recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sabahattin Chakmakog'lu** (1930-yil 25-noyabr, İncesu) - turk byurokrati va siyosatchisi.

Hayotiy
-------

Boshlangʻich va oʻrta ta’limni Kayserida tugatgan. 1953-yilda Anqara universitetining siyosiy fanlar fakultetini tamomlagan va davlat sektorida fuqarolik ma'muriyati xodimi lavozimida ishlay boshlagan. Tuman hokimligiga nomzod boʻlganida Anqara universitetining huquq fakultetini tamomlagan.

12 yil davomida Kozaklı, Gulshehir, Ürgüp, Childir, Bayburt va Ereğli tumanlarida tuman hokimi boʻlib ishlagan. Uch yil Anqara gubernator oʻrinbosari, soʻngra gubernatorlik lavozimiga koʻtarilgan va 20 yil navbati bilan Gumushhane, Isparta, Edirne, Gaziantep, İçel (Mersin) va Markaz hokimi lavozimlarida ishlagan. Ayni paytda u markaz gubernatori boʻlib ishlagan vaqtida Ichki ishlar vazirligi topshirigʻi bilan Milliy xavfsizlik akademiyasiga oʻqigan va uni tamomlagan.

1988-1992-yillarda Xavfsizlik Bosh boshqarmasi, Bosh vazirlik maslahatchisi va Ichki ishlar vazirligi maslahatchisi lavozimlarida ishlagan. 1991-yilda Vazirlar Kengashi kvotasidan Oliy taʼlim muassasasiga aʼzo etib saylangan.

Turkiya Respublikasi Konstitutsiyasining 114-moddasiga muvofiq , 1991-yil 20-oktyabrda boʻlib oʻtgan Turkiya umumiy saylovlari oldidan xolis ichki ishlar vaziri lavozimida ishlagan.

1992-yilda nafaqaga chiqqanidan soʻng bir muddat Prezidentning bosh maslahatchisi boʻlib ishladi. Keyinchalik "Ona Vatan" partiyasiga a’zo boʻlib, 1995-yilgacha shu partiyada xizmat qildi. 1995-yilda partiyadan chiqib , Millatchi Harakat partiyasiga qo'shilgan. U o'limigacha Alparslon Turkeshga maslahat berdi. 1997-yil 23-noyabrda MHP Markaziy Ijroiya Kengashi a'zosi etib saylangan. Ko'p o'tmay MHP raisi o'rinbosari etib tayinlandi.

1999-yil Turkiyadagi umumiy saylovlarda Kayseridan MHP deputati etib saylandi va parlamentga kirdi. 1999-yil 28-mayda yangi tuzilgan hukumat tarkibida Milliy mudofaa vaziri etib tayinlandi. 2002-yil Turkiyada boʻlib oʻtgan umumiy saylovlarda partiyasi mamlakat chegarasidan oʻta olmagani uchun u parlamentdan chetlashtirildi. Saylovdan so'ng yana MHP raisi o'rinbosari etib tayinlandi.

2007-yilda Turkiyada boʻlib oʻtgan umumiy saylovlarda u Kayseridan deputat etib qayta saylandi. 2007-yilda Turkiyada bo'lib o'tgan prezidentlik saylovlarida u prezidentlikka nomzodini qo'ygan. U birinchi turda 70 ovoz, ikkinchi turda 71 ovoz, uchinchi turda 70 ovoz oldi va birinchi turda 341 ovoz, ikkinchi turda 337 ovoz toʻplagan Abdulla Guldan keyin ikkinchi saylovda magʻlub boʻldi. Uchinchi turda 339 ovoz. U 2011-yil Turkiyada oʻtkazilgan umumiy saylovlarda nomzod boʻlmadi va siyosatdan chekindi. Oilali, ikki farzandi bor.

Manba
-----
**Vatandoshlar — xalqaro jangchilar uchun yodgorlik belgisi —** Chernigovdagi mahalliy ahamiyatga ega boʻlgan monumental sanʼat yodgorligi.

Tarixi
------

Xalq deputatlari Chernigov viloyat Kengashi ijroiya qoʻmitasining 30.08.1991-yildagi 193-son qarori bilan *mahalliy ahamiyatga ega boʻlgan monumental sanʼat yodgorligi* maqomi 3468-sonli xavfsizlik bilan *Vatandoshlar-xalqaro jangchilar uchun esdalik belgisi,* maqomi berildi.

Hududni qurish va undan foydalanish qoidalariga muvofiq, obodonlashtirish elementlarini, yodgorlik atrofini koʻkalamzorlashtirishni oʻz ichiga olgan buyurtma qilingan hududning chegaralarida belgilangan oʻzining xavfsizlik zonasi (toʻgʻridan-toʻgʻri yodgorlik shimolida) mavjud. Axborot taxtasi oʻrnatildi.

Tavsif
------

1990-yilda Mira shoh koʻchasi boʻylab xiyobonning shimoliy qismida: Mira prospektidagi 53-uy roʻparasida Afgʻoniston urushida qatnashgan (1979—1989-yillar) vatandoshlar — baynalminalist askarlarga yodgorlik belgisi oʻrnatildi.

Yodgorlik belgisi janub tomondan zinapoyalar olib boradigan past tepalikda joylashgan. Uning oldida ikkita (oʻng va chap) gulzorlar, askarlarning ismlarini koʻrsatadigan 10 ta (har biri 5 ta) qabr toshlari bor. Yodgorlik belgisi bir-biriga nisbatan siljigan, shifer bilan qoplangan va qisman toʻrtburchaklar granit plitalari ustida joylashgan tartibsiz shakldagi ikkita blokdan iborat. Ularni egilgan metall doira birlashtiradi — „koʻrish" tasviri, uning ichida teskari odam — „oʻldirilgan jangchi" tasviri. Dastlab, shifer va metall doira qora rangga boʻyalgan. Chap blokda yozuv bor — „Biz Chernigov viloyatining unutilmagan oʻgʻillari uchun Afgʻonistonda oʻlamiz" („Afgʻonistonda halok boʻlgan Chernigov viloyatining unutilmagan oʻgʻillariga"), quyida yulduz va oʻsimlik shoxlari joylashgan.

Manbalar
--------

Manbalar
--------

1. PERELIK XOTIRA BU OBYEKTIV MADANIYAT SPADSHINA m. CHERNIGOV ARXITEKTURA, TARIXIY, MONUMENTAL SANʼAT KOʻRISI UCHUN
2. DAFON ZONALARI VA TARIXIY XAYOTLARNING XALQARO REJIMLARINI BEYALASH BOʻYICHA CHERNIGOVA SHAHRINING TARIXIY-MEʼMORATIY ASOSIY REJASI (19.10.2018-yil № 2-shartnoma)
3. Chernigivshchina: Entsiklopedik dovidnik, K.: URE va m. M. P. Bazhan, 1990-yil.
4. Vatandoshlar — askarlar-internatsionalistlarga yodgorlik belgisi Wayback Machine saytida arxivlandi (20-dekabr 2021-yil). Andoza:Wayback 2 -da
**Ulug Vatan urushi (1941-1945) yillarida halok boʻlgan vatandoshlar haykali** — Yuryung-Kyuyol qishlogʻi, Xadarskiy nasleg, Churapchinskiy ulusi, Saxa Respublikasidan (Yakutiya) Ulugʻ Vatan urushi qatnashgan fuqarolariga bagʻishlangan yodgorlik. Mahalliy (shahar) ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros obyekti hisoblanadi.

Umumiy tavsifi
--------------

Yodgorlik quyidagi manzilda joylashgan: Saxa Respublikasi (Yakutiya), Churapchinskiy ulusi (tuman), Xadarskiy nasleg, Yuryung-Kyuyol qishlogʻi, st. Ozernaya, 23 „B". Yodgorlik 1970-yilda ochilgan.

Yodgorlik quyidagilardan iborat:

* Temir-beton yodgorlik
* Temir-beton poydevorlar;
* Besh burchakli yulduzli beton;
* Havoda Sibir kranlari koʻrinishidagi metall plitalar tarkibi;
* 2 dona hajmdagi esdalik yogʻoch lavhalar, „1941-1945" yozuvi;
* Plitalar metall lavha boʻlib, Ulugʻ Vatan urushi (1941-1945) dalalaridan qaytmagan 67 askarning ismlari oʻyib yozilgan.

Tarixi
------

Arxiv maʼlumotlarida qayd etilishicha, Ulugʻ Vatan urushi yillarida (1941-1945-yillar) Xadar Naslegidan 108 fuqaro Vatan himoyasiga joʻnatilgan, ulardan 67 nafari jang maydonlarida halok boʻlgan va bedarak yoʻqolgan, 41 nafari Yakutiyadagi oʻz vataniga tinch hayotga qaytgan. 27 kishi mehnat frontiga yuborilgan.

Yodgorlik xususiyatlari
-----------------------

1970-yilda Buyuk Gʻalabaning 25 yilligini nishonlash munosabati bilan paytida Ozernaya koʻchasida yodgorlik oʻrnatildi. U Yuryung-Kyuyol qishlogʻida halok boʻlganlar va Ulugʻ Vatan urushi qatnashchilari xotirasini abadiylashtirish maqsadida barpo etildi. Ivan Semyonovich Lukin va V. A. Nikonov ushbu madaniy-meʼmoriy inshoot mualliflari.

Yodgorlik besh qirrali obeliskdan iborat boʻlib, uning tagida beshta piyoda bor. Obeliskning balandligi 7 metrni tashkil qiladi. Yodgorlikning oʻzi yuqori tomondan qizil rangdagi besh qirrali yulduz bilan bezatilgan. Obeliskning yuqori qismini metaldan yasalgan boʻgʻotli doira obeliskning yuqori qismini qurshab olgan. Yodgorlikning old tomonida „1941-1945" raqamlari tushirilgan ikkita yogʻoch lavha oʻrnatilgan. Beshta piyodaga 67 nafar halok boʻlgan va bedarak yoʻqolgan askarlarning ismlari yozilgan esdalik metall lavhalar oʻrnatilgan. Yodgorlikning oʻzi oq rangda boʻlib, uning elementlari oltin va qizil rangda. Xotira maydoni hududi yogʻoch panjara bilan oʻrab olingan.

Fotosurati
----------

* %2C61.743017&z=17 Yandex fotosurati Arxivnaya kopiya

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Памятник воинам-землякам, участникам Великой Отечественной войны 1941-1945 ГГ.". 6-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-sentabr 2021-yil.
2. ↑  *Модун Күүс.* „Памятник воинам-землякам, погибшим в годы Великой Отечественной войны (1941-1945 гг.), Чурапчинский улус (район), Хадарский наслег, с. Юрюнг-Кюель, ул. Озерная, 23 «Б»" (ru-RU). *Modunkyys.ru* (2-noyabr 2019-yil). 13-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-sentabr 2021-yil.
**K**ibr-havo, manmanlik, dimogʻdorlik — oʻz shaxsiyatiga, qobiliyatiga ortiqcha baho berish, oʻzini boshqalardan yuqori qoʻyish, kalondimogʻlik oqibatida namoyon boʻladigan salbiy axloqiy sifat. Bu sifat kishilarni mensimaslik, ularga past nazar bilan qarash, oʻrinsiz gʻururga berilish, oʻzining arzimas yutuqlarini boʻrttirib koʻrsatish va b.da koʻrinadi. Kibrli kishi oʻz aybi, nuqsonlaridan koʻz yumadi, manmansiraydi. Manman kishi oʻzgalarning nasihatini yoqtirmaydi, zalolat botqogʻiga botadi. Kibr — kishilarning kamchiligi, nuqsonidir. Kibr odamlar oʻrtasida birdamlik, ahillik va muhabbatni yoʻq qiladi, adovat uygʻotadi. Kibr odobsizlik belgisi boʻlib, u doimo qoralangan.

Manbalar
--------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Chuhra** - Temuriylar, Shayboniylar davrida hukmdor saroyida xizmat qiluvchi xos maxram. Ch.lardan saroy qoʻriqchilari, yaʼni hukmdorning shaxsiy gvardiyasi tashkil qilingan. Ch.likka aslzoda, zodagon va yuqori tabaqa farzandlari jalb etilgan. Boburnint taʼkidlashicha, Abu Sayd Mirzo saroyida 100 ta Ch. xizmat qilgan, ularning 50 tasi Xuroson Ch. tobini, qolgan 50 tasi esa Samarkand Ch. tobini deb yuritilgan. Ch.lar, tabiiyki, hukmdor hokimiyatini asrash, unga sodiq qolish ruhida tarbiyalangan. Asosan, hukmdor qarorgohini qoʻriqlash uchun xizmatga jalb etilgan. Ch. zarur vaziyatlarda harbiy harakatlarda ham qatnashgan. Ch.lar xizmat chogʻida bevosita chuhra oqosi hamda chuhraboshiga boʻysungan. 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Chudow** (shuningdek, *Chutow*) — Glivitsa okrugi tumanidagi qishloq qal’asi, Gmina Gierałtovitse munitsipaliteti tarkibiga kiradi, Sileziya vodiysining tarixiy mintaqasi. U taxminan 3 km Gierałtovitsedan sharqda, 12 km Glivitsedan janubi-sharqda va 16 km viloyat poytaxti Katovitsedan gʻarbda joylashgan.

Tarixi
------

 Noshir Aleksandr Dunker tomonidan 19-asr rassomi Chudow (Chutow) qal’asining asl illyustratsiyasi.
Qishloq birinchi marta 1295-yilda *Chudow* lotincha qoʻlyozma *Liber fundationis episcopatus Vratislaviensisda* tasdiqlangan sifatida tilga olingan. Chudow 1532-yilda Rim-Germaniya Sileziya zodagonlari Saszowskilar tomonidan sotib olingan, oʻrta asrlardagi xususiy mulk edi, u allaqachon qoʻshni Gierałtowice manoriga egalik qilgan. Chudow oʻzining 16-asrda Uygʻonish davridagi qal’a qarorgohi bilan mashhur boʻlib, u zodagon va Jon Saszowski fon Geraltovits (*nemischada Geraltovskiy* taxallusi, *polyakcha Gierałtovski*) tomonidan qurilgan. Qishloq 17-asrning birinchi yarmida sotilgunga qadar Saszowski mulklari uyining bir qismi va uning Geraltowski von Geraltowitz taxallusi bilan atalgan filiallarining qarorgohi boʻlib qoldi.

1706-yilda qal’aning yangi egalari Foglarow oilasi edi. Soʻngra 1768-yildan keyin qal’a egalarini tez-tez oʻzgartirib, ahamiyatini yoʻqotdi. 1837-yilda qal’a egasi Aleksandr fon Balli qal’aning asl dizayni uchun bir nechta rekonstruksiyalarni amalga oshirdi. Qal’a 1875-yilda qattiq yongʻinga uchradi va uning soʻnggi egasi uni goʻzal xaroba sifatida qoldirdi. 19-asr oxiridan beri vayronaga aylangan, faqat devorlarning bir qismi, toʻrt qirrali minora va xandaqning konturlari bugungi kungacha saqlanib qolgan.

Allaqachon qayta tiklangan minorada Polshada topilgan, restavratsiya ishlari va arxeologik qazishmalar paytida qal’a hududida topilgan sopol oʻrta asr gotikali pechka plitkalarining eng qiziqarli koʻrgazmalaridan birini koʻrsatadigan kichik muzey mavjud.

Yana qarang
-----------

* Bjeg qalʼasi
* Bytov qalʼasi

Havolalar
---------

* Chudov qal’asi (Polsha *Zamek w Chudowie*) (polyak tilida)
* Chudov qal’asi fondi (polyak tilida)

Manbalar
--------

1. ↑  „Central Statistical Office (GUS) - TERYT (National Register of Territorial Land Apportionment Journal)" (pl) (1-iyun 2008-yil).
2. ↑  Okolski, Szymon*. Orbis Polonus splendoribus coeli, triumphis mundi, pulchritudine animantium condecoratus, in quo antiqua Sarmatorum gentiliata pervetusta nobilitatis insignia etc. specificantur et relucent* (la). Kraków: In Officina Typographica Francisci Cæsarii, 1641 — 94–98 bet.
3. ↑  Bielski, Marcin*. Zbior dzieiopisow polskich: Kronika Marcina Bielskiego* (pl). Warsaw: W Drukarni J.K. Mci y Rzeczypospolitey, 1764 — 587 bet.
4. ↑  Castle Chudów (Polish *Zamek w Chudowie*) (in Polish)
**Lyuffa** (Luffa), qozonyuvgʻich — qovoqdoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi. Osiyo, Afrika va Janubiy Amerika tropiklarida 6—8 turi usadi. Ikki turi — mevasi duksimon va silliq, uz. 50 sm gacha boradigan dov L. (L.cylindrica) va mevasi qirrali, uz. 15—30 sm boʻladigan kirrali L (L. acutangula) Xitoy, Hindiston, Yaponiya, Braziliya, Oʻzbekiston va boshqa mamlakatlarda ekiladi. Poyasi (palagi) uz. 5 m gacha boradi. Bar-gi yirik, gullari och sariq. Iyul— avgustda gullaydi, avgust—sentabrda meva hosil qiladi. Hosildorligi 1 ga may-dondan 25 ming donagacha meva va 3,5 t gacha urugʻ beradi (urugʻida 25% texnik moy bor). Dumbul mevalari ovqatga ishlatiladi, pishgan mevalaridan (ishlov berilganidan keyin) yuvinish uchun mochalka va poyabzal materiali olinadi. Yetishtirish texnologiyasi bosh-qa qovokdoshlarni yetishtirish texnologiyasi ga oʻxshash.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Lyudmila Vladimirovna Rudenko** (ruscha: *Людми́ла Влади́мировна Руде́нко* ukraincha: *Людмила Володимирівна Руденко*;1904-yil 27-iyul — 1986-yil 4-mart) — sovet shaxmatchisi va 1950-yildan 1953-yilgacha ayollar oʻrtasida shaxmat boʻyicha ikkinchi jahon chempioni.

U 1950-yilda FIDE xalqaro usta (IM) va ayol xalqaro usta (WIM), 1976-yilda esa ayol grossmeyster (WGM) unvonlariga sazovor boʻlgan. U xalqaro usta unvoniga sazovor boʻlgan birinchi ayol edi. Rudenko 1952-yilda ayollar oʻrtasida SSSR chempioni ham boʻlgan.

Bolalik va suzish faoliyati
---------------------------

Rudenko 1904-yilda hozirgi Ukrainaning Poltava viloyatidagi Lubniy shahrida tugʻilgan. 10 yoshida Rudenkoga otasi shaxmat oʻynashni oʻrgatgan — lekin Rudenko dastlab suzishga koʻproq qiziqqan. Oʻrta maktabni tugatgandan soʻng, u Odessaga koʻchib oʻtdi va iqtisodchi diplom oldi. Rudenko 400 mga brass usulida suzish usuli boʻyicha Odessa chempioni boʻldi. 1925-yilda u Ukrainaning suzish boʻyicha vitse-chempioni edi. U Sovet Ittifoqida iqtisodiy rejalashtirish boʻyicha ish boshladi va shaxmat uning sevimli mashgʻulotiga aylandi.

Rudenko 1925-yilda Moskvaga koʻchib oʻtgandan keyin turnir shaxmatini oʻynay boshladi. 1928-yilda u Moskva ayollar chempionatida gʻolib chiqdi. Keyin u Leningradga koʻchib oʻtdi va u yerda olim Lev Davidovich Goldshteyn bilan uchrashdi va unga turmushga chiqdi; 1931-yilda ular oʻgʻil koʻrdilar. 1929-yilda Leningradda u shaxmat ustasi Pyotr Romanovskiy bilan mashq qildi. U uch marta Leningrad ayollar chempionatida gʻolib chiqdi.

Ikkinchi jahon urushida Rudenko bolalarni Leningrad qamalidan evakuatsiya qilish uchun poezd tashkil qildi. U buni hayotidagi eng muhim yutuq deb taʼrifladi.

Ayollar oʻrtasidagi jahon chempioni Vera Menchik 1944-yilda havo hujumi paytida vafot etdi. Urushdan soʻng, 1949-1950 – qishda FIDE Jahon shaxmat federatsiyasi Moskvada ayollar oʻrtasida yangi chempionni aniqlash uchun turnir oʻtkazdi. Oʻn ikki mamlakatdan 16 nafar ayol bellashishdi, toʻrtta sovet futbolchisi birinchi toʻrtta oʻrinni egalladi. Oʻsha paytda 45 yoshda boʻlgan Rudenko turnirda gʻalaba qozondi va maydondan toʻliq ochko oldinda boʻldi (toʻqqiz gʻalaba, bitta magʻlubiyat va besh durang). U 1953-yilda keyingi chempionat tsiklida Elisaveta Bykovaga yutqazmaguncha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati unvonini saqlab qoldi. Uning hisobi 6-8 (besh gʻalaba, etti magʻlubiyat va ikkita durang).

Rudenko 2015-yilda Butunjahon shaxmat shon-shuhrat zaliga kiritildi 2018-yil 27-iyulda tavalludining 114 yilligi munosabati bilan u Google Doodle bilan taqdirlandi.

Manbalar
--------

1. ↑  Graham, John*. Women in Chess, Players of the Modern Age*. McFarland & Company, 1987.
2. 1 2 3 4  E. Bishard about L. Rudenko. *e3e5.com*. 28 July 2004.
3. ↑  „Lyudmila Rudenko (1904—1996)". *World Chess Hall of Fame* (2015).
4. ↑  „Google Doodle Celebrates Chess Grandmaster Lyudmila Rudenko's on What Would Have Been Her 114th Birthday". *Time*. Qaraldi: 27-iyul 2018-yil.
**Lyuk** (gollandcha luik — teshik) — 1) agregat, mashina, inshootlar va boshqalardagi tuynuk; ularning ichiga shu tuynuk orqali kiriladi. L. har doim yopiq tura-di va yuqorida aytilgan obʼyektlar ichiga kirish zaruriyati tugʻilgandagina ochiladi. Obʼyektning katta-kichikligiga qarab, L.ning oʻlchami ham har xil boʻladi. Mas, kosmik kema, samolyot fyuzelyajvdagi, sanoat korxonalarining poli va devorlaridagi, vodoprovod, gaz, kanalizatsiya, telefon tarmogʻi qudugʻidagi va boshqa tuynuklar L. hisoblanadi. Bunday L.dar odamning kirib-chiqishi, yuk ortish-tushirish, havo kirishi, yorugʻlik oʻtishi uchun moʻljallanadi; 2) optikada — optik tizimning kuzatuv maydoni doirasini ancha toraytiradigan teshik (diafragma) yoki shunday teshikning optik tasviri. Agar kuzatuv maydonining diafragmasi optik tizim oldida joylashgan boʻlsa, u shu tizimning kirish L. i, uning optik tasviri esa chiqish L. i deb ataladi. Optik tizim orqasida joylashgan diafragma chiqish L. i, uning optik tasviri esa kirish L. i boʻladi; 3) kema bortidagi artilleriya qurolining uchi chiqib turadigan teshik.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Koordinatalari: 48°9′2.9999999987899″N 11°34′49.000000000803″E﻿ / ﻿48.150833333332997199°N 11.58027777777800083°E﻿ / 48.150833333332997199; 11.58027777777800083GO

**Myunxen universiteti**, **Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti** — Germaniyaning qad. va yirik universitetlaridan biri. 1472-yilda Ingolshtadt shahrida tashkil etilgan. 19-asr boshlarida Landsxut shahriga koʻchirilgan. 1826-yildan Myunxen shahrida. Huquq, siyosiy iqtisod, mat. fizika, kimyo, farmatsevtika, biol. geol. tibbiyot, veterinariya, oʻrmon xoʻjaligi, falsafa va boshqa sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 60 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. Kutubxonasi (1472-yiltashkil etilgan)da 1 mln.dan ortiq asar saqlanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Graduation | *Oliy oʻquv yurti haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
Jaan Ehlvest
**Jaan Ehlvest** (1962-yil 14-oktyabrda tugʻilgan) — amerikalik shaxmatchi. U 1987-yilda FIDE tomonidan grossmeyster unvoniga sazovor boʻlgan. Ehlvest 1986-yilda Estoniya chempioni boʻlgan. 2006-yildan beri u AQSh sharafini himoya qiladi.

U 1987-yil va 1989-yillarda Estoniyada yilning eng yaxshi sportchisi deb topilgan. 1990-yil iyulidan 1991-yil iyuligacha, u FIDE jahon reytingida kuchli 10 ta shaxmatchilar roʻyhatiga kirdi va 1991-yil yanvar oyidagi roʻyxatda 5-oʻrinni egalladi.

Shaxmatdagi faoliyati
---------------------

Ehlvest shaxmat turniridagi gʻalabalariga 1980-yilgi oʻsmirlar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha SSSR chempionati, 1983-yilgi oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionati, 1986-yilgi Estoniya chempionati, 1994-yilgi New-York ochiq chempionati va 2003-yilgi Filadelfiya (Pensilvaniya)dagi Jahon ochiq chempionati kiradi. SK Rockaden turnirida 2001-yilda Shvetsiya chempionligini qoʻlga kiritganida, ular Ehlvestni maydonga tushirishdi.

U 1988-yilda Salonikidagi 28-shaxmat Olimpiadasida oltin medalni qoʻlga kiritgan Sovet Ittifoqi terma jamoasi aʼzosi boʻlgan va 1992—2004-yillardagi Shaxmat Olimpiadalarida Estoniya terma jamoasi safida oʻynagan.

2006-yilda Estoniya shaxmat federatsiyasi tomonidan qoʻllab-quvvatlanmaganidan qoniqmagan Ehlvest AQShga koʻchib oʻtishga qaror qildi. Shundan beri u AQSH shaxmat aʼzosi boʻlib, AQSh uchun xalqaro miqyosda oʻynadi.

2007-yil mart oyida Ehlvest mavjud boʻlgan eng kuchli shaxmat dasturlaridan biri boʻlgan Rybka shaxmat dasturiga qarshi sakkizta oʻyin oʻynash taklifini qabul qildi. U barcha oʻyinlarda qora donalar bilan oʻynadi. U oʻyinda 2½:5½ (+1−4=3) hisobida yutqazdi. Keyingi revanshda Ehlvestga har bir oʻyinda oq donalar berildi, soat boʻyicha ikki baravar koʻp vaqt va mashinada muhim hisoblash nuqsonlari paydo boʻldi. Ehlvest 1½:4½ hisobida yutqazdi.

2008-yilda Florida shtatining Boca Raton shahrida boʻlib oʻtgan Panamerika-Qitʼa chempionatida gʻolib chiqdi.

Shaxsiy hayoti
--------------

Ehlvestning ukasi Juri Ehlvest Estoniyada taniqli yozuvchi edi.

Ehlvest Tartu davlat universitetida (hozirgi Tartu universiteti) psixologiya boʻyicha tahsil olgan. 2004-yilda Ehlvest oʻzining *"Shaxmatchining hikoyasi"* avtobiografiyasini nashr etdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „29th USSR Junior Chess Championship Dushanbe 5–18.1.1980".  RusBase. Qaraldi: 31-iyul 2009-yil.
2. ↑  „28th Chess Olympiad, Thessaloniki 1988, Soviet Union".  OlimpBase. Qaraldi: 10-may 2011-yil.
3. ↑  Jaan Ehlvest Wayback Machine saytida arxivlandi (2012-09-23). team chess record at Olimpbase.org
4. ↑  
„Jaan Ehlvest: pidanuksin Eestist varem lahkuma" (et). Postimees (7-aprel 2006-yil). Qaraldi: 4-mart 2008-yil.
5. ↑  *Crowther.* „TWIC 731: Pan American".  The Week in Chess (10-noyabr 2008-yil). Qaraldi: 3-aprel 2016-yil.
6. ↑  *Kavalek.* „CHESS". *The Washington Post* (10-noyabr 2008-yil). Qaraldi: 3-aprel 2016-yil.
**Mahmud ibn Muhammad Xorazmiy**(arabcha:محمود بن محمد الخورزمي — Mahmud ibn Muhammad Xorazmiy — Toʻliq ismi: Mahmud ibn Muhammad ibn Abbos ibn Arslon Mazxariddin Xorazmiy) — Faqih.

Mahmud ibn Muhammad Xorazmiy — Ibn Abbosiy nomi bilan tanilgan.
U 1099-yili Xorazmda tugʻilgan.

Ustozlari
---------

Ismoil ibn Ahmad Bayhaqiy, Ahmad ibn Abdulvohid Forsiy, Muhammad ibn Ali Mutohhiriy, Muhammad ibn Abdulloh Hafsaviy, Ibn Talloyalardan hadis ilmini oʻrgangan. Fiqh ilmini Hasan ibn Masʼud Bagʻaviydan oʻrgangan.

Shogirdlari
-----------

Yusuf ibn Maqlad Damashqiy, Ahmad ibn Toriq Karkiy, Imom Faxriddin Roziy, Imom Samʼoniy, Imom Muhammad ibn Abdulloh ibn Umar

Asarlari
--------

Fiqh sohasiga oid „*Kofiy fin nazmish shofiy*" („*Komil tizimdagi etuk asar*")dir.

Vafoti
------

U 1173-yili Xorazmda vafot etgan va shu yerda dafn qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  Xayriddin Zirikliy. Al-Aʼlom. Bayrut: Dorul ilm lil muloyin, 2002. J.7. — B. 181
2. ↑  Tojiddin Abu Nasr Abdulvahhob ibn Ali Subukiy. Tobaqot ash-shofeʼiyyatil kubro. — Bayrut: Darul kutubil ilmiya, 2012. J.7. — B. 289
3. ↑  Umar Rizo Kahhola. Muʼjamul muallifiyn. — Bayrut, Livan. Maktabatul musanna, 1957. J.12. — B. 196

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mahmudjon Gʻoziyevich Tojiboyev** (1957.25.11, Quva tumani - 2020.11.07, Toshkent) — xonanda va sozanda (tanbur, sato), Oʻzbekiston xalq hofizi (2000). Nozik didli, dardli, keng diapazonli ovoz sohibi. Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1984). Qoʻshiq aytishni dastlab E. Mamatov, Gʻ. Hojiqulovdan, keyinchalik xrfizlik anʼanalarini O. Otaxonov, O. Alimahsumov, O. Hotamov va F. Mamadaliyevdan oʻzlashtirgan, sozandalik sirlarini T. Alimatovdan oʻrgangan. Yu. Rajabiy nomidagi "Maqom" ansambli yakkaxoni (1984-yildan), Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi dotsenti (2000-yildan). Repertuaridan Shashmaqom ("Saraxbori Navo", "Saraxbori Dugoh", "Moʻgʻulchai Segoh", "Navroʻzi Sabo", "Nimchoʻponiy" va boshqalar) va Fargʻona—Toshkent maqom yoʻllari ("Dugoh", "Chorgoh", "Ushshoq", "Shahnozi Gulyor", "Bayot" va boshqalar), katta ashula ("Yovvoyi Chorgoh", "Yolgʻiz", "Ey dilbari jononim" kabi), mumtoz ("Topmadim", "Asiriy" va "Ldoiy", "Chorzarb", "Bozurgoniy") va 20-asr bastakorlari ("Keldik", "Nazzora qil", K. Jabborov; "Kezarman", F. Toshmatov; "Jonim erursan", M. Murtazoyev; "Dilrabolar", O. Nuriddinov;"Bu oqshom", O. Hotamov va boshqalar) asarlari urin olgan. T. shoirnafas hofiz boʻlib, ijro uslubi vazminligi, lirikaga moyilligi, ovoz va cholgʻu mutanosibligi bilan ajralib turadi. Osiyo, Amerika, Yevropa va Shimoliy Afrika mamlakatlarida gastrodda boʻlgan. Yunus Rajabiy nomidagi Respublika makom ijrochilari tanlovi gʻolibi (1987).

Manbalar
--------

1. ↑  „Mahmudjon Tojiboyev" *OʻzME*. T-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mahmud Ibn Vali** (taxminan 1595, Balx — ?) — tarixchi, geograf olim, sayyoh. 

Mahmud ibn Vali mashhur olim, tasawwuf namoyondasi Maxdumi Aʼzam avlodidan bʻolgan.
Badavlat oilada tugilgan, yoshligida turli fanlardan saboq olgan. Hindiston, hozirgi Shri Lanka va Movarounnaxr boʻylab sayohat qilgan. Ensiklopedik tavsifdagi asosiy asari "Bahr ul-asror fi manoqib al-ahyar" ("Oliyjanob insonlar jasorati xususida sirlar dengizi") ("Geografiya") boʻlib, muallif uni yozishda arab geograflari (Ibn al-Faqih, Istaxriy, Ibn Havqal, Abu Dulaf, Ibn Fadlon, al-Gʻarnotiy, Yoqut Hamaviy, Dimishqiy), fors olimlari Zakariyo Qazviniy, Hamdulloh Qazviniy va boshqalar)ning asarlaridan foydalangan. Asarda dengiz, okean, dare, qir, togʻ, buloq, mashhur portlar (bandargoh), shaharlar, mamlakatlar va ular hududidagi tabiiy muhit, hayvonot olami, ajoyibotlar haqida bayon qilinadi.

M. ibn M. bundan tashqari, "Ravo’ix-i toyiba" ("Yoqimli hidlar"), "Muhabbatnoma", "Najmi saqib" ("Yorqin yulduz"), "Risolai bahoriya" ("Ba-hor haqida risola"), "Axloqi husayniy" ("Axloq husnlari") asarlarining muallifi. U 50 ming baytdan iborat katta devon tuzgan.

Manbalar
--------

* More tayn otnositelno doblestey blagorodnix (Geografiya), T. 1977.
* Madraimov, Abdumajid. Manbashunoslik: Bakalavriatning tarix yo'nalishi talabalari uchun darslik. A. Madraimov, G. Fuzailova. Т.: O'zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2008.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

 

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Yunusov Mahmudali Yunusovich** (1918.10.7 Toshkent — 1985.9.10) — adabiyotshunos. Filol. fanlari doktori (1967). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1978). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1941). Oʻrta maktab oʻqituvchisi (1941—43), Urganch (1944—45), Buxoro (1947—50) pedagogika instituti va Samarqand Davlat Universiteti katta oʻqituvchisi, dotsent (1951—59), Alisher Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyida boʻlim mudiri (1967—72), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida katta ilmiy xodim (195967; 197385). Asosiy ilmiy ishi oʻzbek sheʼriyatida traditsiya va novatorlik muammosiga bagʻishlangan. Gʻ.Karimov, S.Qosimov, S.Aliyevlar bilan hamkorlikda "Oʻzbek adabiyoti tarixi" darsligini yaratgan (1950). Oliy oʻquv yurtlari uchun "Oʻzbek adabiyotidan metodik qoʻllanmalar"ni tuzgan (1955). "Komil Xorazmiy" (1960), "Oʻzbek poeziyasida Nekrasov traditsiyalari", "Traditsiya va novatorlik problemasi" (1965), "Barhayot anʼanalar" (1969), "Saxiy qalamlar" (1975) kitoblarida oʻzbek adabiyotida kam oʻrganilgan muhim masalalar ishlab chiqilgan. 4 kitobdan iborat shoʻro davri oʻzbek adabiyoti tarixi (3 j.li, 1967—71), "Adabiyot nazariyasi" (2j.li), 2 jildli tanqid tarixini yaratishda (1987) faol ishtirok etgan. Yu. oʻzbek mumtoz adabiyoti namoyandalari (Navoiy, Munis, Furqat va boshqalar) ijodini oʻrganish bilan birga 20-asr adabiyotida adabiy anʼanalar va novatorlik, mumtoz va hozirgi zamon sheʼriyatida ruboiy, adabiy tanqidning tili singari nazariy masalalarni tadqiq etgan. Elbek, Botu, Sh.Sulaymon kabi qatagʻon etilgan yozuvchilar hayoti va ijodini birinchilardan boʻlib oʻrgangan va ular nomini roʻyobga chiqarishga salmoqli hissa koʻshgan.

Manbalar
--------

* Hayot nafasi [Adabiytanqidiy maqolalar], T, 1981; Bolalar qalbining bayrami, T. 1984.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Olimlar | *Olim haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Mahmud ibn Husayn ibn Ahmad Ustrushaniy** — faqih.
(vaf. 1128-yildan keyin).

Mahmud ibn Husayn ibn Ahmad Ustrushaniy oʻz davrida „*Jaloluddin*" („*Dinning ulugʻ kishisi*") degan sharafli unvonga ega boʻlgan hanafiy mazhabi faqihlaridan biri. Mavjud manbalarda alloma-ning nomi „*Sohibu-l-fusul*"ning otasi yoki Burhoniddin Margʻinoniyning shogirdi sifatida zikr etilishi, boz ustiga, uning shaʼniga qisqacha madh bitish qonuniyatga aylangani, uning ilm ahli orasida katta obroʻ-eʼtibor va hurmatga sazovor boʻlganidan darak beradi. Mahmud ibn Husayn Ustrushaniyning „Al-favoid" („*Foydalar*") nomli fiqhiy asari maʼlum.
Alloma haqidagi muhim maʼlumotni Hoji Xalifa (vaf. 1657 y.) oʻzining „*Kashfu-z-zunun*" asarida shunday keltiradi: "Shayx imom ajal mutaqqiy Jalolul milla va-d-din Mahmud Nosiriddin Muhammad ibn Yusuf Husayniy Samarqandiy (vaf. 1161 y.)ning „*Multaqot fi-l-fatovo*" („*Fatvolardagi saylanmalar*") asarini 1207-yilda Ustrushanada tajnis qilib, (yaʼni tartibga solib, qismga ajratmoq) 1219-yilda Samarqandda imlo qilgan".
Bu maʼlumotlardan koʻrinib turibdiki, Ustru­­sha­niylar oilasi 1207-1219 yillar orasi­da Ustrushanadan Samarqandga koʻchib oʻtgan. Shuning­dek, allomaning oʻgʻli Muhammad ibn Mahmud ibn Husayn Ustrushaniy „Jomiʼ ahkomi-s-sigʻor" („Kichik hukmlar toʻplami") asarining xotimasida otasi va bobosi haqida shunday yozadi: „*Otam Shayxul imom muttaqiy Jalolu-l-milla va-d-din muftiu-l-umma Mahmud ibn shayxul imom ajal kabir majidu-l-milla va-d-din Husayn ibn Ahmad, otamni umrini uzoq qilsin va otasini rahmat qilsin*…. va kitobni 1228-yilning 28 iyul kuni kechasi tugatdim".
Yuqoridagi maʼlumotga koʻra, Ustrushaniyning bobosi Husayn ibn Ahmad Ustrushaniy 1228-yildan oldin vafot etgan va otasi Mahmud esa 1228-yilda hayot boʻlgan. Shunga tayanib, Mahmud ibn Husayn Ustrushaniyning vafot sanasini 1228-yildan keyin, deb belgilasak boʻladi.

Adabiyotlar
-----------

* Samarqandlik allomalar

Manbalar
--------

1. ↑  Муҳаммад ибн Маҳмуд ибн Ҳусайн Уструшаний. Жомиъ аҳкоми-с-сиғор. Дублин шаҳридаги "Честер Битти" кутубхонаси (инв. № 3911).
2. ↑  Ўрта аср шарқ алломалари ва мутафаккирларининг тарихий-фалсафий мероси энциклопедияси. – Самарқанд: Имом Бухорий халқаро маркази, 2016. – Б. 405.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Alloh yozuvi | *Islom shaxsiyati haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Mixail Nikitovich Markov** (1910.17.10, Toshkent — 1985.14.8) — paxta terish mashinalari konstruktori. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan ixtirochi (1964). "Tashselmash" zavodida katta texnik-konstruktor (1939—41), katta muhandis-konstruktor, katta muhandiskonstruktor guruhi rahbari (1941—46). Paxtachilik mashinalari boʻyicha Davlat maxsus konstruktorlik byurosida turli lavozimlarda ishlagan. (1946—85). M. rahbarligida SXM—48 markali dastlabki paxta terish mashinasi yaratildi (1949). M. 1964-yildan boshlab ishlab chiqarilgan ikki qatorli XT—1,2 markali, terish apparatlari old qismiga joylashtirilgan paxta terish mashinasining osma qurilmasi sistemasini ishlab chiqishda qatnashgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1989).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mixail Semyonovich Juravel** (1904.21.11, Cherkassi viloyati Yablonev tumani —1987.11.8, Kishinyov) — uzumchilik soxasidagi seleksioner olim, Maslovo seleksiya va urugʻchilik institutini tugatgan (1930). Moldaviya Respublikasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1979). 1935-60 yillarda N. I. Vavilovning rahbarligida Butunittifoq oʻsimlikshunoslik institutining Oʻrta Osiyo filiali (hoz. Oʻzbekiston oʻsimlikshunoslik ilmiy tadqiqot instituti)da ishladi. A. M. Negrul bilan hamkorlikda hosildorligi yuqori 16 yangi uzum navini yaratdi, ulardan 7 nav rayonlashtirilgan, Oʻzbekistonda va qoʻshni davlatlarda katta maydonlarga ekiladi (Goʻzal qora, Joʻrauzum, Tarnoye, Oʻzbekiston muskati, Muskat charos, Pobeda va boshqalar). 1960—79 yillarda Moldova uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot instituti seleksiya boʻlimi mudiri (shu davrda 11 yangi uzum navini chiqardi). Tokchilikka bagʻishlangan bir qancha darsliklar, qoʻllanmalar muallifi. Yangi uzum navlarini chiqarishda erishgan yutuqlari uchun Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan (1948).

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Kichik Jahon kubogi** (ispancha: *Pequeña Copa del Mundo*) — Venesuelada 1952-yildan 1957-yilgacha doimiy va 1975-yilgacha ba'zi yillarda o'tkazilib kelingan futbol musobaqasidir. Musobaqa Klublar o'rtasidagi jahon chempionati va Kontinentlaro kuboklarning birinchi avlodi hisoblanadi. Turnirda har xil yillarda ikkitadan to'rttagacha jamoalar o'ynashgan, yarmi Yevropa va yarmi Janubiy Amerika jamoalari qatnashgan. Lotin kubogi **Kichik Jahon kubogi**da qatnashuvchi yevropa jamoasini aniqlab bergan. Janubiy Amerika jamoalari qatnashish tartibi aniq emas. Birinchi o'tkazilgan oltita musobaqadan keyin turnir o'z mavqeini yo'qotdi va qatnashuvchilar soni kamaydi.

G'oliblar
---------

| Yil | G'olib | Mamlakat |
| --- | --- | --- |
| 1952 | Real Madrid | Ispaniya bayrogʻi Ispaniya  |
| 1953 | Millonarios | Kolumbiya bayrogʻi Kolumbiya |
| 1954 | Korintians | Braziliya bayrogʻi Braziliya  |
| 1955 | San Paulo | Braziliya bayrogʻi Braziliya  |
| 1956 | Real Madrid | Ispaniya bayrogʻi Ispaniya  |
| 1957 | Barselona | Ispaniya bayrogʻi Ispaniya  |
| 1963 | San Paulo | Braziliya bayrogʻi Braziliya  |
|
| 1965 | Benfika | Portugaliya bayrogʻi Portugaliya  |
| 1966 | Valensiya | Portugaliya bayrogʻi Portugaliya  |
| 1967 | Atletik Bilbao | Ispaniya bayrogʻi Ispaniya  |
| 1969 | Sparta | Chexiya bayrogʻi Chexiya  |
| 1970 | Vitoriya (Setubal) | Portugaliya bayrogʻi Portugaliya  |
| 1975 | GDR t.j. | Olmoniya bayrogʻi Germaniya |
| 2005 | Feyenoord | Niderlandlar bayrogʻi Niderlandiya |
|

Havolalar
---------

* RSSSF saytida Kichik Jahon kubogi
**Brenda Sempare** (1961-yil 9-noyabrda tugʻilgan) - ingliz sobiq xalqaro ayol futbolchisi. U Angliya terma jamoasining 1995-yilgi FIFA ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatidagi barcha toʻrtta oʻyinida ishtirok etgan.

Klubdagi faoliyati
------------------

Brenda Sempare Fulhamga 1985-yilda Angliya ayollar kubogini yutishda yordam berdi. 2001-yil noyabr oyida Hope Powell The Times gazetasida 1985-yilda Craven Cottageda Doncaster Belles ustidan 2 – 0 hisobida gʻalaba qozongan Semparning oʻyini "men koʻrgan eng yaxshi koʻp qirrali roʻl" ekanligini yozdi.

1996-yil aprel oyida Sempare Croydon ayollarining penalti toʻpurarlaridan biri boʻldi, chunki Croydon The New Denda Angliya ayollar kubogi finalida Liverpool ayollarini penaltilar seriyasida magʻlub etdi. Keyingi oyda Sempare va Kerry Davisning gollari "Arsenal Ladies" ustidan 2 – 1 hisobida gʻalaba qozonishdi, bu esa Kroydon uchun ichki dublga erishdi.

Brenda Sempare oʻsha 1995 – 1996-yilgi mavsum oxirida isteʻfoga chiqdi, ammo 1996 – 1997-yillarda safga qaytdi. 2010-yil 23-sentyabrda u Angliya futboli shon-sharaf zaliga kiritildi.

Xalqaro faoliyati
-----------------

Pochtachi boʻlib ishlagan Brenda Sempare Angliyaga 1987-yilda ayollar futboli boʻyicha Yevropa musobaqasining yarim finaliga chiqishga ulkan hissa qoʻshdi va u yerda qoʻshimcha vaqtda keyin Shvetsiyaga 3 – 2 hisobida magʻlub boʻldi. U 1984-yilda Angliya finalga chiqqan turnirda ham ishtirok etgan.

Brenda Sempare 1995-yilgi jahon chempionatida Angliya terma jamoasi safida ham oʻynashga musharraf boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „England:Brenda Sempare".  FIFA. 13-avgust 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-noyabr 2009-yil.
2. 1 2  „England:Brenda Sempare".  FIFA. 13-avgust 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-noyabr 2009-yil.
3. ↑  Placed in history. *The Times* (10-noyabr 2001-yil).
4. ↑  „English clubs 95-96".  Women's Soccer World. 14-fevral 1997-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-noyabr 2009-yil.
5. ↑  „Sempare inducted into Hall of Fame".  TheFA.com (23-sentabr 2010-yil). Qaraldi: 30-dekabr 2010-yil.
6. ↑  „Danmark – England 0 – 1".  DBU.dk. Qaraldi: 30-dekabr 2010-yil.
**Xoʻja ahmad abbos** (1914.7.6, Panipat shahri — 1987, Bombay) — hind yozuvchisi, kinodramaturg, rejissyor Urdu va ingliz tillarida ijod qilgan. Talabalik yillaridayoq milliy ozodlik harakatida ishtirok qilgan. "Ertangi kun bizniki" (1945), "Toʻrt qalb, toʻrt yoʻl" (1959) kabi romanlarida, qoʻp sonli hikoyalari ("Oʻgʻlim — dushmanim", "Tosh toʻshak ustida ming kecha", "Guruch" va boshqalar)da, "Zubayda" (1941), "Ananas va atom bombasi" (1943), "Mangulik" (1951) kabi pyesalarida, "Daydi", "Janob 420", "Uch dengiz osha sayohat" (M. Smirnova bilan hamkorlikda) filmlariga yozgan ssenariylarida jiddiy ijtimoiy muammolar yoritilgan, bu asarlar kuchli dramatizmi bilan diqqatga sazovor. Rej. sifatida dastlabki asari — ingliz mustamlakachilarini ayblovchi "Yer farzandlari" filmi (1946)da xalq turmushi real aks etgan. "Shahar va orzu", "Bombay tun ogushida", "Ikki tomchi suv" kabi filmlarida hayot haqkrniy tasvirlangan. Bombayda kino firmasi bor. Bir necha marta Oʻzbekistonga (jumladan, 2Toshkent kinofestivali, 1972) kelgan.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Magazin (maʼnolari).

**Magazin** — 1) oʻlchovlar M. i — maʼlum aniqlikdagi maxsus tanlangan va elektr kattaliklarning umumiy oʻlchovlar korpusiga joylashtirilgan komplekt. Qarshiliklar M. i (izolyasiyalangan manganin simli gʻaltak), sigʻimlar M. i (elektr kondensatorlar), induktivlik M. i (induktivlik gʻaltaklari) keng qoʻllaniladi. M.ni oʻlchash sxemasiga kiritib va kerakli kombinatsiyada ulab, sxemada yuqori aniklikdagi elektr kattalik rostlanadi; oʻlchovlar Magazin (oʻlchov) oʻlchash sxemalaridagi qarshilik, sigʻim va induktivlikni oʻzgartirish yoki rostlash uchun lab. va sexlarda ishlatiladi; 2) mashina, mexanizm, avtomat stanoklardagi bir xil elementlar turadigan quti. Masalan, fotoapparat M. i; 3) bosmaxona shriftlari turadigan moslama (harflar M. i); 4) avtomat qurollar (pistolet, pulemyot va boshqalar) da patronlarni joylashtirish uchun xizmat qiladigan kuti, disk, baraban yoki moslama.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Kibinay** (qibin, kibin) (koʻplikdagi karaim tili: *qibinlar*; birlik litovcha: *kibinas*) — Litva karaitlarining milliy taomi, butun Litvada mashhur. Bular duxovkada pishirilgan, toʻgʻralgan qoʻzi goʻshti va piyoz bilan toʻldirilgan yarim oy shaklidagi pattilar.

Litvada karaitlar oʻzlarining asl oshxonalari bilan mashhur boʻlib, ular asosan Litva Buyuk Gertsogi Vitovt Qrimdan olib kelingan Trakayda toʻplangan. Xamir un, sariyogʻ, smetana va tuxum asosida qoriladi. Karaitlar karaimizmni tan olishadi va qoʻy goʻshtini kosher goʻshti, shu jumladan kibinay uchun toʻldirish sifatida ishlatishadi. Biroq Litvada piroglar choʻchqa goʻshti, mol goʻshti, shuningdek, tvorog va ismaloq bilan ham tayyorlanadi. Shirin tiqma, sabzavotli kibinay bor.

Manbalar
--------

1. ↑  „Прибалтика: Рига, Таллин, Вильнюс: путеводитель. / О.В. Чередниченко. – М.: Издательство «Э», 2017.". 16-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-noyabr 2021-yil.
2. ↑  Grigorijus Potašenko. Multinational Lithuania: history of ethnic minorities, 2008, p. 58.
3. ↑  „Кибинай – национальное наследие". 16-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-noyabr 2021-yil.
**„Musiqaning elementar nazariyasi"** — oʻzbekistonlik dirijyor, bastakor va musiqachi Qadamboy Rahimov qalamiga mansub musiqa nazariyasi boʻyicha kitob. 2007-yil Toshkent shahrida „Musiqa" nashriyotida chop etilgan. Asardagi materiallar ham lotin, ham kirill yozuvida berilgan.

Kitob oliy oʻquv yurtlari uchun oʻquv qoʻllanma oʻlaroq tayyorlangan. Unda musiqa nazariyasidagi asosiy tushunchalar qisqa izohlar, misollar va jadvallar yordamida yoritilgan. Asar yakunidan qisqa adabiyotlar roʻyxati oʻrin olgan.

Kitobni S. Dostov hamda F. Toʻrayevlar taqriz qilgan. Shuningdek, qoʻllanmani nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: M. Poʻlatov – nashr uchun masʼul shaxs, M. Yoʻldosheva, M. Xolbekova – muharrirlar, T. Smirnova – texnik muharrir, M. Zokirova – dizayner. Kitob adadi – 500 nusxa.

Havolalar
---------

* „Musiqaning elementar nazariyasi boʻyicha mashq va vazifalar toʻplami" Ziyouz saytida

|  |  |
| --- | --- |
| Kitoblar | *Kitobga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Gardin qal’asi** — Shotlandiyaning Angus shahrida joylashgan 16-asrga oid  qal’a. Friokxaymdan janubi-gʻarbda 2 kilometr (1,2 milya) uzoqlikda joylashgan. Qal’a hali ham oilaviy uy sifatida ishlatiladi va A darajali bino sifatida himoyalangan.

Tarixi
------

Uy 1468-yilda Gardin qabilasi tomonidan qurilgan. Qal’ada 1568-yil qirol oʻyib yozilgan yodgorlik tosh, shuningdek, Jeyms VI gerbi va „Xudo qirolni saqlasin" („God save the King") shiori mavjud.

Dastlab choʻzinchoq minora qurilgan (1468-yilda), 16-asrda qal’a deyarli ikki baravar kattalashgan. Qal’aning gʻarbiy devori ustiga ikkita bartizan qoʻshilgan va bir vaqtlar sharqiy burchakni egallagan zinapoya minorasi janubi-sharqiy jabhaning oʻrtasida qolgan va uning ustiga qoʻriqchi minorasi koʻtarilgan.

Gardin urugʻi Gutri urugʻi bilan uzoq vaqt nizoda boʻlishgan, bu 1632-yilda Toj ikkala oilaning yerlarini musodara qilishiga olib kelgan. Keyinchalik Gardinlar qoʻshni qarorgohga koʻchib oʻtishgan va Gardin qal’asi Lyell Dysart (Layella Daysart) oilasining mulkiga aylangan.

1740-yilda qal’a kengaytirilgan, 1910-yilda esa Edinburglik meʼmor Harold Tarbolton (Garold Tarbolton) tomonidan rekonstruksiya va modernizatsiya qilingan (elektr energiyasi bilan taʼminlangan) .

Manbalar
--------

1. 1 2 3  „Gardyne Castle". *Gazetteer for Scotland*. 27-dekabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-iyun 2010-yil.
2. ↑  „Dictionary of Scottish Architects - DSA Architect Biography Report (October 7, 2020, 2:18 pm)". 25-sentabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-mart 2020-yil.
Aktyorlar tanaffusda, London.
**Aktyor** (erkak) yoki **aktrisa** (ayol) (lotincha: *act* soʻzidan olingan boʻlib — „ijro" degan maʼnoni anglatadi), drama, opera, balet, qoʻgʻirchoq teatri, estrada, sirk, film, radio va televideniyada rollar ijro etuvchi shaxs. Aktyor oʻz tanasi, ovozi, aqli, his-tuygʻulari, qobiliyati vositasida jonli badiiy obraz yaratadi. Aktyor artistdan farqli oʻlaroq, biror tayinli obrazni ifoda etadi. Aktyorlar oʻzining butun vujudi bilan iqtidorini oʻynagan rollari orqali koʻrsatadi. Artist esa ashula va qoʻshiqlarni yoqimli ovozlari bilan nomoyon etadi xolos.

Yana qarang
-----------

* Teatr
* Kinematografiya
* Amplua

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikiomborda ***Aktyorlar*** haqida turkum mavjud |


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
**Aktyorlar uyi** — teatr xodimlarining ijodiy klubi. 1966-yil tashkil etilgan. 1997-yildan „Oʻzbekteatr" ijodiy ishlab chiqarish birlashmasi qoshida. Aktyorlar uyi da respu-blika sahna ustalari va yosh aktyorlarning ijodiy uchrashuvlari, hisobotlari mun-tazam oʻtkaziladi, xotira kechalari, maʼ-ruza va munozaralar, koʻrgazma, koʻrik va tanlovlar, ogʻzaki jurnallar uyushtiriladi, yangi filmlar namoyish qilinadi. 273A.u. qoshida „Toshkent" teatr-studiyasi, „Oʻzbekiston" xalq raqs ansambli, „Sin Sen" koreys folklor teatr-studiyasi va boshqa ijodiy jamoalar faoliyat koʻrsatadi (1998).

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |

 
  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Geterofilliya** (getero... va yun. phyllon — barg) — bitta oʻsimliqda yoki uning bitta shoxida har xil shakldagi barglar boʻlishi. G. ayniqsa suvda oʻsuvchi oʻsimliklarda yaxshi rivojlangan boʻlib, suv osti barglari suvdan tashqarida joylashgan barglaridan keskin farq qiladi. Suv oʻsimliklari uchun G. moslanish xususiyatiga ega, chunki kuchli qirqilgan suv osti barglari suvda erigan uglerod oksidni yaxshi oʻzlashtiradi. G. quruqpikda oʻsuvchi oʻsimlik (tut, ayrim evkalipt)larda ham uchraydi. G. barglar yoshi yoki funksiyasiga bogʻliq boʻlishi mumkin. Masalan, tutning ancha eski barglari keng oval yoki tuxumsimon shaklda, hosil bermaydigan yosh novdalaridagi barglari esa kuchli qirqilgan boʻladi. Tropik epifit qirqquloq platitserium dastlab kosasimon barglar hosil qiladi. Bu barglar ichida qirqquloqning havo ildizlari joylashadi. Keyinroq hosil boʻlgan barglar uzun boʻlib, assimilyatsiya funksiyasini bajaradi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |