**Sariq tumshuqli albatros** (lotincha: *Thalassarche chlororhynchos*) — albatrossimonlar oilasiga mansub yirik dengiz qushi. Ilmiy nomi qadimgi yunon tilidan olingan. Talassarx talassa, „dengiz" va arxe, „buyruq" dan, xlororhynchos esa xloros, „sariq" va rhunxos, „bill" dan.

Tavsif
------

Sariq tumshuqli albatrosning tanasi uzunligi oʻrtacha 81 sm. Bu albatroslar uchun odatiy qora va oq rangga ega qush boʻlib, faqat boshi kulrang va koʻz atrofida kulrang "koʻzoynaklar" bor, boshning orqa qismi va boʻyinning orqa qismi oq rangda. Tumshugʻi qora, ustki qismida sariq chiziq va pushti uchi bor. Qushning orqa tomonining oʻrtasi qora tusli kulrang boʻlib, qanotlarning uchi va yuqori tomonlari bir xil rangda, qanotlarning pastki yuzasi asosan oq rangda. Qanotning pastki yuzasi va asosiy parvoz patlari boʻylab tor qora chiziq oʻtgan. Voyaga yetmagan qushlar paylari kattalarnikiga oʻxshaydi, ammo boshlari oq va qora tuklarga ega. Sariq tumshuqli albatros hindlarning sariq tumshuqli albatrosidan farq qiladi, hind sariq tumshuqli albatroslarning boshi yorqin rangda boʻladi. Sariq tumshuqli albatros boshqa albatroslardan kichikroq oʻlchamlari (xususan, qisqa qanotlari) va qanotning pastki chetidagi qisqa qora chiziq bilan ajralib turadi. Kulrang boshli albatros bir xil kulrang boshga ega, ammo qanotlarining pastki yuzalarida qora chiziq kengroq va toʻqroq. Salvin albatrosining boshi ham kulrang, ammo qanotlari ancha kengroq, tumshugʻi oqarib ketgan va qanotning pastki tomonidagi qora chiziq torroq.

Oziqlanish
----------

Albatrosning bu turi kalmarlar, baliqlar va qisqichbaqasimonlar bilan oziqlanadi.

Koʻpayish
---------

Barcha albatroslar singari, sariq tumshuqli albatros ham toʻda boʻlib yashaydi, lekin ba'zi hollarda past butazorlarda yoki Blechnum daraxti paporotnilari orasida uy qurishlari mumkin. Barcha albatroslar singari, bu tur loy, torf, patlar va oʻtlardan yerga uya quradi. Bu uyaga bitta tuxum qoʻyiladi. Tuxum qoʻyish davri sentyabrdan oktyabr oyining boshigacha boʻladi, joʻjalar mart oyining oxiri va aprelda tuxumdan chiqadi. Ularda koʻpayish har yili amalga oshiriladi.

Areal
-----

Atlantika sariq tumshuqli albatros Oʻrta Atlantika tizmasi yaqinidagi orollarda, shu jumladan Tristandakunya orollarida (oʻtish mumkin boʻlmagan, Oʻrta, Nightingale, Stoltenhoff orollari), shuningdek, Gough orolida koʻpayadi. Uzoq parvozlar paytida ular Janubiy Atlantika okeani ustidan Afrikadan Janubiy Amerikaga boʻlgan masofaga, janubiy kenglikning 15 dan 45 gradusgacha uchib oʻtadilar.

Turlarni himoya qilish
----------------------

Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqi ushbu turni yoʻqolib ketish xavfi ostida deb hisoblaydi. Ushbu turning areal maydoni 16 800 000 kvadrat kilometr, uya qilish maydoni 80 kvadrat kilometrni tashkil qiladi. 2001-yilgi qushlar sonini taxminiy hisobga olish bir qator guruhlarni hisobga olishga imkon beradi va ba'zi tendentsiyalarni ham koʻrsatadi. Hisobga olish vaqtida Gough orolidagi populyatsiya 5300 nasl juftligini tashkil etdi, Tristandakunya orollarida naslchilik juftlari soni 16 000 dan 30 000 gacha, Nightingale orolida 4 500 juft, Oʻrta orolda esa 100 dan 20 juftgacha aniqlangan. Stoltenhof orolida 500 juft va Inaccessible orolida 1100 juftlik. Hozirgi naslchilik koʻrsatkichlari bilan umumiy oʻsish yiliga 27,500 dan 41,600 juftgacha, kattalar qushlarning oʻsishi esa yiliga 55,000 dan 83,200 gacha boʻlishi taxmin qilingan. Oʻsish sur'atlari 1983-yilda hisoblangan va hozirda bu eskirgan deb hisoblanadi. Hozirgi tendentsiyalar 72 yil ichida turlarning 50% ga qisqarishini koʻrsatmoqda.

Uzun chiziqli baliq ovlash sanoati sariq rangli albatros uchun eng katta xavf tugʻdiradi. Ushbu turdagi katta qushlarni ovlash hamda joʻjalar uchun ov qilish qonun bilan taqiqlangan.

Ushbu turni saqlash loyihalari ishlab chiqilmoqda. Gough orolida qushlar sonini hisoblash ishlari olib borilmoqda. Bundan tashqari, Gough va oʻtib boʻlmaydigan orollar qoʻriqxonalardir tipiga kiritilgan va Gough oroli YuNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan. Tristandakunyada yashovchi qushlar hisoblab chiqiladi va qushlarning migratsiya izlari kuzatiladi. Janubi-Sharqiy Atlantika Baliqchilikni Nazorat qilish Tashkiloti (SEAFO) barcha baliq ovlash kemalarini „tori yoʻnalishi" (inglizcha „tori line") deb ataladigan usuldan foydalanishni majburiy qilib qoʻydi, tunda esa qushlarni qoʻrqitish uchun yorugʻlikdan foydalanish majburiy.

Manbalar
--------

1. ↑  Brands, S. (2008)
2. ↑  *Бёме Р. Л.*, *Флинт В. Е.* Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Русский язык, РУССО, 1994. — С. 15. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0.
3. ↑  Jobling, James A (2010). The Helm Dictionary of Scientific Bird Names. London: Christopher Helm. pp. 103, 283. ISBN 978-1-4081-2501-4.
4. ↑  Clements, J. (2007)

Adabiyotlar
-----------

* BirdLife International (2008). Thalassarche chlororhynchos. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 18 Feb 2009.
* BirdLife International (2008(a)). «Atlantic Yellow-nosed Albatross Thalassarche chlororhynchos — BirdLife Species Factsheet». Data Zone. Retrieved 18 Feb 2009.
* Brands, Sheila (Aug 14 2008). «Systema Naturae 2000 / Classification — Diomedea subg. Thalassogeron -». Project: The Taxonomicon. Retrieved 18 Feb 2009
* Brooke, M. (2004) «Procellariidae» Albatrosses And Petrels Across The World Oxford, UK: Oxford University Press ISBN 0-19-850125-0
* Clements, James (2007). The Clements Checklist of the Birds of the World (6 ed.). Ithaca, NY: Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-4501-9.
* Cuthbert, R.; Sommer, E. S. (March 2004). «Population size and trends of four globally threatened seabirds at Gough Island, South Atlantic Ocean.». Ornithol: 97-103
* Double, M. C. (2003). «Procellariiformes (Tubenosed Seabirds)». In Hutchins, Michael; Jackson, Jerome A.; Bock, Walter J. et al.. Grzimek’s Animal Life Encyclopedia. 8 Birds I Tinamous and Ratites to Hoatzins. Joseph E. Trumpey, Chief Scientific Illustrator (2 ed.). Farmington Hills, MI: Gale Group. pp. 107—111. ISBN 0-7876-5784-0
* Remsen Jr. J. V.; et al. (07 Aug 2008). «A classification of the bird species of South America, South American Classification Committee, American Ornithologists' Union». South American Classification Committee. American Ornithologists' Union. Retrieved 18 Feb 2009
* Fraser, M. W.; Ryan, P. G.; Watkins, B. P. (1988). «The seabirds of Inaccessible Island, South Atlantic Ocean.». Cormorant (16): 7-33
* Remsen Jr. J. V.; et al. (07 Aug 2008). «A classification of the bird species of South America, South American Classification Committee, American Ornithologists' Union». South American Classification Committee. American Ornithologists' Union. Retrieved 18 Feb 2009
* Richardson, M. E. (1984). «Aspects of the ornithology of the Tristan da Cunha group and Gough Island, 1972—1974.». Cormorant (12): 123—201.

### Havolalar

* BirdLife Species Factsheet
* ARKive — фотографии и видео с желтоклювым альбатросом (Thalassarche chlororhynchos)