recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Artur afsonalari** — Uels (Angliya)da istiqomat qiluvchi keltlarning rivoyatlari; koʻplab sheʼriy asarlarga mavzu boʻlgan. Bularga asos qilib orttlarning qirollaridan biri — qirol Artur (5 −6-asr) prototipi olingan. U anglo-sakslar istilosiga qarshi muvaffaqiyatli kurashgan. Qirol Artur qirolligi 8-asrning ikkinchi yarmigacha faoliyat yuritgan. Keltlar oʻz mustaqilliklarini qayta tiklash haqidagi orzu-umidlarini Artur nomi bilan bogʻlaganlar. Tarixiy shaxs sifatida Artur 7-asrdan boshlab kelt va bretonlarning bard (shoir va qoʻshiqchi)lari ijodida, shuningdek lotin yilnomachisi Galfrid Monmautskiyning „Britaniya qirollari tarixi" (taxminan 1137) kito-bida tilga olinadi. Angliyada 13 — 14-asrlarda „Artur", „Artur va Merlin", „Arturning oʻlimi" romanlarining tarjimasi paydo boʻladi. Artur afsonalari mavzusida ritsarlik haqidagi eng yaxshi ingliz romani — „Ser Gaveyn va Yashil ritsar" nazmida yaratildi (14-asr). 15-asrda T. Malori „Arturning oʻlimi" romanini yozdi. Bir qator ijodkorlar oʻz asarlarida Artur obraziga murojaat etganlar. Mas, E. Spenser „Qirolicha fey"da, J. Drayden „Qirol Artur" opera liberettosida, U. Morrisning „Ginevr mudofaasi" poemasida va boshqa M. Tvenning „Yanki qirol Artur saroyida" asarida Artur afsonalari taqlidiy-hajviy talqin etilgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ildizmevalilar**, ildizmevalar — isteʼmol qilinadigan qismi (mevasi) ildizda boʻladigan ekin (sabzavot) lar; Sershira ildizi, yaʼni ildizmevasi uchun ekiladi. Koʻpgina I. oziq-ovqat va yem-xashak ekini hisoblanadi. Bir yillik I. ga rediska, ikki yillik I. ga sabzi, lavlagi, sholgʻom, bryukva, petrushka, selderey, turp kiradi. Ikki yillik I. urugʻi sepilgan yili toʻpbarg chiqarib, ildizmeva hosil qiladi, ikkinchi yili gulpoya chiqarib urugʻ beradi. I. ning mevasi gʻoyat yirik boʻlishi bilan ajralib turadi, mas, yapon turpining ogʻirligi 16—30 kg ga, pastki barglari uzunligi, 1 m ga boradi. Ildizmevada shakar (qand lavlagi, bryukva), inulin (sachratqi), kraxmal (qatron), vitaminlar (sabzi, sholgʻom, rediska) toʻplanadi. I. yaxshi ishlov berilgan, unumdor, namgarchilik yetarli yerlarda moʻl hosil beradi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Araik Karenovich Ambarsumov** (1986-yil 22-avgust, Toshkent) – yengil vazn toifasi boʻyicha rossiyalik bokschi. U 2000-yillarning ikkinchi yarmida boks boʻyicha Rossiya terma jamoasida oʻynagan, Yevropa chempionatining kumush medali sovrindori, Rossiya chempioni, Butunrossiya va xalqaro ahamiyatga molik turnirlar gʻolibi va sovrindori. Musobaqalarda Stavropol oʻlkasi va "Dinamo" sport jamiyati vakili, Rossiyaning xalqaro sport ustasi.

Biografiyasi
------------

Araik Ambarsumov 1986-yil 22-avgustda Oʻzbekiston SSRning Toshkent shahrida tavallud topgan va keyinchalik Stavropol oʻlkasining Pyatigorsk shahriga doimiy koʻchib kelgan. Shimoliy Kavkaz davlat texnika universitetini (hozirgi Shimoliy Kavkaz Federal universiteti) tamomlagan.

Ambarsumov oʻn toʻrt yoshida murabbiy V. F. Akatov rahbarligida boks bilan shugʻullanishni boshlagan. Keyinchalik Rossiyada xizmat koʻrsatgan murabbiylar Valeriy Vasilyevich Entalsev va Eduard Abramovich Djagrayevga shogird tushgan. Musobaqalarda Pyatigorsk shahrining „Dinamo" sport jamiyati vakili boʻlgan.

Sportchi birinchi marta 2006-yilda Olmaota shahrida boʻlib oʻtgan talabalar oʻrtasidagi jahon chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritgan.

Ambarsumov sport karyerasidagi eng katta muvaffaqiyati 2008-yilgi mavsumda, Kaliningraddagi Rossiya chempionatida yengil vazn toifasidagi gʻalabasi boʻlgan. Bir qator muvaffaqiyatli oʻyinlari tufayli Rossiya terma jamoasining asosiy jamoasi aʼzosiga aylangan va Liverpuldagi Yevropa chempionatida mamlakat sharafini himoya qilish huquqiga ega boʻlgan. Araik bu yerda finalga chiqqan va kumush medalni qoʻlga kiritgan. Hal qiluvchi bahsda ukrainalik nomdor bokschi Vasiliy Lomachenkoga 1:7 hisobida yutqazgan. Ushbu ajoyib muvaffaqiyati uchun unga „Rossiyaning xalqaro toifadagi sport ustasi" faxriy unvoni berilgan.

Araik Karenovich 2014-yilgacha faol sportchi boʻlib qolgan, muntazam ravishda Rossiya milliy chempionatlarida qatnashgan, lekin hech qachon gʻoliblar qatoriga kira olmagan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Araik Ambartsumov – the Russian boxer". 22-dekabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-iyul 2017-yil.
2. ↑  „Сборная Россия впервые за много лет не смогла занять первую строчку общекомандного зачета чемпионатов Европы".  Спортсправка (16-noyabr 2008-yil). 25-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-iyul 2017-yil.
**Yushaa Orsnakiyevich Gazgireyev**
**Yushaa Orsnakiyevich Gazgireyev** (1958-yil 16-aprel, Nasir-Kort, ASSR) — tadbirkor, Rossiya davlat arbobi, VII chaqiriq Davlat Dumasi deputati, „Yagona Rossiya" fraksiyasi aʼzosi, energetika qoʻmitasi aʼzosi.

Biografiya
----------

1984-yilda Akademik M. D. Millionshchikov nomidagi Grozniy davlat neft institutining neft konlari fakultetini tamomlagan holda oliy maʼlumot oldi. 2008-yilda Moskva xalqaro biznes maktabida qayta tayyorlashdan oʻtdi. 2004-yilda Tyumen davlat neft va gaz universitetida „Parmafrostda quduqlarni sementlash uchun yengil kengaytiruvchi sement shlamlarini tadqiq etish va ishlab chiqish" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Texnika fanlari nomzodi ilmiy darajasi berilgan.

1984-yilda universitetni tugatgach, u Noviy Urengoyga ishga tayinlandi. Urengoy 1-sonli chuqur burgʻulash ekspeditsiyasida 4-toifali burgʻulovchi boʻlib ishlagan. 1990-yillarning boshida u Tyumengorgaz assotsiatsiyasiga ishga tayinlangan va keyinchalik „Gazprom Burenie" MChJda marketing boʻlimi boshligʻi sifatida ishlagan.

„Kommersant" gazetasining yozishicha, 2003-yildan 2013-yilgacha u „Spettechservis-1" MChJ egasi boʻlgan. U rivojlanish bilan shugʻullangan, 2015-yilda qurilishni tugatgan va Magasda Grand Palace bayram uyini ochgan. U uning egasi, umumiy maydoni 3 ming 869 kvadrat metrni tashkil etadi).

2016-yilda u „Yagona Rossiya" partiyasidan Davlat Dumasi deputatligiga nomzodi koʻrsatilgan, biroq saylov natijalaridan oʻta olmagan. 2016-yil sentyabr oyida Yu. O. Gazgireyev Ingushetiya Respublikasi prezidenti lavozimini tark etishdan bosh tortgan Yunus-Bek Yevkurovning boʻsh mandatini oldi.

Qonunchilik faoliyati
---------------------

2016-yildan 2019-yilgacha VII chaqiriq Davlat Dumasi deputati vakolatlarini amalga oshirar ekan, u 15 ta qonunchilik tashabbusi va federal qonunlar loyihalariga qoʻshimchalar muallifi boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Газгиреев Юшаа Орснакиевич" (ru).  Государственная Дума. 27-noyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-noyabr 2018-yil.
2. ↑  *Юшаа Орснакиевич Газгиреев.* Исследование и разработка облегченных расширяющихся тампонажных растворов для цементирования скважин в криолитозоне(rus.). — 2004. Архивировано 3 oktyabr 2016 года.
3. 1 2  „Газгиреев, Юшаа Орснакиевич". *ТАСС*. Qaraldi: 27-noyabr 2018-yil.
4. ↑  „Документы ЦИК России".  cikrf.ru. 5-dekabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-noyabr 2018-yil.
5. ↑  „Объекты законотворчества :: Система обеспечения законодательной деятельности".  sozd.duma.gov.ru. 26-sentyabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2019-yil.
**Sivilizatsiya** (lot. cuvilis) - fuqarolikka, davlatga taalluqli, tamaddun 1) keng maʼnoda — ongli mavjudotlar mavjudligining har qanday shakli; 2) madaniyat soʻzining sinonimi. Bu termin koʻpincha moddiy madaniyat maʼnosida ham qoʻllaniladi; 3) madaniyatning zamon va makonda chegaralangan tarixiy tipi (Misr S.si, Mesopotamiya S.si va boshqalar); 4) yovvoyilik va vahshiylikda keyingi ijtimoiy taraqqiyot bosqichi. "S." tushunchasi 18-asrda "madaniyat" tushunchasi bilan uzviy bogʻliq ravishda paydo boʻlgan. Fransuz fay-lasuf maʼrifatparvarlari akd va adolatga asoslangan jamiyatni S.lashgan jamiyat deb bilganlar. Koʻpchilik faylasuflar "S." deganda jamiyatning moddiy-texnika yutuqlarini, "madaniyat" deganda esa fakat uning maʼnaviy qad-riyatlarini tushunishgan. Ulardan ayrimlari bu tushunchalarni bir-biriga qarama-qarshi qoʻyganlar. Chunonchi, O. Shpengler fikricha, "S." har qanday madaniyat taraqqiyotining muayyan tugal boskichini bildiradi. S.ni bunday davr tanazzuli sifatida tushunish madaniyatning bir butunligi va tabiiyligiga ziddir.

**Tamaddun** yoki **sivilizatsiya** — jamiyatning rivojlanganlik darajasini koʻrsatuvchi tushuncha, madaniyat, fan, texnika, din va hokazoni oʻz ichiga oladi. Tamaddun inson jamiyatining ongli ekanligiga urgʻu berib, uni boshqa har qanday ongsiz jamiyatdan farqlaydi.

„Sivilizatsiya" soʻzi lotinchada fuqarolarga oid, ijtimoiy degan maʼnolarni anglatadi. Bu tushuncha fanga fransuz faylasuflari tomonidan nisbatan yaqin vaqt — ikki asr oldin kiritilgan boʻlib, tafakkur va erkinlik hukmron boʻlgan jamiyatlarni tavsiflash uchun qoʻllanilgan. Umuman olganda sivilizatsiya rivojlangan mamlakatlardagi iqtisodiy va ijtimoiy-huquqiy munosabatlarning oqilona tashkil etilgan tuzumi sifatida talqin etiladi.
Jamiyat taraqqiyotini sivilizatsiya nuqtai-nazaridan oʻrganishda sivilizatsiyalarning almashuvi nazariyasi muhim oʻrin tutadi. Bu nazariya tarafdorlari quyidagi 7 ta bosqichdan iborat sivilizatsiyani ajratib koʻrsatadilar:

1. davomiylik muddati 30-35 asrni oʻz ichiga olgan neolit davri;
2. davomiylik muddati 20-23 asrni oʻz ichiga olgan sharqiy quldorlik davri (bronza asri);
3. davomiylik muddati 12-13 asrni oʻz ichiga olgan antik davr (temir asri);
4. davomiylik muddati 7 asrni oʻz ichiga olgan erta feodal davri;
5. davomiylik muddati 4,5 asrni oʻz ichiga olgan industrlashishdan oldingi davr;
6. davomiylik muddati 2,5 asrni oʻz ichiga olgan industrial davri;
7. davomiylik muddati 1,3 asrni oʻz ichiga olgan yuqori industrlashish davri.

Bu qayd qilingan bosqichlardan koʻrinib turibdiki, ushbu nazariyada turli qarashlar va yondashuvlarni aralashtirish holatiga yoʻl qoʻyilib, jamiyat taraqqiyoti bosqichlarini ajratishning aniq bir mezoni yoki belgisi mavjud emas.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Bolosoy**, Forishsoy — Jizzax viloyati Forish tumanidagi soy. Nurota tizmasining shim. yon bagʻri (1800 m) dan boshlanadi. Uz. 25 km, havzasining maydoni 18 km². Bolosoy bosh qismida koʻp joylarda qoyali daralardan iborat tor vodiyda, shagʻal va harsang toshli serostona oʻzanda oqadi. Bolosoy kamsuv soy, oʻrtacha suv sarfi 80 l/sek. Bolosoy da asosan erta bahorda, qor erigan va yomgʻir yoqqan vaqtlarda sersuv boʻladi, yozda tekislik qismida soy qurib qoladi. Bolosoy Forish qishlogʻi yerlarini sugʻoradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Adabiy yodgorlik** — biror xalqning muayyan davrdagi hayoti, tili va madaniyati, urf-odatlari haqida maʼlumot beruvchi ogʻzaki yoki yozma adabiyot namunasi. Adabiy yodgorlik muayyan adabiyotning paydo boʻlishi va shakllanishida muhim adabiy-tarixiy ahamiyatga ega. Yusuf Xos Hojibning „Qutadgʻu bilig", Mahmud Koshgʻariyning „Devonu lugʻotit turk", Ahmad Yugnakiyning „Hibat ul-haqoyiq" asarlari turkiy xalqlarning mushtarak Adabiy yodgorlikgi, tilshunoslik, adabiyotshunoslik, tarix, etnografiyaga oid qimmatli manbalardir. Ularning bizgacha qoʻlyozma nusxalari yetib kelgan. Adabiy yodgorliklarning baʼzilari, „Toʻmaris" afsonasining mazmuni yunon tarixchisi Gerodotning „Tarix" kitobi, „Shiroq" afsonasining mazmuni yunon tarixchisi Polienning „Harbiy hiylalar" kitobi orqali yetib kelgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Oʻzbek adabiyoti tarixi, 5 j.li, 1-j. T. 1977; Rahmonov N. Toshga bitilgan kitoblar, T. 1983.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Odam koʻzi** — odamning koʻruvchi juft sezgi organi. Odam koʻzi boshning tepa old qismida joylashgan boʻlib, uning atrofida qosh, qovoq, kipriklar joylashgan. Ushbu aʼzolar mimikada faol ishtirok etadilar. Odam koʻzining ishlash prinsipi yorugʻlikning miqdori bilan chambarchas bogʻliq.

Tuzilishi
---------

Odam koʻzi ko'z olmasi, koʻrish nervlari va yordamchi organlar(qoboq, qosh, kiprik, koʻz olmasi mushaklari)dan tashkil topgan. U har xil yoʻnalishda bemalol aylana oladi: vertikal (tepaga va pastga), gorizontal (oʻngga va chapga) kabi. Odam koʻzi atrofida 3 juft mushaklar joylashgan boʻlib, 4 tasi toʻgʻri (tepa, pastki, ichki va tashqi) va 2 tasi egri (ustki va ostki) taraflarga harakatlantiruvchi mushaklardir. Bu mushaklarni miyadan keluvchi signallar boshqaradi.
**Tashqi tuzilishi**
Odam koʻzining tashqi tarafidan faqat eng kichik va eng boʻrtib turgan joyi — ko'z gavhari va uni oʻrab turuvchi ozgina joyi koʻrinadi xolos. Qolgan asosiy qismi koʻz soqqasi ichida turadi. Koʻz unchalik toʻgʻri boʻlmagan shar formasida boʻlib, katta yoshli odamlarning koʻzining hajmi 7,448 sm³, ogʻirligi esa 7-8 gramm keladi. Odam koʻzining kattaligi barchada bir xil boʻlib, bir necha millimetrgagina ulushigagina farq qiladi.

Koʻz kasalliklari
-----------------

Koʻz kasalliklarini oʻrganuvchi fan oftalmologiya deb ataladi.
Koʻzni shikastlovchi koʻplab kasalliklar mavjud boʻlib, ular boshqa kasalliklar (masalan qandli diabet) bilan surunkali ogʻrish orqali ham yuzaga kelishi mumkin.
Koʻz kasalliklarining baʼzi turlari:

* Katarakta
* Glaukoma (koʻz yalligʻlanishi)
* Miopiya(uzoqni koʻra olmaslik)
* Daltonizm (rang ajrata olmaslik)
* Astigmatizm

### Manvalar

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sakrovchi baliqlar** (Periophthalmidae) — olabugʻasimonlar turkumiga mansub baliqyaar oilasi. 10 ga yaqin turi bor. Hind va Tinch okeanining tropik va suvi chuchuklashgan qismlarida, Mangro oʻrmonlari botqokliklarida koʻp uchraydi. Uzunligi 27 sm gacha. Sakrovchi baliqlar bir necha soat suvsiz yashay oladi. Tanasi yoʻgʻon va kalta, qoʻngʻirkulrang yoki sargʻish tusda, qora xollari bor. Koʻzi suvda va quruqlikda koʻrishga moslashgan. Quruqlikda va daraxt shoxlarida muskulli dum va koʻkrak suzgichlari yordamida oʻrmalab va sakrab harakatlana oladi. Inga uvildiriqtashlaydi. Mayda qisqichbaqasimonlar, hasharotlar, chuvalchanglar va boshqa umurtqasizlar bilan oziqlanadi. Sakrovchi baliqlarni tub aholi ovlaydi. Akvariumlarda boqiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Vladimir Ivanovich Ananyev** (ukraincha: *Володимир Іванович Ананьєв*, 1929-yil 23-mart – 1996-yil 17-dekabr) – 1-chaqiriq Ukraina xalq deputati, kasbi boʻyicha kon muhandisi.

Boigrafiyasi
------------

Vladimir Ivanovich 1929-yil 23-martda Toshkent shahrida ishchi oilasida tavallud topgan. 1948-yilda Xarkov konchilik institutiga oʻqishga kirgan, 1953-yilda uni tugatgan va Oltoy o'lkasi Gornyak posyolkasidagi Zolotushinskiy kon boshqarmasining smena va uchastka boshligʻi lavozimini egallagan. Keyinchalik Chelyabinsk viloyati Qorabash shahridagi Qorabash kon boshqarmasi boshligʻi boʻlib ishlagan.

Ananyev „Yujuralsvetmetstroy" trestining bosh muhandisi (Yuqori Ufaley), Xarkov shahridagi UNR 442-trest 88-shahar va „Xarkovjilstroy" uy qurilishi zavodi boshligʻi lavozimlarida faoliyat olib borgan. 1973-yildan Ukraina SSR sanoat qurilishi vazirining oʻrinbosari, 1978-yildan esa SSSR Davlat reja qoʻmitasi raisining kapital qurilish, qurilish sanoati va qurilish materiallari boʻyicha oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1992-yilda nafaqaga chiqqan.

Ananyev 1990-yil 18-martda birinchi turda 57,75 foiz ovoz olib, Ukraina xalq deputati etib saylangan. U uy-joy kommunal xoʻjaligi va yoʻl qurilishi boʻyicha quyi qoʻmita, shuningdek, Ukraina Oliy Radasining qurilish, arxitektura va uy-joy kommunal xoʻjaligi boʻyicha komissiyasini boshqargan.

Vladimir oilali va bir farzandi bor. U 1996-yil 17-dekabrda vafot etgan.

Mukofotlari
-----------

Deputat Ananyev Lenin, Oktyabr inqilobi, Mehnat Qizil Bayroq ordenlari bilan taqdirlangan. Shuningdek, ikki bora Ukraina SSR Oliy Kengashi Prezidiumining Faxriy yorliqlari, Shevchenko nomidagi Davlat mukofoti sohibi boʻlgan.

Manbalar
--------
**Yassi tanalilar** 1) qoʻngʻizlar oilasi. Uz. odatda, 1–6 mm, tropik turlarida 30 mm gacha. Tanasi orqa tomonidan kuchli yassilashgan. 1100 ga yaqin turi bor; keng tarqalgan. Oʻzbekiston faunasida mayda, yashirin yashovchi turlari uchraydi; yaxshi oʻrganilmagan. Qoʻngʻizlar va ularning qurtlari, asosan, yirtqich hayot kechiradi; hammaxoʻr turlari ham bor. Daraxt poʻstlogʻi ostida va quruq yogʻochlarda, baʼzan toʻkilgan barglar orasida va chumolilar inida yashab, hasharotlar qurtlari bilan oziqlanadi. Ayrim turlari un, krupa va quruq mevalarda yashaydi. Surinam unxoʻri keng tarqalgan; rangi qoʻngʻir. Uzunligi 2,5—3,5 mm. Boshqa koʻp uchraydigan turi sariq unxoʻrning uz. 1,5–2 mm. 2) Kanalar oilasi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Oltinsoy (maʼnolari).

**Oltinsoy** — Navoiy viloyatidagi soy. Oqtogʻning jan. yon bagridan boshlanadi. Uz. 44 km, havzasining maydoni 280 km². Yuqori oqimida Langarsoy nomi bilan janubi-sharqqa oqadi. Tarama qishlogʻidan quyi qismi O. deb ataladi. Chilosh qishlogʻi yaqinida Maydonsoy bilan birlashib, Kattasoyni hosil qiladi. Bosh qismida tor daradan oqadi. Oʻrta va quyi oqimlarida 4 ta koʻhna qayiri bor. O. qor, yomgʻir va yer osti suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,22 m³/sek. (Xonaqa qishlogʻi yaqinida), oqim moduli 2,1 l/sek.km². Suvi erta bahorda koʻpayadi. Aprelda suvining 20— 25%, avgustda 2—3% oqadi. Baʼzan soydan sel keladi. 1963-yil bahorida oʻtgan selning miqdori 600 m³/sek. boʻlgan. Umumiy uz. 130 km dan ortiq irmogʻi bor. O.dan Xatirchi tumanidagi xoʻjaliklar va qishloklar suv oladi. Soy vodiysida Tarama, Oqtepa, Xonaqa, Oltinsoy kabi qishloklar joylashgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kim Vissarion Vladimirovich** (1956-yil) – NNEGC Energoatom davlat korxonasining prezidenti vazifasini bajaruvchi.

Hayoti
------

1956-yil 23-iyunda Oʻzbekiston, Toshkent shahrida tavallud topgan.

1979-yilda Moskva energetika institutini Atom elektr stansiyalari va qurilmalari mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

### Faoliyati

1979-yil maydan 1984-yil martgacha reaktor sexi muhandisi, reaktor sexi mexanik muhandisi, Janubiy Ukraina AES SE NNEGC Energoatom reaktor sexining katta reaktor nazorati muhandisi.

1984-yil martdan 1990-yil iyulgacha reaktor sexini ishlatish boʻyicha sex boshligʻining oʻrinbosari, stansiya smena boshligʻi, Janubiy Ukraina atom elektr stantsiyasi, NNEGC Energoatom davlat korxonasi reaktor sexi boshligʻi.

1997-yil martdan 1997-yil sentyabrgacha NNEGC Energoatom davlat korxonasining muhandislik taʼminoti va rivojlantirish boʻyicha ijrochi direktori.

1997-yil sentyabrdan 1998-yil yanvargacha NNEGC Energoatom davlat korxonasi bosh direktori.

1998-yil yanvardan 2000-yil martgacha Ukraina yoqilgʻi va energetika vazirligining NNEGC Energoatom davlat korxonasi vitse-prezidenti, bosh ijrochi direktori.

2000-yil martdan 2000-yil oktyabrgacha Ukraina atrof-muhitni muhofaza qilish va yadro xavfsizligi vazirligi Yadro va radiatsiyaviy xavfsizlik davlat ilmiy-texnika markazi boshqaruv sifati boʻyicha direktor oʻrinbosari.

2000-yil oktyabrdan 2003-yil dekabrgacha „Atom elektr stansiyalarini ekspluatatsiya qilish instituti" MChJ bosh direktori.

2003-yil dekabrdan 2004-yil iyungacha Ukraina yoqilgʻi va energetika vazirligining NNEGC Energoatom davlat korxonasining Xmelnitskiy AESining 2-sonli energetika blokini kapital qurish va ishga tushirish boʻyicha ijrochi direktor lavozimlarida faoliyat olib borgan.
Vissarion Ukrainada atom energetikasi va sanoatini rivojlantirishga qoʻshgan hissasi, Atom energiyasi boʻyicha davlat qoʻmitasi (1996) va SE NNEGC „Energoatom" (2007) ishdagi yuqori koʻrsatkichlari uchun taqdirlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Официальный сайт ГП НАЭК «Энергоатом»". 24-avgust 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-dekabr 2012-yil.
2. ↑  „Российское атомное сообщество". 3-dekabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-dekabr 2012-yil.
**Gann effekti** — Nsimon hajmiy volt-amper harakteristikali yarimoʻtkazgichlarda elektr tokining yuqori chastotali tebranishlarini generatsiyalash. G.e.ni amerikalik fizik J. Gann (J. Gunn) elektron oʻtkazuvchanlikli GaAs va JnP namunalarida kuzatgan (1963). G.e. doimiy kuchlanish maromida namunalarda doimiy ravishda paydo boʻladigan, koʻchadigan va yoʻqoladigan kuchli elektr maydon sohasining mavjudligi tufayli yuzaga keladi. Bu soha Gann domeni deyiladi. G.e.da tebranish chastotasi namuna uzunligiga teskari mutanosib boʻladi. Uzunligi 30—50 mkm li GaAs kristallda tebranish chastotasi -0,3—2 GGs.

Manbalar
--------

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Abu Hafs Kabir (Afrosiyob) koʻchasi** — tarixiy shaxs nomi. Abu Hafs Kabir Buxoriy (767-832) ilohiyotchi olim, faqih, islom huquqshunosligining bilimdoni. U Buxoroning „Dari haqrah" mahallasida tugʻilgan. Bagʻdodga borib, fiqhshunos Husayn Shayboniyga shogird turgan. Uning ilohiyot nazariyasi sohasidagi xizmatlari evaziga Buxoro shahri „Qubbat ul-islom" unvonini olgan. Abu Hanifa taʼlimotini rivojlantirib, sunniy mazhab amaliyotini mahalliy urf-odatlarga moslagan va uygʻunlashtirgan holda uning rivojiga katta hissa qoʻshdi. Abu Hafs Kabir toʻgʻrisida Narshaxiyning „Buxoro tarixi", Mu’ini Faqiriyning „Kitobi Mullozoda" asarlarida maʼlumotlar keltiriladi. Ularda qayd etilishicha, Abu Hafs Kabir bir kecha-kunduzda Qur’onni ikki marta xatm qilar ekan. Abu Hafs Kabir „hojatbaror" taxallusi bilan xalq orasida mashhur. Uning mozori tomonga yoʻnaltirilgan Buxoro shahristoni darvozasi „Haqrah" deb atalgan. Buxoro hukmdori Muhammad Tolutning Abu Hafs Kabirga eʼtiqodi baland boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  Toʼrayev H.H*. Buxoro toponimikasi*. Buxoro: Durdona, 2021 — 276 bet. ISBN 978-9943-7455-7-5.
2. ↑  *Тўраев Ҳ.* Бухоро вилояти топонимлари юзасидан айрим мулоҳаза ва тавсиялар. „Buxoronoma". — 2020.
**Aleksandrovitsa** (nemischa:) — Polshaning janubidagi Sileziya vodiysi, Bielsko- Byała ning osiedle (tuman). U shaharning markaziy-gʻarbiy qismida, Sileziya etaklarida joylashgan. Osiedle 1.6988 km2 maydonga ega va 2006-yil 31-dekabrda aholi 1821 nafar istiqomat qildi.

Tarix
-----

Aholi punkti 1787—1790-yillarda Stare Bielskoning janubiy qismida joylashgan mahalliy aholi punktidan keyin paydo boʻlgan. Keyinchalik u Bielsko va uning atrofidagi sanoatning kengroq oʻsishi bilan qisman sanoatlashtirildi. Siyosiy jihatdan u oʻsha paytda Gabsburg monarxiyasi tarkibidagi Bielsko gersogligi tegishli edi.

1848-yilgi inqiloblardan soʻng Avstriya imperiyasida qayta tiklangan Avstriya Sileziyasida zamonaviy munitsipal boʻlinma joriy etildi. Qishloq Stare Bielsko munitsipaliteti tarkibiga kiritildi, keyinchalik esa, Bielsko siyosiy va huquqiy okrugiga qoʻshilib olindi. 1864-yilda u alohida munitsipalitetga aylandi.

1880-yil, 1890-yil, 1900-yil va 1910-yillarda oʻtkazilgan aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, munitsipalitet aholisi 1880-yildagi 1797 kishidan 1910-yilda 2426 kishiga koʻpaygan, ularning asosiy qismi nemis tilida soʻzlashuvchilardir (77,3% dan 87,3% gacha) (1890-yilda eng koʻp 22,1%) va bir necha chex tilida soʻzlashuvchi odamlar (1890-yilda koʻpi bilan 12 kishi yoki 0,6%), diniy nuqtai nazardan 1910-yilda koʻpchilik protestantlar (50,4%), keyin Rim katoliklari (47,5%) yahudiylar. (51 kishi yoki 2,1%) va boshqa dinga eʼtiqod qiluvchi 2 kishi. Keyin u Bielsko (nemischa: *Bielitz-Bialaer Sprachinsel*) atrofidagi nemis tilidagi orolning bir qismi hisoblangan.

Birinchi jahon urushi, Avstriya-Vengriyaning qulashi, Polsha-Chexoslovakiya urushi va 1920-yilda Cieszin Sileziyasining boʻlinishidan keyin u Polsha tarkibiga kirdi. Keyinchalik Ikkinchi Jahon urushi boshida fashistlar Germaniyasi tomonidan qoʻshib olingan. Urushdan keyin u Polshaga qaytarildi. Nemis tilida soʻzlashuvchi mahalliy aholi qochib ketgan yoki haydalgan.

Aleksandrovitsa 1938-yilda maʼmuriy jihatdan Bielsko tarkibiga kirdi, (1951-yilda).

Manbalar
--------

1. ↑  *Rada Miejska w Bielsku-Białej.* „Program rewitalizacji obszarów miejskich w Bielsku-Białej na lata 2007–2013" (pl) 9–10 (21-dekabr 2007-yil). 22-may 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-may 2015-yil.
2. ↑  Piątkowski, Kazimierz*. Stosunki narodowościowe w Księstwie Cieszyńskiem* (Polish). Cieszyn: Macierz Szkolna Księstwa Cieszyńskiego, 1918 — 257, 276 bet.
3. ↑  Ludwig Patryn (ed): *Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien*, Troppau 1912.
4. ↑  „hałcnowski i bielsko-bialska wyspa językowa" (Polish). *inne-jezyki.amu.edu.p*.  Dziedzictwo językowe Rzeczypospolitej (2014). 6-oktyabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-sentyabr 2014-yil.
**Xumbosh baliqlar** (Hypophalmichthynae) — karpsimonlar oilasiga mansub chuchuk suv baliqlari kenja oilasi. Uzunligi 1 m gacha vazni 20–35 kg. Jabra pardalari baʼzan oʻzaro qoʻshilib oʻsib, toʻr hosil kiladi. Peshonasi nisbatan baland (nomi shundan). 2 turi maʼlum. Sharqiy va Jan.Sharkiy Osiyo daryolarida yashaydi. 5—7 yilda jinsiy voyaga yetadi. Yozda suv toshganida 490—560 ming uvildiriq tashlaydi. Yosh baliqlar dastlab zooplankton, keyinroq fitoplankton bilan (oq Xumbosh baliqlar) yoki aralash oziqlanishga oʻtadi (chinor Xumbosh baliqlar) Xumbosh baliqlar koʻpchilik mamlakatlarda iqlimlashtirilgan. Amur, yaʼni oq Xumbosh baliqlar Oʻzbekiston suv havzalarida ham iqlimlashtirilgan. Xumbosh baliqlar ov obʼyekti, hovuzlarda ham boqiladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Butilka burunlar** (Hypereodon) — kitlar urugʻi. Uzunligi 9,4 m gacha. Tanasi toʻq kulrang, qorin tomoni oqish tusli. Peshonasida yogʻ moddasidan hosil boʻlgan qiya boʻrtigʻi bor. Tishlari konussimon, 2 juft, pastki jagʻlarida joylashgan. 2 turi maʼlum. Doʻng peshona Butilka burunlar (N. ampullatus) Atlantika okeanining shim. qismida uchraydi, Oq, Barens va Boltiq dengizlariga ham kiradi. Hozir deyarli qirilib ketganligi sababli Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan. Yassi peshona Butilka burunlar (N. planifrons) uz. 7,5 m gacha, Janubiy yarim sharda uchraydi. Butilka burunlar boshoyokli mollyuskalar bilan oziqlanadi, ancha chuqur va uzok, (baʼzan 1 soatdan koʻproq) shoʻngʻiydi. Ochiq dengizda ovlash man qilingan (1978-yildan) (rasm Kitsimonlar maqolasida beriladi).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Germaniya va Shveysariya mamlakatlarining xaritada aks etishi. Yashil rangda Germaniya, sariq rangda Shveysariya ko'rsatilgan.
**Germaniya va Shveysariya oʻrtasidagi diplomatik aloqalari** deganda ikki davlat oʻrtasidagi tashqi siyosat masalalari tushuniladi**.** Germaniya aʼzo boʻlgan Shveysariya va Yevropa Ittifoqi (YI) oʻrtasida 200 dan ortiq shartnomalar mavjud. Shveysariya, shuningdek, Yevropa Ittifoqidagi Shengen hududining bir qismi boʻlib, Shengen davlatlari oʻrtasidagi xalqaro chegaralarni bekor qiladi.

1945-yil 24-iyulda Shveysariya Germaniya hukumatini tan oldi. 1951-yilda Gʻarbiy Germaniya fashistlar davridagi qarzni tan oldi va Shveysariya bloklangan nemis davlat aktivlarini ozod qildi.

Germaniya Shveysariyaning eng muhim savdo sherigi hisoblanadi: Shveysariyaga import qilinadigan barcha importning uchdan bir qismi Germaniyadan keladi (Shveysariyaning keyingi toʻrtta savdo hamkoridan koʻproq). Shveysariya, shuningdek, Germaniyadagi uchinchi yirik xorijiy investor (Yevropa Ittifoqining boshqa davlatlari va AQShdan keyin) va Shveysariya kompaniyalari ham Germaniyada 260 000 kishini ish bilan taʼminlaydi. Germaniya Shveysariyadagi beshinchi yirik sarmoyador va nemis kompaniyalari Shveysariyada 94 000 kishini ish bilan taʼminlaydi.

Ikkala davlat ham bir-birining hududiga tashrif buyuruvchi chet ellik mehmonlar guruhidir va Shveysariya nemislar uchun eng mashhur emigratsiya joyi hisoblanadi. Shveysariyadagi nemis aholisi mamlakatda ikkinchi yirik xorijiy guruh (italiyaliklardan keyin) va Germaniyada yashovchi shveytsariyaliklar soni 11 foizga oshgan. Hozirda 76 ming kishiga yetgan. Bu muhojirlarning aksariyati universitet o‘qituvchilari kabi yuqori malakali mutaxassislardir.

Ikkala davlat bir-biri bilan chegaradosh (nemis tili Shveysariyaning toʻrtta rasmiy tillaridan biridir). Har kuni 44 000 dan ortiq nemislar chegarani kesib oʻtadi. Shuningdek, kuchli transchegaraviy hamkorlik mavjud, ayniqsa Yuqori Reyn va Konstans koʻlida bu koʻzga tashlanadi. Biroq, munosabatlar hal etilmagan soliq muammolari va Germaniyaning Syurixga parvozlarni cheklashi tufayli taranglashgan.

Doimiy diplomatik vakolatxonalar
--------------------------------

* Germaniyaning Bernda elchixonasi bor.
* Shveysariyaning Berlinda elchixonasi va Frankfurt, Myunxen va Shtutgartda bosh konsulliklari bor.

* Germaniyaning Berndagi elchixonasiGermaniyaning Berndagi elchixonasi
* Shveysariyaning Berlindagi elchixonasiShveysariyaning Berlindagi elchixonasi
* Shveysariyaning Myunxendagi Bosh konsulligiShveysariyaning Myunxendagi Bosh konsulligi

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4  Bilateral relations between Switzerland and Germany, Swiss Federal Department of Foreign Affairs
2. ↑  *Guido, Koller* „Nach 1945 steht die Schweiz vor einer heiklen Frage: Wie weiter mit Deutschland?" (nemischa). *nzz.ch* (2018-yil 16-iyul). Qaraldi: 5-oktabr 2022-yil.
**Ruminiya — Shveysariya munosabatlari** Ruminiya va Shveysariya oʻrtasidagi tashqi siyosiy va iqtisodiy-ijtimoiy aloqalardir. Ikki davlat oʻrtasidagi diplomatik munosabatlar 1911-yilda oʻrnatilgan boʻlib, dastlab meros darajasida, keyinchalik 1962-yil 24-dekabrda elchixona darajasiga koʻtarilgan. Ruminiyaning Bernda elchixonasi va Jeneva va Tsyurixda ikkita konsulligi, Shveysariyaning Buxarestda elchixonasi bor. Bir vaqtlar Berndagi Ruminiya elchixonasi 1955-yilda besh nafar ruminiyalik muhojirlar tomonidan bosib olingan. Bu voqea Ruminiyada „Bern voqeasi" nomi bilan mashhur.

1990-yillardan beri Shveysariya Ruminiyaga moliyaviy yordam berdi, 1996-2006 yillarda jami 140 million Shveysariya franki, 2006−2007 yillarda esa qoʻshimcha 23 million frank. Shveysariya Ruminiyadagi 12- yirik xorijiy investorga aylandi. 2005-yilda Ruminiya Shveysariyaga jami 206 million Shveysariya frankiga mahsulot eksport qildi, Shveysariya Ruminiyaga 547 million Shveysariya frankiga eksport qildi, bu Ruminiyani Shveysariyaning Janubi-Gʻarbiy Yevropadagi eng katta hamkoriga aylantirdi. 2006-yilga kelib, bu Ruminiyadan 26% va Shveysariyadan 38% ga oshdi.

Ruminiyaning Yevropa Ittifoqiga (EI) kirishi bilan Shveysariya Ruminiyaga pul yordamini 181 million Shveysariya frankigacha oshirdi. Import va eksport sezilarli darajada oshdi, Shveysariya eksporti faqat 2008-yilning birinchi choragida 490 million frankni tashkil etdi, bu 2005-yilning toʻliq yilidagi deyarli jami. Xuddi shu chorakda Ruminiyadan Shveysariyaga import 109 millionga yetdi. Shveysariyaning Ruminiyadagi sarmoyasi mamlakatdagi 120 dan ortiq Shveysariya kompaniyalarida koʻrinadi, ularning umumiy soni 10 000 dan ortiq xodimlarga ega.

Ruminiyada ikki mamlakatdan kelgan ruminiyalik jinoyatchilarni hibsga olish uchun Shveysariya-Avstriya birlashgan qamoqxonasini qurish rejalari 2004-yilda toʻxtatilgan. 2003-yilda Shveysariyada atigi 28 nafar Ruminiya fuqarosi boʻlgan mahbus bor edi, bu esa uni past darajadagi yechimga aylantirdi, dedi Federal Adliya va Politsiya departamentining oʻsha paytdagi rahbari Kristof Blocher hisoblangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Confederația Elvețiană" (ro).  Ministry of Foreign Affairs. Qaraldi: 2021-yil 8-fevral.
2. ↑  Eskenasy, Victor. „"Revoluția care bântuie la noi în țară, o revoluție adâncă fiindcă schimbă toate lucrurile, nu este o revoluție națională, e o revoluție impusă din afară..."" (ro). *Radio Europa Liberă Moldova* (2016-yil 1-iyun).
3. ↑  „#100 | 100 de ani în 100 de momente. Anul 1955: Se încheie incidentul de la Berna, un atac plănuit de Oliviu Beldeanu" (ro). *Mediafax* (2018-yil 14-may).
4. ↑  „Les relations économiques entre la Roumanie et la Suisse s’amélioreront après l’adhésion à l’UE, estime la ministre suisse des AE" (French).  Investir en Roumanie (2006-yil 6-iyun). Qaraldi: 2009-yil 7-may.
5. ↑  „Suisse-Roumanie: du pain sur la planche" (French).  Swissinfo (2007-yil 4-dekabr). Qaraldi: 2009-yil 7-may.

[*sayt ishlamaydi*]
6. ↑  „La prison austro-suisse en Roumanie attendra" (French).  TSR (2004-yil 17-may). Qaraldi: 2009-yil 9-may.
**Alanquva** — moʻgʻullarning afso-naviy ajdodi. Rashiduddinning yozishi-cha, barcha moʻgʻul qabilalari Dobunbayon va uning xotini A. dan tarqagan. A. oqila ayol boʻlib quralas qabilasidan (baʼzi manbalarga koʻra Xoʻrilartoy merganning qizi) boʻlgan. Ularning Belgunutoy va Bugunutoy ismli oʻgʻillari boʻlgan. Do-bunbayon yoshlik paytida vafot etgan. Beva qolgan A. rivoyatlarga koʻra, tushida tuy-nukdan nurga burkangan malla sochli, koʻk koʻzli kishi unga asta-sekin yaqinlashib soʻng qaytib ketganligini koʻrgan. A. ilohiy moʻ’jiza bilan homilador boʻlib qolgan va uch oʻgʻil farzand tuqqan. Kat-ta oʻgʻli — Bukun Qatagʻandan qatagʻan qabilasi oʻrtanchasi — Saljidan sal-jiut qabilasi tarqagan, kenjasi — Bodoncharqoon (Budanjir Munqaq) boʻlib, Chingizxon nasabi unga borib taqalgan. Bu uch oʻgʻildan tarqalgan barcha urugʻ-qabilalar nirun deb atalgan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Geshtaltpsixologiya** (nem. Gestalt — shakl, obraz, qiyofa, tashqi koʻrinish va psixologiya) — psixologiyadagi oqimlardan biri. 20-asrning 20— 30-yillarida Germaniyada yuzaga kelgan. G. fon Erenfelsning yaxlitlik idrokning asosiy sifati deb hisoblaydigan taʼlimotiga asoslanadi. Assotsiativ psixologiyaga asotsatsiya zid ravishda G. psixikaning birlamchi va asosiy elementi sifatida sezgilarni emas, balki yaxlit obrazlar — geshtaltlarni tan oladi. G. tarafdorlari (M. Vertxeymer, V. Kyoler, K. Koffka, K. Levin va b.) psixika mohiyatini idrokning oʻziga xosligi, yaxlitlik bilan izoxlaydilar. G. namoyandalari asarlarida idrokning shakllanishida tajribaning oʻrni oʻrganilmagan va bunga eʼtibor ham berilmagan. Ular nuqtai nazariga koʻra, geshtaltlar (obrazlar) goʻyo odam miyasidagi elektrik jarayonlar tufayli yuzaga keladi. 20-asrning 40-yillarida V. Kyoler miyadagi elektr maydonlari oʻzaro munosabatlari xususidagi fikrni miya qismlari elektr zaryadlari bilan toʻyinishi haqidagi gʻoyalar bilan toʻldirdi. Bu elektr zaryadlar miyaning u yoki bu qismida uzoq vaqtli qoʻzgʻalishlarni yuzaga keltiradi. Ularning miya bir qismidan kamroq toʻldirilgan boshqa qismiga oʻtishi ayrim illyuziyalarni va idrok xususiyatlarini paydo qiladi.

Geshtaltpsixologlarning eksperimental metodikasi va ular orqali olingan maʼlumotlar idrok va tafakkur psixologiyasini maʼlum darajada boyitdi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Xariuslar** (Thymallidae) - losossimon baliqlar turkumining oilasi. Uz. 25—30 sm vazni 500 g, baʼzan undan ortiqroq. Tanasi qalin tangachalar bilan qoplangan. Orqa suzgichi uzun, koʻpincha chiroyli rangli. Yon chiziqlari, jagʻlari rivojlangan. Yevropa, Shimoliy Osiyo va Shimoliy Amerika daryolarida yashaydi. 1 urugʻi 6 turi maʼlum. Oʻrta Osiyo daryolarida uchramaydi. Odatda, tubi shagal toshli daryolarda tarqalgan. Hasharotlar va ular lichinkasi, qisqichbaqasimonlar, mollyuskalar, mayda balikdar bilan oziqlanadi. 3— 4 yilda voyaga yetadi. May — iyunda shagʻal toshli suv tubiga 3—36 ming uvildiriq tashlaydi. X. mahalliy aholi tomonidan va sport maqsadida ovlanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Marjonbuloq qirlari** - Jiz zax viloyatidagi qirlar. Gʻubdintogʻning shim.-sharqida. Jan.-sharkdan shim.gʻarbga yoʻnalgan. Uz. 11 km, eni 5 km. Eng baland joyi 947 m. Relyefi oʻrtacha parchalangan, suvayirgʻich qismi yaxshi ifodalanmagan. Yon bagʻirlarining qiyaligi har xil, keng soylar bilan oʻyilgan. Karbon davrining metamorfik jinslari — slanetslaridan tuzilgan. Lessimon yotqiziqlar tub jinslar ustida kalin qatlam hosil qilgan. Turli oʻt va efemerlar oʻsadi. Flomis bilan rang va qoʻngʻirbosh tarqalgan. Bahorgi va kuzgi yaylov sifatida foydalaniladi, oʻrtacha mahsoʻldorligi gektariga 1—2 s. Marjonbuloq qirlaridan foydali qazilmalar topilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sinlin** — Xitoyning sharqiy qismidagi togʻ tizmasi, sharkda Kunlun togʻlariga tutashib ketadi. Yanszi va Xuanxe daryolari oraligʻidagi suvayirgʻich. Uzunligi 1000 km, eng baland joyi 3666 m. Ohaktosh va kristalli slanetslardan tuzilgan. Kuchli parchalangan, sharkiy tizmalari toʻrt tarmokda boʻlingan. Shimoliy yon bagʻri tik, jan. esa qiya. S. shimolida moʻʼtadil mintaqa bilan janubidagi subtropik iklimli yerlar oʻrtasidagi muhim tabiiy toʻsikdir. Shimoliy qismi kashtan tuprokdi quruqdasht, qisman oʻrmon. Janubiy da doim yashil subtropik aralash oʻrmonlar bor. Togʻ oraligʻidagi vodiylarda aholi zich.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Law Adam** (talaffuzi: *Lou Adam*) (niderlandcha: *Lawrence „Law" Adam*) (1908-yil 11-iyun – 1941-yil 15-may) – golland va shveytsariyalik futbolchi, Shveysariya va Niderlandiya terma jamoalarining sobiq oʻyinchisi.

Futbolchilik faoliyati
----------------------

Adam futbolchilik faoliyatini Gollandiyaning HVV klubida boshlagan. Adam HVV klubiga Gaaga shahridagi akademiyadan qoʻshilgan. 19 yoshida Adam oʻqish uchun Syurixga joʻnab ketgan va u yerda „Grasshopper" jamosida oʻynay boshlagan. 1929-yilda Adam Shveysariya terma jamoasida Avstriya termasiga qarshi oʻyinda terma jamoa safida debyut qilgan. Oradan bir yil oʻtib Gollandiya terma jamoasi Shveysariyaga tashrif buyurgan va Adam oʻzining vatani Gollandiya terma jamoasidan chaqiruv olgan. Uchrashuv 6:3 hisobida Shveysariya foydasiga hal boʻlgan.

Keyinchalik Adam Gollandiya terma jamoasi safida 11 ta oʻyin oʻtkazib, 6 ta gol urgan. 1932-yilda u Germaniya jamoasiga qarshi Dyusseldorfda boʻlib oʻtgan va 2:0 hisobida yakunlangan oʻyinda oʻz jamoasi uchun ikkala golni urishga muvaffaq boʻlgan. 1933-yilning bahorida Adam HVV klubiga qaytgan, ammo yurakdagi muammolari uni bir necha oydan soʻng 24 yoshida futbolchilik faoliyatini yakunlashga majbur qilgan.

Oʻlimi
------

1941-yil 15-mayda Gollandiyaning Sharqiy Hindistonidagi Surabaya shahrida Tor va Anasher jamoalari oʻrtasidagi oʻrtoqlik oʻyini chogʻida 32 yoshida vafot etgan. Adam bu bahsda ikkita gol urgan va sheriklariga uchta golli uzatma bergan. Ikkinchi boʻlimning sakkizinchi daqiqasida yuragini ushlab maydonni tark etgan. Oʻsha uchrashuvning bosh hakami Lambek De Scheidsrechter jurnalida Adamning oʻlimi haqida intervyu bergan. Adam maydonni tark etgach, hakam undan hol-ahvol soʻraganida, Adam shunday javob bergan: „Mening yuragim yana nayrang oʻynayapti, lekin yigitlarning ustunligi bor, men dam olaman".

> Oʻyindan keyin kiyinish xonasiga kirganimda, Adam massaj stolida koʻkargan holatda yotardi. Zudlik bilan chaqirilgan jamoa shifokori va kardiolog yurak sohasiga ukol qilib, futbolchini hayotga qaytarishga harakat qilishgan. Yarim soatdan keyin ular futbolchini oʻlimni tasdiqlashgan
> 
> 

.

Manbalar
--------

1. ↑  „Law Adam".  National Football Teams. Qaraldi: 2015-yil 31-avgust.
2. ↑  „https://books.google.com/books?id=sQecAQAAQBAJ&dq=law+adam+scissors+man&pg=PA38".
**Teriodontlar** (Theriodontia) -qirilib ketgan teropsidlar turkumiga mansub sudralib yuruvchilar kenja turkumi. Perm oxiridan yura davri oʻrtalarigacha Avstraliyadan tashqari hamma hududlarda yashagan. Uzunligi 10 sm dan 3—3,5 m gacha. T. juda harakatchan, jagʻlari kuchli, qoziq tishlari yaxshi rivojlangan. tipik vakili inostransseviya. Yuksak T.ning qoziq tishlaridan keyingi tishlari uch qirrali yoki koʻp doʻmboqchali boʻlgan. Perm davri oxirida T. issiq qonlilikka oʻtgan. Trias davrining T.i sut emizuvchilar uchun xos xususiyatlar (ikkilamchi tanglay, diafragma, yung qoplami)ga ega boʻlgan. T. orasida hammaxoʻr, oʻsimlikxoʻr guruhlari uchraydi. T.ning bir guruhi — senodontlar tuban T. bilan qadimgi sut emizuvchilarni bogʻlab turuvchi oraliq zveno hisoblanadi. Senodontlar perm va trias davrlarida, umurtqalilarning kelib chiqishida asosiy rol oʻynagan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alter Reyn** ( *Qadimgi Reyn* nemis ) - Alp Reyn vodiysidagi Sankt-Gallen va Voralbergdagi Alp Reynining eski daryosi bo'lib, 20-asrda Reyn to'g'rilanganda kesilgan. Bu kesilgan qurollar qimmatli dam olish maskanlari va qo'riqxonaga aylandi.

1900 yilda Fushaxdagi qisqa yo'l tugallandi, bu Reyn daryosining tabiiy yo'nalishini Xochst va Sankt-Margretenning yuqori oqimida to'g'ridan-to'g'ri Konstans ko'liga yangi oqim bilan bog'ladi. Ushbu nuqtadan quyi oqimdagi eski daryo oqimi, Reynek orqali Konstans ko'li qirg'og'idagi Altenreyngacha, *Alter Reyn* nomi bilan mashhur bo'lib, Avstriya va Shveysariya o'rtasidagi chegarani shakllantirishda davom etmoqda. Qo'l ko'ldan Reynekgacha navigatsiya qilinadi va Shvetsariyaning ko'lda yuk tashish xizmatlari tomonidan Reynek temir yo'l stantsiyasiga ulashgan qo'nish bosqichlariga erishish uchun foydalaniladi.

1906 yilda ("Reyn vodiysi ichki kanali") Sennvaldni Sankt-Margreten bilan bog'lab, qazilgan. 1923 yilda Diepeldsauda yana bir qisqartma tugallandi va shu yol bilan oz xazinalrini yig'ib oldi, u *Alter Reyn* deb nomlangan yana bir o'lik filialni yaratdi.

Eski va Yangi Reyn o'rtasidagi hudud *Reyn Delta* qo'riqxonasini tashkil qiladi (Niderlandiyadagi Reyn deltasi bilan adashtirmaslik kerak).

* Painting by Max Bach (1841-1914) of the view of Rheineck and the former mouth of the Rhine into Lake ConstancePainting by Max Bach (1841-1914) of the view of Rheineck and the former mouth of the Rhine into Lake Constance
* The Alter Rhein near HöchstThe Alter Rhein near Höchst
* The Alter Rhein at Hohenems, on the border with DiepoldsauThe Alter Rhein at Hohenems, on the border with Diepoldsau

Tashqi havolalar
----------------

* Media related to Alter Rhein at Wikimedia Commons
**Somonchisoy** - Toychisoy Qashqadaryo viloyatidagi soy. Pachkamar dovonidan 3 km oʻtgach, Ellikbosh tizmasi jan. yon bagʻridagi Jangabuloq bulogʻidan boshlanadi. Uzunligi 84 km, xavzasining maydoni 496 km². Asosan, yomgʻir, qisman qor erishidan toʻyinadi. Oʻzan boʻylab chiqadigan yer osti suvlari hisobiga soyda yil boʻyi suv oqadi. Quyi oʻzanida doimiy suv oqimi deyarli boʻlmaydi.

Qurgʻoqchil yillarda soydan umuman suv oqmaydi. Oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi, boshlanishidan 61 km gacha 0,070 m³/sek. oqim moduli 0,2 l/sek. Soyning koʻp sonli (54 ta) tarmoklari yozda qurib qoladi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |