**Mem** (/miːm/) – bu dunyo miqyosida taqlid qilish orqali tarqaladigan va koʻpincha maʼlum bir hodisani ifodalovchi ramziy maʼnoga ega boʻlgan gʻoya, xatti-harakatlar yigʻindisi. Mem yozuv, nutq, imo-ishoralar yoki taqlid qilingan mavzudagi boshqa taqlid qilinadigan hodisalar orqali uzatilishi mumkin boʻlgan madaniy gʻoyalar uchun birlik vazifasini bajaradi. Koʻpchilik memlarni genlar bilan oʻxshash deb hisoblashadi, chunki ular oʻz-oʻzidan koʻpayadi va selektiv bosimlarga javob beradi. Umumiy tilda mem Internet memiga, odatda tasvirlarda yaratiladi, keyin qayta ishlangan, nusxalangan holda onlayn ijtimoiy tarmoqlarda tarqatiladi.

*Memetika*  sohasi 1990-yillarda evolyutsion model nuqtai nazaridan memlarning tushunchalari va tarqalishini oʻrganish uchun fanga kirib keldi. Turli jabhalardagi tanqidlar memlarni empirik tarzda oʻrganishi va tekshirishi mumkin degan fikrni olgʻa surdi. Ijtimoiy fanlardagi baʼzi sharhlovchilar tanqidni rasmlar orqali mazmunli ravishda tasniflash mumkin ekanligini taʼkidladi. Boshqalar esa, bu atamaning ishlatilishi asl voqeani notoʻgʻri tushunishiga olib kelish mumkinligini aytdi.

 2011-yilda toʻrtta kosplayer Parijdagi zebra chizigʻi oʻtish joyida *Manga 2012* Parij konferensiyasi paytida yuqoridagi memga taqlid qilishdi va shu tariqa memni 1969-yildagi *Abbey Road* zebra chizigʻi oʻtish joyiga bogʻlangan vaziyatni mashhur qilishdi.
*Mem* soʻzining oʻzi Richard Dawkins tomonidan 1976-yilda chop etilgan *"The Selfish Gene"* kitobidan kelib chiqqan neologizmdir. U N. K. Xamfrining „memlar nafaqat metaforaviy tarzda, balki tirik tuzilmalar sifatida koʻrib chiqilishi kerak"  degan taklifini mamnuniyat bilan qabul qildi va memlarni „miyada jismoniy yashaydi" degan gʻoyani ilgari surdi. Dawkins oʻzining asl niyatlari oddiyroq boʻlganini aytgan boʻlsa-da, u Xamfrining fikrini maʼqulladi. USyuzan Blekmorning 1999-yilda prognozlar va empirik qoʻllab-quvvatlash bilan toʻliq memlarning ilmiy nazariyasini taqdim etish loyihasini maʼqulladi.

 Yapon manga / media franshizasining toʻrtta aktrisasi *Milky Holmes* 2010-yilda Bitlz muqovasini jonlantirdi va oʻzlarining kino liboslari bilan asl Bitlz memiga taqlid qilishdi.
 Bitlz guruh aʼzolari *Abbey Road* studiyasi oldidan yoʻlni kesib oʻtadigan "*Abbey Road* (1969) albomining muqovasiga taqlid qilishi muxlislar va londonlik mehmonlar orasida mashhur boʻldi.

Etimologiyasi
-------------

*Mem* atamasi *mimem* soʻzining qisqarishi va u qadimgi yunoncha *mīmēma* (μίμημα) soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „taqlid qilingan narsa" degan maʼnoni anglatadi .

Kelib chiqishi
--------------

1940-yillarda mashhur boʻlib, turli mamlakatlarda turli nomlar ostida memni qayta ishlash orqali qanday oʻzgartirish mumkinligini koʻrsatadi. Bu dunyodagi birinchi keng tarqalgan memlardan biri sifatida koʻriladi.

 Richard Dawkins oʻzining 1976-yilda *chop etilgan „The Selfish Gene"* kitobida *mem* soʻzini kiritgan.
Dawkins bu atamani qayta ishlovchi deb hisoblashi mumkin boʻlgan har qanday madaniy birlik(ohanglar, modalar)ga murojaat qilish uchun ishlatgan. Memlar odatda maʼlumot va xatti-harakatlarning samarali nusxalari sifatida rivojlanishi orqali koʻpayadi. Odamlar memlarni har doim ham mukammal nusxa koʻchirmasligi va yangi memlarni yaratish uchun ularni boshqa memlar bilan takomillashtirish, birlashtirish yoki boshqacha tarzda oʻzgartirishi mumkinligi sababli, ular vaqt oʻtishi bilan oʻzgarishi mumkin. Dawkins madaniyat evolyutsiyasi orqali memlarning saqlanib qolishi va oʻzgarishi jarayonini biologik evolyutsiyadagi genlarning tabiiy tanlanishiga oʻxshatdi.

Memetik faoliyat: uzatish, saqlash
----------------------------------

Memlar, genlarga oʻxshab, qayta ishlay olish qobiliyatida farqlanadi; muvaffaqiyatli memlar saqlanib qoladi va tarqaladi; yaroqsizlari esa toʻxtab qoladi va unutiladi. Shunday qilib, memlar omborida sifatliroq va oʻz ahamiyatini yoʻqotmagan memlar tanlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  „meme" (en). *Oxford Dictionaries*. 23-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-dekabr 2017-yil.
2. ↑  „MEME" (en). *Cambridge Dictionary* (27-sentyabr 2023-yil). 18-mart 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-aprel 2022-yil.
3. ↑  Graham 2002 harvnb error: no target: CITEREFGraham2002 (help)
4. ↑  Shifman, Limor*. Memes in digital culture*, Cambridge, Massachusetts, 2014. ISBN 978-1-4619-4733-2. OCLC 860711989. 20-iyun 2022-yilda qaraldi.
5. ↑  Miltner, Kate M. (2018), „Internet Memes", *The SAGE Handbook of Social Media*, SAGE Publications Ltd, 412–428-bet, doi:10.4135/9781473984066.n23, ISBN 9781412962292, 2022-06-20da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2022-06-20
6. ↑  Heylighen & Chielens 2009 harvnb error: no target: CITEREFHeylighenChielens2009 (help)
7. ↑  McNamara 2011 harvnb error: no target: CITEREFMcNamara2011 (help)
8. ↑  Gill, Jameson (2011) "Memes and narrative analysis: A potential direction for the development of neo-Darwinian orientated research in organisations." *EURAM 11: Proceedings of the European Academy of Management*: 0–30 ISSN 2466-7498 archived from the original on 2021-10-10. Qaraldi: 5-April 2022. Mem]]
9. ↑  Burman, J. T. (2012) *The misunderstanding of memes: Biography of an unscientific object, 1976–1999* **20** pp. 75–104 doi:10.1162/POSC\_a\_00057.
10. 1 2  Dawkins 1989, s. 192 harvnb error: no target: CITEREFDawkins1989 (help)
11. ↑  Dawkins, Richard (1982), *The Extended Phenotype*, Oxford University Press, 109-bet, ISBN 978-0-19-286088-0
12. ↑  Dawkins’s foreword to Blackmore 1999 harvnb error: no target: CITEREFBlackmore1999 (help), p. XVI-XVII
13. ↑  *The American Heritage Dictionary of the English Language*: Fourth Edition, 2000
14. ↑  *Gardner.* „Kilroy Was Here". *Los Angeles Times* (5-mart 2000-yil). 11-oktyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-oktyabr 2021-yil.
15. ↑  Dawkins 1989, s. 352 harvnb error: no target: CITEREFDawkins1989 (help)

Havolalar
---------

* Dawkinsning *"The Selfish Gen"* nashrining 30 yilligiga bagʻishlangan nutqi, Dawkins 2006-yil
* „Evolyutsiya va memlar: inson miyasi tanlangan taqlid qurilmasi sifatida" : Syuzan Blekmorning maqolasi.
* 
* Journal of Memetics, 1997-yildan 2005-yilgacha nashr etilgan memetika jurnali.
* Syuzan Blekmor: Memlar va „mavzular", TED suhbatlari, 2008-yil fevral.
* Kristofer fon Bülov: *Maqola Mem*, tarjimasi: Yurgen Mittelstras (ed.), *Enzyklopädie Philosophie und Wissenschaftstheorie*, 2-nashr, jild. 5, Shtutgart/Veymar: Metzler 2013-yil.
* Richard Dawkins „mem" soʻzining haqiqiy maʼnosini tushuntiradi
* Richard Dawkins | Memlar | Oksford Ittifoqi