**Qosim og'a masjidi** (turkcha: *Kasım Ağa Mescidi*; shuningdek, *Qosim Bey Mescidi*, bu erda *mescit* turkcha so'z bo'lib, kichik masjid degan ma'noni anglatadi) Turkiyaning Istanbul shahrida Usmonlilar imperiyasi tomonidan masjidga aylantirilgan Vizantiya binosi. Oxirgi restavratsiya davridagi tadqiqotlar ham, o'rta asr manbalari ham binoning qachon va kimga atab qurilganligi to'g'risida ham qoniqarli javob topishga imkon bermagan. Kichik masjid Vizantiya monastirining bir qismi bo'lishi mumkin, aosiy cherkov binosi Usmonlilar imperiyasi davrida Odalar masjidi sifatida tanilgan, biroq uning ham kimga atab qurilganligi noma'lum. Bino Konstantinopoldagi Vizantiya arxitekturasining kichik namunalaridan biri hisoblanadi.

Manzili
-------

Masjid Istanbulning Fotih tumani, Salmatomruk mahallasi, Edirnekapidan (qadimiy Charisius darvozasi ) uncha uzoq bo'lmagan joyda, Kariye masjidi va Fethiye masjidi o'rtasida, Odalar masjidi qoldiqlaridan taxminan 100 metr (330 feet) janubi-g'arbda joylashgan.

Tarixi
------

 Vizantiya Konstantinopol xaritasi. Qosim ogʻa masjidi quruqlik devorlarining sharqiy qismida, Charisius darvozasidan taxminan 300 metr (980 feet) janubi-sharqda joylashgan.
Qosim og'a masjidi Konstantinopolning oltinchi tepaligida Usmonlilar davrida *Boĝdan Saray* nomi bilan ataluvchi noma'lum Vizantiya binosi bilan chegaralangan hududda qurilgan. Vizantiya davridagi bino haqida hech qanday ma'lumot mavjud emas. Ushbu majmua uchun suv ta'minoti, shubhasiz, yaqin atrofdagi Ipek sardobasidan olingan. 1453-yilda Konstantinopolning fathi paytida bino allaqachon vayronaga aylantirib yuborilgan edi.

Konstantinopol zabt etilgandan so'ng, bino atrofidagi mahallada, asosan, nasroniy aholi joylashib olgan. Shunga qaramay, 1506-yilda Sulton Boyazid II hukmronligi davrida Qosim Bey ibn Abdulloh bino vayronalari ustiga kichik masjid qurdirgan. Masjidga yaqin atrofda bir qancha doʻkonlar va yer uchastkalari vaqf qilingan. Kichkina masjid 1894-yil Istanbulda sodir bo'lgan zilzilasi va 1919-yil 2-iyuldagi Salmatomruk yong'inidan katta zarar ko'rgan, natijada faqatgina tashqi devorlari va minora poydevori saqlanib qolgan. Keyinchalik, XX asrning oʻrtalarida tashlab ketilgan masjid tashlandiq bino sifatida foydalanilgan (turkcha: *Gecekondu*), lekin 1970-yillarga kelib to'liq qayta tiklangan va hozirgi kunga qadar faoliyatini davom ettirmoqda.

Tavsifi
-------

 1919-yilgi yongʻindan keyin vayronaga aylangan masjidning janub tomondan koʻrinishi. Uning o'ng tomonida joylashgan Odalar masjidi minorasi ham yonib ketgan. Uzoqdagi minora Kariye masjidiga tegishli.
Binoning qurilish rejasi shimoli-sharqiy va janubi-g'arbiy tomonga yo'naltirilgan kvadrat shaklga ega. Maydoni nisbatan kichikroq bo'lganligi sababdan binoni cherkov deb atash biroz qiyin, shu sababli, bino monastirga tegishli bo'lishi mumkin degan taxminlar mavjud. Inshootni qayta tiklash davrida olib borilgan bir qancha tekshiruv ishlari davomida qurilishda foydalanilgan g'ishtlar binoning turli davrlarda qurilgan bo'lishi mumkinligini ko'rsatadi, shuningdek, masjid poydevori va saqlanib qolgan devorlari g‘isht va toshdan yasalganligi aniqlangan. Bundan tashqari, tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, 1506-yilda cherkov masjidga aylantirilganda mehrobning atriumi va devori qayta tiklanishi kerak bo'lgan. Ayni vaqtda binoning shimoli-sharqiy tomonida ulkan minora ham mavjud.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Müller-Wiener (1977), p. 164.
2. 1 2 3 4  Westphalen (1998), p. 1.
3. 1 2  Eyice (1955) p. 72
4. ↑  Mamboury (1953), p. 309

Adabiyotlar
-----------

* Mamboury, Ernest*. The Tourists' Istanbul*. Istanbul: Çituri Biraderler Basımevi, 1953.
* Eyice, Semavi*. Istanbul. Petite Guide a travers les Monuments Byzantins et Turcs* (French). Istanbul: Istanbul Matbaası, 1955.
* Müller-Wiener, Wolfgang*. Bildlexikon zur Topographie Istanbuls: Byzantion, Konstantinupolis, Istanbul bis zum Beginn d. 17 Jh* (German). Tübingen: Wasmuth, 1977. ISBN 9783803010223.

* Westphalen, Stephan*. Die Odalar Camii in Istanbul. Architektur und Malerei einer mittelbyzantinischen Kirche* (German). Tübingen: Wasmuth, 1998. ISBN 3-8030-1741-6.