**"Yulduzli tun"** (niderlandcha: *De sterrennacht*) — gollandiyalik post-impressionist rassom Vinsent van Gogning eng mashhur rasmlaridan biri. Ushbu kartinada Sent-Remi-de-Provensdagi Van Gog yotoqxonasining sharqiy derazasidan, tongdan oldingi osmon va xayoliy qishloqchaning koʻrinishi aks ettirilgan. Rasm 1889-yil iyun oyida chizilgan. 1941-yildan beri u Nyu-Yorkdagi Zamonaviy sanʼat muzeyida saqlanadi.

Tarixi
------

1889-yil may oyidan 1890-yilni mayigacha Van Gog Gogen bilan toʻqnashuvdan hamda chap qulogʻidan ayrilganidan keyin Sen-Remi-de- Provensdagi ruhiy kasallar shifoxona boʻlmish Sent-Pol-de-Mauzol kasalxonasida davolandi. Bu vaqt ichida u yangi suratlar borasida sermahsul ijod qilishni davom ettirdi va oʻzining eng mashhur asarlarini, jumladan, „Irislar", „Koʻk kostyumli avtoportret" va „Yulduzli tun"ni yaratdi. Shifoxonadagi xonasida bir kun ichida chizilgan rasm yotoqxonaning sharqiy derazasidan koʻrinib turgan manzaralarni tasvirlaydi. Bu haqda Van Gog 1889-yil may oyida akasi Teoga quydagicha xat yozgan: „Temir panjaralar bilan toʻsilgan deraza ortidan men hosili oʻrilgan bugʻdoy dalasini koʻraman. U yerda ertalab quyosh butun ulugʻvorligi bilan namoyon boʻladi".

 Sent-Pol-de-Mausol kasalxonasi
Van Gog kunning turli vaqtlarida va har xil ob-havo sharoitida ushbu koʻrinishdagi bir qancha rasmlarni chizgan. Yotoqxonada ishlash taqiqlangan boʻlsa-da, u siyoh yoki koʻmirda eskizlar yasashi, ularni keyingi ishida ishlatishi mumkin edi. Bu barcha chizmalar uchun umumiy element fonda chap chetidan oʻngga koʻtarilgan Alp togʻ etaklarining diagonal chizigʻidir. Bir qator eskizlarda Van Gog sunʼiy ravishda rasm tekisligiga yaqinlashtirgan bugʻdoy dalasining orqasidagi sarv tasvirlangan. Eskizlarning oxirgisi, Sent-Remi de Provansdagi bugʻdoy maydoni (F1548) hozir Nyu-Yorkda. Ikki kundan soʻng Van Gog Teoga „yulduzli osmon" rasmini chizganini yozadi.

 *"Sent-Remi de Provansdagi bugʻdoy maydoni"* (F1548). Morgan kutubxonasi va muzeyi
Rasm Vinsentning yotoqxonasidan olingan bir qator koʻrinishlardagi tunning yagona tasviridir. Iyun oyining boshida u Teoga shunday deb yozgan edi: „Bugun ertalab quyosh chiqishidan ancha oldin derazamdan qishloqqa qarab, bitta katta tong yulduzini koʻrdim". Tadqiqotchilar shuni aniqladilarki, oʻsha paytda Venera haqiqatan ham oʻzining yorqinligi chegarasida Provansda koʻrinardi va ehtimol, u sarvning oʻng tomonida, rasmdagi eng katta „yulduz"ni tasvirlagan.

Oy stilize qilingan, chunki uning koʻrinishi boʻyash vaqtidagi haqiqiy fazaga mos kelmaydi. Shuningdek, yotoqxona derazasidan hech qanday aholi punkti aniq koʻrinmasdi va rasmda tasvirlangan qishloq Sen-Remi roʻparasidagi togʻ yonbagʻrida qilingan eskizga asoslangan. Boshqa versiyaga koʻra, qoʻshilgan qishloq Van Gogning oʻz vatani haqidagi xotiralarini aks ettirishi mumkin, bu shimoliy mamlakatlar uchun koʻproq xarakterli boʻlgan cherkov shpali tomonidan koʻrsatilgan.

Izoh
----

Keng koʻlamli yozishmalarga qaramay, Van Gog oʻz maktublarida „Yulduzli tun" haqida kamdan-kam tilga olgan. Iyun oyida Teoga rasm haqida maʼlum qilgandan soʻng, u 20-sentyabrda Parijdagi akasiga yuborilgan rasmlar roʻyxatida uni „tungi etyud" deb belgilab qoʻydi. Ushbu xatda Van Gog shunday deb yozgan: „Umuman olganda, men unchalik ahamiyatsiz deb biladigan yagona narsa — bu bugʻdoy maydoni, togʻ, bogʻ, moviy tepalikli zaytun daraxtlari, portret va shaxtaga kirish. Qolganlari menga hech narsa demaydi." „Qolgan"lar qatoriga „Yulduzli tun" ham kirdi. Pochta pulini tejash uchun ushbu joʻnatmadan uchta rasmni yubormaslikka qaror qilganida, „Yulduzli tun" ortda qolganlar orasida edi. 1889-yil noyabr oyining oxirida rassom Emil Bernardga yozgan maktubida Van Gog rasmni oʻzining muvaffaqiyatsizligi deb atadi. Van Gog Bernard bilan, ayniqsa Pol Gogen bilan, oʻzi xohlaganidek, hayotdan rasm chizish kerakmi yoki Gogin mavhumlik deb atagan narsa bilan shugʻullanish kerakmi, deb bahslashdi. Van Gog 1888-yilning kuzi va qishini eslab, Bernard bilan oʻz tajribasini oʻrtoqlashdi: „Gogin Arlesda yashaganida, men oʻzimni bir necha marta mavhumlikka olib borishga ruxsat berdim, lekin bu aldanish edi, aziz doʻstim: meni boshi berk koʻcha kutmoqda edi. oldinda. Shunday qilib, men katta yulduzlarni tasvirlashga urinib, yana yoʻlimni yoʻqotdim. Voy, bu navbatdagi muvaffaqiyatsizlik boʻldi va bu safar menga toʻliq keldi".

 *Rona ustidagi yulduzli tun* (1888). Orse muzeyidagi kolleksiyadan
U tanigan Parij impressionistlari singari, ayniqsa Klod Mone, Van Gog bir qator rasmlarda ishlashni afzal koʻrdi. „Yulduzli tun" Sent-Remida chizilgan bugʻdoy dalalari bilan sarvlar turkumiga ham, Arlesda "Tungi kafe terrasi "bilan boshlangan va "Rhona ustidagi yulduzli tun "bilan davom etadigan kichik tungi koʻrinishlarga tegishli. ". 1888-yil fevral oyida Vinsent Teoga shunday deb yozgan edi: „Menga sarvlar bilan yulduzli tun kerak, ehtimol pishgan bugʻdoy dalasida. Bu erda juda chiroyli kechalar." Xuddi shu haftada u Bernardga shunday deb yozgan edi: „Kun davomida men momaqaymoqlar bilan yashil oʻtloqni chizishga harakat qilganimdek, yulduzli osmonni chizishga harakat qilish arziydi". Van Gog yulduzlarni xaritadagi nuqtalarga qiyoslab, er yuzida poezdda sayohat qilish va oʻlim orqali yulduzga borish oʻrtasidagi oʻxshashlikni chizdi. Umrining oxirida sanʼatkorning dindan koʻngli qolsa ham, lekin oxiratga ishonchini yoʻqotmaganga oʻxshaydi. U bu ikkilanishni Teoga yozgan maktubida „Rona ustidagi yulduzli tun" deb yozganidan soʻng aytib oʻtgan: „Men dinga juda muhtojman, shuning uchun men kechalari yulduzlarni boʻyash uchun chiqaman". Van Gog oʻlimdan keyin boshqa oʻlchovdagi mavjudlik haqida yozdi va uni tungi osmon bilan bogʻladi, lekin tezda Yer yulduz bilan bir xil samoviy jism ekanligini taʼkidladi va „Yulduzli tun" ni qaytish sifatida tan olishni qatʼiyan rad etdi. romantik yoki diniy gʻoyalar.

 *Sent-Remi orqasidagi togʻ manzarasi* (F611). Yangi Carlsberg Glyptothek. Van Gogning yotoqxona derazasidan koʻrib tasvirlagan birinchi chizmalaridan biri
Sanʼatshunos Meyer Shapiro „Yulduzli tun"ning ekspressionistik jihatlariga urgʻu beradi va bu „koʻzboʻyamachilik rasmi diniy kayfiyatdan ilhomlangan va his-tuygʻular bosimi ostida yozilgan" va uning yashirin mazmuni Yangi Ahddagi Yuhannoning Vahiy kitobi bilan bogʻliq deb hisoblaydi ushbu ilohiyotshunos olim. Sanʼatshunos Sven Lyofgren bu gʻoyalarni kengaytirib, rasmning gallyutsinatsion xususiyatiga eʼtibor qaratadi va Van Gogning diniy intilishini Uolt Uitman sheʼriyati bilan solishtiradi. U „Yulduzli tun"ni cheksiz ifodali deb ataydi, bu rassomning koinotga soʻnggi singishi ramzi va abadiylik ostonasida boʻlishning unutilmas tuygʻusini beradi. Löfgren oʻzining ramziy nazariyasini ilgari suradi, bunda Yusufning Ibtido tushida koʻrgan oʻn bir yulduzga ishora qiladi va „Yulduzli tun" elementlari sof ramziy maʼnoga ega ekanligini, masalan, oʻlim timsoli boʻlgan sarv kabi ekanligini taʼkidlaydi. Oʻrta er dengizi mamlakatlari. Sanʼatshunos Loren Sot „Yulduzli tun"da oʻzining ramziy ohanglarini topadi. Van Gogning birinchi marta Masihni tasvirlashda koʻk va sariq ranglardan foydalangan Evgeniya Delakrua rasmiga qoyil qolganiga ishora qilib, Sot rasmda Van Gogning oʻzi Najotkorni tasvirlagan, deb taxmin qiladi. Sot Shapiro va Lyofgrenning Injil talqinlarini, masalan, rasmdagi yarim oy quyosh elementlarini oʻz ichiga olganligini tanqid qiladi va Van Gog uchun „tasalli" sifatida ramziy maʼnoga ega, deb hisoblaydi.

Sanʼatshunos Elbert Boaim, Veneradan tashqari, rasmda Qoʻy yulduz turkumini kashf etadi, shuningdek, Van Gog dastlab oʻsib borayotgan qavariq Oyni tasvirlashni maqsad qilgan, ammo keyin anʼanaviy yarim oyga qaytgan, uning atrofidagi halo. asl nusxaning qoldigʻi. Boaimning soʻzlariga koʻra, Van Gog Flammarionning spiral tumanliklarning rasmlari bilan mashhur tasvirlangan nashrlari bilan tanish boʻlishi mumkin, chunki oʻsha paytda spiral galaktikalar deb atalar edi. Boaim markazdagi aylanayotgan figurani spiral galaktika yoki kometa sifatida izohlaydi va rasmdagi yagona haqiqiy boʻlmagan elementlar qishloq va osmondagi boshqa girdoblar boʻlib, Van Gogning tirik, dinamik tuygʻusini ifodalashi mumkin, deb taʼkidlaydi. kosmos.

 Van Gogning rasmidan 44 yil oldin Uilyam Parson tomonidan Whirlpool Galaktikasining eskizi
Garvard astronomi Charlz Uitni 1845-yilda Uilyam Parsons tomonidan chizilgan Whirlpool galaktikasining eskizi bilan rasmning markazidagi spiralning oʻxshashligini koʻrsatgan, osmonda aylanib yuruvchi mistral tasviri deb hisoblaydi (bu Provansda oʻtkazgan 27 oy davomida Van Gogning sogʻligʻiga juda salbiy taʼsir koʻrsatdi) va togʻlar chizigʻi ustidagi yorugʻlik chizigʻi — tong.

Van Gog sarvlar tasviriga alohida ramziy maʼno qoʻyganmi yoki yoʻqmi — bu munozarali masala. „Yulduzli tun" tugaganidan bir hafta oʻtgach, u Teoga shunday yozadi: „Sarvlar har doim mening fikrlarimni band qiladi. Men ulardan kungaboqar kabi biror narsa yasamoqchiman va nega bu hali ham ishlamayapti, deb hayronman". Xuddi shu maktubda u yashil rangdagi sarv daraxtlari haqidagi ikkita tadqiqotni eslatib oʻtadi, shundan xulosa qilish mumkinki, Van Gog daraxtlarning ramziy maʼnolaridan koʻra ularning tashqi xususiyatlariga koʻproq qiziqqan. Sanʼatshunoslar oʻlim bilan bogʻliq boʻlgan timsolga qoʻshimcha ravishda, „Yulduzli tun sarv"ini inson intilishlarining yashirin ramzi sifatida yoki rassomning cheksizlikka noanʼanaviy tarzda istagi yoki tabiiy tabiiy obelisk sifatida izohlaydilar. bu osmon va yer oʻrtasidagi bogʻlanishni taʼminlaydi.

Van Gog „Yulduzli tun" asarini 1889-yil iyul oyida oʻtkir ruhiy kasallik xuruji arafasida chizdi va buning uchun zarur shart-sharoitlar rassomning rasm ustida ishlayotganida, u kasal boʻlganida boʻlgan degan fikr bor. voqelikni idrok etishni kuchaytirdi, u tasavvur kuchiga taslim boʻldi va tungi osmonni hech kim koʻrmagan tarzda koʻrdi.

Kartinaning keyingi taqdiri
---------------------------

Van Gog 1889-yil 28-sentyabrda toʻqqiz yoki oʻnta rasmdan iborat ikkinchi joʻnatma bilan rasmni ukasiga yuboradi. Teoning oʻlimidan soʻng olti oy oʻtmay, rassomning asarlari Teoning bevasi Yoxanna qoʻliga oʻtdi. 1900-yilda u „Yulduzli tun"ni Parijdagi shoir Julien Leklerkka sotadi. U 1901-yilda uni Goginning eski doʻsti Emile Shuffenekerga sotadi. 1906-yilda Yoxanna Shuffenekerdan rasmni Rotterdamdagi Oldenzeel galereyasiga sotish uchun qayta sotib oladi. 1938-yilgacha rasmning egasi Rotterdamlik Jorjette van Stolk boʻlib, uni fransuz sanʼat asarlari boʻyicha savdogar Pol Rozenbergga sotgan va 1941-yilda Nyu-York zamonaviy sanʼat muzeyi rasmni Rozenbergdan sotib olgan va hozirgacha saqlanib kelmoqda..

Foydalanilgan adabiyotlar
-------------------------

* *Vincent van Gogh : March 30th—July 29th 1990*. Milan: Mondadori, 1990. ISBN 88-242-0023-0.
* Boime, Albert (December 1984). „Van Gogh’s Starry Night: A History of Matter and a Matter of History" (PDF). Arts Magazine.
* Loevgren, Sven (1971). The Genesis of Modernism: Seurat, Gauguin, Van Gogh, and French Symbolism in the 1880s. Bloomington: Indiana University Press. ISBN 978-0253325600.
* Naifeh, Steven and Gregory White Smith (2011). Van Gogh: The Life. New York: Random House. ISBN 978-0-375-50748-9.
* Pickvance, Ronald (1986). Van Gogh In Saint-Rémy and Auvers (exhibition catalog, Metropolitan Museum of Art). New York: Metropolitan Museum of Art, Abrams. ISBN 0-87099-477-8.
* Soth, Lauren (June 1986). „Van Gogh’s Agony". Art Bulletin. 68 (2): 301.
* Whitney, Charles A. (September 1986). „The Skies of Vincent van Gogh". Art History. 9 (3).

Havolalar
---------

* Podrobnoe opisanie na portale „Iskusstvo Van Goga" Wayback Machine saytida arxivlandi (2015-07-24). Arxivnaya kopiya ot 24-iyulya 2015 na Wayback Machine
* Opisanie kartini Arxivnaya kopiya ot 17-aprelya 2009 na Wayback Machine
* „Zvyozdnaya noch" v baze dannix Nyu-Yorkskogo muzeya sovremennogo iskusstva (angl.)
* „Zvyozdnaya noch" Arxivnaya kopiya ot 17-dekabrya 2020 na Wayback Machine v „Art-proekte" Gugla Arxivnaya kopiya ot 1-fevralya 2011 na Wayback Machine

Eslatmalar
----------

1. ↑  Van Gogh — Enrica Crispino — Google Knigi
2. ↑  Naifeh, Smith, s. 741-743
3. 1 2  Pickvance, s. 103
4. ↑  Naifeh, Smith, s. 747
5. ↑  Naifeh, Smith, c. 759}}
6. ↑  „Letter 777: To Theo van Gogh. Saint-Rémy-de-Provence, between about Friday, 31 May and about Thursday, 6 June 1889". *Vincent van Gogh: The Letters*.  Van Gogh Museum. — „This morning I saw the countryside from my window a long time before sunrise with nothing but the morning star, which looked very big.". 19-iyun 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-iyun 2018-yil.
7. 1 2  Whitney, s. 356
8. 1 2 3 4  Boime, s. 89
9. ↑  Naifeh, Smith, s. 760
10. ↑  Schapiro, p. 34
11. ↑  Van Gogh Letters Project, no. 805
12. ↑  Naifeh, Smith, s. 755
13. ↑  Naifeh, Smith, s. 674
14. 1 2  Naifeh, Smith, s. 649
15. ↑  Naifeh, Smith, s. 611
16. ↑  Soth, s. 301
17. ↑  Naifeh, Smith, s. 651
18. ↑  Naifeh, Smith, s. 767
19. 1 2  Schapiro, p. 100
20. ↑  Schapiro, p. 33
21. ↑  Loevgren, s. 181
22. ↑  Loevgren, s. 182
23. ↑  Loevgren, s. 186
24. ↑  Loevgren, s. 184
25. ↑  Soth, s. 307
26. ↑  Soth, s. 309
27. ↑  Boime, s. 88
28. ↑  Boime, s. 92
29. ↑  Whitney, s. 351
30. ↑  Whitney, s. 358
31. ↑  Naifeh, Smith, s. 758
32. ↑  Van Gogh Letters Project, no. 783
33. ↑  Boime, s. 96
34. ↑  Jirat-Wasiutynski, p. 657
35. ↑  Naifeh, Smith, s. 771
36. ↑  Naifeh, Smith, s. 762
37. ↑  Van Gogh Letters Project, no. 806
38. ↑  Pickvance, 1986, s. 106
39. ↑  „The Provenance Research Project". *Museum of Modern Art*. 29-avgust 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-avgust 2014-yil.
40. ↑  „The Provenance Research Project". *Museum of Modern Art*. 29-avgust 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-avgust 2014-yil.