**Friedrich „Fritz" Hartnagel** (1917-yil 4-fevralda Ulmda tugʻilgan; 2001-yil 29-aprelda Stuttgartda vafot etgan) — huquqshunos va Ikkinchi jahon urushi davridagi Vermaxt askari. 1950-yillarda Shtutgartda oʻsha paytda sudya boʻlgan Xartnagel Federativ Respublikasining qayta qurollanishiga qarshi kurash olib bordi.

Hayoti
------

Fritz Hartnagel 1917-yil 4-fevralda Friedrich Hartnagel (1879-1957) va Barbara Hartnagel née Strobl (1878-1945) oilasida tug‘ilgan. Hitler birinchi marta hokimiyat tepasiga kelganida, Hartnagel unga va uning Germaniyaga bo‘lgan qarashlariga hayratda qoldi. U erta Abiturdan keyin 1936-yil bahorida ofitserlik martabasiga koʻngilli boʻldi va Ikkinchi Jahon urushi oxirigacha Vermaxtning professional ofitseri boʻldi.

Sophie Scholl bilan munosabatlar
--------------------------------

1937-yilda Hartnagel raqs tadbirida Sophie Scholl bilan uchrashdi. Scholl taʼsiri ostida va frontdagi tajribalardan soʻng (shu jumladan Stalingrad jangida) Hartnagel gʻayratli askardan urush va natsist diktaturasining raqibiga aylandi. U qarshilik harakatlarini urush va urush jinoyatlarining borishi haqidagi yangiliklar va katta miqdordagi pul bilan qoʻllab-quvvatlagan, garchi u hech qachon qarshilik koʻrsatish harakatlariga rasman qoʻshilmagan.

Hartnagel Sophie Schollning qoʻlga olingani haqida Sophiening onasidan xat olmaguncha xabardor qilinmagan. U bundan xabar topgach, darhol oʻzi boʻlgan Polsha kasalxonasidan oʻzini tekshirib koʻrdi (u Rossiyada muzlab qolgan, qoʻlining qisman amputatsiyasiga sabab boʻlgan) va Myunxenga yugurdi. Berlindagi bekatda u Schollning uyiga qoʻngʻiroq qilib, uning hibsga olinishi haqida qoʻshimcha maʼlumot bor-yoʻqligini bilib oldi. Telefonni Verner Sholl koʻtardi, u bir kun oldin Sophie qatl etilgani haqidagi xabarni tarqatishi kerak edi.

1943-yil 22-fevralda Hans va Sophie qatl etilganda Hartnagel Scholl oilasiga yordam berdi. Scholl oilasining qolgan aʼzolari Sippenhaftga (klan hibsgasi) qoʻyilgandan soʻng, Hartnagel Scholl oilasi uchun kechirim soʻrab murojaat qildi. Ular ozodlikka chiqqach, ularni moddiy jihatdan qo‘llab-quvvatladi.

Urushdan keyin
--------------

1945-yil 14-aprelda Hartnagel AQSh qoʻshinlari tomonidan asirga olindi va 1945-yil sentyabrigacha harbiy asir sifatida saqlangan. 1945-yil oktyabr oyida u Sophiening qatl etilganidan keyin u bilan yaqin boʻlgan singlisi Elizabet Schollga uylandi. Ularning birgalikda toʻrtta oʻgʻli bor edi.

1946-yilda Hartnagel Myunxendagi Ludwig Maximilian universitetida (Sophie Scholl oʻqigan kollejda) huquqshunoslik fakultetida oʻqishni boshladi. Oʻqishni tugatib, sudya boʻldi. 2001-yil 29-aprelda 84 yoshida vafot etdi.

Meros
-----

Oʻlimidan soʻng, u va Sophie oʻrtasidagi xatlar yigʻilib, nashr etildi. Sophie va uning hikoyasi 2016-yilda nashr etilgan „*With you there is light*" romaniga ham asos boʻldi.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Scholl, Inge*. The White Rose : Munich, 1942-1943*. Wesleyan University Press, 2011. ISBN 978-0-8195-7272-1. OCLC 767498250.
2. ↑  Stern, Fritz; Hanser, Richard (1979). "A Noble Treason: The Revolt of the Munich Students against Hitler". *Foreign Affairs* **58** (2): 426. doi:10.2307/20040455. ISSN 0015-7120. .
3. ↑  Newborn. Jud*. Sophie Scholl and the White Rose*. Oneworld Publications, 2017. OCLC 1038628416.
4. ↑  Scholl, Hans*. At the heart of the White Rose : letters and diaries of Hans and Sophie Scholl*, Sophie Scholl, Inge Jens, John Brownjohn, Walden, New York, 2017. ISBN 978-0-87486-029-0. OCLC 958797330.