Chimyon – Toshkent viloyati Boʻstonliq tumani Chimyon qishlogʻi yaqinidagi togʻ kurorti. U Toshkent shahridan 90 km sharqda, Chotqol tizmasining etaklarida, Chimyonsoy daryosi vodiysida joylashgan. Dekabrdan martgacha changʻi togʻlari va kanatlar ishlaydi. Bahor, yoz va kuzda piyoda sayohat qilib turistik va alpinizm yoʻl koʻrsatuvchidan foydalanish mumkin. Dam olish maskani 1879-yilda tashkil etilgan. XVIII asrning 80-yillaridan Chimyon iqlimiy va shifobaxsh kurort sifatida tanilgan. Kurort 1400-1450 m balandlikda joylashgan. Yozi issiq, quruq (iyulning oʻrtacha temperaturasi 20°S), qishi oʻrtacha yumshoq (yanvarning oʻrtacha harorati 5 °C) boʻladi. Yiliga yogʻingarchilik miqdori 790 mm ni tashkil etadi.

Etimologiyasi
-------------

„Chimyon" soʻzi – „yashil joy", „maysazor" maʼnosini anglatadi. Bu soʻz 1353-yilda Hofiz Xorazmiy qalamiga mansub, Oltin Oʻrda adabiy tilida yozilgan „Muxabbatnoma" adabiy yodgorligida uchraydi. Rus sayyohi Filipp Yefremov 1811-yilda nashr etilgan kitobida Oʻrta Osiyo boʻylab qilgan sayohatlarini taʼriflab, „chimyon"ni „yashil" deb tarjima qilinishini koʻrsatdi.

Tarixi
------

Chimyon kurorti 1879-yilda Rossiya harbiy qoʻmondonligi tomonidan qurilgan harbiy sanitariya-gigiyena stansiyasi sifatida tashkil etilagan. Oʻsha paytda Toshkent, Andijon, Xoʻjand va Qoʻqon harbiy garnizonlari bezgakdan katta zarar koʻrgan. Hattoki ayrim boʻlinmalarda askarlarning 90% gacha harbiy xizmatdan chetda qolishi mumkin edi. Yana bir muammo yozda tekislikdagi noqulay iqlim sharoiti „chilla" edi. Ushbu muammolarni hal qilish uchun yozda qoʻshinlarni shaharlardan yuqori joylarga olib chiqish va harbiy sanitariya stansiyalarini tashkil etishga qaror qilindi. Shunday qilib, Kaspiyboʻyi mintaqasida Xayrobod, Samarqand viloyatida Ura-Toʻba, Sirdaryo viloyatida Chimyon sanitar-gigiyena stansiyalari paydo boʻldi.

1878-yilda Turkistondagi rus imperatorlik armiyasining bosh harbiy sanitar inspektori Emiliy Okolov Toshkent yaqinidagi togʻlarda Britaniya armiyasi va Britaniya Hindistoni ingliz armiyasi tomonidan qurilgan togʻ stansiyalariga oʻxshash sanitariya stansiyasini qurishni taklif qildi. Har tomonlama izlanishlardan soʻng Chimyon hududi tanlandi. Okolov Chimyonning yozdagi moʻtadil harorati va tiniq havosining shifobaxsh xususiyatlarini taʼkidladi. 1879-yilda Turkiston general-gubernatori Konstantin Kaufman Chimyonda askarlarni davolash punkti tashkil etish toʻgʻrisida buyruq berdi. 1879-yilning yozidayoq Turkiston harbiy okrugi qoʻmondonligi birinchi marta Toshkent harbiy gospitalining Chimyon hududida „isitma va boshqa ogʻir kasalliklarni" davolash uchun vaqtinchalik boʻlimini ochdi. Bemorlarga qimiz bilan muolaja qilindi va natija nisbatan ijobiy deb baholandi. 1880-yilda „ijobiy tajriba tufayli" shifoxona boʻlimi qayta ochildi va oʻsha yili 304 bemorni qabul qildi. 1882-yilda harbiy boʻlim Chimyonda kasalxona, kazarma va boshqa xoʻjalik ehtiyojlari uchun binolar qurishni boshladi. 1883-yilda kasallar uchun qamishdan qilingan kazarmalari qurildi. Keyinchalik 8 ta bino, bundan tashqari hammom, oshxona, novvoyxona, ustaxona (harbiy kiyim va jihozlar ombori) qurildi. Barcha binolar kamida 1930-yillarning boshlariga qadar buzilmagan. Harbiy boʻlim Chimyonni Toshkent bilan bogʻlaydigan tuproq yoʻlni doimo ushlab turdi. Stansiya hududi ikki qismga boʻlingan: biri harbiylar tomonidan ishlatilgan, ikkinchisi xususiy shaxslarga rivojlantirish uchun ijaraga berilgan.

Qoʻqon xoni Xudoyorxnning kenja oʻgʻli Ibn Yaminbek Xudoyorxonovning xotirasiga koʻra, 1893-yildan boshlab Chimyon Toshkentdagi ruslar uchun yozgi uy vazifasini oʻtagan. May oyining oxiridan boshlab Chimyonda 100 ga yaqin oilalar toʻplanib, shaharda issiqlik sezilarli darajada pasayib, avgust oyi kelguncha u yerda qolishgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Большая советская энциклопедия*. Москва: Советская энциклопедия, 1969—1978.
2. ↑  Хорезми*. Мухаббат-Наме*. Москва: Издательство восточной литературы, 1961 — 114, 163, 185 bet.
3. ↑  Ефремов Ф.С.*. Странствованiе Филиппа Ефремова въ Киргизской степи, Бухарiи, Хивъ, Персiи, Тибетъ и Индiи и возвращенiе его оттуда чрезъ Англiю въ Россiю*, Казань, 1811 — 146 bet.
4. ↑  *Всеподданнейший отчет о действиях Военного Министерства за 1880 год*. Санкт-Петербург: Военное Министерство, 1882 — 70 bet.
5. ↑  Александров, В. А.*. Киргизия и её курортные богатства // Климатический курорт Чимган*. Москва: Советская Азия, 1931 — 322—339 bet.
6. ↑  Jeff Sahadeo*. Russian Colonial Society in Tashkent, 1865--1923*. Bloomington & Indianapolis: Indiana University Press, 2007 — 71 bet.
7. ↑  *Д-р Евсеев Р. И. Исторический очерк развития курортного дела в Средней Азии// Проф. Александров, В. А. Киргизия и её курортные богатства*. Москва: Советская Азия, 1931 — 95—96 bet.
8. ↑  *Всеподданнейший отчет о действиях Военного Министерства за 1883 год*. Санкт-Петербург: Военное Ведомство, 1885 — 73—74 bet.
9. ↑  Остроумов, Н. П.*. Сарты : этнографические материалы. Вып.3*. Ташкент: Типо-лит. торг. дома "Ф. и Г. бр. Каменские", 1895 — 171 bet.

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |