**Skott Lang** (inglizcha: *Scott Lang* - "**Ant-Man"** taxallusi bilan mashhur boʻlgan xuddi shu nomdagi Marvel Comics qahramoniga asoslangan Marvel Cinematic Universe (MCU) media franshizasining qahramonlaridan biri (inglizcha: *Ant-Man* – Chumoli odam).

Ilgari jinoyatchi Skott Leng Hank Pym va Hope van Dyne (The Wasp) boshchiligida sotib olingan. 2016-yilda u Stiv Rojers jamoasiga qoʻshiladi, Toni Stark jamoasi bilan jang qiladi va buning natijasida u Raft qamoqxonasiga tushadi. Stiv Rojers tomonidan ozod etilganidan soʻng, Skott uy qamogʻiga olinadi. Bu vaqt ichida Skott Hope van Dayne va Hank Pymga Janet van Dyneni kvant olamidan olib chiqishda yordam beradi. 2018-yilda Skott Lang galaktikalararo titan Tanosning harakatlari natijasida Kvant olamiga yopishib qoladi. Kvant olamida 5 soat qolgach, kalamush Skottni Kvant olamidan olib chiqadi, lekin Skott uning uchun 5 soat, dunyo uchun esa 5 yil oʻtganini bilib qoladi. Keyin u Qasoskorlar bazasida Stiv va Natasha Romanoffga yoniga boradi va ularga vaqt sayohati orqali barcha yoʻqolganlarni qaytarish yoʻlini taklif qiladi. Keyinchalik, Chrono-Ray operatsiyasi paytida u 2012-yilga yuboriladi va Toni Stark bilan birgalikda Tesseraktni oʻgʻirlamoqchi boʻlishadi, ammo missiya muvaffaqiyatsiz tugadi. Stark va Rojers 1970-yilga sayohat qilishdi, Skott esa Loki tayogʻi bilan hozirgi kunga qaytadi. Tanosning Qasoskorlar bazasiga hujumi paytida u 2014-yildagi Tanosning muqobil versiyasiga qarshi koinot uchun jangda qatnashadi. Urushda gʻalaba qozonganidan keyin u Toni Starkning dafn marosimida qatnashadi.

MCUda Skott Leng rolini amerikalik aktyor Pol Radd ijro etgan. Skott Lang birinchi marta "Ant-Man" (2015) filmida paydo boʻldi va MCUda kichik figuraga aylandi va 2022-yilgacha 4 ta filmda suratga tushdi.

Multiverse filmidagi Skott Langning muqobil versiyasi animatsion serialda paydo boʻladi - "Shunday boʻlsachi...? (2021), u yerda unga Pol Rudd ovoz beradi.

Leng yaqinlashib kelayotgan "Ant-Man and the Wasp: Quantum Mania" (2023) filmida qaytadi.

Konsepsiya va yaratilishi
-------------------------

Qahramon xuddi shu nomdagi komiks superqahramoniga asoslangan. 2000-yillarning oʻrtalarida Kevin Feyj 1960-yillar boshida Sten Li va Jek Kirbi oʻz komikslari bilan qilganidek, umumiy MCU yaratish istagida edi. 2005-yilda Marvel Merrill Lynchdan 525 million dollar sarmoya oldi, bu kompaniyaga oʻnta film, jumladan, Ant-Man filmini suratga olish imkonini berdi. Edgar Rayt 2006-yilda Jo Kornish bilan film ustida ishlay boshladi. Ammo, 2014-yilda u ijodiy kelishmovchiliklar tufayli loyihani tark etishi eʻlon qilindi. Raytning soʻzlariga koʻra, Marvel yangi ssenariy yozmoqchi boʻlganida u norozi boʻlgan.

Peyton Rid Raytdan rejissorlik lavozimini egalladi, bosh rolni ijro etgan Adam Makkey va Pol Radd esa stsenariyni qayta yozdi. Rejissor Skott Lang obrazini Jorj Klunining "Okenning oʻn bir doʻsti" filmidagi Denni Okenga qiyosladi va uni "shunchaki boshidan boshlashga va oʻzini qutqarishga urinayotgan yigit" deb atadi. Rudd Marvel bilan koʻp filmli shartnoma imzoladi.

Reaksiya
--------

 Pol Radd 2014-yilda Skott Leng rolini ijro etgan
Qahramonning ekrandagi debyuti 2015-yilda Ant-Man filmining chiqishi bilan yuz berdi. Filmda Lang VistaCorp kompaniyasining sobiq muhandisi va mayda jinoyatchi boʻlib, u oʻzining kichrayadigan kostyumini qoʻlga kiritgandan soʻng, Ant-Man rolida Hank Pimning vorisi boʻladi. Keyin Lang sobiq jinoyatchidan superqahramonga aylanadi, chunki u Darren Xoch (Sariq shox) bilan jang qiladi.

"Toʻqnashuv" da u Kapitan Amerika va uning guruhi bilan birga "Sokovian shartnomasi" uchun Temir odam va boshqa Qasoskorlarga qarshi kurashadi. Jang paytida u nafaqat Pym zarralari bilan kichrayibgina qolmay, balki ulkan hajmgacha oʻsishi mumkinligini koʻrsatadi, garchi bu uning tanasiga juda koʻp yuk olib keladi. Feyj "jang oqimini shunday "ulkan", hayratlanarli va kutilmagan tarzda oʻzgartirish" qarorini yuqori baholadi.

Keyin Radd "Ant-Man and the Wasp" filmidagi rolini takrorladi. 2017-yil aprel oyida rejissor Peyton Rid Skott Lengning yana bir taxallusi borligini aytdi Gigant, u Fuqarolar urushida yangi texnologik kostyumdan foydalanganda boʻlgan. Oʻsha film oxirida Lengning Raft qamoqxonasidan qochib ketganidan soʻng, rejissor Skott endi yakkaxon filmdagidan ham koʻproq qochoq ekanligini aytdi. Tez orada u uy qamogʻida va u bilan aloqasi boʻlgan Hope van Dyne tomonidan onasi Janetni qidirish uchun kvant olamiga sayohat qilish uchun ozod qilinadi. Pol uning personaji "tugʻilgan super qahramon" emasligidan xursand edi. Titrdan keyingi sahnada u Janet, Hope va Xenk Tanosning "Abadiyat jangi" filmidagi harakati tufayli gʻoyib boʻlganidan keyin kvant olamida qolib ketadi.

Rudd "Intiho" filmidagi rolga qaytdi. Vaqt mashinasi sinovlari davomida Lengning yoshi oʻzgardi: uni goʻdaklikda Bazlo va Loen Lekler, bolalikda 12 yoshli Jekson A. Dann, qariya sifatida esa 93 yoshli Li Mur oʻynagan. Bu Murning soʻnggi ishi edi va keyin u 2018-yilda vafot etdi. Markus va Makfilining taʼkidlashicha, qahramonning filmdagi ishtiroki vaqt sayohati gʻoyasini amalga oshirishga yordam bergan.

2018-yilda Leng uy qamogʻida boʻlganida, u bilan kvant fazosiga aralashib qolgan Janet van Dyndan ruhiy xabar oladi. Uy qamogʻiga sanoqli kun qolganida, Skott 2016-yilda Skottning harakatlari tufayli munosabatlari keskinlashganiga qaramay, Xenk bilan bogʻlanadi. Hope va Xenk FBI agenti Jimmi Vuning shubhalarini uygʻotmaslik uchun Skottni oʻgʻirlab ketishadi va uning oʻrniga ulkan chumolini qoldiradilar. Ular kvant olami boʻylab sayohat qilish uchun "Kvant tunnelini" ixtiro qilishadi. Ularga stabilizator kerak va qahramonlar uni qora bozor sotuvchisi Sonny Birchdan sotib olishadi. U Hank ixtirolaridan olinadigan foydani qadrlaydi va ularni aldaydi. Wasp Birch va uning odamlari bilan jang qiladi, lekin niqobli, kvant beqaror ayol tomonidan hujumga uchraydi. Skott Hopega "arvoh" bilan kurashishda yordam beradi, ammo Umid Pimning laboratoriyasi bilan qochib ketadi. Bill Foster ularga Arvohni topishga yordam berganida, u ularni yengadi. U Ava Starr boʻlib chiqdi. Uning otasi Elias Pymning yana bir sherigi edi va xotini bilan kvant tajribasi paytida vafot etdi va qizining ahvolini beqaror qoldirdi.

Rol uchun forma olish uchun Rudd murabbiylar bilan ishladi va spirtli ichimliklar, qovurilgan ovqatlar va uglevodli ovqatlarni dietasidan chiqarib tashladi. Aktyorning taʼkidlashicha, u ""axminan bir yil davomida deyarli hech narsa qilmagan" Uning qoʻshimcha qilishicha, u "Jangari filmiga tayyorgarlik koʻrishda Kris Pratt yondashuvidan foydalangan", "haqiqiy qahramon rolini oʻynash uchun bir yil davomida barcha oʻyin-kulgilardan voz kechgan".

Fuqarolar urushidagi Ruddning kostyumi "Ant-Man"ga qaraganda "koʻproq modernizatsiya qilingan va yuqori texnologiyali" edi.

Qahramon biografiyasi
---------------------

### Yoshlik

Skott Leng Massachusets Texnologiya Institutini (MIT) muhandislik fakultetini tamomlagan, biroq mijozlarini aldagan korporatsiyani jazolash uchun jinoyatchiga aylangan. U qamoqda boʻlganida, uning rafiqasi Meggi udan ajrashadi va qizi Kessini oʻz qaramogʻiga oldi.

### Chumoli odamga aylanish

2015-yilda ozodlikka chiqqandan soʻng, Leng kameradoshi va eng yaxshi doʻsti Lui bilan birga koʻchib oʻtadi. U Kessiga eʼlon qilinmagan holda tashrif buyuradi, lekin bu Meggi va uning yangi kuyovi, politsiyachi Pakstonga yoqmaydi. Sudlanganligi tufayli Skott munosib ish topa olmaydi va oʻgʻirlik qilmoqchi boʻlgan Luisning qimor oʻynashiga rozi boʻladi. Leng bu uyga kirib, seyfni sindirib ochadi, faqat eski motosikl kostyumini topadi, keyin uni kiyib koʻradi va tasodifan hasharotlar hajmiga tushib qoladi. U dahshatga tushib, uni uyga qaytaradi va tez orada kostyum egasi Xank Pimga duch keladi. Olimning aytishicha, u ilgari "Ant-Man" superqahramoni boʻlgan va endi u Lengning unga aylanishini va Pym texnologiyasini ishlab chiqqan Darren Krossni (Yellow Hornet) toʻxtatishni xohlaydi. Xenk va uning qizi Xop van Dyn Langga chumolilar bilan kurashish va ularni boshqarishga oʻrgatadi. Xenk, Hopening onasi va uning rafiqasi Janet eri bilan Sovet yadroviy raketasini toʻxtatish missiyasi paytida kvant olamida qolib ketganligini aniqlaydi. Xenk Skottni, agar u kostyumining boshqaruvchisini bekor qilsa, xuddi shunday taqdirga duch kelishi mumkinligi haqida ogohlantiradi.

Lang oʻz missiyasida kerak boʻladigan qurilmani olish uchun muassasaga boradi, ammo maʼlum boʻlishicha, obyekt Qasoskorlar bazasiga aylantirilgan va Sem Uilson (Falcon) bilan qisqa jangdan soʻng qurilmani oʻgʻirlab ketgan. Keyin Skott oʻzining ekipaji va uchuvchi chumolilar toʻdasi bilan PymTech shtab-kvartirasiga kirib boradi, chunki marosim paytida sariq shoxli libosini taqdim etadi. Tez orada Kross uni kiydi va Kessini garovga oladi. Lang subatomik hajmgacha kichrayadi, Krossning kostyumiga kirib, uni yoʻq qiladi. Hornet oʻladi va Skott kvant dunyosida qolib ketadi, lekin u chiqib ketishga muvaffaq boʻladi. Langning qahramonligi uchun minnatdorchilik bildirgan Pakston uni qamoqdan qutqarish uchun uni qoplaydi. Skottning tirik qolganini va kvant fazosidan qaytganini anglab yetgach, Xenk xotinining omon qolishi haqida oʻylay boshlaydi. Keyinchalik, Lang Lui bilan uchrashadi, u Falcon Skottni qidirayotganini aytadi.

### Stiv Rojersga yordam

2016-yilda Uilson Stiv Rojersga yordam berish uchun Langni yollaydi. Klint Barton va Vanda Maksimoff uni olib ketishadi va boshqalar bilan Germaniyaning Leypsig/Xalle aeroportiga boradilar. Ular Toni Stark, Natasha Romanoff, Jeyms Rodos, T'Challa, Piter Parker (Oʻrgimchak-odam) va Vision bilan toʻqnash kelishadi. Jang paytida Leng kostyumi yordamida gigantga aylanadi. Bu Rojers va Baki Barnsga qochishga imkon beradi, Chumoli esa Oʻrgimchak odam tomonidan magʻlub boʻladi. Skott, Uilson, Barton va Maksimoff Raft tomonidan qamoqqa olinadi, ammo keyin Stiv tomonidan qutqariladi. Skott va Klint AQSH hukumati bilan kelishuvga erishadilar va jazoni uy qamogʻiga almashtirish uchun oʻzlarini topshiradilar.

### Ari bilan ishlash

2018-yilda Leng uy qamogʻida boʻlganida, u bilan kvant fazosiga aralashib qolgan Janet van Dyndan ruhiy xabar oladi. Uy qamogʻiga sanoqli kun qolganida, Skott 2016-yilda Skottning harakatlari tufayli munosabatlari keskinlashganiga qaramay, Xenk bilan bogʻlanadi. Umid va Xenk FBI agenti Jimmi Vuning shubhalarini uygʻotmaslik uchun Skottni oʻgʻirlab ketishadi va uning oʻrniga ulkan chumolini qoldiradilar. Ular kvant olami boʻylab sayohat qilish uchun "Kvant tunnelini" ixtiro qilishadi. Ularga stabilizator kerak va qahramonlar uni qora bozor sotuvchisi Sonny Birchdan sotib olishadi. U Hank ixtirolaridan olinadigan foydani qadrlaydi va ularni aldaydi. Wasp Birch va uning odamlari bilan jang qiladi, lekin niqobli, kvant beqaror ayol tomonidan hujumga uchraydi. Skott Umidga "arvoh" bilan kurashishda yordam beradi, ammo Umid Pimning laboratoriyasi bilan qochib ketadi. Bill Foster ularga Arvohni topishga yordam berganida, u ularni yengadi. U Ava Starr boʻlib chiqdi. Uning otasi Elias Pymning yana bir sherigi edi va xotini bilan kvant tajribasi paytida vafot etdi va qizining ahvolini beqaror qolgan edi.

Foster Janetning kvant energiyasidan foydalangan holda qizni davolamoqchi, ammo Xenk bu uning xotinini oʻldirishi mumkinligiga ishonadi va yordam berishdan bosh tortadi. Ular laboratoriyani olib qochib ketishadi. Tunnelning barqaror versiyasini ochishda Xenk, Hope va Lang Janet bilan bogʻlanadi, u ularga oʻzining aniq manzilini aytadi, lekin kvant haqiqatining beqarorligi uning koordinatalarini yuz yilga oʻzgartirishi uchun faqat ikki soat vaqt borligini ogohlantiradi. Vu kelishidan oldin Lang uyiga qaytadi va Hank va Hope FBI tomonidan hibsga olinadi. Ava laboratoriyani egallaydi. Uyda Kessi otasiga u ham superqahramon boʻlishni xohlashini aytadi, lekin Skott bundan mamnun boʻlmaydi. U Xank va Hopeni hibsdan ozod qiladi va ular Lui bilan laboratoriyani qaytarib olishadi, ammo Starr va uning odamlari bilan janjal boshlanadi. Xank va Janet Kvant olamidan eson-omon qaytib kelishadi va Janet uni vaqtincha barqarorlashtirish uchun Avaga oʻz energiyasining bir qismini oʻtkazish uchun koʻngilli boʻladi. Lang oʻz vaqtida yana uyga qaytadi va Vu uni uy qamogʻidan ozod qiladi. Skott Ava uchun energiya toʻplash uchun Kvant olamiga boradi, lekin u yerda boʻlganida, Hank, Janet va Hope Tanosning zarbasi tufayli tarqalib ketishadi. Lang tuzoqqa tushdi.

### Qasoskorlarga yordam berish va xronologik reyd

2023-yilda Lang kvant olamidan chiqib ketadi va kalamush "kvant tunnelini" faollashtirgandan soʻng omborga tushadi. Skott nima boʻlayotganini tushunmay, Kessining uyiga etib keldi. Qizi tirik boʻlib chiqdi, lekin soʻnggi uchrashuvidan besh yil oʻtib allaqachon katta yoshli qiz edi. Nima boʻlganini bilib olgach, u Lui furgonini qasoskorlar tomon haydaydi va Rojers va Romanoffga uning uchun bor-yoʻgʻi besh soat boʻlganini tushuntiradi. Nazariy jihatdan, kvant olamining tabiati haqiqatdan tashqarida mavjud va vaqt unda boshqacha ishlaydi, deb faraz qilib, ular vaqt sayohati uchun xizmat qilishi mumkinligini taxmin qilishadi. Qahramonlar Starkning uyiga borib, oʻtmishdagi Infinity toshlarini oʻgʻirlash va Thanosning harakatlarini bekor qilish uchun foydalanish uchun yordam soʻrashadi, lekin u rad etadi. Keyin ular kechki ovqatda Bryus Banner bilan uchrashadilar va uni yordam berishga koʻndiradilar, lekin vaqt sayohatini amalga oshira olmaydilar. Buning oʻrniga ular vaqtni Leng orqali oʻtkazib yuborishadi.

Keyinchalik Stark hali ham yordam berishga qaror qiladi va kvant vaqt mashinasini yaratish uchun Banner bilan ishlaydi. Tor, Roket, Nebula, Rodos va Barton bazaga etib kelishadi va qahramonlar Chrono-Raid operatsiyasini ishlab chiqadilar. Banner, Rojers, Stark va Lang Nyu-York jangi paytida 2012-yilning muqobil yiliga sayohat qilishadi va Stiv va Bryus Aql va Vaqt toshlarini olishayotganda, Toni va Skott Koinot toshini oʻgʻirlay olishmaydi. Leng Lokining tayoqchasini Aql toshi bilan olib, Banner bilan hozirgi kunga qaytadi, Stark va Rojers esa 1970-yillarga sayohat qilib, u yerda Kosmik toshni topadilar. Xalk tez orada Tanosning harakatlarini oʻzgartirib, tirik mavjudotlarning yarmini qaytaradi. Biroq Tanosning 2014-yildagi muqobil versiyasi kvant olamiga 2023-yilgacha kirib boradi va Qasoskorlar bazasini yoʻq qiladi. Kelajakda Skott gigant qiyofasida jangda qatnashadi va qaytib kelgan Hope bilan uchrashadi. Uni magʻlub etgandan soʻng, Leng qaytib kelgan Xenk, Hope va Janet bilan birga oʻzini qurbon qilgan Starkning dafn marosimida qatnashib, jang natijasini hal qiladi. Keyin Skott uyga qaytadi va Kessi va Hope bilan vaqt oʻtkazadi.

Keyinchalik Leng oʻqlarini ishlatish uchun Pym texnologiyasini Klint Bartonga taqdim etdi.

 McDonaldʼsdagi Ant-Man modeli
Todd Makkarti The Hollywood Reporter, boshqa koʻplab tanqidchilar bilan birga, Pol Raddning "Ant-Man" filmidagi rolini yuqori baholadi. Davomida aktyor, shuningdek, Hope rolini oʻynagan Lilli bilan birga uning xarizmasini qayd etgan jurnalistlardan ham ijobiy sharhlar oldi.

RogerEbert.com saytidan Saymon Abrams Skott Langning "Ant-Man and the Wasp" filmidagi qahramon sifatida rivojlanishini taʼkidladi. Screen Rantʼdan Kortni Lott "bizni Skott Lengni yaxshi koʻrishga majbur qiladigan" 10 ta eng yaxshi qahramon iqtiboslarini ajratib koʻrsatdi. Maqolada u "Skottning eng yaxshi xususiyatlaridan biri" uning qizi uchun gʻamxoʻr ekanligini taʼkidladi. Lottning hamkasbi Devid Kabalero Ant-Man "haqiqiy Химбо [химбо; Himbo]" boʻlgan vaziyatlarni koʻrib chiqdi. Jurnalistning taʼkidlashicha, MCU xodimi Skott Lang "mehribon, foydali, mehribon, biroz sodda, ammo xayrixoh inson va har doim yaxshi ota boʻlishga harakat qiladi".

Qahramon koʻplab Internet-memlar mavzusiga aylandi.

### Mukofotlar

| Yil | Kino | Sovrin | Turkum | Natija |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2015-yil | "Chumoli odam" | Teen Choice mukofotlari | Nominatsiya |  |
| 2016-yil | Tanqidchilar tanlovi | Nominatsiya |  |
| Saturn | Nominatsiya |  |
| MTV kino mukofotlari | Nominatsiya |  |
| 2019-yil | "Ant-odam va Wasp" | Teen Choice mukofotlari | Nominatsiya |  |
| "Qasoskorlar: Intiho" |

Manbalar
--------

1. ↑  *Russo, Tom* „SUPER GROUP".  Boston.com (25-aprel 2012-yil). 22-noyabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi.
2. ↑  „Why 'Ant-Man' Director Edgar Wright Exited Marvel's Superhero Movie". *The Hollywood Reporter*.  Prometheus Global Media (28-may 2014-yil). 21-aprel 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-aprel 2015-yil.
3. ↑  „MARVEL STUDIOS & EDGAR WRIGHT STATEMENT".  Marvel (23-may 2014-yil). 4-avgust 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-may 2014-yil.
4. ↑  *Tapley, Kristopher*. „Playback: Edgar Wright on 'Baby Driver,' Music and Walking Away From 'Ant-Man'". *Variety* (22-iyun 2017-yil). Qaraldi: 5-yanvar 2022-yil.
5. 1 2  „Ant-Man Plot Points, Arrow & Sin City 2 Trailers, X-Men: Days, Avengers 2 Movie News". *Newsarama* (24-aprel 2014-yil). Qaraldi: 5-yanvar 2022-yil.
6. ↑  *Rosen, Christopher* „Watch The First Trailer For Marvel's 'Ant-Man' (It's Too Late To Change The Name)". *Huffington Post* (6-yanvar 2015-yil). 7-yanvar 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-yanvar 2015-yil.
7. ↑  *Kilday, Gregg* „Paul Rudd and Marvel's Kevin Feige Reveal 'Ant-Man's' Saga, from Director Shuffle to Screenplay Surgery to Studio's "Phase Three" Plans". *The Hollywood Reporter* (24-iyun 2015-yil). 26-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2015-yil.
8. ↑  *Lawrence, Nathan* „Edgar Wright and Joe Cornish Receive Ant-Man Writing Credit". *IGN*.  IGN Entertainment (23-aprel 2015-yil). 18-iyun 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-aprel 2015-yil.
9. ↑  „Director Peyton Reed and Writer Adam McKay Join Marvel's Ant-Man".  Marvel.com (7-iyun 2014-yil). 9-yanvar 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyun 2014-yil.
10. ↑  *Kroll, Justin* „Michael Douglas to Star as Hank Pym in Marvel's Ant-Man". *Variety* (13-yanvar 2014-yil). 22-dekabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-yanvar 2014-yil.
11. ↑  „Ant-Man Official Website".  Marvel.com. 26-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-iyun 2015-yil.
12. ↑  *Fischer, Russ* „Latest "Ant-Man" Viral Video Holds Scott Lang To His Crimes".  /Film (8-iyul 2015-yil). 9-iyul 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyul 2015-yil.
13. ↑  „Marvel Studios Begins Production on Marvel's 'Captain America: Civil War'". *Marvel* (7-may 2015-yil). 7-may 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-iyul 2015-yil.
14. ↑  *Lussier, Germain* „How That Big Ant-Man Reveal Ended Up in Captain America: Civil War". *io9* (9-may 2016-yil). 10-may 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-may 2016-yil.
15. ↑  „Marvel Studios Phase 3 Update - News - Marvel.com". 16-yanvar 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-yanvar 2022-yil.
16. ↑  „Will Giant Man Return In Ant-Man And The Wasp? Here's What Peyton Reed Says" (18-aprel 2017-yil). 4-iyul 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-yanvar 2022-yil.
17. ↑  *Gerber, Sean* „Ant-Man Director Peyton Reed on the Saturn Award Win and the Sequel".  Modern Myth Media (23-iyun 2016-yil). 26-iyun 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2016-yil.
18. ↑  *Pearson, Ben* „'Ant-Man and the Wasp' Interview: Paul Rudd Talks About The "Weird" Sequel".  /Film (18-iyun 2018-yil). 18-iyun 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-iyun 2018-yil.
19. ↑  *Mithaiwala, Mansoor* „Robert Downey Jr. Announces Avengers 4 Return".  Screen Rant (28-oktabr 2017-yil). 4-noyabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-noyabr 2017-yil.
20. ↑  „Avengers: Endgame Cast & Crew". *TV Guide*. 1-fevral 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-fevral 2021-yil.
21. ↑  „Lee Moore | Obituary". *The Daily Item* (16-avgust 2018-yil). 17-sentabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-aprel 2019-yil.
22. ↑  *Couch, Aaron* „'Avengers: Endgame' Writers Share Ideas Abandoned Along the Way". *The Hollywood Reporter* (11-may 2019-yil). 12-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-may 2019-yil.
23. ↑  *Collis, Clark* „Exclusive First Look at Ant-Man". *Entertainment Weekly* (8-yanvar 2015-yil). 9-yanvar 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-yanvar 2015-yil.
24. ↑  *Chi, Paul* „Paul Rudd on 'Ant-Man' Training: 'I Took the Chris Pratt Approach'". *Variety* (14-iyul 2015-yil). 15-iyul 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-iyul 2015-yil.
25. ↑  „'Captain America: Civil War' Official Bios, Costume Upgrades and Hi-Res Behind-The-Scenes Photos". *Stitch Kingdom* (11-aprel 2016-yil). 14-aprel 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-aprel 2016-yil.
26. ↑  „Ant-Man (2015)". *Rotten Tomatoes*. 23-iyun 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-oktabr 2019-yil.
27. ↑  *McCarthy, Todd* „'Ant-Man': Film Review". *The Hollywood Reporter* (8-iyul 2015-yil). 8-iyul 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyul 2015-yil.
28. ↑  „Ant-Man and the Wasp (2018)". *Rotten Tomatoes*. 10-sentabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-oktabr 2019-yil.
29. ↑  *Abrams, Simon*. „Ant-Man and the Wasp". *RogerEbert.com* (2-iyul 2018-yil). Qaraldi: 5-yanvar 2022-yil.
30. ↑  „MCU: 10 Best Ant-Man Quotes That Make Us Love Scott Lang" (en). *Screen Rant* (2-yanvar 2022-yil). 5-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-yanvar 2022-yil.
31. ↑  „MCU: 10 Times Ant-Man Was A Total Himbo" (en). *Screen Rant* (11-aprel 2021-yil). 5-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-yanvar 2022-yil.
32. ↑  „15 Hilarious Ant-Man Memes" (en). *CBR* (9-dekabr 2017-yil). 6-yanvar 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-yanvar 2022-yil.
33. ↑  „Teen Choice Awards 2015 Winners: Full List". *Variety* (16-avgust 2015-yil). 26-oktabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-oktabr 2019-yil.
34. ↑  *Hipes, Patrick* „Critics' Choice Awards Nominations: 'Mad Max' Leads Film; ABC, HBO, FX Networks & 'Fargo' Top TV". *Deadline Hollywood* (14-dekabr 2015-yil). 15-dekabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-oktabr 2019-yil.
35. ↑  *Aguilar, Matthew* „Saturn Awards 2016 Nominees Announced". *Comicbook.com* (24-fevral 2016-yil). 25-fevral 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-oktabr 2019-yil.
36. ↑  *Khatchatourian, Maane* „MTV Movie Awards 2016: Complete List of Nominees". *Variety* (8-mart 2016-yil). 9-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-mart 2016-yil.
37. ↑  Clarendon, Dan (11–avgust 2019–yil). „Teen Choice Awards 2019: Complete List of Winners and Nominees". *Us Weekly*. 12–avgust 2019–yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11–avgust 2019–yil.`{{cite magazine}}`: CS1 maint: date format ()

*