recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Toʻkin payshanba** (*Kir* *payshanba, Ayollar payshanbasi*; polyakcha: *tłusty czwartek*; morav. *Tučny, Tłustý čtvrtek*; slovencha: ; veng.: *torkos csütörtök*; nemischa:; grekcha: *Τσικνοπέμπτη*; italyancha: *Giovedì Grasso*; kat. *Dijous Gras*) — baʼzi Yevropa xalqlari orasida Katta postdan oldingi oxirgi payshanbaning mashhur nomi. Undan keyingi juma va shanba roʻza (aniqrogʻi, post) kunlari boʻlib, yakshanba, dushanba va seshanba kunlari kamtarona ovqatlanishadi.

Polsha anʼanalari
-----------------

Garchi hozir, odatda, roʻza tutilmasa ham, payshanba kuni ular hali ham sergoʻsht mazali taomlar tayyorlashadi, choʻchqa yogʻida anʼanaviy boʻgʻirsoqlar (polyakcha: *pączki*), quymoqnon, parmuda bulka, qushtili (polyakcha: *racuchy, pampuchy, faworki*) pishiriladi. Shaharlarda, toʻkin payshanba kuni boʻgʻirsoqlar doʻkonlarda ham, baqqollarda ham sotiladi. Olkushskiy povyatida uy bekalari qadimda qovoqxonaga boʻgʻirsoqlar va quymoqnonlarni olib ketishgan va u yerda dam olishgan, musiqa tinglab raqsga tushishgan, iloji boricha balandroq sakrashga harakat qilishgan, chunki shunda nasha balandroq oʻsadi, deb ishonishgan.

Poznan voyevodaligida payshanba kuni qizlar yigitlar uchun sumber, sumper (polyakcha: *cumber, cumper*) uyushtirishgan, ularni mehmon qilishgan, oʻtirishga kelganlari uchun aroq bilan siylashgan. *Ayollar bayrami* (polyakcha: *babski comper*) deb ataluvchi Krakov koʻcha savdogarlarining kayfichogʻligi oldindan maʼlum. Pyaski chekkasidan kelgan maskaradli savdogarlar somon qoʻgʻirchoqni Rinokka (Krakovning markaziy maydoni) sudrab olib chiqib, rastalar atrofida raqsga tushishgan (polyakcha: *sukiennice* — savdo qatorlari), koʻchalar boʻylab yugurib, erkaklarga tegishib, choychaqa bermasa, raqsga tushishga majburlashgan. Ayniqsa boʻydoqlarga koʻproq osilishgan. Eng qizgʻin lahzada ayollar somon qoʻgʻirchoqni yirtib tashlashgan. Savdogarlar turli-tuman ovqatlar olib kelishgan va ular bilan birga raqsga tushgan erkaklarni siylashgan. *Ayollar* *bayrami* xuddi shunday tarzda Chenstohova yaqinidagi Seveje shahrida nishonlangan. Ayollar koʻchalar va maydonlar boʻylab yurib, raqsga tushishgan, odamlarni ushlab, ularni oʻyin-kulgiga chorlashgan. U sombjich, sembjich (polyakcha: *combrzyć, cembrzyć*) deb atalgan. *Somber* Polshaning markaziy hududlarida ham amalda boʻlgan.

Yana qarang
-----------

* Toʻkin seshanba
* Slavyan anʼanalarida kulli chorshanba
* Ayollar payshanbasi

Manbalar
--------

1. ↑  Агапкина 2002. sfn error: no target: CITEREFАгапкина2002 (help)
2. ↑  Ганцкая 1977. sfn error: no target: CITEREFГанцкая1977 (help)

Adabiyotlar
-----------

* Агапкина Т. А.*. Мифопоэтические основы славянского народного календаря. Весенне-летний цикл*, Традиционная духовная культура славян. Современные исследования. М.: Индрик, 2002.
* Ганцкая О. А. „Поляки",*. Календарные обычаи и обряды в странах Зарубежной Европы. Конец XIX — начало XX в. Весенние праздники*. М.: Наука, 1977 — 202–220 bet.

Havolalar
---------

* Polsha taʼmi: Toʻkin payshanba (radiopolsha.pl)
* Toʻkin payshanba — Polsha Maslenitsasi (delo-vcusa.ru)
* Toʻkin payshanba (exler.ru)
**Toʻlin suv davri** — daryo suvining har yili bir mavsumda takrorlanib turadigan koʻpayishi va sathining koʻtarilishi. Bu davrda daryolar yillik suvining 60—80% oqib oʻtadi. Daryolarning toʻyinish manbalariga qarab, Toʻlin suv davri bahor va yozda boʻladi. Bahorgi Toʻlin suv davri mavsumiy qor suvlaridan toʻyinadigan tekislik daryolari bn uncha baland boʻlmagan togʻlardagi daryolarda (Qoradaryo, Qashqadaryo, Ohangaron va boshqalar) kuzatiladi. Yozgi Toʻlin suv davri baland togʻlardagi mangu qor va muzliklar suvidan toʻyinadigan daryolar (Zarafshon, Shohimardon, Soʻx, Isfara va boshqalar) bn musson yomgʻirlari hisobiga toʻyinadigan daryolarda kuzatiladi. Toʻlin suv davri kichikroq daryolarda 1,5—2 oy, yirik daryolarda 3—4 oy davom etadi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Burxon-Buloq** (qozoqcha: *Бұрхан-Бұлақ*) — Qozogʻistondagi eng baland sharshara, Olmaota viloyatining Eskeldin tumanida, Jungʻor Olatau togʻlarida, viloyat ahamiyatiga ega Tekeli shahri ustidagi Qora daryosi darasida, Taldiqoʻrgʻondan 130 km uzoqlikda joylashgan. 4 kaskadning umumiy balandligi 168 m, uchta pastki kaskadning koʻrinadigan qismi esa 114 metrga teng 

Sovet Ittifoqidan oldingi davrda sharshara muqaddas deb hisoblangan.

Afsona
------

Qadimda sharshara hududida Burxon ismli yolgʻiz farzandi bilan bir ayol yashagan. Onasi oʻgʻliga mehr qoʻydi va undan sokin, itoatkor qizni xotini sifatida tanlashini xohladi. Ona oʻgʻlining magʻrur va oʻzboshimcha goʻzalga oshiq boʻlib qolganini bilgach, jahli chiqib, ularning nikohiga xalaqit bera boshladi, tez orada qoyaga katta qasr qurib, Burxonni qamab qoʻydi. Biroq, yigitning yuragi tinchlana olmadi, chunki uning sevgisi shunchalik kuchli ediki, u qamoqdan qochib, goʻzal Kora bilan qoʻshilib ketdi... Koʻp asrlar oʻtdi, lekin yoshlar doimo birga, bechora ona esa doimo oʻgʻlining nooʻrin tanlovi uchun qaygʻuradi va "Ona koʻz yoshlari" deb ataladigan Burxon-buloq sharsharasi yaqinida joylashgan kichik ariq timsolida gʻamini toʻkib soladi.

Havolalar
---------

1. ↑  „Самый высокий водопад в Казахстане". 10-avgust 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-avgust 2018-yil.
2. ↑  *Советский Казахстан*. Казахское государственное издательство художественной литературы, 1959.

Manbalar
--------

* „Бурхан-Булак — самый высокий водопад Казахстана" (ru). *yvision.kz*. Qaraldi: 24-iyul 2019-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Ivashchenko A. A. Qozog'iston qo'riqxonalari va milliy bog'lari. - Olmaota: "Olmatilkitap", 2006-yil.
* Ile-Alatau davlat milliy tabiat bog'i. - Olmaota, 2015-yil.

* „Экологические общество: зеленое спасение." (ru). *esgrs.org*. Qaraldi: 21-avgust 2020-yil.
**Orollar yoyi** — kontinentdan oke-anga oʻtuvchi oraliq zonalardagi hozirgi geosinklinal sistemalari relyefida yaqqol koʻrinib turuvchi strukturalar. Orollar yoyi bir yoʻnalish boʻyicha joylashgan, okean va dengizlar suvi yuzasidan orollar koʻrinishida koʻtarilgan va chekka dengizlar oʻrnini chuqur suv osti novlaridan ajratib turuvchi togʻ tizmalaridir.

Orollar yoyining asosi eni 40–50 km, uz. 1000 km va undan ortiqboʻlgan suv osti tizmalaridan iborat. Tizmalar vulkanogen qatlamlardan tuzilgan va suv ustida orollar koʻrinishida chiqib turadi. Orollar yoyi koʻpincha ikki parallel qator tepalardan iborat boʻlib, aksari tashki qatori (chuqur suv osti noviga qara-gani) suvning tagida joylashgan. Bu holda qator tepalar chuq. 3—4,5 km li boʻylama depressiya bilan ajralgan boʻladi. Yoriklar zonasida koʻndalang depressiyalar ham bor. Orollar yoyi, ayniqsa, Tinch okeanning gʻarbiy chekkasida yaxshi rivojlangan. Orollar yoyi rivojlanishining dastlabki bosqichida okean osti Yer poʻsti qalinlashadi (mas, Maria-na Orollar yoyi). Soʻnggi bosqichda yirik orollar yoki yarim orollarni (mas, Yaponiya o.lari, Kamchatka yarim orol, Yangi Gvineya) hosil qiladi. Bu yerlarda Yer pusti tuzilishiga kura, kontinental tipiga yaqin boʻladi. Orollar yoyi uchun jadal vulkanizm, kuchli zilzilalar xos.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dennison boʻyicha qogʻozning mustahkamligi** — har xil yopishqoqlikdagi maxsus mum tayoqchalari yordamida qogʻozning mustahkamlik kuchini aniqlash usuli. Shunday qilib mum namunalari yordamida Dennison qogʻoz mustahkamligi kuchi ularning soni boʻyicha 1 dan 18 gacha raqamlangan. Ofis qogʻozi odatda 14  seriya raqamiga ega.

Usulning mohiyati
-----------------

Bu nom ushbu usulni ishlab chiqqan Amerika qogʻoz fabrikasi asoschilaridan biri Dennison Manufacturing familiyasidan kelib chiqqan (hozirgi Avery Dennison(ingl.)o'zb. bir qismi). Empirik tarzda tanlangan mum tayoqchalari bir uchidan mumning erish darajasiga qadar isitiladi va sinov qogʻoz varagʻiga qoʻllaniladi. Sovutgandan soʻng, yopishtirilgan namuna yirtish uchun ajratiladi va aniqlangandan keyin yulib olish momenti aniqlanadi. Past yopishqoq tayoqchalar qogʻoz tolasining yuqori qatlamini bezovta qilmasdan ajratiladi, qogʻoz tolalarini yirtish uchun yuqori yopishqoqlik belgilari ishlaydi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Что такое прочность бумаги по Деннисону?".  sveto-copy.com. 17-noyabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-noyabr 2015-yil.

 Wayback Machine saytida arxivlandi (2015-11-17).

Adabiyot
--------

* Conners T. Banerjee S.*. Surface analysis of paper*. CRC Press, 1991 — 75—76 bet. ISBN 0849389925.
**Fisher Xayns** (1938.9.10, Grats) - Avstriya davlat arbobi, yuridik va siyosiy fanlar doktori. Vena universitetini tugatgan. 1961-yildan Avstriya sud organlarida ishlagan. 1963 yildan Avstriya sotsial-demokratik partiyasi (ASP) parlament klubi kotibi, 1975-yildan boshqaruvchisi (ayni vaqtda 1979 yildan ASP raisi oʻrinbosari), 1983-yildan Avstriya fan va tadqiqotlar federal vaziri, 1987-yildan ASP parlament klubi rahbari, 1990 yildan Milliy kengash (parlamentning quyi palatasi) ishlarini boshqarish boʻyicha qoʻmita rahbari, ASPning tashqi siyosat masalalari boʻyicha muvofiqlashtirish qoʻmitasi raisi, 1992-yildan Yevropa sotsial-demokratik partiyasi raisi oʻrinbosari, 1992—1999 yillarda Yevropa demokratiya va birdamlik forumi raisi, Avstriya Milliy kentashi raisi (1990—2002), oʻrinbosari (2002-2004). 2004-yil 25-apreldan 2016-yil 8-iyulgacha - Avstriya Respublikasi Federal prezidenti.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Austria Avstriya Prezidentlari |
| --- |
|  |
| Birinchi Respublika | 
* Karl Seitz
* Michael Hainisch
* Wilhelm Miklas
 |
|  |
| Ikkinchi Respublika | 
* Karl Renner
* Theodor Körner
* Adolf Schärf
* Franz Jonas
* Rudolf Kirchschläger
* Kurt Waldheim
* Thomas Klestil
* Heinz Fischer
* Alexander Van der Bellen
 |
|  |
| vaqtincha | 
* *Leopold Figl*
* *Julius Raab*
* *Bruno Kreisky*
 |

 |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Davlat yetakchisi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
„**Bolalarni himoya qilish kuni**" (*Ukraincha* „*Den zaxistu dіtey*") — har yili 1-iyun kuni Ukrainada nishonlanadigan bolalar muammolariga jamoatchilik eʼtiborini jalb qilish uchun moʻljallangan milliy bayramdir.

„Bolalarni himoya qilish kuni" Ukraina rasmiy taqvimida ikkinchi ming yillikning oxirida, 1998-yil 30-mayda "*Ukraina Oila va yoshlar ishlari boʻyicha vazirligi, Butun Ukraina Bolalarni himoya qilish qoʻmitasi, „Ukraina bolalar uchun" onalar va bolalarni ijtimoiy himoya qilish milliy jamgʻarmasi va boshqa jamoat tashkilotlari tashabbusini qoʻllab-quvvatlash uchun*" Kiyevda Ukrainaning ikkinchi Prezidenti Leonid Danilovich Kuchma 568/98-sonli „*Bolalarni himoya qilish kuni toʻgʻrisida*"gi farmonni imzolab, uni har yili 1-iyun kuni Ukrainada nishonlashni buyurganidan soʻng 1998-yilda paydo boʻldi.

Ushbu bayram sanasi davlat rahbari tomonidan tasodifan tanlanmagan. 1991-yil 27-sentabrdan mamlakatda bolalarning taʼlim olish, madaniyat yutuqlaridan foydalanish, dam olish va boʻsh vaqtni oʻtkazish hamdaBirlashgan Millatlar Tashkilotiga aʼzo davlatlar tomonidan bolalarga boshqa xizmatlar koʻrsatish huquqini belgilaydigan xalqaro huquqiy hujjat — Bola huquqlari toʻgʻrisidagi konvensiya kuchga kirdi. Shu bois, „Bolalarni himoya qilish kuni" respublika rahbariyati tomonidan 1-iyun kuni nishonlanadigan Xalqaro bolalarni himoya qilish kuniga toʻgʻrilab belgilandi.

„Bolalarni himoya qilish kuni" yil kelishiga qarab, dam olish kuniga toʻgʻri kelmasa, ishlamaydigan kun emas.

Manbalar
--------

1. ↑  Mejdunarodniy den zaщiti detey — 1-iyunya. Istoriya i osobennosti prazdnika v proekte Kalendar Prazdnikov 2010
2. ↑  %2F98 Pro Den zaxistu dіtey| vіd 30.05.1998 № 568/98

Havolalar
---------

* %2F98 Bolalarni himoya qilish kuni haqida | 1998-yil 30-maydagi 568/98-son
* Afrika bolalarni himoya qilish kuni
Ekzantema
**Bolalar rozeolasi** — kichik yoshdagi bolalar orasida uchraydigan yuqumli kasallikdir. Bu kasallik Exanthema subitum, rozeola infantum, psevdorubella, oltinchi kasallik deb ham nomlanadi. Qoʻzgʻatuvchisi Human Herpesvirus HHV-6 va HHV-7 yaʼni gerpes viruslar hisoblanadi. Gerpes virusi yosh bolalarda rozeolaga, katta yoshlilarda esa surunkali charchash sindromiga sabab boʻladi. Viruslar qon orqali toʻqimalarni asosan terini zararlaydi. Mononuklear hujayralarga taʼsir qilib ulardan sitokinlar ajralib chiqishiga olib keladi. Hujayra immun faktorlariga ham taʼsir koʻrsatib terida exantema hosil qiladi. Yuqish yoʻli asosan havo-tomchi yoʻli, inkubation davri 5-15 kun. Kasallik tana haroratining koʻtarilishi bilan boshlanadi, 3 kun baland temperaturadan soʻng terida makulapopulez toshmalar paydo boʻladi. Asosn yuzda, koʻkrak va qorinda, bir necha soatdan soʻng butun tanada hosil boʻladi. Bu stadiyada jag osti limfa tugunlari kattalashishi kuzatiladi. Tanada toshma toshgandan soʻng tana harorati qayta kuzatilmaydi. Toshmadan soʻng pigmentatiya qolishi kuzatiladi. Umumiy qon analizida leykopeniya, asosan limfozitoz kuzatiladi. serologik diagnostikada Igning toʻrt marotaba ortishini koʻrish mumkin. Maxsus davolash talab qilinmaydi. Tana harorati koʻtarilganda haroratni tushiruvchi preparatlar masalan ibuprofen, paracetamol tavsiya qilinadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

* Roseola infantum and other syndromes associated with acute HHV6 infection(ingl.)
* Measles and rubella misdiagnosed in infants as exanthem subitum (roseola infantum)(ingl.)

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Bolalar texnika ijodi** — bolalar faoliyatining turi. Odatda bu faoliyat modellar, mexanizmlar, oddiyroq mashinalar, asboblar, radioelektron qurilmalari va shahri k.ni yasashdan iborat. Bolalar texnika ijodi i. bolalarda texnikaga qiziqishning shakllanishiga, ratsionalizatorlik va ixtirochilik qobiliyatlarining rivojlanishiga yordam beradi, taʼlimtarbiya vositalaridan biri boʻlib xizmat qiladi. Oʻzbekistonda birinchi bolalar texnik ijodiyot markazi 1930-yil texnika va qishloq xoʻjaligi stansiyasi nomi bilan tashkil qilingan edi. Oʻzbekiston Respublikasi dagi 142 texnik ijodiyot markazida 8309 toʻgarak ishlab turibdi, ularda bolalar texnika ijodi bilan shugʻullanmoqda (2000). Bunday toʻgaraklar va ular ishining mazmuni bolalarning yosh xususiyatlari va tayyorgarlik darajasiga muvofiqlashtiriladi. Bolalar texnika ijodi bilan maktabdan tashki taʼlim muassasalari hisoblangan oʻquvchilar saroy va uylari, klublarida ham shugʻullanadilar.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bolalik – anatomik-fiziologik, ijtimoiy-psixologik jihatdan balog‘atga yetishgacha bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi. Ushbu davr bolaning shaxs sifatida ulg‘ayish, uning kishilik jamiyatining haqiqiy a‘zosiga aylanish davri hisoblanadi.

D.B.Elkoninning etnografik ma’lumotlariga asoslanib ko‘rsatishicha, bolalik davri ularni ijtimoiy ishlab chiqarish tizimiga bevosita qo‘sha olmaslik davrida yuzaga keladi. Rossiya psixologiya maktabining yan bir vakili L.S.Vigotskiyning ko‘rsatishicha, madaniy-tarixiy psixologiya negizida bolaning rivojlanishini o‘rganish – bolaning bir yosh pog‘onasidan ikkinchisiga o‘tishini, har bir yosh davrida yuz beradigan shaxsdagi o‘zgarishlarni o‘rganish va tahlil qiliah demakdir. 

Filipp Ariyes, insoniyat tarixi davomida olimlar, yozuvchilar va rassomlar tasavvurida bolalik tushunchasi qanday shakllanganligi hamda u turli tarixiy davrlarda bir-biridan farq qilganligini o‘rgangan.

• Bolalik – individning ontogenetik taraqqiyot bosqichi hisoblanib, uning tug‘ilganidan to kattalar hayotiga qadam qo‘yishgacha bo‘lgan davrini o‘z ichiga oladi.

• Bolalikda go‘daklik, ilk bolalik, boqcha yoshi va kichik maktab yosh davrlari farqlanadi. 

• Bolalik - biologik, ruhiy va ijtimoiy yetuklik sari yetaklovchi o‘smirlik va o‘spirinlik davrlariga o‘z o‘rnini bo‘shatib beradi. (Psixologik lug’atdan)

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bolaliktepa** — termizshohlar qalʼaqasri harobasi (5—6-asrlar). Termiz shahridan 30 km shim.da. Katta va kichik tepaliklardan iborat boʻlgani uchun shunday atalgan. B.ni sanʼatshunosarxeolog L. I. Albaum oʻrgangan (1953— 55). Qalʼaqasr toʻrtburchak shakldagi paxsa poydevor (30×30×6 m) ustiga xom gʻisht (50×30×10 sm) dan qurilgan boʻlib, 16 xonadan iborat (ulardan 11 tasi 5-asrda, 5 tasi 6-asrda bunyod etilgan). Tashqariga qaragan xonalarning devorlari nishon tuynukli. Eng katta xona oʻrtasiga xom gʻishtdan davra tarhli otashkada (diametri 1,2 m, bal. 60 sm) ishlangan. Undagi kul qoldiqlari ichidan kuygan bugʻdoy doni va oʻrik danaklari topilgan. Xonalardan sopol va shisha idishlar, turli musiqiy asbob boʻlaklari, naqshinkor chilim, taqinchoqlar qadalgan ipak kiyimlar parchasi, chordana qurib bola emizayotgan ayol tasviri tushirilgan shisha turunj (medalon), yogʻoch qoshiq va boshqa topilgan. Xonalardan birida devorlarida toʻy marosimi aks ettirilgan devoriy rasmlar topilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Bolaliktepa" *OʻzME*. B-harfi[*sayt ishlamaydi*] Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Izoterma** (izo... va yun. therme — is-siklik) — termodinamik holat diagrammasida sistemadagi izotermik jarayontl ifodalovchi chiziq. Termodinamik holat funksiyasi temperatura T bosim r va hajm V orqali aniqlanganda T= T(r, V), izotermik jarayonda temperatura oʻzgarmas (dT= 0) boʻlgani uchun I. teng-lamasi quyidagicha boʻladi. Ideal gaz a=fS= 1/7" I.si uchun yuqoridagi tenglamadan giperbolani ifodalovchi pV= const tenglama olinadi (qarang Boyl-Mapuomm qonuni).

Real sistema I.si sistemaning holat tenglamasidan aniqlanuvchi a va r ga bogʻliq; holat tenglamasini aniqlash esa murakkab muammo. Rasmda eksperimental I. sxematik tarzda tasvirlangan (G,< T2< Gk< 7); mas, G, = const I.si: AV bir fazali (suyuklik) holat I.si, VS ikki fazali (suyuklik va gazsimon) holat I.si (izobara) va CD bir fazali (gazeimon) holat I.sidan iborat; VKS chiziq bir fazali holatlarni ikki fazali holatlardan ajratadi; K — kritik nuqtadan yuqorida (Tk< T= const) faqat bir fazali gazeimon holatlarning I.lari mavjud boʻladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Freaking** (inglizcha phreaking, phone va freak soʻzlarining uygʻunlashuvi) maʼno anglatuvchi ibora boʻlib, telefon qutilari, telefon tarmoqlari va mobil aloqa tarmoqlarini buzish, foydalanuvchidan yashirin yoki hujjatsiz funksiyalardan foydalanishni anglatadi. Friaking odatda bepul qo'ng'iroqlar, shaxsiy mobil hisobni to'ldirish uchun amalga oshiriladi. 

Vaqt o'tishi bilan, ko'pincha freakerlar tomonidan buzilgan ofislararo signalizatsiya xizmati ovozli uzatish oqimidan (CCS, Common Channel Signaling), xususan SS7 (SS-7) ko'rinishida ajratilgan umumiy kanallarga majburan chiqarildi. CCITT Signaling System No. 7) va koʻplab freaking qurilmalari ovozli qoʻngʻiroqlar firibgarlik harakatlarini amalga oshirish uchun interswitch signalizatsiyasini buzish qobiliyatini yoʻqotdi.

Freaking tarixi
===============

Freaking o'z tarixini 1960-yillar oxiri va 1970-yillarning boshlarida boshlagan. Uning kelib chiqishi amerikalik ko'zi ojiz o'spirin **Jo Engress**iyaning g'ayrioddiy mahorati bilan bog'liq bo'lib, u oddiy hushtak yordamida telefon liniyasining ovoz signallarini juda aniq takrorlashni o'rgangan. Bu mahoratni liniya texniklarining mohir manipulyatsiyasi bilan birlashtirib, **Jo** butun dunyo bo'ylab b**epul qo'ng'iroqlar** uchun telefon tarmoqlaridan foydalanishni boshladi. Avvaliga ko'zi ojiz o'smirlar jamoasida g'azab tarqaldi, keyin y**osh texniklar** ularni qiziqtira boshladilar, ular telefon ohanglarini ishlab chiqarish uchun uyda yaratilgan uy qurilishi elektr zanjirlaridan foydalanganlar. Ushbu uy qurilishi qurilmalarining baʼzilari (o'sha davrlarning jarangida - "qutilar") bir qator barqaror norasmiy nomlarni oldi:

* "ko'k quti" (ing blue box) - tizimni boshqarish signallarini ishlab chiqarish va bepul qo'ng'iroq qilish imkonini beradigan qurilma;
* "qora quti" (ing black box) - telefon qo'ng'iroqlarini bepul qabul qilish qurilmasi;
* "qizil quti" (ing red box) - pulli telefonlardan bepul qo'ng'iroq qilish uchun qurilma.

Bu esa yangi noqonuniy hodisa – boksning vujudga kelishiga sabab boʻldi. Freaking va boksning keng qo'llanilishi, eksperimental maqsadlardan firibgarlik maqsadlariga o'tish bilan bir qatorda, freakerlar faoliyatini federal nazorat idoralari nazorati ostiga oldi. Natijada, freakerlar partiyasining bir qator diniy arboblari (masalan,) panjara ortiga tushib qolishdi.

Yaqinda aloqa tarmoqlari texnologik infratuzilmasining tabiiy evolyutsiyasi bilan bir qatorda, telefonning o'zining asl maʼnosidagi hodisasi asta-sekin o'tmishga aylandi, degan fikr paydo bo'ldi. Natijada, so'nggi yillarda freaking turli telekommunikatsiya liniyalariga, ovozli pochta, uyali aloqa, SMS xabarlar va boshqalarni yig'ish tizimlariga ruxsatsiz kirishni anglatadi.
**„Freakonomics"** („Frikonomika"), toʻliq nomi **„Freakonomics: A Rogue Economist Explores the Hidden Side of Everything"** („Frikonomika: Muttaham iqtisodchi hamma narsining yashirin jihatini oʻrganadi") — Chicago universiteti iqtisodchisi Steven D. Levitt hamda „The New York Times" gazetasi jurnalisti Stephen J. Dubner qalamiga mansub iqtisod boʻyicha kitob. Ilk bor 2005-yil Pennsylvania shtatining Scranton shahrida „William Morrow" nashriyoti tomonidan chop etilgan. Asar pop madaniyat bilan iqtisod qorishmasi oʻlaroq baholanadi.

Kitob yaxshi kutib olindi va tez orada bestsellerga aylandi. Toʻrt yil ichida kitobning 4 milliondan oshiq nusxasi sotildi. „Freakonomics" muvaffaqiyati ortidan mualliflar „SuperFreakonomics" kitobini yozgan.

Manbalar
--------

1. ↑  *Deahl, Rachel* „Getting a Buzz On: How Publishers Are Turning Online to Market Books".  The Book Standard (6-may 2005-yil). Qaraldi: 25-yanvar 2017-yil.
2. ↑  *Fox, Justin* „Is the World Ready for Freakonomics Again?".  Time (26-oktabr 2009-yil). Qaraldi: 25-yanvar 2017-yil.

Havolalar
---------

* Rasmiy sayt (ingl.)
* Kitob taqrizi (ingl.)

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
El Castillo, Chichen-itsaYaxchilandan Lintel 26-ning tafsilotlari
**Maya sivilizatsiyasi**-Maya xalqlari tomonidan ishlab chiqilgan mezoamerikalik sivilizatsiya boʻlib, oʻzining logoslablivik ssenariysi — Kolumbgacha boʻlgan Amerikadagi eng rivojlangan yozuv tizimi, shuningdek badiiy, arxitektura, matematik, taqvim va astronomik tizimlari bilan mashhur edi. Mayya sivilizatsiyasi Meksikaning janubi-sharqidan, Gvatemala va Belizdan, Gonduras va Salvadorning gʻarbiy qismlarini qamrab olgan hududda rivojlandi. Ushbu mintaqa Yukatan yarimorolini qamrab oluvchi shimoliy pasttekisliklardan va Meksikaning Chiapas shtatidan Gvatemalaning janubidan va El Salvadordan hamda Tinch okeanining janubiy pasttekisliklaridan iborat boʻlgan Serra Madraning baland togʻlaridan iborat. „Mayya" atamasi zamonaviy jamoaviy atama boʻlib, bu mintaqa xalqlarini anglatadi, ammo bu atama tub aholining oʻzlari tomonidan ishlatilmadi, chunki alohida populyatsiyalar orasida hech qachon umumiy oʻziga xoslik yoki siyosiy birlik boʻlmagan.

Masoamerika
-----------

Geografiyasi
------------

Tarixi
------

### Preklassik davr (mil. avv. 2000-yil — 250-yil)

### Klassik davr (250-900-yillar)

### Postklassik davr (950-1539-yillar)

### Ispaniya istilosi (1511-1697-yillar)

### Mayya madaniyatining qatʼiyatliligi

### Mayya tsivilizatsiyasini oʻrganish

Siyosat
-------

Jamiyat
-------

Manbalar
--------

Havolalar
---------
**Shig'non tumani** ( forscha: شهرستان سغنان - tojikcha: *Ноҳияи Шиғнони* ) — Afgʻoniston sharqidagi Badaxshon viloyatining 28 tumanidan biri hisoblanadi. Bu bugungi kunda Afg'oniston va Tojikiston o'rtasida bo'lingan Shig'non tuman tarixi mintaqasining bir qismidir.Shig'nanTumani shimoli-sharqda Panj daryosi va Tojikiston, gʻarbda Maymay tumani, janubi-gʻarbda Ragʻiston tumani, janubda Kohiston, Argʻanj Xva va Shuhada tumanlari, janubi-sharqda Ishkashim tumanlari bilan chegaradosh.

Sheva koʻli Shigʻnon vodiysida joylashgan.

Demografiya
-----------

Xovarlar, tojiklar, xosheylar va pomirliklar asosiy etnik guruhlardir. Shug‘nanda faqat fors va shug‘non tillarida so‘zlashadi va tushuniladi.

Shig'nan tumanda 27 750 kishi istiqomat qiladi

Qishloqlar va joylar
--------------------

 Shig'non mintaqasida Tojikiston va Afg'oniston chegarasi bo'lgan Panj daryosining go'zal manzarasi tasvirlangan.
 Tojikiston va Afg'oniston o'rtasidagi do'stlik ko'prigi Shug'non - Shug'non viloyatidagi Panj daryosi bo'ylabida joylashgan.

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  „Archived copy". 1-fevral 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-may 2014-yil.

Havolalar
---------

* Tuman

Andoza:Badakhshan ProvinceAndoza:Districts of Afghanistan
**Vladimir Anatolyevich Vlasichev** (1955-yil 20-aprel) — sovet futbolchisi, himoyachi va yarim himoyachi, sovet va qirgʻiz futbol murabbiyi.

Faoliyati
---------

### Klub faoliyati

Futbolchi sifatida SSSR ikkinchi ligasi klublarida Qirgʻiziston va Oʻzbekiston SSR sharafini himoya qilgan. „Boʻston" (Jizzax) tarkibida 1979-yilda ikkinchi liga zona turniri gʻolibi boʻldi. 1980-yillar boshida u „Alay Osh" jamoasi safida 100 ta oʻyin oʻtkazgan.

### Murabbiylik faoliyati

1989-yilda „Alay" murabbiylar shtabiga kelib qoʻshilgan, 1990—1991-yillarda esa klubda bosh murabbiy boʻlib ishlagan. SSSR parchalanganidan keyin bir muddat Oʻzbekistonda „Soʻgʻdiyona" klubi murabbiylar shtabida ishladi.

1990—2000-yillar oxirida u Qirgʻizistonning „Jashtyk-Ak-Altyn" klubini boshqargan, uni milliy chempionat medallariga olib kelgan va Hamdoʻstlik chempionlari kubogiga olib kelgan. 1999 va 2000-yillar natijalariga koʻra ikki marta Qirgʻizistonning eng yaxshi murabbiyi deb eʼtirof etilgan.

Keyinchalik birinchi liganing „Oq-Bura" (Oʻsh), oliy liganing „Neftchi" (Qoʻchqor-Ota) klublari bilan hamkorlik qildi. 2015-yilda u oʻgʻli Andrey bilan „Alay"da ishlagan, bir qator manbalarda Andrey Vlasichev bosh murabbiy, boshqalarda esa Vladimir deb atalgan.

Shaxsiy hayot
-------------

Ikki oʻgʻli Andrey (1981-yilda tugʻilgan) va Anatoliy (1988-yilda tugʻilgan) ham futbolchi boʻlishdi. Ayni vaqtda Andrey Oʻzbekiston terma jamoasida, Anatoliy esa Qirgʻiziston terma jamoasida oʻynagan.

Manbalar
--------

1. ↑  „ЖАШТЫК-АК-АЛТЫН (Кара-Суу, Киргизия)". 21-yanvar 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-yanvar 2019-yil.
2. ↑  „Они стали лучшими. Вечерний Бишкек 05.12.2000". 27-may 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-yanvar 2019-yil.
3. ↑  „«У МЕНЯ СВОЯ МИССИЯ В ФУТБОЛЕ»". 23-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-yanvar 2019-yil.
4. ↑  TOP-LIGA-2015: „Alay" nachal podgotovku k novomu sezonu
5. ↑  „ПОДДЕРЖИВАЯ ДЕТСКИХ ТРЕНЕРОВ". 21-yanvar 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-yanvar 2019-yil.

Havolalar
---------

* Profil na sayte FootballFacts.ru
**Vladivostok** — Rossiya Federatsiyasidagi shahari, Primore oʻlkasining markazi (1888-yildan). Sibir temir yo'l magistralining oxirgi punkti. Tinch okean sohilidagi yirik port. Yirik aeroport bor. Zolotoy Rog buxtasi atrofida va Amur qoʻltigʻining sharqiy sohili boʻylab amfiteatr shaklida joylashgan. Axoliyey 648 ming kishidan ziyod (1999). Vladivostok 1860-yilda bunyod etilgan. 1862-yildan port, 1880-yildan shahar. Vladivostokda kema tuzatish korxonalari bor, baliq konserva zavodlari uchun texnologik liniyalar, kon-shaxta asbobuskunalari, konveyerlar, nasoslar, metall konstruksiyalar ishlab chiqariladi. Oziq-ovqat sanoati korxonalaridan baliq, goʻsht kombinatlari, sut zavodlari, konditer fabrikasi, qurilish materiallari sanoati korxonalaridan temir-beton konstruksiyalari va yirik panelli uysozlik zavodlari mavjud. Uzoq Sharqsa kit, krab, yovvoyi hayvonlarni ovlash va refrijerator floti bazasi.

Vladivostokda 8 oliy oʻquv yurti, 13 maxsus oʻrta oʻquv yurti, Rossiya Fanlar akademiyasining Uzoq Sharq boʻlimi, 3 teatr, filarmoniya, 3 muzey va suratlar galereyasi bor. Meʼmoriy yodgorliklardan dengiz vokzali (1965), mehmonxona (1965), Madaniyat uyi (1967), keng formata i kinoteatr (1969) mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Rossiya geografiyasi | *Rossiya oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

 h
| Progressiv Metal |
| --- |
| Uslubiy ildizlari: | Progressive rock Heavy-metal |
| Madaniy ildizlari: | 1980-lar oʻrtasida AQSh |
| Xos cholgʻu asboblari: | Elektr gitara - Bass gitaa - Barabanlar va Percussion - Klavishlar |
| Mashhurligi: | 90-yillarning boshi, Heavy metal va Progressive rock muhlislari orasida mashhur |
| Aloqador mavzular |
| Progressive rock — Heavy-metal |

**Progressiv metal** (inglizcha: *progressive* — „ilgʻor odimlovchi") — metal musiqiy janrining ostjanri. Ushbu musiqa janri Progressive rockga asoslanadi. Oddiy rok qoʻshiqlariga qaraganda ancha uzun boʻladi.

Tarih
-----

Progressiv metalning kelib chiqish jarayonini 1960-1970-yillar Yes, Pink Floyd, King Crimson, Genesis va Rush kabi progressiv rock guruhlari ijodida kuzatish mumkin. 80-yillarda alohida janr boʻlib shakllangan. Dream Theater, Queensrÿche va Fates Warning kabi guruhlar progressiv rock guruhlaridan baʼzi elementlarni olib, Metallica, Megadeth, Deep Purple, Black Sabbath, Death va Iron Maiden kabi heavy-metal guruhlarining musiqasi bilan chatishtirdilar. Natijada progressiv mentalitet va heavy-metal eshitilishli musiqa hosil boʻlgan.

Manbalar
--------



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Randeya sulhi** — Rim imperiyasi bilan Parfiya va Armaniston oʻrtasida milodiy 62 yil Randeya (hozirgi Turkiyaning Harberdi shahri yaqinida) da tuzilgan bitim. Rim qoʻshinlarining Armanistonni egallash uchun qilgan yurishlari muvaffaqiyatsizlikka uchragach, imzolangan. Rim va Parfiya qoʻshinlari Armanistonni tark etishgan, Armaniston ilgarigi hududini saqlab qolgan. Randeya sulhiga koʻra, Armaniston taxtiga Parfiya podshosi Vologesning ukasi Tiridat I oʻtirishi lozim boʻlib, toj kiyish marosimi Rimda oʻtkazilishi kelishilgan. Tiridat I 65—66 yillarda Rimga sayohat qilgan va imperator Neronsan Armaniston tojini olib, armanlarning arshakiylar sulolasiga asos solgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
"UGRADAGI TURISH" - Katta Oʻrda xoni Ahmad bilan ulugʻ knyaz Ivan III Vasilyevich oʻrtasidagi harbiy harakatlar (1480). 1476-yil Ivan III Botuxontʼridan boshlab Oʻrdaga har yili toʻlanadigan oʻlponni toʻlashdan voz kechgan. Ahmadxon Qrim bilan boʻlgan urushda band boʻlganligi sababli faqat 1480-yildagina faol qarakatlar boshlay olgan. U PolshaLitva qiroli Kazimirdan harbiy yordam olishi haqida kelishib olgan. Rus davlatining gʻarbiy chegaralari 1480-yil boshida Livon ordeni hujumlariga duchor boʻlgan. 1480-yil yanvarda Ivan III ga qarshi ukalari Boris va Andrey Kattalar isyon kutarishgan. Bunday vaziyatdan foydalangan Ahmadxon kuzda asosiy kuchlari bilan yurish boshlagan. Rus boyarlari oʻrtasidagi 2 guruh vujudga kelgan, ulardan biri Ivanga krchishni, ikkinchisi esa, Oʻrda bilan kurashishni maslahat qilgan. 1480-yil Ahmadxon Kazimir qoʻshinlari bilan birlashish uchun Oka daryosining irmogʻi — Ugra daryosi boʻyiga kelgan. Uni Ivan III ning oʻgʻli Ivan Kenja va ulug knyazning ukasi Andrey Kichik boshchiligidagi rus qoʻshinlari qarshi olgan. 4 kunlik jangdan soʻng Ahmadxonning Ugrani kechib oʻtish uchun qilgan harakati zoye ketgan. Ahmadxon Kazimirni kutishga qaror qilgan. Ivan III vaqtdan yutish maqsadida Ahmadxon bilan muzokaralar boshlagan. Bu orada Ivan III ning isyonkor ukalari u bilan yarashib, oʻz polklarini olib kelganlar. Ahmad bundan xabar topgan va Kazimirdan darak boʻlmagach, hujumga oʻtishga ikkilanib qolgan. Kazimir ichki nizolarni bartaraf qilish va Qrim bilan kurashda band edi. 11 noyabr

gacha kutgan moʻgʻul qoʻshinlari oziq-ovqat tanqisligi, kasallik epidemiyasini tarqalganligi va kuchli sovuqlar natijasida jan. ga qarab ketgan. 1481-yil 6 yanvarda Ahmadxon Tuman (Tyumen) xoni Iboq bilan toʻqnashuvda oʻldirilgan. Katta Oʻrdada ichki nizolar avj olgan. "Ugradagi turish" Rossiyada moʻgʻullar asoratiga chek qoʻygan. Rus davlati rasman mustaqillikka erishgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Papër** — Albaniyaning markaziy qismidagi Elbasan okrugida joylashgan qishloq va sobiq munitsipalitet. 2015-yilda mahalliy hokimiyat islohotida u Elbasan munitsipalitetining boʻlinmasiga aylandi. 2011-yilgi aholini roʻyxatga olishda qishloq aholisi soni 6,348 nafar kishi edi. U Elbasan-Rrogojinë-Durrës avtomagistrali boʻyida, Elbasandan gʻarbda 13 km (8 mi) masofada joylashgan. Qishloq 1992-yil 26-iyulda tashkil etilgan. 52 kilometrlik chegarada Papër munitsipal boʻlinmasi 13 ta qishloqdan iborat: Papër, Vidxas, Broshke, Balldre, Murres, Valas, Lugaj, Pajun, Ullishtaj, Papër-Sollak, Vidhas-Asgjel, Bizhute va Jatesh.

2000-yildan beri Shefqet Bullari Papër shahri meri etib saylangan. Papër geografiyasi 60% dalalar, 30% tepaliklar va 10% togʻlardan iborat. Qishloq orqali Shkumbin daryosi oqib oʻtadi. Papër dengiz sathidan 60-722 metr balandlikda joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Law nr. 115/2014" (sq) 6368–6369. Qaraldi: 25-fevral 2022-yil.
2. ↑  „2011 census results". 24-sentabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-aprel 2023-yil.
3. ↑  „Population data on Elbasan County website". 2-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-iyul 2011-yil.
4. ↑  Komuna Papër: Në Rrjedhën e Shekujve. Shefqet Bullari. Edlora. Tiranë, 2009.


|  |  |
| --- | --- |
| Albaniya geografiyasi | *Albaniya geografiyasi haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Molibdenlash** — metall buyumlar sirtiga molibden yugurtirish. M. usuli poʻlat, titan, niobiy va boshqa metall buyumlar uchun qoʻllanadi. Ushbu usullari bor: 1) molibden yoki ferromolibden kukuni bilan vodorod oqimida (200—1000°da) M; 2) gaz mu-hitida M.: a) molibden yoki ferromolibden ishtirokida vodorod va xlorat kislota oqimida (gaz aralashmasi 300— 400° da hosil boʻladi, 800—1000° S da buyumda molibden ajraladi); b) molibden pentaxlorid (MoS15) orqali oʻtadigan vodorod oqimida (300° da); v) molibden geksakarbonal [Mo(Co)J buglari bilan vodorod yoki argon aralashmasida (250 - 850°da) M.; 3) suyuq muhitda M.: a) natriy molibdat (Na2 MoO4) eritmasi solingan vannada elektroliz bilan M.; b) shu vanna orqali vodorod yoki dissotsilangan ammiak oʻtkazish yoʻli bilan Na2MoO4 dan molibdenni kaytarish. M. natijasida buyum qattiklashadi, sirti mustahkamlanadi, azot kislotasiga chidamliligi oshadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Nadejda Vasilyevna Kashina** (1896.19.3, Perm - 1977.11.8, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq rassomi (1964). Moskva Oliy badiiy texnika instituti (VXUTEIN)ni tugatgan (1927). 1930-yildan Oʻzbekistonda. K. asarlarida Oʻzbekiston manzaralarini, mehnatsevar oʻzbek xalqining kundalik turmushini yorqin boʻyoqlarda mehr bilan tasvirlaydi. "Poyga" (1927), "Yoʻngʻichqa ortilgan arava" (1929), "Sherdor yonida" (1928), "Sirdaryodan oʻtish" (1930), "Doyra ushlagan qiz" (1945), "Tushki dam olish" (1949), "Hosil" (1957), "Insoniyat bahori" triptixi (1961), "Sukunat" (1962), "Bogʻ koʻcha" (1965), "Tinch payt" (1967), "Samarqand madonnasi" (1971), "Mozor yonida" (1973) va b. mehnat ahli, oʻzbek ayoli manzara fonida aks ettirilgan kartinalari, natyurmortlari ("Kungaboqar", 1939; "Behi", 1956 va b.) yorqin boʻyogʻi, muallifning oʻziga xos ifoda uslubi bilan diqqatni tortadi. Plakatlar, etyudlari boy mazmuni, ifodaliligi bilan muhim. Rassom Alisher Navoiy ijodiga koʻp marta murojaat qilib, asar qahramonlarini jonli aks ettirdi ("Bunyodkor Farhod", 1939; "Bahrom goʻr zangori saroyda", 1941; "Layli va Majnun", 1966; "Farhod va Shirin", 1968; "Farhod", 1970 va b.).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Obaki** — oʻrtapishar mahalliy uzum navi. O.ning tupi oʻrtacha oʻsadi. Bargi yirik. Oʻrtacha kertikli doyra shaklida, ters tarafining tuklari siyrak. Guli qoʻsh jinsli. Uzum boshlari yirik (300— 350 g), konussimon. Shingillari tigʻiz, tuxumsimon, seret, sershira, rangi kizil yoki pushti. Iyul oxirida pisha boshlaydi. Sentabr boshlarida toʻla yetiladi. Mevasi tarkibida 20—21% qand, 6—7% kislota bor. Gektaridan 100—150 s hosil olinadi. O.ning Oq O. xili ham bor. Oqobakining uzum boshi oʻrtacha kattalikda (200—250 g), konussimon yoki silindr — konussimon, hovol. Gʻujumlari tuxumsimon, rangi och-yashil, yetil-ganda bir oz sargʻayadi. Kurtaklari boʻrta boshlagandan keyin 173 kunda (Toshkent atrofida) pishib yetiladi. Hosildorligi 150—180 s/ga. Sovuqqa ancha chidamli. Zamburugʻli kasalliklarga chidamsiz. Mevasi yeyiladi, vino tayyorlanadi. Toshkent, Sirdaryo, Namangan viloyatlarida koʻp ekiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Molibdenit**, molibden yaltirogʻi — sulfidlar sinfiga mansub mineral, kimyoviy tarkibi MoS2; 60% Mo va 40% S dan iborat. Har vaqt oz miqdorda Re qoʻshimchasi boʻladi. Geksonal singoniyali. Varaqsimon va tangasimon agregatlardan iborat. Rangi qoʻrgʻoshsimon kulrang, metallsimon yaltiroq. Qattiqligi 1, zichligi 4620– 4800 kg/m3. M. nihoyatda yuqori temperaturali sharoitda greyzenli, kam hollarda pegmatitli konlarda volframit, topaz, kasseterit, flyuorit, xalkopirit, pirit va boshqa minerallar bilan birga hosil boʻladi. Renit izotoplardan birining izobar oʻzgarishi hisobiga nihoyatda qimmatbaho hisoblangan radiogenli izotop hosil boʻladi. M.ning yirik konlari kontaktli metasomatik granat-piroksenli skarnlarda, shuningdek, gipotermal va mezotermal kvarsmolibdenli ruda tomirlarida mavjud. Yirik konlari Oʻrta Osiyo, Kavkaz, AQSH, Meksika, Norvegiyada, Oʻzbeki-stonda esa, asosan, Olmaliq atrofida bor.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Moldiboyev Abdilas** [1906.24.6 (7.7), Qirgʻiziston, Kemin tumani — 1978.31.5, Bishkek] — qirgʻiz kompozitori va xonanda (tenor). Qirgʻiziston xalq artisti (1937), qirgʻiz kompozitorlik musiqasi asoschilaridan. Moskva konservatoriyasida taʼlim olgan (1940—41 va 1947—50). Qirgʻiziston musiqali drama teatrida (1933-yildan), Qirgʻiziston opera va balet teatrida (1942-yildan) xonanda. Qirgiziston kompozitorlar uyushmasi raisi (1939— 67). V. Vlasov, V. Fere bilan hamkorlikda "Oychurek" (1939), "Manas" (1946) birinchi qirgʻiz operalari, A. Veprik, M. Abdrayev bilan hamkorlikda Qirgʻiz davlat madhiyasi (1946), "Toʻxtagʻul" operasi (1958) ni yaratgan. Ommaviy va bolalar qoʻshiqlari, romanslar, xor asarlari muallifi. Musikali drama va operalarda Kulchoronun, Sirgak ("Oychurek", "Manas"), Teltey ("Aydar va Oysha", A. Omonboyev va boshqalar), Asker ("Arshin mol olon", U. Hojibekov), Toʻle-gen ("Qiz Jibek", Ye. Brusilovskiy) va boshqa partiyalarni maxrrat bilan ijro etgan. Toʻxtagʻul nomidagi Qirgʻiziston Davlat mukofoti laureati (1970). Kirgiz opera va balet teatriga M. nomi berilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Erkin Qodirov** (1932.28.12, Toshkent) — sitolog, gistolog olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1990), biol. fanlari doktori (1982), professor 0984), Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgach (1961), Oʻzbekiston sogʻliqni saqlash vazirligi Oʻlka tibbiyot ilmiy tadqiqot instituti ordinatori (1961—62), as-piranti (1963—66), katta ilmiy xodim (1968), Toshkent universiteti biologiya-tuproqshunoslik fakultetida katta oʻqituvchi (1968-79), dotsent (1979), kafedra mudiri (1983-yildan). Ilmiy ishlari koʻlboryuton zahari turli dozalarining kalamushlar ichki sekretsiya bezlari: gipofiz, qalqonsimon bez va buyrak usti bezlari hujayralari morfologik tuzilishi va vazifalariga taʼsirida roʻy beradigan morfofunksional oʻzgarishlarni oʻrganishga, shuningdek, ilon chaqqanida davolash maqsadida yuboriladigan "Antigyurza" zardobini zaharsizlantirish dinamikasini morfofunksional usullar yordamida yoritishga bagʻishlangan.

Manbalar
--------

* Zlokachestvennny zob, T. 1967; Umumiy gistologiyadan amaliy mashgʻulotlar uchun qoʻllanma. T. 1983; Gistologiya [Darslik], 1994; Odam anatomiyasi [Darslik], T. 2003.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**VPN** (inglizcha: *Virtual private network*) shaxsiy tarmoqni jamoat tarmog'i orqali uzaytiradi va foydalanuvchilarning shaxsiy tarmoqqa bevosita ulangan bo'lsa, foydalanuvchilarga birgalikda yoki umumiy tarmoqlarda ma'lumotlarni qabul qilish va olish imkonini beradi ("Qisqasi, u sizning kompyuteringiz va VPN xizmat serverlari o'rtasida tunellangan xavfsiz, shifrlangan aloqa yaratadi"). Buning uchun VPN ilovalari foydali bo'lishi mumkin. Xususiy tarmoqni boshqarish imkonini beradi. VPN-lar korporativ bo'lmagan korporativ intranetlardan xavfsiz foydalanishni ta'minlaydi. Ular geografik jihatdan integratsiyalangan tarmoqlarni birlashtiradigan tarmoqni ta'minlash uchun ishlatiladi. Individual Internet foydalanuvchilari o'zlarining proksi-serverlariga VPN bilan simsiz operatsiyalarni amalga oshirish, geografik cheklovlar va tsenzurani to'xtatish yoki shaxsiy identifikatsiyani va joylashuvni himoya qilish uchun ulanishlari mumkin. Biroq, ayrim veb-saytlarga geografik cheklovlar uchun ma'lum VPN texnologiyasiga kirish taqiqlanadi. VPN alohida ulanishlar, virtual tunnel protokollari yoki shifrlash transporti bilan virtual portni o'rnatish orqali yaratiladi. U katta Internet tarmog'iga ega VPN keng maydonli (WAN) tarmoqning afzalliklarini ta'minlaydi. Foydalanuvchilar nuqtai nazaridan, xususiy tarmoq ichida masofadan turib foydalaniladigan resurslarga kirish.An'anaviy VPN-lar nok-to-nuqta topologiyasida tasvirlanadi va ta'sirni tasdiqlamaydi yoki ta'sir qilmaydi, shuning uchun Microsoft Windows NetBIOS to'liq qo'llab-quvvatlanmaydi yoki Mahalliy Tarmoq (LAN). Dizaynerlar virtual cheklovlarni bartaraf etish uchun Virtual Private LAN Services (VPLS) va layer-2 tunnel protokollari kabi VPN-larni ishlab chiqdi.

Ishlash prinsipi
----------------

VPN ishlaydigan prinsip quyidagicha:

1. Shifrlash: VPN-tarmoq orqali o'tkaziladigan ma'lumotlar shifrlanadi, ya'ni o'g'irligi va muvaffaqiyatsiz to'xtalishi kerak bo'lgan katta sonlar bilan kodlanadi. Bu, foydalanuvchilarning ma'lumotlarini hujum va hokazoliklardan himoya qiladi.
2. IP-manzillar: VPN, foydalanuvchilarga o'ziga xos IP-manzillar taqdim etadi. Bu, foydalanuvchilarni asosiy IP-manzillariga nisbatan anonim bo'lishiga yordam beradi va ulanishlar uchun foydalanuvchilarni noma'lum bo'lishi mumkin.
3. Uzluksiz ulanish: VPN, foydalanuvchilarga uzluksiz internet ulanishlarini ta'minlaydi, yani ulanishlar o'rtasida bloklangan resurslarga va internetda taqiqlangan tarmoqlarga kirish mumkin bo'ladi.
4. O'zlashtirilgan yo'nalishlar: VPN-tarmoqlar, ma'lum resurslarga yo'nalish berish uchun o'zlashtirilgan yo'nalishlarni taqdim etadi. Bu, tarmoq ichida ulanishlarda sifatli tezlik va sifatni ta'minlaydi.

VPN-ni foydalanish tarmoq xavfsizligini oshirish, internet foydalanuvchilari uchun maxfiylikni ta'minlash, korporativ tarmoqda ishlash, geografiyaning chegaralarini o'tish, engil tarmoqlarga ulanish berish va boshqa turli maqsadlarga erishish uchun qo'llaniladi. Shuning uchun VPN bugungi kunda internet foydalanuvchilari uchun muhim tarmoq vositasidan biri hisoblanadi.