**Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi** (qoraqalpoqcha: *Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi*) — 1995-yil 25-dekabrda tashkil etilgan Qoraqalpog‘iston Respublikasining qonun chiqaruvchi hokimiyatini amalga oshiruvchi oliy davlat vakillik organi, Respublika parlamenti.

Faoliyati tartibi va vakolatlari
--------------------------------

Joʻqorgʻi Kenges Qoraqalpogʻiston Konstitutsiyasi va uning faoliyatining huquqiy asosi boʻlgan „Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi toʻgʻrisida"gi Konstitutsiyaviy qonun asosida tashkil etilgan. Kenges tarkibi hududiy saylov okruglari boʻyicha koʻppartiyaviylik asosida 5 yil muddatga saylanadigan deputatlardan tuziladi. Saylov kunigacha 25 yoshga to‘lgan Qoraqalpog‘iston fuqarolari Jo‘qorg‘i Kengesga saylanish huquqiga ega.

Jo‘qorg‘i Kengesning mutlaq vakolatlariga quyidagilar kiradi: Qoraqalpog‘iston Konstitutsiyasi va qonunlarini qabul qilish, ularga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish, Jo‘qorg‘i Kenges raisini — Qoraqalpog‘iston Respublikasining oliy mansabdor shaxsini va Vazirlar Kengashi raisini saylash, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisining o‘rinbosarlarini va Vazirlar Kengashi a’zolari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qo‘mitasining raisini lavozimga tayinlash hamda lavozimidan ozod etish, vazirliklarni va boshqa davlat organlarini, Respublika prokurorini, tuman va shahar sudlarini tashkil etish va tugatish, iqtisodiy va ijtimoiy rivojlantirish davlat dasturlarini qabul qilish, byudjetni tasdiqlash va uning ijrosini nazorat qilish, ma’muriy-hududiy tuzilish masalalarini qonun hujjatlari bilan tartibga solish.

Joʻqorgʻi Kenges raisi
----------------------

Jo‘qorg‘i Kengesi raisi Qoraqalpog‘iston Respublikasining oliy mansabdor shaxsi hisoblanadi. Yashirin ovoz berish yoʻli bilan deputatlar orasidan Joʻqorgʻa Kengesi vakolat muddatiga, ketma-ket ikki muddatdan koʻp boʻlmagan muddatga saylanadi. Joʻqorgʻi Kengesi raisi Qoraqalpogʻiston Respublikasi qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyat oliy organlari oʻrtasidagi oʻzaro hamkorlikni taʼminlaydi, qonunlar va meʼyoriy hujjatlar ijrosi ustidan nazoratni tashkil etadi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti bilan kelishilgan holda Joʻqorgʻi Kengesga Vazirlar Kengashi raisi lavozimiga nomzod koʻrsatadi. Vazirlar Kengashi raisining taqdimiga binoan tumanlar va shaharlar hokimlarini tayinlaydi hamda lavozimidan ozod qiladi, mahalliy xalq deputatlari Kengashlari tomonidan tasdiqlaganidan keyin Jo‘qorg‘i Kengesga taqdim etadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti bilan kelishilgan holda fuqarolik ishlari bo‘yicha Qoraqalpog‘iston Oliy sudi, jinoyat ishlari bo‘yicha Qoraqalpog‘iston Oliy sudi, Qoraqalpog‘iston xo‘jalik sudi raislari va sudyalari lavozimlariga, shuningdek, tuman va shahar sudlari sudyalari lavozimlariga nomzodlarni Jo‘qorg‘i Kengesga taqdim etadi, Joʻqorgʻi Kengesga umumiy rahbarlikni amalga oshiradi va uning ishini tashkil qiladi.

Rais Qoraqalpog‘iston Konstitutsiyasi va qonunlarini buzgan taqdirda, deputatlar umumiy sonining kamida uchdan ikki qismining qarori bilan, hmada Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyaviy nazorat qo‘mitasi xulosani hisobga olgan holda deputatlarning uchdan bir qismining tashabbusi bilan egallab turgan mansabidan olinishi mumkin. Rais shaxsiy iltimosiga ko‘ra, yana, sog‘lig‘i tufayli o‘z vazifasini bajara olmasa, Jo‘qorg‘i Kenges tomonidan tuzilgan Davlat tibbiy komissiyasining tasdiqlangan xulosasi bilan lavozimdan ketishi mumkin. Bunda raisni iste’foga chiqarish to‘g‘risidagi qaror deputatlar umumiy sonining ko‘pchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Yangi rais uchun saylov o‘n kun ichida o‘tkazilishi kerak.

Tarixi
------

Jo‘qorg‘i Kenges deputatlarining birinchi saylovi 1994-yil 25-dekabrda O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga saylov bilan bir vaqtda bo‘lib o‘tgan. Saylovda O‘zbekiston Xalq demokratik partiyasi va mahalliy vakillik organlaridan 172 nafar nomzod ishtirok etib, 86 deputatlik o‘rni uchun kurash olib borishgan. Ovoz berishning birinchi turi natijalariga ko‘ra, 75 ta saylov okrugidan 75 nafar deputat saylangan, 1995-yil 22-yanvarda 11 ta saylov okrugida takroriy saylovlar o‘tkazilgan.

Saylovning yakuniy natijalariga ko‘ra, vakillik organlaridan 43 nafar va Xalq demokratik partiyasidan 41 nafar deputatdan iborat blok ro‘yxatga olingan.

Joʻqorgʻi Kenges raislari roʻyxati
----------------------------------

1. Yeshimbetova Tursun Allambergenovna (1990 — 2.1991)
2. Shamshetov Davletbay Nuratdinovich (2.1991 — 11.1991)
3. Ashirbekov Ubbiniyaz Ashirbekovich (1992—1995, 1995—1997)
4. Kamalov Timur Kamalovich (iyul 1997 — 3-may 2002)
5. Yerniyazov Musa Tajetdinovich (3-may 2002 — 31-iyul 2020)
6. Kamolov Murod Kallibekovich (2.10.2020 — 26.08.2022)
7. Orinbayev Amanbay Tleubaevich (26.08.2022)

Deputatlar roʻyxati
-------------------

1. Orinbayev Amanbay Tleubayevich
2. Saparbayev Rustam Tursinbayevich
3. Utambetov Duysenbay Usnatdinovich
4. Reymova Zuxra Abatbayevna
5. Kurbaniyazov Dauitbay Kalbayevich
6. Otemisov Sharapat Jangabayevich
7. Aytjanov Paxratdin Yuldashevich
8. Reimbayev Adilbek Ruzimuxammadovich
9. Otemuratov Bayrambay Perdebayevich
10. Ayimbetova Gulxatsha Aymanovna
11. Kaipbergenov Batirbek Tulepbergenovich
12. Reymov Axmed Mambetkarimovich
13. Sidiqov Baxodirjon
14. Bekchanov Djurabek
15. Baymuratov
16. Axmedov Yaxshimurat
17. Ataniyazova Oral Aminovna
18. Yeshmuratov Kuandik Otebayevich
19. Shimbergenov Murat Adilbayevich
20. Daniyarov Abatbay Saparbayevich
21. Kamalov Murat Kallibekovich
22. Bekbergenov Orinbay Dosbergenovich
23. Paluanova Zuxra Daribayevna
24. Kalenova Venera Duysenbayevna
25. Ruzmetova Tabassumxon Bekbergenovna
26. Romanov Tajibay Niyetullaevich
27. Uteniyazova Altingul Palo‘anovna
28. Omirova Andjela Kurbanbayevna
29. Jalmenov Ulikbek Abilayevich
30. Karimov Kenes Aytmuratovich
31. Abdullayeva Zavra Ibadullayevna
32. Gichgeldiyeva Sayat Gayipovna
33. Matniyazova Aysha Ataniyazovna
34. Yeshimbetov Xalilla Bekimbetovich
35. Xodjamuratov Komiljon Djumabayevich
36. Imamova Sayyora Yakubbayevna
37. Xo‘jamuratova Sanobar Ismailovna
38. Xalilayev Faxratdin Sadullayevich
39. Xasilov Xusnutdin Nuritdinovich
40. Ibragimov Baxitjan Jarilqapovich
41. Aytekov Batir Qaniyazovich
42. Utambetova Bibixan Kalbayevna
43. Matyakubova Nazira Toxtabayevna
44. Allabergenova Uringul Tuxtabayevna
45. Irisbekova Kammuna Narinbayevna
46. Kim Vitaliy Yakovlevich
47. Mambetkadirov Ruslan Alimbayevich
48. Aitbayeva Diloram Ibadullayevna
49. Babadjanov Zakirjan Samandarovich
50. Isakulov Dadajon Aynakulovich
51. Dauletnazarova Raya Kurbanbayevna
52. Kadirov Kamiljan Kadirovich
53. Gaipov Murat Xojabayevich
54. Yeshanov Suyeubay Aliyevich
55. Naurizov Kalbay Togayevich
56. Davletov Atabek Ilxamovich
57. Abdinazimov Shamshetdin Najimovich
58. Mustafoyev Ulugbek Mavlonovich
59. Zorkina Galina Aleksandrovna

Gazetalari
----------

Joʻqorgʻi Kenges Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi bilan birgalikda 1924-yil noyabrdan chiqadigan „Yerkin Qaraqalpaqstan", 1919-yil iyunidan chiqadigan „Vesti Karakalpakstana" hamda 1992-yil 25-iyuldan chiqa boshlagan „Amu tongi" gazetalarining hammuassisidir.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Конституция Республики Каракалпакстан". *Жокаргы Кенес Республики Каракалпакстан*. 26-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-mart 2019-yil.
2. ↑  „История Жокаргы Кенеса". *Жокаргы Кенес Республики Каракалпакстан*. 4-mart 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-mart 2019-yil.
3. ↑  „ЕВРАЗИЯ — Марип Кунградский: Украинские события разбудили все каракалпакские диаспоры". 4-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
4. ↑  „Указ Президента Республики Узбекистан от 23.12.1994 г. N УП-1027 «О введении в действие Положения о паспортной системе в Республике Узбекистан» | Pasportno-vizovaya sistema |…". 24-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
5. ↑  „procella.ru is for sale". 17-sentyabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
6. ↑  „Избран Председатель Жокаргы Кенеса | Institut strategicheskix i mejregionalnix issledovaniy pri Prezidente Respubliki Uzbekistan". *isrs.uz*. 27-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-mart 2021-yil.
7. ↑  Депутаты Жокаргы Кенеса — Жокаргы Кенес Республики Каракалпакстан

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |