EDF o'zining uchinchi avlod Flamanville 3 loyihasini(bu yerda 2010 yilda ko'rilgan)"tarkibiy va iqtisodiy sabablarga ko'ra" 2018-yilgacha kechiktirilishini va loyihaning umumiy qiymati 2012-yilga kelib 11 milliard yevroga ko'tarilganini aytdi 2019-yilda startap yana bir bor orqaga surildi,shuning uchun uni 2022 yil oxirigacha boshlash mumkin emas edi. 2020-yil iyul oyida Fransiya Audit sudi xarajat 19,1 milliard yevroga yetishini taxmin qildi,bu dastlabki smetadan 5 baravar ko‘p.Ushbu megaloyihalar uchun dastlabki past xarajat prognozlari "optimistik tarafkashlik "ni ko'rsatdi.
Atom elektr stansiyalarini qurish xarajatlari butun dunyoda,vaqt o'tishi bilan sezilarli darajada o'zgarib kelmoqda.Narxlarning tez o'sishi 1970-yillarda Qo'shma Shtatlarda kuzatildi.Yaponiya va Koreya kabi mamlakatlardagi so'ngi narxlar tendensiyalari,jumladan,barqarorlik va xarajatlarning pasayishi davrlari katta farq qildi.

Yangi atom elektr stansiyalari odatda stansiyalarni qurish uchun katta kapital xarajatlarga ega.Yoqilg'i, ekspluatatsiya va texnik xizmat ko'rsatish xarajatlari umumiy xarajatlarning nisbatan kichik qismlaridir. Atom elektr stansiyalarining uzoq xizmat qilish muddati va yuqori quvvat koeffitsienti zavodni yakuniy tugatish,chiqindilarni saqlash va boshqarish uchun yetarli mablag‘ to‘plash imkonini beradi,bu esa ishlab chiqarilgan elektr energiyasi birligi narxiga kam ta’sir qiladi.Bundan tashqari,uglerod solig'i yoki uglerod chiqindilari savdosi kabi iqlim o'zgarishini yumshatish choralari qazib olinadigan yoqilg'i energiyasidan ko'ra atom energiyasining iqtisodini afzal ko'radi.Kapital qiymati 2000-3000 ($/KVt) mintaqasida bo'lsa,yadroviy energiya qayta tiklanadigan ishlab chiqarish bilan raqobatbardoshdir.

Umumiy koʻrinish
----------------

 Olkiluoto 3 2009-yilda qurilmoqda.Bu EPRning birinchi dizayni,ammo mahorat va nazorat bilan bog'liq muammolar qimmatli kechikishlarni keltirib chiqardi,bu esa Finlandiya yadroviy regulyatori STUK tomonidan so'rov o'tkazishga olib keldi.2012-yil dekabr oyida Areva reaktorni qurishning to‘liq qiymati taxminan 8,5 milliard yevroni yoki dastlabki yetkazib berish narxidan deyarli uch barobar ko‘p bo‘lishini taxmin qilgan edi.
Yadro energetikasi iqtisodiyoti muhokama qilinadi.Atom energetikasiga ba'zi qarshi chiquvchi insonlar(muxoliflar) texnologiya uchun asosiy qiyinchilik sifatida narxni ko'rsatmoqda.Ian Lou atom energetikasi iqtisodiyotiga ham qarshi chiqdi.Yadro tarafdorlari butun dunyo bo'ylab yadro energetikasining tarixiy muvaffaqiyatiga ishora qiladilar va ular o'z mamlakatlarida yangi reaktorlarni,jumladan,yangi quvvat manbai sifatida taklif qilingan yangi,lekin asosan tijoratlashtirilmagan dizaynlarni talab qiladilar.Iqlim o'zgarishi bo'yicha hukumatlararo panel(IPCC)yadroviy texnologiyani past uglerodli,yetuk energiya manbai sifatida ma'qullaydi,bu esa issiqxona gazlari emissiyasini ko'paytirishga yordam berish uchun deyarli to'rt barobar oshirilishi kerak.

Quyosh energiyasi yadroviy energiya bilan solishtirganda juda past quvvatli omillarga ega va quyosh energiyasi faqat(qimmat)energiyani saqlash va uzatish zarurati tug'ilgunga qadar bozorga shunchalik ko'p kirishi mumkin.Buning sababi shundaki,yadroviy energiya "kamroq texnik xizmat ko'rsatishni talab qiladi va yonilg'i quyishdan oldin uzoqroq ishlashga mo'ljallangan" va quyosh energiyasi doimiy yoqilg'i quyish holatida va yoqilg'i yetishmasligi bilan cheklanadi,bu esa kattaroq miqyosida ishlaydigan zaxira quvvat manbasini talab qiladi.

Qo'shma Shtatlarda yadroviy energiya Shimoliy Amerikadagi past tabiiy gaz narxlari tufayli raqobatga duch kelmoqda.Exelon kompaniyasining sobiq bosh direktori Jon Rou 2012-yilda Qo'shma Shtatlardagi yangi atom stansiyalari "hozirda hech qanday ma'noga ega emas" va tabiiy gaz ortiqcha davom etar ekan, iqtisodiy bo'lmasligini aytdi.

Xitoyda yangi zavodlarning narxi G'arb dunyosiga qaraganda past.

2016-yilda Nyu-York gubernatori Endryu Kuomo Nyu-York Davlat xizmatlari komissiyasiga atom elektr stantsiyalarini saqlash uchun qayta tiklanadigan manbalarga o'xshash tarif to'lovchilar tomonidan moliyalashtiriladigan subsidiyalarni ko'rib chiqishni buyurdi(ular shtat ishlab chiqarishning uchdan bir qismini va yarmini tashkil qiladi)uning emissiyasiz ishlab chiqarish boshqa shtatlarda yopilganda atom stansiyalarini almashtirgan tabiiy gaz zavodlari bilan raqobatda foydali.

DIW Berlin iqtisodiy tahlil markazi tomonidan 2019-yilda o‘tkazilgan tadqiqot shuni ko‘rsatdiki,yadroviy energiya dunyoning hech bir joyida foyda keltirmagan.Yadro energetikasi iqtisodini o'rganish shuni ko'rsatdiki,u hech qachon moliyaviy jihatdan foydali bo'lmagan,aksariyat zavodlar hukumatlar tomonidan katta miqdorda subsidiyalangan holda qurilgan va ko'pincha harbiy maqsadlarda qurilgan va atom energetikasi iqlim o'zgarishiga qarshi kurashish uchun yaxshi yondashuv emas.1951-yildan beri atom elektr stansiyasini qurish tendentsiyalarini ko'rib chiqqandan so'ng,o'rtacha 1000 MVt quvvatga ega atom elektr stansiyasi o'rtacha 4,8 milliard evro(7,7 milliard AUD)iqtisodiy zarar ko'rishini aniqladi. Bu boshqa tadqiqot tomonidan rad etilgan.

Investitsiyalar
---------------

 
Juda katta dastlabki xarajatlar va uzoq loyiha sikllari atom energiyasini juda xavfli sarmoyaga aylantiradi:global iqtisodiyotdagi o'zgarishlar,energiya narxlari yoki qoidalar,misol uchun,energiyaga bo'lgan talabni kamaytirishi yoki muqobil variantlarni arzonlashtirishi mumkin.Biroq,o'z-o'zidan,yadroviy loyihalar boshqa yirik infratuzilma investitsiyalariga qaraganda ancha xavfli emas.2009-yildagi tanazzuldan so'ng,butun dunyo bo'ylab elektr energiyasiga bo'lgan talab pasaygan va qoidalar nopok,ammo arzon energiyaga ko'proq ruxsat bergan.Sharqiy Yevropada uzoq vaqtdan beri tashkil etilgan qator loyihalar sarmoya topishda qiynalmoqda,xususan Bolgariyadagi Belene va Ruminiyadagi Cernavodadagi qo'shimcha reaktorlar va ba'zi potensial qo'llab-quvvatlovchilar bu loyihani tark etishdi.Arzon gaz mavjud bo'lgan va uning kelajakda ta'minoti nisbatan xavfsiz bo'lsa,bu ham toza energiya loyihalari uchun katta muammo tug'diradi.

Xitoyda yangi atom elektr stansiyalari uchun joriy takliflar $2800/kVt dan 3500$/kVt gacha baholandi,chunki Xitoy Fukusima falokatidan keyin yangi qurilish dasturini tezlashtirishni rejalashtirgan edi.Biroq, so'nggi ma'lumotlarga ko'ra,Xitoy o'z maqsadlariga erisha olmaydi.Xitoyda atom energiyasi quyosh va shamol energiyasidan arzonroq bo'lgan bo'lsa-da,yadroviy energiya narxi oshib borar ekan, ular arzonlashmoqda.Bundan tashqari,uchinchi avlod zavodlari oldingi zavodlarga qaraganda ancha qimmatroq bo'lishi kutilmoqda.Shu sababli,energiya ishlab chiqarishning boshqa usullari bilan taqqoslash atom stansiyalarini qurish muddatlari va kapitalni moliyalashtirish haqidagi taxminlarga kuchli bog'liqdir.Yadro energetikasi iqtisodini tahlil qilish kelajakdagi noaniqliklar xavfini kim o'z zimmasiga olishini hisobga olishi kerak.Bugungi kunga qadar barcha ishlaydigan atom elektr stantsiyalari davlatga tegishli yoki tartibga solinadigan kommunal monopoliyalar tomonidan ishlab chiqilgan,bu erda siyosiy o'zgarishlar va tartibga solish bilan bog'liq ko'plab xavflar yetkazib beruvchilar emas,balki iste'molchilar tomonidan o'z zimmasiga olgan.Hozirgi vaqtda ko'plab mamlakatlar elektr energiyasi bozorini erkinlashtirdilar,bunda ushbu xavflar va subsidiyalangan energiya manbalaridan kapital xarajatlar qoplanishidan oldin paydo bo'ladigan arzon raqobat xavfi iste'molchilar emas,balki zavod yetkazib beruvchilari va operatorlari tomonidan qoplanadi,bu esa xavfni sezilarli darajada boshqacha baholashga olib keladi.III+ avlod reaktorlari o‘nlab yillar davomida qo‘llanilgan mavjud konstruksiyalarni bosqichma-bosqich takomillashtirishdan foydalangan holda, avvalgilariga qaraganda ancha uzoqroq dizayn muddatiga ega.Bu amortizatsiya muddatini uzaytirish orqali yuqori qurilish xarajatlarini ma'lum darajada qoplashi mumkin.

Qurilish xarajatlari
--------------------

> "Atom energetikasi uchun odatiy qoida shundan iboratki, ishlab chiqarish xarajatlarining taxminan uchdan ikki qismi doimiy xarajatlarga to'g'ri keladi, ularning asosiylari kreditlar bo'yicha foizlarni to'lash va kapitalni qaytarishdir"
> 
> 

Kapital qiymati,atom elektr stansiyalarini qurish va moliyalashtirish, atom elektr energiyasi narxining katta qismini tashkil qiladi.2014-yilda AQSh Energetika maʼlumotlari boshqarmasi 2019-yilda internetga ishga tushiriladigan yangi atom stansiyalari uchun kapital xarajatlar elektr energiyasining tenglashtirilgan narxining 74 foizini tashkil etishini taxmin qildi;qazib olinadigan yoqilg'i elektr stansiyalari uchun kapital ulushlaridan yuqor(ko'mir uchun 63%,tabiiy gaz uchun 22%)va ba'zi boshqa qazib olinadigan bo'lmagan yoqilg'i manbalari uchun kapital foizlaridan past(shamol uchun 80%,quyosh PV uchun 88%).

Fransiya yadro stansiyasi operatori Areva bir kVt/soat yadroviy elektr energiyasi tannarxining 70 foizi qurilish jarayonidagi qat'iy xarajatlarga to'g'ri kelishini taklif qiladi.Ba'zi tahlilchilar (masalan, Stiv Tomasning Martin Koen va Endryu Makkillopning "Qiyomat kuni mashinasi"kitobidan iqtibos keltirgan)ta'kidlashicha,atom energiyasining iqtisodiga oid munozaralarda ko'pincha qadrlanmaydigan narsa bu aksiyalarning narxi,ya'ni kompaniyalar o'z pullaridan foydalanadilar.Yangi zavodlar uchun to'lash,odatda,qarz narxidan yuqori.Qarz olishning yana bir afzalligi shundaki,"katta kreditlar past foiz stavkalari bo'yicha ajratilgandan so'ng - ehtimol hukumat tomonidan qo'llab-quvvatlangan holda - pul keyinchalik yuqori daromadli stavkalarda berilishi mumkin".

> "Atom energetikasi bilan bog'liq katta muammolardan biri bu juda katta xarajatlardir.Bunday reaktorlarni qurish juda qimmat.Daromad juda katta bo'lishi mumkin bo'lsa-da, ular juda sekin.Dastlabki xarajatlarni qoplash uchun ba'zan o'nlab yillar kerak bo'lishi mumkin.Ko'pgina investorlar qisqa e'tiborga ega bo'lganligi sababli,ular investitsiyalarini to'lash uchun uzoq kutishni yoqtirmaydilar". 
> 
> 

Barqaror qurish dasturining bir qismi sifatida qurilgan dastlabki atom elektr stansiyalari uchun katta kapital xarajatlar va daromad qaytarilgunga qadar qurilish muddati nisbatan uzoq boʻlganligi sababli, birinchi bir necha atom elektr stansiyalarining kapital xarajatlariga xizmat koʻrsatish iqtisodiy samaradorlikni belgilovchi eng muhim omil boʻlishi mumkin.Investitsiyalar elektr energiyasi xarajatlarining taxminan 70% dan 80% gacha hissa qo'shishi mumkin.Timoti Stoun, tadbirkor va yadroviy ekspert,2017-yilda shunday dedi:yadroviy energetikada muhim bo'lgan faqat bitta raqam kapital qiymati ekanligi uzoq vaqtdan beri tan olingan.Atom elektr stansiyasining ishlash muddati davomida kapitaliga sarflanadigan chegirma stavkasi umumiy xarajatlar uchun eng sezgir parametrdir.Yangi atom elektr stantsiyalarining uzoq umr ko'rishi sababli,yangi atom elektr stantsiyasining qiymatining katta qismi kelajak avlodlar manfaati uchun yaratilgan.

Yaqinda ko'plab mamlakatlarda elektr energiyasi bozorining liberallashuvi atom energiyasi ishlab chiqarish iqtisodiyotini unchalik qiziqtirmaydigan qilib qo'ydi va erkinlashtirilgan elektr energiyasi bozorida yangi atom elektr stansiyalari qurilmagan.Oldinlari monopolist tashkilotlar ishlab chiqarish talablarini o'nlab yillar davomida kafolatlashi mumkin edi.Xususiy ishlab chiqaruvchi kompaniyalar endi qisqaroq ishlab chiqarish shartnomalarini va kelajakdagi arzon narxlardagi raqobat xavfini qabul qilishlari kerak,shuning uchun ular investitsiya davridan qisqaroq daromad olishni xohlashadi.Bu yoqilg'i bilan bog'liq xarajatlar yuqori bo'lsa ham,kapital xarajatlari past yoki yuqori subsidiyalarga ega bo'lgan ishlab chiqarish zavodlarini qo'llab-quvvatlaydi.Yana bir qiyinchilik shundaki,katta bo'lmagan xarajatlar, ammo liberallashtirilgan elektr energiyasi bozoridan keladigan kelajakdagi daromadni oldindan aytib bo'lmaganligi sababli,xususiy kapitalni qulay shartlarda olish,bu ayniqsa yadro uchun muhim, chunki u kapitalni ko'p talab qiladi.Sanoat kelishuvi shundan iboratki,5% chegirma stavkasi tartibga solinadigan kommunal muhitda ishlaydigan korxonalar uchun mos keladi,bu erda daromadlar tutqun bozorlar tomonidan kafolatlanadi va 10% chegirma stavkasi raqobatbardosh tartibga solinmagan yoki savdo korxonalari muhiti uchun mos keladi.Biroq,MITning mustaqil tadqiqoti(2003)o'z kapitali va qarz kapitalini ajratib turadigan murakkabroq moliyaviy modeldan foydalangan holda o'rtacha 11,5% dan yuqori chegirmaga ega edi.

2016-yilda o'tkazilgan tadqiqot shuni ko'rsatdiki,oldin qurilgan reaktorlar uchun xarajatlar o'sha paytlarda oshgan bo'lsa-da,bu atom energiyasi bilan bog'liq xarajatlarning o'sishiga moyillik mavjudligini anglatmaydi, chunki oldingi tadqiqotlar qurilgan va reaktorlarning nisbatan kichik ulushini o'rgangan.To'liq tahlil shuni ko'rsatadiki,reaktorlar narxining o'xshashligi mamlakat va davrga qarab sezilarli darajada farq qiladi.

AESning ishlash muddatini baholashning yana bir muhim omili uning quvvat omiliga bog'liq.Olim va yadro muhandisi Entoni Cilliersning so'zlariga ko'ra,"katta kapital qo'yilmalar va operatsiyalarning past o'zgaruvchan xarajatlari tufayli,atom stansiyalari sarmoyadan daromad olish uchun har doim ishlay olsa,eng tejamkor hisoblanadi.Shunday qilib,zavod operatorlari hozirda doimiy ravishda 92% quvvat koeffitsientiga erishadilar(maksimal quvvatda ishlab chiqarilgan o'rtacha quvvat).Imkoniyat koeffitsienti qanchalik yuqori bo'lsa,elektr energiyasining bir kVt narxi shunchalik past bo'ladi".

### Kechikishlar va haddan tashqari ko'payishlar

Qurilishdagi kechikishlar zavod narxini sezilarli darajada oshirishi mumkin.Elektr stansiyasi qurilish vaqtida daromad olmagani va qarz bo'yicha foizlar u paydo bo'lgan paytdan boshlab to'lanishi kerakligi sababli,qurilishning uzoq muddatlari to'g'ridan-to'g'ri yuqori moliyaviy xarajatlarga aylanadi.

Zamonaviy atom elektr stansiyalari besh yil yoki undan kamroq muddatda qurilishi rejalashtirilgan Kanada Deuterium Uranium (CANDU) ACR-1000 uchun 42 oy,AP1000 uchun buyurtmadan 60 oy,birinchi betondan Yevropa bosimli reaktorini ishga tushirishgacha 48 oy (EPR) va ESBWR uchun 45 oy oldingi ba'zi o'simliklar uchun 10 yildan ortiq vaqtdan farqli o'laroq.

Yaponiya va Fransiyada davlat litsenziyalash va sertifikatlashtirish tartib-taomillarining soddalashtirilganligi tufayli qurilish xarajatlari va kechikishlar sezilarli darajada kamayadi.Fransiyada reaktorining bitta modeli xavfsizlik bo'yicha samolyot modellarini sertifikatlash uchun ishlatiladigan jarayonga o'xshash xavfsizlik muhandisligi jarayonidan foydalangan holda sertifikatlangan.Ya'ni,alohida reaktorlarni litsenziyalashdan ko'ra,tartibga soluvchi agentlik xavfsiz reaktorlarni ishlab chiqarish uchun ma'lum bir dizayn va uning qurilish jarayonini sertifikatladi.AQSh qonunlari reaktorlarning turini litsenziyalashga ruxsat beradi,bu jarayon AP1000 va ESBWR da qo'llaniladi.

Kanada Darlington yadroviy stansiyasi uchun xarajatlarni oshirib yubordi,bu asosan kechikishlar va yangi reaktorlarning muxoliflari tomonidan aytiladigan siyosiy o'zgarishlari tufayli. Qurilish 1981-yilda 1993-yilda tuzatilgan SAPR 7,4 milliard dollarga baholangan va 1993-yilda 14,5 milliard dollarga yakunlangan. Narxlarning o'sishining 70 foizi 3 va 4 birliklarini kechiktirish bo'yicha kechikishlar tufayli yuzaga kelgan foiz to'lovlari,4 yil davomida 46 foiz inflyatsiya va moliyaviy siyosatdagi boshqa o'zgarishlar bilan bog'liq.

Birlashgan Qirollik va Qo'shma Shtatlarda atom stansiyalari narxining oshib ketishi bir qancha kommunal kompaniyalarning bankrot bo'lishiga olib keldi.Qo'shma Shtatlarda bu yo'qotishlar 1990-yillarning o'rtalarida Kaliforniyada elektr energiyasining ko'tarilishi va elektr energiyasining o'chirilishini ko'rgan energiya tartibga solishni bekor qilishni boshlashga yordam berdi.Buyuk Britaniya kommunal xizmatlarni xususiylashtirishni boshlaganida,uning yadroviy reaktorlari "juda zararli edi, ularni sotish mumkin emas edi".Oxir-oqibat,1996-yilda hukumat ularni berdi.Ammo ularni qabul qilgan British Energy kompaniyasi 2004-yilda 3,4 milliard funt sterling miqdorida garovga olinishi kerak edi.

Operatsion xarajatlar
---------------------

### Yoqilg'i

Yoqilg'i xarajatlari atom stansiyasining operatsion xarajatlarining taxminan 28%ni tashkil qiladi.2013-yil holatiga ko'ra,reaktor yoqilg'isi narxining yarmi boyitish va ishlab chiqarish orqali olindi,shuning uchun uran konsentrati xomashyosining narxi operatsion xarajatlarning 14 foizini tashkil etdi.Uran narxini ikki baravar oshirish mavjud atom stansiyalarida ishlab chiqariladigan elektr energiyasi tannarxiga taxminan 10%, kelajakdagi elektr stansiyalarida esa taxminan yarmini oshiradi.Xom uranning narxi yadroviy elektr energiyasining narxiga taxminan $0,0015/kVt/soatni tashkil qiladi,selektsioner reaktorlarda esa uran narxi $0,000015/kVt/soatgacha tushadi.

Yadro zavodlari bo'linadigan yoqilg'iga muhtoj.Umuman olganda,boshqa materiallardan foydalanish mumkin bo'lsa-da,ishlatiladigan yoqilg'i urandir( MOX yoqilg'isiga qarang).2005-yilda uranning jahon bozorida narxi o'rtacha 20 AQSh dollari/lb(44,09 AQSh dollari/kg)ni tashkil etdi. 2007-04-19 da narxlar 113 lb/kg (249,12 AQSh dollari/kg) ga yetdi.2008-07-02 da narx 59 dollar/lb ga tushdi.

2008-yil holatiga ko'ra,tog'-kon sanoati,ayniqsa kichik kompaniyalar tomonidan tez sur'atlar bilan o'sib bormoqda,ammo uran konini ishlab chiqarishga qo'yish 10 yil yoki undan ko'proq vaqtni oladi.Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti(OECD),Yadro energetikasi agentligi (NEA) va Atom energiyasi bo'yicha xalqaro agentlik (MAGATE) sanoat guruhlari ma'lumotlariga ko'ra,iqtisodiy jihatdan qayta tiklanadigan 130 AQSh dollari/kg narxida dunyodagi hozirgi o'lchangan uran resurslari,hozirgi iste'mol darajasida"kamida bir asr"davom etishi uchun etarli.

Butunjahon yadroviy assotsiatsiyasining ma'lumotlariga ko'ra,"dunyodagi mavjud o'lchangan uran resurslari (5,7 Mt) xarajat toifasidagi bozor narxlaridan uch baravar kam va faqat an'anaviy reaktorlarda qo'llaniladi,taxminan 90 yil xizmat qilish uchun etarli.Bu ko'pchilik minerallar uchun odatdagidan yuqori darajada kafolatlangan resurslarni bildiradi.Kelgusi qidiruv ishlari va yuqori narxlar,shubhasiz, hozirgi geologik bilimlar asosida,mavjud resurslardan foydalanish natijasida qo'shimcha resurslarni beradi".Hozirgi vaqtda ma'lum bo'lgan barcha an'anaviy zahiralarda mavjud bo'lgan uran miqdori (fosfat/fosforit konlari,dengiz suvi va boshqa manbalar kabi "noan'anaviy" zahiralarda mavjud bo'lgan iqtisodiy bo'lmagan uranning katta miqdori bundan mustasno)hozirgi vaqtda 200 yildan ortiq davom etishi uchun etarli.

### Chiqindilarni utilizatsiya qilish

Barcha atom stansiyalari radioaktiv chiqindilarni ishlab chiqaradi.Qo'shma Shtatlardagi doimiy joyda ushbu chiqindilarni saqlash,tashish va yo'q qilish xarajatlarini to'lash uchun elektr energiyasi uchun to'lovlarga bir kilovatt-soat uchun o'ndan bir sent miqdorida qo'shimcha haq qo'shiladi.Yadro energiyasidan foydalanadigan viloyatlarda elektr to'lovlarining taxminan bir foizi Kanadada yadroviy chiqindilarni yo'q qilishni moliyalashtirishga yo'naltiriladi.

Xabar qilinishicha,past darajadagi chiqindilarni utilizatsiya qilish Buyuk Britaniyada taxminan 2000 funt sterling/m³ turadi.Yuqori darajadagi chiqindilar 67 000 funt sterling / m³ va 201 000 funt sterling / m³ orasida turadi.Umumiy boʻlinish 80%/20% past/yuqori darajadagi chiqindilarni tashkil etadi va bitta reaktor taxminan 12 ta ishlab chiqaradi.

### Foydalanishdan chiqarish

Yadro stansiyasining ishlash muddati tugagach,stansiya foydalanishdan chiqarilishi kerak.Bu buzish,xavfsiz saqlash yoki ko'mib tashlashni o'z ichiga oladi.Qo'shma Shtatlarda yadroviy tartibga solish komissiyasi (NRC) zavodlar yopilgandan keyin 60 yil ichida jarayonni tugatishni talab qiladi.Zavodni yopish va foydalanishdan chiqarish uchun taxminan 500 million dollar yoki undan ko'proq mablag' sarflanganligi sababli,NRC zavod egalaridan zavod ishlayotgan paytda kelajakdagi to'xtash xarajatlarini to'lash uchun pul ajratishni talab qiladi.

Erib ketgan reaktorni ishdan chiqarish muqarrar ravishda qiyinroq va qimmatroq.Uch mil oroli sodir bo'lgan voqeadan 14 yil o'tib,837 million dollarga foydalanishdan chiqarildi.Fukusima falokatini tozalash xarajatlari hozircha noma'lum,ammo taxminan 100 milliard dollarga tushishi taxmin qilinmoqda.

### Tarqalishi va terrorizm

Xavotirli Olimlar Ittifoqining 2011-yilgi hisobotida aytilishicha," yadroviy qurollarning tarqalishi va terrorizmning oldini olish xarajatlari fuqarolik yadroviy energetikasining salbiy tashqi ta'siri sifatida tan olinishi,har tomonlama baholanishi va iqtisodiy baholashlarga qo'shilishi kerak - xuddi global isish emissiyasi tobora ko'proq emissiya sifatida aniqlanadi.

"ELWR qurilishi 2013-yilda yakunlangan va fuqarolik elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun optimallashtirilgan,ammo u "ikki tomonlama foydalanish" potensialiga ega va yadroviy qurol uchun material ishlab chiqarish uchun o'zgartirilishi mumkin".

### Xavfsizlik

 1986 yildagi Chernobil fojiasi xotirasiga, yadroviy avariyadan 25 yil o'tgach, shuningdek, 2011 yilgi Fukusima yadroviy halokatiga bag'ishlangan 2000 sham.
Massachusets universiteti iqtisodchisi Nensi Folbre 2011-yilda Yaponiyadagi yadroviy avariyalardan keyin atom energiyasining iqtisodiy samaradorligini shubha ostiga oldi:

> Yadro energetikasining isbotlangan xavf-xatarlari unga bo'lgan ishonchni kengaytirishning iqtisodiy xavfini oshiradi.Haqiqatdan ham,Yaponiyadagi falokatdan so'ng talab qilingan yadro reaktorlari uchun kuchliroq tartibga solish va yaxshilangan xavfsizlik xususiyatlari deyarli shubhasiz,uni bozordan tashqariga chiqarishi mumkin bo'lgan qimmat qoidalarni talab qiladi.
> 
> 

Fukusimadagi muammolar kaskadi,bir reaktordan ikkinchisiga,reaktorlardan yonilg'i saqlash havzalarigacha bo'lgan muammolar kelajakdagi atom stansiyalarining dizayni,rejasi va pirovardida narxiga ta'sir qiladi.

### Sug'urta

Atom elektr stantsiyalari operatorlari uchun mavjud bo'lgan sug'urta davlatlarga qarab farq qiladi.Eng yomon holatda yadroviy avariya xarajatlari shunchalik kattaki,xususiy sug'urta sanoati uchun xavf hajmini o'z zimmasiga olish qiyin bo'ladi va to'liq sug'urta mukofoti qiymati atom energiyasini iqtisodiy jihatdan foydasiz qiladi.

Yadro energetikasi asosan yadroviy uchinchi shaxslarning javobgarligi to'g'risidagi Parij konvensiyasiga,Bryussel qo'shimcha konvensiyasiga, yadroviy zarar uchun fuqarolik javobgarligi to'g'risidagi Vena konventsiyasiga va Birlashgan Millatlar Tashkilotida muvofiq avariya majburiyatlarini cheklovchi yoki tuzuvchi sug'urta tizimi ostida ishladi vaPrays-Anderson qonunini bildiradi.Ko'pincha javobgarlikning bu potensial tanqisligi yadroviy elektr energiyasi narxiga kiritilmagan tashqi xarajatlarni ifodalaydi,deb ta'kidlanadi.

Kanadada yadroviy javobgarlik toʻgʻrisidagi qonunga koʻra,atom elektr stansiyasi operatorlari 2017-yildan boshlab har bir oʻrnatish uchun(mavjud boʻlgan alohida reaktorlar sonidan qatʼiy nazar)650 million dollar(SAPR)javobgarlik sugʻurtasini olishlari kerak (1976-yilda oʻrnatilgan avvalgi 75 million dollarlik talabdan yuqori).2018-yilda 750 million dollarga,2019-yilda 850 million dollarga va nihoyat 2020-yilda 1 milliard dollarga koʻtariladi.Sug'urta summasidan tashqari da'volar hukumat tomonidan tayinlangan,ammo mustaqil sud tomonidan baholanadi va federal hukumat tomonidan to'lanadi.

Buyuk Britaniyada 1965-yilgi Yadroviy inshootlar to'g'risidagi qonun yadroviy zarar uchun javobgarlikni tartibga soladi,buning uchun Buyuk Britaniya yadroviy litsenziyasi javobgar bo'ladi.Operator uchun limit 140 million funt sterlingni tashkil qiladi.

Qo'shma Shtatlarda Prays-Anderson qonuni 1957-yildan beri atom energetikasi sug'urtasini boshqaradi.Atom elektr stantsiyalari egalari har bir litsenziyalangan reaktor bloki uchun xususiy sug'urtaning maksimal olinadigan miqdori(450 million dollar)uchun har yili mukofot to'lashlari shart.Ushbu asosiy yoki "birinchi darajali" sug'urta ikkinchi daraja bilan to'ldiriladi.Agar yadroviy avariya 450 million dollardan ortiq zarar keltirsa,har bir litsenziat 121,255,000 AQSh dollarigacha bo'lgan miqdorning proporsional ulushi sifatida baholanadi.Hozirda 104 ta reaktor faoliyat yuritish uchun litsenziyaga ega bo'lgan ushbu ikkilamchi darajadagi mablag' taxminan 12,61 milliard dollarni tashkil etadi.Bu gipotetik bir reaktorli hodisa uchun birlamchi + ikkilamchi qoplamaning maksimal umumiy miqdori 13,06 milliard dollargacha bo'lishiga olib keladi.Agar ushbu mablag'larning 15%sarflangan bo'lsa,qolgan miqdorning ustuvorligi federal okrug sudiga topshiriladi.Agar ikkinchi daraja tugasa,Kongress qo'shimcha tabiiy ofatdan yordam ko'rsatish zarurligini aniqlash majburiyatini oladi.2005-yil iyul oyida Kongress Prays-Anderson qonunini yangi ob'ektlarga kengaytirdi.

KVt/soat narxi
--------------

Ishlab chiqarilgan elektr energiyasi birligining narxi( KVt-soat,kVt/soat yoki Megavatt-soat, MVt = 1000 kVt/soat)mintaqadagi xarajatlarga,tartibga solish rejimiga va natijada moliyaviy va boshqa xavf-xatarlarga hamda mavjudlik darajasiga qarab, mamlakatga qarab o‘zgaradi. va moliyaviy xarajatlar.Bir kilovatt ishlab chiqarish quvvati uchun qurilish xarajatlari,shuningdek,sovutish suvi mavjudligi,zilzila ehtimoli va tegishli elektr tarmog'iga ulanishlar mavjudligi kabi geografik omillarga bog'liq bo'ladi. Shuning uchun global miqyosda xarajatlarni to'g'ri baholash mumkin emas.

### Energiya smetalarining tenglashtirilgan narxi

Levelized Cost of Energy (LCOE) smetalari va taqqoslashlarida juda muhim omil bu faraz qilingan diskont stavkasi bo'lib,u uzoq muddatli qiymatdan farqli ravishda investorning mablag'larning qisqa muddatli qiymatini afzal ko'rishini aks ettiradi.Bu jismoniy omil emas,balki iqtisodiy omil bo'lganligi sababli,chegirma stavkasining o'ziga xos qiymatlarini tanlash energiyaning taxminiy narxini faqat shu dastlabki taxmin asosida ikki yoki uch baravar oshirishi mumkin.Atom energetikasi kabi kam uglerodli energiya manbalari bo'lsa,mutaxassislar diskont stavkasini past (1-3%) belgilash kerakligini ta'kidlaydilar,chunki kelajak avlodlar uchun past uglerodli energiya qiymati iqlimning kelajakda juda yuqori tashqi xarajatlarini oldini oladi.Biroq, ko'plab LCOE taqqoslashlarida yuqori diskont stavkasi qiymatlari(10%)qo'llaniladi,bu asosan dekarbonizatsiya hissasini hisobga olmagan holda tijorat investorlarining qisqa muddatli foyda olish istagini aks ettiradi.Masalan,10% chegirma stavkasi asosida IPCC AR3 WG3 hisob-kitobi yadro energetikasi uchun LCOE bahosi $97/MVt ni tashkil etdi,shu bilan birga 1,4% chegirma stavkasini qabul qilganda,taxmin $42/MVt ga tushadi,bu ko'tarilgan masala bilan bir xil.Boshlang'ich kapital xarajatlari yuqori bo'lgan boshqa kam uglerodli energiya manbalari.

Boshqa bozorlararo LCOE hisob-kitoblari turli sabablarga ko'ra sezilarli darajada kechiktirilgan,ammo o'z vaqtida va byudjet doirasida qurilgan loyihalarni o'z ichiga olmagan olcha-tanlangan loyihalarning oshkor etilmagan portfeliga asoslanganligi uchun tanqid qilinadi.Masalan, Bloomberg New Energy Finance (BNEF),oshkor etilmagan loyihalar portfeliga asoslanib,LCOE yadro quvvatini 190-375 evro/MVt/soatga baholadi,bu esa amaldagi Olkiluoto uchun e'lon qilingan LCOE 30 evro/MVt/soatdan 900 foizga yuqori.Atom elektr stantsiyasi,OL3 blokidagi qurilish kechikishlarini hisobga olgandan keyin ham(garchi bu raqam yangi va eski reaktorlar bilan o'rtacha LCOEga asoslangan bo'lsa ham).Nashr etilgan metodologiya tafsilotlariga asoslanib,BNEF kapital qiymatini haqiqiydan(1,56%) 230% ga,doimiy operatsion xarajatlarni haqiqiydan 300% ga yuqori va ishlab chiqarish quvvati (1400 MVt) haqiqiy 1600 dan past bo'lganligi ta'kidlandi.MVt,bularning barchasi narxni sezilarli darajada oshirib yuborishga yordam berdi.

2019-yilda AQSh EIA 2023-yilda onlayn rejimga o‘tiladigan yangi ilg‘or atom elektr stansiyalaridan elektr energiyasining tenglashtirilgan narxini hukumat subsidiyalari oldidan $0,0775/kVt/soat qilib qayta ko‘rib chiqdi, bunda tartibga solinadigan sanoat kapitalining 4,3%( WACC - soliqdan oldingi 6,6%)qiymatidan foydalangan holda 30 yillik xarajatlarni qoplash davri.Lazard moliyaviy firmasi,shuningdek,yangi yadro narxini $0,118/kVt/soatdan-$0,192/kVt/soatgacha bo'lgan elektr energiyasi bo'yicha hisobotini yangiladi( WACC - kapitalning tijorat qiymatining 7,7%dan foydalangan holda-yuqori xavfga ega 40% o'z kapitali uchun 12%soliq va 60%kredit moliyalash uchun 8%xarajat)40 yillik umr davomida.

### Boshqa quvvat manbalari bilan taqqoslash

Turli tadqiqotlar asosida energiyaning darajalashtirilgan narxi. Qayta tiklanadigan manbalardan olinadigan elektr energiyasi arzonlashdi, yangi atom stansiyalaridan olinadigan elektr energiyasi esa qimmatlashdi.

Umuman olganda atom elektr stantsiyasini qurish ko'mir yoki gaz yoqilg'isi bilan ishlaydigan ekvivalent zavodga qaraganda ancha qimmatroq.Agar tabiiy gaz ko'p va arzon bo'lsa,an'anaviy elektr stantsiyalarining foydalanish xarajatlari kamroq bo'ladi.Elektr energiyasini ishlab chiqarishning aksariyat shakllari uchinchi tomonlarga yuklangan salbiy tashqi xarajatlarning ayrim shakllarini keltirib chiqaradi,ular bevosita ishlab chiqaruvchi tomonidan to'lanmaydi,misol uchun,elektr stansiyasi yaqinidagi va shamol ostidagi odamlarning sog'lig'iga salbiy ta'sir ko'rsatadigan ifloslanish kabi va ishlab chiqarish xarajatlari ko'pincha ularni aks ettirmaydi..

Turli xil energiya manbalarining"haqiqiy"narxini taqqoslash bir qator noaniqliklar bilan murakkablashadi:

* Iqlim o'zgarishi sababli xarajatlarning o'sishi va kamayishi,chunki issiqxona gazlari emissiyasini hisoblash qiyin.Uglerod solig'i kuchga kirishi yoki uglerodni ushlash va saqlash majburiy bo'lishi mumkin.
* Har qanday energiya manbalari tomonidan yerdan foydalanish (xoh tog'-kon yoqilg'isi,xoh elektr energiyasi ishlab chiqarish),havo va suvning ifloslanishi,qattiq chiqindilarni ishlab chiqarish,ishlab chiqarish bilan bog'liq zararlar(masalan,rudalarni qazib olish va qayta ishlash yoki noyob tuproq)natijasida atrof-muhitga etkazilgan zarar narxining oshishi).
* Qayta ishlangan ishlatilgan yadro yoqilg'isi chiqindilarini yo'q qilishning qiymati va siyosiy maqsadga muvofiqligi hali ham to'liq hal qilinmagan.Qo'shma Shtatlarda,ishlab chiqaruvchilar belgilangan qo'shimcha haq to'lagandan so'ng,ishlatilgan yadro yoqilg'isini yo'q qilish bo'yicha yakuniy xarajatlar AQSh hukumati tomonidan o'z zimmasiga oladi.
* Qurilishning dastlabki xarajatlari va ko'p yillik qurilish vaqtining asosiy roli tufayli,talab qilinadigan kapital uchun foiz stavkasi (shuningdek,zavodni qurish muddati)yangi yadro qurilishining umumiy qiymatiga katta ta'sir ko'rsatadi.

Lazardning manbalar bo'yicha energiyaning taxminiy tenglashtirilgan narxi to'g'risidagi hisoboti(10-nashr)yadroviy energiya uchun $97–136/MVt/soat,quyosh PV uchun $50–60/MVt/soat,quruqlikdagi shamol uchun $32–62/MVt/soat va 82–155 dollar/soat miqdorida subsidiyasiz narxlarni taxmin qildi. Offshore shamol uchun MVt.

Biroq,atom sanoati uchun eng muhim subsidiyalar naqd to'lovlarni o'z ichiga olmaydi.Aksincha,ular qurilish xarajatlari va operatsion risklarni investorlardan soliq to'lovchilar va to'lovchilarga o'tkazib,ularga ko'plab xatarlarni,jumladan,ortiqcha xarajatlar,baxtsiz hodisalar va yadroviy chiqindilarni boshqarishni yuklaydi.Ushbu yondashuv yadro sanoatining butun tarixi davomida sezilarli darajada izchil bo'lib kelgan va bozor tanlovlarini buzadi,aks holda kamroq xavfli energiya investitsiyalarini qo'llab-quvvatlaydi.

Benjamin K. Sovakul 2011-yilda shunday dedi:"To'liq yadro yoqilg'i aylanishi - nafaqat reaktorlar,balki uran konlari va tegirmonlari,boyitish inshootlari,ishlatilgan yoqilg'i omborlari va foydalanishdan chiqarish maydonchalari ham hisobga olinsa,atom energiyasi eng qimmat manbalardan biri bo'lib chiqadi.

Brukings Instituti 2014-yilda *"Kam va uglerodsiz elektr energiyasi texnologiyalarining sof foydalari"nomli kitobini* eʼlon qildi,unda energiya va emissiya xarajatlari tahlili oʻtkazilgandan soʻng,"Yangi atom,gidroelektrostantsiya va tabiiy gaz kombinat aylanma stansiyalarining sof foydasi sof foydadan ancha yuqori ekanligini taʼkidladi.Yangi shamol yoki quyosh stansiyalari",eng tejamkor kam uglerodli energiya texnologiyasi yadroviy energiya ekanligi aniqlangan.Bundan tashqari,MIT xodimi Pol Joskouning ta'kidlashicha," Elektr energiyasining darajalashtirilgan narxi "(LCOE) ko'rsatkichi elektr energiyasi manbalarini taqqoslashning yomon vositasidir,chunki u elektr stantsiyalarini tez-tez zaxira qilish zarurati kabi qo'shimcha xarajatlarni yashiradi.Shamol energiyasi kabi uzluksiz quvvat manbalaridan foydalanish, bazaviy quvvat manbalarining qiymati esa kam ko'rsatilgan.

Kristin Shrader-Frechette mumkin bo'lgan manfaatlar to'qnashuvi uchun yadro energetikasi iqtisodiyotiga oid 30 ta maqolani tahlil qildi.U 30 tasi,18 tasi yadro sanoati yoki yadroviy hukumatlar tomonidan moliyalashtirilgan va yadroviy boʻlgan,11 tasi universitetlar yoki nodavlat notijorat tashkilotlari tomonidan moliyalashtirilgan va yadroviy qurolga qarshi edi,qolgan 1 tasi nomaʼlum edi.Yadroviy tadkikotlar davlat subsidiyalariga e'tibor bermaslik va iloji boricha ampirik dalillardan yuqori sanoat prognozlaridan foydalanish kabi xarajatlarni kamaytirish usullaridan foydalanganlikda ayblangan.Vaziyat tibbiy tadqiqotlar bilan taqqoslandi,bu erda sanoat homiyligidagi tadqiqotlarning 98 foizi ijobiy natijalar beradi.

Boshqa iqtisodiy masalalar
--------------------------

Atom elektr stantsiyalari boshqa yoqilg'i resurslari tayyor bo'lmagan hududlarda raqobatbardoshdir-Fransiyada,ayniqsa,qazib olinadigan yoqilg'i zaxiralari deyarli yo'q.Fransiyaning yadroviy energetika tajribasi ham vaqt o'tishi bilan xarajatlarni kamaytirish o'rniga paradoksal ravishda ortib borayotgan tajribalardan biri bo'ldi.

Uzoq muddatli tiklanish bilan loyihaga katta miqdorda sarmoya kiritish kompaniyaning kredit reytingiga ta'sir qilishi mumkin.

Tashqi aloqalar kengashining yadro energetikasi haqidagi hisobotida ta'kidlanishicha,atom energetikasining tez kengayishi reaktor sifatli beton va po'lat,malakali ishchilar va muhandislar va malakali inspektorlar tomonidan xavfsizlik nazorati kabi qurilish materiallarida taqchillikka olib kelishi mumkin.Bu joriy narxlarning oshishiga olib keladi.

Qadimgi atom stansiyalari,odatda,o'zgaruvchan talabga mos kelish uchun ishlab chiqarish hajmini sezilarli darajada o'zgartirish qobiliyatiga ega edi (bu amaliyot yukni kuzatish deb ataladi).Biroq,ko'plab BWRlar,ba'zi PWRlar(asosan Fransiyada )va ba'zi CANDU reaktorlari (birinchi navbatda Bryus yadroviy stansiyasidagilar )turli darajadagi yukni kuzatish qobiliyatiga ega(ba'zan sezilarli),bu ularga faqat asosiy ishlab chiqarish ehtiyojlarini qondirishga imkon beradi.Bir nechta yangi reaktor konstruksiyalari,shuningdek, yukni kuzatib borish qobiliyatining ba'zi shakllarini taklif qiladi.Masalan, Areva EPR o'zining elektr quvvatini daqiqasiga 82,5 MVt tezlikda 990 dan 1650 MVtgacha o'zgartirishi mumkin.

Yadro reaktorlari uchun ma'lum qismlarni ishlab chiqaradigan kompaniyalar soni cheklangan,ayniqsa reaktor idishlari va bug 'tizimlari uchun ishlatiladigan yirik zarblar.2010-yilda faqat to'rtta kompaniya( Japan Steel Works,China First Heavy Industries,Rossiyaning OMZ Izhora va Koreyaning Doosan Heavy Industries)1100 MVt va undan kattaroq reaktorlar uchun bosimli idishlar ishlab chiqaradi.Bu xalqaro miqyosda yadro energetikasining kengayishiga to'sqinlik qilishi mumkin bo'lgan qiyinchilik tug'dirishi taklif qilindi ,ammo ba'zi G'arb reaktor konstruktsiyalari alohida bosimli yonilg'i kanallariga tayanadigan CANDU reaktorlari kabi po'lat bosimli idishni talab qilmaydi.Bug 'generatorlari uchun katta zarblar,garchi juda og'ir bo'lsa ham,ko'proq etkazib beruvchilar tomonidan ishlab chiqarilishi mumkin.

Ham atom energetikasi,ham yadroviy qurol sanoatiga ega bo'lgan mamlakat uchun ikkalasi o'rtasidagi sinergiya boshqa noaniq iqtisodiyotga ega bo'lgan atom elektr stantsiyasiga yordam berishi mumkin.Misol uchun,Buyuk Britaniyada tadqiqotchilar deputatlarga hukumat yadroviy ko'nikmalarni saqlab,Buyuk Britaniya armiyasining yadroviy faoliyatni o'zaro subsidiyalash uchun Hinkley Point C loyihasidan foydalanayotgani haqida xabar berishdi.Buni qo'llab-quvvatlagan holda,Sasseks universiteti tadqiqotchilari Endi Stirling va Fil Jonstoun Trident atom suv osti kemasi dasturining xarajatlari"elektr energiyasi iste'molchilaridan harbiy yadroviy infratuzilmaga samarali subsidiyalarsiz" juda katta bo'lishini ta'kidladilar.

Masshtab iqtisodiga bo'lgan umid nemis "Konvoi" kabi "standart reaktor konstruksiyalari" ni ishlab chiqish sabablaridan biri bo'lgan(haqiqatda faqat uchta zavod qurilgan va ular Germaniya federalizmi tufayli bir-biridan sezilarli darajada farq qiladi)yoki uning vorisi edi.Fransuz-Germaniya EPR (atom elektr stantsiyasi).

Iqtisodchilarning fikrlari
--------------------------

Iqtisodchi Jon Quigginning ta'kidlashicha,yadroviy energiya bilan bog'liq asosiy muammo uning iqtisodiy jihatdan foydali emasligidir.

So'nggi tendentsiyalar
----------------------

Brunsvik yadro zavodining tushirish kanali
Bryus yadroviy stansiyasi, dunyodagi eng yirik atom energetikasi inshooti 
 
G'arb mamlakatlaridagi atom energetika sanoatida qurilishning kechikishi,xarajatlarning ortishi,zavodlarning bekor qilinishi va muhim davlat subsidiyalari va qo'llab-quvvatlashiga qaramay,yadroviy xavfsizlik muammolari bor.

1,6 GVt quvvatga ega EPR reaktori Finlandiyaning Olkiluoto atom elektr stansiyasida qurilmoqda.Fransiyaning AREVA va Germaniyaning Siemens AG kompaniyalari birgalikdagi sa'y-harakatlari natijasida dunyodagi eng katta bosimli suv reaktori (PWR) bo'ladi.Olkiluoto loyihasi davlat tomonidan qo'llab-quvvatlanishi va subsidiyalarining turli shakllaridan,jumladan,javobgarlik cheklovlari,imtiyozli moliyalashtirish stavkalari va eksport kredit agentliklarining subsidiyalaridan foydalanganligi da'vo qilingan,ammo Yevropa Komissiyasining tekshiruvi sud jarayonida noqonuniy hech narsa topmagan.Biroq,2009-yil avgust holatiga ko'ra,loyiha "rejadan uch yildan ko'proq ortda qolmoqda va byudjetdan kamida 55% ortiq,umumiy smeta qiymati 5 milliard yevro(7 milliard dollar) yoki bir kilovatt uchun 3100 evroga (4400 dollar) yaqin".Finlandiya elektr energiyasi iste'molchilari manfaatdor guruhi ElFi OY 2007-yilda Olkiluoto-3 ning Nord Pool Spot hududidagi elektr energiyasining o'rtacha bozor narxiga 6% dan bir oz ko'proq yoki 3 evro/MWh ta'sirini baholadi.Shu sababli,kechikish shimoliy mamlakatlarga yiliga 1,3 milliard evrodan ko'proq zarar keltirmoqda, chunki reaktor qimmatroq ishlab chiqarish usullarini almashtiradi va elektr energiyasi narxini pasaytiradi.

Rossiya dunyodagi birinchi suzuvchi atom elektr stansiyasini ishga tushirdi.100 million funt sterlinglik *"Akademik Lomonosov"* kemasi Moskvaning ta'kidlashicha,Rossiyaning chekka hududlariga hayotiy energiya manbalarini olib keladi deb hisoblagan yettita zavodning birinchisi (70 MVt).Ikkita reaktordan iborat birinchi kemaning ishga tushirilishi 2018-yil dekabrida e’lon qilingan edi.

2011-yilda Fukusimadagi yadroviy halokatdan so‘ng,ishlayotgan va yangi atom elektr stansiyalari uchun sarf-xarajatlar oshib borishi mumkin, buning sababi,o‘z o‘rnida sarflangan yoqilg‘ini boshqarishga qo‘yiladigan talablarning oshishi va dizayn asoslaridagi tahdidlarning oshishi.Fukusimadan keyin Xalqaro energetika agentligi 2035-yilgacha qurilgan qoʻshimcha yadroviy quvvatlar boʻyicha oʻz hisob-kitoblarini ikki barobarga qisqartirdi.

2017-yilda Bloomberg tahlili shuni ko‘rsatdiki,AQShdagi yadroviy stansiyalarning yarmidan ko‘pi,birinchi navbatda,bitta blokda ishlayotgani.

2020-yildan boshlab,ba'zi kompaniyalar va tashkilotlar atom elektr stansiyasini qurishning an'anaviy xarajatlarini kamaytirishga qaratilgan takliflar va loyihalarni ishlab chiqishga intilishdi,ko'pincha oddiy reaktorlardan ko'ra kichik modulli reaktor konstruktsiyalaridan foydalanadilar.Misol uchun,Vashingtonning Bellevue shahrida joylashgan va Bill Geyts tomonidan asos solingan TerraPower kompaniyasi Vayoming shtatining Kemmerer shahrida taklif qilingan sayt bilan 1 milliard dollarlik natriy tez reaktorini qurishni maqsad qilgan.Shuningdek,2020-yilda Bret Kugelmass tomonidan asos solingan Vashingtonda joylashgan Energy Impact Center tadqiqot instituti OPEN100 loyihasini taqdim etdi,bu esa bosimli suv reaktoriga ega atom stansiyasi uchun ochiq manba sxemalarini taqdim etadi.PEN100 modeli ikki yil ichida 300 million dollarga zavod qurish uchun ishlatilishi mumkin.Silikon vodiysida joylashgan Oklo startapi an'anaviy atom elektr stansiyalari tomonidan ishlab chiqarilgan radioaktiv chiqindilardan oqib chiqadigan mikro modulli reaktorlar qurishni maqsad qilgan.OPEN100 singari,Oklo o'z zavodlari qurilishini standartlashtirish orqali xarajatlarni qisman kamaytirishni maqsad qilgan.Shu kabi rejalarni ishlab chiquvchi boshqa korxonalar qatoriga X-energy,NuScale Power,General Atomics,Elysium Industries va boshqalar kiradi.

Yana qarang
-----------

* Manba bo'yicha elektr energiyasining narxi
* IV avlod reaktori
* Yengil suv reaktorlari barqarorligi dasturi
* Yadro muammolari bo'yicha kitoblar ro'yxati
* Yadro reaktorlari ro'yxati
* Yadro falokati va radioaktiv hodisalar ro'yxati
* Yadroni yo'q qilish
* Yadro energiyasi bo'yicha munozara
* Qayta tiklanadigan energiyani tijoratlashtirish
* Jahon yadro sanoati holati hisoboti

Manbalar
--------

1. ↑  EDF raises French EPR reactor cost to over $11 billion, *Reuters*, Dec 3, 2012.
2. ↑  Mancini, Mauro and Locatelli, Giorgio and Sainati, Tristano (2015). The divergence between actual and estimated costs in large industrial and infrastructure projects: is nuclear special? In: *Nuclear new build: insights into financing and project management*. Nuclear Energy Agency, pp. 177–188.
3. ↑  Nian, Victor; Mignacca, Benito; Locatelli, Giorgio (2022-08-15). „Policies toward net-zero: Benchmarking the economic competitiveness of nuclear against wind and solar energy". *Applied Energy* (inglizcha). 320-jild. 119275-bet. doi:10.1016/j.apenergy.2022.119275. ISSN 0306-2619.
4. ↑  „Olkiluoto pipe welding 'deficient', says regulator". World Nuclear News (16-oktyabr 2009-yil). Qaraldi: 8-iyun 2010-yil.
5. ↑  *Kinnunen, Terhi*. „Finnish parliament agrees plans for two reactors". *Reuters* (1-iyul 2010-yil). Qaraldi: 2-iyul 2010-yil.
6. ↑  „Olkiluoto 3 delayed beyond 2014". World Nuclear News (17-iyul 2012-yil). Qaraldi: 24-iyul 2012-yil.
7. ↑  „Finland's Olkiluoto 3 nuclear plant delayed again". *BBC* (16-iyul 2012-yil). Qaraldi: 10-avgust 2012-yil.
8. ↑  „Ian Lowe". Griffith.edu.au (8-avgust 2014-yil). Qaraldi: 30-yanvar 2015-yil.
9. ↑  *Ian Lowe*. „No nukes now, or ever". *The Age* (20-mart 2011-yil).
10. ↑  *Jeff McMahon*. „New-Build Nuclear Is Dead: Morningstar". *Forbes* (10-noyabr 2013-yil).
11. ↑  *Hannah Northey*. „Former NRC Member Says Renaissance is Dead, for Now". *The New York Times* (18-mart 2011-yil).
12. ↑  *Leo Hickman*. „Nuclear lobbyists wined and dined senior civil servants, documents show". *The Guardian* (28-noyabr 2012-yil).
13. ↑  Jonathan Leake (23 May 2005). „The Nuclear Charm Offensive". *New Statesman*.
14. ↑  „Nuclear Power is the Most Reliable Energy Source and It's Not Even Close". *Energy.gov*. Qaraldi: 16-mart 2022-yil.
15. ↑  *Lydersen.* „Q&A: Former Exelon CEO John Rowe on the future of energy in Illinois". *Energy News Network* (24-iyul 2015-yil). Qaraldi: 23-mart 2022-yil.
16. ↑  „China Nuclear Power – Chinese Nuclear Energy – World Nuclear Association". *www.world-nuclear.org*.
17. ↑  *Yee, Vivian*. „Nuclear Subsidies Are Key Part of New York's Clean-Energy Plan". *The New York Times* (20-iyul 2016-yil).
18. ↑  „Slow, [Expensive and Amazing - Nuclear Power [2/3]"]. *Mr. Sustainability*. Qaraldi: 23-mart 2022-yil.
19. ↑  „Das DIW-Papier über die "teure und gefährliche" Kernenergie auf dem Prüfstand, Wendland, Peters; 2019". 17-aprel 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyul 2023-yil.
20. ↑  *Shwageraus.* „Nuclear power and the energy transition" (en-GB). *Sustainability Times* (28-iyul 2020-yil). Qaraldi: 25-aprel 2022-yil.
21. ↑  „China Nuclear Power | Chinese Nuclear Energy - World Nuclear Association". *www.world-nuclear.org*.
22. ↑  „China to fall short of 2020 nuclear capacity target". *Reuters* (2-aprel 2019-yil).
23. ↑  *Ed Crooks*. „Nuclear: New dawn now seems limited to the east". *Financial Times* (12-sentyabr 2010-yil). Qaraldi: 12-sentyabr 2010-yil.
24. ↑  *Edward Kee.* „Future of Nuclear Energy".  NERA Economic Consulting (16-mart 2012-yil). 5-oktyabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-oktyabr 2013-yil.
25. 1 2  *The Future of Nuclear Power*. Massachusetts Institute of Technology, 2003. ISBN 978-0-615-12420-9. 10-noyabr 2006-yilda qaraldi.
26. ↑  „Advanced Nuclear Power Reactors | Generation III+ Nuclear Reactors - World Nuclear Association".
27. 1 2  The Doomsday Machine, Cohen and McKillop (Palgrave 2012) page 89
28. ↑  „U.S. Energy Information Administration (EIA) – Source".  Eia.gov. Qaraldi: 1-noyabr 2015-yil.
29. 1 2  The Doomsday Machine, Cohen and McKillop (Palgrave 2012) page 199
30. ↑  *Indiviglio, Daniel.* „Why Are New U.S. Nuclear Reactor Projects Fizzling?". *The Atlantic* (1-fevral 2011-yil).
31. ↑  Malcolm Grimston (December 2005) (PDF). ﻿The Importance of Politics to Nuclear New Build﻿ (Report). Royal Institute of International Affairs. p. 34.. Qaraldi: 5 February 2013.
32. ↑  Yangbo Du; John E. Parsons (May 2009). ﻿Update on the Cost of Nuclear Power﻿ (Report). Massachusetts Institute of Technology.. Qaraldi: 2009-05-19.
33. ↑  George S. Tolley; Donald W. Jones (August 2004). ﻿The Economic Future of Nuclear Power﻿ (Report). University of Chicago. pp. xi. Archived from the original on 2007-04-15.. Qaraldi: 2007-05-05.
34. ↑  „UK study aims to identify nuclear cost reductions". World Nuclear News (27-oktyabr 2017-yil). Qaraldi: 29-oktyabr 2017-yil.
35. ↑   ﻿The nuclear energy option in the UK﻿ (Report). Parliamentary Office of Science and Technology. December 2003. Archived from the original on 2006-12-10.. Qaraldi: 2007-04-29.
36. ↑  *Edward Kee*. „Can nuclear succeed in liberalized power markets?". World Nuclear News (4-fevral 2015-yil). Qaraldi: 9-fevral 2015-yil.
37. ↑  Fabien A. Roques; William J. Nuttall; David M. Newbery (July 2006). ﻿Using Probabilistic Analysis to Value Power Generation Investments under Uncertainty﻿ (Report). University of Cambridge. Archived from the original on 2007-09-29.. Qaraldi: 2007-05-05.
38. ↑  Till Stenzel (September 2003). ﻿What does it mean to keep the nuclear option open in the UK?﻿ (Report). Imperial College. p. 16. Archived from the original on 2006-10-17.. Qaraldi: 2006-11-17.
39. ↑   ﻿Electricity Generation Technologies: Performance and Cost Characteristics﻿ (Report). Canadian Energy Research Institute. August 2005. Archived from the original on 2006-12-19.. Qaraldi: 2007-04-28.
40. ↑  The Economic Modeling Working Group (2007-09-26) (PDF). ﻿Cost Estimating Guidelines for Generation IV Nuclear Energy Systems﻿ (Report). Generation IV International Forum. Archived from the original on 2007-11-06.. Qaraldi: 2008-04-19.
41. ↑  Lovering, Jessica R. Arthur Yip, and Ted Nordhaus. "Historical construction costs of global nuclear power reactors." Energy policy 91 (2016): 371-382.
42. ↑  *Cilliers.* „Economic development and energy in the age of climate change" (en-GB). *Sustainability Times* (25-aprel 2020-yil). Qaraldi: 25-aprel 2022-yil.
43. ↑  „Bruce Power New build Project Environmental Assessment – Round One Open House (Appendix B2)".  Bruce Power (2006). 23-sentyabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-aprel 2007-yil.
44. ↑  „NuStart Energy Picks Enercon for New Nuclear Power Plant License Applications for a GE ESBWR and a Westinghouse AP 1000".  PRNewswire (2006). Qaraldi: 10-noyabr 2006-yil.
45. ↑  „Costs and Benefits".  The Canadian Nuclear FAQ (2011). Qaraldi: 5-yanvar 2011-yil.
46. ↑  Christian Parenti (April 18, 2011). „Nuclear Dead End: It's the Economics, Stupid". *The Nation*.
47. 1 2 3  What's behind the red-hot uranium boom, 2007-04-19, CNN Money, Retrieved 2008-07-2
48. ↑  „The Economics of Nuclear Power".  World Nuclear Association (fevral 2014). 12-fevral 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-fevral 2014-yil.
49. ↑  World Nuclear, Economics of nuclear power (Wayback Machine saytida 2015-07-19 sanasida arxivlangan), Feb. 2014.
50. ↑  Lightfoot, H. Douglas „Nuclear Fission Fuel is Inexhaustible",*. 2006 IEEE EIC Climate Change Conference*, 2006 — 1–8 bet. DOI:10.1109/EICCCC.2006.277268. ISBN 978-1-4244-0218-2.
51. ↑  „UxC Nuclear Fuel Price Indicators (Delayed)".  Ux Consulting Company, LLC. Qaraldi: 2-iyul 2008-yil.
52. ↑  „Uranium resources sufficient to meet projected nuclear energy requirements long into the future".  Nuclear Energy Agency (NEA) (3-iyun 2008-yil). 5-dekabr 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-iyun 2008-yil.
53. ↑  „Uranium Supplies: Supply of Uranium - World Nuclear Association". *www.world-nuclear.org*. Qaraldi: 23-mart 2022-yil.
54. ↑  „Safe Transportation of Spent Nuclear Fuel".  Sustainablenuclear.org. 20-yanvar 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-yanvar 2022-yil.
55. ↑  „Waste Management".  Nuclearfaq.ca. Qaraldi: 5-yanvar 2011-yil.
56. ↑  „Buried costs - Nuclear Engineering International". *www.neimagazine.com*. 4-aprel 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi.
57. ↑  „Management of spent nuclear fuel and radioactive waste". Europa. SCADPlus (22-noyabr 2007-yil). Qaraldi: 5-avgust 2008-yil.
58. ↑  Nuclear Energy Data 2008, OECD, p. 48 (the Netherlands, Borssele nuclear power plant)
59. ↑  Decommissioning a Nuclear Power Plant, 2007-4-20, U.S. Nuclear Regulatory Commission, Retrieved 2007-6-12
60. ↑  „NRC: Three Mile Island – Unit 2".  Nrc.gov. Qaraldi: 1-noyabr 2015-yil.
61. ↑  *Justin McCurry*. „Fukushima two years on: the largest nuclear decommissioning finally begins". *The Guardian* (6-mart 2013-yil). Qaraldi: 23-aprel 2013-yil.
62. ↑  *Koplow, Doug.* „Nuclear Power:Still Not Viable without Subsidies".  Union of Concerned Scientists (fevral 2011). 9-mart 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyul 2023-yil.
63. ↑  „North Korea nuclear reactors show new signs of activity". *CNN* (16-mart 2018-yil).
64. ↑  *Nancy Folbre*. „Renewing Support for Renewables". *The New York Times* (28-mart 2011-yil).
65. ↑  *Antony Froggatt*. „Viewpoint: Fukushima makes case for renewable energy". *BBC News* (4-aprel 2011-yil).
66. ↑  Publications: Vienna Convention on Civil Liability for Nuclear Damage. International Atomic Energy Agency.
67. ↑  „Consolidated federal laws of Canada, Nuclear Liability and Compensation Act". *www.laws.justice.gc.ca*. Qaraldi: 12-fevral 2017-yil.
68. ↑  „Consolidated federal laws of Canada, Nuclear Liability Act". *www.laws.justice.gc.ca*. Qaraldi: 12-fevral 2017-yil.
69. ↑  „Canadian Nuclear Association".  Cna.ca (24-yanvar 2013-yil). 12-mart 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-noyabr 2015-yil.
70. ↑  „Civil Liability for Nuclear Damage – Nuclear Insurance". *world-nuclear.org*. 25-fevral 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-noyabr 2015-yil.
71. ↑  „Increase in the Maximum Amount of Primary Nuclear Liability Insurance". *Federal Register* (30-dekabr 2016-yil). Qaraldi: 12-fevral 2017-yil.
72. ↑  „NRC: Fact Sheet on Nuclear Insurance and Disaster Relief Funds". *www.nrc.gov*. 2-iyul 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
73. ↑  *Partanen.* „Cost of nuclear for dummies, and future generations". *Energy Reporters* (19-sentyabr 2018-yil). Qaraldi: 18-iyun 2021-yil.
74. ↑  „"Bloombergs siffror saknar relevans"" (sv-SE). *Second Opinion* (23-mart 2021-yil). Qaraldi: 18-iyun 2021-yil.
75. ↑  „Levelized Cost and Levelized Avoided Cost of New Generation Resources in the Annual Energy Outlook 2019" (fevral 2019).
76. ↑   ﻿Lazard's Levelized Cost of Energy Analysis - Version 13.0﻿ (Report). Lazard. November 2019. Archived from the original on 2022-02-21.. Qaraldi: 22 April 2020.
77. ↑  *Henry Fountain*. „Nuclear: Carbon Free, but Not Free of Unease". *The New York Times* (22-dekabr 2014-yil). Qaraldi: 23-dekabr 2014-yil. „the plant had become unprofitable in recent years, a victim largely of lower energy prices resulting from a glut of natural gas used to fire electricity plants".
78. ↑   (Wayback Machine saytida 2019-02-08 sanasida arxivlangan) [*formatsiz URL PDF*]
79. ↑  *Koplow, Doug.* „Nuclear Power:Still Not Viable without Subsidies".  Union of Concerned Scientists (fevral 2011). 9-mart 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyul 2023-yil.
80. ↑  *Benjamin K. Sovacool.* „Second Thoughts About Nuclear Power".  National University of Singapore (yanvar 2011). 16-yanvar 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-aprel 2011-yil.
81. ↑  „Sun, wind and drain". *The Economist*. Qaraldi: 1-noyabr 2015-yil.
82. ↑  *Charles Frank.* „THE NET BENEFITS OF LOW AND NO-CARBON ELECTRICITY TECHNOLOGIES".  Brookings.edu (may 2014). 14-avgust 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-noyabr 2015-yil.
83. ↑  *Paul Joskow.* „Comparing the Costs of Intermittent and Dispatchable Electricity-Generating Technologies".  Massachusetts Institute of Technology (sentyabr 2011). 25-may 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-noyabr 2015-yil.
84. ↑  Shrader-Frechette, Kristin (2009). „Climate Change, Nuclear Economics, and Conflicts of Interest". *Science and Engineering Ethics*. 17-jild, № 1. 75–107-bet. doi:10.1007/s11948-009-9181-y. PMID 19898994.
85. ↑  „Nuclear Power Economics | Nuclear Energy Costs - World Nuclear Association". *world-nuclear.org*. Qaraldi: 28-mart 2022-yil.
86. ↑  *Jon Palfreman.* „Why the French Like Nuclear Power". *Frontline*.  Public Broadcasting Service. Qaraldi: 10-noyabr 2006-yil.
87. ↑  Grubler, Arnulf (2010). „The costs of the French nuclear scale-up: A case of negative learning by doing". *Energy Policy*. 38-jild, № 9. 5174–5188-bet. doi:10.1016/j.enpol.2010.05.003.
88. ↑  *Steve Kidd*. „Can high nuclear construction costs be overcome?". Nuclear Engineering International (3-fevral 2016-yil). Qaraldi: 12-mart 2016-yil.
89. ↑  *Marcus Leroux*. „You cannot afford to build Hinkley Point, EDF is told". *The Times* (10-mart 2016-yil). Qaraldi: 12-mart 2016-yil.
90. ↑  „Costs for nuclear increase | Nuclear power in Europe".  Climatesceptics.org (2-iyun 2008-yil). Qaraldi: 1-noyabr 2015-yil.
91. ↑  *Charles D. Ferguson.* „Nuclear Energy: Balancing Benefits and Risks".  Council on Foreign Relations (aprel 2007). Qaraldi: 8-may 2008-yil.
92. ↑  *Andrews.* „"Nuclear power stations can't load follow that much" – Official | Claverton Group".  Claverton-energy.com (29-aprel 2009-yil). Qaraldi: 1-noyabr 2015-yil.
93. ↑  Pouret, Laurent; Nuttall, William J. „Can Nuclear Power Be Flexible?" (PDF). *EPRG Draft Working Paper*. 2009-02-25da asl nusxadan (PDF) arxivlandi.
94. ↑  „EPR™ reactor, one of the most powerful in the world".  AREVA. Qaraldi: 1-noyabr 2015-yil.
95. ↑  *Steve Kidd*. „New nuclear build – sufficient supply capability?". Nuclear Engineering International (3-mart 2009-yil). Qaraldi: 9-mart 2009-yil.
96. ↑  „\*\* Welcome to Doosan Heavy Industries & Construction \*\*". 28-fevral 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-mart 2009-yil.
97. ↑  *Steve Kidd*. „Escalating costs of new build: what does it mean?". Nuclear Engineering International (22-avgust 2008-yil). Qaraldi: 30-avgust 2008-yil.
98. ↑  *Watt, Holly*. „Electricity consumers 'to fund nuclear weapons through Hinkley Point C'". *The Guardian* (12-oktyabr 2017-yil). Qaraldi: 13-oktyabr 2017-yil.
99. ↑  „EPR". 12-aprel 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyul 2023-yil.
100. ↑  „European Pressurized Reactor (EPR)".
101. ↑  *von Randow.* „Konsens-Reaktor gesucht". *Zeit Online* (11-dekabr 1992-yil). Qaraldi: 25-aprel 2022-yil.
102. ↑   [*formatsiz URL PDF*]
103. ↑  *John Quiggin.* „Reviving nuclear power debates is a distraction. We need to use less energy". *The Guardian* (8-noyabr 2013-yil).
104. ↑  „Bruce Power's Unit 2 sends electricity to Ontario grid for first time in 17 years".  Bruce Power (16-oktyabr 2012-yil). 2-yanvar 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-yanvar 2014-yil.
105. ↑  *James Kanter*. „In Finland, Nuclear Renaissance Runs Into Trouble". *The New York Times* (28-may 2009-yil).
106. ↑  *James Kanter.* „Is the Nuclear Renaissance Fizzling?". *Green* (29-may 2009-yil).
107. ↑  *Rob Broomby*. „Nuclear dawn delayed in Finland". *BBC News* (8-iyul 2009-yil).
108. ↑  „Unsupported database type". *energyprobe.org*. Qaraldi: 1-noyabr 2015-yil.
109. ↑  „Olkiluoto 3:n myöhästyminen tulee kalliiksi pohjoismaisille sähkönkäyttäjille – Suomen ElFi Oy" (fi). 3-noyabr 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyun 2010-yil.
110. ↑  *Tony Halpin*. „Floating nuclear power stations raise spectre of Chernobyl at sea". *The Times Online* (17-aprel 2007-yil). Qaraldi: 7-mart 2011-yil.
111. ↑  „На атомном плавучем энергоблоке "Академик Ломоносов" состоялся энергетический пуск первой реакторной установки" (ru).  ДЕПАРТАМЕНТ ИНФОРМАЦИИ И ОБЩЕСТВЕННЫХ СВЯЗЕЙ АО КОНЦЕРН (12-iyun 2018-yil). 11-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-mart 2019-yil.
112. ↑  *Massachusetts Institute of Technology.* „The Future of the Nuclear Fuel Cycle" (2011).
113. ↑  „Gauging the pressure". *The Economist* (28-aprel 2011-yil). Qaraldi: 3-may 2011-yil.
114. ↑  *Polson, Jim*. „Why Nuclear Power, Once Cash Cow, Now Has Tin Cup". Bloomberg (14-iyul 2017-yil). Qaraldi: 15-iyul 2017-yil. (subscription required)
115. 1 2  *Proctor, Darrell*. „Tech Guru's Plan—Fight Climate Change with Nuclear Power". *Power Magazine* (25-fevral 2020-yil). Qaraldi: 21-noyabr 2021-yil.
116. ↑  *Clifford, Catherine*. „How Bill Gates' company TerraPower is building next-generation nuclear power". CNBC (8-aprel 2021-yil). Qaraldi: 21-noyabr 2021-yil.
117. ↑  *Pollack, Nicole*. „TerraPower picks Kemmerer for nuclear plant". *Casper Star-Tribune* (16-noyabr 2021-yil). Qaraldi: 21-noyabr 2021-yil.
118. 1 2  *Clifford, Catherine*. „Oklo has a plan to make tiny nuclear reactors that run off nuclear waste". CNBC (28-iyun 2021-yil). Qaraldi: 21-noyabr 2021-yil.
119. 1 2  Blum, Andrew (November 16, 2021). „A New Generation of Nuclear Reactors Could Hold the Key to a Green Future". *Time*. Qaraldi: November 21, 2021.
120. ↑  *Takahashi, Dean*. „Last Energy raises $3 million to fight climate change with nuclear energy". *VentureBeat* (25-fevral 2020-yil). Qaraldi: 21-noyabr 2021-yil.

Havolalar
---------

* *Steve Kidd*. „Transforming nuclear economics – why and how?". Nuclear Engineering International (11-noyabr 2016-yil).
* The Economics of Nuclear Power (Wayback Machine saytida 2010-06-04 sanasida arxivlangan), World Nuclear Association, April 2010.
* Nuclear Power's Global Expansion: Weighing Its Costs and Risks (Wayback Machine saytida 2015-01-12 sanasida arxivlangan) Archived 2015-01-12 at the Wayback Machine, 2010.