Vyetnam oshxonasida **bánh mì** yoki **banh mi** (/ˈbɑːnmiː/,  /ˈbæn/ ;  Vietnamese: [ɓǎjŋ̟ mì], „non") — yupqa, tiniq qobiq va yumshoq, havodor tuzilishga ega boʻlgan qisqa bagetdir. U koʻpincha uzunasiga boʻlinadi .

Oddiy Vyetnam rulosi yoki sendvichi — *chả lụa* (choʻchqa goʻshti kolbasa), koriander yaprogʻi (cilantro), bodring, tuzlangan sabzi va tuzlangan daikon kabi mahalliy Vyetnam oshxonasidan goʻsht va sabzavotlarning aralashmasi, masalan: *pâté*, fransuz oshxonasi ziravorlari hisoblanadi. Qizil chili va sariyogʻ'mayonez bilan birga tanovul qilinadi.  Shu bilan birga, xíu mại dan boshlab juda koʻp mashhur plomba turlari qoʻllaniladi (Xitoy oshxonasi) hatto muzqaymoq uchun ham. Vyetnamda non va sendvichlar odatda nonushta yoki gazak sifatida isteʼmol qilinadi.

Baget Vyetnamga 19-asrning oʻrtalarida, Nguyen sulolasi davrida fransuzlar tomonidan kiritilgan va 20-asr boshlarida asosiy oziq-ovqat mahsulotiga aylantirilgan. 1950-yillarda Saygonda Vyetnam uslubidagi sendvich ishlab chiqarilib, mashhur koʻcha taomiga aylantirilgan, u ***bánh mì Sai Gòn*** („ *Saigon sendvichi", „Saigon uslubidagi banh mi"*) nomi bilan ham tanilgan.  Vyetnam urushidan keyin Xorijdagi vyetnamliklar bánh mì ni ommalashtirganlar. Avstraliya, Kanada va Qoʻshma Shtatlar kabi mamlakatlarda sendvich mashxur boʻlgan. Bu mamlakatlarda ular odatda Osiyo novvoyxonalarida sotiladi.

Terminologiya
-------------

Bánh mì va bì cuốn
Vyetnam tilida *bánh mì* soʻzi *bánh* soʻzidan (bu koʻplab oziq-ovqat turlariga, birinchi navbatda pishirilgan mahsulotlarga, shu jumladan nonga tegishli) va *mì* soʻzlaridan olingan(bugʻdoy). U *bánh mỳ* deb ham yoziladi. Yolgʻiz olingan, *bánh mì* har qanday nonni anglatadi, lekin u Vyetnam bagetiga yoki undan tayyorlangan sendvichga ishora qilishi mumkin. Toʻldirilmagan nonni toʻldirilgan sendvichdan farqlash uchun *bánh mì không* atamasini („oddiy non") ishlatilish mumkin. Vyetnam uslubidagi nonni boshqa non turlaridan ajratish uchun *bánh mì Sài Gòn* atamasi ham mavjud. („Saigon uslubidagi non") yoki *bánh mì Việt Nam* atamalari ham mavjud.

Xalq etimologiyasiga koʻra, soʻz *bánh mì* fransuz *pain de mie* buzilishidir, yumshoq, oq non degan maʼnoni anglatadi.  Biroq, *bánh* yoki uning Nôm shakli Guruch keklari va boshqa pishiriqlar haqida 13-asrdan beri, fransuzlar bilan bogʻliq hisoblanadi.

Tarix
-----

bánh mì soʻzi „non" degan maʼnoni anglatuvchi vyetnam tilida 1830-yillarda Jan-Lui Taberdning "*Dictionarium Latino-Annamiticum* lugʻatida tasdiqlangan..  Fransuzlar Vyetnamni 1860-yillarda, Vyetnamdagi imperializmning boshida, pate chaud kabi boshqa pishirilgan mahsulotlar bilan birga baget bilan tanishtirdilar.  Shimoliy Vetnamliklar dastlab bagetni *bánh tây* deb atashgan, soʻzma-soʻz "Gʻarbiy bánh ", janubiy Vyetnam esa uni bánh mì deb atagan. , "bugʻdoy bánh ".  Nguyễn Đình Chiểu oʻzining 1861 yilgi "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc sheʼrida baget haqida eslatib oʻtadi. ". Oʻsha paytda import qilingan bugʻdoy narxi tufayli fransuz bagetlari va sendvichlari hashamatli hisoblanardi. Birinchi jahon urushi paytida fransuz askarlari va materiallar oqimi keldi. Shu bilan birga, bugʻdoy importining uzilishi novvoylarni arzon guruch uniga aralashtirishga olib keldi (bu nonni yanada yumshoqroq qilinadi.

 A bánh mì Xo Chi Min shahrida turish
1950-yillarga qadar sendvichlar fransuz taʼmiga mos ravishda kesilgan, odatda mayonez yoki jigar pâté bilan namlangan *jambon-berr.dan* tarqalgan.  1954 -yilda Vyetnamning boʻlinishi Shimoliy Vyetnamdan Janubiy Vyetnamga bir milliondan ortiq muhojirlarni yuborgan va bu Saygonning mahalliy oshxonasini oʻzgartirgan.  Muhojirlar orasida esa Lê Minh Ngọc ham bor edi va Nguyễn Thị Tịnh , Hòa Mã nomli kichik novvoyxona ochgan 3-okrugda. 1958 -yilda Hòa Mã *bánh mì thịt* sotadigan birinchi doʻkonlardan biriga aylangan.   Taxminan shu paytlarda shimoldan kelgan yana bir muhojir chả sota boshladi Mobyletdagi savatdagi sendvichlar  va Gia Anh provinsiyasidagi (hozirgi Phú Nhuận tumani) stendda phá lấu sotila boshladi. sendvichlar. .  *bánh mì*

1975 -yilga kelib Saygon qulagandan keyin, *bánh mì* sendvichlar yana bir bor hashamatli taomga aylanadi.  "Subsidiyalar davri "deb atalgan davrda davlatga qarashli *photaxonalarda* garnitür sifatida ko‘pincha non yoki sovuq guruchlar xizmat qilgan, bu esa hozirgi kunga quẩy amaliyotiga olib kelgan. *phở* ichida.  1980-yillarda Đổi Mới bozoridagi islohotlar bánh mì ni uygʻonish davriga olib kelgan. 

Bu orada vyetnamlik amerikaliklar Qoʻshma Shtatlar boʻylab shaharlarga *bánh mì* sendvichlarini olib kelishgan. Shimoliy Kaliforniyada, Lê Văn Bá va uning oʻgʻillari „*bánh mì*"ni ommalashtirishga hissa qoʻshishgan. Vyetnamlik va vyetnamlik boʻlmagan amerikaliklar orasida oʻzlarining oziq-ovqat yuk mashinalari xizmatlarini koʻrsatuvchi provayderi va 1980-yillardan boshlab Li’s Sandwiches tez ovqatlanish tarmogʻi orqali xizmat koʻrsatishganlar.  Baʼzan bánh mì ni mahalliy sendvichlarga oʻxshatishadi. Yangi Orleanda "Vyetnam poʻboy "retsepti har yili Oak Street Po-Boy festivalida 2009- yildan beri eng yaxshi poʻ bola uchun mukofotni qoʻlga kiritdi.  Filadelfiyadagi restoranda ham xuddi shunday sendvich sotiladi, u "Vyetnam hoagie „ sifatida sotiladi. 

1970-yillardan beri Vyetnamdagi Amerika urushidan kelgan vyetnamlik qochqinlar Londonga yetib kelishadi *va* Londonning De Bovuar Taun kabi tumanlaridagi jamoat markazlariga  joylashtiriladi, natijada Shoreditchda *Vyetnam* uslubidagi bir qator muvaffaqiyatli oshxonalar tashkil etildi. 1990-yillardan boshlab ommalashgan.

 *bánh mì* nonlari Yangi Orleandagi Dong Phuong Oriental Bakery -da
 Bánh mì yigʻish
* Bánh mì chả lụa (cho'chqa go'shtidan tayyorlangan kolbasali sendvichi)*Bánh mì chả lụa* (cho'chqa go'shtidan tayyorlangan kolbasali sendvichi)
* Bánh mì đặc biệt ("maxsus kombinatsiyalangan" sendvich)*Bánh mì đặc biệt* ("maxsus kombinatsiyalangan" sendvich)
* Bánh mì bì Eden markazida (cho'chqa go'shtidan maydalangan sendvich).*Bánh mì bì* Eden markazida (cho'chqa go'shtidan maydalangan sendvich).
* Bánh mì xíu mại (cho'chqa go'shtidan maydalangan go'shtli sendvich)*Bánh mì xíu mại* (cho'chqa go'shtidan maydalangan go'shtli sendvich)
* Bánh mì thịt nướng (barbekyu cho'chqa go'shti sendvichi)*Bánh mì thịt nướng* (barbekyu cho'chqa go'shti sendvichi)
* tovuq shnitsel bilantovuq shnitsel bilan

Hozirgi kunda u har xil turdagi bánh mì nomi bilan mashhurdir : ***bánh mì que***. Uning shakli odatdagidan yupqaroq va uzunroq boʻladi. 

* Laosdagi Khao chī pate, yon tomonida ziravorlar pastasi bilanLaosdagi Khao chī pate, yon tomonida ziravorlar pastasi bilan

Asosiy tez ovqatlanish tarmoqlari ham *bánh mì*ni oʻz ichiga olgan va boshqa Vyetnam taomlari ham ularning portfeli tarkibiga kirgan. Yum! Brendlari *bánh mì* zanjirini boshqaradi Bánh Shop deb nomlangan kafelar mavjud.  Sobiq Chipotlega tegishli ShopHouse Janubi-Sharqiy Osiyo oshxonasi qisqa muddatga ochilgan *bánh mì* kafesi hisoblanadi. "Jack in the Box "bánh mì "ni taklif qiladi Oziq-ovqat yuk mashinalari seriyasining bir qismi sifatida ilhomlantirilgan qovurilgan tovuqli sendvich.  Vetnamdagi McDonald's va Parij Baguette joylari bánh mìni taklif qiladi .

Manbalar
--------

1. ↑  "banh mi". *OxfordDictionaries.com (British & World English)*. Oxford University Press. Archived from the original on 16 December 2017.. Qaraldi: 9 May 2017.
2. ↑  "banh mi". *OxfordDictionaries.com (North American English)*. Oxford University Press. Archived from the original on 16 December 2017.. Qaraldi: 9 May 2017.
3. ↑  "banh mi". *The American Heritage Dictionary of the English Language* (5th nashri). Houghton Mifflin Harcourt Publishing Company. Archived from the original on 28 September 2020.. Qaraldi: 9 May 2017.
4. 1 2  "Banh Mi". *Merriam-Webster*. Encyclopædia Britannica, Inc.. Archived from the original on 31 May 2017.. Qaraldi: 9 May 2017.
5. ↑  "banh mi". *Collins English Dictionary*. HarperCollins. Archived from the original on 24 November 2017.. Qaraldi: 9 May 2017.
6. ↑  Daniel Young.
7. ↑  „Bánh mì Sài Gòn ở Mỹ". *baomoi.com*. 19-dekabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-dekabr 2015-yil.
8. ↑  *Lorenzo.* „Banh Mi : le sandwich vietnamien qui va pimenter votre pause déjeuner" (fr). *HuffPost* (21-aprel 2013-yil). 4-aprel 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-aprel 2018-yil.
9. ↑  *居塵樂道賦 第九會 Cư trần lạc đạo phú, đệ cửu hội* — Vikimanba.
10. ↑  Jean-Louis Taberd (1838). "Panis" (la). *Panis*. Dictionarium anamitico-latinum. p. 453. Archived from the original on 4 December 2021.. Qaraldi: 12 April 2018.
11. ↑  *Nicholls, Walter*. „The Banh Mi of My Dreams". *The Washington Post* (6-fevral 2008-yil). Qaraldi: 20-sentabr 2017-yil.
12. 1 2 3  Vũ Hồng Liên*. Rice and Baguette: A History of Food in Vietnam*. London: Reaktion Books, 2016 — 147–150 bet. ISBN 9781780237046. 9-aprel 2018-yilda qaraldi.
13. 1 2 3 4  *Eckhardt, Robyn*. „Saigon's Banh Mi". *The Wall Street Journal* (30-iyul 2010-yil). Qaraldi: 3-avgust 2017-yil.
14. 1 2 3 4  Lam, Andrew (2015). "The Marvel of Bánh Mì". *The Cairo Review of Global Affairs* (American University in Cairo) (18): 64–71. Archived from the original on 7 August 2017.. Qaraldi: 8 May 2017. Banh mi]]
15. 1 2 3  *Hương Giang*. „Bánh mì Việt Nam và hành trình chinh phục cả thế giới" (vi). *Người Lao động* (10-sentabr 2016-yil). Qaraldi: 3-aprel 2018-yil.
16. 1 2  *Lê Văn Nghĩa*. „Chuyện xưa – chuyện nay: Bánh mì Sài Gòn trong thơ" (vi). *Tuổi Trẻ*. Ho Chi Minh Communist Youth Union (11-iyun 2017-yil). Qaraldi: 3-aprel 2018-yil.
17. ↑  *Moskin, Julia*. „Building on Layers of Tradition". *The New York Times* (7-aprel 2009-yil). Qaraldi: 9-aprel 2018-yil.
18. ↑  *Phong Vinh*. „Bánh mì Hòa Mã 50 năm ở Sài Gòn" (vi). *VnExpress*. FPT Group (21-noyabr 2015-yil). Qaraldi: 3-aprel 2018-yil.
19. ↑  *P.V.*. „Vào hẻm tìm ăn bánh mì cụ Lý" (vi). *Thanh Niên*. Vietnam United Youth League (5-iyun 2013-yil). Qaraldi: 3-aprel 2018-yil.
20. ↑  „Xe bánh mì phá lấu 60 năm tại góc phố Sài Gòn" (vi). *Ngôi sao*. VnExpress (8-avgust 2016-yil). Qaraldi: 3-aprel 2018-yil.
21. ↑  *Trịnh Quang Dũng*. „Phở theo thời cuộc" (vi). *Báo Khoa Học Phổ Thông*. Ho Chi Minh City Union of Science and Technology Associations (22-yanvar 2010-yil). Qaraldi: 22-may 2013-yil.
22. ↑  „The Vietnamese Po-Boy". WWNO (15-iyul 2010-yil). Qaraldi: 8-may 2012-yil.
23. ↑  „Vietnamese Hoagies Now on the Menu". 1-oktabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi.
24. ↑  „An Viet House in de Beauvoir could become Asian community's answer to Jamie Oliver's training restaurant Fifteen" (27-fevral 2018-yil).
25. ↑  *Wiesberg, Lori*. „Jack vs. Martha: A Jack in the Box fast food showdown begins". *The San Diego Union-Tribune* (29-yanvar 2018-yil). Qaraldi: 15-aprel 2018-yil.
26. ↑  *Ives, Mike*. „McDonald's Opens in Vietnam, Bringing Big Mac to Fans of Banh Mi". *The New York Times* (7-fevral 2014-yil). Qaraldi: 15-aprel 2018-yil.
27. ↑  *Davis, Brett*. „How Vietnam's Dining Habits Are Changing With International Brands". *Forbes* (26-oktabr 2016-yil). Qaraldi: 15-aprel 2018-yil.