| Siyosiy korrupsiya |
| --- |
| 
Tushunchalar |
| * Anti-korrupsiya
* Poraxoʻrlik
* Kronizm
* Korrupsion iqtisodiyot
* Saylovdagi firibgarlik
* Elita qoʻlga olish
* Taʼsir qilish savdosi
* Kleptokratiya
* Mafiya davlati
* Nepotizm
* Soxta fond
* Simoniya
 |
| 
Mamlakatlar boʻyicha korrupsiya |
| 

| Afrika |
| --- |
| * Angola
* Botsvana
* Kamerun
* Chad
* Kongo
* Misr
* Ekvatorial Gvineya
* Eritreya
* Efiopiya
* Gana
* Gvineya-Bisau
* Keniya
* Liberiya
* Mavrikiy
* Marokash
* Nigeriya
* Senegal
* Serra-Leone
* Somali
* Janubiy Afrika
* Janubiy Sudan
* Sudan
* Tanzaniya
* Tunis
* Uganda
* Zambiya
* Zimbabve
 |
| Osiyo |
| * Afgʻoniston
* Armaniston
* Ozarbayjon
* Bahrayn
* Bangladesh
* Kambodja
* Xitoy
* Kipr
* Gruziya
* Hindiston
* Indoneziya
* Eron
* Iroq
* Isroil
* Iordaniya
* Quvayt
* Qirgʻiziston
* Qozogʻiston
* Livan
* Malayziya
* Myanma
* Nepal
* Shimoliy Koreya
* Pokiston
* Filippin
* Singapur
* Janubiy Koreya
* Shri Lanka
* Suriya
* Tojikiston
* Tailand
* Turkiya
* Turkmaniston
* Oʻzbekiston
* Vyetnam
* Yaman
 |
| Yevropa |
| * Albaniya
* Avstriya
* Belgiya
* Bosniya va Gersegovina
* Bolgariya
* Xorvatiya
* Chexiya
* Daniya
* Finlandiya
* Fransiya
* Germaniya
* Gretsiya
* Vengriya
* Islandiya
* Irlandiya
* Italiya
* Kosovo
* Latviya
* Litva
* Lyuksemburg
* Shimoliy Makedoniya
* Moldova
* Chernogoriya
* Niderlandiya
* Norvegiya
* Polsha
* Portugaliya
* Ruminiya
* Rossiya
* Serbiya
* Slovakiya
* Sloveniya
* Ispaniya
* Shvetsiya
* Shveysariya
* Ukraina
* Birlashgan Qirollik
* Vatikan shahri
 |
| Shimoliy Amerika |
| * Kanada
* Meksika
* Qoʻshma Shtatlar
 |
| Markaziy Amerika |
| * Kuba
* Gaiti
* Nikaragua
 |
| Janubiy Amerika |
| * Argentina
* Boliviya
* Braziliya
* Chili
* Kolumbiya
* Ekvador
* Paragvay
* Peru
* Venesuela
 |
| Okeaniya |
| * Avstraliya
* Yangi Zelandiya
* Papua Yangi Gvineya
 |
| * k
* m
* t
 |

 |
| * k
* m
* t
 |

**Polshada korrupsiya** jahondagi oʻrtacha darajadan past, ammo unchalik katta emas. Polshada Polsha fuqarolari oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovlar shuni koʻrsatadiki, bu asosiy muammo sifatida qabul qilinadi.

Tarixiy
-------

1920-yillarning boshlarida, Ikkinchi Polsha Respublikasi tuzilganda oʻsha paytdagi bir qancha hukumatlar keng tarqalgan korrupsiyada ayblangan, ehtimol asosli sabab keltirilgan bo‘lishi mumkin. 1923-yildan 1926-yilgacha Yuzef Piłsudski „Seymokratiya" deb atagan tizim umumiy korrupsiyani qoʻllab-quvvatlagan, natijada uni may toʻntarishini boshlashga va hokimiyatni egallashga olib kelgan degan xulosaga keldi.

Biroq, hokimiyat tepasiga kelgandan soʻng, Pilsudskining ittifoqchilari oʻtgan hukumatlarda juda kam miqdorda korrupsiya holatlarini aniqladilar; Ommaviy korrupsiyaga doimiy ravishda murojaat qilish tarixchi Anjey Garlicki taʼbiri bilan aytganda, „ibtidoiy tashviqot" turiga aylandi. Keyinchalik, aynan Piłsudskichilar saylov byudjetlari, yaʼni "Chexovich ishi" atrofida keng tarqalgan janjal bilan shugʻullanganlar. 1930-yillarga kelib, mamlakat milliylashtirilgan sanoatni oʻz ichiga olgan iqtisodiy modelni ishlab chiqdi, asosiy tarmoqlar hukumat qoʻlida to‘plandi. Bu hayotiy muhim sohalarda oʻsishga yordam bergan boʻlsa-da, samarasizlik va korrupsiyani keltirib chiqardi. Xususiy biznesga davlat konsernlari bilan, xususan, davlat shartnomalari boʻyicha toʻgʻridan-toʻgʻri raqobat qilish qiyin boʻldi.

Kommunistik Polsha Xalq Respublikasida korrupsiya, xususan, Polsha Birlashgan Ishchi partiyasi rasmiylari tomonidan keng tarqalgan edi. Kommunistik tuzum davridagi korrupsiya shu qadar keng tarqalganki, baʼzi olimlar tizimni „qonunlashtirilgan korrupsiya" deb atashgan.

Yaqin davr
----------

Transparency International tashkilotining 2017-yilgi korrupsiyani idrok etish indeksida mamlakat 180 mamlakat ichida 36-o‘rinni egalladi. Bu Indeksda Polshaning reytingi ketma-ket sakkizinchi yil yaxshilanmoqda.

Global Integrity 2010 hisoboti Polshaga 100 balldan 80 ball berdi, qonunchilik bazasini 86 (kuchli) va amalda qoʻllanilishini 71 (oʻrtacha) deb baholadi. Hisobot Polshaga „Nohukumat tashkilotlari, jamoatchilik axboroti va ommaviy axborot vositalari" va „Saylovlar" toifalarida ayniqsa yaxshi (90 ball), „Davlat boshqaruvi va kasbiy mahorat" toifasida juda past (59 ball) ball oldi.

 Oliy audit idorasi (NIK) idoralari.
Jamoatchilik bilan aloqalar institutining 2011-yilgi hisobotida ham Polshadagi ijtimoiy hayot standartlari, nepotizm va qarindoshchilikning keng tarqalganligi tanqid qilingan.

Jamiyat bilan aloqalar instituti va Transparency International hamkorligida tayyorlangan 2012-yil hisobotida qayd etilishicha, Polshada korrupsiya 1990-yillarning oʻrtalarida "oʻtmishdagiga qaraganda ancha past bo‘lgan. Oʻsha hisobotda taʼriflanganidek, Jahon bankining Butunjahon boshqaruvi koʻrsatkichlari (bu yerda ) „qonun ustuvorligi" va „korrupsiyani nazorat qilish" Polshada barqaror yaxshilanishni koʻrsatmoqda. Polsha 2000-yilda OECDning Poraxoʻrlikka qarshi konvensiyasiga qoʻshilgan va 2001-yilda tegishli qonunchilikni amalga oshirgan. Polsha korrupsiyaga qarshi kurashda sezilarli yutuqlarga erishgan, masalan, korrupsiyaga qarshi kurash boʻyicha Markaziy byuroning tashkil etilishi va 2002-yilda qabul qilingan birinchi korrupsiyaga qarshi strategiya bunga misol bo‘ladi.

ISP va TI tashkilotining 2012-yilgi hisobotida Polshaning korrupsiyaga qarshi kurash boʻyicha individual instituti koʻrib chiqilib, Oliy audit idorasini (NIK), keyin esa Polsha Ombudsmanini (RPO) maqtadi. Unda fuqarolik jamiyati, xususiy sektor, ijroiya va davlat boshqaruvi organlari korrupsiyaga qarshi kurashda yetarlicha harakat qilmayotgani tanqid qilindi. Polshaning davlat tashkilotlari korrupsiyaga qarshi kurashda zaif deb hisoblanadi va korrupsiyaga oid daʼvolar koʻpincha hukumat shartnomalari va ruxsatnomalar berishda uchraydi.

ISP va TIning 2012-yilgi hisobotida Polshadagi korrupsiyaga qarshi kurashning umumiy yoʻnalishi yuqori baholanib, ular „sezilarli natijalar" berayotgani taʼkidlangan, ammo bu harakatlar, xususan, davlat organlarining „juda tartibsiz, baʼzan qarama-qarshiliklarga olib kelishi" taʼkidlangan. Unda „Polshada korrupsiya hali ham katta xavf-xatarlarga olib keladi" va „korrupsiyaga qarshi himoya darajasi qoniqarsiz" degan xulosaga keldi. Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkilotining 2013-yilgi hisobotida OECDning Poraxo‘rlikga qarshi konvensiyasi ijrosini tahlil qilgan „Polshaning xorijdagi poraxo‘rlik bilan kurashish bo‘yicha joriy asoslari hali ham yetarli emas" degan xulosaga keldi.

2013-yilda Polshada oʻtkazilgan soʻrov shuni koʻrsatdiki, soʻralgan Polsha fuqarolarining 83 foizi korrupsiyani oʻz mamlakatlari uchun asosiy muammo deb hisoblaydi, ayniqsa siyosatchilar (62 foiz) va sogʻliqni saqlash sohasida (53 foiz). So‘rovlarda fuqarolar soni ortib borayotgani (57%) korrupsiyaga qarshi kurashda siyosiy iroda yo‘qligidan xavotirda.

Manbalar
--------

1. ↑   Halik Kochanski (2012). The Eagle Unbowed: Poland and the Poles in the Second World War. Harvard University Press. p. 25. ISBN 978-0-674068-16-2.
2. ↑  Mieczysław B. Biskupski (2000). The History of Poland. Greenwood Publishing Group. p. 77. ISBN 978-0-313305-71-9
3. ↑  „CORRUPTION PERCEPTIONS INDEX 2017".

Havolalar
---------

* Polsha korrupsiya profili
* Grzegorz Wolszczak,  (Anti-)Polshada 2000-yil boshidan 2010-yilgacha korrupsiya.
* 978-0-521-11357-1 (Polsha boʻyicha kichik boʻlim)