanatsiya mahsulotlarini hamda Yu.g.ni hosil boʻlishini taxmin qilish mumkin. Yu.g. ning bu kanallar orqali koʻtarilib, Yer poʻstining yuqori qavati — choʻkindi qatlam jinslari tarkibida tarqalishi aniqlangan va xaritalangan termobarik anomaliyalarda oʻz isbotini topgan. Yu.g.ning choʻkindi qatlamdagi jinslarda tarqalgan organik moddalarga kimyoviy taʼsiri 3 turdagi reaksiya orqali amalga oshadi: 1) yuvenil vodorodlarning tarqoq organik moddalar bilan oʻzaro taʼsiri; 2) yuvenil metanning yuqori geodinamik kuchlanishdagi zonalarda tarqoq organik moddalar bilan oʻzaro taʼsiri; 3) yuvenil metanning anomal yuqori bosim va trali sharoitlarda bevosita polimerlanishi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Biografiya
----------

U 16 yoshidan boshlab futbol oʻynay boshlagan. 2010-yildan beri u Belarusiya Premer-ligasida "Zorka-BDU "klubida oʻynadi, u quyidagi medallarga sazovor boʻlgan: kumush (2010, 2011, 2014, 2015, 2016, 2017) va bronza (2012, 2013). Milliy chempionat Belarus kubogi sohibasi (2010, 2012) va finalchisi (2011, 2014, 2015, 2016, 2017), mamlakat Superkubogi gʻolibi (2010, 2013, 2017). U oʻz jamoasi uchun 100 dan ortiq oʻyin oʻtkazdi, ularning baʼzilarida u maydonga oʻyinchi sifatida kirdi. 2013-yilgi mavsumda u 9 ta gol urdi, ulardan beshtasi Viktoriya-86 klubiga qarshi oʻyinda (32:0). Ikki marta, 2016-2017 yillarda u Belarusning eng yaxshi futbolchisi sifatida tan olingan.

2018-yilda u Minskka koʻchib oʻtdi va u bilan ikki marta liga chempioni (2018, 2019) va ikki marta Belarus kubogi (2018, 2019) gʻolibi boʻldi. 2020-yilda u chempionatning kumush medali sovrindori va mamlakat kubogi finalchisiga aylandi. U ayollar chempionlar ligasi oʻyinlarida ham (13 ta oʻyin) qatnashgan.

2020-yilda u Belarusda yangi prezidentlik saylovlari va namoyishchilarga qarshi kuch ishlatishga qarshi arizani imzolagan yagona professional futbolchiga aylandi.

2021-yilda u Belarusiyalik bir guruh futbolchilar bilan birgalikda Rossiyaning "Zvezda-2005'' klubi tarkibiga oʻtdi, Rossiya chempionatida 13 ta oʻyin oʻtkazdi. 2022-yil boshida u Zenit-Peterburg shahriga koʻchib oʻtdi.

U Belarus yoshlar terma jamoasida oʻynagan. 2016-yildan buyon milliy terma jamoada oʻynamoqda.

Shahsiy hayot
-------------

Katta opa, egizak akasi va singlisi ham futbol oʻynaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  ZORKA-BDU VS. VIKTORYA-86 BREST 32 — 0
2. ↑  „Наталья Воскобович продлила контракт с «Минском»". 16-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-mart 2021-yil.
3. ↑  Futbol. Aleksandr Luxvich prisoedinilsya k chislu podpisantov pisma sportsmenov protiv nasiliya[*sayt ishlamaydi*]
4. ↑  „Zvezda-2005" pochti mesyats budet trenirovatsya v Tursii
5. ↑  „Наталья Воскобович — в «Зените»!". 6-fevral 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-fevral 2022-yil.

Havolalar
---------

* Profil na sayte Soccerway (angl.)
* Vratar Natalya Voskobovich: Mama govorila uxodi iz futbola, a to nogi krivie budut
* „Nas byut, a mi 26 let molchim". Luchshaya futbolistka Belarusi-2017 — o pechalnom buduщem Lukashenko, straxe chinovnikov i sanksiyax UYeFA
**Olim Usmon** (*taxallusi*; asl ismsharifi **Usmonov Olim**; 1912.31.12, Jalolobod — 1989.20.9, Toshkent) — tilshunos olim, lugʻatshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1973). Nizomiy nomidagi Pedagogika institutini tugatgan (1940). Oʻzbekiston Davlat nashriyotida dastlab muharrir, keyin boʻlim mudiri (1932—35), OʻzFAN Til va adabiyot institutida ilmiy xodim (1935—1938), OʻzFAN nashriyoti direktori (1938—42), Davlat radioeshittirish qoʻmitasi raisi oʻrinbosari (1944—46). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutining lugʻat (1946—53), til tarixi (1958—65), terminologiya boʻlimlariga rahbarlik qilgan (1965— 84). Toshkent universiteti filol. fakultetining dotsenti (1954—1958). Alisher Navoiyning „Muhokamat ul-lugʻatayn" asari haqida ilmiy tadqiqotlar olib borgan. „Oʻzbek tili grammatikasi (fonetika va morfologiya)" (hamkorlikda, 1938), „Oʻzbek tilining imlo lugʻati"(1940), „Imlo lugʻati" (1949) singari darslik va oʻquv qoʻllanmalarini eʼlon qilgan. 5 jildli „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat" (1950—55), „Ruscha-oʻzbekcha yon lugʻat" (1956), „Internatsional soʻzlar lugʻati" (1959, 1962), „Qisqacha ruscha-oʻzbekcha lugʻat" (1961), „Ruscha-internatsional oʻzlashtirma soʻzlar izoxli lugʻati" (1965, 1972), „Ijtimoiy-si-yosiy terminlar lugʻati" (1976) kabi kitoblarning yaratilishida ishtirok etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* 

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  




|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
YUVILGAN (EROZIYALANGAN) TUPROQLAR — sugʻoriladigan va lalmikor yerlarning qiya, nishab joylarida notoʻgʻri sugʻorish hamda ogrotexnik tadbirlarni oʻtkazish, kuchli yogʻin taʼsirida hosil boʻladigan oʻydimchuqurchalarda shakllanadigan tuproklar. Yer ustki suv oqimining yemiruvchi taʼsirida tuproqning unumdor qatlami qalinligi kamayadi yoki butunlay yemirilib ketadi. Koʻp yillar davomida eroziya tufayli guproqning karbonatli va gipsli qatlam (gorizont)lari yer yuzasiga chiqib (ochilib) qoladi. Tuproq yuzasidagi karbonatli birikma oq koʻzanak shakldagi kuchli eroziyalanganlik belgilaridan byri. Bunday tuproklar tarkibida chirindi (gumusli qatlam 30—50 sm cha) va boshqalar ozuqa moddalar kamligi va mexanik tarkibining yengilligi, qumoqlashganligi bilan ajralib turadi. Yuvilgan tuproqlarda suv, havo va issiqlik rejimlari keskin yomonlashadi, nam sigʻim va suv oʻtkazuvchanligi pasayadi, bugʻlanish kuchayadi, hajm massasi esa birmuncha ortadi. Yuzasida qatqaloq hosil boʻladi va ishlov berish sharoiti qiyinlashadi. Oqibatda qishloq xoʻjaligi ekinlarining hosildorligi pasayib ketadi. Mas, boshqa yerlardagiga qaraganda Yuvilgan tuproqlarda gʻoʻza nisbatan ertaroq pishib yetilsada, past boʻyli va kam hosilli (yuvilmagan tuproqqa nisbatan 25—40% kam), tola va chigitning sifati past boʻladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qaygʻuli Iso** (ukraincha: *Скорботний Ісус*) — Ukraina hududidagi eng qadimgi yodgorliklardan biri boʻlib, Bogdan Xmelnitskiy boshchiligidagi milliy ozodlik urushiga bagʻishlangan. Ukraina, Xmelnitskiy viloyati, Gorodokskiy tumani, Satanov shaharchasida oʻrnatilgan.

Tarix
-----

1653-yil sentabr oyida kazaklar qoʻshini Podoliyaning eng boy shaharlaridan biri boʻlgan Satanovga yaqinlashdi. Shahar kuchli devorlar bilan oʻralgan edi, ammo shahar aholisining oʻzlari Xmelnitskiy qoʻshini oldida darvozalarni ochishdi. Faqat Satanov qal’asi garnizoni taslim boʻlmadi. Koʻp oʻtmay, qal’aning garnizoni va uning devorlari orqasida yashiringan tinch aholi (polyaklar va ukrainlar — uniatlar) kazaklar tomonidan yoʻq qilindi. Satanov getman Martin Kalinovskiy armiyasi tomonidan qaytarib olingandan soʻng, Satanovning butun pravoslav aholisi isyonchilarni qoʻllab-quvvatlagani uchun oʻlimga hukm qilindi. Keyinchalik tribunal jazoni yengillashtirdi — jinsi va yoshidan qatʼi nazar, faqat har oʻndan biri qatl etildi.

Satanovning qoʻzgʻolonchilardan va kazaklar tomonidan sodir etilgan qirgʻin qurbonlaridan „qutqarilishi" xotirasiga Pan M. Kalinovskiy yodgorlik belgisini qurishni buyurdi — toʻrt metrli ustunga qaygʻuli Isoning haykali oʻrnatildi (haykalning oʻzi taxminan 1 m).

Masihning figurasi sodda-primitivistik uslubda yaratilgan, koʻrinishidan, uning muallifi mahalliy hunarmandlardan biri boʻlgan. Sement bilan shuvalgan poydevor ustuni liken bilan qoplangan qadimiy haykalga mos kelmaydi. Yodgorlik nima uchun shahar markazida bozor maydonida yoki cherkov yaqinida bunyod etilmagani aniq maʼlum emas. Yodgorlik qal’a himoyachilarining ommaviy qabriga oʻrnatilgan boʻlishi mumkin. Hozir yodgorlik qishloq kasalxonasining hovlisida turibdi.

Adabiyotlar
-----------

* Moshak M. — Kamyanets-Podilskiy, 2008. — S. 10.(Ukraincha) )
* Qaygʻuli Iso // Perova Olena, Baidak Igor. Sataniv — afsonaviy joy, dam olish maskani: maʼlumot beruvchi qoʻllanma (tarix, sanatoriy, ekskursiyalar). — Xmelnitskiy: Vidavnitstvo Alli Tsyupak, 2007. — S. 7-8.(Ukraincha) )
* Krushinska O. Steldagi osmon. Fransuz deja vu. Iso Satanovda: „Ukrainaning ajoyib xotiralari" seriyasi // Xalqaro turizm. — 2008. — 1-son (79). — S. 118-119.(Ukraincha) )

Havolalar
---------

* Obidalar ensiklopediyasi. Qaygʻuli Isoning qiyofasi tasvirlangan ustun
**Pitis** (dr. Nitus) — yunon mifologiyasida Pan xudosining sevgisini rad etib, qaragʻay daraxtiga aylangan pokiza togʻ nimfasi (oreada).

Tasviriy sanʼatda
-----------------

 Pan va pitit. III-asr Rim mozaikasi. Neapol milliy arxeologiya muzeyi
Afsonaning birinchi versiyasiga koʻra,  shimoliy shamol xudosi Borey oshiq boʻlgan Pitis nay tovushlarini eshitgan. Unda echki tuyoqli xudo Pan oʻynagan. Musiqadan hayratga tushgan Pitis Panning oldiga kelib, u bilan gaplashdi. Sevganini oʻzga xudoning oʻyiniga qiziqishini  koʻrib, Borey rashkdan alangalanib, katta kuch bilan puflay boshladi, shu tufayli badbaxt nimfa oyogʻida turolmay, tubsizlikka tushib, vafot etdi. Pitisning qaygʻuli taqdiri koʻplab xudolarga taʼsir qildi.Gaia nimfaga hamdard boʻlib, uni qaragʻay daraxtiga aylantirishga qaror qildi. Pan esa, uning xotirasiga, bagʻishlab boshiga qaragʻay novdalaridan gulchambar kiyishni boshladi.

Afsonaning yana bir versiyasida Pan Pitisni taʼqib qilib, unga zoʻravonlik qilgan. Nimfa uning sevgisini rad etdi, shuning uchun Pan uni gʻazadan uni oʻldirdi. Soʻngra syujet birinchi versiyaga oʻxshash stsenariy boʻyicha rivojlanadi: Pitis archa  (yoki qaragʻay) ga aylandi va Pan nimfa xotirasiga uning shoxlaridan bosh kiyim yasadi. Bularning barchasi Panning yana bir afsonasini aks ettiradi: xuddi Pitis kabi, echki tuyoqli xudo yana bir nimfni — Siringni taʼqib qilib, u Pandan qochib, botqoq qamishiga aylandi; keyinchalik bu qamishdan Pan Bokira Siringa nomini olgan kop qamishli nay yasaydi.

Pitisning hikoyasi kamida uchta qadimgi yunon shoirlari tomonidan toʻplangan: Nonnom Panopolitanski („Dionisus", II, 108), Long („Dafnis va Hloya", II, 7 va 39) va Lukian („oʻliklarning dialoglari", 22, 4.

Tasviriy sanʼatda
-----------------

Syujet sahnalari baʼzi rasmlarda tasvirlangan: III-asrga oid Rim mozaykasida (Neapol Milliy arxeologiya muzeyida saqlangan) va Edvard Kalvertning 1850-yillarda yozilgan moyli rasmida (Britaniya muzeyida joylashgan). Shunga oʻxshash syujetda — Pan va Siring haqida (Nikolas Pussin, Jeykob Jordans, Fransua Baucher, Uilyam Bugero, Annibale Karrakchi, Arnold Beklin, Lorens Alma-Tadema, Maksfild Parrish va boshqalar) koʻproq sanʼat asarlari yaratilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Pytis // Romania una et diversa: Literaturwissenschaft.
2. ↑  Pytis // Romania una et diversa: Literaturwissenschaft.
3. ↑  *Lucien de Samosate*. Dialogues des morts, 22, 4.
4. ↑  Creativity and healing // Wayback Machine. Internet archive.
5. ↑  Los mitos griegos de Robert Graves

Havolalar
---------

* Питис // Мифологическая энциклопедия.
* Pitys // Википедия.
* *Кондрашов А. П.* Легенды и мифы Древней Греции и Рима. — : 2005
Категория:Населённые пункты по алфавиту
Категория:Википедия:Статьи без изображений (страна: Бангладеш)
Категория:Википедия:Статьи без изображений (тип: населённый пункт)
Категория:Населённые пункты без почтового индекса
Категория:Статьи о населённых пунктах без категории на Викискладе
Категория:ПРО:Города:Последняя правка: более трёх лет
**Goalanda** (inglizcha: *Goalanda* Goalanda - Bangladeshning markazida joylashgan shahar, Goalandaghat kichik tumanining poytaxtidir.

Shaharning maydoni 4,53 km². 2001-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, 32 kishi bor edi. 102 kishi, shundan erkaklar 54,27%, ayollar - mos ravishda 45,73%.

Aholining savodxonlik darajasi 38% ni tashkil etadi (Bangladesh uchun o'rtacha 43,1%).

Goaland yirik daryo portiga ega, garchi daryo juda tez .

Manbalar
--------

Havolalar
---------

* Banglapediyadagi Goalanda(ingl.) )
**Ugradagi buyuk turish yodgorligi** — Sovet davridagi yodgorlik, 1480-yilda Oʻrda boʻyinturugʻining tugashi sharafiga oʻrnatilgan. Yodgorlikning birinchi versiyasi 1980-yilda, voqeaning 500-yilligi munosabati bilan oʻrnatilgan. Zamonaviy haykaltaroshlik kompozitsiyasi 1988-yilda paydo boʻlgan. U Varshavskoye shossesidan 176 km uzoqlikda, Ugra daryosi ustidagi koʻprik yaqinida, Kaluga viloyati, Yuxnov shahridan unchalik uzoq boʻlmagan joyda joylashgan. Yaqin atrofdagi aholi punktlari — Strekalovo va Kolykhmanovo.

Haykal mualliflari V.A.Frolov va M.A.Neimak, Kaluga viloyati bosh arxitektori E.I.Kireev. 2017-yilda yodgorlik yonida ibodatxona qurilgan.

Tavsif
------

Katta tepalikda qalqonlari yopiq holda turgan, nayza va qilich bilan qurollangan toʻrtta rus askarlarining figurasidan iborat haykaltarosh guruh. Yodgorlikning balandligi 6 metrni tashkil qiladi. Kaluga, haykaltaroshlik fabrikasida marmar chiplari bilan dekorativ betondan yasalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *MaxxaM.* „Памятник Великому Стоянию на Угре - достопримечательности Калуги". *kaluga.holme.ru - Интернет портал города Калуги*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
2. ↑  „Национальный туристический портал | RUSSIA.TRAVEL" (ru). *russia.travel*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
3. ↑  „Памятник Великому Стоянию на Угре". *cbs-kaluga.ru*. 25-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-noyabr 2021-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Uchtepa (maʼnolari).
**Uchtepa** — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: IX—X asrlar. Jizzax viloyatining Sharof Rashidov tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Uchtepa"MFY, Taraqqiyot koʻchasi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Jizzax viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
It
Hamma Uy hayvonlari yovvoyi ajdodlaridan kelib chiqqan, lekin tashqi koʻrinishi, xulqodati, mahsuldorligi bilan yovvoyi hayvonlardan farq qiladi. Bu farqlar odam koʻrsatgan taʼsir natijasidir. Koʻpdankoʻp turga mansub yovvoyi hayvonlarning har xil tip, sinf, turkum, oilaga kiradigan bir qismigina xonakilashtirilgan. Uy hayvonlari ga: qoramol, qoʻy, echki, tuya, ot, it, mushuk, quyon, tovuq, oʻrdak, gʻoz,kaptar, asalari, ipak qurti va boshqa kiradi. Akvarium va hovuzlarda koʻpaytiriladigan baʼzi baliqlar, ko'rkam qushlar (kanareyka, tovus),misol bo'ladi. Katakda boqilayotgan maral "xoldor bugʻu" tulki, oq tulki, suvsar, nutriya va boshqa yovvoyi hayvonlar ham xonakilashtirilmoqda.

Ot
Tovuq
Dastlabki hayvonlar qachon va qayerda xonakilashtirilgani haqida, asosan, arxeologik, paleantalogik maʼlumotlarga qarab xulosa chiqariladi. 

Koʻpchilik hayvon zotlari odam ehtiyojiga qarab qoʻlga oʻrgatilgan. Odam dastlab ongsiz, keyinchalik maqsadga muvofiq ravishda hayvonlar mahsuldorligini oshirib bordi. Masalan yovvoyi tovuq yiliga 15 tuxum qilgan, hozir 300—365 ta gacha tuxum qiladigan tovuq zotlari bor; yovvoyi qoramol bir necha yuz kg sut bergan, hozir bir sigirdan oʻrtacha 3500–4000 kg sut sogʻib olinmoqda. Duragaylash, tanlash va saralash, mollarni ilgʻor zootexnika talablariga muvofiq parvarishlash bilan qishloq xoʻjaligi va sanoat talablarini qanoatlantiradigan yangi zotlar yetishtirilmoqda.

Yana q.
-------

* hayvonlar
**Gilbert orollari** -Tinch okeanning gʻarbiy qismidagi 16 marjon orolidan iborat, Mikroneziyada. Mayd. 264 km2. Aholisi 52 ming kishidan ortiq; asosan mikronezlar. Tarava atollida Kiribati poytaxti —Bairiki sh. joylashadi. Rasmiy til —ingliz tili. Orollarni 1764—1824-yillarda ingliz dengiz ofitserlari kashf qilgan va kapitan J. Gilbert nomi bilan atalgan. 1892-1979-yillar Angliya mustamlakasi boʻlgan. 1979-yildan Kiribati davlati tarkibida. Iqlimi ekvatorial, issiq va sernam. Yillik yogʻin 1000–3000 mm. Baʼzi orollarda qurgʻoqchilik ham boʻlib turadi. Oʻrtacha oylik temperatura 26- 28°. Tabiiy oʻsimliklari asosan butalar. Kopra eksport qilinadi. Qishloq xoʻjaligida kokos palmasi oʻstiriladi, sabzavot, meva va b. yetishtiriladi. Baliq ovlanadi. Avstraliya, Yangi Zelandiya, Yaponiya, AQSH va b. bilan tashqi aloqa olib boriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Latif Obidovich Fayziyev** (1929.2.1 — Toshkent — 1994.21.10) — kinorej. Oʻzbekiston xalq artisti (1979). Uzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1964). Moskvadagi kinematografiya institutini tugatgan (1950). 1941—45 yillar Yosh tomoshabinlar teatrida aktyor. 1950-yildan "Oʻzbekfilm"da rejissyor 1986—89 yillar Hamza teatrida bosh rejissyor 20 ga yaqin hujjatli xronikal filmlar ("Amudaryo", 3 qismli, "Toshkent fontanlari", "Dekameron 76", "Chinor haqida afsona", "Derazalar uchun yasalgan kiprik" va boshqalar) yaratgan. "Boy ila xizmatchi" F.ning birinchi badiiy filmidir. "Amirlikning yemirilishi", (birinchi oʻzbek rangli filmi) "Qutlugʻ qon", "Natashaxonim" (birinchi oʻzbek keng ekranli rangli filmi), "Ikkinchi bor gullash", "Sinchalak", "Ulugʻbek yulduzi", "Vatan oʻgʻlonlari"; "Alibobo va qirq qaroqchi", "Sevgi afsonasi", "Ovchi" (uchchalasi hindlar bilan hamkorlikda), "Oltin junli qoʻy terisi" (sarguzasht film), "Uygʻonish", "Taqdir eshigi" kabi filmlari oʻzbek kinosi rivojiga munosib hissa boʻlib qoʻshildi. F. oʻzbek kinosida filmbaletga asos solganlardan: "Temur Malik", "Moviy saroy oshiklari", "Jonlangan miniatyuralar", "Eski qalʼa afsonasi" va boshqa "Tojikfilm"da "Uch palma daraxti", "Gang uzra tong" (hindlar bilan xamkorlikda) filmlarini yaratgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1981). "Shuxrat" medali bilan mukofotlangan (1994).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Latitude (kenglik) muhim geografik koordinata boʻlib, Yer yuzasida maʼlum bir nuqtaning joylashishini aniqlash va tushunishga yordam beradi. U ekvatorning shimoliy yoki janubidagi masofani oʻlchaydi va global tarmoq tizimidagi ikkita koordinatadan biri boʻlib xizmat qiladi. Ushbu maqolada kenglik tushunchasi, uning ahamiyati va turli sohalardagi roli oʻrganiladi.

### Taʼrif va oʻlchov

Kenglik — bu ekvatordan Yerning maʼlum bir joyigacha boʻlgan masofani koʻrsatadigan darajalardagi oʻlchov. Ekvatorning oʻzi 0 ° kenglikni ifodalovchi mos yozuvlar nuqtasi boʻlib xizmat qiladi. Ekvatordan shimolga qarab harakatlanayotganda, kenglik qiymatlari oshib, Shimoliy qutbda maksimal 90° ga yetadi. Va aksincha, ekvatordan janubga qarab harakatlanish salbiy qiymatlarning oshishiga olib keladi va Janubiy qutbda maksimal −90 ° ga etadi.

### Kenglik chiziqlari va zonalari

Parallellar deb ham ataladigan kenglik chiziqlari ekvatorga parallel ravishda oʻtadi va aniq kenglik pozitsiyalarini belgilashda yordam beradi. Diqqatga sazovor kenglik chiziqlari orasida *Tropic of Cancer* (**23.5° N**), *the Tropic of Capricorn* (**23.5° S**), *the Arctic Circle* (**66.5° N**) va *the Antarctic Circle* (**66.5° S**) kiradi. Bu chiziqlar muhim geografik hududlar va iqlim zonalarini aniqlashga yordam beradi.

### Ahamiyati va qoʻllanilishi

**Navigatsiya**: Kenglik navigatsiya uchun juda muhim, ayniqsa dengiz va havofiy safarlarida. *Bu* kema yoki samolyotning umumiy holatini aniqlashda yordam beradi va kurslarni chizish va masofalarni hisoblash uchun maʼlumot beradi.

### Iqlim va ob-havo

Kenglik butun dunyo boʻylab iqlim modellarini aniqlashda muhim rol oʻynaydi. Ekvatorga yaqinroq, pastroq kengliklarga ega boʻlgan hududlar odatda issiqroq iqlimga ega, qutblarga yaqin, yuqori kengliklarga ega hududlar esa sovuqroq boʻladi. Iqlimning bu oʻzgarishi ekotizimlarga, oʻsimlik turlariga va ob-havo sharoitlariga taʼsir qiladi.

### Quyoshning joylashuvi va fasllari

Kenglik quyosh nuri Yerning turli qismlariga etib borish burchagiga taʼsir qiladi. Yuqori kengliklar quyosh nurini qiyshiq burchak ostida oladi, bu esa isitishning pasayishiga va qishning uzoqroq boʻlishiga olib keladi. Bundan farqli oʻlaroq, pastroq kengliklar quyosh nurini toʻgʻridan-toʻgʻri qabul qiladi, buning natijasida harorat issiqroq va qish qisqaradi. Quyosh burchaklarining bu oʻzgarishi fasllarning oʻzgarishiga yordam beradi.

Manba
=====

Cox, K. & Golledge, R. (Eds.). (2019). Geografik axborot fanlari boʻyicha qoʻllanma. Wiley.

Strahler, A. H. & Strahler, A. N. (2016). Jismoniy geografiya bilan tanishtirish. Wiley.

1. ↑  Cox, K. & Golledge, R. (Eds.).*. Geografik axborot fanlari bo'yicha qo'llanma.*, 2019.
2. ↑  Strahler, A. H. & Strahler, A. N.*. Jismoniy geografiya bilan tanishtirish.*, 2016.
**Osteomalyasiya** (yumshoklik) — odam va hayvonlar (asosan, qoramollar)da uchraydigan kasallik. Bunda moddalar almashinuvi (ayniqsa, mineral moddalar almashinuvi) buzilib, koʻproq suyak toʻqimasi zararlanadi (suyak yumshab qoladi) va deformatsiyalanadi. Kasallikda suyak toʻqimalarida ishqorlik fosfatazalar faolligi oshib, vitamin D metabolitining hosil boʻlishi toʻxtab qoladi va bu skelet suyaklarida qayta qurilish roʻy berishiga olib keladi. Ayollarda, ayniqsa, homiladorlik davrida kuzatiladi. Bemorga servitamin ovkatlar buyuriladi. Hayvonlarda ozuqa ratsionida kalsiy, fosfor tuzlari, vitamin D yetishmasligi, oftobdan bahra oldir-maslik, yosh davrida qochirish O.ga sa-bab boʻladi. Belgilari: hayvon boʻshashadi, koʻp yotadi, qaltiraydi, suyaklari yumshab moʻrtlashadi, chanoq, oyoq suyaklari qiyshayadi, tishi qimirlaydi, ishtahasi boʻgʻiladi, suyak va boʻgʻimlari ogʻriydi. Davosi: vitaminlarga, mineral moddalarga boy yem-xashak beriladi. Ratsionga suyak uni, fosforin, monokalsiy fosfat, bor, osh tuzi, baliq moyi kerakli miqdorda qoʻshiladi. Hayvonga sunʼiy ultrabinafsha nur tushiriladi. Kasallikning oldini olish uchun hayvonlarni toʻyimli va sifatli yem-xashak bilan boqish kerak.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Quruqlikdagi qoʻshinlar** - qurolli kuchlar turi. Asosan, quruqlikda jangovar harakatlar olib borish uchun moʻljallangan. Aksariyat mamla-katlarda Quruqlikdagi qoʻshinlar ularning harbiy qudra-tining asosini tashkil qiladi. Bir qancha davlatlarda Quruqlikdagi qoʻshinlar qoʻshin turlari (motooʻqchi, tank, havo-desant, raketa qoʻshinlari va artilleriya, havo hujumidan mudofaa qoʻshinlari), armiya aviatsiyasi, maxsus qoʻshinlar (muhan-dislik, kimyoviy, radiotexnika, aloqa, avtomobil, yoʻl), front orqasidagi qismlar va muassasalar qismlaridan iborat.

Oʻzbekiston Respublikasida Qurolli Kuchlarning oʻzagini tashkil etuvchi Quruqlikdagi qoʻshinlar tajovuzkorning zarbalarini qaytarishga, egallab turilgan mintaqalar, marralarni qoʻldan bermaslik-ka, shuningdek, dushman qoʻshinlarining bostirib kirgan guruhlarini tor-mor qilishga moʻljallangan. Quruqlikdagi qoʻshinlar tarkibiga motooʻqchi, tankchi va artilleriya qoʻshilmalari va qismlari, havo desanti, hujumchi desant, havo hujumidan mudofaa boʻlinmalari, tez hara-kat qiluvchi kuchlar qismlari, taʼminot qismlari va boʻlinmalari kiradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Moskva knyazligi** - poy taxti Moskva shahri boʻlgan yagona Rusdavlatining hududiy markazi. 14-asr boshlarida Moskva knyazligi Kolomna (1301), Pereyaslavlzalessk (1302), Mojaysk (1303) lar qoʻshilib ancha kengaygan. Vladimir ulugʻ knyazligidan 13-asrning 60—70-yillarida ajralib chiqqan va Shim.-Sharqiy Rusning yirik davlatiga aylangan. Moskva buyuk knyazligik.ning yuksalishida deqqonchilik, hunarmandchilik va savdoning rivojlanishi muhim omil boʻlgan. Moskva knyazligi Rus yerida siyosiy ustunlikni qoʻlga olish uchun kurash olib borgan. 14-asrning 60-yillarida Buyuk knyazlik unvonini D. I. Donskoy oʻz qoʻliga olgan (1359—89). Shu vaqtdan boshlab Moskva moʻgʻul istilochilariga qarshi kurashuvchi kuchlarning markaziga aylangan. 1380-yil Kulikovo jangitsan soʻng, Moskva buyuk knyazligi k.ning rus yerlarini birlashtirishdagi markazlik roli mustahkamlangan. 15-asrning 1-choragida rus knyazlari oʻrtasida oʻzaro urushlar boshlangan, u Vasiliy gʻalabasi bilan tugagan. Moskva buyuk knyazligik. yangi tashkil topayotgan va markazlashgan Rus davlatining negizi boʻlib qolgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ossuriya yangi yil** (sir. ܚܕ ܒܢܝܣܢ, aprel oyining birinchi kuni; kha b 'nisan / ha B' Nisin) — 1-aprelda oʻtkaziladigan Ossuriya bahor bayramidir.

Ossuriyaliklar bu kunni milliy raqslar bilan paradlar va partiyalarni tashkil qilish, shuningdek, tinchlik yaratish haqidagi sheʼrlarni tinglaydigan jamoat yigʻilish markazlariga tashrif buyurishadi. Bundan tashqari, anʼanaviy kiyim kiyish odat tusiga kiradi. Ossuriya yangi yil bayramini oʻtkazish Gʻarbiy Yevropa va AQShning Ossuriya jamoalariga xosdir. Eng rangli va ajoyiblaridan biri Chikagodagi Ossuriya paradidir. 2004-yilda Kaliforniya gubernatori Arnold Shvartsenegger shtatning Ossuriya jamoasini Ossuriya Yangi yili bilan tabrikladi.

Ossuriya qishloqlarida qizlar uyning tomidan gullar va oʻsimliklar terib, ulardan „aprel / bahor soqolini" yigʻish anʼanasi saqlanib qolingan.

Ossuriyaliklarning koʻp sonli aholisi boʻlgan Suriya hukumati ushbu bayramni davlat roʻyxatiga kiritmaydi va uni nishonlashni ragʻbatlantirmaydi, biroq bu mamlakatda yashovchi ossuriyaliklar uni nishonlashda davom etmoqdalar. Shunday qilib, 2002-yilda Suriyadagi ossuriyaliklar Yangi yilni 25 000 dan ortiq ishtirokchi bilan 16 juftlikdan iborat ommaviy toʻy bilan nishonladilar. Turkiyada, respublika tashkil etilganidan soʻng, bayram taqiqlangan va birinchi marta faqat 2005-yilda ruxsat berilgan, chunki Turkiyaning Yevropa Ittifoqiga qabul qilinishini tezlashtirish uchun qabul qilingan Liberal choralar edi.

Ossuriya yangi yilining eng katta bayramlaridan biri Iroqda 2008-yilda tashabbus bilan oʻtdi. Bayram munosabati bilan marosimda 45-dan 65-minggacha kishi ishtirok etdi. Iroqda Saddam Husayn hukmronligi davrida mamlakat rahbariyati shu kuni bayramlarni oʻtkazishga toʻsqinlik qildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Michael Chammas. „Assyrian new year". Fairfield Champion. 26 March 2008. Wayback Machine saytida arxivlandi (2008-08-06).
2. ↑  AUA Release March 26, 2006. Wayback Machine saytida arxivlandi (20-noyabr 2008-yil).
3. ↑  April 2005 Wayback Machine saytida arxivlandi (12-fevral 2010-yil).
4. ↑  Governor’s letter to Assyrian community Wayback Machine saytida arxivlandi (8-dekabr 2006-yil).
5. ↑  „Ashor Giwargis. Al-Nahar Newspaper. Beirut, Lebanon. April 14 2002.". 13-iyul 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-may 2022-yil.
6. ↑  UNHCR | Refworld | Assyrians Celebrate New Year
7. ↑  *Assyrian New Year Celebration in the Homeland — 6752*, 18–mart 2020–yilda asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 25–may 2022–yil `{{citation}}`: no-break space character in `|title=` at position 46 (yordam)CS1 maint: date format ()
8. ↑  Assyrians Celebrate New Year for First Time in Turkey (SETimes.com)
9. ↑  Assyrians Celebrate New Year for First Time in Turkey (SETimes.com)
10. ↑  Erkan’s field diary: Wayback Machine saytida arxivlandi (1-sentabr 2006-yil).
11. ↑  at Helentalia.com Wayback Machine saytida arxivlandi (12-fevral 2010-yil).
12. ↑  Zinda 31 March 2008 Wayback Machine saytida arxivlandi (2-aprel 2009-yil).
**Kostyantin Olegovich Matsion** (1982-yil 9-fevral, Donetsk, Ukraina SSR) — ukrainalik futbolchi, himoyachi va yarim himoyachi sifatida oʻynagan.

Biografiyasi
------------

Donetskning „Metalurg" tarbiyalanuvchisi, 13 yoshidan boshlab ishlagan, birinchi murabbiyi Aleksandr Eduardovich Yupin edi. Keyin Donetskning Shaxtyor yoshlar akademiyasiga oʻtdi. U kattalar futbolidagi faoliyatini Amerikaning „Bowling Green Falcons" klubida boshlagan. „Bowling Green Falcons" jamoasidagi faoliyati davomida 9 uchrashuvda 11 ta gol urgan. Kostyantin keyinchalik konchilar lageriga qaytdi, lekin faqat Donetsk klubining ikkinchi va uchinchi jamoalarida oʻynadi. 2001-yilning yozida (sotib olish huquqi bilan) „Zorya" Luhansk jamoasiga ijaraga oʻtdi va tez orada „erkaklar" iqtidorli futbolchi bilan shartnomani sotib olishdi. U Kiyevdagi „Arsenal" jamoasi bazasiga tashrif buyurdi, „kanonirlar" rahbariyatida yaxshi taassurot qoldirdi, ammo klublar futbolchining shartnoma bahosi miqdori boʻyicha kelisha olishmadi. Shundan soʻng Luhansk klubi rahbariyati bilan nizo kelib chiqdi. 2003-yilda Vadim Dobijining tavsiyasiga koʻra u Latviyaga joʻnab ketdi, yerda „Riga" klubida sinovdan oʻtdi, natijada 2 yillik shartnoma imzoladi. 2005-yilning qishida u Xarkovdagi „Metalist" klubi bazasiga koʻrikdan oʻtish uchun tashrif buyurdi, ammo transfer amalga oshmadi, shuning uchun Konstantin Rigaga qaytdi. Klub bilan mavsumoldi mashgʻulotlardan oʻtdi, ammo murabbiylar shtabidagi oʻzgarishlardan soʻng ular Matsion bilan hisoblashishni toʻxtatdilar.

2007-yilda faoliyatining Latviya jamolarida biroz tanaffus olib, Oʻzbekistonga koʻchib oʻtdi. U mahalliy Superliga vakili „Qizilqum" tarkibida 6 ta oʻyin oʻtkazib, Oʻzbekistonda Sport fuqaroligini olishga muvaffaq boʻldi. Ammo jarohatlar va kasalliklar uning Oʻzbekistonda oʻynashiga toʻsqinlik qildi. Shundan soʻng Rossiya Birinchi ligasi jamoalaridandan birida koʻrikdan oʻtgani bordi, lekin birinchi oʻrtoqlik oʻyinida u toʻpigʻidan jaroxat oldi va shu sababli Rigaga davolanish uchun qaytib keldi. Latviyaga qaytganidan soʻng jaroxatini davoladi. Latviyada „Auda" (Riga), „Yurmala-VV" va „Daugava" jamoalarida toʻp surishi bilan bir qatorda poytaxt futzal klublari „Kimmel" va „Nikars" jamoalarida ham toʻp surgan. 2011-yilning yozida Litvaning „Kruoya" klubiga oʻtdi, futbolkada keyingi yili futbolchilik faoliyatini yakunladi.

Oilasi
------

Uning rafiqasi latviyalik Diana, oila Rigada yashaydi. Ular ikki farzandni tarbiyalamoqda, oʻgʻli — Oleksiy, qizi — Viktoriya.

Muvaffaqiyati
-------------

„Yurmala-VV"
* Latviya **Latviya kubogi**
	+ Finalchi (1): 2010

* Latviya **Latviya Persha ligasi**
	+ Kumush medal sohibi (1): 2010

„Daugava"
* Latviya **Latviya Vishcha ligasi**
	+ Bronza medal sohibi (1): 2011

Manbalar
--------

1. ↑  Константин МАЦИОН: «Бороться до конца в любой ситуации»
2. ↑  Неизвестный легион: Северная Европа – iSport.ua (rus.)
3. ↑  Балтийский отряд – football.ua (rus.)

Havolalar
---------

* Vіzitna kartka futbolіsta na ofіsіynomu saytі UPL
* Profil FootballFacts.ru saytida
* Profіl gravsya na saytі worldfootball.net
* Profіl gravsya[*sayt ishlamaydi*] na saytі „Ukraїnskiy futbol"
* Profіl gravsya na saytі futbolinis.lt
**Qoʻchqorota**, Qoʻchqor mozor — Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan ziyoratgoh, qadamjolar nomi. Ibtidoiy va antik davrlarga oid baʼzi urf-odatlar musulmon dini qabul qilingandan soʻng ham asrlar davomida saqlanib qolgan. Mas, islomdan avval Oʻrta Osiyo xalqlarida, jumladan, Sugʻdiyonada qur-bonlikka tuya, ot va qoʻy soʻyilgan. Bu xil odatlar, jumladan, qoʻyni qur-bonlikka soʻyish zardushtiylar orasida ham keng tarqalgan. Qoʻy, qoʻchqor Farna xudosining (muqaddas quyosh yogʻdusi sohibi) ramzi hisoblangan; uni turli marosimlarga atab qurbonlikka soʻyganlar. Qoʻchqorni qurbonlikka soʻyish islomda ham bor.

Yerli xalq qoʻchqorning himoya va turli ofatlarni qaytaruvchi kuchiga ishongan. Fargʻona vodiysida va Oʻzbekistonning bir qancha boshqa tumanlarida "Qoʻchqorota", "Qoʻchqor mozor" deb nomlangan mozorlar mavjud boʻlgan. Odamlar bu mozorlarga ziyo-ratga kelib, qoʻchqor soʻyib qurbonliklar qilganlar. Uyning darvoza kesakisiga (tepa kesakisining oʻrtasiga yoki ikki yon kesakisiga) qoʻchqor shoxlarini qoqib qoʻyish odati ayrim shahar va qishloqlarda hozirgacha saqlanib qolgan. Xalq eʼtiqodiga koʻra, shoxlar hovlini va hovli egalarini yomon koʻzdan va turli ofatlardan saqlar ekan.

Oʻtmishda Toshkentdagi Shayxontohur mozori darvozasi oldida muqad-das keksa qayragʻoch boʻlgan. Uning shoxlariga qoʻchqor, takalarning shoxlari va lattaputtalar osib qoʻyilgan. rivoyatlarga koʻra, Q.ning ruhi shu daraxtga jo boʻlgan ekan. Ziyoratchilar qayragʻoch yonidagi kichik chirogʻxonada qurbonlik shamini yoqishgan.

Adabiyot
--------

* Shoniyozov K. Qangʻ davlati va qangʻlilar, T. 1990.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qoʻchqor** — sovliqlarni urugʻlantirishda foydalaniladigan erkak qoʻy. Zotli Q.lar 1,5 yoshidan sovliqlarni qochirishga qoʻyiladi. Xoʻjalikda 7 yil foydalaniladi. Qoʻychilikda sunʼiy urugʻlantirish qoʻllanishi munosabati bilan Q.lar 2 toifaga — asosiy nasldor Q.lar va sinovchi Q.lar guruhiga ajratiladi. Asosiy nasldor Q.lardan sovliqlarni urugʻlantirish-da, sinovchi Q.lardan suruv tarkibidan kuyikkan qoʻylarni aniqlash va ajratishda foydalaniladi. 120—180 bosh kichik guruh sovliqlar ichiga 3 bosh Q. (60 sovliqqa bir sinovchi Q. hisobidan) qoʻyiladi. Qoʻychilikda bir Q. bilan 3000, hatto 5000 sovliqni sunʼiy urugʻlantirish mumkin. Odat-da, yetuk yoshdagi Q.lardan olingan urugʻlar bilan bir mavsumda sunʼiy qochirishda oʻrtacha 300—500 bosh, erkin va qoʻlda qochirishda (tabiiy holda) esa 30—70 bosh sovliq urugʻlantiriladi. Nasl olish uchun qoldi-rilgan Q.lar tugʻilgan kunidan to 1,5 yoshga qadar doimiy nazorat ostida boʻladi va alohida parvarish qilinadi. Q.lar donador va aralash yem, mineral moddalar va vitaminli hamda oqsilga boy ozuqalar bilan boqiladi.

Ayrim shoxdor Q. zotlari urishqoqligi bilan ajralib turadi. Oʻzbekistonda ommaviy xalq sayillarida Q. urishtirish tomoshalari juda qadimdan oʻtkazib kelingan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Konstantin Fyodorovich Kazakov** (1906 — 1951) — Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasi katta serjanti, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1943).

Biografiyasi
------------

Konstantin Kazakov 14-avgust 1906-yilda Pachelma qishlogʻida (hozirgi — Penza viloyatidagi qishloq) tugʻilgan. Boshlangʻich maktabni tugatgach, Oʻzbekiston SSRning Buxoro viloyatida yashab oʻz faoliyatini olib borgan. 1942-yil yanvar oyida Kazakov Ishchilar va Dehqonlar Qizil Armiyasi safiga chaqirilgan va Ulug 'Vatan urushi frontiga yuborilgan. 1943-yil oktyabr oyiga qadar katta serjant Konstantin Kazakov Markaziy front 65-armiyasining 69-oʻqotar diviziyasida 303-oʻqchi polkining bir qismiga qoʻmondonlik qilgan. U Dnepr uchun boʻlgan jangda oʻzini koʻrsatib boshqalardan ajralib turgan.

1943-yil 16-oktyabrda Kazakov va uning otryadi Ukraina SSR, Chernigov viloyati , Repkinskiy tumani, Radul qishlogʻi hududida Dneprni kesib oʻtib, dushmanni oʻzi bosib olgan xandaqdan oʻqqa tutgan va raqibni kerakli vaqtgacha oʻz pozitsiyasida ushlab turgan. Keyin boshqa batalyon kuchlari yordamga kelibraqibni chekinishga majbur qilishgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1943-yil 30-oktyabrdagi farmoni bilan „Frontda nemis bosqinchilariga qarshi qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi hamda bir vaqtning oʻzida koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun" katta serjant Konstantin Kazakov Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan , Lenin ordeni va Oltin medal bilan taqdirlangan.

Urush tugagandan soʻng, Kazakov demobilizatsiya qilingan. Oʻzbekiston SSR Qashqadaryo viloyati Qarshi shahrida yashagan, u yerda doʻkon raisi boʻlib ishlagan. 1951-yilda Qashqadaryo viloyatida vafot etgan.

Shuningdek, bir qator medallar bilan ham taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
**Qoʻchqor Xonazarovich Xonazarov** (1922.27.1, Toshkent — 2019.4.6) — faylasuf olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1982), falsafa fanlari doktori (1963), professor (1967). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1942—1944). Moskva xalqaro munosabatlar institutini tugatgan (1950), KPSS MK huzuridagi Marksizmleninizm instituti (1953—59; 1971 — 1980), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Falsafa va huquq instituti (1959—1963)da katta ilmiy xodim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi falsafa kafedrasi mudiri (1964), Til va adabiyot instituti direktori (1964—1971), Falsafa va huquq instituti direktori (1980—1986), boʻlim mudiri (1995—1998). Oʻzbek sovet ensiklopediyasi bosh muxarriri (1986—1988). Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universitetida kafedra mudiri (1993-95; 1998-2003).
Ilmiy faoliyati milliy va jahon tillari munosabatlari, milliy munosabatlar, maʼnaviyat, mafkura, madaniyat masalalariga bagʻishlangan. „Mehnat shuhrati" ordeni (2002), „Shuhrat" medali (1995) bilan mukofotlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „arxiv nusxasi". 21-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Puasson koeffitsiyenti** - elastik jism harakteristikalaridan biri. S. D. Puasson aniklagan. Jism elementi nisbiy koʻndalang deformatsiyasining nisbiy boʻylama deformatsiyasiga nisbatining mutlaq qiymati bilan oʻlchanadi: bunda yeu va ez — jismning x, y, z oʻqlariga mos keladigan deformatsiyalari. Izotropik jismlar uchun Puasson koeffitsiyenti qiymati deformatsiya ishorasini almashtirish (choʻzilishni siqilish bilan almashtirish) yoki deformatsiyalar oʻqlarini almashtirish bilan oʻzgarmaydi, yaʼni Puasson koeffitsiyenti koʻpchilik metallar uchun 0,3 ga yaqin.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yaʼjuj va maʼjuj** — iudaizm, xristianlik va islom dinlarida 2 yovvoyi xalqning nomi. Afsonalarda Ya'juj va Ma'jujlar uzun boʻyli, keng yagʻrinli, baʼzilarining qulogʻi butun gavdasini qoplab turadigan, qiyomat kuni olamni bosib olib, hammayoqni xarob qiluvchi dahshatli va behisob xalq sifatida tasvirlangan. Qurʼonda (18:94— 98) Zulqarnayn Ya'juj va Ma'jujlar yashaydigan joyga borib, bu xalqlarning yer yuziga yoyilib ketmasligi uchun 2 togʻ oraligʻiga toʻsiq qurdirgani bayon etiladi. Shunga qaramay ular har kecha toʻsiqni teshib oʻtishga harakat qilganlar, lekin Alloh azonda toʻsiqning teshilgan joyini qaytadan oʻz holiga keltirib qoʻygan. Shu sababli Ya'juj va Ma'jujlar toʻsiqni teshib oʻta olmaganlar. Islom rivoyatlariga koʻra, bu xalqlar qiyomat arafasida toʻsiqni teshib oʻtadi, yer yuziga yopirilib, barcha katta daryo va koʻllarning suvini ichib tugatadi, uchragan odamni yanchib, yoʻq qilib yuboradi. Yerni yengib endi samoni yengamiz deyishadi va samoga nayza otadi uni uchi qon bo'lib tushgani uchun Ya'jujva Ma'jujlar biz osmonni ham yengdik endi butkul yeru osmonga hukumdormiz deb o'ylashadi va usha kechasi ularga kasallik kelib hamma Ya'ju va Ma'jujlar qirilib ketadi. Jasadlarini hidi shunchalik bad-bo'y ediki yer yuzida nafas olib bo'lmasdi keyin Iso payg'ambar osmondan tushib xudodan bu hidlarni yoʻqotishini odamlarga zion yetkazayotganini soʻraydi shunda Alloh ogʻzi tuyaning boʻynidek keladigsn qushlarni joʻnatadi shunda qushlar ularni terib olib Alloh hohlagan joyga tashlaydi keyin Allohim baraka yoʻmgʻirini yuboradi juda kuchli yomgʻir yogʻadi uyalar ham qolmaydi soʻng yomgʻir tinib yerga baraka kiradi.Shunaqangi baraka keladiki bitta anorning poʻstlogʻida 7 kishi soyalanib dam olaladi.

Manbalar
--------

Havolalalar
-----------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiiqtibosda ***Yaʼjuj va maʼjuj***ga tegishli iqtiboslar mavjud. |

* *Сухайл Тармахомед.* „Яджудж и Маджудж (Гог и Магог)" (deadlink).  Askimam.ru (4-iyun 2012-yil). 25-iyul 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-iyul 2013-yil.



  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Ptax**-Misrning xudosi, Memfisning homiysi, qadimgi Misr diniy an'analarida hunarmandlar va me'morlar homiysi.

Rasmi
-----

Misrliklar Ptaxni oq zig'irga o'ralgan, qo'lida bir shassi ushlagan, yashil yoki sariq terisi va ko'k bosh kiyimi bo'lgan erkak mumiya sifatida tasvirlaganlar..

Afsona
------

Memfis ruhoniylarining "Memfis teologiyasi yodgorligi" diniy ilm-faniga ko'ra, qadimgi an'analarni o'zida mujassam etgan Ptah to'rt juft bo'lgan dastlabki sakkizta xudolarni (yaratilishning asosiy xususiyatlari yoki ilohiy mohiyatining namoyishlari) yaratgan demiurge,asosiy yaratuvchi xudodir.. Ptahdan yorug'lik va haqiqat paydo bo'ldi, shuningdek, u qirollikning yaratuvchisidir deb o'ylashgan (qirollik hayotni tashkil etish tamoyili sifatida qabul qilishgan).
Xotining ismi Sexmet edi.
Ptah nomi deyarli Ra yoki Amon Ra nomi ishlatiladigan marosim matnlarida uchramaydi.Ammo Ptah nomidan ko'plab odamlarning ismlari paydo bo'lgan (masalan, qadimgi Misrdagi taniqli Ptahhotep adibi nomi).

Manbalar
--------

1. ↑  Antonio Loprieno*. Ancient Egyptian: A Linguistic Introduction*. Cambridge University Press, 1995 — 34 bet.
2. ↑  Петровский, Н. С.*. Египетский язык. Введение в иероглифику, лексику и очерк грамматики среднеегипетского языка*, 1958.
**Salvey** — kechpishar shaftoli navi. AQSH da chiqarilgan. Oʻzbekiston va Tojikistonda tarqalgan. Daraxti baland usadi, 8 yoshligida bal. 5—6 m ga yetadi, shoxshabbasining kengligi 4,5—5 m, kalin, keng piramidasimon. Bargi mayda, toʻq yashil, bandi qisqa.

Guli mayda. Mevasi yirik, vazni oʻrtacha 120 g, yumaloq, toʻq sariq. Poʻsti qalin tukli, yupqa, etidan qiyin ajraladi. Eti sariq, danagi atrofi qirmizi, shirasi oʻrtacha, nordonshirin, yoqimli. Danagi oʻrtacha, magʻzi tahir. Mevasi sentabr oʻrtalarida pishadi. Tarkibida 8—10% kand, 0,75% kislota bor. Koʻchati oʻtqazilgandan keyin 3yildan muntazam hosil bera boshlaydi. 6—7 yoshida har tupidan 60—70 kg, yaxshi parvarish qilinganda 100 kg hosil beradi. Hosiddorlik davri 12—15 yil. Sovuqqa bardoshi oʻrtacha. Yangiligida isteʼmol qilinadi, qoqi qilinadi. Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida eng kechpishar navlaridan biri sifatida rayonlashtirilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |