recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Akasaka qal’asi** (yaponcha: *赤坂城, あかさかじょうakasaka-dzyo*:) — Osaka prefukturasi Tinch-Akasaka qishlogʻi hududidagi yapon qal’asi. Yaponiyaning milliy tarixiy yodgorligi. Kamakura davri oxiradagi Kusunoki Masasigi qoʻzgʻolonining markazi sifatida maʼlum.

Tarixi
------

1331-yilda imperator Go-Daigoning Kasaoka qal’asi samuraylar hukumat kuchlari tomonidan egallab olingandan soʻng, Kusunoki Masashige boshchiligidagi qirollik qoʻshinlari qoʻzgʻolon koʻtarib, quyi Akasaka qal’asiga (yaponcha: *下赤坂城*) berkinib olganlar. Tayxeykining soʻzlariga koʻra, bu kichik togʻ istehkomi edi. Kusunoki bir necha hafta davomida koʻp sonli shogunat boʻlinmalari va rokuxara nazorati hujumlarini muvaffaqiyatli qaytardi. Kuchlar tugagach, qoʻzgʻolonchilarning boshligʻi qalʼaga oʻt qoʻyib, uni yashirincha tark etadi. Kamakura hukumati qoʻshinlari istehkomni egallab olishdi, ammo raqiblarni tuta olmadilar.

1332-yilda Kusunoki yana imperator Go-Daigoga sodiq qoʻshinlarni toʻpladi va Akasaka yuqori qal’asini egalladi (yaponcha: *上赤坂城*). U uning yonida Tibaya fortini qurdi va unga qoʻmondon Xirano Shogenni boshliq etib tayinladi. Biroq, Kamakura syogunati qoʻshinlari qoʻzgʻolonchilarning suvga kirishini toʻsib va quduqlarni zaharlab, Akasakani qayta egallab olishga muvaffaq boʻldi.

XIV-asr oʻrtalarida „yuqori" va „pastki" Akasaka qalʼalari atrofida Yaponiya imperatorlik uyining shimoliy va janubiy sulolalari qoʻshinlari oʻrtasida janglar boʻlib oʻtdi.

Bugungi kunda Akasaka qal’asidan hatto xaroba ham qolmagan.

Adabiyotlar
-----------

* 新編　日本史辞典』(Yangi nashr. Yaponiya tarixi lugʻati) — 京大日本史辞典編纂会、東京創元社、1994.-P.5.(yap.) )

Havolalar
---------

* „Кусуноки Масасигэ. Воин, верный долгу до конца" (ru). 11-yanvar 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-noyabr 2010-yil.
**Belyankin Dmitriy Stepanovich** (1876.11.(23)8, Vologda guberniyey — 1953.20.6. Moskva) — petrograf, texnik petrografiyaiing asoschisi, akademik (1943). Petrograd politexnika iiti professor (1920-yildan). 1930-yildan Petrografiya instituti, soʻngra Geologiya fanlari institutida ishlagan. 1949-yildan Fanlar akademiyasining Geol.geografiya fanlari boʻlimining akademik kotibi. Asosiy ishlari petrografiyaning umumiy, nazariy va texnik masalalariga, shuningdek mineralogiyaga bagʻishlangan. Jins hosil qiluvchi va noyob minerallarni, shuningdek "texnik toshlar" (olovbardosh, keramika buyumlari, qayroqtoshlar, oynashisha va boshqalar)ni oʻrgandi. B. nomiga belyankinit minerali qoʻyilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chimyon adiri** — Fargʻona viloyati hududidagi adir. Fargʻona botigʻining jan.da joylashgan. Shim.dan Yormozor, jan.dan VodilChimyon adir orasi botiklari bilan tutashgan. Gʻarbdan sharqqa 25 km ga choʻzilgan. Eng baland joyi 856 m. Shimoliy yon bagʻri qiyaroq. Chimyon adiri yon bagʻirlari koʻplab quruq soy oʻzanlari va jarliklar bilan zich oʻyilgan. Tektonik jihatdan braxiantiklinal struktura. Paleogen, neogen va quyi toʻrtlamchi davr qumtoshlari, gillari, konglomeratlari, qum, shagal toshlar va lyosslardan tashkil topgan. Chimyon adiri toʻrtlamchi davrda yangi tektonik harakatlar taʼsirida koʻtarilgan. Iqlimi kontinental, yiliga 250–300 mm yogʻin tushadi. Boʻz tuproqlar tarqalgan. Ularda rang, qoʻngʻirbosh, shaytonkovush va boshqa oʻsimliklar oʻsadi. Yovvoyi hayvonlardan kalamush, qoʻshoyoq, boʻrsiq, jayra, kaltakesak, ilon va boshqa uchraydi. Adir hududi yaylov sifatida foydalaniladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Asrul Sani**(1926-yil 10 iyun — 2004-yil 11 yanvar) indoneziyalik yozuvchi, shoir va ssenariynavis.

Biografiyasi
------------

Sani 1926-yil 10-iyunda Gʻarbiy Sumatraning Rao shahrida tugʻilgan. Uning otasi Sulton Marah Sani Syair Alamsyah edi. Sani Chairil Anvar va Rivai Apin bilan birgalikda 1950-yilda „Tiga Menguak Takdir" asarini nashr ettirdi. 1950-yillarda Usmar Ismoil bilan birgalikda Akademi Teater Nasional Indoneziya(Indoneziya Milliy Teatr Akademiyasi) ga asos soldi. Sanining birinchi ssenariysi 1955-yilda Indoneziya kinofestivalida mukofotga sazovor boʻlgan edi. Uning Citra mukofotiga sazovor boʻlgan boshqa ssenariylari: Naga Bonar, Kejarlah Daku Kau Kutangkap (Meni quv, men seni tutaman), Titian Serambut Dibelah Tujuh va Kemelut Hidup (Hayot inqirozi). Apa Jang Kau Tjari, Palupi? (Siz nimani qidiryapsiz, Palupi?) asari Osiyo kinofestivalida mukofot oldi. U Dewan Perfilman Nasional (Milliy kino kengashi) raisi boʻldi. Shundan keyin Indoneziya kinosining ahvoli yomonlashdi. Keyinchalik u Sitti Nurbaya, Salah Asuhan va Sengsara Membava Nikmat kabi Indoneziya romanlaridan moslashtirilgan seriallar uchun ssenariy yozishga eʼtibor qaratdi.

Yutuqlari
---------

U Kejarlah Daku Kau Kutangkap (1985) 1986-yilda Citra mukofotiga sazovor boʻldi, Piala Anteman va Piala Bing Slamet. Naga Bonar (1986) 1987-yilda Citra mukofotiga sazovor boʻldi. Sani 1969-yilda Anugerah Seni mukofotini va 2000-yilda hukumat tomonidan Bintang Mahaputera medalini oldi. Ajip Rosidiyning yozishicha: „ u ingliz, golland, fransuz va nemis tillarida gaplasha olgan".

Manbalar
--------

Havolalar
---------

```
Imanjaya 2006, p. 49
"Seniman Pelopor Angkatan '45". tokohindonesia.com (in Indonesian). Retrieved 11 March 2012.
Rosidi 2010, p. 62
Rosidi 2010, p. 63
Rosidi 2010, pp. 63–64
Rosidi 2010, p. 60
Rosidi 2010, p. 61
```
**Panja** — bilaguzuk turi; rangbarang (odatda, koʻzli va boshqalar) munchoklar yoki marjonlar orasiga kumush va zarhallangan yaproq, gʻuncha va boshqa shakllar te-rib tayyorlanadi. Rang jihatdan taʼsirchan va marjonga oʻxshagan turli shakldagi bezakli taqinchoqyaratiladi. P.ni ayollar va bolalar bilaklariga taqadi. Qadimda va oʻrta asrlarda yomon koʻzdan asrashi maqsadida tosh va sopoldan qoʻl (panja) shaklidagi osilchoklar qilingan. 2—3 yoshdanqizlar metalldan yasalgan bilaguzuklar taqishgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Pani ka meuza** (Sitsiliya tilida *pani câ meusa*, italyancha: *pane con la milza* — taloqli non) — anʼanaviy Sitsiliya koʻcha taomi, qovurilgan buzoq taloqlari va oʻpkasi bilan toʻldirilgan bulochka hisoblanadi.

Taloq va oʻpka oldindan qaynatiladi, ingichka qilib kesiladi va toʻldirishdan oldin darhol yogʻda qovuriladi. Anʼanaga koʻra, taom uchun kunjut sepilgan bulochkalar ishlatiladi. Ushbu taomning ikkita versiyasi mavjud: Sitsiliya tilidagi maritatu (soʻzma-soʻz „uylangan"), mahalliy kachokavallo pishlogʻi qoʻshiladi va Sitsiliya tilidagi schettu („yolgʻiz"), yaʼni hech qanday qoʻshimchalar qoʻshilmaydi. Hoxishga koʻra, pani ka meuza limon sharbati bilan ziravorlanadi. Toʻldirishni tayyorlash uchun bir tomonga egiltirilgan katta tova ishlatiladi. Toʻgʻralgan ichaklar uning bir qismiga joylanadi va tortishdan oldin kerak boʻlganicha qovuriladi.

Bugungi kunda pani ka meuza koʻchma doʻkonlardan sotiladigan koʻcha ovqatlarining bir qismidir; shuningdek, Palermoda ushbu taomga ixtisoslashgan bir nechta ovqatlanish muassasalari mavjud.

Taom shuningdek, urushdan keyingi davrda yuzlab sitsiliyaliklar ish izlab hijrat qilgan Turinda tayyorlanadi.

Tarixi
------

Taxminlarga koʻra, taomning tarixi oʻrta asrlarga borib taqaladi, Palermoda asosan yahudiylar qoramol soʻyish bilan shugʻullangan. Hayvonlarni oʻldirish uchun pul olish taqiqlanganligi sababli, yahudiy qassoblari pul oʻrniga hayvonlarning ichaklarini olishgan (jigardan tashqari hamma narsa boshqa ichak-chovoq mahsulotlariga qaraganda qimmatroq edi). Bu mahsulotlardan ham pulga sotiladigan taomlar tayyorlangan. Aragonlik Federigo II tomonidan yahudiylar quvgʻin qilinganidan va yahudiylar uchun koʻplab kasblar taqiqlanganidan soʻng, nasroniylar bu anʼanani davom ettirdilar.

Manbalar
--------

1. ↑  Simon Majumdar*. Eat My Globe: One Year to Go Everywhere and Eat Everything*. Simon and Schuster, 2009-05-19 — 255 bet. ISBN 9781416576266.
2. ↑  *Desrues, Georg*. „Beuschel to go: Milz auf die Hand". *derStandard.at*. Qaraldi: 18-iyul 2017-yil.

Havolalar
---------

* Рецепт пани ка меуза
**Angliya-Amerika urushi** (1812-14) — bir tomondan, Angliyaning AQSH savdosi va iqtisodiyotini barbod qilishga intilishi va ikkinchi tomondan, AQShning oʻz yerlarini kengaytirish, Kanadani bosib olish yoʻlidagi intilishlari oqibatida vujudga keldi. 1812-yil 18-iyunda AQSH Angliyaga urush eʼlon qildi. Xalqaro vaziyatning qulay kelganligiga qaramay, AQSH Kanadaga bostirib kira olmadi. AQSH qoʻshinlari Eri koʻli (1813-yil, sentyabr), Shampleyn koʻli (1814-yil, sentyabr) va boshqalarda gʻalaba qozondilar. Biroq, Angliya AQSH qirgʻogʻini qamal qildi va 1814-yil 24-iyulda askar tushirib, Vashingtonni egalladi va koʻp qismiga oʻt qoʻydi (1814-yil, avgust). Urush davomida amerikaliklarning harbiy harakatlari AQShning mustaqillik uchun kurashiga aylanib ketdi. 1814-yil 24-dekabrda Gent shartnomasi imzolandi. Bu shartnoma urushdan oldingi vaziyatni tikladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tarix | *Tarixga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BNE: XX491725
* BnF: cb119636861 (maʼlumot)
* GND: 4146631-7
* LCCN: sh85140194
* NARA: 10643109
* NKC: ph545370

 |
**Avenue de l’Opera** 1864-yildan 1879-yilgacha Haussmann tomonidan Parijni taʼmirlashning bir qismi sifatida yaratilgan. U shaharning markazida joylashgan boʻlib, Luvrdan shimoli-gʻarbiy tomonda, Parijning asosiy opera teatri boʻlgan Garnier saroyigacha (1989-yilda Bastiliya operasi ochilishigacha) joylashgan.

Tavsifi
-------

 Opera tomon koʻrinish
Avenyu de l’Opera Xaussmanning transport sxemasidagi muhim yoʻl edi, chunki u Luvrdagi Rivoli koʻchasini Opera yaqinidagi katta *bulvarlar* bilan bogʻlagan va Parijning shimoli-gʻarbiy qismida oʻsha paytda rivojlanayotgan boy mahallalarga yaxshiroq kirish imkonini bergan. Uning qoʻshimcha afzalligi shundaki, uni qurish uchun zarur boʻlgan buzilish Louvre va katta xiyobonlar oʻrtasidagi nosogʻlom va xavfli deb hisoblangan sifatsiz uy-joylar va koʻplab tor koʻchalar bilan zich joylashgan xaroba tumani tomonidan egallab olingan hududni tozaladi.

 Luvrga qarash
Xiyobonning oʻzi sayyohlar orasida juda mashhur boʻlib, parijlik esdalik sovgʻalari sotiladigan doʻkonlar (parij *maqolalari*), shuningdek, sayyohlik agentliklari va banklar bilan qoplangan. Kichkina Yaponiya tumani yaqinida, Sent-Anne koʻchasida.

Tarixi
------

Dastlab, Butte Saint-Roch hozirgi piramidalar koʻchasi darajasida joylashgan edi. Jan d' Arc Port-Sent-Xonorega qarshi hujumni qoʻllab-quvvatlash uchun unga qurol (kulverinlar) oʻrnatdi. 1615-yilda togʻ biroz pastga tushirildi, ammo jiddiy toʻsiq boʻlib qoldi. Ushbu tepalikni tekislash natijasida hosil boʻlgan juda koʻp miqdordagi material Champ de Mars qazishmalarini toʻldirish uchun ishlatilgan. Ilgari Sen-Roch cherkoviga kirish uchun yetti zinapoyaga tushish kerak boʻlsa, endilikda oʻn uch pogʻonaga koʻtarilish kerak.

* 1869-yil xaritasi prognoz qilingan1869-yil xaritasi prognoz qilingan
* Place de l'Opéra joyini ko'ring, c. 1870Place de l'Opéra joyini ko'ring, c. 1870
* 1877-yildagi burg'alash Avenue de l'Opera1877-yildagi burg'alash Avenue de l'Opera
* 1877-yili xarita, deyarli tugatilganda1877-yili xarita, deyarli tugatilganda
* Louvre mehmonxonasidan Camille Pisarroming opera xiyoboni, 1898-yilLouvre mehmonxonasidan Camille Pisarroming opera xiyoboni, 1898-yil

Trivia
------

Avenyu de l’Opera Lui Aragonning „Le Paysan de Parij" („Parijlik dehqon") surrealistik romanida aniq tasvirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  Ayers 2004, p. 176.
2. ↑  Paris Guide (*le guide vert*), Éditions Michelin, ISBN 2-06-700352-6.
3. 1 2  Paris Guide (*le guide vert*), Éditions Michelin, ISBN 2-06-700352-6ISBN 2-06-700352-6.
**Paxta moyi** — chigitni presslab yoki erituvchilar bilan ekstraksiyalab olinadigan moy. Toza Paxta moyi koʻpgina organik erituvchilarda eriydi, och sariq shaffof suyuqlik, yarim quriydigan moylar guruhiga kiradi. Paxta moyi trigli-seridlari tarkibiga, asosan, toʻyinmagan yogʻ kislotalar: linol (41,7— 53,69%), olein (23,0—35,2%), toʻyingan kislotalar: palmitin (19,6— 23,4%) araxin (0,1—0,7%), stearin (1,9—2,7%), miristin (0,3—2,0%) kiradi. Paxta moyining zichligi 905–930 kg/m3, nur sindirish koeffitsiyenti 1,472— 1,477, yod soni 102—111, sovunlanish soni 191 — 199. Paxta moyi tabiiy hamda gidrogenlangan holda margarin, isteʼmol qilinadigan yogʻlar, sovun, alif moy va boshqa tayyorlashda ishlatiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chimyon choʻqqisi**, Katta Chimyon choʻqqisi — Gʻarbiy Tyanshanning Chatqol tizmasidagi choʻqqi. Katta Chimyon togʻida. Toshkentdan 80 km sharqda. Chimyon choʻqqisini shimolidan Chatqol, sharqdan Oqbuloq daryolari (Chatqolning chap irmogʻi), janubiy va gʻarbdan Chimyonsoy vodiylari oʻrab turadi, balandligi 3309 m. Atrofdagi hududlardan tik koʻtarilgan. Asosan, paleozoy davri ohaktoshlaridan tashkil topgan. Choʻqqining yon bagʻirlari koʻplab soylar bilan kesilgan. Ular orasida tik koʻtarilgan qoyalar, qurumlar, doimiy qor uyumlari uchraydi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
***Abronia macrocarpa*** — **yirik mevali qum verbena** nomi bilan mashhur boʻlgan gulli oʻsimliklarning noyob turlaridan biri. U Texasning sharqiy qismiga endemik boʻlib, u yerda uning hozirgi diapazoni Freestone, Leon va Robertson okruglari bilan cheklangan. U savannalardagi ochiq qumtepalarda oʻsadi, chuqur, unumsiz tuproqlarda ham uchraydi. U birinchi marta 1968-yilda oʻrganilgan va 1972-yilda yangi tur sifatida tasniflangan. Bu Amerika Qoʻshma Shtatlarining federal roʻyxatiga kiritilgan yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan tur hisoblanadi.

Tavsif
------

Abronia macrocarpa — boʻyi yarim metrgacha yetadigan tukli, bezsimon poyali koʻp yillik oʻt. Oval shaklli barglarining uzunligi 5 santimetrgacha, kengligi 3,5 sm ga yetadi va nisbatan uzun barg bandiga ega. Har bir toʻpgulining uzunligi 3 santimetrgacha boʻlgan 75 tagacha qizil yoki och binafsha rangli gullardan iborat. Quvursimon, kuchli xushboʻy gullar oqshom paytida ochiladi va kuya kapalagi tomonidan changlantiriladi. Qanotchali mevasi uzunligi 1,5 santimetrgacha boʻlib, u shamol yordamida tarqaladi.

Uning tabiiy oʻsish joyi boshqa oʻsimliklar uchun noqulay boʻlgan qumli tuproqlar, koʻpincha emandan qolgan oʻrmonlarning teshiklari hisoblanadi.

Ushbu yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan turlarga tahdidlardan biri, yashash joylarini yoʻqotishni xavfidir, chunki uning oʻsish hududi ishlab chiqish va neft qidirish ishlari sababli qisqarib bormoqda. Oʻsish joyi, shuningdek, yoʻltanlamas transport vositalari, piyoda va otda harakatlanuvchi aholi, yongʻinni oʻchirish faoliyati, shuningdek, ajriq va lovegrass (*Eragrotis* curvula) kabi mahalliy boʻlmagan turlarning koʻpayib ketishi tufayli ham zarar koʻradi.

Yashash sikli
-------------

*Abronia macrocarpa* fevral va may oylarida, koʻpincha kuchli yomgʻirdan keyin gullaydi. U sfenks kuyasi tomonidan changlanadi va yoz oylarida mevasini tarqatadi, shundan soʻng oʻsimlik qurib, kuzda yana qayta oʻsib chiqadi.

Foydalanish yoʻllari
--------------------

Mahalliy amerikaliklar bu oʻsimlik ildiz va barglaridan teridagi jarohatlarini davolashda foydalanishgan va ildizi baʼzida makkajoʻxori uni bilan aralashtirib, oziq-ovqat sifatida ishlatilgan. Keyinchalik gullaridan xushboʻy moylar va jun mato uchun boʻyoq sifatida ishlatilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Texas Parks and Wildlife
2. 1 2 3  „The Nature Conservancy". 21-noyabr 2002-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-sentabr 2022-yil.
3. ↑  Galloway, L. A. (1972). *Abronia macrocarpa* (Nyctaginaceae): a new species from Texas. *Brittonia* 24:2 148.
4. 1 2 3  „large-fruited sand verbena: Federal & State Listed Plants of Texas" (en). *tpwd.texas.gov*. Qaraldi: 4-mart 2019-yil.
5. ↑  „arxiv nusxasi". 2-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-sentabr 2022-yil.

Havolalar
---------

* Abronia *macrocarpa* (Katta mevali qumli verbena) USDA oʻsimliklari profili Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-06-23).
* USFWS: „Katta mevali Qum Verbena tiklash rejasi" — *Kennedi, K. va J. Poole. (1992).*
**Abri bahor** (fors- bulut) — kitobat sanʼatiaa qoʻlyozma kitob sahifalarini bezash sanʼati; shuningdek shu usulda yaratilgan tasvir. Maxsus idishdagi da-raxt yelimining suvdagi eritmasiga yelim va boshqalar bilan aralashtirib tayyorlangan turli rangdagi boʻyoklar moʻyqalam yor-damida navbati bilan (toʻq rangdan och rang-ga qarab) so-iladi. Maxsus taroq vositasida turli rasm (tasvir)lar hosil qilib taralgan yelim yuzasidagi boʻyoqlar ustiga sur qogʻoz yopiladi; bir necha daqiqadan soʻng u ohista olinib, qogʻozdagi suyuqlik oqib tushishi uchun bir uchidan osib qoʻyiladi, keyin soya joyda quritiladi. Abri bahorning egri-bugri chiziqli mavhum gullaridan tashqari mujassamotga ustalar turli handasiy shakllar, oʻsimliksimon mavzular, hatto sheʼriy parchalar ham kiritishgan. Abri bahor gullari biri ikkinchisini takrorlamagan. Faqat mohir ustalargina aynan bir naqshni bir necha mar-ta takroran yaratishga erishgan. Ustalar tomonidan tilla zarralar bilan ishlangan Abri bahor qogʻozi ham tayyorlangan. Qoʻlyozma ki-toblarni bu usulda bezatish Hirot kito-bat sanʼatida taraqqiy etdi, 16 — 17-asrlarda keng tarqaldi. Tabriz, Qazvin, Isfahon va boshqalarda shu usulda bezatib tay-yorlangan qoʻlyozmalar uchraydi. Xoz. kunda unutilib ketgan Abri bahor sanʼatini qaytadan tiklashga urinishlar boʻldi. Jumladan, Oʻzbekistonda 1991-yil Abri bahor sanʼatini tiklagan Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik institutining bir guruh ilmiy xodimlari (A. Madraimov, Sh. Muhammadjonov, M. Salimov va boshqalar) shu usulda bezatilgan bir necha qoʻlyozma kitoblarni qayta tikladilar.

Manbalar
--------

1. ↑  "Abri bahor" *OʻzME*. A-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fuqarolik protsessual kodeksi** (FPK) — fuqarolik protsessual huquq normalarining tizimga solingan majmui. Fuqarolik ishlarini koʻrishda sud faoliyatini, sudning qaror va ajrimlarini bajarishda sud ijrochisi, shuningdek, protsess ishtirokchilarining huquq va majburiyatlarini tartibga soladi. Oʻzbekiston Respublikasining FPKda fuqarolik sud ishlarini yurgizish vazifalari mamlakatning ijtimoiy va davlat tuzumini, fuqarolarning siyosiy, mehnat, uyjoy va boshqa shaxsiy hamda mulkiy huquqlarini va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya etishga xizmat qiladi. Oʻzbekiston Respublikasining FPK 1997-yil 30 avgustda qabul qilingan va 1998-yil 1-yanvardan kuchga kirgan. Unga Oʻzbekiston Respublikasining 2000-yil 14 dekabrdan 163Psonli qonuni bilan oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilgan. Oʻzbekiston Respublikasining FPK 5 boʻlim, 40 bob, 391 moddadan iborat. Birinchi boʻlim umumiy qoidalardan iborat boʻlib, sud qarorlari va bayonnomalari, sudga taallukli ishlar, protsess ishtirokchilari, dalillar, sud xarajatlari, sud jarimalari, protsessual muddatlar, sud xabarnomalari va chaqiruvlari normalarini oʻz ichiga oladi. 2boʻlim 1instansiya sudida ish yuritish tartiblaridan iborat boʻlib, unda daʼvo ishlarini yuritish, davlat organlari va boshqa organlar, shuningdek, mansabdor shaxslarning xattiharakatlari (qarorlari) ustidan berilgan shikoyat va arizalar boʻyicha ish yuritish, alohida tartibda ish yuritishga oid normalar oʻz ifodasini topgan, 3boʻlim sud qarorlari ustidan shikoyat berish va ularni qayta koʻrish, 4boʻlim sud qarorlarining ijrosi, 5boʻlim fuqarolik protsessida chet el fukarolari va tashkilotlari, fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning ishtiroki toʻgʻrisidagi qoidalarni oʻz ichiga oladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fosfat kislotalar** - fosfat angidrid (P2O5)ning suvli hosilalari. Bir molekula fosfat angidrid bilan bir necha molekula suv birikishiga karab 3 xil fosfat kislota olinishi mumkin: P2O5+H2O^2HPO2, (metafosfat kislota); P2O5+2H2O^H4P2O7 (pirofosfat kislota); P2O5+3H2O"2H3PO4 (ortofosfat kislota). Bularning ichida eng muximi ortofosfat kislota, u toʻgʻridantoʻgri fosfat kislota deb ataladi. Fosfat kislota (H3PO4) — rangeiz, tiniq kristall modda. Suyuqlanish temperaturasi 42,35°, zichligi 1,87 g/sm’. Normal sharoitda inert, yuqori trada koʻpgina metall va ularning oksidlari bilan reaksiyaga kirishadi va, hatto kvars bilan oltinga ham taʼsir etadi. Fosfat kislota suv bilan har qanday nisbatda aralashadi. Ortofosfat kislota 3 asosli, u 3 xil tuz hosil qiladi, mas, Ca(H2PO4)2 — kaltsiy digidrofosfat (birlamchi fosfat); Ca2(HPO4)2 — kaltsiy gidrofosfat (ikkilamchi fosfat); Ca3(PO4)2 — kaltsiy fosfat (uchlamchi fosfat).

Fosfat kislota texnikada ekstraksion va termik usullar bilan olinadi. Ekstraksion usul maydalangan va ozroq fosfatga kislota qoʻshilgan tabiiy fosforitni sulfat kislota eritmasida eritishdan iborat. Termik usulda esa avval fosforitdan sof fosfor ajratib olinadi, soʻngra uni kuydirib fosfor (V) oksid — fosfat angidrid hosil qilinadi. Bu moddaga suv taʼsir ettirib uni H,PO4 ga aylantiriladi. Metafosfat kislota orto yoki pirofosfat kislotani qizdirib olinadi. Pirofosfat kislota esa gidrofosfatlarni qizdirib va boshqa usullarda olinadi.

Fosfat kislota oʻgʻitlar, texnik reaktivlar ishlab chiqarishda muhim xom ashyo. U organik mahsulotlar sintezida, faollangan kumir ishlab chiqarishda, metallar sirtida himoya qoplamalar hosil qilishda qoʻllanadi. Tozalangan, oziq-ovqat fosfat kislotasi deb ataladigan xili spirtsiz ichimliklar, farmatsevtik preparatlar, ozuqa konsentratlari tayyorlashda ishlatiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Kimyo | *Kimyoga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Diniy oʻquv yurtlari** - ruhoniylar tayyorlovchi maktablar. Diniy marosim va odatlar xilma-xil tusga kirib koʻpayib ketgach, ularni bilib olishga ehtiyoj tugʻilganligi munosa-bati bilan paydo boʻlgan.

Dastlabki D.oʻ.yu. mil. av. 2-ming yillikda qad. Misr va Bobil ibodatxonalarida (kohinlar tayyorlash uchun) ochildi. Mil. av. 1-ming yillikning oʻrtalarida Hindistonda va Markaziy Osiyo quldorlik davlatlarida budda monastirlarida paydo boʻldi. Hindistonda monastirlar bilan bir qatorda brahman maktablari tashkil topdi. Xristianlik paydo boʻlgach, Iskandariyada birinchi katolik maktabi (2-asr oxiri), Quddusda, Rim va Rim imperiyasining shaharlarida yepiskop maktablari, ekzegetlar ("Qadimgi ahd" va "Yangi ahd" kitoblarini sharhlovchi) maktablari va b. yuzaga kela boshladi. Un-tlar vujudga kelishi (11 —12-asrlar) bilan ularda ilohiyot fakultetlari ochildi. Keyinroq maxsus diniy universitetlar, akademiyalar, seminariyalar, kollej va kollegiumlar paydo boʻldi.

Islom dinida madrasalar ilk D.oʻ.yu. qisoblanib, ular diniy va tarixiy asarlarda 9-asrdan tilga olina boshlagan. Ularda koʻp asrlar mobaynida ilohiyot, til va shariat darslari bilan bir katorda falsafa, amaliy fanlar ham oʻqitilgan. Keyinchalik madrasalarda asosan diniy taʼlimgina beriladigan boʻldi. Faqat ayrim musulmon dorilfununlarida taʼlim avvalgicha qoldi.

Jahondagi koʻp mamlakatlarda oliy, oʻrta va boshlangʻich maʼlumot beruvchi koʻplab D.oʻ.yu. mavjud. Islom mamlakatlarida madrasalar asosiy D.oʻ.yu. hisoblanadi. Misrda al-Azhar, Tunisda Zaytun, Hindistonda Aligarx, Pokistonda Panjob, Turkiyada Anqara diniy dorilfununlari va b. mavjud. Oʻzbekistonda ham D.oʻ.yu. faoliyat koʻrsatadi. Bular: Toshkentdagi Imom al-Buxoriy nomidagi islom instituti, Buxorodagi Mir Arab madrasasi, shuningdek, Toshkentdagi Xadichai Kubro, Buxorodagi Joʻybori Kalon ayol-qizlar islom oʻrta maxsus bilim yurtlari, Namangandagi Mulla Qirgʻiz, Urganchdagi Faxriddin ar-Roziy, Nukusdagi Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy, Andijondagi Sayd Muhiddin Maxdum islom oʻrta maxsus bilim yurtlari, Toshkent pravoslav diniy seminariyasidir. Diniy mutaxassislarning malakasini oshirib borish maqsadida Oʻzbekiston musulmonlari idorasi Toshkent islom universiteteti bilan hamkorlikda maxsus kurslar tashkil qilgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Lirk** (qadimgi yunoncha: *Λύρκος*) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, Argos qiroli Abantning noqonuniy oʻgʻli. Qadimgi Lirkeya shahri uning nomini oldi.

Mifologiya
----------

Pavsaniyning soʻzlariga koʻra, u oʻzining „Ellas tavsifi" asarida Lirkeya shahrini belgilagan (grekcha: *Λυρκεία*) Dirusdan, Argos darvozasidan oʻtuvchi ikkita yoʻldan birida joylashgan. Shimoliy yoʻl Lirkeya va Orneyga olib boradi. Argosdan Lirkiyagacha boʻlgan masofa taxminan 60 stadiya boʻlib, Lirkiyadan Orneygacha boʻlgan masofaga teng, Lirkiya esa Klimaks deb nomlanuvchi yoʻlda ikki shahar oʻrtasida joylashgan edi. Gomer „Iliada" ning ikkinchi kitobining muhim qismi boʻlgan kemalar katalogida Lirkiya shahri haqida gapirmagan, chunki yunonlarning Troyaga qarshi yurishi paytida u allaqachon tashlab ketilgan edi. Ilgari, bu shahar Egiptning 50 oʻgʻlidan biri boʻlgan Linkey sharafiga Linkey deb nomlangan. Linkey Argos shahridan qochib ketganidan soʻng, uning barcha akalari Danae qizlari tomonidan toʻy kechasi oʻldirilganda u yerda edi. U oʻzining sodiq rafiqasi Gipermnestraga mashʻalni koʻtarib eson-omon yetib kelganini eʼlon qildi va u ham xuddi shunday Argos qalʻasi Larissadan mashʻala koʻtarib, oʻzining xavfsizligi haqida xabar berdi. Lirk Linkey va Gipermnestraning oʻgʻli Abantaning noqonuniy oʻgʻli edi. U Argosdan haydaldi va Linkeyani egallab oldi, uning nomi Lyrkeya deb oʻzgartirildi. Keyinchalik shahar xarobaga aylandi va undan ustun ustiga oʻrnatilgan Lirk haykalidan boshqa hech narsa qolmadi.

Manbalar
--------

1. ↑  Pausanias, *Graeciae Descriptio* 2.25.5
2. 1 2  William Smith; Mahmoud Saba*. Dictionary of Greek and Roman Geography (volume II)*. Original from the University of Michigan: Walton and Maberly, 1857 — 231 bet. . — „Lyrcus.".
3. ↑  Pausanias, William Henry Samuel Jones, Richard Ernest (translated by Translated by Henry Arderne Ormerod)*. Pausanias Description of Greece*, 1918 — 381 bet.
4. ↑  Leake, William Martin*. Travels in the Morea: With a Map and Plans*, Original from the University of Michigan, 1830 — 414 bet. . — „Lyrcus.".

Adabiyotlar
-----------

* Pausanias, WHS Jones tomonidan ingliz tiliga tarjima qilingan *Gretsiyaning tavsifi*, Litt. D. va HA Ormerod, MA, 4 jildda. Kembrij, MA, Garvard universiteti nashriyoti; London, Uilyam Heinemann Ltd. 1918-yil.. Perseus raqamli kutubxonasida onlayn versiya
* Pausanias, *Graeciae tavsifi.* *3 jild*. Leyptsig, Teubner. 1903-yil. Perseus raqamli kutubxonasida yunoncha matn mavjud
**Sariqoʻrgʻon** — Fargʻona vodiysidagi Soʻx daryosining oʻng qirgʻogʻida, Qoʻqon shahridan 25 km janubida joylashgan muhim arxeologik yodgorlik. Rejasi deyarta kvadrat shaklga ega (60x60 m). Dastlab, milod boshlarida uncha katta boʻlmagan qalʼa, soʻngra 7—8-asrlarda u kengaytirilib, hozirgi saqlangan holatidagi qalʼaqoʻrgʻon qurilgan. Qurilishda paxsa va xom gʻishtlardan foydalanilgan. Yodgorlikning 4 burchagida va 2 yon devorida oraliq burjlar (jami 6 ta) yaqqol koʻrinib turadi. Demak, shahar mudofaasida asosiy eʼtibor 4 tomondagi devorlar va ulardagi burjlar mustahkamligi va mukammalligiga qaratilgan; devor va burjlarda ikki qator shinaklar yasalgan. S. Soʻx vohasining asosiy suv manbai boshlanishida qurilgan qalʼa boʻlib, uning vazifasi suv zaxiralarini nazorat qilish va qoʻriklash edi. Bunday inshootlarni vodiyning Qoradaryo, Quvasoy, Isfarasoy boʻylarida ham tiklaganlar. S. nafaqat Fargʻona vodiysi, balki Oʻrta Osiyo qalʼaqoʻrgʻonlar meʼmorligini oʻrganishda muhim muhandislik obidasidir.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
David Regy
**Sportcha yurish** — yengil atletika turi; odatdagi yurishdan tik holatda tayanilayotgan oyoqni, albatta, toʻgʻri qolda, tizzani bukmasdan yurish bilan, yugurishdan — harakatning betayanch bosqichi boʻlmasligi (tovonni bosish shartligi) bilan ajralib turadi. Syu. tezligi odatdagi yurishdan 2—2,5 baravar yuqori boʻladi, bunga katta (105— 115 sm) va teztez (minutiga 180—200 ta) qadam tashlash bilan erishiladi. Musobaqalar stadion yoʻlkasida va asfalt yoʻllarda oʻtkaziladi. Erkaklar 10–50 km (rasmiy xalqaro musobaqalarda — 20 va 50 km), oʻsmirlar — 3– 10 km; ayrim mamlakatlarda ayollar — 3–20 km masofada musobaqalashadilar. Syu. musobaqalari 19-asr 2-yarmida avval Buyuk Britaniyada, keyin Kanada, AQSH, Shvetsiya, Fransiya, Germaniya va boshqa mamlakatlarda oʻtkazila boshladi. 1908-yildan Olimpiada oʻyinlari dasturiga kiritildi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Jagala** (estoncha: *Jägala*) — Tallindan 30 kilometr uzoqlikda, Jagala qishlogʻi yaqinidagi Estoniya armiyasining sobiq artilleriya poligonida joylashgan kontslager. Lager 1942-yil avgustdan 1943-yil sentyabrgacha Estoniya xavfsizlik politsiyasi va SD nazorati ostida mavjud edi.

Tarixi
------

Rasmiy ravishda, Jagala "majburiy oʻrmonchilik va dala ishlari uchun qat‘iy rejimli mehnat lagerlari edi. Lagerda Litva, Chexoslovakiya, Germaniya va Polsha kabi boshqa mamlakatlardan Estoniyaga surgun qilingan yahudiylar yashagan. Ishga yaroqsiz boʻlgan 3000 ga yaqin yahudiylar Raasiku temir yoʻl stansiyasiga yetib kelishgandan soʻng, stantsiyadan olib ketilgan va Kalevi-Liiva da otib tashlangan.

Lagerda hech qachon 200 dan ortiq mahbus boʻlmagan va ularning umr koʻrish muddati atigi bir necha oy edi. 1942-yil noyabr oyida lagerda 53 erkak va 150 ayol saqlanishi haqida xabar berildi. Oxir-oqibat, mahbuslarning aksariyati 1942-yil dekabr oyidan boshlab, qolganlari iyun va iyul oylarida Tallin markaziy qamoqxonasiga oʻtkazildi. 1943-yil sentyabriga kelib, lager yopildi va qolgan mahbuslarning aksariyati otib tashlandi.

Jagala konslagerida halok boʻlganlar sonining hisob-kitoblari turlicha. Sovet tergovchilari Jagala va Kalevi-Liivada birgalikda 2000 dan 3000 gacha odam oʻldirilgan degan xulosaga kelishdi, ammo hukmda 5000 kishi qayd etilgan (1944-yilda Favqulodda Davlat komissiyasi tomonidan aniqlangan).

*Insoniyatga qarshi jinoyatlarni tergov qilish bo‘yicha Estoniya xalqaro komissiyasi* 1941—1944-yillarda hozirgi Estoniya hududida jami 8500 ga yaqin yahudiy o‘ldirilgan degan xulosaga keldi.

Aleksandr Laak Kanadaga koʻchib ketgan va u yerda 1960-yil 6-sentyabrda Vinnipegdagi garajida osilgan holda topildi.

Isroillik jurnalist Maykl Elkinsning fikricha, yahudiy tashkiloti yoki Mossad Laakni oʻz joniga qasd qilishga majburlagan yoki uni oʻldirgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Weiss-Wendt, Anton*. Murder Without Hatred: Estonians and the Holocaust (Religion, Theology, and the Holocaust).*, 2009. ISBN 978-0-8156-3228-3.
2. ↑  „"Juudid pidasid Kalevi-Liiva koonduslaagri komandandi üle omakohut".". *Eesti Ekspress.* (28 июля 2008). Qaraldi: 10-dekabr 2022-yil.
**Fosforitlar** — fosfatlar (asosan, apa\*git)ga toʻyingan choʻkindi togʻ jinslari. F. tarkibida fosfat angidridi (R2O5)ning miqdori 18%dan kam boʻlmasligi kerak, ammo geologik qidiruv ishlari amaliyotida tarkibida 5—18% gacha R2O5 boʻlgan togʻ jinslari xam F.ga kiritiladi. Sof F.ning rangi asosan oq boʻlib, juda kam uchraydi. F. tarkibidagi rangli moddalarga koʻra qora, kulrang, jigarrang, baʼzan koʻk, yashil, qizil, sariq, och kulrang boʻladi. F. tarkibida deyarli har doim organik moddalar, Sa, Mg, Fe karbonatlari, gil minerallari, pirit, temir gidrooksid, kvars, xaltsedon boʻladi. F.da uran, lantanoidlarning seriy guruhiga mansub elementlari hamda koʻproq Y, Pb, Sr, oz miqdorda V, Sc, Zr, Se, Be aralashmalari toʻplanishi mumkin. F. strukturasiga qarab yaxlit, donador, jelvaksimon (konkretsion), shagʻalsimon, konglomeratli turlarga boʻlinadi. Yaxl it va donador F. koʻp tarqalgan. Yaxlit (geosinklinal) F. zich bir xil jinedan iborat boʻlib, tarkibidagi juda kichik dumaloq fosfat donalari va oolitlar fosfat, karbonat yoki silikat angidrid (SiO2) birikmalari yordamida jipelashgan. Mahsuldor qatlamlari qalin (10 m dan ortiq), yuqori sifatli (28—36% R2O,), keng maydonda tarqalgan. Bunday F. konlari Xubsugul (Mongoliya), Kunyana (Xitoy), Jorjina (Avstraliya) kembriy yotqiziqlarida mavjud. Donador (platforma) F. — karbonat yoki terrigen choʻkindi togʻ jinslari, tarkibidagi fosfat donalari hamda dengiz organizmlari qoldiqlari karbonat, silikat angidrid yoki gil yordamida jipelashgan. Mahsuldor qatlam kalinligi koʻpincha 2–3 m (baʼzan 10 m gacha), tarkibida 22—30% R2O5 boʻladi. Bu tipdagi F. Rossiyaning Yevropa kismi, Shimoliy Afrika, Oʻrta Osiyoda boʻr va paleogen yotqiziqlarida keng Tapkalgan. F. paydo boʻlishi haqida turli biokimyoviy, kimyoviy va biogen nazariyalar mavjud boʻlib, biokimyoviy nazariya koʻpchilik tomonidan tan olingan. F. kimyo, tibbiyot va oziq-ovqat sanoatida ishlatiladigan fosfor, fosfor kislota va turli fosforli birikmalar olish manbasi hisoblanadi. Asosiy isteʼmolchi — qishloq xoʻjaligi boʻlib, F. 90% gacha fosforli oʻgʻitlar tayyorlashda ishlatiladi. Undan tashqari, F.dan yoʻlyoʻlakay sanoat masshtabida bir qancha noyob elementlar ajratib olinadi. Rossiya Federatsiyasi, Boltiqboʻyi, Sibir, Qozogʻistonda yirik F. konlari bor. Oʻzbekiston hududida F. paleogen, boʻr, devon, silur va tokembriy yotqiziqlarida topilgal. Ular, asosan, Markaziy Qizilqumdagi JeroySardara (R2O, zaxirasi 57,68 mln.t), Shimoliy Yetimtogʻ va Karakata konlarida mavjud.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avliyoolapartepa** — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: III—VIII asrlar. Samarqand viloyatining Pastdargʻom tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Zarafshon daryosining oʻng tomonida. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.

Andoza:Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxati navbox

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mansur Ibn Nuh I**, Abu Solih (? -976) — somoniylarixm boʻlgan Xuroson va Movarounnahr hukmdori (961—976). As-Sadid ("dono", "tadbirkor") laqabi bilan mashhur boʻlgan. Davlatni mustahkamlash maqsadida bir qator tadbirlarni amalga oshirgan. Bu ishda unga vazirlari Balʼamiy va Utbiypar yordam bergan. Buvayhiplar, Ziyoriylar bilan kurash olib borgan. Buvayhiylar ustidan qozongan gʻalabasi uning shuhratini oshirgan. Uning topshirigʻiga koʻra, Balʼamiy Tabariyning "Tarix ul-anbiyo va-rrusul va-l-muluk va-l-xulafo" ("Paygʻambarlar, pod-shohlar va xalifalar tari-xi") nomli asarini arab tilidan fors tiliga tarjima qilgan va boyitgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Niyoziy Foteh** (1914.16.4, Samarkand — 1991.30.8, Dushanba) — Tojikiston xalq yozuvchisi (1986). Samarqand Ped. akademiyasida oʻqigan (1934). 2jaqon urushi qatnashchisi (1941—45). F.N.ning ijodi oʻtgan asrning 30-yillaridan boshlangan. Dastlab oʻzbek tilida "Mayak" (1933), "Bu kunning gʻazali" (1938), "Sevgi" (1940) singari toʻplamlari nashr etilgan. "Vafo" (1kitob, 1949; 2kitob, 1958) romani, "Qoʻshni qiz" (1954) qiyesasi yozuvchiga katta shuhrat keltirgan. "Oʻrmonni xilvat bilma" (1975), "Qurolsiz askarlar" (1986) romanlarida Ikkinchi jahon urushining dastlabki (1941—42) yillari voqealari ifodalangan. F.N. dramaturg va kinodramaturg sifatida ham "Vatanparvarlar" (1938), "Koʻprik" (1959) kabi dramalar, "Uchinchi qiz" (1971), "Gʻayurovlar oilasining sarguzashti" (1975) kabi kinossenariylar yaratgan. Ayrim asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Rudakiy nomidagi Tojikiston Davlat mukofoti laureata (1977).

Manbalar
--------

* Vafo [roman], T. 1974. Ad.: Ijodkor doʻstlar, T. 1968.

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fosforbakterin** — bakterial oʻgʻit; tarkibida fosfororganik birikmalarni oʻsimliklar oʻzlashtira oladigan shaklga oʻtkazish krbiliyatiga ega boʻlgan mikroorganizmlar sporasi bor. F. yuqtirilgan urugʻlik bilan tuproqqa kirgan bakteriyalar oʻsimlikning ildiz atrofida rivojlanadi. F. suyuq yoki quruq holda boʻladi. Ekish oldidan 1 ga maydonga ekiladigan uruglikka 100 ml suyuq yoki 250 g kukunli F. sarflanadi. Meva daraxtlari koʻchatlarini oʻtqazishda 10—15 g kukunli F. 10—20 l suvda eritiladi va koʻchat uchun qazilgan chuqurga ozozdan quyiladi yoki koʻchat ekilganidan keyin tuproq yuziga sepiladi va tuproq yumshatib qoʻyiladi. F. organik moddalarga boy, unumdor tuproklarda yaxshi samara beradi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Vikipediyada shunday familiyali boshqa shaxslar haqida ham maqolalar mavjud, qarang: Ahmedov.

**Murolimjon Axmedov Murodiljonovich**(1992-yil 5-yanvarda Botken viloyatidagi Uch-qoʻrgʻon qishlogʻida tavallud topgan) — qirgʻizistonlik futbolchi, Qirgʻiziston milliy terma jamoasining hujumkor yarim himoyachisi.

Faoliyati
---------

### Klubdagi faoliyati

2012-yildan boshlab Qirgʻiziston oliy ligasida Oʻshning „Oloy" futbol klubi safida oʻz faoliyatini boshladi va olti mavsumni oʻtkazib, shu vaqt mobaynida uch karra Qirgʻiziston chempioni (2015—2017-yillar) va koʻp karra mamlakat chempionatining sovrindoriga aylandi.

2017-yilda u Qirgʻizistonning eng yaxshi futbolchisi sifatida eʼtirof etildi. Ahmedov Osiyo klublari turnirlarida qatnashgan.

U Tojikistonning „Xujand" va Turkiyaning „Samolyukspor" havaskorlar klubiga oʻtish uchun koʻrikdan oʻtgan.

2018-yilda futbolchi Bishkekning „Dordoy" klubiga transfer qilinib, oʻsha mavsum doirasida qatorasiga toʻrtinchi bor Qirgʻiziston chempioni boʻldi. Shuningdek, mamlakat kubogini ham qoʻlga kiritdi.

Ahmedov 2020—2021-yillarda Bangladesh chempionatida Bangladesh Police klubi safida toʻp surgan.

### Terma jamoadagi faoliyati

2014-yilda boʻlib oʻtgan Osiyo oʻyinlarida Qirgʻizistonning olimpiya tema jamosi safida 2 ta oʻyin oʻtkazgan.

U 2017-yilning 13-iyun kuni Hindistonga qarshi boʻlib oʻtgan debyut uchrashuvini Qirgʻiziston terma jamoasi safida oʻtkazib, oʻyinning 81-daqiqasida Viktor Mayer oʻrniga maydonga tushdi.

Ahmedov, shuningdek, 2019-yilgi Osiyo Kubogida qatnashgan, ammo biror marta ham maydonga tushmagan.

Mukofotlari
-----------

2017-yilda — Qirgʻizistonning eng yaxshi futbolchisi

Manbalar
--------

1. ↑  „Murolimzhon Akhmedov". *transfermarkt.com*. Qaraldi: 21-avgust 2022-yil.
2. 1 2  „Муролим Ахмедов — лучший футболист 2017 года в Кыргызстане". 19-yanvar 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-yanvar 2019-yil.
3. ↑  „Один из лучших полузащитников киргизского футбола может выступить за таджикский «Худжанд»". 19-yanvar 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-yanvar 2019-yil.
4. ↑  „Полузащитник «Алая» М.Ахмедов продолжит карьеру в любительской лиге Турции". 19-yanvar 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-yanvar 2019-yil.
5. ↑  „Индия 1 : 0 Киргизия". 19-yanvar 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-yanvar 2019-yil.

Havolalar
---------
**Murom** — RF Vladimir viloyatidagi shahar. Oka daryosining chap sox.ilidagi pristan. Temir yoʻl tuguni. Aholisi 144 ming kishi (1998). M. muhim sanoat markazi. Mashinasozlik (teplovoz, elektrovoz, „Oka" sovitkichlari), radio (radiola, avtomobillar uchun radiopriyomniklar, elektr musiqa asboblari), yogʻochsozlik (faner kombinati), zigʻir tola, yigiruv-toʻquv, oziq-ovqat sanoatlari rivojlangan. Tibbiyot va ped. bilim yur-tlari, Vladimir-Suzdal tarixiy-meʼmoriy muzey-qoʻriqxonasining fili-ali, tasviriy sanʼat akademiyasi, I.S.Kulikov uy-muzeyi bor. 12-asr oʻrtalaridan 15-asrning boshlarigacha Murom knyazligining markaziy shahri. 1778-yildan uyezd shahri. M.da 16—19-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklardan Kosma va Damian cherkovlari (16-asr), Troitsk monastiri (17-asr) saqlanib qolgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |