recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gluten kasalligi**, baʼzida glyutenga sezgir enteropatiya deb ataladi, bugʻdoy, arpa va javdarda mavjud boʻlgan protein boʻlgan kleykovina yeyishga qarshi immunitet reaktsiyasidir.

Agar sizda kolyak kasalligi boʻlsa, kleykovina isteʼmol qilish ingichka ichakda immunitet reaktsiyasini keltirib chiqaradi. Vaqt oʻtishi bilan bu reaktsiya ingichka ichakning shilliq qavatiga zarar etkazadi va u baʼzi oziq moddalarni oʻzlashtirishiga toʻsqinlik qiladi (malabsorbtsiya). Ichakning shikastlanishi koʻpincha diareya, charchoq, vazn yoʻqotish, shish va anemiyaga olib keladi va jiddiy asoratlarga olib kelishi mumkin.

Bolalarda malabsorbtsiya oʻsish va rivojlanishga taʼsir qilishi mumkin, bundan tashqari, kattalardagi alomatlar ham paydo boʻlishi mumkin.

Kolyak kasalligini davolab boʻlmaydi — lekin koʻpchilik uchun glyutensiz qatʼiy dietaga rioya qilish simptomlarni boshqarishga va ichakni davolashga yordam beradi.

Alomatlar
---------

gluten kasalligining belgilari va belgilari juda katta farq qilishi va bolalar va kattalarda farq qilishi mumkin. Kattalar uchun ovqat hazm qilish tizimining belgilari va belgilari:

* Diareya
* Charchoq
* Ozish
* Shishish va gaz
* Qorin ogʻriq
* Koʻngil aynishi va qayt qilish
* Qabziyat

Biroq, gluten kasalligi boʻlgan kattalarning yarmidan koʻpi ovqat hazm qilish tizimi bilan bogʻliq boʻlmagan belgilar va alomatlarga ega, jumladan:

* Anemiya, odatda temir tanqisligidan
* Suyak zichligining yoʻqolishi (osteoporoz) yoki suyakning yumshashi (osteomalaziya)
* Qichishadigan, qabariqli teri toshmasi (dermatit herpetiformis)
* Ogʻiz yaralari
* Bosh ogʻrigʻi va charchoq
* Asab tizimining shikastlanishi, shu jumladan oyoq va qoʻllarda uyqusizlik va karıncalanma, muvozanat bilan bogʻliq mumkin boʻlgan muammolar va kognitiv buzilish
* Qoʻshma ogʻriq
* Taloq faoliyatining pasayishi (giposplenizm)

### Bolalar

gluten kasalligi bilan ogʻrigan bolalarda ovqat hazm qilish muammolari kattalarga qaraganda koʻproq uchraydi, jumladan:

* Koʻngil aynishi va qayt qilish
* Surunkali diareya
* Shishgan qorin
* Qabziyat
* Gaz
* Oqargan, yomon hidli axlat

Oziq moddalarni oʻzlashtira olmaslik quyidagilarga olib kelishi mumkin:

* Chaqaloqlar uchun rivojlana olmaslik
* Tish emalining shikastlanishi
* Ozish
* Anemiya
* Achchiqlanish
* Qisqa boʻyli
* Kechiktirilgan balogʻat yoshi
* Nevrologik alomatlar, jumladan, diqqat etishmasligi/giperaktivlik buzilishi (DEHB), oʻrganishdagi nuqsonlar, bosh ogʻrigʻi, mushaklarni muvofiqlashtirishning etishmasligi va tutilishlar

Manbalar
--------

1. ↑  „Celiac disease" (10-avgust 2021-yil). 3-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
2. ↑  „Celiac Disease" (20-mart 2021-yil). 3-avgust 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-avgust 2022-yil.
**Lasha Totadze** (gruzincha: *ლაშა თოთაძე* ; 1988-yil 24-avgustda tugʻilgan) — gruziyalik futbolchi, Gareji jamoasida markaziy himoyachi sifatida oʻynagan. „Aktobe" klubi himoyachisi.

Faoliyati
---------

Lasha Totadze Tbilisining „Dinamo" sport maktabida futbol oʻynashni boshlagan. Birinchi murabbiylar: Tamaz Kostava va Tengiz Katsiya. Shundan soʻng Tbilisining „Dinamo", Gagra klublarida oʻynagan. 2008-yilda Kiyevning „Dinamo" klubi bilan shartnoma imzoladi, ammo asosiy jamoa tarkibida bitta ham oʻyin oʻtkazmagan. Keyinchalik Gagra klubiga qaytdi. 2010-yilning boshida Totadze Vengriyaning Dyor klubiga oʻtdi. 2011-yilda Vengriyaning Lombard jamoasida oʻynagan.

2013-yilda Totadze Gruziyaga qaytib keldi va Batumining „Dinamo" klubi futbolchisiga aylandi, tez orada Goridan „Dila" klubiga oʻtdi. 2013—2014-yilgi mavsumda u „Sioni Bolnisi"da oʻynagan. 2014-yilda Totadze Tbilisining „Dinamo"siga qaytdi va jamoa sardoriga aylandi. 2015-yilning avgust oyida esa ijara asosida Saburtaloga oʻtdi. 2016-yil boshida Saburtaloga oʻtishni rasmiylashtirdi.

Totadze Gruziyaning 19 yoshgacha boʻlgan yoshlar terma jamoasi va 21 yoshgacha boʻlgan yoshlar terma jamoasida oʻynagan. 2015-yilda Totadze bir necha bor Gruziya terma jamoasiga chaqirilgan, ammo zaxirada qoldirilgan.

2017-yilning qishida u yana Tbilisining „Dinamo" klubi futbolchisiga aylandi. 2017-yil oxirida u Gruziya chempionatining eng yaxshi himoyachisi deb topildi. Lasha Totadze 2019-yilning birinchi yarmini Eronning „Nassaji Mazandaran" klubida oʻtkazgan va shundan soʻng Oʻzbekistonning „Qizilqum" klubiga oʻtgan.

2021-yilning 27-fevralida „Aktobe" Totadze bilan shartnoma imzolaganini eʼlon qildi. 2021-yil 23-iyun kuni „Aktobe" Totadze oʻzaro kelishuvga koʻra klubni tark etganini eʼlon qildi.

2022-yil boshida u Gareji Sagarexo bilan shartnoma imzoladi.

Oʻyin uslubi
------------

Lasha Totadze — markaziy himoyachi, lekin u chap qanot himoyachisi sifatida ham oʻynay oladi. U uzoq masofalardan jarima zarbalarini tepish qobiliyati bilan ham tanilgan.

Yutuqlari
---------

Dinamo Tbilisi
* Gruziya ligasi: 2013—2014
* Gruziya kubogi: 2013—2014
* Superkubok: 2014-yil

Dila Gori
* Gruziya ligasi: 2012—2013-yilgi ikkinchi oʻrin
* Gruziya kubogi: 2011—2012-yil
* Superkubok: 2014-yilgi ikkinchi oʻrin sohibi

Manbalar
--------

1. ↑  Dinamo defeated Dnipro‚ fcdinamo.ge, 28 January 2017
2. ↑  „Защитник московского «Локомотива» — лучший футболист Грузии 2017 года". 31-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-yanvar 2020-yil.
3. ↑  „Добро пожаловать!" (Russian). *vk.com*.  FC Aktobe VK (27-fevral 2021-yil). Qaraldi: 27-fevral 2021-yil.
4. ↑  „Лаша Тотадзе – "Ақтөбе" футбол клубымен қош айтысты!" (Russian). *vk.com/*.  FC Aktobe VK (23-iyun 2021-yil). Qaraldi: 23-iyun 2021-yil.
5. ↑  „საფრანგეთის ახალგაზრდული ნაკრების ექსფორვარდი ეროვნულ ლიგა 2-ში ითამაშებს". *sportall.ge (in Georgian)* (2-mart 2022-yil).

Havolalar
---------

  

* UEFA Profile
* FC Dinamo Tbilisi official Profile
* Profile Wayback Machine saytida arxivlandi (2013-11-10). (vengercha)
**Pale** ( [ˈpɒleː] ) — qishloq ( venger : *község* ) Vengriyaning janubiy Transdanubiya viloyatidagi Baranya okrugi shimolidagi Hegyhát tumanidagi qishloq. 2011 yilgi aholini ro'yxatga olishda uning aholisi 99 kishi edi.

Geografiya
----------

Qishloq 46° 15′ 38″ shim. 18° 4′ 13″ shimolda joylashgan. Uning maydoni 2,15 km 2 (0,83 sq mi). Bu Janubiy Transdanubiya statistik mintaqasining bir qismi bo'lib, ma'muriy jihatdan Baranya okrugi , keyin esa Hegyhhat tumaniga to'g'ri keladi. U Sásd shahridan 3 km (1,9 milya) g'arbda joylashgan.

Demografiya
-----------

### 2011 yilgi aholini ro'yxatga olish

2011 yil aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra qishloqda 99 nafar aholi, 34 ta xonadon va 28 ta oila istiqomat qiladi. Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 119 nafar (46 nafar aholi/km 2 ). Kvadrat milya (17/km 2 ) uchun oʻrtacha 45 ta zichlikdagi 37 ta turar-joy bor edi. Uy xo'jaliklarining o'rtacha kattaligi 2,74 edi. Bolalarning o'rtacha soni 1,07 ni tashkil etdi. Oilaning o'rtacha kattaligi 2,93 edi. 

Diniy mansublik 44,1% Rim-katolik , 5,4% Kalvinist , 8,6% boshqa din va 15,1% aloqasiz bo'lib , 26,9% javob berishdan bosh tortgan.

Qishloqda 5,4% etnik ozchilikni tashkil etuvchi lo'lilar yashaydi. Aholining oz qismi nemislar (1,1%) deb ham tanilgan. Ko'pchilik o'zini venger deb e'lon qildi (98,9%), 1,1% esa javob berishdan bosh tortdi.

Mahalliy hukumat
----------------

Qishloqni to'rt kishilik kengashga ega hokim boshqaradi. Qishloqning mahalliy hukumati yaqin atrofdagi Baranyaszentgyorgy , Felsőegerszeg , Gödre , Mezod , Sásd , Varga va Vázsnok shaharlari bilan qo'shma kengash idorasini boshqaradi. Qo'shma kengashning qarorgohi Sásd shahrida joylashgan.

Transport
---------

### Temir yo‘l

* Sásd poezd stantsiyasi , qishloqdan 3,5 km (2,2 milya) sharqda. Stansiya Pusztaszabolcs-Pécs va Dombóvar-Komlo temir yo'l liniyalarida joylashgan va MÁV tomonidan boshqariladi.

|  |
| --- |
| Joylashuvi Baranya okrugida |
| Koordinatalari: 46.26056° N 18.07031° DKoordinatalar : 46.26056° N 18.07031° D |
| Mamlakat | Vengriya |
| Viloyat | Baranya |
| Tuman | Hegyhát |
| Hukumat |
| • Tur | Meri-kengashi |
| •  Mayor | Tímea Markóné Xéder ( Ind. ) |
| Hudud |
| • Jami | 2,15 km 2 (0,83 kv mil) |
| Aholi
(2021)  |
| • Jami | 95 |
| • Zichlik | 44/km 2 (110/kv mil) |
| Vaqt zonasi | UTC+1 ( CET ) |
| • Yoz ( DST ) | UTC+2 ( CEST ) |
| Pochta kodi | 7370 |
| Hudud kodi | 72 |
| NOTS 3 | HU231 |
| HCSO | 23764 |

Manbalar
--------

1. ↑  „https://www.valasztas.hu/helyi-onkormanyzati-valasztasok-2019".
2. ↑  .
3. ↑  „https://www.ksh.hu/apps/hntr.main?p\_lang=EN".
|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Televideniyega oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

**Rambler TV** (rus : Rambler *TV*) 2003-yil 1-yanvarda ish boshlagan Rossiyada joylashgan xususiy telekanal. U asosan gʻarb ishlab chiqarishining hujjatli filmlari, taʼlim va koʻngilochar dasturlardan iborat maxsus dasturlarini efirga uzatadi.

Rambler TV-ning Rossiyadagi bozor ulushi juda kichik edi. 2004-yilda oʻtkazilgan soʻrovda respondentlarning atigi 5 foizi oʻtgan haftada Rambler TV-ni koʻrganliklarini aytishgan. Rambler TV Rossiya telekanallari orasida 15-oʻrinni egalladi.

Rambler TV dastlab Rambler Media Group tarkibiga kirdi, u ham Rambler veb-qidiruv tizimini boshqaradi. 2006-yil oktyabr oyida kanal rossiyalik tadbirkor va siyosatchi Vladimir Potanin hammuallifi boʻlgan Interrosga tegishli Prof-Media mediaholdingiga sotildi.

2007-yil 13-iyunda stansiya tomoshabinlar reytingi pastligi sababli yopildi.

Manbalar
--------

1. ↑  „"ТЕЛЕНЕДЕЛЯ" # 01 от 01.01.2003" (23-fevral 2003-yil). 23-fevral 2003-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-avgust 2020-yil.
2. ↑  Russlandanalysen der Deutschen Gesellschaft für Osteuropakunde Nr. 58/05
3. ↑  „Эхо Москвы: свежие новости, последние события, происшествия сегодня" (ru). *Эхо Москвы*. Qaraldi: 18-avgust 2020-yil.
**Yuriy Vadimovich Galkin** (1958-yil 6-mart, Andijon) — rossiyalik marafonchi va ultramarafonchi, kunlik yugurish boʻyicha Rossiya chempioni (2016, 2017), Rossiya sport ustasi. 60—64 yoshlilar oʻrtasida kunlik yugurish boʻyicha jahon rekordchisi.

Tarjimayi holi
--------------

Yuriy Galkin 1958-yil 6-mart kuni Andijon shahrida tavallud topgan. 1979-yilda Toshkentdagi Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya institutini bitirgan. Moskva viloyati, Lyubertsi shahrida istiqomat qiladi. Moskva sport qoʻmitasiga qarashli 61-sonli bolalar va oʻsmirlar sport maktabida suzish boʻyicha murabbiy boʻlib ishlaydi. 

### Sportchilik faoliyati

1977-yilda SSSR sport ustasi unvonini olish boʻyicha koʻpkurash normalarini (suzish, oʻq otish, 1500 m masofaga yugurish, eshkak eshish, yelkanli qayiqlar poygasi) toʻliq bajargan va SSSR sport ustasi unvonini olgan. 2014-yilda yugurish musobaqasida qatnashgandan soʻng, uzoq masofali yugurish musobaqalarida, jumladan, 3000 metrdan tortib, kunlik yugurishda doimiy ishtirok etib keladi. Galkin musobaqalarda „Parsek" yugurish klubi nomidan qatnashadi. Shuningdek, Galkinning murabbiysi rossiyalik marafonchi va ultramarafonchi Vsevolod Igorevich Xudyakov hisoblanadi.

#### Jahon rekordi

2016-yil 18—19-avgust kunlari kunlik yugurish boʻyicha boʻlib oʻtgan Rossiya kubogi musobaqasida Galkin 60—64 yoshlilar oʻrtasida kunlik yugurish boʻyicha 243 km 549 m masofani bosib oʻtib, jahon rekordini oʻrnatgan. Oldingi rekord 1990-yilda oʻrnatilgan boʻlib, 240 km 790 m masofani tashkil etgan.

Shuningdek, Galkin 58 yoshida yugurish boʻyicha Rossiya sport ustasi unvonini olishda belgilangan normalarni bajargan birinchi sportchi ham hisoblanadi.

Manbalar
--------

1. 1 2  „Galkin Yuriy" (rus tilida). 12-iyun 2023-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyun 2023-yil.
2. 1 2 3  „Yuriy Vadimovich Galkin" (rus tilida). 8-dekabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyun 2023-yil.
3. 1 2  „Instrukotori po sportu" (rus tilida). 20-oktabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyun 2023-yil.
4. 1 2 3  *Andrey Privalov.* „Jelezniy chelovek: 245 kilometrov za sutki – begom" (rus tilida) (21-iyun 2016-yil). 5-dekabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-iyun 2023-yil.
**RU.Tv** *Sergey Kozhevnikov* tomonidan asos solingan va *Russian Media Group*ga tegishli rus musiqa telekanali. U 2006-yilning oktyabr oyida Russkoye radiosining video versiyasi sifatida efirga chiqa boshladi.

Tv Dasturlar
------------

2017-yil yanvar oyida RU. Televizor 16:9 formatiga oʻtdi va HDTV da koʻrsata boshladi.

### Translyatsiya

Rossiyaning bir qancha shaharlarida Derbent, Domodedovo, Kaspiysk, Qizil, Perm, Simferopol va Maxachqal’a RU.Tv analog chastotalarda uzatiladi. Kanal 2015-yil boshida televideniyeda koʻrsatilishi taqiqlanishidan oldin reklama roliklarini olib yurganligi sababli, buni davom ettirishga ruxsat berilgan.

### Kabel

Rossiyada RU.Tvni ER-Telecom olib boradi. 2009-yilda jonli efirga chiqqanida u Akadoda olib borildi; bir yil oʻtgach, u Milliy kabel tarmoqlariga koʻchib oʻtdi. Moskvada bu RU qoʻydi. Mostelekom-da Tv; keyinchalik 2010-yilda u onlayn rejimda mavjud boʻldi. 2012-yilda MTS kanalni olib bora boshladi.

### Sunʼiy yoʻldosh

RU. Tv Yamal 201 va ABS-2A sunʼiy yoʻldoshlarida bepul efirlari mavjud. Shifrlangan uzatishlar Eutelsat-36 orqali Tricolor TV va NTV Plus, shuningdek, Hot Bird va Hispasat 1E orqali keladi.

### Tarmoq hamkorlari

RU. Tv oʻsha shahardagi Labytnangi -TV, Permdagi PTK-Avto va Slavgoroddagi MTV POBEGAILO bilan hamkorlik qiladi.

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Televideniyega oid ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |

Manbalar
--------

1. ↑  „Русский музыкальный телеканал RU.TV доступен для вещания в формате Full HD!" (ru).  RU.TV. — „Кроме того, текущее вещание телеканала переведено в формат кадра 16:9.". Qaraldi: 23-sentabr 2021-yil.
Teatrning chap tomondan koʻrinishi, Palazzo dei Penitenzieri yuqori hovlisi ostida joylashgan hududi
**Neron teatri** (lotincha: *Theatrum Neronis*) — Rim imperatori Neron tomonidan qurilgan xususiy teatr. Bino 2020—2023-yillarda Rim maxsus arxeologik nazorati [it] tomonidan olib borilgan qazishma ishlari natijasida aniqlangan qoldiqlar paydo boʻlgunga qadar faqatgina adabiy manbalardan maʼlum boʻlgan.

Joylashuvi
----------

Teatr Tibr daryosining oʻng qirgʻogʻida, Ager Vaticanus banki, Katta Agrippina bogʻida (nabirasi Neronga meros boʻlib qolgan) Kaligula oʻz sirkini qurgan hududda joylashgan. Uning qoldiqlari Italiya uygʻonish davri uslubida qurilgan Palazzo Della Rovere hovlisi, Borgo, Via della Conciliazione va Borgo Santo Spirito oʻrtasidan topilgan.

Arxitekturasi
-------------

Palazzo della Rovere hovlisi ostidan ikkita inshoot topilgan. Arxeologlar ayvon bilan oʻralgan ochiq hovlili binoni oʻrgana boshlashdi. Gʻishtlarida joylashgan ikki boʻlakli belgilar sababli binolar Julio-Claudian davriga tegishli deya hisoblanmoqda. Birinchi tuzilma radiusi kirish qismi, zinapoyalar va devorlarga ega boʻlgan yarim doirasimon shaklda qurilgan boʻlib, shakli bois tomoshabinlar uchun moʻljallangan teatr oʻrindiqlari bilan bino tuzilishini aniqlanishi mumkin. Binoning dekorativ apparatlar ioni orderi, yaʼni 3 ustunli kolonna qoldiqlaridan maʼlum boʻlishicha, oq rangli marmar bilan qoplangan hamda baʼzi oʻrindiqlarining ustki qismi oltin barg bilan qoplangan. Ikkinchi bino esa birinchisiga perpendikulyar boʻlib, ikkilamchi funksiyalar, jumladan, maxsus buyumlar va kiyim-kechaklarni saqlash uchun xizmat qilgan.

Adabiyotlar
-----------

* Luigi Callari*. I Palazzi di Roma* (it). Roma: Ugo Sofia-Moretti, 1932.
* Castagnoli, Ferdinando; Cecchelli, Carlo; Giovannoni, Gustavo; Zocca, Mario*. Topografia e urbanistica di Roma* (it). Bologna: Cappelli, 1958.
* Paolo Liverani (2000–2001). "Due note di topografia vaticana: il theatrum Neronis e i toponimi legati alla tomba di S. Pietro" (it). *Estratto Dai RENDICONTI della Pontificia Accademia Romana di Archeologia* **LXXIII**. .

Manbalar
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  *Edoardo Sassi*. „Ritrovato a Roma il leggendario Teatro di Nerone" (it) (26-iyul 2023-yil). Qaraldi: 26-iyul 2023-yil.
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Tuman (maʼnolari).

**Tuman** — Oʻzbekiston Respublikasida maʼmuriy-hududiy birlik. Oʻrta asrlardan maʼlum. Sharqda, jumladan, Markaziy Osiyo mamlakatlarida maʼmuriy-hududiy boʻlinish; uyezd maʼnolarida ishlatilgan. Oʻzbekiston sobiq Sovet Ittifoqi tarkibiga kirgan davrda tumanlarni "rayon" deb atash rayem boʻlgan. Oʻzbek tili davlat tiliga aylanishi munosabati bilan tarixiy "tuman" soʻzi qayta tiklandi. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 68 moddasiga muvofiq, tuman maʼmuriy-hududiy boʻlinish pogonalaridan biri. Tuman davlat yuqori organlarining koʻrsatmalari, qarorlarini hayotga tatbiq etuvchi va bajaruvchi asosiy maʼmuriy-hududiy birlik boʻlib, viloyat tarkibiga kiradi. Shuningdek, yirik shaharlar tarkibida shahar tumanlari tashkil etilishi mumkin (maye. Toshkent shahrida 11 ta tuman bor). Tumanlarni mahalliy davlat hokimiyati organlari — tuman hokimlari va xalq deputatlari tuman kengashlari boshqaradi. Tumanlarni tashkil etish va tugatish Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining roziligi bilan amalga oshiriladi. Tumanlarga tegishli viloyat hokimi tomonidan tayinlanadigan hamda tuman xalq deputatlari Kengashida tasdiqlanadigan tuman hokimi rahbarlik qiladi.

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Urga qal’a**  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: X—XIII asrlar. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Qoʻngʻirot tumanida joylashgan. Obyekt manzili: "Kubla Ustyurt" posyolka fuqarolar yigʻini. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Lex.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori". *Backend.madaniymeros.uz*. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
**Sangardak yurineyasi** (Jurinea sangardensis) — murakkabguldoshlar oilasi, yurineya turkumiga kiruvchi koʻp yillik, gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga endemik tur sifatida kiritilgan. Surxondaryo viloyati Hisor tizmasidagi Sangardakdaryo va To‘polondaryo havzalarga uchraydi.

Tavsifi
-------

Balandligi 80 sm gacha yetadigan koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Kuchli oʻq ildiz tizimiga ega. Poyalari kamroq, tik oʻsgan, yuza qismi joʻyakli, bezchalar bilan qoplangan. Barglarining ustki tomoni yashil, biroz gʻadir—budir, ostki tomoni kulrang chalkash tuklar bilan qoplangan. Barglari navbatma-navbat joylashgan. Poyaning pastki qismida joylashgan barglari bandli, qolganlari bandsiz, yaprogʻining pastki qismi poyani oʻrab olgan, shakli toq patsimon, poya yuqorisida joylashgan barglari ipsimon. Gullari quvur shaklida, ikki jinsli, savatcha toʻpgulda yigʻilgan. Savatchasi koʻp gulli, silindrsimon shaklda. Oʻrama bargchalari savatchaga yopishgan, barg tomirlari yogʻon. Gultojibarglari qirmizi pushti rangda. Urug‘i biroz choʻziq, teskari piramidasimon shaklda, yuzasi tuksiz silliq. Iyunda gullab, mevasi iyul-avgustda pishadi. Unib chiqqanining 5—6 yilidan boshlab urug‘ bera boshlaydi. Urug‘i orqali jinsiy yoʻl bilan koʻpayadi.

Tarqalishi va oʻsish sharoiti
-----------------------------

Tabiat kam tarqalgan endemik tur. Surxondaryo viloyati hududida Hisor tizmasidagi Sangardakdaryo va To‘polondaryo havzalarida uchraydi. Daryolar boʻyida, togʻlarning oʻrta qismidagi yonbagʻirlarda, mayda jins tuproqlarda, archazorlarda oʻsadi. Populyatsiya sonining kamayib ketish sabablari aniqlanmagan. Madaniylashtirilmagan. Surxondaryo davlat qoʻriqxonasida muhofaza ostiga olingan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Jurinea sangardensis".
2. ↑  *O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobi I jild*, 2019.
**Sergey Aleksandrovich Kisel**
**Sergey Aleksandrovich Kisel** (1971-yil 27-martda tugʻilgan, Qizil-Oʻrda, KazSSR, SSSR) — rus harbiy rahbari. 2018-yil apreldan beri 1-gvardiya tanki Qizil bayroq armiyasi qoʻmondoni, gvardiya general-leytenanti(2020).

Biografiya
----------

1971-yil 27-martda Qizil-Oʻrda viloyati Qizil-Oʻrda shahrida tugʻilgan. 1990-yildan harbiy xizmatda.

Ikki karra Sovet Ittifoqi Qahramoni, Zirhli Kuchlar marshali P.S.Rybalko nomidagi Lenin ordenli Toshkent oliy tank qoʻmondonlik bilim yurtini tamomlagan(1993), Lenin va Oktabr inqilobining qoʻshma qurollari ordenlari, Qizil bayroq, Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlarining M.V.Frunze nomidagi Suvorov akademiyasi ordeni(2002), Lenin Harbiy Qizil Bayroq ordeni Suvorov ordenlari va Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlari Bosh shtabining Kutuzov Akademiyasi (2016).

Tank vzvodining komandirligidan 19-alohida Voronej-Shumlinskiy Qizil Bayroq, Suvorov ordenlari va Qizil Mehnat Brigadasi ordenlari komandiri lavozimiga oʻtdi (2010-2014). 2016-yildan 2018-yilgacha — Bosh shtab boshligʻi — 20-gvardiya Qoʻshma qurolli Qizil Bayroq armiyasi qoʻmondoni birinchi oʻrinbosari.

General-mayor harbiy unvoni 2013-yil iyun oyida berilgan.

2018-yil aprel oyida u 1-gvardiya tanki Qizil bayroq armiyasi qoʻmondoni etib tayinlandi.

Rossiya Prezidentining 2020-yil 20-fevraldagi farmoni bilan unga general-leytenant harbiy unvoni berildi.

Jang aʼzosi.

Uylangan, oʻgʻli bor.

Hozirda 1-gvardiya tank armiyasi qoʻmondonligida.

2022-yil 19-mayda Britaniya tashqi razvedka xizmati general-leytenant Sergey Kisel Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi paytida Xarkovni qoʻlga kirita olmagani uchun 1-gvardiya tank armiyasi qoʻmondonligidan chetlashtirilganini eʼlon qildi.

Mukofotlar
----------

* Qilich bilan IV darajali „Vatanga xizmatlari uchun" ordeni,
* Jukov ordeni,
* Ikki jasorat ordeni,
* Harbiy xizmatlari uchun ordeni,
* Suvorov medali,
* RF medallari.

Manbalar
--------

1. ↑  „Генерал-майор Сергей Кисель возглавил Первую гвардейскую танковую армию ЗВО".  ТАСС. 29-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-mart 2019-yil.
2. ↑  *Editor, Larisa Brown, Defence*. „Senior Russian commanders fired for military failures". Qaraldi: 19-may 2022-yil.

Adabiyotlar
-----------

* Qurolli Kuchlarda tayinlashlar. Kisel Sergey Aleksandrovich. // Rossiya harbiy sharhi. — 2018-yil. 5-son. — P.73.

Havolalar
---------

* Rossiya Mudofaa vazirligi veb-saytida tarjimai holi
**Amirali Eshboyev** — Sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi, Lenin ordeni, „Oʻroq va bolgʻa" oltin medali, „Hurmat belgisi" ordeni hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni. KPSS aʼzosi. Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashining X chaqiriq (1981-1985) va xalq deputatlari Qashqadaryo viloyat Kengashi deputati. Dehqonobod tumani „SSSRning 50 yilligi" sovxozining katta choʻponi.

Hayoti va faoliyati
-------------------

1931-yilda Oʻzbekiston SSR Qashqadaryo viloyati (hozirgi Dehqonobod tumani) hududida tugʻilgan. Millati oʻzbek. 1950-yilda Dehqonobod tumanidagi Lenin nomidagi kolxozga ishga kirgan, qorakoʻl qoʻylarini boqib choʻpon boʻlib ishlagan. Qayta tashkil etilgandan soʻng Amirali Eshboyev 1957-yildan „Dehqonobod" sovxozida, 1973-yilda nomi oʻzgartirilgach, Dehqonobod tumanidagi „SSSRning 50 yilligi" sovxozida katta choʻpon boʻlib ishladi.

Yettinchi besh yillik (1959-1965) va sakkizinchi besh yillik (1966-1970)dagi ish natijalariga koʻra u ikki marta „Hurmat belgisi" ordeni bilan taqdirlangan. Toʻqqizinchi besh yillikning keyingi yillarida (1971-1975) Dehqonobod viloyati chorvadorlari oʻrtasida yetakchilikni saqlab, 1972-yil qish mavsumida chorvachilik mahsulotlarini koʻpaytirish boʻyicha majburiyatlarni muddatidan oldin bajarganligi uchun — 1973-yilda u Lenin ordeni bilan taqdirlangan.

SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1976-yil 25-dekabrdagi Farmoni bilan Butunittifoq sotsialistik musobaqasida erishilgan yuksak muvaffaqiyatlar, ishlab chiqarish va sotishni koʻpaytirish boʻyicha rejalar va sotsialistik majburiyatlarni bajarishda koʻrsatgan mehnat jasorati uchun 1976-yilda davlatga paxta, gʻalla va boshqa qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini undirish uchun Amirali Eshboyev Lenin ordeni va „Oʻroq va bolgʻa" oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashining X chaqiriq (1981-1985) va xalq deputatlari Qashqadaryo viloyat Kengashi deputati etib saylangan.

Mukofotlari
-----------

Lenin ordeni (1973-yil 9-aprel, 1976-yil 25-dekabr),

„Hurmat belgisi" ordeni (1966-yil 22-aprel 1971-yil 4-avgust)

Manbalar
--------


1. 1 2  „Депутаты Верховного Совета Узбекской ССР X-го созыва (1980 - 1985)". 6-avgust 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-avgust 2023-yil.
2. 1 2 3 4  „Amirali Eshboyev biografiyasi".
**Angren gres**, Angren issiqlik elektr stansiyasi — Oʻzbekiston energe-tika tizimidagi yirik inshoot. Angren shahri yaqinida 1957-63 yillarda qurilgan. Stansiyada har birining quvvati 60,5 MVt boʻlgan 8 turboagregat bor. Oʻrnatilgan quvvati 484 MVt. Asosiy yoqilgʻisi — Angren koʻmir konidan qazib olinadigan qoʻngʻir koʻmir. GRES Ohangaron daryo-sidan suv bilan taʼminlanadi, Olmaliq — Ohangaron sanoat zonasiga hamda Toshkent viloyatidagi xoʻjaliklar va sanoat korxonalariga elektr energiyasi yetkazib beradi. Oʻzbekiston, Toji-kiston, Turkmaniston, Qirgʻiziston va Qozogʻistonning janubidagi viloyatlarini birlashtirgan Oʻrta Osiyo Birlashgan energetika sistemasiga ulangan.

Adabiyotlar
-----------

* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
**Sarvontepa** — ilk temir davriga oid arxeologik yodgorlik. Andijonning shim.gʻarbiy qismida, Eski shaqarning Tutzor va Sujoat koʻchalari kesishgan yerda joylashgan. Dastlab, oʻtgan asrning 50y.larida yodgorlik roʻyxatga olingan, soʻngra 70y.larda kichikroq arxeologik qazishmalar oʻtkazilgan hamda 5—8-asrlar bilan sanalangan edi. 2001-yil shaharda ish olib borayotgan arxeologlar S.ni uncha katta boʻlmagan 30 x 20 m kattalikdagi saqlangan qismida qazish ishlari oʻtkazdilar (Matboboyev B.X.). Natijadahoz. shahar kuchalari kesishgan joydan 3–4 m chuqurlikda yaxshi saqlangan qad. madaniy qatlamlar qayd etildi. Qatlamlardan mil. av. 6—4-asrlarga toʻgʻri keladigan guldor sopol idishlar va tosh buyumlar majmuasi oddiy maishiy oʻchoq yaqinidan ajratib olindi. Arxeologik ilmiy tadqiqotlarga koʻra, S. kadimda katta boʻlgan, aniqlangan chegarasi boʻyicha hozirgigi maydoni 1 ga ga boradi. S. ilk temir davriga (mil. av. 6—4-asrlar) taalluqli boʻlib fanda birinchi topilgan yodgorlik nomi bilan ataluvchi Eylaton madaniyati majmuiga kiradi. S.ni oʻrganish vodiy tarixi uchun oʻta muhimdir. Sabab, birinchidan, Fargʻona vodiysi qadim shaharlari hududida (xususan, Andijonda) ilk bor 2400—2600 yillik arxeologik kompleks aniklandi; ikkinchidan, Andijonsoyni bunyod etilish tarixini yanada qadimiylashtiradi. Chunki S. ushbu kanal boʻyida joylashgan va uning suvidan foydalangani shakshubhasiz. Nihoyat, S. Andijon shahrini ilk (dastlabki) oʻrni boʻlgani haqidagi fikr haqiqatga yaqin. Aynan ushbu hududda keyinroq oʻrta asrlar arki va shahristoni joylashgani ham bejiz emas.

Boqijon Matboboyev.

Manbalar
--------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |


  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
Bu atamaning boshqa maʼnolari ham mavjud. Qarang: Idalgo (maʼnolari).

**Idalgo**, Idalgo-ikostilya, Migel (1753.8.5, Korralexo — 1811.31.7, Chiuaua) — Meksikaning milliy qahramoni; Ispaniyaga qarshi milliy ozodlik urushiga aylangan xalq qoʻzgʻoloni (1810—11) rahbari. Valyadolid (hoz. Moreliya) dagi Diniy seminariyani tugatgan, u yerda avval oʻqituvchi, soʻng rektor boʻlgan. Fransuz ensiklopedistlarining gʻoyalarini tarqatgani uchun oddiy qishloq cherkovi ruhoniysi darajasiga tushirilgan. I. mamlakat mustaqilligi, indeys xal-qining iqtisodiy va huquqiy ahvolini yaxshilash yoʻlidagi chiqishlarini davom ettirgan. I. Dolores sh. da xa-lqqa murojaat qilib ispanlarga qarshi ozodlik urushini boshlashga chaqirgan ("Dolores daʼvati") va dehq-on-indeyslar, kon ishchilari va pe-onlardan iborat inqilobiy armiyaga bosh boʻlgan. Noyabrda Gvadalahara sh. da I. boshchiligidagi hukumat tuzilgan. Hukumat qulchilikni bekor qilinganligini eʼlon qilgan, indeyslarga jamoa yerlarini qaytarish va soliqlarni kamaytirish haqidagi qonunlarni chiqargan. 1811-yil 17yanv. dainq-ilobiy armiya magʻlubiyatga uchragan. I. asirga olinib, sudlanib, otishga hukm qilingan.

Manbalar
--------

1. ↑  Vázquez Gómez, Juana*. Dictionary of Mexican Rulers, 1325–1997*. Westport, Connecticut: Greenwood Publishing Group, Inc. 1997. ISBN 978-0-313-30049-3.
2. ↑  „I Parte: Miguel Hidalgo y Costilla (1753–1811)" (es). Qaraldi: 27-noyabr 2008-yil.
3. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

|  |  |
| --- | --- |
| Stub ikona | *Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu maqolada boshqa til boʻlimlariga ishorat yoʻq. Siz ularni topib va ushbu maqolaga qoʻshib, loyihaga yordam berishingiz mumkin.* |
**Mahkam Abduraimovich Abduraimov** (18-dekabr 1916-yil Sirdaryo viloyati — 1975-yil 12-iyun, Toshkent) — sovet tarixchisi va sharqshunosi. Oʻzbekiston SSR Fanlar Akademiyasi Tarix institutining Oʻzbekistonda kech feodalizm sektori mudiri, tarix fanlari doktori.

Biografiyasi
------------

M.A. Abduraimov 1916-yil 18-dekabrda (ayrim manbalarda 5-dekabr) Sirdaryo viloyatining Xumson qishlogʻida kambagʻal dehqon oilasida tugʻilgan..

M.A. Abduraimovning ilmiy-pedagogik faoliyati Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika instituti (hozirda universitet)ning tarix fakultetini tamomlagandan keyin boshlangan.

Peru M.A.Abduraimovning Oʻrta Osiyoda, jumladan, Buxoro xonligi (Buxoro amirligi) hududida feodalizm tarixiga oid „Amir Haydar xatlarida feodal yer egaligi va feodal ijarasi masalalari", „XVI—XIX asrning birinchi yarmida Buxoro xonligida agrar munosabatlarga oid ocherklar" nomli qator kitob va maqolalar muallifi.

Amir Temur shaxsiyatini baholash
--------------------------------

M. A. Abduraimov Temurning faoliyatini reaktsion, deb hisoblab, salbiy talqin qilgan.

M. A. Abduraimov 1975-yil 12-iyunda ogʻir va uzoq davom etgan kasallikdan soʻng vafot etgan.

Manbalar
--------

1. 1 2 3  Общественные науки в Узбекистане 1975. sfn error: no target: CITEREFОбщественные\_науки\_в\_Узбекистане1975 (help)
2. ↑  Abduraimov M. A. Obzor literaturi, posvyaщennoy Timuru i Timuridam, izdannoy v Uzbekistane v 60-x godax. // Istoriya SSSR, 1973, № 5, s.83-90.

Adabiyotlar
-----------

* Maxkam Abduraimovich Abduraimov (1916—1975) // Obщestvennie nauki v Uzbekistane. — 1975. — № 8.

Havolalar
---------

* „Абдураимов Махкам Абдураимович". *Centrasia.org*. Qaraldi: 1-yanvar 2020-yil.
**Poʻlat Moʻmin** (taxallusi; asl ism-sharifi **Poʻlat Moʻminov**) (1922.24.12 – Toshkent – 2004.2.3) — bolalar shoiri. Oʻzbekiston xalq yozuvchisi (1992). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1983). Dastlab pedagogika bilim yurtini (1939), soʻng Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika institutini tugatib (1944), oʻqituvchilik bilan shugʻullangan (1944–1947). "Lenin uchquni" gazetasida adabiy xodim (1948–50), Oʻzbekiston davlat nashriyotida boʻlim mudiri (1951–1952), respublika Yozuvchilar uyushmasida adabiy maslahatchi (1954–60), Madaniyat vazirligi qoshidagi Sanʼat ishlari boshqarmasida dramaturgiya boʻyicha bosh muharrir (1962–64).

Ilk sheʼrlar toʻplami – "Sayrang, qushlar" (1949). Shundan keyin uning "Tong kuylari" (1949), "Oltin boshoqdor" (1951), "Tish choʻtkasi ertagi" (1955), "Hunardan unar" (1958), "Toʻgʻri oʻsgan gul boʻlur" (1960), "Aql qayerda boʻlar" (1962), "Oltin nay" (1967), "Yaxshilarga oʻxshasam" (1975), "Rahmatga rahmat!" (1969), "Eson va Omon" (1973), "Ertaqdan ertakka" (1989), "Ertaklar yaxshilikka yetaklar" (1984), "Yurak zavqu dardlarim, aytar baytu fardlarim" (1993), "Bugʻdoy bobo" (1995), "Bolajon, bolajonim" (2003) va boshqa bolalarga bagʻishlangan sheʼr va ertaklardan iborat toʻplamlari, "Kul-di xiyol" (1964), "Gul va piyoz" (1971), "Qoʻshiq aytib" (1985) singari qoʻshiqlardan tashkil topgan kitoblari nashr etilgan. Poʻlat Moʻmin mumtoz oʻzbek adabiyoti anʼanalarini davom ettirib, gʻazal, tuyuq, fard janrlarida ham koʻplab asarlar yaratgan. Uning 500 dan ziyod qoʻshiqlari gʻazal janrida yozilgan. Poʻlat Moʻminning bolalar hayotidan olingan "Qovoqvoy bilan Chanoqvoy", "Suqatoy va Konfetvoy" (1970), "Bahodirning botirligi" (1972), "Ona bolam deydi, bola onam deydi" (1975), "Oq fil yoʻqoldi" (1983), "Tuyakush-boyaqish" (1987) pyesalari respublika teatrlarida sahnalashtirilgan. A.S. Pushkin, V. V. Mayakovskiy, S. Marshak, S. Mixalkov, A. Barto va boshqa rus yozuvchilarining bolalarga bagʻishlangan asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1998).

Manbalar
--------

1. ↑  
	* Po'lat Mo'min (1922) – Ziyouz
2. ↑  
	* Poʻlat Moʻmin (1922-2004) – Ziyouz
3. ↑  
	* Мамасоли Жумабоев. Одоб ва офтоб куйчиси

Havolalar
---------

people.ziyonet.uz Wayback Machine saytida arxivlandi (2016-03-13).

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Dovud | *Shaxsiyat haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin.** k
* m
* t
 |
```
**FАNO VА BАQO** (arab. - fano - foniylik,
```

yoʼqolish, oʼtkinchilik; baqo - boqiylik, barqarorlik). 
Fano - yomon xulqlarning yoʼq boʼlishi, baqo esa, yaxshi 
xulqlarning barqaror boʼlishi bilan izohlanadi. Yomon 
xulqlardan voz kechganlar uchun nafs xohish istaklari fano 
(yoʼq) boʼlib ketadi, ezgu niyat va ixlos baqo (doimiylik) 
kasb etadi.
Fano holatida solik oʼz xatti-harakatlari manbaini 
Аlloxda koʼradi. Fano solikning Аllohga eng yaqin kelgan 
darajasi hisoblanadi. Sufiy adabiyotida «Аllohda
yoʼq boʼlib ketish» iborasi bilan qam mazkur tushuncha 
izohlangan. Fariduddin Аttor esa «fano» mazmunida 
«istigʼroq» soʼzini qoʼllagan. Tavhid ummoniga gʼarq boʼlgan 
solik ummondan boshqa narsani koʼrmaydi, hatto oʼzini 
ham ummon tomchisi sifatida mushohada qiladi. Fano 
tushunchasi tasavvufda turlicha tasnif qilingan: fano 
az-zot - solik oʼzining mavjud emasligini, faqatgina 
Аlloh haqiqiy mazmunda mavjud ekanini idrok etadi. 
Fano as-sifot - solik insoniy sifatlardan xoli boʼlishi. 
Fano al-feʼl - Аllohni solik oʼz xatti-harakati va 
faoliyati manbasi sifatida mushohada etishi. Shuningdek, 
fanoning suluk yoʼlini bosib oʼtish maqomlari bilan 
bogʼliq tasnifi ham bor: fano fish-shayx - solik tariqat 
shayxi istaklaridan qabul qilish yoʼlida oʼz xohish - 
istaklarini voz kechishi. Fano fir-rasul - solikning 
Paygʼambar (a.s.) muhabbatiga gʼarq boʼlishi va u zotning 
xulqlari bilan xulqlanishi. Fano fillah - solik oʼz 
sifat va xususiyatlarini yoʼqotib, Аllohning sifatlari 
bilan bezanishi. Fano bosqichidan keyin baqo bosqichi 
keladi. Fano va baqo tushunchasining paydo boʼlishi 
Аbu Said al-Xarroz (vaf. 899 y.) nomi bilan bogʼlanadi. 
Xarroz fano va baqoni solik uchun eng yuqori bosqich deb 
hisoblagan. Keyinchalik bu tushuncha tasavvufiy adabiyotda 
keng tarqalib ketdi. Sarroj va J unayd Bagʼdodiy 
fano tushunchasiga ehtiyotkorona munosabatda boʼlishga 
chaqirganlar. Boyazid Bistomiy va Mansur Hallojning 
fano tushunchasiga talqini tanqidchilar tomonidan lohut 
va nosutni koʼshib yuborish, deb baholangan. Halloj fano 
tushunchasini sham olovi va parvona bilan tasvirlagan 
boʼlsa, Rumiy temirchining bosqonidagi temir misoliga 
oʼxshatgan. Bu temir shu darajada qizib ketganki, maʼlum
vaqtda u oʼzini olov deb oʼylaydi. Bunday talqinlar keskin 
tanqidlarga uchrayverishi oqibatida sufiylar fanoning 
axloqiy sifatlar bilan bogʼliq jihatlariga koʼproq urgʼu 
berganlar. Fano va baqo tushunchalari vahdatul-vujud 
taʼlimotining paydo boʼlishiga xizmat qildi.

Manbalar
--------

1. ↑  Hakim Termiziy. Navodir al-usul. - Bayrut, 2010; Xdkim 
Termiziy.
2. ↑  Xatm al-avliyo. - Bayrut, 1965
3. ↑   Kalobodiy, Аbu Bakr. at-Taarruf li-mazhab ahl at-tasavvuf. - Qohira, 1994;
4. ↑  Аbu Nasr Sarroj Tusiy. al Luma\*. - Qohira, 1960;
5. ↑  Hujviriy. Kashf al-mahjub. - Misr, 1974. T.N .;
6. ↑  Shihobuddin Suhravardiy. Аvorif al-maorif. - Bayrut, 1992; Lisoniddin
7. ↑   Xatib. Ravzat at-taʼrif bi-l-hubb ash-sharif. - Qohira, 1966; Muhammad
8. ↑   Аnvar Badaxshoniy. Аkidatut-Tahoviya sharhiningtalxisi.-Toshkent, 2014.
**Mas’ud bin Usmoniy Kuhistoniy** (1510-yil — 1590-yil, Toshkent) — Buxoro xonligida Shayboniylar hukmronligi davrida Suyunchxo‘jaxon va Abd al-Latifxonning saroy tarixchisi.

 XVI asr miniatyurasi. Kuhistoniy "Taʼrix-i Abu-l- Xayrxoniy "(Oʻz qoʻshinlarining chekinishini qoplagan, soʻngra Hind daryosi boʻylab ot bilan suzib oʻtib qutulib qolgan Jaloliddin Chingizxonning oldida qilichini quritadi. uning jasoratidan hayratda)

Biografiyasi
------------

Oʻzbek hukmdori Toshkentning oʻziga xos hukmdori Suyunchxoʻjaxon oʻz saroyida tarixchi, shoir, ilohiyotshunos, huquqshunoslarni oʻz ichiga olgan madaniy muhitni shakllantirishga harakat qilgan. Mashhur tarixchilardan biri Mas’ud ibn Usmoniy Kuhistoniy bo‘lib, u „Tarix-i Abu-l-Xayrxoniy", „Xon Abulxayrxon tarixi" nomli asar yozgan. Umr yillari nomaʼlum.

„Taʼrix-i Abu-l-Xayrxoniy" Abdul al-Latifxon nomidan yozilgan bo‘lib, jahon tarixidir. Risolat dunyo yaratilishidan to 1460-yillargacha boʻlgan umumiy tarix turiga koʻra yozilgan. Qoʻlyozma boshqa mualliflar Juvayniy, Usmon Juzjoniy, Sharafiddin Ali Yazdiy va boshqalarning asarlari jamlanmasidan iborat. Qo‘lyozmaning bir qismida Abul Xayr haqidagi asl maʼlumotlar mavjud. Bu, ehtimol, saqlanib qolmagan hujjatlarga asoslanadi va akademik V. IN. Bartold ishtirokchilardan biri, ehtimol Suyunchxo‘janing o‘zi hikoyasi haqida. Kitob tili bezakli, matnga sheʼr satrlari kiritilgan.

Bir nechta mehnat roʻyxati saqlanib qolgan. O‘zbekiston Fanlar Akademiyasida uchta ro‘yxat mavjud: biri XVIII asr oxirida ko‘chirilgan, bu qo‘lyozmaning boshi va oxiri yo‘q, namlikdan qattiq shikastlangan, ikkinchi qo‘lyozma faqat oxirgi qism bo‘lib, 1900—1901-yillarda ko‘chirilgan, eng qimmati 1825—1826-yillarda koʻchirilgan, boy tasvirlangan qoʻlyozmadir. Yaxshi qoʻlyozma Sankt-Peterburg universiteti kutubxonasida mavjud, u 1818-yilda qayta yozilgan. Eng qadimgi qoʻlyozma Rossiya Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik institutida saqlanadi. Bitta qoʻlyozma Britaniya muzeyida saqlanadi, ammo uning yakuniy qismining yarmi yoʻq.

Asarni S. K. Ibrohimov, „XV — XVII asrlar qozoq xonliklari tarixiga oid materiallar (Fors va turkiy yozuvlardan ko‘chirmalar)" to‘plamining baʼzi qismlarini tarjima qilgan va nashr etgan (Maʼsul muharrir B. Sulaymenov Olmaota, 1969).

Vafoti
------

Masʼud bin Usmoniy 1590-yil Toshkentda vafot etgan.

Manbalar
--------

1. ↑  „Масуд бен Османи Кухистани". Qaraldi: 10-iyul 2023-yil.
2. ↑  Qazaq Ensiklopediyasi
3. ↑  Materiali po istorii kazaxskix xanstv XV—XVIII vekov. (Izvlecheniya iz persidskix i tyurkskix sochineniy). Alma-Ata. Nauka. 1969, s.136-137

Adabiyotlar
-----------

* *Б. А. Ахмедов*. Государство кочевых узбеков. Наука, 1965.
* Ибрагимов С. К. (1958). *Сочинения Ма'суда бен Османи Кухистани «Тарихи Абулхаир-хани»* (Известия АН Казахской ССР. Серия истории, археологии и этнографии nashri). Алма-Ата. .
* Сулейменов Б. С. „Предисловие к «Истории Абулхаир-хана»",*. Материалы по истории казахских ханств XV-XVIII веков (Извлечения из персидских и тюркских сочинений)*. Алма-Ата: Наука, 1969 — 136—140 bet.
* В. В. Трепавлов. История Ногайской Орды. Москва. Издательская фирма «Восточная литература», РАН
Koordinatalari: 39°39′31″N 66°58′53″E﻿ / ﻿39.65861°N 66.98139°E﻿ / 39.65861; 66.98139GO
**Koraboy Oqsoqol masjidi** yoki **Qorabay oqsakal** ( oʻzbekcha: *Qoraboy Oqsoqol masjidi / Қорабой Оқсоқол масжиди* tojikcha: *Масҷиди Қорабой Оқсоқол* ) — Samarqand shahridagi mahalla masjidi. U Abu Lays Samarqandiy ko‘chasida (sobiq Xujumskaya ko‘chasi), eski shaharda, Islom Karimov ko‘chasi (sobiq Toshkent ko‘chasi) yaqinida, 21-sonli o‘rta maktabning orqa tomonida joylashgan.

Bu masjidning aniq qurilgan sanasi haqida ishonchli maʼlumotlar yoʻq. Ehtimol , XIX yoki XX asrlarda qurilgan. O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, masjid yillar davomida qayta ta’mirlanib, obodonlashtirildi. Bu toʻrtburchak shakldagi, tomi gumbazli, old tomonida ayvonli bino hisoblanadi.

Havolalar
---------

* Qoraboy Oqsoqol masjidi Yandex’da. Kartalar
* lonelyplanet.com - Qoraboy Oqsoqol masjidi
* Samarqand meʼmoriy yodgorliklari. Toshkent, «Nashriyot», 1967. 241-bet.
**Tuleugali Nasirxanovich Abdibekov** (1916-yil 23-sentyabr — 1944-yil 23-fevral) — sovet harbiysi, 8-Gvardiya miltiq diviziyasi snayperi, katta serjant 397 dushmanni yoʻq qilgan Ikkinchi Jahon urushi mergani.

Hayoti
------

1916-yilda Qozogʻistonning hozirgi Jarma viloyatida Abdibek Nosirxon oilasida tugʻilgan. Millati — qozoq.

U ovchilik bilan shugʻullangan, uning ov kuboklari tajribali ovchilar va oqsoqollarni hayratda qoldirgan.

1932-yilda qarindoshlarining taklifiga binoan Tuleugali Janubiy Qozogʻistonga, Paxta-Orol sovxoziga koʻchib oʻtdi va u yerda paxtakor boʻlib ishladi. Bu yerdan u Qizil Armiya safiga chaqirildi, Xabarovsk oʻlkasida xizmat qildi. Xizmat muddati tugagach, Tuleugali tugʻilib oʻsgan sovxoziga qaytib, paxtachilik brigadasini boshqaradi. Xotini — Abdibekova Naysimqul.

1942-yil may oyida Chimkent viloyatidan bir guruh chaqiriluvchilar bilan Tuleugali Kalinin frontiga keldi. Snayperga aylandi. 8-Gvardiya miltiq diviziyasining 1942-yildagi harbiy harakatlari toʻgʻrisidagi qisqacha hisobotda 1942-yil dekabr oyida diviziya snayperlarining ikkinchi mitingida katta serjant Abdibekov tomonidan allaqachon 219 fashist yoʻq qilinganligi qayd etilgan. Hammasi boʻlib, oʻlimidan oldin u 397 fatsistni yoʻq qildi.

### Soʻnggi jangi

1944-yil 22-fevralda Abdibekovning nemis snayperi bilan soʻnggi dueli boʻlib oʻtdi. Abdibekov shamollab qolgani uchun yomon ahvolda edi, bir payt nemis snayperi undan oldinga oʻtib, birinchi boʻlib oʻq uzdi. Abdibekov boʻynidan ogʻir yaralangan, ammo javob oʻqida u nemis snayperini joyida oʻldirgan. Bu uning yoʻq qilgan oxirgi dushmani edi.

23-fevral kuni Abdibekov 6-tibbiy batalonda olgan jarohatidan vafot etdi va roppa-rosa bir oy oldin vafot etgan doʻsti Grigoriy Postolnikovning yoniga dafn qilindi, qabri Kalinin viloyati (hozirgi Pskov viloyati) Novosokolnicheskiy tumanining Nasva stantsiyasining shimoli-sharqida joylashgan. Urushdan keyin u Pskov viloyatining Monakovo qishlogʻidagi birodarlik harbiy qabristoniga dafn qilindi.

Xotira
------

Marhum qahramon qabrida 2916-sonli mergan miltigʻi Tuleugalining eng yaxshi shogirdlaridan biri — yosh mergan, gvardiya oddiy askar Ashirali Usmonaliyevga topshirildi va u doʻstining jangovar hisobini davom ettirishga qasamyod qildi.

Hozirda 2916-sonli snayper miltigʻi Qozogʻiston Respublikasi Markaziy davlat muzeyida saqlanmoqda.

Mukofotlar
----------

* „Xaliq Qaһarmani" faxriy unvoni (2022-yil 6-may, vafotidan keyin);
* „Otan" ordeni (2022-yil 6-may, vafotidan keyin);
* Lenin ordeni;
* Qizil Bayroq ordeni;
* 1-darajali Vatan urushi ordeni;
* Qizil Yulduz ordeni.

Manbalar
--------

1. ↑  „Smert-nevidimka". 27-iyul 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyul 2022-yil.
2. ↑  „Указ Президента Республики Казахстан от 6 мая 2022 года «О награждении государственными наградами Республики Казахстан»".  akorda.kz (6-may 2022-yil).
**Shohrud** (oʻzbekcha: *Shohrud*; tojikcha: *Шоҳруд*; forscha: شاه‌رود‎ — Oʻzbekistondagi Buxoro shahridagi eng qadimgi kanallardan biri.

Shahrud-Oʻzbekistonning Buxoro shahridagi qadimiy kanal. Kanal tarixiy shaharning suv taʼminotiga xizmat qiladi va YUNESKOning jahon merosining bir qismidir. Kanal tosh hovuzlar yoki labi Hovuz kabi havzalar yoki Xoʻja Gaukuschanning hovuzlarini suv bilan taʼminlagan.

Tarixi
------

Buxoro shahri Zeravshan (Zarafshon) daryosining chap qirgʻogʻida, qirgʻoqdan biroz uzoqroqda joylashgan. Ushbu daryo qadim zamonlardan beri atrofdagi yer va dalalarni sugʻoradi, shuningdek shaharni suv bilan taʼminlaydi. Daryodan, shahar hududi orqali ushbu kanal qadimgi davrlarda qazilgan. Shahrud Buxoroning koʻplab (80 dan ortiq) xauzalarini suv bilan taʼminlagan, shaharning asosiy suv manbai boʻlgan. Kanal orqali shaharning turli qismlarida koʻpriklar qurilgan. Hozirda kanalning katta qismi yer ostidan oqib oʻtadi, faqat kichik qismlari hali ham ochiq osmon ostida oqadi. Buxoro shahristonining janubidan, sharqdan gʻarbga oqadi. Kanal uzunligi haqida aniq maʼlumotlar yoʻq.

Manbalar
--------

* „sanat.orexca.com — Акваархитектура Бухарского Оазиса". *sanat.orexca.com*. Qaraldi: 10-mart 2020-yil.
**Maddoxi** – kichik musulmonlar masjidi, shuningdek , Samarqand shahrining eski qismida ( "eski shahar" deb ataladigan) mahalla (choraklik) masjidi, "Maddohi" guzari hududida joylashgan. Chorrah koʻchasi, 120 metr gʻarbda va Bibi masjidi roʻparasida – Xonim (masjidning orqa tarafida), Siyob bozoridan 140 metr janubi-gʻarbda, Registon maydoni va ansamblidan 550 metr shimoli-sharqda. Maddoxi majmuasidan 200 metr janubda, Bibi-Xonim ko'chasida yana bir o'xshash kichik musulmon majmuasi va Dahbedi masjidi, g'arbda esa 250 metr masofada Xo'ja Zudmurod masjidi joylashgan. Maddohi majmuasi mahalla ichidagi xususiy turar-joy binolariga tutashib ketgan.

 Majmua ro‘parasida joylashgan mahalla binosi
Maddohi majmuasi XIX asrning oxirida qurilgan. Majmuaning asosiy binosi toʻrtburchak shaklidagi bino boʻlib, peshtaxtasidan oʻyilgan yogʻoch ustunlari chiqib turgan kichik yopiq ayvonli, shifti anʼanaviy naqshlar bilan bezatilgan. Asosiy bino yaqinida kichik yordamchi binolar mavjud va majmuaning hovlisida kichik uy, shuningdek, daraxtlar. *Maddohi* - shia musulmonlari orasida tantanali yoki motam qo'shig'i bo'lib, moddohi kuylaydigan odamlar odatda *maddoh* deb ataladi. Shuningdek, tegishli maqolaga qarang.

Samarqandning boshqa meʼmoriy, arxeologik, diniy va madaniy yodgorliklari bilan birgalikda "Samarqand – madaniyatlar chorrahasi" nomi bilan YuNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

Havolalar va manbalar
---------------------

* Yandex xaritalarida Moddokhi majmuasi
* Moddohi majmuasi images.esosedi.org saytida
* Complex Moddohi wikimapia.org saytida
* Samarqand yodgorliklari / Toshkent / 1983 y
**Malik Shoaxmedovich Abdusamatov** (4-aprel 1928-yil — 2008-yil) — sovet va oʻzbek sharqshunos — eronshunosi, filologiya fanlari nomzodi, dotsent. Oʻzbekistonning mashhur sharqshunos va eronshunoslaridan biri, Oʻzbekistondagi eronshunoslik maktabining yorqin namoyandalaridan biri. U oʻzbek tilida fors tiliga oid bir qator darslik va kitoblar, jumladan, mashhur fors tili darsligi muallifi sifatida tanilgan.

Biografiyasi
------------

Malik Abdusamatov 1928-yil 23-aprelda Toshkent shahrida tugʻilgan. 1950-yilda Toshkentdagi Oʻrta Osiyo davlat universiteti (hozirgi Oʻzbekiston Milliy universiteti) Sharq fakultetining Eron-Afgʻon boʻlimini tamomlagan. Universitetni tugatgach, 1954-yilgacha aspiranturada ishladi. 1954-1956-yillarda Moskva xalq xoʻjaligi yutuqlari koʻrgazmasida ishlagan.

1957-1958-yillarda Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi (hozirgi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi) Sharqshunoslik institutida ilmiy xodim boʻlgan. 1959-yildan Malik Shoaxmedovich fors tili katta oʻqituvchisi lavozimida ishlay boshladi. 1974-yilda esa u „Fors tili darsligi" mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1976-yilda dotsent lavozimida ishlagan.

1979-yildan Malik Shoaxmedovich Toshkent Davlat universiteti (hozirgi Oʻzbekiston Milliy universiteti) Sharq fakulteti Eron-afgʻon filologiyasi kafedrasi dotsenti. 1990-2005-yillarda Toshkent davlat sharqshunoslik institutining Sharq tillarini oʻqitish pedagogikasi va metodikasi kafedrasi mudiri.

1995-yilda Eron poytaxti Tehronda boʻlib oʻtgan fors tilini oʻrganish boʻyicha xalqaro anjumanda qatnashdi.

Malik Abdusamatov 2008-yilda 80 yoshida vafot etdi.

Manbalar
--------

1. 1 2
2. 1 2  *arxiv nusxasi*, 2021-11-23da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2021-11-23
3. 1 2