recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Qarzga olingan umr*** (nemischa:*)* — nemis yozuvchisi Erix Mariya Remarkning romani. Ushbu roman 1948-yillarda avtopoygachi yigit va oʻg‘ir xastalikka chalingan qizning ehtirosli sevgi tarixi haqida hikoya qiladi. Yozuvchini ushbu romanni yozishiga ilhomlantirgan shaxs avtopoygachi Alfonso de Portago boʻlgan.

Roman 1959-yilda Hamburgdagi „*Kristall"* jurnalida nashr etilgan. 1961-yilda alohida kitob holatida nashrga chiqarilishidan oldin Remark asar nomini *Der Himmel kennt keine Günstlinge* (nemischa:— „Osmon sevimlilarni bilmaydi")ga oʻzgartirgan.

Asar syujeti
------------

Bosh qahramon Klerfe poyga mashinasi haydovchisi bo‘lib, u sil kasaliga chalingan hamkasbi Xolmandan xabar olish uchun Shvetsariyadagi qiz davolanayotgan sanatoriyga boradi. U yerda u belgiyalik yosh va kelishgan Lillian Dunkirk bilan tanishib qoladi. U ham sil kasalligidan aziyat chekar edi. Qizda kasallik oxirgi bosqichda boʻlib, uni tuzalish imkoniyati kam edi ammo u oʻlim soatini kutmasdan, hayotining soʻnggi oylaridan zavq olishni xohlaydi. U bir necha oydan beri kasalxonadan qochishni rejalashtirib bormoqda edi. Lekin bunga jur’ati yetmasdi. Qizning dugonasi kasalxonada vafot etganidan soʻng hamma narsa o‘zgaradi. U vafot etgan odamlarning jasadlariga ismlari yozilmaganini, ularga faqat raqam berilganini va murdalarga oddiy buyumlar kabi muomala qilishini bilib qoladi. Nomsiz tanaga aylanishni istamay, u Klerfe bilan sanatoriyni tark etib, Parijga borishga qaror qiladi.

Ular birgalikda Yevropa boʻylab sayohat qilishadi. Lilian otasidan meros qolgan pul evaziga qimmatbaho kiyimlar xarid qiladi va hashamatli restoranlarda vaqt oʻtkazib zavqlanadi. Klerfe va Lilian oxir-oqibat bir-birlarini sevib qolishadi va Klerfe u bilan kelajakka umid qila boshlaydi. Ammo keyinchalik agar Klerfe qizga uylansa bir necha oy ichida u beva qoldirishini ich-ichidan tushunadi va bu fikrdan voz kechadi. Garchi yigit qizni sevsa-da, ular birga yashashni boshlashdan oldin uni tark etishga qaror qiladi. Klerfe ishtirok etayotgan poydalardan birida yigit baxtsiz hodisaga uchraydi. Klerfe ogʻir jarohat oladi va vafot etadi. Qalbi vayron boʻlgan Lilian Shvetsariyaga qaytadi. U yerga ketayotib, u Klerfening sobiq hamkasbi va doʻsti, kasallikdan sogʻaygan Xolman bilan uchrashib qoladi. Olti hafta oʻtgach, Lillian vafot etadi.

Ekranlashtirish
---------------

"Qarzga olingan umr" — ushbu roman asosida 1977-yilda suratga olingan film. Filmda Al Pachino avtopoygachi Bobbi Dirfild rolini, Marta Keller esa Lillian Dunkirk rolini ijro etgan.

Eslatmalar
----------

1. ↑  „A New Star is Borne: Andrea de Portago is Fierce, Shy and Happening". 21-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-sentabr 2021-yil.
|  |
| --- |
| **Kalamos** |
| **Yunoncha yozilishi** | Κάλαμος |
| **Lotincha yozilishi** | Calamus |
| **Jinsi** | erkak |
| **Otasi** | Meandros |

**Kalamos**, **Kalamus** (qadimgi yunoncha: *Κάλαμος*; lotincha: *Calamus*) — yunon mifologiyasiga koʻra, Meander daryosi xudosi Meandrosning oʻgʻli.

  

U haqidagi afsona Non Panopolitanskiyning "Dionysusning harakatlari "da, shuningdek, Serviusning Virgilga yozgansharhlarida bayon etilgan.

  

Mifga koʻra, Kalamos va meva xudosi Karpos bir-birini sevishgan. Ammo bir kuni ular Meander daryosida suzish boʻyicha musobaqalashganida, Karpos choʻkib ketdi. Yuragi ezilgan Kalamos sevgilisining orqasidan oʻzini choʻktirdi. U suv qamishiga aylandi, uning shamoldagi shitirlashi qaygʻuli xoʻrsinish sifatida talqin qilindi.

Uolt Uitmen oʻzining "Oʻt barglari "(1860) sheʼriy toʻplamiga „Xushboʻy qamish" siklini kiritgan. Oddiy qamish (lotincha: *Ácorus cálamus*) "Oʻt barglari "da doimiylik va hayotiylikni anglatadi. Bu sheʼrlar gomoseksual sheʼriyatning eng yorqin yodgorliklaridan biriga aylandi.

Manbalar
--------

1. ↑  Nonnos, Dionysiaka 11, 370-481
2. ↑  Servius, commentarius in Vergilii eclogas 5, 48
3. ↑  Uolt Uitmen. Stixotvoreniya i poemi — Iz sikla „Air blagovonniy"
4. ↑  *Calamus: Male Homosexuality in Twentieth-Century Literature: An International anthology*, David Galloway, Christian Sabisch
5. ↑  Walt Whitman, Prophet of Gay Liberation
6. ↑  Herrero-Brasas, Juan A.*. Walt Whitman's Mystical Ethics of Comradeship: Homosexuality and the Marginality of Friendship at the Crossroads of Modernity*. SUNY, 2010 — 46 bet. ISBN 978-1-4384-3011-9.
**Informatsion tillar**, informatsion-qidirish tillari — informatsiya qidirish va informatsiyamantiq tizimlarida semantik informatsiya, faktlar va maʼlu-motlarni tavsiflash maqsadida ishlatiladigan sunʼiy tillar. I. t. mu-ayyan mazmunni mexanizmlarga (mas, EHM yordamida qayta ishlash maqsadida) bevosita uzatish uchun makbul shaklda ixcham va aniq maʼnoni yozib olish vositasi hisoblanib, odam-ma-shina munosabatlarini ifodalaydi. Undan foydalanuvchilar maʼlumotlar bazasi va informatsion tizimlar bilan oʻzaro munosabat tili yordamida maʼlu-motlarni aniq belgilab oladilar va tizimga kiritadilar, tizimdan esa turli maʼlumotlarni soʻrab oladilar. I. t. soʻrab oluvchi tilning xususiy, eng birinchi paydo boʻlgan koʻrinishi boʻlib, informatsion-qidirish tezau-ruslari (shu sohadagi barcha soʻzlarni qamrab olgan lugʻat) da, tushuncha va predmetlarning tasniflagichlarida yoki tizim yordamida bevosita avtomatik tuzilgan lugʻatlarda namoyon boʻladi.

I.t. da matn atov ran yoki indeks shaklida boʻlib, qidirilayotgan maʼlumotlarning belgilari hisoblangan tushunchalargina sanab oʻtiladi. Bu til faqat mustaqil soʻzlardan, lugʻatdan iborat (grammatikasiz) til boʻlishi mumkin, lekin u tushunalar oʻrtasidagi sintagmatik va paradigmatik munosabatlarni bildiruvchi grammatik vositalarga ham ega boʻlishi mumkin. Bu vositalar nʼfaqat informatsion tizim boʻlgan soʻrovlarni shakllantirish, balki EHM ga kiritil(ayot)gan matnlar mazmunini aks ettirish (indeksatsiya) vositasi boʻlib ham xizmat qiladi.

I. t. dagi ifodalar koʻp jihatdan tabiiy til ifodalariga oʻxshaydi, lekin ularda maʼnolari ayni predmet doi-rasidan tashqarida boʻlgan soʻzlar, nomuntazam yoki tahlil qilish qiyin boʻlgan grammatik shakllar va tuzilmalardan foydalanilmaydi.

Abduvahob Madvaliyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qarshi qamali** (1512-yil) — safaviylar qoʻshini va Bobur lashkarlari tomonidan shaharni qamal qilinishi. Safaviylar qoʻshiniga shoh Ismoil I vaziri amir Najmi Soniy qoʻmondonlik qilgan. Bobur shayboniylarga qarshi turishga ojizlik qilgach, Ismoil I dan koʻmak soʻragan va bu qoʻshin (60 ming kishi) bilan yurtiga qaytgan (1512-yil sentabrokt.). Qarshi hokimi Shayxim mirzo (Ubaydullaxonning togʻasi) shaharni qattiq himoya qilgan. Bundan gʻazablangan shia lashkarboshisi Najmi Soniy shahar qoʻlga olinsa qatli om etishga qaror qiladi. Tarixchilarning yozishicha, Bobur va hatto qizilboshlilar amirlari ham shahar ichida hazrat Ali avlodiga mansub sayyidlar borligini aytib Najmi Soniydan qatli om oʻtkazmaslikni iltimos qilishlariga qaramasdan Qarshi egallangach, 15 ming kishi qilichdan oʻtkazilgan (shoir Binoiy ham shu qirgʻinda halok boʻlgan). Movarounnahr aholisi bundan gʻazablanib qizilboshlilar qoʻshiniga qarshi oyoqqa turgan. Gʻijduvon jangida (1512-yil 12-noyabr)gi magʻlubiyatdan soʻng qizilboshlilar qoʻshini Movarounnahrni tark etgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Hashshoshiylar** (arabchadan „hashish chekuvchilar", "giyohvandlar") — ismoiliylar ichidagi yashirin terrorchilik bilan shugʻullangan firqa tarafdorlari. XI asr oxirida Eronda ismoiliylar harakatining boʻlinib ketishi natijasida paydo boʻlgan. Asoschisi — Hasan ibn Sabboh (1124-yil vafot etgan).

Eronning shimoli-gʻarbidagi togʻlar orasida joylashgan Alamut qalʼasi hashshoshiylar jamoasining markazi boʻlgan. Hashshoshiylar harakati Suriya va Livanda, keyinchalik Hindistonda ham tarqalgan. U Oʻrta Osiyo, Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlaridagi qarmatlar harakati bilan uzviy bogliq.

Hashshoshiylar xalifalik va saljuqiylarga qarshi kurashgan. Hashshoshiylarning rahbarlari oʻz dushmanlarini oʻldirishni siyosiy kurashning asosiy vositasi deb bilgan. Hashshoshiylar gʻoyat yashirin holda ish koʻradigan va tarmoqlangan terrorchilik tashkilotini vujudga keltirgan.

Oʻz maqsadlarini amalga oshirish (hukmdorlar, podsholar, qirollar va yirik namoyandalarni oʻldirish)da fidoyilar (qashshoq dehqon va shaharlik yoshlar)dan foydalangan. Turli manbalar hashshoshiylar terrorchi (fidoiy)larga giyohvand moddalari isteʼmol qildirib, oʻlsa shubhasiz jannatga tushishiga ishontirgan, degan fikr keng tarqalgan. Birmuncha davr hashshoshiylar koʻp hukmdorlarga dahshat solib turgan, ulardan koʻplari oʻz jonini saqlash uchun hashshoshiylarga toʻlov toʻlab turgan. 1256-yil moʻgʻul istilochilari Alamutni bosib olib, Eronda hashshoshiylar jamoasiga barham bergan. 1273-yilda mamluklar qoʻshini Suriya va Livandagi hashshoshiylarning oxirgi tashkilotlarini tugatgan.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sterinlar**, sterollar — steroidlar sinfiga mansub siklik spirtlar. Koʻpchilik S. — optik faol kristall moddalar, ular organik erituvchilarda eriydi, suvda erimaydi. Mikroorganizmlar, oʻsimlik va hayvonlardagi S.ning umumiy oʻtmishdoshi skvalen uglevodorodidir, u siklik lanosterin (S30N50O)ga yoki uning izomeri sikloartenolga aylanadi, keyinchalik bulardan tarkibida 27—29 uglerod atomi boʻlgan turlicha S. hosil boʻladi. Hayvon S.ining eng muximi — xolesterin; zamburuglarda, jumladan, hamirturushda koʻplab uchraydigan — ergosterin, oʻsimliklardagi koʻpchilik S. guruxlari (fitosterinlar) ichida eng koʻp uchraydigan rsitosterin va stigm asteri ndir. S. yuqori tuzilgan hayvonlarning nerv toʻqimalari, jigari, sperma toʻqimalarida boʻladi; ular yuqori yogʻ kislotalari bilan murakkab efirlar hosil qiladi. S. oʻsimliklarda erkin holda yoki yog kislotalari bilan (steridlar), uglevodlar bilan (fitosterolinlar) yoxud ikkalasi bilan birikkan holda boʻladi.

S. tabiiy lipidlardan ishqoriy sovunlab olinadi. Steroid S. sirka kislotadan biosintezlab hosil qilinadi, asosan, gormonal preparatlarni sintezlahda xom ashyo sifatida qoʻllanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Daha (maʼnolari).

**Daha** — qurt boqishda ipak qurtinnnt toʻrtinchi-beshinchi yoshini anglatuvchi davr. Ipak qurti D. si havoning haro-rati 23—24° va nisbiy namligi 65— 70% boʻlganda 8—9 kunga choʻziladi. Har quti urugʻdan chiqqan qurtlar bu davrda 60—70 m2 joyni egallaydi. Kichik va katta D.lar boʻladi. Kichik D. ipak qurtlarining toʻrtinchi yoshga oʻtgan davri boʻlib, bunda pilla oʻraguncha beriladigan bargning 17% ini yeydi, ogʻirligi 5,5 marta, hajmi 3—4 marta ortadi. Katta D. ipak qurtlarining be-shinchi yoshga oʻtgan davri boʻlib, bunda ular beriladigan bargning 75% ini yeydi, ogʻirligi 4—5 marta, hajmi 2,5— 3 marta ortadi.

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

 

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Stereokimyo** (stereo ... va kimyo) — kimyoning molekuladagi atom yoki atomlar guruhi (radikallar)ning fazoviy joylashishini oʻrganadigan sohasi. S. dastlab 19-asr oxirlarida Ya.G. VantGoff tadqiqotlari asosida organik kimyoning boʻlimi sifatida paydo boʻldi. S. geometrik (yoki sistrans) va optik izomeriyanp oʻrganadi. Geometrik izomeriya, asosan, molekulasi tuzilishida qoʻshbogʻ yoki siklik bogʻlangan atomlari boʻlgan birikmalarga xosdir. Geometrik izomeriyaga oʻxshash aylanma izomeriya aromatik birikmalarda uchraydi. Mas, 2,2’dinitrofenil — 6,6’ dikarbon kislota qutbli guruhlarning oʻzaro taʼsiri natijasida ular bogʻi oʻq atrofida aylanishiga toʻsqinlik qiladi. Shu boisdan bu birikmaning 2 ta fazoviy shakli (I va II shakllar) mavjud.

Organik moddalarda, jumladan, tabiiy birikmalarda (saharidlar, oqsillar, alkaloidlar) optik izomeriya hodisasi ham keng oʻrinni egallaydi. Izomeriyaning bu turida molekuladagi asimmetrik atomuglerod 4 valent bogʻining har biri turli oʻrinbosarlar (atom va radikallar) bilan bogʻlangan boʻladi. Bunday birikmalar, mas, sut kislota SN3SN(ON)SOON, optik faol, yaʼni yorugʻlik nurining qutblanish tekisligini burish xususiyatiga ega va shu sababli 2 shaklda (optik antipodlar) mavjud boʻla oladi. Optik izomeriyani baʼzan kuzgu izomeriya deb ham ataladi, chunki fazoviy izomerlar goʻyo predmetning koʻzgudagi aksini eslatadi. Asimmetrik atom sifatida azot, oltingugurt, kremniy, fosfor va boshqa atomlar boʻlgan birikmalardagi izomeriya hodisasi ham oʻrganilgan. S. organik kimyodan tashqari anorganik koordinatsiyey birikmalarni ham oʻrganadi, qattiq jismlar nazariyasi va kristallar kimyosiga yondashib tadqiqotlar oʻtkazadi. S. polimerlar, dorivor moddalar va boshqa faol muhim ahamiyatga ega.

Adabiyot
--------

* Potapov. M . Stereoximiya, M. 1988;Parpiyev N. A. Rahimov H.R. Muftahov A. . Umumiy kimyoning nazariy asoslari. T. 2004.

Kudrat Axmerov.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Urush orti mehnatkashlari va urush bolalari yodgorligi** — Buryatiya Respublikasining Ulan-Ude shahridagi yodgorlik.

Yodgorlik 2020-yil may oyida Ulan-Udening Jeleznodorojniy tumanidagi Shon-sharaf maydonida oʻrnatilgan. Loyiha mualliflari Moskvadagi „M. B. Grekov nomidagi harbiy rassomlar studiyasi"ning ijodiy jamoasidir. Haykaltarosh Aleksey Chebanenko Ulan-Ude maʼmuriyatining arxitektura va shaharsozlik qoʻmitasi tomonidan 2019-yilda oʻtkazilgan yodgorlikning eng yaxshi varianti uchun ochiq tanlov gʻolibi boʻldi. Uni tayyorlash boʻyicha barcha ishlar haykaltarosh ustaxonasida amalga oshirildi. Quyma bronza haykal Moskvadan Buryatiya poytaxtiga maxsus transportda yetkazildi.

Yodgorlik kompozitsion jihatdan toʻrtta bronza figuradan iborat: samolyot vintini yasayotgan erkak va oʻgʻil bola, shuningdek, xaskashli ayol va bir qoʻlida bogʻlamni ushlab, ikkinchi qoʻli bilan qoʻyni erkalayotgan qizaloq. Ularning barchasi front ortida mehnat qilgan kattalar va bolalarning matonat, jasorat va fidoyiligi timsolidir. Orqa planda markazda stela joylashgan boʻlib, uning tagida Buryat ASSR gerbining elementi tasvirlangan, tepasida esa Vatan urushi ordeni va Gʻalaba bayrogʻi bor. Stelaning markazida, yodgorlik lavhasi shaklidagi tokchada: „Front orti mehnatkashlari va urush farzandlari uchun yodgorlik" degan yozuv bor.

Manbalar
--------

1. ↑  „В Улан-Удэ установили новый памятник труженикам тыла и детям войны". 13-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-iyul 2020-yil.
2. ↑  „ЧЕБАНЕНКО Алексей Дмитриевич". 10-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-iyul 2020-yil.
3. ↑  „В Улан-Удэ установят памятник труженикам тыла и детям войны". 10-iyul 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-iyul 2020-yil.
4. ↑  Pamyatnik trujenikam tila i detyam voyni ustanovili v Ulan-Ude

Havolalar
---------

* PAMYaTNIKI DYeTYaM VOYNI
* V Ulan-Ude na ploщadi Slavi ustanovyat pamyatnik trujenikam tila i detyam voyni
* V Ulan-Ude otkrili pamyatnik trujenikam tila i detyam voyni
**Urugʻdon** — odam va hayvonlar erkagida urugʻ hujayralar — spermatozoidlar shakllanadigan jinsiy bezlar. U. juft, baʼzan toq boʻladi. Boʻshliqichlilar, gʻovaktanlilar va boshqa sodda tuzilgan koʻp hujayralilar U.i jinsiy hujayralar yigʻindisidan iborat boʻlib, urugʻ hujayralari tana devorini yorib (ssifoid meduzalar, korall poliplar) yoki tana boʻshligʻidan ogʻiz teshigi orqali tashqariga chiqariladi. Yassi chuvalchanglar U.i mayda pufakchalar shaklida. Boʻgʻimoyoklilar U.i juft boʻlib, shakli va tuzilishi har xil. Bosh skeletsizlar U.i 25 juftga yaqin, alohida chiqarish yoʻli boʻlmaydi. Koʻpchilik umurtqalilarda U. qorin boʻshligʻida simmetrik joylashgan.

Koʻpchilik sut emizuvchilarda (bir teshiklilar, hasharotxoʻrlar, chalatishlilar, xartumlilar, damanlar, sirenalar, kurakoyoklilar, kitsimonlardan tashqari) U. moyak xaltasida oʻrnashgan. Baʼzi sut emizuvchilar (mas, koʻpchilik kemiruvchilar)da U. moyak xaltasiga faqat urchish davrida tushadi, keyin yana qorin boʻshligʻiga koʻtariladi. Odam urugʻdoni ellipssimon shaklga ega (yana qarang Moyak, Jinsiy aʼzolar).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Dagʻal jun** — tarkibi har xil tipdagi dagʻal (tivit, oraliq tola) jun tolasi, quruq va ulik tolalardan tashkil topgan, kokilchasimon tuzilishdagi jun. D. j. tolasining ingichkaligi va uzunligi turlicha boʻlishi bilan ajralib turadi. D. j.ning sifati tola tiplarining oʻzaro nisbati, uzunligi va ingichkalik koʻrsatkichlariga bogʻliq. Tivit tola qiltiq tolaga nisbatan koʻproq boʻlsa, jun qoplamida quruq tolalar boʻlmasa, jun yumshoq va sifatli boʻladi hamda yuqori (1-nav)ga kiritiladi. D. j. mahalliy dagʻal jun beruvchi qoʻy (qarang Dagʻal junli qoʻylar) va echki (qarang Dagʻal junli echkilar) zotlaridan, tuyalardan va b. hayvonlardan olinadi. D. j. beruvchi qoʻylar juni yiliga ikki marta — bahor va kuzda qirqib olinadi. Bahorgi va kuzgi jun standartlar asosida baholanadi. Bahorgi jun chiqishi kuzgi junga nisbatan koʻp va sifati yaxshi boʻladi. Dagʻal junli qoʻylar qoʻzisi juni tugʻilgan yilning oʻzida kuz fasliga borib, 4—6 oyligida birinchi bor qirqimga keladi. Oʻzbekiston chorvachiligida qorakoʻlchilik va goʻsht-yogʻ beradigan dumbali, yaʼni dagʻal jun beruvchi qoʻychilik yetakchi soha. Respublikamizda asosan sifatli gilambop, namatbop va shinelbop D. j. yetishtiriladi (qarang Jun.).

Adabiyot
--------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |



  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Avtokataliz** (avto... kata-liz) – reaksiya jarayonida katali-tik ta’sir etuvchi soʻnggi yoki oraliq mahsulotlarning toʻplanishi natija-sida reaksiyaning tezlashishi. Reaksiya mahsuloti – sirka kislota SN3SOON va uning elektrolitik dissotsiatsiyasi natijasida hosil boʻlgan NQ ioni reak-siyani tezlashtiradi. Avtokatalitik re-aksiya tezligi avval katalizator sifatida ta’sir etuvchi mahsulot miqdorining ortib borishi sababli keskin ravishda oʻsib, soʻngra reaksiya jarayonida boshlan-gich moddalarning sarfi oshib borishi tufayli susayadi. Reaksiyaning boshlan-gich moddalaridan biri katalizator si-fatida ishtirok etganda ham goho "A" termini qoʻllaniladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Sterilizatsiya.

Issiqlik usulida sterilizatsiya
**Sterilizatsiya** — turli moddalar, xirurgiya asboblari, bogʻlov materiallari, oziq-ovqat mahsulotlari va boshqalarni mikroorganizmlardan va viruslardan butunlay tozalash. Tibbiyotda aseptikaning muhim usullaridan. Sterilizatsiya fizik va kimyoviy usullar yordamida amalga oshiriladi. Fizik usullarga termik (issiqlik) va nur bilan sterilizatsiya qilish kiradi. Kimyoviy sterilizatsiya sovuq sterilizatsiya deb ham yuritiladi, bunda sunʼiy materiallar yoki issiqlikka chidamsiz asboblar mikroblarni oʻddirish taʼsiriga ega boʻlgan kimyoviy moddalar yordamida sterilizatsiya qilinadi.

Issiq sterilizatsiya
--------------------

Issiq sterilizatsiya suv bugʻi va quruq issiq yordamida amalga oshiriladi. Suv bugi bilan sterilizatsiya qilish avtoklavlarda 110 dan 140 °C gacha haroratda 2—4 atm bosim ostida oʻtkaziladi. Bogʻlov materiallari, matolar, jarroxlik asboblari, suyuqliklar, suyuq dorilar, rezina buyumlar suv bugi yordamida sterilizatsiya qilinadi.

Quruq issiq sterilizatsiya
--------------------------

Quruq issiq sterilizatsiya maxsus quritkich shkaflarda 160—200 °C quruq issiq havo yordamida bajariladi. Bu usul shisha, chinni va metall asboblarni sterilizatsiya qilishda qoʻllanadi. Nur bilan sterilizatsiya qilish ionlovchi nurlar yordamida bajariladi. Amaliyotda r va u nurlaridan foydalaniladi, bunda nurlanish dozasi 25000 greydan kam boʻlmasligi lozim.

Kimyoviy sterilizatsiya
-----------------------

Kimyoviy sterilizatsiyada etilen oksid gazi, spirt, formalin buglaridan foydalaniladi. Optik asboblar, fibrin tolali asboblar, sunʼiy materiallar, jarroxlik iplari, maxsus jarroxlik asboblari (skalpellar) kimyoviy usulda sterilizatsiya qilinadi.

Havolalar
---------

Стерилизация и дезинфекция инструментов озоном

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Avtoklav** (avto... va lot. clavis – kalit) – kimyoviy va fizik jarayonlarni(aksari,qizdirish, qaynatishni)yuqori bosimda olib borish, shuningdek tibbiy asboblar va boglov materiallarini sterillash uchun ishlatiladigan apparat.Oziq-ovqat,farmatsevtika,tibbiyot,kimyo sanoatida qoʻllaniladi.Avtoklavda bosim-va temperatura ta’sirida mahsulotni sterillash,pishirish yoki quyultirish mumkin.Uning ichki sirti emal bilan qoplanadi. 
Qaysi sohada ishlatilishiga qarab avtoklav turli bosim va temperaturada ishlaydi.Odatda avtoklav silindr shaklida boʻladi,ichiga doira shaklli yaxlit bugʻ gʻilofi joylanadi.Avtoklav manometr,termometr va soat bilan ta’minlanadi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Qumtogʻ zilzilasi** - 1983 y 14 mart kuni Ashxobod vaqti bilan soat 17 dan 13 min. oʻtganda Xuroson togʻi etaklarida joylashgan Qumtogʻ qishlogʻidan oʻtgan chuqurlikdagi yer yoriqlaridan birida yuz bergan. Tektonik kuchlanishlarning keskin oʻsib borishi sababli yer osti togʻ jinslari ana shu yoriklar boʻyida bir-biriga nisbatan siljib, zilzila oʻchogʻini paydo qilgan. Bu oʻchoq 7–8 km chuqurlikda joylashgan, uni Ashxobod va Bolxono-bod seysmik st-yalari qayd qilgan. Zilzilaning kuchi 8 ball boʻlib, magni-tudasi 5,6 ga teng boʻlgan. Natijada 2–3 m li yoriklar paydo boʻlgan, ulardan bir nechtasi qishloqdagi imoratlardan oʻtib, ularni vayron qilgan. Baʼzi joylarda yoriqlar 20—30 sm ga siljigan. Zilzila natijasida 65 ming km2maydon zarar koʻrgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Arnold Kruiswijik -** gollandiyalik futbolchi, (Dutch pronunciation: [ˈɑrnɔlt ˈkrœysʋɛik] ; 1984-yil 2-noyabrda tugʻilgan) — sobiq gollandiyalik professional futbolchi, chap qanot himoyachisi.

Klub faoliyati
--------------

Groningenda tugʻilgan Kruiswijk faoliyatini mahalliy „Groningen"da boshlagan.

2006-yil 10-sentabrda Herakles Almeloga qarshi oʻyinda Kruiswijk Erediviziya tarixidagi eng tez avtogolga mualliflik qildi9 soniyadan soʻng darvozabonga uzatmani notoʻgʻri oʻtkazib, darvozani ishgʻol qildi.

2007-2008-yilgi mavsumdan soʻng Kruisveyk Belgiyaning RSC Anderlext klubiga oʻtdi.

2010-yilning yanvarida Kruiswijk mavsum oxirigacha Gollandiyaning „Roda JC" jamoasiga ijaraga berildi. 2010-yil 21-mayda u SC Heerenveen bilan toʻrt yillik shartnoma imzoladi, u erda u oʻzining sobiq Groningen murabbiyi Ron Jans bilan birlashdi. 2014-yilda u Vitessga koʻchib oʻtdi.

2014-yilning 1-iyulida, Heerenveendan ozod etilishidan oldin, Kruiswijk Eredivizionning hamkasbi Vitessga qoʻshildi. Kruiswijk 2017-yilning 29-yanvarida ikkinchi marta Gollandiya tarixi kitobiga kirdi, o‘shanda u o‘z klubi safida 25128 daqiqa o‘ynab, gol urmagan bo‘lib, John Veldman rekordini ortda qoldirdi. Koʻp oʻtmay, 2017-yil 10-mart kuni Erediviziyaning „Sparta Rotterdam" jamoasiga qarshi uy uchrashuvida u faoliyatidagi 362 uchrashuvda oʻzining birinchi golini kiritdi.

U 2017-yil 30-aprelda AZ Alkmaarga qarshi KNVB kubogi finalida 2:0 hisobida g‘alaba qozongan „Vitess" o‘yinida o‘ynadi, bu klub 125 yillik tarixida birinchi marta 3 karra ikkinchi o‘rinni egallab, chempionlikka erishdi.

U 2019-yilning mart oyida jarohati tufayli faoliyatini yakunladi.

Xalqaro faoliyati
-----------------

2006-yilda Kruiswijk Gollandiya U21 terma jamoasining bir qismi boʻlib, 2006-yilda Portugaliyada boʻlib oʻtgan 21 yoshgacha boʻlgan futbolchilar oʻrtasidagi Evropa chempionatida gʻolib chiqdi. Bir yil oʻtgach, 2007-yilda Gollandiyada boʻlib oʻtgan 21 yoshgacha boʻlgan futbolchilar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida u yana oʻz unvonini muvaffaqiyatli himoya qilgan va turnirda yarim finalga chiqish orqali 2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlariga yoʻllanmani qoʻlga kiritgan jamoaning bir qismi boʻldi.

'

Manbalar
--------

1. ↑  Nader bekeken — NRC (niderlandcha)
2. ↑  Anderlecht leent Arnold Kruiswijk uit aan Roda JC — Gazet van Antwerpen (niderlandcha)
3. ↑  Jans en Kruiswijk herenigd bij SC Heerenveen — Voetbal International (niderlandcha)
4. ↑  Arnold Kruiswijk tekent bij Vitesse — RTV Noord (niderlandcha)
5. ↑  „A. Kruiswijk". Soccerway. Qaraldi: 14-mart 2017-yil.
6. ↑  Nooit scorende Kruiswijk schrijft Eredivisie-historie — Voetbal International (niderlandcha)
7. ↑  „Vitesse vs. Sparta Rotterdam". Soccerway (10-mart 2017-yil). Qaraldi: 14-mart 2017-yil.
8. ↑  „Vitesse claim first major trophy with Cup triumph". *Reuters* (30-aprel 2017-yil).
9. ↑  „AZ Alkmaar vs. Vitesse - Football Match Line-Ups - April 30, 2017 - ESPN".
10. ↑  „Arnold Kruiswijk zet een punt achter zijn loopbaan" (nl). *www.gic.nl*. Qaraldi: 5-avgust 2019-yil.

Havolalar
---------

* Arnold Kruiswijk at ESPN FC
* Arnold Kruiswijk WorldFootball.net saytida
* Netherlands stats at OnsOranje
**Balix daryosi** (arabcha: ) — Sharqiy Oʻrta yer dengizi ignabargli-sklerofilli-keng bargli oʻrmonlar ekoregionidagi Tall Abyaz (تل أبيض) yaqinidagi Ayn al-Arus (عين العروس) bahorida boshlanuvchi koʻp yillik daryo. U janubga qarab oqadi va zamonaviy Raqqa shahrida Furot daryosiga qo'shiladi. Balix Suriyadagi Furot daryosining Xobur daryosidan keyin ikkinchi yirik irmog'idir. Bu muhim suv manbai bo'lib, yaqinda katta uchastkalari kanalizatsiya qilingan.

Geografiya
----------

Balix daryosining asosiy manbai Suriya-Turkiya chegarasidan janubda joylashgan Ayn al-Arusning karst buloqidir. Bundan tashqari, Balix shimoldagi Harron tekisligidan, shuningdek, daryo vodiysining g'arbiy va sharqiy qismidagi tekisliklarni quritadigan bir qator davriy oqimlar va vodiylardan suv oladi. Bu oqimlar Jullob (نهر الجلاب), Vodi Qaramavgʻ (وادي قرموغ) va Vodi al-Xazir (وادي الخضر)dir.

Ayn al-Arusdan bir necha kilometr janubda Balixga Jullob kanali qoʻshiladi. Bu kichik daryo Shanliurfa shimolidagi buloqlardan ko'tariladi, lekin Balixga yetib bormasdan oldin Harronda qurib qoladi. Eski Harron shahridagi qurigan ko'plab quduqlar, suv sathi o'tmishda ancha yuqori bo'lgan bo'lishi mumkinligini ko'rsatmoqda. 

Vodi al-Xazir Balix vodiysining sharqidagi tekislikni quritadi va Vodi al-Burj va Vodi al-Hamar bilan oziqlanadi, ular o'z navbatida Vodi Xuvayra bilan oziqlanadi.

Tarixi
------

Balix daryosi boy madaniy mintaqaning markazini tashkil qiladi. Ikkala qirg'oqda ko'p sonli turar-joy tepaliklari mavjud bo'lib, ular hech bo'lmaganda so'nggi neolit davriga, miloddan avvalgi 6-ming yillikka oid. Bronza davrida (miloddan avvalgi 3-ming yillik) qadimiy Tuttul (Balix deltasidagi hozirgi Raqqaga yaqin) va shimoldagi Tall Xuvayra muhim shaharlar boʻlgan. Ming yillar davomida mintaqada ko'chmanchi qabilalar va o'troq aholi o'rtasidagi doimiy aloqalar kuzatilgan.

### Balix daryosi havzasida qazilgan arxeologik joylar

* Tall Asvad (تل أسود)
* Tall al-Bia (تل البيعة)
* Tall Barobira (تل برابرة)
* Tall al-Xuvayra (تل الخويرة)
* Tall Hammom at-Turkumon (تل حمام التركمان)
* Tall Jadla (تل جدلة)
* Tall Sabi Abyaz (تل صبي أبيض)
* Tall as-Sahl (تل السحل)
* Tall as-Saman (تل السمن)
* Tall Zaydon

Manbalar
--------

1. ↑  Lloyd, S.; Brice, W. (1951). "Harran". *Anatolian Studies* (British Institute at Ankara) **1**: 77–111. doi:10.2307/3642359.
2. ↑  „Mulders, M.A. (1969). The arid soils of the Balikh Basin (syria).".
Fayl:PollockTela.jpg1947-yil "Enchanted Forest" ("Sehrli Oʻrmon")
**Jackson Pollock**, 1912-yil 12 yanvar kuni AQSh - Wyoming shahrida dunyoga kelgan. XX asrning eng mashhur musavvirlaridan biri. Tomizish usuli (*drip painting*) bilan boʻyoq aralashtirish, moʻyqalam ishlatish bilan boʻyash usullarini bir chetga surib yerga katta boʻyda mato yoyib boʻyoq tomizish, toʻkish, sachratish kabi usullar bilan Harakatli Rasmlar ismi berilgan rasmlar chizar edi. Bu hususiyati uchun unga **Jack The Dripper** laqabi qoʻyilgan.

1951 yildan keyin kolleksiyachilar va galereyachilar tarafidan yanada koʻproq va farqliroq rasm chizishi buyurilgan. Shu sababli uning alkogol ichish odati yanada avjiga chiqib rasmlarida toʻq ranglarni koʻp ishlatishga farqli shakllar yaratishga bpshlagan. 

1956-yil 11 avgust kuni, AQSh - New York shahrida avariya halokati tufayli vafot etgan. 

Harakatga va vaqtga bergan badan sanʼati va belgilangan vaqt sanʼati Fluxus, Happeninglar kabi birqancha chogʻdosh sanʼatlarga poydevor boʻlgan.
**Boulevardie** (fr. Boulevardier) — burbon, shirin vermut va kampari asosidagi spirtli kokteyl. Uning yaratilishi Parijda 1927-yildan 1932-yilgacha boʻlgan „Boulevardie" deb nomlangan oylik jurnaliga asos solgan amerikalik yozuvchi Erskin Gvinga tegishli. Boshqa versiyaga koʻra, kokteyl Gvinning oʻzi tomonidan emas, balki uning uchun yaratilgan. Birinchi boʻlib Garri Makalonning „Barfies and Cocktails" kitobida tasvirlangan — Parijdagi *Harry’s New York Bar* barining egasi.

Tarkibi
-------

"Bulvardie" „Negroni" kokteyliga oʻxshaydi, uning uchta tarkibiy qismidan ikkitasi bor. Bu „Negroni" dan Burbon yoki javdar viskisidan djin oʻrniga asosiy komponent sifatida ishlatilishi bilan farq qiladi. Retseptlar uning tarkibiy qismlarining nisbati bilan farq qiladi. Asl retsepti tarkibida tarkibiy qismlar teng nisbatda mavjud boʻlib, hozirda turli retseptlar mavjud — baʼzilari viskining 1,5 qismini emas, balki 1 qismini yoki hatto burbonning ikki qismini vermut va kamparining bir qismidan iborat.

Retsept navlaridan biriga koʻra, old-feshenda muz bilan toʻldiriladi, burbon, vermut va kampari quyiladi, undan keyin kokteyl muloyimlik bilan aralashtiriladi. Boshqa retsept boʻyicha-bir xil tarkibiy qismlar aralashtiriladi va keyin kokteyl stakanga filtrlanib quyiladi.

Ichimlikka standart qoʻshimcha apelsin qobigʻi hisoblanadi.

Yana qarang
-----------

Old pal kokteyli-Burbon oʻrniga javdari viskiga asoslangan va quruq vermut yordamida Bulvardening bir versiyasi.

Manbalar
--------

1. ↑  Владимир Журавлёв (02 2021). *Тропой американских виски и коктейлей* (Simple Wine News nashri). pp. 48. .
2. ↑  „Erskine Gwynne, 49, Wrote Book on Paris". *The New York Times* (6-may 1948-yil). Qaraldi: 19-aprel 2016-yil.
3. ↑  „Boulevardier Cocktail". *Imbibe Magazine*. Qaraldi: 19-aprel 2016-yil.
4. ↑  *Cecchini, Toby*. „Case Study: The Boulevardier". *The New York Times* (2-fevral 2012-yil). Qaraldi: 7-noyabr 2015-yil.
5. ↑  *Simonson, Robert*. „Boulevardier". *The New York Times*. Qaraldi: 19-aprel 2016-yil.
6. ↑  „Бульвардье". *InShaker*.
7. ↑  „Events of the Week Stir French Pride". *New York Times* (20-fevral 1927-yil). Qaraldi: 19-aprel 2016-yil.
8. ↑  „The Boulevardier Is Back on the Menu". *The New York Times* (28-yanvar 2014-yil). Qaraldi: 19-aprel 2016-yil.
9. ↑  Алекс Дей, Ник Фошальд, Дэвид Каплан „«Бульвардье» (Boulevardier)",*. Код коктейля. Основы, формулы, эволюция*. Москва: Эксмо, 2019 — 100 bet. ISBN 978-5-04-104605-7.
**Abdumubdi Noʻʼmonovich Sultonxoʻjayev** (1929.12.1. Toshkent) — gidrogeolog olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1989), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1979), geol.mineralogiya fanlari doktori (1970), professor (1971). Oʻrta Osiyo politexnika institutinini tugatgan (1952). Oʻzbekiston Geologiya va vazirligiga qarashli Gidrogeologiya va muhandislik geologiyasi institutida direktor muovini (196265), regional gidrogeologiya boʻlimi rahbari (1965—72). 1972-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Seysmologiya instituti gidrogeokimyo laboratoriya mudiri. Ilmiy ishlari gidrogeologiya, seysmik xavfni oldindan bilish muammolari — gidrogeoseysmologiyaga bagʻishlangan. Darslik yozgan va Yer osti suvlari kimyoviy va gaz tarkibining zilzila oldidan va zilzila vaqtida oʻzgarishi ilmiy ishlanmasining (1973) hammuallifi. Asarlari yapon, xitoy va ingliz tillarida ham nashr qilingan. S. Yaponiyaning "Zilzilalarning gidrogeokimyoviy darakchilari" assotsiatsiyasining (1988), Rossiya Tabiiy Fanlar akademiyasining (1991) faxriy aʼzosi.

Manbalar
--------

* Ferganskiy artezianskiy basseyn, T. 1972; Radioaktivnie emanatsii pri izuchenii geologicheskix protsessov, T. 1972; Gidrogeoximicheskiye osobennosti nekotorix seysmoaktivnix zon Sredney Azii, T. 1977; Gidroximicheskiye predvestniki zemletryaseniy, M. 1985; Metallogeniya artezianskix basseynov Sredney Azii, T. 1992; Problemi prognozirovaniya zemletryaseniy v Sentralnoy Azii, T. 1999.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Xirurgiya markazi**, Vohidov Vosit Vohidovich nomidagi ixtisoslashtirilgan jarrohlik ilmiy markazi — Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligiga qarashli ilmiy tadqiqot va davolash muassasasi. 1975-yil Butunittifoq klinik va eksperimental xirurgiya ilmiy tadqiqot institutining Toshkent filiali sifatida tashkil etilgan. 1991-yildan hozirgi nomi bilan faoliyat koʻrsatadi. Markaz ilmiy va amaliy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari koʻkrak qafasi va qorin boʻshligʻi aʼzolarida boshqa oʻxshashligi boʻlmagan, oʻziga xos jarrohlik amaliyotlarini oʻtkazadi, bularga, birinchi navbatda, hayot uchun muhim aʼzolar, yurak nuqsonlari, yirik qon tomirlar, oʻpka, jigar va meʼda osti bezi rekonstruktivtiklash jarrohligi va boshqa kiradi. Xirurgiya markazining vazifasi Oʻzbekistonda jarrohlik muammosi bilan boglik masalalarga rahbarlik qilish va boshqarish, respublikada xirurgiya xizmatini tashkil etish; yuqori malakali ixtisoslashgan ilmiy va amaliy xirurg mutaxassislar tayyorlash va boshqalardan iborat. Markazda 12 klinik boʻlim: jigaroʻt yoʻllari va portal gipertenziya jarroxdigi, lazer va meʼdaichak jarrohligi, yurakqon tomir jarroxdigi, koʻkrak qafasi jarroxdigi, rekonstruktivplastik jarrohlik, rentgenendovaskulyar jarrohlik va intervension radiologiya, shuningdek, patomorfologiya va lazer terapiyasi, anesteziologiya va reanimatologiya, mikrobiologiya va klinik biokimyo, eksperimental jarroxlik kabi fundamental va amaliy boʻlimlar, 370 oʻrinli klinik kasalxona va poliklinika ishlab turibdi. Xirurgiya markazi da 90 dan ziyod ilmiy xodim, jumladan, 22 fan doktori va professor, 50 fan nomzodi xizmat qiladi (2004). Markazda drlik va nomzodlik dissertatsiyalari himoyasi boʻyicha maxsus ilmiy kengash faoliyat koʻrsatadi. Markaz olimlari koʻpgina yirik ilmiy anjumanlarda qatnashib keladi. Xirurgiya markazi ilmiy toʻplam, monografiya, darslik va turli qoʻllanmalar chop etadi, ixtirolar qiladi. Markaz bazasida Toshkent birinchi tibbiyot institutining gospital xirurgiya, magistratura hamda Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti 1-son xirurgiya kafedrasi bor.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

Manbalar
--------



|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Valentina Nikolayevna Romanova** (1938.20.9, Moskva viloyati Ximki sh. — 2003.14.4, Toshkent) — raqqosa, baletmeyster. Oʻzbekiston xalq artisti (1977). Toshkent xoreografiya bilim yurtini (1955), Toshkent madaniyat institutini (1992) tugatgan. 1955—57 yillar Navoiy teatrida balet raqqosasi, 1957—78 yillar "Bahor" davlat ashula va raqs ansamblining yakkaxon raqqosasi, 1978—82 yillar baletmeysteri. Uning ijrosidagi "Qoʻgʻirchoq", "Jonon", "Fargʻonacha rez", "Zang", "Andijon polkasi", "Choʻpon", "Xorazmcha raqs", "Pilla", "Rohat", "Kashtadoʻzlar", "Salom" kabi raqslar oʻzining shoʻxchanligi, harakatlarining tez va aniqligi, oʻzbek raqs maktabi texnikasining ustasi ekanligi bilan ajralib turadi. Madaniyat instituti va Milliy raqs va xoreografiya oliy maktabida pedagoglik qilgan (1996-yildan dotsent). M. Turgʻunboyeva bilan birgalikda Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan (1973).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Deh Yak** (shuningdek, **Dehyak** ) — Afgʻonistonning Gʻazni viloyatining sharqiy qismidagi qishloq tumani, 30 . km sharqda G'azni shahrida joylashgan. Tumanning maydoni 715 km 2, 66 qishloq va taxminan 44,386 aholini o'z ichiga oladi. Ramak asosan tumanning bosh qarorgohi vazifasini bajaradi. 

Asosiy daromad manbai bo'lgan qishloq xo'jaligi qurg'oqchilikdan jiddiy zarar ko'rmoqda. Odamlar hayvonlar bilan ham savdo qiladilar. Ishsizlikning yuqori darajasi odamlarning tumanni tark etishiga olib keldi, ko'plari ham doimiy ravishda qo'shni Pokiston chegarasidan o'tib, turmush qurishdi. Sog'liqni saqlash va ta'limni jiddiy yaxshilash kerak.

G'azni shahri va Gardez o'rtasidagi asosiy yo'l, Ramak va Slemenze o'rtasidagi yo'l kabi, asosan, asfaltlangan.

Yana qarang
-----------

* Afg'oniston tumanlari
* G'azni viloyati

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  „Deh Yak District (Re-elected)". *Government of Afghanistan and United Nations Development Programme (UNDP)*.  Ministry of Rural Rehabilitation and Development. 3-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-noyabr 2012-yil.

Havolalar
---------

* Aholi punktlari xaritasi[*sayt ishlamaydi*]  AIMS, 2002 yil may
* G'azni viloyati

Andoza:Districts of GhazniAndoza:Ghazni Province
**Baliqchilik parvarishxonasi** — baliqchilik xoʻjaliklari uchun yosh baliqlar yetkazib beruvchi korxona. OʻzRning koʻpchilik Baliqchilik parvarishxonasi lari baliqchilik xoʻjaliklarining baliq boqish hovuzlarida oʻstirish uchun bir yoshli baliq chavoklari yetkazib beradi. Baliqchilik parvarishxonasi da baliq tuxumlarini urugʻlantirish, yosh baliqparni oʻstirish, qishlatish, shuningdek katta yoshdagi zotli erkak va urgʻochi baliqlarni saqlash hovuzlari hamda karantin hovuzlari boʻladi. Odatda, baliqlar bahorda tuxum qoʻyadi. Tuxumdan chiqkan yosh baliqchalar kelasi yil bahorigacha saqlanadi. Erta bahorda bir yoshli baliq chavoqlari (baliqchalar) baliqchilik xoʻjaliklari hovuzlarida boqish uchun tarqatiladi. OʻzRdagi "Oʻzbaliq" korporatsiyasi har yili 100 mln. donadan ortiq bir yillik baliq chavoqlari yetkazib beradi. Baliqchilik parvarishxonasi larida, asosan, zogʻora baliq, oq amur va boshqa baliqlar oʻstiriladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mavlono Nizomiddin Abdulvoseʼ Boxarziy** (1504-yilda Hirotda vafot etgan) — fors-tojik tilida ijod qilgan shoir, tarixchi va munshiy. Alisher Navoiyning zamondoshi boʻlgan.

Hayoti
------

Abdulvoseʼ Boxarziyning ajdodlari Nishopur shahrining sayidlaridan. Otasi Jamoliddin Mutahhar Boxarziy Jomiyning yaqin doʻsti boʻlgan. Bu doʻstlik sabab, Abdulvoseʼ Boxarziy ham Jomiy suhbatidan bahramand boʻlib, uning asarlarini oqqa koʻchirish va tahrirdan oʻtkazishda bevosita qatnashgan. Abdulvoseʼ Boxarziy insho sanʼatida alohida iqtidorga ega boʻlib, Husayn Boyqaro saroyidagi tarassul devoni (kantselyariya)da munshiy lavozimida ishlagan.

Ijodi
-----

Uning qalamiga mansub ruqʼa va maktub­larni shogirdi Shahobiddin Ahmad Xavofiy toʻplab, „Manshaʼ ul-insho" („Insho sanʼatining sarchashmasi") nomi bilan maj­mua tuzgan. Xondamir Abdulvoseʼ Boxarziy asarlarida dabdabali soʻzlar va murakkab tashbehlarni koʻp ishlatgani, shu sababli Sulton Husayn Boyqaro davri voqealariga bagʻish­langan „Jomeʼ ul-badoeʼi Sultoniy" tarixiy asari podshohga maʼqul kelmagani, Navoiy­ning iltimosi bilan Jomiyning hayot yoʻli haqida „Maqomoti Jomiy" asarini yozganligini aytadi. „Xamsat ul-mutahayyirin"da Abdulvoseʼ Boxarziyning ushbu asari haqida iliq fikrlar bildirilgan. „Majolis un-nafois"da Abdulvoseʼ Boxarziy insho sanʼati barobarida shoirlikda ham isteʼdod egasi boʻlib, hajviy sheʼrlari, ayniqsa, Majdiddin Muhammadga bagʻish­langan hajviyalari Hirotda shuhrat topgani haqida maʼlumot beriladi.

Asarlari roʻyxati
-----------------

* **"Manshaʼ ul-insho"** („Insho sanʼatining sarchashmasi") − shogirdi Shahobiddin Ahmad Xavofiy tomonidan toʻplangan ruq’a va maktublari majmuasi
* **"Jomeʼ ul-badoeʼi Sultoniy"** (Husayn Boyqaro davri voqealariga bagʻishlangan tarixiy asar)
* **"Maqomoti Jomiy"** (Navoiyning iltimosi bilan yozilgan)

Manbalar
--------



1. ↑  *"Alisher Navoiy: Qomusiy lug'at", "Sharq" NMAK, 2016*.
**Vilhelmus (Willy) Anthonius van de** Kerkxof (niderlandcha: *Wilhelmus "Willy" Anthonius van de Kerkhof*)—gollandiyalik futbolchi,milliy terma jamoa oʻyinchisi.Ikki marta jahon chempionati finalchisi.1951-yil 16-sentabrda Niderlandiyaning Xelmond shahrida tavallud topgan.

Faoliyati
---------

### Klub miqyosida

Willy akalari-Jerar va egizak Rene bilan birgalikda oʻz faoliyatini „MULO" havaskorlar klubida boshlagan. Keyinchalik u „Tvente" professional klubiga oʻtdi va u yerda 93 ta oʻyin oʻtkazib,14 ta gol urdi.Shuningdek 2 marta Niderlandiya chempionati bronza medaliga erishdi.

1973-yilda egizaklar yana bir vaqtning oʻzida bitta klubga koʻchib oʻtishdi.Ularning navbatdagi klubi „PSV" boʻldi.Bu yerda u 15 yil xizmat qildi.Shundan dastlabki 10 yil akasi bilan birgalikda 6 ta Niderlandiya chempionati chempionligi va UEFA kubogini qoʻlga kiritdi.1987/88-yilgi mavsumda u jamoa bilan Yevropa Chempionlar kubogini qoʻlga kiritdi va uning yakunida faoliyatini yakunladi.Willy oʻzining toʻpni toʻxtata olish mahorati va ixcham himoyasi uchun „Changyutkich" laqabini oldi.

### Terma jamoa miqyosida

Willy va uning egizak akasi Rene 1974-yilda Jahon chempionati finaliga chiqqan Gollandiya terma jamoasining oʻyinchilari boʻlishgan.Shuningdek 1978-yilgi Jahon chempionati finalida oʻynagan jamoada ham muhim rol oʻynagan.Willy terma jamoa safida jami 63 ta oʻyin oʻtkazib 5 ta gol urgan.Pele uni 2004-yil mart oyida tirik boʻlgan eng yaxshi 125 futbolchi qatoriga kiritdi.

Terma jamoa safida jami 63 ta oʻyin 5 ta gol urdi.U qatnashgan oʻyinlarda Niderlandiya terma jamoasi 34 gʻalaba,13 durang,16 magʻlubiyatga erishdi.

Yutuqlari
---------

### Jamoaviy

**Niderlandiya terma jamoasida**

* Jahon chempionati kumush medali sovrindori-1974,1978
* Yevropa chempionati bronza medali sovrindori-1976

**"Tvente"**

* Gollandiya chempionatining bronza medali sovrindori-1972,1973
* Gollandiya chempioni-1975,1976,1978,1986,1987,1988
* Gollandiya chempionatining kumush medali sovrindori-1977,1982,1984,1985
* Gollandiya chempionatining bronza medali sovrindori-1979,1980,1983
* Gollandiya kubogi sohibi-1974,1976,1988
* Yevropa Chempionlar kubogi gʻolibi-1987/88
* UEFA kubogi sohibi-1977/78

### Shaxsiy

* "Oltin toʻp"ga nomzod-1978
* FIFA 100 roʻyxatiga kiritilgan

Manbalar
--------

* 1.Profil na sayte FIFA.com (angl.)
* 2.Profil igroka na worldfootball.net(olm.)
* 3.Statistika matchey za sbornuyu Niderlandov na sayte voetbalstats.nl
* 4.Statistika na sayte vi.nl Wayback Machine saytida arxivlandi (2020-04-01).