**Tokvil effekti** (shuningdek, **Tokvil paradoksi** deb ham ataladi)  ijtimoiy hayotdagi katta muammolar qancha yaxshilana boraversa, kichik muammolarga nisbatan norozilik shuncha o’sib borishi hodisasi. Effekt , Aleksis de Tokvilning fransuz inqilobi va keyinchalik Yevropa va Qo'shma Shtatlardagi islohotlar haqidagi kuzatishlariga asoslanadi. Ta'sirni ta'riflashning yana bir usuli "ishtaha ovqatlanadigan narsaga qarab o'sadi" aforizmidir. Misol uchun, kattaroq ijtimoiy adolatga erishilgandan so'ng, avvalgidan ham kichikroq ijtimoiy adolatsizliklarga qattiqroq qarshilik ko'rsatishi mumkin.

Bu effekt ijtimoiy tenglik va kutilmagan natijalar o'rtasidagi bog'liqlikni ko'rsatadi, chunki ijtimoiy islohotlar keraksiz umidlarni uyg'ootishi mumkin. Tokvil effektiga koʻra, Marksning inqilob nazariyasidan farqli oʻlaroq, inqirozning tobora kuchayib borishi (sharoitning yomonlashuvi) natijasida ijtimoiy sharoit yaxshilangandan keyin inqilob sodir boʻlishi mumkin. 

1949-yilda Xarlan Klivlend o'zining Sovuq urush holatida *ortib borayotgan talab inqilobini* tushunchasini kiritdi. Shu munosabat bilan, siyosatshunos Jeyms Chouning Devis inqiloblarning J egri chizig'ini taklif qildi, unda boylik va yuksalish davrlaridan keyin inqilobga olib keladigan inqiroz davrlari keladi. Ted Robert Gurr, shuningdek, inqiloblar yaxshilanish kutilganda sodir bo'ladi va aksincha, qattiq siyosat olib borilsa, *nisbiy mahrumlik* atamasidan foydalangan.

Kelib chiqishi
--------------

Bu hodisani birinchi marta Aleksis de Tokvil o'zining *"Amerikada demokratiya"* (1840-yil) kitobida tasvirlab bergan:

> "Erkaklarning imtiyozlarga bo'lgan nafratlari, imtiyozlar kamroq va ahamiyatsiz bo'lishi bilan mutanosib ravishda ortadi, shuning uchun demokratik ehtiroslar eng kam yoqilg'i bo'lganda eng qattiq yonib ketadigandek tuyuladi. Men bu hodisaning sababini allaqachon aytib o'tdim. Barcha shartlar mavjud bo'lganda. hech qanday tengsizlik ranjitadigan darajada katta emas, umumiy bir xillik o'rtasida eng kichik o'xshashlik jirkanchdir; bu bir xillik qanchalik to'liq bo'lsa, bunday farqni ko'rish shunchalik to'liq bo'lmaydi. Tenglikka bo'lgan muhabbat tenglikning o'zi bilan birga doimiy ravishda ortib borishi va u oziqlangan narsadan o'sishi kerak." 
> 
> 

*Islohot va inqilob paradoksi* uning keyingi kitobi *"Eski tuzum va inqilob"* (1856-yil) asarida tushuntirilgan: 

> "Inqilob vayron qiladigan rejim deyarli har doim undan oldingi rejimdan yaxshiroq bo'ladi va tajriba shuni ko'rsatadiki, yomon hukumat uchun eng xavfli vaqt odatda islohotlarni boshlagan paytda bo'ladi".
> 
>

Shuningdek qarang
-----------------

* Maslou ehtiyojlari ierarxiyasi
* Taraqqiyot va qashshoqlik
* Nisbatan mahrumlik

Ma'lumotnomalar
---------------

1. ↑  Elster, Jon*. Alexis de Tocqueville, the First Social Scientist* (en). Cambridge University Press, 2009-04-27 — 162 bet. ISBN 9780521518444.
2. ↑  Swedberg, Richard*. Tocqueville's Political Economy*. Princeton University Press, 2009 — 260 bet. ISBN 9781400830084.
3. ↑  Mackie, Gerry (November 1995). "Frustration and preference change in international migration". *European Journal of Sociology* **36** (2): 185–208. doi:10.1017/S0003975600007530.
4. ↑  Vernon, Richard (July 1987). "Citizenship and Employment in an Age of High Technology". *British Journal of Industrial Relations* (Blackwell Publishing) **25** (2): 201–225. doi:10.1111/j.1467-8543.1987.tb00709.x.
5. ↑  Vernon, Ronald (February 1979). "Unintended Consequences". *Political Theory* (Sage Publications) **07** (1): 57–73. doi:10.1177/009059177900700104.
6. ↑  Elster, Jon*. Tocqueville: The Ancien Régime and the French Revolution*. Cambridge University Press, 2011 — xv bet. ISBN 978-1139498814.
7. 1 2  Finkel, Evgeny; Gehlbach, Scott (16 July 2018). *The Tocqueville Paradox: When Does Reform Provoke Rebellion?*. Social Science Research Network. doi:10.2139/ssrn.3202013.
8. ↑  Tocqueville, Alexis de „Chapter III: That the sentiments of democratic nations accord with their opinions in leading them to concentrate political power",*. Democracy in America*. London: Saunders and Otley, 1840 — 272 bet.