recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pape Ousseynou Sy** (1988-yil 5-aprelda tugʻilgan) — oxirgi marta LNB Pro A jamoasining BCM Gravelines jamoasida oʻynagan fransuz professional basketbolchisi. Koʻp qirrali himoyachi/hujumchi, Sy STB Le Havre bilan besh mavsum oʻtkazganidan soʻng, 2010-yilgi NBA loyihasining ikkinchi bosqichida 53- umumiy chaqruvi sifatida Hawks tomonidan kelichuvga erishgan.

Biografiyasi
------------

Pape Sy Fransiyaning shimoli-g‘arbiy qismidagi Loudeak shahrida senegallik oilada tug‘ilgan. U mahalliy klubda basketbol oʻynashni oʻrgangan. Si keyinchalik 2004-yilda 16 yoshida Gavrning yoshlar klubiga qoʻshilishdan oldin Massi shahriga koʻchib oʻtgan. Fransiyada oʻynab yurganida, Si Vayoming universiteti erkaklar basketbol murabbiyi Fred Langli tomonidan ishga qabul qilingan.

Syning katta singlisi Penda Sy Yevropada professional basketbolchi hisoblanadi.

Professional faoliyati
----------------------

### STB Le Havre (2005—2010-yillar)

Si Fransiyaning STB Le Havre jamoasiga 2005-yilda qoʻshilgan. 2009—2010-yilda, yaʼni Gavrdagi soʻnggi mavsumida Si har bir oʻyinda 14 daqiqadan sal koʻproq vaqt davomida oʻrtacha 5,2 ochko, 1,7 ribaund va 1,3 golli uzatmani amalga oshirgan.

### Atlanta Hawks—Yuta Flash (2010—2011-yillar)

Sy NBA jamoalarida oʻz isteʼdodini namoyish qilish uchun Qoʻshma Shtatlarga kelgan. Faqat Atlanta Hawks unga maoshsiz oʻyashga ruxsat bergan va 2010-yil NBA loyihasida 53-oʻrinda boʻlgan. Las-Vegas yozgi ligasida Sy har bir oʻyinda 8 daqiqada oʻrtacha 4,5 ochko toʻplagan va oʻzining himoyaviy mahoratini namoyish etgan. 2010-yil 15-sentabrda Sy Hawks bilan uch yillik shartnoma imzolagan, birinchi yil kafolatlangan 473 604 dollar etib belgilangan.

Terma jamoadagi faoliyati
-------------------------

Sy 2009-yilgi FIBA 20 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida toʻqqizinchi oʻrinni egallagan Fransiya terma jamoasi aʼzosi boʻlgan. Sy har bir oʻyinda maydonga tushgan boʻlsa-da, Fransiya terma jamoasi safida oʻynagan daqiqalarda atigi 10-oʻrinni egallagan, sakkizta oʻyinda oʻrtacha 2,0 ochko, 0,6 assist, 0,9 ribaund va 10,4 daqiqa natija qayd etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Associated Press*. „Hawks take Pape Sy of France in second round". USA Today (25-iyun 2010-yil). Qaraldi: 9-oktabr 2010-yil.
2. ↑  *Ziller.* „Hawks Sign French Swingman Pape Sy".  NBA Fanhouse (15-sentabr 2010-yil). 17-sentabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-oktabr 2010-yil.
3. 1 2  „Pape Sy: Soaring down South for the tall Pope".  European Prospects (27-iyun 2010-yil). Qaraldi: 9-yanvar 2011-yil.
4. ↑  *Hammond.* „Flourishing with new direction".  Larame Boomerang (16-fevral 2011-yil). Qaraldi: 20-fevral 2011-yil.

[*sayt ishlamaydi*]
5. ↑  2010 NBA Summer League. NBA.com. Retrieved October 9, 2010.
6. ↑  *Cunningham.* „Pape Sy's NBA gamble pays off with Hawks".  Atlanta Journal-Constitution (15-sentabr 2010-yil). Qaraldi: 9-oktabr 2010-yil.
7. ↑  U20 European Championship Men 2007. FIBA Europe. Retrieved October 9, 2010.
Ilon Vikland Astrid Lindgren kitoblaridagi chizmalar muallifi edi
**Estoniyadagi** ayollar Yevropada tugʻilgan, yashovchi yoki Estoniyada boʻlgan ayollardir.

Siyosat
-------

Estoniya ayollari birinchi marta saylov huquqini 1918-yil 24-fevralda Estoniya Rossiyadan mustaqillikka erishgandan soʻng qoʻlga kiritdilar.

2021-yil 26-yanvarda Kaja Kallas Estoniyaning birinchi ayol bosh vaziri boʻldi.

Koʻpayish
---------

1970-1990-yillarda estoniyalik ayollarning umumiy tugʻilish darajasi (TFR — bir ayol tugʻadigan bolalarning oʻrtacha soni) har bir ayolga tugʻilgan 2 boladan sal koʻproqni tashkil etdi. Mustaqillikdan keyin TFRning tez pasayishi kuzatildi. 1998-yilda eng past koʻrsatkich qayd etilgan: har bir ayolga 1,28 bola tugʻilgan. 2001-yilda Birlashgan Millatlar Tashkiloti dunyo aholisi boʻyicha yillik hisobotida „Estoniya yer yuzidagi eng tez qisqarayotgan davlatlardan biri boʻlib, asr oʻrtalariga kelib oʻzining 1,4 million aholisining deyarli yarmini yoʻqotish xavfi bor" deb eʼlon qildi. TFRning bu pasayishiga yoʻl qoʻymaslik uchun Estoniya hukumati 2004-yildan beri koʻrgan qadamlaridan biri ayollarga „onaning maoshi" deb nomlanuvchi „chaqaloq tugʻishi" uchun subsidiyalar berish orqali „toʻlashni" boshlash edi. Tugʻilgandan soʻng va tugʻruq taʼtilida ishlayotgan estoniyalik ayollar 15 oygacha (1560,00 AQSh dollari ekvivalenti) oylik toʻliq daromad olishdi; Tugʻilgan ishlamaydigan ayollar oylik 200,00 AQSh dollari ekvivalentida subsidiya oldilar. Keyingi yillarda TFR biroz tiklandi, lekin yil boʻyi oʻzgarib turdi va almashtirish darajasidan past boʻlib qoldi (2014-yilda 1,54 bola/ayol). Boshqa koʻplab Yevropa mamlakatlarida boʻlgani kabi, soʻnggi oʻn yilliklarda nikoh va tugʻilish oʻrtasidagi bogʻliqlik zaiflashdi: bugungi kunda aksariyat bolalar nikohdan tashqari tugʻilishadi (2014-yilda bolalarning 59 foizi turmushga chiqmagan ayollardan tugʻilgan). 2014-yilda birinchi tugʻilgan onalarning oʻrtacha yoshi 26,6 yoshni tashkil etdi.

Din
---

Oʻtmishda, Estoniya mifologiyasiga koʻra, Estoniyaning qadimgi ayollari ayol xudosi va tugʻruq paytida homilador ayollarning himoyachisiga ishonishgan.

Birinchi ayol ruhoniy Laine Villenthal 1967-yilda Estoniya Evangelist Lyuteran cherkovi tomonidan tayinlangan.

Manbalar
--------

1. 1 2  *Walker, Marcus*. „In Estonia, Paying Women To Have Babies Is Paying Off". *As Low Birthrates Threaten Growth, Developed Nations Watch Incentive Effort*. The Wall Street Journal (New York) (21-oktabr 2006-yil). Qaraldi: 10-noyabr 2013-yil.
2. ↑  „Main demographic indicators".  Statistics Estonia. Qaraldi: 3-yanvar 2013-yil.
3. ↑  „TGM - Eurostat".
4. 1 2  „Statistics Portal".
5. ↑  „Naiste ordineerimisest Eesti Evangeelses Luterlikus Kirikus - Eesti Kirik" (2-avgust 2017-yil).
**Estrogen retseptorlari** ( **ER** ) hujayralar ichida joylashgan oqsillar guruhi. Ular estrogen garmoni ( 17b-estradiol ) tomonidan faollashtirilgan retseptorlardir.  ER ning ikkita sinfi mavjud: hujayra ichidagi retseptorlarning yadro retseptorlari oilasining a'zolari bo'lgan yadroviy estrogen retseptorlari ( ERa va ERb ) va membrana estrogen retseptorlari (mERs) ( GPER (GPR30), ER-X va G <sub id="mwGw">q</sub> -mER ), ular asosan G protein bilan bog'langan retseptorlari. 

Estrogen tomonidan faollashtirilgandan so'ng, ER yadroga o'tishga va turli genlarning faoliyatini tartibga solish uchun DNK bilan bog'lanishga qodir (ya'ni bu DNKni bog'lovchi transkripsiya omili). Shu bilan birga, u DNK bilan bog'lanishdan mustaqil ravishda qo'shimcha funksiyalarga ega. 

Jinsiy steroid(garmon) uchun garmon retseptorlari sifatida ( steroid gormon retseptorlari ), ER'lar, androgen retseptorlari (AR) va progesteron retseptorlari(ayollarda ajralib chiqadigan garmon) (PR) jinsiy etilish va homiladorlikda muhim ahamiyatga ega.

Proteomika
----------

Odatda **a** va **b** deb ataladigan estrogen retseptorlarining ikki xil shakli mavjud bo'lib, ularning har biri alohida gen tomonidan kodlangan (mos ravishda ESR1 va ESR2 ). Garmon bilan faollashtirilgan estrogen retseptorlari dimerlarni hosil qiladi va bu ikki shakl ko'plab hujayra turlarida birgalikda ifodalanganligi sababli, retseptorlar ERa (a) yoki ERb (b) homodimerlari yoki ERab (ab) heterodimerlarini hosil qilishi mumkin.  Estrogen retseptorlari alfa va beta muhim umumiy ketma-ketlik homologiyasini ko'rsatadi va ikkalasi ham A/B dan F gacha bo'lgan beshta domendan iborat (N-dan C-terminusgacha sanab o'tilgan; aminokislotalarning tartib raqamlari inson ERga tegishli).

1. ↑  "International Union of Pharmacology. LXIV. Estrogen receptors". *Pharmacological Reviews* **58** (4): 773–81. Dec 2006. doi:10.1124/pr.58.4.8. PMID 17132854.
2. ↑  "Integration of the extranuclear and nuclear actions of estrogen". *Molecular Endocrinology* **19** (8): 1951–9. Aug 2005. doi:10.1210/me.2004-0390. PMID 15705661. PMC 1249516. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=1249516.
3. ↑  "Single-chain estrogen receptors (ERs) reveal that the ERalpha/beta heterodimer emulates functions of the ERalpha dimer in genomic estrogen signaling pathways". *Molecular and Cellular Biology* **24** (17): 7681–94. Sep 2004. doi:10.1128/MCB.24.17.7681-7694.2004. PMID 15314175. PMC 506997. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=506997.
**Van Tsi** (xitoycha 王绩, pinyin Wang Jī; 585-644) — Tan sulolasi davridagi xitoylik shoiri. Uning asarlari „Uch yuz tang sheʼrlari" bayoziga kiritilgan.

Tarjimai hol
------------

585-yilda Tszyanchjou viloyatning Lungmen uyezda (hozirgi Shansi provinsiyasi, Xeszin uyezdi) yozuvchilar oilasida tug‘ilgan, shoirlar Van Tun va Van Bo shulardan chiqqan. U Suy imperiyasi mavjudligining oxirida davlat xizmatiga kirgan, dastlab imperator arxivida korrektor, soʻngra Olti boʻlimning idorasi boshligʻi lavozimiga koʻtarilgan.
618-yilda Tan imperiyasi tashkil topgandan soʻng musiqa boʻlimi boshligʻi oʻrinbosari lavozimiga oʻtkazildi. Koʻp oʻtmay u isteʼfoga chiqdi va ulugʻ shoirning shon-sharafi bilan oʻz ona yurtiga qaytib keldi. U bohem yovvoyi hayotini boshqargan, adabiy faoliyatdan sharob va ayollarni afzal koʻrgan. U imperator Gaotsun (Li Yuan)ning uni oʻz mulozimlariga qoʻshishga urinishini qaytarishga muvaffaq boʻldi. U 644-yilda uyda vafot etdi.

Ijodiyot
--------

Asarlarning aksariyati *tog‘ va suv, bog‘ va dala* uslubidagi manzara lirikasi. Asarlarning sevimli mavzulari tabiat qoʻynidagi yolgʻiz hayot va quvnoq doʻstona bayramlar tasviridir. Uning sevimli shakli besh soʻzli sakkiz baytli luyshi boʻlib, unda u klassik xitoy sheʼriyatining barcha talablariga rioya qiladi: muvozanat, toʻyinmaganlik, shaffoflik va ajralish. Van Tsi ijodi tang shoirlarining kelajak avlodlariga sezilarli taʼsir koʻrsatdi. Asarlar toʻplamlari saqlanib qolgan: „Sharqiy sohildan faylasufning tanlangan asarlari". Eng mashhur sheʼrlari „Men traktirdan oʻtyapman" va „Men uzoqlarga qarayman".
Uning asarlari „Uch yuz tang sheʼrlari" bayosiga kiritilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Ji, Wang* „Faceted Application of Subject Terminology" (Inglizcha). Qaraldi: 3-dekabr 2022-yil.
2. ↑  „Xitoy bibliografik bazasi" (Inglizcha). *Harvard Univercity*.  The Faculty of Arts and Sciences. Qaraldi: 3-dekabr 2022-yil.
Estoniyada amalga oshirilgan 2011-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, oʻzini musulmon deb tanishtirganlar soni 1508 kishini tashkil qilgan. Biroq, turli tadqiqotlar va manbalarga koʻra, Estoniyadagi musulmonlar soni ancha koʻp, yaʼni 10 000  dan 20 000 kishigacha.

Maʼlumot
--------

Birinchi musulmonlar, asosan, sunniy tatarlar va shia ozarbayjonlari ancha vaqt ilgari, 1721-yilda Livoniya va Estoniyaning Rossiya imperiyasiga qoʻshilishi bilanoq Estoniyaga koʻchib oʻtishgan. 1860-yildan boshlab tatar jamiyati aʼzolari oʻsha paytda Narva shahrining markazida faollasha boshladilar.

Biroq bugungi musulmonlarning katta qismi va ularning avlodlari Estoniyaga sovet davrida (1940-1991) kelgan odamlardir. Birinchi musulmon tashkiloti — „Narva Muhamedi Kogudus" mustaqil Estoniya Respublikasi qonunlariga muvofiq 1928-yilda, ikkinchisi — „Tallinna Muhamedi Usuühing" 1939-yilda roʻyxatga olingan. Narvada joylashgan va jamoat tomonidan xayriya sifatida olingan mablagʻlarga qurilgan uy masjidga aylantirildi. Biroq 1940-yilda Sovet hokimiyatining kelishi bilan musulmonlarga u yerda yigʻilish taqiqlangan va 1944-yili Ikkinchi Jahon urushida shaharni bombardimon qilish chogʻi bino ham butunlay vayron boʻlgan. 

Ayni paytda Estoniyada bitta masjid faoliyat koʻrsatmoqda. 

2008-yilning kuzida Arab Amirliklaridan birining hukmdori Sulton bin Muhammad al-Qosimi Tallin shahar hokimiyatiga masjid va mahalliy musulmonlar uchun madaniy markaz qurishga yer ajratish iltimosi bilan murojaat qildi.  Ammo Tallinda masjid qurish to‘g‘risida haligacha biror qaror yo‘q.

Estoniyadagi turli etnik guruhlar musulmonlari
----------------------------------------------

* Qozon tatarlari (2363)
* Ozarbayjonlar (818)
* O‘zbeklar (394)
* Qozoqlar (233)
* Turklar (43)
* Gruzinlar (25)
* Boshqalar (129)

Havolalar
---------

* islom.ee
* Estoniyada islomga umumiy nuqtai (eston tilida)
* Islom haqida

Manbalar
--------

1. ↑  „CER | Tallinn debates building a mosque". 10-yanvar 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyun 2010-yil.
2. ↑  „Prayer Times, Qiblah, Mosques (Masjids), Islamic Centers, Organizations and Muslim Owned Businesses worldwide". 29-may 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyun 2010-yil.
3. ↑  „Контактные данные мечети". 25-sentabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-oktabr 2013-yil.
4. ↑  Arabskiy sheyx xochet postroit mechet v Talline | novosti.err.ee — novosti[*sayt ishlamaydi*]
5. ↑  Resheniya o stroitelstve mecheti v Tallinne do six por net | novosti.err.ee — novosti[*sayt ishlamaydi*]
**Van qal’asi** (arman. Վանի Բերդ, **Van qal’asi** nomi bilan ham tanilgan; kurdcha: ***Kela Wanê***; turkcha: ***Van Kalesi***) qadimgi Urartu podsholigi tomonidan miloddan avvalgi IX-VII asrlarda toshdan qurilgan ulkan istehkom boʻlib, bu turdagi eng yirik namunadir. U IX asrda qadimiy Urartu poytaxti Tushpa xarobalariga tegishli. Uning markazi hozirda qal’a joylashgan tik qirrali qoyada joylashgan edi. Urartu shohligida bir qator shunga oʻxshash istehkomlar qurilgan boʻlib, ular odatda hozirgi Armaniston, Turkiya va Eron chegaralari kesishadigan joylarda tepaliklarda barpo etilgan. Midiya, ahamoniylar, armanlar, parfiyaliklar, rimliklar, sosoniylar, forslar, vizantiyaliklar, arablar, saljuqiylar, safaviylar, afshoriylar, usmoniylar va ruslar tarixda qal’a ustidan nazorat oʻrnatgan. Qadimiy qal’a Vandan gʻarbda va Van koʻli sharqida Turkiyaning Van viloyatida joylashgan.

Silva Tipple New Leyk 1938—1940-yillarda vayronalardagi Amerika ekspeditsiyasini boshqargan. Undagi topilmalar va dala yozuvlarining aksariyati 1940-yilda Afina SS kemasining choʻkishi paytida yoʻqolgan.

Van qal’asi devorlarining pastki qismlari ohaksiz bazaltdan, qolganlari esa loy gʻishtdan qurilgan.

Bunday qal’alardan xorijiy qoʻshinlarga qarshi mudofaa sifatida emas, balki mintaqaviy nazorat uchun foydalanilgan. Ushbu qal’aning xarobalari zamonaviy Van shahri tashqarisida joylashgan boʻlib, ular oʻrta asrlarda qurilgan devorlardan iborat.

= "Qirollik otxonasi"
=====================

Van qal’asida qoyaga oʻyilgan uzunligi 20 m, kengligi 9 m va balandligi 2,5 m boʻlgan „qirollik otxonasi" (*Siršini*) mavjud. Bu joydan topilgan yozuvlarga koʻra, Urartu xudolariga qurbonlik qilish uchun bu yerda hoʻkiz va qoʻylar saqlangan.

Ahamoniylar yozuvi
------------------

Miloddan avvalgi V asrga oid Buyuk Kserksning stereotipli uch tilli yozuvi qoya yuzining tekislangan qismiga, qal’a yaqinidagi yerdan taxminan 20 metr yuqorida yozilgan. Tosh dastlab Kserksning otasi shoh Doro tomonidan oʻyilgan, ammo sirti boʻsh qoldirilgan. Yozuv deyarli mukammal holatda saqlanib qolgan va qadimgi fors, bobil va elam tillarida (chapdan oʻngga) yozilgan 27 satrdan iborat uchta ustunga boʻlingan.

Galereya
--------

* Pastda Tushpa shahri xarobalari bilan qal’a.Pastda Tushpa shahri xarobalari bilan qal’a.
* Van qal’asiVan qal’asi
* Qal’aning devorlari (Rossiya arxeologiya jamiyati, 1916).Qal’aning devorlari (Rossiya arxeologiya jamiyati, 1916).
* Sarduri yilnomalari (1915).Sarduri yilnomalari (1915).
* Qal’adagi zinapoyalar.Qal’adagi zinapoyalar.
* Van qal’asi yaqinidagi Kserks I yozuviVan qal’asi yaqinidagi Kserks I yozuvi

Manbalar
--------

1. ↑  *Who Was Who in America*, v. 5, 1969-1973
2. ↑  The Seventy Wonders of the Ancient World
3. ↑  Çiftçi, Ali*. The Socio-Economic Organisation of the Urartian Kingdom*. Brill, 2017 — 113–114 bet. ISBN 9789004347588.
**Kim Myeong-sun** ( koreys : gangeung , Hanja : línjìmín ) (1896 yil 20 yanvar - 1951 yil 22 iyun) - 20-asr boshidagi koreys yozuvchisi va shoiri.

Hayoti:
-------

Tansil (panghai, chànjín) va Mangyangcho (dhai-i-i, hàngìnì)  taxalluslari ostida yozgan Kim Myon-sun 1896-yilda Pxenyanda tug‘ilgan. Kim Seuldagi Chinmyeong qizlar maktabida tahsil olgan. u yaxshi talaba hisoblanardi, lekin u o'zining kelib chiqishi (onasi kisaeng edi ) va o'gay onasining oilasi tomonidan qo'pol munosabatda bo'lib, 1911 yilda maktabni tashlab ketdi. 1913 yilda Kim o'qish uchun Tokioga jo'nadi. Kojimachi qizlar maktabida o'qidi, lekin u erda o'qishni tugatmadi va ko'p o'tmay Koreyaga qaytib, Sungmyeon Qizlar maktabida diplom oldi.  1919 yilda Kim Yaratilishga qo'shildiKim Dong In va Tokiodagi boshqa koreys talabalar tomonidan tashkil etilgan Koreyaning birinchi adabiy to'garagi. Kim qisqa vaqt Maeil Shinmun gazetasida muxbir bo'lib ishlagan va 1927 yildan 1930 yilgacha u kino sohasida ishlagan.  Kim moliyaviy muammolardan aziyat chekdi va umrining oxirida ruhiy kasallikdan vafot etdi.

Kim oʻzining adabiy debyutini 1917 -yilda Choe Nam-seon tomonidan tahrirlangan "Yoshlik "jurnalida (ela, Sonyeon ) va "Sirli qiz "(ii-dae-ela, Uimun-ui sonyeo ) nomli romani bilan chiqdi [6] U sheʼrlarini nashr eta boshladi. 1921 yilda nashr etilgan va "Enlightenment "(gae, Gaebyeog ) jurnalida chop etilgan 1921 yilda nashr etilgan "Turkiya "romani bilan o'zining kuchli psixologik portretlari bilan mashhur bo'ldi. U 1925 yilgacha nashr qilishni davom ettirdi.

Hozirda uning ijodi haqida nisbatan kam ma'lumotlar mavjud, chunki Kim Yung Xi ta'kidlaganidek, olimlar uni o'rganmagan va hozirda "zamonaviy koreys ayol fantastika yozuvchilarining nasl-nasabidagi o'rnini yaxshiroq baholash uchun uning yo'qolgan asarlarini qazib olishga harakat qilmoqda.

1. ↑  „Kim Myeong-sun".
*Buvi suyukli nabirasi bilan*. Georgios Yakovidis, 1893 yil
**Buvisi** nabirasi bilan bogʻliq ota-onalardan birining onasi. Katta buvi — buvining onasi (chevarasi uchun). Kengroq maʼnoda — har qanday keksa ayol, qariya. Ota-onalardan birining yoki yoshi kattaroq kishining *otasi bobo* deyiladi.

Bobo va buvilar katta (murakkab) oilaning muhim qismidir. Anʼanaviy madaniyatda bobo va buvilar oiladagi eng kichik bolalarga gʻamxoʻrlik qilishda aniq belgilangan rolga ega. Markazlashgan oilaning rivojlanishi jarayonida bobo va buvilarning roli odatda yoʻqoladi, ammo koʻpchilik sharq mamlakatlarida bunday holat kuzatilmaydi.

Agar ota-onalar oʻz farzandlariga yetarlicha gʻamxoʻrlik qila olmasalar, bobo va buvilar vasiy yoki vasiy rolini oʻz zimmalariga olishlari mumkin. Shunday qilib, Ispaniyada har yili, 1998-yildan boshlab, har yili 26-iyulda buvilar va bobolar kuni nishonlanadi.

Rossiya qonunchiligida buvilar ikkinchi navbatdagi merosxoʻrlar hisoblanadi .

Havolalar
---------

* *Тимонова Е.* „Зачем вы, бабушки?".  Всё как у зверей (21-oktabr 2015-yil).



* How Much Did Grandmothers Influence Human Evolution? // Smithsonianmag.com, 4.1.2021.
**Butunjahon silga qarshi kurashish kuni** — BMTning xalqaro kuni bo‘lib, u 1993-yilda sil kasalligi dolzarb muammo deb e’tirof etilgani uchun har yili 24-martda Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) tashabbusi bilan nishonlanadi. Butunjahon silga qarshi kurashish kuni deb e’lon qilinishi sababi kasallikni bartaraf etishni kuchaytirish va dolzarb sil kasalligi epidemiyasiga qarshi kurashishda xabardorlikni oshirishdir.  

1882-yil 24-martda nemis mikrobiologi Robert Kox sil kasalligining qo‘zg‘atuvchisini kashf etganini e’lon qilganligi uchun shu sanada nishonlanadi.

Hozirgi kunda sil kasalligi har yili 1,6 millionga yaqin odamni nobud qilmoqda, ularning mutlaq asosiy qismi (taxminan 95 foizi) rivojlanayotgan mamlakatlar aholisi sanaladi. Sil kasalligi har yili boshqa infeksiyalarga qaraganda ko‘proq keksa yoshdagilarni hayotiga zomin bo‘lmoqda. Uchinchi dunyo mamlakatlarida sil kasalligi o‘limlar sonining taxminan 26 foizini tashkil qiladi.

Umuman sil kasalligi bilan bog‘liq eng jiddiy vaziyat Afrika mamlakatlari e’tirof etiladi. Afrika sayyoradagi barcha holatlarning taxminan 29 foizini va ushbu infeksiyadan o‘lim soni 34 foizini tashkil qiladi. Afrikada sil kasalligi so‘nggi 15 yil ichida ikki baravar ko‘payib, har 100 ming nafar aholida 149 tadan 343 tagacha ko‘tarilgan. Afrikada ham o‘ta noqulay tendensiyalarga ega bo‘lgan silning antibiotiklarga chidamli shakllarini ro‘yxatga olishning xavotirli o‘sishi avj olmoqda.

Havolalar
---------

* BMT veb-saytida
* Jahon Sog‘liqni saqlash tashkiloti. Butunjahon silga qarshi kurash kuni
**Butunjahon suv resurslari kuni** (BMTning boshqa rasmiy tillarida: ingl. World Day for Water, arab tili. ạlywm ạlʿạlmy lmyạh, ‎ ch. shīčičiči, fr. Mondiale de l'eau sayohati) har yili 22-martda nishonlanadi. Bu butunjahon kuni BMT Bosh Assambleyasi tomonidan 1993-yilda (A/RES/47/193-sonli qarori bilan Butunjahon suv resurslari kuni nishonlash) e’lon qilinadi. 

Bosh Assambleya qarorida barcha davlatlar ushbu kunda suv resurslarini saqlash va ishlab chiqishga bag‘ishlangan tadbirlar o‘tkazish taklif qilingan. Bosh Assambleya BMT Bosh kotibidan BMTning tegishli yillik faoliyatini aniq bir mavzuga qaratishni so‘radi.  

Shunga ko‘ra, 2003-yilda Bosh Assambleya o‘zining A/RES/58/217-sonli qarorida 2005-yil 22-martdagi Xalqaro suv resurslari kunidan boshlab 2005—2015-yillarni *"Suv hayot manbai"* xalqaro o‘n yillik odimi deb e’lon qiladi. Har yili bu kun ma’lum bir shior (mavzu) ostida o‘tkaziladi.

Havolalar
---------

* Bosh Assambleyaning A/RES/47/193-son qarori
* BMT sayti
* Jahon suv kuni veb-sayti
* YUNESKO Bosh direktorining 2006 yildagi xabari
"*Har kunini Butunjahon tamakisiz kunga aylantiring* ." Jahon sog'liqni saqlash tashkilotining afishasi, 2018 yil.
**Butunjahon tamakiga qarshi kurashish kuni** (BMTning boshqa rasmiy tillarida: ingl. *World No Tobacco Day*, arab. اليوم العالمي للامتناع عن التدخين, ‎isp. *Día Mundial Sin Tabaco*, xit. 世界无烟日, fr. *Journée mondiale sans tabac*) — Birlashgan millatlar tashkiloti (BMT)  tomonidan xalqaro xotira kuni rasman ta’sis etilgan.  

Ushbu sana har yili 31-may kuni nishonlanadi. 1988-yilda Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) tomonidan Jahon sog‘liqni saqlash assambleyasining 42-sessiyasida WHA42.19-sonli qarorida) qayd etilgan. 

JSST chekish bilan bog‘liq 25 dan ortiq kasalliklar (yurak-qon tomir, o‘pka va saraton kasalliklar) haqida ogohlantiradi. O‘pka saratoni va miokard infarktiga olib keluvchi  chekish bilan chambarchas bog‘laydigan jiddiy ilmiy dalillarni British Doctors Study olimlari uzoq muddatli tadqiqot samarasi o‘laroq keltirib o‘tadi. Zararli odatlar oqibatida har yili dunyoda 6 millionga yaqin odamning o‘limiga sababchi bo‘ladi (shundan 600 ming nafari passiv chekuvchilarni tashkil etadi).

Butunjahon tamakiga qarshi kurashish kuni BMTning jahon va xalqaro kunlar tizimining bir qismidir.

Amerika Qo‘shma Shtatlarda "Kashandalikdan bosh tortish kuni" (ingl. Great American Smokeout) tashkil etilgan bo‘lib, u noyabr oyining uchinchi payshanbasida nishonlanadi. Mazkur sana 1977-yilda Amerika saraton jamiyati tomonidan tashkil etilgan.

Havolalar
---------

|  |
| --- |
| **Butunjahon tamakiga qarshi kurashish kuni** haqida Vikipediyaning qardosh loyihalarida koʻproq bilib oling |
|  | Maʼno va tarjimalari Vikilugʻatda |
|  | Media fayllar Vikiomborda |
|  | Taʼlim resurslari Vikiversitetda |
|  | Xabarlar Vikiyangiliklarda |
|  | Iqtibos, maqol va matallar Vikiiqtibosda |
|  | Asarlar matnlari Vikimanbada |
|  | Kitob va darsliklar Vikikitobda |
|
|
|

* Butunjahon tamakisiz kun
* JSST rezolyutsiyasi
* JSST veb-saytida "Jahon tamakisiz kun": 2008, 2010, 2011, 2019
**Buxajal Ergasheva** (1951.12.5, Yangiyoʻl shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent chet tillar pedagogika institutini tugatgan (1974). 1974—99 yillarda Yangiyoʻl tumanidagi 33maktabda, "Xalqobod" litsey internatda ingliz tili oʻqituvchisi, litsey internat direktori, 1999-yildan Yangiyoʻl shahridagi akademik litseyda ingliz tili oʻqituvchisi. Xalq taʻlimi aʻlochisi,Oʻzbekiston 25 nishonlari sohibasi. 

Bugungi kunda avloddan-avlodga o’tib borayotgan ta’lim tizimiga yangilik kiritish maqsadi nabirasi Akobir Ergashev misolida ko’rish mumkin.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Karting** (ing. carting) — kartlar (osma qurilmasiz, kuzovi yoʻq jajji avtomobillar)da oʻtkaziladigan sport poygasi. K. yoʻllari har xil (koʻpincha, kichik) radiusli oʻng va soʻl burilishlari soni koʻp boʻlgan murakkab shakli bilan ajralib turadi; yoʻlning uzunligi, Xalqaro avtomobil federatsiyasi talablariga binoan 400 m dan 1200 m gacha, kengligi 6 m dan 10 m gacha boʻladi. Toʻgʻri yoʻlning uz. 100 m dan oshmaydi. Toʻgʻri yoʻdda kartlarning tezligi soatiga 150 km gacha boradi. K. 1950-yillar oʻrtasi AQShda paydo boʻldi. 1959 y.dan K. boʻyicha jahon chempionati musobaqalari oʻtkazib kelinadi (yana q. Avtomobil sporti).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
***Imperiya davridagi nemis orientalizmi:***

***2010-yilda Syuzana L.Marchand tomonidan yozilgan din, irq va ilm-fanga oid 19-asr Germaniya sharqshunosligi*** taʼsiriga bagʻishlangan kitobdir.

 1800-1960- yillardan boshlab Germaniyada sharqshunoslik barpo bo’lishiga katta hissa qo’shgan Fridrix Shlegelning "Orient" nomli asari Germaniyada sharq g’oyasi, tafakkuri barpo bo’lishiga katta hissa qo’shdi.

    1839-yillarda yaqin sharq va islomni o’rganishga asoslangan "Ursuala Vokoek" doktorlik dessertatsiyasi nashrida nemis sharqshunosligi institutsional va uslubiy jihatdan katta ahamiyatga ega bo’lgan va monografik muomalaga loyiq deb topildi va bu nemis olimi Edvard Saidning asarida o’z isbotini topdi: Germaniyada "sharqda uzoq muddatli milliy manfaat" yo’qligini va shuning uchun siyosiy sabablarga ko’ra sharqshunoslik Germaniya uchun nihoyatda zarur ekanligini bildirdi. Negaki, Germaniya sharqda hech qanday ulushga ega bo’lmaganligi bilan ajralib turardi. Biroq sharqshunoslikka e’tibor qaratish bilan nemis imperiyasining yo’qligi o’ziga xos nemis markazi bo’lib chiqdi. Natijada Germaniya Yevropaning qolgan qismi bilan identifikatsiya qilishni boshladi va Sharqning ba’zi qismlari bilan G’arbga qarshi ittifoqlashdi. Bu esa Germaniyada sharqshunoslik yuzaga kelishiga katta turtki bo’ldi. Va 1978-yilda Germaniyada sharqshunoslik atamasi paydo bo’ldi.

Adabiyotlar:
------------

1.Orientology\_Esad Duracovic

2.www.routledge.com/German

3.www.amazon.de/German-orientalism

* Rasmiy sayti
**Kartofelshmarrn** (**Kartoshka schmarrn** nemischa:, Avstriyada **Erdepfelschmarrn** nemischa:) — Quyi Bavariya, Yuqori Palatinate va Avstriya oshxonalarida kartoshka asosidagi melshpayze. Kayzershmarrn, asosan, goʻshtli taomlar uchun garnir boʻlib xizmat qiladi, ammo mustaqil ikkinchi taom sifatida ham — sabzavot, sous yoki apfelmus bilan, yoki desert — yanchilgan yongʻoq, mayiz, rom va shakar kukuni qoʻshib tortiladi.

Kartoshka shmarrn tayyorlash uchun bir kun oldin poʻsti bilan qaynatilgan kartoshka tozalanadi va archib, qirgʻichda yoki kartoshka maydalagichda eziladi, tuz solinadi va qandolat boʻlaklaridagi kabi qumoq-qumoq holga kelmaguncha un bilan aralashtiriladi.

Olingan aralashma tovada sariyogʻ yoki oʻsimlik yogʻida qizarib pishgunga qadar qovuriladi, bir vaqtning oʻzida aralashma ovqatlanish uchun qulay boʻlgan qismlarga maydalanadi.

Yanayam nozikroq retseptlarda un va tuzdan tashqari, qovuriladigan aralashmaga qalampir, muskat va mayda toʻgʻralib, oldindan qovurilgan piyoz, alohida koʻpchitilgan tuxum sarigʻi va oqi qoʻshiladi.

Umumiy maʼnoda, schmarrn nemis tilida „arzimas", „osongina", unchalik ahamiyatli boʻlmagan yoki unchalik katta boʻlmagan narsa, degan maʼnoni anglatadi va gastronomiyada odatda oʻz holaticha „yirtilgan", „parchalangan" boʻlaklarga boʻlingan holda tortiladigan shirin taomni bildiradi.

Avstriya oshxonasidagi „imperatorcha" kayzershmarrn — bu tovada kichik boʻlaklarga boʻlingan shirin omlet va blin oʻrtasidagi yegulikdir, shuningdek, oq bulkada shmarrn yoki dolchin bilan yormada pishirilgan retseptlari ham mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  allgaier-mädle.de: Kartofelshmarrn(olm.)
2. ↑  Bayerischer Rundfunk: Kartofelshmarrn(olm.)
3. ↑  muenchen.de: Kartofelshmarrn Wayback Machine saytida arxivlandi (2021-08-17).(olm.)
4. ↑  essen-und-trinken.de: Kartofelshmarrn(olm.)
5. ↑  happy-mahlzeit.com: Kartofelshmarrn(olm.)
6. ↑  Duden: Schmarrn(olm.)
7. ↑  essen-und-trinken.de: Manniy shmarrn(olm.)

Adabiyotlar
-----------

* Johanna von Sydow, ʻʻDas Buch der Hausfrauʻʻ, S. 608 Nr. 29
**Impulsiv mayllar** — eshushni va shaxsning hamma xattiharakatlarini oʻziga boʻysundiradigan, yengib boʻlmaydigan va hech bir asossiz, maqsadsiz intilishlar; vaqt-vaqti bilan toʻsatdan paydo boʻladi. I.m. roʻy berganda kishi har qanday sogʻlom fikrlar (mulohazalar), tasavvurlar va xohishlarni yengib ulardan ustunlik qiladi. Bu holatda sodir etilgan xattiharakatlarni u keyinchalik eslay olmaydi yoki ayqash-uyqash holda eslashi mumkin. I.m.ning bir necha turi farqlanadi.

Dipsomaniya, mayzadalik — spirtli ichimliklarga ruju qilish; ularni betoʻxtov ichaverish. Bunday holat toʻsatdan boshlanib, bir necha kun va hatto bir necha hafta davom etadi. Bemor birdan ichkilik ichishni toʻxtatib qoʻyadi, baʼzan undan jirkanadi ham. U ichkilikka mukkasidan ketganda ularda dromomaniya va seksual qoʻzgʻalishlar (ekssesslar) kuzatilishi mumkin. Dipsomaniya surunkali alkogolizmga mubtalo boʻlgan kishilargagina xos boʻlmay, balki koʻpgina boshqa kasalliklar, mas, epilepsiyaning affektiv paroksizm koʻrinishidagi holatlarda, psixopatiyalarning ayrim turlarida va shizofreniyada ham uchraydi. Shu sababli dipsomaniyani simptomatik alkogolizmning alohida turi deb hisoblash mumkin.

Dromomaniya (daydilik) — bemorning vaqt-vaqti bilan oʻzi yashab turgan joyni tashlab, boshi oqqan tomonga, hech bir maqsadsiz daydib ketishi, tentirab yurishi. U oʻqishga, ishga bormay qoʻyadi. Bu holat bir necha kun yoki haftalab davom etadi.

Kliptomaniya — kishining gohida oʻgʻrilik qilishga intilishi. Oʻgʻrilangan narsalar bemorga mutlaqo keraksiz boʻlishi, hatto uni keyin tashlab yuborishi yoki egasiga qaytarib berishi ham mumkin; ayrim ruhiy kasalliklar (shizofreniya), qarilikdagi esi pastlik va b.ning bir koʻrinishi sifatida kuzatiladi.

Promaniya — hech bir maqsadsiz toʻsatdan oʻt qoʻyish mayli. Bunday kishilar oʻz uyi yoki boshqa birovning mulkiga hasad bilan qarab, oʻt qoʻyadi, keyinchalik bu qilgan ishidan pushaymon boʻlib yuradi.

Bemorda I.m.ning qaysi turi mavjudligidan qatʼi nazar, unga sabab boʻlgan asosiy kasallikni mutaxassis vrach davolaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Koydanovskiy qal’asi** — Koydanovo shahrida (zamonaviy Dzerjinsk shahri, Minsk viloyati , Dzerjinskiy tumani , Belarusiya) 15-asr oxiri — 16-asr boshlarida, bu yerda Gashtoldlar hukmronlik qilgan paytda qurilgan tosh qal’a.

Tavsif
------

12-13-asrlarda qurilgan asl yogʻoch qal’a tepalikda joylashgan boʻlib, hozir Gashtold tepaligi deb ataladi. Bal qal’asi qal’alar va Netecha daryosining suvi bilan oziqlanadigan xandaklar bilan oʻralgan. 16-asrning birinchi yarmida yogʻoch qalʼa oʻrnida tosh qalʼa qurilgan. Uning to‘qqizta dumaloq minorasining diametri 10 metr, devor qalinligi esa 1,5 metr bo‘lgan. 1613-yilda qal’a ichida Kalvinistlar sobori qurilgan. Qal’aning binolari va kolleksiyasi XX asrning 40-yillarida vayron qilingan.

Galereya
--------

Koydanovskiy qal’asi 20-asr boshlari fotosuratlarida.

* 
* 
*

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* Якімовіч Ю.. *Ці быў у Койданаве замак?*.
* Ткачоў М. А. „Койданава",*. Замкi i людзi*, 6000 экз, Навука i тэхніка, 1991 — 47-49 bet. ISBN 5-343-00880-1.
**Implantatsiya** (lot. im... (in) - ichida va plantatio — oʻtkazish, koʻchirib oʻtkazish) — odam va hayvonlarda hujayralar va toʻqima elementlarining oʻz-oʻzidan koʻchirib oʻtkazilishi va yopishtirilishi. Odam va koʻpchilik sut emizuvchilarda I. murtak (blastotsist)ning urgʻochisi bachadoniga yopishishidan iborat. I. blastotsist va bachadon devorining faolligi tufayli amalga oshadi. I. natijasida murtak bilan ona organizm qon aylanish sistemasi oʻrtasida funksional birlik vujudga keladi va yoʻldosh hosil boʻladi. I. 3 xil usulda amalga oshadi. Markaziy I.da murtak bachadon boʻshligʻida qoladi (qoʻlqanotlilar, kavsh qaytaruvchilar), ekssentrik I.da murtak bachadon devoriga qisman botib kiradi (kemiruvchilar) va interstitsial I.da murtak bachadon devoriga toʻliq botib kiradi (odam, primatlar). Toʻqi-malarning bir qismi yoki organlarni sunʼiy koʻchirib oʻtkazish transplantatsiya, sunʼiy organlarni odam va xayvonlar organizmiga kiritish esa I. deyiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kovrak gʻingpashshasi** (lat. *Eumerus ferulae*) — ildiz yeyuvchilar (*Eumerus*) turkumiga kiruvchi gʻingpashshalarning kamyob  (*Syrphidae*) turi. Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

Tarqalishi
----------

O'zbekiston endemiki. Faqat janubi-gʻarbiy Qizilqumdagi Oyoqgʻujumdi qishlogʻi atrofida topilgani ma’lum.

Tavsif
------

Bunday gʻingpashshalarning mayda turida qorni yumaloq shaklda boʻladi. Choʻllarning shuvoq va efemer oʻsimliklari oʻsadigan togʻoldi tekisliklarida yashaydi. Kam oʻrganilgan. Ilk uchishi va tuxum qoʻyishi aprel-mayda; voyaga yetganlari sassiq kovrak (*Ferula foetida*) gullarida, lichinkalari ularning poyalarida oziqlanadi. Bu tur ilk marta 1965-yilda sovet dipterologi professor Aleksandr Aleksandrovich Shtakelberg (1897-1975) tomonidan qayd etilgan. Faqat bir nechta shaxslar ma'lum. Cho'l zonasidagi bokira erlarning inson tomonidan iqtisodiy rivojlanishi, ularni shudgorlash cheklovchi omillardir. Bir necha donasi orqali ma’lum.

Cheklovchi omillar
------------------

Xoʻjalik maqsadlarida choʻl zonasidagi qoʻriqlarning oʻzlashtirilishi, xususan, shudgorlash, haddan ortiq darajada yaylovdan koʻp foydalanish.

Muhofaza choralari
------------------

Yashash joyi, tarzi va sonini mukammal oʻrganish, yashash joylarida muhofazasini tashkil qilish lozim.

Manbalar
--------

1. ↑  Штакельберг А. А. Новые данные по систематике палеарктических мух-
журчалок (Diptera, Syrphidae) // Энтомологическое обозрение. — 1965 — Т. 44. — Вып. 4. — С. 907—926.

2. Определитель насекомых Дальнего Востока России. Т. VI. Двукрылые и блохи. Ч. 1 / под общ. ред. П. А. Лера. — Владивосток: Дальнаука, 1999. — С. 342—500. — 655 с. — 500 экз. — ISBN 5-7442-0921-2.

Adabiyotlar
-----------

* *Красная книга Республики Узбекистан. — Т. II — Животные*. Ташкент: Chinor ENK, 2009.

Havolalar
---------

* Eumerus ferulae eol.org saytida(ingl.) )
* Eumerus ferulae. Wayback Machine saytida arxivlandi (2022-08-01).
**Maymunjon** — raʼnoguldoshlar oilasiga mansub koʻp yillik buta; rezavor meva. Shim. Amerika, Yevrosiyoda 400 dan ortiq turi uchraydi. Shulardan 90 turi, asosan, koʻk M. (Rubus caesius) va mayda mevali M. (R. nensensis) turlari Kavkaz, Ukrainaning janubi va Oʻrta Osiyoda uchraydi. Amerika, Markaziy va Gʻarbiy Yevropada koʻp ekiladi. Oʻzbekistonning togʻ oldi mintaqalarida oʻsadi va dala, tomorqa-bogʻlarda oʻstiriladi. Yer ustki qismi ikki yillik novdalardan iborat. Barglari patsimon. Bir yillik novdasi hosil tugadi. Gullari ikki jinsli, oq, baʼzan pushti boʻlib, shingilsimon toʻpgulda joylashgan. Mevasi tutga oʻxshash gʻuj, sersuv, shirin-nordon, rangi qoramtir, qizil. Urugʻi mayda. Meva tarkibida 4—6% qand, 0,8—1,4% organik kislotalar, C vitamini va karotin mavjud. Mevasi yangiligida yoki quritib yeyiladi, qiyom tayyorlanadi, konserva sanoatida ishlatiladi. Ildizpoyasi va barglari tibbiyotda qoʻllaniladi. M.ning mevalari yirik va shirin boʻlgan ayrim yovvoyi turlari madaniylashtirilib, seleksiya navlari chiqarilgan (300 dan ortiq navlari bor). M. koʻchatlari erta bahorda yoki kuzda 2x0,75 m sxemada ekiladi. M. novdadari simbagazlarga bogʻlanadi. Hosildorligi 50—70 s/ga. M. 12—15 yil yashaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Karst**, karst hodisasi (Dinara togʻliginij shim.-gʻarbiy chekkasidagi Karst platosi nomidan) — togʻ jinslari (ohaktosh, dolomit, boʻr, gips, tuz)ning suvda erishi natijasida sodir boʻladigan hodisa. K. hosil qiluvchi togʻ jinslari yer sharida 51 mln. km2 ga yaqin maydonni egallaydi. K.ning rivojlanishi uchun suv harorati yuqori bulishi shart. K. yer yuzidan chuqurlashgan sari kamayib boradi. K.lar ochiq va yopiq turlarga bulinadi. Karstlanuvchi togʻ jinslari yer ustida yotsa, K.ning karr, voronka, quduq, gʻorlar kabi shakllari o ch i q (yalangʻoch) K. deyiladi. Bunday K.lar Oʻrta dengiz atrofi mamlakatlarida, Qrim, Kavkaz va Oʻrta Osiyoning baʼzi joylarida bor. Karstlanuvchi togʻ jinslarining usti kum, gid va b. jinslar bilan qoplangan boʻlsa, yo p i q K. deyiladi. K. Gʻarbiy Yevropa, Amerika, Avstraliyada, Krim yarim orolda, Kavkazda, Sharqiy Yevropa tekisligining kupgina qismida, Sibir va Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. K. tarkalgan joylarda yer usti suvlari juda kam. Yogʻinlarning hammasi K.ga yoki togʻ jinslaridagi yoriqlarga singib ketadi. Karstlanuvchi togʻ jinslariga singigan suv vodiylarda yer yuziga buloq shaklida chiqadi. Bunday buloklar Oʻzbekiston xududida (Nurota, Tomdi, Zarafshon, Chatqol, Turkiston togʻlari etaklarida) keng tarqalgan boʻlib, aholini suv bilan taʼminlashda ahamiyatli. K. tarqalgan joylarda gidrotexnik inshoot, koʻp qavatli imorat, temir yoʻl qurish noqulay. Gidrotexnik inshoot (Norak, Chorvoq va b. GES) lar, binolar, yullar qurishdan oldin K. hodisasi sinchiklab oʻrganiladi. K. turli qazilma boyliklarni qazib olishda ham ancha qiyinchiliklar (shaxtalar qazishda togʻ jinslari mustahkamligini boʻshashtiradi, shaxtalarni suv bosib ketadi) tugʻdiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Solnal (koreyscha: 설날)** — yangi yilning birinchi kunini nishonlash bayrami (oy taqvimi). Zamonaviy dunyoda Grigorian taqvimi (quyosh taqvimi) standart taqvim sifatida ishlatiladi, shuning uchun rasmiy Yangi yil kuni Grigorian taqvimida 1 yanvar hisoblanadi. Shuning uchun dunyoning aksariyat mamlakatlari Grigorian kalendarining 1-yanvarini Yangi yil va Yangi yil bayrami sifatida nishonlaydi. Sharqiy Osiyoning baʼzi mamlakatlari anʼanaviy ravishda Yangi yil kunini oy taqvimining 1 yanvarida nishonlaydilar. Koreyada Solnal, shuningdek, **Sol**, **Vonil** (kìnì), **Vontan** (kìnì), **Sesu** (yàngàng), **Yonsu** (kìnì) va **Danvol** (kìnì) deb ham ataladi va uni **Shinil** (yàngì) deb ham atashadi. Ehtiyot va hushyor boʻlish kunidir Ingliz tilida Grigorian kalendarining 1-yanvaridagi Yangi yil bayrami Yangi yil kuni deb ataladi. Biroq, oy taqvimining 1-yanvari Oyning yangi yili deb ataladi.

Dunyoning yangi yili
--------------------

### Koreya Respublikasining Yangi yili

Koreya Respublikasida Grigorian kalendarining 1 yanvari va oy taqvimining 1 yanvari ham davlat bayramlari sifatida belgilangan va qonuniy bayramlar hisoblanadi. Grigorian taqvimida 1-yanvar uchun taqvim nomi „Yangi yil kuni" boʻlib, odatda Yangi yil yoki Grigorian Yangi yil deb ataladi. Birinchi oyning birinchi kunining kalendar nomi „Yangi yil kuni" boʻlib, u odatda Yangi yil kuni, Xitoy Yangi yili yoki Oy Yangi Yili deb ataladi. Oyning yangi yili Chusok bayrami bilan bir qatorda ikkita asosiy bayramlardan biri bo‘lib, shu kuni ajdodlarga ajdodlar udumini o‘tkazish, mahallada qarindosh-urug‘lar va oqsoqollar uchun ajdodlar marosimini o‘tkazish o‘ziga xos odat hisoblanadi. Koreya 1896 yildan beri Grigorian taqvimidan foydalanganligi sababli, Grigorian taqvimining 1 yanvari yangi yilning rasmiy birinchi kunidir, ammo oy taqvimidan foydalanish anʼanasiga koʻra, oy taqvimining 1 yanvari Yangi yil kuni hisoblanadi. Zamonaviy Koreyada Yangi yil, yaʼni Yangi yil, yilning bitta burji tugaydigan va yangi burj boshlangan kun sifatida qabul qilinadi.

Koreya Respublikasida Yangi Oy yili 1985 yildan buyon „Folklor kuni" nomi ostida davlat bayrami boʻlib kelgan, 1989 yildan boshlab esa Folklor kuni „Solnal" deb oʻzgartirilgan va Yangi Oy yili 3 kunlik bayramdir (oy taqvimning 30 dekabridan 2 yanvargacha gacha). Zamonaviy Koreya jamiyatida Oy taqvimining 1 yanvari anʼanaviy bayram sifatida qabul qilinadi va eski yil tugaganidan keyingi yilning birinchi kuni boʻlgan Yangi yil bayramining maʼnosi kuchliroqdir. Grigoriy taqvimining 1-yanvariga toʻgʻri keladigan Grigoriy Yangi yili.

Oʻxshash
--------

* Grigorian Yangi yil
* Koreya yangi yili
* Yangi yil
* Jongvol Deporim
* Ttokkuk

* 《Koreys mavsumiy odatlarining lugʻati (bahor)》, Koreya milliy xalq muzeyi, 2005 yil.
* Lim Dong Gvon, „Koreyadagi mavsumiy urf-odatlar boʻyicha tadqiqotlar", Jipmundang, 1993 yil.
**Affon ibn Muslim** — (VIII-IX asrlarda yashagan) Muhaddis olim.

Affon ibn Muslim Bagʻdodlik eng ishonchli muhad­dislardan boʻlgan. Manbalarda keltirilishicha, Bagʻdodda 748-yildan keyin tavallud topgan. Oʻz davrining mashhur roviylaridan, tabaʼa tobiʼiynlardan hadis eshitgan. Imom Shuʼbiy, Hishom Dastavoiy, Hammod ibn Salama va boshqalar uning ustozlaridan hisoblangan.
Ahmad ibn Hanbal, Hilol ibn Aʼlo, Hanbal ibn Ishoq, Abu Zaraʼ Damashqiy va boshqalar muhaddislar Affon ibn Muslimdan hadis rivoyat qilishgan. Affon ibn Muslim haqida Imom Ahmad Ajaliy: "*Affon ibn Muslim ishonchli muhaddislardan b-b, sohibi „Sunna" boʻlgan*" deydi. Yaqub ibn Shuʼba bunday dedi, Ibn Muindan eshitdim: „*Hadis sohiblari besh kishi ular Molik, Ibn Jurayh, Imom Savriy, Shuʼbiy, Affon*" dedi. Affon ibn Muslim haqiqatda yuqorida taʼkidlanganidek, ishonchli va parhezkor muhaddislardan boʻlib, sunnatni mustahkam ushlaganligi u-n **sohibi sunna** deb eʼtirof etilgan. Affon ibn Muslim haqida Abu Hotam: „*Affon ibn Muslim eng ishonchli, ittifoq qilingan muhaddis*" boʻlganligini aytib oʻtgan. Affon ibn Muslim Abdulhamid Keshiyning asosiy ustozlaridan biri boʻlgan. Affon ibn Muslim 835-yilda vafot etgan.

Adabiyotlar
-----------

* „Oʻrta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi"; Samarqand:Imom Buxoriy xalqaro markazi 2018.

Manbalar
--------

1. ↑  Умаров Ш.Х. Абдулҳамид Кеший ҳаёти ва илмий мероси. – Б. 38.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Budjet soʻrovi** — byudjet tasnifi boʻyicha tushumlarni shakllantirish va byudjetdan mablagʻ ajratish toʻgʻrisidagi soʻrov („Byudjet tizimi toʻgʻrisida" gi OʻzR Qonunining 3-m.si). *"Byudjet tizimi toʻgʻrisida" gi OʻzR Qonunining 25-m.siga muvofiq, OʻzR Moliya vazirligi har yili OʻzR VM tomonidan belgilangan muddatlarda kelgusi moliya yiliga: — — tegishli byudjetlar va davlat maqsadli jamgʻarmalari loyihalarini tayyorlash uchun — QR Vazirlar Kengashiga, vil.lar va Toshkent sh. hokimlariga, davlat maqsadli jamgʻarmalarni taqsimlovchi organlarga; byudjetdan ajratiladigan mablagʻlarni olish uchun respublika byudjetidan moliyalashtiriladigan byudjet mablagʻlari oluvchilarga Budjet soʻrovi yuboradi.*
QR Vazirlar Kengashi, vil.lar va Toshkent sh. Hokimlari Budjet soʻrovi olinganidan keyin uch kunlik muddat ichida tegishli byudjetlar loyihalarini tuzish, ushbu loyihalarni tayyorlash tartibini va muddatlarini belgilash yuzasidan qarorlar qabul qiladi. QR Moliya vazirligi, vil.lar va Toshkent sh. moliya organlari ushbu moddaning ikkinchi qismida koʻrsatilgan qarorlar qabul qilinganidan keyin uch kunlik muddat ichida: tegishli byudjetlar loyihalarini tayyorlashi uchun tum. va sh. Hokimlariga; *QR byudjeti va mahalliy byudjetlardan byudjet mablagʻlari olishga buyurtmalar tuzish uchun — QR byudjetidan, vil.lar va Toshkent sh. byudjetlaridan moliyalashtiriladigan byudjet mablagʻlari oluvchilarga Budjet soʻrovi yuboradi.*

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

**Budjet subvensiyasi** — (lot. subvenire — yordamga kelmok; ing. subvention) — qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda muayyan maqsadlarga sarflash sharti bn yuqori byudjetdan quyi byudjetga qaytarmaslik shartida ajratiladigan pul mablagʻlari („Byudjet tizimi toʻgʻrisida" gi OʻzR Qonunining 3-m.si). *Budjet subvensiyasi muayyan bir tadbirni moliyalashtirish uchun ajratiladi va undan maqsadli foydalanish tartibi buzilgan holda, qaytarilishi lozim. Bir qancha mamlakatlarda, mas. AQSh, Italiya, Germaniya, Yaponiyada Budjet subvensiyasi mahalliy boshqaruv organlariga markazdan tasdiqlangan, oʻz tashabbusi boʻyicha amalga oshiriladigan muayyan dasturlar yoki loyihalarni moliyalashtirish uchun beriladi.* Budjet subvensiyasi byudjet dotatsiyasidan farqli ravishda qatʼiy maqsad yoʻlida va belgilangan muddat ichida sarflanishi kerak.

Manbalar
--------

1. ↑  Oʻzbekiston Yuridik ensiklopediyasi
**Afgʻon shamoli** — Oʻzbekistonning jandagi hududlar (Surxondaryo va Qashqadaryo viloyatlari)ga bostirib kiruvchi, janubi-gʻarbiy yoʻnalishidagi issiq, quruq shamol. Juda koʻp chang-toʻzon koʻtarib esadi. Bu shamol janubi-gʻarbiy yoʻnalishda, Afgʻoniston tomondan esgani uchun mahalliy xalq uni „Afgʻon shamoli" deb ataydi. Amudaryo havzasining yuqori qismida kuzatiladi. Afgʻon shamoli bir tomondan, janubi-gʻarbdan siljib keladigan va Hisor togʻ tizmasi oraligʻida siqilib harakatlanadigan iliq havo massasining, ikkinchi tomondan esa, shimoli-gʻarbdan keladigan sovuq havo frontining aerodinamik tezlashuvi oqibatida paydo boʻladi. Yiliga 30-70 kun esadi.

Afgʻon shamoli oʻziga xos meteorologik hodisalar bilan kuzatiladi: 1 — 2 kun avval sharqsan esgan kuchsiz shamol natijasida dastlab siyrak chang paydo boʻlib, astasekin quyuklashib boradi. Havo harorati koʻtariladi, nisbiy namlik esa keskin kamayadi. Atmosfera bosimi pasayadi. Havo frontining yaqinlashuvi bilan girdob va quyunlar hosil boʻladi, soʻngra toʻsatdan 20 m/sek va undan ortiq tezlikda esadigan toʻzonli boʻron — Afgʻon shamoli vujudga keladi. Afgʻon shamoli aksariyat garmsel davrini yakunlaydi. Afgʻon shamoli xalq xoʻjaligiga, ayniqsa, qishloq xoʻjaligiga katta zarar yetkazadi. Kuchli shamollar baʼzan ekinzorlarni qum bilan koʻmib tashlaydi yoki tuproqning ustki unumli qatlamini uchirib ketadi (qarang Tuproq eroziyasi).

Afgʻon shamolining zararli taʼsiri ekinzorlarni sugʻorish bilan kamaytiriladi. Ekinzorlarni ihota daraxtlari bilan himoya qilish ham Afgʻon shamoli taʼsirini ancha kesadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Geografiya | *Geografiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |