recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Unitar korxona** — mulk egasi tomonidan oʻziga birkitib berilgan mulkka egalik qilish huquqi berilmagan tijorat tashkiloti kurinishidagi davlat yoki mahalliy boshqaruv idoralari korxonasi. Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga koʻra, davlat hokimiyati organi yoki mahalliy boshqaruv tomonidan tashkil etiladigan xujalik yuritish huquqiga asoslangan Unitar korxona vaoperativ boshqarish huquqiga asoslangan davlat mulki bulgan Unitar korxonalar bor. Unitar korxona oʻz majburiyatlari buyicha uziga tegishli jami molmulki bilan javob beradi, lekin molmulki egasi majburiyatlari buyicha javobgar emas. Oʻzbekiston Respublikasida 90-yillar oxiridan sanoat, transport tarmoklarida Unitar korxonalar tashkil topa boshladi (mas, Muborak gazni qayta ishlash zavodi 2000-yil 25 maydan Unitar korxona maqomida faoliyat kursatadi).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Arnold Schönberg** (talaffuzi: *Arnold Shyonberg*; 1874.13.9, Vena 1951.13.7, LosAnjeles) — Avstriya kompozitori, musiqa nazariyotchisi, pedagog, dirijyor va rassom. Yangi Vena maktabi va dodekafoniya asoschisi, musiqiy ekspressionizmning yirik vakili. Ijodini Yevropa klassik musiqasiga tayangan holda boshlagan. 1901-yil pedagogik faoliyatini boshlab 30 dan ortiq (A.Berg, A.Vebern, X.Eysler kabi) shogirdlar yetishtirgan. 1903-yildan Venada, 1925-yildan Berlinda yashagan va kompozitor, dirijyor, pedagog, shuningdek, xor jamoalari tashkilotchisi va badiiy rahbari sifatida tanilgan. 1930-yillar boshida antifashistik harakatni qoʻllab quvvatlagan, oʻzi va shogirdlari tazyiqqa uchraganidan soʻng 1934-yildan AQShda yashagan.

Ijodiy yoʻli 3 bosqich — tonal (18991908), atonal (190922) va serial (1923—50) davrlarga boʻlinadi. Ilk davrning yetuk asarlari: "Gurre qoʻshiqlari" oratoriyasi, "Pelleas va Melizanda" simfonik poemasi, ovoz va orkestrga moʻljallangan "Olti qoʻshiq" (ulardan "Gʻazal" nomlisida Sh. qadimgi fors sheʼriyati va sharqiy musiqiy uslubga taqlid qilgan). 2-davrdagi "Kutish" (operamonodrama), "Baxtli qoʻl" (musiqali drama) va, ayniqsa, "Oyparast Pyero" (melodrama) kabi asarlarida tonallik tizimidan voz kechib, atonal musiqa tamoyillarini erkin ravishda namoyish etgan. Soʻnggi davrga oʻtish jarayonida, ayni atonalliknn muayyan qoidalariga boʻysundirish maqsadida — dodekafoniya nomini olgan (Sh. taʼbirida — 12 tonli kombinatsiya) kompozitorlik texnikasini kashf etib, "Napoleonga oda" (1942), "Varshavada omon qolgan" (1947) va boshqalar asarlarida samarali natijalarga erishgan. Umrining soʻnggi yillarida diniy mavzularda yirik asarlar yaratgan. Musiqiynazariy va estetik qarashlari "Garmoniyaga oid taʼlimot", "Uslub va gʻoya" kitoblari, bir nechta darsliklarida bayon etilgan.

Ad. Zarubejnaya muzika XX veka. Materialn i dokumentn, M. 1975.

Toʻxtasin Gafurbekov.

Manbalar
--------

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. 1 2  *(unspecified title)*
3. 1 2  *(unspecified title)*
4. 1 2  *(unspecified title)*
5. ↑   // *(unspecified title)*
6. ↑  *(unspecified title)*

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xulusi** - janubiy Xitoyga xos boʻlgan *lab aʼzolarining* bir turi. Bu Xitoyning Yunnan provinsiyasidagi asbobning tarixiy nomi. Daislar orasida yana bir mashhur nom **bilandao** boʻlib, u "vertikal („lan") oʻynash uchun gurzi („dao") bilan puflama asbobi ('bi')" deb tarjima qilinadi.

Xitoydagi boshqa koʻplab etnik guruhlar dalalardagi ish tugaganligi haqida xabar berish uchun koʻpincha xulusidan foydalanadilar — agar siz ochiq burdon quvurlari bilan xulusiga qattiq zarba bersangiz, tovush avtomobil shovqinini (xitoycha: lǎba) eslatadi.

Xulusi bambuk naychalardan tayyorlanadi, odatda uchta yoki toʻrtta. Quvurlar quritilgan gurjana (qovoq) tomonidan ushlab turiladi, bu ham akustik rezonator rolini oʻynaydi. Asosiy markaziy truba ohangdor boʻlib, yetti teshikka ega, shu jumladan bosh barmogʻi uchun teshik. Qolgan quvurlar burdon (doimiy past ovoz bilan), ularni maxsus tiqinlar bilan oʻchirish mumkin.

Xulusining ovozi juda ohangdor, lekin ayni paytda yumshoq, shuning uchun bu asbob asosan yakkaxon ijro uchun va juda kamdan-kam hollarda ansambl ijrosi uchun ishlatiladi. Day erkaklari ayolga sevgisini eʼlon qilish uchun xulusi chalish odat tusiga kiradi.

Yana qarang
-----------

* Sheng
* bau
**Xudoybergan muhrkan** (1822 Xiva — 1920) — xattot, naqqosh, bastakor. Toʻp quyuvchi usta Muhammad Panohning oʻgʻli. Otasidan toʻp quyushni, xattot usta Ermon xalfadan xattotlikni, muhrkan usta Islom xoʻjadan muhrkanlikni oʻrgangan. Xudoybergan muhrkan xon saroyida devon lavozimida ishlagani uchun "devon", davlat zarbxonasida tanga pullar uchun qoliplar va muhrlar yasagani uchun "muhrkan" nomlariga sazovor boʻlgan. Xudoybergan muhrkan Muhammad Rahimxon II saroyi kutubxonasidagi kitoblarning asosiy qismini (mas, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanayotgan Abdurahmon Jomiyning "Xaft avrang", "Silsilat uzzahab", "Layli va Majnun", "Yusuf va Zulayho" dostonlari va boshqalar) chiroyli nafis yozuvlarda koʻchirgan. Xudoybergan muhrkan marmar taxtalar, oʻratosh (poyustun)larni chiroyli yozuv va nafis naqshlar bilan, sheʼriy tarixlarni marmar toshga oʻyib yozgan va gullar bilan bezagan; Xudoybergan muhrkan ishlaridan namunalar Xivadagi koʻpgina meʼmoriy obidalarda saqlangan: Said Mahruyjon maqbarasi (1864), Asfandiyorxon harami (1896) va qabulxonasi (1912), Yusuf yasovulboshi (1906) va Polvon qori (1906) madrasalari, Islomxoʻja minorasi va maqbarasi (1910) va boshqa

Musiqaga ixlosi baland boʻlgan Xudoybergan muhrkan taniqli maqomchi darajasiga koʻtarildi, musiqa asboblari yasaydi, tuzatadi hamda ularni nafis naqshlar bilan bezaydi, Komil Xorazmiyning "Tanbur chizigʻi" nota kitobini koʻchirgan, oʻzi ham Rost maqomiga "Saqili muhrkan" nomi bilan kuy bastalagan.

Xudoybergan muhrkan koʻplab shogirdlar (Sobirjon Xudoybergan oʻgʻli, Karimbergan Rahmonberganov, Komil Devoniy va boshqalar) tayyorlagan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdurrahim Bob** (arabcha: عبد الرحيم باب — (10 (X-XI asrlar) — mutasavvif, faqih.

Biografiyasi
------------

Xoja Qoraxon sulolasi asoschisi. Imom Muhammad ibn al-Hanafiyning (vafoti: 700-yil) to‘rtinchi avlodi.

Turkis­tondagi Qora Usmon qishlog‘ida yashagan (hozirgi Janubiy Qozog‘istonning Aris tumani). *„Nasabnoma"da* qoraxonlilar davlati (992-1211-yillar) asoschisi Satuq Bug‘roxonga tenglashtirilgan. Turkistonda Islom joriy qilinishida qatnashgan. O‘zgan, Farg‘ona, Shosh, Isfijob, Qora Usmon, Taroz va Sharqiy Turkistonni egallagan. Qora Usmon va Sayramdagi so‘fiylar Mansur Xamir ota, Tekturmas ota, Mashhad ota, To‘qmoq ota va boshqalar Abdurrahimning avlodlari. Xalq qissalarida bu sulola „*Mashriqiy chiltonlari*" deb yuritilgan. *„Risolai qalandariy"da* „*Mashriq tomonda Abdurrahim pir*" deb ko‘rsatilgan.

Adabiyotlar
-----------

1. A. Fitrat. Ahmad Yassaviy / Tanl. asarlar. — T.: 2000. II, 17;
2. A. K. Muminov. Abd ar-Raxim-bab / Islam na terrotorii bivshey Rossiyskoy imperii. Ensiklopedicheskiy slovar. Vip. Z. — M.: „Vostochnaya literatura", 2001. 5;
3. B. D. Kochnev. O Nasab-nama Karaxanidov // Yasavi tagilimi. Vip.2. Turkes­tan, 2002:
4. Islom tasavvufi manbalari. — T.: „O‘qituvchi", 2005. 318.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sud psixologiyasi** - psixologiya sohasi; qonun buzuvchilar (kriminal psixologiya) va guvohlar (guvohlar psixologiyasi)ga taallukli masalalar doirasini oʻrganadi. Adolatli hukm chiqarishga yordam berish maqsadida bironbir qilmish yoki jinoyatning psixologik shartsharoitlari va (umumiy yoki xususiy) sabablarini tadqiq qiladi. Sudya, tergovchi, advokat va boshqa huquqtartibot sohasi xodimlarining psixologiyasini, bu tizimdagi shaxslarni ixtisoslikka saralash va oʻqitish metodlarini oʻrganish Sp.ning vazifasidir. Jazo muddatini oʻtash mobaynida jinoyatchilarni qayta tarbiyalash, ularda jinoyatchilik tuygʻularini bartaraf etishda ham Sud psixologiyasining ahamiyati katta.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abdurrahim ibn Ahmad al-Buxoriy** (arabcha: عبد الرحيم بن أحمد البخاري — Abu Zakariyo Abdurrahim ibn Ahmad ibn Nasr ibn Ishoq ibn Amr ibn Muzohim ibn Gʻiyos at-Tamimiy
al-Buxoriy al-Hofiz, 382/992, Buxoro — 461/1068-1069, Misr) — muhaddis, hadis hofizi.

Abdurrahim ibn Ahmad al-Buxoriy so‘z va rivoyatlari ishonchli hofiz, muhaddis, imom-peshvolardan bo‘lib, milodiy yilning may-iyun (hijriy yilning rabi’ul-avval) oylarida tug‘ilgan va Misr viloyatlaridan hisoblangan Havro’da vafot etgan.

Taʼlimi
-------

Abdurrahim ibn Ahmad al-Buxoriy sayyoh ham bo‘lib, hadis ilmi talabida Xuroson, Iroq, Shom, Yaman, Misr, Afrika, Andalusiya (Ispaniya) diyorlariga safar qilgan va u yerning shayx va olimlaridan taʼlim olgan.

Hadislari
---------

U Buxoroda Muhammad ibn Ahmad al-Gʻunjor al-Buxoriy, Abu-l-Fazl Ahmad ibn Ali as-Sulaymoniy al-Baykandiy va Abu Abdulloh al-Husayn ibn al-Hasan al-Halimiylarni, Xurosonda Abu Yaʼlo al-Muhallabiyni tinglagan, so‘ng Misrda yashab qolib, Abdulg‘aniy ibn Saʼid al-Azdiy al-Hofizdan, Damashqda Tammom ibn Muhammad ar-Roziydan, Bag‘dodda Abu Umar ibn Mahdiy va boshqalardan hadis rivoyat qilgan.

Shamsuddin az-Zahabiyning „*Tazkira al-huffāz*" asarida Abdurrahim ibn Ahmad al-Buxoriyning tarjimai holida roviy­lar zanjirida hofiz ham ishtirok etgan hadislardan uchtasi keltirilgan bo‘lib, birinchi (isnodida noaniqlik mavjud, sahih bo‘lmagan hadis) va ikkinchisi (Imom Muslimning hadis to‘plamida kelgan hadis)ning sanadi Ibn Allon hamda al-Hasan ibn Alilardan Ali ibn Abu Tolibga, uchinchisi (sahih, g‘arib hadis)niki Abdulloh ibn Hofizdan an-Noʻmon ibn Bashirga yetib borganiga guvoh bo‘lish mumkin. Manbalarda olim, shuningdek, al-Hofiz Abdulg‘aniy ibn Saʼidning „*Mushtabah an-nisba*" asarini ham ri­voyat qilgani zikr qilinadi.

O‘z navbatida, hofizdan ustozi Abdulvahhob ibn Abdulloh ibn al-Habbob, shofeʼiy faqihi Abu-l-Fath Nasr ibn Ibrohim al-Maqdisiy, Musharraf ibn Ali at-Tammor, Jamil ibn al-Hasan al-Modroiy, Abu Abdulloh Muhammad ibn Ahmad ar-Roziy va boshqalar hadis ri­voyat qilganlar.

Iqtibos
-------

> Yoqut al-Hamaviy «*Mu’jam al-buldān*»da olimning «Buxoroda mening o‘n to‘rt ming juz(li asarlar)im bor. Uni (u yerdan) olib ketib, bu yerga [Misrga] keltirishni xohlayman», – deb aytgan so‘zlarini naql qiladi.
> 
>

Asari
-----

* „*Risāla ar-rihla va asbābuhā va qavlu lā ilāha illallāh va savābuhā*".

Adabiyotlar
-----------

1. Yoqut. Mu’jam. -Misr: „As-Saʼoda", 1906. II, 58;
2. Az-Zahabiy. Tazkira al-huffāz. — Bayrut: „Dor ihyo at-turos", 1906. III, 1157;
3. Ibn al-Imod. Shazarāt az-zahab. — Damashq-Bayrut: „Dor Ibn Kasir", 1991. V, 258;
4. Kahhola. Mu’jam al-muallifӣn. — Damashq: „At-Turos", 1957. V, 202;
5. Imom Shamsiddin Zahabiy. Mashhur daholar siyrati. — T.: „Hilol-nashr", 2017. 52-54.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ислом энциклопедияси* (oʻzbekcha,), 2020-yil. ISBN 978-9943-59-267-4.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Islom ensiklopediyasi (2020) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Benzil xlorid** (xlormetil benzol), S6NSN2S1 — organik birikma. Mol. m. 126,59. Oʻtkir gʻidli rangsiz suyuqlik. Zichligi 1100 kg/m3, suyuqlanish temperaturasi — 39°, qaynash temperaturasi 179°. Suvda erimaydi; spirt, xloroform va boshqa organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Suv qoʻshib qizdirilganda sekin-asta gidrolizlanib, benzil spirt hosil qiladi. Nukleofil va elektrofil almashinish reaksiyalariga oson kirishadi. Kuchsiz oksidlovchilar taʼsirida benzaldegidga aylanadi. Sanoatda tarkibida 1% RS13 boʻlgan toluolni katalizator ishtirokida 90 — 100° gacha qizdirib, undan xlor oʻtkazib olinadi. Benzil xlorid plastmassa, plyonka, elektr izolyatsion qoplama va lok ishlab chiqarishda foydalaniladigan benzil spirt, benzoy kislotaning murakkab efirlari, benzilsianid va ayniqsa benzilsellyuloza olish uchun ishlatiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Subʼyekt (maʼnolari).

**Subʼyekt** (lotincha: subjectus — ostida, pastda, asosida turuvchi) — mantiqning hukm chiqarilayotgan predmetni bildiruvchi termini. Grammatik anʼanalarda "S." termini hukm (fikr) predmetiga muvofiq keluvchi ran boʻlagini bildirish uchun qoʻllangan. Bu termin Gʻarbiy Yevropa sintaktik terminologiyasida aynan, tarjimasiz qoldirilgan; rus grammatikasida uning kalkasi — "podlejaheye", oʻzbekchada esa ruscha terminning mazmuniy kalkasi ("ega") qoʻllanadi. "S." grammatik, mantiqiy (kommunikativ, psixologik) hamda semantik S. tushunchalarini birlashtiradi. Koʻpchilik hollarda ular yoki asosan grammatik S. egaga teng boʻladi. Mas, "Bola yigʻlayapti" gapidagi "bola" soʻzi bir paytning oʻzida ham S, ham ega hisoblanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sud hayʼati** (OʻzRda) — muayyan ishni koʻruvchi sud tarkibi. Jinoyat ishlari 1instansiya sudi tomonidan hayʼatda koʻrilganda sud tarkibiga sudya va 2 nafar xalq maslahatchisi kiradi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi ishlarni birinchi boskichda 3 nafar sudyadan iborat tarkibda koʻrib chikddi. Jinoyat ishlari boʻyicha Qoraqalpogʻiston Respublikasi Oliy sudi, viloyatlar va Toshkent sh. sudlarida Sud hayʼatilarida apellyasiya, kassatsiya va nazorat tartibida ishlarni koʻrish 3 nafar sudyadan iborat tarkibda amalga oshiriladi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining tegishli sudlov xayʼatlarida jinoyat ishlari apellyasiya va kassatsiya tartibida 5 nafar sudyadan iborat tarkibda koʻrib chiqiladi. Jinoyat ishini kurihda ushbu sud tarkibiga tayinlangan yoki saylangan sudyalar va xalq maslahatchilari katnashadilar.

Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudida ishlarni koʻrib chikish va qarorlar qabul qilish kamida 4 sudyadan iborat tarkibda amalga oshiriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼati, jinoyat ishlari boʻyicha sudlov qayʼati va harbiy hayʼat tarkibida ish olib boradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining sudlov hayʼatlari ishlarni 1instansiyada, apellyasiya, kassatsiya tartibida va nazorat tartibida koʻradi, sud amaliyotini oʻrganadi va umumlashtiradi, qonun hujjatlarini takomillashtirish yuzasidan takliflar ishlab chiqadi, sud statistikasini tahlil qiladi, qonunga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Aktam Ahmadovich Haitov** (1974-yil 12-mart, Qashqadaryo viloyati, Kitob tumani) — oʻzbek siyosatchisi, 2018-yil 3-avgustdan Oʻzbekiston liberal-demokratik partiyasi yetakchisi, 2019-yil dekabridan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati. Iqtisod fanlari nomzodi.

Tarjimai hol
------------

### Taʼlim

1994-yilda Samarqand iqtisodiyot va servis institutini „Iqtisodiyot va menejment" mutaxassisligi boʻyicha tugatgan.

### Mehnat faoliyati

1994—2000-yillarda Samarqand iqtisodiyot va servis institutida, shuningdek, Samarqand viloyati hokimligi axborot-tahlil guruhida ishlagan. 2000—2002-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi axborot-tahlil boʻlimi yetakchi mutaxassisi, 2002—2005-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Iqtisodiyot va tashqi iqtisodiy aloqalar yigʻma axborot-tahlil boʻlimi boshligʻi, 2005-yilda qisqa muddat Oʻzbekiston Respublikasi Makroiqtisodiyot va statistika vazirligi huzuridagi iqtisodiy nochor korxonalar ishlari qoʻmitasi raisi oʻrinbosari, 2005—2006-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash davlat qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosari, 2006—2014-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri, 2014—2016-yillarda „Biokimyo" AJ Boshqaruv raisi oʻrinbosari, 2016—2017-yillarda Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi bosh direktori, 2017—2018-yillarda Bandlik va mehnat munosabatlari vaziri lavozimlarida ishlagan.   

2018-yil 3-avgustda Oʻzbekiston Liberal-demokratik partiyasi siyosiy kengashining oʻninchi yigʻilishida partiya rahbari (siyosiy kengash ijroiya qoʻmitasi raisi) etib saylandi. Shuningdek, u Oʻzbekiston fermerlar, dehqon xoʻjaliklari va yer egalari kengashi kengashining raisi.  

2019-yilda Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputati, spiker oʻrinbosari lavozimlarida ishlab kelmoqda.

Tanqidlar
---------

2019-yilgi Oliy Majlis deputatligi uchun saylov kompaniyasi davrida Aktam Hayitovning „koʻp goʻsht yeyapmiz" mazmunidagi gaplari koʻplab memlar va muhokamalarga sabab boʻlgan edi.

> Go‘sht narxi nega qimmatlab ketyapti deb o‘ylaysizlar? To‘g‘ri, ozuqa yetishmasligi birinchi sabab, ikkinchidan, bugun biz juda ko‘p go‘sht iste'mol qilyapmiz. Shunchalik ko‘p go‘sht yemoqdamizki, buning natijasida ko‘pgina kasalliklar paydo bo‘lyapti...
> 
> — Aktam Hayitov,

Manbalar
--------

1. ↑  „arxiv nusxasi". 29-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-aprel 2021-yil.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑  „"Qanotli" so‘zlari bilan mashhurlikka erishgan mansabdorlar" (13-iyul 2021-yil). Qaraldi: 26-avgust 2022-yil.
7. ↑
**Xishrov kishmishi**, Xishravi — oʻrtapishar xoʻraki va mayizbop uzum navi. Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik institutining Samarqand filialida Nimrang va Qora kishmish navlarini chatishtirib chiqarilgan (G. V. Ogiyenko, K. V. Smirnov va A. F. Gerasimova). Sharkiy ekologikgeografik navlar guruhiga mansub. Tupi kuchli oʻsadi. Bargi yirik, dumaloq, 5 boʻlmali, oʻrtacha kertikli. Guli ikki jinsli. Uzum boshi oʻrtacha kattalikda (250 g). Shakli konussimon, shingillari oʻrtacha zich yoki zich. Gʻujumi yirik, ovalsimon, rangi oqishqahrabo. Poʻsti qalin, etdor, sershira, xushxoʻr. Tarkibida qand miqdori 26—27%, nordonligi 3,5—4,5%. Novdalari yaxshi pishadi. Hosili faol harorat yigʻindisi 3000-3275° da 140-145 kunda toʻliq yetiladi. Hosildorligi 140145 s/ga. Yangiligida yeyiladi, mayiz solinadi. Uzoq joylarga yuborishga chidamli. 1982-yildan Buxoro va Navoiy viloyatlarida ekish uchun davlat reyestriga kiritilgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Sudan (maʼnolari).

**Sudan** (arab. — kora tanlilar mamlakati) — Afrikadagi tabiiy oʻlka. Sahroi Kabirdan janubda. Atlantika okeani sohilidan Efiopiya togligigacha 5500 km ga choʻzilgan, eni 1000 km. taxminan 17° va 4—8° shu kabilar oraligʻida. Maydoni 5 mln. km² chamasida. S. tokembriy jinslaridan tuzilgan Afrika platformasida joylashgan; uning sineklizalari Niger daryosi oʻrta oqimi, Chad koʻli va Oq Nil daryosi botiklariga toʻgʻri keladi. Bal. 200–500 m. Botiklar oraligʻida kristalli jinslardan iborat. Jos, Darfur va Kordofan platolari, S.ning gʻarbida Senegambiya pasttekisligi bor. Eng baland joyi 3088 m. Iqlimi subekvatorial, mussonli iqlim. Qishi quruq va issiq. Eng salqin oyining oʻrtacha temperaturasi 20—26°. Yezda jan.gʻarbiy musson shamollari esib yogʻin yogʻadi. Yogʻin miqdori shim.dan janubga 100 mm dan 2000 mm gacha ortib boradi. Yirik daryolari: Nil, Niger, Senegal, Shari, Gambiya va boshqa Eng katta kuli — Chad. Yogʻin miqdoriga qarab landshaft turlari ham har xil. S.ning aksari kismi savanna. Tuproqlari qizil ferralitli va alferritli hamda qizilqoʻngʻir tuproqlar. S.ni odatda 3 qism (Gʻarbiy, Markaziy va Sharqiy S.)ga boʻladilar. Oʻrta asrlar va keyingi davrlarda S. hududida Gana, Mali kabi yirik davlatlar mavjud boʻlgan. Hozir S. hududida Senegal, GvineyaBisau, Gambiya, Mali, Niger, Chad, Sudan, Markaziy Afrika Respublikasi, Kamerun, Nigeriya, Togo, Gana, Kotd’Ivuar, BurkinaFaso, Gvineya, Benin davlatlari joylashgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Sud eksprtizasi - fuqarolik, iqtisodiy, jinoyat va ma'muriy sud ishlarini yuritishda ish holatlarini aniqlashga qaratilgan hamda sud eksperti tomonidan fan, texnika, san'at yoki hunar sohasidagi maxsus bilimlar asosida sud-ekspert tekshirishlarini o'tkazish va xulosa berishdan iborat bo'lgan protsessual harakatdir.

Sud ekspertizasining o'ziga xos xususiyatlari
---------------------------------------------

### Birinchidan

sud ekspertizasi qonunda nazarda tutilgan tartibda o'tkaziladigan protsessual harakat. Uni o'tkazish uchun aniqlanadigan holatning aniq shart-sharoiti, muhimligi va ahamiyatidan kelib chiqqan holda surishtiruvchi, tergovchi, prokuror qaror, sud esa ajrim chiqaradi. Ekspert ekspertiza tekshiruvini faqat qaror (ajrim) va tadqiqot obyektini olgandan so'nggina o'tkazadi.

### Ikkinchidan

ekspertiza tayinlash, o'tkazish, natijalarini rasmiylashtirish tartibi qonun bilan belgilanadi. 

### Uchinchidan

ekspertiza fan, texnika, san'at yoki hunar sohasidagi maxsus bilimlar, amaliy tajriba va maxsus ko'nikmalarga ega shaxs tomonidan o'tkaziladi.

### To'rtinchidan

ekspert tomonidan jinoyat ishining barcha holatlari emas, balki ayrim jihatlari tadqiq etiladi.

### Beshinchidan

sud ekspertizasi natijalari ekspert xulosasi shaklida rasmiylashtiriladi hamda dalil ahamiyatiga ega bo'ladi.

### Oltinchidan

ekspertiza xulosasiga baho berish, undan dalil sifatida foydalanish surishtiruvchi, tergovchi prokuror yoki sud vakolatiga taalluqli.

Sud ekspertizasi predmeti va obyektlari
---------------------------------------

### Ekspertiza predmeti

Ekspertiza predmeti deganda, amaliy jihatdan muayyan turdagi ekspertiza tomonidan obyektni tadqiq etish yo'li bilan hal etiladigan aniq vazifalar tushuniladi. 

### Ekspertiza obyekti

Ekspertiza obyekti ekspert tekshirishi uchun beriladigan aniq obyektlar. 

### Ekspert tekshiruvi obyektlari

#### Ashyoviy dalillar

#### Tekshirish uchun namunalar

#### Murdalar va ularning qismlari

#### Tirik odam

#### Sud ekspertizasi o'tkazilayotgan ish materiallari

#### Hujjatlar

#### Boshqa moddiy obyektlar

Sud ekspertizalar klassifikatsiyasi
-----------------------------------

Sud ekspertiza klassifikatsiyasi (lotincha "classis" - "turkum", "facere" - "qilish" so'zlaridan olingan bo'lib, hajmni bo'lishning majmui tushuniladi) jinoyat ishini yuritish nazariyasi va amaliyoti uchun muhim ahamiyatga ega bo'lib, aniq ilmiy va amaliy maqsadlar hamda tashkiliy-boshqaruvdagi muammolarni hal etish uchun xizmat qiladi.

Sud ekspertiza quyidagi darajalar bo'yicha klassifikatsiya qilinadi:

* toifa
* turkum
* tur
* xil

Manbalar
--------

 Sud ekspertizasi

 «Sud ekspertizasi to‘g‘risida»gi qonunning yangi tahrirdagi loyihasi e’lon qilindi

Havola
------

1. ↑
2. ↑  „Судебная экспертиза".
3. ↑  „klassifikatsiya".
4. ↑  „Экспертиза специальных химических веществ".
**Aktinomitsetlar**, nursimon zamburugʻlar — shoxlangan hujayralar yoki giflarni hosil qiluvchi bakteriyalar. Ular tuzilishida zamburugʻlarga xos xususiyatlar ham mavjud. A.ga chin A. mikobakteriyalar, streptomitsetlar va boshqa kiradi; 700 ga yaqin turi bor. A. sub-stratdan nursimon oʻsib chiqqan ingichka 78ipchalardan iborat (nursimon zamburugʻ nomi shundan kelib chiqqan). Ipcha (miseliy) shoxchalarining uchida sporalar boʻladi. A. shu sporalardan koʻpayadi. Tuproq, suv havzalari, havo va oʻsimlik qoldiqlarida uchraydi. Baʼzilari odam va hayvonlarda (aktinomikoz, sil, difteriya), shuningdek oʻsimliklarda para-zitlik qiladi. Antibiotiklarni hosil qiluvchi turlari (asosan, streptomitsetlar), pigmentlar, vitaminlar va sh.k.dan mikrobiologiya sanoatida foydalaniladi, shuningdek doridarmonlar (antibio-tiklar) olinadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hessen yoki Gessen** — Olmoniya yeri. G.ning katta qismi Oʻrta Olmoniya togʻlarida, oz qismi Mayn-Reyn pasttekisligida joylashgan. Mayd. 21,1 ming km2. Aholisi 5 971 816 kishi Bosh shahri —Visbaden.

8—9-asrlarda graflik boʻlgan. 13-asr oxiridan Olmoniya knyazligi hududi. 1567 yilda 2 ta: Gessen-Kassel (1866 yildan Prussiya qoʻshib olgan) va Gessendarmshtadt (1866 yildan —Buyuk gersoglik, 1918 yildan —Veymar respublikasi tarkibidagi yer) knyazligiga boʻlingan. 1945 yilda Amerika va Fransiya okkupatsiya zonasida boʻlgan. 1949 yildan Olmoniya yeri.

Iqlimi moʻʼtadil. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 0-2°, iyulniki 18—20°. Keng bargli oʻrmonlar (hududining 40%) oʻsadi. Qoʻngʻir koʻmir qazib chiqariladi. G. Olmoniyada chiqariladigan kaliy tuzlarining 1/3 qismini beradi. Qora metallurgiya va metall buyumlar quyish sanoati rivojlangan. Yirik kimyo sanoati korxonalari (Frankfurtmayn, Xyoxst, Visbaden sh.larida) bor. Umumiy mashinasozlik, ayniksa, stanoksozlik, avtomobilsozlik, elektrotexnika sanoati rivojlangan. Koʻnchilik va rezina, anik, mexanika va optika buyumlari, oyna sanoati va zargarlik korxonalari bor.

Bu yerda Wiesbaden, Frankfurt am Main, Darmstadt, Kassel, Offenbach, Wetzlar, Fulda va Gießen (Giessen) kabi taniqli shaharlar bor.

Gessen hududida transport yoʻli va avtomobil yoʻllari zich joylashgan. Reyn va Mayn daryolarida kema qatnaydi. Asosiy transport tuguni — Frankfurtmayn. Turizm G. iqtisodiyotida salmokli oʻrin olgan.

OPEL, MERCK, WELLA, LEICA va shunga oxshash koʻp yirik firmalarning markazi.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Germaniya yerlari |
| --- |
|  |
| 
Bavariya • Baden-Vyurtemberg • Berlin • Brandenburg • Bremen yeri • Hamburg mustaqil genzey shahri • Hessen • Mecklenburg-Vorpommern • Quyi Saksoniya • Reynland-Pfalts • Saar • Saksoniya mustaqil davlati • Saksoniya-Anhalt • Shimoliy  Reyn — Vestfaliya • Turingiya mustaqil davlati • Schleswig-Holstein |

 |

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Germaniya | *Germaniya geografiyasi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb11940944s (maʼlumot)
* GND: 4024729-6
* ISNI: 0000 0001 2359 1171
* LCCN: n83009487
* MusicBrainz: 1b761636-6166-4dec-af7f-48c506f4e24d
* NARA: 10044796
* NKC: ge129247
* NLI: 000998097
* VIAF: 153145963
* en:WorldCat Identities: lccn-n83009487

 |
**„Jungli kitobi"** (inglizcha: *The Jungle Book*) — ingliz yozuvchisi Rudyard Kipling qalamiga mansub hikoyalar toʻplami. Ilk bor 1894-yil chop etilgan. Asarda va uning davomi boʻlmish „Ikkinchi jungli kitobi"da (1895) junglida boʻrilar katta qilgan Mowgli (talaffuzi: *Maugli*) ismli bola haqida hikoya qilinadi.

Hikoyalar masal boʻlib, ularda hayvonlar yordamida maʼnaviy saboq beriladi. Asarning asosiy qahramonlari orasida Sher Khan (talaffuzi: *Sherxon*) ismli sher hamda Baloo (talaffuzi: *Balu*) ismli ayiqlar bor.

„Jungli kitobi" asosida bir necha film va multfilm suratga olingan. Asar bir necha tilga, jumladan, oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Oʻzbekcha nashr 1990-yil Toshkent shahrida „Yosh gvardiya" nashriyotida chop etilgan.

Oʻzbekcha tarjima
-----------------

„Jungli kitobi"ni oʻzbek tiliga rus tilidan M. Zokirov tarjima qilgan. Kitob oʻzbek tilida shunchaki „Mowgli" nomi bilan nashr qilingan. Oʻzbekcha nashr 1990-yil Toshkent shahrida „Yosh gvardiya" nashriyotida chop etilgan. Asar rasmlarini G. Jirnov chizgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Mowgli" (ruscha). *Rossiya davlat kutubxonasi*. Qaraldi: 9-noyabr 2016-yil.

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Jungli kitobi*** haqida turkum mavjud |

* „Jungli kitobi" Gutenberg loyihasida (ingl.)

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mixail Grigoryevich Chernyayev** (ruscha: *Михаил Григорьевич Черняев*; 3 noyabr 1828 — 16 avgust 1898) — rus mustamlakasi harbiy arbobi, generalleytenant (1882). Dvoryan oilasida tugʻilgan. Harbiy akademiyani tugatgan (1853), Krim va Kavkaz urushlarida qatnashgan. 1864—65 yillarda alohida Gʻarbiy Sibir otryadiga qoʻmondonlik qilib Qoʻqon xonligiga qarashli Avliyoota, Shimkent va Toshkentntl bosib olgan (qarang Alimqul, Darxon jangi) va Rossiya imperiyasi tarkibida yangi tashkil etilgan Turkiston oblasti harbiy gubernatori etib tayinlangan. Toshkent Rossiyaning keyinroq Oʻrta Osiyo xonliklarini bosib olishi uchun tayanch punktiga aylantirilgan. Mansabini suiisteʼmol qilgani uchun 1866 yil isteʼfoga chiqarilgan. 1873 yildan (1878 yilgacha) harbiy publitsist R.A. Fadeyev bilan hamkorlikda Peterburgda "Rus dunyosi" ("Russkiy mir") konservativmillatchilik ruhidagi gaz. nashr qildirgan. Gersegovina Bosniya qoʻzgʻoloni (1875—78) boshlanganda rus hukumatining istagiga qarshi, yashirin ravishda Belgradga ketgan (1876) va serblar armiyasiga qoʻmondon etib tayinlangan. Bu armiya Serbiya va Chernogoriyaning Turkiya bilan boʻlgan urushida magʻlubiyatga uchragan (1876). 1877—78 yillardagi Rossiya—Turkiya urushi boshlanganda Ch. harbiy xizmatga jalb kilingan, birok, harakatdagi armiyada bironbir mansabga tayin etilmagan. 1882—84 yillarda Turkiston generalgubernatori. 1886 yildan isteʼfoda. Ch. Toshkentni bosib olishda xam, gubernatorlik faoliyati davrida ham Rossiya hukumatining mustamlakachilik siyosatini izchil amalga oshirishga harakat qilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Turkiston general-gubernatorlari |
| --- |
|  |
| 
* Konstantin Kaufman
* Mixail Chernyaev
* Nikolay Rozenbax
* Aleksandr Vrevskiy
* Sergey Duxovskoy
* Nikolay Ivanov
* Nikolay Tevyashev
* Dean Subbotich
* Yevgeniy Matsievskiy
* Nikolay Grodekov
* Pavel Mishenko
* Aleksandr Samsonov
* Vasiliy Pokotilo
* Aleksandr Samsonov
* Fyodor Martson
* Mixail Yerofeev
* Aleksey Kuropatkin
 |

 |
Paktiya viloyati tumanlari
**Tsamkani** (pushtucha: *څمکني ولسوالۍ*, forscha: ولسوالی چمکنی), shuningdek, **Chamkoniy** yoki **Samkoni** — Afgʻonistonning Paktiya viloyatidagi tuman. Asosiy shahar - Samkoni. Tumanda pushtunlarning chamkoniy qabilasi yashaydi.

Tarixi
------

2020-yilning 16-may kuni Tolibon Samkoni tumanida 12 nafar tinch aholini "hukumat bilan hamkorlik qilganlikda" ayblab, oʻgʻirlab ketdi.

Demografiyasi va aholisi
------------------------

Afgʻonistonning qolgan qismida boʻlgani kabi, aholi sonining aniq raqamlari mavjud emas. Afgʻoniston Qishloq joylarini tiklash va rivojlantirish vazirligi (MRRD) BMT Qochqinlar boʻyicha Oliy komissarligi va Afgʻoniston Markaziy Statistika boshqarmasi (CSO) bilan birgalikda tuman aholisini taxminan 58,560 kishi deb hisoblagan (CSO 2004). Xuddi shu manbalarga koʻra, pushtunlar umumiy aholining 100% ni tashkil qiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  Samkani District Development Plan - MRRD Wayback Machine saytida arxivlandi (2011-07-27).
2. ↑  „11 Afghan Soldiers Killed In Attacks On Security Checkpoints". *gandhara.rferl.org/* (16-may 2020-yil).
3. ↑  „Several killed in Afghanistan as militants attack checkpoints". *gulf-times.com/* (16-may 2020-yil).
**Mixail Sergeyevich Astrov** [1882.19.9 (2.10) – 1957.23.4 – Toshkent] – Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1941), professor (1932), tibbiyot fanlari doktori (1935), Toshkent tibbiyot akademiyasi fakultet jarrohligi kafedrasi mudiri (1932–56), Oʻzbekiston jarrohlar jamiyatining raisi (1945–56). Meʼdaichak, taloq, koʻrichak kasalliklari jarrohligi, neyrojarrohlik, buqoqni jarrohlik usulida davolash va boshqa sohalarda ilmiy ish olib borgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* tashkentpamyat.ru

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Xudoyor Olimovich Olimov** (1928.30.5, Toshkent) — psixiatr, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1988), tibbiyot fanlari doktori (1962), professor (1963). Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgan (1948). Shu institut psixiatriya klinikasida assistent (1954—57), ayni vaqtda Toshkent Davlat Universiteti yuridik fakultetida oʻqituvchi. Oʻzbekiston oʻlka meditsinasi ilmiy tadqiqot institutida katta il-miy xodim (1957—62), Andijon tibbiyot instituti psixiatriya kafedrasida mudir (1963—65), ayni vaqtda shu institut davolash fakultetida dekan, 1965-yili Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti rektorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari, shu institut (1966—73), Toshkent tibbiyot akademiyasi (1973—97) psixiatriya kafed-rasi mudiri. 1997-yildan ilmiy konsultant. O. Oʻzbekistonda psixiatrlar maktabi tashkilotchilaridan. Ilmiy faoliyati shizofreniya, infeksion ensefalit, maniakaldepressiv psixoz, qandli diabetda psixikaning aynishi va bu kasalliklar klinikasi, qaytalinishining oldini olish, davolash masalalariga oid.

Manbalar
--------

* Rekurrentnaya shizofreniya, T. 1982; Psixicheskiye narusheniya pri saharnom diabete, T. 1987.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Mixail Aleksandrovich Boyalskiy** (1853-yil 30-oktyabr (11-noyabr), Orenburg viloyati Zverinogolovskoye — 1918-yil) — polkovnik, 16-Orenburg kazak polki komandiri. Qoʻqon xonligini tugatishda alohida jonbozlik koʻrsatgani uchun imperator Aleksandr II tomonidan „Qoʻqon xonligini zabt etgani uchun" medali medali bilan taqdirlangan.

Tarjimayi holi
--------------

Mixail Boyalskiy 1853-yil 30-oktyabrda (11-noyabr) Orenburg viloyatining Chelyabinsk tumanidagi Zverinogolovskaya qishlogʻida bosh ofitser oilasida tugʻilgan, qishloqdagi uyi Rossiya Federatsiyasining Harbiy hududiga tegishli edi. Hozir qishloq Zverinogolovskiy qishloq kengashi va Kurgan viloyatining Zverinogolovskiy tumanining maʼmuriy markazi.

1868-yil 1-noyabrdan boshlab harbiy xizmatda ishlay boshlagan.

1870-yilda Orenburg kazak armiyasining ofitser bolalar maktabini, keyin esa Orenburg kazak kadet maktabini (1873, ikkinchi toifa) tugatgan.

1873—1874-yillarda Orenburg kazak armiyasining 9-piyoda batalyonida xizmat qilgan. 1874-yil 1 (13)-oktyabrdan 1875-yil 1 (13)-fevralgacha u Orenburg kazak armiyasining uchinchi harbiy boʻlimida kazaklarni tayyorlashga rahbarlik qilgan. 1875-yil 1 (13)-fevraldan ofitser yordamchisi boʻlgan

1876-yil 2-(14) yanvar, general M. D. Skobelevning soʻzlariga koʻra, Musulmonqulariq ustidagi koʻprikda „qishloqni razvedka qilish" paytida Boyalskiy toʻgʻridan-toʻgʻri koʻkragiga otilgan oʻqdan yaralangan, ammo jarohatga qaramay, u kazaklar hujumini samarali amalga oshirgan.

„Qoʻqon xonligini zabt etgani uchun" medali
1893-yil 26-marta u 3-Orenburg kazak polki komandirining yordamchisi boʻlib xizmat qildi.

1900-yil 1-apreldan 1-avgustgacha Turkiston harbiy okrugi sudining vaqtincha aʼzosi.

1906-yil 7-dekabrdan nafaqaga chiqqan.

Boyalskiy tugʻilgan Zverinogolovskaya qishlogʻida „ota-onasi nomidagi" yogʻoch uyi va Chelyabinsk tumanida bobolaridan qolgan merosiy yer uchastkasi (400 akr) boʻlgan. U, shuningdek, Trinity tumanida shunga oʻxshash kattalikdagi merosiy yer uchastkasi va yogʻochli uyga egalik qiladi.

Mixail Aleksandrovich Boyalskiy 1918-yilda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. 1 2  Ганин, Семёнов 2007. sfn error: no target: CITEREFГанин,\_Семёнов2007 (help)
2. ↑  Шамсутдинов 2012. sfn error: no target: CITEREFШамсутдинов2012 (help)
3. ↑  Холодов-Воронцов 2011. sfn error: no target: CITEREFХолодов-Воронцов2011 (help)
**Abulhasan Muhammad** — (922—1002 yillar) so‘fiy, voiz, fiqh bo‘lgan.

**Ismoil Ali ibn Husayn ibn Hasan ibn Qosim Alaviy Hasaniy Zaydiy Hamadoniy** 310/922—yilda tug‘ilgan. „Vasiy" laqabi bilan tanilgan. Sharif, Ismoil Saffor, Haysama Atrobulusiy, Asam, Ibn Aʼrobiy, Abu Maymun ibn Roshid, Abdon ibn Yazid Daqqoq, Abdurrahmon Jallob, Ahmad ibn Ubayd, Jaʼfar Xuldiy va Abulqosim Tabaroniydan hadis eshitgan.
Abulhasan Muhammaddan Muhammad ibn Iso, Abdurrahmon ibn Abullays Saffor, Muhammad ibn Umar ibn Uzayz, Jaʼfar ibn Muhammad Abhariy, Abu Saʼd Kanjaruziy va boshqalar hadis rivoyat qilganlar.
Sheravayh aytgan: „*Bu kishi — siqa, sodiq, soʻfiy, voiz. Bagʻdodda Abu Ali ibn Abu Hurayradan fiqhni oʻrgandilar. Zohid edilar. Makkada istiqomat qildilar. Soʻngra qaytdilar. Buxoroda yashadilar. 393/1002—yilda muharram oyida Buxoroda vafot etdilar*".
Boshqa rivoyatda: „Balxda olamdan oʻtganlar", — deyilgan.
Sulamiy aytganlar: "*Ilm va nasabda oliymaqom bo‘lib, bilimlari shunchalik ulugʻligiga qaramay, faqirlarga muruvvatli, ular bilan doʻst edilar. Xuldiyga shogird boʻldilar. Ramlada soʻfiylar xonaqosiga kirib, ularga bir necha kun xizmat qildilar. Kunlarning birida bir faqir odam kelib, u kishining boshlaridan oʻpdi va: „Bu kishi — ulkan togʻ", — dedi. Shunda Abbos turib Vasiyning oyoqlaridan oʻpdi. Vasiy rakva (suv idish)larini olib, u yerdan safarga chiqib ketdilar*".
Idrisiy aytgan: „*Hikoya qilinishicha, u kishining umrlarining oxirida aytgan ayrim rivoyatlari puxta emas edi*".

Adabiyotlar
-----------

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi"; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

Manbalar
--------

1. ↑  Шамсиддин Заҳабий. Сияру аълами-н-нубала. Ж.17. – Б. 77; Имом Шамсиддин Заҳабий. Сияру аъламин нубало. Машҳур даҳолар сийрати. Таржимон А. Иноятов. – Б. 184.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Donishmand** **Yaroslav haykali** — Kiyev Buyuk Gertsogi Donishmand Yaroslav Vladimirovichning monumental haykali.

1983-yilda Kiyev viloyatidagi Oq Cherkov shahrining 950-yilligiga oʻrnatilgan. U Qalʼa tepaligidagi kuzatuv maydonchasida joylashgan boʻlib, u yerda XI-XIII-asrlarda Yaroslav Donishmand tomonidan 1032-yilda asos solingan qadimgi rus shahri Yuryevning markaziy qismi boʻlgan. Rusdagi Muqaddas Georgiy (Yuryevning qisqa nomi yilnomalarda keltirilishi) koʻchmanchilarning hujumlarini ushlab turuvchi janubiy postlardan biri edi. Tarixchilarning taʼkidlashicha, 1050-yilda Yaroslav Donishmand qalʼa tepaligida oq toshdan yepiskop cherkovini qurgan. XIII-asrda moʻgʻul-tatarlar tomonidan shahar vayron qilinganidan soʻng, bu bino oʻsha davrda Rosi daryosi vodiysini qoplagan zich va yovvoyi oʻrmonlar orasidan koʻchmanchilar uchun uzoq vaqt moʻljal boʻlib xizmat qilgan. Shuning uchun sobor joylashgan joy, soʻngra toshli qirgʻoqdagi knyaz Yuryev xarobalaridan koʻtarilgan shahar Oq Serkov deb nomlangan.

Yodgorlik va oʻlkashunoslik muzeyi binosi oʻrtasida shaharga hozirgi nomini bergan marhum Georgiy cherkovining poydevori qoldiqlari saqlanib qolgan. 2011-2013-yillarda Qalʼa tepaligi hududida qadimgi rus meʼmorchiligi uslubidagi yangi Avliyo Georgiy cherkovi qurilgan.

Poydevorga yodgorlik plitasi oʻrnatilgan boʻlib, unda ukrain tilida „Yuryev shahrining (Oq Cherkov) asoschisi Kiyev knyazi Yaroslav Donishmandga (978-1054)" deb yozilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Біла Церква". 1-oktabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-oktabr 2017-yil.

Havolalar
---------

* Knyaz Donishmand Yaroslav haykali(Ukraincha) )
**Hasharotlar introduksiyasi** — hasharotlarni oʻzi yashab turgan joydan boshqa, yangi hududlarga kelti-rib agrobiotsenoz entomofaunasini sunʼiy boyitish. Muhim xoʻjalik ahamiyatiga ega. Oʻsimliklarni biologik himoya usulida Hasharotlar introduksiyasidan keng foydalaniladi. Odatda, bir tur zararku-nanda hisobiga yashashga ixtisoslashgan entomofag va akarifaglar intro-duksiyasi yaxshi samara beradi. Oʻzbekistonda 24 tur entomofag va aka-rifag introduksiya qilingan boʻlib, shundan 11 turi yaxshi iqlimlashgan; ular zararkunanda hasharotlar miq-dorini xoʻjalik uchun sezilmaydigan darajada saqlab turadi. Jumladan, qonli bit paraziti afelinus (1931), komstok qurti paraziti psevdafikus (1945) yaxshi iqlimlashdi. Iqlimlashmagan turlardan esa mavsumiy dalaga qoʻyish usulida foydalaniladi. Oʻzbekistonda 1967-yildan iqlimlashtirilgan trixogramma gʻoʻza hamda sabzavot ekinlari zararkunandalaridan — tunlamlarga qarshi muvaffaqiyatli qoʻllanmoq-da. Issiqxonalardagi oʻrgimchakkanalarga qarshi yirtqich kana — fito-seyulyusni (Oʻzbekistonga 1969-yilda olib kelingan) qoʻllash yaxshi samara bermoqda.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abulhusayn Ishtixoniy** (arabcha: أبو الحسين اشتيخاني— Abulhusayn Tohir ibn Voris Ishtixoniy) — roviy.

Abulhusayn Ishtixoniy IX asr oxiri va X asr boshlarida yashab? hadis roviysi boʻlgan.

Ustozi
------

Abulhusayn Ishtixoniy hadis ilmi sir-asrorlarini ustozi Yahyo ibn Xolid Mahlabiydan oʻrgangan.

Shogirdi
--------

Abulhusayn Ishtixoniydan Zohir ibn Abdulloh Soʻgʻdiy (vaf. 321/933 y.) hadis rivoyat qilgan.

Rivoyat qilgan hadis
--------------------

Najmiddin Umar Nasafiyning „Al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand" kitobida Abulhusayn Ishtixoniy ustozi Yahyo ibn Xolid Mahlabiydan rivoyat qilgan quyidagi hadisi sharif keltirilgan: Abulhusayn Tohir ibn Voris Ishtixoniy: Bizga Yahyo ibn Xolid Mahlabiy, u esa Mansurdan, u esa Anas ibn Molik roziyallohu anhudan hadis aytdi, — dedi. U: Nabiy sollallohu alayhi vasallam: "Roʻzadorning ogʻzidan chiqqan hid Alloh taoloning huzurida Miskning hididan ham xushboʻyroqdir, hatto ogʻzini ochganicha farishtalar u uchun istigʻfor aytib turadi", — dedilar, deb aytdi.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam albatta, suv yoki sut yoki sharbat (Meva, bugʻdoy va arpa kabi narsalardan siqib olingan suvi) bilan ogʻiz ochar edilar. Uning barcha ashoblari ham shunday qilar edi.

Manbalar
--------

1. ↑  Isaev Y. Abbosov A. Ishtixoniy allomalar. Imom Buxoriy xalqaro markazi. 2016. — B. 30.
2. ↑  Najmiddin Umar ibn Muhammad ibn Ahmad Nasafiy Al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand. — Tehron, 1999. 279.
**Donishmandiya davlati** - Kappadokiya viloyati hududida boʻlgan qad. davlat (1071 — 1165). Poytaxti — Sivas sh. D. d.ga turkman amirlaridan biri — Gʻozi Ahmad ibn Ali ibn Nasr Donishmand (7—1106) asos solgan boʻlib, abbosiy xalifa Al-Qoim Biamrilloh (1031—75) unga oʻzi Rumda fath qilgan yerlar (Malotiya yoki Melitena, Sivas) ni inʼom etgan. Keyin, u oʻz davlati hududini Qastamuniy sh.ga qadar kengaytirganda, Niksor (Niksar) ni qamal qilayotganda shahid boʻlgan. Uning avlodlari (Gʻozi Muhammad ibn Donishmand, Yogʻiy Bason Abulmuzaffar Nizomuddin ibn Muhammad, Gʻozi Jamoluddin ibn Nizomuddin, Ibrohim ibn Muhammad ibn Donishmand, Abulfido Ismoil ibn Ibrohim) Amosiya (Pont), Anqira (Anqara), Korum va b. bir qancha shaharlarni fath etib, D. d. hududini yanada kengaytirganlar, vizantiyaliklar va salibchilarga qarshi muvaffaqiyatli urush olib borganlar, Malotiya ostonasida franklarnn tor-mor keltirganlar. D. d. 1165 y. saljuqiylar tomonidan tugatilgan.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Abulhasan Binkatiy** — (839 — yilda vafot etgan) roviy va faqih bo‘lgan.

**Abulhasan Ali ibn Yusuf ibn Muhammad Binkatiy** faqih va solih kishi bo‘lib, Baytullohda haj ibodatlarini amalga oshirayotgan paytida, Makkaning olimu fuzalolaridan hisoblangan *Abu Muhammad Abdulmalik ibn Muhammad ibn Ubaydulloh Zubaydiy Muqriy*dan taʼlim olgan va hadis tinglagan. Manbalarda Abulhasan Binkatiydan hofiz Abu Hafs Umar ibn Muhammad ibn Ahmad Nasafiy kabi allomalar taʼlim olganligi va hadis rivoyat qilganligi haqida maʼlumotlar keltirilgan.

Adabiyotlar
-----------

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi"; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

Manbalar
--------

1. ↑  Ёқут Ҳамавий. Муъжаму-л-булдон. Ж.1. – Б. 364; Исаев Й. Аббосов А. Иштихоний алломалар. – Б. 79.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |