recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Deva Mariya — Xristian dinida Xudo qudratini ko'rsatuvchini - Iso Masih payg'ambarni onasi. Injilda aytilishicha, M. Iosifning xotini boʻlib, ilohiy homilador boʻlgan va Isoni tuqqan. M.ga sigʻinish, katoliklarda keng ta-rqalgan. Katolitsizmda M.ning oʻzi ham ilohiy homiladorlik bilan tugʻilganligi haqida (1854-yil), M. vafotidan soʻng uning jasadi osmonga koʻtarilib ketganligi haqida (1950-yil) aqidalar qabul qilindi. 1964-yil papa Pavel VI M.ni cherkov onasi deb eʼlon qildi. M. va uning goʻdagi mavzusi oʻrta asr sanʼatida katta oʻrin egallaydi. M. Islom dinida ham ayollar valiysi, homiysi deb ulug'lanadi, uning nomi Qurʼonda tilga olingan (qarang Bibi Maryam).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Highmark Stadium** — Nyu-Yorkdagi Orchard Parkdagi stadion, Buffalo poytaxtining janubiy qismida.

Stadion 1973-yilda **Rich Stadium** sifatida ochilgan va Milliy Futbol Ligasining (NFL) Buffalo Bills uyi hisoblanadi. U 1998-yildan 2015-yilgacha **Ralf Wilson stadioni**, 2016- yildan 2020-yilgacha **New Era Field** va 2020-yildan 2021- yilgacha **Bills Stadium** nomi bilan tanilgan.

Tarixi
------

1960-yilda Amerika Futbol Ligasining asl franshizasi boʻlgan Buffalo Bills oʻzining birinchi oʻn uch mavsumini Buffaloning Sharqiy tomonida joylashgan, 1938-yilda ochilgan WPA loyihasi stadioni boʻlgan War Memorial Stadiumda oʻtkazdi. 1960-yillarda AFL oʻyinlari uchun mos boʻlsa-da, „Rockpile" (stadion laqabini olganidek) yaroqsiz holatda edi va Milliy Futbol Ligasi jamoasi uchun sigʻimi 47 000 kishidan kam edi. 1970-yildagi AFL va NFL qoʻshilishidan keyin tuzilgan liga mandati kamida 50 000 oʻrinni talab qildi.

### Nomlash huquqi

 Stadionning sobiq nomi, Ralf Uilson stadioni (1998-2015).
Buffaloda joylashgan Rich Products oziq-ovqat mahsulotlari kompaniyasi 25 yillik shartnoma asosida 1,5 million dollarlik shartnoma imzoladi, unga koʻra oʻyin oʻtkaziladigan joy „Rich Stadium" deb nomlanadi. Shimoliy Amerika sportlarida nomlash huquqini sotishning dastlabki misollaridan biri. (Bills egasi va asoschisi Ralf Uilson Rich ishlatmoqchi boʻlgan „Kofe Rich Park" nomini rad etgandan soʻng, bu nom biroz murosaga keldi). Wilsonning stadioni „Buffalo Bills Stadium" deb nomlash boʻyicha mos taklifiga qaramay, 16.4 ovoz bilan okrug qonun chiqaruvchi organi 1972-yil noyabrida bu nomni tasdiqladi.

### Stadion rekordlari va faktlar

Stadiondagi birinchi NFL pley-off oʻyini 1988-yilgi mavsumida, 1989-yil 1-yanvarda Xyuston Oylers ustidan 17-10 Bills gʻalabasi bilan boʻlib oʻtdi. Bills 1996-yil 28-dekabrda Jeksonvill Yaguars tomonidan magʻlubiyatga uchraguniga qadar stadiondagi har bir keyingi pley-off oʻyinida gʻalaba qozonishdi. Bu 2022-yil yanvar holatiga koʻra stadion uchun pley-off oʻyinlaridagi yagona magʻlubiyatdir.

Manbalar
--------



1. ↑  „The Old Rockpile". *rockpile.buffalonet.org*. Qaraldi: 7-sentabr 2017-yil.
2. ↑  *BALLPARKS.com by Munsey and Suppes.* „War Memorial Stadium". *football.ballparks.com*. Qaraldi: 7-sentabr 2017-yil.
3. ↑  *Fauber, John*. „What's in a name?". *Milwaukee Journal* (17-may 1989-yil), s. 8C.[*sayt ishlamaydi*]
4. ↑  *Kwiatkowski, Jane*. „Tales From a Life Full of Buffalo Sports History". *The Buffalo News* (28-iyun 2011-yil). Qaraldi: 29-iyun 2011-yil.
5. ↑  „'Rich Stadium' name selected". *Lawrence Journal World*. Associated Press (8-noyabr 1972-yil), s. 35.
6. ↑  „Stadium name a costly bill". *St. Petersburg Independent*. Associated Press (31-oktabr 1972-yil), s. 4C.
7. ↑  „Bills exercise veto on name". *Milwaukee Journal* (8-may 1973-yil), s. 20.[*sayt ishlamaydi*]
8. ↑  „Bills lose fight to name stadium". *Milwaukee Journal*. Associated Press (17-may 1973-yil), s. 12.[*sayt ishlamaydi*]
**Ahmad Hamrush**- misrlik jurnalist va yozuvchi. 1952- yilgi inqilob ishtirokchilaridan.

Biografiyasi
------------

Ahmad Abu Xatua Abdul Hamid Hamrush 1921-yil 4-sentyabrda Oʻrta Nil daryosi boʻyidagi shaharda xususiy sud ishlari bilan shugʻullanuvchi va tez-tez mamlakat boʻylab sayohat qiluvchi shayx oilasida tugʻilgan. 1923- yilda Ahmad ikki yoshga to'lganda, otasi vafot etdi va onasi bolasini Nil deltasining shimoli-g'arbiy qismida joylashgan Al-Xavalid qishlog'iga bobosi va buvisiga olib ketdi. Bu yerda, bolaligida Hamrush Misr qishlog'ining qashshoqligi va qoloqligini bilar edi, bu esa keyinchalik uning marksizmga qiziqishi va inqilobiy harakatdagi ishtirokini tushuntirdi.

Yozuv va nashriyotlari
----------------------

Ahmed Hamrush lavozimsiz qolgach o'zini butunlay yozish va dunyo bo'ylab sayohat qilishga bag'ishladi. 1959- yilda u "Inqiroz", 1964 yilda "Jimjitlik" kitoblarini nashr etdi, ammo o'sha 1964- yilda prezident Nosir kutilmaganda yana Hamrushga yangi lavozim topib, uni mashhur "Roz al-Yusuf" haftaligiga muharrir etib tayinladi. 1966- yilda Hamrush o'zining "Tokiodan Londonga" sayohati tavsifini nashr etdi. U 1952- yildan beri shaxsan tanish boʻlgan Sadat davrida Roz al-Yusufdagi lavozimini saqlab qoldi, lekin 1974- yilda Misr matbuotining koʻplab taniqli rahbarlari singari "demokratik eksperimentni" tanqid qilgani uchun jurnal tahririyatidan chetlashtirildi. 1980-yillarga kelib u Misr tarixi, siyosati, madaniyati, adabiyoti va teatriga oid 15 ta kitob va risolalarni nashr etgan edi. Hamrush asarlari orasida 1975-1977- yillarda Bayrutda Livanning "Arab tadqiqot va nashrlar markazi" nashriyoti orqali chop etilgan "Misrda 1952-yil 23-iyuldagi inqilob" nomli besh jildlik tarixiy asari alohida o‘rin tutdi.

Mukofoti
--------

2008 -yil fevral oyida Qohirada Osiyo va Afrika xalqlari birdamlik tashkilotining 50- yilligiga bagʻishlangan xalqaro konferensiyada Rossiya Federatsiya Kengashi aʼzosi A.S.Dzasoxov Ahmad Xamrushga "Osiyo va Afrika yulduzi" nomli oʻrden topshirdi.

Manbalar
--------

Adabiyot
--------

* Seyranyan B. G. A. Xamrush. 1952- yil 23- iyulda Misrda inqilob. Muqaddima. - M.: Taraqqiyot, 1984 -yil.
**Gandi Rajiv** (1944.20.8, Bombay - 1991.21.5, Shri-Perumpudur) — Hindistonning davlat va siyosat arbobi. Indira Gandining oʻgʻli, Hindiston va Angliya universitetlarida oliy maʼlumot olgan. 1980 yildan Hindiston siyosiy hayotida faol ishtirok eta boshlagan va Hindiston Milliy kongressi (HMK) partiyasining yoshlar tashkiloti ga rahbarlik qilgan. 1981 yil iyunida Hindiston parlamentining xalq (quyi) palatasiga saylangan, 1983 yilining fevral oyida HMK (I) Umumhindiston qoʻmitasining bosh kotibi. 1984 yil 31 oktabrda Indira Gandining oʻlimidan soʻng xalq palatasidagi HMK (I) fraksiyasi rahbari etib saylangan va Xindiston Respublikasi bosh vaziri, 1984—88 yillarda Hindiston Tashqi ishlar vaziri. 1989 yil saylovlarda HMK (I) magʻlubiyatga uchragach, Gandi hukumati isteʼfoga chiqqan. U terrorchilar tomonidan oʻldirilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Hindiston Hindiston Bosh Vaziri |
| --- |
|  |
| 
* Jawaharlal Neru
* Gulzarilal Nanda
* Shastri
* Gulzarilal Nanda
* Indira Gandi
* Morarji Desai
* Charan Singh
* Rajiv Gandi
* V. P. Singh
* Chandra Shekhar
* P. V. Narasimha Rao
* Atal Bihari Vajpayee
* H. D. Deve Gowda
* I. K. Gujral
* Manmohan Singh
* Narendra Modi
 | 
Emblem of India |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qarasopi gumbazi** — XVIII XIX asrlarda qurilgan meʼmoriy yodgorlik. Qiziloʻrda viloyati, Jangaqoʻrgʻon tumanining markazidan janubiy-sharqqa tomon 5 kilometr yerda, Sirdayoning sohilida joylashgan.

Tavsifi
-------

Maqbara pishirilgan g‘ishtdan qurilgan. Asosiy jabhasi janubi-gʻarbiy tomon yoʻnaltirilgan, portal shaklida bezatilgan. Jabhasining asosi janubi-gʻarbiy tomonga qaratilib, portal shaklida jihozlangan. Maqbaraning sakkiz xochli, peshonaning tepasi asosiy devordan balandroq koʻtarilib, gumbazi va devor karnizlari ham bezatilgan. Loyihadagi oʻlchami 14x9 m, balandligi 9 m, tepasida 8 derazasi bor, ikkita kichik xonadan iborat. Qabr joylashgan xonaning maydoni 12,34x8,70 m, qoʻshimcha xona maydoni 6,50x5,00 m. Eshigi qiblaga qaragan, qarshisida Qorasopi qabristoni joylashgan. Qorasopiy maqbarasi islom meʼmorchiligi uslubida qurilgan. Bu hududda Xuroson ota, Qilishti ota, Aygʻoja va boshqa tarixiy yodgorliklar ularning ko‘chmanchi o‘zbeklar davriga aloqadorligini ko‘rsatadi. Karasopi gumbazi maxsus oʻrganilmagan. Maqbara Buyuk ipak yoʻli hududida joylashgan meʼmoriy yodgorliklardan biridir. Qorasopi Ayg‘oja eshonning shogirdi, avliyo kishi boʻlgan. Ayg‘oja eshon Qarasopini koʻzining ochiqligida Qarajan deb atagan. Shamoldek uchib tez tez yurdigan Qarasopini Aygʻoja eshon uzoq-yaqin xalqlar o‘rtasida dinni targ‘ib qilish, nizolarga raislik qilishga aytib oʻtirgan.

Tarixi
------

Mahalliy xalq xabarlarga koʻra, Qarasopi 5 yoshar Aygʻojani asrab olgan, Buxoro, Makka tomonga olib borgan. Keyinchalik Aygʻojaning oʻgʻli Ataqoja Qarasopi qabrni qurdirgan (XVIII asrning oxiri). 1980-yili "Kazproekrestavratsiya" instituti arxitektorlari tadqiqot ishlarini olib borishdi. Yodgorlik 1982-yili Qozogʻiston SSR tarixiy va madaniy ahamiyatga ega yodgorliklar roʻyxatiga kiritilgan. Davlat himoyasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Кара Сопы мавзолей." (ruscha).
2. ↑  „МАВЗОЛЕЙ КАРА СОПЫ" (ruscha).
3. ↑  „Қарасопы кесенесі, ХҮІІІ-ХІХ ғасырлар" (qozoqcha) (28-iyul 2017-yil). 10-dekabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-dekabr 2022-yil.
4. ↑  Postanovlenie Soveta Ministrov Kazaxskoy SSR ot 26 yanvarya 1982 goda N 38 „O pamyatnikax istorii i kulturi Kazaxskoy SSR Respublikanskogo znacheniya"
**Ravi Kumar Dahiya** (hindcha: *रवि कुमार दहिया*; tugʻ. 1997-yil 12-dekabr, Nahri, Sonipat tumani, Xaryana, Hindiston) — hindistonlik erkin kurashchi, 57 kg gacha vazn toifasida, Hindiston terma jamoasi aʼzosi. Jahon chempionati sovrindori, uch karra Osiyo chempioni. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari kumush medali sovrindori.

Karyera
-------

Hindistonga koʻplab yuqori toifali kurashchilarni bergan Xaryana shtatida tugʻilgan uning yoshligidan kurash bilan shugʻullanishi tabiiy edi. 10 yoshida u Nyu Deliga koʻchib oʻtdi va u erda unga Chhatrasal stadionida xona berildi, unda uning hamyurti, Sonipat tumanida tugʻilgan Yogeshwar Dutt (ikki karra Osiyo chempioni va 2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori). Dahiya Satpal Singh qoʻl ostida mashq qildi.

2013-yil iyun oyida Ulan-Batorda (Mongoliya) Ravi Dahiya yoshlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatining kumush medali sovrindori boʻldi. 2015-yilning iyun oyida Myanmada oʻsmirlar oʻrtasida Osiyo chempioni boʻldi. Oʻsha yili sentyabr oyida Braziliyada o‘tkazilgan o‘smirlar o‘rtasidagi Jahon chempionatida u finalda ozarbayjonlik Mahir Amiraslanovga yutqazib, kumush medalni qo‘lga kiritdi. 2018-yilda noyabr oyida Buxarestda (Ruminiya) u birinchi o‘rin uchun kurashda yaponiyalik Toshiro Xasegavaga yutqazib, U23 yoshlar o‘rtasidagi Jahon chempionatining kumush medali sovrindoriga aylandi.

2019-yil aprel oyida u kattalar o‘rtasidagi Osiyo chempionatida debyut qildi va bronza uchun kurashda yaponiyalik Yuki Takahashiga yutqazib, 5-o‘rinni egalladi. 2019-yil sentyabr oyida Nur-Sultonda boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida bronza medali sohibi boʻldi va bu unga 2020-yilda Tokioda boʻlib oʻtadigan Olimpiada oʻyinlarida qatnashish huquqini berdi. 2020-yilda kattalar o‘rtasida Osiyo chempioni bo‘ldi, bir yildan keyin esa bu muvaffaqiyatini takrorladi.

2021-yil 5-avgustda Tokioda (Yaponiya) Yozgi Olimpiada o‘yinlarida u finalda rossiyalik Zaur Uguevga yutqazib, kumush medalni qo‘lga kiritdi.

Medal natijalari
----------------

### Yozgi Olimpiada oʻyinlari

| Olimpiada | Intizom | Oʻrin |
| --- | --- | --- |
| YaponiyaTokio 2020-yil | erkin kurash, 57 kg gacha, erkaklar | 2 Kumush |

### Osiyo chempionati

| Kurash boʻyicha Osiyo chempionati | Intizom | Oʻrin |
| --- | --- | --- |
| Hindiston2020-yilda Nyu Deli | erkin kurash, 57 kg gacha, erkaklar | 2 Oltin |
| Qozogʻiston2021-yilda Olmaota | erkin kurash, 57 kg gacha, erkaklar | 2 Oltin |
| Mogʻuliston bayrogʻi Moʻgʻuliston 2022-yilda Ulan-Bator | erkin kurash, 57 kg gacha, erkaklar | 2 Oltin |

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑  „Гасангусейн Бадрудинов, Заурбек Сидаков и Арсенали Мусалиев — призёры первенства мира по вольной борьбе в Бразилии". 8-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-avgust 2021-yil.
3. ↑  „Первенство мира среди спортсменов до 23 лет-2018". 8-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-avgust 2021-yil.
4. ↑  „Россиянин Угуев взял золото чемпионата мира по борьбе". 8-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-avgust 2021-yil.
5. ↑  „Россиянин Угуев завоевал золото Олимпиады в вольной борьбе". 8-avgust 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-avgust 2021-yil.
6. ↑
**Muazzamxon Mirsaid qizi** (19-asrning 2-yarmi, Xoʻjand — 1917, Jizzax) — shoira. M. oʻzbek va fors mumtoz adabiyoti namoyandalarining ijodi bilan chuqur tanishgan, aruz vaznini mukammal oʻzlashtirgan va har ikkala tilda ham ijod qilgan. M.ning 1000 misradan ortiqroq devon tartibida tuzilgan gazallari va singlisi Muattarxon bayoziga kirgan sheʼrlari mavjud. Uning gʻazallari uslubning ravonligi, fikrning ravshanligi, ifodaning anikligi bilan ajralib turadi. Sheʼrlarida davr, falakdan norozilik sadolari aks etgan ("Falakning javridindur koʻnglima ozor har soat..."). Ammo M. "koʻzidan xunoba oqib, hijron har tarafdan qilich tortib" kela-yotgan damlarda ham "matonatli" boʻlishga, "sabrtahammul" bilan yashashga daʼ-vat qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muallaq tosh** — Aqso masjidi yaqinidagi Qubbat as-Saxra masjidi ichidagi tosh. Quddus shahri da. Ushbu Muallaq toshning saxdi taxminan 7—8 kv. metr keladi. Uning pastki qismida 2 kishi sigʻadigan gʻorcha bor. Fop ichiga kirilsa 7 kishi sigʻadigan joy boʻlib, u yerga joynamoz toʻshab qoʻyilgan, kirgan odam ikki rakaat namoz oʻqib chiqadi. Ushbu tosh atrofi 1 m balandlikda panjara bilan oʻrab qoʻyilgan. Rivoyatlarga qaraganda, Rasululloh tosh orqali Buroq deb nomlanuvchi ulovga minib Meʼrojga chiqqan. Rasululloh osmonga koʻtarilganida tosh ham orqasidan ergashib, havoga koʻtarilgan-u, paygʻambar "toʻxta" deganida, u yerdan 2 m koʻtarilganicha qolavergan, degan rivoyat mashhur. Musulmonlarga bu toshni muqaddaslashtirish yoki ziyorat qilish buyurilmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muayyid ul-fuzalo** ("Fozillar yordamchisi") — 16-asrning 1-choragida Hindistonda Muhammad ibn Lod ibn Abduvahob tomonidan yaratilgan forscha izohpi lugʻat. Unda forscha hamda fors tiliga oʻtgan arabcha, turkiy soʻz va iboralar izohlangan. Bu asardan Muhammad Gʻiyosiddin Tompuriy oʻzining "Gʻiyos ullugʻat"ini yozishda foydalangan. Lu-gʻat soʻzlarning bosh harfi tartibida kitoblarga, har bir kitob soʻzlarning oxirgi harfi tartibida boblarga boʻlingan. Har bir bob 3 fasldan iborat boʻlib, birinchisiga arabcha, ikkinchisiga forscha va uchinchisiga turkiy soʻz va iboralar kiritilgan. Bu asarning qoʻlyozma nusxalari Parij, Berlin, London, Bombay qoʻlyozma fondlarida va Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi (inv. №2215).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Muashshar** (arab. — oʻnlik) — har bir bandi oʻn misrali, bir necha oʻnlik bandlardan tashkil topuvchi sheʼr shakli. Musammatlarnknt boshqa turlarida boʻlgani kabi M.larning ham birinchi oʻnlik bandi misralarida oʻzaro ohangdosh soʻzlar qofiyalashadi (a—a—a—a—a—a—a—a—a—a), qolgan bandlarining 8 yo 9 misrasi oʻzaro qofiyalashib, oxirgi 9- yoki 10misra 1banddagi misralar bilan qofiyalashadi. Fuzuliyning kator shunday sheʼrlarida, Nodiraning "Firoqnoma" deb yuritiluvchi M.ida har bir oʻnlikda oxirgi bir bayti nakarotdek aynan takrorlanib turadi. Bunday M.larning qofiyalanish tartibi: a—a—a—a—a—a—a— a—b—b, v—v—v—v—v—v—v—v—b—b... tarzidadir. Ular tarjeʼ baytli M.lar deyiladi. M.lar musammatlar tarkibida eng koʻp oʻxshash qofiyalar topib ishlatishni, ularni poetik mazmunni ochishga xizmat qildira olishni talab qiluvchi murakkab usullardan biridir. Shuning uchun M. namunalari mumtoz adabiyotimizda koʻp emas. Oʻzbek adabiyotidagi ayrim namunalari Shavqiy Kattaqoʻrgʻoniy, Nodira, Tabibiy Ahmad, barmok, vaznidagi namunalari esa Fafur Gʻulom ("Emukdoshlar musobaqasi"), Abdulla Oripov ("Tabiat") kabi shoirlar ijodida uchraydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Mu’oz ibn Yoqub Nasafiy (arabcha: معاذ بن يعقوب النسفي — Mu’oz ibn Yoqub Nasafiy — Toʻliq ismi: Abdurrahmon Mu’oz ibn Yoqub Kosoniy Nasafiy (IX asrda yashagan) — Roviy.

Faoliyati
---------

Mu’oz ibn Yoqub Nasafiy hadis roviysi bo‘lgan. U haqida tarixchi va tazkiranavis Sam’oniy (1113-67-yillar) „Al-ansob" („Nasabnoma kitobi") asarida yozishicha, 834-yil o‘z mablag‘i hisobidan Nasafda jome masjidi, so‘fiylar uchun rabot va suv manbai qurib bergan. Ayni paytda, ko‘plab shogirdlar yetishtirgan, hadisshunoslik borasidagi izlanishlari bilan ham shuhrat topgan. Sam’oniy uning qabrini ziyorat qilgan va alloma qurdirgan masjidni ziyorat qilganligini aytgan.

Manbalar
--------

1. ↑  O‘rta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 468.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Medgyesbodzás** — Vengriyaning janubi-sharqidagi Buyuk tekislik mintaqasining Békés okrugida joylashgan qishloq.

Geografiyasi
------------

Qishloq 31.68 km2 (12.23 mi²) maydonni egallagan va 1239 nafar aholiga ega bo'lgan(2002).  Qishloq Csanádapaca va Medgyesegyháza o'rtasida, Oroshazaning sharqida joylashgan.

Tarixi
------

Medgyesbodzás o'rta asrlarda eski Zanard vármegyening bir qismi bo'lgan, keyin Trianon shartnomasi bo'yicha Arad vármegyening hududiga aylangan. 1950-yilda islohot o'tkazgan mamlakat Csanad-Arad-Torontal megyega o'tgan keyinchalik esa Bekés megyega o'tkazilgan. Qishloq 1857-yilda bog' xo'jaligi sifatida tashkil etilgan. Aholining katta qismi Rim-katolik vengerlari bo'lgan.

Yahudiy jamiyati tarixi
-----------------------

Qadimgi Bodzáspusztada yahudiy oilalari jamiyat tashkil etilishidan oldin ham yahudiylar istiqomat qilishgan. 1890-yilda bu yerda 53 yahudiy yashagan. Lajos Löbl va uning oilasi, Ábraham Buchbinder va uning oilasi bu erda ikki jahon urushi orasida yashagan yahudiylardan. Ular Magyarbánhegyes gettosidan Osventsimga olib ketilgan. Holokostdan faqat Lajos Löbl omon qolgan.

Siyosiy hayoti
--------------

Yetti nafar vakil, shu jumladan mer ham Medgyesbodzas mahalliy hukumatini tashkil qiladi. 2014-yilda Vengriya mahalliy saylovlarida mustaqil nomzod Yozef Krucsay shahar hokimi lavozimini egallagan.

Etnik guruhlar
--------------

2001-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, aholining 99% vengerlar, 1% boshqa guruhlardan (asosan slovaklar va ruminlar) iborat.

Manbalar
--------

1. ↑  Hungarian Jewish census
2. ↑  Jews from the village who were murdered in the Holocaust
Old darvozasi
qal**ʼ**aning yuqoridandan koʻrinishi
**Savoy qalʼasi**, yoki, **Savoy saroyi** (veng.: *Savoyai Kastély*), XVIII asrda Vengriyaning Rackeve shahrida barokko uslubida qurilgan qasr hisoblanadi. Ushbu qal**ʼ**a hozirda mehmonxona va restoran sifatida foydalanilmoqda va uning qabulxonalari maxsus tadbirlar uchun ham ijaraga olinishi mumkin.

Tarix
-----

Saroyning qurilishi Savoy shahzodasi Yevgeniyning tomonidan 1702-yilda boshlangan va taxminan 1722-yilda tugagan. Shahzoda Evgeniy 1698-yilda Ksepel orolini qoʻlga kiritdi va keyin u „maison de plaisance" qasrini qurishni rejalashtira boshladi.

Shahzoda Evgeniy Rimlik Karlo Fontananing shogirdi boʻlgan Iogann Lukas fon Xildebrandtga ushbu qarorgohni loyihalashtirishni topshiradi. Xildebrandtning shahzodaga yozgan yetti maktubi Mantuadagi Gonzaga oilasining arxivida saqlanib qolgan va ular qasrni rejalashtirish va qurilish maʼlumotlarini koʻrishga ruxsat beradi.

Binoning yon qanotlari boʻlib, ular 1714-yilda tugatilgan va butun qurilish jarayoni 1720—1722-yillarda tugagan. Shahzoda ushbu qasrni qurib bitkazgandan keyin yashamaydi. Uning oʻlimidan soʻng mulk unung vorisiga qoladi.

Avstriyalik Mariya Teresiya hukmronligi davrida ushbu qarorgoh va Chepeldagi unga tutash yer Vengriya kantseriyasi tomonidan boshqarilgan. 1814-yilda saroyning oʻrta qismi, barokko uslubidagi goʻzal gumbaz bilan birga yongʻin natijasida vayron boʻlgan. Bugungi kundagi saroy koʻrinishi yongʻindan keyingi qayta tamirlandagi koʻrinishidir.

1980-yillarda bino rekonstruksiya qilinguniga qadar, binoning koʻrinishi doimiy yomonlashib borgan. Saroy rekonstruksiyadan va qayta tiklanganidan soʻng koʻzni quvontiradigan darajaga kelgan va hozirda u **Savoyai Mansion Hotel** (vengriya: *Savoyai Kastélyszálló*) deb ataladigan mehmonxona sifatida ishlatiladi.

Yana qarang
-----------

* Vengriyadagi qal**ʼ**alar roʻyxati
* Vengriyadagi saroylar va qasrlar

Manbalar
--------

1. ↑  Steve Fallon*. Hungary*. Lonely Planet, 2003 — 140 bet. ISBN 978-1-74059-152-2.
2. ↑  Craig Turp*. DK Eyewitness Travel Guide: Hungary*. DK Publishing, 2010 — 132 bet. ISBN 978-0-7566-7425-0.
3. ↑  „Official website of the Savoyai Mansion Hotel". 11-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-aprel 2023-yil.

Havolalar
---------

* Media related to Savoyai Mansion in Ráckeve at Wikimedia Commons
* Savoyai Mansion Hotel website Wayback Machine saytida arxivlandi (2015-06-11).
**Qurbon Saidahmedovich Qurbonov** (1985-yil 21-martda tugʻilgan) — erkin kurashchi, jahon chempionati sovrindori, Osiyo chempioni. Xizmat koʻrsatgan sport ustasi. Maxachqala shahar hokimining oʻrinbosari (2016-2019). GAU RD „CPP RD" „Loyiha faoliyati markazi" rahbari.

Tarjimai holi
-------------

1985-yilda tugʻilgan. G. Gamidov nomidagi Olimpiya zaxiralari ixtisoslashtirilgan bolalar va oʻsmirlar (sport) maktabi (OZIBOʻM) ning (Maxachkala, Rossiya) tarbiyalanuvchisi. Anvar Magomedgadjiyev bilan shugʻullangan. Rossiya kubogi gʻolibi. Koʻplab xalqaro turnirlar, shu jumladan 2007 va 2008-yillardagi „Golden Gran Prix" finali gʻolibi. 2007-yilda Oʻzbekiston terma jamoasi tarkibida jahon chempionatining bronza medali sovrindori boʻlgan. 2008-yilda Osiyo chempionatida gʻolib chiqqan. Pekindagi Olimpiya oʻyinlarida 7-oʻrinni egallagan. 2010-yilda Osiyo oʻyinlarining kumush medalini qoʻlga kiritgan. 2011-yilgi jahon chempionatida barcha janglarida, jumladan, Yevropa chempioni Ali Isayev va Olimpiya oʻyinlari chempioni Baxtiyar Ahmedov ustidan gʻalaba qozongan. 2011-yilda yana Osiyo chempioni boʻlgan. 2012-yilda London Olimpiadasida qatnashib, 4-oʻrinni egallagan. Erkin kurash boʻyicha xizmat koʻrsatgan sport ustasi hisoblanadi.

2003-yildan beri „Yagona Rossiya" partiyasining aʼzosi, uning Maxachkala ijroiya qoʻmitasida ishlagan. 2007-yilda „Yagona Rossiya" partiyasining Maxachkala siyosiy kengashiga qoʻshilgan, „Yagona Rossiya" mintaqaviy konferentsiyalarida delegat boʻlgan. 2007-yildan beri „Yagona Rossiya" Yosh gvardiyasining Maxachkala shtab-kvartirasini boshqargan. 2010-yilda A.G.Xloponin qoshidagi Shimoliy Kavkaz federal okrugida yoshlar siyosatini shakllantirish boʻyicha ishchi guruh aʼzosi boʻlgan. 2009-2010-yillarda Dogʻiston Respublikasi Xalq Assambleyasi huzuridagi Yoshlar parlamenti deputati boʻlgan. 2010-2012-yillarda Maxachkala shahar assambleyasi deputati. 2012-2016-yillarda Maxachkala shahrining Kirovskiy tumani maʼmuriyati rahbarining shaharsozlik va xavfsizlik masalalari boʻyicha oʻrinbosari boʻlgan. 2016-yildan — Maxachkala shahri maʼmuriyati boshligʻining oʻrinbosari. 2018-yildan 2019-yilgacha — Maxachkala shahar arxitektura va shaharsozlik boshqarmasi boshligʻi (shahar maʼmuriyati boshligʻining oʻrinbosari lavozimida ishlashni davom ettirmoqda). 2020-yil iyun oyidan — Dogʻiston Respublikasi Tadbirkorlik va investitsiyalar agentligining Loyiha faoliyati boshqarmasi boshligʻi. 2021-yil oktabr oyidan — GAU RD „CPP RD" „Loyiha faoliyati markazi" rahbari lavozimida faoliyat yuritmoqda.

Havolalar
---------

* Kurban Kurbanov — olimpiyskaya statistika na sayte Sports-Reference.com (angl.)
* Kurban Kurbanov Wayback Machine saytida arxivlandi (2014-09-07). na sayte „Sportivnaya borba Dagestana"
* Bores Kurban Kurbanov stal odnim iz rukovoditeley rayona Wayback Machine saytida arxivlandi (2014-09-07).
* Kurban Kurbanov stal bronzovim prizerom
Toyoko Inn bosh ofisi
 *Toyoko Inn Shinagawa-eki Takanawa-guchi*, Minato maxsus tumanida, Tokio, Shinagava stansiyasi yaqinida
Toyoko Inn Co. Ltd. (яп. 株式会社東横イン Tabusiki gaysa, To:yoki In) — Yaponiyadagi biznes-mehmonxonalar tarmogʻi 1986-yilda tashkil etilgan va 1990-yillardan beri tez rivojlanmoqda.

Kompaniya shtab-kvartirasi Yaponiya poytaxti Tokioning Ota tumanida, Tokioning markaziy maxsus tumanlari va Yokogama oʻrtasida joylashgan. Bu joy kompaniyaga oʻz nomini berdi, bu shaharlar nomlari inglizcha transkripsiyasining bir nechta bosh harflarining birlashmasidan iborat.

Zanjirning siyosati unga kiritilgan mehmonxonalarning bir xilligiga qaratilgan boʻlib, korporativ xarajatlarni imkon qadar kamaytirishga imkon beradi.

Tarmoq oʻziga xos kadrlar siyosati bilan ham tanilgan: 2001-yilda kompaniya xodimlarining 95% ayollar edi, mehmonxona menejerlari lavozimlarida esa deyarli faqat turmush qurgan ayollar olinadi.

Kompaniya jadal oʻsishni koʻrsatmoqda, 2002-yil dekabrdagi 61 ta mehmonxonadan 2006-yil may oyida 126 tagacha ikki baravar koʻpaydi, oʻrtacha narx (2006-yil may holatiga koʻra) bir kecha-kunduzda 4 800 dan 6 800 yengacha.

Guruhning rivojlanishida uni qoʻllab-quvvatlaydigan bir nechta shoʻba korxonalari mavjud:

Toyoko Inn Denken (elektr va sanitariya-tesisat) 1990-yilda yaratilgan.

Toyoko Inn IT (AT boshqaruvi va rivojlanishi) 1987-yilda yaratilgan.

Toyoko Inn Architect (arxitektura) 2006-yilda yaratilgan.

Toyoko Inn Economy Hotel Planning & Development (mulkni rivojlantirish) 2013-yilda yaratilgan.

**Prezident:** Kenji Vatanabe

**Bosh direktor:** Maiko Kuroda (asoschining qizi)

**Ijrochi direktor:** Koji Toyomasu

Tarmoqning deyarli barcha mehmonxonalari Yaponiyada joylashgan, Janubiy Koreyadagi uchta mehmonxona bundan mustasno – ikkitasi Pusanda va bittasi Seulda.

2006-yil boshida *Toyoko Inn* oʻzining 77 ta mehmonxonasini noqonuniy taʼmirlashi bilan bogʻliq janjal chiqdi. Binolardagi ishlar arxitektura-qurilish nazorati tomonidan qabul qilingandan keyin amalga oshirildi. Natijada, ularning 60 tasi qurilish normalari va qoidalariga, 18 tasi esa nogironlar uchun binolarga kirish talablarini belgilovchi standartlarga nomuvofiqligi aniqlandi.

Manbalar
--------

1. ↑  No frills hotels. *The Daily Yomiuri* (4-sentabr 1999-yil), s. 9.(ingl.)
2. ↑  „Free agents". *The Nikkei Weekly* (4-iyun 2001-yil), s. 3.(ingl.)
3. ↑  „Japan's Toyoko Inn Targets New York". 30-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-avgust 2022-yil.
4. ↑  [ „Toyoko Inn Seoul Gangnam Grand Opening
July 6 Opening Event"]. 30-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-avgust 2022-yil.
5. ↑  „Govt finds 77 Toyoko hotels altered on sly". *The Daily Yomiuri* (7-fevral 2006-yil), s. 1.(ingl.)
6. ↑  „Chicago Cheat Sheet: 7 years on, Toyoko Inn Hotel project languishing…& more". 30-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-avgust 2022-yil.
SAXA (Saha) Megnad (1893.6.10, Dakka, hozirgi Bangladesh — 1956.16.2, Yangi Dexli) — hind fizigi va astrofizigi. London Qirollik jamiyati aʼzosi (1927-yildan). Kalkutta universitetini tugatgan (1915). Kalkuttadagi fanlar boʻyicha Milliy institut aʼzosi va prezidenti (1937—39). Kalkuttadagi Yadro fizikasi instituti asoschisi (1951) va uning faxriy aʼzosi. Ilmiy ishlari termodinamika, statistik fizika, ionlanish nazariyasi, nurlanish nazariyasi, astrofizika, radiotoʻlqinlar tarqalishi nazariyasi, yadro fizikasi va boshqalarga oid. Gazlarning yuqori trada ionlanish nazariyasiga va ularni yulduzlar atmosferasini oʻrganishda qoʻllashga oid ishlari fanda katta ahamiyatga ega.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Musashi’s** — Yaponiyadagi musiqachi va qoʻshiq muallifi Hideo Saitoga tegishli besh mushukdan iborat musiqiy guruh. Guruh Stardust Promotion bilan hamkorlikda tashkil etilgan; Stardust bilan tuzilgan shartnomaga koʻra har bir mushukka kuylangan har bir qoʻshiq uchun taxminan 7000 yapon iyenasi (90,00 AQSh dollari) turadigan bitta yoʻl-yoʻl tunes ganorar sifatida berilishi aytilgan.

Aʼzolari
--------

* Musashi (ムサシ) — rahbar; 4 yoshli erkak Norvegiya oʻrmon mushuki. Eng yosh, lekin ayni paytda eng semiz guruh aʼzosi.
* Leo -arslon (レオ) — 4 yoshli erkak mushuk. Yigʻlash shovqinini chiqaradi.
* Luca (ルカ) — 6 yoshli urgʻochi mushuk. Jim, lekin baland yigʻlash shovqinini chiqaradi.
* Seri (セリ) — asosiy vokal kuychisi; 12 yoshli urgʻochi mushuk.
* Marble (マーブル) — 15 yoshli urgʻochi mushuk. Uy egasi uni topib olganida, u koʻchada yashayotgan va sogʻligʻi achinarli ahvoldaedi.

Tarixi
------

### 2007-yil

2007-yil oxirida Saito Rojdestvoni nishonlash uchun YouTubeʼda mushuklar videosini joylashtiradi. Videoda mushuklar instrumental asboblar bilan birga „Jingle Bells" ohangida kuylashadi. Ushbu video nafaqat Yaponiyada, balki butun dunyodagi mushukni sevuvchilar orasida mashhur boʻldi. YouTube videosi 2007-yil oxiriga kelib 1,2 milliondan ortiq marotaba tomosha qilingan. Shuningdek, u „2007-yilning eng yaxshi videosi" nominatsiyasida YouTube mukofotiga nomzod boʻlgan.

### 2008-yil

2008-yilda Musashi’s Stardust Promotion bilan shartnoma imzoladi. 3-mart kuni ular mashhur yapon qoʻshigʻi „Hotaru no Hikari" qoʻshigʻining birinchi singlini chiqardilar. Ushbu muqova yangi original qoʻshiq bilan birga chiqarilgan edi. Singl music.jp dan raqamli yuklab olingan. „Ichinensei ni Nattara" nomli ikkinchi singl 2008-yil 7-aprelda keng omma havolasiga taqdim etildi.

### 2015-yil

2015-yil 24-sentyabrda guruhning aʼzosi Seri 19 yoshida vafot etdi. Seri oʻlimidan 2 yil avval buyrak kasalligi bilan oʻgʻrigan va ayni shu kasallik tufayli vafot etgan. Musashi’s mushuklarining blogi mazkur maʼlumotni eʼlon qilish uchun ochilgan.

Diskografiya
------------

### Singllar

* 2008-03-03 — Xotaru no Hikari
* 2008-04-07 — Ichinensei ni Nattara

Manbalar
--------

1. ↑  „In Search of the Living, Purring, Singing Heart of the Online Cat-Industrial Complex". *Wired Magazine*. Qaraldi: 28-avgust 2012-yil.
2. ↑  „ご報告 - ムッちゃんぼけぼけ"ムサシ"くん：楽天ブログ".

Havolalar
---------

* „ギャラはカツオ！歌う猫5匹「Musashi's」デビュー" (Japanese) (28-fevral 2008-yil). 3-mart 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-fevral 2008-yil.
**Muso Shormanov** (1819, hozirgi Pavlodar viloyati, Bayanaul tumani, Bayanaul qishlogʻi —26.12.1884, Ombi) — Bayanaul tashqi okrugi katta sultoni, bi, notiq .

Biografiya
----------

Qarjas urugʻidan mashhur bi Shorman Kushiqulining toʻngʻich oʻgʻli. Sho‘rmon bining Musodan tashqari Mustafo, Iso, O‘zxon ismli uch o‘g‘li va Zeynep ismli qizi bor edi. Shoʻrmonov oʻz davri uchun ancha bilimdon, mashhur va obroʻli shaxs edi. U ikki yil zobit Aleksandr Lukin qo‘lida tahsil oldi va 1833-yilda rus tilida gapirish va yozishni o‘rgandi. Bayanaul tashqi okrugi ochilganda izdoshlari boshligʻi etib saylangan, 1843-yildan beri tuman sudyasi. 1844-yili masjid qurilishini tashkil qilib, Bayanaulda madrasa ochdi. 1847-49 yil 60 mingga yaqin qozoqlar Sibirdan koʻchirilib, okrugga joylashtirildi. 1854-yildan — katta sulton. Shoʻrmonov ikki marta Moskva va Peterburgda: 1855-yilda. 1856-yilda rus podshosi Nikolay I vafot etganida. U podshohi Aleksandr II ning toj kiyish marosimiga bordi. U jamoat ishlarida faol ishtirok etib, jiyani, taniqli olim Ch.Valixonov bilan yaqin aloqada bo‘lgan. Abayning otasi Qoʻnanboy ishni tekshirish uchun Ombiga chaqirilganda, Dala general-gubernatorga kafolat berib, uni hibsdan ozod qiladi. 1868-yil 1869-yilda okruglar yopilgandan va yangi boshqaruv qoidasiga koʻra katta sultonlik bekor qilingandan keyin. Sho‘rmonovga polkovnik harbiy unvoni berildi va unga yiliga 350 so‘m maosh bilan taʼtilga chiqarildi. Endi u oʻz mamlakatining etnografik xususiyatlarini oʻrgandi. Sibirda nashr etilgan gazetalarga materiallarni taqdim etish, Geografiya jamiyati va uning G.N.Potanin, N.I.Yadrintsev, N.F.Kostiletskiy kabi aʼzolari uchun qozoq mamlakati haqida materiallar tayyorlardi. Rossiyaning maʼdan izlovchi savdogarlari kela boshlaganda, ularning yo‘lboshchilari qozoqlarga joy-suv nomlarini ruschalashtirmaslikni qatʼiy topshirdilar. 1882-yil Dala general-gubernatori G.A.Kolpakovskiy Pavlodar va Semey uyezdlari chegaralarini belgilashda qatnashgan. Qozoq yoshlarini tarbiyalashga katta eʼtibor berib, G‘arbiy Sibir rahbarlariga ko‘chmanchi dala gimnaziyasini ochish to‘g‘risida bir necha bor xat yozadi. Shormanov Pavlodar viloyati, Bayanaul tumani, Oqkelin qishlog‘ida dafn etilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Серік Имантайұлы Жақсыбаев Қаржас ұрпақтары — Павлодар: ЭКО, 2008. — 400 б. — 1000 таралым*. ISBN 9965-08-265-0.
2. ↑  "Qazaqstan": Ұlttiq ensklopediya / Bas redaktor Ә. Nisanbaev — Almati „Qazaq ensiklopediyasi" Bas redaksiyasi, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX tom
**Axaltaka harbiy yurishlari** – rus qoʻshinlarining Axaltaka (Turkmaniston) vohasini egallash maqsadida 1879, 1880-81 yillardagi yurishlari (rus manbalarida Axaltaka ekspeditsiyasi deb ataladi). 1869-yil Kras-novodsk (1992-yildan Turkmanboshi) shahriga asos solingach, rus podsho hukumatining turkmanlar yerlarini bosib olish ishtiyoqi kuchaydi. Krasnovodskdan gene-ral Lazarev qoʻmondonligida 20 minglik qoʻshin 1879-yil iyulda Koʻktepaga hujum qiladi. Ruslar katta talofat koʻrib, ortga chekinishga majbur boʻladilar. Bu holdan foydalangan Angliya 1880-yil 10-iyunda Afgʻonistonni oʻziga tobe etdi. Aleksandr II Turkmanistonni bosib olishni M. D. Skobelevga topshirdi. Axaltaka vohasiga yoʻl ochish maqsadida Krasnovodskdan boshlab temir yoʻl qurilishi boshlandi. M. D. Skobelev taka turkmanlar qoʻmondoni Tiqma Sardor nomining mashhurligi, uning botirligi haqida eshitgan edi. U 800 nafarlik qoʻshin bilan Bomi, Yangi qalʼa qishloklariga 1880-yil iyulda kelib Koʻktepa atroflarini oʻrgandi. Otliq turkman toʻdalari hujumlarini qaytarib turdi. 1880-yil 30-noyabrda Koʻktepadan 10 chaqirimcha uzoqda boʻlgan Yaganbotir qelʼasini egallaydi. Taka turkmanlar rus qoʻshinlariga hujum qilib, 3000 bosh tuyani oʻlja tu-shiradilar. M. D. Skobelev Koʻktepa atrofini aylanib chiqib, qalinligi 6 – 8 m li mudofaa devorlarini port-latish uchun bir necha tonna portlatuvchi dori keltirgan edi. Rus qoʻshinlari 8000 nafar boʻlib, 70 dan ortiq zambarakka ega boʻlganlar. Koʻktepa qalʼasi hujum bilan ishgʻol qilingach (1881-yil 12-yanvar) ta-lon-toroj qilish uchun toʻrt kun askarlar ixtiyoriga topshirib qoʻyildi. Qyalʼa mudofaachilari 25 ming nafar (boshqa manbalarga koʻra 45 ming, shu jumladan keksalar, xotin-qizlar, bolalar) boʻlib, ularning bor-yoʻgʻi 5000 pilta miltigʻi bor edi. Qalʼa axdidan biror kishi ham omon qolmagan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Dmitriy Bryanskning Litva tangasi, 1372—1376-yillarda Bryansk knyazligida (oʻsha paytda Litva Buyuk Gertsogligi tarkibiga kirgan) zarb qilingan.
**Dmitriy keksa** yoki **Dmitriy Bryansk** (litovcha: *Dmitrijus Algirdaitis Brianskietis*, polyakcha: *Dymitr Olgierdowicz*, 1399-yil 12-avgustda Vorskla daryosidagi jangda vafot etgan) Litva Buyuk Gertsogi Algirdasning ikkinchi toʻngʻich oʻgʻli va uning birinchi xotini Vitebsklik Mariya edi. U 1356—1379 va 1388—1399-yillarda Bryansk gertsogi boʻlgan.

1356-yilda Algirdas Smolensk knyazligidan Trubetsk va Starodubni oʻz ichiga olgan Bryansk viloyatini oldi va uni boshqarishni oʻgʻli Dmitriyga berdi. Hudud Litva Buyuk Gertsogligining yuragidan uzoq shimoli-sharqda joylashgan va Moskva Buyuk Gertsogligi bilan chegaradosh edi. 1370-yilda Moskvaning Buyuk Gertsogi Dmitriy Donskoy hududni zabt etishga urinib koʻrdi. 1372-yilda Dmitriy Algirdas va Dmitriy Donskoy oʻrtasidagi Lyubutsk shartnomasiga guvoh boʻldi.

1377-yilda otasining oʻlimidan soʻng, Dmitry katta akasi Andrey Polotskni qoʻllab-quvvatladi, u Litva Buyuk Gertsogiga aylandi. Andrey oʻzini taxtning qonuniy vorisi deb hisoblab, Polotsk, Pskov, Livoniya ordeni va Moskva Buyuk Gertsogini oʻz ichiga olgan Litvaga qarshi koalitsiyani tashkil qildi. Dmitry koalitsiyada passivroq rol oʻynadi, u Litvaga qarshi toʻgʻridan-toʻgʻri urush olib bormadi va 1379-yilda Moskva armiyasi tomonidan hujumga uchraganida oʻz domenini himoya qila olmadi Dmitry va uning oilasi chekinayotgan rus armiyasini kuzatib, Moskvaga borishdi, u yerda Dmitry Donskoy unga Pereslavl-Zalesskiyni berdi.1380-yilda Dmitriy Oltin Oʻrdaga qarshi Kulikovo jangida rus bayrogʻini boshqargan. Rus yilnomalarida uning va ukasining taktik mahorati yuqori baholanadi.

1380-yildan keyin Dmitry yozma manbalarda faqat ikki marta tilga olingan. Akasi Andrey Skirgayla qoʻshinlari tomonidan qoʻlga olinib, Polshada qamoqqa tashlanganidan soʻng, Dmitry 1388-yilda hozirgi Polsha qiroli Jogaila bilan oʻrtalaridagi tushunmovchilikni xal qilib oldi. U Bryanskdagi sobiq domeniga qaytdi. Dmitry 1399-yilda Vorskla daryosida Oltin Oʻrdaga qarshi jangda vafot etdi.

Dmitriyning oʻgʻli Mixal Trubetskiy Trubetskoy oilasining ajdodi hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  Matulevičius, Algirdas (2004). "Dmitrijus Algirdaitis". in Spečiūnas, Vytautas (lt). *Lietuvos valdovai (XIII-XVIII a.): enciklopedinis žinynas*. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas. p. 53. ISBN 5-420-01535-8.
2. 1 2 3 4  Jonynas, Ignas (1933–1944). "Dimitras". in Biržiška, Vaclovas (lt). *Lietuviškoji enciklopedija*. **VI**. Kaunas: Spaudos Fondas. 912–914 b.
3. ↑  Jonynas, Ignas (1933–1944). "Andrius". in Vaclovas Biržiška (lt). *Lietuviškoji enciklopedija*. **I**. Kaunas: Spaudos Fondas. 575–585 b.
**Ching** Kambodja va Tailand teatr va raqs ansambllarida oʻynaladigan barmoqli zindonlardir .

Qurilish va foydalanish
-----------------------

Oʻrtadan oʻtgan shnur bilan bogʻlangan chinglar piyolaga oʻxshash, diametri taxminan 5 santimetr boʻlib, bronza qotishmasidan — temir, mis va oltindan tayyorlangan. Vaqtni ushlab turish va ohangni tartibga solish uchun ular tsiklik tarzda bir-biriga uriladi va ular ansamblning „vaqt saqlovchisi" sifatida ishlaydi.  Ritm odatda urgʻuli yopiq zarbani urgʻusiz ochiq „ching" zarbasi bilan almashtirishdan iborat. „Ching" nomi bu ochiq tovush uchun onomatopoeikdir .

Musiqiy kontekst
----------------

Kambodja ansambli — anʼanaviy ravishda sud raqsi, niqobli oʻyinlar, soyali oʻyinlar va marosimlarga hamroh boʻlib, vokalchilar va asboblardan iborat: gong chimlari, qamish asboblari, metallofonlar, ksilofonlar, barabanlar va ching. Tailand ansambli torli skripka, nay, zither, ksilofon, gong doiralari, baraban va chingdan iborat. Tailand va Kxmer musiqalarida ohang baraban va chingda amalga oshiriladigan tsiklik naqshlar bilan tartibga solinadi.

Tarixiy ahamiyati
-----------------

 Ching Tailandda raqqosa tomonidan ishlatilgan.
Khmer svilizatsiyasining buyuk shahri boʻlgan Angkorda ching haqida dalillar topilgan, u yerda klassik sanʼat IX-V asrlar orasida gullab-yashnagan. Ibodatxona devorlariga oʻyilgan sahnalarda samoviy raqqosalar oʻzlarining cholgʻu asboblari, jumladan, kichik zindonlar (ching) bilan tasvirlangan. <ref name="Sam">*Sam.* {{{editor}}}: „The Khmer People of Cambodia". *The Garland Handbook of Southeast Asian Music*. 17-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-sentabr 2013-yil.

Sam, Sam-Ang. Miller, Terry E.; Williams, Sean (eds.).

Adabiyotlar
-----------

1. ↑  Sam, Sam-Ang (1994). Ebihara, Carol A.; Lodgerwood, Judy. eds. "Cambodian Music and Dance in North America". *Cambodian Culture Since 1974: Homeland and Exile* (Cornell University Press) **41** (1): 177–180.
2. 1 2  *Sam.* {{{editor}}}: „The Khmer People of Cambodia". *The Garland Handbook of Southeast Asian Music*. 17-sentabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-sentabr 2013-yil.

Havolalar
---------

* Ovoz namunasi, mong va ching
**Akarnan** (boshq: κκαρνάν) — qadimgi yunon mifologiyasida epigon, Alkmeon va Kalliroy oʻgʻli, Daryo xudosi Aheloyning qizi, Amfoterning akasi.

Otasi Figeyem oʻldirganidan soʻng, Kalliroya Zevsga ibodat qilib, oʻgʻillarini Alkmeonning oʻlimi tufayli qasos olish uchun tezda oʻsishga yordam berishini soʻradi. Ibodatlar eshitildi va aka-ukalar etuk boʻlib, Psofidga kelib, Fegeyni, uning xotini va ikki oʻgʻlini oʻldirdilar, Beotiyadagi Psotid shahrini vayron qildilar. U yerda olingan xazinalar, shu jumladan Hamjihatlikning marjon va peploslari, Akarnan Delfiya ibodatxonasini qurbon qildi. Quvgʻinlardan qochib, ular Tegeya shahridagi Afina ibodatxonasida panoh topdilar.

Aheloyning soʻzlariga koʻra, aka-ukalar, Akarnanning Akarnaniya nomi bilan atalgan bir necha shahar va qirollikni asos solgan Epirga borib, Delfiyaga marjon va Hamjihatlik plashini olib kelishdi. Uning nomi aholiga berilgan, avval kuretlar deb atalgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Акарнан // Мифы народов мира : Энцикл. в 2 т. / гл. ред. С. А. Токарев. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1987. — Т. 1 : А—К. — С. 55.
2. ↑   Acarnan // Реальный словарь классических древностей / авт.-сост. Ф. Любкер ; Под редакцией членов Общества классической филологии и педагогики Ф. Гельбке, Л. Георгиевского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб. 1885. — С. 4.
3. ↑  *Псевдо-Аполлодор*. Mifologicheskaya biblioteka III 7, 6
4. ↑  *Фукидид*. Istoriya. II, 102, 6; *Страбон*. Geografiya. X, 2, 26; s. 462, po Eforu
5. ↑  *Pavsaniy*. Opisanie Elladi VIII 24, 9
**Akantit** (yunoncha *akantus* *tikan*) — Ag 2 S foʻrmulali kumush sulfidli mineral. Monoklinli kristallar (a-Ag 2 S), kulrang-qora, 176,3 °C dan past haroratlarda kumush (I) sulfidning barqaror shakli tashkil etadi va toʻgʻridan-toʻgʻri hosil boʻladi. Bu haroratdan yuqori barqaror shakl argentit kumush sulfidning kubik modifikatsiyasi (b-Ag 2 S). Zichlik 7,2-7,4 g/sm 3 (ideal a-Ag 2 S kristali 7,317 g/sm 3 zichlikka ega). Mineral tarkibidagi qimmatbaho metalning miqdori 87 % dan ortiq. Kumush rudasining muhim manbai boʻlib, original dizaynerlik zargarlik buyumlari, interyer buyumlari va kolleksiya materiali sifatida ham qoʻllaniladi.

Hosil boʻlishi
--------------

Mineral birinchi marta 1855-yilda Chexiya Respublikasining Jachymov (Yoaximstal) shahrida tasvirlangan. Akantit oʻrtacha past haroratli gidrotermal tomirlarda va supergen boyitilgan zonalarda keng tarqalgan kumush mineraldir. U mahalliy kumush, pirargirit , proustit , polibazit , stefanit , aguilarit , galena , xalkopirit , sfalerit , kaltsit va kvarts bilan bogʻlangan holda uchraydi. Konlarda akantitga mahalliy kumush, proustit, pirargirit va boshqa kumush sulfo tuzlari, serussit, xlorargirit birga keladi. Makroskopik jihatdan akantitni aniqlash qiyin. Oltingugurt ajralib chiqishi bilan nitrat kislotada eriydi, xlorid kislota qoʻshilganda ammiakda eriydigan pishloqli oq choʻkma AgCl hosil boʻladi. Yuqori haroratlarda akantit elektr tokining oʻtkazuvchisiga aylanadi.

Dorivor xususiyatlari
---------------------

Akantit tanani umumiy mustahkamlashga qaratilgan shifobaxsh xususiyatlarga ega. Xususan mineral yalligʻlanishga qarshi taʼsirga ega boʻlib, u oshqozon-ichak trakti, nafas olish yoʻllari, boʻgʻimlar va mushaklarning kasalliklarini davolashda foydalanish imkonini beradi. Kumush sulfidning antiseptik xususiyatlari insoniyat tomonidan ming yildan ortiq vaqt davomida ishlatilgan.

* Chispas konidan akantit, Arispe Sonora shtati, Meksika.Chispas konidan akantit, Arispe Sonora shtati, Meksika.
* Meksikaning Guanajuato shtati, Rayas konidan olingan akantit namunasi. Olchamlari: 2,4×1,1×1,1 sm.Meksikaning Guanajuato shtati, Rayas konidan olingan akantit namunasi. Olchamlari: 2,4×1,1×1,1 sm.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Akantit xususiyatlari tavsifi". *kamnevedy.ru*. Qaraldi: 9-iyul 2022-yil.
2. 1 2  „Web-mineral ma'lumotlari". *webmineral.com*. Qaraldi: 9-iyul 2022-yil.
3. ↑  „Akantit". *kristallov.net*. Qaraldi: 9-iyul 2022-yil.

Adabiyot
--------

* Acanthite Arxivnaya kopiya. Kristallar boʻyicha „Minerallar va jinslar lugʻati". yoʻq.
* „Acanthite",*Handbook of Mineralogy*. Chantilly, VA: Mineralogical Society of America.
* Mindat.org Arxivnaya kopiya
* Veb-mineral maʼlumotlari Arxivirovano 1 2012 yil may yilning.
* Klein, Kornelis va Kornelius S. Hurlbut, *Mineralogiya qoʻllanmasi,* Wiley, 20-nashr, 1985, s. 271-2 ISBN 0-471-80580-7