**Janet Ann Napolitano** (1957-yil 29-noyabrda tugʻilgan) — amerikalik siyosatchi, huquqshunos va universitet maʼmuri boʻlib, 2003-yildan Arizona shtatining 21-gubernatori lavozimida ishlagan. 2009-yilgacha va 2009—2013-yillarda Prezident Barack Obama davrida AQShning uchinchi ichki xavfsizlik kotibi lavozimida ishlagan. U 2013-yil sentabr oyida Kaliforniya universiteti tizimining prezidenti etib tayinlangan va 2020-yil 1-avgustda oʻz lavozimini tark etgan va Goldman davlat siyosati maktabi fakultetiga qoʻshilgan. U 2018-yilda Amerika falsafiy jamiyatiga saylangan. 2022-yil holatiga koʻra, u Demokratik partiyadan Arizona shtatining eng soʻnggi gubernatori boʻlib qolmoqda.

Gubernator etib saylanishidan oldin u 1999-yildan 2003-yilgacha Arizona shtatining bosh prokurori lavozimida ishlagan. U ushbu idorada xizmat qilgan birinchi ayol va 23-shaxs edi. Napolitano avvalroq Arizona okrugida Qoʻshma Shtatlar advokati boʻlib ishlagan. U bir qancha idoralarda, jumladan Arizona bosh prokurori, ichki xavfsizlik kotibi va Kaliforniya universiteti prezidenti lavozimlarida ishlagan birinchi ayol boʻldi.

*Forbes* uni 2012-yilda dunyodagi eng kuchli toʻqqizinchi ayol, 2013-yilda esa sakkizinchi eng qudratli ayol sifatida qayd etdi. 2008-yilda u *The New York Times* tomonidan Amerika Qoʻshma Shtatlarining birinchi ayol prezidenti boʻlishi mumkin boʻlgan ayollar roʻyxatiga kiritilgan.

Karyerasi
---------

### Arizona gubernatori

 Napolitano Kolorado shtatining Denver shahrida 2008-yilgi Demokratik Milliy qurultoyning ikkinchi kunida nutq soʻzlamoqda.
2002-yilda Napolitano 46 foiz ovoz bilan gubernatorlik saylovlarida gʻolib chiqdi. U Arizona shtatining uchinchi ayol gubernatori va boshqa saylangan ayol gubernator oʻrniga Qoʻshma Shtatlarda saylangan birinchi ayol gubernator boʻldi. U, shuningdek, 1987-yilda Bruce Babbitt lavozimni tark etganidan keyin gubernatorlikka saylangan birinchi demokrat va Arizona shtatining toʻgʻridan-toʻgʻri saylangan birinchi ayol gubernatori edi.

U 2004-yilgi Demokratik Konventsiyada nutq soʻzladi, bu yerda baʼzilar dastlab uni prezidentlikka nomzod Senatga nomzod boʻlishi mumkin deb hisoblashgan. Jon Kerri 2004-yilgi prezidentlik saylovlarida. Kerri oʻrniga senator Jon Edvardsni sayladi. 2005-yil noyabr oyida *Time* jurnali uni AQShdagi beshta eng yaxshi gubernatorlardan biri deb atadi.

Gubernator sifatida Napolitano vetolarning umumiy soni boʻyicha rekord oʻrnatdi. 2005-yilda u 58 vetodan iborat bir sessiya rekordini oʻrnatdi va Jane Dee Hullning 2001-yildagi 28 vetolik rekordini yangiladi. Bu 2006-yil iyun oyida, oʻz muddatidan toʻrt yil oʻtmay, u oʻzining 115-vetosini qoʻyib, Arizona gubernatori tomonidan veto qoʻyish boʻyicha rekord oʻrnatganida kuzatildi. Avvalgi rekord 114 vetodan iborat boʻlgan Bruce Babbitt oʻzining toʻqqiz yillik boshqaruvida oʻrnatgan edi. U lavozimini tark etganida, Napolitano 180 veto qoʻygan edi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Napolitano basketbolning ashaddiy muxlisidir va muntazam ravishda tennis va softbol oʻynaydi. U *Whitewater* rafting va piyoda sayr qilish uning sevimli mashgʻulotlari qatoriga kiradi. U Arizonadagi Xurofot togʻlari, Nyu-Meksikodagi Sandia togʻlari va Himoloy togʻlarida sayr qildi va Kilimanjaro togʻiga chiqdi.

Napolitano hech qachon turmushga chiqmagan va farzand koʻrmagan. Natijada, uning baʼzi siyosiy raqiblari uning jinsiy orientatsiyasi haqida taxmin qilishdi. 2002-yilda uning saylovoldi lavhalari yonida „geyga ovoz bering" varaqalari yopishtirilgan edi. Napolitano bunga javoban u „toʻgʻridan-toʻgʻri, yolgʻiz mehnatkash" ekanligini aytdi.

Napolitano 2016-yilning avgust oyida saraton kasalligi bilan bogʻliq davolanishni boshladi. 2017-yilning 17-yanvarida Napolitano saraton kasalligini davolash natijasida yuzaga kelgan asoratlar tufayli Oklenddagi kasalxonaga yotqizilgan edi. U 2017-yil 23-yanvarda kasalxonadan chiqdi.

Saylov tarixi
-------------

Arizona gubernatorligiga saylovlar 2002-yil| Partiya | nomzod | Ovozlar | % | ±% |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Demokratik | Janet Napolitano | 499 284 | 46.2 | +0,9 |
|  | respublikachi | Matt Salmon | 478 935 | 45.3 |  |
|  | Mustaqil partiya | Richard D. Mahoney | 84 947 | 6.9 |  |
|  | Liberal | Barry Hess | 20 356 | 1.7 |  |

Arizona gubernatorligiga saylov 2006-yil| Partiya | nomzod | Ovozlar | % | ±% |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Demokratik | Janet Napolitano | 959 830 | 62.6 | +16,4 |
|  | respublikachi | Len Munsil | 543 528 | 35.4 |  |
|  | Liberal | Barry Hess | 30,268 | 2.0 |  |

Manbalar
--------

1. ↑  „Playbook 24/7".  Politico.Com. 22-oktabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-may 2010-yil.
2. ↑  „UPI Almanac for Friday, Nov. 29, 2019". *United Press International* (29-noyabr 2019-yil). Qaraldi: 11-yanvar 2020-yil. „…Janet Napolitano, former U.S. secretary of Homeland Security, in 1957 (age 62)".
3. ↑  *President.* „University of California President Janet Napolitano announces decision to step down next year" (inglizcha). *University of California* (18-sentabr 2019-yil). 18-sentabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-sentabr 2019-yil.
4. ↑  „Election of New Members at the 2018 Spring Meeting - American Philosophical Society". *www.amphilsoc.org*. 23-dekabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-iyun 2018-yil.
5. ↑  „The 100 Most Powerful Women". *Forbes* (2012-yil sentabr). Qaraldi: 1-sentabr 2017-yil.
6. ↑  *Zernike, Kate*. „She Just Might Be President Someday". *New York Times* (18-may 2008-yil). Qaraldi: 17-fevral 2017-yil.
7. ↑  *Ripley, Amanda*. „America's 5 Best Governors". *Time Magazine* (13-noyabr 2005-yil). Qaraldi: 6-mart 2008-yil.
8. ↑  With 42, Napolitano is State's Veto Queen. The Arizona Daily Star (5-may 2005-yil), s. A4.
9. 1 2  *Archibold, Randal C.*. „Ariz. Governor Is Close To Record for Vetoes". *The Washington Post* (5-iyun 2006-yil). Qaraldi: 5-may 2010-yil.
10. ↑  *Archibold, Randal C.*. „Arizona Governor Vetoes Bill Aimed at Illegal Immigration". *New York Times* (7-iyun 2006-yil), s. A5. Qaraldi: 1-sentabr 2017-yil.
11. ↑  *Benson, Matthew*. „Napolitano Exit Would Clear Way for GOP to Define State Agenda". The Arizona Republic (21-noyabr 2008-yil). Qaraldi: 20-fevral 2020-yil.
12. ↑  *Crawford, Amanda J.* „Marriage debate divides Arizona".  azcentral.com (24-sentabr 2006-yil). Qaraldi: 12-yanvar 2013-yil.
13. ↑  „Janet Napolitano Hospitalized During Cancer Treatment".  Jerusalem Post (17-yanvar 2017-yil). 20-yanvar 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-yanvar 2017-yil.
14. ↑  *Matier & Ross.* „Napolitano's cancer treatment took UC regents by surprise".  San Francisco Chronicle (22-yanvar 2017-yil). 29-yanvar 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-yanvar 2017-yil.
15. ↑  *Nick Anderson*. „UC President Janet Napolitano hospitalized with cancer". *Washington Post* (17-yanvar 2017-yil). Qaraldi: 23-yanvar 2017-yil.
16. ↑  „UC President Napolitano Returns To Work After Hospitalization".  CBS (23-yanvar 2017-yil). 24-yanvar 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-yanvar 2017-yil.