recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Uilyam Marshalning (chapda) Boduen III de Guin bilan dueli. Rasm Parijlik Metyuning „Katta xronika" asaridan (XIII asr)
**Destrie** (fransuzcha: *destrier*) — katta urush ritsarining oti, odatda aygʻir (erkak ot). Bu atama ma'lum bir zotni anglatmaydi, balki jousting turnirlarida foydalanish uchun afzal koʻrilgan otning ba'zi xususiyatlarini bildiradi.

Bu atama birinchi marta 1330-yilda qadimgi ingliz tilida *destrer* shaklida uchraydi, u ingliz-norman tilidan kirib kelgan *equus dextarius* („oʻng qoʻlli ot") va ehtimol lat tilidan kirib kelganini ham taxmin qilishadi.

Soʻnggi yillarda ushbu otlarning vazni 800—1000 kg va undan koʻp va boʻyi 175-200 sm ga yetgani haqidagi maʼlumotlar aniqlashtirilmoqda. London muzeyi tarixchilari otlarning qoldiqlari va ot qurollarini oʻlchash orqali, ushbu otlar oʻzining jangovar hamkasblari bilan solishtirish mumkin boʻlgan oʻlchami va ogʻirligi boʻyicha 14-15 ingliz masofasidan (taxminan 150-160 sm) koʻp boʻlmaganligini aniqladilar. Bu otlar tik turgan holda ritsarning maxoratini uch baravar oshirib, ularni janglar uchun afzal koʻrishlariga aylantirdi. Ritsar egarda va piyoda hamda yengil otliq qoʻshinlar bilan ishonchli tarzda kurashdi.

Taxminlarga koʻra, bunday ot minadigan chavandozlar bir-birining ortida turgan 10 piyoda askarni agʻdarish uchun yetarli kuchga ega boʻlgan. Zirhli chavandoz va uning qurol-yarogʻining umumiy ogʻirligi otlarning sakrashini qiyinlashtirgan (shlanglar, botqoqlar va shunga oʻxshash toʻsiqlarni yengib oʻtish qiyin edi) va tez charchashga olib kelgan, shu sababli otliqlar kamondan oʻq otishdan asossiz yoʻqotishlarga duch kelishgan.

Ogʻir otlarning zamonaviy zotlari ushbu otlardan tarqalgan, xususan, shayr, persheron, brabant va boshqa ot zorlaridan.

Yana qarang
-----------

* Chivallik
* Ritsar
* Ritsar turniri
* Reiters
* "Ironsides"
* Cuirassiers
* Otliqlar

Adabiyot
--------

* *Алексинский Д. П. Жуков К. А. Бутягин А. М. и др.* Всадники войны: Кавалерия Европы. — М.: ООО «АСТ»; СПб.: Полигон, 2005. — 488 с.: ил. — ISBN 5-17-027891-8, ISBN 5-89173-277-7.

Manbalar
--------

1. ↑  Clark, John (Ed). The Medieval Horse and its Equipment: c.1150-c.1450, Rev. 2nd Ed, UK: The Boydell Press, 2004, p. 25
2. ↑  Gravett, Christopher. *English Medieval Knight 1300-1400*, Oxford: Osprey Publishing, 2002, p 59
3. ↑  „Уваров Д. Битва при Касселе (23 августа 1328 г.). Публикация на портале «XLegio».". 11-sentabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-oktabr 2012-yil.
4. ↑  Ражнев Г. История кавалерии с древности до новейшего времени.
**Barshchina**, boyarshchina — barin [(boyar)ga tekinga ishlab berish] — oʻrta asrlarda Rossiyada yer rentasi shakli, yirik yer egasiga qaram krepostnoy dehqonni oʻz mehnat qurollari bilan yer egasi xoʻjaligida haq olmay bajaradigan majburiy mehnati. Gʻarbiy Yevropada B. 8 — 9-asrlardan tarqalgan, 12 — 13-asrlardan obroklar tomonidan siqib chiqarilgan va 14 — 15-asrlarga kelib yoʻq boʻlib ketgan. Sharq mamlakatlarida B. keng tarqalmagan (qarang Begor). Rusda Kiyev Rusi davlati paytida paydo boʻlgan. Rossiyaning Yevropa qismida 16-asr 2-yarmi — 19-asr 1-yarmida keng tarqalgan. Yuridik jihatdan rasman 1882-yil bekor qilingan boʻlsada, 1917-yilgacha davom etgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Destabillashtiruvchi tanlanish** — tanlanishning bir turi, xo-nakilashtirish jarayonida turning turgʻun holatini oʻzgartirishga olib keladigan tanlanish. D.t. tushunchasini rus biologi D. K. Belyayev (1970) domestikatsiya (xonakilashtirish)ning biologik asoslarini tadqiq qilish orqali asoslab bergan, D.t. ontogenezning neyroendokrin sistemasi tanlanish taʼsiriga oʻtganida paydo boʻladi. Bu hol tur yangi, hali unga nomaʼlum boʻlgan zoʻriqtiruvchi (stressor) omillar bilan toʻqnash kelganida yoki unga maʼlum boʻlgan omillarning intensivligi (kuchi) oshib ketganida har doim yuz beradi. Sunʼiy tanlash, yaʼni xonakilashtirish jarayonida xonakilashtiriladigan turlar bir qator stress (zoʻriqtirish) va tanlovchi omillar taʼsiriga toʻqnash keladi. Ular orasida asosiysi odam hisoblanadi. D. t. tom maʼnoda harakatlantiruvchi tanlanish boʻlgani xrlda mohiyat jihatdan organizmning rivojlanishini boshqaradigan sistemalarning buzilishiga, ular oʻzgaruvchanligining oshishiga olib keladi. Bu hol tabiiy sharoitda harakatlantiruvchi yoki turgʻunlashtiruvchi tanlanish uchun birlamchi material boʻladi. D.t. evolyusiyani jadallashtiruvchi muhim omil hisoblanadi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Detektorli radiopriyomnik** — radiostansiyadan qabul qilingan signallarni kristallik detektorlar yordamida tovush signallariga aylan-tirib beradigan radiopriyomnik; ishi Kabul qilingan radiotoʻlqinlar ener-giyasi hisobiga amalga oshadi. D.r.. odatda, tebranish konturi LC, kristallik detektor D (yarimoʻtkazgichli diod), telefon T va blokirovka kon-densatori S6 lardan iborat. Kondensator sigami S oʻzgartirilganda tebranish konturi radiostansiyadan kabul qilingan chastota bilan rezonans hosil qiladi. Bu bilan chastotasi rezonans chastotasidan farq qiluvchi barcha signallar susaytiriladi. Kristallik detektordan chiqayotgan yuqori (radio) chastota toklari asosan kondensator S6 dan, past (tovush) chastota toklari esa telefon orqali oʻtadi. Antenna qanchalik baland oʻrnatilsa va yerga ulash yaxshi bajarilsa, bir necha ming km masofada joylashgan kuchli radio-stansiyalarning signallarini shunchalik yaxshi qabul qilish mumkin.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kubomeduza** (lotincha: *Cubozoa*) — knidarlar sinfi. Bu kichik guruhga okean shoʻrligi boʻlgan tropik va iliq moʻtadil dengizlarda yashovchi 20 ga yaqin tur kiradi. Kubomeduza juda tez suzadi va yoʻnalishini osongina oʻzgartirishga qodir. Charybdidae oilasining bir nechta turlari uchun jonli tugʻilish va *juftlashish oʻyinlari* tasvirlangan, ular hayoti davomida spermatoforik urugʻlantirish sodir boʻladi. Baʼzi vakillar odamlar uchun xavflidir: ularning hujayralari tufayli kuyishlar oʻlimga olib kelishi mumkin.

Tarqatish
---------

Kubomeduzalar okean shoʻrligi bilan deyarli barcha tropik va subtropik suvlarda tasvirlangan. Moʻtadil mintaqa dengizlarida ikkita tur — *Carybdea marsupialis* va *Carybdea rastoni* ham qayd etilgan.

 Kubomeduza 
 *Tripedaliya cystophora*

Turmush tarzi, xulq-atvori va ovqatlanishi
------------------------------------------

Bu guruh meduzalari odatda tubi qumli sayoz suvda uchraydi. Kunduzi ular tubiga yaqin boʻlishga moyil boʻlib, kechasi esa suv yuzasiga koʻchiriladi. Tabiiy sharoitda kuzatishlarga gʻavvos yaqinlashganda, kubomeduzalar tezda suzishadi. Kubomeduzalar faol suzuvchilar boʻlib, daqiqada 6 metrgacha tezlikda harakatlana oladilar. Baʼzi vakillar ijobiy fototaksisga ega: ular yorugʻlik manbasiga qarab yoʻnalishda harakat qilishadi.

Kubomeduzalar qirgʻoq suvlarining oziq-ovqat zanjirida muhim boʻgʻin boʻlib, ular yirtqich sifatida harakat qilishadi. Ular asosan mayda baliqlar va qisqichbaqasimonlar bilan oziqlanadi.

Inson xavfi
-----------

Kubomeduzalarning odamlar uchun xavfli ekanligidan dalolat beruvchi maxsus toʻrlar Shimoliy Kvinslenddagi (Avstraliya) plyajlar boʻylab ulardan himoyalanish uchun choʻzilgan.

Shunday qilib, Irukandji meduzasi „*Irukandji sindromi*" ning sababi boʻlib, u orqa va qorindagi kuchli ogʻriqlar, juda kuchli bosh ogʻrigʻi, mahalliy terlash va qusishning kuchayishi muammolar bilan namoyon boʻladi.

2022-yil holatiga koʻra, guruhda ikkita tartib, sakkiz oila va 66 ga yaqin tur tasvirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
**Barsterlar** — muayyan davr bilan rentgen diapazonida chaqnab turuvchi yulduzlar. Birinchi bor 1975-yilda atmosferadan tashqi astronomiya usullari yordamida topilgan. B. rentgen manbalari hisoblanadi; ular nurlanishining fotonlari energiya 1 — 20 keV. B. chaqnashning qaytarilishi davri bir necha soatdan to bir necha kungacha boʻlgan oraliqda. Chaqnashlar orasidagi vaqt oraligʻi 30 — 50% gacha asta oʻzgarib turadi. Chaqnashlar vaqtidagi nurlanish energiyasi ular oraligʻida tarqaladigan nurlanish energiyasidan taxminan 100-marta kam. Hozirgacha 50 dan ortiq B. batafsil oʻrganib chiqilgan. Maʼlumotlarga koʻra, B. massasi Quyosh massasiga yaqin boʻlgan neytron yulduz boʻlib, uning atrofida akkresiya hodisasi sodir boʻlmoqda. Bunday hodisa qoʻshaloq yulduzlarda yuz berib, oddiy qoʻshni yulduzdan neytron yulduzga massa oqimi jarayoni bilan bogʻliq. Natijada neytron yulduz yaqinida qalinligi bir necha oʻn metr boʻlgan akkresion disk vujudga keladi. Akkresiya jarayonida disk harorati oshib borib, uning qiymati 3-108 K ga yetishi bilan qisqa vaqt ichida geliy moddasining yonishi yuz beradi va bu rentgen chaqnashini koʻrsatadi. Demak, B.ning chaqnash mexanizmi termoyadro portlashi bilan tushuntirilishi lozim. Chaqnashdan soʻng akkresion diskda massasi 1015 t. geliy yigʻilishi bilan u bir necha sekundda yonib, Yerda yana rentgen chaqnashi kuzatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Nuritdinov S. N. Galaktika tuzilishi va fizikasi, T. 1996.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Fort Pierre** (talaffuzi: *Fort Per*) — AQShning Janubiy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Aholisi 2020-yilgi aholini roʻyxatga olishda 2 115 kishini tashkil qilgan.

Geografiyasi
------------

Fort Pierre shahri 44°21′32″N 100°22′33″W﻿ / ﻿44.35889°N 100.37583°W﻿ / 44.35889; -100.37583GO (44,358941, −100,375742) koordinatalarda joylashgan.

Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 3.16 kvadrat mil (8.18 km2) tashkil qiladi, shundan 3.11 kvadrat mil (8.05 km2) quruqlik va 0.05 kvadrat mil (0.13 km2) suvdan iborat.

Demografiyasi
-------------

| Aholi o‘sish tarixi |
| --- |
| Yil | Aholi |  | %± |
| **1880** | 287 |  | — |
| **1890** | 360 |  | 254% |
| **1900** | 395 |  | 97% |
| **1910** | 792 |  | 1 005% |
| **1920** | 805 |  | 16% |
| **1930** | 683 |  | −152% |
| **1940** | 764 |  | 119% |
| **1950** | 951 |  | 245% |
| **1960** | 2 649 |  | 1 785% |
| **1970** | 1 448 |  | −453% |
| **1980** | 1 789 |  | 235% |
| **1990** | 1 854 |  | 36% |
| **2000** | 1 991 |  | 74% |
| **2010** | 2 078 |  | 44% |
| **2020** | 2 115 |  | 18% |
| AQSh aholisini ro'yxatga olish |

2010-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 2 078 kishi, 893 xonadon va 586 oila istiqomat qilgan. Shaharning irqiy tarkibi 89,4% oq tanlilar, 0,3% afro-amerikaliklar, 6,6% tubjoy amerikaliklar, 0,2% osiyoliklar, 0,2% boshqa irqlar va 3,3% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 0,7% ni tashkil etadi.

Shaharda 893 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 30,5 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 51,6 foizi er-xotinlar bilan birga yashagan, 9,7 foizida eri boʻlmagan ayollar, 4,3 foizida xotini boʻlmagan erkaklar va 34,4% oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 30,6 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 11,2 foizida 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydigan kishi bor.

  

2000-yilga kelib, shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 41 181 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 47 885 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 29 948 dollarni, ayollarniki esa 21 208 dollarni tashkil qilgan. Shaharning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi 20 478 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 7,4 foizi va aholining 8,9 foizi qashshoqlik chegarasida, shu jumladan 12,2 foiz 18 yoshgacha boʻlganlar va 14,8 foiz 65 yoshdan oshganlar edi.

Manbalar
--------

1. ↑  „U.S. Census Bureau: Fort Pierre city, South Dakota" (en). *www.census.gov*.  United States Census Bureau. Qaraldi: 27-iyun 2022-yil.
2. ↑  „US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990".  United States Census Bureau (12-fevral 2011-yil). Qaraldi: 23-aprel 2011-yil.
3. ↑  „US Gazetteer files 2010".  United States Census Bureau. 2-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
4. ↑  *United States Census Bureau.* „Census of Population and Housing". Qaraldi: 20-oktabr 2014-yil.
5. ↑  „U.S. Census website".  United States Census Bureau. Qaraldi: 21-iyun 2012-yil.
**Novokain blokadasi** - periferik nerv sistemasi elementlariga novokain eritmasi (0,25% li) taʼsir ettirib davolash usuli. Novokainning nerv hujayrasiga ogʻriqsizlantiradigan va xiyol qoʻzgʻatadigan taʼsir koʻrsatish xususiyatiga asoslangan. A. V. Vishnevskiy taklif etgan (1929). Normal sharoitda va turli patologik holatlarda nerv sistemasinpng organizmda mod-dalar almashinuvi hamda hujayra va toʻqimalar hayot faoliyatini muntazam tartibga solib turuvchi taʼsiri Novokain blokadasi usuliga asos qilib olingan. Novokain blokadasinint bir necha turi bor. Suyak singanida, turli jarohatlarda Novokain blokadasi ogʻriqsizlantirishning eng samarali usuli hisoblanadi. Bel, boʻyin, dumgʻaza blokadasi, shuningdek, gʻilof (oyoq-qoʻllarga) va qisqa blokada (patologik oʻchoqqa yaqin nervlarga) qoʻllanadi. Bunda novokain qovurgʻalararo nerv tolayaariga taʼsir etib, ogʻriq impulslari oʻtishini toʻxtatadi. Suyak singanda, baʼzi bir tomir va nerv kasalliklarida oyoq-qoʻl suyagi yaqinida joylashgan nervlarga (gʻilof blokada), qovurgʻalar singanda, koʻkrak qafasi jarohatlanganda boʻyindan oʻtadigan nervlarga, bachadon yalligʻlanganda esa dumgʻaza suyagidan oʻtadigan nervlarga, shuningdek, nevralgiya, mialgiya, miozitparla shprits bilan novokain eritmasi yubo-rib blokada qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qunduzlar** — suvsarsimonlar oilasiga mansub sut emizuvchilar urugʻi. Yevropa, Osiyo, Shimoliy -Gʻarbiy Afrikada choʻllardan boshqa joylari-datarqalgan. Gavdasining uz. 55—95 sm, nisbatan ingichka va egiluvchan, vazni 10 kg gacha. Dumi 45 sm gacha. Oyoklari kalta, barmoqlari orasida suzgich parda boʻladi. Oʻzbekmstonda 1 turi — qunduz tarqalgan. Q. chuchuk suv havzalari yaqinidagi inlarida yashaydi. Shoʻngʻiganida quloq va burun teshiklari maxsus klapanlar bilan bekiladi.

Qishda suvning muzlamagan joylarida yashaydi. Bahor-yoz mavsumida asta-sekin tullaydi. Yumshoq toʻshamali uyasini suv havzasining baland qirgʻoqlariga yasaydi. Boʻgʻozlik davri 8— 10 oy. Ikki yilda bir marta — ap-rel — mayda, koʻpincha 3 ta bola tugʻadi. Asosan, baliq, baqa, baʼzan oʻrdak va boshqa bilan oziqlanadi. Moʻynasi (ayniqsa, qishki) qimmatbaho hisoblanadi. Soni keskin kamayganligi uchun ovlash taqiqlangan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Hayvon haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Niderlandiya inqilobi** (1566—1609) — Niderlandiya tarixiy viloyatida sodir boʻlgan inqilob. Kalvinizm bayrogʻi ostida oʻtgan va ispanlar hukmronligini batamom tugatish va feodallarning zoʻravonligiga qarshi qaratilgan. Konservativ ruxdagi byurgerlar oppozitsiyadagi dvoryanlar (Vilgelm Oranskiy rahbarligida) bilan ittifoq tuzib ispanlar asoratiga qarshi chiqqanlar. Asosiy voqealar: 1566-yildagi Ikonalarga qarshi qoʻzgʻo-lon, 1572-yil shim. viloyatlarda koʻtarilgan ommaviy qoʻzgʻolon, 1576-yil jan. vi-loyatlardagi qoʻzgʻolon, Utrext uniyasi (ittifoqi) ni barpo etilishi (1579). Shimoliy viloyatlarni ispanlar hukmronligidan ozod boʻlishi (hozirgi Niderlandiya davlati hududi) va Birlashgan viloyatlar respublikasi barpo etilishi bilan yakunlangan (jan. viloyatlarni 1585-yilga kelib Ispaniya kayta bosib olgan).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qunduzni qamal qilish** 2001-yilda Afgʻonistondagi urush paytida sodir boʻlgan. 9-noyabrda Mozori Sharif qulagandan so‘ng, Shimoliy alyans harakatining diqqat markazi Afg‘oniston shimolida Tolibonning qolgan so‘nggi tayanchi bo‘lgan Qunduz shahriga qaratildi.

Vaqt jadvali
------------

General Mohammed Doud qoʻmondonligi ostidagi kuchlar Amerika maxsus kuchlari maslahatchilari bilan uchrashdi va 11-noyabr kuni shahar tashqarisiga chiqib, u yerdan Taloqan shahriga yoʻl oldi. U yerda Dovud qo‘shinlari Amerika havo ko‘magisiz hujum qilib, tezda Tolibonni yo‘q qilishdi va shahar nazoratini qo‘lga olishdi.

Tolibonni Taloqonda tor-mor qilgandan so‘ng, Dovud qo‘shinlari Qunduzni qamal qilishga o‘tdi. Ular dastlab kuchli qarshilikka duch kelishdi va Dovud oʻz kuchlarini shahar atrofida joylashtirishga va Tolibonni zaiflashtirish uchun Amerika havo yordamidan foydalanishga qaror qildi. Keyingi oʻn bir kun davomida Amerika samolyotlari Tolibon pozitsiyalarini bombardimon qildi, 44 ta bunker majmuasi, 12 ta tank va 51 ta yuk mashinasi hamda koʻplab taʼminot omborlarini yoʻq qildi.

22-noyabrda Dovud qoʻshinlari yaqin atrofdagi Xonobod shahrini egalladi. Ijtimoiy ahvoli yomonlashgani sababli Qunduz ichidagi Tolibon kuchlari 23-noyabrda taslim boʻlishga rozi boʻldi. Tolibon taslim bo‘lganidan so‘ng Qunduz Shimoliy alyans askarlari tomonidan talon-toroj qilingani, shuningdek, Tolibon asirlarining qatl etilgani haqida xabarlar paydo bo‘ldi.

Inson huquqlari guruhlari hisob-kitoblariga koʻra, qoʻlga olingan bir necha yuz yoki bir necha ming mahbus Shibirgʻon qamoqxonasiga oʻtish paytida yoki undan keyin vafot etgan. Oʻlimlar Dasht-i-Leyli qirgʻini deb nomlandi. Ayniqsa, sharhlovchi Ted Rall va Jeymi Doranning 2002-yilda suratga olingan „*Afghan Massacre: The Convoy of Death"* hujjatli filmida AQSh qoʻshinlari ishtirok etgani haqidagi daʼvolar ilgari surilgan. 2009-yil iyul oyida *New York Times gazetasida* chop etilgan hisobot Qoʻshma Shtatlar prezidenti Barak Obamaga Bush maʼmuriyati qirgʻinni tergov qilish chaqiriqlariga qanday munosabatda boʻlganini tekshirishni buyurdi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Harding.* „Northern stronghold ready to capitulate".  The Guardian (22-noyabr 2001-yil). Qaraldi: 15-avgust 2009-yil.
2. ↑  
*James Risen*. „U.S. Inaction Seen After Taliban P.O.W.’s Died". *New York Times* (10-iyul 2009-yil). Qaraldi: 14-iyul 2009-yil.
3. ↑  *Rall, Ted*. „Ted Rall: Obama is ignoring an atrocity that dwarfs My Lai". *The State Journal-Register* (17-iyul 2009-yil). Qaraldi: 1-avgust 2009-yil.
4. ↑  
*Anderson Cooper*. „Obama orders review of alleged slayings of Taliban in Bush era". CNN (12-iyul 2009-yil). Qaraldi: 14-iyul 2009-yil. „President Obama has ordered national security officials to look into allegations that the Bush administration resisted efforts to investigate a CIA-backed Afghan warlord over the killings of hundreds of Taliban prisoners in 2001.".
**Detektirlash**, demodulyasiya — elektr tebranishlarini oʻzgartirib, oʻzgarmas tok yoki ancha past chastotali elektr tebranish hosil qilish. Eng keng tarqalgan holi demodulyasiya boʻlib, unda modulyasiyalangan yuqori chastotali tebranishlardan past chastotali modulyasiyalovchi signal ajratib olinadi. D. radio qabul qiluvchi qurilmalarda tovush chastotalarini, televideniyeda tasvir signallarini ajratib olishda ishlatiladi. D.da elektr tebranishlar detektorta uzatiladi; bunda u bir xil yoʻnalishdagi tokni oʻtkazadi va tebranishlar koʻplab bir xil ishorali tok impulslariga aylanadi. Agar tebranishlar qisman toʻgʻrilansa, yaʼni detektor orkali tok ikkala yoʻnalishda oʻtsa (detektor elektr oʻtkazuvchanligi turlicha boʻlsa), D. sodir boʻladi. D. uchun turli yoʻnalishda turlicha elektr oʻtkazuvchanlikka ega boʻlgan istalgan qurilmadan, mas, diodpan ham foydalanish mum-kin. Chastota signalini ajratib olishda filtrdan foydalaniladi. Eng oddiy filtr qarshilik va sigʻimdan iborat qurilma hisoblanadi. D.da elektron lampa, yarimoʻtkazgichli diod, vakuumli triodlar, chiziqlimas kristallar ishlatiladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Detenise** (chex. ) — Gradec Kralove viloyati (Chexiya) Jitsin tumanidagi xuddi shu nomdagi qishloqdagi oʻrta asr barokko qalʻasi, madaniy yodgorlik.

Bu toʻrt qavatli minora va ayvonli uch qavatli bino. Qalʻaga burgri va yordamchi binolar kiradi. Qalʻada Malta ritsarlarining qurollari toʻplamlari va ov kuboklari joylashgan.

 Detenise qalʻasi
 Qalʻaning pivo zavodi va Detenise oʻrta asr tavernasi

Tarix
-----

Qalʻaga XIII asr oxiri — XIV asr boshlarida Uollenshteynlik Benesh va Detenits (1269-1318-yillar) tomonidan asos solingan, ular dastlab yogʻoch qalʻani gotika uslubida tosh qalʻaga aylantirgan. Qalʻa haqida birinchi yozma eslatma 1404-yilga toʻgʻri keladi.

1503-yilda Detenitsa qalʻasi Krzynecki oilasining mulkiga aylandi. 1587-yilda Ronov shahridan Bogusław Křinecki qalʻani Uygʻonish davri uslubida qayta qurdi. 1619-yilda uning oʻgʻli, Ronovlik Jiri Krzynetskiy katta qalʻa minorasini qurdi.

Qirol Ferdinand II qalʻa va mulkni Krjinetskilardan tortib olib, Valdshteynlarga berdi. Keyin qalʻani Kristian Clam-Gallas sotib oldi va uni „kech barokko" uslubida qayta qurdi.

XIX asrning boshlarida avstriyalik baron va diplomatning oʻgʻli Visserberg mulkni Malta ritsarlarining suveren ordeniga vasiyat qildi. Buyruq 1903-yilda qalʻani yahudiy sanoat magnati Adolf Bloxga sotdi, uning oʻgʻli birjadagi butun mulkini yoʻqotdi.

1927-yilda qalʻa qurilish muhandisi Řegak tomonidan sotib olindi va tiklandi, shundan soʻng qalʻaning bir qismi jamoatchilikka ochildi. 1948-yilda qalʻa milliylashtirildi.

Hozirda mulk Ondrachkovlar oilasiga tegishli. Qalʻa 2000-yildan beri tashrif buyuruvchilar uchun ochiq.

Manbalar
--------

1. ↑  „История замка Детенице на официальном сайте". 19-fevral 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-aprel 2014-yil.
2. ↑  „Historie obce Dětenice (Dětenice, Osenice, Brodek)". 7-aprel 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-aprel 2014-yil.
3. ↑  „История замка Детенице на www.hrady.cz". 24-sentabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-aprel 2014-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Н. Н. Малютин „Детенице: всё как в Средние века",*. Замки и крепости Чехии. Путешествие сквозь века*. M.: Veche, 2009 — 74—76 bet. ISBN 978-5-9533-3945-2.

Havolalar
---------

* Rasmiy veb-saytdagi Detenis qalʻasi tarixi -dagi Arxivnaya kopiya
* Detenice qalʻasi tarixi www.hrady.cz saytida Wayback Machine saytida arxivlandi (2015-09-24). Arxivnaya kopiya
* Historie hradu Dětenice Wayback Machine saytida arxivlandi (2015-09-24). Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
**Bir yillik oʻsimliklar** — barcha hayotiy sikllari bir vegetatsiya davrida, yaʼni bir yil davomida urugʻidan unib chiqib, oʻsib, gullaydigan va nayel qoldirib quriydigan oʻsimliklar. Bir yillik oʻsimliklar oʻ. orasida butun rivojlanish jarayoni bir necha hafta ichida tugaydigan efemer oʻsimliklar guruhi ajralib turadi. Choʻl va dasht sharoitlarida efemerlar kuz, qish yoki bahorda oʻsadi. Ular yilning koʻp davrini urugʻ holida oʻtkazadi. Namligi yetarli zonalarda efemerlar (mas, yulduzoʻt, qoʻngʻirbosh) bir vegetatsiya davrida bir necha boʻgʻin berishi mumkin. Vegetatsiya davri uzok, kechadigan Bir yillik oʻsimliklar oʻ. bahorgi va kuzgilarga boʻlinadi. Bahorgi Bir yillik oʻsimliklar u. bahor va yoz oylarida oʻsib, hayot siklini 1 —5 oyda tugatadi. Kuzgi Bir yillik oʻsimliklar u.ning urugʻlari kuzda darhol unib chiqib, tomiroldi barglari rivojlanadi va shu tarzda qor tagida qishlab chiqadi. Bahorda ular rivojlanishni davom ettiradi — gullaydi, urugʻ berib, keyin qurib qoladi. Bu guruhga kuzgi javdar, burdoy, shuningdek koʻpchilik begona oʻtlar (jagʻ-jagʻ, boʻtakoʻz va boshqalar) kiradi. Bir yillik oʻsimliklar oʻ. oʻzgarib turuvchi iklim sharoitiga moslashgan ko‘p yillik oʻsimshklarning evolyutsiya jarayonida shakllangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Enrique Alejandro Esqueda Tirado** (talaffuzi: *Enrike Alexandro Esqueda Tirado*) — meksikalik futbolchi, qanot hujumchisi. U Meksika terma jamoasida oʻynagan .

Jamoalardagi faoliyati
----------------------

Enrique Esqueda Amerika klubining futbol akademiyasi bitiruvchisi hisoblanadi. 22-aprel kuni „Atlanta" jamoasiga qarshi oʻyinda u MX ligasida debyut qilgan. Oʻsha yilning yozida oʻyin amaliyotiga ega boʻlish uchun Enrique Esqueda „Sakatepek" jamoasiga ijaraga oʻtgan. 2011-yilning 4-noyabrida „Necaxa" jamoasiga qarshi duelda ijaradan qaytganidan so‘ng u poytaxt jamoasi safidagi ilk golini urgan.

2011-yilda Enrique Esqueda „Pachuca" jamoasiga koʻchib oʻtgan. 24-iyul kuni „Santos Laguna" jamoasiga qarshi oʻyinda u yangi klubi safida debyut qildi. 31-iyul kuni „Puebla"ga qarshi duelda Enrique Esqueda „Pachuca" jamoasi uchun birinchi golini urdi.

Xalqaro karyerasi
-----------------

2005-yilda Meksika yoshlar terma jamoasi tarkibida Enrique Esqueda Peruda boʻlib oʻtgan yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻolib chiqdi.

2007-yilda Enrique Esqueda Meksika yoshlar terma jamoasi tarkibida Rio-de-Janeyrodagi Panamerika oʻyinlarida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2007-yil 22-avgustda Kolumbiyaga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvida Enrique Esqueda Meksika terma jamoasi safida debyut qildi. 2009-yil 15-oktyabrda JCh-2010 saralashida Trinidad va Tobagoga qarshi o‘yinda u milliy terma jamoadagi ilk golini urdi.

2015-yilning yozida Enrique Esqueda Chilida boʻlib oʻtadigan Amerika kubogi uchun daʼvogarga kiritilgandi. Turnirda u zaxiradan maydonga tushmadi.

Meksika safidagi gollari
------------------------

| № | Sana | Joy | Raqib | Hisob | Natija | Musobaqa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | 2009-yil 14-oktyabr | Xeysli Krouford, Ispaniya porti, Trinidad va Tobago | Trinidad va Tobago | 1: **1** | 2: **2** | JCh-2010 saralashi |

Yutuqlari
---------

Jamoaviy yutuqlari

„UNAL Tigers"

* 1Chempion Meksika futbol chempionati Apertura-201

**Xalqaro yutuqlari**

* 1Chempion Yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionati — 2005-yil

Manbalar
--------

1. ↑  Enrique Esqueda // Transfermarkt.com (mn.) — 2000.
2. ↑  ENRIQUE ALEJANDRO ESQUEDA // Base de Datos del Futbol Argentino (isp.)
3. ↑  Enrique Esqueda // As Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-01-24). (isp.) — Madrid: Grupo PRISA, 1967.
4. ↑  „Америка VS. Некакса 1:0" (en).  soccerway.com (4-noyabr 2007-yil). 22-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2015-yil.
5. ↑  „Пачука VS. Сантос Лагуна 1:4" (en).  soccerway.com (24-iyul 2011-yil). 5-fevral 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2015-yil.
6. ↑  „Пуэбла VS. Пачука 2:2" (en).  soccerway.com (31-iyul 2011-yil). 22-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2015-yil.
7. ↑  „Колумбия VS. Мексика 1:0" (en).  soccerway.com (22-avgust 2007-yil). 17-noyabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2015-yil.
8. ↑  „Тринидад и Тобаго VS. Мексика 2:2" (en).  soccerway.com (15-oktabr 2009-yil). 22-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-may 2015-yil.
**Asha Matay** (haqiqiy ismi — Oqbota Maratqizi Asqarbekova) (1988-yilda Olmaota, Qozogʻiston) — qozoq qoʻshiqchisi va aktrisasi. „Shabit" va „Jahon dala" bosh mukofotlari sovrindori, „Imperiya zvezd" respublika telekoʻrsatuvi tanlovi gʻolibi.

Hayoti
------

Asha Matay Olmaotada advokatning oilasida dunyoga kelgan. Nayman qabilasining Matay urugʻidan chiqqan.

Olmaota shahridagi 163-sonli oʻrta maktabni bitirgan. Al-Farobiy nomidagi QozNU bitiruvchisi. 2008-yil mart oyidan beri HitTV musiqiy kanalining VJ.

Tennis boʻyicha „Sport ustaligiga nomzod".

2013-yilda u kamera videolarida paydo boʻlganida "Yil teleboshlovchisi" deb topildi. 2013-yilda "Olmaota – Qal’aning gʻumi" III gul festivalining boshlovchilaridan biriga aylandi. 2014-yil sentyabr oyida Olmaota shahrida boʻlib oʻtgan "Olma-Ota – mening birinchi muhabbatim" XV yubiley musiqa retro-festivalida chiqish qildi. 2014-yilning fevralida u Qozogʻistonning "Malique" ayollar kiyimlari yangi brendining yuziga aylandi. Xuddi shu yili u Brosh brendining yuziga aylandi. 2016-yil mart oyida asli gruzin boʻlgan rossiyalik qoʻshiqchi Soso Pavliashvilining "Ostonadan Moskvaga" qoʻshigʻi videosida paydo boʻldi.

Shaxsiy hayoti
--------------

2015-yilning 25-sentyabrda Asha Matay Mysterions musiqiy guruhining solistlaridan biri, qoʻshiqchi Arman Qoʻngʻirboyevga (1989-yil 11-yanvar) turmushga chiqadi. Ijtimoiy tarmoqlarda „yil toʻyi" deb atalgan marosimda qozogʻistonlik mashhur shaxslar (Ayqin,Dilnaz Ahmadiyeva, Ali Oqapov, Maqpal Isabekova, „All Davai" guruhi va boshqalar) ishtirok etdi. Mashhur reper MS Sailaubek toʻyda yangi turmush qurganlar uchun bir nechta kompozitsiyalarni ijro etdi. U asal oyini Bali orolida (Indoneziya) oʻtkazdi.

Qizi — Asilim (2016-yil 31-oktyabrda tugʻilgan)

Qizi - Ayim (2020-yil 13-yanvarda tugʻilgan).

Filmografiyasi
--------------

* 2009-yil — Birjan Sal
* 2009-yil — Ostona — sevishganlar maskani
* 2009-yil — Orqa tomon
* 2010-yil — Yulduzlar uchun kokteyl
* 2010-yil — polkovnik vazifasini bajaruvchi
* 2016-yil — 16 qiz

Manbalar
--------

1. ↑  „Аша Матай: Я – радостная девушка!".  www.caravan.kz. 30-noyabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-noyabr 2016-yil.
2. ↑
3. ↑  *HIT TV.* „Self Made [Аша Матай(каз.)"] (4-sentabr 2013-yil). Qaraldi: 24-noyabr 2016-yil.
**Shaxmat taxtasi va donachalari**

Grossmeyster
------------

Grossmeyster atamasining shaxmat bilan bog'liq birinchi ma'lum qo'llanilishi Bell's Life jurnalining 1838-yilgi sonida bo'lib, unda muxbir Uilyam Lyuisni "bizning o'tmishdagi grossmeysterimiz" deb atagan. Lyuisning o'zi keyinchalik Filidorni grossmeyster deb atagan va bu atama yana bir nechta o'yinchilarga nisbatan qo'llanilgan.1907-yilgi Ostend turnirida grossmeyster (nemischa Großmeister) atamasi ishlatilgan. Turnir ikki bo'limga bo'lingan: chempionat turniri va ustalar turniri. Chempionat bo'limi avval xalqaro turnirda g'olib bo'lgan futbolchilar uchun edi. Siegbert Tarrash Chempionat bo'limida Karl Shlexter, David Yanovski, Frank Marshall, Amos Bern va Mixail Chigorin ustidan g'alaba qozondi. Ushbu o'yinchilar turnir maqsadlari uchun grossmeysterlar sifatida ta'riflangan.Ba'zi ma'lumotlarga ko'ra, 1914-yil Sankt-Peterburg shaxmat turnirida "Grossmeyster" unvoni rasmiy ravishda turnirni qisman moliyalashtirgan rus podshosi Nikolay II tomonidan berilgan. Xabar qilinishicha, podshoh bu unvonni besh finalchiga topshirgan: Emanuel Lasker, Xose Raul Kapablanka, Aleksandr Alekxine, Siegbert Tarrash va Frank Marshall..Grossmeyster (GM) — FIDE jahon shaxmat tashkiloti tomonidan shaxmatchilarga beriladigan unvon. Jahon chempionidan tashqari, grossmeyster shaxmatchi erisha oladigan eng yuqori unvondir.Grossmeyster unvoni, kichikroq FIDE xalqaro usta (IM) va FIDE ustasi (FM) unvonlari bilan bir qatorda, jinsidan qat'i nazar, barcha o'yinchilar uchun ochiqdir. Grossmeysterlarning aksariyati erkaklardir, ammo 2021-yil holatiga ko'ra 2000 nafarga yaqin grossmeysterdan 39 nafari ayol GM unvoniga sazovor bo'lgan. Taxminan 2000-yildan beri eng yaxshi 10 ayolning aksariyati GM unvoniga ega. Bundan tashqari, ayol grossmeyster unvoni ham mavjud bo'lib, talablar faqat ayollarga beriladi.

Shuningdek, bastakorlar va shaxmat masalalarini hal qiluvchilar uchun Butunjahon shaxmat kompozitsiyasi federatsiyasi tomonidan beriladigan grossmeyster unvonlari ham mavjud (Shaxmat kompozitsiyasi bo'yicha grossmeysterlar ro'yxatiga qarang). Xalqaro korrespondent shaxmat federatsiyasi (ICCF) Xalqaro korrespondent shaxmat grossmeysteri (ICCGM) unvonini beradi. Bu ikkala organ endi FIDEdan mustaqil, lekin u bilan hamkorlikda ishlaydi.

Janubiy Osiyodan birinchi shaxmat grossmeyster
----------------------------------------------

U 1987-yilda bu unvonga sazovor bo'lgan bangladeshlik Niyoz Murshed edi, ammo Hindistonda so'nggi o'ttiz yil ichida 50 dan ortiq grossmeyster yetishib chiqdi va Bangladeshda jami 5 nafar grossmeyster bor.

Avstraliyaning birinchi grossmeysteri
-------------------------------------

C.J.S.Purdi bo'lib, u faqat FIDE IM unvonini olgan bo'lsa-da, sirtqi shaxmat bo'yicha grossmeyster bo'lgan va birinchi ICCF jahon chempionligini 1950-yildan 1953-yilgacha bo'lgan vaqtda qo'lga kiritdi.U 1979-yilda turnirda o'ynab yiqilib, 73 yoshida vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  .
2. ↑  "FIDE Ratings".
3. ↑
4. ↑
**Hakimov Jalil** (1920. 16.5 - Toshkent — 1980.29.10) — naqqosh. Toshkent naqqoshligining yirik vakili; Oʻzbekiston xalqrassomi (1969). Toshkent badiiy oʻquv-ishlab chiqarish kombinatida Olimjon Qosimjonovsgn taʼlim olgan (1935—38). 1948-yilgacha umumiy taʼlim maktablarida oʻqituvchi, 1948-yildan Ostrovskiy nomidagi pi-onerlar saroyida toʻgarak rahbari, 1951-yildan Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtida naq-qoshlikdan dars bergan. H. qogʻoz, yogʻoch, ganchga boʻyama naqsh ishlash sanʼati (ay-niqsa handasiy naqshlar yechimi)ni puxta egallagan, usta ijodida gulli girihni koʻp qoʻllab ajoyib bezaklar ishlagan; u yaratgan naqshlar, mujas-samotlar aniqligi, mayda qismlarga boyligi, oʻziga xos yorqin yashil rangli koloriti, ranglar uygʻunligi hamda nafosati bilan diqqatga sazovor. Toshkentdagi "Moviy gumbazlar" choyxonasi (1970); Toshkent markaziy univer-magi (1971), Toshkent vokzali (1978) va boshqa jamoat binolaridagi naqshin bezaklar ustaning mahoratidan darak beradi. H. shuningdek, meʼmoriy obi-dalar (Amaliy sanʼat muzeyi binosi va boshqalar)ni taʼmirlashda qatnashgan. H. bezagan xontaxta, kursi, quticha va boshqa buyumlar respublika va chet mamlakatlardagi koʻrgazmalarda namoyish etilib, yuqori baholangan. Ishlaridan namunalar respublika muzeylarida saqlanadi. H. koʻplab shogirdlar (A. Ilhomov, K. Karimov, M.Toʻrayev va boshqalar) yetishtirgan.

Havolalar
---------

* 


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gematologiya va qon quyish instituti**, Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vazirligi Gematologiya va qon quyish ilmiy tadqiqot instituti —ilmiy tadqiqotlar muassasasi. Oʻrta Osiyo davlat universiteti tibbiyot fakulteti jarrohlik klinikasidagi Qon quyish xonasi (1930) 1934 yilda Markaziy qon quyish stansiyasiga aylantirildi. 1940 yil shu stansiya asosida Qon quyish instituti tashkil etildi. 1959 yildan hozirgi nom bilan ataladi. Institutda kamqonliklar, leykozlar, gemoblastozlar, gemorragik diatezlar (gemofiliya, trombotsitopeniya)ning oldini olish va davolash, qon quyilgandan keyingi gepatit va shok holatlarini oʻrganish; ayollar va bolalar kamqonligini gemoglobinli tahlillash, koʻmik, qon va uning komponentlarini konservalash hamda transplantatsiya qilish, shuningdek donorlikning ayrim masalalari va h. k. ga oid tadqiqotlar olib boriladi. Institutda 295 oʻrinli 8 klinik boʻlim (kattalar va bolalar gematologiyasi, jarrohlik, kunduzgi boʻlim va b.), konsultativ poliklinika, 25 davolashdiagnostika laboratoriya. va boʻlimlar, qon quyish stansiyasi, vivariy, kutubxona bor. Institut laboratoriya.da bir necha turdagi qon komponentlari va preparatlari tayyorlanadi. Institutda 5 fan doktori va 15 dan ziyod fan nomzodlari, 30 ga yaqin malakali gematolog va transfuziologlar xizmat qiladi (2001). Institut Oʻzbekiston Respublikasida gematologiya va qrn quyish muammolari boʻyicha ilmiy va uslubiy markaz hisoblanadi. Institut viloyat, shahar, tuman qon quyish stansiyalari va Qizil Yarim Oy jamiyati bilan birga donorlikni rivojlantirish masalalari bilan shugʻullanadi. Ilmiy ishlar nashr etadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
**Shohnavozxon** (17-asr 18-asr bosh lari) — hindistonlik tarixchi olim va adib. shahrining fors tilida yozgan "Maosir ulumaro" ("Amirlar tarixi") asari Hindistonning oʻrta asrlardagi tarixi, iqtisodi va, ayniqsa, madaniyatini oʻrganishda muhim manba sanaladi; Sh. mazkur tadqiqotida bizgacha yetib kelmagan koʻpgina asarlardan foydalangan. Asarda 16-asrning yarmidan 18-asr boshigacha Hindistonda yashab, ijod etgan (shuningdek, Oʻrta Osiyodan Hindistonga kelib yashab qolgan) davlat, fan va madaniyat arboblarining hayoti hamda ijodiy faoliyatlari yoritilgan. Asarning oxirgi qismini shahrining oʻgʻli Abdulhay yozgan. Asarni ingliz sharqshunosi N.Beverj xonim forschadan ingliz tiliga tarjima qilib, Kalkuttada nashr ettirgan (1946).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Por-Salu** (fransuzcha: *Port Salut*) — fransuzcha qaynatilmagan presslangan sigir sutidan tayyorlangan pishloq, bu Bretan viloyatining vatani hisoblanadi.

Tarixi
------

Pishloq dastlab Vestfaliyada ishlab chiqarilgan. Napoleon Bonapart hukmronligining dastlabki yillarida Notr-Dam-du-Port-dyu-Salu abbatligidan (Antramm kommunasi) trappist rohiblar 1789-yilgi Fransiya inqilobi paytida taʼqiblardan qochish uchun Vestfaliyada surgunda panoh topishgan. Vestfaliyada rohiblar omon qolish uchun pishloq tayyorlashni oʻrgandilar. 1802-yilda umumiy amnistiya eʼlon qilinadi va 1815-yilda rohiblar Port Salut retseptini olib, Fransiyaga qaytib kelishdi. Vestfaliya retseptini takomillashtirib, rohiblar Mayenda (Loire vodiysi) abbeyda pishloq ishlab chiqarishni tashkil qilishadi.

1873-yilda abbey rahbari Parij pishloq yetkazib beruvchilaridan biriga ushbu pishloqni sotish uchun huquqlar beradi. Ikkinchi jahon urushidan sal oldin, takomillashtirilgan retsept yirik dehqon kooperativiga sotilgan va 1959-yilda abbey bu pishloqni ishlab chiqarish huquqini yirik pishloq zavodiga sotgan.

Endilikda pishloq sanoat miqyosida Fransiyaning shimoli-gʻarbiy qismidagi Antramm qishlogʻida (Mayenne departamenti) ishlab chiqariladi.

Por-Salu hali ham baʼzi monastirlar hududida qoʻlda tayyorlanadi. Bunday pishloqni ommaviy ishlab chiqarishdan ajratish oson.

Tayyorlanishi
-------------

Pishloq pasterizatsiyalangan sigir sutidan tayyorlanadi. Kalye mayda toʻrtburchaklarga boʻlinadi va qolipga joylashtiriladi. Zardobni quritgandan soʻng, hosil boʻlgan pishloqlar chiqariladi va shoʻr suvga joylashtiriladi. Bir necha hafta ichida pishloqlar yertoʻlalarda pishib yetiladi; bu vaqt ichida qobiq hosil boʻladi.

Dimiqish — bir oy.

Tavsif
------

Pishloq dumaloq shaklga ega. Pishloq boshining diametri taxminan 20-23 sm, balandligi — 4 sm, vazni — taxminan 2 kg.

Pishloq xamiri elastik, yarim qattiq, qizdirilmasdan presslangan, krem rangli. Tuzilishi yumshoq, pishloq nam apelsin qobigʻi bilan qoplangan (yuvilgan poʻstlogʻi, beta-karotin bilan boʻyalgan).

Yumshoq, nozik, biroz smetana taʼmli va engil mevali xushboʻyga ega.

Tuz miqdori taxminan 2% ni tashkil qiladi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Пор Салю Port Salut" (ru).  Сыры Франции. 18-iyun 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi.
2. 1 2 3 4 5 6  „Пор Салю — от монастырских подвалов до фабрик". 25-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-avgust 2014-yil.
3. 1 2 3  „Сыр: Пор Салю Port Salut". 14-may 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-avgust 2014-yil.
4. 1 2  „Les secrets de fabrication de Port Salut". 22-dekabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-dekabr 2015-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Масуи К. Ямада Т. Французские сыры : иллюстрированная энциклопедия = [French Cheeses] / Казуко Масуи, Томоко Ямада ; вступ. сл. Ж. Робюшон ; пер. с англ.: С. Сапронов ; фото Й. Маруяма. — СПб. : Изд. дом «Нева», 2003. — С. 173. — (A Dorling Kindersley Book). — ISBN 5-7654-2333-7.

Havolalar
---------

* „Официальный сайт" (fr). 22-dekabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-dekabr 2015-yil.
**Telomerlanish** (rus. telo tana va yun. meros — qism, ulush) — toʻyinmagan birikmalar (monomerlar) bilan reaksiya zanjirini uzatuvchi (telogen) moddalar oʻrtasidagi zanjir reaksiya. T. natijasida mol. m. turlicha boʻlgan mahsulotlar aralashmasi (telomerlar) yuzaga keladi. Bu mahsulotlarning molekulalari monomerlar molekulasi va chekka guruxdan tuzilgan. T.ni nur, radikallar, ionlar bilan initsirlash mumkin. Initsirlash usuliga koʻra, ionli va radikalli T. farqlanadi. Radikalli T. ancha keng oʻrganilgan.

Etilenning uglerod (IV) xlorid bilan T.i radikalli T.ga misol boʻla oladi. Initsiator parchalanib, radikal (R°) larni, ular uglerod (IV) xlorid molekulalari bilan reaksiyaga kirishib, trixlormetil radikalini hosil qiladi: R°QCC14"RC1QCC1°3.

Radikalli T.ni initsirlash maqsadida atsitil va alkil peroksidlar, yogʻ qatorining azobirikmalari, metall organik birikmalar va ultrabinafsha nurlar ishlatiladi. Soʻnggi vaqtda oksidlanishqaytarilish sistemalari, metallar karbonillari, unur, termik initsirlash qoʻllanadi. T.da monomerlar sifatida turli toʻyinmagan birikmalar ishtirok etishi mumkin. T. reaksiyasidan foydalanib ennat tolasi, lokboʻyoklar va boshqa noyob birikmalar olingan. Sirka kislota bilan etilenning radikalli T. jarayonida ilk bor vodorod atomining 1,5 migratsiyasi orkali erkin radikallarning qayta taqsimlanishi kashf qilingan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Detonatsiya** (lot. detono — gumburlash) — 1) issiqlik ajralib chi-qishi bilan yuz beradigan kimyoviy oʻzgarishlarning modda yoki gazda tovush tezligidan kattaroq (doimiy) tezlikda tarqalishi. Portlovchi gazlar aralashmasi uchun D. tezligi 100—3500 m/s, qattiq jism va suyuqliklar uchun 8000—9000 m/s. D. vaqtida kimyoviy oʻzgarishlar zarba toʻlqini hosil qilib yuz beradi, natijada modda qisiladi va qiziydi; katta tezliqsagi kimyoviy oʻzgarish natijasida koʻp miqdorda issiqlik ajraladi, gaz hosil boʻladi, natijada bosim koʻtarilib portlash roʻy beradi. Mas, D. vaqtida boshlangʻich zichligi 1600 kg/m boʻlgan trotilning bosimi 200 ming atm.ga yetadi. Qisilgan mahsulotlar D. vaqtida portlaydi; 2) ichki yonuv dvigateli silindrida yonilgʻining juda tez va notoʻgʻri (chala) yonishi tufayli yuz beradigan hodisa. Dvigatel bir meʼyorda ishlaganda alanga 10—20 m/s tezlikda tarqaladi, D. paytida esa uning tezligi 1500—2500 m/s ga yetishi mumkin. D. tufayli dvigatel notekis ishlaydi, silindrlarda taqillash paydo boʻladi, yonilgʻi chala yonadi, halqalar, porshen va klapanlar kuyishi mumkin, tovush soʻndirgich (glushitel) dan qoramtir tutun chiqadi, dvigatelning quvvati pasayadi. Yonilgʻining sifatsizligi, karbyuratorning yaxshi sozlanmaganligy, yonilgʻi nasosining bir meʼyorda ishlamasligi D.ga sabab boʻlishi mumkin. D. oktan soniga, benzinning xiliga koʻp jihatdan bogʻliq. D. atrof muhitning ifloslanishiga ham olib keladi. D.ni bartaraf qilish uchun yuqorida aytilgan kamchiliklarni tuzatish lozim. Texnikada D.ga qarshi choralar koʻriladi; yonilgʻilarga antidetonatorlar (mas, tetroetil qoʻrgʻoshin) qoʻshiladi. Sunʼiy olmos, bor nitridi va b. oʻta qattiq moddalar olishda, oʻta yuqori (bir necha oʻn va yuz GPa) bosim hosil qilishda, portlatish ishlarida D.dan foydalaniladi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
2023
**Daniel Jeyson Sudeikis**  *suu-DAY-kiss* ; 1975 yil 18 sentyabrda tug'ilgan) - amerikalik aktyor, komik, prodyuser va yozuvchi. 1990-yillarda u o'z karerasini improv komediyasida boshladi va ComedySportz, Chikago (Improv Olympic) va The Second City bilan ijro etdi. 2003-yilda Sudeikis *Saturday Night Live* uchun yozuvchi sifatida ishga qabul qilinadi va 2005 yildan 2013 yilgacha aktyorlik a'zosi sifatida Jo Bayden va Mitt Romni va boshqalarni o'ynadi.

2020-yilda u Apple TV+ *Ted Lasso* sport komediya serialini birgalikda yaratadi va bosh rolni ijro etdi, bu unga Primetime Emmy mukofotlarida to‘rtta nominatsiya, jumladan, "Eng yaxshi komediya seriali" va "Komediya serialidagi eng yaxshi bosh rol ijrochisi" uchun g‘oliblikni qo‘lga kiritdi. 2021 va 2022 yillarda komediya serialidagi eng yaxshi aktyor uchun Oltin globus mukofoti va Komediya serialidagi eng yaxshi aktyor uchun Ekran aktyorlari gildiyasi mukofoti uchun g'olib bo'ldi. Sudeikis, shuningdek, "*30 Rok"* (2007–2010), *"Filadelfiyada doim quyoshli"* (2010–2011), *Portlandiya* (2011–2014) va *"Yerdagi so‘nggi odam"* (2015–2018) komediya seriallarida takroriy rollarda o‘ynagan.



1. ↑
**Madera** — uzumdan tayyorlanadigan oʻziga xos xushtaʼm kuchli vino. M. tayyorlash uchun dub bochkalarda saqlanadigan vino materiallariga muayyan davr davomida havo berib yoki germetik rezervuarlarda kislorodni meʼyorlash bilan issiq joyda ishlov beriladi (maderizatsiya). M. vino zavodlarida maxsus kurilmalarda tayyorlanadi. Vino maxsus xona (madernik)larga yoki quyosh nuri bilan isitiladigan oynavand kameralarga joylashtiriladigan bochkalarda bir yoki bir necha mavsum saqlanadi.

Oddiy M. uchun vino materiallar maderizatsiyasi 60—65°da 3 oygacha, oʻrtacha sifatlisi uchun 45—50°da 4—4,5 oy, eng yaxshi sifatlisi uchun 40—45°da kamida 6 oy davom etadi. Markali M. bochka yoki shishalarda yana 2—4, baʼzan 3 yil saqlanadi. M. vatani—Atlantika okeanidagi Portugaliyaga tegishli Madeyra o.hisoblanadi (vino nomi shundan). Bu orolda vino bundan 5-asr muqaddam vinobop uzum navlari (sersial, malvaziya)dan tayyorlangan. MDHda M.ning 2 turi — spirt hajm hissasi 19—19,5% va qand konsentratsiyasi 3—6 g/100 sm3 boʻlgan kuchli M. va spirt boʻyicha 18% hajm va qand boʻyicha 1,5 g/100 sm1 boʻlgan kuchsiz M. ishlab chiqariladi. M. vinolari Ukraina (Qrim M.si, Massandra M.si), Rossiya (Don M.si, Kuban M.si), Turkmenistan (Ko-petdogʻ M.si)da aligote, rkatselli, sersial va boshqa uzum navlaridan tayyorlanadi.

Olimjon Alimov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |