**Roberta Lynn Bondar** CC OOnt FRCPC FRSC (1945-yil 4-dekabrda tugʻilgan) — kanadalik astronavt, nevrolog va maslahatchi hisoblanadi. U Kanadadagi birinchi ayol kosmonavt va koinotdagi birinchi nevrologdir. NASA bilan hamkorlik qilgan xalqaro kosmik tibbiyot tadqiqot guruhi rahbari sifatida oʻn yildan koʻproq vaqt oʻtgach, Bondar biznes, ilmiy va tibbiyot hamjamiyatlarida maslahatchi va maʼruzachiga aylandi.

Bondar koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan, jumladan Kanada ordeni va Ontario ordeni, NASA kosmik parvoz medali, 28 dan ortiq faxriy unvonlar, Kanada tibbiyot shon-shuhrat zali, Xalqaro ayollar forumi shon-sharaf zali va Kanada zaliga kirish huquqi, Shuhrat, Yulduz ordenlari bilan taqdirlangan

Erta hayot va taʼlim
--------------------

Bondar Sault Ste shahrida tugʻilgan. Mari Ontario, 1945-yil 4-dekabr U otasi Sault Ste bilan ishlagan. Mari Kommunal xizmatlar komissiyasi asli ukrainalik, onasi esa oʻqituvchi boʻlib ingliz millatiga mansub.

Bondarning fanga muhabbati bolalikdan boshlangan. Uning otasi yertoʻlada laboratoriya qurgan, u yerda tez-tez tajribalar oʻtkazgan. Bondar kosmonavt boʻlishni orzu qilgan.

Bondar keng qamrovli taʼlim oldi, chunki u ayol sifatida oʻz qobiliyatini isbotlashga qaror qildi. Bondar Sault Ste shahridagi ser Jeyms Dann oʻrta maktabini tamomlagan. U Guelf universitetida zoologiya va qishloq xoʻjaligi fanlari boʻyicha bakalavr darajasini (1968), Gʻarbiy Ontario universitetida eksperimental patologiya boʻyicha magistr darajasini (1971) va Toronto universitetida (1974) nevrologiya boʻyicha doktorlik darajasini olgan va Makmaster universitetida tibbiyot fanlari doktori (1977) unvonini ham olgan. Bondarning bakalavriat tadqiqot tajribasining bir qismi Kanada baliqchilik va oʻrmon xoʻjaligi departamenti bilan ishlashni oʻz ichiga oladi.

Karyera
-------

1983-yilda tanlangan Kanada astronavt korpusining birinchi olti aʼzosidan biri sifatida Bondar 1984-yilda astronavtlarni tayyorlashni boshladi va 1992-yilda u birinchi Xalqaro mikrogravitatsiya laboratoriyasi missiyasi (IML-1) uchun yuk boʻyicha mutaxassis etib tayinlandi. Bondar 1992-yil 22-30-yanvar kunlari STS-42 missiyasi davomida NASA Space Shuttle Discovery kemasida uchgan va shu vaqt ichida Spacelab-da 40 dan ortiq tajriba oʻtkazgan. Uning past tortishish sharoitlarining inson tanasiga taʼsirini oʻrganish boʻyicha ishi NASAga astronavtlarni kosmik stantsiyada uzoq vaqt qolish uchun tayyorlashga imkon berdi.

 Bondar 2007-yilda ekologiya boʻyicha taqdimot oʻtkazmoqda
Astronavt karerasidan soʻng Bondar oʻn yildan ortiq vaqt davomida NASAda xalqaro tadqiqotchilar guruhini boshqargan va tananing kosmik taʼsirdan tiklanish qobiliyatini yaxshilaydigan mexanizmlarni yaxshiroq tushunish uchun kosmonavtlarning kosmik missiyalar haqidagi maʼlumotlarini oʻrgangan. Bondarning kosmik tiklash boʻyicha tadqiqotlari boshqa nevrologik taʼsirlar qatorida Parkinson kasalligi bilan bogʻliqlikni koʻrib chiqdi.

Bondar tabiiy muhitga eʼtibor qaratib, fotografiyaga qiziqishini davom ettirdi. U Santa-Barbara, Kaliforniya, Bruks fotosuratlar institutida Professional tabiat fotosuratlari boʻyicha faxriy talaba boʻlgan. U Yerni suratga olgan toʻrtta fotoinsho kitobining muallifidir. Ushbu nashr etilgan kitoblar orasida „Orzular manzarasi", „Ehtirosli qarash: Kanada milliy bogʻlarini kashf qilish", „Yerning quruq chekkasi" va „Yerga tegish" kiradi. Bondar shuningdek, sertifikatlangan parashyutchi, suv osti shoʻngʻichi va shaxsiy uchuvchi edi.

Bondar, shuningdek, kosmonavt, shifokor, tadqiqotchi, fotograf, muallif, atrof-muhit tarjimoni va guruh rahbari sifatidagi tajribasidan foydalanib, turli tashkilotlarda maslahatchi va maʼruzachi boʻlgan. Bondar nafaqat radio va televideniyeda intervyu olishi mumkin, balki u „Kosmosdagi taqdir" filmida ham rol oʻynagan. Bundan tashqari, Bondarning tajribasi fanning soʻzma-soʻz va majoziy maʼnosini, yaʼni kosmik kemani aks ettiruvchi dasturlarda maslahatlashdi.

2009-yilda Bondar Roberta Bondar fondini notijorat xayriya tashkiloti sifatida roʻyxatdan oʻtkazdi. Jamgʻarma atrof-muhitni muhofaza qilishga eʼtibor qaratadi.

Mukofotlar, unvonlar va mukofotlar
----------------------------------

Bondar Kanadadagi tashkilotlar va universitetlarning koʻplab faxriy unvonlari va mukofotlari sohibidir. Bu unvonlarga 1985-yilda Vanier mukofoti va 1985-yilda FW (Keysi) Bolduin mukofoti kiradi.

Bondar Kanada shon-shuhrat zalida yulduz olgan birinchi kosmonavt edi. U 2011-yil 1-oktabrda Torontodagi Elgin teatrida taqdim etilgan.

Roberta Bondar bogʻi va chodir paviloni Bondarning tugʻilgan shahrida (Sault Ste Marie) birinchi ayol kosmonavt sharafiga joylashgan. Bondarda uning nomi bilan atalgan bir qancha davlat maktablari ham bor.

Bondar 2003-yildan 2009-yilgacha Trent universiteti rektori lavozimida ikki muddat ishlagan.

2009-yilda Konkordiya universiteti Bondarni nufuzli Loyola medali bilan taqdirladi.

2017-yilda Kanada Qirollik zarbxonasi Kanadaning Kosmosdan koʻrinishining 25 yilligini nishonlash uchun cheklangan miqdordagi 25 dollarlik tanga chiqardi. Ushbu sharafning ochilishi uning tugʻilgan shahri Sault Stedada boʻlib oʻtdi.

2018-yilda Thebacha va Vud Buffalo Astronomiya Jamiyati oʻz rasadxonasi nomini doktor Roberta Bondar Shimoliy rasadxonasiga oʻzgartirdi.

Tashkilotlar
------------

| Holat | Tashkilot |
| --- | --- |
| Hamkasb | Kanada Qirollik shifokorlar va jarrohlar kolleji |
| Aʼzo | Amerika Nevrologiya Akademiyasi |
| Aʼzo | Kanada Nevrologik Jamiyati |
| Aʼzo | Kanada Aeronavtika va kosmik instituti |
| Aʼzo | Kanada Aerokosmik Tibbiyot Jamiyati |
| Aʼzo | Ontario shifokorlar va jarrohlar kolleji |
| Aʼzo | Kanada insult jamiyati |
| Aʼzo | Aerokosmik tibbiyot assotsiatsiyasi |
| Aʼzo | Albuquerque Aerostat yuksalish uyushmasi |
| Aʼzo | Amerika Gravitatsion va kosmik biologiya jamiyati |

Manbalar
--------

1. ↑  „Biography of Roberta Lynn Bondar". *asc-csa.gc.ca* (12-noyabr 2003-yil).
2. ↑  „Biography".  Sault Ste. Marie Public Library. 28-sentabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-aprel 2011-yil.
3. ↑  „Biography of Roberta Bondar".  Canadian Space Agency (12-noyabr 2003-yil). Qaraldi: 20-sentabr 2016-yil.
4. ↑  „Roberta Bondar – Biography". *www.cityssm.on.ca*. 31-may 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-mart 2020-yil.
5. ↑  „Biography of Roberta Bondar".  Canadian Space Agency (12-noyabr 2003-yil). Qaraldi: 20-sentabr 2016-yil.
6. ↑  Gibson, Karen*. Women in Space: 23 Stories of First Flights, Scientific Missions, and Gravity-Breaking Adventures* (en). Chicago Review Press, 1-fevral 2014-yil. ISBN 978-1-61374-847-3.
7. ↑  „Biography of Roberta Bondar".  Canadian Space Agency (12-noyabr 2003-yil). Qaraldi: 20-sentabr 2016-yil.
8. 1 2 3  „Biography of Roberta Bondar".  Canadian Space Agency (12-noyabr 2003-yil). Qaraldi: 20-sentabr 2016-yil.
9. ↑  „Gale In Context: Biography – Document – Roberta L. Bondar". *go.gale.com*. Qaraldi: 6-mart 2020-yil.
10. ↑  „Who is Dr. Roberta Bondar?". *ThoughtCo*.
11. ↑  *Becker.* „Astronaut Biography: Roberta Bondar". *spacefacts.de*.
12. ↑  „Gale In Context: Biography – Document – Roberta L. Bondar". *go.gale.com*. Qaraldi: 6-mart 2020-yil.
13. ↑  R. Hughson and R. Bondar *Autonomic nervous system function in space*, in Handbook of Clinical Neurology (O. Appenzeller, ed.
14. ↑  „Roberta Bondar | Speaker, Astronaut, Women in STEM Advocate & Nature Photographer" (en). *National Speakers Bureau*. Qaraldi: 5-mart 2020-yil.
15. ↑  „Dr Roberta Bondar as Photographer | The Roberta Bondar Foundation" (en-US). Qaraldi: 25-mart 2020-yil.
16. ↑  *B. A.* „Who is Dr. Roberta Bondar?" (en). *ThoughtCo*. Qaraldi: 25-fevral 2020-yil.
17. ↑  Trent University (31-yanvar 2003-yil). „Dr. Roberta Bondar appointed Chancellor of Trent University". Press-reliz.  Qaraldi: 17-aprel 2011-yil.
18. ↑  „About The Foundation – The Roberta Bondar Foundation". *therobertabondarfoundation.org*.
19. ↑  „Biography of Roberta Lynn Bondar". *www.asc-csa.gc.ca* (12-noyabr 2003-yil). Qaraldi: 20-mart 2020-yil.
20. 1 2  „Women's History Month – Roberta Bondar" (en-US). *Nellies* (9-mart 2015-yil). Qaraldi: 20-mart 2020-yil.
21. ↑  „Roberta Bondar Park". *Sault Ste. Marie*. Qaraldi: 3-mart 2020-yil.
22. ↑  Trent University (31-yanvar 2003-yil). „Dr. Roberta Bondar appointed Chancellor of Trent University". Press-reliz.  Qaraldi: 17-aprel 2011-yil.
23. ↑  „Roberta Bondar".  Concordia University. 18-avgust 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-avgust 2017-yil.
24. ↑  *Provenzano.* „Dr. Roberta Bondar honoured with commemorative coin" (en). *Christian Provenzano* (3-noyabr 2016-yil). 11-yanvar 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2022-yil.
25. ↑  „Fort Smith observatory named for Canada's first female astronaut".  Cabinradio.ca (25-avgust 2018-yil). Qaraldi: 28-avgust 2018-yil.
26. ↑  „Biography of Roberta Lynn Bondar". *www.asc-csa.gc.ca* (12-noyabr 2003-yil). Qaraldi: 20-mart 2020-yil.

Qoʻshimcha oʻqish
-----------------

* Smith Shearer, Barbara, Benjamin F Shearer*. Notable women in the life sciences: a biographical dictionary*. Westport, Conn.: Greenwood Press, 1996.
* Joyal, Serge, and A. Kim Campbell. „A Personal Reflection on Gender Equality in Canada." *Reflecting on Our Past and Embracing Our Future: A Senate Initiative for Canada*, edited by Serge Joyal and Judith Seidman, McGill-Queenʼs University Press, Montreal; Kingston; London; Chicago, 2018, pp. 261-272. *JSTOR*, www.jstor.org/stable/j.ctvcj2m2z.24. Accessed February 25, 2020
* Hampson, Sarah. „In the Ever-Changing Orbit of the Passionate Earthling." *The Globe and Mail*, April 30, 2018, www.theglobeandmail.com/technology/science/final-shuttle-launch/in-the-ever-changing-orbit-of-the-passionate-earthling/article585608/
* „4 Space Veterans and 3 Novices Make Trip." *The New York Times*, The New York Times, January 23, 1992, www.nytimes.com/1992/01/23/us/4-space-veterans-and-3-novices-make-trip.html?searchResultPosition=1.

Havolalar
---------

* CSA biografiyasi
* Bondarning bosh sahifasi
* Video: Roberta Bondar Olimpiadadan keyingi vatanparvarlik va uning sevimli texnologiyasi haqida (NAITning techlife jurnalidan)
* Tangalar Bondarni hurmat qiladi
* Roberta Bondar jamgʻarmasi