**Sovetsk** (1946-yilgacha – **Tilzít**, nemischa:, litovcha: *Tilžė*, polyakcha: *Tylża*) – Rossiyadagi Kaliningrad viloyatidagi shahar hisoblanadi. Mintaqadagi ikkinchi yirik shahar (Kaliningraddan keyin) – 38910 kishi (2021). Sanoat markazi: radioelektronika, yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalari.

Geografiya
----------

Sovetsk Kaliningrad viloyatining eng shimoliy shahri hisoblanadi. Tilja va Neman daryolarining qoʻshilish joyida joylashgan boʻlib, bojxona terminali orqali Litva banki Queen Louise Bridge bilan bogʻlangan. Litva sohilidagi Sovetskning qarshisida Panyamune – Litvaning urushdan keyin sunʼiy ravishda yaratilgan eng kichik shahri.

Tabiat
------

### Oʻsimliklar

Qulay harorat sharoitlari, namlikning koʻpligi va yiliga etarli miqdorda quyoshli kunlar Sovetskni haqiqiy bogʻ shahriga aylantiradi: uning hududining katta qismi bogʻlar va maydonlarga tegishli. Har yili shaharda koʻplab daraxtlar, butalar va gullar ekiladi. Qayta qurishgacha Sovetskni haqli ravishda atirgullar shahri deb atash mumkin edi. Shahar gulzorlariga 40 mingga yaqin atirgullar ekilgan; bugun shaharning markaziy koʻchalarida barpo etilgan bir nechta atirgul butalari uning avvalgi goʻzalligini eslatadi.

Sovetsk
### Klimat

Shahar iqlimi dengiz iqlimidan qitʼaga oʻtish davri. Shu tufayli qish fasli issiq, yoz fasli esa salqin boʻladi. Eng issiq oylar iyul va avgust. Bahor uzoq, mart va aprel sovuq, may va iyun oylari issiq boʻladi. Yil davomida uzluksiz bulut qoplamining chastotasi yuqori. Osmonning bulutlilik darajasi 5,5 balldan oshadi. Havoning yuqori namligi va ogʻir bulut qoplami yorugʻlik sharoitidagi oʻzgarishlarga sezilarli taʼsir qiladi. Bulutli kunlar soni qirgʻoqdan bir oz masofada, Sovetsk – Chernyaxovsk – Jeleznodorojniy zonasida issiq mavsumda konvektiv faoliyatning rivojlanish xususiyatlari tufayli koʻpayadi. Aniq kunlar kam uchraydi – yiliga atigi 30-33 kun. Bahor va kuz materik hududlariga qaraganda sekinroq keladi. Iqlimi koʻp jihatdan Kaliningrad iqlimiga oʻxshaydi.

* Oʻrtacha yillik harorat – +7,3 °C.
* Shamolning oʻrtacha yillik tezligi – 4,7 m/s.

Iqtisodiyot
-----------

Tilzit sanoatining jadal oʻsishi XIX asrda (70-80 yillar) boshlangan. Koʻplab fuqarolik, sanoat, harbiy va muhandislik-texnik obyektlar faol qurilmoqda, ularning aksariyati hozirgi kungacha saqlanib qolgan, garchi koʻp marta qayta qurilgan boʻlsa-da, shaharning muhim meʼmoriy inshootlari hisoblanadi. Shahar sanoatining boshlanishi tashabbuskor farmatsevt Yoxann Vechter tomonidan boshlangan boʻlib, u 1820-yilda zamonaviy va murakkab texnologiyalardan foydalangan holda (oʻsha paytda Prussiya olimlari tomonidan ishlab chiqilgan) xom ashyoni shakarga qayta ishlash texnologiyasini qoʻllagan. Oʻsha kunlarda shakar qimmat va dorixonalarda sotilgan.
Sanoatning rivojlanishi shahar aholisining tez oʻsishiga olib keldi. 1873-yildan shahar markazidagi koʻchalarni asfaltlash boshlanadi, 1880-yilda shahar kanalizatsiya qurilishi boshlandi. Shaharning rivojlanishi bilan bir qatorda sanoat korxonalari soni ham oshdi. 1898-yilda shaharda Markaziy bank (hozirgi kungacha mavjud), 1901-yildan elevator (hozirgi Neman sohilidagi un tegirmon zavodi) va boshqa bir qator korxonalar paydo boʻldi. 1907-yilda Memel orqali „qirolicha Luiza koʻprigi" deb nomlangan statsionar avtomobil koʻprigi qurilishi tugadi. 1927-yil gaz pechi foydalanishga topshirildi. Benzol ishlab chiqarilgan va qatronlar ishlab chiqarilgan (100 kg koʻmir uchun 45 m³).


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

 Kaliningrad viloyati |
| --- |
|  |
| Shaharlar | 
* 01 Bagrationovsk
* 02 Baltiysk
* 03 Gvardeysk
* 04 Guryevsk
* 05 Gusev
* 06 Zelenogradsk
* 07 Kaliningrad
* 08 Krasnoznamensk
* 09 Ladushkin
* 10 Mamonovo
* 11 Neman
* 12 Nesterov
* 13 Ozyorsk
* 14 Pionerskiy
* 15 Polessk
* 16 Pravdinsk
* 17 Primorsk
* 18 Svetlogorsk
* 19 Svetliy
* 2A Slavsk
* 2B Sovetsk
* 21 Yantarniy
 |
|  |
| Tumanlar | 
* Bagrationovskiy tumani
* Gvardeyskiy tumani
* Guryevskiy tumani
* Gusevskiy tumani
* Zelenograd tumani
* Krasnoznamenskiy tumani
* Neman tumani
* Nesterovskiy tumani
* Ozyorsk tumani
* Polesskiy tumani
* Pravdinskiy tumani
* Slavskiy tumani
* Chernyaxovskiy tumani
 |

 |

Manbalar
--------

1. ↑  „Город Неман (Рагнит): Климат Калининградской области".  www.neman-online.info. 3-mart 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-mart 2017-yil.