recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kufiy** — xattotlik uslubi; qad. arab yozuvlaridan. Harflar toʻgʻri va doyra chiziklar asosida yoziladi. 7-asrda Yaʼrab ibn Qahton tomonidan (taxminan Kufa shahrida) ixtiro qilingan, 7—10-asrlarda keng qoʻllanilgan. K.da 22 ta harf boʻlib, abjad tartibida joylashtirilgan. Unli tovushlar turli ranglardagi belgilar bilan ifodalangan. Diakritik belgilar ixtiro qilingach (8-asr), harflar soni 28 taga yetkazilgan. K.ning eng qad. namunalaridan biri Oʻzbekiston musulmonlari diniy idorasida saqlavayotgan, teriga yozilgan Usmon Qurʼonidir. Qoʻlyozma kitob yozishda asta-sekin K. oʻrnini vasx xati egalladi. K.dan, asosan, meʼmorlik (mas, Samarqanddagi Amir Temur, Qozizoda Rumiy maqbaralari kitobalari), amaliy bezak sanʼati, tangalarda, qoʻlyozma kitob sarlavhalari va kitobalarni yozishda foydalanilgan.

Abdumajid Madraimov.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Tashqi havolalar Buni Vikimaʼlumotlarda tahrirlash | 
* BnF: cb122282460 (maʼlumot)
* GND: 4361597-1
* LCCN: sh85097066
* TDVİA: kufi

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Varshava konvensiyasi** — 1733-yil 14-avgustda Varshavada Rossiya imperiyasi , Avstriya imperiyasi va Saksonlar hukmronligi oʻrtasida tuzilgan xalqaro shartnoma.

Shartnomaga koʻra, Rossiya va Saksoniya 18-yil davomida mudofaa ittifoqida boʻlishga, bir-biriga Evropadagi barcha mulklarini kafolatlash va urush holatida yordamchi taqdim qilishga: Rossiya — 2000 otliq va 4000 piyoda, Saksoniya — 1000 piyoda va 2000 otliq vaʼda berishgan. Bundan tashqari, Rossiya va Avstriya kurfyurstga Polsha taxtini egallashda yordam berishga vaʼda berishgan va u Anna Ioannovnaning imperator unvonini tan olgan, Liflyandiya Polsha uchun daʼvolardan voz kechib, Rossiyaning barcha daʼvolarini bajarishga vaʼda bergan.

Ushbu kelishuv orqali Rossiya va Avstriya Polsha-Litva Hamdoʻstligi taxtini oldindan tasarruf etishgan va Seymda koʻpchilik Stanislav Leshinskiyni qirol etib saylash tarafdori boʻlgan, bunday buyruq rus qoʻshinlarining kuchi bilan amalga oshirilgan.

Yana qarang
-----------

* Varshava shartnomasi (1772)

Manbalar
--------

1. ↑  Varshavskaya konvensiya // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb. 1890—1907.

Adabiyotlar
-----------

* Varshavskaya konvensiya // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb. 1890—1907.
**Oqiljon Husanov** (1932.04, Jizzax tumani, Ravotlik qishlogʻi – 2001-yilda vafot etgan) — shoir. Oʻrta maktabni bitirgach (1940—1949), Samarqand dorulfununida (1949— 1954) taʼlim oladi. Samarqand viloyat gazetasi „Lenin yo‘lida" musahhihlikdan masʼul kotib darajasigacha bo‘lgan lavozimga ko‘tariladi. Toshkentda „Mushtum" (1960), „Sharq yulduzi" (1967-1979) oynomalarida adabiy xodim, bo‘lim mudiri, masʼul kotib sifatida faoliyat ko‘rsatadi. Oqiljon Husanov „Guliston" (1980-2011) oynomasida turli lavozimlardan bosh muharrir o‘rinbosari darajasigacha xizmat qildi.

Asarlari
--------

* „Qo‘shiqchining taqdiri" (1963)
* „Samarqand bulbuli"
* „Mehri daryolar" (1971)
* „Bo‘lmagapga bo‘lishma" (1973)
* „Qashqar go‘zali" (1976)
* „Tog‘da o‘sgan bola" (1975)
* „Tog‘da o‘sgan bola yohud jiyapning yangi sarguzashtlari" (1980)
* „Sirli odam" (1980)
* „Bulbulning go‘shti" (1977)
* „Taqilmagan uzuk" (1983)
* „Baxt qayerda" (1987)
* „Qishloqqa sayohat" (1988)
* „Ucholsa ham ucholmagan turna" (1990)
* „Ustaning muhabbati" (1991)
* „Go‘ro‘g‘li qissasi"

Oqiljon Husanovning yuqorida keltirilgan asarlarida pokiza va beg‘ubor yoshlik kechinmalaridan, ularning yechilgan yoxud yechilmay qolgan orzu-armonlaridan, muhabbat sarguzashtlaridan hikoya qiladi. Uning ko‘p asarlari rus va qardosh xalqlar tillarida ham chop etilgan.

Yozuvchi 1982-yilda Oʻzbekistopda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi faxriy unvoniga sazovor bo‘lgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „arxiv nusxasi". 6-dekabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-dekabr 2019-yil.
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Sobir Marvaliyev. Oʻzbek adiblari. T.: „Fan", 1993

Havolalar
---------

* Oqiljon Husanovning surʼati Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-04-18).
**Gaspar Yanga** (ispancha: *Gaspar Yanga*, shuningdek, **Yanga**, **Naga** yoki **Nyanga** nomi bilan tanilgan) — 1570-yilda Meksikaning Kordoba va Orizaba mintaqalarida (hozirgi Verakrus shahrining markazi) qochoq qora tanli meksikaliklar (marunlar) qoʻzgʻoloni rahbari. U Gabon qirollik oilasining avlodi hisoblangan.

*1523-yildan beri* *maronlar qullikdan qochib, Oaxaka mintaqasiga joylashayotgani haqida xabarlar bor. Baʼzi hollarda Maronlar harbiy hujumlarni qaytarishga va mustamlaka hokimiyatlari bilan muvaffaqiyatli muzokaralar olib borishga muvaffaq boʻldi: ular erkinlik va oʻz turar-joylarini tan olishdi.*

Qoʻzgʻolonni bostirish uchun muvaffaqiyatsiz urinishdan soʻng, 1608-yilda Yangi Ispaniyaning mustamlakachi hokimiyatlari u bilan muzokaralar boshladilar. Maroon jamoasi bir necha marta koʻchib oʻtishga majbur boʻldi, 1655-yilda u *San Lorenso de Los Negros* deb nomlangan hududda doimiy joylashdi, keyinchalik *San Lorenzo Serralvo* deb oʻzgartirildi va 1932-yilda *Yanga nomini oldi.*

Gaspar Yanganing hayoti XIX asrda Visente Riva Palasio tomonidan xronikalarda tilga olinmaguncha unutildi, u hikoyani ommalashtirdi va uni Meksikaning milliy qahramoni sifatida tan olishga erishdi.

Yana qarang
-----------

* Visente Gerrero
* Afro-meksikaliklar

Adabiyot
--------

* Jeyn G. Landers, „Cimarron va fuqaro: Afrika etnik kelib chiqishi, korporativ identifikatsiyasi va ispan aylanasi-Karib havzasidagi erkin qora shaharlarning evolyutsiyasi", Jeyn Lander va Barri Robinson, muharrirlar, *Qullar, sub’ektlar va qoʻporuvchilar: qora tanlilar. Mustamlaka Lotin Amerikasi* (Albuquerque: University of New Mexico Press, 2006);
* Charlz Genri Rouell, „El Primer Libertador de las Americas: Editor’s Notes" Arxivnaya kopiya -da arxivlangan, *Callaloo* 31:1 (2008-yil qish).

Havolalar
---------

* Luis Kamilla, „Gaspar Yanga" Arxivnaya kopiya -da arxivlangan, qora o‘tmish
**Oqim soati** (nemischa:) ― Berlinning Yevropa markazida uch qavatni egallagan 13 metr balandlikdagi suv soatidir. Soat 1982-yilda fransuz rassomi Bernard Gitton tomonidan yaratilgan.

Ish
---

Suv soati bir-biri bilan aloqa qiladigan shisha idishlarni asta-sekin flüoresan bilan boʻyalgan suyuqlik bilan toʻldirish orqali vaqtni bildiradi.

Idishlardagi suyuqlikning harakati soatning pastki qismida joylashgan mayatnik tomonidan boshqariladi, bu esa oʻz navbatida suyuqlik oqimi bilan umumiy rezervuarga oʻtkaziladi.

Tizim 30 ta kichik yassi idish va 12 ta yirik shardan iborat. Kichik idishlar har 2 daqiqada toʻldiriladi, yaʼni ularning hammasi toʻldirilganda 1 soat oʻtadi. Bu vaqtda suyuqlik oqib chiqadi va soatning boshqa qismidagi sharsimon idishlardan birini toʻldiradi: shunday qilib, har bir shar 1 soatni koʻrsatadi. 12 soatdan keyin tizim toʻliq boʻshatiladi va tsikl qayta boshlanadi (idishlar vaqti-vaqti bilan soat 1:00 va 13:00 da boʻshatiladi).

Manbalar
--------

1. ↑  „Uhr der fliessenden Zeit (Clock Of Flowing Time) (Berlin) - 2019 All You Need to Know BEFORE You Go (with Photos)" (en). *TripAdvisor*. Qaraldi: 4-dekabr 2019-yil.
2. ↑  *Ermengem, Kristiaan Van* „Europa Center, Berlin" (en). *A View On Cities*. Qaraldi: 4-dekabr 2019-yil.

Havolalar
---------
Misrning Iskandariya shahridagi Imom al-Busiriy qabri
 Al-Busiriyning Iskandariyadagi al- Busiriy ziyoratgohi devoridagi mashhur va suyukli she'ri al-Burdadan bir bayt.
**Al-Busiriy** ( arabcha:  ; 1212 – 1294) — sanhoji berber [  Shayx Abul Abbos al-Mursiyning xos shogirdlaridan biri, shodiliylik tariqatida boʻlgan musulmon shoiri. Uning islom payg‘ambari Muhammadni madh etuvchi "*Qasīda al-Burda* "("Mantiya she’ri") asari payg‘ambarni madh etuvchi eng mashhur islomiy she’rlardan biri bo‘lib, uning Al-Hamziya nomli qasidasi kabi arab tilida yozilgan.

Tarjimai holi
-------------

U Misrning Beni Suef gubernatorligidagi Dalas shahrida  tug‘ilgan (o‘xshash nomga qaramay, bu shaharni Jazoirdagi Dellis shaharchasi bilan adashtirmaslik kerak) va vazir Ibn Xinna homiyligida ijod qilgan. Uning otasi Abusir shahridan bo'lgani uchun *unga al-Busiriy deb nisbat berilgan edi*. Onasi Dalash shahridan bo'lganligi uchun ham ba'zan u o'zining *Dalashiriy taxallusidan* ham foydalangan, 

U o‘zining *"Qasida al-Burda* "asarida Muhammadni tushida ko‘rib, Uni to'nga o‘rab, falajdan davolaganini aytadi. She'r o'ziga xos tarixga ega (qarang. I. Goldziher in *Revue de l'histoire des* dins, jild. xxxi. pp. 304 ff. ). Tez-tez tahrir qilinib, boshqa she’rlarga asos bo‘lib, asl nusxaning har bir misrasidan keyin to‘rt-olti misra qo‘shib yangi she’rlar yaratilgan. Fayzullabxay ( Bombay, 1893) tomonidan ingliz tiliga, Rene Basset (Parij, 1894) fransuz tiliga, CA Ralfs (Vena, 1860) tomonidan nemis tiliga va boshqa tillarga tarjima qilinib, nashr etilgan.

Manbalar:
---------

1. 1 2  Kaya, Mahmut*. BÛSÎRÎ, Muhammed b. Saîd - An article published in Turkish Encyclopedia of Islam*. Istanbul: İslâm Ansiklopedisi, 1992 — 468–470 bet. ISBN 978-97-53-89433-3. 30-aprel 2022-yilda qaraldi.
2. ↑  *His family came from southern Morocco before settling in Egypt.* „الإمام شرف الدين محمد بن سعيد بن حماد الصنهاجي البوصيري". Qaraldi: 29-yanvar 2014-yil.
3. ↑  "al-Busiri | Arabian poet". *Encyclopædia Britannica*.. Qaraldi: 2016-07-21.
4. ↑  Ibn Shākir al-Kutubī, Muḥammad*. Fawāt al-wafāyāt*, 1st, Beirut: Dar Ṣādir, 1974 — 362 (vol. 4) bet. 8-aprel 2022-yilda qaraldi.

Yana qarang
-----------

* Uzun sharhlar ro'yxati va boshqalar uchun qarang. C. *Brokkelmanning Gesch. der arab.* *Litteratur* (Veymar, 1898), jild. i. pp. 264–267
* La Burda du désert, T. Ikbal, F. Tidjani, M. Valsan, Science sacrée, 2015
**Gatchina** (1923-29 yillarda Trotsk, 1929—44 yillarda Krasnogvardeysk) — RF Leningrad viloyatidagi shahar (1796-yildan). Sankt-Peterburgdan 45 km jan.gʻarbdagi temir yoʻl tuguni. Sankt-Peterburg — Pskov avtomobil yoʻli yonida. Aholisi 81,3 ming kishidan ziyod (1999). Mashinasozlik va metallsozlik korxonalari, mebel f-kasi, oʻlkashunoslik muzey i bor. G. 1499-yildan Xotchino qishlogʻi sifatida maʼlum. 18-asr boshida G. — malika Natalya Alekseevnaning , 1765-yildan graf G. G. Orlovning mulki (uning davrida saroy-park ansambli qurilishi boshlangan). 1783— 96 yillarda knyaz Pavel Petrovich (imperator Pavel 1), 1881—83 yillarda imperator Aleksandr III qarorgohi. 18-asr Saroy-park majmuasi, Priorat saroyi (1798—99), Saroy parki va b. parklar saqlangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**GateWall DNS filtri** — DNS soʻrovlarini filtrlash imkonini beruvchi dasturiy yechimdir. Ushbu mahsulotdan foydalanish Internetdan foydalanish xavfsizligini oshiradi, notoʻgʻri trafikni kamaytirishga yordam beradi.

Ishning xususiyatlari
---------------------

GateWall DNS filtri pornografiya, zararli saytlar, onlayn kazinolar, oʻyin va koʻngilochar saytlar, ijtimoiy tarmoqlar, torrent va tengdosh tarmoqlar, proksi-serverlar, anonimizatorlar va boshqalar kabi toifalarga kiruvchi 470 million toifali saytlardan foydalanadi. Bundan tashqari, baʼzi saytlarga kafolatlangan kirishni taʼminlaydigan oq roʻyxatlarni yaratish yoki aksincha, boshqa sozlamalardan qatʼiy nazar, maʼlum saytlarni blokirovka qilish mumkin.

GateWall DNS filtri tashrif buyurilgan saytlar toifalari, ruxsat etilgan va bloklangan xitlar boʻyicha statistik maʼlumotlarni olish imkoniyatini beradi. Ushbu hisobotlardan foydalanish Internetdan notoʻgʻri foydalanish bilan bogʻliq muammolarni tahlil qilish imkonini beradi.

GateWall DNS filtri mahalliy apparat va dasturiy taʼminot tizimlarini oʻrnatish va sozlashni talab qilmaydi. Joriy tarmoq topologiyasi, xavfsizlik sozlamalari va barcha mavjud ilovalarning ishlashi saqlanadi. Saytlar maʼlumotlar bazasini yangilash foydalanuvchi uchun sezilmaydi va uning ishiga taʼsir qilmaydi.

Matnni filtrlash
----------------

GateWall DNS filtri yechimga veb-sahifalarni morfologik tahlil qilish imkonini beruvchi Matn filtrlash moduliga ega.

GateWall DNS Filter Cloud
-------------------------

Ishlab chiquvchi GateWall DNS Filter-ga asoslangan „bulut" xizmatidan foydalanish imkoniyatini beradi.

Havolalar
---------

* Dasturning rasmiy sayti Wayback Machine saytida arxivlandi (2012-05-01).
**Hammam ibn Gʻolib** 641 tug'ilib, 728 - 730 yillarda vafot etgan, eng ko'p **Al-Farazdaq nomi bilan mashhur** yoki **Abu Firas.Mashhur** arab shoiri edi.

Mashhur arab shoiri Al-Farazdaq Kazma shahrida dunyoga keladi. U Bani Tamim urug'ining eng hurmatli bo'linmalaridan biri hisoblangan Dorimning a'zosi bo'lgan. Onasi esa Dabba qabilasiga mansub edi. Uning bobosi Sa'sa obro'li badaviy bo'lgan, otasi G'olib Basraga asos solingunga milodiy 636 yilga qadar hayot kechirgan va o'zining saxiyligi va mehmondo'stligi bilan shuhrat qozongan. Al-Farazdaq arablarning eng buyuk mumtoz shoirlaridan biri sifatida tanilgan. 

Farazdaq 15 yoshidayoq shoir sifatida tanila boshlaydi va xalifa Alining maslahatiga ko'ra qisqa vaqt davomida Qurʼon ilmlariga eʼtiborini qaratadi,ammo tez orada sheʼr yozishga yana qaytadi. U o'z iste'dodini asosan satiraga bag'ishlaydi va Bani Nahshal va Bani Fuqaimga shun orqali hujum qiladi. So‘nggi qabiladan bo‘lgan Ziyod 669-yilda Basraga hokim bo‘lgach, shoir avval Kufaga, so‘ngra Ziyodga juda yaqin bo‘lgani uchun Madinaga qochishga majbur bo‘ladi va u yerda shahar ahli uni yaxshi kutib olishadi,bu paytda Madinada amir Said ibn al-Os hisoblanar edi. Madinada u taxminan o'n yil qoldi, qabilalar haqida satiralar yozdi, lekin shahar siyosatidan so'z ochmaydi. 

Lekin u isrofgarchilik bilan hayot kechirdi va uning be'mani ishqiy she'rlari xalifa Marvon I tomonidan haydalishiga olib keldi. Aynan o'sha paytda u Ziyodning vafotidan xabar topadi va Basraga qaytib keladi va u yerda Ziyodning vorisi Ubayd Alloh ibn Ziyodning marhamatiga va e'tiboriga sazovor bo'ladi. Uning she'rlarining katta qismi nikoh ishlari va munosabatlariga bag'ishlangan edi. U o‘zining vasiylik mavqeidan foydalanib, amakivachchasi Navarning xoxishiga qaramay uylanadi. Basra saroyidan va yana turli qabilalardan yordam so‘raydi, lekin urinishlari behuda ketadi. Hamma shoirning satiralaridan qo‘rqib ketdi. Nihoyat, u Makkaga qochib ketdi va siyosiy da'vogar Umaviylar Abdulloh ibn Zubayrga murojaat qildi, ammo u uni nikohni tasdiqlashga rozi bo'lishga undashga muvaffaq bo'ldi. 

Tez orada yana janjallar avj ola boshlaydii. Farazdaq Narvarni bezovta qilish maqsadida ikkinchi,o'limidan keyin esa uchinchi xotin oladi. Nihoyat, u Hasan al-Basriy aytgan ajrashishlikka rozilik berdi. Yana bir boshqa mavzu uzoq oyatlar turkumiga sabab bo'ldi, ya'ni uning raqibi Jarir va uning qabilasi Bani Kulayb bilan bo'lgan adovatidir. Bu sheʼrlar *"Jarir nakoid" va "al-Farazdaq"* nomi bilan nashr etilgan. 

Al-Farazdaq Umaviylar xalifasi Al-Valid I (hukmronligi 705—715) ning rasmiy shoiri hisoblangan, unga bir qancha maqtov asarlar bagʻishlagan. 

U Makkada Ali ibn Husayn ibn Ali ibn Abu Tolib ( Zaynul-Obidin ) amirni g'azablantirib, Ka'ba Haramiga kirganida aytgan she'ri bilan mashhurdir. She'r nihoyatda kuchli bo'lgan va aynan shu she’ri tufayli qamoqqa tushadi.

Manbaalar
---------

1."Al-Farazdaq Biography"poetry Soup.

2."Farazdaq center lauds:Kuwait News Agency/ 22may.2014

3.Al Farazdaq at the Encyclopeadia Britannica

Havolalar
---------

* Media related to Al-Farazdaq at Wikimedia Commons
* Works related to Al-Farazdaq at Wikisource
* The Great Revolutionary Shi'ite Poets
**Galen preparatlari** (Praeparata galenica, s, Galenica)— oʻsimliklar (ildizi, bargi, guli, poʻstlogʻi va b.), minerallar va hayvonlar xom ashyosini qayta ishlab olinadigan dorilar. Kds. Rim vrachi Klavdiy Galen nomi bilan yuritiladi. Fakat Galen davrida emas, balki hozir ham turli farmatsevtik usullar bilan tayyorlangan har xil dorilar G. p. deb ataladi. Koʻpchilik G.p. xom ashyodan, uni suv, spirt, efir yoki spirt bilan suv, efir bilan spirt aralashmalari vositasida ekstraksiya qilib olinadi. Boshqalari esa, odatda, biror dorivor moddaning suv, spirt yoki yogʻdagi eritmasidan iboratdir. G. p.ning asosiy guruxlari: ekstraktlar, nastoykalar, xushboʻy suv va spirtlar, sharbatlar, eritmalar, sovunli spirtlar, sovunkrezolli preparatlar va h. k. Zamonaviy shifobaxsh preparatlar (pepsin, tireoidin, aloy, kora smorodina ekstraktlari, allilsat va b.) G. p. sirasiga kiradi.

Neogalen (novogalen) preparatlari oʻsymlik xom ashyosidan tayyorla-nib, ballast moddalardan mumkin qadar tozalangan va biologik jihatdan standartlantan aloxida G. p. dir. Bularni inʼyeksiya (mas, teri osti ga yuborish) uchun ishlatsa boʻladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Saratepa** — ilk oʻrta asr qasr harobasi (7-asr oxiri — 9-asr oʻrtasi). Samarqandningjan.gʻarbiy chekkasida, Xoja Saʼd va Saratepa qishloklari yaqinida joylashgan. Toʻrtburchak tarhli (50x60 m), bal. 6 m gacha yetgan. 1980y.larda qazish ishlari olib borilgan. S. paxsadan hamda yirik xom gʻishtdan (45—48 x 25—28 x 7—10 sm) ishlangan. Qasr yoʻlaklarining uz. 12, kengligi 2,3 m boʻlgan. Sharqiy tomondan qasr mudofaa devoriga tutashgan. 8-asr oxiri — 9-asr boshlarida S. janubida qishloq vujudga kelgan. 9-asr oʻrtasida qasr tanazzulga uchrab, 10-asrda kimsasiz, tashlandiq holga kelgan. Qishlokdagi hayot esa, 13-asrga qadar davom etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Fuchjou** — Xitoyning jan.sharqiy qismidagi shahar. Futszyan provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 5,8 mln. kishi (1998). Mintszyan daryosi boʻyidagi yirik savdo porti. Kema verfi, metallurgiya, mashinasozlik, kimyo, elektronika, toʻqimachilik, qogʻoz, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Mahalliy qishloq xoʻjaligi va oʻrmon xoʻjaligi hamda dengiz mahsulotlari qayta ishlanadi. Badiiy hunarmandchilik rivojlangan, lokli buyumlar, yogʻoch oʻymakorligi, chinni idishlar, bambuk va teridan turli buyumlar tayyorlanadi.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Gyoteborg**, Yyoteborg (got qalʼasi; germanlarning got qabilasi nomidan) — Shvetsiyaning jan.-gʻarbidagi shahar. Gyota-Elv daryosining Kattegat boʻgʻoziga quyilish joyida. Gyoteborg-Boxus lenining maʼmuriy markazi. Aholisi 433 ming kishi (1997, shahar atrofi bilan 761 ming kishi). G.ga 17-asr boshida asos solingan. 18—19-asrlarda tashqi savdo shahri sifatida tez oʻsdi. 18-asr oxirida Gyote kanali qazilgach, G.ning transport mavqei yanada yaxshilandi. G. aholisining soni va sanoat mahsuloti i. ch. boʻyicha Shvesiya poytaxtidan keyin 2-oʻrinda. G. portining yillik yuk ortib tushirishi 25 mln. t Temir yoʻl va suv yoʻllarining muhim tuguni. Asosiy sanoat tarmoklari: mashinasozlik (jumladan avtomobilsozlik), metallsozlik, kemasozlik (mamlakatda quriladigan kemalarning 2/3 qismi), toʻqimachilik sanoatlari. Elektrotexnika uskunalari, sharikli podshipniklar, dizel dvigatellari va turli xil mashinalar ishlab chiqariladi. Ip gazlama, trikotaj, tikuvchilik fabrikalari, neftni qayta ishlovchi zavod; universitet, politexnika va savdo institutlari, muzeylar, sobor (1802—15-yillar) bor. Har yili xalqaro sanoat yarmarkalari oʻtkazib turiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Imoduddin Isfahoniy** (1125-yilda tugʻilgan,1201-yilda vafot etgan) (toʻliq ismi:Imoddin Muhammad ibn Muhammad al-Katib al-Isfaxoniy) XII asrda oʻtgan tarixchi olim.

Hayoti
------

Isfahonning nufuzli xonadonidan chiqqan va Bagʻdoddagi Nizomiya madrasasida oʻqigan. Dastlab Bagʻdod xalifalari, soʻngra Mif hukmdorlari xizmatida boʻlgan. Dimishq hokimiga kotib boʻlgan. Basra va Xalob noiblariga ham xizmat qilgan.

Ilmiy faoliyati
---------------

Imoduddin Isfahoniy „Nusrat al-fatra va ustrat al-fitra" (*Behollikka yordam va mezon uchun boshpana*) nomli asar yozgan. Asar Saljuqiylar (1038-1194-yillar) tarixiga oid boʻlib, Saljuqiylar vaziri Anushirvon ibn Xolidning 1138-yilda fors tilida yozgan tarixiy asarining (qadim zamonlardan 1134-yilgacha bolgan voqealarni oʻz ichiga oladi) arabcha redaktsiyasi boʻlib, Imoduddin Isfahoniy voqealarni 1194-yilgacha davom ettirgan. Asarning toliq nusxasi maʼlum emas. Abulhaq al-Bundariy uni qaytadan, qisqartirib tahrirdan chiqargan. Imoduddin Isfahoniy asarining ushbu redaktsiyasi bizgacha yetib kelgan va „Zubdat an-nusra va nuxbat al-usra" (*Behollikka yordam va mejoz uchun boshpana kitobidan saylanma*) nomi bilan bizning zamonamizgacha yetib kelgan.

Manbalar
--------

Muzaffar Ahmedov Aziz Fayzullayev:Oʻrganilayotgan mamlakat (mintaqa) tarixshunosligi va manbashunosligi (Eron).:Toshkent-2021

1. ↑
2. ↑
**Gyutan** (yapon yaponcha: *牛タン*) — yapon taomi boʻlib, qovurilgan mol goʻshti tilidan tayyorlanadi, Sendayning faxri hisoblanadi.

Foydalanish
-----------

 Frityurda qovurilgan klyardagi gyutanning bir qismi
Gyutan tayyorlash odati Senday shahrida (1948) paydo boʻlgan, u yerda taom odatda guruch, shoʻrva va tuzlangan bodring bilan beriladi. Gyutan Sendayning faxridir. Yaponiyaning boshqa joylarida gyutan yakiniku restoranlarida tortiladi.

Sendaydagi yakitori egasi Sano Keyshiro *gyutan* taomining yaratuvchisi hisoblanadi, u 1948-yilda restoran ochgan va unda mol tilidan taomlarni tayyorlashni boshlagan (1948). Bu restoran Tasuke deb ataladi va hozirgacha Sendaydagi gyutan yeyish uchun eng yaxshi joylardan biri hisoblanadi. Dastlab, Gyutan juda gʻayrioddiy taom hisoblanardi, lekin asta-sekin butun Yaponiyada mashhurlikka erishdi.

Gyutan restoranlari 1991-yilda Yaponiyaning mol goʻshti import qilish kvotalari bekor qilinganda yanada rivojlandi. 2003-yilda Yaponiya hukumati mol goʻshtida quturish kasalligi chaqiruvchilari aniqlanganidan keyin Amerika mol goʻshti importini vaqtincha taqiqlagan. Bu gyutan restoranlariga qattiq taʼsir qildi. Sendaydagi gyutan restoranlarida ishlatiladigan mol goʻshti tillarining qariyb 90% Qoʻshma Shtatlardan import qilinar edi. Bundan tashqari, baʼzi bilimdonlar AQSh mol goʻshti gyutan tayyorlash uchun ideal miqdordagi yogʻni oʻz ichiga olishini taʼkidlashadi va Avstraliya mol goʻshtidan foydalanishni rad etishadi.

Sendayda butun pazandalik koʻcha liniyasi — gyutan-dori mavjud, unda til koʻmirda qovuriladi, guruch, maydalangan daikon turp, miso-shoʻrva bilan beriladi va hatto shakar sepiladi.

Manbalar
--------

1. 1 2  Япония. Жизнь в тысячах красок 2015. sfn error: no target: CITEREFЯпония.\_Жизнь\_в\_тысячах\_красок2015 (help)
2. ↑  Путешествие едоков. sfn error: no target: CITEREFПутешествие\_едоков (help)
3. ↑  „Aji-Tasuke History". *www.aji-tasuke.co.jp*. 24-mart 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-aprel 2016-yil.

Adabiyotlar
-----------

* *Япония. Жизнь в тысячах красок*, 3-е изд 5000 экз, М.: Издательство Российского союза туриндустрии, 2015. ISBN 978-5-904692-10-0.

Havolalar
---------

* „О японской кухне". *Japanonly*. 27-dekabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-dekabr 2019-yil.



* „Путешествие едоков". *News.leit* (9-avgust 2010-yil). 4-avgust 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-dekabr 2019-yil.
**Chan Choy Siong** (xitoycha: 陳翠嫦 ; 1931 — 1981-yil 11-fevral) Singapurlik siyosatchi va Singapurdagi ayollar huquqlari boʻyicha faollardan biri edi. Chan Singapurda parlament deputatligiga saylangan birinchi ayollardan edi.

Biografiya
----------

Chan Chinatownda oʻsgan.  U Nanyang Qizlar oʻrta maktabida oʻqidi, ammo moliyaviy qiyinchiliklar tufayli oʻqishni tugata olmadi.  Otasi uning taʼlim olishga intilishini qoʻllab-quvvatladi.  U endigina yigirma yoshida yangi Xalq harakati partiyasiga (PAP) qoʻshildi.  Chan Singapurda ayollar uchun teng huquqlarni, shu jumladan ish haqi tengligini taʼminlash va qonuniy koʻpxotinlikka chek qoʻyish tarafdori edi. 

1956-yilda Chan, Xo Puay Choo va O Siew Chen Xalq harakati partiyasi tarkibida Ayollar Ligasini yaratdilar.  Chan 1957-yilda Xalq harakati partiyasi Markaziy Ijroiya Qoʻmitasiga saylangan  Oʻsha yili u shahar kengashi aʼzosi etib ham saylandi.  Chan va yana yetti nafar ayol 1959-yilda Qonunchilik Assambleyasiga saylangan  Chan 1959-1970-yillarda parlament aʼzosi boʻlib ishlagan va Singapur siyosatida faol ishtirok etgan birinchi ayollardan biri edi.  Chan Ayollar Xartiyasini qabul qilish va monogamiya taklifini ilgari surdi.  1961-yilda u Xalq harakati partiyasining Xotin-qizlar bilan ishlash byurosini tuzdi va unga rahbarlik qildi.  Shuningdek, 1961-yilda Ayollar Nizomi qabul qilindi. 

Chan 1970-yilda siyosatdan nafaqaga chiqdi

Shaxsiy hayoti
--------------

Chan Xalq harakati partiyasining birinchi avlod aʼzosi Ong Pang Bunning rafiqasi edi. Uning jiyani Sheril Chan 2015 va 2020-yillardagi umumiy saylovlarda saylangan.

Oʻlimi
------

1981-yilda Chan avtohalokatda vafot etdi.

Merosi
------

2005-yilda u Singapur Ayollar Tashkilotlari Kengashi (SCWO) tomonidan „Shon-sharaf devori"ga qoʻshilgan holda mukofotlangan.  2014-yilda Chan Singapur ayollari shon-sharaf zaliga kiritildi .

Manbalar
--------

1. 1 2  „Chan Choy Siong". *Infopedia*.  National Library Board, Singapore. Qaraldi: 20-noyabr 2017-yil.
2. 1 2 3 4 5  Ho 2012. sfn error: no target: CITEREFHo2012 (help)
3. ↑  *Leong, Weng Kam*. „One Man, One Wife...". *The Straits Times* (9-sentabr 2001-yil). Qaraldi: 20-noyabr 2017-yil.
4. 1 2 3  Lee, Chor Lin*. In the Mood for Cheongsam: A Social History, 1920s – Present* (en). Editions Didier Millet, 2012 — 36, 38 bet. ISBN 9789814260923.
5. ↑  „Women in Singapore Politics". *The Straits Times* (8-mart 1993-yil). Qaraldi: 20-noyabr 2017-yil.
6. 1 2  *Ng, Sarah*. „Wall Tribute for Women Pioneers; Six Featured in New Wall of Fame at SCWO's Waterloo Street Centre". *The Straits Times* (23-oktabr 2005-yil). Qaraldi: 20-noyabr 2017-yil.
7. ↑  Turnbull, C. M.*. A History of Modern Singapore, 1819–2005* (en). NUS Press, 1 January 2009 — 321 bet. ISBN 9789971694302.
8. 1 2  „Chan Choy Siong" (en-gb). *Singapore Women's Hall of Fame*. 29-mart 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-noyabr 2017-yil.

Havolalar
---------

* Singapur Milliy arxividagi Chan Choy Siong haqidagi ommaviy axborot vositalari[*sayt ishlamaydi*]
**Sajʼ** (arab. — qumri, bulbul, toʻtilarning sayrashi) — badiiy soʻz sanʼatlaridan biri: bir yoki bir necha gapdagi ayrim soʻzlarning vazn yoki raviyda (yoki har ikkalasida) mos kelishi. S. sanʼati dastlab xalq ogʻzaki ijodida paydo boʻlgan, keyinchalik yozma adabiyotga oʻtgan. S. oʻzbek xalq ertaklari, dostoy va maqolparsa koʻp uchraydi. Sajlangan matn ravon oʻqiladi, ohangdorlik va kuchli emotsionallik tugʻdiradi, kishi xotirasida mustahkam saqlanib qoladi. S. sanʼati ishlatilgan nasr — nasri musajjaʼ, nazm esa nazmi musajjaʼ deb yuritiladi. S. tuzilishi jihatidan 3 xil boʻladi: 1. Toʻliq S. (mutavoziy S.) — bir yoki bir necha gapdagi ayrim soʻzlar vaznda hamda raviyda mos boʻladi. Masalan, "Jallodlar soʻyib qoʻymasin, tezroq borib kulidan olinglar, zindonga solinglar" ("Ravshan"). 2. Qofiyali S. (mutarraf S.) — bir yoki bir necha gapdagi ayrim soʻzlar raviyda mos boʻlib, vaznda teng boʻlmaydi. Mas, "Zoti bemadoro, dimogʻi poʻlod va koʻngli xoro" ("Mahbub ulqulub"). 3. Vazndosh S. (mutavozin S.) — bir yoki bir necha gapdagi ayrim soʻzlar hamvazn boʻlib, raviyda mos boʻlmaydi. Masalan, "Avbosh va areol musulmonlaridin alargʻa ne maosh va ne hisol" ("Mahbub ulqulub").

S. shoxlarning saroy yozishmalari, tarixiy, ilmiy va badiiy nasrda ham qoʻllanilgan. Mumtoz adabiyotda Navoiy, Bobur, Gulxaniy kabi sanʼatkorlar Sdan unumli foydalanishgan. Navoiy oʻzbek nasrida S. sanʼatini eng yuqori choʻqqiga koʻtardi. Oʻzbek adabiyotida Hamza, Abdulla Qodiriy, Gʻafur Gʻulom, Oybek va boshqa ijodida ham S. namunalari bor.

Adabiyot
--------

* Sarimsoqov B. Oʻzbek adabiyotida sajʼ, T. 1978.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Normal taqsimot** - ehtimollar nazariyasidagi muhim taqsimotlardan biri boʻlgan tasodifiy miqdorlar taqsimoti (a — ixtiyoriy haqiqiy son, a>0). Normal taqsimot (1) ga boʻysungan % tasodifiy miqdorning oʻrta qiymati a ga, dispersiyasi a2 ga teng boʻladi: M2; = a, Dt, = a2. Normal taqsimot x = a nuqtaga nisbatan simmetriyaga ega. Oʻzaro bogʻliq boʻlmagan i;,, i;2, ... !;„ ning taqsimoti (juda keng shartlarda) Normal taqsimotga yaqin boʻlishi isbotlangan (qarang Limit teoremalar). Biror tasodifiy miqdorni katta sondagi oʻzaro bogʻliqmas sabablarning natijasi deb qarash tatbiqlarda koʻp uchraganligi uchun Normal taqsimot ehtimollar nazariyasi va tabiatshunoslikda katta ahamiyatga ega. Normal taqsimotning vujudga kelishiga klassik namunalar K. Gauss (kuzatish xatolari taqsimoti qonuni) va J. Maksvell (molekulalar tezliklari taqsimoti qonuni) ga tegishli.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Helmut Nyuton** (inglizcha: *Helmut Newton*, aslida nemischa:; 1920-yil 31-oktabr, Berlin — 2004-yil 23-yanvar, Gʻarbiy Hollywood) — nemis va avstraliyalik fotograf va fotorassom.

Hayoti
------

Helmet Nyuton yahudiy oilasida tugʻilgan. Taʼlimni Berlinda olgan, u yerda nemis tilida oʻqigan va bolalar milliy asosda ajratilgandan soʻng Amerika maktablarida (Berlindagi Amerika maktabi) taʼlim olgan. 12 yoshidan fotografiyaga qiziqish uygʻongan. 1936-yildan boshlab u Iva taxallusi bilan tanilgan fotograf Elza Simonning studiyasida oʻqigan va ishlagan.

1938-yil 5-dekabrda fashistlarning yahudiylarga nisbatan taʼqibi tufayli Germaniyani tark etishga majbur boʻldi. Uning ota-onasi oʻsha paytda Chilida yashagan. Triestdan Helmet Konte Rossoda Xitoyga sayohat qildi, lekin Singapurga tushdi va u yerda Straits Times uchun portret rassomi boʻlib ishladi.

1961-yilda Nyuton *Vogue* jurnalining fransuz, amerika, ingliz va italyan nashrlari bilan hamkorlik qila boshladi va koʻpincha ayolar janrda ishlaydigan eng muhim fotosuratchilardan biriga aylandi. U, shuningdek, Elle, Mari Kler, Jardin des Modes, American Playboy, Nova va Queen jurnallari bilan hamkorlik qilgan.

Shuningdek, Rossiyada model Olga Rodionova bilan ishlagan.

Oʻlim
-----

 Helmut Nyutonning qabr toshi, Berlin
2004 -yil 23-yanvarda Los-Anjelesda 83 yoshida Nyuton Sunset bulvari yaqinidagi Chateau Marmont mehmonxonasining toʻxtash joyidan chiqib ketayotib, boshqaruvni yoʻqotib, devorga urildi. Bir soat oʻtgach, 15:15 da Nyuton Cedars Sinai tibbiyot markazida vafot etdi.

Yutuqlar
--------

* Fotosurat boʻyicha Buyuk Milliy mukofot (Fransiya, 1990).
* Sanʼat, adabiyot va fan Monegask ordeni xodimi (1992).
* Germaniya Federativ Respublikasiga xizmatlari uchun ordeni qoʻmondoni (1992).
* Fransiya sanʼat va adabiyot ordeni qoʻmondoni (1996).

Manbalar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  „Хельмут Ньютон (Helmut Newton)  ".  photoscape.ru. 17-oktabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-avgust 2012-yil.
4. 1 2  *Фотографии XX века. Музей Людвига в Кёльне*. Издательство АТС, 2008. ISBN 978-5-17-047116-4.
5. ↑  „Феномен Ольги Родионовой". 23-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-sentabr 2010-yil.
6. ↑
**Gʻijduvon** mudofaasi — Oʻzbekistonning Gʻijduvon shahrini chegara qoʻshinlari jangchilari tomonidan bosmachilarning ustun qoʻshinlaridan himoya qilishi.

1922-yil 24-mayda Mulla Abdulqahhor boshchiligidagi 3000 nafarga yaqin 1 pulemyot bilan toʻda Enver Posho qoʻzgʻolonini qoʻllab-quvvatlash maqsadida Afgʻonistondan BXSR hududiga bostirib kirdi.

Bosmachilar yoʻlida Gʻijduvon shahri garnizoni (1 piyoda vzvod, 1 pulemyot vzvod, 1 avtomat, 1 avtomashina, komandir — 3-alohida chegara Karenin batalyoni komandiri) turgan.

Bosmachilarning shaharni harakatda bosib olishga urinishi dushmanning barcha hujumlarini qaytargan chegarachilarning umidsiz qarshiliklari tufayli muvaffaqiyatsizlikka uchradi, ammo Abdulqahhor shaharni oʻrab olishga muvaffaq boʻldi va ertasi kuni ertalab chegarachilarga hal qiluvchi hujum boshladi. Shu payt bosmachilar shaharga bostirib kirganlarida, vzvod komandiri Nikolay Grishin qo‘liga avtomat olib, o‘q uzdi. Dushman bunga chiday olmadi va orqaga chekinishni boshladi, ammo pulemyot oʻqidan paxta momigʻi yonib ketdi va bosmachilar chegarachilar tomonidan qaytarilgan hujumga oʻtdi.

26-may kuni ertalab bosmachilar oziq-ovqat mahsulotlari joylashgan novvoyxonani egallab olishga muvaffaq boʻlishdi. Darhol pulemyot vzvod komandiri Filipp Kozyrev qoʻmondonligi ostida safda qolgan 10 nafar jangchidan iborat hujum guruhi tashkil etildi, uzoq davom etgan jangdan soʻng bosmachilarning 80 nafari qochib ketdi.

Oʻrab olingan garnizonning ahvoli yomonlashdi va yordam uchun kurer yuborishga qaror qilindi. Qizil Armiya askari Garey Xismatulin koʻngilli sifatida xalqiga yordam berishga muvaffaq boʻldi. Birgalikda toʻda magʻlubiyatga uchradi va togʻlarga qochib ketdi.

Ko‘rsatgan jasorati uchun G‘ijduvonning butun garnizoni davlat mukofotlari bilan taqdirlangan, 12 nafari III darajali „Buxoro Qizil Yulduz" ordeni bilan taqdirlangan.

Havolalar
---------

* Pogranichnie voyska SSSR 1918—1928. Sbornik dokumentov i materialov — M. Nauka. 1973-yil — 929-b.
**DYURKXEYM (Durkheim) Emil** (1858.15.4, Epinal - 1917.15.11, Parij) — fransuz sotsiologi, fransuz sotsiologik maktabi asoschisi. Individualpsixologik va biologik yoʻnalishlarga qarshi chiqqan, jamiyatga individlar majmui boʻlmagan reallik deb qaragan. Ayni vaqtda jamiyatda "kollektiv ong"ning hal qiluvchi rolini alohida koʻrsatgan. Mehnat taqsimotini ijtimoiy birdamlikning asosi deb hisoblab, ijtimoiy nizolarni jamiyat illati deb talqin qilgan. Asosiy asarlari: "Ijtimoiy mehnat taqsimoti haqida" (1893), "Oʻz-oʻzini oʻldirish" (1897), "Diniy hayotning oddiy shakllari" (1912).

Yana q.
-------

* Sotsiologiy

Manbalar
--------

1. 1 2  *(unspecified title)*
2. ↑  *(unspecified title)*
3. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Gʻinoyat Raxmetollauli Bekjanov** (1927.03.07,Pavlodar viloyati, Bayanaul tumani) — geologiya -mineralogiya fanlari doktori ( 1992 ), professor ( 1992 ), Qozogʻiston SSRda xizmat koʻrsatgan qidiruv geologi (1970).

Argʻin qabilasining Suyindik urugʻining Qarjas boʻlimidan  .

Qozogʻiston kon-metallurgiya institutini (1951,hozirgi Qozoq milliy texnika universiteti) tugatgan.Otryad boshlig‘i,Qorag‘ayli geologiya-qidiruv ekspeditsiyasi bosh geologi (1951-1961),Qozog‘iston geofizika tresti bosh geologi, bosh muhandis ( 1961-1973 ),Qozog‘iston mineral xomashyo ilmiy-laboratoriya instituti direktori (1973-1997), 1987-yildan "Kaznedra "ilmiy-laboratoriyasi sanoat birlashmasi bosh direktori, 1994-1998-yillarda "Qozog'iston geologiyasi va yer qa'rini qidirish "jurnalining muharriri.

Asosiy ilmiy tadqiqot ishlari Qozogʻiston geologiyasi va yer qobigʻining chuqur chuqurliklarini kompleks oʻrganish,metall xom ashyo konlari geologiyasi,metallogeniya,konlarni qidirishning geokimyoviy usullari,tarmoq geologiya fanlarini rivojlantirishga bagʻishlangan. Qozogʻiston SSR (1972), SSSR ( 1984 ) Davlat va Q.I.Satboyev ( 1991 ) mukofotlari sovrindori. Lenin ordenlari , Mehnat Qizil Bayroq, «Shon- sharaf» ordenlari va medallar bilan taqdirlangan.

Tashqi havola
-------------

* Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-03-05). Arxivlashtirilgan 2016-yil 5-mart.

Manbalar
--------

1. ↑  *{{{title}}}*. ISBN 9965-08-265-0.
2. ↑  Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
**Saniya Toiken** (1969-yilda tugʻilgan) — qozoq jurnalisti.

Jurnalistlik faoliyatini 1990-yillar boshida Olmaotadagi televideniye va gazetalarda boshlagan. 2007-yilda u Ozod Yevropa/Ozodlik radiosida faoliyatini boshladi. U 2008-yilda neft va tabiiy gaz sohasi ishchilarining ish tashlashlari haqida xabar bera boshladi, chunki u bu masalalarni mahalliy matbuotda yetarlicha yoritilmagani bilan izohladi. Bu uning taʼqib qilinishiga olib keldi, masalan, haydovchisi halokatga uchraguncha uning mashinasini taʼqib qilishdi va u uzoq hududga oʻz imkoniyatlari bilan qaytishga majbur boʻldi. U Janaoʻzen qirgʻini oqibatlarini yoritib berdi, bu esa qoʻshimcha reaksiyaga sabab boʻldi, ayblovlar va Atiraudagi mahalliy matbuotda uning telefon raqami eʼlon qilinishi uni koʻchishga majbur qildi.

2013-yilda u oʻzining „ *Ne Xabar" gazetasini yaratishga harakat qildi.* *!* („Yangiliklar nima? !"). Bu korxona bir yarim yil davom etdi, oʻshanda hokimiyat bosimi ostida uning noshiri uning mavjudligi gazeta rivojiga salbiy taʼsir koʻrsatganini aytib, uni gazetani tark etishga majbur qilgan.

U 2016-yilning 21-may kuni Atirauda Yer kodeksiga qarshi shahardagi norozilik namoyishlari haqida xabar berayotgan vaqtda hibsga olingan. U avvalroq politsiya shaharning ikkita asosiy maydoni boʻlgan Isataya va Maxambata maydonlarini yopib qoʻygani, snayperlar qoʻshni binolarga oʻrin olgani haqida xabar bergan edi.

U 2017-yilning 30-mayida hibsga olingan va qoʻlga olinganini uyali telefoni orqali yozib olgan, keyinroq eʼlon qilgan. U Xalqaro Ayollar Media Jamgʻarmasining 2017-yilgi Jurnalistikadagi jasorat mukofotiga sazovor boʻldi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Saniya Toiken - 2017 Courage In Journalism Award".  IWMF. Qaraldi: 1-noyabr 2017-yil.
2. 1 2  „Saniya Toiken - 2017 Courage In Journalism Award".  IWMF. Qaraldi: 1-noyabr 2017-yil.

„Saniya Toiken — 2017 Courage In Journalism Award". IWMF. Retrieved 1 November 2017.
3. ↑  „RFE/RL Kazakh journalist wins courage award".  Broadcasting Board of Governors. Qaraldi: 1-noyabr 2017-yil.
4. ↑  „В Атырау задержана репортер "Азаттыка" Сания Тойкен" (Russian).  uralsweek.kz. Qaraldi: 1-noyabr 2017-yil.
**Gʻirot**, Gʻirkoʻk — "Goʻroʻgʻli" turkumi dostonlaridagi afsonaviy ot obrazi. Dostonlarda tasvirlanishi-cha, Goʻroʻgʻlini emizgan baytal bilan Xuroson koʻlidan chiqib kelgan aygʻir ("suv oti")dan urgʻochi qulun tugʻiladi. Goʻroʻgʻli bu qulunni tarbiyalab voyaga yetkazadi va uch yashar boʻlgach, Rayhon arabning tulporlaridan nasl oladi. Natijada Gʻ. tugʻiladi. U yetti kunlik boʻlganida, onasi oʻladi. Goʻroʻgʻli unga turli hayvonlar sutini berib parvarishlab, tulpor qilib yetishtiradi. Gʻ. — fantastik uslubda yara-tilgan obraz. U gapga tushunadi, zarur paytda qahramon (Goʻroʻgʻli)ga yoʻl-yoʻriq koʻrsatadi, ehtiyot qiladi, dushmanlarni tishlab, tepib qaytaradi. Qahramon boshiga kulfat tushganda achinadi, yigʻlaydi; yarador boʻlib, ustida behush qolgan egasini bexatar yerga eltadi, qoʻriqlaydi, u asirga tushib qolsa, eliga xabar beradi va h.k.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Ilya Yakovlevich Kaminskiy** (ruscha: *Илья Яковлевич Каминский*; 1900—1969) — gidrotexnika sohasidagi olim, professor (1945), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1952). Moskva Oliy texnika bilim yurti (MVTU) ni tugatgan (1927). Toshkent "Gidroelektroqurilish" boshqarmasida muhandis (1927—30), Oʻrta Osiyo industrial institutida dotsent (1930—43), kafedra mudiri (1944—69), Farhod GES qurilishida bosh muhandis (1944), Oʻrta Osiyodagi bir necha yirik GESlar qurilishida, boshqarmalarda, ilmiy tadqiqot institutlarida ishlagan. Ilmiy ishlari suv energiyasidan foydalanish masalalariga, gidroenergetika qurilmalarini tadqiq qilishga, gidravlika va gidravlika mashinalarining nazariy masalalariga doyr. K. gidrotexnikaga oid bir necha ilmiy asarlar muallifi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Gʻilaylik** — koʻzning noraso holati, bunda bir koʻz qorachigʻi koʻrilayotgan buyumga toʻgʻri qaragan, ikkinchisi esa burun tomonga (yaqinlashuvchi gʻilaylik) yoki chekkaga (uzoqlashuvchi gʻilaylik) ogʻgan boʻladi.

Turlari
-------

Funksional gʻilaylik va falajlanish gʻilayligi farq qilinadi. 

### Funksional gʻilaylik

Funksional gʻilaylikda koʻz tashqi muskullari, ularning optik apparati yoki koʻz toʻr pardasining funksiyalari buziladi. Koʻpincha yosh bolalarda uchraydi. Bolalarda ikki koʻzning hamkorlikda normal ishlash faoliyati 2—3 yoshidan boshlab rivojlanadi. Shu davrda bola qattiq qoʻrqsa yoki qizamiq, skarlatina, difteriya, gripp kabi ogʻir yuqumli kasalliklar bilan kasallansa yoki koʻz nur sindirish faoliyati normal rivojlanmasa, funksional gʻilaylik paydo boʻladi. Uni dori-darmon, uzoq davom etadigan turli koʻz mashqlari yoki operatsiya yoʻli bilan davolash mumkin. Funksional gʻilaylikda sogʻ koʻz qoʻl bilan berkitilsa, gʻilay koʻz toʻgʻri tura oladi. 

### Falajlanish gʻilayligi

Falajlanish gʻilayligida esa sogʻ koʻz qoʻl bilan berkitilsa, gʻilay koʻz shundayligicha turaveradi, toʻgʻriga qaray olmaydi. Chunki uning tashqi muskullari shikastlangan yoki miya qobigʻi pardalarining yalligʻlanishi natijasida butunlay falajlangan boʻladi. Bu gʻilaylikni operatsiya yoʻli bilan davolash qiyin. Gʻilay qoʻz doim yaxshi koʻrmaydi, chunki nur uning koʻz ichi sariq dogʻida emas, balki oʻsha qiyshiq koʻz qorachigʻi roʻparasidagi boshqa nuqtaga tushadi.

Davosi
------

Gʻilaylikni qancha tez davolasa, shuncha yaxshi. Birinchi navbatda, bola koʻzini tekshirtirib, koʻzoynak taqdirish kerak. Soʻngra uning koʻrish qobiliyatini oʻstirish uchun sogʻ koʻz berkitib qoʻyib, gʻilay koʻzga turli mashqlar buyuriladi. Bular foyda bermasa, operatsiya qilinadi. Hozirgi mikroxirurgik yoʻl bilan 2—3 yashar bolalardagi gʻilaylik tuzatilmoqda.

Yana qarang
-----------

* Gipermetropiya
* Miopiya

Manbalar
--------

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Koʻzni tekshirish | *Oftalmologiyaga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Sofular** — Kastamonu viloyatining Cide tumaniga qarashli mahalla.

2014-yilgacha tumanga qarashli qishloq bo‘lgan Sofular o‘sha yili o‘tkazilgan referendum bilan qishloqning tuman markaziga ulanishini qabul qilib, mahalla maqomini oldi.

Qishloq eski Usmonli qishlog'idir. Uning mavjudligi Usmonlilargacha bo'lgan davrga tegishli. Bu 1895-1907 yillar orasida Erkuk devoniga qo'shilib, institutsional o'ziga xoslikka ega bo'lgan qishloqlardan biridir. Qishloq nomi shu kundan boshlab qo‘llanila boshlandi. 1885 yildagi eski birinchi er registrlarida uning qishlog'i Erkut Divaniy deb qayd etilgan bo'lsa, Respublikadan oldingi eski yozma mulk hujjatlarida Erkutni tark etgani Sofular deb atalgan. Qishloq: Xidir, Koda, Sola, Dere, Orman, Elekchibagi va Islom Bey mahallalaridan iborat. Qishloqda Xidir qal'asi, Qal'a dalalari, Dursun Yeri (Eski Genuya qabristoni), Gavur Harman, Go'k Tepe (qal'aning zabt etilishida shahid bo'lgan 3 askarning qabri), Hoja bulog'i, Karaja Incirlik kabi tarixiy joylar bor. va Topal og'a qabri. Xidir qal'asi Cideni himoya qilish uchun strategik ahamiyatga ega qal'adir. Qal'aning atrofidagi "O'ren" deb nomlanuvchi eski qishloq joyi Cidening eski joyi bo'lib, qishloq keyinchalik Cide hozirgi hududga ko'chirildi. Buning uchun kuchli dalillar mavjud. 2019-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, mahallada 189 nafar aholi istiqomat qiladi. Bu aholining 99 nafari erkaklar va 90 nafari ayollardir. "SOFULAR" mahalla fuqarolar yigʻini toʻgʻri keladigan munitsipalitetning malakasi "Tuman markazi' hisoblanadi.

Geografiya
----------

Kastamonuga 142 km, Cide shahriga 3 km uzoqlikda. Uning qo'pol erlari bor. Qishloqda tabiiy kashtan oʻrmonlari, qaragʻay oʻrmonlari, eman daraxtlari bor.

Aholi
-----

| Qishloq aholisining yillar bo'yicha ma'lumotlari |
| --- |
| 2019 | 189 |
| 2018 | 202 |
| 2000 | 142 |
| 1997 yil | 148 |

Manba
-----

1. ↑  „Sofular". 1 temmuz 2019da asl nusxadan arxivlandi.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * k
* m
* t

Turkiya Cide tumani |
| --- |
|  |
| 
* Abdulkadir
* Ağaçbükü
* Akbayır
* Akça
* Alayazı
* Alayüz
* Aydıncık
* Baltacı
* Başköy
* Beltepe
* Beşevler
* Çakırlı
* Çamaltı
* Çamdibi
* Çataloluk
* Çayüstü
* Çayyaka
* Çilekçe
* Çukurçal
* Denizkonak
* Derebağ
* Derebucağı
* Doğankaya
* Döngelce
* Düzköy
* Emirler
* Gökçeler
* Gökçeören
* Gündoğan
* Günebakan
* Güzelyayla
* Hacıahmet
* Hamitli
* Himmetbeşe
* İlyasbey
* İsaköy
* İshakça
* Kapısuyu
* Karakadı
* Kayaardı
* Kazanlı
* Kethüda
* Kezağzı
* Kıranlıkoz
* Koçlar
* Konuklar
* Kovanören
* Köseli
* Kumköy
* Kuşçu
* Kuşkayası
* Mencekli
* Menük
* Musaköy
* Nanepınarı
* Okçular
* Olucak
* Ortaca
* Ovacık
* Öveçler
* Pehlivanlı
* Sakallı
* Sırakaya
* Soğucak
* Şenköy
* Toygarlı
* Uğurlu
* Üçağıl
* Velioğlu
* Yalçınköy
* Yaylaköy
* Yenice
* Yeniköy
* Yıldızalan
* Yurtbaşı
* Gebeş
* Irmakköy
* Kalafat
* Kasımköy
* Sipahi
* Sofular
* Tarakçı
 | 
 |

 |