recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Saʼdulla Muzaffarovich Karomatov** (1928.14.7, Buxoro — 1987.21.8, Toshkent) — jurnalist, yozuvchi, jurnalist. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1978).

Faoliyati
---------

Toshkent universitetining filologiya fakultetini tugatgan (1949). Oʻzbekiston radioeshittirish qoʻmitasida xodim (1949—51), „Sovet Oʻzbekistoni" gazetasida adabiy xodim, boʻlim mudiri (1954—1957), „Oʻzbekiston madaniyati" (1957—1959), „Sovet Oʻzbekistoni" (1959—1966) gazetalarida masʼul kotib, „Toshkent oqshomi" — „Vecherniy Tashkent" gazetalarining bosh muharriri (1966—1982), Oʻzbekiston Yozuvchilari uyushmasi kotibi (1982—1985)
.

Asarlari
--------

1963-yilda esa uning birinchi yirik nasriy asari—"Tog‘lar tabassumi" hujjatli qissasi maydonga keldi. So‘ng „Amuning zar kokillari"(1964), „Go‘zallik ramzi"(1965), „Kumush kamar"(1964) singari ocherklar to‘plamlari bosmadan chiqdi. Shundan so‘ng u mohir hikoyanavis va qissanavis sifatida qalam tebratdi. Bir muhabbat fojiasiga bagʻishlangan „Bir tomchi qon"(1968), ikkinchi jahon urushidan keyingi hayot mashaqqatlari haqidagi „Eʼtiqod" (1970) kabi qissalarini yaratdi. U so‘nggi yillarda geologlar hayotidan olib yozilgan „Oltin qum" va cho‘llarni o‘zlashtirayotganlarga bag‘ishlangan „So‘nggi barxan" romanlarini yaratdi.

Tarjima asarlari
----------------

Saʼdulla Karomatov Jyul Vernning „Suv ostida 8000 mill", turkman yozuvchisi Qilich Quliyevning „Qora karvon" romanlarini, Eron yozuvchilarining hikoyalar to‘plamini, tojik yozuvchisi Yusuf Akobirovning „Tegirmon to‘xtagach" qissasini, Vadim Kojevnikovning „Peshin chogi kungay tomonda" romanini o‘zbek tiliga o‘girgan.

Unvonlari
---------

Saʼdulla Karomatovga O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi unvoni berilgan.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑
3. ↑  "O'zbek adiblari" Miraliyev S. Toshkent, 2016-yil

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Maaria** ( shvedcha S: t *Marie* ) — Finlandiyaning hozirgi Turku shahrining shimoliy qismida joylashgan sobiq munitsipalitet. Bu hudud temir davridan beri yashab kelgan va 15-asrda Bibi Maryamga bag'ishlangan cherkov qurilishi bilan muhim qishloqqa aylandi (shuning uchun tuman nomi). Shuningdek , Koroinen , Finlandiya episkopining sobiq qarorgohi bilan bu hududda joylashgan. Maaria munitsipaliteti 1868 yilda tashkil etilgan bo'lib, u Paattinen janubidagi zamonaviy Turkuning shimoliy qismlarini , ba'zi anklavlarni o'z ichiga olgan.Paattinen shimolida va Turku janubida Hirvensalo oroli.

1944 yilda Hirvensalo, Raunistula va munitsipalitetning boshqa ba'zi qismlari Turkuga qo'shildi va 1967 yilda munitsipalitetning qolgan qismi ham shunga ergashdi. O'shandan beri u sezilarli o'sishni kuzatdi. Turku uchun musluk suvining muqobil manbai bo'lib xizmat qiluvchi Maaria suv ombori bu hududda 1982 yilda qurilgan. 

Ilgari Maariyaning markaziy qismi boʻlgan hudud hozirda Jakarla , Saramaki , Turku aeroporti va Yli-Maariya tumanlariga boʻlingan. Sobiq munitsipalitet nomi Turkuning besh shimoliy tumanini o'z ichiga olgan Maaria cherkovi, Yli-Maaria tumani va Maaria-Paattinen okrugi kabi ma'muriy birliklarda saqlanib qolgan .

Coat of arms of MaariaCoat of arms of Maaria

**Manbalar**
------------

1. ↑  „https://en.wikipedia.org/wiki/Western\_Finland".
**Navprestidlar** („yoqib yuborilgan kemalar") ― yunon mifologiyasining qahramonlaridir. Troyan qiroli Laomedontning qizlari, Qirol Priamning opalari. Ularning ismi Atilla  (Etilla; boshqa-yunon. Αθθιλλα yoki Αθθυλλα), Astioha (σστυόηη) va Medesikasta edi.

Bir versiyaga koʻra, Troyni qoʻlga kiritgandan soʻng, ular qoʻlga olindi va yunon kemalari boʻron bilan olib ketilganidan soʻng, ular Italiyaga yetib borishgan. U yerda asirlar yunon kemalarini yoqib yuborishdi va ellinlar shu yerda joylashdilar. Ular joylashgan Daryo Navet deb nomlangan yoki Neef.

Boshqa tomondan, bu voqea Frakiyada Pallen yarim orolida sodir boʻldi. Polienga koʻra, Priamning opasi Anfiya troyan asirlarini Flegra kemalarini yoqishga koʻndirdi. Kononning soʻzlariga koʻra,  Fila Palenada bilan birga kelgan Protesilaning asiri boʻldi. U ayollarni kemalarni yoqishga koʻndirdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Likofron. Aleksandra 921; Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka E VI 15 s
2. ↑  Likofron. Aleksandra 921; Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka E VI 15 s
3. ↑  Polien. Strategemi VII 47
4. ↑  Polien. Strategemi VII 47
5. ↑   Konon. Mifi 13 // Primechaniya V. G. Boruxovicha v kn. Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka. L. 1972. S.181; Kommentariy D. O. Torshilova v kn. Gigin. Mifi. SPb, 2000. S.127
**Adrian Kaskaval** (1987-yil 10-iyunda tugʻilgan) — moldovalik futbolchi, pozitsiyasi himoyachi, oxirgi marta Romford jamoasida oʻynagan.

Klub faoliyati
--------------

Kaskaval oʻz faoliyatini tugʻilib oʻsgan Kishinyovning „Akademiya" klubida boshlagan, u yerda besh yil qolib, Qozogʻistonning „Kaisar" klubiga oʻtgan. Kaysar bilan atigi oltita liga oʻyinidan soʻng Kaskaval Kishinyov Akademiyasiga qaytdi. Kaskaval klubga qaytganidan soʻng Moldova milliy divizionida 24 ta oʻyin oʻtkazdi va 2013-yilning yozida Veris bilan shartnoma imzoladi. 2014-yil oktyabr oyida Kaskaval Kostuleni bilan shartnoma imzoladi.

2015-yilning fevral oyida u Oʻzbekistonning "Olmaliq" klubiga tekinga oʻtdi va klub bilan 1 yillik shartnoma imzoladi. Kashkaval Olmaliqdan ketganidan soʻng Oʻzbekistonda qoldi va Fargʻonaning „Neftchi" klubi bilan shartnoma imzoladi. 2016-yilda Kaskaval „Dinamo-Auto Tiraspol" bilan shartnoma imzolash uchun Moldovaga qaytib keldi va Rossiya Milliy Futbol Ligasi „Luch-Energiya Vladivostok" klubiga oʻtishdan oldin 10 ta oʻyinda maydonga tushdi. 2017-yilda Kashkaval yana mamlakatlarga koʻchib oʻtdi va Maltaning „Naxxar Lions" klubi bilan shartnoma imzoladi. 2018-yilning mart oyida u Farerning „Vikingur" klubi bilan shartnoma imzoladi.

2018-yil 30-noyabr kuni Farer orollari Premer-ligasining 2018-yilgi kulminatsiyasidan soʻng Kaskaval Janubiy Milliy liganing „Chelmsford Siti" klubi bilan shartnoma imzoladi. 2019-yil 9-may kuni Cașcaval Chelmsford tomonidan chiqarilgan. Biroq, 2019-yil 22-iyulda Chelmsford Kaskaval bilan qayta shartnoma imzolaganini eʼlon qildi. 2020-yil 21-fevralda Chelmsford Kaskaval oʻzaro kelishuv asosida klubni tark etganini eʼlon qildi. 2020-yil sentyabr oyida Kaskaval Istmiya ligasi Shimoliy divizioni Romford klubi bilan shartnoma imzoladi.

Terma jamoa
-----------

2011-yil 11-noyabrda Kaskaval Moldova milliy terma jamoasi safida Gruziyaga qarshi oʻyinda (2:0) oʻz debyut oʻtkazdi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Валерий Андроник и Адриан Кашкавал усилили состав ФК "Костулень"" (ruscha).  sports.md (2-oktabr 2014-yil).
2. ↑  *Chelmsford City F.C. [@OfficialClarets].* „The #Clarets are delighted to announce the signing of Adrian Cascaval and goalkeeper Ashley Maynard-Brewer. Both are eligible to make their debuts tomorrow as City take on @GCAFCofficial #ClaretTogether" (30-noyabr 2018-yil).
3. ↑  „Clarets' Departures".  Chelmsford City F.C. (9-may 2019-yil). 30-iyun 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-may 2019-yil.
4. ↑  „CCFC Chairman’s Update – 22 July 2019".  Chelmsford City F.C. (22-iyul 2019-yil). 22-iyul 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-iyul 2019-yil.
5. ↑  „Cascaval Departs".  Chelmsford City F.C. (21-fevral 2020-yil). 21-fevral 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-fevral 2020-yil.
6. ↑  „Isthmian League - North Division – Canvey Island 0 - 0 Romford".  Football Web Pages. Qaraldi: 19-sentabr 2020-yil.
7. ↑  „Georgia vs. Moldova".  National Football Teams. Qaraldi: 30-noyabr 2018-yil.

Havolalar
---------

* Andrian Cashcaval- sports.md
* Adrian Kaskaval Soccerway saytida
* Adrian Cașcaval
**Oʻzbek—rus—ingliz—nemis tillarida soʻz boshqaruviga doir lugʻat ma’lumotnoma** – mazkur lugʻat ma’lumotnoma hozirgi zamon oʻzbek tilida eng koʻp takrorlanadigan soʻzlardan va shu soʻzlarning rus, ingliz, nemis tillaridagi ekvivalentlaridan iborat boʻlgan 900 dan koʻproq soʻzni oʻz ichiga olgan.

Chet tillarini oʻrganishda soʻzlar boshqaruvi ancha qiyinchiliklar tugʻdiradi. Oʻzbek, rus, ingliz va nemis tillaridek toʻrtta turli tizimga mansub tillarda soʻzlar boshqaruvini aniqlanishi chet tillarni oʻrganuvchilarga oʻz ona tilisi bilan chet til oʻrtasidagi farqni aniqlash imkonini beradi.

Har bir soʻz uchun toʻrtta tilda uning boshqaruviga oid misollar berilgan.

Masalan:

3. **ajablanmoq** JK (joʻnalish kelishigi): U mening toʻsatdan kelganimga (nimaga?) ajablandi.

**удивляться** ДП: Она удивилась моему неожиданному приезду (чему?)

**to be amuzed at smth.**: She was amuzed at my unexpected arrival (what ... at?)

**staunen über A.**: Sie staunte über meine plötzliche Ankunft (worüber?)

Mazkur lugʻat ma’lumotnomadan chet tilini oʻrganayotgan barcha yoshdagi oʻquvchilar foydalanishi mumkin.

Manbalar
--------


V.A.Fyodorov, G.A.Aliyev, Oʻzbek – rus – ingliz – nemis tillarida soʻz boshqaruviga doir lugʻat ma’lumotnoma, "Oʻqituvchi" 1997, 288 bet

1. ↑  Oʻzbek – rus – ingliz – nemis tillarida soʻz boshqaruviga doir lugʻat ma’lumotnoma
**Lucas Jade Zumann** (2000-yil 12-dekabrda tugʻilgan) — amerikalik aktyor. U "Gunohkor 2" qo`rqinchli filmida Milo, "*20-asr ayollari* "hind komediya-drama filmida Jeymi Filds va "Anne, E bilan" filmida Gilbert Blythe rolini o'ynagan.

Shaxsiy hayot
-------------

Zumann Illinoys shtatining Chikago shahrida tug'ilgan,  to'rt aka-ukaning eng kattasi hisoblanadi. U oilada yahudiy e'tiqodlari bilan tarbiyalangan va ibroniy maktabida o'qigan. U Waters boshlang'ich maktabida o'qidi, keyin beshinchi sinfda Chikago Valdorf maktabiga o`tib, sakkizinchi sinfgacha o`qidi va yana o'n ikkinchi sinfda shu maktabga qaytib keldi.

Karyera
-------

Paskal Rudnicke Chikagoda Disney iste'dodlarini izlash bo`yicha bo`lib o`tgan kasting paytida Lukasning iste'dodini kashf etdi. Uning aktyorlikka bo`lgan ilk qadami *"Oliver" musiqiy asarida ansambl a'zosi sifatida* o'z tug'ilib o'sgan shahridagi Musiqa teatri fabrikasida(sobiq Light Opera Works) bo`lgan. Keyinchalik, u Netflix *Sense 8* serialida epizod ijro etadi.

Zumannning birinchi katta roli "*Gunohkor 2*" dahshatli filmidagi Milo obrazi bo'lgan. U, shuningdek, Elle Fanning, Billi Krudup, Greta Gervig va Annet Bening bilan birgalikda Oskar mukofotiga nomzod bo'lgan hamda *20-asr ayollari* filmida Jeymi Filds rolini o'ynashi bilan tomoshabinlar e'tiboriga sazovor bo`ladi. U dunyoga Kanada Netflix serialida Gilbert Blythe nomi bilan tanilgan, shuningdek, "*Har kun*" (2018) o'smirlar romantik-komedik filmida Neytan *Daldri* /A rolini ijro etgan.

Filmografiya
------------

### Film

| Yil | Sarlavha | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 2015 yil | *Gunohkor 2* | Milo Jeykobs |  |
| 2016 yil | *20-asr ayollari* | Jeymi Fields |  |
| 2017 yil | *Thrill Ride* | Genri Perri |  |
| 2018 | *Har kun* | Natan |  |
| 2019 | *Yulduzlarga* | Jeff Owings |  |
| 2021 yil | *Doktor Byordning g'amgin shoirlarga maslahati* | Jeyms Uitman |  |

### Televideniye

| Yil | Sarlavha | Rol | Izohlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 2015 yil | *Sense8* | Pank №2 | Epizod: "O'lim sizga xayrlashishga yo'l qo'ymaydi" |
| 2016 yil | *Chikago olovi* | Lukas Xiks | 2 qism |
| 2017–2019 yillar | *Anne, E bilan* | Gilbert Blythe | 27 qism |

Manbalar
--------

1. ↑  „Lucas Jade Zumann" (en-US). *issuemagazine.com*. Qaraldi: 12-iyul 2018-yil.
2. ↑   |access-date=2017-05-22/
3. ↑
4. ↑  „Jews in the Newz". 25-iyul 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 25-iyul 2022-yil.

Havolalar
---------

* Lucas Jade Zumann IMDbda
|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ushbu sahifani tezda oʻchirish taklif etiladi.**Sababi: **M8: Avvaldan mavjud maqolaning nusxasi boʻlgan maqola**.Agar ushbu maqolani oʻchirish kerak emas, deb oʻylasangiz, oʻz fikringizni munozara sahifasida qoldiring.*Administratorlarga: bu yerga ishoratlar, tarix (soʻnggi oʻzgarish), oʻchirish.**Maqola muallifiga: Nima qilish kerak?* |

*O'tkir pnevmoniyalar*-zotiljam (krupoz), asosan, o'pka alveolalari,oraliq to'qimasi va tomirlar sistemasining (ya'ni o'pka to'qimasidagi o'tkir yallig'lanish jarayoni) o'tkir yallig'lanish kasalligidir. U erkaklarda ayollarga nisbatan taxminan 1,5 marta ko'p uchraydi, kasallik barcha yoshdagi guruhlarda kuzatiladi, biroq, bolalar, yoshi ulg'aygan va qariyalar ko'proq xastalanadi.

```
 O'tkir pnevmoniyalar bilan kasallanish hanuzgacha yuqori bo'lib kelmoqda. Xastalik aholining umumiy kasallanishi sonidan o'rta hisobda qariyb 3% ini tashkil qiladi. Hozirgi paytda antibakterial vosita turlarining ko'p bo'lishi va kasallik nisbatan yengilroq kechishiga qaramay, o'lim hollari ham uchrab turadi.
```
**Aleksandr Viktorovich Tarasenko** (1978-yil 11-dekabr, Jovti Vodi, Dnepropetrovsk viloyati) — ukrainalik futbolchi, himoyachi.

Faoliyati
---------

Jettivodsk futboli tarbiyalanuvchisi. Birinchi murabbiy P. A. Sheremet.

Ilk professional klubi — Sirius jamoasiga 1994-yilda qoʻshilgan. Klub bilan oʻtish ligasida gʻolib chiqqan va ikki mavsumda atigi 2 ta oʻyin oʻtkazib, ikkinchi oʻringa koʻtarildi. 1995-yilda Nikolayev viloyati kubogi gʻolibi va 1995-yilda Nikolayev viloyati chempionatining bronza medali sovrindori .

1997-yildan 2004-yilgacha ikkinchi liganing „Olympia FC AES" jamoasida oʻynagan. „Olimpiya" safida 149 ta oʻyinda 12 ta gol urgan. 2001—2002-yilgi mavsumda „Nikolayev" safida 18 ta oʻyinda maydonga tushgan. Aleksandr keyingi faoliyati davomida Gornyak-Sport (Komsomolsk), IgroService (Simferopol), Oleksandriya va Neftyanik-Ukrnafta klublarida oʻynagan. 2011-yilda Nikolaevga qaytdi.

Keyingi qishda Nikolayev klubini tark etdi. Oʻzbekistonning „Buxoro" klubida bir oylik yigʻinda boʻlganidan soʻng shartnoma imzoladi. O‘zbekiston chempionati oliy ligasida 2012-yil 15-mart kuni Paxtakorga qarshi 1-tur uchrashuvida (0:1) debyut qilgan. „Buxoro" safida esa 2012-yilgi chempionatning birinchi davrasidagi barcha 13ta o‘yinda toʻliq 90 daqiqa harakat qilgan.

2012-yilning yozida u Nikolayev klubiga ikkinchi marotaba qaytdi. Bukovinaga qarshi birinchi oʻyinda Football.uaʼga koʻra birinchi liga turining ramziy jamoasiga kirdi. 2012—2013-yilgi mavsum yakunlangach, jamoani tark etdi. Yangi mavsumni Armanistonning „Titan" jamoasi bilan boshladi, u yerda yarim yil oʻynadi. Yil yakunida Granitas jamoasiga oʻtdi

2014-yilda Tarasenko vatandoshi Oleg Dmitrenko bilan birgalikda Granitas (Klaypeda) jamoasida qoʻshildi. Klub 2013-yilgi mavsum oxirida Litva futbolining yuqori divizioni boʻlmish A-ligada oʻynash huquqini qoʻlga kiritgandi. Keyingi yili u Litvaning Kruoja jamoasiga qoʻshildi. Futbolchilik faoliyatning soʻnggi yillarida Kanadaning Ukraine United va Vorkuta klublarida oʻynagan.

Yutuqlari
---------

* Ukraina Ikkinchi ligasi gʻolibi: 2010—2011
* Ukraina Ikkinchi ligasining kumush medali sohibi: 2005—2006

Manbalar
--------

1. ↑  „Александр Тарасенко подписал контракт с ФК «Бухара»". 10-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-dekabr 2013-yil.
2. ↑  „Призёры—2011 начинают с побед". 31-yanvar 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-dekabr 2013-yil.
3. ↑  „Александр Тарасенко — в символической сборной 8-го тура первой лиги (версия Football.ua)". 16-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-dekabr 2013-yil.
4. ↑  „МФК Николаев: несколько игроков покидают команду". 17-dekabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-dekabr 2013-yil.
5. ↑  „Где играют бывшие футболисты МФК «Николаев»?". 15-dekabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-dekabr 2013-yil.
6. ↑  „Тарасенко: «В команде Пошкуса дебютировал в клайпедском дерби»". 21-aprel 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-aprel 2014-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Merkushev N. Gnatyuk V. Jeltovodskiy futbol. — Jyoltie Vodi, 2011. — 220 s.
Neokonservatizm (ingliz tilidan „neoconservatism") — AQSHda dushman rejimlarini magʻlub etish va demokratiyani oʻrnatish uchun mamlakatning iqtisodiy va harbiy kuchidan foydalanishni qoʻllab-quvvatlovchi AQSHdagi konservativ siyosatchilarning mafkurasi.

"Neoconservatism_-_Why_We_Need_It"_book_cover

Demokratik partiya Vyetnam urushiga nisbatan norozilik bildirgan. Partiya tarkibidagi baʼzi demokratlar esa norozilikka qoʻshilishmagan. Shuningdek, ular „Buyuk Jamiyat" nomli ijtimoiy dasturga shubha bilan qarashgan. Oqibatda esa, 1970 yillarning boshlarida neokonservatizm yoʻnalishi paydo boʻlgan.

Neokonservatorlar odatda erkin bozor tamoyili tarafdorlari boʻlsalar-da, ular boshqa siyosiy yoʻnalish vakillariga qaraganda hukumatning jamiyatga aralashuviga, ayniqsa, soliqlarni oshirishga kamroq eʼtiroz bildiradilar.

### Neokonservatizmning asosiy tamoyillari

Birinchi va asosiy printsip neokonservativlarn mamlakat ichki rejimi tashqi siyosatga bevosita taʼsir qiladi. Shuning uchun sotsial-demokratik davlatlar bosim oʻtkazishi hamda boshqa mamlakatlarning ichki siyosati bilan doimo bogʻliq.

Ikkinchi tamoyil - Amerika Qoʻshma Shtatlarni oʻz kuchiga, shu bilan birga, axloqiy maqsadlarda ishlatilishi kerak boʻlgan harbiy kuchga ishontirish hisoblanadi.

Ijtimoiy rejalashtirish dasturlari va yirik ijtimoiy loyihalarga shubha va ishonmasliklik neokonservatizmning asosiy uchinchi tamoyili deb yuritiladi.

Manbalar
--------

1. ↑  „Neokonservatizm Nima" (O'zbekcha). *uz.cultureoeuvre.com*. Qaraldi: 24-noyabr 2022-yil.
2. ↑  „Neokonservatizm bu zamonaviy konservativ mafkuraning turli shakllarini yaratadigan g'oyalar, printsiplar va normalarning murakkab va qarama-qarshi konglomeratsiyasi" (O'zbekcha). *fayllar.org*. Qaraldi: 24-noyabr 2022-yil.
**Mirzayortepa**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Oʻrta asrlar. Namangan viloyatining Yangiqoʻrgʻon tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Nanay qishloq. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Namangan viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Diloro (Dinara) Yusupova** (1911-yil, Buxoro — 1981-yil, Toshkent) — Oʻzbekistondagi birinchi ayol huquqshunos, O‘zSSR bosh prokurori yordamchisi. BXSR harbiy ishlar noziri Sobirjon Yusupovning qizi.

Diloro Yusupova 1911-yilda Buxoro shahrida tugʻilgan. Otasi Sobirjon Yusupov „Yosh buxoroliklar" tashkilotining faollaridan bo‘lib, rus tilini yaxshi bilgani tufayli siyosiy harakatlarda faol qatnashgan. Shu sabab Diloroning yoshligi otasining siyosiy qarashlari tufayli taʼqib va quvg‘inlarda o‘tgan.

Diloro Yusupova 11 yoshida Buxoro Xalq Sovet Respublikasi tomonidan Moskva shahriga o‘qishga yuborilgan. Oʻqish davomida o‘zining iqtidori, bilimga tashnaligi bilan 1924-yildayoq Moskvadagi o‘zbek talabalari orasida tanildi. 1926-yil maktabni aʼlo baholarga tugatib, O‘zbekistonga qaytdi.

Diloro Yusupova Toshkent komsomolining okrug qo‘mitasida ishlagan. Shu bilan birga O‘rta Osiyo davlat universitetining sud bo‘limiga o‘qishga qabul qilingan. Keyinchalik aspiranturaga tayyorlanib, Sovet huquqi ilmiy-tekshirish institutiga o‘qigan. Shundan keyin bitiruv imtihonlarini yaxshi topshirib yo‘llanma bilan O‘zbekiston Respublikasi Prokuraturasiga ishga joʻnatilgan. Berilgan sinov muddatidan so‘ng Yusupova 1925-yili 24 yoshida O‘zbekiston Respublikasi prokurori yordamchisi lavozimiga tayinlangan.

Diloro Yusupova Moskva oʻqiyotgan vaqtida tanishgan O‘zSSR Oliy sudi sudyasi namanganlik Muhammadjon Mo‘minov bilan turmush qurgan. Muhammadjon Mo‘minov O‘zbekistonda yuridik fanlarning shakllanishiga asos solgan yosh huquqshunoslardan boʻlgan. Mo‘minov Samarqandda O‘zbekiston Oliy sudi kollegiyasining aʼzosi, 1931-yildan 1935-yilgacha sud tizimidagi qator muhim lavozimlarda xizmat qilgan. 1937-yil 29-mart kuni ﻿Muhammadjon Mo‘minov hibsga olinadi. O‘sha paytda Mo‘minov O‘zSSR Adliya komissarligining aholiga yuridik yordam va sud himoya bo‘limi boshlig‘i, Yusupova boʻlsa O‘zSSR Bosh prokurori yordamchisi boʻlgan.

1937-yilning 22-sentabrida „xalq dushmani"ning xotini, erining troskiychiligini, aksilinqilobiy faoliyatini yashirgan deb 25 yoshli O‘zSSR prokurori yordamchisi Diloro Yusupovani ham qamoqqa oladilar. Marat ismli 6 yoshli o‘g‘li va 4 yoshli qizi Surayyo bolalar uyiga topshiriladi.
1938-yilning 4-oktyabrida Diloro Yusupovaning turmush oʻrtogʻi Muhammadjon Mo‘minov „Moskvada oʻtkazilgan namoyish rahbarlaridan biri" degan tuhmat bilan otib tashlangan. Yusupova shartli ravishda ozodlikka chiqariladi.

Dilora Yusupova bergan ariza boʻyicha 1956-yilda qayta tergov oʻtkaziladi. 1957-yil 23-yanvarda Muhammadjon Mo‘minov SSSR Oliy sudi harbiy kollegiyasi tomonidan oqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  „O‘zbek huquqshunosligining ilk qaldirg‘ochlari Muhammadjon Mo‘minov va Diloro Yusupovalarning sharafli va fojiali hayot yo‘li" (13-may 2022-yil). Qaraldi: 23-iyul 2023-yil.
2. ↑  „24 yoshda bosh prokuror yordamchisi: Oʻzbekistondagi birinchi ayol huquqshunosning ayanchli taqdiri". *uza.uz* (3-fevral 2022-yil). Qaraldi: 23-iyul 2023-yil.
3. ↑  „Ўзбекистоннинг биринчи аёл ҳуқуқшуносларидан, ЎзССР бош прокурори ёрдамчиси Дилоро (Динара) Сабиржоновна Юсупова (1911-1981)". Qaraldi: 23-iyul 2023-yil.
**Nijniy Tagilning birinchi komsomollar haykali ―** shaharning Leninskiy tumanidagi Lenin prospektidagi yoshlar maydonida oʻrnatilgan.

Tarix
-----

Birinchi komsomol aʼzolari haykali budenovkada yigit va palto kiygan qiz va orqasidagi miltiq boʻlgan. Ular qarama-qarshi tomonlarga qarashadi, qoʻllarini ushlab, dinamikada tasvirlangan va vatanlarini himoya qilishga tayyor boʻlgan mamlakat yoshlari va komsomol qahramonlarini ifodalaydi.

Yodgorlik metalldan yasalgan va kichik poydevorga oʻrnatilgan. Uning muallifi monumentalist haykaltarosh, 1982-yildan beri rassomlar uyushmasi aʼzosi Anatoliy Glebovich Neverov edi. Haykal kompozitsiyasining tantanali ochilishi 981-yil 29-oktabrda 2006, 2008-yillarda yodgorlikda restavratsiya ishlari olib borildi.

Tagilchanlar haykani „Romeo va Julieta"  deb atashgan. U mahalliy ahamiyatga ega boʻlgan monumental sanʼat yodgorligi sifatida tan olingan. Har yili VLKSM tugʻilgan kunida Nijniy Tagil maʼmuriyatining birinchi shaxslari boshchiligidagi bayram marosimi yodgorlikka gullar qoʻyiladi.

Havolalar
---------

* „Памятник первым комсомольцам Тагила" (ru).   2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-mart 2014-yil.



* „Памятник первым комсомольцам" (ru).  ЕкатГид. 22-mart 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-mart 2014-yil.



* „Памятник первым комсомольцам Нижнего Тагила" (ru).  Досуг Тагила. 22-mart 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-mart 2014-yil.



* „Памятник «Первым комсомольцам Нижнего Тагила»" (ru).  Городской портал Нижнего Тагила TagilCity.ru (17-oktabr 2012-yil). 22-mart 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-mart 2014-yil.
**Nogiron** — *inglizcha „**disabled**"*

Insonda normal holatning buzilishi.Yani surunkali kasalliklar, shikastlanish, baxtsiz hodisalar tufayli butunlay yoki malum darajada mehnat faoliyati yo'qolgan yoki mehnat darajasi ma'lum darajada pasaygan shaxs. Nogiron insonda mehnat darajasi pasaysada his qilish, orzu qilish, o'ylash, fikrlash, mulohaza yuritish, sevish, orzu qilish, jahl chiqishi, qo'rquv, asabiylik kabi psixologik xususiyatlar normal saqlanib qoladi.

Nogironlik mehnat qobilyatining pasayishi (yoki yo'qotilishiga) qarab 3 guruhga bo'linadi.

1-guruh Mehnat qobilyatini yo'qotgan, o'zgalar parvarishiga muhtoj shaxs.

2- guruh Mehnat qobilyatini ma'lum darajada yo'qotgan, o'zgalar parvarishiga muxtoj bo'lmagan shaxs.

3 -guruh Mehnat qobilyati pasaygan shaxs.

O'zbekistonda TMEK (Tibbiy Mehnat Ekspertiza Komissiyasi) tomonidan yuqoridagi 1- guruh va 2- guruh ligi bor shaxsga nafaqa puli to'lanadi. Undan tashqari nogiron deb belgilangan shaxs davlat shifoxonalarida bepul davolanishi mumkin.
**Nordon trebuxa** (nem. Saure Kutteln) — baden va shvabiya oshxonasining issiq taomi, ragudan trebuxa. Ilgari u „kambagʻallar uchun oziq-ovqat" hisoblangan, hozirda u „gʻayrioddiy taom", „havaskor" maqomiga ega. Shvablar uchun „nordon trebuxa" — bu „doʻst yoki dushman" ni aniqlashning oʻziga xos belgisidir: haqiqiy Shvab trebuxaga nafratsiz qaraydi va uni choʻktirmasdan yutadi. „Nordon trebuxa" — shvab karnavalini nishonlash dasturining majburiy nuqtasi, ayniqsa yogʻli payshanba kuni.

Taomni tayyorlash uchun uzun chiziq boʻlaklarga kesiladi va ziravorlar bilan un sousida yumshoq boʻlgunga qadar taxminan bir soat qovuriladi: dafna yaprogʻi, archa rezavorlari va qalampir. Taomning nordon taʼmi sirka yoki sharob bilan taʼminlanadi. Shu kabi retseptlar Germaniyaning boshqa mintaqalarida boshqa nomlar ostida va boshqa submaxsulotlar, xususan, jigar, buyrak va yurak qoʻshilishi bilan bogʻliq.

„Nordon trebuha" non bilan isteʼmol qilinadi, shuningdek, qovurilgan kartoshka bilan tortiladi. Germaniyada konservalangan „nordon trebuxa" mavjud.

Manbalar
--------

1. ↑  Ulrich Land. Hölderlins Filmriss. Schwaben-Krimi mit Rezepten(olm.)
2. ↑  Bernd Imgrund. Kein Bier vor vier: Meine 100-tägige Kneipentour durch die Republik(olm.)
3. ↑  Felix Huby, Hans Münch. Die Schwaben und die Republik: So semmer halt!(olm.)

Havolalar
---------

* Требуха (рубец): характеристики требухи, полезные свойства требухи
* Рецепт(olm.)
* Рецепт(olm.)
Neyrogumoral regulyatsiya (yunoncha neyrondan — asab va lotincha hazil — suyuqlik) inson va hayvonlar organizmidagi fiziologik regulyatsiya shakllaridan biri boʻlib, unda qon impulslari va qon va limfa (metabolitlar, gormonlar va shu kabilar) tomonidan olib boriladigan moddalar. neyrotransmitterlar) yagona tartibga solish jarayonida birgalikda ishtirok etadi.

Neyrogumoral tartibga solishning eng yuqori markazlari gipotalamusda joylashgan boʻlib, miya yarim korteksida paydo boʻlgan qoʻzgʻalish uning subkortikal elementlari orqali qon va limfa orqali inson va hayvon tanasining turli qismlariga yuqadi.

Neyrogumoral regulyatsiya gomeostazda, yaʼni organizmning ichki muhitining barqarorligini saqlashda va uning ishlashini oʻzgaruvchan atrof-muhit sharoitlariga moslashtirishda katta rol oʻynaydi.

Neyrogumoral regulyatsiyaning bir misoli ekstremal holatlarda, miyadan „stressli" nerv impulslari buyrak usti bezlariga yuqganda va ular adrenalin gormonini qonga chiqarib yuboradigan ekstremal holatlarda organizmni vaqtincha kuchaytirishidir. koʻp bogʻlanish jarayoni, odam yoki hayvon tanasi mushaklarining qoʻshimcha stimulyatsiyasini keltirib chiqaradi …

Yoki, oddiyroq qilib aytganda, asab tizimi signallarni asab impulslari shaklida uzatadi, endokrin tizim esa qon orqali organlarga uzatiladigan gormonal moddalarni chiqaradi.
**Abul Husayn Hilol ibn Muhassin ibn Ibrohim Sobiiy** (arab. ابو الحسين هلال بن محسن بن ابراهيم الصابئ) (358-406/404) tarixchi, mutasaddi va yozuvchi edi. Amaldorlar oilasida tug‘ilgan Sobiiy hijriy 402-403/1012-yillarda islomni qabul qilgan. Dastlab buvayhiylar amiri Somsomuddavla qo‘li ostida ishlagan, keyinchalik Bahouddavlaning vaziri Faxrulmulk qo‘l ostidagi kansler direktori bo‘lgan.

### Asarlari:

Hilol Sobiiy ko‘plab kitoblar muallifi bo‘lib, ularning hammasi ham bizgacha yetib kelmagan. Byurokratik masalalar va sud masalalari tarixi uning asosiy mavzulari edi.

Ehtimol, uning eng mashhur kitobi bu **"Rusum dor al-xilofa"**(Arabcha : رسوم دار الخلافة ) bo‘lib, u Abbosiylar saroyidagi xatti-harakatlar va faoliyat uchun qo‘llanmadir. U ko‘rsatmalar va maslahatlar to‘plami sifatida yaratilgan bo‘lsa-da, kitobda ko‘plab statistik ma’lumotlar, latifalar va tarixiy faktlar mavjud.

**"Kitob al-vuzaro"** (Arabbcha: كتاب الوزراء )- Xalifa  Muqtadirning vazirlari bilan bog‘liq bo‘lgan bu asarning faqat boshlari saqlanib qolgan.

**"Hilol Sobiiy tarixi"** (Arab: تاريخ ابي الحسين هلال بن المحسن بن ابراهيم الصابي - Tarix Hilol as-Sobiiy) – bu ham parcha-parcha shaklda saqlanib qolgan, ammo uning parchalari hijriy 393-(milodiy -1003) yilgacha bo‘lgan so‘nggi buvayhiylar davri yilnomalaridagi bo‘shliqni to‘ldiradi.

Manbalar
--------

1. ↑  Hilāl al-Sābi’. Rusūm Dār al-Khilāfa: The Rules and Regulations of the Abbasid Court. Trans. Elie A. Salem. American University of Beirut, 1977.
2. ↑  Sourdel, D. (1971). "Hilāl b. al-Muḥassin b. Ibrāhīm al-Ṣābiʾ". In Lewis, B.; Ménage, V. L.; Pellat, Ch. & Schacht, J. (eds.). Encyclopaedia of Islam. Volume III: H–Iram (2nd ed.). Leiden: E. J. Brill. OCLC 495469525.
Abdulloh ibn Fazlullah Sharafuddin Sheroziy Vassof (fors. عبدالله ابن فضل‌الله شرف‌الدین شیرازی) (1265-1314) – XIV asrda Elxoniylar davlatida yashagan  fors  tarixchisi .

Asli Sherozlik boʻlgan Vassof Gʻozon Mahmudxn va Oʻljaytu davrida Eronda soliq ma’muri boʻlgan.

U **"Tajziyat al-amsor va tazjiyat al-osor"** ("Shaharlarning taqsimlanishi va davrlarning harakatlanishi") nomi bilan ham mashhur **"Tarixi Vassof"** tarixiy asarining muallifidir.

### **Tarixi Vassof**

Uning "Tarixi Vassof" deb ham ataladigan "Tajziyat al-amsor va tazjiyat al-osor" ("Shaharlarning taqsimlanishi va davrlarning harakatlanishi") asari **Juvayniyning "Tarixi Jahonkusho"** asarining davomi sifatida yaratilgan.

**"Tarixi Vassof"** muqaddima va besh jilddan iborat edi. Birinchi jild t Jozef fon Hammer-Purgstall tomonidan tahrirlangan va tarjima qilingan, 1855-yilda nashr etilgan.

Vassofning yorqin nasriy uslubi zamonaviy kitobxonlar uchun biroz qiyinchilik tugʻdiradi va asarning **"Tahriri tarixi Vassof"** (1346/1967) nomli qisqartirilgan varianti Abdulmuhammad Oyatiy tomonidan tahrir qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑   Huart, Cl. "Waṣṣāf", in: Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913-1936), Edited by M. Th. Houtsma, T.W. Arnold, R. Basset, R. Hartmann.
2. ↑  
 Blair, Sheila S. (1986). "The Mongol Capital of Sulṭāniyya, "The Imperial"". Iran. 24: 139–151. doi:10.2307/4299771. JSTOR 4299771. JSTOR 4299771
3. ↑   A.K.S. Lambton, "Mongol Fiscal Administration in Persia" Studia Islamica, no. 64 (1987): p. 80.
4. ↑   Feldherr, Andrew et al. (2012), The Oxford History of Historical Writing: Volume 2: 400-1400, p. 269
5. ↑   Āyatī (2013), p. 149.
6. ↑  
 Āyatī (2013), p. 150.
7. ↑   Blair (1986), p. 148 (note 5 to p. 139).
1. Abdomen   

2. Ingichka ichak  

Yoʻgʻon ichak (3. *Sigmoid colon*. 6 *Rectum* 7. Anus)  

4. Odamning ko'r ichak  

5. Appendiks
**Anus**, anal teshik – toʻgʻri ichakning oxirgi qismi – orqa chiqaruv teshigi. Anus dastavval mustaqil rivojlanib, keyin toʻgʻri ichakning pastki qismiga ochiladi. Baʼzan toʻgʻri ichak bilan anus oʻrtasida parda saqlansa, chaqaloqda ich boʻshalmaydi. Bunda jarrohlik yoʻli bilan parda teshiladi. Anus devorining ichki, shilliq qavati uzunasiga joylashgan burmalardan iborat boʻlib, vena qon tomiri chigʻallariga boy. Anusning muskul qavati koʻndalang-targʻil muskullardan iborat boʻlib, ixtiyoriy qisqaradi.

Adabiyotlar
-----------

1. ↑  *OʻzME.*, Birinchi jild. Toshkent, 2000.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Tibbiyotga oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Tait** (misrcha: ) — qadimgi Misr mato maʼbudasi. Baʼzi tadqiqotchilar uni Neprining turmush oʻrtogʻi, boshqalari esa Xedjxotep deb atashadi.

Toʻquv maʼbudasi
----------------

Tait qadimgi Misrning  toʻquv, toʻqimachilik va kamroq mumiyalash maʼbudasi edi.Uning vazifalari Hedgehotepning vazifalariga yaqin. Uning ismi Tait kiyim degan soʻzdan kelib chiqadi. Qadimgi Misrning boshqa toʻquv maʼbudalari Isis va Neftis edi. Qadimgi Misrdagi kiyimlar asosan zigʻir matosidan tayyorlanganligi sababli, Tait koʻpincha xudolar va yuqori martabali amaldorlarga toʻquv yoki zigʻir bosh kiyimlarini berayotgani tasvirlangan. Xudolarning haykallari qimmatbaho matolarga oʻralgan. Zigʻir oʻsimliklaridan  zigʻir olinadi: oʻsimlikqancha yosh boʻlsa, matoning sifati shuncha yuqori boʻladi. Kiyim-kechaklarni yashirish va himoya qilish maqsadi tufayli Tait himoyachi ona bilan bogʻlana boshladi. "Piramida matnlarida "(matn 738a) Tait Fir’avnning boshini himoya qiladi va unga boshqa xudolarning marhamatini qozonishga yordam beradi. Qadimgi Misrda toʻquvchilik qirol oilasining ishchilari va ayollari orasida mashhur tijorat faoliyati hisoblanagan. Rim hukmronligi davrida Misrga paxta  keltirilgan.

Dafn maʼbudasi
--------------

Mumiyalashda toʻqimalardan foydalanish tufayli Tait dafn bilan bogʻlangan. Taitni mumiyalashda matolardan foydalanilgani tufayli qabrlar bilan bogʻlay boshlashdi. U „xotirjam uygʻonadi" va xudolarning marhamatiga sazovor boʻlish uchun toʻqimachilik qurbonliklari qilgan deb hisoblangan. Dafn maʼbudasi sifatida u Gʻorlar kitobining beshinchi boʻlimida tasvirlangan, unda Raning yer osti dunyosi boʻylab sayohati va uning laʼnatlanganlar bilan munosabati tasvirlangan. Unga U Ra va Osirisni pastki registrda kutib olgani  koʻrsatilgan. V va VI  sulolalarning „Piramida matnlari" da Tait, „Tait mamlakati" da oʻlgan Fir’avnni bintlar bilan oʻrab olgan ona deb atalgan.

Diniy markaz
------------

Tait, piramida matnlaridan kelib chiqqan holda, Tait shahrining himoyachisi hisoblangan.

Yana qarang
-----------

* Qadimgi Misr kostyumi

Manbalar
--------

1. ↑  Zecchi, Marco (2001). *The god Hedjhotep*. **LXXVI** (Chronique d'Égypte nashri). pp. 19.
2. ↑  *Encyclopedia of Religion and Ethics: Mundas-Phrygians*. Andover-Harvard Theological Library — 791 bet.
3. ↑  „The goddess of weaving Tait" (deadlink). *www.reshafim.org.il*. 1-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-yanvar 2019-yil.
4. ↑  „Women's Clothing and Fashion in Ancient Egypt". *Woman in the Ancient World*. 20-iyun 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-may 2022-yil.
5. ↑  Willems, Harco*. The coffin of Heqata: (Cairo JdE 36418); a case study of Egyptian funerary culture of the Early Middle Kingdom*. Leuven: Peeters, 1996 — 400 bet. ISBN 90-6831-769-5.
6. ↑  „The Book of Caverns" (ru). *www.touregypt.net*.
7. ↑  *Ancient Egyptian materials and technology*. Cambridge: Cambridge Univ. Press, 2000 — 295 bet. ISBN 0-521-45257-0.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Oqdaryo (maʼnolari).

**Oqdaryo** — Zarafshon daryosining ikki yirik tarmogʻidan biri. Samarqand shahridan 7 km kuyida, Choʻponota tepaligi yaqinida, Zarafshon ikkiga — Oqdaryo va Qoradaryoga ajraladi. Xatirchi qishlogʻi yonida yana birlashadi. Oqdaryoning uz. 131 km, suv sarfi 230 m³/sek. (Samarqand gidrouzelida). Oqdaryodan yigirmadan ortiq ariq suv oladi. Shundan oʻng sohilida (Qurbonobod uz. 9,6 km, Yangikent 34 km va boshqalar), 9 tasi chap sohilda (Shaxob — 17 km, Gʻazara — 26,8 km, Chelak — 9 km va boshqalar). Bu kanallar orqali Payariq, Ishtixon va Xatirchi tumanlaridagi xoʻjaliklar yerlari sugʻoriladi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Eng uzun daryo - Amazonka | *Daryo haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
**Qorapoya moyqoragʻon** (lotincha: *Calophaca reticulata*) — burchoqdoshlar oilasi, moyqoragʻon turkumiga mansub oʻt oʻsimlik. Hayotiy shakli buta. Birinchi marta rasman rossiyalik botanik Viktor Semyonov Fyodorovich tomonidan tasvirlangan. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Surxondaryo viloyati, Hisor tizmasi, Boysun togʻlarida tarqalgan.

Tavsifi
-------

Past boʻyli sershox buta. Poyasi qizgʻish, qora rangda, bezli zich tuklar bilan qoplangan. Barglari, oddiy, toq patsimon, kumushrang tusda, xar ikki tomonidan qalin yotiq tuklar bilan qoplangan, bargchalari 4-5 juft, shakli choʻziqroq, chetlari tekis, qirqilmagan. Yonbargchalarining asosi uchburchaksimon. Gullari zigomorf, gulqoʻrgʻoni besh aʼzoli. Gultojibarglari sariq rangda. Gulkosachabarglari quvursimon yoki qoʻngʻiroqsimon shaklda. Hasharotlar, arilar va kapalaklar yortamida changlanadi. To‘pgullari boshchasimon shaklda, gullari zich joylashgan. Gulpoyasining uzunligi taxminan 22-25 mm. Iyun oyida gullab, mevasi iyul — avgust oylarida pishib yetiladi. Mevasi — qizgʻish yoki sariq rangda, ikki tomondan siqilgan, tukli, quruq dukkak meva, uzunligi 2-3 sm. Mevasi pishib yetilgandan soʻng dukkaklar chokidan ochilib urugʻlar tashqi muhitga chiqadi. Urug‘i orqali koʻpayadi.

Tarqalishi va oʻsish sharoiti
-----------------------------

Tabiatda kam uchrovchi endemik tur. Surxondaryo viloyati, Hisor tizmasi, Boysun togʻlarida uchraydi. Togʻlarning oʻrta qismidagi shagʻalli tuproqzorlarda va archazorlarda oʻsadi. Turlar sonining kamayishiga koʻpayish darajasining pastligi, sekin rivojlanish va insonning iqtisodiy faolligi, oʻtin sifatida koʻplab yigʻib olinganligi sabab boʻlgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Майкараган сетчатый- Calophaca reticulata- Описание таксона - Плантариум". 12-may 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-aprel 2015-yil.
2. ↑  *O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobi I jild*, 2019.
**Aeratsiya** (yun. aero..) — 1. Suv A.i — suvni havo kislorodi bilan toʻyintirish. Vodoprovod suvini tozalash inshootlarida suvdagi temir gidrooksidni, erkin karbonat angidridini, vodorod sulfidin chiqarib yuborish hamda suvning sifatini yaxshilash; oqova suvlarni biologik tozalash inshootlarida (aerotenk, aerofiltr, biofiltrlarda) mikroorganizmlarning yashash sharoitlarini taʼminlash maqsadida A. amalga oshiriladi. 2. Bino A.si — bino ichi va tashqarisidagi havo zichliklari orasidagi farq hisobiga va shamolning bino devoriga hamda ustyopmasiga taʼsiri hisobiga amalga oshadigan tabiiy-tashkiliy havo almashinish. Ortiqcha issiqligi boʻlgan sanoat binolari va sexlar (temirchilik, quymachilik, prokat va boshqalar)da qoʻllaniladi. Binolardagi ortiqcha issiqlikning energiya sarflamay turib almashinishiga imkon beradi. Bino A.sida deraza yoki tirqish orqali binoning pastki qismiga kelgan tashqi havo issiq va ifloslangan havoni binoning yuqori qismidagi tirqish (aeratsiya fonari)dan siqib chiqaradi. Yilning sovuq davrlarida xizmatchilar shamollamasligi uchun havo poldan kamida 4 m balandlikdagi tirqishdan kiritiladi.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Alvina Andreyevna Shpadi** (1935-yil 31-yanvar — 2019-yil 23-iyun) oʻzbek rassomi va restavratori. Qoraqalpogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi.

Tarjimai hol
------------

Boʻlajak rassom Turkmaniston SSRning Marv viloyatida 1930-yillarda Volga boʻyidan surgun qilingan nemis oilasida dunyoga keladi. Shpadi 1960-yil Ashxoboddagi Shota Rustaveli nomidagi Turkman davlat rassomlik bilim yurtini tamomlagan, Bayramali shahridagi oʻrta maktabda rasm va chizmachilikdan dars bergan.

Rassom 1960-yilda Nukusga koʻchib keladi, Qoraqalpogʻiston ASSR Badiiy jamgʻarmasi va Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Qoraqalpogʻiston boʻlimining san’atshunoslik sektorida ishladi. Igor Saviskiy qistovi bilan Oʻrta Osiyo xalq amaliy san’ati bilan qiziqib qoldi va 1962-yilda Toshkent teatr va rassomchilik institutining "Mato boʻyicha rassomchilik" fakultetiga oʻqishga kiradi va u yerdan Moskva toʻqimachilik institutiga oʻqishi koʻchiriladi va bu ta’lim dargohini 1969-yilda tamomlaydi. Keyinchalik Shpadi umrining oxirigacha Nukusda yashab ijod qildi.

U bir necha oʻn yillar davomida Qoraqalpoq davlat san’at muzeyining yetakchi restavratori boʻlgan. Shu bilan birga Stanislavskiy nomidagi Qoraqalpoq davlat musiqali teatrida teatr rassomi, 1980-yilda "Isyonchilar" (rejissor Anatoliy Kabulov) birinchi qoraqalpoq badiiy filmi suratga olish maydonida liboslar boʻyicha rassom boʻlib ishlagan.

Bundan tashqari u rus ustalari hisoblanmish Oʻrta Osiyo musavvirlari Aleksandr Volkov, Nikolay Qoraxon an’analarini davom ettirgan holda rassom sifatida faoliyat yuritgan. 2015-yilda Qoraqalpogʻiston davlat san’at muzeyida musavvir tavalludining 80-yilligiga "Alvina Shpadi olami" yubiley koʻrgazmasi, 2018-yilda "Qoraqalpogʻiston – mangu muhabbatim" nomli shaxsiy koʻrgazmasi boʻlib oʻtdi. Shpadining ijod namunalari, uning eskizlari, qoraqalpoq xalq bezaklari asosida gilam-soʻzanalari namoyishi boʻlib oʻtdi.

Manbalar
--------

1. ↑  Памяти Альвины Шпады // Информационное агентство «Фергана», 24.06.2019.
2. ↑  В Нукусе открылась персональная выставка Альвины Шпады // Kultura.uz, 26.11.2018

Havolalar
---------

* Тамара Санаева. Самая короткая ночь большой жизни Альвины Андреевны Шпады // «Новости Узбекистана», 24.06.2019.
* Страница на сайте Каракалпакского государственного музея искусств
**Qutlugʻ Temur minorasi** - Koʻhna Urganchshtn meʼmoriy yodgorlik (1321—33); Sulton Takash maqbarasi yaqinida. Oʻrta Sharqdagi eng baland minoralardan (bal. 62 m). Pishiq gʻishtdan qurilgan minora yuqori tomon ingichkalashib boradi; minora mavj usulida terilgan gʻishtli belbogʻlar va kitobalar bilan bezatilgan. Quyi qismida Kutlugʻ Temur va Oltin Oʻrda xoni Oʻzbekxonnnnt nomi kufiy yozuvida bitilgan. Jome masjid (saqlanmagan) tomi orqali eshikdan minoraga kirib, aylana zinapoya orqali yuqoriga chiqilgan. Quyi qismida muazzin uchun yogʻochdan ishlangan maxsus joy qoldiqlari saqlangan.

Manbalar
--------

1. ↑  "Qutlugʻ Temur minorasi" *OʻzME*. Q-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Mis oksidlari**, Mis (1)-ok s i d, Si2O — qizgʻishjigarrang kristallar. Suyuqlanish temperaturasi 1242°, zichligi 6,1 g/sm3. Suvda erimaydi, ishqorlar bilan reaksiyaga kirishadi. Vodorod, is gazi va faol metallar (Mg, Al, Zn) taʼsirida metall holatgacha qaytariladi. Qizdirilganda oksidlanib CuO ga aylanadi. Tabiatda kuprit minerali koʻrinishida uchraydi. NaCl eritmasini mis elektrodlarni qoʻllab elektroliz qilish, lab.da SiO ni 1100° gacha qizdirish yoʻli bilan olinadi. Shisha, keramika, sirlar uchun pigment, boʻyoklar komponenti va fungitsid sifatida ishlatiladi.

Mis (P)-oksid, SiO — kora rangli kristallar. Suyuqlanish temperaturasi 1447° (O2bosimi ostida), zichligi 6,51 g/sm3. Suvda erimaydi. 1100° gacha qizdirilsa Si2O va O2 ga parchalanadi. Faol metallar, vodorod, uglerod, is gazi, ammiak va alkanlar SiO ni Si gacha kaytaradi. Kislotalar taʼsirida Si (II) tuzlari ammiakning suvdagi eritmalari bilan ammiakat [Cu(NH3)4]4 (ON)2, ishqorlar bilan kupratlar MeCuO2 (Me — ishqoriy metall) hosil qiladi. CuSO4ra NaOH yoki KON taʼsir ettirib, lab.da Si ni 400—500° gacha qizdirib olinadi. Oksid katalizatorlar olishda, shisha, keramika, emallar uchun pigment, galvanotexnikada elektrodlar tayyorlashda qoʻllanadi. Toʻq qizil rangli mis seskvi-oksid Si2O3 mavjudligi haqida ham maʼlumotlar bor. U K2S2O2 ga Si(ON)2 taʼsir ettirilganda hosil boʻladi; 400° da CuO va O2 ga parchalanadi.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Steviya** (Stevia rebaudiana Bext.) — murakkabguldoshlarga mansub koʻp yillik oʻtsimon oʻsimlik. Vatani — Paragvay. Yaponiya, Xitoy, Indoneziya, Bolgariya vab. mamlakatlarda oʻstiriladi. Boʻyi 1,5 m ga boradi. Barglari yirik, uz. 4—7 sm, qaramaqarshi joylashgan, tukli. Qisqa kun oʻsimligi, kuzda gullaydi. Issiklikka va namga talabchan subtropik ekin. S. bargida (6,0%—6,5%), poyasida (1,5%) va ildizida (0,6%) shirinligi saharozaga nisbatan 150—300 barobar yuqori boʻlgan kimmatbaho steviozid moddasi bor.

Steviozid konditer sanoatida, salqin ichimliklar, sharbat, saqich, har xil shirinliklar va konservalar tayyorlashda shakar oʻrnida keng miqyosda ishlatiladi, undan doridarmon sifatida, qand diabeti kasalligiga va modda almashinuvi buzilishi bilan bogʻliq boʻlgan boshqa kasalliklarni davolashda foydalaniladi. Uni urugʻidan koʻpaytirishga nisbatan qish faslida issiqxonada, yozda esa bevosita dalaning oʻzida qalamchalaridan koʻpaytirish oson. Qalamcha koʻchatlari aprelning 2-yarmida, tuproq harorati 14—15° boʻlganda 60x25—40, 70x25 — 30 va 90x15—20 sm sxemada namlangan pushtaga ekiladi. Bahorda va kuzda xdr 10 —12 kunda, yozda 6—8 kunda sutorilib turiladi. Qator oralari oʻsuv davrida 4—5 marta kultivatsiya qilinadi.

Sning hosili koʻk bargpoya boʻlib, vegetatsiya davrida 2 marta — iyun va oktabr oylarida shonalagan davrida oʻrib olinadi. Quruq barg boʻyicha hosildorligi 6—25 s/ga. Sanoatda qayta ishlanib, steviziod moddasi olinadi.

1986-yil S. urugʻi va koʻchati Oʻzbekistonga Paragvaydan olib kelingan. Oʻzbekiston oʻsimlikshunoslik ilmiy tadqiqot institutida 1987—88 yillarda oʻsimlikning biologiyasi va uni koʻpaytirish usullari oʻrganiladi. Sning Shirin va Shakarbarg navlari yaratidsi (1994) va Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida ekish uchun Davlat reyestriga kiritildi.

Adabiyot
--------

* Kim Yu. M. Steviya — novaya saharonosnaya kultura. Sb. "Ispolzovaniya mirovoʻx kolleksiy rastitelnix resursov dlya sozdaniya sortov intensivnogo tipa v usloviyax Sredney Azii", T. 1991.

Botir Azimov.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Chorsu (maʼnolari).

**Chorsu** — qal’a shahriston bosh maydoni, bekning qarorgohi Oʻrda (Ark)ga va Xiyobon, Qorluqxona darvozalariga oʻtish uchun xizmat qilgan. Qadimiy usti yopiq bu chorraha shu bilan birga oʻz zamonasining tijorat markazi-savdo timi sifatida foydalanilgan.

Tarixi
------

Chorsu oʻziga xos zamonaviy tilda „ochiq xususiy bank" pul mablagʻlari „jamgʻarish" va ayirboshlash bozori boʻlgan. Bundan tashqari, unda bazzozlik, zargarlik, attorlik, kulolchilik timlari, atrofida esa koʻplab kabobxona (oshxona)lar joylashgan. Uning sharqiy tomoni Tutak darvozaga, janubiy tomoni Registonga, shimoliy tomoni Hiyobon darbozasiga va gʻarbiy tomonidan—"Amir hammomi" oldidan oʻtib, Odina masjidining orqa tomonidan Oʻrda (Ark)ga boradigan yoʻl va Qorluqxona darvozasiga yoʻnalgan. Timlarga kirish joyi ochiq boʻlib, ularga eshik va darvozalar qurilmagan. Bu Qarshi Chorsusining boshqa shaharlar, masalan, Samarqand, Shahrisabzdagi Chorsulardan farq qiladigan asosiy xususiyatidir.

Meʼmorchiligi
-------------

Chorsuning markaziy gumbazi (chorrahasi) aylanasi diametri 18-20 metr(qadam), eni esa 10-12 metr (15-16 gaz) boʻlgan. Mixail Masson esa gumbazning diamerti 25 metr boʻlgan deb koʻrsatadi. Chorsuning koshinlar bilan bezatilgan devorlari juda enli boʻlib, har bir tim tepasida 2 tadan kichik gumbazlar boʻlgan va ular ham moviy koshin bilan qoplangan. Sarroflar katta gumbaz ostida, devor tagidan maxsus joylarda oʻtirib, pul almashtirganlar. Chorsuning kim tomonidan qurilganligi masalasida fikrlar turlicha boʻlib, baʼzilar — Chorsu Amir Temur tomonidan qurilgan, desa, boshqalar Abdullaxon tomonidan bunyod etilgan, deydilar. Chor mustamlakachilari 1869-yilda Qarshini bosqin qilib, toʻpga tutganlar va ana shu toʻpbozlik paytida Chorsu tamomila vayron boʻlgan, uning xarobalari esa, XX asrning 40-yillarida tekislab yuborilgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Poyon Ravshanov*. Qarshi tarixi*. Toshkent: Yangi asr avlodi nashriyoti, 2006 — 587—588-bet
2. 1 2  Abdusattor Jumanazar*. Nasaf*. Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2007 — 9—10-bet