**Arsen Charlz Ernest Venger** (1949-yil 22-oktabrda tugʻilgan) — sobiq fransuz futbol murabbiyi va futbolchisi, hozirda FIFAning Global futbolni rivojlantirish boʻyicha boshligʻi lavozimida ishlamoqda. U 1996-yildan 2018-yilgacha "Arsenal" ni boshqargan va u erda klub tarixidagi eng uzoq vaqt ishlagan va eng muvaffaqiyatli bo'lgan. Uning ingliz futboliga qo'shgan hissasi skautlik, o'yinchilarning mashg'ulotlari va ovqatlanish rejimlarini o'zgartirish orqali "Arsenal"ni jonlantirdi va 21-asrda sportning globallashuviga yordam berdi.

Strasburgda tug'ilib, Dutlenxaymda tadbirkor oilada o'sgan Vengerni futbol bilan mahalliy qishloq jamoasi murabbiyi otasi tanishtirgan. Bir nechta havaskor klublarda o'ynagan kamtarona futbolchilik faoliyatidan so'ng Venger 1981-yilda menejerlik diplomini oldi. 1987-yilda "Nansi "dagi omadsiz davrdan so'ng Venger "Monako "ga qo'shildi; klub 1988-yilda liga chempionligini qo'lga kiritdi. 1991-yilda Venger "Monako"ni Fransiya kubogida g'alabaga olib keldi. 1995-yilda u J.League jamoasi Nagoya Grampus Eight jamoasini boshqarish uchun Yaponiyaga ko'chib o'tdi va o'zining birinchi va yagona yilida Imperator kubogi va Yaponiya Superkubogini qo'lga kiritdi.

Venger 1996 yilda "Arsenal" bosh murabbiyi etib tayinlandi. Uning tayinlanishini ingliz OAVlari ham, jamoa futbolchilari ham unchalik ishtiyoq bilan kutib olishmadi. 1998-yilda u Premer-liga va Angliya kubogida dublni qo'lga kiritgan birinchi xorijlik murabbiyga aylandi. Venger 2002-yilda "Arsenal "ni boshqa liga va kubokda dublga olib chiqdi va 2004 yilda o'zining uchinchi liga chempionligini qo'lga kiritdi. Arsenal 2003-2004 yilgi mavsumda APLda 49 o'yinlik mag'lubiyatsiz seriya qayd etdi va rekord o'rnatdi. Uning qo'l ostida klub 2006 yilda ilk bor Chempionlar ligasi finaliga chiqdi, ammo jamoa "Barselona" ga mag'lub bo'ldi. Venger 7 marta Angliya Kubogi g'alabasi bilan musobaqada eng ko'p g'alaba qozonish bo'yicha rekordchi. U shuningdek 7 bor Angliya Liga Kubogi va 3 bor Angliya Chempionligini qo'lga kiritgan. U 2018-yilda ketma-ket omadsiz mavsumlardan keyin murabbiylik lavozimini tark etgan.

  

"*Le Professeur* "(Muallim) taxallusi muxlislar va ingliz matbuoti tomonidan Vengerning tirishqoq xulq-atvorini aks ettirish uchun ishlatiladi. U o'z avlodining eng mashhur menejerlaridan biri bo'lib, Angliyada va xorijda sport va kasb haqidagi tasavvurlarini o'zgartirgan. Uning o'yinga bo'lgan yondashuvi futbol maydonda qiziqarli bo'lishi kerak degan maqsadda hujumkor uslubga urg'u bergan. Uning boshqaruvida "Arsenal" hujumkor, jozibali o'yin ko'rsatgan va ko'plab muhlislar mehrini qozongan.

Arsen Charlz Ernest Venger  1949-yil 22-oktabrda Elzasning Strasburg shahrida Alfons va Luiza Vengerlar oilasida tug‘ilgan. U uch farzandning eng kichigi edi. U 1950-yillarda Duppiggeymda yashagan, lekin ko'p vaqtini qo'shni Dutlenxaym (10 milya (16 km) Strasburgdan janubi-g'arbda) qishlog'ida o'tkazgan . Arsenning otasi Alfons, koʻplab alzaliklar singari, Germaniya Fransiyaning Elzas-Lotaringiya hududini avvalroq anneksiya qilganidan keyin nemis armiyasiga majburan chaqirilgan.  U 1944-yil oktyabr oyida 24-yoshida Sharqiy frontga jangga jo‘natilgan 

Vengerlar oilasi avtomobil ehtiyot qismlari biznesi va *La Croix d'Or* nomli bistroga ega edi.  "*My Life in Red and White*" kitobida Venger bistro homiylarining "alkogol, janjal va zo'ravonlik" inson psixologiyasiga bo'lgan qiziqishini uyg'otganini aytadi. Venger oʻqigan boshlangʻich maktabni katolik cherkovi boshqargan  va uning eng yorqin oʻquvchilaridan biri sifatida u keyinchalik Obernaydagi oʻrta maktabga qabul qilingan. 

Qishloq jamoasini ham boshqargan otasining so‘zlariga ko‘ra, Venger futbolga "taxminan olti yoshida" kirib kelgan. Uni Germaniyadagi o'yinlarga olib borishardi va u yerda Myonxengladbaxning "Borussiya"siga mehr qo'ydi.

Murabbiylik faoliyati
---------------------

### 1996–2018: Arsenal

#### 1996–1997: Uchrashuv va birinchi mavsum

1996-yil avgustida "Arsenal" Bryus Riochni klub murabbiyi lavozimidan ozod qildi. "Arsenal" Styuart Xyustonni, keyinroq esa Pat Raysni vaqtinchalik asosiy jamoaga mas'ul etib tayinladi. Garchi "Barselona" futbolchisi va murabbiyi Yoxan Kroyff bu lavozimni egallashni afzal ko'rgan bo'lsa-da, boshqaruv kengashi boshqa yo'lni qidirdi va oxir-oqibat Deynning Vengerni olib kelish taklifini qo'llab-quvvatladi. Uchrashuv bir necha haftaga kechiktirildi, chunki Venger "Nagoya Grampus"da shartnoma asosida edi va klub yakuniy qaror qabul qilish uchun vaqt talab qildi. Shu bilan birga, "Arsenal" rahbariyati o'zining keyingi murabbiyi kimligini tasdiqlashga shoshilmadi, ammo klub fransiyalik yarim himoyachilar Patrik Vieyra va Remi Gard bilan shartnoma imzolagandan so'ng, bu Venger bo'lishi mumkinligi haqidagi taxminlar kuchaydi. 1996-yil 22-sentyabrda Nagoya Grampus uni qo'yib yuborishga ruxsat berganidan so‘ng, Venger "Arsenal" bosh murabbiyi sifatida tanishtirildi. U 1996-yil 1-oktabrda bu vazifani rasman qabul qilgan  Birinchi matbuot anjumanida u jurnalistlarga shunday dedi: "Kelishimning asosiy sababi shundaki, men ingliz futbolini yaxshi ko'raman, o'yinning ildizlari shu yerda. "Arsenal"da menga klubning ruhi va uning salohiyati yoqadi." 

 Vengerning tantanali ochilish marosimi 1996 yil sentyabr oyida Xayberida bo'lib o'tdi.
Vengerning "Arsenal"ga kelishini klubning ba'zi futbolchilari, muxlislari va mahalliy OAV hayajon bilan qarshi oldi. Garchi u Futbol Assotsiatsiyasining (FA) bo'lajak texnik direktori sifatida e'tirof etilgan bo'lsa-da, u ingliz futbolida nisbatan noma'lum edi. Glenn Murning 1996-yil 24-sentabrdagi *The Independent* gazetasidagi hisobotida bu kayfiyat ta’kidlangan: "Bu ingliz o‘yinining o‘ziga xosligidan dalolatdirki, Arsen Venger nomi "Arsenal"ning bo‘sh bo‘lgan bosh murabbiyi lavozimiga munosib nomzod sifatida paydo bo‘lganida, ko‘plab tarafdorlar: "Arsen? kim?" O'zidan oldingilardan farqli o'laroq, Vengerga transferlar, shartnomalar va mashg'ulotlar ustidan nazorat berildi va "Arsenal" rahbariyati jamoa ishlariga aralashmaslikni tanladi.  Uning murabbiy sifatidagi birinchi harakatlaridan biri tajribali o'yinchilarni klubda kelajagi borligiga ishontirish edi, lekin u jamoa "biroz tor" ekanligini va o'rinlar uchun raqobat kerakligini ta'kidladi.  Venger mashg'ulotlarga amaliy yondashuvni qo'lladi, bu jamoaga kuch berdi va "Arsenal"ga zarar etkazgan ichish madaniyatini o'zgartirish uchun qadamlar qo'ydi.  U dastlab o'yinchilarga bir litr pivo ichishga ruxsat bergan bo'lsa-da, ularga dam olish kunlari va o'yinchilar xonasida ichish taqiqlangan. Keyinchalik u o'z o'yinchilariga tasodifan birga ichishni taqiqladi. Venger, shuningdek, makaronni o'yindan oldingi taom sifatida targ'ib qildi, qizil go'sht o'rniga qaynatilgan tovuqni rag'batlantirdi va arzimas ovqatlardan voz kechdi.  O'yinchilar ixtiyoriy vitamin in'ektsiyalarini va kreatinni oldilar, bu esa charchoqni kamaytirgan va chidamlilikni yaxshilagan. 

Vengerning birinchi o'yinida 1996-yil 12-oktyabrda Blekbern Rovers ustidan mehmonda 2:0 hisobida g'alaba qozongan edi , ammo u klub boshqaruviga kelishidan to'qqiz kun oldin, 24 sentyabrda Arsenalning UEFA Kubogida Myonxengladbaxning "Borussiya"sidan mag'lubiyatga uchraganida Raysga "bir yoki ikkita o'zgartirish"ni taklif qilgan.  Aralashuv klub sardori Toni Adamsni xafa qildi, u murabbiy bilan birinchi uchrashuvida o'zining hafsalasi pir bo'lganini aytdi: "Men unga qilgan ishini qilib, butun mavsumimizni xavf ostiga qo'yganini aytdim".  Venger yetib kelgach, tanqidni qabul qilishni tanladi va Adamsning klub haqidagi bahosini tinglashga harakat qildi.  Menejmentning bu o'ziga xos yondashuvi avvaliga uning g'oyalariga shubha bilan qaragan boshqa o'yinchilar bilan rezonanslashdi. Ingliz o'yinchilari Vengerning adovatini yo'qotish uchun tez-tez o'yin-kulgilar uyushtirishdi va uning qo'pol tabiati tufayli unga "Inspektor Kluzo" laqabini berishdi.  Adamsning aytishicha, uning hazil tuyg'usi jamoaviy ruhni shakllantirishga yordam bergan: "Venger nafaqat kulgini yaxshi ko'radi, balki o'zini ustidan kula oladi. U mana shunday qo'pol donishmanddir"  .

Vengerning shaxsiy hayotiga oid g'arazli mish-mishlar 1996 yil noyabr oyida paydo bo'ldi, London Siti uning tez orada "Arsenal"dan ketishi haqida xabar qildi.  Ota-onasini ko'rish uchun Strasburgga safardan qaytgan Venger matbuot anjumanida qatnashdi va bu da'volarni qat'iyan rad etdi: "Agar biror narsa noto'g'ri bo'lsa, men hujum qilaman. Agar siz shunchaki noto'g'ri narsalarni yaratishingiz mumkin bo'lsa, bu jiddiy masala."  Matbuot anjumanida ishtirok etgan "Arsenal"ning matbuot xizmati xodimi Kler Tomlinson ertasi kuni Venger qo'ng'iroq qilib, nima uchun bu voqeani chop etgani uchun matbuotga qarshi chora ko'ra olmasligini tushuntirishini talab qilganini eslaydi.  Shaharda g'iybat tarqatgan aybdor keyinchalik Vengerdan kechirim so'radi.  Bu vaqt ichida "Arsenal" Premer-ligada peshqadamlik qilayotgan edi, ammo 1997 yil fevralidagi yomon sport formasi Vengerni jamoasining chempion bo'lish imkoniyatlarini yo'qqa chiqardi.  Ular o'zining birinchi mavsumida uchinchi o'rinni egallab, UEFA Chempionlar Ligasi saralashida "Nyukasl Yunayted "ga to'plar nisbati bo'yicha yo'llanmani qo'ldan boy berishdi - ochkolar bo'yicha teng bo'lgan jamoalar o'rtasidagi reytingni aniqlash uchun taybreykdan foydalanilgan. 



1. ↑  "Décret du 12 juillet 2002 portant promotion et nomination [Decree of 12 July 2002 on promotion and appointment]" (fr). *Journal Officiel de la République Française* **2002** (163): 12078. 14 July 2002. PREX0205724D.. Qaraldi: 25 August 2019. Arsène Wenger]]
2. 1 2 3  Rees (2014). sfnp error: no target: CITEREFRees2014 (help)
3. 1 2 3 4 5  Palmer (2008). sfnp error: no target: CITEREFPalmer2008 (help)
4. 1 2  „Wenger emerges from cruel past" (9-avgust 2004-yil). (subscription required)
5. ↑  *Rees*. „Inside the mind of Arsene Wenger (excerpt from Wenger: The Making of a Legend by Jasper Rees)". *The Guardian* (18-avgust 2003-yil).
6. ↑  **{{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda `sarlavha=` parametrini belgilashingiz kerak.** „{{{title}}}".
7. ↑  **{{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda `sarlavha=` parametrini belgilashingiz kerak.** „{{{title}}}".
8. 1 2 3 4 5 6  Rivoire (2011). sfnp error: no target: CITEREFRivoire2011 (help)
9. ↑  *Culley, Jon*. „Wenger begins on Wright lines" (13-oktabr 1996-yil).
10. ↑  *Whyte, Derrick*. „Arsenal's dreams are ended by Juskowiak" (25-sentabr 1996-yil).
11. 1 2  Wenger quick to deny rumours.
12. ↑  Cross (2015). sfnp error: no target: CITEREFCross2015 (help)
13. ↑  Wenger wronged.
14. ↑  *Lacey, David*. Jones keeps Wimbledon on course. „"'Yes, for the title of course,' he replied when asked if the result had ended the team's interest in the Premiership, 'but for Europe, no.'"".
15. ↑  *Stewart, Colin*. Newcastle's firepower wins place in Champions League.