Afgʻoniston — Eron platosida ,Oʻrta Osiyo  va Janubiy Osiyo chorrahasida joylashgan va dengizga chiqolmaydigan togʻli mamlakat hisoblanadi  .Mamlakat hududining kattaligi boʻyicha dunyoda 40- oʻrinda turadi. Kobul — Afgʻonistonning poytaxti va eng yirik shahri hisoblanadi. Yirik savdo yoʻllari chorrahasida joylashgan Afgʻoniston miloddan avvalgi VI asrdan boshlab bir qator bosqinchilarni oʻziga tortdi .

Afgʻoniston Hindukushning katta qismini oʻz ichiga oladi. Mamlakatda Amudaryo, Argʻandab, Farah, Xari, Hilmand, Kobul, Koʻkcha va Kunar kabi bir qator yirik daryolari mavjud. Mamlakatda koʻplab kichik daryolar, shuningdek, soylar, kanallar, koʻllar, hovuzlar va buloqlar ham mavjud. Uning chuchuk suvining katta qismi tarixan qoʻshni mamlakatlarga oqib kelgan.

Iqlim
-----

 Afgʻonistonni shimolda qoʻshni Tojikiston, sharqda Xitoy va janubda Pokiston bilan bogʻlovchi Badaxshon viloyatining Vaxon tumani .
Afgʻonistonda yogʻingarchilik juda kam va asosan shimoliy togʻli hududlarda aprel va may oylarida yomgʻir yogʻadi. Koʻproq qurgʻoqchil pasttekisliklarda yogʻingarchilik juda ham kam boʻladi. Afgʻoniston iqlimi quruq iqlim hisoblanadi. Yilning toʻrtdan uch qismida quyosh porlaydi.

Butun mamlakatning baland togʻlarini oladigan boʻlsak, Afgʻonistonning oʻrtacha harorati bilan Himoloyning pastki qismidagi harorat oʻrtasida katta farq yoʻq. Biroq, Afgʻoniston iqlimining asosiy xususiyati uning cheklangan davrlardagi haddan tashqari harorat diapazonidir. Shimoldagi eng kichik kunlik diapazoni havo sovuq boʻlganda; eng kattasi issiq boʻlganda. Yilning yetti oyi uchun (maydan noyabrgacha) bu diapazon har kuni 17 °C (31 °F)dan oshadi.

Siston havzasi, Jalolobod va Turkistonda yozning issiqligi juda ham kuchli boʻladi. Qandahor viloyatida yozda simum shamoli sodir boʻladi. Issiq mavsum tufayli tez-tez chang boʻronlari va kuchli shamollar boʻlib turadi. Kobulda issiqlik vaqti-vaqti bilan Hindukushdan keladigan salqin shabada bilan pasayadi va kechalari odatda salqin boʻladi. Qandahorda qor kamdan-kam tekisliklarga yoki pastroq tepaliklarga yogʻadi va yoʻgʻgan qor tezda erib ketadi.

  

Hindistonda janubi-gʻarbiy musson bilan birga keladigan yozgi yomgʻirlar Himoloyning janubiy yonbagʻirlari boʻylab urilib, Kobul vodiysi boʻylab Lagʻmongacha boradi.

 Afgʻonistonning Koppen iqlim xaritasi 

| **{{{Joy\_ot}}} iqlimi** |
| --- |
| Koʻrsatkich | Yan | Fev | Mart | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek |

| **{{{Joy\_ot}}} iqlimi** |
| --- |
| Koʻrsatkich | Yan | Fev | Mart | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek |

Togʻ tizmalari
--------------

 Bamyan viloyatidagi qor bilan qoplangan Koh-i-Baba togʻlari
Hindukush tog 'tizmasi balandligi 7,492 m (24,580 ft)ni tashkil qiladi. Afgʻonistonning eng baland choʻqqisi Noshoqda choʻqqisi hisoblandi. Hindukushdan janubi-gʻarbga choʻzilgan tizmalari ichida Baba togʻ tizmasining (*Koh-i-Baba*) eng baland Foladi choʻqqisi (*Shoh Foladi*) 5,142 m (16,870 ft)ni tashkil qiladi. Toʻra Bora hududini oʻz ichiga olgan Safed Koh tizmasi Kobulning janubi-sharqidagi chegara hududi hisoblanadi.

 Afgʻonistondagi qor bilan qoplangan Hindukush togʻlari
 Paktiya viloyatidagi qor bilan qoplangan togʻlar

  

Hirot taxminan 240 m (787 ft) balandlikda joylashgan boʻlsa ham Qandahordan pastroq, yozgi iqlimi yillik iqlim bilan bir qatorda moʻtadilroq. Maydan sentyabrgacha shamol shimoli-gʻarbdan katta kuch bilan esadi va bu butun mamlakat boʻylab Qandahorgacha tarqaladi. Qish yumshoq; qor tushganda eriydi, hatto togʻlarda ham uzoq turmaydi. Shunga qaramay, Hirotdan unchalik uzoq boʻlmagan, 1750-yilda Rafir Qalʼada, Ahmadshohning Forsdan chekinayotgan qoʻshini bir kechada sovuqdan 18000 kishini yoʻqotgani aytiladi. Shimoliy Hirot tumanlarida eng sovuq oy (fevral) qaydlari oʻrtacha minimal koʻrsatkichni −8 °C (18 °F)ni koʻrsatadi va maksimal 3 °C (37 °F)ni tashkil qiladi. Hari daryosining sharqiy oqimlari, shu jumladan, tez oqimlari qishda qattiq muzlaydi va odamlar u erda yoʻlda sayohat qilishadi.

Daryolar, daryolar va koʻllar
-----------------------------

 Hilmand viloyatida Hilmand daryosi va Bog‘ra kanali parallel oqadi
 Gʻarbiy Afgʻonistondagi manzara
 Afgʻoniston shimolidagi Taxor viloyati
 Badaxshon viloyatidagi Koʻkcha daryosi
Afgʻonistonda noyabr va mart oylari orasida qor yogʻadi, yozda esa asta-sekin koʻplab daryolar, soylar, kanallar, koʻllar, hovuzlar va buloqlarga eriydi, biroq mamlakatdagi chuchuk suvning katta qismi qoʻshni mamlakatlarga oqib ketadi.Afgʻoniston suvning uchdan ikki qismini qo‘shni Pokiston, Eron, Tojikiston, O‘zbekiston va Turkmanistonga yo‘qotadi .

Oʻsimliklar
-----------

Afgʻoniston togʻlarida oʻsimliklarning xarakterli tarqalishi eʼtiborga loyiqdir. Afgʻonistonda katta oʻrmon daraxtlari juda koʻp oʻsadi, ular orasida ignabargli daraxtlar eng koʻp tarqalgan, masalan, *Cedrus deodara*, *Abies excelsa*, *Pinus longifolia*, *Pinus pinaster*, Tosh qaragʻay .Bundan tashqari, yew, findiq, archa, yongʻoq, yovvoyi shaftoli va bodomlar ham mavjud. Ularning soyasida atirgul, asal, smorodina, krijovnik, doʻlana, rododendron va hashamatli oʻtlarning bir nechta navlari oʻsadi, ular orasida ranunculus oilasi avlodlar soni va soni boʻyicha muhim ahamiyatga ega. Bu erda limon va yovvoyi uzum ham uchraydi, lekin ular asosan shimoliy togʻlarda koʻproq uchraydi.

1,000 m (3,300 ft)gacha yovvoyi zaytun, tosh atirgul, yovvoyi boshoq, akatsiya va mimoza, zirk va *zizif* turlari mavjud.

  

Soʻnggi bir necha oʻn yilliklarda Afgʻonistondagi oʻrmonlarning 90 foizi vayron qilingan va yogʻochning katta qismi qoʻshni Pokistonga eksport qilingan. Natijada, Afgʻoniston yerlarining katta qismi tuproq eroziyasi va choʻllanishga duchor boʻlishi mumkin. Ijobiy tomoni shundaki, Karzay maʼmuriyati va xalqaro tashkilotlar tez-tez millionlab koʻchatlar ekib, bu muammoga qarshi turishga yordam bermoqda.Afg‘oniston 2018-yilda o‘rmon landshafti yaxlitligi indeksi o‘rtacha 8,85/10 ballga ega bo‘lib, 172 mamlakat ichida dunyo miqyosida 15-o‘rinni egalladi.

* Afgʻonistondagi ekologik muammolar
* Afgʻoniston viloyatlari

Adabiyotlar
-----------

1. ↑
2. ↑  Tan, Anjelica. „A new strategy for Central Asia". *TheHill* (2020-yil 18-fevral). „, as Afghan President Ashraf Ghani has noted, Afghanistan is itself a Central Asian country.".
3. ↑  *Afghanistan | meaning in the Cambridge English Dictionary*. Cambridge University. ISBN 9781107619500.
4. ↑  „U.S. maps".  Pubs.usgs.gov. 2013-yil 25-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 19-may.

Pubs.usgs.gov. Archived from the original (Wayback Machine saytida 2013-12-25 sanasida arxivlangan) on 25 December 2013. Retrieved 19 May 2012.
5. ↑  „Country Profile: Afghanistan".  Library of Congress Country Studies on Afghanistan (2008-yil avgust). 2014-yil 8-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 11-fevral.
6. ↑  Beck, Hylke E.; Zimmermann, Niklaus E.; McVicar, Tim R.; Vergopolan, Noemi; Berg, Alexis; Wood, Eric F. (30 October 2018). "Present and future Köppen-Geiger climate classification maps at 1-km resolution" (en). *Scientific Data* **5**: 180214. doi:10.1038/sdata.2018.214. ISSN 2052-4463. PMID 30375988. PMC 6207062. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=6207062.
7. ↑  „Afghanistan and Iran Strike an Agreement Over Helmand River Water-Sharing". Khaama Press (2022-yil 21-iyun). Qaraldi: 2022-yil 22-iyun.
8. ↑  „Afghanistan and Pakistan's Looming Water Conflict". The Diplomat (2018-yil 15-dekabr). Qaraldi: 2022-yil 22-iyun. „Afghanistan has abundant water resources. It produces 80 billion cubic meters of water a year, pumping 60 billion cubic meters of it to the neighbors — particularly Pakistan.".
9. ↑  „Citizens Plant 1.2 Million Trees in Eastern Afghanistan".  USAID Afghanistan (2009-yil 15-aprel). 2013-yil 7-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 31-mart.
10. ↑  Grantham, H. S.; Duncan, A.; Evans, T. D.; Jones, K. R.; Beyer, H. L.; Schuster, R.; Walston, J.; Ray, J. C. *et al*. (2020). "Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity - Supplementary Material". *Nature Communications* **11** (1): 5978. doi:10.1038/s41467-020-19493-3. ISSN 2041-1723. PMID 33293507. PMC 7723057. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=7723057.