**"Bechora Liza"** - Nikolay Mixaylovich Karamzinning 1792-yilda yozilgan sentimental hikoyasi.

Yaratilish va nashr qilish tarixi
---------------------------------

Hikoya 1792-yilda N. M. Karamzin tomonidan tahrirlangan, Moskva jurnalida yozilgan va nashr etilgan.1796-yilda "Bechora Liza" alohida nashr sifatida nashr etildi.

Mazmuni
-------

Otasi, "boy dehqon", vafotidan so'ng, yosh Liza o'zini va onasini boqish uchun tinimsiz mehnat qilishga majbur bo'ladi. Bahorda u Moskvada vodiy nilufarlarini sotadi va u erda uni sevib qolgan va hatto sevgisi uchun dunyoni tark etishga tayyor bo'lgan yosh zodagon Erast bilan uchrashadi. Sevishganlar barcha oqshomlarni birga o'tkazishadi, lekin aybsizlikni yo'qotish bilan Liza Erast uchun jozibadorligini yo'qotdi. Bir kuni u polk bilan yurish kerakligini va ular ajralishlari kerakligini aytadi. Bir necha kundan keyin Erast ketadi.

Bir necha oy o'tadi. Bir marta Moskvada bo'lgan Elizabet tasodifan Erastni ajoyib aravada ko'radi va u unashtirganligini bilib oladi (urushda u kartochkalardagi mulkini yo'qotgan va endi qaytib kelib, boy beva ayolga uylanishga majbur bo'ladi). Umidsizlikda Liza ular yurgan hovuzga yuguradi.

Badiiy o'ziga xoslik
--------------------

 Simonov monastiri
Ushbu hikoyaning syujeti Karamzin tomonidan Yevropa sevgi adabiyotidan olingan, ammo "rus" tuprog'iga ko'chirilgan. Muallif Erastni shaxsan bilishiga ishora qiladi ("Men u bilan o'limidan bir yil oldin uchrashganman. Uning o'zi menga bu voqeani aytib berdi va meni Lizaning qabriga olib keldi ") va bu harakat aynan Moskva va uning atrofida sodir bo'lishini ta'kidlaydi, masalan, Simonov va Danilov monastirlari, Chumchuq tepaliklarini tasvirlab, haqiqiylik illyuziyasini yaratadi.. O'sha davr rus adabiyoti uchun bu yangilik edi: odatda asarlar harakati "bir shaharda" paydo bo'ldi. Hikoyaning birinchi o'quvchilari Lizaning hikoyasini zamondoshining haqiqiy fojiasi sifatida qabul qilishdi - Simonov monastiri devorlari ostidagi hovuz Liza ko'li deb atalgani tasodif emas va Karamzin qahramonining taqdiri - juda ko'p taqlidlar. Hovuz atrofida o'sadigan emanlar ta'sirli yozuvlar bilan bezatilgan (*"Bu oqimlarda bechora Liza kunlar o'tdi; Agar sezgir bo'lsangiz, o'tkinchi bo'lsangiz, nafas oling!* *"*) va kaustik (*"Mana Erastning kelini o'zini hovuzga tashladi.* *O'zingizni cho'kib yuboring, qizlar: hovuzda juda ko'p joy bor!* *»*).

Biroq, ko'rinib turgan haqiqatga qaramay, hikoyada tasvirlangan dunyo g'ayrioddiy: dehqon ayol Liza va uning onasi his-tuyg'ulari va idrokining nozikligiga ega, ularning nutqi savodli, adabiy va zodagonning nutqidan hech qanday farq qilmaydi. Erast. Kambag'al qishloq aholisining hayoti chorvachilikka o'xshaydi:

> Bu orada bir yosh choʻpon qoʻyini daryo boʻyida haydab, nay chalib ketardi. Liza unga qaradi va o'yladi: "Agar hozir mening o'ylarimni band qilgan odam oddiy dehqon, cho'pon bo'lib tug'ilgan bo'lsa va u endi qo'ylarini mening oldimdan haydab o'tsa: oh! Men unga tabassum bilan ta’zim qilib, mehr bilan: "Assalomu alaykum, aziz choʻpon! Qo'yingizni qayerga haydayapsiz? Va bu erda sizning qo'ylaringiz uchun yashil o'tlar o'sadi va bu erda gullar gullaydi, siz undan shlyapa uchun gulchambar to'qishingiz mumkin. U menga mehr-muhabbat bilan qarardi - balki qo'limdan olardi... Tush!"-deb aytardim/ Choʻpon nay chalib, oʻtib ketibdi va rang-barang suruvi bilan yaqin atrofdagi tepalik orqasiga yashirinib oldi.
> 
> 

Hikoya rus sentimental adabiyotining namunasiga aylandi. Karamzin aqlga sig'inish bilan klassitsizmdan farqli o'laroq, his-tuyg'ular, sezgirlik, rahm-shafqat kultini tasdiqladi: "Oh! Men yuragimga tegadigan va muloyim qayg'u ko'z yoshlarini to'kadigan narsalarni yaxshi ko'raman! ». Qahramonlar, birinchi navbatda, sevish, his-tuyg'ularga taslim bo'lish qobiliyati bilan muhimdir. Hikoyada sinfiy qarama -qarshilik yo'q: Karamzin Erastga ham, Lizaga ham birdek hamdardlik bildiradi. Qolaversa, klassitsizm asarlaridan farqli oʻlaroq, "Bechora Liza" qissasida axloq, didaktiklik, targʻibot yoʻq: muallif oʻrgatmaydi, balki oʻquvchida qahramonlarga nisbatan hamdardlik uygʻotishga harakat qiladi.

Hikoya, shuningdek, "silliq" til bilan ajralib turadi: Karamzin eski slavyanlardan voz kechdi, takabburlik, bu asarni o'qishni osonlashtirdi.

Hikoya haqida tanqid
--------------------

V.V.. Sipovskiy :

> "Bechora Liza" rus jamoatchiligi tomonidan shunday ishtiyoq bilan qabul qilindi, chunki bu asarda Karamzin Gyote o'zining Verterida nemislarga aytgan "yangi so'z" ni birinchi bo'lib ifodalagan. Bunday "yangi so'z" hikoyadagi qahramonning o'z joniga qasd qilishi edi. Qadimgi romanlardagi toʻylar koʻrinishidagi tasalli natijalarga koʻnikkan, ezgulik har doim taqdirlanadi va yomonlik jazolanadi, deb ishongan rus jamoatchiligi bu hikoyada birinchi marta hayotning achchiq haqiqati bilan uchrashdi.
> 
>

San'atdagi "Bechora Liza"
-------------------------

### Rasmda

* 1827-yilda Orest Adamovich Kiprenskiy "Bechora Liza" rasmini chizdi.

### Adabiy xotiralar

* Noma'lum muallifning "Baxtsiz Liza" sentimental hikoyasi (1810-yilda "Aglaya "jurnalida nashr etilgan).
* "Bechora Liza" A.S Pushkin hikoyalarida aniq aks ettirilgan.. "Yosh xonim-dehqon ayol "va "Vakzal boshlig'i "va birinchi holda, dehqon ayol va xo'jayin o'rtasidagi munosabatlar tarixi komediya, ikkinchisida - fojia sifatida ochib berilgan.
* Erast va Lizaning hikoyasi qahramonlar nomi va Boris Akuninning "Azazel ", "Butun dunyo - bu teatr "romanlari syujetida aks ettirilgan.

### Dramatizatsiyalar

* 1989-yil - "Bechora Liza" musiqiy filmi - "Nikitskiy darvozalarida" teatri, rejissyor Mark Rozovskiy.
* "Bechora Liza" kamera operasi - Davlat xalqlar teatri, rejissyor Alla Sigalova, bastakor Leonid Desyatnikov, bosh rollarda Chulpan Xamatova, Andrey Merkuriyev.

### Ekranlashtirish

* 1967-yil - "Bechora Liza" (televidenie), rejissyor Natalya Barinova, David Livnev, aktyorlar: Anastasiya Voznesenskaya, Andrey Myagkov .
* 1978-yil - "Bechora Liza ", rejissyor Idea Garanin, bastakor Aleksey Ribnikov
* 1998-yil - "Bechora Liza ", rejissyor Slava Tsukerman, bosh rollarda Irina Kupchenko, Mixail Ulyanov .

Adabiyot
--------

* Топоров В. Н.*. «Бедная Лиза» Карамзина: Опыт прочтения: К двухсотлетию со дня выхода в свет*. Москва: РГГУ, 1995.

Eslatmalar
----------

Havolalar
---------

* Vikimanbada "Bechora Liza" hikoyasining matni

1. ↑  Очерки из истории русского романа
2. ↑  „Текст повести «Несчастная Лиза»". 22-aprel 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-sentabr 2009-yil.
3. ↑  „Все спектакли театра «У Никитских ворот»". 2-noyabr 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-sentabr 2009-yil.