**Den Buettner** (1960-yil 18-iyunda tugʻilgan)  amerikalik National Geographic aʼzosi va Nyu-York Taymsning eng bestseller muallifi. U tadqiqotchi, pedagog, muallif, prodyuser, hikoyachi va notiq.  Emmi mukofotini olgan hujjatli film Buettner Blue Zones, LLC asoschisi Den Buettner bilan birgalikda ishlab chiqilgan va u chidamlilik velosiped sporti boʻyicha 3 ta Ginnes rekordlarining egasidir.

Biografiyasi
------------

### Hayotining boshlangʻich davrlari

Den Buettner 1960-yil 18-iyunda Minnesota shtatining Sent-Pol shahrida tugʻilgan.  1984-yilda Sent-Tomas kollejini tamomlagandan soʻng,  Buettner Vashingtondagi Milliy jamoat radiosida ishga kirishdan oldin jurnalist George Plimpton.[] bilan kroket mablagʻ yigʻish turnirida mashxurlarni jalb qilish maqsadida Ispaniyani oʻrganish uchun 1 yil sarfladi.

### Taʼlim

Buettner 1982-yilda Sent-Tomas universitetini tamomlagan. Koʻp oʻtmay, u *The Washington Post* sharhlovchisi Remar Sutton va Parij sharhi muharriri Jorj Plimpton uchun Milliy jamoat radiosining mashhur kroket turnirini tashkillashtirish uchun ishga ketdi.

### Dastlabki ekspeditsiyalar

1986 yilda Buettner va uning ukasi transkontinental velosport boʻyicha Ginnesning rekordlar kitobidan birinchisini yoʻlga qoʻydilar.  „Americastrek" Alyaskadagi Prudhoe koʻrfazidan Argentinaning Tierra del Fuegogacha boʻlgan 15 536 milya masofani bosib oʻtdi; 1990-yil „Sovetrek" butun dunyo 45-parallel boʻylab 12 888 mil yoʻl bosib oʻtdi, Buettner oʻzining „Sovetrek" kitobida sayohat haqida gapirib berdi.[*aniq manba kerak*] 1992-yilda aka-uka Buettnerlar Velosipedchi doktor Chip Tomas bilan Tunisning Bizerte shahridan Janubiy Afrikaning Cape Agulxas shahri „Africatrek"gacha velosipedda sayohat qilishdi; jamoa sakkiz oy davomida 11 885 milya masofani bosib oʻtdi*: Afrika boʻylab velosipedda sayohat"* kitobi Scientific American yosh kitobxonlar mukofotiga sazovor boʻldi. 

#### MayaQuest

1995 yil fevral oyida Buettner tadqiqot janrini ishlab chiqdi, bu esa onlayn auditoriyaga ekspertlar guruhlarininng sirlariga yechim topish imkonini berdi. Uning MayaQuest [USA Today CITATION] ekspeditsiyasi 9-asrda Mayya qulashi siriga yechim topish uchun yordam berishga harakat qildi. Noutbuk kompyuterlari va yangi qurolsizlantirilgan sunʼiy yoʻldosh antennasi, ekspeditsiya oʻquv xonalari bilan oʻzaro aloqada boʻlib, tadqiqot yoʻnalishi va topilmalarni aniqlashga yordam berdi. Xemlin universitetining Global ekologik taʼlim markazi maktablarni ekspeditsiyadan koʻp fanli oʻqitishi mavzular sifatida foydalanishi uchun zamin yaratdi. 1990-yillarning oxirida Africatrek ham, MayaQuest ham MECC tomonidan oʻquv kompyuter oʻyinlariga moslashtirilgan.

### Korxonalar

1995-yilda Buettner oʻz ekspeditsiyalarini boshqarish uchun Earthtreksga asos soldi.  U 1997-yilda kompaniyani Classroom Connect kompaniyasiga sotdi, ammo 2002-yilgacha ekspeditsiyalarni boshqarishda davom etdi.  Uning jamoasi Galapagosdagi Darvinning yoʻlidan qaytdi va Ipak yoʻlida Marko Poloning izidan bordi, Anasazi sivilizatsiyasining qulashini oʻrgandi va Gʻarb sivilizatsiyasining kelib chiqishini kuzatdi. 

Buettner kattalar ham uning ekspeditsiyalarini kuzatib borayotganini anglab etgach, u National Geographicga uzoq umr koʻrish nuqtalarini oʻrganish gʻoyasi bilan murojaat qildi va olgʻa yurish uchun yordam oldi.  Keyin u 2016-yildan boshlab Minnesota universitetining Qarish markazi direktori Robert Keyn bilan uchrashgan  va uni Vashingtondagi Milliy Qarish Instituti (NIA) demograflari va olimlari bilan tanishtirgan.  Buettner Milliy qarish instituti grantiga sazovor boʻladi.  Avvalgi tadqiqotlar Sardiniya, Okinava va Loma Lindaning uzoq umr koʻrishning qaynoq nuqtalarini aniqladi. 

2003-yilda Buettner turli mutaxassislar, jumladan antropologlar, tarixchilar, dietitlar va genetiklar bilan hamkorlik qilib, „uzoq umr koʻrishni oʻzgartirish" uchun bu manzillarga sayohat qilishni boshladi. [ *bu <span title="The text near this tag needs a citation. (February 2023)">iqtibosga sitata keltirish kerak</span>* ] Uning dastlabki sayohatlari Sardiniya, Italiya; Okinava, Yaponiya; Monterrey, Nuevo Leon va Loma Linda, Kaliforniya ga qaratilgan

Koʻk zonalar
------------

2003-yilda Buettner Blue Zones MChJni tuzdi.  Buettner oʻzining koʻk zonalar sifatida aniqlangan uzoq umr koʻrgan jamoalar haqidagi topilmalarini 2005 yilning noyabr sonidagi*National Geographic jurnalining asosiy hikoyasida* „Uzoq umr sirlari" nomli muqovasida eʼlon qildi.

2006-yilda *National Geographic* homiyligida Buettner Nikoya yarim orolida toʻrtinchi uzoq umr koʻrish nuqtasini aniqlash uchun Mishel Poulain va kosta-rikalik demograf doktor Luis Rosero-Bixby bilan birgalikda ishlaydi. 2008-yilda yana Poulain bilan hamkorlik qilib, u Gretsiyaning Ikariya orolida beshinchi uzoq umr koʻrish nuqtasini topdi.  2008-yil aprel oyida Buettner oʻzining topilmalari boʻyicha National Geographic kitoblari orqali *"Koʻk zonalar: eng uzoq umr koʻrgan odamlardan uzoqroq yashash uchun saboqlar"* kitobini chiqardi. U Nyu-York Taymsning bestselleriga aylandi va boshqa milliy ommaviy axborot vositalari qatorida *Opra Uinfri shousi*, *Doktor Oz shousi* va *Anderson Kuper 360 da* Buettner uchun intervyu berdi. 

2009-yil sentabr oyida Buettner „100 yoshdan oshish uchun qanday yashash kerak" mavzusida TED maʼruzasini oʻtkazdi va bu maʼruza shu sanadan boshlab ikki milliondan ortiq ko‘rildi.  2010-yil oktyabr oyida u asosan Yer yuzidagi eng baxtli mamlakatlarning statistik jihatdan eng baxtli hududlarini aniqlash uchun tadqiqot maʼlumotlariga asoslangan holda *"Trive: ,,Koʻk zonalar yoʻlida baxt topish"* kitobini chiqardi.  ] U bir umrlik baxtni yaratishga faqat ijtimoiy va jismoniy muhitni optimallashtirish orqaligina erishish mumkinligini taʼkidlaydi.

2015-yil aprel oyida Buettner *"Koʻk zonalar yechimi: Dunyodagi eng sogʻlom odamlar kabi yashash va ovqatlanish „ kitobini* nashr etdi, unda Ikariya (Gretsiyada), Okinava (Yaponiyada), Sardiniya (Italiyada), Loma Linda (Kaliforniyada) va Kosta-Rika eng uzoq umr koʻradigan joylar sifatida qayd etilgan. U *Nyu-York Taymsning bestselleriga* aylandi. Kitob *"Parad"* muqovasida asosiy qismni egallagan va Buettner milliy ommaviy axborot vositalarida keng miqyosda intervyu bergan. 

2019-yilda Buettner va National Geographic fotografi Devid Makleyn dietani oʻrganish uchun barcha Koʻk zonalarga qayta tashrif buyurishdi; Buettner va Mclain bunga asoslanib *Blue Zones Kitchen ni* yozdilar.[*aniq manba kerak*]  2020-yilda Blue Zones MChJ Adventist Health System tomonidan sotib olindi.

### AARP/Blue Zones Vitality loyihasi

Buettner 2008-yilda Finlandiyaning Shimoliy Kareliya loyihasidan ilhomlanib.  oʻzining Moviy zonalar prinsiplarini Amerika shaharchasida qoʻllash rejasini ishlab chiqdi.  U beshta shaharlarda kasting oʻtkazdi va Minnesota shtatidagi AARP/Blue Zones Vitality loyihasi uchun Albert Lini tanladi, bu erda u muvaffaqiyatning kaliti sogʻliq ekologiyasiga eʼtibor qaratish — individual xatti-harakatlarga tayanishdan koʻra koʻprpq sogʻlom muhitni yarata olishiga ishongan.

Garvard sogʻliqni saqlash maktabining ovqatlanish boʻlimi mudiri Valter Uillet „ajoyib". natijalarni topdi. Umuman olganda, piyoda va velosipedda yuruvchi aholi 80% ga oshgan; Shahar ishchilarining sogʻliqni saqlash boʻyicha daʼvolari 49% ga, chekish esa 4% ga kamaydi. Aholi 12000 , 75 million qadam bosib oʻtdi va oʻrtacha umr koʻrishga uch yil qoʻshdi.  Shahar rasmiylari sogʻliqni saqlash xarajatlari 40% ga kamayganini xabar qilishdi.

Koʻk zonalar loyihasi
---------------------

2010 yilda Buettner global sogʻliqni saqlash va farovonlik kompaniyasi boʻlgan Healthways bilan hamkorlik qilib,Moviy zonalar loyihalari rukni ostida koʻk zonalar shahar ishlarini kengaytirish uchun ishlashadi.  Moviy zonalar loyihasi jamoasi Janubiy Kaliforniyadagi Beach Cities Health District bilan hamkorlikda Moviy zona tamoyillarini Kaliforniyaning uchta hamjamiyatiga — Redondo Beach, Hermosa Beach va Manhetten Beachga tatbiq etdi. Ularning ishi BMIni 14% ga va chekishni 30% ga kamaytirishga, shuningdek, sogʻlom ovqatlanish va jismoniy mashqlarni oshirishga olib keldi.

2011 yilda Moviy zonalar loyihasi Wellmark Blue Cross va Blue Shield bilan birgalikda Ayova shtati boʻylab gubernatorning eng sogʻlom shtat tashabbusining asosi sifatida Moviy zonalar loyihasini amalga oshirish uchun birlashishadi va u erda oʻzgarishlarni amalga oshirish uchun 18 ta shaharda ishlashadi.  2013-yilda loyihalar Fort-Uort, Texas va Gavayida boshlanadi.

2014-yilda Florida shtatining Neapol, Saut-Bend, Indiana va Oregon shtatidagi Klamath sharsharalarida ish boshlanadi.  2018 yilda Klamath Falls Robert Vud Jonson jamgʻarmasi (RWJF) tomonidan „Salomatlik madaniyati" mukofoti sovrindori sifatida tan olinadi.

Omma oldida nutq soʻzlash
-------------------------

* Bill Klintonning global tashabbusi, 2013-yil
* Tiger21, 2015-yil
* Google Zeitgeist, 2012-yil
* TEDxTC 2009 (Minneapolis/Sent-Pol), mustaqil ravishda tashkil etilgan TED tadbiri.

Shaxsiy hayot
-------------

Buettner va amerikalik model Cheryl Tiegs munosabatlarini 2009-yil 1-yanvarda tugatdilar

Bibliografiya
-------------

* Buettner, Dan*. Sovietrek: A Journey by Bicycle Across Russia*. Lerner Publishing Group, 1994. ISBN 0-8225-2950-5.
* Buettner, Dan*. Maya Quest: Interactive Expedition*, Douglas Mason (illustrator), Onion Press, 1996. ISBN 0-9640334-2-9.
* Buettner, Dan*. Africatrek: A Journey by Bicycle Through Africa*. Lerner Publishing Group, 1997. ISBN 0-8225-2951-3.
* Buettner, Dan. (February 25, 2002) Scary Canoe Stories. The Rake.
* Buettner, Dan*. The Blue Zone: Lessons for Living Longer From the People Who've Lived the Longest*. National Geographic Books, 2008. ISBN 978-1-4262-0274-2.
* Buettner, Dan*. Thrive. Finding Happiness the Blue Zones Way*. National Geographic Books, 2010. ISBN 978-1-4262-0818-8.
* Buettner, Dan*. The Blue Zones, Second Edition: 9 Lessons for Living Longer From the People Who've Lived the Longest*. National Geographic Books, 2012. ISBN 978-1426209482.
* Buettner, Dan*. The Blue Zones Solution: Eating and Living Like the World's Healthiest People*. National Geographic Books, 2015. ISBN 978-1426211928.
* Buettner, Dan (May 2015) Want Great Longevity and Health? It Takes a Village. „The secrets of the world’s longest-lived people include community, family, exercise and plenty of beans." *The Wall Street Journal*
* Buettner, Dan, (2017). The blue zones of happiness: lessons from the world’s happiest people. Washington, D. C.: National Geographic ISBN 978-1-4262-1848-4.
* Buettner, Dan*. The Blue Zones Kitchen: 100 Recipes to Live to 100*. Washington, D.C.: National Geographic, 2019. ISBN 978-1426220135.
* Buettner, Dan*. The Blue Zones Challenge: A 4-Week Plan for a Longer Better Life*. National Geographic Books, 2021. ISBN 978-1426221941.

Manbalar
--------

1. ↑  Carlyle, Erin. „Dan Buettner’s Blue Zones Teach Nine Secrets of a Longer Life." City Pages. N.p. 3 Feb. 2010. Web. 24 June 2015.[*aniq manba kerak*]
2. ↑  „Faculty Expertise in Aging and Long-Term Care".  Sph.umn.edu (2013-yil 17-dekabr). 2016-yil 22-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 27-iyul.

[*yaxshiroq manba kerak*]
3. ↑  Potter, Ned. (January 18, 2007). Finding the keys to longevity. ABC News. Accessed September 14, 2007.[*aniq manba kerak*]
4. ↑  Buettner, D. (Nov. 2005) "On Assignment—The Secret of Longevity, „ (Wayback Machine saytida 2007-12-11 sanasida arxivlangan) *National Geographic*, Accessed September 14, 2007.[*aniq manba kerak*]
5. ↑  Buettner, Dan (6 January 2010), *How to live to be 100+* (inglizcha), qaraldi: 2017-03-08
6. ↑  NPR Staff. „How To 'Thrive': Dan Buettner's Secrets Of Happiness". *NPR - Weekend Edition* (2010-yil 28-noyabr).
7. ↑  „Advice, How-To & Miscellaneous Books - Best Sellers - Books - April 26, 2015 - the New York Times". *The New York Times*.
8. ↑  „Adventist Health acquires community health planning venture". *bizjournals*.
9. ↑  Buettner, Dan. „The Finnish Town That Went on a Diet." *The Atlantic*. Atlantic Media Company, 07 Apr. 2015. Web. 24 June 2015.
10. ↑  Underwood, Anne. „How Public Policy Can Prevent Heart Disease." *NewsWeek*. NewsWeek, 2 Apr. 2010. Web. 24 June 2015.
11. 1 2  „Blue Zones Project".  Communities.bluezonesproject.com. Qaraldi: 2016-yil 27-iyul.
12. ↑  „Blue Zones Redondo Beach, Hermosa Beach, Manhattan Beach health initiative".  Easyreadernews.com (2013-yil noyabr). 2016-yil 22-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 27-iyul.
13. ↑  „Blue Zones Project - Fort Worth".  Fortworth.bluezonesproject.com. Qaraldi: 2016-yil 27-iyul.
14. ↑  „Blue Zones Project - Hawaii".  Hawaii.bluezonesproject.com. Qaraldi: 2016-yil 27-iyul.
15. ↑  „2018 RWJF culture of health prize winner.". *Robert Wood Johnson Foundation* (2018-yil 18-sentyabr). 2022-yil 13-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 9-aprel.
16. ↑  „Press Release: President Clinton Announces Program for Second Annual Health Matters Conference".  Clinton Foundation (2013-yil 9-yanvar). Qaraldi: 2016-yil 27-iyul.
17. ↑  „The World We Build- Dan Buettner Zeitgeist \*Americas 2012".  YouTube (2012-yil 16-oktyabr). 2016-yil 11-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 27-iyul.
18. ↑  „Dan Buettner | Speaker | TED".
19. ↑  „TEDxTC | TED".
20. ↑  „Turns out, Tiegs and Buettner now live in Splitsville - StarTribune.com". *Star Tribune*. 2016-yil 25-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 10-iyun.

Qoʻshimcha mutolaa
------------------

* Robinson, Joe. „If adventure is the topic, the talk isn't cheap". *The New York Times* (2007-yil 1-iyun). 2009-yil 24-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 14-sentyabr.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayti (BlueZones)
* BlueZones Facebook
* Dan Buettner talks about Sovietrek and his other adventures with anthropologist Jack Weatherford, in Northern Lights Minnesota Author Interview TV Series, #347 (1995): []