**25-kadr** yoki **subliminal reklama** (inglizcha: *subliminal advertising* ) — qoʻshimcha kadrlar koʻrinishidagi videolar ketma-ketligiga yashirin reklama kiritish orqali odamlarning ongiga taʼsir qilishning uydirma usuli. Usul muallifi Jeyms Vikari  ga ko'ra, odamlarga bunday ta'sir borligini tasdiqlagan tajribalar natijalari uning tomonidan o'ylab topilganini tan olgan. Shunga qaramay, ko'plab mamlakatlarda subliminal reklamadan foydalanish taqiqlangan.

Ishlash printsipi
-----------------

G'oya shundan iboratki, insonning ko'rish sekundiga 24 kadrdan ko'p bo'lmagan tezlikni ajrata oladi (garchi bu chegara qirralarning ravshanligi va ekrandagi obyektlarning harakat tezligiga bog'liq bo'lsa ham).Shu sondan ko'p kadr 1 soniyada ko'rsatilgan taqdirda,uni inson ongli emas, balki ongosti holatda g'ayriixtiyoriy qabul qilishni boshlaydi. Aslida, miyaga kiradigan barcha ma'lumotlar ongostidan o'tadi va keyin ong eng muhim deb qabul qilinadigan ma'lumotlarni qayta ishlash uchun faollashadi. Shunday qilib, katta miqdordagi ma'lumotlar yo'q qilinadi, idrok qilish davomiyligi sekundning 1/25 qismidan sezilarli darajada oshib ketishi mumkin (masalan, oddiy televideniya reklamasi) va shuning uchun "yashirin" reklama har qanday holatda ham oddiy reklamaga qaraganda unchalik samarali emas. .

Haqiqatda, 25-kadr yashirin emas  : har bir ramka kuzatuvchining ko'zi bilan belgilanadi, lekin ko'rishning inertsiyasi tufayli u o'xshashlar bilan birlashadi va odam tomonidan farqlanmaydi. Biroq, xuddi shu effekt tufayli, "qo'shimcha" kadrni payqash qiyin emas. Siz hatto qisqa so'zni ham o'qishingiz mumkin, agar u katta shriftda yozilgan bo'lsa va tomoshabinga tanish bo'lsa - buni kompyuter va video tahrirlash dasturi yordamida o'zingiz tekshirishingiz oson (bu holda kadr tezligini sezilarli darajada oshirish mumkin) standart 25 kadr/sekunddan ko'ra, lekin baribir hatto "25"-kadr ham ko'zni qamashtirmaydi).

Psixologik ta'sirga kelsak, uning mavjudligi 1958 yilda Amerika Psixologik Assotsiatsiyasi tomonidan rasman rad etilgan .

Tarixi
------

### Jeyms Vikarining tajribalari

1957-yilda Jeyms Vikari Nyu-Jersidagi kinoteatrlarda quyidagi tajribani o'tkazganini e'lon qildi. "Piknik "filmi namoyishi chog‘ida kadrlar o‘zgargan paytlarda "Coca-Cola", "Och qoldingmi? Popkorn tanavul qil" kabi qo‘shimcha proyektor yordamida yashirin reklama kadrlari namoyish etildi. Filmlar 1957-yilning yozi davomida namoyish etildi. Vikarining ta'kidlashicha, kinoteatr bufetida Coca-Cola sotuvi 17 % ga, popkorn savdosi esa 50 % ga oshgan. Keyin Jeyms Vikari texnologiyani patentladi va filmlarda subliminal reklamaga ixtisoslashgan kompaniyani ochdi.

Ushbu aldamchi texnologiya g'oyasini unga yaqinda ixtiro qilingan tahistoskop taklif qildi, bu sekundning 1/60 000 qismigacha qisqa yorug'lik chiqaradigan qurilma. Inson ongi bunday qisqa impulslarni qayd etmaydi, ya'ni ular idrok etish chegarasidan past bo'ladi. Ularning yordami bilan Kodak parvoz paytida o'qning noyob fotosuratlarini oldi. Vikari bu impulslar uchun boshqa foydalanishni o'ylab topdi.

OAV xabarlari Vikarining texnikasini olimlar, reklama beruvchilar va hukumat amaldorlari e'tiboriga taqdim etdi, ular yana bir tajriba talab qildilar. Vikari bir nechta tajribalar uyushtirdi, ammo bu istalgan natijaga olib kelmadi. Tajribada qatnashganlar o'zlariga taklif qilingan buyruqlarni bajarish uchun hech qanday maxsus istakni his qilmadilar.

1958-yilda Reklama tadqiqotlari jamg'armasi Vikeridan 1957-yilda o'tkazilgan tajriba haqida ma'lumot va tavsifni taqdim etishni talab qilishdi, lekin rad javobini olishdi.

Ko'pgina olimlar Vikarining tajribasini takrorlashga harakat qilishdi. Shunday qilib, 1958-yilda Canadian Broadcasting Corporation reklama agentligi mashhur "Yaqindan" televizion dasturi davomida "Hozir qo'ng'iroq qiling!" Matnli qo'shimchalarni efirga uzatdi, ammo bu qo'ng'iroqlar sonini oshirmadi. Televizion tomoshabinlarga bu haqda aytilganda va xabarning mazmunini taxmin qilib topishni so'rashganda, bitta xatda ham to'g'ri javob yo'q edi. Ammo tajribada qatnashganlarning deyarli yarmida tomosha paytida yeyish va ichishni xohlashganligi haqida aytib o'tishgan.

Va nihoyat 1962-yilda Vikarining shaxsan o'zi  1957-yilda o'tkazgan olamshumul tajriba voqeasi tijorat maqsadida shunchaki o'ylab topilganini tan oldi.

Manbalar
--------

1. 1 2  Boese, Alex (2002). *The Museum of Hoaxes: A Collection of Pranks, Stunts, Deceptions, and Other Wonderful Stories Contrived for the Public from the Middle Ages to the New Millennium*, E. P. Dutton, ISBN 0-525-94678-0. pages. 137-38.