**Turgʻisin** (qozoqcha: *Тұрғысын*) — Qozogʻistonning Sharqiy Qozogʻiston viloyati Ziryanov tumanidagi qishloq. Turgʻisin (qishloq) QFYning maʼmuriy markazidagi punkti.

Geografik joylashuvi
--------------------

Tuman markazi Ziryanov shahridan 28 km gʻarbda, daryo yaqinada joylashgan. Buqtirma.

Tarixi
------

Chor hukumati Buqtirma viloyatidagi qochqin dehqonlar haqida 1740-yillarning oʻrtalarida ma'lum bo'lgan. Ammo ularning yashash joylarini topishning iloji boʻlmagan. Faqat 1761-yilda praporshik Grin Buqtirmaning irmogʻi boʻlmish Turg'isin daryosi yaqinida Eski imonlilarning yashirin manzilgohini (Buqtirma masonlar) topilgan. 1781-yilda Eski imonlilar qishlogʻi rasmiy hokimiyat tomonidan tan olingan. Qishloqdan oqib turgan daryo – Turg‘isin nomini olgan. Ziryanov konining oʻzlashtirilishi qishloqning ahamiyatini ancha oshirdi. Dehqonlar ham qishloq xoʻjaligi bilan band boʻlgan (ruda eksport qilish, yogʻoch kesish va boshqa ishlar) bilan shugʻullangan.

1897-yilgi aholini roʻyxatga olish ma'lumotlariga koʻra, qishloqda 944 kishi istiqomat qilgan. Qishloqda namozxona, savodxonlik maktabi, do‘kon, non do‘konlari bor edi. Qishloq Buqtirma volostidagi eng yirik qishloqlardan biriga aylangan. 1918-yilda Turgʻisinda qishloq soveti tashkil etilgan.

1902-yil mart oyida Turgʻisin daryosida GES quriladi. Ammo o'sha yilning may oyida suv toshqini tufayli elektr stantsiyasini yuvib ketgan. GES 1935-yil sentyabr oyida qayta tiklandi. Turgʻisin GESi Ziryanov tumanini elektr energiyasi bilan ta'minlash muammosini hal qilib berdi. Qudratli Ust-Kamenogorsk GESi va Buqtirma GESi ishga tushirilgandan keyin Turg'isin GESini ahamiyati sezilarli darajada pasayadi. 1957-yil 15-yildga kelib Turgʻisin GESi tugatildi.

Qishloqda yogʻoch sanoati korxonasi, "1-may", "Qizil bayroq" kolxozlari, "Turgʻisin" sovxozlari tashkil etildi. SSSR parchalanishi bilan qishloqda iqtisodiyot tizimi toʻxtildi.

Aholisi
-------

1999-yilda qishloq aholisi 1677 kishini (844 erkak va 833 ayol) tashkil etdi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish ma'lumotlariga koʻra, qishloqda 1256 kishi (620 erkak va 636 ayol) istiqomat qilgan.

Iqtisodiyoti
------------

Hozirda qishloqda "Mirit" va "Turgeo" mas’uliyati cheklangan jamiyatlari asosan asalarichilik, o‘simlikchilik va chorvachilik bilan shug‘ullanib keladi.

Xususiy tomorqadan foydalanishda aholi qoramol, qoʻy, choʻchqa, parrandachilik bilan shugʻullanadi.Qishloqda asalarichilik rivojlangan.

Ijtimoiy sohasi
---------------

Qishloqda o‘rta maktab, oilaviy vrachlik punkti, pochta bo‘limlari mavjud.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года".  Агентство Республики Казахстан по статистике. 13-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Sharqiy Qozogʻiston viloyati Altay tumanining aholi yashash punktlari |
| --- |
|  |
| 
* Aleksandrovka (Jana Buqtirma posyolka maʼmuriyati)
* Aleksandrovka (Sredigorniy qishloq okrugi)
* **Altay**
* Altayka
* Andreyevka
* Bayanovsk
* Berezovka
* Berezovskoye
* Bogatirevo
* Borodino
* Buqtirma (stansiya)
* Bikovo
* Vasilyevka
* Shigʻis
* Dorodnitsa
* Yermakovka
* Zavodinka
* Zubovka
* Kremnyuxa
* Krestovka
* Kutixa
* Landman
* Leninsk
* Maleyevsk
* Mayak
* Nikolsk
* Jana Buqtirma
* Janasharua
* Oktyabrskiy
* Orlovka
* Parigino
* Podorlenok
* Polyanskoye
* Pribrejniy
* Proletarka
* Putinsevo
* Sajayevka
* Severnoye
* Seleznyovka
* Serebryansk
* Snegirevo
* Solovyovo
* Sredigornoye
* Turgʻisin
* Feklistovka
* Chapayevo
* Shirikqayin
 |

 |

Havolalar
---------

* Buqtirma eski imonlilari: Ekspeditsiya tadqiqot komissiyasi materiallari. L. 1930-yil
* Ingovatov V.Yu. Staruxin N.A. Altay jamoalari misolida qadimgi imonlilarning davlat hokimiyati bilan munosabatlari tarixi masalasiga // Qadimgi imonlilar: tarix, madaniyat, zamonaviylik. M. 1998-yil.
* Ziryanov, Komp.: S.E. Chernix, V.A. Gorbunov. - Olma-Ota : Qozog‘iston, 1991. 192 b. - ISBN 5-615-00857-1
* „деревня Тургусунская".

[*sayt ishlamaydi*] 1899 -yilda Tomsk viloyatining aholi punktlari roʻyxatiga kiritilgan

* „Тургусунский сельский округ". 4-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi.

```
Ziryanov tumani hokimining veb-saytida
```