| Siyosiy korrupsiya |
| --- |
| 
Tushunchalar |
| * Anti-korrupsiya
* Poraxoʻrlik
* Kronizm
* Korrupsion iqtisodiyot
* Saylovdagi firibgarlik
* Elita qoʻlga olish
* Taʼsir qilish savdosi
* Kleptokratiya
* Mafiya davlati
* Nepotizm
* Soxta fond
* Simoniya
 |
| 
Mamlakatlar boʻyicha korrupsiya |
| 

| Afrika |
| --- |
| * Angola
* Botsvana
* Kamerun
* Chad
* Kongo
* Misr
* Ekvatorial Gvineya
* Eritreya
* Efiopiya
* Gana
* Gvineya-Bisau
* Keniya
* Liberiya
* Mavrikiy
* Marokash
* Nigeriya
* Senegal
* Serra-Leone
* Somali
* Janubiy Afrika
* Janubiy Sudan
* Sudan
* Tanzaniya
* Tunis
* Uganda
* Zambiya
* Zimbabve
 |
| Osiyo |
| * Afgʻoniston
* Armaniston
* Ozarbayjon
* Bahrayn
* Bangladesh
* Kambodja
* Xitoy
* Kipr
* Gruziya
* Hindiston
* Indoneziya
* Eron
* Iroq
* Isroil
* Iordaniya
* Quvayt
* Qirgʻiziston
* Qozogʻiston
* Livan
* Malayziya
* Myanma
* Nepal
* Shimoliy Koreya
* Pokiston
* Filippin
* Singapur
* Janubiy Koreya
* Shri Lanka
* Suriya
* Tojikiston
* Tailand
* Turkiya
* Turkmaniston
* Oʻzbekiston
* Vyetnam
* Yaman
 |
| Yevropa |
| * Albaniya
* Avstriya
* Belgiya
* Bosniya va Gersegovina
* Bolgariya
* Xorvatiya
* Chexiya
* Daniya
* Finlandiya
* Fransiya
* Germaniya
* Gretsiya
* Vengriya
* Islandiya
* Irlandiya
* Italiya
* Kosovo
* Latviya
* Litva
* Lyuksemburg
* Shimoliy Makedoniya
* Moldova
* Chernogoriya
* Niderlandiya
* Norvegiya
* Polsha
* Portugaliya
* Ruminiya
* Rossiya
* Serbiya
* Slovakiya
* Sloveniya
* Ispaniya
* Shvetsiya
* Shveysariya
* Ukraina
* Birlashgan Qirollik
* Vatikan shahri
 |
| Shimoliy Amerika |
| * Kanada
* Meksika
* Qoʻshma Shtatlar
 |
| Markaziy Amerika |
| * Kuba
* Gaiti
* Nikaragua
 |
| Janubiy Amerika |
| * Argentina
* Boliviya
* Braziliya
* Chili
* Kolumbiya
* Ekvador
* Paragvay
* Peru
* Venesuela
 |
| Okeaniya |
| * Avstraliya
* Yangi Zelandiya
* Papua Yangi Gvineya
 |
| * k
* m
* t
 |

 |
| * k
* m
* t
 |

Filippin keng tarqalgan korrupsiyadan aziyat chekmoqda. Korrupsiya Filippinda Ispaniya mustamlaka davrida rivojlangan. GAN Integrity kompaniyasining 2020-yil may oyida yangilangan *Filippin Korrupsiya hisobotiga* koʻra, Filippin fuqarolar hayotining koʻp jabhalarida va turli sohalarda bir qancha korrupsiya va jinoyatchilik hodisalaridan aziyat chekmoqda. Bunday korrupsiya xavfi mamlakatning sud tizimi, politsiya xizmati, davlat xizmatlari, yer boshqaruvi va tabiiy resurslarda keng tarqalgan. Filippindagi korrupsiyaga misollar: poraxoʻrlik, favoritizm, qarindosh-urugʻchilik, jazosiz qolish, oʻzlashtirish, tovlamachilik, reket, firibgarlik, soliq toʻlashdan boʻyin tovlash, shaffoflikning yoʻqligi, qonunlar va hukumat siyosatining yetarli darajada ijro etilmasligi va inson huquqlarini doimiy ravishda qoʻllab-quvvatlamaslik.

Qabul qilingan pasayish
-----------------------

Transparency International tashkilotining 2021 yil uchun korrupsiyani idrok etish indeksi (CPI) mamlakatni (Jazoir, Misr, Zambiya va Nepal bilan birgalikda) 180 mamlakat ichida 117-oʻrinda qo‘yadi. Yuqori martaba ko‘pincha mamlakatning davlat sektorida yuqori korrupsiya keladi.

CPI mamlakatlari davlat sektoridagi korrupsiyaning idrok etilgan darajasini 0 – 100 gacha boʻlgan shkala boʻyicha oʻlchaydigan CPI balliga koʻra tartiblangan, bu yerda 0 mamlakat oʻta korrupsiyalashgan, 100 esa juda toza mamlakat sifatida qabul qilinganligini bildiradi. Filippin 2021-yilda 33 ball oldi; Indeksda oʻsha yili eng yuqori ball 88 ball, eng past ball esa 11 ball edi.

2012-yilda Prezident Benigno Akino, Transparency International maʼlumotlariga koʻra, Filippinning oʻsha paytdagi Korrupsiyani idrok etish indeksi reytingidagi muvaffaqiyatga sabab boʻlgan omillar: davlat xizmatining yaxshilangani va qogʻozbozlik kamayganida ko‘rindi.

Transparency International tashkilotining 2020-yil noyabr oyida 17 mamlakatdan 20 000 ga yaqin fuqarosi oʻrtasida oʻtkazgan soʻrovi, asosan, 2020-yilning iyun-sentyabr oylari oraligʻida, koʻproq filippinliklar hukumatning korrupsiyaga qarshi kurashiga osiyolik qoʻshnilariga qaraganda yaxshiroq ekanligini koʻrsatdi, ammo ular hukumatdagi korrupsiya katta muammo boʻlib qolayotganiga ishonishadi. Filippinlik respondentlarning 64 foizi so‘nggi 12 oy ichida korrupsiya kamaygan, 24 foizi esa ko‘paygan deb hisoblaydi. Bu Osiyo boʻylab oʻrtacha koʻrsatkichdan yaxshiroq natija.

Politsiya xizmatidagi korrupsiya
--------------------------------

Filippin politsiya tizimida korrupsiya xavfi yuqori, Filippin milliy politsiyasi (PNP) mamlakatdagi eng korrupsiyaga uchragan muassasalardan biri hisoblanadi. Milliy politsiya xodimlari va harbiy xizmatchilarning tovlamachilik, korrupsiya va mahalliy reketlarga aloqadorlik kabi jinoiy faoliyat bilan shugʻullangani haqida bir qancha xabarlar mavjud. Xususiy bizneslar, shuningdek, ular faqat politsiyaning yordamiga tayana olmasligini va ularning yarmi xususiy xavfsizlik uchun pul toʻlashni tanlashlarini aytishadi.

Filippinning CNN telekanaliga ko‘ra, politsiya komissari janob Sombero o‘z kurortlarida noqonuniy ishlagan 1300 ga yaqin xitoylik fuqarolarni ozod qilish uchun (immigratsiya organlariga pora berishga uringan qimor o‘yinchisi) Jek Lamdan 50 million PHP pora olishi bo‘yicha tergov ostida edi.

Sud-huquq tizimidagi korrupsiya
-------------------------------

Filippin sud tizimidagi korrupsiya ham asosiy muammo hisoblanadi. Sudning ijobiy qarorlari evaziga poraxoʻrlik va tartibsiz toʻlovlar juda keng tarqalgan. Sud organlarining mansabdor shaxslari qonunga koʻra mustaqil boʻlishiga qaramasdan, boy va kuchli guruhlar va shaxslar sud tizimi ustidan nazorat va taʼsir oʻtkazadilar, fuqarolik va jinoyat ishlari natijalariga taʼsir koʻrsatadilar. Moliyaviy investitsiya nizosi koʻpincha kadrlar yetishmasligi, resurslarning yetishmasligi va sud tizimidagi korrupsiya tufayli keraksiz uzoq vaqt sarflanadi. Adliya organlari xodimlarining maoshlarining pastligi imtiyozlar evaziga poraxoʻrlik muammosini yanada kuchaytirishga yordam beradi. Shuningdek, sud tizimi shaffof va xolis sud qarorlari qabul qilayotgani tanqid qilinadi.

Siyosiy nepotizm
----------------

Filippin siyosiy maydoni asosan siyosiy partiyalar uchun ovoz berish atrofida emas, balki oilalar yoki oilalar ittifoqlari tomonidan tartibga solinadi va boshqariladi. „Padrino tizimi" deb ataladigan kishi oʻz xizmatlaridan farqli oʻlaroq, oilaviy mansublik (qarindoshlik) yoki doʻstlik orqali iltifot, lavozim yoki siyosiy tayinlanishga erishadi. *Padrino* tizimi Filippinda koʻplab tortishuvlar va korrupsiya manbai boʻlgan.

Nepotizm bir nechta shaxslarni qoʻllab-quvvatlaydi va hukumatda ishga olish va koʻtarilish jarayonida adolatni buzadi.

Manbalar
--------

1. ↑  *Jurado, Emil*. „The fourth most corrupt nation". *Manila Standard Today* (12-mart 2010-yil). Qaraldi: 21-avgust 2010-yil.
2. ↑  Quah, Jon S. T.*. Curbing Corruption in Asian Countries: An Impossible Dream?* (en). Emerald Group Publishing, July 21, 2011 — 115–117 bet. ISBN 978-0-85724-820-6. 4-sentabr 2020-yilda qaraldi.
3. ↑  Sriwarakuel, Warayuth*. Cultural Traditions and Contemporary Challenges in Southeast Asia: Hindu and Buddhist* (en). CRVP, 2005 — 294 bet. ISBN 978-1-56518-213-4. 30-mart 2021-yilda qaraldi.
4. ↑  „The Philippines Corruption Report" (en-US). *GAN Integrity*. 12-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-oktabr 2021-yil.
5. ↑  *Cupin.* „'Significant decliner' PH drops two places in 2021 Corruption Perception Index". *Rappler* (25-yanvar 2022-yil). Qaraldi: 4-fevral 2022-yil.
6. ↑  „Philippines" (en). *Transparency.org*.  Transparency International. Qaraldi: 4-fevral 2022-yil.
7. ↑  *News.* „PH corruption going, going, but not yet gone". *abs-cbnnews.com*.
8. ↑  *Charm, Neil*. „Corruption still a big problem — survey | BusinessWorld". *BusinessWorld* (25-noyabr 2020-yil). Qaraldi: 30-mart 2021-yil.
9. ↑  Sombero Tries To Clear Name, Says There Was 'Extortion' Not 'Bribery'. *CNN Philippines* (16-fevral 2017-yil).
10. ↑  Coronel, Chua, Rimban, & Cruz *The Rulemakers* Philippine Center for Investigative Journalism (2007); p.49
11. ↑  *Peña.* „Nepotism: The complex, distasteful act of naming relatives to gov't posts" (en). *Inquirer* (27-yanvar 2022-yil). Qaraldi: 18-fevral 2022-yil.

Adabiyotlar
-----------

* korrupsiyaga qarshi biznes portalidan Filippin korrupsiya profili
* Filippin korrupsiya profili, Transparency International
* 9781839096426