**TLS orqali DNS** (**DoT**) - bu Domen nomlari tizimi (DNS) so'rovlari va javoblarini Transport Layer Security (TLS) protokoli orqali shifrlash orqali tarmoq xavfsizligi protokoli. Usulning maqsadi man-in-the-middle hujumlari(MITM) orqali DNS ma'lumotlarini tinglash va manipulyatsiya qilishning oldini olish orqali foydalanuvchi maxfiyligi va xavfsizligini oshirishdir.

DNS-over-TLS har qanday DNS tranzaksiyalari uchun qo'llanilishi mumkin bo'lsa-da, u birinchi bo'lib stub yoki forwarding relvers va rekursiv rezolverchilar o'rtasida foydalanish uchun standartlashtirilgan. 2016-yil may oyida. Keyingi IETF harakatlari rekursiv va authoriative serverlar ("Authoritative DNS-over-TLS" yoki "ADoT") va vakolatli serverlar (Zone Transfer-over-TLS yoki "xfr-over-") o'rtasida DoT-dan foydalanishni belgilaydi. TLS").

Server dasturiy ta'minot
------------------------

BIND 9.17 versiyasidan boshlab DoT ulanishlarini qo'llab-quvvatlaydi. Oldingi versiyalar stunnel orqali proksi-server orqali DoT qobiliyatini taklif qildi. Unbound 2018-yil 22-yanvardan beri TLS orqali DNS-ni qoʻllab-quvvatlaydi. Unwind 2019-yil 29-yanvardan beri DoT-ni qoʻllab-quvvatlaydi Android Pie-ning TLS orqali DNS-ni qo'llab-quvvatlashi bilan ba'zi reklama blokerlari endi VPN va proksi-serverlar kabi odatda ishlatiladigan turli xil ishlov berish usullariga nisbatan o'z xizmatlariga kirishning nisbatan oson usuli sifatida shifrlangan protokoldan foydalanishni qo'llab-quvvatlaydi. Simple DNS Plus, Windows uchun hal qiluvchi va vakolatli DNS server, 2021-yil 28-sentabrda chiqarilgan 9.0 versiyasida DoT-ni qoʻllab-quvvatladi.

Mijoz dasturiy ta'minot
-----------------------

Android 9 (Pie) yoki undan yangiroq versiyada ishlaydigan Android mijozlari TLS orqali DNS-ni qo'llab-quvvatlaydi va agar tarmoq infratuzilmasi, masalan, ISP uni qo'llab-quvvatlasa, standart holda undan foydalanadi.

2018-yil aprel oyida Google Android Pie’ga TLS orqali DNS-ni qoʻllab-quvvatlashini e’lon qildi, bu foydalanuvchilarga Wi-Fi va mobil ulanishlarda DNS-serverni telefon boʻylab oʻrnatish imkonini beradi, bungacha bu imkoniyat faqat root user ochilgan qurilmalar orqali mavjud edi. PowerDNS -dan DNSDist, shuningdek, 1.3.0 versiyasida TLS orqali DNS-ni qo'llab-quvvatlashini e'lon qildi.

Linux va Windows foydalanuvchilari NLnet Labs stubby demoni yoki Knot Resolver orqali mijoz sifatida TLS orqali DNS dan foydalanishlari mumkin. Shu bilan bir qatorda ular getdns-utils ni getdns\_query vositasi bilan to'g'ridan-to'g'ri DoT dan foydalanish uchun o'rnatishlari mumkin. NLnet Labs tomonidan bog'lanmagan DNS-resolver ham TLS orqali DNS-ni qo'llab-quvvatlaydi.

Apple iOS 14 tizimi TLS orqali DNS (va HTTPS orqali DNS) uchun operatsion tizim darajasida qoʻllab-quvvatlashni joriy qildi. iOS DoT serverlarini qo'lda sozlash imkonini bermaydi va konfiguratsiyani o'zgartirish uchun uchinchi tomon ilovasidan foydalanishni talab qiladi.

systemd-resolved - bu faqat Linux uchun moʻljallangan dastur boʻlib, uni `/etc/systemd/resolved.conf` da `DNSOverTLS` opsiyasini yoqish orqali TLS orqali DNS-dan foydalanish uchun sozlash mumkin. Ko'pgina asosiy Linux distributivlarida starndart holatda bu opsiya yoqilgan bo'ladi. 

personalDNSfilter – bu ochiq manba DNS filtri boʻlib, DoT va HTTPS (DoH) orqali DNS -ni qoʻllab-quvvatlaydigan Java-ni yoqadigan qurilmalar, shu jumladan Android uchun.

Nebulo Android uchun ochiq manba DNS oʻzgartiruvchi ilova boʻlib, DoT va DoHni qoʻllab-quvvatlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Henderson, Karl; April, Tim; Livingood, Jason* „Authoritative DNS-over-TLS Operational Considerations".  Internet Engineering Task Force (2020-yil 14-fevral). Qaraldi: 17-iyul 2021-yil.
2. ↑  *Mankin, Allison* „DNS Zone Transfer-over-TLS".  Internet Engineering Task Force (2019-yil 8-iyul). Qaraldi: 17-iyul 2021-yil.
3. ↑  „4. BIND 9 Configuration Reference — BIND 9 documentation" (en). *bind9.readthedocs.io*. Qaraldi: 2021-yil 14-noyabr.
4. ↑  „Bind - DNS over TLS". 2017-yil 20-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 26-may.
5. ↑  „Unbound version 1.7.3 Changelog". 2018-yil 7-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 26-may.
6. ↑  „Actually secure DNS over TLS in Unbound". Qaraldi: 2018-yil 7-avgust.
7. ↑  „openbsd-cvs mailing list archives".
8. ↑  „openbsd-cvs mailing list archives".
9. ↑  „blockerDNS - Block Ads and Online Trackers So You Can Browse the Web Privately on Your Android Phone Without Installing an App!". *blockerdns.com*. Qaraldi: 2019-yil 14-avgust.
10. ↑  „The official release of AdGuard DNS — a new unique approach to privacy-oriented DNS" (en). *AdGuard Blog*. Qaraldi: 2019-yil 14-avgust.
11. ↑  „Blahdns -- Dns service support DoH, DoT, DNSCrypt". *blahdns.com*. Qaraldi: 2019-yil 14-avgust.
12. ↑  „DNS over TLS support in Android P Developer Preview" (en). *Android Developers Blog*. Qaraldi: 2019-yil 7-dekabr.
13. ↑  *Wallen, Jack* „How to enable DNS over TLS in Android Pie" (en). *TechRepublic* (23-avgust 2018-yil). Qaraldi: 2021-yil 17-mart.
14. ↑  „DNS over TLS support in Android P Developer Preview". *Google Security Blog* (17-aprel 2018-yil).
15. ↑  „DNS-over-TLS". *dnsdist.org*. Qaraldi: 25-aprel 2018-yil.
16. ↑  **{{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda `sarlavha=` parametrini belgilashingiz kerak.** „{{{title}}}".
17. ↑  *Package: getdns-utils* (inglizcha), qaraldi: 2019-04-04
18. ↑  „Unbound - About" (en). *NLnet Labs*. Qaraldi: 2020-yil 26-may.
19. ↑  *Cimpanu, Catalin* „Apple adds support for encrypted DNS (DoH and DoT)" (en). *ZDNet*. Qaraldi: 2020-yil 3-oktyabr.
20. ↑  „resolved.conf manual page". Qaraldi: 16-dekabr 2019-yil.
21. ↑  „Fedora Magazine: Use DNS over TLS" (10-iyul 2020-yil). Qaraldi: 4-sentabr 2020-yil.
22. ↑  „Systemd adoption". Qaraldi: 16-dekabr 2019-yil.
23. ↑  „personalDNSfilter - a personal open source dns filter for stopping ads and more". *zenz-solutions.de*. Qaraldi: 2020-yil 26-may.
24. ↑  „Nebulo - DNS Changer for DNS over HTTPS/TLS - Apps on Google Play" (en). *play.google.com*. Qaraldi: 2020-yil 26-may.