|  |
| --- |
| **Bu maqola vikilashtirilishi kerak.** |
| nothumb | Iltimos, bu maqolani Vikipediya qoida va koʻrsatmalariga muvofiq tartibga keltiring. |

**Qishloq institutlari** ( turkcha : *Köy Enstitüleri* ) Turkiyada oʻsha paytda taʼlim vaziri boʻlgan Hasan Ali Yujel boshchiligidagi loyihaga muvofiq tashkil etilgan qishloq maktablari guruhi edi. Loyiha 1940-yil 17-aprelda oʻqituvchilar tayyorlash maqsadida boshlangan. Ular urushdan keyingi Turkiya davlatida qishloqlarni rivojlantirish loyihalarining tamal toshlari edi. O'sha paytda turk qishloqlarida ta'lim muassasalari ko'p bo'lmagan, institutlar qishloq aholisini o'qitishga yordam bergan. Qishloq institutlari har bir qishloq o‘qituvchilarining ehtiyojlarini qondirish uchun tashkil etilgan. Ular qisqa umr ko'rishlariga qaramay, mamlakatda boshlang'ich maktablar sonini ko'paytirdilar. Ularni bosh vazir İsmet İno’nu va boshlang'ich ta'lim bosh direktori Ismoil Hakki Tonguch qo'llab-quvvatladi .

Asosiy va umumiy ma'lumot
-------------------------

Talabalar qishloqlardagi eng muvaffaqiyatli o‘quvchilar orasidan tanlab olinib, ta’lim olgandan so‘ng yana shu qishloqlarda o‘qituvchi bo‘lib ishlashgan, chunki o‘qituvchilar tayyorlash maktablarida tahsil olgan talabalar uchun u yerga borib o`qituvchi sifatida ishlash majburiy bo`lgan. Holbuki, Turkiya Respublikasining ilk davrlarida savodxonlik darajasi 5 foizgacha past bo'lgan va jami aholining 80% qishloqlarda yashagan. Halil Fikret Kanad ismli pedagog uzoq vaqt ushbu loyiha ustida ishlagan va qishloqlarda ko'ngilli o'qituvchilarni tayyorlash g'oyasini qo'llab-quvvatlagan. 

1940 yildan boshlab dehqonchilikka yaroqli dalalarda qishloq institutlari tashkil etila boshlandi. Turkiyaning 21 ta turli mintaqalarida tashkil etilgan bu maktablarda oʻqituvchilar qishloq aholisiga ham oʻqish va yozishni hamda zamonaviy qishloq xoʻjaligi usullarini oʻrgatardi. Faqat kitoblarga asoslangan ta'lim o'rniga, ular odamlarni kerakli joyda mashq qilish orqali o'rgatishdi. Shu maqsadda barcha maktablarning o'z dalalari, fermalari, ustaxonalari va hayvonlari bor edi. Maktablar yopilgunga qadar ko'plab dalalar qishloq xo'jaligi uchun foydali bo'lib, bu sohalarda mahsulot ishlab chiqarish ko'paydi. Bu maktablarda ta’lim olayotganlar tomonidan ko‘plab omborxonalar, yangi yo‘llar, binolar qurildi. Ular yopilgan 1954 yilga qadar 1308 nafar ayol va 15943 nafar erkak, yaʼni jami 17251 kishi oʻqituvchilik kasbini egallagan.

Kurslar
-------

Maktablar ekin maydonlari yaqinida qurilgan, chunki bu institutlarning maqsadlaridan biri odamlarga qishloq xo'jaligining yangi usullarini o'rgatishdir. Qishloq institutlaridagi taʼlim amaliy (qishloq xoʻjaligi, qurilish, hunarmandchilik va h.k.) va klassik (matematika, tabiiy fan, adabiyot, tarix va boshqalar) darslarni oʻz ichiga olgan. Bu institutlarni tamomlagan o‘qituvchi nafaqat boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi, balki asalarichilik, baliqchilik, duradgorlik kabi ko‘plab sohalar bo‘yicha amaliy bilimlarga ham ega bo'lardi. Hatto bu maktablarning binolari ham qishloq ahli ko‘magida u yerga yuborilgan o‘qituvchilar tomonidan qurilgan. Ularning kun tartibiga ertalabgi gimnastika, kitobxonlik soatlari va dehqonchilik kiradi. Har bir talaba har yili 25ta kitob o‘qib, cholg‘u asbobini chalishni o‘rganishi kerak. Shuningdek, ularda haftalik yig'ilishlar o'tkazildi, unda talabalar o'qituvchilar va maktab ma'muriyatini erkin tanqid qilishlari mumkin edi. Bu institutlar amalda o'rganishning yaxshi va nodir namunalariga aylandi va shu jihatdan ular ko'plab tadqiqotlar obektiga aylandi.

Nihoya
------

Ularning xizmati oxirida yigirmata qishloq instituti va boshqalar uchun o'qituvchilar tayyorlaydigan bitta Yuqori qishloq instituti mavjud edi. Ular 25000 ga yaqin bitiruvchilarni chiqardi. 

Ularning katta foydalariga qaramay, jamiyatning ko'p qismlari bu maktablarga qarshi edi. Konservatorlar maktab-internatda qo'shma ta'limga qarshi chiqdilar. Qishloqdagi ota-onalarni qizlarini u yerda o'qishga ko'ndirish juda qiyin edi. O'sha paytda kuchli bo'lgan antikommunistik va antisotsialistik harakatlar maktablarga hujum qilib, ularning jamiyatdagi obro'sini pasaytirdi. Maktab kutubxonalarida so'l kitoblar ham bor edi va talabalar turli siyosiy fikrlarni o'qishlari kerak edi. Qishloqlarni boshqaradigan ko'plab oqsoqollarni oliy ma'lumotli o'qituvchilarning qaytib kelishi bezovta qildi. Ular nafaqat boshlang'ich maktablarni tashkil etishdi, balki qishloq aholisiga ham ilm, ham qishloq xo'jaligini o'rgatishdi. 

1945 yilda Qishloq institutlari CHPning konservativ qanoti va yangi tashkil etilgan DP tomonidan shiddatli hujumlarga duchor bo'la boshladi . Qishloq institutlari buzg'unchi, itoatsiz, an'anaga qarshi avlodni tarbiyalashda va marksistik aqidaparastlik o'chog'i bo'lishda ayblandi. Bu hujumlar, asosan, parlament ichidagi va tashqarisidagi yirik yer egalari va ularning matbuotdagi so'zlovchilari tomonidan uyushtirildi .

Jamiyat, muxolif partiya va bo'lajak saylovlarning kuchli bosimi tufayli hukumat baribir saylovlarda yutqazgan bo'lsa ham ularni yopishga majbur bo'ldi. Qishloq institutlari Demokratik partiya hukumati (1950 yilda saylangan) tomonidan dunyoviylikka qarshi guruhlarga imtiyoz sifatida muntazam oʻqituvchilar tayyorlash maktablariga aylantirildi .

Shuningdek qarang
-----------------

* Halkevleri

Manbalar
--------

* Can Dündar*. Köy Enstitüleri* (tr). İmge, 2000. ISBN 9789755331669

1. 1 2  *Duran.*. *International Journal of History* (avgust 2020).
2. 1 2  Sir H. A. R. Gibb, *The Encyclopaedia of Islam*, Brill Archive, page 282.
3. ↑  Marie Carlson, Annika Rabo, Fatma Gök, *Education in 'multicultural' societies: Turkish and Swedish perspectives*, Swedish Research Institute in Istanbul, 2007, ISBN 91-86884-20-4, page 94.

Qo'shimcha o'qish uchun
-----------------------

* A Vexliard, K Aytac (1964). "The Village Institutes in Turkey". *Comparative Education Review* **8** (1): 41. doi:10.1086/445031. .
* Frank A. Stone (1974). "Rural Revitalization and the Village Institutes in Turkey: Sponsors and Critics". *Comparative Education Review* **18** (3): 419–429. doi:10.1086/445797. .
* Omer Yılmaz (1977). "Schools for Developing Countries: The Turkish Village Institutes". *Educational Planning* **3** (4): 72–80.
* M. Asim Karaomerlioglu (1998). "The Village Institutes Experience in Turkey". *British Journal of Middle Eastern Studies* **25** (1): 47–73. doi:10.1080/13530199808705654.

Tashqi havolalar
----------------

* Pol Stirlingning *Turk qishlogʻi* kitobining toʻliq matni Arxivlandi 2017-05-01Wayback Machine saytida. 275-278-betlarga qarang

|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* TDVİA: koy-enstitusu

 |