recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
1858- yilda Angliyada laboratoriya ishi uchun mavjud boʻlgan baʼzi optik qurilmalarning illyustratsiyasi.
**1. Optik asboblar** (yoki qisqacha "**optik** ") yorugʻlik toʻlqinlarini (yoki fotonlarni) qayta ishlovchi qurilma boʻlib, koʻrish uchun tasvirni yaxshilash yoki ularning xarakterli xususiyatlarini tahlil qilish va aniqlash uchun. Umumiy misollar periskoplar, mikroskoplar, teleskoplar va kameralarni oʻz ichiga oladi.

Tasvirni yaxshilash
-------------------

Birinchi optik asboblar uzoqdagi tasvirlarni kattalashtirish uchun ishlatiladigan teleskoplar va juda kichik tasvirlarni kattalashtirish uchun ishlatiladigan mikroskoplar edi. Galiley va Van Leuvenguk davridan beri bu asboblar juda yaxshilandi va elektromagnit spektrning boshqa qismlariga kengaytirildi. Binokulyar qurilma mobil foydalanish uchun moʻljallangan, odatda, ikkala koʻz uchun ham ixcham asbob hisoblanadi. Kamerani optik asbobning bir turi deb hisoblash mumkin, kamera teshigi va kamera qorongʻu qismi bunday qurilmalarga juda oddiy misollardir.

2. Yorugʻlik yoki optik materiallarning xususiyatlarini tahlil qilish uchun optik asboblarning yana bir sinfi ishlatiladi. Ularga quyidagilar kiradi:

* Yorugʻlik toʻlqinlarining interferentsiya xususiyatlarini oʻlchash uchun interferometr
* Yorugʻlik intensivligini oʻlchash uchun fotometr
* Polarizatsiyalangan yorugʻlikning tarqalishini yoki aylanishini oʻlchash uchun polarimetr
* Sirt yoki ob’ektning aks ettirish qobiliyatini oʻlchash uchun reflektometr
* Turli materiallarning sinishi indeksini oʻlchash uchun refraktometr
* Kimyoviy yoki materialni tahlil qilish uchun optik spektrning bir qismini yaratish yoki oʻlchash uchun spektrometr yoki monoxromator
* Avtokollimator burchak burilishlarini oʻlchash uchun ishlatiladi
* Vertometr koʻzoynak, kontakt linzalari va kattalashtiruvchi linzalar kabi linzalarning sinishi kuchini aniqlash uchun ishlatiladi.

3. DNK sekvenserlarini optik asboblar deb hisoblash mumkin, chunki ular DNK zanjirining oʻziga xos nukleotidiga biriktirilgan ftoroxrom chiqaradigan yorugʻlikning rangi va intensivligini tahlil qiladi.

4. Yuzaki plazmon rezonansiga asoslangan asboblar biomolekulyar oʻzaro taʼsirlarni oʻlchash va tahlil qilish uchun refraktometriyadan foydalanadi.

Boshqa turlar
-------------

* Polarizatsiya boshqaruvchisi
* Sehrli chiroq

Yana qarang
-----------

* Ilmiy asboblar

Manbalar
--------

6

7

Havolalar
---------

8

* Media related to Optical instruments at Wikimedia Commons
* *Giorgio Carboni.* „From Lenses to Optical Instruments".  Fun Science Gallery.



|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb11936397z (maʼlumot)
* LCCN: sh85095150
* LNB: 000055103
* NARA: 10641206
* NKC: ph123768

 |
**Afrika qoʻnogʻi** (**Pennisetum tuphoidum**) — bir yillik don va yem-xashak ekini. Tashki koʻrinishidan makkajoʻxori va sorgo (oqjoʻxori, qoʻqon joʻxori)ga oʻxshaydi. Osiyo, Afrika, qisman Janubiy Yevropaning quruqiqlimli zonalarida etishtiriladi. Doni oziq-ovqatga va hayvonlarga yem uchun ishlatiladi. Bargi va poyasidan koʻk ozuqa va pichan tayyorlanadi. 100 kg donida 89 ozuqa birligi, 10 kg hazm boʻladigan protein, 100 kg pichanida 50 ozuqa birligi va 8,2 kg hazm boʻladigan protein bor. Afrika qoʻnogʻi issiqsevar, yorugʻ-sevar va qurgʻoqchilikka chidamli. Qumloq va qoʻngʻir tuproqlarda yaxshi rivojlanadi. 1 ga yerga 5-10 kg urugʻlik sarflanadi, urugʻlar 5-6 sm chuqurlikka ekiladi. Hosildorligi koʻk massa boʻyicha 80- 500 s/ga, sugʻoriladigan maydonlarda 800-1000 s/ ga, don boʻyicha 11-40 s/ga. Oʻzbekiston oʻsimlik-shunoslik ilmiy tadqiqot institutida Afrika qoʻnogʻini Oʻzbekiston sharoitlarida oʻstirish tavsiyalari ishlab chiqilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent-2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chalov** (*Stipa*) — gʻalladoshlarga mansub koʻp yillik, baʼzan bir yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi. Moʻʼtadil va subtropik mintaqalarda, qisman tropik togʻlarda 300 ga yaqin turi maʼlum. Oʻzbekiston togʻlarida va togʻ yonbagʻirlarida 13 turi, jumladan, tukli Ch. (*S. capillata*), kavkaz Ch.i (*S. caucasia* Schmalh.), sovich Ch.i (*S. szovitsiana* Trin. ex Hohena.) va boshqa uchraydi. Koʻpchilik turlari choʻl, dasht, preriyalar oʻt oʻsimliklar qoplamining asosiy kismini tashkil etadi. Shagʻalli va toshloq yerlarda ham oʻsadi. Barglari kambar, uzun,
chiziqsimon, qiltiqli. Boshoqlari bir gulli. Hamma turining xashagi sifati oʻrtacha. Chorva mollari ularni bahorda (maisa holatida) xush koʻrib eydi. Baʼzi turlari qogʻoz sanoati uchun xom ashyo.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Komil Nasafiy (arabcha: كامل النسفي — Komil Nasafiy — Toʻliq ismi: Komil ibn Kamol Nasafiy (XVI-XVII asr)) — Mutasavvif.

Hayoti va faoliyati
-------------------

Komil Nasafiy „Durri maknun" („Yashirin durlar") nomli asar yozgan. Tasavvufning Qodiriya tariqati vakili bo‘lgan —XVII asrning 2-yarmida yozilgan mazkur asarida so‘fiylik, uning mohiyati, atamalarini tadqiq etgan, asoslab bergan. Komil Nasafiyning shu mavzudagi yana bir asari „Sharhi ilhomot musammo bi ravzoti-l-jannot" deb nomlangan. Bu risola nomaʼlum muallifning „Ilhomot" nomli asariga yozilgan sharhdir. Ikkala asar ham 1915-yilda Mullo Muhammad Sodiq valadi Qori Mullo Abulfayz Nasafiy tomonidan ko‘chirilgan.
Uning „Sharhu-l-hikami-l-Atoiyya" nomli risolasi ham bor. U Atoulloh Iskandariy (vafoti 1309-yil) asariga yozilgan sharhdir. Risolaning XVIII asrda ko‘chirilgan bir nusxasi bizning davrimizgacha yetib kelgan.

Asarlari
--------

```
"Durri maknun"
"Sharhi ilhomot musammo bi ravzoti-l-jannot"
"Sharhu-l-hikami-l-Atoiyya"
```

Manbalar
--------

1. ↑  O‘rta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 461.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Afrika birligi tashkiloti** (ABT) — Afrika qitʼasidagi 53 davlatni (1994) birlashtiruvchi eng yirik mintakaviy siyosiy tashkilot. 1963-yil 25-mayda Afrika mamlakatlari dav-latlari va hukumatlari boshliqlarining Addis-Abeba konferensiyasida tash-kil etilgan. Afrika Birligi Tashkiloti Afrika davlatlari hamkorligini mustahkamlash, qitʼadagi mamlakatlar mustaqilligini himoya qilish kabi maqsadlarni koʻzlaydi. Afrikadagi har qaysi mustaqil va suveren davlat ABTga aʼzo boʻlishi mumkin. Asosiy organi Davlatlar va hukumatlar boshliadarining assambleyasi, Vazirlar kengashi, Bosh kotibiyat hamda Vositachilik, yarashtirish va hakamlar komissiyasidan iborat. Davlatlar va hukumatlar boshliqlarining assambleyasi — Afrika Birligi Tashkiloti oliy organi hisoblanadi. Afrika Birligi Tashkiloti maʼmuriy organi — Bosh kotibiyat, unga Bosh kotib rahbarlik qiladi. Vositachilik, yarash-tirish va hakamlar komissiyasining vazifasi — Afrika Birligi Tashkiloti aʼzosi boʻlgan davlatlar orasidagi hamma nizolarni tinch vosi-talar bilan bartaraf etish. ABT qarorgohi — Addis-Abeba (Efiopiya) shahrida.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Viktor Agustin Ugarte Ovyedo** (ispancha: *Víctor Agustín Ugarte Oviedo*)-boliviyalik futbolchi,hujumchi.1926-yil 5-mayda Boliviyaning Tupisa shahrida tavallud topgan.1963-yilgi Janubiy Amerika kubogida Boliviya terma jamoasi tarkibida gʻalaba qozongan.U faoliyatining katta qismini „Bolivar" klubida oʻtkazdi.17 yil davomida Boliviya terma jamoasida oʻynagan.1950-yilgi Jahon chempionatida qatnashgan.Boliviya terma jamoasining barcha davrlardagi eng yaxshi toʻpurarlari roʻyxatida Xoakin Boterodan keyin ikkinchi oʻrinda qayd etiladi.

Faoliyati
---------

### Klub miqyosida

Viktor Ugarte futbolni „Bolivar" klubida boshlagan.1947-yilda debyut qilib, shu klubda 12 yil faoliyat yuritdi.Keyin bir mavsum davomida Viktor Argentinaning „San-Lorenso" klubi futbolchisiga aylandi.Bu uni Argentina chempionatidagi birinchi boliviyalik qildi.Ugarte keyingi mavsumni Kolumbiyaning „Onse Kaldas" jamoasida oʻtkazdi.Keyin esa „Bolivar" klubiga qaytdi va u yerda sport faoliyatini yakunladi.

### Terma jamoa miqyosida

Terma jamoa tarkibida Viktor Ugarte 5 ta Amerika kubogi va 1950-yilda Braziliyada boʻlib oʻtgan jahon chempionati ishtirokchisiga aylandi.U yerda jamoa birinchi bosqichdan oʻta olmadi.Boliviya terma jamoasida oʻynagan 17 yil davomida Viktor jami 45 ta oʻyin oʻtkazib,16 ta gol urgan. Viktor tomonidan milliy terma jamoa libosida urilgan soʻnggi 2 ta gol 1963-yilgi Janubiy Amerika chempionatining Braziliyaga qarshi final uchrashuviga toʻgʻri keldi va boliviyaliklarga oʻz tarixlarida birinchi Janubiy Amerika chempionligini qoʻlga kiritish imkonini berdi.

Jami terma jamoa tarkibida 45 ta oʻyin oʻtkazib 16 ta gol urdi.Bu oʻyinlarda terma jamoa 15 gʻalaba,7 durang,23 magʻlubiyatga teng koʻrinishni hosil qildi.

Viktor Ugarte 1995-yil 20-martda Boliviyaning La Pas shahrida vafot etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Spisok luchshix bombardirov sbornoy Bolivii
2. ↑  Viktor Ugarte — statistika mejdunarodnix matchey

* 3.Profil na sayte FIFA.com (angl.)
* 4.Profil na sayte Worldfootball.net
* 5.Profil na sayte Ceroacero
* 6.Profil na sayte Soccerway (angl.)
* 7.Futbolistas Extranjeros en Argentina — Victor Agustin Ugarte
**Galaktik tumanliklar** - Galaktika tarkibiga kiradigan gaz, chang yoki gaz-chang bulutlari. Shakliga qarab, diffuz, planetar, oʻta yangi yulduzlarning portlashi qoddiqlari va boshqa xillarga boʻlinadi. Diffuz tumanliklar Galaktika umumiy gazchang qatlamining bir qismi. Emission, nurlanuvchi (nur qaytaruvchi) va qora (xira) Galaktik tumanlik farq qilinadi. Emission Galaktik tumanlik bir yoki bir necha qoʻshni qaynoq yulduzlarning ultrabinafsha nurlanishi (lyuminessensiya) taʼsirida porlab koʻrinadi. Bundam Galaktik tumanlik temperaturasi 800 K, zichligi 10"23—10-21 g/sm3, massasi — birdan bir necha oʻn Quyosh massasi (Ms)ra teng. Nurlanuvchi Galaktik tumanlikning nurlanishi qaynoqligi pastroq qoʻshni yulduzlarning yorugʻlik sochishi bilan bogʻliq. Qora (xira) Galaktik tumanlik Somon yoʻli yoki nurlanuvchi Galaktik tumanlik fonida koʻrinadi. Qora tumanlik bilan nurlanuvchi tumanlik orasidagi farq shuki, qora tumanlik yaqinida yoritilgan yulduzlar boʻlmaydi. Qora tumanlik temperaturasi 5—50 K, zichligi 102—104 mol/sm3, massasi — 103— 104 Mv. Baʼzan bu uch tur tumanliklar birgalikda uchraydi. Planetar Galaktik tumanlik halqasimon yoki amorf tumanlik boʻlib, markazida oʻzak (temperaturasi 50—100 ming K boʻlgan yulduz) joylashgan. Ana shu oʻzak tumanlikning lyuminessent nurlanishiga sabab boʻladi. Ularning temperaturasi 10—20 ming K, zichligi har sm3 da mingdan oʻnlarcha ming atomgacha, massasi 0,1 Me chamasida. Bu tumanliklar va ularning oʻzaklari kizil gigantlarning evolyutsiyasi jarayenida hosil boʻladi. Oʻta yangi yulduzlarning portlashi qoldiqpari ingichka tolasimon emission tumanliklar boʻlib, oʻta yangi yulduzning portlashi natijasida vujudga keladi. Bu tumanliklar sinxrotron radionurlanish va issiqlik spektrli mayin rentgen nurlanish manbai hisoblanadi. Tumanlik ichida baʼzan pulsar, yaʼni portlagan yulduz qoldigʻi kuzatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Migros(Turkiya)
---------------

Migros Tijorat A.Ş. Turkiyadagi supermarket tarmoqlaridan biridir. 1954-yili Istanbul munitsipaliteti tomonidan qabul qilingan qaror bilan Shveytsariyada "Arzonlikning qiroli" shiori sifatida tanilgan Migros tashkilotining Turkiyada tashkil etilishi bilan Migrosning poydevori qo'yildi. Uni o'sha paytdagi Istanbul gubernatori va hokimi Fahrettin Kerim Go'kay ochgan va u ham Istanbul aholisiga savdo-sotiqni taklif qilgan.

Tarixi
------

Koch guruhidan Vehbi Kochning talabi va ko'rsatmasi bilan 1975-yilda aksiyalari Koch Holding tomonidan qabul qilingan Migros 1991-yilda ommaga oshkor bo'ldi. 1990-yil oxirida yirik chakana savdoni boshlagan Migros, 2005-yilda Tansash chakana savdo tarmog'ini sotib oldi.2020-yil holatiga ko'ra, xalqaro haridlar uchun 2213 Migros filiali, 61 Macrocenter filiali va 30 Ramstore filialiga ega. Onlayn haridlar uchun Migros Virtual Market va Migros Immediately mavjud.Migros 2014-2015-yillarda BIST barqarorlik indeksiga odamlar uchun yaxshi hayotni yaratish uchun kiritilgan birinchi va yagona chakana kompaniya bo'ldi.2007-yildan boshlab u Koch guruhi tomonidan sotuvga qo'yilgan. 2008-yil 14-fevralda Koch Holding o'z aksiyalarini Britaniyaning Moonlight Capital SA kompaniyasiga sotdi. 2015-yilning birinchi kunlarida Anadolu guruhi kompaniyaning 40,25% ni sotib oldi.Migros Tesco Kipaning 95,5 foizini 2016-yil 10-iyunda 302 million liraga sotib oldi. Kompaniya tomonidan 2018-yil 16-mart kuni qilingan bayonotda Makro Marketga tegishli Uyum Marketning 56 ta filiali va Antaliyada faoliyat yuritayotgan Makro Marketning 17 ta filiali 105 million liralik xarajat evaziga Migros tomonidan qabul qilingani ma’lum qilindi. Va 48 ta gipermarket, 48 ta supermarket, 72 ta ekspress do'kon va 320 ming kvadrat metrlik umumiy sof savdo maydoni Migrosga qo'shildi. Tesco Kipa kompaniyasining 20 ta viloyatdagi 26 ta savdo markazlari bilan mahalliy savdo markazlari soni 30 taga yetdi.Bugungi kunda Migros Turkiyaning 25 ta shahrida faoliyat ko'rsatmoqda.
SSSR va GFR oʻrtasidagi Moskva shartnomasi 1970 -yil 12-avgustda SSSR Vazirlar Kengashi Raisi A.N.Kosigin va GFR Federal Kansleri V. Brandt tomonidan, shuningdek, tashqi ishlar vazirlari V. Sheel va A. Gromiko Kremlning Ketrin zalida Brejnev ishtirokida imzolangan.

Mundarija
---------

Shartnoma Polsha bilan Oder — Neisse chizigʻi boʻylab chegaraning, shuningdek, FRG va GDR oʻrtasidagi chegaraning daxlsizligini tan oldi. Tomonlar Yevropadagi barcha davlatlarning oʻzlarining mavjud chegaralari doirasidagi hududiy yaxlitligiga qatʼiy rioya etish majburiyatini oldilar, shuningdek, na hozir va na kelajakda hech kimga nisbatan hududiy daʼvolari boʻlmasligini taʼkidladilar. Har ikki tomon ham xavfsizlik va hamkorlik boʻyicha umumyevropa konferensiyasini chaqirish tarafdori boʻlishdi. Tomonlar Yevropadagi chegaralar daxlsizligini ham tasdiqlashdi. Germaniya Ikkinchi Jahon urushidan keyin SSSR va Polsha tarkibiga kirgan sobiq Sharqiy Prussiya (birinchi navbatda Kaliningrad viloyati) hududiga daʼvo qilishdan voz kechdi. Oʻz navbatida, Sovet tomoni, agar kelajakda buning uchun tegishli sharoitlar paydo boʻlsa, ikki nemis davlatining tinch yoʻl bilan birlashishiga toʻsqinlik qilmasligini eʼlon qildi. Aslida, bu SSSR va Germaniya oʻrtasidagi tinchlik shartnomasi edi.

Ratifikatsiya
-------------

Bundestag 1972-yil 17-mayda shartnomani ratifikatsiya qildi. Ratifikatsiya yorliqlari almashtirilgandan soʻng, shartnoma 1972-yil 3-iyunda kuchga kirdi.

Ahamiyati
---------

Moskva shartnomasining ahamiyati nafaqat uning moddalarining oʻziga xos mazmuni bilan, balki butun bir qator keyingi kelishuvlar va kelishuvlar uchun eshiklarni keng ochganligi bilan ham belgilandi.

Havolalar
---------

* Договор между Союзом Советских Социалистических Республик и Федеративной Республикой Германией (Московский договор), 12 августа 1970 г. Полный текст
* Фалин В. М. Без скидок на обстоятельства: Политические воспоминания. — М.: Республика: Современник, 1999. — 463 с.: ил. ISBN 5-250-02673-7
* К 40-летию Московского договора — информация на сайте МИД РФ
* Сделка века «газ-трубы»
**Pataliputra** — Kda. Hindistondagi shahar, qad. dunyoning eng buyuk shaharlaridan biri (taxminan 16x3 km maydoni ni egallagan). Anʼanaga koʻra, miloddan avvalgi 5-asr oʻrtalarida podsho Ajatashatru tomonidan Lichchxavlar davlatiga qarshi qalʼa sifatida bunyod etilib, tez orada Shimoliy Hindistondagi eng muhim savdo, xunarmandchilik va madaniy markazga va Ma-gadxa davlatining poytaxtiga aylangan. P.Nandlar, Mauriyalar, Shunglar, Gup-talar imperiyasining poytaxti boʻlgan. Guptalar xukmronligining oxirida (5—6-asrlar) P. tanazzulga uchrab, harobaga aylangan. P. harobalari yaqinida, Gang daryosi boʻyida, hozirgi Patna shahri kad. koʻtargan. Arxeologik qazishmalar natijasida P.dan Mauriyalar saroyiga tegishli yogʻoch va gʻishtdan ishlangan binolar, koʻplab sanʼat obidalari to-pilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Patagonia** (ispancha: *Patagonia*) — Janubiy Amerikadagi ta-biiy oblast. Argentinaning jan. qis-mida, Rio-Kolorado va Rio-Negro daryolaridan jan.da, And togʻlaridan sharkda joylashgan. Maydoni 652 ming km². Yer yuzasi Atlantika okeani sohilidan sharqqa 2200 m balandlikkacha zinapoyasimon balandlashib boradi. Shim.-sharqiy qismi pasttekislik. Zamini qad. kristalli jinslardan tuzilgan, ularning ustini choʻkindi va vulkan jinslari hamda morena yotqiziklari qoplagan. Iqlimi moʻʼtadil, chala choʻlga xos iqlim. Yillik yogʻin shimolida 150–300 mm, janubida 600–700 mm gacha. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 8—2°, gʻarbida 5° gacha, yanvarniki 10—20°. Kuchli shamollar esib turadi. Daryolari And togʻlaridan boshlanib, Patagoniani chuqur kanʼonlar orqali kesib oʻtadi. Tuprogʻi qoʻngʻir, boʻz va kashtan tuproq. Boshokdi oʻtlar va butalar usadi. Endemik hayvonlardan lama, magellan iti, pampa mushugi, zirhlilar va boshqa bor, kush koʻp. Aholisi, asosan, qoʻychilik bilan shugʻullanadi. Neft va tabiiy gaz konlari topilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toʻr** — 1) tabiiy yoki sunʼiy tolalardan katakkatak koʻzli yoki bejamdor qilib toʻqiladigan gazmol; tyul. Maxsus toʻquv mashinalarida 2 tizim ipdan toʻqiladigan silliq T. va gulli T. turi mavjud. T. ayollar koʻylagi, ichki kiyimlar, choyshab va boshqalarga uqa uchun, deraza pardalari shaklida ishlab chiqariladi; ayollar (ayniqsa, kelinchaklar) yuziga tutadigan (koʻpincha T.dan tayyorlanadi) kiyim boʻlagi ham T. deb ataladi hamda turli mintaqalarda oʻziga xos tarzda kashtalar tikib turlicha bezatiladi. Keng maʼnoda — har qanday material (tola, sim va boshqalar) dan katakkatak koʻzli yoki bejamdor qilib tayyorlangan narsa, buyum. Mas. sim toʻr, chachvon va boshqa; 2) baliq tutiladigan yoki qush ovlanadigan mayda katak koʻzli buyum; matrap. Pishiq tolalardan toʻqiladi; 3) geodeziyada — joylarda yirik masshtabli (1:2000, 1:5000 va boshqalar) sʼyomkalarni bajarish va muhandislikgeol. ishlarini zarur maʼlumotlar bn taʼminlash uchun tuziladigan chizma. Davlat geodezik tarmogʻi punktlari asosida triangulyatsiya va trilateratsiya usullarida tuziladi. Geografik informatsion sistema (GIS)da qududlarning T.lari tuziladi. T.lar kompyuterda dasturlash uchun qulaylik tugʻdiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Toʻr" *OʻzME*. T-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**PYER KORNEL (1606-1684)**—Fransuz adabiyotining mashhur dramaturgi Ruan shahrida tugʻiladi.

Ijod yoʻli
----------

Dastlabki ijodini komediyadan boshlaydi. Uning „Melita" (1629) komediyasi dovruq qozonadi. Soʻng „Klitandr". „Sud hay’ati", „Qirollik maydoni" (1631-1636) dramalari birin-ketin yoziladi. Kornel oʻzining „Sid" tragediyasi bilan mashhur boʻladi. Tragediya ispan qahramonlik eposining yorqin namunasi boʻlgan „Sid haqida qoʻshiq" asari taʼsirida yozilgan. „Sid" nihoyatda mahorat bilan yozilgan boʻlsa-da, dramaturgning Parijdagi muxoliflari uni obroʻsizlantirish maqsadida „koʻchirmachi" deb haqorat qiladilar, shaʼnini yerga urishga urinadilar. Bundan qattiq taʼsirlangan Kornel oʻz ona shahri Ruanga ketib qoladi. Ancha vaqt ijod bilan shugʻullanmay, soʻngra „Goratsiy", „Sinni", „Edit" (1659) tragediyalarini yaratadi. 1667-yilda yana Parijga qaytib kelib, mashhur dramaturg Rassin bilan uchrashadi. Bu yerda „Pompey", „Atill", „Heraklius" tarixiy tragediyalarini yaratib, tomoshabinlar olqishiga sazovor boʻlib, mashhur dramaturg sifatida taniladi. Tragediyada ham Radrigo Dias obrazi berilgan boʻlib, Sid uning laqabi, „Janob" degan maʼnoni anglatadi. Kornel tarixiy tragediyalar yaratishda davom etadi. Har qancha tuhmat va malomat toshlari yogʻilmasin, tarixdagi qahramonlarni, afsonaviy syujetlami qalamga olaveradi. Muarrix Tit Liviyning tarixiy kitoblariga asoslanib „Goratsiy" (1639), Oktavian Avgust bilan bogʻliq voqealarga tayanib „Vina yoki Avgust marhamati" (1639) asarini yozadi. Kornel Evripidning „Medeya" tragediyasi va Seneka ijodi durdonalaridan ilhomlanib „Medeya" (1635) asarini yozgan edi. Kornel tarixni qayta tiriltirgan, xalq qahramonlariga qaytadan hayot baxsh etgan ulug‘ dramaturgdir. Kornelning boshqa tragediyanavislardan farqli tomoni ham shunda. Kornel „Qallob" (1643) asari orqali o‘z mahoratini komediya janrida ham sinab koʻradi. Adib oʻz komediyasini yaratish chogʻida yana oʻsha anʼanani davom ettirib, Alarkoning „Shubhali haqiqat" komediyasiga bir qadar oʻxshash voqeani tanlaydi va buni oʻzi ham tan olib, ulugʻ komediya ustasi ijodidan bahra olganligini taʼkidlaydi.

Manba
-----

1. ↑  "Jahon adabiyoti" Fayzulla Boynazarov
**Toʻqqizoʻgʻuz**, tugʻizoʻgʻuz (qad. turkiycha oʻgʻuz — qabila) — qad. turkiy qabila ittifoqlaridan biri. T.oʻ. (seyanto) qabila ittifoqining asosini 9 qabila — seyanto, uygʻur, payegu, tunlo, xun, xusye, atye va boshqa tashkil qilgan. Ular hozirgi tiva, oltoy, telengut, uygʻur xalklarining ilk ajdodlari hisoblanadi. 6-asr oxiri — 7-asr boshlarida yirik qabila ittifoqlaridan tele oʻz mustaqilligi uchun Turk xoqonligip qarshi kurash olib borgan. Bir qismi esa, Gobi sahrosining shim.ga, Tolo daryosi (Lena daryosining yuqori oqimlaridan biri) boʻylariga koʻchib kelib, Yangi Tele xoqonligini tashkil etishgan. Bu xoqonlikni seyanto qabilasi boshqargan. T.oʻ. hukmronligidagi xoqonlikka Moʻgʻuliston va Tuva yerlari kirgan. 7-asr oʻrtalarida T.oʻ. tarkibidagi uygʻurlar kuchayib, ular hukmron rol oʻynagan. 8-asr oʻrtalarida uygʻur va qarluqlarning toʻxtovsiz hujumlari natijasida Turk xoqonligi yengilgan. Markaziy Osiyoning gʻarbiy qismi uygʻurlar qoʻliga oʻtgan. Uygʻur qabila ittifoqi bir qancha qabilalarni, jumladan, T.oʻ.larni ham birlashtirgan. Ilk oʻrta asrlarda uygʻur qabilalari ittifoqi T.oʻ. deb atalgan. Uygʻurlarning ilk ajdodlari tele qabila ittifoqi tarkibida boʻlgan. Keyinchalik kuchayib 663 yilda 1mustaqil Uygʻur xoqonligini barpo etgan. Lekin ularning mustaqilligi uzoqqa bormaydi. Uygʻurlar Sharqiy Turk xoqonligiga tobe boʻladilar. 2Turk xoqonligi inqirozga uchragach, uygʻurlar 8-asr oʻrtalarida yirik uygʻur xoqonligini tashkil qilib, hozirgi Moʻgʻulistonning katta qismiga egalik qiladilar. Basmil, kisman qarluqlar (asosan, Xangay togʻi oldida yashovchilar) uygʻurlar tasarrufida boʻlganlar. 840 y. qirgʻizlar T.oʻ. larga (uygʻurlarga) qattiq talafot yetkazganlar. Shundan keyin uygʻurlar bir necha guruxlarga boʻlinadilar. Bularning bir qismi Shim. Xitoygacha, 2qismi Beshbaliq va uning atroflarigacha, 3qismi Turfon vohasiga kelib joylashib, kichik Uygʻur davlatini barpo etadilar.

Adabiyot
--------

* Shoniyozov K. Oʻzbek xalqining shakllanish jarayoni, T. 2001.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Boshqariladigan xizmatlar (ing. Managed services) — bu doimiy boshqaruv faoliyatini tashkilotdan tashqariga oʻtkazish amaliyotidir. Bu atama maʼno jihatidan „autsorsing" soʻziga yaqin.

Boshqariladigan tashkilot yoki tizimga egalik qiluvchi yoki uning uchun bevosita javobgar shaxs yoki tashkilot mijoz yoki buyurtmachi deb ataladi.Masofadan boshqariladigan xizmatni taqdim etuvchi shaxs yoki tashkilot xizmat koʻrsatuvchi provayder hisoblanadi.

Odatda, mijoz masofadan boshqariladigan xizmatning funksiyalashtirilishi va ishlashi uchun javobgar boʻlib qoladi va boshqaruvga oʻtkazilayotgan tashkilot yoki tizim uchun umumiy boshqaruv maʼsuliyatidan voz kechmaydi.

Umumiy xizmatlar masofadan boshqarish pultiga oʻtkaziladi
---------------------------------------------------------

Masofaviy boshqaruvga oʻtkaziladigan umumiy xizmatlarga quyidagilar kiradi:

* Transport xizmatlari
* Avtomobil yoʻllari
* Temir yoʻllar
* Pochta xizmatlari
* Suv taʼminoti
* Quvvatlantirish manbai
* IT xizmatlari
* Aloqa xizmatlari
* Internet
* Telefon
* ommaviy axborot vositalari.

Masofaviy xizmatlarni boshqarishning afzalliklari
-------------------------------------------------

Masofaviy xizmatlarni boshqarish masofadan turib taqdim etiladigan va doimiy ravishda oldindan toʻlanadigan har qanday proaktiv xizmatni nazarda tutadi.

### Yetkazib beruvchining afzalliklari

* Mijoz kompaniyasida jismoniy boʻlishni talab qilmaydi: mijozga boradigan yoʻlda vaqtni tejash, oʻz ofisida vaqtni taqsimlashda koʻproq moslashuvchanlik (agar biron bir operatsiyani bajarish uchun vaqt kerak boʻlsa, lekin qoʻshimcha harakatlar emas, bu vaqtda boshqa mijozlarga xizmat koʻrsatish mumkin)
* Muayyan bajaruvchini tanlashda moslashuvchanlik

### Egasi (mijoz) uchun imtiyozlar

* Strategiya uchun koʻproq vaqt
* „Oldini olish, davolash emas"

Havolalar
---------

* „Introduction to Managed Services". 27-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-avgust 2006-yil.



* „Managed Services in Russia". 4-mart 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-oktabr 2010-yil.
**Toʻqpi** — urgʻochi qoʻzi; bir yarim yoshga toʻlmagan (6— 18 oylik) qochirilmagan yosh kuy. T. koʻzilar 5— 6 oylik boʻlguniga qadar onalari bn bir suruvda saqlanadi, shundan soʻng ham ona qoʻylardan, ham erkak koʻzilardan ajratilib, alohida toʻkli qoʻylar suruvi tashkil etiladi, 1,5 yoshga toʻlgach, qochirishga qoʻyiladi. Oʻzbekistonda T. lar suruvi 500—600 bosh qilib belgilangan. Suruvlar, mas. qorakoʻl T.lar bonitirovka sinfiga va tusiga qarab, qora rangli — arabi, koʻk rangli — sherozi va boshqa guruxlar koʻrinishida shakllantiriladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Toʻqqalʼa** — arxeologik yodgorliklar majmuasi (mil. av. 4-asr — mil. 13-asr). Nukus sh.dan 14 km shim.gʻarbda, kichik tabiiy Toʻqtov tepaligida joylashgan. Oʻzbekiston FA Qoraqalpogʻiston filiali tarix, til va adabiyot institutining Toʻqqalʼa arxeologik ekspeditsiyasi tomonidan oʻrganilgan (1958— 65). Yodgorlik antik, ilk oʻrta asr shahar xarobasi qoldiqlari va qabristondan tashkil topgan. T.ning qad. qismida qalʼa qoldiqlari, burjlar, xonalar (eni 3 m, uz. 5,5 m), yoʻlaklar chiqqan. Sopol buyumlariga koʻra, T.ning bu qismi mil. av. 4—2-asrlarga oid. U antik Xorazmning shim.gʻarbiy hududlaridagi davlat chegara istehkomi boʻlgan. Qalʼa harbiy harakatlar paytida vayron etilgan. Bir oz tanaffusdan soʻng T.da hayot qayta jonlangan, turar joylar vujudga kelgan. Shim.gʻarbiy devor oʻrtasidagi xonalar ostidan sopol quvurlar topilgan. T.dan, shuningdek, 7 —8-asrlarga oid sopol idishlar, temirdan yasalgan mehnat qurollari, mis tangalar (aksariyati Kardor hukmdori Xusravga taalluqli, shuningdek, Xorazmshohlar va Sugʻd tangalari) chiqqan. Ular Kardor madaniyatining soʻnggi bosqichiga oid. Qabriston Toʻqtov tepaligining sharqiy va shim. yonbagʻirlarida joylashgan.

Undan koʻplab ossuariylar topilib, uning devorlarida xorazmiy yozuvida bitilgan qabr yozuvlari (epitafiya), turli diniy ramzlar saqlangan (mil. 7-asr oxiri — 8-asr). Ossuariylar ustida oʻrta asr (8-asr 2 yarmi — 14-asr) qabristoni joylashgan.

Shixnazar Matrasulov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Orif Hakimovich Rasulov** (1908.12.11, Qoʻqon — 1975.14.2, Toshkent) — huquqshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1969), professor (1970). Toshkent yuridik institutida katta oʻqituvchi (1933—1937), Oʻzbekiston prokurorining yordamchisi, keyinchalik oʻrinbosari (1937— 42). Ikkinchi jahon urushi yillari armiyada siyosiy ishlarda, soʻng harbiy prokuror (1942—1945). Toshkent yuridik institutida, Toshkent Davlat Universitetining yuridik fakultetida dotsent, kafedra mudiri (1948—1973). R.ning ilmiy ishlari huquq tarixi va jinoyat huquqiga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Rasulov Orif Hakimovich" *OʻzME*. R-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Orif Komilov** (1930.1.6, Jizzax viloyati Jizzax tumani Oqqoʻrgʻon qishlogʻi — 2000.18.12, Toshkent) — tuproqshunos-meliorator olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1991), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1983), professor (1986). Samarqand Davlat Universiteti tuproqshunoslik fakultetini tugatgan (1955). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasiTuproqshunoslik (hozirgi Tuproqshunoslik va agrokimyo) institutida katta ilmiy xodim (1963—69), shoʻr tuproqlar laboratoriya mudiri (1969—91), 1991-yildan shoʻr tuproqlar genezisi va melioratsiyasi boʻlimi mudiri. Ilmiy ishlari Urta Osiyo mintaqasida shoʻr tuproqlarning vujudga kelishi va ularning meliorativ holatini yaxshilash, mahalliy (mintaqaviy) tuproq hosil boʻlishi jarayonining nazariy konsepsiyasini yaratish muammolariga bagʻishlangan.

Ac: Tuproq shoʻrlanishi va unga qarshi kurash choralari, T. 1973; Meliorativnoye sostoyaniye i plodorodiye vnov osvoyennix pochv Golodnoy stepi, T. 1985; Melioratsiya zasolennix pochv Oʻzbekistona, T. 1985; Genezis i svoystva okarbonachenno-zagipsovannix pochv Sentralnoy Fergani (hamkorlikda), T. 1992.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Kukulkan** (yuk. k’uk’ul kaan — K’uk' „Quetzal", kaan „ilon" — „Patliilon"; keyinchalik Kukumats, Quetzalcoatl) — Mayya mifologiyasida oliy xudolardan biri.

Mifologiya
----------

U shamol va suv, olov va havo xudosi, Qirollik sulolalari va yirik shaharlarning asoschisi hisoblangan. U Mayapandagi Kokomsulolaning himoyachisi edi.

Mayya eʼtiqodlaridan biriga koʻra, dunyo Kukulkan va Hurakan xudolari tomonidan yaratilgan. Mayya Kukulkan ularni baliq ovlashga oʻrgatdi, ular uchun yozuv va taqvim ixtiro qildi, marosimlar oʻylab topgan. Oxir — oqibat, Kukulkan kulti zodagonlarning oʻziga xos kultiga aylandi-faqat olijanob yoshlarni kukulkanga tantanali sharoitda qurbon qilishgan. Kukulkandagi bunday katta funktsiyalar va rollarning koʻpligi uning kulti juda qadimiy ekanligi bilan izohlanishi mumkin.

Atstek xudosi Quetzalcoatl ning analogi edi.

Mujassamlanishlar
-----------------

Kukulkanning asosiy timsoli inson boshi bilan tukli ilon edi. Shuningdek, u burgut, yaguar, qon shaklida, salyangoz qobigʻi va nihoyat suyaklardan yasalgan nayza sifatida tasvirlangan.

Ibodatxonalar
-------------

 Kukulkan piramidasi
Meksikaning Yukatan yarim orolidagi Chichen Itsa qadimiy Maya shahrining xarobalari orasida Maʼbad binosi — Kukulkan piramidasi saqlanib qolgan. Piramidaning tepasida Kukulkanga qurbonliklar qilingan Maʼbad bor edi. Maʼbad shunday qurilganki, har yili bahor va kuzgi tengkunlik kunlarida piramida zinapoyalarining pogʻonali chetlarining soyasi toʻsiq ustiga tushadi, goʻyo ilon piramida boʻylab sudralib yurganga oʻxshaydi.Shubhasiz, qadimgi Mayya bu Kukulkan yerga tushganga oʻxshardi.

Yana qarang
-----------

* Quetzalcoatl
* Quetzalcoatl-Kukulkan afsonasi
* Mayya dunyosining buyuk muzeyi

Manbalar
--------

1. ↑   Бог Кукулькан. Мифология ацтеков и майя
2. ↑  *Мифологический словарь*. М.: Советская энциклопедия, 1990 — 672 bet.
3. ↑  [dic.academic.ru/dic.nsf/enc\_myphology/2858/КУКУЛЬКАН Энциклопедия мифологии. Кукулькан]
4. ↑  Nizovskiy A. Yu. Velichayshie chudesa sveta. S. 43-45.

Adabiyotlar
-----------

* Талах В.Н. Куприенко С.А.*. Америка первоначальная. Источники по истории майя, науа (астеков) и инков*. Видавець Купрієнко С.А. 2013. ISBN 978-617-7085-00-2.

Havolalar
---------

* *Пирамида Кукулькана с храмом на вершине в городе Чичен-Ица в Мексике*. .
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Xandon pista (maʼnolari).

pista
**Pista** (*Pistacia*), xandon pista — pistadoshlar oilasiga mansub buta yoki daraxtlar turkumi, yongʻoqmevali daraxt. 300 yilgacha yashaydi. 20 dan ortiq turi bor. Janubiy Yevropa, Gʻarbiy, Oʻrta va Sharqiy Osiyoda, Shimoliy, Sharqiy Afrika va Markaziy Amerikada oʻsadi. Oʻrta Osiyoda yovvoyi hodda oʻsadigan chin P. (*P. vera*) va toʻmtoq bargli P. (*P. mutica*) turlari bor. Boʻyi 2,5–10 m, shox-shabbasi tarqoq, 10–12 m kenglikda. P. ikki uyli oʻsimlik, —40° sovuqqa chidaydi. Aprel—may boshlarida dastlab erkak, soʻngra urgʻochi daraxtlari gullaydi, guli murakkab roʻvaksimon toʻpguldan iborat, shamol yordamida changalanadi. Mevasi bir urugʻli danak (pista). Pistasi avgust— sentabr pishadi. Qobigʻi yupqa, qattiq, yetilganda baʼzan uchidan yoriladi. Magʻzi yashil, mazali, tarkibida 63% gacha moy, 22% oqsil, 7% gacha uglevodlar, V guruhi vitaminlari, A provitamini bor; asosan, qovurilgan holda yeyiladi, qandolatchilikda ishlatiladi. P. lalmi yerlarda 10—12, sugʻorma yerlarda 7—8-yili hosilga kiradi. Yovvoyi holdagilari 15 kg gacha, payvand qilingan 8—10 yillik daraxtlari 30–45 kg meva beradi. P. barglarida paydo boʻladigan gʻudda-bujgʻ-unlarda tannid (30—40%), boʻyoq mod-dalari bor. P. Qurgʻoqchilikka chidamli. Urugʻidan va payvandlab, bachkisidan parhish qilib koʻpaytiriladi. P. yogʻochi duradgorlikda qadrlanadi. Oʻzbekistonda P. ni ekib oʻstirish ishlari 1937-yildan Bobotogʻ (Surxondaryo viloyati) togʻlarida boshlangan, Kattaqoʻrgʻon suv ombori atroflarida 2 ming ga dan ortiq P.zorlar tashkil etilgan. Respublikada urugʻidan ekib oʻstirilgan P. zorlarning umumiy maydoni 80 ming ga dan koʻproq (2003). Oʻzbekiston oʻrmonchilik ilmiy tadqiqot institutida, P.ning 6 navi yara-tilgan, 30 dan ortiq P. navlari kolleksiyasi barpo etilgan.

Asosiy zararkunandalari: P. qurti va P. qalqondori.

Adabiyot
--------

* Popov K.P. Fistashka v Sredney Azii, Ashxabad, 1979.

Abdushukur Xonazarov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Oʻzbekiston muskati** — xoʻraki va vinobop uzum navi. Sharqiy ekologikgeografik navlar guruhiga kiradi. Butunittifoq oʻsimlikshunoslik institutining Oʻrta Osiyo tajriba st-yasida Kattaqoʻrtn va Aleksandriya muskati navlarini chatishtirib chiqarilgan (AM.

Negrul, M.S.Juravel). Tupi kuchli oʻsadi, bargi oʻrtacha, toʻgarak, sal kerriq, poʻsti qalin, etdor, sershira, karsillaydi, muskat taʼmli. Tarkibida 22—25% qand, 4—4,5% kislota bor. Hosili faol harorat yigʻindisi 2900— 3000° da 156 —160 kunda, sentabr boshlarida pishib yetiladi. Hosildorligi 400—450 s/ga. Yangiligida yeyiladi, sifatli mayiz tayyorlanadi. Novdalari yaxshi pishadi. Sovuqqa chidami past (tupi qishda koʻmiladi). Zararkunandalarga chidamli. Oʻzbekistonning hamma viloyatlarida ekiladi (yana qarang Muskat).

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Sorbsiya** (lotincha: sorbeo — yutaman) — gaz, bugʻ va erigan moddalarning kattik, jism yoki suyuqlikda yutilishi. Yutuvchi jismlar sorbentlar, yutiluvchi modda sorbat (yoki sorbtiv) deyiladi. S.ning quyidagi turlari bor: adsorbsiya, absorbsiya, xemosorbsiya va kapillyar kondensatsiya — yutuvchi moddaning gʻovak va kapillyarlarida suyuq faza hosil boʻlishi. S. — koʻpgina tabiiy jarayonlarning asosiy tarkibiy qismi; u kimyoda keng qoʻllanadi. Muhim sorbentlarga faollangan kumir, silikogel, seolitlar, smektit, navbaxtit va boshqa kiradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Konduktor** (lotincha: conductor — kuzatuvchi) —1) poyezdlar, avtobus, tramvay va boshqalarda kuzatib boruvchi, bilet sotuvchi transport xodimi; 2) kesuvchi asbobni ishlov beriladigan detalga nisbatan yoʻnaltiruvchi parmalash va boshqa stanoklarida qoʻllaniladigan moslama. Ishlov beriladigan tyoshiklarning rejasiz oʻzaro aniq joylashishini taʼminlaydi; 3) yigʻma konstruksiyalarni vaqtinchalik mahkamlab, ularning holatini nazorat qiladigan qurilma; 4) yigʻiladigan yoki payvandlanadigan buyum detallarini kerakli vaziyatda toʻtib turadigan qurilma; 5) elektr zaryadlari yigʻiladigan metall shar, umuman har qanday elektr oʻtkazgichlar; 6.) konchilikda burgʻilanayotgan quduqlarga qoʻyiladigan trubalar, ular quduqning toʻgʻri yoʻnalishi va yuqori qismini suvdan muhofaza qilish uchun xizmat qiladi; 7) chor Rossiyasi flotidagi katta unterofitser mansabi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Kongen af Danmark konfeti.
**Kongen af Danmark** ( dancha "Daniya qiroli") - qizilmiyaning ta'miga ega qattiq konfet turi. Konfet birinchiyo‘tal va umumiy "ko‘krak og‘rig‘i"ga davo sifatida iste’mol qilingan.

Konfet Shvetsiyada Karamellpojkarna tomonidan "Kungen av Danmark" nomi bilan sotiladi. Shirinliklar qattiq, quyuq qizil yoki binafsha rangga ega va yo'tal tomchilari sifatida tasniflanadi. Ular oddiy va shakarsiz turlarda sotiladi.

Tarix
-----

Bu konfet avval Shvetsiyada "Kungens av Danmark bröstkarameller" (so'zma-so'z "Daniya ko'krak shirinliklari qiroli") nomi bilan mashhur bo'lib, keyinchalik "Kungen av Danmarks bröstkarameller" (so'zma-so'z "Daniya ko'krak shirinliklari qiroli") ga o'zgartirildi.

Tarixga ko'ra, Daniya qiroli Kristian V (1646-1699) tomog'ida og'riqlar bo'lgan va o'sha paytdagi tomoq og'rig'ida bo'lgani kabi, shifokor tomonidan anis yog'i berilgan. Podshoh xom anis yog'i juda kuchli ta'mga ega deb o'yladi, shuning uchun shifokor uni shakar va oz miqdorda lavlagi sharbati bilan aralashtirdi.

Yana qarang
-----------

* Shirinliklar ro'yxati

Manbalar
--------

1. ↑  Bronkit at Project Runeberg
2. ↑  Sigurd, Bengt: Konungens av Danmark bröstkarameller och genitivreglerna, *Språkvård* #1/1995, pp. 9 - 15.
Tokiodagi kapsulalar.
 Varshavadagi kapsulali mehmonxona, Polsha. Shkaflar rasmning chap tomonida, uxlab yotgan kapsulalar esa o'ng tomonda.
**Kapsula mehmonxona** ( yaponcha: *カプセルホテル* ), Gʻarb dunyosida **pod hotel** nomi bilan ham mashhur boʻlgan,  Yaponiyada ishlab chiqilgan mehmonxona turi boʻlib, kapsula shaklidagi koʻplab kichik xonalardan iborat. Kapsula shaklidagi mehmonxonalar - odatiy mehmonxonalar tomonidan taklif qilinadigan kattaroq, qimmatroq xonalarni talab qilmaydigan yoki sotib olishga qodir bo'lmagan mehmonlar uchun arzon, oddiy tungi turar joyni ta'minlab beradi.

Dunyodagi birinchi kapsula shaklidagi mehmonxona 1979 yilda Yaponiyaning Osaka shahrining Umeda tumanida ochilgan va Kisho Kurokava tomonidan ishlab chiqilgan. Uyerdan Yaponiyaning boshqa shaharlariga tarqaldi. Shundan soʻng kontseptsiya Belgiya,  Xitoy,  Gonkong,  Islandiya,  Hindiston,  Indoneziya,  Isroil,  kabi boshqa turli hududlarga keng tarqaldi.

Tavsif
------

Mijoz uchun xona - bu bir kishilik yotoqning uzunligi va kengligi bilan teng boʻlgan xona bo'lib, mehmonxona mehmoni emaklab kirib, karavotga o'tirishi uchun yetarli balandlikda. Xonaning devorlari yog'och, metall yoki har qanday qattiq materialdan tayyorlanishi mumkin, lekin ko'pincha shisha tolali yoki plastik xomashyodan tayyorlanadi. Xonadagi qulayliklar odatda kichik televizor, konditsioner, elektron konsol va elektr rozetkalarini o'z ichiga oladi. Kapsula koʻrinishidagi xonalar yonma-yon joylashtirilgan, hamda balandligi ikki birlik oʻlchamdagi zinapoyalar orqali ikkinchi qavatdagi xonalarga kirishni ta'minlaydi. Kapsulaning ochiq tomoni shaxsiy chegarani saqlash uchun parda yoki qattiq eshik bilan yopilishi mumkin, lekin eshiklar faqat ichkaridan qulflanadi.

Man balar
---------

* Kapsula mehmonxonalar ro'yxati

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Kapsula shaklidagi mehmonxona*** haqida turkum mavjud |

1. ↑  „Pod Hotels: Small, Stylish, and Cheap".  Fodors.com (31-dekabr 2007-yil). 7-dekabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-mart 2012-yil.
2. ↑  „Capsule Inn Osaka" (ja). Qaraldi: 24-dekabr 2010-yil.
3. ↑  „Trend alert: Belgium opens Europe's first capsule hotel".  CTV News (26-sentabr 2014-yil). Qaraldi: 10-iyun 2016-yil.
4. ↑  „China's first capsule hotel opens in Xi'an". *Cnngo.com*.  CNN Travel (14-may 2012-yil). 30-oktabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-noyabr 2012-yil.
5. ↑  „Sleep – Hong Kong's first capsule hotel".  Perspective Global (27-yanvar 2017-yil). 16-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-fevral 2017-yil.
6. ↑  „Svefnhylki komin á hótelmarkaðinn". Qaraldi: 25-iyun 2016-yil.
7. ↑  „With 50 sq ft, India's first pod hotel opens in Mumbai". *dna* (3-mart 2017-yil). Qaraldi: 3-mart 2017-yil.
8. ↑  „Kamar Kapsul TAB Hotel Kini Hadir di Kayoon Surabaya, Cukup Bayar Segini Sudah Dekat Pusat Kota!". Tribun Jatim (17-sentabr 2017-yil). Qaraldi: 26-noyabr 2018-yil.
9. ↑  „רשת המלונות החדשה שמציעה חדרים ב-99 שקלים ללילה". *Israel Hayom* (28-noyabr 2022-yil). Qaraldi: 4-dekabr 2022-yil.
10. ↑   *Morrison.* „What It's Like To Stay At A Japanese Capsule Hotel". *Forbes* (24-iyul 2016-yil). Qaraldi: 29-dekabr 2018-yil.
**Kaptarning qumi** — eneolit va jez davriga oid yodgorlik (mil. av. 3-ming yillikning 2-yarmidan 2-ming yillikning 2-yarmigacha). Buxoro viloyati, Qorakoʻl tumanining jan.gʻarbidagi Qizilqum koʻchma qumtepalari oraligʻidan topilgan. Akad. Ya. Gʻ. Gʻulomov rahbarligidagi Mohondaryo otryadi tomonidan oʻrganilgan (1960 va 1964). Tekshirishda taqir yer yuzasidan turli tosh qurollar; qumtosh, yorgʻuchoq, chaq-moqtosh, paykonlar, oʻroq va pichoq qadamalari, sopol parchalari, uy hayvonlarining suyaklari, mis va jez buyum siniqlari topilgan. K.q. dagi eneolit davri yodgorliklari jez davri yodgorliklaridan tubdan farq qiladi. Arxeologik ashyolar asosida olingan maʼlumotlarga koʻra, eneolit davriga xos manzilgoxlar kelib chiqishi jihatidan quyi Zarafshon vohasining neolit davri yodgorliklari bilan bogʻliq boʻlgan. Kaptarning qumidan topilgan idishlar va ularga ishlangan naqshlar Andronovo madaniyatiga oʻxshab ketadi.

Adabiyot
--------

* Gulya mov Ya. G. Islamov U. Askarov A. Pervobitnaya kultura i vozniknoveniye oroshayemogo zemledeliya v nizovyax Zarafshana, T. 1966.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Tobolsk** — Rossiya Federatsiyasi Tyumen viloyatidagi shahar. Irtishga Tobol daryosi quyilishiga yaqin yerdagi pristan. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Tobolsk (14 km). Aeroport bor. Aholisi 97,8 ming kishi (1998). Tobolsk 1587-yilda vujudga kelgan. 1610-yildan hozirgi oʻrnida. Kemasozlik korxonasi, kema taʼmirlash zavodi, neft kimyosi, yod kombinatlari, yengil, oziq-ovqat sanoati korxonalari, mebel, gilam va suyakka badiiy gul solish fabriklari, ped. instituti, drama teatri, tarixiymeʼmoriy muzey qoʻriqxonasi bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan Sibirdagi birinchi tosh Kremli (17-asr oxiri), SofiyaUspeniye sobori (17-asr), Karvonsaroy (Gostiniy dvor) va "Shved palatasi" (18-asr boshlari saqlangan).

Manbalar
--------

1. ↑  "Tobolsk" *OʻzME*. T-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |